comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liceantur facturos intelligat. et si heduis de iniuriis quas ip̃is sociisq: eoꝵ intule¬
rĩt: item si allobrogibꝰ satisfaciant sese cum ip̃is pacem eẽ facturũ. Diuico respon¬
dit ita heluecios a maioribꝰ sius institutos ẽẽ uti obsides acciꝑe nõ dare cõsueue
stra mouẽt. Idem facit caesar. eꝗtatumq omnẽ ad numerũ qua tuor miliũ quẽ
ex omni ꝓuincia et heduis atq eoꝵ sociis coactum habebat praemittit qui uide¬
t quas in ꝑtes hostes iter faciant. Qui cupidiꝰ nouissimũ agmen insecuti ali¬
no loco cũ eꝗtatu heluecioꝵ praeliũ cõmittunt. et pauci de nr̃is cadunt. quo p̃lio
sublati heluecii ꝙ qͥngentis equitibꝰ tantam multitudinẽ eꝗtum ꝓpulerãt audaciꝰ
stinere nõnunꝗͣ et nouissimo agmine praelio nr̃os lacessere cȩꝑunt. Caesar sue

Expanded text:
liceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intuleliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consumovent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos
Abbreviated transcription (Latin):
ii ꝗ flumen transissẽt suis auxilium ferre nõ possẽt. ne obeam rẽ aus sua uirtu
tribueret. aut ip̃os despiceret. se ita a patribꝰ maioribꝰq suis didicisse: ut mag
ibi cõstitissẽt et ex calamitate. P. R. et internicione exercitꝰ nom̃ caperet a
memoriã ꝓderet. Hes caesar ita respondit: eo sibi minꝰ dubitations clari ꝙ eas.
res quas legati heluecioꝵ cõmemorassẽt memoria teneret. atq eo grauiꝰ ferre
ficile cauere. sed eo deceptum quod neq cõmissum a se intelligeres qͣre timeret. ne¬
solenter gloriarentur: qđq tamdiu se impune iniurias tulisse admirarent᷑ eodẽ
ꝑtinere. Consuesse enĩ deos ĩmortales quo grauiꝰ hoĩes ex cõmutatione reꝵ doleant
ios pro scelere eoꝵ ulcisci uelint: iis secundiores interdum res et diuturniorẽi¬
punitatẽ concedere. Cum ea ita sint tñ si obsides abiis sibi dentur uti ea quae pol¬

Expanded text:
ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magiubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii commemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferrifficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret nesolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae pol
Abbreviated transcription (Latin):
nis ciuitas heluecia in quatuor pagos diuisa ẽ. hic pagus unus cun domo exis¬¬
set patrum nr̃oꝵ memoria. L. cassiũ consulem interfecerat: et eius ezercitũ sub
Caesar non solum publicas: sed etiam pͥuatas iniurias ultus ẽ. ꝙ eiu soceri. L
pisonis auum.L. pisonẽ legatum Tigurini eodem praelio quo cassiũ nterfecerũt.
Noc praelio facto reliquas copias heluecioꝵ ut conseꝗ posset pontẽ in arge faciẽdũ
urauit: atq ita exercitum traducit: heluecii repentino eius aduẽu cõmoti
cũ id qͦd ipsi diebꝰ.xx. egerrime cõfecerãt ut flumen transirẽt᷑ illumuno die fe-¬
isse intelligerent legatos ad eũ mittunt. cuiꝰ legationis diuico pͥncips fuit ꝗ
bello cassiano dux heluecioꝵ fuerat. Is ita cum caesare egit si pacẽ. ER. cũ hel
ueciis faceret in eã ꝑtem ituros. atq ibi futuros heluecios ubi caesai cõstituisset

