comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uti tocius gallie amm a se auerterentur. Hec cum pliũb
uerbis flens a cesare peteret, eius cesar dexterã prendit co¬
solatus rogat finem orandi faciat. Canti eius apud se
grãm esse ostendit. uti ⁊ rei publice inuriã ⁊ suũ dolorem
eius uoluntati ac precibz condonet. Dũnorigem ad se uocat
fratrem ad hibet que in eo reprehendit ostendit q̃ ip̃e intel¬
ligat. que cuitas queratur proponit monet ut in reliquũ
tempus omnes suspitiones uitet. preterita se diuitiaco fri
condonare dicit. Dũnorigi aistodes poit ut que agat qͥbr¬
cũ loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus
cercior sc̃us hostes sub monte consedisse milia passucm
ab ip̃ius castris octo. Qualis esset natura montis ⁊ qͣlis
pretore cũ duabus legionibus ⁊ hisdem ducibz qui iter
cognouerãt. summũ iugum montis ascendere iubet ꝯuid
sui cõsilii esset oscendit. Ip̃e de quarta uigilia eodẽ itinere

Expanded text:
uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cognoverant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Simul cõmone facit que ip̃o presente in consilio gal¬
lorum de dumnorige sint dicta ⁊ ostendit que separatim
quisqz de eo apud se dixerit petit atqz hortatur ut sine
eius offensione ammi uel ip̃e de eo causa cognita statuat
ues cuuitatem statuere iubeat. Diuitiacus imltis cũ la¬
crimis cesarem complexus obseccare cepit. ne quid insra¬
trem grauius statueret. scire se illa esse uera nec quẽꝙͣ
ex eo plusꝙ doloris capere propterea ꝙ ip̃e gratia pluri¬
muem domi atq in reliqua gallia ille miniũ proptꝰ
ãdolescencia posset per se creuisse quibus opibus ac ner¬
uis nõ solum adminuẽdam grãm sed pene᷑ pernitiẽ suã
uteretur. sese tamẽ ⁊ amore fraterno ⁊ existimatiõe uulgi
commoneri. Quodsi quid ei a cesare grauius accidisset
cum ip̃e eum locum amacie apud eum teneret neminẽ
existimaturum nõ sua uoluntate scm. Qua ex re futurũ

Expanded text:
itur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Galitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum
Abbreviated transcription (Latin):
du miserant dũnorix preerat, eorũ fuga reliquu esse
eq̾tatum perterritũ. Quibz rebus cognitis cum ad has
supiciones certissime res accederent qd per fines sequa¬
norum heluetios traduxisset. quod obsides inter eos dar¬
dos curasset. qd ea omnia nõ modo in iussu suo ⁊ ciuitatis
sed eciam in scientibus ipsis fecisset. quod a magistratu he¬
duorum accusaretur satis esse causa arbitrabatur qͣrem
eum aut ip̃e aĩaduerteret aut auitatẽ aĩaduertere iubet.
Hiis omnib rebus unum repugnabat ꝙ diuitiaci fra¬
tris sunimũ in ppłm̃n .R. studiũ summã in se uoluntatẽ
egregiam fidem iustitiã temperanciã cognouerat. Nam
ne eius supplicio diuitiaci aminũ offenderet uerebatur.
iubet.: cotidianis interpretib remotis per .C. ualleriũ tro¬
ancillum principem gallie prouincie familiarem suũ
cui sumniã ominũ recum fidem habebat cum eo colloq̃¬

Expanded text:
dui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse dui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloqu
Abbreviated transcription (Latin):
aupisse. ⁊ facultates ad largiendũ magnas cõparasse. mia¬
gnum minerum eqͥtatus suo sumptu semper alere ⁊ cirtũ
se habere. Neq solum domi sed eciam apud fintimas auita¬
ces largiter posse, atqz huius potencie causa matrem in bi¬
uxorem habere sororem ex mr̃e ⁊ propinꝯuas suas iptũ
in alias auitates collocasse. fauere ⁊ cupere heluecus ꝓpt̾
eam affinicatem. Odisse etiam suo nomime cesarem ⁊ ro¬
manos qd eoꝵ aduẽtu potencia eiusdem mimita et di¬
diuitiacus frater in antiquũ locum gr̃e atq honoris sit resti¬
tutus. Si quid accidat romanis summã in spem per helue¬
cios regni optinendi uenire. Imperio p. R. nõ modo de regno
sed eciam de ca quã habebat gra desperare. Reperiebat etiã
inquerendo cesar, quod prelium equestre aduersum pauas
ante diebus esset factum mitiũ eius fugestm̃ adĩiorige
atqz eius equicibz. Nam equitatui quẽ auxilio cesari he¬

