comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inprouisa res accidit: qui diuini¬
tatis sue consilio iocico suscepit
hominem: ut ꝓhomine possit oc¬
cidi. Supplicium autem crueis
elegit. ut subluniorẽ uictoriã pa¬
reret pena deterior: & qui uniũ¬
sitatis bono patiebatur: quasi in
conspectu mundi in altum subla¬
tus occumberet. simul ut qui cru¬
cifixum uidebant. mirabilia cer¬
nerent crucifixi. Nam satis a¬
bundeq głam patientis ostẽduũ.
repentina solis obscuritas tremor
terrarũ: saxorũ diuisio. resurrec̃¬
tio mortuoꝵ. Illud quanti est te¬
stimonii. quod etiam parit̾ eruei¬
fixus latro memoriam sui in cȩle¬
sti regno fieri a consorte supplicii
precabatur: Hinc est knũ quod
suspiriis ingemiscimus: sed conti¬
nus laudib celebramus. Sepultꝰ
est autem: quia consequens erat
ut qui mortius fuerat acciperet
sepulturam. Sepultus est dñs: ut
ad consolationẽ sepultoꝵ benediẽ¬
tionem corporis eius & terra susei¬
peret. Sepultus ẽ ut qui uere

Expanded text:
improvisa res accidit, qui diviniimprovisa res accidit, qui divinitatis suae consilio idcirco suscepit hominem, ut pro homine posset occidi. Supplicium autem crucis elegit, ut sublimiorem victoriam pareret poena deterior; et qui universitatis bono patiebatur, quasi in conspectu mundi in altum sublevatus 271 occumberet, simul ut qui crucifixum videbant, mirabilia cernerent crucifixi. Nam satis abundeque gloriam patientis ostendunt repentina solis obscuritas, tremor terrarum, saxorum divisio, resurrectio mortuorum. Illud autem quanti est testimonii, quod etiam pariter crucifixus latro memoriam sui in coelesti regno fieri a consorte supplicii precabatur? Hinc est, carissimi, quod suspiriis ingemiscimus, sed continuis laudibus celebramus. Sepultus est autem, quia consequens erat ut qui mortuus fuerat acciperet sepulturam. Sepultus est Dominus ut ad consolationem sepultorum benedictionem corporis ejus et terra susciperet. Sepultus est ut qui vere
Abbreviated transcription (Latin):
illum mirabilem simul & incul¬
pabilem recognoscas. Cȩlestȩ ẽ
enim quod sp̃c̃ agit: ininolatum
quod sc̃s oꝑatur. Nam cũ unige¬
nitum di hominem fieri redemp¬
tionis nr̃e necessitas flagitaret:
hoc natiuitati suȩ priuilegium
propric diuinitatis inuexit: ut
de uirgine nasceretur. Qui enĩ
ueniebat inueteratã peccatis ho¬
minum renouare naturam: nouã
legem uoluit habere nascendi.
Unigenitus igitur dei factus ẽ
filius hominis. ut qui ereator mun¬
di erat. fieret & redemptor. Qi
sub pontio pilato crucifixus ẽ. &
sepultus. Nulla nobis sit de xp̃i
cruce confusio: quia habemꝰ de
eius passione uictoriam. Sicut
enim sempit̾nus d̃i filius ñ sibi
sed nobis est natus: ita immacu¬
latus dei agnus ñ sibi sed nobis
est passus. Quis autem ñ mirifi¬
cum aduertat eẽ mysterium. ubi
ipse homo predicatur qui d̃s est:
& ubi idem dñs annunciat᷑ qui
asseritur crucifixus: Nec incogi¬
tata ei quod ꝑemptus est. aut

Expanded text:
illum mirabilem simul et inculillum mirabilem simul et inculpabilem recognoscas. Coeleste est enim quod Spiritus agit, inviolatum quod sanctus operatur. Nam cum Unigenitum Dei fieri hominem redemptionis nostrae necessitas flagitaret, hoc nativitati suae privilegium propriae divinitatis invexit, ut de virgine nasceretur. Qui enim veniebat inveteratam peccatis hominum revocare naturam, novam legem voluit habere nascendi. Unigenitus igitur Dei factus est filius hominis, ut qui Creator mundi erat fieret et Redemptor. Qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus. Nulla nobis sit de Christi cruce confusio, quia habemus de ejus passione victoriam: sicut enim sempiternus Dei Filius non sibi, sed nobis est natus; ita immaculatus Dei Agnus non sibi, sed nobis est passus. Quis autem non mirificum advertat esse mysterium, ubi ipse homo praedicatur, qui Deus est; et ubi idem Dominus annuntiatur, qui asseritur crucifixus? nec incogitata ei, quod peremptus est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
titas eius & qualitas ignoret᷑
Esse enun illius & posse ñ dis¬
cutiendo assequimur. sed credẽ¬
do. Quem autẽ credere debea¬
mus. edocet nos redemptoris
nr̃i auctoritas dicentis. Qui
eredit in me & in eum qͥ me
misit: habet uitam ȩt̃nam. Et
alibi. Credite in d̃m: & in me
eredite. Plus est fr̃s̃ quod fidi
oculis intuemur: quam sensus
possit uidere carnalis. Credis in¬
quit in dm̃ patreni om̃ĩpotentẽ
In dõ natura innascibilis: in ꝑatre
unigeniti ueritas: in om̃i pleni.¬
tudo uirtutis ostenditur. Est
namq ꝑ ingenitam deitatẽ dñs
Nec disquirendum qualiter sit
tio est redemptionis humanȩ.
re est. Unicus autem uel unige¬
nitus annunciatur & creditur-
quia unus ita ẽ genitus. nequẽ
habeat in natiuitate consortem.
Filium audis. non ut illum sexu
aliquo editum putes: sed ut cre¬
das in comp̾hensibili maiestate
Ego a patre exiui: & ueni in
hunc mundum. Qui natus ẽ
gine. Spm̃ scm̃ audis: ut partũ

Expanded text:
titas ejus et qualitas ignoretur: titas ejus et qualitas ignoretur: esse enim illius et posse non discutiendo assequimur, sed credendo. Quem autem credere debeamus edocet nos Redemptoris nostri auctoritas, dicentis: Qui credit in me et in eum qui me misit, habet vitam aeternam ; et alibi: Creditis in Deum, et in me credite . Plus est, fratres, quod fidei oculis intuemur, quam sensus possit videre carnalis. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. In deo natura innascibilis, in Patre Unigeniti veritas, in Omnipotente plenitudo virtutis ostenditur. Est namque per ingenitam deitatem omnipnec disquirendum qualiter sit tio est redemptionis humanae; te naturae est; unicus autem, vel Unigenitus annuntiatur et creditur, quia unus ita est genitus, nec habet in nativitate consortem. Filium audis, non ut illum sexu aliquo editum putes, sed ut credas incomprehensibili majestate Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Qui natus est gine. Spiritum sanctum audis, ut partum
Abbreviated transcription (Latin):
um apud patres nrõs
sicut liber iudicũ re¬
fert quedam israheli-¬
tiee tribus ciuili ad-¬
uersum se prelio decertarent. nec
propter consimilem popłi unius
habitum inter bellantes posset
esse discretio: tribus illa euius
iustior erat causa pugnandi. &¬
quia merito ꝑ d̃i auxilium uic̃¬
toriam presumebat. signũ sibi
certo in sermone constituit: ut
quos una armorũ facies confun¬
debat: secretioris uerbi distingue¬
ret sacramentũ. Quod beati apo¬
stoli ut ego reor exemplum seqͣn¬
tes eccłiȩ di quam aduersũ ma¬
litiam diaboli furoris ariabant
mysterium symboli tradiderunt:
ut quia subuno xp̃i nomine cre¬
dentium erat futura diuersitas.
ũgnaculum sẏmboli inter fide¬
les ꝑfidosq secerneret: & alienꝰ
a fide atq hi dis appareret eccłiȩ.
aut tanquã baptizatus nescisset:
aut tanquam hereticus corru-¬
pisset. Credis inquit in dm̃ pa¬
trem om̃ipotentem: Credendꝰ
sine dubio est d̃s pater omps: eu¬
ius sic uirtus sentitur. ut quan¬

Expanded text:
um apud patres nostros, sicut liber Judicum refert, quaedam Israeliticae tribus civili adversum se praelio decertarent, nec propter consimilem populi unius habitum inter bellantes posset esse discretio, tribus illa cujus justior erat causa pugnandi, quia merito per Dei auxilium victoriam praesumebat, signum sibi certo in sermone constituit, ut quos una armorum facies confundebat, secretioris verbi distingueret sacramentum. Quod beati apostoli, ut ego reor, exemplum sequentes Ecclesiae Dei, quam adversum militiam diabolici furoris armabant, mysterium symboli tradiderunt; ut, quia sub uno Christi nomine credentium erat futura diversitas, signaculum symboli inter fideles perfidosque secerneret, et alienus a fide atque hostis appareret Ecclesiae, aut tanquam baptizatus nescisset, aut tanquam haereticus corrupisset. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. Credendus sine dubio est Deus, Pater omnipotens, cujus sic virtus sentitur, ut quan
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit deuotus quem timidus pro-¬
hibebat: nec ignorabat ꝓpħarum
ille precipuus a se dm̃ baptizandũ.
sed ministerium suum noluit sine
confessione complere. Itaq & fides
confessa est dñm: & obȩdientia im¬
pleuit obsequiũ. Baptirato igitur¬
paternę maiestatis audita ẽ. dicen¬
tis. Tu es filius meus dilectus: in qͦ¬
michi bene complacui. Quod fac¬
tum fr̃s nr̃e proficere fidei manife¬
stum est: ut presentia scĩ spc̃ & au¬
ctoritas paterne uocis apud omne
hominum genus & testimonium
ioħis & ueritas filii & sacramentum
baptismi firmaretur: ꝑ quod magni¬
ficamus & głificamus dm̃ patre om̃i¬

Expanded text:
suscepit devotus, quem timidus prosuscepit devotus, quem timidus prohibebat. Nec ignorabat prophetarum ille praecipuos a se Dominum baptizandum; sed ministerium suum noluit sine confessione complere; itaque et fides confessa est Dominum, et obedientia complevit obsequium. Baptizato itpaternae majestatis audita est, dicentis: Tu es Filius meus dilectus, in quo bene complacui . Quod factum, fratres, nostrae proficere fidei manifestum est, et praesentia S. Spiritus, et auctoritas paternae vocis apud omne hominum genus, et testimonium Joannis, et veritas Filii, et sacramentum baptismi firmaretur: per quod magnificamus et glorificamus Deum Patrem omni
Abbreviated transcription (Latin):
species hec carnis assumptȩ a fide ue¬
ritatis abdiicit. Tu es dnẽ: tu esipse
qui me ad ista mifisti. Quomodo au¬
tem nunc ego te astantem presentẽ¬
q ignorare possum: quẽ dudum ad¬
huc in utero uirginali. & intra mat̾¬
na uiscera constitutum. nec dum ipse
natus agnoui: Can ih̾e ait. Sine
modo. Sic enim decet nos implere
omnem iusticiam. Sine modo in¬
quit dñs. hoc est uera sunt quidem.
nec renuo ista quȩ memoras: sed mi¬
nusterium ueni seruitutis implere:
ut eos quos peccatum subdidit ser-¬
uituti. ad meam reuocem liberta¬
tem. Nec inireris iohannes: si tuis
me manib mnelino. Qui enim con¬
tentus sum nasci. contentus cireunci¬
di pannis etiam contentus inuolui:
quomodo non iordanem hunc con¬
tentus libenter ingrediar: Noli pu¬
tare iniuriosum michi: indignumq
uideri hoc baptisma. Aliȩ me ma-¬
nent inurie: alie sunt contume¬
lie: quas ꝓ humana ꝑpeti salute
disposui. Post hec beatus iohannes

Expanded text:
haec species carnis assumptae a fide vehaec species carnis assumptae a fide veritatis abducit: tu es Domine, tu es, ipse qui me ad ista misisti. Quomodo autem nunc ego astantem praesentemque ignorare possum, quem dudum adhuc in utero virginali, et intra materna viscera constitutum, nec natus, agnovi? Cui Christus ait: Sine modo: sic enim decet nos implere omnem justitiam . Sine modo, inquit Dominus; hoc est, vera sunt quidem, nec renuo ista quae memoras; sed ministerium veni servitutis implere, ut eos, quos peccatum subdit servituti, ad meam revocem libertatem. Nec mireris, Joannes, si tuis me manibus inclino; qui enim contentus nasci, contentus circumcidi, pannis etiam contentus 102 involvi, quomodo non Jordanem hunc contentus libenter ingrediar? Noli putare injuriosum mihi, indignumque videri hoc baptisma; aliae me manent injuriae, aliae sunt contumeliae, quas pro humana perpeti salute disposui. Post haec beatus Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ad eum inter. ꝓmiscuas uilesq
turbas uelut unus e ppło ꝓperauit:¬
& tanta sese benignissimus digna¬
tione subiecit: ut illud sacratissi¬
mum caput tremendũ potestatibꝰ.
angłis uenerandum. ad suscipien¬
dum baptismum seruuli sui mani¬
bus inclinaret. Quem uidens ioħs
uenientem ad baptismũ suum. ac
dominicȩ in eo głȩ insignia recog¬
noscens: dixit ei. Ego ate debeo
baptizari: hoc est terrenus a cȩlesti:
mortalis ab ȩterno. fragilis a potente.
& tu uenis ad me. ad precursorem
iudex: ad creaturã ereator. rex admi¬
nistrum: & humilias de michi exigu¬
o. cum tua non sun dignus calciam̃ta
portare: Tu inter peccatores adba¬
ptismum uenis. in euius ore inuentꝰ
non est dolus: & ꝑquem totius mun¬
di peccata tolluntur: ac tantum te
subicis creaturis. ut puteris obliuisci
quod ds̃ es. Eigo quidem hominem
uideo: sed dnm̃ ineum recognosco.
Hitmanum in te corpus aspicio. sed
cȩleste intelligo sacram̃ĩtum: neq me

Expanded text:
ipse ad eum inter promiscuas vilesque turbas, velut unus e populo properavit, et tanta sese benignissimus dignatione subjecit, ut illud sacratissimum caput tremendum potestatibus, angelis venerandum, ad suscipiendum baptismum servuli sui manibus inclinaret. Quem videns Joannes venientem ad baptismum suum, ac dominicae in eo gloriae insignia recognoscens, dixit ei: Ego a te debeo baptizari . Hoc est terrenus a coelesti, mortalis ab aeterno, fragilis a potente. Et tu venis ad me? Ad praecursorem judex, ad creaturam creator, rex ad ministrum? et humiliabis te 101 mihi exiguo, cujus tua non sum dignus calceamenta portare? Tu inter peccatores ad baptismum venis, in cujus ore dolus inventus non est , et per quem totius mundi peccata tolluntur: ac tantum te tuis subjicis creaturis, ut puteris oblivisci quod Deus es. Ego quidem hominem video, sed meum Dominum recognosco; humanum in te corpus aspicio, sed coeleste intelligo sacramentum; neque me
Abbreviated transcription (Latin):
genitus dĩ uiui insepara¬
bilis semꝑ permanens a¬
pud patrem ita pro nobis ꝑfectum
suscipere dignatus est hominẽ. ita
quod ds̃ erat exmaniuit in semet¬
ipso: ut ꝑ omia legalium sanctionũ
sacramenta transiret. Nam ut pri¬
mum beate matris scõ processit ab
utero. circumcisionis signaculo de¬
dicatur: siue ut inubitatã carnis
suȩ ostenderet ueritatem: siue ne
cum uelut alienigenam alumnna
ctreumeisionis plebs iudaica deelina¬
ret. Demn quia tradite ꝑ moysen
legis preteriri precepta non pote¬
rant. offertur ꝓ eo purgationis ho¬
locaustum: & pro illo fr̃s holocau¬
stum purgationis offertur. qui om̃i¬
um hominũ sordes purgaturus ad¬
uenit. Sed cum ioħes premissus
ante faciem eius concurrentes ad
se ppłos & p̃dicatione corrigeret:
& penitentiȩ baptismo consecrar&¬

Expanded text:
genitus Dei vivi inseparabilis semper permanens apud Patrem, ita pro nobis perfectum suscipere dignatus est hominem, ita quod Deus erat exinanivit in semetipso, ut per omnia legalium sanctionum sacramenta transiret. Nam ut primum beatae Matris sancto processit ab utero, circumcisionis signaculo dedicatur; sive ut indubitatam carnis suae ostenderet veritatem; sive ne cum alienigenam alumna circumcisionis plebs Judaica declinaret. 100 Dein, quia traditae per Moysem legis praeteriri praecepta non poterant, offertur pro eo purgationis holocaustum ; et pro illo, fratres, holocaustum purgationis offertur, qui omnium hominum sordes purgaturus advenit. Sed cum Joannes praemissus ante faciem ejus concurrentes ad se populos et praedicatione corrigeret et poenitentiae baptismo consecrar
Abbreviated transcription (Latin):
posse subsistit. Deniq ut indubi¬
tata resurgendi exempla capiamꝰ
ipse hic mundus annssa receptaꝙ
decoris sui specie. & occidit & re¬
surgit. Documentũ nimirũ fu¬
ture resurrectionis accipimus.
cum commendata sulcis frumen¬
tã instipulam suam redeunt: &
renouatis frondib spoliata gelu
nemora reuirescunt. Cuncta etiã
quȩ terra. ꝓducit: aut semine aut
radice multiplicata redduntur.
Quȩ autem duritia cordis est ñ
credere reformari hominem: cũ¬
omĩa que facta sunt reformant᷑.
Hoc est kmñi symbolum: euiꝰ sig¬
Noc est symbolum: cuius ueritaᷤ
unum quemq credentẽ efficit
xp̃ianum. Hoc est symbolũ. qđ
ꝙ iuuentes seĩficat: & mortuos
reducit aduitam.¬

Expanded text:
posse subsistit. Denique, ut indubiposse subsistit. Denique, ut indubitata resurgendi exempla capiamus, ipse hic mundus, amissa receptaque decoris sui specie, et occidit et resurgit. Documentum nimirum futurae resurrectionis accipimus, cum commendata sulcis frumenta in stipulam suam redeunt, et renovatis frondibus spoliata gelu nemora reviviscunt; cuncta etiam quae terra producit aut semine aut radice multiplicata redduntur. Quae autem duritia cordis est non credere reformari hominem, cum ea quae facta sunt reparentur. Hoc est carissimi, symbolum, cujusur. Hoc est symbolum, cujus veritas unumquemque credentem efficit Christianum. Hoc est symbolum, quod et viventes sanctificat, et mortuos reducit ad vitam
Abbreviated transcription (Latin):
tergeretur. Uidede fr̃s ꝓfundita¬
tem mysterii: uidete altitudinẽ
sacramenti. ubi mors reddidit u¬
tam: & peccantium sordes sangu¬
ne sunt innocentis ablutȩ. Hȩc
autem remissio non te ad peccatũ
nutrit sed ammonet ut peccare uã
metuas. qui te intelligis sine ue¬
nia non potusse saluari. Bonitaᷤᷤ
enim dei indulgentie sue mu¬
nere non nos armat ad culpam:
sed absoluit ad głam. Carnis re¬
surrectionẽ. Hic religionis nr̃e
finis: hec sumina credendi ẽ. Et
re uera quis credens dõ possit de
resurrectione dubitare: cũ mani¬
festum sit hanc solam xp̃o cau¬
sam fuisse nascendi: Que enim
alia ratio quȩ ue utilitas erat
ut ꝑpetuus carnẽ dignaret᷑ assu¬
mere: nͥ ut carnẽ ꝑpetuitate donarie.
Quȩ gła eẽt dĩ filium crucem ñ
refugere. mortem expetere: ꝑpeti
sepulturam: nisi uitam mortalibꝰ
prestita resurrectione conferret:
Posse autem hoc fieri facit diu¬
nitas fidem: cui totum qđ uult

Expanded text:
tergeretur. Videte, fratres, profunditatergeretur. Videte, fratres, profunditatem mysterii, videte altitudinem sacramenti: ubi mors reddidit vitam, et peccantium sordes sanguine sunt innocentis ablutae. Haec autem remissio non te ad peccatum nutrit, sed admonet ut peccare jam metuas, qui te intelligis sine venia non potuisse salvari. Bonitas enim Dei indulgentiae suae munere non nos armat ad culpam, sed abluit ad gloriam. Carnis resurrectionem. Hic religionis nostrae finis, haec summa credendi est. Et revera quis credens Deo possit de resurrectione dubitare, cum manifestum sit hanc solam Christo causam fuisse nascendi? Quae enim alia ratio, quaeve utilitas erat, ut Perpetuus carnem dignaretur assumere, nisi carnem perpetuitate donaret? quae gloria esset, Dei Filium crucem non refugere, mortem 274 expetere, perpeti sepulturam, nisi vitam mortalibus praestita resurrectione conferret? Posse autem hoc fieri facit Divinitas fidem, cui totum quod vult
Abbreviated transcription (Latin):
miseretur. & filius cui uult patrẽ
reuelat: ita etiam spẽ & inspirare
legitur ꝓut uult: & dona celesti¬
um gr̃ãrum diuidere. ꝓut uult.
Q uomodo ergo non unum esse
cum patre filioq credendus ẽ sp̃e.
cui equȩ adiacet posse quod uult:
confitenda: ꝑ quam & scĩficatio ẽ
data mortalibus: & crescente ere¬
dentium numero om̃ium pene
linguis in dĩ laudes sanctior mun¬
dus exultat. Scã est eccłia: que
baptismi sacramento peccatorum
contagione detersa: terrarũ inco-¬
las transmittit ad celum. Remis¬
sionem peccatoꝵ. Credenda ẽ pre¬
cipue fr̃s peccatoꝵ remissio: quia
hoc unum est remedium qđ ho¬
minum genus a sententia ꝑpetuȩ
mortis absoluit. Iecireo uingenitꝰ
altissimi dignatus est carnẽ su¬
mere. contentus est crucem: ut
te qui crimina tua euadere & pr¬
cata non poteras indulgentia fa¬
ceret innocentem. Ideo iminacu¬
latus occisus est agnus: ut ens
cruore humani generis macula

Expanded text:
miseretur, et Filius cui vult Patrem miseretur, et Filius cui vult Patrem revelat, ita etiam Spiritus et inspirare legitur prout vult, et dona coelestium gratiarum dividere prout vult. Quomodo ergo non unum esse cum Patre Filioque credendus est Spiritus, cui aeque adjacet posse quod vult? confitenda, per quam et sanctificatio est data mortalibus et, crescente credentium numero, omnium pene linguis in Dei laudes sanctior mundus exsultat. Sancta est Ecclesia, quae, baptismi sacramento peccatorum contagione detersa, terrarum incolas transmittit ad coelum. Remissionem peccatorum. Credenda est praecipue, fratres, peccatorum remissio, quia hoc unum est remedium quod hominum genus a sententia perpetuae mortis absolvit. Idcirco Unigenitus Altissimi sumere dignatus est carnem, complexus est crucem, ut te, qui crimina tua evadere et peccata non poteras, 273 indulgentia faceret innocentem. Ideo immaculatus occisus est Agnus ut ejus cruore humani generis macula
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos. Necesse est fr̃s ut ho¬
minum genus ille discutiat qͥ
ereauit: & ipse iudicet qui rede¬
mit. Iustumq est ut om̃ps dñs
mortales suos quos diunitatis
uirtute formauit. patris pietate
saluauit: iudicis examinatione
discernat. Nam quid ẽẽ potest
equius apud dm̃: quam ut quoꝵ
in scło fuit uita diuersa. eorutm
post hoc scłm merita distinguan¬
tur: Ubi autem iudieandi refe¬
runtur & mortui. ut om̃ium ho¬
minum ẽẽ apud dm̃ cura credat᷑.
offensa regula ueritatis: ut quoꝵ
unum nomen est. non sit eoꝵ di-¬
uersa confessio: & qui in celo apud
se unum sunt. a nobis ñ separent᷑
in terris. Nam sicut diuinitati
nichil de creaturis ȩquari potest:
ita omnem diuisionem & in ȩqua-¬
litatem natura diuinitatis exclu¬
dit. Scdm enim euangłicam ue-¬
ritatem sicut filius a patre exiuit.
ita & spc̃ apatre ꝓcedit: & sicut
unigenitus filius dei est. ita & spc
sẽs dĩ est. Et sicut pater cui uult

Expanded text:
mortuos. Necesse est, fratres, ut homortuos. Necesse est, fratres, ut hominum genus ille discutiat qui creavit, et ipse judicet qui redemit: justumque est ut omnipotens Dominus mortales suos, quos divinitatis virtute formavit, Patris pietate salvavit, judicis examinatione discernat. Nam quid esse potest aequius apud Deum, quam ut quorum in saeculo fuit vita diversa, eorum post hoc saeculum merita distinguantur? Vivi autem judicandi referuntur ac mortui ut omnium hominum esse apud Deum cura credatur.offensa regula veritatis, ut quorum unum nomen est, non sit eorum diversa confessio, et qui in coelo apud se unum sunt, a nobis non separentur in terris. Nam sicut Divinitati nihil de creaturis aequari potest, ita omnem divisionem et inaequalitatem natura Divinitatis excludit. Secundum enim evangelicam veritatem, sicut Filius a Patre evivit, ita et Spiritus a Patre procedit; et Unigenitus, sicut Filius Dei est, ita et Spiritus sanctus Dei est; et sicut Pater cui vult
Abbreviated transcription (Latin):
de tumulo sepultus emersit: As¬
cendit in celum. Decebat fr̃s ta¬
lis gła hominem qui de uirgine
nascebatur. Nec impossibile ei fu¬
it cęlum ascendere: cui possibile
fuit inferos triumphare. Et ne¬
cesse erat ut qui ad mortem de
regno uenerat: post mortẽ redir&
ad regnum. Fuit in hoc kini sa¬
lutaris & incomp̃hensa mentib
humanis inter celum terramq
communio: ut sicut terra dĩ fi¬
lium se suscepisse lȩtata est: ita
celum filium hominis se accepis¬
se gauderet: ut cantatum ẽ. ꝑ
propħam. Letentur cęli & exul-¬
tet terra. Nam sicut manifestum
est terram exultare de dõ: ita
dubium non est cęlum gaudere
de homine. Sedet ad dexterã pa¬
tris. Quod sedet xp̃e: uuctorie
munus est. Quod ad dexterã pa¬
tris sedet: diuinitatis est priuile¬
gium. & indiscrete consortium
karitatis. Et bene ad dexteram
patris annuntiatur sedere: in qͦ
nichil uoluntatis suȩ diabolus
qui totus est sinister inuenit. In¬
de uenturus iudicare uiuos et

Expanded text:
de tumulo sepultus emersit? Ascendit in coelum. Decebat, fratres, talis gloria hominem qui de virgine nascebatur; nec impossibile ei fuit coelum ascendere, cui possibile fuit inferos triumphare. Et necesse erat ut qui ad mortem de regno venerat, post mortem rediret ad regnum. Fuit in hoc, carissimi, salutaris et incomprehensa mentibus humanis inter coelum terramque communio: et sicut terra Dei Filium se suscepisse laetata est, ita coelum Filium hominis se accepisse gauderet, ut cantatum est per prophetam: Laetentur coeli et exsultet terra . Nam sicut manifestum est terram exsultare 272 de Deo, ita dubium non est coelum gaudere de homine. Sedet ad dexteram Patris. Quod sedet Christus, victoris munus est: quod ad dexteram Patris sedet, Divinitatis est privilegium et indiscretae consortium caritatis. Et bene ad dexteram Patris annuntiatur sedere, in quo nihil voluntatis suae diabolus, qui totus est sinister, invenit. Inde venturus judicare vivos et
Abbreviated transcription (Latin):
bat quod stella radiabat: nec audi¬
re poterat quod angłi conelamabañ.
Igitur inquirentib magis ac dicen¬
tib ubi est qui natus est rex iudeo¬
rum: turbatus ẽ herodes. & omnis
iherosolima cum illo. Turbatur
rex regno credo metuens suo: nesci¬
us quia xpẽ non ueniebat regnũ
eius inuadere sed saluare: & quod
nulli inferret mortem qui eẽt ui¬
ta cunctoꝵ. Et cum ꝑambularens
magi: stella sicut lectum est quã
uiderant in oriente ante cedebat e¬
os: donec uenit & stetit supͣ ubi erat pu¬
er. Nunquid non dicere & clama¬
re iudebatur. hic est puer quẽ na¬
tum testabatur ecelo: Hie est il
le rex magniis: qui uenit cęlestm
perio regnum sociare terrarũ. Ue¬
re stella hec dnicȩ natiuitatis mi¬
nistra: quȩ tante ⁊̃ chaldeis obie

Expanded text:
bat quod stella radiabat, nec audibat quod stella radiabat, nec audire poterat quod angeli conclamabant. Igitur, inquirentibus magis et dicentibus: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Et turbatus est Herodes, et omnis Hierosolyma cum illo. Turbatur rex regno, credo, metuens suo; nescius quia Christus non veniebat regnum ejus invadere, sed salvare; 81 et quod nulli inferret mortem, qui est vita cunctorum. Et cum perambularent magi, Stella, sicut lectum est, quam viderant in Oriente antecedebat eos, donec venit, et stetit supra ubi erat puer. Nunquid non dicere et clamare videbatur, Hic est puer quem natum testabar e coelo? Hic est rex ille magnus qui venit coelesti imperio regnum sociare terrarum. Vere stella haec dominicae nativitatis ministra, quae tanto est Chaldaeis obse
Abbreviated transcription (Latin):
uisitauit nos oriens exalto: illumi¬
nare his qui in tenebris & in um¬
bra mortis sedent. De insubiun¬
gunt chaldei. Uidimus stellam eiꝰ.
& uenimus adorare eum. Eaus in¬
quiunt stellam uidimus. Bene eiꝰ:
quia quamuis om̃s ab eodem ere¬
ate stellȩ ipsius fint: hec tamen
propriȩ xp̃i erat. quȩ specialiter
eius nuntiabat aduentum. Et ce¬
tere quidem factȩ sunt stellȩ. ut
mundi istius tempora cursusq di-¬
stinguerent: hec uero ꝓdire nissa
est ut ipsum mundi dñm & regni
cęlestis adesse tempus ostenderet
Aiunt itaq magi. Uidimus stellã
eius: & lienimus adorare eum. Ee
ce xp̃m qui non habent habere
uolunt: & inuenire contendunt
ludeus dm̃ fuumi refugit: paganꝰ
inquirit. Quod proximus ñ ag¬
noscit: alienus intelligit. Gentił
stellam. xp̃i uidet & uenit: iudeuᷤ
xp̃m uidet & inuidet. sicut lectũ
est in sua uenit: & sui eum ñ rece¬
perunt. Uere iudea durissima
suaq infidelitate cecata non uide¬

Expanded text:
visitavit nos Oriens ex alto: illumivisitavit nos Oriens ex alto: illuminare his qui in tenebris sedent . Deinde subjungunt Chaldaei: Vidimus stellam ejus, et venimus adorare eum. Ejus, inquiunt, stellam vidimus. Bene ejus: quia quamvis omnes ab eodem creatae stellae ipsius sunt, haec tamen proprie Christi erat, quae specialiter ejus nuntiabat adventum. Et caeterae quidem factae sunt stellae, ut mundi istius tempora cursusque distinguerent; haec vero prodire jussa est ut ipsum mundi Dominum et regni coelestis adesse tempus ostenderet. Aiunt itaque magi: Vidimus stellam ejus, et venimus adorare eum. Ecce Christum qui non habent habere volunt, et invenire contendunt. Judaeus Deum suum refugit, paganus inquirit: quod proximus non agnoscit, alienus intelligit: gentilis stellam videt, et venit; Judaeus Christum videt, et invidet, sicut lectum est: In sua venit, et sui eum non receperunt . Vere Judaea durissima, suaque infidelitate caecata, non vide
Abbreviated transcription (Latin):
putii diu̾sitate concurrens nos
ꝓprie sigurauit: ꝙ dũ nobis festũ¬
illuminati. salutarib sacramentis
inconspectu d̃i nr̃i nouo gaudio ne¬
cesse est exultemus: quia noua ho¬
die stella nouum mundo hominẽ
reuelauit. Hoc profecto die xp̃e
tus efemina: sub specie adorantũ
chaldeorum fidem gentium dedi-¬
cauit. Qui quamuis diumitatem
suam nr̃i corporis adumbratione
uelaret: dm̃ tamen ẽẽ illũ celũ ꝓdi¬
dit. & terra cognouit. Humilis
quidem sed mirabilis uenit: ut pa¬
riter in eo & assumpte carnis ueri¬
tas. & ineffabilis deitatis natura ful¬
geret. Et quanquam nascentẽ il¬
lum cunabula terrena susciperent:
non tamen eẽ terrenum cęleste sig¬
naculum testabatur. Incunis nãq
iacebat: sed radiabat ecȩlo. Uagie¬
bat apud iudeos: apud gentiles re-¬
gnabat. In bethleem lactabatur
a matre: & in chaldea adorabatur
ne ab oriente properare dicuntur:
qui adoraturi sempit̃num ueniiis
orientem. de quo dictum est. Et

Expanded text:
putii desperatione concurrens nos putii desperatione concurrens nos proprie figuravit, et diem nobis festuilluminati salutaribus sacramentis in conspectu Dei nostri novo gaudio necesse est exsultemus, quia nova hodie stella novum mundo hominem revelavit. Hoc profecto die Christus e femina sub specie adorantium Chaldaeorum fidem gentium dedicavit: qui quamvis divinitatem suam nostri corporis adumbratione velaret, Deum tamen esse illum coelum prodidit, et terra cognovit. Humilis quidem, sed mirabilis venit: ut pariter in eo et assumptae carnis veritas, et ineffabilis Deitatis natura fulgeret. Et quanquam nascentem illum cunabula terrena susceperint, non tamen esse terrenum coeleste signaculum testabatur. In cunis namque jacebat, sed radiabat in coelo; vagiebat apud Judaeos, et apud gentiles regnabat; in Bethlehem lactabatur a matre, et in Chaldaea adorabatur ne ab Oriente properare dicuntur, qui adoraturi sempiternum veniunt Orientem, de quo dictum est: Et
Abbreviated transcription (Latin):
in carne. in ipso
de uirgine rudi
eiꝰ ex ortu mani¬
festari gentibus cępit: ad quẽ ad¬
orandũ magi ab orience uener̃t.
Hinc dies sollẽpnissimꝰ debita sc̃i¬
tate ẽ factus eccl̃iȩ. maxime quȩ
creuit ex gentib. et angulari la¬
pidi. alterũ parietẽ structura
uberiore cõpegit. ut illa pax nr̃a
faceret utraq unũ. ex circũcisio¬
ne et p̃putio condens eccl̃iam.
unde & lapis angularis dictus ẽ
tanquã in se copulans ex diu̾si¬
tate uenientes. ut cõmut aret
utrosq in uno corꝑe dño. sicut
na testat᷑. Nato itaq dño ex uir¬
gine quẽ diem nuꝑrime celebra¬
uimꝰ: pastores ammoniti ab an¬
gelis scd̃m lucã euangłistã ad in-¬
fantis uerbi presepe uener̃t. pas¬
tores autẽ illi isrłite erant. Ecce
p̃signatus ẽ unus paries ad an
dieb inde transactis. hodie ma¬
gi ab oriente uenisse credunt᷑. et
illiꝰ paruuli magnitudinẽ cogno¬
uisse. qͦs matheus euangłista com¬
memorat. Ecce aliꝰ paries ex pre¬

Expanded text:
in carne in ipso de Virgine rudi ejus exortu manifestari Gentibus coepit, cum ad eum adorandum Magi ab Oriente venerunt. Hic dies solemnissimus debita sanctitate est factus Ecclesiae, maxime quae crevit ex Gentibus, et angulari lapide alterum parietem structura uberiore compegit: ut ille pax nostra faceret utraque unum , ex circumcisione et praeputio condens Ecclesiam. Unde et lapis angularis dictus est, tanquam in se copulans ex diversitate venientes, ut commutaret utrosque in uno corpore Deo, sicut na testatur. Nato itaque Domino ex Virgine, quem diem nuperrime celebravimus, pastores admoniti ab Angelis secundum Lucam evangelistam ad infantis Verbi praesepe venerunt ; pastores autem illi Israelitae fuerunt: ecce praesignatus est unus paries, ad angdiebus inde transactis, hodie Magi ab Oriente venisse creduntur, et illius parvuli magnitudinem cognovisse, quos Matthaeus evangelista commemorat . Ecce alius paries ex prae
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i agebat ꝑ herodem diabolus:
ut ꝑ uoluntatis sue ministrũ. aut
xpp̃m perimeret: aut paruulorum
nece letissimum. xp̃i contristaret
ingressum. Sed nulla sit apud fi¬
deles innocentũ demorte tristitia:
quia. xp̃c iustissimus retributor se
propter passos sue fecit participes
passionis: atq eos quib libenter
uitam parabat ȩternam. patienter
permisit occidi. Proinde nos dilec¬
tissimi uenientes ex gentibus quibꝰ
in stella dominica salutare lumen
radiauit e cȩlo. apud quos uirginis
fidelis est partus. quib xp̃e & incu-
diam declinemus: & sanctificato
gentes. sacratissimũ semꝑ dni ho-¬
noremus aduentum: ut sicut de
eius illuminatione gaudemus: ita
de nr̃a retributione lȩtemur dño

Expanded text:
carissimi, agebat per Herodem diabolus, carissimi, agebat per Herodem diabolus, ut per voluntatis suae ministerium, aut Christum perimeret, aut parvulorum nece, laetissimum Christi contristaret ingressum. Sed nulla sit apud fideles innocentium de morte tristitia: quia Christus justissimus retributor, propter se passos suae fecit participes passionis, atque eos quibus libenter vitam parabat aeternam, patienter permisit occidi. Proinde nos, dilectissimi, venientes ex gentibus, quibus in stella dominica salutare lumen radiavit e coelo, apud quos Virginis fidelis est partus, quibus Christus et diam declinemus et sanctificato gentes, sacratissimum semper Domini honoremus adventum: ut sicut de ejus illuminatione gaudemus, ita de nostra retributione laetemur,
Abbreviated transcription (Latin):
cuta famulatu. ut in in quirendo
xpm̃ non solum eos moneret ecelo:
sed & ducatum illis preberet in
terris. Adorato itaq dño magi
oblatisq munerib pretereuntes
herodem: ꝑ aliam uiam reuersi st̃
in regionẽ suam. Neq uero pote¬
rant ꝑ herodem idem itinere mor¬
tis redire : qui in patriam suam ad¬
orato dĩ filio cęlestis uite munera
reportabant. Elusus ergo herodeᷤᷤ
& contemptus amagis. ut ait euͣn
Abimatu inquit & infra ȩtas scri-¬
bitur occisoꝵ: ut occidentis inno¬
tescat acerbitas. Oira ꝑuersa. in¬
consultaq seuientis indignatio:
chal deis irascitur innocentes inter¬
ficit: & dum in mortem immacu¬
lati fertur infantis. lactentium pe¬
rimit turbas: quatinus iniquissimũ
regem qui in debitũ querebat san¬
guinem prostrate multitudiniꝰ mul¬
tiplex reatus inuolueret. Nec ad¬
uertere poterat furentis insania:
quod ille qui mortuos morte sua¬
uiuificare ueniebat. cogi in mortẽ
non posset inuitus. Et hȩc omnia

Expanded text:
cuta famulatu, ut in inquirendo Christo non solum eos moneret e coelo, sed et ducatum illis praeberet in terris. Adorato itaque Domino magi oblatisque muneribus, praetereuntes Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam. Neque vero poterant per Herodem, id est itinere mortis redire, qui in patriam suam, adorato Dei Filio, coelestis vitae munera reportabant. Elusus ergo Herodes, et contemptus a magis ut ait evanga bimatu, inquit, et infra: aetas scribitur occisorum, ut occidentis innotescat acerbitas. O ira perversa inconsultaque saevientis indignatio! Chaldaeis irascitur, innocentes interficit; et dum in mortem immaculati fertur infantis, 82 lactentium perimit turbas: quatenus iniquissimum regem, qui indebitum quaerebat sanguinem, prostratae multitudinis multiplex reatus involveret; nec advertere poterat furentis insania quod ille qui mortuos vivificare veniebat cogi in mortem non possit invitus. Et haec omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
pro infidelitatis crimine puniat᷑
quia ab uno diumnitatis ab altero
carnis ueritas denegatur. Hnisdem
munerib confunditur etiam nesto¬
rius. qui nititur. xp̃m in duas ꝑso¬
nas diuidere: eum uideat magos
non alia do & alia homiui. sed uni
dõ homini eadem munera optulis¬
se suppliciter. Non ergo diuida.¬
tur in ꝑsonis: qui ñ inuenitur dun¬
sus in donis. Propterea quippe unꝰ
idemq istis munerib honoratur:
ut unus idemq d̾s & homo cog¬
noscatur. Ista magorum oblatio
confundit etiam euticetis insani¬
am: qui non uult in xp̃o utramq
ueram predicare naturam. Uerita¬
tem quippe istorũ munerũ tollit:
dum in xp̃o unam naturã p̃dicare
Unde rectissime plenus sapien¬
tia ꝑhibetur & grã. Sapientia qͥ¬
dem: quia in ipso habitat om̃is ple¬
nitudo diuinitatis corporaliter. Gr̃a
autem: quia eidem mediatori dei
& hominũ homini iħu xp̃o magna
grã donatũ est. ut ex quo homo fi¬

Expanded text:
pro infidelitatis crimine puniatur: pro infidelitatis crimine puniatur: quia ab uno divinitatis, ab altero carnis veritas denegatur. In iisdem muneribus confunditur etiam Nestorius, qui nititur Christum in duas personas dividere: cum videat Magos non alia Deo et alia homini, sed uni Deo homini eadem munera obtulisse suppliciter. Non ergo dividatur in personis, qui non invenitur divisus in donis. Propterea quippe unus idemque istis muneribus honoratur, ut unus idemque Deus et homo cognoscatur. Ista Magorum oblatio confundit etiam Eutychetis insaniam, qui non vult in Christo utramque veram praedicare naturam. Veritatem quippe istorum munerum tollit, dum in Christo unam naturam praedicare Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia . Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, gratia autem, quia eidem Mediatori Dei et hominum, homini Jesu Christo magna gratia donatum est, ut ex quo homo fi
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerunt puerũ cum Maria
matre eius. & ꝓcidentes adora¬
uerunt eum: & aꝑtis thesauris
suis obtulerunt ei munera: au¬
rum. thus. &. myrram. Per ista
tria munerũ genera. in uno eo¬
& regia potestas: & humana mor¬
talitas intimatur. Thus enim
ad sacrificnum. aurum ꝑtinet ad
tributum: myrra ad sepulturã
pertinet mortuoꝵ. Omĩa hȩc
scã fides xp̃õ ueraciter offerre ñ
desinit: dum unum eundemq ue¬
rum dnmn. uerum regem. uerumq
hominem credit: ut uere ꝓ nobis
mortuum ueraciter recognoscat. In
oblatione thuris confunditur arri¬
anus: qui soli patri sacrifierum of¬
ferri debere contendit. In oblati¬
one myrre confunditur maniche¬
salute non credit. In auro uero
simul uterq confunditur: quia &
manicheus de semine dauid scct̃m
carnem natum non credit regem:
& arrianus do unigenito natura¬
lem assignare nititur seruitutẽ.
Proinde uterq non exꝑietur regẽ
aquo ꝑ fidem regatur. sed a quo

Expanded text:
invenerunt puerum cum Maria invenerunt puerum cum Maria matre ejus: et procidentes adoraverunt eum; et apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham . Per ista tria munerum genera, in uno eoet regia potestas, et humana mortalitas intimatur. Thus enim ad sacrificium, aurum pertinet ad tributum, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum. Omnia haec sancta fides Christo veraciter offerre non desinit, dum unum eumdemque verum Deum, verum regem, verumque hominem credit, et vere pro nobis mortuum veraciter recognoscit. 562 10. In oblatione thuris confunditur Arianus, qui soli Patri sacrificium offerri debere contendit: in oblatione myrrhae confunditur Manichaesalute non credit: in auro vero simul uterque confunditur, quia et Manichaeus de semine David secundum carnem natum non credit regem, et Arianus Deo Unigenito naturalem assignare nititur servitutem. Proinde uterque non experietur regem, a quo per fidem regatur , sed a quo
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc stella nunquam antea appa¬
ruit: quia nunc eam puer iste cre¬
auit: & magis ad se uenientibꝰ pre¬
inam deputauit. Iste puer in p̃-¬
sepe quidem paruulus collocatur:
sed magnus in cęlo mirabilit ope¬
ratur: Permittit se manib in
terra portari: sed precepit sibi cȩ¬
lestia famulari. Quid est ergo
quod infantilem attendis etatẽ:
& enis diuinam non intelligis po-¬
testatem: Sic fuit ueraciter inti¬
manda. pueri huius naturalis di¬
umitas & naturalis humanitas.
utraq naturaliter uera. utraq uni¬
tas: nec in se muicem confusa. nec
a se inuicem separata. Ipsum enĩ
habuit maria filium de se natum:
cui stella debite seruitutis exhi¬
buit famulatum. Ipsum eundẽ¬
q maria in bethleem dnm homi¬
nemq peꝑit: quem stella magis
in oriente positis nunciauit. Ma¬
gi ergo uenerunt: & filium uirgi¬
nis unum eundemq dnm̃ homi¬
nem cognouerunt. Demq atten¬
de quid optulerunt: & agnosce
quid crediderunt. Refert enĩ
euangłista quia intrantes domũ

Expanded text:
aec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et Magis ad se venientibus praeviam deputavit. Iste puer in praesepi quidem parvulus collocatur, sed magnus in coelo mirabiliter operatur. Permittit se manibus in terra portari, sed praecipit sibi coelestia famulari. Quid est ergo quod infantilem attendis aetatem, et ejus divinam non intelligis potestatem? Sic fuit veraciter intimanda pueri hujus naturalis divinitas, et naturalis humanitas, utraque naturaliter vera, utraque unita, nec in se invicem confusa, nec a se invicem separata. Ipsum enim habuit Maria filium de se natum, cui stella debitae servitutis exhibuit famulatum. Ipsum eumdemque Maria in Bethlehem Deum hominem peperit, quem stella Magis in Oriente positis nuntiavit. Magi ergo venerunt, et filium Virginis unum eumdemque Deum hominem cognoverunt. 9. Denique attende quid obtulerunt, et agnosce quid crediderunt. Refert enim evangelista quia intrantes domum,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Morietur mirabiliter: morie¬
tur misericordit: morietur singu¬
lariter. Morietur ꝑ proprian
potestatem: ut suam in om̃ib im¬
pleat uoluntatem. Adhoc enim
misericorditer morietur: ut resur¬
gens cunctis gentib dominetur.
Morietur ergo sicut unus: ut
quidem quem dm̃ hominem con¬
cepit fides uirginis: & dm̃ homi¬
nem peꝑit fecinditas uirgmalis.
Si nescis ueram huius pueri dei¬
tatem. attende stellam in cęlo
fulgentem: magos p̃cedentem.
& iter ignorantib ostendentẽ¬

Expanded text:
tis. Morietur mirabiliter, morietis. Morietur mirabiliter, morietur misericorditer, morietur singulariter, morietur per propriam potestatem, ut suam in omnibus adimpleat voluntatem. Ad hoc enim misericorditer morietur, ut resurgens cunctis gentibus dominetur. Morietur ergo sicut unus, et quidem, quem Deum hominem concepit fides virginis, et Deum hominem peperit fecunditas virginalis. 8. Si nescis veram hujus pueri deitatem, attende stellam in coelo fulgentem, Magos praecedentem, et iter ignorantibus ostendente
Abbreviated transcription (Latin):
riens. propria potestate resurgenᷤᷤ.
Iste itaq puer qui natus est ideo
non inuenitur inuumero paruulo-¬
rum morientium: quia ipse ẽ. expec̃¬
tatio gentium. Sanguis hunis
pueri propterea ñ cumꝰ istoꝵ fun¬
solus in remissionem fundendus
est peccatoꝵ. Et illi om̃s pueri
inantter morerentur: nisi huius
sanguine saluarentur. Et iste
quidem puer certissime moriet᷑
quia si mori nollet. nullatenus
nasceretur. Morietur autem. non
ut impleat seuitiam tuam: sed ut
ꝑficiat mansuetudinẽ suam. Fa¬
ciet enim eum mori benignitas
propria: ñ malignitas aliẽna. Mo¬
rietur non ut tu infidelis regnes
in scło: sed ut secum regnare faci¬
at fideles in celo. Aorietur non¬
non ut regnum amittat: sed ut
regnaturos acquirat. Morietur
non ut ꝑdat breuem uitam: sed ut
conferat sempit̃nam. Aorietur
non ut seruus iniquitatis: sed ut
dñs maiestatis. Morietur ñ uincu¬
lo necessitatis: sed ꝓposito uolunta¬

Expanded text:
riens, propria potestate resurgens. 7. riens, propria potestate resurgens. 7. Iste itaque puer qui natus est ideo non invenitur in numero parvulorum morientium, quia ipse est exspectatio gentium. Sanguis 561 hujus pueri propterea non cum istorum sansolus in remissionem fundendus est peccatorum; et illi omnes pueri inaniter morerentur, nisi hujus sanguine salvarentur. Et iste quidem puer certissime morietur, quia si mori nollet, nullatenus nasceretur. Morietur autem, non ut impleat saevitiam tuam, sed ut perficiat mansuetudinem suam: faciet enim eum mori benignitas propria, non malignitas aliena. Morietur non ut tu infidelis regnes in saeculo, sed ut secum regnare faciat fideles in coelo. Morietur non ut regnum amittat, sed ut regnaturos acquirat. Morietur non ut perdat brevem vitam, sed ut conferat sempiternam. Morietur non ut servus iniquitatis, sed ut Dominus majestatis. Morietur non vinculo necessita is, sed proposito volunta
Abbreviated transcription (Latin):
puer qui mundum creauit. qͥ mun¬
dum regit. qui om̃ia quęcunq uult
facit. qui cuncta mirabili atq insu¬
perabili diuinitate disponit: hoc
ordinauit. hoc egit. ut ꝑ tuam in¬
uidiam furiosam illi pueri mortẽ
susciꝑent preciosam: & quod eis
ad salutem suam prestare ñ posses
amicus: hoc ad dampnationẽ tuã
faceres inmicus. Ad hoc ergo te
permisit infantes occidere: ut il¬
Los de te faceret triumphare. Te
ergo ꝑmisit ad nequitiam: illos
ꝑduxit ad palmam. Unus enim
euius maiestatem ñ potes effugere.
Fugit enim non formidine huma¬
na: sed dispensatione diuina. Fu¬
git non necessitate: sed potestate
Ideo autem dignatus ẽ. in egyp¬
tum fugere. ut postea crucem di¬
gnaretur ascendere: & illa pote¬
state puer latuit in egypto. qua
potestate iuuenis pependit in li¬
gno. Unus enim idemq est mor¬
tis susceptor. uiteq largitor: unꝰ
idemq immortalis ex patre. mor¬
talis ex matre: ꝓpria potestate mo¬

Expanded text:
puer, qui mundum creavit, qui munpuer, qui mundum creavit, qui mundum regit, qui omnia quaecunque vult facit, qui cuncta mirabili atque insuperabili ordine disponit, hoc ordinavit, hoc egit, ut per tuam invidiam furiosam illi pueri mortem susciperent pretiosam, et quod eis ad salutem tuam praestare non posses amicus, hoc ad damnationem tuam faceres inimicus. Ad hoc ergo te permisit infantes occidere, ut illos de te faceret triumphare. Te ergo permisit ad nequitiam, illos perduxit ad palmam. Unus enim cujus majestatem non potes effugere. Fugit enim non formidine humana, sed dispensatione divina; fugit non necessitate, sed potestate. Ideo autem dignatus est in Aegyptum fugere, ut postea crucem dignaretur ascendere; et illa potestate puer latuit in Aegypto, qua potestate juvenis pependit in ligno. Unus enim idemque est mortis susceptor, vitaeque largitor: unus idemque immortalis ex Patre, mortalis ex matre; propria potestate mo
Abbreviated transcription (Latin):
dies iste qui nobis in
honorem dñi ꝑ annoᷤ
singulos celebratur.
ore cunctorũ fideliũ
epiphania uenerabilit
nuncupatur. & quia grecum ꝓba¬
tur ẽẽ uocabulum: multis est lati¬
nis incognitum. Inde est qđ nom̃
istud om̃s quidem latini dieunt:
sed non om̃s inueniuntur nosse qđ
dicunt. Proinde bonum ẽ. ut cun¬
cti qui diem hodiernũ epiphaniã
nuncupant. & cur hoc dicatur ig.¬
norant: sacramentũ diei huius no¬
minis interp̃tatione cognoseant.
Debet enim diei huius sollempni¬
tas a fidelib celebrari: & ideo sol¬
lempnitatis causa non debet igno¬
rari. Hunc ergo diem sicut diximꝰ
epiphaniam uocat xp̃iana religio.
Eyiphania uero: interp̾tatur ma¬
nifestatio. Traditum autẽ tenemꝰ
a patribus. qđ unigenitus d̾s post¬
quam ẽ. scdm̃ carnem temporalit̃¬
funt martyres: qui ꝑ infanrtiam
suam fuerant innocentes: quando
ꝑ grãm huns pueri. ꝓ eo meruert̃
mori: priusquam eum possent co¬
ram hominib confiteri. Iste itaq

Expanded text:
dies iste qui a nobis in honorem Domini per annos singulos celebratur, ore cunctorum fidelium Epiphania venerabiliter nuncupatur. Et quia Graecum probatur esse vocabulum, multis est Latinis incognitum. Inde est quod nomen istud omnes quidem Latini dicunt, sed non omnes inveniuntur nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, postquam est secundum carnem temporalitsunt martyres, qui per infantiam suam fuerant innocentes: quando per gratiam hujus pueri pro eo meruerunt mori, priusquam eum possent coram hominibus confiteri. Iste itaque
Abbreviated transcription (Latin):
onesq appetit: cui dux suus ui¬
am amaritudinis ostendit. Re¬
uocemus ergo ante oculos pecca¬
ta quȩ fecimus: consideremus
quam terribilis iudex hȩc puni¬
turus adueniat. Mentem for¬
menius ad lam̃ta: uita nr̃a ad
tempus amarescat in peniten¬
tia: ne ęternam amaritudinem
sentiat in uindicta. Per fletus
quippe ad gaudia duciniur: ue-¬
ritate pollicente quȩ ait. Beati
qui lugent nunc: qm̃ ipsi conso¬
labuntur. Ad flecum ergo ꝑgau¬
dia ꝑuenitur: hec eadem uerita¬
te atcestante que ait. Ue uobis
qui ridetis nunc: quia lugebitis
& flebitis. Si ergo retributioniᷤ
gaudrum in ꝑuentione querimꝰ.
penitentie amaritudinẽ in uia
ipsa nr̃a conuersatio ad laudem
d̃i & alios accendat. Unde illie
subditur. Et om̃is plebs ut ui¬
dit. dedit laudem do¬

Expanded text:
onesque appetit, cui dux suus vionesque appetit, cui dux suus viam amaritudinis ostendit. Revocemus ergo ante oculos peccata quae fecimus; consideremus quam terribilis judex haec puniturus adveniat; mentem formemus ad lamenta; vita nostra ad tempus amarescat in poenitentia, ne aeternam amaritudinem sentiat in vindicta. Per fletus quippe ad aeterna gaudia ducimur, Veritate pollicente, quae ait: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur . Ad fletum vero per gaudia pervenitur, hac eadem Veritate attestante, quae ait: Vae vobis qui nunc ridetis, quia lugebitis et flebitis . Si ergo retributionis gaudium in perventione quaerimus, poenitentiae amaritudinem in via ipsa nostra conversatio ad laudem Dei et alios accendat. Unde illic subditur: Et omnis plebs, ut vidit, dedit laudem D