comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum. quod fructum suum dabit in tempore suo et fo-¬
lium eus non decidet. Hoc enim lignum significar
fructus pabula sunt credencium ciuus folia non decidunt.
quia nillo casu uerba eius a ueritate discẽdunt. Hec sunt
aque spiritales: hec folia salutaria. de quibus in apocalip¬
si beatus iohannes dicit. et ostendit michi flumen aque
uite splendidum: tanquam cristallum exiens de throno
dei ⁊agni. in medio platee. eus. et ex utraqz parte fluĩs
arborem uite que facit fructum duodecies singulis mẽ¬
sibus reddens fructum suum ⁊ folia illius arboris sunt
in sanitatem gentiũ deputata. Flos enĩ cristum mistice
significat. qui in cantico canticorum dicit. ego flos cã¬
p̃i ⁊ lilium conuallium: flores significãt incrementa
ie conuersacionis ut ẽ illud in cantico canticor
flores apparuerunt. in terra id ẽ micia fidei et iusticie

Expanded text:
aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et foaquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo, et folium ejus non decidet . Hoc enim lignum significat s, cujus virtutum fructus pabula sunt credentium, cujus folia non decidunt: quia nullo casu verba ejus a veritate discedunt. Haec sunt aquae spiritales: haec folia salutaria, de quibus in Apocalypsi beatus Joannes dicit: Et ostendit mihi flumen aquae vitae splendidum, tanquam crystallum, exiens de throno Dei et agni, in medio plateae ejus, et ex utraque parte fluminis arborem vitae, quae facit fructum, duodecies singulis mensibus reddens fructum suum, et folia illius arboris sunt in sanitatem gentium deputata . Flos enim Christum mystice significat qui in Cantico canticorum dicit: Ego flos campi, et lilium convallium . Flores significant incrementa bonae conversationis, ut est illud in Cantico canticorum: Flores apparuerunt in terra , id est, initia fidei et justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
mala arbor malus homo. quidam in hoc testimonis arbo.¬
rem uoluntatem hominis magis qͣz ipsum hominẽ aca¬
piendum putant: et fructum bonum. bona opera. ma¬
lum uero mala opera. Radix autẽ originem mistice l¬
gnificat. unde in apostolo scriptum est. ꝙ se rada iti
et rami. Item de peccatore dicitur. destruet te deus. ĩfuiẽ
euellet te. et emigrabit de tabernaculo suo. et radicem
tuam de terra uiuentium. Rami uero propaginem cuius¬
libet exprimunt in bonam partem siuie in malam transla¬
tam. In bonam ut est illud in euangelio de grano sinapis
de quo domus ait. fit arbor ita ut uemiant uolucres ce¬
li et habitent in ramis eius. Item in aliam partem in da¬
mele scriptum est. precidite arhorem et ramos eu
salomone. et precidantur rami. in consuminati. folium uõ
sermonem doctrine significat: unde in psalmo scriptũ est.
de ligno illo mirabili quod plantatũ est secus de cursus

Expanded text:
mala arbor, malus homo. Quidam in hoc testimonio arbomala arbor, malus homo. Quidam in hoc testimonio arborem voluntatem hominis magis quam ipsum hominem accipiendum putant: et fructum bonum, bona opera: malum vero mala opera. Radix autem originem mystice significat: unde in Apostolo scriptum est: Quod si radix sancta, et rami . Item de peccatore dicitur: Destruet te Deus, in finem evellet te, et emigrabit de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium . Rami vero propaginem cujuslibet exprimunt, in bonam partem sive in malam translatam. In bonam, ut est illud in Evangelio de grano sinapis, de quo Dominus ait: Fit arbor, ita ut veniant volucres coeli, et habitent in ramis ejus . Item in aliam partem in Daniele scriptum est: Praecidite arborem et ramos ejus . Et in Salomone: Et praecidantur rami inconsummati . Folium vero sermonem doctrinae significat; unde in psalmo scriptum est de ligno illo mirabili quod plantatum est secus decursus
Abbreviated transcription (Latin):
re significat ab eo quõd ibi oblacões tanqͣr fructus con¬
ferantur: et aliter torcular tribulacõnum pressuram
inificat. inqua fideles probantur. Unde in titulo¬
rumdam psalmorum scriptum ẽ. in finem pro torcula¬
De arboribus
rborum nomen siuie herbarum ab auus inflerũ
creditur. eo ꝙ terris fixis radicibus ad herent.
utraqz autem ideo sibi pene similia sunt. quia
ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in tr̾am
ieceris herba prius oritur. dehinc confota surgit in arho¬
rem . et in fra paruum tempus quam herbam uideras
ustam suscipis. Arbusta arbor nouella ⁊ tenera.
qua in sercio fieri potest. et dicta arbusta qiͣ arboris
hasta. Alii arbastum locum in quo arbores sunt uolũt
accipere. sicut salectum. sie et uirecta ubi uirgulte no¬
uelle uirentes sunt. Arbor autem humanum genus
significat ut ẽ illũ. Arborem feci quidam habuit plãta¬
tam in uiea. Item arbor bona dicitur bonus homo. et

