comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑. sic ⁊ hic loquit᷑ dñs ad eos qui
ꝑsecuntur qd iustũ est iuxta illud qđ
alib dicit᷑. quere pacẽ ⁊ ꝑsequere eã.
quęr̃ dñm: ut expriorib coniciantur¬
p̃sentia. & cũ multo difficiliora iã fac¬
ta sunt: hȩc quȩ promittunt᷑ futura
ñ dubitent. Porro iuxta lax. ꝑsecuto¬
rib iustitiȩ dicit᷑. ut aspiciant in robus¬
tissimã petrã quã exciderunt. ⁊ in foue¬
am laci quã foder̃ id ÷ in dñm saluato¬
rẽ : de quo apłs loquit᷑. Petra aut̃ erat
xp̃c. Et alibi scriptũ est. Statuit supͣ
petrã pedes meos. Et iterũ. In petra ex¬
altauit me. Huiꝰ enĩ latus lancea ꝑfo¬
derunt. de qͦ exiuit sanguis & aqua: &
huiꝰ foderunt manꝰ ⁊ pedes. dicente
ipso dño saluatore. ł oder̃ manus meas
⁊ pedes meos: dinumerauer̃ om̃ia ossa
mea. Possumꝰ excisam petrã sepulchrĩ
dicere saluatoris: in quo conditus ẽ. &
resurgens amortuis.¬

Expanded text:
cuntur: sic et hic loquitur Dominus ad eos, qui cuntur: sic et hic loquitur Dominus ad eos, qui persequuntur quod justum est, juxta illud quod alibi dicitur: Quaere paquaerunt Dominum, ut ex prioribus conjiciat praesentia: cum multo difficiliora jam facta sint, haec quae promittuntur, futura non dubitent. Porro juxta LXX persecutoribus justitiae dicitur, ut aspiciant in robustissimam petram, quam exciderunt, et foveam laci quam foderunt, id est, Dominum Salvatorem, de quo Apostolus loquitur: Petra autem erat Christus . Et alibi scriptum est: Statuit supra petram pedes meos . Et iterum: In petra exaltavit me. Hujus enim latus lancea perfoderunt, de quo exivit sanguis et aqua, et hujus foderunt manus et pedes, dicente ipso Domino Salvatore: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea . Possumus excisam petram, sepulcrum dicere Salvatoris, in quo conditus est, et resurgens a mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
beret uxorẽ. multiplicauerit filios eiꝰ
quasi stellas celi: ita ut numerũ uince¬
ret multitudõ. Si gͦ de uno homine
tanta popłorũ nata sunt milia. quid
michi grande ẽ ut instaurẽ ruinas sion.
& deserta eius mutẽ in paradisũ uolup¬
tatis ⁊i hortũ dñi. quẽ plantauit in
eden ds̃ contra orientẽ. ut inueniatur
in ea ꝓ diuersis arborib gaudiũ. atq
lȩticia. confessio. ⁊ uox laudis: Hoc ui
sion. ȩdificatũq templũ. ⁊ antiqua re¬
ligio reddita. Sed quomͦ supra dicit᷑
ad syon. afferent filios tuos in ulnis. &
filias tuas suꝑ humeros portabunt. &
erunt reges nutrici tui. ⁊ reginȩ nu¬
trices tuȩ. ⁊ ecce isti de longe uenient¬
& illi ab aquilone ⁊ mari. ⁊ isti de t̾ra
australi: quando dicet sion angustus
michi est locus. fac mͥ spaciũ ut habitẽ
quȩ mediocritatẽ excedunt illorũ tẽ¬
porũ. nec siꝑ t̾renã ierłm impleta nos¬

Expanded text:
beret uxorem, multiplicaverim filios ejus beret uxorem, multiplicaverim filios ejus quasi stellas coeli, ita ut numerum vinceret multitudo. Si ergo de uno homine tanta populorum nata sunt millia; quid mihi grande est, ut instaurem ruinas Sion, et deserta ejus mutem in paradisum voluptatis, et in hortum Domini quem plantavit Deus in Eden contra Orientem: et inveniatur in ea pro diversis arboribus gaudium atque laetitia, confessio et vox laudis? Hoc JudSion, aedificatumque Templum, et antiqua religio reddita. Sed quomodo supra dicitur ad Sion: Afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutricii tui, et reginae nutrices tuae. Et: Ecce isti de longe venient, et illi ab Aquilone et mari, et isti de terra australi; quando dicet Sion: Angustus mihi est locus: fac mihi spatium ut habitem, quae mediocritatem excludunt illorum temporum, nec super terrena Jerusalem impleta nos
Abbreviated transcription (Latin):
in ea: gr̃arum actio ⁊ uox laudis. Septuag̃¬
udite me qui ꝑsequimini qđ iustũ ẽ:¬
& queritis dñm. Attendite in robustã
petrã quã excidistis: ⁊ in foueã laci quã
⁊fodistis. Respicite in abrabã patrẽ ur̃m.
& in sarã quȩ peperit uos: quia unꝰ erat
ae uocaui eũ. ⁊benedixi. ⁊ dilexi illũ: de
multiplicaui eũ. Et te nunc consolabor
sion. ⁊ consolatus sũ om̃ia deserta eius
quasi paradisũ: & ea quȩ ad occidentẽ
sunt quasi paradisũ dñi. Exultationẽ
& leticiã inuenient in ea: confessionẽ &
uocẽ laudis. Dormientib in dolore ac
merore ꝑpetuo. qui succender̃ sibi ignẽ.
& flaminas robustissimas ẽẽ. fecer̃ : uos
qui ꝑsequimini iusticiã ⁊ quęritis dñm¬
tiũ chorũ. Respicite petrã idẽ. ab rabã
patrẽ ur̃m de quo excisi estis. ⁊ ad ca¬
uernã laci de qua p̃cisi estis. id ẽ. saram
quȩ peperit uos. & hoc considerate. qđ
cũ unꝰ & centũ eẽt. annorũ ⁊ sterilẽ ba¬

Expanded text:
n ea, gratiarum actio et vox laudis. LXX: Audite qui persequimini quod justum, et quaeritis Dominum. Attendite in robustam petram quam excidistis, et in foveam laci quam fodistis. Respicite in Abraham patrem vestrum, et in Saram quae peperit vos, quia unus erat et vocavi eum, et benedixi ei, et dilexi illum, et multiplicavi eum: et te nunc consolabor, Sion. Et consolatus sum omnia deserta ejus quasi paradisum, et ea quae ad occidentem sunt, quasi paradisum Domini: exsultationem et laetitiam invenient in ea, confessionem et vocem laudis. Dormientibus in moerore ac dolore perpetuo, qui succenderunt sibi ignem, et flammas robustissimas esse fecerunt, vos qui persequimini justitiam, et quaeritis Dtium chorum, respicite petram, id est, Abraham patrem vestrum, de quo excisi estis, et ad cavernam laci, de qua praecisi estis, id est, Saram quae peperit vos. Et hoc considerate, quia cum unius et centum 585 esset annorum, et sterilem ha
Abbreviated transcription (Latin):
torũ suorũ loquit᷑ testimonus. Sicut
quidã de ur̃is poetarũ dixerunt. cuiꝰ ce
genus sumꝰ. aratũ significans. Rursũq
de camico: corrumpunt mores bonos
confabulationes malȩ. Et epimenidis
uersũ exametrũ. Cretenses semꝑ menda¬
ces. malȩ bestiȩ. uentris pigri. Qui si me¬
trorum ordinẽ atq mensurã in transla¬
tione ñ seruant: sciendũ ẽ. in greco. eos
pedib currere. Hoc aut̃ faciebat: quia
acceperat linguã discipline. ut sciret qͣn¬
do oporteret loqui uerbũ. Cui addita
est auris ꝑ grãm quã ꝑ naturã non ha¬
bebat: ut intelligamꝰ nequaquã aures
corporis accipi debere sed mentis. ⁊ de
quib in euangłio dñs loquebat᷑. q̃ui ha¬
bet aures audiendi audiat. Quȩ discipli-
na ⁊ erudicio. aperuit aures eius ut sci¬
entiam patris ad nos usq transmitteret :
qui ñ contradixit ei. sed factus ẽ. obȩdi¬
ens usq ad mortẽ.⁊ mortẽ crucis. ita ut
poneret corpus siue dorsũ suũ ad pla¬

Expanded text:
 suorum loquitur testimoniis: sicut quidam de vestris poetis dixerunt: Hujus et genus sumus : Aratum significans. Rursumque de Comico: Corrumpunt mores bonos confabulationes malae ; et Epimenidis versum hexametrum: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri . Qui si metrorum ordinem atque mensuram in translatione non servant, sciendum est in Graeco eos pedibus currere. Hoc autem faciebat, quia acceperat linguam disciplinae, ut sciret quando oporteret loqui verbum. Cui addita est auris per gratiam, quam per naturam non habebat: ut intelligamus nequaquam aures corporis accipi debere, sed mentis: de quibus et in Evangelio Dominus loquebatur: Qui habet aures audiendi, audiat . Quae disciplina 581 et eruditio aperuit aures ejus, ut scientiam Patris ad nos usque transmitteret; qui non contradixit ei, sed factus est obediens usque ad mortem, et mortem crucis . Ita ut poneret corpus sive dorsum suum ad pla
Abbreviated transcription (Latin):
na eloquia cohortant᷑. Timete dñm ⁊
date ei głam. Qui gͥ sic timet dñm:
audiat̃ uocẽ serui. uł pueri eius qui
ambulauit in tenebris ⁊ ñ erat ei lum̃ :
qui ñ habuit speciem nec głam. sed
in similitudinẽ carnis peccatricis sus¬
cepit formã serui. ut peccatũ in carne
superaret. De hoc dicit᷑ qͦd speret in
nomine dñi. ⁊ innitat᷑ suꝑ dm̃ suũ: ut
quicqͥd bumanȩ fragilitatis ẽ. diuina

Expanded text:
na eloquia cohortantur: Timete Dominum, et na eloquia cohortantur: Timete Dominum, et date ei gloriam . Qui igitur sic timet Dominum, audiat vocem servi vel pueri ejus, qui ambulavit in tenebris, et non erat ei lumen; qui non habuit speciem nec gloriam, sed in similitudine carnis peccatricis suscepit formam servi, ut peccatum in carne superaret. De hoc dicitur, quia 583 speret in nomine Domini, et innitatur super Deum suum: ut quidquid humanae fragilitatis est, di
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio. foras mitcit timorẽ: quia ti¬
mor pęnã habet. qui aut̃ timet nonẽ
ꝑfectus in caritate. Sed hic timor
pro timiditate. cy ab IA ponitur.
De quo ⁊ alibi legimꝰ. Beatus qui ad¬
propt̃ timiditatẽ. quos uulgo appel¬
lant timoratos in religione dei.
Protegit enĩ dñs itereorũ : ⁊ uiã tinorato¬
rũ custodit. De hoc timore scriptum ÷.
Timor dñi : omĩa suꝑat. & alibr. Non s
inopia timentib eũ. Deniq post mul¬
tos uirtutũ gradus: adhuiꝰcemodi ti¬
morẽ dñi ꝑuenitur. Loquit᷑ enĩ sermo
diuinus sub ꝑsona magistri.⁊ patris:
discipłm erudientis ⁊ filiũ. Si inuoca¬
ueris sapientiã ⁊ intelligentiȩ dederis
uocẽ tuã. ⁊ si quȩsieris eam quasi pecuni
am. ⁊ quasi thesauros inuestigaueris eã :
tunc intelliges timorẽ dñi. ⁊ scientiã
dĩ repperies. Iste ẽ. timor: qui animas
scõrum integras acpudicas. purasque
conseruat. De quo dicit᷑: timor dñi sc̃s
ꝑmranens in scłm scłi. Ad quẽ nos diui¬

Expanded text:
dilectio, foras mittit timorem: quia timor poenam habet. Qui autem timet non est perfectus in charitate. Sed hic timor pro timiditate, et εὐλαβείᾳ ponitur; de quo et alibi legimus: Beatus qui propter timiditatem: quos vulgo appellant timoratos in religione Dei. Protegit enim Dominus iter eorum; et viam timoratorum custodit. De hoc timore scriptum est: Timor Domini omnia superat. Et alibi: Non est inopia timentibus eum . Denique post multos virtutum gradus ad hujuscemodi timorem Domini pervenitur. Loquitur enim sermo divinus sub persona magistri et patris, discipulum erudientis et filium: Si invocaveris sapientiam, et intelligentiae dederis voceam, et quasi thesauros investigaveris eam: tunc intelliges timorem Domini, et scientiam Dei reperies . Iste est timor qui animas sanctorum integras ac pudicas purasque conservat, de quo dicitur, Timor Domini sanctus permanet in saeculum saeculi. Ad quem nos divi
Abbreviated transcription (Latin):
& redeant ad salutẽ. Significat autẽ
iudaici popłi uastitatẽ qđ romanis
traditi sint : & captiuitatis iugũ hucusq
sustineant. De manu enĩ xp̃i hȩc facta
sunt om̃ĩa. ⁊ in merore ac dolorib dor¬
mient: quia nec beneficiis nec tormentis
dĩ filiũ recipere uoluer̃. Unde loquitur
ad eos. Ite in ignẽ ȩternũ: quẽ p̃parauit
ds̃ diabolo ⁊ angłis eius. Hoc ẽ. qͦd ⁊ apłs
ait. ꝑuenit enĩ suꝑ eos ira infinem. Hoc
capitulo discimꝰ: ꝓ qualitate peccati. ig¬
nẽ sibr ununquẽq succendere. & quom
in eodẽ manentes loco ⁊ sidici potest lec¬
tulo. alii sani sunt. alii febriũ succendun¬
tur ardoribus. ex diuersitate humorũ
atq pituitate. diuersa p̃ supplicia senti¬
entes: sic ⁊ ignis qui apeccatorib succen¬
ditur. materiã in peccatis habet. ⁊ iniqͥ¬
tate de qua scriptũ est ardebit si c̃ ignis
miquitas : ⁊ sicut gram̃ sic uorabitur in¬

