comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mariae idem lucas narrat quod ađtulerint eum adhierusalem
& desymeone uelanna quaedixerint deillo intemplo. postra¬
quam cognouerint eum im ploa spũ sco: omnia haec tac& mat¬
theus: Vn demerito quaeritur quando facta sint siue quae mattheus
praeter mittĩ & lucas dicit. suie quaelucas pretermittit & mattheus
dicit.: Quando quidem mattheus regressis in regionem suam ma¬
gis quiuenerant aboriente: Sequitur & narrat ioseph abangelo
admonitum ut cũ infante in egyptum fugeret neabherode nec a¬
retur deinherode illo noninuento. abimatu & infra pueros occidis¬
se Defunto autem hero de redisse a degrpto : & audito quodar¬
chelus in iudaea rei ignaret proherode patresuo timuit habitas¬
nec ideo contrarium uideri potest. quod uelhic dicit quarilie
pretermittit. uel ille com memorat qua ciste non dicit Sed quar¬
ritus quando fieri potuerunt quae contexit mattheus depro¬

Expanded text:
Mariae idem Lucas narrat, quod attulerit eum ad Hierusalem, Mariae idem Lucas narrat, quod attulerit eum ad Hierusalem, et de Symeone uel Anna, quae dixerint de illo in templo, posteaquam cognouerunt eum impleti spiritu sancto. omnia haec tacet Mattheus. Unde merito quaeritur, quando facta sint siue quae Mattheus praetermittit et Lucas dicit siue quae Lucas praetermittit et Mattheus dicit. quando quidem Mattheus regressis in regionem suam magis, qui uenerant ab oriente, sequitur et narrat Ioseph ab angelo admonitum, ut cum infante in Aegyptum fugeret, ne ab Herode necaretur, deinde Herodem illo non inuento a bimatu et infra pueros occidisse, defuncto autem Herode redisse ab Aegypto et audito quod Archelaus in Iudaea regnaret pro Herode patre suo habitasnec ideo contrarium uideri potest, quod uel hic dicit, quae ille praetermittit uel ille commemorat quae iste non dicit. sed quaeritur: quando potuerunt fieri quae contexit Mattheus de pro
Abbreviated transcription (Latin):
mattheus lucasq consenciunt. sed quoa modo & qua causa adeum
uenerint io seph & maria. lucas exponit mattheus pretermittt
Contra demagis aboriente ueni entibus. lucas tac& mattheus dicit
ita contexens  Eccemagi ab oriente uenerunt hiero solimam dicen¬
tes. Ubi est quinatus est rex iudaeorum: uidimus enim stellam eiꝰ
in oriente & uenimus adorarecum: Audiens autem herodes rex
turbatus est. & ceteru usque ad cum lo cum ubi scriptum est
deipsis magis. quodresponso accepto in som nis neredirent ad
herodem. ꝑ aliam uiam reuersi sunt in regionem suam: hoctotũ
lucas preter misit. sicut mattheus non narrauit quod lucas nar¬
rat in presȩpi positum dnm̃. & quod pastoribus eum natum angłs
nunciauerit. & quod multitudo miliciae caeli factu est cũ an¬
gelo laudancium dm̃. & quod uenerunt pastores & uiderunt ue¬
rum esse quod eis angelus non ciauerit. Et quod die circũ cisio¬
nis suae nomen acceperit. & quae post impl&os dies purgationis

Expanded text:
Matthaeus Lucasque consentiunt: sed quomodo et qua causa ad eam venerint Joseph et Maria, Lucas exponit, Matthaeus praetermittit. Contra, de Magis ab Oriente venientibus Lucas tacet, Matthaeus dicit, ita contexens: Ecce Magi ab Oriente venerunt Jerosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? vidimus enim stuenimus adorare eum. audiens autem Herodes rex turbatus est, et cetera usque ad eum locum, ubi scriptum est de ipsis magis quod responso accepto in somnis, ne redirent per Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. hoc totum Lucas praetermisit, sicut Mattheus non narrauit, quod Lucas narrat, in praesepi positum dominum et quod pastoribus eum natum angelus nuntiauerit et quod multitudo militiae caeli facta est cum angelo laudantium deum et quod uenerunt pastores et uiderunt uerum esse quod eis angelus nuntiauerit et quod die circumcisionis suae nomen acceperit, et quae post impletos dies purgationis
Abbreviated transcription (Latin):
adnumerum septuagesimũ & septimum cuncta peccata ꝑueniunt :
In quo numero &iam fit plena remissio peccatorum. ex piantos carne
sacerdotes nr̃iꝰ quonunc iste numerus incipit. & reconcili antenos
dõ ad quem nunc iste numerus ꝑuenit. ꝑspm̃ scm̃ qui columbe specie
i hoc baptismo ubi numerus iste commemoratur apparuit.
Dost enumeratas generationes : mattheus ita sequitur: Xp̃i autem
generatio sicerat: Cumess& desponsata matereus maria ioseph
antequam conuenirent inuentuest inutero habens despuscõ:
Hoc quemad modum factum sit: quod hic pretermisit. lucas exposu¬
it post commemoratum conceptum iohannis ita narrans In men¬
seautem sexo missus est angelus gabrihel adõ in cuutatem gali¬
lee cui nomen nazareth aduirgineꝰ desponsatũ uiro cui nomen erat