Expanded text:
auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; maauxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biuxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Hae
Abbreviated transcription (Latin):
mperia perferre neq dubitare debeant: quim si heluetioe
supera uernit romam sna cum reliꝯͣ gallia hedius libertatẽ
suit erepturi. ab isdem noua cõsilia queq in castus geraris
hostibus emintiari. hoc᷑ se coherceri nõ posse. Quin eciam qd
necessario rem coactus cesan enintiarit intelligere sese qũto
periculo fecerit. et ob eam causam quã dui potueriat taciusse.
Cesar hac oratione lisa dũnorigẽ diuitiaci fratrem disignat
sentiebut. Sed qd pluribus presentibus cas res iactari nole¬
bat celeriter cõsilium dimittit. liscum retinet querit ex
soso ca que in conuentu dixerat. Dicit liberius atq audaciꝰ.
Eadem secreto ab aliis querit. iepent esse uera. hom̃ esse du¬
norigem sumnia audatia magna apud plebem propter li¬
beralitatem grã cupidum rerum nouarum compluris
anos portoria reliquaqz omma heduorum uectigalia
pruo precio redempta habere. propterea ꝙ illo licente cõtra
licere audeat nemo. Hiis rebus ⁊ suam rem familiarem

Expanded text:
dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. Quibus rebus cognitis cosar cum undiqz bellum
payari uideret neriuios aduaticos ac menapios adiunc¬
cis as thenanis omnibus germans esse in armis. se¬
nones ad imperacum non uenire. et cũ carmitibus fi¬
nicimisq auitatibus consilia commnunicare. atreueris
germanos crebris legatiomibus solliatari maturius
sibi de bello cogitandum putauit. Itaq nõ dũ hieme
confecta, proximisq .iiii. coaccis legionibus de mi¬
prouiso in fines neruiorum contendit et priusqͣ illi
aut conuenire, aut profugere possent. Magno peco¬
ris acq hom̃n munero capto: atq ea preda militibus
concessa/ uascatisq agris in deditionem uenire atq
obsides dare coegit. Co celeuter cõfecto ne gotio riusuie¬

Expanded text:
gunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum gunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rurs
Abbreviated transcription (Latin):
gneo pompeio proconsule petit qm̃ ip̃e ad uibem cum im¬
perio .R. p. causa remanebat. quos excisalpina gallia
consulis sacramento rogauisset ad signa cõuenre ⁊ ad
se profiasa iuberet. Magni interesse etiam in reliquũ
ip̃s ad oppinionẽ gallie estimans tantas uidea italie
facultates. ut si quid esset in bello decrimenti acceptũ
Non modo id breui tempore resarciri. sed etiam maiori¬
atie tribuisset: celeriter cõfecto per suos delectu tribus
ante exactam hyemem et constitutis et adductis legio¬
mbus duplicatoꝵ earũ cohortium numero. quas cum
quinto titurio ammniserat. ⁊ celeritate et copiis docuit qd
ut dociumus ad eius propinquos atreueris imperium de¬
fertur. Illi finitimos germanos solliatare ⁊ pecumiã
posliceri non desistunt. Cum ab proyius impetiare nõ
possent ulceriores temptant. Inuentis nõ nullis auita¬
cibus iureiurando inter se confirmant obsidibusqe de pe¬
cuma cauent. ambiorigem sibi societate ⁊ federe adiũ¬

Expanded text:
Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maiori et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiun
Abbreviated transcription (Latin):
reliqui in oppidum reiecti sunt. postridie eius diei refractis
qui emerant z capitũ mimerus ad eum uelatus est, miliũ quĩquag̃ĩta¬
trum. Codem tempoee a publio irasso quẽ cũ legiõe uña misciat
sunt maritumne ciuitates. accaniũqz attingunt. cercior factus
dictas. Hiis rebus gestis onni gcillia pacata tãta huiꝰ belli ad
burluros opmmo plata est. ut ab hiis nationib q̃ ticifrhenum
iris imperata facturas pollicerentur. Quas legationes
cesar quod in ytaliam illiricũq properabat. Inita proxima¬
estate ad se reuerti iussit. Ip̃e in carmuites andes turonesq¬
que ciuitates propinque his locis erant nbi bellum gesse¬
rat legronib in hiberna deductis in ytaliam profectus ẽ.

