comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uis pariũ sacram̃toꝵ ꝓpria uocabula ꝓpriosq conuentꝰ
non in sermone tantũ. sed etiã in suꝑstitione meruerunt :
ut photini & arriani multiq prȩc̾ea. Hã dehis qͥscismata
fecer̃ alia quęstio est. Poss et enĩ eos area dominicausq
ad tẽpus ultimȩ uentilationis ut paleas sustinere: nisi uen¬
to suꝑbiȩ mmia leuitate cessissent. & sese a nob utro sepa¬
rassent ludȩ uͦ quã uis uni ommꝰipotenti dõ supplicent sola
tamen cẽporalia & usibilia bona de illo exspectantes:
rudimenta noui populi abhumilitate surgentia in ipsis
sins scripturis nimia securitate noluer aduertere: atq
ita inuetere homine remanser̃. Quȩ cũ ita sint. neq
in confusione paganoꝵ. neq inpurgam̃tis hereticoꝵ.
neq in langore scismaticoꝵ. neq incȩcitate iudȩor ũ
quȩrenda ẽ. religio : sed apud eos solos qͥ xp̃ian

Expanded text:
uis parium sacramentorum propria uocabula propriosque conuentus uis parium sacramentorum propria uocabula propriosque conuentus non in sermone tantum sed etiam in superstitione meruerunt, ut Photiniani et Ariani multique praeterea; nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est. posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae uentilationis uelut paleas sustinere, nisi uento superbiae nimia leuitate cessissent et sese a nobis ultro separassent. Iudaei uero quamuis uni omnipotenti deo supplicent, sola tamen temporalia et uisibilia bona de illo exspectantes rudimenta noui populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis nimia securitate noluerunt aduertere atque ita in uetere homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque in purgamentis haereticorum neque in languore schismaticorum neque in caecitate Iudaeorum quaerend
Abbreviated transcription (Latin):
hoc unũ tantũ uitiũ. xp̃ianẽ disciplina sanatũ uideremus:
in effabili laude p̃dicandã. eẽ. neminẽ negͥre oporter&.
Hereses nemq tam innumerabiles aregulã xp̃ianitatis
auerse. testes sunt non ad mitti ad cõmunicanda sacra¬
menta eos qui depatre dõ & sapientia eius & munere
diuino alit̃ sentiunt. & hominib ꝑsuadere conantur:
quã ueritas postulat. Sic eñi creditur & docetur qđ ẽ¬
humanȩ salutis caput. non aliã. ẽẽ. philosophiã. id est
sapientiȩ studiũ & aliã religionẽ: cũ hi quoꝵ doc trinam
non ꝗꝓpbamus. nec sacram̃ta nobiscũ cõmunicant: qđ in illis
minus mirandũ . ẽ. qui eoꝵ quoq sacram̃toꝵ ritu dispares
magis hoc magisq p̃dicandũ. qͥ paria sacram̃ta celebran¬
tes tam̃ quia sententia dispares sunt. & errores suos
animosius defendere quã cautius corrigere maluerunt.
exclusi acatholica cõmunione & a participatione quã¬

Expanded text:
hoc unum tantum uitium christiana disciplina sanatum uideremus, hoc unum tantum uitium christiana disciplina sanatum uideremus, ineffabili laude praedicandam esse neminem negare oporteret. haereses namque tam innumerabiles a regula christianitatis auersae testes sunt non admitti ad communicanda sacramenta eos qui de patre deo et sapientia eius et munere diuino aliter sentiunt et hominibus persuadere conantur quam ueritas postulat. sic enim creditur et docetur, quhumanae salutis caput, non aliam esse philosophiam, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus nec sacramenta nobiscum communicant. quod in illis minus mirandum est qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares m hoc magisque praedicandum, qui paria sacramenta celebrantes, tamen quia sententia dispares sunt et errores suos animosius defendere quam cautius corrigere maluerunt, exclusi a catholica communione et a participatione quam
Abbreviated transcription (Latin):
trans digcimꝰ lta si hanc uitã illi uiri nobiscũ rusum
agere potuissent : uiderent ꝓfecto cuius ductoritate
facilius consuleretur hominib & paucis mucatis uerb
tẽpoꝵ platonici fecer̃: Uut si hoc nonfaterentur nec face.¬
rent in suꝑbia & inuidia remanentes: utrũ nescio possent
adea ipsa quȩ appetenda & desideranda. ẽe. dixerant.
cũ istis soddib uiscoq reuolare. Nam tercio uitio curiosi¬
tatis in ꝑcunctatis demonib quo isti maxime cũ quibus
munc agitur pagani axp̃iana salutẽ reuocantur. quia
nimis puerile .e. nescio utrũ tales illi p̃pedirentur uiri¬
Cq. Sed qͦ quo modo se habet at philosophoꝵ iactantia: illud
cui uis intelligere facile. ẽ. religionẽ abeis non. eẽ. quȩ¬
rendã qui eadem sacra suscipiebant cũ populis. & de suoꝵ
deoꝵ natura ac sũmo bono diuersas contrariasq senten¬
tias in scolis suis eadẽ teste multitudine ꝑsonabat᷑. Qđ si

Expanded text:
traduximus. 7. Itaque si hanc vitam illi viri nobiscum rursum traduximus. 7. Itaque si hanc vitam illi viri nobiscum rursum agere potuissent, viderent profecto cujus auctoritate facilius consuleretur hominibus, et paucis mutatis verbis orumque temporum Platonici fecerunt. Aut si hoc non faterentur neque facerent, in superbia et invidia remanentes, nescio utrum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant, cum istis sordibus viscoque revolare. Nam tertio vitio curiositatis in percunctandis daemonibus, quo isti maxime, cum quibus nunc agitur, Pagani a christiana salute revocantur, quia nimis puerile est, nescio utrum tales illi p. Sed quoquo modo se habeat philosophorum iactantia, illud cuiuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac summo bono diuersas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant. quod si
Abbreviated transcription (Latin):
Quͥ autẽ bonũ & appetendũ facentur. cognoscant deum
& cedant dõ. ꝑ quẽ popłis iam om̃ib hec credenda ꝑfua¬
sa sunt: Quȩ utiq ab ipsis fierent. si tantũ ualerent.
aut si non fierent crimen inuidentiȩ uitare non possent
Ergo. cedant ei. a quo factũ est. Nec curiositate aut in¬
ani i accantia impediantur.: qͦminus agnoscant. qͥd inter¬
sit incer pauc̃oꝵ timidas coniecturas. & manifestã salutẽ
correccionẽq populoꝵ. Illi enĩ si reuiuiscerent quoꝵ isti
nomunib gloriantur. & inuenirent refertas eccłias cẽpla
deserta. ãcupiditate bonoꝵ tẽporaliũ atq fluentium.
Adspẽ uitẽ ec̃nȩ & bona spiritalia & incelligibilia uoca¬
ri &currere humanũ genus. dicerent fortassẽ
si tales. ẽẽnt quales fuisse memorantur: hȩc sunt
quȩ nos ꝑsuadere populis non ausi sumꝰ. & eoꝵ potius
consuetudini cessimꝰ: quã illos in nr̃am fidẽ uoluntateq

