comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑. ne mittant᷑ in abysso. Et in genesi. abyssus suꝑ aquã tenebrȩ erant: nescio
an in bonã parte possit accipi. In different̃ aut̃ ibi ponit᷑. Rupti st̃ fontes abyssi
& cataracte cęli aꝑtȩ st̃. Et illud in centesimo .xl uii. psalmo. Dracones & om̃s ab¬
yssi. ignis & gͣndo. & sp̃s ꝓcellarũ. Nisi forte exeo qđ int̾ dracones. ꝙ igne̾. ꝙ gran¬
dinem. ponit᷑ in malã partẽ.trahendũ sit. Qđ nescio utrũ possit dicere. qͥ eade
uiderit cũ cȩteris. in laudẽ dnĩ concrepare. Si gͥ in bonã partẽ acceperimꝰ abyssu
qͥcqͥd de te pͥus opinati st̃. in uocis suȩ laudibꝰ ꝓtuler̃. Et pulchre opinationẽ
fantasie altitudinẽ uocat. iuxta iħm filiũ isaac. qͥ ait. Abyssũ q sapientiã. quis

Expanded text:
cantur, ne mittantur in abyssos , et in Genesi: Abyssus super quam tenebrae erant , nescio an in bonam partem possit accipi. Indifferenter autem ibi ponitur: Rupti sunt fontes abyssi, et cataractae coeli apertae sunt . Et illud in centesimo quadragesimo octavo psalmo: Dracones et omnes abyssi: ignis et grando et spiritus procellarum, nisi forte ex eo quod inter dracones, et ignem et grandinem ponitur, in malam partem trahendum sit. Quod nescio utrum possit dicere, qui eam viderit cum caeteris in laudem Domini concrepare. Si igitur in bonam partem acceperimus abyssum, quidquid de te prius opinati sunt, in vocis suae laudibus protulerunt. Et pulchre opinationem phantasiae, altitudinem vocat, juxta Jesum filium Sirach, qui ait: Abyssum et sapientiam quis
Abbreviated transcription (Latin):
ques locut es Semꝑ. Lxx. Hũqͥd influminibꝰ iratꝰ es dnẽ. aut infiuminibꝰ furor
intespatione festinat oratio: breuitꝰ sccłm litterã sensũ capituli comp̃hendens
pergam ad reliqa. Sic̃ iorlanẽ & mare siccasti rubrũ ꝓnobis dimicans. non
enĩ fiuminibꝰ & mari iratꝰ es. ut qͥcquã in sensibilia offensionis contrahere potu¬
erint : ita nc̃ quadrigas conscendens tuas. arcũq corripiens. salutẽ dabis popło
euo. & iuraitaque iurasti patribꝰ nr̃is & tribubꝰ. explebis in sepitnũ udisite
ambiaue x intrigantis magis eloquio quã ꝓbantis. Suntrem̃ eȩ bona fiumina
sunt qu e ala Est mare pessimũ. &e est optimũ. Bonoꝵ fluminũ. ulluo eremplũ:
flumunis impetꝰ letificat ciuitatẽ dĩ. Et qđ qͥ de aqua dnĩ biberit. fluant de¬
uentre eꝰ flumina aquȩ salientis inuitã et̾nã. Maloꝵ illuo geł pharao logͥtur
inerechiel. dra sunt fiumina. & ego feci illa. inqbꝰ draco habitat Et multa his

Expanded text:
quae locutus es. Semper. LXX: Numquid in fluminibus iratus es, Domine: aut in fluminibus furor interpretationem festinat oratio, breviter secundum litteram sensum capituli comprehendens, pergam ad reliqua. Sicut Jordanem, et mare siccasti Rubrum, pro nobis dimicans; non enim fluminibus et mari iratus es, aut quidquam insensibilia offensionis contrahere potuerunt: ita nunc quadrigas conscendens tuas, arcumque corripiens, salutem dabis populo tuo, et juramenta quae jurasti patribus nostris et tribubus, explebis in sempiternum. ambigue, et interrogantis magis eloquio quam probantis. Sunt enim et bona flumina, sunt et mala. Est mare pessimum, et est mare optimum. Bonorum fluminum illud exemplum est: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et qmina aquae salientis in vitam aeternam : » malorum illud, quod Pharao loquitur in Ezechiel: « Mea sunt flumina, et ego feci illa, » in quibus draco habitat, et multa his
Abbreviated transcription (Latin):
montes uiolentia. tabuer᷑ colles scłi. itineris sẽpit̾ni eiꝰ. Stans saluator
& cuncta ꝑspiciens. & oculo suo uniu̾sitatẽ mundi metiens: gentiũ
mutatudine dissipabit. Quibꝰ dissipatis & dissolutis. contriti st̃ montes
huiꝰ scłi & incuruati st̃ colles huiꝰ mundi.Sunt enĩ & alii montes &
colles. quos salit & transilit sponsus in cantico canticoꝵ. de qͥbꝰ & in
sccł̃o graduũ psalmo dr̃. Leuaui occłos meos in montes unde ueniet
auxiliũ mͥ. Montes aut̃ scłi ipsi st̃ qͥ o montes tenebrosi. de qͥbꝰ ieremias p̾cipit. ne
impingant᷑ pecdes nr̃i suꝑ eos. Isti colles inqͥbꝰ regnabat saus quanclo int̃ficiebat
sacerdotes dĩ. uabaa qͥppe. colles int̾p̃tant. Et elegant in curuati st̃ ingt colles
mundi. Ante aduentu qͥppe saluatoris erecta ceruicȩ gradiebant᷑ ꝙ suꝑbia eoꝵ
humiliare. nemo poterat. Contriti aut̃ st̃ & incuruati abitineribꝰ etutatis ei¬

Expanded text:
montes violentia: tabuerunt colles saeculi itineris sempiterni ejus. Stans Salvator et cuncta perspiciens, et oculo suo universitatem mundi metiens, gentium multitudinem dissipavit: quibus dissipatis et dissolutis contriti sunt montes hujus saeculi, et incurvati sunt colles hujus mundi. Sunt enim et alii montes et colles, quos salit et transilit sponsus in Cantico 642 canticorum , de quibus et in secundo graduum psalmo dicitur: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi . Montes autem saeculi ipsi sunt qui et montes tenebrosi; de quibus Jeremias praecepit, ne impingantur pedes nostri super eos . Isti sunt colles in quibus regnabat Saul, quando interficiebat sacerdotes Dei : Gabaa quippe collis interpretatur. Et eleganter incurvati sunt, inquit, colles mundi. Ante adventum quippe Salvatoris erecta cervice gradiebantur, et superbiam eorum humiliare nemo poterat. Contriti autem sunt et incurvati ab itineribus aeternitatis e
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq & qqͥla ita int̾p̃tat ÷. ante faciẽ eiꝰ ibit pestis. Sym̾machus ande
facie ei pceddet mors. Quinta editio ante faciẽ eiꝰ ambuil abile aoersie uler
facr & theo dotio sermonẽ ꝓmorte int̾p̃tati st Nec ñ in consequiente uersi¬
culo ubi ciximꝰ. egrediet᷑ diabolus ante pedes eiꝰ. & Lxx. alit̾ transtulerunt.
iuta qͦs postea disputabimꝰ: aquila ꝓcliabolo transtulit uolatile. smina¬
chiis aut̃ & thedootio & serta editio uolucrẽ. qđ hebraice dr̃ reseph. peldo¬
aut hebrei quom in euangłio pͥnceps demonũ dr̃. eẽ. beelzebub. ita reseph.
demonis. eẽ. nom̃. qͥ pͥncipatũ teneat int̾ alios. ꝙ ꝓpt̾ nimiã uelictaatem.
atq indiu̾sa discursum. auis & uolatile noncupet᷑. Ipsũq eẽ. qui in paradiso
subfigura seipentis mulieri sit locutꝰ o ex maleclictione qua adõ conclẽnatꝰ
÷ accepisse nomꝰ. Si quide. resepħ. reptans uentre int̾ptat᷑. Hoc ÷ gͦ qđ dicit᷑.

