comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o salutẽ. Mirari ñ desino:
exactionis ur̃e instantiã. Exigitis enĩ
ut librum chaldeo sermone conscri-¬
ptum. ad latinum stilũ trahan: li¬
brum utiq thobiȩ: quẽ hebrei de
cathalogo diuinarum scripturarũ
secantes. his quȩ agiographa memo¬
rant manciparunt. fẽci satis desidio
ur̃o. ñ tam̃ ineo studio. Arguunt
enim nos hebreoꝵ studia: & impu¬
tant nob contra suũ canonẽ latinis
aurib ista transferre. S meliꝰ ẽẽ iu¬
dicans phariseoꝵ displicere iudicio:
& ep̃orum iussionib deseruire: insti¬
ti ut potui. Et quia uicina ẽ chaldeo¬
rum lingua sermoni hebreo: utriꝰq
linguȩ ꝑitissimum loquacẽ reꝑiens.
unius diei laborẽ arripui: & quiqͥd
ille michi hebraicis uerbis expressit:
hoc ego accito notario sermonib la¬
tinis exposui. Orationib ur̃is merce.¬
dẽ huiꝰ oꝑis compensabo: cum gra¬
tum uobis didicero me qđ iubere di¬

Expanded text:
o salutem. Mirari non desino exactionis vestrae instantiam: exigitis enim, ut librum Chaldaeo sermone conscriptum, ad Latinum stylum traham, librum utique Tobiae, quem Hebraei de catalogo divinarum Scripturarum secantes, his, quae apocrypha memorant, manciparunt. Feci satis desiderio vestro, non tamen meo studio. Arguunt enim nos Hebraeorum studia, et imputant nobis, contra suum canonem Latinis auribus ista transferre. Sed melius esse judicans pharisaeorum displicere judicio, et episcoporum jussionibus deservire, institi ut potui. Et quia vicina est Chaldaeorum lingua sermoni Hebraico: utriusque linguae peritissimum loquacem reperiens, unius diei laborem arripui: et quidquid ille mihi Hebraicis verbis expressit, hoc ego accito notario, sermonibus Latinis exposui. Orationibus vestris mercedem hujus operis compensabo, cum gratum vobis didicero me, quod jubere es
Abbreviated transcription (Latin):
mutasse me quippiã de hebraica ue¬
ritate. Certe si incredulus es: lege gre¬
cos codices & latinos: &e confer cum
his opusculis. Et ubicũq int̾ se uide¬
ris discrepare. interroga quẽlibet he¬
breoꝵ: cui magis debeas accommoda
re fidẽ. Et si nr̃a firmauerit: puto qd
eum ñ estimes coniectorẽ: ut in eodẽ
loco mecum similit̃ diuinarit. S ce

Expanded text:
 de Hebraica veritate. Certe si incredulus es, lege Graecos codices et Latinos et confer cum bis opusculis: et ubicumque inter se videris discrepare, interroga quemlibet Hebraeorum, cum magis accommodare debeas fidem: et si nostra firmaverit, puto quod eum non aestimes conjectorem, ut in eodem loco mecum similiter divinarit. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
grapha scriptitent: & libros hos in
suo putent numero supputandos:
ac ꝑ hoc ẽẽ priscȩ legis libros uiginti
quatuor: quos sub numero uiginti
quatuor senioꝵ apocalipsis ioħis in¬
ducit adorantes agnum: & coronas
suas ꝓstratis uultib offerentes: stan

Expanded text:
 scriptitent, et libros hos in suo putent numero supputandos: ac per hoc esse priscae legis libros viginti quatuor: quos sub numero viginti quatuor seniorum Apocalypsis Joannis inducit adorantes Agnum, et coronas suas prostratis vulti
Abbreviated transcription (Latin):
obsecro te lector. ne laborẽ meum re¬
p̃hensionẽ estimes antiquoꝵ. In tab¬
nacło dĩ offert unusquisq qđ potest.
Alii aurum & argentum et lapides
p̃ciosos: alii bissum & purpurã. et
coccum offerunt & iacinctũ. Nobis-¬
cum bene agit᷑: si obtulerimus pelles
& caprarum pilos. Et tam̃ apl̃s con¬
temptibiliora nr̃a magis necessaria
iudicat. Unde & tota illa tab̃naculi
pulchritudo. & ꝑ singulas species ec-¬
clesiȩ p̃sentis futureq distinctio. pel-¬
lib tegit᷑ & ciliciis: ardorẽq solis &e in¬
iuriam imbrium ea quȩ uiliora sunt
ꝓhibent. Lege gͦ pͥmum samuhel &e
malachim meum: meũ inquã meũ.
Quicquid enim crebriꝰ u̾tendo & em̃¬
dando sollicitiꝰ. & didicimꝰ & tenemꝰ:
nr̃m ẽ. Et cum intellexeris qd̃ ante
nesciebas: uł int̃p̃tem me existima

Expanded text:
lector, ne laborem meum, reprehensionem aestimes antiquorum. In tabernaculum Dei offert unusquisque quod potest: alii aurum et argentum et lapides pretiosos: alii byssum et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum : nobiscum bene agetur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria judicat . Unde et tota illa tabernaculi pulchritudo, et per singulas species, Ecclesiae praesentis futuraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis, ardoremque solis et injuriam imbrium ea quae viliora sunt prohibent. Lege ergo primum, Samuel, et Malachim meum: meum, inquam, meum. Quidquid enim crebrius vertendo, et emendando sollicitius et didicimus et tenemus, nostrum est. Et cum intellexeris quod antea nescie
Abbreviated transcription (Latin):
si galeatum pͥncipium omibꝰ libris
quos de hebreo u̾timus in latinum
conuenire potest. ut scire ualeamus
quicquid extra hos ẽ: int̾ apocripha
ẽẽ ponendum. Igitur sapientia quȩ
uulgo salomonis inscribit᷑. & iħ̃u fi¬
lii syrach liber. & iudith. & tobias. &
pastor: ñ sunt in canone. Machabe¬

Expanded text:
m principium omnibus libris, quos de Hebraeo vertimus in Latinum, convenire potest: ut scire valeamus quidquid extra hos est, inter ἀπόκρυφα esse ponendum. Igitur Sapientia, quae vulgo Salomonis inscribitur, et Jesu filii Syrach liber, et Judith, et Tobias, et Pastor
Abbreviated transcription (Latin):
facta narrat᷑ historia. Terciꝰ sequit᷑
samuhel: quẽ nos regnoꝵ pͥmum.
& scđm dicimꝰ. Quartus malachim
id÷ regum: qui t̾cio & quarto regno¬
rum uolumine continet᷑. Meliꝰq mul¬
to ẽ malachin id÷ regum: qͣm ma-¬
multarum gentiũ regna describit:
s uniꝰ isrłitici popłi: qui tribub duo¬
decim continetur. Quintꝰ ẽ ysaias:
sextus ieremias: septimꝰ ierechiel:
octauus liber duodecim ꝓpharum:
qui apud illos uocat᷑ thareasra. Ter-¬
mus liber incipit a iob. scđs adauid:¬
quẽ quinq incisionib & uno psal¬
moꝵ uolumine comp̃hendunt. Ter¬
cius ẽ salomon: tres libros habens.
& canticũ canticoꝵ: quẽ titulo syras¬
sirim p̃notant. Sextus ẽ damel: se

Expanded text:
facta narratur historia. Tertius sequitur facta narratur historia. Tertius sequitur SAMUEL  , quem nos Regnorum primum et secundum dicimus. Quartus MALACHIM  , id est, Regum, qui tertio et quarto Regnorum volumine continetur. Meliusque multo est, MALACHIM, id est, Regum, quam MAmultarum gentium regna describit; sed unius Israelitici populi, qui tribubus duodecim continetur. Quintus ISAIAS  . Sextus JEREMIAS  . Septimus JEZECIEL  . Octavus liber duodecim Prophetarum, qui apud illos vocatur THARE ASRA  . Terimus liber incipit ab JOB  . Secundquem quinque incisionibus, et uno Psalmorum volumine comprehendunt. Tertius est SALAMON  tres libros habens: : Canticum canticorum, quem titulo SIR ASSIRIM   praenotant. Sextus est DANIEL  .
Abbreviated transcription (Latin):
Porro quinq litterȩ duplices apud
hebreos sunt: caph. men. nun. phe.
sadẽ. Alit̃ enim ꝑ has scribunt pͥnci¬
pia medictatesq u̾boꝵ: alit fines.
Unde &e quinq a plerisq libri dupli¬
ces estimantur: samuhel. malachĩ.
dabreiamin. esdras. ieremias: cum
cynoth id÷ lam̃tationib sius. Qͦmͦ
gͥ uiginti duo elem̃ta sunt. ꝑ quȩ
scribimꝰ hebraice omẽ qđ loquim᷑:
& eoꝵ initiis uox humana compre¬
hendit᷑: ita uiginti duo uolumina
supputant᷑. quib quasi litteris &
exordiis in dĩ doctrina tenera adhuc
& lactens uiri iusti erudit᷑ infantia.
Primus apud eos uocat᷑ liber bresith.
quẽ nos gẽnesim dicimꝰ. Scds helles¬
p̃notatur. Hi sunt quinq libri moy¬
si: quos ꝓprie thorath id÷ legẽ appel¬
lant. Scđm ꝓpħarum ordinẽ faci¬
unt: & incipiunt a iñu filio naue.
qui apud eos iosue benniin dicit᷑.
Deinde subtexunt sobthim id est
iudicum librum: & in eundẽ com¬
pingunt ruch: quia in dieb iudicũ

Expanded text:
Porro quinque litterae duplices apud Hebraeos sunt, caph, mem, nun, phe, sade. Aliter enim per has scribunt principia medietatesque verborum, aliter fines. Unde et quinque libri a plerisque duplices existimantur. Samuel, Malachim, dabre iamin, Esdras, Jeremias cum cynoth, id est, lamentationibus ejus. CAP.  viginti duo elementa sunt, per quae scribimus Hebraice omne quod loquimur, et eorum initiis vox humana comprehenditur: ita viginti duo volumina supputantur, quibus quasi litteris et exordiis, in Dei doctrina, tenera adhuc et lactens viri justi eruditur infantia. Primus apud eos liber vocatur BRESITH   quem nos Genesim dicimus. Secundus ELLE Spraenotatur. Hi sunt, quinque libri Mosi, quos proprie THORATH  , id est, legem appellant. Secundum Prophetarum ordinem faciunt; et incipiunt ab Jesu filio Nave, qui apud eos JOSUE BEN NUN   dicitur. Deinde subtexunt SOPHTIM  , id est, Judicum librum; et in eumdem compingunt RUTH  , quia in diebus judicum
Abbreviated transcription (Latin):
iginti & duas ẽẽ litteras apd̃
hebreos syroꝵ quoq lingua
& chaldeoꝵ testatur: que
hebreȩ magna ex parte confinis est.
Nam & ipsi uiginti duo elem̃ta ha¬
bent: eodẽ sono. s diu̾sis caracterib.
Samaritani etiã penta theucũ mo-¬
ysi totidẽ litteris scriptitant: figu¬
ris tantum & apicib discrepantes.
Certumq ẽ esdram scribã legisq do¬
ctorẽ pꝰ captã ierosolimã & instaura.¬
tionẽ templi. sub zorobahel alias

Expanded text:
iginti et duas literas esse apud Hebreos, Syrorum quoque lingua et Chaldeorum testatur, que hebree magna ex parte conam et ipsi viginti duo elementa habent eodem sono, sed diversis characteribus. Samaritani etiam Pentateuchum Mosi totidem litteris scriptitant, figuris tantum et apicibus discrepantes. Certumque est Esdram scribam, legisque doctorem, post captam Jerosolymam, et instaurationem templi sub Zorobabel, alias
Abbreviated transcription (Latin):
dñi intrauit ad discipłos ianius clau-¬
sis: qd uidelicet ad humanos ocłos ꝑ
natiuitatẽ suã clauso exiit utero iur¬
giis. Quid gͦ mirum si clausis ianuis
post resurrectionẽ suã in ȩc̃num iam
uicturꝰ intrauit: qui moriturꝰ ueniens.
ñ aꝑto utero uirginis exiuit:

Expanded text:
ni intravit ad discipulos januis clausis, quod videlicet ad humanos oculos per nativitatem suam clauso exiit utero Virginis. Quid ergo mirum si clausis januis post resurrectionem suam in aeternum jam victurus intravit, qui moriturus veniens non aperto utero Virginis ex
Abbreviated transcription (Latin):
uia stagnum siue mare p̃sens
scłm designat: dñs secus mare
stat. postqͣm uite labentis mortali¬
tatẽ deuincens: in ea qua passus ẽ
carne stabilitatẽ ꝑpetuȩ quietis ad¬
iit. Turbarum conuentꝰ ad eum. gẽ¬
tium in fide concurrentium typꝰ ẽ:
de quib ysaias ait. Et fluent in qͥt
ad eum om̃s gentes: & ibunt popłi
multi & dicent. Uenite ascendamꝰ
ad montẽ dñi. Et uidit duas naueᷤ :¬
stantes secus stagnum. Duȩ naues
secus stagnum positȩ: circũcisionẽ
& p̃putium figurant. Quas bene
rãs uidisse ꝑhibetur: quia in utro¬
q popło nouit dñs qui sunt eius:
eoꝵq cor a fluctib scłi huiꝰ. ad fut᷑e
uitȩ tranquillitatẽ quasi ad solidi¬
tatẽ litoris uidendo. hoc ẽ miscdit̃
uisitando prouehit.

