comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
asseris a me extirpandũ intꝰ ẽ. ocłs iste nefan
entia fixus. Quali arte eum ualebo eruere qͥ
nec inanu contingi potest. nec digito erui aut
euelli. Nis ostendã tibi manum et digitum et
artẽ qua possit euelli : Quando ꝑcussisti pug¬
nis muilẽ: induxisti in te peccata ocłoriun
Quando porrexisti manũ tuã ad subleuandũ
humilẽ. ad sanandũ inopẽ. eruisti de corde tuo
nequiciȩ ocłm qui te scandalizabat. Uides qͣli
manu cdigitoq et arte noxiꝰ ille euellit᷑ ocłs.
qui te de dextro dirigit in sinistrũ: Dulcia
sunt uicia dum in actu sunt: s fiunt ꝓtinꝰ
amara post actum. Mel inquit stillat ex la¬
biis meretricis. Et hoc dulce ad tempꝰ quidẽ
iungit gulam: impingat fauces. Nouissime
uͦ corrigitur in amaritudinẽ fellis. et qđ fuit
dulce ad tempus fit amarum in fine. Fẽsti¬
na qͥ: et ne tardus existas ad corrigendũ te.
de sinistra in dexterã. Ce cidisti ꝑ ocłm: sur¬

Expanded text:
asseris a me extirpandum, o ulus iste nefandasseris a me extirpandum, o ulus iste nefandentiae fixus, quali arte valebo eum eruere qui nec manu contingi potest, nec digito erui aut evelli? Vis ostendam tibi manum, et digitum, et artem qua possit evelli? Quando percussisti pugnis humilem, induxisti in te peccati oculum, quando porrexisti manum tuam ad sublevandum humilem, ad satiandum inopem, eruisti de corde tuo nequitiae oculum qui te scandalizavit. Vides quali manu, digitoque et arte noxius ille evellitur oculus qui de dextro dirigit in sinistrum? Dulcia sunt vitia dum in actu sunt, sed sunt protinus amara post actum. Mel, inquit, stillat ex labiis meretricis , et hoc dulce. Ad tempus quidem ungit gulam, impinguat fauces, novissime vero convertitur in amaritudinem fellis; et quod fuit dulce ad tempus, fit amarum in fine. Festina igitur, et ne tardus existas ad corrigendum te de sinistro in dextrum. Cecidisti per
Abbreviated transcription (Latin):
tibi concessum. cuiꝰ beneficio lum̃ uides.
Ornat᷑ ẽ capitis. speculũ ẽ membrorũ. totiꝰq
corꝑis fenestra gratissima. Noli hunc inculpa¬
de corde. Guelle ñ aspeccum corporeũ: s coneu¬
piscentie cͥmen. Non est ussus oculũ delere:
s cͥmen euellere. Dext̃ fuit oculus. quando tͥ
et polluit: S erue euui contraria fortitudine.
Noli de uuluere cogitare: s ad uincendũ te
p̃cingere. Esto armiger penitentiȩ: et ꝓtinꝰ
euertes peccatum. Dulce fuit peccatum cum
delectaret anuã: s fiat minc tibi dulcior pe¬
nitudo. quȩ ñ solum delectet. s etiam mitͥat
animã. Concupisti malum. uicit te aspectꝰ.¬
suꝑauit te cupiditas ꝑpetrasti nefas. heret
animis tuis dext̃ ocłs. id est dulcedo peccati.
Erue ocłm istum sinistro conspectu consertũ.
qui te ñ illuminat s contenebrat: et de dextro
tranffert te in sinistrũ. S dicis. Malũ hoc qđ

Expanded text:
tibi concessum, cujus beneficio lumen vides? tibi concessum, cujus beneficio lumen vides? ornatus est capitis, speculum est membrorum, totiusque corporis fenestra gratissima! Noli hunc inculpade corde; evelle, non aspectum corporeum, sed concupiscentiae crimen: non est ussum oculum delere, sed crimen evellere. Dexter fuit oculus quando tibi et polluit. Sed erue cum contraria fortitudine. Noli te vulnerare cogitare, sed ad vincendum te praecinge. Esto armiger poenitentiae, et protinus evertes peccatum. Dulce fuit vitium cum delectavit animam; sed fiat tibi nunc dulcior poenitudo, quae non solum delectet, verum etiam nutriat animam. Concupisti malum, vicit te cupiditas, perpetrasti nefas! erit animus tuus dexter oculus, id est dulcedo peccati. Erue oculum istum, sinistro conspectu consertum, qui te non illuminat, sed contenebrat, et de dextro transfert te in sinistrum. Sed dicis: malum hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
et dexterã : Quid ẽ gͥ si oculus tuus dext̃ scan¬
dalirat te: Disce qͥd ẽ noc. Quando cõmitus
peccatũ ocło tibi ministrante. dulce tibi et
dextrum uidet᷑. S dextrũ hoc tunc corrige¬
tur. in sinistrũ. quando residente dño. et
discuciente peccata. &ꝑis int̾ multos alios
et ipse audire. Discedite a me maiedicti pec¬
catores ꝙ iniusti: in ignẽ ȩt̃nũ. Scandalira¬
uit te oculus. subripuit ut delinqueres. ꝑ
uisum: te implicauit. erue eum. Quid iu¬
bet eruere: Oculũ an peccatũ : Ocłm sug¬
gerentẽ cõmissum. Nunquit ocłs peccauit
quia uidit: An magis anma deliquit. qͥa
concupiuit: Ceterũ si ꝑ cuncta ꝑeccata uel
scandala ñ animi cupiditas repͥm̃da ẽ. sed
eruendus oculus qͥa uidit: nullus iam habi¬
turꝰ ẽ oculos. Non ẽ quisqͣm ut arbitror cui
ocłi remaneant. quia ñ ẽ inter mortales qͥ
ñ concupiscat. aut scandali ⁊etur. aut pec¬
cet. Homo ne inculpaueris occłm ad gr̃am

Expanded text:
 quid igitur si oculus tuus dexter scandalizat? disce quid est quod quando committis peccatum, oculo tibi ministrante, dulce tibi et dextrum videtur. Et dextrum hoc tunc corrigitur in sinistrum, quando residente Domino et discutiente peccata coeperis inter multos alios et ipse audire: discedite a me, maledicti, peccatores injusti, in ignem aeternum. Scandalizavit te oculus, subripuit, delinquis, per visum te implicavit? erue eum. Quid jubet eruere? oculum, an peccatum? Oculum suggerentem commissum. Nunquid oculus peccavit quia vidit; an magis animus deliquit quia concupivit? Caeterum si per cuncta peccata vel scandala non animi cupiditas reprimenda est, sed effodiendus est oculus quia vidit, nullus jam habiturus est oculos. Non est quisquam ut arbitror cui oculi remanebunt, quia non est inter mortales qui non concupiscit, aut scandalizatur, aut peccat. Homo, inculpaveris oculum ad gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
meis: et omnes iniquitates meas dele. Quare :
Quia delictum meũ contra me ẽ semꝑ. Scͥptũ
ẽ in corde meo. figuratum ẽ sub ocłis meis. fi¬
xum ẽ in conscientia mea. Ablue tu qđ ego
hec infigura ꝓlata sunt. Indux speculum qͥn¬
quagesimi psalmi. in quo aspectui nr̃o. et pͥmi
temꝑis et scdi gemina imago resultat. pͥmi in
uenia signetur in adam. penitentiȩ munus

