comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus est ẽẽ equalem deo: s semet ip¬
sum exinaniuit formam serui. at¬
tiꝑiens. quo eam sine dubio ĩfor¬
maii dei meliorib exemplis ⁊ ĩ¬
stitutõnib repararet. atq in eã
plenitudinem unde se exinanie¬
rat reuocaret. S icut autẽ parti¬
cipio filii dei. quis in filium ad¬
optatur. ⁊ participio sapĩe. ĩ dõ
num enim atq idem est sp̃c sãcti
ꝑticipium sumere. qd̃ est patris
⁊ filii. quippe cum una ⁊ incorpore¬
a sit natura trinitatis. Igitur uni¬
genitus filius dei per quem oĩa
fc̃a ẽẽ uisibilia ⁊ inuisibilia. ⁊̃ sr̃i¬
orib sermo disputationis edocuit:
scdm̃ scripture sententiam. ⁊ fecit
omnia. ⁊ que fecit diligit. Nam
sui. uniu̾sis rõnabilib creaturis
inuisibiliter p̃buit: ita ut tantũ
ex eo unusquisq participii sume¬
ret: quanto erga eum dilectionis
inhesisset affectu. Uerum cum ꝓ
liberi arbitrii facultate uarietas
unumquemq ac diu̾sitas hũis¬

Expanded text:
tus est esse se aequalem Deo, sed semetiptus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens : quo eam sine dubio in formam Dei melioribus exemplis et institutionibus repararet, atque in eam plenitudinem unde se exinaniverat, revocaret. Sicut autem participatione Filii Dei quis in filium adoptatur, et participatione sapientiae in Deo snum enim atque idem est Spiritus sancti participium sumere, quod est Patris et Filii; quippe cum una et incorporea natura sit Trinitatis. Igitur unigenitus Filius Dei, per quem omnia facta esse visibilia et invisibilia, in superioribus sermo disputationis edocuit, secundum Scripturae sententiam, et fecit omnia, et quae fecit diligit. Nam sui universis rationabilibus creaturis invisibiliter praebuit, ita ut tantum ex eo unusquisque participii sumeret, quanto erga eum dilectionis inhaesisset affectu. Verum cum pro liberi arbitrii facultate varietas unumquemque ac diversitas habuis
Abbreviated transcription (Latin):
absconditus dr̃: Proꝑt̾ea enim ⁊
omnib credentib ad exemplum
xp̃c exponitur. quia sicut ille sẽ¬
per ⁊ anteqͣm sciret omnino ma¬
lum elegit bonum ⁊ dilexit iu¬
sticiam ⁊ odio habuit iniquitatẽ.
⁊ propterea unxit eum ds̃ oleo le
exemplo. ꝓposito ⁊ hñs itinerisclu¬
cem. arduam uiam uirtutis ince¬
dat. ut si forte ꝑ hoc in quantum
fi̾ pt̃ ꝑ imitatonem eius ꝑticeps
efficiatur diuine nature sicut scͥp¬
tum est. qr qui qicit se in xp̃o tre
dere. deb sicut ille ambulauit ⁊
ipie ambulare. Hoc ergo uerbũ.
⁊ hec sapientia ꝑ cuius imitatõ¬
nem. uel sapientes. uel rõnabłes
clicimur. omnib fit omnna. ut
mus efficitur. ꝓpt̾ hoc dr̃ de eo. eti¬
am si trucifixus est ex infirmita¬
te. s uiuit ex uirtute dei. De quo
chorintus qui infirmi erant. pau
aĩa dc̃m uideri cum primum de
maria corpus assumit. etiam illd̃
qd̃ apostolus clicit. qui cum in for¬
ma dei esset non rapinam arbitra¬

Expanded text:
r? Propterea enim et omnibus credentibus ad exemplum Christus exponitur, quia sicut ille semper, et antequam sciret omnino malum, elegit bonum, et dilexit justitiam, et odio habuit iniquitatem, et propterea unxit eum Deus oleo laexemplo proposito, et habens itineris ducem, arduam viam virtutis incedat: ut si forte per hoc in quantum fieri potest, per imitationem ejus particeps efficiatur divinae naturae, sicut scriptum est, quia Qui dicit se idere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare.» Hoc ergo Verbum et hæc Sapientia per cujus imitationem vel sapientes vel rationabiles dicimur, omnibus fit omnia, ut mus efficitur, propter hoc dicitur de eo: «Etiam si crucifixus est» ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei.» Denique Corinthiis qui infirmi erant, Paulanima dictum videri, cum primum de Maria corpus assumpsit, etiam illud quod Apostolus dicit: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
cantur. re tanien ⁊ substantia u¬
num sunt. in quib est plenitudo
deitatis. Hoc autem ipsum quod
licimus quia nũquam fuit qñ
non fuit tum uenia accipiendũ
est: ne ⁊ hec ip̃a nomina tempora¬
lis uocabuli significantiam gerãt.
id est quando uel nũquam. Sup
omne autem tempus ⁊ supra oĩa
secula ⁊ supra omnem et̾nitatẽ
intelligenda sunt: ea que de pr̃e
⁊ filio ⁊ spũ scõ dicuntur. Hec¬

Expanded text:
cantur, re tamen et substantia ucantur, re tamen et substantia unum sunt, in quibus est plenitudo divinitatis. Hoc autem ipsum quod dicimus, quia nunquam fuit quando non fuit, cum venia accipiendum est, ne et haec ipsa nomina temporalis vocabuli significantiam gerant, id est Quando, vel Nunquam: supra omne autem tempus, et supra omnia saecula, et supra omnem aeternitatem intelligenda sunt ea quae de Patre et Filio et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
cieatum a pr̃e. id est extra substã¬
tiam suam. ut fuerit aliquando
qñ non fu̾it. s absciso omni sen¬
su corporeo ex inuisibili ⁊ incorpo¬
reo deo. u̾bum ⁊ sapĩam genitam
dicimus. absq ulla corporali pas¬
sione. uelut si uoluntas procedat
e mente. Nec absurdum uidebitur
cum clicatur filius caritatis: si hoc
modo etiam uoluntatis putetur.
S ⁊ iohannes inclicat quia deus
lux est. Et paulus designat quia
ergo nũquam lux sine splendore
ẽẽ potuit: ita nec filius quidem
sine pr̃e intelligi pt. qui ⁊ figura
exp̃ssa substantie eius ⁊ uerbũ ⁊
sapĩa clicitur. Quomodo ergo pt̃
dici quia fuit aliquando qnͣdo nõ
erat uel fuerat filius: Nichil enĩ
aliud est dicere. nisi quia fuit ali¬
quando. quando u̾itas non erat.
in hiis omnib ꝑfecte dei prĩs sb̃¬
stantia censeatur. Non enimab eo
dirimi hec uel ab eius possunt
lubstantia separari. Que quidẽ
quamius intellectu multa ẽẽ tli¬

Expanded text:
creatum a Patre, id est, extra substancreatum a Patre, id est, extra substantiam suam, ut fuerit aliquando, quando non fuerit: sed abscisso omni sensu corporeo, ex invisibili et incorporeo Deo Verbum et Sapientiam genitam dicimus absque ulla corporali passione, velut si voluntas procedat e mente. Nec absurdum videbitur cum dicatur Filius charitatis, si hoc modo etiam voluntatis putetur. Sed et Joannes indicat, quia Deus lux est : et Paulus designat, quia ergo nunquam lux sine splendore esse potuit, ita nec Filius quidem sine Patre intelligi potest; qui et figura expressa substantiae ejus, et Verbum, et sapientia dicitur. Quomodo ergo potest dici, quia fuit aliquando, quando non erat vel fuerat Filius? Nihil enim aliud est dicere, nisi quia fuit aliquando, quando veritas non erat, in his omnibus perfecte Dei Patris substantia censeatur. Non enim ab eo dirimi haec, vel ab ejus possunt unquam substantia separari. Quae quidem quamvis intellectu multa esse di
Abbreviated transcription (Latin):
edere non egebat. ⁊ a inmoto oĩ
malicie sensu ⁊ ad sincerum pu¬
erumq det̾so. solus qui est unꝰ¬
deus bonus hic fiat omnia. ⁊ nõ
in paucis aliquib uel in plurib
s ut in omnib ip̃e sit omnia.
cum iam nusquam mors. nusꝙͣ
aculeus mortis. nusquam omĩ
decursis his prout potuimus q̃¬
supͣdeã sunt. nunc cõmonitis gr̃a
eoꝵ que sparsim cliximus recapi¬
tulare singula: ⁊ primo omniũ
de pr̃e ⁊ filio ⁊ sp̃u scõ repetere. D̃s
pr̃. cum ⁊ inuisibilis sit ⁊ inseꝑa¬
bilis a filio. non ꝑ prolationem
ab eo ut quidam putant generatꝰ
est filius. Si enim prolatio est fi¬
lius patrĩs. platio uero dlicitur. q̃
talem significat generationem
qualis aĩalium uel hominũ so¬
let ẽẽ progenies. necessario corpꝰ
est: ⁊ his qui protulit. ⁊ is qui ꝓ¬
latus est. Nonenim dicimus sic̃
h̾etiti putant partem aliquam
substantie dei in filium uersam
aut ex nullis sb̾sistentib filium

Expanded text:
edere non egebat: et amoto omni edere non egebat: et amoto omni malitiae sensu et ad sincerum purumque deterso, solus Deus qui est unus bonus, hic ei fiet omnia, et non in paucis aliquibus vel pluribus, sed ut in omnibus ipse sit omnia: et cum jam nusquam mors, nusquam aculeus mortis, nusquam omninodecursis his prout potuimus, qusupra dicta sunt, nunc commemorationis gratia eorum quae sparsim diximus, recapitulare singula: et primo omnium de Patre et Filio et Spiritu sancto repetere. Deus Pater cum et indivisibilis sit, et inseparabilis a Filio, non per prolationem ab eo, ut quidam putant, generatus est Filius. Si enim prolatio est Filius Patris, prolatio vero dicitur quae talem significat generationem, qualis animalium vel hominum solet esse progenies; necessario corpus est, et is qui protulit, et is qui prolatus est. Non enim dicimus, sicut haeretici putant, partem aliquam substantiae Dei in Filium versam, aut ex nullis subsistentibus Filium
Abbreviated transcription (Latin):
ut omnia sit nunc in quib est.
Unde diligentius intuenclũ est
quale est hoc ꝙ ꝑfectõnem bĩtu¬
dinis. reꝵ q finem significat. ꝙ
futurus sit in omnib requiramꝰ
ĩ singulis eum omnia ẽẽ. Per sĩ¬
gulos autem. omĩa erit hoc modo
ut quicquid rõnabilis mens expͣ¬
gata omni uicioꝵ fece. atq omni
penitus abstersa nube malitie ł
sentire uel intelligere uel cogita¬
re pt̃ omnia d̾s sit. ne ultra iam
aliquid aliud nisi deum sentiat.
deum cogitet. deum uideat. deũ
teneat. omnis motus suus deus
sit. Non enim iam ultra mali bo¬
niq discretio: qr nusquam malũ
Omnia enim ei d̾s est cui iamiã
non adiacet malum. nec ultͣ ex
arbore sciendibonũ ⁊ malũ edere
concupiscet qͥ semꝑ in bono est:
⁊ cui omma d̾s est. Sicut ergo
finis ad principium reparatus
⁊ reꝵ exitus collatus iniciis resti¬
tuet illum statum quem tunc
habuit natura rõ nabilis. cũ de
ligno sciendibonum ⁊ malum

Expanded text:
ut omnia sit nunc in quibus est. ut omnia sit nunc in quibus est. Unde diligentius intuendum est quale est hoc quod perfectionem beatitudinis rerumque finem significat, quod futurus sit in omnibus, inquiramus. in singulis eum omnia esse. Per singulos autem omnia erit hoc modo, ut quidquid rationabilis mens expurgata omnium vitiorum faece, atque omni penitus extersa nube malitiae, vel sentire, vel intelligere, vel cogitare potest, omnia Deus sit; nec ultra jam aliud aliquid nisi Deum sentiat, Deum cogitet, Deum videat, Deum teneat, omnis motus suus Deus sit: non enim jam ultra mali bonique discretio; quia nusquam malum: omnia enim ei Deus est, cui jam non adjacet malum: nec ultra ex arbore sciendi bonum et malum edere concupiscet, qui semper in bono est, et cui omnia Deus est. Sic ergo finis ad principium reparatus, et rerum exitus collatus initiis, restituet illum statum quem tunc habuit natura rationalis, cum de ligno sciendi bonum et malum
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq debeat lispensari id
est quos uelut iam paratos et
capaces sermo dei ⁊ mueniat ⁊¬
instruat. quos interim clifferat
a quib n̾o penitus occultetur ⁊
longe eoꝵ a se fieri dispenset audi¬
tum. quosq rursum contempnẽ¬
tes indicatum sibi ⁊ p̃dicatum u̾¬
bum dei correptionib quibdam
castigationib illatis ꝑurgeatꝰ
ad salutem. conu̾sionem q eoꝵ
quodammodo exigat ⁊ extorq̃at.
quib uero etiam occasiones quaᷤ¬
dam p̾stat salutis. ita ut int̾clũ
etiam ex responsione sola. fide ꝓ¬
lata inclubitatam quis ceperit
salutem. quib hec ex tausis uel
quib occasionib fiant. quid uel¬
his introspiciens cliuina sapĩa.
uel quos motus ꝓpositi eoꝵ uidẽs
hec uniu̾sa dispenset soli deo cog¬
nitum est ⁊ unigenito eius ꝑ
quem creata ac reꝑata sunt uni
procedit: cui est gła in eterna se¬
mus deum pro eo qd̃ ui¬
chil potest ẽẽ uacuum
deo. non tamen ita ẽẽ dicimus.

Expanded text:
unusquisque debeat dispensari, id unusquisque debeat dispensari, id est, quos vetut jam paratos et capaces sermo Dei et inveniat et instruat, quos autem interim differat, a quibus vero penitus occultetur, et longe eorum a se fieri dispenset auditum, quousque rursum contemnentes indicatum sibi et praedicatum verbum Dei correptionibus quibusdam et castigationibus illatis perurgeat ad salutem, conversionemque eorum quodam modo exigat et extorqueat; quibus vero etiam occasiones quasdam praestet salutis, ita ut interdum etiam ex responsione sola fide prolata indubitatam quis ceperit salutem. quibus haec ex causis, vel quibus occasionibus fiant; quid vel introspiciens divina sapientia, vel quos motus propositi eorum videns haec universa dispenset, soli Deo cognitum est, et Unigenito ejus per quem creata ac reparata sunt une et Filio procedit, cui est gloria in aeterna saeesse Deum, pro eo quod nihil potest esse vacuum Deo: non tamen ita esse dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
quedam intelligatur ⁊ utilis. ut
sicut cum dicitur filius patri sb̾¬
iectus. ꝑfc̃e uniu̾se treature restau¬
ratio declaratur: ita tum filio dĩ
inimici dicuntur eẽ sb̃iecti subiee¬
toꝵ salus i eo intelligatur ⁊ reꝑa¬
iatio ꝑclitoꝵ. Uerum certis quibꝰ¬
q ⁊ modis. ⁊ disciplinis. ⁊ tempo¬
rib. subrectio ista complebitur. id
est non nccitate aliqua ad subiec¬
tionem cogente. nec ꝑ uim subdi¬
tus fiet omnis mundus deo. sed
u̾bo. rõne. doctrina. ꝓuocatõne me¬
lioꝵ. institutis obtimis. cõmina¬
tionib quoꝵ diguis ⁊ competẽti
b imminẽãt his qui salutis ⁊ u
adhuc ꝑ etatem. rõnis in capates
sunt: nimis eos ⁊ metu toherte¬
mus. Cum uero boni utilis ⁊ ho.¬
nesti intẽsligentiam ceꝑint: tũc
iam cessante uerberum metu uͥ-¬
bo ac rõne suasi: ad omnia que
bona sunt atquiescunt. Quomo
do autem seruata omnib rõna¬
lib creaturis arbitrii libertate

Expanded text:
quaedam intelligatur esse et utilis: ut quaedam intelligatur esse et utilis: ut sicut cum dicitur Filius Patri subjectus , perfecta universae creaturae restauratio declaratur; ita cum Filio Dei inimici dicuntur esse subjecti , subjectorum salus in eo intelligatur et reparatio perditorum. Verum certis quibusque et modis et disciplinis et temporibus subjectio ista complebitur, id est, non necessitate aliqua ad subjectionem cogente, nec per vim subditus fiet omnis mundus Deo, sed verbo, ratione, doctrina, provocatione meliorum, institutis optimis, comminationibus quoque dignis et com immineant his qui salutis et uadhuc per ætatem rationis incapaces sunt, minis eos et metu coercemus; cum vero boni, utilis, et honesti intelligentiam ceperint, tum jam cessante verberum metu, verbo ac ratione suasi, ad omnia quæ bona sunt acquiescunt. Quomdo autem servata omnibus rationabilibus creaturis arbitrii libertate,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ non est bonume restat ut illud
qd̃ contrarium est bonum sit id
est non ẽẽ subiectum. Sermo nã
subiecta fu̾int ei omnia. tunt ⁊
ip̃e filius sbiectus erit ei qui sibi
sb̾didit omnia. ut qͣi is qui nũc
patri subiectus non sit. subiectus
futurus sit. tunc cum prius ei pr̃
uniu̾sa sb̃iecerit. S miror quo¬
modo hoc intelligi possit. ut qui
sibi fuerint omnia. cum rex oĩm
fu̾it ⁊ potestatem tenu̾it uniu̾so¬
rum. tunc eum subiciendum py¬
tent cum subiectus ante nõ fu̾it:
bĩtudinem nĩe ꝑfectõnis ostẽdit.
⁊ subiecti ab eo oꝑis paliam de¬
carat cum non solum regendi
at regnandi summam quam in
uniuersa emendauerat creatura.
uerum etiam obedientie ⁊ subiec¬
tio nis correcta reꝑataq humani
generis pr̃ĩ offerat instituta. Si
ergo bona ⁊ salutaris accipitur
ista subiectio. qua sb̾iectus ẽẽ dr̾
filius patri. ualde consequens
dr̃ filio dei ẽẽ subiectio salutaris

Expanded text:
esse, non est bonum; restat ut illud esse, non est bonum; restat ut illud quod contrarium est, bonum sit, id est, non esse subjectum. Sermo namqsubjecta fuerint ei omnia, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia: ut quasi is qui nunc Patri subjectus non sit, tunc subjectus futurus sit, cum prius ei Pater universa subjecerit. Sed miror quomodo hoc intelligi possit, ut qui sibi fuerint omnia, cum rex omnium fuerit, et potestatem tenuerit universorum, tunc eum subjiciendum putent, cum subjectus ante non fuerit:beatitudinem nostrae perfectionis ostendit, et suscepti ab eo operis palmam declarat; cum non solum regendi atque regnandi summam, quam in universa emendaverat creatura, verum etiam obedientiae et subjectionis correcta reparataque humani generis Patri offerat instituta. Si ergo bona et salutaris accipitur ista subjectio, qua subjectus esse dicitur Filius Patri; valde consequens  quae dicitur Filio Dei esse subjectio, salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
apud pr̃em quam hũit ante qͣm
mundus ẽẽt. exinaniuit se ip̃m
formam serui accipiens. efficitur
obediens usq ad mortem. ut obe¬
dientiam doceret eos qui non alit̾
nisi ꝑ obedientiam doceret eos qui
non alit̾ uisi ꝑ obedĩam salutem
consequi potuerant: in semet ip̃o
prius complens qd̃ ab aliis uole¬
bat impleri. Ictuto non solum us¬
q ad mortem crucis. patri obecliẽs
scłi in semet ip̃o complectens om̃s
quos subitit patri. ⁊ qui ꝑ eum
ueniunt ad salutem. cum ⁊ ipsi
⁊ in ip̃is. ip̃e quoq subiectus lici̾t
patri. dum omĩa in ip̃o constant
⁊ ip̃e est caput omnium: ⁊ ip̃e ẽ
Hoc ergo est qd̾ de eo dicit apłs.
iecta. tunc ⁊ ip̃e filius subiectus e¬
omnib. Uerum nescio quo pat¬
to heretici non intelligentes apli
sensum qui ĩ hiis u̾bis continẽt
subiectonis in filio nomen ĩfamãt.
cuius appellationis si ꝓprietas
requiratur. ex contrariis facile po¬
terit inueniri. Nam si subiectum

Expanded text:
apud Patrem, quam habuit antequam apud Patrem, quam habuit antequam mundus esset, exinanet formam servi accipiens efficitur obediens usque ad mortem, ut obedientiam doceret eos qui non aliter em: ut obedientiam doceret eos qui non aliter, nisi per obedientiam, salutem consequi potuerant, in semetipso prius complens, quod ab aliis volebat impleri. Idcirco non solum usque ad mortem crucis Patri obediens saeculi, in semetipso complectens omnes quos subjicit Patrveniunt ad salutem, cum ipsis et in ipsis ipse quoque subjectus dicitur Patri: dum omnia in ipso constant, et ipse est caput omnium, et in ipsoHoc ergo est quod de eo dicit Apostolus: ia,» tunc et ipse Filius subjectus omnibus . Verum nescio quo pacto haeretici non intelligentes Apostoli sensum, qui in his verbis continetur, subjectionis in Filio nomen infament: cujus appellationis proprietas si requiratur, ex contrariis facile poterit inveniri. Nam si subjectum
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe possunt. Ita ergo indesmẽti¬
si forte aliquando intueri possu
mus sc̃am ⁊ beatam uitam: in
quam cũ post multos agones ꝑ¬
uenire potuerimus ita ꝑdurare
debemus. ut nulla umquam nos
boni illius sacietas capiat. s ꝙͣ¬
tomagis de illa bĩtudine ꝑcipi¬
emus tantomagis in nobis uel
dilatetur desiderium eius uel
augeatur: dum semꝑ ardentiꝰ
Si autem sacietas aliqñ cepit
aliquẽ ex hiis qui in sũmo ꝑfcõ¬
q constituerunt gradu non ar-¬
bitror qd̃ ad subitum quis eua¬
cuetur ac decidat. s paulatim⁊
ꝑ ꝑtes defluere eum ncce est. ita
ut fĩ possit int̾dlum. ut si breuiᷤ
aliquis lapsus acciderit.⁊ cito resi¬
piscat atq in se reu̾tatur. non pe¬
ritus ruere. s reuocare pedem et
redire ad statum suũ: ac rursũ
statuere posse iel qd̃ ꝑ negligen¬
tiam fuerat elapsum. Nam uni¬
genitus filius dei qui erat uerbũ
⁊ sapientia prĩs. cum ẽẽt in gła

Expanded text:
capere possunt. Ita ergo indescapere possunt. Ita ergo indessi forte aliqmus sanctam et beatam vitam. In quam cum post multos agones pervenire potuerimus, ita perdurare debemus, ut nulla unquam nos boni illius satietas capiat, sed quanto magis de illa beatitudine percipiemus, tanto magis in nobis vel dilatetur desiderium ejus, vel augeatur, dum semper ardentius Si autem satietas aliquando ceperit aliquem ex his, qui in summo perfectoque constiterint gradu, non arbitror quod ad subitum quis evacuetur atque decidat; sed paulatim et per partes defluere eum necesse est: ita ut fieri possit interdum, ut si brevis lapsus aliquis acciderit, et cito resipiscat, atque in se revertatur, non penitus ruere, sed revocare pedem, et redire ad statum suum, ac rursum statuere posse id quod per negligentiam fuerat elapsum. Nam unigenitus Filius Dei qui erat Verbum et Sapientia Patris, cum esset in ea gloria
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m id qd̃ sapientia est. ⁊ scd̾ id
qd̾ scientia est. ⁊ scĩficatio est. ꝓ¬
ficit. ⁊ maltiores profectuũ gr̃adꝰ
ac sincerior effectus digniꝰ reci¬
pit sapĩam ac scientie gr̃am.
ut depulsis omnib expuegatis¬
q pollutõnib atq ignorantie
maculis. tantũ profectũ sinceri¬
tatis at puritatis accipiat. ut hoc
qd̃ accepit adeo ut eẽt. tale sit q̃le
deo dignũ est eo. qui ut ẽẽt uti¬
q pure prestitit ac ꝑfecte uitam.
dignũ sit ul qd̾ est. quã est ille
qui id ẽẽ fecit. Ita nãq ⁊ uirtu¬
tem semꝑ ẽẽ atq inet̾num ma¬
nere ꝑcipiet adeo is qui talis ẽ.
qualem eum uoluit ẽẽ ille qui
fecit. Qd̃ ut accidat ⁊ ut indesinẽ¬
ter atq inseꝑabilit assistant ei
qui est. ea que ab ip̃o fc̃ã sunt. sa¬
pientie id opus est astruere atꝙ
erudire ea. ⁊ ad ꝑfectõem addu¬
tere. sp̃c scĩ cõfirmatione. atq in¬
desinenti scĩficatõne ꝑ quã solũ

Expanded text:
dum id quod sapientia est, et secundum id quod scientia est et sanctificatio est, proficit, et in altiores profectuum gradus ac sincerior effectus, dignius recipit sapientiam ac scientiae gratiam; ut depulsis omnibus expurgatisque pollutionis atque ignorantiae maculis, tantum profectum sinceritatis ac puritatis accipiat, ut hoc quod accepit a Deo ut esset, tale sit quale Deo dignum est, qui ut esset utique pure praestitit ac perfecte, ut tam dignum sit id quod est, quam est ille qui id esse fecit. Ita namque et virtutem semper esse, atque in aeternum manere percipiet a Deo is qui talis est, qualem eum voluit esse ille qui fecit. Quod ut accidat, et ut indesinenter atque inseparabiliter assistant ei qui est, ea quae ab ipso facta sunt sapientiae, id opus est instruere atque erudire ea et ad perfectionem adducere Spiritus sancti confirmatione atque indesinenti sanctificatione, per quam solum
Abbreviated transcription (Latin):
filio qd̃ potuimus. si tamien aliꝙ̾
digne potuimus: de spu scõ tacu¬
imus. s non eum seꝑammus. Qͥc¬
enim in illis equalis unus non
minor aut tertius ds̃. Quid ad¬
huc dicam fatigatus fatigatis:¬
tate. substantia uel communio¬
ne sepat. eumq negat sp̃m esse

Expanded text:
 potuimus, si tamen aliquid digne potuimus, de Spiritu sancto tacuimus, sed non eum separavimus. Quienim in illis et cum illis aequalis, unus non minor aut tertius Deus. Quid adhuc dicam fatigatus? Qui Spiritate, et substantia, vel communione separat, et qui n
Abbreviated transcription (Latin):
⁊splendor temporales sunt:pr̃
autem ⁊ filius. eterni sunt. Di¬
co quia p̃r ⁊ filius d̾s: flico quia
unum sunt. Dualitas in prole:
unitas est in deitate. Alterum fa¬
cit unius natiuitas: s unum o¬
stendit ẽẽ diuinitas. Cum dicofi¬
lius. alter est: cum lico d̾s̃. unꝰ
dentis. carnifices pilati non sunt
ausi conscindere. ⁊ uos conamint
caritatem dei in celo sedentis. im¬
mo ip̃am caritatem dm̃ diuidere:
S cognamini: quantum pote-¬
stis conamini. Uos in infernũ
riustis: iam non eam rumpetił.
est ultra ds̃ absq me. Ds iustus
⁊ saluans non est preter me.

Expanded text:
et splendor temporales, sunt, Pater autem et Filius aeterni sunt. Dco quia Pater et Filius Deus, dico quia unum sunt, 452 dualitas in prole, unitas in deitate: alterum facit unius nativitas, sed unum ostendit divinitas: cum dico Filius, alter est, cum dico Deus, unus dentis carnifices Pilati non sunt ausi conscindere, et vos conamini charitatem Dei in coelo sedentis, imo ipsam charitatem Deum dividere. Sed conamini, quantum potestis, conamini: vos in infernum ruistis, jam non eam rumpetis.est ultra Deus absque me? Deus justus, & salvans non est praeter me.
Abbreviated transcription (Latin):
temporalis: uerum etiam et̾nalis
extedit. Cetera uero que surit exͣ
trinitatem: in scłis ⁊ in temꝑib
metienda sunt. Hunc igitur fili¬
qui erat in principio apud deũ.
uenio consequenter putauit ĩ lo¬
co aliquo contineri. neq scd̃m ꝙ
gent loco ut agere quid uel oꝑa¬
ri possint. s pro hiis qui uirtutiᷤᷤ
eius ĩ oꝑatione. his que partici¬
pant. hec singula intelligenda st̃
st̃ uerbi dei. uel sapientie eius. ł
u̾itatis uel uite etiam ip̃m u̾bũ
⁊ sapĩam uideri in loco ẽẽ: respon¬
denclum est ei quia dubium nõ
in paulo ꝓpter qd̾ dicebat. An ex¬
ꝑ imentum queritis eius qui in
me loquitur xp̃c : Et iterum. Ui¬
uo autem iam non ego: iuuit

Expanded text:
mporalis, verum etiam æternalis excedit. Cætera vero quæ sunt extra Trinitatem, in sæculis et in temporibus metienda sunt. Hunc igitur Filiquod erat in principio apud Deum, nemo consequenter putabit in loco aliquo contineri, neque secundum quod gent loco, ut agere quid vel operari possint: sed pro his qui virtutis ejus inoperationisque participant, hæc singula intelligenda suntsunt Verbi Dei, vel sapientiae ejus, vel veritatis, vel vitae, etiam ipsum Verbum et sapientiam videri in loco esse; respondendum est ei, quia dubium non in Paulo. Propter quod dicebat: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Et iterum: Vivo autem jam non ego, vivit
Abbreviated transcription (Latin):
in hiis qui in terris sunt. uerũ ⁊
in hus qui in celis sunt: Absur¬
dum namq est dicere qr in petro
quidem ⁊ paulo erat xp̃c: in mi¬
chaele uero archangelo ⁊ in ga¬
briele non erat. Ex quo manifeste
dep̾henclitur: quia diuinitas filii
non in loco aliquo concludebatur
Alioquin in ip̃o tantum fuisset. ⁊¬
in altero non fuiss. s scdm̃ in cor¬
poree nature maiestatem cum in
nullo loco concludatur. in nullo
rursum deesse intelligitur. Uerũ
illa sola intelligenda est clifferen¬
tia qd̃ etiam si sit in diu̾sis sicut
diximus ĩ petro uel paulo uł ga¬
us ut ita dix̾im ⁊ aꝑtius ẽ in ar¬
changelis qm in alus scĩs uiris.
Qd̾ ex eo manifestum est quia ẽ
ad summam ꝑfectionem uen̾int
scĩ quiq clicuntur angłis siłes
effici. uel equales. sccłm eungeli¬
cam sententiam. Uñ constat in
singulis quib q tantum effici
rum. His igitur nobis nobis de
trinitatis fide breuit̾ repetitis. cõ
incelis sunt. ⁊ que in terra uisibi¬

Expanded text:
in his qui in terris sunt, verum etiam et in his qui in coelis sunt? Absurdum namque est dicere, quia in Petro quidem et in Paulo erat Christus, in Michaele vero archangelo et in Gabriele non erat. Ex quo manifeste deprehenditur, quia divinitas Filii Dei non in loco aliquo concludebatur; alioquin in ipso tantum fuisset, et in altero non fuisset: sed secundum incorporeae naturae majestatem, cum in nullo loco concludatur, in nullo rursum deesse intelligitur. Verum illa sola intelligenda est differentia quod etiamsi sit in diversis, sicut diximus in Petro, vel in Paet, ut ita dixerim, apertius in Archangelis est, quam in aliis sanctis viris. Quod ex eo manifestum est, quia cum ad summam perfectionem pervenerint sancti quique, dicuntur Angelis similes effici vel aequales, secundum evangelicam sententiam . Unde constat, in singulis quibusque tantum effici rum. His igitur nobis de Trinitatis fide breviter repetitis, consin coelis sunt, et quae in terra, visibi
Abbreviated transcription (Latin):
paliter existunt. uel eoꝵ q̃ atci-¬
dunt conseq̃nter uirtute p̃sci-¬
entie preformata. atq dispoĩ¬
ta ꝓ hiiͨ ipĩs que ĩ ip̃a sapĩa. ue¬
lut descripta ac prefigata fue¬
rant cieaturis se ipsam ꝑ salo¬
monem clicit creatam ẽẽ sapi¬
entiam micium uiaꝵ dei: con¬
tinens scilicet in semet ip̃a. u¬
nu̾se creature. uel initia. uel rõ¬
nes uel species. Quali autem
cies scilicet in se ⁊ rõnes totius
preformans ⁊ contitiens treai¬
ture. hoc modo etiam u̾bum dĩ
eam ẽẽ intelligendum est per
hoc qd̾ ip̃a ceteris omnib id est
uniuerse cieature misteriorũ
⁊ archanoꝵ rõnem. que utiq ĩ¬
tra dei sapienniam continentur

Expanded text:
paliter existunt, vel eorum quae accipaliter existunt, vel eorum quae accidunt consequenter virtute praescientiae praeformata atque disposita: pro iis ipsis quae in ipsa sapientia velut descripta ac praefigurata fuerant creaturis, se ipsa per Salomonem dixit creatam esse Sapientia initium viarum Dei , continens scilicet in semetipsa universae creaturae vel initia, vel rationes, vel species. Quali autem cies scilicet in se et rationes totius praeformans et continens creaturae, hoc modo etiam Verbum Dei eam esse intelligendum est: per hoc quod ipsa caeteris omnibus, id est, universae creaturae, mysteriorum et arcanorum rationem, quae utique intra D
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum qd̃ dicitur: illũia¬
te uobis lumen scientie. Omĩs
qui cupit seriem quanda ⁊ torpꝰ
ex horum omnium ratione ꝑ¬
ficere. ut manifestis ⁊ nccͣiis as¬
sertionib de singulis quibq
quid sit in uero rimet᷑. ⁊ unũ ut di¬
cimus corpus efficiat. exemplis
⁊ affirmationib uel hiis quas
ĩ scripturis sc̃ĩs inuenerit. uel
quas conseq̃ntie ipius indag¬
me. ac recti tenore repperit. Nos
unigeniti filii sui. ex ip̃o quidẽ
nati. ⁊ ꝙ est ab ip̃o trahentis. sr̃i
ullo tamen inicio. nõ solum eo ꝙ
aliqͥb tp̃rm spaciĩ distingui potest.
s ne illo quidẽ qd̃ sola apud se¬
met ip̃am mens intueri solet.¬
⁊ nudo ut ita clix̾im intellectu
atq aĩo conspicari. Extra õe
ergo qd̾ uel dici uel intelligi pt
initium: generatam ẽẽ sapien¬
tiam credenclum est. In hac ip̃a
lapientie subsistentia qua oĩs
uirtus. at deformatio future ĩ¬
erat creature. uel eoꝵ que princi¬

Expanded text:
mandatum, quod dicit, Illuminamandatum, quod dicit, Illuminate vobis lumen scientiae: omnis qui cupit seriem quamdam, et corpus ex horum omnium ratione perficere, ut manifestis et necessariis assertionibus de singulis quibusque quid sit in vero rimetur, et unum, ut diximus, corpus efficiat, exemplis et affirmationibus, vel iis quas in sanctis Scripturis invenerit, vel quas consequenter ipsius indagine ac recti tenore repererit. CAPunigeniti Filii sui, ex ipso quidem nati, et quod est ab ipso trahentis, sine ullo tamen initio: non solum eo quod aliquibus temporum spatiis distingui non potest, sed ne illo quidem, quod sola apud semetipsam mens intueri solet, et nudo, ut ita dixerim, intellectu atque animo conspicari. Extra omne ergo quod vel dici vel intelligi potest initium, generatam esse Sapientiam credendum est. In hac ipsa ergo Sapientiae subsistentia, quia omnis virtus ac deformatio futurae inerat creaturae, vel eorum quae princi
Abbreviated transcription (Latin):
declinare ꝑsuaserit᷑. qui ⁊ nunc
usq ⁊ angeli ip̃ius nuncupan¬
sit. ⁊ acerto tempore ceꝑit: et
sit pro ip̃a sui corruptione sol¬
uendus. Quid tamen ante hẽ
mundum fu̾it. aut quid post
modum erit: iam non ꝓ maĩ¬
festo multis innotuit. Non eĩ
euidens de hiis: ecc̃astica p̃dica¬
tione sermo profertur. Tum de
non eum solum qui in manife¬
sto est: s ⁊ aliũ q̃ndã latentẽ ꝙͣ¬
plimos. forme enim sũt hec que
describunt sacram̃toꝵ quoꝵdã.
⁊ diuinaꝵ reꝵ ymagines. De
quo totius ecc̃e una sententia
est: ẽẽ quidem omnẽ legem spe¬
cialem. non tamen ea que spi¬
rat lex. eẽ homĩb nota. nisi hiĩ
Est etiam illud in ecc̃astica pre¬
dicatõne. ẽẽ angelos dei quosdã
⁊ uirtutes bonas: qui ei ministnͣt
ad salutem hõim consumman¬
dam. S̾ qñ isti creati sint uel
quales aut qũo sint: nõ satis
in manifesto listinguttur. Oꝑ
fundam̃tis huiusmodi uti. scd̃

Expanded text:
declinare persuaserit, qui et nunc declinare persuaserit, qui et nunc usque angeli ipsius nuncupansit, et a certo tempore cœperit, et sit pro ipsa sui corruptione solvendus. Quid tamen ante hunc mundum fuerit, aut quid post mundum erit, jam non pro manifesto multis innotuit. Non enim evidens de his in ecclesiastica prædicatione sermo profertur. VIII. Tnon eum solum qui in manifesto est, sed et alium quemdam latentem quamplurimos. Formæ enim sunt hæc quæ descripta sunt sacramentorum quorumdam, et divinarum rerum imagines. De quo totius Ecclesiæ una sententia est, esse quidem omnem legem spiritualem; non tamen ea quæ spirat lex esse omnibus nota, nisi his Est etiam illud in ecclesiastica praedicatione, esse angelos Dei quosdam et virtutes bonas, quae ei ministrant ad salutem hominum consummandam: sed quando isti creati sint, vel quales aut quomodo sint, non satis in manifesto distinguitur. CAPfundamentis hujusmodi uti secundum
Abbreviated transcription (Latin):
bitrii sumus : impugnare nos
fortasse possunt alique uirtutes
ad pc̃cm. alie iunare ad salutẽ:
uon tñ ncc̃itate coginr uel reste
agere uel male qd̃ fieri arbitrã¬
tũr hii qui stellaꝵ cursum ⁊ mo¬
tus cãm clicunt humanoꝵ esse
gestoꝵ. non solum eoꝵ que extͣ
arbitrii accidunt libertatem. s
eoꝵ que in nĩa sunt posita po
testate. De aĩa uero utrum ex
seminis tracduce ducatur. ita
ut rõ ipĩus uel sb̾stantia inser¬
ta ip̃is corporalib seminib ha¬
beatur. an u̾o aliud habeat ini¬
cium.⁊ hoc ip̃m initium si est
genitum aut nõ genitum. ł
certe si extrinsetus corpori indi¬
tur nec ne: non satis manifesta
bolo quoq ⁊ angelis eius. contͣ¬
riis q uirtutib. ecc̃astica p̃dita¬
tio docuit qm̃ sint quidem ħ
Que autẽ sint aut quomodo
sint: non satis clare lisposuit.
Apud plurimos tamen ista ha¬
betur opinio ÷ qd̾ angłs fu̾it i¬
ste dyabolus. ⁊ apostata effectꝰ.
qm plurimos angeloꝵ secum

Expanded text:
bitrii sumus, impugnare nos bitrii sumus, impugnare nos fortasse possunt aliquae virtutes ad peccatum, et aliae juvare ad salutem: non tamen necessitate cogimur, vel recte agere vel male; quod fieri arbitrantur hi qui stellarum cursum et motus, causam dicunt humanorum esse gestorum, non solum eorum quae extra arbitrii accidunt libertatem, sed eorum quae in nostra posita sunt potestate. De anima vero utrum ex seminis traduce ducatur, ita ut ratio ipsius, vel substantia inserta ipsis corporalibus seminibus habeatur: an vero aliud habeat initium: et hoc ipsum initium si est genitum, aut non genitum: vel certe si extrinsecus corpori inditur, necne, non satis manifesta bolo quoque et angelis ejus contrariisque virtutibus ecclesiastica praedicatio docuit, quoniam sint quidem haec: quae autem sint, aut quomodo sint, non satis clare exposuit. Apud plurimos tamen ista habetur opinio, quod angelus fuerit iste diabolus, et apostata effectus quam plurimos angelorum secum
Abbreviated transcription (Latin):
stantiam uitamq hñs ꝓpriam
cũ ex hoc discesserit mundo pro
suis meritis dispensabitur si¬
ue uite et̾ne ac bĩtudinis. here¬
ditate potitura. si hoc ei sua ge¬
sta p̾stiterint. siue igra eterno¬
ac supplicio mancipanda: si in
hoc eandem scelerum culpa de¬
torserit. S ⁊ erit tempus re¬
surrectionis mortuoꝵ. cũ corpu̾
hoc qd̾ nunc incorruptione se¬
minatur. surget in incorruptõe:
et qd̃ seminatur in ignominia.
surget ĩ gła. Est ⁊ illud defini¬
tum in ecc̃astica p̾dicatõne. om¬
nem aĩam eẽ rõnabilem. liberi
arbitrii ⁊ uoluntatis ÷ ẽẽ quoq
ei certãmen adu̾sus diabolum.
⁊ angelos eius. contiariasq iuir¬
tutes: ex eo qd̃ pcc̃is eam ilsi o¬
nerare contendant. Nos uero. si
recte consulteq uiuamus: ab
huiuscemodi labe. nos exuere co¬
nemur. Unde ⁊ consequens est
intelligere. non nos ncc̃itati eẽ
subiectos: ut omni modo etiam¬
si nolimus uel mala uel bona
agere cogamur. Si enim nr̃i ar¬

Expanded text:
stantiam vitamque habens propriam, cum ex hoc discesserit mundo, pro suis meritis dispensabitur, sive vitae aeternae ac beatitudinis haereditate potitura, si hoc ei sua gesta praestiterint: sive aeterno supplicio mancipanda, si in hoc eamdem scelerum culpa detorserit. Sed et erit tempus resurrectionis mortuorum, cum corpus hoc quod nunc in corruptione seminatur, surget in incorruptione; et quod seminatur in ignominia, surget in gloria . Est et illud definitum in ecclesiastica praedicatione, omnem animam esse rationalem, liberi arbitrii et voluntatis: esse quoque ei certamen adversus diabolum et angelos ejus contrariasque virtutes, ex eo quod peccatis eam illi onerare contendant, nos vero si recte consulteque vivamus, ab hujuscemodi labe nos exuere conemur. Unde et consequens est intelligere, non nos necessitati esse subjectos, ut omnino, etiamsi nolimus, vel bona vel mala agere cogamur. Si enim nostri ar
Abbreviated transcription (Latin):
untur. hñtes ex hiis quicquid
illud est qd̃ in lucem hanc assu¬
munt ac deferunt processuri: ne¬
sandum est ⁊ illicitum dm̃ pa¬
trem in generatione unigenti fi¬
lii sui atq in substantia eius exe¬
quare alicui uel hom̃ uel alioꝵ
aĩantium generanti. s nitẽ ẽ ex¬
ceptum aliquid ẽẽ ⁊ deo cdignum.
cuius nulla prorsus comꝑatio.
nõ in reb solum. s ne in cogita¬
tione quidem uel sensu inueni
ri pt. ut humana cogitatio pos¬
lit app̃hendere. qũo ingenitus ds̃
pr̃ efficitur unigenti filii. Est
riãq ita eterna ac sempit̾na ge¬
neratio. sicut splendor generat᷑
ex luce. Non enim ꝑ adoptõem
sp̃c. filius fit extrinsetus: s na¬
tura filius est. Uideamus tam̃
qũo hec que dicimus. etiã diui¬
ne scripture auctoritate munian

Expanded text:
iuntur, habentes ex his quidquid iuntur, habentes ex his quidquid illud est quod in lucem hanc assumunt ac deferunt processuri: infandum est et illicitum, Deum Patrem in generatione unigeniti Filii sui, atque in substantia ejus exaequare alicui vel hominum vel aliorum animantium generanti. Sed necesse est exceptum aliquid esse, et Deo dignum, cujus nulla prorsus comparatio, non in rebus solum, sed ne in cogitatione quri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere quomodo ingenitus Deus pater efficitur unigeniti Filii. Est namque ita æterna ac sempiterna generatio sicut splendor generatur ex luce. Non enim per adoptionem spiritus filius fit extrinsecus, sed natura filius est. V. Videamus tamen quomodo hæc quæ dicimus etiam divinæ Scripturæ auctoritat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ds̃ erat u̾bũ: ⁊ hoc erat ĩmitio a¬
pd̾ dm̃. Q aũ dat initiũ u̾bo dei uł
sapĩe dei. intuere ne magis ĩ ip¬
sum ingenitum pr̃em. impieta¬
tem suam iactet. cum eum neget
semꝑ prẽm fuisse.⁊ genuisse u̾¬
bum.⁊ habuisse sapĩam. in oĩ¬
b ant̾iorib. uel temporib. uł se¬
culis: uel si quid illud est qd̾ no
rent que fcã sunt nisi ex uita.
Uel quomodo u̾itate constarent
ea que sunt. nisi ex u̾itate descẽ¬
ctum est u̾bum dei ⁊ sapĩa: q̃
uia iccuto dicitur. qd̾ ad pr̃em
ducit eos qui intcedunt ꝑ eam.
Quecũq ergo diximus de sapi¬
entia dei: hec etiam conuenient̾
aptabuntur ⁊ intelligentur ꝓ
eo qd̃ filius dei uita est. ⁊ pro eo
qd̾ u̾bum est. ⁊ pro eo ꝙ u̾itas ẽ.¬
surrectio est:qr hec omnes appel¬
lationes ex oꝑib eius ac uirtu¬
tib noĩate sunt.⁊ in nulla haꝵ
uel leui opinione intelligi cor¬
porale aliquid ꝑt̃: qd̾ uel mag¬
nitulinem designare uideatur

Expanded text:
Et Deus erat Verbum, et hoc erat in initio apud Deum . Qui autem dat initium Verbo Dei vel Sapientiae Dei, intuere ne magis in ipsum ingenitum Patrem impietatem suam jactet, cum eum neget semper Patrem fuisse, et genuisse Verbum, et habuisse Sapientiam in omnibus anterioribus vel temporibus vel saeculis, vel si quid illud est quod nomirent quae facta sunt, nisi ex vita? Vel quomodo veritate constarent ea quae sunt, nisi ex veritate descenctum est Verbum Dei et Sapientia, quae via idcirco dicitur, quod ad Patrem ducit eos qui incedunt per eam. Quaecumque ergo dixerimus de Sapientia Dei, haec etiam convenienter aptabuntur, et intelligentur pro eo quod Filius Dei vita est, et pro eoquod verbum est, et pro eo quod veritas esurrectio est: quia hæ omnes appellationes ex operibus ejus ac virtutibus nominatæ sunt, et in nulla harum vel levi opinione intelligi corporale aliquid potest, quod vel magnitudinem designare videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sis etiam ea ymago que ꝑ specu¬
lum deformatur. actib uel motib
cõmouetur uel agit in nullo pror¬
sus declinans: ita etiam sapiẽtia
de se uult intelligi. cum speculum
filius facit similiter. Et iterũ di¬
sus filius a pr̃e. iũrtute opum
immutatur ac differt. nec aliud
est opus filii. quam pr̃is. s unꝰ
atq idem ut ita clicam etiam mo¬
tus in omnib est: iccirco speculũ
eum immaculatũ nominauit.
ut ꝑ hec nulla oĩno dissiłitudo fi-¬
lii intelligatur a pr̃e. cum ĩ euͣn
gelio filius dicatur non siłia face̾.
in quo eadem ut opmor intelligi
conuenit que suꝑuis de ymagine
ea que ꝑ speculum formatur exp̃s¬
simus. Principalis nãq bonitas
sine dubio pater est. ex qua filius
natus. qui ꝑ omĩa ymago ẽ prĩs
ꝓculdubio etiam bonitatis eius
conuenienter ymago dr̃. Nõ eĩ a¬
lia aliqͣ scd̃a bonitas existit in filio:
p̃teream que est in pr̃e. Unde ⁊ rec¬

Expanded text:
sis etiam ea imago quae per specusis etiam ea imago quae per speculum deformatur actibus vel motibus commovetur, vel agit, in nullo prorsus declinans; ita etiam sapientia de se vult intelligi, cum speculum Filius facit similiter. Et iterum diorsus Filius a Patre virtute operum immutatur ac differt, nec aliud est opus Filii quam Patris, sed unus atque idem, ut ita dicam, etiam motus in omnibus est; idcirco speculum eum immaculatum nominavit, ut per hoc nulla omnino dissimilitudo Filii intelligatur ad Patrem. Ea gelio Filius dicatur non similia facerin quo eadem, ut opinor, intelligi convenit quæ superius de imagine ea quæ per speculum deformatur, expressimus. Principalis namque bsine dubio Pater est, ex qua Filius natus qui per omnia imago est Patris; procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago dicitur. Non enim aliqua alia bonitas existit in Filio, praeter eam quae est in Patre. Item:
Abbreviated transcription (Latin):
mutari aut conu̾ti nũquam pt̃:
iccirto pura eius ac sincera gła p̃
dicatur. Sempit̾num uel et̾num
ꝓprie dr̃ qd̃ neq initium ut esset
habuit: nec cessare unquam põt
ẽẽ qd̃ est. Hoc autem designatur
apud iohannem: cum dicit qr d̃s
lux est. Splendor autem lucis eius.
sapĩa sua est. non solum sccl̃m id
qd̃ sempit̾na lux est: ita ut eter¬
nus ⁊ et̾nitatis splendor sit sapĩa
sua. Qd̃ si integre intelligatur. ma¬
nifeste declarat. qr subsistentia filii
ab ip̃o pr̃e descendit. s non temꝑa¬
liter: neq ab ullo alio initio nisi
ut diximus ab ip̃o deo. S ⁊ specu¬
lum immatulatum enepciat. id¬
lit prius intelligenda est. que ẽ ui¬
gor quidam ut ita dixerim ꝑquẽ
inopat᷑ pr̃ uel cum cieat. uel cũ.
prouid. uel cum iudicat: uel cũ
singula queq ĩ tempore suo dispo¬
nt atq dispensat. Sicut ergo in
spetulo omnib motib. atq oĩb
actib quib his qui speculum in¬
tuetur. mouetur uel agit. isdẽ ip¬

Expanded text:
mutari ac converti nunquam potest, idcirco pura ejus ac sincera gloria ejus praedicatur. Sempiternum vel aeternum proprie dicitur quod neque initium ut esset habuit, nec cessare unquam potest esse quod est. Hoc autem designatur apud Joannem cum dicit, quia Deus lux est . Splendor autem lucis ejus, sapientia sua est, non solum secundum id quod sempiterna lux est, ita ut aeternus et aeternitatis splendor sit sapientia sua. Quod si integre intelligatur, manifeste declarat, quia substantia Filii ab ipso Patre descendit, sed non temporaliter, neque ab ullo alio initio, nisi, ut diximus, ab ipso Deo. Sed et speculum immaculatum paternasit, prius intelligenda est, quæ est vigor quidam, ut ita dixerim, per quem inoperatur Pater, vel cum creat, vel cum providet, vel cum judicat, vel cum singula quaeque in tempore suo disponit atque dispensat. Sicut enim in speculo omnibus motibus atque omnibus actibus, quibus is qui speculum intuetur movetur vel agit, iisdem ip
Abbreviated transcription (Latin):
bum. sic̃ ip̃e xp̃e asseruit. De sb̃a
hr̃e quis potuit pret̾ eos qui ĩ le¬
ge ⁊ proph̃is u̾sati sunt: uel eos
qui se xp̃o credere profitentur. Nã
de deo quidem patre ꝙ̃ digne pro¬
loqui nemo ualeat. tamen possibi¬
le est intellectum aliquem capi
ex occasione uisibiliũ creaturaꝵ
⁊ ex hiis que humana mens na¬
turaliter sentit: insuꝑ etiam de scͥp¬
turis scĩs confirmari possibile est.
Ss ⁊ de filio dei quamuis nemo
nou̾it filium nisi pater. tamen
ex cliuinis scripturis etiam de ip̃o
qualiter sentiri debeat. mens hu¬
mana formatur: non solũ ex no¬
uo. s etiam ex ueteri testamento.
ꝑ ea que a sc̃is gesta. figuraliter
ad xp̃m referuntur. Ex quibus
adu̾ti uel diuina euis natura.ł¬
humana. que ab eo assumpta est
te. In nouo uero testamto habũ¬
dantib testimoniis edocemur. t̃

Expanded text:
rum, sicut ipse Christus asseruit. De substrum, sicut ipse Christus asseruit. De substionem ullam habere quis potuit, praeter eos qui in Lege et Prophetis versati sunt, vel eos qui se in Christo credere profitentur. Nam de Deo quidem Patre quamvis digne proloqui nemo valeat, tamen possibile est intellectum aliquem capi ex occasione visibilium creaturarum, et ex his quae humana mens naturaliter sentit, insuper etiam de Scripturis sanctis confirmari possibile est. Sed et de Filio Dei, quamvis nemo noverit Filium nisi Pater, tamen ex divinis Scripturis etiam de ipso qualiter sentiri debeat, mens humana formatur, non solum ex Novo, sed etiam ex Vetere Testamento, per ea quae a sanctis gesta figuraliter ad Christum referuntur, ex quibus adverti vel divina naturahumana quæ ab eo assumpta est,te.» In novo vero Testamento abundantibus testimoniis edocemur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo uel lumen uerum ẽ. ul
ostium uel iusticia. uel scĩficatio
uel redemptio ⁊ alia innumera
tur exponere. S contenti his de qͥ¬
b suꝑius clisseruimus: conseq̃nt̾
uidentiam ẽẽ sentiunt. deũ ẽe in¬
genitum qui uniu̾sa creauit atq
clisposuit. confitentur. eũq ꝑentẽ
uniu̾sitatis agnoscunt. Huic tñ
ẽẽ filium non nos soli pronũcia¬
mus: quãius satis hoc ⁊ mirũ ⁊
incredulum uideatur. his qͥ apd̾
gretos uel barbaros philosopha¬
ri uidentur. Tamen an nõ nullis
etiam ipõꝵ hĩta eius uidetur opi¬
nio: cum uerbo dei. uel rõne. crea¬
ta ẽẽ omnia confitentur. Nos uͦ
scd̃m fidem doctrine eius quam
diuinitus aspiratam pro certo
hẽmus eminentiorem diuinio¬
rem q rõnem de filio dei nulliꝰ
alt̾ius possibilitatis ẽẽ creclimꝰ
exponere. atq in hoꝵ cognitõem
proferre nisi eius solius q̃ a scõ¬
spũ inspirata est. id est apłice at¬

Expanded text:
quomodo vel lumen verum est, vel quomodo vel lumen verum est, vel ostium, vel justitia, vel sanctificatio, vel redemptio, et alia innumera; tur, exponere. Sed contenti his de quibus superius disseruimus, consequenteprovidentiam esse sentiunt, Deum esse ingenitum qui universa creavit atque disposuit, confitentur, eumque parentem universitatis agnoscunt. Huic tamen esse Filium: non nos soli pronuntiamus; quamvis satis hoc et mirum et incredulum videatur iis qui apud Græcos et Barbaros philosophari videntur: tamen a nonnullis etiam ipsorum habita ejus videtur opinio, cum verbo Dei, vel ratione creata esse omnia confitentur. Nos vero secundum fidem doctrinæ ejus, quam divinitus aspiratam pro certo habemus, eminentiorem divinioremque rationem de Filio Dei, nullius alteris possibilitatis esse credimus exponere, atque in hominum cognitionem proferre, nisi ejus solius Sc inspirata est, id est apostolicae at
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ius bonitatis. s illius soluisq
in pr̃e est. cuius recte ymago aꝑ¬
pellatur: quia neq aliunde ẽ. ni¬
si ex ip̃a principali bonitate. ne al¬
tera bonitas quam eaque in pr̃e
est. uideatur in filio. neq aliqua
dissimilitudo aut distantia boni¬
tatis in filio est. Propt̾ qd̃ non d
uelut blasphemie aliqd̾̃ genus
putari in eo qd̾ dcm est. qr nemo
bonus nisi unus d̃s. ut ꝓpterea py¬
bonus sit. s ut suꝑius diximus
principalis bonitas in deo pr̃e sen¬
tienda est ex quo uel filius natus
uel sp̃e sc̃s procedens. sine dubio
bonitatis naturam in se fert. que
est in eo fonte de quo uel natus ẽ
filius uel procedens sp̃e sc̃s. Iam
u̾o si qua alia bona in seriꝑtuus
dicuntur. uel angłs. uel hõ uł
seruus. uel thesaurus. uel cor hoĩ¬
num. uel arbor bona. hec omnia
abusiue licuntur. attidentem nõ
sb̾alem in se continentia bonita¬
tem. Nultum est ⁊ alt̾ius uel o¬
peris uel temporis congregare õs
filii dei appellationes. uerbi causa

Expanded text:
 illius solius quæ in Patre est: cujus recte imago appellatur, quia neque aliunde est, nisi ex ipsa principali bonitate; ne altera bonitas quam ea quæ in Patre est, videatur in Filio. Neque aliqua dissimilitudo, aut distantia bonitatis in Filio est. Propter quod non debet velut blasphemiæ aliquod genus putari in eo quod dictum est: «Nemo bonus nisi unus Deus Pater» bonus sit; sed ut superius diximus, principalis bonitas in Deo sentienda est Patre ex quo vel Filius natus, vel Spiritus sanctus procedens, sine dubio bonitatis ejus naturam in se refert, quæ est in eo fonte de quo vel natus est Filius, vel procedit Spiritus sanctus. Jam vero si qua alia bona in Scripturis dicuntur, vel Angelus, vel homo, vel servus, vel thesaurus, vel cor bonum, vel arbor bona, hæc omnia abusive dicuntur, accidentem, non substantialem in se continentia bonitatem. Multum autem est, et alterius vel operis vel temporis, congregare omnes Filii Dei appellationes verbi causa,
Abbreviated transcription (Latin):
ex deo pr̃e. scdo ut rationabilia sĩt.
habeant ex u̾bo. tercio ut sc̾a sint.
habeant ex sp̃u scõ : rursum xp̃i
scd̾m hoc qd̾ iusticia dei est. capa¬
cia efficiuntur. ea que iam scifi¬
tõem spc̃ scĩ: conseq̃nter nichilo¬
minus donũ sapientie scd̾m uir¬
tutem ĩ oꝑationis spẽ dei. Et hoc
puto paulum dice̾ cum ait qui¬
aliis sermonẽ scientie scd̃m eũ¬
dem sp̃m. Et desinans unãquã¬
q discretõem donoꝵ. refert omĩa
ad unuisitatis fontem: ⁊ dicit.

Expanded text:
ex Deo Patre; secundo, ut rationabilia sint ex Deo Patre; secundo, ut rationabilia sint habeant ex Verbo; tertio ut sancta sint, habeant ex Spiritu sancto: rursum Christi secundum hoc quod justitia Dei est, capacia efficiuntur ea quae jam sanctifitionem Spiritus sancti, consequuntur nihilominus donum sapientiae secundum virtutem inoperationis Spiritus Dei. Et hoc puto Paulum dicere, cum ait, quialiis sermonem scientiae secundum eumdem Spiritum. Et designans unamquamque discretionem donorum, refert omnia ad uni