comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
innouissimo iudicianm diẽ
au̾ꝑart. utraq ausolis qui ap¬
pellatioe uius ẽ eccurritasuam
p̃sentiam manifestauit iidici
futõ appellatiois examinare iu¬
dicium aũ eius cosiliatis an
indefinitis dieb suscipe diffa¬

Expanded text:
in novissimo indutiarum die aut pars utraque aut solus qui appellatione usus est occurrerit et suam praesentiam manifestaverit iudici futuro appellationis examinare iudicium aut eius consiliariis aut in definitis diebus suscipere diff
Abbreviated transcription (Latin):
ras offeit. Suic igit fiat subge¬
stis monumtorum ciꝰ tnsinuati¬
o.sietiam noiubemus eam pẽ
om̃ia suum roburbabetam ap̃
nulierem quaml ap̃ uirum. siũ
ab ip̃o uiro. siũ ab alt̾o aliquo m¬
ulieridet sen cõscribat. uł inscribi
ꝑsoa tonatiofiat. quateñ ipas res
ros in nuptialem tõatioem cose¬

Expanded text:
s offertur. Sive igitur fiat sub gestis monumentorum eius insinuatio sive etiam non, iubemus eam per omnia suum robur habere tam apud mulierem quam apud virum, sive ab ipso viro sive ab altero aliquo mulieri detur seu conscribatur, vel in viri personam donatio fiat, quatenus ipsas res in nuptialem conscribat do
Abbreviated transcription (Latin):
int absentes nõ contestatꝰ fuit
scdinleges emptoremaudona¬
cioẽmaccipientemaũ illum ad
queres alio quolibmõ transla¬
te sũt eum quitales res b̃t finy¬
as eas habe pͦt decenni uidelie
tes dicͤsum ¶Siaũt ingnoret

Expanded text:
 absentes non contestatus fuerit secundum leges emptorem aut donationem accipientem aut illum ad quem res alio quolibet modo translatae sunt, eum qui tales res habet firme eas habere, post decennii videlicet tes decursum. Si autem ign
Abbreviated transcription (Latin):
b neq dabiuit. Et desportuł. ut ⁊
q̃ uibẽtim referedarii ꝯpleant et
iõ misceant semeripos cause. et

Expanded text:
BVS NEQVE DABVNT; ET DE SPORTVLIS; ET VT QVAE IVBENTVR REFERENDARII COMPLEANT ET NON MISCEANT SEMET IPSOS CAVSAE ET
Abbreviated transcription (Latin):
testent. etiam sic fumumtestiñ
cẽ sanctimus. siu ꝑse aliquis si
ũꝑalt̾ius ꝑsonamt̃ nom̃ br̃dis
uiscrĩpsit. si omnino reliquami
q̃ ad nramindomum eruenãbi¬

Expanded text:
etiam sic firmum testamentum esse sancimus, sive per se aliquis sive per alterius personam nomen heredis inscripserit, si omnino reliquam quae ad nostram domum ex venerabi
Abbreviated transcription (Latin):
sanctunut si contigit minori
ullese abstinẽ abbrditate in
se deuolutaaase suscepta. siqd̃
õmes clitores p̃sentes fuit in
illis locis inquib mintegrũ
restitutio postulant. nocentur
b ab buimodi brditate se mi¬
nores abstineat¶Siũo om̃s
aualiqui ẽdirorum absẽtes
fuint iubemus minores uolẽ¬
tes hoc agẽloco nim iudices ĩ
quib ip᷑ degunt adire illũ
uõ ꝑ cõsuetas citatioss uocaẽ
spatium n quam apparearẽ
clitores licẽ minorib fiñ ꝑic¬
ło ab h̾smoĩbrditate absce¬
de iudice puidecie ap̃quema¬
gitur. m̃it. restitio ubi debeat᷑
br̃ditane resmobiles. nu
mobiles custodire quatitatẽ

Expanded text:
sancimus, ut si contigerit minores velle se abstinere ab hereditate in se devoluta et a se suscepta, si quidem omnes creditores praesentes fuerint in illis locis in quibus in integrum restitutio postulatur, vocentur ibus ab huiusmodi hereditate se minores abstineant. Si vero omnes aut aliqui creditorum absentes fuerint, iubemus minores volentes hoc agere locorum iudicem in quibus ipsi degunt adire, illum vero per consuetas citationes vocare spatium nusquam appareant creditores, licere minoribus sine periculo huiusmodi hereditate abscedere, iudice providente apud quem agitur in integrum restitutio, ubi debeant hereditariae res mobiles et immobiles custodiri, quantitate
Abbreviated transcription (Latin):
quiares ei cõpetunt ⁊ quiaalieã¬
tio factaẽnon alitbunc eccludi
nisi ꝑtricẽnalem p̃scriptioẽ ñ ua¬
lẽtes clicẽ eo quires hoc mo pos¬
sidet quia ipe boãfide possidet.
piam inpdictadecẽni cpalipre¬
scriptiõe inquibusda quidem an¬
ius psens sitinquibusda uõ au¬
sens. alios tantos anos ei ãno nḋ¬
fuit. Boc aũt omnia que detpali

Expanded text:
etunt et quia alienatio facta est, non aliter hunc excludi nisi per tricennalem praescriptionem, non valente dicere eo qui res hoc modo possidet, quia ipse bona fide possidet, piam in praedicta decennii temporali praescriptione in quibusdam quidem annos praesens sit in quibusdam vero absens, alios ei tantos annos super defuit. Haec a
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terudluntatẽ episcopi. Etũ ep̃i
deputẽr prĩ quetutadiligentiam
ꝯstatum fabricati oratorii suffici¬
ant. Et urcpͣi nõ desint sins cecli¬
is. Et dealienatõe eccłasticinim

Expanded text:
TER VOLVNTATEM EPISCOPI, ET VT DEPVTET PRIVS QVAE CIRCA DILIGENTIAM ET STATVM FABRICATI ORATORII SVFFICIANT. ET VT EPISCOPI NON DESINT SVIS ECCLESIIS. ET DE ALIENATIONE ECCLESIASTI
Abbreviated transcription (Latin):
cestamtoturordatus
ulaumagnat᷑init
tutores quiuocantur legittimi.
ti quasi patre cognati ueluti fra¬
terecoem patre natus fris filius
nepos ncͣeleo. Ite patiuus ⁊ patrr¬
i filius nepos ne exeo. ¶Ar qui¬

Expanded text:
em tutor datus ularum agnati sunt tutores, qui vocantur legitimi. ti, quasi a patre cognati, veluti frater eodem patre natus, fratris filius neposve ex eo, item patruus et patrui filius et nepos ex eo. At hi
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq amͣte tue filius. nonẽti¬
bi agntus s cognatus. in uicẽ si¬
bent sig ficationem hanc sioͬm¬
nino ñonfecent restamentiis.
qui pot̾at turores dare. si s qu ar¬
tum adrurelam peninet intesta¬
tos  decesẜir qd timc quoq acci¬
de intelligitur. cam isqui datiꝰ
ẽ tritor uino testatore decessit.
Get agnationt s quidem iusoi¬
b modis capitis dimingtione
płmque pernittitur. nam agͣti¬
o iuis ẽ nomencognatiomis uõ
ius ñomnib modis cominuta¬
uiha iura cornumpere porest nã¬

