comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. ager ardeatini populi iudicio ablatus : missis ineis colonis
restitutus est: Cum fame populus laborar&: spurius melius
aeques .r̃. frumentum popło sua inpensa largitus est & obho
factum concitata sibi plebe regnum affectans aseriulio & ha
Tmuiutius iundex: bone aurata donatus est legatus romanoꝵ
afidȩ natibus occisis : qm̃ obrem publicam ocubuerat. stacue
in rostris posite sunt. conssus cornelius tribunus militum oc¬
aso tolõnio uerentum rege: opuna spolia scđa retulit
.M. emilius dictator censurȩ honorem qui antea ꝑquinquen¬
nium gerebatur : anni & sex mensium spacio finit: obeam
rem accensoribus nota tus est fidenȩ inpotestatem redactȩ
caque coloNi missi sunt. quibus occssis fidenates aunde fecis¬
sent abemulio dictatore uicti sunt & fidene captae: con¬
iuratio seruorum oppressa est: postumuis tribufius militũ

Expanded text:
ti sunt. Ager Ardeatibus populi iudicio ablatus missis in eum colonis ti sunt. Ager Ardeatibus populi iudicio ablatus missis in eum colonis restitutus est. Cum fame populus R. laboraret, Spurius Maelius eques R. frumentum populo sua impensa largitus est, et ob hoc factum conciliata sibi plebe regnum adfectans a C. Seruilio AhalL. Minucius index boue aurata donatus est. Legatis Romanorum a Fidenatibus occisis, quoniam ob rem p. morte occubuerant, statuae in rostris positae sunt. Cossus Cornelius tribunus militum occiso Tolumnio, Veientum rege, opima spolia secunda rettulit. Mam. Aemilius dictator censurae honorem, qui antea per quinquennium gerebatur, anni et sex mensum spatio finiit; ob eam rem a censoribus notatus est. Fidenae in potestatem redactae eoque coloni missi sunt. Quibus occisis Fidenates cum defecissent, ab Mam. Aemilio dictatore uicti sunt et Fidenae captae. Coniuratio seruorum oppressa est. Postumius tribunus militum
Abbreviated transcription (Latin):
cum plura impotenter fecissent: magistratum noluerunt
deponere. & inteiłm annum retinuerunt: don ͤ ᷤ inuito eoꝵ
imiꝑio finẽ attulit libido appii claudu. qui cum inamorem
neces sitatom patrieus uirginuo imposut: qui rapto exta¬
berna ꝓxima cultro filiam occidit. cum alit̃ effiai non poss&
ne inpocestatem st uprum illaturi uenir&: hoc tam magnȩ
iniuriȩ exemplo plebs cum citata: montem auentinum occu¬
pauit coegitq decem uoros abdicare magistratus: ex quibus
appius claudius qui p̃cipuam pȩnam meruerat : in carcerẽ
coniectus ÷: Caet̃ii mexilium sunt acti : Resr̃ contra
sabinos & uol scos ꝓspere gestas cuntin&. & parum honestũ
popłi romaru udicum qui iudex intardeates &aricinos
sumptus : agrum dequo ambigebatur sibi udicabit
¶BS ex de conubis patrum & plebis a tribunis contentione¬
Emagna patribus repugnantibus ꝑ lata est: tributu
tratus adminus tratȩ sunt item : Censores tunc primum crea¬

Expanded text:
cum complura impotenter fecissent, magistratum noluerunt cum complura impotenter fecissent, magistratum noluerunt deponere et in tertium annum retinuerunt, donec inuiso eorum imperio finem adtulit libido Appi Claudi. Qui cum in amorem necessitatern patri eius Virginio inposuit. Rapto ex taberna proxima cultro filiam occidit, cum aliter effici non posset, ne in potestatem stuprum inlaturi ueniret. Hoc tam magnae iniuriae exemplo plebs concitata montem Auentinum occupauit coegitque xuiros abdicare se magistratu. Ex quibus Appius, qui praecipuam poenam meruerat, in carcerem coiectus est, ceteri in exilium acti. Res praeterea contra Sabinos et Vulscos prospere gestas continet et parum honestum populi Romani iudicium. Qui iudex inter Ardeates et Aricinos sumptus agrum, de quo ambigebatur, sibi adiudicauit. Lex de conubio patrum et plebis a tribunis contentione magna patribus repugnantibus perlata est. Tribuni tratus administratae sunt. Item censores tunc primum crea
Abbreviated transcription (Latin):
& uenentes. & seditiones int̃ patres plebemiq contino
Seditiones deagliriis legibus fuere: capitosliõ Quantꝰas.¬
lium ab exulibur & serius occupatum caesis his: recep¬
tum census bis actus ÷ : priore iustro : censa sunt ciuiũ
capita .uiii. milia .dcccx iiii. p̃t̃ orbos orbasq : Sequenti :¬
CxUII. milia .ccuiIIi: cum aduersus aequos male gesta res
ec̃t: I. quiitus cincinatus dictator. factus. cunrure inten¬
tus rustoco operi ess& : ad idbellum gerendum accersitus ÷
suictos hostes sub iuigum misit tribunorum plebis numerꝰ
ampledtus est. ut eeñt .x. trige sinio sexto anno prinus tri¬
bunis plebis petitis ꝑ legatis & allatis atticis legibus ad con¬
stituendas eas ꝓponendasque detem iuri ꝓconsulibus sine ullis
ma condita erat & ut aregibus adcum sules : ita a consulib
addecem iuros imperium trans latum. indecem tabulis legũ
positis. Cum modeste se in eo honore gesfissent & obid in altũ

Expanded text:
et Veientes et seditiones inter patres plebemque continetet Veientes et seditiones inter patres plebemque continetEx libro III Seditiones de agrariis legibus fuere. Capitolium ab exulibus et seruis occupatum caesis his receptum est. Census bis actus est. Priore lustro censa sunt ciuium capita CVIII milia DCCXIIII praeter orbos orbasque, sequenti CXVII milia CCXVIIII. Cum aduersus Aequos male gesta res esset, L. Quintius Cincinnatus dictator factus, cum rure intentus operi rustico esset, ad id bellum gerendum arcessitus est. Is uictos hostes sub iugum misit. Tribunorum plebis numerus ampliatus est, ut essent X tricesimo sexto anno a primis tribunis plebis. Petitis per legatos et adlatis Atticis legibus ad constituendas eas proponendasque xuiri pro consulibus sine ullis uam Roma condita erat, et ut a regibus ad consules, ita a consulibus ad xuiros imperium translatum. Hi X tabulis legum positis cum modeste se in eo honore gessissent et ob id in alterum
Abbreviated transcription (Latin):
delatus ad senatum lectica. eadem illa indica uerat. usupedũ
recepto donium reuersus est: Cũ .gn. marcus coriolanus qui
inexilium erat pulsus. dux uulscoꝵ factus exercitum hostiũ
urbi admoiussa: et missi ad eum primum legiti postea
sacer dotes frustra dep̃cati. eeñt. nebellum patriae infer¬
r& : ueturia mater & uolunia uxor impẽr auerut
abeo ut ecederte. Lexa gramꝰa primum lata est : Spnuruis
cassius cũ sularis regni crimine dapnatus est nocatusque
llia uirgo uestalis ob incestum uiua defossi est Crim uicinu¬
hostes uerentes in cõmodi magis quam graues essent. famila
fabiorion adbellum gerendum deposcit misitq in id tretentos
& sex armatos qui að cremeram pterunum abhostibus cae¬
sisunt : Appius claudius consul cum aduersus uolscos con¬
tumatia exercitus male pugnatum. eẽt : decimum quema:
militum fuste ꝑcussit : respt̃ea aduersus uolscos & hernicos