Expanded text:
et redeant ad salutem. Significat autem et redeant ad salutem. Significat autem Judaici populi vastitatem, qua Romanis traditi sunt, et captivitatis jugum hucusque sustinent. De manu enim Christi haec facta sunt omnia, et in moerore ac doloribus dormient; quia nec beneficiis, nec tormentis, Dei filium recipere voluerunt. Unde loquitur ad eos: Ite in ignem aeternum, quem praeparavit Deus diabolo et angelis ejus . Hoc est quod et Aposait: Pervenit enim super vos ira in finem . Hoc capitulo discimus, pro qualitate peccati, ignem sibi unumquemque succendere. Et quomodo in eodem manentes loco, et si dici potest lectulo, alii sani sunt, alii febrium succenduntur ardoribus, ex diversitate humorum atque pituitae diversa supplicia sentientes: sic ignis qui a peccatoribus succenditur, materiam in peccatis habet, et in iniquitate, de qua scriptum est: Ardebit sicut ignis iniquitas, et sicut gramen siccum vorabitur in
Abbreviated transcription (Latin):
succendistis. opt̃ me facta sunt hȩc uo¬
bis: in merore dormietis. Nichil ꝓdest
exhortatio: nec post scelera spes salutis
est. Om̃s declinauer̃ simul inutiles fa¬
c̾ti sunt: om̃s sib ignẽ succendunt. flã¬
mãq corroborant. Habent enĩ in se foe¬
nũ. ligna. stipulã. spinas. ⁊ tribulos
ac loliũ : quȩ ęt̃no tradantur incendio.
Unde ⁊ in ꝓuerbus scriptũ est. In mul¬
tis lignis iuget ignis. Sin aut̃ paruus
ignis grandẽ materiã comp̃hendit: gran¬
dis flãma quanta populabit᷑. Dicitur
& in epła quȩ fertur ad hebreos de t̾ra.
qͦd ꝓferens spinas ac tribulos reproba
sit:⁊ maledictioni ꝓxima: finisq illius
in conbustionẽ. Ergo qui accincti sunt
flãmis atq circundati. ⁊ sib incendiũ
roborauer̃. ꝓuocant᷑ ad salutẽ: ⁊ dicitꝰ
ad eos. Ambulate in lumine ignis ur̃i
⁊ in flãmis quas succendistis: ut in pę¬
nis atq supplicis discant dĩ potentiã.

Expanded text:
succendistis; propter me facta sunt haec vosuccendistis; propter me facta sunt haec vobis. In moerore dormietis. Nihil prodest exhortatio; nec post scelera spes salutis est. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt ; omnes sibi ignem succendunt, flammamque corroborant. Habent enim in se fenum, ligna, stipulam, spinas, ac tribulos, ac lolium, quae aeterno tradantur incendio. Unde et in Proverbiis scriptum est: In multis lignis viget ignis . Sin autem parvulus ignis grandem materiam comprehendit; grandis flamma quanta populabitur? Dicitur et in Epistola quae fertur ad Hebraeos, de terra, quae proferens spinas et tribulos, reproba sit, et maledictioni proxima, finisque illius in combustionem . Ergo qui accincti sunt flammis atque circumdati, et sibi incendium roboraverunt, provocantur ad salutem, et dicitur ad eos: Ambulate in lumine ignis vestri: et in flammis quas succendistis, ut in poenis atque suppliciis discant Dei potentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
de peccatorib dicit᷑. qui noluer̃ obȩdi¬
re uoci filii eius. ⁊ in tenebris gradiun.¬
tur erroris : ⁊ id circo ñ habent lucem.
Neq enĩ fieri poterat.: ut in ꝑuersam
animã introiret sapientia. Iui nesci¬
erunt nec intellexer̃: ⁊ ideo in tene¬
bris ambulant. Non enĩ fecer̃ opera
dñi atq mandãta. nec seminauer̃ in
ut accenderent sibi lucẽ scientiȩ. Iui enĩ
desiderat sapientiã seruat mandata:
& dñs tribuet eam illi. Unde ad dm̃ dicit᷑.
Lux. p̃cepta tua. & alibi. Mandatum
dñi lucidũ: illuminans oculos. Precipit᷑q
impiis ut confidant in dño: & peccatis ru¬
entes. illius innitant᷑ ⁊ sustent᷑ auxilio.
Ecce om̃s uos accedentes ignẽ accincti
flãmis: ambulate in lumine ignis ur̃i.
& in flaminis quas succendistis. De manu
mea factum ÷ hoc uobis: in dołore dor¬
mietis. lxx. Ecce om̃s uos ignẽ ac¬
cenditis & confortati ᷤᷤ flammã: ambula¬
te in lumine ignis ur̃i. ⁊ in flãma quam

Expanded text:
toribus dicitur, qui noluerunt obedire voci Filii ejus, et in tenebris gradiuntur erroris, et idcirco non habent lucem. Neque enim fieri poterat, ut in perversam animam introiret sapientia. Qui nescierunt nec intellexerunt; et ideo in tenebris ambulant. Non enim fecerunt opera Domini atque mandata, nec seminaverunt sibi ut accenderent sibi lumen scientiae. Qui enim desiderat sapientiam, servet mandata, et Dominus tribuet eam illi. Unde et ad Deum dicitur: Lux praecepta tua. Et alibi: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Praecipiturque impiis ut confidant in Domino, et peccatis ruentes, illius innitantur et sustententur auxilio. Ecce omnes vos accendentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis: de manu mea factum est hoc vobis, in doloribus dormietis. LXX: Ecce omnes vos ignem accenditis, et confortatis flammam; ambulate in lumine ignis vestri, et in flamma quam
Abbreviated transcription (Latin):
chium quȩ egrotantẽ tuis orationibus
nerunt possim in nubẽ eorũ ingredi. &
caliginẽ : ⁊ dĩ nosse sermonẽ. qui nequa¬
quã carnis aurib sed cordis audit᷑: &
dicere cũ ꝓpħa. Dñs dat michi linguã
discipline: ut sciam quando oporteat
me loqui. Quod testimoniũ quarti &
decumi in isaiam libri. quẽ nunc disserere
erigitꝰ aurem.: ut audiam quasi magistrũ.
Dñs ds̃ aꝑuit michi aurẽ. ego autẽ ñ
contradicam: retrorsũ non abii. Corpus
meũ dedi ꝑcutientib: ⁊ genas meas

Expanded text:
chium, quae aegrotantem tuis orationibus chium, quae aegrotantem tuis orationibus nerunt, possim in nubem eorum ingredi et caliginem, et Dei nosse sermonem, qui nequaquam carnis auribus, sed cordis auditur; et dicere cum Propheta: Dominus dat mihi linguam disciplinae, ut sciam quando oporteat me loqui. Quod testimonium quarti et decimi in Isaiam libri, quem nunc disserere erigit mihi aurem, ut audiam quasi magistrum. Dominus Deus aperuit mihi aurem: ego autem non contradico: retrorsum non abii. Corpus meum de
Abbreviated transcription (Latin):
des & fumigant. qui loquitur in deutero¬
nomii cantico. ego occidam ⁊ ego iuiuifi¬
cabo. ꝑcutiam ⁊ ego sanabo: frequentib
morbis meã quoq t̾ram contremiscere¬
facit. cui dictum ÷ terrax es ⁊ in terrã ibi⁊
& oblitũ condicionis humanȩ crebro
ainmonet. ut hominẽ & senẽ & iamiãq
moriturũ esse me nouerim: de quo scri¬
bitur : quid gloriat᷑ terra ⁊cinis: Unde¬
qui me subito langore ꝑcusserat. in credi¬
bili uelocitate sanauit: ut terreret po¬
tius quã affligeret. ⁊ emendaret magis
quã uerberaret. Itaq sciens cuiꝰ sit om̃e
qd uiuo. & qͦd id circo forsitan mea dor¬
mitio differatur. ut ceptũ in ꝓpħas opus
expleam: totum me huic trado studio.
&quasi in quadã specula constitutus. mun¬
di huiꝰ turbines atq naufragia. non absq
gemitu ⁊ dolore contemplor. Nequaqͣm
p̃sentia cogitans sed futura: nec homi¬
nũ famã atq rumusculos. sed dĩ iudici¬
um ꝑtremiscens. Tuq uirgo xp̃r eusto¬

