comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ser uabant: & uȩ cõputatio: octoginta triuu annorũꝰ cirei¬
sonstam̃tis neq in crepationib augustini ac sociorũ ei as¬
sensũ p̃bere uoluissent. s suas poti traditiones uniuersis
que porbẽ sibi in xp̃o concordant ȩccłiis p̃ferrent : scs rat
augustinꝰ hunc laboriosi ac longi certaminis finẽ fecit ut
patr is sui ut ipse nob̾ in sinuare cȩlestib signis dignet:
quȩ sequenda traditio qͥb sit uiis add ingressũ regni illius
ꝓpandũ. Adducat᷑ aliqͥs eger & ꝑ cuiꝰ p̃ces fuerit curat᷑
hũius fides &e oꝑatio deo deuota atq om̃ib sequenda cre¬
dat᷑. Qđ cũ aduersarii licet inuiti concedent : allatꝰ ẽ
quidã de genere anglorũ luce ocłorũ pͥuatꝰ. Quib õ

Expanded text:
servabant: quae computatio octoginta quatuor annorum circuservabant: quae computatio octoginta quatuor annorum circuhortamentis, neque increpationibus Augustini ac sociorum ejus assensum praebere voluissent, sed suas potius traditiones universis, quae per orbem sibi in Christo concordant, Ecclesiis praeferrent, sanctus Pater Augustinus hunc laboriosi atque longi certaminis finem fecit, ut Patris sui, ut ipse nobis insinuare caelestibus signis dignetur, quae sequenda traditio, quibus sit viis ad ingressum regni illius properandum. Adducatur aliquis aeger, et per cujus preces fuerit curatus, hujus fides et operatio Deo devota atque omnibus sequenda credatur. » Quod cum adversarii inviti licet concederent, allatus est quidam de genere Anglorum, oculorum lu
Abbreviated transcription (Latin):
appeilat Responsũ e. qͦd elle diceret᷑. At ille alludens
ao noauit Aiseluia laudẽ dei creatoris illis in pardib opor¬
tet uintar. Nccedensq: ad eontificẽ Romanȩ & aplicȩ se¬
dis ndũ eñi erat ipse pontifex factꝰ. rogauit ut genti
cooperante ꝑficiendũ. si tam̃ apłico pape hoc ut fierder
placeret. Qd̵ dũ ꝑficere ñ posset. qͥa & si pontifex concedere
ilui qͦd petierat uoluit: ñ tam̃ ciues Romani ut tã longe
catus officio functꝰ ẽ ꝑfecit opus diu desideratũ Alios
quidẽ p̃dicatores mittens. s ipse p̾dicationẽ ut fructifi.¬
caret suis exhortationib ac p̾cib adiuuans. Hȩc uix¬
ta opinionẽ quã ab antiqͥs accepimꝰ: eccłasticȩ hystoriȩ¬
ꝓuinciȩ in loco ubi usq hodie lingua anglorũ augu¬
stinesac. id ÷ robur augustini inconfinio yuicciorũ &
glitanili gentib ꝓ dño laborẽ susciꝑent. hon enĩ pasche dur¬
dnicũ suo tẽpore.s aqͣrta decima usq ad uicesima luna dbe¬

Expanded text:
Aelle, Alle, Ealle diceretur. At ille adludens ad nomen ait: « Alleluia, laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. » Accedensque ad pontificem Romanae et apostolicae sedis, nondum enim erat ipse pontifex factus, rogavit ut genti cooperante perficiendum, si tamen apostolico papae hoc ut fieret, placeret. Quod dum perficere non posset, quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longecatus officio functus est, perfecit opus diu desideratum: alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus adjuvans. Haec juxta opinionem quam ab antiquis accepimus, Historiprovinciae, in loco, ubi usque hodie lingua Anglorum Augustines ac, id est robur Augustini, in confinio Wicciorum et enim Paschae Dominicum diem suo tempore, sed a quarta decima usque ad vicesimam lunam ob
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ ep̃i. serui seruorũ dĩ. Dũ nos sedes apłica more
suo sic̃ inuniuerso orbe t̾rarũ inhis occiduis partib
ad p̃dicandũ gentib paganis dirigeret. atq hanc in¬
sulam quȩ britannia nuncupat᷑ contigit introisse: an¬
tequã cognosceremꝰ credentes qd iuxta morẽ uniuersa¬
lis ȩccł̃ȩ ingredent᷑. in magna reuerentia scĩtatis tam
britones quã scõttos uenerati sumꝰ: s cognoscentes brto¬
hanc quã suꝑiꝰ cõmemorauimꝰ insulã. & colũbanũ abba¬
tẽ ingalliis uenientẽ: nichil abritonib discrepare in

Expanded text:
Justus, episcopi, servi servorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more Justus, episcopi, servi servorum Dei. « Dum nos sedes apostolica, more suo sicut in universo orbe terrarum, in his Occiduis partibus ad praedicandum gentibus paganis dirigeret, atque in hanc insulam, quae Brittania nuncupatur, contigit introisse antequam cognosceremus: credentes quod juxta morem universalis Ecclesiae ingrederentur, in magna reverentia sanctitatis tam Brittones quam Scottos venerati sumus; sed cognoscentes Brittohanc, quam superius memo ravimus, insulam, et Columbanum abbatem in Gallis venientem, nihil discr
Abbreviated transcription (Latin):
ne se defuncto status ȩccłȩ tã rudis uł adhorã pastore de¬
potitꝰ. strenuissimȩ fundam̃ta eccłȩ quȩ nobilit̾ uidit
uoces exhortationis. & continuis piȩ operationis exẽplisꝓ
uehere curauit. Deniq ñ solũ nouȩ quȩ de anglis erat col¬
lecta ecclȩ cur̃ã gerebat. s & ueterũ britanniȩ incolarũ
nec ñ & scottorũ qͥ hib̾niã insulã britanniȩ ꝓa imã in¬
colunt popłis: pastoralẽ impendere sollicitudinẽ curabat.
Siqͥdẽ ubi scottorũ inp̃fata ipsorũ patria qͦmͦ & britonũ
in ipsa britannia uitã ac̃ ꝓfessionẽ minꝰ eccłasticã in multis
uicesimã dnĩcȩ resurrectionis diẽ obseruandũ. ẽẽ. puta¬
rent: scripsit cũ coep̃is suis exhortatoriã ad eos epłam.
obsecrans eos & contestans unitatẽ pacis & Ic atholice obser¬
uationis cũ ea quȩ toto orbe diffusa. ẽ. ȩccła. xp̃i tenere.¬
uł abbatib ꝑ uniuersam scottiã : laurentiꝰ. mellitus &