Expanded text:
delatus ad senatum lectica eadem illa indicauerat, usu pedum delatus ad senatum lectica eadem illa indicauerat, usu pedum recepto domum reuersus est. Cum Cn. Marcius Coriolanus, qui in exilium erat pulsus, dux Vulscorum factus exercitum hostium urbi admouisset, et missi ad eum primum legati, postea sacerdotes frustra deprecati essent ne bellum patriae inferret, Veturia mater et Volumnia uxor impetrauerunt ab eo, ut recederet. Lex agraria primum lata est. Spurius Cassius consularis regni crimine damnatus est necatusque. Opillia uirgo Vestalis ob incestum uiua defossa est. Cum uicini Veientes incommodi magis quam graues essent, familia Fabiorum id bellum gerendum depoposcit misitque in id trecentos et sex armatos, qui ad Cremeram praeter unum ab hostibus caesi sunt. Appius Claudius cos. cum aduersus Vulscos contumacia exercitus male pugnatum esset, decimum quemque militum fuste percussit. Res praeterea aduersus Vulscos et Hernicos
Abbreviated transcription (Latin):
go una caclia deceptis custodibus ꝑtiberim ad suos trans nata¬
uit & cun reddita ess& porseinȩ honorificȩ remissa aequestra
statua donata est: Aduersus tarquinium suꝑbum cum lati¬
norum exercitu bellum inferentem : aulus postumus dicta¬
tor ꝓspere pugnauit: Appius claudius: exxibinus romã
trans fugit: Obhoc claudia tribus adiectaest : numerusq
tribuim: ampliatus ÷ ut essent .xxi: Plebs cum ꝓpter
nexos obaes alienum in sacrum montem succestiss& confilio
menni agrippȩ a seditione reuocata est: idem agrippa cum
deces sissa ꝓpt̾ pauꝑtatem : publico impedio eleuatus est
tribuni plebis quinq: creati sunt oppidum uulscorun: amro¬
li captium ⁊ urtute &oꝑara gn. marchi. qui obhoc coriola¬
nus uocatus ÷ .t. latinus uinde plebo cum in uisu ad nion¬
tus utde quibusdam religionibus ad senatum ꝑferra : et
neglesissa: amisso filio pedibus debilis factus post quan

Expanded text:
go una Cloelia deceptis custodibus per Tiberim ad suos transnago una Cloelia deceptis custodibus per Tiberim ad suos transnauit et, cum reddita esset, a Porsenna honorifice remissa equestri statua donata est. Aduersus Tarquinium Superbum cum Latinorum exercitu bellum inferentem Aulus Postumius dictator prospere pugnauit. Appius Claudius ex Sabinis Romam transfugit. Ob hoc Claudia tribus adiecta est numerusque tribuum ampliatus est, ut essent XXI. Plebs cum propter nexos ob aes alienum in sacrum montem secessisset, consilio Meneni Agrippae a seditione reuocata est. Idem Agrippa cum decessisset, propter paupertatem publico impendio elatus est. Tribuni plebis quinque creati sunt. Oppidum Vulscorum Corioli captum est uirtute et opera Cn. Marci, qui ob hoc Coriolanus uocatus est. T. Latinius, uir de plebe, cum in uisu admonitus, ut de quibusdam religionibus ad senatum perferret, et neglexisset, amisso filio pedibus debilis factus, postquam
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. ex cuius nomine uindicta appellata: cum aduersus
reges qui contractis uerentum & tpirquiniensium copus bellũ
intulerant. exercitum duxiss&. inacie cmarrunte filio suꝑ¬
bi cum mortuus ÷ eumq matronȩ anno luxerunt: L. ualeri¬
us consul legẽ de ꝓuocatione ad populumn tulit. Capito lium
dedicatum est. porsenna clusinorin rexbello ꝓgarquinus
suscepto cmadianiculum ueniss& netiberm transiro uir¬
tute codis horatu ꝓlnbitus est: quidum alii pontem subli¬
cum rescindunt : solus & ruscossustinuit . & ponte rupto ar¬
matus in flunen se misit & ad suos trans natauit : Accessit
alterum uirtutis exemplum inmutio. quicum ad feriendum
porsen sennam castra hostium intrass&r: occisso scriba quem
regem. eẽ. exis timauerat cõp̃hensus impositam manum alta¬
ribus in quibus sacrificatum erat exuri passus ÷ dixitque
tales .cce esse: uorum admiratione coactus porsenna

Expanded text:
dedit; ex cuius nomine uindicta appellata. Cum aduersus dedit; ex cuius nomine uindicta appellata. Cum aduersus reges, qui contractis Veientum et Tarquiniensium copiis bellum intulerant, exercitum duxisset, in acie cum Arrunte, filio Superbi, commortuus est; eumque matronae anno luxerunt. P. Valerius consul legem de prouocatione ad populum tulit. Capitolium dedicatum est. Porsenna, Clusinorum rex, bello pro Tarquiniis suscepto cum ad Ianiculum uenisset, ne Tiberim transiret, uirtute Coclitis Horati prohibitus est. Qui, dum alii pontem Sublicium rescindunt, solus Etruscos sustinuit et ponte rupto armatus in flumen se misit et ad suos transnauit. Accessit alterum uirtutis exemplum in Mucio. Qui cum ad feriendum Porsennam castra hostium intrasset, occiso scriba, quem regem esse existimauerat, comprehensus impositam manum altaribus, in quibus sacrificatum erat, exuri passus est dixitque tales CCC esse. Quorum admiratione coactus Porsenna
Abbreviated transcription (Latin):
eius euentus comꝓbauit: nam cum in potenter segorendo
tarquinius suꝑbus om̃s inodium siu ad duxsissoe ad ultimũ
ꝓpter expugnatam nocturna ui a sexto filio eius lucre¬
tiae pudi di ci ciam quȩ ad se uocato patre tricipicituo &
urrocun latino obtestata ne inulta mors cius. et̃t : cul¬
tro se int̃ fetit: bruti opera maxime expulsus ÷ cum
regnass& antus. xx.U: tum c̃sules primi creatisunt. L iu¬
nius brutrus : L. tarquinuus conlatinus: Nis̃ tercius
ritus iure iurando populum astrinxit neminem
romȩ regnare passuros: tan̾quinuũ conlatinum
collegam suum ꝓpt̃ affinitatem tarquinuorum sus¬
pectum : coegit consulatus abdicare. & ciuitate cae¬
dere bona regum diripi iussit. agrum marti c̃secrauit. qui cã¬
pus marcius nominatus est: adolescentes nobiles inquibus suos
quo que & fris filios quia coniurauerant derẽpiendis regibus:
securi ꝑcussit seruo iudicicur undicio nomenfuit: libtatem