Expanded text:
Al. fumabunt , qui loquitur in Deuteronomii cantico: Ego occidam, et ego vivificabo: percutiam et ego sanabo , frequentibus morbis meam quoque terram fecit contremiscere, cui dictum est: Terra es, et in terram ibis . Et oblitum conditionis humanae, crebro admonet, ut hominem et senem, et jamjamque moriturum esse me noverim. De quo scribitur: Quid gloriatur terra et cinis ? Undequi me subito languore percusserat, incredibili velocitate sanavit: ut terreret potius, quam affligeret, et emendaret magis quam verberaret. Itaque sciens cujus sit omne quod vivo, et quod idcirco forsitan mea dormitio differatur, ut coeptum in Prophetas opus expleam, totum me huic trado studio, et quasi in quadam specula constitutus, mundi hujus turbines atque naufragia, non absque gemitu et dolore contemplor; nequaquam praesentia cogitans, sed futura: nec hominum famam atque rumusculos, sed Dei judicium pertremiscens. Tuque, Virgo Christi Eusto
Abbreviated transcription (Latin):
tuas primꝰ: ut iustificeris. Patres ur̃ipec¬
cauer̃. ⁊ principes ur̃i inique egerunt
in me : ⁊ contaminauer̃ principes sc̃a mea.:
briũ. Tume inquit ia cob ⁊isrł laborare
fecisti in peccatis tuis: ⁊ onera iniquita¬
tũ tuarũ portare uix potui. Quos nequa¬
quã seruos meos nec pueros uoco. sed sim¬
plici appello nomine iacob ⁊ isrł: ut os¬
tendam ⁊ arguam peccatores. Ego aut̃
ꝓpt̃ me quia misericors sum. ⁊ paciens. ⁊
multarũ miserationũ. delebo om̃s ini¬
quitates tuas. in asꝑsione ⁊ sanguine noui
testam̃ti: delens uetus cỹrographũ quod
aduersum te scriptũ erat & peccatorum
tuorũ ultra ñ recordabor: quȩ tib si cre¬
dere uolueris in baptismate dimissurus sũ
Reduc gͦ me in memoriã. si quid habes ui¬
sti qͦd respondeas mͥ. libent̃ accipiam ut
iudicem᷑ simul: ⁊ arguas me non fecisse
tib qđ facere debui. Quẽ sensũ in michea
plenius legimꝰ. popłs m̃s qͥd tibi feci aut

Expanded text:
tuas primus, ut justificeris. Patres vestri peccaverunt, et principes vestri inique egerunt in me, et contaminaverunt principes sancta mea. brium. Tu me, inquit, Jacob et Israel, laborare fecisti in peccatis tuis, et onera iniquitatum tuarum portare vix potui, quos nequaquam servos meos nec pueros voco, sed simplici appello nomine Jacob et Israel, ut ostendam et arguam peccatores. Ego autem propter me, quia misericors sum et patiens, et multarum miserationum, delebo omnes iniquitates tuas in aspersione et sanguine novi Testamenti: delebo vetus chirographum, quod adversum te scriptum erat; et peccatorum tuorum ultra non recordabor, quae tibi, si credere volueris, in baptismate dimissurus sum. Reduc ergo me in memoriam: si quid habes justi quod respondeas mihi, libenter accipiam: ut judicemur simul, et arguas me non fecisse tibi quod facere debui. Quem sensum in Michaea plenius legimus: Populus meus quid feci tibi, et
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatis quia ego sum. Ante me non:
fuit alius ds̃: ⁊ post me ñerit. Ego ds̃ &
ñ est p̃ter me saluator. Ego annuntiaui
& saluos feci: exprobraui. ⁊ ñ erat in uobiᷤᷤ
alienus. Uos m testes. ⁊ ego dñs ds̃ ab inicio:
& non÷ qui de manib meis eruat. F aciam:

Expanded text:
intelligatis, quia ego sum: Ante me non intelligatis, quia ego sum: Ante me non fuit alius Deus et post me non erit. Ego Deus, et non est praeter me Salvator. Ego annuntiavi, et salvos feci: exprobravi et non erat in vobis alienus. Vos mei testes, et ego Dominus Deus ab initio, et non est qui de manibus meis
Abbreviated transcription (Latin):
tu. Et si transieris ꝑ aquã tecũ sũ: ⁊ flu¬
mina ñ oꝑient te. & si transieris ꝑignẽ
non combureris. Flãma non exuret te.
Quia ego dñs ds̃ tuus. sc̃s isrł saluator tuus:
xi te : ⁊ dabo homines ꝓte. ⁊ principes.
ꝓ capite tuo. Noli timere qm̃ tecũ sũ::
ab oriente adducã sem̃ tuũ ⁊ ab occiden¬
te congregabo. Dicam aquiloni adduc::
africo noli ꝓhibere filios meos de terra:
longinqua: ⁊ filias meas a terminis terrȩ.:
om̃s qui uocant᷑ nomine meo. In gloria:
enĩ mea creaui eũ: ⁊ plasmaui eũ. ⁊ feci
illũ. & eduxit popłm cęcũ qui habet:
oculos & sunt cȩci: & surdȩ sunt aures eiꝰ:
Om̃s gentes congregatȩ  simul:⁊ conuene:¬
runt principes earũ. Quis annuntiabit
aut quȩ aprincipio sunt. qͥs anñtiauit
uobis: Adducant testes suos ⁊ iustificen¬
tur: & audiant ⁊ loquant᷑ uere. Esto te
michi testes: ⁊ ego testis dicit dñs ds̃. Et:
puer m̃s quẽ elegi: ut sciatis. ⁊ credatis &:

Expanded text:
i transieris per aquam, tecum sum, et flumina non cooperient te. Et si transieris per ignem, non combureris: flamma non exuret te: quia ego Dominus Deus tuus Sanctus Israel, salvator tuus. xi te, et dabo homines pro te, et principes pro sapite tuo. Noli timere, quoniam tecum sum: ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabAfrico, noli prohibere. Adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a terminis terrae, omnes qui vocantur nomine meo: in gloria enim mea creavi illum, et plasmavi eum, et feci illum: et eduxi populum caecum, qui habent oculos, et sunt caeci, et surdae sunt aures ejus. Omnes gentes congregatae sunt simul, et convenerunt principes earum. Quis annuntiabit haec? aut quae a principio sunt, quis annuntiabit vobis? adducant testes suos, et justificentur, et audiant et loquantur vera. Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus quem elegi, ut sciatis et credatis et
Abbreviated transcription (Latin):
nolo. Neq enĩ ait p̃ciosum ate quippiã
requisiui. ut in parandis eis laborare te
facerem: ñ egi ate oblationes. nec thura
quęsiui: ñ calamũ neq incensũ ⁊ diuersi
figm̃ta generis. quorũ fumo in ebriares me
atq satiares: sed obȩdientiã quȩ est supͣ
sacrificiũ. & sacrificiũ de quo ⁊ in psalmiᷤᷤ
cdauid canit. Sacrificiũ dño sp̃e contribu

Expanded text:
nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam requisivi: ut in parandis eis, laborare te facerem. Non exegi a te oblationes, nec thura quaesivi: non calamum, neque incensum, et diversa menta generis, quorum 522 fumo inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, quae est supra sacrificium: et sacrificium, de quo in Psalmis David dicit: Sacrificium D
Abbreviated transcription (Latin):
aplorum chorũ qui exidȩis ẽ. sermonẽ
facit : ungunt᷑ ⁊ nominũ priuilegia.
Audi ia cobserue m̃s ⁊ isrł quẽ elegi: ut
prima sit seruitus: scda electio. Haec
dicit dñs factor ⁊ formator tuus. qui ab
utero auxiliatus ẽ .tui. ut adhuc in uen¬
tre matris plantã fr̃ĩs arriperes: siue qͥ
inprincipio nascentis eccłȩ te de ꝑsecuto¬
rũ manib conseruabit. Noli timere eru¬
delitatẽ eorũ serue m̃s ia cob: ⁊ rectissime¬

Expanded text:
lorum chorum, qui ex Judaeis est, sermonem facit, junguntur et nominum privilegia. Audi, Jacob serve meus, et Israel quem elegi: ut prima sit servitus, secunda electio. Haec dicit Dominus, factor et formator tuus, qui ab utero auxiliatus est tui : ut adhuc in ventre matris plantam fratris arriperes. Sive qui in principio nascentis Ecclesiae te de persecutoribus conservavit. Noli timere crudelitate
Abbreviated transcription (Latin):
: Hȩc uerba faciam illis. ⁊ ñ derelinquã eos:
:ipsi uero conuersi sunt retrorsũ. Confun¬
dimini confusione. qui confiditis super
sculptilibus: qui dicitis conflatis uos estiᷤ
dii nr̃i. Qui prius dixerat quȩ pͥma fue¬
runt ecce uener̃. noua quoq ego anñtio.¬
antequã oriant᷑ audita faciam uobis. &
se ꝓmiserat qͦd ignorabant eẽ. dictum:
quȩ sint illa noua sequenti sermone tes¬
tatur. aptis p̃cipiens. ⁊ apłicis uiris ut
canant canticũ nouũ: nequaquã in uetu¬
state litterȩ. sed in nouitate sp̃s: nec solũ
inueteri instrum̃to sed in nouo: ⁊ laus

Expanded text:
 Haec verba faciam illis, et non derelinquam eos,  Haec verba faciam illis, et non derelinquam eos, ipsi vero conversi sunt retrorsum; confundamini confusione, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis conflatis, vos estis dii nostri. Qui prius dixerat: quae prima fuerant, ecce venerunt; nova quoque ego annantequam oriantur, audita faciam vobis; et se promiserat, quod ignorabant esse dicturum: quae sint illa nova, sequenti sermone testatur, Apostolis praecipiens, et Apostolicis viris, ut canant canticum novum, nequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri Instrumento, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nu sua dño : & in nomine ispł assimilabit᷑.
lxx Nunc aut̃ audi iacob puer m̃s. ⁊
isrł quẽ elegi. Ego dñs ds̃ qui feci te ⁊ plas¬
maui te de uentre: adhuc habebis auxi:¬
lium. Noli timere puer m̃s ia cob. ⁊ dile:¬
cte isrł quẽ elegi: adhuc ego dabo aquã
in siti qui ambulant in inaquoso. Ponam
spm meũ suꝑ sem̃ tuũ: & benedictiones
meas suꝑ filios tuos: ⁊ orientur. Ut in me¬
dio aquȩ fęnũ. ⁊ sicut salix iuxta p̃t̃ flu¬
entes aquas. Iste dicet dĩ sumꝰ. & iste clama¬
bit in nomine iacob. ⁊ alius seribet in ma¬
nu sua dĩ egosum: ⁊in nomine dĩ isrł cla¬
mabit. Ubi accusatur popłs iudȩorũ ob
incredulitatẽ atq blasphemiã: absq ulla
nominis dignitate puris appellatur uoca¬
buliᷤ. Non me inuocasti ia cob nec laboras¬
ti in me isrł. & iterũ. Dedi ad internitio

Expanded text:
. LXX: Nunc autem audi, Jacob puer meus, et Israel quem elegi. Ego Dominus Deus, qui feci te, et plasmavi te de ventre, adhuc habebis auxilium. Noli timere, puer meus Jacob, et dilecte Israel quem elegi, adhuc ego dabo aquam in siti qui ambulant in inaquoso: ponam spiritum meum super semen tuum, et benedictiones meas super filios tuos. Et orientur ut in medio aquae fenum, et sicut salix juxta praeterfluentes aquas. Iste dicet Dei sum: iste clamabit in nomine Jacob. Et alius scribet in manu sua, Dei sum ego, et in nomine Israel clamabit. Ubi accusatur populus Judaeorum ob incredulitatem atque blasphemiam, absque ulla nominis dignitate, puris appellatur vocabulis: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel; et iterum: Dedi ad internecio
Abbreviated transcription (Latin):
& uentos: ⁊ ad orent oꝑa manuũ suarũ.
Quidqͥd de idolis ⁊ gentib diximꝰ. refe.¬
ramꝰ ad dogmata prruitatis. ⁊ ad pͥnci¬
pes eorũ heresi arches: qͦd xp̃o pacẽ eccłȩ
nuntiante ⁊ monstrante eis ueritatis uiã.
ipse sequantur errorẽ: bẽuento ac turbi¬
ni comparent᷑. Hebrȩi suscitatũ ab aqͥ¬
lone ⁊ uenire ab ortu solis assyriũ inter¬
p̃tantur ⁊ psam. qui uenerint ierłm. &
om̃s principes illiꝰ conculcauerint: nul¬
lusq idolorũ quȩ colebant hoc scierit
eẽ uenturũ: nisi solus dñs. qui ultus ẽ.

Expanded text:
et ventos, et adorent opera manuum suarum. et ventos, et adorent opera manuum suarum. Quidquid de idolis et gentibus diximus, referamus ad dogmata pravitatis; et ad principes eorum haeresiarchas, quod Christo pacem Ecclesiae nuntiante, et monstrante eis veritatis viam, ipsi sequantur errorem; et vento ac turbini comparentur. Hebraei, suscitatum ab Aquilone, et venire ab ortu solis, Assyrium interpretantur et Persam, qui venerint Jerusalem, et omnes principes illius conculcaverint; nullumque idolorum quae colebant, hoc scierit esse venturum, nisi solus Dominus, qui ultus est
Abbreviated transcription (Latin):
pistis me : alius ueniet in nomine suo. &
suscipietis eũ. Ipse principes. ⁊ magistratꝰ
& om̃is mundi suꝑbiam conculcabit. et
subicient᷑ ei quasi lutũ figuli: ut faciat
ex eis aliud uas in honorẽ. aliud in contu¬
meliã. Hȩc quȩ ego iuxta consuetudinẽ
prophetalẽ fecisse me dico quasi iã p̃te¬
rita sint. uł iuxta simmachũ futura pol¬
liceor: nullusdȩmonũ ⁊ idolorũ potest
p̃dictre. Unde oracula cuncta tacuert̃.
quia nemo ẽ. qui anñtiet. nemo qͥ audi-¬
at : dum bruta prius corda gentiũ intel¬
lexer̃ errorẽ suũ. & falsa uaticinia reli¬
quer̃. Priusq dñs loquit᷑ adsyon id est
ad eccłiam suã: & dicit ei. Ecce ad sunt
filii tui : quos tibi ꝑmeã donaui fidem.
Significat aut̃ apłos: qui in toto orbe e
clesia ẽ. Om̃s igit᷑ gentes quȩ idolorũ se¬
cunt᷑ errorẽ. int̾rogentur a nobis. ut res¬
pondeant unde sint. ⁊ hȩc erit uniuersa¬
rũ responsio qͦd om̃s uanitatẽ sequant᷑

Expanded text:
s me: alius veniet in nomine suo, et suscipietis eum . Ipse principes et magistratus, et omnem mundi superbiam conculcabit, et subjicientur ei quasi lutum figulo, ut faciat ex eis aliud vas in honorem, aliud in contumeliam . Haec quae ego juxta consuetudinem prophetalem fecisse me dico, quasi jam praeterita sint, vel juxta Symmachum, futura polliceor, nullus daemonum et idolorum potest praedicere. Unde oracula cuncta tacuerunt, quia nemo est qui annuntiet, nemo qui audiat, dum bruta prius corda gentilium intellexerunt errorem suum, et falsa vaticinia reliquerunt. Primusque Dominus loquetur ad Sion, id est, ad Ecclesiam suam et dicet ei: Ecce adsunt filii tui, quos tibi per meam donavi fidem. Significat autem Apostolos, qui in toto orbe Evclesia est. Omnes igitur gentes, quae idolorum sequuntur errorem, interrogentur a nobis, ut respondeant unde sint. Et haec erit universarum responsio, quod omnes vanitatem sequantur
Abbreviated transcription (Latin):
tenti. ⁊ insius confunderetur errorib
& negligeret sponsionẽ dei. qui idolis an¬
te crediderat. Siue cũ in trauerit pleni¬
tudo gentiũ. tunc etiã isrł popłs conu̾¬
tetur. ⁊ penitebit eũ erroris sui: ꝑ quẽ

Expanded text:
tenti, et in suis confunderetur erroribus, tenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo gentium, tunc etiam Israel populus convertetur , et poenitebit eu
Abbreviated transcription (Latin):
ignobile in desertũ redigam: quod in
Ixx ⁊i theodotionis editione additũ
est: qui hec uerba tacuerant. Cumque
uos a capite usq ad pedes exiccauero.
acq deleuero: tunc flumina doctrine
mee in insulis gentiũ currere faciam.
Ert stagna ur̃a siue paludes redigã ux
ariditatẽ: ut ingentib sit scientia seri¬
prurarũ. inuobis doetrinȩ arieitas.
Ducamq cȩcos ꝑuiã quã antea nescie¬
bant. de quib ⁊ supra legimꝰ. dedi te
infȩdus popłi in lucẽ gentiũ. ut aperires
oculos cȩcorũ. hi ducent᷑ ꝑ uiã: de qua
ciam. Tunc tenebrȩ eorũ mutabuntur
inlucẽ. ⁊ praua uertent᷑ in recta: ut in¬
telligant quȩ legunt. ⁊ cordis oculis ela¬
rũ inueteri testam̃to lumen aspiciant.
Simulq infert hȩc uerba. quȩ feci siue
faciam eis. nequaquã ultra futura ꝓmit¬
tens: sed quȩ ante ꝓmiseram reddens.
Me aut̃ ista dicente. conuersus ẽ. retror¬
sum popłs uidȩorũ ut ñ crederet ꝓmit¬

Expanded text:
ignobile, in desertum redigam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra legimus: Dedi te foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos caecciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infert: Haec verba quae feci, sive faciam eis, nequaquam ultra futura promittens; sed quae ante promiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promit
Abbreviated transcription (Latin):
uro fortissimo comparat qui pugnatur
sit contra aduersarios suos. ⁊ suscitaturꝰ
relũ. De quo uncantico de uteronomu
prophatũ. ẽ. Ipse me zelare fecer̃ in eo
qui ñ erat ds. ⁊ irritauer̃ me in idolis su¬
is. ⁊iego zelare eos faciam in gente quȩ
non÷: ⁊in gente stultissima irritabo illo.
Uociferabitur quoq ⁊ clamabit contra
inimicos suos: aꝑte eorũ eorũ infidelita¬
tem reprobans: ⁊ cũ clamore ꝓnuntians.
Tacui semꝑ silui patiens fui: siue ut sep¬
tuaginta transtuler̃. tacui nunqͥd sẽp
tacebo: Ut impleatur illud qđ ꝑ salo¬
monẽ dicit᷑: tampus tacendi. ⁊ tempꝰ
loquendi. Et est sensus. Di uos delin¬
quentes sepe portaui: sed qui ante gal¬
cuerã nequaquã ultra reticebo. Et quo¬
moco pariens in lucẽ ꝓfundit infantẽ.
& aptum facit eẽ quod prius clausũ
uiscerib tenebatur: sic ego dolorẽ me¬
um. ⁊ dissimulationẽ. quã semꝑ habui
pabo ur̃a consilia: unoq tempore absor

Expanded text:
ro fortissimo comparat, qui pugnaturus sit contra adversarios suos, suscitaturus zelum. De quo et in Cantico Deuteronomii prophetatum est: Ipsi me zelare fecerunt in eo qui non erat Deus, et irritaverunt me in idolis suis; et ego zelare eos faciam in gente quae non est, et in gente stultissima irritabo illos . Vociferabitur quoque et clamabit contra inimicos suos, aperte eorum infidelitatem reprobans, et cum clamore pronuntians: Tacui, semper silui, patiens fui, sive ut LXX transtulerunt: Tacui, numquid semper tacebo ? Ut impleatur illud quod per Salomonem dicitur: Tempus tacendi, et tempus loquendi. Et est sensus: Diu vos delinquentes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem quam semper habui pabo vestra consili
Abbreviated transcription (Latin):
ascende qui euangelizas sion. eleua infor¬
titudine uocẽ suã qui euangelitas ierłm.
Et ponam głam eius in insulis. de quibus
priꝰ diximꝰ. Describitq sermo ꝓpheticus
gloriosũ saluatoris aduentũ: de qͦ pͤaulus

Expanded text:
nde, qui evangelizas Sion. Eleva in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem. Et ponam gloriam ejus in insulis, de quibus prius diximus. Describitque sermo propheticus gloriosum Salvatoris adventum, de quo et Paulos
Abbreviated transcription (Latin):
quib ⁊ in psalmo canitur. Absorti sunt¬
iuxta petrã iudices eorũ. Quos idcirco con¬
taminasse se dicie: qͦd t̾ram reꝑmissionis
non intrauerint. Deniq ad internitionem cę̧si st̃
ia cob. ⁊ssrł inblasphemiã: ut nullus p̃ter
duos ex his qui de egipto egressi erant in¬
traret in iudȩã: sed cadauera eorũ iace¬
rent insolitudine. Iuxta lxx. qui addi¬
derunt de suo. dic tu prior iniquitates
tuas ut iustificeris: ad pęnitentiam eos
ꝓuocat ds̃ ut intelligant scelera sua atq
peccata : ⁊ ueniã consequant᷑. Scriptum
est enĩ ⁊ in alio loco. Iustus accusator est

Expanded text:
quibus et in psalmo canitur: Absorpti suntquibus et in psalmo canitur: Absorpti suntjuxta petram judices eorum . Quos idcirco contaminasse se dicit, quod terram repromissionis non intraverint. Dedique ad internecionem Jacob, et Israel in blasphemiam; ut nullus, praeter duos ex his qui de Aegypto egressi erant, intraret in Judaeam: sed cadavera eorum jacerent in solitudine. Juxta LXX, qui addiderunt de suo: Dic tu prior iniquitates tuas, ut justificeris, ad poenitentiam eos provocat Deus, ut intelligant scelera sua atque peccata, et veniam consequantur. Scriptum est enim et in alio loco: Justus accusator sui
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ ad dm̃: ut iustificeris insermo¬
nibus tuis. ⁊ uincas cũ fueris udicatus.
Narra ergo si qͥd habes ut iustificeris.
& est sensus. Ego ñ loquar prior contrae
te. ne oppressum ẽẽ. te dicas. multiplica¬
tione sermonũ: sed tu si quid habes iusti
ipse ꝓte loquere: ut uid earis mala quȩ
pateris in merito sustinere : & ut scias me
mesereri tui. ñ obmeritũ tuũ. sed meam
ꝓpt̃ clem̃tiam. A patrib tuis repetã atq
maiorib: ut intelligas te de peccatorib
esse generatũ. Pater tuus primꝰ peccauit
insolitudine: om̃is uidelicet popłs isrł.
Siue auctor generis tui abraham peccasse
conuincit᷑ : quando dño t̾ram repmissio¬
nis semini illiꝰ pollicente respondit. In
quo sciam quia possidebo eam : & intẽrp̃¬
tes inqͥt tui p̃uaricati sunt in me : aaron.
& moyses ad aquã contradictionis. qui
int̃ me & te medii loquebant᷑. &ut intel¬
ligamus non ẽẽ. uolentã expositionem:
sequit᷑: ⁊ contaminaui principes scõs. De

Expanded text:
loquitur ad Deum: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum fueris judicatus . Narra ergo si quid habes, ut justificeris. Et est sensus: Ego non loquar prior contra te, ne oppressum esse te dicas multiplicatione sermonum; sed ut si quid justi habes, ipse pro te loquere; ut videaris ista quae pateris, immerito sustinere. Et ut scias me misereri tui, non ob meritum tuum, sed propter meam clementiam, a patribus tuis repetam atque majoribus, ut intelligas te a peccatoribus esse generatum: Pater tuus primus peccavit in solitudine: omnis videlicet populus Israel. Sive auctor generis tui Abraham peccasse convincitur, quando Domino terram repromissionis semini illius pollicente, respondit: In quo sciam quia possidebo eam? Et interpretes, inquit, tui praevaricati sunt in me : Aaron et Moyses ad aquam cotradictionis, qui inter me et te medii loquebantur . Et ut intelligamus non esse violentem expositionem, sequitur: Et contaminavi principes sanctos, de
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ occursus eius. in omnẽ terrã exut a
płorũ sonus: ⁊ in terminos orbis uerba e¬
in t̾minis t̾re: ut in uniuerso mundo xp̃
nom̃ anñtietur in gentibus. Qui sint aut̃
isti qͥ canere debeant canticum nouum:¬
sequentia uerba testant᷑. Qui descenditis
inqͥt in mare ⁊ nauigatis illud: siue ple¬
nitudo maris. Apłos enĩ uidens iħc in
littore. iuxta mare genesareth reficientes
retia sua uocauit ⁊ misit in magnũ mare:
ut de piscatorib piscium. facte̾et hominũ
piscatores. Qui de ierłm usq ad illiricũ
& hispanias euangłm p̃dicarunt : capien¬
tes in breui tempore ipsam quoq roma¬
nȩ urbis potentiã. Uel certe descender̃
in mare ⁊ uigilauer̃ illud: tempestates.
& ꝑsecutiones istius scłi sustinentes. In su
quondã inhabitabilis fuit regio trans
arabiã sarracenorũ: ⁊ habitatores petrȩ
quȩ ⁊ ipsa urbs palestinȩ ẽ. Hoc autem̃
significat qđ gentiũ popłs. desertuspriꝰ

Expanded text:
ionibus eius: in omnem terram exiit sonus eorum et in terminos orbis uerba ein terminis terrae: ut in universo mundo Christi nomen annuntietur gentibus. Qui sint autem isti qui canere debeant canticum novum,sequentia verba testantur: Qui descendiis, inquit, in mare, et navigatis illud, sive plenitudo maris. Apostolos enim videns Jesus in littore juxta mare Genezaret reficientes retia sua, vocavit et misit in magnum mare ; ut de piscatoribus piscium faceret hominum piscatores, qui de Jerusalem usque ad Illyricum et Hispanias Evangelium praedicarunt: capientes in brevi tempore ipsam quoque Romanae urbis potentiam. Vel certe descenderunt in mare et navigaverunt illud; tempestates et persecutiones istius saeculi sustinentes. Insulaquondam inhabitabilis fuit regio trans Arabiam Saracenorum. Et habitatores Petrae, quae et ipsa urbs Palaestinae est. Hoc autem significat, quod gentium populus desertus prius
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ prima fuer̃: ecce uener̃. Et est sen¬
sus. Quȩ locutus sũ quȩ ꝑmoysen ꝓphaᷤq¬
autẽ anñtio uobis eu̾głm. uocationem
gentiũ. passionẽ xp̃i. nouitatẽ fidei: ut
quomͦ priora cernitis rebus expleta:
sic ⁊ ea quȩ nc̃ polliceor credatis eẽ. uent᷑a.

Expanded text:
Quae prima fuerunt, ecce venerunt. Et est senQuae prima fuerunt, ecce venerunt. Et est sensus: Quae locutus sum, quae per Moysen, Pautem annuntio vobis Evangelium, vocationem gentium, passionem Christi, novitatem fidei: ut quomodo priora cernitis rebus expleta, sic et ea quae nunc polliceor, credatis esse ventura.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Subleuet᷑ desertũ ⁊ ciuitates eiꝰ: in
domib habitabit cedar. Laudate habi¬
tatores petrȩ. De uertice montiũ clama.¬
bunt. Ponent dño głam. ⁊ laudẽ eius in
insulis nuntiabunt. Dñs sic̃ fortis egredi.¬
etur: sic̃ uir p̃liator suscitabit ⁊elũ. Uo¬
ciferabitur & clamabit: suꝑ inimicos suo s:¬

Expanded text:
. levet desertum, et civitates ejus: in domibus habitabit Cedar: Laudate habitatores Petrae, de vertice montium clamabunt. Ponent Domino gloriam, et laudem ejus in insulis nuntiabunt. Dominus sicut fortis egredietur, sicut vir praeliator suscitabit zelum; Vociferabitur, et clamabit: su
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Illa uolui. illa quȩsiui: tu aut̃ me ser-¬
uire ⁊ laborare fecisti in peccatis tuis. ut co¬
gerer dicere laboraui sustinens. ⁊⁊ nequaꝗͣ
ultra ferre te possem. Unde ⁊ ꝑ osee idem
loquit᷑ ds̃. Quid tͥ faciam ephraim: Prote¬
gam te isrł: Quid tibi faciam. quasi ad amã
ponã te ⁊ quasi seboim. Quod autẽ lxx.
posuer̃ sed in peccatis tuis defendi te.⁊ m
iniquitatib tus: sic potest suꝑiorib co¬
aptari. ut labor sit dñi ⁊ lassitudo defen¬
dere peccatores. Ego sum ego sum ipse
qui deleo iniquitates tuas ꝓpt̾ me: ⁊ pec¬
catorũ tuorũ non recordabor. Reduc me
in memoriã ⁊ iudicem᷑ simul: narra siqͥd