Expanded text:
itaque amitae tuae filius non est tibi adgnatus, sed cognatus et invicem scihabet significationem, si omnino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserdere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo testatore decesserit. Sed adgnationis quidem ius omnibus modis capitis deminutione plerumque perimitur: nam adgnatio iuris est nomen. cognationis vero ius non omnibus modis commutaquidem iura corrumpere potest, na
Abbreviated transcription (Latin):
liceaͬt eam ĩ aliquo uenãbiliumo
assistiorumordinaria ĩ illo babi¬
tare. nequaqm uiris adinretas
scitutasit. neq suo abito habit¬
cõriementi multitudinebonu
testimoitiumbũs. Uolumus q¬

Expanded text:
liceat eam in aliquo venerabilium asceteriorum ordinari et in illo habitare, ne quaquam viris admixta constituta sit neque suo arbitrio habitconveniente multitudine bonum testimonium habens. Volumus
Abbreviated transcription (Latin):
correptio. Tratur quoq pc̃eptis
ad clarissimos ꝓuinciarum w¬
dices. ut cipi quefiunt inspici¬
ẽtes no pmittant aliquidext. H̃
qd̃ anobis constitutumẽ fieri.
aut seditue autmpio. ut unla¬
que decẽs ornatus orclinatiois
graduiconfuetsctiptacum adi¬
ectiõe dnica:

Expanded text:
correctio, utatur quoque praeceptis ad clarissimos provinciarum judices, ut et ipsi, quae fiunt inspicientes non permittant aliquid extra hoc, quod a nobis constitutum est, fieri: aut sedi tuae, aut imperio, ut undique decens ornatus ordinationis gradui conservetur. Scripta cum adjectione dominica.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sub̾era earum applicabitur. sciss¬
mis eceliis autmonastiis inquibꝰ
sunt. Quuio cas ant uxores acci¬
pe aut corrumpẽp̾sumpfut. ob¬
noxii quidem⁊ ip̃igladio ernt. s¬
bera autem eorum applicabitur.f¬
sc̃o. E ienm mantiquis legibru
cabantur mortis incũbebat tamp¬
nos uibis q̃ adeo glorificantur di
ffimmus pudicitiam namq que
maxime mulieres ornatconsuai
aconus ant forte lector̃ fintaliqs
neq hũc relinquere pristomm sce¬
ma ⁊ ad altam migrenitanisciẽte
quiasitale aliquid egerit. secłmꝙ
nari¶Si neq effusas cs̃ petit fier
deceto renẽntissimorum clorum
ordinatioes qd enim actents ge¬

Expanded text:
stantia earum applicabitur sanctissimis ecclesiis, aut monasteriis in quibus sunt. Qui vero eas aut in uxores accipere, aut corrumpere praesumpserint, obnoxii quidem et ipsi gladio erunt, substantia autem eorum applicabitur fisco. Si enim in antiquis legibus cabantur mortis incumbebat perinos in his quae a Deo glorificantur idem definimus, pudicitiam, quae quam maxime mulieres exornat, conservari aconus, aut forte lector fiat aliquis, neque hunc relinquere pristinum schema, et ad alteram migrare vitam: quia si tale aliquneque effusas competit fieri de cetero reverentissimorum clericorum ordinationes. Quod enim hactenus ge
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ apam uxorem sicũcastitãte
qexingiutate sit. Ucħ̃ enim
quam eastitate muẽtes aut uxo¬
nib nõ cõhabitãtes. aut unius
ip̃am castitatem eligentem ⁊ pri¬
mumprincipnim ⁊ fundam̃tu
⁊ residue uritutis costitutam Si
antem⁊ aliquis pb̃ aut diaconꝰ
ant. sub diaconus p̾ea ducat uxo¬
rem aut cõcubinam antpalam ar̃
occulte. sacro statim cadat ordux
gdumneqr ꝓfruaturgdu maio¬
re insac̾dotio. S daneat autem
gradumuenire festinauit exĩte
yliota erit ⁊laicus. omni sacro
iunistĩo eadens. ꝓudice enim
eis ad ep̾atum ascensus erit. ex
multis uuns bõis facilius mnneĩ¬
ent᷑ quiad ducantur adprimi
gͣdum sac̃dotudigmi. ¶Qua¬
bilibciaconissis agiualumius
ut neq ip̃e cittaobsuant aAii fiãt
s primum quidemeis etactmn
nouellam ẽẽneq crescẽtem. neqi
exbas ad delinquendum saliẽte
s suꝑ metdliam constitutam etatẽ
⁊cuta quĩquagĩta annos ẜm diui¬
nas regulas agẽtes.sic quesactar

Expanded text:
t ipsam uxorem si cum castitate et ex virginitate sit. Nihil enim cum castitate viventes, aut uxoribus non cohabitantes, aut unius ipsam castitatem eligentem, primum principium et fundementum et residuae virtutis constitutam. Si autem et aliquis presbyter aut diaconus aut subdiaconus postea ducat uxorem aut concubinam aut palam aut occulte, sacro statim cadat ordineperfruatur gradu maiore in sacerdotio, maneat autem gradum venire festinaverit, exinde idiota erit et laicus, omni sacro ministerio cadens. Pudice enim eis ad episcopatum ascensus erit, et ex multis viris bonis facilius invenientur, qui adducantur ad primum gradum sacerdotii digni. Cabilibus diaconissis agi volumus, ut neque ipsae citra observantiam fiant, sed primum quidem eis aetatem neque novellam esse neque crescentem neque exhinc ad delinquendum salientem, sed super mediam constitutas aetatem et circa quinquaginta annos secundum divinas regulas agentes, sicque sacrum
Abbreviated transcription (Latin):
ducdum ut uenabiles diaco¬
nisses utipeatcitimorem habe¬
ant ⁊ adberentes sacris manda¬
tis ficduciam. timore autemer
confundi sacro cadeorde. sei¬
tuns qdͥ si p̾sumpsintaut eru¬
bescẽces ordontionem. ant de¬
relinqueter sacrum ministu
adnuptias ueninr antaliant
omnino elegu̾t uitam. ip̃e qn¬
dem obligate efficitur mdrti

Expanded text:
dudum sunt venerabiles diaconissae, ut ipsae et dei timorem habeant et adhaerentem sacris mandatis fiduciam, timere autem et confundi sacro cadere ordine, scituras quod, si praesumpserint aut erubescentes ordinationem, aut derelinquentes sacrum ministerium ad nuptias venerint, aut aliam omnino elegerint vitam, ipsae quidem obligatae efficiuntur morti
Abbreviated transcription (Latin):
ligrad p̃sump sit maliguum.
ip̃e inspiciens suntulamipius
forsam putabitur sicdicant᷑ tale
aliquid dealiqua eanimqueĩchi¬
aconissarum ordinatiõe ingͣdi
uult. qd̾ alicui coheret subimiaco¬
ne quidem bõe appellatlõis ma
lignaño suspitione nõ oportet
no ad ordinatiõs cliaco nie¶E
am⁊ siordin aturitale aliquid
egent co hefit alicuicum pre¬
dcõniõe autscemate cadat quid

