comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interstrepit. qui non confitetur
in orbem gladius mitteretur. Den¬
tes asꝑos. ora tumida preferebat:
& pritabat quod uocem omnib
absttilisset. quam solus amiserat.
Et ideo ut hos lupos effugere pos¬
fimtis: docet dñs quid sequamur
dicens. Nolite portare sacculum.
neq peram: neq calciamenta.
Quid fit sacculum non esse portan¬
dum: alibi euidenter expressit.
Scripsit enim matheus qm̃ dixit.
ad disciptilos dñs: nolite possidere
aurum. neq argentum. Si prohi¬
beniur aurum poffidere: quid
diripere. quid auferre conanꝰ:
Si quod habeas donare preciperis:
quemadmodim congeris quod
non habeas: Quti predicas non
furandum furaris. qui dicis non
mechandum mecharis. qui execra¬
ris ydola sacrilegium facis: qui in
lege gloriaris. per prenaricationẽ.
legis deum inhonoras. Nomen enĩ
dei per uos blasphematur. Non
fic apłs petrus: qui primus do¬
minicȩ executor sententiȩ. nt
ostenderet non inuaciuim dm̃

Expanded text:
interstrepit, qui non confitetur interstrepit, qui non confitetur in orbem gladius mitteretur. dentes asperos, ora tumida praeferebat et putabat quod uocem omnibus abstulisset. quam solus amiserat. et ideo ut hos lupos effugere possimus, docet dominus quid sequamur dicens: nolite portare sacculum neque peram neque calciamenta. quid sit sacculum non esse portandum alibi euidenter expressit; scripsit enim Matthaeus quoniam dixit ad discipulos dominus: nolite possidere aurum neque argentum. si prohibemur aurum possidere, quid eripere, quid auferre? si quod habeas donare praeciperis, quemadmodum congeris quod non habeas? qui, praedicas non furandum furaris? qui dicis non moechandum moecharis? qui exsecraris idola sacrilegium facis? qui in legegloriarisper praeuaricationem legis deum inhonoras? nomen enim dei per uos blasphematur. non sic apostolus Petrus, qui primus dominicae exsecutor sententiae, ut ostenderet non in uacuum domini
Abbreviated transcription (Latin):
tiores bestiis. nullum auaritiȩ finẽ
impietatisq nouerunt. Nec uos
moueat: quod formam pretendere
uidentur humanam. Et si foeis hõ
ceriitur: intus bestia fremit. Et
ideo lupos esse non dubium est iux-¬
ta dñi iħu diuinam sententiam qr
ait: attendite uobis i falsis prophe¬
tis gui uentunt ad uos in uestita
oinłm. intus autem funt lupi ra-¬
paces. ex fructibus eortim cognos¬
cetis eos. Si quis ergo spetiȩ moue¬
tur: fructum interroget. Audis
aliquem sacerdotem dici. rapinas eiꝰ
agnoscis. uestitum ouis habet. facta
predonis. foris ouis. intus lupus est:
qui modum non habet rapinarñ
qui tanquam in nocte. scithico men.¬
bra duratus gelu. cruentus ora
circumuolat querens quem deuo¬
ret. Nonne nobis uidetur lupus:
qui humane necis insaturabilis
crudelitate. fidelium morte popui¬
lorum rabiem stiam desiderat ex¬
plere : Ululat iste non tractat.
qui negat uocis auctorem: & sa¬
crilego sermone bestule murm̃

Expanded text:
ciores bestiis nullum auaritiae finem ciores bestiis nullum auaritiae finem inpietatisque nouerunt. Nec uos moueat quod formam praetendere uidentur humanam; etsi foris homo cernitur. intus bestia fremit. et ideo eos lupos esse non dubium est iuxta domini Iesu diuinam sententiam, qui ait: adtendite uobis a falsis prophetis, qui ueniunt ad uos in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces. ex fructibus eorum cognoscetis eos. si quis ergo specie mouetur, fructum interroget. audis aliquem sacerdotem dici, rapinas eius cognoscis: uestitum ouis habet, facta praedonis: tons ouis, intus lupus est qui modum non habet rapinarum, qui tamquam in nocte Scythico membra duratus gelu, cruentus ora circumuolat quaerens quem deuoret. nonne uobis uidetur lupus, qui humanae necis insaturabilis cruditate fidelium morte populorum rabiem suam desiderauit explere? ululat iste, non tractat qui negat uocis auctorem et sacrilego sermone bestiale murmur
Abbreviated transcription (Latin):
nnon possunt. Spoliare ergo gregẽ
añ raptores conantur: qui coeporea
quidam mentis intentione duiri ac
nidi. nequaquam solent a fcio errore
ielactere. Et ideo paulus apls̃ ait.
ereticum hominem post unam cor-¬
iadonem deuita: sciens quia fubuer.¬
sil est qui eiusmodi est. Hosscripta¬
it uerus uter pres. xp̃c illudit: ut
maies fuos inuianum effuncdant mi¬
atis. oo nocere non poffint. Qui
q̃e. H uersuta disputationis
se circum scriptione preuenerutte:
atunt obmtitescere. Mutus est em̃:
qui uerbum dei non eadeni qua est
lra conficetur. Catie ergo ne tibi
surem tollat heretictis: si prioe etm
inipse deprehenderis. Serpit emĩ:
lim latet eius ꝑfidia. Si autem
commenta impietatis eius agnoue.¬
is iactaram pie nocis timere non
poteris. Caue igitur uersute dis¬
putationis uenena: animam petunt.
guttur inuadunt. uitalibus uulnꝰ
assiguit. Graues sunt. morsus here¬
ticorum: qui ipsis gramnores & rapa¬

