comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel pueri eiꝰ. qui ambulauit intenebris
& ñ erat ei lumen. qui ñ habuit speciẽ nec
gloriam. sed insimilitudine carnis pec.¬
catricis suscepit formã serui. ut peccatũ
incarne suparet. De hoc dicitur qđ sꝑet
innomine dñi. & innitatur suꝑ dñm dm̃
suum. ut quicquid humanę fragilitatis :
diuina maiestate corroboret atq sustentet.
Hoc uxta hebraicum. Cȩterũ scđm septua.¬
ginta de peccatorib dr̃. qui noluerunt
oboedire uoci filii eiꝰ & in tenebris gradiunt᷑
erroris. & iccirco ñ habent lucẽ. Nẽq enim
fieri poterat ut inꝑuersã animã introi¬
ret sapientia. qui nescierunt neq intel¬
lexer̃. & ideo in tenebris ambulant.
mandata. & dñstribuet eam illi. Unde
datum dñi lucidũ illuminans oculos.
Prȩcipiturq impiis ut confidant in dño. & pecca.¬
tis ruentes illius innitant᷑ & sustentent᷑
auxilio. Ecce om̃s uos accendentes
ignẽ. accincti flãmis. ambulate in lumi¬
ne ignis ur̃i. & inflãmis quas succendistis.

Expanded text:
el pueri ejus, qui ambulavit in tenebris, et non erat ei lumen; qui non habuit speciem nec gloriam, sed in similitudine carnis peccatricis suscepit formam servi, ut peccatum in carne superaret. De hoc dicitur, quia speret in nomine Domini, et innitatur super Deum suum: ut quidquid humanae fragilitatis est, divina majestate corroboret atque sustentet. Hoc juxta Hebraicum. Caeterum secundum Septuaginta de peccatoribus dicitur, qui noluerunt obedire voci Filii ejus, et in tenebris gradiuntur erroris, et idcirco non habent lucem. Neque enim fieri poterat, ut in perversam animam introiret sapientia. Qui nescierunt nec intelet ideo in tenebris ambulant. mandata, et Dominus tribuet eam illi. Unde datum Domini lucidum illuminans oculos . Praecipiturque impiis ut confidant in Domino, et peccatis ruentes, illius innitantur et sustententur auxilio. Ecce omnes vos accendentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis:
Abbreviated transcription (Latin):
filius asapha commentariis. Dix̃q ad eos
rapsaces. Loquimini ez echiȩ. Hȩc dic̃ rea
magnus. re& assirioꝵ. & cȩtera quȩ in hi¬
storia continentur. In quo arrogantia
consideranda est rapsacis. quod uelut
quȩdam contraria fortitudo imitatur
consuetudinẽ ꝓpħarũ. ut qđ illi solent
in ꝓlogis ponere. hȩc dicit dñs. quo aucto.¬
ritatẽ & magnitudinẽ loquentis osten¬
dant: iste nunc dixerit. hȩc dicit rex
magnus. rex assirioꝵ. Egressus est autem
ad eos eliachim filius helchiȩ qui erat p̃po¬
situs domus. & sobna scriba. & ioae filius
asaph a commentariis. Iste est eliachim
filius helchiȩ. de quo in uisione uallis si¬
on supra legimꝰ. Uocabo seruum meũ elia¬
chim filium helchiȩ. & induã illũ tunica
tua. & cinguso tuo confortabo eũ. Et pote

Expanded text:
filius Asaph, a commentariis; dixitque ad eos filius Asaph, a commentariis; dixitque ad eos Rabsaces: Loquimini Ezechiae: Haec dixit rex magnus, rex Assyriorum, et caetera quae in historia continentur. In quo arrogantia consideranda Rabsacis, quod velut quaedam contraria fortitudo, imitatur consuetudinem Prophetarum, ut quod illi solent in prologis ponere: Haec dicit Dominus, quo auctoritatem et magnitudinem loquentis ostendat, iste nunc dixerit: Haec dicit rex magnus, rex Assyriorum. Egressus est autem ad eum Eliacim filius Helciae qui erat praepositus domus, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph, a commentariis. Iste est Eliacim filius Helciae, de quo in Visione vallis Sion supra legimus: Vocabo servum meum Eliacim filium Helciae, et induam illum tunica tua, et cingulo tuo confort
Abbreviated transcription (Latin):
assiriori. & non seruiuit ei. In cuius sexto
imꝑii anno. salmanassar rex assirioꝵ
cepit samariã & decem trib quȩ appella:¬
bantur isrł. & transtulit eas in assirios.
collocauitq in alam &e tabor fluuiis
gotam inciuitate medore. Post annos
autem septem. idest quartodecimo anno
ezechiȩ: rex assirioꝵ sennacherib ingressꝰ
uideam obsedit ciuitates eius munitas. uo¬
lens eas caꝑe. Cumq obsideret lachis:
misit ad eum etechias nuncios dicens.
Peccaui. recede a me: & omẽ qđ imposueris
michi ferã. Cumq trecenta talenta argen¬
ti &e triginta auri ad regis imꝑiũ ꝑsol.¬
uisset: fractis ianuis templi dñi. & lami¬
nis eius detractis quas ipse affixerat. misit
rea assirioꝵ tarthan & rapsacen de lachis
ad regem e zechiam cum manu ualida
piscinȩ suꝑioris quȩ est inuia agri fullo¬
nis : uocaueruntq ad se regẽ. Egressus
est aut̃ ad eos eliachim filius helchiȩ
pͣpositus domus. & sobna scriba. & ioae

Expanded text:
o imperii, Salmanasar rex Assyriorum cepit Samariam, et decem tribus quae appellabantur Israel; et transtulit eas in Assyrios, collocavitque in Hala et Habor fluviis Gozan, in civitatibus Medorum . Post annos autem septem, id est, quarto decimo anno Ezechiae, rex Assyriorum Sennacherib ingressus Judaeam, obsedit civitates ejus munitas, volens eas capere. Cumque obsideret Lachis, misit ad eum Ezechias nuntios, dicens: Peccavi, recede a me, et omne quod imposueris mihi, feram. Cumque trecenta talenta argenti, et triginta auri ad regis imperium persolvisset, fractis januis Templi Domini, et laminis ejus detractis, quas ipse affixerat, misit rex Assyriorum Thartan et Rabsacen de Lachis ad regem Ezechiam cum manu valida piscinae superioris, quae est in via agri fullonis, vocaveruntque ad se regem. Egressus est autem ad eos Eliapraepositus domus, et Sobna scriba, et Joahe
Abbreviated transcription (Latin):
uerba rapsacis. Et factum est. Cũ audisset
rea et echias. scidit uestimenta sua. & obuo¬
lutus est sacco. & intrauit domũ dnĩ.
Et misre eliachim qui erat suꝑ domũ. & sob¬
nam scribam. & seniores de sacerdotib
optos saccis adisaiam filiũ amos ꝓphetam.
oe dixerunt adeum. hȩc dicit et eclus ha¬
Stribulationis ce correptionis &e blasphems¬