Expanded text:
nis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico princeps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset
Abbreviated transcription (Latin):
et demonstrãt sibi praeter agri solum nihil eẽ reliqui. quibꝰ rebꝰ adduciꝰ caesar nõ
xpectandum sibi statuit dum omnibꝰ socioꝵ consumptis in xanthones heluecii
uenirẽt. flumen ẽ Arar q̃d ꝑfines heduoꝵ et sequanoꝵ in Rhodanĩ influit in¬
credibili lenitate: ut oculis in Utram ꝑtem fluat iudicari nõ possit: Id heluecii
atibꝰ ac lintribus iunctis transibant. Ubi ꝑ exploratores Caesar ceragr factu
ẽ tres iam ꝑtes copiaꝵ heluecios id flumen traduxisse quartam fire ꝑtẽ citra
flumen Ararim reliquã ẽẽ. De tertia uigilia cum legionibus tribꝰ e cistris ꝓfec¬
is ad eam ꝑtem peruenit quae nõdum flumen transierat. Eos imeditos et
inopinatos aggressus magnam ꝑtem eoꝵ concidit. Reliqui seᷤ fugae mandarũt
atq in proximas syluas abdiderũt. Nic pagus appellabatur Tigurnꝰ. Nã om¬

Expanded text:
et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus; nam om
Abbreviated transcription (Latin):
in gallianulteriorẽ ꝑ alpes erat. cum his ꝗnq legionibꝰ ire cõtendit. Ibi essecro
et garnceli et caturiges locis suꝑioribus occupatis ab itinere exercitũ
in allobrogun fines ab allobrogibꝰ in sebusianos exercitũ ducit. hi sũt extra
ꝓuĩciam trars rhodanũ primi. heluecii iam ꝑangustias et fines sequanoꝵ. suas
copias traduxerãt et in heduoꝵ fines ꝑuenerãt: eoꝵq agros populabant᷑. hedui
im se suaq ab his defendere non possent legatos ad caesarem mittũtrogatũ a¬
xiliũ. ita se omni tempore de re.p. meritos esse : ut pene in cõspectu epercitꝰ nr̃i
rri uastari liberi eoꝵ in seruitutẽ adduci oppida expugnari nõ debulxĩt. E odẽ
tempore hedui ambariiq necessarii et cõsanguinei heduoꝵ caesarẽ cernorẽ faciũt
sese depopulatis agris non facile ab oppidis uim hostiũ ꝓhibere. Itẽ allobroges
ui trans Rhodanum uicos possessionesq habebant. fuga se ad caesarẽ recipuin

Expanded text:
 Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superioribus occupatis itinere exercitum in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
finitimis uti eodem usi consilio oppidis suis uicisq exustis una cum eis ꝓficis cã¬
tur. Boiosq qui trans Rhenum incoluerãt et in agrum Noricũ transierant No¬
riciãq oppugnarãt receptos a se socios sibi adsciscunt. Frãt omnino⁊tinera duo
tram et flumen Rhodanum: qua uix singuli carri ducerent᷑. Mons autẽ a¬
simꝰ impendebat. ut facile ꝑpauci ꝓhibere possẽt. Alterũ ꝑ prouinciã nr̃am mul¬
cati erãt rhodanus fluit. isq nõnullis locis Uado transitur. Extremũ oppidũ
lobrogum est: ꝓximũq heluecioꝵ finibꝰ genua. ex eo oppido pons ad heluetios
ꝑtinet. Allobrogibꝰ sese uel suasuros: qͦd nõdum bono animo in PR. uiderent᷑.
ꝓfectionẽ comꝑatis diem dicunt᷑. qua die ad ripam rhodani omnes rõueniant.

Expanded text:
finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscanfinitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duoram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, mulcati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanumprofectionem comparatis diem dicunt, qua die ad rip
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat᷑ ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis orgentorix ad
diciũ omnem suam familiã ad hominũ decẽ milia undiq coegit: et omnes
diceret se eripuit. cum ciuitas ob eã incitata armis ius suũ exeꝗ conaret᷑. mul¬
titudinẽq hominũ ex agris magistratus cogerent. orgentorix mortuus ẽ. i
abest suspicio: ut heluecii arbitrantur: ꝗn ipse sibi mortem cõsciuerit. Post eius
ortem nihilominꝰ heluecii id quod constituerãt facere conantur ut e finibꝰ su
exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos eẽ arbitrati sũt: oppida sua omnia nuͬo ad
duodecim. uicos ad quadringentos. et reliqua pͥuata aedificia incendunt. frumẽ¬
tum omne praeterꝗͣ quod secum portaturi erant comburunt. Ut domũ reditic
spe sublata paratiores ad omnia ꝑicula subeunda essent. Trium mensiũ molita ci¬
ria sibi quenq domo efferre iubent. ꝑsuadẽt Rauratis et Tulignis et latoci

