comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia noncui obicit᷑. sed obicienti potius
imputatur : An hic eccłȩ p̃signat᷑ oratio
acalumnus hominũ. qͥb: exagitabant᷑
usq quaq xp̃iani: sednũquid ꝓpterea
dĩ mandata custodit : nonne interipsas
calumnias quando feruebant. multo glo¬
riosius popłs sc̃s intribulationib dĩ
mandata serualt. cũ ad ꝑpetrandas im¬
pietates ꝑ sequentib noncedebat : sed
nimirũ hoc ẽ. redimeme a calũniis ho¬
minũ ut custodiã mandata tua. Tuage
in fuso spũtuo neme calũniȩ hominum
terrorib: uincant. & atus mandatis ad
suama la facta traducant: Sienĩ hoc
mecũ egeris id.ẽ. hoc modome abedrũ
calũmis. necriminationes falsas quas
obiciunt ꝑtimescã cũ pacientia donata
redẽmeris inter ipsas calũnias custodiã
subueniendo &opitulando p̃sentiam :
Etdocendo iustificationes tuas Doce utiq
ut faciam: qđ cuidentius a libi legitur.¬
doceme ut faciã uoluntatẽ tuã : Quienĩ

Expanded text:
quia non cui objicitur, sed objicienti potius quia non cui objicitur, sed objicienti potius imputatur. An hic Ecclesiae praesignatur oratioa calumniis hominum, quibus exagitabantur usquequaque Christiani? Sed numquid propterea Dei mandata custodit ? Nonne inter ipsas calumnias, quando fervebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemesubveniendo et opitulando, praesentiam. Et doce me iustificationes tuas: doce utique ut faciam. Exi«Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ tuũ : qm̃ ut diligerentte. prius dilexisti
meos dirige scđm eloqͥũ tuũ : & non domi¬
neturmei om̃is iniqͥtas Vbi qͥd aliud dicit
quã rectũ & liberũ me fac. scđm ꝓmissum
tuũ: Quanto autẽ magis regnat inuno qͦq:
dĩ caritas: tantominꝰ ei dominatur iniqͥtas:
quid ergo aliud petit. quã ut donante dõ
diligat᷑ dm̃ : diligendo enĩ dm̃. diligit
seipsum: ut diligere salubriter possit
& ꝓximũ. sicut seipsum: Inqͥb p̃ceptis:
totalex pendet & ꝓphetȩ : Quid igit᷑ orat.
nisi ut p̃cepta quȩ ds̃ inponit uibendo
ut custodiã mandata tua: siuera illi homi¬
nes crimia obicint : non calumniantur:
Sifalsa qͥd iẽ qđ se redimi desiderat
acalũmis id ẽ. acriminib falsis. quȩ illi
nocere ñ pos sunt: crim̃ qͥppe falsum qđ ẽ
calumnia : r eũ non facit hominẽ. msiapud
iudicem hominem: Vbi autẽ ds̃ uac
iudex est: Nullus falso crim leditur :

Expanded text:
nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti meos dirige secundam eloquium tuum, et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» Ubi quid aliud dicit quam, Rectum et liberum me fac secundum promissum tuum? Quanto autem magis regnat in quocumque Dei charitas, tanto minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubriter possit et proximum sicut seipsum: in quibus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quid igitur orat, nisi ut praecepta quae Deus imponit jubendo, et custodiam mandata tua?» Si vera illi homines crimina objiciunt, non calumniantur: si falsa, quid est quod se redimi desiderat a calumniis, id est a criminibus falsis, quae illi nocere non possunt? Crimen quippe falsum, quod est calumnia, reum non facit hominem, nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur;
Abbreviated transcription (Latin):
mandata tua desiderabã. Iuid desiderabat.
nisi facere mandata diuina: sed non erat
unde faceret. infirmꝰ fortia : paruulus mag¬
na: Aperuit os confitens qđ ꝑseipse non
faceret : & ad traxit unde faceret : A pe¬
ruit ospetendo. quȩrendo. pulsando:
& sitiens hausit spm̃bonũ unde faceret
qđ ꝑ se ipsum non poterat: mandatũ. iustũ.
& sc̃m & bonũ : Sienĩ cũ simꝰ mali. nouimꝰ
bonadata dare filiis nr̃is: quanto magis
paternr̃ decelo. dat spm bonũ petentib
eum: Non enĩ qͥspũ suo agunt sed
quotquot spũdĩ aguntur. hi filii suntdĩ
Non quia ipsinihil agunt : sed nenihil
boni agant. ab ono aguntur ut agant:
Nam tanto magis efficitur qͥsq filius bonꝰ
quanto largius eidatur apatre sp̃s bonus¬
deniq iste adhuc petit: Os quidem aperuit
& adtraxit spm̃: sed adhuc ad patrẽ pulsat
& quȩrit: Bibit sed quanto suauius sensit.
tanto ardentius adhuc sitit: Audi uerba

Expanded text:
mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis Pater noster de coelo dat Spiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spiritus bonusDenique iste adhuc petit. Os quidem aperuit, et attraxit spiritum; sed adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verba
Abbreviated transcription (Latin):
inops indignꝰ & egenꝰ ad grãm confugeres
sum: Hocergo scrutando intellexit hi
paruulus. Nđ minimꝰ apłorũ paulus. id ẽ. par¬
uulus ostendit: Ideo datã legem quȩ uiuificare
ñ posset: quia conclusit om̃ia scriptura sub
peccato: ut ꝓmissio exfide iħu xp̃i daretur.
credentib: Ita dnẽ : ita fac misericors dne:
Impera qđ nom possit impleri: immo imꝑa.
qđ nonnisi ꝑtuã grãm. possis impleri : utcũ
homines ꝑsuas uires. id impleri nequiuerint.
ome os obstruatur . & nemo sibi magnꝰ uideat᷑.
Si nt om̃s paruuli. &reus fiat om̃is mundus¬
tibi: quia ñ iustificabitur ex lege om̃is caro
corãte : Perlegẽ enĩ : cognitio peccati : Nunc
autẽ sine lege iustitia tua manifestata. ẽ:
testimoniũ habens alege & ꝓphetis. Haec suc̃
mirabilia testimonia tua. quȩ scrutata. ẽ.
anima paruuli huiꝰ: & i deo inuenit qui a
humiliatus. ẽ. & paruulus factus est:.
Quis enim facit mandata tua sicut facien

Expanded text:
ic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, ic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, am infirmus sum» . Hoc ergo scrutando intellexit hic parvulus, quod minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificare non posset, quia «conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Dimpera quod non possit impleri; imo impera, quod non nisi per tuam gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires adimplere nequiverunt, omne os obstruatur, et nemo sibi magnus videatur, sint omnes parvuli, et reus fiat omtibi: quia «non justificabitur ex lege omnis caro coram te; per legem enim cognitio peccati. Nunc autem sine lege justitia tua manifestata est, testimonium habens a Lege et Prophetis» . Haec sunt mirabilia testimonia tua, quae scrutata est anima parvuli hujus; et ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus est. Quis enim facit mandata tua sicut faciend
Abbreviated transcription (Latin):
lex uiuificare ñ posset. neculla eẽtex bona
lege iustitia. Si enĩ data. eẽd ͤquȩ posset
uiuificare: om̃ino ex lege. eẽt. iustitia:
Curergo data .ẽ. quȩ uiuificare non posset
& ex qua eẽt. nulla iustitia: nẽpe mirandũ t̃
nempe stupendũ: Haec sunt ergo mirabilia
testimonia dĩ. Propter hoc huiꝰ anima seni¬
tata ẽ. ea: qm̃ debilis non ei dici possit
Fortiorate nescrutatus fueris. s& quȩ p̃cept
tibi dñs. illa cogita semꝑ Ipsa sunt enim
quȩ p̃ceꝑat nobis dñs: & ideo cogitandasint
tio inqͥt uerborum tuorũ illuminã: & in¬
telligere facit infantes: Quid. ẽ. par uulus
nisihumilis & infirmꝰ : noliergo suꝑbire
noli detua quȩ nulla . ẽ. uirtute p̃sumere:
s& intellige quare sit abono dõ bonalex
data . quȩ tamen uiuificare ñ possit:
Adhoc enĩ data .ẽ. utte de magno par¬
uulũ faceret: utte ad faciendam legem
uires detuo non habere monstraret: ac e¬

Expanded text:
lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cogita semper.» Ipsa sunt enim quae praecepit nobis Dominus; et ideo cogitanda sunt tio,» inquit, «verborum tuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac s
Abbreviated transcription (Latin):
habet causas: tanto est mirabilior: Siergo
nobis homo talis occurrat. qͥ propt̃ hoc
dicat se scrutari testimonia dĩ. quia mira¬
bilia sunt cũ plenasit eis eaquȩ conspicit᷑
&quȩ non c̃spicit᷑ uniuersa creatura: honne
conpescimꝰ eũ dicentes. altiorate nequȩ si¬
eris & fortiorate nescrutatꝰ fueris. sed quȩ¬
p̃cepit dñs illa cogita semꝑ : Sed si nobis
respondeat &dicat. hȩc ipsa quȩ p̃cepit
dñs & quȩ iubetis ut cogitẽ mirabilia
sunt eiꝰ testimonia eum qͥppe. & dñm quia
iubet. & bonũ & magnũ. quia talia iubet. eẽ
testantur: Num qͥd audemꝰ hominẽ abeoꝵ
scrutatione reuocare. ac non potuis ut se¬
dulo idagat. & tantȩ rei operam quantũ
potest impendat ortabimur : anforte
dĩ p̃cepta testimonia quidem bonitatis eiꝰ
id ipsum. ẽ: om̃i nomirandũ & curitasit
ꝑs crutandũ : Iđcũ ds̃ bonꝰ. bona p̃ceperit.
eis tam̃ dederit bonã legẽ. quos eadem

Expanded text:
habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo nobis homo talis occurrat, qui propter hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conspicitur, et quae non conspicitur, universa creatura; nonne compescimus eum, dicentes: «Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; sed qucepit Dominus, illa cogita semper» ? Sed si nobis respondeat, et dicat, Haec ipsa quae praecepit Dominus, et quae jubetis ut cogitem, mirabilia sunt ejus testimonia; eum quippe et Dominum, quia jubet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testimonia quidem bonitatis ejusidipsum est omnino mirandum, et cur ita sit perscrutandum, quod cum Deus bonus bona praeceperit, eis tamen dederit bonam legem, quos eadem
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante dño disputaturi sumus
ir abilia testimonia tuadñe: ꝓpt̃ hoc
scrutata.ẽ. ea anima mea: Quis enumerat
niũ bonitatis & magnitudinis eiꝰ: Et ipse
cursus frequens usitatusq naturȩ qđ tẽ¬
porũ rapacitate soluit᷑ inrerũ quarũcũq
generib: quãuis tẽporalib atq mortali¬
b: quȩ certa consuetudine uiluer̃: sȩpius
considerator aduertat ꝑidem testimoniũ
creatori: Quid autẽ horũ ẽ. qđ non sit mi¬
rabile. si non qͦq non sui. sedratione mea¬
amur: suero tanquã subunius contẽplati¬
onis aspectu uel ut audeamꝰ cuncta con¬
tueri non est in nobis qđ ait ꝓpheta consi
ista rerũ ex ad miratione ꝑ territꝰ: sedeã
potius dix̃ eẽ. causam. cur ea debuerit scru¬
tari quia mira sunt: Cũ enĩ dixisset. mira¬
bilia testimonia tua : secutꝰ adiunxit.
Propter hoc scrutata ẽ. animameaᵃ.Quase
factꝰ sit ipsa ͣ uestigandi difficultate curi¬
osior. Quanto enĩ quȩq res abstrusiores

Expanded text:
adjuvante Domino, disputaturi sumus: «Mirabilia testimonia tua; propter hoc scrutata est ea anima mea.» Quis enumerat nium bonitatis et magnitudinis ejus; et ipse cursus frequens usitatusque naturae, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt, si pius considerator advertat, perhibet testimonium Creatori. Quid autem horum est quod non sit mirabile, si unum quodque non usu, sed ratione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut audeamus cuncta contueri, nonne fit in nobis quod ait propheta: «Consipsa rerum admiratione perterritus, sed eam potius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo uerbo illuminatus qͥdicitur
& lucerna. sicut ioħs. sicut apłi
net ulluseorũ homo sit uerbũ. & illud
uerbũ a quo illuminati sunt lucerna
non sit: qͥd est hoc uerbũ. qđ ita lum̃ dr̃
ut lucernasit. CAit enĩ. Lucerna pedib:
meis uerbũ tuũ. & lum̃ semits meis:
Nisi uerbũ intelligamꝰ qđ factũ ẽ. ad

Expanded text:
ab illo Verbo illuminatus, qui dicitur ab illo Verbo illuminatus, qui dicitur et lucerna, sicut Joannes, sicut Apostoli, nec ullus eorum homo sit Verbum, et illud Verbum a quo illuminati sunt lucerna non sit; quid est hoc verbum, quod ita lumen dicitur, ut lucerna sit ait enim, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis», nisi verbum intelligamus quod factum
Abbreviated transcription (Latin):
condi suꝑ montẽ constituta: neq accen¬
dunt lucernã & ponunt eã submadio
sed suꝑ candelabrũ. ut luceat om̃ib qͥi
domosunt᷑ Sicluceat lum̃ urm corã ho¬
minib : ut scirent setam quã lucernas
deillo lumine qđ inmutabiliter lucet
accensas : Nulla qͥppe creatura quãuis
rationabilis. & intelleitualis ase ipsa
illuminatur : sed participatione sempi¬
ternȩ ueritatis accenditur : Etiã siali¬
quando dies uocat᷑ : nondies dñs. sed quẽ
fecit dñs: & ideo adhuc subdidit: Acce¬
dite adeũ & illuminamini: Propt̃ quã
participationẽ : in quantũ homo ẽ. ipse
mediator. lucerna in a pocalypsinnun¬
cupatur  sed singularis . ẽ. ista susceptio:
Denullo enĩ scõrũ dici diuinitꝰ potuit.
aut diciullo modo fasest uerbũ caro fac¬
tũ ẽ : nisi deuno mediatore dĩ & hominũ :
Cũigitur lum̃ dicat᷑ unigenitũ uerbum
ȩquale gignenti lum̃ dicat᷑ & homo

Expanded text:
condi super montem constituta; neque accencondi super montem constituta; neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus» ; ut scirent se tanquam lucernas de illo lumine quod immutabiliter lucet, accensas. Nulla quippe creatura, quamvis rationalis et intellectualis, a seipsa illuminatur, sed participatione sempiternae veritatis accenditur: etiamsi aliquando dies vocatur, non dies Dominus, sed quem fecit Dominus; et ideo audit, Accedite ad eum, et illuminamini . Propter quam participationem, in quamtum homo est et ipse Mediator, «lucerna» in Apocalypsi nuncupatur . Sed singularis est ista susceptio: de nullo enim sanctorum dici divinitus potuit, aut dici ullo modo fas est; «Verbum caro factum est» , nisi de uno Mediatore Dei et hominum . Cum igitur lumen dicatur unigenitum Verbum aequale gignenti, lumen dicatur et homo
Abbreviated transcription (Latin):
donat. nunc istos uersus psalmi huiꝰ ag¬
gredim̃ qͦrũ primꝰ ẽ. Aucerna pedib meis
uerbũ tuũ. & lum̃ semitis meis Qđ ẽ. lucer¬
qđ in principio erat ds apud dm̃ uerbũ sci¬
licet ꝑ qđ facta sunt om̃ia: non .ẽ. ita: Nãil¬
lud uerbũ lum̃ ẽ: sed lucernanonẽ : Lucerna
qͥppecreatura.ẽ. noncreator : quȩ participa¬
tione in cõmutabilis lucis accenditur : Hoc
erat io ħs. deqͦ dicit uerbũ ds̃ : Ille erat lucer¬
na ardens & lucens : Sed lum̃ ẽ & lucerna:
& tam̃ in cõparatione uerbi. de qͦ dictũ est
dserat uerbũ. nonerat ille lum̃ : sed missus ẽ
ut testimoniũ ꝑ hiberet delumine : Erat enĩ
lum̃ uerũ : non qđ in luminatur ut homo
sed qđ in luminat omnẽ hominẽ: Nisi autẽ
& lucerna & lumen eẽt: non diceret᷑ apłis
Tlos estis lumenmundi Quo audito. neid se
putarent. eẽ . qđ ille qhoc dixerat : nã & de
seipso qͦdam loco dixit. Egosum lum̃ mun¬
di: ait illis deillis: Non potest ciuitas abs¬

Expanded text:
donat, nunc istos versus psalmi hujus aggredimur, quorum primus est, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis.» Quod est, «lucerio erat Deus apud Deum, Verbum scilicet per quod facta sunt omnia? Non est ita. Nam illud Verbum lumen est, sed lucerna non est. Lucerna quippe creatura est, non Creator, quae participatione incommutabilis lucis accenditur. Hoc erat Joannes, de quo dicit Verbum Deus, «Ille erat lucerna ardens et lucens» . Sed lumen est et lucerna: et tamen in comparatione Verbi, de quo dictum est, «Deus erat Verbum,» non erat ille lumen; sed missus est, ut testimonium perhiberet de lumine. Erat enim lumen verum, non quod illuminatur, ut homo, sed quod illuminat omnem hominem . Nisi autem et lucerna lumen esset, non diceret Apostolis, «Vos estis lumen mundi.» Quo audito ne id se putarent esse, quod ille qui hoc dixerat; nam et de seipso quodam loco dixit, «Ego sum lumen mundi» : ait illis de illis, «Non potest civitas abs
Abbreviated transcription (Latin):
gallicantũ consueuit. eẽ. tẽpus orandi: Si
autẽ accipiamꝰ. hocto tũ scłm noctẽ : utiq
intẽ pesta nocte clamamꝰ ad dm̃. & p̃uenimꝰ¬
inmaturitatẽ tẽporis. in qͦͥ nobis redditu¬
rus. ẽ. qđ ꝓmisit: Sicut alibi legit᷑: p̃ueni¬
amꝰ faciem eiꝰ in confessione: Quanquam
si uelimꝰ intelligere inmaturũ tẽpꝰnoctis
huiꝰ antequã uenisset plenitudo tẽporis.
id ẽ. ipsa maturitas quando xp̃c manifesta¬
retur in carne : nec tunc eccła tacuit. sed
p̃ueniens istã maturitatẽ. ꝓphetando cla¬
mauit. & in uerbis dĩ sꝑauit potentis fa¬
cere qđ ꝓmisit. ut in semine abra hȩ bene¬
Preuener̃ oculimei ad matutinũ : ut me¬
ditarer eloquia tua : Ponamꝰ enĩmatu¬
tinũ : quando qͥsedebant in umbramor¬
tis luxorta ẽ eis Nonne in scĩs qͥprius
erant in terra adhoc matutinũ. oculi

Expanded text:
galli cantum consuevit esse tempus orandi. Si galli cantum consuevit esse tempus orandi. Si autem accipiamus hoc totum saeculum noctem; utique intempesta nocte clamamus ad Deum, et praevenimus maturitatem temporis in quo nobis redditurus est quod promisit, sicut alibi legitur: «Praeveniamus faciem ejus in confessione» . Quanquam si velimus intelligere immaturum tempus noctis hujus, antequam venisset plenitudo temporis, id est, ipsa maturitas, quando Christus manifestaretur in carne ; nec tunc Ecclesia tacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetando clamavit, et in verbis Dei speravit potentis facere quod promisit, ut in semine Abrahae bene«Praevenerunt oculi mei ad matutinum, ut meditarer eloquia tua.» Ponamus enim matutinum, quando qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; nonne in sanctis qui prius erant in terra, ad hoc matutinum oculi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis sed uno cuiꝰ uocabuli nominatiuus.ẽ.
in maritas : Nomulli uero induob uerbis. sicut
grecus posuit in inmaturitatẽ: horia qͥppe.
Tanquã siuellet etiã ille qͥdix̃. intẽpesta
pesta : ut una p̃positio significet in qua hora
altera ꝑtineat ad conpositionẽ nominis:
Nihil sane inter.ẽ. ad sententiã: utrũ qs di¬
cat egisse sealiqͥd galli cantu. aningallicantu:
Ita nihil inter. ẽẽt. utrũ intẽpesta nocte :¬
anuero in intẽ pesta nocte id ẽ in nocte intẽ¬
pesta. clamasse sediceret: Grecus tam̃. in noc¬
te intẽpesta dix̃: Quoidem ualet sidicat᷑
ininmaturitate . id ẽ in tẽpore nocturno.¬
& inmaturo: Hactenꝰ de obscuro uerbo fuerit
disputatũ : nunc uideamꝰ qͥsipse sit sensus:
fideliũ referamꝰ. & ad ꝓprietatẽ reigestȩ :
sȩpe contingit. ut tali noctis tẽpore uigilet
amordĩ : & magno surgendȩ orationis
affectu ñ ex pectet᷑. sed p̃ueniatur. Qđ post

Expanded text:
verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est immaturitas; nonnulli vero in duobus verbis, sicut graecus posuit, «in immaturitate;» ἀωρία quippe tanquam pesta;» ut una praepositio significet in qua hora, altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil sane interest ad sententiam, utrum quis dicat egisse se aliquid galli cantu, an, in galli cantu: ita nihil interesset, utrum «intempesta,» an vero «in intempesta nocte,» id est, «in nocte intempesta» clamasse se diceret. Graecus tamen «in nocte intempesta» dixit, quod idem valet si dicatur, «in immaturitate,» id est, in tempore nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit disputatum; nunc videamus quis ipse sit sensus. fidelium referamus, et ad proprietatem rei gestae; saepe contingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei, et magno urgente orationis affectu, non exspectetur sed praeveniatur quod post
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco nocturnũ tẽpus. ẽ. qđ non.ẽ maturũ
id .ẽ oportunũ ut agatur aliqͥd igilando:
đ etiã uulgo dicisolet. hora inportuna:
Nox qͦq intẽpesta idẽ media quando qͥescen
quia in portuna ẽ. actionib ugilantũ: Tem¬
pestiuum enĩ dixer̃ ueteres oportunũ. & in¬
tẽ pestiuum in portunũ: a tẽpore ducto uoca¬
bulo ñ abilla tẽpestate. quȩ con suetudine
latinȩ linguȩ cȩli ꝑturbatio iamuocat᷑: quan¬
quã isto uerbo libenter utuntur historici.
ut dicant ea tẽpestate. qđ uolunt eo tẽpore
intelligi: & qđ ait locutor egregius : Vnde hȩc
tãclara repente tẽpestas: non cȩlũ nĩbis
uentisue turbatũ. sed magis subita & splen¬
dida serenitate fulgidũ. significauit hoc
nomine : đ ergo grece dictũ .ẽ. enahoria
non uno uerbo: sed duob: id .ẽ. p̃positione
& nomine : hoc inter p̃tes nr̃i qͥdã dixerunt
intẽpesta nocte. plures inmaturitate. ñ duob

Expanded text:
hoc loco nocturnum tempus est, quod non est maturum, hoc loco nocturnum tempus est, quod non est maturum, id est, opportunum ut agatur aliquid vigilando: quod etiam vulgo dici solet, hora inopportuna. Nox quoque intempesta, id est media, quando quiescequia inoportuna est actioni uigilantium; tempestiuum enim ueteres dixerunt oportunum et intempestivum, inopportunum: a tempore ducto vocabulo, non ab illa tempestate, quae consuetudine latinae linguae coeli perturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo libenter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi: et quod ait locutor egregius, Unde haec tam clara repente Tempestas? non coelum nimbis ventisve turbatum, sed magis subita et splendida serenitate fulgidum significavit hoc nomine. Quod ergo graece dictum est ἐν ἀωρίᾳ, non uno verbo, sed duobus, id est, praepositione et nomine; hoc interpretes nostri quidam dixerunt, «intempesta nocte,» plures, «immaturitate,» non duobus
Abbreviated transcription (Latin):
tur: tanto magis efficiunt᷑ extra ipsam: Iste aut̃
hoc ipsum poscens ad nõ qđ eũ iubet faceredñs.
ut ipse in illo etiã qđ imperat operet᷑. Ds̃ ẽ.
ex audime dñe stificationes tuas exqͥrã. utiq
faciendas ñ tantũ modo sciendas : n esimilis
fiat illi feruoduro. qͥetiã suntellexerit. non
te. saluũ me fac: Iuid ẽ. clamauite. nisi clamando
inuoca uite : sed cũ dixisset saluũ me fac. qͥđ
adiunx̃cꝰ Etcꝰtodiã testimonia tua: Nete
scilicet infirmitate negem: Salus qͥppe animȩ
facit ut fiat. qđ faciendũ eẽ. cognoscit᷑ : &usq
ad mortẽ corporis si hoc flagitat extrema
tẽptatio ꝓtestimoniorũ diuinorũ uerita te
ponendũ . ẽ. Prȩueni intẽpesta nocte: &cla¬
maui: Plure s codices ñ habent intẽ pesta
nocte : sed in maturitate : Uix autẽ unꝰ in¬
uentus ẽ. qͥ haberet geminatã p̃positionẽ:
id ẽ. in inmaturitate : Inmaturita sitaq

Expanded text:
tur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem tur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem hoc ipsum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in illo etiam quod imperat operetur; Deus esexaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram:» utique faciendas, non tantummodo sciendas; ne similis fiat illi servo duro; qui etiamsi intellexerit, non te; salvum me fac.» Quid est, «Clamavi te,» nisi, clamando invocavi te? Sed cum dixisset, «salvum me fac,» quid adjunxit? «Et custodiam testimonia tua:» ne te scilicet per infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate cponendum est. «Praeveni intempesta nocte, et clamavi.» Plures codices non habent, «intempesta nocte;» sed, «immaturitate:» vix autem unus inventus est qui haberet geminatam praepositionem, id est, «in immaturitate.» Immaturitas itaque
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ abeis qͥbeati. eẽ. cupiunt. inqͥrenda sunt:
Ibiergo sunt & iustificationes dĩ : ua ꝓpter
restat ut intelligamꝰ non om̃ s̃ malos non inue¬
nire sapientiã siquȩ sierio : sed eos qͥ in tantũs
maliut oderant eam : Sic enĩ & dix̃: quȩrent
memali & non inuenient: Oder̃ enĩ sapientiã
Ideo ergo ñ inuenient : quia oder̃: Sed rursus
sioderunt. qͦmodo quȩr̃ : nisi quia non eam
quȩr̃ ꝓpt̃ ipsam. sed ꝓpt̃ aliquid qđ mali
amant & ad hoo sefacilius putant ꝑuenturos
ꝑ ipsam: multi sunt enĩ qͥdicta sapientiȩ
studio sissime inqͥr̃. eãq in do ctrina nonin
entia ꝑueniant addĩ lucem qđ ẽ. ipsa sapientia:
Sed ꝑsermones qͦs habet sapientia. ꝑueniant
ad hominũ laudẽ qđ ẽ. uanagła. Nonergo sapi¬
entiã quȩr̃ & quando eã quȩr̃ : quia non quȩr̃
ipsam: Alio qͥn uiuerent scđm ipsam: seduo¬
lunt uerbis eiꝰ inflari : Et quanto magis inflan¬

Expanded text:
quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos qui in tantum sunt mali, ut oderint eam. Sic enim et dixit: «Quaerent me mali, et non invenient; oderunt enim sapientiam» . Ideo ergo non inveniunt, quia oderunt. Sed rursus si oderunt, quomodo quaerunt; nisi quia non eam quaerunt propter ipsam, sed propter aliquid quod mali amant, et ad hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae studiosissime inquirunt, eamque in doctrina, non in entia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est vana gloria. Non ergo sapientiam quaerunt et quando eam quaerunt; quia non quaerunt ipsam, alioquin viverent secundum ipsam: sed volunt verbis ejus inflari; et quanto magis inflan
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stari: ut iustificationes eiꝰ ex qͥrat. Proinde¬
qđ ut faciamꝰ iubet᷑ : ut ex qͥramꝰ orat᷑ Quã lon¬
ge .ẽ. adhuo faciente qͥ ex qͥrit : non enĩ ẽ con¬
sequens. ut qͥ ex qͥrit inueniat : autqͥinuenit᷑ faciat :
Non potest autẽ nisi inuenerit facere : & nisi
quȩ sierit inuenire : Sed magnã spem dñs
iħo dedit dicendo: quȩ rite & inuenietis:
Rursus autẽ dicit sapientia: Quȩ. qͥd ẽ nisupse
quȩrent memali : & non inuenient : Non ergo
malis sedbonis dictũ .ẽ. quȩrite & inuenietis:
Immouero eis dictũ ẽ. qͥb eodẽ loco paulopoh
Siergouos in qͥt cũ sitismali. nostis bona data
dare filuis ur̃is : Quomͦ igit᷑ malis dr̃ quȩrite
& inuenietis : cũrursus dicat᷑. quȩ rentme mali
& non inuenient ÷ analiud eos dñs quã sapien¬
tiã quȩrere uolebat. quando eos inuenturos
siquȩrerent ꝓmittebat : in ea qui ppesunt om̃ia

Expanded text:
praestari, ut justificationes epraestari, ut justificationes eonge est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quid est, nisi ipse?, «Quaerent me mali, et non invenient.» Non ergo malis, sed bonis dictum est, «Quaerite, et invenietis.» Imo vero eis dictum est, quibus eodem loco paulo post, «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris» . Quomodo igitur malis dicitur, «Quaerite, et invenietis;» cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promittebat? In ea quippe sunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
lamor ad dñm qͥfit aborantib. si sonitu¬
uocis corporalis fiat. non intento indnm̃
cor: qͥs dubitet in aniter fieris siautẽ fiat cor¬
de. etiã silente corporis uoce : aliũ quẽ liba
hominẽ potest latere. ñdm̃: Siue ergo cũuo¬
cecarnis quando id opus. ẽ. siue cũ silentio:
addm̃ cũ oramꝰ corde clamandũ. ẽ: est autẽ
clamor cordis. magna cogitationis intentio
Quicũ ẽ. in oratione magnũ exprimit deside¬
rantis & pęnitentis effectũ : ut non desperet
effectũ: T unc porro in toto corde clamat᷑.
quando aliunde ñ cogitat᷑. Tales orationes
rare sunt multis: crebre autẽ paucis: Om̃i a uero
utrũ cuiquã nescio talẽ suã cõmemorat orati¬
onẽ qͥcantat hunc psalmũ dicens: Clamaui
in toto cordemeo: exaudime dñe: Cui autẽ rei
suus clamor ꝓficiat : ad iunx̃: Iustificationes
tuas ex qͥrã : Ad hoc ergo clamauit in toto corde
suor & hoc sibi desiderauit ad nõ ex audiente

Expanded text:
lamor ad Dominum, qui fit ab orantibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento in Deum corde; quis dubitet inaniter fieri? Si autem fiat corde, etiam silente corporis voce; alium quemlibet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silentio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est autem clamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt multis, crebrae autem paucis; omnes vero utrum cuiquam, nescio. Talem suam commemorat orationem, qui cantat hunc psalmum, dicens: «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine.» Cui autem rei suus clamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas exquiram.» Ad hoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desideravit a Domino exaudiente
Abbreviated transcription (Latin):
Prope estudnẽ : & om̃s uiȩ tuȩ ueritas: Etiã
in tribulationib: suis qđ eas ñ in merito
patiunt᷑ tribuere ueritatẽ dõ scõrũ ẽ
usitata confessio: Ita regina hester. ita sc̃s
daniheł. ita tresuri incamino: ita eorũ scita¬
tis alii socii c̃fitent᷑ Quȩri autẽ potest iqͥmꝰ
hic dictũ sit. om̃ suiȩ tuȩ ueritas : cũ malio
atquta nonde ẽ. miscđia : & in miserando
id ex hibet qđ ꝓmisit. neueritas desit : Era
om̃s autẽ & quos liberat. & qͦͥs damnat.

Expanded text:
eritas.» Etiam in tribulationibus suis, quod eas non immerito patiuntur, tribuere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. Ita regina Esther , ita sanctus Daniel , ita tres viri in camino , ita eorum sanctitatis alii socii confitentur. Quaeri autem potest quomodo hic dictum sit, «Omnes viae tuae veritas;» cum in alio atque ita non deest misericordia; et in miserando id exhibet quod promisit, ne veritas desit. Erga omnes autem et quos liberat, et quos damnat,
Abbreviated transcription (Latin):
tuas non sum oblitꝰ : Nonsicut in imicimei
qͥobliti sunt uerborũ tuorũ. Videtur autẽ
minor aetate ñ oblitꝰ iꝰtificationes dĩ. do¬
lere ꝓimmicissuis ętate maiorib qͥobli¬
ti sunt. Nã qͥ dest iumor ego non fu oblitꝰ⁊
nisi illi maiores oblitisunt : neoteros ẽ.
onĩ grece. qđ est etiã in illo loco ubi dictũ. ẽ.
in qͦ corrigit iunior inã suã. Hoc autẽ nom̃
cõparatiuũ.ẽ : & ideo bene intelligitur
in cõparatione maioris . Duos ergo popłos
hc agno scamꝰ qͥetiã in rebeccȩ utero lucta¬
bant᷑ : quando non ex operib: sed ex uocante
dictũ .ẽ.ei: maior seruiet m inori. Sed
contẽptũ sedicit bicminor deo factꝰ ẽ maior
Quia ignobilia & contẽptibilia mundi
elegitds. & ea quȩ non sunt tanquã sint:
ut quȩ s̃ euacuentur : & ecce sunt nouissimi

Expanded text:
tuas non sum oblitus:» non sicut inimici mei, tuas non sum oblitus:» non sicut inimici mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores obliti sunt? Νεώτερος est enim graece, quod est etiam in illo loco ubi dictum est, «In quo corrigit junior viam suam?» Hoc autem nomen comparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic minor; ideo factus est major: quia ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam sint, ut quae sunt evacuentur ; et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
plicitate & castitate que. ẽ. in xp̃o  Comede¬
bat eũ zelus domꝰdĩ : quã tam̃ ⁊elabat xp̃o
non sibi Sponsus enĩ sibi ⁊elat sponsam suã:
amicus autẽ sponsi ñ eã debet sibi tedare sed
sponso. Bonꝰergo & huiꝰ intelligendus ẽ Te¬
lus Causamnãq subiungit: & dicit. Qui a
obliti sunt uerborũ tuorũ in imicim ei : Retri¬
sefactũ diceret: Illi autẽ. obhoc ipsũ inimi¬
citias exercebant: quia utiq ut dm̃ amareq̃
uolebat. qͦs amando telabat. Non ingratꝰ
enĩ grãedĩ ꝑ quã fuerat exinimico recon¬
ciliatus dõ etiã ipsȩ suos diligebat in imicos.
& eos ⁊elabat dõ : dolens & tabescens qđ eent
in uerbis dĩ. quafłama dilectionis arderet :
Ignitũ inqͥt eloquiũ tuũ ualde. & seruus
tuus dilexit illud: Merito elabat in suis
inimicis corinpenitens: qͥfuerant oblia
uerborũ dĩ : Ad hoc enĩeos flagrabat ad du¬
cere : qđ ipse flagrantissime diligebat :

Expanded text:
plicitate et castitate quae est in Christo» . Comedeplicitate et castitate quae est in Christo» . Comedebat eum zelus domus Dei, quam tamen zelabat Christo, non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum tuorum inimici mei.» Retriefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens et tabescens quod essin verbis Dei qua flamma dilectionis arderet: «Ignitum,» inquit, «eloquium tuum valde, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrantissime diligebat. 4
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽ qđ seqͥtur. Tabe fecit me telus
m̃s. uł sicut alii codices habent ⁊elus
tuus: habent non nullietiã domꝰtuȩ:
& non tabe fecit me sed comeditmne : qđ
exalio psalmo quantũ mihi uidet᷑ putan¬
dum.ẽ. em̃dendũ ubi scriptũ. ẽTelusdo¬
mꝰtuȩ comeditme: Iđ cõmemoratũ etiã
in ȩuangłio nouimꝰ: simile tam̃ aliqͥd. eẽ.
tabe fecit ei qđ ibi. ẽ. comedit : Telus aute
m̃s. qđ plures codices habent. nullam
ingerit quȩstionẽ : Iuid enĩ mirũ ẽ. si telo
suo qͥsq tabescit: qđ uero habent aliqͥ
relus tuus: significat hominẽ dõ relan¬
tẽ non sibi: sed non repugnant: supse
dicat᷑ & ms̃: Nã qͥd aliud dicit apłsemu
Hanc qͥppe. suo spũ fidelib suis inspiratds
amoris enĩ est: non liuoris : Nam quȩ
fuit causa ut hoc apłs diceret. aptaui enĩuos
inqͥt umuiro uirginẽ castã ex hibere xp̃o
Timeo autt̃ nesicut serpens euã seduxit uer¬
sutia sua. sic & urãe m̃tes corrũpantur asim¬

Expanded text:
quid est quod sequitur: «Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit ApostoluHanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vosi viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a sim
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd & aliarũ rerũ damnũ posset
inferre : ita qm̃ dĩ mandata dilige¬
aliqđ immanissimũ marini itineris saxũ
ubi tam̃ p̃tiosarũ rerũ necesse.ẽ. pati
naufragium: Qđ ut non contingat. longe
inde uelificat. qͥ in ligno crucis cũman¬
datorũ dunnorum mercib nauigat:¬

Expanded text:
quidquid ei talium rerum damnum posset quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diliged immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat
Abbreviated transcription (Latin):
legis: caritas est. Ideo suꝑ aurũ & topa¬
tion: hoc enĩ & in alio psalmo legimꝰ:
suꝑ aurũ & lapidem p̃tiosũ multum:
Topazion qͥppe lapidẽ multũ ꝑhibeng
eẽ. p̃tiosum In testam̃to autẽ ueteri laten¬
tẽ gram. tanquã uelo inter posito. ñ intel¬
ligentes qđ significabatur quando in fa¬
ciem moysi intendere non ualebant:
ꝓpt̃ mercedẽ terrenã atq carnalem
dĩ mandata facere conabantur. Heq
faciebant : quia non ipsa. sed aliud dili¬
gebant : Vnde illa non erant oꝑa uolen¬
tiũ: sedonera potius in utorũ : Cũ uero
ipsa mandata diliguntur. suꝑ aurum
& lapidem p̃tiosũ multũ : om̃is prȩter
ipsa mandata terrena uilis est merces:
nec ulla exparte cõparant᷑ quȩcũq
quia diligebam. Ut illis rectis etiã
ipse rectus fierem dilectione coherens¬
faciam illud qđ ad iungitꝰ  conse quenserat :
diligens rectã : Nã sicut aurũ & lapidẽ
p̃tiosum sidiligeret. odisset ꝓfecto

Expanded text:
tas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto
Abbreviated transcription (Latin):
in lecebra. facit iudiciũ opusq iustitiȩ:
orare debet ne aduersantib tradatur:
id ẽ. netimendo ꝑpetimala ad facienda
mala ꝑ sequentib cedat: Aquo enĩ acci¬
pit uictoriã concupiscentiȩ. neuoluntate
ꝑtrahatur : abillo etiã robur pacientiȩhet¬

Expanded text:
illecebra facit judicium opusque justitiae, illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patienti
Abbreviated transcription (Latin):
nomine hoc loco. non ipsa uirtꝰ sed o pꝰeiꝰ
significatũ est. Quisenĩ facit in homine iusti¬
tiã. nisi qͥiustificat impiũ hoc. ẽ. ꝑ grãm suã
dasme nocentib me : id ẽ. feci iudiciũ iustũ ÷
me legisse aduersantib: cũ sine controuersia.
qđ grece antidicos. hoc latine aduersarius
appellatur. Orans itaq netradatur adño
aduersantib sibi. qͥd orat. nisi qđ oramꝰ
cũ dicimꝰ. ne nos inferas intẽptationem :
Aduersarius .ẽ. enĩ de quo dicit apłs:¬
neforte tẽptet uos qͥtẽptat: ei tradidit
ds̃ quẽ deserit: Eũ qͥppeille non decipit
quẽ iste ñ deserit : inuoluntate sua p̃stans
decori hominis uirtutẽ : Abillo autẽ qͥdi¬
xerat in abundantia sua non mouebor
ineternũ. auertit faciem suã. & factus ẽ
conturbatus. sibiq monstrat᷑ Quis qͥs
igit᷑ atimoredĩ casto crucifixas habet
carnes suas. & nulla carnali corruptus

Expanded text:
nomine hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus nomine hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam das me nocentibus me:» id est, Feci judicium justum; me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit AposNe forte tentaverit vos qui tentat» . Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus
Abbreviated transcription (Latin):
apud isaẏam. Expecta ui ut faceret iudiciũ¬
iam iudiciũ sit. quia iustũ. ẽ. nec sit iudiciũ
qđ iniustũ est : Iustitia uero non solet dicibona
ustitia. uł mala iustitia. sicut aliquando dr̃
bonũ malũ ue uidiciũ : sed eo ipso iãbonaẽ
quia iustitia est : Sic ergo habet consuetudo
loquendiut dicat᷑ & bonũ iudiciũ & malũ
iudiciũ: quẽ ad modũ habet ut dicat᷑. & bonꝰ
iudex. & malus iudex: Sic autẽ dicit᷑ bona
iustitia. uł mala iustitia: sicut ñ dicit᷑ bonꝰ
iustꝰ & malus iustꝰ quia continuo bonꝰ qͥsq
si iustꝰ. Iustitia ergo uirtꝰ. ẽ. animȩ magna
p̃cipueq laudabilis. de quanunc non .ẽ. co¬
piosius disputandinecessitas : Iudiciũ uero
quando non nisi in bono ponit distinctior
loquendi ratio: huiꝰ uirtutis ẽ. oꝑatio Quie ñĩ
habet iustitiã. recte iudicat : Immo scđm
istã locutionẽ. qͥ habet iustitiã iudicat: quia
nec udicat. sinon recte iudica t iustitiȩ

Expanded text:
apud Isaiam: «Exspectavi ut faceret judicjam judicium sit, quia justum est; nec sit judicium, quod injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aliqͥ peccatores. quã uis ñ sint p̃uari¬
catores: id.ẽ. qͥ sine lege peccauerunt:
Ubi enĩ non .ẽ. lex. nec p̃uaricatio : Scđm
istũ autẽ nullus. ẽ. sine p̃uaricatione pec¬
cator : quia p̃uaricantes deputat om̃s
peccatores terrȩ : Nullus ergo fcđmistũ
sine lege peccauit : quia ubi non .ẽ. lex nec
p̃uaricatio: Anforte dicturisumꝰ uerũ qͥ¬
dẽ. eẽ. qđ nec p̃uaricatiosit ubilex non est.
sed uerũ ñ eẽ qđ aliqͥsine lege peccauerin

Expanded text:
sunt aliqui peccatores, quamvis non sint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccaverunt: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio:» secundum istum autem nullus est sine praevaricatione peccator; quia praevaricantes deputat omnes peccatores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi non est lex, sed verum non esse quod aliqui sine
Abbreviated transcription (Latin):
intermittenda ista petitio: Nonenĩ suffica
accepisse intellectũ. & dĩ testimonia didicisser
nisi semꝑ accipiat᷑ & qͦdammodo semꝑ
bibatur defonte lucis ȩternȩ. Testimonia
qͥppedĩ: quanto fit qͥsq intelligentior
tanto magis magis sciuntur: Tempus in qͥt¬

Expanded text:
intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis magisque sciuntur. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
iobdm̃ quorũ om̃iũ calũniȩ suꝑborũ. tanquã
colubrorũ uenena dicunt᷑  Cũ uigi lantissi¬
ina & diligentissima pietate xp̃o crucifixus
ad tenditur. ꝓpt̃ qđ p̃figurandũ mopses
dõ miserante ac iubente. ex altauit in here¬
mo similitudinẽ serpentis in ligno: ut si¬
militudo peccati crucifigenda p̃figura retur
inxp̃o: Hanc intuentes saluti ferã crucem:
om̃iũ calũ niantiũ suꝑborũ uires expellimꝰ:
quã prorsus etiã iste qͦdã modo ualde intent
intuens: ait: O culimei defecer̃ in salutare
ds ꝓpter similitudinẽ carnis peccati. pecca¬
tũ ꝓ nobis fecit: ut nossimꝰ iustitia dĩ impso
Inhuiꝰ igitur eloquiũ iustitiȩ dĩ defecisse
dixit oculos suos. ardenter & sitienter
intuendo : dũ memor infirmitatis humanȩ
cationes in qͥt tuas doceme. Illas ꝓculdubio
ẽẽ. uolui liberm̃s : non seruus tuus Dam
intellectũ : ut disca testimonia tua. Nũquãs

Expanded text:
Job Dominum» ? Quorum omnium calumniae superborum tanquam Job Dominum» ? Quorum omnium calumniae superborum tanquam colubrorum venena vincuntur, cuima et diligentissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare pter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, cationes,» inquit, «tuas doce me:» illas procul dubio, esse volui liber meus, non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam