comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est captiuos duxisse. & triumphas¬
tores falsarum que in hoc mundo fuert̃
religionum dicamꝰ. quas xp̃i u̾itas cũ suis
moralis nobis figura tractanda ẽ: dicimꝰ
qͦd unaqueq anima in hoc mundo dum
inerrorib uuit. & inignorantia uerita¬
tis. iegrpto posita ẽ. hiuc si appropiare
ceꝑit lex dei: aqͣs  utit insanguinẽ: id ẽ
fluidã & lubricam iuuentutis uitã. con¬
uertit ad sanguinẽ uet̾is. uel noui testa¬
m̃ti. Tum deinde educit exea uanã & in¬
anẽ loquacitatẽ: & adu̾sum dei ꝓuiden¬
tiam. ranarũ similẽ querelã. Purgat etiã
malignas cogitationes eiꝰ: & cimfiũ mordaci¬
tati similes calliditatis aculeos discutit.
Libidinum qͦq morsꝰ scinomie. spiculis simi¬
les depellit: stulticiãq inea & intellectũ
pecudib similẽ delet. ꝙꝑ quã homo cũ
in honore ẽẽt ñ intellȩxit: sed comparatꝰ
est ium̃tis insipientib & similis factꝰ e
eis. Arguit eiꝰ & ulcera pecc̃orũ: atq ar¬

Expanded text:
id est, captivos duxisse, et triumphastores falsarum quae in hoc mundo sunt religionum, quas Christi veritas cum suis moralis nobis figura tractanda est, dicemus quod unaquaeque anima in hoc mundo dum in erroribus vivit et in ignorantia veritatis, in Aegypto posita est. Huic si appropinquare coeperit lex Dei, aquas ei vertit in sanguinem, id est, fluidam et lubricam juventutis vitam convertit ad sanguinem Veteris vel Novi Testamenti. Tum deinde educit ex ea vanam et inanem loquacitatem, et adversum Dei providentiam, ranarum similem querelam. Purgat etiam malignas cogitationes ejus, et sciniphum mordacitati similes, calliditatis aculeos discutit. Libidinum quoque morsus cynomyae spiculis similes depellit; stultitiam in ea et intellectum pecudibus similem delet, per quam homo cum in honore esset non intellexit, sed comparatus est jumentis insipientibus et similis factus est illis. Arguit ejus et ulcera, peccatorum atque ar
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ locustarum octauo in loco fit m̃tio:
se & discordantis humani generis in con¬
stantiam confutari. Locusta enim cũ
regẽ ñ habeat sicut scͥptura dicit: una
acie ordinatum ducit exercitum. Hoĩes
uͦ cum racionabiles a deo facti sint: neq
semet ipsos ordinate regere potuerunt.
neq dei regis pacienter mocdamina ꝑtu¬
lere. Nona plaga tenebre s̃: siue ut m̃tiᷤ
eorum cecitas arguat᷑ i siue ut intelligant
diuine dispensationis & ꝓuidentie obscu¬
rissimas ẽẽ rationes. Posuit enim d̾s te
asserentes: incrassas & palpabiles tẽ nebĩ

Expanded text:
autem locustarum octavo in loco fit mentio,autem locustarum octavo in loco fit mentio,se discordantis humani generis inconstantiam designari. Locusta enim cum regem non habeat, sicut Scriptura dicit, una acie ordinatum ducit exercitum : homines vero cum rationabiles a Deo facti sint, neque semetipsos ordinate regere potuerunt, neque Dei regis patienter moderamina pertulerunt. Nona plaga tenebrae sunt: sive ut mentis eorum caecitas arguatur, sive ut intelligant divinae dispensationis et providentiae obscurissimas esse rationes. Posuit enim Deus, sasserentes, in crassas et palpabiles errorum
Abbreviated transcription (Latin):
nece uel pecudũ egyptus uerberat᷑: ue¬
cordia in hoc arguitur. stulticiaq morta¬
lum: qui tanquã irracionabilia peccora
cultũ & uocabulũ dei imposuer̃ figuris
ñ solũ hominũ. sed & pecudum. ligno
& lapidib impressis: ammonẽ iouẽ. in
ariete uenerantes⁊ ⁊ anubẽ incane.
apem quoq colentes in tauro. Ceteraq
quib cultũ credebant in esse diuinũ.
in his ucłe̾t miseranda supplicia. Uice
malicia: Inuesicis. tumens & inflata suꝑ¬
bia: Inferuore. ire ac furoris in sania. Huc
usq ꝑ errorum suorũ figuras: mundo sup¬
plicia temꝑant᷑. Post hec uerbera. uenuit
& doctͥnam celitꝰ mitat: ꝑ quã possit cul¬
pam suam castigatus agnosce̾. Dat & gͣn
nascentia uitiorum. Dat & ignem: scienͤ
esse spinas & tͥbulos. quos debeat ignis ille
depasci deqͦ dicit dñs. Ignem ueni mit¬
tere interrã. Per hunc enim: incentiua
uoluptatis & libidinis consumunt᷑. Quod

Expanded text:
nece, vel pecudum Aegyptus verberatur. Venece, vel pecudum Aegyptus verberatur. Vecordia in hoc arguitur, stultitiaque mortalium, qui, tanquam irrationabilia pecora, cultum et vocabulum Dei imposuerunt figuris, non solum hominum, sed et pecudum, ligno et lapidibus impressis, Ammonem Jovem in ariete venerantes, et Anubem in cane, Apin quoque colentes in tauro, et caeterquibus cultum credebant inisse divinum, in his viderunt miseranda supplicia. 369 1malitia, in vesicis tumens et inflata superbia, in fervoribus ira ac furoris insania. Hucusque enim talia per errorum suorum figuras mundo supplicia temperantur. 12. Post haec vero verbera veniunt et doctrinam coelitus mittit, per quam possit culpam suam castigatus agnoscere mundus. 13nascentia vitiorum. Dat et ignem, sciens esse spinas et tribulos, qudepascere, de quo dicit Dominus: Ignem veni mittere in terram . Per hunc enim incentiva voluptatis et libidinis consumuntur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
rane ꝓducunt᷑. indicari figuralit̾ arbit᷑r
carmina poetarum: qui inam quadã & infla¬
ta modulatione. uelut ranar̾ sonis & cantib
mundo huic deceptionis fabulas intuler̃.
Adnichil enim alud animal illudutile ẽ:
nisi qͦd sonum uocis imꝓbis & importunis
clammorib reddit. P ost hoc. scynifes ꝓdu¬
cuntur. Hoc animal: pennis quidẽ suspẽ
dit᷑ ꝑ aera uolitans: s ita subtile est & mini¬
tum. ut ouili uisum nͥ acute ceruentis
effugiat. Corpꝰ tam̃ cum insedit. acerbis
suno terebrat stimulo: ita ut quã uolantẽ
uide quis ñ ualet. sentiat stimulantẽ.
Hoc gͦ animalis genꝰ. dignissime puto
brat: Et tanta calliditate circumuenit:
ut deceptꝰ. nec uideat. nec intelligat uñ
corum secte comparauerĩ: qui ad reliqͣs de¬
ceptionis sue imꝓbitates. etiam uolupta
ad ueniens sermo & lex dei. huius cemͦi
eũ correptionib arguit: ut ex qualitate
penarum. qualitate ᷤᷤ proprii agnoscat er¬
roris. Quod uͦ quinto in loco. animalium

Expanded text:
inducuntur ranae, indicari figuraliter arbitror carmina poetarum; qui inani quadam et inflata modulatione, velut ranarum sonis et cantibus, mundo huic deceptionis fabulas intulerunt. Ad nihil enim animal illud utile est, nisi quod sonum vocis improbis et importunis clamoribus reddit. Post hoc sciniphes producuntur. Hditur per aera volitans; sed ita subtile et minutum, ut oculi visum, nisi acute cernentis, effugiat. Corpus autem cum insederit, acerbissimo terebrat stimulo; ita ut quem volantem videre quis non valet, sentiat stimulantem. Hoc ergo animalis genus dignissime puto brat, et tanta calliditate circumvenit, ut deceptus quisque nec videat, nec intelligat undecorum sectae merito comparatur, qui ad reliquas deceptionis suae improbitates, etiam voluptatadveniens sermo et Lex Dei hujuscemodi eum correptionibus arguit, ut ex qualitate poenarum qualitates proprii agnoscat erroris. Quinto
Abbreviated transcription (Latin):
fluminis uertunt᷑ in sanguinẽ: satis con¬
cui hebreoꝵ pariuilos crudeli necȩ tradi¬
derat. auctorib sceleris poculũ sanguiniᷤ
redderet: & cruorẽ polluti gurgitis. quem
parricidali cede maculauerant. potando

Expanded text:
inis vertuntur in sanguinem, satis concui Hebraeorum parvulos crudeli nece tradiderant, auctoribus sceleris poculum sanguinis redderet, et cruorem polluti gurgitis, quem parricidali caede maculaverant, potando
Abbreviated transcription (Latin):
misccłiam dñi.⁊ ut & nos eripiat de
terra egypti : de potestate tenebrar̃:
& pharaonẽ cum exercitu suo. tanꝗͣ
plumbũ demergat in aqͣualidissima.
Nos aut̾ lib̾ati. cum gaudio & exul¬
tatione hẏmnũ cantemꝰ dño. igłose

Expanded text:
icordiam Dei, ut et nos eripiat de terra Aegypti, de potestate tenebrarum, et Pharaonem cum exercitu suo tanquam plumbum demergat in aqua vehementissima. Nos autem liberati cum gaudio et exsultatione hymnum cantemus Domino. Gloriose
Abbreviated transcription (Latin):
urõs inu̾itate: Et iterũ : State in do¬
mino & uirilit̾ agite: C umgͦ hoc mͦ
stet̾imꝰ ad u̾sum ipsum .⁊ ille artifex an¬
tiqus & callidꝰ etiam uinci se simula¬
bit & dicede: si forte ꝑhoc negligen¬
tiores nos effitiat adcertam̃. Sed &
penitentẽ simulabit: & dep̃cabit᷑ nos
discede quidẽ: s ñ longe discede.
Uult ꝰ nos esse sibi aliq̃ ex parte uicinoᷤ.
uult nos a sius finib ñ longe discede.
S nos nͥ ab eo longiꝰ recedamꝰ & tͥnseam̃¬

Expanded text:
ros in veritate ; et iterum: State in Domino et viriliter agite ; cum ergo hoc modo steterimus adversus ipsum, ille artifex antiquus et callidus etiam vinci se simulavit et cedere; si forte per hoc negligentiores nos efficiat ad certamen. Sed et poenitentiam simulabit et deprecabitur nos discedere quidem, sed non longe discedere. Vult nos enim esse sibi aliqua ex parte vicinos; vult nos a suis finibus non longe discedere, sed nos nisi ab eo longius recedamus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑat᷑: crux xp̃i sit. ꝑ quam mundus hic
uincit᷑ : & pͥnceps huius mundi cũ pͥncipa¬
tib & potestatib triumpbat᷑. Quod aut̾
uirga ꝓiecta fit draco uel serpens: & de¬
mo cum dicit: Estote prudentes sicut
tio stulticia uidebat᷑ : qͣm morses id ẽ lex
continet. sic̃ dñs dixit. de me enĩ ille sc̃p¬

Expanded text:
us hic vincitur, et princeps hujus mundi cum principatibus et potestatibus triumphatur. Quod autem virga projecta fit draco vel serpens, et deiptum est: Estote prudentes, sicut tio stulta videbatur, quam Moyses, id est lex continet, secundum illud: « De me enim ille sc
Abbreviated transcription (Latin):
cuius ꝑsonam gerit ismael qui scđm
carnem nascit᷑. spũi blandiat᷑ qui est
y saac. & illecebrosis cum eo deceptioni¬
bus agat: si delectationib illiciat: uo¬
luptatib molliat: huiuscemi ludus car-¬
offendit: & huiuscemodi blandim̃ta
acerbissimã ꝑ secutionẽ iudicat paulꝰ.
immolandũ idolis cog̾is: sed si forte te¬
uoluptas carnis illiciat: si tͥ libidinis
alludat illecebrahȩc si uirtutis es fi-¬
lius. tanqͣm ꝑsecutionẽ maximã fuge.
Idcirco enim & apłs dicit. Eugite for¬
nicationẽ. Sed & si iniusticia tͥ blandi
at᷑ ut ꝑsonã potentis accipias. & gr̃a eiꝰ
flexꝰ ñ rectum iudicium facias: intellig̾e
debes quia subspecie ludi blandã ꝑse-¬
cutionem ab iniusticia pat̾is uer̃ ⁊ ꝑ
singulas malicie species etiam si molles
& delicate sint & ludo similes: ꝑsecuti-¬
onem sp̃c dicito: quia in his omnib
uirtꝰ offendit᷑. Duo sunt gͦ filii abra¬
ham. Unus de ancilla : & unꝰ de lib̾a

Expanded text:
cujus personam gerit Ismael, qui secundum carnem natus est, spiritui blandiatur, qui est Isaac, et illecebrosis cum eo deceptionibus agat, si delectationibus illiciat, voluptatibus molliat, hujuscemodi ludis caroffendit; et hujusmodi blandimenta acerbissimam persecutionem judicat Paulus.immolandum idolis cogeris; sed si forte voluptas carnis te illiciat, si tibi libidinis illudat illecebra, haec, si virtutis es filius, tanquam persecutionem maximam fuge, idcirco enim dicitur: « Fugite fornicationem . » Sed et si injusatur, ut personam potentis accipias, et gratia ejus flexus non recte judicium feras, intelligere debes quia sub specie ludi blandam persecutionem ab injustitia pateris. Verum et per singulas malitiae species, etiam si molles et delicatae sint et ludo similes, persecutionum species dicito, quia in his omnibus irtus offendit. Duo autem filii Abraham, unus de ancilla, et alter de libera:
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec uenitur inlempna: quod inter¬
pretatur dealbatio: Scio inaliis deal-¬
bationem culpabilit̃ pom: ut cum dicitur
paries dealbatus. & monumenta dealbata
S hic dealbatio illa est de qua dicit ꝓpħa:
Tlauabis me & suꝑ niuem dealbabor: Et ite¬
rum ysaias: Si fuerint peccata ur̃a sic̃
fenicium. ut nuem dealbabo: & ut lanã
lestium claritate descendere

Expanded text:
ost haec venitur in Lebna, quod interpretatur dealbatio. Scio in aliis dealbationem culpabiliter poni, ut cum dicitur paries dealbatus, et monumenta dealbata. Hic autem dealbatio est de qua dicitur: Lavabis me et super nivem dealbabor ; et, si fuerint peccata vestra sicut Phoenicium, ut nivem dealbabo. Et alibi, lestium claritate descendere
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: Principes aciudices mundi.
cunctiq nequiciȩ ministri: qui mm-¬
pugnant semꝑ &e ꝑsequunt᷑ ppłm
cdei. S quid facit isrł. Uenit inqͥt
adimplecio: Si enĩ ueniamꝰ & nos ad
locum istum idẽ. adimplecione m
mandatoꝵ: cẽ si cum om̃i exercitu¬
ueniat aduersum nos seon iste elatꝰ
&e suꝑb diabolus. & confligat ad¬
uersum nos: si om̃s suos contra nos
dei mandata cõplemus: Complere
enim dĩ mandata: hoc ẽ. diabolũ
&x omnẽ eius exercitum suꝑare: Et
tunc complebit᷑ in nobis apłi ora¬
cio qua ait:⁊ ds̃ aut̃ conteret satha-¬
nan sub peles ur̃os uelocit᷑: ⁊ illud
quod dñs ait: ecce dedi uobis postesta¬
tem calcandi suꝑ serpentes. ⁊ scorpiones.
⁊ suꝑ omnẽ uirtutem inimici: ⁊ nichil
uobis nocebit: Nichil enĩ nobis noc̾e
poterunt ista omĩa. si ueniamus in
y saar: id ẽ. si mandata ⁊ p̃cepta dñi nr̃i

Expanded text:
Israel? Principes ac judices mundi, Israel? Principes ac judices mundi, cunctique nequitiae ministri, qui impugnant semper et persequuntur populum Dei. Sed quid facit Israel? « Venit, inquit, adimpletio. Si ergo veniamus et nos ad locum istum, id est, ad impletionem mandatorum, etiamsi cum omni exercitu adversum nos veniat Sehon iste elatus, et superbus diabolus, et confligat adversum nos, si omnes suos contra nos Dei mandata complemus. Complere enim mandata, hoc est diabolum et omnes ejus exercitus superare, et tunc complebitur in nobis Apostoli oratio, qui ait: « Deus autem conteret Satanan sub pedibus vestris velociter . » vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit . Nihil enim nocere nobis poterunt ista omnia, si veniamus in Jasa: id est, si mandata et praecepta Domini
Abbreviated transcription (Latin):
lumus : fines amorreoꝵ cum pace
transire: Amorrei. infideliũ qui suns
in hoc mundo pars accipi potest:
maritudinem adducant dm̃ infideles.
&r in creduli: ex positione non indiget:
Quod aut̃ ait. loquentes ad illã par¬
tem trahi potest: quia infideles qͥq
&e sub pͥncipe diabolo agentes: loqͥ
norunt tantũmodo. s loquunt᷑ in-¬
ania: uerbi causa. ut poete eoꝵ. ut
astrologi. ut non nulli etiã philoso¬
phoꝵ. qui in ania loquunt᷑ & uana:
fidelium aut̃ regnũ quod adõ est:
non insermone est s inuirtute. Uo-¬
lumus gͦ nos pacifice transire per
mundũ: s hoc ipsum magis inci¬
tat pͥncipem mundi: qd̃ dicimꝰ nos
nolle ꝑmanere cũ ipso nec morari:
nec aliquid eius uelle contingere:
Inde magis exacerbat᷑: inde extollit᷑.
& irascitur: & cõmouet nobis per-¬
secutiones: ꝑicula suscitat: cruciatꝰ
intentat: & idõ dicit. Congregauit
inquit seon omnẽ popłm suum: &
exiit confligere aduersũ isrł: Quis

Expanded text:
lumus fines Amorrhaeorum cum pace lumus fines Amorrhaeorum cum pace transire? Amorrhaei, infidelium qui sunt in hoc mundo pars accipi potest. maritudinem quidem adducant Deum infideles et increduli, expositione non indiget. Quod autem ait loquentes, ad illam partem trahi potest, quia infideles quique et sub principe diabolo agentes, loqui norunt tantummodo, sed loquuntur inania. Verbi causa, ut poetae eorum, ut astrologi, ut nonnulli etiam philosophorum, qui inania loquuntur et vana. Fidelium autem regnum, quod a Deo est, non in sermone est, sed in virtute. Volumus ergo nos pacifice transire per mundum: sed hoc ipsum magis incitat principem mundi quod dicimus nos nolle permanere cum illo nec morari, nec aliquid ejus velle contingere. Inde magis exacerbatur, inde extollitur et irascitur, et commovet nobis persecutiones, pericula suscitat, cruciatus intentat. Et ideo dicit: « Congregavit iniquus Sehon populum suum, et exiit confligere adversum Israel. » Q
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib eius. neq ullis omnino serui¬
ciis eius: ac uoluptatib pariturũ:
Et hoc ẽ. qd̾ in his legis sermonib
adumbrat᷑: quia ñ declinet israel
Non enĩ ultra discipline diabolice.
non astrologie. non magice. non ulliꝰ
om̃ino doctrine. que contra dĩ pieta-¬
tem aliquid doceat: poculũ sumit
fidelis Habet enim suos fontes: & bi¬
bit de fontib isrł: Bibit de fontibus
salutaris: non bibit aquã de lacu
seon: Don relinquens est. fondem aquȩ
uiuer nec congregat sibi lacus cõfras¬
tos: s cr uia regali incessurum se
ꝓfitet᷑: Que ẽ. uia regalis: Illa sine
dubio que dicit: ego sum uia. & ue¬
ritas & uita: Et merito regalis: Ip̃se
est enĩ: de quo ꝓpħa ait: Ds̃ iudici¬
um tuum regi daz Uia gͦ regali
incecdendũ est: nec declinandum
usqͣm neq in agrum eius. neq inui¬
neam eius: id ẽ. neq ad oꝑa. neq ad
sensus diabolicos: declinare ultra
mens fidelium debet: Quomͦ gͦ uo-¬

Expanded text:
operibus ejus, neque ullis omnino servioperibus ejus, neque ullis omnino servitiis ejus, nec voluntatibus pariturum. Et hoc est quod in his legis sermonibus adumbratur, quia non declinet Israel Non enim ultra studium disciplinae diabolicae, non astrologiae, non magiae, non ullius omnino doctrinae quae contra Dei pietatem aliquid doceat, populum sumet. Fidelis enim habet suos fontes, et bibit de fontibus Israel, bibit de fontibus salutaribus. Non bibit aquam de lacu Sehon, nec relinquens fontem aquae vivae, congregat sibi lacus confractos. Sed et via regali incessurum se profitetur. Quae est via regalis? Illa sine dubio quae dicit: « Ego sum via, veritas et vita . » Et merito regalis; ipse enim est de quo Propheta ait: « Deus, judicium tuum regi da . » Via regali ergo incedendum est, nec declinandum usquam, neque in agrum ejus, neque in vineam ejus, id est, neque ad opera, neque ad sensus diabolicos declinare ultra mens fidelium debet. Quomodo ergo vo
Abbreviated transcription (Latin):
dei sedeat: ostentans se tãqͣm sit ds
Om̃is gͦ qui elatus est ce suꝑbꝰ: uł fi¬
lius est elati huiꝰ. uł discipłs & imi-¬
tator: Et ꝓpterea dicit apłs de quodã.
ne forte elatus incidat iniudicium
diaboli: ostendens ꝑ hoc qͥa om̃is elatꝰ
simili ut diabolus iudicio condẽpna¬
bitur: Nos gͦ sumus qui transire ꝑ¬
re possimus adterrã sc̃ãm que repro-¬
missa est scĩs: Et mittimus u̾bis pa¬
cificis ad seon: ꝓmittentes ñ nos habi¬
taturos interra eiꝰ. nec moraturos
cũ eo: s transituros tantũmͦ oe inces¬
suros uia regali: nec declinaturos.
usqͣ neq inagrũ. neq in uineam.
misimus: quando hec uerba diabo.¬
lo denunt auimus: Recordet᷑ unus¬
quisꝙ fidelium: cum pͥmũ uenit
adaquas baptismi: cum signacula
fidei pͥma suscepit. &e ad fontẽ salu-¬
tis accessit: quib ibi tunc usus sit
uerbis: & quod denunciauerit diabo¬
lo non se usurum pompis eiꝰ: neq

Expanded text:
Dei sedeat, ostendens se tanquam sit Deus. Dei sedeat, ostendens se tanquam sit Deus. Omnis ergo qui elatus est et superbus, vel filius elati hujus, vel discipulus et imitator. Et propterea dicit Apostolus de quodam, ne forte elatus incidat in judicium diaboli . Ostendens per hoc quia omnis elatus simili, ut diabolus judicio condemnabitur. Nos ergo sumus qui transire re possimus ad terram sanctam quae repromissa est sanctis; et mittimus verbis pacificis ad Seon, promittentes non nos habitaturos in terra ejus, nec moraturos cum eo, sed transituros tantummodo, et incessuros via regali, nec declinaturos usquam, neque in agrum, neque in vineam: misimus ista, quando haec verba diabolo denuntiavimus. Recordetur unusquisque fidelium, cum primum venit ad aquas baptismi, cum signacula fidei prima suscepit, et ad fontem salutaris accessit, quibus ibi tunc usus sit verbis et quid denuntiaverit diabolo: non se usurum pompis ejus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum princeps. & diabolus mali¬
cis ac tocius iniquitatis dicit᷑: Mittit
igit᷑ isrł legatos ad regem amorreorũ ⁊
regem inamaritudinẽ ꝓuocantiũ: re-¬
gem infructuosũ. regem suꝑbũ: Quo¬
modo suꝑbus: quomͦ elatus: docebit᷑
diabolus: Ipse est qui dixit. Uirtute
mea faciam. & sapientia intellectꝰ nĩi
auferam fines gencium: &e fortitudi-¬
nem eoꝵ dep̃dabor: & cõmouebo cruita¬
tes que inhabitant᷑: & unruersũ orbẽ.
terre capiam mranu mea. sic̃ nidum: Et
iterum dicit: elatus hic ce suꝑbꝰ: Ascen¬
dam incelum: supra sydera celi ponã
thronum meum: sedebo in monte ex-¬
celso. supͣ montes altos. qui sunt adaqͥ¬
lonem ÷ ascendam supͣ nubes: ero simi¬
lis altissimo: Adhuc requiris: si ipse
sit elatus &e suꝑbus: Immo pocuis
& ipse suꝑbus est & elatus: ce ille qui¬
quasi unigenitus eiꝰ ẽ. de quo scͥptũ ẽ
quia extollit᷑ supͣ om̃e quod dicit᷑.
ds̃ aut qd colitur: ita ut intemplo

Expanded text:
virtutum princeps, et diabolus malivirtutum princeps, et diabolus malitiae, et totius iniquitatis dicetur. Mittit itaque legatos Israel ad regem Amorrhaeorum, regem in amaritudinem provocantem, regem infructuosum, regem superbum. Quomodo superbus, quomodo elatus docebitur diabolus? Ipse est, qui dixit: Virtute mea faciam, et sapientia intellectus mei auferam fines gentium, et fortitudinem eorum depraedabor. Et commovebo civitates, quae inhabitantur, et universum orbem terrae capiam manu mea quasi nidum . Et iterum dicit elatus hic et superbus: Ascendam in coelum, supra sidera coeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso, supra montes altos, qui sunt ad aquilonem; ascendam supra nubes: ero similis Altissimo . Adhuc requiris, si ipse sit elatus et superbus? Imo potius et ipse superbus et elatus; et ille quasi unigenitus ejus, e quod dicitur Deus, aut quod colitur : ita ut in templo
Abbreviated transcription (Latin):
absurdũ uideri. si seon regi amorreoꝵ
uł etiam aliis quib libet genciũ regi¬
bus cõparet᷑ Princeps aut̃ dicitur
mundi: ñ quia creauerit mundum:
s qͥa multi sunt in hoc mundo pecca¬
tores: Peccati aut̃ qͥa ipse est princeps.¬
ideo mundi pͥnceps appellatus ẽ: in
his uidelicet qui nondum relinquen-¬
tes mundũ. conuertunt᷑ ad patrem:
Scdm hoc enim etiã illud dicitur: qͥa
om̃is mundus in maligno positus est:
Quid enim nobis prodest dicere. quia
princeps nr̃ xp̃c est: si rebus & oꝑibus
arguamur: quia diabolus pͥncipatũ
tenet in nobis:Aut non palã ẽ. sub
quo pͥncipe agat. impudicus: &e in-¬
huius modi homo dicere. quia subxͦ.
positus hec ago: etiã si subap̃i noĩe
censeri uideatur Inquo xp̃s pͥnci¬
patum gerit: nulla ibi inmundicia. nul¬
la iniquitas admititur: nec habere
aliquẽ locũ potest in iusta cupiditas:
Scd̾m hunc itaq modũ: recte & xp̃s

Expanded text:
absurdum videri, si Seon regi Amorrhaeorum, absurdum videri, si Seon regi Amorrhaeorum, vel etiam aliis quibuslibet gentium regibus, comparatur. Princeps autem dicitur mundi, non quia creaverit mundum, sed quia multi sunt in hoc mundo peccatores. Peccati autem, quia ipse princepsiam mundi princeps appellatus est. In his videlicet qui nondum relinquentes mundum, convertuntur ad Patrem. Secundum hoc enim etiam illud dicitur: Quia omnis homo in maligno positus est. Quid enim prodest nobis dicere, quia princeps noster Christus est, si rebus et operibus arguamur quia diabolus principatum tenet in nobis; aut non palam est, sub quo principe agat impudicus, inhujusmodi homo dicere, quia sub Christo positus haec ago, etiam si sub Christi nomine censeri videatur? In quo Christus principatum gerit, nulla ibi immunditia, nulla iniquitas admittitur. Nec habere aliquem locum potest injusta cupiditas. Secundum hunc itaque modum recte et Christus
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ÷ Hystoria quidẽ manifesta est.
s deprecam᷑ dñm. ut aliquio dig¬
num possimus ininteriorib eius sen¬
sibus ꝑuidere: Seon duplicẽ habet
interpretationẽ: siue arbor infructuo¬
sa. siue elatus: Mittit isrł gͥ legatos
ad seon: mutit ad arborem infructuo¬
sam: mittit adelatũ & suꝑbum: Hic
aut̃ seon rex est amorreoꝵ: qui &e ipsi
interpretant᷑. in amaritudinẽ adducen-¬
tes. uł loquentes Mittit gͦ ad seon regẽ
amorreor uerbis moy ses pacificis dicens:
transibimus ꝑterram tuam Si scd̃m
sp̃alem intelligentiã dixerimus seon re¬
gem figuram tenere diaboli. qͥa ipse
elatus est & infructuosus: puto quod
non debeas mirari. quod eum dixerim
regem: cum audias etiã ipsum dñm et
saluatorem nr̃mineuangeliis de eo dicen¬
tem: Ecce nunc uenit princeps huius
mundi: & in me non inueni et qͥcqͣm
Et iterum: Ecce pͥnceps huiꝰ mundi:
mittet᷑ foras: Si gͦ tocius mundi prin-¬
ceps eẽ. in euangelio dicit᷑:. non debebit

Expanded text:
i. Historia quidem manifesta est, sed deprecemur Dominum, ut aliquid dignum possimus in interioribus sensibus pervidere. Seon duplicem habet interpretationem, sive arbor infructuosa, sive elatus. Mittit igitur Israel legatos ad Seon: mittit ad arborem infructuosam, mittit ad elatum et superbum. Hic autem Seon rex est Amorrhaeorum, qui et ipsi interpretantur in amaritudinem adducentes vel loquentes. Mittit ergo ad Seon regem Amorrhaeorum Moyses verbis pacificis, dicens: Transibimus per terram tuam. Si secundum spiritalem intelligentiam dixerimus Seon regem figuram tenere diaboli, quia ipse est elatus et infructuosus, puto quod non habeas mirari quod eum dixerim regem, cum audis ipsum etiam Dominum et Salvatorem nostrum, in Evangelio de eo dicentem: Ecce nunc venit princeps hujus mundi, et in me non invenit quidquam . Et iterum: Ecce nunc princeps hujus mundi mittetur foras . Si ergo totius mundi princeps esse in Evangeliis dicitur, non debet
Abbreviated transcription (Latin):
illi sumus: ꝑ baptismũ in morte: Si
quis gͦ salutaris huiꝰ uie ordinem
uimus it̃ agere debet: & uenire
post multa adhunc locũ. quem di¬
ximus significare mortis aduentũ:¬

Expanded text:
Si quis ergo salutaris hujus vitae ordinem vimus ita agere debet, et venire post multa ad hunc locum, quem diximus significare mortis adventu
Abbreviated transcription (Latin):
ualle positus. & salsus. atq amarus. oĩs
ħeticus sensus: ce om̃is actus peceati Qd
enĩ dulce: quid suaue potest hab̃e pec̃em:¬
S &e amplius aliquid habet: Si enĩ ue¬
neris adhereticam sententiã: si ueneris
ad amaritudinem peccati: uenisti ad pu-¬
teos bituminis Bitumen: esca. & nutri¬
mentum est ignis: Si gͦ &e tu gustaueriᷤᷤ
aquam de puteis istis: si sumpseris he¬
reticum sensum: si peccati amaritudinẽ
ceꝑis: fom̃ta in te ignis. ⁊ gehenne incen¬
dia p̃parabis: Et ꝓpterea ad eos qͥ nolũt
de illo puteo aquã bibere quẽ pͥncipes
fodiunt & reges: s ex istis qui inualle
pecc̃i sunt. &e ignis materias alunt: dr̃
Incedite in lumine ignis ũri: & flam¬
me quam uobis accendistis: Quid aut̃
canit᷑. apuo hunc puteum.In¬
iciate ei inquit hunc puteũ: fodert̃
illum pͥncipes: & excuder̃t eũ rege
Possunt aut̃ pͥncipes & reges: idem
uideri. Si uero distingui necesse est:

Expanded text:
valle positus et salsus atque amarus, omnis valle positus et salsus atque amarus, omnis haereticus sensus, et omnis actus peccati. Quid enim dulce, quid suave potest habere peccatum. Sed amplius aliquid habet. Si enim veneris ad haereticam sententiam, si veneris ad amaritudinem peccati, venisti ad puteos bituminis. Bitumen, esca et nutrimentum ignis. Si ergo et tum gustaveris aquam de istis puteis, si sumpseris haereticum sensum, si peccati amaritudinem coeperis, fomenta in te ignis et gehennae incendia praeparabit. Et propterea ad eos qui nolunt de illo puteo aquam bibere, quem principes fodiunt et reges, sed ex istis, qui in valle peccati sunt, et ignis materias alunt, dicitur: Incedite in lumine ignis vestri, et flamma quam vobis accendistis . Quid ergo canitur apud hunc puteum? Initiate ei, inquit, puteum. Foderunt illum principes, exciderunt eum reges. Possunt quidem principes et reges idem videri. Si vero distingui necesse est,
Abbreviated transcription (Latin):
credentium ppłs. Iniciate ergo ei. hoc ẽ
ifrłi hunc puteum: ut sensum misticũ
si quis ex corde deum uidens est. de pro-¬
fundis possit haurire: Ad is tum ergo
puteum. Ut moys es id est lex nos
eon greget : non fRos tra dic¬
tum. uidetur: Potest enĩ fieri. ut aliqͥs¬
uenire ad istũ puteũ uideatur. sed
nisi ꝑ moysen congregentur. non est
acceptꝰ dõ: Marcion uenisse sibi uidet᷑
ad istum puceum. & basilides. & ualenti¬
nus: s quia non uenerunt ꝑ moy sen. nec¬
receperunt legem &e ꝓpħas: non possunt
laudare dñm dm̃ defontibus isrł: Non
ergo ueniunt qui huiꝰ modi sunt adpute-¬
um quem foderunt pͥncipes: & excuder̃t
reges: S uultis ostendam uobis descͥptu-¬
ris: adquos isti puteos ueniunt: Est ual
lis quedã salsa: inqua ualle sunt putei
bituminis: Om̃is gͦ heresis. & om̃e pec¬
catũ. inualle est: &e inualle salsa: Pecẽm
enĩ & iniqͥtas non ascendet sursũ: s sẽꝑ
adima & inferna descendit. Est gͦ &e in

Expanded text:
credentium. Initiate ergo ei, id est Israeli, hunc puteum, ut sensum mysticum si quis ex corde videt, Deum de profundis possit haurire. puteum, ut Moyses, id est, lex nos congreget, non frustra videtur dictum. Potest enim fieri ut aliquis ad istum puteum venire videatur: sed nisi per Moysen congregetur, non est acceptus Deo. Marcion venisse sibi videtur ad istum puteum, et Basilides et Valentinus; sed quia non receperunt legem et prophetas, non possunt laudare Dominum Deum de fontibus Israel. Non ergo veniunt, qui hujusmodi sunt, ad puteum quem foderunt principes et excuderunt reges. Sed vultis ostendam vobis de Scripturis ad quos isti putei veniunt? Est ergo vallis quaedam falsa, in qua valle sunt putei bituminis. Omnes ergo haereses et omne peccatum in valle est, et in valle falsa. Peccatum enim et iniquitas non ascendit sursum, sed semper ad ima et inferna descendit. Est ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
O inquit ꝓfecti sunt in mathantim:¬
& amathanaim in na haliel. ce anaha¬
qui respicit ad faciem deserti: Nomina
hec que uident᷑ locoꝵ eẽ uocabula:
ex significanciis suis quas in lingua
propria designant: rerum magis
misticarũ consequentiã. quã uocabu¬
lorum appellationem: uident᷑ osten-¬
dere: Profecti inquit enĩ aputeo: ue-¬
niunt inmathanaym Int̃p̃tat᷑ aut̃
mathanaẏ in: munera ipsoꝵ: Uides
ergo. quia si quis de puteo hoc biberit.
quem foderunt reges &e pͥncipes: statim
ꝓficit adhoc. ut habeat munera q̃ offe-¬
rat deo: Quid aut̃ est. quod homo offert
deo: hoc ipsum qđ in lege scriptum est
Munera mea. data mea Ex his gͦ quȩ d̃s
dedit: offerunt nichilominꝰ homines dõ
Quid ds̃ dedĩ homini: Agnicionem sui
Quid homo offert deo: fidem suã ce affec-¬
tum: hoc ẽ qd expetit ab homine deus:¬

Expanded text:
o, inquit, profecti sunt in Mathana; et Mathana in Nahaliel; et de Nahatis caesi, qui respicit ad faciem deserti. Nomina haec quae videntur locorum esse vocabula, et significantias suas in lingua propria designant, rerum magis mysticarum consequentiam quam vocabulorum appellationem videntur ostendere. Profecti enim, inquit, a puteo, veniunt in Mathana. Interpretatur autem Mathana munera ipsorum. Vides ergo, quia si quis de puteo hoc biberit quem foderunt reges et principes, statim proficit ad hoc, ut habeat munera quae offerat Deo. Quid autem est, quod homo offerat Deo? Hoc ipsum quod in lege scriptum est: Munera mea data mea. Et his ergo quae dedit Deus, offerunt nihilominus homines Deo. Quid dedit Deus homini? Agnitionem sui. Quid homo offert Deo? Fidem suam et effectum, hoc quod expetit ab homine Deus
Abbreviated transcription (Latin):
mathanay in aut̃ uenimꝰ innahali.¬
el: quod int̃p̃tat᷑ ex deo: Quid ẽ. ex deo ͤ
Postea ꝗͣ obtulerimus nos que ex no¬
bis sunt: uenimus adhoc ut conseqͣ¬
mur ea que ex deo sunt: Cum enĩ fi¬
dem nr̃am &e affectum obtulerimꝰ:
tunc & ipse largitur nobis diu̾sa
aut̃ ex deo sunt: Ex nahaliel ueni.¬
mus inbamoth: qđ int̃pretat᷑ aduen¬
tus mortis: Cuiꝰ mortis hic intelligi¬
mus aduentum: nͥ illiꝰ qua xp̃o
cõmorimur. ut cõuiuamꝰ ei: Quamor¬
te debemꝰ mortificare m̃bra nr̃a: q̃ st̃¬

Expanded text:
Mathana autem venimus in Nahaliel, quod interpretatur ex Deo. Quid est ex Deo? Postea quam obtulerimus nos, quae ex nobis sunt, venimus ad hoc ut consequamur ea quae ex Deo sunt. Cum enim fidem nostram et affectum obtulerimus ei, tunc et ipse largitur nobis diversa autem ex Deo sunt . Et a Nahaliel venimus in Bamoth, quod interpretatur adventus mortis. Cujus mortis hic intelligimus adventum, nisi illius, qui Christo commoritur, ut et convivamus ei, qua debemus mortificare m
Abbreviated transcription (Latin):
fonte: Legimus habuisse ce patriarchas
puteos: Habuit abraham. habuit & ysa-
tis puteis sumpto inicio. ꝑcurre om̃es
scripturas puteos requirens: ⁊ꝑueni
um. suꝑ quẽ saluator nr̃ sedebat. reqͥ-¬
escens post itineris laborem: tũ cũ ue-¬
niente muliere samaritana. &e uolente
haurire aquã de puteo: que ẽẽt inscͥp-¬
turis putei uł puteoꝵ uirtus exponit᷑:
& comparacio fit aquarũ: ubi & diui¬
ni mistũ pandunit᷑ archana: Dicit᷑
enim. quia si quis bibat aquas quas con-¬
tinebat puteus ille terrenus. sitiat rursus:
qui aut̃ ex illis biberit quas dat iħc. fi¬
at in eo fons aque salientis inuitã et̾nã:¬

Expanded text:
fonte. Legimus habuisse et patriarchas fonte. Legimus habuisse et patriarchas puteos. Habuit Abraham, habuit Isaac ptis puteis sumpto initio, percurre omnem Scripturam puteos requirens, et perveni um supra quem Salvator sedebat requiescens post itineris laborem; tunc cum veniente muliere Samaritana, et volente haurire aquam de puteo, quae esset in Scripturis putei vel puteorum virtus exponitur, et comparatio fit aquarum, ubi et divina mysterii panduntur arcana . Dicitur enim: Si quis bibat ex his aquis, quas continebat puteus ille terrenus, sitiet rursus. Qui autem ex illis biberit, quas dat Jesus, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
noꝑe precipit ds̃ moysi ppłm congre-¬
gare: ut det eis aquã de puteo bib̃t:
Quasi uͦ non etiã sponte popłs biben¬
&& labore congreget ppłm: adhauri¬
enctam putei aquã. Unde uilitas lit¬
tere: ad p̃ciositatem nos sp̃alis remit¬
tit intelligentie Et idõ conueniens
puto etrã de aliis scripture locis pu¬
teoꝵ congregare misterra: ut excõpa-¬
racione plurimoꝵ. si quid p̃sens ser-¬
mo obscuritatis continet. elucescat:
Bibe aquam de tuis uasis. & de pute¬
orum tuoꝵ fonte: & non suꝑ effundan-¬
tur aque tibi extra tuũ fontẽ: quam¬
uis in aliis exemplarib legerimꝰ. ⁊ effun¬
dant᷑ tibi aque extra tuũ fontẽ: aquę
tue sint tibi soli. &e nemo alienus parti¬
cipet ex eis: Habet gͦ ut inhis designat᷑
unusquisq nr̃m insemetipso puteũ: u
puteos multos: & non unũ uas aque. s¬
uasa multa: Non enĩ dixit. bibe aquas
de tuo uase. s de tuis uasis : & ñ dixit
de putei tui fonte. s de puteoꝵ tuoꝵ

Expanded text:
nopere praecepit Deus Moysi populum congregare, ut det eis aquam bibere de puteo? Quasi vero non etiam sponte populus bibenet labore congreget populum ad hauriendam putei aquam? Unde vilitas litterae ad pretiositatem nos spiritalis remittit intelligentiae. Et ideo conveniens puto, etiam de aliis Scripturae locis puteorum congregare mysteria, ut ex comparatione plurimorum, si quid praesens sermo obscuritatis continet eluceat. AitBibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fonte: et non superfundantur tibi aquae extra tuum fontem , quamvis in aliis exemplaribus legerimus, et effundantur tibi aquae extra tuum fontem. Aquae tuae sint tibi soli, et nemo alienus participet ex eis. Habet ergo, ut his signatur, unusquisque nostrum in semetipso puteum; imputeos multos, et non unum vas, sed vasa multa. Non enim dixit: Bibe aquas de tuo vase, sed de tuis vasis; et non dixit, de putei tui fonte, sed de puteorum tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
ea que inꝓuerbiis scripta ꝓposuimꝰ. ubi
putei fimul cũ fonte nominant᷑: accipien¬
dum ẽ u̾bũ dei puteus quidẽ. si ꝓfundi
aliquid misterii tegit: fons aut̃. si adppłoᷤ
numerum de puteis exponere. & singła-¬
rem de fonte: quia in prouerbiis dicit sa¬
pientia. bibe aquas de ꝑuteorũ tuoꝵ fon-¬
te. Uideamus ergo: quoꝵ puteorũ unum
dixerit fontem: E go puto quod scientia
ingeniti patris unus possit intelligi pute¬
us: s ce unigeniti filii eius agnicio. alius
puteus intelligi debeat: Alius enĩ apatre
filius: & non idem filius qui ce ꝑat̃: sicut
& ipse in euangłiis dicit. Auus ẽ. qͥdẽ qͥ¬
& testimoniũ dicit pat̾ de me: Et rursũ

Expanded text:
ea, quae in Proverbiis scripta proposuimus, ubi putei simul cum fonte nominantur, accipiendum est verbum Dei. Puteus quidem, si profundi aliquid mysteriis tegit: fons autem, si ad popumus pluralem numerum de puteis exponere, et singularem de fonte: quia in Proverbiis dicit Sapientia: Bibe aquas de puteorum tuorum fonte . Videamus ergo quorum puteorum unum dixerit fontem. Ego puto quod scientia ingeniti Patris, unus possit intelligi puteus: sed et unigeniti Filii ejus agnitio, alius puteus debeat intelligi. Alius enim a Patre Filius, et non idem Filius qui et Pater, sicut et ipse in Evangelio dicit. Alius est quidem et testimonium dicit Pater. E
Abbreviated transcription (Latin):
bamoth inquit innemus qđ est in
campo moab: auertice montiꝰ celsi.
qui respicit ad desertũ: Si hoc itin̾e
ista uenimus in nemus: siue ut in
quod interp̃tat᷑ ascensus. siue uertix
simum diuini paradisi nemus. et
amenas cdelicias. habitationis anti¬
quȩ: uł certe aduerticẽ ꝑfectionis.
&e beatitudinis summitatẽ: ita ut
possis etiã ipse dicere: Quia resusci¬
tauit nos cũ ipso: &e sedere fecit in
celestib in xp̃o: Uides quousq ꝑue¬
nitur aputeo: Uides quib man¬
sionibus. immo quibus ꝓfectibus:
si diligenter inspicias: ipse apud te¬
met iꝑsum cotidianos ꝓfectus tuos
discuciens. quib in locis sis. & quã
ꝓrimus a regno ccelor habearis ad¬
uertes: sicut &e ille de quo dix̃ dñs.
quia non longe es aregno dei: Sub-¬

Expanded text:
Bamoth, inquit, in nemus, quod est in campo Moab, a vertice montis caesi, qui respicit ad desertum. Si hoc itinero ista venimus ad nemus, sive ut in quod interpretatur ascensus, sive vertex simum divini paradisi nemus, ad amoenas delicias habitationis antiquorum, vel certe ad verticem perfectionis et beatitudinis summitatem, ita ut possis etiam ipse dicere, quia resuscitavit nos cum ipso, et sedere fecit in coelestibus in Christo. Vides quousque pervenitur a puteo. Vides quibus mansionibus, imo quibus profectibus si diligenter inspicias, ipse apud temetipsum quotidianos profectus tuos discutiens, quibus in locis et quam proximus a regno coelorum habeatis, advertes, ut ille, de quo dixit Dominus, quia non longe es a regno Dei
Abbreviated transcription (Latin):
excuder̃t: ab excudendo. non ab exciden-¬
do. dictum est: Excudi enĩ dicit᷑: quod
in saxo uł cedit᷑ uł format᷑. Principes
ergo tãꝗͣ aliquanto inferiores. fodere¬
molliciem. altitudinem quandã dim̾¬
gere: Isti uero quos reges appellat qͣsi
terre ꝓfundũ. s & saxi duriciã pene-¬
tes iudicia dei ẽẽ. abyssum multã¬
ri: merito apłos diximus: ex quibus
mist̾ia: iccirco reges ẽẽ dicuntur.
qui puteum istũ etiã in petra excu¬
derint: ac dura &e difficilia scientis
secreta penetaauerint Qđ aut̃ reges
dici possunt etiã apłi: puto ex eo
facile probari posse. qd̃ de om̃ibus
credentib dicitur : Uos aut̃ gens
regalis. sacerdocium magnum: gens
scã: Si gͦ illos dicunt reges. qui ꝑuer
bum ipsoꝵ credider̃t: quanto magĩ
ipsi reges habendi sunt. qui faciunt

Expanded text:
excuderunt, quod ab excudendo, non excidendo dictum est. Excudi enim dicitur, quod in saxo caeditur vel formatur. Principes ergo tanquam inferiores fodermollitiem altitudinem quamdam demerserunt: hi vero quos reges appellat, quasi terrae profundum, sed saxi duritiam penetes judicia Dei esse abyssum multari, merito apostolos dixerimus, ex quibus mysteria, idcirco reges esse dicuntur, qui puteum istum etiam in petra exciderunt, ac dura et difficilia scientiae secreta penetraverunt. Quod autem reges dici possint etiam apostoli, puto ex eo facile probari posse, quod de omnibus credentibus dicitur: Vos autem genus regale, sacerdotium magnum, gens sancta . Si ergo illos dicunt reges, qui per verbum ipsorum crediderunt, quanto magis ipsi reges habendi sunt, qui faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
nem sp̃s scĩ Alius enĩ &e ipse ẽ. apatre &e
filio: sic̃ &e de ipso nichilominꝰ in euange¬
liis dicit᷑. Miccet uobis pater aliũ pa¬
raclitũ: sp̃m ueritatis: Est gͦ hec trium
distinctio ꝑsonarum. in patre &e filio et
sp̃u scõ: que ad pluralem putroꝵ nume.¬
rum reuocat᷑ S hoꝵ puteorũ unus est¬
fons: una enĩ substantia ẽ. &e natura tri-¬
nitatis: Et hoc modo non ociosa inueni¬
etur scẽ scripture distinctio. que dicit

Expanded text:
Alius est enim, et ipse a Patre et Filio, sicut de ipso nihilominus in Evangeliis dicitur: Mittet vobis Pater alium paracletum Spiritum veritatis . Est ergo haec trium distinctio personarum, in Patre, et Filio, et Spiritu sancto, quae ad pluralem puteorum numerum revocatur. Sed horum puteorum unus fons, una substantia est, et natura Trinitatis. Et hoc modo non otiosa invenietur Scripturae sanctae distinctio quae dicit
Abbreviated transcription (Latin):
mi uirtutes: & dicere qd̾ de sapientra
dictũ ẽ hanc quesiui michi adduc̾e
cirea puteos istos: &e ibi reppies huiꝰ¬
uas. idẽ. apud uiuentis uerbi fluenta: cer¬
Sunt gͦ multi putei quos diximus ẽẽ.
intra animam: sunt &e alii plurimi. qui
insingłis qͥb q scripturarũ sermonibus
intelligunt᷑ & sensibus: Est tam̃ eminen-¬
cior ceteris iste puteus & eximius: de quo
inp̃senti loco scriptura dicit. qͥa foder̃t
eum non quic̃q communes homines sed
pͥncipes: &e adhuc horum sublimiores: qͦs
grega ppłm &e dabo eis aquã de puteo:¬

Expanded text:
ere quod de sapientia dictum est: Hanc quaesivi mihi ducere circa puteos istos, et ibi reperies hua apud viventis verbi fluenta cerSunt ergo putei multi, quos diximus esse intra animam. Sunt et alii plurimi, qui in singulis quibusque Scripturarum sermonibus intelliguntur et sensibus. Est tamen eminentior caeteris iste puteus et eximius, de quo et in praesenti loco Scriptura dicit, quia foderunt eum non quicunque communes homines, sed principes, et adhuc grega populum et dabo ei aquam de puteo
Abbreviated transcription (Latin):
tur post modũ ꝑysaac: & redeunt in
y saac. apud puteos inuenit rebeccam:
quȩ interp̃tat᷑ pacientia: Hȩc efficitur
Similit̾ ce iacob cũ mesopotamiam
uenit habens p̃ceptũ patris ne alieni¬
uenit rachel: ce moyses sephorã apud

Expanded text:
is ahae ad puteos invenit Rebeccam, quae interpretatur Patientia: haec efficitur similiter Jacob cum ad Mesopotamiam venit habens praeceptum patris, ne alienivenit Rachel; et Moyses Se
Abbreviated transcription (Latin):
puteus: que non possunt fodere uł excu¬
dere. nisi inueniant᷑ reges oe principẽ:
Uere enĩ reges. ⁊ uere pͥncipes haben¬
di sunt. qui possunt auferre terram
de puteo hoc. & amouere suꝑficiem lit¬
peccati regnũ ex corpore suo depuleria:
& iusticie regnum parauerint in men¬

Expanded text:
quem non possunt fodere neque excidere, nisi inveniantur reges et principes. Vere enim reges et vere principes habendi sunt, qui possunt auferre terram de puteo hoc, et amovere super faciem litpeccati regnum de corpore suo expulerint, et justitiae regnum paraverint in mem
Abbreviated transcription (Latin):
uero si uis considerare quomodo¬
aguntur dies festi: erige paulu-¬
lum si potes sensus tuos at̾ra: et
obliuiscere paulisꝑ hec que hñt᷑
in facie Describe gͦ tibi. qͦmͦ celũ
mundi: celum uͦ nouũ. & noua ter¬
ra fundet᷑: amoue a conspectibus
tius. etiã solis huiꝰ lucem : & da illi
mundo qui uenturus est: solis hꝰ
septuplũ lumen: Immo pocius se-¬
cłm scripture auctoritatem. ipsum
minationes: atq om̃e nom̃ clarissi¬
mum celestrumq uirtutum: non
& conce. quomͦ agi possunt dies festi
dm̃i: que ibi festiuitas. que gaudia.
quȩ leticiȩ magnitudo: Nam de his
que supͣdiximus spiritalib festiuita¬
tib etiã si magne sunt. & uere preci¬
pue. cũ spiritalit̾ gerunt᷑ in anima: tñ
ex parte sunt non ex integro: Sic̃ enĩ
dixit apłs. quia ex parte scimus. & ex
parte ꝓpħamꝰ: ita consequent̾ ẽ ut ex
parte iem festum geramus: Ut aut̃
scias hec ita ẽẽ. redeamus adipsiꝰ pauli

Expanded text:
vero, si vis considerare quomodovero, si vis considerare quomodo dies festi agantur, erige paululum si potes sensus tuos a terra, et obliviscere paulisper haec quae habentur in facie. Describe vero tibi quomodo coelum mundi. Coelum vero novum et nova terra fundetur. Amove de conspectibus tuis etiam solis hujus lucem, et da illi mundo, qui venturus est, solis hujus septuplum lumen: imo potius secundum Scripturae auctoritatem ipsum minationes, atque omne nomen clarissimarum coelestiumque virtutum, non et conjice quomodo agi possint dies festi Domini, quae ibi festivitas, quae gaudia, quae laetitilibus festivitatibus, etiam si magnae sunt et verae, praecipue cum spiritaliter geruntur in anima, tamen ex parte sunt, non ex integro. Sicut enim dixit Apostolus, quia ex parte scimus, et ex parte prophetamus , ita consequens est, ut ex parte diem festum geramus. Ut autem scias haec ita esse, redeamus ad ipsius Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
homine: uideamus: Scenophegia
inquit. Letatur gͦ suꝑ te. cũ te uide¬
datum animum ac positum suꝑ ter-¬
ras: nec desiderantẽ que terrena st̃:
nec umbrã uite eius quasi possessio-¬
nem ꝓpriam &e ꝑpetuã deputantem:
s uelut intransitu positum. ⁊ ad il¬
lam ueram patriã unde egressus es
paradisi festinantẽ ac dicentẽ: inco-¬
la ego sum &e ꝑegrinus. sic̃ om̃s patreᷤ
mei: Intabernacłis enĩ habitaueruis
patres: & abraham in casulis .i. inta¬
bernacłis habitauit: cũ ysaac & ia¬
cob coherecdib reꝓmissionis eiusdem:
Cum gͦ incola fueris & ꝑegrinꝰ in
terra: & non ẽ mens tua fixa iradi¬
cata indesideriis terrenoꝵ: s paratꝰ
es ut cito transeas: & paratꝰ es exten¬
dere te semꝑ ad anteriora. usq qͦ
ꝑuenias ad terrã fluentẽ lac &e mel.
& hereditatem capias futuroꝵ: site
inquam positum in his uideat d̾s:
letat᷑ inꝗͣ inte : & diem festum agit
suꝑ te: Hec quid̃ inpresenti: In fut᷑o

Expanded text:
homine, videam. Scenophegia, inquit. Laetatur ergo super te, cum videdatum animum ac propositum super terras, nec desiderantem quae terrena sunt, nec umbram vitae hujus quasi possessionem propriam et perpetuam deputantem, sed velut in transitu positum, et ad veram illam patriam unde egressus est, paradisi, festinantem ac dicentem: « Incola ego sum et peregrinus sicut omnes patres mei . » In tabernaculis enim habitaverunt et patres, et Abraham in casulis, id est, in tabernaculis habitavit cum Isaac et Jacob cohaeredibus remissionis ejusdem. Cum ergo incola fueris et peregrinus in terris, et non est mens tua fixa et radicata in desideriis terrenorum, sed paratus es, ut cito transeas, et paratus es extendere te semper ad anteriora, usquequo pervenias ad terram fluentem lac et mel , et haereditatem capias futurorum: si te, inquam, positum in his videat Deus, laetatur in te, et diem festum aget super te. Haec quidem in praesenti. In futuro
Abbreviated transcription (Latin):
indicat. ut &e in lege ac ꝓpħis quȩ
matutinũ tempus ostendunt. & ut
euangelica doctrina que uesꝑtinũ.
id ẽ inu̾ẜum mundi saluatoris os¬
tendit aduentum: indesinenti in¬
tentione ꝑsistat: has gͦ tales festiui¬
tates dñs dicit: & obseruabitis fe¬
si ei sacrificium indesinens offeramꝰ:
si sine intermissione oremꝰ: ita ut
ascendat oratio nr̃a sic̃ incensum in
conspectu eiꝰ mane: ce eleuatio manu-¬
um nr̃arum. frat ei sacrificiũ ues¬
sacrificiĩ indesinentis: que acultori¬
bus euangłii eo modo quo supra

Expanded text:
indicat, ut in lege ac prophetis, qui indicat, ut in lege ac prophetis, qui matutinum tempus ostendunt, et in evangelica doctrina quae vespertinuid est, in vespera mundi Salvatoris ostendit adventum, indesinenti intentione persisteret. Has ergo tales festivitates Dominus dicit: « Et observabitis diesi ei sacrificium indesinenter offeramus, si sine intermissione oremus; ita ut ascendat oratio nostra, sicut incensum in conspectu ejus mane, et elevatio manuum nostrarum fiat ei sacrificium vessacrificii vel indesinentis, quae a cultoribus Evangelii eo modo quo supra