comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊climicent ꝓterrenis et
temporalib reb: beati au¬
tem mites. qm̃ ip̃i herecli¬
tate possidebunt terram.
de qua pelli nõ possint.
Beati lugentes: qm̃ ip̃i
consolabuntur. Luctus
est tristicia de amissione
carorum. Com̾si autem
ad deum: ea que ĩ hos mũ¬
do cara amplectebantur
amictunt. Nõ enĩ gaudẽt
his reb quib ante gau¬
debant. Et donec fiat in
illis amor edernoꝵ. ñ nul¬
la mesticia sauciantur.
Consolabuntur ergo sp̃u
sco qui maxime ꝓpterea
paraclitus nominatur id
est consolator: ut tempo¬
ralem amittentes eterna
leticia perfruantur.

Expanded text:
et dimicent pro terrenis et et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeterna laetitia perfruantur.
Abbreviated transcription (Latin):
lud apłi. Scientia in flat:
caritas edificat. Qua ꝓpt̾
recte hic intelliguntur pau¬
peres sp̃u: humiles ⁊ tim̃tes
deum id est nõ habentes in¬
flantem sp̃m. Nec aliũde
omnino incipere oportuit
beatitudinem. Siquidem
peruentura est ad summã
sapientiam. Initiũ enim
pecc̃i superbia inscribitur.
Superbi ergo appetant et
diligant regna tertaruim:
beati aũt pauperes spiritu:
qm̃ ipsoꝵ est regnum celo¬
eati mites: qm̃ ip̃i here¬
ditate possidebunt cer¬
ram. Illam credoterram:
de qua in psalmis dicitur.
Spes mea es tu: portio mea
in terra uiuentium. Signi¬
ficat enim quandam soli¬
clitatem ⁊ stabilitatem he¬
reditatis perpetue: ubi aĩa
perbonum affectum tã qͣm
loco suo requiescit sicut cor¬
pus in terra. Et inde cibo suo
alitur. sicut corpus ex t̾ra.
Ip̃a est requies: ⁊ uita scõ¬
rum. Mites aũt sunt: qͥ
ceclunt improbitatibus.
⁊ nõ resistunt maloz sed
uincunt inbono malũ.
Rixentur ergo immites.

Expanded text:
lud Apostoli: Scientia inflat, lud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autempeccati superbia inscribitur . Superbi ergo appetant et diligant regna terrarum: Beati autem pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coeloBeati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram: illam credo terram, de qua in Psalmo dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites,
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum discipiili: ut audi¬
enclis illius uerbis. hii es¬
sent etiam corpore uicinio¬
res qui preceptis implen-
clis animo ꝓpinquabant.
Aperit os suum: ⁊ docet eoᷤ
clicens. Ista circum locutio
qua scribitur. ⁊ aperiẽs os
suum. fortasse ip̃a mora
cõmendat aliquando lon¬
giorem futurum ẽẽ ser¬
monem: nisi forte nõ ua¬
cat. quod nunc eo dictum
est aperuisse os suũz qued
ip̃e in lege ueteri aperire so¬
leret ora ꝓpħarũ. Quid gͦ¬
dicit : Beati pauperes sp̃u:¬
qm̃ ip̃oꝵ est regnũ celoꝵ.
egimus scriptũ łt .xi.¬
de appetitione rerum
demporalium. Omnia ua-¬
nitas: ⁊ presumptio sp̃s.
Presumptio aũt sp̃s: au¬
clatiam ⁊ superbiam sig¬
nificat. Uulgo eciã mag¬
nos sp̃s superbi habere cli-¬
cuntur. Et recte: quando¬
quidam sp̃s etiam uentꝰ
uocatur. Unde scriptũ est.
Ignis grando nix glacies:
sp̃s tempestatis. Quis uͦ
nesciat superbos inflatos
dici. tamquam uento dis¬
tentos:Unde est etiam il¬

Expanded text:
ad eum discipuli ejus, ut audiad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis adimplendis etiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo dicit? Beati pauperes spm ipsorum est regnum coelorum. Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam il
Abbreviated transcription (Latin):
brieq considerauerit: pu¬
co quod inueniet in eo quã¬
tum ad mores optimos per-¬
tinet. perfectum uite xp̃ia¬
sumitur. Cum uicdissz ihe
turbas multas: ascenclit
ne intelligitur significa¬
re maiora precepta iusticie
quia minora erant q̃ iude¬
is data sunt. Unus tamen
deus per scõs ꝓph̾as ⁊ famu¬
los suos sccłm orclinatissi¬
mam clistributionem tem¬
poꝵ dedit minora p̾cepta
ppło quem timore ad huc
alligari oportebat: ⁊ per fi¬
lium suum maiora ppło
quẽ caritate iam liberari
conuenierat. Cum aũt mi¬
nora minorib. maiora ma¬
rorib dantur: ab eo dant᷑.
qui solus nonit cõgruen¬
tem suis temporib generi
humanõ exibere. metlici¬
nam. Nec mirũ est quod
ra data sunt ꝓpter regnũ
terrarum: ab eodem uno
deo qui fecit celum ⁊ cerrã.
eut mondes dei. Et hoc bene
significat: quod ab uno
magr̃o. solo docenclis tan¬
tis reb ydoneo docetur in
monte. Sedens aũt docet:
quod percinet ad clignica¬
tem magisterii. Et acceclũt

Expanded text:
brieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christiasumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit ne intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae Judaeis data sunt, unus tamen Deus per sanctos prophetas et famulos suos secundum ordinatissimam distributionem temporum dedit minora praecepta populo quem timore adhuc alligari oportebat, et per Filium suum majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod ra data sunt propter regnum terrenum ab eodem uno Deo, qui fecit coelum et terram. cut montes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno istro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt
Abbreviated transcription (Latin):
radiso in ueste pellicia sueᷤᷤ
pascit. Setl nos illo uettre
cdeposito qui in isto ad huc¬
maner: nouum acdam po¬
cius inluamus. Boues ex
parte prata depauerãt: por¬
ci etiam nõ nulla suffocle¬
rant. pars cetera que mane¬
bat illesa cliuersis floribus
quasi picta uernabat. Spe¬
ciem inquit gerit pars illa
coniugii: que pecore cle pas¬
ta ⁊ si nõ penitus gratiam
amisit herbarum nullam
tamen florum retinet tlig¬
lla uero quam porci pecora
immuncla focderunt: for¬
nicationis ymaginẽ fecdã
p̾tenclit. Ceterum illa por¬
tio que nullam sensit in¬
iuriam: gloriam uirgini¬
tatis ostenclit. Herbis fecũ¬
da luxuriat: feni in ea
fructus exuberat ⁊ ultra
omnem speciem clistincta
florib quasi genimis mi¬
chantib ornata racliat. Be¬
ata speries ⁊ cleo cligna. Ni¬
chil enim uirginitati est
comparanclum. Itaq illi
qui coniugia fornications
comparant uehementer
errant: ⁊ illi qui cõ iugia
uirginitati equancla esti¬

Expanded text:
radiso in ueste pellicea sues radiso in ueste pellicea sues pascit: sed nos illo uetere deposito, qui adhuc in isto manet, nouum Adam potius induamus. boues ex parte prata depauerant, porci etiam nonnulla suffoderant: pars cetera, quae manebat inlaesa, diuersis floribus quasi picta uernabat. speciem, inquit, gerit pars illa coniugii, quae a pecore depasta etsi non penitus gratiam amisit herbarum, nullam tamen florum retinet diglla uero, quam porci pecora inmunda foderunt, fornicationis imaginem foedam protendit: ceterum illa portio, quae nullam sensit iniuriam, gloriam uirginitatis ostendit: herbis fecunda luxuriat, foeni in ea fructus exuberat et ultra omnem speciem distincta floribus quasi gemmis micantibus ornata radiat. beata species et Deo digna: nihil enim uirginitati est conparandum. ita et illi, qui coniugia fornication comparant, uehementer errant, et illi qui coniugia uirginitati aequanda aesti
Abbreviated transcription (Latin):
tempore clum diocesim
tium agmen incurrimus.
Canes leporem sequebant᷑:
iamq multo spacio uicta
bestiola. cum uncliq late pa¬
tentib campis nullum ẽẽt
effugium. mortem imminẽ¬
tem iam iamq capiencla
crebris flexib differebat. Cuiꝰ
periculum uir beatus pia mẽ¬
te miseratus: imperat. cani¬
b ut clesisterent sequi et si¬
nerent abire fugientem. Qͬ
continuo ad primũ sermo
nis imperium constiterunt.
Cretleres uinctos: immo po¬
cius affixos in suis herere ue¬
stigiis. Ita lepusculus: ꝑ se¬
cutorib alligatis in columiᷤᷤ
euasit.
pere p̾cium aũt est: eti¬
am familiaria illius
uerba spiritualiter sale con¬
lita memorare. Ouem re¬
cens forte tonsam conspex̾at:
euangelicum inquit man¬
clatum ista compleuit. Du¬
as habuit tunicas: unam
earum largita est nõ habẽ¬
ti. Ita ergo ⁊ nos facere clebe¬
tis. Item cum subulcũ al
gentem ac pene nudum ĩ
pellicia ueste uiclisset: en
in quit aclam eiectus cle pa¬

Expanded text:
tempore, dum dioeceses tium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haerere vestigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis, incolumis evasit. pretium autem est, etiam familiaria illius verba spiritali sale condita memorare. Ovem recens tonsam forte conspexerat. Evangelicum, inquit, mandatum ista complevit: duas habuit tunicas; unam earum largita est non habenti: ita ergo et vos facere debetis. Item cum subulcum gentem ac paene nudum in pellicia ueste uidisset, en, inquit, Adam eiectus de pa
Abbreviated transcription (Latin):
fefellit sc̃m uirturis euentꝰ.
Patris nomen interrogat:
mox illa respondet. Pro cla¬
mat pater cum gauclio pa¬
riter ⁊ lacrimis. martini ge¬
nua complexus: ⁊ hanc p̾ͥ¬
mam se filie auclisse uocẽ
cunctis strpentib facebat᷑.
Ac ne cuiquam id increcli-
bile uicleatur: perhibeat
uobis presens euagrius
testimonium ueritatis.
Nam res ip̃o presente tum
gesta est.¬
quiclem tempori hic etiam
saturninus interfuit. Ca¬
nis nobis importinior ob¬
latrabat. In nomine inqͥt
martini: uibeo te obmutes¬
cere. Cani hesit latratus in
gutture linguam ut abs¬
cisam putares obmutuit.
Ita parum est ip̃m marti¬
num fecisse iurtutes: credi¬
ce michi. quia etiam alii
in nomine cius multa fece¬
runt.

Expanded text:
fefellit sanctum uirtutis euentus. fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est.quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. Canis nobis importunior oblatrabat: In nomine, inquit, Martini jubeo te obmutescere. Cani haesit latratus in gutture: lingua abscisam putares obmutuit. Ita parum est ipnum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
geliis crediclisse. Die qͣrt̾a.
es incarnotena lc .i.¬
gesta est ciuitate. Pat̾¬
filiam duoclecennem ab
utero mutam puellã mar¬
tino cepit offerre: poscenis
ut linguam ligatam meri¬
tis suis sc̃s absolueret. Ille ce¬
cdens episcopis qui tum for-¬
te latus illuis ambiebant.
ualentiniano atq uictri¬
cio: imparem se ẽẽ tante¬
moli. sel illis quasi sancti¬
orib nichil impossibile fa¬
tebatur. At illi pias preces
una cum patre supplici uo¬
ce iingentes: orare martinũ
ut sperata prestaret. Nec tũc¬
tatus ultra utrumq p̾cla¬
rum ⁊ ostendendo humili¬
tatem. nec clifferentlo pieta¬
cem: iubet circumstantis po¬
puli multitudinem submo¬
ueri. Ep̃is tantum ⁊ puelle pa¬
tre assistentib: in orationem
suo illo more ꝓsternitur:
ein pusillum le.ii.¬
olei cum exorcismi p̾¬
fatione beneclicit. atq ĩ os
puelle scĩficatum liquorẽ
cum ⁊ linguam illius li¬
gitis teneret infuidit: nes

Expanded text:
geliis credidisse. a Martino geliis credidisse. a Martino es in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantmoli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, atque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec
Abbreviated transcription (Latin):
sum. secl xp̃o teste nõ men¬
cior: nisi quisquam ẽ tam
sacrilegus ut marcinum
estimet fuisse mentitũ: cli¬
cam inquit uobis. secl uos
tecla ⁊ maria mecũ fuerũt.
eferebat aũt łe .iii.
nobis uultum atq ha¬
bitum singularum. Nec ue¬
ro illo tantum clie secl fre¬
quenter se ab eis confessus
est uisitari. Petrum etiam
⁊ paulum apłos uicleri a se
sepius nõ negauit. Iã uero
clemones prout ad eum
quisq uenisset: suis nomi¬
nib increpabat. Mercuri¬
um maxime paciebatirr
infestum. Iouem brutum
atq hebentem ẽẽ dicebat. Hes
plerisq etiam in eoclem mo¬
nasterio constitutis in crecli¬
bilia uidebantur ne dum
ego conficlam omnes qͥ hec
auclient crecdicuros. Nam
nisi in estimabilem uitan
atq iurcutem martinus
egisset: nequaquã apucl
nos canta gloria preclitus
haberetur quam quã mini¬
me mirum si in operib mar¬
cini infirmitas humana
clubitauerit. cum multos
hoclieq uideamus nec enã¬

Expanded text:
sum, sed Christo teste non mensum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur. quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitauit, cum multos s hodieque uideamus nec Euan
Abbreviated transcription (Latin):
autem intuebatur. teste ret¬
te ꝑhibeo. Quoclam die ego
⁊ iste sulpicius. ꝓforib mar¬
tini excubantes. ian perali¬
quot horas cum silentio se¬
clebamus. in genti honore
ac tremore. ac si aute ange¬
li tabernaculum manda¬
tas excubias duceremꝰ: cũ
quilem clauso cellule sue
ostio nos ibi ẽẽ nesciret. In¬
terim colloquentium mur¬
mur auliuimus: ⁊ mox
horrore quodam circumi fun¬
uer ignorare potuimus nes¬
cio quid fuisse diuinum.
Post cluas fere horas ad nos
martinus egreditur. lc .ii.¬
ctum eum iste sulpiciꝰ
sicut a puel cum nemo
familiarius loquebatur ce¬
p̾it orare: ut perquirentibz
inclicaret. quiel illucl cliui¬
ni fuisset horroris: quod fa¬
tebamur nos ambo sensisse
uel cum quibz fuisset in cel¬
lula collocutus tenuem enĩ
nos licet ⁊ uix intellectum
sermocinantium sonũ pro
forib audisse. Tum ille cliu
multumq cunctatus: secl
nichil erat quod ei sulpiciꝰ
nõ excorqueret inuito: in¬
creclibiliora forte clicturus

Expanded text:
autem intuebatur — teste perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes iam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore, ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem nos, clauso cellulae suae ostio, ibi esse nesciret. interim conloquentium murmur audimus et mox horrore quodam circumfunnec ignorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqueret inuito: incredibiliora forte dicturus
Abbreviated transcription (Latin):
domino. Uos ex patre clia¬
bolo estis. S postqͣm uo¬
cem monentis audiuimꝰ.
ignis ille. idest gr̃a sp̃u¬
alis. separauit nos ab in¬
uicem. Ostenclit alterũ
patrem cui cliceremus. Pa
est ecclesia primitina.
Que ⁊ eam de qua genus
duxit synagogam fidei
persecutricem sustinuit.
⁊ ip̃a eidem synagoge fi
dei ueritate contraclixit.
est eccłia de gentib: quia
sponsus eccl̾ie xp̃s filius
est synagoge clicente apło.
Quoꝵ patres ⁊ ex quibus
xp̃s scd̾m carnem. Socruᷤᷤ
igitur. idest mater sponsi.
⁊ in nurum sicut precli¬
ximus suam ⁊ in filiam
diuisa est: quia synago¬
ga carnalis. siue de circũ¬
cisione seu de p̾putio creclẽ¬
tes ꝑsequi nõ cessat. Secl
⁊ ip̃e in socrũ matremq st̃
cliuise. nolentes circumci¬
sionem recipere carnalem.

Expanded text:
Domino: Vos ex patre diaDomino: Vos ex patre diabolo estis . Sed postquam vocem monentis audivimus,ignis ille, id est gratia spiritalis separavit nos ab invicem, ostendit alterum patrem, cui diceremus, Patest Ecclesia primitiva, quae et eam de qua genus duxit synagogam fidei persecutionem sustinuit, et ipsa eidem synagogae fidei veritate contradixit. Sest Ecclesia de gentibus, quia sponsus Ecclesiae Christus filius est synagogae, dicente Apostolo: Quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem . Socrus igitur, id est mater sponsi, et in nurum sicut praediximus suam, et in filiam divisa est, quia synagoga carnalis sive de circumcisione, seu de praeputio credentes persequi non cessat. Sed et ipsae in socrum matremque sunt divisae, nolentes circumcisionem recipere carnalem,
Abbreviated transcription (Latin):
sonaꝵ subiecisse uocabu¬
la, patris scilicet et filii.
matris ⁊ filie socrus ⁊ nu-¬
rus. Intelligendumq eã¬
dem socrus. quam matris
nomine designatam, qr
que mater est filii. ip̃a ⁊
socrus est uxoris eius. Ideo¬
q illa ip̃a ⁊ in filiam suã
⁊ in nurum clicitur esse
cliuisa. Has siquis liui¬
siones etiam allegorice
querat interpretari: tres
in duo. ⁊ luo intres diui¬
cluntur. quia boni mał.
⁊ mali bonis sentiunt at¬
q agunt aduersa. Et .xi.¬
ria namq ad eos qͥ
ficlem sũme trinita¬
tis seruant ꝑtinere: ne¬
mo qui dubitet. Suo qͦ¬
q illis congruere qr fideiꝰ
unitate clissentiunt: et
multis scripturaꝵ locis. ⁊
ibi maxime ꝓbatur. qcl¬
⁊ in muncla in archa ani¬
malia sub hoc numero re¬
tinentur:⁊ sola in gene¬
si sccłi diei opera uisa ado
quia bona sint nõ dicit᷑.
Pater hic cliabolus est: cu¬
ius aliquando filii nõ il
lo creante. secl nobis imi¬
tantib eramus clicente

Expanded text:
ersonarum subjecisse vocabuersonarum subjecisse vocabula, patris scilicet et filii, matris et filiae, socrus et nurus; intelligendumque eamdem socrus quam matris nomine designatam; quia, quae mater est filii, ipsa et socrus est uxoris ejus: ideoque illa ipsa et in filiam suam, et in nurum dicitur esse divisa. Quas si quis divisiones etiam allegorice quaerat interpretari, tres in duo et duo in tres dividuntur, quia boni malis, et mali bonis sentiunt atque agunt adversa. Tria namque ad eos qui fidem summae Trinitatis servant, pertinere, nemo qui dubitet. Duo quoque illis congruere qui a fidei unitate dissentiunt, et multis Scripturarum locis, et ibi maxime comprobatur, quod immunda in arca animalia sub hoc numero retinentur. Et sola in Genesi secundi diei opera visa a Deo, quia bona sunt, non dicuntur . Pater hic diabolus est, cujus aliquando filii non lo creante, sed nobis imitantibus eramus, dicente
Abbreviated transcription (Latin):
quod lico uobis in te¬
bris. clicite in lumine. et
quod in aure auclitis pre-¬
clicate super tecta. Nunc
inferc quid post preclica¬
tionem sequatur. Ad fi-
clem xp̃i totus orbis con¬
tra se liuisus est. una q̃¬
q domus ⁊ inficleles ha-¬
buit ⁊ creclentes. Et ꝓpt̾¬
ea bellum missum est bo¬
num. ut rumperetur
pax mala. Tale quid ⁊
in genesi aduersum re¬
belles homines qui moti
fuerant de oriente ⁊tur¬
rem extruere festinabãt.
per quam celi alta peni¬
trarent. fecisse scribitur
deus ut cliuideret linguã
eoꝵ. Unde ⁊ in psalmo
dauid precatur. Dissipa
gentes: que bella uolũt.
eni enim
separare hominem
aduersus patrem suum.
⁊ filiam aduersus matrẽ
Notandum aũt: quod
lucas eunͣgłista in hac
sententia saluatoris qͥn¬
q in una domo cliuisos
narrat. Erunt enĩ inqͥt
quinq in una domo di¬
uisi. Tres incluo: ⁊ duo
intres. cliuiclentur. Ob
hoc consideranclũ est quo¬
modo quinq diuisos di¬
cit: cum uideatur sex ꝑ¬

Expanded text:
Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. Nunc infert quid post praedicationem sequatur. Ad fidem Christi, totus orbis contra se divisus est: unaquaeque domus et infideles habuit et credentes, et propterea bellum missum est bonum, ut rumperetur pax mala. Tale quid et in Genesi adversus rebelles homines, qui moti fuerant de Oriente, et turrem exstruere festinabant , per quam coeli alta penetrarent, fecisse scribitur Deus, ut divideret linguas eorum. Unde et in psalmo David precatur: Dissipa, Domine, gentes quae bella volunt . Veni enim separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversNotandum autem quod Lucas evangelista in hac sententia Salvatoris quinque in una domo divisos narrat. Erunt enim, inquit, quinque in una domo divisi: tres in duo, et duo in tres dividentur . Ob hoc considerandum est quomodo quinque divisos dicat, cum videatur sex p
Abbreviated transcription (Latin):
Que p̾ciosior est cũctis pre¬
ciosis reb. ⁊ suauior omĩb
delectationib negociato¬
res aũt sp̃ualiter nos sumꝰ:
qui de terrenis facultatib
celestem gloriam mercari
iubemur. Notanclũ autẽ
quod ait. uenclidit omĩa
q̃ habiit ⁊emit eã: quia
ille preciosam margaritã
id est celestem patriã datis
omnib emit: qui nõ solũ
t̾renis facultatib sed etiã
ꝓpriis ab renũtiat uolũta¬
tib. Qui uero sua pauperi-¬
bus tribuit. secl ad huc pro¬
priis uoluntatib seruit:
pretiosam margaritã nõ¬
clũ emit. quia qd̃ carius
deo poterat offerre renuit.
Nõ enĩ deus nr̃a sed nos q̃¬
rit:qͥ terrenam substan¬
tiam nõ nisi ꝓpt̾ lucrum
animaꝵ dare p̾cepit. Quia
gͦ negociatori bonas mar

Expanded text:
quae pretiosior est cunctis pretiosis rebus, et suavior omnibus delectationibus. Negotiatores autem spiritualiter nos sumus, qui de terrenis facultatibus coelestem gloriam mercari jubemur. Notandum autem quod ait, vendidit omnia quae habuit, et emit eam: quia ille pretiosam margaritam unam, id est, coelestem patriam datis omnibus emit, qui non solum terrenis facultatibus, sed etiam propriis renuntiat voluntatibus. Qui vero sua pauperibus tribuit, sed adhuc propriis voluntatibus servit, pretiosam margaritam nondum emit, quia quod charius Deo poterat offerre, retinuit. Non enim Deus nostra, sed nos quaerit, qui terrenam substantiam non nisi propter lucrum animarum dare praecepit. Qui quia ergo negotiatori bonas marg
Abbreviated transcription (Latin):
in eius honorem basilica e¬
dificata est. Expletoq oꝑe
pallaclius qui tunc sacerdo¬
talis orclinis cathedrã rege¬
bat: conuocatis abbatibus.
sacros cineres in loco quem
tranfferre stucluit. Quod
cum fc̃m fuisset: cluo exab¬
batib reserato opertorio sãt¬
tum corpis aspiciũt: con¬
templanturq cicatricẽ ca¬
pitis. qua in parte clefixũ
fuerat securis acumen. Et
ne p̃sens uisio cluceretur
in irritum: etiam sp̃nał
hec doctrina cõmonuit. Hii¬
scilicet cum sequenti nocte
strauissent sacerdotes mẽ¬
bra quieti: apparuit perui¬
catritem illam quam cõtẽ¬
plati estis in capite: scitote
me martyrium consũmas¬
se. Et ex hoc qd̃ martyreẽt
innotuit ppłis: quia non
ad erat hystoria passionis.

Expanded text:
in eius honore basilica aedificata est, expletoque opere, Palladius, qui tunc sacerdotalis ordinis cathedram regebat, convocatisque abbatibus, sacros cineres in loco quem transferri studuit. Quod cum factum fuisset, duo ex abbatibus, reserato operturio, sanctum corpus aspiciunt contemplanturque cicatricem capitis, qua in parte defixum fuerat securis acumen. Sed ne praesens visio duceretur in irritum, etiam spiritalis haec doctrina commonuit: hilicet cum sequenti nocte stravissent sacerdotes membra- quieti, apparuit per vicatricem quam conteplati estis in capite, scitote me per eam martyrium consummasse: et ex hoc quod martyr esset innotuit populis, quia non aderat historia passionis.
Abbreviated transcription (Latin):
tineant. Quod in huius
lectionis serie comprobat᷑:
cum dicitur. Homo quidã
peregre proficiscens uoca¬
uit seruos suos:⁊tracli¬
dit illis bona sua. homo
enim iste per similitucli
clus est: qui cum sit deus
ante scl̾a. homo fẽs est in
fine scłoꝵ. De quo scriptũ
est.Homo natus est in ea:
⁊ip̃e fundauit eam altis¬
simus.
Ste aũt homo peregre pro¬
fectus est quanclo carnem
qͣm ex hominib assump¬
sit ascenclenclo in celum
eleuauit. Ex eo enim tp̃re
quo primo homini clictũ
est. terra es ⁊ interrã ibis.
S iste homo peregre pro¬
fectus est: quia caro quã
assumpsit nõ corruptio¬
nem uiclit. s post resurrec¬
tionem in celum ascencdit.
Huius aũt hominis serui
bertas est: ab eius seruitute
receclere turpissima serui¬
tus. Huius se seruum glo¬
riabatur paulus apłs. cũ
clicebat. ͤ. Paulus seruus

Expanded text:
torem. Quod in hujus lectionis serie comprobatur, cum dicitur: Homo quidam peregre proficiscens, vocavit servos suos, et tradidit illis bona sua. Homo enim iste per similitudinepiendus est, qui cum sit Deus ante saecula, homo factus est in fine saeculorum, de quo scriptum est: Homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus ste autem homo peregre profectus est, quando carnem suam quam ex hominibus assumpsit, ascendendo in coelum elevavit. Ex eo enim tempore quo primo homini dictum est: Terra es, et in terram ibis , ed iste homo peregre profectus est, quia caro quam assumpsit, non corruptionem vidit, sed post resurrectionem in coelos ascendit. Hujus hominis servi, ma libertas est; ab ejus servitute recedere, turpissima servitus est. Hujus se servum gloriabatur Paulus cum dicebat: Paulus servus
Abbreviated transcription (Latin):
sacris altarib sacerdos elec¬
tus est. Crescebat in eo co¬
ticdie opinio famulatrix
uirtutum. Nec erat eius
fama contenta. circumies¬
tas tantura gallias illus¬
trare: sed exteras nationeᷤᷤ
⁊ regiones implebat meri¬
toꝵ gratia percurrente. Id¬
q actum est: ut in toto ue
lociter beati pontificis głia¬

Expanded text:
sacris altaribus sacerdos elecsacris altaribus sacerdos electus est. Crescebat in eo quotidie opinio, famulatrix virtutum; nec erat fama ejus contenta circumjectas tantum Gallias illustrare, sed exteras nationes, et regiones implebat, meritorum gratia percurrente; sicque actum est ut in toto orbe velociter beati pontificis glor
Abbreviated transcription (Latin):
clicam conuiuiũ. sed nec
salutatio fuerit cum his
precereunti cõmunis. Ui¬
tabat hec dauitico suffultꝰ
exemplo: ne cum hereticis
mensam participando fieret
illi in scandalum. lc.ii.
quam ꝑfectissimũ lai¬
cum: cuius imitatoreᷤᷤ
ip̃i etiam ẽc̃ desiderant sacer¬
dotes. Cui nõ fuit aliud ui¬
uere: nisi xp̃m cum clilecti¬
one tiniere. ⁊ cũ timore dili¬
gere. Quem sequentes cur¬
runt ad gloriam: cliuertẽ¬
tes ad penam. Creclenti suc¬
ceclunt p̾mia: recusant
de pio religionis opere com¬
monens, nunc alios de cõ¬
fessione in estimabilis sc̃e
crinitatis in formans: nc̃
reliquos ꝓmissione regni
celestis inuitans: nõ cessa¬
bat in plebe uerba ueritatiꝰ
fructu fidei reclundantia
seminare. Quo cognito de
scõ hẏlario. qm̃ tantũ lu¬
men ⁊si uoluisset latere ñ
potuit quippe necessariũ.
transferret:concordante fa¬
uore ppħi aut potius dei spi¬
ritu proclamantez uir olĩ
mysteriis deputatus aliq̃n

Expanded text:
dicam convivium, sed neque dicam convivium, sed neque salutatio ei fuerit cum his praetereunti communis. Vitabat haec, Davidico suffultus exemplo, ne cum haereticis mensam participando, fieret illi in scandalum. O quam perfectissimum laicum, cujus imitatores ipsi etiam esse desiderant sacerdotes; cui non fuit aliud vivere, nisi Christum cum dilectione timere, et cum timore diligere, cujus sequaces currunt ad gloriam, divertentes ad poenam; credenti succedunt praemia, recusanti de pio religionis opere commonens, nunc alios de confessione inaestimabilis sanctae Trinitatis informans, nunc reliquos promissione regni coelestis invitans, non cessabat in plebem verba veritatis, fructum fidei redundantia, seminare. 4. Quo cognito de sancto Hilario, quoniam tantum lumen, etsi voluisset, latere non potuit, quippe necessarius transferret, concordante favore populi, aut potius Dei Spiritu proclamante, vir olim mysteriis deputatus, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
rius pictauoꝵ urbis ep̃s
que ab oceano britanni¬
co fere milib nonaginta
seungitur. apud galli¬
canas uero familias no¬
bilitatis lampade nõ obs¬
curus: mno magis pre
ceteris gr̃a generositatis
nitore pectoris acldico or¬
natus: quasi refulgetis
lucifer inter astra ꝓcessit.
Cuius a cimabulis tanta
sapientia primitiua lacta¬
batur infantia: ut lam
tunc pocuisset intelligi xͣ
in suis causis ꝓ obtinenda
uictoria necessariũ sibi ius¬
sisse militem ꝓpagari. De¬
niq cõiugem habens ⁊ fi¬
liam. ita plenitudine dñi
uenerabiles animos eccłias¬
tice regule tradidit infor¬
mandos: ut ad huc in laica¬
li ꝓposito constitutus diui¬
no nutu pontificis gr̃am
possideret. Ita se ip̃m ꝓpria
dlisciplina coerrebat inton¬
sus: quasi futuram speciẽ
iuclicatis. ut irrep̾hensibi¬
lis in templo domini p̾pa¬
raretur sacerdos. Nani qd̃
inter mortales ualde uide¬
cis cibo suspendat: a dõ uir
scĩssimus hostes catholice re¬
ligionis abhorruit. ut nõ

Expanded text:
rius, Pictavorum urbis episcopus, quae ab Oceano Britannico fere millibus nonaginta sejungitur; apud Gallicanas vero familias nobilitatis lampade non obscurus, imo magis prae caeteris gratia generositatis ornatus, nitore pectoris addito, quasi refulgens Lucifer inter astra, processit. Cujus a cunabulis tanta sapientia primitiva lactabatur infantia, ut jam tunc potuisset intelligi Christum in suis causis, pro obtinenda victoria, necessarium sibi jussisse militem propagari. Denique conjugem habens, et filiam, ita plenitudine Domini venerabiles animos ecclesiasticae regulae tradidit informandos, ut adhuc in laicali proposito constitutus, divino nutu, pontificis gratiam possideret; ita se ipsum propria disciplina coercebat intonsus, quasi futuram speciem indicans, ut irreprehensibilis in templo Christi praepararetur sacerdos. Nam quod inter mortales adhuc valde videcis cibo suspendat, adeo vir sanctissimus hostes catholicae religionis abhorruit, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
tissimos patres. petrũ dico
⁊ paulum piissimis stucli¬
is honorenus: quib xp̃i
prestante gr̃ã factus est
hoclie de morte natalis: qͥ¬
b finis uite uiuencdi initi¬
um cledit quib ut ait a¬
postolus paulus uiuere xp̃
erat. ⁊ mori lucrum.

Expanded text:
dissimos patres, Petrum dico et Paulum, piissimis studiis honoremus, quibus, Christi praestante gratia, factus est hodie de morte natalis; quibus finis vitae vivendi initium dedit; quibus, ut ait apostolus Paulus, vivere Christus erat, et mori l
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nõ substantiam pensat.
Nec perpendit quantum
in eius sacrificio. sed ex qͣn¬
to ꝓferatur. Nam si exteri¬
orem substantiam perpen-¬
damus: ecce sc̃i negociato¬
res nr̃i perpetuam angłoꝵ
uitam clatis retib ⁊ naui
mercati sunt. Estimatio¬
nem quippe precii nõ habet:
sed tamen regnũ dei tanti
ualet. quantum habes. Ua¬
luit namq ⁊acheo climi¬
dium substantie: quia di¬
milium aliud adhot qd̃
in uiste abstulit restituen¬
dum in quadruplum reser¬
uauit. Ualuit petro ⁊ an¬
dree: climissis retib ⁊ naui.
ualuit indue: cluob mi¬
nutis. Ualet alteri: calice
aque frigide. Regnũ ita¬
q dei ut cliximus tanti ua¬
let: quantum habes. Pensa¬
te igitur frẽs, quid iulius
cũ emnitur. quid carnis cũ
possidetur:¬

Expanded text:
et non substantiam, pensat: et non substantiam, pensat: nec perpendit quantum in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur. Nam si exteriorem substantia‹m› perpendamus, ecce sancti negotiatores nostri perpetuam angelorum vitam datis retibus et navi mercati sunt. Aestimationem quippe pretii non habet, sed tamen regnum Dei tantum valet quantum habes. Valuit namque Zacchaeo dimidium substantiae, quia dimidium aliud ad hoc quod injuste abstulit restituendum in quadruplum reservavit . Valuit Petro et Andreae dimissis retibus et navi , valuit viduae duobus minutis , valuit alteri calice aquae frigidae . Regnum itaque Dei, ut diximus, tantum valet quantum habes. 3. Pensate igitur, fratres, quid vilius cum emitur, quid charius cum possidetur
Abbreviated transcription (Latin):
cam uterq iste piscator. qͥd
aut quantum climisit.
qui pene nichil habuit:
Sed hac in re fr̃es carissi¬
mi: affectum debemus po¬
tius pensare quam censũ.
Multum reliquit: qui sibi
nichil retinuit. Multum
reliquit: qui quamlibet
paruum. dotum deseruit.
Certe nos ⁊ habita cũ amo¬
re possidemus:⁊ea que mi¬
nime habemus. ex desideri¬
o querimus. Multũ ergo
pecrus ⁊ ancdreas climisit:
quando uterq etiam de¬
sideria habench dereliqͥt.
Multum climisit: qui cũ
re possessa etiam concupis¬
centiis renũtiauit. A seq̃n-¬
tib ergo tanta dimissa st̃:
quanta a nõ sequentibrs
concupisci potuerunt. lc .xi.¬
emo igitur etiam cũ
quosclam conspicit
multa reliquisse: apd̃ se¬
met ip̃m clicat. Imitari
muncli huius cõtemptoreᷤᷤ
uolo: sed quod relinquam
nõ habeo. Multa fr̃es relĩ¬
quitis: si desideriis carnis
renuntiatis. Exteriora e
nim nr̃a clño quãlibet par¬
ua sufficiunt. Cor nãq

Expanded text:
cam uterque iste piscator quid cam uterque iste piscator quid aut quantum dimisit, qui pene nihil habuit? Sed hac in re, fratres charissimi, affectum debemus potius pensare quam censum. Multum reliquit qui sibi nihil retinuit, multum reliquit qui, quantumlibet parum, totum deseruit. Certe nos et habita cum amore possidemus, et ea quae minime habemus ex desiderio quaerimus. Multum ergo Petrus et Andreas dimisit, quando uterque etiam desideria habendi derelinquit. Multum dimisit, qui cum re possessa etiam concupiscentiis renuntiavit. A sequentibus ergo tanta dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt. Nemo igitur, etiam cum quosdam conspicit multa reliquisse, apud semetipsum dicat: Imitari mundi hujus contemptores volo, sed quod relinquam non habeo. Multa, fratres, relinquitis, si desideriis terrenis rentenim nostra Domino, quamlibet parva, sufficiunt. Cor namque,
Abbreviated transcription (Latin):
ad unius iussionis no¬
cem. petrus ⁊ andreas relic¬
tis retib securi sunt redẽp¬
torem. Nulla uero hunc
facere adhuc miracula ui¬
derantz nichil ab eo de pre¬
mio eterne recributionis
auclierant: ⁊ tam̃ ad unũ
domini p̾ceptum hoc quod
possidere uiclebantur obli¬
ti sunt. Quanta nos eius
miracula uidemus. quot
flagellis affligimur quã¬
tis minarũ asperitatibus
deterremur: ⁊tamen uo¬
cantem sequi contempni¬
mus. In celo iam sedet: qͥ
de cõuersione nos admonet.
Iam iugo fidei colla gẽciũ
subcliclitz iam mũcli glo¬
riam strauitz iam ruinis
eius crebrescentib clistricti
sui iuclicii propinquitatẽ
denuntiat:⁊ tamen super¬
ba mens nr̃a nõ uult hoc
sponte desẽrerez quod coti¬
die ꝑdit inuita. Quid gͦ¬
frẽs carissimi. quid in eiꝰ
iudicio dicturi sumus qͥ
ab amore p̾sentis scłi nec
preceptis flectimur. nͨ uer¬
berib emendamur: lc.
ed fortasse aliquis ta¬
citis sibi cogitationi¬
bus dicat. Ad uocem dñi¬

Expanded text:
ad unius jussionis vocem Petrus et Andreas, relictis retibus, secuti sunt Redemptorem. Nulla vero hunc facere adhuc miracula viderant, nihil ab eo de praemio aeternae retributionis audierant; et tamen ad unum Domini praeceptum hoc quod possidere videbantur obliti sunt. Quanta nos ejus miracula videmus, quot flagellis affligimur, quantis minarum asperitatibus deterremur, et tamen vocantem sequi contemnimus? In coelo jam sedet, qui de conversione nos admonet; jam jugo fidei colla gentium subdidit, jam mundi gloriam stravit, jam, ruinis ejus crebrescentibus, districti sui judicii diem propinquantem denuntiat; et tamen superba mens nostra non vult hoc sponte deserere quod quotidie perdit invita. Quid ergo, charissimi, quid in ejus judicio dicturi sumus, qui ab amore praesentis saeculi nec praeceptis flectimur, nec verberibus emendamur? 2. Sed fortasse aliquis tacitis sibi cogitationibus dicat: Ad vocem domini
Abbreviated transcription (Latin):
filius dei niui. Deũ uinũ
appellat ad listinctionẽ
falsoꝵ deoꝵ: quos uario de¬
lusa errore gentilitas uel
de mortuis sibi hominib
instituitz uł maiore demẽ¬
tia de insensibili materia
quos adoraret creauit. De
quib canitur in psalmo.
Simulatra gentiũ argen¬
tum ⁊ aurum: opera ma¬
nuum hoĩm. Os habent ⁊
aũt dilectio ur̃a. quã mi¬
rancla distinctione sit fac¬
tum. ut cum de utraq eiꝰ¬
clem dñi ⁊ saluatoris nr̃i
natura. ab ip̃o clño ⁊ a fi¬
deli eius cliscipulo ẽẽt pro¬
ferenda sententia: clominꝰ
ip̃e humilitatem assump¬
te humanitatis ꝓfiteret᷑.
discipulus excellentiã di¬
uine eternitatis ostenderet.
Dñs de se quod minus est:
discipulus de dño intimat
quod maius est. Dñs de se
quod fr̃s est ꝓpter nos: dis¬
cipulus declarat de dño.
quod ip̃e est qui fecit nos.

Expanded text:
s Dei vivi. Deum vivum appellat ad distinctionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo: Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et m dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum, ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura, ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostendit. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos.
Abbreviated transcription (Latin):
ministrabat: quia lu¬
cis sue illustratione nos sa¬
ciat. Transit uero clictum
est: cum cle iudicio ad reg¬
num redit. Uel certe domi¬
nus nobis post iudicium
transit: quia ab humani¬
tatis forma in cliuinitati
sue contemplationem nos
eleuat. Et transire eius ẽ:
in claritatis sue speculatio¬
nem nos ducere: cum eum
quem in humanitate in
iudicio cernimus etiam ĩ
liuinitate post iuclicium
uiclemus. Ad iudiciũ qͥp
pe ueniens in forma serui
omnib apparet: quia scͥp

Expanded text:
lucis suae illustratione nos satiat. Transire vero dictum est, cum de judicio ad regnum redit. Vel certe Dominus nobis post judicium transit, quia ab humanitatis forma in divinitatis suae contemplationem nos elevat. Et transire ejus est in claritatis suae speculationem nos ducere, cum eum quem in humanitate in judicio cernimus, etiam in divinitate post judicium videmus. Ad judicium quippe 1483 veniens, in forma servi omnibus appar
Abbreviated transcription (Latin):
men clico uobis: quod pre¬
cinget se ⁊ faciet illos clis¬
cumbere:⁊transiens mini¬
strabit illis. Pretinget se:
idest ad retributionem pre¬
parat. Faciet illos cliscum¬
bere: icl est in eternia quiere
foueri. Discumbere quippe
nr̃m: ĩ regno quiesce¬
re est. Uncle rursum dñs
clicit. uenient ⁊ recũbent
cum abraham ⁊ ysaac et

Expanded text:
men dico vobis quod praecinget se, et faciet eos discumbere, et transiens ministrabit illis. Praecinget se, id est ad retributionem praeparabit; et faciet illos discumbere, id est in aeterna quiete refoveri. Discumbere quippe nostrum in regno quiescere est. Unde rursum Dominus dicit: Venient et recumbent cum Abraham, Isaac et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ierusalem. ⁊ maritima.
⁊ tyri. ⁊ sydonis. Maritimã
multitudinem nõ a ꝓxĩo
mari galilee neq en̾im
hoc miratuli loco poneret.
sed a mari magno reor ẽẽ
cognominatam. In qua
etiam tyrus ⁊ sydon com¬
prehendi poterant. Uerũ
quia gentiũ ciuitates sunt.
iudeis quidem sorte. sed non
ab eis possesse. eo qd̃ hostes
exterminare nequirent: cõ¬
sulte nominatim ponunt᷑
ut quanta sit fama uirtꝰ¬
q saluatoris intimet᷑. que
exteras etiam ad sanitatem
doctrinamq capessandam
ciuitates accersiat. Ubi no¬
tandum. quia clñs ⁊ si ue¬
nientib ad se gentilib mi¬
sertus sit. unde ⁊ puerũ cen¬
turionis ⁊ chananee filiam
approbata petentiũ fide cu¬
rauit: nõ tamen eoꝵ ciuita¬
tes intrasse reperitur. ne
uidelicet occasionem q̃ rele
iudeis calumpniantib sug¬
gereret: sed ꝑfectam potius
salutem gentiũ. passionis
⁊resurrectionis sue tempo¬
ri reseruaret. Quo imminẽ¬
te tempore: gentilib eum
uidere querentib ait. Nisi

Expanded text:
et Jerusalem et maritima, et Tyri et Sydonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum, quia gentium civitates sunt, Judaeis quidem sorte datae, sed non ab eis possessae, eo quod hostes exterminari nequirent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris intimetur, quae exteras etiam ad sanitatem doctrinamque capessendam civitates accersiat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus misertus sit, unde et puerum centurionis et Chananaeae filiam approbata petentium fide curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne videlicet occasionem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminente tempore gentilibus eum videre quaerentibus ait: Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
lecturus apłos dominꝰ
in montana subiit. tͣ¬
bas uero docturus ad cãpes¬
tria reclit. quia nõ nisi in
humili xp̃m turbe uiclere
sufficuint. Nam hec ẽ nor¬
ma: quam secutus apłs
ait. Nõ potui uobis lequi
quasi spiritualib: sed qͣi
carnalib. Quasi pariuilis
nõ escam. Nõdum enim
poteratis. Sed nec nũc qͥdẽ
⁊ in monte ⁊ aperto saluato¬
ris ore docti eẽ narrantur.
iquis cliligentius lc .x.¬
ntrumq uelit euãge¬
listam perscrutari: potest
intelligi. cum in monte
duodecim discipulos ele¬
git eplurib quos ⁊ apłos
nominauit qued matħs
p̃ter misit tunc illũ habu¬
isse sermonem quẽ math̾s
interposuit.⁊ lucas tacuit.
hoc est in monte: ac deinde
eũ descendisset in loco cã¬
pestri habuisse alterũ simi¬
lem de quo matħs tacet.
lucas nõ tacet. ⁊ utrũq
sermonem eodem mocdo
eẽ conclusumi. łc .xi.¬

Expanded text:
lecturus apostolos Dominus, in montana subiit; turbas vero docturus, ad campestria redit, quia non nisi in humili Christum turbae videre sufficiunt. Nam haec est norma quam secutus Apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis non escam. Nondum enim poteratis, sed ne nunc quidem et in monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. Ubi si quis diligentius utrumque velit evangelistam perscrutari, potest intelligi, cum in monte duodecim discipulos elegit e pluribus, quos et apostolos nominavit, quod Matthaeus praetermisit, tunc illum habuisse sermonem quem Matthaeus interposuit et Lucas tacuit, hoc est in monte. Ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. Ab
Abbreviated transcription (Latin):
stis euangelicam lec¬
tionem: intelligere potes¬
tis. quia ministris ac sacer
dotib dei reuerentia debe
atur. uł quia ip̃os clericos
porteat preuenire. Ait enĩ¬
dñs per contantib clisci-¬
pulis quis eoꝵ in regno ce¬
loꝵ maior ẽẽt futurus: sta¬
tuto coram omnib pueru¬
lo. Quicumq humiliaue¬
rit se sicut puer iste: hic
maior erit in regno celoꝵ.
Unde intelligimus quod
humilitate ꝑuenitur ad
regnum: simplicitate pe¬
nitratur ad celum. Quis¬
q ergo cupit cliuinitatis
tenere fastigia: humilita¬
tis ima sectetur. Quicũq
uult fratrem preuenire ⁊¬
regnando: pusillum pre¬
ueniat obsequendo. sicut
ait apłs. Honore inuicem
preuenientes. Uincat enm¬

Expanded text:
stis evangelicam lectionem, intelligere potestis quae ministris ac sacerdotibus Dei reverentia debeatur, vel quia ipsos clericos porteat praevenire. Ait Dominus percunctantibus discipulis quis eorum in regno coelorum major esset futurus, statuto coram omnibus puerulo: Quicunque humiliaverit se sicut puer iste, hic major erit in regno coelorum ; unde intelligimus quod humilitate pervenitur ad regnum, simplicitate penetratur ad coelum. Quisquis ergo cupit Divinitatis tenere fastigia, humilitatis ima sectetur; quicunque vult fratrem praevenire regnando, prius illum praeveniat obsequendo, sicut ait Apostolus: Honore invicem praevenientes
Abbreviated transcription (Latin):
um subito cliuina ꝓ¬
ceclit auctoritas: qͣm
consensus uniuersitatis
exequitur. Nam clerici õs
cunctaq nobilitas plebs
urbana uł rustica: in unã
uenere sententiam. Germa¬
postulat. Bellum ciuile in¬
dicitur maiestati. Cuius
subiectio facilis fuit: cum
etiam ab his quos ꝓ se para¬
uerat uinceretur. Suscepit
sacerclotium inuitus coact
acldictus: secl repente mu¬
tatur exomnib. Deserit᷑
muncli militia: celestis
assumitur. Scħ pompa
calcatur: humilitas con¬
uersationis eligitur. Uxor
in sororem mutatur excon

Expanded text:
um subito divina procedit auctoritas, quam consensus universitatis exsequitur. Nam clerici omnes cunctaque nobilitas, plebs urbana vel rustica in unam venere sententiam: Germapostulat; bellum indicitur potestati, cuius subiectio facilis fuit, cum etiam ab his, quos pro se paraverat, vinceretur. Suscepit sacerdotium invitus, coactus, addictus; sed repente mutatur ex omnibus. Deseritur mundi militia, caelestis adsumitur; saeculi pompa calcatur, humilitas conversationis eligitur, uxor in sororem mutatur ex con