Expanded text:
eius euentus comprobauit. Nam cum impotenter se gerendo eius euentus comprobauit. Nam cum impotenter se gerendo Tarquinius Superbus omnes in odium sui adduxisset, ad ultimum propter expugnatam nocturna ui a Sexto, filio eius, Lucretiae pudicitiam, quae ad se uocato patre Tricipitino et uiro Conlatino obtestata, ne inulta mors eius esset, cultro se interfecit, Bruti opera maxime expulsus est, cum regnasset annos XXV. Tum consules primi creati sunt L. Iunius Brutus L. Tarquinius Conlatinus. Ex libro II Brutus iureiurando populum adstrinxit, neminem Romae regnare passuros. Tarquinium Conlatinum, collegam suum, propter adfinitatem Tarquiniorum suspectum coegit consulatu se abdicare et ciuitate cedere. Bona regum diripi iussit, agrum Marti consecrauit; qui campus Martius nominatus est. Adulescentes nobiles, in quibus suos quoque et fratris filios, quia coniurauerant de recipiendis regibus, securi percussit. Seruo indici, cui Vindicio nomen fuit, libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
coro uiculana: cu puero adhuc incuniis posito : caput ansis¬
se traditum iscensum primum egit iustrum condidit: quo
censa Lxxx .eẽ. dicunt᷑ pomerium ꝓtulit . colles urbi adie¬
at : quirinalem uiminalem aesquilinum: templum diane
cum latinis mauentino fecit: Int̾ fectus est alucio tarquinio
prisici filio consilio filiȩ suȩ tulliae : cum regnass& annis. Ex¬
nus uii: post hunc lucius tarquinius suꝑbus neq patrum neq
popłi isu regnum insa sit Is armatos arcase incustodiam sui
habuit. bellum cum uulscis gessit. & exspoluis corum templũ
incapitolio ioui focit gabios dolo inpotestato sua redegit
Huius filũs del phos ꝓfectis & consulentibus quis corum rome
regna turus ess& dictum est eum regnaturum qui primũ
matrem osculatus ess& :Quod responsum cum ipsq̃ aliter
int̃ p̃tarentur : iuniuis brutus quicum lis ꝓfectus essa
p lapsum se simulauit. & t̾ram osculatus est : Ioque factũ

Expanded text:
Corniculana, cui puero adhuc in cunis posito caput arsisCorniculana, cui puero adhuc in cunis posito caput arsisse traditum erat. Is censum primum egit, lustrum condidit, quo censa LXXX milia esse dicuntur, pomerium protulit, colles urbi adiecit Quirinalem, Viminalem, Aesquilinum, templum Dianae cum Latinis in Auentino fecit. Interfectus est a Lucio Tarquinio, Prisci filio, consilio filiae suae Tulliae, cum regnasset annis XLIIII. Post hunc L. Tarquinius Superbus neque patrum neque populi iussu regnum inuasit. Is armatos circa se in custodiam sui habuit. Bellum cum Vulscis gessit et ex spoliis eorum templum in Capitolio Ioui fecit. Gabios dolo in potestatem suam redegit. Huius filiis Delphos profectis et consulentibus, quis eorum Romae regnaturus esset, dictum est eum regnaturum, qui primum matrem osculatus esset. Quod responsum cum ipsi aliter interpretarentur, Iunius Brutus, qui cum his profectus erat, prolapsum se simulauit et terram osculatus est. Idque factum
Abbreviated transcription (Latin):
bellumi cm uulas. fraude sexti tarquireu gabu direpti:
Capitolium inchoatiom cremonę & iuuentutt are: remouer
non potuer̃. lucretia se occidit suꝑbi expulsio: Regnatum
atinus uictis: montem. auentoium assignauit fines
ꝓtulit hostiam coloruam deduxit. Cerimoruas auna
institutas renouauit: hic temptandȩ scientiȩ atͦ raui
auguris causa : fertur cum sulussȩ eum crid decogitar&
effici posse. quod cum fieri posse dĩ isse : uississe eum nouacula
cutem p̃ cidere. idq. abato ꝓtinus factum. regnauit annis
.xx iiii eo regnante. bochomodem arabi corniti filius
atarquinius &etruscia ciuitate romam uenit & eramici¬
citam anci receptus : tar quirui prisci nomen ferrȩ cepit
& post mortem anci regnum excepit: exceꝑtt centum hic pa¬
tres elegit. latinos subegit. ludos incirco edidit equitum
centurias ampliauit. urbem muro aircum dedit cloacas
ferit: occisus est ab anci filiis cun regnas s& amnis.xxx¬
uiii Suc cessit ei seruius tullus. natus ex captiua nobili

Expanded text:
Bellum cum Vulscis. Fraude Sex. Tarquini Gabi direpti. Capitolium inchoatum. Termonis et Iuuentae arae moueri non potuerunt. Lucretia se occidit. Superbi expulsio. Regnatum tinis uictis montem Auentinum adsignauit, fines protulit, Hostiam coloniam deduxit. Caerimonias a Numa institutas renouauit. Hic temptandae scientiae Atti Naui auguris causa fertur consuluisse eum, an id, de quo cogitaret, effici posset; quod cum ille fieri posse dixisset, iussisse eum nouacula cotem praecidere, idque ab Atto protinus factum. Regnauit annis XXIIII. Eo regnante Lucumo, Demarati Corinthi filius, a Tarquinis, Etrusca ciuitate, Romam uenit et in amicitiam Anci receptus Tarquini Prisci nomen ferre coepit et post mortem Anci regnum excepit. Centum in patres allegit, Latinos subegit, ludos in circo edidit, equitum centurias ampliauit, urbem muro circumdedit, cloacas fecit. Occisus est ab Anci filiis, cum regnasset annis XXXVIII. Successit ei Seruius Tullius, natus ex captiua nobili
Abbreviated transcription (Latin):
uastauit hebro. multis quidẽ amissis: dũꝑ perfidum
glacie flumen equitatur: Piso: rhodopen. caucasũ¬
que penitrauit. sc urio: daciaterius uenit : sed tenebras
saltuum expauit: Appius: in sar matas usque ꝑuenit
lucullus : ad terminũ gentium tana in lacumq macotin
Nec alit̃ cruentis simi hostium quam siuis moribus domiti
iuppe incaptiuos igni ferro que saeuitum est. sed nini
barbaris atrocius iusum est: quam quod abscissis maru¬
bus relicti. uiuere suꝑ stites poenae suȩ iubantur¬
BELLUM MITRIDATICUAA:¬
onticae gentes ad septentrionẽ inmare sinistrum¬
iacent. a pontico cogomiuiatae mari. harum gen¬
tium atque regionum rex antiquis simus ectis post