Expanded text:
non possunt. spoliare ergo gregem non possunt. spoliare ergo gregem domini raptores conantur, qui corporea quadam mentis intentione duri ac rigidi nequaquam solent a suo errore deflectere. et ideo apostolus ait: haereticum hominem post unam correptionem deuita sciens quia subuersus est qui eiusmodi est. hos scripturae uerus interpres Christus inludit, ut inanes suos in uanum effundant inpetus et nocere non possint. qui si quem uersuta disputationis suae circumscriptione praeuenerint, faciunt ommutescere; mutus est enim qui uerbum dei non eadem qua est gloria. confitetur. caue ergo ne tibi uocem tollat haereticus, si prior eum non ipse deprehenderis. serpit enim, dum latet eius perfidia; si autem conmenta inpietatis eius agnoueris, iacturam piae uocis timere non poteris. caue igitur uersutae disputationis uenena; animam petunt, guttur inuadunt, uitalibus \'}\' adfigunt. graues sunt morsus haereticorum, qui ipsis grauiores et rapa
Abbreviated transcription (Latin):
terit resulgere. lupi me pritis i¬
disse credantur. & sollempne nacte
extorsisse suffragiup. Nonne l¬
pis istis heretici omaparanat.
qui insidiantur ortilibtis xp̃i nt
munt circa caulas: nocturno me¬
gis tempoee qitam diurno: Senꝑ
enim ꝑfidis nor est: qui lucem ꝓ̃
seue nebulis interpretationis ab¬
ducere. & quantum in ipsis est
fuscare conantur. Uersantur
ergo circa caulas. stabula tamer
xp̃i intrare non audent. et ił
non sanantur: quia instabulus
in quo curatus est ille qui de
iheri: salem descendens incide
in latrones. queni uulneribus alligatis
nifuso oleo & uino. imponens in uumen¬
tum fuum samaritanus ille duxit in
sabulum. & sanandun stabulario de-¬
rediquit. Non accipiunt ergo medi-¬
cinam: qui medictini non requirunt.
sienim requirerent: non derogaret.
frplorant pastoris absentiam. & ideo
nistores ecclãrum uel necare uel in
palium agere contendunt: quia pre-¬
entibus pastoribus oues xp̃i incursa

Expanded text:
uerit refulgere, lupi me prius uiuerit refulgere, lupi me prius uidisse credantur et sollemne uocis extorsisse suffragium. nonne lupis istis haeretici conparandi sunt, qui insidiantur ouilibus Christi, fremunt circa caulas nocturno magis tempore quam diurno? semper enim perfidis nox est, qui lucem Christi scaeuae nebulis interpretationis obducere et quantum in ipsis est fuscare conantur. uersantur ergo circa caulas, stabula tamen Christi intrare non audent et ideo non sanantur, quia in stabulum ucere, in quo curatus est ille qui de Hierusalem descendens incidit in latrones. quem uulneribus adligatis, infuso oleo et uino inponens in iumentum suum Samaritanus ille duxit in stabulum et sanandum stabulario dereliquit. non accipiunt ergo medicinam qui medicum non requirunt; si enim requirerent, non derogarent. explorant pastoris absentiam et ideo pastores ecclesiarum uel necare uel in exilium agere contendunt, quia praesentibus pastoribus oues Christi incursare
Abbreviated transcription (Latin):
cre ego mitto uos.
sicut agnos inter
lupos. Contrarra
sunt ista fibi ani¬
malia: ut alia ab aliis deuorent᷑.
S bonus pastor lupos gregi stio ti¬
mere non nouit: ideoq isti disci¬
ptili non in predam sed ad gratĩã
diriguntur: Sollicitado enim pas¬
toris boni esticit: ut lupi in agnoᷤ
audere nichil possint. Lupi quid
significare uidentur: debemus
aduertere. Bestie nempe funt:
quȩ insidiantur omlibus. circa
pastorales uersantur casas. habitaculi
domorum intrare non audent. somt̃
canum absentiam aut defidiam pas¬
toris explorant: ouitim guttur iniu¬
dunt ut cito strangulent. feri rapis¬
ces. idemq natura corporis rigidites
ut se facile non possint inflectere :
impetu quodam suo feruntur. et
ideo sepe luduntur. Tũ preterea
si quem priores hominem uiderit
uocem eius quadam naturȩ ui fe¬
runtur eripere: si autem homo
prius eos inderit exagitari memo¬
rantur. Et ideo cauendum michi
est ne si in hodierno tractatu spiri¬
talium mysteriorum gratia non pos¬

Expanded text:
cce ego mitto uos sicut agnos inter lupos. contraria sunt ista sibi animalia, ut alia ab aliis deuorentur. sed bonus pastor lupos gregi suo timere non nouit, ideoque isti discipuli non in praedam, sed ad gratiam diriguntur; sollicitudo enim pastoris boni efficit, ut lupi in agnos audere nihil possinsignificare uideantur debemus aduertere. bestiae nempe sunt quae insidiantur ouilibus, circa pastorales uersantur casas, habitacula domorum intrare non audent, somnum canum, absentiam aut desidiam pastoris explorant, ouium guttur inuadunt, ut cito strangulent. feri et rapaces idemque natura corporis rigidiores, ut se facile non possint inflectere, inpetu quodam suo feruntur et ideo saepe luduntur. tum praeterea si quem priores hominem uiderint, uocem eius quadam naturae ui feruntur eripere: si autem homo prius eos uiderit, exagitare memoratur. et ideo cauendum mihi est ne, si in hodierno tractatu spiritalium mysteriorum gratia non pot
Abbreviated transcription (Latin):
absconditur. talenti dñs ad ira¬
cundiam prouocetur. Piger et¬
enim seruus cum iam iudex cul¬
pas examinat. talentum de terra
leuat: quia sunt pleriq qui tunc
nem iudicis ad eternum suppli¬
tium trahuntur. Ante ergo de
talenti nri ponenda ratione ui-¬
gilemus: ut cum iam uidex ad
feriendum imnainet. lucrum nos
quod fecunus excuset. Item sermo

Expanded text:
absconditur, talenti dominus ad iraabsconditur, talenti dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus, cum jam culpas judex examinat, talentum de terra levat, quia sunt plerique qui tunc nem judicis ad aeternum supplicium trahuntur. Ante ergo de talenti nostri ponenda ratione vigilemus, ut cum jam judex ad feriendum imminet, lucrum nos quod fecimus excuset. Quod pr
Abbreviated transcription (Latin):
tatione dampnatur. Habens ergo
alectum. curet omnino ne tace
habens rertim affluentiam. tugi
ne a miscdiȩ largitate torpescat.
beusartem qua regitur. magnoꝑe
udeat in usum atq utilitatem illt
in proximo partiatur: habens
pendi locum apud diutem. dãp¬
nationem pro retento talento ti¬
meat. si cum ualet non aptid eum
pro pauꝑibus intercedit. Tantũ
quippe ab uno quoq nr̃in uentu¬
rus iudex exigit: quantum dedit.
Ut ergo de talenti stu rationib
redeunte dño quisq securus sit:
cum tremore penset cotidie quid
accepit. Ecce namq uxta est: ut
ille qui peregre profectus est re-
de hac terra in qua natus est songe
discefsit: sed profecto reuertitur
ut de talentis rationes ponat. qr
si a bona actione torpescimus. de
ipsis donis quȩ contulit nos distric¬
tius iudicat. Consideremus ergo
quid accepimtis: atq in eorum
erogatione uigilemus. Nulla nos
a spiritali oꝑe terrena cura in¬
pediat: ne si in terra talentum

Expanded text:
retentione damnatur. Habens ergo retentione damnatur. Habens ergo intellectum curet omnino ne taccat, habens rerum affluentiam vigilet ne a misericordiae largitate torpescat, habens artem qua regitur magnopere studeat ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur, habens loquendi locum apud divitem damnationem pro retento talento timeat, si, cum valet, non apud eum pro pauperibus intercedit. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus judex exiget quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus, redeunte Domino, quisque securus sit, cum tremore penset quotidie quid accepit. Ecce namque jam juxta est ut ille qui peregre profectus est redede hac terra in qua natus est longe discessit; sed profecto revertitur, ut de talentis rationes ponat, quia si a bona actione torpescimus, de ipsis donis quae contulit nos districtius judicat. Consideremus ergo quae accepimus, atque in eorum erogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum
Abbreviated transcription (Latin):
res tenebras mittitur. Per pel
quippe in exteriores tenebrase
aebras cecidit. Illi coictus patitur te¬
iras ultionis: qui hic libenter sus¬
mat tenebras uoluptatis. Sciendum
toct: quod nullus piger ab hac ta-
acceptione secrirus est. Nullus
Iq est esui ueraciter dicat. talen
uiime accepi: non est unde po¬
t rationem cogar. Talenti enim
ime: cuilibet &e pauꝑi eciam hoc
fn reputabitur quod uel mini¬
n accepit. Alius namq accepit.
idlgentiam: predicationis mynis¬
tum debet ex talento. Alius ter¬
am substantiam accepit: erogatio-
ntalenti debet ex rebus. Alitis
aternoꝵ intelligentiam nec rerñ
uatiam accepit. sed tamen didicit
i qua pascitur: ipsa ars ei in ta-
uuceptionem reptitabitur. Aliuis
dil horum assecutus est. sed tamen
tase familiaritatis locum apud
ntem meruit: talentum profecto
liaritatis accepit. Si ergo nichil
pndigentib loquitur: pro talenti

Expanded text:
riores tenebras mittitur. Per poenam riores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriores tenebras ctenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui veraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum accepit. Alius namque 1487 accepit intelligentiam, praedicationis ministerium debet ex talento. Alius terrenam substantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelligentiam, nec rerum affluentiam accepit, sed tamen didicit artem qua pascitur, ipsa ars ei in talenti acceptione reputatur. Alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit. Si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti
Abbreviated transcription (Latin):
tum significare diximus: illi de
debuit. qui bene exteriora que
perat mynistrauit. Quod cit
in sancta ecclã cernimus. quia pt¬
q dum bene mynistrant exteror
quȩ accipiunt. per adiunctam gͣt
ad uitellectum quoq mysticumpt¬
ducuntur: ut etiam de interius¬
ligentia polleant. qui exteriora
citer ammynistrant. Generdis a
mox sententia subditur: qua dia
Onm enim habenti dabitur d he¬
dabit: ei autem qui non habet
quod uidetur habere. aufereti
ab eõ. Habenti autem dabitur ͥ
habundabit. quia quisquis cati¬
tem habet. etiam dona alia ꝑci
quisquis caritatem non habtis
dona quȩ ꝑcepisse uidetur ate
Unde necesse est fratres mer: itope¬
omne quod agiis erga caritatise
todiam uigiletis. Caritas antta
uera est: et amicum dalligere mae
et inunicum diligere ꝓpter di
Quam quisquis non habee. omae
num amittit quod habet. talent
quod acceperat priuatur: & uii
dominicam sententiam. in extn

Expanded text:
lectum significare diximus, illi dari lectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum bene ministrant exteriora quae accipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres meiomne quod agimus, erga charitatis studia vigilemus. Charitas autem vera est et amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum, quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, et talento quod acceperat privatur et juxta Dominicam sente
Abbreviated transcription (Latin):
Pensate gͦ fr̃s km̃i qͥa de accepta hac uer¬
bi pectina tisuram soluetis. & ctira¬
te ut ex eo quod audistis etiam alia
studeatis intelligere quȩ non audistis:
quatinus alia ex aliis colligentesetiã
illa discatis ex uobismetipsis agere.
quȩ necdum ex predicatoris ore didi¬
cistis. Pigrum uero seruum qua
sententia feriat: audiamus. Tolli-¬
te ab eo talentum: & date ei qui
habet decem talenta. Oportunum
ualde uidebatur. ut cum a malo
seruo unum talentum tollitur:
ei potius qui duo. quam qui quin¬
q talenta acceperat daretur. Iui
enim dari debuit. qui minus: quã
qui plus habuit. S sicut suꝑius
diximus: ꝑ quinq talenta. quinq
udelicet sensus id est exteriorum
scientia designatur. Per duo autẽ:
intellectus & oꝑatio exprumitur.
Plus enim habuit qui duo: quam
qui quinq talenta pẽrceperat. Quia
qui per talenta quinq exteriorum
aminynistrationem meruit: ab in¬
lectu interuoꝵ adhuc uacuus fut
Unum ergo talentum quod intes¬

Expanded text:
res charissimi, quia de accepta hac verbi pecunia usuras solvetis, et curate ut ex eo quod auditis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat daretur. Illi enim 1466 dari debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio exprimitur. Plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta perceperat, quia qui per quinque talenta exteriorum administrationem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intel
Abbreviated transcription (Latin):
& huic seruo protinus respondet:
Serue male & piger. sciebas quia
meto ubi non semino. & congrego
ubi non spargo: oportuit ergo de
dare pecuinam meam ntmintila-¬
riis. et ego ueniens recepissem uti-¬
q quod meum est cum usura.
Ex uerbis siuis seruus constringit᷑:
cum dñs dicit. meto ubi non semit¬
no. & congrego ubi non sparsi. Ac
si aꝑte dicat. Si uixta tuam sen¬
ad erogandum non dedi: quanto¬

Expanded text:
et huic servo protinus respondetur: et huic servo protinus respondetur: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congreoportuit ergo te dare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam senad erogandum dedi; opo
Abbreviated transcription (Latin):
candum quod inutilis seruuis
rum dñm uocat: cui tamen ad
gum deseruire difsimulat. Et ti-¬
uise se dicie in lucro talentum
pendere: qui hoc solum tunere
duerat. ne hoc sine lucro ad dñm
ba quorum iste serutis imaginem
aet: qui melioris uitȩ tuas aggredi
taunit. et tamen iacere in scu toe-¬
uis ignatua non ꝑtimescunt. Cum
se peccatores considerant. sanctita
suas arriꝑe trepidant: & rema¬
te in stus miqtutatibus non formi-¬
ni. Quoꝵ bene petrus adhtic in
ltanate positus speciem tenet:
cum uiso myraculo piscitm dixit.
Exi a me dñe: quia peccator homo
sum. Immo si te peccatorem consi-¬
deras: oportet ut a te dñm non re¬
pellas. Sed qui idcirco melioris ha¬
bitus uias & rectioris uitȩ apprehen¬
dere arcem nolunt. quia infirmos
esse se conspi: cuint: quasi peccato¬
res sẽ fatentur: & dñm repellunt᷑.
eumq in quo sanctificari debue-¬
rant fugiunt. & uelut in ꝑturba-¬
tione confilium non habent. dum
moriuntur & uitam timent. Unde

Expanded text:
autem quod inutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucro talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro reportarin Ecclesia quorum iste servus imaginem tenet, qui melioris vias vitae aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt; cumque se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet cum, viso miraculo piscium, dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum . Imo si te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores se fatentur, et Dominum repellunt, eumque quem in se sanctificare debuerant, fugiunt, et velut in perturbatione consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
omnia presentis uitȩ quamlibis
ata uideant᷑: sed tuno fidelis ser¬
us supra multa constituitur. quã
deuicta omni corruptionis mo-¬
tu de eternis gaudiis in illa ce-¬
li sede gloriatur. Tunc ad dm̃ sui
ns gaudet de munere. ut non sit
n quod exterius doleat de corrup

Expanded text:
a praesentis vitae, quamlibet multa videantur; sed tunc fidelis servus super multa constituitur, quando, devicta omni corruptionis molestia, de aeternis gaudiis in illa coelesti sede gloriatur. Tunc servus ad Drius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corrup
Abbreviated transcription (Latin):
fitemur & hominem. necessario
passiones homini. deo mirabilia de
putamus: ut intelligatur unge¬
nitus dei. nec a paterna maiestate
dispar. nec a materna carne dissi¬
nr̃is arriana est. confutata perfidu
Qui utiq arrius beati iohannis e¬
gelio contradicens: dum uerbum
deum. & apud deum esse negat
delitatis suȩ cecatus obscuro. na
trem potinit uidere neo filium
q factorem omnitum. facturam est
contendit. & intemporali deo tar¬
ralia conatur ascribere: presimis¬
nis suȩ furore confusus. utriusq u
xp̃o naturȩ salutare ꝑdidit sacraũ¬
tum. At uenerandus iste pater qd
legerat dixisse dñm. ego in patre e
pater in me est. sciens in hac dodt¬
na ꝑsonarum esse distinctionemar
naturȩ distantiam. patris fili ꝙi
qui non unus sed untm funt. aaͥ¬
ciabilem tenuit & docuit unta
asserens pariter in xp̃o dño f̃ni¬

Expanded text:
fitemur et Dominum, necessario fitemur et Dominum, necessario passioputamus, ut intelligatur Unigenitus Dei nec a paterna majestate dispar, nec a materna carne dissitribus nostris Ariana est confutata perfidia; qui utique Arius beati Joannis Evangelio contradicens, dum Verbum Dei Deum, et apud Deum esse negat, infidelitatis suae caecatus obscuritate, nec Patrem potuit videre, nec Filium; dumque factorem omnium facturam esse contendit, et intemporali Deo temporalia conatur ascribere, praesumptionis suae furore confusus, utriusque in Christo naturae salutare perdidit sacramentum. At venerandus iste pater, qui legerat dixisse Dominum: Ego in Patre, et Pater in me est : sciens in hac doctrina personarum esse distinctionem, non naturae distantiam, Patris Filiique ejus, qui non unus, sed unum sunt, indissociabilem tenuit, et edocuit unitatem, asserens pariter in Christo Domi
Abbreviated transcription (Latin):
uam subripuit sanitatem. Sed tan¬
quam uere detis quem nullum hu¬
manortim pectorum poterat latere
secretum: et egressam de se mox pro¬
didit medicinani. &o circumstantib
turbis credentis feminȩ meritum
publicatt. Nidet in filio maiestatẽ
paternam: qui aspicit. xp̃m non im¬
petrantis gratia. sed iubentis impe¬
rio & paternȩ uoluntatis assenfu.
aut delectulis suis mortuos: aut de
tumulis suscitantem. Si diuinȩ ẽ
oꝑationis creasse hominem eiq
dedisse uitam: quomodo non di¬
tun est oꝑis salutem reddidisse
defuncto: Qui uidet inquit me:¬
uidet & patrem. Quomͦ fratres
i patre filioq eius. unus esse po-¬
terat & indiscretus aspectus: isi
eis una & indiscreta substantia:
Xp̃c igitur natura deus. natura et
homo. in utroq uerus. inutroq ꝑ¬
fectus: quia & humanitatem uera¬
citer sumpsit a matre. & de patre
habet naturaliter deitatem. Qui
sic uidet filium. uidet & patrem:
quia cum xp̃m eundem. detim con-¬

Expanded text:
vam subripuit sanitatem: sed tanvam subripuit sanitatem: sed tanquam verus Deus, quem nullum humanorum pectorum poterat latere secretum, et egressam de se mox prodidit medicinam, et circumstantibus turbis credentis feminae meritum publicavit. Videt in Filio majestatem paternam, qui aspicit Christum non impetrantis gratia, sed jubentis imperio, et paternae voluntatis assensu, aut de lectulis suis mortuos, aut de 248 tumulis suscitantem. Si divinae est operationis creasse hominem eique dedisse vitam, quomodo non divini operis est salutem reddidisse defuncto? Qui videt et Patrem. Quomodo in Patre, Filioque ejus unus esse poterat, et indiscretus aspectus, nisi esset ei una et indiscreta substantia? Christus igitur natura Deus, natura et homo; in utroque verus, in utroque perfectus est, quia et humanitatem veraciter sumpsit a Matre; et de Patre habet naturaliter deitatem. Qui sic videt Filium, videt et Patrem; quia cum Christum eumdem Deum con
Abbreviated transcription (Latin):
cogitabilem deitatis naturam. inef¬
fabiliter natum esse de patre. nec
posse aliud hunc esse qui natus ẽ
quam est ille qui genuit. Hidet
in xp̃o patrem: qui oꝑa xp̃i non
extraneȩ possibilitatis. sed pater-¬
ne credit esse uirtutis. Uidet in
filio patrem: qui intendit illum
sub cominumone paterni nominis
non ingemose artis industria. sed
simplicis potestate precepti. aquas
in uina uertentem. creaturarum
mutare naturas: ubertate etiam
benedictionis suȩ exesum panem
fecundis esurientum morsibus aug¬
mentantem. Multiplicando namq
escas mnore mandentium. & panes re-¬
formando de micis: fecit pene non
esse mirabile quod manna fluxit
e celo. Quis non aduertat in xp̃o
paterne equalitatis opusi cum ui-¬
deat eum auctoritate dñantis ter¬
renȩ demones. fugare languores.
oculos dare homini. nec dum figu¬
ratos in homine: Cuuis etiam ues¬
timenti fimbrias. occulto aditu
mulier egrota tangendo. uelut furti¬

Expanded text:
cogitabilem Deitatis naturam inefcogitabilem Deitatis naturam ineffabiliter natum esse de Patre, nec posse aliud hunc esse qui natus est quam est ille qui genuit. Videt in Christo Patrem qui opera Christi non extraneae possibilitatis, sed paternae credidit esse virtutis. Videt in Filio Patrem qui intendit illum sub communione paterni nominis, non ingeniosae artis industria, sed simplicis potestate praecepti, aquas in vina vertentem, creaturarum mutare naturas, ubertate etiam benedictionis suae exesum panem fecundis esurientium morsibus augmentantem; multiplicando namque escas in ore mandentium, et panes reformando de micis, fecit pene non esse mirabile quod manna fluxit e coelo. Quis non advertat in Christo paternae aequalitatis opus, cum videat cum auctoritate dominantis terrere daemones, fugare languores, oculos dare homini nec dum figuratos in homine. Cujus etiam vestimenti fimbrias occulto aditu mulier aegrota tangendo, velut furti
Abbreviated transcription (Latin):
dutur filius ut in eo illius qui pater
⁊ & consubstãtiã esse disceres & affec¬
tum. Iterum quia lumen dicitur. ne
ite eum uelut radium solis. aut splẽ¬
hem lucerne alieno putares lucere
dlgie: ait de ipso beatus euangelista
hannes. cui arcbanum dei & uidere
rtuelare concessum est dicens. Erat
mnen uerum. Uerum lumen ait
tsiamus illum non cuiuscumq crea-¬
milis deficientisq luminis esse ful¬
uni: sed auera luce ueritatem ẽẽ
uodluimen est. In tantum autem
trum est: lumen: ut non solum non
at illuminari. sed illuminandi ha-¬
it potestatem. Illuminat enim ut
tar omnem hompnem uenientẽ
hunc mundum. Ait erga xp̃c ut
arem. Quomodo & non duo et
nim funt: cum alter uideatur in
& confitetur eternum: credat ne¬
cesse est & filium coeternum. Sed
iam uideanus quis iste fit aspe&tꝰ
in filio: quo pariter uideri asserte
& pater. Hidet sine dubio in filio
patrem. qui credit filitm scdm̃ mn¬

Expanded text:
dicitur Filius, ut in eo illius qui Pater dicitur Filius, ut in eo illius qui Pater est et consonantiam esse disceres et affectum. Iterum quia lumen dicitur, ne forte eum velut radium solis, aut splendorem lucernae, alieno putares lucere fulgore, ait de ipso beatus Evangelista Joannes, cui arcanum Dei et videre et revelare concessum est, dicens: Erat lumen verum . Verum lumen ait, ut scias illum non cujuscunque creaturalis deficientisque luminis esse fulgorem, sed a vera luce veritatem esse, quod lumen est. In tantum autem verum est lumen, ut non solum non egeat illuminari, sed illuminandi habeat potestatem: illuminat enim, ut legitur, omnem hominem venientem in hunc mundum Ibid. Ait ergo CPatrem. Quomodo non et duo, et unum sunt, cum alter videatur in et confitetur aeternum, credat necesse est et Filium coaeternum. Sed jam videamus quis iste sit aspectus in Filio, quo pariter videri asseritur et Pater. Videt sine dubio in Filio Patrem qui credit Filium secundum in
Abbreviated transcription (Latin):
hereticȩ in patre et eius filio dn¬
sitatem conaris astruere: cum fili
fubstantiȩ suȩ nos edocens uerte¬
tem dixerit. ego & pater unimi
sumus: Qui et unum dicit dst
mus: nec seꝑatione se diuidias
unione confundit. Qui unmu
patre est: nec ꝑpetuitate a pato
differt. nec uirtute discorda si
sit cum patre unum. de paree
men natus asseritur: ne ut ip
blasphemat arrius. aut creatiu
quecumq filitis aut patri uip
esse credatur. Audis ergo ohas
deum de deo natum: sed intal
hoc profundo habes quoa fie
credas. non habes quod discati
argumentis. Audis filium di
tre natum: sed ne sexum alis
possis indiunitate rimari ps
sipientia. ut aduertas non quasi ꝑ
limamenta genitalium corporaliter
urasse patrem: sed per ineffabile ma-¬
estatis secretum. de uirtute prodisse
urtutem. & lumen manasse de lumi-¬
ne. Rursus ne uerbum ipum non
fibstantiam ueritatis sed prolatiuũ
siuentis dei putares esse sermonem:

Expanded text:
haeretice, in Patre et ejus Filio dihaeretice, in Patre et ejus Filio diversitatem conaris astruere, cum Filius substantiae suae nos edocens veritatem, dixerit: Ego et Pater unum sumus? Qui et unum dicit, et sumus, nec separatione se dividit, nec unione confundit. Qui unum cum Patre est, nec perpetuitate a Patre differt, nec virtute discordat; cumque sit cum Patre unum, de Patre tamen natus asseritur, ne, ut impius blasphemat Arius, aut creatura quaecunque Filius, aut Patri impar esse credatur. Audis ergo, o homo, Deum de Deo natum; sed in tantum hoc profundo habes quod fide credas, non habes quod discutias argumentis. Audis Filium de Patre natum: sed ne sexum aliquem possis in Divinitate rimari, ipse sapientia, ut advertas non quasi per lineamenta genitalium corporaliter creasse Patrem, sed per ineffabile majestatis secretum de virtute prodisse virtutem, et lumen manasse de lumine. Rursus, ne Verbum ipsum non substantiam veritatis, sed prolatitium loquentis Dei putares esse sermonem,
Abbreviated transcription (Latin):
gloriȩ confessus aperũit. Aũt
quomodo ei non pateret porta
illa uitalis. qui plenitudine euã¬
gelicȩ lectionis edocttis. in patre
filioq enis inscrutabile unicȩ mra¬
iestatis asseruit sacramentum:
edocens & ostendens quȩ esset in
uno eodemq dei filio. õc suscepte
carnis ratio. & naturalis priuile¬
gium deitatis: Sciebat profecto
saluatorem dixisse. ego et pater
unum sumus: et qui me uidet.
uidet & patrem. Hȩc illum con¬
fessio: & honorabilem terris. &
celo reddidit gloriosum. S neces¬
sarium nunc esse reor. ut occasio¬
ne beati huius patris. N. quem ads
tantam gloriam catholicarum ȩcł¬
rum fides indeclinabiliter ab eo ser¬
uata prouexit: nos quoq ꝓpitioli¬
giente deo. salutarib doctrine i¬
minicȩ testimoniis imbuamtir. h
ergo dominus. Ego & pater tinti
sumus. Qui dicit sumus: solitat
non est. Qui dicit unum sumis
utiq ab eo cum quo unum est na
potest esse diuisus. Quid nichi ñ

Expanded text:
gloriae confessus, aperuit; aut gloriae confessus, aperuit; aut quomodo ei non pateret porta illa vitalis, qui, plenitudine evangelicae lectionis edoctus, in Patre Filioque ejus inscrutabile unicae majestatis asseruit sacramentum, edocens et ostendens quae esset in uno eodemque Dei Filio et susceptae carnis ratio, et naturalis privilegium deitatis? Sciebat profecto Salvatorem dixisse: Ego et Pater unum sumus: et qui me videt, videt et Patrem . Haec illum confessio et honorabilem terris, et coelo reddidit gloriosum. Sed necessarium nunc esse reor, ut occasione beati hujus Patris nostri, quem in tantam gloriam catholicarum Ecclesiarum fides indeclinabiliter ab eo servata provexit, nos quoque, propitio largiente Domino, salutaribus doctri nae dominicae testimoniis imbuamur. 246 Ait ergo Dominus: Ego et Pater unum sumus. Qui dicit, Sumus, solitarius non est: qui dicit, Unum sumus, utique ab eo cum quo unum est non potest esse divisus. Quid mihi nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
aNctorum patrũ
memorias religio
eis diuina miramur. Qui idcirco
nobis sunt uenerabiles. quia pre¬
sentis intȩ lucȩ despecta contemp¬
seuientem mundum dei pro bono-¬
re uicerunt: sicut beatissimus
hic pater noster dum pro asser-¬
tione indisputabilis deitatis sp̃u
feruentiore consurgens. arrianis
impietatib obluctatur. et eccłãs
dei concertantium hereticorum
procellis ac turbinbus ꝑtur batas. se¬
renȩ fidei tranquillitate pacauit.
& fibi eterna prenna multimoda
passione ad quisiuit: illiuis nimirum
inconcussa sequens uestigia. ad quẽ
dñs ait. tu es petrus & fuꝑ hanc pe-¬
tram edificabo eccłãm meam. & por¬
te inferi non preualebunt ei. Here
ac merito cunctis posteritatibus
honorandus ille: qui firmissime.
petrȩ soliditatem secutus inimi-¬
cos xp̃i. & celestis sp̃c auctoritate
constidit. & infatigate pacientiȩ
fortitudine triumphatut. Nec
inferm sicut dictum est. aduer¬
sus eum porea preualuit: qui fibi
porte eternalis ingrẽssum regen

Expanded text:
anctorum Patrum memorias religioseis divina miramur: qui idcirco nobis sunt venerabiles, quia, praesentis vitae luce despecta, contempsaevientem mundum Dei pro amore vicerunt; sicut beatissimus hic Pater noster, dum, pro assertione indisputabilis deitatis spiritu ferventiore consurgens, Arianis impietatibus obluctatur, et Ecelesias Dei, concernentium haereticorum procellis ac turbinibus perturbatas, serenae fidei tranquillitate pacavit, et sibi aeterna praemia multimoda passione quaesivit, illius nimirum inconcussa sequens vestigia, ad quem Dominus ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam: et portae inferi non praevalebunt ei . Vere ac merito cunctis posteritatibus honorandus ille qui firmissimae petrae soliditatem secutus, inimicos Christi et coelestis Spiritus auctoritate confudit, et infatigatae patientiae fortitudine triumphavit. Nec inferi, sicut dictum est, adversus eum porta praevaluit, qui sibi portae aeternalis ingressum, regem
Abbreviated transcription (Latin):
bitu pulcherrimis expressa figu¬
ris. ubi uulgus omne quibuslibet
uestib utens. in quatuor angulis
palliorum iacynctinas sibi fimbri¬
as est facere preceptum. sacerdo-¬
tes quatuor habere uestes. totidẽ¬
q mysticis colorib mira uarieta¬
te distinctas: pontifices & ea quȩ
sacerdotes. & alia quatuor indu-¬
menti genera. colorum quidem eo¬
rundem. & sublintioris gratia dig.¬
nitatis. & auro interlucente cho-¬
rusca. & patriarcharum atq ip¬
sius dñi nomine redimita gesta¬
re: quȩ ꝑ singula uel exponere
uel solum ꝓponere ꝓptĩ intlustriã

Expanded text:
bitu pulcherrimis expressa figubitu pulcherrimis expressa figuris. Ubi vulgus omne quibuslibet vestibus utens, in quatuor angulis palliorum hyacinthinas sibi fimbrias est facere praeceptum. Sacerdotes quatuor habere vestes, totidem mysticis coloribus mira varietate distinctas. Pontifices et ea quae sacerdotes et alia quatuor indumenti genera, colorum quidem eorumdem, sed sublimioris gratia dignitatis, et auro interlucente corusca, et patriarcharum atque ipsius domini nomine redimita gestare. Quae per singula vel exponere, vel solum proponere, proprii industriam
Abbreviated transcription (Latin):
sua ctiq tribiimus. nemini quic¬
quam debentes. nisi ut inuicem
diligamus. Deati qui ꝑ prudentiã
inter bonum dinoscentes & malũ:
occidua flere. & ad eterna norunt
anhelare. Beati qui per fortitu-¬
dinem fidei omnia ualent moles¬
ta tolerare. Igitur qui necdum
consummate turtutis arcem
conscendere ualent. generalis inte¬
rini ꝑfectionis fu̾uit beatitudine
ꝑfouendi: quatinus a bonis pau¬
latim ad meliora progressi. dum
consistentem in planiciȩ dñm li¬
benter auscultant. adhũc quan¬
doq in monte sedentem subli¬
miter ascendant. Nam quorũ
adhuc edomandis instruendisq
cordibus insistit: hos quasi stans qcu
situs est laborantis affattr. Quos
uero longo studii spiritalis exercitio
promptos iamiamq ac dociles in-¬
tienit: his libertate ac dignitate
magistri quasi qruetus saluator re-¬
sidens mystica queq desuꝑnis inti¬
mat. Quȩ spiritalium differentia
ꝓfectuum. in ifrliticȩ plebis est ha-¬

Expanded text:
sua cuique tribuimus, nemini quidsua cuique tribuimus, nemini quidquam debentes, nisi ut invicem diligamus, . Beati qui per prudentiam inter bonum dignoscentes et malum, occidua flere, et ad aeterna norunt anhelare. Beati qui per fortitudinem fidei omnia valent molesta tolerare. Igiconsummatae virtutis arcem conscendere valent, generalis interim perfectionis sunt beatitudine perfovendi. Quatenus a bonis paulatim ad meliora progressi, dum consistenti in planitie Domino libenter auscultant, ad hunc quandoque in monte sedentem sublimiter ascendant. Nam quorum adhuc edomandis instruendisque cordibus insistit, hos quasi stans, qui situs est laborantis, affatur. Quos vero longo studii spiritalis exercitio promptos jam ac dociles invenit, his libertate ac dignitate magistri, quasi quietus Salvator residens, mystica quaeque de supernis intimat. Quae spiritalium differentia profectuum, in Israeliticae plebis est ha
Abbreviated transcription (Latin):
icausa erat: nec irrisi gaudebant.
net occisi palmam. sed penam merue¬
it perhenneni. Scdm̃ hȩc enim faciȩ-¬
lant ꝓphetis patres eortim. Bene exẽ-
badhortatus est. quia uera dicentes.
slent ꝑsecutionem pati: nec tamen
neo ꝓpħẽ antiqui timore ꝑsecutionis
iueritatis. predicatione defecerunt.
Hotandtm sane. qtua sicut matheus
per octo quas posuit beatitudines. oc¬
tauam spei nr̃e ꝑfectionem quȩ re-¬
surrectionis gloria dedicatur insinu¬
at: ita lucas per quatuor uirtuites
amplectitur cardinales. Beati enĩ
pauꝑes: qui ꝑ temperantiam a mũ-¬
di refrenantur alecebris. Beati esti-¬
rientes: qui sua famȩ commoniti.
esurientibus esse miserendum. et
ipsi per iusticiam miserentar ut
ualent. Nam elemosinam qua xp̃o
non nr̃a donamts. sed sua reddimus:
iusticiam recte dici testatur psal-¬
musta qui ait. Disꝑfit dedit pau¬
peribus: iusticia eiis manet in se-¬
culum sclĩ. Iusticia est enim qua

Expanded text:
in causa erat, nec irrisi gaudebant, in causa erat, nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sed poenam meruere perennem. Secundum haec enim faciebant prophetis patres eorum. Bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes, solent persecutionem pati. Nec tamen ideo prophetae antiqui timore persecutionis a veritatis praedicatione defecerunt. Notandum sane quia sicut Matthaeus per octo quas posuit beatitudines, octavam spei nostrae perfectionem, quae resurrectionis gloria dedicatur, insinuat, ita Lucas per quatuor virtutes amplectitur cardinales. Beati enim pauperes, qui per temperantiam a mundi refrenantur illecebris. Beati esurientes, qui, sua fame commoniti, esurientibus esse miserandum, et ipsi per justitiam miserentur ut valent. Nam eleemosynam qua Christo non nostra donamus, sed sua reddimus, justitiam recte dici testatur Psalmista, qui ait: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in saeculum saeculi . Justitia est enim qua
Abbreviated transcription (Latin):
uos oderint homines: docens cosd
hominibuis insectandos. sed ułtra
homines esse beandos. Gaudete il
illa die et exultate: ecce enim iit¬
as ur̃a multa est in celo. Non hõc
aquolibet paciente sed ab eo qui suꝑ-¬
nȩ tantum mercedis intuitu patitur
preceptum potest impleri. uit scilicet
nter odia corditim. inter probra lin-¬
qurum. inter ipsas ꝑsequentium ma-¬
nus equali. immo letiori adhuc corde
uersetur. Non ad hoc nr̃i simules
uilent: sed eortim qui ibant gau-¬
aeutes a conspectu conciłii. qmͣ dig¬
i habiti funt pro nomine ih̃u con¬
tumeliam pati. Qui ergo multa
nterris pro xp̃o fustinet aduersa:
nulta in celis a xp̃o recipiet dona.
siterum quanta ab hełya uerboꝵ
utila falsi fustinuere ꝓphẽ: quos de¬
nens aiebat. Clamate uoce maiore.
dus enim est baal. & foesitan loquit᷑.
at in ditiersorio est aut in itiuere:
at certe doriit ut excitetur. Quã¬
tan dedere stragem: qui octingenti
simul. & quinquaguita sunt inter-¬

Expanded text:
vos oderint homines, docens eos ab vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate; ecce enim merces vestra multa est in coelo. Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur praeceptum potest impleri, ut, scilicet, inter odia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc, corde versetur. Non ad hoc nostri similes valent, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore, deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur ! Quantam dedere stragem qui octinginti simul et quinquaginta sunt inter
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ꝓpter diuitias hereditatis xp̃im
sanctis. ꝓpter panem uitȩ eternȩ ꝓpt¬
q spem celestium giudioꝵ flectis esi¬
riem. pauꝑtatemq pati desiderat:
beatuis est. Multo autem beatior qu
has inter aduersa uirtutes seruar
non trepidat: quia odiant licet ho¬
mines corde nefando. dilecttm xp̃o
cor ledere nequeunt. Sẽparent. et
synagoga depellant: xp̃c inuentt ao
confirmat. Exprobrent nomen cra¬
cifixi: ipse commorttios sibi conresis¬
citat. et consedere facit in celestib
Et eiecerint nomen urͣm tanquam
malum: ꝓpter filium hominis. ħ¬
men tirm quod dicit. nomen. tp̃u¬
norum significat. quod a gentibi
uideisq sepissime quantum ad p¬
sos memorie abrasum & ab homins
est eiectum. nulla iam existente ca¬
sa odii. nisi ꝓpter filium hominis.
quia uudelicet nomen xp̃i creden¬
tes situm uoluerint facere cognoñ.
atq ideo nominis sumini ꝑsetatos.
hominum non immeritõ nomie
notantur. Beati inquit eritis car

Expanded text:
Qui propter divitias haereditatQui propter divitias haereditattis, propter panem vitae aeternae, propterque spem coelestium gaudiorum, fletus, esuriem paupertatemque pati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat: quia, odiant licet homines corde nefando, dilectum cor Christo laedere nequeunt; separent, et synagoga depellant, Christus invenit et confirmat; exprobrent nomen crucifixi, ipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus. Et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis. Nomen vestrum quod dicit, nomen Christianorum significat, quod a gentilibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter Filium hominis, quia, videlicet, nomen Christi credentes suum voluerint facere cognomen, atque ideo nominis summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati, inquit, eritis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sed et proximi iubeniur comimissa
deflere. Quem si ut nos diliguiuis
consequenter illius & profectu nos
gratulari. & defectu necesse est tri¬
bulari: nec solum tribulari. uerñ
ad lacrunas usq fuccendi. Sic enĩ
samuhel & dauid: peccatum sau¬
lis & interitum lugent. Sic pecca¬
tricem dñs ipse flett suꝑ ciuita¬
tem. &o mestis compassus sororib
lazarum quem dituna erat ma-¬
iestate resuscitaturus. humana
prius miseratione deflebat: mys¬
ticȩ significans eos qui peccati mor¬
te sopiuntur. ut reuiuscere que¬
ant a proximnis esse plangendos.
Quod autem nunc flentes risu¬
rosesse promittit non pueriliter
accipiendum est. sed scripturȩ
more risus nomine mentis exul¬
tatio & affectus quidam letior
intelligendus esse designatur. sic̃
Et i iob dictum est. Os autem
tieracit.mn: replebitur rifa. Per
quȩ tet doci nomina: gaulitim
animȩ figuratur interius. Beati eri¬
tis cum nos oderint homines: et cum
spreuerint uos & exprobrauerit.

Expanded text:
sed et proximi jubemur commissa sed et proximi jubemur commissa deflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David, peccatum Saulis et interitum lugent. Sic peccatricem Dominus ipse flevit super civitatem, et moestis compassus sororibus, Lazarum quem divina erat majestate resusprius miseratione deflebat ; mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queant, a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed, Scripturae more, risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu . Per quae, ut dixi, nomina gaudium animae figuratur interius. Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos et exprobraverint.
Abbreviated transcription (Latin):
ob meritorum nequitiam carent.
Beati ꝗtii ntinc esuritis: quuia satu¬
rabimini. Quid efurire beati.
quid sitire debeaut. matheus ex-¬
ponit. iudelicet itsticiam: aꝑtis¬
sime nos instituens numꝗͣ nos sa-¬
tis iustos estimare debere. sed co-¬
tidianum iusticiȩ semꝑ amare.
imino ardere ꝓfectũ Cuius
ꝑfectani saturitatem non in hoc
seculo sed in futuro posse proue¬
nire. suꝑnorum desiderio psalmis¬
ta flagrans ostendit: qui ait. Ego
autem cum iusticia apparebo in
conspectu tuor satiabor dum ma-¬
nifestabit᷑ gloria tua. Potest fim¬
pliciter accipi. beati qui nunc
esuritis. qui castigatis corpus ues¬
trum & seruituti subicitis. qui
in famȩ. & siti uerbo oꝑam datis:
quia celestitm tunc gaudiorum ha¬
betis ubertate ꝑfrui. Beati qui
nunc fletis: quia ridebitis. Nontẽ¬
poralitim dampna commodorum.
sed uirtutum detrimenta spiritali¬
um qui flent: eterna beatitudine.
consolaibuntur. Nbi non nostra solũ.

Expanded text:
ob meritorum nequitiam carent. ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciter accipi: Beati qui nunc esuritis, qui castigatis corpus vestrum et servituti subjicitis , qui in fame et siti verbo operam datis quia coelestium tunc gaudiorum habetis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra solum,