Expanded text:
reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus  esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum ras, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ire iussit. nequam noctu oppidam ab militib inuutriã acci¬
perent. Illi autemimito ut intellcm̃ est cõsilio ꝙ deditiõe stã
nr̃os prosidia deducturos: aut deniq in diligenuꝰ serũatiers
crediderãt. partim cum huis que retinerãt ⁊ celauerãt armis
partim scutis ex cortice factis./ autͥ minib in textis. q̃subito
Ut temporis exiguitas postulabat pellib induxerãt. certia
uigilia, qua mimme ardiuis ad nr̃as mumliões ascẽsus
uidebatur / omnibr copiis repentino ex oppido eruptionẽ fece¬
runt. Celeriter ut ante cesar imperarat ignibus signifi¬
catione facta ex pͥmis castellis eo cõcursum ẽ. pugnatũ
ab hostibus ita acciter est. ut a uiris fortibus in extrema
spe salutis iniquo soco contra eos qui ex uallo turribusqz
tela iacerent pugnari debuit. Cum in una uirtute omins
spes salutis cõsisteret occisis ad hominũ milibus quatuor

Expanded text:
ire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII
Abbreviated transcription (Latin):
lum gerere. qui tante altitudinis machinationes tanta
celeritate promouere possent se suaqz omĩa eor ptãti per¬
mittere dixerunt. unum petere ac dep̃carisi forte pro sua
demẽcia at mãsuetudine quã ip̃i ub aliis audirent statuisset
aduatucos esse cõseruandos, ne se armes despoliaret sibi ommes
fere finitimos esse imimicos, ac sue untuti muidere. a ꝯbus se
defendere traditis armis nõ possent sibi p̃stare si in eum casũ
deducerentur. quãius fortunã a ppło romano pati ꝙͣ ab a
liis percruciatum interficrinter quos dommnari cõsuessent
que imperarentur facere dixerũt. Armoꝵ magna mulcitu¬
dine de muro in fossam que erat ante oppidũ iacta: sit ut
prope sũmã muri aggerisq alcitudinẽ acerm armoꝵ adeꝯͣ¬
rent et camen arciter parte tertia ut posteu prospectum est
celata atqz in oppido recenta: portis patefactis eo die pacest̃
usi. Sub uesperum cesar portas claudi milites qz ix oppido ex¬

Expanded text:
lum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta lum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido ex
Abbreviated transcription (Latin):
corũ om̃ pace facta. hunc sibi domicilio locũ delegerũt. at pͥmo
aduentu exeratus nĩ crebras ex oppido ex cursiones facie¬
bãnet. ꝑiuilisq p̃liis cũ nr̃ĩs contendebãt. postea uallo
pediõ in crcurtu quindeã milliũ crebrisq castellis circũmu¬
inti oppido sese continebant. Ubi uneis accis aggere extrus¬
toturrim procul cõstitui uiderunt primũ urride ex muro atq
increpitare uocib qd̾ tanta machinatio ab tãto spacio in¬
strueretur qbusram manibr aut quibz uiribe presertum
homines tantule stature. Nã plerũq om̃ĩbs gallis p̃mag¬
intudine corpor suorũ beeuitas nr̃a contemptui ẽ. canti
oneris turrim in muros se se collocare confiderent. ubi uẽro mo¬
uere ⁊ appropinquare menib uiderunt noua atq in usitata
spetie cõmote legatos ad cesarem de pace miserũt. qͥ ad hũc
modum locuiti nõ existimare romanos sine ope diuina bel¬