Expanded text:
Denique et Aquila ita interpretatus est, Ante faciem ejus ibit pestis; Symmachus, Ante faciem ejus praecedet mors; quinta editio, Ante faciem ejus ambulabit mors; 641 soli LXX et Theodotio sermonem pro morte interpretati sunt. Necnon in consequenti versiculo, ubi diximus: Egredietur diabolus ante pedes ejus, et LXX aliter transtulerunt, juxta quos postea disputabimus: Aquila pro diabolo transtulit, volatile; Symmachus autem et Theodotio, et quinta editio, volucrem, qReseph daemonis esse nomen, qui principatum teneat inter alios, et propter nimiam velocitatem atque in diversa discursum, avis et volatile nuncupetur: ipsumque esse qui in paradiso sub figura serpentis mulieri sit locutus, et ex maledictione, qua a Deo condemnatus est, accepisse nomen: siquidem RESEPH, reptans ventre interpretatur. Hoc est ergo quod dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ad incarnationẽ sua uenerit ad scos & factꝰ sit in singuloꝵ manu sipio onudli u
i uniusis uincentibꝰ ipse suꝑarit. & etnũ eiꝰ it̃ in curuauerit colles montesq cor¬
triuerit. Hȩc ꝓmetaphoran iuita hebraicũ dicta sint. Porro iuxta. łrx. postqo
faciẽ di sermo p̃cessent. & egressus fuerit in plana ds pat̾: uenit illue ubresa
sermone suo regia pparata ÷ : & uenit post pedes sermonis sui. & stat nunquã
aeie pcecleus s sẽꝑ expectans ut ille sibi muniat uiam. Ubi aut stecerit nitã
pedes sermonis sui ibi statim t̾ra. oꝑa uidelicet carnis & corpoꝵ. ñ ualentia susti¬
nere dĩ psentiũ cõmouebunt᷑. Cũq cõmota fuerint: uircꝰ sermonis & p̾sentie
di tespicit cunctas anime gentes quas cogitationes o nultiplices inciuerte
sententias possumꝰ intelligere: Quȩ ilico dissoluunt᷑ ac tabescurt. Siqdietiam
adusũ scientiã di se exaltauerit in t̾ra. & sensu occupauerat audientis: hoc p̃ce

Expanded text:
ctus sit in singulorum manu sermo Dei, atque in universis vincentibus ipse superarit, et aeternum ejus iter incurvaverit, colles montesque contriverit. Haec per metaphoram juxta Hebraicum dicta sint. Porro secundum LXX postquam faciem Dei sermo praecesserit, et egressus fuerit in plana, Deus Pater venit illuc, ubi ei ad sermonem suum regio praeparata est, et venit post pedes sermonis sui, et stat; numquam ante praecedens, sed semper exspectans, ut ille sibi muniat viam. Ubi autem steterit juxta pedes sermonis sui, ibi statim terra, opera videlicet carnis et corporum non valentia sustinere Dei praesentiam, commoventur. Cumque commota fuerint, virtus sermonis et praesentia Dei respicit cunctas animae gentes, quas cogitationes et multiplices in diversa sententias possumus intelligere, quae illico dissolvuntur ac tabescunt. Si quid etiam adversum scientiam Dei se exaltaverat in terra, et sensum occupaverat audi
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc sermo esset inore regis: uox de cęlo ruit. Tibi dr̃ nabuchodõnosor
rex Regnũ tuũ transiet ate: Arrogans głacio. stati punit᷑ ã dno. Ꝙ ideo ñ
onec scias. qđ dominetur exceĩsus in regno hominũ. Magna miscdiȩ conso¬
latio quando intormentis posituᷤ scit ꝓsꝑa secutura. Quanquã nabrichodono¬
sor tanti furoris sit & amentiȩ ut maloꝵ tẽpore bonoꝵ quȩ ei ds̃ꝓmiserat ñ
fuerit recordatꝰ¬

Expanded text:
adhuc sermo esset in ore regis, vox de coelo ruit: Tibi dicitur, Nabuchodonosor rex, regnum tuum transiet aDonec scias quod dominetur Excelsus in regno hominum. Magna miseriae consolatio, quando in tormentis positus, scit prospera secutura: quamquam Nabuchodonosor tanti furoris sit et amentiae, ut malorum tempore, bonorum quae ei Deus promiserat, non fuerit recordat
Abbreviated transcription (Latin):
Id ÷ monachum maculis peccatoꝵs confractũ uariisq uitus
conquassatum: non centerendĩt ad des ꝑationis foueam ł
fuge lapsũ ut p̃dictũ÷ non impellendũ: Calamũ eniꝰ qͣssatũ
sinẽ dubio conterit : qui peccatori ñ salutis sed ꝑditionis p̾bet
occasionem. Hinc & beatus leronimꝰ ait. Qui peccatori non
porrigit manũ: nec portat onus fr̃is sui istȩ quassatũ cala¬

Expanded text:
it Smaragdus, maculis peccatorum confectum, variisque vitiis conquassatum, ad desperationis foveam, vel fugae lapsum non impellendum. Calamum enim quassatum sine dubio conterit, qui peccatori non salutis, sed perditionis praebet occasionem. Hinc B. Hieronymus ait : Qui pecporrigit manum, nec portat onus fratris sui, iste quassatum cala
Abbreviated transcription (Latin):
ne non ministrentur. Infirmis uero tantũ ꝓuideantur &
Nes suinendi ÷ concessa licentia. Non quod ereadiram dĩ uidi¬
cemꝰ in dignã. s quoꝗ carnis abstinentia utilis & apta
monachis estimetur. Seruato tam̃ mođamine pietatis erga
egroterũ necessitudines ł longe ꝓficiscentiũ. Qualitꝰ ut &
uolatilium esib infirmis sustententꝰ. & longinquo itinere desti¬
degustare ñ metuant seruantes apud se de reliqͦ continentiã
consuetam. Qđ siquis monachus uiolauerit & contra sancti¬
one regulȩ usũq uet̾nũ uesci carnib p̾sũpserit sex m̃sium¬

Expanded text:
ne non ministrentur; infirmis tantum provideantur, et nec sumendi, est concessa licentia; non quod creaturam Dei judicemus indignam, sed quod carnis abstinentia utilis et apta monachis aestimetur. Servato tamen moderamine pietatis erga aegrotorum necessitudines vel longe proficiscentium qualitates, ut et volatilium esibus infirmi sustententur, et longinquo itineri destidegustare non metuant, servantes apud se de reliquo continentiam consuetam. Quod si quis monachus violaverit, et contra sanctionem regulae usumque veternum vesci carnibus praesumpserit
Abbreviated transcription (Latin):
chi ñ debeant. Se scriptiones qͦq rerũ. aut cartarũ monasterii ab
ep̃o ecołasticas fieri om̃ino denegamꝰ. S si ando res erigit. abbs loci
eũ aliis sr̃ib causas rerũ inuentarũ faciat: ꝙ eorũ consilio siue in