Expanded text:
ne se defuncto status Ecclesiae tam rudis, vel ad horam pastore depotitus strenuissime fundamenta Ecclesiae, quae nobiliter jacta voce sanctae exhortationis, et continuis piae operationis exemplis provehere curavit. Denique non solum novae quae de Anglis erat collecta, Ecclesiae curam gerebat, sed et veterum Brittaniae incolarum, necnon et Scottorum qui Hiberniam insulam Brittaniae proximam incolunt, populis pastoralem impendere sollicitudinem curabat. Siquidem ubi Scottorum in praefata ipsorum patria, quomodo et Brittonum in ipsa Brittania vitam ac professionem minus ecclesiasticam in multis vicesimam dominicae resurrectionis diem observandum esse putarent; scripsit cum coepiscopis suis, exhortatoriam ad eos epistolam: obsecrans eos et contestans unitatem pacis et catholicae observationis cum ea quae toto orbe diffusa est Ecclesia Chr abbatibus per universam Scottiam, Laurentius, Mellitus et
Abbreviated transcription (Latin):
Esset ut exemplũ mistica uerba loquens:
Ad ap̃mr anglos conuertit pietate magistra.
Ad quirens fidei agmina gente noua:
Hic labor. hoc studium. hȩc tͥ cura. hoc pastor agebas:
Ut dño offerres plurima lucra gregis:
Hisq dei consul factus letare triumphis:
Iam mercedem operũ iam sine fine tenes.
ẜo silentio prȩt̃eunda opinio. quȩ de beato GREGORIO
traditione maiorũ ad nos usq ꝑ lata. ẽ: qua uide¬
licet ex causa admonitꝰ. tã sedulam erga salutẽ nr̃e
gentis curã gesserit. Dicunt qͦd die quadã cũ adue¬
nientib nuꝑ mercatorib multa uenalia inforũ
contigit & ipsũ GREGoRiC̃ int̾ alios adue nisse. ac
uidisse int̃ alia pueros uenales positos candidi cor¬
poris ac uenusti uultus. capillorũ qͦq forma egre¬
gia. Quos cũ aspiceret: int̾rogauit ut aiunt de qua
regione uł tra. ee̾nt. allati. Dictũq ẽ. qͥa de britan¬
nia insula: cuiꝰ incolȩ talis. ẽẽnt. aspectus. Rursus

Expanded text:
Esset ut exemplum, mystica verba loquens. Esset ut exemplum, mystica verba loquens. Ad Christum Anglos convertit pietate magistra, Adquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, haec tibi cura, hoc pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus laetare triumphis: Nam mercedem operum jam sine fine tenes.  silentio praetereunda opinio, quae de beato Gregorio traditione majorum ad nos usque perlata est: qua videlicet ex causa admonitus, tam sedulam erga salutem nostrae gentis curam gesserit. Dicunt quia die quadam, cum advenientibus nuper mercatoribus, multa venalia in forumet ipsum Gregorium inter alios advenisse ac vidisse inter alia pueros venales positos, candidi corporis, ac venusti vultus, capillorum quoque forma egregia. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati; dictumque est quod de Britannia insula, cujus incolae talis essent aspectus. Rursus
Abbreviated transcription (Latin):
iecit: diesq nr̃os intua pace disponas. atq abet̾na dãi.¬
natione nos eripi. & inelectorũ tuorũ iubeas grege
numerari. Rexit autẽ eccłam tẽporib imꝑatorũ mas¬
ricii & focatis. Scd̾o autẽ eidẽ focatis anno: tnsiens¬
ex hac uita migrauit aduerã quȩ incelis. ẽ. uita. Sepultꝰ uͦ
corpore. ẽ. in eccła beatisetri apłi ante secretariũ. die¬
qͣrta iduũ martiarũ. qͣndoq in ipso cũ cȩteris scẽ ȩccłȩ
pastorib resurrecturꝰ ingła. Scriptũq. ẽ. in tũba ipsius
epitaphiũ huiꝰ modi. Syscipe t̾ra tuo corpꝰde corpore
sũptũ: Reddere qͦd ualeas uiuificante deo.
Spiritus astra petit. lȩti nil ura nocebunt.
Qui uitȩ alterius mors magis ipsa uia est
Pontificis summi. hoc claudunt᷑ mẽbra sepulcro:
Qui innumeris semꝑ uiuit ubiq bonis ::
Esuriem dapib superauit. frigora ueste:
Atq animas monitis texit abhoste sacris
Implebatq actu quicqͥd sermone docebat:

Expanded text:
ros in tua pace disponas, atque ab aeterna damnatione nos eripi et in electorum tuorum jubeas grege numerari. Rexit autem Ecclesiam temporibus imperatorum Mauricii et Phocatis. Secundo autem ejusdem Phocatis anno transiensex hac vita, migravit ad veram, quae in coelis est, vitam. Sepultus vero est corpore in eccarum, quandoque in ipso cum caeteris sanctae Ecclesiae pastoribus resurrecturus in gloria: scriptumque in tumba ipsius epitaphium hujusmodi: Suscipe, terra, tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas vivificante Deo. Spiritus astra petit, leti nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis ipsa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivit ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu, quidquid sermone docebat,
Abbreviated transcription (Latin):
de dentib antiqͥ hostis eripiens. et̃nȩ lib̾tatis fecit. ẽẽ. par¬
ticipẽ. Cuiꝰ fidei & saluti congaudens. quãq digna laude
cõmendans: ipse dicit in expositione beati iob. Ecce lin¬
gua britanniȩ. quȩ nichil aliud nouerat quã barbarũ
frendere: iã dudũ indiuinis laudib hębreũ cepit alle-
dib seruit oceanꝰ. eiusq barbaros motꝰ qͦs t̾reni pͥncipes
edomare ferro nequiuerant. hos ꝓdiuina formidine sa
linguas timet. Quia enĩ ꝑceptis cęlestib uerbis. dares¬
centib qͦq miracłis: uirtꝰ ei diuine cognitionis infun:¬
dit᷑. eiusq diuinitatis t̃rore refrenat᷑: ut prauȩ age¬
re metuat. ac totis desider iis adȩt̾̃nitatis gr̃am uenire
concupiscat. Quib uerb̾ heatꝰ bR EGORIUS hoc qͦq decla-¬
rat. qͥa sc̃s augustinꝰ & socii eiꝰ ñ sola p̃dicatione uerborũ:
s etiã cȩlestiũ ostensione signorũ gent̾ẽ anglorũ ad ag

Expanded text:
de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participem: cujus fidei et saluti congaudens, quamque digna laude commendans, ipse dixit in Expositione beati Job: « Ecce lingua Brittaniae, quae nil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraeum coepit Alleludibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine saclinguas timet. Quia enim perceptis  Al., praeceptis caecentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur, ut grave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. » Quibus verbis beatus Gregorius hoc quoque declarat, quod S. Augustinus et socii ejus non solum praedicatione verborum, sed etiam coelestium o
Abbreviated transcription (Latin):
do Patae oleo exultationis prȩ participib suis. Unde & Petrus
unctus dicit᷑. Unguit pontifex manu sua ipsũ lapidẽ. quia
in potestate ueri sacerdotis nr̃i fuit. qͣndo sp̃m paradytum
suꝑ ȩccłiam misit. Unde dicit ad eundẽ lapidem quẽ primũ
manu unxit. Si non abiero: paraclitus ñ ueniet aduos. Si
autẽ abiero: mittam eũ ad uos. Dum gͦ qndo uoluit spm̃ sc̃m
altaris alius sacerdos incensũ ponit. congruit illi tẽpori qnͣdo sp̃s¬

Expanded text:
Deo Patre oleo exsultationis prae participibus suis. Unde et Petrus: Deo Patre oleo exsultationis prae participibus suis. Unde et Petrus: unctus dicitur. Unguit pontifex manu sua ipsum lapidem, quia in potestate veri Sacerdotis nostri fuit, quando Spiritum Paracletum super Ecclesiam misit. Unde dicit ad eumdem lapidem quem primum manu unxit: « Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos. » Dum ergo quando voluit Spiritum altaris alius sacerdos incensum ponit, congruit illi tempori quando Sp
Abbreviated transcription (Latin):
uata .ẽ. Scriptũ. ẽ enĩ. De sy on exibit lex: & uerbũ dñi de ie¬
ad docendũ ꝓperarent dicens. Uos autẽ sedete inciuitate. quo¬
adusq induamini uirtute exalto. Recordatur autẽ pontifex
ueteris hystoriȩ simul. & ministerii cũ canit. Erexit iacob
lapidẽ intitulũ fundens oleũ de suꝑ. Iacob nanq cũ exularet.
lapidẽ sibi subcapite posuit inbethel: & dormiuit. domꝰ dĩ ÷
eccła ipsius sicut Payliis ait adĩmotheũ. Si autẽ tardauero
inqͥt scias qualit̃ te oporteat conuersari indomo dĩ quȩ ÷ ec¬
cła ipsius. Lapis autẽ ille que iacob sub capite habuit. typũ
saluatoris ex pressit. Ille gͦ fundamenta domꝰ dñi contẽplari
meretur qͥ lapidẽ ad caput habet: quia ille ueracit̃ ea quȩ
sunt diuina conspicit. qͥ caput id÷ ment̾e in xp̃o fixam habet.
Unxit autẽ eunde lapidem: quia pręuidit futũrũ illũ lapidẽ
& unguendũ qͥ reꝓbatus ÷ aiudeis ȩdificantib & unctus a

Expanded text:
. Scriptum est enim: « De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jead docendum properarent, dicens: « Vos autem sedete in civitate quoadusque induamini virtute ex alto. » Recordatus autem pontifex veteris historiae simul et ministerii cum canit: « Erexit Jacob lapidem in titulum, fundens oleum desuper. » Jacob namque cum exsularet, lapidem sibi sub capite posuit in Bethel, et dormivit. Domus Dei est Ecclesia ipsius, sicut Paulus ait ad Timotheum: « Si autem tardavero, » inquit, « scias qualiter te oporteat conversari in domo Dei quae est Ecclesia ipsius. » Lapis autem ille quem Jacob sub capite habuit typum Salvatoris expressit. Ille ergo fundamenta domus Dei contemplari meretur qui lapidem ad caput habet, quia ille veraciter quae sunt divina conspicit qui caput, id est mentem in Christo fixam habet. Unxit autem eumdem lapidem, quia praevidit futurum illum lapidem et ungendum qui reprobatus a Judaeis aedificantibus, et unctus a
Abbreviated transcription (Latin):
dinauert testamentũ eiꝰ suꝑ sacrificia. Sed & ipse drãs gratis¬
sime benedictione talib imꝑtiri dignat᷑. dicente eodẽ psal¬
mista. Benedixit h̃is om̃s timentes se. pusillos cũ maioribus.
Quid innuat translatio reliquiarũ. & conditio earũ

Expanded text:
dinaverunt testamentum ejus super sacrificia. » Sed et ipse Dominus gratisdinaverunt testamentum ejus super sacrificia. » Sed et ipse Dominus gratissime benedictionem talibus impertiri dignatur, dicente eodem Psalmista: « Benedixit Dominus timentes se pusillos cum majoribus. » Quid innuat translatio reliquiarum et conditio earu
Abbreviated transcription (Latin):
sc & in scẽ eccłȩ decore diuersa conferunt᷑ dona ꝑministros
nꝰdño offerenda. Alii nanq linteamina offerunt. corpora
slicet diuersis uirtutũ exercitiis adcandorẽ castitatis ꝑ-¬
ducta. Aii rubra indumenta id÷ corda ad martyriũ prępa.¬
rata. Alii iacintina qͥ dicere norunt. nr̃aaut̃ẽ conuersatio in
elis est. Alii coccinea ardore caritatis flagrantia. alii scutula¬
ta federe pacis inseparabilit̃ unita. Alu aut̾e uasa aurea &
argentea. sensus & eloquii uenustate fulgentia. Quȩ om̃ia
aonsiderans psalmista abȩccła uͦ regi debito cũ honore refer-
nacclamat ei dicens. Astitit regina adextris tuis inuestitu
maurato. circundata uarietate. Hinc ÷ qͦd idem ipse ꝓpħa
tanta ordinatione uidens honorẽ dõ exhiberi debere. horta¬
tur angłos siue apłos dicens. Congregate illi scõs eius. qui or¬

Expanded text:
sic et in sanctae Ecclesiae decore diversa conferuntur dona per ministros sic et in sanctae Ecclesiae decore diversa conferuntur dona per ministros ejus Domino offerenda. Alii namque linteamina offerunt, corpora scilicet diversis virtutum exercitiis ad candorem castitatis perducta; alii rubra indumenta, id est, corda ad martyrium praeparata; alii hyacintina qui dicere norunt: « Nostra autem conversatio in coelis est. » Alii coccinea ardore charitatis flagrantia; alii scutulata foedere pacis inseparabiliter unita; alii autem vasa aurea et argentea sensus et eloquii venustate fulgentia. Quae omnia considerans Psalmista ab Ecclesia vero Regi debito cum honore referri acclamat ei, dicens: « Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato circumdata varietate. » Hinc est quod idem ipse Propheta tanta ordinatione videns honorem Deo exhiberi debere, hortatur angelos sive apostolos dicens: « Congregate illi sanctos ejus qui or
Abbreviated transcription (Latin):
mori ñ dubitauit: sic̃ ei ante incarnationẽ ꝓmiserat. postula
ame & dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã: & reliqua. uł om̃is ponti¬
fex uice illius fungens obsecrat ut qͦd illius dono exercetur
nũ emerserit: adiecit. A teplo sco tuo qͦd : in ierłm. A tẽplo
ꝯcesser̃t qui in nobis operati sunt prȩdicationes. & signa exer¬
diere uirtutis. Quȩ om̃ia ad głam refert ȩccłia patris & filii
a sp̃s scĩ quã cognoscit unũ & uerũ dm̃ intrinitate & unitate
consistentẽ. Post ea autẽ subdiaconi. uł accoliti. linteamina. uasa.
com̃ia ornam̃ta eccłȩ pontifici benẽdicenda offerunt. Qͥd ꝑhos
ninistros nͥ hi intelligunt᷑ qͥ eccłȩ seruitio uł ornatui dele-¬
tant᷑ quos necesse : ad decorẽ eccliȩ multa conferre & uaria.
priȩ possibilitati congruentia: Sicut eni inpopło isrłitico
ũ tab̾nacłm iussu dĩ construeret᷑ uaria oblata sunt donaria:

