comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ianua introducit in
domum: sic titulus psal¬
mi introducit intellec¬
tum. Prenotatur enĩ
sic quando domus edifi¬
cabatur post captiuita¬
tem. Queris que domus: indicat tibi ram psa¬
linus: Cantate domino canticũ nouum : can¬
tate domino omnis t̃ra. Eore que domus. Quan¬
do terra omnis cantat canticũ nouũ: domꝰ
dei est. Cantando edificatur: credendo fun¬
datur. sperando erigitur. diligendo ꝑficitur:
Modo ergo edificatur: s infine scłi dedicat᷑.
Concurrant gͦ lapides uiui ad canticum no¬
uum: concurrant et ooaptentur instructurã
templi dei. agnoscant saluatorem: recipiant
captiuitatem. Et hoc tibi indicat psalmus:
sequere paululum. Cantate domino canticũ
nouum: cantate domino omnis t̃ra. Cantate
domino. benedicite nom̃ euis: benenuntiate
dedie indiem salutare eius. Annuntiate int̃
gentes mirabilia eius inomnib populis glo¬
riam eius. Quoniam õs dugentium demo¬
nia. Ecce sub quoꝵ captiitate latebat do¬

Expanded text:
anua introducit in domum, sic titulus Psalmi introducit in intellectum. Praenotatur enim sic: Quando domus aedificabatur post captivitatem. Quaeris quae domus, indicat tibi jam Psalmus: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Ecce quae domus. Quando omnis terra cantat canticum novum, domus Dei est. Cantando aedificatur, credendo fundatur, sperando erigitur, diligendo perficitur. Modo ergo aedificatur: sed in fine saeculi dedicatur. Concurrant ergo lapides vivi ad canticum novum, concurrant et coaptentur in structuram templi Dei: agnoscant Salvatorem, recipiant captivitatem. Et hoc tibi indicat Psalmus; sequere paululum: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Cantate Domino, benedicite nomen ejus, bene nuntiate de die in diem salutare ejus. Annuntiate inter gentes mirabilia ejus, in omnibus populis gloriam ejus. Quoniam omnes dii gentium daemonia. Ecce sub quorum captivitate latebat do
Abbreviated transcription (Latin):
ei : qm̃ ex ipso et ꝑ ipsum et in ipso sunt oĩa:
ipsi glorta in secula seculorum am̃: Requie¬
onem. nemo a me querat occultoꝵ rationẽ.
Ille dicit inscrutabilia sunt iuidicia eius. ꝙ
tu scrutari uenisti: Ille dicit in uestigabiles st̃
uie eius. et tu in uestigare uenisti : Si inscruta¬
bilia scrutari uenisti. et uenisti inuestigare
tari inscrutabilia. et inuestigabilia inuesti¬
gare. quale ẽ. uelle in uisibilia uidere. et in ef¬
fabilia fari. Ergo edificetur domus. Cũ ꝑue¬
nerit ad dedicationẽ: tunc fortasse inueniet
istoꝵ occultoꝵ aꝑtissimã rõnẽ¬

Expanded text:
ipsum, et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula saeculorum . Requieonem: nemo quaerat a me occultorum rationem. Ille dicit, Inscrutabilia sunt judicia ejus; et tu scrutari venisti? Ille dicit, Investigabiles sunt viae ejus; et tu investigare venisti? Si inscrutabilia scrutari venisti, et investigabilia investari inscrutabilia et investigabilia investigare, quale est velle invisibilia videre et ineffabilia fari. Ergo aedificetur domus: cum pervenerit ad dedicationem, tunc fortasse inveniet istorum occultorum apertissimam ration
Abbreviated transcription (Latin):
latro credit: O altitudo diuitiarum. hoc nos
putas ꝑ scrutari posse: ꝙ apłs beatus expauit:
Et cum tantam profũditatem et altuudinem
ret.rem dixerat ubi si non credatur dõ. quia
non est iniquitas ap̃ dm̃: nunquã iudicabit᷑.
Gentib dicebat fidelib dicebat uideis. Sicut
uos inquit ñ credidistis dõ: nunc autem mise¬
ricordiam consecuti estis. Illoꝵ in credulitate.
sic et hi non crediderunt inurãm misericor¬
diam: ut et ipsi misericordiam consequant᷑.
Conclusit enĩ ds̃ omnes mnincredulitate: ut
omnium misereatur. Hic postea paulus dicͤit.
Et que ista ratio est: equitatis et iusticie dei.
concludere omnes in incredulitate ut omniũ
misereatur: Queris tu rationẽ: et ego ex pa¬
uesco altitudinem. Oaltitudo diuitiaꝵ sapien¬
tie et scientie dei : tu ratiocinare: ego mirer.
Tu disputa: ego credam. attitudinẽ uideo:
ad profundum ñ ꝑuenio: O altitudo diuitia¬

Expanded text:
latro credit, O altitudo divitiarum! latro credit, O altitudo divitiarum! putas perscrutari posse, quod Apostolus beatus expavit? Et cum tantam profunditatem et altitudinem ret? Rem dixerat, ubi si non credatur Deo, quia non est iniquitas apud Deum, iniqua judicabitur. Gentibus dicebat, fidelibus dicebat de Judaeis: Sicut vos, inquit, non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate: sic et hi non crediderunt in vestram misericordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Conclusit enim omnes Deus in incredulitate, ut omnium misereatur. Hinc postea Paulus dixit. Et quae ista ratio est aequitatis et justitiae Dei, concludere omnes in incredulitate, ut omnium misereatur? Quaeris tu rationem, ego expavesco altitudinem. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Tu ratiocinare, ego mirer; tu disputa, ego credam; altitudinem video, ad profundum non pervenio. O altitudo divitia
Abbreviated transcription (Latin):
uultus eius ab iectus et de formis: Positio enus
hoc est uirtus eius. despectus et de formis posi¬
cio eius. Homo inplaga positus. et sciens ferre
infirmitates. deformitas xpĩ te format. Ille
enim si de formis eẽ. noluiss: tu formã quam
ꝑdidisti non recepisses. Fendebat ergo de formis
Nunquid dixi me aliquid scire in uobis. nisi
uam: hec ẽ uia: credere erucifirũ: huius de¬
formitatis signum. infronte portamus. de ista
de formitate &ͥ ñ erubescamus: hanc uiam te¬
neamus: et adpeciem ꝑueniemus: Cũ ꝑueneri¬
mus ad speciem: et qualitatem dei uidebimus:
Et iam ñ erit ibi dicere. quare huic subuenit.
et huic non: qr̃ hic ad ductus est agub̾natio¬
sinum non ꝑuenit: Ille autẽ cũ scelerate ul¬
oerit. c̃ luxuriosus. cũ mechus. c̃ scenicꝰ. c̃uena¬
tor. egrotauit baptiratus est: distessit pecẽm
in eum conuctũ ẽ. peccatum in eo deletũ c̃. Qte¬
re merita: non inuenies nisi peccatum. Quere
gratiam: o altitudo diuitiarũ. Petrus negat:

Expanded text:
s abjectus, et deformis positio ejus, hoc est virtus ejus: despectus et deformis positio ejus, homo in plaga positus, et sciens ferre infirmitates . Deformitas Christi te format. Ille enim si deformis esse noluisset, tu formam quam perdidisti non recepisses. Pendebat ergo in cruce Numquid dixi me aliquid scire in vobis, nisi viam? Haec est via, credere in crucifixum. Hujus deformitatis signum in fronte portamus: de ista deformitate Christi non erubescamus. Hanc viam teneamus, et ad speciem perveniemus. Cum pervenerimus ad speciem, aequitatem Dei videbimus: et jam non erit ibi dicere, Quare huic subvenit, et huic non? quare iste adductus est a gubernatiosmum non pervenit? ille autem cum scelerate vixerit, cum luxuriosus, cum moechus, cum scenicus, cum venator, aegrotavit, baptizatus est, discessit, peccatum in eo convictum est, peccatum in eo deletum est? Quaere merita; non invenies, nisi poenam: quaere gratiam; O altitudo divitiarum! Petrus negat,
Abbreviated transcription (Latin):
uii Qđd̃ homo opus iudicat. ds̃ uoluntatẽ pensat.
uni De remissione peccatorum. et si sacerdotes qͥ
homines sunt peccata dimittere possunt.
uIIII De eo utrũ peccata redeant postqͣm semel di¬
missa fuerint.
I Quando et a quo instituta ẽ unctio infirmorũ.

Expanded text:
d homo opus judicat: Deus voluntatem pensat. CAP. VIII. De remissione peccatorum: et utrum sacerdotes qui homines sunt peccata dimittere possunt. CAP. IX. De eo utrum peccata redeant postquam semel dimissa fuerint. II. Quando et
Abbreviated transcription (Latin):
patris. non aliud dicimus qͣm sub̃am patris.
quia suba patris ñ aliud ẽ qͣm ipse pat̾. Ad se qͥp¬
pe dicit᷑ ꝑsona. non ad filium uł ad sp̃m sc̃m.
sicut deus et similia. Hoc enim solum nomen
ẽ qđ cum dicatur de singłis ad se: pluralit̃ ñ
singłarit̃ accipiatur in summa. Dicimus nãq
neq ut genus de specieb. neq ut speciem de in¬
diuiduis predicamꝰ uidetur posse dici. ut tres
homines una natura. s plus sunt duo homi¬
nes qͣm unus. S maior ẽ ẽentia pat̃ et filius
qͣm solus pat̃. aut solus filius. Et tres iliȩ ꝑsonȩ
si ita dicendȩ sunt. equales funt singłis. qđ aĩa¬
lis homo non ꝑcipit. Cur gͦ latinitas hoc ita
inusitate posuit. nisi quia uoluit hoc unũ
nom̃ seruire huic significationi qͦ intelligit᷑¬
trinitas. nec omnino taceremꝰ qͥd tres cum

Expanded text:
Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris: Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris: quia persona Patris non aliud est quam ipse Pater. Ad se quippe dicitur persona, non ad Filium, vel ad Spiritum sanctum sicut Deus et similia. Hoc enim solum nomen est quod cum dicatur de singulis ad se, pluraliter non singulariter accipiatur in summa. Dicimus namqueunam essentiam, neque ut genus de speciebus, neque ut speciem de individuis praedicamus. Videtur posse dici ut tres homines una natura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen serTrinitas, ne omnino taceremus interrogati, quid tres, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o: illud consequitur ut pater non sit sapiens
de se ipso s de filio. nec sapientia sapientiã genue¬
rit: s ea sapientia pat̾ dicatur sapiens eẽ quã
genuit. Ubi enim non ẽ intelligentia. nec sapi¬
entia eẽ potest. Ac ꝑ hoc si pat̃ non intelligit ip¬
se sibi. s filius intelligit patri: ꝓfecto filius pa¬
trem sapientẽ facit. Et si hoc est dõ ẽẽ quod saꝑe
et illa ea eẽntia ẽ. quȩ sapientia: ñ filius a pa¬
tre qđ uerum ẽ: s a filio potius pater habet
ẽentiam. qđ falsum ẽ. Est gͦ deus pater sapiens
ea quȩ ipse ẽ sua sapientia. et filius sapieua
filius. Quare et intelligens ẽ pat̃ ea que ipse ẽ
sua intelligentia: filius autẽ intelligentia patris.
de intelligentia genitus qđ ẽ pater. Idem. Non
qm̃ deus trinitas ẽ. idõ triplex putandus est.
Alioqͥn minor ẽet in singłis. qͣm intrib pariter.
In hac quoq trinitate cum dicimus ꝑsonam

Expanded text:
sancto, illud consequitur, ut Pater non sit sapiens sancto, illud consequitur, ut Pater non sit sapiens de seipso, sed de Filio, nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapgenuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia esse potest. Et ideo si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit; et si hoc Deo esse quod sapere, et ea illi essentia quae sapientia, non Filius a Patre quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam quod falsissimum est. Est ergo Deus Pater sapiens, ea quae ipse est sua sapientia; et Filius sapientiFilius. Quare et intelligens est Pater ea quae ipse est sua intelligentia; Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quae est Pater. Idem. Non quoniam Deus Trinitas est ideo triplex putandus est, alioquin minor esset in singulis, quam in tribus pariter. In hac quoque Trinitate cum dicimus personam
Abbreviated transcription (Latin):
unius substanciȩ sunt. unum sunt. et summe
unum. tibi nulla naturarũ. nulla est du̾sitas
uoluntatũ. Si autẽ natura unũ eẽnt. et consen¬
sione non: non sũme unum eẽnt. Si uͦ natura
dispares eẽnt: unum non ẽẽnt. hi qͦ tres quia
ununi sunt: ꝓpt̾ meffabilẽ coniunctionẽ detta¬
tis qua meffabilit̃ copłant᷑. unus deus ẽ. s ap̃c
ua ꝑsona est geminȩ substanciȩ. nec tamen
deus pars huius ꝑsonȩ dici potest. Auoquin
tus et creuit cum homo diuinitati eius accessit.¬
Qđ si in una ꝑsona abfurde dicit᷑ quia pars uii
rei eẽ non potest deus. quanto magis trmitatis
eẽ non potest. quicũq unus in trib In trinita¬
et sp̃c sc̃s ẽ deus. et simul ii tres unus deus. Nec
hinus trinitatis t̃cia pars ẽ unus. nec maior pars
duo qͣm unus ẽ ibi. matus aliquid sunt om̃s
Qui potest caꝑe capiat. qui non potest credat.
et oret ut quod credit intelligat. Pater et fuiꝰ¬
Si solus filius intelligit sibi et patri et spĩu

Expanded text:
unius substantiae sunt, unum sunt et summe unum, ubi nulla naturarum; nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent et consensione non: non summe unum essent. Si vero natura dispares essent unum non essent. Hi ergo tres quia unum sunt, propter ineffabilem conjunctionem Deitatis qua ineffabiliter copulantur, unus Deus est. Sed Csona est geminae substantiae, nec tamen Deus pars hujus personae dici potest. Alioquin tus, et crevit, cum homo divinitati ejus accessiQuod si in una persona absurde dicitur quia pars illius rei esse non potest Deus, quanto magis Trinitatis esse pars non potest quicunque unus in tribus? In trinita et Spiritus sanctus est Deus, et simul hi tres unus Deus. Nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnesQui potest capere capiat ; qui non potest credat et oret, ut quod credit intelligat. Pater et FiSi solus Filius intelligit sibi et Patri et Spiritui
Abbreviated transcription (Latin):
intelligas. In anina ẽ ratio. Et cum sint
unum. aliud anima agit aliua ratio. dm¬
ma uiuimus. ratione sapimus. lta pat̃ et filiꝰ
et spẽ scs. S cum sit una sub̾a. tota tͥnitas
oꝑata ẽ hominẽ quẽ assumpsit. eumq non
tota tͥnitas assumpsit. s sola ꝑsona filii. dẽ
in ubro quinto de tͥnitate. Deo aliquid acci¬
de non potest. Dicit᷑ ad aliquid sic̃ pat ad fi¬
lium. et filius ad patrẽ qđ accidens ñ ẽ.: qͥa¬
et ilie semꝑ pat̃. et uie semꝑ filius. Si uero
pat̃ ad se ipsum diceretur. scdm substantiã

Expanded text:
intelligas. In anima est ratio: et cum sint intelligas. In anima est ratio: et cum sint unum, aliud anima agit aliud ratio: Anima vivimus, ratione sapimus: ita Pater et Filius et Spiritus sanctus, cum sit una substantia: tota Trinitas operata est hominem quem assumpsit, eumque non tota Trinitas assumpsit, sed sola persona Filii. Idem in libro quinto de Trinitate: Deo aliquid accidere non potest. Dicitur ad aliquid: sicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem, quod accidens non est, quia ille semper Pater, et ille semper Filius. Si vero Pater ad
Abbreviated transcription (Latin):
quentius. qͣm ut eadẽ sit ipsa iusticia ꝑ quã
nista e : Quaꝑpt̃ si querat᷑ quid sit ipsa sũ¬
ma natura. quid rectius respondetur qm
iusticia: Et cum creatura dicatur iusta in
in eo qđ quale. s in eo qđ quid sit dicitur.
nichilq in ea differt siue dicatur iusta si¬
ue nisticia. Quomꝰ in exemptũ iusticie ratũ
ee conspicitur. hoc de omnib que simuit
ae sũmia natura dicuntur. intellectus senti
ẽ quaie ut quantũ ẽ etiam in eo aliquad
quod quide unum ñ simplex s compositũ
e. Nam cum aliquis nomo dicatur corpus
et uationar et nomo.: ñ uno m uł una con¬
sidatione hec tria dicunt᷑. Scd̾m aliudenĩ
corpꝰ et scdm aliud rationał ẽ: et singłm hoꝵ
ñ ẽ totum qđ homo. lia uͦ summa ẽẽntia.
sũma uita. sum ma iusticia. sũma sapientia.
fũma magnitudo. sumina ȩt̃nitas. et alia
similit̃ quecumq sint in uocabulis multipli¬
cata: ñ plura significant s unum. Idem.
parationib utar: ut ex creatura creatorẽ

Expanded text:
quentius quam ut eadem sit ipsa justitia per quam justa est? Quapropter si quaeratur quid sit ipsa summa natura, quid rectius respondeatur quam justitia? Et cum creatura dicatur justa in in eo quod quale, sed in eo quod quid sit dicitur, nihilque in ea differt, sive dicatur justa sive justitia, quod vero in exemplum justitiae ratum esse conspicitur: hoc de omnibus quae similiter a summa natura dicuntur, intellectus sentirest quale vel quantum, est etiam in eo aliud quod est, unde non simplex, sed compositum est. Nam cum aliquis homo dicatur corpus et rationalis et homo, non uno modo vel una consideratione haec tria dicuntur; secundum aliud enim corpus, et secundum aliud rationalis est, et singulum horum non est totum quod homo. Illa summa essentia, summa vita, summa justitia, summa sapientia, summa magnitudo, summa aeternitas; et alia similiter quaecunque sint in vocabulis multiplicia; non plura significant, sed unum. Idem: parationibus utar, ut ex creatura creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Nec tam̃ eam tͥnitatẽ natam de uirgine
maria. s tantũ filiũ: nec eadem tͥnitatẽ des¬
cendisse in specie columbȩ. s tantũ spm̃ sc̃m:
nec eandem dixisse de cȩlo. Hic ẽ filius meus
dilectuis. s tantũ uocẽ patris ad filium fuisse
quanuis pat̃ et filius et spc̃ sc̃s sicut inseꝑabiles
sunt sic inseꝑabilit̃ oꝑentur. Nlam quo intelle¬
tu homo dit̃i capit. qui ipsum intellectum suũ
quo eum uult caꝑe nondũ capit: Intelligamu ᷤᷤ
autẽ dm̃ si possumus et quantũ possumus si ne
qualitate hominũ. sine quantitate magnum.
sine indigentia creatorẽ. sine situ presentem.
fine habitu omnia continentẽ. sine loco ubiq
totum. sine temꝑe semptt̃num. sine fui comu¬
TAtone initabilia facientẽ. nichilq pacientẽ.
Nusquis dm̃ ita cogitat. et nondui potest inue
nire quud sit: pie tam̃ cauet quantum potest
aliguio de ulo sentire qđ non sit. Fst tamen

Expanded text:
tatem, nec tamen eam Trinitatem natam de virgine Maria, sed tantum Filium. Nec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae, sed tantum Spiritum sanctum. Nec eamdem dixisse de coelo. Hic est Filius meus dilectus ; sed tantum vocem Patris ad Filium fuisse, quamvis Pater et Filius et Spiritus sanctus, sicut inseparabiles sunt, sic inseparabiliter operantur. Nam quo intellectu homo Deum capit, qui ipsum intellectum suum, quo eum vult capere nondum capit? Intelligamus autem Deum si possumus et quantum possumus sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesentem, sine ambitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat et nondum potest omnino invenire quid sit; pie tantum cavet quantum potest aliquid de illo sentire, quod non sit. Est
Abbreviated transcription (Latin):
rem tali nomine signauerunt. Hoc
enim uocat᷑ omoysion. quod ẽ ego et pat̃ unũ
catholici qui de tͥnitate ante me scripserunt.
hoc intenderunt scđm scripturas docere qđ̃
pat̃ et filius et sp̃c sc̃s unius eiusdemq sube.¬
inseꝑabili equalitate diuinã insinuant unita¬
tem. ideoq ñ sunt tres dii. s unus deus: quan¬
uis pat̾ filium genuerit. et ideo filius non sit
qui ẽ pat̾: filiusq a patre sit genitus. et iõ pat̃
ñ sit qui filius ẽ. Sp̃c quoq ses nec pat̃ sit nec

Expanded text:
oc enim vocatur Homousion, quod est Ego et Pater unum catholici qui de Trinitate ante me scripserunt, hoc intenderunt secundum Scripturas docere, quod Pater et Filius et Spiritus sanctus, unius ejusdemque subinseparabili aequalitate, divinam insinuant unitatem. Ideoque non sunt tres dii, sed unus est Deus, quamvis Pater Filium genuerit; et ideo Filius non sit qui Pater est. Filius a Patre genitus sit: et ideo Pater non sit qui Filius est. Spiritus quoque sanctus nec
Abbreviated transcription (Latin):
gignitur : dum quisq de castitatis et abstinentiȩ
meritis głantur. Nam et qui elomosynam uane glȩ
causa imꝑtit: ex uirtute uicium facit. S et is qui
de sapientia arrogantiam habet: et qui ꝓ iusticia
premium appetit. et qui aliquod donum dei quod
meruit in suam laudem conuertit. aut in malos u¬
sus assumit: ꝓculdubio uirtutẽ in uicium trans¬
fert. Homines de uirtutibꝰ uicia nutriunt: ex qͥb
ꝑeant. Iterum deus arte potentissuna ex nr̃o uicio
uirtutes format: quibꝰ nos ab iniquitate reformet.
xxxiiii. De simulatis uirtutibus:

Expanded text:
gignitur, dum quisque de castitatis et abstinentiae gignitur, dum quisque de castitatis et abstinentiae meritis gloriatur. Nam et qui eleemosynam vanae gloriae causa impertit, ex virtute vitium facit. Sed et is qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei quod meruit in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes format, quibus nos ab iniquitate reformet. CAPUT XXXV. De simulatis virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes ex se uicia gignunt: quod fit ꝑimmodatũ
animi appetitum cui non sufficit donum quod ine¬
ruit. nisi male inde aut laudes aut lucra acit cdamp¬
num adquisierit. Interdum uitutes uicia gignunt.
dum aliquando ꝓ tempore oportuno minime rela¬
xantur. Sicq fit ut que loco congruo urtutes sunt.
incongruo uicia dẽ putãntur: ueluti si ꝓ fr̃is aduentu
canonicum non soluatur ieuinium. Uirtutum gͥ
discretionem a paulo apło sume: qui ad tempus egit
quod agendum eẽ omĩno ꝓhibuit. Item quedam uir¬
tutes dum discrectioni non seruiunt: in uiciis tran¬
seunt. Nam seͥ iusticia dum suum modum excedit:
crudelitatis seuiciam gignit. Et nimia pietas disso¬
lutionem discipline parturit: et zeli studium dũ
plus ẽ qm oportet in iracundiȩ uicium transit. Et
multa mansuetudo: temporis segniciem gignit.
Prudentis autem uiri discretio sollerter ꝓspicit. ne
bonum intemperant̃ agat : et de uirtite in uiciũ
transeat. Item apud quosdam ex uircute uicium

Expanded text:
irtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam ex virtute vitium
Abbreviated transcription (Latin):
anteron multos destatur hab̾e colores.
Nam niger. ⁊ rubens. uiridis. pallensq uidet᷑.
P urpureus. roseusq sunul. sparsumq colores.
Hos habet. et uario distinctus scemate ueruat.
Expedit hunnc orto qͣm pͥmũ sole uideri.
U t uictor possis om̃s exire ꝑactus.
Ipso namq die poterit te uincere nemo.
Panteram patet ẽẽ feram diuersicoloren.
India quam gignit. cuiꝰ pauefacta leonum.
U oce fugit rabies. quam bestia contremit omĩs.
Ad gratam speciem rubens intlita uenis:
Pondere maicois mensuram corporis equat.
Hanc simul adioto conceporit igne calorẽ.
Testantur calidami septẽ durare diebus.

Expanded text:
antheron multos testantur habere colores; Tam niger et rubeus, viridis pallensque videtur Purpureus, roseusque simul, sparsimque colores Hos habet, et vario distinctos schemate vernat. Expedit hunc orto quam primum sole videri Ut victor possis omnes exire per actus, Ipso namque die poterit te vincere nemo. Pantheram patet esse feram diversicolorem India quam gignit cujus pavefacta leonum Voce fugit rabies, quam bestia contremit omnis Ad gratam speciem rubeis interlita venis Pondere majoris mensuram corporis aequat, Hanc simul admoto suscepit ab igne calorem, Testantur calidam septem durare diebus.
Abbreviated transcription (Latin):
umana conditio dum diuersis uiciositatibꝰ
mentẽ conturbat: etiam ante penas gehen
nȩ ꝑinconditum animȩ appetitum iam pe¬
nas conscientiȩ patitur. Omnia fugere poterit homo.
pret̃ cor sium. Nen enum potest a se quisq recedere.¬
Ubicumq enim abierit: reatus sui conscientia non de¬
relinquit. Quanuis humana uidicia subt̃ fugiat
omnis qui male agit: iudicium tamen conscientiȩ
suȩ effugere non potest. slam et si aliis celat quod agit
sibi tamen celare non potest. qui plene nouit malũ
eẽ quod gessit. Dupplex gͦ fit in eo idicium: quia et
hic coͣnscientiȩ reatu pimitur: et illuc ꝑpetuali
pena dampnabitur. Hoc enim significat abysus
abyssum inuocat: in uoce catharactarum. Abyssi
enim abissum inuocare est: de tudicio ꝓpriȩ con¬
scientiȩ tre ad iudicium dampnationis ꝑpetuȩ.
xxuII. De intentione mentis.

Expanded text:
umana conditio, dum diversis vitiositatibus mentem conturbat, etiam ante poenas gehennae per incognitum animae appetitum jam poenas conscientiae patitur. 2. Omnia fugere poterit homo praeter cor suum. Non enim potest a se quisque recedere.Ubicunque enim abierit, reatus sui conscientia illum non derelinquit. 3. Quamvis humana judicia subterfugiat omnis qui male agit, 226 judicium tamen conscientiae suae effugere non potest. Nam etsi aliis celat quod egit, sibi tamen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo judicium, quia et hic suae conscientiae reatu punitur, et illic perpetuali poena damnatur. 4. Hoc enim significat: Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum . Abyssum enim abyssum invocare est de judicio suae conscientiae ire ad judicium damnationis perpetuae. torum. CAPUT XXVII. De intentione mentis.
Abbreviated transcription (Latin):
e uotis uotum non soluo. Tu postulasti.
et ego quod non spopondi soluere cogor.
Modicum int̾ frequentes occupationes
furatus ocium. sũmatim ꝑstrinxi. s non ple-¬
ne ꝓsequutꝰ sum quod quesisti. Queris de uo-¬
tis utrũ pari debito et eadẽ necessitate astrin¬
in uotis omnib debitum constat. Uerũ qͥa
te non questionẽ mouisse. s edificationem
magis quesisse non dubito: quantũ int̾im
ꝓ temꝑe possibilitas se suggessit et ratio. de-¬
uotioni tuȩ satisfacere conatus fum. De quinq
modis quib mens agenda tractat.

Expanded text:
e votis, votum non solvo; tu postulasti, et ego quidem quod spopondi solvere cogor. Modicum inter frequentes occupationes furatus otium summatim perstrinxi, sed non plene prosecutus sum quod quaesisti. Quaeris de votis utrum pari debito et eadem necessitate astrinin votis omnibus debitum constat. Verum quia te non quaestionem movisse, sed aedificationem magis quaesisse non dubito, quantum interim pro tempore possibilitas se suggessit et ratio, devotioni tuae satisfacere conatus sum. CAP. II. De quinque modis quibus mens agenda tractat.
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tum. et quẽadinodũ sine fide trinita¬
tis. etiã trib simul nominatis imꝑfectum.
Sicut enin ubiq fides integra queritur. sic eadẽ
fidei integritate manente sine detͥmento salu¬
tis sermo uariatur. Uerũtam̃ eccłiastica consue¬
tudo hanc potissimum in baptizando formam
tenere elegit. q̃m ab ipso sc̃ĩfationis auctore ex
pͥma institutione seruandam accepit. Si quis for¬
te querat utrum in arcicło necessitatis suffice̾
possit ad plenum baptismatis sacram̃tum. si
fuerit quis in fide trinitatis sine ꝓlatione u̾boꝵ
baptizat᷑. uł quia isqui baptizauit loqͥ ñ potuit.
siue quia obfestinationẽ uł stuporẽ immineutis
ꝑicłi siue alia quacũq causa preuentus. dum
baptizaret locutionis meror non fuit. si quis gͦ
forte hoc querat: ego de his quȩ occulta sunt
iudicare nolo. p̃cipue quia nom̃ tͥnitatis hic ñ
audiui. Ubi et si uera sides fuit. confessio tam̃ fidĩ

Expanded text:
sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitasacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei
Abbreviated transcription (Latin):
utrum quẽadmodũ in xp̃i nomine plenum
sterii plenitudinẽ. et rationem sequaniur qͥa
qui unum dix̾it. tͥnitatem signauit. Si xp̃m
dicas : et dr̃a patrẽ a quo unctꝰ ẽ filius. et ipsũ
qui unctus ẽ filium. et spm̃ quo unctꝰ ẽ defisti.¬
Scriptũ ẽ enĩ. Hunc iħm anazareth quẽ un¬
xit ds̃ sp̃u scõ. Et si patrẽ dicas. et filium eius.
et sp̃m oris eius parit̃ indicasti: tam̃ etiam id cor¬
de comprehendas. Et si sp̃m dicas: et dm̃ patrẽ
a quo ꝓcedit sp̃c. et filium quia filii quoq ẽ
sp̃c. nuncupasti. Unde rationi copłetur aueto¬
ritas. in sp̃u quoq recte baptizari nos posse
seriptura indicat. dicente dño. Uos autẽ baꝑti¬
una ꝓ mundo. Unitas gͦ oꝑationis. unitas p̃di¬
cationis : quȩ ñ potest seꝑari. Hucusq uerba
beati ambrosũ. qualit̃ de recta baptizandi for¬
ma sciendum sit manifeste explanant. Undes
gͦ qualit̃ in fide tͥnitatis solo patre uł filio uł
spũ sc̃o nuncupato. plenum sit baptismatis

Expanded text:
utrum quemadmodum in Christi nomine plenum sterii plenitudinem. Rationem sequamur; quia qui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Deum Patrem a quo unctus est Filius, et ipsum qui unctus est, Filium, et Spiritum sanctum Scriptum est enim: Hunc Jesum a Nazareth quem unxit Deus Spiritu sancto . Et si Patrem dicas, et Filium ejus, et Spiritum oris ejus pariter indicasti, cum id etiam corde comprehendas. Et si Spiritum dicas, et Deum Patrem a quo procedit Spiritus, et Filium quia Filii quoque est Spiritus, nuncupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptiuna pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sancto nuncupato plenum sit baptismatis
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ scĩ. in nomiue patris et fiuii et sp̃e scĩ bap¬
tiras. Et noc nom̃ id ẽ hãc fidem confiteris.
cum dicis. baptizo te in nomine patris etfi¬
lii et sp̃c̃ scĩ. ut impleat᷑ quod scriptum est.
corde creditur adiusticiam. ore autẽ confessio
fit ad salutẽ. S forte quia dixit dñs iħe xp̃c.¬

Expanded text:
Spiritus sancti, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti bapSpiritus sancti, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizas. Et hoc nomen, id est hanc fidem confiteris cum dicis: « Baptizo te in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti. » Ut impleatur quod scriptum est: Corde creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . Sed forte quia dixit Dominus Jesus C
Abbreviated transcription (Latin):
fides eius. quia ꝑ fidem solam nc̃ interim
cognoscitur ds̃. postmodum etiã cognos¬
cendus ꝑ speciem. fides gͦ dĩ ipsa ẽ nomen
dei. ꝑ quam nunc in hominibꝰ noticia eius
habetur. ubi adhuc ab hominibꝰ p̃sentia eiꝰ
non uidetur. Puto iam obscurum uł ambigu¬
um non eẽ quẽatinodum in nomine dei sal¬
uatur. qui in eo quod de ipso sentire potuit.
et sentiendo credit. iustificat᷑ et iustificatus
liberatur. Rursum quaut̃ nom̃ dĩ scĩficat᷑
quando ab his a quib cognoscitur honorat᷑.
noc dubium non ẽ. si enim quẽ iam ꝑ fidem
cognoscere meruimus: casti tunoris et dile¬
ctionis reuerentiam exhibemꝰ. Quid tibi ui¬
detur: Si nom̃ dĩ est noticia eiꝰ et fides eius
in nob̾: none in nomine baptizantur. qui
in fide baptizantur patris et filii et sp̃c scĩ.
Hoc ẽ enim unum nom̃. et unius nom̃ quo
trinitas predicatur. et unitas non negatur.
Quando gͦ baptizas infide patris et filii et

Expanded text:
fides ejus; quia per fidem solam nunc interim fides ejus; quia per fidem solam nunc interim cognoscitur Deus; postmodum etiam cognoscendus per speciem. Fides ergo Dei ipsa est nomen Dei per quam nunc in nominibus notitia ejus habetur, ubi adhuc ab hominibus praesentia ejus non videtur. Puto jam obscurum vel ambiguum non esse, quemadmodum in nomine Dei salvatur, qui in eo quod de ipso sentire potuit, et sentiendo credit, justificatur et justificatus liberatur. Rursus qualiter nomen Dei sanctificatur quando ab iis a quibus cognoscitur Deus honoratur: hoc dubium non est, si ei quem jam per fidem cognoscere meruimus: casti timoris et dilectionis reverentiam exhibemus. Quid tibi videtur? Si nomen Dei est notitia ejus, et fides ejus in nobis est, nonne in nomine ejus baptizantur qui in fide baptizantur Patris, et Filii, et Spiritus sancti? Hoc est enim unum nomen et unius nomen, quo Trinitas praedicatur, et unitas non negatur. Quando ergo baptizas in fide Patris, et Filii et
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicat : Ergo nom̃ dĩ in quo nos scĩficari
et saluari oportet. extra uocẽ querere oportet.
ne forte si illud in sola uoce ponimꝰ. scanda¬
lum ueritati faciamus. Notus in iudea ds̃.
in ifrł magnum nom̃ eiꝰ. Ergo ubi noticia
ẽ ibi nom̃ ẽ: quia et ipsa noticia nom̃ ẽ. Dic̃
aliquis magni nominis est homo ille: et ho¬
mo ille magnum nom̃ habet in popło. for¬
de quia muttas sillabas nabet nomen eiꝰ.
idõ magnum ẽ nom̃ eiꝰ. Ergo nom̃ dei par¬
uum ẽ quia duas sillabas tantum comple¬
etitur. et duab sillabis formatur nom̃ dei.
Uides mͦ uͥ sit magnitudo nominis dĩ. ubi
enim magnitudo nominis ẽ : ibi et ipsũ
nonĩ consid̾are oportet. Si gͦ magnitudi¬
nem nominis magnitudinẽ famȩ et no¬
ticiȩ. magnitudinẽ conuenient̃ intelligi¬
mus: nom̃ ipsum ipsam famã et noticiam
magis quam uocem aliqͣm uł sonum uocis
ad aures uenientẽ intelligere debemus.

Expanded text:
hoc dicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari hoc dicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari et salvari oportet, extra vocem quaerere oportet, ne forte, si illud in sola voce ponimus, scandalum veritati faciamus. Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus . Ergo ubi notitia est, ibi nomen est, quia et ipsa notitia nomen est. Dicit aliquis: Magni nominis est homo ille, et homo ille magnum nomen habet in populo. Forte quia multas syllabas habet nomen ejus, ideo magnum est nomen ejus. Ergo nomen Dei parvum est, quia duas syllabas tantum complectitur, et duabus syllabis formatur nomen Dei. Vides modo ubi sit magnitudo nominis Dei. Ubi enim magnitudo nominis est, ibi et ipsum nomen considerare oportet; si ergo magnitudinem nominis, magnitudinem famae; et notitiae magnitudinem convenienter intelligimus, nomen ipsum ipsam famam et notitiam magis quam vocem aliquam vel sonum vocis ad aures venientem intelligere debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
et filii et sp̃c. scĩ: quia umum ẽ nom̃ uͥ est na
tura una. una sub̃a. una diuinitas. una maie¬
stas. Hoc autẽ nom̃ ẽ: in quo om̃s saluos fieri
oportet. Uelim gͦ ut mͥ ostendas uͥ ꝓtuleris hoc
unum nom̃ patris et filii et sp̃c scĩ. cum mer
tatione concipias. et doceri expostuies qͥd sit
nomen patris et filii et sp̃c seĩ. in quo baptiran¬
tur. et remissionem ꝙeccatorũ consequimur.
ego diligentiam fidei tuȩ nequaqͣm contemp¬
nendã existimo. Quomͦ enim in ipso nomine
baptizare possimus. si nom̃ ipsum ignoramus:
Clamamus codie scĩficetur nom̃ tuum. Et qͦ¬
mͦ in nob̾ scĩficatur. si a nob̾ ignoratur: Et si
uoce scĩficari petimus. dicat qui potest quomͦ
in uoce saluari rogamus : Deus inquit in no¬
mine tuo saluum me fac. Si gͥ in uoce salus ẽ
gͦ tacentes uł potiꝰ loqui non ualentes salua¬
ri non possunt. quia loqͥ non possunt. Quis

Expanded text:
et Filii, et Spiritus sancti, » quia unum est nomen, ubi est una et Filii, et Spiritus sancti, » quia unum est nomen, ubi est una natura, una substantia, una divinitas, una majestas. Hoc nomen autem est in quo omnes salvos fieri oportet . Velim ergo ut mihi ostendas ubi protuleris hoc unum nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, cum mergtatione concipias et doceri expostules, quod sit nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, in quo baptizamur et remissionem peccatorum consequimur, ego diligentiam fidei tuae nequaquam contemnendam existimo. Quomodo enim in ipso nomine baptizare possumus, si ipsum nomen ignoramus? Clamamus quotidie: Sanctificetur nomen tuum . Sed quomodo in nobis sanctificatur, si a nobis ignoratur? Et si vocem sanctificari petimus dicat qui potest, quomodo in voce salvari rogamus? Deus, inquit, in nomine tuo salvum me fac . Si igitur in voce salus est, ergo tacentes, vel potius loqui non valentes salvari non possunt, quia loqui non possunt. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ. Et dicis mͥ. xp̃ĩanus ẽ hic nomo. bapti¬
zatus ẽ in nomine patris et filũ et spẽ scĩ. Ego
utũ mersi t̃cio in aqua. Ego dixi cum merge
tiratꝰ nic in noĩe patris et filii et spc̃ scĩ: bap¬
tiratus est in noie trinitatis. In quo nomine:
Tu mͥ dixisti. quia nom̃ tͥnitatis est deus. hoc
nom̃ hic non audiui: cum dixisti in nomine
uoluisti: Dixisti te baptizare in nomine pa
stin dixisti. Quomͦ gͦ scĩficata ẽ aqua in nomine
quod dictum ñ ẽ: Quod si putas te in hoc dixis¬
se nom̃ patris noe fiuii et sp̃e sc̃i. quod drcistim
quod nom̃ patris ibi dicitur in eo quod pats
dicitur. et siom̃ filii dicicitur in eo quod fuũ
tria nomina sunt et trium nomina sunt: non
unum nom̃. nec uniꝰ nom̃. quia tres inus
non sunt. quanuis unum stut tres. Ipse non
dixit in nominibꝰ. s in nomine inquit patris

Expanded text:
Spiritus sancti. Et dicis mihi: Christianus est hic homo. BaptiSpiritus sancti. Et dicis mihi: Christianus est hic homo. Baptizatus est in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ego illum mersi tertio in aquam. Ego dixi cum mergertizatus est hic in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Baptizatus est in nomine Trinitatis. In quo nomine? Tu mihi dixisti quod nomen Trinitatis est Deus. Hoc nomen ego hic non audivi cum dixisti. « In nomiomen dicere voluisti? Dixisti te baptizare in nomine Patsti, non dixisti; quomodo ergo sanctificata est aqua in nomine quod dictum non est? Quod si putas te in hoc dixisse nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, quod dixisti: « Patris ibi dicitur in eo quod Patris dicitur; et nomen Filii ibi dicitur in eo quod Filiitria nomina sunt et trium nomina sunt, non unum nomen, nec unius nomen. Quia tres unus non sunt, quamvis unum sint tres. Ipse vero non dixit in nominibus, sed « in nomine, » inquit, « Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
ex scĩficatione contineat. quȩ scĩficandis ꝑ eam
inꝑcipienda ẽ grãm spiritalem. Uerbum autẽ
quo elementum scĩficatur. ut sit sacramentum.
ipsum intelligimus de quo dictum est. Ite do
mentum ut sit sacram̃tum. Et recte ꝑ uerbũ
dei sanctificat᷑. quȩ ꝑ u̾bum dei creata subsi¬
stunt. Ipse dixit et facta sunt. ꝑ uerbum crea¬
re potuit. et ꝑ u̾bum scĩficare non potest:
Quib ꝑ u̾bum subsistentiam dedit. putas
quia ꝑ ipsum u̾bum grãm apponere non pos¬
sit : Ne gͦ intreris si ꝑ u̾bum dĩ scĩficatur: qđ
ad remedium salutis institutũ ẽ sacram̃tum.
S forte dicit cogitatio tua. Quod ẽ istud u̾bum
ipsam quã aut qualẽ intelligi oportet: Si dici¬
mus quia hȩc uox ds̃. in noĩe isto intelligen¬
da ẽ: consequens ẽ. ut uͥ sonus iste suꝑ aquam
scĩficandam ꝓlatus non fuerit sacram̃tum bap¬
tisini ẽẽ non possit. Quid gͦ : Mersisti nominẽ
et dixisti baptiro te in nomine patris et filii et

Expanded text:
ex sanctificatione contineat quae sanctificandis per eam impertienda est gratiam spiritualem. Verbum autem quo elementum sanctificatur ut sit sacramentum; ipsum intelligimus de quo dictum est: Ite, domentum, ut sit sacramentum. Et recte per verbum Dei sanctificantur quae per verbum Dei creata subsistunt: Ipse dixit et facta sunt . Per verbum creare potuit, et per verbum sanctificare non potest? Quibus per verbum subsistentiam dedit; putas quod per ipsum verbum gratiam apponere non possit? Ne ergo mireris si per verbum Dei sanctificatur, quod ad remedium salutis institutum est sacramentum. Sed forte dicit cogitatio tua: quod est istud verbuipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si dicimus quod haec vox Deus in nomine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti hominem et dixisti: Baptizo te in nomine Patris, et Filii, et
Abbreviated transcription (Latin):
conscientia erroris horum u̾borũ formam
non tenens. tamen cum plena fide hominẽ
baptiraret dicens. baptizo te innoĩe patris
omnipotentis. siue in nomine filii dei. siue
aliud simile. quod quodeni quantum adexp̃s¬
sionem uocis a fupradicta dicendi forma diu̾¬
sum eẽt. s quantum ad ꝓfessionẽ ueruatis
non eẽt contiurium: utrũ ne uerum baptis¬
matis sacram̃tũ in illo constare deb̾et: Pocaut
fortasse ad hauc questionẽ tuam soluendam
plurime hine mde rationes conduci. et ostendi
quia ubi eadem fides constat. diu̾sitas sermo¬
nis ab ipsa dĩttaxat sinceritate et iuntate siõ
non disereꝑans: nichil officiat. S in hac paie
uosum mehii est auccoritate potiꝰ qͣm mean
tione inttrogationi tuȩ respondendũ. Bcadis
ambrosius in ubro que de trinitate scripsit
sic alt. Ini qui negauerunt se scire sp̃m seũ.
quanuis baptiatos se dicerent in iohis papis¬
mo paptizati sunt postea: quia ioħs in reiis¬

Expanded text:
conscientia erroris, horum verborum formam conscientia erroris, horum verborum formam non tenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens: Baptizo te in nomine Patris omnipotentis, sive in nomine Filii Dei; sive aliquid simile, quod quidem quantum ad expressionem vocis a supradicta dicendi forma diversum esset; sed quantum ad professionem veritatis non esset, contrarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate pogationi tuae respondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Trinitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiritum sanctum, quamvis baptizatos se dicerent in Joannis baptismo, baptizati sunt postea: quia Joannes in remis
Abbreviated transcription (Latin):
nec itatum ẽ in nis baptisma. s nouatum: unũ
aliqua estimatur. Plenum autem ẽ patrem et
subruif. Et quẽ admodũ si unum in sermone com¬
p̃hendas. aut patrẽ aut filium aut sp̃m sem̃. fide
plenum ẽ fidei sacram̃tum. ita etiam quanuis et
patrem et filium et sp̃m dicas. et aut patris aut
filii aut sp̃c scĩ minuas potestatem : uacuum ẽ
omne misteriũ. Deniq et illi ipsi qui dixerant.

Expanded text:
um atis aestimatur. Plenum autem est, si Patresubrues. Et quemadmodum si unum in sermone comprehendas, aut Patrem, aut Filium, aut Spiritum sanctum; fide plenum est fidei sacramentum: ita etiam quamvis et Patrem, et Filium, et Spiritum dicas, et aut Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti minuas potestatem, vacuum est omne mysterium. Denique et illi ipsi qui dixerant:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ gͦ queritur quid sit baptismus. dicui
quia baptisimis est aqua diluendis
c̃minib sc̃ĩficata ꝑ u̾bum dei. Aquaeũ
sola elem̃tum eẽ potest sacram̃tum eẽ nosi
potest. donec acceddat u̾bum ad elem̃tũ et si
sacram̃tum. ꝑ u̾bum enim elem̃tum scificał.
ut uirtutẽ sacram̃ti accipiat. Ut quẽ ad mosu
elemtum ex naturali quidẽ qualitate repla¬
tat. ex suꝑ addita institutione significat.s¬

Expanded text:
go quaeritur quid sit baptismus, dicimus quod baptismus est aqua diluendis criminibus sanctificata per verbum Dei. Aqua enim sola elementum esse potest, sacramentum esse non potest, donec accedat verbum ad elementum, et sit sacramentum. Per verbum enim elementum sanctificatur, ut virtutem sacramenti accipiat. Ut quemadmodum elementum ex naturali quadam qualitate repraesentat, ex superaddita institutione significat
Abbreviated transcription (Latin):
debem̾. Citoᷤ ignocendum cuiqͣm dum ueniam postu¬
lat. Non enim posse peccata dimitti ei: qui in se pec¬
canti debita non dimittit. formam enim nob indul¬
gentiȩ ds̃ ex merito conditionis nr̃e imposuit. dum
ita orare nos precepit. Dimitte nob̾ debita nr̃a: sic̃
et nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. Instum ẽ enim dei
iudicium. Tantumq peccatori a se indulg̾i ostendit:
quantum alterutro unusquisq inse offenso indulget.
Quidam de suisfidentes meritis: pigre in se delin¬
quentibꝰ ueniam prestant. Sed nichil ꝓficit eẽ illiba¬
tum a culpa: qui non ẽ paratꝰ ad ueniam. Dumq
potius hȩc magna sit culpa: quanto tardiꝰ relaxant᷑
fraterna delicta. Qui fratrem sibi tardiꝰ reconciliat.
dm̃ sibi tardiꝰ placat. frustra enim ꝓpiciari sibi deũ
querit: qui cito placarł ꝓximum negligi

Expanded text:
debemus. Cito est ignoscendum cuique, dum veniam postudebemus. Cito est ignoscendum cuique, dum veniam postulat. Non enim possunt peccata dimitti ei, qui in se peccanti debita non dimittit. Formam enim nobis indulgentiae Deus ex merito conditionis nostrae imposuit, dum ita nos orare praecepit: « Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . » Justum est enim Dei judicium tantumque peccatori a se indulgeri ostendit, quantum alterutro unusquisque in se offenso indulget. Quidam de suis confidentes meritis, pigre in se delinquentibus veniam praestant. Sed nihil proficit illibatum esse a culpa qui non est paratus ad veniam, dum potius hoc magna sit culpa, quando tardius relaxantur fraterna delicta. Qui fratrem sibi tardius reconciliat, Deum sibi tardius placat. Frustra enim propitiari sibi Deum quaerit, qui cito placare sibi proximum negligi
Abbreviated transcription (Latin):
raudulentiȩ genus in modum pharetrȩ sub¬
tiliter insidiarum sagitas celat ut falsam fa¬
ciat securitatẽ: decipiatq callide eum con-¬
tra quem molit᷑ occulte. Cauendus ẽ inimicus qui
manifestus est: s magis ille qui uideri non potest.
facile enim uincimꝰ quȩ uidemꝰ. Quȩ autem non
uidemꝰ: difficile a nob̃ expellim᷑. Raro nocetur homo
ab extraneis: si sui eum non ledant. Magis enim in¬
sidiis nr̃oꝵ. qͣm alioꝵ ꝑielitamur. Latent sepe ue¬
nena circunlita melle uerboꝵ: et tam diu decep¬
tor bonitatẽ simulat. quousq fallendo decipiat.
habenda. flebilit autẽ deplorandi sunt qui
odio in fratre tabescunt. et contra alios ꝑni¬
ciosum animȩ dolum seruant. Aregno enim dĩ se
seꝑãt: qui semet ipsos a caritate dissotiant. Sicut
mat̃ eccł̃ia praue ab omnibꝰ hereticis premitur. sed
tam̃ eos uenientes ad se benigna caritate amplectit᷑.
ita et singuli nr̃m quoscumq inimicos sustinemꝰ.
reuertentes materna imitatione amplectistatim

Expanded text:
raudulentiae genus in modum pharetrae subtiliter insidiarum sagittas celat, ut falsam faciat securitatem, decipiatque callide eum contra quem molitur occulte. 2. Cavendus est inimicus qui manifestus est, sed magis ille qui videri non potest. Facile enim vincimus quae videmus, quae autem non videmus difficile a nobis expellimus. 3. Raro nocetur homo ab extraneis, si sui eum non laedant. Magis enim insidiis nostrorum quam aliorum periclitamur. 4. Latent saepe venena circumlita melle verborum; et tandiu deceptor bonitatem simulat, quousque fallendo decipiat.habenda. Flebiliter autem deplorandi sunt qui odio in fratre tabescunt, et contra alios perniciosum odium animi servant. A regno enim Dei se separant qui semetipsos a charitate dissociant. Sicut mater Ecclesia grave hominibus haereticis premitur, sed tamen eos ad se venientes benigna charitate amplectitur, ita et singuli nimirum quoscunque inimicos sustinemus, revertentes materna imitatione amplecti statim
Abbreviated transcription (Latin):
tate. In xp̃o qͦ om̃is plenitudo gr̃ãrum est. Nlam sui¬
gulis electis: singła tribuuntur. In sp̃u sc̃o: omĩs
gr̃ã donoꝵ consistit. Ipse enim ꝓ uult gr̃am douoꝵ
largitur. Aliis dans sermonem sapientiȩ. aliis scien¬
tiȩ. aliis fidem. Atq ita unicuiq inrtuti scĩ sp̃c diui¬
sio gr̃arum tribuitur: et iomnib idem unus habet᷑.
Ipse enim etiam meffabilia docet: quȩ ꝓferre humanꝰ
sermo non potest. ditte aduentum dm̃i tantũ ꝓphe
et pauci ex omĩ popło iusti donim scĩ sp̃e merebaut᷑
Post aduentum autem dñi sp̃c sc̃s cunctis ẽ credentibꝰ¬

Expanded text:
tate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam sintate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribuitur, et in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non potest. 7. Ante adventum Domini tantum prophetae, et pauci ex omni populo justi, donum sancti Spiritus merebantur; post adventum autem Domini Spiritus sanctus cuncti