comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ios pro scelere eoꝵ ulcisci uelint: iis secundiores interdum res et diuturniorẽi¬
punitatẽ concedere. Cum ea ita sint tñ si obsides abiis sibi dentur uti ea quae pol¬
liceantur facturos intelligat. et si heduis de iniuriis quas ip̃is sociisq: eoꝵ intule¬
rĩt: item si allobrogibꝰ satisfaciant sese cum ip̃is pacem eẽ facturũ. Diuico respon¬
dit ita heluecios a maioribꝰ sius institutos ẽẽ uti obsides acciꝑe nõ dare cõsueue
stra mouẽt. Idem facit caesar. eꝗtatumq omnẽ ad numerũ qua tuor miliũ quẽ
ex omni ꝓuincia et heduis atq eoꝵ sociis coactum habebat praemittit qui uide¬
t quas in ꝑtes hostes iter faciant. Qui cupidiꝰ nouissimũ agmen insecuti ali¬
no loco cũ eꝗtatu heluecioꝵ praeliũ cõmittunt. et pauci de nr̃is cadunt. quo p̃lio
sublati heluecii ꝙ qͥngentis equitibꝰ tantam multitudinẽ eꝗtum ꝓpulerãt audaciꝰ

Expanded text:
quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem iquos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consumovent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius
Abbreviated transcription (Latin):
ueciis faceret in eã ꝑtem ituros. atq ibi futuros heluecios ubi caesai cõstituisset
ii ꝗ flumen transissẽt suis auxilium ferre nõ possẽt. ne obeam rẽ aus sua uirtu
tribueret. aut ip̃os despiceret. se ita a patribꝰ maioribꝰq suis didicisse: ut mag
ibi cõstitissẽt et ex calamitate. P. R. et internicione exercitꝰ nom̃ caperet a
memoriã ꝓderet. Hes caesar ita respondit: eo sibi minꝰ dubitations clari ꝙ eas.
res quas legati heluecioꝵ cõmemorassẽt memoria teneret. atq eo grauiꝰ ferre
ficile cauere. sed eo deceptum quod neq cõmissum a se intelligeres qͣre timeret. ne¬
solenter gloriarentur: qđq tamdiu se impune iniurias tulisse admirarent᷑ eodẽ
ꝑtinere. Consuesse enĩ deos ĩmortales quo grauiꝰ hoĩes ex cõmutatione reꝵ doleant

Expanded text:
nus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset nus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magiubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferrifficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret nesolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant,
Abbreviated transcription (Latin):
atq in proximas syluas abdiderũt. Nic pagus appellabatur Tigurnꝰ. Nã om¬
nis ciuitas heluecia in quatuor pagos diuisa ẽ. hic pagus unus cun domo exis¬¬
set patrum nr̃oꝵ memoria. L. cassiũ consulem interfecerat: et eius ezercitũ sub
Caesar non solum publicas: sed etiam pͥuatas iniurias ultus ẽ. ꝙ eiu soceri. L
pisonis auum.L. pisonẽ legatum Tigurini eodem praelio quo cassiũ nterfecerũt.
Noc praelio facto reliquas copias heluecioꝵ ut conseꝗ posset pontẽ in arge faciẽdũ
urauit: atq ita exercitum traducit: heluecii repentino eius aduẽu cõmoti
cũ id qͦd ipsi diebꝰ.xx. egerrime cõfecerãt ut flumen transirẽt᷑ illumuno die fe-¬
isse intelligerent legatos ad eũ mittunt. cuiꝰ legationis diuico pͥncips fuit ꝗ
bello cassiano dux heluecioꝵ fuerat. Is ita cum caesare egit si pacẽ. ER. cũ hel