Expanded text:
liquid praesumpserit malignum, ipse insipiens simul et impius forsan putabitur. Et si dicatur tale aliquid de aliqua earum quae in diaconissarum ordinationem ingredi vult, quod alicui adhaeserit sub imagine quidem bonae appellationis, cum maligna vero suspicione, non oportet no ad ordinationem diaconiae. Nam et si ordinetur, et tale aliquid egerit, et cohaeserit alicui cum praedicto nomine, aut schemate, cadat quid
Abbreviated transcription (Latin):
religiosos apocris ãnos cuiusq dio¬
ceseos scĩssimorum patriarchais
sum celernt᷑. ut aut suusta abĩpẽ¬
io petier hoc accipiant aũt accipi
dedẽõ amabilib ep̃is secũdum
areligio sos cło cum multafieĩn¬
boitestimon uiros ad ordin ãris¬
ancunus. igitur luteras onno
orum indelicet pb̾rorum ⁊ cliac¬
cõrumtam sac̃s orcliationes do¬
canonum legẽtium libros orch¬
piẽtẽs neq autem eo uolumꝰ
omnino officiales ant cunales
ꝯstitutos suscipeordinationem
nisisecũdumlegesqs supbis po¬
suimus pridem quas ⁊nuinc ꝯ¬
fumamus ⁊ip̃oz autem orclina¬
tioes sac̃ pcepta mospectu totiꝰ¬

Expanded text:
religiosos apocrisiarios cujusqceseos sanctissimorum patriarcharumsum celeriter, ita ut si aut justa ab imperio petierint, haec accipiant, aut si Deo amabilibus secundum religiosos clericos cum multa fieri inboni testimonii viros ordinari sancimus, litteras omnimodo orum, videlicet presbyterorum et diaconorum, tam sacras orationes dicanonum legentium libros, et ordipientes. Neque autem eos volumus omnino officiales aut curiales constitutos suscipere ordinationem, nisi secundum leges, quas super his posuimus pridem, quas et nunc confirmamus; et ipsos autem ordinatos sacra praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
ea cõstitutis scĩfsimis eccliis ⁊ alii
q̃ hie sunrfien. hac sṗali legico ple¬
xistimus In om̃ib autemq̃ for
suĩt locissancimmus siquis enz
costituit abimino ⁊ edificauit ece¬
suram. tam quam scđm eam crpẽ¬
sas constituens. nõ prius odinai
quemquam i̾eadem eccła nisi ad
nunĩmapricipio ifintum
enis infuraredigatur. Sinio boe

Expanded text:
ssimis ecclesiis et aliis, quae hic sunt, fieri, hac speciali lege complexi sumus. In omnibus autem, quae foris sunt, locis sancimus, si quis cum constituit ab initio et aedificavit eccsuram, tamquam secundum eam expensas constituens, non prius ordinari quemquam in eadem ecclesia, nisi ad numerum a principio definitum eius mensura redigatur. Si ve
Abbreviated transcription (Latin):
cammetropolita scĩssima eccła
ꝯcostitutis subse ep̃is hec facia¬
nt manifesta. Illorumuẽosu¬
gulis ĩppria ecclahoe ꝓponant
metropolitis hec faciat manife¬
sta unuusotempore ccbenda:
S cripta exemplana. empbreĩo
icĩssimo arcbiepo metropolita¬
no.O cripta exemplaia scissio

Expanded text:
ea in metropolita sanctissima ecclesia, et constitutis sub se episcopis haec faciant manifesta, illorum vero singuli in propria ecclesia haec proponant:metropolitis haec faciat manifesta, universo tempore contradenda. Scripta exemplaria Euphraemio sanctissimo archiepiscopo Theopolitano. Scripta exemplaria Petro
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ⁊tua quoq celsitudo bec sciẽs
uramcum scmꝑ susceptoris
sedeicuam bec suare festinet
qsi denãtiatum frrit aliqd̾ tale
delictum ꝓbibeat ⁊ maxime q¬
cumq mordinationib cun¬
alium⁊ officialium introdu¬
cata sũt. Nuntiet autem etiã
no bis ut deces suꝑ eis iponat

Expanded text:
elsitudo haec sciens una cum semper suscepturis sedem tuam haec servare festinet, et si denuntiatum fuerit aliquod tale delictum, prohibeat, et maxime quaecumque in ordinationibus curialium et officialium interdicta sunt. Nuntiet autem etiam nobis, ut decens super eis imponat
Abbreviated transcription (Latin):
in heuitate res rorporales cõti¬
nentui ¶ Tam ⁊ fructus qui ex
fuco prpiuntur corporales s̃
⁊io quorl exaliqua obligatioẽ
nobis debetur plerũq corpoa¬
le ẽ ueluisudusho pecum¬

Expanded text:
in hereditate res corporales continentur, et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et id, quod ex aliqua obligatione nobis debetur, plerumque corporale est, ueluti fundus, homo, pecun
Abbreviated transcription (Latin):
ta morb̾hoc exibent iura nego¬
cus m̃iconsequit᷑ ut nõ nuimi¬
quam auidicio discordet effe
tioĩs. inquapriuilegutm exre
commota fũt⁊ueludantiquory
uulnĩm obducta patuenĩt it̾u
cicatrices. s eorum sanitas ꝓueiẽ
nõ potuit. ꝓbationum si licer dif¬
magis quã ꝑ tp̃is spatium nccdo¬
cumtis integntas necactis fides
nec etas ual testib suffragani. ũñ
religioẽ tẽtantes p̾clictum prim¬
legiumusq ad psibilem modu
innegotus que anbanetricãta an¬
norumremouebat exceptio. nũc

Expanded text:
ta morbis, hoc exhibent iura negotiis. Vnde consequitur ut nonnumquam a iudicio discordet effectionis, in qua privilegium ex recommota sunt et velut antiquorum vulnerum obductae patuerunt iterum cicatrices, sed eorum sanitas provenire non potuit probationum scilicet difmagis quam temporis spatium nec documentis integritas nec actis fides nec aetas valet testibus suffragari. Caput I Vnde religione tractantes praedictum privilegium usque ad possibilem modum in negotiis, quae antehac triginta annorum removebat exceptio, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
quem alignouun subiectum ẽẽ
testator st sic accipumtur sinz
ip̃e heres eit neq aliumbetem
fecit ¶n eo uero quem patremi¬
f. ẽẽ arbitratur. il lud significat
sibrditatem sibiue ei cuuis. iu
npostea subiectus ẽeceperit no