Expanded text:
eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bel
Abbreviated transcription (Latin):
tums imꝑiuĩt ut ab imuria ⁊ maleficio se suosq prohiberẽt.
aduatuci de ꝯuib supra scripsimus cũ omnib coxiis auxi¬
sio neruiis uemir̃et. hac pugna mintiata exitinere domum
renerterunt cunctis oppidis castellisq desertis sua omma in
unum oppidũ egregie natura munitũ contulerũt. Qd cũ
ex omnib incirciitu ꝑtib altissimas rupes despectusꝙ habe̾t
una ex parte lemter accliuis aditus in altitudinẽ nõ ampliꝰ¬
ducentorũ ped̾um relinquebatur/ quem locum duplici altis
Ipsi erant ex cimbris tentonisq proguati. Q cum iterin pro¬
unciam nr̃am atq italiam facerent hus impedimẽtis ꝯ̃
secũ agere ac portare nõ poterãt. atra flumẽ rhenũ depositis
custodiã ex suis ac p̃sidium sex milia hõm una reliquerũt.
Hii post corũ oppidum multos annos a finitimis exagitati
cum alias bellũ inferrẽt alias illatum defenderent cõsensu

Expanded text:
itimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. itimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissIpsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu
Abbreviated transcription (Latin):
cercepta remitterent. ut nõ nequaꝙͣ tante uirtutis hoĩes
iudicari deberent ausos esse transire latissimũ flumen
ascendere altissimas ripas subire nequissimũ locum: q̃
facilia ex difficilimis ammni magnitudo redegerat. Hoc
p̃lio facto et prope adintẽnitionẽ gente ac nomine ueruioꝵ
redacto maiores natu quos una cum pueris mulieribus¬
qz in estuaria ac palludes collectos dixeranius hac pugna
mintiata cum uictoribus nihil impeditũ uictis nihil
tutum arbitrarentur. ominũ qui superãt cõsensu lega¬
tos ad cesarem mittunt. seqz ei dediderunt. Et in cõmemo¬
randa ciuitatis calamitate ex sexcentis ad tres sena¬
tores ex hominũ militib . lx. ad quingentos qui arma
ferre possent se se redactos esse dixerunt. Quos cesar in
miseros ac supplices usus mĩa uideretur diligẽtissime
conseruauit suisq finibr atꝙx oppidis uti iussit.⁊ sim¬

Expanded text:
tercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines tercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et fin
Abbreviated transcription (Latin):
stris gererẽtur cõspicatus/ decimnã legionẽ subsidio nr̃is mi¬
sit. Qui cũ exequitum ⁊ calonum fuga quo in loco res essẽt
quãtoqz in periculo et castra et legiones ⁊ imperator uersaret
cognouissent nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerũt.hor
aduentu tanta rerum cõmutatio est facta ut ñĩ etiã qͥ
uulueribus cõfecti procubuissẽt scutis iniuxi preliũ redin¬
cegrarent. Tum calones perterritos hostos cõspitati. etiã
mermes armatis occurrerunt. Equites uero ut turpitu¬
dinem fuge uirtute delerent omnib in locis pugnãt. quo¬
se legionariis militib preferent. At hostes etiã in extrema
spe salutis cantã uirtutem prestiterunt. ut cũ pͥmi corum
cecidissent. proximi iacentibz insisterent. atq ex cor corpo¬
ribus pugnarẽt. Hiis deiectis et coaceruatis cadaueribs
qui supessent ut ex tumulo tela in nr̃os cõicerent ⁊ pilain¬

Expanded text:
stris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris mistris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila in
Abbreviated transcription (Latin):
centuriombusq nominatim appellatis reliquos cohortaitus
milites. signa inferre ⁊ mampulos laxare ussit. quo faci¬
luis ut gladis possent. Cuius aduẽtu spe illata militib
ac redintegrato anmo cũ pro se quisq in ospcũ imperatoris
etiam extremis suis rebus operã nauare cuperet paulum
hostium impetus taedatus est. Cesar cũ septimã legionem
que uxta cõstiterat. Item uegeri ab hoste uidiss tribunos
nultum momut ut paulati se seͬ legiones cõiungerent
⁊ cõuersa signa in hostes inferrent. Quo facto cũ alius alii
subsidium ferret. neqz timerent ne auersi ab hoste cirãue¬
mrentur audacius resistere et fortius pugnare ceperũt.
Interim milites legionum duarum que in nouissinio
aginine presidio impedimẽtie fuerant prelio mĩciato airsu
matato in summo colle ab hostib cõspiciebantur. Et titus
labiems castris pocitus, et ex loco superiore que res in nr̃is ca¬