Expanded text:
atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omatque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ui trans Rhodanum uicos possessionesq habebant. fuga se ad caesarẽ recipuin
et demonstrãt sibi praeter agri solum nihil eẽ reliqui. quibꝰ rebꝰ adduciꝰ caesar nõ
xpectandum sibi statuit dum omnibꝰ socioꝵ consumptis in xanthones heluecii
uenirẽt. flumen ẽ Arar q̃d ꝑfines heduoꝵ et sequanoꝵ in Rhodanĩ influit in¬
credibili lenitate: ut oculis in Utram ꝑtem fluat iudicari nõ possit: Id heluecii
atibꝰ ac lintribus iunctis transibant. Ubi ꝑ exploratores Caesar ceragr factu
ẽ tres iam ꝑtes copiaꝵ heluecios id flumen traduxisse quartam fire ꝑtẽ citra
flumen Ararim reliquã ẽẽ. De tertia uigilia cum legionibus tribꝰ e cistris ꝓfec¬
is ad eam ꝑtem peruenit quae nõdum flumen transierat. Eos imeditos et
inopinatos aggressus magnam ꝑtem eoꝵ concidit. Reliqui seᷤ fugae mandarũt

Expanded text:
qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse italiam̃ magnis itineribꝰ contendit: duasq legiones ibi cõscripsit
et garnceli et caturiges locis suꝑioribus occupatis ab itinere exercitũ
in allobrogun fines ab allobrogibꝰ in sebusianos exercitũ ducit. hi sũt extra
ꝓuĩciam trars rhodanũ primi. heluecii iam ꝑangustias et fines sequanoꝵ. suas
copias traduxerãt et in heduoꝵ fines ꝑuenerãt: eoꝵq agros populabant᷑. hedui
im se suaq ab his defendere non possent legatos ad caesarem mittũtrogatũ a¬
xiliũ. ita se omni tempore de re.p. meritos esse : ut pene in cõspectu epercitꝰ nr̃i
rri uastari liberi eoꝵ in seruitutẽ adduci oppida expugnari nõ debulxĩt. E odẽ
tempore hedui ambariiq necessarii et cõsanguinei heduoꝵ caesarẽ cernorẽ faciũt
sese depopulatis agris non facile ab oppidis uim hostiũ ꝓhibere. Itẽ allobroges

Expanded text:
ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ angustias ire non poterant. his cum sua sponte persuadere non possẽt le¬
gatos as dunorigẽ heduũ mittunt. ut eo deprecatore a sequanis impetrarẽt.
Dunoria pratia et Targitione apud Sequanos plurimũ poterat. et helueciis erat
icus qoͬ ex ea ciuitate orgentorigis filiam in matrimoniũ duxerat. et cup¬
ditate Regni adductus nouis rebꝰ studebat: et ꝗͣ plurimas ciuitates suo benefi¬¬
cio hr̃e ꝙstrĩctas uolebat. Itaq rem suscepit: et a Sequanis impetrarat.ut
fines sue heluecios ire patiantur: obsidesq uti inter sese dent ꝑficit. Sequa¬
ni ne ituere heluecios ꝓhibeãt. heluecii ut sine maleficio et iniuria transe¬¬
t. Cassarinũciatur helueciis ẽẽ in animo ꝑ agrum sequanoꝵ et heduoꝵ ite
in xanthnũ fines facere: qui nõ longe a Toloscithiũ finibꝰ absunt. quae ciui
haberet. eas causas ei munitioni quã fecerat Titum labienũ legatũ praefe

Expanded text:
propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, lepropter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiantur, obsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit;
Abbreviated transcription (Latin):
se ad deberandum sumpturum. siquid uellẽt ad idus aprił. reuerterẽtuR
Interea ligione quã secum habebat: militibusq qui ex ꝓuincia cõuenerãt a lacu
nano : in flumen rhodanum fluit ad montem Lytram ꝗ fines sequanoꝵ ab¬
helueciis diuidit milia passuũ .x. et .Uiiii. murũ in altitudinẽ pedum .xui. fos¬¬
samq gdicit. Eo opere ꝑfecto praesidia disponit castella cõmunit: quo facilius
e inuio transire conarentur ꝓhibere possit.Ubi ea dies quã constituerat cum
legatis ienit: eolegati ad eum reuerterũt. negat se more et exemplo p. Rͥ. posse
heluecii e spe deiectiꝰ. n auibꝰ iunctis ratibusq compluribꝰ factis: alii uadis rho-¬
dani qu minima altitudo fluminis erat. nõnunꝗͣ interdiu sepius noctu si ꝑ¬¬
mperpossent conati operis munitione et militum cõcursu et telis tepuls
hoc conau destiterũt. Relinquebatur una ꝑ sequanos uia qua sequanis ĩui-

Expanded text:
se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines SequanoruHelvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi RomaniHelvetii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ maximis itineribꝰ põt ingalliam ulteriorẽ contendit : et ad genuã ꝑuenit. pro¬
inciae toti ꝗͣ maximũ numerũ potest militum imꝑat. Erat omino in gallia
teriore legio una. pontẽ qui erat ad genuã iubet rescindi. Ubi de euis aduẽtu
heluecii facti sunt certiores: legatos ad eũ mittũt nobilissimos ciuitatis. cuiꝰ
legationis Mãmetius et uerudecius pͥncipum locũ optinebant. qui dicerẽt sibi
in anino sine ullo maleficio iter ꝑ prouinciã facere. ꝑꝑea ꝙ nullũ aliud iter ha¬
berent. ꝓgare ut eius uoluntate id sibi facere liceat. Caesar qđ memoria tene¬
bat . L. ossiũ consulem occisum exercitũq eius abhelueciis pulsum et subiugũ
missum. concedendũ non putabat. neq homines inimico aĩo data facultate ꝑꝓ-
uinciã it neris faciundi: temꝑaturos ab iniuria existimabat. Tamen ut spatiũ int̾¬¬
lere posset dum milites quos imꝑauerat cõuenirent legatis respondit. dien

Expanded text:
 potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem
Abbreviated transcription (Latin):
spitem ereptum e manibus hostium sibi restitutum uidebat: neq eius calamita¬
e de tanta uoluptate et gratulatione quicꝗͣ fortuna diminuerat. Is se presẽ
de se ter sortibus consultum dicebat. utrum igitur statim necaretur: an in ali¬
ud tempus reseruaretur: sortium beneficio se ẽẽ incolumẽ. Item. M. Merius
epertus et ad eum reductus ẽ. Hoc praelio trans rhenum nunciato sueu
ꝗ ad ripas rheni uenerãt domũ reuerti caeperũt: quos ubi cuncti qui proximũ
henum incolunt perterritos senserunt insecuti magnum ex his numerum occ¬
stulabat. in hiberna in sequanos exercitum deduxit. hibernis labienũ praepo¬
suit. Ip̃se in citeriorẽ galliam ad conuentus agendos profectus est¬

Expanded text:
spitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitaspitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est
Abbreviated transcription (Latin):
restitutum ẽ.: atq omnes hostes terga uerterũt: neq pͥus fugere destiterunt
ꝙ ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter quinq ꝑuenerũt
ꝑpauei aut uiribꝰ confisi tranare cõtenderũt aut lintribus inuentis sibi salu¬
tem reppererũt. In hio fuit Arionistus ꝗ nauiculã deligatam ad ripam nactꝰ¬
nisti uxores una sueua natione quam domo secum adduxerat. altera norica Re-¬
gis uoccionis soror: quam in galliam duxerat a fratre missam. Utraeq in ea fuga pe¬
ierunt. Duae filiae haꝵ altera occisa altera capta ẽ. G. Ualerius procillus cũ ac¬
stodibꝰ in fuga trinis catenis uinctus traheretuR: in ipsum Caesarem hostiũ eꝗtatũ
sequentem incidit. quae quidem res nõ minorem Caesari ꝗͣ ipsa uictoria uoli¬
tatem attulit: qđ hominem honestissimũ ꝓuinciae galliae familiarẽ suũ et ho¬

Expanded text:
restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactvisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et ho
Abbreviated transcription (Latin):
et quaestorẽ plaefecit. uti eos testes suae quisq uirtutis haberet. Ip̃e a dextro cor¬
nu qđ eam parte̾m minime firmam hostium eẽ animaduerterat praeliũ cõmi-¬
sit ita nr̃i acriter in hostes signo dato impetum fecerunt. Itaq hostes repente ce¬
ominus gladiis pugnatum ẽ. At germani celeriter ex cõsuetudine sua ph.¬
Lange facta impetus gladioꝵ exceꝑunt. Reperti sut complures nr̃i milites
qui in phalangẽ insilirent et scuta manibꝰ reuellerent et desuꝑ uulnerarẽt. Cũ
hostium acies a sin̾istro cornu pulsa atq in fugam cõuersa ẽẽt a dextro cornu
uebementer multitudine suoꝵ nr̃am aciem premebãt. Id cum aĩaduertisset
P.crassius a dolescẽs qui equitatui praeerat. qđ expeditior erat ꝗͣ ii qui in¬
Era aciẽ uersabantur tertiã parce laborantibꝰ nr̃is subsidio misit: ita praeliũ

Expanded text:
et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro coret quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente ce comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium
Abbreviated transcription (Latin):
nõ esse fas germanos suꝑare si ante nouam lunam praelio contendissẽt. Postri¬
die eius diei caesar praesidium utrisq castris qđ satis eẽ uisum ẽ reliꝗt. omnis ala¬
rios in cõspectum hostium procastris minoribus cõstituit: quominꝰ multitudine
militum legionarioꝵ pro hostium nuo ualebat ut ad speciem alariis uteretuꝵ.
se triplici instructa acie usq ad castra hostiũ accessit. Tum demũ necessario g¬
mani suas copias castris eduxerunt generatimq cõstituerunt paribꝰ interuallis.
harudes Marcomãnos Triboces nangiones uemetes sedusios sueuos omnẽq aciẽ
suam rhedis et carris circũdederunt: nequa spes in fuga relinqueretur. eo mulie¬
res imposuerũt. quae in p̃lium ꝓficiscẽtes milites passis crinibꝰ flentes implorabant
ne se in serũitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibꝰ singulos legatos

Expanded text:
non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postrinon esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos
Abbreviated transcription (Latin):
berent. Nihilo segius Caesar uti ante cõstituerat duas acies hostem ꝓpulsare:
tertiam opus ꝑficere iussit. munitis castris duas ibi legiones reliꝗt et ꝑtẽ au¬
xilioꝵ: quatuor reliquas in castra maiora reduoxit. Proximo die instituto suo
aesar e castris utrisq suas copias eduxit. paululũq a maioribꝰ castris ꝓgr¬
sus aciẽs instruxit: hostibꝰq pugnandi potestatẽ fecit. Ubi ne tum ꝗdem eos
prodire intellexit circiter meridiem exercitum in castra reduxit: Tum demũ
A rionistus ꝑtem suaꝵ copiaꝵ quae castra mĩora oppugnaret misit acriter utrĩ
et illatis et acceptis uulneribꝰ in castra reduxit. Cum ex captiuis quaereret
caesar ꝗobrem Arionistus praelio non decertaret hanc reꝑiebat causam qđ
apud germanos ea consuetudo ẽẽt ut matresfamiliae eoꝵ sortibꝰ et uaticinatio¬
ibus declararent Utrum praelium cõmitti ex usu eẽt necne. Eas itaq du

Expanded text:
berent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, berent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimqet inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
ac fortissimi quos omni ex copia singuli singulos suȩ salutis causa delege
Cum his in praelus uersabanturs ad eos sese equites recipiebant. hi siꝗͥd erat du-¬
rius cõcurrebant. siqui grauiore uulnere accepto equo deciderant: circũ siste¬
bãt si quo erat longius ꝓdeundum: aut celeriꝰ recipiendum: tanta erat hoꝵ
exercitatione celeritas ut iubis eqͦꝵ subleuati cursum ad aequarẽt. Ubi eũ
castris sese tenere Caesar intellexit. ne diutius cõmeatu ꝓhiberet᷑ ultra
Locum in quo germani cõsederant circiter passus sexcentos abhis castris locũ
idoneum delegit. acieq triplici instructa ad eum locũ uenit. pͥmã et secũdã
aciem in armis ẽẽ. tertiã castra munire ussit. hic locus abhoste circiter passus
xcentos: uti dictum ẽ aberat. eo circiter hominũ milia nuoͣ. xui. expedita
omni equitatu Arionistus misit: quae copiae nr̃os ꝑterrerent et munitione ꝓhi¬

Expanded text:
ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohi
Abbreviated transcription (Latin):
scerent et adse referrent. Quos cum apud se in castris Arionistus cõspexissẽt
exercitu suo presente clamauit: quid ad se uenirent an speculandi causa: conã¬
tes dicere ꝓhibuit. et in catenas cõiecit. Eo die castra ꝓmouit et milibꝰ passuũ
ex & caesaris castris submonte consedit. Postridie eius diei praeter castra c¬
saris suas copias traduxit: et milibꝰ passuum duobꝰ ultra eum castra fecit: eo con¬
silio ut frumento cõmeatuq qui ex sequanis et heduis supportaretur: Caesarẽ
intercluderet. Ex eo die dies cõtinuos ꝗnq caesar pro castris suas copias ꝓdu-¬
xit et aciem instructam habuit: ut si uellet Arionistus praelio cõtendere ei
otestas non deesset. Arionistus his omnibus diebus exercitũ castris cõti¬
it equestri praelio quotidie contendit. Genus hoc erat pugnae quo se germa¬
ni exercuerant. Equitum milia erãt sex totidem numero pedites uelocissimi

Expanded text:
oscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, oscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi
Abbreviated transcription (Latin):
ius exercitui iniectum est. Biduo post Arionistus ad caesarem legatos mittit.
uelle se dehis rebus quae inter eos agi cepte neq ꝑfectae ẽẽnt agere: cũ eo uti
aut iterum colloquio diem cõstitueret: Colloquendi Caesari causa uisa nõ est¬
et eo magis qđ pridie eus diei germani retineri non poterant: qͥn in nr̃os tela cõ-¬
icerent. legatum e suis sese magno cum ꝑiculo ad eum missuꝵ. et hominibꝰ
ris obiecturum existimabat: cõmodissimum uisum ẽ. Q. Ualerium procillum
Q. Ualerii caburri filium summa uirtute et humanitate adolescentem: cuius
er a. E. ualerio flacco ciuitate donatus erat: et ꝑꝑ fidem, et ꝑꝑ linguae gal¬
licae scientiam qua multa iam Arionistus cõsuetudine longinqua utebatur et
quo&. in eo peccandi germanis causa non eẽt: ad eum mittere et Mariũ Tit
qui hospitio Arionisti utebatur. his mandauit ut quae diceret Arionistus cogͦ¬

Expanded text:
aius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: aius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cogn
Abbreviated transcription (Latin):
qssimũ quoq tempus spectari oporteret populi.R. iustissimũ ẽẽ in gallia
tam suis legibus uti uoluisset. Dum haec in colloquio geruntur Caesari nũciat
est equites arionisti ꝓpius tumulum accedere et ad nr̃os adeꝗtare lapides te-¬
laq in nr̃os coniicere. Caesar loquendi finem fecit seq ad suos recepit suisq im¬
auit ne quod omnino telum in hostes reiicerent.Nam etsi sine ullo ꝑiculo legu¬
rus delectae cõmissum cum eꝗtatu praelium fore uidebat: tñ cõmittendũ non pu¬
abat ut pulsis hostibus dici posset eos abse ꝑfidem in colloquio circũ uento
Posteaꝗͣ in uulgus militum elatum ẽ qua arrogantia in colloquio Arionistus usus esset¬
omnem galliam Romanis interdixisset impetumq in nr̃os eius eꝗtes fecissent.
aq colloquium ut diremisset: multo maior alacritas studiumq pugnandi n¬