Expanded text:
qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum et cedant deo, per quem populis iam omnibus haec credenda persuasa sunt. quod utique ab ipsis fieret, si tantum ualerent; aut si non fieret, crimen inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. illi enim si reuiuescerent, quorum isti nominibus glodeserta, et a cupiditate bonorum temporalium et fluentium ad spem vitae aeternae et bona spiritualia et intelligibilia vocari et currere humanum genus; dicerent fortasse si tales essent, quales fuisse memorantur: Haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus, et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem voluntatemque
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi. ex omni hominũ genere uni dõ sũmo totã uitã
dicare uolentiũ desertȩ quondã insulȩ. ac multarũ terrarũ
solitudo cõpleatur si deniq purbes atq opida. castella.
uicos. agros ȩcã uillasq priuatas intantũ aꝑte ꝑsuadecur
& appetitur aterrenis auersio. & inimũ dm̃ uerũq conuersio
ut cotidie ꝑ uniuersũ orbẽ humanũ genus poene una
uoce respondeat sursũ cor habere se addnm̃. qͥd ad huc
oscitamus crapulã hesternã & inmortuis pecudibus diui¬
na eloquia ꝑscrutamur: Si quando autẽ ad disputationẽ
uenitur : platonico nomine ora crepantia quã pectus uͦ
plenũ magis habere gestimus. Iui gͦ istũ sensibilẽ mundũ
contẽpuere & animã uirtute purgandã sũmo dõ subicere
atq subuinge uanũ aut malũ putant. alia ratione
reffeallendi sunt : si tam̃ cũ lis disputare dignum est:

Expanded text:
huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, uicos, agros etiam uillasque priuatas in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio, ut cotidie per uniuersum orbem humanum genus una paene uoce respondeat sursum cor habere se ad dominum: quid adhuc oscitamus crapulam hesternam et in mortuis pecudibus diuina eloquia perscrutamur? si quando autem ad disputationem uenitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus uero plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere et animam uirtute purgandam summo deo subicere atque subiungere uanum aut malum putant, alia ratione refellendi sunt, si tamen cum his dignum est disputare.
Abbreviated transcription (Latin):
inmundo sunt concupiscentia carnis. ẽ. & concupiscentia
oculoꝵ. & ambitio scł̃i. Si hȩc ꝑ totum orbẽ iam popłis
leguntur. Et cũ ueneratione libentissime audiuntur
Si p̾ost tantũ sanguinẽ. tantos ignes tot cruces mareyrũ.
tanto ferailius & uberius usq ad barbaras nationes eccłiȩ
pullularunt sicot iuuenũ & uirginũ milia contẽpnen¬
sũ ruptias castat uiuentiũ iã nẽmomiratdir. qđ ceũ feis¬
set plato usq adeo puersã tepoꝵ suoꝵ tinurt opinsories
ut phibeatur sacrificassenature. ut canquã peccatũ illud
aboleretur. sihȩc sic accipiuntur ut qͦmͦ ũ antea calia
disputare. sic ñc contra disputare monstrosũ sit. si cali
pollicitationi atq sponsioni ꝑom̃s terrarũ parces quas
homines incolunt. sacra xp̃iana tradintur. sihȩc cotidiȩ
leguntur in eccłiis & asacerdotib exponuntur. si cundunt
pectora qui hȩc implere conantur. si cam innumerabiles
aggrediuntur hanc uiã ut desertis diutus & honoribus

Expanded text:
upiscentia carnis est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi; si haec per totum orbem iam populis leguntur et cum ueneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes ecclesiae pullularunt; si tot iuuenum et uirginum milia contemnentium nuptias casteque uiuentium iam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo peruersam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrificasse naturae, tamquam peccatum illud aboleretur; si haec sic accipiuntur, ut quomodo antea talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; si tali pollicitationi atque sponsioni per omnes terrarum partes, quas homines incolunt, sacra christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc uiam, ut desertis diuitiis et honoribus
Abbreviated transcription (Latin):
concitarunt. si confirmata saluberrima disciplina illumi¬
natas terras posteris reliquer̃. & nede p̃teritis loquar quȩ
lic& cuiq noncredere. si hodie ꝑgentes populosq p̃dicat᷑.
in principio erat uerbũ & uerbũ erat apud dm̃ & ds̃ erat
uerbũ hoc erat inprincipio apud dm̃. om̃ia ꝑipsũ facca s
aesine ipso factũ .e. nihil: Si adhoc ꝑcipiendũ. diligendũ. Ẽ¬
ꝑfruendũ ut animȩ sanentur. & tantȩ luci hauriende
mentis acies conualescat. dicit᷑ auaris.: nolite uobis con¬
dere thesauros int̾ra ubi cinea & rubigo excerminatia&
ubi fures esfodiunt & furantur. sed chesauritate uobis

Expanded text:
concitarunt; si, confirmata saluberrima disciplina, illumiconcitarunt; si, confirmata saluberrima disciplina, illuminatas terras posteris reliquerunt; et, ne de praeteritis loquar, quae licet cuique non credere, si hodie per gentes populosque praedicatur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat uerbum hoc erat in principio apud deum; omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil; si ad ho percipiendum, diligendum, perfruendum, ut anima sanetur e tantae luci hauriendae mentis acies conualescat, dicitur auaris nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tine et rubigo exterminat et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate
Abbreviated transcription (Latin):
ret credo ille non posse hoc ab homine fieri nisi quem
forte ipsa dĩ uirtus atq sapientia abipsa rerũ natura
exceptũ. nec hominũ magisterio sed intima inluminatione
ab cunabulis illustratũ tanta honestar& gr̃a. tanta
firmitate roborar&. tanta deniq maiestãte subuehe¬
ret: ut omia contẽpnendo quȩ praui homines cupiunt:
&om̃ia ꝑpetiendo quȩ horrescunt. & om̃ia faciendo quȩ mirant᷑
genus humanũ adcã salubrẽ fidẽ sũmo amore atq aueco¬
ritate conuerter&. Dehonorib uero eius frustra se consuli:
cũ facile possit existimari. quanti honores debeantur sapi
ris humani m̃agnũ aliquod ꝓpriũ & qł supͣ homines. eẽc
mereretur. Quȩ si facta sunt. si litteris monim̃tisq cȩle¬
brantur si ab uina regione t̃rarũ inqua sola unus colebat᷑
qs. & ubi talẽ nasci õportebat. ꝑ totũ orbem t̾rarũ missi
electi uiri uircutib atq sermonib dium amoris incendi