Expanded text:
uastauit Hebro, multis quidem amissis, dum per perfidum uastauit Hebro, multis quidem amissis, dum per perfidum glacie flumen equitatur. Volso Rhodopen Caucasumque penetrauit. Curio Dacia tenus uenit, sed tenebras saltuum expauit. Appius in Sarmatas usque peruenit, Lucullus ad terminum gentium Tanain lacumque Maeotin. Nec aliter cruentissimi hostium quam suis moribus domiti. Quippe in captiuos igni ferroque saeuitum est; sed nihil barbaris atrocius uisum est quam quod abscisis manibus relicti uiuere suBELLUM MITHRIDATICUM Ponticae gentes a septentrione in sinistrumiacent, a Pontico cognominatae mari. Harum gentium atque regionum rex antiquissimus Aeetas, post
Abbreviated transcription (Latin):
ost macedonas:¬
sidiis plac& thraces rebellabant. ipsi quondã¬
tributarii macedonũ: Nec in proximas modo prouincias
contenti incurrere : chessaliã atque dalmatiam inhadria¬
ticum mare usque uenerunt: eo que fine contenti : quasi
int̃ ueniente natira contorta in ipsas aquas tela niiserunt
ihil interim ꝑidomne tempus residuũ crudelitatis futt
incaptiuos seiuentib litare diis. sangunẽ humanum
bibe mossibus capitum. cuius cemodi ludibrio fedare
mortem tam igni quam fumo: partus quoque graui¬
darum mulierum extorquere tormenitis Isacius simi
omniũ thracum scordisci fuere Sed calliditas quoque
ad robur accesserat: silliarum & montium situs : cum in¬
genio consentiebant: Itaque non fusus modo habis aut
fugatus. sed simili prodigio omniuio totus int̾ceptus exer¬
atus quem duxerat catodidius: uagos & lib̾a papulatio¬
ne diffusos intra suam reppulit thraciã : sdrusus ulio¬
rius egit : & uetuit transire danubiũ: sminutius: toco

Expanded text:
ost Macedonas,ost Macedonas,dis placet, Thraces rebellabant, illi quondatributarii Macedonum; nec in proximas modo prouincias contenti incurrere, Thessaliam atque Dalmatiam, in Hadriaticum mare usque uenerunt; eoque fine contenti, quasi interueniente natura, contorta in ipsas aquas tela miserunt. Nihil interim per id omne tempus residuum crudelitatis fuit in captiuos saeuientibus: litare dis sanguine humano, bibere in ossibus capitum, cuiuscemodi ludibriis foedare mortem tam igne quam fumo, partus quoque grauidarum mulierum extorquere tormentis. Saeuissimi omnium Thracum Scordisci fuere, sed calliditas quoque ad robur accesserat: siluarum et montium situs cum ingenio consentiebant. Itaque non fusus modo ab his aut fugatus, sed — simile prodigio — omnino totus interceptus exercitus quem duxerat Cato. Didius uagos et libera populatione diffusos intra suam reppulit Thraciam. Drusus ulterius egit et uetuit transire Danuuium. Minucius toto
Abbreviated transcription (Latin):
inde spetiosa mors earum fuit quam pugna: Nam
cum muissa admarium legatione. lib̾tatẽ. ac sacerdotiũ
non impetrassent. nefaserat : suffocatis elisis que pas¬
iugisque plaustrorum pependerunt: boleris rex inacie
dimicans: inpigre nec multus occubuit: Tertia tigu¬
rinorum manus. quȩ quasi in fubsidio noricos insiderat
alpiũ tumulos indiuersa lapsi. fuga ignobili & latroci¬
nus euanuit Hunc tam laetum tamque felicem lib̾ate
italiae asserti que imperii nuntium: nonꝑ homines ut
Iiuppe eodẽ dic quo gesta resest.: iusi praedae pollucis
& castoris uiuenes laureati. precori litteras tradere.
frequensq inspectaculo rumor iuctoriae cimbricae.
felicit̃ dixit: quo quid admirabilius quid insignius fieri
potest. ̃ quippe uelut elata montibus suis roma. spec¬
taculo belli int̾ ess& : quod ingladiatorio munere fieri
sol&. uno eodẽ que momento cum inacie cimbri suc¬
cumberent populus mnurbe plaudebat :Bel lua¬

Expanded text:
erinde speciosa mors earum fuit quam pugna. Nam erinde speciosa mors earum fuit quam pugna. Nam cum missa ad Marium legatione libertatem ac sacerdotium non inpetrassent — nec fas erat — suffocatis elisisque pasiugisque plaustrorum pependerunt. Boiorix rex in prima acie dimicans inpigre nec inultus occubuit. Tertia Tigurinorum manus, quae quasi in subsidio Noricos insederat Alpium tumulos, in diuersa lapsi fuga ignobili et latrocinis euanuit. Hunc tam laetum tamque felicem liberatae Italiae adsertique imperii nuntium non per homines, ut Quippe eodem die quo gesta res est uisi pro aede Pollucis et Castoris iuuenes laureatas praetori litteras tradere, frequensque in spectaculo rumor «Victoriae Cimbricae feliciter!» dixit. Quo quid admirabilius, quid insignius fieri pote est? Quippe uelut elata montibus suis Roma spectaculo belli interesset, quod in gladiatorio munere fieri solei, uno eodemque momento, cum in acie Cimbri succumberent, populus in urbe plaudebat. P
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuoluti ruina descenderant: Ad hostes influmeN non pon¬
te nec naubus. sed quadam stoliditate barbarica primũ
corporibus aggressi. post quam retinere amnem mani¬
bus. & clipeis. frustra tẽptauerant: ingesta obrutũ silua
transiluere & si statim infesto agmine urbem petissent
grande discrimen ess&e: Sed inuenetia quofere tractu rta¬
lia molissima ÷. ipsa soli caeli que demenitia robur
elanguit: Ad hoc panis usu carnisque coctae. & dulcedi¬
proximiundedit: In patentis sino quẽ raudiũ uocant
imperator addiderat uirtuti dolum. secutus hannubalem.
artẽ que cannarum Primũ nebulosũ nac̾tus diem : itt
ut quod ex captiuis mox cognitũ est. exsplendore galea¬
rum ac reꝑcussu quasi ardere caelum uideretur: Inec
minor cum uxoribus eorum pugna. quamcũ ipsis fuit.
cum obiectis undique plaustris atque carpentis. alte
desuꝑ quasi & urbibus lanceis contisque pugnarent :¬

Expanded text:
 prouoluti ueluti ruina descenderant. Athesim flumen non pon prouoluti ueluti ruina descenderant. Athesim flumen non ponte nec nauibus, sed quadam stoliditate barbarica primum corporibus adgressi, postquam retinere amnem manibus et clipeis frustra temptauerant, ingesta obrutum silua transiluere: et si statim infesto agmine urbem petissent, grande discrimen; sed in Venetia, quo fere tractu Italia mollissima est, ipsa soli caelique clementia robur elanguit. Ad hoc panis usu carnisque coctae et dulcediproximum dedit. In patentissimo, quem Raudium uocant, imperator addiderat uirtuti dolum, secutus Hannibalem artemque Cannarum; primum nebulosum nanctus diem ut ut, quod ex captiuis mox cognitum est, ex splendore galearum ac repercussu quasi ardere caelum uideretur. Nec minor cum uxoribus eorum pugna quam cum ipsis fuit; cum obiectis undique plaustris atque carpentis altae desuper quasi e turribus lanceis contisque pugnarent. P
Abbreviated transcription (Latin):
pium radicibus assecutus. in loco quem aquas sextias uocant.
qua fide numinum proelio oppresit: Uallem fluuiun¬
que medium: hostes tenebant : Nostris: aquarum nulla
copia consulto neid egerit imperator. a nerrorem in con¬
silium uerterit : dubiũ Certe necessitate acta uirtus :¬
causa uictoriȩ fuit: nam flagitate aquan exercitu.
uiri inquit estis. enillic habetis: Itaque tanto ardore
pugnatum ÷. eaq caedes hostium fuit : ut uictor ro¬
manus de cruento flumine non plus aquȩ biberit quam
sanguinis barbarorum  Certe rex ipse teuto bocus.
quaternos senosque equos transsilire solitus : uis unum
cum fugerae ascendit. ꝓximoque insaltu conprehenisus:
insigne spectaculum triumphn fuit Iiuppe uir procerita¬
tis eximiae : suꝑtrophea sua eminebat sSublatis funditꝰ
teutoniis : incubros conuertitur: hic iam quis credero. &
ꝑhiemem quȩ altius alpes leuat. cridentinus iuigis initaliã

Expanded text:
pium radicibus adsecutus in loco quem Aquas Sextias uocant pium radicibus adsecutus in loco quem Aquas Sextias uocant quo — fidem numinum! — proelio oppressit! Vallem fluuiumque medium hostes tenebant, nostris aquarum nulla copia. Consultone id egerit imperator, an errorem in consilium uerterit, dubium; certe necessitate aucta uirtus causa uictoriae fuit. Nam flagitante aquam exercitu, «si uiri», inquit, «estis, en, illic habetis». Itaque tanto ardore pugnatum est eaque caedes hostium fuit, ut uictor Romanus de cruento flumine non plus aquae biberit quam sanguinis barbarorum. Certe rex ipse Teutobodus, quaternos senosque equos transilire solitus, uix unum, cum fugeret, ascendit, proximoque in saltu comprehensus insigne spectaculum triumphi fuit. Quippe uir proceritatis eximiae super tropaea sua eminebat. Sublatis funditus Teutonis in Cimbros conuertitur. Hi iam — quis crederet? — per hiemem, quae altius Alpes leuat, Tridentinis iugis in Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
martius populus aliquid sibi terrȩ dar& quasi stipendiũ:
Cacterum : ut uell& manibus atque armis suis uteretur
Sed quas dar& teras ꝑopulus romanus agrarus legibus
intrase dimicaturus. Irepulsi igitur: quod nequi uerant
pricibus. armis petere constituunt. sed nec primum impe¬
tum barbaroru silanus. nec secunidum marulius. nec
tertium cepiosustinere potuerunt Omnes fugati. exirai
castis Actum erat: nsi marius illi seculo contigiss& Ille quo¬
que non ausus congredi statim: militem tenuit incastris.
donec inuicta illa rabies. & impetus quem ꝓiurtute bar¬
bari habent : consenes cer& PRecessere igitur increpantes.
& tanta erat capiendae urbis fuducia: consulentes. siqͥd
ad uxores suas mandarent: Nec segnius quam minati fue¬
rant: triꝑtito agmine ꝑalpes idest claustra italiae
ferebantur: marius mira statim uelocitate pccupatis com¬
pendus: preuerut hostem. prioresque teutonas. sibi ipsis al¬

Expanded text:
Martius populus aliquid sibi terrae daret quasi stipendium, Martius populus aliquid sibi terrae daret quasi stipendium, ceterum ut uellet manibus atque armis suis uteretur. Sed quas daret terras populus Romanus agrariis legibus intra se dimicaturus? Repulsi igitur, quod nequiuerant precibus, armis petere coeperunt. Sed nec primum impetum barbarorum Silanus, nec secundum Mallius, nec tertium Caepio sustinere potuerunt; omnes fugati, exuti castris. Actum erat, nisi Marius illi saeculo contigisset. Ille quoque non ausus congredi statim militem tenuit in castris, donec inuicta illa rabies et impetus, quem pro uirtute barbari habent, consenesceret. Recessere igitur increpantes et — tanta erat capiendae urbis fiducia — consulentes, si quid ad uxores suas mandarent. Nec segnius quam minati fuerant tripertito agmine per Alpes, id est claustra Italiae, ferebantur. Marius mira statim uelocitate occupatis compendiis praeuenit hostem, prioresque Teutonas sub ipsis Al
Abbreviated transcription (Latin):
isaura & uindelicus anmes. & inpiger fluminum rhodan
maximus barbaris terror elefanti fuere : in manitati gentiũ
pares : Nihil tam conspicuũ intriũpho : quam rex ipsebis¬
uisus discoloribus in armis. argenteo que carpento qualis
pugnauerat: Etriusque uictoriȩ quod quantum que
gaudium fuerit: uel hinc aestimari potest. quod & domi¬
tius noaebarbus. & fabius maximus : ipsis quibus dimicaue
rant in locis. saxea serexeretͣ. res. & desuꝑ exornata
armis hostilibus trophea fixerunt: cum hic mos inusita¬
tus fuerit nostris: Num quã enim popłs romanus hos¬
tibus domitis uictoriam suam ex probrauit
BELLUM CIMBRICŨ PEUTONICŨ ZIBURINUM
Timbri. teutoni. atque tigurini. ab extremis gal¬
liȩ profugi. cum terras eorum in undas s& oceanꝰ
nouas sedes toto orbe querebant Ex clusique &
gallia & hispania : cum initaliam remigarent. misere
legatos in castra silana. inde ad senatum : petentes. ut

Expanded text:
Isara et Vindelicus amnes et inpiger fluminum Rhodanus. Isara et Vindelicus amnes et inpiger fluminum Rhodanus. Maximus barbaris terror elephanti fuere, inmanitati gentium pares. Nihil tam conspicuum in triumpho quam rex ipse Bituitus discoloribus in armis argenteoque carpento, qualis pugnauerat. Vtriusque uictoriae quod quantumque gaudium fuerit, uel hinc aestimari potest, quod et Domitius Ahenobarbus et Fabius Maximus ipsis qrant locis saxeas erexere turres, et desuper exornata armis hostilibus tropaea fixerunt, cum hic mos inusitatus fuerit nostris. Numquam enim populus Romanus hostibus domitis victoriam exprobravit. BELLUM CIMBRICUM TEVTONICUM TIGURINUM Cimbri, Teutoni atque Tigurini ab extremis Galliae profugi, cum terras eorum inundasset Oceanus, novas sedes toto orbe quGallia et Hispania cum in Italiam demigrarent, misere legatos in castra Silani, inde ad senatum, petentes ut
Abbreviated transcription (Latin):
pretium foederis atque amicitie regem facit: Sic fraudu¬
lentis simus regum fraude soceri sui in insidias detuctus¬
est. & syllae in manũ traditur Tandẽq. oꝑtum catenis
us uictus & uinc̾tus: udit urbem quam uenalem & quando¬
que perituram si habuis so& ẽptorem frustra cecinerat
iam ut uenalis fuiss&: habuit emptorem & cum ille non
euasserit certum erit eam nonesse perituram.¬
ic admeridiẽ populus.r̃. multo atrocius & multi plicit̃¬
& magis a septentrione uenientẽ nihil hac plaga infes¬
tius atrox caelũ per inde ingenio: oma igitur tractu
uiolentus hostis adextris atque lȩuis & medio septentrio¬
nis erupit: srima trans alpes arma nostra sensere salui.
cumde incursiorubus eorum fidissima atq amicissima
auitas massilias quereretur: Allo brogres de inde & ar¬
uentui : cum aduersus similes heduorum quȩ rellȩ ope
& auxiliũ nostrum flagitarent. Uariusq uictoriȩ testis