Expanded text:
quissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia quissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia tam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi m
Abbreviated transcription (Latin):
rerum: ut non sciret neq bello allobrogum ꝓximo hecduos romanis au¬
lium tulisse. nẽq ip̃os in his contentionibus: quas hedui secum et cũ sequanis
habuissẽt auxilio. P. R.. usos eẽ. debere se subsimulatam caesarẽ amiciciã qđ
exercitum in gallia habebat sui opprimendi caula babere. qui nisi deced.
atq exercitum deducat ex his regionibus. sese illum nõ pro amico: sed pro ho¬
ste habiturum qͦd si eum interfecerit multis sese nobilibus pͥncipibꝰq .P. R.
niũ gratiam atq amiciciam eius morte redimere posset. qͦd si discessisset
et liberam possessionem galliae sibi tradidisset:. magno se illum premio re¬
muneratuꝵ: et quaetunq bella geri uellet: sine ullo eius labore et ꝑiculo
confecturum. Multa a Caesate in eam sententiã dicta sũt. Quare nego
uisset. neq in ꝓuinciã redegisset: neq stipendium imposuisset. qͦd si anti¬

Expanded text:
esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxiesse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque popuomnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotiovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si anti
Abbreviated transcription (Latin):
re belli qͦd uictores uictis imponere cõsueuerunt: nõ sese gallis sed gallos sibi
ellum intulisse. omnes galliae ciuitates ad se oppugnandũ uenisse: ac
tra se castra habuisse. eas omnis copias a se uno praelio pulsas ac suꝑatas
ẽẽ. si iteꝵ experiri uelint se iteꝵ paratum eẽ decertare: si pace uti uelit
ini quum ẽẽ de stipendio recusare. qđ sua uoluntate ad id tempus pepen-¬
xpugnandae causa facere: eius rei testimonium ẽẽ: qͦd nisi rogatus n
uenerit. et qđ bellum nõ intulerit. sed defenderit: se prius in galliam ue
uid sibi uellelcur in suas possessiones ueniret: et ꝓuinciam suam hãc eẽ galliã
sicut illam nr̃am ut ipsi concedi non oporteret: si in nr̃os fines impetum fa¬
tret. sic item nos eẽ iniquos qui in suo iuire Interpellaremꝰ. Quod fratre
a se et amicꝗs heduos appellatos diceret: nõ se tam barbarum: neq tam imꝑitũ

Expanded text:
re belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi re belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pepenoppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam veellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum
Abbreviated transcription (Latin):
iustam haberet beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea p̃mia consecutũ.
Docebat etiã ꝗͣ ueteres ꝗͣq iustae cause necessitudinis ip̃is cum heduis int̾¬
cederẽt. quae senatus consulta qͦtiensq honorifica in eos facta ẽẽnt. ut oĩ qͣs¬
hil deꝑdere. sed gratia digni tate honore auctiores uelit eẽ. Oͦd uoͣ ad aĩciciã
ꝑ.Rattulissent idhis eripi quis pati posset: Postulauit deinde eadem quae
Legatis in mandatis dederat. ne aut heduis: aut eoꝵ sociis bellũ in fer¬
quos amplius rhenum transire paferetur. Arionistus ad postulata caesario
ica respondit. de suis uirtutibꝰ multa praedicauit. Transisse rhenũ sese
non sua sponte sed rogatum et accersitum a gallis nõ sine magna spe ma¬
gnisq premiis praedicauit domum ꝓpinqͦsq reliquisse: sedes habere ĩ gal¬
lia ab ipsis concessas: obsides ip̃oꝵ uoluntate datos: stipendiũ capere ui¬

Expanded text:
iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni thil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferquos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iu
Abbreviated transcription (Latin):
tuꝵ. Caesar ꝙ neq colloꝗum interposita causa tolli uolebat. neq salutem
m galloꝵ equitatui cõmittere audebat: cõmodissimũ eẽ statuit. omi¬
bꝰ equis gallis equitibꝰ detractis ĩ eoᷤ legionarios milites Legionis decim&
nis dixit. plusꝗͣ pollicitus ẽẽt caesarem ei facere pollicitum ẽs in cohortis
riae loco decimã legionem habiturum et nunc ad equũ rescribere.Pla
eꝗtes Arionisti pari interuallo cõstiterunt. Arionistus ex eꝗs ut colloq̃¬
entur et praeter se denos: ut ad colloꝗum adducerẽt postulauit.Ubi e
tum est Caesar initio orõnis sua senatusq in eum bñficia cõmemorauit.
qͦd Reoc appellatus est a senatu ꝙ amicus qđ munera amplissime missa.
quã rem et paucis contigisse: et a Romanis ꝓ magnis hominũ officiis c¬
sueuisse tribui docebat. Illum quando neq aditum neq causam postulã di

Expanded text:
venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui nis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis riae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Plaequites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi
Abbreviated transcription (Latin):
factus est. Arionisti copias a nr̃is milibꝰ passuũ quatuor et uiginti abẽẽ. Cogni
Caesaris aduentu Arionistus legatos ad eum mittit: qđ antea de colloꝗt
stulasset id ꝑse fieri liceret: qͦniam ꝓpius accessisset: seq id sine ꝑiculo facere
osse existimare. Non respuit condicionẽ Caesar.iamq eum ad sanititẽ
uerti arbitrabatur: cum id qͦd antea petenti denegasset ultro polliceret᷑. ma-
gnamq in spem prosuis tantis populiq . R. in eum beneficiis cognitis suis po-¬
tulatis fore ut ꝑtinacia desisteret. Dies colloꝗo dictus est: ex eo die quin
Interim saepe ultro citroq cum legati inter eos mitterentur: Arionistus postu¬
lauit ne quem peditem ad colloꝗum Caesar adduceret. uereri se ne ꝑ insidi¬
is ab eo circũ ueniretur. Uterq cum eꝗtatu ueniret: alia rõne se nõ ẽẽ

Expanded text:
factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe cum legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse
Abbreviated transcription (Latin):
tamen se cum sola decima legione ituꝵ dequa nõ dubitaret: sibiq eam p̃to¬
ã cohortem futuram. huic legioni Caesar et indulserat praecipue: et ꝑe
uirtutẽ confidebat maxime. Hac or̃one habita mirũ in modum cõuersae sũt
omniũ mentes: sũmaq alacritas et cupiditas belli gerendi ĩnata ẽ. pͥncepsq¬
decime legio ꝑp tribunos militum ei gratias egit. ꝙ de se optimũ iudiciũ
ecisset: seq ad bellum gerendum ẽẽ paratissimam cõfirmauit. Inde relic
legiones ꝑ tribunos militum et pͥmoꝵ ordinũ centuriones egerũt uti ꝑ eos¬
Cesari satisfacerent. se neq unꝗͣ dubitasse: neq timuisse. neq de summa
belli suum iudiciũ sed imꝑatoris eẽ existimauisse. Eoꝵ satisfactione accepta
nquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret: de quarta uigilia ut di¬
rat ꝓfectus est. Septimo die cum iter nõ intermitteret: ab exploratoribꝰ certior

Expanded text:
tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetotamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior
Abbreviated transcription (Latin):
timorẽ in reiꝰ frumentariae simulationẽ angustiasq itineꝵ cõferrẽt facere
arroganter: cũ aut de officio imꝑatoris desꝑare: aut praescribere auderẽt.
sibi ẽẽ curae. frumẽtum leucos sequanos lingones subministrare: iãq
ẽẽ in agris frumenta matura: de itinere ip̃os breui tempore iudicaturos.
l non fore dicto audientes nec signa laturi dicantur: nihil se ea re cõn¬
ueri. Scire enim ꝗbuscunq exercitus dicto audiens nõ fuerit aut male re
gesta fortunã defuisse: aut aliquo facinore comperto auariciã ẽẽ cõiunctã.
am ĩnocentiam ꝑpetuae uitae felicitate heluecioꝵ bello eẽ ꝑspectã. Itaq s
qđ in longiorẽ diem collaturꝰ eẽt representatuꝵ ẽẽ et ꝓxima nocte de
quarta uigilia castra motuꝵ. ut ꝗͣ pͥmum intelligere posset: utrũ apud eos
idor atq officium an timor plus ualeret: qđ si praeterea nemo sequatu