Expanded text:
tagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit.
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretari uoluissẽ: maximȩ cũ il¬
le pungant. istȩ deleccent. Et tam̃
spinȩ sunt: quia cogitationũ suarũ
punctionib m̃tem lacerant: & cũ
usq ad peccatum ꝑtrahunt. quasi
inflicto uulnere cruentant. Quas
bene hoc in loco alio euangłista de¬
stante: nequa quã dñs diuitias. sed
fallaces diuitias appellat. Fallaces
enim sunt: quȩ nob̃cum diu ꝑma¬
nere ñ possunt. fallaces sunt: quȩ
m̃tis nr̃ȩ inopiam ñ expellunt. So

Expanded text:
me cum illae pungant, istae delectent? Et tamen spinae sunt, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant, et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Quas bene hoc in loco, alio evangelista attestante, nequaquam Dominus divitias, sed fallaces divitias appellat . Fallaces enim sunt quae nobiscum diu permanere non possunt, fallaces sunt quae mentis nostrae inopiam non expellunt. So
Abbreviated transcription (Latin):
Et reuera qđ sericũ. quȩ regũ pur¬
pura. quȩ pictura textricũ potest
florib comparari: Quid ita rubet
ut rosa: Quid ita candet ut lilĩ:
Niolȩ uͦ purpurã nullo suꝑari mu¬
rice: ocłoꝵ magis qͣm sermonum u¬
no. De p̃sentib gͦ concessit deb̃e ẽẽ
sollicitos: qui futura ꝓhibet cogita
futurum tempꝰ intelligit᷑. dicente
iacob. Et exaudiet me cras iusticia
mea. Et in samuhelis phantasmate
phitonissa loquit᷑ ad saulẽ: cras eri
mecum. Siifficit diei malicia sua.

Expanded text:
Et revera quod nec sericum quae regum purpura est, nec pictura textricum potest floribus comparari, quid ita rubet ut rosa? quid ita candet ut lilium? violae vero purpuram nullo superari murice oculorum magis quam sermonis i. De praesentibus ergo concessit debere esse sollicitos qui futura prohibet cogitarfuturum tempus intelligitur, dicente Jacob, Et exaudiet me cras justitia mea . Et in Samuelis phantasmate, pythonissa loquitur ad Saulem: cras eris mecum . Sufficit diei malitia sua.
Abbreviated transcription (Latin):
& uenerunt in domũ suã ramatha.
ognouit helchana annã lc.ui.¬
uxorẽ suã: & recordatus ẽ eius
dominus. Et factum ẽ post circulum
dierum concepit anna & peꝑit fili-¬
um⁊ uocauitq nom̃ eiꝰ samuhel:
eo qđ a dño postulasset eum. Ascen¬

Expanded text:
amatha. Cognovit autem Elcana Annam uxorem suam, et recordatus est ejus Dominus. Et factum est post circulum dierum, concepit Anna, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo quod a Domino postulasset eum. Ascen
Abbreviated transcription (Latin):
cam maledicentib tibi: atq in te be¬
nedicentur uniu̾sȩ cognationes t̃rȩ
Egressus ẽ itaq abram sicut p̃ceꝑat
ei dñs. & iuit cum eo loth. Septuagin¬
ta quinq annoꝵ erat abram: cũ egre¬
deret᷑ de aran. Tulitq sarai uxorem
suam. et loch filium fr̃is sui: uniu̾̃¬
samq substantiã suã quã possed̃at.
& animas quas fecerant in aran: &
egressi sunt ut irent in t̾ram chana¬
an. Cumq uenissent in eã. ꝑtransi-¬
uit abram t̾ram usq ad locum sichẽ :¬
& usq ad conuallẽ illustrẽ. Chana

Expanded text:
 in te benedicentur universae cognationes terrae. Egressus est itaque Abram, sicut praeceperat ei Dominus, et ivit cum eo Loth: septuaginta quinque annorum erat Abram, cum egrederetur de Aran. Tulitque Sarai uxorem suam, et Loth filium fratris sui, universamque substantiam quam possederant, et animas quas fecerant in Aran: et egressi sunt ut irent in terram Chanaan. Cumque venissent in eam, pertransivit Abram terram usque ad locum Sichem, usque ad convallem illustrem:
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ abram. Uocauitq pharao abram:
& dixit ei. Quidnã ẽ qđ fecisti michi:
Quare ñ indicasti mͥ qđ uxor tua es¬
set: Quã ob causã dixisti eẽ sororẽ tuã:
ut tollerẽ eam mͥ in uxorẽ: Nunc gͦ
ecce coniux tua: accipe eã & uade.
Precepitq pharao suꝑ abram uiris:
& deduxerunt eum & uxorẽ illius:

Expanded text:
em Abram vocavitque Pharao Abram et dixit ei quidnam est quod fecisti mihi quare non indicasti quod uxor tua esset quam ob causam dixisti esse sororem tuam ut tollerem eam mihi in uxorem nunc igitur ecce coniux tua accipe eam et vade praecepitque Pharao super Abram viris et deduxerunt eum et uxorem illius
Abbreviated transcription (Latin):
egiptum: iudunt ȩgiptii mu-¬
lierẽ qđ eẽt pulchra nimis. Et nun¬
ciauerunt pͥncipes pharaoni: et
laudauerunt eam apud illum: &
sublata ẽ mulier in domũ pharao¬
nis. Abram uͦ bene usi sunt ꝓpt̃ illã.
fueruntq ei boues & oues & asini

Expanded text:
egyptum, viderunt Aegyptii mulierem quod esset pulchra nimis. Et nuntiaverunt principes Pharaoni, et laudaverunt eam apud illum: et sublata est mulier in domum Pharaonis. Abram vero bene usi sunt propter illam: fueruntque ei oves
Abbreviated transcription (Latin):
enim et post dies septẽ ego pluam
suꝑ tram quadraginta dieb & qua¬
draginta noctibꝰ: & delebo omnem
substantiã quã feci de suꝑficie t̾rȩ.
fecit gͦ noe omĩa quȩ mandauerat
ei ds̃. Eratq sexcentoꝵ annorum:
quando diluuii aque mundaue¬
runt suꝑ t̾ram. Et ingressus ẽ noe
& filii euis: uxor illiꝰ & uxores filioꝵ
eius cum eo in archã: ꝓpt̃ aquas di¬
luuii. Ex animantib quoq mun¬
dis & immundis. & de uolucribꝰ uix