Expanded text:
ret, credo, ille non posse hoc ab homine fieri, nisi quem ret, credo, ille non posse hoc ab homine fieri, nisi quem forte ipsa Dei virtus atque sapientia ab ipsa rerum natura exceptum, nec hominum magisterio, sed intima illuminatione, ab incunabulis illustratum, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur, genus humanum ad 16 tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate converteret; de honoribus vero ejus frustra se consuli, cum facile possit existimari quanti honores debeantur Sapieris humani magnum aliquid proprium et quod supra homines esset mereretur. Quae si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. homines cũ ipsa uere sũmȩq sit. cęta nascroccidere
fluere. lab & tam̃ inqͣntũ sunt ab illo ȩcno dõ peius
ueritatẽ fabricata. constare. inqͥb animȩ tantũ rationali
& intellec tuali datũ est. ut eius ȩt̾̃nitatis contẽplatione
ꝑfruatur atq afficiatur exea ȩt̾nãq uitã possit mereri
Seddũ nascentiũ atq transeuntiũ rerũ amore acdolore
sauciatur. & dedita consuetudini huius uitȩ atq sensib
corporis in anib uanescit imaginib. irridet eos qͥdicunt¬
ẽẽ. aliqͥd qđ neq istis uideatur oculis nec ullo fantasmate
cogitetur. sed mente sola & intelligentia cerm queat.
Cũ hȩc ergo a magistro sibi ꝑsuaderent᷑. si exeo quęrer&
ille discipulus utrũ siqͥs quã exister& uir magnus
atq diuinus qͥ talia populis ꝑsuader& credenda salt̃.
errorib eũ diuinis honorib dignũ iudicar&. responde¬

Expanded text:
esse homines, cum ipsa uere summeque sit; cetera nasci, occidere, esse homines, cum ipsa uere summeque sit; cetera nasci, occidere, fluere, labi, et tamen in quantum sunt ab illo aeterno deo per eius ueritatem fabricata constare; in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum, ut eius aeternitatis contemplatione perfruatur atque afficiatur ex ea aeternamque uitam possit mereri; sed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur et dedita consuetudini huius uitae atque sensibus corporis inanibus uanescit imaginibesse aliquid quod neque istis videatur oculis, nec ullo phantasmate cogitetur, sed mente sola et intelligentia cerni queat, cum haec ergo sibi a magistro persuaderentur, si ex eo quaereret ille discipulus utrum si quisquam existeret vir magnus atque divinus, qui talia populis persuaderet credenda, saltemerroribus, eum divinis honoribus dignum judicaret; responde
Abbreviated transcription (Latin):
Tllud tam fidentissime dixerĩ pace hoꝵ omniũ qui eorum
libros ꝑuicaciter diligunt. xp̃ianis tẽporib quȩ nam
religios pogissimũ cenenda sit & quȩ adueritatẽ ac beati¬
tudine uia nonsit dubitand ũ. Si enĩ placo ipse uiuer&
discipulus eo ipso tempore qͦ uiuebat cũ sibi abillo ꝑsua¬
derecur non corporeis oculis ueritatẽ mente sed pura
uideri. cuꝰ quȩcũq anima inhesiss&. eã beatã fieri atq
ꝑfectã ad quã ꝑcipiendã nihil magis in pedire quã utã
lbidinib dedita & falsas imagines rerũ sensibiliũt iue oneł
abhoe sensibili inundo ꝑ corpũs impresse uarias opiniones
erroresq generarent. Quã obrẽ sanandũ essẽ
animũ ad intuendã in cõmutabilẽ rerũ formã. &eo dẽ
modo sẽꝑ se habentẽ. atq undiq sui similẽ pulchritu¬
dine. nec distentã locis nec tẽpore uariatã sed unum
atq idẽ om̃i exparte seruantẽ. qu ã non crederent

Expanded text:
RELIGIONE. Fidentissime dixerim pace horum omnium, qui eorum libros peruicaciter diligunt, christianis temporibus quaenam religio potissimum tenenda sit et quae ad ueritatem ac beatitudinem uia non esse dubitandum. si enim Plato ipse uiueretis eius discipulus eo ipso tempore quo uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueritatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuendam incommutabilem rerum formam et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque idem omni ex parte seruantem, quam non crederent
Abbreviated transcription (Latin):
dum quã potentius ad ꝑsuadendũ scripsit plato Non enĩ sic̃
isti nati erant: ut popłoꝵ soꝵ opinionẽ aduerũ cultũ ueri
dei asimulaerꝰ rũ suꝑstitione atq abhuius mundi uanitate
conuerterent. Itaq & ipse socrates cũ popło simulora uene¬
rabatur. & post eius dãpnationẽ mortẽq nemo ausus.ẽ.

Expanded text:
dum, quam potentius ad persuadendum scripsit Plato. Non enim sic dum, quam potentius ad persuadendum scripsit Plato. Non enim sic isti nati erant, ut populorum suorum opinionem ad verum cultum veri Dei, a simulacrorum superstitione atque ab hujus mundi vanitate converterent. Itaque et ipse Socrates cum populo simulacra venerabatur, et post ejus damnationem mortemque, nemo ausus est
Abbreviated transcription (Latin):
Credo intelligebat qualia cũq oꝑa nat᷑ȩ quȩ ad ministrante
diuina ꝓuidentia gignerentur. multo quã hominũ & quoꝵ¬
libet opificũ. eẽ. meliora : & ideo diuinis honorib digniora
quã ea quȩ intẽplis colebantur. Non qͦuere lapis & canis
essent colenda sapientib. sed ut hoc modo intelligerent qui
possent tanta suꝑstitione demersos. eẽ. homines: ut emergen¬
tibus hic. eẽt. tam turpis demonstrandus gradus: Ad quẽ fie¬
nire sipuder&: uiderent qͣnto magis pudendũ. eẽt. inturpiori
confistere. Simul & illos qui mundũ istam usibilẽ sumum
dm̃. eẽ. opinabantur. ad monebat turpitudinis suȩ : docens
.ẽẽ. consequens. ut qͥlibet lapis tanquã sũmi dĩ particula
iure coleretur. Quod si execrarentur: mutarent sententiam.
& unũ dm̃ quererent. Iuẽ solũ supͣ mentes nr̃as. eẽ & aqͥ omnẽ
animã & totũ istũ mundũ fabricatũ. postea suauius adlegen

Expanded text:
ligebat qualiacumque opera naturae, quae administrante ligebat qualiacumque opera naturae, quae administrante divina providentia gignerentur, multo quam hominum et quorumlibet opiticum esse meliora, et ideo divinis honoribus digniora, quam ea quae in templis colebantur. Non quod vere lapis et canis essent colenda sapientibus, sed ut hoc modo intelligerent qui possent, tanta superstitione demersos esse homines, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto magis pudendum esset in turpiore consistere. Simul et illos qui mundum istum visibilem, summum Deum esse opinabantur, admonebat turpitudinis suae, docens esse consequens ut quilibet lapis tanquam summi Dei particula jure coleretur. Quod si exsecrarentur, mutarent sententiam, et unum Deum quaererent, quem solum supra mentes nostras esse, et a quo omnem animam et totum istum mu
Abbreviated transcription (Latin):
um om̃is uicȩ bonȩ ac beatȩ uia inuera religi¬
one sit constituta. inqua inus ds̃ colitur ã
purgatissima pietate cognoscitur ꝓrincipiũ iatura¬
pu onium aquo iinuersitas om̃is & inchoatur & ꝑficrt᷑
& continetur: hinc euidentius error dep̃henditur eoꝵ
uocant: scolas habebant dissentientes. & cẽpla cõmuni a
N on em̃ uel popłos uel sacerdotes latebat de ipsoꝵ deoꝵ
natura quã diuersa sentirent: cũ suã qͥsq opinionem
publice ꝓfiteri nonformidar&. atq om̃ib si poss& ꝑsua¬
dere moliretur. Om̃s cam̃ cũ sectatorib suis diuersa atq
aduersa sentientib adsaera cõmunia nullo ꝓhibente ueni¬
ebant Non nunc agtur quis eoꝵ senserit uerius. sed certe
illud satis quantũ m undetur appar&. aliud eos in religione
suscepisse cũ popło & aluid eodem ipso populo audiente
qͥ fencdisse pͥuat̃: Socrates tam̃ audacior cȩtĩs fuisse
ꝑ hibetur: iurando ꝑ canẽ quẽ lib&. et lapidem quẽ libet.¬

Expanded text:
um omnis vitae bonae ac beatae via in vera religione sit constituta, qua unus Deus colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error deprehenditur eorum vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum verius senserit; sed certe illud satis, quantum mihi videtur, apparet, aliud eos in relisuscepisse cum populo et aliud eosdem ipso populo audiente defendisse priuatim. Socrates tamen audacior caeteris fuisse perhibetur, iurando per canem quemlibet aut lapidem et
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ. desp̃ũ metet uitã ȩt̃nã. Dicit᷑ suꝑbis. qͥse exaltat
dis. accepisti alapam. para alterã maxillã: dicit᷑ discor¬
diosis. diligite inimicos ur̃os dr̃ suꝑstitiosis. regnũ celoꝵ
intra uos est. dr̃ curiosis. nolite quȩrere quȩ iudentur
sed quȩ nonuidentur. Quȩ enĩ uidentur tẽporalia sunt.
quȩ autẽ nonuidentur ȩt̃na Postremo dr̃ om̃ib. nolite¬

Expanded text:
etet vitam eternam. Dicitur superbis: Qui se exaltat dis: Accepisti alapam? prebe alteram maxillam. Dicitur discordiosis: Diligite inimicos vestros. Dicitur superstitiosis: Regnum Dei intra vos est. Dicitur curiosis: Nolite querere que videntur, sed que non videntur, que enim videntur temporalia sunt, que autem non videntur eterna. Postremo di
Abbreviated transcription (Latin):
noscer&. et quid imitaretur corpoꝵ species. & quid implere non
poss&. Hunc uͦ cũ dĩc corporib uos quidẽ nisi aliqua unitas conti¬
ner& nihil essecis. sed rursus siuos essetis ipsa unitas. corporgͥ non
esseas. Recte illi dicitur. Unde istã nosti unitatẽ scđm quã iudicas
corpora: & quã nisi uideres. iudicare non posses. quia eã nonimple¬
ant. Si autẽ his corporeis oculis eã uideres. nonuere diceres quã¬
quã eius uestigio teneantur longe tamen abea distare. Hã istis
oculis non nisi corporalia uides. Mente igitur eã uidemus: sed
ubi uidemus: si hoc loco. eẽt. ubi corpus nr̃m. ẽ. Hon eã uider&
qui hoc mͦ in oriente decorporib iudicat. Non gͦ ista continetur
loco & cũ ad ẽ. ubicũq iudicanti nusquã ẽ. ꝑspatia locoꝵ. & per

Expanded text:
nosceret et quid imitaretur corporum species, et quid implere non nosceret et quid imitaretur corporum species, et quid implere non posset? Nunc vero cum dicit corporibus, Vos quidem nisi aliqua unitas contineret, nihil essetis, sed rursus si vos essetis ipsa unitas, corpora non essetis; recte illi dicitur, Unde illam nosti unitatem, secundum quam judicas corpora, quam nisi videres, judicare non posses quod eam non impleant: si autem his corporeis oculis eam videres, non vere diceres, quanquam ejus vestigio teneantur, longe tamen ab ea distare? nam istis oculis corporeis non nisi corporalia vides: mente igitur eam videmus. Sed ubi videmus? Si hoc loco esset ubi corpus nostrum est, non eam videret qui hoc modo in Oriente de corporibus judicat. Non ergo ista continetur loco; et cum adest ubicumque judicanti, nusquam est per spatia locorum, et per
Abbreviated transcription (Latin):
illi nec abea tenetur: dũ non scdm e& sed ipsã iudicat: & pͥus
quȩrã utrũ ideo pulchra sint quia delectant: andelectant¬
ideo quia pulchra sint. hic mͥ sine dubitadone respondebit
ideo delectare quia pulchra sunt. Quȩrã gͦ de inceps quare
sint pulchra. & sititubabitur: subiciã utrũ ideo quia similes
sibi partes sunt & aliqua copulatione ad unã conuenientiã
rediguntur. Quod cũ ita. eẽ. conꝑserit interrogabo utrũ
hanc̃ ipsã unitatẽ quã conuincuntur appetere sũmȩ im¬
pleant. an longe infra iacent. & eã quodã mͦ mentiantur
Quod si ita ẽ. nã quis non ad monitus uideat. neq ullã speciẽ
neq ullũ omnino corpus. eẽ. quod non habeat unitatis quale¬
cũq uestigũ Heq quãuis pulchrũ. corpus cũinter uallis
locoꝵ necessari Taliud alibi habeat posse asseqͥ eã quã sequitur
unitatẽ: Quare sihoc ita . ẽ. flagitabo ut respondeat ubi indeat
ipse unitatẽ hanc. aut unde uideat. Quã si non uider& unde cog¬

Expanded text:
illi, nec ab ea tenetur, dum non secundum ipsam, sed ipsam judicat. Et prius quaeram utrum ideo pulchra sint, quia delectant; an ideo delectent, quia pulchra sunt. Hic mihi sine dubitatione respondebitur, ideo delectare quia pulchra sunt. Quaeram ergo deinceps, quare sint pulchra; et si titubabitur, subjiciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulatione ad unam convenientiam rediguntur. 60. Quod cum ita esse compererit, interrogabo utrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appetere, summe impleant, an longe infra jaceant, et eam quodammodo mentiantur. Quod si ita est nam quis non admonitus videat, neque ullam speciem, neque ullum omnino esse corpus quod non habeat unitatis qualecumque vestigium; neque quantumvis pulcherrimum corpus, cum intervallis locorum necessario aliud alibi habeat, posse assequi eam quam sequitur unitatem?: quare si hoc ita est, flagitabo ut respondeat, ubi videat ipse unitatem hanc, aut unde videat: quam si non videret, unde cog
Abbreviated transcription (Latin):
hunanũgenꝰ ñ exmom̃tis ipsuis libidinis sed pociussu
consoetisinis ȩstimarepecata : Eit plerũq iaqsqs hominũ
eatantũ cul panda arbitret᷑ quȩ sue reghonis &tẽporis
homines uicuꝑare atq dã nare consuer̃ &tatantũ pro¬
banda atq laudanda. quȩ consuetudo coꝵ cũqͥb uiuit
adimitat. łoq contingit: ut si qͥd seriptura uł p̃ceperit¬

Expanded text:
humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consuetudinis aestimare peccata, fit plerumque, ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae religionis et temporis homines vituperare atque damnare consueverunt; et ea tantum probanda atque laudanda quae consuetudo eorum cum quibus vivit admittit: eoque contingit, ut si quid Scriptura vel p
Abbreviated transcription (Latin):
mone diuino. neq: ad morũ honestatẽ neq ad st̃¬
dei uerar t̃ ꝓpriȩ referri potest figuratũ aẽ
cognoscis : Morũ honestas adbligendũ dm̃
&pximũ Fideiueritas : ad cognoscendũ dm̃¬
ꝓꝓximũ ꝑtinet : Spes autẽ sua cuiqẽ in conscienti a ꝓpria.
que idmodũ sesentie addilectionẽdi ⁊ ꝓximi cgnitionẽq

Expanded text:
mone diuino neque ad morum honestatem neque ad fimone diuino neque ad morum honestatem neque ad fidei ueritatem proprie referri potest figuratum esse cognoscas. morum honestas ad diligendum deum et proximum, fidei ueritas ad cognoscendum deum pertinet. spes autem cuique sua est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem dei et proximi cognitionemq
Abbreviated transcription (Latin):
buptismi sicram̃tũ. & celebratio corporis & sanguinis
dñi. quȩ unꝰ qͥsq cũ ꝑcipit. quore ferant᷑ imbutus agnos¬
cit. ut ei ñ carnali seruitute. sed spiritali potius lit¬
tate ueneretur: Ut autẽ litterã seqͥ& signa preb
quȩ his significant᷑ accipere seruilis infirmitatis ẽ:
ita inutilit̃ signa in t̃p̃tarimale uagantis erroris et
Quiautẽ ñ intelligit qͥd significet signũ. & tam̃ sig¬
nũ ẽẽ intelligit᷑. nec ipse p̃mit᷑ seruitute : Melus ẽ
aut̃ uł p̃mi incognitis sedutilib signis : quã in ucilit
ea int̃p̃tando aiugo seruitutis eductã ceruicẽ. la¬
quȩis erroris inserere : Huic autẽ obseruationi¬
quacauemꝰ figuratã locutionẽ id ẽ. translatã
qͣsi ppriã seqͥ adiungenda etiã illa ẽ: neꝓpriam
quasi figuratã uelimꝰ accipere : De monstrandus ẽ
git prius modus inuemiendȩ locutionis ꝓpria utrũ
an figurata sit : &iste om̃ino modus ẽ ut qͥcd inser¬

Expanded text:
baptismi sacramentum et celebratio corporis et sanguinis Domini, quae unusquisque cum percipit quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spiritali potius libertate veneretur; ut autem litteram sequi et signa pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est, ita inutiliter signa interpretari male vagantis erroris. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute: melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando a jugo servitutis eductam cervicem laqueis erroris inserere. » CAPUT qua cavemus figuratam locutionem, id est translatam, quasi propriam sequi, adjungenda etiam illa est, ne propriam quasi figuratam velimus accipere. Demoigitur prius modus inueniendae locuti onis, propriane an figurata sit. et iste omnino modus est, ut quidquid in ser
Abbreviated transcription (Latin):
nudis& patentib: femorib: qđ nuditasilla patris a me¬
dio filio de nocata ẽ. ama ioreuͦ & minore  contata.
&cetera quȩ nec esse ñ ẽ. exequi. cũ satissit hocsolũ
conplecti qđ noe &tipũ futurȩ ueritatis ostenden s
ñaquã sed uinũ biberit. & sic iinaginẽ dñicȩ passionis
expresserit Itẽ in sacerdoce melchi sedech dñicum
sacram̃tũ p̃figanatũ indemꝰ. scđm qđ scriptura diuina
testat᷑ & dic̃. Et melchi sedechrex salẽ ꝓtulit panẽ &uinũ.
funitaut̃ sac̃dosdĩ sũmi& benedix̃ abrahã. Qđaut̃ mel¬
chisedech trpũ xp̃i portaret. declarat in psalmis
genuite tues sac̃dos in et̃nũ scđm ordinẽ melchi sedach

