comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentib qui nũqmͣ moriũtur. ħ igitur sapi¬
entissimo frĩs Renso confusus obuirgator ob¬
ticuit. sola igitur humane forme digintas
ut cetera in hominẽ diuina bñficia tacean¬
tur: magna in nobis ẽ diuine diłctionis
occasio. penalitas autem inte que om̃ibus
cõis ẽ. magnã causam continet caritatis
ft̃ne. Namut ditissime art quidam. cum ca¬
lamitas sit querula. et felicitas sit suꝑba.
nnsi mutuo miseri eẽmus: olim alius alii
eet fascidio. stultissimus autemẽ cui mortis
ncc̃itas timorem indicii ñ infert cum scrip¬

Expanded text:
viventibus, qui nunquam moriuntur. Hoc sapiviventibus, qui nunquam moriuntur. Hoc sapientissimo fratris responso confusus objurgator obticuit. Sola igitur humanae formae dignitas, ut caetera in hominem divina beneficia taceantur, magna est in nobis divinae dilectionis occasio: poenalitas autem vitae, quae omnibus communis est, magna. Nam, ut diserte ait quidam, cum calamitas sit querela, et felicitas sit superbia, nisi mutuo miseri essemus, olim alius alii esset fastidio. Stultissimus autem est, cui mortis necessitas timorem judicii non infert, cum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Erant aliqũ frẽs simul in auditorio colso¬
quentes. Cumq quidam ad soçios suos
diceret se nichil aspicere. unde ñ edificare¬
tur. quidam satis ꝓmptulus ad loqũdum
ius. insio bufonis. Et ille statim in quit cer¬
te multũ. quia cum nich meruissen. quat᷑
me deus magis formaret hoĩem qm̃ sbu¬
fonem. Quociens enim bufonem uideo:
h bñficium dei gratuitũ ad mentem refe¬
ro. et ei gr̃as ago qd̾ michi racħ mento tã
execrabilem formari ñ tribuit. s sp̃em pul¬
cherimam et figuram regiam michi dedit.
Deinde et ħ michi confert bufonis insio.
ꝙ quociens euni indeo forma tam horri¬
dũ. natura tam senĩ. gressu. tam notium¬
pigrum. ueneno tam norium. hoĩm tam
mumcũ. ual de forido ne assiłatus iłli in
morib pectore et uentre repens aliqñ qd̃ au̾¬
tat a me deus tradar hiꝰ pessimis u̾mib deuo¬
tandus. ñ hiis terrems qui cito confuntur.
set illis t̾ribilib ingehenna. et de gehenna

Expanded text:
Erant aliquando fratres simul in auditorio colloErant aliquando fratres simul in auditorio colloquentes: cumque quidam ad socios diceret, se nihil aspicere, unde non aedificaretur, quidam satis promptus ad loquendum is visio bufonis? Et ille statim inquit: Certe multum: quia cum nihil meruissem, quare me Deus magis formaret hominem quam bufonem: quotiescunque bufonem video, hoc beneficium Dei gratuitum ad mentem refero, et ei gratias ago, quod mihi nihil merito tam exsecrabilem formam non tribuit, sed speciem pulcherrimam, et figuram regiam mihi dedit. Deinde hoc mihi confert bufonis visio, quod quoties video eum forma tam horridum, natura tam saevum, gressu tam pigrum, veneno tam noxium, homini tam inimicum; valde formido, ne assimilatus illi in moribus, pectore et ventre repens, aliquando, quod avertat a me Deus! tradar hujusmodi pessimis vermibus devorandus; non his terrenis, qui cito conteruntur, sed his terribilibus in gehenna, et de gehenna
Abbreviated transcription (Latin):
lia ceteras cetera terras. os hõi sublinie de¬
dit celumq indere inssit et erectos ad sydã
tollere uultus. De tercia hono ad laborem
nascitur. Et c̃. De quarta. pulius es et in
anus conceptio. culpa nasci pena. labor uita.
ncc̃e mori. Que lacius explicat. satyricus.
pysius. dicetis. discite et o miseri. cansas
cognoscite terum. Qud fuimꝰ. quid nam
uicturi signim᷑. ordo quis datur. aut me¬
sideratio q̃driptitum ꝑit fructũ. uilitatẽ sui
et desiderium celestis regmi. saritatem ꝓximi.
timorem iudicii. Primũ de ulitate materie
ꝓcedit. secund̾ de dignitate fore forme. T̃er¬
cũ de penalitate inte. Quartũ de ncc̃itate rin¬
ne. homo si quidem natus de muliere reple
pocato oculos ad celum erectos hẽmus ut cõ¬
tempta terra celum desideremus. et ut dm̃i
pre om̃ib diligamus. qui nos untam elegã¬
ti forma composut. et inter cetera etiam
aĩalia sic hũam sp̃em nobilitauit. Idcrco
plato egit nature gr̃as ꝙ homo natus eẽt.

Expanded text:
a caetera terram, Os homini sublime dedit: coelumque tueri Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus. De tertia: Homo ad laborem nascitur . De quarta: Pulvis es, et incujus conceptio culpa, Nasci poena, labor vita, necesse mori? Quae latius explicat satyricus us dicens: Discite, et o miseri causas cognoscite rerum, Quid sumus, aut quidnam victuri gignimur, ordo Quis datur, aut mesideratio quadripertitum parit fructum: vilitatem sui, et desiderium coelestis regni, charitatem proximi, timorem judicii. Primum de vilitate materiae procedit, secundum de dignitate formae, tertium de poenalitate vitae, quartum de necessitate ruinae. Homo siquidem natus de muliere, breviIdcirco oculos ad coelum erectos habemus, ut contempta terra coelum desideremus, et ut Deum prae omnibus diligamus, qui nos in tam eleganti forma composuit: et inter caetera etiam animalia sic humanam speciem nobilitavit. Idcirco Plato egit naturae gratias, quod homo natus esset.
Abbreviated transcription (Latin):
dera. Qd ergo his dicunt qui duo ꝓhibẽ¬
te autũ aurũ et argentũ sibi thesanizãt
Questũ ex calumpnia facientes et querẽ¬
tes hundantiam singularem de iuultoꝵ in¬
opia. et de rapinis diuicias bĩtudinem de
calamitate. Non enim hebit ducias
quas noie possidet alieno. nec sibi prinata
erunt fiscalia que publica confitetur. Nõ¬
ẽ autem mirũ si regi ñ licet hr̃e priata fis¬
calia. cum nec ip̃e suus sit. sed subditoꝵ.¬

