comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita suscepta ut mutari ob religionẽ
non debeat: absoluto idest firmo atꝙ¬
solido nominata. Celebritas autem
nocatur: quod non ibi terrena sed
celestia tantum agantur. Pascha festim¬
tatum omnium prima est: de cuius
uocabulo iam superius dictum ẽ. Pẽn¬
tecosten sicut et pascha apud hebreos ce¬
lebris dies erat. que post quinq decaclas
pasche celebrabatur: unde & uocabulũ
sumpsit. Pente enim grece quinq. In qͦ
die scłm legem panes ꝓpositionis de no¬
uis frugib offerebantur. Cuius figurã
annus iubeleus in testamento ueteriges¬
ste: que minc iterum ꝑ futuram repro¬
missionis eternam requicm prefigurat᷑.
Epyphania grece. latine apparitio siue
manifestatio uocatur. Eo eium die xp̃c
syderis inditio magis apparuit adoran¬
dus. quod fuit figura priutie creden¬
rum principia extiterunt. Due sunt
autem epyphanie: prima in qua na¬
tus xp̃c pastorib hebreorum angelo
nuntiante apparuit. scd̾a in qua genti¬

Expanded text:
ita suscepta ut mutari ob religionem ita suscepta ut mutari ob religionem non debeat, ab †solito†, id est firmo atsolido nominata. Celebritas autem vocatur, quod non ibi terrena, sed coelestia tantum aguntur. Paschae festivitatum omnium prima est, de cujus vocabulo jam superius dictum est. Pentecosten, sicut et pascha, apud Hebraeos celebris dies erat, quod post quinque decadas paschae celebratur, unde et vocabulum sumpsit. Pente enim Graece quinque. In quo die secundum legem panes propositionis de novis frugibus offerebantur: cujus figuram annus jubilaeus in Testamento Veteri gessit, quae nunc iterum per figuram repromissionis aeternam requiem praefigurat. Epiphania Graece, Latine apparitio sive manifestatio vocatur. Eo enim die Christus sideris indicio magis apparuit adorandus: quod fuit figura primitiae credenrum principia extiterunt. Duae sunt autem Epiphaniae: prima, in qua natus Christus pastoribus Hebraeorum, angelo nuntiante, apparuit: secunda, in qua ex genti
Abbreviated transcription (Latin):
greci uocant. latini adiectiones annu¬
as lunares: que ꝑ undenarium mime¬
rum usꝙ ad tricenarium in se reuol¬
unntur. quas ideo egyptii adicumt.
ut lunaris emensio rationi solis equet᷑.
luna enim iuxta cursum suum uigm¬
ti nouem et semis dies lucem dinoscit᷑.
et fiunt in annum lunares dies trecen¬
ad cursum anni solaris dies undecun.
quos egyptii adiciunt: unde & adiectio¬
nes uocantur. Absq his non inuenies
limam quota sit in quolibet anno. et
mense et die. Iste epacte semꝑ undeci¬
mo kalendas aprilis repiuntur in ea¬
dem luna que fuerit eo die. Contiuent᷑
autem curulo decemnouenali. sed cũ
aduiginti et nouem eꝑactas ꝑuen̾int.
qui ẽ circulus nonus decimus: iam se¬
quenti anno non acddes suꝑ uignniti
nouem undecim. ut decem annunti¬
es detractis triginta: sed inde reuerte¬
quod in eis sola res diuinafit. Quibus
contrarii sunt fasti. in quib ius fatur.
idest dieitur. Sollemnitas a sacris dr̃.

Expanded text:
Graeci vocant, Latini adiectiones annuGraeci vocant, Latini adiectiones annuas lunares, quae per undenarium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur. Quas ideo Aegyptii adiciunt, ut lunaris emensio rationi solis aequetur. Luna enim iuxta cursum suum viginti novem semis dies lucere dinoscitur, et fiunt in anno lunares dies Cad cursum anni solaris dies undecim, quos Aegyptii adjiciunt unde et adjectiones vocantur. Absque his non invenies lunam, quota sit in quolibet anno et mense et die. Istae epactae semper undecimo Kal. Aprilis reperiuntur in eadem luna, quae fuerit eo die. Continentur autem cirad viginti novem epactas pervenerint, qui est circulus nonus decimus, iam sequenti anno non addes super viginti novem undecim, ut decem adnunties detractis triginta, sed inde revertequod in eis sola res divina fit. Quibus contrarii sunt fasti, in quibus ius fatur, id est dicitur. Sollemnitas a sacris dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ annos quatuor unus dies adiectꝰ.
Creseit enim ꝑ singulos annos quar:¬
ta pars assis. At ubi quarto anno as¬
sem compleuerit. bissextilem annum
facit. Dictus autem bissextus. quia
bisserties ductus assem facit quod ẽ
unus dies: sicut & quadrantẽ ꝓpter
quater ductum quod est bissextus:
quem suꝑ dierum eursum in annt̃
sol facit. siue quod nequeat anno suo¬
introduci nisi bissexto kalenclas mar¬
cias computaueris. hoc est & primo die
sexto kalendas marcias. & addito bis¬
sexto. alio die sexto kalencdas marcias
iteraueris. A sexto autem kalendas
mareias usq in diem pridie kalendas
ianuarii. in lune cursu bissextus appo¬
nitur: atq inde detrahitur. Int̾cala¬
res dies sunt quinq. quiiuxta egyptios
suꝑsunt duodecim mensib. et meipiunit
anono kalendarum septembrium. & qͥn¬
to kalendarum memoratarum fimuntt᷑.
quia interponuntur ut ratio lune so¬
lis q conueniat. Calare enim ponere di¬
atur: intercalare interponere Epactaᷤᷤ

Expanded text:
 annos quatuor unus dies adjectus. Crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem compleverit, bissextum unum facit. 26. Dictus autem bissextus, quia bis sexies ductus assem 275 facit, quod est unus dies; sicut quadrantem propter quater ductum, quod est bissextus, quem super dierum cursum in anno sol facit; sive quod nequeat annus subintroduci, nisi bissexto Kal. Mart. computaveris, hoc est, et prima die sexta Kal. Martias, et addito bissexto alio die sexto Kal. Martias iteraveris. 27. A sexto autem Kal. Martias usque in diem pridie Kalendas Januarias, in lunae cursu bissextus apponitur, atque inde detrahitur. res dies sunt quinque, qui juxta Aegyptios supersunt 5 duodecim mensibus, et incipiunt a nono Kalendas Septembris, et quinto Kalendarum memoratarum finiunt. quia interponuntur ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere dicitur, intercalare interponere. Epactas
Abbreviated transcription (Latin):
nas marcias usq in tercio nonas apł
primi mensis lunam inquirunt. et
si quinta decima luna die dominico
prouenerit: in alio die dñico pascha
protrahunt. Greci prumi mensis lu¬
nam ab octauo idus marcias usq iu
diem nonas aprilis obseruant. &. si
quinta decima luna die dñieo incur¬
terit. scm̃ pascha celebrant. Huiꝰ modi
gͦ dissensio uiter utrosq paschalem
regulam turbat. Comimunis annus¬
dicitur. qui duoclecim tantum lu¬
quia duo sepe ita comuneti meedunt.
ut inuicem se in paschali sollemintate
sequantur. Nam annus embolismus
semꝑ solus est. Eiabolismnus annus ẽ.
qui tredecim menses lunares. idest tre¬
monstratur. Ipse autem ẽ annus sc̃o
moysi diuinitus reuelatus. in quo
uibentur qui longius habitabant
in sccło mense pascha celebrare. Embo¬
lismus autem nomen grecum ẽ. qd
inter pretatur latine suꝑ augm̃tũ.
eo quod expleat numerum annoꝵ
cominumum: quib undecim luna¬
res dies deesse cernuntur. Embolisim