Expanded text:
re significat ab eo, quod ibi oblationes, tanquam fructus, conre significat ab eo, quod ibi oblationes, tanquam fructus, conferantur: et aliter torcular tribulationum pressuram significat, in qua fideles probantur. Unde in titulo quorumdam psalmorum scriptum est: In finem pro torculaDe arboribus. Arborum nomen sive herbarum ab arvis inflexum creditur, eo quod terris fixis radicibus adhaerent: utraque autem ideo sibi pene similia sunt: quia ex uno alterum gignitur. Nam dum sementem in terram jeceris, herba prius oritur: dehinc confota surgit in arborem: et infra parvum tempus, quam herbam videras, arbustum suscipis. Arbustum arbor novella et tenera, in qua insertio fieri potest: et dicta arbusta, quasi arboris hasta. Alii arbustum locum, in quo arbores sunt, volunt accipere, sicut salictum: sic et virectum, ubi virgultae novellae virentes sunt. Arbor autem humanum genus significat, ut est illud: Arborem fici quidam habuit plantatam in vinea . Item arbor bona dicitur bonus homo, et
Abbreviated transcription (Latin):
cristi incarnacõem uoce ⁊ uerbo credentibz afferũt. quia
quem prophete futurum amiũciauerũt. hunc aposto¬
li iam uenisse testantur. uindemia autem mistice
consumacio seculi intelligitur. uel uindicta in populũ
Unde in psalmo legitur. Uindemiant eam omnes qui
transeunt uiam: et iohel mittite inquit falces: et uĩ¬
demiate uineam terre: quonã mature sunt une eius.
Pmea est ecclĩa ut in cantico canticorum dicitur. uiea
fuit pacifico. et tradidit eam custõdibus io est apostolis
Item uinea plebs iudaica ut in ꝑsaltĩo. Uineam ex egpo¬
to transtulisti: uinea fidelium plebs ut in salomone
capite nobis uulpes pusillas exterminãtes umeas.
Pinee bonorum operum acciones ut in propheta. et
plantabunt uieas: et in aliam partem ut in salomõe
legitur. transiui per uineam uni stulti. et ecce ommã
repleuerũt urtice. Torcular sicut supra diximus alta¬

Expanded text:
Christi incarnationem voce et verbo credentibus afferunt: quia Christi incarnationem voce et verbo credentibus afferunt: quia quem prophetae futurum annuntiaverunt, hunc Apostoli jam venisse testantur. Vindemia autem mystice consummatio saeculi intelligitur, vel vindicta in populum. Unde in psalmo legitur: Vindemiant eam omnes, qui transeunt viam ; et Joel: Mittite, inquit, falces, et vindemiate vineam terrae, quoniam maturae sunt uvae ejus . Vinea est Ecclesia, ut in Cantico canticorum dicitur: Vinea fuit Pacifico, et tradidit eam custodibus , id est, apostolis. Item vinea, plebs Judaica, ut in Psalterio: Vineam ex Aegypto transtulisti ; vinea fidelium plebs, ut in Salomone: Capite nobis vulpes pusillas exterminantes vineas . Vineae, bonorum operum actiones, ut in propheta: Et plantabunt vineas ; et in aliam partem, ut in Salomone legitur: Transivi per vineam viri stulti, et ecce omnia repleverunt urticae . Torcular sicut supra diximus alta
Abbreviated transcription (Latin):
omina si guis diligenter intenderit in eccliẽ instructõe
spiritaliter inueniri poterit. unde in cantica canticoꝵ.
sponsa dicit. Flores apparuerunt interra. tempus puta¬
cionis aduenit. id̃ ẽ ut amputatis nutilibz uar
gionis sarmentis. futuro fidei fructui preparetur. Uitis
uero allegorice significat cristum qui dicit in euãgelio.
ego sum uitis uera. Item in aliam partem uinee uel uĩ¬
tis significacio trahitur ut ẽ illiũ incantico deuterro¬
nonii ex uinea enim sodoniorum uitis eorum. et propago
eorum ex gomorra. palinites autem apostoli uel sanc¬
ti allegorice intelliguntur: unde dominus ad apostolos
alia significticõe legitur. uua eorum uua fellis. bo¬
trus amaritudinis in ipĩs. Uotrus autem alibi eccle¬
siam siue corpus domini significat. Unde in numeroꝵ
libro scriptũ est. quod duo uii portarent botrũ. in uec¬
te de terre repromissionis. quia duo ordines predicator

Expanded text:
omnia si quis diligenter intenderit, in Ecclesiae instructione omnia si quis diligenter intenderit, in Ecclesiae instructione spiritaliter invenire poterit: unde in Cantico canticorum sponsa dicit: Flores apparuerunt in terra, tempus putationis advenit , id est, ut amputatis inutilibus vanae religionis sarmentis, futuro fidei fructui praeparetur. Vitis vero allegorice significat Christum, qui dicit in Evangelio: Ego sum vitis vera . Item in aliam partem vineae vel vitis significatio trahitur, ut est illud in cantico Deuteronomii: Et vinea enim Sodomorum vitis eorum, et propago eorum ex Gomorrha . Palmites autem Apostoli vel sancti allegorice intelliguntur: unde Dominus ad Apostolos alia significatione legitur: Uva eorum, uva fellis, botrus amaritudinis in ipsis . Botrus autem alibi Ecclesiam sive corpus Domini significat. Unde in Numerorum libro scriptum est , quod duo viri portarent botrum in vecte de terra repromissionis quia duo ordines praedicatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
unium. sie altare omnis populi suscipit fructus et
in molatas hostias deuorat iuxta illuõ quõd de beniã¬
min legitur. Bemianm lupus rapar mane con
et ad uesperam dabit escas. Cuncta q̃ dicuntur de uinca
possunt et ad amme humane referri statum. que a
deo plantata in bonum non uuam attulerit sed labrai¬
scas ⁊ postea sit tradita bestus conculcanda nec diui¬
narum imbrem susceperit doctrinarum quia pretitcia
contempserit. Uitib inter cetera magis ista cõueiant
Oblaqueatio. putacio. propagiatio. fossio. oblaquea¬
re est circa radicem tram apire: et uelut lacus efficere.
putare est uirgam ex uite superuacuam resecare cuius
flagellis lururiat. putare enim dicitur ꝓurgare id ẽ
amputare. traducere. transducere. Propaginare uero
flagellum uitis terre submersum sternere. et quasi por¬
ro pangere. hinc propagines a propagare et protendere
dicte fõdere uero est quãsi foueam facere ac fouere. Hec

Expanded text:
vinum: sic altare omnis populi suscipit fructus, et vinum: sic altare omnis populi suscipit fructus, et immolatas hostias devorat juxta illud, quod de Benjamin legitur: Benjamin lupus rapax mane comedit, et ad vesperam dabit escas . Cuncta, quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvam attulerit, sed labruscas, et postea sit tradita bestiis conculcanda, nec divinarum imbrem susceperit doctrinarum, quia praeterita contempserit. Vitibus inter caetera magis ista conveniunt: oblaqueatio, putatio, propaginatio, fossio. Oblaqueare est circa radicem terram aperire, et velut lacus efficere. Putare est virgam ex vite supervacuam resecare, cujus flagellis luxuriat: putare enim dicitur purgare, id est, amputare: traducere, transducere. Propaginare vero flagellum vitis terrae submersum sternere, et quasi porro pangere. Hinc propagines a propagare et protendere dictae. Fodere vero est quasi foveam facere ac fovere. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ut diximus plangitur et sermone prophetico illus
rina cantatur. porro ecclĩe ⁊ populo quondam gẽciũ
aliud carmen ẽ editum de quo in psalmnis leginius. Cã¬
tate domino omnis tra. anniunciate de die in diem salu¬
tare eius. amunciate in gentibz gloriam eius in oĩb
populis mirabilia eius. per metaforam ut diximus
uinee describit populum uideorum quem sepsit ange¬
lorum auxilio ⁊ lapides elegit ex eo. uel ydola uel omĩa
que dei cultũ poterant impedire. et plantauit eã uinea
sorech. quam solus simmachus electam interpretat᷑
ẽ. Edificauit quoq turrim in medio eius. templum
uidelicet in media ciuitate et torcular struxit in ea.
quod quidam altare significare putant. ut in cantico
esae dicitur ⁊ torcular fõdi in ea. torcular ẽ futura ta¬
lacio ut in apoc̾. et ip̃e calcauit torcular uim in
furoris domni. Sicut enim ad torcular omnes une
comportantur atqz calcantur ut ex eis exprimatur

Expanded text:
ut diximus plangitur, et sermone prophetico illius ut diximus plangitur, et sermone prophetico illius ruina cantatur. Porro Ecclesiae et populo quondam gentium aliud carmen est editum, de quo in Psalmis legimus: Cantate Domino, omnis terra, annuntiate de die in diem salutare ejus, annuntiate in gentibus gloriam ejus, in omnibus populis mirabilia ejus . Per metaphoram ut diximus vineae describit populum Judaeorum quem sepsit angelorum auxilio, et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia, quae Dei cultum poterant impedire: et plantavit eam vineam sorech, quam solus Symmachus electam interpretatus est. Aedificavit quoque turrim in medio ejus, templum videlicet in media civitate, et torcular struxit in ea, quod quidam altare significare putant: ut in cantico Isaiae dicitur: Et torcular fodi in ea . Torcular est futura tribulatio, ut in Apoc.: Et ipse calcavit torcular vini irae furoris Domini . Sicut enim ad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur
Abbreviated transcription (Latin):
cum est. Mistice autem uinea ecclĩa uel populus israel
potest intelligi: de quo in esaia ita scaptum est. uinea
facta est dilecto meo in cornu filio olei ⁊ sepiuit eam et
lapides elegit er ea. et plantauit eam electam et edisi¬
cauit turrim in medio eius ⁊ torcular exstrurit in ea.
et erpectauit ut faceret uuas. et fecit lapruscas ⁊ cetera.
Quõd autem uinea dei appellatur populus ifrael. et
in sine huius cantiei leginius. Uinea domini erercitu¬
um domus est isiael. et uir iuida germen laudabile eius
pene husdem uerbis quibus propheta nũc loquitur dñs
texit parabolam. Homo quidam erat paterfamilias qui
plantauit uineam. et maceriam illi arcundẽdit. et fo¬
dit in ea torcular. edificauit turrim et locauit eã agu¬
colis. et cetera. Et in iheremia leginus. ego ꝑ lataui
te uineam fructiferam totam ueram quomõdo conuersa
es in amaritudinem uinea aliena. Itaqz iherusalem

Expanded text:
cum est. Mystice autem vinea Ecclesia vel populus Israel cum est. Mystice autem vinea Ecclesia vel populus Israel potest intelligi: de quo in Isaia ita scriptum est: Vinea facta est dilecto meo in cornu filio olei et sepivit eam, et lapides elegit ex ea, et plantavit eam electam, et aedificavit turrim in medio ejus, et torcular exstruxit in ea, et exspectavit, ut faceret uvas, et fecit labruscas, etc. . Quod autem vinea Dei appellatur populus Israel, et in fine hujus cantici legimus: Vinea Domini exercituum domus est Israel, et vir Juda germen laudabile ejus;pene iisdem verbis, quibus propheta nunc loquitur, Dominus texit parabolam : Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et maceriam illi circumdedit, et fodit in ea torcular, aedificavit turrim, et locavit eam agricolis, etc. Et in Jeremia legimus: Ego plantavi te vineam fructiferam totam veram: quomodo conversa es in amaritudinem vinea aliena? Itaque Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
huc seculo. Apud grecos autem constat inuen¬
torem uitis liberum appellar: unde et eum
gentiles post mortem deum ee uoluerunt. Uitis dicta
uni habeat cicius radicandi. Alii putant uites
dictas quod inuicem se uites innectant. uicinisqz arbori¬
bus reptando religentur. est enm earum natura flexi¬
biles. quod quasi brachiis quibusdam quicquũ comip̾¬
henderũt siringant. La brusca est uitis agrestis que in
terre marginibus nascitur. Unde et labrusca dicta alabs
et extremitatib terre : suminitates uitium et fruticũ
flagellanuncupãtur. eo quõd agitentur. Palmes uitis.
materia mollis qui per nouella brachia missus fructũ
affert. Gorinbi sunt anuli qui proxima queqz ligant.
et comprehendunt. ne longius larati palmites uentorũ
flatibus dissipentur. Unde dicte ꝙ intrinsecus humore
sint plene. suciqz ⁊ pinguedinis: nam humidum est q̃d
exterius humorem habet: uiudum quod interius ut
acina. botrus. Racenius est botrionis pars ⁊ botrio gre¬

Expanded text:
huc saeculo. Apud Graecos autem constat inventorem vitis Liberum appellari: unde et eum gentiles post mortem Deum esse voluerunt. Vitis dicta, quod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas, quod invicem se vittis innectant, vicinisque arboribus reptando religentur: est enim earum natura flexibilis, quod, quasi brachiis quibusdam, quidquid comprehenderint, stringant. Labrusca est vitis agrestis, quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta a labris et extremitatibus terrae: summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo quod flatu agitentur. Palmes vitis materia mollis, qui per novella brachia missus fructum affert. Corymbi sunt, annuli, qui proxima quaeque ligant et comprehendunt, ne longius laxati palmites ventorum flatibus dissipentur. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sint plenae, succique et pinguedinis: nam humidum est, quod exterius humorem habet: uvidum, quod interius, ut acina, botrus. Racemus est botryonis pars, et botryo Grae
Abbreviated transcription (Latin):
uolando. est enim ut diximus auium. Foli
librorum appellata siue ex similitudine foliorum ar¬
borum seu quia ex follibus fuint id ẽ expellibus qui
de occisis pecudibz de trahi solent. cuius partes pagiẽ
dicuntur. eo qd̃ sibi muicem compagiantur. Uersus
autem inde uulgo uocati quia sic scribebant antiqui
sicut aratur terra. Afinistra enim ad dexteram pͥmum
ebant stilum. deiide conuertebantur ad inferio
et rursus ad dexteram uersꝰͣ quos hodieq rustici uocãt
uersus. uceda est qd̃ ad huc emendatur et nec dum ĩ
libris redactum est. et est nomen grecum sicut ⁊ thomꝰ

Expanded text:
volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomus. § 15
Abbreviated transcription (Latin):
quia ante usum carte uel membranarum de libris
arborum uolumma fiebant et compaginabantur.
Onde et scriptores alibris arborum librarios uocaue¬
runt. Librarios ante abiblio palas dictos. Librum
emm greci biblum uocant. Librarii autem id̃ ẽ anti¬
quarum uocantur. sed librarui sunt qui et noua scri¬
bunt ⁊ uetera. Antiquarum qui tantũmodo uetera
unde et nomen sumpserũt. Ascribendo autẽ scriba
nomen accepit. officium exprimens uocabuli qualita¬
te. Instrumenta scribe calamus et penna ex his em̃
uerba paginis in figuntur. sed calamus arboris ẽ.
penna auis cuius cacumen in duo diuiditur. ĩ toto
corpore unitate seruata credo propter misterium ut
in duobus apicibus uetus et nouum testamentũ
signaretur. quib exprimitur uerbi sacramẽtũ san-¬
guine passiomis effusum. Dictus autem calamus
qd̃ liquorem ponat. Unde et apud nautas calare
ponere dicitur. Penna autem apendendo uocata iõ

Expanded text:
quia ante usum chartae vel membranarum de libris quia ante usum chartae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant et compaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. Librarii antea bibliopolae dicti. Librum enim Graeci biblum vocant. Librarii autem, id est, antiquarii vocantur: sed librarii sunt, qui et nova scribunt et vetera: antiquarii, qui tantummodo vetera: unde et nomen sumpserunt. Ascribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. Instrumenta scribae calamus et penna: ex his enim verba paginis infiguntur: sed calamus arboris est: penna avis, cujus cacumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata credo, propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur: quibus exprimitur verbi Sacramentum sanguine passionis effusum. Dictus autem calamus, qponere dicitur. Pinna autem a pendendo vocata, id est
Abbreviated transcription (Latin):
proposiciones questiones sunt. habentes aliquid qd̃
disputatõe soluendum sit. Questio autem ẽ cum que-¬
ritur an quĩd sit aut quale sit. Argumentum autẽ
dictum quasi argutum uel quõd sit argute inuentũ
ad comprobandas res. Epistolam proprie greci uocãt
que interpretatur latine missa. Stila enm seu stili
missa uel missi ante et membranarum usum inde do¬
latis ligneis codicellis epistolarum allogiua scribebã¬
tur. unde et portitores earum tabellarios bocauerunt.
Coder multorum liberorum est liber unius uoluminis
et dictus codex per translacõem acodicibus arborum
seu uicium quasi caudex qd̃ ex se multitudinẽ libroꝵ
quasi romanorum contineat. Uolumen liber est a
uoluendo dictus sicut apud hebreos uolumina legis
uolumma prophetarum. Liber ẽ interior tunica corti¬
cis que ligno coheret. de quo uirgilius sic. alta libet
heret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus

Expanded text:
propositiones, quaestiones sunt, habentes aliquid, quod propositiones, quaestiones sunt, habentes aliquid, quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est, cum quaeritur, an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae interpretatur Latine, missa. Styla enim seu styli, missa vel missi ante membranarum usum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex se multitudinem librorum, quasi Romanorum, contineat. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret, de quo Virgilius sic: Alta liber haeret in ulmo. Unde et liber dicitur, in quo scribimus:
Abbreviated transcription (Latin):
Precepta sunt que aut quid faciendum aut quid nõ
faciendum sit docent. quid faciendum ut dilige dñm
deum tuum et honora patrem tuum et matr̃em tuã
quid nõ faciendum ut non mechaberis non furtum
acies. dimiliter et gentilium precepta uel iu
uel uetant iubent faciendum ut midus aras sere nu-¬
dus uetant ut ne ue inter uites corilum sere ne ue
flagella sumina pete. Primus autem apud hebreos
precepta moyses scapsit. apud latinos marcius hates
primus precepta composuit ex quibus est illud postre¬
mus dicas primus taceas. Parabole et proleumata
nominibus sus indicant alcius se ꝑscrutari oportere.
Parabola quippe alicuius rei similitudinem ꝑ se gerit.
Quod licet sit uocabulum grecum iam tamen ꝓ latino
usurpatur et notum est quod in parabolis que dicũtur
rerum similitudines rebus de quibus agitur compa¬
rant. Propleumata autem que latine appellantur

Expanded text:
Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum, aut quid non Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent: quid faciendum, ut: Dilige Dominum Deum tuum ; et: Honora patrem tuum et matrem tuam ; quid non faciendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Similiter et gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem apud Hebraeos praecepta Moyses scripsit: apud Latinos Marcius vates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus dicas, primus tactas agas . Parabola et problemata nominibus suis indicant, altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicujus rei similitudinem per prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, jam tamen pro Latino usurpatur: et notum est, quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus, de quibus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
gelii. Appollogeticus ẽ excusacio. in quo solent guidam
accusantibus respondere indefensione emm aut nega¬
cione sola positum est. et est nomen grecum. Panage¬
ricum est licenciosum et lasciuiosum genus dicendi
in laudibus regum ĩ cuius composiciõe homines m̃ltis
mendacus adulantur. Quõd malum agrecis exortum
ẽ. quorum leuitas instrũcta dicendi facultate ⁊ copia
dibili multas mendaciorum nebulas suscitar¬
¶ Fastorum libri sunt in quibus reges ac consules
scribuntur a fascibus dicti id ẽ apotestatibus. Unde
et ouidu libri fastorum dicuntur quia de regibus et
cursulib edito sunt. Proemium est micium dicendi.
Sunt enim proemia principia librorum que ante cau-¬
se narracõem ad instruendas audiencium aures coap¬
cantur. Cuius nomen pleriqz latinitatis par
translacõe posuerũt. Hoc autem uocabulum apud nos
interpretatum prefacio nuncupatur quasi prelocucõ

Expanded text:
gelii. Apologeticus est excusatio, in quo solent quidam gelii. Apologeticus est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere, in defensione enim aut negatione sola positus est, et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum: in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est; quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt, in quibus reges ac consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, a potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cujus nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio.
Abbreviated transcription (Latin):
tria genera. Primum genus excerpta sunt q̃
grece scolia nuincupantur in quibz ea que uiderunt
obscura uel difficilia summatim ac breuiter ꝑstringũ¬
tur. Secundum genus omelie sunt quas latim uer¬
in appellant que proferũtur in populis. Terci
thomi quos nos libros uel uolumma mincupamus.
Omelie autẽ ad uulgum loquuntur. thomi bero id ẽ
libri maioris sunt disputacionis. Dialogus est colla¬
cio duorum uel plurmiorum quem latim sermones
dicunt. Nam quos greci dialogus uocant nos sermoes
uocamus. dermo autem dictus quia inter utrumqꝵ
seritur. Unde in uirgilio. multa inter se serebant. Trac¬
tatus est unius rei multiplex exposicio eo quõd tractat
sensum in multa senciendi contrectando secum. Differt
autem sermo tractatus et uerbum. dermo emm altera
eget psona. Tractatus specialiter ad se ip̃m ẽ. Uerbum
autem ad omnes. Unde et dicitur. Uerbum fecit ãd po-¬
pulum. Commentaria dicta quasi commenta. Siit
emm interpretacões ut commentr iuiris commenta euã¬

Expanded text:
tria genera. Primum genus Excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur, in quibus ea, quae viderunt obscura vel difficilia, summatim ac breviter perstringuntur. Secundum genus Homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgum loquuntur: Tomi vero, id est, libri majoris sunt disputationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona. Tractatus specialiter ad seipsum est. Verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. Commentaria dicta quasi commenta. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta evan
Abbreviated transcription (Latin):
qui subsequenter canendo respondit. Goncẽtor autẽ dicitur
qui cõsonat non concinit nee concẽtor erit. ¶ Acoliti gre¬
ce. latine ceroferarui dicuntur a deportandis cereis qñ legẽ¬
dum ẽ euangelium aut sacrificium offerẽdum tũt enĩ accẽ¬
duntur lummaria ab eis et deportãtur: nõ ad effugandas
tenebras dum sol eodem tempore rutilet: sz ad signum leticie
demonstrandum ut sub tipo luminis corporal illa lux osten¬
datur de q̃ in euãgelio legitur. Erat lur uera que illuminat
onnem homnẽ uenientẽ in mundum. ¶ Eyoraiste exgre¬
go in latinum adiurantes siue merepantes uocantur. Inuo
tant enini super cathecumios uel suꝑ eos qui habent sp̃m
in mundum nomen domini ihũ adiurantes ꝑ eum ut egre¬
diatur ab eis. ¶ Bstiaru idẽ et iamtores: qui inueteri tes¬
tamento electi sunt ad custodiam templi ut nõ ingrederet¬
ĩ eum inmundus ĩ omni re. Dicti autẽ ostiarui: ꝙ presint

Expanded text:
qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur qui consonat: qui autem non consonat, non concinit, nec concentor erit. Acolyti Graece, Latine ceroferarii dicuntur a deportandis cercis, quando legendum est evangelium aut sacrificium offerendum: tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur: non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum: ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur, de qua in Evangelio legitur; Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in mundum . Exorcistae ex Graeco, in Latinum acant enim super cathecumenos, vel super eos qui habent spiritum inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni re. Dicti autem ostiarii, quod praesint
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ꝓpodiacones grece quos nos subdiacones dicimus: qui
ideo sic appellantur quia subiacẽt preceptis ⁊ officus leuita¬
rum. Oblacoes enim in templo dei afidelib ip̃i suscipiunt
et leuitis supponendas altaribus deferunt. Hu apud hebreos
nathinei uocantur. ¶ Lectores alegendo. psalmistes a
psalmis canendis uocati. Illi enim predicant populis quid
seqͣntur. isticanunt ut excitent ad compunctionẽ ammos
audientiũ. Licet ⁊ quidam lectores ita miserant̾ pronunciẽt
ut quosdam ad luctum lamentacõemqz cõpellant. Idẽ etiã
et pronũciacoẽs uocantur ꝙ porro annũcient. Tanta em̃ et
tã clara eorum ẽ uxor: et quanuis longe positorei aures
adimpleant. ¶ Cantor autẽ uocatus qͥd uoce modulatur.
ĩcantu. Huius duo genera dicuntur ĩarte musica: sicut ea
docti hommes latine dicere potuerunt p̾centor et succentor.
Precentor scilicet qui uocem premittit ĩ cantu. succentor aut

Expanded text:
Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et Levitis superponendas altaribus deferunt. Hii apud Haebraeos Nathinnei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis, quid sequantur: isti canunt, ut excitent ad compunctionem animos audientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentationemque compellant. Iidem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro annuntient. Tanta enim et tam clara eorum est vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. Cantor autem vocatus, quod voce modulatur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu: succentor autem
Abbreviated transcription (Latin):
proetate uel decrepita senectute: sz propter honorem ⁊ di¬
gnitatẽ quam acceperunt prespiteri nominantur. uñ et
apud ueteres id ẽ et episcopi ⁊ prespitĩ fuerũt: quia illud.
nomẽ dignitatis ẽ. hoc etatis. Ideo autem prespiteri sacer¬
dotes uocantur quõd sacrum dant: sicut et episcopi qui li¬
cet sint sacerdotes eñ pontificatus apicẽ nõ habent. quiã
nec crismate frontem signant. nec paraclitum spiritum dant.
quod solis episcopis deberi lectio actus apostolorum demõstrat
uñ et apud̃ ueteres idẽ episcopi ⁊ prespiteri fuerunt: quia il¬
lud ẽ et diximus nomẽ dignitatis: hoc etatis. ¶ Leuite ex
nomme auctoris uocati. Aleui autẽ leuite exorti sunt aquibz
in templo dei mistici sacramenti ministeria explebantur.
Hii grece dyacones. latine ministri dicuntur. ꝙ sicut ĩsacer¬
dote consecrac̃õ ita ĩdyacono ministerii dispensacio habetur.

Expanded text:
pro aetate vel decrepita senectute: sed propter honorem et dipro aetate vel decrepita senectute: sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Unde et apud veteres iidem et episcopi et presbyteri fuerunt: quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Ideo autem presbyteri sacerdotes vocantur, quod sacrum dant, sicut et episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent: quia nec chrismate frontem signant, nec paraclitum spiritum dant: quod solis episcopis de beri lectio Actus Apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres iidem episcopi et presbyteri fuerunt: quia illud est ut mox diximus nomen dignitatis: aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. A Levi autem Levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Ii Graece diacones, Latine ministri dicuntur: quod sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Uates aiumentis appellatos. Cuius significacõ mul¬
tipler ẽ. Nam mõ sacerdotẽ. mõ prophetã significat. mõ
poctã significat. ¶Antistes sacerdos dictus ab eo ꝙ an-¬
cestat. Primus ẽ enim in ordine ecclĩe ⁊ supͣ se nullũ habet.
¶Sdacerdos autem nomen habet compoĩtũ ex greco et la-¬
tino quasi saciũ dans. Sicut enĩ rex a regendo: ita sacer¬
dos asanctificando uocatus ẽ. Consecrat enim et sanctificat.
dacerdotes autem gentilium flanniẽs dicebantur. Hu ĩ
capite habebant pilleum ĩ quo erat breuis iurga de super
habens lane aliquid. Quod cũ ꝑ estũ ferre nõ possent:
filo tantum capita religare ceperunt. Nam nud̃is peni¬
tus eos capitibus incedere nefas erat. Uñ a filo qͦ utebã¬
tur flamines dicti sunt quasi filamines. Uerum festis
dieb filo deposito pilleum imponebãt pro sacerdocu emmẽ¬
cia. ¶ Prespiter grece latine senior interpretatur. nõ

Expanded text:
. Vates a vi mentis appellatos, cuius significatio mul. Vates a vi mentis appellatos, cuius significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetam. Antistes sacerdos dictus ab eo quod ante stat. Primus est enim in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habet. Sacerdos autem nomen habet conpositum ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gcapite habebant pileum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent: filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pileum imponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior, interpretatur: non
Abbreviated transcription (Latin):
quam fingulariter acceperũt. ¶ Patriarcha pat̾ principũ.
Archon emi princeps. ¶ Archiepascopus princeps episcopo¬
u: sicut metropolitanus a mensura ciuitatũ ¶ Ep¬
tus autẽ uocabulum inde dictum quod ille qui superefficit
suꝑ intendat curam scilicet subditorũ gerens. Scopm emim
latine intendere dr̃. Episcopi autem grece latine speculatores
interpretantur. Nam speculator est prepositus ĩecclĩa dictꝰ
eoꝙ speculatur atq p̾spiciat populorum infra se positorum
mores et uitã. ¶ Pontifex princeps sacerdotum ẽ. qͣsi uia
sequentium: ip̃e ⁊ sũmus sacerdos. ip̃e pontifex maximus
nuncupatur ip̃e enim efficit sacerdotes atqz leuitas. ip̃e õs
ordines ecclesiasticos disponit. ip̃e quid umusquisq facere
debeat ostendit. Antea autẽ pontifices ⁊ reges erant. Nã
maiorum erat hec consuetudo ut rex eẽt etiam sacerdos uel
pontifex. Uñ et romani imꝑatores pontifices dicebant᷑.¬