Expanded text:
timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur,
Abbreviated transcription (Latin):
is et teutonis a. E. Mario pulsis nõminorem laudẽ exercitus ꝗͣ ip̃e imꝑ¬
tor meritus iudebatur: propter factum etiã in italia ẜuili tumultu. quos tñ nuꝑ¬
quid usus ac disciplina quam a nobis accepissent subleuarẽt. Ex quo iu¬
dicari posset ꝗͣtum haberet in se boni consfantia: ꝑꝑea q qͦs aliꝗͣdiu inermes
sine causa timuissent: hos postea armatos ac uictores suꝑassent. Deniq
eosdem ẽẽ germanos scirẽt. cũ quibꝰ saepenuͬo heluecii congressi nõ soli
in suis sed etiam in illoꝵ finibus plerunq suꝑassent: ꝗ tamen pares eẽ nr̃o
exercitui non potuerint. Si quos aduersum praeliũ et fuga galloꝵ cõmoue¬
ret: hos si quaererent reꝑiri posse diuturnitate belli defatigatis gallis Ari¬
onistum cũ multos menses castris se ac paludibus tenusset. neq sui pote¬
tem fecisset: desꝑantes iam de pugna et dispersos subito adortũ ratiõi

Expanded text:
is et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperais et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ timidos ex istimari uolebãt. non se hostem uereri. sed angustias locoꝵ et
tariam ut satis cõmode supportari posset timere dicebãt. Hõnulli enĩ caesari
nunciabãt cum castra moueri. ac signa ferri iussisset nõ fore dicto audiẽte
milites: neq ꝑꝑ timorẽ signa laturos: Haec cum aĩ aduertisset caesar cõuocato
cilio omniũq ordinũ ad id concilium adhibitis centurionibꝰ uehemẽter eos
gitandum putarent. Arionistum se consule cupidissime. P. R. amiciciã appeti¬
isse. Cur igitur hunc tam temere quisꝗͣ ab officio discessurum iudicaret sibi ꝗ¬
dem ꝑsuaderi cognitis suis postulatis eꝗta te et condicione ꝑspecta eum neq at
in tulisset quid tandem uererentur: aut cur de sua uirtute aut de ip̃ius dili¬
gentis desꝑarent. factum eius hostis ꝑiculum patrũ nr̃oꝵ memoria cũ cym¬

Expanded text:
minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris em frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eosgitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suintulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbr
Abbreviated transcription (Latin):
mor omnẽ exercitum occupauit: ut nõ mediocriter omniũ mentes animosq
ꝑturbaret. hic pͥmum ortus ẽ timor a tribunis atq praefectis. reliquisq ꝗ ex mlnũ
urbe amiciciae causa Caesarem secuti: nõ magnũ in re militari usum habebãt. qͦ¬
rum alius alia causa allata quam sibi ad ꝓficiscendum necessariam eẽ diiceret.
petebat ut eius uoluntate discedere liceret. Nõ nulli pudore adducti ut timo¬
s suspicionẽ uitarent remanebãt. hi neq uultũ fingere. neq interdũ lachry
tenere poterãt: abditi in tabertiaculis: aut suũ fatum querebant᷑. aut cũ suis fa¬
miliaribꝰ cõmune ꝑiculum miserebant᷑. uulgo totis castris testamenta obsigna¬
ntur. Hoꝵ uocibus ac timore paulatim: et li qui magnũ in castris usum hab¬
bant milites centurionesq quiq eꝗtatui praeerant ꝑturbabantur. qui se ex his

Expanded text:
timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his