Expanded text:
meis, et omnes iniquitates meas dele. Quare? meis, et omnes iniquitates meas dele. Quare? quia delictum meum contra me est semper. Scriptum est in corde meo, exaratum est sub oculis meis, fixum est in conscientia mea. Ablue, tu, quod ego Haec in figura plorata sunt; haec induxi in speculum quinquagesimi psalmi, in quo ad aspectum nostrum et primi temporis et secundi gemina imago resultat: primi in icationis venia signetur in Adam, poenitentiae manus
Abbreviated transcription (Latin):
fectus. ꝓpͥum cõmissi delictum. De publico
ereptus laqueo. pͥuatũ incurri. Non ẽ iã fons.
nec aquȩ presidiũ. Quid faciã aut unde pia¬
bor : Nunquid merͦor iterum indulgentie tue
imbre ꝑfudi generaliq lauacri flumine dilui:
absit. non ego iam aquȩ munꝰ repetã. quo
redimo: ex meo me liquore ꝑfundo. Est in
me exiguus quidẽ humor: qui ñ me more
torrentis infũdit. s modico sudore irrorat.
Anguoris mei me gutis ablui queso. u̾borũ
quaq laua me ab iniusticia mea. Non iam
aqua s oꝑe laua me. ñ baptisinatis fonte. s
penitentie rore. quia delictũ meũ contra me
ẽ semꝑ. Hidi me cognoui factum meum. stat¬
ante me delictum. qđ me deformauit. Usque¬
quaq laua me ab iniusticia mea. quiꝰ cognoui
qđd feci. Quod ego cognoui: tu dignant̃ ignos¬
ce. Despice tu: qđ ego inspicio. Sufficit me uidẽ
hoc tibi displicuisse. Au̾te faciem tuã apeccatis

Expanded text:
fectus, proprium commisi delictum, de publico fectus, proprium commisi delictum, de publico ereptus laqueo, privatum incurri. Non est jam fontis nec aquae praesidium. Quid faciam, aut unde piabor? Nunquid mereor iterum indulgentiae tuae imbre perfundi, generalique lavacri flumine dilui? Absit. Non ego jam aquae munus repetam quod redimo, ex meo me labore perfundo. Est in me exiguus quidam humor, qui non me more torrentis infundit, sed modico sudore inrorat. Laboris mei me guttis ablui quaero, verboruequaque lava me ab injustitia mea: non jam aqua, sed opere lava me; non baptismatis fonte, sed poenitentiae rore. Quia delictum meum contra me est semper. Vidi me: cognovi factum meum, statante me delictum quod me deformavit. Usquequaque lava me ab injustitia mea, quia cognovi quod feci: quod ego cognovi, tu dignanter ignosce. Despice, tu, quod ego inspicio. Sufficit me videre hoc. Tibi displicui: averte faciem tuam a peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
a et a delieto meo munda me. luud publicũ:
hoc pͥuatũ. Illud gr̃ȩ. hoc clem̃tiȩ. lilud õtũ ħ
singuiare. Lilud misticũ: hoc morale. Abluet᷑
adam in corꝑe xpi: ut ueterẽ abiciã hominẽ
et induã nouũ. Abluet᷑ et dauid in corde com¬
puncto. ut reformet in se speciem. quã cͥmen
fuscauit. Iue renouat᷑ in fonte: iste reꝑatur
in fletu. Illum gr̃a curauit: istũ gemit᷑ refor¬
mauit. qui cõmissũ suũ hirsuto corꝑe dolet.
et lugens peccati sui ante se pingit imaginẽ
itam asserens. Usqueqͣq laua me ab iniusti¬
cia mea. Quare usq quaq : Quia iniquitatẽ.
meam ego agnosco: et delictum meũ contͣ
me ẽ semꝑ. Tanquan si ita diceret. Sanauera ᷤ
me dñe iam ante in patre meo adani: quando
m̃bra illiuis inte suscepta tinxisti infonte ablu¬
isti in flumine. Liber existebam beneficio tuo.
nec poterã indulta michi grã retineri. Iterũ
enĩ in me ipso erraui. a patris delicto liber ef¬

Expanded text:
e. Illud publicum, hoc privatum. Illud gratiae, hoc clementiae. Illud omnium, hoc singulare. Illud mysticum, hoc morale. Abluitur Adam corpore Christi, ut veterem abjiciat hominem et induat novum. Abluitur David in corde compuncto, ut reformet in se speciem quam crimen fuscavit. Ille renovatur in fonte, iste reparatur in fletu. Illum gratia curavit, istum gemitus reformavit. Qui commissum suum hirsuto corpore dolet; et lugens peccati sui ante se pingit imaginem, ita asserens: Usquequaque lava me ab injustitia mea. Quare usquequaque? Quia iniquitatem meam agnosco, et delictum meum contra me est semper. Tanquam si ita diceret: Sanaveras me, Domine, jam ante in patre meo Adam, quando membra illius in te suscepta tinxisti in fonte, abluisti in flumine. Liber existebam beneficio tuo, nec potui indultam mihi gratiam retinere. Iterum enim in me ipsum erravi. A patris delicto liber ef
Abbreviated transcription (Latin):
dabor. Culpa enun mea nobruit. unmo cͥm̃
p̃uaricacionis fedauit : s asꝑges me ẏsopo.
id ẽ aqua uiua et mundabor. Asꝑges me
aqua filii tui. sacrosanguine mixta. et mũ¬
dabor: lauabis me et suꝑ niuẽ dealbabor.
Lauabis me in illo uenturo fonte. et mi¬
stico flumine: in quo ñ solum cͥmen meũ
extinguetur. s et candor meus quẽ receptu¬
rus sum. etiã suꝑ niuẽ excellit. futurũ ẽ
genitor. ut mittas filium tuũ unigenitũ.
qui auferat malum de mundo. qđ ꝑ me ur
troductum ẽ: et ñ fraudantur filii in facino¬
re patris. lue aꝑit uiam salutis. ille reserat
remissionis fontem. et cͥmen meum abluit in
aqua et sp̃u. Asꝑget me graciȩ suȩ guitis. et
mundabor: lauabit me ignifero flumine. et
suꝑ niuẽ dealbabor. Hȩc est in pͥmo temꝑe
remissio generał. Uideanius quid in scdo idẽ
psalmista declarat. Usq quaq laua me ab in¬
iusticia mea: et adelicto meo munda me.