Expanded text:
pretium foederis atque amicitiae regem facit. Sic fraudupretium foederis atque amicitiae regem facit. Sic fraudulentissimus regum fraude gener soceri sui in insidias deductus Sullae in manum traditur, tandemque opertum catenis uis uictus ac uinctus, uidit urbem, quam uenalem et quandoque perituram, si habuisset emptorem, frustra cecinerat. Iam, ut uenalis fuisset, habuit emptorem; cum illum euaserit, certum erit non esse perituram.ic ad meridiem populus Romanus. Multo atrocius et multipliciter magis a septentrione uenientem Nihil hac plaga infestius. Atrox caelum, perinde ingenia. Omni igitur tractu uiolentus hostis a dextris atque laeuis et a medio septentrionis erupit. Prima trans Alpes arma nostra sensere Saluuii, cum de incursionibus eorum fidissima atque amicissima ciuitas Massilia quereretur; Allobroges deinde et Aruerni, cum aduersus eos similes Haeduorum querelae opem et auxilium nostrum flagitarent: utriusque uictoriae testes
Abbreviated transcription (Latin):
A grorum atq uicorum populatione contentus: ipsa nu¬
midiae capita impetum fecit. & zama quidẽ frustra
du uoluit: Caeterum thalam grauem armis. thesau¬
rosq regis diripuit: Tunc urbibus exutum regem. & iã
finiũ suoꝵ regnique fugituium: ꝑenauros atque getuliã
sequebatur: Postremo mairius auctis admodum copus.
cum pro obscuritate generis suicapite censos sacramento
adegiss& : iam fusum & saucium regem adortus. non facilus
tamen uicit : quam integrum & regentem: hic & urbẽ
herculi conditam capsam inmedia africa. sitam. anguib
harenisq uallatã: mira quadã felicitate suꝑauit. & saxeo
inditam monti mulucchã urbẽ. ꝑligurẽ auditu arduo in¬
ac cessoq penitrauit : IMox : non ipsum modo sed bochum
quo que mauritaniae. regem iure sanguirus numidam
uindicantem. apud oppidum cirtam grauit cetidit: qui
ubi diffisus rebus suis alienae dadis accessio fieritim&.

Expanded text:
Agrorum atque uicorum populatione non contentus in ipsa NuAgrorum atque uicorum populatione non contentus in ipsa Numidiae capita impetum fecit; et Zamam quidem frustra adsiluit, ceterum Thalam, grauem armis thensaurisque regiis, diripuit. Tunc urbibus exutum regem et iam finium suorum regnique fugitiuum per Mauros atque Gaetuliam sequebatur. Postremo Marius auctis admodum copiis, cum pro obscuritate generis sui capite censos sacramento adegisset, iam fusum et saucium regem adortus, non facilius tamen uicit quam si integrum ac recentem. Hic et urbem Herculi conditam Capsam, in media Africa siti anguibus harenisque uallatam, mira quadam felicitate superauit, et saxeo inditam monti Muluccham urbem per Ligurem aditu arduo inaccessoque penetrauit. Mox non ipsum modo, sed Bocchum quoque Mauretaniae regem, iure sanguinis Numidam uindicantem, apud oppidum Cirtam grauiter cecidit. Qui ubi diffisus rebus suis alienae cladis accessio fieri timet,
Abbreviated transcription (Latin):
audiacius: Sed diu nonlatent scelera: corruptae neftis le¬
gations erupit: placuitq bello ꝑsequi paͬricidam. Ierimꝰ
innunudiam calpurniuis bestia consul immittitur Sed
rex peritus fortius aduersus romanos aurum esse quam
ferrum: pacem eniit Cuius flagitu reus. cui int̾ uenien¬
te publica fide asenatu accesseretur : pari auda cia & ue¬
nit. & conpetitorẽ imperii mansifus saemas suiam un¬
misso ꝑcussore confecit Haec alt̾a contra regem fuit causa
bellandi: NIgitur sequens ultio mandatur albino Sed huuis
nostrorum fuga iuncer& numida. castrisq potiretur:
Addito &iam turpi foedere inpretium salutis quod primꝰ
emerat : dimisit exercitum ¶Eodem tempore : inultionẽ
non tam imperu romanu quam pudoris metellus assurgit:
Quicalidissime hostẽ nunc precibus manc minus. iam simulata
iam quasi uera fuga eludentem : artibus suis aggres sus est:

Expanded text:
audacia. Sed non diu latent scelera. Corruptae nefas leaudacia. Sed non diu latent scelera. Corruptae nefas legationis erupit placuitque persegui bello parricidam. Primus in Numidiam Calpurnius Bestia consul inmittitur; sed rex, peritus fortius aduersus Romanos aurum esse quam ferrum, pacem emit. Cuius flagitii reus cum interueniente publica fide a senatu arcesseretur, pari audacia et uenit et competitorem imperii Massiuam inmisso percussore confecit. Haec altera contra regem fuit causa bellandi. Igitur sequens ultio mandatur Albino. Sed huius nostrorum fuga uinceret Numida castrisque poteretur, addito etiam turpi foedere in pretium salutis, quo quos emerat dimisit exercitus. Tandem in ultionem non tam imperii Romani quam pudoris Metellus adsurgit, qui callidissime hostem nunc precibus, nunc minis, iam simulata, iam uera fuga eludentem artibus suis adgressus est.
Abbreviated transcription (Latin):
aec adorientem: Sed non admeridiantĩ plagam eadẽ
quies: Iius sperar& post carthaginẽ aliquod inafrica
bellum. & at qui non leuiter senumida concussit. & fut
iniugurta quod post hanmbalem timeretur: uip¬
pe rex callidissimus. populũ romanum arinis melicũ
& inuictum opibus aggressus ÷: & citra spem omaiũ
fortuna gessit. ut rex fraude precipuus : fraude cape¬
retur: s hic auoma sinissa. & micipsa patre ꝑad optionẽ
cum int̾ficere fratres statuiss& agitatus regni cupiditate.
nec illos magis quam senatum. p̃r̃. quorum infide & diente la
regnum eratꝰ metuer&: primũ scelus mandat insidus Poti¬
tũs que hiem salis capite: cunse in adherbalẽ conuertiss&.
isq romam ꝓfugiss& : missa ꝑlegatos ÷ pecurua. traxit
insententiã suani senitum Ethaec fuit denobis eius prima
uictoria: IMissos de inde qui regnũ interillũ a therba¬
lẽq diuiderent similit̃ aggressus: cum inscauro ifsos ro¬
mani imperii mores expugnass&. inchoatum nefas ꝑfecit

Expanded text:
aec ad orientem; sed non ad meridianam plagam eadem quies. Qui speraret post Carthaginem aliquod in Africa bellum? Atqui non leuiter se Numidia concussit, et fuit in Iugurtha quod post Hannibalem timeretur. Quippe rex callidissimus populum Romanum armis inclitum et inuictum opibus adgressus est. Citra spem omnium fortuna cessit, ut rex fraude praecipuus fraude caperetur. Hic, auo Masinissa et Micipsa patre per adoptionem, cum interficere fratres statuisset agitatus regni cupiditate, nec illos magis quam senatum populumque Romanum, quorum in fide et clientela regnum erat, metueret, primum scelus mandat insidiis. Potitus Hiempsalis capite cum se in Adherbalem conuertisset isque Romam profugisset, missa per legatos pecunia traxit in sententiam suam senatum. Et haec eius fuit de nobis prima uictoria. Missos deinde, qui regnum inter illum Adherbalemque diuiderent, similiter adgressus, cum in Scauro ipsos Romani imperii mores expugnasset, inchoatum nefas perfecit
Abbreviated transcription (Latin):
plac&: ciam toto cesserat mari : sednasimus ulterius:
Meandrum ad amnem montẽq si pylũ castraponuntur: ihe
rex incredibile dictu quibus auxilus. quibus copiis conside¬
rat: trecenta milia peditum: Equitũ falcatorinq turruũ
non minor numerus Elephantis ad hoc inmensȩ magnitu¬
dinis. auro purpura. argento & suo ebore fulgentibus: aciem
utrinusque uallauerant: Sed haec omnia p̃dita magnitu¬
dine sua: adhoc : imbre qui subito suꝑ fusus. mira felicitate
ꝑsicos artus corruperat: Primum trepidatio. mox fuga.
dehinc : triumphus fuerunt: Uito & supplici : pacẽ atque¬
partẽ regni dari placuit. eolibentius: quod tam facile ces
siss& :Bellum. Aetolicuor
rriatico bello successit. & debebat. & olicum: uucto qͥp¬
pero manus antiocho: faces asiatia belli ꝑsequebatur:
Ergo fuluio nobiliori mandata ultio est: hic ꝓtinus caput
gentis ambraciam. regiam prrrhi : machinus quatit: se¬

Expanded text:
placet. Et iam toto cesserat mari, sed nos imus ulterius. placet. Et iam toto cesserat mari, sed nos imus ulterius. Maeandrum ad amnem montemque Sipylum castra ponuntur. Hic rex incredibile dictu quibus auxiliis, quibus copiis consederat. Trecenta milia peditum, equitum falcatorumque curruum non minor numerus. Elephantis ad hoc inmensae magnitudinis, auro, purpura, argento et suo ebore fulgentibus, aciem utrimque uallauerat. Sed haec omnia praepedita magnitudine sua, ad hoc imbre, qui subito superfusus mira felicitate Persicos arcus corruperat. Primum trepidatio, mox fuga, deinde triumphus fuerunt. Victo et supplici pacem partsisset. BELLUM AETOLUM Syriaco bello successit, et debebat, Aetolum. Victo quippe Romanus Antiocho faces Asiatici belli persequebatur. Ergo Fulvio Nobiliori mandata ultio est. Hic protinus caput gentis Ambraciam, regiam Pyrrhi, machinis quatit. Se
Abbreviated transcription (Latin):
nis uirt seuitium est. marium seruilis fuga exemiit . in¬
mo fortiona alteri bellore seruauit. Cornelio ciciendi
gnes oe tauio conss: male obrutum refurre uit icendiũ
oneuidẽ abipsorum discordia cundere uocandos quoss
senatus hostes iudicauerat ad popule uefer etipuitinc¬
ta quidems gladius contione. sed uincentibus quibus
nix aquies potior ꝓfugus patria sua cudi  eoios¬
eit ad partes: redit ab ifrica marius clade maiori
si quidẽ carcer. catenae fuga. exilium: hõri fica uerat
dugnitatem: itaque ad nomem tanti iuriu late concu¬
nitur seruitta pronefax &ergastula atomartuque
facile inuenit exeraitum miser imperatonl nisquoto
patiriai reposcens unde iufuerao scipulsu corpitr

Expanded text:
nis iure saeuitum est; Marium seruilis fuga exemit, imnis iure saeuitum est; Marium seruilis fuga exemit, immo fortuna alteri bello reseruauit. Cornelio Cinna Gnaeo Octauio consulibus male obrutum resurrexit incendium, et quidem ab ipsorum discordia, cum de reuocandis quos senatus hostes iudicauerat ad popuium referretur; cincta quidem gladiis contione, sed uincentibus quibus pax et quies potior, profugus patria sua Cinna confugit ad partes. Redit ab Africa Marius clade maior; si quidem carcer, catenae, fuga, exilium horrificauerant dignitatem. Itaque ad nomen tanti uiri late concurritur, seruitia — pro nefas — et ergastula armantur, et facile inuenit exercitum miser imperator. Itaque ui patriam reposcens, unde ui fuerat expulsus, pot
Abbreviated transcription (Latin):
& leui modico tu maiore quam bello iitra ipsos armo
Trum duces subsistente seuicia: mox: at rocius & eruen¬
tius. ꝑtotius uiscera senatus grassante uictoria: ultimũ.
noncuit can modo sed hostilem quoque rabiem suꝑ gressũs :
um armorum furor totius italiae uiribus nͥttretur
couique odus. seuientibus. donet deessent quiocerderenc
intiue aeausa bella mexplebilis: honorum marii fanuies
dum decretam sylle prouiiciam. sulpicia lege solicitat
e uipaciens iiuriae: statim silla legiones cireum egi
Dilatoque mithridate: escylia collinaque portalguninã¬
infunlit urbi agmeni: Unde cum consulto sulpicus & al¬
bino uanus obiecusent cateruas sudesque & saxu undique
amo enibus ac tela iacerentur : ipse quoque paculags quas¬
denclio uiam fecit. arcemque capitolii quȩ poenos quoq̃
gallos &iam senona se uaserat: quasi captiuam uictor
insedit tum exconsulto senatus aduersaees hostibua
uidicatis: mpsentẽ tribunũ aliosque diuersae fac to¬

Expanded text:
 et modico tumultu maiore quam bello, intra ipsos dumtaxat armorum duces subsistente saeuitia; mox atrocius et cruentius, per ipsius uiscera senatus grassante uictoria; ultimo non ciuicam modo, sed hostilem quoque rabiem supergressum est, cum armorum furor totius Italiae uiribus niteretur, eo usque odiis saeuientibus, donec deessent qui occiderentur. Initium et causa belli inexplebilis honorum Marii fames, dum decretam Sullae prouinciam Sulpicia lege sollicitat. Sed inpatiens iniuriae statim Sulla legiones circumegit, dilatoque Mithridate Esquilina Collinaque porta geminum urbi agmen infudit. Inde cum consuli Sulpicius et Albinouanus obiecissent cateruas suas, et saxa undique a moenibus ac tela iacerentur, ipse quoque iaculatus incendio uiam fecit arcemque Capitolii, quae Poenos quoque, Gallos etiam Senonas euaserat, quasi captiuam uictor insedit. Tum ex consulto senatus aduersariis hostibus iudicatis in praesentem tribunum aliosque diuersae factio
Abbreviated transcription (Latin):
illius procurauit eundem In Generum. et sibi Neram filiam suam
in Mateimonio copuilare. Et Tollum tãqͦ filiũ sibi aduocae tũ alios
non habecet filios pterqͥ Dyariam Nere Sororem Et quã plurtns
ãiis in antea alteri genero copulatã Et sicut dño placuit ita fcm
est. Nam Tollus ⁊ Nera se cõuigio copulat Ded post paꝵ temporis¬
Deuotionem habentes In Natrimomo obsequiũ deo p̃stando. Mascula
ꝓlem ad honorem dei optabant. Et disponẽte dño bonor om̃i largitoe
Uota deuotorũ parentũ cõpleta sũt. Ette em̃ filiũ genuerũt qͥ n¬

Expanded text:
Tolli, procuravit eundem in generum sibi et Neram filiam suam ei matrimonio copulare et Tollum tamquam filium adoptare, cum alios non haberet filios preterquam Dianam, Nere sororem, et quam pluribus annis in antea alteri genero copulatam. Et sicut Domino placuit, ita factum est. Nam Tollus et Nera se coniugio copulant. Sed post parvum domindevotionem habentes. In matrimonio obsequium Deo prestando, masculinam prolem ad honorem Dei optabant, et disponente Domino bonorum omnium largitore, vota devotorum parentum completa sunt: ecce enim filium genuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
signo seu aliqua int̾ͥpretatioñ collegit ex illo aluid ꝙͣ purissimã
hõnestatem. Testãtur hoc idem sui tempoi̾s stolastiti coetami tantã
fuisse iuuenis illius honestatem ut ita tuxbidus uide̾t cũ aliq̃d̾
ut sepe cõtingit pueros adolescẽtes sine iuuenes aliqd̾ inhonestũ mter
se confabulari et bnardinus casu suꝑuenisset statim ipõ diso dicebat
taceamus quia bn̾ardinus uenit et ecce iam adest unde reputabat

Expanded text:
signo seu aliqua interpretatione collegit ex illo aliud preterquam purissimam honestatem. Testantur et hoc idem sui temporis scolastici et coetanei, tantam fuisse iuvenis illius honestatem quod, cum aliquid ut sepe contingit, pueros adolescentes sive iuvenes aliquid inhonestum inter se confabulari, et casu Bernardinus supervenisset, statim illo viso dicebant: «Taceamus, quia Bernardinus venit, ecce iam adest!». Unde reputabat
Abbreviated transcription (Latin):
patiebatur fragilitas. Et satis etate tener ad honorem uirgĩs glõse
sabathi ieiumũ cepit illudq toto tempo̾e lautatus cõimuauit. Cũ¬
autem esset ãnoꝵ undetim ⁊ in gramaticalibus ꝓfectus a necessañs
Senas patriã suam sub cura nĩ et custodia Criscofori uenerabilisq
matrone uxoris sue Pia noĩata noĩe et re Que cum filius ei nullꝰ
esset bndictum puerũ plusqͣ filiũ dilexit et moribus instruxit d cõla¬

Expanded text:
patiebatur fragilitas, et satis etate tener ad honorem Virginis gloriose patiebatur fragilitas, et satis etate tener ad honorem Virginis gloriose sabbati ieiunium cepit et illud toto tempore laicatus continuavit. autem esset annorum tredecim et in grammaticalibus provectus, a necessariis Senas in patriam suam, sub cura tamen et custodia Christofori venerabilisque matrone uxoris sue, Pia vocate nomine et re, que, cum filius ei nullus esset, Bernardinum puerum plus quam filium dilexit et moribus instruxit.
Abbreviated transcription (Latin):
boms moribus instruẽtes. et deuotis p̃sertim erga reuentiã uregmis
gloriose. Aĩam tandem Tollus suo creatõi restituit In ãnis .ĩ.3. d.b
Matrona Nere. matris bnardini olimi Soror Curam pueri ⁊ bonoꝵ
Et cũ deuota mulier esset. uirgñ Eloriose puer⁊ optimis moribus
excellebat. Nam ita luteris ⁊ gramaticis instructioĩbus ꝓficiebat. et
longe alios coetaneos suos supperabat. Et bone Indolis ⁊ ingemosus ap¬
rebat tam intellectu ꝙͣ etiam in quibusdam manu conficiendis q
Auabilis erat aspectus eius omĩbus alassanis adeo ꝙ illũ arditradat̃ u
eriasuꝵ In clarum ⁊ magni ingenii uirum
ddueuit se Puer taliter: Elemosmmis ut in nullo fere magis
contẽtai tuderetur ꝙ paupibus elemosias erogare. EEt cũ aliqͥn¬
continget casu parũ de pane superesse in domo et pauꝑ elemosmã
postulasset / et dyana illam denegasset aiebat bñdctus puer/ Rogo
et optimã indolem inducendo eũ etiã ad serumum. ꝓ qnͣto puerilis

Expanded text:
bonis moribus instruentes et devotis, presertim erga reverentiam Virginis gloriose, animam tandem Tollus suo Creatori restituit, in anno Domini MCCCmatrona, Nere matris Bernardini olim soror, curam pueri et bonorEt cum dedita mulier esset Virgini gloriose, puerum moribus optimis excellebat: nam ita in litteris et grammaticis instructionibus proficiebat, quod longe omnes coetaneos superabat. Et vere in indole et ingenio apparebat, tam intellectu quam et in quibusdam manu conficiendis, quod mirabilis erat aspectus eius omnibus Massanis, adeo quod illum arbitrabantur evasurum in clarum et magni ingenii virum. Assuevit se puer taliter elemosinis quod in nullo fere magis contentari videbatur quam pauperibus elemosinas erogare, et cum aliquancontingeret casu parum de pane superesse in domo, et pauper elemosinam postulasset et Diana illam denegasset, ait ad eam benedictus puer: «Rogo, et optimam indolem, inducendo et eum ad ieiunium quantum puerilis
Abbreviated transcription (Latin):
Ieimia tua sint mod̾ata ne nimia debilitẽt
stom̾acũ ⁊ maͥ ͤ rescõnẽ poscen̾. erũpãt in
fugiẽs uil .n. ꝓdest biduo tͥ duoq tnͣsmisso
uacuũ portare uentrẽ. si ꝑit̾ obruat᷑. si
ꝯpeusat ᷑ sati ͭ ͤ Ieiuniũ. ilico mens reple¬
ta torpescit irrigata huuiꝰ spinas libidi¬

Expanded text:
erata sint, ne nimia debilitent stomachum, et majorem refectionem poscentia, erumpant in fugiens. nihil prodest biduo triduoque transmisso uacuum portare uentrem, si pariter obruitur, si conpensatur saturitate ieiunium. ilico mens repleta torpescit et inrigata humus spinas libidi
Abbreviated transcription (Latin):
medicꝰ ẽ. si fẽbͥb estuas fons ẽ. Si gͣua¬
ris ĩiqͥtate. Iustiꝰ ẽ. si auxilio ĩdiges uitꝰ
ẽ. Si mortẽ times uita ẽ. si celũ desid̾as
uia ẽ. si teneboͣ fugis lux ẽ. Si cibũ q̃ris
alim̃tũ ẽ. Gustate gͦ ⁊ uidete qm̃ suanig¬

Expanded text:
medicus est: si febribus aestuas, fons est: si gravaris iniquitate, justitia est: si auxilio indiges, virtus est: si mortem times, vita est: si coelum desideras, via est: si tenebras fugis, lux est: si cibum quaeris, alimentum est. Gustate igitur, et videte quoni