Expanded text:
oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis
Abbreviated transcription (Latin):
ubi legationem ad ciuitates suscepit: in eo itinere ꝑsuadet castico cathamanta¬
Leodis filio Sequano: cuius pater Regnum in sequanis multos annos optinuerat:
et a senatu populoq Ro. amicus appellatus erat: ut Regnũ in ciuitate sua occu¬
ret quod pater ante habuerat.Itemq: Dunorigi heduo fratri Niui cia chi qͥ eot¬
pore pͥncipatum optinebat in ciuitate sua ac maxime plebi acceptus erat. ut idẽ
conaretur ꝑsuadet: eiq filiam suam in matrimoniũ dat. Perfacile factu eẽ
um ꝗn totius galliae plurimum heluecii possent se suis copiis suoq exercitu il¬
lis regna cõciliaturum cõfirmat. Hac or̃one adducti interse fidem et iusu¬
dum dant. Et regno occupato ꝑtres potentissimos ac firmissimos populos totiꝰ gal¬
e sespotiri posse sperãt. Ea res ut ẽ helueciis ꝑ indiciũ enunciata moribꝰ sui
orgentorigem ex uinculis causam dicere coegerũt: damnatumq penas sequi

Expanded text:
ibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur persuadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis : non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuinciã nostram ab helueciis diuidit. his rebus fiebat ut minꝰ late uagarent᷑ et
inus facile finitimis bellũ inferre possent. Qua de causa homines bellandi. cup¬
di magno dolore afficiebantur. pro multitudine autẽ hominũ: et ꝓ gloria belli at¬
q fortitudinis angustos se fines habere arbitrabant᷑ qui in longitudinẽ passuũ¬
ilia. ccxl. in lalitudinẽ. clxxx. patebant. His rebus adducti et autoritate
gentorigiss ꝑmoti cõstituerunt ea quae ad ꝓficiscendũ ꝑtinerent comꝑare: lumen¬
toꝵ et carroꝵ ꝗͣ maximũ numerum coemere: sementes ꝗͣ maximas facere: ut ĩ iti¬
ere copia frumenti suppeteret: cum proximis ciuitatibus pacẽ et amiciciã co¬
firmare. ad eas res cõficiendas bienniũ satis eẽ sibi duxerunt. In tertiũ annũ
ectionẽ lege confirmant. ad eas res conficiendas orgentorix deligitur.Is i¬

Expanded text:
provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is s
Abbreviated transcription (Latin):
ad interiorẽ ꝑtem fluminis rheni. spectant ꝯdseptentrionem et orientem solẽ. aqͥ¬
ania a garunna flumine ad pyreneos montes: et ad eam ꝑtem occeani quae ẽ
hispaniã ꝑtinet. spectat inter occeanum solis et septentrionẽ. Apud heluecios lon¬
e nobilissimꝰ et ditissimus fuit orgentorix. Is. M. messalla et. P. M. pisone c¬
sulibus Regni cupiditate inductus cõurationem nobilitatis fecit ac eiuitati ꝑsu¬
asit. ut de finibus suis cum omnibꝰ copiis exirent. ꝑfacile eẽ cum uirtute omnibꝰ
raestarent᷑ totius galliae imperio potiri: Id hoc facilius eis ꝑsuasit ꝙ undiq: loc
natura tuti heluecii cõtinerentur. Una ex parte flumine rheno latissimo atq altis¬
mo: qui agrum helueciũ a germanis diuidit. altera ex ꝑte monte iilra altissi
qui est inter Sequanos et heluecios. tertia lacu lemãno et flumine rhodano qui