Expanded text:
enim et post dies septem: ego pluam super terram quadraginta diebus et quadraginta noctibus: et delebo omnem substantiam quam feci de superficie terre. fecit ergo Noe omnia quae mandaverat ei Dominus eratque sescentorum annorum quando diluvii aquae inundaverunt super terram et ingressus est Noe et filii eius uxor eius et uxores filiorum eius cum eo in arcam propter aquas diluvii de animantibus quoque mundis et inmundis et de volucribus
Abbreviated transcription (Latin):
epente sagittabunt eum: & ñ
timebunt. O cor durum: occi-¬
derẽ uelle hominẽ qui mortuos sus-¬
citabat. Repente id insidiose: qua¬
si inopinate: quasi ñ ꝓuise. Similis
enim uescienti erat int̃ ipsos dñs:
ignorantes quid nesciret &e qͥd sciret:
immo ignorandes eũ nichil nescire
& omĩa scire: & ad hoc uenisse ut il¬
li facerent qđ se potestate facere ar-¬
bitrabantur. Repente sagittabunt
eum: & ñ timebunt. firmauerunt
sibi sermonẽ malignum. Obfirma¬
uerunt: facta sunt tanta miracła:
ñ sunt moti: ꝑstiterunt in consilio
sermonis maligni. Traditꝰ ẽ iudici.
trepidat iudex: & ñ trepidant qui
iudici tradidunt. Contremiscit po¬
testas: & ñ contremiscit immanitas.
Nult ille lauare manꝰ: & illi inqui
ta egit pilatus. quanta ut refrenaren-¬

Expanded text:
epente sagittabunt eum, et non timebunt. O cor durum, occidere velle hominem qui mortuos suscitabat! Repente, id est insidiose, quasi inopinate, quasi non praevise. Similis enim nescienti erat inter ipsos Dominus ignorantes quid nesciret, et quid sciret; imo ignorantes eum nihil nescire, et omnia scire, et ad hoc venisse ut illi facerent quod se potestate facere arbitrabantur. Repente sagittabunt eum, et non timebunt. 8. Obfirmaverunt sibi sermonem malignum. Obfirmaverunt: facta sunt tanta miracula; non sunt moti, perstiterunt in consilio sermonis maligni. Traditus est ille judici: trepidat judex, et non trepidant qui judici tradiderunt; contremiscit potestas, et non contremiscit immanitas; vult ille lavare manus, et illi inquinta egit Pilatus? quanta ut refrenaren
Abbreviated transcription (Latin):
oħs baptista & p̃cursor dñi salua¬
toris. quẽ dui uenturum popłis u̾bo
p̃dicauerat: ipsum iã uenientẽ ad se
sicut ex lectione scĩ euangłii frs km̃
modo cum legeret᷑ audistis. mox di¬
gito demonstrauit dicens. Ecce agnꝰ
dĩ: ecce qui tollit peccata mundi. Ec¬
ce agnꝰ dĩ: ecce in nocens & ab om̃i pec.¬
catõ immunis: ut pote qui os quidẽ
de ossib adam. & carnẽ de carne adã.
s nullam de carne peccatrice trax̃
maculã culpȩ. Ecce qui tollit pecca¬
ta mundi. Ecce qui iustus int̃ pecca¬
tores: mitis int̃ impios: hoc ẽ quasi
agnꝰ int̾ lupos apparens: etiã pecca¬
tores & impios iustificandi habet po¬
testatẽ. Quomͦ autẽ peccata mundi
tollat: quo ordine iustificet impios :
apłs petrus ostendit: qui ait. Non
corruptibilib argento uł auro re¬
dempti estis de uana ur̃a conu̾satio¬
ne pat̾ne traditionis. s p̃cioso san¬

Expanded text:
s Baptista, et praecursor Domini Salvatoris, quem diu venturum populis verbo praedicaverat, ipsum jam venientem ad se, sicut ex lectione sancti Evangelii, fratres, modo cum legeretur, audistis, mox digito demonstravit, dicens: Ecce agnus Dei! Ecce qui tollit peccata mundi! Ecce agnus Dei! Ecce innocens et ab omni peccato immunis! utpote qui os quidem de ossis Adam et carnem de carne Adam, sed nullam de carne peccatrice traxit maculam culpae. Ecce qui tollit peccata mundi! Ecce qui iustus inter peccatores, mitis inter impios, id est quasi agnus inter lupos, apparens, etiam peccatores et impios iustificandi habet potestatem! Quomodo autem peccata mundi tollat, quo ordine iustificet impios, apostolus Petrus ostendit, qui ait: Non corruptibilibus argento vel auro redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, ved p
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: quia medicꝰ qui ñ fert infir¬
mitates. curare nescit. Et qui ñ fue¬
rit cum infirmo infirmatus: infir¬
mo ñ potest conferre sanitatẽ.
rs: xp̃c si in suis mansisset. łc.x.¬
uirtutib. commune cũ homi¬
nib nichil habet: & nisi implesset
carnis ordinẽ: carnis in illo eẽt ocio¬
sa susceptio. Sustinuit gͥ has neces-¬
sitates: ut homo uerꝰ. humanis ne¬
cessitatib ꝓbaret᷑. Ascendit in na-¬

Expanded text:
tatis, quia medicus qui non fert infirmitates, curare nescit, et qui non fuerit cum infirmo infirmatus, infirmo non potest conferre sanitatem. Christus ergo si in suis mansisset virtutibus, commune cum hominibus nihil haberet; et nisi implesset carnis ordinem, carnis in illo esset otiosa susceptio. Sustinuit ergo has necessitates, ut homo verus humanis necessitatibus probaretur. Ascendit in na
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ mitigaturꝰ ascendit. ut creden¬
des in se ad cęlestẽ patriã tͣnquilla
nauigatione ꝑducat: & municipeᷤᷤ
ciuitatis suȩ faciat. quos humani-¬
tatis suȩ fecit ẽẽ consortes. Non gͦ¬

Expanded text:
ut credentes in se ad coelestem patriam tranquilla navigatione perducat, et municipes civitatis suae faciat quos humanitatis suae fecit esse consortes. Non
Abbreviated transcription (Latin):
describit᷑. Et quid est dicere ecce qͥ mol¬
lib uestiunt᷑ in domib regum sc̃. nisi
aꝑta sententia demonstrare. quia non
cȩlesti sed t̾reno regno militant hi qui
ꝓ dõ ꝑpeti asꝑa fugiunt: s solis exteri¬
orib dediti. p̃sentis uitȩ molliciẽ & de-¬
lectationẽ querunt: Nemo ergo esti
met in fluxu atq studio p̃ciosarum
uestium culpã deesse: quia si hoc culpa
pa ñ eẽt: nequaquã petrus apł̃s ꝑ epi-¬
stolam feminas a p̃ciosarum uestium
appetitu compesceret dicens. Non in
ueste p̃ciosa. Pensate gͦ fr̃s kmĩ quȩ cul¬
pa sit hoc etiã uiros appetere: a quo cu¬
rauit pastor eccłiȩ et feminas ꝓhibere:¬

Expanded text:
describitur. Et quid est dicere: Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus Regum sunt, nisi aperta sententia demonstrare quia non coelesti, sed terreno regno militant hi qui pro Deo perpeti aspera refugiunt, sed solis exterioribus dediti praesentis vitae mollitiem et delectationemet in fluxu atque studio pretiosarum vestium peccatum deesse, quia si hoc culpa pa non esset, nequaquam Paulus apostolus per epistolam feminas a pretiosarum vestium appetitu compesceret, dicens: Non in veste pretiosa. Pensate ergo quae culpa sit hoc etiam viros appetere, a quo curavit pastor Ecclesiae et feminas prohibere
Abbreviated transcription (Latin):
hunc quasi in partẽ alterã ad uim furo¬
ris inclinat. S arundo uento agitata
ioħs ñ erat: quia hunc nec blandũ gr̃ã:
nec cuiꝰ libet detractio in ira asꝑum faci¬
ebat. Nec ꝓsꝑa hunc erigere: nec aduer¬
sa nouerant inclinare. A rundo gͦ uen¬
to agitata ioħs ñ erat: quẽ ab statu suę
reccitudinis. nulla rerũ uarietas infle-
demus animum. int̾ auras linguarum
positum. Stet inflexibilis stat᷑ m̃tis. Nul¬
la nos detractio ad iram ꝓuocet: atq ad
remissionẽ mutilis gre. nullus fauor
inclinet. Non nos ꝓsꝑa eleuent: ñ ad¬
uersa ꝑturbent: ut qui in soliditate fi¬
dei figimur: nequaquã rerum transe¬
untium mutabilitate moueam᷑. Adhuc
autẽ de eiꝰ exp̃ssione subiungit᷑. S qͥd
existis uidere in desercum: hominem

Expanded text:
eum quasi in partem alteram ad vim furoeum quasi in partem alteram ad vim furoris inclinat. Sed arundo vento agitata Joannes non erat, quia hunc nec blandum gratia, nec cujus libet detractio ira asperum faciebat. Nec prospera hunc erigere, nec adversa noverant inclinare. Arundo ergo vento agitata Joannes non erat, quem a status sui rectitudine nulla rerum varietas inflectdemus animum inter auras linguarum positum, stet inflexibilis status mentis. Nulla nos detractio ad iram provocet, atque ad remissionem inutilis gratiae nullus favor inclinet. Non nos prospera elevent, non adversa perturbent, ut qui in soliditate fidei figimur, nequaquam rerum transeuntium mutabilitate moveamur. 3. Adhuc autem de ejus expressione subjungitur: Sed quid exis
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽẽt: qͣnto ꝓ hominib & indigna
beatꝰ qui ñ fuerit scandalizatꝰ in
me. nisi aꝑta uoce abiectionẽ mortis suȩ
humilitatẽq signare: Acsi patent̃ dicat.
Mira quidẽ facio: s abiecta ꝑpeti ñ de¬
dignor. Quia gͦ moriendo te subseqͦr:
cauendum ualde ẽ hominib. ne in me
mortẽ despiciant: qui signa uenerant᷑.
S dimissis ioħis discipłis: quid de eodẽ
iohanne turbis dicat audiamꝰ. Qͥd exi¬
to agitatã: Qđ uidelicet ñ asserendo.
s negando intulit. Arundinẽ quippe
mox ut aura contigerit: in partẽ aliꝗͣ
flectit. Et quid ꝑ arundinẽ. nisi carna-¬
lis animus designat᷑: Qui mox ut fauo¬
re uł detractione tangit᷑. statim in par-¬
tẽ quãlibet inclinatur. Si enĩ ab huma¬
no ore aura fauoris flauerit: hilarescit¬
& extollit᷑: totumq se quasi ad grãm
inflectit. S si inde uent᷑ detractionis
eruꝑit. unde laudis aura ueniebat: mox

Expanded text:
dus est, quanto pro hominibus et indignadus est, quanto pro hominibus et indignaBeatus qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa venerantur. 2. Sed dimissis Joannis discipulis, quid de eodem Joanne turbis dicat audiamus: Quid exito agitatam? Quod videlicet non asserendo, sed negando intulit. Arundinem quippe mox ut aura contigerit, in partem alteram flectit. Et quid per arundinem nisi carnalis animus designatur? Qui mox ut favore vel detractione tangitur, statim in partem quamlibet inclinatur. Si enim ab humano ore aura favoris flaverit, hilarescit, extollitur, totumque se quasi ad gratiam inflectit. Sed si inde ventus detractionis eruperit, unde laudis aura veniebat, mox
Abbreviated transcription (Latin):
uenturꝰ es. an alium expectamꝰ: Ac-
si aꝑte dicat. Sicut ꝓ hominib nasci
dignat᷑ es: an etiã ꝓ hominib mori di¬
gneris insinua: ut qui natiuitatis tuȩ p̃¬
cursor extiti. mortis etiã p̃cursor fiam:
& uenturum inferno te nunciẽ. quẽ
iã uenisse mundo enunciaui. Unde
& inquisitꝰ dñs enumeratis potentiȩ
suȩ miracłis: de mortis suȩ ꝓtinꝰ humi¬
litate respondit dicens. Cȩci uident:
claudi ambulant: leꝓsi mundantur:
signis tantisq uirtutibꝰ: ñ scandaliza¬
ri quisq potuit s ammirari. S infide¬
lium mens graue in illo scandalũ ꝑtu¬
lit: cum eũ et post tot miracła morien-¬
tẽ p̃dicamus xp̃m crucifixũ: iudȩis qͥdẽ
scandalũ: gentibꝰ autẽ stulticiã. Stultũ
quippe hominib uisum ẽ: ut ꝓ ho-¬
minib auctor uitȩ moreret᷑. Et inde
contra eum homo scandalũ sumpsit:
unde ei ampliꝰ debitor fieri debuit. Nã
tanto ds̃ ab hominib digniꝰ honoran¬

Expanded text:
 es, an alium exspectamus? Ac si aperte dicat: Sicut pro hominibus nasci dignatus es, an etiam pro hominibus mori digneris insinua, ut qui nativitatis tuae praecursor exstiti, mortis etiam praecursor fiam, et venturum inferno te nuntiem, quem jam venisse mundo nuntiavi. Unde et inquisitus Dominus enumeratis potentiae suae miraculis, de mortis suae protinus humilitate respondit, dicens: Caeci vident, claudi ambulansignis, tantisque virtutibus, non scandalizari quisque potuit, sed admirari. Sed infidelium mens grave in illo scandalum pertulit, cum eum et post tot miracula morientem praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . Stultum quippe hominibus visum est ut pro hominibus auctor vitae moreretur; et inde contra eum homo scandalum sumpsit, unde etiam plus debitor fieri debuit. Nam tanto Deus ab hominibus dignius honoran
Abbreviated transcription (Latin):
hec citiꝰ questio soluit᷑: si geste rei tẽp
& ordo pensetur. Ad iordanis enĩ flu-¬
enta positus: quia ipse redẽptor mun¬
di ẽẽt asseruit. Missus uͦ in carcerem
utrũ alium expeccent. an ipse ueniat
requirit: ñ quia ipsum ẽẽ mundi re¬
demptorẽ dubitat: s querit ut sciat.
si is qui ꝑ se in mundo uenerat: ꝑ se
etiã ad inferni claustra descendat. Quẽ
enim p̃currens nascendo mundo nun-¬
ciauerat: hunc moriendo ad inferos

Expanded text:
ec citius quaestio solvitur, si gestae rei tempus et ordo pensetur. Ad Jordanis enim fluenta positus, quia ipse Redemptor mundi esset, asseruit. Missus vero in carcerem, utrum alium exspectent, an ipse veniat, requirit: non quia ipsum mundi Redemptorem dubitat, sed requirit, ut sciat si is qui per se in mundum venerat, per se etiam ad inferna claustra descendat. Quem enim praecurrens nascendo mundo nuntiaverat, hunc moriendo ad inferos
Abbreviated transcription (Latin):
uob̃ fugere a uentura ira: Inde ꝑ sa-
lomonẽ dicit᷑. Uerba sapientiũ quasi
stimuli: & sicut claui in altum defixi.
Clauis quippe atq stimulis sapientiũ
u̾ba comparant᷑: quia culpas delinqͣn¬
tium nesciunt palpare s pungere.

Expanded text:
fugere a ventura ira? Unde et per Salomonem dicitur: Verba sapientium quasi stimuli, et sicut clavi in altum defixi . Clavis quippe atque stimulis sapientum verba comparantur, quia culpas delinquentium nesciunt palpare, sed pungere.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse saluum faciet popłm suũ a pec¬
catis eoꝵ: ut uere ds̃. Dei enim ẽ uir¬
tus: a peccato saluare. uł peccata di¬
mittere. Iste gͦ filius dĩ habens popłm
suum: ipsum uenit ut dictum ẽ lib̃a¬
re a peccatis atq saluare. siue ex iu¬

Expanded text:
faciet populum suum a peccatis eorum, ut vere Deus. Dei enim est virtutis a peccato salvare, vel peccata dimittere. Iste ergo filius Dei habens populum suum, ipsum venit, ut dictum est, liberare a peccatis atque salvare, sive ex Ju
Abbreviated transcription (Latin):
ne uidelicet suo cunctos redimens :
morte sua de mortis eos lib̃ans pote¬
hominum fidelium atq credentiũ.
Hoc autẽ totum factũ ẽ. Quid totũ:
Hoc de unigeniti descensione: hoc
de ista dñi incarnatione: hoc de an¬
geli ad uirginẽ destinatione: hoc de
ipsiꝰ uirginis desponsatione uł casti¬
tate. Hoc enim totum factũ ẽ: ad to¬
tiꝰ mundi salutẽ. Hoc totũ factũ ẽ:
ut unum compleret᷑ & unũ consũ¬
maretur. Quid: Illud qđ uirgo ge¬
nuit: qđ uirgo ꝑmansit: qd mater
fint: o iatacta uirgo ꝑseuerauit.

Expanded text:
ne videlicet suo cunctos redimens, morte sua de mortis eos liberans poteomnium hominum fidelium atque credentium. Hoc autem totum factum est. Quod totum? Hoc de Unigeniti descensione, hoc de ista Domini incarnatione, hoc de angeli ad Virginem destinatione, hoc de ipsius Virginis desponsatione, vel castitate. Hoc enim totum factum est ad totius mundi salutem: hoc totum factum est, ut unum compleretur, ut unum consummaretur. Quid illud? Quod virgo genuit, quod virgo permansit, quod mater fuit, et intacta virgo perseveravit.
Abbreviated transcription (Latin):
extum lectionis euangłicȩ fr̃s
leam ad loquendum largiꝰ uacare.
S querendum pͥus ẽ. an hec apud
matħm ipsa sit lectio: quȩ apud lu¬
cam sub appellatione cȩne describit᷑.
Et quidẽ sunt ñnulla quȩ sibi disso¬
na eẽ uideant᷑: quia hic prandium.
illic cęna memorat᷑. Hic qui ad nu¬
ptias ñ dignis uestib intrauit re-¬
pulsus ẽ. illic nullus qui intrasse
dicit᷑. repulsus ẽẽ ꝑhibet᷑. Qua ex re
recte colligit᷑. qđ & hic ꝑ nuptias p̃¬
sens eccłia. & illic ꝑ cęnã ȩt̾̃num et
ultimum conuiinum designat᷑:
quia et ad hanc ñnulli exituri in¬
trant: & ad illud quisquis semel in¬
trauerit. ulteriꝰ ñ exibit. At si qͥs for¬
te contendat hanc eandẽ ẽẽ lectio¬
nẽ: ego meliꝰ puto salua fide alieno
intellectui cedere. qͣm contentionib
deseriuire: qm̃ & intelligi congrue
forsitan potest. quia de ꝓiecto eo qͥ
cum nuptiali ueste ñ uenerat: qđ
nonã apud antiquos cotidie pran¬

Expanded text:
extum lectionis evangelicae, fraleam ad loquendum largius vacare. Sed quaerendum prius est an haec apud Matthaeum ipsa sit lectio quae apud Lucam sub appellatione coenae describitur . Et quidem sunt nonnulla quae sibi dissona esse videntur, quia hic prandium, illic coena memoratur; hic qui ad nuptias non dignis vestibus intravit repulsus est, illic nullus qui intrasse dicitur repulsus esse perhibetur. Qua ex re recte colligitur quod et hic per nuptias praesens Ecclesia, et illic per coenam aeternum et ultimum convivium designatur, quia et hanc nonnulli exituri intrant, et ad illud quisquis semel intraverit ulterius non exibit. At si quis forte contendat hanc eamdem esse lectionem, ego melius puto, salva fide, alieno intellectui cedere, quam contentionibus deservire, quoniam et intelligi congrue forsitan potest quia de projecto eo qui cum nuptiali veste non venerat quod nonam apud antiquos quotidie pran
Abbreviated transcription (Latin):
& quidẽ diuina conditoris nr̃i uirtꝰ
sine assumptione humanitatis nos
recreare erat idonea: humana autẽ
eiꝰdẽ redemptoris nr̃i infirmitas. sine
assum̃te se. & inhabitante in se. et
oꝑante ꝑ se diuinitate nos recreare
nequiuit: atq ideo u̾bum caro fa¬
ctum ẽ. id÷ ds̃ homo factus ẽ. & ha¬
bitauit in nob̃: ut ꝑ cognitũ nobis
hominis habitum. nob̾cum conuer-¬
sando congruere: nos aliquando in¬
struere: nob iuuendi uiam p̃bere: ꝓ
nob̾ contra hostẽ confligere. nr̃am mor¬
tẽ moriendo ac resurgendo posse de¬
struere: ꝑ coetnam uero patri diuini¬
tatẽ nos interiꝰ iuuificando ad diuina
sustolleret: remissionẽ nob peccatoꝵ
bonoꝵ ꝑfectionẽ oꝑum. ñ solũ nos
ad uidendam głam clarificate suȩ
ꝑduceret humanitatis: s & incõmu¬
tabilẽ nob̃ eẽntiam suȩ diuinȩ maie¬
statis ostendet: in qua uiuit & regnat

Expanded text:
Et quidem divina conditoris nostri virtus, Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas, sine assumente se, et inhabitante in se, et operante per se divinitate, nos recreare nequivit. Atque ideo Verbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem nobis peccatobonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam clarificatae suae perduceret humanitatis, sed et incommutabilem nobis essentiam suae divinae majestatis ostenderet, in qua vivit et regna
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib datum ẽ. ut statim ex quo
in utero uirginis concipi & homo fi¬
eri inciꝑet: uerus eẽt & ds̃. Unde &
eadẽ głosa semꝑ uirgo Maria: ñ so¬
lum hominis xp̃i: s & dĩ genitrix re¬
cte credenda & confitenda ẽ. Idẽ ue¬
ritate plenus erat & ẽ: ipsa uidelicet
u̾bi diuinitate. quȩ hominẽ illũ sin¬
gularit̃ electum. cum quo una ꝑsona
xp̃i ẽẽt assumere dignata ẽ: ñ aliqͥd
suȩ diuinȩ substantiȩ ut heretici uo¬
lunt. ad faciendã hominis naturam¬
commiitans: s ipsa apud patrẽ ma-¬
nens totum qđ erat. totã de semine
dauid naturã ueri hominis quã non
habebat suscipiens. Unde oportet frs
km̃i. ut qui humanã redemptoris
nr̃i natiuitatẽ hodie annua deuoti¬
one recolimꝰ: & diuinã parit & hu¬
manã eiꝰ naturã. ñ annuo s continuo
semꝑ amplectam᷑ amore: diuinã ꝑ
quã creati sumꝰ cũ ñ eẽmꝰ: humanã
ꝑ quã recreati sumꝰ cũ ꝑditi eẽmus.

Expanded text:
mortalibus datum est, ut statim ex quo mortalibus datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi, et homo fieri inciperet, verus esset et Deus; unde et eadem gloriosa semper virgo Maria, non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritate plenus erat et est, ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una persona Christi esset, assumere dignatus est: non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, commutans; sed ipsa apud Patrem manens, totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non habebat, suscipiens. Unde oportet, fratres charissimi, ut qui humanam Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed continuo semper amplectamur amquam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam recreati sumus, cum perditi essemus.
Abbreviated transcription (Latin):
carne & anima constet: ds̃ ab ȩt̃no
in ȩc̃num existens uerus ut erat: ho¬
minẽ ex tempore assumens. in unita¬
tẽ suȩ ꝑsonȩ uerum. quẽ ñ habuerat.
Sequitur. & uidimꝰ głam eius: głam
quasi unigeniti a patre: plenũ grẽ &
ueritatis. Głam xp̃i quã ante incarna
incarnationẽ uidunt: aspicientes
humanitatẽ miracłis fulgentẽ: & in¬
telligentes diuinitatẽ intus latitantẽ:
illi maxime qui & eiꝰ claritatẽ ante
passionẽ transfigurati. in monte scõ
contemplari meruerunt : uoce dela¬
psa ad eum huiꝰcemodi a magnifica
gła. hic ẽ filius m̃s dilectꝰ in quo mi¬
chi complacui: & post passionẽ resur-
rectionis ascensionisq ipsiꝰ gła conspe-¬
cta. sp̃s eiꝰ sunt dono mirifice refecti.
Quib om̃ib manifeste cognouert̃:
qd huiꝰmodi gła ñ cuilibet scõꝵ: sed
illi solum homini qui ẽẽt in diumita-¬
te unigenitus a patre conueniret.
Qđ autẽ sequitur plenum grẽ & ueri¬
tatis: grã plenus erat idẽ homo xp̃c

Expanded text:
carne et anima constet: Deus ab aeterno in aeternum existens verus ut erat, hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae verum, quem non habuerat. Sequitur: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Gloriam Christi quam anincarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis resurgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem, illi maxime qui et ejus charitatem ante passionem transfigurati in monte sancto contemplari meruerunt, voce delapsa a Deo hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est filius meus dilectus, in quo mihi comrectionis ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti; quibus omnibus manifeste cognoverunt quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi solum homini qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenum gratiae et veritatis. Gratiae plenus erat idem homo Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ab agnoscenda creatoris sui maiesta¬
te reflexos. In ꝓpͥa uenit: quia in mũ.¬
do quẽ ꝑ diuinitatẽ fecit: ꝑ humani
tatẽ apparuit. In ꝓpria uenit: quia
in gente iudȩa quã sibi p̃ cȩteris nati¬
onib speciali gła copulauerat incar-¬
nari dignatus ẽ. In mundo gͦ erat: &
in mundum uenit. In mundo erat
ꝑ diuinitatẽ: in mundum uenit ꝑ

Expanded text:
ab agnoscenda creatoris sui majestaab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Judaea, quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo erat ergo, et in mundum venit. In mundo erat per divinitatem: in mundum venit
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ.
omnẽ iudelicet qui illuminat᷑. suie
naturali ingenio: seu sapientia diui¬
na. Sicut enim nemo a seipso ẽẽ po
test: ita etiã nemo a seipso sapiens ẽẽ
potest: s ipso illustrante de quo scri¬
ptum ẽ: omis sapientia a dno dõ ẽ.
Cuiꝰ utrãq naturã &e diuinã uidelicoe
qua semꝑ ubiq totus manet: & hu¬
manã ex qua in tempore natꝰ. loco
inclusus apparuit: consequent̃ euan-¬
gelista describit dicens. In mundo
& mundus eum ñ cognouit. In ꝓpͥa
uenit: & sui eum ñ receꝑunt. In mũ¬
do quippe erat: & mundus ꝑ ipsum
factus ẽ. quia ds̃ erat: quia totꝰ ubiq:
quia suȩ p̃sentia maiestatis sine labo¬
re regens. & sine onere continens qđ
fecit. Et mundus eum ñ cognouit:
quia lux in tenebris lucet: & tenebre
eã ñ comp̃hendunt. Mundum nãq
dicit hoc loco. homines mundi amo¬
re deceptos: atq in hȩrendo creaturȩ

Expanded text:
nem hominem venientem in hunc mundum. nem hominem venientem in hunc mundum. Omnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, sive sapientia divina. Sicut enim netest; ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed ab illo illustrante, de quo scriptum est, Omnis sapientia a Deo est .cujus utramque naturam, et divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In mundo et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
lux: s ut testimonium ꝑhibet. de lu¬
dum. Et scĩ quidẽ homines lux sunt
recte uocati: dicente ad eos dño: uos
estis lux mundi. Et apło paulo. fiu¬
stis aliquando tenebre: nc̃ autẽ lux
in dño.S multum distat int̾ lucẽ q̃
illuminat᷑ et lucẽ quȩ illuminat: in¬
ter eos qui participatione uerȩ lucis
accipiunt ut luceant: & ipsã lucẽ ꝑ¬
petuã quȩ ñ solum lucere in seipsa. s
sua p̃sentia quoscunq attigerit illu¬
strare sufficit. Ad cuius comparatio¬
nẽ uerȩ lucis ñ tantum minores qui¬
libet electi: uerũ etiam ipse iohs quo
maior int̃ natos mulierum ñ surrex̃
lux eẽ ñ asserit᷑: ut uidelicet xp̃c ñ eẽ
qđ putabatur monstret᷑. Iule enĩ ut
scriptum ẽ. erat lucerna ardens & lu¬
cens: ardens scilicet fide & dilectione:
lucens u̾bo & actione. Grãm uͦ lucis pe¬
ctorib in funde: soliꝰ ẽ eius de quo dici¬
tur. Erat lux uera. quȩ illuminat om¬

Expanded text:
de qude quti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi . Et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit , lux non esse asseritur, ut putabatur monstretur. Ille enim, ut scriptum est, erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat om
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sapientia. carnẽ in qua posset uid̃i¬
indiita ẽ: quȩ in hominis habitu ap¬
parens & loquens hominib: paula¬
tim fide purificata eoꝵ corda ad cog-¬
nitionẽ suȩ diuinȩ uisionis ꝓueheret.
Missus ẽ ante illum homo magni
meriti: cuiꝰ testimonio pararent᷑ om̃s
ad audiendam mox ut appareret ip¬
sam dĩ sapientiã: ad uidendum ipsũ
solẽ iusticiȩ nube iam corporis tectũ:
idest ad uidendum audiendumq
hominẽ qui ds̃ eẽt: plenũ grẽ & ue
ritatis. suit inquit homo missus a dõ:
cui nom̃ erat ioħs. Hic uenit in testimo¬
nium: ut testimonium ꝑhibet de lu-¬
mine: ut om̃s credent ꝑ illum. Non
ait ut om̃s credent in illum: maledi.¬
ctus enim homo qui confidit in hoĩe.
&e ponit carnẽ brachium suũ: s ut
om̃s inquit cred̾ent ꝑ illum: hoc ẽ
stat᷑. Ego sum lux mundi. Qui sequi¬
tur me ñ ambulat in tenebris: s ha¬
bebit lum̃ uitȩ. Sequit᷑. Non erat ille¬

Expanded text:
Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, iDei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Non ait, Ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum ; sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut statur: Ego sum lux mundi; qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae .
Abbreviated transcription (Latin):
ut saꝑe possit illuminat. Homines
nãq qui ad imaginẽ dĩ facti sunt. ꝑ¬
ciꝑe sapientiã possunt:. animalia ñ
possunt. S & animalis quicũq est
homo: ñ ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃s dei.
Unde bene cum dixisset. & uita erat.
lux hominũ: subiunxit & de his qui
ab humanȩ conditionis honore ꝓ¬
cul recedentes: comparati st̃ ium̃tis
insipientib & similes facti sui illis:
atq ideo recte ueritatis luce pͥuan¬
tur. Et lux inquit in tenebris lucet:
& tenebre eam ñ comp̃hendunt. Lux
quippe ẽ hominum xp̃c: quia omĩa
que illuminari merent᷑ corda homi¬
num: suȩ p̃sentia cognitionis illustt᷑.
Tenebrȩ autẽ stulti sunt & iniqui:
caꝑe ꝑ intelligentiã possint: ueluti si
quilibet cȩcus iubare solis ꝑfundatur :
nec tam̃ ipse solẽ cuiꝰ lumine ꝑfundit᷑
aspiciat. S ñ tam̃ tales omĩno suꝑna
pietas despexit: uerũ medelã eis salu¬
tis qua ad uidendã lucẽ ꝑuenire pos¬
sent adhibuit. Ipsa lux inuisibilis. ipsa

Expanded text:
mines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possunt. Sed animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit et de his qui, ab humanae conditionis honore procul recedentes, comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis , atque ideo rectae voluntatis luce privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux quippe est hominum Christus, quia omnia quae illuminari merentur corda hominum, suae praesentia cognitionis illusttenebrae autem stulti sunt et iniqui, capere per intelligentiam possint: veluti si quilibet caecus jubare solis obfunec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥncipio erat ds̃ apud dm̃. Itẽ fue¬
re ueritatis inimici. qui xp̃m & ante
partum uirginis fuisse iã ñ negare Ñ:
ñ tam̃ natum ex patre. s factum a
patre: & ideo minorẽ patre. quia
creaturã credent. Etiã hos damnat
euanglicus sermo: qui dicit. Omĩa
ꝑ ipsum facta sunt: & sine ipso faccũ
ẽ nichil. Si enim nichil creaturarũ
sine ipso factum ẽ: patet ꝓfecto qͥa
ipse creatura ñ ẽ. ꝑ quẽ om̃is creat᷑a
facta ẽ. Et ne quis audiens factam
ꝑ dm̃ creaturã. mutabilẽ credet eius
uoluntatẽ: quasi qui subito uellec.
facere creaturã. quã ab ęt̾̃no nunqͣm
ante fecisset: manifeste docet euan¬
gelista factam quidẽ ex tempore crea¬
turã: s in ęt̃na creatoris sapientia. qͣn¬
do & qualis crearet᷑ semꝑ fuisse dispo¬
situm. Et hoc ẽ qđ ait. Qđ factum ẽ
in ipso uita erat: id÷ qđ factum ẽ in
tempore. siue uiuum siue uita careis

Expanded text:
in principio erat Deus apud Deum. Item fuein principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Dominum creaturam, mutabilem crederet ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum. Et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum sive vita care