comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pora consecuta sunt: Nunc uero quistam durus non flectatur
quistam torpibus nonignescat. cum impl&ur quod scriptum est
quia non est quise abscondat acalorerius. Quando iam clarissima
lucae manifestantur quaeineodem psalmo unde uersiculum istũ
commemoraui tanto ante praedicta sunt : caelorum enim nomin
ad nunciarent: iamergo caelinarrauerunt gloriamdi & opera
manuum euis ad nunciauit firmamentum. dies diei eructauit
uerbum & nox nocti adnunciauit sententiam. Iam non sunt lo¬
quaele neq: sermones quorum non audiantur uoces eorum.
quod ẽ ecclesia ipsus. quia ut hoc facer& ipse sicut ibi sequitus
amquam sponsus processit dethalamosuo. id est coniugatum uer¬
bum carni humanae processit deutero uirginali. Iam exultauit
ut gigas & cucurrit uicam. Iamasũmo caeli facta est egressio eius. &
recursio eius usq: ad sũmu caeli. & ideo rectissime sequitur uersus

Expanded text:
pora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? pora consecuta sunt. nunc uero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum enim nomine euangelium nuntiarent. iam ergo caeli enarrauerunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam non sunt loquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, sicut ibi sequitur, tamquam sponsus processit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam a summo caeli facta est egressio eius et recursus eius usque ad summum caeli. et ideo rectissime sequitur uersus,
Abbreviated transcription (Latin):
prepositi quicumq: sunt: necesseest ut sub illo sint quiomnium elem̃¬
torum & uni uersae huius molis prepositura i gerit: Atistae illos
omnes coli prohib&: curergo isti contra prarceptum maioris illo
non solum eos colere uolunt sed propter istos illum nolunt : Adhuc
non inueniunt quid deisto do ispł constanter liquidoq. pronunci ent
netum quam inuenient donec eum inueniant dm̃ solum uerum aquo
creata sunt omnia: proinde quidem lucanus magnus eorum in car¬
minecorum declamator. Credo & ipse diu quaerens siue ꝑsuas co¬
gitationes siue ꝑsdrum libros. quis nã ess& uidaeorum ds̃. & quia
non pie quaerebat non inueniens. maluit tamen incertum dmñ
quem non inueniebat quã millum dicere qui eius tam magna docu¬
menta senciebat. Ntenim & dedita sacris incerti iudaeiiꝰ dei: & no
gentibus fecerat quanta usq in hodiernum diem postlucani tem¬

Expanded text:
praepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium elemepraepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium elementorum et uniuersae huius molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris illorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel constanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueniant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in carmine declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam nullum deum dicere, cuius tam magna documenta sentiebat. ait enim: et dedita sacris incerti Iudaea dei. et nondgentibus fecerat, quanta usque in hodiernum diem post Lucani tem
Abbreviated transcription (Latin):
philosophum. quod ex his quae iudaei in suis sacramentis agerent
intellexissent quẽ dm̃ colerent: prepositum inquid istorum elem̃¬
torum quibus iste uisibilis & corporeus mundus extruccus est: Cum in¬
scripturis scĩs proph&arum cius aperte ostendatur illum dm̃ colen¬
dum preceptum esse populo isrł: qui fecit caedum & terra. & aquo
est omnis uera sapientia: sed quod opus est hinc diutius disputare.
cumadid quodago sufficiat ꝗd illi qualib& presumptione opinan¬
tur deillo dõ quem dm̃eẽ negare non possunt : sienim prepositus
est elementorum quibus mundus iste consistit. curnon ipse potius
colitur quam neptunus qui solius maris preposituest. & quaideniq
siluanus qui solorum agrorum atq siluarum. quam sol quiso¬
lius dici uel &iam huniuer si celaestis caloris. quam lunci
quae solius noctis. uel &iam humoris potestate prefulg& quã
iuno quaesolum aerem tenere ꝑhib&ur : certeenim isti partium

Expanded text:
philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus iste uisibilis et corporeus mundus extructus est, cum scripturis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur illum deum colendum praeceptum esse populo Israhel, qui fecit caelum et terram et a quo est omnis uera sapientia. sed quid opus est hinc diutius discum ad id quod ago sufficiat, quod illi qualibet praesumptione opinantur de illo Deo, quem Deum esse negare non possunt? Si enim praepositus est elementorum quibus mundus iste consistit, cur non ipse potius cSiluanus, qui solorum agrorum adque siluarum, quam Sol, qui solius diei uel etiam uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam humoris potestate praefulget, quam Iuno, quae solum aerem tenere perhibetur ? certe enim isti partium
Abbreviated transcription (Latin):
inspeluncis & inscissurus p&rarum & in cauernis terre a facietimoris
dñi & amaiestate uirtutis eius cum surrexerit confringere terram. Illa
enim die proici& homo ab ominationes aureas & argenteas quae fece¬
runt ut adorarent suꝑ uacuanea & noxia: utintrent inforamina
soli dae p&re & inscisuras pararum a facie timoris dnĩ & amaiestate
uirtutis eius cum resurrexerit cũ minuere terram. Quid dicunt de
isto dõ sabaoth quo dinter pretatur ds̃ uirtutum uel exercituum.
quia illi seruiunt uirtutes & exercitus angelorum. quiddicunt de
isto dõ isrł quia ds̃ est illius populi dequo uenit semen in quo benedi¬
cerentur omnesgentes. cursolum noncolunt quiomnes deos colen¬
dus eẽ condendunt : curei non credantes qui illos deos falsos & ostendi
& auertit: Nidiui quendam eoꝵ dicere selegisse apud nescio qua ẽ

