comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicit apłs: Timeo. ne sicut serpens euã
seduxit astutia sua : sic & ur̃ȩ m̃tes corrũ¬
pant᷑ a caritate quȩ . ẽ. in xp̃o. custo diebat.
custoserat aiuigilabat. quantũ poterat suꝑ
eos qͥb prȩ erat: & ep̃i hoc faciunt : Nam
ideo altior locus positus.ẽ. ep̃is: ut ipsi
intendit. quia desuꝑ uidet : uomodo
enĩ uinitori altior locus ad custodiendã
in neã : sic & ep̃is altior locꝰ factꝰ ẽ: & de
isto alto loco. periculosa reddit᷑ratio:
nisi eo corde stemꝰ hic ut humilitate
trantes uos exeuntes possumꝰ uidere :
Vsq adeo autẽ ñ uidemꝰ qͥd cogitetis in cor¬
dib ur̃is: ut neq qͥdagatis in domib ur̃is
uidere possimꝰ : Quom ergo custodimꝰ : qͦmͦ
homines : Quantũ possumꝰ quantũ acce¬
pimꝰ : & quia nos sicut homines custodimꝰ.
& ꝑfecte custo dire ñ possumꝰ ĩdeo sine
custode remanebitis : absit  Nãubiẽ ille
diendo : sed uanꝰ .ẽ. labor nr̃. nisi ille custodiat.

Expanded text:
erpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a castitate quae est in Christo» . Custodiebat, custos erat; vigilabat, quantum poterat, super eos quibus praeerat. Et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est episcopis, ut ipsi erintendit, quia desuper videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam, sic et episcopis altior locus factus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, ut humilitate trantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cordibus vestris, ut neque quid agatis in domibus vestris videre possimus. Quomodo ergo custodimus? Quomodo homines; quantum possumus, quantum accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. Nam ubi est ille diendo, sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
ligat᷑. quomͦ dicimꝰ sic̃ uixit pat̃. ita & filius
ad similitudinẽ hocdicimꝰ: & sic̃ pecusmorit᷑.
ita homomorit᷑ : Ad similitudinẽ hoc dr̃:
Quando autẽ dicimꝰ fecit sicut uirbonꝰ: nũqͥd
non . ẽ. uirbonꝰ sed similitudinẽ hab& uiriboni:
fecit tanquã iustꝰ. Hoctanquã nonnegat eum
iustũ. eẽ: sed ꝓprietatẽ ciꝰ ostendit. Fecisti
sicut senator: Ergo nonsũ senator. sidicat.
immo quia es. sic ut senator fecisti: & quia
iustꝰ es. sic̃ iustꝰ fecisti : & qr bonꝰ es. sicut
bonꝰ fecisti : ergo quia & iustiuere consolati
erant : sicut iusti consolatigaudebant :
IN ẽ. magnũ erat gaudiũ ipsorũ tanquã
consolatorũ : illo consolante morituros
qͥ mortuus ẽ : Om̃s enĩ morigemimꝰ : conso¬
latꝰ ẽ ille qͥmortuus ẽ Nemori timeremꝰ :
prior resurrex ut haberemꝰ qđ speͬremꝰ

Expanded text:
ligatur. Quando dicimus, Sicut vixit pater, ita et filius; ligatur. Quando dicimus, Sicut vixit pater, ita et filius; ad similitudinem hoc dicimus: et, Sicut pecus moritur, ita homo moritur; ad similitudinem hoc dicitur. Quando autem dicimus, Fecit sicut vir bonus; numquid non est vir bonus, sed similitudinem habet viri boni? Fecit tanquam justus; hoc tanquam, non negat eum justum esse, sed proprietatem ejus ostendit. Fecisti sicut senator: Ergo non sum senator, si dicat: Imo quia es, sicut senator fecisti; et quia justus es, sicut justus fecisti; et quia bonus es, sicut bonus fecisti. Ergo quia et isti vere consolati erant, «sicut consolati» gaudebant; id est, magnum erat gaudium ipsorum, tanquam consolatorum, illo consolante morituros qui mortuus est. Omnes enim moriendo gemimus: consolatus est ille qui mortuus est, ne mori timeremus. Prior resur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dicit apłs: Quã enĩ głam habebatis in his
inqͥb nunc erubescitis : confusio.ẽ. ergo ista
tota uitarerũ humanarũ : ñ ꝑtinens ad dm̃.
In hac confusione id ẽ. inista babilonia :
lati : id ẽ. gauisi sumꝰ. tanquã consolationẽ
accipientes : Consolationon. ẽ nisimiserorũ :
Consolatio ñ ẽ nisi gem̃tiũ. lugentiũ. Quare
quasi consolatio. nisiquia adhuc gemimꝰ:
temimꝰ inre: consolam᷑ in spe : Cũ transicrit
res degemitu. gaudiũ ueniet ȩternũ: ubi
ñopuserit consolatio . qui a nulla miseria
sauciabimꝰ : Quare autẽ uelut consolatiait.¬
& non ait consolati : non semꝑ quasi ad simi¬
litudinẽ ponit᷑ hoc uerbũ: sicut qđ dicimꝰ¬
aliquando ad ꝓprietatẽ refert᷑: aliquando
ad similitudinẽ : Modo ad ꝓprietatẽ rela¬
tũ.ẽ : Sed exemplan obis etiã de cõmuni
locutione hominũ danda s: ut facile intel¬

Expanded text:
quibus dicit Apostolus: «Quam enim gloriam habebatis in his, quibus dicit Apostolus: «Quam enim gloriam habebatis in his, in quibus nunc erubescitis» ? Confusio ergo est ista tota vita rerum humanarum, non pertinens ad Deum. In hac confusione, in ista Babylonia, lati:» id est, gavisi sumus, tanquam consolationem accipientes. Consolatio non est nisi miserorum, consolatio non est nisi gementium, lugentium, Quare «quasi consolati,» nisi quia adhuc gemimus. Gemimus in re, consolamur in spe: cum transierit res, de gemitu gaudium veniet aeternum, ubi non opus erit consolatione, quia nulla miseria sauciabimur. Quare autem «velut consolati» ait, et non ait, consolati? Non semper quasi ad similitudinem ponitur hoc verbum, «sicut:» quod dicimaliquando ad proprietatem refertur, aliquando ad similitudinem; modo ad proprietatem relatum est. Sed exempla nobis etiam de communi locutione hominum danda sunt, ut facile intel
Abbreviated transcription (Latin):
ȩterna : in hominib: captiua : Non enĩ om̃s
illius cutatis ciues captiui sunt: sed quunde
peregrinant᷑. ipsi captiui sunt: Homociuis ẽ.
iherłm : seduenditꝰ subpeccato. factꝰ ẽ. pere¬
grinꝰ. Deppagine ipsiusnatũ .ẽ. genꝰ humanũ.
&impleuit terras captiuitatission: & ista
captiuitassion: Quomꝰ umbra illius i herłm.
umbra illiussion. quã acceper̃ iudȩi in imagi¬
ne. infigura fuit incaptiuitate in babylonia :¬
& post septuaginta annos rediit ille popłs
ad ciuitatẽ suã: Septuaginta anni: significat̃s
om̃e tẽpꝰ qđ septẽ dieb uoluit᷑ : Cũ autẽ tran
tiuitate babiloniȩ: Babilonia . ẽ. enĩ. mundꝰ
iste: Babilonia enĩ: int̃p̃tat᷑ confusio : Cidete
sinon .ẽ. confusio: tota uita humana: Iuicqͥd
agunt homines in speuana: quando cognoue¬
rint qͥdagunt. erubescunt quare laborant :
cuilaborant : filiis meis inqͥt. & ipsicui : filiis
suis: &ipsi qͥb: filiis suis : Nemo ergo sibi:
Abista ergo confusione iã conuersi erant:

Expanded text:
nibus captiva. Non enim omnes illius civitatis cives captivi sunt; sed qui inde peregrinantur, ipsi captivi sunt. Homo civis est Jerusalem, sed venditus sub peccato, factus est peregrinus. De propagine ipsius natum est genus humanum, et implevit terras captivitas Sion. Et ista captivitas Sion quomodo umbra illius Jerusalem? Umbra illius Sion quam acceperunt Judaei in imagine, in figura fuit in captivitate in Babylonia, et post septuaginta annos rediit ille populus ad civitatem suam . Septuaginta anni significant omne tempus quod septem diebus volvitur: cum autem transtivitate Babyloniae. Babylonia est enim mundus iste: Babylonia enim interpretatur, Confusio. Videte si non est confusio tota vita humana. Quidquid agunt homines in spe vana, quando cognoverint quid agunt, erubescunt. Quare laborant? cui laborant? Filiis meis, inquit. Et ipsi cui? Filiis suis. Et ipsi quibus? Filiis suis. Nemo ergo sibi. Ab ista ergo confusione jam conversi erant,
Abbreviated transcription (Latin):
tabant. Illiqͥeos occidebant: quȩ uide¬
bant amabant. Illi qͥoccidebantur
adeaquȩ non uidebant suspirabant:
& ea quȩ nonindebant app̃hendere
festinabant : & qđ tardius occidebant᷑.
moras sibi fieri arbi trabant᷑. Ergo fr̃s.
felix martir & uere felix : & nomine
& corona cuiꝰ hodie dies ẽ: contẽpsit mun¬
dũ: Anforte qr timebat dnm̃. inde erat
felix. indeerat beatꝰ. quia uxor eiꝰ tanquã
uinea fertilis erat in terra. & filii eiꝰ circũ¬
dederant m̃sam eiꝰ: om̃ia ista ꝑfecta habet:
sed in corpore illius qͥhic describitur :
& quia sic illa intellexit: contẽpsit p̃sen¬
tia. ut acciperet futura. Noueritis autẽ
fr̃s non eũ passũ mortẽ : quã alii martires
passi sunt: Confessus est enĩꝰ dilatus. ẽ. ad¬
torm̃ta : alio die inuentũ.ẽ. corpꝰ eiꝰ exanime:
Clauserant enĩ illi carcerẽ : sed corporiñspi¬
ritui . Quẽ illi parabant torquere carnifi¬

Expanded text:
tabant. Illi qui eos occidebant, quae videtabant. Illi qui eos occidebant, quae videbant amabant: illi qui occidebantur, ad ea quae non videbant suspirabant, et ea quae non videbant, apprehendere festinabant; et quod tardius occidebantur, moras sibi fieri arbitrabantur. 6. Ergo, fratres, Felix martyr et vere felix et nomine et corona, cujus hodie dies est, contempsit mundum. An forte quia timebat Dominum, inde erat felix, inde erat beatus, quia uxor ejus tanquam vinea fertilis erat in terra, et filii ejus circumdederant mensam ejus? Omnia ista perfecte habet, sed in corpore illius qui hic describitur: et quia sic ille intellexit, contempsit praesentia, ut acciperet futura. Noveritis autem, fratres, non eum passum mortem, quam alii martyres passi sunt. Confessus est enitormenta; alio die inventum est corpus ejus exanime. Clauserant enim illi carcerem corpori, non spiritui: quem illic parabant torquere carnifi
Abbreviated transcription (Latin):
tur : tantũuos timete dñm. & ambulate
inuis eiꝰ: & nolite telare eos qͥnonambu¬
lant inuiis eiꝰ. quando illos uideritis. eẽ.
felices infeliciter: scłi enĩ homines. infe¬
liciter felices sunt : Martres autem.
feliciterꝰ felices erant. Erant enĩ ad tẽpꝰ
infelices. sed inȩternũ felices : & in eo
ipso qđ erant ad tẽpus infelices. putaban¬
tur magis infelices quã erant : Quidenĩ
dicit apłs: quasi tristes: sẽꝑ autẽ gau¬
dentes. Quare semꝑ: & hic & ibi. ꝓrsus.
& hic & ibi: Hic eñ unde gaudemꝰ. despe:
lbi unde gaudebimꝰdere : Magnũ gau¬
diũ habet: spes gaudentis. et sispe gau¬
dentes : uidete qͥd seqͥt᷑ꝰ: In tribulatione
pacientes: Martires ergo ideo intribu¬
latione patienteserant: quia spe gau¬
debant: Sed quia non dũ erat illud qđ
spes autẽ quȩ uidetur non .ẽ. spes : siantẽ
quȩ non uidemꝰ sꝑamꝰ ꝑpacientiã ex pec¬
tamꝰ. Ecce quare martires om̃ia ꝑtuler̃ :

Expanded text:
 ambulate in viis ejus, et nolite zelare eos qui non ambulant in viis ejus, quando illos videritis esse felices infeliciter. Saeculi enim homines infeliciter felices sunt: martyres autem feliciter infelices erant. Erant enim ad tempus infelices, sed in aeternum felices; et in eo ipso quod erant ad tempus infelices, putabantur magis infelices quam erant. Quid enim dicit Apostolus? «Quasi tristes, semper autem gaudentes» . Quare, «semper?» Et hic et ibi: prorsus et hic et ibi. Hic enim unde gaudemus? De spe. Ibi unde gaudebimus? De re. Magnum gaudium habet spes gaudentis. Et si «spe gaudentes,» videte quid sequitur: «In tribulatione patientes» . Martyres ergo in tribulatione patientes erant, quia spe gaudebant. Sed quia nondum erat illud quod Spes enim quae videtu patientiam exspectamus» . Ecce quare omnia martyres pertulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Dies obseruatis & annos & menses. & tẽpora:
timeo uos ne forte sine causa labora uerim in
uos : Quia nouerat se intus ad nõ ȩdificari:
plangebat istos qr sine causa laborauerat in
eis: Nosergo loqͥm᷑ foris: ille ȩdificat intꝰ.
Quomodo audiatis nos aduertimꝰ : quid cogi¬
tetis ille solus nouit qͥ cogitationes ur̃ã suidet :
Ipse ȩdificat : ipse monet. ipse terret: ipse
intellectũ aperit: ipse fidem applicat sen¬
sum ur̃m : & tam̃ laboramꝰ & nos tanquã oꝑarii :
Sednisidñs edificauerit domũ. inuanũ labora¬
uer̃ ȩdificantes eã : uȩ autẽ domꝰ dĩ: ipsa &¬
ciuitas . domꝰ enĩ dĩ popłsdĩ : quia domꝰ dĩ. tẽ