Expanded text:
set rex Ezechias scidit vestimenta sua et obvolutus est sacco et intravit in domum Domini et misit Eliachim qui erat super domum et Sobnam scribam et seniores de sacerdotibus opertos saccis ad Isaiam filium Amos prophetam et dixerunt ad eum haec dicit Ezechias dies tribulationis et correptionis
Abbreviated transcription (Latin):
nem ur̃am ꝓficiat. Siue hoc dicit. Benedi¬
cite regi assirior & laudate eum. & dñm
confitemini. ut prȩmia consequamini.
&e donec reuertar de ȩgipto. siue capta lob¬
na redeam: habitate in urbe ur̃a. & reb
ur̃is fruimini. Postea aut̃ ueniã & trans.¬
feram uos in t̾rã quȩ similis est terrȩ ur̃ȩ
frum̃ti. & uini. & olearum. Nec dic̃ nom̃
regionis. quia ȩqualem terrȩ reꝑmissionis
inuenire non poterat: sed similitudinem
pollicetur. Hoc enim unusquisq desiderat.
in quo natus est. Quidam putant terram eis
mediȩ reꝑmitti. quȩ habeat terrę iudeȩ
similitudinem. tam insitu quã infrugib
Qđq infert. ubi est ds̃ emath. & arpliat.¬

Expanded text:
nem vestram proficiat. Sive hoc dicit: Benedinem vestram proficiat. Sive hoc dicit: Benedicite regi Assyrio, et laudate eum, et Dominum confitemini, ut praemia consequamini, et donec revertar de Aegypto, sive capta Lobna, redeam, habitate in urbe vestra; et rebus vestris fruimini. Postea autem veniam, et transferam vos in terram quae similis est terrae vestrae, frumenti, vini et olearum. Nec dicit nomen regionis, quia aequalem terrae repromissionis invenire non poterat: sed similitudinem pollicetur. Hoc enim unusquisque desiderat, in quo natus est. Quidam putant terram eis Mediae repromitti, quae habebat terrae Judaeae similitudinem, tam in situ quam in frugibus. Quodque infert. Ubi est Deus Hemath et Arpha
Abbreviated transcription (Latin):
&e non loquaris ad nos in aurib popłi qui
est suꝑ murum: hunc sensũ habet. Quid
necesse est popłm falsis t̾rorib cõmoueri.
& uanam iactare uirtutẽ: Loquere lin.¬
guã. quã popłs non intelligit. Siquidẽ nos
habemus linguȩ tuȩ scientiã. nouimusq
sermonẽ sirũ. qui utrisq cõmunis est. Ad
qđ rapsaces arrogant̾. num ait ad dnm̃
tuũ & ad te misit me dñs m̃s. & ñ potius
ad uiros qui sedent inmuro: Rursũq au¬
gens cõminationis terrorẽ. ut comedant
inquit stercora sua. ce bibant urinam
pedum suor uobiscũ. ꝑ quȩ ostendit fame
eos & penuria sitiq esse capiendos. Simulq
illecebram iungit fortitudini. ut quos
t̾rore non uicerat: reꝓmissionib & ꝑsua¬
sione decipiat. dicens e&x sermone regis
assirioꝵ. Facite mecum benedictionem.
mine legit᷑. facite mecũ qđ est utile.
& egredimini ad me. Ergo sens idẽ est.
Facite inquit qđ uobis ꝓsit. & inbenedictio.¬

Expanded text:
et non loquaris ad nos Judaice in auribus populi qui et non loquaris ad nos Judaice in auribus populi qui est super murum, hunc sensum habet: Quid necesse est populum falsis terroribus commoveri, et vanam jactare virtutem? loquere linguam quam populus non intelligit. Si quidem nos habemus linguae tuae scientiam: novimusque sermonem Syrum, qui utrisque communis est. Ad quod Rabsaces arroganter: Num, ait, ad Dominum tuum, et ad te misit me Dominus meus, et non potius ad viros qui sedent in muro? Rursumque augens comminatione terrorem, ut comedant, inquit, stercora sua, et bibant urinam pedum suorum vobiscum? per quae ostendit fame eos et penuria, sitique esse capiendos. Simulque illecebram jungit formidini: ut quos terrore non vicerat, repromissionibus et persuasione decipiat, dicens ex sermone regis Assyriorum. Facite mecum benedictionem, mine legitur: Facite mecum quod est utile, et egredimini ad me . Ergo sensus idem est. Facite, inquit, quod vobis prosit, et in benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
assirior : Ubi est ds̃ emath & arphath:
Ubi est as sepharuaim: Nunqͥd liberauer̃t
samariam de manu mea : Quis est ex omĩb
diis terrarũ istarũ. qui eruerit terrã suam
de manu mea. ut eruat dñs ierłm de manu
mea : Et siluerunt. & non responder̃t ei
uerbũ. Mandauerat eium eis rex dicens.
Ne respondeatis ei. Accusatio rapsacis. ez echiȩ
testimonium est: qđ captis cunctis iudeȩ
urbib confisus sit in dño. dixeritq ad
popłm. Nolite timere. nec paueatis regem
assirior. & unuersã multitudinẽ quȩ ÷
cumeo. Multo enĩ plures nobiscũ sunt:
quam cũ illo. Cum illo est brachiũ carneũ.
pugnatq ꝓ nobis. Et confortatus est in qͥt
popłs huiuscemodi uerbis ez echiȩ regis
iuda. Unde rapsaces destruere uult quod
ille construxerat. & loquit᷑ ad popłm.
Non seducat uos ezechias. & non uob tribuat
fiduciã suꝑ dño dõ. Qđ aut̃ eliachim. &
sobnas. & ioae humilit̃ dep̃cant᷑. loquere
ad seruos tuos sira lingua. intelligimꝰ enĩ.

Expanded text:
infert. Ubi est Deus Hemath et Arphad? ubi est Deus Sepharvaim? Numquid liberaverunt Samariam de manu mea? Quis est ex omnibus diis terrarum istarum, qui eruerit terram suam de manu mea, ut eruat Dominus Jerusalem de manu mea? Et siluerunt, et non responderunt ei verbum. Mandaverat enim eis rex dicens:  rex Assyriorum. Accusatio Rabsacis, Ezechiae testimonium est: quod captis cunctis Judaeae urbibus confisus in Domino sit, dixeritque ad populum: Nolite timere, nec paveatis regem Assyriorum, et universam multitudinem quae est cum eo: multo enim plures nobiscum sunt quam cum illo. Cum illo est brachium carneum; pugnatque pro nobis. Et confortatus est, inquit, populus hujuscemodi verbis Ezechiae regis Judae. Unde Rabsaces destruere vult, quod ille construxerat; et loquitur ad populum, Non seducat vos Ezechias: et non vobis tribuat fiduciam super Domino Deo. Quod autem Eliacim et Sobna, et Joahe humiliter deprecantur: Loquere ad servos tuos Syra lingua, intelligimus enim;
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uestimentum inueterascent. Quod
ut inueterascit: ꝑditioni ꝓx imum est.
quasi tinea ait comedet eos. conscientia
iaelicet peccator. & zelus gentium salua¬
ari. De quo & infine huius uoluminis dr̃
Iarmnes eor non morientur. Et in michea.
ontra puersos principes. Auferam bona eoꝵ.
quasi tinea comedens. & ambulans suꝑ re
suam indie speculationis. Et in ꝓuerbi is.