Expanded text:
in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum exsurrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quae fecerunt ut adorarent superuacuanea et noxia, ut intrent in foramina solidae petrae et in scissuras petrarum, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum exsurrexerit comminuere terram. Quid dicunt de isto deo sabaoth, quod interpretatur \'deus uirtutum uel \'exercituum\', quia illi seruiunt uirtutes et exercitus angelorum? quid dicunt de isto deo Israhel, quia deus est illius populi, de quo uenit semen, in quo benedicerentur omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt? cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
est terra equis nec erat numerus curruum illorum. & repleta est
terra ab ominationibus operum manuũ ipsorum. & ad orauerunt ea
quae fecerunt digiticorum. & inclinauit sehomo & humiliauit se
iur & non remittam illis. et nunc intrate in p&ras & abscondite
uos interra a facietimoris dnĩ : & am aiestocte uirtictis eius cum sur¬
rexerit confringere terram: Oeuli enimdñi ex celsi. homo autem hu¬
milis. & humiliabitur altitudo hominum & exaltabitur dñs solus in
die illa. Dies enim dñi sabaoch in omnem in iuriosũ a suꝑbum & supͣ omni
altu & elatum quia humiliabunt᷑ et supͣ omnẽ cedrum libani excelsoꝵ et
elatoꝵ et sup omnem arborem libanibasan & suꝑ omnẽ montem a suꝑõn
collem atum & suꝑ omnem nauem maris : & suꝑ omnem spectalum
nauium decoris. & hioniliabitur & cad& contumelia hominum. &
ea altabitur dñs solus inde illa. & manibus fabricata omnia abscondo

Expanded text:
est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est terra abominationibus operum manuum ipsorum, et adorauerunt ea quae fecerunt digiti eorum. \'et inclinauit se homo et humilauit se uir, et non remittam illis. "et nunc intrate in petras et abscondite uos in terra a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. "oculi enim domini excelsi, homo autem humilis. et humilabitur altitudo hominum, et exaltabitur dominus solus in illa die. "Dies enim domini sabaoth in omnem iniuriosum et superbum et supra omnem altum et elatum, qui humilabuntur, "et super omnem cedrum Libani excelsorum et elatorum et super omnem arborem balani Basan, uet super omnem montem et super omnem collem altum, et super omnem nauem maris et super omne spectaculum nauium decoris. "et humilabitur et cadet contumelia hominum, et exaltabitur dominus solus in illa die. "Et manibus fabricata omnia abscondent
Abbreviated transcription (Latin):
tidem canitur. quod remissurus eẽtim piam plebem sũ. Non qui¬
dem totam quia multi ex hisraheliticis crediderunt in xp̃m. xamin
ut ipse solus exaltaretur. id est solus altus & potens hominibus mani¬
festaretur. donec proicerentur acredentibus idola : et a non credent¬
bus ab sconderentur : cum eius timore terra confringitur. id est ter¬
reni homines timore franguntur. timendolegem uel ipsius uel eorũ
qui credentes in cumgentibusq regnantes et alia sacrilegia pro¬
hiberentur: haec enim quae ut falius intellegentur breuiter prae¬
locutus sum proph&a sic dicit: & nunc tu domus iacob uenite & am¬
bulemus in lucednĩ remisit enim plebem suam domus isrł. qm̃
repl& aest sicut ab initio regioeorum augurus sicut alieni genarum
& filii multi Alienigenatisunt illis. Repl&a est enim regioeorum
argento & auro uecerat numerus thes aurorum illorum. & repl&a

Expanded text:
tidem canitur, quod remissurus esset impiam plebem suam — non quitidem canitur, quod remissurus esset impiam plebem suam — non quidem totam, quia multi ex Israhelitis crediderunt in Christum; nam inut ipse solus exaltaretur, id est solus altus et potens hominibus manifestaretur, donec proicerentur a credentibus idola et a non credentibus absconderentur, cum eius timore terra confringitur, id est terreni homines timore franguntur, timendo legem uel ipsius uel eorum qui credentes in eum gentibusque regnantes talia sacrilegia prohiberent. Haec enim, quae ut facilius intellegerentur breuiter praelocutus sum, propheta sic dicit: Et nunc tu, -domus Iacob, uenite, ambulemus in lucem domini. \'remi sit enim plebem suam, domum Israhel, quoniam repleta est sicut ab initio regio eorum auguriis sicut alienigenarum, et filii multi alienigenae nati sunt illis. \'repleta est enim regio eorum argento et auro, nec erat numerus thensaurorum illorum. et repleta
Abbreviated transcription (Latin):
redlint idbo la cedolencla: si saturnun petant ucpetiuem ho colant
aue cur non sic colunt quem ad modum secoli per eos uates precepit
ꝑ quos eaquat praedixit impleuit : curei non credunt simulacra
euertenda esse et alios deos colendos noneẽ sinec ious nec saturnus
est : quia suinus eorum ess& contra sacra iouis & saturni eorum tan¬
ta non diceret: quisergo est qui propter deos alios solus ab istis no
colitur & euersis dus aliis tameuidenter effecit. ut solus colatur
humiliata omni suꝑba altitudine quaese aduersus xpm̃ er exera
proidolis ꝑsequens interficiens quacap̃ianos : Nunc certe quaer
ubise abscondeant cum sacrificare uolunt. uel ubi deos ipsos suos
retrudant : neaxp̃ianis inueni antur atq frangantur: Unde
testatem iam subditos xpiꝰ nomini sicut longe ante promisit
dicens ꝑ pro ph&am. et ad rabunt cumomnes reges terrę̧. om nes
gentes seruent eilli : dempeiam im pl&ur quod ꝑ pro phetam idẽ¬

Expanded text:
credunt idola esse delenda? si Saturnum putant, cur eum non colunt? aut cur non sic colunt, quemadmodum se coli per eos uates praecepit, per quos ea quae praedixit impleuit? cur ei non credunt simulacra euertenda esse et alios deos colendos non esse? si nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, contra sacra Iouis et Saturni eorum tanta non diceret —, quis ergo est, qui propter deos alios solus ab istis non colitur et euersis dis aliis tam euidenter efficit, ut solus colatur, humilata omni superba altitudine, quae se aduersus Christum erexerat pro idolis persequens interficiensque Christianos? nunc certe quaerunt, ubi se abscondant, cum sacrificare uolunt, uel ubi deos ipsos suos recludant, ne a Christianis inueniantur adque frangantur. unde uam exserit potestatem iam subditos Christi nomini, sicut longe ante promisit dicens per prophetam: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi? Nempe iam impletur quod per prophetam iden
Abbreviated transcription (Latin):
ei sp̃s sꝑ̃s suꝑueni& inte & uirtus altissimi obumbrabit tibi
ideoq: & quod nascour extesem̃ uocabitur filiuldi & c& era quar ad
id quod nunc agitur non ꝑtinent: hoc ergo mattheus commemor¬
uit dicens demaria. Inuentu est in utero habens despũ scõ Mec con¬
trarium est qui alucas ex posuit. id quod mattheus praetermisit.
cum despusco mariam concepisse uterq testetur: sicut non est
contrarium qui amattheus deinceps conectit quodlucas pretermit¬
tit: Sequitur enim & dicit mattheus
Ioseph autem uireius cum ess& uistus & nollet eum. ducere. uoluit oc¬
culte dimittere eam: haecautem eo cogitante ecceangelus dñĩ in

Expanded text:
Virtus Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei: et caetera, quae ad id quod nunc agitur non pertinent. Hoc ergo Matthaeus commemoravit dicens de Maria, Inventa est in utero habens de Spiritu sancto: nec contrarium est quia Lucas exposuit id quod Matthaeus praetermisit; cum de Spiritu sancto Mariam concepisse uterque testetur: sicut non est contrarium quia Matthaeus deinceps connectit quod Lucas praetermittit. Sequitur enim, et dicit Matthaeus: Joseph autem vir ejus cum esset justus, et nollet eam traducere, voluit occu
Abbreviated transcription (Latin):
nis neredirent adgrodem: ꝑ aliam uiam reuersi sunt in regionĩ
suam: quicum gitessis sent: postea quam impl& isunt dies purgatio¬
matris tius secundũ legem moxsi. tulerunt illum in hierusalem
ut sifberent eum dnõ sicut scriptum est inbegedñ: quiaomne mas¬
culinum ad aperiens uuluam. scd̃m dño uocabitur: & ut darent¬

Expanded text:
nis, ne redirent ad Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. qui cum recessissent, posteaquam impleti sunt dies purgationis eius, secundum legem Moysi tulerunt illum in Hierusalem, ut sisterent eum domino, sicut scriptum est in lege domini: quia omne masculinum adaperiens uuluam
Abbreviated transcription (Latin):
ttina liqua uisione in commutabilis ueriatis: hacduae uireides indua¬
bus uioribus ia cob figurate intelleguntur. Dequibus ad uesus
fastum manicheum promo dulo meo quantum illi operi sufficere uideba

Expanded text:
rte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duarte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur. de quibus aduersusFaustum Manicheum pro modulo meo, quantum illi operi sufficere uideba
Abbreviated transcription (Latin):
cit haec eaden & filius facit similit : & si qua alia sunt quae
xpĩ diuinitatẽ in qua equalis est patri recte intelle gentibus u¬
timent penesolus iohannes in euangelio suo posuit : tamquam depectore
ipsius dni suꝑ quod dis cumbere. in eiuis conuiuio solitus erat. sceretum
diunitatis eiuf uberius. & quod am. modo familiarius biberit. Pro indecũ
duãe uirtutes. propositaesunt animae humane una actiua alter
contem platiua illa quaitur ista quoꝑ uenitur illa qua laboratur
ucormundetur ad uidendum dm̃ ista quauacatur & udetur ds̃
Illa est in preceptis excercendac uitae huius tem poralis. ista in doctrina
uitac illius sempiterne : Ac ꝑ hoc illa operatur. ista requi escit
qui a illaest in purgatione peccatorum ista in lumint pec catoꝵ: Aci
hoc in hac uita mortali illa est inopere bonao conugsationis istauero
magis infide: & apud ꝑ paucos ꝑ speculum in enigmate. & ex pa¬

Expanded text:
cit, haec eadem et filius facit similiter, et si qua alia sunt, quae cit, haec eadem et filius facit similiter, et si qua alia sunt, quae Christi diuinitatem, in qua aequalis est patri, recte intellegentibus intiment,. paene solus Iohannes in euangelio suo posuit, tamquam de pectore ipsius domini, super quod discumbere in eius conuiuio solitus erat, secretum diuinitatis eius uberius et quodammodo familiarius biberit. Proinde cum duae uirtutes propositae sint animae humanae, una actiua, altera contemplatiua, illa qua itur, ista quo peruenitur, illa qua laboratur, ut cor mundetur ad uidendum deum, ista qua uacatur et uidetur deus: illa est in praeceptis exercendae uitae huius temporalis, ista in doctrina uitae illius sempiternae. ac per hoc illa operatur, ista requiescit, quia illa est in purgatione peccatorum; ista in lumine purgatorum. ac per hoc in hac uita mortali illa est in opere bonae conuersationis, ista uero magis in fide et aput perpaucos per speculum in enigmate et ex pa
Abbreviated transcription (Latin):
q: praccipue suo euangelio quantũ interhomines sufficere credi¬
lit commendare curauit: itaquae longe atribus istis superius
fertur nauthos uideas quodam modo in terra eu cxp̃o hominem
con uersari. illum tomen aũt transcendisse nebulam quategitus
omnis terra & ꝑuenisse adliquidũ caclum unde acio mentis
acutissima atquae firmissama uider& in principio uerbum d
apud dm̃ ꝑ quod facta sunt oimnia & ipsum agnoscer& carnem
factum ut habitar& in nobis quod accepirit carnem non quod fu¬
erit mutatus in carnem: nisienuim carnis asuptio seruata in com¬
mutabili diuiuitate facta ess&. non diceretur ego & pater
unum sumus equae enim pater & caro unum sunt. & ho
deipso dño testimoniũ solus idem iohannes commemorauit: & qui
me uidee. uidee & patrem. & ego in patre & pater ume & ut
sint unum. sicut & nos unum sumus & quaecum quee paterfa¬

Expanded text:
amque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere crediamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uideret in principio uerbum deum aput deum, per quod facta sunt omnia, et ipsum agnosceret carnem factum, ut habitaret in nobis, quod acceperit carnem, non quod fuerit mutatus in carnem. nisi enim carnis adsumtio seruata incommutabili diuinitate facta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum sunt. et hoc de se ipso domini testimonium solus idem Iohannes commemorauit, et: qui me uidit, uidit et patrem, et: ego in patre et pater in me, et: ut sint unum, sicut et nos unum sumus, et: quaecumque pater fa
Abbreviated transcription (Latin):
Secundum hominem quipperp̃s. & rex & sacerdos effectus est
cui dedit ds̃ sedem dauid patrissuam ut regnieius noness& finis:
& ess& ad inter pellandũ pronobis mediatordi & hominen hono xp̃s
iħis. Non autem habuit tam qua preuiarorem conuinie. in luca
sicut marcũ matheus Et hoc forte non sine aliquo sacrameato
quiareg ũ est non esse sine comitum obsequio. Unde ille. quise¬
giam ꝑ sonam xp̃i narrandã susceperat: habure sibi tam quam
comitem ad iunctum. qui sua uestigia quo dam moddo sequerreur
sacerdos autem qm̃ in scã scõrum solus intrabat. propterealucas
cuius circa sacerdotium xp̃ierat intencio. non habuit tam quamn
sonũ subsequene qui suã narrationẽ qđ animodo Siuaret
Tres tamen isti cuangelisit in his rebus marime diuersatisunt quas apͥs
phumanam carnem tem poraliter gessit: porro autem iohannos
plam marime duunitatom anĩ quapatriest acqualis est intendat. e¬

Expanded text:
secundum hominem quippe Christus et rex et sacerdos effectusecundum hominem quippe Christus et rex et sacerdos effectuCui dedit Deus sedem David patris sui, ut regni ejus non esset finis, et esset ad interpellandum pro nobis mediator Dei et hominum homo Christus Jesus. Non autem habuit tanquam breviatorem conjunctum Lucas, sicut Marcum Matthaeus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. Unde ille qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tanquam comitem adjunctum qui sua vestigia quodammodo sequeretur. Sacerdos autem, quoniam in sancta sanctorum solus intrabat, propterea Lucas cujus circa sacerdotium Christi erat intentio non habuit tanquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breviaret. Tres tamen isti Evangelistae in his rebus maxime diversati sunt, quas Christus per humanam carnem temporipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit e
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde p̃roph& am dese premisit diceniem. xues sacerdos iacterni
secundũ ordinein melchi sedech Multisq aliuis dacumentis. diui¬
narum. scripturarum rex & sacerdos xp̃s appar&. Hinre & ipse clauid̃
cuius non frustra gebrius filius dictus est quã filius abrahę.¬
& quem temmuniter tenucrunt matihcus & lucas ille aquo. ꝑsalo¬
monem descendera isteadquem ꝑnathan ascenderet. qua qua
apterex suit figurauit tamen osacerdotis ꝑ sonam quanda pa¬
nes propositionesmanducauit: quos non licebat manducare nisi
solis sacerdotibus: huc accedit quesolus & iam lucas mariam comine¬
morat ab angelo manifestatam cognatam fuisse eu sabech. quae
uror erat ⁊ achanae sacerdotis  dequoidem scripsit. quod car
defiliabus a aron boc est degribus acerdotum habera uxorer
Cum ergoma theus circaregis. lucas circa sacerdotis ꝑsonam gerer
ntentiono utiq: humnaentatem ap̃i maxime cominen dauceruxt:

Expanded text:
unde prophetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum unde prophetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinarum scripturarum rex et sacerdos Christus apparet. hinc et ipse Dauid, cuius non frustra crebrius filius dictus est quam filius Abrahae et quem communiter tenuerunt Mattheus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quamquam aperte rex fuit, figurauit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus. huc accedit, quod solus etiam Lucas Mariam commemorat ab angelo manifestatam cognatam fuisse Elisabeth, quae uxor erat Zachariae sacerdotis. de quo idem scripsit, quod eam de filiabus Aaron, hoc est de tribu sacerdotum, habebat uxorem. Cum ergo Mattheus circa regis, Lucas circa sacerdotis personam gereret intentionem, utique humanitatem Christi maxime commendarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ta penetotidem atque ipsis uerbis siue cumsolo siue cũ c&eris cor¬
sonante. Lucas aut̃ circa sacer dotalem dnĩ styrpem atquae ꝑsonan
magis occupatus appar& : Nam& adipsum dauid non regium stem¬
masecutus ascendit sed ꝑeos quireges uonfueruat exutꝰ ad nathaa
filium dauid qui nec ipse rexfuttꝰ & onsicut mattheus qui ꝑ
salomonem regem descendens. c&tros &iam reges exordine ꝑsȩcu¬
tus est. seruans in eis de quo postea loquemur mesticum numgum
gendos nos illud ad expiandos hasduas ꝑsonas apud piyem singilla¬
tim commendatas suam figuram egisse declarauit : Siuetitulo illo
qui crucieius suꝑ fixus erat rex uidacorum: unde archano instinctu
pilatus respondit quod scripsi scripsi: predictum quippȩerat
inpsalmis ecorrum pastituli inseripuionem siue quod adsonam
sacerdotis adnin& ineo quodnos offerre atquae accipere docuit.

Expanded text:
ta paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris conta paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo postea loquemur, mysticum numerugendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad personam sacerdotis adtinet, in eo quod nos offerre adque accipere docuit,
Abbreviated transcription (Latin):
mero corũ quos ante passionem dñs legit: Primũ ad quae ultimum
locum duo tenuerunt primu matheus ultinũ iohannes: ut reliqui
duo qui ex illaͦ numero non erant sed tamenxpm̃ in illis loquentẽ
secutiorant tam quã filii amplectendi. Ac ꝑhoe in loco medio coto¬
stituti utroq ab eis latere munirentur horum sane quattuor
solus matheus hebreo seripsisso ꝑhibetur eloquio. cetri greco
& quam uis singuli suua quendam narrandi ordinem tenuisse
uideantur xontamea unus quisq eorua uelut alterius pricco¬
dentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata preter¬
mississe qu aescripsisse alius inuenitur: Sedsicutꝰ unicuiq io spira¬
tum est noo suꝑfluam cooperationem sui laboris adiuait : Nam ma¬
dictacius. Marcus cum subsecutus tam quã pedi sequus & preiua¬
toreuis uidetur Cum solo quippe iohanne nihil dixit. solus ipse
ꝑ pauca. cum solo luca pauciora. cum matheo uero plurima. &c mul¬