Expanded text:
 hic dicunt, qui domino prohibente, argentum et aurum sibi thesaurizant, questum ex calumnia facientes et querentes abundantiam singularem de multorum inopia, de rapinis divitias, beatitudinem de calamitate? Non habebit divitias, quas nomine possidet alieno, nec sibi privata erunt fiscalia, que publica confitetur. Non autem mirum si regi non licet habere privata fiscalia, cum nec ipse suus sit, sed subdito
Abbreviated transcription (Latin):
hẽbit iptores plurimas. que alliciant am¬
mtã eius. Cum in aliis plures ipcores eẽ
unius licitum fuerit. ut in abrahm. yscac.
ppłm dilatandi in regibus ꝑpetuo obtinet
ut una unius sit. Multo minꝰ igitur licet

Expanded text:
habebit uxores plurimas, quae alliciant anhabebit uxores plurimas, quae alliciant animam ejus. Cum in aliis plures uxores esse unius licitum felem populum dilatandi, in regibus perpetuo obtinet ut una unius sit. Multo minus igitur licet
Abbreviated transcription (Latin):
tues regem quem dñs deus e¬
tuus elegcerit de mĩo frm̃ tuoꝵ. querctur
crr deodisplicuerit ppłs qñ sub samuele re¬
gem sibi de siderauerit fieri. cum hic ĩuem¬
atin eẽ ꝑissum. Ad qd̾ dicendũ e ꝙ ideo
displicuit quia ñ precepit ut ħ fieret. S
de siderantib ꝑmist h̾ facere. Cumq fuerit
ꝯscitutus ñ multiplicabit sibi equos quoꝵ
ouositate sit subditis ꝯuerosus. Equos
młtiplicare ẽ plures qm ncc̃ctas et gati
uane głie cauia uł erore alterius congga¬
re. Multo minꝰ ergo licet ei multiplicare
canes. aut uolucres rapaces. ant cestias
tiuces. aut quelib portenta nature. De
hystrionib aute̾ et miis. scinris et leno
bet. ñ erat in lege mentio fasienta. Se¬
quitur nec reducet populũ in egyptum .i. ĩ
feriores ñ corrumpat exemplo. qui compo¬
uitur ordinatio orbis regis ad exemplum.
nec sic inflectere sensus humanos. edicta
ualent ut uita regentis mobile mutatur
semꝑ cum principe milgus. S Equitur n ͨ

Expanded text:
tues regem, quem Dominus Deus tuus elegerit de medio fratrum tuorum. Quaeritur, cur Deo displicuerit populus, quando sub Samuele regem sibi desideraverat fieri, cum hoc inveniatur permissum. Ad quod dicendum est, quod ideo displicuit, quia non praecepit, ut hoc fieret, sed desiderantibus permisit hoc facere. Cumque fuerit constitutus, non multiplicabit sibi equos, quorum numerositate sit subditis onerosus. Equos multiplicare, est plures, quam necessitas exigat, vanae gloriae causa, vel erroris alterius congregare. Multo minus ergo licet ei multiplicare canes, aut volucres rapaces, aut bestias truces, et quaelibet portenta naturae. De histrionibus autem et mimis, scurris, et lenobet, non erat in lege mentio facienda. Sequitur: Nec reducet populum in Aegyptum, id est inferiores non corrumpat exemplo: quia Componitur orbis Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus Humanos edicta valent, ut vita regentis. Mobile mutatur semper cum principe vulgus. Sequitur: Nec
Abbreviated transcription (Latin):
clamabat. uidens igitur p̃r inflexibilem
eius constantiã: demũ ad pecuniam conuer¬
taur extorqndam. qm̃ ubi a sancto uiro tã¬
micus agere cepit. quia scitis auaricie pau¬
lisꝑ extracta furorem ip̃ius aĩ temꝑauit.

Expanded text:
clamabat. Videns igitur pater inflexibilem eius constantiam, demum ad pecuniam convertitur extorquendam; 1qua ubi vir sanctus tius agere coepit, quia avaritiae sitis paulisper exstincta furorem simul animi temperavit.
Abbreviated transcription (Latin):
quo induebatur obtexit.  Gst ħ humił
sui contemptor etiam se ab om̃id contempni
conspiciens ad lepsos se contulit. quibus
deuotissime sermens etiam eoꝵ ulcera hĩłt¬
lauit. samem q deterge ñ abhorunt. ⁊ñ ea tũ¬
d eos in tm̃ despexerat. qd̾ ũ solũ eos e incino
neo. s etiam eoꝵ domos elonginquo ꝓspi¬
ciens. nares manib obturare consuenerat.
ad huc heremiticũ tunc temꝑis hũit bacłm¬
q mara gestans pedibus calcians. et corri¬
gia cuictus incesłit. Audiens autem die qͣ
sacculũ. ne uirganur panem porteat. ne cal¬

Expanded text:
 illius obtexit. 12 Post haec humilis sui contemptor, et iam se ab hominibus contemni contemnens, ad leprosos se transtulit. Quibus devotissime serviens, et eorum h detergere non abhorruit. Antea tntum despexerat, quod non solum illos e vicino, sed et eorum domos e longinquo prospiciens, nares manibus obturare consueverat.adhuc eremiticum tunc temporis habuit, baculumque manu gestans, pedibus calceatis et corrigia cinctus incessit. - Audiens autem die quasacculum, ne virgam vel panem portent, ne cal
Abbreviated transcription (Latin):
cui nisederat ꝑtransiit. quia luxuria et dolꝰ
qu semꝑ suduerat ꝑiit s pena pcc̃i reman¬
sit. Trib lanceis .i. auaricia. suꝑbia. ⁊ lpcia.
lapidum magnus suꝑ eum ꝓicitur quia pec¬
catoꝵ sine supplitioꝵ multitudine in eterĩ gͣ¬
spenitens gesfit. sunt etiam tres sp̃es obsti
unt. secunda eoꝵ qui ex cõmonitione deterio¬
positus cathems et cõpedib astrictus dm̃ e¬
nouit quem prius liter cognoscere noluit. Ta¬
les sunt quidam clanstrales qui qmͣdm sin
niris sunt ꝑuerse unũt. dum neto in aau¬
stro qͣi are incarcere tenentur astricti cathe¬