Expanded text:
ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquad inferiorem partem fluminis Rheni, spectant in septentrionem et orientem solem. Aquitania a Garumna flumine ad Pyrenaeos montes et eam partem Oceani quae est ad Hispaniam pertinet; spectat inter occasum solis et septentriones. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ALLIA EST. OMHIS. DIUISA. IN PARTES TRIS
quarum unam in colunt belge. aliam aquitani: tertiam
nes lingua institutis legibus inter se differunt. G allos
ab aquitanis garunna flumen. a belgis matrona et seqͣ¬
na diuidit. horum omniũ fortissimi sunt belge. ꝑꝑea
qͦd a cultu atq humaĩtate ꝓuinciae longissime absunt.
minimeq ad eos mercatores saepe cõmeant. atq ea quae
ad effeminandos animos ꝑtinẽt important.ꝓximiq
sũt germanis: qui trans Rhenum incolunt: cũ quibus
continenter bellum gerunt. qua de causa heluecii quoq reliquos gallos uirtute
praecedunt: qđ fere quotidianis bellis praeliisq cum germanis contendũt. cũ aut
us finibꝰ eos ꝓhibent. aut ip̃i in eoꝵ finibꝰ bellum gerũt. Forũ una pars quã
mine occeanum fines belgaꝵ: attingit etiã ab sequanis et helueciis flumen rhe
um uergit ad septentrionem. belge ab extremis galliae finibꝰ oriuntur: ꝑtinen

Expanded text:
allia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, nes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere quotidianis praeliis cum Germanis contendunt, cum aut a suis finibus eos prohibent, aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Hi mine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiam num, vergit ad septentriones. Belgae ab extremis Galliae finibus oriuntur, pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
cõuenit ac pͥmum ab hostibꝰ uisa est circiter ducẽte uigĩti naues eoꝵ pa¬
tissimae atq omni genere armoꝵ ornatissimȩ profecte ex portu nr̃is aduer¬
sae cõstiterunt. neq satis bruto qui classi praeerat. uel tribunis militũ cẽturio

Expanded text:
convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paraconvenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurio
Abbreviated transcription (Latin):
tis cõmode posse arbitrabantur faciebãt. cum his nauibꝰ nr̃e classi euis
modi congressus erat. ut una celeritate et pulsu remoꝵ praestaret. Reli¬
qua pro loci natura pro ui tempestatũ illis essẽt̃ aptiora et accõmodatio¬
raneq his nostrae rostro nocere poterant tanta in his erat firmitudo. ne
ꝙ ꝑꝑ altitudinẽ facile telum adiiciebãt. et eadem de causa minꝰ cõmode
scopulis detinebantur. Accedebat ut cum saeuire uentus cepisset. uẽtoq
uela dedissẽt. et tempestatẽ ferrẽt faciliꝰ et in uadis cõsisterẽt tutiꝰ et
ab estu derelictae. nihil saxa et cautes timerẽt. Quaꝵ reꝗ omniũ nr̃is na¬
bus casus erat extimescendus. Compluribꝰ expugnatis oppidis caesa
ubi intellexit frustra tantũ laborem sumi neq hostiũ fugam captis op¬
pidis repͥmi neq his noceri posse. statuit expectandã classem. quae ubi

Expanded text:
tis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius tis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi
Abbreviated transcription (Latin):
nebantur. summaq erat uasto atq aperto mari magnis aestibus raris ac ꝓ¬
e nullis portibus difficultas nauigandi. Hanq ip̃oꝵ naues ad hũc moc
factae armataeq erant. carinae aliquanto planiores ꝗͣ nr̃aꝵ nauium quo
faciluis uada ac decessum aestus excipere possent. Prorae ad modũ erep¬
te atq item puppes ad magnitudinem fluctuum tempestatũq accõmõ¬
datae nauesq totae factae ex robore ad quã uis uim et cõtumeliã ꝑferẽ¬
dam Transtra pedalibus in altitudinẽ trabibus cõfixa clauis ferreis digi¬
ti pollicis crassitudine. Ancore pro funibꝰ catenis ferreis reuintae. Felles
prouelis aluteq tenuiter cõfectae. haec siue pꝑ lini in opiam atq eius usus
inscitiam: siue eoꝙ est magis uerisimile: ꝙ tantas tempestates occeani
tantosq impetus uentoꝵ sustinere ac tanta oꝑa nauium regi uelis nõ sa¬

