comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli. inuenit salutauit:
sedit atq inea q̃ agebantur ĩ
tendit animũ: ⁊ forte lectõ in
manib erat: Qm dũ exponerẽ
oportune mͥ ad hibenda uideret᷑
similitudo circensium: quo il¬
lud qd̃ insinuabam ⁊ iccũdiꝰ
⁊ planius fieret. cũ irrisione
mordati eoꝵ quos illa capti¬
uass in sania. Scis tu deus nr̃
qd̃ tunc de alipio ab illa peste
sanando ñ cogitauerĩ. At ille
inse rapuit: me q illud ñ in¬
si ꝓpter se dixisse credidit: ⁊ ꝙ
alius acciꝑet ad succensendũ
mͥ accepit honestus adolescens ad
succendũ sibi. ⁊ adme ardentius
diligendum. Dix̾as enim tu iã
olim ⁊ ĩnexas litt̾is tuis corripe
sapientẽ ⁊ amabit te. Nt ego il
lum ñ corripuerã. S ut̾is tuoĩ¬
b ⁊ scientib ⁊ nescientib ordĩe
quo nosti.⁊ ille ordo iustus est
De corde ⁊ lingͣ mea carbones ar¬
dentes oꝑatus es quib m̃tẽ spei
bone adureres tabescentẽ acsana¬

Expanded text:
discipuli, venit, salutavit, discipuli, venit, salutavit, sedit, atque in ea quae agebantur animum tendit animum. et forte lectio in manibus erat. quam dum exponerem et opportune mihi adhibenda uideretur similitudo circensium, quo illud quod insinuabam et iucundius et planius fieret et cum inrisione mordaci eorum, quos illa captiuasset insania, scis tu, deus noster, quod tunc de Alypio ab illa peste sanando non cogitauerim. at ille in se rapuit meque illud non nisi propter se dixisse credidit et quod alius acciperet ad suscensendum mihi, accepit honestus adulescens ad suscensendum sibi et ad me ardentius diligendum. dixeras enim tu iam olim et innexueras litteris tuis: corripe sapientem, et amabit te. at illum ego non corripueram, sed utens tu omnibus et scientibus et nescientibus ordine quo nosti — et ille ordo iustus est — de corde et lingua mea carbones ardentes operatus es, quibus mentem spei bonae adureres tabescentem ac sana
Abbreviated transcription (Latin):
dam simultatẽ q̃ int̾ me ⁊ patrẽ
cum exitiabilit̾ a maret ⁊ gͣui¬
t̾ angebar qd̃ tantam spẽ per¬
diturus. uel etiam ꝑdidisse mͥ
uidebatur. S monendi eum ⁊
aliqͣ cohercitione reuocandi nł¬
la erat copia: uel amiticie be¬
niuolentia. uel iure magist̾ii.
Putabam enim eum de me cũ
pr̃e sentire: ille u̾o sic ñ erat.
Itaq pꝰ posita in hac re pr̃is uo¬
luntate: salutare me ceꝑat ue¬
niens inauditoriũ meum. et
audire aliquid atq abire. Sic
enim dememoria michi lapsũ
erat agere cũ illo. ne uanoꝵ lu¬
doꝵ ceco ⁊ p̾cipiti studio tã bonũ
int̾imeret ingenium. Uerũ aũ
dñe tu qui p̾sides gub̾naculis oĩ¬
um q̃ creasti: ñ eum oblitꝰ eras
futurũ int̾ filios tuos antistitẽ
sacram̃ti tui. Et ut aꝑte tͥ tri¬
bueretur eiꝰ correstio: ꝑ me qͥdẽ
illam set nesciente me oꝑatꝰ es.
Nam quodã die cum sederem
loco solito. ⁊ coram me adeẽnt

Expanded text:
dam simultatem, quae inter me et patrem dam simultatem, quae inter me et patrem quod circum exitiabiliter amaret, et grauiter angebar, quod tantam spem perditurus uel etiam perdidisse mihi uidebatur. sed monendi eum et aliqua cohercitione reuocandi nulla erat copia uel amicitiae beniuolentia uel iure magisterii. putabam enim eum de me cum patre sentire, ille uero non sic erat. itaque postposita in hac re patris uoluntate salutare me coeperat ueniens in auditorium meum et audire aliquid atque abire. Sed enim de memoria mihi lapsum erat agere cum illo, ne vanorum ludorum caeco et praecipiti studio tam bonum interimeret ingenium. Verum autem, Domine, tu qui praesides gubernaculis omnium quae creasti, non eum oblitus eras futurum inter filios tuos antistitem sacramenti tui; et ut aperte tibi tribueretur ejus correctio, per me quidem illam, sed nescientem operatus es. Nam quodam die cum sederem loco solito, et coram me adessent
Abbreviated transcription (Latin):
tiam qd̾ ille bene optando ad qͥ¬
rebam tiphum. Dixi tunc młta
in hac sententia caris meis. ⁊ se¬
pe adu̾tebam in hiis quomodo
⁊ dolebã ⁊ ꝯduplicabã ip̃m male:
⁊ si quid arrisiss ꝓsꝑm tedebat
app̾hendere. quia pene priusqͣm
bamus in hiis qui simul amice
uiuebamꝰ.⁊ maxime ac famili¬
arissime cũ alipio ⁊ nebridio is¬
ta colloq̃bar: quoꝵ alipius exe¬
odẽ quo ego erat ortꝰ municipi¬
o. parentib primatib munici¬
palib. me minor natu. Nã ⁊ stu¬
duerat apud me. cũ mñro oppi
ei bonus ⁊ dostus uiderer. ⁊ ego
illũ ꝓpt̾ magnã urtutis ĩdolẽ.
q̃ inñ magua etate satis emi¬
nebat. gurges tam̃ moꝵ carcha¬
ginensiũ quib nugatoria fer¬
uent spectacula absorbuerat
eum in insania circensiũ: s c̃
inco miserabilit̾ uolueretur.
ego aũ rethoritã ibi ꝓfessus
publica scola uterer. ñdũ meau¬
diebat ut magistrum ꝓpt̾ qnͣ¬