Expanded text:
chos non debeant. Descriptiones quoque rerum aut cartarum monasterii ab chos non debeant. Descriptiones quoque rerum aut cartarum monasterii ab ępiscopo ęcclesiasticas fieri omnino denegamus. Sed si quando res exigit, abbas loci cum aliis fratribus causas rerum inventarum faciat, et eorum consil
Abbreviated transcription (Latin):
los ł ĩmissiones aliqͥs facere S si ꝗͣ causa fatte int̃ terrã uenientẽ
adpartẽ suarũ ȩcoł arũ & monasteriarũ euenerit. & pacifice ñ po¬
tuerit ordinari: apd electes abbes & alios patres tim̃tes dm̃ sine uolim¬
taria dilatione mediis sacro sc̃ĩs ȩuangłiis siniat᷑ de functo uͦ ab¬
bate cuiꝰq congregationis. ñ extͣneus eligat᷑. nͥ de eadẽ congregati¬
one quẽ sibi ꝓpͥa uoluntate concars sr̃m societas elegerit. Et qͥ elitꝰ
fuerit sine dolo ł uenalitate aliqͥ ordinet᷑. Qđ si aptã int᷑se ꝑso¬
nã inuenire nequeunt: sollert̃ sibi de aliis monasteriis similit̃
eligant ordinandũ. Neq constituto abb̾i quȩcunq ꝑsona qͥlibet occasione
pp̃onat᷑ nͥ farte ertantib qd̾ absit criminib quę sacri canones pinire
monstrant᷑. Parit̃ aut̃ cus todiendũ ÷: ut inuito abbe adordinanda alia
monasteria. aut adordines sacros ł clericatꝰ officiũ tolli et inde mona¬

Expanded text:
ausa forte inter terram venientem ad partem suarum ecclesiarum et monasteriorum evenerit et pacifice non potuerit ordinari, apud electos abbates et alios patres timentes Deum, sine voluntaria dilatione mediis sacrosanctis evangeliis finiatur. Defuncto autem abbate cuiusque congregationis, non extraneus eligatur, nisi de eadem congregatione quem sibi propria voluntate concors fratrum societas elegerit, et qui electus fuerit sine dolo vel venalitate aliqua ordinetur. Quod si aptam inter se personam invenire nequeunt, sollerter sibi de aliis monasteriis similiter eligant ordinandum. Nęque constituto abbati quęcumque persona qualibet occasione preponatur, nisi forte extantibus, quod absit, criminibus que sacri canones punire monstrant. Pariter autem custodiendum est ut invito abbate ad ordinanda alia monasteria aut ad ordines sacros vel clericatus officium tolli exinde mona
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯaor sit neces sariũ monasteriorũ qͥeti ꝓspicere. & de erũ ꝑfetua se¬
curitate tractare. ante actũ nos officiũ qd in regimine cȩnobii ex
hibuimꝰ infarmat. Et qͥa inplurimis monasteriis multa a p̃sulib p̃iu¬
dicu atq grauamina monachos ꝑtulisse cognoscimꝰ: opaitet ut nr̃ ȩ
Dsr̃nitatis ꝓuisio defutura qͥete earũ salubri disponat ordinat̾io
qͣtinus conuersautes in illis in dĩ seruitio gr̃a ipsius suffragante ñ¬
te lib̾a ꝑseuerent. S ne ex ea quȩ magis em̾danda ÷ consuetudine qͥsꝗ mo¬
nachis qͥcꝗ molestiȩ p̃sumat inferre. necesse : ut nȩc quȩ inferius enu¬
merare curabimꝰ ita studio fr̃nitatis ep̃orũ debeaut custodiri: ut ex eis
ñ possit ult̃ius inferendȩ inqͥet udinis occasio reꝑiri. Int̾dicimꝰ gͥ in no

Expanded text:
am sit necessarium monasteriorum quieti prospicere, & de eorum perpetua securitate tractare, anteactum hibuimus, informat, et quia in plurimis monasteriis multa a presulibus preiudicia atque gravamina monachos pertulisse cognoscimus, oportet ut nostre fraternitatis provisio de futura quiete eorum salubri disponat ordinatione, quatenus conversantes in illis in Dei servitio gratia ipsius suffragante mente libera perseverent. Sed ne ex ea, que magis emendanda est, consuetudine quisquam monachis quicquam molestie presumat inferre, necesse est, ut hec, que inferius enumerare curabimus ita studio fraternitatis episcoporum debeant custodiri, ut ex eis non possit ulterius inferende inquietudinis occasio reperiri. G. episcopus Io
Abbreviated transcription (Latin):
infirmis & tribulantib: aliud uͦ stultis & nescientib ÷ ad hibendũ
Qui enĩ infirmo ꝑ cõpassionẽ cõmunicat: & tribulanti consolationis
consiliũ sub ministrat: sine dubio pauꝑes recreat. Similit̃ & qͥ
doctrinã stultis oscientie uerbũ ministrat ignaris: elemosinarui
aignꝰ ÷ laudari p̃coniis. Nudũ uestire

Expanded text:
adhibendum: qui enim infirmo per compassionem communicat, et tribulato consolationis consilium subministrat, sine dubio pauperes recreat. Similiter et qui doctrinam stultis, et scientiae verbum ministrat ignaris, eleemosynarii dignus est laudari praeconiis. Alite
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fecit. fieri quȩ mandauit. sꝑare quę ꝓmisit. & seqͥ qͦ ipse
prȩcessit. Prestarebeneficiũ. & iã in gratis. non retribuere scđm
merita sua maͥlolis: & orare ꝓ inimicis. Amare bonos: mise¬
reri ꝑuersis. in uitare ad uersos & susciꝑe in caritate c̃uersos:
ꝙͥ ȩquanimit̃ pati sub dolos & suꝑbos. Corpꝰ castigare
orpus dictũ a corruptione: eo qͥđ corruptũ pereat. Solubile enĩ

Expanded text:
fecit fieri, docereque mandavit, sperare quae promisit, sequi quo ipse praecessit, praestare beneficia etiam ingratis? Non retribuere secundum merita sua malevolis, et orare pro inimicis, amare bonos, misereri perversis, invitare adversos, suscipere in charitate conversos, et aequanimiter pati subdolos ac superbos. Ad hoc etiam orpus dictum eo, quod corruptum perit. Solubile enim
Abbreviated transcription (Latin):
pulsauerit animos: fr̃nus anior conprimat illos. T¬
rat̾na dulcedo temperet iracundiã. Fracerna caritas tẽꝑet
animositatẽ. fratna dilectio mitiget indignationẽ
Grande enim uitiũ ÷ iracundia. Per iram sapieritia ꝑditur
Pirã iusticia relinquitꝰ. Pirã sociecas fratna dissoluitur. Pira
pacis concordia rumpitur. Per iram lex ueritatis amittitur
racundię stimulis agitatũ corpus: totũ tremit lingua balbitt
uultꝰ ignescit. Cor palpitans tremulat. & oculi turbati. caligañ

Expanded text:
pulsaverit animum, fraternus amor comprimat illam, fraterna dulcedo temperet iracundiam, fraterna charitas temperet animositatem, fraterna dilectio mitiget indignationem. Grande enim vitium est iracundia: per iram sapientia perditur, per iram justitia relinquitur, per iram societas amoris dissolvitur, per iram pacis concordia rumpitur, per iram lex veritatis amittitur; iracundiae stimulis agitatum corpus tremit, lingua balbutit, vultus ignescit, cor palpitans tremulat, et oculi turbati caligant.
Abbreviated transcription (Latin):
diliqit dm̃. Que si ex coto corde diligamꝰ niclulerit in nob unde
peccati & sideruis seruiamꝰ & qͥd ÷ diligere dĩ nisi illi occupare
acumũ. cipere fruende uisionis eiꝰ affectũ. peccata odiũ. mundi
fasidiũ dligere ximũ. i ipso amore seruare legituniũ modũ¬
fas ouertore edilestionis. ordinẽ consticutũ. Ordine dilectionis illi
puercunt nec modũ diligendi custodiunt: qui aut mundũ quelus
conten ꝑnendus ÷ diliqu̾nt. aut corpora sua minꝰ diligenda plus

