comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sĩgula riter terradicitur :
Quando dicimus orbemter¬
rarum. &orbem terrȩ.
Hos &iã aereos caelos quon¬
dam ꝑisse di luuio in quadã
earũ quae canonicae appel¬
lant᷑ epistolelegimus: ne¬
que enim umida illa natu¬
ra quae ita concreuerat
ut cubitis quindecim altis¬
simorũ montium trans¬
cender& uesticer: potuit
adsidera peruenire .:
Sedquia huius aeris umidi¬
oris in quo aues uolitant.
ueltota uel prope totaspa¬
tia con pleuerat. perisse
qui fu erant caelos: in illa
epistola scribitur.: quod
nescioquẽ ammodũ possit
intellegi. nisi in aquarum
naturã pinguioris huius
aeris qualitate con uersa
alioquin: non perierunt
Tunc isti caeli. sed sublimi¬
us erecti sunt. cum locũ eoꝵ
aqua occupar& itaquefa¬
cius eos secundum illius
epistole auetoritatẽ peris¬
sec redimus & alios: sicutibi
scribitus repositos. exten¬
tis uidelic& ex alationibus
quam sic erectos ut ei superi¬
oris caeli natura locosuo ce¬
der&: O postebat itaque :

Expanded text:
singulariter terra dicitur, singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque,
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicamini. & impl&eaquas
inmaris: Et uo latilia multi¬
plicentur suꝑ terrã: & facta ẽ.
ues pera : & factũ ẽ. manedies
quintus: Nunc in inferiore
paste mundi ea quae spũui¬
te mouenturfiunt: Et pri¬
mum aquarũ quod aerisqua¬
litati proximum elementũ
ẽ: quia huic caelo inquosun
luminaria ita uicinus est
aer ut & ipse caeli nomen ac¬
ceperit: sed nescio utrum
&iã firmamentũ possit uo¬
cari: dicuntur autẽ caeli
pluraliter ĩnuna eademq
re quȩdicitur unũ caelum:
nam cum in hoclibro singu¬
larinumero dicatur caelũ.
quod diuit interaquas quȩ
supra & eas que in frasunt :
in illo tamen salmo & aquȩ
inquid quae su ꝑcaelos sunt
laudent nomendñi : Qcae¬
los caelorum sibe intellegam
sidereos aeriorũ tãquã supe¬
riores inferiorũ: Et hos
in eodem psalmo accipimus
ubidictũ. ẽ. Laudate eum
caeli caelorũ satis appar&
hunc aerem. Non solũ caelũ :
sed &iã caelos dici sicut di¬
cuntur & terrae : Nec ali ud
significatur quam illa que

Expanded text:
aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est: laudate eum, caeli oaelorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
diessectus: Et iamatque
&iam denatura hominis post
erit uberior considerandi&
diligentius disserendilocus:
Nunc tamen u topera sesdi¬
erum nr̃a in qui sitio ꝑtrac¬
tatio que coucludat: hoc pri¬
mum breui terdicimus non
in differenter accipiendũ
quod in aliis operibus dicitur
disitds̃ fiat : hic autẽ dixitds̃
faciamus hominem adima¬
ginẽ & similitudinem nr̃am:
ad insinuandam scilic& ut
itadicam pluralitatẽ per¬
sonarum. propterpatrem
mendeitatis unitatẽ intel¬
legendam statim ammo¬
n& dicens. Et fecit dr̃ homi¬
nem adimaginem dĩ : non
quasi pater adimaginem
sili solius imaginem factus est
homo: Sedita dictũ fecitds̃ ad
imaginem dĩ tam quamdicer&
fecit ds̃ adimaginem suam
Cum autem nuncdicitur adi¬
maginemdi cum superius dictũ
sit adimaginẽ nrã mi significa¬
tur quod non idagat illa plura¬
litas personarũ ut plures deos
uel dicamus uel credamus uel in¬
tellegamus sed patrẽ & filiũ¬

Expanded text:
dies sextus. etiam atque iam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam scilicet, ut ita dicam, pluralitatem personarum propter patrem men deitatis unitatem intellegendam statim admonet dicens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intellegamus, sed patrem et filiu
Abbreviated transcription (Latin):
autem coeperitis ta homini
parere adaerũ nosum nego¬
tium: Cumpost peccatum
coepit in terra laborare: non
quod aliis locis haecanteanas¬
cerentur Et postinagris
quos homo ad capiendas fru¬
ges coler& sed & prius & por¬
tea inisdemlocis. prius tamen
non homini. Post autẽ homi¬
ni ut hoc signific&ur quod
additũ ẽ tibi quia non. ẽ
dictũ spinas & tribulos pa¬
ri& sed pari& tibi idẽ ut
tibi iam ista nascuncipiant
adlaborẽ quȩ &pastũ tantũ¬
modo aliis animalibus ante a
nascebantur: Et dixitds̃¬
ums faciamus hominem adima¬
ginem & simili tudinẽ nr̃am:
& domin&ur pisciũ maris
& uolatiliũ caeli & omniũ

Expanded text:
autem coeperit ista homini autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulos pariet, sed: pariet tibi, id est, ut tibi iam ista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et dominetur piscium maris et uolatil
Abbreviated transcription (Latin):
radicitus alit. & ipsi quȩ dã
intueantur & ab exꝑtis
c& era inquirant Et de
spinis quidem ac tribulis
absolutior potest esseres pon¬
sio quia postpeccatũ dictũ ẽ
hominid& erraspinas & tri
aedicendum .ẽ. Tunc coe¬
pisse ista oriri exterra. fosta¬
sisenim quoniã in ipsis quoq̃
generibus seminum multaerep¬
periuntur utilitates pote¬
ranthabere locum suum sine
ulla poena hominis. Sed
ut in agris in quibusiampoe¬
naliter labo rabat &iam
ista nascerent᷑: hoc adcu¬
mulum poenȩ ualere credi
po test. cumpossent alibi
nasci uel ad auium pecorũ¬
que pastus ł adipsorum ho¬
minũ aliquos usus : Quã quã
&illesensus non abhorre ab
his uerbis quo ita intellegi¬
tur dictũ spinas & tribulos
pari & tibi: Uthec &iam
ante a terra pariens non
tamen homini parer&
ad laborẽ : sed cuius cemodi
animalibus conuenientẽ
cibum. Sunt enim qua e
his generibus & mollioribus
& aridioribus commode sua¬
biter que uescantur : Tunc

Expanded text:
radicitus alit, et ipsi quaedam radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et trie dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque uescantur — tunc
Abbreviated transcription (Latin):
exanimis innaturae profun¬
da secr&a ꝑquos transitus eat
Vnde mirabili omnipotentia
creatoris reformanda rur¬
sus eruatus : quam quã & hinc
fiatqua edã prudentibus am¬
monitio. ut scita cõmendent
fidelicreatori omnia. maxi¬
ma & minima occulto. Nu¬
tuam ministranti cui nostri
&iã cappilli numeratis unt.
Nepropter in anes curas exa¬
nimatorũ corporum suoꝵ
ulla generã ortiũ ꝑ horres¬
cant sed piȩ fostitudinis
neruos ad omnia p̃parare
non dubiue
sol& ab oriri & dequi busda
lignis infructuosis uelcur
uel quando creata sint cum
ds̃ dixerit producat terra
herbã pabuli seminantem sem̃
Mignum ꝑfructiferum faci¬
ens fructum sed qui itamo¬
uentur non intellegunt sal¬
tim deusitatis formulis huma¬
ni iuris quẽ ammodũ appel¬
lar&ur usus fructus : Vtili¬
tas enim quedã fruentium
infructus nomine considerat᷑:
quante aũ sint utilitates
si uemanifestae siueocculte
omnium quȩ terra signens

Expanded text:
exanimis in naturae profunexanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reformanda rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitensolet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens
Abbreviated transcription (Latin):
tis usque ad minimos uer¬
miculos prosalute corpo¬
rali & temporali quampro
suigeneris inferiora ordi¬
natione sostita sunt. si uere¬
sistendo siueca uendo a gere
quid quid ualent quod non
appar& Nisicum quȩdam
refectionem corporis sui
& ecaliorum corporibus
quaerunt: alia se uel repug¬
nandi uiribus. uel fuge prȩ¬
sidio uella tebra rum mu¬
nimi n&uerentur: Nam
& ipsecorporis dolor inquo¬
lib& animante magna & mi¬
rabilis animae uis ẽ: quȩ illa
conpagemꝰ effabili per¬
mixtione ui taliter con¬
contin& & inquandam
sui maduli redigit unitatẽ
cum eã non in deferenter.
sed ut itadi cam indignan¬
tes patitur. corrũpiatq dissolui¬
.. Illud & iamfostas se aliquem moueat
Si animalia noxia inuos homino
uit poenaliter ledunt autsa¬
lubriter exercunt aut utiliter
probant autignoranter doceu,
Cur in escas suas dilacerant &iã
corpora hominu mostu orum:
quasi uero quicquã intersit ad
nr̃a utilitatẽ ista caro iam