Expanded text:
. Culpa enim mea me obruit, imo crimen . Culpa enim mea me obruit, imo crimen praevaricationis foedavit. Sed, asperges me hyssopo, id est aqua viva, et mundabor. Asperges me aqua Filii tui sacro sanguine mixta, et mundabor. Lavabis me, et super nivem deabbabor? Lavabis me in illo venturo fonte et mystico flumine in quo, non solum crimen meum exstinguetur, sed et candor meus quem recepturus sum, etiam super nivem excellet. Futurum est, Genitor, ut mittas Filium tuum unigenitum, qui auferat malum de mundo, quod per me introductum est, et non fraudentur filii in facinore patris. Ille aperiet viam salutis, ille reserabit remissionem fontis, et crimen meum abolebit in aqua et Spiritu. Asperget me gratiae suae guttis, et mundabor. Lavabit me ignifero lumine, et super nivem dealbabor. Haec est primo tempore remissio generalis: videamus quid in secundo. Item Psalmi declarant: Usquequaque lava me ab injustitia mea, et a delicto meo munda me ,
Abbreviated transcription (Latin):
mum a serpente suggestum. in fonte intin¬
xit. in flumine aboleuit: in carne cremau.
Tulit debitũ inus. et donauit indulgentiã
cunctis. Caput curauit: et sanata sunt omĩa
membra. Uerum ab hoc fonte: indulgentiã
generalẽ. Alud iam exorit᷑ tempꝰ. Cõmissa pec¬
cata ñ aqua delet: s penitudo remittit.
Et hoc tempus utrũq : psalmista dauid in
qͥnqͣgesimo psalmo notauit. Primum tempꝰ
posuit usq ad xp̃m. Loquit᷑ in ꝑsona adam.
Et quid dicit : Incerta inquit et occulta sapi¬
entiȩ tuȩ manifestasti mͥ. Et que sunt ista :
Incertũ fuit adam saluari collapsum in mortẽ
s manifesta facta ẽ et redemptio eiꝰ in carne.
et remissio eiꝰ in aqua. Uide in spu. quomͦ elem̃¬
tia missa ꝑ unigenitũ. et patrẽ recepit de cri¬
mine: et filios donauit saluti. Ecce incerta
sapientiȩ tuȩ : quȩ michi tua dignacio reue¬
lauit. Quid gͦ adam: Ipse ẽ qui ꝑ xp̃m exul¬

Expanded text:
mum, a serpente suggestum, in fonte intinmum, a serpente suggestum, in fonte intinxit, in flumine abolevit, in carne cremavit. Tulit debitum unius, et donavit indulgentiam cunctis. Caput curavit et sana sunt omnia membra. Verum ab hoc fonte vel indulgentia generali aliud jam exoritur tempus: commissa peccata non aqua delet, sed poenitudo remittit. Et hoc tempus utrumque psalmista David in quinquagesimo psalmo notavit. Primum tempus posuit, ubi per Christum loquitur in persona Adam. Et quid dicit? Incerta, inquit, et occulta sapientiae tuae manifesta mihi. Et quae sunt ista? Incertum fuit salvari Adam lapsum in mortem, sed manifesta facta est, et redemptio ejus in carne et remissio ejus in aqua, vidi in spiritu quomodo clementia tua missa per unigenitum, et patrem recepit de crimine, et filium donavit saluti. Ecce incerta sapientiae tuae, quae mihi tua dignatio revelavit? Quid ergo Adam? Ipse est qui per Christum exsul
Abbreviated transcription (Latin):
num dei: in ista labor hominis. In illa bap-¬
tisma: in ista penitudo. Et quȩ sunt ista teni¬
pora: Debent agnosci. Tempꝰ pͥmum ẽ ab adã
usq ad xp̃m. Tempus scd̾m ẽ: a xp̃o usq ad eon¬
sũmationẽ scłi. Hec sunt duo tempora. In pͥ¬
mo quid ẽ: Peccatũ adam. qđ xp̃c soluit. In
scdo qͥd: Peccata ꝓpͥa: quȩ labor hominũ et
solucitudo extinguit. lilua generale ẽ. hoc
speciale. Aduerte qđ dr̃. Peccatũ adã qđ infili¬
is eius ꝓfecit: diuma clem̃tia abstulit. Sar¬
cinã illam in se susceptã saluator eu̾tit.
Quando: ln pͥmo tempore. Ubi: in fonte bap¬
tismatis. fluuioq iordanis : ubi clamans bap¬
tista digito ostendit celestẽ pͥncipẽ dicens. Eece
agnus dei : eoce qui tollit peccatum mundi.
Peccatũ mundi quidẽ: Delictũ adã: ꝑ tradu¬
cẽ seminis ad filios deuolutũ. Agnꝰ qͥ dei xp̃c
tinctus in flumine: tulit noxiã sarcinam
a patre in filios diriuantẽ. Nefas illud pessi¬

Expanded text:
num Dei, in ista labor hominis. In illa baptisma, in ista poenitudo. Et quae sunt ista tempora debent agnosci. Tempus primum est ab Adam usque ad Christum. Tempus secundum est a Christo usque ad consummationem saeculi. Haec sunt duo tempora. In primo quid est? Peccatum Adam, quod Christus solvit. In secundo? quid? peccata propria, quae labor hominum et sollicitudo exstinguit: illud generale est, hoc speciale. Adverte quod dicitur: Peccatum Adam quod in filiis ejus permansit, divina clementia abstulit. Sarcinam illam in se suscepit Salvator, et evertit: quando? In primo tempore. Ubi? In fonte baptismatis, fluvioque Jordanis. Ibi clamabat Baptista, digitoque ostendebat coelestem Principem, dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Peccatum mundi quid est? Delictum Adam per traducem seminis ad filios devolutum. Agnus igitur Dei Christus; tinctus in flumine, tulit noxiam sarcinam a Patre in filios derivantem. Nefas illud pessi
Abbreviated transcription (Latin):
catur plerumq anima in hoc corporet la¬
queo et si uelit et si nolit. nec lib̾atur spon¬
te. nͥ diuino suffragio ꝑpenitudinẽ suppli-¬
cans. ut ait idẽ ꝓpħa. Benedictus dñs qͥ ñ de¬
dit nos in capturã dentib eorũ : anima nr̃a
sic̃ passer erepta ẽ de laqueo uenantiũ. La