Expanded text:
nebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac propnebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non sa
Abbreviated transcription (Latin):
regionibus cõuenire uisserat praeficit. Et cumpͥmũ posset in Uenetos ꝓfici¬
sci iuibet. Ipse eo pedestribꝰ copiis contendit. Erant euismodi fere situs op¬
pidoꝵ ut posita in extremis lingulis ꝓmõtoriisq neq pedibꝰ aditũ habe¬
rẽt cum ex alto se estus incitasset: ꝙbis accidit semper horaꝵ duodecim
spatio. neq nauibus qđ rursus iuiiuiente estu naues in uadis afflictarentu
ta utraq re oppidoꝵ oppugnatio impediebatur. Ac siquando magnitudĩe
operis forte suꝑati etrusco mari aggere ac molibus atq his oppidi maenibꝰ
adequatis fortunis suis desꝑare caeꝑant: magno numero nauium appul
cuius rei summã facultatem habebant. sua deportabant oĩa: seq in ꝓxĩa op¬
pida recipiebãt. Ibi se rursus hisdem opportunitatibꝰ loci defendebãt. hoc
eo facilius magnam ꝑtem aestatis faciebant qđ nr̃ae naues tempestatibꝰ deti¬

Expanded text:
regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficiregionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus deti
Abbreviated transcription (Latin):
et conditionẽ seruitutis odisse. pͥusꝗͣ plures ciuitates cõspirassent: par-¬
tiendum sibi ac latius distribuendum exercitũ putauit. ltaq .. la¬
bienum legatum in Treueros ꝗ proximi Rheno flumini sunt cũ eꝗtatu¬
mittit. huic mandat Rhenos beliquosq belgas adeat atq in officĩo te¬
neat. Germanosq qui auxilio a belgis accersiti dicebant᷑ si ꝑ uim nauibꝰ
clumen transire conentur ꝓhibeat. P. crassum cũ cohortibꝰ legionari¬
duodecim et magno numero eꝗtatus in Aꝗtaniam ꝓficisci iubet. ne ex
his nationibꝰ auxilia in galliam mittantur ac tanta nationes cõiungant
Qsitirium sabinum legatũ cum legionibꝰ tribꝰ in Ruellos curiosolitos Loso¬
biosq mittit: ꝗ eam manũ distinendam curet. Deciũ brutũ adolescentẽ
Lassi gallicisq nauibus quas ex fictonibus et Santhonis reliꝗsq: paca

Expanded text:
et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, paret condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sumittit. Huic mandat Remos reliquosque Belgas adeat, atque in officio neat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis
Abbreviated transcription (Latin):
cõcluso mari atq in uastissimo ac apertissimo occeano ꝑspiciẽbant. his
initis cõsiliis oppida muniũt frumenta ex agris in opprda comportãt᷑.
aues in venetiam ubi Caesarem pͥmum bellum gestuꝵ cõstabat ꝗͣ plu¬
mas possũt cogunt. Socios sibi ad id bellum osismos. Lesobios nanetes am¬
biliatos morinos diablintres menapios adsciscunt. Auxilia exbritania
quae cõtra eas regiones posita est accersunt. Erant hae difficultates
belli gerendi quas supra ostendimꝰ. Sed multa tamen caesarem ad id bel-¬
um incitabant iniuriȩ retentoꝵ eꝗtum romanoꝵ. rebellio facta po
deditionem. defectio datis obsidibus tot ciuitatũ cõuiratio. In pͥmis ne
hac ꝑte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur.Itaq
cum intelligeret omnes fere gallos nouis rebus studere: et ad bellũ n¬
biliter celeriterq excitari. omnes autẽ hoĩes natura libertati studere