Expanded text:
i enim ex toto corde diligimus, nihil erit in nobis, unde peccati desideriis serviamus. Et quid est diligere Deum nisi illi occupare animum concipere fruendae visionis ejus affectum, peccati odium, mundi fastidium, diligere etinec pervertere dilectionis ordinem constitutum. Ordinem dilectionis illi pervertunt, nec modum diligendi custodiunt, qui aut mundum qui contemnendus 644 est, diligunt, aut corpora sua minus diligenda plus
Abbreviated transcription (Latin):
inm̃tis archano omiũ amorẽ recondit. Here beata: quȩ
nutrit uirtutes & delet peccata Obpͥmit irã : recludit odiũ.
expellit auaritiã. conpͥmit rixã. & fugat omĩa parit̾ uitia
mia toserat. emĩa credit . omĩa sꝑat. Int̃ ob probria securas¬
expugnabilis manet: iexplicabis durat. In concussa ꝑ seue¬
rat  incorruptã sȩtatur: Ligam̃tũ ÷ enĩ omiuni untufum
gluten÷ animarũ concordia m̃tiũ societas elector  & scor
exultatio angłore Ne ad uersitatib frangat᷑ fortit m̃tȩ no¬

Expanded text:
in mentis arcana omnium amorem recondit. Vere beata, quae nutrit virtutes, et delet peccata, opprimit iram, recludit odia, expellit avaritiam, comprimit rixam, effugat pariter omnia vitia, omnia tolerat, omnia credit, omexpugnabilis manet, inexplicabilis durat, inconcussa perseverat, incorrupta laetatur; ligamentum est omnium virtutum, gluten est animarum, concordia mentium; societas electorum et exsultatio angelorum: ne adversitatibus frangatur, fortiter mentem ro
Abbreviated transcription (Latin):
excelsa : affectionũ omĩum potentissima. Diuinę contẽplationis auida:
tuos suscitat: languentes sanat. ꝑ ditos instaurat. speni desperatis
inspirat pacificas m̃tes in hab itat. fructuosa in penitentib.
fidelib quã fides concipit. ad quã spes currit. Cui ꝓfecds omĩũ seruit.
ex qͣ qͥc qͥd ÷ bomioꝑis uiuit. sub qͣ obȩdientia crescit. Perquã paciencia

Expanded text:
excelsa, affectionum omnium potentissima, divinae contemplationis avida, eccatis mortuos suscitat, languentes sanat, perdita restaurat, spem desperatis inspirat, pacificas mentes fidelibus. Quam fides concipit, ad quam spes currit, cui profectus omnium servit, ex qua quidquid est boni operis vivit; sub qua obedientia crescit, per quam patientia
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ ac pedes t̾gunt lauet. Pedes uͦ tã ipseqͥ egredit᷑ quã ille qͥ intraturꝰ :
onuĩbi lauent. Uasa ministerii sui munda & sana cellarario reconsiquet.
Ui cellarariꝰ itẽ intranti consignet ut sciat qđ dat aut qđ redipit¬
tterũ sulcedentib hii qui egrediunt᷑ utensilia inquib ministra¬
uerint ane uasa consignent. Auȩ tanta sollicitudine curastie
custodiant ne aliquid ex eis ĩminuat᷑ aut̃ pereat. aut credant
ex his neglegent̃ fuerit fractum  aut ꝑditĩ Ita enĩ seꝑtima¬
nari obsequm suũ fidelit̃ pagat.ne unũ quidẽ granũ leguimu¬
nis negligent᷑ perire de suis manib patiat᷑. Au̾a omĩa quae
Imonafferio fuerint semel ingressa tanꝗ sacro scã & quasilam
ano consecrata cũ suma reuerentia patres nrĩ tractare uisserꝰ¬

Expanded text:
pedes tergunt, lavet. Pedes vero tam ipse qui egreditur, tam ille qui intraturus est, omnibus lavent. Vasa ministerii sui munda et sana cellarario reconsignet. Qui cellararius item intranti consignet, ut sciat quod dat, aut quod recipititerum succedentibus, hi qui egrediuntur utensilia in quibus ministraverint, et vasa consignent, quae tanta sollicitudine curaque custodiant, ne aliquid ex eis imminuatur aut pereat, ut credant sex his negligenter fuerit fractum aut perditum. Ita enim septimanarius obsequium suum fideliter peragat, ne unum quidem granum leguminis negligenter perire de suis manibus patiatur: quia omnia quae in monasterio fuerint semel ingressa tanquam sacrosancta, et quasi jam Deo consecrata cum summa reverentia Patres nostri tractare jusser
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ aut minor. aut ãplior deputet᷑. Quod aut̃ dicit ac posi¬
tionem loci: intelligitur ȩdficatione ł constructio monasterii
Constructio enim monasterii si congruo ponit᷑ loco ubi scđm huiꝰ
regulȩ capitulũ omĩa in daustro contineat necessaria : minus
cõcus alioꝵ in diget ad uitorio. Siuͦ marto loco & angusto uel
arido ponit᷑ situ. ubi nec aquã sine labore. nec ortũ sine penil

Expanded text:
um, aut minor, aut amplior deputetur. Quod autem dicit, ac positionem loci, intelligitur aedificatio, vel constructio monasterii. Constructio enim monasterii, si congruo ponitur loco, ubi secundum hujus Regulae capitulum omnia in claustra contineat necessaria, minus coquus aliorum indiget adjutorio. Si vero in arcto loco et angusto vel arido ponitur situ, ubi nec aquam sine labore, nec hortum habere pos
Abbreviated transcription (Latin):
q autꝰ dic̃ usq ad missas sustineant: intelligit᷑ usq ad missam
pncipalem quȩ omĩb sollent canit᷑ Na sunt pleriq monachoꝵ
ministeriales qͥ mane audiunt missã & comedunt. & ꝑgunt quo
uolunt & dicunt se missam audisse & ita comedisse. Qđ uitiũ¬
ad missas sustineant Intrantes & exeunt᷑es ebdomadarii in orato¬
rio mox matunis finitis dnĩca omiũ gẽnib ꝓuoluant᷑ postulantes ꝓse
orari. Hanc ab eis benedictionẽ & retributionis mercedẽ ꝓlabo.
re totiꝰ septimanȩ fidelit̾ expetentes: ut cõplentes eos xp̃i man¬
cdatũ generalit̃ ab omnib frĩb emissa ꝓ seqͣt᷑ oratio. Quȩ &e eors
consũmata obsequia uelut pium sacrificiũ deo cõmdet. & quicͥqͥd¬

Expanded text:
neant, intelligitur usque ad missam principalem, quae ab omnibus solemniter canitur. Nam sunt plerique monachorum ministeriales, qui mane audiunt missam, et comedunt, et pergunt quo volunt, et dicunt se missas audisse, et ita comedisse: quod vitiuad missas sustineant. Intrantes et exeuntes hebdomadarii in oratorio mox matutinis finitis Dominica omnium genibus provolvantur postulantes pro se orari. re totius septimanae fideliter expetentes: ut complentes eos Christi mandatum generaliter ab omnibus fratribus emissa prosequatur oratio; quae et eorum consummata o
Abbreviated transcription (Latin):
one murmur seu detractio. Quod familiarissimũ habent
monachi contra abbatem aut quenlibet aliũ de frĩb audiat᷑
ne iradĩ quȩ sepe hanc culpam miserabilem popłm con-¬
d empnabit inꝑ̾ditione. similit̾ murmurantiũ turbȩ excitetꝰ
& t̾rã reꝓmissionis quã nos recte accipimꝰ locũ futurae
beatitu dinis ꝑdat murmuratio ꝓpͥa: quȩdebetur sponsione
diuina. Dic enĩ dãꝑnandos hui uitii sestatores psalmꝰ annũ¬
apłs arguens ait. Susurrones detractores do odibilos & iteru
Siis mur̃muratores querelosi scđm desideria sua ambulantes

Expanded text:
one murmur seu detractio, quod familiarissimum habent monachi, contra abbatem aut quemlibet alium de fratribus audiatur: ne ira Dei, quae saepe ob hanc culpam miserabilem populum condemnavit, in perditionem similiter murmurantium turbae excitetur: et terram repromissionis, quam beatitudinis, perdat murmuratio propria, quae debetur sponsione divina. Sic enim damnandos hujus vitii sectatores Psalmus annunApostolus dicit: Susurrones, detractores, Deo odibiles . Et iterum: Hi sunt murmuratores, querelosi, secundum desideria sua ambulantes,
Abbreviated transcription (Latin):
emo autẽ potest dominari uitiis cęt̾is: nͥ pͥus ingluueni restriri
uͦ ipse frꝰ ordietur qͥ ꝓbatus fuerit ab abbate fidelis & absti¬
nens. eẽ. Quẽ nunꝗ uincit aliꝗdo aliqua desiðiors gula. ł
qui ñ multũ amat manducare aut bib̾e ne magis det᷑ locus
diabolo sic̃ dicit scriptura. Nolite dare occasionem queren¬
tib eam: & uideat᷑ castrimargiȩ gulȩ uoracib ł gluttonib

Expanded text:
rii vero ipse frater ordinetur, qui probatus fuerit ab abbate fidelis et abstinens esse: quem nunquam vincit aliquando aliqua desideriorum gula, vel qui non multum amat manducare, aut bibere: ne magis detur locus diabolo, sicut dicit Scriptura: Nolite dare occasionem quaerentibus eam, et videatur gastrimargiae gulae voracibus vel gluttonibus
Abbreviated transcription (Latin):
euangłico ordine fr̃ib suis uictum gubernare . Rier amie qui
in ferram̃tis ł cętera omĩa eẽ scĩficata. Siqͥs de fr̃ib aliquid ne.¬
gligent̃ tractauerit : partem se habe nouerit cũ illo rege q inuasis
dom̃us di scĩficatis cũ suis bibebat concubinis. & qualẽ meruit
uindictame Custodienda sunt ista p̃cepta : & ꝑ singulos dies
in aures fratrum recitanda suntut condempnentur in pecca¬

Expanded text:
evangelico ordine fratribus suis victum gubernare: qui timeat Judain ferramentis, vel caetera omnia, esse sanctificata. Si quis de fratribus aliquid negligenter tractaverit, partem se habere noverit cum illo rege, qui in vasis domus Dei sanctificatis, cum suis bibebat concubinis, et qualem meruit vindictam Dan. V. Custodienda sunt ista precepta, et per singulos dies in aures fratrum recitanda sunt, ut non condemnentur in pecca
Abbreviated transcription (Latin):
sua ass̃ sacramenta monstrauit: Cichi quoq ñ insapientia quȩ est in me
plus quã incrnctis uiuentib sacram̃tũ hoc reuelatũ est. sed ut int̾pretatio regi
pheridi & ideo sapientes bab lonis uit̾ fici uisserat. E rgo danihel se eos ereusat qui
dicere ũ potues ꝙ ipse iniudiã fugit nequis estimet eũ quȩ dicturꝰ est ꝓpͥa di¬
uisse sapientia. Causa aut̃ reuelationis ꝓpheticȩ regis est desideriũ qui uoluit
uentura cogno scere Ergo honorat rege. quando ꝓpt̾ illius scientiã sibi dic̃
adõ reuelata my steriã. E hoc considerandũ. qđ sominia in quib aliqua uentu¬
ra signant᷑ & quasi ꝑnubilum ueritas demonstrat᷑: ñ pateant coniectorib &
humane mentis arbitrio. sed dĩ solius scientiȩ Tu rex uidebas. & ecce sta

Expanded text:
sua Deus sacramenta monstravit? Mihi quoque non in sapientia, quae est in me sua Deus sacramenta monstravit? Mihi quoque non in sapientia, quae est in me plusquam in cunctis viventibus, sacramentum hoc revelatum est: sed ut interpretatio regiprehendi; et ideo sapientes Babylonis interfici jusserat. Ergo Daniel eos excusat qui dicere non potuerant, et ipse invidiam fugit, ne quis aestimet, eum quae dicturus est propria dixisse sapientia. Causa autem revelationis propheticae, regis est desiderium, qui voluit ventura cognoscere. Ergo honorat regem, quando propter illius scientiam sibi dicit a Deo mysteria revelata. Et hoc considerandum, quod somnia in quibus aliqua ventura signantur, et quasi per nubilum veritas demonstratur, non pateant conjectoribus et humanae mentis arbitrio, sed Dei solius scientiae. Tu, rex, videbas, et ecce quasi
Abbreviated transcription (Latin):
simi si mundꝰ ẽẽt. et̾nus. Q uodq dicit tu rex cogitare coepisti: indicat causas
sominũ. qđ iccirco eids̃ futuror mysteria reuelarit. quia ipse rex scire uoluemi
uontura  uet mabucho donosor diune inspiracionis miretur gram: ñ solum
cenc ui somnio uiderit. secdi ante somniũ quid tacitꝰ cogitauerit exponit¬
Custi in euetas niysteria: ostenlit tͥ quȩ uentura sunt. Illuol qdđ in euuarglio le¬
gin quisolemn sun oriri facit suꝑ malos e bonos: eciã suꝑ nabue ho clonosor ancel¬
uigint esse completũ Fanta eñi clementia est om̃ipocentis di: ut etiã nabucho do¬
nosor dispensationis suȩ qua mundũ regit mysteria reuelarit Int̾rogemiꝰ eolqu
Auersas asser esse naturas: cuiꝰ nat᷑e nabucho donosor incelligant. bonȩ an male
S ibone: cur impius dicit: Si malȩ ut certũ est: cur malo atꝙ̃ treno idest choico

Expanded text:
simi, si mundus esset aeternus. Quodque dicitur: Tu, rex, cogitare coepisti, indicat causas simi, si mundus esset aeternus. Quodque dicitur: Tu, rex, cogitare coepisti, indicat causas somnii: quod idcirco ei Deus futurorum mysteria revelarit, quia ipse rex voluerit scire ventura, et ut Nabuchodonosor divinae inspirationis miretur gratiam, non solum quid in somnio viderit, sed ante somnium quid tacitus cogitarit, exponit. Et qui revelat mysteria, ostendit tibi quae ventura sunt. Illud quod in Evangelio legimus: Qui solem suum oriri facit super malos et bonos , etiam super Nabuchodonosor intelligimus esse completum. Tanta enim est clementia omnipotentis Dei, ut etiam Nabuchodonosor dispensationis suae qua mundum regit, 633 mysteria revelaret. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, cujus naturae Nabuchodonosor intelligant, bonae an malae. Si bonae: cur impius dicitur? Si malae ut certum est cur malo atque terreno, id est, χοϊκῷ
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ptatio somnii tendat ad finẽ. in quo imnago statuȩ quȩ ceruit᷑ conterenda est.
omiũ tuũ ꝙ uisiones capitis tui in cubili tuo. huiuscemodi sunt. Non dix̃ uisiones
oculoꝵ tuor. nequid putaremꝰ. ẽẽ corporeũ: sed capitis. Sapientis enĩ ocłi incapite
eiꝰ inprincipali uidelic& cordis. urta illud qđ in euangłio legimꝰ. Beati mun
do corde.qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Et. Qutd cogitatis mala in cordib uris:
Alii uͦ ex huiꝰ occasione capituli. x oͦͫ Fͦx PCOͦT In̾ oͦͫ ñ incorde sed iuxta pla¬
tonẽ incerebro suspicant᷑. Tu rex cogitare coepisti instratu tuo. quid e̾et
futurũ post hȩc. Pro eo qđ est post hȩc soli .Lxx. dies nouissimos transtulerunt.
Qd si ita legit᷑: sollicitius requiramꝰ ubidies nouissimi scripti sunt. & redargu¬
amꝰ eos qui mundũ ñ putant esse ꝑiturũ. Nunquã enĩ dies appellarent᷑ nouis¬

Expanded text:
interpretatio somnii tendat ad finem, in quo imago statuaque quae cernitur, conterenda est. interpretatio somnii tendat ad finem, in quo imago statuaque quae cernitur, conterenda est. Somnium tuum et visiones capitis tui in cubili tuo, hujuscemodi sunt. Non dixit, visiones oculorum tuorum: ne quid putaremus esse corporeum, sed capitis: Sapientis enim oculi in capite ejus : in principali videlicet cordis, juxta illud quod in Evangelio legimus: Beati t: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Alii vero ex hujus occasione capituli τὸ ἡγεμονικὸν non in corde, sed juxta Platonem in cerebro suspicantur. Tu, rex, cogitare coepisti in stratu tuo quid esset futurum post haec. Pro eo quod est, post haec, soli LXX dies novissimos transtulerunt. Quod si ita legitur, sollicitius requiramus, ubi dies novissimi scripti sunt  Al. sint; et redarguamus eos qui mundum non putant esse periturum. Numquam enim dies appellarentur novis
Abbreviated transcription (Latin):
nos uertimꝰ in hebraico gazarenos habet. Qđ solꝰ syminacus di ⁊ͥ ac unt̃pretatꝰ
est. & qđ greci solent tĩ ⁊̃ iuͦ ⁊oc Rͥ oͦ toy appellare: qui exta inspiciant. & exhis
futura prȩdicant. Mysteriũ autẽ uocaus ordinẽ somnii reuelati: ostendit quic¬
quid occultũ est & ab hominib ignorat᷑. posse mysteriũ nuncupari. Tollit quoq
regi prauã suspectionẽ. ne humana estimꝙ in ueniri posse sollertia. qđ dĩ soluis
noticiȩ reseruat᷑. Sed est ds̃ incȩlo. reuelans mysteria. frustra enĩ ab homini
cultu. ad uiuus dĩ noticiã dirigit Qui indicauit tͥ rex nabucho donosar. quȩ
uentura sunt nouissimis tẽporib Absq adulationis uitio ueritate sociata blandi
rib. Nouissimi autẽ dies. aut ex eo numerandi sunt tẽpore quo daniheli somni¬
um reuelatũ : usq consumnationẽ mundi: aut certe hoc sentiendũ. qd uniuersa

Expanded text:
nos vertimus, in Hebraeo GAZARENOS habet, quod solus Symmachus θύτας interpretatus nos vertimus, in Hebraeo GAZARENOS habet, quod solus Symmachus θύτας interpretatus est, quos Graeci solent ἡπατοσκόπους appellare: qui exta inspiciunt, ut ex his futura praedicant. Mysterium autem vocans ordinem somnii revelati, ostendit quidquid occultum est, et ab hominibus ignoratur, posse mysterium nuncupari. Tollit quoque regi pravam suspicionem, ne humana aestimet inveniri posse solertia quod Dei solius notitiae reservatur. Sed est Deus in coelo revelans mysteria. Frustra igitur ab homincultu, ad unius Dei notitiam dirigit. 632 Qui indicavit tibi, rex Nabuchodonosor, quae ven. Novissimi autem dies, aut ex eo numerandi sunt tempore, quo Danieli somnium revelatum est, usque ad consummationem mundi. Aut certe hoc sentiendum, quod universa
Abbreviated transcription (Latin):
re propt quos fuerat ipse ꝑiturus. In ueni hominẽ de filiis trausmigra¬
tionis iudȩ qui solutionẽ regi annunciet. Dĩ grãm ad suã refert diligentiã &
inuenisse se dic̃. cũ danibel se ultro obtulerit ut introduceret᷑ ad regẽ. In quo mosos¬
tendit᷑ nunciorũ. qui cũ bona nuncient. sua uideri uolunt. Qui autẽ solutionẽ som¬
titĩ repromittit: utiq ante narraturꝰ est somnium. Et nota qđ de filiis uida sit
danihel. ñ sacerdos sic̃ in fine belis fabula continet. Putasne uere potel¬
mͥ in dicare somniũ qđ uidi & int̾pͣtationẽ etꝰ Seruat ordinẽ quęstionis ut
pͥmaĩ somniũ qđ se magi ignorare responderant & postea int̾prȩtationẽ quȩxa
somnii. ut cũ somniũ audierit & quȩ uiderat recognouerit: tunc credat & int̃¬
pͣtationi. quȩ uariã recipit coniectura. Cysteriũ qđ rex int̾rogat. sapi¬
entes magi & arioli & aruspices ñ queunt indicare regi. Pro aruspicib quod

Expanded text:
Inveni hominem de filiis transmigrationis Judae, qui solutionem regi annuntiet. Dei gratiam ad suam refert diligentiam, et invenisse se dicit, cum Daniel ultro se obtulerit, ut introduceretur ad regem; in quo ἦθος ostenditur nuntiorum, qui cum bona nuntiant, sua videri volunt. Qui autem solutionem somnii repromittit, utique ante narraturus est somnium. Et nota quod de filiis Juda sit Daniel, non sacerdos, sicut in fine Belis fabula continet. Putasne vere potes indicare mihi somnium quod vidi, etc. Servat ordinem quaestionis, ut primum somnium quod se magi ignorare responderant, et postea interpretationem quaerat somnii: ut cum somnium audierit, et quae viderat recognoverit, tunc credat, et interpretationi, quae variam recipit conjecturam. Mysterium quod rex interrogat, sapientes, magi, et harioli, et haruspices non queunt indicare regi. Pro haruspicibus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nantes ex iudeis solatia. uidentes hominẽ gentis suȩ egyptiorum es¬
se principẽ uel chaldeor. Paiihel autẽ postulauit a rege. & cons¬
cituit suꝑ oꝑa ꝓuintię babylonis sydrach. misach. & ab denago. Nonobl¬
uicitꝰ eor cũ quib dũm depͣcatꝰ est. & qui secũ ꝑiclitati fuerant. Itaq fa¬
cit eos uidices ꝓuintiarũ. ipse aut̃ a regis latere ñ discedit.ab ucho¬
donosor rex fecit statuã aureã. altitudine cubitor sexaginta. latitudine
cubitor sex Uelox obliuio ueritatis. ut qui dudũ seruũ dĩ quasi dm̃ ad¬
orauerat: nunc statuã sibi fieri iubeat. ut ipse adoret᷑ in statua. Qđ au
tẽ aurea fit & infiniti ponderis: illud in causa est ut stuporẽ uideritib
creet & res in auina adoret᷑ ut ds̃. dũutiusquisq suã consecrat auariciã: Da
requoq ꝑoccasionẽ captiuoꝵ barbaris nationnib salutis occasio. ut qui pͥmũ ꝑda