Expanded text:
centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris ca
Abbreviated transcription (Latin):
cisq corum hostes potitos auitati remĩciauerũt. Cesar ab de¬
cume legionis cohortatione ad dextrum cormi profectus ubi
suos uegeri signisq in unum locum collatis duodecime legiõis
confertos milites sibi põs ad pugnã esse impedimẽto uidit
qͣete cohortis omnib centuriorib occisis signiferoq interfecto
signo amisso. reliquarũ cohortiũ omnib fere centurionib
aut uulueratis aut occisis: in hiis pͥmi pilo publio sextio
bacillo fortissimo uuxo multis grauibusq uuluerib cõfecto
ut iã se sustiere posset: reliqͣs esse tardiores ⁊ nõ millos cib
nouissimis desertos prelio excedere ac tela uitare hostes neq
a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere ⁊ ab utroq
lacere inscare ⁊ rem esse in angusto uidit. neqz ullum esse
subsidium qd̾ sũmitti posset scuto ab nouissimis bño militi
detracto ꝙ ip̃e eo sine scuto uenerat in yͥmam acĩe procesfit

Expanded text:
tisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab tisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit
Abbreviated transcription (Latin):
stra reciperẽt aduersis hostibus occurrebant. ac rursus aliã
in partem fugam petebant ⁊ calones qui decumana porta
ac sũmo iugo collis nr̃os uictores flumẽ trãsisse cõspexerãt
predandi causa egressi. cum respexissent ⁊ hosces in nrĩs
castris uersari uidissent preapites fuge se se mandabant.
Simul eoꝵ qui cum impedimentis ueniebant clamor fremi¬
tusq oriebatur aliiqz aliã in partem perterrti ferebant᷑
Quib omnib rebus permoti equites freneri. quorum
inter gallos uirtutis opinio est singulars. qui auxilii causa
ab cuutate ad cesarem missi uenerãt: cũ multitudine hostiũ
castra cõpleri : nr̃as legiões premi et pene arcũuentas teneri
calones equites funditores numidas. diuersos. dissipatosq
in oñĩs partes fugere uidissent desperatis nris rebus domũ
contenderunt. romanos pulsos supera tos castris nixedimen¬

Expanded text:
stra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam stra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimen
Abbreviated transcription (Latin):
obucuerat celeriter ex loo superiore in flumẽ compuler̃t ⁊ trã¬
sire conãtes in secuti gladiis magnã partem eoꝵ impeditam
interfecerunt. Ip̃i trãsire flumẽ nõ dubitauerũt ⁊ in locum
miquũ progressi nirsus resiscentes hostes redintegrato p̃łio
infugam cõiecerunt. Item alia in parte diuerse. duc legiones
congressi ex loco superiore in ipsis fluminis ripis pliabant᷑
Actonitis fere a fronte ⁊ ab sinstra parte nudatis castris
quo in dextro cormi legio duodecima ⁊ nõ magno ab ea inter¬
uallo septima cõscitisset omnes nerui cõfertissimo agnime
duce boduoguato qͥ sumniã imperii tenebat ad eum locum
contenderunt. Quoꝵ pars aperto latere legiones arcũuenie,
pars sumimũ casteoꝵ loaun pr tere cepit. Codem tempore
equites nr̃i leuisq armature pedites qui cum hiis una fue¬
rant. quos pͥmo hoscium impetu pulsos dixerã cum se in ca¬

Expanded text:
obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et tranobvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in ca
Abbreviated transcription (Latin):
accominodanda sed eciam ad galeas induendas sctisq tegi¬
mẽta decrudenda tempus defuerit. Quam quisq ab opere
in partẽ casu deuenitqneqs prima signa consperit ad he
cõstitit. ne inquerendis suis pugnandi tempus dimitte¬
ret. Instructo exeraitu magis ut loci natura desectusq̃
collis ⁊ necessitas temporis / quã ut rei militaris iitio atq ordo
postulabat. cũ diuersis legromibus alie alia in parte hostibus
resisterent. sepibusq deisissimis ut ãte demõstrauimus inter¬
iecti s. prospectus impediretur. neq certa subsidia collocari. neq
quid in quaq parte opus ẽẽt prouider neq ab imo oĩa imperia
administrari poterãt. Itaq in tanta rerum iniquitate fortuẽ
quoqz euentus uarii sequebantur. legionis none ⁊ decime milites
Ut in sinistra paite acie cõsciterãt pilis amissis cursu cie lassitu¬
dine exaĩatos buluerib/ cõfectos actrebutes. nã hiis ea pars