Expanded text:
concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere
Abbreviated transcription (Latin):
arari iubet. Nis rebus celeriter administratis. Ipse cum pͥmũ ꝑ anni
pus potuit ad exercitum cõtendit. Ueneti reliquaeq item ciuitates co-¬
gnito caesaris aduentu certiores facti simul qđ quantũ in se facinꝰ admi¬
sissent intelligebant. Legatos quod nom̃ ad omnes nationes sanctum
inuiolatumq semꝑ fuisset retentos a se et in uincula cõiectos ꝓ magͥ¬
tudine ꝑiculi bellum parare et maxiẽ ea quae ad usum nauium ꝑti
ꝓuidere instituunt. hoc maiore spe qđ multum natura loci confidebant.
pedestria eẽ itinera concisa. estuariis nauigationẽ impeditam ꝑꝑ insciẽ¬
ti in opiam diutius apud se morari posse cõfidebant. ac iam ut omnia cõ¬
tra opinionẽ acciderent. tamen se plurimũ nauibus posseꝰ Romanos
q ullam facultatem habere nauium neq eoꝵ locoꝵ ubi bellum gesturi
essent. uada portus insulas nouisse: ac longe aliam eẽ naiuigationẽ in

Expanded text:
arari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni arari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscien inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in
Abbreviated transcription (Latin):
fit initium retinendi sylli atq uellani qđ per eos suos sese obsides quos crasso de¬
dissent recuperaturos existimabãt. hoꝵ autoritate finitimi adducti ut sut gal¬
loꝵ subita et repentina consilia: ea dem de causa trebium et cõsidiũ retinẽt. Et
celeriter missis legatis ꝑsuos pͥncipes interse cõurant: nihil nisi cõmuni cõ
acturos. eundemq omnis fortuna exitum ẽẽ laturos. Reliquasq cuuitates
solicitant. ut in ea libertate quam a maioribꝰ acceꝑant ꝑmanere ꝗͣ Romanoꝵ
seruitutem ꝑferre mallent. omni ora maritima celeriter ad suã sententiam
ꝑducta cõmunem legationem ad .P. crassum mittunt si uelit suos recipere
obsides sibi remittat. quibꝰ de rebus Caesar ab crasso certior factus qđ
aberat longius naues interim longas aedificari in flumine ligeri qͦd in flu-¬
it in occeanum remiges ex prouincia institui nautas gubernatoresq cõ¬

Expanded text:
fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso defit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comp
Abbreviated transcription (Latin):
ricũ ꝓfectus ẽẽt ꝙ eas quoq nationes adire et cognoscere uolebat subitũ
bellum ingallia cohortum est. Eius belli haec fuit causa .ẜ. crassus adole¬
scens cum legione septima proximis mari occeano in Andibꝰ hiemauerat.
ł in his locis ihopia frumenti erat . praefectos tribunosq militum cõplu¬
res in finitimas ciuitates frumẽti causa dimisit. Quo in nuͬo est.T. cõsidiꝰ
missus in Fusebios. M. Trebius gallus in Curiosolitos. o. uelanus cũ litosyl¬
lio in Uenetos. Huius ẽ ciuitatis longe amplissima autoritas omnis orae ma-¬
ritimae regionum eaꝵ. qđ naues habẽt ueneti plurimas ꝗbꝰ in britaniam
uigare cõsueuerant. et cõscientia atq usu nauticaꝵ reꝵ reliqͦs anteci¬
dunt᷑ et in magno impetu maris atq aperto paucis portibus interiectis qͦs
tenẽt ip̃i omnes fere ꝗ eo mari uti cõsueuerunt habẽt uectigales. Ab his