Expanded text:
cui suspensus inhaesit, quia luxuria et dolus, cui semper studuerat, periit, sed poena peccati mansit. Tribus lanceis, id est avaritia, superbia et luxuria lapidum magnus super eum projicitur, quia peccatorum sive suppliciorum multitudine graimpoenitens gessit. Sunt etiam tres species obstunt; secunda eorum, qui ex commonitione deteriopositus, catenis et compedibus constrictus Deum cognovit, quem prius liber cognoscere noluit. Tales sunt quidam claustrales qui, quandiu sui juris sunt, perverse vivunt; dum vero in claustro quasi in carcere tenentur astricti cate
Abbreviated transcription (Latin):
in mente seius. ꝑ cogitatõm semitam fecit
uoluptas in sermone uanitas. in oꝑe ꝑuerfi¬
tas. Quid aliud agitur ub ꝙ in consuetudi¬
uer quasi in fimem ħ tria torqntur. Est au
tem laquens in fime dulcedo temꝑalis. in cõ¬
suetudine: Arsundatio fimis. ĩpedimenta
consuetudine ligamur. Absalon crmib in¬

Expanded text:
in mente senis per cogitationem semitam fecerit voluptas, in sermone vanitas, in opere perversitas, quid aliud agitur nisi quod in consuetudinem quasi in funem haec tria totem laqueus in fune, dulcedo temporalis in consuetudine: circumdatio funis impedimenta consuetudine ligamur. Ille autem
Abbreviated transcription (Latin):
Cynonia siquidem et cymphes sunt ĩpor¬
tum mentis impetus et camni mores
cors peco mortem designat cogitatonũ
ga ẽ cum tument uesice et corrũpuntur is¬
cera. Or fit dum interiora in entis tument
odio et ebussurat wã plaga uero grandi¬
is in fructib iniquitatẽ manifestã desig
nat in oꝑib. Plaga locuste ĩstabilitas¬
ẽ anime que ore ledit dum detrahit dat
saltus dui ad camales se extendit affcũs.

Expanded text:
Cynomyia quidem et ciniphes sunt in porCynomyia quidem et ciniphes sunt in portum mentis impetus et canini mores. Mors pecorum mortem designat cogitationumga est cum tument vesicae, corrumpuntur viscera; quod fit, dum interiora mentis tument odio, et ebulliunt ira. Plaga grandinis in fructibus iniquitatem designat in operibus. Plaga locustae, est instabilitas animae, quae ore laedit, cum detrahit; dat saltus, dum ad carnales se extendit affectus.
Abbreviated transcription (Latin):
pital nero designat quosdam doctores
qui ex cõmonitione sb̃ditoꝵ fit de¬
teriores qui pñs dauid sibum negant. quia
pure inuere uolentibus u̾bum dei ñ ꝓpinanti
Tonsorib nero sins cõminiũ ꝑant. quia ua¬
cantes ocio admantiũ cõfabulatões amãt
Accusat nabal dd̾ et dicit. hodie increu̾nt
dent m̾im religiosoꝵ multiplicari. Timent
regem et saul deici. Se et ip̃i priuentur
quidem subditi ꝑresos magrõs de negłia
cõmorent. s ex cõram cõmonitione de teri¬
ores fieri qnͣ sole̾nt. et emortun fit cor na¬
bal. et factus ẽ quasi lapis cum morte ꝑꝑe¬
dei moysi diunttere ꝓmisit. nectamen dimi¬
sit. illos designat qui ite meloris emen¬
na dilatõm querunt. Quoꝵ t̾ra diuersis
plagis a faigitur nec emollitur. S ex con¬
suetudine pectandi magis ac magis ĩdu¬
tatur. Tunc emini dñs aquas in sangii¬
nem conuertit sum de rerum cansis aliqͥs
carnałr sentit. Cerra ranas ꝓducit cum ĩ
aliquo garrienti dũatur uana loquacitas.

Expanded text:
al vero designat quosdam doctores, qui ex commonitione subditorum fiunt deteriores, qui pueris David cibum negant, qui pure vivere volentibus verbum Dei non propinant. Tonsoribus vero suis convivium parant, quia vacanteAccusat Nabal David, et dicit: Hodie increverundent numerum religiosorum multiplicari: timent,regem; et Saul dejici, id est perverquidem subditi perversos magistros de negligentia commonent, sed ex commonitione deteriores fieri quandoque solent. Et emortuum est cor Nabal, et factus quasi lapis, cum Dei Moysi dimittere promisit, nec tamen dimisit, illos designat qui vitae melioris emenna dilationem quaerunt; quorum terra diversis plagis affligitur, nec emollitur, sed consuetudine peccandi magis ac magis induratur. Tunc enim Dominus aquas in sanguinem convertit, cum de rerum causis aliquis carnaliter sentit. Terra producit ranas, cum in aliquo garrienti dominatur vana loquacitas.
Abbreviated transcription (Latin):
dere q̃ possit ñ diligere. Tres mansiones
in archa signͣt tres ordines fideliũ qui sũt.
in sancta ecc̃a. Quoꝵ primi uturtur mũdo.
licite tã. secundi fugnint et obliniscuntur
mũdũ. Tercũ iam obliti sunt mũdũ. et hii
sunt ꝓpinqui deo. Oe in suꝑiorib archa cõ¬
in sancta ecc̃a maior ẽ mis carnalem uitã
ducentiũ qm̃ sp̃ualiũ. ita ut semꝑ qnͣto ꝑ¬
fectõres tanto sint pantiores. In suppmio ad

Expanded text:
es mansiones significant tres ordines fidelium, qui sunt in sancta Ecclesia, quorum primi utuntur mundo, licite tamen. Secundi fugiunt et obliviscuntur mundum. Tertii jam obliti sunt mundum, et ii sunt propinqui Deo. Quod in superioribus arca conin sancta Ecclesia major est numerus carnalem vitam ducentium quam spiritualium, ita ut semper quanto perfectiores, tanto si
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ diuino descrtam aucilio. anecũq
temptatio impetierit subutit. Cor ergo ho¬
bile ꝑsiitit. et unũ amando unũ ꝑmansit.
postqmͣ ꝑ terrena desideria diffiuere cepit.
quas in tot diuisũ ẽ quot ea sunt que con¬
cupiscit. sic q fit ut mens que uerũ bonũ a¬
mare nescit. Nunqmͣ ualeat eẽ stabilis.
qui a desiderii sui finem in hiis que amplec¬
titur ñ ĩueniens dum semꝑ se desiderio ex¬
tendit. seqñs qd̾ consequi nõ ualet mĩqrͣ
dulcis eẽ indetur. s finem ht̃ amaꝵ. ⁊lmor
uero dei ab amaritudine incipit s ultima
eis dulcedine plena sunit. omis namq hõ¬