Expanded text:
tis usque ad minimos uertis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordinatione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam
Abbreviated transcription (Latin):
da patientiae ad profectũ
c&erorum &ipsesibi homo in
tetationibus cestius in no¬
tescit & iustes alus illa per¬
p&ua qu&ur piter a missa
est peruoluntatẽ fostites
recipitur perdolorẽ: Dic&
aliquis: curergo inuicem
bestiae nocent. quibus nec
peccata ulla sunt utuin¬
dicta ista dicatur: Nec
ullum recipiunt talexer¬
citatione uistutẽ Ideonimirũ
bus alia eues cerentur
habent enimomnia quã diu¬
u sunt mensuras numercis
ordines suos: quaecuncta
merito considerata lau¬
dantur nec sine occulta
prosuo genere moderatio¬
ne pulchritudinis tempo¬
ralis &iam efalio in aliud
transcundo mutantur.
quod & si stultos lat& sub¬
luc& proficientibus.
Clarum queper fectis .ẽ. &
ceste omnibus talibus infe¬
rioris creature motibus
praebentur homini salu¬
bres amonitiones: utuide¬
at quantũ sibisatagendũ
sit prosalute spiritali &
sempiter na. qua omnib
inrationabilibus animan¬
tibus antecellit cumilla
uideat a maximis elephan¬

Expanded text:
da patientiae ad profectum da patientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem. Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirumbus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephan
Abbreviated transcription (Latin):
nocere coeperunt: nequaehoc
mirum ẽ : quando quidem&iã
temporibus huius uitae labo
tus utperfectũ seaudeat di¬
cerefideliter ad testante a pos¬
tolo & dicente: non quia iam
acceperim aut iã ꝑfectus
sim cumque adhuc efercen¬
de atque in firmita tẽperfi¬
ciende uistuti necessariae
sint tentationes. & moles¬
tiae corporalis. Codemrur¬
sus apostolo manifestante
qui ait inmagni tudine reue¬
lationum ne ex toller&ur.
Datum sibi esse stimulum car¬
nis angelum satanae uteũ
cola fitar& rogatũ que a sedñm
tertio ut disceder& abeores¬
pondisse sibi sufficit tibi gra¬
tia mea nam uistus in infir¬
mitate ꝑficitur.: Ta men &
sc̃sda ni hel interleo nessal¬
uis atque in trepidus uixit
r&ur : & in ipsius a postoli
manu mostifera uipera in¬
he sit neclaesit : PotueruN
ergo ista &iã creata nihil
nocere: si causa non extitiss
uel terrendorum puniendoꝵ¬
que uiciorum. uel probandae
perficiendȩ que uistutis. quia
esempla sunt de monstran¬

Expanded text:
nocere coeperunt. neque hoc nocere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae labortus, ut perfectum se audeat dicere fideliter adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit,tur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demonstran
Abbreviated transcription (Latin):
ditionẽ non solũ anima¬
lium sed &iã luminariũ
& quia terrae continuan¬
tur ꝑradicum conecionẽ :
Vn de illo die quo apparu¬
it arida esostas : ut poti¬
us ad suplementum habi¬
tationis quam ad numerũ
habitatorum ꝑtinerein¬
tellegerentur.: C&era uero
qua ede animaliumgignun¬
tur corporibus. & maxime
mostuorũ absur dissimũ ẽ
dicere tunccreata cumani¬
malia ipsa creata sunt. nisi
quia inerat iã omnibus ani¬
matis corporibus. uis quȩ¬
dã naturalis & quasi prae¬
seminata. & quodammodo
diliciat a primordia futuro¬
rum animalium . quedecor¬
ruptionibus taliũ corporũ
prosuo quaeque genere ac
differentus erant efostura
ꝑamministrationẽ in effa¬
bilem omniamo uente in cõ¬
mu tabili creatore: Dege¬
neribus quoque animali ũ
uene nosis & ꝑnitiosisquȩri
sol&: Utrum post peccatũ
hominis aduindictã creata
sint. anpotius cumiã crea¬
ta essent in noria non ni¬
si postea peccatoribus