Expanded text:
quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princeps. Archiepiscopus princeps episcoporum, sicut metropolitanus a mensura civitatum. Episcopatus autem vocabulum inde dictum, quod ille qui superefficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopin enim atine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speceo quod speculatur, atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur
Abbreviated transcription (Latin):
Psalmista. Lector. Exorcista. Accolitus. Subdiaconus.
Diaconus. Prespiter. E piscopus. Ordo episcoporum qua¬
driꝑtitus ẽ id ẽ in patriarchis. archiepiscopis metropolita¬
nis atq episcopis. Patriarcha greca lingua sũmus patrũ
interpretatur. quia pͥmum. id ẽ apostolicum retinet locum:
et ideo quod summo honore fungitur tali nomine censetur.
sicut romanus antiocemis ⁊ alexandrimus. ¶ Archiepis¬
copus greco uocabulo dicitur. ꝙ sit sũmus episcoporũ. tenet
enim uicẽ aplõrum ⁊ presidet tam metropolitanis qͣ episco
pis cet̾ĩs. Singulis enm prouĩcus p̾minet quorũ auctorita¬
te et doctrina cetĩ sacerdotes subiecti sunt sine quibz reliqͥs
episcopis nichil agere licet. Sollicitudo emm tocius prouĩcie
ipĩs commissa est. Omnes autẽ superius designati ordines
uno eodẽq uocabulo episcopi nommantur: s ideo p̾uato
nomine quidam utũtur propter distinctionẽ potestatum

Expanded text:
psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter, episcopus. Ordo episcoporum quadripertitus est, id est in patriarchis, archiepiscopis, metropolitanis atque episcopis. Patriarcha Graeca lingua summus patrum interpretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enipis caeteris. Singulis enim provinciis praeminet, quorum auctoritati et doctrinae caeteri sacerdotes subjecti sunt, sine quibus reliquis episcopis nihil agere licet. Sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur; sed ideo privato nomine quidam utuntur propter distinctionem potestatum,
Abbreviated transcription (Latin):
am dilectio aduob incipit: quod ẽ amor dei et proxn
qua apostolus. plenitudo inquit legis ẽ dilectio. Maior at
est hec omnibz quia qui diligit ⁊ credit ⁊ sperat. qui autem
nõ diligit: quanius multa dilectio carnalis non faciat
bona frustra laborat. Dumis autẽ dilectio s mag̾ amor
dici solet. Dilectionis autẽ nomẽ tantũ ĩ meliorib rebus
accipi solet. sub ecclĩe autem uocabulo distinctio quedam
repitur: ita ut ĩsacus ordinibus ⁊ ĩquibusdam professio¬
De clericis ¶ Ca .u.¬
leros et clericos hinc appellatos quia mathias
sorte electus est quem primum ꝑ apostolos
leginius ẽẽ ordinatum. Cleros eni grece sors
uel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti
clerici quia de sorte sunt dommni; uel ꝙ domini partẽ habẽt.
Generaliter autẽ clerici nuincupantur omnes qui ĩ ecclĩa xp̃i
deseriuunt. Quorum gradus ⁊ nomina hec sũt. Hostiarius.

Expanded text:
Nam dilectio a duobus incipit: quod est amor Dei et proximi. De Nam dilectio a duobus incipit: quod est amor Dei et proximi. De qua Apostolus : Plenitudo, inquit, legis est dilectio. Major autem est haec omnibus: quia qui diligit, et credit et sperat, qui autem non diligit; quamvis multa dilectio carnalis non faciat bona, frustra laborat. Omnis autem dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. Sub Ecclesiae autem vocabulo distinctio quaedam reperitur: ita ut in sacris ordinibus et in quibusdam professioDe clericis . Cleros et clericos hinc appellatos, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum. Κλῆρος enim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius,
Abbreviated transcription (Latin):
bum compositũ est areligendo id ẽ eligendo ut ital
uideatur religio ficut eligio. Tria sũt autẽ que in religionis
cultu ad colendum deum in hominibus ꝑguirũtur. id̃ ẽ fides.
spes. caritas. In fide quid credendum ĩspe quid sperandum.
ĩ caritate quid sit amandum. fides ẽ qua ueraciter crẽdi¬
mus quod nequaquam uidere ualemus. Nam credere iã
nõ possumus quid uidemus. Proprie autẽ nomẽ fidei ĩ de
ẽ dictum si omnino fiat quod dictum ẽ. aut promissũ. et ĩde
fides uocata ab eo quid fiat illud: quod inter utrosq placi¬
tum ẽ: quasi inter deum ⁊ hommem. Hinc et fẽdus. Spes uo¬
cata ꝙ sit pes progrediendi quasi ẽ pes. Uñ econtrario despe¬
ratio. Deẽ enim ibi pes nullaq progrediendi facultas ẽ: qr
dum quisq peccatum amat: futurã glĩam non sperat. Ca¬
ritas grece: latine dilectio interpretatur qd̃ duos in se liget.

Expanded text:
verbum compositum est a religendo, id est, eligendo: ut ita Latinum verbum compositum est a religendo, id est, eligendo: ut ita Latinum videatur, religio, sicut eligio. Tria sunt autem, quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur: id est, Fides, Spes, Charitas. In fide quid credendum: in spe quid sperandum: in charitate quid sit amandum. Fides est, qua veraciter credimus quod nequaquam videre valemus. Nam credere jam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est, aut promissum: et inde fides vocata ab eo, quod fiat illud quod inter utrosque placitum est: quasi inter Deum et hominem. Hinc et foedus. Spes vocata, quod sit pes progrediendi, quasi, est pes. Unde econtrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est: quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Charitas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget.
Abbreviated transcription (Latin):
id cuto syon. id ẽ speculacõ nomen accepit. pro future uero prĩe¬
pace hierusalem uocatur. Nam hierusalem pacis uisio ĩter¬
pretatur. Ibi enim abolita omni aduersitate pacẽ que est xp̃s.
presenti possidebit obtuitu. ¶ Synagoga grece. latine con¬
gregatio dicitur. Quod proprium nomẽ uideorum populut¬
tenuit. Ip̃orum enm cõgregacõ proprie synagoga dici solet.¬
quamuis et ecclĩa dicta sit. nostram uero apostoli mĩguam
synagogam dixerũt s semꝑ ecclĩam siue discernendi causa
siue ꝙ inter congregationem unde sinagoga ⁊ conuocacõem:
unde ecclĩa nomẽ accepit. distet aliquid̃ ꝙ salicet congrega¬
ri et pecora solent quorum et greges proprie dicimus congͤ
eognia aputando philosophi nommauerũt. id̃
est hoc puto ẽẽ bonum: hoc puto esse uerũ. Reli¬
gio appellata quod ꝑ eam umi deo religaꝰ aĩas
nr̃as ad cultum diuinum uĩculo seruiendi. Qd

Expanded text:
idcirco Sion, id est speculatio, nomen accepit. Pro futura vero pidcirco Sion, id est speculatio, nomen accepit. Pro futura vero ppace Hierusalem vocatur. Nam Hierusalem, pacis visio, interpretatur. Ibi enim abolita omni adversitate pacem, quae est Christus, praesenti possidebit obtutu. Synagoga Graece, Latine, congregatio, dicitur. Quod proprium nomen Judaeorum populutenuit. Ipsorum enim congregatio proprie synagoga dici soletquamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper ecclesiam, sive discernendi causa, sive quod inter congregationem, unde synagoga, et convocationem, unde ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, quorum et greges proprie dicimus; convo Dogma a putando philosophi nominaverunt, id est, 'hoc puto egio appellata, quod per eam uni Deo religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cclesia grecum est ꝙ in latinum uertitur cõuoca
ea uniuersalis. apotocatholicõ id ẽ secundum to¬
tum. Non enim sicut conuenticula hereticorum
aliquibus regionum partib coartatur: s ꝑ totum terraꝵ
orbem dilatata diffunditur. Quõd eciam apostolus appro¬
bat ad romanos dicens. Gr̃as ago deo meo pro omnib uob.
quia fides ur̃a amiunciatur in uniuerso mundo. Hinc et
umuersitas ab uno cognominata est propter quod ĩunitati
colligit spargit. Cur autẽ ecclĩa cum una sit. a iohanne sep¬
tem scribuntur: nisi ut una catholica septiformi plena spi¬
tem. Que tamẽ septẽ una ẽẽ non ambigitur dicente aplõ¬
Ecclĩa dei uiui que ẽ columna ⁊ firmamẽtũ ueritatis. Hicho¬
auit autẽ ecclia a loco ubi uenit de celo spiritussanctus: et
impleuit uno loco sedentes. e.xx. Pro ꝑigrinatiõe autem pͥ¬
senti ecclia sron dicitur: eoꝙ ab huuis peregrmationis lon¬
gitudine posita promissiõem rerum celestium speculetur. et

Expanded text:
cclesia Graecum est, quod in Latinum vertitur, convocat Catholica, universalis: apo to Catholico, id est, secundum totum. Non ealiquibus regionum partibus coartatur, sed per totum terrarum orbem dilatata diffunditur. Quod etiam Apostolus adprobat ad Romanos dicens 1, 8: 'Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis, quia fides vestra adnuntiatur in universo mundo.' Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unitatem ui mecum non colligit, spargit.' Cur autem Ecclesia cum una sit, a Iohanne septem scribuntur, nisi ut una catholica septiformi plena Spitem,' quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente ApoEcclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritatis.' Inchoavit autem Ecclesia a loco ubi venit de caelo Spiritus sanctus, et inplevit uno loco sedentes. Pro peregrinatione autem praesenti Ecclesia Sion dicitur, eo quod ab huius peregrinationis longitudine posita promissionem rerum caelestium speculetur; et
Abbreviated transcription (Latin):
tibus saluatoris. Et in aliam partem per iohel. ded ⁊ bestie
suspererũt ad te exsiccate sunt fontes aquarum fontes
heretic in eplã petri. Hy sunt fontes sine aqua. fons oci¬
go generis humani in salonone. Antequai rumpat
funis argenteus et recurrat iuxta aurea. et conteratur
ydria super fontem iõ est caro hominis per mortẽ. fons¬
ergo originem urtutũ significat in illo psalmiste Quõ
apud t̾e est fons uite et in lumine tuo uidebimus lumẽ.
xp̃o domino dicit quõ apud te ẽ fons uite uõ ẽ iniciũ om̃
bonorũ et origo uirtutũ. unde perfectissime complemur
quando aliqd̃ munus ad eius pietate suscipinus. Simili¬
ter et illud intelligendum ẽ. Qui emittit fontes ĩconual¬
libus intermedium montium pertransibunt aque quia
onimpotens deus dona spiritalis gracie humilib prestat
qui loco hic conuallium ponuntur et aque diuine ibi
semper exestuant. que intermedium montiũ hoc est suꝑ¬

Expanded text:
tibus Salvatoris . Et in aliam partem per Joel: Sed et bestiae tibus Salvatoris . Et in aliam partem per Joel: Sed et bestiae suspexerunt ad te, exsiccati sunt fontes aquarum. Fontes, haeretici in Epistola Petri: Hi sunt fontes sine aqua . Fons origo generis humani in Salomone: Antequam rumpatur funis argenteus, et recurrat juxta vitta aurea, et conteratur hydria super fontem  significat in illo Psalmistae: Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen . Christo Domino dicit: quoniam apud te est fons vitae, id est, initium omnium bonorum, et origo virtutum; unde perfectissime complemur, quando aliquod munus ab ejus pietate suscepimus. Similiter et illud intelligendum est: Qui emittit fontes in convallibus, intermedium montium pertransibunt aquae : quia omnipotens Deus dona spiritalis gratiae humilibus praestat, quo loco hic convalles ponuntur, et aquae divinae ibi semper exaestuant: quae intermedium montium, hoc est, sup