Expanded text:
nantes Judaei solatia, videntes hominem gentis suae Aegyptiorum esnantes Judaei solatia, videntes hominem gentis suae Aegyptiorum esse principem vel Chaldaeorum. Daniel autem postulavit a rege, et constituit super opera provinciae Babylonis Siviscitur eorum cum quibus Dominum deprecatus est, et qui secum periclitati fuerant. Itaque facit eos judices provinciarum: ipse autem a regis latere non recedit rex fecit statuam auream altitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex. Velox oblivio veritatis, ut qui dudum servum Dei, quasi Deum adoraverat, nunc statuam sibi fieri jubeat, ut ipse adoretur in statua. Quod autem aurea 636 sit, et infiniti ponderis, illud in causa est, ut stuporem videntibus creet, et res inanimata adoretur ut Deus, dum unusquisque suam consecrat avaritiam. Datur autem per occasionem captivorum barbaris nationibus salutis occasio : ut qui primum per
Abbreviated transcription (Latin):
steria reuelauit. Q đ & alexandrũ magnũ rege̾ macedonũ. in pontifice
ioiade fecisse legimꝰ. Qđ si dispic&: hoc dicendũ est. nabuchodonor sig¬
nor magnitudne & stupore confusũ quid facerae ignorasse. ut qui dñĩ
uerũ intelligebat & dnm̃ regũ : seruũ eiꝰ adorar&: & illi adoleret in cen¬
sum. Iunc rex clanihelem in sullune extulit. & munera multa & mag¬
na dedit ei. & constituit eũ pͥncipẽ suꝑ om̃s ꝓuintias babylonis. & pͣfectum
magistratuũ suꝑ cunctos sapientes babylonis. Et in hoc calumniator ȩccłȩ
ꝓpħam reprehendere uitit᷑. quare ñ recusarit iunera. & honorẽ babylo¬
nuĩ libent̃ susceꝑit. ñ considerans idõ regẽ uidisse somniũ. ut int̾pretatio¬
nis misterio ꝑpuerũ reuelato danihel crescer& & in loco captiuitatis
princeps om̃iuni fier& chaldeorũ. & dĩ om̃ipotentis potentia agnosce¬
ret᷑ Qđ quidẽ & in ioseph apud pharaonẽ & egypcũ factũ legimiꝰ & in

Expanded text:
ontifice Joiada fecisse legimus. Quod si displicet hoc, dicendum est Nabuchodonosor signorum magnitudine et stupore confusum, quid faceret ignorasse, ut qui Dominum verum intelligebat et Dominum regum, et servum ejus adoraret, et illi adoleret incensum. Tunc rex Danielem in sublime extulit, et munera magna, et multa dedit ei, et constituit m super omnes provincias Babylonis, etc. Et in hoc calumniator Ecclesiae prophetam reprehendere nititur, quare non recusarit munera, et honorem Babylonium libenter susceperit: non considerans ideo regem vidisse somnium, et interpretationis mysteria per puerum revelata, ut Daniel cresceret, et in loco captivitatis princeps omnium fieret Chaldaeorum, et Dei omnipotentia nosceretur. Quod quidem et in Joseph apud Pharaonem et Aegyptum factum legimus : et in
Abbreviated transcription (Latin):
possumTMisix ad congregandos sacrapas. magistratꝰ & iudices du¬
res & tprannos. & prȩfectos om̃sꝙ principes regionũ. ꝑrcelsa ꝑiculosius sta
ut & citius corruunt quȩ sullimia sunt. Principes congregant᷑ ad adoran¬
da statuã. ut a principes seducant᷑ & gentes Qui enĩ diuicẽs. ẽ potences sunt:
duĩ ciment carere diuituis & potentia. facilius supplatitãt᷑. Seducꝰtis autẽ ma¬
stratib subditi popłi maioꝵ exemplo ꝑeunt. Ex prȩco clamabat ua

Expanded text:
satrapas, magistratus et judices, duces et tyrannos, et praefectos omnesque principes regionum. Excelsa periculosius stant, et citius corruunt quae sublimia sunt. Principes congregantur ad adorandum statuam, ut per principes seducantur et gentes. Qui enim divites sunt et potentes, dum timent carere divitiis et potentia, facilius supplantantur. Seductis autem magistratibus, subditi populi majorum exemplo pereunt. Et praeco clamabat va
Abbreviated transcription (Latin):
crificarent ei. hunc locũ calumiuat᷑ porphẏriꝰ. qđ nunquã suꝑbissimꝰ rex cap¬
tiuũ adorauerit. quasi ñ lycaones obsignorũ magnitudinẽ paulo & barnabȩ
uoluerint hostias unmolare. Error gͦ gentiluĩ qui om̃e qđ supͣ se est deospu¬
tant scripturȩ ñ deb& imputari. quȩ simplicit refert uniuersa quȩ gesta
sunt. Sed & hoc possumꝰ dicere. qđ causas ad orandi & inmolatarum hos¬
tiarũ & incensi atq sacrificii ipse rex ex posuerit. dicens ad danihelẽ. Ue¬

Expanded text:
eli. Hunc locum calumniatur Porphyrius, quod numquam superbissimus rex captivum adoraverit, quasi non et Lycaones ob signorum magnitudinem Paulo et Barnabae voluerint hostias immolare. Error ergo gentilium, qui omne quod supra se est, deos putant, Scripturae non debet imputari , quae simpliciter refert universa quae gesta sunt. Sed et hoc possumus dicere, quod causas adorandi et immolandarum hostiarum, et incensi atque sacrificii ipse rex exposuerit, dicens ad Danielem: 6
Abbreviated transcription (Latin):
habitante inse sp̃u serutat᷑ etiã ꝓfunda dĩ. & in ꝓfundo animȩ suȩ fodit altis¬
sinos priteos. & omne t̾rã egerit quę ꝓfundas aquas oꝑire consueuit. seruaq
mandatũ dicens. Bibe aquas de tuis uasis & de puteor tuoꝵ fonte. Quodq se¬
quit᷑. nouit in tenebris consticuta & lux cũ eo est: tenebrȩ significant igno¬
rantiã sur scientiã atq doctrinã ltaq dm̃ ut ꝑuersa ñ querunt: stares¬
ta abiunt atq circundant. Suie ita int̾precandũ est. qđ tenebrosa inystica que
q &. ꝓfunda significent uixta illud qđ legimꝰ in prouerbis. Incelligit quoꝙ
parabola & tenebrosũ sermonẽ: hoc ipsum significat. qđ in psalmis legimus.
serens. instar auiũ cenuissimũ aerẽ & ȩcheria quȩq desiderat: iste nubes
tas caligine. quã sols moyses ingredit᷑ & loquit᷑ dõ facie ad faciẽ. de quo scriptũ
est. Posuit tenebras latibulũ suum. TSibi ds̃ patriĩ meor confiteor. teq