Expanded text:
mori non dubitavit, sicut ei ante incarnationem promiserat: « Postula mori non dubitavit, sicut ei ante incarnationem promiserat: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam; » et reliqua; vel omnis pontifex vice illius fungens obsecrat ut quod illius dono exercetur num emerserit adjecit: « A templo sancto tuo quod est in Jerusalem. » A templo processerunt qui in nobis operati sunt praedicationes et signa exercuere virtutis. Quae omnia ad gloriam refert Ecclesia Patris, et Filiicognoscit unum et verum Deum in trinitate et unitate consistentem. Posthaec autem subdiaconi vel acolythi linteamina, vasa et omnia linteamina ecclesiae pontifici benedicenda offerunt. Quid per hos ministros nisi hi intelliguntur qui Ecclesiae servitio vel ornatui delegantur, quos necesse est ad decorem Ecclesiae multa conferre et varia propriae possibilitati congruentia? sicut enim in populo Israelitico, cum tabernaculum jussu Dei construeretur, varia oblata sunt donaria,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia flumina nͥ ad matricẽ redeant abissũ. quia nͥ ꝑceptores
diuinorũ munerũ sese humilit̃ eiꝰ potentiȩ subdere studue¬
rint aquo ut fluant acceperunt: eorũ & uelle & posse aridita¬
te ꝑpetua marcescet.Nam qͥbusdã talib apłs ex ꝓbrans ait.
Qͥd enĩ habes qd non accepisti: Si autẽ accepisti. quid głaris qͣsi
ñ acceperis : Sed & pontifex pontificũ dñs & saluatorꝰ nr̃ qui
sedet indextera paternȩ maiestatis crucem incensi suꝑ altare
enĩ incensi facere: passionẽ suã patri ostendere ac ꝓ nob̾ inter¬
pellat ꝓ nob̾. Post orationẽ incipit pontifex antiphonã. Confr¬
ma hoc ds̃ qͦd operatus es in nobis. at̾eplo sc̃o tuo qͦd est in ierłm:¬
cũ gła patri. Post quã eñĩ pene ꝑactũ: ministeriũ saluationis
humanȩ: precatur uł ipse dñs patrem exorans ut confirmet
qͦd operatus :: ut ei om̃is t̾ra subiciat᷑. ꝓpt̃ cuiꝰ redẽptionẽ ipse

Expanded text:
lumina nisi ad matricem redeant abyssum, quia, nisi perceptores divinorum munerum sese humiliter ejus potentiae subdere studuerint a quo ut fluant acceperunt, eorum velle et posse ariditate perpetua marcescent. Nam quibusdam talibus Apostolus exprobrans ait: « Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? » Sed et Pontifex pontificum, Dominus Salvator noster, qui sedet in dextera paternae majestatis, crucem incensi super altare enim incensi facere est passionem suam Patri ostendere ac pro nobis interpellat pro nobis. » Post orationem incipit pontifex antiphonam: « Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis, a templo sancto tuo quod est in Jera Patri. » Postquam enim pene peractum est ministerium salvationis humanae, precatur, vel ut ipse Dominus Patrem exorans, ut confirmet quod operatus est, ut ei omnis terra subjiciatur propter cujus redemptionem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea mittit pontifex oleũ suꝑ altare: in medio altaris erucẽ
ex eo faciens & suꝑ qͣt tuor angulos altaris. Et quidẽ satis con¬
grue ordo seruatur: ut post emundationẽ ꝑ aquã & reliqua quȩ
dicta sunt ꝑfundat᷑ altare oleo. qͥa & sc̃a ȩccła prius aqua mun-¬
datur infonte baptismatis. & sic unctione insignitur ꝑ maNꝰ
pontificis. ut sp̃s sc̃i in se mereat᷑ aduentũ. Nam oleũ. gr̃am sig¬
nificat sp̃s sc̃i. Et dũ oleũ corporib adhibetur exterus: aduentꝰ
computrescet uigũ a facie olei. Iugũ enĩ demonicȩ dñationis pu¬
truit ingenere humano ꝑaduentũ sp̃s sc̃i. Sed querendũ cur
inmedio altaris crux fiat̾ ex oleo. & sic ꝑ quattuor angulos eius.
Ad qđ respondendũ. qͥa eccliȩ fundamenta atq initia in ierłm
primo surrexert̃. quã inmundi medio scimꝰ positam: teste eze¬

Expanded text:
nterea mittit pontifex oleum super altare, in medio altaris crucem ex eo faciens et super quatuor angulos altaris. Et quidem satis congrue ordo servatur ut post emundationem per aquam et reliqua quae dicta sunt perfundatur altare oleo, quia et sancta Ecclesia prius aqua mundatur in fonte baptismatis et sic unctione insignitur per manus pontificis ut Spiritus sancti in se mereatur adventum, nam oleum gratiam significat Spiritus sancti, et, dum oleum corporibus adhibetur exterius, adventucomputrescet jugum a facie olei. » Jugum enim daemonicae dominationis putruit in genere humano per adventum Spiritus sancti. Sed quaerendum cur in medio altaris crux fiat ex oleo, et sic per quatuor angulos ejus. Ad quod respondendum quia Ecclesiae fundamenta atque initia in Jerusalem primo surrexerunt, quam in medio mundi scimus positam, teste Eze
Abbreviated transcription (Latin):
remissi & neglegentes esse debemꝰ: qͥn potius grates illi inmi-¬
meras ꝓbeneficiis collatis exoluere conuenit. ne in grati munere
suscepto indigni reddamur accipiendo simulq priuem᷑ accepto.
sicut ille neglegens & indeuotus seruus qͥ accepto dñi talento nꝰ
mͦ indeuotus apparuit. sed etiã ad calũniã dño inferendã ꝓen
& maliuolus extitit. Qd uitans pontifex post quã altare dni spũ
ali chrismate linit. adorationẽ gr̃arũq actionẽ se se deuotus
sũmitat sciens scriptũ. Ad locũ unde ex eunt flumina reuer

Expanded text:
remissi et negligentes esse debemus, quin potius grates illi innuremissi et negligentes esse debemus, quin potius grates illi innumeras pro beneficiis collatis exsolvere convenit ne ingrati munere suscepto reddamur accipiendo, simulque privemur accepto, sicut ille negligens et indevotus servus qui accepto Domini talento, non modo indevotus apparuit, sed etiam ad calumniam Domino inferendam procax et malevolus exstitit. Quod vitans pontifex, postquam altare Domini spirituali  al. speciali chrismate linit, ad orationem gratiarumque actionem sese devotus submittit, sciens scriptum: « Ad locum unde exeunt flumina
Abbreviated transcription (Latin):
rea antistes antiphonã. Scificauit dñs tab̃naculũ suũ. Taber¬
senti uita quasi in icinere : ꝑgens ad patriã. uł quia suscepit
bellũ contra aerias potestates. Quã dñs sc̃ificauit sicut apłs di¬
cit. faciens eã ñ habere maculam aut rugam. Canit etiam.
lapides preciosi om̃s muritui. Muri ierłm munitiones sunt
scripturarũ. quib arcentur iudei. hereticiatq pagani. Qui
delapidib preciosis ȩdificant᷑: quia ualde preciosi dõ fuert. qui
scripturas sacras ipso auctore condiderunt. & nob̾ legendas re¬
liquerunt. Lapides autẽ dicti: ꝓpt̾ inuincibilem firmitat̾e:
Quorũ unidictũ. ẽ. Tui es Petrus. & suꝑhanc petr̃a ȩdificabo ȩc¬
cłam meã. Qd uͦ iterũ cruc̃e incensi suꝑ altare facit pontifex.
indicat quia antequã gr̃am diuinã meream᷑. etiam instantia
orationũ adõ poscere debemꝰ. Sed neq post acceptã eiꝰ bonitat̃e

Expanded text:
rea antistes antiphonam: « Sanctificavit Dominus Tabernaculum suum. » Taberrea antistes antiphonam: « Sanctificavit Dominus Tabernaculum suum. » Tabersenti vita quasi in itinere est pergens ad patriam, vel quia suscepit bellum contra aerias potestates. Quam Dominus sanctificavit sic, ut Apostolus dicit: « Faciens eam non habere maculam aut rugam. » Canit etiam: « Lapides pretiosi omnes muri tui. » Muri Jerusalem munitiones sunt Scripturarum quibus arcentur Judaei, haeretici atque pagani. Qui muri de lapidibus pretiosis aedificantur, quia valde pretiosi Deo fuerunt qui Scripturas sacras ipso auctore condiderunt et nobis legendas reliquerunt, lapides autem dicti propter invincibilem firmitatem. Quorum uni dictum est: « Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. » Quod vero iterum crucem incensi super altare facit pontifex, indicat quia, antequam gratiam mereamur, etiam instantia orationum a Deo poscere debemus. Sed neque post acceptam bonitatem
Abbreviated transcription (Latin):
itu eccłȩ ꝑparietes crucem cũ pollice de ipso chrismate ponti:¬
fex facit. incipiens adextro latere usq: indextrũ. Altare qͥdẽ
totũ ꝑlinitur sacra unctione. parietes autẽ signant᷑ pontificis
pollice: qͥa ꝑ altare signantur illi qͥ potiori sci sp̃s debriantur
munere. quorũ scilicet mens indnĩ amore feruet semꝑ. Atq
idõ in quo magis delectant᷑: eo maiori illius munere inpinguant᷑.
Per parietes autẽ. minoris quoq ordinis. quib sufficit qͦd lapides
sunt eccłȩ. & incopagis eccłȩ manent unione.atq ideo ꝑfidem
passionis ac resurrectionis. & ꝑ caritat̾ẽ frat̾nitatis dona meren-¬
tur scĩ sp̃s. Adextro autẽ usq indextrũ erux pingitur. cũ recta
intentione intrat qͥs ȩccłam. & in eiꝰ societate ꝑsistens. passionesq
sui saluatoris reminiscens terminat hanc uit̾a. Canit inte¬

Expanded text:
itu Ecclesiae per parietes crucem pollice de ipso chrismate pontiitu Ecclesiae per parietes crucem pollice de ipso chrismate pontifex facit incipiens a dextro latere usque in sinistrum. Altare quidem totum perlinitur sacra unctione; parietes autem signantur pontificis pollice, quia per altare signantur illi qui potiori Spiritus sancti debriantur munere, quorum scilicet mens in Domini amore, fervet semper, atque ideo in quo magis delectantur, eo majoris illius munere impinguantur. Per parietes autem minoris quoque ordinis, quibus sufficit quod lapides sint Ecclesiae et in compagis Ecclesiae manent unione, atque ideo per fidem passionis ac resurrectionis, et per charitatem fraternitatis dona merentur Sancti spiritus. A dextro autem usque in sinistrum crux pingitur cum recta intentione intrat quis Ecclesiam, et in ejus societate persistens passionesque sui Salvatoris reminiscens terminat hanc vitam. Canit inte
Abbreviated transcription (Latin):
derimꝰ facie ad faciem. Canit autẽ sacerdos fuso chrismate suꝑ
altare antiphonã. Ecce odor filii meisicut odor agri pleniquẽ
benedix̃ dñs. Reminiscens olim ꝓphetiã iacob ꝓnunciatã. nunc
carne existit. quẽ ille iam tunc multa post t̾epora nasciturũ
prȩuidit. Cuiꝰ ager ÷ tota latitudo mundi ꝑquẽ diffusa ÷ ȩccł̃a.
Sic gͦ diuersos flores odoris ꝓtulit optimi. cũ rosas in marty rib
lilia in uirginib: uiolas inscłi contẽptorib. uirides herbas in
incipientib floridas in ꝓficientib plenas fructib in consũ¬
matis atq ꝑfectis animalib ꝓferre ñ desistit. Odor gͦ filii odor:
agripleni: cũ campus scȩ ȩccłȩ diuersis resplendet uirtutib. &
suauẽ xp̃o confert odorem. Unde herba illa aromatica de se & suis
similib aiebat. xẽi bonꝰodor sumꝰ dõ inom̃i loco. De inde incircũ¬

Expanded text:
derimus facie ad faciem. Canit autem sacerdos fuso chrismate super derimus facie ad faciem. Canit autem sacerdos fuso chrismate super altare antiphonam: « Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni quem benedixit Dominus. » Reminiscens olim prophetiam Jacob pronuntiatam nunc carnem existit, quem ille jam tunc multa post tempora nasciturum praevidit, cujus ager est tota latitudo mundi per quem diffusa est Ecclesia. Hic ergo diversos flores odoris protulit optimi, cum rosas in martyribus, lilia in virginibus, violas in saeculi contemptoribus, virides herbas in incipientibus, floridas in proficientibus, plenas in consumatis atque perfectis animalibus proferre non desistit. Odor ergo filii odor est agri pleni, cum campus sanctae Ecclesiae diversis resplendet virtutibus et suavem Christo confert odorem. Unde herba illa aromatica de se et suis similibus aiebat: « Christi bonus odor sumus Deo in omni loco. » Deinde in circu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ orationis addnm mietebat. Simulq ostenditur neminẽ
Queri autẽ potest cur altare unguit᷑. & his ex oleo simplici. tercio aut̃
chrismate. Sed respondemꝰ qͥa cũ scĩ sp̃s dona sint multiplicia. tres
tamen uirtutes ipsius scã ȩccła ꝑ necessarias habet. sine quib sal¬
uari nequit. fidẽ scilicet. spem & caritatem. Quia gͦ trib his uir¬
tutib genꝰ humanũ ditat. trib unctionib sacrũ altare decorat.
Qđ cũ prius uiliori. tercio autẽ chrismate id ÷ preciosiori impinguat
unguento. significat quia cũ fides & spes ualde sint necessarĩȩ. pre¬
ciosior tamen his caritas habet᷑. Unde Paylus apl̃s inepla sua dicit.
Iunc autẽ manent fides. spes. caritas. tria hȩc. Maior autẽ horũ. ẽ.
caritas. Maior: enĩ caritas fide spe: quia istis deficientib caritas
manet. siue qͥa caritatis initiũ qua dm̃ diligimꝰ hic inchoat᷑.
cũ ꝑspeculũ uidemꝰ & inenigmate. Consũmabitur autẽ cũ ui-¬