Expanded text:
observatis, et annos, et menses, et tempora; timeo vos», «ne forte sine causa laboraverim in vos» . Quia noverat se intus a Domino aedificari, plangebat istos, quia sine causa laboraverat in eis. Nos ergo loquimur foris, ille aedificat intus. Quomodo audiatis, nos advertimus; quid cogitetis, ille solus novit qui cogitationes vestras videt. Ipse aedificat, ipse monet, ipse terret, ipse intellectum aperit, ipse ad fidem applicat sensum vestrum: et tamen laboramus et nos tanquam operarii; sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam.» 3. Quae autem domus Dei, et ipsa civitas
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ surgere : inuanũ ẽ uobis. Exaltari uultis
antequã humiliemini : Dñs ipse urq. ẽ. lux¬
ura humiliatus ẽ ut ex altaret᷑. Audite pau¬
lũdicentẽ Iuicũ in forma dĩ. ẽẽt: non rapi¬
nã arbitratꝰ .ẽ. ẽẽ ȩqualis dõ : Quare illi ñ erat
rapina : quia natura erat. Quia in hocnatꝰ
erat. ut eẽt ȩqualis illi a qͦ genitꝰ ẽ: sed qͥd

Expanded text:
cem surgere? In vanum est vobis.» Exaltari vultis, cem surgere? In vanum est vobis.» Exaltari vultis, antequam humiliemini? Dominus ipse vester, quetur. Audite Paulum dicentem: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo.» Quare illi non erat rapina? Quia natura erat, quia hoc natus erat, ut esset aequalis illi a quo genitus est. Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
aliis locis humilitatẽ ostendit: Quomodo
in honore iudicandi sessio  sed ebitis inqͥt suꝑ¬
xii sedes. iudicantes .xii. trib isrł. Quomͦ
in signo humilitatis sessio : hora seata dñs
fatigatꝰ. sedit ad puteũ. Fatigatio dñi. infir¬
mitas dñi fuit : infirmitas uirtutis. infirmitas
sapientiȩ : sed ipsa infirmitas. humilitas.
Ergo sisedit ea infirmitate. sessio illa humili¬
tatẽ significat. & ipsa sessio ipsius. id. ẽ.
humilitas ipsius. ipsanos fecit saluos : Iuia
qđ infirmũ est dĩ. fortius ẽ. quã homines.
I deo dicit in qͦdã psalmo: Dñe tu cognouisti
sessionẽ meã. & resurrectionẽ meã. Idẽ. hu¬
militatẽ meã. & exaltationẽ meã: Iuidergo
uos ante lucẽ uultis exaltari. ofiliitebedeiꝰ
sic enĩuos ad loquam. & ipsos potius nomine¬
mꝰ qui non nobis irascunt᷑: quia ideo deillis
ista conscriptas. ut alii cauerent suꝑbiã inqͦ
ipsicorrepti sunt : Iuidergo uultis antelu¬

Expanded text:
aliis locis humilitatem ostendit. Quomodo aliis locis humilitatem ostendit. Quomodo in honore judicandi sessio? «Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Quomodo in signo humilitatis sessio? «Hora sexta Dominus fatigatus sedit ad puteum» . Fatigatio Domini, infirmitas Domini fuit, infirmitas virtutis, infirmitas sapientiae: sed ipsa infirmitas, humilitas. Ergo si sedit ex infirmitate, sessio illa humilitatem significat. Et ipsa sessio ipsius, id est humilitas ipsius, ipsa nos fecit salvos; quia, «Quod infirmum est Dei, fortius est quam homines.» . Ideo dicit in quodam psalmo: «Domine, tu cognovisti sessionem meam, et resurrectionem meam» ; id est humilitatem meam, et exaltationem meam. Quid ergo vos ante lucem vultis exaltari, o filii Zebedaei? Sic enim loquamur, et ipsos potius nominemus, qui non nobis irascuntur; quia ideo de illis ista conscripta sunt, ut alii caverent superbiam in qua ipsi correpti sunt. Quid ergo vultis «ante lu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnobis. Dixerat eñĩ ille depassione sua.
in qua salin futuri eramꝰ: de ipsa humilitate :
humilis eñĩ passus. ẽ : Cũ ergo de passione
sua futura diceretꝰ ex pauit petrus: qͥ illũ
paulo ante dixerat filiũ dĩ Iimuit nemo¬
reretur: & ait illi Absit ate dñe: ꝓpitius
estotibi hon fiet istud: Ante lucẽ uolebat
surgere : & luci consiliũ dare: Sed qͥd fecit
dns: fecit illũ ut post lucẽ surgat Redi
post me satanas : Id eo enĩ satanas: quia ante
lucẽ uis furgere : Redi postme : ut ego p̃ce¬
da tu sequaris : Quo ego co. illuceas Nonqͥ
tuuis ire . illucme ulis ducere: Ergo illis
qͥuolebant ante lucẽ surgere : dicit psalmꝰ:
Inuanũ. ẽ uobis ante lucem furgere: et quan¬
do surgłmꝰ: cũ fuerimꝰ humiliati Surgite
post ea quã sedistis: Surrectio. ex altationẽ
significat : Sessio. humilitatẽ significat:
Aliis locis intelligitur sessio in honore iudicandi :

Expanded text:
pro nobis. Dixerat enim ille de passione sua, pro nobis. Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi futuri eramus, de ipsa humilitate; humilis enim passus est: cum ergo de passione sua futura diceret, expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium Dei; timuit ne moreretur, et ait illi, «Absit a te, Domine; propitius esto tibi: non fiet istud.» Ante lucem volebat surgere, et luci consilium dare. Sed quid fecit Dominus? Fecit illum ut post lucem surgeret: «Redi post me, satanas» . Ideo enim satanas, quia ante lucem vis surgere. «Redi post me,» ut ego praecedam, tu sequaris: qua ego eo, illac eas; non qua tu vis ire, illac me velis ducere. 5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit Psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando surgemus? Cum fuerimus humiliati: «Surgite» «posteaquam sedistis.» Surrectio exaltationem significat, sessio humilitatem significat. Aliis locis intelligitur sessio in honore judicandi,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ẽ excelsus: esto humilis: ubi &ille
humilis fuit: Propterea illis dicit ipsalua
Non .ẽ. discipłs suꝑ magistrũ : nec seruus
suꝑ dnm̃ suũ: Quiuolebant discipłi eẽ. suꝑ
magistrũ. & serui uolebant. ẽẽ suũ ante
lucem uolebant surgere : Inuanũ ibant:
quia non post locem ibant Illisergo dicit
iste psalmus : inuanũ ẽ uobis ante surgere:
Taleserant filii zebeder qͥ antequã humi¬
liarentur. scđm passionẽ dñi. iã sibi loca
eligebant ubi sederent. unꝰ ad dexterã
alter ad sinistram : Ante lucem uolebaqs
surgere : ideo inuanũ ibant : Reuocat
illos dñs ad humilitatẽ. cũ hoc audiret:
&ait illis : Potestis bibere calicẽ quẽ ego
bibiturus fum : ego ueni humilis. ẽẽ.: & uos
anteme uultis. eẽ. excelsi: quo ego eo:
illic seqͥminiait: Nã si huc uultis ire qͦego
non eo : in uanũ .ẽ. uobis ante lucẽ surgere
& petrus ante lucem surrexerat: quando
consiliũ dño dareuolebat. ut ñ pateret᷑

Expanded text:
ubi est excelsus? Esto humilis, ubi et ille humilis fuit. Propterea illis dicit ipsa lux: «Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum» . Qui volebant discipuli esse super magistrlucem volebant surgere; in vanum ibant, quia non post lucem ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Tales erant filii Zebedaei, qui antequam humiliarentur secundum passionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere; ideo in vanum ibant. Revocavit illos Dominus ad humilitatem, cum hoc audiret, et ait illis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» . Ego veni humilis esse, et vos ante me vultis esse excelsi? Qua ego eo, illac sequimini, ait. Nam si hac vultis ire, qua ego non eo, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et Petrus ante lucem surrexerat, quando consilium Domino dare volebat, ut non pateretur
Abbreviated transcription (Latin):
qđ estisuos: Om̃s autẽ fideles quȩ. ẽ. domꝰdĩ.
ñ solũ qͥmodos. sed & qͥ ante nos fuer̃ & iam
dormier̃ . & qͥ postnos futuris adhuc qͥnas¬
ci habent in reb humanis usq in finẽ scđi.
congregati in unũ fideles innum erabiles.
interpaleas. quȩ massamunã factura sunt:
quando area infine fuerit uentilata : Om̃is
ergonumerus fideliũ scõrũ ex hominib
cõmutandorũ. ut fiant ȩquales angłisdĩ
adiunctietiã ipsis angłis qͥ modo ñ peregri¬

Expanded text:
 estis vos'. Omnes autem fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt, et iam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem, congregati in unum, fideles innumerabiles, inter paleam, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ventilata. Omnis ergo numerus fidelium sanctorum ex hominibus commutandorum, ut fiant aequales angelis Dei, adiunctis etiam ipsis angelis, q
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ ille ȩdificet: in uanũ laborauer̃ ȩdificantes
eã . Quis istiqͥlaborant ȩdificantes : om̃s qͥ m
eccła p̃dicant uerbũ dĩ. ministrisacram̃toꝵ
dĩ : Om̃s currimꝰ. om̃s laboramꝰ : om̃sȩdifica¬
mꝰ modo : & ante nos cucurrer̃. laborauer̃. edi¬
ficauer̃ : Sed nisi dñs ȩdificauerit domũ.
inuanũ laborauer̃ ȩdificantes eã: Ideo qͦsdã

Expanded text:
aedificantes eam.» Qui sunt qui laborant aedificantes? Omnes qui in Ecclesia praedicant verbum Dei, ministri Sacramentorum Dei. Omnes currimus, omnes laboramus, omnes aedificamus modo; et ante nos cucurrerunt, laboraverunt, aedificaverunt: sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt, aedificantes ea
Abbreviated transcription (Latin):
ñ extendunt manꝰ suas ininiqͥtatẽ : Nãsi
uideant. qr semꝑ ẽ. uirga peccatorum
supsortẽ iustorũ : cogitant apud se. & di¬
cunt. Quid mihi ꝓdest. qr iustꝰ sũ: semꝑ
mihi dominabitur iniquus. & sẽꝑ seruusero:
faciã ergo & ego iniqͥtatẽ : quia nihil ꝓdest
tenere iustitiã: Neautẽ hocdicat. in sinua¬
tur illi fides. qr ad tẽpꝰ potest. ẽẽ. uirga pec¬
catorũ suꝑ sortẽ iustorũ : non eã relinquet
dñs suꝑsortẽ iustorũ : ut ñ extendant iti ad
iniqͥtatẽ manꝰ suas. sed teneant ab iniqͥtate
manꝰ suas. &ferant iniqͥtatẽ non faciant :
melius ẽ. euin iustitiã ferre : quã facere : Unde
non semꝑ erit : qua ñ derelinquet uirgam

Expanded text:
«non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si «non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si videant quia semper est virga peccatorum super sortem justorum, cogitant apud se, et dicunt: Quid mihi prodest quia justus sum? Semper mihi dominabitur iniquus, et semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, quia ad tempus potest esse virga peccatorum super sortem justorum: «non» eam «relinquet Dominus super sortem justorum, ut non extendant justi in iniquitatem manus suas;» sed teneant ab iniquitate manus suas, et ferant iniquitatem, non faciant. Melius est enim injustitiam ferre quam facere. Unde non semper erit? «Quia non derelinquet Dominus virgam
Abbreviated transcription (Latin):
rũ: sentit᷑ ad tẽpus uirga peccatorũ suꝑ
sortẽ iustorũ : sed nonibi relinqͥt᷑ nerit in et̃¬
parens. congreget antese om̃s gentes. & di¬
uidet eas. sicut diuidit pastor hedos abo¬
uib: Oues ponet addexterã: hedos ad sini¬
hedos: Non enĩ quia sic consolatisumꝰ seruos.
om̃s seruiboni sunt: aut quia sic rep̃ssimꝰ
suꝑbiã dñorũ. om̃s dñi malisunt: Sunt boni
fideles dnĩ. & sunt mali: Sunt bonifideles
serui. & smali : Sed quandiu seruiboni.
seruiunt malis dñis. ferant ad tẽpꝰ. quia
ñ derelinquet dñs uirgã peccatorũ suꝑsor¬
tẽ iustorũ . uare hoc : ut ñ extendant iꝰa
in iniqͥtatẽ manꝰsuas : Ut ad tẽpꝰferant iꝰa
iniqͦs dominantes. & intelligant non. eẽ.
hoc sẽpit̃nũ : sed p̃parent se ad possidendã
ubi destruet᷑ om̃is potentatꝰ. & om̃is potes¬
tas : ut sit dsom̃ia in om̃ib: :d hoc seser¬
uantes & hoc corde contẽplantes. & ad huo
infide retinentes. & ut uideant ꝑdurantes:

Expanded text:
 Sentitur ad tempus virga peccatorum super sortem justorum, sed non ibi relinquitur: non erit in aeteparens, congreget ante se omnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus: oves ponet ad dexteram; haedos ad sinihaedos. Non enim quia sic consolati sumus servos, omnes servi boni sunt; aut quia sic repressimus superbiam dominorum, omnes domini mali sunt. Sunt boni fideles domini, et sunt mali: sunt boni fideles servi, et sunt mali. Sed quamdiu servi boni serviunt malis dominis, ferant ad tempus: «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Quare hoc? «Ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas:» ut ad tempus ferant justi iniquos dominantes, et intelligant non esse hoc sempiternum, sed praeparent se ad possidendam  Ubi destruetor omnis potentatus, et omnis potestas, ut sit Deus omnia in omnibus . Ad hoc se servantes, et hoc corde contemplantes, et adhuc in fide retinentes, et ut videant perdurantes,
Abbreviated transcription (Latin):
utraq unũ : Et mediũ parietẽ macheriȩ
soluit : quia filii hereditatẽ habebimꝰ: & qͥd
uocabit̃ ipsa hereditas. nisi pax: & uidete
quia exheredatis : qͥ non amant pacẽ : Non
autẽ amant pacẽ : quidiuidunt unitatem:
Pax possessiopiorũ: possessio heredũ: & qͥs̃
heredes : filii. audi euangłiũ. Beati pacifici:
qr ipsi filii dĩ uocabunt᷑ : Audite & conclusio

Expanded text:
unum, et medium parietem maceriae unum, et medium parietem maceriae solvit» . Quia filii sumus, haereditatem habebimus. Et quid vocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio haeredum. Et qui sunt haeredes? Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei voca
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. &ideo seqͥt. Benefac dne: bonis &reo¬
tis corde : Sicut autẽ declinat amalo & fa¬
cit bonũ rectꝰ corde. qmñ ⁊elat in peccato¬
rib: pacẽ peccatorũ intuens: sic praui cor¬
dius qͥscandalitat᷑ inuiis dñi declinat
adõ & facit malũ : & inescatus dulcedine scłi
& ea inlaqueatus & captꝰ. amaras penas luit.
Declinanti enĩ adõ cuiꝰ disciplinã ferre noluit:
fit illi ꝑiudiciũ dĩuerus laqueus falsama¬
lorũ felicitas : Vn de continuo subiungit
Declinantes autẽ instranqͥlationẽ. ad ducet
dñs cũ oꝑantib in iustitiã . d ẽ. qͦrũ facta
imitati sunt : Quia eorũ p̃sentes lȩtitias
amauer̃. & futura supplicia ñ credider̃.
Qui ergo recti sunt corde & non declinant.
ꝗdhabebunt : iaueniamꝰ ad ipsam heredita¬
tẽ fr̃s : quia filii sumꝰ : qd possidebimꝰ: quȩ ẽ
hereditas : quȩ patria nr̃a : quid uocatur
pax: Perhanc uos salutamꝰ: hanc uobis
annuntiamꝰ: hanc suscipiunt montes. acolles

Expanded text:
Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in strangulationem abducet» «Dominus cum operantibus injustitiam:» id est, quorum facta imitati sunt; quia eorum praesentes laetitias amaverunt, et futura supplicia non crediderunt. Qui ergo recti sunt corde, et non declinant, quid habebunt? Jam veniamus ad ipsam haereditatem, fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quae est haereditas? quae patria nostra? quid vocatur? Pax. Per hanc vos salutamus, hanc vobis annuntiamus, hanc suscipiunt montes, et colles
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse isrł ẽ. & iherłm : qr popłs illedĩ. ipsa ẽ
ciuitas dĩ: siergo uidens pacẽ . hoc. ẽ uidens
dm̃: merito & ds ipse ẽ.pax : Ergo quia xp̃c
filius dĩ pax.ẽ : ideo uenit colligere suos.
unitatẽ : qͥnoncredunt paci. qͥ falsa pacem
ꝓnuntiant in popło. & non illã habent: qͥb
respondet᷑ cũ dixerint. pax uobiscũ. & cũ
Q ib dicunt pax uobiscũ : quos separant
ergo ꝓnuntiantes falsũ audiunt : Nos uerũ
plectamͣ pacẽ : qr iherłm est uisio pacis. &

Expanded text:
 populus ille Dei, ipsa est civitas Dei. Si ergo videns pacem, hoc est videns Deum; merito et Deus ipse est pax. Ergo quia Christus Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos, unitatem, qui non credunt paci, qui falsam pacem pronuntiant in populo, et non illam habent. Quibus respondetur, cum dixerint, Pax vobiscum, Et cum Quibus dicunt 'pax vobiscum, quos separant ergo pronuntiantes, falsum audiunt. Nos verum plectamur pacem; quia Jerusalem est vi
Abbreviated transcription (Latin):
uidei quidam uł pharisei : principes eorum
sic rep̃henduntur : Ignorantes enĩ dĩ iustitiã
& suã uolentes constituere : iustitiȩ dĩ nons̃
subiecti: Quiautẽ subiecti sunt: sic sunt aba
ut humiles sint : & qr magnisunt : montes di¬
cunt᷑ : Quia uero subiecti sunt dõ ualles sunt
& qr habent capacitatẽ pietatis: suscipiunt
abundantiã pacis : & inundatione transmi¬
tunt ad colles : Modo tam̃ tiunde: qͦs colles
ames : siuis amari ab onis montib: : nolispem
ponere nec in bonis montib: : Nã qualis mons
erat paulus: quando inuenitur talis: demag¬
potest facile inueniriꝰ & tam̃ timebat nȩpas¬
serille in illo poneret spem: & qͥd ait : Nũqͥa
paulus ꝓuobis crucifixus ẽ : sed leuate ocilos
in montes. unde auxiliũ ueniat uobis : quia
ego plantaui ap ollo rigauit: sed auxiliũ urm̃¬

Expanded text:
Judaei quidam vel Pharisaei principes eorum, Judaei quidam vel Pharisaei principes eorum, sic reprehenduntur: «Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui autem subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti sunt Deo, valles sunt: et quia habent capacitatem pietatis, suscipiunt abundantiam pacis et inundationem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos montes ames. Si vis amari a bonis montibus, noli spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons erat Paulus? quando invenitur talis? Tapotest facile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in illo poneret spem: Et quid ait? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est» ? Sed levate oculos in montes, unde auxilium veniat vobis; quia, «Ego plantavi, Apollo rigavit:» sed auxilium
Abbreviated transcription (Latin):
requiescas: responde : In dño confidõ qͦmͦ
dicitis animȩ mee trans inigra in montẽ
sicut passer: Bonũ ẽ. tibi ut in illo smontes
leues oculos. unde tibi auxiliũ ad ñõ sit :
ut euadas sic̃ passer demuscipula uenan¬
tiũ. non transmigres inmontes: Passer enĩ
instabilis res. ẽ : cito mouetur : cito uolat hino
& inde : Sedtu confide in dño. & erissic̃ mons
spon. non moueberis in ȩt̃nũ & non transmigra¬
beris inmontes sicut passer : Nũ qͥdibi sicno¬
minauit montes. ut dednõ dsceret : sed mon¬
tes. tales animas inqͥb dñs ẽ: Tunc autẽ te
amant ipsimontes: sinon millis spem posu¬
eris : Videte fr̃s: quales sint montes dĩ:
Nã inde sic nominatis in alio loco: iustitia
tua sic̃ montes dĩ. Non iustitia ipsorũ: sed
iustitia tua: Auditalẽ montẽ apłm Ut in¬
ueniar in illo inqͥt ñ habens meã iustitiam
autẽ qͥ ꝑ iustitiã suã montes. eẽ. uoluer̃. sicut

Expanded text:
requiescas; responde: «In Domino confido; quomodo requiescas; responde: «In Domino confido; quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montes sicut passer» ? Bonum est enim tibi ut in illos montes leves oculos unde tibi auxilium a Domino sit, ut evadas sicut passer de muscipula venantium, non transmigres in montes. Passer enim instabilis res est; cito movetur, cito volat hinc et inde. Sed tu confide in Domino, et eris sicut mons Sion; non commoveberis in aeternum, et non transmigrabis in montes sicut passer. Numquid ibi sic nominavit montes, ut de Domino diceret? 6. Sed montes tales ama, in quibus Dominus est. Tunc autem te amant ipsi montes, si non in illis spem posueris. Videte, fratres, quales sunt montes Dei. Nam inde sic nominati sunt in alio loco: «Justitia tua sicut montes Dei» . Non justitia ipsorum, sed «justitia tua.» Audi talem montem Apostolum: «Ut inveniar in illo,» inquit, «non habens justitiam autem qui per justitiam suam montes esse voluerunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
plebẽ suã munim̃to spiritali. nemoueat᷑
in eternũ : At uero deillis montib malis
quando loqt᷑ scriptura : non eis addit dnm̃:
Tales montes na sȩpe diximꝰ uobis: significañ
magnas quasdã animas. sedmalasi Non
enĩ putetis fr̃s: qr potuer̃ fieri hereses
ꝑaliquas paruas animas : Non fecer̃ here¬
sed illi dissensionẽ susceper̃ a diabolo
patre suo. Montes ergoerant: Ad tales
montes : caue ne fugias : Venturis enim
homines : & dicturitibi: magnꝰ illeuir:
& magnꝰ ille homo: Qualis fuit ille donatꝰ
minauimꝰ. sed naufrago sos. hosuidetis
qr lucet de illis aliqua flãma sermonis:
& aliqͥs deipsis ignis accendit᷑: sinauigatis
inligno. & noctem patimini .id. ẽ. caliginẽ
huiꝰ uitȩ : non uos fallant ne dirigatis illuc
nauem : Ibi sunt saxa : ubi naufragia mag̃¬
nafiunt: Cũ ergo tibi laudati fuerint istiꝰ
montes & cȩperinttibi suadere ut uenias
adipsos montes quasi ad auxiliũ. & ibi

Expanded text:
plebem suam munimento spirituali, ne moveatur plebem suam munimento spirituali, ne moveatur in aeternum. At vero de illis montibus malis quando loquitur Scriptura, non eis addit Dominum. Tales montes, jam saepe diximus vobis, significant magnas quasdam animas, sed malas. Non enim putetis, fratres, quia potuerunt fieri haereses per aliquas parvas animas. Non fecerunt haereustitiam; sed illi dissensionem susceperunt a diabolo patre suo. Montes ergo erant ad tales montes cave ne fugias. Venturi enim sunt homines, et dicturi tibi: Magnus ille vir, et magnus ille homo. Qualis fuit ille Donatusminavi, sed naufragosos. Videtis quia lucet de illis aliqua flamma sermonis, et aliquis de ipsis ignis accenditur. Si navigatis in ligno, et noctem patimini, id est, caliginem hujus vitae; non vos fallant, nec dirigatis illuc navim: ibi sunt saxa, ibi naufragia magna fiunt. Cum ergo tibi laudati fuerint isti montes, et coeperit tibi suaderi ut venias ad ipsos montes, quasi ad auxilium, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicans euangłiũ. tu inlum in as. ñ montes:
noueritis quales sint montes in circuitueiꝰ
ubi cõmemorauit montes bonos scriptura.
ualderaro & difficile aut forte nũquã
non statĩ ibi nominat dñm aut simul
significat : nespes remaneat in montib:
Ecce uidete : quã multa cõmemoraui:
Leuaui o culos meos inmontes: unde ueniet
suscipiant montes pacẽ popło tuo: Cũdix̃
suscipiant: ostendit aliũ. eẽ. fontẽ pacis.
unde illi suscipiunt : Rursus a montib: in lu¬
minans : sed tũ dix̃ : In luminanstuã mirabi¬
liter : amontib: aeternis: Itẽ hoc loco cũdi¬
xisset . montes incircuitueiꝰ. netũ rursum
remaneres in montib : statĩ subiunx̃. Et dñs
in circuitu plebissuȩ : Vt tua spes nonsit
in montib: : sed in illo qͥ in luminat montes.
Cũ enĩ ille habitat inmontib: id.ẽ. inscis:
ipse . ẽ. in circuitu plebis suȩ. & ipse murauit

Expanded text:
praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. . Et ut noveritis quales sint montes in circuitu ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura, valde raro et difficile, aut forte nunquam non et statim ibi nominat Dominum, aut simul significat, ne spes remaneat in montibus. Ecce videte quam multa commemoravi. «Levavi oculos meos in montes, unde veniet «Suscipiant montes pacem populo tuo:» cum dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontem pacis unde illi suscipiunt. Rursus, «A montibus illuminans:» sed, «Tu,» dixit; «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis.» Item hoc loco cum dixisset, «Montes in circuitu ejus;» ne tu rursum remaneres in montibu, statim subjunxit, «Et Dominus in circuitu plebis suae:» ut tua spes non sit in montibus, sed in illo qui illuminat montes. Cum enim ille habitat in montibus, id est in sanctis, ipse est in circuitu plebis suae; et ipse muravit
Abbreviated transcription (Latin):
motes. de qͥb itẽ dicit: Suscipiant montes
pacẽ popło tuo. & colles iustitiã: Montes
magnis : colles minores sunt : Montesergo
uident : colles credunt: Qquiuident pacem
susceper̃ : & ad tuler̃ ad eos qͥcredunt: Qui
enĩ credunt. suscipiunt iustitiã: quia ustꝰ
ex fideuiuit : Angłuident : anñtiant
qͦduident : & credimꝰ nos: Ioħsille : in prin
ut crederemꝰ : & monteb: suscipientib pacẽ :
susceper̃ colles iustitiã : Quia de ipsis mon¬
tib: qͥdait : non dix̃a se habent pacẽ. uł
instituunt pacẽ. uł generant pacẽ : sed sus¬
cipiunt pacẽ : Vnde suscipiunt pacẽ : dñs ẽ:
Sicergo leua oculos tuos ad montes ꝓpt̃
pacẽ : ut axiliũ tuũ adñosit. qͥ fecit cȩlũ
& terrã . Rursus illos montes cõmemorans
sp̃s sc̃s: hoc ait. In luminans tu mirabilit̃
amontib: aet̃nis : Non dix̃ inluminant
montes: sed in luminanstũ amontib: aet̃nis:
Permontes istos quos ȩternos. eẽ. uoluisti:

Expanded text:
de quibus item dicit: «Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam» . Montes magni sunt, et colles minores sunt. Montes ergo vident, colles credunt: qui vident, pacem susceperunt et attulerunt ad cos qui credunt. Qui enim credunt, suscipiunt justitiam; quia justus ex fide vivit . Angeli vident, annuntiant quod vident, et credimus nos. Joannes ille: «In princut crederemus. Et per montes suscipientes pacem, susceperunt colles justitiam: quia de ipsis montibus quid ait? Non dixit, A se habent pacem, vel, instituunt pacem, vel, generant pacem; sed, suscipiunt pacem. Unde suscipiunt pacem, Dominus est. Sic ergo leva oculos tuos ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a Domino, qui fecit coelum et terram. Rursus illos montes commemorans Spiritus sanctus hoc ait: «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis» . Non dixit, Illuminant montes; sed, «Illuminans tu a montibus aeternis:» per montes istos quos aeternos esse voluisti,
Abbreviated transcription (Latin):
ficarent: p̃ponebant illi dm̃ Quando autẽ
dicebat ꝓducite aciem. ite contra illã gentẽ:
statim obtẽ ꝑabant: Distinguebant dñm ȩt̃nũ.
adomino tẽporali: & tam̃ subditierant ꝓpt̃
dñm aȩternũ etiã dño tẽporali: Sed nũqͥd

Expanded text:
ficarent; praeponebant illi Deum: quando autem ficarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali; et tamen subditi erant propter dominum aeternum, etiam domino temporali. 8. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
boniserui. honorarent dnm suũ : sed quia
mali seruierant: in uiriauer̃ dñm  Ille qͥd
contra : reddidit dilectionẽ podio. aitenĩ
Pater ignosce illis : qr nesciunt qͥd faciunt :
Si dñscȩli & terre ꝑquẽ facta s̃ om̃ia seruiuit
indignis. rogauit ꝓsȩuientib & furentib
& tanquã medicũ se ex hibuit adueniens
tis: Quanto magis non debeo dedignari homo
extoto animo. & extotabona uoluntate.
cũ tota dilectione seruire dño. etiã malo:
ecce seruit melior deteriori: sed ad tẽpꝰ.
Qd autẽ dixi dedñõ & seruo: hoc intelli¬
gite depotestatib & regib de om̃ib culminib
huiꝰ scłi: Aliquando enĩ potestates bonȩs̃ &
timent dm̃ : aliquando ñtiment dm̃. Iulianꝰ
extitit in fidelis impator. extitit apostata.
ꝑatori infideli: Vbi uenebat ad causã xp̃i.
non agnoscebant nisi illũ qͥ incȩlo erat:
Siquando uolebat ut idola colerent. ut turi¬

Expanded text:
boni servi, honorarent dominum. Sed quia boni servi, honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens tis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim potestates bonae sunt, et timent Deum; aliquando non timent Deum. Julianus exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, unt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thuri
Abbreviated transcription (Latin):
dñsuerus & ȩ̃t̃nꝰ: istiautẽ tẽporales scđm
tẽpꝰ: Tucũ ambulas inuia. cũ uiuis in hac uita:
non uultte facere suꝑbũ xpc: Contigit tibi
ut xp̃ianꝰ efficereris & haberes dñm hominẽ:
N onideo xp̃ianꝰ effectꝰ es : ut dedigneris seruire :
Cũ enĩ xp̃o iubente seruis homini: non illiseruis.
hominib: placentes. sed quasi serui xp̃i : facien¬
tes bonã uoluntatẽ dĩ exanimo cũ bona
uoluntate : Ecce ñ fecit deseruis liberos:
sed demalis seruis bonosseruos : Quantum
debent diuites xp̃o. qͥillis cõponit domũ :
ut si fuit tibi seruus infidelis. conuertat illũ
iã cognouistieũ . querus ẽ. dñs Ille forte im¬
pius. ẽ & iniquus tuiã fidelis & iust Indignũ ẽ:
ut iustꝰ & fidelis. seruat iniquo & infideli
Non hoc ei dixit: sed magis seruiȩt: tcor¬
roboraret seruũ : hoc dix̃ : Exemplomeo ser¬
ui: prior seruiui iniqͥs: Dñs enĩ tanta in pas¬
sione sustinens. aqͥb sustinuit. nisi dñs aser

Expanded text:
s et aeternus; isti autem temporales secundum tempus. Tu cum ambulas in via, cum vivis in hac vita, non vult te facere superbum Christus. Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes dominum hominem: non ideo christianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, hominibus placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum jam cognovisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli. Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sustinens, a quibus sustinuit, nisi dominus a
Abbreviated transcription (Latin):
in scła. Quia ñ derelinquet uirgã peccatorũ
suꝑ fortẽ iustorũ : ut ñ extendant iusti ad iniqͥ¬
tatẽ manꝰ suas. Modo qͥdem iusti aliquantũ
laborant : & modo aliquando in iꝰti dominant᷑
iustis: Quib modis aliquando in iusti ꝑueniunt
adhonores scłi : dũ ꝑuenerint & factifuerint.
uł iudices uł reges: quia hoc facit ds ꝓpter
disciplinã plebis suȩ. ꝓpt̃ disciplinã popłisui.
ñ potest fieri nisiut exhibeat᷑ illis honor debitꝰ
potestati Ordinauit enĩ sic ds̃ eccłam suã : ut
om̃is potestas ordinata in scło habeat honorẽ:
& aliquando a meliorib: Sed exempligrã :
una rem dico . Hinc conicite. gradus om̃iũ potes¬
tatũ: Prima & cotidiana potestas. hominis in ho¬
minẽ : domini. ẽ in seruũ : Pro pe om̃s domꝰ dños
habent: huiꝰmodi potestate : sunt dnĩ: sunt &
serui : Diuersa sunt nomina : sed homines & ho¬

Expanded text:
irgam peccatorum super sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas.» Modo quidem justi aliquantum laborant, et modo aliquando injusti dominantur justis. Quibus mobis? Aliquando injusti perveniunt ad honores saeculi: cum pervenerint et facti fuerint vel judices, vel reges, quia hoc facit Deus propter disciplinam plebis suae, propter disciplinam populi sui; non potest fieri nisi ut exhibeatur illis honor debitus potestati. Ordinavit enim sic Deus Ecclesiam suam, ut omnis potestas ordinata in saeculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite gradus omnium potestatum. Prima et quotidiana potestas hominis in hominem domini est in servum. Prope omnes domus habent hujusmodi potestatem. Sunt domini, sunt et servi; diversa sunt nomina: sed homines et ho
Abbreviated transcription (Latin):
les : quia ñ tante s̃ altitudinis. quante s montes:
Ipsi sunt ꝑ qͦs nobis p̃rogat᷑ scriptura: siue
in ꝓpħis. siue in apłis. siue in euangłio: Ipsis
montes de qͥb cantamꝰ : Leuaui oculos meos
in montes: unde ueniet auxiliũ mͥ. Quia de
scripturis sc̃is in hacuita habemꝰ auxiliũ.
Sed quia ipsimontes nonase ꝓtegunt᷑. nec ase¬
ipsis nobis consulunt. nec spesnrã debet. ẽẽ
in montib: nemaledicti simꝰ qͥ fpem in homi¬
ne ponimꝰisiam dixerat. leuaui oculos i eos
in montes unde ueniet auxiliũ mihi  Auxiliũ¬

Expanded text:
les; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. les; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. Ipsi sunt per quos nobis praerogatur Scriptura, sive in prophetia, sive in Apostolis, sive in Evangelio. Ipsi sunt montes deilium mihi;» quia de Scripturis sanctis in hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes non a se proteguntur, nec a seipsis nobis consulunt, nec spes nostra debet esse in montibus, ne maledicti simus qui spem in homine ponimus ; jam dixerat, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi; Auxiliu
Abbreviated transcription (Latin):
scribit eã  Montes incircuitueiꝰ. Magnũ
aliqͥd eẽ. nos in ea ciuitate : quã circũ deder̃
montes: Ipsa . ẽ. tota felicitas nr̃a. q habebi¬
mͦ ciuitatẽ quã circũ deder̃ montes Nonenĩ
non nouimꝰ montes : aut qͥds̃ montes. nisi
tum ores terrarũ : alii sunt ergomontes
amabiles. montes excelsi. p̃dicatores ue¬
ritatis : siue angłi. siue apłi. siue ꝓphetȩ :
ipsi sunt incircuituiherłm: Ambunt illã:
& quasi murũ illi faciunt : De his montib: ama¬
bilib: & delectabilib:: assidue scriptura lo¬
quit᷑ : Aduertite cũ audits ułlegitis
Plurib locis inuenitis montes delectabiles¬
quã quã & nos possumꝰ cõmemorari : Verũ tam̃
quantũ dñs suggerit: delectatnos dehis
montib: multa dicere : & diuina testimonia
delitteris scĩs occurr̃ nobis : Ipsi s̃ montes
qͥillominant᷑ adõ & primit᷑ inuminant .i
abipsis lum̃ descendat ad ualles uł ad col¬

Expanded text:
scribit eam. «Montes in circuitu ejus.» Magnum scribit eam. «Montes in circuitu ejus.» Magnum aliquid, nos esse in ea civitate quam circumdederunt montes? Ipsa est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem quam circumdederunt montes? Num enim non novimus montes? aut quid sunt montes, nisi tumores terrarum? Alii sunt ergo montes amabiles, montes excelsi, praedicatores veritatis, sive Angeli, sive Apostoli, sive Prophetae. Ipsi sunt in circuitu Jerusalem; ambiunt illam, et quasi murum illi faciunt. De his montibus amabilibus et delectabilibus assidue Scriptura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos possumus commemorare. Verumtamen quantum Dominus suggerit, delectat nos de his montibus multa dicere; et divina testimonia de Litteris sanctis occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui illuminantur a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen descendat ad valles, vel ad col
Abbreviated transcription (Latin):
Modo quȩris iudȩũ inciuitate iherłm: non
inuenies : Certe ergos nmouebuntur in ȩt̃ nũ
dequa multa soletis audire : Ipsa ẽ mater
nr̃a cuisus piramꝰ & gemimꝰ in ista peregrina¬
tione ut adilla redeamꝰ : Erraueramꝰ auia.
& uiã ñ habebamꝰ : rex ipsius uenit & uia nobis
factꝰ ẽ. ut ad illã redire possemꝰ: Ipsa. ẽ. illa¬
I ubi stantes erant pedes nr̃i inatriis i herł mi
sic̃ audistis in psalmo canticorũ graduum.
fuistis: cusus pirabat ille qͥcantabat : herłm
quȩ ȩdificat᷑ ut ciuitas : cuiꝰ participatio eiꝰ
inidipsũ : Quiergo ibi habitant: non mouebint᷑
motis primo corde post ea exilio: uando motis
corde & cecider̃ : tunc regẽ ipsius suꝑnȩ
iherł m crucifixer̃ : Iã spiritaliter foris erañ
& ipsũ regẽ foras excludebant : Eiecer̃ enĩ
ilł ũextra ciuitatẽ suã. & foras crucifixer̃ :
& ipse eietit illos extracuntatẽ suã id ẽ
incȩlis: Qualis .ẽ. ista iherłm: breuiter de¬

Expanded text:
eum in civitate Jerusalem, et non invenis. Quare ergo «non movebuntur in aeternum, de qua multa soletis audire? Ipsa est mater nostra, cui suspiramus et gemimus in ista peregrinatione, ut ad illam redeamus. Erraveramus ab ea, et viam non habebamus: Rex ipsius venit, et via nobis factus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est illa, ubi «stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut audistis in psalmo canticorum graduum sfuistis; cui suspirabat ille qui cantabat, «Jerusalem quae aedificatur ut civitas; cujus participatio ejus in idipsum» . Qui ergo ibi habitant «non movebunturalem, moti sunt; primo corde, postea exsilio. Quando moti sunt corde et ceciderunt, tunc Regem ipsius supernae Jerusalem crucifixerunt. Jam spiritualiter foris erant, et ipsum Regem foras excludebant. Ejecerunt enim illum extra civitatem suam, et foris crucifixerunt . Et ipse ejecit illos extra civitatem suam, id est in coelis. 4. Qualis est ista Jer
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ erat qđ dix̃ abraham: Simoisen & pro¬
phetꝰs non audient: nec siqͥs amortuis
resurrexerit credent. Iuia ergo crede¬
bant morsi& proph&is. & non erant
de ipsis qͦsreprehendit a braham : Audier̃
qđ ait dñs: non sciebatis qi oportebat
impleriquȩ scripta s̃ in lege moysi& ꝓ
phetis & psalmis deme : ecce qͥcredider̃
moysi & ꝓphetis: uidete quẽ ad modum
exipsorũ testimonio credunt ei qͥsurgit
amortuis: Tunc aperuit illis sensum.
ut intelligerent scripturas : & dixiteis

Expanded text:
erat quod dixit Abraham, «Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent:» quia ergo credebant Moysi et Prophetis, et non erant de ipsis quos reprehendit Abraham, audierunt quod ait Dominus, «Non sciebatis quia oportebat impleri omnia quae scripta sunt in Lege Moysi et Prophetis et Psalmis de me?» Ecce qui crediderunt Moysi et Prophetis, videte quemadmodum ex ipsorum testimonio credunt ei qui surrexit a mortuis: «Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas; et dixit eis