Expanded text:
nudis et patentibus femoribus; quod nuditas illa patris a menudis et patentibus femoribus; quod nuditas illa patris a medio filio denotata est; a majore vero et minore contecta , et caetera quae necesse non est exsequi, cum satis sit hoc solum complecti, quod Noe typum futurae veritatis ostendens, non aquam sed vinum biberit; et sic imaginem dominicae passionis expresserit. Item in sacerdote Melchisedech dominicum Sacramentum praefiguratum videmus, secundum quod Scriptura divina testatur, et dicit: « Et Melchisedech rex Salem protulit panem et vinum. Fuit autem sacerdos Dei summi, et benedixit Abraham » . Quod autem Melchisedech typum Christi portaret, declarat in Psalmis genui te. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech
Abbreviated transcription (Latin):
utitur in eodẽ libro ubi desacram̃to calicis disputat.
soluit᷑ qͥppe ibi questio inqͣquȩrit᷑ utrũ calix dominicꝰ
aqͣm solã anetiã uinomixto debeat hab̾e. sed exẽpli
grã aliqͥd inde ponendũ ẽ. Post pͥncipiũ gͦ ȩpłȩ. iã sol¬
uere incipiens ꝓpositã questionẽ : amimonitos autẽnos
scias in qͥt ut incalice offerendodñica traditio seruet᷑
lix qͥ in cõmemoratione eiꝰ offert᷑. mixtꝰ uino offe¬
rat᷑. Nãcũ dicat xp̃c. ego sũ uitisuera : sangui lxp̃i
ñaquaẽ utiq sedumũ Nec potest uideri sanguis eiꝰ
quoredẽpti &iuificati sumꝰ. eẽ. incalice qͣndouinũ
desit calici qͦxp̃i sangins ostendit᷑. qͥscripturarũ
om̃iũ sacram̃to actestimoniũ p̃dicat᷑. Inuenimꝰ enim
ingenesi circa sacram̃tũ noe hocidẽ p̃currisse. & fi¬
gurã dm̃cȩ passionis illic exttisse qđ uinũ bibit. qđ
in ebriatꝰẽ qđ indomosuainudatꝰ ẽ qđ fuit recubans

Expanded text:
utitur in eo libro ubi de Sacramento calicis disputat. Solvitur quippe ibi quaestio, in qua quaeritur utrum calix dominicus aquam solam, an eam vino mixtam debeat habere. Sed exempli gratia aliquid inde ponendum est. Post principium ergo epistolae, jam solvere incipiens propositam quaestionem: Admonitos autem nos scias, inquit, ut in calice offerendo dominica traditio servetur, lix qui in commemoratione eius offertur minus uino offeratur. nam cum dicat Christus : ego sum uitis uera, sanguis Christi non aqua est utique, sed uinum. nec potest uideri sanguis eius, quo redempti et uiuificati sumus, esse in calice, quando uinum desit calici, quo Christi sanguis ostenditur; qui Scripturarum omnium sacramento ac testimonio praedicatur. Invenimus enim in Genesi circa sacramentum Noc hoc idem praecucurrisse, et figuram dominicae passionis illic exstitisse, quod vinum bibit, quod inebriatus est, quod in domo sua nudatus est, quod fuit recubans
Abbreviated transcription (Latin):
tia. cui omnino cedenti ad arbitriũ dominabiturꝰ. Hullã de illo
sentiens molestiã. quia iã non exillo nec ꝑ illud quęr& beatitu¬
dinẽ sed exdõ ꝑse ipsã ꝑcipi&. Reformatũ gͦ corpus ac scĩfica¬
tũ sine decrimento corruptionis. & sine onere difficultatis ad¬
ministrabit. In resurrectione eñi neq nubent neq nubentur
sed erunt sic̃ angłi incęlis. desca uero uentri. & uenter ȩscis: d̃s

Expanded text:
tia, cui omni modo cedenti ad arbitrium dominabitur, nullam de illo sentiens molestiam; quia jam non ex illo, nec per illud quaeret beatitudinem, sed ex Deo per seipsam percipiet. Reformatum ergo corpus ac sanctificatum, sine detrimento corruptionis, et sine onere difficultatis administrabit. In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur, sed erunt sicut Angeli in coelis . Esca vero ventri, et vente
Abbreviated transcription (Latin):
inuenimus Vnde cõmonemur eã contẽnere: non quia malũ. ẽ.
natura corporalis. sed quia in extrema boni dilectione turpiter
uolutatur : Cui pͥmis inherere fruq concessũ. ẽ: Cũ trahitur
auriga & suȩ temeritatis dat pęnas. quic quid illud. ẽ. quo ute¬
batur accusat. sed implor& auxiliũ iubeat dñs rerũ oͥbsistatur
ȩquis. alia iã spectacula de illius p̃cipitatione facientib & nisi
subueniatur demorte facturis. restituatur in locũ: suꝑ rotas
collocetur̾ habenarũ ura reddantur᷑. Regat cautius obtemꝑ¬
antes & edomitas bestias. Tunc sentiat qã bene currus & tota
illa iunctio fabricata sit. quȩ riuna eius & ipsũ afflgerat. & cur¬
sũ decentissime moderationis amiserat. Quã & huic corpori inbecilli¬
tatẽ peꝑit animȩ male utentis auiditas inparadiso usurpans uetitũ