Expanded text:
irtutem orationis ad Dominum mittebat. Simulque ostenditur neminem Quaeri autem potest cur altare unguitur et bis ex oleo simplici, tertio autem chrismate. Sed respondemus quia, cum sancti Spiritus dona sint multiplicia, tres tamen virtutes ipsius sancta Ecclesia pernecessarias habet sine quibus salvari nequit: fidem scilicet, spem et charitatem. Quia ergo tribus his virtutibus genus humanum ditatur, tribus unctionibus sacrum altare decoratur. Quod autem prius viliori, tertio autem chrismate, id est, pretiosiori impinguatur unguento, significat quia, cum fides et spes valde sint necessariae, pretiosior tamen his charitas habetur. Unde Paulus in Epistola sua dicit: « Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum est charitas. » Major est enim charitas fide et spe, quia istis deficientibus charitas manet, sive quia charitatis initium qua Deum diligimus hic inchoatur cum per speculum videmus et in aenigmate, consummabitur cum vi
Abbreviated transcription (Latin):
Stellȩ in ꝑpetuas ȩternitates. Incipit autẽ cantor dicere. Terri¬
hilis est locus iste. Quid enĩ terribilius die iudicii. de quo dñs
dicit ad iob. cũ de dampnatione diaboli ageret. cũ sublatus fue¬
rit timebunt angłi. & territi purgabuntur: At uͦ post sepa¬
rationẽ multorũ nequaquã terrorem sustinebunt electi pȩ¬
nalẽ. sed solũ modo creatoris sui admirabunt᷑ potentiã indã¬
natione malorũ. & clementiã inliberatione bonorũ. Neq enĩ
uł nc̃ in scĩs angłis terror est excrucians. at tamen ez echiel
conspiciens agmina cȩl estia. dicit de eis. Cũ fieret uox suꝑ fir¬
mamentũ stabant animalia. & dimittebant᷑ pennȩ eorum.
Quienĩ sensus cogitare potest substantiã dei sine magno hor¬
de eo cogitat ñ sit ꝓrsus liber abom̃i terrore. Rocedit dem¬
de pontifex solenniter & fit officiũ cũ om̃i lȩticia. quia uidi¬

Expanded text:
stellae in perpetuas aeternitates. » Incipit autem cantor dicere: « Terristellae in perpetuas aeternitates. » Incipit autem cantor dicere: « Terribilis est locus iste. » Quid enim terribilius die judicii, de quo Dominus dicit ad Job cum de damnatione diaboli ageret: « Cum sublatus fuerit, timebunt angeli et territi purgabuntur? » At vero post separationem multorum nequaquam terrorem sustinebunt electi poenalem, sed solummodo Creatoris sui admirabuntur potentiam in damnatione malorum et clementiam in liberatione bonorum. Neque enim vel nunc in sanctis angelis terror est excrucians, attamen Ezechiel conspiciens agmina coelestia dicit de eis: « Cum fieret vox super firmamentum stabant animalia et demittebantur pennae eorum. » Qui enim sensus cogitare potest substantiam Dei sine magno horde eo cogitat non sit prorsus liber ab omni terrore. Procedit deinde pontifex solemniter et fit officium cum laetitia, quia, judi
Abbreviated transcription (Latin):
uigilantib & aduentũ eiꝰ expectantib dñsait. Amen dico uob
qͦd prȩcinget se & faciet illos discũbere. & transiens ministra¬
bit illis. Prȩcinget enĩse: qͣndo ad mercedẽ electis reddendam
se preparat. Facit autẽ illos discũbere. cũ eos in ȩt̾na beatitu¬
dine. quasi in quadã ara facit requiescerẽ Ransiens autẽ mi¬
nistrat. quia de iudicio ad regnũ ꝓperat. Ornatur autẽ ȩccł̃a
& accenduntur luminaria multa: cũ uirtutũ ornamenta
usq ueniat dñs qui & illuminabit abscondita tenebrarũ &
manifestabit consilia cordiũ & tunc laus erit unicuiq ado¬
Aesplendet ȩccła multis luminarib cũ sicut ait apłs stella
astella differt inclaritate. sic & resurrectio mortuorũ. Et
dñs in euangłio. Tunc iusti fulgebunt sic̃ sol in regno patris eo¬
rũ Itẽq daniel. Qui docti fuerint inpopło. fulgebunt sicut
splendor firmamenti: & qͥ ad iusticiam erudiunt multos qͣsi

Expanded text:
ait: « Amen dico vobis, quod praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis. » Praecinget enim se, quando ad mercedem electis reddendam se praeparat. Facit autem illos discumbere, cum eos in aeterna beatitudine quasi in quadam ara facit requiescere. Transiens autem ministrat, quia de judicio ad regnum properat. Ornatur autem Ecclesia, et accenduntur luminaria multa, cum virtutum ornamenta luminabit abscondita tenebrarum et manifestabit consilia cordium, et tunc laus erit unicuique a DeoResplendet Ecclesia multis luminaribus, cum, sicut ait Apostolus, stella a stella differt in claritatem, sic et resurrectio mortuorum. Et Dominus in Evangelio: « Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum. » Itemque Daniel: « Qui docti fuerint in populo fulgebunt sicut splendor firmamenti, et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
te scriptura. qͦd comedat unꝰqͥsq fructus labiorũ suorũ.
& operib suis saturet᷑. Qͦd uͦ pontifex reuertitur insacrariũ cũ
ordinib suis & induit se uestim̃tis aliis post uestitũ altare. in¬
timat᷑ nob̾ qͥa pontifex nr̃ ad iudiciũ ueniens. ñ solennib indu¬
itur uestib quia nequaquã ȩternitatis suȩ głam de monstrabit.

Expanded text:
te Scriptura: quod comedat unusquisque fructus laborum suorum, te Scriptura: quod comedat unusquisque fructus laborum suorum, et operibus suis saturetur. Quod vero pontifex revertitur in sacrarium cum ordinibus suis, et induit se vestimentis aliis post vestitum altare, intimatur nobis quia pontifex noster ad judicium veniens non solemnibus induitur vestibus, quia nequaquam aetern
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ int̾ris. uł assũpta in celis uestim̃ta eiꝰ corpora scõrũ ñ in¬
congrue intelligimꝰ. Nudũ. ẽ. enĩ altare. dũ anime corporib
exutȩ & incelis collocatȩ diem resurrectionis expectant. Uesti¬
etur autẽ altare. qͣndo sicut dñs dicit. mittet filius hominis
angłos suos cũ tuba & uoce magna. & colligent electos eiꝰ aqͣttuor
angulis t̾rȩ. Uestitur altare qͣndo sic̃ apl̃s dicre. oportet corru¬
ptibile hoc induere incorruptionẽ. & mortale hoc induere
immortalitatẽ. Benedicit pontifex ipsũ altare cũ unuqueq fi¬
deliũ dñs & saluator digna congratulatione fouet. eo qͦd in hnis
quȩ qͥsq dono illius accẽpit. digna sese conuersatione tractaue¬
rit. dicens ei. Euge serue bone & fidelis. quia suꝑ pauca fuisti fi-¬
delis: intra ingaudiũ dñi tui. Hec sunt enĩ dona quȩ ꝑpontific̃e
unũ sc̃ificant᷑. & sumenda ipsis suis fidelib traduntur dicen¬

Expanded text:
rum non incongrue intelligimus. Nudum est enim altare, dum animae corporibus exutae et in coelis collocatae diem resurrectionis exspectant. Vestietur autem quando, sicut Dominus dicit, mittet Filius hominis angelos suos cum tuba et voce magna et colligent electos ejus a quatuor angulis terrae. Vestitur altare quando, sicut Apostolus dicit, oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem. Benedicit pontifex ipsum altare cum unumquemque fidelium Dominus et Salvator digna congratulatione fovet, eo quod in his quae quisque dono illius accepit digna sese conversatione tractaverit dicens ei: « Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, intra in gaudium Domini tui. » Haec sunt enim dona quae per Pontificem unum sanctificantur, et sumenda ipsis suis fidelibus traduntur, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
orat pontifex se ꝑuenire debere. cũ sc̃orũ inscĩficatione anima¬
rũ eleuat reliquias. Eleuant᷑ autẽ cũ magno honore & cantib di¬
uinis: qͥa ministri illi qͥ animarũ ductores & uectores sunt: ual¬
de congaudent eorũ dignitati. quos uident insuꝑnis sibi coniun¬
gi. Cantant autẽ. ambulate scĩ dĩ. ingredimini in ciuitate dñi

Expanded text:
orat pontifex se pervenire debere, cum sanctorum in sanctificatione animaorat pontifex se pervenire debere, cum sanctorum in sanctificatione animarum elevat reliquias. Elevantur autem cum magno honore et cantibus divinis, quia ministri illi qui animarum ductores et rectores sunt, valde congaudent eorum dignitati quod vident in supernis sibi conjungi. Cantant autem: « Ambulatis, sancti Dei, ingredimini in civitatem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
isrite ꝑactis: uadit pontifex ad eu̾locũ in altari.¬
in quo reliquiȩ prȩterita nocte cũ uigiliis fuerunt.
& eleuat eas. Quid in his innuitur. nisi qͦd uerus pontifex
nr postquã prȩparauit nob̾ sicut apłs ait ciuitatẽ. reuer¬
titur ut scos quosq qui in nocte prȩsenti morantur. & semet¬
ipsos cũ magna circũs pectione custodiunt uigilantes sic̃ dñs det
ut ꝑducat eos indomũ patris suiꝰ Post quã eñĩ prȩparauit ponti¬
fexꝰ aram in qua reliquiȩ conderent᷑ assumit eas & portat adlacũ
prȩparatũ. quia ipse pontifex pontificũ cuius uicẽ iste tenet ꝓmi¬
sit apłis suis. & ꝑ eos cunctis fidelib Uado parare uobis locũ. & si a¬
biero & prȩparauero uob̾ locũ. iterũ ueniã & assumã uos ad meip¬
sũ: ut ubi ego sũ & uossitis. Sc̃a autẽ scõrũ sunt: quo nulla iniqui¬
tas uł feditas accedere potest. quȩ non sunt int̾ra sed incęlis: quo

Expanded text:
is rite peractis, vadit pontifex ad eum locum in quo reliquiae praeterita nocte cum vigiliis fuerunt et elevat eas. Quid in his innuitur nisi quod verus Pontifex noster postquam praeparavit nobis, sicut Apostolus ait, civitatem, revertitur ut sanctos quoque qui in nocte praesenti morantur et semetipsos cum magna circumspectione custodiunt, vigilantes sicut Dominus ut perducat eos in domum Patris sui? Postquam enim praeparavit pontifex aram in qua reliquiae conderentur, assumit eas et portat ad locum praeparatum, quia ipse Pontifex pontificum cujus vicem iste tenet promisit apostolis suis, et per eos cunctis fidelibus: « Vado parare vobis locum, et, si abiero et praeparavero vobis locum, iterum veniam et assumam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. » Sancta autem sanctorum sunt, quo nulla iniquitas vel foeditas accedere potest, quae non sunt in terra sed in coelis; quo
Abbreviated transcription (Latin):
bla: enĩ illa. qua eos głificans filius dicit. Uenite benedicti satris
mc̃i ꝑcipite regnũ qͦd uob paratũ: aborigine mundi. Ibi letant᷑
incubilib suis id÷ in cordib siue inmansionib diuersis. cũ sicut
dicit beat᷑ Iohes in apocalipsi sua: absterget ds̃ omne lacrimã

Expanded text:
» Gloria enim illa, qua eos glorificans Filius dicet: « Venite, benedicti Patris » Gloria enim illa, qua eos glorificans Filius dicet: « Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. » Ibi laetantur in cubilibus suis, id est, in cordibus, sive in mansionibus diversis, cum, sicut dicit beatus Joannes in
Abbreviated transcription (Latin):
fluitans ñ potest ꝑpetim eũ qͥ omnẽ fugit pollutionẽ habe
mansorẽ. Uenit autẽ pontifex. ad altare ubi recondende sunt
mliquie. & extendit uelũ inter se & popłm. & recondit ipse eas
inloco altaris. quia pontifex nr̃ sic̃ Pabliis apłs ait assistit pon¬
tfex futurorũ honorũ. & assistit uultui di ꝓ nob̾ ut de erga¬
stulo presenti scłi liberatos collocet in habitaculis arȩ cȩlestis
subqua uidit eos beatꝰ iohes in apocalipsi sua clamantes & uin¬
Victa ex pectantes de his qͥ eos tribulauerant. siue certe conuer¬
stionẽ eorũ in meliora petentes. Ex tendit autẽ uelũ int̾ se & po¬
am quia nc̃ & ipse & loca sc̃arũ animarũ secreta sunt auisione
ultra qͥd filius dĩ ingrediens cotidie patrẽ ꝓ nob̾ int̾ pellat. &
ad se uenientes in sc̃a ara. id÷ in requie ȩt̃na collocat. in qua ue¬
racit᷑ cantat᷑. Exultabunt scĩ ingła. lȩtabunt᷑ incubilib suis.

Expanded text:
fluitans, non potest perpetim eum qui omnem fugit pollutionem habere fluitans, non potest perpetim eum qui omnem fugit pollutionem habere mansorem. Venit autem pontifex ad altare ubi recondendae sunt reliquiae, et extendit velum inter se et populum, et recondit ipse eas in loco altaris, quia Pontifex noster, sicut Paulus ait, assistit Pontifex futurorum bonorum et assistit vultui Dei pro nobis, ut de ergastulo praesentis saeculi liberatos collocet in habitaculis arae coelestis, sub qua vidit eos beatus Joannes in Apocalypsi sua clamantes et vindictam exspectantes de his qui eos tribulaverant, sive certe conversationem eorum in meliora petentes. Extendit autem velum inter se et populum qui nunc, et ipse, et loca sanctarum animarum secreta sunt a visioneultra quod Filius Dei ingrediens quotidie pro nobis interpellat, et ad se venientes in sancta ara, id est in requiem aeternam collocat in qua veraciter cantatur: « Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
ua. ipsa ÷ eadẽq ec cła quȩ & ciuitas quã apł̃s eccłam primitiuã no¬
minat. Cantant᷑ etiã diuersȩ antiphone. eidẽ sensui congruentes
tripudiũ scilicet & exultationẽ imitantes angłicarũ uirtutũ
quȩ exeuntes de corpore comitant᷑ usqueqͦ ꝓmeritissibi indebi¬
tis sibi mansionib recipiant᷑. Ingrediens autẽ pontifex eccłam
dicit orationẽ. postulans ut domũ suã dñs clement᷑ ingredia¬
tur: & insuorũ cordib fideliũ ꝑpetuã constituat mansionẽ.
Domꝰ enĩ illius fuert & sunt scĩdũ incorpore manent sic̃ ipse ꝓ-¬
mittit: in ambulabo ineis & inhabitabo.It̾eq in euangłio. Ego &¬
pat̾ ueniemꝰ & mansionẽ apud eũ faciemus. Itẽq in apocalipsi. Ecce
cũ aliqͦd malũ opus. sed nec leuis inquinationis cogitatio eũa
corde iã expellat fideliũ. Nunc enĩ non ꝑpet̾i in nobis manet
ut pote quorũ cogitatio indiuersa uacillat. & nc̃ hac nc illac

Expanded text:
 ipsa est eademque Ecclesia, quae et civitas quam Apostolus Ecclesiam primitivam nominat. Cantantur etiam diversae antiphonae eidem sensui congruentes, tripudium scilicet et exsultationem imitantes angelicarum virtutum quae exeuntes de corpore comitantur usquequo pro meritis sibi indebitis mansionibus recipiantur. Ingrediens autem pontifex ecclesiam dicit orationem, postulans ut domum suam Dominus clementer ingrediatur et in suorum cordibus fidelium perpetuam constituat mansionem. Domus enim illius fuerunt et sunt sancti, dum in corpore manent sicut ipse promittit: « Inambulabo in eis et inhabitabo. » Itemque in Evangelio: « Et veniemus et mansionem apud eum faciemus. » Itemque in Apocalypsi: « Eccum, non dicam aliquod malum opus, sed nec levis inquinationis cogitatio eum a corde jam expellat fidelium. Nunc enim non perpetim in nobis manet, utpote quorum cogitatio in diversa vacillat, et nunc hac, nunc illac
Abbreviated transcription (Latin):
abert. Cui rei concinit oratio pontificis dic̃s. Dñe ds qͥ exom̃i
ni sibi condit habitaculũ ex omi coaptione scorii. quia illuc
om̃s scos suscipiens ȩt̾na mansione in eis habitat. Istud eñi ha¬
bitaculũ qͦd uidemꝰ t̾renũ. ẽ. atq transitoriũ. sed nec de coap¬
tione sc̃orũ edificatur. s lapidũ atq lignorũ. Illud uͦ habita¬
culũ et̾nũ. ẽ: quia nulli obnoxiũ mutationi. & de scĩs fit
qui sunt uerilapides participatione illius lapidis angu¬
laris. in quo tẽplũ ȩt̾nũ cõpactũ & constructũ crescit in aug¬

Expanded text:
abierunt. » Cui rei concinit oratio pontificis dicens: « Domine Deus, quque aeternum sibi condit habitaculum ex omni coaptione sanctorum, quia illuc omnes sanctos suscipiens aeterna mansione in eis habitat. Istud enim habitaculum quod videmus terrenum est atque transitorium, sed nec coaptione sanctorum aedificatur, sed lapidum atque lignorum: illud vero habitaculum aeternum est, quia nulli obnoxium mutationi, et de sanctis fit qui sunt veri lapides participatione illius lapidis angularis in quo templum aeternum compactum et constructum crescit in aug
Abbreviated transcription (Latin):
Disce qͥdes. qͥd eris. memor esto qͦd morieris.
Incinerẽ uilispost mortẽ regredieris.
Despice qͦd sequeris. cognosce uiam rationis.
An leges nescis humanȩ conditionis.
Corpꝰ humo fit. corpore: sem̃ semine: sanguis Sanguine. a
Sic hõĩs corpꝰmatris concrescit in aluo.
Sic hõis corpꝰ t̾rȩ putrescit in aluo. corpore: tabes.
Tabeq uermis uerme: cinis fit. Puluere: t̾ra.
Sic hominis corpus de t̾ra matre creatur.
Sic hoĩs corpꝰ interrã regrediet᷑.
Ergo tristis homo uerȩ rationis habena:
Cor animũq tuũ mundũ fugiendo refrena.
Sic tibi ꝑpetuã nancisci nitere uitam

Expanded text:
is, quid eris; memor esto quod morieris. In cinerem vermis post mortem regredieris: Despice quod sequeris, cognosce viam rationis. An leges nescis humanae conditionis Corpus humo fit: Corpore semen: Semine sanguis: Sanguine corpus: Sic hominis corpus matris concrescit in alvo: Sic hominis corpus terrae putrescit in alvo: Corpore tabes: Tabeque vermis: Verme cinis fit: Pulvere terra. Sic hominis corpus de terra matre creatur: Sic hominis corpus in terram regredietur. Ergo tristis homo verae rationis habena Cor animumque tuum, mundum fugiendo, refrena. Sic tibi perpetuam nancisci nitere vitam
Abbreviated transcription (Latin):
papa agatho cũ sinodũ congregaret Romȩ centũ uiginti qͥnq ep̃o¬
rũ ad uersus eos qͥ unã indño saluatore uoluntate atq oꝑationem
dogmatizabant. uocari iussit & u il fridũ atq int̾ ep̃os considentẽ di¬
cere fidẽ suã simul & ꝓuinciȩ suȩ insulȩ dequa uenerat. Cũq hatholicꝰ
fide cũ suis eẽt. inuent᷑: placuit hoc int̾ cȩtera eidẽ sinodi gestis insern

Expanded text:
regaret centum viginti quinque episcoporum adversus eos, qui unam in Domino Salvatore voluntatem atque operationem dogmatizabant, vocari jussit beatum Wilfridum, atque inter episcopos considentem dicere fidem suam simul et provinciae de qua venerat. Cumque catholicus fide cum suis e
Abbreviated transcription (Latin):
pulsus: fresiã: & honorifice susceptꝰ abarbaris ac rege illorũ aldgislo.
peccatorũ suorũ sordib fonte saluatoris ablutt. Qͦd & post modũ re-¬
pse pͥm̃ ibi opus eugłicũ cepit. Ibigͦ hiem̃ẽ cũ noua dei plebe felicit᷑ exi¬
gens: sic romã ueniendi iter repetiit. & ubi causa eiꝰ uentilata . ẽ. pre¬

Expanded text:
pulsus est Fresiam, et honorifice susceptus a Barbaris ac rege illorum Aldgilso, pulsus est Fresiam, et honorifice susceptus a Barbaris ac rege illorum Aldgilso, peccatorum suorum sordibus fonte Salvatoris abluit; et quod postmodum ipse primus ibi opus evangelicum coepit. Ibi ergo hiemem cum nova Dei plebe feliciter exigens, sic Romam veniendi iter repetiit; et ubi causa ejus ventilata est, prae