Expanded text:
ditionem non solum animaditionem non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum conexionem, unde illo die, quo adparuit arida, exorta sunt, ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
non pos sumus rec tedice
ratio bene considerantis.
et laus uberior omnipoten¬
tis astificis qui a omnia in
sapientia fecit: Quiã fi¬
neusque ad finẽ pestendens.
& sua uiter cunta dispo¬
nens: nec ea ipsarerum
nouissimaquȩpro sui gene¬
ris ordine dissoluuntus
& quarum dissolutionem
ex pona nr̃ aemostali tatis
horremus relinquit infor¬
mia. sed creat minima cor¬
pore acuta sensuaniman¬
tiaut maiore attentio¬
nestu peamus agilitatem
muscȩ uolantis. quammag¬
nitudinẽ iumenti gradi¬
antis amplius quemi remus
opera formicularũ quã
onera camelorumꝰ s utrũ
rum ordine creata narran¬
tur: haec quoque minima
instituta credamus anpor¬
tea consequentibus cor¬
ruptibilium corporum so¬
lutionibus hoc quaeritur.
&po test quide dici ea minu¬
tirsima quae uel exaquis
uel terris oriuntur tunc
creata inquibus &iã illa
non absur de intellegunt᷑
quaenas cuntur. ef his quȩ
terra germinanteo sta sunt
& quia prȩcerserant con¬

Expanded text:
non possumus recte dicernon possumus recte dicerratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formicularum quam onera camelorum. Sed utrumrum ordine creata narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis uel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelleguntur, quae nascuntur ex his, quae terra germinante orta sunt, et quia praecesserant con
Abbreviated transcription (Latin):
ergo dicer&ur in eꝰquodpͥ¬
mum talecreatũ ẽ inher¬
bascilic& atqueligno anfor¬
te quae nullũ haberent
propagaude prolis affec¬
tum acsine ullo sensugene¬
rarent: in digna iudicauit
illis benedictionis uerbis.
Crescite & multi plicamini
Ubi autem talis in ess&
affectus ibi primum hoc dix̃
ut interrenis animalibus
&iam nondictum intelle¬
ger&ur. nec essariũ autẽ
fuit hoc in hominere p&cre
Nequis quã dicer& in officio
gignandi filios ullũ ẽe pecca¬
tum. sicut ẽ in libidine siue
fornicandi siue ipso coniu¬
gio inmoderatius ab utendi
Von nulla &iã dequibus dã
minitissimis animalibus
questio ẽ: Utrum in primis
rerũ condicionibus creata
sint. anex consequentibus
rerumostaliũ corruptionib
Nampleraque eorum: autde
uiuorum corporũ uitus uel
purgamentis uel exalatio¬
nibus. aut cadauerũ tabe
zignuntus: quȩdã &iã decor¬
ruptione lignorũ & herbarũ :
quedain decorruptionibus
fructuũ quorum omnium

Expanded text:
ergo diceretur in eo, quod priergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
benediatio crescite & mul¬
tiplicamini & impl& ct̃¬
ram: quodutique fieri
poss& generando: An
nil hinc temere dicendum
donec adeũ scriptura e
locum perueni amus ubi
diligentius ista requiren¬
da atqu& rac tanda sunt:
Po test enim nunc fostasse
sufficere propterea de ho¬
mine non dicͣm eẽ secun¬
dũ genus. quia unus fiebat
de quo&iã femina factaẽ
Non enim multa genera
hominũ sicut herbarũ
lignorum pisciũ uola¬
tiliũ serpentium peco¬
rum. ꝓbestiarum. utsic
dictum accipia musse¬
cundumgenus acsidicer&
genera tim. utinter se si¬
mili a atqueadunam
originem seminis ꝑtinentia
distinguerent ac&eris
Item queritur quid tantũ
aquarũ animalia decreato¬
remeruerint ut solabenedi¬
cerentur sicut homines:
Nam & ipsabenedixit dĩ di¬
cens crescite & multiplica¬
mini & impl&e aquas maris
& uolatilia multiplicentur
superterrã. An in uno crea¬
ture genere dicendum fuit.
utinc&eris consequenter
intelle ger&ur quȩ genera¬
tionibus crescunt: Prius

Expanded text:
benedictio, Crescite et multiplicamini, et implete terram; quod utique fieri posset generando? An il hinc temere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere creaturae dicendum fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius
Abbreviated transcription (Latin):
is repentium suꝑterrã: Et dix̃¬
IS ds eccededi uobis omne pabu¬
sslum seminale seminans sem̃
quod .ẽ supomnem terram:
&om ne lignum quod hab&
inse fructum seminis semi¬
nalis uobis erat adescam
&omnibus bestus terrȩ &
somnibus uolatilibus caeli
& omni reptili repentis uper
de in escam& factũ ẽ sic
Etuiditdit ds̃ omnia quae fecit

Expanded text:
am. et dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum, quod habet in se fructum seminis ■ seminalis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super de in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit
Abbreviated transcription (Latin):
propterpropagationẽ prolis.
quaperman sura cre abaNur.⁊
Sed cur delignis & herbis non
solum dicitur secundum genus:
Uerum &iã secundum similitu¬
dinem. Cum & animalia si¬
ueaquarum. siu& errarum
secumdum similitudinem
suã generent. anquia genus
sequitur similitudo noluit
eam ubique rep&eremnã & se¬
men: non ubi quere p&i uit.
cum tamen herbis & lignis in¬
sint : quã animalibus: & sinon
omnibus: obseruatũ est enim
sit in eis sed inelementis exqͥ¬
bus oriuntur: Hoc ẽ ergo se¬
cundum genus: ubi& seminũ
uis & similitudo intellegitur
succedentiũ decedentib.
quia nihil eorum i tacreatũ ẽ
ut semel exister& uel per¬
mansurum. uel non nullo
succedente decessurum.
Cur ergo & dehomine
non itadictum ẽ. faciamus
hominem ut morer&ursi
prȩceptum seruare uo luiss&:
Et ideo nonerat neces sa¬
rius decessore successor
Sed post peccatum conpa¬
ratus ẽ pecoribus insensa¬
tis & similis factusesteis :
ut iamfilii sȩculihuius gene¬

Expanded text:
propter propagationem prolis, propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius gene
Abbreviated transcription (Latin):
Secundum genus tam quã fue¬
rint & antea cum primo crea¬
ta narrarentur angenus eorũ
insuperibus rationibus intel¬
legendum ẽ: utiquespiritalib.
secundum quas creantur in¬
feriuss sed siita ẽ& hocdeluce
hoc decaelo hocdeaquis & terris
hoc deceliluminaribus dicer& :
Quid enim eorum. ẽ. cuius non
a&erna & in commutabilis
ratio in ipsadĩ sapientia ui¬
geattãt tingit afineus que
adfinem fostiter & disponit
omnia suauiter incipit autẽ
hoc dici deherbis & ligNis
usque ad haec terrena animan¬
tia ⁊ nam & in eis quae efa¬
quis creatasunt. quã uis in
prima cõmemorationedictũ
non sit: in illa tamen iteratione
sdictum est. Et fecitdsc&osmi
ss nos & omnem animã animã¬
slium reptilium quae eduxer̃¬
is aquae secundumgenus eorũ:
ss & omne uolatile pennatum¬
es secundum genus: An quia hȩc
ita exosta sunt ut exeis alia
nascerentus. &originis for¬
mam successioneseruarent
Ideo dicuntur secundũ genus:

Expanded text:
secundum genus, tamquam fuesecundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus
Abbreviated transcription (Latin):
tas secon plecus est :
Vndeibi non simplicit̃
ait reptilia: sed addit om¬
nia reptilia terrae: ideo
terrae: quia sunt & aquarũ.:
& ideo omni& utillic in¬
tellegantur qua equattuor
&iam pedibus nituntur
sitem ait
secundum genũs quid quid o¬
reaut &iam ungibus saeuit
exceptis serpentibus: pecora
uerode quibus testioait secun¬
dum genus quȩ neu traui lace¬
rant sed a ut cornibus. aut
nehoc quidẽ: praediȩi enim
& qua rupedum nomenquã
late pateat ipso. pedumnu¬
mero facile agnoscr& nomi¬
nepeccorum uelbestiarum
omnem in rationale animal
aliquando conpraendised
&iam ferarum uocabulum
sol& inlatina lingua tantun¬
dem ualere: Non ideo tam̃
neglegenda fuit conside¬
ratio: quomodo possint
haec nomina quaenon frus¬
tra in hoc scripturarum
lo coposita sunt. & iamspeci¬
ali distic medis cerni quod
in usulo quendi cotidia no
facileanim aduesti potest.
Confrustra &iã lectorẽ mou&
utrum nepassim & quasi fostu¬
itu animali quarationedicatur

Expanded text:
tasse conplexus est: tasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae; ideo terrae, quia sunt et aquarum, et ideo omnia, ut illic intellegantur, quae quattuor etiam pedibus nituntur, s item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur:
Abbreviated transcription (Latin):
ues & equi & siquatalia siue
adlanitium uel aduescendũ.
ut oues & sues: quidergo sun
quadrupedia: quam quam
enim haec omnia pr&erquȩ¬
dam serpentia quat tuor pe¬
dibus gradiant᷑ : nisi tamen
hoc nomine propriequȩdã
uell& intellegi nonutique
hic &iam quad rupedia nomi¬
nar&. Quam uis dehis in re¬
p&itione tacuerit. Ancer¬
quia nequeillis bestiis ubileo¬
nes sunt coniungi possunt
similes enim sunt illis peco¬
ribus: nequ& amen subcu¬
ra humanas̃. propriae qua¬
dru pedia nuncupata suN.
quasi reliqua essent haecani¬
malia, quibus ista appellatio:
generalis quidem cum mul¬
tis propter numerumpedũ
genus : tria quȩdã genera
nos inuitat attendere
Primors ecundum genus:
quadrupedia & reptilia
ubi arbitror significatum
que quad rupedia dixerit.
scilic& quȩ in genere sunt
reptilium. sicut sunt lacer¬
tis tiliones & siquid huius¬
modiẽ: Id eoque in repe¬
tione quad rupedum no¬
men noni tera uit : Quia
reptilium uocabulo for¬

Expanded text:
ues et equi et si qua talia, siue ues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamuis de his in repetitione tacuerit. an cerquia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt illis pecoribus neque tamen sub cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedumgenus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus quadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo for
Abbreviated transcription (Latin):
genus: & uid it ds̃ quia bo¬
na sunt⁊ Iam nunc con¬
sequens erat: ut alterã
pastem quae propri&er¬
radicitur infimihuius loci
quem totũ cum omnib
absssis & nebuloso aere
uniuersaliter uocabu¬
lo terre alibi scriptu¬
ra conplectitur¬
ornar& animalibus suis
& manifesta quidem sunt
anim alium genera quȩ in
uerbo dĩ terra produxit.:
Sed quia sepe nominepecorũ
uel nomine bestiarũ anima¬
lia omnia rationis expest a
solent intellegi: Merito q̃¬
ritur quas nunc propriebes¬
tias & que pecoradicat & re¬
pentia quidem. siue reptilia
terrenamon ẽ. dubitandũ:
quodomnes repentes intel¬
legiuoluit quamquã & bes¬
tiae dicipossint Pe coꝵ
autem nomen: non usita¬
te serpentibus conuenit:
Rur sum leonibus & pas¬
dis & tigridibus. & lupis
& uulpibus. canibus &iã
& si miis atque id genus
c&eris usitate: conuenit
uocabulũ bestiarũ pecorum
autem nomen his animalib
accommodatius aptarisol&
quaerunt in usu hominum si
adiuuandis laboribus ut bo¬

Expanded text:
genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens erat, ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectituranimalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem nomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut bo
Abbreviated transcription (Latin):
uobis omne pabulũ semina¬
leseminans semen quod ẽ. suꝑ¬
omnẽ terrã. Et omne lignũ¬
fructũ seminis seminalis quod¬
erit uobis ad escam. Ipseser¬
mo eius ante omnẽ aeris sonũ
ante omnẽ carnis & nubis uocẽ.
perquam facta sunt omnia.
non quasihumanis auribus ins¬
trepebat sed rebus factis. rerũ
faciendarũ causas inserebat
Et omni potentia futura fa¬
cebat. homineque suo tepore
formandũ intemporum tã¬
quam semine ueltã quã radice
Vnde inciperent secula abillo
condita qui est ante saecula
Crcatura quippe aliẽcreaturas
aliasque dam tempore qua e¬
daicausis praecedunt. Ille
autẽ omniaquȩ fec it non so¬
lum excellentiaqua &iã cau¬
sarum effector .ẽ. uerum &iã
a&ernitate praecedit. Sed
de hoc opostunioribus. Deinde
scripturum locis fostas sis ple¬
nius disserendum ẽ: nunc de
homine quod coeptũ ẽ. ter¬
min&ur ea moderatione serua¬
ta ut in profundo scripture
sensumagis praestemus dili¬
gentiã requirendi quam fir¬

Expanded text:
uobis omne faenum sementiuum seminans semen quod est super terram, et omne lignfructum seminis sementiuerit, uobis ad escam, ipse sermo eius ante omnem aeris sonum, ante omnem carnis et nubis uocem per quam facta sunt omnia, non quasi humanis auribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam radice unde inciperent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfir
Abbreviated transcription (Latin):
accipere uoluerit: reced& aꝓ
prie tate rerũ gestarũ. quȩ pri¬
mitus in huius modinarratio¬
nibus omniobseruatione fun
audiebant nec intellegebant.
quia nec erant qui uerba p¬
ciperent: possem respondere
sic eos alloquutũ dm̃q mã modũ
xp̃snos nondumnatos &iam
longe postfuturos nec tantũ
nos sed &iã eos omnes qui futu

Expanded text:
accipere uoluerit. recedet a accipere uoluerit. recedet a proprietate rerum gestarum. quae primitus in huiusmodi narra- . tionibus omni obseruatione fundaudiebant nec intellegebant, quia nec erant, qui uerba perciperent? possem respondere sic eos adlocutum deum, quemadmodum Christus nos nondum natos et tam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes, qui futu
Abbreviated transcription (Latin):
auit omnia simul & tunc quan¬
dolã nonsimul sed suis quaeq:
temporib: creans. finxit eum
delimoterre & eceius ossemu¬
lierum namnec istomodo eos
illo sexto diefacitis nec tamen
eos illo sexto die non factos in¬
tellegero. scriptura ꝑmittat.
Foste ergo animae eorum
sexto illodie factaeerant.
Vbi & ipsa imagodĩ recte intel¬
legitur inspũ mentis eorum.
Vt postea corpora formarent᷑
Sedneq hoc credere eadem
scriptura permittto primo
propter illã operum consuma¬
tion ẽ quae non uideo quodo
possit intellegi. sidefuit aliquid
tunc non causaliter conditũ
quod postea uisibiliter conde¬
r&ur. Oeinde quia sexus
ipsi masculi & feminȩ nisim
corporibus. et̃. non potest
quod siquis qua secundum
intellectũ & actionẽ. tã quã
utrumq secũ inuna anima
accipiendũ putauerit. quio
facie dehis que ad esca ds ipso
die deditdelignoꝵ fructibus
quȩ nisi homini habenti corpus
non utiq congrua .e. Namsi
& hancescam figurate quis quã

Expanded text:
auit omnia simul, et tunc, quanauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in sput postea corpora formarentur? Sed neque hoc credere eadem Scriptura permittit. Primo propter illam operum consummationem; quae non video quomodo possit intelligi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea visibiliter conderetur. Deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
a & non tune nec alu postea.
sedidem ipsi aliter tunc alit̃
postea quȩr& ex me quo modo
tespondebo postea uisibiliter
si cut species huma ne constitu¬
tiones nota nobis ẽ. Non tam̃
parentibus generantib: sedil¬
ledelimo illa de costa eius:
quaer& tunc quo modo respon¬
debo inuisibiliter: potentialit̃
causaliter. quomodofiunt futu¬
ra non facta. Hic foste non in¬
telleg& subtrahuntur enim
eicuncta que nouit usque
adipsa seminum corpulentiã
neque enim ueltale aliquid
homoiã erat cum in prima
illa sexdierũ conditione fact
erat: Datur quedem desemi¬
nibus adhancrẽ non nullasi¬
militudo: propter illa quȩ in
eis futura consesta sunt.
Uerum tamen ante omnia
uisibilia semina sunt ille
cause: sed non intellegit quid
ergo faciam nisi quantum pos¬
sum salubriter moneã. ut s¬
cripture dĩ credat. Et tunc
factũ hominẽ quandods̃cum
factus .e. dies fecit cadũ &
terrã. De quo a libi scriptura
dicit quiuiuit in a&ernum cre¬

Expanded text:
a et non tunc; nec alii postea, a et non tunc; nec alii postea, sed idem ipsi aliter tunc, aliter postea. quaeret ex me: quomodo respondebo: uisibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est, non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa eius. quaeret: tunc quomodo? respondebo: inuisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enim ei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, cre
Abbreviated transcription (Latin):
directam. Cum dixit ds̃ ecce
dedi uobis omne pabulũ semi¬
naledis cerner&. Creder& in¬
telleger& nouerit ergo qui hoc
putat non hoc mesen sisse ne¬
quedixisse: sed rursus sidixe¬
ro nonita fuisse hominem
in llla primarerũ conditione
qua creauit ds̃ omnia simul
sicutrẽ Non tantũ perfec¬
tȩ a&iatis homo. sed ne in fans
quidem nec tantum infans:
sed nepuer perium quidem in
utero matris nec tantũ hoc
sed nec semen quidem uisibile
hominir. putauit omnino non
fuisse. Pedeat ergo adscrip¬
turã inueni& sextodie hominẽ
factum adimaginẽ dĩ. factus
autem masculũ & feminam.
Item quaerat quando facta sit
femina: inueni& estraillos
sexdies Tunc enim facta ẽ
quando ds̃ d& erra finxit ad¬
huc bestias agri&uolatilia
caeli. Nonquando uolatilia
produxerunt aquae & ani¬
mã uiuã. in qua & bestiasuNT
produxit terra. Tunc autẽ
factur ẽ homo & masculus
& femina ergo& tuno &
postea: Neque enimtunc
& non postea: aut uero poste¬

Expanded text:
directam, cum dixit deus: ecce directam, cum dixit deus: ecce dedi uobis omne pabulum seminale, discerneret, crederet, intellegeret. nouerit ergo, qui hoc putat, non hoc me sensisse neque dixisse. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creauit deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utero matris, nec tantum hoc, sed ne semen quidem uisibile hominis, putabit omnino non fuisse. redeat ergo ad scripturam, inueniet sexto die hominem factum ad imaginem dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inueniet extra illos sex dies; tunc enim facta est, quando deus de terra finxit adhuc bestias agri et uolatilia caeli, non quando uolatilia produxerunt aquae et animam uiuam, in qua et bestiae sunt, produxit terra. tunc autem factus est homo et masculus et femina : ergo et tunc et postea. neque enim tunc et non postea aut uero poste
Abbreviated transcription (Latin):
dinem fierent : nunc autem
scrundum operationẽ prȩben¬
dam temporib: quausq nunc
operatur: Et opostebat iã
suotẽ pore ficriadã delimo
terre: eius que mulierẽ ex ui¬
ri laterẽ inquadistributione
operumdĩ pastim ad illos dies
inuisibiles pestinentium inqui¬
bus creauit omnia simul. par¬
bus operat᷑ cotidie quidquid
exillis tãquã inuolucris pni¬
mordialib intempore e uol¬
uitur: si nonim postune at¬
que absurda scripturae uer¬
ba sequuti sumus quae nosad
haec distinguenda duxeruNt.
cauendũ ẽ ne propteripsa¬
rum rerum aliquanto difficilẽ
perceptionẽ quamtardiorer
asse qui non sufficiunt. pute¬
mur aliud sentire acdicere
quod scimus nos nec sentire nec
dicere quã quã enim precedex¬
tibus sermonibus quantum
potuerim lectorẽ prestruxe¬
rim: Plures tamen arbitror
caligare in his locis & pure
ita fuisse prius hominẽ in
illodĩ opere quosi mulom¬
nia creatas ut ali qua uitã
ducer& ut di lo quutionẽ ad se

Expanded text:
dinem fierent, nunc autem dinem fierent, nunc autem secundum operationem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distributione operum dei partim ad illos dies inuisibiles pertinentium, in quibus creauit omnia simul, parbus operatur cotidie \'quidquid ex illis tamquam inuolucris primordialibus in tempore euoluitur. si non inportune neque absurde scripturae uerba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt, cauendum est, ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptionem, quam tardiores adsequi non sufficiunt, putemur aliquid sentire ac dicere, quod scimus nos nec sentire nec dicere. quamquam enim praecedentibus sermonibus. quantum potuerim, lectorem praestruxerim, plures tamen arbitror caligare in his locis et putare ita fuisse prius hominem in illo dei opere quo simul omnia creata sunt, ut aliquam uitam duceret, ut dei locutionem ad se
Abbreviated transcription (Latin):
aitin omnia simul. a quibus
in die septimo requituit: alit̃
autẽ nunc sicut cauidemus
quȩ ꝑ temporalia spatia creat
sicut usquenunc operatur.
ac ꝑhociã ꝑistos notissimos
lucis corporalis dies quicir¬
cuiti solis fiunt : eua facta ẽ.
delatere uiri sui. Tunc enĩ
ds̃ adhuc finxit d&errabes¬
tias & uolatilia in quibus cũ
adiutoriũ simile ipsi adam
non e& inuentũ. illa formata
estIntalibus ergo diebus &iã
ipsum delimo finsit dr̃ neq
enim dicendũ ẽ. masculũ
quidẽ secto diefactũ. Femi¬
nãuero posteriorib diebus:
cum ipso sextodie a pestissi¬
me dictũ sit. masculum & fe¬
minam fecit eos & benedix̃
eos &c& era quȩ deam bobus
&adambos dicuntur: Aliter
ergo tunc ambo & nunc alit̃
ambo. Tunc scilic& sȩcundũ
potentiã peruerbum dĩ tamꝗ.
seminaliter mundo inditam
cum creauit omnia simulaqui¬
bus indie septimo requieuit ex
quibus omnia suis quae que tẽ¬
poribus iamperseculorum or¬

Expanded text:
auit omnia simul, a quibus auit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, aliter autem nunc, sicut ea uidemus, quae per temporalia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim dicendum est masculum quidem sexto die factum, feminam uero posterioribus diebus, cum ipso sexto die apertissime dictum sit: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et nunc aliter ambo : tunc scilicet secundum potentiam per uerbum dei tamquam seminaliter mundo inditam, cum creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaeque temporibus iam per saeculorum or