Expanded text:
nas Martii usque in tertium Nonas Aprilis nas Martii usque in tertium Nonas Aprilis primi mensis lunam inquirunt: et si quinta decima luna die Dominico pervenerit, in alio die Dominico pascha protrahunt. Graeci primi mensis lunam ab octavo Idus Martii usque in diem Nonarum Aprilis observant: et si quinta decima luna die Dominico incurrerit, sanctum pascha celebrant. Hujusmodi ergo dissensio inter utrosque paschalem regulam turbat. Comdicitur, qui duodecim tantum luquia saepe duo ita coniuncti incedunt ut invicem se in paschali sollemnitate sequantur. Nam embolismus annus semper solus est. Embolismus annus est qui tredecim menses lunares, id monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo iubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celebrare. Embolismus autem nomen Graecum est, quod interpretatur Latine superaugmentum; eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uͦ tercie ebdomade die pascha
celebratur. id est qui dies occurrit a qͥn¬
todecimo in incesimum primũ hoc
significat quia in toto tempore scłi qd̾
septenario numero dicrum agitur
nunc tereium tempus: hoc sacram̃tũ
apparuit. Prunum eium tempus est
ante legem. scłm sub lege. tercium sub
grã: tͥi iam manifestatum est sacram̃tũ
prius occultum in ꝓpłnco enigiate.
Ideo et ꝓpter hec tria scli tempora. resur.¬
rectio dm̃ triduana est. Quod uero a
quartadecima luna usq ad uicesimã
primam ꝑ dies septem paschalis dies
septenarium. quo uniuersitatis signi¬
fieatio sepe figuratur. Qui etiam ipsi
eccłie cribuitur: ꝓpter iustar uniuer.¬
sitatis. Unde et ioħs apłs in apocalip¬
sim ad septem scribit eccłias. Ecclesia
uͦ adhuc in ista mortalitate cariris cõ¬
stituta. propter ipsam mnutabilitatẽ
lune nomine inscripturis significat᷑.
Taria autem obseruantia opimonũ
paschalis festiuitatis interdum erro¬
rem gignit. Latim nanq a tercio no¬

Expanded text:
Quod vero tertiae hebdomadae die Pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in vicesimam primam, hoc significat quia in toto tempore saeculi, quod septenario dierum numero agitur, nunc tertium tempus hoc sacramentum aperuit. 16. Primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia. Ubi jam manifestatum est sacramentum prius occultum in prophetico aenigmate, ideo et propter haec tria saeculi tempora resurrectio Domini triduana est. 17. Quod vero a quarta decima luna usque ad vigesimam primam 274 per dies septem paschalis dies septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui eEcclesiae tribuitur propter instar universitatis. Unde et Joannes apostolus in Apocalypsi ad septem scripsit ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta, propter ipsam mutabilitatem, lunae nomine, in scripturis significatur. Varia autem observantia opinionum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namque a tertio No
Abbreviated transcription (Latin):
tem et resurrectionem xp̃i in memoriã
reuocemus: sed etiam eetera que circa
eum attestantut ad sacramentoꝵ sig¬
nificationem inspiciamus. Propter mi¬
cium enim noue uite. et propter nouũ
hominem quem iubemur induere. &
exuere ueterem. expurgantes uetus
fermentum ut simus noua consꝑsio.
ter hanc gͦ uite noiitatem. primus
mensis nouorum in anni mensibus
celebrationi paschali mystice atibutꝰ.¬

Expanded text:
tem et resurrectionem Christi in memoriam tem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed etiam cetera, quae circa eum adtestantur, ad sacramentorum significationem inspiciamus. Propter initium enim novae vitae et propter novum hominem, quem iubemur induere et exuere veterem, expurgantes vetus fermentum, ut simus nova consparsio, ter hanc ergo vitae novitatem primus mensis novorum in mensibus anni celebrationi paschali mystice adtribut
Abbreviated transcription (Latin):
ost cuius expletionem: ad pruũ
quitus eccłia pascha quarta decima luna
cum uideis celebrabat: quocunq die oc¬
curreret. Quem ritum sc̃i patres in nice¬
na sinodo ꝓhibuerunt: constituentes
non solum lunam paschalem et mensẽ
inquirere. sed etiam diem resurrectiõis
dñice obseruare. et ob hoc pascha a qͣr¬
ta decima luna usq uicesuam pͥmam
extenderunt. ut dies dñcus non om¬
mitteretur. Paschae autem uocabulũ
non grecum sed hebreum est: nec a pas
sed a transitu hebreo uerbo pascha ap¬
pellatur: eo quod tunc popul s dei ex
egypto transierit. Unde et in euangłio.
hora ut transiret de mundo ad patrem.
Cuus nox ideo ꝑuigil ducitur ꝓpter
aduentum regis ac deinr̃i: ut tempus
resurrectionis eius nos non dormientes
sed ugilantes inueniat. Cuius noctis
duplex ratio est: siue quod mea uitã
tum receꝑit cum passus est: siue quod
postea eadem hora qua resurrexit ad
iudicandum uenturus est Eo autem
modo agimus pascha ut non solũ mor¬

Expanded text:
post cuius expletionem ad primum quitus Ecclesia pascha quarta decima luna cum Iudaeis celebrabat, quocumque die occurreret. Quem ritum sancti Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem resurrectionis Dominicae observare; et ob hoc pascha a quarta decima luna usque ad vicesimam primam extenderunt, ut dies Dominicus non omitteretur. Paschae autem vocabulum non Graecum, sed Hebraeum est; nec a passsed a transitu Hebraeo verbo pascha appellata est, eo quod tunc populus Dei ex Aegypto transierit. Unde et in EvangelioIhora ut transiret de mundo ad Patrem.' Cuius nox ideo pervigilia ducitur, propter adventum regis ac Dei nostri, ut tempus resurrectionis eius nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cuius noctis duplex ratio est: sive quod in ea et vitam tunc recepit, cum passus est; sive quod postea eadem hora, qua resurrexit, ad iudicandum venturus est. Eo autem modo agimus pascha, ut non solum mor
Abbreviated transcription (Latin):
formicis satis infestum. quod se inpulu̾e
interficit. Pnoiide autem loo et sormica
uocatur. quia aliis animalib ut formi¬
ca ẽ. fremicis autẽ ut leo ẽ. de serpentibus