Expanded text:
 illa volui, illa quaesivi. Tu autem me servire et laborare fecisti in peccatis tuis, ut cogerer dicere: Laboravi sustinens; et nequaquam ultra ferre te possum. Unde et per Osee idem loquitur Deus: Quid tibi faciam, Ephraim: protegam te, Israel ? Quid tibi faciam? quasi Adamam ponam te, et quasi Seboim? Quod autem LXX posuerunt, sed in peccatis tuis defendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defendere peccatores. Ego sum, ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me, et peccatorum tuorum non recordabor. Reduc me in memoriam, ut judicemur si
Abbreviated transcription (Latin):
sciendũ qđ semꝑ mendaciũ iunxerit ue¬
ritati. & sic sententias temꝑarint: ut seu
boni seu mali aliqͥd accidisset. utrumq
possit intelligi. Ut est illud pirri regis
sint nec inale. Non qđ idola uł demones
assidentes idolis mala sepe ñ fecerint:
sed quo nisi concessa eis fuerit potestas
adño. hoc facere ñ possint. Deniq in eu̾¬
gelio dep̃cantur. ut habeant potestatem
mirũ hoc de dõ: cũ etiã paulus apłs tra¬
dat quosdã satane ut discant ñ blasphe
cere nec male. nec p̃terita nosse nec futu¬
ra ⁊ quia exnichili sunt. ⁊ ex eo qͦd non ẽ.
Et ñ tam ipsa quã ille qui ea colat. ab omi¬
natione condignꝰ sit. Id ola enĩ gentiũ.
argentũ. ⁊ aurũ oꝑa manuũ hominũ: os
habent ⁊ ñ loquent᷑. ⁊ cętera. Quomͦ ergo
possunt scire ⁊ nuntiare uentura aut nar¬
rare p̃terita. ⁊ bene facere uł male quȩ
nec hominũ sensũ habent nec brutorũ

Expanded text:
sciendum quod semper mendacium junxerint vesciendum quod semper mendacium junxerint veritati, et sic sententias temperarint, ut seu boni seu mali quid accidisset, utrumque posset intelligi. Ut est illud Pyrrhi regis ere, nec male. Non quo idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerint; sed quo nisi concessa eis fuerit potestas a Domino, hoc facere non possint. Denique in Evangelio deprecantur, ut habeant potestatem mirum hoc de Deo, cum etiam Apostolus Paulus tradat quosdam Satanae, ut discant non blasphemcere, nec male, nec praeterita nosse, nec futura, quia ex nihilo sint, et ex eo quod non est, et non tam ipsa, quam ille qui ea colat, abominatione condignus sit. Idola enim gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur . Quomodo ergo possunt scire et nuntiare ventura, aut narrare praeterita, et bene facere, vel male, quae nec hominum sensum habent, nec brutorum
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ uos misi in babẏlonẽ.⁊ detraxi
uectes uniuersos. ⁊ chaldȩos in nauib sui ᷤ
lem rex ur̃. Lxx Sic dic̃ dñs ds̃ quire¬
demit uos sc̃s isrãel. opt̃ uos mittã in
babylonẽ. ⁊ suscitabo fugientes uniu̾sos:¬

Expanded text:
Propter vos misi in Babylonem, et detraxi vectes universos, et Chaldaeos in navibus suis rex vester. LXX: Sic dicit Dominus Deus, qui redemit vos sanctus Israel: Propter vos mittam in Babylonem,
Abbreviated transcription (Latin):
tiones plurimas ꝑpessurus: dico. Ne ti¬
meas. quia tecũ sum: Cui loquorꝰ euan¬
gelio. Ecce ego uobiscũ sũ omib dieb
usq ad consũmationẽ scłi. Non erres
neq aueritate declines. nec te falsa ꝑ¬
suasione decipias. qͦd tuis uirib imperi¬
tus ⁊ nudus siluã gentiũ penitres. ⁊ fe¬
rocissimas nationes ad mansuetudinẽ
uoces: ego sũ qͥ confortaui te ⁊ auxiliat᷑ꝰ
tui sũ. ⁊ suscepit te siue ꝓtex̃ dextera
iusti mei: id ÷ dñi saluatoris: siue dex¬
tera mea ut septuaginta transtulert̃.
Ecce enĩ aduersari tui popłs iudȩorũ &
om̃s qui pugnant aduersũ te. ⁊ ꝑsecuto¬
res tui uertent᷑ in nichili: quęresq aduer¬
sarios tuos ñ inuenies. Causaq reddit᷑
quare ñ inueniat aduersarios suos: quia
erunt quasi ñ sint. Qui aduersarii insa¬
nire dicunt᷑ contra apłos: uł iuxta hebra¬
icũ esse consumpti. Idcirco autẽ timere

Expanded text:
tiones plurimas perpessurus, dico ne titiones plurimas perpessurus, dico ne timeas, quia tecum sum, cui loquor in Evangelio: Ecce ego vobiscum sum omnes dies, usque ad consummationem saeculi . Non erres, neque a veritate declines, nec te falsa persuasione decipias, quod tuis viribus imperitus et nudus, silvam gentium penetres, et ferocissimas nationes ad mansuetudinem voces. Ego sum qui confortavi te, et auxiliatus tui sum; et suscepit te, sive protexit, dextera justi mei, id est, Domini Salvatoris, sive dextera mea, ut LXX transtulerunt. Es qui pugnant adversum te, et persecutores tui vertentur in nihili, quaeresque adversarios tuos, et non invenies. Causaque redditur quare non inveniat adversarios suos: Quia erunt quasi non sint. Qui adversarii insanire dicuntur contra Apostolos, vel juxta Hebraicum, esse consumpti. Idcirco autem timere
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualẽ ds̃ loquit᷑ isrł : qui dñi suscepit
aduentũ: quẽ primũ seruũ dẽin de¬
electũ. ad extremũ sem̃ abrahã uocat
uitutis : ⁊ postea electi in amititiã dei
iungim᷑. Post uocationẽ igit̾ gentium
quando uider̃ insulȩ ⁊ timuer̃. ⁊ extre.¬
ma terrȩ obstupuer̃ appropinquauer̃.
& accesser̃ uocant᷑ reliquiȩ iuxta elec¬
tionẽ grȩ : de quib scribit ⁊ euangłm.
Istos duodecĩ elegit dñs quos ⁊ apłos
nominauit: qui post seruitutẽ pedago¬
gȩ legis electi sunt in euanglio. ⁊ semen
abrahã amici dĩ esse meruer̃. In illo
enĩ app̃hendit eos ab extremo terrȩ
& longinquis eius finib uocauit israel.
de uniuersis nationib congregans pri¬
mũ popłm iudȩorũ: de quib ⁊ paulus
apłs dicit. Uobis oportebat primũ p̃di¬
care sermonẽ. Qm̃ aut̃ auertitis uos: imꝰ
ad gentes. Tibi gͦ qui & seruus m̃s ⁊ electꝰ
m̃s. qui p̃dicaturus in gentib es ꝑsecu¬

Expanded text:
 Israel, qui Domini sui suscepit adventum, quem primum servum, dein electum, ad extremum semen Abraham vocat. in timore ; et postea electi, in amicitiam Dei jungimur. Post vocationem igitur gentium, quando viderunt insulae et timuerunt, extrema teret accesserunt, vocantur reliquiae, juxta electionem gratiae, de quibus scribit et Evangelium: Istos duodecim elegit Jesus, quos et Apostolos nominavit , qui post servitutem paedagogae Legis, electi sunt in Evangelio; et semen Abraham amici Dei esse meruerunt. In illo enim apprehendit eos ab extremo terrae, et a longinquis ejus finibus vocavit Israel de universis nationibus, congregans primum populum Judaeorum, de quibus et Paulus Apostolus dicit: Vobis oportebat primum praedicari sermonem: quoniam autem avertitis nos, imus ad gentes . Tibi ergo, qui et servus meus, et electus meus, qui praedicaturus in gentibus es, et persecu