comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& quomꝰ p̃ualuit: In gcella sua udemus. quia
t̃uasuit Auersts cos. Uolebant pancos xp̃ianos
extinguere. oocidere. sanguinem fa de runt:
De sanguine occisorũ tanti exurrexerunt. a
quib illi int̾fectores martrrũ superentur.
łamen a mͦ quęrunt ubi abscondant idola sua.
qui primo depianos ꝓpr̃ idola trucidabant. Nlon¬
ne p̃ualuit aduersus cos doñs : Uide si facit
qd̵ sequit᷑. Prgualuit dñs aduersus eos. Ꝙ qͥd
fecit: Exterminauit om̃s d̾s gentiũ t̾re. & ad¬
orabunt cũ unꝰqͥsq ae loco suo : om̃s insule gen¬
tiũ. Ed est hoc: Nonne p̃dictum est: Nonne
cõpletum. ẽ: Noune ut leginir sic iderir: Et
illi qui remanserunt oculos habent ou̾uident.
uares habent ꝙ odorantur: non scutiunt illum
odorem aep̃i. Xp̃i bonus odor sumꝰ dõ. sicut dicit
apss: in om̃i loco. Quid ꝓdest quia nares habeut
o ñ odorant᷑. tam suaut̃ odorem ocp̃i: Uere in
illis fictum est: & uere de illis dictum ẽ. similes

Expanded text:
aluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt, a quibus illi interfectores martyrum superarentur. Tamen et modo quaerunt ubi abscondant idola sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus? Vide si facit quod sequitur, «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quid fecit? «Exterminavit omnes deos Gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne completum est? nonne ut legitur, sic videtur? Et illi qui remanserunt, oculos habent, et non vident; nares habent, et non odorant. Non sentiunt illum odorem: «Christi bonus odor sumus,» sicut dicit Apostolus, «in omni loco» . Quid prodest, quia nares habent, et non odorant tam suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, et vere de illis dictum est, «Similes
Abbreviated transcription (Latin):
restat. nͥ fignentũ ridendũ. non adorandũ :¬
dola geniũ dicturus crat sactasse ut ꝯtipueremꝰ.
ista om̃ia aicturus crat̾ idola geatiũ. lapidos. &
ligua. gipsum. otestam. Non lige dico uilis mate.¬
ria est. ilud qͦd ualde amant. uł qͥd ualde honorant.
aurum. idõ oculos habent & uident: Q iudent
sic quomꝰ argentũ est. quomͦ aurũ est. utile forte
anaro. non religioso: Inmo uͦ nec auaro utile.
s utile bene utenti: co ꝑtius crogationẽ thesaurũ
glestem ad quirenti. Tamen muinc cũ ista insen¬
sata sint: quio facitis homines de argento ⁊ auro
acos: Quos aõs facitis. nonne uidetis quod non
indeant: Oculas habent & ñ uident. aure

Expanded text:
 ridendum, non adorandum? Idola Gentium dicturus erat fortasse, ut contemneremus ista omnia; dicturus erat idola Gentium, lapides et ligna, gypsum et testam? Non haec dico; vilis materia est: illud quod valde amant, vel quod valde honorant aurum, ideo oculos habent et vident? Sic, quomodo argentum est, quomodo aurum est, utile forte avaro, non religioso; imo vero nec avaro utile, sed utile bene utenti, et per ejus erogationem coelestem thesaurum acquirenti: tamen nunc cum ista insensata sint, quid facitis homines de argento et auro deos? Quos deos facitis, nonne videtis quod non videant ? «Oculos habent, et non videbunt»; «aure
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ in scłm. Post ista om̃ia quȩ feoisti. qͥd eũi ideo
quia fecisti : Inspicio creaturam tuam quã fecisti
in oelo. inspicio hanc imam partem ubi habita.¬
mus. c hinc indeo benesicia tua. nubiũ. uentoꝵ.
plumarũ. ppłm tuũ aitendo. eduxisti eos de domo
sernitatis. signa a ꝓdigia fecisti inter inimicos
coꝵ. pinusti eos quos molestos patiebant᷑. ĩpios
de terra sua eiecisti. reges co occidisti. terrã
eoꝵ ppło tuo dedisti: uidi om̃ia. & impletꝰ laude

Expanded text:
tuum in saeculum;» post ista omnia quae fecisti. Quid enim video tuum in saeculum;» post ista omnia quae fecisti. Quid enim video quae fecisti? Inspicio creaturam tuam quam fecisti in coelo, inspicio hanc imam partem ubi habitamus; et hinc video beneficia tua, nubium, ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo: eduxisti eos de domo servitutis, et signa et prodigia fecisti inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patiebantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum occidisti, terram eorum populo tuo dedisti; vidi omnia, et im
Abbreviated transcription (Latin):
reges fortes. Scon regem amorrcoꝵ. & og regt̃
Sbasan: & om̃ia regna chanaan. Om̃ia ista quomi
cõmemorat breuit᷑ psalmus: sic ea legimꝰ in aliis
libris dñicis. Et magna ibi manꝰ. Quando tu
uides quȩ facta stint in impios: caue ne fiant
in tẽ. Adhoc em̃ in illos facta sunt. ut ti transi¬
res: & cos non imitareris. O talia non patereris.
Tamen uide quia flagellũ dñi est suꝑ om̃em carnẽ.
Ne putes tẽ non uideri quando peocas. ne piites
te contẽpni: ne putes dm̃ dormire. Attende exem¬
pla beneficioꝵ dĩ. cũ ea recolis. & cũ uindictam
dĩ recolis: time. Omp̃s est. &ad consolandũ. & ad
castigandũ. Idõ sunt ista ntilia cũ leguntur.
Quando autẽ pius uidet quoo passus est impius.
purgat se ab om̃i impietate: ne ueniat & ipse
in talem pęnam. talemq undictam. Bene ergo
hec accepistis. Quid deide fecit ds̃: Expulit impioᷤ.
Et dedit terram eoꝵ hercditatem. hereditatem isrł

Expanded text:
on regem Amorrhoeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan.» Omnia ista quomodo commemorat breviter Psalmus, sic ea legimus in aliis Libris dominicis, et magna ibi manus Domini. Quando tu vides quae facta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc enim in illos facta sunt, ut tu transires, et eos non imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes te non videri quando peccas, ne putes te contemni, ne putes Dominum dormire: attende exempla beneficiorum Dei, cum ea recolis; et cum vindictam Dei recolis, time. Omnipotens est, et ad consolandum, et ad castigandum. Ideo sunt ista utilia cum leguntur. Quando autem pius videt quod passus est impius, purgat se ab omni impietate, ne veniat et ipse in talem poenam talemque vindictam. Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? Expulit impios: «Et dedit terram eorum haereditatem, haereditatem Israel
Abbreviated transcription (Latin):
ribilis plaga: mors pͥmogenitoꝵꝵ. Quȩ sunt
pͥmogenita nrã: Mores isti nr̃i quib nc̃ serui.¬
habemus. ipsam fidem uide incipimꝰ. E. ccłiȩ
quiꝑpe dictum est. uenies ꝑtransiens ab initio
fidei: & nemo incipit bene uiuere. nisi a fide.
⁊ ides gͦ nrã. in pͥmogenitis nt̃is est. Quando
cistaditur fioes uiã: otera subsequi possunt.
Nam qͥd purgant᷑ homines cotidie ꝓficiendo in
melus. meliusq uiuendo: ipso interiore ho¬
mine renouato de die in diem. sicut dicit
interior reuonatur de die in diem: ideo fit.
quia pͥmogenita fides uiuit. De qua pͥmoge¬

Expanded text:
ribilis plaga, mors primogenitorum. Quae sunt ribilis plaga, mors primogenitorum. Quae sunt primogenita nostra? Mores isti nostri, quibus nunc servias enim habemus ipsam fidem, unde incipimus. Ecclesiae quippe dictum est, «Venies, et pertransies ab initio fidei» : et nemo incipit bene vivere, nisi a fide. Fides ergo nostra in primogenitis nostris est. Quando custoditur fides nostra, caetera subsequi possunt. Nam quod purgantur homines quotidie proficiendo in melius, meliusque vivendo, ipso interiore homine renovato de die in diem, sicut dicit interior renovatur de die in diem» ; ideo fit quia primogenita fides vivit, de qua primoge
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ. Farumi est hoc. Sed quia ipse añs ait. predi¬
cabitur hoc  euangłm regni in toto cibe tra¬
rum. in testanoniũ om̃ib gentib. & tune ueniet
sinis: gecitat nubes ab extremo t̾re. Ni crescente
euangłio. unde erunt p̃dicatores euangłi in fi.¬
nib terre. iͥ sbi ixeroet nubes ab exetremo terre:
D ipsis antẽ nrsbib. quid oꝑatur: Fulgura in plu.¬
inam ficit. Minas ad misołiam figxit. de terro.¬
rib irriguint. Quomꝰ ac terrorio irrigiuiit:
times. nonne coruscatio terruit te: S ed cũ ps.¬
nitendo corrigeris. & agnoscis hoc miscłia ficri.
in pliram uercitur fuguris terror. Q educit
uentos de thesauris suis. E. osdem p̃dicatores
undemus esse de t̾ra: mibes inqͥt excitat ab extre.¬
mo terre. Expressctat unde excitat nuibes.
Uenit ad uentos. quia sp̃s am̃ ignoratur unde
ueniat. Producens inquit uentos de thesauris
sins. Paultibum attende. & cetera uideamꝰ. Qui¬
ꝑcussit pͥmogenita egipti. ab homine usq ad

Expanded text:
 parum est hoc: sed quia ipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc Evangelium regni in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis» ; excitat nubes ab extremo terrae. Nam crescente Evangelio, unde erunt praedicatores Evangelii in finibus terrae, nisi ibi excitet nubes ab extremo terrae? De ipsis autem nubibus quid operatur? «Fulgura in pluviam fecit:» minas ad misericordiam flexit, de terroribus irrigavit. Quomodo de terroribus irrigavit? r apostolum, et times; nonne coruscatio terruit te? Sed cum poenitendo corrigeris, et agnoscis hoc misericordia fieri, in pluviam vertitur fulguris terror. «Qui educit ventos de thesauris suis.» Eosdem puto praedicatores videmus esse de terra. «Nubes,» inquit, «excitat ab extremo terrae.» Expresserat unde excitet nubes: venit ad ventos, quia spiritus hominis ignoratur unde veniat: «Producens,» inquit, «ventos de thesauris suis.» Paululum attendite, et caetera videamucussit primogenita Aegypti ab homine usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
nem heredes. Benedicimus gͦ om̃s in dõ abrabã :¬
& ysaac. ⁊ iacob. Arborem quid̾em benedix̃ qͥndã
eamq oliuam creauit sicut dixit apłs. ipsosq
patriarchas scõs: uude esfloruit ppłs dĩ. Sed
hȩc arbor oliuę putata est. non amputata. ⁊ inde
suꝑbi rami fracti sunt: ipse est blaphemꝰ & impiꝰ
ppłs uideoꝵ. manserunt tam̃ rami boni :⁊ utiles.
ꝑ dĩ misccłiam insertus est & oleaster gentium.
cui dicit apłs. Tũ autẽ cũ esses oleaster. insertꝰ
es in illis. & prticeps pinguedinis oleȩ factꝰ es.
Noli głari aduersus ramos. Quod si gloriaris :
non tu radicem portas. s radix te. Hȩc una arbor
est ꝑtinens ad abrahã. & rsaac. ⁊ iacob. Et quod
plus est magis ad abraham. & ysaac. & iacob oleast̃
inserras. quam rami confracti. Illi eñi ꝑfragnien¬
tum. iam non ibi sunt. Oleaster non ibi erat. &¬
ibi est. Illi ꝑsuꝑbiam frangi meruerunt. iste ꝑ
humilitatem inseri meruit. Illi amuserunt radioẽ.

Expanded text:
nem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; r Dei misericordiam insertus est et oleaster Gentium, cui dicit Apostolus: «Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et particeps pinguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ros hermon. qui desccndit suꝑmontẽ syon:
cũ mons hermon longe sit disiunctꝰ ab iberłm.
Nam transiordauẽ esse dicitur. Ergo aliquã interp̃.¬
tationẽ hermon quęxamꝰ. Nlom̃ eñi hebrcum est:
t habemus int̾pretationẽ ab eis qui illã linguã
nouerunt. Hermon int̾pretari dicit᷑. lum̃ exaltatũ.
A xp̃o cm̃ ros. Nã nullũ lum̃ exaltatum: nisi xp̃s.
Quomͦ exaltatum. ẽ: Prnno in cruce. postea in glo
exaltatũ. In cruoe cũ humiliaretur. s bumiliatio
illius. nisi alta esse non potuit. Hominis dispensa¬
tio minus minusq fiebat: quȩ significabat᷑ in

Expanded text:
«Sicut ros Hermon, qui descendit super montes Sion;» «Sicut ros Hermon, qui descendit super montes Sion;» cum mons Hermon longe sit disjunctus ab Jerusalem: nam trans Jordanem esse dicitur. Ergo aliquid interpretatione Hermon quaeramus. Non enim hebraeum est, et habemus interpretationem ab eis qui illam linguam noverunt. Hermon interpretari dicitur, Lumen exaltatum. A Christo enim ros: nam nullum lumen exaltatum, nisi Christus. Quomodo exaltatum est? Primo in cruce; postea in coelo. Exaltatus in cruce, cum humiliaretur; sed humiliatio illius non potuit nisi alta esse. Hominis dispensatio minus minusque fiebat, quae significabatur in
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi fr̃s mei. grt̾m dĩ esse. quod fr̃s babitant in
unũ. ñ ex sins uiribꝰ ñ ex suis meritis: s ex illiꝰ dono.
si ex auiꝰ grã. sicut ros at glo. Non cm̃ t̾ta fibi pluit.
aut ñ qͥec genuerit arescit: nͥ pluma desuꝑ desocudat.
Dicit quodã loco inpsalmo. Pluuiã uoluntariã segrega¬
bis ds̃ bereditati tuȩ. Quare dꝑxit uolutariam:
Quia non meritis nrĩs. s illius uoluntate. Qd enim
bom meruuimꝰ peccatores: Eg boni merumꝰ iniqui :
Ex adam: adam. & suꝑ adam multa peccata. llascitur
quisqͥs. nascitur adam. nascitur dampnatꝰ de dapuato.
& addidit male uiuendosuꝑ adam. Qͥa eñi boni me.¬
ruit adam: Qtam̃ misericors amauit. & sponsus
dilexit ñ pulchram. s ut faceret pulebram. Ergo
gãm adĩ dixit rorem hermon. Ses hermon qͥs
sit: nosse debetis. Mons quidam longe disiunctus
ab iherłm: id. ẽ. a hon. Itaq mirũ est quod sic ait.

Expanded text:
intelligi, fratres mei, gratiam Dei esse quod fratres habitant in intelligi, fratres mei, gratiam Dei esse quod fratres habitant in unum; non ex suis viribus, non ex suis meritis, sed ex illius dono, sed ex illius gratia, sicut ros de coelo. Non enim terra sibi pluit, aut non quidquid genuerit arescit, nisi pluvia desuper descendat. Dicit quodam loco in psalmo: «Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae» . Quare dixit «voluntariam?» Quia non meritis nostris, sed illius voluntate. Quid enim boni meruimus peccatores? quid boni meruimus iniqui? Ex Adam Adam, et super Adam multa peccata nascuntur. Quisquis nascitur, Adam nascitur, damnatus de damnato, et addidit male vivendo super Adam. Quid enim boni meruit Adam? Et tamen misericors amavit, et sponsus dilexit, non pulchram, sed ut faceret pulchram. Ergo gratiam Dei dixit rorem Hermon. 11. Sed Hermon quid sit, nosse debetis. Mons est quidam longe disjunctus ab Jerusalem, id est a Sion. Itaque mirum est quod sic ait,
Abbreviated transcription (Latin):
An quia in fine tẽpoꝵ habitura erat ꝑcesia fratres
habitantes in uã: An in ora ꝑfectionẽ intelligonꝰ.
quia i ora uestmm̃tũ ꝑficrtur: Q illi ꝑfecti: qui
norunt habitare in unĩ. Illi ꝑsicti. qui legem
implent. Quomͦ autẽ impletur lex xp̃i ab eis. qui
portate. & sic implebitis legem xpl. Hec est ora uestim̃¬
ti. Quomꝰ fr̃s mei intelligimꝰ quam oram dicat. quo
potuit descenaere unguentum: Non puto qͦd otam
uestimenti in laterib uoluit intelligi. sunt enĩ ore
in laterib : sed a barba desgendere unguentum ad
oram potuit. quȩ in capite est. ubi aꝑitur caput. Ta¬
les sunt qui babitant in inũ. ut quomͦ ꝑ oras istis
intrat caput hominis ut uestiat se: sic ꝑ concordiam
frat̾uam ap̃s intrat qui est caput nrm̃. ut uestiatur
cobereat illi xclla. Qd aluid dicit: Sieut rosher.¬
mon. qui desecnait suꝑ montom sion. Hoo uoluit

Expanded text:
An quia in fine temporum habitura erat Ecclesia fratres An quia in fine temporum habitura erat Ecclesia fratres habitantes in unum? an in ora perfectionem intelligimus, quia in ora vestimentum perficitur; et illi perfecti, qui norunt habitare in unum? Illi perfecti qui legem implent. Quomodo autem impletur lex Christi ab eis qui portate, et sic implebitis legem Christi» . Haec est ora vestimenti. Quomodo, fratres mei, intelligimus, quam oram dicat, quo potuit descendere unguentum? Non puto quod oram vestimenti in lateribus voluit intelligi. Sunt enim orae in lateribus. Sed a barba descendere unguentum ad oram potuit, quae in capite est, ubi aperitur capitium. Tales sunt qui habitant in unum: ut quomodo per oras istas intrat caput hominis, ut vestiat se; sic per concordiam fraternam Christus intrat, qui est caput nostrum, ut vestiaturud dicit? «Sicut ros Hermon, qui descendit super montes» «Sion.» Hoc voluit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥo faciunt. E. o mͦ ergo unguentũ a capite
descenaerat ad barbam: quia & ille cũ lapidare.¬
tur. fixo genu ait. Dñe. ne statuas illis hoc pec.¬
catum. Ergo illi tanquã barba erant. Multi
mͦ monasteria ũ haberemus. S quia descen¬
dit o in oram uestimenti. sic cũi ait: quod
descendit in oram uestimenti eiꝰ. secuta est
gccłia de ueste dñ. peꝑit monasteria. Ham
uestis saccrdotalis: pccłiam significat. Ipsa est
uestis. de qua dicit apłs: ut exbiberet sibi glo.¬
riosam gellam. ñ habemtẽ maculã aut rugã.
Mundatur ut non habeat maculã. exdenditur
ut ñ habeat rugam. Ubi eam exoenait fullo. nͥ
in ligno: Uidetaus cotidie a fullonib tameas qͥdã¬
mͦ crucisigi. Crucifigiitur: ut rugam ñ habe¬
ant. Qundẽ. trgo ota uestimenti: fratres inei.
in ora uestim̃ti qͥ accepturi sumꝰ: Ora. finis ues¬
timenti est. Quid acccptari sumꝰ. i fine uestim̃ti:

Expanded text:
quid faciunt» . Eo modo ergo unguentum a capite quid faciunt» . Eo modo ergo unguentum a capite descenderat in barbam; quia et ille cum lapidaretur, fixo genu ait: «Domine, ne statuas illis hoc peccatum» . 9. Ergo illi tanquam barba erant. Multi modo monasteria non haberemus. Sed quia descendit et in oram vestimenti; sic enim ait, «Quod descendit in oram vestimenti ejus:» secuta est Ecclesia, de veste Domini peperit monasteria. Nam vestis sacerdotalis Ecclesiam significat. Ipsa est vestis de qua dicit Apostolus, «Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, neque rugam» . Mundatur, ut non habeat maculam; extenditur, ut non habeat rugam. Ubi eam extendit fullo, nisi in ligno? Videmus quotidie a fullonibus tunicas quodammodo crucifigi: crucificuntur, ut rugam non habeant. Quid est ergo ora vestimenti? fratres mei, in ora vestimenti quid accepturi sumus? Ora, finis vestimenti est. Quid accepturi sumus in fine vestimenti?
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ circũcisi corde aurib. uos semꝑ restiistis
spũ sc̃o. Uide barbam. Nũqͥd adulauit: Nũqͥd
tumint: Illis cũ audirent ista quiȩ in illos di¬
cebant᷑: quasi seuiebat. Sc̨uiebat eñĩ stephanus.
sȩuiebat ore. corde diligebat: & non est in eo uic¬
ta caritas ipsa. Hã illi abhorrentes a uerbo.
tanquã tenebre fugientes a lumine: ad lapides
currere ꝯꝑunt stephanũ lapidare. Sicut antea
stepliam uerba lapidabant eos: sic postea lapi.¬
des coꝵ stephanũ. Quando debuit plus irasci
stephamis. quando lapidabat᷑. aut quando au¬
diebatur: E coc mitis factus ẽ. cũ lapidaretur.
eos a quib andiebat᷑. Uenientib in se lapidib
ñ uicta est caritas. quia unguentũ a capite in
barbam descenaerat: & audierat ab ipso capite.
Oiligite inimicos uros. Gorate. ꝓeis qui uos
ꝑsecuntur. Audierat ab ipso capite peudente in
eruoe & dicente. Pater ignosce illis: dͥa nesciũt

Expanded text:
et incircumcisi corde et auribus, vos semper restitistis et incircumcisi corde et auribus, vos semper restitistis Spiritui sancto.» Vide barbam. Numquid adulavit? numquid timuit? Illi cum audirent ista, quae in illos dicebantur: quasi saeviebat enim Stephanus; saeviebat ore, corde diligebat; et non est victa charitas ipsa in eo: nam illi abhorrentes a verbo, tanquam tenebrae fugientes a lumine, ad lapides currere coeperunt, Stephanum lapidare. Sicut antea Stephani verba lapidabant illos, sic postea lapides eorum Stephanum. Quando debuit plus irasci Stephanus, quando lapidabatur, an quando audiebatur? Ecce mitis factus est dum lapidaretur, eos a quibus audiebatur. Venientibus in se lapidibus non victa est charitas: quia unguentum a capite in barbam descenderat, et audierat ab ipso capite, «Diligite inimicos vestros, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Audierat ab ipso capite pendente in cruce, et dicente, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
strenuos. impigros. alacres. Idco quando tales
describimꝰ: barbatus homo est dicimꝰ. Ergo pͥmũ
illud unguentũ descendit in apłos. descendit in
illos. qui pͥmos impetus seli sustinuerunt. Desomn.
in unũ habitart sꝑunt: ꝑsecutionẽ passi sunt.
Sed quia descenderat unguentũ in barbã. pusift̃
ñ uicti. Et eñi capuit iam passũ p̃cesserat: unde
descendit unguentũ. Precedenti tali exemplo.
quis innceret barbã: Ex illa barba. erat stepha¬
nus sẽs. E hoc est non uinei: ut caritas ñ um¬
catur ab mimicis. Nã uisi sunt sibi uicisse: qui
ꝑsecuti sunt scõs. Illi oedebant: illi ꝯdebant᷑. Illi
occidebant: illi occidebant᷑. Qs non putaret
illos uincere. illos uinci: Sed quia ñ uicta
est caritas : idõ unguentũ descendit in barbã.
Attende steplianũ. Seuiebat inͥ cͥo caritas. Seui-¬
ebat in cos cũ audirent. rogauit ꝓ eis cũ lapida¬
rent. Qo enĩ ait cũ audirent: Dura cernice

Expanded text:
strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales describimus, Barbatus homo est, dicimus. Ergo illud primum unguentum descendit in Apostolos, descendit in illos qui primos impetus saeculi sustinuerunt: descendiin unum habitare coeperunt, persecutionem passi sunt: sed quia descenderat unguentum in barbam, passi sunt, non victi. Etenim et caput jam passum praecesserat, unde descendit unguentum. Praecedente tali exemplo, quis vinceret barbam? 8. Ex illa barba erat Stephanus sanctus. Et hoc est non vinci, ut charitas non vincatur ab inimicis. Nam visi sunt sibi vicisse, qui persecuti sunt sanctos. Illi caedebant, illi caedebantur; illi occidebant, illi occidebantur. Quis non putaret illos vincere, illos vinci? Sed quia non victa est charitas, ideo unguentum descendit in barbam. Attende Stephanum. Saeviebat in illo charitas: saeviebat in eos, cum audirent; rogavit pro eis, cum lapidarent. Quid enim ait, cum audirent? «Dura cervice
Abbreviated transcription (Latin):
tas nr̃a. iam iocundetur cũ psalmo: ut sequentia
iudeamꝰ. Breuis est. potest a nobis curri: quantũ
añs suggerit. Puto eñi ex his quȩ dicta sunt pa.¬
tere posse quȩ secuntur. quãuis nec illa uidtan.¬
Uidemꝰ a nos fr̃s. & benedicimꝰ dm̃: & oramus ut
dicamꝰ conos ecce. R cui rei similes sumꝰ: dicat¬
post psalmus. Sicut unguentũ in capite. qͦd descen¬
dit inbarbam. barbam aaron: qͦͥa descendit in
oram uestimenti eiꝰ. Aaron quid erat: Sacerdoso.
Quis est sacerdos : ñ uꝰ saccrdos. qui intrauit in
scã sc̃oꝵ: Quis cͥt iste sacerdos. nͥ qui fuit & iucti.¬
ma & sacerdos. nͥ ille qui cũ in mundo ñ inuenire
mundum qͦd offerret. se ipsã obtidit: In capite
ipsius unguentũ. quia totus xp̃s cũ xccłia: sed ã
cifixum & sepultum. resuscitatum. ascendit in
ꝯlum: & uenit sp̃s sc̃s a capite. Qno : Adbarbã.
Parba significat fortes. barba significat uiuenes.

Expanded text:
tas vestra; jam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia tas vestra; jam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia videamus. Brevis est; potest a nobis curri, quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his quae dicta sunt, patere posse quae sequuntur, quamvis illa videanVidemus et nos, fratres, et benedicimus Deum; et oramus, ut dicamus et nos, «Ecce.» Et cui rei similes sunt, dicat Psalmus. «Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron; quod descendit in oram vestimenti ejus. Aaron» quid erat? Sacerdos. Quis est sacerdos, nisi unus sacerdos, qui intravit in sancta sanctorum? Quis est iste sacerdos, nisi qui fuit et victima et sacerdos? nisi ille qui cum in mundo non inveniret mundum quod offerret, seipsum obtulit? In capite ipsius unguentum, quia totus Christus cum Ecclesia: sed a t; crucifixum et sepultum, resuscitatum ascendit in coelum; et venit Spiritus sanctus a capite. Quo? Ad barbam. Barba significat fortes; barba significat juvenes,
Abbreviated transcription (Latin):
unde appelletis. qui a dixit apłs: bonũ certameu
certaui. Quare ergo & nos non appellemus
monachos. cũ dicat psalmus. ecce quã bonum
& quã iocundũ habitare fr̃s in unũ: Monos
Qui ergo sic uiuunt in unũ. ut unũ homint̃ fa¬
ciant. ut sit illis uere quomͦ scͥptum.ẽ. ina am¬
mȩ: multa corpora. sed non multa corda: recte
dicitur monos. id. ẽ. unꝰ solus. Unde ille unus.¬
exponant qui insultant nomini monachoꝵ. qͥre
ille qui inuentus. ẽ. tͥginta octo annos habens in
infirmitate. hoc respondisset do̾. Cũ commota
fuerit aqua. ñ habeo qui me deponat: alius ante
me descendit. Descenderat unꝰ. iã alius ñ descen¬
debat. Unus solus sanabat᷑: unitatẽ eocllȩ p̃figu¬
rabat. Merito insultant nomini unitatis. qui
men ronachoꝵ. quia illi nolunt habitare in
unũ cũ frib. s sequentes donatũ. xp̃m dimi.¬
scrunt. Hoo de uno & de uno solo audiuit cari.¬

Expanded text:
unde appelletis, quia dixit Apostolus, «Bonum agonem unde appelletis, quia dixit Apostolus, «Bonum agonem certavi.» Quare ergo et nos non appellemus monachos, cum dicat Psalmus, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum?» Μόνος Qui ergo sic uiuunt in unum, ut unum hominem faciant, "ut sit illis" uere, quomodo scriptum est, "una anquidem corpora, sed non multa corda, recte dicitur monos, id est unus, solus, quod inteexponant, qui insultant nomini monachorum, quare ille qui inventus est triginta octo annos habens in infirmitate, hoc respondisset Domino: «Cum mota fuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius ante me descendit» . Descenderat unus, jam alius non descendebat. Unus solus sanabatur; unitatem Ecclesiae figurabat. Merito insultant nomini unitatis, qui men monachorum, quia illi nolunt habitare in unum cum fratribus; sed sequentes Donatum, Christum dimiserunt. Haec de uno, et uno solo audivit Chari
Abbreviated transcription (Latin):
monachoꝵ: ostendant nobis ubi seriptum sit
nom̃ agonisticoꝵ. Sic eos inquiunt appellamꝰ.
sum aiabolũ. & p̃ualent milites xp̃i: agonistici
appellantur. Utinã ergo milites xpĩ essent &¬
non milites diaboli. a quib plus timetur dõ laudes:
quam fremitus leonis. Hi ętiam insultare nobis
audent. quia fratres cũ uident homines: dõ gr̃as inqͥ a
Quid. ẽ. inquiunt dõ grãs: Ita ne surdus es. ut nes¬
cias quid sit dõ gr̾as : Qui dicit dõ grãs. gratias
agit do̾. Uide si non aebet fr̃ dõ grãs agere. qͣndo
uidet frẽm suũ. Non cũ non est locus gratula.¬
tionis. quando se inuicem uident qui habitant
in xp̃o. Et tamen uos ão gras nrm̃ riactis. dõ
laudes ur̃m plorant homines.o certe reddi¬
tis racionẽ de nomine. quaxe appellatis ago.¬
nisticos. Ita fiat ut appellatis: ita fiat. Omĩno
fauemus. Prestet dñis. ut illi contra diabolum
Tam̃ quia certant dicitis agonisticos. & inuenistiᷤ

Expanded text:
monachorum, ostendant ubi scriptum sit monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. Sic eos, inquiunt, appellamus sus diabolum, et praevalent, milites Christi agonistici appellantur. Utinam ergo milites Christi essent, et non milites diaboli, a quibus plus timetur, Deo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident homines, Deo gratias dicunt. Quid est, inquiunt, Deo gratias? Itane surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias? Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem suum. Num enim non est locus gratulationis, quando se invicem vident qui habitant in Christo? Et tamen vos Deo gratias nostrum ridetis: Deo laudes vestrum plorant homines. Sed certe reddidistis rationem de nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut appellatis; ita fiat, omnino favemus. Praestet Dominus ut illi contra diabolum Ecclesiam. Tamen quia certant, dicitis agonisticos: et invenistis
Abbreviated transcription (Latin):
a te̾ptatione. amissa hereditate. amissis here.¬
dib sola coniuge sibi relicta: non ad consolati.¬
onem seo ad temptationẽ. ait quod nostis. dũs
dedit. dãs abstulit: sicut dño placuit ita factũ
est. sit nom̃ añi benedictum. Impletam est in co¬
qͥd cotidit cantamus: si & morib consonemꝰ. Bene.¬
dicam dñm in om̃i tempore: semꝑ laus eius in
ort meo. Ergo in istis tra nominib significa.¬
ta sunt tria genera hominũ. o in illis rursus
in euangłio. quȩ cõmemoraui. Qd ergo dicunt
illi qui nobis de nomine monachoꝵ insultant :
fortasse dicturi sunt. Nr̃ĩ non uocant᷑ circũcil¬
liones. uos illos ua appellatis contumelioso no¬
mine : nã nos cos ita ñ uocamꝰ. Dicant qͥd cos
uocent. & audietis. Agonisticos eos uocant.
Fatemur & nos honesto nomine: si &res conue.¬
niret. S interim illud uideat sc̃itas ur̃a. Q
nobis dicunt ostendite ubi scriptũ sit nomen

Expanded text:
et tentatione, amissa haereditate, amissis haereet tentatione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem, sed ad tentationem, ait quod nostis, «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Impletd quotidie cantamus, si et moribus consonemus: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Ergo in istis tribus nominibus significata sunt tria genera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
neq filias. sed ipsi soli salui erunt. Iar olim illi¬
liberati slint: s in istis trib nominib. tria ge¬
nera quędam significauit. Noe significat recto.¬
res ccłit. quia ipst arcliam in diluuio guber.¬
nauit. Damel autẽ uitã quietã elegit. in gli¬
batu seruire dd̃: id.ẽ. uxorem non quęreus.
Erat uir sc̃s. in desideriis celestib intã gerens.
temptatus in multis: & inuentus aurũ obrixũ.
Quam quietus erat. qui & int̾ leones securus
erat. E.rgo in nomine damelis. qui ęnã uir
desiacrioꝵ est appellatus. s unq castoꝵ atq¬
scõꝵ significant᷑ scrui dĩ. de quib dicit᷑. Ccec
quam botiũ & quam iocundum. habitare frͬs
in unum. In nomine iob: significat᷑ una illa
de molendino. quȩ assumitur. Habebat enim
uxorem. habebat filios. habebat multas diuitiaᷤ.
& tam multa: habebat in hoc scło: ut diabolus
hoc ei obiceret. quia ñ gratis. s ꝓpt̃ea que cole¬
Amissis itaq om̃ib. repentina afflictatione

Expanded text:
neque filias, ipsi soli salui erunt. item iliberati sunt, sed in istis tribus nominibus tria genera quaedam significavit. Noe significat rectores Ecclesiae, quia ipse arcam in diluvio gubernavit . Daniel autem vitam quietam elegit, in caelibatu servire Deo, id est, uxorem non quaerens. Erat vir sanctus, in desideriis coelestibus vitam gerens; tentatus in multis, et inventus aurum obrizum. Quam quietus erat, qui et inter leones securus erat ! Ergo in nomine Danielis, qui etiam «vir desideriorum» est appellatus ; sed utique castorum atq significantur servi Dei, de quibus dicitur, «Ecce quam» «bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» In nomine Job significatur una illa de molendino quae assumetur. Habebat enim uxorem, habebat filios, habebat multas divitias; et tam multa habebat in isto saeculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, sed propter ea quae accepeAmissis itaque omnibus repentina afflictione
Abbreviated transcription (Latin):
lendino. Certe cũi multa peccata uidentur
ad aiuites ꝑtinere. Cũ em̃ plus agunt & plus
adminustrant: a plus ad cos pendet res famili.¬
aris ampla. difficile est ut ñ plura peccata con¬
traliant. Et dt illis dictum est. quia facilius

Expanded text:
lendino? Certe enim multa peccata videntur lendino? Certe enim multa peccata videntur ad divites pertinere. Cum enim plus agunt, et plus administrant, et plus ad eos pendet res familiaris ampla, difficile est ut non plura peccata contrahant; et de illis dictum est quia «facilius
Abbreviated transcription (Latin):
quietem uobait intelligi. non se miscentes e̾bis.
non tumultui generis humani. initio seruientes
Co. Et inde tam̃ unꝰ assutict᷑. a unꝰ relinquet᷑. Sunt
iti ꝓbi: osunt coi reꝓbi. Ne expanescatis qͥndo
ibi inueniunt᷑ reꝓbi. Nam & latent quidã.
qui non inuenientur nͥ infinẽ. Dug item¬
in molendino. In molendino. ex nomine ge¬
neris femmini appeslauit. Plebes et̃ intelli¬
gi uoluit. Quare in molendino: Quia in
isto mundo uersantur. ubi molcadirũ intel¬
ligitur: quia sic uertitur mitudꝰ iste. quomͦ
mola. Uẽ cis quos conterit. Sic ibi uersant᷑
fideles boni: ut una ex cis consumatur. altera
assumatur. Quosdam cũi actiones mundi.
facint dilectores sełi. fraudatores. simulato¬
res: alii autẽ sic ibi sunt. quomͦ ait apłs. Et
qui utuntur hoc mundo: tanquã ñ utentessint.
Prȩterit eñi figura huiꝰ mundi. Uolo uos sine
sollicitudine esse. Audis quȩ assumet᷑ de mo¬

Expanded text:
quietem voluit intelligi; non se miscentes turbis, quietem voluit intelligi; non se miscentes turbis, non tumultui generis humani, in otio servientes Deo: et inde tamen unus assumetur, et unus relinquetur. Sunt ibi probi, et sunt ibi reprobi. Ne expavescatis quando ibi inveniuntur reprobi; nam et latent quidam, qui non inveniuntur nisi in fine. Duae item in molendino ex nomine generis feminini appellavit; plebes enim intelligi voluit. Quare in molendino? Quia in isto mundo versantur, ubi molendinum intelligitur; quia sic vertitur mundus iste, quomodo mola: vae enim quos conterit. Sic ibi versantur fideles boni, ut una ex eis consumatur, altera assumatur. Quasdam enim actiones mundi faciunt dilectores saeculi, fraudatores, simulatores. Alii autem sic ibi sunt, quomodo ait Apostolus, «Et qui utuntur hoc mundo, tanquam non utentes sint; praeterit enim figura hujus mundi: volo vos sine sollicitudine esse» . Audis quae assumetur de mo
Abbreviated transcription (Latin):
etĩ ire hac illac. nusquã habentes sedes. & fa.¬
cere quȩ nostis. & quę illi uorunt: ueliit. no.¬
lint᷑. Ueruntanĩ carissimi. funt & qui monachi
faisi sunt: & nos nõtumꝰ tales. s non perit fr̃.¬
nitas pia. propt̾ cos qui ꝓfitentur quod non sunt.
Tam sunt eñi mouachi falsi. quam & clerici falsi.
& fideles fasi. Om̃ia genera fr̃s mei tria. quȩ
aliquando uobis cd̃mendanimꝰ. & ut puto non
semel: habcut bonos suos. habent malos suos.
De trib cũ ipsis generib dictum est. Duo in agro.
unius assinietur. & unꝰ relinquet᷑. Et duo in lecto.
u assamet᷑: ꝓ unꝰ relinquet᷑. Et duȩ en molcudi¬
no. una assumet᷑: ao una relinquet᷑. In agro sunt
qui gubͣnant ꝑccłiam: unde aicit apłs. Uidete si
non in agro crat. Eigo plantaui. apollo rigauit.
s ãs mercuicutũ decit. In locto aut̾ eos intelligi uo.¬
luit: qui amauerunt quietem. Etr lectum caĩ

Expanded text:
enim ire hac, illac, nusquam habentes sedes; et faenim ire hac, illac, nusquam habentes sedes; et facere quae nostis, et quae illi norunt, velint, nolint. 4. Verumtamen, charissimi, sunt et qui monachi falsi sunt; et nos novimus tales: sed non periit fraternitas pia, propter eos qui profitentur quod non sunt. Tam sunt enim monachi falsi, quam et clerici falsi, et fideles falsi. Omnia genera, fratres mei, tria quae aliquando vobis commendavimus, et ut puto, non semel, habent bonos suos, habent malos suos. De tribus enim ipsis generibus dictum est: «Duo in agro; unus assumetur, et unus relinquetur: et duo in lecto; unus assumetur, et unus relinquetur: et duae in molendino; una assumetur, et una relinquetur» . In agro sunt qui gubernant Ecclesiam. Unde dicit Apostolus videte si non in agro erat: «Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit» . In lecto autem eos intelligi voluit, qui amaverunt quietem; per lectum enim
Abbreviated transcription (Latin):
Quando uos recte heriticis at circũcellioni.¬
bus insultart ceꝑitis. ut erubesocudo saluent᷑:
illi uobis instiltent ac monaans. Primo si
cõꝑandi sunt: uos icte. Si uerbis nr̃is opꝰ
est: iam laboratis. Non opus esti nͥ ut admo¬
neatis unãquẽq ut attendat. Solũ attendat
& cõparet. Qͥd opus est uerbis nr̃is: Compa¬
rentur ebriosi cũ sobriis. p̃cipientes cũ consi.¬
acratis. furentes cũ simplicib. uagantes cum
congregatis. Sed tam̃ diccre consuerunt. Quid
sibi uult nom̃ monachoꝵ: Quanto meliꝰ dici.¬
mus nos. Quid sibi uult nom̃ circellionum:
S non inquiunt uocantur circelliones. forte
corrupto sono nominis. cos appellamꝰ. Dicturi
sunt nobis integrum nomen ipsoꝵ. forte curũ¬
celliones uocantur. ñ circelliones. Plane si hoc
uocant᷑. exponant quid sinit. Nã circũ celliones
ddicti sirit: qđ circũcundo cellas uagant᷑. Solent

Expanded text:
Quando vos recte haereticis de CircellioniQuando vos recte haereticis de Circellionibus insultare coeperitis, ut erubescendo salventur; illi vobis insultant de monachis. Primo si comparandi sunt, vos videte; si verbis vestris opus est, jam laboratis. Non opus est, nisi ut admoneatis unumquemque ut attendat; solum attendat, et comparet. Quid opus est verbis vestris? Comparentur ebriosi cum sobriis, praecipites cum consideratis, furentes cum simplicibus, vagantes cum congregatis. Sed tamen dicere consueverunt: Quid sibi vult nomen monachorum? Quanto melius dicimus nos: Quid sibi vult nomen circellionum? Sed non, inquiunt, vocantur circelliones. Forte corrupto sono nominis eos appellamus. Dicturi sumus vobis integrum nomen ipsorum? Forte circumcelliones vocantur, non circelliones. Plane si hoc vocantur, exponant quid sint. Nam circumcelliones dicti sunt, quia circum cellas vagantur: solent
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ habebant uendiderunt. rerũq suarum
p̃cia ad pedes apłoꝵ posuerunt: sic̃ in actibus
opus erat. Et nemo dicebat aliqͥo ꝓpͥum. sed
trant illis om̃ia cõmunia. Ꝙ quid est in uirũ :
Et erat illis inquit anima una. & cor unũ in
dm̃. Ergo ipsi pͥus audierunt. occe quã bonũ
& quã iocundũ. habitare fr̃s in uuũ. Primi
audicrunt. s non soli audierunt. Non cm̃ usq
ad illos ista dilectio. & uuitas fr̃m uenit. U̾cint
eñi coad posteros. ista caritatis exultatio. & notũ
ut ddictum est: uouete & reddite dũo nr̃o. Moliꝰ
est aut̃ ñ uouere: quã uouere & non reddere.
Sed debet esse impiger animꝰ. ut & uoueat &
reodat: ne cũ se minus idoncũ putat ad rebden.¬
dũ: piger sit ad nouenaũ. Planc nũquã rebdet.
si de suo sc̃ putauerit redditurũ. Ex noce
huiꝰ psalmi appellati sunt & monachi. nẽ qͥs
nobis de isto nomine insultet catholicies.

Expanded text:
quae habebant vendiderunt, rerumque suarum quae habebant vendiderunt, rerumque suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, sicut in Actibus t cuique opus erat; et nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia.» Et quid est, «in unum? Et erat illis,» inquit, «anima una et cor unum in Deum» . Ergo ipsi prius audierunt, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Primi audierunt, sed non soli audierunt. Non enim usque ad illos ista dilectio et unitas fratrum venit. Venit enim et ad posteros ista charitatis exsultatio, et votum et dictum est: «Voveteest autem non vovere, quam vovere et non reddere . Sed debet esse impiger animus, ut et voveat, et reddat; ne cum se minus idoneum putat ad reddendum, piger sit ad vovendum. Plane nunquam reddet, si de suo se putaverit redditurum. 3. Ex voce hujus psalmi appellati sunt et Monachi, ne quis vobis de isto nomine insultet Catholicis.
Abbreviated transcription (Latin):
in unũ concupierunt. Iste uersus. fuit tuba
ipsoꝵ. Sonuit ꝑ om̃cmi orbem t̃rarum. & qui
diuisi erant congregati st̃. Clamor cd̃ĩ. clamor
sp̃s scĩ. clamor ꝓphenicus non audiebat᷑ in udea :¬
a auditus est in toto orbe t̾rarum. Aduersue
istã soĩ surdi erant int̾ quos cantabatur. &
aꝑtis aurib inuenti sunt. de quib dictum est.
Quib ñ ẽ nuntiatum de illo uidebt̃: & qui nou
audierunt intelligent. Ueruntam̃ dilectissimi
si consideremꝰ. ac illo pariete circũcisionis. pͥus
nata est ista benedictio. Non em̃ om̃s iudci
qui dnm̃ post resurrectionẽ uiderunt. quos
cõmemorat apłs paulus: Uude illi centum ni¬
guiti. qui simul crant in uno loco pt᷑ resurrectio.¬
nẽ dñi cascensionẽ in celum. quib inino loco
ꝯstitutis. suꝑuenit sp̃s sc̃s die pentecostes missus¬
de glo. sic missus sicut ꝓmissus: Oñs ind̾ erãt.
& ipsi primo habitauerunt iu unũ. qui om̃ia

Expanded text:
in unum concupierunt; iste versus fuit tuba in unum concupierunt; iste versus fuit tuba ipsorum. Sonuit per omnem orbem terrarum, et qui divisi erant, congregati sunt. Clamor Dei, clamor Spiritus sancti, clamor propheticus non audiebatur in Judaea; et auditus est in toto orbe terrarum. Adversus istum sonum surdi erant, inter quos cantabatur; et apertis auribus inventi sunt, de quibus dictum est: «Quibus non est nuntiatum de illo, videbunt; et qui non audierunt, intelligent» . Verumtamen, dilectissimi, si consideremus, de illo pariete circumcisionis prius nata est ista benedictio. Num enim omnes Judaei qui Dominum post resurrectionem viderunt, quos commemorat apostolus Paulus ? Unde illi centum viginti qui simul erant in uno loco post resurrectionem Domini et ascensionem in coelum, quibus in uno loco constitutis supervenit Spde coelo; sic missus, sicut promissus? Omnes inde erant: et ipsi primi habitaverunt in unum, qui omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quãbonũ a quã iocunaũ. habitare fẽs
in unum. Ita sonus istt dulcis. ẽ: ut & qui psal.¬
teriũ nescunt. tpłũ uersũ cantent. Tã dulcis
est. quã dileis est caritas: quȩ facit fr̃s habitare
ta unũ. Et hoc quidem fc̃s. ñ indiget int̾preta¬
tione aut expositione. quã bonũ a quã iocundũ
sit habitare in unũ: sed ea quȩ secuntur habent
aliquid qͦd pulsantib aꝑiatur. Uerantam̃ ut
isto uersu desccndat nobis intellectus untu̾¬
sȩ texturȩ psalmi: hoc pͥmũ gtiã atq etiam con¬
sideremus. utrũ ae om̃ib apĩanis dictum sit.
quã bonũ & quã iocundũ sit habitare fr̃s in
uinuĩ: an aliqui sint certi ate ꝑsteti qͥ babitent
in unũ: uec ad om̃s ꝑtincat ista benedictio. s ad qͦstã.
a quib tam̃ desocudat ad cȩieros. Ista ciuĩ uerba
psalterii. iste dulcis sonus. ista suauis melodia.
tam in cantico quã in intellectu: ętiã monasteria
peꝑit. Adhñc sonũ excitati sunt fr̃s. qͥhabitare

Expanded text:
quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis est, quam dulcis est charitas quae facit fratres habitare in unum. Et hoc quidem, fratres, non indiget interpretatione, aut expositione, quam bonum et quam jucundum sit habitare in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam monasteria peperit. Ad hunc sonum excitati sunt fratres qui habitare
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥo in dm̃ tuũ. & morere. Audi benectioentẽ
in noctib. Locuta es inqͥt. quasi una ex insipi¬
entib mulierib. Si bona suscepimus de manui dñi.
mala ñ toleramus: Ecce quid est in noctib extol¬
lite mamis uras in scã. & beuedicite dñm. Qͥ a
dixit iob: Locuta es tanquã una ex insipientib
mulicrib. Adam putris reppulit euã: tanquã
dicens. Susficit qͦo ꝓpt̾ te mortalis effectus sũ. U̾a¬
lueras in paradyso. s uinceris in stercore. Magna
gr̃a dĩͤSe unde hoc. uͥ quia ros hermon cõplue.¬
rat illã aniã. & dederat dñs suauitatẽ. ut
t̾ra nrã daret fructũ suũ: In noctib extollite
mansꝰ urãs in sca. & benedicite dñm. Benedicat¬
te añs ex syon: qui fecit celũ at̾ram. Plures

Expanded text:
aliquid in Deum tuum, et morere.» Audi benedicentem aliquid in Deum tuum, et morere.» Audi benedicentem in noctibus: «Locuta es,» inquit, «quasi una ex insipientibus mulieribus. Si bona suscepimus de manu Domini, mala non tolerabimus» ? Ecce quid est, «In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum.» Quid dixit Job? «Locuta es tanquam una ex insipientibus mulieribus.» Adam putris repulit Evam, tanquam dicens: Sufficiat quod propter te mortalis effectus sum. Valueras in paradiso, sed vinceris in stercore. Magna gratia Dei! Sed unde hoc, nisi quia ros Hermon compluerat illam animam, et dederat Dominus suavitatem, ut terra nostra daret fructum suum ? «In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Domite Dominus ex Sion, qui fecit coelum et terram. Plures
Abbreviated transcription (Latin):
bencdicis dãm. Quando filiũ desideras o nascit᷑.
benedicis dñm. Liberata est uxor tua a ꝑiculo partͦ.
benedicis dñm. Egrotabat filiꝰ. liberatur: benebieis
dñm. Egrotabat filius. forte quȩsisti mathena¬
ticum. sortilegum. forte ñ de lingua s de morib
tuis exiit maledictio in dño: ex ũt de morib &
uita tira. Noli głari quia lingua uenedieis. si
inta maledicis. Quomͦ inquies uita maledico:
quia aitendit᷑ uita tua a dicit᷑. E. cce xpi amus. ecc e
tua benedicit: Benedicite ergo aũm. Quando:
In noctob. Quando benedixit iõb. quam tris tis
nox erat. Ablata sunt om̃ia quȩ possidebantur.
ablati filii quib seruabant᷑. Quam tristis nox.
S uideamꝰ si noni in nocte bencdicit. Dñs dedit. dñs
abstulit. sicut dño placuit ita factum ẽ: sit nom̃
nere a capite usq ad pedes : putrefactus liques¬
cebat in se. Tunc eũ eua ausa est tẽꝑtare. Dic

Expanded text:
benedicis Dominum. Quando filium desideras et nascitur, benedicis Dominum. Quando filium desideras et nascitur, benedicis Dominum. Liberata est uxor tua a periculo partus; benedicis Dominum. Aegrotabat filius, liberatur; benedicis Dominum. Aegrotabat filius; forte quaesisti mathematicum, sortilegum: forte non de lingua, sed de moribus tuis exiit maledictio in Dominum; exiit de moribus et vita tua. Noli gloriari quia lingua benedicis, si vita maledicis. Quomodo, inquis, vita maledico? Quia attenditur vita tua, et dicitur: Ecce christianus, ecce qtua benedicit? Benedicite ergo Dominum. Quando? «In noctibus.» Quando benedixit Job? Quando tristis nox erat. Ablata sunt omnia quae possidebantur; ablati filii quibus servabantur: quam tristis nox! Sed videamus si non in nocte benedicit: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit ita factum est: sit nomen cere a capite usque ad pedes, putrefactus liquescebat in se. Tunc Eva ausa est eum tentare: «Dic
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi audis diffusionẽ. intellige latitudint̾. Ulbi
audis latitudinẽ. intellige atria dñi: & habebis
uerã benedictionẽ dm̃i. quando nou maledicis
inunicis. Alloquitur eñi cos sp̃s cos qͥ panuntur
tͥbulationẽ. ut glorict᷑ in tͥbulationib. & dic̃ eis.
Eoce nẽ benedicite dñm. om̃s serm dm̃i. Quid est
ecce nõ. In hoc tempore. Nã post transactas tri.¬
bulationes: manifestũ est quia benedictiomi añi
tutic benodicturi sunt sine defectu: hic incipiũt
benedicert dñm. hic in tͥbulationib. intẽptatiom¬
bis. in molesti̾s. inter aduersitates scłi. int̾ insidi¬
as inmiici. uit̾ frandes & impetus diaboli. Hoc . c̃.
ccce nc̃ benedicite dñm. om̃s serui añi: qͥ statis
stetit. Et dictum est de amico sponsi. Amicus
autẽ sponsi stat coaudit eũ. & gandio gaudet
in dich. Qd. t̾. in ddicbꝰ: In reb ꝓsꝑis. Nox enm
tristis. c̃: dies res est leta. Quando tͥbene est:

Expanded text:
Ubi audis diffusionem, intellige latitudinem; ubi Ubi audis diffusionem, intellige latitudinem; ubi audis latitudinem, intellige atria Domini; et habebis veram benedictionem Domini, quando non maledicis inimicis. Alloquitur enim Spiritus eos qui patiuntur tribulationem, ut glorientur in tribulationibus; et dicit eis, «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini.» Quid est, «Ecce nunc?» In hoc tempore. Nam post transactas tribulationes, manifestum est quia benedictioni Domintunc benedicturi sunt sine defectu, hic incipiunt benedicere Dominum; hic in tribulationibus, in tentationibus, in molestiis, inter adversitates saeculi, inter insidias inimici, inter fraudes et impetus diaboli. Hoc est, «Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis stetit» : et dictum est de amico sponsi, «Amicus autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet in diebus. Quid est, in diebus? In rebus prosperis. Nox enim tristis res est; dies res est laeta. Quando tibi bene est,