comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel perbant⁊ erel putan uolebont: Atucro secundu iste ho uellam
cenem uarro iuominalatuissa saturni filium iouem dicunt sterre¬
quan abilla summa mente profluenteni s pͥmo quam uoluntt oe
uelut amma nue diliunsromnia cacdestia & terrenai ur pora
in aoiusomnon cplena amnquid non sipos sento stficut apos err
araert retatio neni axtet & iam supstitionem hominũ commutare
oaat polsetsimula eret aut certo satirio potins ni uonmu tapri¬
rolia⁊ constuereat i dequae enimullam antina ratio sailcm¬
quandamo sims anam mundi quam dicunt io ueno auos uero te
muandam sum mandu sapienciam cuu particpitione estsapiens
iaerũq anima fit uere sapiens: nontantuau concesi fusa
en om& samolenaerimne predicamus Utrum autem uniuersa istar
or poralis ole quaenundis appellatur  sapcert quitulesa ibra¬
lan uel quase aomam suan ꝑdeł rationalit utt eigua cgituari¬
txatur sicut unuim quod q animal magna atq abdite quaes¬
tio est: aec ad firmari deb& ista opinio nisi conperta quod uerasit.

Expanded text:
uellam ronem Varronemque latuisset, Saturni filium Iouem dicunt tamquam ab illa summa mente profluentem spiritum, quam uolunt esse uelut animam mundi huius omnia caelestia et terrena corpora avi, Jovis omnia plena. Numquid non, si possent isti, sicut ipsam interpretationem, ita etiam superstitionem hominum commutarent, et aut nulla simulacra, aut certe Saturno potius quam Jovi Capitolia constituerentsed ipsius etiam mundi, quam dicunt Iouem; nos uero esse quandam summam dei sapientiam, cuius participatione fit sapiens, quaecumque anima fit uere sapiens, non tantum concedimus, uerum etiam maxime praedicamus. utrum autem uniuersa ista corporalis moles, quae mundus appellatur. habeat quandam animam uel quasi animam suam, id est rationalem uitam, qua ita regatur sicut unumquodque animal, magna adque abdita quaestio est, nec adfirmari debet ista opinio nisi conperta, quod uera sit,
Abbreviated transcription (Latin):
senci seq: ant & quo modo ascipso iohannes non dissenciat¬
ni descpul tuto eius quomodo tres aiohanne uen dissenciat¬
dhis quae cirei tempus resurrectionis dñi facta sunt quc̃ ad modũ om̃s
non interse dissenciant
Ineo quod ipsc̃ postra discipulis manifestauit quo modo sibi emnis cuan¬
geliste non aduersentur conlaris restmoanis  deapostolo paulo & ade
o euangͥdio marei cxceptis his quaecumatheo diete quomodo nulla re¬
pugnancia monstaretur ab inicio usq ad illud ubiatt & ingrciliuntur
capharnaum cestatim sabbatis docelat eos quod cũluca dicit

Expanded text:
sentiant et quomodo a se ipso Iohannes non dissentiatsentiant et quomodo a se ipso Iohannes non dissentiatDe sepultura eius, quomodo tres a Iohanne non dissentiahis quae circa tempus resurrectionis domini facta sunt, quemadmodum omnes non inter se dissentiant. XXV. In eo quod se postea discipulis manifestauit, quomodo sibi omnes euangelistae non aduersentur conlatis testimoniis et de apostolo Paulo et de  Evangelio Marci, exceptis his quae cum Matthaeo dixit, quomodo nulla repugnantia demonstretur ab initio usque ad illud ubi ait, Et ingrediuntur Capharnaum, et statim sabbatis docebat eos: quod cum Luca dicit
Abbreviated transcription (Latin):
.xiiii deduobus latronibus cumillo cruafiris quo modo omnes concordeat
dehis quibus dão insulta ueruat quomodo inter se coa sonent ma:¬
theui marcus. & lucas.
delatrodum insultatioxe quomodo non repugnent m& thcusmar cꝰ
lucae qui dixit unum corua insultasse alterua credi disse¬
I de potuac&i quomodo interseom nes coxsenciant+
udeuo cibus dãi quas coxtinuo moriturus emisit quo modo xon repugneni
matheus & marcus lucae & ipsitres iohadni.
nusd escis sione uli quomodo non dissenciat martheus & mareas aluca
quo ordine factum sit
dc abmiratione conturionis & eorum nui cuillo erant᷑ quo modo inter
se consenciant mat̃ mareꝰ & lucas.¬
ei denitliicribiis quacibi stabaut quo modo ma: theus marc̃ aelucas
qui dixer
eas longe sictisse non repugnat iohanni qui nomi¬
nauit una
earum uirtacrucem stetisse¬
qui cor prs deri pociute apilato quo modo omnes coco¬

Expanded text:
. De duobus latronibus cum illo crucifixis, quomodo omnes concordent. . De duobus latronibus cum illo crucifixis, quomodo omnes concordent. De his qui domino insultauerunt, quomodo inter se consonent Mattheus, Marcus et Lucas. De latronum insultatione, quomodo non repugnent Mattheus et Marcus Lucae, qui dixit unum eorum insultasse, alium credidisse. De potu aceti, quomodo inter se omnes consentiant. De uocibus domini. quas continuo moriturus emisit, quomodo non repugnent Mattheus et Marcus Lucae et ipsi tres Iohanni. De scissione ueli, quomodo non dissentiant Mattheus et Marcus a Luca, quo ordine factum sit. De admiratione centurionis et eorum qui cum illo erant, quomodo inter se consentiant Mattheus, Marcus et Lucas. De mulieribus, quae ibi stabant, quomodo Mattheus, Marcus et Lucas, qui dixerunt eas longe stetisse, non repugnent lohanni, qui nominauit unam earum iuxta crucem stetissequi corpus domini petiuit a Pilato, quomodo omnes con
Abbreviated transcription (Latin):
principis sacerdotum & quae inipso domo cũ
nocte
ꝑductus ess& & maxime de peri negatione
admodum interseomnes congruantꝰ:
uii dehisque mane gesta sunt priusquã pilato traderetur. quo mo¬
do tuangeliste urtirse non discrepent: & detestimonio : eremie qd̃
ma theus propter dõĩ p̃cium uter posuit: cum hoc ineius dem pro¬
ph&e scriptura noninuenitig+++
Pdchisque apud pilatum gestasunt quomodo uiterso nihil dissenciaa¬
ui deu lusione quao lususcꝰ a coherte pilati: quomodo non disso¬
tum dicuat qui portara cuis crucem : cũ iohannes dicat quod cam ihs portare
tDepotũ quem deuerunt ei pruis quã: commemorata essa eiuis crucificio
quo modo conueniat interma theum & marcum
dediuisione uestim entorum ciuis quem ad modũ interse om̃s cono¬
senciant
xni dehora dominicac passionis quem ad modum: non interse disscasciant
marcus & iohannis prop̃terciam & sextam¬

Expanded text:
principis sacerdotum, et quae in ipsa domo, cum principis sacerdotum, et quae in ipsa domo, cum nocte perductus esset, et maxime de Petri negatione, admodum inter se omnes congruant. De his quae mane gesta sunt, priusquam Pilato traderetur, quomodo euangelistae inter se non discrepent, et de testimonio Hieremiae, quod Mattheus propter domini pretium interposuit, cum hoc in eiusdem prophetae scriptura non inueniatur. De his quae aput Pilatum gesta sunt, quomodo inter se nihil dissentiant. De inlusione, qua inlusus est a cohorte Pilati, quomodo non dissotum dicunt, qui portaret eius crucem, cum Iohannes dicat, quod eam Iesus ipse portauerit. De potu, quem dederunt ei, priusquam commemorata esset eius crucifixio, quomodo conueniat inter Mattheum et Marcum. De diuisione uestimentorum eius, quemadmodum inter se omnes consentiantXIII.-- De hora dominicae passionis, quemadmodum non inter se dissentiant Marcus et Iohannes propter tertiam et sextam
Abbreviated transcription (Latin):
cit antesex dies pasche
decena inbetthania ubi mulier ungento p̃cioso dnm̃ ꝑfudit quomodoin t̃
se congruant mattheus marcus iohannes & quomodo lucae non aduer¬
sentur talealiquid aliotem pore commemoranti.
Ubi mittit discipulos ut prepararent rimanducare pascha quomodo
rse congru ant mactheus marcus &lucas. FINIT CAPITULARI QUMISTIO
dũi & deexpresso traditore eius. quem ad modum interse quattuor
conueniant
depredicta negatione p&ri quem ad modũ ostendantur nihil inter
serepugnare
Dehis que dicta suat ad nõ donec exir& denomo ubi caena ueruat quem ad¬
modum nihił discrepare monstrantur
dchis quaegesta sunt in illo predio uel horto quo exilla domo postcena
eneruat quomodo trui id est mathei marci & lucae consonantia
demonstr& ur qm̃ iohannes dehoctac&
dehis quacineius ad prachaensione facta & dicta om̃s commem orant¬
quo modo eos intersenihil appareat dissentire¬
UI dehis que gesta sunt cum duceretur dñs ad
domũ

Expanded text:
cit: ante sex dies paschae. cit: ante sex dies paschae. De cena in Betse congruant Matthaeus, Marcus et Joannes, et quomodo Lucae non adversentur tale alUbi mittit discipulos, ut praeparent ei manducare pascha, quomodo inter se congruant Mattheus, Marcus et Lucas. Lib. III. i et de expresso traditore eius, quemadmodum inter se quattuor conueniant. De praedicta negatione Petri, quemadmodum ostendantur nihil inter se repugnare. De his quae dicta sunt a domino, donec exiret de domo, ubi cenauerant, quemadmodum nihil discrepare monstrentur. De his quae gesta sunt in illo praedio uel horto, quo ex illa domo post cenam uenerunt, quomodo trium, id est Matthei, Marci et Lucae, consonantia demonstretur, quoniam Iohannes de hoc tacet. De his quae in eius adprehensione facta et dicta omnes commemorantquomodo eos inter se nihil appareat dissentire. De his quae gesta sunt, cum duceretur dominus ad domum
Abbreviated transcription (Latin):
a Scilio ei com mendla to sun diio priarta diloncorisdit proxim qui
do si narrantu mathe es marti ne luca dscreuro il dr ar tror qui t. qui
Alibi dicit
Quod iudaei interrogantur dexpo cuus eis filius uideatur utrum noare¬
pugn& matheus aluis duobus quia sccundũ istum dicitur quid uobis ui
quomodo dicuat scribȩ xpm̃ filuua essedauid
depharisscis sedentib: suꝑ cathedram morsi & dicentib: quaenon faciuã
c&eris quãe in eos dempharis acos ad uõdictis utrum serpomathei coa¬
gruat aliis duobus & maxime lucae qui non hoc ordine sedalibi sim¬
le com mem orat.
Vum p̃nunciar& templi euersionem quomodo aliis duob: narrandi
ordine congruat
desermone quem habuit in monte oliu&i quaerentib discipulis qua¬
doerit con suptio queadmodum tresisti interse congruant¬
lixuiuii Q uomodo commemorat martheus & marcus antebiduum futurum pas¬
cha & postea dicuat quod inbathania fuit. quomodo non repugn
io hanni qui cũ ipsis narrat hocidem quod factum est in b&thania & di¬

Expanded text:
i et proximi, qui ordo sit narrantium Matthei et Marci, 118 a Luca discrepare uideantur, qui tale aliquid alibi dicit. Quod Iudaei interrogantur de Christo, cuius eis filius uideatur, utrum non repugnet Mattheus aliis duobus, quia secundum istum dicitur: quid uobis uiautem: quomodo dicunt scribae Christum filium esse Dauid? De Pharisaeis sedentibus super cathedram Moysi et dicentibus quae non faciunt ceterisque in eosdem Pharisaeos a domino dictis, utrum sermo Matthei congruat aliis duobus et maxime Lucae, qui non hoc ordine, sed alibi similem commemorat. Cum praenuntiauit templi euersionem, quomodo aliis duobus narrandi ordine congruat. De sermone, quem habuit in monte Oliueti, quaerentibus discipulis: quando erit consummatio? quemadmodum tres isti inter se congruant- Quod commemorant Mattheus et Marcus ante biduum futurae paschae et postea dicunt quod in Bethania fuit, quomodo non repugnet Iohanni, qui cum ipsis narrat hoc idem quod factum est in Bethania et di
Abbreviated transcription (Latin):
do hostibus earum quin potius nec illas deserendo presser
Mecad istos trans eundo eos aliquid adu̾uerunt. Qua non habeat
in porestate regnũ dare & auferre. sed deus unus & uerus hoca¬
git occulto iudicio. Mon continuo beatos facturus quibus ter¬
renum regnum dederit. Mec continuo miseros quibus a demerit
sed beatos uel miseros propter regnum aliquid & aliunde faci¬
ens. tem poralia regna atquãe terrena quihus uoluerit. & qi¬
diu uoluerit secundum predestinatum ordinem saeculorũ
uel sinerddo qued donando distribuit. Vndenec illud possuot dice¬
romanosr go di hebrtorum quem sumu couerum dm dictes i non solũ
romanos eis non sub iugauit seo nec ipsos hebreo int cpomanis osusoiu¬
parentur adiuuit Precesserunt enim manifesto peccata corum
propteimnquoe illis hoceuenturum pro phore tanto auteplioerant
aomantime quia impio furore xpm̃ occiderunttat nquo prceato a¬

Expanded text:
do hostibus earum? quin potius nec illas defendendo presserunt do hostibus earum? quin potius nec illas defendendo presserunt nec ad istos transeundo eos aliquid adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum dare et auferre, sed deus unus et uerus hoc agit occulto iudicio, non continuo beatos facturus quibus terrenum regnum dederit, nec continuo miseros quibus ademerit, sed beatos uel miseros propter aliud et aliunde faciens temporalia regna adque terrena quibus uoluerit et quamdiu uoluerit secundum praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde nec illud possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum dicitis, non solum Romanos eis non subiugauit, sed nec ipsos Hebraeos, ne a Romanis subiugarentur, adiuuit? praecesserunt enim manifesta peccata eorum, propter quae illis hoc uenturum prophetae tanto ante praedixerant, et maxime, quia impio furore Christum occiderunt, in quo peccato a
Abbreviated transcription (Latin):
dotestas est. sibi datum &auctum regnum. Mon illorua deorum
fauore : quisi aliquid in hacre potestatis habuissent. suos potius
uroteris sent nea romanis superatur. aut ipsoseis romanos edomi¬
tos subiuigassent : M equeenim possent dicere pietatem ac mores
suos adus gentium quas uicerunt dilectos & electos: Num quam
hoc dicent si primordia sua recolent. facinoros iorum asylum
romuli fratridicium: M equeenim quando asylum constituer
remus & romulus ut quis quis cuius lib& sceleris reus. eo confu¬
giss& inultum haber& com missum. Precepta penitenciae
dederunt ad sanandas animas miserorum. Ac non potius col¬
lectam timentium manum contrasuas ciuitates. quorua
legestimebant mes cede in punitatis armaruat: Aut quando
romulus fratrem quinihil in eum mali p̾tarat occidit.
iusticiam uidicandi ac non principatum dominandi cogitauit:
itã neistos mores dilexerunt hi hostes suarum ciuitatem. fau¬

Expanded text:
potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum fauore, qui si aliquid in hac re potestatis habuissent, suos potius protexissent, ne a Romanis superarentur, aut ipsos eis Romanos edomitos subiugassent. Neque enim possunt dicere pietatem ac mores suos a dis gentium, quas uicerunt, dilectos et electos. numquam hoc dicent, si primordia sua recolant, facinorosorum asylum et Romuli fratricidium. neque enim, quando asylum constituerunt Remus et Romulus, ut quisquis cuiuslibet sceleris reus eo confugisset multum haberet commissum, praecepta paenitentiae dederunt ad saluandas animas miserorum ac non potius collectam timentium manum contra suas ciuitates, quarum leges timebant, mercede inpunitatis armarunt, aut quando Romulus fratrem, qui nihil in eum mali perpetrarat, occidit, iustitiam uindicandi ac non principatum dominandi cogitauit. itane istos mores dilexerunt di hostes suarum ciuitatum fauen
Abbreviated transcription (Latin):
illius regis uenturi & ciuitatem cdestem ex omnibus gentibus
conditurꝰ: proido illius hebr&egentis ad pro phetandum x pm̃
sicut dixie deputate. nullus alius ds̃ crat nisi ds̃ unusdeus uerus p
qui fecit celum & terram & omnia quac inheissunt quo offenso se¬
pe suis ostibus sub debantur & unc autem prograuissimo scelere
occisi xp̃i cxipsa hicrosolima quod erat regnicorum caput peni¬
tus cradicati. & romano im perio sub iungatilunt: solebant autemro¬
mani deos gentium quos sub iugabant colendos propitiare. & corum
runt facere noluerunt. Credo quod iudebantꝰ. sieius dĩ sacrareci¬
erent qui sesolum del&is &iam simu lacris coli iuber&: dimit¬
tenda esseomã quae prius colenda susceperent. quorum religioni¬
bus imperium suuaa creuisse arbitrantur: In quo eos plurimua
fallacia demonium decipiebat. Mam int quãc intellegere
debebant. octam di ueriuo luntatem paenes quẽ rerum sũ ma

Expanded text:
illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius Hebraeae gentis ad prophetandum Christum, sicut am, deputatae nullus alius deus erat nisi deus unus, deus uerus, qui fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt. quo offenso saepe suis hostibus subdebantur, nunc etiam pro grauissimo scelere occisi Christi ex ipsa Hierosolyma, quod erat regni eorum caput, penitus eradicati et Romano imperio subiugati sunt. solebant autem Romani de dis gentium, quas subiugabant, colendos propitiare et eorum runt, facere noluerunt. credo, quod uidebant, si eius dei sacra reciperent, qui se solum deletis etiam simulacris coli iuberet, dimittenda esse omnia quae prius colenda susceperant, quorum religionibus imperium suum creuisse arbitrabantur. in quo eos plurimum fallacia demonum decipiebat. nam utique intellegere debebant occulta ueri dei uoluntate, penes quem rerum summa
Abbreviated transcription (Latin):
ni & martyris. cum ad huc saulus appellaretur & cos qui iax p̃m
crediderunt grauiter ꝑsequeretur decado uocauit & suum dici discipu¬
um atque apostolum fecit. Quo modo igitur potuit libros quos ante¬
quam moreretur eum scripsisse putari uolunt ad discipulos tam quã
familiaris simos p&rum & paulum scribere cum paulus non dum fue¬
rit discipulus cius illuo quo que adtendant qui magicis artibus
tanta potiusse & nomensuum ad populus in seconuertendos arte ips
consecrasse delerant utrum potuerit magicis artibus tantos pro¬
pheas diuino spũ antequam interra nas ceretur implere: quideillos
talia sunt futura prelo cutisuat qualia iampreterita in euangelio
legimus : & qualia morbeterrarũ praesentia nunc uidemus
&equeeuim simagicis artibus fecit ut coleretur & mortuus. ma¬
gus erat antequam cc̃t̃ natus : cui proph&ando uentu rogens una
deputatast cuius rei publicac tota ad ministrauio prophaia ess

Expanded text:
ni et martyris, cum adhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum ni et martyris, cum adhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum crediderant grauiter persequeretur, de caelo uocauit et suum discipulum adque apostolum fecit. quomodo igitur potuit libros, quos antequam moreretur eum scripsisse putari uolunt, ad discipulos tamquam familiarissimos Petrum et Paulum scribere, cum Paulus nondum fuerit discipulus eius? Illud quoque adtendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum potuerit magicis artibus tantos prophetas diuino spiritu antequam in terra nasceretur implere, qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeterita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset
Abbreviated transcription (Latin):
uellent t̾ale aliquid fingere xp̃m scripsisse ad discipulos suos. cogitauerun
ad quos potissimum scribere potiusse facile crederetur tam quam ad
illos quiei familiarius adhesissent quibus illud quasi secretum digne
commitarctur & occurrit eis p&rus & paulus. credo quod pluribus
locis simuleos cum illo pictos uiderunt quiamerita p&ri& pauli
&iam propter eundẽ passioais diem celebrius & sollempnitor r ma
commendat. Sic omnino errare meruerunt quia pm & apostolos euis
non inscis codicibus sed inpictis parietibus quaesi uerunt: uec mirũ
si a pingentibus fingentes decepti sunttotoenim tem pore quo a. p̃
in carnꝰe mortali cumsuis discipulis iuxit: Non dumerat paulus dis¬
cipulus cius quem post passionem suis. postresurrectionem: post asce¬
conuersionem & mirabilem fidem post lapidationom stephani diaco¬

Expanded text:
uellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitauerunt, uellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitauerunt, ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tamquam ad illos, qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur, et occurrit eis Petrus et Paulus, credo, quod pluribus locis simul eos cum illo pictos uiderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eundem passionis diem celebrius sollemniter Roma commendat. sic omnino errare meruerunt, qui Christum et apostolos eius non in sanctis codicibus, sed in pictis parietibus quaesierunt, nec mirum, si a pingentibus fingentes decepti sunt. toto enim tempore, quo Christus in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus discipulus eius, quem post passionem suam, post resurrectionem, post asceIudaeorum conuersionem et mirabilem fidem, post lapidationem Stephani diaco
Abbreviated transcription (Latin):
a qui dasfec teat quando qui dẽ xpm̃ propter ea sapientissimuaa
putant fuisse quia nescio quaei licita uouerat quaenon solum
disciplina ap̃iana scd&iam ipsatirrenaerei publicae ad ministra¬
tio uir condempnat: & orre quitalex xp̃i libros legisso sead¬
firmant cur ipsi nulla talia faciune quadia illumꝰ libris
talibus fecisse mirantur quid quod&iam dino iudicio sicer¬
rant quidam eorimo quitalia xpm̃ scripsisse uel credunt uelcredi
uolunt ut tosdem libros ad parum & paulũ dicant tam quana e¬
pistalari titulo praenotatos: & fieri potest ut siue inimior nomiaoo
xptalsuic quieus modi exaxcrabilibus artibus detam glorioso nomi¬
ne pondus auctoritatis dare seposse putaueruat. talia subxpĩ e
apostolorum nomine scripseriat In qua falla cissima audacia sic
excactatisunt ut &iam apueris quiad huc pucriliter iigradu
lectorum acpianas litteras norunt merito rideantur. Eum exum

Expanded text:
et quid adfectent: quando quidem Christum propterea sapientissimum et quid adfectent: quando quidem Christum propterea sapientissimum putant fuisse, quia nescio quae inlicita nouerat, quae non solum disciplina christiana, sed etiam ipsa terrenae rei publicae administratio iure condemnat. et certe qui tales Christi libros legisse se adfirmant, cur ipsi nulla talia faciunt, qualia illum de libris talibus fecisse mirantur? Quid quod etiam diuino iudicio sic errant quidam eorum, qui talia Christum scripsisse uel credunt uel credi uolunt, ut eosdem libros ad Petrum et Paulum dicant tamquam epistulari titulo praenotatos. et fieri potest, ut sine inimici nominis Christi siue qui eiusmodi execrabilibus artibus de tam glorioso nomine pondus auctoritatis dare se posse putauerunt talia sub Christi et apostolorum nomine scripserint. in qua fallacissima audacia sic excaecati sunt, ut etiam a pueris, qui adhuc pueriliter in gradu lectorum Christianas litteras norunt, merito rideantur. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
habo scriptura eorum antiquio & fama celebrior quaesi ado¬
randa sunt curearident in theatris siautem ridenda sunt. plus
ridendum estcum adorantur intemplis. Restat ut ipsi uelint tes¬
tes esse deap̃o quisibi auferunt meritum sciendi: Qui loquant᷑
lo quendo quod nesciunt : aut si aliquos libros sehabere dicunt.
quos eum scripsissẽ asserant prodant eos nobis. pro fecto enim ua¬
lissimi & saluberrimi sunt: quos ut ipsi fatentur uir sapientis simus
scripsit: si autentiment eos proferre : utiq malisunt: Porro sima¬
lisunt xon eos sapientissimus scripsit: sapientissimũ autem xp̃m
fatentur uonergo xp̃s tale aliquid scripsit: it auero isti dissipiunt
ut illis. libris quos cum scripsisse existimant dicant contineri cas
artes quibus eum putant illa fecisse miracula. quorum ubi quiac
ꝑcrtbruit: Quod existi mando scipsis produnt quid diligu̾xt.

Expanded text:
habet et scriptura eorum antiquior et fama celebrior. quae si adohabet et scriptura eorum antiquior et fama celebrior. quae si adoranda sunt, cur ea rident in theatris? si autem ridenda sunt, plus ridendum est, cum adorantur in templis. restat, ut ipsi uelint testes esse de Christo, qui sibi auferunt meritum sciendi quid loquantur loquendo quod nesciunt, aut si aliquos . libros habere se dicunt, quos eum scripsisse adserant, prodant eos nobis. profecto enim utilissimi et saluberrimi sunt, quos, ut ipsi fatentur, uir sapientissimus scripsit. si autem timent eos proferre, utique mali sunt; porro si mali sunt, non eos sapientissimus scripsit; sapientissimum autem Christum fatentur: non ergo Christus tale aliquid scripsit. Ita uero isti desipiunt, ut illis libris, quos eum scripsisse existimant, dicant contineri eas artes, quibus eum putant illa fecisse miracula, quorum fama ubique percrebruit: quod existimando se ipsos produnt quid diligant
Abbreviated transcription (Latin):
non quod ipsi uolucot sed quodapud eos legunt qui ea quaeserip¬
serunt ab illo sapiente didiceruaet: Demde dicaut: unde salter
quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potueruxt
i fama disseminante: ecrcior nedcillo nuncia fama est quaaadisc¬
pulicius. quibus cum predicantibus ipsa ꝑ totum mundum fa¬
ma fiagauit: Lostremo famam praeferant famae. & ei fa¬
mac deillo ercdant quaemaiorest : la quippe fama quae de
ca tholica ecelesia. quara frupent toto orbe diffrisã mirabili
claritate disꝑgitur tenues istorũ rumores ineen com parabil¬
ter i uincit: Laporro fama tam magna tamcelebris ut camti¬
mendo isti trepidant & tepidas contradicti unculas insinu suo
rodant iam plus metuentes audiri quam uolentes credifilium di
go famam cligunt testem. cur non hanc eligunt quactanta g¬
dritate prefulg& siscripturam: curnon euangelicã quaetanta auc¬
toritate praepolla uos certehaeo dediiseorum credimus quae

Expanded text:
non quod ipsi uolunt, sed quod aput eos legunt, qui ea quae scripnon quod ipsi uolunt, sed quod aput eos legunt, qui ea quae scripserunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, unde saltem quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potuerunt. si fama disseminante, certiorne de illo nuntia fama est quam discipuli eius, quibus eum praedicantibus ipsa per totum mundum fama fraglauit? postremo famam praeferant famae et ei famae de illo credant, quae maior est. ea quippe fama, quae de catholica ecclesia, quam stupent toto orbe diffusam, mirabili claritate dispergitur, tenues istorum rumores inconparabiliter uincit; ea porro fama tam magna, tam celebris, ut eam timendo isti trepidas et tepidas contradictiunculas in sinu suo rodant iam plus metuentes audiri quam uolentes credi, filium dgo famam eligunt testem, cur non hanc eligunt, quae tanta claritate praefulget? si scripturam, cur non euangelicam, quae tanta auctoritate praepollet? nos certe haec de dis eorum credimus quae
Abbreviated transcription (Latin):
quamores informantur omnibus pracculeriore. taut testimoni.
quoo deisui apollinis omnium sapientissimu pronunciatum esse
nontacent: hesop fabulas pauculis uersibus ꝑ secutus est uerba
& numerossuos adhibens rebus alterius: usq adco enhil scribere
uoluit. ut hocse coactu imperio sui daemonis fecisse dixerit
dicut nobilissimis discipulor eias plato. com memorat: In quo
opgemaluit alienas quam suas ex ornare sententias
Quid igitur causise curdcisis hoc cred nt quod delllis disciuulieo
littiriscmmen dauerunt: & dexp̃o nolint credere quod cius de illo
discipuli conseripserunt: prescrum cumabeo c&ceros homines sa¬
ancia soperatos ee feacantur. quamuis cum fatcri dm̃ noliat
Anuero illi quos isto multo inferiores fuisse non dubitant.
ueraces de seiliscipulos facere potuerunt. & istenon potuit: quod
ab surdis simedicitur eredant dcillo quem sapienẽ fatintur

Expanded text:
qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testimonio qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testimonio quoque dei sui Apollinis omnium sapientissimum pronuntiatum esse non taceant, Aesopi fabulas pauculis uersibus persecutus est uerba et numeros suos adhibens rebus alterius, usque adeo nihil scribere uoluit, ut hoc se coactum imperio sui demonis fecisse dixerit, sicut nobilissimus discipulorum eius Plato commemorat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare sententias. quid igitur causae est, cur de istis hoc credant, quod de illis discipuli eorum litteris commendarunt, et de Christo nolintrunt, praesertim cum ab eo ceteros homines sapientia superatos esse fateantur, quamuis eum fateri deum nolint? an uero illi, quos isto multo inferiores fuisse non dubitant, ueraces de se discipulos facere potuerunt et iste non potuit? quod si absurdissime dicitur, credant de illo, quem sapientem fatentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ient homini tri discipulos uerꝰ cius dicunt magistro suo amplius
tribuisse quaerat ut eum filium di. dicerent & uerbam di ꝑ
quod facta sunt omnia & ipsum acdm̃ patrem unum esie
Acsiqua similia sunt i apostolicis litteris quibus cum cumpore
unum dm̃ colendum esse didicimus:orandumenum tanquan
sapientissimu: uirum putant colendum autem tan quam dm̃ ne¬
gant Cumergo qͦuacrunt quare ipse non scripserit: uidentur
parati fuisse hoc dcillo credere quod de se ipse scripsissec: Nonqu
alii dcillo prosuo arbitrio predicassent: Aquibus quero cur dequi¬
bus dam nobilissimis philo sophis sius hoc trediderint quod deilles
orum discipuli scriptum mtmoriat reliquaerunt cum descipsi nihil
scripsissent xampythagoras quomilla contem platiua uirtrite.:¬
mhiltunc habuit gritia clarius nontantum dese sed nec deulla
aliquid scripsisse ꝑhibetur. Socrates autem quem rursus inactiua

Expanded text:
tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse non scripserit, uidentur parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo arbitrio praedicassent. a quibus quaero, cur de quibusdam nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum discipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua,
Abbreviated transcription (Latin):
nulli aut frs salua si de nosse desiderant᷑ quitalibus respondo¬
ant quaesnonibris. uel ad proucetum scienciaesie nel ad illorade
uani loquia reppellanda  inspiront atquie aduiuante dño do nro
quo dutinam ce ipsorum salitri prosit hoc opere demonstrare susce¬
pimus errorem uelensgitate corum quiconera euangelii quattuior
libros quosenan gelisto quattuor singules conseripseruaor sans at¬
gutas criminationes sepro ferre arbitrantur : quodut fiat quaui
non sibi adiuessantur id mn scriptores quatnuor ofandendume Hoc
enim solent quasi palmaresuat uanitatis ebicere quod ipso euaco¬
grlistae interscipsos dissenciant Seo illud prius descuciendum est
quod sola non nullos mouere curipseidus nihil scrisiret. ut alis dcili
seribentibus necesse sit geare : hcc enom. diçinit illi uel marimo
dent  ciquien tribu unt ex cellentissima saprenciamt sed camea

Expanded text:
nulli autem fratres salua fide nosse desiderant, quid talibus respondenulli autem fratres salua fide nosse desiderant, quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad illorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra euangelii quattuor libros, quos euangelistae quattuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes se proferre arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim dicunt illi uel maxime are non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Unde du rres euangeliste irhos maxime occupatisunt quacaep̃s
icarne ꝯperatus est. & quat precepie mortalis uitat exgcen dac
rarnem poriaontibus tradidit At uero iohannes sup nubila in fit¬
titrus humanae uelue aquila uolat & lucem incom mutabilis
ueritatis a cunssuis at qu e firiissimis oculis cordis intuetur
hasci scas quadrigas quibiis ꝑ orbem ueitus subigt populos
lenisuo iago & sarcinȩ ieui quidem uelimpia uan̾itate. uel impo¬
ritatimeiaee calumguis ppecunt ut eis ueracis narrationis de¬
rogent sidem ꝑquos xpiana rcligio disseminata. ꝓniundusn ses
ranta fertilitare prouenit tbomines infideles iam inter scipsos
calom massuas masiare uie audeant conpssi fide gentum&oi
nium deuorione ponolorum Uerumtameno qui anon nullos ad¬
huimalumesis aispuitononibus sus uel retadant a fide necredone
uel iam̃ciltntes quantum potuerint agitando ꝑtusbant: noto¬

Expanded text:
unde isti tres euangelistae in his maxime occupati sunt, quae Christus unde isti tres euangelistae in his maxime occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis cordis intuetur. Has domini sanctas quadrigas, quibus per orbem uectus subigit populos leni suo iugo et sarcinae leui, quidam uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes, quantum potuerint, exagitando perturbant, non
Abbreviated transcription (Latin):
se aboriente ad regem. quaerendũ & ad orandum qui eis ꝑstellam nat̾
apparuit & ipserex hero des regems: foriidat infantem at quae ut cũ
possit occidere tot paruulos necat: quod autem ꝑ uitulum lucas signi¬
ficatussit propter maximã uictimam sacerdotis neutri dubitauerunt:
ibienim asacerdote zacharia incipit sermo narrantis. ibi cognitio maria
& elis abeth commemoratur. ibi sacramenta primi sacerdotii in infante
xp̃o impl&a narratur: & quaecum quue alia sunt possunt diligent̃
ad uerti quibus appar&t. lucam intentionem circa ꝑsonam sacerdotis
habuisse Marcus ergo quinequae stirpem regiam nequae sacerdo¬
talem uel cognationem uel consecrationem narrare uoluit. & tamen
in eis uersatus ostenditur quae homo xp̃s operatus est. tantum homixis
figura in illis quattuor amalibus significat᷑us uid&ur: haec autea
am̃ malia tria suie leo suiehomo siue uitulus interra gradiuntur:

Expanded text:
se ab oriente ad regem quaerendum et adorandum, qui eis per stellam natus se ab oriente ad regem quaerendum et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem formidat infantem adque, ut eum possit occidere, tot paruulos necat. quod autem per uitulum Lucas significatus sit propter maximam uictimam sacerdotis, neutri dubitauerunt. ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis, ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur, ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur, et quaecumque alia possunt diligenter aduerti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus ergo, qui neque stirpem regiam neque sacerdotalem uel cognationem uel consecrationem narrare uoluit et tamen in eis uersatus & ostenditur, quae homo Christus operatus est, tantum hominis figura in illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
res uitȩ presentis marime ualerent. copiosius ꝑ secutos circa illam ac
e uitae aeternae felicitatem insinuarent diligentius & uberius con¬
scribentem. inuirtute contem platiuae. com mendandã suam inteiio¬
nem praedicationem que teniusse. Vnde mihi uidentus qui exꝰ pocalipsi
illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor euangelistas in¬
terpretatisunt. probabilius aliquid adten disse illi quileonem in
ma theo. hominem in marco. uitulũ in luca. aquila iohannem intellexe¬
runt quam illiqui hominẽ matheo. Aquilam marco. leonem iohan¬
ni tribuerunt: de principiis enim libroꝵ quandã coniectura capere
uoluerunt. &ondetota intentione euangełrm quae magis fuerat ꝑ¬
scrutanda: multo enim congruentius. ille quiraegiam x p̃i ꝑ sonam maxi¬
me commendauit ꝑ leonem significatus accipitur. Unde & in apocalip¬
si cum ipsa tribu regia leo com memoratus est. ubi dictum est. uicit
leo detribu uida: secundum matheum enim & magi narrantur uenis¬

Expanded text:
res uitae praesentis maxime ualerent, copiosius persecutos circa illam acte aeternae felicitatem insinuarent, diligentius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda suam intentionem praedicationemque tenuisse. Vnde mihi uidentur qui ex apocalypsi illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor euangelistas interpretati sunt probabilius aliquid adtendisse illi, qui leonem in Mattheo, hominem in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, qui hominem Mattheo, aquilam Marco, leonem Iohanni tribuerunt. de principiis enim librorum quandam coniecturam capere uoluerunt, non de tota intentione euangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendauit per leonem significatus accipitur. unde et in apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum est: uicit leo de tribu Iuda. secundum Mattheum enim et magi narrantur uenis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuornlodo cufint sus peit ut unusoaddertera alter ad simstram scedera
quomodo non repugnat mathcus aliis duobus
t eraetis luricdo u luminatis quem ad modũ uonaduersetur matheus
ł marco ł lucae. Iu
i onsiatipullo qumodo martheus caeris congruat quisolũ pullum cõ¬
memorant
hontepugnasit eobaunlo uende iabus eeementibus quem ad modũ tresisti
nonrepugnanit iohanra qui hoc idem longealibi dicitꝰ
pugcar efacta as bore fitulnea e quaciurta napotasuint que ad modu norro¬

Expanded text:
am eius, alter ad sinistram sederet, quomodo non repugnet Mattheus aliis duobus. De caecis Hiericho inluminatis quemadmodum non aduersetur Mattheus uel Marco uel Lucae. De asina et pullo, quomodo Mattheus ceteris congruat, qui solum pullum commemorant. De expulsis de templo uendentibus et ementibus, quemadmodum tres isti non repugnent Iohanni, qui hoc idem longe alibi dicit. De arefacta arbore ficulnea et quae iuxta narrata sunt, quemadmodum non re
Abbreviated transcription (Latin):
muod asturitos ey pedio dit& ciam tem poris nomen est: unde a
sasosin dumi sit uescio n qui conantes msmelius inser predar nomi
min simnulaera deorum suorum fatentuins maeorere tasmalam¬
qua morinerei cesstrorum tempus esseen quid enumo alud lncdeont
pus omne se d cossuos temporalt es quoruns entrt aliud sundieo¬
pus constitu unti aerubuerunt hinc philosophi orim retesutorer
ntate micto quinon epĩ ans temporibus suerunt : osa turnume Nit̃
orter pretlle conatisunt. dicentes Appellatium qoͦ sorur uelut. Asa

Expanded text:
quod aspiratione addita, etiam temporis nomen est; unde et quod aspiratione addita, etiam temporis nomen est; unde et istis agendum sit, nescio, qui conantes in melius interpretari nomina et simulacra deorum suorum, fatentur majorem deum suum et patrem caeterorum tempus esse. Quid enim aliud indicant, quam omnes deos suos temporales esse, quorum patrem ipsum tempus constituunt? 35. Erubuerunt hinc philosophi eorum recentiores Platonici, qui jam christianis temporibus fuerunt; et Saturnum aliter interpr
Abbreviated transcription (Latin):
prodit ut eos homines fuisse declar& Sed quid adnos: dicant
seiouem non hominem mortuum colere nechomini mortuo aap¬
tolium dediscasse. sed spiritui uiuificanti omnia quo mundus
impl&ur: & scutum eius in honore nutricis eius factum depelle co¬
prina: Inter pretantur ut uolunt: quiddicunt desaturno. quem
saturnum colunt: xonne ille est qui primus abolim po uenit.
armisiouis fugiens & regnis exul ademptis. quigenus indocile
disꝑsum montibus altis conposuit legesq dedit. latiumq: uocari
maluit his qm̃ latiuss& tutus ioris : nonne ipsum eius simulaer
quod o operto capite fingitur quasilatentem indicat. Monne ipse
italis ostendit agriculturam quod falce demonstrat : Non inquiuat
Uam uideris si fuit illehomo & rex quidam dequo ista napraentur
Noftamen saturnum interpretamur. uniuersum tempus. quod
grecum &iam uocabulum rus. ostendit: Uocatur enim chronos

Expanded text:
prodit, ut eos homines fuisse declaret? Sed quid ad nos? dicant prodit, ut eos homines fuisse declaret? Sed quid ad nos? dicant se Iouem non hominem mortuum colere nec homini mortuo Capitolium dedicasse, sed spiritui uiuificanti omnia, quo mundus impletur, et scutum eius in honorem nutricis eius factum de pelle caprina interpretentur ut uolunt. quid dicunt de Saturno? quem Saturnum colunt? nonne ille est, qui primus ab Olympo uenit arma Iouis fugiens et regnis exsul ademptis, qui genus indocile et dispersum montibus altis conposuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris? nonne ipsum eius simulacrum, quod cooperto capite fingitur, quasi latentem indicat? nonne ipse Italis ostendit agriculturam, quod falce demonstrat? non, inquiunt; nam uideris, si fuit ille homo et rex quidam, de quo ista narrantur, nos tamen Saturnum interpretamur \'uniuergraecum etiam vocabulum ejus ostendit: vocatur enim χρόνος,
Abbreviated transcription (Latin):
illa saturni sed posteorum mortem sideribus ab initio mundi condi¬
tis hec nomina in posuerunt homines qui illos mortuos quasideos ha¬
beri uoluerunt : dequibus quidtantum malicastitas. aut quid tantum
boni uoluptas com meruit: ut inter astra quaecum sole & luna circum¬
e unt. Uenus habeat stellam & minerua non habeat: sed fuerit &
cicero acha demicus incertior quam po&e. quisepulcha deorum com¬
memorare ausus est litterisq mandare : Quam us hoc non exopinione
propria presum pserit : sed exipsorum sacrorum tradicione comme¬
morat uerit : Numquid & uarro uel tamquam po&a fingit ueltan¬
quam acha demicus dubie ponit quod dicit. talium deorum sacra
exciuusq eorum uita uel morte qua interhomines iuixerunt uel obi¬
erunt esse cõnposita: Num quid & leonillẽ sacerdos aegiptius. po&a
uelacha demicus fuit. quimachedoni aexandro diuersam quidẽ
agrecorum opinone istorum deorum originem Uerum tamen it a

Expanded text:
illa Saturni; sed post eorum mortem sideribus ab initio mundi condiilla Saturni; sed post eorum mortem sideribus ab initio mundi conditis haec nomina inposuerunt homines, qui illos mortuos quasi deos haberi uoluerunt. de quibus quid tantum mali castitas aut quid tantum boni uoluptas conmeruit, ut inter astra, quae cum sole et luna circumeunt, Venus habeat stellam et Minerua non habeat? Sed fuerit et Cicero Academicus incertior quam poetae, qui sepulchra deorum commemorare ausus est litterisque mandare, quamuis hoc non ei opinione propria praesumserit, sed ex ipsorum sacrorum traditione commemorauerit. numquid et Varro uel tamquam poeta fingit uel tamquam Academicus dubie ponit, quod dicit talium deorum sacra ex cuiusque eorum uita uel morte, qua inter homines uixerunt uel obierunt, esse conposita? numquid et Leon ille sacerdos Aegyptius poeta uel Academicus fuit, qui Macedoni Alexandro diuersam quidem a Graecorum opinione istorum deorum originem uerum tamen ita
Abbreviated transcription (Latin):
estimatus quaetra dentur mysteriis. tum demq quam hoc late patrat
intellegens: hic certe istorum deos. homines fuisse satis confitetur
Incelum autem ꝑ uenisse beni uole suspicatur. quã quã & hunc hono¬
rem opinionis ab hominibus eis esse delatũ nondubitauit pub lice
dicerr cum dero mulzo loqueretur: qui hane urbem inquit con di¬
dit. Romulum ad deos imortales beni uolencia famaq sustulim
quid igitur mirum est si hoc fecerunt antiquiores homines dcio¬
ue & saturno & c& eris quod romani deromulo. quld demiq iam re¬
centiores ribus temporibus &iam decesare facere uoluerunt : quib
& uirgili us adolationem carminis addidit dicens. Ecce dionei proces¬
sit caesaris astrum: Uideant ergo neforte historica ueritas sepulcha
falsorum deorum ostendat in terra: Uanitas autem podica stellas eor
non figat sed fingat in caelo Neq enim reuera stella illa iouis est aut

Expanded text:
oniam es initiatus, quae tradantur mysteriis, tum denique, quam hoc late pateat, oniam es initiatus, quae tradantur mysteriis, tum denique, quam hoc late pateat, intelleges. hic certe istorum deos homines fuisse satis confitetur, in caelum autem peruenisse beniuole suspicatur. quamquam et hunc honorem opinionis ab hominibus eis esse delatum, non dubitauit publice dicere, cum de Romulo loqueretur: qui hanc, inquit, urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus. quid igitur mirum est, si hoc fecerunt antiquiores homines de Ioue et Saturno et ceteris, quod Romani de Romulo, quod denique iam recentioribus temporibus etiam de Caesare facere uoluerunt? quibus et Vergilius adulationem carminis addidit dicens: ecce Dionaei processit Caesaris astrum. uideant ergo, ne forte historica ueritas sepulchra falsorum deorum ostendat in terra, uanitas autem poetica stellas eorum non figat, sed fingat in caelo. neque enim re uera stella illa Iouis est aut
Abbreviated transcription (Latin):
norum operasunt po&arum: quid sibi autem uult ista non psica
sco plane mimica uari&as deos secundum philosophos in libris
querere. secundum po&as in tem plis adorare : sed num quid & iam
ille homerus poxa fuit : qui& ipsum iouem & saturnum patrem
cius & plutonem atq neptunum fratres eius. ita planissime homi¬
nes fiusse prodit: ut eorum cultores gratias magis po&is agere de¬
beant. quia non ad eos dehostandos sed potius ad exornandos multa
finxerunt: quamuis & ipsum homerũ abennio po&a in latinam lonr¬
gua esse conuersum cicero commemorat. Num quid & ipse cicero po
&a fuit quicum cum quo intus colanis disputat tam quã secr&o
conscium ad mon& dicens. siuero scrutari u& era & excis qua escrip¬
tores graecie prodiderunt eruere coner: Ipsi illa maiorum genti¬
um di qui habentur. hinc a nobis profecti incaelum repperientur
Querere quorum demonstrentur sepulcha ingrecia. reminis cereqn

Expanded text:
norum opera sunt poetarum? quid sibi autem uult ista non poetica, norum opera sunt poetarum? quid sibi autem uult ista non poetica, sed plane mimica uarietas, deos secundum philosophos in libri quaerere, secundum poetas in templis adorare? Sed numquid etiam ille Euhemerus poeta fuit, qui et ipsum Iouem et Saturnum patrem eius et Plutonem adque Neptunum fratres eius ita planissime homines fuisse prodit, ut eorum cultores gratias magis poetis agere debeant, quia non ad eos dehonestandos, sed potius ad exornandos multa finxerunt? quamuis et ipsum Euhemerum ab Ennio poeta in Latinam linguam esse conuersum Cicero commemoret. numquid et ieta fuit, qui eum, cum quo in Tusculanis disputat, tanquam secretorum conscium admonet dicens: Si vero scrutari vetera, et ex eis quae Scriptores Graeciae prodiderunt, eruere coner, ipsi illi majorum gentium dii qui habentur, hinc a nobis pquaere, quorum demonstrentur sepulchra in Graecia, reminiscere, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ex pulsum quenon colant: sed nequac istum coli uouis prohibuit s
quem uinecre potuit dm̃tamen eẽ ꝑmisit: istȩquiunt fabulaese
Aut inter practandae asapientibus aut ridendae omos &tuem touem
colimus dequo ait maro. iouis omnia plenatus dest omnia diren ficaqu¬
tespui amerito ergo & uarro iouem opinatus ẽ coli aiuidaeis. qu
dicit perprophetam. Celum & terram ego impleo: qui illud quodidem
pocta dicit aethera quo modo accipiunt.s sic enim ait. Cum pater
sub lime. quo caelum suꝑ herem distenditur. An poetae conceditur
nunc secundum platonicos ut non corpus sed spiritus. Nunc scđm
stoicos loqui. ut corpus sit deus Quid ergo incapitolio colunt : sispi¬
ritum Sideni quae ipsumcaelum corporeum. quid illic fa¬
cit scutum illud iouis quod appellant egida : Mempe origo no¬
minis huius ita redditur. quia iouem amatre occultatum capra
nutriuit: An & hoc po&e mentiuntur: Numquid capitolia roma¬

Expanded text:
expulsumque non colant. sed neque istum coli Iouis prohibuit, et expulsumque non colant. sed neque istum coli Iouis prohibuit, et quem uincere potuit, deum tamen esse permisit. Istae, inquiunt, fabulae sunt aut interpretandae a sapientibus aut ridendae; nos autem Iouem colimus, de quo ait Maro: Iouis i s omnia plena, id est omnia uiuificantem spiritum. merito ergo et Varro Iouem opinatus est coli a Iudaeis, quia dicit per prophetam: caelum et terram ego impleo. quid illud quod idem poeta dicit aethera? quomodo accipiunt? sic enim ait: tum pater sublime, quo caelum super aerem distenditur. an poetae conceditur nunc secundum Platonicos, ut non corpus, sed spiritus, nunc secundam Stoicos loqui, ut corpus sit deus? quid ergo in Capitolio colunt? si spiritum, si denique ipsum caelum corporeum, quid illic facit scutum illud Iouis, quod appellant Aegida? nempe origo nominis huius ita redditur, quia Iouem a matre occultatum capra nutriuit. an et hoc poetae mentiuntur? numquid et Capitolia Roma