Expanded text:
quasi vestimentum veterascent . Quod autem inveterascit, perditioni proximum est. Et quasi tinea, ait, comedet eos. Conscientia videlicet peccatorum; et zelus gentium salvatarum. De quo in fine hujus voluminis dicitur: Vermis eorum non morietur. Et in Michaea contra perversos principes: Auferam bona eorum qgulam in die speculationis tuae.
Abbreviated transcription (Latin):
aiusdã commentario eundẽ esse sennache.¬
b qui samariã ceꝑit. qđ omĩno falsũ est.
aea enim narrat historia primũ phul regẽ
aisirior sub manaen rege isrł uastasse decẽ
mib secundũ teglat phalasar sub phacee
slio romeliȩ rege isrł uenisse samariam.
iũ samanassar subosee rege isrł totam
ipisse samariam. quartũ fuisse sargon qui
ipugnauit a zotum. quintũ aseraddon
qui translatum isrł samaritanos in t̾ram
iuisam custodes miserit. sextum sennache¬
nb qui sub ezechia rege iudae capta lachis
a eeteris iudȩ urbib obsederit ierłm.
llii aut̃ unum atq eundẽ multis putant
s sobna &e ioae ad rapsacen. Loquere adser.¬
uos tuos sira lingua. intelligimꝰ enĩ. He lo.¬
quaris ad nos udaice in aurib popłi. qͥ est
somurum. Et dix̃ adeos rapsaces. Nun
pad dñm tuũ &e ad te misit me dñs m̃s
ut loquerer omĩa uerba ista. & non potuis
adiuros qui sedent in muro. ut comedant
steora sua ce bibant urinã pedũ suoꝵ uobis.¬

Expanded text:
sdam Commentario eumdem esse Sennacherib qui et Samariam ceperit, quod omnino falsum est. Sacra enim narrat Historia primum Phul regem Assyriorum, sub Manahen rege Israel, vastasse decem tribus. Secundum Theglathphalasar sub Phacee filio Romeliae Israel venisse Samariam. Tertium Salmanasar sub Osee rege Israel totam cepisse Samariam . Quartum fuisse Sargon, qui expugnavit Azotum . Quintum Asaraddon qui translato Israel, Samaritanos in terram Judaeam custodes miserit . Sextum Sennacherib qui sub Ezechia rege Judae, capta Lachis et caeteris Judaeae urbibus, obsederit Jerusalem . Alii autem unum atque eumdem multiet Sobna, et Joahe ad Rabsacen: Loquere ad servos tuos Syra lingua: intelligimus enim: Ne loquaris ad nos Judaice in auribus populi, qui est super murum. Et dixit ad eos Rabsaces: Numquid ad Dominum tuum, et ad te misit me Dominus meus, ut loquerer omnia verba ista, et non potius ad viros qui sedent in muro: ut comedant stercora sua, et bibant urinam pedum suorum vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ sunt ponã in paradisum dnĩ siue in ortũ
di. illud significat. qđ sedentib in tenebris
e umbra mortis. lux repentina surrexit.
s paradiso in cuiꝰ loco nos delicias uertimꝰ.
inhebraico ponitur eden: de quo inpͥncipio
geneseos scriptum est. Et hoc notandum.
quodinsion quȩ cõparatur paradiso dĩ
alud esse ñdebeat nͥ gaudiũ &e lȩticia.
confessio & uax laudis̃. ut qđ incęlis factu¬
ri sunt scĩ cũ angelis dĩ hoc etiã in t̾ra
ugit̾ in dnĩ laude meditent᷑.
ttendite adme popłs m̃s. & trib mea
nt audite. Quia lex a me exiet. & .iii.¬
uiũ meũ in lucẽ popłor requiescet.

Expanded text:
 sunt, ponam in paradisum Domini, sive in hortum Dei, significat illud, quod sedentibus in tenebris et umbra mortis lux repentina surrexit. Pro paradiso, in cujus loco nos delicias vertimus, in Hebraico ponitur EDEN  , de quo in principio Geneseos scriptum est. Et hoc notandum, quod in Sion, quae comparatur paradiso Dei, aliud esse non debeat, nisi gaudium et laetitia, confessio et vox laudis, ut quod in coelis facturi sunt sancti cum Angelis Dei, hoc etiam in terra jugi in Domini laude meditentur. Attendite ad me, populus meus, et tribus mea, me audite: quia lex a me exiet, et judicium meum in lucem
Abbreviated transcription (Latin):
si confidis in egipto. in quadrigis & meqͥ.¬
tib & nunc nunquid sine dño ascendi
ad terrã istam. ut disꝑderẽ eã : Dñs diarit
adme. Iscende suꝑ terram istã. & disꝑde
eam. historia manifesta est & int̾p̃tati.¬
one non indiget. pleniusq in regum &
dierũ uoluminib hȩc eadem scripta refe¬¬
runtur. qđ anno t̾cio osee filii hela regis
isrł regnauerit ezechias filius achat.
regis uda. Uiginti quinq inquit annoꝵs

Expanded text:
si confidis in Aegypto: et in quadrigis, et in equisi confidis in Aegypto: et in quadrigis, et in equitibus: et nunc numquid sine Domino ascendi ad terram istam, ut disperderem eam? Dominus dixit ad me: Ascende super terram istam, et disperde eam. Historia manifesta est, et interpretatione non indiget: pleniusque in Regum et Dierum voluminibus haec eadem scripta referuntur, quod anno tertio Osee filii Hela regis Israel, regnaverit Ezechias filius Achaz regis Juda.
Abbreviated transcription (Latin):
sparis. inuia agri fullonis. Et egressus est
altum eliachim filius helchiȩ qui erat suꝑ
linũ e sobua seriba. & ioae filius a sapħ
a commentariis. Et dixit adeos Rapsaces.
Dicite ez echiȩ. Hȩc dicit rea magnus rex as.¬
sirior. Quȩ ista fiducia qua confidis: Aut
quo consilio & fortitudi ne rebellare dispo.¬
nis : Suꝑquem habes fiduciã. quia recessisti¬
Ia me : Ecce confidis suꝑbaculum arundi¬
neum confractum istum. suꝑ egiptũ. cui
si in nisus fuerit homo intrabit in manũ
eiꝰ. & ꝑforabit eam. Sic phario rea egipti.
omib qui confidunt in eo. Quod si respon.¬
deris michi. in dño dõ nr̃o confidimꝰ: ñ ne
ipse est cuiꝰ abstulit ez echias excelsa &
altaria. & dixit uidȩ &e ierłm. corã altari
isto adorabitis: Et nunc trade te dño meo
regi assirior. & dabo tibi duo milia eqͦrũ.
nec poteris ex te prȩbere ascensores eoꝵ.
Et quomodo sustinebis faciem iudicis uniꝰ
loci. ex seruis dñi mei minorib : Quod