Expanded text:
ad numerum septuagensimum et septimum cuncta peccata perueniunt. ad numerum septuagensimum et septimum cuncta peccata perueniunt. in quo numero etiam fit plenaria remissio peccatorum expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reconciliante nos deo, ad quem nunc iste numerus peruenit per spiritum sanctum, qui columbae specie in hoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Post enumeratas generationes Mattheus ita sequitur: Christi autem generatio sicerat. cum esset desponsata mater eius Maria Ioseph, antequam conuenirent, inuenta est in utero habens de spiritu sancto. hoc quemadmodum factum sit, quod hic praetermisit, Lucas exposuit post commemoratum conceptum Iohannis ita narrans: in mense autem sexto missus est angelus Gabrihel a domino in ciuitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth, ad uirginem de
Abbreviated transcription (Latin):
qua dragenarios: qui auero uisticiaesuae patrisq nos expia¬
tos ab omni peccato purgatosq conuingit. Ut fiat quodait
a postolus qui autem adhaer& dno unus sp̃s est: Ideo in eo
ds̃ adquem ꝑuenit comnumerantur. & fit numerus. Lxxuii. quo
significatur omnium prorsus remissio & abolitio peccatorum:
quam &iam ipse dñs ꝑhuius numeri misterium euidenter ex¬
praessit dicens remittendũs esse peccanti nonsolum septies
sed &iam septuagies septies: ec frustra istenumerus ad pe¬
catorum omnium ꝑtinet mundationem sidiligentius inquirat
Denarius quippetamquam iusticiae numerus ui decem precep
cis legis ostenditur: porro peccatum est legis trans głessio . & uti
quis autem dubit& ad peccatis significationem cilicium ꝑtin¬
re  Ac ꝑ hoc quia uniuersum tempus septenario seꝑties dierum nume¬
rum uoluitur : Conuenienter undecirnario septies multiplicato.

Expanded text:
quadragenarius. quia uero iustitiae suae patrisque nos expiaquadragenarius. quia uero iustitiae suae patrisque nos expiatos ab omni peccato purgatosque coniungit, ut fiat quod ait apostolus: qui autem adhaeret domino unus spiritus est, ideo in eo deus, ad quem peruenit, connumerantur et fit numerus septuaginta septem, quo significatur omnium prorsus remissio et abolitio peccatorum. quam etiam ipse dominus per huius numeri mysterium euidenter expressit dicens remittendum esse peccanti non solum septiens, sed etiam septuagiens septiens. Nec frustra iste numerus ad peccatorum omnium pertinet mundationem, si diligentius inquiratur. denarius quippe tamquam iustitiae numerus in decem praecepis legis ostenditur. porro peccatum est legis transgressio et utiquequis autem dubitet ad peccati significationem cilicium pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuenienter undenario septiens multiplicato
Abbreviated transcription (Latin):
rationibus matthei significatur nrõrum susceptio peccatorum
ad nõ xp̃o: In generationibus autem lucae. significatur abolicio
nrõrum peccatorum ad nõ xp̃o: Ideo eas ille descendens enar¬
rat iste ascendens: quod enim dicit apłis. misit ds̃ filium suũ
insimilitudine carnis peccati. haet est suscepto peccatorum.
q uod aut̃ addidit. ut depeccato damnar& peccatum in carnae
haec est expiatio peccatorum: pro inde mattheus ab ipso dauid
ꝑsalomonem descendit incuius matre ille peccauit. Lucas
uero ad ipsum dauid ꝑnathanascendit ꝑ quem proph&am
ds̃ peccatum illius expiauit: Ipfequoque numerus quem lucas
ex sequitur: certis sune prorsus abolitionem indicat peccato¬
torum: quiaenim xꝑĩ aliqua iniquitas qui nullam habuit
non est utiq conuincta iniquitatibus hominum quasi in car¬
ne suscepit.: Ideo numerus pęnes mattheum excepto xp̃o est

Expanded text:
rationibus Matthei significatur nostrorum susceptio peccatorum rationibus Matthei significatur nostrorum susceptio peccatorum a domino Christo, in generationibus autem Lucae significatur abolitio nostrorum peccatorum a domino Christo. ideo eas ille descendens enarrat, iste ascendens. quod enim dicit apostolus: misit deus filium suum in similitudinem carnis peccati, haec est susceptio peccatorum; quod autem addit: ut de peccato damnaret peccatum in carne, haec est expiatio peccatorum. proinde Mattheus ab ipso Dauid per Salomonem descendit, in cuius matre ille peccauit; Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum illius expiauit. ipse quoque numerus, quem Lucas exsequitur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum. quia enim Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique coniuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit, ideo numerus penes Mattheum excepto Christo est
Abbreviated transcription (Latin):
do commemorauit abinitio euangeli sui: lucas autem nonab
initio sed abaptismo xp̃i generationis enarrat: nec descendo sed
ascendo tam quam sacerdotem in ex piendis peccatis magis ad¬
signans. Ubieum uox decaelo declarauit. ubitestimonium io¬
hannes ipse ꝑhibuit dicens ecce qui tollit peccata mundi: Ascen¬
dendo autemꝰ transit ÷habraham & ꝑuenit ad dnm. cui mundati
& expiati reconciliamur: merito & adoptionis originem
ipse suscepit. qui a ꝑ adoptionem efficimur filidi creden do
infilium di: ꝑcarnalem uero generationem. filius di potius propt
nos filius hominis factus est. Satis autem de monstrauit
nos se ideo dixisse ioseph filium heli quod deillo genitus. sed quod
ab illo fuerit adoptatus: Cum & ipsum adam filium dĩ dixit.
cum sit factus adõ. sed ꝑgraciam quam postea peccando ami¬
sit tam quam filius in paradiso constitussit: qua propter ingene¬