Expanded text:
iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse heres erit neque alium heredem effecerit: in eo vero quem patremfamilias esse arbitratur, illud significant: si hereditatem sibi eive cuius iuri postea subiectus esse coeperit non
Abbreviated transcription (Latin):
to suo plures gradus
hrdum facẽ ut puta
sille beres ñerit ille bes estos
denceps in quͥ inimuclit te¬
stator substiruere pot ⁊ nopssi¬
m̃d loco in subsidium u̾s rin
necessanum bedem institucre
Et plures iinius locum po¬
sunt substitui yłrmius in plt¬
suigulis uł mincem ipsi qui
Redes instituti sũnt ⁊ si dispar¬
B partib hedes scnptos in ince
substitu⁊nullam mentioẽm
insubicitutione habiũt partiy
eas uiderur partes insubstituti¬
one i dedisse quas ĩ ĩstitutoe
expsit ⁊ itadius puis rescripsi¬
¶¶S sunstituto beredi aquo ur¬

Expanded text:
suo plures gradus heredum facere, ut puta ‘ si ille heres non erit, ille heres esto ’; et deinceps, in quantum velit, testator substituere potest et novissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures in unius locum possunt substitui, vel unus in plsingulis, vel invicem ipsi qui heredes instituti sunt. Et si ex disparibus partibus heredes scriptos invicem substituerit et nullam mentionem in substitutione habuerit partium, eas videtur partes in substitutione dedisse quas in institutione expressit: et ita divus Pius rescripsit. Sed si instituto heredi et
Abbreviated transcription (Latin):
coramcunalib agiquos cõpetė
ẽ magnafrrartuacelsitudines
qii eis eumdem cutulua optia
erit puidetia ⁊ studium⁊ ut nch
mittas eos abullo lecli. eos en
quibãcicitunt iniquitate q̃tiri
⁊ felicissimo nr̃o au̾tant excitu ⁊
ꝯreliquas curiales adipleant
functões quia no oportettaliat¬
ptarisolatia ut possit adtatam
referri tarditatem.anch emmro¬
b̾ comindat tuam telsitucdinem

Expanded text:
curiales agi, quos competens est magna frui, et a tua celsitudine: et qui eumdem cingulum, optima erit providentia, et studium, ut nihil mittas eos ab ullo laedi. Eos enim qui hanc nituntur iniquitatem, quatenus et felicissimo nostro utantur exercitu, et reliquas curiales adifunctiones, quia non oportet talia temptari solacia, ut possit ad tantam referri tarditatem. Nihil enim nobis commendat tuam celsitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
um qntum incułpabił antiqu¬
tas defimint ut aspot aneis ipie
magis qm abinuitis accipiata
⁊ hoc parum: ⁊ qͣmium eis adme
antenmquia si cit hoc aliqurd
accepint. no solum q̃drupli subi¬
acebtpene setiam exilirm babit¬
abt cotinuo pri eis plagis corpo¬

Expanded text:
inculpabilis antiquitas definivit: ut ab spontaneis ipsis magis quam ab invitis accipiant, et hoc parum et quantum eis ad meant enim quia, si citra haec aliquid acceperint, non solum quadrupli subiacebunt poenae, sed etiam exilium habitabunt continuum, prius eis plagis corpo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾. hec aliquid egint penis subi¬
a ceb̾t guissuns. Sic̃ enim cuiͣ¬
fersorum casticamre ⁊ retinẽ aua¬
nitĩam sanciins abeis psumere
a ccipe anns subiectis isi scdm¬

Expanded text:
ter hoc aliquid egerint, poenis subjacebunt gravissimis. Sicut enim curidefensorum castigare, et retinere avaritiam sancimus, et ab eis praesumere accipere a nostris subjectis, nisi s
Abbreviated transcription (Latin):
indiculũ sacram̃tum.ciĩ exemp¬
laretiamdirectum etue celsitud
ei an ob eodi cillos suscipiãt. pre¬
sente deo amabilicuritatis inq̃
coclicillos accipiant ⁊mr̃ p̃clicti¬

Expanded text:
indiculum sacramenti, cuius exemplar etiam directum est tuae celsitudieis a nobis codicillos suscipiant praesente deo amabili civitatis in qua codicillos accipiant et i
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽ simili iaturx offitio fr̃¬
gitit i ⁊ lege antiqua xutabular
omnes simi larerad successiones
ab intestato uorabantur qđ ⁊ pre¬
tores pͥea secuti ẽẽ uidentu. ⁊̃ ꝯq
simplex ac simile ius⁊ infilis ⁊
infiliabus ⁊ incetis descententib
solum natis s etiam postumis i¬
trolux ut omnes siuc surisinc e¬
macipati sint aut hẽdes institu¬
anturaut nominatim exhedent.
q eundem hanit effectum crita
test᷑a paretum suorum infirinan¬
da ⁊ brditatem autferendamq̃
filusm uł emancipatibt̃ siue ia
nati sint. sine ad huc inuto cor¬
stituripea natisunta¶Cireaa¬
doptiuos autem filios ctamind¬
uximus diuisoem. que consti¬
or as tutione nr̃a quam supͣ doptuiᷤ
tilimus continecur. ¶ Set siex
rãdo peditioe occupatis miles testm fa¬
tiat ⁊ libõs suos iam natos ul p̃u¬
mos nominatim ñ exhedauerit
s slentio pretient t̾i ingnorans
anb̾cat libes silentium ciuspro
cebedatior nominatim scaualẽ

Expanded text:
tione similiter naturae officio fungitur et lege antiqua duodecim tabularum omnes similiter ad successiones ab intestato vocabantur, quod et praetores postea secuti esse videntur, ideo simplex ac simile ius et in filiis et in filiabus et in ceteris descendentibus solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emancipati sunt, aut heredes instituantur aut nominatim exheredentur, et eundem habeant effectum circa testamenta parentum suorum infirmanda et hereditatem auferendam quem filii sui vel emancipati habent, sive iam nati sunt sive adhuc in utero constituti postea nati sunt. circa adoptivos autem certam induximus divisionem, quae constitutione nostra, quam super adoptivis tulimus, continetur. Sed si in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nomi
Abbreviated transcription (Latin):
nus necce nõ b̾e libos suos aut
Retes institucreaut bedare. s pos¬
sunt eos obmitrere. Namule¬
um tinfaciat quamtum exered¬
ano parris u enim matri filium
filiamuc n auo mat̾no nepotez
neptẽ ne exfilia si eum carus bẽ¬
tem ninstituat etiam oxbrdare
siuc de echico p̃toris qͦ p̃ror p̃ti¬

Expanded text:
nus necesse non habent liberos suos aut heredes instituere aut exheredare, sed possunt eos omittere. nam sileum tantum facit quantum exheredatio patris. neque enim matri filium filiamve neque avo materno nepotem neptemve ex filia, si eum eamve heredem non instituat, exheredare sive de edicto praetoris, q
Abbreviated transcription (Latin):
domim deiculturanuolumus
qnõ pluuinis humanis cogita¬
ĩendiri  exestes saciorumdegm¬
atum ad epãtum accedat prius ãt
aut mõasticam uitam ꝓfessus. a¬
ut inclero constitut nonminus

Expanded text:
olumus, et non plurimis humanis cogitaineruditus existens sacrorum dogmatum ad episcopatum accedat: prius autem aut monachicam vitam professus aut in clero constitutus non minus
Abbreviated transcription (Latin):
pretitum relinquẽtes. decetõ au¬
teni nulli pmittẽtes apositioye
legis urorem habẽtitalem impo¬
ni ordinatoem quam legemetia
nũc renouamus. neforte fipretẽ
hoc aliquid fiat. ⁊ p̾e eadat sac̾do¬
tio ⁊ ordinatem summlit̾ excludi
pcuret. Igitur ordin̾adus ep̃s ar
exmõachis añcxclieis sit.etiam
inhuiusmoi uta destimoniibo
quas recta ⁊ inuolata nra susci¬
pit fides ⁊ehatholica deiaplicaq
qui adordinatõem deduciturte
isqui ordiuatiõeminposituns
ẽ introgeteum sisufficiens ẽcusto¬
dire ⁊ agere que sacrengule sanq¬

Expanded text:
praeteritum relinquentes, de caetero autem nulli permittentes a positione legis uxorem habenti talem imponi ordinationem. Quam legem etiam nunc renovamus, ne forte si praeter hoc aliquid fiat et ipse cadat sacerdotio, et ordinantem similiter excludi procuret. Igitur ordinandus episcopus, aut ex monachis, aut ex clericis sit. Etiam in hujusmodi vita testimonii boquas recta et inviolata nostra suscepit fides, et catholica Dei apostoliqui ad ordinationem deducitur, tunc is qui ordinationem impositurus est interroget eum, si sufficiens sit custodire et agere quae sacrae regulae sanc
Abbreviated transcription (Latin):
stechatur qm̃ ustil audandisad
mus igatursacras pomnia seq̃i¬
tes regulas dum quis piam seq̾¬
ciomm tempoe ad ordinatiõem
episcopatus ad ducitũt. considã¬
riprius eius uitam sccłm aposto¬

Expanded text:
stodiatur, quam justi laudandi et imus igitur sacras per omnia sequentes regulas, dum quispiam sequenti omni tempore ad ordinationem episcopatus adducitur, considerari prius eius vitam secundum s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯunliq inrep̾ hensibilis sitanbo¬
ñs testimomum bãt ⁊ sa c̃ dotẽ¬
um decẽs. Et neq exo fficiali ay
excumali uemat fortuna nifitã
cxnouella etatesecłmqd̾ iamdi¬
spositum ẽ rnmonastio constiti.¬
tus fortuna liberetur quartami
q exydiota ⁊his qui uocantur laĩ¬
ci existens. atamoxepis copatur
ascẽdens. nec imagmanam sus¬
cipiat cͣdinatioem tamquamo
quidem ycliotamorautem clicꝰ.
dem̃panium aliquid p̃tenens
ep̃s appareat. S neq uxori aliẽ

Expanded text:
hensibilis sit, et in bonis testimonium habeat, et sacerdotum decens. Et neque ex officiali aut ex curiali veniat fortuna, nisi tamen ex novella aetate, secundum quod iam dispositum est, in monasterio constitutus fortuna liberetur, quartam que ex idiota et his qui vocantur laici existens et ita, mox episcopatum ascendens, nec imaginariam suscipiat ordinationem, tamquam modo quidem idiota, mox autem clericus, deinde parvum aliquid praeteriens e
Abbreviated transcription (Latin):
cent stucdiosum inpatorib. sic̃
saẽdotum lõestas trm utiq ⁊
pillis sp̃i semꝑ deo supplicent.
Hamsil õc quidem inculpabile
fituncliq ⁊ apud dontim fidu¬
recte ⁊ conpetent ex̃orntditam
sibirempublicament consõaz¬
tlam qͥdam boa omne quicquid
ntile ẽ bumano cõferens gemĩ.
dos igitur maximamhabemꝰ
sollicitudinemcea uadidogm¬
ata ⁊ cireasa c̃ dotum honestatẽ
quamillis optinẽtib. cͣdimius
dabunturadeo. ⁊ ea que su̾t. fri¬
ma habebimus ⁊queñ duma
ctenuenenint. acquirmus.
petent᷑ sireiprincipium fiat d¬
cens ⁊ amabilẽ deo. hocautem
futurum ẽẽ credimus. sisacra¬
nim regulanan obenatio cu

Expanded text:
iosum imperatoribus, sicut sacerdotum honestas, cum utique pro illis ipsi semper Deo supplicent. Nam si hoc quidem inculpabile sit, undique et apud Deum fidurecte et competenter exornet traditam sibi rempublicam, erit consonantia quaedam bona, omne quidquid utile est, humano conferens generi. Nos igitur maximam habemus sollicitudinem circa vera Dei dogmata, et circa sacerdotum honestatem, quam illis obtinentibus credimus, dabuntur a Deo, et ea quae sunt, firma habebimus, et quae nondum venerunt, acquiremus. petenter, si rei principium fiat decens, et amabile Deo. Hoc autem futurum esse credimus, si sacrarum regularum observatio cu
Abbreviated transcription (Latin):
itur. s curator in locum eiꝰ datũ
quo intuenionte iudiciump¬
agitur.⁊ eõpaͣ cto᷑ curator ẽẽ deñ
nit. Quib mois tutela finit

Expanded text:
itur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator esse desinit. TIT. 22 QUIBUS MODIS TUTELA FINIT
Abbreviated transcription (Latin):
o. neq exẽcetu fit adu̾sus cum
constuntabec actio ⁊aliquate¬
lorum bominim uteretur. so
quasi exmalescio tem̃ inderur.
Onbis autem casib infactuma¬
ctio c̃opetit. que berecli quidem
datur adusus hrdemant ñꝯpe

Expanded text:
t adversus eum constituta haec actio et aliquatelorum hominum uteretur, ideo quasi ex maleficio teneri videtur. in his autem casibus in factum actio competit, quae heredi quidem datur, adversus heredem aute
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. ⁊ utiq pectasse aliquid in¬
telligitur licer ꝑmprudentiam.
ido uidetur quasi exmalesicio tere
naiquamtum decare equum
religioni uidicantis idebĩtur.
pena sustinebit. ¶Iremis enius
cenaculo. lꝓprio ipins uel cõclre¬

Expanded text:
tus est et utique peccasse aliquid intellegitur, licet per imprudentiam: ideo videtur quasi ex maleficio teneri, et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videbitur, poenam sustinebit. Item is, ex cuius coenaculo vel proprio ipsius vel conduc
Abbreviated transcription (Latin):
fem̃ ecdicilli factierant papima¬
nus air naliter uires habere. q̃m
si spetiali pea nonintate confum¬
nis. res cripfunt. cebis codicillis
qui testantum pcedunt posse fi¬
dei cominissumm. petisi. appareat i¬
enm qui p̾ea testam̃tum fecerar.
auoluntate quam colicillis ex¬
prefat ñ recessisse. ¶Codicillis

Expanded text:
m codicilli facti erant, Papinianus ait, non aliter vires habere quam si speciali postea voluntate confirmnus rescripserunt, ex his codicillis qui testamentum praecedunt posse fideicommissum peti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. Codicillis
Abbreviated transcription (Latin):
trebentium quoq cuiꝰ tt̃ auctor¬
itas marima erat. equesisse apos¬
sit dec recipi. nec asseans aniris c¬
niis ratione codicillorum uius ẽ
contrebatium suaisisse angustũ
qd̾ dicectur utilissumum ⁊ nec¬
ductes fuiss ribisiquis testam̃¬
tum face̾ non possit tñ codicillos
cum ꝯlabeo codicillos feciss iar
nemmi dubium quicrar codici¬
llis in teoptimo admitẽnt.

Expanded text:
Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: et Trebatium suasisse Augusto, quod diceret, utilissimum et necveteres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen codicillos cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat quin codicilli iure optimo admitterentur.
Abbreviated transcription (Latin):
NTE I G¬
usti tempora constat
ius eccli cillorum no
dicillos in trocluxir nani ciime
decetert mafrica seripsit coctici¬
llos testamto confiraros.qui¬
bus abangusto petur ꝑfiocico¬
Missum. ut faceie aliquid.
Et cumcliuus angustus uolũ¬
ttem eis impless. deinceps it¬
liqui auctoritatem cins secuti
fidei commissa p̾stabant afilia
letuli legata que une. non de¬
bebat solũ ¶ Dicitm angustu
conuceasse pudẽtes intei ques

Expanded text:
nte Augusti tempora constat ius codicillorum non dicillos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceret aliquid: et cum divus Augustus voluntatem eius implesset, cuius deinceps reliqui auctoritatem secuti, fideicommissa praestabant, et filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit, dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
ste enncostitere. ⁊ tabelliõib eiꝰ
cegnoscetib mitutema fubiecti
agnoscẽrib. legemq fuatib. sic
nulli omino erit declinatio ũyo¬
stmi custectiãt legem nõent eĩno¬
lam̾ deficientium min̾giolu¬
tates om̃ib siquidem studem
mõis ratas eas cõstituere cur eĩ
culpabimeos qui positas nrãsi
ignorauerũt constitutioes uł si
forte prpaululum qͣm scnptale
xẽndhuc ignorata pͥcessnt testa¬
nõ scripsint ꝓpria manibrclam
nõa antetiantro untias solu
relq̾runt filio ⁊ nõ quattuor. in
quo legem auno posita cotingit
aũ posita ⁊ exto qd̾ nõ dumpposi¬
ta fiñt iuste ignoratamigetia
⁊ nicegnominis nr̃i posita cõstiti¬
tionum coclice. que scribi ppriat
manu brdis nom̃ disꝑosuit. tñ
płum pret̾ enis testati sũr untute
ignorato enis legis latioem acte¬
nus talia pret̾missu denuitiant
nr̃e potestati⁊ omnib semꝑ tali
ẽtes ueniam. Pe ig̾ inportunta¬

Expanded text:
stam eam constituere, et tabellionibus eius cognoscentibus virtutem et subiectis agnoscentibus legemque servantibus. Sic nulli omnino erit declinatio, ut nostram custodiant legem. Non enim volumus deficientium infringi voluntates, omnibus siquidem studemus modis ratas eas constituere. Cur enim culpabimus eos qui positas nostras ignoraverunt constitutiones, vel si forte post paululum quam scripta lex est et adhuc ignorata, processerint testanon scripserint propria manu heredum nomina aut etiam tres uncias solum reliquerint filio et non quattuor, in quo legem aut non positam contigit aut positam et eo quod nondum proposita fuerit iuste ignoratam. Igituret in cognominis nostri posita constitutionum Codice, quae scribi propria manu heredis nomen disposuit, tamen plurimi praeter eius testati sunt virtutem ignorantes eius legislationem, et hactenus talia praetermissa denuntiantur nostrae potestati; et omnibus semper taliaientes veniam. Ne igitur inportunita
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃ta bomines facietes iideatũ
puancanlegem. Elt antemi aptiꝰ
ad bnc eã declaretur sacrimus sis¬
cripta fuñt huimolilec hat possi
duos nises dati eitpis naleginre.

Expanded text:
stamenta homines facientes videantur praevaricari legem. Vt autem apertius adhuc causa declaretur, sancimus, si scripta fuerit huiusmodi lex, hanc post duos menses dati ei temporis valere
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ occasic̾e̾s motorum i brdĩ.¬
gõrim pbuerunt cãe plumm
oum nob̾ aclitionib factis occa¬
sicẽ̾ nr̃arum cõstitutionumq̃s
suꝑ successiõib scripsimus qua¬
lẽ e ut oporteat ꝓpria manutesta¬
torem Hrdunscribere nom̃ ⁊exq̃m¬
tis uncut. reputari oporteat falcid¬
iam qͣm filus parentes. reliquunt
siũ extrib siũ exquattuor siue etiã

Expanded text:
nobis occasiones motorum negotiorum praebuerunt causae. Plurimis enim nobis aditionibus factis occasione nostrarum constitutionum quas super successionibus scripsimus, quale est ut oporteat propria manu testatorem heredis scribere nomen, ex quantis unciis reputari oporteat Falcidiam quam filiis parentes relinquunt, sive ex tribus sive ex quattuor sive etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cenuit. uł si scłm prius cenẽtemile¬
gis latõem littĩs ꝓprus ̾ scripsũt
hrdũ appellatoe aũtestib cas nõ
feccrũt manifestas. aũtresuntias ⁊¬
aunõ amplius reliqrunt filuis. nõ
enim infungi si cutipdiximus uolu¬
tas cas ꝑ omitia declarami. ut siut
primescripta sũt testamta p̾t poi̾¬
tiõemlegis nõ dumuo contingat
cõstitutione fcãs innotuisse. suꝑ¬
uiuẽtib forte testatorib nõ sunt
mutatamaneantetiam sicinstini¬
b̃ntes andaccusandas eo qd tempo¬
requo suꝑitixit illi eas nõ mutare¬
runtinõ enimomia sunt in nob pͤ
mutilatam manẽ quet̃e placuit
testatoris sniam ualid̾ q suarie
rit nãq absurdum ũ ꝙ factum ẽ
recte exco ꝙ t̾e nõ erat factum p̾ea
mutet᷑ collectine ig dicẽdum pei¬
piatur filurelictas sibisuta conti¬
giͣt. apatrib tres untias extestam̃ti
itafactis. aũ anlegis positionẽaũ
p̾t positionem legis anquam bec̃¬

Expanded text:
s tenentem legislationem litteris propriis non scripserunt heredum appellationes aut testibus eas non fecerunt manifestas aut tres uncias et non amplius reliquerunt filiis. Non enim infringi sicuti praediximus detas eas per omnia declaramus, ut vel si proxime scripta sunt testamenta post positionem legis, nondum vero contigerat constitutiones factas innotuisse, et superviventibus forte testatoribus non sunt mutata, maneant etiam sic institunon accusandae eo quod tempore quo supervixerunt illi eas non mutaverunt. Non enim omnia sunt in nobis ngi, sed immutilatam manere quae tunc placuit testatori sententiam valideque servari. Erit namque absurdum, ut quod factum est recte ex eo quod tunc non erat factum postea mutetur. Collective igitur dicendum percipiant filii relictas sibi, si ita contigerat, a patribus tres uncias ex testamentis ita factas aut ante legis positionem aut post positionem legis, antequam haec
Abbreviated transcription (Latin):
tum eceo appellatur ꝙ
testa tõ m̃etise
Set nt nichil antiꝯta¬
tis pegiatus ignoretur sciẽdu
c̃olim quidem duognã testanꝰ¬
torum uiusu fuisse quorum alt̾
oimpace ⁊ otio utebatur qd eala¬
tis comirii appellabant alio u

Expanded text:
tum ex eo appellatur quod testatio mentis est. Sed ut nihil antiquitatis penitus ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitiis appellabatu
Abbreviated transcription (Latin):
liãs innũabiles causas que uu¬
manis necessitatib in munẽt
autem uoluit sine scuptr̃s oi¬
amart ie ciuili testamtimis¬
eptentestibus ad hibits ⁊ sua

Expanded text:
lias innumerabiles causas, quae humanis necessitatibus imminent. autem voluerit sine scriptis ordinare iure civili testamentum, septem testibus adhibitis et sua
Abbreviated transcription (Latin):
testes adhĩbempossunt qr tot
bec negotium qdagixur testie
ordiandi gracreoit hodie
int̾ recem ⁊ testatore agi
fuãt queteres quitamilie crap¬
torems cos qui ĩpot̾atemeico¬
numeti fuant testantatos te¬
stimonis repellebant uedrns
qui connuncti eippotatem fuat
cocedebant testimonia intests
nt hoc iurc minime ab uti debẽ
eorsuatebant. ¶at tñ nos ca¬
dem obsuatoem corrigetes ⁊ ꝙ
ab ilł suasum ẽ inlegis neccite
tnsferentes ad ꝑnitatdem pristi¬
ne familie empori. merito nes
bedi qui nmaginem uetusstĩ¬
sumi: familie emptoris obtim.
necaliis psonis que eiut dcor
ẽ comuncte sunt licentiam cõ¬
cedimus sibiqu̾odam mode
stumo ĩa prare i deoq necbrauᷤ¬
ratiomuete constitutionẽ
pt̃o colici useri ꝑmisimus.
Negatanis antem ⁊ fidei comm

Expanded text:
testes adhiberi possunt, quia totum hoc negotium quod agitur testamenti ordinandi gratia, creditur hodie inter heredem et testatorem agiet veteres, qui familiae emptorem et eos qui per potestatem ei coadunati fuerant testamentariis testimoniis repellebant, heredi et his qui coniuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui imaginem vetustissimi familiae emptoris optinet, nec aliis personis quae ei, ut dictum est, coniunctae sunt, licentiam concedimus sibi quodammodo testimonia praestare: ideoque nec eiusmodi veterem constitutionem nostro codici inseri permisimus. Leg
Abbreviated transcription (Latin):
genus testõrum qd̾ chicebatun
pẽs ⁊ libram. silicet qͥ pemanci¬
patoem id ẽ pimaginanam q̃¬
dam uenditionem agebatur.
lic emp̃tor dicchatur. Eex gilla
quidem poradugnã testõrum.¬
fiebat lieet diutius ꝑmansit at¬
pdicta quidem nominatestor
adius ciuile referebantur. Post̃¬
ea uõ exedicto p̃toris alia forira
faciẽdorum testorum introduc¬
ta ẽ. Iure eĩ honouo nlla emãtipa¬
ciebat. c̃ urͣ quilisigͥ testiũ nõ erãt
necessaia. ¶S cu paulatim ta
exufuboium quam exconstituci¬
onini emdationib cep ¶In
unam ꝯioantiam uͦiꝰ cuule ⁊ pre¬
torium uingi. Constitutum ẽ
ut uno eodemq tre quodins cin¬
il quodam̃ io exigebat septem
testib exhibitis ⁊ iubscrpfcẽs
testium. qd exconstuutõib iuẽ¬
tumẽ. exedicto proris signacla
testis inponerentur ut hoc ius
dem⁊ eorump̾sentia uno c̃ testi

Expanded text:
enus testamentorum, quod dicebatur per aes et libram, scilicet quia per emancipationem, id est imaginariam quandam venditionem agebatur, liae emptor dicebatur. sed illa quidem priora duo genera testamfiebat, licet diutius permansit, atpraedicta quidem nomina testamentorum ad ius civile referebantur. postea vero ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipaciebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex constitutionum emendationibus coepit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, constitutum est, ut uno eodemque tempore, quod ius civile quodammodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscriptione testium, quod ex constitutionibut, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur: ut hoc ius uidem et eorum praesentia uno contextu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam danũs. ¶ Hichantem
intest testamentum in tabulis
an incartis mbranis ueulin
alia matia fiat. S ⁊ inłbate¬
stam̃tum plibus confice coli¬

Expanded text:
tiam damus. Nihil autem interest, testamentum in tabulis an in chartis membranisve vel in alia materia fiat. Sed et unum testamentum pluribus codicibus confi
Abbreviated transcription (Latin):
stitutionum obsuatione adibe¬
antur sing̃cula aurema mimerꝰ
beatur. hoc ad dictumẽ ut ꝑmar
testatoris ultestium nomenbe¬
¶ Pom̃nt autem testes omnes :
uno anulo signare testamtum.
quidenim si septem anuliuna

Expanded text:
stitutionum observatione adhibeantur, signacula autem et numerus beatur, hoc additum est, ut per manum testatoris vel testium nomen here Possunt autem testes omnes et uno anulo signare testamentum quid enim, si septem anuli una
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ ncisquem leges ubent im¬
ꝓbum intestabilemq ẽẽ poss
innumero cestium adhibi
adrianus catomo uo quam p̾ea
diui seuenis ⁊ antoninus resc̾p¬
sunt. subueire se ex sualibalitate
testamento. ut sic habentur atq
si u oport factum eẽt cumeo tpe
quo testam̃tum signetur om̃i¬
um cosensu. ¶Loic testis libor
loco fuãt.nͨͦ. quis quam eet qui
eistatus qoe moueat. ¶ꝑat rec
ñ hisqui inporestare ei est.