Expanded text:
tiam, quod ille bene optando acquitiam, quod ille bene optando acquiaerebam typhum. Dixi tunc multa in hac sententia charis meis, et saepe advertebam in his quomodo et dolebam et conduplicabam ipsum male. Et si quid arrisisset prosperum, taedebat apprehendere, quia pene priusquambamus in iis qui simul amice vivebamus, et maxime ac familiarissime cum Alypio et Nebridio ista colloquebar; quorum Alypius ex eodem, quo ego, ortus erat municipio, parentibus primatibus municipalibus, me minor natu. Nam et studuerat apud me, cum in nostro dei bonus et doctus uiderer, et ego illum propter magnam uirtutis indolem, quae in non magna aetate satis eminebat. gurges tamen morum Carthaginensium, quibus nugatoria feruent spectacula, absorbuerat eum in insaniam circensium. sed cum in eo miserabiliter uolueretur, ego autem rhetoricam ibi professus publica schola uterer, nondum me audiebat ut magistrum propter quan
Abbreviated transcription (Latin):
me ip̃m curis timorib q ꝯfectũ
eligerem: s ꝑu̾sitate. Nunquid
u̾itate: Neq enim eo me p̃pon̾e
illi debebam quo doctior erã. qm̃
ñ inde gaudebã. s placere inde
q̃ rebam hoĩb: ñ ut eos docerem.
s tantũ ut placerem. ꝓpterea ⁊
tu baculo discipline tue ꝯfrin¬
gebas ossa mea. Rieredant ergo
ab aĩa mea. qui dicunt ei. int̾¬
ẽ unde quis gaudeat. Gaudebat
m̃dicus ille unolentia: tu gay¬
gaudiũ ñ erat. ita ita nec illa
uera gła. ⁊ ampluis u̾tebat
intem meam. Et ille ip̃a nocte
digesturus crat ebrietatẽ suã:
ego cum mea dormieram ⁊ sur¬
rexeram. ⁊ dorriturus ⁊ sur¬
recturus eram. Uide quot dieb
Int̾est u̾o unde quis gaudeat.
Scio ⁊ gandium spei fidelis mo¬
parabilit̾ distat ab illa uanita¬
te: s ⁊ tc̃ distabat int̾ nos. Nimi¬
rum quippe ille felicior erãt. nõ
tantũ qd̾ hilaritate ꝑfundebat᷑.
cum ego curis eiuscerarer. u̾m e¬

Expanded text:
meipsum curis timoribusque confectum meipsum curis timoribusque confectum eligerem: sed perversitate; numquid veritate? Neque enim eo me praeponere illi debebam, quo doctior eram, quoniam non inde gaudebam, sed placere inde quaerebam hominibus; non ut eos docerem, sed tantum ut placerem. Propterea et ut baculo disciplinae tuae confringebas ossa mea. 10. Recedant ergo ab anima mea qui dicunt ei: Interest unde quis gaudeat. Gaudebat mendicus ille vinolentia; tu gaugaudium non erat, ita nec illa vera gloria; et amplius vertebat mentem meam. Et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam; ego cum mea dormieram et surrexeram, et dormiturus et surrecturus eram; vide quot diebus. Interest vero unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis incomparabiliter distat ab illa vanitate; sed et tunc distabat inter nos. Nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis eviscerarer; verum e
Abbreviated transcription (Latin):
runi iocantẽ atq letantẽ. ⁊ ĩge¬
mui. ⁊ locutus sum cũ amicis
qui mecũ erant multos dolo¬
talib conatib nr̃is qualib tt̃
laborabam. substimulis cupi¬
diratũ trahens infelicitatis me¬
e sarcinã. ⁊ trahendo exaggeras.
nichil uellemꝰ aliud nisi ad se¬
curã leticiã ꝑuenire. quo nos
indicus ille iam p̾cessiss. nũꝙͣ¬
ulnc fortasse uenturos. Qd̃ enĩ
iam ille pauculis ⁊ em̃dicatis
nũmulis ad eptus erati ad hoc
ego tam erũpnosis anfractib
⁊ circuitib ambiebam: ad letici¬
am scilicet temporalis felicitati.
Non enim uerũ gaudiũ habe¬
bat: s ⁊ ego illis ambitionib
multo falsius q̃rebam: ⁊ certe
ille letabatur: ego ancius erãz
securus ille. ego trepidus. Et si
quisꝙͣ ꝑ cunctaretur me. utrũ
maliẽ ccultare an metue: res¬
ponderem. exultare. Rursus si ĩ¬
t̾rogaret utrũ me talẽ mallem
qual ille an qualis ego tũc cẽm:

Expanded text:
rum, jocantem atque laetantem: et ingerum, jocantem atque laetantem: et ingemui, et locutus sum cum amicis qui mecum erant, multos dolotalibus conatibus nostris, qualibus tunc laborabam, sub stimulis cupiditatum trahens infelicitatis meae sarcinam, et trahendo exaggerans, nihil vellemus aliud nisi ad securam laetitiam pervenire, quo nos mendicus ille jam praecessisset, nunquam fortasse illuc venturos! Quod enim jam ille pauculis et emendicatis nummulis adeptus erat, ad hoc ego tam aerumnosis anfractibus et circuitibus ambiebam, ad laetitiam scilicet temporalis felicitatis. Non enim verum gaudium habebat, sed et ego illis ambitionibus multo falsius quaerebam. Et certe ille laetabatur, ego anxius eram; securus ille, ego trepidus. Et si quisquam percontaretur me, utrum mallem exsultare an metuere; responderem, Exsultare. Rursus si interrogaret, utrum me talem mallem qualis ille, an qualis ego tunc essem;
Abbreviated transcription (Latin):
fluctuabam. ⁊ gubernabas me:
ibam ꝑuiam scł̃i latã. nec desere
ꝯuigio: ⁊ tu irridebas: paciebar
meis cupiditatib amarissi-¬
mas difficultates te ꝓpitio tan¬
tomagis. qnͣto minus sinebas
michi dulcescere qd̃ ñ eras tu.
Uide cor meum dñe qui uoluis¬
ti ut hoc recordarer. ⁊ ꝯfitereꝵ
tibi. Nunc tibi in hereat aĩa m̃at
qͣm de uisco tam tenaci mortis
exusti.Qmͣ misera erat ⁊ sen¬
sum uulueris tu pungebas:
ut relictis oĩb ꝯu̾teretur adte
qui es suꝑ oĩa. ⁊ sine quo nlła
ẽent omnia. ꝯu̾teretur. ⁊ sana¬
retur. Qmͣ ergo miser eram⁊
quomodo egisti ut sentirem
miseriam incam de illo quo c̃
pararem recitare ĩꝑatori laudeᷤ
quib plura mñtirer ⁊ m̃tienti
fau̾ctur abscientib: easq cu¬
ras anhelaret cor meũ ⁊ cogi¬
tationum tabificarũ febrib
estuaret: transiens per quẽdã
uicum mediolanensẽ. aĩadu̾ti
pauꝑem m̃dicũ iam credo satu¬

Expanded text:
fluctuabam, et gubernabas me; fluctuabam, et gubernabas me; ibam per viam saeculi latam, nec deserebconjugio; et tu irridebas. Patiebar in eis cupiditatibus amarissimas difficultates, te propitio tanto magis, quanto minus sinebas mihi dulcescere quod non eras tu. Vide cor meum, Domine, qui voluisti ut hoc recordarer et confiterer tibi. Nunc tibi inhaereat anima mea, quam de visco tam tenaci mortis exuisti. Quam misera erat! et sensum vulneris tu pungebas, ut relictis omnibus converteretur ad te qui es super omnia, et sine quo nulla essent omnia; converteretur, et sanaretur. Quam ergo miser eram, et quomodo egisti ut sentirem miseriam meam, die illo quo cum pararem recitare Imperatori laudes, quibus plura mentirer, et mentienti faveretur ab scientibus, easque curas anhelaret cor meum, et cogitationum tabificarum febribus aestuaret; transiens per quemdam vicum Mediolanensem, animadverti pauperem mendicum, jam credo satu
Abbreviated transcription (Latin):
isse tributurũ tam excellentem
illi scripture ꝑ om̃s iã t̾ras auc¬
toritatẽ: nisi ⁊ ꝑ ip̃am tibi credi.
⁊ ꝑ ip̃am te q̃ri uoluisses. Iã enĩ
absurditatẽ q̃ me in illis lict̾is
solebat offendere. cũ multa ex
eis ꝓbabilit̾ exposita audissẽ.
ad sacram̃toꝵ altitudinẽ refe¬
rebam: eoq mͥ illa uenerabili¬
or ⁊ sacroscã fide dignior appa¬
rebat auctoritas. quo ⁊ omĩb
adlegendum ẽet in promptu.
⁊ secreti sui dignitatem in ĩtel¬
loctu ꝓfundiore seruaret u̾bis
aꝑtissimis ⁊ humilluno gen̾e
loquendi se crnctis p̾bens. ⁊ exer¬
cens intentionẽ eoꝵ qui ñ sunt
leues corde: ut exciperet omnes
ppłari sinu. ⁊ ꝑ angusta forami¬
na paucos ad te traiceret mlto
tam̃ plures. qmͣ si nec tanto a pi¬
ce auctoritatis emin̾et: nec tur¬
bas gremio sanote humilitatiᷤ
haurint. Cogitabam hec. ⁊ aderaᷤ
mͥ: suspirabam. ⁊ audiebas mez
fiuctuabam ⁊ gubernabas mez

Expanded text:
isse tributurum tam excellentem isse tributurum tam excellentem illi scripturae per omnes iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatem, quae me in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior apparebat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens intentionem eorum, qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me, fluctuabam et guber
Abbreviated transcription (Latin):
quos tanta in omnib fere gẽ¬
tib auctoritate fundasti. s qui
ñ cred̾e̾nt ẽẽ culpandos: nec au¬
diendos ẽẽ. si qui forte mͥ dice¬
rent. unde scis illos libros uni¬
us ueri ⁊ ueracissimi dei sp̃u
c̃ẽ humano gen̾i ministratoᷤ.
Id ip̃m enim maxime credẽdũ
erat qm̃ nlła pugnacitas ca¬
q̃ legerã int̾se ꝯfligentiũ phi¬
losophoꝵ extorq̃re mͥ potuit:
ut aliqnͣdo ñ cred̾em te eẽ. quic¬
quid eẽs qd̃ ego nescirem: aut
ad ministrationem reꝵ hu¬
manaꝵ ad te ꝑtinere. S id cre¬
debam aliqnͣdo robustius. ali¬
qnͣdo exilius: semꝑ tam̃ credi¬
di ⁊ eẽ te. ⁊ curam nr̃i gerere:
etiã si ignorabam uel quid sẽ¬
ciendũ eẽt de substancia tua ł
q̃ uia duceret aut recduc̾et ad¬
te ad te qdeoq cum eẽmus in¬
firmi ad ĩueniẽdã liqͥda ratione
u̾itatem ⁊ ob hoc nobis opꝰ ẽẽt
auctoritate sc̃aꝵ litt̾arum: iã
credere ceꝑam nullo modo te fu¬

Expanded text:
quos tanta in omnibus fere genquos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas caquae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut aliquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fu
Abbreviated transcription (Latin):
modestius ibi minimeq falla¬
cit̾ sencielã uiben. ut credetur
qd̃ ñ demonstrabatur: siue ec̃t
quid s cui forte ñ ẽẽt. siue nec
quid ẽẽt. qmͣ illic temeraria
pollicitatione scientie creduli-¬
tatẽ irrideri: ⁊ pꝰea tam młta
fabulosissima ⁊ absurdissi¬
ma quia demonstrari ñ pot̾¬
ant credenda ĩꝑari. Deinde pay¬
latim tu dñe manu mitissi¬
ma ⁊ miscdissima ꝑ tractans
⁊ ꝯponens cor meũ ꝯsideranti
qm innumerabilia crederẽ q̃
ñ uid̾em. neq cũ gererentur
affuissẽ. sicut tam multa ĩ
historia gentiũ. tam młta de
locis atq uibib q̃ ñ uideram.
tam multa amicis. tã mlta
medicis. tã multa hõĩb aliis
atq aliis q̃ nisi crederentur. oĩo
in hat uita nichil ageremus.
postremo qm in ꝯcussa fixum
fide retinerẽ de quib parentib
ortꝰ ẽẽm. qd̾ scire ñ possem in¬
si audiendo credidissẽ: ꝑsua¬
sisti mͥ. ñ qui credent libris tuiͤ

Expanded text:
modestius ibi minimeque fallamodestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persuasisti mihi non qui crederent libris tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
suspendio magis necabar. Uole¬
bam enim eoꝵ q̃ ñ uid̾em ita
me certũ fieri: ut certus ẽẽm
qd̾ septem ⁊ tria decem sint. Ne¬
q enim tam it sanus eram.
ut ne hoc quidẽ putarẽ posse
ꝯp̾hendi: s sicut hoc ita cet̾a
cu piebã siuie corꝑalia q̃ coram sẽ¬
sibus meis ñ ad ẽent. siue sp̃u¬
alia de quib cogitare nisi cor¬
palit̾ nesciebam ⁊ sanari cre¬
dendo pot̾am: ut purgatior
acies m̃tis mee dirig̾etur ali¬
quomͦ inu̾itatem tuam. sẽꝑ
manentem. ⁊ ex nlło deficiẽtẽ:
S sicut euenire assolet ut ma¬
lũ medicũ exꝑtus etiã bono
timeat se ꝯmitt̾e: ita erat ua¬
litudo aĩe mee. Que utiq nisi
credendo sanari ñ pot̾at ⁊ ne
falsa tredet curari recusabat.
resistens manib tuis: qui me¬
dicam̃ta fidei ꝯfecisti.⁊ spar¬
sisti suꝑ morbos orbis t̾rarũ:
⁊ tantam illis auctoritatẽ tri¬
buisti. Ex hoc tam̃ quoq iam
pͥponens doctrinam catholicam