Expanded text:
mentem divino desertam auxilio quaecunque tentatio impetierit, subvertit. Cor ergo hobile praestitit, et unum amando unum permansit, postquam per desideria terrena difluere coepit; quasi in tot divisum est, quod ea sunt quae concupiscit. Sicque fit, ut mens quae verum bonum amare nescit, nunquam valeat esse stabilis, quia desiderii sui finem in his quae amplectitur non inveniens, dum semper se desiderio extendit sequens quod consequi non valet, nunquam dulcis esse videtur sed finem habet amarum. Amor vero Dei ab amaritudine incipit, sed ultima ejus dulcedine plena sunt. Quod pulch
Abbreviated transcription (Latin):
ne moysi et helꝰe. sũ scripturaꝵ aucte. Adhi¬
beat igitur ip̃c sibi duo testimoma ĩ tnͣssi¬
guratõe sua si nult ut ñ sit mͥ suspecta cla¬
titatis sue liix illa tam magna et tam in¬
cura reuelatõne u̾itatis. hinc ꝓcedit maĩ¬
festa rõ. et ad ꝯfirmatõm reuelatiõis illiꝰ
occurcit tam aꝑta qui sigurata loqutio. A li¬
oquin ab altitudine diei timebo uens ne for¬
te seducar a demonio uindiano. unde enim
tot hereses. unde tot errores il quiasp̃c erro¬
ris tnͣsfigurat se in angelũ lucis. Certe uter

Expanded text:
ne Moysis et Eliae, sine Scripturarum auctoritate. Adhine Moysis et Eliae, sine Scripturarum auctoritate. Adhibeat igitur sibi Christus duo testimonia in transfiguratione sua, si vult ut non sit mihi suspecta claritatis suae lux illa tam magna, et tam in hinc procedit manifesta ratio, et ad confirmationem revelationis illinc occurrit tam aperta, quam figurata locutio. Alioquin ab altitudine diei timebo, verens ne forte seducar a doemonio meridiano. Unde enim tot haereses, unde tot errores, nisi quia spiritus erroris transfigurat se in angelum lucis? Vides cer
Abbreviated transcription (Latin):
Nocet nos t̾rena in ualle. et celestia ĩ mõ¬
te. Qmͣ diu ergo ad huc in ualle moraris
qui di alta ñ ascendis. ñ te docet xp̃c nͥ de
rebus t̾rems et insimis. S si iam te existi
tuͣsfiguratũ. quicquid ĩ illo uideas. quicqͦd
ab illo audias ñ facile ei credas nͥ occurrant
ei moyses et helyas. Scimꝰ qr in hore duor
uł triũ stat om̃e testimoniũ. Suspecta ẽ mͥ
omũs ueritas qͥmͣ ñ ꝯfurmat scripturaꝵ aut¬
tas. nec xp̃m in sua clarificatõne recipio. Si
ñ assiscant ei moyses et helyas. et in ualle
et in montis ascensione ip̃m sepe recipio si¬
ne teste. Nũ qmͣ autẽ in montis u̾tice. uł
in sua clarificatõne. si p̃c docet me de rebus
ext̾iorib. uł de intinus meis facile recipio
ut pote in hiis que ꝯꝓbare possũ ꝓprio exꝑi¬
mento. u̾m ubi ad ał alta mens ducitur qũ
de celestib qõ uentilatur. ubi de ꝓfinidis
reb agitatur in mente tante sublimitatis
u̾tice ñ recipio xp̃m sũ teste nec rata ẽẽ po

Expanded text:
e, sed terrena in valle, coelestia in monte. Quandiu ergo adhuc in valle moraris, quandiu ad alta non ascendis, non te docet Christus nisi de rebus terrenis et infimis. CAPUT LXXXItransfiguratum, quidquid in illo videas, quidquid ab illo audias non ei facile credas, nisi occurrant ei Moyses et Elias. Scimus quia in ore duorum vel trium stat omne testimonium. Suspecta est mihi omnis veritas quam non confirmat Scripturarum auctas nec Christum in sua clarificatione recipio, si non assistant ei Moyses et Elias. Et in valle, et in montis ascensione Christum saepe recipio sine teste, nunquam autem in montis vertice, vel in sua clarificatione. Si Christus docet me de rebus exterioribus, vel de intimis meis facile recipio, utpote in his quae comprobare possum proprio experimento, verum ubi ad alta mens ducitur, quoniam de coelestibus quaestio ventilatur, ubi de profundis rebus agitur, in tantae sublimitatis vertice non recipio Christum sine teste, nec rata po
Abbreviated transcription (Latin):
mme apphendisti. si ip̃m clarificatũ mũ¬
dũ uidere merinsti. a ox ut te dux tuus ip̃c
collocauerit in sũmo. aꝑꝑet tibi mbĩtu alio.
et te coram induitur lin lũie sicip iestim̃to.¬
idarco sine in uasle sũ in monte ñ iudint

Expanded text:
me apprehendisti, si Christum clarificatum nondum videre meruisti. Mox ut te dux tuus Christus collocaverit in summo, apparet tibi in habitu alio, et te coram induitur lumine sicut vestimentoidcirco sive in valle, sive in monte non induit
Abbreviated transcription (Latin):
numos damdestinas faciens elemosinas. et
necundie sue morẽ gebat et ꝓ etate mimo sͣ
etatem pietatis oꝑa sectabatur. obsidetant aͭ¬
et amicicie ꝓcellose siłem sͥ efficere gestien¬
gebat laqueos temptatõnũ. ac uariis occm¬
sib calcaneo enus ĩ sidiabatur. Q̃ enĩ aliqnͣdo
curiosius aspiciento deficos ĩ ꝙdam oculos ali¬
ꝙͣdu tenuiss: ꝯtimio ad se ren̾sus. et de se ip̃o
erubescens. apud semet ip̃m in se rp̃m uttro se¬
inssimꝰ exarsit. Stagno quidẽ gelidar aquaꝵ ꝙ
ꝑmansit donec pene exanguis effectus ꝑ u̾tu¬