Expanded text:
tum est, nec is quem leges iubent improbum intestabilemque esse, possunt in numero testium adhiberi. Hadrienus Catonio Vero quam postea divi Severus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testamentum signaretur omnium consensu hic testis liberorum loco fuerit, nec quisquam esset qui ei status quaestionem moveat. Pater nec non is qui in potestate sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cõductiont ecce deṗdiis que ꝓpe¬
ut quaridin pensio nue rectlitu
phis domino prestetur neq ip̃i
ecductorineq berediems cume
didĩt ant donanitant dotis no¬
mine dederit.alioue moaliena¬
uit aufere liceat. Gtalis conti¬
tus qma iniueteres dubitabat

Expanded text:
 conductio. ut ecce de praediis quae perpeut, quamdiu pensio sive reditus pro his domino praestetur, neque ipsi conductori neque heredi eius, cuive ndiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit aliove quo modo alienaverit auferre liceat. sed talis contractus quia inter veteres dubitabat
Abbreviated transcription (Latin):
neq locati. neq coducti.neq com¬
modati. conpentactio quia nfin
tgratuitum conmodatum.re¬
niͦ p̃scrptis u̾bis agendum est.
Adeo autt̃m familiantatem ali¬
quans int se ha bere uderentur ẽ¬
ptioauendicuo. Item locatio. et

Expanded text:
neque locati vel conducti neque comneque locati vel conducti neque commodati competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo autem familiaritatem aliquam inter se habere videntur emptio et venditio, item locatio et
Abbreviated transcription (Latin):
¶Erque supradiximus sialienoã¬
bitrio pretium si ꝓmissum fuĩt ca¬
dem.⁊ celocatioe ⁊ coauetione dc̃a
ẽe intelligamus. sialico arhitno
merces ꝓmissa fuit Quadec̾asi
fullom polienda curam claue. ay
satinatorisarciendauestimeda
quis deitit mllastatim mercede
constituta. s postea tantum datuuꝰ
quantuminteos comuemĩt ñf
ꝓprielo catio ⁊ c̃oductio contrabi
iitelligitur s eo nominẽ presė¬
pris ubis actio datur ¶Pretereas¬
icut nulgo querebattir. an ꝑmu¬
tatis rebus emptio ⁊uenditio c¬
contrabitur ita quen so lebat. de
locatiõe ⁊ conductione. Sitem fõ
te aliquamtibitendam siue fri¬
endam aliquis dedent ⁊mincez
ate aliamiem utendam fruefru¬
endam accepent.⁊placunt none
c̃ẽ locationein⁊ cõdirctionem. ħ ꝑ
priumgn̾s esse contractus ueb.¬
tisi cun rinum quis bouem abe¬
ret ⁊ uicim enis unum placiñt
inteos ut ꝑdenos dies mincem
bos commedatentut opusfac¬
erent. ⁊ apud alterumq bosput

Expanded text:
Et quae supra diximus, si alieno arbitrio pretium permissum fuerit, eadem et de locatione et conductione dicta esse intellegamus, si alieno arbitrio merces permissa fuerit. qua de causa si fulloni polienda curandave aut sarcinatori sarcienda vestimenta quis dederit nulla statim mercede constituta, sed postea tantum daturus quantum inter eos convenerit, non proprie locatio et conductio contrahi intellegitur, sed eo nomine praescriptis verbis actio datur. Praeterea sicut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio et venditio contrahitur: ita quaeri solebat de locatione et conductione, si forte rem aliquam tibi utendam sive fruendam quis dederit et invicem a te aliam utendam sive fruendam acceperit. et placuit, non esse locationem et conductionem, sed proprium genus esse contractus. veluti si, cum unum quis bovem haberet et vicinus eius unum, placuerit inter eos, ut per denos dies invicem boves commodarent, ut opus facerent, et apud alterum bos periit:
Abbreviated transcription (Latin):
coductio pxima ẽ emptioi
auenditioi hisdem q
nuĩ erus comsistit reg¬
ulis Mamut emptio ⁊ uendictio.
ita c̃cbitur si deptio conueneit. sic
etiamlocatio. ⁊ cõductio itacontbi
intelligitur. si mercẽs constitut⁊ si¬
t a⁊conpetit locatori quidem. locati
actio. cõductoriũo actio c̃õducti:¬

Expanded text:
conductio proxima est emptioni et venditioni iisdemque iuris regulis consistit. nam ut emptio et venditio ita contrahitur si de pretio convenerit, sic etiam locatio et conductio ita contrahi intellegitur si merces constituta sit. et competit locatori quidem locati actio, conductori vero conducti
Abbreviated transcription (Latin):
aquibusdã lccatio ⁊ aquib̾da
uẽd ⁊tõ existimabatur. lex çeno¬
ctus ꝓpriam statuit naturam.i
neq adlocanonem neq aduez¬
ditionemincimantem.s suis
pactõib ful ciendam¶Et siq¬
der aliquiden⁊ pactum suit. hoc
ulo reifuit ꝑactum. hoc ita ub¬
tinere si quidem t̾c tomigrei in¬
fitus aceresit addminiri supl
autem particulans ad empbit¬
eoticarium buuismoĩdampn¬
um uenire quo ureutimum.
Item quentur sicum au ĩfice titiꝰ
cõuenit. ut bis exauio suo certi
põdens certe quesõne amlos e
faceret. ⁊ acciperet ubigratia auꝰ¬
ditionem que cẽbi. oꝑe autem
locationem ⁊ ceductionemset
placint tantum empuonem
auenditione echi. Od̾si su¬
quinlccatio et conductio sit.
ductionis facere debetꝰ nquidĩle¬
gem pretmissum  fuĩtid exbono
⁊ equo debet prestare: Oui pus
uaut uestimtorum. aut argͣeiti.
aut uin̾ti mercedem aut dedit
aut ꝑmint.abeo custechia talis d̾¬
sideratur qualem diligentissm
paterfamilias suis rebus exib

Expanded text:
quibusdam locatio, a quibusdam venditio existimabatur: lex Zenoctui propriam statuit naturam neque ad locationem neque ad venditionem inclinantem, sed suis pactionibus fulciendam, et si quidem aliquid pactum fuerit, hoc ulo rei fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super n particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos ei faceret et acciperet verbi gratia auditionemque contrahi, operae autem locationem et conductionem. sed placuit, tantum emptionem et venditionem contrahi. quodsi suquin locatio et conductio sit. egem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit aut promisit, ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus paterfamilias suis rebus adhibet.
Abbreviated transcription (Latin):
b proxima ẽ pecunia numãta.
tatiõse quodammo extingrn¬
tur ¶et᷑utiutatis ca senãtus ce¬
suit. posse etiam earum ierimm qĩ
nsum f. constitu ut tũ eo noĩc
becli utiliter canatur. Itaq e
si pecuie ususf. legatus sit itai
datur legatario ut eius fianta
legatanus satis dat hedi. derã¬
rapediua restituenda si morietur
aut capite minuetar¶ Cerere
quoq resita tradũt łgataĩo u̾
cis fiant. Eet exstim alłs bis
satis datur ntn morietm aute
apite minuerur. t̾ata peciu̾a re¬
stituatuꝵ quarti hec fuint ex¬
timate. Ergo senatus nonfe¬
quasiusum s. constituit. ¶Tim¬
tut aũt usus .f. morte frũctua

Expanded text:
xima est pecunia numerata: tatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed aestimatis his satisdatur, ut, si morietur aut capite minuetur, tanta pecunia restituatur quanti eae fuerint aestimatae. ergo senatus non fequasi usum fructum constituit. Finitur autem usus fructus morte fructua