comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant domũ: inuenerunt seruum
qui languerat sanũ. Probat᷑ fides dñi
& serui sanitas roborat᷑. Potest gͦ meri¬
tũ dñi etiã famulis suffragari. non solũ
fidei merito. sed etiã studio disciplinȩ.
Plenius sane hȩc explicat matheus. qđ
dicente dño centurioni. uade. & sicut
credidisti fiat tͥ. & sanatꝰ sit puer in
illa hora: Sed beato lucȩ moris. ẽ. quȩ
plene uiderte ab aliis euangłistis expo-¬
sita breuiare uł etiã de industria prȩ¬
terire. quȩ uͦ ab eis omissa uel breuit
cognouerit attacta: dilucidare soller¬
tius. Mystice ut dixi centurio cuius
fides israheli p̾fertur: electos nimirũ
ex gentib ostendit. qͥ quasi centenario¬
milite stipati: uirtutũ sp̃ualiũ sunt
sed sola ȩternȩ salutis gaudia sibi suis
requirunt. Numerus enĩ centenarius
qui de leua transfertur ad dexterã. in
cȩlestis uitȩ significatione poni consi¬
euit. Unde ẽ. qđ archa noe centũ ans

Expanded text:
fuerant domum, invenerunt servum, fuerant domum, invenerunt servum, qui languerat, sanum. Probatur fides domini, et servi sanitas roboratur. Potest ergo meritum Domini etiam famulis suffragari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus quod dicente Domino centurioni: Vade, et sicut credidisti fiat tibi , sanatus sit puer ex illa hora. Sed beato Lucae moris est quae plena viderit ab aliis evangelistis exposita breviare, vel etiam de industria praeterire; quae vero ab eis omissa, vel breviter cognoverit attacta, dilucidare solertius. Mystice, ut dixi, centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, qmilite stipati virtutum spiritualium sunt la aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenaqui de laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuevit. Unde est quod arca Noe centum annis
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes secũ deferunt. De quib in
cornelii centurionis laude dicit᷑. quia
erat uir iustꝰ & timens dm̃ cũ om̃i domo
sua. faciens elemosinas multas plebi. &
dep̾cans semꝑ dm̃. Quo audito iesus:
miratꝰ est. Miratꝰ. ẽ. qđ uidit centurio¬
nẽ suã intelligere maiestatẽ. Sed quis
in illo fecerat ipsã fidẽ uł intelligentiã
nisi ipse qui eã mirabatur: Qđ &si aliꝰ
eã fecisset. miraret᷑ qui p̾scius erat :
Notandũ gͦ. quia qđ mirat᷑ dñs nob̾ mi¬
randũ esse significat. quib ad huc opus
.ẽ. sic moueri. Om̃s enĩ tales motus cũ
de dõ dicunt᷑ ñ ꝑturbati anim signa
sunt: sed docentis magistri. E⁊ con
retro patriarchis & ꝓpħis. sed de pꝰsen¬
tis ȩui loquit᷑ hominib. quib ideo cen-¬
turionis fides antefertur: qͥa illi le-¬
gis ꝓpħarũq monitis edocti. credere¬
noluerunt: hic autẽ nemine docente
sponte credidit. E⁊ reuersi qͥ missi

Expanded text:
venientes secum deferunt. De quibus in venientes secum deferunt. De quibus in Cornelii et centurionis laude dicitur, quia erat vir justus, et timens Deum, cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi et deprecans Deum semper . Quo audito Jesus, miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse, qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat? Notandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et convretro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem nemine docente, sponte credidit. Et reversi, qui missi
Abbreviated transcription (Latin):
Ses dic uerbo & sanabit᷑ puer nis. Ma¬
gna fides centurionis. qͥa uerbi opus in
xp̃o confitet᷑ & nr̃ȩ sanationis accõmo¬
da mysteriis. qui & si noueramꝰ scđ̾m¬
am & ego homo sũ sub potestate consti-¬
tutus. habens sub me milites. Hominẽ
se & potestati uł tribuni uł prȩsidis
subditũ dicit: ĩꝑare tam̃ posse minorib.
ut subaudiat᷑ eũ multo magis qui dĩ sit
& suꝑ om̃ia potens. innumeram uirtutis
angłicȩ quȩ ad imꝑata obtemꝑet habere
militiã. Et dico huic uade & uadit.
& alio ueni &uenit. & seruo meo fac
hoc & facit. Uult ostendere dñm qͦq
ñ ꝑaduentũ tantũ corporis. sed ꝑ angło¬
rum ministeria posse implere quod
uellet. Repellendȩ enĩ erant uł infirmi¬
tates corporũ uł fortitudines contrariȩ
quib homo ad debilitatẽ sepe concedit᷑.
& uerbo dñĩ & ministeriis angłorum
AuteR. Milites & serui qͥ centurioni
oboediunt: uirtutes sunt naturales. qua¬
rũ non minimã copiã multi ad dñm

Expanded text:
 dic verbo, et sanabitur puer meus. Magna fides centurionis, qua verbi opus in Christo confitetur, et nostrae sanationis accommoda mysteriis, qui etsi noveramusNam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. » Hominem se et potestati, vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus: ut subaudiatur eum multo magis, qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. « Et dico huic: Vade, et vadit; et alii: Veni, et venit; et servo meo: Fac hoc, et facit. » Vult ostendere  adventum tantum corporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet, repellendae enim erant, vel infirmitates corporum vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini, et ministeriis angelorum. Aliter. Milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales, quarum non minimam copiam multi ad Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Et si nunquã habuimꝰ: cogitemꝰ & nos ho¬
mines esse & habere potiisse. Si uͦ habuim
& ñ habemꝰ : tangat memoriã cõmunis
infirmitas. ut illã reprehensionẽ aut o¬
urgationẽ ñ odiũ sed miscđia prȩcedat
Ut siue ad correctionẽ eiꝰ ꝓpt̾ quẽ id fac¬
mus siue ad ꝑuersionẽ ualuerit. nã in¬
certus. ẽ. exitus: nos tam̃ de simplicitate
oculi nr̃i securi simꝰ. Si autẽ cogitantis
nosmet ipsos inuenerimꝰ in eo esse uitio
in qͦ est ille quẽ reprehendere paramꝰ. n
reprehendamꝰ neq obiurgemꝰ. sed tantu
congemiscamꝰ. & ñ illũ ad obtẽꝑandũ
nob̾ sed ad parit᷑ collugendũ inuitemꝰ
Rarogͦ & magna necessitate obiurgationes
adhibendȩ sunt. Ita tam̃. ut etiã in his
ipsis ñ nob̾ sed dõ ut seruiamꝰ instemꝰ. Ipse
ẽ enĩ finis. Ut nichil duplici corde faci¬
amus. auferentes trabẽ de oculo nr̃o in¬
uidentiȩ uł maliciȩ uł simulationis. ut