Expanded text:
accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegiaccommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars
Abbreviated transcription (Latin):
cõmode ip̃i sibi prescribere quã ab aliis doceri poterant et ꝯ
ab opere singulisq legiombus singulos legatos cesar disce¬
dere nisi munitis castris uetuerat. Hii propter propinꝯuita¬
tem ⁊ celeritatem hostium nihil iam cesaris imperiũ expecta¬
bant. sed per se que uidebantur admimistrabant. Cesar neces¬
sariis rebus imꝑatis ad cohortandos milites/ quã in partẽ
sors optulit decurrit et ad legionẽ decimã deuenit. Milites
non longiore orõne cohortatus, quã uti sue p̃stine uirtutis
memoriã recinerẽt. neu perturbarentur aĩo hostiũq impe¬
tum fortiter sustmerent; qd non longuis hostes aberãt ꝙ
quo telum adici posset. prelii cõmittendi signum dedit. atq
in alteram partem item cohortandi causa profectus pugnã¬
tibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas: hostiumqr
cam paratus ad dimicandũ ammus ut nõ modo ad signa

Expanded text:
commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia
Abbreviated transcription (Latin):
cõstituerãt. atq ip̃i sese confirmauerãt subito omnibus
copiis peruolaueriant mmpetumq in m̃õs equites fecerũt. Huie fa¬
alẽ pussis ac perturbutis incredibili celeritate ad flumic̃ decurre¬
ruunt. ut pene ũno tpẽ et ad siluas et in flumine: iã in manib
m̃is hostes biderentur. E adem autẽ celeritate ad uerso colle ad
nr̃a custra atq cos qui mopere occupati erant contenderũt. Ce¬
sariomima uno tpẽ erant agenda. Uexillum proponendũ. ꝙ euit
in signe cum ad arma oecurir oporteret. Signum cubadandu
ab orere reuocandi misites ꝯui paulo longius aggeris petendi
causa processerant arcessendi. acies instruenda milites cohor¬
tandi signum daudum. Quarũ rerum magnam partẽ tp̃is
brenitas ⁊ successus hostium impediebat. Huis disficultati¬
bus due ues erant subsidio Screncia atq usus militum qd̾
superioribus preliis exercitati quid fieri oporteret nõ mimis

Expanded text:
constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus
Abbreviated transcription (Latin):
doq aguimis aliter se habebat ac belge ad neruos detule¬
rant. Nam quo hostes appropinquabat cõsuetudine sua
cesar sex legiones expeditas ducebat. Post cas totius exeratus
impedimẽta collocarat. Inde due legiones q̃ proxime cõscripte
erant. totum agnẽ claudebant presidioq impedimẽtis erãt.
equites nr̃i cum funditoribus sagitariisq fluiiẽ tñs gressi
cum hostium equitatu p̃lium cõmiserunt. cũ seilli idemtidẽ
in siluas ad suos reciperent ac rursus ex silua in nr̃os imxe¬
tum facerent neqz nr̃i longius quã quẽ ad finem porrecta
ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderãt Interim
legiões sex q̃ prime uenerant. opere dimenso castra mumre
ceperũt. Ubi prima impedimẽta nr̃i exercitus ab hiis qui
in silus abditi latebant uisa sunt. qd̾ tp̃s inter eos cõmit¬
tendi prelii cõuenerãt ita ut intra siluas aciẽ ordinesq

Expanded text:
doque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detuledoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque
Abbreviated transcription (Latin):
ei re student. sed quidqͣd possunt pedestribus ualent copiis. ꝯͦ
facilius finitimor eꝯuitatũ si predandi causa ad eos uenis¬
star muri he sepes mumimẽta p̃berent quo nõ modo nõ in tͣri
sed ne ꝑspici quidẽ possit. Hiis rebus cum iter agnimis nr̃i
impediretur. nõ õmittendũ cõsilium neruii existimauerunt.
loci natura erat hec. quẽ locũ nr̃i castris delegerãt. Collis ab
sumio eqͣliter declins ad flumẽ sabim qd̾supra noĩa nimus
uergebat. Ab eo flumine pari accliuitate collis nascebatur
aduersus huic et contrarius passus circiter ducentos infimiꝰ
apertus ab superiore parte siluestris ut nõ facile introrsus
perspici posset. Intra eas siluas hostes in occulto sese contine¬
bant in aperto loco scõm flumẽ pauce statiõẽs eꝯuitum uĩ¬
debantur. Nluminis erat altitudo pedũ circiter triũt. Cesar
equitatu pre misso subsequebatur om̃ib copiis ded ratio or¬

Expanded text:
ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venisstar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio or
Abbreviated transcription (Latin):
Malieres, quiq per etatem ad pugnã in utiles uiderent̃
in eum locum comeasse. quo propter paludes exercitui adi¬
tus nõ esset. Hiis rebus cognitis explora tores cẽturionesq
p̃mictit qui locum ydoneum castris deligant. Cum ex dedi¬
ticiis belgis reliquisqz gallis compluces cesarem secuti
uua iter facerent quidã ex hiis ut postea ex captiuis cogmi¬
tum est. Eorum dierũ consuetudine itiners nr̃i exercitus
perspecta nocte ad neriuos peruenerunt ato hiis demõstra¬
uerunt inter sinigulas legionũ impedimẽtoꝵ magnum
ninerum intercedere. neqz esse quitꝙͣ negocii cum prima
legro in castris uenisset reliqueq legionẽs magnũ spaciũ
ab essent. hanc subsarcuis adoriri. Qua pussa iupedimẽ¬
cisq direptis futurum ut relique contra cõsistere nõ auderẽt.
Adiurabant eciam coꝵ cõsilium qui rem deferebant. qd̾
neruqantiquitus equita tu nihil posset Rege enim ad hoc ep̃s

Expanded text:
mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
armis ex oppido collatis ab eo loco in fines ambianoꝵ ꝑuẽit.
Q se suaq omĩa sine mora dediderunt. eorum fines neruii
actingebant. quoꝵ denatura moribusq cesar cũ ꝯuereret
cere ammos eorũ ⁊ remicti uirtutẽ existimarẽt. Esse homies
feros magneq uirtutis increpitare atqz maisare reliquos
belgas qui se ppło romano dedissent. patriãq uirtutẽ proie¬
cissent. Confirmare sese neqz legatos missuros neqs ullam
condiditionẽ pacis accepturos. Cum per eorũ fines tridiuũ
iter fecisset. iueniebat ex captiuis sabim flumẽ ab castris
suis nõ amplius milia passuuim .u. ab ẽẽ. Traus id flumẽ
omnes neriuos consedisse aduentũq ibi romanoꝵ expectae
una cum actrebatib ueromandius finitimuis suis. Nã hiis
ucrisqz persuaserant ut eadem belli fortunã experirentur.
expectari etiã ab hiis aduatucoꝵ copias atq esse mitinere.

Expanded text:
armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, cere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere;
Abbreviated transcription (Latin):
copiis: ad eum reuerterat facit berba. Beluacos onni toẽ in fide
atos amicicia curitatis hedue fuisse. Impuhos a suis princi¬
pibus qui dicerent heduos a cesare in seruitute redactos om̃s
indigintates contumeliasqz ꝑsear et ab heduis deficisse. et
p R. bellum intulisse. Qui eius cõsilii principes fussent ud
intelligerent ꝯuantã calamitatẽ cuitati intulissent in brita¬
mam profugisse. Petere nõ solum bellonacos sedetiam pro᷑ he¬
duos. ut sua clemencia ac mãsuetudine in eos utatur. Quod si
fecent heduorum iuctoritatem apud omnes belgas amplisi¬
arturum. quoꝵ auxiliis atqe opibus si qua bella mademit
sustentare cõsuerint. Cesar honoris diuitiati ato heduoruĩ
cauisa se se roz infidem recepturum⁊ cõserua turum dirit.
qd̃ eut auitas magna inter belgas auctoritate atq hõm mul¬
titudine p̃scãbati seyentoe obsides poposcit. Hiis traditis om̃ib

Expanded text:
copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque