comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re. ẜ ꝑ grãm xp̃i credimus sal¬
ui fieri. Talia quidem impon¬
bant onera in humeris homi¬
nim: quasi ad hec fortes sint.
Quigͦ non sunt iusti faciendo:
uolunt saltem apparere iustidi¬
cendo. Sequitur. Digito autem
suo nolunt ea mouere. idest nec
in minimis uolunt eos implen¬
Tales funt etiam in discreti sa¬
cerdotes. qͥ omnem iusticiam
popło mandant. & ipsi nec modi¬
cam seruant: & gͣie pondꝰ ueni¬
entibꝰ ad penitentiã imponunt.
q̃ tamen eis p̃cipiunt. ñ factunt.
Deinde si errant modicam impo¬
nent̾es penitendam: ñne melius

Expanded text:
sed per gratiam Christi credimus salvi fieri . Talia quidem imponebant onera in humeros hominum, quasi ad hoc fortes sint. Qui ergo non sunt justi faciendo, volunt saltem apparere justi dicendo. Sequitur: Digito autem suo nolunt ea movere. Id est: Nec in minimis volunt eos implenTales sunt etiam indiscreti sacerdotes qui omnem justitiam populo mandant, et ipsi nec modicam servant, et grave pondus venientibus ad poenitentiam imponunt: quae tamen praecipiunt eis, non faciunt. Deinde si errant, modicam imponentes poenitentiam, nonne melius
Abbreviated transcription (Latin):
boni. Iħe locutus est ad turbas
idẽ ad simpliciores.⁊ ad discipłoᷤᷤ¬
suos. id ÷ ad ꝑfectiores dicens¬
uper cathe¬
dram moy¬
si. idest in
magisterio
docuit moyses sederunt scͥbe
& pharisei. qui scilicet recte
mores instruunt: s quod docẽt¬

Expanded text:
us ad turbas, etc. Id est ad simpliciores, et ad discipulos, id est ad perfectiores. Super cathedram Moysi. Id est in magisterio docuit Moyses, sederunt Scribae et Pharisaei, qui scilicet recte mores instruunt, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
ed scͥptura dicit. obliti
sunt eos secum tollere.
quod inditium est. quod modi¬
cam carnis curam haberent
in reliquiis. qtubꝰ ipsa reficien
di necesfitas quȩ naturaliter
cunctis in est. intentione dũici
comitatꝰ & dulcedine ueri pe¬
nis qui cum eis erat. mente
exciderat. Qui dixit illis. In¬
tueamini & cauete a ferm̃to
term̃tum phariseorum ẽ decre¬
ta legis diumȩ. tͣditiombus
hominũ pꝰponere: uel & legẽ
uerbis p̃dicare & factis impug
huiꝰmodi gͦ ferm̃to: p̃cepit eis
cauere. At illi cogitabant int̾
se dicentes. qr panes ñ accepi¬
intis. ideo ñ utilt ut de pamibꝰ
eorum comedamꝰ. & foctasse ie¬
uinantes deficiemus. Sciens
autẽ iħc dixit. Quid cogitatis

Expanded text:
ed Scriptura dicit: Obliti sunt eos secum tollere. Quod indicium est, quod modicam carnis curam haberent in reliquis, quibus ipsa reficiendi corporis necessitas, quae naturaliter cunctis inest, intentione Dominici comitatus, et dulcedine veri panis, qui cum eis erat, mente exciderat. Qui dixit illis: Intuemini, et cavete a fermento Fermentum Pharisaeorum, est decreta legis divinae traditionibus hominum postponere, vel etiam legem verbis praedicare, et factis impugnhujusmodi fermento praecepit eis cavere. At illi cogitabant intra se dicentes, quia panes non accepimus; ideo non vult ut de panibus eorum comedamus, et fort assis jejunantes deficiemus. Jesus sciens hoc, dixit eis: Quid cogitatis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ predicatione scõrum de cordibꝰ
fidelium repellit᷑. & in mare pipr¬
citur. idest maiorem uesamami
in p̃destinatis ad mortem exerce¬
re: ꝑmittit᷑. Ambrosius uͦ dicit
ut inter gentes ꝑ aplõrum p̃dica¬
tionem tanꝗͣ in mare iactaretur.

Expanded text:
 praedicationem sanctorum de cordibus infidelium repellitur, et in mare projicitur, id est majorem vesaniam in praedestinatis ad mortem exercere permittitur. Ambrosius vero dicit ut inter gentes per apostolorum praedicationem, tanquam in mare jactaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i stupendo & ammirando p̃¬
dicant. Qnod tota cititas exit
obinam. significat quod alii ui¬
fideles ammirantur miracula
xp̃i. & tamen uolunt ut tͣnseat
a finibus eorum. idest a semet¬
ipsis. ne habeat in eis mansio¬
t ascendut̃

Expanded text:
i stupendo et admirando praedicant. Quod tota civitas exit obviam, significat quia alii infideles admirantur miracula Christi, et tamen volunt ut transeat a finibus eorum, id est a seipsis, ne habeat in eis mansiot ascend
Abbreviated transcription (Latin):
to honere & flexis genibꝰ tran¬
sire ñ poterat. ꝑ quod significã¬
tur diuites ñ posse intrare ui¬
am artam quȩ ducit ad uitam.
nͥ diuitiis saldem non amando
depositis. & sordibus peccatorum
renuntiatis: & cordibus ꝑ hu¬
militatem contritis. Auditis
his discipłi. Quo ꝑtinet hec
int̾rogatio cum incomꝑabilit᷑
maior sit turba pauꝑum quȩ
nͥ qr intellexerunt cunctos qui
diuitias amant. & si ñ habeant.
in diuitum nuimero conptitari.
Aspiciens autẽ i̾c dixit illis.
Nota quia ipso aspecta suo reo¬
dit attentos. Apud homines hoc
impossibile est: apud detim antẽ
omnia possibilia funt. Nonita
accipiendum ẽ. quod cupidi &
suꝑbi qui nomine illius dim¬
tis funt significati in regnoce¬
lorum. sint intraturi cum fins
cupiditatibus & suꝑbia: sed pos¬
sibile est deo ut ꝑ uerbum eius
sĩc etiam factum esse & cotidie
fieri uidemus. a cupiditatibus
Tunc respondens petrus. Ca
audiret petrus difficile esse

Expanded text:
to onere et flexis genibus tranto onere et flexis genibus transire non poterat, per quam significantur divites, non posse intrare viam arctam, quae ducit ad vitam, nisi divitiis saltem non amando depositis, et sordibus peccatorum renuntiatis, et cordibus per humilitatem contritis. Auditiss esse? Quo pertinet haec interrogatio, cum incomparabiliter major sit turba pauperum, quae nisi quia intellexerunt cunctos, qui divitias amant, etsi non habeant in divitum numero computari. Aspiciens autem Jesus dixit, etc. Nota quia ipse aspectu suo reddit attentos. Apud hominem hoc impossibile est, apud Deum autem omnia possibilia sunt. Non ita accipiendum est, quod cupidi et superbi, qui nomine illius divitis sunt significati, in regnum coelorum sint intraturi, cum suis cupiditatibus et superbia, sed possibile est Deo, ut per verbum ejus, sicut etiam factum est et quotidie fieri videmus, a cupiditate temTunc respondens Petrus. Cum audiret Petrus, difficile esse
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quod enim impossibile est.
fieri omino ñ potest. Quod uͦ¬
difficile est.cum labore potest.
Potest enim fieri. s cum maxi¬
mo labore iuuante dei gratia:
ut pectimas habentes uel in pe¬
cuniis confidentes. exutis phi¬
largie. retinaculis. iantiam in¬
.xp̃c. qui sponte humiliatꝰ infir¬
mitatis nr̃e honera sustulit.
Qua passione uelut acti nr̃e
naturȩ quasi scissa uestim̃ta
resarcire dignatus est: it est
reparare post lapsum. Dicit᷑
gͦ. facilius est chamelum per
foramen acus tͣnsire. idest faci¬
lius ẽ pati xp̃m ꝓ dilectoribus
mundanorum: quam dilectores
mundanorum ad xp̃m contier-¬
ti. Aliter. facilius est gentilem
popłm gibbo peccatorum defor-¬
mem. ꝑ angustam uitȩ uiam
ingredi: quam iudeum de me¬
ritis glãntem. & ad subeundũ
leue omis xp̃i se humiliare no¬
lentem. Aliter. Dicitur quia
ierosolimis quedam porta erat.
que foramen acus dicebatur.
ꝑ quam chamelus nisi deposi¬

Expanded text:
est. Quod enim impossibile est, est. Quod enim impossibile est, omnino fieri non potest. Quod difficile est, cum labore potest. Potest etenim fieri, sed cum maximo labore, juvante Dei gratia, ut pecunias habentes, vel in pecuniis confidentes, exutis philargyriae retinaculis, januam inChristus, qui sponte humiliatus, infirmitatis nostrae onera sustulit. qua passione, velut acu nostrae naturae, quasi scissa vestimenta resarcire dignatus est, id est reparare post lapsum. Dicitur ergo: Facilius est intrare camelum per foramen acus, id est facilius est pati Christum pro dilectoribus mundanorum, quam dilectores mundanorum ad Christum converti. Aliter. Facilius est gentilem populum gibbo peccatorum deformem, per angustam viam vitae ingredi, quam Judaeum de multis gloriantem, et ad subeundum leve onus Christi, se humiliare nolentem. Aliter dicitur, quia Jerosolymis quaedam porta erat, quae Foramen acus dicebatur, per quam camelus, non nisi deposi
Abbreviated transcription (Latin):
pliciter ut uixerit esse confessꝰ.
q si mendacii aut simulationis
nora reus teneretur: nequaꝗͣ¬
intuitus archana cordis eius. di¬
ligere diceretur iħc. Ista uͦ que
secuntur. abiit tristis: negant
eum bonum fuisse. Unde iero¬
nimus eum ex uoto temptan¬
tis asserit uenisse: & scd̃m hanc
sententiam illa intuitio ñ fuit
ue p̃senti: s de sequenti. q cre¬
dendum est. postea fuisse eum¬
conuersum. Cum enim de eo
dicatur abiit tristis: non est
credendum bonam conscientiã
habuisse. s mentitũ fuisse. qñ¬
se dilectionem ꝓximi confessus
est habuisse. Non enim uere
diligebat ꝑximum: qui doluut
batur. llndẽ accepta occasione
ait. uix posse saluari diuites.
Iħc autẽ dixit discipłis suis. Ooca
sione huiꝰ auari habuit sermonẽ
de anaro. Et notandum ẽ quia
diues hic accipitur possidens
duntias cum amore. Multi enĩ
poffident qui ñ amant. ñ dicit
impossibile est intrare duitem
in regnum celorum: sed difficile

Expanded text:
pliciter, ut vixerit esse confessus. pliciter, ut vixerit esse confessus. Quia si mendacii aut simulationis noxa reus teneretur, nequaintuitus arcana cordis ejus diligere diceretur Jesus. Ista vero quae sequuntur, abiit tristis, negant eum bonum fuisse. Unde Hieronymus ex voto eum tentantis asserit venisse. Et secundum hanc sententiam illa intuitio non fuit de praesenti, sed de sequenti, quia credendum est postea eum fuisse conversum. Cum autem de eo dicatur, abiit tristis, non est credendum bonam conscientiam eum habuisse, sed mentitum, quando se dilectionem proximi confessus est habuisse. Non enim vere diligebat proximum, qui doluit batur. Unde accepta occasione, ait vix posse hominem salvari divitem. Jesus autem dixit discipulis suis: Asione hujus avari, habuit sermonem de avaro. Et notandum est quod dives hic accipitur, possidens divitias cum amore. Multi enim possident, qui non amant. Non dicit: Impossibile est intrare divitem in regno coelorum, sed difficile
Abbreviated transcription (Latin):
dium facies. & cetera. hic due
uitȩ ꝓpontintar: actina & contẽ¬
platia. Prius actiua ꝓponitur
quã cum asserat ad olescens se
cõplesse. postea ad contemplati.¬
uam hortat᷑ cum dicat. Si uis
ꝑfectus esse uade & uende. &¬
uendere ñ ex parte. sĩc anam¬
as fecit. & saphira. Et cum
uendiderit dare patiꝑibꝰ. Nec
hoc ad ꝑfectionem sufficit: nsi
post contemptas diuitias salua¬
torem sequatur. facilius enini
sacculus contempnitur: quam
uoluntas: & multi diuitias
Et cum audisset adolescens:
abiit tristis. Notandum ẽ qd
ex diuersis uerb̃ huiꝰ euangłii.
de adolescente diuersis modis
sentit᷑. Cum enim suꝑiꝰ dixisse¬
hec omnia custodiui: postea
supponit marchus. iħo autẽ
intuitus eum. dilexit eum.
Ex his uerbis contrahit beda
eum non uoto temptantis ue¬
tandiis homo iste uel uoto dẽp¬
tantis ut quidam putauere do¬
minũ int̾rogisse. uel de suaui
ta mentitꝰ esse: cum se legis mã¬
data custodisse dicebat. s sim¬

Expanded text:
dium facies, etc. Hic duae vitae proponuntur, activa et contemplativa. Prius activa proponitur, quam cum asserat adolescens se complesse, postea ad contemplativam hortatur, cum dicat: Sis vis perfectus esse, vade, et vende vendere, non ex parte, sicut Ananias fecit et Saphira , et cum vendiderit, dare pauperibus. Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi post contemptas divitias, Salvatorem sequatur. Facilius enim sacculus contemnitur quam voluntas; et multi divitias Et cum audisset adolescens verbum, abiit tristis, etc. Notandum quod ex diversis verbis hujus evangelii de adolescente, diversis modis sentitur. Cum enim superius dixisset: Omnia haec custodivi, postea supponit Marcus: Jesus autem intuitus eum, dilexit eum . Ex his verbis contrahit Beda, eum non voto tentantis vetandus homo iste vel voto tentantis ut quidam putavere Dominum interrogasse, vel de sua esse vita mentitus, cum se legis mandata custodisse dicebat, sed sim
Abbreviated transcription (Latin):
ad celestia refertur. Ctim ergo
centenarius dextre accidat:
merito celestia significat. Quod
autẽ subdit & uitam et̾nam
possidebit: expositio est. & det̾¬
minatio. Ulel centuplum acci¬
piet. idest uoluntatem nichil
habendi. Multi autẽ pͥmi er̃t¬
nouissimi. S quia ñ omnes
ad uitia relabuntur: t̾ribilis
sententia fubditur. Multi au¬
tem pͥmi erunt nouissim: Lli¬
de iudam de apłãtu in aposta¬
tam uersum: & dicito quia
multi primi ertint notussum.
llide latronẽ in craice factam
confesforem. eodemq die quo
ꝓ sins crucifirus est. peccatis.
gratia fidei cum xp̃o in para¬
diso gaudentem: & dicito quia¬
& nouissimi erunt pͥmi. S co
tidie uidemus multos in laico
habita constitutos magnis uitȩ
meritis excellere: & alios a pri¬
ma etctȩ sp̃uali stadio feruenteᷤ.
ad extremum otio torpescenteᷤᷤ
lassescere. atq inepta stulticia.

Expanded text:
ad coelestia refertur. Cum ergo ad coelestia refertur. Cum ergo centenarius dexterae accidat, merito coelestia significat. Quod autem subdit, et vitam aeternam possidebit, expositio est et determinatio: vel centuplum accipiet, id est, voluntatem nihil habendi. Multi autem erunt, etc. Sed quia non omnes ad vitia relabuntur, terribilis sententia subditur: Multi autem primi erunt novissimi. Vide Judam ab apostolatu in apostatam versum, et dicito, quia multi erunt primi novissimi. Vide latronem in cruce factum confessorem, eodemque die quo pro suis crucifixus est peccatis, gratia fidei cum Christo in paradiso gaudentem et dicito, quia novissimi erunt primi. Sed et quotidie videmus multos in laico habitu constitutos magnis vitae meritis excellere, et alios, a prima aetate spiritali studio ferventes, ad extremum otio torpente lassescere, atque inerti stultitia
Abbreviated transcription (Latin):
apłis supradicta sententia ꝑti¬
nere uideretur. ait. omnis qui
& sorores. patrem. matrem. uxo¬
rem: carnales affectus intelli¬
gunt᷑. Pagros: omnes tempora.¬
les diuitiȩ significant᷑. Centti¬
plum accipiet. Quidam ex oc¬
casione huiꝰ sententiȩ. iudaicã
mille annorum fabulam. pꝰ re¬
surrectionem iustorum dogma¬
tizant: quando omĩa quȩ ꝓpt̾
deum dimisimtis. multiplici
nob̃ fenore reddenda. infuꝑ &o
uita eterna donanda. Nec ui¬
dent inepti quod & si in cete¬
ris digna sit repmissio. in uxo¬
ribus tamen iuxta alios euan¬
gelistas centenis appareat tur¬
pitudo: presertim cum dñs &
in resurrectione nubendtm
non esse testatur. & ea quȩ
dimissa fuerint ꝓpter se. reci¬
pienda non esse in hoc tẽpore
endum est. Qui reliquerit car¬
nalia: recipiet sp̃tialia. Cente¬
narius enim numerus ad cele¬
sta ꝑtinet: quia centenarius
de leua in dexteram tͣnsiatꝰ ẽ:
in cõputatione. Sicut autẽ le¬
ua ad temporalia: sic dextera

Expanded text:
s supradicta sententia pertinere videtur: ait, omnis, , sorores, patrem, matrem, carnales affectus intelliguntur. Per agros, omnes temporales divitiae significantur. Centuplum accipiet, etc. Quidam ex occasione hujus sententiae, Judaicam mille annorum fabulam, post resurrectionem justorum dogmatizant, quando omnia quae propter Deum dimisimus, multiplici sunt nobis fenore reddenda, insuper et vita aeterna donanda. Nec vident inepti, quod etsi in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus tamen juxta alios evangelistas centenis appareat turpitudo, praesertim cum Deus et in resurrectione nubendum non esse testatur, et ea quae dimissa fuerint, propter se recipienda non esse in hoc tempore,gendum est, qui reliquerit carnalia, recipiet spiritualia. Centenarius enim numerus ad coelestia pertinet, quia centenarius de laeva in dexteram translatus est in computatione; sicut autem laeva ad temporalia, sic dextera
Abbreviated transcription (Latin):
cum uidȩ traditoris mathiam
legimus ordinatũ. apłs paulus
qui plus omnib laborauit. ñ
cum tamen ipse dicat. Hescitis
qm̃ angłos iudicabimus: De ip¬
sis quoq iudicandis. similis cau¬
sa est in hoc duodenario num̾o.
Non enim quia dictum est iti¬
dicantes duodecim tribus isrł.
tribus leui que terciadecima
est. ab eis iudicanda non erit.¬

Expanded text:
co Judae traditoris, Matthiam co Judae traditoris, Matthiam legimus ordinatum , apostolus Paulus qui plus omnibus laboravit, ubi cum tamen ipse dicat: Nescitis quoniam angelos judicabimus? De ipsis quoque judicandis simul causa est in hoc duodenario numero. Non enim quia dictum est: Iudicantes duodecim tribus Israel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudicanda non erit,
Abbreviated transcription (Latin):
credere noluerunt. Per duo.¬
decim sedes uniuersitas iudi¬
cantium. ꝑ duodecim tribtis.
unitiersitas iudicatorum in¬
telligitur. ꝓpter duas partes
septenarii: ꝑ quẽ significatur
plerumq iͥmuersitas. quȩ
due partes. idest tria & qua¬
tuor. altera. ꝑ alteram multi¬
plicata duodecim faciunt.
lliisquisq uͦ fidelium inte¬
riore & exteriore homine. hoc
septenario numero continet᷑.
Interiori: memoria intellectu.
& uoluntate. In exteriori: carne
humore. flatu & calore. & frigi¬
do. sicco. humido. & calido. Qui¬
cumq gͥ talis ꝑ diuinã extite¬
rit grãm. ut unam deum qui
trintas ẽ diligat ex toto corde.
intellectui. & uoluntate. & om̃s
affectiones quadriꝑtiti corporis.
ꝑ prudentiã. iusticiam. tempe-¬
rantiam. fortitudinem. nouerit
regem & unum deum quitri-¬
nus est. aliis ut sumliter cre¬
dant. & ut prudentes. iusti. for¬
tes. temꝑantes sint. ñ cessat
annuntiare: in hoc septenario
numero. & duodenario conti¬
netur. Alioquin: cum in lo¬

Expanded text:
credere noluerunt. Per duodecim sedes, universitas judicantium; per duodecim tribus, universitas judicatorum intelligitur, propter duas partes septenarii, per quem significatur plerumque universitas. Quae duae partes, id est, et tria et quatuor, altera per alteram partem multiplicata, duodecim faciunt. Unusquisque enim fidelium, interiore et exteriore homine, hoc septenario numero completur. In interiori memoria, intellectu et voluntate. In exteriori carne, humore, flatu et calore, id est, frigido, sicco, humido, calido. Quicunque ergo talis per divinam exstiterit gratiam, ut unum Deum qui Trinitas est, diligati ex toto corde, intelquadripartiti corporis per prudentiam, justitiam, temperantiam, fortitudinem noverit regere, et ut unum Deum qui trinus est, alii ut similiter credant, et ut prudentes, justi, fortes et temperantes sint, non cessant annuntiare, in hoc septenario numero, et duodenario continetur. Alioquin cum in lo
Abbreviated transcription (Latin):
dierat homo
iste forsitan
ã deo tantũ
eos qui paruulis uolunt simi
les esse. dignos introitu regni
celorum: & ideo certior cupienᷤ
esse ñ ꝑ parabolas s aꝑte postu¬
lat exponi. quibꝰ meritis uitã
et̾uam possit conseqͥ. Notan¬
dum ẽ quod scd̃m̃ ieronimum
iste adolescens. & diues. & suꝑbꝰ
erat. Alii dicunt non uoto tẽp¬
tantis. s discentis interrogasse:
cum dicat. magister bone. & ce
tabat eum purum hominem
& ñ deum: & ex se tantum bo¬
num. Vnde redarguit ita. Qd
me int̾rogas de bonos Sub-¬
audis magistro. idest querendo
a bono magistro: Quod ita sit
intelligendum. docet alius
euangłista cum dicat. Quid
me dicis bontim: Non sum
ita bonus ut putas: idest ex
me bonus scd̃m hominẽ. Ex
se enim bonus non ẽ. nͥ unus
terrogatione utuꝑat eum:
uͥ dixerat magister bone. ad
questionẽ uͦ sanam respondet
soluendo. dicens. Si uis ad uitã
ingredi. serua mandata. non
dicit disce. s serua. Peritus enĩ
erat in mandatis. dicit illi. Que:¬

Expanded text:
dierat homo iste forsitan a Domino, tantum eos qui parvulis volunt esse similes, dignos introitu regni coelestis, et ideo certior cupiens esse non per parabolas, sed aperte postulat exponi, quibus meritis vitam aeternam possit consequi. Notandum est quod secundum Hieronymum iste adolescens, et dives, et superbus erat. Alii dicunt non voto tentantis, sed dicentis interrogasse, cum dicat: Magister bone, etc. tabat eum purum hominem, et non Deum, et ex se tantum bonum. Unde redarguit ita: Quid me interrogas de bono? subaudis magistro, id est quaerendo a bono magistro. Quod ita sit intelligendum, docet alius evangelista, cum dicit: Quid me dicis bonum? Non sum ita bonus ut putas, id est ex me bonus, secundum hominem. Ex se enim bonus non est, nisi unterrogatione vituperat eum, ubi dixerat Magister bone, ad quaestionem vero sanam respondet, solvendo dicens: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Non dicit disce, sed serva; peritus enim erat in mandatis. Dicit illi. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
satis patet. In regeneratione
dico cum sederit filius hominis
in sede maiestatis suȩ. idest cã
ille qͥ in forma serui apparuit:
iudicariam potestatẽ exercebit.¬

Expanded text:
satis patet. In regeneratione dico: Cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, id est, cum ille qui in forma servi apparuit, judiciariam
Abbreviated transcription (Latin):
serit: qui omnem cupiditatẽ
postponit. Iħc autẽ dixit illis.
Amen dico nob̃ quod nos qͥ
secuti estis me. ñ dixit qͥ reliqͥ¬
stis omnia. & hoc enin fecit
socrates & multi alii phyloso¬
phi qui diuitias contempser̃t.
s potius qͥ secuti estis me. qd̾
ꝓpͥe ẽ credentium. In regene¬
ratione. due sunt regeneratio¬
nes. due adoptiones. due re¬
surrectiones. Una regenera:¬
tio est de qua dicitur. Hisi
quis renatus fuerit ex aqua
ꝗtia nunc dicit. Prima iterũ
adoptio. de qua dicit apłs.
ñ acce pistis sp̃m seruitutis
optionis filiorum. Scdã adoptio

Expanded text:
em postponit. Jesus autem dixit: Amen dico vobis, quod vos, qui secuti estis me, etc. Non dixit, qui reliquistis omnia. Hoc enim fecit Socrates, et multi alii philosophi, qui divitias contempserunt, sed potius ait, qui secuti estis me, quod proprie est credentium. In regeneratione, etc. Duae sunt regenerationes, duae adoptiones, duae resurrectiones. Una regeneratio est, de qua dicitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua qua nunc dicit. Prima iterum adoptio, de qua dicit Apostolus: Non accepistis spiritum servitutis opti
Abbreviated transcription (Latin):
udas sacerdotibus pretiũ retulit:
quasi esset in sua potestate ꝑse¬
cutorum sententiam mutarẽ.
Itaq licet uoluantatẽ suã mu-¬
tauerit: tamen uoluntatis sue
pͥmum exitum ñ mutauit.
Magnitudo enim auariciȩ :¬
pondus impietatis exclusit.

Expanded text:
Judas sacerdotibus pretium retulit, quasi esset in sua potestate persecutorum sententiam mutare. Itaque licet voluntatem suam mutaverit, tamen voluntatis suae primum exitum non mutavit. Magnitudine enim avaritiae pondus impietatis exclusit.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat cõꝓbatus. Pauca enim
sunt bona presentis uitȩ. quãli¬
bet multa uideant᷑: quȩ ñ sunt
sine molestia. Multa uͦ bona et̾
na dñs uocat gaudium. qr bona
illa adeptus sic intus letatur
de munere. ut ñ sit iam qd̃ ex-¬
terius doleat de corruptione.

Expanded text:
fuerat comprobatus. Pauca enim sunt omnia bona praesentis vitae, quamvis multa videantur, quae non sunt sine molestia. Multa vero bona aena Dominus vocat gaudium, quia bona illa adeptus, sic intro laetatur de munere, ut non sit jam, quod exterius doleat de corruptione.
Abbreviated transcription (Latin):
ne oꝑationis sue exemplo. &o uer¬
bo bene oꝑari docuerat. Quot
enim ab erure conuertit. dot
dño obtulit: destimonium sibi
dante conscientia. quod ꝑ grãm
sͥ datam ñ tantum sibi ꝓfuit.
s etiam quod potuit. deo lucit¬
fecit. Vnde sequitur. Dñe qͥnq

Expanded text:
nae operationis suae exemplo et verbo bene operari docuerat. Quot enim ab errore convertit, tot Domino obtulit, testimonium sibi dante conscientia, quod per gratiam sibi datam, non tantum sibi profuit, sed et quos potuit Domino lucrifecit. Unde seq
Abbreviated transcription (Latin):
& gratis habuerat. abiens ñ mo
terram. id est in t̾renis labora¬
uit. & pecunam dñi fui.
idest intellectum sibi a dño
cõmissum abscondit. scilicet t̾re¬
nis actibus applicuit: nec lucrũ
sp̃uale q̃siuit. Sunt namq ñ¬
nuilli qͥ intelligentiȩ talentum
ꝑceperunt: s tamen q̃ carnis
sunt sola sapiunt. De quibꝰ be¬
pientes sunt ut facrant mala:
bene autẽ facere nesciunt. Post

Expanded text:
 gratis habuerat, abiens, non m gratis habuerat, abiens, non mterram, id est in terrenis laboravit, et pecuniam domini sui, id est intellectum sibi a Domino commissum, abscondit, scilicet terrenis actibus applicavit, non lucrum spirituale quaesivit. Sunt namque nonnulli qui intelligentiae talentum perceperunt, sed tamen quae carnis sunt sola sapiunt. De quibus pepientes sunt, ut faciant mala, bene autem facere nescierunt. . Pos
Abbreviated transcription (Latin):
delibꝰ suis sp̃tialia dona conces¬
sit. Et uni dedit qͥnq talenta
idest exteriorum scientiã. qͥno
sensibꝰ ad quisitam. uel expres¬
sam. Alii autẽ duo. scilicet in
tutem. quasi dicat. ñ ꝓ parcita
te. uel largitate. alii plus alii
minus: sed ꝓ uiribtis accipien
quens. Abiit autẽ qui qͥnq ta¬
lenta acceꝑat. quasi dicat. P¬
mou̾ sese ĩscientia exteriori ⁊ si
nistica penetrare ñ potuit. &
eꝑatus est in eis. sese autsibiliũ
uolaptate cohibendo. Et lucta¬
tus est alia qumq. alios am¬
morum informando. Similit̾
duo. Sunt namq nonnulli qͥ
quasi duobus talentis ditati.
unt: & dum subtilia intelli¬
gunt. mira de exterioribus
oꝑantur. Ctimq intelligen¬
do & oꝑando aliis p̃dicant:
quasi duplicatum de negotio
lacrum. reportant. Bene alia
qͥnq uel alia duo in lucrum
uenisse refercint᷑. ie q dum
utriq syxui p̃di catio im¬
pendunt. quasi accepta. talẽ¬
ta geminant᷑. Qui autẽ tinũ.
idest intellectum acceperat.¬

Expanded text:
dona concessit. Et uni dedit quinque talenta, etc. Id est exteriorum scientiam quinque sensibus acquisitam vel expressam. Alii autem duo, etc. Scilicetutem. Quasi dicat. Non pro parcitate vel pro largitate, alii plus, alii minus, sed pro viribus accipientrbitrio relinquens. Abiit autem qui quinque talenta acceperat. Quasi dicat: Promovit sese in scientia exteriori, et si mystica penetrare non potuit, et operatus est in eis sese a visibilium voluptate cohibendo, et lucratus est alia quinque. Alios admorum informando, et ndo. Sunt nonnulli, qui quasi duobus talentis ditati, percipiunt, et dum subtilia intelligunt, mira de exterioribus operantur. Cumque intelligendo et operando aliis praedicant, quasi duplicatum de negotio lucrum reportant. Bene autem alia quinque, vel alia duo in lucrum venisse referentur, qui, dum utrique sexui praedicatio impenditur, quasi accepta talenta geminantur. Qui autem unum, id est intellectum, acceperat, et
Abbreviated transcription (Latin):
homo ẽ. qͥ peregre ꝓficiscit.
nͥ redemptor noster᷑. qͥ in ea
carne quam assumpserat ꝓfec.¬
tus est incelum: Carnis enim
locus ꝓpͥȩ t̾ra est: que quasi ad
peregrinandum ducit᷑. dumꝑ¬

Expanded text:
mo est qui peregre proficiscitur nisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum. Carnis enim locus proprius terra est, quae quasi ad peregrinam ducitur, dum
Abbreviated transcription (Latin):
iam facta: tunc scitote qr ꝓpe
est in ianius. quasi diceret
Uistice qutidem ficts popłm
itrł designat: qui fuit ficus
dampnata. & ꝓ sterilitate male-¬
dicta & arefacta. S cum de ari¬
do ligno ramus quidem fidei &¬
caritatis in eo uiruerit. & fobia.
id est uerba predicationis exorta
fueruit: ꝓpe est estas que expecta¬
tur. idest et̾na serenitas &o renas¬
centium defiderata nouitas. Cũ
enĩ tandem ablata ꝑfidia omĩs
isrł saluuᷤ fiet: ꝓpe esse diem ur¬
dicii ñ dubitim est. Amen dico
quasi diceret. Credite his quȩ
dixi: qr hoc certo sciatis. ñ prece¬
ribit de mortalitate ad immor¬
talitatem. Hȩc generatio. idest
omne genus hominum. uel spe¬
tialiter gens itideorum ñ defici¬
et. donec hec omĩa fiant. idest
donec ueniat dies dm̃i. uel indi¬
cii. Et secure in hoc michi po¬
testis credere: qr uerba mea ñ
sunt transitoeia. cum cetera tͣn¬

Expanded text:
citote quia prope est in januis. Quasi dicat: Mystice quidem ficus populum Israel designat, qui fuit ficus damnata, et pro sterilitate maledicta et arefacta; sed cum de arido ligno ramus quidem fidei charitatis in eo apparuerit, et folia, id est verba praedicationis exorta fuerunt, prope est aestas, quae exspectatur, id est aeterna serenitas, et renascentium desiderata novitas. Cum enim tandem ablata perfidia mentis, Israel salvus fiet, prope esse diem judicii dubium non est. Amen dico Quasi dicat: Credite his quae dixi, quia hoc certo sciatis, quia non praeteribit de mortalitate ad immortalitatem haec generatio, id est omne genus humanum. Vel specialiter gens Judaeorum non deficiet, donec haec omnia fiant, id est donec veniat dies Domini, vel judicii; et secure haec mihi potestis credere, verba mea non sunt transitoria, cum tran
Abbreviated transcription (Latin):
s postulat ꝓ nob̃ gemiitibꝰ me¬
cetrabiłibus. idest postalare fa¬
et: sic dicitur filius nescit. id
et nescire facit. Uel ita legitur.
codicibus. Nemo scit de die il
ꝑsonarum. tota essentia duuni¬
tatis intelligit᷑: cum eadem sit¬
essentia tͥum ꝑsonarũ. Sĩc autẽ
in diebꝰ noe: ita erit & aduentꝰ¬

Expanded text:
s postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus , id est postulare facit, sicut dicitur: Filius nescit, hoc est, nescire facit. Vel ita legitur: veniatur, nemo scit de die illpersonarum, tota essentia divinitatis intelligitur cum eadem essentia sit trium personarum. Sicut autem in diebus Noe, et
Abbreviated transcription (Latin):
re qr inutiliter sciretur: Uat
enim ut semꝑ simus incerti
de aduentu itidicis. ut sic cot¬
die intiamꝰ: quasi in alia die
rdicandi simus. Satis intueni

Expanded text:
quod inutiliter sciretur. Vult enim ut semper simus incerti de adventu judicis, ut sic quotidie vivamus, quasi in alia die judicandi simus. Satis in
Abbreviated transcription (Latin):
nił ꝓhibeat intelligi ueracit̾
solem tunc & lunam cum side¬
ribtis cet̾is ad tempꝰ suo lumi¬
constat tempore dm̃ice passio¬
nis. Luna enim tunc demporeis
cum esset plena. sub abdito
t̾rȩ. latebat. idest ñ impleta
restat usq hodie ꝓpbetia ioel
qͥ cũ dixisset sol uertet᷑ in te¬
nebras. addidit & ltina insan¬
guinẽ. anteqͣ ueniat dies dm̃i
magnꝰ & manifestus. o quod
de die iudicii loquens ysaias
oo erubescet in qͥt luna. & con-¬
fandetur sol. cum regnauerit
dñs exercituũ in monte syon.
& in ierłm & in conspectu sc̃ꝑ
suorum fuerit glorificattis . &e.¬
terum ꝑacto die iudicii. &
clarescente future uite glotu
cum fuerit celũ nouũ. o t̾ra
noua. tẽ fiet quod idem ꝓpb̃a
alibi dicit. Et erit lux lnmne.
sĩc lux solis. & lux solis erit sꝙ¬
templicit̾. sĩc lux septem dieit̃.

Expanded text:
prohibeat intelligi veraciter solem tunc et lunam cum sideribus caeteris ad tempus suo lumiconstat tempore dominicae passionis. Luna enim tunc temporis cum esset plena, sub abdito terrae latebat. Unde imperfecta restat usque hodie prophetia illa Joel, qui cum dixisset: Sol convertetur in tenebras, addidit: Et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et manifestus . Et quod de die judicii loquens Isaias: Et erubescet inquit luna et confundetur sol, cum regnaverit Dominus exercituum in monte Sion et in Hierusalem, et in conspectu senum suorum fuerit glorificatus . Caeterum peracto die judicii et clarescente futurae gloria vitae, cum fuerit coelum novum et terra nova, tunc fiet quod idem propheta dicit alibi: Et erit lux luna sicut lux solis, et lux solis erit septempliciter sicut lux s
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ nuntiant. alt̾nis uicissiti¬
nibus suns. nam celum mͦ calg¬
ne obducit᷑. modo claritate ir.¬
nouat᷑. Terra uͦ modo a sua si¬
tie hiemali ariditate deficit:
forte auditis signis quererent¬
num: ait. De die nouissima yꝰ
quot annos uel dies sit uent᷑a.
nolite solliciti esse: qr nemo st
idest nullus homo scit. neqar

Expanded text:
nobis nuntiant alternis vicissitudinibus suis. Nam coelum modo caligine obducitur, modo claritate renovatur. Terra vero modo a sua specie hiemali ariditate deficit, forte auditis signis quaererennum, ait de die novissima post quot annos vel dies ventura sit. Nolite esse solliciti, quia nemo scit, id est nullus homo scit, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ descendat ad infimos actus pͥ¬
stine conuersationis neq desi¬
deria cariis repetat. Et qui
in agro est. Sidest oꝑatur
in ȩccła sic̃ pati lus plantando
& apollo rigan Edo. ñ reuer¬
tat̾ tollere tasͦ. incã suã. N
ñ repetat scłaria. quibꝰ se nuda¬
uerat. Pregnantes uͦ sunt illi qͥ
laborant ꝓ ditutiis ad qͥrendis
quortim anunȩ gͣnes sunt in¬
peccatis. Nutrientes uͦ sunt ill.
qͥ ditutias adepti fouent eas.
fugitint. qͥ fide uel caritate re.¬
frigescente a dẽ elongantur.
In sibbato fugit qui otiosas i
diuino sermone torpescit. Ent
enim tunc tribulatio magna.¬
& cetera... hec temporibuis
do ñ solum torm̃ta crebriora
& acriora. q̃ pͥñ ingerenda
sunt fidelibꝰ. si gr̃dgratitus
ẽ signorum qͦ osfatia eos qui
torm̃ta ingerent comitabit᷑
teste aplõ. qui ait. Cusadue¬

Expanded text:
non descendat ad infimos actus prnon descendat ad infimos actus pristinae conversationis, neque desideria carnis repetat. Et qui in agro est, id est qui operatur in Ecclesia sicut Paulus plantando, et Apollo rigando, non revertatur tollere tunicam suam, id est non repetat saecularia, quibus se nudaverat. Praegnantes vero sunt illi qui laborant pro divitiis acquirendis, quorum animae graves sunt peccatis. Nutrientes vero sunt illi, qui divitias adepti fovent eas fugit, cujus fide vel charitate refrigescente, a Deo est elongatus. In Sabbato fugit, qui otiosus in divino opere torpescit. Erit enim tunc tribulatio magna, etc. Haec temporibus non solum tormenta crebriora et acerbiora, quam prius ingerenda sunt fidelibus sed quod gravius est signorum quoque operatio eos, qui tormenta ingerunt comitabitur, teste Apostolo qui ait: Cuju
Abbreviated transcription (Latin):
ta: obscurabit᷑ sol & luna. Ret
quidam maiores. & minores
p̃lati in eccła. qͥ alios illtim¬
nabant: oo qͥ uidebant᷑ stelle.
id est dono diuinȩ gratie ful¬
gere. in domo dei. de celo idet
de eccłã cadent. pͥuati a lum¬
ne suo. & uirtutes celorũ. idel
angłi mouiebunt᷑. indicio ho

Expanded text:
 luna, id est quidam majores et minores praelati in Ecclesia, qui alios illuminabant, et qui videbantur stellae, id est dono divinae gratiae fulgere in domo Dei, de coelo, id est de Ecclesia cadent, privati a lumine suo. Et virtutes coelorum, id est angeli, movebuntur judic
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad hostes. & opiniones p̃lioꝵ
quantum ad expectationem &
famam futurorum belloraum. S
uidete ne turbemin. idest ut ui¬
deam territi deseratis. q nondũ
erit fins. uel finis scłi. uel destrue¬
tio cinitatis. A tempore enim do¬
minice passionis in popło udaioo
bella habundauerunt usq ad qua¬
dragesumnum scłm scd̾m anium:
in quo ciuitas a tito & uaspasia¬
no destructa ẽ. Simmiliter multa
bella erunt ante finem scl̃i. Con¬
Itaerit historraliter. & ante finẽ
scłi: quia ut ait gregorius. mul.¬
ta mala debent p̃currere. ut nũ¬
tient malum sine fine. Quorum
alia erunt e celo. alia e terpa. alia
ab elementis. alia ab hominibus.
Surget gens: contra gentẽ. ecce

Expanded text:
tum ad hostes, opiniones praeliorum tum ad hostes, opiniones praeliorum quantum ad exspectationem et famam illorum futurorum bellorum. Sed vos videte ne turbemini, id est ne territi Judaeam deseratis, quia nondum erit finis. Vel finis saeculi, vel destructio civitatis. A tempore enim Dominicae passionis, in populo Judaico bella abundaverunt usque ad quadragesimum secundum annum, in quo civitas a Tito et Vespanio destructa est. Similiter multa bella erunt ante finem saeculi. ConIta erit historialiter ante finem saeculi, quia, ut ait Gregorius, multa mala debent praecurrere, ut nuntient malum sine fine. Quorum alia erunt e coelo, alia de terra, alia ab elementis, alia ab hominibus. Surget gens contra gentem. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt. De qua dicitur. Ex
domo dei. Ipsa enim atifert te¬
nebras erroeum ꝑ p̃dicationẽ
& infirmitates peccatorũ ꝑ pe¬
ntentie in tunctionẽ. & dat fa¬
tigatis in tribtilationibus quiedẽ.
ꝑ consolationẽ. & omnibꝰ nuntiat
paceni. Suꝑ istam eccl̃am dñs
pet regnando & iudicando: &
hoc contra templum ierłm. id
et contra arrogantiã suꝑborũ.
Templum enim ideo suꝑbiam
significat: q causa erat supbie
nit gͥ signa utriusq rei cõmu¬
ma:ponit & quedam spetialia.
Imminente enim ierłm excidio.
uel consũmatione sełi. multi di¬
cent se essecxp̃m: quiortm fuit
pͥmus sy moitinigus. cui sic̃ in¬
omnes qͥ in samaria erant. di¬
centes. Hic est uirtus dei uocat
magna quȩ eo quod multo tẽ¬
pore magicis artibus dementas.¬
set eos. Multi etiam alii heresi
& diem dñi quidam eorum ur¬
stare dubitauerunt: ꝓpter quȩ
omia hortatur ñ solos apłos.s
Audituri enim estis p̃lia quant¬

Expanded text:
conveniunt, de qua dicitur: Egoconveniunt, de qua dicitur: Egodomo Dei . Ipsa enim aufert tenebras errorum per praedicationem, et infirmitates peccatorum per poenitentiae injunctionem: defatigatis in tribulationibus quietem per consolationem, et omnibus nuntiat pacem. Super istam Ecclesiam Deus sedet, regnando, judicando, et hoc contra templum Jerusalem, id est contra arrogantiam superborum. Templum enim ideo superbiam significat, quia causa erat superbinit itaque signa utrique rei communia, ponit et quaedam specialia. Imminente enim Jerusalem excidio, vel consummatione saeculi, multi dicent se esse Christum, quorum fuit primus Somnes qui in Samaria erant, dicentes: Haec est virtus Dei quae vocatur magna , eo quod multo tempore magicis artibus dementasset eos. Multi etiam alii haeresiet diem Domini quidam eorum instare dubitaverunt, propter quae omnia hortatur, non solum apostolos, audituri estis praelia quan
Abbreviated transcription (Latin):
dño de templo. omnia legis
edificia. & cõpositio mandatoꝵ
ita destructa sunt. ut nichil ã
itideis possit impleri: s potius
sublato capite. unuersa inter
se compugnent menbra. Diui¬
nitus autẽ ꝓusum ẽ: ut cres¬
cente euangłii gr̃a templum
illud cum suis cerimoniis tolle¬
ret᷑: ne quis infirmus in fide.
stantibꝰ illis iudaisini haberet
occasionẽ. Realiter quidem
templum fuit a romanis de
strrictum quadragesimo sodõ
anno pꝰ passionem dñi. Seden¬
te autẽ eo suꝑ mondem olitie¬
contigit dñm ad montẽ olitie¬
ti redisse. & ibi sedisse cumqͥ
Sciendũ ẽ quod hec sessio faci
est contra templũ ierłm. Ait
enim marchus. Cum sederet
in monte oliuarum contra tẽti¬
mons olitieti fructiferam sc̃ẽ ex¬
elesiȩ celsitudinem. Olar¬
ta enim ualent ad repella¬
das noctium tenebras. ꝑ olei f¬
mentum. & ad soluendas insr¬
mitates. & ad dandam lassis qͥe¬
dem: & ad significandã pacem.
Que omnia spetialiter ecclẽ cu

Expanded text:
no de templo, legis aedificia, et compositio mandatorum ita destructa sunt, ut nihil a Judaeis possit impleri, sed potius sublato capite, universa inter se compugnent membra. Divinitus etiam provisum est, ut crescente Evangelii gratia, templum illud cum suis caeremoniis tolleretur, ne quis infirmus in fide, stantibus illis, adeundi haberet occasionem. Realiter quidem templum a Romanis fuit destructum quadragesimo secundo anno post passionem Domini. Sedente autem eo super montem Olivecontigit Dominum ad montem Oliveti redisse, et ibi sedisse cum quSciendum est, quod haec sessio facta est contra templum Jerusalem. Ait enim Marcus: Cum sederet in monte Olivarum contra temons Oliveti fructiferam sanctae Ecclesiae celsitudinem. Oliveta enim valent ad repellendas noctium tenebras, per olei fomentum, et ad solvendas infirmitates, et ad dandam lassis quietem, et ad significandam pacem, quae omnia spiritualiter Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
consũmationem scli multe hẽ¬
reses srgent. sĩc donastite. qͥ
dictnt se solos habere xp̃m.
atit arriam. aut alii heretici.
& furgent multi qͥ dicent se
test fieri etiã electi. ñ ideo dĩc
qd electio diuma frustretur:
s qͥ humano iudicio electi ui¬
debant᷑. illi in errorem mittẽ¬
tur. Si gͦ dixerint uob̾ ecce.
in deserto est: id est in dogma¬
te philosophorũ gentilium: q
omitino sunt deserti a deo. no¬
lite exire a fide ur̃a. uel si dire¬
rint ecce inpenetrabilibꝰ. dest
in archanis sectis hereticorum
ẽ xp̃c: nolite credere. Si emin
diabolus tͥnffigurauerie se ui
& apparens aliqͥb sic̃ in tempo¬
re beati martym de monacho
leginitis: ñ credant fideles. Qa
sic fulgair exit aboriente. &
paret tisq in occidentẽ: ita
erit mamfestas aduentꝰ filĩ
homuns. Ab omnibꝰ enim ho

Expanded text:
consummationem saeculi, multae haereses surgent, sicut Donatistae, qui dicunt se solos habere Christum, aut Ariani aut alii haeretici, et surgent multi, qui dicent se ieri potest, etiam electi. Non ideo dicit, quod electio divina frustretur, sed qui humano judicio electi videbantur, illi in errorem mittentur. Si ergo dixerint vobis, Ecce est in deserto, hoc est in dogmate philosophorum gentilium, qui omnino deserti sunt a Deo, nolite exire, a fide vestra. Vel si dixerint, Ecce in penetralibus, id est in arcanis sectis haereticorum est Christus, nolite credere. Si enim diabolus transfiguraverit se in et apparens aliquibus, sicut in tempore beati Martini de monacho legitur, non credant fideles. Quia sicut fulgur exit ab oriente, et apparet usque ad occidentem, ita erit manifestus adventus Filii hom
Abbreviated transcription (Latin):
gregandos. homines de medio
orbe: det̾minatiꝰ ponit. scilicet
a sũmis celoꝵ. id est a medio orbe
usq ad t̾minos eortim. idest usꝙ
ad fines orbis terre. ꝑsummũ
celi mediũ cebis intelligit᷑. q
medio orbis sãmum celi insidet.
bolam. Exemplo fici ostendit
tiones scłi. Nota q cã dicit in¬

Expanded text:
congregandos de medio congregandos de medio orbe, determinatius ponit, scilicet a summis coelorum, id est a medio orbe, usque ab terminos eorum, id est usque ad fines orbis terrae. Per summum coeli, medium orbis intelligitur, quia medio orbis, summum coeli insidet. etc. Exemplo fici ostendit tionis saeculi. Nota quia cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
te qͥ dicit. Columpne celi can¬
tremiscunt: & pauent ad nu¬
tum eiꝰ. Et tc̃ apparebit sig¬
qum fili hominis in celo. Signrã
ciacis hic intelligimus. ut uide¬
ant in quẽ pupugerunt: aut
aexislum fidei uictorie trium¬
phantis. Et tanc plangent se¬
omnes tribus t̾re: idest t̾renoꝵ
ñ celestit̃. qͦs praua conscien¬
tia torquebit. Et indebunt
fuit baitila ascendentis. itaerit
brtula descendentis: iuxta hoc
quẽ ad modum tuidistis eñ etin¬
tẽ in celtim. Uel existentẽ in
ntibibꝰ celi. idest in sc̃is fuis. cũ
uirtute magna. id est cum po¬
iestate. idest cuum magna clari¬
tate & gloria. Primꝰ enim aduẽ.¬
tus fuit in humilitate. scds
in potentia. Primus in uilita¬
te: scds ingła. Et mittet an¬
gelos suos cum tuba. & tioce
magna. qui omnes mortuos
ad restirrectionẽ inuitabunt.
uox illa ttibe comꝑat: qi sic̃
tuba terret. inmnicos. & amiat
suos: fic uox illa t̾rebit impios.
& letificabit pios. & ꝑ illam uo¬
ne aliqͥs intelligeret ñ esse con

Expanded text:
i contremiscunt, et pavent adventum ejus . Et tunc apparebit signum Filii hominis in coelo. Signum crucis hic intelligamus, ut videant in quem pupugerunt, aut vexillum fidei victoriae triumphantis. Et tunc plangent omnes tribus terrae, id est terrenorum, non coelestium, quos prava conscientia torquebit. Et videbunt fuit bajula ascendentis, ita erit bajula descendentis, juxta hoc quemadmodum vidistis eum euntem in coelum , vel existentem in nubibus coeli, id est in sanctis suis. Cum virtute magna, id est cum mjestate, id est cum magna claritate et gloria. Primus enim adventus fuit in humilitate. Secundus in potentia. Primus in utilitate, secundus in gloria. Et mittet angelos suos cum tuba et voce magna. Quae omnes mortuos ad resurrectionem invitabit. Vox illa, tubae comparatur, quia sicut tuba terret inimicos, et animat suos; sic vox illa terrebit impios, et laetificabit pios. Et per illam vone aliquis intelligeret, non esse homines
Abbreviated transcription (Latin):
Cum lucas ait. erunt signa in
sole & luna & stellis: ecce malũ
Sicut scͥptum est. Pugnabit
ꝓ eo orbis t̾rarum. contra insen¬
satos. Possunt etiam hec misti
ce dici. Surget emĩ gens contͣ
gentem. idest heretici contra
fideles. & regnum diaboli cõ¬
tra regnum xp̃i. & pestilen-¬
tie. errorum occupabunt mul¬
tos. & erit fames uerbi dei. &
motus terix. idest separatio t̾re¬
norum a uera fide. Hec autem
nentiũ ad excidium ciuitatis.
uel consũmationẽ scłi. Tunc
tradent uos in tribulationem.
hec erit etiã magna causa ex¬
cidii ciuitatis: quod post occi¬

Expanded text:
Cum Lucas ait: Erunt signa in sole et luna . Ecce malum sicut scriptum est: Pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos . Potest et hoc mystice intelligi: Surget enim gens contra gentem, id est haretici contra fideles, et regnum diaboli contra regnum Christi, et pestilentiae errorum occupabunt multos, et erit fames Verbi Dei, et motus terrae, id est, separatio terrenorum a vera fide. Haec omnia nentium ad excidium civitatis, vel in consummatione saeculi, Tunc tradent vos in tribulationem. Haec erit etiam magna causa excidii civitatis, quod post occi
Abbreviated transcription (Latin):
Et predicabitur hoc euange
hoc solatio reletiat ut scirem
multo plures sotios et̾m gau¬
dii de toto oebe colligendos ⁊
hoc anteꝗͣ destructio ciuitatis
eueniat. quod innuit marchis
qui ponit pͥmum dicens ita.
Et in omnes gentes pͥmum
oportet p̃dicare euangelium
uastationẽ iudeẽ ad p̃dicandũ
ꝑsi: exceptis duobus iacobie qͥ¬

Expanded text:
icabitur hic Evangelhoc solatio relevat, ut scirent multo plures socios aeterni gaudii de toto orbe colligendos, et hoc antequam destructio civitatis eveniat. Quod innuit Marcus, quia ponit primum, dicens ita: Et in omnes gentes primum oportet praedicare Evangelium vastationem Judaeae ad praedicandum rsi, exceptis duobus
Abbreviated transcription (Latin):
bate subiangit. Et nͥ breuit¬
e ftussent dies illi ñfieret
patia omnis caro. Dies dicie bre¬
mom̃ta demportim mutari.
ti dicuntur. quantũ ad opimo¬
nem illorum. qͥ diu putabant¬

Expanded text:
tate subjungit: Et nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro. Dies dicit abbremomenta temporum mutari, ti dicuntur, quantum ad opinionem illorum, qui diu se putabant
Abbreviated transcription (Latin):
costimomũ gentibus predica
as euuãgłii destimonium est.¬
omnibꝰ gentibuis aduentꝰ filii dĩ.
& redemptionis hominũ: ut in¬
excusabiles reddant᷑. Et tune
uemiet consuminatio ñ dicit sta¬
tim: s ñ pͥus ueniet consit̃ma¬
do ciuitatis. ud mundi. C um
ꝙͥ uideritis abhominationem.
dolum dicit. & ideo addit deso¬
litionis. qtiod in templo desola¬
to atq deserto idolam positũ
sit. Potest autẽ accipi de ymagi¬
ne cesaris quã pylatus posute
in templo dñt aut de adriam.
equestri statua. que in ipso sc̃o¬
rum lodomulto tempore stetit.
lla si de: fine scłi intelligat᷑
¶ edebit in templo dm̃. De bac
ab hominatione in ꝓphetra
da mhelis legitur. & sdeo dĩc.
Cum inderitis ab hominationẽ
deslitionis. que dicta ẽ a dambe¬
le ꝓpħiat stantem in locs sc̃ selt

Expanded text:
omnibus gentibus. Praedicatio enim Evangelii, testimonium est gentibus, adventus Filii Dei, et redemptionis hominum, ut inexcusabiles reddantur. Et tunc veniet consummatio. Non dicit statim, sed non prius veniet consummatio civitatis vel mundi. Cum ergo videritis abominationem. Idolum dicit, et ideo addidit desolationis, quod in templo desolato atque deserto idolum positum sit. Potest autem accipi de imagine Caesaris, quam Pilatus posuit in templo Domini, aut de Adriani equestri statua, quae in Sancto sanctorum loco multo tempore stetit. Vel si de fine saeculi intelligatur itur, qui sedebit in templo Domini. De hac abominatione in prophetia Danielis legitur, et ideo dicit: Cum videritis abominationem desolationis, quae prophetata est a Daniele , stantem i
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq milia hominũ. quinq pa¬
mbtis refici ꝑbibent᷑. & alia in qͥ
quatuor milia septẽ panibꝰ satia¬
ri asserunt᷑. Sunt enim duo ge¬
nera hominũ in eccla. actiui ui¬
delicet & cont̾eplatim. Hec uͦ pa¬
stio ad actiuos: illa ad contẽplati¬
uos ꝑtinere uidet᷑. Ulnde merito
hic qͥnq milia hominũ fuisse
legunt᷑. Datur enim eis ex con¬
cessione rebus exterioribꝰ licite
uti. quȩ qͥnq sensibꝰ subiacent:
p̃cepta hi manducantes institu¬
unt᷑. Scd̃m quẽ intellectã meri¬
to in feno discumbere leguntur.
ut ꝑfentim diuitiȩ intelligant᷑.
qͥb quasi sub se positis possiden¬
do dominent. Quatuor uͦ milia
hominum septẽ panibꝰ refecti st̃:
qr qͣsi euangłicis p̃ceptis imbuti.
uendere omĩa q̃ habẽt. & dare
pauꝑibus. & temporalia neglig̾e
nino renuntiauert̃: q̃ omnia ibi
melitis discutient᷑. Hic autẽ qͣre
qͥnq milia fuissent sufficiet ostẽ¬

Expanded text:
quinque millia hominum quinque paquinque millia hominum quinque panibus refici perhibentur, et alia in qua quatuor millia septem panibus satiari asseruntur. Sunt enim duo genera hominum in Ecclesia, activi videlicet et contemplativi. Haec vero pastio ad activos, illa ad contemplativos pertinere videtur: unde merito hic quinque millia hominum fuisse leguntur. Datur enim eis ex concessione rebus exterioribus licite uti, quae quinque sensibus subjacent, praecepta hi manducantes instituuntur. Secundum quem intellectum merito in feno discumbere leguntur, ut per fenum divitiae intelligantur, quibus quasi sub se positis, possidendo dominentur. Quatuor vero millia hominum, septem panibus refecti sunt, quia quasi evangelicis praeceptis imbuti, vendere omnia quae habent, et dare pauperibus, et temporalia negligere nino renuntiaverunt, quae omnia ibi melius discutientur. Hic autem quare quinque millia fuissent, sufficiat osten