Expanded text:
suspendio magis necabar. Volesuspendio magis necabar. Volebam enim eorum quae non viderem ita me certum fieri, ut certus essem quod septem et tria decem sint. Neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse comprehendi; sed sicut hoc, ita caetera cupiebam, sive corporalia quae coram sensibus meis non adessent; sive spiritualia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. Et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam
Abbreviated transcription (Latin):
tum eiꝰ michi laboriosus uide¬
batur. Quid aũt ille spei ge¬
reret adu̾sus ip̃ius excellẽcit
temptam̃ta. quid lustaminis
haberet quid ue solaminis in
trina sua sana. qd̃ te creatorem
omniũ inspatium loci qmͣuis
sumũ ⁊ amplum. tam̃ undiq
t̾minatum mbroꝵ. humanoꝵ
figura ꝯtrud̾et. Et gaudebã etiã
qd̾ uet̾a scripta legis ⁊ ꝓpħarũ
iam ñ illo oculo mn legenda ꝓ¬
ponentur. quo antea uidebant᷑
absurla: cũ arguẽbã tanqmi¬
ta sentientes scõs tuos. u̾m aũ
ñ ita sentiebant: ⁊ tanqm re¬
głam diligentissime ꝯm̃daret.
sepe inppłarib sermonib suis
dicentem ambrosium letus
audiebam. litt̾a occidit. sp̃c aũt
uiuificat. cũ ea q̃ ad litt̾am ꝑ¬
u̾sitatem docere uidebantur re¬
moto mystico uelam̃to sp̃uali¬
t̾ apperiret ñ dicens qd̃ me offẽ¬
d̾et: qmuis ea dic̾et q̃ utrũ uera
eent adhuc ignorarem. Tene¬
bam enim cor meũ ab omni as
sensione timens p̾cipitium: et

Expanded text:
tum eius mihi laboriosus uidetum eius mihi laboriosus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in trina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamvis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum autem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum sensione, timens praecipitium; et
Abbreviated transcription (Latin):
dñici corporis illic celebraret᷑.
cuius passionis imitatione ĩ¬
molati ⁊ coronati sunt mar¬
tires. S tam̃ uidetur mͥ domĩe
hac re cor meum ñ facile fortas¬
se de hac amputanda ꝯsuetudi¬
ne matrẽ meam fuisse celł satu¬
ram si ab alio ꝓhibetur quem
ñ sicut ambrosium diligebat.
quẽ ꝓpt̾ salutẽ meam maxĩe
diligebat. cam u̾o ille ꝓpt̾ eius
religiosissimam ꝯu̾sationem
q inbonis oꝑib tam feruens
sp̃u frequentabat eccłiam. ita
ut sepe erumꝑet cũ me uid̾et
meiꝰ predicatione. gratulans
mͥ qd̃ talem matrẽ haberem:
nesciens qͣlem me illa filiũ. qͥ
dubitabam de illis oĩb. ⁊ ĩue¬
niri posse uiam uite minime
putabam nec iã ingemiscebã
orando ut subuenires mͥ. s ad
q̃rendũ incentus.⁊ ad disserẽ¬
dum inquietus erat animus
meus: ip̃mq ambrosiũ felicẽ
quendã hominẽ sccl̃m scłm o¬
pinabar. quẽ sic tante potes¬
tates honorarent: celibatus tã¬

Expanded text:
dominici corporis illic celebraretur, dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitatione immolati et coronati sunt martyres. sed tamen uidetur mihi, domine hac re cor meum, non facile fortasse de hac amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessuram, si ab alio prohiberetur, quem non sicut Ambrosium diligebat, quem propter salutem meam maxime diligebat, eam uero ille propter eius religiosissimam conuersationem, qua in bonis operibus tam feruens spiritu frequentabat ecclesiam, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et inueniri posse uiam uitae minime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque Ambrosium felicem quendam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent: caelibatus tan
Abbreviated transcription (Latin):
potionẽ a qͣtam madidi nausi¬
ant. S illa cũ attuliss canistꝵ
cũ solemnib epulis p̾gustãdis
atꝙ largiendis: plus etiã qm̃
unum pocillũ ꝓ suo palato sa¬
tis sobrio temꝑatũ. unde dig¬
nationem sum̾et ñ ponebat. Et
simulte cẽnt q̃ illo modo uide¬
bantur honorande memorie de¬
functoꝵ. idẽ ip̃m uinũ qd̃ ubi¬
ꝙ ponet circũ ferebat: qd̾ iam ñ
solum aqͣtissimo s etiã tepi¬
dissimo cum suis p̾sentib per
sorbitiones exiguas partiretur:
quia pietatem ibi q̃rebat. non
tistite pietatis p̾ceptum ẽẽ ista
ñ fieri. nec ab eis qui sobrie fa¬
cerent. ne ulla occasio se ĩgur¬
gitandi daretur ebriosis. ⁊ qi
illa qͣsi parentalia suꝑstitõi
gentilium ẽẽnt simillima:
abstinuit se libentissume. ⁊ ꝑ
canistro pleuo t̾renis fructib.
plenũ purgatiorib uotis patꝰ
ad memorias martyrum affer¬
te didicerat ⁊ ut qd̃ poss cla¬
ret egentib. ⁊ si ꝯmunicatio

Expanded text:
potionem aquatam madidi nausipotionem aquatam madidi nausiant: sed illa cum attulisset canistrum cum sollemnibus epulis praegustandis atque largiendis, plus etiam quam unum pocillum pro suo palato satis sobrio temperatum, unde dignationem sumeret, non ponebat, et si multae essent quae illo modo uidebantur honorandae memoriae defunctorum, idem ipsum unum, quod ubique poneret, circumferebat, quo iam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis praesentibus per sorbitiones exiguas partiretur, quia pietatem ibi quaerebat, non tistite pietatis praeceptum esse ista non fieri nec ab eis qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi parentalia superstitioni gentilium essent simillima, abstinuit se libentissime et pro canistro pleno terrenis fructibus plenum purgatioribus uotis pectus ad memorias martyrum afferre didicerat, ut et quod posset daret egentibus et sic communicatio
Abbreviated transcription (Latin):
mĩarum p̾ces ⁊ lacrimas densi¬
ores. ut accelerares ad uitorium
tuum ⁊ illuminares tenebras
meas: ⁊ studiosuis ad eccł̃iam
currere ⁊ iambrosii ora suspẽ¬
di. adfontem salientis aq̃ inui¬
tam et̾nam. Diligebat autẽ
illum uirum sicut angłind̃i.
qd̃ ꝑ illũ cognou̾at me int̾im
ad illam ancipitem fluctuatio¬
iturum me ab egritudine ad
salutẽ int̾currente artiore ꝑi¬
culo q̃si ꝑ accessionẽ qm̃ crecitã
medici uocant. terta p̾sumebat.
Itaq cũ ad memorias sc̃oꝵ sicut
in affrica solebat pultes ⁊ pariẽ
⁊ merũ attuliss atq ab osti¬
ario ꝓhiberetur: ubi hoc ep̃m
uetuisse cognouit. tam pie atq
obedient̾ ꝯplexa. ẽ. ut ip̃e mira¬
retur qd̃ ram facile accusatrix
potius ꝯsuetudinis sue qͣm dis¬
ceptatrix illius ꝓhibitionis effe¬
cta sit. Non enim obsidebat sp̃m
euis uinolentia. eamq stimula¬
bat in odiũ ueri amor uinc sic̃
plerosq mares ⁊ feminas: qui
ad canticũ sobrietatis sicut ad

Expanded text:
iarum, preces et lacrymas densiores, ut accelerares adjutorium tuum, et illuminares tenebras meas, et studiosius ad ecclesiam currere et in Ambrosi ora suspendi, ad fontem salientis aquae in uitam aeternam. diligebat autem illum uirum sicut angelum dei, quod per illum cognouerat me interim ad illam ancipitem fluctuatioiturum me ab aegritudine ad sanitatem intercurrente artiore periculo quasi per accessionem, quam criticam medici uocant, certa praesumebat. Itaque cum ad memorias sanctorum, sicut in Africa solebat, pultes et panem et merum adtulisset atque ab ostiario prohiberetur, ubi hoc episcopum uetuisse cognouit, tam pie atque oboedienter amplexa est, ut ipse mirarer, quam facile accusatrix potius consuetudinis suae quam disceptatrix illius prohibitionis effecta sit. non enim obsidebat spiritum eius ninnlentia eamque stimulabat in odium ueri amor uini, sicut plerosque mares et feminas, qui ad canticum sobrietatis sicut ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ feretro cogitationis offerebat:
ut diceres filio uidue iuuemiꝰ
tͥ dico surge ⁊ reuiuisceret ⁊ in¬
ciꝑet loqui. ⁊ traderes illũ matͥ
sue. Aulla gͦ turbulenta exulta¬
tione trepidauit cor eus. cum au¬
diss ex tanta parte iam fc̃m qd̃
t cotidie plangebat ut fieret: ĩu¬
tatem me ñdum adeptũ s fal¬
sitati iam ereptũ. Immo u̾o qr
certa erat ⁊ qd̃ restabat te datu¬
rum qui totũ ꝓmiseras: placi¬
dissime ⁊ pectore pleno fiduci¬
e respondit mͥ. credere se inxp̃o¬

Expanded text:
 feretro cogitationis eff feretro cogitationis effut diceres filio uiduae: iuuenis, tibi dico, surge, et reuiuesceret et inciperet loqui et traderes illum matri suae. nulla ergo turbulenta exultatione trepidauit cor eius, cum audisset ex tanta parte iam factum, quod tibi cotidie plangebat ut fieret, ueritatem me nondum adeptum, sed falsitati iam ereptum: inmo uero quia certa erat, quod restabat te daturum, qui totum promiseras, placidissime et pectore pleno fiduciae respondit mihi credere se in
Abbreviated transcription (Latin):
pes mea auiuentu¬
te mea. ubimͥ eras.
⁊ quo recesseras:an
uo ñ tu feceras me ⁊ discreu̾as
⁊ ambulabam ꝑ tenebras ⁊ lu¬
bricum. ⁊ q̃ rebam te foris ame.
⁊ ñ in ueniebam clm̃ cordis
mei.⁊ ueneram in yfundũ maris.
⁊ diffidebam ⁊ desꝑabam de inuen¬
tione i̾i. Iã uenerat ad me mat̾
pietate fortis. t̾ra mariq me se¬
quens: ⁊ inꝑiculis ot̃b dete se¬
cura. Nam ⁊ ꝑ marina discrimi¬
na ip̃os nautas ꝯsolabatur. aqͥ¬
b rudes abyssi uiatores cũ ꝑtͣ¬
bantur ꝯsolari solent:pollicens
eis ꝑuentionem cũ salute. quia
hoc ei tu ꝑuisum pollicitus eras.
Et inuenit me ꝑilitantẽ quidẽ
grauit᷑. desꝑatione indagande
u̾itatis. S tam̃ ei cum indicas¬
sem ñ me quidẽ iamẽẽ mani¬
cheum. s neq catholicũ xp̃ianũ:
ñ qͣsi inopinatum aliquid au¬
dierit exiliuit leticia cũ iam
secura fieret ex ea parte miserie
mee inqua in qͣ me tanqͣm mor¬
tuum s resuscitandũ tͥ flebat.¬

Expanded text:
pes mea a juventute mea, ubi mihi eras, et quo recesseras? An vero non tu feceras me, et discreveras et ambulabam per tenebras et lubricum, et quaerebam te foris a me, et non inveniebam Deum cordis mei; et veneram in profundum maris, et diffidebam et desperabam de inventione veri. Jam venerat ad me mater pietate fortis, terra marique me sequens, et in periculis omnibus de te secura. Nam et per marina discrimina ipsos nautas consolabatur, a quibus rudes abyssi viatores, cum perturbantur, consolari solent; pollicens eis perventionem cum salute, quia hoc ei tu per visum pollicitus eras. Et invenit me periclitantem quidem graviter desperatione indagandae veritatis. Sed tamen ei cum indicassem, non me quidem jam esse manichaeum, sed neque catholicum christianum, non quasi inopinatum aliquid audierit, exsilivit laetitia; cum jam secura fieret ex ea parte miseriae meae, in qua me tanquam mortuum sed resuscitandum tibi flebat, et
Abbreviated transcription (Latin):
homo minus uidit: nũquid
⁊ sp̃m tuum bonũ qui delu¬
cit me int̾ram rectam latere
potuit quicquid eras in eis uͥ¬
bis tu ip̃e reuelaturus legenti¬
tib posteris. etiam si ille ꝑ quẽ
dc̃a sunt unam fortassis ex
multis ueris sententiam co¬
gitauit: Qd̃ si ita ẽ: sit igit᷑
illa qm cogitauit cet̾is excel¬
sior. Nobis aũ dñe aut ip̃am
de monstra aut qmͣ placet al¬
tam ueram: ut siue nobis
hoc qd̃ etiam illi homini tuo.
siue aliud ex eoꝵdẽ u̾boꝵ occa¬
sione patefacias. tu tam̃ pas¬
cas. ñ error illudat. Ecce dñe
d̾s m̃s qm multa de paucis
u̾bis: qmͣ multa oro te scrip¬
simus. Que nr̃e uires: q̃ tem¬
pora omnib libris tuis ad is
tum modum sufficiant: Si¬
ne me itaq breuius ineis ꝯ¬
fiteri tibi: ⁊ eligere unum a¬
liquid qd̃ tu inspiraueris cer¬
tum uerum ⁊ bonũ etiã si mul¬
ta occurrerint ubi multa occur¬
rere potert ea fide ꝯfessionis
mee: ut si hoc dixero qd̃ sensit

Expanded text:
homo minus uidit, numquid homo minus uidit, numquid et spiritum tuum bonum, qui deducet me in terra recta, latere potuit, quidquid eras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris, etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit igitur illa quam cogitauit ceteris excelsior, nobis autem, domine, aut ipsam demonstras aut quam placet alteram ueram, ut, siue nobis hoc quod etiam illi homini tuo siue aliud ex eorundem uerborum occasione patefacias, tu tamen pascas, non error inludat. ecce, domine deus meus, quam multa de paucis uerbis, quam multa, oro te, scripsimus! quae nostrae uires, quae tempora omnibus ltum modum sufficient? Sine itaque me brevius in eis confiteri tibi, et eligere unum aliquid quod tu inspiraveris verum, certum et bonum etiamsi multa occurrerint, ubi multa occurrere poterunt; ea fide confessionis meae, ut si hoc dixero quod sensit
Abbreviated transcription (Latin):
me arbitror dicere. cur ñ utrũ¬
ꝙ potius s utrumq uerũ est.
Et siquid tertium. ⁊ siquid qͣr¬
tum. ⁊ siquid omnino aliud
uerũ quispiam in hiis uerbis
uidet cur ñ illa omnia uidis
se credatur. ꝑ quẽ d̾s unꝰ sacraᷤ
litt̾as uera ⁊ diuersa uisuris
multoꝵ sensib temperauit:
Ego certe qd̃ in trepidus de m̃o
corde ꝓnuntio. si ad culmen
auctoritatis aliquid scriberẽ.
sic mallem scribere. ut qd̃ ue¬
ri quisq dehiis reb caꝑe pos¬
s mea u̾ba resonarent quam
ut unam ueram sententiam
ad hoc aꝑtius ponerẽ ut exclu¬
derem cet̾as quaꝵ falsitas me
ñ poss. offend̾e. Nolo itaq d̃s
meus tam preceps ẽẽ itt hoc
illum uirum dete meruisse
ñ credam. Sensit ille omĩno
in hiis u̾bis atq cogitauit. c̃
ea scriberet. quicqiud hic ueri
nos ñ potuimus aut ñdum
possumus: ⁊ tam̃ in eis inue¬
niri potest. Postremo dñe qͥ
d̃s es. ⁊ ñ caro ⁊ sanguis si qͥd

Expanded text:
me arbitror dicere: cur non utrumme arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est et si quid tertium et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uidet, cur se credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea scriberet, quidquid hic ueri nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis inueniri potest. Postremo, domine, qui deus es et non caro et sanguis, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. In hac cliu̾sitate senten¬
tiarum ueraꝵ: ꝯcordiam pa¬
rit ip̃a u̾itas. Et d̾s nr̃ misere¬
atur nr̃i: ut legitime lege uta¬
mur precepti fine. pura cari¬
tate. ac ꝑ hec siquis querit exme
quid hoꝵ moyses ille tuuis fa¬
mulus senserit ñ sunt hii ser¬
mones ꝯfessionũ mearum si
tibi ñ ꝯfiteor nescio ⁊ scio ta¬
men illas ueras eẽ sententias
exceptis carnalib de quib qnͣ¬
tum existimaui locutus sum:
quos tam̃ bone spei paruulos
hec u̾ba libri tui ñ t̾ritant. al¬
ta humilit̾ ⁊ pauca copiosez s
om̃s quos in cis u̾bis uera cer¬
nere ac dicere fateor: diligamꝰ
nos inuicem. parit̾q diliga
scripture huiꝰ dispensatorem
sp̃u tuo plenum ita honore¬
mus: ut hoc eum te reuelan¬
te cum hec scriberet atcendis¬
se credamus. qd̃ in eis maxi¬
me ⁊ luce u̾itatis ⁊ fruge u¬
tilitatis excellit. ita cũ alius
dixerit hoc sensit. qd̃ ego. ⁊ aliꝰ.
ĩmmo illud qd̃ ego: religiosius

Expanded text:
fieret. In hac diuersitate sentenfieret. In hac diuersitate sententiarum uerarum concordiam pariat ipsa ueritas, et deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc, si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus, senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum. si tibi nmen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum: quos tamen bonae spei paruulos haec bona uerba libri tui non territant, alta humiliter et pauca copiose. sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque diligamscripturae huius dispensatorem, spiritu tuo plenum ita honoremus, ut hoc eum te reuelante cum haec scriberet attendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. lta cum alius dixerit: hoc sensit quod ego, et alius: immo illud quod ego, religiosius
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ forma cantandi: ñ ꝑfatiẽ¬
di potentiam prior. Neq enim
sonus ẽ cantandi arcifex: s can¬
tanti aĩe subiacet ex corpore. de
quo cantum faciatz nec tẽpore
prior. Simul enim cum cantu
editur. Net prior electione. ñ enĩ
prior sorus qm̃ cantus. qũdo¬
quidẽ cantus ẽ ñ tantũ sonus. ue¬
rum etiã spetiosus sonus. S pri¬
or est origine: quia ñ cantꝰ for¬
matur ut sonus sit: s souꝰ for¬
matur ut cantꝰ sit. Hoc exẽplo
qui potest in telligat mat̾iã
rerum primo fr̃am ⁊ appellatã
celum ⁊t̾ram quia inde fc̃a st̃
celum ⁊t̾ra: nec tempore pͥmo
fc̃a. quia forme rerũ exerunt
temꝑa. illa aũ erat informiᷤ.
iamq intemporib simul ani¬
madu̾titur. siec tam̃ de illa.
narrari aliquid potest.nisi ue¬
lut tempore prior sit. cũ pendat᷑
extremior: quia ꝓfecto melio¬
ra sunt formata qmͣ ĩformia:
⁊ p̾ceduntur et̾nitate creatoriᷤᷤ
ut eẽnt de nichilo. unde aliqͥd

Expanded text:
quam forma cantandi: non per facienquam forma cantandi: non per faciendi potentiam prior; neque enim sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subiacet ex corpore, de quo cantum faciat; nec tempore prior: simul enim cum cantu editur; nec prior electione: non enim potior sonus quam cantus, quandoquidem cantus est non tantum sonus uerum etiam speciosus sonus. sed prior est origine, quia non cantus formatur, ut sonus sit, sed sonus formatur, ut cantus sit. hoc exemplo qui potest intellegat materiam rerum primo factam et appellatam caelum et terram, quia inde facta sunt caelum et terra, nec tempore primo factam, quia formae rerum exserunt tempora, illa autem erat informis iamque in temporibus simul animaduertitur, nec tamen de illa narrari aliquid potest, nisi uelut tempore prior sit, cum pendatur extremior, quia profecto meliora sunt formata quam informia, et praecedatnr aeternitate creatoris, ut esset de nihilo, unde aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
magno dinoscere ualead quo¬
modo sit prior sonus qm can¬
sonus ⁊ cẽ utiq aliquid ñ for¬
matum potest: formari aũt
qd̾ ñ est ñ potestr sic ẽ prior
mat̾ies. qm id qd̃ ex ea fit. Nõ
ideo prior. quia ip̃a efficiti cũ
potius fiat. nec prior int̾uallo
temporis. neq enim priore sonoᷤ¬
tempore edimus informes sine
cantu. ⁊ eos post̾iore tempore. in
formẽ cantici coaptamus. aut
fingimus: sicut lingua quib
archa uel argentum quo uascu¬
lum fabricatur. tales quippe
mat̾ie tempore etiam p̾cedunt
formas rerum q̃ fiunt ex eis:
at incantu ñ itaẽ. Cum enim
cantatur. auditur sonꝰ eius
ñ prius informit sonat: ⁊ deĩde
formatur in cantũ. Qd̃ enim pͥ¬
mo ut cũq sonuerit pret̾it. nec
ex eo quicqmͣ reꝑies qd̃ resũp¬
tũ arte ꝯponas:. ⁊ ideo cantus
in sono suo u̾titur qui sonꝰ eiꝰ
mat̾ies eius ẽ. Idem quippe forma¬
tur ut cantus sit. ⁊ ideo sicut
dicebam prior mat̾ies sonandi

Expanded text:
magno dinoscere ualeat, quomagno dinoscere ualeat, quomodo sit prior sonus quam cansonus et esse utique aliquid non formatum potest, formari autem quod non est non potest? sic est prior materies quam id, quod ex ea fit, non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat, nec prior interuallo temporis. neque enim priore tempore sonos edimus informes sine cantu et eos posteriore tempore in formam cantici coaptamus aut fingimus, sicut ligna, quibus arca, uel argentum, quo uasculum fabricatur; tales quippe materiae tempore etiam praecedunt formas rerum, quae fiunt ex eis. at in cantu non ita est. cum enim cantatur, auditur sonus eius, non prius informiter sonat et deinde formatur in cantum. quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit, nec ex eo quicquam reperies, quod resumptum arte conponas: et ideo cantus in sono suo uertitur, qui sonus eius materies eius est. idem quippe formatur, ut cantus sit. et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi
Abbreviated transcription (Latin):
si mat̾iam celi ⁊ t̾re ĩtelligat.
uidelicet uniu̾se id ẽ intelli¬
gibilis corꝑalisq creature. Si
enim formatam uelit uniũ¬
sam recte ab eo q̃ri poterit.
Si hoc primo fecit d̾s. quid fe¬
cerit dei inceps. ⁊ post uniu̾¬
sitatem ñ inueniet: ac ꝑ hoc
audiet inuitus quomodo il¬
lud primo si pꝰ ea nichil. cũ
uero dicit primo informem.
deinde formatam: ñ ẽ absur¬
dum si modo ẽ ydoneus cdlis¬
cernere quid precedat et̾nitate
quid tempore. quid elestione.
quid origine. Etnitate. sicut d̾s
omnia. temꝑe. sicut flos fructũ:
electione. sicut fructꝰ florem: o¬
rigine. sicut sonus cantũ. In
hiis quatuor primũ ⁊ ultimũ
q̃ ꝯmemoraui difficillime in¬
telliguntur. duo media facil¬
lime. Nãq rara uisio ẽ. ⁊ nimiᷤ
ardua ꝯspicere dñe et̾nitatẽ
tuam. in ꝯnuitabilit̾ muta¬
bilia facientem: ac ꝑ hoc pri¬
orem. Quis deinde sic acuto
cernat animo: ut sine labore

Expanded text:
si materiam caeli et terrae intellegat, si materiam caeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps, et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: "quomodo illud primo, si postea nihil?" cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discernere, quid praecedat aeternitate, quid tempore, quid electione, quid origine: aeternitate, sicut deus omnia; tempore, sicut flos fructum; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. in his quattuor primum et ultimum, quae conmemoraui, difficillime intelleguntur, duo media facillime. namque rara uisio est et nimis ardua conspicere, domine, aeternitatem tuam inconmutabiliter mutabilia facientem ac per hoc priorem. quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾re sic ẽẽ credit cognomina¬
tam: alius iam formatas dis¬
tinctasq naturas: alius unã
formatam eandemq sp̃ualem
celi nomine. aliam inform̃ cor¬
ꝑalis mat̾ie t̾re nomine. Qui
aũ intelligunt innominib
celi ⁊ t̾re adhuc informẽ ma¬
t̾iam de qua formaretur celũ
⁊ t̾ra. nec ipsi uno modo id ĩ¬
telligunt: s alius unde ꝯsum¬
maretur in telligibilis sensibi¬
lis q creatura alus tantum
unde sensibilis moles ista corpo¬
rea sinu grandi ꝯtinens ꝑspi¬
cuas promptasq naturas. Nec
illi uno modo qui iam disposi¬
tas digestasq creaturas celũ
⁊ t̾ram uocari hoc loco credũt:
s alius inuisibilem atq uisi¬
bilem. alius solam uisibilem.
inqua luminosum celum sus¬
picimus ⁊ t̾ram caliginosam.
queq ineissunt. At ille qui ñ
aliter accipit in principio fec̃
qmͣ si diceretur primo feciti.
ñ habet quomodo ueracider
intelligat celum ⁊ t̾ram ni¬

Expanded text:
et terrae, sic esse credit cognominaet terrae, sic esse credit cognominatam, alius iam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eandemque spiritalem caeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. qui autem intellegunt in nominibus caeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur caelum et terra, nec ipsi uno more id intellegunt, sed alius, unde consummaretur intellegibilis sensibilisque creatura, alius tantum, unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas. nec illi uno modo, qui iam dispositas digestasque creaturas caelum et terram uocari hoc loco credunt, sed alius inuisibilem atque uisibilem, alius solam uisibilem, in qua luminosum caelum suspicimus et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille, qui non aliter accipit: in principio fecit, quam si diceretur: primo fecit, non habet quomodo ueraciter intellegat caelum et terram, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ante ñ fuiss exorta uolunta¬
te fecisti omnia: ñ dete simili¬
tudinem tuam formã oĩum:
s de nichilo dissimilitudinẽ
informẽ que formaretur ꝑ si¬
nulitudinẽ tuam recurrens
in te unum ꝓ captri orcdinato
qnͣtum cuiq rerum in suo
genere datum ẽ. ⁊ fierent oĩa
bona ualde. siue maneant cir¬
ca te. siue gradatu remotio¬
re distantia ꝑ temꝑa ⁊ locos
pulchras narrationes faciãt
aut paciantur. Uident hec ⁊
gaudent in luce u̾itatis tue:
qnͣtulum hinc ualent: ⁊ aliꝰ
coꝵ intendit in id qd̃ dcm̃ẽ.
in puncipio fecit d̾s: ⁊ memine
sapientiam principium. qͥa
⁊ loquitur ip̃a nobis. alius iti¬
dem intendit in eadem uerba.
⁊ principum intelligit exordi¬
um rerum ꝯditarum: ⁊ sic ac¬
cipit in principio fecit: ac si
diceretur primo fecit: atq in
eis qui intelligunt in princi-¬
pio qd̃ insapientia fecisti celũ
⁊ t̾ram: alius eoꝵ ip̃m celum
⁊ t̾ram creabilem mat̾iem celi

Expanded text:
antea non fuisset exorta voluntaantea non fuisset exorta voluntate fecisti omnia: non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem intormem, quae formaretur per similitudinem tuam, recurrens in te unum, pro captu ordinato quantum cuique rerum in suo genere datum est, et fierent omnia bona valde, sive maneant circa te, sive gradatim remotiore distantia per tempora et loca pulchras narrationes faciant, aut patiantur. uident haec et gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum hic ualent. Et alius eorum intendit in id, quod dictum est: in principio fecit deus, et respicit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa nobis. alius itidem intendit in eadem uerba et principium intellegit exordium rerum conditarum et sic accipit: in principio fecit, ac si diceretur: primo fecit. atque in eis, qui intellegunt in principio, quod in sapientia fecit caelum et terram, alius eorum ipsum caelum et terram, creabilem materiam caeli
Abbreviated transcription (Latin):
lib dum isto humillimo ge¬
nere u̾boꝵ tanqm mat̾no sinu
coꝵ gestatur infirmitas: sa¬
lubriter edificatur fides qua
certũ habeant ⁊ teneant dm̃n
fecisse om̃s naturas qͣs eorum
sensus mirabili uarietate cir¬
cumspicit: quaꝵ si quispiam
qͣsi uilitatẽ doctoꝵ asꝑnatus
extra nutritorias cunas suꝑ¬
ba ĩbecillitate se extenderit:
heu cadet misere. Dñe d̾s mi¬
serere. ne implumẽ pullum
ꝯculcent qui transeunt uiã.
⁊ mitte angłm tuum qui e¬
um reponat innido ut uiuat
donec uolet alii uero quib
hec uerba ñ iam nidus set o¬
paca frustecta sunt. uidẽt
in eis latent̾ fructus. ⁊ uoli¬
tant letantes. ⁊ garruint
scrutantes ⁊ carpunt eos.
uident enim cum hec uerba le¬
gunt uel audiunt tua d̾s e¬
t̾ne stabili ꝑmansione cũcta
pret̾ita ⁊ futura temꝑa suꝑa¬
ri nec tam̃ quicqm eẽ temꝑa¬
lis creature. qd̃ tu non feceris.
Cuius uoluntas. quia idẽ qd̃
tu nullo modo mutata uel q̃

Expanded text:
libus, dum isto humillimo gelibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne inplumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opaca frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos. uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis ccujus voluntas quia id est quod tu, nulle modo mutata, vel quae
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ quilibet eoꝵ riuoꝵ quiꝑ
multa locoꝵ abeodem. fonte
deducitur: ita narratio dis¬
pensatoris tui sermocinaturis
plurib ꝓfutura paruo sermo¬
nis modulo scatet fluenta li¬
quide u̾itatis: unde sibi quis¬
q uerum qd̃ de hiis reb potest
hic illud. ille illud. ꝑ longio¬
res loquelaꝵ anfractus trabat.
silii enim cum hec u̾ba legũt
uel audiunt. cogitant dm̃ qͣ¬
si hominẽ aut quasi aliquam
molem imm̃sa preditam po¬
testate nouo quodam ⁊ repen¬
tino placito extra seip̃am tã¬
qmͣ locis distantib fecisse ce¬
lum ⁊ t̾ram luo magna cor¬
pora supra ⁊ infra quib oĩa
ꝯtinerentur: ⁊ cum audiũt
dixit d̾s. fiat illud. ⁊ ft̃m est
illud: cogitant uerba cepta ⁊
finita. sonantia temporib
atq transeuntia: post quoꝵ
transitum statim existeret
qd̃ iussum est ut exist̾et:⁊ si
quid forte aliud hoc modo ex
familiaritate carnis opinant᷑.
in quib ad huc pariuilis aĩa¬

Expanded text:
quam quilibet eorum riuorum, qui per quam quilibet eorum riuorum, qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existeret quod iussum est ut existeret, et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis anima