Expanded text:
et si nunquam habuimus, cogitemus et nos hoet si nunquam habuimus, cogitemus et nos homines esse, et habere potuisse; si vero habuimus, et non habemus, tangat memorinfirmitas, ut illam reprehensionem uel obiurgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nnosmetipsos invenerimus in eo esse vitio in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo, et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt. Ita tamen, ut etiam in his ipsis, non nobis, sed Deo, ut serviamus, instemus; ipse est enim finis, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro invidentiae, vel malitiae, vel simulationis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uidens: Hȩc cũ fr̃e agis. si uerbigm̃
qđ ira ille peccauit: tũ odio rep̾hendis.
ira inueterata. quasi quȩ uetustate ipsa
tantũ robur acceꝑit: ut merito appelletꝰ
trabes. Fieri autẽ potest. ut si irascaris
homini uelis etiã corrigi. Si autẽ oderis
hominẽ: ñ potes eũ uelle corrigi. Et ideo
impossibile dicit᷑. ut festucã frĩs oculo de¬
mat: qui suo trabẽ gestat in oculo.
ypochrita. eice primũ trabẽ de oculo
tuo: & tunc ꝑspicies. ut educas festucã de
oculo fr̃is tui. Id ÷ primo abs te expelle
odiũ. & deinceps poteris iã eũ quẽ diligis
emendare. Et est uere multũ cauendũ &
genꝰ. qui cũ om̃iũ uitiorũ accusationes
odio & liuore suscipiant: etiã ꝓuisores¬
& consultores uideri se uolunt. Et ideo
pie cauteq uigilandũ ẽ: ut cũ aliquẽ re¬
prehendere uł obiurgare necessitas coege
rit. primo cogitemꝰ ut̾rũ tale sit uitium
qđ nunquã habuimꝰ uł quo iã carium

Expanded text:
vidensvidensquod ira ille peccavit, tu odio reprehendis. im ira inveterata, quae quasi vetustate ipsa tantum acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest ut si irasceris homini velis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere, et ideo impossibile dicitur, ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te expelle odium, et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare. genus, qui cum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitarit, primo cogitemus utrum tale sit vitium quod nunquam habuimus, vel quo jam caruimus:
Abbreviated transcription (Latin):
si sit sicut magister eiꝰ. Si magister qͥ
utiq quasi ds̃ potuit ñ suas ultũ iri in¬
iurias. sed ipsos maluit insecutores pati¬
endo reddere mitiores. eandẽ necesse
.ẽ. discipłi qui puri homines st̃. regulã
ꝑfectionis sequant᷑. Quio autẽ ui¬
des festucã in oculo frĩs tui trabẽ autẽ
quȩ in oculo tuo n consideras: Et hoc
ad suꝑiora respicit. ubi cęcũ a cȩco duci.
id ÷ peccantẽ a peccatore castigari ñ
posse p̾monuit. Multi enĩ suꝑbia uel
quolibet crimine p̾uenti: leuia hȩc
aut nulla iudicantes. acerrime corri¬
piunt eos qͦs subita uiderint ira tur¬
batos. oculũ m̃tis a solito puritatis
statu. quasi festuca irruente mutasse.
Atq immemores dñici p̾cepti quo ait. no¬
lite condẽnare & ñ condẽnabimini.
magis amant uituꝑare & damnare.
quã emendare & corrigere. Et quomͦ
potes dicere fr̃i tuo. fr̃ sine eiciã festucã
de oculotuo. ipse in oculo tuo trabe non

Expanded text:
si sit sicut magister ejus. Si magisi sit sicut magister ejus. Si magiutique quasi Deus potuit, non suas ultum ire injurias, sed ipsos maluit insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est, discipuli qui puri homines sunt regulam perfectionis sequantur. Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quae in oculo tuo est, non consideras? Et hoc ad superiora respicit, ubi caecum a caeco duci, id est, peccantem a peccatore castigari non posse praemonuit. Multi enim superbia, vel quolibet crimine praeventi, levia haec aut nulla judicantes, acerrime corripiunt eos, quos subita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puritatis statu quasi festuca irruente mutasse, atque immemores dominici praecepti, quo ait: Nolite condemnare, et non condemnabimini , magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo potes dicere fratri tuo, frater, sine ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non
Abbreviated transcription (Latin):
alia dicit. Hocautẽ dico. Qui parce se¬
minat. parce & metet. Et qui seminat
in benedictionib: de benedictionib &
metet. Potest autẽ & de om̃ib quȩ m̃te
manu. lingua gerimꝰ accipi: quia tu red¬
Iicebat̃ autẽ illis & similitudinẽ. Nun¬
quid potest cȩcus cȩcũ ducere: Nonne
ambo in foueã cadunt: Sensus huiꝰce
sententiȩ pendet ex suꝑiorib ubi de
danda elemosina & in uria dimitten¬
da precipit᷑. Si te inqͥt ira contra uio¬
lentũ & contra petentẽ phylargiria cȩ¬
cauerit. nunquid tua m̃te uitiata. ui¬
tiũ eiꝰ curare poteris: Aut ille solus qui
in iuriã fecit. & ñ tuetiã qͥ ferre nescie¬
bas reus deputaberis: At si mitẽ te
tranquilliq pectoris eiꝰ improbitas inue¬
nerit: & ille ad poenitentiã mouebit᷑.
& tii patientiȩ p̾mio donaberis. qͥ cȩcũ
uidente oculo hoc. ẽ. corde sereno duce¬
re curabas ad lum̃. Non est discipłs
suꝑ magistrũ. Perfectus autẽ omĩs erit.

Expanded text:
utem dico, qui parce seminat, parce et metet, et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet. Potest autem et de omnibus quae mente, manu, lingua, gerimus accipi, quia tu redicebat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujusce sententiae pendet ex superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te inquit ira contra violentum, et contra petentem philargyria, caecaverit, nunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? aut ille solus, qui injuriam fecit, et non tu etiam, qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patientiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno, ducere curabas ad lumen. Non est discipulus super magistrum. Perfectus autem omnis erit,
Abbreviated transcription (Latin):
in appellare soliti iuxta qđ & supra
docuimꝰ esus autẽ ibat cũ illis.
Nana dñi sullimitas. qui solo uerbo
urare ualebat. sed ñ minor humilitas.
isruũ dignatꝰ. ẽ. uisitare languentẽ
Ii quasi potens & benignꝰ & rogatꝰ sal¬
uare ꝑgebrat. Et itineris medio rogatꝰ
dicto saluauit. ne uidelicet ob impo¬
tentiã uiriũ & ñ obhumilitatis exem¬
plũ corporalit̃ ire putaret᷑. Alibi ad
snandũ reguli filiũ uenirȩ noluit. ne¬
duites honorasse uideret᷑. hic ne con-¬
ditionẽ spreuisse seruilẽ: ad centurio¬
iisfamulũ mox ire conseNsit.

Expanded text:
sint appellare soliti, juxta quod et supra sint appellare soliti, juxta quod et supra docuimus. Jesus autem ibat cum illis. Magna Domini sublimitas, qui solo verbo curare valebat, sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium divitias honorasse videretur: hic, ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consentit.
Abbreviated transcription (Latin):
dite ad eũ & illuminamini. Nã qua
fidẽ centurionis qua uere accedituri
iesum ipse ita laudauit ut diceret.
ñ inueni tantã fidẽ in isrł: ipsũ poti
accessisse ad xp̃m dicere uoluit pruam
euangłista. quã illos ꝑ quos uerbali
miserat. Porro autẽ locas ideo totun
quẽ admodũ gestũ sit aꝑuit. ut exha
intelligere cogerem᷑ quẽ ad modũ aus¬
sisse dixerit. alius qͥ mentiri ñ potue
Sicut enĩ illa mulier quȩ fluxũ sangill¬
nis patiebat᷑ quãuis fimbriã uestiñt
eiꝰ tenuerit. magis tam̃ qͥa credidit &¬
tigit dñm quã illȩ turbe a quib pri¬
mebatur: ita & centurio quo magis a¬
didit eo magis accessit ad dñm.
Dili G̾ix enĩ gentẽ nram. & s nagogu
ipse ȩdificauit nob̃. Qui edificata sibi
a centurione marrant sy nagogã: euidb¬
ter ostendunt. qͥa sicut nõi ȩccłam si
itũ illi synagogã ñ conuentũ solũmͦ
sideliũ. sed & locuĩ quo conueniebant

Expanded text:
dite ad eum et illuminamini . » Nam quia dite ad eum et illuminamini . » Nam quia fidem centurionis,. qua uere acceditur ad Iesum, ipse ita laudauit, ut diceret non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam illos per quos uerba sua miserat. porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intellegere cogeremur, quemadmodum eum accessisse dixerit alius qui mentiri non potuit. sic enim et illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis tametigit Dominum, quam illae turbae a quibus premebatur, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Diligit enim gentem nostram, et synagogam ipse aedificavit nobis. Qui aedificatam sibi a centurione narrant synagogam, evidenter ostendunt quia sicut nos Ecclesiam, sic etiam illi synagogam, non conventum solummodo fidelium, sed et locum, quo conveniebant,
Abbreviated transcription (Latin):
moriturus: cũ ueracis ꝓpħȩ uerbis
audiuit. disponẽ domui tuȩ quia
morieris tui & ñ uiues: sed occulto diu¬
ne ꝓuidentiȩ iudicio quȩ om̃ĩa in men¬
sura & numero & pondere disposuit.
quindecĩ adhuc annorũ uitã lacrimis
precibq nacturus. Et cũ audiset
de iesu: misit ad eũ seniores iudeorũ
rogans eũ ut ueniret & saluaret seriu
eiꝰ᷑ Suꝑna dispensatione factũ. ẽ. it¬
seniores iudeorũ mitterent᷑ ad dñm
hisq astantib qͥ languerat sanaretir
quo in excusabiles forent si credente
uiro gentili ñ crederent. Uerũ quȩnt̾
qͦnͦi conueniat qđ lucas centurionẽ
mincios misisse. matheus autẽ ipsũ ac¬
cessisse narrat ad dñm: sed pie quȩrin¬
tib facile patet qđ matheus breuitat
causa dixerit ipsũ accessisse. cuiꝰ desiu¬
rium & uoluntas ad dñm ueracit̾ ali
licet deferentib est ꝑlata: mystice i
nob̵ cõmendans hoc qđ scriptũ. ẽ. acit¬

Expanded text:
moriturus, cum veracis prophetae verbis moriturus, cum veracis prophetae verbis audivit: Dispone domui tuae, quia morieris tu et non vives ; sed occulto divinae providentiae judicio, quae omnia in mensura et numero et pondere disposuit, quindecim adhuc annorum vitam lacrymis precibusque nacturus. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans eum, ut veniret et salvaret servum ejus. Superna dispensatione factum eseniores Judaeorum mitterentur ad Dominum, hisque astantibus, qui languerat, sanaret, quo inexcusabiles forent, si credente viro gentili non crederent. Verum quaeritur quomodo conveniat, quod Lucas centurionem nuntios misisse, Matthaeus autem ipsum accessisse narrat ad Dominum. Sed pie quaerentibus facile patet quod Matthaeus brevitatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter, aliis licet deferentibus, est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc quod scriptum est: « Acce
Abbreviated transcription (Latin):
um autẽ implesset om̃ia uerba sua in
aures plebis. intrauit capharnaũ:
Hic intelligendũ. ẽ cũ implesset quidẽ¬
om̃ia uerba sua in aures plebis intras:
se xp̃m capharnaũ. hoc ẽ. qͥa ñ ante quã
hȩc uerba terminasset intrauit. sed ñ
esse expressũ post quantũ tẽporis inter¬
uallũ cũ istos sermones terminasset. in¬
trauit capharnaũ. Ipso quippe int̾uallo
leprosus ille mundatus ẽ quẽ loco suo
matheus int̾ponit: iste hoc antea p̃occu¬
pat. CeNIUNIONiS autẽ cuiusdam
seruus male habens erat moriturus. qui
erat illi p̾ciosus. Querit forte aliquis
uel pius ut inueniat: uł impius ut re¬
prehendat. qua ratione cuangłista ser¬
uũ qui ñ mortuiis sed sanatꝰ sub infer¬
tur. dixerit esse moriturũ. Cui bre¬
uiter respondendũ quia reuera erat
moriturus. si ñ domini sui fide depre¬
cantis & xp̃i pietate miserantis fuisset
redditus uitȩ. Sic & Ez echias rex iux¬
ta quendã naturȩ humane modũ erat

Expanded text:
um autem implesset omnia verba sua in aures plebis, intravit Capharnaum. Hic intelligendum est, cum implesset quideomnia verba sua in aures plebis, intrasse Christum Capharnaum, hoc est, quia non ante quam haec verba terminasset intravit, sed non esse expressum post quantum temporis intervallum, cum istos sermones terminasset, intraverit Capharnaum. Ipso quippe intervallo leprosus ille mundatus est, quem loco suo Matthaeus interponit , iste autem antea praeoccupat. Centurionis autem cujusdam servus male habens erat moriturus, qui illi erat pretiosus. Quaerit forte avel pius, ut inveniat, vel impius, ut reprehendat, qua ratione Evangelista servum, qui non mortuus, sed sanatus subinfertur, dixerit esse moriturum. Cui breviter respondendum, quia revera erat moriturus, si non domini sui fide deprecantis, et Christi pietate miserentis fuisset redditus vitae. Sic Ezechias rex, juxta quemdam humanae naturae modum, erat
Abbreviated transcription (Latin):
neũ intres. Propt̃ uitȩ gentilis consci¬
unitiã grauari se magis dignatione dñi
putauit quã iuuari. nec posse habere
hospitẽ xp̃m. cuiꝰ & si fide prȩditꝰ. non¬
dũtam̃ erat sacram̃tis imbutꝰ Sed quia

Expanded text:
nus. Propter vitae gentilis conscientiam, gravari se magis dignatione putavit Domini quam juvari, nec posse habere hospitem Christum, cujus etsi fide praeditus, nondum tamen sacramentis imbutus. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
dñs illuminauerit abscondita tenebra¬
rũ. & manifestauerit cogitationes cor
dis. Duo autẽ sunt: in quib temerariũ
iudiciũ cauere debemꝰ. Cũ incercũ est
quo animo quidq factũ sit: uł cũ in¬
certũ. ẽ qualis futurus sit. qͥ nunc uel
malus uł bonꝰ apparet Dimr ⁊ rE
& dimittet᷑ uob̾. date & dabit᷑ uobis.
Dimittere nos iniurias. dare beneficia
iubet: ut & nob̾ peccata dimittant᷑. &
uita detur ęterna. Qua sententia breui
sed eximia: cuncta quȩ latissime de
conuersando cũ inimicis mandauerat.
comp̾hendendo concludit ¶PENSURAM
bonã & confertã & coagitatã & suꝑ efflu¬
entẽ dabunt insinũ ur̃m. Huic simile
ẽ. qđ alibi dicit. Ut & ipsi recipiant
uos in ȩt̾na tabernacula. Non enĩ pau¬
peres ipsi: sed xp̃c mercedẽ iis qͥ elemo¬
sinã fecere redditurus. ẽ. Quã tam̃
in sinũ dare dicunt᷑. qͥa ꝓmerendȩ illiꝰ
occasionẽ dedere. cũ uł egentes misere

Expanded text:
 inluminauerit abscondita tenebrarum et manifestauerit cogitationdis . Duo sunt autem, in quibus temerarium judicium cavere debemus, cum incertum est quo animo quidque factum sit, vel cum incertum est qualis futurus sit, qui nunc vel malus vel bonus apparet. Dimittite, et dimittemini. Date, et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit. Mensuram bonam confertam et coagitatam et supereffluentem dabunt inest, quod alibi dicit, ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his, qui eleemosynam fecere redditurus est, quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendae illius occasionem dedere, cum vel egentes
Abbreviated transcription (Latin):
qui de acceptis beneficiis dõ głam dare
neglexert̃. Qua ꝓpt̃ & hȩc lectio suꝑio¬
ri ea ratione coniungit᷑. qđ ibi fidem
phumilitatẽ augeri debere parabola
data decernit᷑: hic autẽ manifestius
ipsis reb ostendit᷑. ñ fidei tantũ agnitã
rationẽ. sed executã fidei oꝑationẽ esse. quȩ
saluũ faciat credentẽ: detq glam patri qui¬

Expanded text:
qui de acceptis beneficiis Deo gloriam dare qui de acceptis beneficiis Deo gloriam dare neglexerunt. Quapropter et haec lectio superiori ea ratione conjungitur, quod ibi fidem per humilitatem augeri debere, parabola data decernitur, hic autem manifestius ipsis rebus ostenditur, non fidei tantum agnitam rationem, sed exsecutam fidei operationem esse, quae salvum faciat credentem, detque gl
Abbreviated transcription (Latin):
stinguat a creatore creaturã. eoq mani-¬
festetur uarietate m̃daciorũ tanquã le¬
pra caruisse. & tam̃ ingratus sit dõ & dño
mundatori suo. Quia elatus suꝑbia gr̃arũ
agendarũ pia humilitate ñ sternitur.
similisq efficit᷑ eis de quib dicit apłs.
Qui cũ cognouissent dm̃: ñ ut dm̃ magnifi¬
cauerunt aut grãs egerunt. Quiꝰdenĩ di¬
cit eos dm̃ cognouisse. ostendit quidem a
lepra fuisse mundatos: sed tam̃ statĩ accu¬
sat ingratos. E⁊ ait illi. Surge uade.
qͥa fides tua te saluũ fecit. Qui deuotus
ante dñm cecidit. surgere & ire pͣcipitur:
qͥa qui infirmitatẽ suã subtilit̾ cognoscens
humilit̾ iacet. ꝑ diuini uerbi consolatio¬
nẽ surgere ad fortia oꝑa: & crescentib co-¬
tidie meritis. ad ꝑfectiora passim ꝓfice¬
re iubet᷑. Si autẽ fides saluũ fecit eũ quẽ
ad agendas saluatori & emundatori suo
grãs inclinauit: ergo ꝑfidia ꝑdidit eos

Expanded text:
stinguat a creatore creaturam, eoque manistinguat a creatore creaturam, eoque manifestetur varietate mendaciorum, tanquam lepra caruisse, et tamen ingratus sit Deo, et Domino mundatori suo. Quia elatus superbia gratiarum agendarum pia humilitate non sternitur, similisque efficitur eis, de quibus dicit Apostolus: Qui cum cognovissent Deum, non ut Deum magnificaverunt aut gratias egerunt . Quod enim dicit eos Deum cognovisse, ostendit quidem a lepra mundatos, sed tamen statim accusat ingratos. Et ait illi, surge, vade, quia fides tua te salvum fecit. Qui devotus ante Deum cecidit, surgere et ire praecipitur, quia qui infirmitatem subtiliter cognoscens, humiliter jacet, per divini verbi consolationem surgere ad fortia opera, et crescentibus quotidie meritis, ad re jubetur. Si autem fides salvum fecit eum quem ad agendas Salvatori et emundatori suo gratias inclinavit, ergo perfidia perdidit eos
Abbreviated transcription (Latin):
nisi rursus ad unũ redeat᷑. Et hȩc ꝑ infini-¬
tatẽ numeri regula custodiatur. Nouem
itaq indigent uno. ut quadã unitatis for¬
ma coagulent᷑ & decẽ sint. Unũ autẽ ñ eis
indiget: ut custodiat unitatẽ. Quã ob
rem ut unus ille qͥ grãs egit unicȩ excłȩ
significatione apꝓbatus atq laudatꝰ. ẽ. ita
illi nouẽ qui grãs ñ egerunt. reꝓbi effecti:
a consortio unitatis exclusi sunt: Ideoq
tales in nouenario numero tanquã imꝑfecti
remanebunt. & merito eos saluator quasi
ignotos ubi sint inquirit. Scire enĩ dĩ elige¬
re. nescire reꝓbare. ẽ. NoN. ẽ. inuentꝰ qui
hominẽ ñ habere leprã. & tam̃ animi esse
ñ boni. Scđm significationẽ autẽ huiꝰ mi¬
raculi conturbat considerantẽ: quomͦ mun¬
dus dici possit ingratꝰ. Sed iã facile. ẽ. etiã
societate doctrinã integrã uerãq assequat᷑.
& omĩa scđm catholicȩ regulã disserat. di¬

Expanded text:
nisi rursus ad unum redeatur, et haec per infininisi rursus ad unum redeatur, et haec per infinitatem numeri regula custodiatur. Novem itaque indigent uno, ut quadam unitatis forma coagulentur, et decem sint: unum autem non eis indiget, ut cusrem ut unus ille, qui gratias egit, unice ecclesiae significatione approbatus atque laudatus est, ita illi novem, qui gratias non egerunt, reprobi effecti a consortio unitatis exclusi sunt, ideoque tales in novenario numero, tanquam imperfecti remanebunt, et merito eos Salvator, quasi ignotos ubi sint, inquirit, scire enim Dei eligere, nescire reprobare est. Non est inventus qui hominem non habere lepram, et tamen animi esse non boni; secundum significationem autem hujus miraculi, conturbat considerantem quomodo mundus dici possit ingratus. Sed jam facile est etiam societate doctrinam inet omnia secundum catholicae regulam disserat, di
Abbreviated transcription (Latin):
nunc erubescitis: At contra de ascensore
equi id ÷ de eo qui in huiꝰ mundi gła elatꝰ
ẽ. dicitur. ut cadat ascensor eiꝰ retro. Rur¬
sũq de ꝑsecutorib dñi scriptũ. ẽ Abiert̃
retrorsiĩ. & ceciderunt in t̾rã. Quid ẽ hoc
qđ electi infaciẽ & reꝓbi retrorsũ cadunt.
nisi qđ om̃is qͥ post se cadit ibi ꝓcul dubio
cadit ubi ñ uidet. qui uͦ ante se ceciderit.
ibi cecidit ubi uidet: Iniqui gͦ qͥa in in¬
uisibilib cadunt post se cadere dicunt᷑.
qͥaibi corruunt ubi quid eos tunc sequat᷑
m̾uidere ñ possunt. Iusti uͦ qͥa in istis uisi-¬
bilib semet ipsos sponte deiciunt ut in in¬
uisibilib erigantur. quasi in faciem ca-¬
dunt. qͥa timore compuncti uidentes hu-¬
miliantur. Resꝑonoens autẽ iesos:
dixit N onne decẽ mundati st̃ & nouẽ ubi
sunt: Unũ si addatur ad nouẽ. quȩdã
effigies unitatis implet᷑. Quofit tanta
cõplexio ut ultra ñ ꝓgrediat᷑ numerus.

Expanded text:
nunc erubescitis ? At contra de ascensione nunc erubescitis ? At contra de ascensione equi, id est, de eo qui in hujus mundi gloria elatus est, dicitur: Ut cadat ascensor ejus retro . Rursumque de persecutoribus Domini scriptum est: Abierunt retrorsum et ceciderunt in terram . Quid est hoc, quod electi in faciem, et reprobi retrorsum cadunt, nisi quod omnis qui post se cadit, ibi procul dubio cadit ubi non videt; qui vero ante se ceciderit, ibi cecidit ubi videt? Iniqui ergo quia in invisibilibus cadunt, post se cadere dicuntur, quia ibi corruunt ubi quid eos tunc sequatur, modo videre non possunt. Justi vero quia istis visibilibus semetipsos sponte dejiciunt, ut in invisibilibus erigantur, quasi in faciem cadunt, quia timore compuncti videntes humiliantur. Respondens autem Jesus dixit: Nonne decem mundati sunt, et novem ubi sunt? Unum si addatur ad novem, quaedam effigies unitatis impletur; quo fit tanta complexio, ut ultra non progrediatur numerus,
Abbreviated transcription (Latin):
mundatꝰ. ẽ. regressus. ẽ. cũ magna uoce ml¬
gnificans dm̃. & cetidit in faciẽ ante pedes
eiꝰ gras agens. Unus iste qͥ magnificans cͥn
regressus . ẽ: unius eccłȩ deuotã xp̃o hi¬
militatẽ significat. Qui bene cadens an¬
te pedes dñi. grãs egit. Ille enĩ uere dõ
gr̃as agit: qui repressis prȩsũptionis suȩ
cogitationib quã insemet ipso infirmꝰ sit.
humilit̾ uidet. qͥ nichil sibi uirtutis tribu¬
it: quibona quȩ agit esse de miscdia condi¬
toris agnoscit Unde & recte subiungitur.
⁊ hic erat samaritanꝰ Samaritanꝰ quippe
int̾pretat᷑ custos. Quo nomine ille popłs
aptissime significat᷑. qui grãs agendo ei a
quo accepit tribuit om̃e qđ accipit: qͦdã¬
mͦ cantans illud de psalmo. Fortitudinẽ
autẽ in faciem. qͥa ex malis quȩ se ꝑpetras¬
se meminit crubescit. Ibi enĩ cadit homo.
ubi confundit᷑. Unde & paulus quasi qui¬
busdã in facie iacentib dicebat. Quẽ gͦ
fructũ habuistis tunc in illis. in quib

Expanded text:
mundatus est, regressus est cum magna voce magnificans Deum, et cecidit in faciem ante pedes ejus gratias agens. Unus iste qui magnificans Deum regressus est, unius Ecclesiae devotam Christo humilitatem significat: qui bene cadens ante pedes Domini gratias egit. Ille enim vere Deo gratias agit, qui, repressis praesumptionis suae cogitationibus, quam in semetipso infirmus sit humiliter videt, qui nihil sibi virtutis tribuit, qui bona quae agit esse de misericordia Conditoris agnoscit. Unde et recte subjungitur: Et hic erat Samaritanus. Samaritanus quippe interpretatur custos. Quo nomine ille populus aptissime significatur, qui gratias agendo ei a quo accepit, tribuit omne quod accepit, quodammodo cantans illud de psalmo: Fortitudinem autem in faciem, quia ex malis quae se perpetrasse meminit erubescit; ibi enim cadit homo, ubi confunditur. Unde et Paulus quasi quibusdam in facie jacentibus dicebat: Quem ergo fructum habuistis tunc in illis, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nã quis alius hȩc facit etiã in eccła: Sed
ut ipsa societas congregatoꝵ fideliũ ap¬
ꝓbando in inuicẽ atq cõmunicando: uerȩ
fidei doctrinã in om̃ib quȩ dicunt᷑ uerbis
uł signant᷑ sacram̃tis. tanquã unã spetiem
ueri coloris obducat. Cornelius etiã cũ
elemosinȩ eiꝰ acceptȩ & p̃ces eiꝰ auditȩ illi
ab angło nuncient᷑. ꝓpt̾ doctrinȩ tamen
sacram̃torũq unitatẽ ad petrũ iubetur
mittere. tanquã illi & suis diceret᷑. Ite.
ostendite uos sacerdotib. Nã & cũ irent.
mundati sunt. Iã enĩ ad eos uenerat petris