Expanded text:
catur plerumque anima in hoc corporeo lacatur plerumque anima in hoc corporeo laqueo, et si velit, et si nolit, nec liberatur sponte, priusquam divino suffragio per poenitudinem supplicans, ut ait iterum propheta: Benedictus Dominus, qui non dedit nos in captione dentibus eorum: Anima nostra sicut passer er
Abbreviated transcription (Latin):
et unam pestilentiȩ. Penitentiȩ quidẽ fructus.
ac si triticum congregat in tuũ ꝓfectum: pęc¬
cata uͦ tua quasi pestilentiȩ paleas comburet
igni in extinguibili. Hȩc ẽ pͥuata remissio.
intuno corde ꝓuocata: et penitudo adqͥsita.
Multa sunt repetenda: plurima replicanda.
Genus hominũ fragile ẽ et lubrico semꝑ
gressu incedit. Natura corꝑalis obnoxia ẽ re¬
b contraria passionib Etenin diu̾sis uiciis
subiacet : nec tantũ de ꝓp̾a puritate. qͣntũ
de diuina pietate dirigitur. Et si nodie quis
confidat de merito. de robore animi. de iugo¬
re uiscerum: crastino fallitur ac decipitur.
dinẽ p̃mit. et claritatẽ contaminat. Laque¬
us ẽ semꝑ imminens: iugit̃q insidians. La¬
queus ẽ pestifer: lapsus ẽ ostensus in uia. Et
inde ẽ qđ clamat ꝓpħa. In uia hac qua am¬
bulabam: occultauerunt laqueũ mͥ. Et it̃m
Iuxta semitã scandalũ posuerunt mͥ. Impli¬

Expanded text:
et unam pestilentiae. Et poenitentiae quidem fructus, et unam pestilentiae. Et poenitentiae quidem fructus, ac si triticum, congerit in tuum profectum; peccata vero tua, quasi pestilentiae paleas, comburit igni inexstinguibili . Haec est privata remissio, intimo corde provocata, et poenitudine acquisita. Multa sunt repetenda, plurima replicanda. Genus hominum fragile est, et lubrico semper gressu incedit. Natura corporalis obnoxia est rebus contrariis: passionibus etenim diversis ac vitiis subjacet: nec tantum de propria puritate, quantum de divina pietate dirigitur. Et, si hodie quis confidat de merito, de robore animi, de vigore viscerum, crastino fallitur ac decipitur. dinem premit et claritatem contaminat. Laqueus est semper imminens jugiterque insidians; laqueus est pestifero lapsu protensus in via. Et inde est quod clamat propheta: In via hac qua ambulabam, occultaverant laqueum mihi . Et iterum: Juxta semitam, scandalum posuerunt mihi . Impli
Abbreviated transcription (Latin):
num cȩlorum. Ñ potest quis suꝑni imꝑii ha¬
b̾e apicẽ. hab̾e fastigium. nͥ fuerit penitentiȩ
suffragio fultꝰ. Ad signi suꝑni penitralia ñ ꝑue¬
nit quisqͣm: nͥ egerit penitentiã. Reperit adhuc
baptista. Ego quidẽ baptizo uos inaqua in
penitentiã. s alt̃ ẽ post me ueniens. qui uos bap¬
tizabit in igne et spũ scõ. Noli iam querere. ne
q ioħem. neq iordanẽ : ipse tibi esto baptista.
Pollutus es post lauachrum: uiciata sunt uis¬
cera tua. contaminata ẽ anima. Tingue te
aqua pęnitentiȩ: ablue te habundantia la¬
cͥmarum. exuberet fons compunctionis intus.¬
in extremis tuis exundent aquȩ uiuȩ in fini¬
briis tuis preꝑate uenienti dño. et ipse baptizat
in sp̃u scõ et igne. habens uentilabrũ in manu
sua. qđ est in spectio uł pondatio pęnitudinis ac
peccati. Ipse ꝑpendit in te utrũq pondus: ipse
inspicit in te molẽ et molẽ. unam pęnitentiȩ

Expanded text:
num coelorum . Nemo potest superni imperii hanum coelorum . Nemo potest superni imperii habere apicem, habere fastigium, nisi fuerit poenitentiae suffragio fultus. Ad regni superni penetrabilia non pervenit quisquam, nisi egerit poenitentiam. Repetit adhuc Baptista: Ego inquit baptizo vos aqua in poenitentiam, sed alter est post me veniens, qui vos baptizabit inque Joannem, neque Jordanem: ipse tibi esto Baptista. Pollutus es post lavacrum, vitiata sunt viscera tua, contaminata est anima? tinge te in aqua poenitentiae, ablue te abundantia lacrymarum, exuberet fons compunctionis in extis tuis: exundent aquae vivae in fibriis tuis. Para te venienti Domino, et ipse te baptizabit in Spiritu sancto et igni, habens ventilabrum in manu sua : quod est inspectio vel ponderatio poenitudinis ac peccati. Ipse perpendit in te utrumque pondus, ipse inspicit in te molem et molem: unam poenitentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
uestitus es ueste alba. et unctus es unguento
iudicẽ et arbitrem. deditq tibi nociciã. ut
possis discernere bonũ et malum id ẽ inter
meritũ et peccatũ. Et quia non poteras magna
in membroꝵ corꝑisq compage liber existere
apeccato. unmunisq ẽẽ a noxa pꝰ baptisma.
remedium tuũ in te ipsum aptauit remissi¬
onem post arbitriũ tuũ posuit: ut ñ queras
sacerdotẽ cũ necessitas flagitauerit. s ipse iã
ac si scitus ꝑspicuusq magister errorẽ tuum
intra te emĩdes. et peccatum tuũ pęnitudi¬
ne abluas. ltaq desinat duricia. cesset desꝑacio.
desinat ignauia. fõns ninq̃m deficit. aqua intꝰ
est. ablucio marbitrio ẽ. scĩficatio in sollercia ẽ.
remissio in rore ẽ lacͥmarum. Noli te resoluere
qui sic uociferatur in heremo. et penitrabili
clamore desertas hominũ m̃tes exagitat dicens.
Penitentiam agite: apꝓpinquauit enim reg¬

Expanded text:
vestitus es veste alba, et unctus es unguento vestitus es veste alba, et unctus es unguento tibi judicem et arbitrium; deditque tibi notitiam ut possis ex te discere bonum et malum; id est inter meritum et peccatum. Et quia non poteras, manens in membris corporisque compage, liber existere a peccato, immunisque esse a noxa, post baptisma remedium tuum in te ipso statuit, remissionem in arbitrio tuo posuit, ut non quaeras sacerdotem cum necessitas flagitaverit; sed ipse jam, ac si scitus perspicuusque magister, errorem tuum intra te emendes, et peccatum tuum poenitudine abluas. Itaque desinat duritia, cesset desperatio, desinat ignavia, fons nunquam deficit, aqua intus est, ablutio in arbitrio est, sanctificatio in solertia est, remissio in rore lacrymarum. Nolite solvere in qui sic vociferatur in eremo, et penetrabili clamore desertas hominum mentes exaggerat dicens: Poenitentiam agite, appropinquavit enim reg
Abbreviated transcription (Latin):
Signum accepisti de fonte. ñ desꝑacionis. s mi
seracionis. ñ defectionis. s remissionis: ñ ut ñ
acceperunt iudei. auaie: Circumcisionis. Sig¬
mim acceꝑunt et xp̃iani. Quale: miserationis.
Ecce signum et signum. In uideis circuncisio
carnis: in xp̃ianis circuncisio cordis. S satis
hec illa prestantior. In illa sanguis incisionis.
in hac aqua remissionis. Ibi plaga carnis: hic
palma pietatis. Ibi obseruantia rigida: hic
indulgentia regia. Et hoc utrumq signaculũ
xp̃c pendens inpatibulo p̃notauit: quando de
uulne suo. &e aquam edux ⁊ sanguinẽ. ut sãguiᷤ
signacłm daret iudeis. aqua uero indicium gen¬
tibus xp̃ianis. Signũ ergo & tu accepisti de fõte.
ñ uidaicũ s euãgłicum. Ex illa die. illaq hora.
qua egressus es de lauachro: ipse tibi ẽ. fons uigis
&e diurna remissio. Non habes opus doctore. ñ
dextͥa sacerdotis. Mox ut ascendisti de sac fonte

Expanded text:
signum accepistisignum accepistiserationis, non defectionis sed remissionis, non acceperunt Judaei: quale? circumcisionis. Signum acceperunt et Christiani: quale? miserationis. Ecce signum in Judaeis: circumcisio carnis; in Christianis circumcisio cordis. Sed satis haec illa praestantior. In illa sanguis incisionis, in hac aqua remissionis. Ibi plaga carnis, hic palma pietatis. Ibi observantia rigida, hic indulgentia regia. Et hoc utrumque signaculum Christus pendens in patibulo praenotavit, quando de vulnere suo et aquam eduxit et sanguinem . Ut sanguinis signaculum daret Judaeis, aquae vero indicium gentibus Christianis. Signum ergo tu accepisti de fonte, non Judaicum sed evangelicum. Ex illa die illaque hora qua egressus es de lavacro, ipse tibi es fons jugis et diuturna remissio. Non opus habes doctore, non dextra sacerdotis. Mox ut ascendisti de sacro fonte,
Abbreviated transcription (Latin):
querere et saluare. Tu desꝑas. quando ille non
despicit: Conscientiam tuã formidas: Quid
estimas eẽ undam aquȩ. quȩ te peꝑit: Nuuqͥd
aqua ẽ medica. aut unda ẽ in causa : Absit.
S disce misteriũ. Prudentia tua fons ẽ in te.
intellectus tuus aqua ẽ mundans. Habes as¬
pectum cordis. ut uideas temet ipsum. Acce¬
pisti mentẽ altiora petentẽ. Sta in altitudine
m̃tis tuȩ. quasi imago dei: ne de speculo hoc
et sensum de deo concessum. delib̾a tecum c̃
sis imago dei. qͦmͦ possis extingui. Si ẽ in te
prudentia. si habes arbitriũ et ꝓpͥum m̃tis con¬
erit penitentiȩ fons. et baptisma. et remissio.
qui mnqͣm in te nec desinit nec deficit. Quid
ambiguus estuas. quid resolueris animo. et init̃
inepta tedia conscientiȩ tuȩ fatigatus torres¬
cis÷ Peccasti post fontẽ. lapsus es post baptisma:
fecisti crimen post indulgentiã generalẽ. Quid
nunc: Perut iam spes: slunqͥd exclusa ẽ remis¬
sio: Non ẽ ita o homo. Quo circunduceris:

Expanded text:
egere: quare tu desperas, quando ille non despicit? Conscientiam tuam formidas, et adaestimas esse undam aquae quae te peperit? Nunquid aqua est media, aut unda in causa? Absit! sed disce mysterium. Prudentia tua fons, et in te intellectus tuus aqua est inundans, habens aspectum cordis, ut videas temetipsum. Accepisti mentem altiora petentem; sta in altitudine mentis tuae quasi imago Dei, et de speculo hoc et sensum de Deo concessum. Delibera apud te, cum sis imago Dei, quomodo non possis exstingui. Si est in te prudentia, si habes consilium, et proprium mentis arberit poenitentia, et fons et baptisma, et remissio, qui nunquam in te nec desinit nec deficit. Quid ambiguus aestuas: quid resolveris animo, et inter inepta taedia conscientiae tuae fatigatus torpescis? Peccasti post fontem, lapsus es post baptisma, fecisti crimen post indulgentiam generalem: quid nunc? perit jam spes? nunquid intercepta est retributio? Non est ita homo! Quid circumduceris?
Abbreviated transcription (Latin):
requiro. aut quid expeto adhuc: Uoi quero
fontẽ aut ubi inuenio baptisma: Nunquid
ẽ respect᷑ ad aquam.  Nunquid recipit me
adhuc unda. ut me reformet in utero aquȩ
et pariat in nocentẽ: An forte querere debeo
ahuc dex̾eram sacerdotis. qui me mergat in
honere pregrauat᷑. S quȩ sunt hȩc u̾ba tua:
Onomo cognosce te ẽẽ imagiẽ dei. Sapien

Expanded text:
requiro, aut quid exspecto adhuc: ubi quaero requiro, aut quid exspecto adhuc: ubi quaero fontem, aut ubi invenio baptisma? Nunquid est respectus ad aquam? nunquid recipiet me adhuc unda, ut me reformet in utero aquae et pariat innocentem? Aut forte quaerere debeo adhuc dexteram sacerdotis, quae me mergat in onere praegravatus! Sed quae sunt haec verba tua, O homo, cognos
Abbreviated transcription (Latin):
calor fidei peccato int̾ueniente ꝑfriaxit. m̃s
p̃pedita obstupuit. spes dep̃uata. liquescit. oĩsq
futuroꝵ intencio aporiata torpescit. dũ secum
unusquisq ꝑpendit. sibiq se importat. ac in¬
tra se soquit᷑ ita. Quid facturꝰ sum mͦ: Quid
suꝑagendum ẽ mͥ. aut quid restat spandum:
Redemptus fui et factus sum seruus. Liber
fueram: et factus sum seruus peccati. Etidi gr̃ã
largitoris : amisi beneficium redemptoris. Cla¬
ro corꝑe egressus sum de fonte: cinere me itu
inmundo ꝑfudi. limoq fedaui. Purus de gr̃a
ꝓditus. Error meus fecit me de filio famulũ.
de intimo inimicũ. de herede exterum. Hio
uestibuli fonte conscriptũ. Oq̃m infelix condi
minciaturum spoponderã: et hoc implere ñ
ualui. Malis quib carui in ipsis relapsus con¬
taminor. Euanglicam tunicam rurfus in pel¬
liciã cõmutaui. stolam meriti quam mundo
texuerã. labe uiciorum fuscaui: et nouum
hominẽ iterũ uetustate contexi. Quid nunc

Expanded text:
calor fidei peccato forte interveniente perfrixit. Mens perdita obstupescit, spes depravata liquescit, omnisque futurorum intentio aporiata torpescit, dum secum unusquisque perpendit, sibique reputat, ac intra se loquitur ita: Quid facturus sum modo, quid superagendum est mihi, aut quid restat sperandum? Redemptus fui, et factus sum servus; liber fueram, factus sum servus peccati; perdidi gratiam largitoris, amisi beneficium redemptoris; claro corpore egressus de fonte, coeno me iterum immundo perfudi, limoque foedavi. Purus de gratia perditus. Error meus de filio famulum, de intimo inimicum, de haerede exterum  Supvestibulo fontis conscriptum. O quam infelix conditolicis me renuntiaturum spoponderam, et implere non valui! Malis quibus carui, in ipsis relapsus contaminor! Evangelicam tunicam rursus in pellicia commutavi. Stolam meriti, quam mundam texueram, labe vitiorum fuscavi! et novum hominem iterum vetustate contexi. Quid nunc
Abbreviated transcription (Latin):
et solus sermo mutauit sensũ erus. Descendit ꝑti¬
naciter: ꝓꝑauit exultans ꝑauit hospiciũ. susce¬
pit uitȩ p̃sulẽ. et factus ẽ filius abrahȩ. Man¬
sit apud illum xp̃c. inspirauit illi ignẽ. secretoꝵ
Ignem dĩ sp̃cq sc̃i occulto ardore. amore dei
ecce dimidiũ bonorũ meorum do pauꝑib Au¬
disti quid dixit: Eece dimidiũ bonorum me¬

Expanded text:
et solo sermone mutavit sensum ejus. Descendit, peret solo sermone mutavit sensum ejus. Descendit, perniciter properavit, exsultans paravit hospitium; suscepit vitae praesulem, et factus est filius Abrahae. Mansit apud illum Christus, inspiravit illi ignem secretorum, ignem fidei, Spiritus sancti occultum ardorem, ut amore Dei ecce dimidium bonorum meorum do pauperibus. Audisti quid dixit? Ecce dimidium bonorum me
Abbreviated transcription (Latin):
p̃do. uide te uoluit tantũ. Nunquid de sola uisi¬
one debet saluari: Ascendit in arborẽ ut te ui¬
det. se autẽ necdũ uidit. actusq suos necdum
ingemuit. stunqͥd confessus ẽ mala sua. aut fla¬
gieia replicauit: Nunquid fleuit ante te. aut
fecit elemosinã in peccatis suis: Est adhuc hõ
ꝓfamis. et dicis illi. hodie in domo tua me ma¬
nere oportet : Hix adhuc te uide uł meruit. et
iam angulos eius usitas. hospiciũq amplecte¬
ris: uerũ hoc officii tui ẽ et indultissimȩ curȩ:
qui ñ uenisti iustos inuitare s peccatores cor¬
rigere. Manes cum publicanis. manducas cuni
peccatorib. iungeris cum iniustis. ut hac soci¬
etate quasi arte quadam eos conu̾tas et corrigas
ad satutẽ. Tachee descende inquit. quia hodie
apud de inquit manere me oportet. Et qͥd zache¬
us: Descendit confestim de arbore. iam u̾bo dñi
emendatior. Aspectus enim dñi em̃dauit p̃donẽ.

Expanded text:
praedo; videre te voluit tantum: nunquid de sola visipraedo; videre te voluit tantum: nunquid de sola visione jam debet salvari? Ascendit in arborem ut videret; si autem necdum vidit actusque necdum ingemuit, nunquid confessus est maculam suam, aut flagitia replicavit? Nunquid flevit ante te, aut fecit eleemosynam in peccatis suis? est adhuc homo profanus; et dicis illi: Hodie in domo tua me manere oportet? vix adhuc vel videre te meruit, et jam angulos ejus visitas hospitiumque amplecteris! verum hoc officii tui est, et indulgentissimae curae; qui non venisti justos invitare, sed peccatores corrigere. Manes cum publicanis, manducas cum peccatoribus, jungeris cum injustis, ut hac societate quasi arte quadam eos convertas, et corrigas ad salutem. Zachaee, descende, inquit, quia hodie apud te me manere oportet. Et quid Zachaeus? descendit confestim de arbore, jam verbo Domini emendatior. Aspectus enim emendavit praedonem;
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt diuine miscđiȩ indices. Nis scire qͦmͦ
isti uicerunt: et cͥminosa contagia euaserunt:
Saluatus ẽ publicanus. Qua manu: Nonne ꝑ
elemosinã: Recepta ẽ et meretrix. Quo p̃sidio:
Nonne ꝑ lacrimas: S causam replicem. Ingressus
inquit dñs iħc ꝑambulabat in iericho. Et ecce.
uir nomine ⁊acheus nomo peccator auarus. di¬
ues ex rapinis. et hic querebat uidẽ dñm iħm.
ut sciret quals eẽt. nec poterat eum uidẽ tur¬
barum obstipacione exclusus. Modicȩ namq sta¬
tinȩ erat. Contigit inuenire eũ arborẽ sicomorũ.
ascendit festinus et uidit. Quid uidit: Saluatorẽ
seli. Bene festinauit. optime ascendit. qui dum
auidus cepit uid̾e saluatorẽ. salutẽ ipsam quam
die namq in domo tua me manere oportet. Do¬
mine quid ẽ hoc qđ dicis : Nunquid ñ sũ fideł
quod ad talẽ hominẽ applicas: Publicanꝰ ẽ ⁊ a¬
cheus: immo pͥnceps publicanorũ. Peccator ẽ &

Expanded text:
facti sunt divinae misericordiae indices: vis scire quomodo facti sunt divinae misericordiae indices: vis scire quomodo isti duo vicerunt, et criminosa contagia evaserunt? Salvatus est publicanus: qua manu? nonne per eleemosynam? Recepta est meretrix: quo praesidio? nonne per lacrymas? Sed causam replicemus. Agnitusinus Jesus perambulat in Jerico: et ecce vir nomine Zachaeus , homo peccator, avarus, dives ex rapinis, et hic quaerebat videre Dominum Jesum, ut sciret qualis esset; nec poterat eum videre, turbarum obstirpatione seclusus: modicae namque staturae erat. Contigit invenire eum arborem sycomorum; ascendit festinus, et vidit. Quid vidit? Salvatorem saeculi. Bene festinavit, optime ascendit; qui dum avidus cupit videre Salvatorem, salutem ipsam quam die namque in domo tua me manere oportet. Domine, quid est hoc quod dicis? Nunquid non sunt fideles, quid ad talem hominem applicas? Publicanus est Zachaeus: imo princeps publicanorum, peccator est et
Abbreviated transcription (Latin):
fimesta disrũpit. Uidisti aquã elemosine. Uis
scire qd et luxuriȩ et libidini aqua ẽ : Peccatũ
corꝑis intestinũ: aquã habet contrariã. Upi:
Nonne inocłis: Et merito. De corꝑe de ocłis stil¬
lat aqua. quȩ totiꝰ corꝑis contractus dissoluit.
et abluit feditatẽ. Nam sic̃ peccatum qđ extra
corpus ẽ elemosina fulminat et extinguit. sic.
uiciũ unidinis qd m̃bra incestat. lacͥmarum u¬
b̾tas extirpat. Ergo peccatum qđ extra corpus
ẽ ꝓpͥum habet fontẽ elemosine. Et flagicium
qđ intra corpꝰ cõmittitur. suum habet fontẽ ex o¬
culis ꝓfluentẽ. Ut scias quia elemosina auariciȩ¬
Nammas restinguit. et libidine fuscata uscera
ꝓfusis tt̃m sietib abluunt᷑. meritũq receptaut.
S quamaui uerba mida : accipe euangłica do¬
cunta. accipe duos duorũ cͥminũ indices. habes
puhlicanum. habes et meretͥcẽ. Publicanũ in aua¬
cricia: meretricẽ in luxuria. Criminũ p̃sules.

Expanded text:
is scire quod et luxuria et libido in aqua est? Peccatum corpus incestat, nunc aquam habet contrariam. Ubi? nonne in oculis? et merito de corpore. De oculis stillat aqua quae totius corporis contractus dissolvit et abluit foeditatem. Nam sicut peccatum quod extra corpus est eleemosyna fulminatet exstinguit, sic vitium libidinis quod membra incestat lacrymarum ubertas exstirpat. Ergo peccatum quod extra corpus est proprium habet fontem eleemosynae, et flagitium quod intra corpus committitur suum habet fontem ex oculis profluentem: ut scias tu quia eleemosyna flammas avaritiae restinguit, et libidine fuscata viscera profusis iterum fletibus albent meritumque receptent. Sed quandiu verba innui? Accipe evangelica documenta; accipe duos duorum criminum indices. Habes publicanum, habes et meretricem: publicanum in avaritia, meretricem in luxuria. Criminum praesules
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃to aquȩ sacram̃tũ baptisini conse¬
crari institutũ ẽ: quia sola hec plenam
habet et ꝑfectam mnundationẽ. Alii liquores
om̃s aqua purificant᷑. et si quid alio quolibet
lquore tactũ fuerit : abluit᷑ ut emundetur.
ꝓpt̃ea in sola aqua sacram̃tũ emundationis
constat. sicut scriptũ ẽ. Nisi quis renatus fue¬

Expanded text:
elemento aquae sacramentum baptismi consecrari institutum est, quia sola haec plenam habet et perfectam mundationem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatus fue
Abbreviated transcription (Latin):
spẽ uitȩ et resurrectionis daret. Postea acͥcen¬
surus in celos. discipłos in mundum uniu̾sũ
misit docere et baptizare omtĩs gentes: ut uocaren¬
tur qui precedentẽ sequerent᷑ ad uitam. Hȩc
sunt sacram̃ta fidei xp̃ianȩ ab inicio condita.
in fine credenda. sine fine ꝓfutura. Hȩc sunt.
quib catecuminos imbuimꝰ. et eorũ qͥ sacra¬
m̃to nouitatis regenerandi sc̃. fidem salutari
confessione ꝓmendam exigimꝰ¬

Expanded text:
spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascenspem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam exigim
Abbreviated transcription (Latin):
tati et confusioni subiectus. mortalitatis iugũ
portat. pꝰ finẽ eius a corruptione lib̾atur. Sic gͥ
ab inicio nullo tempore sacram̃ta dĩ defuerunt.
quib fideł popłs ad ꝑceptionẽ inuisibilium nu¬
triretur. et excitaretur ad cognitionẽ. Ad ulti¬
mũ . uiͣ. etate de uirgine natus ẽ xp̃e : sic̃ sexta
die de tra uirgine pͥmus homo plasmatus.
lpse gͦ quasi consũmaturꝰ omĩa cũ ad iurilẽ eta¬
tẽ ꝑuenisset. tͥcesimo etatis suȩ anno a ioħe bap¬
tiratꝰ ẽ. non necessitate s dispensatione ut laua¬
chrũ emundandis scĩficaret. De hinc apłos mi¬
nistros euangłii conuocans. regnum celoꝵ uen¬
turũ predicare cepit: et nouissime consũmati¬
onẽ omniũ semet ipsum hostiam ꝓ mundi re-¬
demptione in ara crucis patri offerens. mortẽ
sustinuit. ut credentib in se mortis timorem
tolleret. et a morte surrexit ut ꝓ se morientib

Expanded text:
tati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum tati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a corruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum sexta aetate de virgine natus est Christus, sicut sexta die de terra virgine primus homo est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aetatem pervenisset, tricesimo aetatis suae anno a Joanne baptizatus est; non necessitate, sed dispensatione, ut lavacrum emundandis sanctificaret. Dehinc apostolos ministros Evangelii convocans regnum coelorum venturum praedicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus
Abbreviated transcription (Latin):
lationes ꝓbatus et glorificatus. pacͥs successo¬
rem filium religuit. ut ostendat᷑ quia ad futu-¬
rȩ pacis quietem ꝑuenire non possut. qͥ in
p̃senti uita contra temptationes et tͥbulatio¬
nes uincendas fortes non fuerunt. ꝓpt̃ hoc
qui in sabb̃o sco paschał sollempuitatis bap¬
tirandi sunt: iiii. ebdomada quadragesi¬
mał obseruationis quȩ continentiȩ nob̾ ar¬
ma ministrat. et in quarta eiusdẽ ebdomadȩ
feria catecizandi et exorcirandi deferunt᷑ ad
eccłiam : ibi audituri et instruendi qualit̃
contra spiritales nequicias sunt pugnaturi.
qͥa qui ad agonẽ in presenti uita uocant᷑.
in spe futurȩ quietis baptitant᷑. Quinta
etate popłs ꝓpt̾ peccata sua in babylonẽ
captiuus ducit᷑. et rursum miserante deo
pꝰ.lxx. annos soluto captiuitatis iugo. ad
t̾ram suam reuocat᷑. qm popłs dĩ qui in
hac uita quȩ septenario dierum uoluitur. uani¬

Expanded text:
lationes probatus, et glorificatus, pacis successolationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma ministrat et in quarta ejusdem hebdomadae feria catechizandi deferuntur ad ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spirituales nequitias sunt pugnaturi. quod quid ad agnitionem in praesenti vita vocantur, in spe futurae quietis baptizantur. Quinta aetate populus propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, et rursus Deo miserante poitatis jugo ad terram suam revocatur. Quoniam populus Dei qui in hac vitae quae septenario dierum volvitur, vani
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃ꝑationẽ et siguum redemptionis q̃ comple¬
ta ẽ in morte xp̃i. Prima namq etate abel
agnũ obtulit in sacrificio. figurã mortis xp̃i.
mergi non sunit. Tercia ȩtate abraham ꝓ filio
oblato arietẽ mactauit. sic̃ ds̃ pat̃ u̾bum suũ
ꝓ salute mundi obtulit. in quo tam̃ diuinita¬
te inuiolabili ꝑmnanente sola hitmanitas do¬
lorẽ mortis sustinuit. Postea eductꝰ ẽ popłs ifrł
de egypto ꝑ mare rubrũ in colũpna ignis et
nubis. sicut fideles dei de tenebris peccati li¬
b̾antur. renouati ꝑ sacram̃tũ baptismi xp̃i
sanguine consecratũ: ipsum fide seq̃ntes. in
quo ẽ et nubes humanitatis: et ignis diuini¬
tatis. Quarta ętate in ierłm regnũ popłi
dĩ sublimat᷑ temꝑale: prefigurans ȩt̃num.
in quo pͥnceps pacis pat̾ futuri scłi. fideles suos
ad uisionẽ et̃ne pacis introducet. Huiꝰ autem
regͣ eͣ xordiũ dauid extitit. qui ꝑ multas tribu¬