Expanded text:
s est ad eum Eliacim filius Helciae qui erat super domum, et Sobna scriba, et Joahe filius Asaph a commentariis. Et dixit ad eos Rabsaces: Dicite Ezechiae: Haec dicit rex magnus rex Assyriorum: Quae est ista fiducia, qua confidis? aut quo consilio vel fortitudine rebellare disponis? Super quem habes fiduciam, quia recessisti a me? Ecce confidis super baculum arundineum confractum istum, super Aegyptum: cui si innisus fuerit homo, intrabit in manum ejus, et perforabit eam: Sic Pharao rex Aegypti omnibus qui confidunt in eo. Quod si responderis mihi: In Domino Deo nostro confidimus: nonne ipse est, cujus abstulit Ezechias excelsa et altaria, et dixit Judae et Jerusalem: Coram altari isto adorabitis? Et nunc trade te Domino meo regi Assyriorum, et dabo tibi duo millia equorum, nec poteris ex te praebere ascensores eorum. Et quomodo sustinebis faciem judicis unius loci ex servis Domini mei minoribus? quod
Abbreviated transcription (Latin):
munt. qui ꝓ tenuitate in genioli inuidor
horsib pateo: Si aut̃ supra dictos uiros
ngistros eccłiȩ nominaui: illud intelli¬
rnt me non omĩum ꝓbare fidẽ qui certe
Ibsc contrarii sunt: sed ad distinctionem
Ssephi porphriiq dixisse. qui de hac quȩ¬
sone plurima disputarunt. Quod si in
ypositione statuȩ pedumq eius & digitoꝵ.
aserpantia ferrũ &e testan suꝑ romanore.¬
I int̾ptatus sum: quod pͥmũ forte de
Mbecillo seriptura portendit: non michi¬
mputent sed ꝓpħȩ. Neq enim sic adulan¬
In est principib: ut scãrũ scripturarũ
untas neglegatur. Nec generalis disputa¬
io unius ꝑsonȩ iniuria est. Quȩ cum beni¬
qu meor studio caueretur: dĩ uidicio re¬
pente sublata est. ut ce amicor in me stu¬
lla & emulor. insidiȩ monstrarentur.
ta hȩc alias. Hunc quod cȩpimus exequam᷑.
ndecimus in isaia siber o uirgo xp̃i eustochiũ
qua maguã partẽ historiȩ diserturus est:

Expanded text:
erant, qui pro tenuitate ingenioli invidorum erant, qui pro tenuitate ingenioli invidorum morsibus pateo? Sin autem supradictos viros, magistros Ecclesiae nominavi, illud intelligant, me non omnium probare fidem, qui certe inter se contrarii sunt; sed ad distinctionem Josephi, Porphyriique dixisse, qui de hac quaestione plurima disputarunt. Quod si in expositione statuae pedumque ejus, et digitorum discrepantia, ferrum et testam super Romano regno interpretatus sum, quod primum forte, dein imbecillum Scriptura portendit, non mihi imputent, sed Prophetae. Neque enim sic adulandum est principibus, ut sanctarum Scripturarum veritas negligatur, nec generalis disputatio unius personae injuria est. Quae cum benigno meorum studio caveretur, Dei judicio repente sublata est: ut amicorum in me studia, et aemulorum insidiae monstrarentur. Sed haec alias: nunc quod coepimus exequamur. Undecimus in Isaiam liber, o virgo Christi Eustochium, quia magnam partem historiae disserturus est,
Abbreviated transcription (Latin):
le est plaa¬
cere onilbe
nec tanta
uultuum
duodecim ꝓpħarum. Congior quib dam
uisus sum quam oportuit. Et obhanc cauisi
in cõmentariolis damelis breuitati studuo
pͣt ultimã & penultimã uisionẽ. inqus
me necesse fuit ꝓ obscuritatis magnt¬
dine sermonẽ tendere. prȩcipueq inea¬
sitione septem &e sexaginta duarũ & und
ebdomadarũ. in quib disse rendis quia
africanus tempoꝵ scriptor. qͥd origeno
ce cesariensis eusebius. clemens quos
erandrinȩ ȩcliȩ presbiter. & apollinaris
nues y politusq &r hebrei &e tertulliañ
sunt breuiter comphendi aectoris ar-¬
io de elinquens quia de plurib eligent.
Quoc nos uerecundia fecimus iuidicandi.
oPhonore qui lecturi erant: quib dam
e non placeat. qui non antiquoꝵ opiniones
faniam sententiam scire desiderant. Quib
Qulis responsio est. noluisse me sic unum
uopi: ut uiderer alios condemnare.
upte si tanti &e tam eruditi uiri fastidio¬
s lectorib displicent. quid de me facturi

Expanded text:
le est placere omnibus: nec tanta vultuum,duodecim prophetarum longior quibusdam visus sum, quam oportuit; et ob hanc causam in Commentariolis Danielis brevitati studui, praeter ultimam et penultimam visionem, in quibus me necesse fuit ob obscuritatis magnitudinem sermonem tendere: praecipueque in expositione septem et sexaginta duarum et unius hebdomadarum, in quibus disserendis quid Africanus temporum scriptor, quid Origenes, et Caesariensis Eusebius, Clemens quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyter, et Apollinarisrtullianus senserint, breviter comprehendi: lectoris arbitrio derelinquens quid de pluribus eligeret. Itaque quod nos verecundia fecimus judicandi, et eorum honore qui lecturi erant, quibusdam forte non placeat, qui non Antiquorum opiniones, sed nostram sententiam scire desiderant. Quibus facilis responsio est, noluisse me sic unum recipere, ut viderer alios condemnare. Et certe si tanti et tam eruditi viri fastidiosis lectoribus displicent, quid de me facturi
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat dauid pat̾ eiꝰ. Et post paululum.
In dño dõ isrł sꝑauit. & post eũ non fuit
similis illi de cunctis regib udȩ. sed neq
in his qui ante eum fuerunt. Adhȩsit dũo.
&e non recessit a uestigiis eiꝰ. Fecit mandata

Expanded text:
fecerat. Et post paululum: In Domino Deo Israel speravit et post eum non fuit similis illi de cunctis regibus Juda. Sed neque in his qui ante eum fuerunt. Adhaesit Domino, et non recessit a vestigiis ejus, fecitque mandata
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Siue omĩa tribui quȩ ante ꝓmiseram.
Quȩ est aut̃ dñi pollicitatio: Lace meã do
uobis. pacẽ meã relinquo uobis. Et hoc est
qđ nunc ait. pacẽ suꝑ pacẽ. ñ uni tantum
genti. sed omĩ mundo. His uidelicet qui
erant longe & qui ꝓpe. idest primum
ex isrł: de quib: dic̃ &e apłs. Uobis quidem
oportebat p̃dicari uerbum dĩ. sed quia in¬
dignos uos iudicastis salute: ecce conuer¬
timur ad gentes. Qui scribens adephesios:
&e de popło circuncisionis atq gentilium
plenissime intulit disputans. Nunc autẽ

Expanded text:
ribui quae antea promiseram. Quae est autem Domini pollicitatio? Pacem meam do vobis: Pacem meam relinquo vobis . Et hoc est quod nunc ait: Pacem super pacem; non uni tantum genti, sed omni mundo: his videlicet qui erant 683 longe, et qui prope, id est, primum dem oportebat praedicari verbum Dei; sed quia indignos vos judicastis salute; ecce convertimur ad gentes . Qui scribens ad Ephesios, et de populo Circumcisionis atque Gentilium plenissime disputans, intulit: Nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
quasi quidã in medio murus oppositus
uos & dm̃ diuidunt. Vnde & saluator in
passione sua fecit utrunq unum. & me.¬
dium parietẽ maceriȩ soluens. inimiciciã
in sua carne destruxit. ut quos paries di.¬
uiserat peccatoꝵ. xp̃i sanguis coniunge.¬
ret. qui aꝑuit paradisi ianuam quȩ mul-¬
to tempore clausa erat. & igneũ gladiũ
suo cruore restrinxit. ut audiret latro.
hodie mecum eris inparadiso. Quodq
dit quod foetorẽ peccator. & iniquitates
eoꝵ ferre non potuerit. sed auerterit fa¬
ciem suam ne eoꝵ turpitudinẽ cerneret.
&e statim ꝑcutere cogeret᷑. Unde peccator
uultum diũ uidere desiderans: dic̃ in
psalmo. Usquequo dñe obluusceris me
infinem. usquequõ auertis faciem tian
ame. Et alibi. Ostende faciem tua aesi

Expanded text:
quasi quidam in medio murus oppositus, quasi quidam in medio murus oppositus, vos et Deum dividunt. Unde et Salvator in passione sua fecit utrumque unum , et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in sua carne destruxit, ut quos paries diviserat peccatorum, Christi sanguis conjungeret. Qui aperuit paradisi januam, quae multo tempore clausa fuerat , et igneum gladium suo cruore restinxit, ut audiret latro: Hodie mecum eris in paradiso . Quodqudit, quod fetorem peccatorum et iniquitates eorum ferre non potuerit, sed averterit faciem suam, ne eorum turpitudinem cerneret, et statim percutere cogeretur. Unde peccator Domini vultum videre desiderans, dicit in psalmo: Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem, usquequo avertis faciem tuam a me ? Et alibi: Ostende faciem tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
sed quo oꝑa pristina in is qui angłoꝵ st̃
similes. penitus auferamꝰ. Alioquin &
sciamus a dõ esse ꝓmissa. cuius õs locutum
est. ut quomodo in manib opus & inpe.¬
dib incessum. & in uentre generationẽ.
cce non est ad breuiata manus dnĩ ut
saluare nequeat. neq aggrauata est auris
eiꝰ ut non audiat. sed iniquitates ur̃ȩ diui¬
sconderunt faciẽ eiꝰ a uobis ne exaudiret.
Larx. Nunquid non potest manus dnĩ sal.¬
uos facere. aut aggrauata est auris ut
non eraudiat: Sed peccata ur̃a separant
faciem suam a uobis. ut non misereatur.
Poterã quȩ nunc facturũ esse me dixi. eris
confidens in dño. & eleuabit te adbona
terrȩ. & cibabit te hereditate iacob patris
tui : & ante complere. Neq enĩ adbreuia¬
ta est manus mea atq contracta ut eam
adliberandum popłm meum extendere
nequeã. aut surdas aures habeo. ut etrau.¬
dire nonpossim.Ex quo ostenditur. aures

Expanded text:
sed quo opera pristina in his qui Angelorum sunt sed quo opera pristina in his qui Angelorum sunt similes, penitus auferamus. Alioquin et sciamus a Deo esse promissa, cujus os locutum est: ut quomodo in manibus opus, et in pedibus incessum, et in ventre generationem, ecce non est adbreviata manus Domini ut salvare nequeat neque adgravata est auris eius ut non exaudiat sed iniquitates vestrae divisconderunt faciem ejus a vobis, ne exaudiret. LXX: Numquid non potest manus Domini salvos facere: aut aggravata est auris ejus, ut non exaudiat? Sed peccata vestra separant faciem ejus a vobis, ut non misereatur. Poteram quae nunc facturum esse me dixi: Eris confidens in Domino, et elevabit te ad bona terrae, et cibabit tui, et ante complere. Neque enim abbreviata est manus mea, atque contracta, ut eam ad liberandum populum meum extendere nequeam: aut surdas aures habeo, ut exaudire non possim. Ex quo ostenditur aures D
Abbreviated transcription (Latin):
enda sunt quȩ nec oculus uidit. nec auris
audiuit nec incor hominis ascenderunt.
De quib in epła scriptum est adhebreos. Qui
enĩ hȩc dicunt. ostendunt qđ patriã quȩ¬
rant. Et si quidem illam quȩrerent de quã
egressi erant: habebant tempus ut reuerte¬
rentur ad eam. Nunc aut̃ meliorẽ deside¬¬
rant patriã. hoc est cȩlestẽ ierłm. Eax quo
discimus mille annoꝵ fabulã in quã rur.¬
sum nuptiȩ ꝓmittunt᷑ & cibi. & ęt̃nę uite
conuersatio: abiciendam. Si enim in resur.¬
rectione neq nubent neq nubent᷑. sed er̃t
similes angelor quia sunt filii resurre.¬
ctionis. & de uentre ac cibis apłs loquit᷑.
esca uentri &e uent̃ escis. ds̃ aut̃ ce hunc
& illa destruet: quomodo rursũ in incor¬
rupto & sp̃uali immortaliq corpore. car.¬
nis pristinȩ &e mortalis atq corruptibilis
uitia quęrimꝰ : & hȩc dicimus. ñ qͦsub¬
stantiam glorificati corporis de negemꝰ:

Expanded text:
a sunt, quae nec oculus vidit, nec auris a sunt, quae nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt . De quibus in Epistola scriptum est ad Hebraeos: Qui enim haec dicunt, ostendunt quod patriam quaerant: et siquidem illam quaererent, de qua egressi erant, habebant tempus ut reverterentur ad eam. Nunc autem meliorem desiderant patriam, hoc est, coelestem Jerusalem . Ex quo discimus, mille annorum fabulam, in qua rursum nuptiae promittuntur, et cibi, et terrenae vitae conversatio, abjiciendam. Si enim in resurrectione neque nubent, neque nubentur, sed erunt similes Angelorum; quia sunt filii resurrectionis ; et de ventre ac cibis Apostolus loquitur: Esca ventri, et venter escis: Deus autem et hunc et illam destruet , quomodo rursum incorrupto et spirituali immortalique corpore, carnis pristinae mortalis atque corruptae vitia quaeremus? Et haec dicimus, non quo substantiam glorificati corporis denegemus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã dñs ds̃ tuus dabit tibi. Qđ iuxta lit.¬
itram stare penitus ñ potest. Multi enim
honorant parentes & cito moriuntur.
& alii parricidȩ longo uiuunt tempore.
Ut aut̃ certius nouerimus hanc terrã esse in
sullimib: tricesimi sexti psalmi breuiter
recordemur. in quoscriptum est. Mites pos¬
sidebunt terrã. & epulabuntur in multitu¬
dine pacis. Post quȩ infertur. Expecta dim
oe custodiuias euis. & eleuabit te ut possideas
sibit utiq quã incolimus. quomodo inscłm
scłi iusti habitabunt suꝑeam: Ex quo discimꝰ
esse terrã. quȩ insullimib sita est. Post quȩ
infertur. Et cibauit siue cibabit te dñs he¬
reditate patris tui iacob Sicut enĩ qui fidẽ
habuerit abraham. appellat᷑ filius abrahȩ:
sic qui supplantat uitia atq peccata uocat᷑
filuis iacob Eacuius quis uirtutis imitator
est: illius appellatur & filius. Bona aut̃
terrȩ quȩ in excelsis sita sunt. illa accipi.¬

Expanded text:
quam Dominus Deus tuus dederit tibi . Quod juxta litquam Dominus Deus tuus dederit tibi . Quod juxta litteram penitus stare non potest. Multi enim honorant parentes, et cito moriuntur; et alii parricidae longo vivunt tempore. Ut autem certius noverimus hanc terram esse in sublimibus, tricesimi sexti psalmi breviter recordemur, in quo scriptum est: Mites possidebunt terram, et epulabuntur in multitudine pacis. Post quae infertur: Exspecta Dominum, et custodi vias ejus: et elevabit te, ut possideas sibit, haec utique quam incolimus, quomodo in saeculum saeculi justi habitabunt super eam? Ex quo discimus esse terram, quae in sublimibus sita est. Post quae infertur: Et cibabo, sive, cibabit te Dominus haereditate Jacob patris tui. Sicut enim qui fidem 702 habuerit Abraham, appellatur filius Abraham: sic qui supplantat vitia atque peccata, vocatur filius Jacob. Et cujus quis virtutis imitator est, illius appellatur et filius. Bona autem terrae, quae in excelsis sita est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
id est semꝑ tacueris & impleueris qđ p̃ceptũ
est. colube linguam tuam a malo. &e labia
tua ne loquant᷑ dolum: tunc delestaberis
in dño & uidebis in te esse completũ. delecta¬
re in dño & dabit tibi petitiones cordis tui.
siue fiduciã habebis in dño. uxta illud qđ
scriptum est. qui confidit indño. beatus est.
Et inieremia. Benedictus homo qui confidit
in dño. & erit dñs spes eiꝰ. Et alibi. Bonum
est confidere in dño.
quam confidere in homine. Et eleuabit te
dñs atq sustollet suꝑ altitudines. ac bona
terrȩ. Terra enĩ mitium terraq uiuentium.
non deorsũ sed sursum est. Deniq ad lothde
sodoma & gomorra aduallẽ fugientẽ dicit᷑.
ninonte saluum te fac. Ad quem postquã
ꝑuenit: ortus est eisol insegor.De hac terra.
dicebat dñs. Beatimites. qm̃ ipsi possidebunt
terrã. Et mnulta alia quȩ crebro usurpaui¬
mus. quor illudest. Honora patrẽ tuum &
matrẽ tuam. & eris longeuus suꝑ terrã.

Expanded text:
st, semper tacueris, et impleveris quod praeceptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum : tunc delectaberis in Domino, et videbis in te esse completum: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Sive fiduciam habebis in Domino, juxta illud quod scriptum est: Qui confidit in Domino, beatus est. Et in Jeremia: Benedictus homo qui confidit in Domino, et erit Dominus spes ejus . Et alibi: Bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine . Et elevabit te Dominus atque sustollet super altitudines ac bona terrae. Terra enim mitium, terraque viventium non est deorsum, sed sursum est. Denique ad Lot de Sodomae et Gomorrae valle fugientem dicitur: In monte salvum te fac . Ad quem postquam pervenit, ortus est ei sol in Segor. De hac terra dicebat Dominus: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram : et multa alia quae crebro usurpavimus, quorum illud est: Honora patrem tuum, et matrem tuam, et eris longaevus super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
& lingua ur̃a iniusticiã meditatur. Nullus
loquitur iusta. neq est iustum uidiciuns
Confidunt inuanis. & loquuntur uacua¬
Iniquitates atq peccata quȩ supra gencnls
nominauit. nunc exponit in partib Etan¬
siderandum. qđ nequaquã eis obiciat ido¬
latriã quȩ isaiȩ temporib tenebat᷑. scden¬
sionẽ sanguinis de quo ante iam dixerat
iustus ꝑit̾ ce non est qui recogitet. & uinu
tolluntur. & nemo corde intelligit. l facr
enum iniquitatis sublatus est iustus. ertom
pace sepultura eiꝰ. tolleturq de medio. st qus
ne plenȩ sunt. Labia quoq: eor. & lingua
inpopło qui inuocet iusticiam & udicet it¬
ritatẽ: siue ut in hebreo habetur fidẽ qui
scilicet credat in xp̃o. sed confidunt inni¬
chili. & loquuntur uanitates. Unde apłi
pͣcipit. ne attendamus uidaicas fabuls
uanitates. & impletur dnĩ uaticiniũ. Ego
ueni in nomine patris mei. & ñ suscepisis

Expanded text:
et lingua uestra iniustitiam meditatur. nemo loquitur iustitiam, nec est iudicium uerum: confidunt in uanis et loquuntur iniquitates atque peccata. Quae supra generaliter nominavit, nunc exponit in partibus. Et considerandum quod nequaquam eis objiciat idololatriam qua Isaiae temporibus tenebantur, sed effusionem sanguinis, de quo 704 ante jam dixerat: Justus perit, et non est qui recogitet. Et viri justi tolluntur, et nemo corde intelligit. A facie enim iniquitatis sublatus est justus: erit in pace sepultura ejus, tolleturque de medio . Et quamquam ine plenae sunt . Labia quoque eorum et lingua in populo qui invocet justitiam, et judicet veritatem, sive ut in Hebraeo babetur, fidem, quod scilicet credat in Christo; sed confidunt in nihili, et loquuntur vanitates. Unde Apostolus praecipit, ne attendamus Judaicas fabulasvanitates, in quo impletur Domini vaticinium: Ego veni in nomine Patris mei, et non s
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ est: Quod quȩre isrł hoc non est
consecutus. electio aut̃ consecuta est. cȩti
uͦ ex cȩcati sunt. Qui si non ꝑmanserint
in incredulitate: inserentur. Potens est enĩ
inquit ds̃ iterum inserere illos. non contra
naturã ex oleastro sicut gentium inserta
pͣsens capitulum ꝑueniret. Nolo enĩ uos
ignorare fr̃s mnisteriũ hoc. ut nonsitis apud
uosmetipsos sapientes. quia cęcitas ex parte
isrł contigit donec plenitudo gentium sub¬
intraret. & sic omĩs saluuis fieret: sicut
scriptum est. Ueniet ea si onqui liberet.
&e auertat impietates abiacob. Et hoc¬
erit illis a me testamentum. cum abstu¬
lero peccata eoꝵ. Hȩc iccirco latius ꝓsecuti
sumus. ut quicquid repmissionũ ce legimꝰ
&e lecturi sumus adsion ce adierłm :
non generalit̃ ad om̃s uideos: specialit̃

Expanded text:
go est? quod quaerebat Israel, hoc est consecutus: electio autem consecuta est: caeteri vero excaecati sunt. Qui si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim, inquit, Deus, iterum inserere illos , non contra naturam ex oleastro, sicut gentium inserta praesens capitulum perveniret: Nolo enim vos ignorare fratres mysterium hoc, ut non sitis apud vosmetipsos sapientes. Quia caecitas ex parte Israel contigit, donec plenitudo gentium subintraret: et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion qui liberet, et avertet impietates a Jacob, et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Haec idcirco latius prosecuti sumus, ut quidquid repromissionum et legimus, et dicturi sumus, ad Sion et ad Jerusalem, non general
Abbreviated transcription (Latin):
& intellectus. sp̃s consilii & fortitudinis.
p̃s scientiȩ &e pietatis. & replebit eum sp̃s
timoris dñi. Unde & nos dicimus. Signatũ
est suꝑ nos lum̃ uultꝰ tuidnẽ. Et in ezechi¬
ele. uiror gem̃tiũ frontes ⁊ hab litterȩ
hebraice quȩ apud eos ultima est imp̃ssio¬
relegamus. inquib scriptũ est. Cũ aut̃
congregati essent parit̃. factus est subito
de cȩlo sonus quasi sp̃s iuolenti & imple¬
uit uniuersã domum ubi erant sedentes.
apparueruntq eis linguȩ diuersȩ sicut

Expanded text:
consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et replevit eum spiritus timoris Domini Unde et nos dicimus: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et in Ezechiele, virorum gementium 713 frontes THAV, litterae Hebraicae, quae apud eos ultima est, impressiorelegamus, in quibus scriptum est: Cum autem congregati essent pariter, factus est subito de coelo sonus quasi spiritus violentus, et implevit universam domum ubi erant sedentes. Apparueruntque eis linguae dispersae sic
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. Sp̃s inquit m̃s quĩ in te. &r uer.¬
ba mea quȩ posui inore tuo: non recedent
deore tuo & de ore seminis tui a modo
&e usq insempit̃num. qđ uel ad isaiam
dr̃ ut mͥ uidetur. uel ad dñm ut pleriq
estimant. Igitur adisaiam. sic ordo con¬
tinetur. Hoc est pactum euangelii sem¬
tuoꝵ ac nepotum & seminis tui. ut
omĩs ꝑseriem generatio demonstretur.
locum diligent̃ paulus edifserens scri.¬
bit ad Romanos. quod non sit distinctio
iudei &e greci sed ipse duis omiũ diues
in omnib: qui inuocant eum. & quod ñ
sic crediderint gentes. ut isrł penitus pel.¬
leretur. Nam & ego ait israhelita sum ex
semine abraham: de tribu beniamin.
Non reppulit ds̃ plebem suã quã p̾scut.
Q post paululum cum heliȩ posuisset exẽ¬
plum quęrentis ad dñm quod solus esset
relictus. & audientis adõ quod reliquis
set dñs septem milia uiroꝵ sibi qui non
curuassent genua ante baal: intulit.
Sic gͥ &e in hoc tempore reliquiȩ scđmele.¬

Expanded text:
s, inquit, meus qui est in te, et verba mea, quae posui in ore tuo, non recedent de ore tuo, et de ore seminis tui, amodo et usque in sempiternum. Quod vel ad Isaiam dicitur, ut mihi videtur, vel ad Dominum, ut plerique aestimant. Igitur ad Isaiam sic ordo connectitur: Hoc est pactum Evangelii semtuorum ac nepotum, et seminis tui, ut omnis per seriem generatio demonstretur: locum diligenter Paulus edisserens, scribit ad Romanos, quod non sit distinctio Judaei et Graeci, sed ipse Dominus omnium, dives in omnibus qui invocant illum ; et quod non sic crediderint gentes, ut Israel penitus pelleretur. Nam et ego, ait, Israelites sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit . Et post paululum, cum Eliae posuisset exemplum, querentis ad Dominum quod solus esset relictus, et audientis ab eo quod reliquisset sibi Dominus septem millia virorum, qui non curvassent genua ante Baal , intulit: Sic igitur et in hoc tempore reliquiae secundum ele
Abbreviated transcription (Latin):
Ueniet qui redimet sion sanguine suo. siue
iuxta hebraicam ꝓpͥetatẽ. qui ꝓpinquus
cant̃ adiunxit: iis qui redeunt abiniqui¬
tate si uoluerint agere poenitentiã. in qͥb
oratio dni compleatur. Pat̾ ignosce eis.

Expanded text:
ui redimet Sion sanguine suo. Sive juxta Hebraicam proprietatem, qui propinquus canter adjunxit: his qui redeunt ab iniquitate, si voluerint agere poenitentiam, in quibus orati
Abbreviated transcription (Latin):
aocet. inquo dr̃ adiudeos. Non est uoluntas
sepia de manib ur̃is. Rursũq de multitu¬
dine nationũ. Abortu enĩ solis usq ad occa¬
sum. glorificatũ est nom̃ meũ ingentib.
sys dni signaculũ eiꝰ. aut ut theodotion:
quasi fluuius oppugnans sp̃s dnĩ signatꝰ:¬
tranꝰtuler̃t. quasi fluuius uiolent᷑ ira dñi
ueniet cum furore: pars ultima in hebraico
ñ habetur. Neq enĩ in reꝓmissionib dĩ
ira furorq ponendus. ẽ: cũ in cȩt̃is quȩ se.¬
cunt᷑ beatitudo sit futuroꝵ. & cõminatio
peneq peccantiũ. luxta aquilã aut̃ oe
theodotionẽ sp̃s diũ qui signat᷑ est inxp̃o.

Expanded text:
docet, in quo dicitur ad Judaeos: Non est voluntas docet, in quo dicitur ad Judaeos: Non est voluntas scipiam de manibus vestris . Rursumque de multitudine nationum: Ab ortu enim solis usque ad occasum, glorificatum est nomen meum in gentibus. spiritus Domini signaculum ejus. Aut Theodotio, quasi fluvius oppugnans, spiritus Domini signattranstulerunt, quasi fluvius violentus, ira Domini veniet cum furore, pars ultima in Hebraico non habetur. Neque enim in repromissionibus Dei, ira furorque ponendus est: cum in caeteris quae sequuntur, beatitudo sit futurorum, et comminatio poenaque peccantium. Juxta Aquilam autem et Theodotionem, spiritus Domini qui signatus in
Abbreviated transcription (Latin):
&e qui abortu solis nom̃ inclitũ. Ueniet
enĩ quasi fluuius uiolentꝰ ira dñi. uenit
Icum furore. & ueniet de sion qui libert¬
& conuertat impietates abiacob. Et hoc
ait dñs. ex hoc nunc & in ȩt̃nũ. Postqũ
dñs lorica iusticiȩ & galea salutis. & ut¬
stib ultionis teliq pallio fuerit indit
inicis siuis. & insulas eoꝵ idest urbes ua¬
losq subuertat: tunc alienigenȩ deon
escant in sinu abrahȩ. de qͥb & supradibũ
est. Ecce isti de longe ueniunt. aliide ocu¬
dente. aliiq ab aquilone. & alii de terra
ꝑsarũ. & timebunt dnm. eo timore qͥest
initium sapientiȩ. de quo inmultisloa
legimꝰ e quib pauca ponam̃. Beatisius
qui timet dñm. Et. Hon est in opia tumtib
eum Et. timor dii. disciplina. & sapientia.
Ituenite filii audite me: timorẽ dĩ docebo
uos Et Beat᷑ homo qui timet dnm̃. Et Timor
aui addit dies. Qđ aut̃ repulso isrł gentiũ
turba succedat: malachias ꝓpħa plẽnius

Expanded text:
et qui ab ortu solis, nomen inclytum. Veniet et qui ab ortu solis, nomen inclytum. Veniet enim quasi fluvius violentus ira Domini, ÷ veniet cum furore  et veniet de Sion qui liberet. Et avertet impietates a Jacob, et hoc ait Dominus ex nunc et in aeternum. Postquam Dominus lorica justitiae, et galea salutis, et vestibus ultionis, zelique pallio fuerit indutus inimicis suis, et insulas eorum, id est, urbes viculosque subvertat, tunc alienigenae qui descant in sinu Abraham , de quibus et supra dictum est: Ecce isti de longe venient, alii de Occidente, et alii ab Aquilone, et alii de terra Persarum, timebunt Dominum, eo timore qui est initium sapientiae . De quo in multis locis legimus, ex quibus pauca ponamus: Beatus vir qui timet Dominum . Et: Non est inopia timentibus eum . Et: TimEt: Venite, filii, audite me: timorem Domini docebo vos . Et: Beatus homo qui timet Dominum . Et: Timor Domini addit dies . Quod autem repulso Israel, gentium turba succedat, Malachias propheta plenius
Abbreviated transcription (Latin):
eum. ut qui uoluerint aberrore conuerti
non suo merito. sed dĩ miscdia conseruen¬
tur. Deniq indutꝰ est lorica iusticiae
&e galea salutis & uestib ulti onis
& teli pallio circundatus. sicq armat̾
ꝓcessit ad bellum. ut redderet ultionẽ
inimicis siuis. haud dubium quin uideos
significet. ꝑseuerantes in blasphemus ce
uicissitudinẽ hostib suis. quando eos roman
cinxit exercitus. quib uincentib dñs pu¬
gnasse monstratꝰ ÷. Hoc testimonio usus:
paulus scribens ad ephesios. & uolens nos
indui armatura xp̃i: quo possimꝰ ignitis
diaboli iaculis resistere. Qđq in septuagn¬
ta interp̃tib non habetur. insulis uicem
reddet: urbes uideȩ significat. quas romas
uastauit exercitus. Nam & supra habitati¬
quasi fluuius uiolentꝰ quem sp̃s dñi cogi.
& uenerit sion redẽptor. & eis qui redeunt
ab iniquitate in iacob: dic̃ dñs. Hoc foedus
Idic̃ dñs. a modo & usq in sempiternum¬
.Larr. Et tunebunt ab occidente nom̃ dñi

Expanded text:
eum, ut qui voluerint ab errore converti, non suo merito, sed Dei clementia conserventur. Denique indutus est justitiae lorica, et galea salutis, et vestibus ultionis, et zeli pallio circumdatus: sicque armatus processit ad bellum, ut redderet ultionem inimicis suis: haud dubium quin Judaeos significet, perseverantes in blasphemiis: et vicissitudinem hostibus suis, quando eos Romanus cinxit exercitus. Quibus vincentibus, Dominus pugnasse monstratur. Hoc testimonio usus est Paulus scribens ad Ephesios: et volens nos indui armatura Christi, quo possimus ignitis diaboli jaculis resistere . Quodque in Septuaginta Interpretibus non habetur: Insulis vicem reddet, urbes Judaeae significat, quas Romanus vastavit exercitus. Nam et supra habitatoquasi fluvius violentus, quem spiritus Domini cogit: Et venerit Sion redemptor, et eis qui redeunt ab iniquitate in Jacob, dicit Dominus. Hoc foedus dicit Dominus: Amodo et usque in sempiternum. LXX: Et timebunt qui ab Occidente nomen Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
Tarr. Uidit dñs & non placuit eis. qm̃ non
erat uidicium. Et uidit. & non erat uir:
& considerauit. & non erat qui defende.¬
ret. Et ultus est eos brachio suo. & miscđiã
sustinebit. Et indutus est iusticia quasi
lorica. &e posuit galeam salutis incapite.
& circundatꝰ: uestim̃to uindictȩ & pallio
quasi tribuens ultionẽ &e opꝓbriũ aduer.¬
sarus. Huc usq exꝑsona loquitur illis
ista dicentib Uidit dñs qđ poenitentiã
ore iactarent & corde non agerent. &
ñ placuit ei. Quęsiuit enĩ in eis iudicii
ueritatẽ qđ ad gentes translatũ fuerat.

Expanded text:
idit Dominus, et non placuit ei: quoniam non erat judicium. Et vidit, et non erat vir. Et consideravit, et non erat qui defenderet. Et ultus est eos brachio suo, et misericordia sustinuit. Et indutus est justitiam quasi loricam, et posuit galeam salutis in capite. Et circumdatus est vestimento vindictae, et pallio, quasi retribuens ultionem opprobrium ada ex sua persona loquitur. Illis ista dicentibus, vidit Dominus quod poenitentiam ore jactarent, et corde non agerent, et non placuit ei. Quaesivit enim in eis judicii veritatem, quod ad gentes translatum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
los receꝑat expulerint de sinagogis. & post
resurrectionẽ diĩ saluatoris om̃s qui in eũ
credebant ꝑsecuti sint atq nudauerint.
quib de toto orbe gentium ȩccłiȩ ministĩa
dirigebant. quȩ ꝑmanus apłor. distribue.¬
rentur. Et uidit dñs. & malũ appa¬
ruit in oculis eiꝰ. quia non est iudicium.
Ꝙ uidit dñs quia non est uir: &e aporiat᷑ :
quia ñ est qui occurrat. Et saluauit sibi
eum. Indutꝰ: iusticia ut lorica. & galea

Expanded text:
los receperat, expulerint de synagogis . Et post los receperat, expulerint de synagogis . Et post resurrectionem Domini Salvatoris, omnes, qui in eo credebant, persecuti sint atque nudaverint: quibus de toto orbe gentium Ecclesiae ministeria dirigebant, quae per manus Apostolorum distribuerent. Et vidit Dominus, et malum apparuit in oculis ejus: quia non est judicium, et vidit quia non est vir, et aporiatus est, quia non est qui occurrat. Et salvabit Vulgeum. Indutus est justitia ut lorica, et galeam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pars iusticiȩ & iniquitati : Quis consensꝰ
xp̃i &e belialꝰ Stetit iusticia uigentib. &
recessit a nobis. & corruit inplatẽa ueritas.
Lata enĩ &e spaciosa uia quȩ ducit ad mortẽ.
quia angustã uiam inqua ueritas cõmorat᷑
intrare nolebant. Et facta est ueritas in
obliuionẽ. de quascriptũ est. ueritas de t̾ra
orta est & iusticia de celo ꝓspexit. In quo
animaduertendum qđ crebro ueritas
nominata sit ut. xp̃i ꝑsona monstraret᷑.
quem deserentes secutimendaciũ. Et qui
recessit a malo. prȩdȩ patuit. Qđ quanqͣm
uideatur obscurũ: sic edisseri potest. Nob̃
mendacium de nr̃o corde fingentib &
deserentib legem dĩ. iusticia longe stetit.
& ueritas corruit inplateis. & ęquitas ad
nos intrare non potuit. & filius dĩ qui :
ueritas factus: in obliuionẽ. in tantum
ut quicunque a traditionib uideor. rece.¬
dere cupierat. statim pateret insidus &e ꝑse.¬
cutionib. ita ut cęcum a natiuitate qui ocu¬

Expanded text:
 qui consensus Christi et Belial? Stetit justitia in gentibus, et recessit a nobis, quia corruit in platea veritas. Lata enim et spatiosa via quae ducit ad mortem : quia angustam 710 viam, in qua veritas commoratur, intrare nolebant. Et facta est veritas in oblivionem, de qua scriptum est: Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit . In quo animadvertendum quod crebro veritas nominata sit, ut Christi persona monstraretur, quam deserentes, secuti sunt mendacium. Et qui recessit a malo, praedae patuit. Quod quamquam videatur obscurum, sic edisseri potest: nobis mendacium de nostro corde fingentibus et deserentibus legem Dei, justitia longe stetit, et veritas corruit in plateis, et aequitas ad nos intrare non potuit, et Filius Dei, qui est veritas, factus est in oblivionem: in tantum ut quicumque a traditionibus Judaeorum cupierit recedere, statim pateret insidiis et persecutionibus: ita ut caecum a nativitate, qui ocu