Expanded text:
habitante in se Spiritu, scrutatur etiam profunda Dei, et in profunda animae suae fodit altissimos puteos, et omnem terram egerit, quae profundas aquas operire consuevit: servatque mandatum Dei, dicens: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fonte . Quodque sequitur: Novit in tenebris constituta, et lux cum eo est: tenebrae significant ignorantiam, et lux scientiam atque doctrinam. Itaque Deum ut perversa non caelant, ita recta ambiunt, atque circumdda significet, juxta illud quod legimus in Proverbiis: Intelligit quoque parabolam, et tenebrosum sermonem, hoc ipsum significat quod in Psalmis legimus: serens, instar avium tenuissimum aerem et aetherea quaeque desiderat, iste nubes tas caligine, quam solus Moyses ingreditur , et loquitur Deo facie ad faciem, de quo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Tibi D
Abbreviated transcription (Latin):
r& Regnũ autẽ quartũ qd ꝑspicue ꝑtinet ad romanos ferreũ est qđ cõ¬
minuit & domat om̃ĩa. Sed pedes eiꝰ & digiti ex parte ferrei & ex parte
fictiles sunt. qđ hoc tẽpore manifestissime cõꝓbat᷑ Sicut enũ in pͥncipio¬
nichil romano imꝑio fortiꝰ & duriꝰ fuit: ita in fine rerũ nichil imbecilliꝰ. quan¬
do & inbellis ciuilib & ad uersũ diuersas nationes. aliarũ gentiũ barbararum
in digemꝰ aurilio. li fine aut̃ borũ om̃iũ regnoꝵ. auri. argenti. hęris. & ferri.
abscisus est lapis dñs atq saluator nr̃ sine manib id est absq coitu & humauo
semine de utero uirginali. & contritis om̃ib regnis factꝰ est mons magnꝰ. & ini¬
pleuit uniuersã terrã. Qđ iudei & impuis porphyriꝰ male ad popłni refer̃¬

Expanded text:
 Regnum autem quartum, quod perspicue pertinet ad Romanos, ferrum est quod comminuit et domat omnia. Sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, et ex parte sunt fictiles, quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principionihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius: quando et in bellis civilibus, et adversum diversas nationes, aliarum gentium barbararum indigemus auxilio. In fine autem horum omnium regnorum auri, argenti, aeris et ferri, abscissus est lapis, Dominus atque Salvator, sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de utero virginali, et contritis omnibus regnis, factus est mons magnus, et implevit universam terram: quod Judaei et impius Porphyrius male ad populum refer
Abbreviated transcription (Latin):
unt ¶pse mutat tẽpora & ecates transfert regna atq conl¬
cituib Non gͦ mirem̃. siquando ceriumꝰ & regib reges e regnis regna succedere
quȩ dĩ gubernantis & mutint᷑ & fimunt᷑ arbitrio. Causasq singuleꝵ nouit iller
quui conditor om̃iĩ est.  sepe malos reges patit᷑ suscitari: ut mali malos punuant
miulq sub ostendit & generali disputatione ꝓrȩparat auditorẽ. somniũ qđ iuidit
ẽe de mutatione & suecessione regnoꝵ. Gat sapienti¬
entiã intelligentib disciplinã. Iurca illud qđ seriptũ est Audiet sapiensi & appories
ter sp̃s dĩ infundit᷑ In ꝑuersam aut̃ auimã ñ introibit sapientia.pse re¬
uelat ꝓfunda & ab scondita. & nouit in tenebris consticuta & luxcũ eo. Cui ds

Expanded text:
Et ipse mutat tempora et aetates, et transfert regna atque constituit. Non ergo miremur, si quando cernimus, et regibus reges, et regnis regna succedere, quae Dei gubernantur et mutantur, et finiuntur arbitrio. Causasque singulorum novit ille qui conditor omnium est, et saepe malos reges patirur suscitari, ut mali malos puniant: simulque subostendit, et generali disputatione praeparat auditorem, somnium 630 quo vidit esse de mutatione et successione regnorum. Dat sapientientiam intelligentibus disciplinam. Juxta illud quod scriptum est. Audiet sapiens, et apponet ter spiritus Dei infunditur. In perversam autem animam non introibit sapientia . Ipse revelat profunda et abscondita,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊dix̃ ad eos rex. Uidi somnium.ꝙ mente cõnfusus ig¬
noro quid uiderim. Umbra quȩdã & ut ita dicã aura soniniĩ
atq uestigiũ remansit in corde regis ut referentib aliis posset
reminisci eoꝵ quȩ uiderat. & nequaquã eũ deciꝑent mentientes.
esponder̃ chaldei regi syriace huc usq quȩ lecta sunt sermone
danihel uidit in susis hebrarcis quidẽ litceriᷤᷤ sed lingua scribun¬
tur chaldaica. quã hic sẏriacam uocat Uisi indicaueri¬
tis mͥ sominiũ & comecturã eiꝰ: ꝑ ibitis uos & domꝰ ur̃e plublicabun
tur Commninatꝰ est poenã. proponit & pͣmia. ut si potuerint somnium
dicere consequent̾ credat eciã iis quȩ in certa sunt. hoc est quid significꝙ
somniũ. Qͦd si ñ potuerint ea dicere de quib rex implerisque confusus
poterat recordari: etiã futurȩ int̾pretationis ꝑdant fidẽ. Deniq seqͥtur

Expanded text:
dixit ad eos rex: Vidi somnium, et mente confusus ignoro quid viderim. Umbra quaedam, et ut ita dicam, aura somnii atque vestigium remansit in corde regis: ut referentibus aliis, 628 posset reminisci eorum quae viderat, et nequaquam eum deciperent mentientes. Responderunt Chaldaei regi Syriace. Hocusque quae lecta sunt, sermone Daniel vidit in Susis, Hebraicis quidem litteris, sed lingua scribuntur Chaldaica, quam vocat hic Syriacam. Nisi indicaveritis mihi somnium et conjecturam ejus, peribitis vos, et domus vestrae publicabuntur, etc. Comminatus est poenam, proponit et praemia: ut si potuerint somnium dicere, consequenter credat etiam his quae incerta sunt, hoc est, quid significet somnium. Quod si non potuerint ea dicere, de quibus rex in plerisque confusus poterat recordari, etiam futurae interpretationis perdant fidem. Denique sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
teactations & sagacrtate mentis occulta ꝑ quireret: sed quo occultor duĩn
pcaretuo E i deo ananiã & musahele & atariã iungit ad p̃ces ne solus de suo
merre ui deat pͥsiumere. Ut quor erat cõmune discrimen: cõmiuuis esse ordies
mueri ⁊ anibesi ꝑ uihonẽ nocte iuysteriũ reuelatũ est. Somutã regis suo diseti som¬
no i maro e sopuamisat intpretationẽ erꝰ dĩ reuelatione cognoseit. Qa de mones igno-¬
nis amisa pientiascliꝰ sc̃ire ñ poterat. Unde & apłi inysteriĩ qdđ euuetis ee rore¬
nerationib Herat ignoratũ. dño reuelante cognoseunt E⁊ damhel bene¬

Expanded text:
tractatione et sagacilate mentis occulta perquireret; sed quo occultorum Dominum precaretur. Et ideo Ananiam, et Misaelem, et Azariam jungit ad preces, ne solus de suo merito videatur praesumere: ut quorum erat commune discrimen, communis esset et oratio. Tunc Danieli per visionem nocte mysterium revelatum est. Somnium regis suo discit somnio: immo et somnium, et interpretationem ejus, Dei revelatione cognoscit, quod daemones ignorabant, sapientia saeculi scire non poterat. Unde et apostoli mysterium, quod cunctis retro generationib