Expanded text:
in praeparationem et signum redemptionis, quae complein praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. mergi non sinit. Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribu
Abbreviated transcription (Latin):
non sit habitur᷑. Quod tam̃ qua ratione uł
auctoritate ꝓbes ignoro. S nos intim non
contendimꝰ. utrũ aliquis qui baptismi sacra¬
mĩtum ꝑceptur᷑ non ẽ ista hab̾e possit. hoc
solo dumtaxat constante. quia si quis eẽt qͥ
hec hab̾et. etiam sine uisibili saciam̃to aquę
ꝑire non possit. Multa sunt alia quȩ suꝑ hoc
approbandũ adduci potuissent. s nos quȩ
suꝑiꝰ in tractatu sacram̃torum ad id ipsum
eophitus nouieiꝰ intpretat᷑. seophytus
uocatur nꝑ ad fidem conuersus. siue rudis
in disciplina religiosȩ conu̾sationis. Nouit̃ ad
fidem conu̾si uisibilib sacram̃tis instruendi
sunt. ut ꝑ ea quȩ uident intelligant quȩ ñ
uident. Admonendi sunt eiusmodi. ut consid̾ent
nouam ñ ẽe fidem in qua noui st̃ ipsi: qm̃ ab
inicio mundi siẽ nullo temꝑe defuerunt fide¬
les et iusti m̃bra xp̃i. ita ab inicio nunqͣm
defueriuit sacram̃ta salutis. quȩ precesserunt

Expanded text:
non sit habiturus. Quod tamen qua ratione vel non sit habiturus. Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Sed nos interim non contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui haec haberet etiam sine visibili sacramento aquae perire non posset. Multa sunt alia quae super hoc approbandum adduci potuissent, sed nos quae superius in tractatu sacramentorum ad idipsum peophytus novitius interpretatur. Neophytus vocatur nuper ad fidem conversus, sive rudis in disciplina religiosae conversationis. Noviter ad fidem conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi membra Christi, ita ab initio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
co sententiã imꝓbandã. quia exemplũ correctũ
ẽ: gͦ falsum ẽ quod dixerat. effusionẽ sanguiniᷤ
uicem baptismi posse hab̾e. qͣm ad illud ꝓban¬
dũ exemplũ ipsum ꝓpositum ẽ. Non enĩ ait.
cum dicerẽ uioẽ baptisii posse hab̾e fidem. s
cum dicerẽ inquit uicẽ baptismi posse hab̾e
passionem quanuis utrũq in ipsa una senten
tia potusset. Si gͦ ad id quod dixit uicẽ baptis¬
mi posse hab̾e passionẽ exemplũ positũ est. cũ
ipsũ sine ulla ambiguitate uerum ẽẽ constet:
patet quia exemplũ postmodũ correctum est.
s sententia non est imꝓbanda. Oportet gͦ ut
aut confitearis uicẽ baptismi in articło neces¬
sitatis fidẽ u̾tam et conu̾sionẽ cordis inplere
posse : aut ostendas qualit̃ fidem suam et cari¬
tas non ficta hab̾i possit. uͥ salus non sit. Nisi
forte dicere uelis. neminẽ fidẽ ueram et carita
tẽ hab̾e posse : qui uisibile sacram̃tũ aquę

Expanded text:
rco sententiam illam improbandam quia exemplum correctum rco sententiam illam improbandam quia exemplum correctum est, ergo falsum est quod dixerat effusionem sanguinis vicem baptismi posse habere, quoniam ad illud probandum exemplum ipsum positum estuod deerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem icem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae
Abbreviated transcription (Latin):
quod deerat baptismo posse implere: s etiam
fidem conu̾sionẽq cordis. si forte ad celebrandũ
misteriũ baptisii in angustiis temporũ succurri
non potest. uides quod manifeste testatur fidẽ
et cordis conu̾sionẽ bonȩ uoluntati ad salutem
posse sufficere : ubi uisibile sacram̃tum aquȩ ex
necessitate contigit hab̃i not posse. S ne forte con¬
trarietas aliqua tibi ẽẽ uideatur in eo quod postea
in lbro retractationũ exemplum de latrone.
qd̃ ad hanc sententiã in qua dixerat effusionẽ
sanguinis siue fidẽ et cordis couu̾sationẽ uicem
baptismi implere posse. comꝓꝓbandã assumpse¬
rat : imꝓbauit dicens. In quarto libro cũ dice¬
rent: uicem baptisini posse hab̾e passionẽ. non
satis idoneũ posui illius latronis exemplũ: qͥ
utrũ non fuerit baptitatꝰ incertum ẽ. S con¬
sidare debes quia in hoc loco exemplũ tantũ
qd̃ ad ꝓbationẽ sententiȩ adduxerat correxit.
sententiã ipsam ñ reꝓbauit. Quod si putus idcͥ¬

Expanded text:
quod deerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam sententiam, non reprobavit. Quod si putas idci
Abbreviated transcription (Latin):
uł alio quolibet genere mortis uͥ sangius non
fundit᷑ occidunt᷑. baptizati ñ sunt in sanguine
suo: et frustra mortui sunt ꝓ.xp̃o. quia humo¬
rẽ aquȩ quẽ intra corpꝰ habuerunt ñ effuder̃t.
Quis hoc dicat s Ergo in sanguine baptiza¬
tur qͥ ꝓ xp̃o moritur. qui et si sanguinẽ non
fundat ex uulue̾. dat uitã quę preciosior ẽ
sanguine. Nam sanguinẽ fumde̾ posset. etiã
si uitã non daret. et minꝰ eẽt sanguinẽ fun¬
de quã uitã dare. Bene gͦ sanguinẽ fundit.
qͥ uitã ponit ꝓ xp̃o. et habet baptisma suũ
in uirtute sacram̃ti. sine qua sic̃ sacram̃tũ
ipsũ accepisse non ꝓdest. ita cum illa habe¬
tur sacram̃ habe non posse ñ nocet. Uerũ
gͦ ẽ quanuis ibi dictum nou ẽ. quia qͥ ꝓxp̃o

Expanded text:
vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra mortui sunt pro Christo, quia humorem aquae quem intra corpus habuerunt non effuderunt. Quis hoc dicat? Ergo in sanguine baptizatur, qui pro Christo moritur; qui et si sanguinem non effundit ex vulnere, dat vitam quae pretiosior est sanguine. Nam sanguinem fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. Bene ergo sanguinem fundit, qui vitam ponit pro Christo, et habet baptisma suum in virtute sacramenti, sive qua sicut sacramentum ipsum accepisse non prodest; ita cum illa habetur, sacramentum habere non posse, non nocet. Verum ergo est quamvis ibi dictum non est quod qui pro