Expanded text:
mos habere, clandestinas faciens eleemosynas, et verecundiae suae morem gerebat, et pro aetate, imo supra aetatem, pietatis opera sectabatur. Cum autem aet amicitiae procellosae similem sibi efficere gestiengebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo ejus insidiabatur. Cum enim aliquando curiosius aspiciendo, defixos in quamdam oculos aliquandiu tenuisset; continuo ad se reversus, et de semetipso erubescens apud semetipsum, in se ipsum ultor severissimus exarsit. Stagno quippe gelidarum aquarupermansit, donec pene exsanguis effectus, per virtu
Abbreviated transcription (Latin):
us . I fieri poss qd̾ ha-¬
rene pulius et mide. Undaꝵ gutte. rosa gẽ¬
me. li lia flãme. Ethera celicole. ut grando.
sexis uterq. Uentoꝵ penne nolucrum pecu¬
dũ genus om̃e. Siluaꝵ raimi frondes auiũ
quoqz penue.Ros graniẽ stelle pisces angues
et aricre. Et lapides montes cõualles terra
dracones. lingue cuncta forent mĩme deꝓ¬
mere possent. Que sis uł qnͣta uirgo regi¬
na maria. Que tua sit pietas nec lra nec

Expanded text:
 Si fieri posset, quod harene pulvis et unde, undarum gutte, rosa, gemme, lilia, flamme, ethera, celicole, nix, grando, sexus uterque, ventorum penne, volucrum, pecudum genus omne, silvarum rami, frondes, avium quoque penne, ros, gramen, stelle, pisces, agwes et ariste et lapides, montes, convalles, terra, dracones, ligwe ista forent, minime depromere possent, que sis vel quanta virgo regina Maria, que tua sit pietas, nec littera, nec
Abbreviated transcription (Latin):
incus cura mĩmo exceratu normanine fines
aggressus castrum uernõ in dedicatõm re¬
cipit. Iteꝵ dux normanine in anglia cont̾
regem srepħm fortiter agens. tandem cum
eo paceni facit ita ut inuente rege post eũ
secidus in anglia mortuo succedat Qmes¬

Expanded text:
vicus cum nimio exercitu Normanniae fines aggressus, castrum Vernon in deditionem recepit. Interim dux Normannorum in Anglia contra regem Stephanum fortiter agens, tandem cum eo pacem facit, ita ut vivente rege post eum secundus in Anglia, mortuo succedat. Re
Abbreviated transcription (Latin):
capitis dolore uexaretur: decidit ĩ lectũ. eldduc¬
ta qlad eũ ẽ mubiercła qiͣdolorẽ mitigatura
illude ꝯsuen̾at. Cñ indignatõne magna excla¬
mans a se repulit et abiecit. Nec defuit mĩa
tem. et in ip̃o npetu sp̃c surgens.ab oĩ dolori

Expanded text:
capitis dolore vexaretur, decidit in lectum. Adducta autem ad eum est muliercula, quasi dolorem mitigatura illudere consueverat, cum indignatione magna exclamans a se repulit et abjecit. Nec defuit misericordia tem, et in ipso impetu spiritus surgens, ab omni dolore
Abbreviated transcription (Latin):
tora et duo capita et unusauisq ꝓprios sen¬
sus et umus edetat et bibebat et alter ñ bi¬
beba edebat . unus dormiebat et alter ingi¬
larat. Non mĩquam insimul doriebant in¬
simuł ludebant et alterutrũ et fiebat uterq et
ꝑcuciebant. se adiuuicem. Porro uxunt an

Expanded text:
tora, et duo capita, et unusquisque suos sensus: et unus edebat, et bibebat, et alter non edebat: unus dormiebat, et alter vigilabat, nonnunquam insimul dormiebant. Insimul tamen ludebant ad alterutrum, et flebat uterque, et percutiebant invicem. Porro vixerunt an
Abbreviated transcription (Latin):
Unt precepta queclatti trac̃¬
tandarum seͥpturarsĩ. que stucdi¬
osis earũ uideo non posse incom.
mocde tradi: uͭ uon solum legendo alios qui
diuinarũ laitt̾arum oꝑta aꝑuerunt. sed &
aliis ipsi aꝑiendo ꝓficiant. Hec tradere in¬
sitiu uolentib & ualentib discere: si deus
ae aũs noster ea que de hac re eogitaati so¬
let suggerere. etiam sebenti nͥ non ddeneget.
Quocd auteqm ȩxorchiar.: uidetur mͥ respon¬
dendum. ẽẽ. hiis qui hec rephensari sunt.
aut repͥhensuri e̾ẽnt: si eos non aute placa¬
oonꝰ Quod si nonpulli etiam post ista rep.¬
hendint: satem non mouobunt. nec ab utai¬
lusi ili dã inieritie pigritiam ꝓuocabit.
duos mouere possent: nisi pͥmonitõs pcabin¬
tosit pauenirent. Quicdam enĩ rephersuri
sunt hoe opꝰ nr̃m: cum ea que ꝑ̃ xotienisuntꝰ

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri su
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbimus non intelligunt hoc dico: ita me
non. ẽe. repͤhendenctũ quia hec ñ intelli¬
gunt. tanqͣm si luuam uł uet̾em uł nouã.
sictus ue aliqͥt minime claruim uellent uide.
qͥd ego digito intento demonstͣrem. illis autẽ
uec ad ip̃sum digitum meur uidenchxn
sufficiens esset acies oculoꝵ. Num mͥ pͤterea
succeusere debent: illi uͦ qr ⁊ etiam istis pre¬
ceptis cognitis atq ꝑceptis. ea quȩ in diui¬
nis scͥpturis obscura sunt intueri nequi¬
uerint: arbitrent᷑ se digitum quidẽ meu̾
intueri posse. sicdera uͦ quib demonstidis
intendit᷑ uidẽ non posse. Et illi gͦ & isti
me rephend̾e desinant: & lumen ocłoꝵ
cliuinitꝰ dͥ preberi depͤcentur. Non enum
si gossum menbrũ meum ad auqͥe demon

Expanded text:
scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens esset acies oculorum, non propterea mihi succensere deberent. Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen oculorum divinitus sibi praeberi deprecentur. Non enim si poss
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi aut̃ dixi. his . xl. qͣtuor libris testam̃ti uet̾is t̃m̃inat᷑ auctoritas
te syna. & ĩ neo qd̃ clixi de tempoꝵ hytoria scm̃ ambrosiũ soluisse
i fuerint plato ⁊ iheremias me fefellit
Nam quid ille de hac re ep̃s dixerit:
in libro eiꝰ legitur. quẽ de sacͣmtis siue
de phylosophia scripiit. hoc opꝰ sie inci¬
pit. Sunt p̃cepta queda m¬