Expanded text:
do commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas autem non ab do commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas autem non ab initio, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo, sed ascendendo. tamquam sacerdotem in expiandis peccatis magis signans, ubi eum uox de caelo declarauit, ubi testimonium Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui mundati et expiati reconciliamur. merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii dei credendo in filium dei. per carnalem uero generationem filius dei potius propter nos filius hominis factus est. satis autem demonstrauit non se ideo dixisse Ioseph filium Heli, quod de illo genitus, sed quod ab illo fuerit adoptatus, cum et ipsum Adam filium dixit dei, cum sit factus a deo, sed per gratiam quam postea peccando amisit tamquam filius in paradiso constitutus sit. Quapropter in gene
Abbreviated transcription (Latin):
nia trans migratum est Vbiautem ordo arectitudine Flectitur
atq ut ea in diuersum tamquam angulum facit. illud quod
in angulo est.bis numeratur. In fines scilic& prioris ordinis & in
capite ipsius deflexionis: & hoc ipsum iam prefigurabat xpm̃
a circum cisione ad preputium tam quam abhirusalem ad babilo¬
niam quodamodo migraturum . & hinc atq utrisq in secredenti¬
bus tam quam lapidem angularem futurum: haectunc infigur
praeparabat ilis ds̃ rebus inueritate uenturis Nam& ipse iechonias
ubi angulos iste praefiguratus est: inter pretatur praeparatio di:
numeremus: qui hic regendae uitaenr̃ae tem poraliatq terrae¬
nȩ tam quam numero quadragenario regaliter pracesid&: quẽ
adistam mortalitatem nobis cum participandam quia descen¬
dentem uoluit significare mattheus. Ideo & ipsas generationes
ab abraham usq adioseph usq. adipsius xpĩ natiuitatem descen¬

Expanded text:
niam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur niam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet prioris ordinis et in capite ipsius deflexionis. et hoc ipsum etiam praefigurabat Christum a circumcisione ad praeputium, tamquam ab Hierusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum et hinc adque hinc utrisque in se credentibus tamquam lapidem angularem futurum. haec tunc in figura praeparabat deus rebus in ueritate uenturis. nam et ipse Iechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur \'praeparatio dei\'. numeremus, qui huic regendae uitae nostrae temporali adque terrenae tamquam numero quadragenario regaliter praesidet. Quem ad istam mortalitatem nobiscum participandam quia descendentem uoluit significare Mattheus, ideo et ipsas generationes ab Abraham usque ad Ioseph et usque ad ipsius Christi natiuitatem descenden
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando uentarum nomine scriptura commemorat. Aborien
bent decem: porro autem ipsa decem ab uno usq ad quattuor
progrediente numero comsum mantur: Adhunc igitur mun¬
dum . & ad istam terrendm mortalemq uitam hominum. ad nol
regendos intemptatione laborantes. uenientem regem xpm mat¬
theus suscipiens exorsus est ad abraham & enumtrauit xl ho
mines: Ab ipsa enim gente hebrehorum quae aceteris gentibus u¬
ut distingurtur ds̃ diterrasua &e decognatio ne fua separauit abra¬
ham xp̃s uenit in carne. ut & hoc adeum distintius prophetandu
& pre nunciandum maxime ꝑtineret : quod pro mittebatur ex
qua ess& genteuenturus Cum enim quater denas generationes
tibus distixiss& articulis dicens ab abraham usquatad dauid gene¬
lias xiiii. totidem quealias usq ad natiuitatemꝰ xp̃i. non tamen e is
lis progeneratoribus bis numeratur id est ieconias. Aquo facta
est quaedam in extraneas gentes deflexio. quando in babilo¬

Expanded text:
aliquando uentorum nomine scriptura commemorat, ab orienaliquando uentorum nomine scriptura commemorat, ab orienbent decem. porro ipsa decem ab uno usque ad quattuor progrediente numero consummantur. Ad hunc igitur mundum et ad istam terrenam mortalemque uitam hominum ad nos regendos in temptatione laborantes uenientem regem Christum Mattheus suscipiens exorsus est ab Abraham et enumerauit quadraginta homines. ipsa enim gente Hebraeorum, quae a ceteris gentibus ut distingueretur, deus de terra sua et de cognatione sua separauit Abraham, Christus uenit in carne, ut et hoc ad eum distinctius prophetandum et praenuntiandum maxime pertineret, quod promittebatur, ex qua esset gente uenturus. cum enim quater denas generationes tribus distinxisset articulis dicens ab Abraham usque ad Dauid geneim totidemque alias usque ad natiuitatem Christi, non tamen eas lis progeneratoribus bis numeratur, id est Iechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
genis diebus iriunauerunt: & ruan gelium. ꝑ ipsius dñi ieuniũ
quibus diebus quadraginta & iam temptabatur adiabolo: quid
aliud quam ꝑ omne huius scłi tempus. temptationem nrãm in car¬
nesua quam denr̃a mortalitate ad sumere dignatus est prar¬
figurans: post resurrectionem quoq non amplius quadies qua¬
draginta cum discipulis in haeterra esse uoluit. huic eorum
uitae adhuc humana conuersatione com mixtus. & cumil¬
lis alimenta mortalium quam uisiam non moriturus accipi¬
ens: ut ꝑ ipsos dies qua draginta significaret. seocculta prae¬
sencia quod promiserat imꝰ pleturum quando ait. Ecce ego
uobis cum sumusq. adsu mationem seculi: Cur autem istenume¬
rus h&ctem poralem uitam terrenam q. signi fic&. Illa inte¬
rim causa de proximo occurrit. quam uissitalia fortasse se¬
cretior. quod & tempora annorum quadri ꝑtitis uicibus cur¬
runt. & mundus ipse qua tuor partibus terminatur. quas