Expanded text:
formicis satis infestum, quod se in pulvere interficit. Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis animalibus ut formica est, formicis autem ut leo est. De serpentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cuplo suꝑat. In sĩpla .Ni. eiꝰ parte unꝰ płinuent᷑ ĩ
dupla cinus minͣ habetur. Sexcũ eñi
eñi dimidium dr̃. Triplum ẽ: quaudo
maior pars ter continet totum. minꝰ
io ẽ. tria ⁊ unum. Epycricum ẽ: qñ
minꝰ continet᷑ a maiore: enisq tercia pa¬
rs. Cedunt᷑ uero pedũ menbra uł ꝑ eqͣli¬

Expanded text:
cuplo superat. In simpla enim ejus parte unus plus invenitur, in cuplo superat. In simpla enim ejus parte unus plus invenitur, in dupla unus minus habetur: sexcuplum enim dimidium dicitur. Triplum est, quando major pars ter continet totum minus, id est, tria et unum; epitritum est, quando minus continetur a majore, et ejus tertia pars. Ceduntur vero pedum membra vel per aequali
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi ex una longa & trib breuib. quȩ
longa uixta noĩa eoꝵ uariatim est cons¬
ti uocati. qͦo semꝑ tres longas habeant
sillabas: et unam breuẽ. Sin ⁊ugie aut̃
pentasillabi et ex asillabi pedes. Et dic¬
ti apud grecos sinzugie. quasi quedã de¬
clinationes: s hi non sunt pedes. s ape¬
lantar pentasillabi. & exasillabi: quia
ultra quinq & sex silłas ñ ꝓceclunt.
Unde non oportet incarmine has silla¬
bas quodlibet excedere nomen. ut carcha¬
ginensiũ & iheroso limitanoꝵ. & const¬
tantinopolitanoꝵ. Accidunt uncuiq
pedi arsis & chesis: id ẽ. eleuatio & posi¬
tio uocis. Neq enun iter pedes dirige¬
re poter̃t. nisi alcerna uice leuent᷑ & po¬
neͥnt᷑: ut arina. Ar: eleuatio ẽ: ma posi¬
tio. In his duob ꝑdiuisionẽ pedes legiti¬
mmi colliguntur. E qua dinisio ẽ: quoti
ens arsis & thesis equali tempoꝵ diuisio¬
ne cedunt᷑. Dupla quotiens ex his unũ
alt̾m dupplouincit. sexcupla uͦ ẽ qͥciẽs unꝰ alt̾m sex¬

Expanded text:
 ipsi ex una longa et tribus brevibus; quae longa juxta nomina eorum variatim est consti vocati, quod semper tres longas habeant syllabas, et unam brevem. 20. Syzygiae autem sunt pentasyllabi, et hexasyllabi pedes. Et dictae apud Graecos συζυγίαι, quasi quaedam declinationes. Sed hi non sunt pedes, sed appellantur pentasyllabi, et hexasyllabi, quia ultra quinque, et sex syllabas non procedunt; unde non oportet in carmine has syllabas quodlibet excedere nomen, ut Carthaginiensium, Hierosolymitanorum, et Constantinopolitanorum. 27 21. Accidunt unicuique pedi arsis, et thesis, id est, elevatio, et positio vocis. Neque enim iter pedes dirigere poterunt, nisi alterna vice leventur, et ponantur; ut arma, ar elevatio est, ma positio. In his duobus per divisionem pedes legitimes arsis et thesis aequali temporum divisione ceduntur; dupla, quoties ex his unum alterum duplo vincit. Sexcupla vero est, quoties unum alterum sex
Abbreviated transcription (Latin):
incredibilia miracła: ut attestantib
signis et ꝓdigiis crederetur illis in his
que dicebant q uid̾ant. Habent autẽ
pleriq ex his causas suoꝵ uoca bulorũ
Petrus a petra nomen accepit. hoc est a
xp̃o suꝑ quem est fundata eccłia. N on
enim a petro petra. s petrus a petͣ nom̃
sortitus est: sicut non xp̃c a xp̃iano.¬

Expanded text:
incredibilia miracula, ut, attestantibus incredibilia miracula, ut, attestantibus signis et prodigiis crederetur illis in iis quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex iis causas suorum vocabulorum. 2. Petrus a petra nomen accepit, hoc est, a Christo super quem est fundata Ecclesia. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra nomen sortitus est, sicut non Chri
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. Non enim dm̃ forma corporea
circumterminat: s quẽ ad modum
figurate non ꝓprie multa dicunt᷑.
ita etiam figurate multa monstͣntur
Tertium autem uisionis genus ẽ: qd̾
neq corporis sensib. neq illa ꝑarte
anime qua corporalium rerũ ima¬
gines capiuntur. s ꝑ intuitũ m̃tis
quo intellecta conspicitur ueritas.
sicut damel preditus mente uidit
quod balthasar uidat corpore. siue
quo genere illa duo nel infructuosa
sunt: uel etiam in errorem mrttũt.
Omnia tamen hec genera: sp̃s sc̃s
moderatur. Habere autem ꝓpħiam
non solum bonus. s etiam & malus
potest. Nam inuenimus saulẽ regẽ
interpretantur. Hoc enim eoꝵ
nomen indicat. Nam sieut grece an¬
geli. latine nuntũ uocantur: ita gre¬
ce apłi. latine missi appellantur. Ipsos
enim misit xp̃c euangelizare ꝑ uniu̾¬
sum mundum. ita ut quidam ꝑsas
indosq penetrarent docentes gentes
.ẜ. facientes in nomine xp̃i magna et

Expanded text:
vidit. Non enim Deum forma corporea vidit. Non enim Deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate, non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. Tertium autem genus visionis est, quod neque corporeis sensibus, neque illa parte animae qua corporalium rerum imagines capiuntur, sed per intuitum mentis quo intellecta conspicitur veritas sicut Daniel praeditus mente vidit quod Balthasar viderat corpore, sine quo genere illa duo vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Omnia tamen haec genera Spiritus sanctus moderatur. Habere autem prophetiam non solum bonus, sed etiam et malus potest. Nam invenimus Saulem regem interpretantur: hoc enim eorum nomen indicat. Nam sicut Graece ἄγγελοι, Latine nuntii vocantur, ita Graece apostoli, Latine missi appellantur. Ipsos enim misit Christus evangelizare per universum mundum, ita ut quidam Persas, Indosque penetrarent, docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et
Abbreviated transcription (Latin):
quod est mentis excessus. sicut uidit
petrus uas illud submissum de celo
in stupore mentis cum uariis anmali¬
bus. Scđm genus irisio. sicut apud
somnium. sicut iacob sub uxam in
celo scalam dormiens uidit. Quartũ
genus ꝑ nubem. sicut ad moy sen. et
ad iob post plagam loquitur as̃. Qn¬
tum genus. uox de celo. sicut ad abra
tum genus accepta parabola. sicut a¬
pud salomonem in ꝓuerbus: & apud
balaam cum euocaretur a balach Sep¬
timum genus repletio scĩ sp̃s. sicut pe¬
ne apud om̃s ꝓpħas. Ali i tria genera
uisionum ẽẽ dixerunt. Unum scđm
ocłos corꝑis. sicut abraham uidit tres
uiros sub ilice mambre. et moyses ignẽ
in rubo. et discipłi transfiguratum
dñm in montem inter moysen & helyã.
& cetera huuismodi. Alterum sedm
sp̃m. quo imaginamur ea que ꝑ corpꝰ
sentimus: sicut uidit petrus discum
illum submitti de celo cum uarus am¬
malib. et sicut ẏsaias dñm in sede al¬
tissima non corporaliter s sp̃ualiteR

Expanded text:
quod est mentis excessus; sicut vidit quod est mentis excessus; sicut vidit Petrus vas illud summissum de caelo in stupore mentis cum variis animalibus. Secundum genus visio; sicut apud somnium; sicut Iacob subnixam in caelo scalam dormiens vidit. Quartum genus per nubem; sicut ad Moysen et ad Iob post plagam loquitur Deus. Quintum genus vox de caelo; sicut ad Abrahtum genus accepta parabola; sicut apud Salomonem in Proverbiis, et apud Balaam, cum evocaretur a Balac. Septimum genus repletio sancti Spiritus; sicut pene apud omnes prophetas. Alii tria genera visionum esse dixerunt. Unum secundum oculos corporis; sicut vidit Abraham tres viros sub ilice Mambre, et Moyses ignem in rubo, et discipuli transfiguratum Dominum in monte inter Moysen et Heliam, et cetera huiusmodi. Alterum secundum spiritum, quo imaginamur ea quae per corpus sentimus; sicut vidit Petrus discum illum submitti de caelo cum variis animalibus, et sicut Esaias Deum in sede altissima non corporaliter, sed spiritaliter
Abbreviated transcription (Latin):
enim presagio futuri nomina ista
rium et consolationem omni illi popło¬
redeunti ad patriam. Nam & templũ
dm̃i idem reedificauerunt: & muroꝵ ac
turrium opus ipsi restaurauerunt. An¬
nanias grã dei. Idem & sẏdrach lingua
chaldea. quod int̃pretatur decorus m̃s.
Azarias auxilium dñn. Idem & abdena.¬
go. quod in latimim uertitur serui¬
ens taceo. Misahel. qui popłs dñi. Ipse
ꝙ misach: quod inter pretatur risus ul
gaudium. Azia fr̃ m̃s. Semeia audienꝰ
dñm. Asaph congregans. Ethan robu¬
stus siue accensus. Idithun. tͣnsiliens eos.
siue saliens eos. Quosclam enim inherẽ¬
tes humo. curuatos in terram. et ea que
in imo st̃ cogitantes. & in reb transeuti¬
b spem ponentes: transiliuit canendo
iste qui uocatur tranfiliens. Eman acci
dictus dm̃. uel benedictus dñs. Olda di¬
strictio. siue diuerticulũ. Iudith. lau¬
dans uel confitens. Hester absconsa. Ta¬
bus posui te. Propħie autẽ genera
septem sunt. Primum genus extasis.

Expanded text:
enim presagio futuri nomina ista m et consolationem omni illi popredeunti ad patriam. Nam et templum Domini iidem reaedificaverunt, et murorum ac turrium opus ipsi restauraverunt. Ananias gratia Dei. Idem et Sidrac lingua Chaldaea, quod interpretatur decorus meus. Azarias auxilium Domini. Idem et Abdenago, quod in Latinum vertitur serviens taceo. Misahel, qui populus Domini. Ipse et Misac, quod interpretatur risus vel gaudium. Ahia frater meus. Semeia audiens Dominum. Asaph congregans. Ethan robustus sive ascensus. Idithun transiliens eos, sive saliens eos. Quosdam enim inhaerentes humo, curvatos in terram, et ea quae in imo sunt cogitantes, et in rebus transeuntibus spem ponentes transilivit canendo iste, qui vocatur transiliens. Eman accipdictus Domini, vel benedictus Dominus. Olda districtio, sive diverticulum. Iudith laudans, vel confitens. Hester absconsa. Zabus posui te.' Prophetiae autem genera septem sunt. Primum genus ecstasis,
Abbreviated transcription (Latin):
amathi enim ex hebreo in latinam lin¬
guam ueritas dicitur. & ex eo quod ue¬
rum helias locutus est. ille qui suscitatꝰ
est filius nuncuꝑatus est ueritatis. Ea¬
charias memoria dñi. Septuagesimo
enim anno desolationis templi cõpleto
zacharia predicante memoratus ẽ dñs
popło suo: iussuq darii reuersus est
dei popłs. et edificatum est ꝙ urbset
templum. Aggeus. in latinum festiuꝰ
& letus resonat. Destructum enim tem¬
plum edificandum ꝓpħat. & post luctũ
captiuitatis regressionis leticiam pre¬
dicat. Malachias interpretatur angłs
dm̃. id est nuntius. Quicquid enim lo¬
quebatur quasi a dño eẽnt mandata.
ita credebantur. Et inde ita eius nomen
septuaginta transtulerunt dicentes.¬

Expanded text:
Amathi enim ex Hebraeo in Latinam linAmathi enim ex Hebraeo in Latinam linguam veritas dicitur; et ex eo quod verum Helias locutus est, ille, qui suscitatus est, filius nuncupatus est veritatis. Zacharias memoria Domini. Septuagesimo enim anno desolationis templi conpleto, Zacharia praedicante, memoratus est Dominus populum suum, iussuque Darii reversus est Dei populus, et reaedificatum est et urbs et templum. Aggaeus in Latino festinus et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum prophetat, et post luctum captivitatis regressionis laetitiam praedicat. Malachias interpretatur angelus Domini, id est nuntius. Quidquid enim loquebatur, quasi a Domino essent mandata, ita credebantur; et inde ita eius nomen Septuaginta transtulerunt dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
uel quis est iste. Comminatur enim
samarie ob causam simulachrorum.
illo modo quo de heliu dicitur. quis
est iste inuoluens sententias: Sofonias.¬
speculum uel archanum dñi int̃pre¬
tatur. Utrunq ad ꝓpħ̾am conuenit.
Ipse enim scit mysteria dei. Unde ꝙ eze¬
chieli dicitur. Speculatorem te posui. Et
reuelauerit seruis suis ꝓpħis. Abdias
ad gentes missus uidet ꝙ predicat que ꝓ¬
phetali digna sunt ministerio & seruitu¬
te. inde seruus dñi. Ionas int̾pretat᷑ colũ¬
ba siue dolens: columba ꝓ gemitu q̃ndo
in uentre ceti triduo fuit. Dolens autẽ
uel ꝓpter tristiciam quam habuit de
salute niniuitarum. uel ꝓpter ederam
subito arescentem. cuius umbraculo te¬
gebatur contra solis ardorem. Ipse est &
amnathi sareptene uidue filius ut iu¬
dei affirmant. quem resuscitauit heliaᷤ.
matre postea ad eum dicente. nunc cog
in ore tuo est ueritas. Ob hane causam
ipsum puerum amathi uocitatum.

Expanded text:
vel quis iste? Comminatur enim vel quis iste? Comminatur enim Samariae ob causam simulacrorum illo modo, quo de Eliu dicitur: Quis est iste involvens sententias Jospeculum, vel arcanum Domini interpretatur. Utrumque ad prophetam convenit; ipsi enim sciunt mysteria Dei. Unde et ad Ezechiel dicitur3, 17: 'Speculatorem te posui.' Etrevelaverit servis suis prophetis.' Abdias ad gentes missus venit et praedicat, quae prophetali digna sunt ministerio et servitute: inde servus Domini. Ionas interpretatur columba, sive dolens. Columba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo fuit. Dolens autem vel propter tristitiam, quam habuit de salute Ninivitarum, vel propter hederam subito arescentem, cuius umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse est et Amathi, Sareptanae viduae filius, ut Iudaei adfirmant, quem resuscitavit Helias, matre postea ad eum dicente3 Reg. 17,  et verbum Dei in ore tuo est veritatis.' Ob hanc causam ipsum puerum Amathi vocitatum.
Abbreviated transcription (Latin):
uans. Dum enim iram dei in popłm isrł
ob crimen idolatrie ꝓpłiasset domui iu¬
de salutem p̃mintiauit. ꝓpter quod ez¬
chias rex iuida sullatis idolis. que prece¬
dentes reges consecrauerant. tem plum
dñi purgasse ac purificasse monstrat᷑
Iohel dñs as̃ siuie incipiens deo: uel fuit¬
dei. Hoc enim eius uocabulum resonat
aureis uitulis seruiebat: siue auulsus
a regno stirpis dauid. Naum germen
siue consolator. Increpat enim ciuitatẽ
sanguinum. & post euersionem illius
consolatur syon dicens: ecce suꝑ montes
pedes cuangłizantis & annuntiantis
pacem. Ab acuc amplexaus. qui uel ex eo
quod amabilis dñi fuit uocatur ãple¬
xatio: uel quia in certamine cum deo
congreditur. amplexantis idest luctan¬
tis sortitus est nomen. Nullus enim tã
audaci uoce ausus est dm̃ ad disceptati¬
onem uisticie ꝓuocare. cur in reb huma¬
nis hec mundi istius tanta rerum uer¬
setur miquitas. Micheas quis hic:

Expanded text:
vans. Dum enim iram Dei in populum Israel vans. Dum enim iram Dei in populum Israel ob crimen idolatriae prophetasset, domui Iudae salutem pronuntiavit. Propter quod Ezechias rex Iuda, sublatis idolis, quos praecedentes reges consecraverant, templum Domini purgasse ac purificasse monstratur. Iohel Dominus Deus, sive incipiens Deo, Dei. Haec enim ejus vocabulum resonat aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regno stirpis David. 13. NAHUM, gemens, sive consolator. Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion dicens: Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem . 14. HABACUC amplexans, quia, vel ex eo quod amabilis Domini fuit, vocatur amplexatio, vel quod in certamen cum Deo congreditur, amplexantis, id est, luctantis sortitus est nomen. Nullus enim tam audaci voce ausus est Deum ad disceptationem justitiae provocare, cur in rebus humanis, et mundi istius πολιτεία tanta rerum versatur iniquitas. 15. MICHEAS, quis hic,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs interpretatur. uel ꝓpter qd̃ inter¬
fecit eosdem sacerdotes. uel ꝓꝑter quod¬
achab aduersitatem cołauit. Helyseus
dñi salus interpretatur. Uocabulũ au¬
tem et idem ex futuri presagio suscep̃.
Deniq & multas uirtutes fecit: & fam̃
pellens popłm a morte saluauit. Natha
dedit. siue dantis. Ysaias interp̃tatur
saluator dñi. et merito. Saluatorẽ
enim uniuersarum gentium eiꝰq
sacramenta amplius quam ceteri p̾¬
dicat. Ieremias excelsus dm̃ ꝓ eo quod
dñi. Daniel iudicium dei. siue quia in
presbiterorum iudicium. sententiã
diuine examinationis exhibuit: dũ
repta eors falsitate susannam ab inte¬
ritu lib̾auit. siue quia uisionesꝙ sõ¬
nia quib ꝑ singula quedam enigia¬
ta futura monstrabantur. sagaci m̃te
discernens aꝑuit. Hic ꝙ desideriorum
uir appellatus est: quia panem desidu
non manducauit. & tunum concupis¬
centie non bibit. Osee saluator aut sal¬

Expanded text:
Dominus interpretatur, vel propter quod interDominus interpretatur, vel propter quod interfecit eosdem sacerdotes, vel Achab adversitatem toleravit. Helisaeus Domini salus interpretatur; vocabulum autem et idem ex futuri praesagio suscepit. Denique et multas virtutes fecit et famem pellens populum a morte salvavit. Nathan dedit, sive dantis. Esaias interpretatur salvator Domini. Et merito; Salvatorem enim universarum gentium eiusque sacramenta amplius quam ceteri praedicat. Ieremias excelsus Domini, pro eoi. Daniel iudicium Dei, sive quia in presbyterorum iudicio sententiam divinae examinationis exhibuit, dum reperta eorum falsitate Susannam ab interitu liberavit; sive quod visiones et somnia, quibus per singula quaedam et aenigmata futura monstrabantur, sagaci mente discernens aperuit. Hic et desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit et vinum concupiscentiae non bibit. Ozec salvator, aut sal
Abbreviated transcription (Latin):
gentilitas uates appellat. hos
nostri ꝓphas uocant. quasi p̃fatores:
quia porro fantur. & de futuris ue¬
ra p̃dicunt. Qui autem a nob̾ ꝓpheͥ
in ueteri testamento uidentes appella¬
bantur: quia uidebant ea que ceteri
quod scriptũ est in samuele. Eamus
ad uidentem. Hine ẏsaias. Uidi inqͥt
dñm sedentem. suꝑ thronum excelsũ
& eleuatum. Et ezechechiel. Aꝑti sunt
celi. et uidi uisiones dei. Quorundam
autem ꝓpħarum echimologie nominũ
annotande sunt. uocabula enim eoꝵ
satis ostendunt. quod in futuris fac¬
tis dictisq suis p̃mintiassent. Helyas
int̃pretatur dñs ds̃. Ex futuri gͥ presa¬
gio sie uocatur. Nãm dum altercaret᷑
in sacrificio cum quadringentis sacer¬
dotib baal: inuocato nomine dñi des¬
cendit ignis de celo suꝑ holocaustum.
Quod cum iudisset omnis popłs: ceci¬
dit in faciem suam & ait. Dñs ipse est
ds̃. Ex hac gͥ causa tale prius nomen
accepit. ꝓ eo quod ꝑ eum postea cogno¬
uerit popłs dñm dm̃. Idem ꝙ fortis

Expanded text:
gentilitas vates appellat, hos nostri prophetas. vocant: quasi praefatores, quod porro fantur, et de futuris vera praedicunt. Qui autem a nobis prophetae, in Veteri Testamento videntes appellabantur: quia videbant ea quae caeterquod scriptum est in Samuele: Eamus ad videntem . Hinc Isaias: Vidi, inquit, Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum . Ezechieli aperti sunt coeli, et vidit visiones Dei. Quorumdam autem prophetarum etymologiae nominum annotandae sunt. Vocabula enim eorum satis ostendunt, quid in futuris factis dictisque suis pronuntiassent. Elias interpretatur Dominus Deus. Ex futuri igitur praesagio sic vocatus. Nam cum altercaretur in sacrificio cum quadringentis sacerdotibus Baal, invocato nomine Domini, descendit ignis de coelo super holocaustum. Quod cum vidisset omnis populus, cecidit in faciem suam et ait: Dominus ipse est Deus . Ex hac igitur causa tale prius nomen accepit, pro eo quod per eum postea cognoverit populus Dominum Deum. Idem et fortis
Abbreviated transcription (Latin):
significaretur precium ꝓditoris quo
genteos. precium quod appreciatus sũ
ab eis. Mathias qui inter apłos sine cog¬
nomine solus habetur int̾pretat᷑ do¬
natus: ut subaudiatur ꝓ uida. Iste e¬
nim in loco eius clectus est ab apłis. cũ
ꝓ duob sors mitteretur. Marcus excel¬
sus mandato. utiq ꝓpt̾ euanglium
altissum quod p̃dicauit. Lucas ipse

Expanded text:
significaretur pretium proditoris qusignificaretur pretium proditoris qugenteos, pretium quod adpretiatus sum ab eis.' Matthias, qui inter Apostolos sine cognomine solus habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur pro Iuda. Iste enim in locum eius electus est ab Apostolis, cum pro duobus sors mitteretur. Marcus excelsus mandato, utique propter Evangelium Altissimi, quod praedicavit. Lucas ipse
Abbreviated transcription (Latin):
filius suspendentis agiras. uel filius
suspendentis me: sẏrum est ñ hebre¬
um. Matheus in hebreo donatus expri¬
mitur. Idem appellatus leui: ex tͥbu
a qua ortus fuit. In latino autẽ ex
oꝑe publicani nomen accepit. quia
ex publicanis fuit electus. ꝙ in apłatũ
translatus. Symon chananens ad dis¬
tinctionem symonis petri. de iuco ga¬
lilee chana: ubi aquas dñs mutauit
in uinum. Ipse ẽ qui in alio euange¬
lista scribitur ⁊ elotes. Chana quippe:
delus int̾pretatur. Iudas iacobi qui
alibi appellatur lebbeus. figuratum
nomen habet a corde. quod nos dimi¬
nutiue corculum possumus appellare.
Ipse in alio euangłista thaddeus scri¬
bitur. quem eccłiastica tradit hysto¬
ria. missum edissam ad abagarum
regem. Iudas scariothis memoriale
Hoc uͦ uel a uico i quo ortus est. uł ex
tribu ysachar nocabulum sumpsit. qͦ¬
dam presagio futuri in condeminationẽ
sui. Ysachar enim int̃pretatur merces: ut

Expanded text:
filius suspendentis aquas, vel filius filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me. Syrum est, non Hebraeum. Matthaeus in Hebraeo donatus exprimitur. Idem et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex opere publicani nomen accepit, quia ex publicanis fuit electus et in apostolatum translatus. Simon Cananeus ad distinctionem Simonis Petri, de vico Galileae Cana, ubi aquas Dominus mutavit in vinum. Ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes. Cana quippe zelum interpretatur. Iudas Iacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde, quod nos diminutive corculum possumus appellare; ipse in alio evangelista Thaddaeus scribitur, quem ecclesiastica tradit historia missum Edessam ad Abgarum regem. Iudas Iscariotes vel otes vel a vico in quo ortus est, vel ex tribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Issachar enim interpretatur merces, ut
Abbreviated transcription (Latin):
plius enim cum ceteris apłis dilex̃ iħs.
lacob zebedei a patre cognominat᷑
quem relinquens cum ioħe. uerũ pa¬
trem secuti sunt. Hi sunt filii tonitrui.
qui etiam boanerges ex firmitate et
magnitudine fidei nominati ft̃. Hic
ẽ iacob filus zebedei. fr̃ ioħis: qui pꝰ
ascensionem dñi ab herode manifesta¬
tur oceisus. Iacob alfei obdistinctionẽ
prioris cognominatur. qui dicit᷑ debȩ
dei: sicut iste filius alfei. Cognom̃tũ
gͥ a patre ambo sumꝑserunt. Iste est
iacob minor qui in euangłio fr̃ dm̃
nominatur: quia maria ipeor alfei
soror fuit matͥs dm̃i. quam mariam
cleofe iohs euangłista cognominat:
apatre siue a gentilitate familie.
aut quacunq alia causa ei nomen
imponens. Alfeus autem hebreo ser¬
mone. in latinum exprimitur mille¬
simus siue doctus. P hilippus. os lam¬
ꝑadarum uel os manuum. Thomas
abyssus uel geminus: unde & grece
didimus appellatur. Bartholomeus

Expanded text:
plius enim eum ceteris Apostolis dilexit Iesus. plius enim eum ceteris Apostolis dilexit Iesus. Iacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Iohanne verum patrem secuti sunt. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Iacobus filius Zebedaei, frater Iohannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifestatur occisus. Iacobus Alphaei ob distinctionem prioris cognominatus, qui dicitur filius Zebedaei, sicut iste filius Alphaei. Cognomentum igitur ambo a patre sumpserunt. Iste est Iacobus minor, qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei soror fuit matris Domini, quam Mariam Cleophae Iohannes evangelista cognominat, a patre, sive a gentilitate familiae, aut quacumque alia causa ei nomen inponens. Alphaeus autem Hebraeo sermone in Latino exprimitur millesimus, sive doctus. Philippus os lampadarum, vel os manuum. Thomas abyssus, vel geminus, unde et Graece Didymus appellatur. Bartholomeus
Abbreviated transcription (Latin):
temptatione ecclic sit uersatiis. ꝑseeutor
cruim erat. inde nomen habet istud qͣn¬
do ꝑsequebatur xp̃ianos. Postea muta¬
to nommne de saulo factus ẽ paulus:
quod int̃pretatur mirabilis siue elec¬
tus. Mirabilis uel quia multa signa
fecit: uel quia ab oriente usq ad occa¬
mͥ barnabam & paulum. ad oꝑus qd̃
elogi cos. Latino autem sermone apłs a
paulus. humilis. modicus.Ideo sic lo¬
quimur. Paulopost uidebo te: idest
post modicum. Namquia modicus
factusest: ipse dicit. Ego enim sũ mimi
mus apłorum: & mͥ minimo omniũ
scõr. Cephas autem et saulus ideo mu¬
tato nomine sunt uocati. ut eẽnt et iã
ipso nomine noui: sicut abraham & sa
ra. Andreas fr̃ petri carne & coheres
gr̃a. scłm hebream ethimologiã int̃¬
pretatur decorus. siue respondens.:
sermone autem greco a uiro uirił
appellatur. Ioħs quodam uaticinio
ex merito nomen accepit. int̃pretat᷑
enim in quo est grã. uel dñi gr̃a: am¬

Expanded text:
temptatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor temptatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat: inde nomen habet istud, quando persequebatur Christianos. Postea mutato nomine de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit, vel quia ab oriente usque ad occamihi Barnabam, et Saulum ad opus, ad quod elegi eos . Latino autem sermone Paulus a Paulus, humilis et modicus. 10. Ideo sic loquimur: Paulo post videbo te, id est, post modicum. Nam quia modicus factus est, ipse dimus apostolorum, et minimus omnium sanctorum . Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sara. Andreas frater Petri carne, et cohaeres gratia. Secundum Hebraeam etymologiam interpretatur decorus, sive respondens; sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Iohannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Interpretatur enim, In quo est gratia, vel Domini gratia. Am
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs. Tu es petrus. et suꝑ hanc petiã
edificabo eccłiam meam: quia dixerat
petrus. tu es xp̃c filius dei iiii. deinde
ei dñs. suꝑhanc inquit petram quam
confessus es edificabo eccłiam meam.
Petra enim erat xp̃c: suꝑ quod funda¬
mentum etiam ipse edificatus ẽ petrꝰ.
Cẽphas dictus: eo quod in capite sit con
caput dicitur. Et ipsum nom̃ in petro
syrum est. Symon bariona in linguã
nr̃am sonat filius columbe: & ẽ nom̃
syrum pariter et hebreum. Bar qͥp¬
ꝑe syra lingua filius. iona hebraict
columbe: utroq sermone dr̃ bariona.
Alii simpliciter accipiunt qđ sẏmon
idest petrus filius sit ioħis. iuxta illã
gis me: & uolunt scripturã uicio de¬
prauatam: ut ꝓ bar iohanna. hocẽ
filium ioħis barne scriptum sit. ni¬
na detracta sillaba. Iohanna autẽ:
interp̃tatur dm̃ grã. Et fuisse petruin
trinomium. petrum. cephan. & sẏmoN
bariona. S ymon autem hebraice inter¬
pretatur audiens. Saulus hebreo sermo¬
ne temptatio dictus. eo quod prius in

Expanded text:
 'Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam,' quia dixerat Petrus: 'Tu es Christus filius Dei vivi'; deinde ei Dominus: 'Super hanc,' inquit, 'petram,' quam confessus es, 'aedificabo ecclesiam meam.' Petra enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Cephas dictus eo quod in capite sit conscaput dicitur, et ipsud nomen in Petro Syrum est. Simon Bar-iona in lingua nostra sonat filius columbae, et est nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius, Iona Hebraice columba; utroque sermone dicitur Bariona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est Petrus, filius sit Iohannis, iuxta illam ptorum vitio depravatum, ut pro Bar-Iohannem, hoc est filium Iohannis, Barione scriptum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur Domini gratia. Et fuisse Petrum trinomium: Petrum, Cephan, et Simon Bariona: Simon autem Hebraice interpretatur audiens. Saulus Hebraeo sermone temptatio dicitur, eo quod prius in
Abbreviated transcription (Latin):
autem sunt leges. ut earũ metu
in ipsis imꝓbis formidato supplicio re¬
frenetur uocendi facultas. Q ual̃ de

Expanded text:
autem leges, ut earum metu in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultas. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
He sunt auicule que lumine accenso cõ¬
ueniunt. ⁊ circa uolitantis abigne ꝑxime
intetrut coguntur. de sepulctisi

Expanded text:
 sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proxime interire coguntur. De sepulchri
Abbreviated transcription (Latin):
primꝰ. De disciplina & arte. Prima.¬
iscipliua a discendo no¬
men accepit. Unde et
scientia dici pocest. Nã
scire dictum a discere.
quia nemo nr̃m seit: nͥ
qui discit. Auter dicta disciplina. qr dis¬
citur plena. Ars uero dicta ẽ: qd̃ artis
grecis hoc tractum est uocabulum a po
tes aretes: idẽ. a uirtute quã scientiã uo¬
cauerunt. Inter artem et cdisciplinã plato
et aristotiles hauc differentiã ẽẽ. uoluer̃t.
dicentes artem ẽẽ. in his que se & aliter
habere possinit: disciplinã uero ẽẽ. que
dehis agit quȩ aliter euenire ũ possunt.
Nam quando ueris disptitationib aliqͥt
disseritur disciplina erit: quando uero a¬
liquid ueri simile atq opinabile tracta¬
tur nom̃ artis habebit. De septẽ lib̾. alibꝰ

Expanded text:
 De disciplina et arte. Disciplina a discendo nomen accepit: unde et scientia dici potest. Nam scire dictum a discere, quia nemo nostrum scit, nisi qui discit. Aliter dicta disciplina, quia discitur plenGraecis hoc tractum esse uocabulum, apo tes aretes, id est a uirtute, quam diserti ucaverunt. Inter artem et disciplinam Plato et Aristoteles hanc differentiam esse voluerunt, dicentes artem esse in his quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est, quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Nam quando veris disputationibus aliquid disseritur, disciplina erit: quando aliquid verisimile atque opinabile tractatur, nomen artis habebit. De septem liberalib
Abbreviated transcription (Latin):
lutr ꝓalacum uranon appellant. eo qͥd
ꝓsul concauitate celi similitudinẽ habe.
fcrtur seu qͦdantis. ⁊ angustir intatib
spm uitalem retincant. issi uocu sonose¬
mittant. qui soni unouͦ sonarent nͥlm
gne motus distantias uocis cfficent. Tq̃.¬
lesgallica lingua dicuntur. qͣstu goꝑ
cant: quȩ infaucib curgescede solent.
Mentum dicira. qͦo inde mandibule
oriantur: uł qͦd ibi isigant᷑. sirgalio
ãguture nom̃tralit. cuius meatus
adõs etnares ꝑtendit. Hñsinam qua
nigi adlinguam transinitut᷑ ut possit
ñbacollise. et indegartiredicanus. Ru¬
menppannũ guigulioni. qͦcibet potio
dcrrrantur. Hine ae bestie que cybum
ituocant a remandunt: ruminare dicũ¬
tur. Sultignũ ẽ. oꝑctilum gurguliones.
quasi parua lingua. que foram̃ lingue
roludit. oꝑit ue Collum dictum qͦd sit
rigilum & tocundum ut columpna.
baulans caput a sustentans quasi capi.¬

Expanded text:
iliter palatum οὐρανὸν appellant, eo quod iliter palatum οὐρανὸν appellant, eo quod pro sui concavitate caeli similitudinem habeatfertur, seu quod artis et angustis meatibus spiritum vitalem retineant, unde vocis sonos emittunt: qui soni uno modo sonarent, nisi linguae motus distantias vocis efficeret. Toles Gallica lingua dicuntur, quas vulgo per cant, quae in faucibus turgescere solent. Mentum dictum, quod inde mandibulae oriantur, vel quod ibi iungantur. Gurgulio a gutture nomen trahit, cuius meatus ad os et nares pertendit: habens viam qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba conlidere. Unde et garrire dicimus. Rumen proximum gurgulioni, quo cibus et potio devoratur. Hinc bestiae, quae cibum revocant ac remandunt, ruminare dicuntur. Sublinguium operculum gurgulionis, quasi parva lingua quae foramen linguae recludit operitve. Collum dictum, quod sit rigidum et teres ut columna, baiulans caput et sustentans quasi capi
Abbreviated transcription (Latin):
trum codisita lingua illidit᷑ dentib.
re nom̃ uidñtur. Horumpͥmi p̃cisores.
dicunt᷑. quia omt qͦd accipit᷑ ip̃ipͥtis inci¬
dunt. Sequentes canini uocant. quorũ
duo inaertera maxilla et dno insinistra
sunt et dicti cauim. qr ad simulitudine
caninorum cristunt. et ut canes exip̃s
ossa frangunt. sic et homq: lit qͦd ñ pos¬
sunt pͥores p̃cid̾ẽ illis tradunt nt con¬
stingant. Hos nulgꝰ ꝓlongiudine ce ro¬
tunditate colomellos appelat. Ultimi
stnt molates qui concisa apͥorib atqꝑo
fracca subigunt et molunt aq imias¬
sant: ur̃i & molares uocati sunt. Uenti¬
um autẽ nunicrum: difocrint qͣlitas
sgxꝰ. Nimuiniris plures. infammnspati¬
ciores cristunt bingnie a gignendis
dcutib nominate. facte sunt auct̃ itiã
ad donrem dentium. ne nudi hgrori
potius quam ornam̃to criste̾nt. Nil aũ
nrm suut celum ẽ. positum. &e tuipala¬
tam apolo ꝑdirmationem. & etg̃ci fum¬

Expanded text:
trum cordis, ita lingua illiditur dentibus, trum cordis, ita lingua illiditur dentibus, trahere videntur. Horum primi Praecisores dicuntur, quia omne quod accipitur ipsi prius incidunt. Sequentes canini vocantur, quorum duo in dextra maxilla, et duo in sinistra sunt. Et dicti canini, quia ad similitudinem caninorum existunt, et canis ex ipsis ossa frangit, 10 sicut et homo, et quod non possunt priores praecidere, illis tradunt, ut confringant. Hos vulgus, pro longitudine et rotunditate, colomellos vocant. Ultimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molunt, atque immassant; unde et molares vocati sunt. Dentium autem numerum discernit qualitas sexus. Nam in viris plures, in feminis pauciores existunt. Gingivae a gignendis dentibus nominatae. Factae sunt autem etiam ad decorem dentium, ne nudi horrori potius quam ornamento existerent. Palatum nostrum sicut caelum est positum, et inde palatum a polo per derivationem. Sed et Graeci sim
Abbreviated transcription (Latin):
Iñ etbipcimis & penna. Nares uentro
nominantur. qr peas uł odor uł sp̃s ma
nare ñdesinunt. siue quia nos odceare
admonent ut ad oremus aliquid acstiam᷑.
Uñ contra conscĩ. ac rudes ignaridicat᷑.
Olfecisse enim: scisse ueteres dicebant. te
sent: quam ille quioquam ceꝑit. Narm̃
recta parsꝓpt̾ quod equaliter sit ibu
gitudine. et rotunditate porrecta: tosã¬
na uocatur. Eatirinitas cius pprula. ac̃
formula pomi ppri. Que uero dertia leua¬
ꝙ stint pennule abalarum similitudine:
medium autem int̾sinium. Osdictũ. qͦo
ꝑipsum quasi ꝑhostium & cybos intͦmit¬
timus ce sputum forisꝓicimus: uł quia
sermones. Labia alambendo noiata.
Qb autem suꝑtus ẽ. labiũ dicimus. qͦo
insertus eo quod grossius sit labram. Abii
nͥ unorim labra. malirũ labiadie̾t.
Lingue alingando cibum putat uar.¬
ro nom̃ impositum. Aliiqd particu.¬
latos sonos ũba ligant. Sic̃ enim pltc¬

Expanded text:
unde et bipinnis et pinna. Nares idcirco unde et bipinnis et pinna. Nares idcirco nominantur quia per eas vel odor vel spiritus nare non desinit, sive quia nos odore admonent ut norimus aliquid ac sciamus. Unde et e contra inscii ac rudes ignari dicuntur. Olfecisse enim scisse veteres dicebant. Tersent, quam ille quidquam coeperit. Narium recta pars, propter quod aequaliter sit in longitudine et rotunditate porrecta, columna vocatur; extremitas eius pirula, a formula pomi piri; quae vero dextra laevaque sunt, pinnulae, ab alarum similitudine: medium autem interfinium. Os dictum, quod per ipsum quasi per ostium et cibos intus mittimus et sputum foris proicimus; vel quia sermones. 50. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est, labium dicimus, quod inferius, eo quod grossius sit, labrum. Alii virorum labra, mulierum labia dicunt. 51. Linguae a tigando cibum putat Varro nomen impositum. Alii quod per articulatos sonos verba ligat. Sicut enim plec