Expanded text:
invenimus unde commoneamur eam contemnere; non quia malum est natura corporis, sed quia in extremi boni dilectione turpiter volutatur, cui primis inhaerere fruique concessum est. Cum trahitur auriga, et suae temeritatis dat poenas, quidquid illud est quo utebatur, accusat: sed imploret auxilium, jubeat Dominus rerum, obsistatur equis, alia jam spectacula de illius praecipitatione facientibus, et nisi subveniatur de morte facturis, restituatur in locum, super rotas collocetur, habenarum jura reddantur, regat cautius obtemperantes, et edomitas bestias; tunc sentiet quam bene currus, et tota illa junctio fabricata sit, quae ruina ejus, et ipsum affligebat, et cursum decentissimae moderationis amiserat: quia et huic corpori imbecillitatem peperit animae male utentis aviditas in paradiso, usurpans vetitu
Abbreviated transcription (Latin):
corpeiꝰ ñĩpse c̃terit᷑ nisi qr ipse ẽ incorpore suo qđ con¬
tritũ fit puluis quẽ ꝓiciat uentꝰ a faciȩ trȩ. Hȩ aucem¬
om̃s regulȩ excepta una regulaueuocat᷑ de ꝓmissis
& lege aliud exalio facunt intelligi. qđ ẽ ꝓpͥũ tropice
& si nom̃ipsius tropi in loquendiarte ñ inuenit᷑ tropica
locuno ẽ . Iuecũ fic ubi fierisolet : sine labore seqͥt᷑ intellatꝰ
iutoria tribuunt᷑ Proinde sic̃ in uerb ꝓpriis deqͥb superi
disputauimꝰ ubire s ut dicunt᷑ intelligendȩ s : sic intrans lacis
quȩ facut tropicas locutiones. ubi aliud exalio intelli¬
gendũ ẽ deqͥb hucusq quantũ insũ c̃ satis egimꝰ Nonsolũ
ad monendi s̃ studiosi uenerabiliũ litterarũ. ut inscrip¬
turis sc̃is genera locutionũ sciant & qͦmͦ apdeas hicialiqͥd
gant in eisdppeliteris quarũ studiosi s̃ legunt. qm̃ dñs¬

Expanded text:
corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod concorpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contrituomnes regulae, excepta una, quae vocatur De promissis et Lege, aliud ex alio faciunt intelligi, quod est proprium tropicae etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non inuenitur, tropica locutio est. quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intelleciutoria tribuuntur. proinde sicut in uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid gant. in eis quippe litteris, quarum studiosi sunt, legunt, quon
Abbreviated transcription (Latin):
mii regulaẽ : tadẽq postrema. dediabolo & eiꝰ
in regno &gła sempit̃na. Sic̃ergo in pͥma regula
quã uocat dedño & eiꝰ corpore. iigilandũ est
ut intelligat᷑. cũ deuna eadẽq ꝑ sona scriptura
loqͥt᷑. qͥd conueniat capiti qͥd corpori: ita & in ista nouissima
possit agnosci. qđ habet ñ solũ in eis qͥ manist stiffime
fornss sedineis etiã qͥcũ ad ipsũ ꝑtineant. tam̃ ad tẽpꝰ
miscent᷑ eccłȩ. donec unꝰqͥsq deuita ex eat. uł a frum̃to
palea uentil abro ultimoseparet᷑. qđ enĩ scriptũ est
apđẽsaiã. qͦmͦ cecidit decȩlo lucifer maneoriens
& cetera que subsiguraregis babilonie deeidẽ ꝑsona uł
ad eandẽ ꝑsonã dictas impsa contextione sermonis
dediabolo utiq intelligunt᷑ & tam̃ qđ ibidictũ ÷ c̃tritꝰ ẽ.
in t̃ra qͥmittit ad om̃sgentes ñ totĩ psi capiti c̃gruit.
N ãsimittit ad om̃sgentes diabolus angłos suos: tam̃ in t̃ra

Expanded text:
nii regula est, eademque postrema, De diabolo et ejus in regno et gloria sempiterna . Sicut ergo in prima regula, quam vocat de Domino et ejus corpore, vigilandum est ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura loquitur, quid conueniat corpori, quid capiti: ita et in ista nouissima possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hac uita exeat uel a frumento palea ueapud Isaiam, Quomodo cecidit de coelo Lucifer mane oriens , et caetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona, vel ad eamdem personam dicta sunt in ipsa contextione sermonis, de diabolo utique intelliguntur; et tamen quod ibi dictum est, Contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ cũ quanto cũq labore disputationis ad alioꝵ in¬
celligentiã ꝑducamꝰ. Sitenet auditorẽ uł collocuto¬
rẽ discendicupiditas. necm̃tis capacitas desit quȩ
qͥmꝰ intimata possit acciꝑe. ñ curante illo qͥdocet qͣnta
neccura qͥdbene sonet sed quidbene indicet atq inti¬
met qͦ ostendẽ intendit. Vndeait qͥdã cũ degenere
talielocut onisageret eẽ in eã quendã diligentẽ

Expanded text:
pimus, cum quantocumque labore disputationis ad aliorum intelligentiam perducamus, si tenet auditorem vel collocutorem discendi cupiditas, nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui docet, quanta nec curat quid bene sonet, sed quid bene indicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde ait quidam, cum de tali genere locutionis ageret, esse in ea quamdam diligentem
Abbreviated transcription (Latin):
tione si causi quaminꝰ tardiusue qđ dicimꝰ posset intelligi
Sunt em̃ quȩdã quȩ ui sui ñ intelligunt᷑ aut uix intelligunt᷑¬
qͣntolibet & qͣntũlibet quãuis planissime dicentis uersent᷑
eloqͥo. quȩ in popłiaudientiã uł raro sialiqͥdurgit. uł nuĩ¬
quã om̃inomutenda s̃ . In libris autẽ qͥita scribuntur
ut ipsisibi qͦdãmͦ lectorẽ tensiant cũ intelliguntur.
cũ autẽ ñ intelligunt᷑ molestiñsint nolentib legere:

Expanded text:
tione sit causa quo minus tardiusve quae dicimus possint intelligi. tione sit causa quo minus tardiusve quae dicimus possint intelligi. Sunt enim quaedam, quae aut non intelliguntur, aut vix intelliguquantolibet et quantumlibet, quamvis planissime, dicentis versentur eloquio; quae in populi audientiam, vel raro, si aliquid urget, vel nunquam omnino mittenda sunt. In libris autem, qui ita scribuntur ut ipsi sibi quodammodo lectorem teneant cum intelliguntur, cum autem non intelliguntur molesti non sint molentibus lege
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nos&e sidelitteris coꝵ quȩsi ne difficultate intelli¬
gunt᷑ ñnulla sumimꝰ elocutionis ex ẽpla. nequa quã
putare debemꝰ imitandos nob̵ eẽ eos in hisquȩ adexer¬
cendas &elimandas qͦdã mͦ m̃tes logentiũ &a drũ penda
fastidia atq acuendastudia discere uolentiũ celandos
qͦͥq siue ut apietatẽ conũtant᷑. si ueut amisterus secdu¬
dant ammo simpiorũ utili acsalubriobscuritate dixer̃
Sicqͥppeilli locutis ut posteriores qͥcos recte intellge¬
rent &etponerent alterã grãm disparẽ qͥdẽ uerũ¬
tam̃ subsequentẽ indĩeccła reperirent Nongͦ exxpo¬
sicorescoꝵ utalo qͥdebent. tanquã si& ipsi hosex por¬
mendos simili auctoritate ꝓponant : sedin om̃ib ser¬
monib suis pͥmitꝰ acmaxime ut intelligant᷑ elaborãnt
ea quantũ poss ꝑspicuitate dicendi. ut aut multum
tardussit qͥñ intelligit. aut in rerũ quas explicare
atq: ostenđe uolumꝰ difficultate acsubtilitate. ñ in nrã locu¬

Expanded text:
Sed nos etsi de litteris eorum, quae sine difficultate intelliguntur nonnulla sumimus elocutionis exempla; nequaquam tamen putare debemus imitandos eos nobis esse in iis quae ad exercendas et elimandas quodammodo mentes legentium, et ad rumpenda fastidia atque acuenda studia discere volentium, celandos quoque, sive ut ad pietatem convertantur, sive ut a mysteriis secludantur, animos impiorum, utili ac salubri obscuritate dixerunt. Sic quippe illi locuti sunt, ut posteriores qui eos recte intelligerent et exponerent, alteram gratiam, disparem quidem, verumtamen subsequentem in Dei Ecclesia reperirent. Non ergo expositores eorum ita loqui debent, tanquam se ipsi exponendos simili auctoritate monibus suis primitus ac maxime ut intelligantur elaborent, ea quantum possunt perspicuitate dicendi, ut aut multum tardus sit qui non intelligit, aut in rerum quas explicare atque ostendere volumus difficultate ac subtilitate, non in nostra locu
Abbreviated transcription (Latin):
studiosissimos ꝑuenit fructꝰ quieaquȩ discendas
qͣmuis abiete inculteq dicant᷑ scire desiđant. qđ cũ
adepti fuerint : ipsa delectabilit̃ ueritate pascuntur
Bonorũq ingeniorũ insignis ẽ. indoles in ub̵ uerũ amare
ñ uerba : Quid ꝓdẽ clauis aurea. sia ꝑire qđ uolumꝰ
ñ potest. aut qͥd obest lignea. si hoc potrst : quando
mhilquȩrimꝰ nisi patere qđ dausũ ẽ : sed qm̃ in t̃se habent
nonnullã similitudinẽ uescente satq dicentes: ꝓpt̃ fasti¬
dia plurimorũ etã ipsisine qͥb: uiui ñ potest. alim̃ta con¬
eloquentẽ : ut doceat. uit delectet. ut flectat. Deinde
addit. Docere necessitatis est : delectare suauitatis.

Expanded text:
studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adepti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur: bonorumque ingeniorum insignis est indoles, in verbis verum amare, non verba. Quid enim prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest? quando ihil quaerimus nisi patere quod clausum est. Sed quoniam inter se habent nonnullam similitudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa sine quibus vivi non potest, alimenta coneloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectare suavitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
tota expectatio indissoluenda eoꝵ quȩ pandunt᷑
difficultate pandebat. Nã delectandigrã etã
nota dicunt᷑. ubi ñ ipsa sed modus qͦdicunt᷑ atten¬
dit᷑. Qđsi & ĩpse iãnotꝰ ẽ. atq auditorib placet.
pene nihil int̃ẽ . utrũ is qͥdicit dictor uł lectorsit
Solent enĩ &ea quȩ cõmode scriptas ñ solũ ab his
qͥb pͥmitꝰ in notescunt iocunde legi. uerũ ab hisetiã
qͥb ia notas. neq ad hoc illa de memoria deleuit
urqͥ audit uerũ audiat. & qđ audit intelligat
Adquẽ finẽ cũuentũ fuerit: nihil tunc ãpliꝰ deipsare
tan quã diutiꝰ docenda laborandũ ẽ: sed forte decõ¬
m̃danda ut incorde figat᷑. Iđ si faciendũ indebit̃
ita modeste faciendũ ẽ. neꝑueniat᷑ ad tediũ: Prors¬
hȩc ẽ. indocendo eloquentia qͣfit dicendo ñut libeat
qdhorrebat. aut ut fiat qđ pigebat. sedut appa¬
reat qd latebat. đ tam̃ sifiat insuauit̃ ad paucos qͥdẽ

Expanded text:
tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubi non ipsa, sed modus quo dicuntur attenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea quae commode scripta sunt, non solum ab iis ibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste faciendum est, ne perveniatur ad taedium. haec est in docendo eloquentia, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ incollocutionib siue fiant cũ a liqͦuno. siue cũ plurib:
uerũ enã & mulco magis in popłis. Quanto sermo ꝓmit¬
tit᷑ ut intelligat᷑ instandũ ẽ qr in collocutiomsẽ. cuiq
in t̃rogandĩ potestas. Ubia utẽ om̃ftacent ut audiat᷑
unꝰ. & in eũ intenta ora conuertunt. ibiutreqrat qͥsq
qđ nintellexerit necmoris.ẽ. necdecoris est. Acꝑ hoc
debe maxime tacenti subuenire curadicentis. Sole
autẽ motu suo significare. utrũ intellexerit cog¬
noscendi aicida multitado. Qđꝗonec significet. uer¬
sandũ ẽ qđ agit᷑ multi moda uarietate dicendi
Qđm potestate ñ habent. qͥp̃parata & adũbũ memorit̃
retenta ꝓnuntiant. Moxautẽ ut intellectũ eẽ. cons¬
titerit. aut sermo fimendus. aut in alia transeun¬
dũ ẽ. Sic̃ enĩ gratꝰ ẽ. qͥ cognoscenda enubilat. sic
onerosus qͥ cognita inculcat. eis dũtaxat quoꝵ

Expanded text:
non solum in collocutionibus sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus, non solum in collocutionibus sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus, verumetiam multo magis in populis, quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas: ubi autem omnes tacent ut audiatur unus, et in eum intenta ora convertunt, ibi ut requirat quisque quod non intellexerit, nec moris est nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexerit cognoscendi avida multitudo: quod donec significet, versandum est quod agitur, multimoda varietate dicendi; quod in potestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum