comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia indigniores sunt. Sicut y¬
saias fecit: qui dona sp̃c dignio
minis. & moyses qui dilectionẽ
proxuni. dilectiom dei p̃misit. ꝙͣ¬
uis sit posterior dempore. Ult
ergo melius & dignitatem. & qͦ¬
modo alud ex alio nascitur ui-¬
deamus. naturalem ordinem sĩc
in nob̾ completur sequamur pͥus
& postea ad istum ordinem re¬
deamus. Ulltima peticio est lib̾a
nos amalo. quȩ tamen pͥma est
innobis. Homo enim qui uult
ascendere ad celum. uidens qr¬
aliter non potest ascendere. nͥ
a malis huius mundi liberetur:
clamat libera nos amalo. idest
a peccato. originali. & actuali.
oc a defiderio huius mundi. ut
& temporalia & meipsum abi¬
cere queam. & fiam pauꝑ sp̃u.
Quod totum fit ꝑ sp̃m timoris.
sic̃ suꝑius expositum est plamtꝰ
ĩ tractatu uirtcitum. Et nenos.
Abdicatis omnibꝰ terrenis: ne¬
cesse est instare demptationes
interiores. &o exteriores. Neces¬
saria est ergo mansuetudo. ut
pietatis. & non orat quod non

Expanded text:
quia indigniores sunt. Sicut Iquia indigniores sunt. Sicut Isaias fecit, qui dona Spiritus sannimis, et Moyses qui dilectionem proximi, dilectioni Dei praemisit, quamvis sit posterior tempore. Ut ergo melius et dignitatem, et quomodo aliud ex alio nascitur videamus, naturalem ordinem sicut in nobis completur sequamur, prius, et postea ad istum ordinem redeamus. Ultima petitio est: Sed libera nos a malo, quae tamen prima est in nobis. Homo enim qui vult ascendere in coelum, videns quia non potest aliter ascendere, nisi a malis hujus mundi liberetur, clamat: Libera nos a malo, id est a peccato originali et actuali, et a desiderio hujus mundi, ubi et temporalia et meipsum abjicere queam, et fiam pauper spiritu. Quod totum fit per spiritum timoris, sicut superius expositum est planius in tractatu virtutum. Et ne nos inducas, etc. Abdicatis omnibus terrenis, necesse est instare tentationes interiores et exteriores. Necessaria est ergo mansuetudo, ut pietatis, et non orat quod non
Abbreviated transcription (Latin):
filitis. non degenerare a tanto ꝑa¬
tre. qui affectu & beniuolentia
pater est. Cum uocamus patrẽ:
significamus quia iam non stimꝰ
serui. s liberi. Cum dicit᷑ nr. sig¬
nificatur quia multorum est. ñ
umus tantum. Qui enim habe¬
bat unum filiam naturaliter:
ꝑ gratiam suam uoluit & alios
adoptionis filios addere. Ecce
cõmunis est pater omnium nr̃m.
ꝑ quod aminonentur omnes. fra-¬
ternitatis. & eiusdem unanimi-¬
tatis. Non applaudat sibi diues
uel nobilis. siue dñs: quia similit̾
filius est dei. pauꝑ. ignobilis. &
seruus. Omnes itaq fratres su¬
mus. Cum dicitur qui es in
celis. uidetur orare ille qui ẽ
in imo. ut ad patrem suum qͥ
captatione beniuolentiȩ: accedit
ad peticiones. S alio modo ordi¬
nantur: quã in hominibus com¬
pleantur. Premittuntur enim
ille peticiones. quȩ in futuro
erunt consu̾mate: quia dignio¬
ressunt. Postea ponuntur ille
que ad presentem uitam ꝑtinẽt:

Expanded text:
filius, neque degenerare a tanto pafilius, neque degenerare a tanto patre, qui affectu et benevolentia est Pater. Cum vocamus patrem, significamus quod jam non sumus servi, sed filii. Cum dicit noster, significat quod multorum est, non unius tantum. Qui enim habebat unum filium naturaliter r gratiam suam, voluit et alios adoptionis filios addere. Ecce communis est pater omnium nostrum, per quod admonentur omnes ejusdem fraternitatis et unanimitatis. Non applaudat sibi dives, vel nobilis, sive Dominus, quia similiter Filius Dei est pauper, ignobilis, et servus. Omnes itaque fratres sumus. Cum dicitur: Qui es in coelis, videtur orare ille qui est in imo, ut ad Patrem suum, qucaptatione benevolentiae, accedit ad petitiones. Sed alio modo ordinantur, quam in hominibus complentur. Praemittuntur enim illae petitiones quae in futuro erunt consummatae, quia digniores sunt. Postea ponuntur illae quae ad praesentem vitam pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Pater nr̃. Septem sunt
peticiones sicrit septem dona
exposite. Ppetitiones uenitur
ad dona. ꝑ dona ad uirtutes.
ꝑ uirtutes ad beatitudinem.
Iste peticiones distincte sunt:
scd̃m duas uitas. Quia uita
alia temporalis. alia celestis. ꝑ
temporalem transitur ad cele¬
stem. Si bene &o recte tempora
li utatur uiator. ita qued non
hereat huic mundo. immo libe¬
nent ad temporalem uitam. &o
pͥme tres consũmabunt᷑ in cele¬
sti uita. Media uero quamuis
de celestibus sit: hic tamen com¬
pletur: quia panis sp̃ualis ideo
petitur. ut in presenti eo fruem᷑.
& ꝑ eum confortemur. S ante¬
quã ad peticiones uematur: cap¬
tatio beniuolentie more orantis
p̃mittitur. cum dicit. ꝑater. in¬
ducitur unusquisq fidelis orans.
ñ gͥ s cõmuni saluti hominum.
ut caritas & unitas ȩccłẽ desig¬
netur: in qua tam bene deside¬
rat frater salutem fratris. sicut¬
& suam. Dicit ergo. pater nr̃. Cũ
quis uocet eum patrem. debet ẽẽ

Expanded text:
eptem sunt petitiones, sicut septem dona expositae. Per petitiones venitur ad dona, et per dona ad virtutes, per virtutes ad beatitudinem. Istae petitiones distinctae sunt secundum duas vitas; quia vita alia temporalis, alia coelestis. Per temporalem transitur ad coelestem, si bene et recte utatur temporali viator, ita quod non adhaereat huic mundo, imo libenent ad temporalem vitam, et tres primae consummabuntur in coelesti vita. Media vero, quamvis de coelestibus sit, hic tamen completur, quia panis spiritualis ideo petitur, ut in praesenti eo fruamur, et per eum confortemur. Sed antequam ad petitiones veniatur, captatio benevolentiae more orantis praemittitur, cum dicat: Pater noster, inducitur unusquisque fidelis orans, non sibi, sed communi saluti hominum, ut charitas et unitas Ecclesiae designetur, in qua tam bene desiderat frater salutem fratris sicut et suam. Dicit ergo: Pater noster. Cum vocet eum patrem, debet esse
Abbreviated transcription (Latin):
obfuscat & comedit: & uidetur.
Tinea uero comedit: s non uide¬
tur. Erugo gͥ significat carna¬
lia peccata: quȩ uidentur. Tinea
sp̃tialia aminȩ que non iuident᷑.
sicut est ira. inuidia. fures: de¬
mones. S erugo comedit thesau¬
rum temporaliũ & tinea. dum
ex amore gule uel mamis glorie
rubigo luxuriȩ nascitur. & dormi¬
tionis. & aliarum uolaptatum.
que illum gulȩ amorem obfus-¬
cant. &o dum ex mnani gloria nas¬
citur inuidie. tinea. & timor &
cura. quȩ consumunt illam glo¬
riam. Si autẽ ut diximus ꝓpter
laudem faciunt illa: fures idest
demones auferunt. quod neq
ieuinium. neq elemosina sub ipo¬
crisi facta aliquid ꝓfit̾iant. In
celo uero nulla istorum sunt. Albi
enim. Ideo non debes in terra
tuum infĩgis. idest intentionem
tuam. Si cor est in celo mundũ
est: quia munda sunt celestia.
Si autẽ in terra uolutatur. quo¬
modo mundum est: Qm̃ sordes¬
cit res dignior dum inferiori mis¬

Expanded text:
obfuscat, et comedit et videtur. obfuscat, et comedit et videtur. Tinea vero comedit, sed non videtur. Aerugo igitur significat carnalia peccata quae videntur. Tinea spiritualia animae, quae non videntur, sicut est ira, invidia, fures, daemones. Aerugo comedit thesaurum temporalium et tinea, dum ex amore gulae, vel inanis gloriae, rubigo luxuriae nascitur, et dormitionis, et aliarum voluptatum, quae illum gulae amorem obfuscant, et dum ex inani gloria nascitur, invidiae tinea, et timor et cura quae consumunt illam gloriam. Si autem, ut diximus, propter laudem faciunt bona, illa fures, id est daemones, auferunt. Probat quod neque jejunium, neque eleemosyna sub hypocrisi facta aliquid proficiant. In coelo vero nulla sunt istorum. Ubi enim etuum infigis, id est, intentionem tuam. Si cor est in coelo, mundum est, quia munda sunt coelestia, Si autem in terra volutatur, quomodo mundum est? quoniam sordescit res dignior, dum inferiori mis
Abbreviated transcription (Latin):
uidet in abscondito. idest in con¬
elemosinam. neq orationem neq
ieiumum ꝓpter laudem huma¬
quid dicerem ꝑ singlã: Iubeo qd
nichil ꝓpter temporalia facere
uelitis. o hoc est. Nolite thes¬
aurizare. idest congregare es
facere thesatros ur̃os. in derra.
idest in t̾rems. ubi erugo & ti¬
nea demolitur. & fures effodiũt.
& furantur. Cria ponit scd̃m
tres diuersitates diuitiarum.
Metalla erugine. uestes tinea
demoliuntur. Sunt alia quȩ
neq rubiginem neq tineam
timent. sicut lapides pretiosi.
& ideo ponit generale detrim̃¬
tum scilicet fures: qui omnes
diuitias rapere possunt. Potest
etiam hec ꝓhibitio non solum de
pecuma: s etiam de omnibus t̾re¬
nis intelligi. Quisqͥs enim amorẽ
suum in aliqua terrena applicat:
in t̾ra thesatiritat. Et si aliquid
sicut głam. uel libidinem. uel ali¬
quod terrenum diligat. bontim
mala intentione faciat: iterumi
thesaurũ in t̾ra ponit. & illa e¬
rugo & tinea demolitur. Erugo

Expanded text:
Videt in abscondito, id est in conVidet in abscondito, id est in coneleemosynam, neque orationem, neque jejunium, propter laudem hquid dicerem per singula? Jubeo ut nihil propter temporalia velitis facere. Et hoc est: Nolite thesaurizare, id est, congregare et facere thesauros vestros in terra, id est in terrenis, Ubi aerugo et tinea demolitur, et fures effodiunt et furantur. Tria ponit secundum tres diversitates divitiarum. Metalla aerugine, vestes a tinea demoliuntur. Sunt alia quae neque aeruginem nec tineam timent, sicut lapides pretiosi, et ideo ponit generale detrimentum, scilicet fures, qui omnes divitias rapere possunt. Potest etiam prohibitio non solum de pecunia, sed etiam de omnibus terrenis intelligi. Quisquis enim amorem suum in aliqua terrena applicat, in terra thesaurizat, et si aliquid sicut gulam vel libidinem, vel aliquid terrenum diligit, vel si bonum mala intentione faciat, iste thesaurum in terra ponit, et illa aerugo et tinea demolitur. Aerugo
Abbreviated transcription (Latin):
ungere caput. & facies suas la¬
norum in festiuis diebus: ut die
leo solent fouere carnem. & hi¬
larem. facere. Non ergo putan¬
dum est deum precepisse ieitinan¬
tibus. quod est luxuriantium
& amantium: s metaforice lo-¬
cutus est. falsi igitur sunt illi
molesti expositores. in utroq ne¬
teram. & nichil allegorice in no¬
uo. Hic notantur duo ieninpa.
Aliud gandii: aliud tristicie. Ie¬
iunum tristiciȩ est: ꝓpter pec̾ca.
Ieninium gandii est. quando con¬
templatins in deo cogitando
a deo delectatur. quod tempora¬
lium rerum etiam esus obliuis¬
citur. Precepit ergo. Cum ie¬
iunaueris laua faciem tiram.
idest conscientiam tuam in qͣ
deus de cognoscit. ieninando
ꝓꝑter peccata. Llel unge oleo
delectando in deum. oo gaudẽ¬
do. Preposteruis ordo est ibi. idest
latia faciem tuam. & unge ca¬
put. ne cum ieninaueris: ad
laudem hominum ieninare ui¬
dearis. Qui est in abscondito. id
est in et̾nitate sua inuisibilis.

Expanded text:
ungere caput, et faciem laungere caput, et faciem la in festivis diebus, ut dierleo solent fovere carnem et hilarem facere. Non est ergo credendum, Deum praecepisse jejunantibus, quod est luxurantium et amantium, sed metaphorice locutus est. Falsi igitur sunt illi molesti expositores, in utroque veram, et nihil allegorice in Novo. Hic notantur duo jejunia, aliud gaudii, aliud tristitiae. Jejunium tristitiae propter peccata, jejunium gaudii est, quando contemplativus in Deo cogitando adeo delectatur, quod temporalium etiam esus obliviscitur. Praecipit ergo Cum jejunaveris, lava faciem tuam. Id est, conscientiam tuam, in qua Deus te cognoscit jejunando propter peccata. Vel unge oleo delectando in Deo et gaudendo. Praeposterus ordo ibi est. Ideo lava faciem, unge caput, ne cum jejunaveris, ad laudem hominum jejunare videaris. Qui est in abscondito, id est, in aeternitate sua invisibilis.
Abbreviated transcription (Latin):
dam conditionem posuerat. q̃
grauis erat scilicet dimitte nobis de¬
bita nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ
debitoribus nr̃is. ut ad eam nos
inuitet: eam cõmendat dicens.¬
scilicet eam quasi medicinam
peccatorum nr̃orum. ut si con¬
donare uolumus aliis sua pec¬
cata quȩ nobis fecerunt. & ds̃
nr̃a nob̾ condonabit. Sin autẽ.
nec ipse nr̃a. Nota quod dicit
hominibus. & non dicit uos ho¬
mines. Quia illi quibtis est con
de oratione. Quod si hrimani
fauoris appetitu efficerentur. &¬
cetera. Similiter modo ammo¬
net de ieuinioᷤ. Non ꝓbibet tri¬
sticiam penitentiȩ. quia cor con¬
tritum e humibatum deus ñ
sꝑnit: sed tristiciam ꝑ hẏpocri¬
sim. Si enim lupus indint pel¬
lem ouis. non tamen ideo otus
sua pelle debet pͥtiari. Demoli-¬
untur idest destruunt ꝑ pallorẽ
idest extra t̾minum aliorum ne¬
re penitentium faciunt pallere
&o macescere faciem suiã: & hac
intentione ut appareant homi¬
est faciendũ. Unge caput tuũ.

Expanded text:
dam conditionem posuerat quae gravis erat, scilicet, Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, ut ad eam nos invitet, eam nobis commendat, dicens eam quasi medicinam peccatorum nostrorum, ut si condonare volumus aliis sua peccata, quae nobis fecerunt, et Deus nostra nobis condonabit. Sin autem, nec ipse nostra. Nota quod dicit hominibus et non dicit nos homines, quia illi quibus condonandet oratione quod si humani favoris appetitu afficeretur, etc. Similiter modo admonet de jejunio. Non prohibet tristitiam poenitentiae quia cor contritum et humiliatum Deus non despiciet , sed tristitiam per hypocrisim. Si enim lupus induit pellem ovis, non tamen ideo ovis sua pelle debet privari. Exterminant, id est destruunt per pallorem id est, extra terminum aliorum vere poenitentium faciunt pallere et macrescere facies suas, sed hac intentione, ut appareant homiest faciendum. Unge caput tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
multilo quio tantum confidat̃
& non in pura conscientia. Uñ
ait. Nolite multum loqui. mul¬
tum dico. sic̃. idest ea intentio¬
ne qua ethnici idest gentiles.
Putant enim. exponit inten¬
quasi diceret. non ẽ talis qua¬
les dii eorum: qui nesciint
uoluntatem hominũ nisi uer¬
ba audiant. Querit᷑ ergo qͥre
uerba ꝓnuntiantur in secretis
orationibus ut uidelicet deo. oꝑe.
uoce. corde. seruiamtis. & potiꝰ
ꝓpter nos ut incitenur orando
ꝑ uerba ne desistamus. & ut
quedam uerba audita a nob̃.
nos ad compunctionẽ cõmotie¬
ant. Sic ergo. doctut orandũ
& ubi. & quomͦ. Modo docet
que sunt oranda: ponendo bre¬
uiter sũmam omniũ. quȩ de¬
beant postulari a deo. Et sic̃
suꝑius docuit septem uirtutes.
quibus homines efficiantur
beati. de quibuis omnes alie pẽ.¬
dent: sic materram peticionũ
ponit. ne errent homines in
peticiomibus. & ne aliquid qd̾
non includatur in aliquã ista¬
ca uerba & plena misteriis po¬

Expanded text:
multiloquio tantum confidant, multiloquio tantum confidant, et non in propria conscientia, unde ait: Nolite multum loqui.--Multum dico, sicut, id est eadem intentione qua ethnici, id est gentiles. Putant enim. Exponit intenQuasi dicat, non est talis, quales sunt dii eorum, qui nesciunt voluntatem hominum nisi verba audiant. Quaeritur ergo quare verba promuntur in secretis orationibus, ut videlicet Deo, opere, voce, corde serviamus, et potius propter nos, ut incitemur orando per verba ne desipiamus, et ut quaedam verba audita a nobis, nos ad compunctionem moveant. Sic ergo, etc. Docuit orandum, et ubi et quomodo. Docet quae sunt oranda, ponendo breviter summam omnium quae debent postulari a Deo. Et sicut superius docuit septem virtutes quibus homines efficiantur beati, de quibus omnes aliae dependent, sic materiam petitionum ponit, ne errent homines in petitionibus, et ne aliquid quod non includatur in aliqua istaca verba et plena mysteriis po
Abbreviated transcription (Latin):
comprimi. ut non inquie¬
tet. & litiget. S ñ ualet refu¬
gere ad cubiculum: nisi clauiso
hostio ne intret turba fantas¬
matum. Hostia sunt quinq sẽ¬
sus corporis. & preciptie timor.
& amor terremis. P hec emm
duo hostia: intrant omnia pec¬
dasunt. Orantes. ostenso ubi
sit orandum. docet quomͦ sit
orandum. remouendo falsam
opinionem gentilium ab oratio¬
nibus nr̃is. Gentiles qui seruie¬
bant demoniis. ñ credebant
sicut nec erant in diuersis locis
deos suos esse. & ideo faciebant
longas orationes. in multilo qͥo
confidentes: ut ꝑ eas ab aliis
locis reuocarent. Preterea de¬
mones non possent cogitatio¬
nes intelligere. nisi aliquibus
signis indicentur. Erant gͥ oĩa
bant etiam gentiles uerborũ
compositione deos ad cõpas¬
sionem mouere. sicut & homi¬
nes. faciebant gͥ longas oratio¬
nes in multiloquio confiden¬
nem legitur. & passione inimi¬
nente dicitur ꝓlixius orasse.
missione. s hac indentione fie¬

Expanded text:
comprimi, ut non inquietecomprimi, ut non inquietet et litiget. Sed non valet refugere ad cubiculum, nisi clauso ostio, ne intret turba phantasmatum. Ostia sunt ut quinque sensus corporis, et praecipue timor et amor terrenus. Per haec enim duo ostia intrant omnia phada sunt. Orantes. Ostenso ubi sit orandum, docet quomodo sit orandum, removendo falsam intentionem gentilium ab orationibus nostris. Gentiles qui serviebant daemoniis non credebant, sicut nec erant, in diversis locis, deos suos esse, et ideo faciebant longas orationes in multiloquio, confidentes, ut per eas ab aliis locis revocarent. Praeterea daemones non possunt cogitationes intelligere, nisi aliquibus signis indicentur. Erant igitur obant etiam gentiles verborum compositione deos ad compassionem movere, sicut et homines, faciebant igitur longas orationes in multiloquio confidenne legitur, et passione imminente, prolixius orasse dmissione : sed hac intentione lon
Abbreviated transcription (Latin):
quia deus ñ ꝑatitur secum con
participem. Bextra. est amor
celestium bonorum. sinistra uͦ
est amor temporaliumm: laudis
scilicet & ceterorum. Non ergo
consotientur isti duo amores.
Et nesciat sinistra tua. sdest
peticio humane laudis. quid
faciat dextera tua. id est amor
elemosina in abscondito. id est in
pura conscientia. ubi homo non
uidet. s dens tantum. Qui a
mant orare stantes quasi cum
labore. insinagogis & in angulis
platearum. Duo genera notat
hypocritarum. Alios qui aꝑte
orant in publico ut uideant᷑:
sĩc illi qui aꝑte orant in sinago¬
gis. ubi est totus conuentus
hominum. Et alios qui licet in
publico orarent. tamen se latere
uelle simulabant. cum tamen
uellent uideri. sĩc illi qui in
pitur. ꝑ cubicalum: secretum
conscientiȩ. in quo cubili opor¬
tet ut non sit litigiosa uxor.
id est carnalitas. que inquietet
&faciat foras uagari mentem.
ñ ꝑmittens scilicet quiescere.
Oportet igitur eam domari os

Expanded text:
quia Deus non patitur secum esse quia Deus non patitur secum esse participem. Dextra est amor coelestium bonorum, sinistra vero est amor temporalium bonorum, laudis scilicet et caeterorum: non ergo consocientur isti amores, et nesciat sinistra, id est petitio humanae laudis, quid faciat dextra, id est amor eleemosyna tua in abscondito, id est in pura conscientia, ubi homo non videt, sed Deus tantum. mant orare stantes, quasi cum labore in synagogis, id est in angulis platearum. Duo genera notat hypocritarum, alios qui aperte orant in publico ut viderentur, sicut illi qui orant in synagogis, ubi est totus conventus hominum, et alios qui licet in publico orarent, tamen latere se velle simulabant, cum tamen vellent videri, sicut illi qui in pitur per cubiculum secretum conscientiae, in quo cubili oportet ut non sit litigiosa uxor, id est carnalitas, quae inquietet et faciat foras vagari mentem, non permittens sibi quiescere. Oportet igitur eam domari et
Abbreviated transcription (Latin):
amicos & inimicos diligit. quri
creat᷑a sumtrb ideo dat eis tem¬
etiam agit de fine. ut ñ cum hoc
fine faciant. s ꝓpter humanum
fatiorem. & agit de tribꝰ uirtuti¬
bus elemosina. ieitinio. oratione.
remouendo a singłis hunc finẽ.
Non ꝓbibet fieri oꝑa coram ho¬
minibus. quia suꝑius dixit. luceat
lux ur̃a coram hominibꝰ. s in hac
intentione fieri ꝓhibet. ut uide¬
antur: idest ut uelint tuderi.
Cum ergo. Quandoquidem nill¬
lam iusticiam: ergo nec elemosi-¬
nam ꝓ laude facratis. Tangit
morem iudeorum. qui quando
pauꝑes congregare uolebant.
tuba sonabant in publicis lo¬
cis. Et hoc p̾cipue faciebant
hypocͥte: qui stib spetiȩ boni
laudem querebant. Quasi di¬
ceret. Noli tuba canere. sdest
intentione sic̃ hypocritẽ. quia¬
iam receperunt mercedem
landis. uel receperunt quidã
eorum iam in inferno merce¬
dem suã. idest aptam. De aũt.
quia aliquis diceret. ego faciã
humana lande: ꝓhibet illuch.

Expanded text:
amicos et inimicos diligit, quia amicos et inimicos diligit, quia creatura sua sunt, et ideo dat eis temtia agit de fine, ut non tamen hoc fine faciant, scilicet propter humanum favorem. Et agit de tribus virtutibus, eleemosyna, jejunio, et oratione, removendo a singulis hunc finem. Non prohibet fieri opera coram hominibus, quia superius dixit: Luceat lux vestra coram hominibus , sed hac intentione fieri prohibet, ut videantur, id est ut velint videri. Cum ergo, etc. Quando quidem nullam justitiam, ergo nec eleemosynam pro laude faciatis. Tangit morem Judaeorum, qui quando pauperes congregare volebant, tuba sonabant in publicis locis, et hoc praecipue faciebant hypocritae, qui sub specie boni laudes quaerebant, quasi dicat: Noli tuba canere, id est intentione sicut hypocritae, quia receperunt mercedem laudis: vel receperunt quidam eorum in inferno mercedem suam, id est aptam. Tu autem, etc. Quia aliquis diceret: Ego faciam humana laude, prohibet illud,
Abbreviated transcription (Latin):
se suum filium denegiuit. Ex
in quo debeant imitari subdit.
lis. Solem uisibilem accipe. non
solem iusticie: quia ille non est
ortus omnibus. Pluuiam iterũ
materialem accipe. non doct᷑nã
sp̃ualem: quia illa negata est
quibusdam ciuitatibus. & ideo
non esset generalis sententia.
di enim. Diligite inunicos non
tantũ amicos: quia si tantũ
uos diligunt. nullam merce¬
dem habebitis a deo. Si tam̃
diliguntur amici non ꝓpter
carnalem affectum. s ꝓpter
dei p̃ceptum qui ait. Honora
tur. Publicam uͦ dicuntur. qͥ
publica uectigalia exigunt. Ulel
a publico romancetm duce di-¬
cuntur: qui instituit huiꝰmodi
questores. Et si salutaueritis tm̃¬
fratres ur̃os. idest non tantum¬
bona amicis ur̃is optetis: in hoc
quid facietis amplius: Idest quo
sitis ampliores gentibus. idest me.¬
liores. Ethnos interp̾tatur gens.
inde ethincus. idest gentilis.
Estote ergo. quia illud non suf¬
ficit: ergo estote ꝑfecti. non tm̃¬

Expanded text:
en se filium denegavit: et en se filium denegavit: et in quo debeant imitari, subdit: lis. Solem visibilem accipe, non solem justitiae, quia ille non est ortus omnibus. Pluviam iterum materialem accipe, non doctrinam spiritualem, quia illa negata est quibusdam civitatibus, ideo non est generalis sententia. Si enim, etc. Diligite inimicos, non tantum amicos, quia si tantum vos diligunt, nullam mercedem habebitis. Si tamen diliguntur amici non propter carnalem affectum, sed propter Dei praeceptum, qui ait: Honora tur. Publicani dicuntur qui publica vectigalia exigunt, vel a Publio Romanorum duce dicuntur, qui instituit hujusmodi quaestores. Et si salutaveritis fratres tantum, etc., id est si tantum amicis vestris bona optetis, in hoc quid facietis amplius, id est quo sitis ampliores, gentibus? id est meliores. Ethnos interpretatur gens, inde ethnicus, id est gentilis. Estote ergo, etc. Quia illud non sufficit, ergo estote parati, non t
Abbreviated transcription (Latin):
bolicum peccatũ incurrit. iam
cum diabolo dampnatus est.
nec ꝓ suio sictit nec ꝓ diaboli orã¬
dun est. S ñ omnes cognoscũt
eum nͥ spũales uiri. ut ioh̃es.
& ideo non p̃cipitur nͥ ei qui
scit. ñ orare ꝓ eo. Ulnde in discre¬
cernere nescimus. Cetera pect̃a
ñ est neganda medicina oratiõis.
ꝓmmpenitentia uͦ ñ ẽ orandum:
quia iam ẽ in inferno. idest in
desꝑatione. Hic autẽ p̃cipit do¬
mintis orare ꝓ infidelibus. ꝑse¬
quentibus. Ioh̃es autem agit
de fratribus. & ideo non est con¬
trarium. Uel non ꝓ omnibus
ꝓ illis qui non erant in diaboli¬
co peccato. nec scienter. nec per
ait. Quia nesciunt quid faci¬
tuit. Hi sunt uidelicet illi qͦs
petrus postea conuertit. de qͥb̃
ait petrus. quod ꝑ ignorantiã
qui semꝑ pater uester est. idest
benuoltis uobis: quamius ñ sitis
filii eius. Sicut in euangłio ille
qui uixerat laxtriose. dixit. Pat̃.
iam non sum dignus uocari filiꝰ
tuus. Patrem uocauit. & tam̃¬

Expanded text:
peccatum incurrit, jam cum diabolo damnatus est, nec pro eo sicut nec pro diabolo orandum est. Sed non omnes cognoscunt eum nisi spirituales viri, ut Joannes, et ideo non praecipitur nisi ei qui scit non orare pro eo, unde indiscrecernere nescimus. Caetera peccat non est neganda medicina orationis: pro impoenitentia vero non est orandum, quia jam est in inferno, id est in desperatione. Hic autem praecipit Dominus orare pro infidelibus persequentibus. Joannes autem agit de fratribus, et ideo non est contrarium. Vel non pro omnibus , sed pro illis qui non erant in diabolico peccato, nec scienter, nec per ait: Quia nesciunt quid faciunt . Hi sunt videlicet illi quos Petrus postea convertit, quibus ait Petrus, quod per ignorantiam qui semper Pater vester est, id est benevolus vobis, quamvis non sitis filii ejus, sicut in Evangelio ille qui vixerat luxuriose, dixit: Pater, jam non sum dignus vocari filius tuus . Patrem vocavit, et tam
Abbreviated transcription (Latin):
pidem in edificio ȩocłiȩ. lapis suꝑ
hominem caderet. & eum inter¬
ficeret. S bona. si mala inten¬
tione fiant: mala sunt. Sicut
si ieitino ꝓpter latidem. Ulnde se¬
quitur. Si oculus tuus. idest in¬
tentio est neꝗͣ idest praua &
totum corpus. idest tota actio ẽ
mala. Si ergo. Et quando quidẽ
ꝓpter malam intentionem bona
fitint mala: ergo mala ꝑ se. facta
mala intentione quanta erunt :
Et hoc est. Ergo si lumen. id est¬
si intentio que debet esse lumen
oꝑtim ꝗtod in te est. idest in ma
postqͣ. male intentioni unite erũt:
llel aliter. Lumen est intentio dicta
qr nita ẽ. illi. qͥ intẽdit. Exitꝰ uͦ rei qi moeitꝰ¬
facis. que tibi nota est: appetitu
temporalium sordidatur: quanto
magis ipsum factum. cuiꝰ exitus
dubitis est: Quod & si bene cedeit
alii. quod non bona intentione
facis: nichil tibi ꝓderit. quia qͦ¬
intentione feceris tibi imptita¬
tur. ñ quomͦ illi euenerit. Non¬

Expanded text:
pidem in aedificium ecclesiae, lapis super pidem in aedificium ecclesiae, lapis super hominem caderet et eum interficeret. Sed bona, si mala intentione fiant, mala sunt: sicut si jejuno propter laudem. Unde sequitur. Si oculus, id est, intentio est nequam, id est, prava, et totum corpus, id est, tota actio est mala. Si ergo, etc. Et quandoquidem propter malam intentionem bona fiunt mala, ergo mala, per se facta mala intentione quanta erunt? Et hoc est: Ergo si lumen, id est intentio quae debet esse lumen operum, quod in te est, id est, in tua postquam malae intentioni unitae erunt? Vel aliter: Lumen est intentio dicta, quia nota est illi qui intendit. Exitus vero reifacis quae tibi nota est appetitu temporalium sordidatur: quanto magis ipsum factum cujus dubius est exitus? quia etsi bene cedat alii, quod non bona intentione facis, nihil tibi proderit: quia quomodo feceris tibi imputatur, non quomodo illi evenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
mo tibi dixit. Ulbi est thesaurꝰ
tuus. ibi est & cor tuuim: quod
ita ꝓbatur. Ideo debetis pura in¬
tentione omnia facere: quia
octilus tuns. idest bona inten¬
tio est lucerna. id est illtmina¬
tio corporis tuiꝰ. congeriei bonaꝵ
actionum. Si enim det̾minat
cet si simplex est intentio. id est
pura non duplex. idest partim
ꝓpter temporalia. partim ꝓpter
celestia. totum corpus lucidum
est. idest tota actio erit bona.
Non tam̃ intelligendũ est de
malis si bona intentione fiant:
quod ideo sint bona. Nullum
enim ꝑ se malum bontm potest
esse. etiam si bona intentione
fiat. furtum enim facere ut darẽ
pauꝑibuis: non esset bonum. S
quedam sunt quȩ in differentia
existunt: quȩ possunt flecti ad
bona ꝑ intentionem. ob ad mala.
Sicat leuare lapidem ut ponã
in edificationem templi. & leta¬
re lapidem ut feriam hominẽ.
Et si dum facio bontim bonam¬
tentione. malum inde contingat
alicui: non est imputandum mͥ
ꝓ peccato. Sicut si dum leuo la¬

Expanded text:
Ubi est thesaurus tuus, ibi est cor tuum. Quod ita probatur. Ideo pura intentione omnia debetis facere, quia oculus tuus, id est, bona intentio, est lucerna, id est illuminatio corporis tui, id est congeriei bonarum actionum. Si enim oculus tuucet si simplex est intentio, id est pura, non duplex, id est partim propter temporalia, partim propter coelestia, totum corpus lucidum est, id est, tota actio erit bona. Non tamen intelligendum est de malis, si bona intentione fiant, quod, ideo bona sint. Nullum enim per se malum bonum potest esse, etiamsi bona intentione fiat. Furtum enim facere, ut darem pauperibus, non esset bonum. Sed quaedam sunt quae indifferentia existunt, quae possunt flecti ad bona per intentionem, et ad mala. Sicut levare lapidem ut ponam in aedificio templi, et levare lapidem ut feriam hominem, et si dum bonum facio bona intentione, malum tamen inde contingat alicui, non est imputandum mihi pro peccato, sicut si dum levo la
Abbreviated transcription (Latin):
dit causam quare. Quia aut
odio habebit unum. idest diabo¬
lum quẽ naturaliter homo ha¬
bet odio. & alterum diliget. idest
Non dicit oderit. s contẽpnet.
Nulltis enim naturaliter odit
deti: s ꝑ prauam uoluntatem

Expanded text:
dit causam quare diabolum, qui aut odio habebit unum, id est, diabolum quem naturaliter homo habet odio, et alterum diliget, id est, Non dicit odit, sed contemnit. Nullus enim naturaliter odit Deum, sed propter voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
deum admiramur in celi crea¬
tione quam terre. Ilnde dict᷑.
sedere in celo. & dicitur terra
esse sub pedibiis. quia itlior esse
tudetur: sic̃ illa res quȩ pedibꝰ
conculcatur: & tamen in hoc ds̃
utrumq possidere significatur.
hocut dignius. hoc ut uilitis.
Tria sunt quare ñ debemus
ꝑuirare creaturas. tum qura
bone sunt creat᷑e facte a sũmo
bono. tum quia deus habitat
in eis. & qui iuraret ꝑ creat᷑as.
uiraret ꝑ inhabitantẽ. tum qr
fuint sacram̃torum magnorum
signa. Celum enim significat
amimas iustorum. in quibtis ds̃
reguat & iudicat. Cerra auitem
terrenos homines quos habet
sub pedibus. idest sub potestate.¬

Expanded text:
 admiramur Deum in coeli crea admiramur Deum in coeli creatione, quam in terrae. Unde dicitur sedere in coelo, et dicitur terra esse sub pedibus, quia vilior esse videtur, sicut illa quae pedibus conculcantur, et in hoc tamen Deus utrumque possidere significatur, hoc ut dignius, hoc autem ut vilius. Tria sunt quare non debemus perjurare per creaturas, tum quia bonae sunt factae a summo bono, tum quia Deus habitat in eis, et qui juraret per creaturas, juraret per inhabitantem, tum quia sunt sacramentorum magnorum signa. Coelum enim significat animas justorum, in quibus regnat Deus et judicat; terra autem terrenos homines quos habeat sub pedibus, id est sub potestate
Abbreviated transcription (Latin):
tius a ꝑiurio remotiet. cum om
dam uitandel ꝑ se. ut fornicatio.
tionem. & temptationem. Alia
facienda sunt ꝓpter aliud: ut ui¬
rare ꝓpter incredulitatem ho¬
minum. ne peccent in nobis
ꝓximi. male suspicando de nob̾.
Quia crudelitas est famam con¬
tempnere. in qua proximus
occiditur. Iuramentum autem
est de illis ultimis: quia ꝑ se ñ
est malum. Quia si esset malũ.
non aliquando p̃ciꝑetur. Nec
tamen ꝓpter necessitatem ꝓhi¬
betur. si otiosum sit. quia tunc
malum est. Est enim otiosum
& suꝑfluum. & generat ꝑii¬
rium. si sepius frequentetur.
Neq ꝑ celum. quia ꝓ hibuerat
omnino uirare absolute. puta
lum adest ꝑ creaturas suꝑiores.
neq ꝑt̾ram. id est ꝑ inferiores.
Non dicitur celum thronus.
neq t̾ra scabellum. ideo quod
detis huiꝰmodi positionem habe.¬
at. qui totus ẽ ubiq s uoluit¬
ꝑ celum significare dignitatem.
quia maiorem pulchritudinẽ
habet celum quã t̾ra. & plus¬

Expanded text:
tius eos a perjurio removet, cum omntius eos a perjurio removet, cum omndam vitanda per se, ut fornicatio, ionem et tentationem. Alia facienda sunt propter aliud, ut jurare propter incredulitatem hominum, ne peccent in nobis proximi male suspicando de nobis, quia crudelitas est famam contemnere, in qua proximus occiditur. Juramentum enim est de istis ultimis, quia per se non est malum, quia si esset malum, non aliquando praeciperetur, nec tamen propter necessitatem, prohibetur si otiosum sit, quia tunc malum est. Est etiam otiosum et superfluum, et generat perjurium, si saepius frequentetur. Neque per coelum. Quia prohibuerat omnino jurare absolute, ne pulum, id est per creaturas superiores; Neque per terram, id est inferiores. Non dicitur coelum thronus, neque terra scabellum, ideo quod Deus hujusmodi positionem habeat, qui totus est ubique, sed voluit significare dignitatem coeli, quia majorem pulchritudinem habet coelum quam terra, et plus
Abbreviated transcription (Latin):
cor mariti in idolatriam. uel in
aliud criminale. & non possit
cum ea saluari: dimittat eam.
Ecce causa forncationis iproris
eam debet dimittere. & causa
fornicationis sp̃iralis. ne ipse sci¬
licet formcetur. S si pari consen¬
su uolunt abstinere: possunt se¬
parari. ut iste monachuis. illa
monialis fiat. & tunc ñ separat.
eos homoꝰ deus. Quod ñ est
contrarium illi qui dixit. qd̃
denis comunxit. homo non se
uel suam. dimittat eam: & du¬
cat aliam. quia non fuit uxor.
Similiter si accipiat ancillam
nesciens: postꝙͣ sciet. laboret ut
eam liberet. uel eam dimittat.
quia noi fuit coniugium. sed
suppositio. Non enim lex dei
facit inutriam dñis mundi:
ut eis seruos auferat. Ulel si fri
se auferre uiramentum. aufert
ꝑuirium. & iterum. quia illa
qufiurant homines habent
in magnra reuerentia: ne creat᷑as¬
gͥ facerent deos. p̃cepit deo red¬
dere iuramenta. & non iurare
ꝑ creaturas. Dñs autẽ eos ꝑfec¬

Expanded text:
cor mariti in idololatriam, vel in cor mariti in idololatriam, vel in aliud criminale, ut non posset cum ea salvari, dimittat eam. Ecce causa fornicationis uxoris debet eam dimittere, et causa fornicationis spiritualis, ne ipsa scilicet fornicetur, sed si pari consensu voluerint abstinere, possunt separari, ut iste monachus, illa monialis fiat, et tunc non separat eos homo sed Deus. Quod non est contrarium illi qui dixit: Quod Deus conjunxit, homo non sepel suam, dimittat eam, et ducat aliam, quia non fuit sua uxor. Similiter si accipiat ancillam insciens, postquam sciet, laboret ut eam liberet, vel eam dimittat, quia non fuit conjugium, sed suppositio. Non enim lex Dei facit injuriam dominis mundi, ut eis servos auferat vel ancillas.se auferre juramentum, aufert perjurium, et iterum quia illa per quae jurant homines, habent in magna reverentia, ne creaturas facerent sibi deos, praecepit Deo reddere juramenta, et non jurare per creaturas. Dominus autem perfec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest mens esse discipłs: sed ñ ẽ.
Hoc modo enim intelligitur. ho¬
mo debet diligere suminũ bonũ.
respectu eitis debet odisse. &
contempnere omnes miserias
huius mundi. & uelle non esse.
etiam omnes conditiones mun¬
danas sic̃ est nasci. quod habemius
a patre. & concumbere. quod ha¬
ꝑsonas autẽ nob̾cum in celouel
le debemus. & hoc est odisse pa
uel uxor in aliquod peccatũ nos
debemtis ꝓpter deum. quia con¬
tra deũ nichil debemus eis. Hic
autẽ p̃cipit non dimittere uro
enim ipsa ruꝑit legem conitigii
potest eam homo a se separe. ut
tum coniuigii remanet. ut non
aliam ducat. Licitum ẽ etiam
eam retinere si uoluerit. iiixta
apłm. qui iubet aut abstinere.
aut reconcibiari. Ultrumq enĩ
licitum est. tamen scͥptum inue¬
nitur. Qui adulteram retinet:
stultus & impbus est. S de illa
dicitur que afsidue peccat. ne
toleret. Accipitur etiã hic for¬
nicatio large. ut si illa ꝑuertit

Expanded text:
non potest meus esse discipulus . Sed non est. non potest meus esse discipulus . Sed non est. Hoc enim modo intelligitur: Homo debet diligere summum bonum, et respectu ejus debet odisse et contemnere omnes miserias hujus mundi, et velle non esse, et omnes conditiones mundanas, sicut est nasci quod habemus a patre, et concumbere quasonas autem nobiscum in coelo velle esse debemus, et hoc est odisse patem pater aut uxor in aliquod peccatum nos debemus propter Deum, quia nihil contra Deum eis debemus. Hic autem praecipit non dimittere uxorenim ipsa ruperit legem conjugii, potest eam homo a se separare, utum conjugii remanet ut non aliam ducat, licitum est eam retinere si voluerit, juxta Apostolum, qui jubet aut abstinere aut reconciliari , utrumque enim licitum est. Tamen scriptum invenitur: Qui adulteram retinet, stultus et improbus est . Sed de illa dicitur quae assidue peccat, ne onscius toleret. Accipitur hic fornicatio large, ut si illa pervertit
Abbreviated transcription (Latin):
dimittere. Ulel si abbas meus ad
contraria oꝑa me mitteret. et
ibi non possem me saluare excti¬
sare me debeo. Si autẽ sepiusco
gerit. nec aliter euadere possũ.
eum potius aufugere debeo. Dic
res si displicerent. quia essent
litigiose. uel fede. uel ꝓpter mul¬
tas alias causas. potius quã eas
interficerent. Leuius enim erat.¬
eas dimittere: quã eas interfic̾e.
Et tunc quia eas dimittebant.
peccabant: nec saluabantur. Mtl¬
ta enim ꝑmittuntur. ꝓpter gra¬
uiora uitandea. & quasi confuli¬
tur. cum alterũ sit necesse. uel
leuits uel grauuis peccare. qͣm¬
Et tunc ille qui dimittebat li¬
bellum repuidii ei tradebat. in
quo libello quid scͥptum esset ig¬
noratur. nisi forte causa repudii.
& uinẽẽ. & terre. & reditus unde
uxor uitieret. Ego autẽ. Dicoñ
dimitti uxorem. Qtua omnis qͥ
diiserit uxorem facit eam mecdei¬
ri. quantũ in se est. licet aliquan¬
do ipsa nolit mechari. Ulidetur
sibi contrarius esse cum alibi di¬
uel matrẽ aut txorem ꝓpter me.

Expanded text:
dimittere; vel si abbas meus me ad contraria opera mitteret, et ibi non possem me salvare, excusare me debeo. Si autem saepius me coegerit, nec aliter evadere possem, eum potius aufugere debeo. Dictres si displicerent quia essent litigiosae vel foedae, vel propter multas alias causas, potius quam eas interficerent. Levius enim erat dimittere quam interficere, et tunc qui eas dimittebant peccabant, nec salvabant. Multa enim permittuntur propter graviora vitanda, et quasi consulitur, cum alterum sit necesse, vel levius vel gravius peccare, qet tunc ille qui dimittebat, libellum repudii tradebat, in quo libello quod scriptum erat ignoratur, nisi forte causa repudii, et vineae et terrae redditus unde uxor viveret. Ego autem dico non dimitti uxorem, quia omnis, qui dimittit uxorem faciteam moechari: quantum in se est, licet aliquando illa nolit moechari. Videtur sibi esse contrarius, cum divel matrem vel uxorem propter me,
Abbreviated transcription (Latin):
& ad t̾rorem aliorum. Licet
autẽ istis uindictas de male¬
factis acciꝑe. s zelo iusticie. ñ
delectatione pene. sicut deus
facit. hoc modo puniebat dad.
Suas etiam inurras potest
uindicare. non sicut honio. s
sicut iudex. Ceteris autẽ ho-¬

Expanded text:
et ad terrorem aliorum. Licet et ad terrorem aliorum. Licet enim istis vindictas de malefactis accipere, sed zelo justitiae, non delectatione poenae, sicut Deus facit, hoc modo puniebat David. Suas etiam injurias potest vindicare, non sicut homo, sed sicut judex; caeteris autem ho
Abbreviated transcription (Latin):
male suspicantibus iuret. non
enim negligenda est fama: in
qua ꝓximus occidatur. Au¬
distis. docet iterum habundã¬
tiorem iusticiam. Moyses dedit
quoddam p̃ceptum: & ꝓ lefis. &
ꝓ temerariis ledentibus. Ne e¬
lesiomibus aliorum: postut penã.
ut refrenarentur. Item ideo quia
non poterat retrahere manus
lesorum a uindicta. saltem uolu¬
it iram eorum contemꝑare. ne
suꝑ inuiria se uindicarent. s ꝓ
pari parem redderent talionem.
dolent enim inuriati grauius
inuiriam uindicare quam esset
minemꝰ. Ap̃c autẽ ꝑfectiorem iͦti¬
ciam docet. id est omnino non re¬
sistere malo. idest ledenti. s pati
inuiriam. non referire. Uindic¬
ta tamen non ideo ꝓhibetur.
cit. Discite. ame quia mitis¬
xillas ꝑcutienti. & daiuid qui
dicebat. si reddidi retribuentibꝰ
mͥ mala. hȩc & hȩc. eueniant mͥ.¬
tamen multos puniuit. Dunt
enim uicarii dei scłares potesta¬
tes. que uice dei malos damp¬
nant. & ad utilitatem eorum.

Expanded text:
male suspicantibus juret, non male suspicantibus juret, non enim negligenda est fama, in qua proximus occidatur, Audistis, etc. Docet iterum abundantiorem justitiam. Moyses dedit quoddam praeceptum, et pro laesis et pro temerariis laedentibus. Ne elaesionibus aliorum, posuit poenam ut refrenarentur. Item quia non potuit omnino retrahere manus laesorum a vindicta, saltem voluit iram eorum contemperare, ne super injuriam vindicarent se, pro pari parem redderent talionem. Solent etiam injuriati gravius injuriam vindicare quam essentminem. Christus autem perfectiorem justitiam docet, id est, omnino non resistere malo, id est laedenti, sed pati injuriam, non referre; vindicta tamen non omnino prohibetur, cit: Discedite a me maledixillas percutienti , et David, qui dicebat: Si reddidi retribuentibus mihi mala , haec et haec eveniant mihi, multos punivit. Sunt enim vicarii Dei saeculares potestates, quae vice Dei malos damnant, et ad utilitatem eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quasi diceret. ideo non debes ni¬
rare ꝑ caput. quia ñ ẽ opus tuũ.
s dei. &nere non tirũ quia non
potes untim capillum creare. s
nec etiam coloeem dare. Nota
quia qui mentitur peccat. Oi
autẽ ꝑ deum affirmat. & postea
fallit. duppliciter peccat. & men-¬
tiendo. & infa Asitate affirma¬
tionis ꝑ uira ẜ mentam. quod
ergo loque. I mur dicerent
illi qui sẽꝑ iurare consue
respondet. Si ali¬
quis dixerit est. respondete est.
si affirmare uultis. Si uͦ aliqͥs
dixerit non est: respondete ñ ẽ.
si negare uultis. Uel sermo ur̃
sit est. est. ut uerbo & signo affir¬
matio fit. Ulel non non. ne aliud
sermo dicat: & aliud signa. uel
oꝑa. Quod autẽ. ꝓhibuit iura¬
mentum otiostim. si autẽ neces¬
sarium est. non ꝓhibet. quia
panlus uirauit in epłis ubi di¬
cit. Testis ẽmͥ. deus. & deus
metipsum uiratii. & ideo addit.
quod habundantius est extra
a malo ẽ. idest ab incredulitate
audientis. non dicit malum est.
s amalo est. idest a stispitione

Expanded text:
quasi dicat: Ideo non debes jurare per caput, quia non est opus tuum, sed Dei: et vere non tuum, quia non potes nec unum capillum creare, sed nec etiam colorem dare. Nota quod qui mentitur peccat, qui autem per Deum affirmat, et postea fallit, dupliciter peccat, et in mentiendo et in falsitate affirmationis per juramentum, quod ergo loquemur, dicent illi, qurespondetur: Si aliquis dixerit, est? respondete, est si affirmare vultis. Si vero aliquis dixerit, non est? respondete, non, si negare vultis. Vel sermo vester sit est, est, ut et verbo et signo affirmatio sit, vel non, non, ne aliud sermo dicat, et aliud signa vel opera. Quod autem, etc. Prohibuit juramentum otiosum, si autem necessarium est, non prohibet, quia Paulus juravit in Epistolis, ubi dicit: Testis est mihi Deus : et Deus metipsum juravi : et ideo addit, quod abundantius est extra a malo est, id est, ab incredulitate audientis, non dicit malum est, sed a malo, id est, a suspicione
Abbreviated transcription (Latin):
Sapientia ẽ. quando ñ inuestiga¬
mus. s iam sapientes fumus. &
in ipso bono sapientiȩ delectam᷑.
Hȩc quidem ẽ illa pax quando
dm̃ scrutari ñ laborabimus. sed
in eo tantum cognito delectabi¬
mur. & tunc erimus filii dei. qr
similes euis efficiemur. Quod orãt᷑
cum dicitur. Sc̃ificetur nomen
pellemur. Septem sunt uircuteᷤ.
que faciunt beatos. Octaua uͦ
agit: de ꝑsecutione quȩ cõmu¬
nis ẽ. Nichil enim ẽ młi ꝓbatio
supradictorũ. Uerus enĩ pauꝑ
si sunt ueri. fortiores & puriores
in ignem fiunt. si falsi deficiunt¬
& resiliunt. Et de singħis potest
dici. alii qͥ patu᷑t᷑ alii qͥñ patunt᷑.
& in singlis gͣdibꝰ qui paciuntur
meliores sunt. Octaua nichil est
nͥ pͥma repetita. Llude & eandẽ
remunerationẽ habet cum pͥma.
S agamus modo de remunera¬
tiomibus. Pauꝑibus ꝓmittitur
regnum celorum: quia mauis
ñ potest haberi. quam illud qd̾
est cõmune & generale p̃miñ
S cum in octana eadem retri¬

Expanded text:
Sapientia est quando non investigamus, sed jam sapientes sumus, et in ipso bono sapientiae delectamur. Haec eadem est illa pax, quando Deum scrutari non laborabimus, sed in eo tamen cognito delectabimur, et tunc erimus filii Dei, quia similes ei efficiemur. Quod oratur cum dicitur: Sanctificetur nomen pellemur. Septem sunt virtutes, quae faciunt beatos. Octava vero quae agit de persecutione, communis est. Nihil est enim nisi probatio supradictarum. Verus enim pauper si sint veri, fortiores et puriores fient in igne. Si falsi, deficiunt et resiliunt, et de singulis potest dici. Alii qui patiuntur, alii qui non patiuntur, et in singulis gradibus, qui patiuntur, meliores fiunt. Octava nihil est, nisi prima repetita. Unde et eamdem remunerationem habet cum prima. Sed agamus nunc de remunerationibus. Pauperibus promittitur regnum coelorum, quia majus non potest haberi quam illud, quod est commune et generale praemium. Sed quum in octava eadem retri
Abbreviated transcription (Latin):
ideo ex sp̃u fortitudinis descen
dere iusticia dicitur. qui susten¬
tat iustum ne defitiat in uia.
non potest. nͥ mundo renunti¬
ando ꝑ uirtutes supradictas.
Beati misericordes. Qutia ꝑ solam
potest. insi etiam faciat nobis
ad quiri possit. dat consilium
cum dicit. Estote misericoedes.
qm̃ pater uester misericors est.
Ecce uia qua ad miscdĩam dĩ
ꝑuenitur. si misericordes effici¬
mur. Oportet gͥ miscdĩam add̾e
insticiȩ. ut non solum faciamꝰ
ꝓximo quod iustum est. s etiã

Expanded text:
ideo ex Spiritu fortitudinis justitia ideo ex Spiritu fortitudinis justitia descendere dicitur: qui sustentat justum, ne deficiat in via. non potest, nisi mundo renuntiando per virtutes supradictas. Beati misericordes, quoniam ipsi mpotest, nisi iter faciat nobis illa acquiri possit, dat consilium cum dicit: Estote misericordes, quia pater vester misericors est Ecce via qua ad misericordiam Dei pervenitur, si misericordes efficimur. Oportet ergo misericordiam addere justitiae, ut non solum faciamus proximo quod justum est, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia imp̃senti ꝑfecte haberi
non potest. donec in celesti patͥa
habitemus. uͥ deus erit omĩa in
omnibꝰ. & ideo nr̃a iusticia. non
dicit᷑ iustia. s desiderium iusticie.
Sicut pytagoras qui sapientiam
homint̃ nocatut ñ sophiam. s ꝓbi¬
losophiam. Dum enim in p̾senti
desiderium saltem ostendimus.
Illud desiderium. ꝑ famem & si¬
tim significatur. Tantundem
gͦ ualet. Beati qui esuriunt &
situint iusticiam. quantũ si dic̾e̾t.
beati qui exercent iusticiã in p̃¬
senti. que hic inꝑfecta ẽ. & qua¬
si efuries uere iusticie. s in celo
ꝑfecta erit. Et quia estiriunt.
nec sufficit eis quod iusti sunt.
postulant. panem nr̃m cotidia¬
num da nob̃ hodie. Panis enim
fideliũ ꝑ quẽ iusticia datur &
coroboratur in eis. est gratra dĩ.
llerbum dei angłs ministrato¬
rius omĩa quȩ ualent ad iusti¬
ciam coroborandã. Quod totũ¬
potest dici gratra dĩ. Hic ẽ ille
dies usq ad montẽ dei oreb. Et

Expanded text:
justitia in praesenti perfecte haberi justitia in praesenti perfecte haberi non potest, donec in coelesti patria habitemus, ubi erit Deus omnia in omnibus; et ideo nostra justitia non dicitur justitia, sed desiderium verae justitiae. Sicut Pythagoras, qui sapientiam hominum vocavit non sophiam, sed philosophiam. Dum enim in praesenti desiderium saltem ostendimus. Illud desiderium per esuriem et sitim significatur. Tantundem ergo valet: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quantum si diceretur: Beati qui exercent justitiam in pre, quae hic imperfecta est, sed quasi esuries verae justitiae, sed in coelo perfecta erit. Et quia esuriunt, nec sufficit ei quod justi sunt, postulant: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie . Panis enim fidelium, per quem justitia datur et corroboratur in eis, gratia Dei est, verbum Dei et angelus ministratorius, et omnia quae valent ad justitiam corroboranda. Hic est cibus dies usque ad montem Dei Oreb, et