comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hic multiplicandis diuitiis inhiant:
quȩ alterius uite gaudia sperant:
Quod tamen ut redepͣtor nr̃ ualde ra¬
rum & ex solo mtraculo ariuno eueni¬
re posse monstraret: apud homines inqͥt
hoc impossibile est: apud am̃ autẽ om̃ia
possibilia sunt. Quia igitur uerba hec
in suꝑficie a ratione discordant: ipsa
iam littera indicat. qđ in eis sẽs uir
iuxta litteram niehil dicat. Sed si
prius in sacro eloquio alia maledicta
discutimus: hoc qđ ore beati iob platũ
est. subtilius indagamus. Quid ẽ enĩ
qđ dauid qui retribuentib mala non
reddidit. cũ saul & ionathas bello occũ¬
berent gelboe montib maledicit dicens.
montes gelboe nec ros nec pluuia
ueniant suꝑ uos: neq stnt agri pͥmi¬
tiarũ: quia ibi abiectus est lipeus
est qđ hieremias cũ pͣdicationẽ suã
cerneret audientiũ difficultate p̾pe¬
diri. maledicit dicens: maledictus uir
qui annuntiauit patri meo dicens.
natus est tibi puer masculus: Quid

Expanded text:
hic multiplicandis divitiis inhiant, hic multiplicandis divitiis inhiant, quae alterius vitae gaudia sperant? Quod tamen, ut Redemptor noster valde rarum, et ex solo divino miraculo evenire posse monstraret: Apud homines, inquit, hoc impossibile est, apud Deum autem possibilia omnia sunt. Quia igitur verba haec in superficie a ratione discordant, ipsa jam littera indicat, quod in eis sanctus vir juxta litteram nihil dicat. prius in sacro eloquio alia maledicta discutimus, hoc quod beati Job ore prolatum est, subtilius indagamus. Quid est enim, quod David, qui retribuentibus sibi mala non reddidit, cum Saul et Jonathas bello occumberent, Gelboe montibus maledicit, dicens: Montes Gelboe, nec ros nec pluvia veniat super vos, neque sint agri primitiarum, quia ibi abjectus est clypeusest quod Jeremias, cum praedicationem suam cerneret audientium difficultate praepediri, maledicit dicens: Maledictus vir qui annuntiavit patri meo, dicens: Natus est tibi puer masculus ? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ susciperet. si a reatu illũ origina¬
lis culpe nequaquã aiuine cogni¬
tionis sacram̃ta liberassent: Qui
adhuc cũ quib quiescere potuisset:
adiungit dicens. Cũ regib & con¬
sulib terre. qui edificant sibi solitu¬
dies. Quis ignoret qđ reges terrȩ
ac consules. eo a solitudane longe
sunt: quo in numeris obsequen¬
tiũ cuneis constipantur: Uel quã
difficile hi ad requiẽ tenaunt: qui
tam duris rationũ multiplicium
nexib asstriguntur: scriptura atte¬
stante que ait: iudicitꝰ durissimũ.
in his qui presunt fiet. Unde & in
euangelio ueritas dicit. Cui multũ
datũ est: multũ queritur ab eo. Qui
adhuc quos in eadem requie socios ha¬
buisset: insinuat dicens. Aut cũ princi¬
pibus qui possident aurũ. & replent
domos suas argento. Rarũ ualde est
ut qui aurũ possident ad requiem
tendant : dũ ꝑ semet ipsam ueritas
dicat. Difficile qui pecunias habent:
intrabunt in regnũ celoꝵ. Nlam qui

Expanded text:
vitae susciperet, si a reatu illum originavitae susciperet, si a reatu illum originalis culpae 103 nequaquam divinae cognitionis sacramenta liberassent? Qui adhuc cum quibus quiescere potuisset, adjungit dicens: Cum regibus et consulibus terrae, qui aedificant sibi solitudines. Quis ignoret quod reges terrae ac consules eo a solitudine longe sunt, quo innumeris obsequentium cuncis constipantur? Vel quam difficile hi ad requiem tendunt, qui tam duris rationum multiplicium nexibus astringuntur? Scriptura attestante, quae ait: Judicium durissimum in his qui praesunt fiet . Unde in Evangelio Veritas dicit: Cui multum datum est, multum quaeretur ab eo . Qui adhuc quos in eadem requie socios habuisset, insinuat dicens: Aut cum principibus, qui possident aurum, et replent domos suas argento. Rarum valde est ut qui aurum possident, ad requiem tendant, dum per semetipsam Veritas dicat: Difficile, qui pecunias habent, intrabunt in regnum coelorum . Nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
si egressus ex utero statim perisset:
retributionis meritũ ex hac ipsa ꝑdi¬
tione conciꝑet: Numqͥa eterna re¬
quie abortiui ꝑfruuntur: Quisqͥs
en̾i regenerationis unda ñ soluitur:
reatu primi uinculi ligatus tenetur:
Quod uero apud nos ualet aqua bap¬
tismatis. hoc egit apud ueteres uel
ꝓ paruulis sola fides. uel ꝓmaiorib
uirtus sacrificii: uel ꝑ his qui ex abra¬
he stirpe ꝓdierant. mysteriũ circũ¬
cisionis. Nam quia unusquisq cum
primi parentis culpa concipitur: pro¬
pheta testatur dicens. Cece eñĩ in ini¬
quitatib conceptus sum. Et quia ts
quẽ salutis unda ñ diluit. originalis
culpe supplicia non amittit: aꝑte
ꝑ semet ipsam ueritas ꝑhibet dicens.
Nisi quis renatus fuerit ex aqua &
spu scoͬ: non habebit uitam ẽtnam.
Quid est gͦ qđ in uulua mortuũ se¬
fuisse desiderat. & potuisse se quies¬
cere eiusdẽ mortis beneficiis sperat:
dũ constet qđ nequaquã eũ requies

Expanded text:
si egresssi egressretributionis meritum ex hac ipsa perditione conciperet? Nunquid aeterna requie abortivi perfruuntur? Quisquis enim regenerationis unda non solvitur, reatu primi vinculi ligatus tenetur. Quod vero apud nos valet aqua baptismatis, hoc egit apud veteres vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificii, vel pro his qui ex Abrahae stirpe prodierant, mysterium circumcisionis. Nam quia unusquisque cum primi parentis culpa concipitur, Propheta testatur, dicens: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum . Et quia is quem salutis unda non diluit, originalis culpae supplicia non amittit, aperte per semetipsam Veritas perhibet, dicens: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non habebit vitam aeternam . Quid est ergo quod in vulva se mortuum fuisse desiderat, et potuisse se quiescere ejusdem mortis beneficiis sperat, dum constet quod nequaquam eum requies
Abbreviated transcription (Latin):
Dies ille uertatur in tenebras. non
umbra mortis: occupet eũ caligo.
& inuoluatur a maritudine. Noctẽ
illam tenebrosus turbo possideat :
non computetur in dieb anni. nec
numeretur in menũbus. Sit nox
illa solitaria: nec laude digna. Expe
ctet lucẽ & non uideat: nec ortum
surgentis aurore. Dies qui elapsus
cursu temporis scitur: cur uerti
in tenebras dicitur: Et cũ constaret
quia non fubsisteret: cur optatur
ut euꝰ umbra mortis obscuret.
Uel quẽ caligo occupat: quẽ implica¬
tio amaritudinis inuoluit : Aut
quã noctẽ tenebrosus turbo possidet:
quã nullus status tenet: Aut quomͦ
optatur solitaria fieri: quȩ transe¬
undo iam fuerat nulla: Aut lucẽ
quomͦ expectat: que & sensu caret.
& in ꝓprio statu non ꝑmanet .
Quib adhuc uerbis subiecit. Quare¬
non inuulua mortuus sum: egressꝰ
ex utero non statim perii: Quare
exceptus genib: cur lactatus ube¬
ribus: Nunc eñi dormiens silerẽ:

Expanded text:
Dies ille vertatur in tenebras, non Dies ille vertatur in tenebras, non umbrae mortis, occupet eum caligo, et involvatur amaritudine. Noctem illam tenebrosus turbo possideat, non computetur in diebus anni, nec numeretur in mensibus. Sit nox illa solitaria nec lactet lucem, et non videat, nec ortum surgentis aurorae. Dies qui elapsus cursu temporis scitur, cur verti in tenebras dicitur? Et cum constaret quia non subsisteret, cur optatur ut eum umbra mortis obscuret; vel quae caligo occupat, quae implicatio amaritudinis involvit; aut quis noctem tenebrosus turbo possidet, quam nullus status tenet? Aut quomodo optatur fieri solitaria, quae transeundo jam fuerat nulla? Aut lucem quomodo exspectat, quae et sensu caret, et in proprio statu non permanet? Quibus adhuc verbis subjicit: CAnon in vulva mortuus sum, egressus ex utero non statim perii? Quare exceptus genibus, cur lactatus uberibus? Nunc enim dormiens silerem,
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est conceptus est homo: si iliꝑ¬
ficies hystoriȩ attenditur: quid bis
uerbis rep̾hensibilius inuenitur.
Quis autẽ nesciat diem in quo
natus est. nequaquã tunc stare
potuisse: Modus quippe est tem¬
poris: ut statum non habeat
mansionis. Quia enͣi ꝑuentura
tendit adesse: semꝑ ex pͣteritis festi.¬
nat non. ẽẽ. Cur ergo uir tantus
malediceret ei rei. quã nequa quã
subsistere ñ ignoraret: Sed fortas.¬
se aliquis dicat. qđ ex eo pondus
uirtutis eiꝰ aspicitur: quia tribu¬
latione cõmotus illi rei maledictũ
irrogat. quȩ constat qđ minime
subsistat. Sed hoc citius ꝑspecta ra¬
to destruit: quia si subsistebat res
cui malediceret. ꝑnitiosũ maledictũ
intulit. Si autẽ non subsistebat: oci¬
osum. Quisquis uͦ eiꝰ spũ plenus est
qui ait. om̃e uerbũ ociosũ qđ locuti
fuerint homines. rationẽ de eo red
dent in die iudicii: ita ociosa ãmit¬
tere. sicut etiam ꝑniciosa formidat.
Cui adhuc sententiȩ subiungitur.

Expanded text:
um est: Conceptus est homo, si superficie tenus attenditur, quid his verbis reprehensibilius invenitur? Quis autem nesciat, diem in quo natus est nequaquam tunc stare potuisse? Modus quippe est temporis, ut statum non habeat mansionis. Quia enim per ventura tendit ad esse, semper ex praeteritis festinat non esse. Cur ergo vir tantus malediceret rei, quam nequaquam subsistere non ignoraret? Sed fortasse aliquis dicat, quod ex eo pondus virtutis ejus aspicitur, quia tribulatione commotus, illi rei maledictum 102 irrogat quae constat quod minime subsistat. Sed hoc citius perspecta ratio destruit, quia si subsistebat res cui malediceret, perniciosum maledictum intulit: si autem non subsistebat, otiosum. Quisquis vero ejus spiritu plenus est, qui ait: Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, rationem reddent de eo in die judicii , ita otiosa admittere, sicut etiam perniciosa formidat. Cui adhuc sententiae adjungitur:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiȩ eiꝰ supplicia ñ solũ om̃imoda.
sed etiam infinita p̃parantur. Quę¬
uidelicet eiꝰ pęna tunc initrũ accipit:
cũ districtus ad extremũ iudictum
iudex uenerit. Unde & bene subdit᷑
Noctem illam tenebrosus turbo possi¬
Sin conspectu eiꝰ ardebit: & in circui¬
tu eiꝰ tempestas ualida. T enebrosus gͦ
turbo hanc noctem possidet: quia
apostatam sp̃m a conspectu districti
iudicis ad et̃na supplicia. pauenda
illa tempestas rapit. A turbine ergo
nox ista possidetur: quia suꝑba etus
cecitas. districta animaduersione ꝑcu¬
titur. Sequitur. Non cõputetur in
in conuenienter accipimus: quia
sicut in anno congestis dieb tempus
ꝑficitur. ita in suꝑna gr̃a. uirtutum
multrplex uita cõpletur. Potest per
annũ etiã multitudo intelligi redep̃¬
toꝵ: quia sicut ex dierũ multitudine
annus ducitur. ita ex collectione bo¬
noꝵ omiũ. ila electoꝵ in numerabilis
uniuersitas expletur. Hunc namq

Expanded text:
superbiae ejus supplicia, non solum omnimoda, superbiae ejus supplicia, non solum omnimoda, sed etiam infinita praeparantur. Antichristi poena tunc initium accipit, cum districtus ad extremum judicium Judex venit; unde et bene subditur: Noctem illam tenebrosus turbo possiin conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempestas valida . Tenebrosus ergo turbo hanc noctem possidet, quia apostatam spiritum a conspectu districti judicis ad aeterna supplicia, pavenda illa tempestas rapit. Turbine ergo nox ista possidetur, quia superba ejus caecitas districta animadversione percutitur. Sequitur: CAPUT VII. inconvenienter accipimus; quia sicut in anno congestis diebus tempus perficitur, ita in superna gratia virtutum multiplex vita completur. Potest per annum etiam multitudo intelligi redemptorum; quia sicut ex dierum multitudine annus ducitur, ita ex collectione bonorum omnium, illa electorum innumerabilis universitas expletur. Hunc namque
Abbreviated transcription (Latin):
umbra mortis. id est sic eũ erroris
sui cęcitas obruat. ut nequaquam
ulterius ad lucẽ penitentiȩ ꝑ diui¬
ni respectus memoriã resurgat.
nequitiȩ suȩ uinculis asstrictus. ali¬
ua est qđ nunc patitur: aliud qđ
in fine patietur. Quia eñi alucis
intime ordine cecidit: nunc semet¬
ipsũ intrinsecus erroris caligine
confundit. ded post hoc amaritudi¬
ne inuoluitur: quia ex merito spon¬
tanee caliginis et̃no gehenne tor¬
mento cruciatur. Dicatur gͦ is qui
serenitatẽ lucis intime ꝑdidit: qͥd
est qđ ante extremũ suppliciũ tole¬
rat. Ait en̾i. Occupet eũ caligo. Sub¬
iungatur etiam: quȩ illũ pena sub¬
sequens etiã sine termino deuastat:¬
cũ dicit. Inuoluatur a maritudine.
Om̃e quippe qđ inuolutũ est. finem
suũ quasi nusquã indicat: quia sicut
non ostendit quo incipit. ita ñ dete
git. quo desistit. Inuolui gͦ amaritu¬
dine antiquus hostis dicitur: quia

Expanded text:
umbra mortis; id est, sic eum erroris umbra mortis; id est, sic eum erroris sui caecitas obruat, ut nequaquam ulterius ad lucem poenitentiae per divini respectus memoriam resurgat. nequitiae suae vinculis astrictus, aliud est quod nunc patitur, aliud quod in fine patietur. Quia enim a lucis intimae ordine cecidit, nunc semetipsum intrinsecus erroris caligine confundit. Sed post hoc amaritudine involvitur, quia ex merito spontaneae caliginis aeterno gehennae tormento cruciatur. Dicatur ergo: Is qui serenitatem lucis intimae perdidit, quid est quod ante extremum supplicium tolerat? Occupet eum caligo. Subjungatur etiam, quae illum poena subsequens etiam sine termino devastat: Involvatur amaritudine. Omne quippe quod involutum est finem suum quasi nusquam indicat; quia sicut non ostegit quo desinit. Involvi ergo amaritudine antiquus hostis dicitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. Quo eoꝵ infirma uidit: eo di¬
stricte culpas punire noluit. Est adhuc
aliud quo & ꝑditus homo reparari
debuit. & suꝑbiens sp̃s reparari non
possit: quia nĩmirũ angłs sua malicia
cecidit. hominẽ uͦ aliena ꝓstrauit.
Quia gͦ hirmanũ genus ad luce̾ peniten¬
tiȩ redep̃toris aduentu reducttr.
apostata uͦ angłs ad restaurationis lucẽ.
nulla spe ueniȩ. nulla conuersionis
emendatione reuocatur: dicat᷑ recte.
Non requirat eũ aĩ desuꝑ: & ñ illustret
lumine. Aesi aꝑte diceretur. Quia
ipse tenebras intulit: toleret sine fine
qđ fecit. Nec uinquã lumen pristini
status reciput: quia hoc etiam non
suasus amisit. Sequitur. Obseurent
eũ tenebre: & umbra mortis. Per
umbrã mortis. obliuio debet intelligi:
quia sicut mors interimit uitam.
ita obliuio extinguit memoriã. Quia
gͦ apostata angłs et̾nȩ obliuioni tra¬
ditur: umbra mortis obscuratur.
Dicatur gͦ. Obseurent eũ tenebre &

Expanded text:
diceret: Quo eorum infirma vidit, eo didiceret: Quo eorum infirma vidit, eo districte culpas punire noluit. Est adhaliud, quo et perditus homo reparari debuit, et superbiens spiritus reparari non possit, quia nimirum angelus sua malitia cecidit, hominem vero aliena prostravit. Quia ergo humanum genus ad lucem poenitentiae Redemptoris adventu reducitur, apostata vero angelus ad restaurationis lucem nulla spe veniae, nulla conversionis emendatione revocatur; dicatur recte: Non requirat eum Deus desuper, et non illustret lumine. Ac si aperte diceretur: Quia ipse tenebras intulit, toleret sine fine quod fecit; nec unquam lumen pristini status recipiat, quia hoc etiam non suasus amisit. Sequitur: CAPUTeum tenebrae, et umbra mortis. - Per umbram mortis oblivio debet intelligi, quia sicut mors interimit vitam, ita oblivio exstinguit memoriam. Quia ergo apostata angelus aeternae oblivioni traditur, umbra mortis oDicatur igitur: Obscurent eum tenebrae et
Abbreviated transcription (Latin):
est seuiens. talis a nobis ꝑspicitur: etiã
sub blandimentis latens: ne fictis ꝓspi¬
tatib quasi ex diei lumine illudat: &
ueris miseriis ad peccati tenebras ꝑ¬
Omp̃s dĩ sicut ex nichilo bona facere
potuit: ita cũ uoluit ꝑ incarnationis
sue mystertũ etiã ꝑdita bona repara¬
uit. Duas uero ad intelligendũ se crea¬
turas fecerat. angelicam uidelicet &
humanã. Utramq uͦ suꝑbia ꝑeulit.
atq ab statu ingenite rectitudinis de¬
iecit. Sed una tegmen carnis habuit:
alia uͦ nil infirmũ de carne gestauit.
dimeret: illam ad se debuit reducere.
quã in ꝑpetratione culpȩ. ex infirmitate
aliquid constat habuisse. Et eo altius
debuit apostatam angłm repellere.
quo cũ aꝑsistendi fortitudine corruit.
ni infirmũ ex carne gestauit. Unde
& recte psalmista cũ misertũ redẽpto¬
rem hominib diceret: ipsam quoq
causam misccłie ex pressit dicens. Et
memoratus est. quia caro sunt. Ac si

Expanded text:
est saeviens, talis a nobis perspicitur etiam est saeviens, talis a nobis perspicitur etiam sub blandimentis latens; ne fictis prosperitatibus quasi ex diei lumine illudat, et veris miseriis ad 108 peccati tenebras potens Deus sicut ex nihilo bona facere potuit, ita, cum voluit, per incarnationis suae mysterium etiam perdita bona reparavit. Duas vero ad intelligendum se creaturas fecerat, angelicam videlicet, et humanam: utramque vero superbia perculit, atque ab statu ingenitae rectitudinis fregit. Sed una tegmen carnis habuit, alia vero nihil infirmum de carne gestavit. dimeret, illam ad se debuit reducere, quam in perpetratione culpae ex infirmitate aliquid constat habuisse; et eo altius debuit apostatam angelum repellere, quo cum a persistendi fortitudinihil infirmum ex carne gestavit. Unde et recte Psalmista cum misertum Redemptorem hominibus diceret, ipsam quoque causam misericordiae expressit dicens: Et memoratus est, quia caro sunt. Ac si
Abbreviated transcription (Latin):
conceptus est homo. Ac si aꝑte dicat.
Pereat spes ab apostata angło illata.
quȩ diem se simulans ex ꝓmisfione
diuinitatis emicuit: sed noctẽ se exhi¬
bens. lucẽ nobis nr̃e immortalitatis
obscurauit. Pereat antiquus hostis qͥ
lucẽ ꝓmissionis ostendit: sed peccati
tenebras contulit. Qui quasi diem se
blandiendo in notinit: sed usq ad tene¬
brosam noctem ex impressa cordis ceci¬
tate ꝑduxit. Sequitur. Dies ille uerta
mentib hominũ: cũ prauitatis eius
ꝑ suasio ꝓsꝑa creditur. & qualis sit in¬
trinsecus non uidetur: sed eũ iniqui¬
tas illius sicut est agnoscitur: dies
falsȩ ꝓmissionis quasi quibusdã ante
iudicii nr̃i oculos tenebris obscurat᷑.
quia uidelicet qualis est ex merito.
talis ꝑspicitur in blandim̃to. In tene¬
bras gͦ dies uertitur: quando aduersa
intelligimus. etiam quę ꝓfꝑa suaden¬
do pollicetur. In tenebras gͦ dies uer¬
titur: quando antiquus hostis qualis

Expanded text:
Conceptus est homo. Ac si aperte dicat: Conceptus est homo. Ac si aperte dicat: Pereat spes ab apostata angelo illata, qui diem se simulans, ex promissione divinitatis emicuit; sed noctem se exhibens, lucem nobis nostrae immortalitas obscuravit. Pereat antiquus hostis, qui lucem promissionis ostendit, et peccati tenebras contulit; qui quasi diem se blandiendo innotuit, sed usque ad tenebrosam noctem ex impressa cordis caecitate perduxit. Sequitur: CAPUT mentibus hominum, cum pravitatis ejus persuasio prospera creditur, et qualis sit intrinsecus non videtur. Sed cum iniquitas illius, sicut est, agnoscitur, dies falsae promissionis quasi quibusdam ante judicii nostri oculos tenebris obscuratur; quia videlicet qualis est ex merito, talis perspicitur in blandimento. In tenebras ergo dies vertitur, quando adversa intelligimus, etiam quae prospera suadendo pollicetur. In tenebras dies vertitur, quando antiquus hostis qualis
Abbreviated transcription (Latin):
quia ad aduersa ꝑducit. Diem namq
ostendebat: cũ diceret. In quocũq
die comedetis ex eo: aperientur oculi
ur̃i. & eritis sicut di. Sed noctem
intulit: cũ ad mortalitatis tenebras
ꝑduxit. Dies itaq est illata ꝓmissio me¬
lioꝵ: sed nox est exhibtta ipsa exꝑien¬
tia calamitatũ. Antiquus hostis dies
est ꝑ naturã bene conditus: sed nox
est ꝑ meritũ ad tenebras delapsus. Dies
est cũ pollicendo bona humanis aspe¬
ctibus se lucis angłm simulat: paulo
attestante qui ait. Ipse eñi sathanas
transfigurat se in angłm lucis. Sed
nox est cũ mentes consentientiũ erro¬
ris tenebris obscurat. Uir gͦ sc̃s in do¬
lore ꝓprio causam totius humani
generis deflens. & nichil speciale om̃i
modo in speciali uulnere cogitans.
reducat ad animũ originẽ culpe:
& consideratione iustitie. dolorẽ tem¬
peret pene. Uideat humanũ genus
unde cecidit: & dicat. Pereat dies in
qua natus fum: & nox inqua dictũ ẽ

Expanded text:
quia ad adversa perducit. Diem namque quia ad adversa perducit. Diem namque ostendebat, cum diceret, In quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii ; sed noctem intulit, cum ad mortalitatis tenebras perduxit. Dies itaque est, illata promissio meliorum; sed nox est, exhibita ipsa experientia calamitatum. Antiquus hostis dies est per naturam bene conditus; sed nox est per meritum ad tenebras delapsus. Dies est, cum pollicendo bona, humanis aspectibus lucis se angelum simulat, Paulo attestante qui ait, Ipse enim Satanas transfigurat se in angelum lucis , sed nox est, cum mentes consentientium erroris tenebris obscurat. Vir ergo sanctus in dolore proprio causam totius humani generis deflens, et nihil speciale omni modo in speciali vulnere cogitans, reducat ad animum originem culpae; et consideratione justitiae, dolorem temperet poenae. Videat humanum genus unde quo cecidit, et dicat: Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Qitia gͦ nr̃ȩ mortalitatis hoc tempus
ñ ita ut male sit. sed ita perit ut nͣ
sit: querendũ est quid sit. qđ non
ita ut ñ sit. sed ita perire optatur
ut male sit. Humana em̃ anima
seu angelicus sp̃s. ita immortalis ẽ
ut mori possit: ita mortalis ut mori
non possit. Nam beate uiuere. siue
em̃ uiuendi deficit: sed om̃imodo
subsistendi interitũ nec moriens
sentit. Ut breuiter gͦ dixerim & im¬
mortaliter mortalis est: & mortalit᷑
optatur. & paulo post inuoluendus
a maritudine dicitur. quẽ credamꝰ
quod uir sc̃s diei nomine expͥmere
uoluit: nisi apostatam sp̃m. qui in
uiuendi essentia etiam moriendo
subsistit: Quẽ ꝑditio uite ñ subtra¬
hit. quia in et̾no dolore positũ. ser¬
uando mors immortalis extinguit.
Qui iam a beatitudinis gła deiectus.
adhuc optatur ut pereat: ut udeli¬
cet retrusus dignis suppliciis etiã
tep̃tandi licentiam amittat. Is nimi¬
rum diem se exhibet. quia ꝑ ꝓspera¬
se illicit: sed in noctis tenebras desinit.

Expanded text:
Quia ergo nostrae immortalitatis hoc tempus non ita ut male sit, sed ita perit ut non sit, quaerendum est quid sit, quod non ut ita non sit, sed ita perire optatur ut male sit. Humana enim anima seu angelicus spiritus ita immortalis est, ut mori possit: ita mortalis, ut mori non enim vivendi deficit, sed omni modo subsistendi interitum nec moriens sentit. Ut ergo breviter dixerim, et immortaliter mortalis est, et mortaliteoptatur, et paulo post involvendus amaritudine dicitur; quem credamus, quod vir sanctus diei nomine exprimere voluit, nisi apostatam spiritum, qui in vivendi essentia etiam moriendo subsistit? quem perditio vitae non subtrahit, quia in aeterno dolore positum, servando mors immortalis exstinguit: qui jam a beatitudinis gloria dejectus, adhuc optatur ut pereat, ut videlicet retrusus dignis suppliciis, etiam tentandi licentiam amittat. rum diem se exhibet, quia per prospera illicit; sed in noctis tenebras desinit,
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus. alii potestates sint: ꝓ hac
ipsa distributione agminũ. m̃ses
uocantur: Sed quia antiquus ho¬
stis nequaquã ad meritũ lucis.
nequaquã ad ordinẽ suꝑnoꝵ agmi¬
nũ reducitur: nec in dieb anni. nec
in mensib numeratur. Sic quippe
illũ ꝑpetrate suꝑbiȩ cęcitas grauat:
ut ultra ad illa claritatis intime ag¬
mina suꝑna ñ redeat. Nequaquam
iam stantib lucis dignitatib ad mis¬
cetur: guia tenebrarũ suarũ merito
semꝑ adima deprimitur. Qui quia
ab illa patriȩ cȩlestis frequentia ex¬
sors inꝑpetuũ ꝑmanet: recte adhuc

Expanded text:
cipatus, alii potestates sint; pro hac cipatus, alii potestates sint; pro hac ipsa distributione agminum, menses vocantur. Sed quia antiquus hostis nequaquam ad meritum lucis, nequaquam ad ordinem supernorum agminum reducitur: nec in diebus anni, nec in mensibus numeratur. Sic quippe illum perpetratae superbiae caecitas gravat, ut ultra ad illa claritatis intimae agmina superna non redeat. Nequaquam jam stantibus lucis dignitatibus admiscetur, quia tenebrarum suarum merito semper ad ima deprimitur. Qui quia ab illa patriae coelestis frequentia exsors in perpetuum permanet, recte adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam. & clausis aꝑtionẽ: ut pre¬
dicarẽ annũ placabilẽ dm̃. Annus
eni placabilis dñi p̃dicatur: eũ futu¬
ra plebs fidelũi. ueritatis lumme i¬
lustranda pͣdicitur. Quid uͦ ꝑ dies.
nisi singulȩ queq. electoꝵ mentes:
Quid uͦ ꝑmenses: nisi multiplicate eoꝵ
eccłȩ. quȩ unam catholicam faciunt.
designantur: Illa gͦ nox ñ cõputet᷑
in dieb anni. nec numerettir in men¬
sibus. quia antiquus hostis suꝑbiȩ sue
tenebris pressus. aduentũ quidẽ redep̃¬
toris conspicit: sed nequaquã ad ueni¬
am cũ electis redit. Hins eñi scriptũ ẽ.
factus est: quia hoc ꝓculdubio fieri
debuit. qđ redemit: ut & ꝑditũ angłm
non apprehendendo desereret. & ho¬
minẽ in semetipso apprehendendo
na luce ꝑmanent. angelici sp̃s: men¬
ses autẽ eoꝵ ordines & dignitates in¬
telligi. Singuli eñi quiq sp̃s quia
lucent dies sunt: sed quia certis qͥb dã
dignitatib distinguntur. ut alii
throni. alii dominationes. alii pͥn¬

Expanded text:
 clausis apertionem, ut praedicarem annum placabilem Domini . Annus enim placabilis Domini praedicatur, cum futura plebs fidelium veritatis lumine illustranda praedicitur. Quid vero per dies, nisi singulae quaeque electorum mentes; quid per menses, nisi multiplicatae eorum Ecclesiae, quae unam catholicam faciunt, designatur? Illa ergo nox non computetur in diebus anni, nec numeretur in mensibus; quia antiquus hostis superbiae suae tenebris pressus, adventum quidem Redemptoris conspicit, sed nequaquam ad veniam cum electis redit. Hinc enim scriptum est:factus est, quia hoc procul dubio fieri debuit, quod redemit; ut et perditum angelum non apprehendendo desereret, et hominem in semetipso apprehendendo rna luce permanent, angelici spiritus; menses autem, eorum ordines et dignitates intelligi. Singuli enim quique spiritus, quia lucent, dies sunt. Sed quia certis quibusdam dignitatibus distinguuntur, ut alii throni, alii dominationes, alii prin
Abbreviated transcription (Latin):
cordis humilitatẽ queritur: legendi
assiduitate penetratur. Sicut enim
ignotoꝵ hominũ facies cernimus.
& corda nescimus. sed si familiari
eis locutione conuingimur: usu collo¬
quii eoꝵ etiam cogitationes indagamꝰ:
ita cũ in sacro eloquio sola hẏstoria
aspiettur. nichil aliud quã facies ui¬
detur. Sed si huic assiduo usu con¬
iungimur: eius nimirũ mentem
quasi ex collocutionis familiarita¬
te penetramus. Dũ eñi alia ex aliis
colligimus. facile in eiꝰ uerbis ag¬
noscimus aliud eẽ. qđ intimant.
aliud qđ sonant. Tanto autẽ qͥsq
notitiȩ illius extraneus redditutr:
quanto in sola eius suꝑficie ligat᷑.¬

Expanded text:
cordis humilitatem quaeritur, legendi cordis humilitatem quaeritur, legendi assiduitate penetratur. Sicut enim ignotorum hominum facies cernimus, et corda nescimus, sed si familiari eis locutione conjungimur, usu colloquii eorum etiam cogitationes indagamus; ita cum in sacro eloquio sola historia aspicitur, nihil aliud quam facies videtur; sed si huic assiduo usu conjungimur, ejus nimirum mentem quasi ex collocutionis familiaritate penetramus. Dum enim alia ex aliis colligimus, facile in ejus verbis agnoscimus, aliud esse quod intimant, aliud quod sonant. Tanto autem quisque notitiae illius extraneus redditur, quanto in sola ejus superficie ligat
Abbreviated transcription (Latin):
considerat. &
ensũ sacrȩ locu¬
ħonis ignorat:
tione instruit. quã ambiguitate
confundit: quia nonnunquã sibi
litterȩ uerba contradicunt. sed dũ
a semetipsis ꝑ contrarietatẽ dissidunt:
lectorẽ ad intelligentiã ueritatis
mittunt. Quid est eñi qd salomon
& non longe post subieit. melius est
ire ad domũ luctus quã ad domũ
conuiuii: Cur luctũ coniuuio p̃¬
tulit: qui prius ȩsum potũq lauda¬
uit: Si eñi ꝑ electionẽ bonũ est
comedere & bibere: ꝓcul dubio. ẽẽ.
melius debet ad domũ gaudu. quã
ad domũ lamenti ꝓperare. Hinc ẽ.
qđ iterũ dicit. Lȩtare iuuenis in
adolescentia tua. Et paulo post subic̃.
A dolescentia enͣi & uoluptas: uana st̃.
Quid est hoc qđ uel prius reprehen-¬
denda p̾cipit. uel post p̃cepta repre¬
hendit: nisi qđ ipsis litterȩ uerbis
innuit. ut qui difficultatẽ exterius
patitur. ueritatis intelligentiam
confideret quã sequatur: Quȩ m¬
mirũ ueritatis intelligentia cũ ꝑ

Expanded text:
siderat, et sensum sacrae locutionis ignorat, tione instruit, quam ambiguitate confundit, quia nonnunquam sibi litterae verba contradicunt; sed dum a semetipsis per cotrarietatem dissident, lectorem ad intelligentiam veritatis mittunt. Quid enim est quod Salomon et non longe post subjicit: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii ? Cur luctum convivio praetulit, qui prius esum potumque laudavit? Si enim per electionem bonum est comedere et bibere, procul dubio esse melius debet ad domum gaudii, quam ad domum lamenti properare. Hinc est quod iterum dicit: Laetare, juvenis, in adolescentia tua . Et paulo post subjicit: Adolescentia enim et voluptas vana sunt . Quid est hoc quod vel prius reprehendenda praecipit, vel post praecepta reprehendit, nisi quod ipsis litterae verbis innuit, ut qui difficultatem exterius patitur, veritatis intelligentiam consideret, quam sequatur? quae nimirum veritatis intelligentia cum per
Abbreviated transcription (Latin):
accipientiũ numero partitur: tan¬
tomagis ꝓximũ diligit. quanto mi¬
nus ex ꝓuectu illius sua dap̾na ꝑti¬
mescit. Quȩ si ꝑfecte in amore celestiᷤᷤ
patriȩ rapitur. plene etiã in ꝓximi
dilectione solidatur: quia cũ nulla
terrena desiderat: nichil est qđ̃ eius
erga ꝓximũ caritati contradicat.
Quȩ nimirũ caritas: quid est aliud.
quã oculus mentis: Qui si terreni
amoris puluere tangitur: ab int̾nȩ
lucis mox intuitu lesus reuerberat᷑.
Quuia autẽ paruulus est qui terrena
diligit. magnus qui ȩtͣ̃na concupis¬
eit. potest etiã sic ñ in conuenienter
intelligi. paruulũ occidit iniudia:

Expanded text:
accipientium numero partitur, tanaccipientium numero partitur, tanto magis proximum diligit, quanto minus ex profectu illius sua damna pertimescit: quae si perfecte in amorem coelestis patriae rapitur, plene etiam in proximi dilectione solidatur: quia cum nulla terrena desiderat, nihil est quod ejus erga proximum charitati contradicat. Quae nimirum charitas quid est aliud quam oculus mentis; qui si terreni amoris pulvere tangitur, ab internae lucis mox intuitu laesus reverberatur? Quia autem parvulus est qui terrena diligit, magnus qui aeterna concupiscit, potest etiam sic non inconvenienter intelligi: Parvulum occidit i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeunt etiam fortia acta uirtutũ.
Ossa quippe ꝑ inuidiam putresce¬
re est: quȩdam etiam robusta depe¬
rire. Sed cur hȩc de inuidia dici¬
mus: si non etiam qualiter seruat᷑
intimemus: Difficile namq est:
ut hoc alteri ñ inuideat. qđ adi¬
pisci alter exoptat: quia quicqͥa
temporale ꝑcipitur. tanto fit minꝰ
singulis. quanto auuditur inmul¬
tis. Et iecireo aesiderantis mentere
liuor excruciat: quia hoc qđ appe¬
tit. aut funditus alder accipiens alte.¬
ri adimit. aut a quantitate restrin¬
git. Qui gͦ liuoris peste plene care¬
re desiderat: illam hereditatẽ dili¬
gat. quã coherendũ numerus non
angustat. Quȩ & om̃ib una est &
singulis tota: quȩ tanto largior eẽ¬
ostenditur: quanto ad hanc ꝑcipien¬
trũ multitudo dilatatur: Imminu¬
tio gͦ liuoris est affectus surgens int̾.¬
nȩ dulceainis: & plena mors eiꝰ est
ꝑfectus amor et̃nitatis. Nam cũ mens
ab eiꝰ rei appetitu retrabitur. quȩ

Expanded text:
pereunt etiam fortia acta virtutum. pereunt etiam fortia acta virtutum. Ossa quippe per invidiam putrescere est, quaedam etiam robusta deperire. Sed cur haec de invidia dicimus, si non etiam qualiter eruatur intimemus? Difficile namque est ut hoc alteri non invideat, quod adipisci alter exoptat: quia quidquid temporale percipitur, tanto fit minus singulis, quanto dividitur in multis: et idcirco desiderantis mentem livor excruciat, quia hoc quod appetit, aut funditus alter accipiens adimit, aut a quantitate restringit. Qui ergo livoris peste plene carere desiderat, illam haereditatem diligat, quam cohaeredum numerus non angustat: quae et omnibus una est, et singulis tota: quae tanto largior ostenditur, quanto ad hanc percipientium multitudo dilatatur. Imminutio ergo livoris est affectus surgens internae dulcedinis, et plena mors ejus est perfectus amor aeternitatis. Nam cum mens ab hujus rei appetitu retrahitur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
liuide ꝓfundius suffoditur: ut qͦ
alii ad meliora ꝓperant. eo ipsa
deterius ruat. Qua ruia uide¬
licet etiam illud destruitur: qđ
in aliis actib ꝓfecto oꝑe surrexisse
putabatur. Nam inuidia cũ m̃tẽ
tabefecerit: cuncta quȩ inuene¬
rit benegesta consumit. Unde
bene ꝑ salomonẽ dr᷑. Uita carniũ
sanitas est cordis: putredo ossuũ
inuidia. Quid eñi ꝑ uitam carnis.
nisi infirma quȩdã ac tenera: Et
quid ꝑ ossa. nisi fortia acta signan¬
tur : Et plerũq contingit. ut
quidã cũ uera cordis innocentia
in nonnullis suis actib infirmi ui¬
deantur: quidã uͦ iam quedã ante
humanos oculos robusta exerceant.
sea tamen erga alioꝵ bona intus
inuidiȩ pestilentia tabescant. Bene
gͦ dr̃. Uita carniũ sanitas cordis:
quia si mentis innocentia custodi¬
tur: etiã si qua foris infirma sunt.
quandoq roborantur. Et recte
subditur. Putredo ossuũ inuidia:
quia ꝑ liuoris uiciũ ante dĩ ocłos

Expanded text:
lividae profundius suffoditur, ut quo lividae profundius suffoditur, ut quo alii ad meliora properant, eo ipsa deterius ruat. Qua ruina videlicet etiam illud destruitur, quod in aliis actibus perfecto opere surrexisse putabatur. Nam invidia cum mentem tabefecerit, cuncta quae invenerit bene gesta consumit. Unde bene per Salomonem dicitur: Vita carnium sanitas cordis, putredo ossium invidia . Quid enim per carnem, nisi infirma quaedam ac tenera, et quid per ossa, nisi fortia acta signantur? Et plerumque contingit, ut quidam cum vera cordis innocentia in nonnullis suis actibus infirmi videantur, quidam vero jam quaedam ante humanos oculos robusta exerceant, sed tamen erga aliorum bona intus invidiae pestilentia tabescant. Bene ergo dicitur: Vita carnium sanitas cordis, quia si mentis innocentia custoditur, etiam si qua foris infirma sint quandoque roborantur. Et recte subditur, Putredo ossium invidia, quia per livoris vitium ante Dei oculos
Abbreviated transcription (Latin):
inuidia occiditur: quia nisi ipse
inferior existeret. de bono alteriꝰ
non doleret. Sed inter hec scien
dum est: quia quãuis ꝑ om̃e iuctuͣ
qđ ꝑpetratur: humano cordi anti¬
qui hostis uirus infundit᷑. in hac
tamen nequitia tota sua uiscera
serpens concutit: & imprimende
malicie pestem uomit. De quo nimi¬
rum scriptũ est. Inuidia diaboli.
mors intrauit in orbem terrarũ.
Nam cũ deuictũ cor liuoris putre¬
do corrũpit: ipsa quoq exteriora
indicant. quã grauiter animu̾
pallore afficitur. oculi deprimun¬
tur: mens accenditur: & membra
frigescunt. Eit in cogitatione ra¬
bies: in dentib stridor. Cũq in
latebris cordis crescens abscon¬
ditur odiũ: dolore cęco terebͥat
conscientiã uulnus inclusum.
Nil lȩtũ de ꝓpriis libet: quia tabes¬
centẽ mentẽ sua pęna satiat. quã
felicitas torquet aliena. Quantoq
extranei oꝑis in altũ fabrica du¬
citur. tanto fundamentũ mentis

Expanded text:
invidia occiditur, quia nisi ipse invidia occiditur, quia nisi ipse inferior existeret, de bono alterius nre est quia quamvis per omne vitium quod perpetratur, humano cordi antiqui hostis virus infunditur, in hac tamen nequitia, tota sua viscera serpens concutit, et imprimendae malitiae pestem vomit . De quo nimirum scriptum est: Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum . Nam cum devictum cor livoris putredo corruperit, ipsa quoque exteriora indicant quam graviter animum color pallore afficitur, et oculi deprimuntur, mens accenditur, et membra frigescunt; fit in cogitatione rabies, in dentibus stridor: cumque in latebris cordis crescens absconditur odium, dolore caeco tenebrat conscientiam vulnus inclusum. Nil laetum de centem mentem sua poena sauciat, quam felicitas torquet aliena. Quantaque extranei operis in altum fabrica jacitur, tanto fundamentum mentis
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ ꝑ hibet qđ ei minor
sit: cuius inuidia torquet᷑. Hinc
est qđ hostis callidus primo ho¬
mini inuidendo subripuit: quia
amissa beatitudine. minorẽ se
immortalitati illius agnouit.
hinc est qđ cain adꝑpetrandum
fratricidiũ corruit: quia despe¬
cto suo sacrificio p̾latũ sibi infre¬
muit. cuius ds̃ hostiam accepit.
& quẽ meliorẽ se eẽ exborruit. ne
ut cũq eetͣ amputauit. Hine esau
ad ꝑsecutionẽ fr̃is exarsit: quia
primogenitoꝵ benedictione ꝑdita.
quã tamen esu lenticulȩ ipse uen¬
diderat: minore̾ se ei quẽ nascendo
p̃ibat. ingemuit. Hinc ioseph fr̃s
sui ismahelitis transeuntib uendi¬
derunt. quia cognito reuelationiᷤ
mysterio. ne se melior fieret. eius
ꝓuectib obuiare conati funt. Hinc
saul dauid subditũ lanceã intor¬
quendo ꝑsequitur. quia quem
magnis cotidie augeri uirtutũ
successibus sensit: ultra se excresce¬
re expauit. Paruulus itaq est qui

Expanded text:
testimonium perhibet, quod ei minor testimonium perhibet, quod ei minor sit cujus invidia torquetur. Hinc est quod hostis callidus primo homini invidendo subripuit, quia amissa beatitudine, minorem se immortalitati illius agnovit. Hinc est quod Cain ad perpetrandum fratricidium corruit ; quia despecto suo sacrificio, praelatum sibi infremuit, cujus Deus hostiam accepit: et quem meliorem se esse exhorruit, ne utcunque esset, amputavit. Hinc Esau ad persecutionem fratris exarsit , quia primogenitorum benedictione perdita, quam tamen esu lenticulae ipse vendiderat, minorem se ei, 179 quem nascendo praeibat, ingemuit. Hinc Joseph fratres sui Ismaelitis transeuntibus vendiderunt , quia cognito revelationis mysterio, ne se melior fieret, ejus provectibus obviare conati sunt. Hinc Saul David subditum, lanceam intorquendo, persequitur , quia quem magnis quotidie augeri virtutum successibus sensit, ultra se excrescere expavit. Parvulus itaque est qui
Abbreviated transcription (Latin):
ulcione peccati tempus modũq
considerans. surgente̾ animi ꝑtur¬
bationẽ subtilius retractando re¬
stringat: animositatẽ reprimat.
& motus feruidos sub ȩquitate dis¬
ponat: ut eo fiat iustior ultor ali¬
enus. quo prius extitit uictor su¬
us: quatinus sic culpas delinquen¬
tiũ corrigat. ut ante ipse qui cor¬
rigit ꝑ patientiam crescat. ut feruo¬
rem fuũ transcendendo diiudicet:
ne intemperanter excitatus ipso
⁊ elo rectitudinis. longe arectitu¬
dine aberret. Quia uero sicut di.¬
ximus. etiã laudanda boni emu¬
latio mentis oculũ turbat: recte
nunc dr̃. Uirũ stultũ interficit
iracundia. Ac si aꝑte diceretur.
Ira ꝑrelũ sapientes turbat. ira uͦ
ꝑuiciũ. stultos trucidat: quia illa
sub ratione restringitur. hec uͦ
irrationabiliter deuicte menti
dñatur. Bene autẽ subditur. Et¬
re eñi non possumus: nisi eis
quos nobis in aliquo meliores
putamus. Paruulus gͦ est. qui li¬
uore occiditur: quia ipse sibi

Expanded text:
ultione peccati tempus modumque ultione peccati tempus modumque considerans, surgentem animi perturbationem subtilius pertractando restringat, animositatem reprimat et motus fervidos sub aequitate disponat, ut eo fiat iustior ultor alienus, quo prius extitit Victor suus, quatenus sic culpas delinquentium corrigat, ut ante ipse, qui corrigit, per patientiam crescat, ut fervorem suum transcendendo diiudicett ne intemzelo rectitudinis, longe a rectitudine aberret. Quia vero, sicut diximus, etiam laudanda boni aemulatio mentis oculum turbat, recte nunc dicitur: Virum stultum interficit iracundia. Ac si aperte diceretur: Ira per zelum sapientes turbat, ira vero per vitium stultos trucidat, quia illa sub ratione restringitur, haec vero irrationabiliter devictae menti dominatur. Bene autem subditur. CAre enim non possumus, nisi eis quos nobis in aliquo meliores putamus. Parvulus ergo est qui livore occiditur, quia ipse sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nec p̃ualet mens ꝑturbata conspi¬
cere. ad qđ uix tranquilla ualet
inhiare: quia nec solis radius cer¬
nitur. cũ cõmote nubes cęli faciem
obducunt: nec turbatus fons respi
cientis imaginẽ reddit. quã tranqͥllꝰ
ꝓprie ostendit: quia quo eiꝰ unda
palpitat. in se speciem similitudinis
obscurat. Sed cũ ꝑ zelũ animus
mouetur: curandũ sũmoꝑe est.
ne hec eadem quȩ instrumento
uirtutis assumitur. menti ira do¬
minetur: ne quasi dña p̃eat. sed
uelut ancilla ad obsequiũ parata.
a rationis tergo nunquã recedat.
Tunc enĩ robustius contra uicia eri¬
gitur: cũ subdita rationi famulat᷑.
Nam quantũlibet ira ex relo rectitu¬
dinis surgat. si immoderata m̃tẽ
uicerit. rationi ꝓtinus seruire
contep̃nit: & tanto se impudentiꝰ
dilatat. quanto impatientiȩ uiciũ
uirtutẽ putat. Unde necesse est ut
hoc ante om̃ia qui zelo rectitudiniᷤᷤ
mouetur attendat. ne ira extra
mentis dominiũ transeat: sed in

Expanded text:
nec praevalet mens perturbata conspinec praevalet mens perturbata conspicere, ad quod vix tranquilla valet inhiare, quia nec solis radius cernitur, cum commotae nubes coeli faciem obducunt, nec turbatus fons respicientis imaginem reddit, quam tranquillus proprie ostendit, quia quo eius unda palpitat, in se speciem similitudinis obscurat. Sed cum per zelum animus movetur, curandum summopere est, ne haec eadem, quae in instrumento virtutis adsumitur, menti ira dominetur, ne quasi domina pręeat, sed velut ancilla, ad obsequium parata,/ a rationis tergo numquam recedat. Tunc enim robustius contra vitia erigitur, cum subdita rationi famulatur. Nam quantumlibet ira ex zelo rectitudinis surgat, si inmoderata meutem vicerit, rationi protinus servire contempnit et tanto se inpudentius dilatat, quanto inpatientiae vitium virtutem putat. Unde necesse est, ut hoc ante omnia, qui zelo rectitudinis movetur, attendat, ne ira extra mentis dominium transeat, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
rum psalmista ait. Turbatus est p̃
ira. oculus m̃s. Ira quippe ꝑ uiciũ
oculũ mentis excecat. ira autẽ ꝑ
zelũ turbat: quia quo saltẽ recti
emulatione concutitur. ea quę
nisi tranquillo corde ꝑcipi non
potest. contemplatio dissipatur.
Ipse namq ⁊elus rectitudinis quia
in quietudine mentẽ agitat. mox
eiꝰ aciem obscurat. ut altiora in cõ¬
motione ñ uideat. quȩ bene prius
tranquilla cernebat. Sed inde fub¬
tilius ad alta reducitur: unde ad
tempus ne uideat reuerberatur.
Nam ipsa recti emulatio et̃na post
paululũ in tranquillitate largius
aꝑit: quȩ hȩc interim ꝑ cõmotio¬
nem claudit. Et unde mens turbat᷑
ne uideat. inde ꝓficit ut aduidendũ
uerius clarescat: sicut infirmanti
oculo cũ colliriũ mittit᷑. lux penitꝰ
negatur: sed inde eam post paulu¬
lũ ueraciter recipit. unde hanc
ad tempus salubriter amittit. Nũꝙͣ.
uͦ cõmotioni contemplatio iungit᷑.

Expanded text:
rum Psalmista ait: Turbatus est prae rum Psalmista ait: Turbatus est prae ira oculus meus . Ira quippe per vitium oculum mentis excaecat, ira autem per zelum turbat; quia quo saltem recti aemulatione concutitur, ea quae nisi tranquillo corde percipi non potest, contemplatio dissipatur. Ipse namque zelus rectitudinis, quia inquietudine mentem agitat, ejus mox aciem obscurat, 178 ut altiora in commotione non videat, quae pene prius tranquilla cernebat. Sed inde subtilius ad alta reducitur, unde ad tempus, ne videat, reverberatur. Nam ipsa recti aemulatio aeterna post paululum in tranquillitate largius aperit, quae haec interim per commotionem claudit; et unde mens turbatur ne videat, inde proficit ut ad videndum verius clarescat: sicut infirmanti oculo cum collyrium immittitur, lux penitus negatur; sed inde eam post paululum veraciter recipit, unde hanc ad tempus salubriter amittit. Nunquam vero commotioni contemplatio jungitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ignis extinguitur. cũ surgente
feruore animi. sua cuiq ad mentẽ¬
antini culpa reuocatur: quia eru.¬
bescit peccata nͣ parcere. qui uel dõ
uel ꝓximo sepe se recolit parcenda
peccasse. Sed inter hec sollerter sci¬
endũ est: qđ alia est ira quã impa¬
tientia excitat: alia quã zelus for¬
mat. Illa ex uicio: hȩc ex uirtute
generatur. Si eñi nulla ira ex uir¬
tute furgeret: diuinȩ animadu̾si¬
onis impetũ finees ꝑ gladtũ non
placasset. Hanc iram quia heli non
habuit: motũ contra se implaca
it: eo contra illũ districtio eterni
rectoris exarsit. De hac ꝑ psalmistã
Quod nimirũ ñ recte intelligunt:
qui irasci nos nobis tantu᷑modo
ñ etiã ꝓximis delinquentib uolunt.
Si enͣi sic ꝓximos ut nos amare p̾ci¬
pimur: restat ut sic eoꝵ erratib
sicut uitiis nr̃is irascamur. De hac
ꝑ salomonẽ dr̃. Melior est ira. risu:
quia ꝑtristitiã uultus. corrigitur
animus delinquentis. De hac ite¬

Expanded text:
ignis exstinguitur, cum surgente ignis exstinguitur, cum surgente furore animi sua cuique ad mentem culpa revocatur, quia erubescit peccato non parcere, qui vel Deo vel proximo saepe recolit parcenda peccasse. Sed inter haec solerter sciendum est, quod alia est ira quam impatientia excitat, alia quam zelus format. Illa ex vitio, haec ex virtute generatur. Si enim nulla ira ex virtute surgeret, divinae animadversionis impetum Phinees per gladium non placasset. Hanc iram quia Heli non habuit, motum contra se implacabepuit, eo contra illum districtio aeterni rectoris exarsit. De hac ira per PsalmQuod nimirum non recte intelligunt, qui irasci nos nobis tantummodo, non etiam proximis delinquentibus volunt. Si enim sic proximos ut nos amare ppimur, restat ut sic eorum erratibus sicut nostris vitiis irascamur. De hac per Salomonem dicitur: Melior est ira risu, quia per tristitiam vultus corrigitur animus delinquentis . De hac ite
Abbreviated transcription (Latin):
entia tanto fortior excipit: qͣnto
se cautius. ex p̃scientia armauit.
Qui emͣ imꝑuidus ab aduersitate
dep̃henditur. quasi ab hoste dor¬
miens inuenitur: eũq. citius ini¬
micus necat: quia ñ repugnantẽ
ꝑforat. Nam qui mala imminentia
ꝑ sollicitudinẽ prenotat. hostiles
incursus quasi in insidus uigilaus
ex spectat: & inde ad uictoriã ua¬
lenter accingitur. unde nesciens
depͣhenai putabat᷑. Sollerter ergo
animus ante actionis suȩ primordia
cuncta debet aduersa meditari: ut
munitus: & quicqͥd accesserit pro¬
uidus suꝑet: & quicqͥd ñ accesserit
lucrũ putet. Sod̾s autẽ seruande
mansuetudinis modus est: ut cum
alienos excessus aspicimus: nr̃a
quib in aliis excesstmus delicta co¬
gitemus. Considerata quippe in¬
firmitas ꝓpria: mala nobis excusat
aliena. Patienter namq illatam in tu¬
riam tolerat. qui pie meminit. qđ
fortasse adhuc ex se habeat. in quo
debeat ipse tolerari. Et quasi aqua

Expanded text:
entia tanto fortius excipit, quanto entia tanto fortius excipit, quanto se cautius ex praescientia armavit. Qui enim inprovidus ab adversitate deprehenditur, quasi ab hoste dormiens invenitur, eumque citius inimicus necat, quia non repugnantem perforat. Nam qui mala imminentia per sollicitudinem pręnotat, hostiles incursus, quasi in insidiis vigilans, expectat, et inde ad victoriam valenter accingitur, unde nesciens deprehendi putabatur. Sollerter ergo animus ante actionis suae primordia cuncta debet adversa meditari, ut munitus, et quicquid accesserit, providus superet, et quicquid non accesserit, lucrum putet. Secundus autem servandę mansuetudinis modus est, ut, cum alienos excessus aspicimus, nostra, quibus in aliis excessimus, delicta cogitemus. Considerata quippe infirmitas/ propria mala nobis excusat aliena. Patienter namque inlatam iniuriam tolerat, qui pie meminit, quod fortasse adhuc habeat, in quo debeat ipse tolerari. Et quasi aqua