Expanded text:
nam quis alius haec facit etiam in Ecclesia?, sed nam quis alius haec facit etiam in Ecclesia?, sed ut ipsa societas congregatorum fidelium approbando invicem, atque communicando verae fidei doctrinam, in omnibus quae dicuntur verbis, vel signantur sacramentis, tanquam unam speciem veri coloris obducat. Cornelius etiam cum et eleemosynae ejus acceptae, et preces ejus auditae illi ab angelo nuntientur, propter doctrinae tamen sacramentorumque unitatem ad Petrum jubetur mittere, tanquam illi et suis diceretur: Ite, ostendite vos sacerdotibus; nam et cum irent, mundati sunt. Jam enim a
Abbreviated transcription (Latin):
sos: qͥa uidelicet sacerdotiũ iudeorũ
figura erat futuri sacerdoti ĩ regalis
qđ est in ȩccła quo consecrant᷑ om̃s ꝑti¬
nentes ad corpus xp̃i sũmi & ueri
principis sacerdotũ. Et qͥsquis uł he¬
retica prauitate uł suꝑst̾itione genti¬
li
uł iudaica ꝑfidia. uł etiã scismate fr̃ no
quasi uario colore ꝑ dnĩ grãm caruerit.
necesse. ẽ ad ȩccłam ueniat. colorẽq fidei
uerũ quẽ accepit ostendat. Cȩtera uͦ uitia
tanquã ualitudines & quasi morbos animȩ
atq sensuũ. ꝑse ipsũ interius in conscientia
& intellectu dñs sanat & corrigit. Deniq
& paulus uoce dñi audita. quidme ꝑseque¬
ris ego sũ iesus quẽ tu ꝑsequeris. ad anna¬
niã tam̃ missiis. ẽ. ut illo sacerdotio qđ
in eccła consticutũ ẽ. sacramentũ doctrinȩ
fideiq ꝑciꝑet: & uerus eiꝰ apꝓbaret᷑ color.
Non qͥa ñ potest ꝑse ipsũ dñs omĩa facere.

Expanded text:
sos, quia videlicet sacerdotium Judaeorum sos, quia videlicet sacerdotium Judaeorum figura erat futuri sacerdotii regalis, quod est in Ecclesia, quo consecrantur omnes pertinentes ad corpus Christi summi et veri principis sacerdotuel superstitione gentili, vel Judaica perfidia, vel etiam schismate fraterno, quasi vario colore per Domini gratiam caruerit, necesse est ad Ecclesiam veniat, coloremque fidei verum quem acceperit ostendat. Caetera vero vitia, tanquam valetudinis et quasi membrorum animae atque sensuum, per seipsum interius in conscientia et intellectu Dominus sanat et corrigit. Denique et Paulus, voce Domini audita: Quid me persequeris? et, Ego sum Jesus quem tu persequeris , ad Ananiam tamen missus est, ut illo sacerdotio quid in Ecclesia constitutum est, sacramentum doctrinae fidei perciperet, et verus ejus approbaretur colonon quia non potest per seipsum Dominus omnia facere
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla porro falsa doctrina. ẽ: quȩ non
aliqua uera int̾misceat. Uera gͦ falsis
in ordinate ꝑmixta in una disputatione
uł narratione hominis: tanquã in unius
corporis colore apparentia significant le¬
pram. tanquã ueris falsisq colorũ locis
humana corpora uariantẽ atq maculan¬
tẽ. Hi autẽ tam uitandi sunt eccłȩ. ut si
fieri potest: longius remoti magno cla¬
more xp̃m int̾pellent. Unde & apte sub¬
iungitur. Qui steterunt a longe. &
leuauerunt uocẽ dicentes. Ieeu prȩceptor
miserere nr̃i. Et bene ut saluent᷑ iesum
p̃ceptorẽ nominant. Quia enĩ in eiꝰ uer¬
bis se errasse significant. hunc saluandi
humilit̾ p̃ceptorẽ uocant. Cũq ad
cognitionẽ prȩceptoris redeunt: mox
adformã salutis returrunt. Nã seqͥt᷑
uos ut uidit: dixit: Ite. ostendite uos
sacerdotib Et factũ. ẽ Dũ irent mun¬
dati sunt. Nullũ dñs eorũ quib hȩc
corporalia beneficia prȩstitit inue¬
nitur misisse ad sacerdotes nisi lepro¬

Expanded text:
non aliqua vera intermisceat. Vera ergo falsis inordinate permista, in una disputatione vel narratione hominis tanquam in unius corporis colore apparentia, significant lepram, tanquam veris falsisque colorum locis humana corpora variantem, atque maculantem. Hi autem tam vitandi sunt Ecclesiae, ut, si fieri potest, longius remoti, magno clamore Christum interpellent. Unde et apte subjungitur: Qui steterunt a longe, et levaverunt vocem, dicentes: Jesu praeceptor, miserere nostri. Et bene, ut salventur, Jesum praeceptorem nominant. Quia enim in ejus verbis se errasse significant, hunc salvandi humiliter praeceptorem vocant, cumque ad cognitionem praeceptoris redeunt, mox ad formam salutisQuos ut vidit, dixit: Ite, ostendite vos sacerdotibus. Et factum est dum irent, mundati sunt. Nullum Dominus eorum quibus haec corporalia beneficia praestitit invenitur misisse ad sacerdotes, nisi lepro
Abbreviated transcription (Latin):
docere nos uolens. ut scilicet nouerimꝰ eos
multo minꝰ posse sua potestate nocere ho¬
minib qͥ nec pecorib qualib cunq potue¬
runt. Hanc autẽ potestatẽ ds bonus oc¬
culta iusticia nob̾ dare potest. in iusticia
ñ potest. Quod ut uidert̃ factũ qͥ pa¬
scebant. fugerunt & nunciauert̃ in ciui¬
tatẽ & in uillas. Qđ pastores porcorũ fu¬
gientes ista nunciauert. significat qͦsdã
etiã primates impiorũ quanquã xp̃ianã
legẽ fugiant: potentiã tam̃ eiꝰ ꝑgentes¬
stupendo & mirando p̃dicare. Exitũt

Expanded text:
docere nos volens, ut scilicet noverimus eos, docere nos volens, ut scilicet noverimus eos, multo minus sua potestate posse nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibetcunque potuerunt. Hanc autem potestatem Deus bonus occulta justitia nobis dare potest, injustam non potest. Quod ut viderunt factum, qui pascebant fugerunt et nuntiaverunt in civitatem et in villas. Quod pastores porcorum fugientes ista nuntiaverunt, significat quosdam etiam primates impiorum, quanquam Christianam legem fugiant, potentiam tamen ejus per gentesstupendo et mirando praedicare. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
hominis salutẽ duo milia porcorũ suffo¬
cantur : In quorũ tam̃ interitu figuralit᷑
homines immundi uocis & rationis exꝑtes
indicant᷑. qͥ in monte suꝑbiȩ pascentes lutu¬
lentis uolutant᷑ in actib. Talib enĩ ꝑcultꝰ
idolorũ possunt demonia dominari. Nã
nisi quis porci more uixerit. nunquã acci-¬
piet ineũ diabolus potestatẽ. Et si ad ꝓban¬
dũ tantũ. ñ autẽ ad ꝑdendũ accipiet
IXIERUNT gͦ demonia ab homine & intra
uerunt in porcos. & impetu abiit grex ꝑ
p̃ceps instagnũ & suffocatꝰ est. Significat
qđ iam clarificata ȩccła & liberatõ popło
gentiũ a dominatione demonũ: in abdi¬
tis agunt sacrilegos ritus suos qͥ xp̃o cre¬
dere noluerunt: cę̧ca & ꝓfunda curiosita¬
te sũmersi. Et notandũ qđ sp̃s immundi
nec in porcos irent. nisi hoc illis benignꝰ
ipse saluator petentib qͦs certe in abyssũ
posset religare concederet. rem necessariã

Expanded text:
hominis salutem duo millia porcorum suffohominis salutem duo millia porcorum suffocantur? In quorum tamen interitu, figuraliter homines immundi, vocis et rationis expertes, indicantur, qui in monte superbiae pascentes, lutulentis oblectantur in actibus. Talibus enim per cultus idolorum possunt daemonia dominari. Nam nisi quis porci more vixerit, nunquam accipiet in eum diabolus potestatem, aut ad probandum tantum, non autem et ad perdendum, accipiet. Exierunt ergo daemoniacos, et impetu abiit grex per praeceps in stagnum, et suffocatus est. Significat quod jam clarificata Ecclesia, et liberato populo gentium a dominatione daemoniorum, in abditis agunt sacrilegos ritus suos qui Christo credere noluerunt, caeca et profunda curiositate submersi. Et notandum quod spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet: rem necessariam
Abbreviated transcription (Latin):
uisio pacis int̾pretat᷑. Quia uidelicet ele¬
ctos in plerisq linguis & gentib una fides
acpietas pacificando confirmat. reꝓbos
autẽ plures sectȩ quã linguȩ dissociando
confundunt. Et rogabant eũ. ne
imparet illis ut in abysfũ irent. Scie¬
bant demones aliquando fucurũ. ut ꝑ
dñi aduentũ mittant᷑ in abyssũ. Non
ipsi futura p̃diuinantes sed ꝓpħarũ de
se dicta recolentes. ideoq dominici aduen¬
tus quã mirabant᷑ głam. ad suã reuere¬
bantur tendere ꝑniciem. ERat autẽ
ibi grex porcorũ multorũ pascentiũ in
monte. & rogabant eũ ut ꝑmitteret eis in
illos ingredi. Et ꝑmisit illis. Ideo ꝑmisit
qđ petebant demonib. ut ꝑ int̾fectionẽ
porcorũ hominib salutis occasio p̾beret᷑
Pasiores enĩ ista cernentes. statĩ nunci¬
ant ciuitati. Erubescat manicheus. Si de
eadẽ substantia & ex eodẽ auctore homi¬
nũ bestiarũq sunt animȩ. quomͦꝰ obunius

Expanded text:
visio pacis interpretatur: quia videlicet elevisio pacis interpretatur: quia videlicet electos in plerisque linguis et gentibus una fides ac pietas pacificando confirmat, reprobos autem plures sectae quam linguae dissociando confundunt. Et rogabant eum ne imperaret illis ut in abyssum irent. Sciebant daemones, aliquando futurum ut per Domini adventum mitterentur in abyssum, non ipsi futura praedivinantes, sed prophetarum de se dicta recolentes, ideoque Domini adventus, quam mirabantur gloriam, ad suam arbitrabantur tendere perniciem. Erat autem ibi grex multorum porcorum, pascentium in monte: et rogabant eum ut permitteret eis in illos ingredi: et permisit illis. Ideo permisit quod petebant daemonibus, ut per interfectionem porcorum hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quo modo ob unius
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ ꝓinfirmis consecratũ. eidẽ medicam̃¬
to asꝑseris. sicq me ꝑunxeris: statĩ sani¬
tati restituar. Nã uidi qͦndã ꝑ sp̃m in
quadã longius posita ciuitate quã nun¬
quã corporalib oculis uidi puellã quan¬
dã paricalamitate laborantẽ. talteer
a sacerdote curatã. Fecit ut illa suggesse¬
rat. statĩq uulnꝰ remetiũ qđ ante respii¬
erat acciꝑe consensit Hȩc contra fraudes
demonũ paucis explicare curaui. ut quã
ñ frustra dñs nom̃ eiꝰ quẽ expulsurus erat
sp̃s int̾rogaret. intelligas. Qđ uͦ demonia
multa hominẽ intrasse memorant᷑. signifi¬
cat popłmgentiũ ñ uni cuilibet sed innu-¬
meris ac diuersis idolatriȩ cultib esse
mancipatũ. cui contra scriptũ. ẽ: qđ mul¬
titudinis credentiũ erat cor unũ & ani¬
mauna. Unde bene inbabilonia lingua¬
rũ unitas scissa. in ierosolima. ẽ. lingua¬
rũ uarietas adunata. Et illa confusio. hȩc

Expanded text:
oleum pro infirmis consecratum eidem medicameoleum pro infirmis consecratum eidem medicamento asperseris, sicque me perunxeris, statim sanitati restituar. Nam vidi quondam per spiritum in quadam longius posita civitate, quam nunquam corporalibus oculis vidi, puellam quamdam pari calamitate laborantem taliter a sacerdote curatam. Fecit ut illa suggesserat, statimque ulcus remedium, quod ante respuerat, accipere consensit. Haec contra fraudes daemonum paucis explicare curavi, ut quam non frustra Dominus nomen ejus, quem expulsurus erat, s interrogaret, intelligas. Quod vero daemonia multa hominem intrasse memorantur, significat populum gentium non uni cuilibet, sed innumeris ac diversis idololatriae cultibus esse mancipatum. Cui contra scriptum est, quod multitudinis credentium erat cor et anima una . Unde bene in Babylonia linguarum unitas scissa, in Hierosolyma est linguarum varietas adunata; et illa confusio, haec
Abbreviated transcription (Latin):
bitũ petere se ac patrare confingunt. &
nom̃ demonis quo se censeri dixerit: &
digerendi modos quib amoris sui foedus
alterutrũ pepigerint. ꝓdendos esse p̾cipi¬
unt. Quȩ mendacio simillima res: sed
adeo uera & plurimorũ est attestatione
notissima. ut quidã uicinus mͥ presbit᷑
retulerit se quandã scĩmonialẽ femina
a demonio curare coepisse. sed quãdiu
res latebat nichil apud eã ꝓficere po-¬
tuisse. confesso aute quo molestabatur
phantasmate. mox & ipsũ orationib
çȩterisq quȩ oportebat purificationũ
generib effugasse. & eiusdẽ feminę cor¬
pus abulcerib quȩ demonis tactu contra¬
xerat. medicinali studio adiuncto sale
benedicto curasse. Sed dũ unũ de ulceri¬
hus qđ altius lateri infixũ reppererat.
nullatenꝰ posset quin continuo panderet᷑
obducere. ab eadẽ ipsa quã sanare uole¬
bat consiliũ quo sanaret᷑ accepisse. Si in qͥt

Expanded text:
bitum petere se ac patrare confingunt. Et bitum petere se ac patrare confingunt. Et nomen daemonis, quo se censeri dixerit, et dejerandi modos, quibus amoris sui foedus alterutrum pepigerint, prodendos esse praecipiunt. Quae mendacio simillima res, sed adeo vera, et plurimorum est attestatione notissima, ut quidam vicinus mihi presbyter retulerit se quamdam sanctimonialem feminam a daemonio curare coepisse, sed quandiu res latebat, nihil apud eam proficere potuisse. Confesso autem qphantasmate, mox et ipsum orationibus, caeterisque quae oportebat purificationum generibus effugasse, et ejusdem feminae corpus ab ulceribus, quae daemonis tactu contraxerat, medicinali studio, adjuncto sale benedicto, curasse. Sed dum unum de ulceribus, quod altius lateri infixum repererat, nullatenus posset quin continuo panderetur obducere, ab eadem ipsa, quam sanare volebat, consilium quo sanaretur accepisse. Si, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
cantur gentiũ. quib & in eoꝵ re publica
peccata cohibent᷑. Et ruptis uinculis
agebat᷑ a demonio in deserto. Quia etiã
ipsis transgressis legib ad ea scelera cupidi¬
tate ducebat᷑. quȩ iã uulgarẽ consuetudi¬
resos dicens. Qđ tibi nom̃ est: At ille dix̃
Legio. Quia intrauerant demonia multa
ineũ. Non uelut inscius nom̃ inquirit.
sed ut confessa corã peste quã furens tole
Sed & nr̃i tẽporis sacerdotes qui ꝑ exorcisni
grãm demones eicere norunt solent dice¬
re. patientes ñ alit̾ ualere curari: nisi
quantũ saꝑe possunt. om̃e qđ ab immun¬
dis spiritib uisu. auditu. gustu. tactu.
uł alio quolibet corporis uł animi sensu
uigilantes dormientesue ꝑtulerint. con¬
fitendo patent̾ exponant: & maxime quan¬
do uł uiris in specie feminea. uł in uiri¬
li habitu feminis apparentes: quos demo¬
nes gallidusios uocant. infando miracu¬
lo sp̃s incorporei. corporis humani conci¬

Expanded text:
cantur gentium, quibus et in eorum republica cantur gentium, quibus et in eorum republica peccata cohibentur. Et ruptis vinculis, agebatur a daemonio in deserto. Quia etiam ipsis transgressis legibtate ducebatur, quae jam vulgarem consuetudiJesus dicens: Quod tibi nomen est? At ille dixit: Legio, quia intraverunt daemonia multa in eum. Non velut inscius nomen inquirit, sed ut confessa coram teste quam furens tolerSed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt, solent dicere patientes non aliter valere curari nisi quantum sapere possunt omne quod ab immundis spiritibus visu, auditu, gustu, tactu, et alio quolibet corporis vel animi sensu, vigilantes dormientesve pertulerint, confitendo patenter exponant. Et maxime, quando vel viris in specie feminea, vel in virili habitu feminis apparentes, quos daemones Galli Dusios vocant, infando miraculo spiritus incorporei corporis humani concu
Abbreviated transcription (Latin):
tremiscunt. Quȩ impietas uideorũ. eũ
dicere in principe demoniorũ eiecisse
demonia. quẽ ipsa demonia fatent᷑ ni¬
chil secũ habere cõmune: Hoc ipsũ qđ
tunc ꝑdemoniaci clamauere furorẽ.
post in delubris idolorũ dicere & confite¬
ri ñ desinunt. ifsom uidelicet esse xp̃m
filiũ dĩ altissimi. nec se aliqͥd cũ illo pacis
aut societatis habere. ObsECRO Te
ne me torqueas. Prȩcipiebat enĩ sp̃ui im¬
mundo. ut exiret ab homine. Multis enĩ
tẽporib arripiebat illũ. Hostis humanȩ
salutis ñ exiguũ sibi ducit. ẽẽ. tormentũ
abhominis lȩsione cessare. qͥa quẽ diuti¬
us possidere solebat. eũ difficilius dimit¬
tere consentit. Unde studendũ sũmope
est: ut & siquando ut homines a diabolo
suꝑemur. mox eiꝰ laqueos euitare satagamꝰ
Ne si tardius eiꝰ uiri resistat᷑: laboriosius
quandoq pellatur. Eł uinciebatur
catenis. & cõpedib custodiebat᷑. Catenis
& compedib graues &durȩ leges signifi¬

Expanded text:
tremiscunt! Quae impietas Judaeorum eum dicere in principe daemoniorum ejecisse daemonia, quem ipsa daemonia fatentur nihil secum habere commune? Quin hoc ipsum quod tunc per daemoniaci clamavere furorem, post in delubris idolorum dicere et confiteri non desinunt, Jesum videlicet esse Christum Filium Dei altissimi, nec se aliquid cum illo pacis aut societatis habere. Obsecro te, ne me torqueas. Praecipiebat enim spiritui immundo ut exiret ab homine. Multis enim temporibus arripiebat illum. Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum, ab hominis laesione cessare; quoque hunc diutius possidere solebat, eo difficilius dimittere consentit. Unde studendum summopere est ut et si quando, ut homines a diabolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si tardius ejus juri resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et vinciebatur catenis, et compedibus custoditus. Catenis et compedibus graves et durae leges signifi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ salute plurimũ satagebat. Hoc uo¬
lentes significare duo euangłistę solũ cõ¬
memorandũ iudicauerunt. de qͦ facti hus
fama latius p̾clariusq flagrauerat. Sed
& allegoriȩ sũma concordat. qͥa si cut
unus a demonio possessus: sic & duo genti¬
lis popłi typũ ñ inconuenient᷑ exprimum
Nã cũ tres filios noe generauerit. unius so¬
lũ familia in possessionẽ ascita. ẽ. dĩ. ex
duob reliquis diuersarũ nationũ quȩ
idolis manciparent᷑ ꝓcreati sunt popłi.
actbm ẽ. autẽ.¬

Expanded text:
cujus salute plurimum satagebat. Hoc vocujus salute plurimum satagebat. Hoc volentes significare duo evangelistae solum commemorandum judicaverunt, de quo facti hujus fama latius praeclariusque flagraverat. Sed et allegoriae summa concordat, quia sicut unus a daemonio possessus Judaeorum, sic et duo gentilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei: ex duobus reliquis diversarum nationum, quae idolis manciparentur, procreati sunt populi. Factum est aute