Expanded text:
 quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, te Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse i fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
relictis ad alia rectractanda transire: Cõpleui gͥ terciũ qͥ scriptꝰ fuerat
usq ad eũ locũ ubi coͣmemoratũ ẽ exeuuãgłio testimoniũ de muliere qu
abscondit ferm̃tũ in trib m̃nsuris farinȩ. donec totũ ferm̃taretur.
Addidi etiã nouissimũ librũ. & in quatuor libris opus illud cõple¬
ui. Vnoꝵ pͥmi tres adiuuant. ut scripturȩ intelligant̃. qͣrtꝰ autẽ
qͥmodo quȩ intelligimꝰ ꝓferenda sint. In scd̃o iane libro. de aucꝰ¬
tore libri. quẽ plures uocant sapientiã salomonis. qd̾ etiã ip-¬
sũ sic̃ eecłasticũ. iłx filiꝰ sirac scͥpserit. ñ ita constare. ut ante di¬

Expanded text:
um qui scriptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimonium de muliere, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae donec fermentaretur totum . Addidi etiam novissimum librum, et quatuor libris opus illud implevi; quorum primi tres adjuvant ut Scripturae intelligantur, quartus autem quomodo quae intelligimus proferenda sint. 2. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures vocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Jesus Sirach scripserit, non ita constare
Abbreviated transcription (Latin):
hi fecerunt de his reb ut ñ sit ne¬
cesse xp̃iano. in multis ꝑ ꝑt̾ pauca
laborare: sicui deo posse fieri si que
eoꝵ qui possunt benignã sane oꝑã
fat̾nae utilitati delectet impendere
ut quoscũq t̾rarũ locos. que ue
animalia uł herbas atq arbores.
siue lapides. uł metalla in cognita
speciesq quas libet scriptura cõme
& argento. & uestẽ que ille popłs exi¬
eus de egypto. sibi pociꝰ tantiuã ad usũ
meliorẽ clanculo uindicauit: ñ aueto¬
ritate ꝓpͥa s p̃cepto dei ipsis egyptiis
uescient᷑ accomodantib ea. ñ qͥb bene
utebant᷑: sic doctͥne om̃s gentiliũ. ñ¬

Expanded text:
hi fecerunt de his rebus, ut non sit nehi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura comme argento et uestem, quae ille populus exiens de Egypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uendicauit, praecepto dei, ipsis egyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur, sic doctrins omnes gentilium
Abbreviated transcription (Latin):
uero instituta hominũ que ad soci¬
etatẽ conuiuenitiũ ualent. ꝓ ipsa
gant. In cet̾is autẽ doctriuis que apud
gentes u ueniunt᷑. p̃t̾ istoriã rerũ
uł preteriti temporis. uł p̃ sentis ad
sensus corporis ꝑtinenciũ quib etiã
utiliũ aciuim corporaliũ experimẽ¬
ta & comecture annumerant᷑. & pͣt̾
rationẽ disputationis & numeri ni¬
chel utile. ẽe. arbitror. In quib om̃ib
tenendũ. ẽ. ne quuid nimis. & maxi¬
me inhis que ad corporis sensus ꝑti¬
nentia uoluunt᷑ tẽporib & continen
tur locis. Sic̃ autẽ quidã deu̾bis õĩb
& nomiuib hebreis. & syris. & egop¬
tiis. uł si qua alia lingua inseriptu¬
ris scĩs iuueniri potest. que in eis
sine in t̾p̃tatione sunt posita. fecert
in ea separat̃ int̾ptarentur: & qͦd
eusebuis fecit detẽpoꝵ historia. ꝓꝑẽ
diuinoꝵ libroꝵ questiones. questi¬
onis. que usũ eiꝰ flagitant. qd̃ ergo

Expanded text:
uero instituta hominum, quae ad sociuero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsagant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et contur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quã exeis indisputando. aut iudican¬
do adiuuamͦ. uisi forte qd̃ exercitati¬
ora reddunt in genia si etiã maligni¬
ora aut in flatiora ñ reddant. hoc est
ut aut decipere ueri simili sermone
atq ui terrogationib ament. aut ali¬
quid maguũ qd̾ se bonis atq inno¬
centib aute ponant se assecutos pu¬
tant. qui ista didicerunt. Iam uͦ nu
mͥ studio sis ⁊ ingeniosis ad olescentib
salubrit̾ p̃cipi: ut nullas doctͥuas que
atã uitã capessendã. sectire seqͥ aude¬
ant. sed eas sobrie diligent̾q diuidicẽt.
& si quas in uen̾int ab hominib insticu¬
tas uarias ꝓpt̾ diu̾sã uoluntatẽ ins¬
tituentiũ. & ignotas ꝓpt̾ suspicio ẽs
erranciũ. maxime lihabent etiã cũ
demonib in itã societatẽ ꝑ quarũdã
significationũ quali quedã pacta atq
conuenta: repudient penitus & de¬
testent᷑. Alienent etiã studiũ asuꝑflũ
& luxuriosis hominũ insticitis. Illa

Expanded text:
quam ex eis in disputando aut iudicanquam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint. mihi studiosis et ingeniosis adolescentibus, salubriter praecipi ut nullas doctrinas quae atam vitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque dijudicent: et si quas invenerint ab hominibus institutas, varias propter diversam voluntatem insthabent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa
Abbreviated transcription (Latin):
nes ipsã beate uite ueritatẽ didicis¬
se. cũ ista didicerint. quãqͣ plerũq
accedat. ut facius homines res eas
assequant᷑. ꝑpt̾ quas assendas ista dis¬
cuntur. quam caliũ p̃ceptoꝵ nodosi¬
sismas & spinosissimas diciplinas.
anꝗ siqͥs piam dare uolens p̃cepta
ambulandi moueat. non. ẽẽ. leuandũ
posteriorẽ pedẽ nisi composuerit pͥorẽ
deinde minutatĩ. quẽ ad modũ arti¬
culoꝵ & poplitũ cardines oporteat
mouere describat: uera eñi dicit.
Nec altt̾ ambulari potest s facilius
homines hec faciendo ãbulant. qͦ
animadu̾ture cũ faciunt. aut in¬
telligant cũ audiunt. Qui autẽ
ambulare ñ possuite: multo minꝰ
en curant. que nec experiendo pos¬
sunt attendere. Ita plerũq cicius
in geniosus uidet ñ. ẽẽ. ratã tta con¬
clusionẽ. quã p̃cepta eiꝰ capit. Lardus
autẽ non eã uidet: s multo minꝰ
qd̾ de illa p̃cipit᷑. Magisq in his om̃ib
ipsa spectaculũ. ueritatis sepe delectãt

Expanded text:
 ipsam beatae vitae veritatem didicisse, cum ista didicerint. Quanquam plerumque accidat ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. Tanquam si quispiam dare volens praecepta ambulandi, moneat non esse levandum posteriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat movere, describat. Vera enim dicit, nec aliter ambulari potest; sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animadvertunt cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis saepe delectant,
Abbreviated transcription (Latin):
planissime dictũ alibi reperiat᷑.
Ante omĩa igit᷑. opꝰ ẽ clĩ timore con¬
u̾ti : ad eoguoscenclã eiꝰ uoluntatẽ.
quid nob̾ appetenelũ fugiendũq
p̾cipiat. Tiore aut̃ iste eogitati-¬
onẽ ele nr̃a mortalitate ⁊ ele fut̾a
morte necesse ẽ ineutiat: ⁊ qͣsi
clauatis earnib om̃s suꝑbie mo¬
tũ ligno erucis affigat. de inele
mitese̾e opꝰ ẽ. pietatẽ. neq contra-¬
dic̾e diuine script̾e. siue intelle¬
ctuͤ si aliorua uicia nr̃a ꝑcutit.¬

Expanded text:
planissime dictum alibi. reperiatur. planissime dictum alibi. reperiatur. Ante omnia igitur opus est dei timore conuerti ad cognoscendam eius uoluobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus omnes superbiae motus ligno crucis affigat. Deinde mitescere opus est pietate, neque contradicere divinae Scripturae sive intellectae, si aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
deconsas onerib scłarib tanꝗͣ uel¬
serib positas. ⁊ ascendentes de la¬
uachro idẽ. debaptismate ereare
om̃s geminos duo p̃cepta dilectio¬
nis. ⁊ nullã e̾e. ab isto scõ fructu
sterilẽ uicleo. Set qͥare suauiꝰ uidȩ¬
am. quã si nulla de diuinis librĩ
similitudo ꝓmeret᷑. cũ res eaclem
sit eaclẽq cognitio. difficile ẽ dic̾e.
& alia qͥestioẽ. Hẽ tam̃ nemo ãbigĩ
i ꝑsimilitudines libentiꝰ qͦqͦ cogno¬
ci icũ aliqua difficultate quesita
multo gratiꝰ inueniri. Qui enĩpr¬
sus non inueniunt qd̾quer̃: fame
laborant. Qui aut̃ non quer̃ quia
inꝓnitu habent: fastidio sepe ma-¬
reescunt. Inutͦq aut̃. languor ca¬
uenelũ ẽ. Mãgnifice igit᷑. ⁊ salu¬
briter sp̃s sẽł ita scripturas sc̃as
moelificauit : ut locis aꝑtiorib fa¬
mi oceurͤret. ob̾curiorib aut̃ fas¬
tielia detͣgero. Hichil enĩ fere cle
illis obscuritatib eruit᷑ : qd̾ non

Expanded text:
detonsas, oneribus saecularibus tamquam ueldetonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideo. sed quare suauius uideam, quam si nulla de diuinis libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere et alia quaestio est. nunc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. nihil enim fere de illis obscuritatibus eruetur, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
si quisqͣ dicat. scõs ẽȩ. hoĩes atq ꝑ¬
cłia de quib lib suꝑsticionib
p̃cidit eos qͥ ad se ueniunt et
unitatione bonorũ sibimet qͦlã
mͦ incorporat : qͥ boni ficleles et
uere clei serui. deponentes one¬
ra scłi. ad sc̃m̃ baptismi lauac¬
hrũ ueniunt. atq incle ascende¬
ntes conceptione sẽĩ sp̃s fructũ
dant gemine caritatis. idẽ. dĩ
dicat muꝰ delectat auclientem.
quãsi adeundẽ locũ sensũ illũ
exponat de canticis canticoꝵ
q̃dã femina laudaret᷑. dentes tui
sic̃ grex tonsarũ ascendens de
lauacro. qͦ om̃s geminos creant.
⁊fterił ñ ÷ in illis: Non aliud
hꝰ discit. ꝗͣ cũ illud planissimis u̾b̾.
sine similicudinis huiꝰ admi¬
neulo audiret: ⁊ tam̃ nescio
qͦmͦ suauiꝰ in tueoꝵ scos. cũ eo
quasi dentes eccłȩ uideo p̃cide
ab errorib hoies. atq in enis
corpꝰ emollita duricia. quasi
demorsos mansosq tͣnsterre.
Oues etiã iocundissime agnoseo

Expanded text:
 homines atque pclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco
Abbreviated transcription (Latin):
senserat. fĩtq in eo nescio quomͦ ut a¬
mando sententiã suã scripture inci¬
piat offensior. ẽẽ: quã sibi. Qd̾ malum
si serpere siuerit: eu̾̃tetur ex eo. ꝑfi
dem enĩ ambulamꝰ: non ꝑspeciem.
u̾tubabit aut̃ẽ fides: si diuinarum
seripturarũ uacillet autoritas. Por¬
ro fide titubante. caritas etiã ipsa
langueseit. Nam si afide quisq cecide¬
rit: a caritate necesse. ẽ. cadat. Non
eñ potest diligere: qd̾. ẽẽ. ñ credit.
Pro si & credit & diligit bene agen¬
do & p̃ceptis morũ bonoꝵ optẽꝑan¬
do: efficit ut etiã speret seadid qd̾
diligit esse uenturũ. Itaq tria hec
st̃ quib & scientia om̃is. & ꝓpħecia
militat: fides. spes. caritas. S fidei¬
suececdit spes. quã uidebimꝰ. Et spei
succedit beatitudo ipsa. ad quã per¬
uenturi sumꝰ. Caritas autẽ. etiã
hii descendentib augebit pocuns.
Siem̃ credendo diligimꝰ qd̾ nehi