Expanded text:
mero eorum quos ante passionem Dominus elegit, primum atque ultimum mero eorum quos ante passionem Dominus elegit, primum atque ultimum locum duo tenuerunt; primum Matthaeus, ultimum Joannes: ut reliqui duo qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tanquam filii amplectendi, ac per hoc in loco medio constituti, utroque ab eis latere munirentur. 4. Horum sane quatuor solus Matthaeus hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, caeteri graeco. Et quamvis singuli suum uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Matdicta eius. Marcus eum subsecutus tamquam pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipse perpauca, cum solo Luca pauciora, cum Mattheo uero plurima et mul
Abbreviated transcription (Latin):
inactoritatem canonicam scõrum librorum eorum scripta recipe¬
& ues soluui quiailli nontales erant quibus narrantibus credi
oporterta sodaiam quiascriptissius quaedam fallaciter indi de¬
unt. EEquacca toliça atqu e apostolica regula fidei a sci
terrarum orbe aotissimi & obhoc fortasse quattuor. qm̃ quat¬
tior sunt partes orbis terre ꝑ cuus uniuersitatem xp̃i ecclesiam
dilatari ipso sui numeri sacramento quodam modo declararuat
hocor dine scripsisse ꝑhibentur Primus martheus deinde mar¬
eus tercio lucas ultimo iohannes. Onde alius illis fuit ordo cog¬
nosdi atque predicandi: alius autem seribendi : ad cognoscendũ
quippe atquae ad predicandum primiutii fucrunt. qui sccuti
dnm in carne presentem dicentem audierunt facienten: quac uide¬
runt. At que excius ore ad euangeli :andũ missi sunt: Sed inscon¬
scribendo tuangelio quod diunitus ordinatũ esse credenduest e&x nu¬

Expanded text:
in auctoritatem canonicam sanctorum Librorum eorum scripta recipein auctoritatem canonicam sanctorum Librorum eorum scripta reciperet: nec solum quia illi non tales erant, quibus narrantibus credi oporteret; sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica atque apostolica regula fidei et sana terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quatuor, quoniam quatuor sunt partes orbis terrae, per cujus universitatem Christi Ecclesiam dilatari, ipso sui numeri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur. Primum Matthaeus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Joannes. Unde alius eis fuit ordo cognoscendi atque praedicandi, alius autem scribendi. Ad cognoscendum quippe atque praedicandum, primi utique fuerunt qui secuti Dominum in carne praesentem, dicentem audierunt, facientemque viderunt; atque ex ejus ore ad evangelizandum missi sunt. Sed in conscribendo Evangelio, quod divinitus ordinatum esse credendum est, ex nu
Abbreviated transcription (Latin):
gustae digna memoria sue abipso suie aparentibus eius siue quibus¬
ib&. aliis cerussimis in dicus & felissimis testimoanis requirere & cog¬
oscere porueruxt. in posito sibi euangelizandi munere generi humado
Vonunciart curarunt. Quorum quidem hoc est martheus & iohannes
&idn scripia deille quȩscribenda uisa sunt libris singulis ediderunt:
Acneputaraur quod attin& að percipiendũ & predicandua euangeli¬
um interesse aliouid utrum ille ad nuncient qui eundẽ dnm̃ hic in carne
apparentem dscipulatui famulante secuti suart anhiqui ex illis fidelit̃
comperta crediderut. diuina prouidencia procuratum est ꝑ spm̃ sca
lum ad nunciandi uerũ oium scribendi euangeliua tribueretur
auetoritas. Hi sunt marcus & lucas C& eri autem homines quide
dne uel apostolorum actib aliquas cribere conati uel ausisuat uon
ales suis tomporib ex eneruart utcis fidem haber& ecclesia. atq

Expanded text:
gesta et digna memoria siue ab ipso siue a parentibus eius siue quibusgesta et digna memoria siue ab ipso siue a parentibus eius siue quibuslibet aliis certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, inposito sibi euangelizandi munere generi humano adnuntiare curarunt. quorum quidam, hoc est Mattheus et Iohannes, etiam scripta de illo, quae scribenda uisa sunt, libris singulis ediderunt. Ac ne putaretur, quod adtinet ad percipiendum et praedicandum euangelium, interesse aliquid, utrum illi adnuntient, qui eundem dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an hi, qui ex illis fideliter conperta crediderunt, diuina prouidentia procuratum est per spiritulum adnuntiandi, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et Lucas. ceteri autem homDomini vel Apostolorum actibus aliqua scribere conati vel ausi sunt, non tales suis temporibus exstiterunt, ut eis fidem haberet Ecclesia, atque
Abbreviated transcription (Latin):
iii Quomodo osttndatur quod depiscibus captis lucas cominemorauit. goni ꝑtino¬
re adillud quod iud&ur simile iohannes narrasse post
resurrectionem at quae indeiamusq: ad cenam dã. unde
omniũ
omnia usq in finem considerata suat. nulla &iam exeuangelio lucae trac¬
tam esse quaestionem.¬
& De iohanne cuangelista qui datribus c&rris dist&¬
aterom̃s diuinas auctoritates quaescis literis continentur cuangeliũ
merito excellit: Quod enim lex & proph&ȩ futurua praenu&cia¬
Querunt hoc redditum atquae conpl&um incuangelio de monstrour
Cuius primi praedicatores apostoli fueruat qui dnmꝰ ipsum & saluatorẽ
nem̃ ihmapm audieruat. &iam presentem in carne uiderunt. Ciuus
non solum eaquae exo recius audita. uel abillo subo xulissuis operata.
&cta a facta meminerant. uerum &iam quaeprius quam illi ꝑ discipu¬
latum adheserant in cuis natiuitate uelinfancia uel puericia diuinitus

Expanded text:
. Quomodo ostendatur quod de piscibus captis Lucas commemorauit non . Quomodo ostendatur quod de piscibus captis Lucas commemorauit non re ad illud quod uidetur simile Iohannes narrasse post resurrectionem adque inde iam usque ad cenam domini, unde omnium omnia usque in finem considerata sunt, nullam etiam ex euangelio Lucae tractatam esse quaestionem. De Iohanne euangelista, quid a tribus ceteris distPRIMUS. Inter omnes diuinas auctoritates, quae sanctis litteris continentur, euangelium merito excellit. quod enim lex et prophetae futurum praenuntiauerunt, hoc redditum adque conpletum in euangelio demonstratur. cuius primi praedicatores apostoli fuerunt, qui dominum ipsum et saluatorem nostrum legum Christum etiam praesentem in carne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uel ab illo sub oculis suis operata dicta et facta meminerant, uerum etiam quae, priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in eius natiuitate uel infantia uel pueritia diuinitus
Abbreviated transcription (Latin):
Denonune pari quomodo &iam atqu ȩ&iam comrend&ur nonytpugo¬
rt iohanimi quidurit. quando hoe nomia acceperit
Quod dixit quanto magiscis precipidat ue tacerent tanto magis plus dico¬
bant quomodo nonrepugn& presciencie: ipsius qua cincuangdio c̃m̃datꝰ
Dequo suggessit iohannes quod in nomine cius eiccr& dacmonia non socat᷑
discpulis : dixit nolito probibere. quienum contrauos non est prouos est
quomodo non repugn& illisentenciac: ubiait: qui non est iecum aduer¬
Quodinoecasione hius qui in nominc xpĩ ciciebat daeinonia quamis cu
descipulis non sequeretur : marcus amplius quam lucas dnm̃ locisso nur¬
saiuit r quemodo ostendatur ad hocipsum ꝑtinere quod illum in norimo
suo iurtutẽ. facientem u&uit proliberi.:
o picusq ad cacnam di und comnia omnium considerare eocpgiurt nul
demareo: quaestionii esse tractatum :
Sducat euargelio quomodo proicipium eius congruat principio ubri ac¬
tuum. apostolorum¬

Expanded text:
omine Petri quomodo etiam adque etiam commendetur non repugnare Iohanni, qui dixit, quando hoc nomen acceperit. Quod dixit: quanto magis eis praecipiebat ut tacerent, tanto magis plus dicebant, quomodo non repugnet praescientiae ipsius; quae in euangelio commendatur. De quo suggessit Iohannes quod in nomine eius eiceret demonia non sociatus discipulis et dixit: nolite prohibere, qui enim contra uos non est, pro uobis est, quomodo non repugnet illi sententiae, ubi ait: qui non est mecum, aduerQuod in occasione huius qui in nomine Christi eiciebat demonia, quamuis cum discipulis non sequeretur, Marcus amplius quam Lucas dominum dixisse narrauit, quomodo ostendatur ad hoc ipsum pertinere quod illum in nomine suo uirtutem facientem uetuit prohiberi. Hinc usque ad cenam domini unde omnia omnium considerari coeperunt nullam de Marco quaestionem esse tractatam. De Lucae euangelio quomodo principium eius congruat principio libri actuum apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
&inimica fidei nr̃ȩ. testes fieret ueritaas nr̃ae: Quomodo ergo
chsciprli xp̃i docuerunt quod a xp̃o non didicerunt sicut stulti
desipiendo iacutant. ut deorum gentium & simulacrorum super¬
incodicibus iimi corum aepipossuntruci foncisseꝰ sc̃ pultuntur

Expanded text:
et inimica fidei nostrae testis fieret ueritatis nostrae. quomodo ergo et inimica fidei nostrae testis fieret ueritatis nostrae. quomodo ergo discipuli Christi docuerunt quod a Christo non didicerunt, sicut stulti desipiendo iactitant, ut deorum gentilium et simulacrorum superin codicibus inimicorum Christi, possunt dici finxisse discipuli Chr
Abbreviated transcription (Latin):
missum est. in quo benedicerentur omnes gentes. & patrum su&
simulacra sponte confrigerent :: Mequeenim temporibus xp̃i¬
anis sedtanto ante p̃dictum est quod perxp̃ianos impletur: Ipsi iudaei
qui remanserunt mimici nominis xpĩ dequorum etiam futura perficha
nillis prophetiis litteris tacitum non est : Ipsi habent. eilegunt prophetias
dicentem: Dñẽ ds̃ meus et refugium meum indie malorum. adte gentes
uenient abextremo terrȩ eidicent. Uere mendatia coluerunt patres
nr̃i simulacra et nonest in illis utilitas: Eccenime fit. eccenunc gentes ab
xtremo terrae ueniunt ad xpm Ista dicentes. et simucra frangentes.: a
hoc enim magnum est quodds̃ prestitit ecclesiae suę ubiq diffusȩ.i
gens iudaea merito debellata et dispersa perterras ueça nobis haec
composita putarentur. codices prophetarum nrõrum ubiq portarei

Expanded text:
missum est, in quo benedicerentur omnes gentes et patrum suorum missum est, in quo benedicerentur omnes gentes et patrum suorum simulacra sponte confringerent. Neque enim temporibus christianis, sed tanto ante praedictum est quod per Christianos impletur. ipsi Iudaei qui remanserunt inimici nominis Christi, de quorum etiam futura perfidia in illis propheticis litteris tacitum non est, ipsi habent et legunt prophetam dicentem: domine deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: uere mendacia coluerunt patres nostri simulacra et non est in illis utilitas. ecce nunc fit, ecce nunc gentes ab extremo terrae ueniunt ad Christum ista dicentes et simulacra frangentes. et hoc enim magnum est, quod deus praestitit ecclesiae suae ubique diffusae. ut gens Iudaea merito debellata et dispersa per terras, ne a nobis haec conposita putarentur, codices prophetarum nostrorum ubique portaret
Abbreviated transcription (Latin):
peperit xp̃m. in quo benediciomnes gentes audeant iam negare
si possunt: haec promissio facta est &iam adisaac. filium habi¬
he. haec & adiacob nepotem abrahe qui&iam isrł apellatus est. ex
quo un iuersesille populus & pro pagatus & nominatus est. uthuius p¬
puli ds: appellaretur ds̃ isrł. xonquod ipse nonsit ds̃ omnium gen¬
tium siuenesciencium siue iam scientium. sed quia inisto populo
uoluit manifestius apparere uirtutem promissorum suorum: Il
enim populus primo inegy pto multiplicatus st. & de illa serui¬
tute ꝑ moysen in multis signis potentisq liberatus. debellatis
plurimis gentibus terram &iam promissionis accepit: Inqua reg¬
nauit ꝑ reges suos detribu tribu iuda exostos. qui uidas unus futi
ex duo decim filiis isrł nepotibus abrahe: atq inde iudaȩi cag¬
nominati multa ipsodõ ad iuuante fecerunt. multa propecca¬
tis suis ipso flagellte ꝑ pessisunt. donec uenir& semencui pro¬

Expanded text:
peperit Christum, in quo benedici omnes gentes audeant iam negare, peperit Christum, in quo benedici omnes gentes audeant iam negare, si possunt. haec promissio facta est etiam ad Isaac filium Abrahae, haec et ad Iacob nepotem Abrahae, qui etiam Israhel appellatus est, ex quo uniuersus populus et propagatus et nominatus est, uthuius populi deus appellaretur deus Israhel, non quod ipse non sit deus omnium gentium siue nescientium siue iam scientium, sed quia in isto populo uoluit manifestius apparere uirtutem promissorum suorum. ille enim populus primo in Aegypto multiplicatus et de illa seruitute per Moysen in multis signis portentisque liberatus debellatis plurimis gentibus terram etiam promissionis accepit, in qua regnauit per reges suos de tribu Iuda exortos. qui ludas unus fuit ex duodecim filiis Israhel nepotis Abrahae. adque inde Iudaei cognominati multa ipso deo adiuuante fecerunt, multa pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec ueniret semen, cui pro
Abbreviated transcription (Latin):
satis ostendit illos falsos atq. fallaces et secẽ uerum ac ueracem
dm̃: Istos autem iam paucos deorum multorum falsorumq culto¬
res quis non miretur nolle obtem perare illi dequocũq ab eis qua¬
ritur quis nam ds̃ sit: quod libet opinando respondent deum
tamen eẽ negare non audent. quia sinegent operibus eius et pre¬
dictis atq complois facillime conuintuntur: Nequae enim ta
dico quaeliberum sibiputant eẽ non credere: quia ipse in principi¬
ofecit caelum et terram et omnia quaeineis sunt Nequae illa
nimis antiqua quod enoch transtulit: quod inpios diluuio delcuit
quod noc iustum donumq cius ꝑ lignum liberauit. abraham
in hominibus factacius exordia. huic enim facta est ꝑ ange¬
licum oculum manifesta promissio quam nunc uidemus imple¬
⁊: huic quippe dictum est. insemin& uo benedicentur omnes
gentes. excuius semine populus isrł Unde uirgo maria quae

Expanded text:
satis ostendit illos falsos adque fallaces et se esse uerum ac ueracem satis ostendit illos falsos adque fallaces et se esse uerum ac ueracem deum. . Istos autem iam paucos deorum multorum falsorumque cultores quia non miretur nolle obtemperare illi, de quo cum ab eis quaeritur quisnam deus sit, quodlibet opinando respondeant, deum tamen esse negare non audent, quia si negent, operibus eius et praedictis adque conpletis facillime conuincuntur? neque enim ea dico, quae liberum sibi putant esse non credere, quia ipse in principio fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt, neque illa nimis antiqua, quod Enoch transtulit; quod impios diluuio deleuit, quod Noe iustum domumque eius per lignum inde liberauit ab Abraham in hominibus facta eius exordior. huic enim facta est per angelicum oraculum manifesta promissio, quam nunc uidemus impleri. huic quippe dictum est: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ex cuius semine populus Israhel, unde uirgo Maria, quae
Abbreviated transcription (Latin):
emanasse: siea ratione nec saturnus iouem coli prohib& quia
non abeo rebellante superatus ẽ sicut ille aioue uescio quo cuius
arma fugiens uenit initaliã. sed fau& primamens animat a sac
genitae: saltem uolcanus prohiber& colimartem uioris adulter
ercules i non est ꝓ secutri cemsuam: quaeista intercos ̃tam
fosdir consensio. ut nec diana uirgo casta coli prohibeat uon
dicam uenerem sed priapũ : Mamsiunus homo & uenator & agrico¬
la esse uoluerit seruus. erit amborum. quibus tamen uel uicina
tem pla fabricare erubescit: sed interpretaontur dianam iurtutem
quam uolunt. Inter pretentur & priapum fecunditatis deum
Ita sane ut in fecundis faeminis pudaeat iunonem talem habere
aduitorem dicant quod placet inter pretentur quod sapiunt
omnes coli prohibuerit : et anullo eorum coli prohibitus sit corũ¬
qsimulacris: et sacris euersionem preceperit predixerit. fecerit

Expanded text:
emanasse, si ea ratione nec Saturnus Iouem coli prohibet, quia emanasse, si ea ratione nec Saturnus Iouem coli prohibet, quia non ab eo rebellante superatus est sicut ille a loue nescio quo, cuius arma fugiens uenit in Italiam, sed fauet prima mens animae a se genitae, saltem Vulcanus prohiberet coli Martem uxoris adulterum, Hercules Iunonem persecutricem suam. quae ista inter eos est tam foeda consensio, ut nec Diana uirgo casta coli prohibeat non dicam Venerem sed Priapum? nam si unus homo et uenator et agricola esseuoluerit, seruus erit amborum, quibus tamen uel uicina templa fabricare erubescit. sed interpretentur Dianam uirtutem quam uolunt, interpretentur et Priapum fecunditatis deum, ita sane ut in fetandis feminis pudeat Iunonem talem habere adiutorem, dicant quod placet, interpretentur quod sapiunt, omnes coli prohibuerit et a nullo eorum coli prohibitus sit eorumque simulacris et sacris euersionem praeceperit, praedixerit, fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
indicarent siue aliquorum in eis mentes ꝑspm̃ scm̃ ita sublima¬
taesunt ut eis uisu eauiderent quo & ipsi angeli uident
Constat tamen eos illi dõ seruisse qui alios deoscoli prohibuit
seruisse autem quid fide pi&atis in regno & sacerdotio rei publica
suae & xp̃m uenturum uerum regem &sacerdotem signifi¬
cantibus sacris: Porro autem indiis gentium quod isti dum colere
uolunt illum quicũ istis coli non poteit colere nolunt. dicant qui
causaeẽ ut nullus corum inueniatur qui alterum coli prohibeat cum
cos indiuersis officus munerbusq constituant. & rebus ad quemq
propriae ꝑtinentibus praesides uelint: sienim iuppiter non prohiba
saturnum coli quianon est ille homo qui illum hominem patrem
deregno expulit sed aut caeli corpus aut sps implens caclum & ter
& ideo non potest prohibere colimente suꝑnam eeaqua dicitur

Expanded text:
indicarent, siue aliquorum in eis mentes per spiritum sanctum ita sublimaindicarent, siue aliquorum in eis mentes per spiritum sanctum ita sublimatae sint, ut eo uisu ea uiderent quo et ipsi angeli uident, constat tamen eos illi deo seruisse, qui alios deos coli prohibuit, seruisse autem fide pietatis in regno et sacerdotio reipublicae suae et Christum uenturum regem ac sacerdotem significantibus sacris. Porro autem in dis gentium, quos isti dum colere nolunt illum qui cum istis coli non potest colere nolunt, dicant, quid causae est, ut nullus eorum inueniatur qui alterum coli prohibeat, cum eos in diuersis officiis muneribusque constituant et rebus ad quemque proprie pertinentibus praesides uelint. si enim Iuppiter non prohibet Saturnum coli, quia non est ille homo, qui illum hominem patrem de regno expulit, sed aut caeli corpus aut spiritus implens caelum et terram, et ideo non potest prohibere coli mentem supernam, ei qua dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ne uico suo nomen mutauerint. uicum senis trebrius quam uicũ
saturnia appellantes: notum ẽ ergo quid colere conuicantur &
quid colarare conentur adoratores simu lacrorum : Uerum & ab
istis non uiciis saturni inter pretatoribus requirendumẽ quid dedõ
senciant hebrȩorum & iam ipsis enim placuit om̃s deos cumgen¬
tibus colere cũ eos suꝑbos puder& pro peccatoꝵ remissione
humiliari subap̃o : quid ergo sentiunt dedõ isrł quesinon co¬
lunt no nomnes deos colunt. si autem colunt non colunt sicut se
coliuissit quia & alios colunt quoscoli ille prohibuit: ꝑ eos
enim uates ista prohibuit ꝑ quos haec ipsa quaenune axp̃ianis cor
simulacra paciuntur futurat praedixit: siue enim angeli adillos
proph&as missisunt: qui eis dm̃ omnium creatorem unum uerum
dm̃ cui uniuersa subiecta sunt & ꝑ sensibiliũ rerum congruam
speciem figuratam ostenderent. & quem ad modii secoli p̃cipero

Expanded text:
ne uico suo nomen mutauerint \'uicum senis\' crebrius quam \'uicum ne uico suo nomen mutauerint \'uicum senis\' crebrius quam \'uicum Saturni appellantes. Notum est ergo, quid colere conuincantur et quid colorare conentur adoratores simulacrorum. uerum et ab istis nouicsentiant Hebraeorum. Etiam ipsis enim placuit omnes deos cum gentibus colere, cum eos superbos puderet pro peccatorum remissione humilari sub Christo. quid ergo sentiunt de deo Israhel? quem si non colunt, non omnes deos colunt, si autem colunt, non colunt sicut se coli iussit, quia et alios colunt, quos coli ille prohibuit. per eos enim uates ista prohibuit, per quos haec ipsa, quae nunc a Christianis eorum simulacra patiuntur, futura praedixit. siue enim angeli ad illos prophetas missi sint, qui eis deum omnium creatorem unum uerum deum, cui uniuersa subiecta sunt, et per sensibilium rerum congruam speciem figurate ostenderent et quemadmodum se coli praeciperet
Abbreviated transcription (Latin):
nec refelli nisi conperta quod falsit sit quid autem hoc ad homines & iã¬
si semꝑ cum lateat: quando quidem nulla anima fit sapiens. uel beata
ex alia quacumq anima: sed exilla sola sũma atq in com mutabili
di sapiencia : romani tamen qui non saturno: sedioui capitolium con¬
di derunt uel alienationes quaciouem precipue supra c& eros deos
colendum cẽ putauerunt. xon hoc quod isti senserunt: qui sccur¬
dm̃ istam suam nouam opinionem & sum mas arces. si quic quam
in his rebus potestatis habuissent. saturno potius dedicarent & ma¬
the maticos ud genethliacos maxime delerent. quisaturnum quẽ
sapientum effectorem isti dicerent maleficum dm̃ interalia sidera
conftituerent: que opinio tantum contra illos in animis humanis
preualuit: ut nec nominare illum uelint senem potius quã satur¬
ium apellantes tamtimida suꝑsticione ut iam cartaginienses poe¬

Expanded text:
nec refelli nisi conperta, quod falsa sit. quid autem hoc ad hominem, etiamnec refelli nisi conperta, quod falsa sit. quid autem hoc ad hominem, etiamsi semper eum lateat, quando quidem nulla anima fit sapiens uel beata ex alia quacumque anima, sed ex illa sola summa adque incommutabili dei sapientia? Romani tamen, qui non Saturno, sed Ioui Capitolium condiderunt, uel aliae nationes, quae Iouem praecipue supra ceteros deos colendum esse putauerunt, non hoc quod isti senserunt. qui secundum istam suam nouam opinionem et summas arces, si quicquam in his rebus potestatis habuissent, Saturno potius dedicarent et mathematicos uel genethliacos maxime delerent, qui Saturnum, quem sapientum effectorem isti dicerent, maleficum deum inter alia sidera constituerent. quae opinio tantum contra illos in animis humanis praeualuit, ut nec nominare illum uelint, senem potius quam Saturnum appellantes, tam timida superstitione, ut iam Carthaginienses pae