Expanded text:
ricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum ricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his
Abbreviated transcription (Latin):
interficiũt. et ex milibꝰ hominum amplius triginta quẽ numeꝵ barbaroꝵ ad
astra uenisse constabat. plus tertia ꝑte interfecta. reliqͦs ꝑterritos in fuga
cõiiciunt: ac ne in locis ꝗdem superioribus cõsistere patiuntur. Sic omnibꝰ
hostium copiis fusis armisq exutis se in castra munitionesq suas recipiũt.
uo praelio facto qđ saepius fortunam tentare galba nolebat: atq alio sese inhiber¬
na consilio uenisse meminerat: aliis occurrisse rebꝰ uiderat: maxĩe frumenti
õmeatusq in opia ꝑmotus. postero die omnibus eius uici aedificiis incẽsi
in ꝓuinciã recierti contendit. ac nullo hoste ꝓhibente aut iter demorante
in columẽ legionem in antuares inde in allobroges ꝑduxit. ibiq hiemauit.
cebus gestis cũ omnibꝰ de causis pacatã galliam existimaret Caesar suꝑ¬
tis belgis expulsis germanis uictis in alpibus sedunis atq: inita hieme in illy¬

Expanded text:
intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illy
Abbreviated transcription (Latin):
cepissẽt: resq ẽẽt iam ad extremũ ꝑducta casum . P. sextius baculeiꝰ pͥmi pili
urio: quẽ neruico praelio compluribꝰ confectum uulneribꝰ diximꝰ. et item
G. uolusenus tribunꝰ militum uir et consilii magni et uirtutis ad galbã accũrũt
atq unã esse spem salutis docent. si eruptione facta extremũ auxiliũ exꝑiren-¬
tur. Itaq uocatis centurionibus celeriter milites certiores facit paulisꝑ inter¬
mitterẽt praelium ac tm̃modo tela missa exciperẽt seq ex labore reficerent.
ost dato signo ex castris erumperẽt atq omnẽ spem salutis in uirtute pon
quod iussi sunt faciunt. ac subito omnibus portis eruptione facta: neq cogno¬
scendi quid fieret: neq sui colligendi hostibus facultatem relinquũt. lta cõmu¬
ta fortuna eos qui in spem potiendoꝵ castroꝵ uenerãt undiq circũ uento

Expanded text:
coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos
Abbreviated transcription (Latin):
dere. Breui spatio int̾iecto uix ut iis rebꝰ quas cõstituissẽt collocandis atq
administrandis tempꝰ daretur. hostes ex omnibꝰ ꝑtibꝰ signo dato decurrere.
Lapides gesa telaq in uallum cõiicere. nr̃i pͥmo integris uiribꝰ fortiter repu¬
gnare. neq ullũ frustra telum ex loco suꝑiore mittere. ut quaeq pars castͦꝵ
mudata defensoribꝰ premi uidebatur eo occurrere et auxilium ferre. sed
hoc suꝑari qđ duturnitate pugnae hostes defessi praelio excedebant: alii inte¬
gris uiribꝰ succedebant. Quaꝵ rerum a nr̃is ꝑꝑ paucitatem fieri nihil poterat.
At nõ modo defesso expugna excedendi. sed ne saucio quidẽ eius loci ubi cõstite¬
rat relinq̃ndi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis
hostes acrius instarẽt: Languidioribꝰ nr̃is uallum scindere: et fossas complere

Expanded text:
dere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque dere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis rent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere
Abbreviated transcription (Latin):
neꝵ causa sed etiã ꝑpetuae possessionis culmina alpium occupare conari. et
a loca finitimae ꝓuinciae adiungere sibi ꝑsua sum habebãt. his nũciis acc¬
tis galba cum neq opus hibernoꝵ munitionesq plene eẽnt ꝑfecte: neq de
frumento aliquoq cõmeatu satis ẽẽt ꝓuisum qđ deditione facta obsidibꝰq
acceptis nihil de bello timendũ existimauerat. cõcilio celeriter cõuocato
sententias exꝗrere eaepit. Quo in cõcilio cum tantum repentini ꝑiculi prae¬
er opinionẽ accidisset: ac iam omnia fere suꝑiora loca armatoꝵ multitu
clusis itineribꝰ possent. propeiam desꝑata salute: nõ nullae huius modi sen¬
entiae dicebantur: ut impedimẽtis relictis eruptione facta iisdẽ itiner
quibꝰ eo ꝑuenissent ad salutem contenderẽt. Maiori tñ parti placuit hoc
reseruato ad extremum cõsilio interim rei euentũ exꝑiri et castra defen¬