Expanded text:
genis diebus ieiunauerunt, et euangelium per ipsius domini ieiunium, genis diebus ieiunauerunt, et euangelium per ipsius domini ieiunium, quibus diebus quadraginta etiam temptabatur a diabolo, quid aliud quam per omne huius saeculi tempus temptationem in carne sua, quam de nostra mortalitate adsumere dignatus est, praefigurans? post resurrectionem quoque non amplius quam dies quadraginta cum discipulis in hac terra esse uoluit huic eorum uitae adhuc humana conuersatione commixtus et cum illis alimenta mortalium, quamuis iam non moriturus, accipiens, ut per ipsos quadraginta dies significaret se occulta praesentia, quod promiserat, impleturum, quando ait: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi. cur autem iste numerus hanc temporalem terrenamque significet uitam, illa interim causa de proximo occurrit, quamuis sit alia fortasse secretior, quod et tempora annorum quadripertitis uicibus currunt et mundus ipse quattuor partibus terminatur, quas
Abbreviated transcription (Latin):
nem nos o portere intrare in regnum di. quam significat &iã
supersion montem scm̃ eius: Reguntur enim &iam boni in
urgi ferrea dequibus diciturs Tem pus est ut uidicium in¬
cipit adomo dnĩ & si initium anobis. qualis finis erit eis quinon
credunt dĩ euangelio  & si iustus uix saluus erit : peccator & im¬
pius ubi parebunt Ad quos ꝑtinet quod sequitur. Tam quam
uas figuli conteres eos: regunturenim boni ꝑhanc disciplinam
mali uero comminuuntur: quitamquam idem ipsi com memo¬
rantur. propter una atq: eadem sacramenta quaehabent com¬
munia mali cumbonis: quia ergo numerus iste laboriosi
huius temporis sacramentum estꝰ: quo disciplina regis xpĩ
ad uersus diabolum dimicamus: &iam illud declarat quod
qua draginta dierum ietunium hoc esthumilationem animae
conseerauit & lex & proph&x ꝑ moysen & heliamiqui quadra¬

Expanded text:
r tribulationem nos oportere intrare in regnum dei. quam significat etiam r tribulationem nos oportere intrare in regnum dei. quam significat etiam super Sion montem sanctum eius. reguntur enim etiam boni in uirga ferrea, de quibus dicitur: tempus, ut iudicium incipiat a domo domini, et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et impius ubi parebunt? ad quos pertinet quod sequitur: tamquam uas figuli conteres eos. reguntur enim boni per hanc disciplinam, mali comminuuntur, qui tamquam idem ipsi commemorantur propter una adque eadem sacramenta, quae habent communia mali cum bonis. Quia ergo numerus iste laboriosi huius temporis sacramentum est, quo sub disciplina regis Christi aduersus diabolum dimicamus, etiam illud declarat, quod quadraginta dierum ieiunium, hoc est humilationem animae, consecrauit et lex et prophetae per Moysen et Helian, qui quadra
Abbreviated transcription (Latin):
dicer& genuit. sediste eum filium illius & ille illius diceret:
uihilominus ess& ambiguũ quis eorum illum dequonatus erat
Alter ioseph quifilius heli : &iam ipsa uerborum differencia.¬
quid singuli suscepissent. eleganter intimauerunt: sed hoc fa¬
ale sane ut dixi poss& occurrere homini religioso qui quo¬
lib& aliud quaerendũ potius uidicar& quã euangelistam crede¬
r& esse mentitum: fale inquam occurrer& ut uider& quibus
causis unus homo duos patres habere. potuerit: hoc & illis calu¬
mosis occurreret. nisilitigare quam considerare maluissent:
adtentissimum & diligentis simum requirebat. acute qui ppe
anim aduersum est. mattheum qui regiam inxp̃o instituerat
insinuare ꝑsonam. excepto ipso xp̃o. quadraginta homines
ingenerationem serie nominasse: Mumerus autem istie illud
tempus significat quo & hoc seculo & hacterra reginos oport&

Expanded text:
diceret genuit, sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, diceret genuit, sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, nihilo minus esset ambiguum, quis eorum illum, de quo natus, qalter: Ioseph, qui fuit filius Heli, etiam ipsa uerborum differentiaquid singuli suscepissent eleganter intimauerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset occurrere homini religioso, qui quodlibet aliud quaerendum potius iudicaret, quam euangelistam crederet esse mentitum, facile, inquam, occurreret, ut uideret, quibus causis homo unus duos patres habere potuerit. hoc et illis calumniosis occurreret, nisi litigare quam considerare maluissent. adtentissimum et diligentissimum requirebat. acute quippe animaduersum est Mattheum, qui regiam in Christo instituerat insinuare personam, excepto ipso Christo quadraginta homines in generationum serie nominasse. numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo et in hac terra regi nos oportet a
Abbreviated transcription (Latin):
Illeautem filius dĩ cum filius hominis factus ess&. Mon est mu¬
tatus in deterius sed ad sũpsit quoderat in ferius.
dicit & iacobus uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis ut simus
initium aliquod creaturae eius. Mesçilic& in eo quodait genuit
hocnos fieri puta remus quod ipseest: Ideo principatum quend
ncreatura nobis hac ładoptionem concessum satis ostendit : uoner¬
o alienum ess& aueritate &iam silucas ab illo esse ioseph genitũ
dicer& . A quo fuerat adoptatus: &iam sic quippe genuit tum nonut
homo e& sedut filius e&: sicut nos genuit ds̃ ut filuieius simus
quos fecerat ut homines essemus Unicũ autem genuit non solum
ut filius esset quod pater non est: sed &iam ut dĩ ess& quod & pater¬
. est: Sed plane si hoc uerbo &iam lucas uteretur. omni modo¬
N ess& ambiguũ quis eorum adoptantem. quis expropria carn
tgnentem patrem com memorass&. quomodo & sineuter coꝵ

Expanded text:
ille autem filius dei, cum filius hominis factus esset, non est muille autem filius dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. Non ergo alienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab illo esse Ioseph genitum diceret, a quo fuerat adoptatus. etiam sic quippe genuit eum, non ut homo esset, sed ut filius esset, sicut nos genuit deus, ut filii eius simus, quos fecerat, ut homines essemus. unicum autem genuit, non solum ut filius esset, quod pater non est, sed etiam ut deus esset, quod et pater est. sed plane si hoc uerbo etiam Lucas uteretur, omni modo esset ambiguum, quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem commemorasset, quomodo, etsi neuter eorum
Abbreviated transcription (Latin):
amus: & tamen dicimur &iam natiexdõ. id est accepta potestat
ut filueius efficiamur quiiam homines eramus. efficiamur aut̃
ꝑgraciã non ꝑnaturam Nãsi ꝑnaturam filuessemus: num quam
aliud fuissemus Cum enim dixiss& iohannes dedit eis potestatem
filios dĩ fieri his qui credunt in nominerius: secutus ait. qui non
eax sanguinibus neq ex uoluntate carnis. Meq ex uoluntate uir
sed ex dõnatisunt. Ita quos dixit accepta potestate factos di filios
quod illa adoptio signi ficat quam paulus com memorat: eosde
dixit natos exdõ. Atq ut aꝑtius ostenderet qua gracia factu
sit & uerbum inquit caro factum est habitabit in nobis. Tam¬
quam diceret. quid mirum si filii dĩ facti sunt cum caro essent.
propter quos unicus caro factus est cum uerbum ess&: hac sane
magna distancia quia nos effecti filudi mutamur in melus.

Expanded text:
amus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, amus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius, secutus ait: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus commemorat, eosdem dixit natos ex deo. adque ut apertius ostenderet, qua gratia factum sit, et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum uerbum esset? hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius,
Abbreviated transcription (Latin):
tum: Nequi e enim absurde quis quaedicitur non carne sed caritate
genuisse quem filium sibi adoptauerat. Aut uero &iam nos qui dem bu
dedit ds̃ potestatem filios eius fieri : denatura at quae sub stancia sua
nos genuit. sicut unicũ filium. sedutiq dilectione adoptauit: quo ui¬
bo apostulos sȩpe uti non &b aliud intellegitur. nisi ad discernen dum
unigenitum Ante omnem creaturam ꝑ quem facta sunt omnia
quisolus desub stancia patris natus est secundum aequalitatem duunita¬
tis. hoc omnino quod pater quem missum dicit ad suscipiendam carnem
ex illo generare: quo & nos secundum naturam nostram sumus: ut illo
partici pante mortalitatem nr̃on : ꝑ dilectionem nos efficeret participes
diuinitatis suarꝑadoptionem Ita enim dicit Cum autem uenit ple¬
nitudo tem poris misit ds̃ filium suũ factum ex muliere factum sub
lege ut eos qui sub legeerant redimeret ut adoptionem filiorum recipi¬

Expanded text:
tum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate tum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hoc omnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipi
Abbreviated transcription (Latin):
enim necessesit utroq euangelista uera narrante et mattheo scilic&
& luca ut unus eorum eius patris originem teneret qui genuerat.
alter eius qui ad optauerat ioseph: quem probabilius intellegimus ad¬
optantis originem tenuisse quam rius qui noluit ioseph genitum
dicere ab illo cuius eum filium esse narrabat. Commodius enim
filius eius dictus est. a quo fuerat adoptatus quam diceretur ab il¬
lo genitus cuius carne nonerat natus Mattheus autem dicens. abra¬
hamꝰ genuit isa ac. Isaiac genuiacob. Atqueita in hoc uerbo qđe
genuit ꝑ seuerans donec inultimo dicer& lacob autem genuit
ioseph: satis expr essit ad eum patrem seꝑ duxisse ordinem ge¬
nerationum a quo io spͥh non adoptatus sed genitus erat: quam¬
quam si&iam lucas genitum dicer& iosephꝰ ab heli. wec sie nos
hoc uerbum ꝑturbare deberets ut aliud crederemus quam ab uno euan¬
gelista gignentem. ab altero ad optantem patrem fuisse com mrmora¬

Expanded text:
enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemora
Abbreviated transcription (Latin):
se ioseph.Unum a quo genitus Alterum a quo fuerit adoptatus:
Antiqua est enim consu&udo adoptandi &iam in illo populo di ut
sibi filios facerent quos non ipsi genussent. Mam excepto quod
filia pharaonis moy sen adoptauerat illa quippe alienigrna fuit.
Ipseia cob nepotes suos exiosepl natos uerbis manifestissimis adoptar¬
ut dierns. Nuncantaquar filii tui duo qui factis unt tibi prius quã
adte uenirem. mei sunt effrem & manasse. Tam quam rubenet sime¬
on erunt mihi. Natos autem sigenueris posteatibi crunt Vnde &iam
factum est ut duo decim tribus esꝰsent isrł. ex cepto tribuleui quartem¬
plo seruiebat: Cum ea quippe tredecim fuerunt: cum duo decim fuis¬
sent filii iacob Unde intellegitur lucas patrem ioseph non aquo geni¬
tus sedaquo fuerat adoptatus sus cepisse in euangelio suo cutus pro¬
genitores sursum uersus com memorar& donee e&iret ad dauid: Cũ

Expanded text:
se Ioseph, unum a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus. se Ioseph, unum a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus. antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum
Abbreviated transcription (Latin):
dauid: qua rictione &iam ioseph pater eius recte appellatus e
quanto magis quia cum euidenter dicat apłus paulus. ex semine
dauid secundum carnem x pm̃. Ipsam quoq mariam destirpe
dauid aliquam consanguinitatem duxisse. dubitare rtaque
non debemus: cuius feminat qm̃ nec sacer dotalegenus tac& ur
insinuante luca quod cognata eius et& elisabeth. quam dicit d¬
filibus a x roni firmissime tenen dum est carnem xpĩ exutroque
genere propagatam. & regum scilic& et sacerdotum Inquibus ꝑ¬
sonis apud illum populum hebrehorum &iam mistica unctio figu¬
rabatur. Id est chrisma. unde xp̃i nomen elucet. Tanto ante etiam
ista euidentissiena significatione prenunciatũ
Quos autem mou&. quod alios progeneratores mattheus enumerat
descendens ad auidusq adioseph: Alios autem lucas ascendens nio¬
seph usq adđđ. facile est ut aduertant duos patres habere potuis¬

Expanded text:
Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: quanto magis, quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus ex semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam quoque Mariam de stirpe Dauid aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus! cuius feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur insinuante Luca, quod cognata eius esset Elisabeth. quam dicit dfiliabus Aaron, firmissime tenendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibus personis aput illum populum Hebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est chrisma, unde Christi nomen elucet tanto ante etiam ista euidentissima significatione praenuntiatum. III. Quos autem mouet, quod alios progeneratores Mattheus enumerat descendens a Dauid usque ad Ioseph, alios autem Lucas ascendens a Ioseph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere potuis
Abbreviated transcription (Latin):
sed nequis quam hic parentes. consangu neos potius mariat cum ipsa ma¬
trerius intellendos putet: Quid ad illud respondẽt quod ipse item
lucas superius dixit. Eterat pater eius & mater mirantes suꝑ his
quardicebantur deillo: Cum igitur ipse narret non excon cubitu iose
sed ex maria uirgine natum xp̃m. unde eum patrem euis appellat.
Nisi quia & uirum mariae recte intellegimus. sine com mixtione
carnis ipsa copulatione coniugii. et obhoc &iam xp̃i patrem multo
coniunetius quiexeius conuige natussit quam si ess& aiunde adop
tatus  Unde manifestum ẽ illud quod ait: Sicut putabatur filius
io seph. propter illos dixisse. qui eum exioseph sicut alii homines
nascuntur natum arbitrabantur : Ac perhoc &iam si demonstrare
aliquis poss& mariam exdauid nullam consanguinitatis originẽ
ducere : sat erat secundum istam rationem accipere & pm̃ filium

Expanded text:
Sed ne quisquam hic parentes consanguineos potius Mariae cum ipsa maSed ne quisquam hic parentes consanguineos potius Mariae cum ipsa matre ejus intelligendos putet, quid ad illud respondebit, quod ipse item Lucas superius dixit. Et erat pater ejus et mater mirantes super iis quae dicebantur de illo ? Cum igitur ipse narret, non ex concubitu Joseph, sed ex Maria virgine natum Christum; unde eum patrem ejus appellat, nisi quia et virum Mariae recte intelligimus sine commixtione carnis, ipsa copulatione conjugii; et ob hoc etiam Christi patrem multo conjunctius, qui ex ejus conjuge natus sit, quam si esset aliutatus? unde manifestum est illud, quod ait: sicut putabatur, filius Ioseph, propter illos dixisse, qui eum ex Ioseph, sicut alii homines nascuntur, natum arbitrabantur. II. Ac per hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipere Christum filium
Abbreviated transcription (Latin):
cia posse ꝑmanere uocariq conuigium. non ꝑmato corporis
seccus sed custodito mentosaefectu praesertum quia nascicis &a
filius potuit sincullo conplexu carnali. qui propter solas gigendos fi¬
lios Ad hibendus est: nequaeenim propter ra nonerat appellandu¬
ioseph paterxp̃i quia non eum concum bendo genuerat: quando
quidem recte pater ess& &iam eius quem non ea sua conuig& pro¬
creatum aliunde adoptass&: putabatur quidem xp̃s &iam Ali
filius ioseph: tam quam eius omnino carne progenitus : sed ab eis
hoc puta batur : quos mariae latebat uirginitas : Namlucas ait
& ipsedeus ihs̃ erat incipiens quasi annorum dx: ut putabatur filiu
iosph Quitamen lucas non eius parenten solam mariam: sed ambos
parentes eius appellare minime dubitauit ubi ait. Puerautem cres e¬
bat et confortabatur plenus sapiencia & gratia dĩ erat in illo.
et ibant parentes eius ꝑomnes annos in henusalem indie sollemni pasche¬

Expanded text:
tia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis tia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est neque enim propterJoseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat; quandquidem recte pater esset etiam ejus quem non ex sua conjuge procreatum, aliufilius Ioseph, tamquam ex eius omnino carne progenitus, sed ab eis hoc putabatur quos Mariae latebat uirginitas. nam Lucas ait: et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius appellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. et ibant parentes eius
Abbreviated transcription (Latin):
Liber generationis ihuxpi filuidauid filii abraham: quo exordio
suo. satis ostendit generationem xpĩ secundum carnem suscepisse
narrandam: secundum hanc enim xp̃s filius hominis ẽ. quod &iã
scipse sȩpisseme Appellat. commendans nobis quid miseri cordit̃
dignatus sit eẽ pronobis: Namilla suꝑna &xterna generatio
secundum quam filius di unigenitus ẽ ante om̃em creaturã: quia
omnia ꝑ ipsum facta sunt. Ita ineffabilis est ut deilla dictum
apro ph&a intellegatur. generationem eius quis enarrabit.
Ex sequitur ergo humanã generationem xp̃i mattheus. ab abraam
generatores com memorans: quos ꝑ ducit adio seph uirum mariae
dequa natus est iħs Nequ e fas erat ut eum ob hoc aconiuigio ma¬
riae separandum separ& putar&. quod non exrius concubitu
sed uirgo peperit xp̃m: hoc enim exemplo magnifice insinua¬
tur fidelibus coniugatis. &i am seruatu pari consen su continen¬

Expanded text:
liber generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio liber generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio suo satis ostendit generationem Christi secundum carnem se suscepisse narrandam. secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat commendans nobis, quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam filius dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo peperit Christum. hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continen
Abbreviated transcription (Latin):
LUONIAM SERMONE NON BREUI EEADMODUM NECES SA¬
no quem libro uno conplexisumus refuta uimus eorum uanitatem qui
discipulos xp̃i euangelium conscribentes: Ideo contempnendos putant
uia ipsius xpĩ quem licet non ut dm̃. tamen ut hominem sapiencia
longe p̾c&eris excellentem honorandum eẽ non dubitant nulla
scriptura profertur anobis. & eum talia scrippsisse uideri uolunt
qualia ꝑ uersi diligunt. xonqualibus lectis & creditis aꝑ uer¬
sitate corrigi possunt. Mniam uid eamus eaquao quattuor
euangelistac dexpo scripserunt. quem admodum sibi atq inters e
congruant. nequid ex hoc infide xp̃iance offendiculi paciantur
qui curiosiores quam capaciores sunt. quod non ut cumq ꝑlectis.
sed quasi diligentius ꝑscrutatis euangelicis libris in conueniencia
quaedam & repugnancia sedephendisse existimantes. magis ea
contiose obiecta quam prudenter condesideranda esse arbitrant̃
mattheus ruangelista sic orsus est.

Expanded text:
uoniam sermone non breui et admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimus eorum uanitatem qui discipulos Christi euangelium conscribentes ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi, quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes magis ea contentiose obiectanda quam prudenter consideranda esse arbitrantur. Mattheus euangelista sic orsus est:
Abbreviated transcription (Latin):
inuolutum & positum in presepi & subito facta est cũ angelo multitu¬
domiliciae caclestis laudantium dnm̃ & dicencium: gloria inaltissi¬
mis doa interra pax hominibus bonae uoluntatis: & factum ẽ ut dis¬
cesserunt ab eis angeli in caelum. pastores loquaebantur ad inucem
Transeamus usq bethleem & uideamus hoc uerbum quod factum
ett quod dns ostendit nobis: & uenerunt festinantes & inuenerunt¬
audierunt mirati sunt: & de his quae dicta erant apastoribus adip¬
sos Maria autem conseruabat omnia uerba haec conferans in cor¬
desuo & reuersi sunt pastores. glorificantes & laudantes dnm̃ in omnibus
qua eaudierant & uiderant sicut dictumẽ ad illos
Et post quam consummati sunt diesocto ut circumꝰderctur puer. uocatum est¬

Expanded text:
multitudo militiae caelestis laudantium deum et dicentium: gloria in altissimis deo et in terra pax in hominibus bonae uoluntatis. et factum est, ut discesserunt ab eis angeli in caelum, pastores loquebantur ad inuicem: transeamus usque Bethleem et uideamus hoc uerbum, quod factum est, quod daudierunt mirati sunt et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Maria autem conseruabat omnia uerba haec -conferens in corde suo. et reuersi sunt pastores glorificantes et laudantes deum in omnibus quae audierant et uiderant, sicut dictum est ad illos. et posteaquam consummati sunt dies octo, ut circumcideretur
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ ad illos & descendit cum eis & uenit nazareth. & erat sub ditus
illis: &. mater eius conseruabat omnia uerba haec incordesuo: &ihs
proficiebat sapientia a & ate & gracia apud dm̃ & homines:
am hinc deprardicatione iohannis narrars incipit. qum omnes quattu¬
or commemorant: Nammattheus post illa quae ultimacius posui
sequitur & adiungit:
ndiebus autem illis uenit iohannes baptista praedicans in deserto u¬
daee. & c&era: ocr rmeum & marcus quinihil denatiuitate uel
infancia uel puericia dnĩ narrauit. hinc euangelii sumpsit initium
Idẽ iohannis predicationem: sic enim exorsus est
initium euangelii ihũxpĩ filidi: sicut scriptum est inȩsaia pro

Expanded text:
os. et descendit cum eis et uenit Nazareth et erat subditus illis. et mater eius conseruabat omnia uerba haec in corde suo. et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines. Iam hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illsequitur et adjungit: In diebus autem illis venit Joannes Baptista praedicans in deserto Judaeae, etc. . Et Marcus qui nihil de nativitate vel infantia vel pueritia Domini narravit, hinc Evangelii sumpsit initium, id est, a Joannis praedicatione. Sic enim exorsus esinitium euangelii Iesu Christi sicut scriptum est in Esaia st in Esaia pro
Abbreviated transcription (Latin):
simulacra moniusse ceiam netalibus praciepos iopt emiberde eleler
igcrr ousbo sipeissione elabquibus lubris uitiom su ortess omit to enim
dccrr quodea qure÷ inullorum libris leguntur ioro nosteatihocest
piant plligione desinonu dicunt quod ascis angrds e ab iposis
aians. Onemonia coacta sunt confiters seshec omitto quaerur

Expanded text:
simulacra, monuisse etiam, ne talibus praeceptis obtemperaretur: simulacra, monuisse etiam, ne talibus praeceptis obtemperaretur: legant ista, si possunt, ex aliquibus libris uatum suorum. omitto enim dicere, quod ea quae in illorum libris leguntur pro nostra, hoc est christiana religione testimonium dicunt, quod a sanctis angelis et ab ipsis etiam demonia coacta sunt confiteri. sed haec omitto, quae cu
Abbreviated transcription (Latin):
derunt: quomodo non est ds̃ cuius uates non solum ea quaeadtem pi
consulebantur congrue responderuyt. uerum &iam unde̾con sule¬
bantur deuniuerso generehumano it queomnibus gentibus ea tanto:
angepredixesinti quaenunc & legimus & uidemus : si dm̃ dicunt
quo mnpleao sabillia facta cceuit Romanorumdequs mosios nonieto
nen uo eousiscuatut ex hibuit Iisostremo ullos d cos dicint qu
nuomodo nsn sart puates suos contra istum am̃ aliquid cditere
quomo do Nonest ulrunꝰ ui puates suos storum simulaera non solũ
abeus quissuis desrum a uon momnibus gentibus tuor sura precdu
batur. iorut legant si possunt uelaliqua sygill ariun i ual queha¬
hbbr cos uoruid ntum suorum pracdiris se ho frurumieltussi
tores aliorum deorum reetransta respiuslenttu
suturum diam literas prophe arum cius maueritatae ita subli¬
simulac eis obnom pttanis &iam imperium romano ruma iuberaita sibi

Expanded text:
derunt, quomodo non est deus, cuius uates non solum ea, quae ad tempus derunt, quomodo non est deus, cuius uates non solum ea, quae ad tempus consulebantur, congrue responderunt, uerum etiam unde non consulebantur de uniuerso genere humano adque omnibus gentibus ea tanto ante. praedixerunt, quae nunc et legimus et uidemus? si deum dicunt, quo impleta Sibylla fata cecinit Romanorum, quomodo non est enuntiauit, exhibuit? postremo, si illos deos dicunt, qui numquam ausi sunt per uates suos contra istum deum aliquid dicere, quomodo non est deus, qui per uates suos istorum simulacra non solum euerti iussit, uerum etiam in omnibus gentibus euersuiri praedixit ularentur? Aut legant, si possunt, uel aliquam Sibyllarum uel quemlibet aliorum uatum suorum praedixisse hoc futurum, ut tores aliorum deorum recte antea respuissent, futuras etiam litteras prophetarum eius in auctoritate ita sublimi, ut his obtemperans etiam imperium Romanorum iuberet deleri
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑhoc respuerunt unius ueridi cultũ nemultos falsos offende¬
risnt magis arbitrantes sibi obfuturam fusse istorum iracundiã
quam illius beni uolentiam profuturam sed futuram fuerit ista:
uana necessitas g ridenda timiditas Nunc quaerimus quid deisto
do senciant homines quibus plac& omnes deos colendos esse:.
sienim iste colendos non est. quomodo coluntur omnes cum.
ste. non colitur si autem colendus est. non omnes colendisunt quia
nisi solus colatur. iste non colitur: Anforte dictura sunt istum non
esse dm̃ cum illos deos dicant. quisicut nos credimus nihil possunt
nisi quod illuis uidicio ꝑmittuntur: non ut alim cui prosint sed
ut neledere ualtant nisicos quosite ledodos. esse illeuidicat qui om¬
ni& potest: Sicut autem ipsi coguntur fateri. imnora certequam il
potuerunt: Sienim dusunt quorũ uates consulti ab hominibus ut.
non dicam festellerunt proxime tamen priuatis negotiis respon¬

Expanded text:
ac per hoc respuerunt unius ueri dei cultum, ne multos falsos offendeac per hoc respuerunt unius ueri dei cultum, ne multos falsos offenderent, magis arbitrantes sibi obfuturam fuisse istorum iracundiam quam illius beniuolentiam profuturam. Sed fuerit ista uana necessitas et ridenda timiditas: nunc quaerimus, quid de isto deo sentiant homines, quibus placet omnes deos colendos esse. si enim iste colendus non est, quomodo coluntur omnes, cum iste non colitur? si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. an forte dicturi sunt istum non esse deum, cum illos deos dicant, qui, sicut nos credimus, nihil possunt nisi quod illius iudicio permittuntur, non ut alicui prosint, sed ut nec laedere ualeant nisi eos, quos ita laedendos esse ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntur fateri, minora certe quam ille potuerunt. si enim di sunt, quorum uates consulti ab hominibus ut non dicam fefellerunt, proxima tamen priuatis negotiis respon
Abbreviated transcription (Latin):
sccoli uoluerit. Illos autem deos gentium quos isti iam colebant coli
prohibuerit : sed hoc ipsum magis abcis requirendum est quem nã
uel qualem putent esse istum dm̃ qui noluerit colideos alios. quibus
isti tem pla & simulacra fecerunt. tantumq potuerit ut plus ualer&
cius uoluntas ad eorum simulacra euertenda quam illorum ad eius sacra
non recipienda : Certe sentencia illius eorum phĩso phi proditur
quem sapientissimũ omnium hominum &iam oraculo fuisse firma¬
runt : socratis enim sententiaest unum quem quedm̃ sic coli oporir.¬
r& quomodo scipse colendum esse preceperit Proinde istis suma
necessitas facta est non colendi dm̃ hebreorum quia sialio modo cum
colere uellent quam se colendũ ipsedixiss& : nonutiq illum coleri
sed quod ipsi finxissent: si autem illo modo uellent quod ipse dicer&
alios sibi colendos non ess& cernebant. quo sille coli prohibeat

Expanded text:
se coli uoluerit, illos autem deos gentium, quos isti iam colebant, coli se coli uoluerit, illos autem deos gentium, quos isti iam colebant, coli prohibuerit. sed hoc ipsum magis ab eis requirendum est, quemnam uel qualem putent. esse istum deum, qui noluerit coli deos alios, quibus isti templa et simulacra fecerunt, tantumque potuerit, ut plus ualeret eius uoluntas ad eorum simulacra euertenda quam illorum ad eius sacra non recipienda. certe sententia illius eorum philosophi proditur, quem sapientissimum omnium hominum etiam oraculo fuisse firmarunt. Socratis enim sententia est unumquemque deum sic coli oportere, quomodo se ipse colendum esse praeceperit. proinde istis summa necessitas facta est non colendi deum Hebraeorum, quia, si alio modo eum colere uellent quam se . colendum ipse dixisset, non utique illum colerent, sed quod ipsi finxissent. si autem illo modo uellent quo ipse diceret, alios sibi colendos non esse cernebant quos ipse coli prohibebat.