comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam acute se considerasse putauerunt sibi
ñ ꝓximo consulentes. dicentes. quotiens enis¬
modi forte aliqͥd contingeret. ȩccłiam utrũꝙ
facere debere. & in occulto scił penitenti con¬
sulere. ut ab eius modi copula recetderet: ꝙ
in manifesto discedentẽ cogere ut maneret.
Ouod quidẽ ñ ẽẽt salutem ꝓximmi querere:
s quasi se uelle a periculo liberare. Non mieh
suadet conscientia mea: ut hoc illi dicam.
Querit ame quid sibi faciendũ sit. ostendit
periculũ suũ. necessitatẽ suã demonstrat:
se paratũ ẽẽ testat᷑. ad utrũlibet quodeũq
iussus fuerit. Ego minus de me confido: di-¬
co illi ut ꝑgat ad dm̃. Dñe tu legẽ idedistiꝑ
seruos tuos qualẽ uoluisti: & ꝑ quos uolu¬
isti. Et ecce nos serui tui sub lege sumus:
tu dñs lator legis sub lege ñ es. Quod insi¬
ne peccati adhuc manet concupiscentiã carnis:
sine qua carnis cõmixtio fieri ñ pot̾. Bomi

Expanded text:
dam acute se considerasse putaverunt, sibi dam acute se considerasse putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, Ecclesiam utrumque facere debere: et in occulto scilicet poenitenti consulere, ut ab ejusmodi copula recederet; et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non mihi suadet conscientia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod insarne peccati adhuc manet concupiscentiam carnis, sine qua carnis commistio fieri non potest. Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
potest legẽ portare. isi maledictionẽ pre¬
uaricationis incurrat: mutat illi ds̃ per
miscd̾iam legẽ. & donat penitenti ut salus
ẽẽ possit. qui utiq ñ saluaret᷑. si ꝑ iusticiã.
& rigorẽ legis sine misccia iudicaretur.
sum. Qi uod michi mens suggerit ꝓfiteor.Si
aliud dicerẽ: contra conscientiã meã & estimi¬
tionẽ dicerẽ. Oinsq ꝓ se uidicet: ego tibide
corde meo loquor. enit peccator adme. ꝙ
exponit mͥ conscientiã suã: consiliũ salutis
querens. O. uid illi dicã: Si dixero illi recede
facio illũ inobedientẽ eccłiȩ matri suȩ is qx̾¬
plo eius alios confirmo. ut dimittant uxors
suas legittimas. & cũ eas odio habuerint. fin¬
gant quod cunq sibi placuerit. & mentiantꝰ
ȩccłiȩ ut libertatẽ habeant recedendi ab eis
quia eas ñ amant. Et si hoc eccłia receꝑit s
eres maritos suos. & ꝓ uno homine multi
dampnabunt᷑. quod ita fieri ñ oportet. Qͥ¬

Expanded text:
potest legem portare nisi maledictionem praepotest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deus per misericordiam legem, et donat poenitenti ut salvus esse possit, qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem legis sine misericordia judicaretur. sum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor. Venit peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad hunc modũ contingere potuissent.
Alius dicit se cũ sorore aut cũ matre uxo¬
ris suȩ rem habuisse. alius uxorẽ se pͥus
alttrã duxisse fatet᷑ : & multa alia hor¬
renda quȩ miseria hominũ uł falsa con-¬
fingit: uł uera cõmutit. Et uerũ est
quia multa sunt horrenda ab hominibꝰ
quȩ ñ oportet. & sunt tanta hȩc mala
ut uix consiliũ admiitant. nisi ds̃ qui
legẽ dedit. & gr̃ãm & miscdiam prestet.
P legẽ enĩ. non ustificabitur in conspectu
eius om̃is caro. Sicit olim maledictum
legis om̃s qui sub lege erant p̾mebat.
nec erat qui euadere potuisset maledicti¬
onẽ. quia ñ erat qui cauere posset p̾uari¬
cationẽ. donec ipse legis lator ueniens ma-¬
ledictionẽ ꝑ grãm abstulit. & ne semꝑ ma-¬
ledictio & p̾uaricatio regnarent: ꝑ eandẽ
grãm ipsã etiã legẽ mutaui̾t. ita & modo¬
ñ nunquã cũ homo peccato suo & malitia
urgente in necessitatẽ peccandi uenit. nec

Expanded text:
ad hunc modum contingere potuissent. ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse fatetur, et multa alia horrenda quae miseria hominum vel falsa confingit, vel vera committit. Et verum est quidem quod multa fiunt horrenda ab hominibusquae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consilium admittant; nisi Deus, qui legem dedit, gratiam et misericordiam praestet. Per legem enim non justificabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem per gratiam abstulit; et ne semper maledictio et praevaricatio regnarent, per eamdem gratiam ipsam etiam legem mutavit: ita et modo nunquam homo cum peccato suo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
monio quoci eiꝰ actestatione firmatũ ẽ: fid̃ẽ
seruet. S caicis. Causa illi ẽ ꝓ anima sua:
consiliũ salutis querit. Nam utrobiq pe.¬
riculũ uiddet: & qͥd potius eligat ñ inue¬
nit. Si manet: contra conscientiã suã facit.
Si discedit: contra obedientiã suã facit. Non
gͦ iam querit si discedere licat. s si ñ dis¬
cedit utrũ ꝑmanere expediat: conscientiã
exponit. ss consiliũ salutis querit. Saud
illi dicet eccłia. homini confitenti petcatũ :¬
s querenti consiliũ s Si dixerit illi ut
maneat postquã reuelanit peccatũ. hoc ẽ
dicere quantũ uidet᷑. ut maneat in peccato.
Si uͦ nec hoc nec illud dicere pot̾: quantũ
uidet᷑. homini tali uia salutis monstrari
ñ potest. S hoc rursũ multũ a fide xͥana
abhorret: ut dicat᷑ aliquis talis eẽ. qui ñ
possit siuere penituerit. in qualicunq
sit periculo saluns eẽ. Multa sunt: quȩ

Expanded text:
monio quod ejus attestatione firmatum est, fidem monio quod ejus attestatione firmatum est, fidem servet. Sed dicis: Causa illi est pro anima sua, consilium salutis quaerit; nam utrobique periculum videt, et utrum potius eligat non invenit. Si manet, contra conscientiam facit; si discedit, contra obedientiam facit. Non ergo jam quaerit an discedere liceat, sed si non discedit utrum permanere expediat. Conscientiam exponit, et consilium salutis quaerit. Quid illi dicet Ecclesia homini confitenti peccatum et quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit peccatum, hoc est dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via salutis monstrari non potest. Sed hoc rursum multum a fide Christiana abhorret, ut dicatur aliquis talis esse, qui non possit si vere poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente ipore sua alti adherere cogtꝰ. quĩ
nec dimittere pot̾. ne p̾ceptioni & iudicio
eccłiȩ contra ire uideat᷑. nec sine scrupulo
conscientie tenere. quã uiuente ad huc pͥo¬
re contra druinã iusticiã & institutionem
illicite sibi sociasse cognoseit : Sigͦ iste talis
ad eccłiam confugiat querens consiliũ salu¬
tis: quid illi dicet eccłia: Audi & intellige
qͥa illi dicere pot̾ eccłia. Si dixerit ei ȩccłia
ut scd̾am quã publice dux̃ dimittat. & ad
pͥorẽ reuertat᷑. quã mͦ se contra pͥmã testati¬
onẽ suã uxorẽ duxisse confitet᷑. & in hoc re¬
ceperit testimomũ eiꝰ: om̃s deinceps qui o¬
dio habebunt uxores fuas. fingent & men¬
tient᷑ se pͥus alias duxisse. & ab his quas odi¬
unt separent᷑. & ita lex matrimonii nichil
in se stabilitatis habebit: s passim ubiq
ꝓ noluntate unuis cuiꝰq dissoluetꝰ. Nongͦ
accłia aliud illi dicere pot̾. quã ut matri¬

Expanded text:
a alteri adhaerere cogitur, quam a alteri adhaerere cogitur, quam nec dimittere potest, ne praeceptioni et judicio Ecclesiae contraire videatur, nec sine scrupulo conscientiae tenere quam vivente adhuc priore contra divinam justitiam et institutionem illicite sibi sociasse cognoscit? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et intellige quid illi dicere potest Ecclesia. Si dixerit ei Ecclesia ut secundam quam publice duxit dimittat, et ad priorem revertatur, quam modo se contra primam testationem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntate uniuscujusque dissolvetur. Non ergo Ecclesia aliud dicere potest illi quam ut matri
Abbreviated transcription (Latin):
nuipsise confitet᷑. illo uiuente ad alias transi¬
re nuptias etiã si pꝰ modũ contingat. ut idem
ipse uur pꝰ celebrationẽ scd̃arũ nuptiarũ ad
se reu̾sus & de facto penitens. peccasse se con¬
fiteat᷑ et ad ꝓpͥam uxorẽ redire uoluerit. ei¬
q de ueritate pͥmi pacti contestet᷑. ñ recipit
çccłia testimoniũ eiꝰ: quia uariauit uerbũ suũ.
s contra semet ipsũ testimoniũ tulit. & abstu¬
tit sibi fidẽ in utroq. Eam̃ eccłia id qͦd ipsa fe¬
cit sine causa legittima rescindere ñ potest. s
ratũ ẽẽ debere censet. ne occulta manifestis p̾¬
iudicerͣet. Itaq illã homini mulierẽ ꝓ legit¬
tima uxore acdiudicat: quã sccłm indicium
ecel̃is legittimũ diixisse cognoscit᷑. S dicis.
Si sic g᷑ iudiciu̾ eccl̾iȩ stare debet. qm̃ oc¬
culta manifestis p̃iuclicare ñ possunt: qͥd
illi homim ꝓ anima sua faciendũ ẽ. qui¬

Expanded text:
nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transinupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias; etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum nuptiarum ad se reversus et de facto poenitens peccasse se confiteatur, et ad priorem uxorem redire voluerit, eique de veritate primi pacti contestetur, non recipit Ecclesia testimonium ejus, quia variavit verbum suum; et contra se testimonium tulit, et abstulit sibi fidem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicent. Itaque illam homini mulierem pro legitima uxore adjudicat, quam secundum judicium Ecclesiae legitime duxisse cognoscitur. Sed dicis: Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homi
Abbreviated transcription (Latin):
gligentiã cauere noluit: uistũ ẽ ite penani
sustineat. Quare in manifesto ñ nupsit: Si
pͥus m nubendo testimoniũ ȩccl̃iȩ habere
contẽpsit: qua ratione nunc iudiciũ eccl̃iȩ
int̾pellat: Ipsa gͥ se obligauit. Sustineat
itaciͥ prnã negligentiȩ: ut aliis mulieribꝰ ne
idem p̃sumant. correptionis & cautelȩ exem¬
plũ fiat. Continere. peccatũ ñ ẽ. nec ĩpossibile
c̃: etiã si difficile ẽ. Si gͦ mulieres nolunt con-¬
tinere. cauearit in occulto nubere. Ibi nu¬
bant ubi testes habere possunt: si maritos con¬
sentientes habere ñ possunt. Quod si culpam
uitare nolunt: sustineant penã. Quii gͦ con¬
nugiũ susciꝑe uult. cogitet pͥmũ. quia cũ il¬
lua susceꝑit. legẽ eius portare debet. qui ap¬
pent. quod delectat portet netesse ẽ: si in eo
uel ꝑ eo euenerit etiã ĩ quod grauat. tIongͦ
ꝑmittit ȩccł̃ia illi mulieri. quȩ se alci uiro

Expanded text:
gligentiam cavere noluit, justum est ut poenam gligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judicium Ecclesiae interpellat? Ipsa se igitur obligavit. Sustineat itaque nunc poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit quod delectat, portet necesse est, si in eo vel pro eo evenerit, etiam id quod gravat. Non ergo permittit Ecclesia illi mulieri quae se alteri viro
Abbreviated transcription (Latin):
fide conuigiũ incipit. cũ fides desponsatio¬
nis in ꝓmissione futuri consensus p̾cedere
uideat᷑. qñ coniuigiũ ab hac fide unciari di¬
cit᷑. ꝓcul dubio etiã ipsũ matrimonii consen¬
sũ ante ire ꝓbat᷑. S si desponsationẽ ipsam
futuri matrimonii pactionẽ & ꝓmissionem
intelligere debemꝰ: tc̃ nimirũ fidẽ desponsa¬
tionis. impletionẽ ꝓmissionis. & pactionis ex¬
hibitionẽ conuenient̾ accipimꝰ. A qua nimi¬
rũ quia in supͣdicto consensu constat. merito
coniugiũ exordiũ sumit. quia in eo qͦd fides
pactionis & sponsionis quȩ de futuro conu¬
gio utrimq facta fuerat adimplet᷑. in con
det. S uide quomͦ eccl̃ia concedere possit illi
maritũ alt̾m. quȩ suũ adhuc uiuũ ẽe confite¬
tuo. Ipsa dicit. uir m̃s uiuit: & tñ petere pre¬
sumit ut alt̃i nubat. Ergo dicis ad continen¬
tiam cogendia ẽ mulier ista. Ita sane quia ne¬

Expanded text:
fide conjugium incipit, cum fides desponsatiofide conjugium incipit, cum fides desponsationis in promissione futuri consensus praecedere videatur, quando conjugium ab hac fide initiari dicitur, procul dubio etiam ipsum matrimonii consensum anteire probatur. Sed si desponsationem ipsam futuri matrimonii pactionem et promissionem intelligere debemus, tunc nimirum fidem desponsationis impletionem promissionis et pactionis exhibitionem convenienter accipimus. A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in conlli maritum alterum, quae suum adhuc vivum esse confitetur. Ipsa dicit vir meus vivit, et tamen petere praesumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia ne
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nec baptismus ẽe pot̾. ubi ñ p̾cedit fon¬
tis conserratio. baptitandi cathecitatio. exorcia¬
tio. & ubi ñ sequit᷑ olei & crismatis unctio.S̾
sic̃ baptismus et̃ pot̾ sine istis. quãuis ista de¬
beant ẽe cũ baptismo: ita & sine illis conuigi¬
um ẽẽ pot̾. etiã ibi. ubi illa in conugio & cum
coniugio eẽ debent. Nam qͦd coniugiũ ñ in
coitu constet. s in consensu. nec consensu cor¬
tinentiȩ ꝓpositũ placitũ fuerit: beatus am¬
brosiis testat᷑ dicens. ⁊ on defloratio uirgim¬
tatis. s pactio coniuigalis coniugium facit.
Item. Coniuigiũ ñ facit coitus s consensus.
Qui si defuerit: omia etiã cũ ipso coitu fru¬
strant᷑. Isidorus etiã dicit. quia coniniges ue¬
rius appellant᷑ a pͥma desponsationis fide. qui¬
uis adhuc int̾ eos ignoret᷑ conuigalis concu
bitus. S forte uideat᷑ hoc ẽẽ contrariũ illi qͦa
suꝑuis diximus: coniugiũ in consensu ma¬
ritali sancciri. Si enĩ a pͥma desponsationis

Expanded text:
n praecedit fontis consecratio, baptizandi exorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismatis unctio. Sed sicut baptismus esse potest sine istis, quamvis ista debeant esse cum baptismo, ita et sine illis conjugium esse potest, etiam ibi ubi illa in conjugio et cum conjugio esse debent. Nam quod conjugium non in coitu constet, sed in consensu, nec in consensu coitinentiae propositum placitum fuerit, beatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conjugium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide quamvis adhuc inter eos ignorbitus. Sed forte videtur hoc contrarium esse illi quod superius diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis
Abbreviated transcription (Latin):
stare debere. quia in eo ampliꝰ ẽẽ uidet᷑.
ubi pꝰ consensũ etiã carnis cõmixtio secita
est. S cur ideo stare debet in quo plus fac¬
tũ c̃ sitotũ id qͦd factũ ẽ iuste factũ ñ est:
Si posteriꝰ ꝓpt̾ea coniugiu̾ udicat᷑. quia in
quia meluis iudicandũ ẽ quã scãm. quia
in eo fortassis sepus copula carnis fuit.
quicqͥd pꝰ consensũ coniugalẽ qui matri¬
moniu̾ sacrat: cũ alio. uł cũ alia. siue in
consensu. siue in coitu. admissũ fuerit:
ad incestus. & adulterii maculã. ñ ad con-¬
ingii sacram̃tũ ꝑtinebit. S dicis. Si post
pͥmũ coniugalis ferleris consensũ statim
coniugiũ ẽ: qͥd gͦ sibi uult qͦd dicit auc¬
nisi ab his qui suꝑ eã feminã potestatẽ ha¬
bere uident᷑. & a quibꝰ custodit᷑ uxor pe

Expanded text:
stare debere quia in eo amplius esse videtur, stare debere quia in eo amplius esse videtur, ubi post consensum etiam carnis commistio secuta est. Sed cur ideo stare debet in quo plus factum est, si totum id quod factum est, juste factum non est? Si posterius propterea conjugium judicatur; quia in quod melius judicandum est quam secundum; quia in eo fortassis saepius copula carnalis fuit uid post consensum conjugalem qui matrimonium sacrat, cum alio vel alia sive in consensu, sive in coitu admissum fuerit, ad incestus et adulterii maculam non ad conjugii sacramentum pertinebit. Sed dicis: Si post primum conjugalis foederis consensum statim conjugium est, quid ergo sibi vult quod dicit aucnisi ab his, qui super eam feminam potestatem habere videntur; et a
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ scãȩ federationis pactũ scindendũ est:¬
S considera. quia longe aliud ẽ ꝓmittere.
atos aliud facere. Qui ꝓmittit nondũ facit:
qui aut̃ facit. iã facit qͦd facit. In eo quiꝓ
mittit sin̾ facit. qͦd ꝓmittit mendatiũ ẽ:
nondũ nupsit. nec conugiũ ad huc fuit:
s futurũ eẽ debuit. Cũ autẽ pꝰea & ille
uxorẽ duxit. & illa marito nupsit. iam con
quod factũ ẽ. etiã siid qͦd ꝓmissũ fuit ñ
ẽ impletũ. Precedens gͦ m̾datiũ peniten¬
tia corrigendũ ẽ: s sequens coniugiũ dis
soluendũ ñ ẽ. Non autẽ sicẽ qñ sacram̃tũ
conuigii ñ quidẽ ut supͣdictũ ẽ. mutua
sponsione futurũ ꝓmittit᷑: s p̾sentis assen¬
sus attestatione firmat᷑: quia pꝰ talẽ consen¬
sũ quicqͥd in aliena sorietate etiã cũ car-¬
nis cõmixtione. uł cũ ꝓlis ꝓcreatione se¬
cutũ fuerit: irritũ om̃ino eẽ debebit.
S putant quidã posteriꝰ factũ iccͥco con

Expanded text:
ndae foederationis pactum scindetur? Considera quia longe est aliud promittere, et aliud facere. Qui promittit, nondum facit. qui autem facit jam facit quod facit. In eo qui promittit si non facit quod promittit, mendacium est. nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito nupsit, jam conjquod factum est, etiam si id quod promissum fuit non est impletum. Praecedens ergo mendacium poenitentia solvendum non est. Non autem sic est quando sacramentum conjugii non quidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurum promittitur, sed praesentis assensus attestatione firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debebit. Sed putant quidam posterius factum idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
quando ẽẽ conugiũ incipiat: dici¬
mus quia ex quo talis consensus. qualẽ su¬
pra diffiniuimꝰ int̾ mascłm & feminã factus
fuerit. exeo statĩ coniugiũ ẽ. quẽ & si pꝰ ea
copula carnis sequit᷑. nichil tñ coniugio am¬
plius ad uirtutẽ sacram̃ti confert᷑. Unde con¬
stat quia si uir & mulier pꝰ talẽ consensũ ad
alienã societatẽ transierit. etiã si cõmixtio car¬
nis illic sequat᷑. ad pͥorẽ tñ societatẽ in qua sa¬
cram̾tũ coniugii sanccitũ ẽ. & pꝰquã scc̃a co¬
pula illicita om̃mo iudicat᷑: redire debebit.
s dicis mͥ. aliguis ꝓmisit siue forte uratiit
alicui. se usq ad tempꝰ cõplacitũ illã ductu¬
rũ: & illa similit̾ ꝓmisit uł iurauit se illi
nupturã. Int̾m mutato ꝓposito alt̃ siue
uterq aq̃ alienã societatẽ transit: & ille aliã
uxorẽ diicit u illa alti nubit marito. Maud

Expanded text:
quando conjugium esse incipiat, dicimus quod ex quo talis consensus qualem supra diffinivimus inter masculum et foeminam factus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis sequitur, nihil tamen conjugio amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequatur ad priorem tamen societatem in qua sacramentum conjugii sancitum est et postquam secunda copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille aliam uxorem ducit
Abbreviated transcription (Latin):
benedicat᷑: & cȩt̾a quȩdã quȩ in hunc mo¬
dũ adiungit dicens. qm̃ alit̾ p̃sumpta:
ñ conuigia. s adulterma contubernia. uł
stupra. aut fornicationes potiꝰ quã legit¬
tima coniugia eẽ dicenda sunt. S in hoc
loco idintelligi oportet legittima ñ eẽ.
idẽ ñ fieri scđm institutionẽ legũ. quȩ
in hunc modũ coniuges desponsari insti¬
tuunt. Nam qͦd pꝰea adiungit alit̾ p̾sump
sermone temꝑat dicens. nisi forte uolun¬
tas ꝓpͥa suffragauerit. & uota succurre¬
rint legntima. Illic gͦ ubi uoluntas pro¬
pria. & uotũ legitimũ succurrerit: etiã
sine his om̃ibꝰ legittimũ coniugium ẽẽ¬

Expanded text:
quae in hunc modum adjungit, dicens. Quoniam aliter praesumpta non conjugia, sed adulterina contubernia, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, aliter praesumptsermone temperat, dicens: Nisi forte voluntas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Illic ergo, ubi voluntas propria et votum legitimum succurrit, etiam sine his omnibus legit
Abbreviated transcription (Latin):
t radius oculi nr̃i ñ citiꝰ ꝑuenit
ad propinquiora tardius ad lon¬
ginquiora. s utraq inteualla
parili celeritate contingit: ita cũ in ictu
oculi sicut apłs dicit. fit resurrectio mor¬
tuorũ om̃ipotentiȩ dei & ineffabili nutui
tam facile ẽ quex recentia. quã d̃inturno
temꝑe dilapsa cadauera suscitare. de eo
tardissimũ putabat᷑: quia ipsas conscienti¬
as sine sermones prolixitate comuncet.
In cogitationibꝰ enĩ sicut scriptũ ẽ. impii
interrogatio erit. Et apłs. Cogitationibus
inquit accusantibus uel ex cusantibꝰ in die
qua iudicabit ds̃ occulta hominũ scd̾m
ne mora reuocaturus ẽ in memoriam. unde
çonuincat puniat q conscientian¬

Expanded text:
t radius oculi nostri non citius pervenit ad propinquiora, tardius ad longinquiora, sed utraque intervalla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut Apostolus dicit , sit resurrectio mortuorum; omnipotentiae Dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia, quam diuturno tempore dilapsa cadavera suscitare. CAP. Xtardissimum putabatur; quia ipsas conscientias sine sermonis prolixitate convincet. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, impii interrogatio erit . Et Apostolus: Cogitationibus, inquit, accusantibus sive excusantibus in die qua judicabit Deus occulta hominum secundum ne mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatque conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ opordet. Et hoc quid̾e a pͥncipio sic fac¬
tũ est. Postqnã autẽ ad fidẽ multitudo
gentiũ introuiit. iam nunc etiã in his qui
a fidelibus generant᷑ paruulis eadẽ for
ma seruat᷑. quos & ipsos mat̾ eccłia ꝓuida
dispensatione sacramento salutis int̾im
carere ñ uult. ne forte ipsa dilatione a
salute alieni fierent. si ñ ꝑcepto sacram̃to salu¬
tis subito ab hac uita exirent. Congrue gͦ pro¬
uisaẽ & illis medicina salutis. ut in sacra¬
mento fidei baptident᷑. u ꝑ alt̾ius fidẽ deo
reconcilient᷑.: quos ꝑ alt̾ius peccatũ alienatoᷤ
constat ẽe a deo. Institutũ est itaq ad hoc
nouũ sacramentũ ad catheci dandos par¬
uulos. exorci tandos. iniciandos. & deinde bap¬
titandos: in quibus ꝓ paruulis audit ecclesia.
& int̾rogata respondet. &. spondet. donec illi
ad intelligibiles annos ꝑueniant. & sacram̃ta
fidei caritatis & spei ꝑ se intelligere ualeant

Expanded text:
esse oportet. Et hoc quidem a principio sic facesse oportet. Et hoc quidem a principio sic factum est. Postquam autem ad fidem multitudo gentium introivit jam nunc etiam in iis qui a fidelibusma servatur, quos et ipsos mater Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provisa est in illis medicina salutis, ut in sacramento fidei baptizentur, et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo. Institutum est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, exorcizandos, initiandos, et deinde baptizandos, in quibus pro parvulis audit Ecclesia, et ad interrogata respondet et spondet donec ipsi ad intelligibiles annos perveniant, et sacramenta fidei et charitatis et spei per se intelliger
Abbreviated transcription (Latin):
cuminus instructus uel audiens
interp̾tatur. Catheci tare enĩ instruere ẽ.¬
qñ baptidandi pͥus instruunt᷑ s docent᷑
quȩ sit forma fidei.xͥanȩ in qua eos saluos
docete: postea baptizate. Docete ad instru¬
ctionẽ: baptitate ad emundationẽ. Docete
ad fidẽ: baptidate ad peccatoꝵ remissionẽ.
Id eo docete: quia qui credid̾it. & cet̾a. Iieo
baptizate: quia qui baptitatus fuerit.
saluus erit. hȩc gͥ forma cathecitationis:
a pͥmis temꝑibꝰ xp̃ianȩ fidei instituta est:
quȩ tunc quidem necessario seruabatur
quando ad ultis intelligentibꝰ habentibꝰ
pͥus quã ad baptismi sacramentũ accede¬
rent: regła fidei xp̃ianȩ nunciabat᷑. ut uel
sponte fidei adquiescentes: digni regñatio¬
ne spiritali iudicarent᷑. uł credere nolentes
merito a ꝑceptione sacramenti dei uelut
indigni reppellerent᷑. Ad optinendã quip¬
pe salutẽ iccirco arbitriũ hominis consu¬
lendũ ẽ: qmͣ opus salutis uoluntarium

Expanded text:
umenus instructus vel audiens interpretatur; catechizare enim est instruere, quoniam baptizandi prius instruuntur et docentur quae sit forma fidei Christianae, in qua eos salvos docete, postea baptizate. Docete ad instructionem, baptizate ad emundationem. Docete ad fidem, baptizate ad peccatorum remissionem. Idcirco docete quia qui crediderit, ideo baptizate; quia qui baptizatus fuerit, salvus erit . Haec igitur forma catechizationis a primis temporibus Christianae fidei instituta est. Quae tunc quidem necessario servabatur quando adultis et intelligentiam habentibus priusquam ad baptismi sacramentum accederent, regula fidei Christianae nuntiabatur, ut vel sponte fidei acquiescentes digni regeneratione spirituali judicarentur, vel credere nolentes merito a perceptione sacramenti Dei velut indigni repellerentur. Ad obtinendam quippe salutem idcirco arbitrium hominis consulendum est, quoniam opus salutis voluntarium
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃to aquȩ: sacram̾tũ baptismi
consecrari institutũ ẽ. quia sola hȩc plenam
habet s ꝑfectã mundationẽ. Alii liquo¬
res om̃s aqua purificant᷑. & si qͥd alio quo¬
libet li quore tactũ fuerit: aqua abluit᷑.
ut emundet᷑. ꝓpt̾ea in sola aqua sacram̃tũ
emundationis constat: sic̃ scͥptũ ẽ. Nisi qͥs
renatus fuerit ex aqua e sp̃u: ñ pot̾ introi

Expanded text:
elemento aquae sacramentum baptismi consecrari institutum est, quia sola haec plenam habet et perfectam mundationem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ds̃ hoc temꝑe ñ solũ uniu̾saliter
de genere demonũ atq deihominum
ut miseri sint propt̾ primorũ meritũ
peccatorum: s etiam de singłorum oꝑibus
ꝓpriis quȩ gerunt᷑ arbitrio uoluntatis.
Nescimus enĩ quo uidicio dei bonus ille
sit pauꝑ. malus ille sit diues. iste gau¬
deat quẽ ꝓ suis ꝑditis moribꝰ cruciari
debuisse ꝑsuadet. exeat de iudicio non
solum inultus. s etiã dampnatus inno¬
cens. aut iniquitate iucdicis pressus.
aut falsis obrutus testimoniis. e contra¬
rio scelestus aduersarius eiꝰ non solum
impunitꝰ. uerũ etiã uindicatꝰ insulret
impius optime ualeat. pius langoribꝰ
tabescat. Latrocinent᷑ sanissimi iuuenes.
& qui nec uerbo quẽquã ledere potue¬
runt. diuersa morborũ atrocitate affli¬
gant᷑. infantes utiles rebꝰ humanis in¬
matura morte rapiant᷑. & qui uidetur
nec nasci debuisse. diutissime insuper¬
uiuat plemis criminibꝰ sublimet᷑ hono¬
ribꝰ. & hominẽ sine querela tenebrȩ ig¬

Expanded text:
dicat Deus hoc tempore non solum universaliter de genere hominum atque daemonum, ut miseri sint propter primorum meritum peccatorum, sed etiam de singulorum operibus propriis quae gerunt arbitrio voluntatis. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper; malus ille sit dives. Iste gaudeat quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse persuadet; exeat de judicio non solum inultus verum etiam damnatus, innocens aut iniquitate judicis pressus, aut falsis obrutus testimoniis. Econtrario scelestus adversarius ejus non solum impunitus; verum etiam judicatus insultet. Inspius optime valeat, pius languoribus tabescat, latrocinentur sanissimi juvenes; et qui nec verbo quemquam laedere potuerunt, diversa morborum atrocitate affligantur. Infantes utiles rebus humanis immatura morte rapiantur, et qui videtur nec nasci debuisse insuper diutissime vivat plenus criminibus, sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ig
Abbreviated transcription (Latin):
mor esto mei: atq ut id ẽẽ possit ꝓmerendo
efficit. s quis iste sit modus. & quȩ sint
ipsa peccata quȩ ita impediunt ꝑuentio¬
nẽ addregnũ dei. ut tam̃ sc̃orũ amicorũ me¬
ritis impetrent indulgentiã difficillimũ
est inuenire: periculosissimũ deffinire.
Ego certe usq ad hoc tempꝰ cũ inde satage¬
rem: adeorũ indaginẽ ꝑuenire ñ potui.
N unc uͦ dũ uenialis iniquitatis etiam si
ꝑseueret ignorat᷑ modus ꝓfecto & studr̃
in meliora ꝓficiendi orando. Et instan¬
do uigilantius adhibet᷑. & faciendi de
mãmona iniquitatis sc̃os amicos cura
non sꝑnit᷑. Uerũ ista liberatio quȩ fit si¬
ue siis quibꝰq orationibꝰ. siue int̾ceden¬
tũcunq tempꝰ inde eruat᷑¬

Expanded text:
mor esto mei atque ut esse possit promerendo mor esto mei atque ut esse possit promerendo efficit. Sed quis iste sit modus et quae sint ista peccata quae ita impediunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen sanctorum amicorum meritis impetrent indulgentiam: difficillimum est invenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem ad eorum indaginem pervenire non potui. Nunc vero dum venialis iniquitatis etiamsi perseveret ignoratur modus; profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando vigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio quae fit sive suis quibusque orationibus, sive intercedentumcumque tempus inde eruat
Abbreviated transcription (Latin):
dam modo unũ fit cũ illa. eadẽ quȩ ipsa est
ꝑsona ẽẽ incipiat cũ illa. In quantũ gͦ corpꝰ
cũ anima unitũ ẽ. una ꝑsona cũ anima est.
S tñ ꝑsona eẽ anima ex se habet. in quantũ
quantũ unitũ ẽ rationali sp̃ui. Quia uero
sensus hominis in hoĩe uiuente corpꝰ & a ni¬
mã simul ꝑcipit. ñ animã ꝑ se aut corpꝰ ꝑse.
s animã simul & corpꝰ ꝑsonã dicere huma

Expanded text:
dammodo unum sit cum illa, eadem quae ipsa est persona esse incipiat, cum illa. In quantum ergo corpus cum anima unitum est, una persona cum anima est, sed tamen personam esse anima ex se habet, in quantum quantum unitum est rationali spiritui. Quia vero sensus hominis in homine vivente corpus et animam simul percipit; non animam per se aut corpus per se, sed animam simul
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd fuit in ꝑsona. Et similit̾ qͦd scd̃m homi¬
nẽ dicit᷑. aliqñ sc̃m ipsũ hominẽ dicitur.
aliqñ scđm ipsũ quod fuit in hoĩe. In nata
autẽ diuinitatis. ubi multiplicitas auit di¬
uersitas nulla ẽ : ꝑsona & id qͦd ẽ in ꝑsona.
diuersũ eẽ ñ pot̾. In sola humanitate ubi
multiplicitas inuenit᷑. aliud totũ & aliud
pars ẽẽ ostendit᷑. Totũ ꝑsona ẽ. pars in ꝑso¬
na ẽ. Totũ ẽ anima & caro. pars anima sola.
aut sola camꝰ. dicit autẽ scͥptura. Sicut a
anima s. caro ẽ hõ: ꝙ it̾m benedico homo ẽ
ꝑsona: q rursũ benedico. anima & caro una ẽ¬
ꝑsona. Non autẽ similit̾ dicere possũ sola
anima ẽ hõ. aut sola caro ẽ h̃o. & iccͥco dicere
ñ possũ sola aĩa ẽ ꝑsona. aut sola caro ẽ ꝑ¬
sona. In xp̃o autẽ dice possũ. ds̃ & hõ ẽ xꝑc.¬

Expanded text:
sona; et similiter quod secundum hominem dicitur, aliquando secundum ipsum hominem dicitur, aliquando secundum ipsum quod fuit in homine. In natura autem divinitatis ubi multiplicitas, aut diversitas nulla est, persona, et id quod est in persona diversum esse non potest. In sola humanitate ubi multiplicitas invenitur; aliud totum, et aliud pars esse ostenditur. Totum persona est, pars in persona. Totum est anima et caro; pars anima sola, aut sola caro. Dicit autem Scriptura: « Sicut anima et caro est homo; et iterum bene dico homo est persona. Et rursum bene dico, anima et caro est una persona. Non autem similiter dicere possum, sola anima est homo aut sola caro est homo. Et idcirco dicere non possum, sola anima est persona, aut sola caro est persona. In Christo autem dicere possum Deus et homo est C
Abbreviated transcription (Latin):
sit. s eterna stabilitate ipse in se manens. to¬
tus adcẽ rebꝰ om̃ibus pot̾ ꝙ singłis totus qiũ¬
uis in quibꝰ habitat habeant eũ ꝓ suȩ capaci-¬
tatis diu̾sitate. alii ampliꝰ. alii minus: quos
ipse sibi delectissimũ templũ gra sue bonita¬
tis edisicat. Habitate etiã in om̃ibꝰ adhuc ani¬
malibꝰ nondũ sp̃ualibꝰ ideo dicit᷑ ds: quia
ineis occulte agit ut sint templũ eius: idꝙ
inꝓficientibꝰ e ꝓficiendo ꝑseuerantibꝰ ꝑficit.
ouiã obrẽ ds̃ qui ubiq p̾sens ẽ. & ubiꝙ cotus.
s inom̃ibus habitat: s meis tñ quos efficit
b eatissimũ templũ suũ efficit. uł beatissima
templa sua eruenseos a potestate tenebrarũ
& transserens in regnũ claritatis suȩ quod
incipit a regeneratione. Cũ gͥ habitationẽ
eius cogitas. unitatẽ cogita: si congregationẽ
ꝙ sc̃oꝵ maxime incęlis. Ubi ꝓpt̾ea p̃cipue
habitare dicit᷑. quia ibifit uoluntas eius

Expanded text:
sit, sed aeterna stabilitate ipse in se manens tosit, sed aeterna stabilitate ipse in se manens totus adesse rebus omnibus potest, et singulis totus, quamvis in quibus habitat habeant eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus; amplius quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat. Habitare etiam in hominibus adhuc animalibus, nondum spiritualibus, ideo dicitur Deus, quia in eis occulte agit ut sint templum ejus, idque in proficientibus et proficiendo perseverantibus perficit. Quamobrem Deus qui ubique praesens est, et ubique totus non in omnibus habitat, sed in eis tantum quos efficit beatissimum templum suum, vel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum claritatis suae quod incipit a regeneratione. Cum igitur habitationem ejus cogitas; unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in coelis ubi propterea praecipue habitare dicitur; quia ibi fit voluntas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
in se ipso uideo diligentiꝰ exponendũ. Quo¬
modo enĩ ubiq in se ipso: Sbiq scił quia
misquã ẽ absens. In se ipso autẽ. quia ñ con¬
tinet᷑ ab eis quibꝰ ẽ p̾sens. tanquã sine his ẽ
non possit. Sic̃ autẽ nec ab illo abẽ in quo ñ
habitat. s. totus adẽ quãnis ille eũ ñ habeat:
sui partẽ huic tribuens. illi aliã. sicut lux ista
ꝑ acdditus i fenestras domorũ. s potiꝰ si que¬
libet sonũ cũcorꝑea res sit ac transitoria sur
aus ñ capit. surda sunt. ñ totũ capit. at
in his qui audiunt. cũ parit̾ ei ꝓpinquant.
tantomagis alius alio capit. quanto ẽ acritioris.
tanto aitẽ minus. quanto ẽ obtunsioris au¬
ditꝰ: cũ ille ñ uarie magis miniisue sonat.
s in eo loco in quo sunt. om̃s egualit̾ presto
sit: quanto excellentiꝰ ds̃ natura incorporea
s inmittabilis uiua. qui ñ sic̃ sonus ꝑ moras
tẽporũ tendi & diuidi pot̾. nec spacio aerio
tanquã loco suo indiget. ubi p̾sentibꝰ presto

Expanded text:
in seipso ideo diligentius exponendum. Quomodo enim ubique in seipso? Ubique scilicet, quia nusquam est absens, in seipso autem quia non continetur ab eis quibus est praesens, tanquam sine his esse non possit. Sicut autem nec ab illo abest in quo non habitat, et totus adest, quamvis ille eum non habeat, sui partem huic tribuens; illi aliam; sicut lux ista per aditus et fenestras domorum sed potius si quemlibet sonum cum res corporea et transitoria sit surdus non capit, surdaster non totum capit, atque in his qui audiunt cum pariter ei propinquant, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus quanto est obtusioris auditus, cum ille non varie magis minusve sonet, sed in eo loco in quo sunt omnes aequaliter praesto sit. Quanto excellentius Deus natura incorporea et immutabilis et viva, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et dividi potest; nec spatio aereo tanquam loco suo indiget ubi praesentibus praesto
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽẽ ñ desiit: id̾o recte ꝑ se dicimꝰ. uerbũ ẽ
ꝑsona. & quia rursũ int̾ hominẽ assũptũ
& uerbũ. maior & excellentior quã int̾ ani¬
mã & corpꝰ unio fuit. nichilominus recte
ꝑ se dicimꝰ. homo ẽ ꝑsona. Homo quippe.a
non tñ alia quã uerbũ. quia unã ẽ ꝑsona. hõ
ꝙ uerbũ. nio quippe unũ facit. Caro nãq
& anima simul iuncta ꝑsona fuissent. siuna
uerbũ ẽ ꝑsona. &. iterũ recte dicimꝰ quia hõ¬

Expanded text:
ideo recte per se dicimus verbum est persona; et quia rursum inter hominem assumptum et verbum major et excellentior quam inter animam et corpus unio fuit, nihilominus recte per se dicimus, homo est persona. Homo quippe, inon tamen alia quam verbum, quia una persona homo et verbum. Unio quippe unum facit. Caro namque et anima simul juncta persona fuissent, si una verbum e
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq sit totus: quando in aliis ẽ ampliꝰ. in
alis minus: S nonẽ negligent̃ intuendũ
qd aiximꝰ in se ipso eẽ ubiq totũ. Nongͦ in eis
qula alia plus eũ capiuit: alia minus. Ideo eñ
ubiq ee dicit᷑: quia nulli parti rerũ absens ẽ.
des cotus quia ñ parti rerũ parcẽ suã p̃sentẽ
p̃bet. s alti parti alt̃am partẽ. equales equali¬
bus. inmori uͦ minorẽ. maioriq maiorẽ. S

Expanded text:
n aliis minus? sed non est neglegenter intuendum, quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia plus eum capiunt alia minus. ideo enim ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem
Abbreviated transcription (Latin):
humanitas iuncta u̾bo. ñ quidẽ illi dedit
ut e̾ẽt ꝑsona. s unita illi accepit ab illo ut
una e̾et ꝑsona cũ illo. Considerandũ uero
ẽ qͦd cũ uerbũ & homo una sit ꝑsona in xpo
recte tam̃ ꝑ se dicimꝰ uerbũ ẽ ꝑsona. & t̾um
recte ꝑ se dicimꝰ homo ẽ ꝑsona. & recte dicimꝰ.¬

Expanded text:
humanitas juncta verbo non quidem illi dedit humanitas juncta verbo non quidem illi dedit ut esset persona, sed unita illi accepit ab illo ut una esset persona cum illo. Considerandum vero est quod cum verbum et homo una sit persona in Christo; recte tamen per se dicimus verbum est persona; et iterum recte per se dicimus, homo est persona.
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo solũ corpꝰ morit᷑. S homo inquis
ipse ipsa ꝑsona morit᷑ . O. uid ẽ ꝑsona:
utiq sp̃c qui & sĩplicitate unus ẽ. ꝙ na¬
pus illi unitũ ẽ. in quantũ cũ corpore
unũ ẽ: una cũ corꝑe ꝑsona ẽ. Quando
uͦ a corꝑe separat᷑. ꝑsona tñ ẽẽ ñ desinit:
& ipsa eadẽ ꝑsona quȩ pͥus fuit. qm̃ cor¬
pus a societate sp̃c discedens: eid̃e sp̃us
ꝑsonã eẽ ñ tollit. sic̃ pͥus qnͣ iungebat᷑
ipsi. ut ꝑsona ẽẽt ñ dedit. Remanet ita¬
loqͣndi homo iam dici ñ possit. qua id
quod de terra sũptũ erat: iam sibi unitũ u̾
habet. ñ tñ id̾o minus ꝑsona ẽ. et eadẽ ꝑso¬
na quȩ pͥus fuit. qñ & illud sibi unitũ ha¬
buit. & ꝓpt̃ ipsã unionẽ una cũ illo ꝑsoni
fuit. Sicut gͦ corpꝰ rõnali sp̃ui iunctũ. non
dat illi ut sit ꝑsona: s unctũ illi accipit
ab illo. ut ipsũ sit una ꝑsona cũ illo: sic

Expanded text:
Ergo solum corpus moritur. Sed homo, inquis, Ergo solum corpus moritur. Sed homo, inquis, id est ipsa persona moritur. Quid est persona? utique spiritus, qui et simplicitate unus est, et napus illi unitum est in quantum cum corpore unitum est; una cum corpore persona est Quando vero a corpore separatur; persona tamen esse non desinit; et ipsa eadem persona quae prius fuit, quoniam corpus a societate spiritus decedens, eidem spiritui personam esse non tollit, sicut prius quando jungebatur ipsi ut persona esset non dedit. Remanet italoquendi homo jam dici non possit; quia id quod de terra sumptum erat, jam sibi unitum non habet, non tamen ideo minus persona est, et eadem persona quae prius fuit, quando et illud sibi unitum habuit; et propter ipsam unionem una cum illo persona fuit. Sicut ergo corpus rationali spiritui junctum, non dat illi ut sit persona, sed junctum illi accipit ab illo ut ipsum sit una persona cum illo; sic
Abbreviated transcription (Latin):
hõ ẽ corpꝰ. Serũ ẽ qͥa id qͦd sensificatũ ẽ in
hoĩe. & de humo sũptũ ẽ. ipsũ ẽ corpus.
homo ẽ ꝑsona. Serũ ẽ qͥa id qͦd ab humo
sumptũ ẽ. animȩ iunctũ ẽ in ꝑsona. hoc
totũ usis dicendi ht̃. & scałm eum modũ
qͦ uere dr̃. sine inconuenientia ꝓ uerita¬
te recipi pot̾. It̾um dicamꝰ. Homo ẽ aĩa.
Non hoc usus loq̃ndi recipit. qui formatꝰ
est scł̾m modũ sentiendi. Solũ enĩ corpꝰ
in homine uidet᷑. & in solo corꝑe homo
pus & anima partes nominant᷑. Ecce gͥ
concedamꝰ. qd̾ usus loq̃ndi affert. homo ẽ
non ẽ anima. nunqͥd similit̃ concedemꝰ.
hõ mortuus ñ ẽ homo: homo enĩ uiuens
homo ẽ. Si autẽ hõ mortuus ñ ẽ homo:
gͦ ho qñ uiuere desinit. hõ ẽẽ desinte.
S qͥd ẽ qd̾ uiuere desinit nisi qͦd morit᷑:
Quid autẽ morit᷑. nisi solũ corpꝰ qͦs ab ani¬
ma deserit᷑ : Anima enĩ ñ morit᷑ nec ui¬
uere desinit: etiã qñ uiuificare desinit.

Expanded text:
o est corpus. Verum est, quia id quod sensificatum est in homine et de humo sumptum est, ipsum est corpus. Homo est persona. Verum est, quia id quod ab humo sumptum est animae junctum est in persona. Hoc totum usus dicendi habet, et secundum eum modum quo vere dicitur, sine inconvenientia pro veritate recipi potest. Iterum dicamus homo est animal. Non hoc usus loquendi recipit, qui formatus est secundum modum sentiendi. Solum enim corpus in homine videtur, et in solo corpore homo pus et anima partes nominantur; ecce igitur concedamus quod usus loquendi affert. Homo est non est anima. Nunquid similiter concedemus homo mortuus non est homo: homo enim vivens est homo. Si autem homo mortuus non est homo, ergo homo quando vivere desinit homo esse desinit. Sed quid est quod vivere desinit, nisi quod moritur? Quid autem moritur, nisi solum corpus quod ab anima deseritur? Anima enim non moritur, nec vivere desinit, etiam quando vivificare desinit.
Abbreviated transcription (Latin):
tionalis sub̾a dicit᷑. Homo enĩ scdm ani¬
mã tantũ r̾onalis ẽ: quia animã r̾onalẽ
habet. Anima autẽ scd̾m se rationalis ẽ:
quia ipsa in se rõnẽ. uł rationalitatẽ .i.
rationis capacitatẽ habet. Sic itaq ratio¬
tũ natura simplex ẽ. c̾̃positionẽ partiũ
ñ habens. & naturȩ sĩplicis ẽ eiusdẽ pro¬
pͥetatis. plura ñ continens. Hic itaq sp̃c
rationalis ꝓprie ꝑsona dicit᷑. & numero
discretus. & ratione discernens. Sic enim
ꝓnuntiantẽ. uł iudicantẽ se intelligamꝰ. Ec¬
hic magna questio. neq ambiguitas intelli¬
gend̃i. ubi qͦd ẽ totũ unũ ẽ. In homine aittẽ
ñ ead̾e ratio occtrrit. ubi quidẽ duo sunt.
& tñ ꝑsonȩ duȩ ñ sunt: s una ꝑsona caro
& anima. hic autẽ quidã tã multipliciter
delirasse inueniunt᷑ solis u̾bis adherentes:
ut ñ facile uerborũ inuoluchra iudicari
potuissent: nisi infine error se manifestus
ostenderet. dicunt hominẽ totũ quoddã ẽẽ

Expanded text:
tionalis substantia dicitur. Homo enim secundum animam tantum rationalis est; quia ipse animam rationalem habet. Anima autem secundum se rationalis est; quia ipsa in se rationem vel rationalitatem, id est rationis capacitatem habet. Sic itaque ratiotum natura simplex est: compositionem partium non habens, et naturae simplicis est ejusdem proprietatis plura non continens. Hic itaque spiritus rationalis proprie persona dicitur, et numero discretus, et ratione discernens. Sic enim pronuntiantem, vel judicantem se intelligamus. Echic magna quaestio neque ambiguitas intelligendi, ubi quod est totum unum est. In homine autem non eadem ratio occurrit, ubi duo quidem sunt, et tamen personae duae non sunt, sed una persona caro et anima. Hic autem quidam tam multipliciter delirasse inveniuntur, solis verbis adhaerentes, ut non facile verborum involucra judicari potuissent, nisi in fine error se manifestus ostenderet. Dicunt hominem totum quoddam esse
Abbreviated transcription (Latin):
sicut a quibꝰdã facta ẽ & ꝓbata. quia ꝑso
na indiuiduũ ẽ rationalis sub̃ȩ. Ecce
dicamꝰ scłm nos. quia ꝑsona hoc ẽ. Bene
diffinitũ ẽ scđm nos qͥd sit ꝑsona. Scł̃m
nos ita dicamꝰ. Nã qͦd supͣ nos ẽ: om̃modi¬
ci ñ potest. Indicibile ẽ: quia incõp̾hen¬
sibile ẽ. Scd̃m nos gͦ dicamꝰ. ꝑsona est
indiuiduũ rationalis subȩ. Quȩ ẽ ratio¬

Expanded text:
sicut a quibusdam facta est et probata, quia persona sicut a quibusdam facta est et probata, quia persona est individuum rationalis substantiae. Ecce dicamus secundum nos quod persona hoc est. Bene diffinitum est secundum nos quid sit persona. Secundum nos ita dicamus. Nam quod supra nos est, dici omnino non potest. Indicibile est, quia incomprehensibile est. Secundum nos ergo dicamus: Persona est individuum rationalis substantiae.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ circa hȩc .&. laborat hõ in suo. qui pene
nichil intelligere nouit. nisi hoc: & scd̾m
hoc qdđ dicere nouit. Querunt hoc coti¬
die hoĩes qͥd dicendũ sit: & qͥd credendũ
raro. Querunt si locutio illa bona ẽ. & si
locutio illa recipienda ẽ: & si ꝓbanda ẽ lo¬
cutio illa. In moneta uerboꝵ positi sunt.
& cucurrit multitudo magna sermonũ.
& infinita ꝑplexio: quia iudiciũ sp̃c a
littã trahere uolunt. ñ iudiciũ lut̃ȩ a sp̾u.
Nesciunt enĩ quia sp̃c litterã iudicare de¬
bet. ñ litta sp̾m sic̃ scriptũ ẽ. Spiritalis
iudicat om̃ia. & ipse a nemine udicat᷑.
Laborant gͦ in iudicio dicendi: quia sp̃m ñ
habent intelligendi. Solunt habere iudi¬
ciũ  sp̃m habere nolunt: sine quo recte ui¬
dicare ñ posst̃. ꝓpt̾ea laborant indicendo.
& ueniunt alia & alia dicenda de illo: qd̾
unũ intelligendũ ẽ. Querunt qͥd sit ꝑsona
ꝙ. adducunt deinde diffinitionẽ ꝑsonȩ.

Expanded text:
est circa haec; et laborat homo in suo, qui pene nihil intelligere novit, nisi hoc et secundum hoc quod dicere novit. Quaerunt hi quotidie homines quid dicendum sit, et quid credendum raro. Quaerunt an locutio illa bona est, et an locutio illa recipienda est, et an probanda est locutio illa. In moneta verborum positi sunt, et concurrit multitudo magna sermonum, et infinita perplexio; quia judicium spiritus a littera trahere volunt, non judicium litterae a spiritu. Nesciunt enim quia spiritus litteram judicare debet, non littera spiritum. Sicut scriptum est: Spiritualis judicat omnia, et ipse a nemine judicatur . Laborant ergo in judicio dicendi, quia spiritum non habent intelligendi. Volunt habere judicium, et spiritum habere nolunt, sine quo recte judicare non possunt. Propterea laborant in dicendo, et veniunt alia et alia dicenda de illo quod unum intelligendum eum. Quaerunt quid sit persona, et adducunt deinde definitionem personae,