Expanded text:
senserat; fitque in eo, nescio quomodo, ut asenserat; fitque in eo, nescio quomodo, ut amando sententiam suam, Scripturae incipiat offensior esse quam sibi. Quod malum si serpere siverit, evertetur ex eo. Per fidem enim ambulamus, non per speciem ; titubabit autem fides, si divinarum Scripturarum vacillat auctoritas: porro fide titubante, charitas etiam ipsa languescit. Nam si a fide quisque ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat; non enim potest diligere quod esse non credit: porro si et credit et diligit, bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. Itaque tria haec sunt, quibus et scientia omnis et prophetia militat, fides, spes, charitas. succedit spes, quam videmus, et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus; charitas autem etiam istis decedentibus, augebitur potius, si enim credendo diligi
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatẽ. Nemo enĩ menciens: in eo
qd̾ mentit᷑ seruat. fidẽ. Nam hoc utiq
uult: ut cui mentit᷑ fidem sibi habe¬
at. quã tam̃ ei menciendo non seruat
Om̃is aucẽ fidei uiolator: iniquus est.
potest: aite m̃datiũ sẽꝑ inutile. ẽ s qͥsqͥs
inseripturis aliud sentit quã ille qͥserip¬
ste: illis ñ ñttib fallit᷑. d tam̃ ite dicere
ceꝑã si ea senteneia fallit᷑ qͥ edificet aii¬
tate qͥfinis p̃cepti ẽ: ita fallit᷑ ac si qͥsꝙͣ
er rore deserens uiã eo tam̃ ꝑagrũ ꝑgat.
quo etiã uia illa ꝑducit. Corrigendus
est tam̃. & quã sit utiliꝰ uiã non clese¬
rere. demonstandũ. ẽ. ne consuetudine
deuiandi. etiã intransũsũ. aut ꝑu̾sũ
ire cogatur. Asserendo enĩ temere qͥd
ille non sentit quẽ legit: plerũq in¬
currit in alia que illi sentencie cõtex¬
ere nequeat. Que si uera & certa. ẽẽ.
consentit: illud ñ possit uerũ. eẽ. qd̾

Expanded text:
iniquitatem. Nemo enim mentiens, in eo iniquitatem. Nemo enim mentiens, in eo quod mentitur, servat fidem; nam hoc utique vult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non servat: omnis autem fidei violator, iniquus est. potest; aut mendacium semper inutile est. 41. Sin Scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit illis non mentientibus, fallitur. Sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur qua aedificet charitatem, quae finis praecepti est, ita fallitur ac si quisquam errore deserens viam, eo tamen per agrum pergat, quo etiam via illa perducit: corrigendus est tamen, et quam sit utilis viam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deviandi, etiam in transversum aut perversum ire cogatur. Aille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat: quae si vera et certa esse consentit, illud non possit verum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
imur diligant᷑. Asquis igitur scriptu¬
ras diuinas uł qu̾alibet aarũ part̃ẽ
in tellexisse sibi uidetur: ita ut eo in¬
tellectu non edificet istã geminã ca¬
ritatẽ dei & ꝓximi: non dũ in tellex̃.
Quisquis uͦ talẽ in de sententiã duxe¬
rit. ut huic edificande caritati sit uti¬
lis. nec tam̃ hoc dixerit qd̾ ille quem
legit eo loco sensisse ꝓbabit᷑: non ꝑni¬
ciose fallit᷑. nec omĩno mentit᷑. In est
quippe in mentiente: uoluntas falsa
dicendi. Et ideo multos inuenimus
qui m̃tiri uelunit: qui autẽ falli. nemi¬
nem. Cum igitur hoc sciens homo faci¬
at. illud nesciens patiatur: satis appa¬
ret inuna eademq re illũ qui fallit᷑.
eo qui mentitur. eẽ meliorẽ. quãdo qͥ¬
dem pati meliꝰ ẽ. iniquitatẽ qua facere.
omĩs autẽ qui mentitur: iniq facit.
Et sicui quã uidet᷑ utile aliquãdo. ẽẽ men¬
daciũ: potest uideri utile aliꝙͣ do esse

Expanded text:
imur diligamus. Quisquis igitur scriptuimur diligamus. Quisquis igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non ritatem Dei et proximi, nondum intellexit. Quisquis vero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae charitati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur, nec omnino mentitur. Inest quippe in mentiente voluntas falsa dicendi: et ideo multos invenimus, qui mentiri velint; qui autem falli, neminem. Cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis in una eademque re apparet illum qui fallitur, eo qui mentitur esse meliorem; quandoquidem pati melius est iniquitatem, quam facere: omnis autem qui mentitur, iniquitatem facit; et si cuiquam videtur utile aliquando esse mendacium, potest videri utilem aliquando esse
Abbreviated transcription (Latin):
quia nulla res in uia tenere nos debe¬
at. quando nec ipse dñs in quãtũ uia
nr̃a. ẽẽ. dignatus ẽ. tenere nos uolue¬
rte s transire: ne reb tẽporalibus
quã uis ab illo ꝓsalute nr̃a susceptiᷤ.
& gestis. here amus in firmtt̃. s ꝑ eas
potiꝰ curramus alacrit̾ ut ad eum
ipsum qui nr̃am naturã atẽporali¬
bus liberauit. & collocauit ad dex¬
teram patris. ꝓuehi atq ꝑuehi mere¬
amur. Om̃iũ igtt᷑ que dicta st̃. ex quo
de rebus tractamꝰ hec sũme: ut in¬
telligatur legis & om̃iũ diuinarũ
sexipturarũ plenitudo & finis ẽẽ
dilectio rei qua fruendũ. ẽ. & rei
que uob̾cũ eare frui potest. quia
ut se quisq diligat. p̃cepto non opus
est. Noc gͦ ut nossemꝰ atq possemus.
qua debemus uti. ñ quasi mansoria
quadĩ dilectione & delectatione: sed
tansitoria pociꝰ tãꝙͣ uie. tanqͣ ueicu¬
lorũ. uł alioꝵ quoꝵlibet inftrum̃toꝵ.
Aite si quid congruencius dici potest.

Expanded text:
quia nulla res in uia tenere nos debequia nulla res in uia tenere nos debeat, quando nec ipse dominus, in quantum uia nostra esse dignatus est, tenere nos uoluerit, sed transire, ne rebus temporalibus, quamuis ab illo pro salute nostra susceptis et gestis haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsum, qui nostram naturam a temporalibus liberauit et collocauit ad dexteram patris, prouehi atque peruehi mereamur. Omnium igitur, quae dicta sunt, ex quo de rebus tractamus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ut se quisque diligat, praecepto non opus est. Hoc ergo ut nossemus atque possemus, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione atque delectatione, sed transitoria potius, tanquam viae, tanquam vehiculorum, vel aliorum quorumlibetaut si quid congruentius dici potest,