Expanded text:
nerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et nerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine arclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defen
Abbreviated transcription (Latin):
allis ad hiemandũ concessit. alteram uacuam ab illis relictam cohortibꝰ at¬
tribuit. Eum locum uallo fossaq muniuit. Cum dies hibernoꝵ complures
transissẽt: et frumẽtum eo comportari iussisset: subito ꝑ exploratores cer-¬
or factus ẽ: ex ea parte uici quam gallis cõcesserat. omnes noctu di¬
sisse: mõtesq ꝗ impenderent a maxima multitudine seduoꝵ et ueragoꝵ
neri. ld aliquot de causis acciderat ut subito galli belli renouãdi legic¬
q oppͥmendae consilium caperent. Primum ꝙ legionẽ neq tam plenissimam
detractis cohortibus duabus et compluribꝰ singulatim ꝗ cõmeatus petẽdi
iusa missi erant absentibus ꝑꝑ paucitatẽ despiciebant. Tum etiã qđ ꝑi
ini quitatem loci cum ip̃i ex montibꝰ in uallem decurrerẽt et tela coniice
suos a se liberos abstractos obsidum noĩe dolebant: et Romanos nõ solũ iti¬

Expanded text:
Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus atGallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerenedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum iti
Abbreviated transcription (Latin):
UM. IN ITALIAM PROFICISCERE TUR CRESAr.
sergium galbam cum legione duodecima et parte eꝗtatus
in Antuates ueragos sedunosq misit: qui a finibꝰ allobrogũ
et lacu lemano et flumine Rhodano ad sũmas alpes ꝑtinẽt.
Causa mittendi fuit qđ iter ꝑ alpes quo magno cũ ꝑiculo ma¬
gnisq cum portoriis mercatores ire cõsueuerat patefieri uo¬
Cebat. Huic ꝑmisit si opꝰ eẽ arbitraretur: ut in his locis le¬
gionem hiemandi causa collocaret. E alba secundis aliquot praeliis factis castel¬
lisq compluribꝰ eoꝵ expugnatis missis ad eum undiq legatis obsidibꝰq da
et pace facta cõstituit cohortes duas in Antuatibꝰ collocare. Et ip̃e cum reliꝗs
eus legionis cohortibus in Uico ueragoꝵ ꝗ appellatur octodorꝰ hiemare. Qͥ
cus positꝰ in ualle nõ magna adiecta planicie altissimis montibꝰ undiq a¬
tinetur. Cum hic in duas ꝑͥtes flumine diuideretur alterã ꝑtem eius uici

Expanded text:
um in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici
Abbreviated transcription (Latin):
et in nr̃os impetum fecerunt. nr̃i celeriter arma caeperunt. eosq in syluas repu¬
lerunt: et compluribꝰ interfectis longius impeditioribꝰ locis secuti paucos ex
inermibus imprudentibꝰq militibꝰ ablatere impetus fieri posset. omnẽ eã mate¬
riam quae erat caesa cõuersam ad hostem collocabat: et pro uallo ad utrunq la¬
us extruebat. In credibili celeritate magno spatio paucis diebꝰ confecto: c
iam pecus atq extrema impedimenta ab nostris tenerentur ip̃i densiores syl¬
uas peterent: eiusmodi sunt tempestates cõsecute uti opus necessario inter¬
mitteretur: et cõtinuatione imbrium diutius sub pellibus milites cõtineri nõ
possent. Itaq uastatis omnibꝰ eoꝵ agris uicis aedificiisq incensis Caesar exer-¬
um ꝑduxit: et in Aulertis Loxobiisq reliquis item ciuitatibꝰ quae maxĩe
bellum fecerant in hibernis collocauit.

Expanded text:
et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repuet in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hibernis conlocavit.