comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ consueuit in naues imponi pateretur. In africa autẽ nõmodo sibi quicꝗͣ non
acquisierãt, aut parauerãt: sed etiam ꝑꝑ annonae caritatẽ ante parta consun¬
serant. Quibꝰ rebus attenuati oppido perꝗͣ pauci subpellibus acquiescebant. re¬
liqui ex uestimentis tentoriolis factis atq arundinibus coriisq contextis ꝓ-¬
rebantur. Itaq subito nymbo grandineq consecuta et grauata pondere ten¬
braꝵ aqua omnes subruti disiectiq nocte intempesta ignibus extinctis: rebꝰq
aduictum ꝑtinentibꝰ corruptis ꝑ castra passim uagabantur: scutisq capita c̃¬
gebãt. Eadem nocte.uͭ. legioĩs piloꝵ cacumina sua sponte arserunt. Rex inte¬
rim iuba de equestri praelio scipioĩs certior factus uocatusq ab eodem litteris p̃¬
fecto Sabure cum ꝑte exercitus contra Siciũ relicto ut secum ipse aliquid auto¬

Expanded text:
esse consuevit in navis imponi pateretur. In Africa autem non modo sibi quicquam non esse consuevit in navis imponi pateretur. In Africa autem non modo sibi quicquam non adquisierant aut paraverant sed etiam propter annonae caritatem ante parta consumpserant. Quibus rebus attenuati oppido perquam pauci sub pellibus adquiescebant: reliqui ex vestimentis tentoriolis factis atque harundinibus scopisque contextis permanebant. Itaque subito imbre grandineque consecuta gravatis pondere tentoriis aquarumque vi subrutis disiectisque, nocte intempesta ignibus exstinctis, rebus quae ad victum pertinent omnibus corruptis per castra passim vagabantur scutisque capita contegebant. Eadem nocte V. legionis pilorum cacumina sua sponte arserunt. § 48 Rex interim Iuba de equestri proelio Scipionis certior factus evocatusque ab eodem litteris praefecto Saburra cum parte exercitus contra Sittium relicto, ut secum ipse aliquid aucto
Abbreviated transcription (Latin):
nefaĩo scelere cõtaminatos et cȩde ciuiũ saginatos. Sic extra uallũ deducti sũt: et
cruciabiliter interfecti. Tyrones autẽ iubet inter legiones dispartiri: et cominiũ
cũ Ticida incõspectũ suũ ꝓhibet adduci. Qua exre Caesar cõmotus eos qͦs in stati¬¬
nibꝰ cũ longis nauibꝰ apud tapsũ custodiae cã insule eẽ iusserat: ut suis onera
longisq naiubꝰ praesidio ẽẽnt: ob negligentiam ignominiaeq causa dimittendos
ab exercitu grauissimumq in eos edictum ꝓponendũ curauit. Per id tempꝰ fere
Cesaris exercitui res accidit incredibilis auditu. nanq uigiliaꝵ somno cõfi
circiter uigilia secunda noctis. nymbus cũ saxea grandine subito est exortus
hostem accedendo castra cõmuniebat. opereq faciẽdo milites se circunspiciẽdi
iõ habebant facultatẽ. Praeterea ita ex sicilia exercitũ transportabat: ut p̃
ipsum militem et arma nec uas nec mãcipium: neq ullam rem quae usui militi

Expanded text:
nefario scelere contaminatos et caede civium saginatos.' Sic extra vallum deducti sunt et cruciabiliter interfecti. Tirones autem iubet inter legiones dispertiri et Cominium cum Ticida in conspectum suum prohibet adduci. Qua ex re Caesar commotus eos quos in stationibus cum longis navibus apud Thapsum custodiae causa in salo esse iusserat ut suis onerariis longisque navibus praesidio essent, ob neglegentiam ignominiae causa dimittendos ab exercitu gravissimumque in eos edictum proponendum curavit. § 47 Per id tempus fere Caesaris exercitui res accidit incredibilis auditu. Namque vergiliarum signo confecto circiter vigilia secunda noctis nimbus cum saxea grandine subito est exortus hostem accedendo castra communibat opereque faciendo milites se circumspiciendi non habebant facultatem. Praeterea ita ex Sicilia exercitum transportabat ut praeter ipsum militem et arma nec vas nec mancipium neque ullam rem quae usui militi
Abbreviated transcription (Latin):
manus attulisse Regem Uagum a suis desertum abonnibꝰ asꝑnari. Sabur¬
ram eiusq copias a Sitio eẽ delatas. Uticȩ Caesarem sine mora receptum

Expanded text:
manus attulisse, regem vagum ab suisque desertum ab omnibus aspernari. Saburmanus attulisse, regem vagum ab suisque desertum ab omnibus aspernari. Saburram eiusque copias ab Sittio esse deletas, Uticae Caesarem sine mora receptum,
Abbreviated transcription (Latin):
is copis duces complures ad caesarem ueniunt. orantq ut sibi ignoscãt. Ob
supplicibus uenia data ⁊amam ꝑueniunt. Rumore interim ꝑlato de eius
enitate clementiaq: propemodum omnes Regii equites ⁊amam ꝑuen¬
unt ad caesarem. ab eoq sunt metu ꝑiculoq liberati. Dum haec utrobiꝙ
geruntur Corsidius qui Tysodre cum familia sua gladiatoria maueculis ꝙ
uraeerat cognita cede suoꝵ domitiiq et legionũ aduentu ꝑterritus: di¬
sperata salute oppidum deserit: seq clam cum paucis barbaris pecunia
onustus subducit. atq in Regnum fugere contendit. Quẽ getuli sui co¬
mites itinere prȩdȩ cupidi concidunt: seq in quascunq potuere ꝑtes confe¬
rut. Cunq interim Uirgilius postꝗͣ terra mariq clusus se nihil proficere ĩ¬
tellexit. suosq interfectos aut fugatos.M. catonẽ Uticȩ sibi ipsum

Expanded text:
egiis copiis duces complures ad Caesarem veniunt orantque ut sibi ignoscat. Quibus egiis copiis duces complures ad Caesarem veniunt orantque ut sibi ignoscat. Quibus supplicibus venia data Zamam pervenit. Rumore interim perlato de eius lenitate clementiaque propemodum omnes regni equites Zamam perveniunt ad Caesarem ab eoque sunt metu periculoque liberati. § 93 Dum haec utrobique geruntur, Considius, qui Thysdrae cum familia sua, gladiatoria manu Gaetulisque praeerat, cognita caede suorum Domitique et legionum adventu perterritus desperata salute oppidum deserit seque clam cum paucis barbaris pecunia onustus subducit atque in regnum fugere contendit. Quem Gaetuli, sui comites, in itinere praedae cupidi concidunt seque in quascumque potuere partis conferunt. C. interim Vergilius, postquam terra marique clausus se nihil proficere intellexit suosque interfectos aut fugatos, M. Catonem Uticae sibi ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
cum se parum proficere intellexisset. precibus orasset uti se ad suos deos pe¬
nates amitterent. Ubi eos ꝑstare in sententia animaduertit: nec minis nec pre¬
cibus suis moueri: quomagis se reciperẽt: tunc petiuit ab eis ut sibi coniuges
uberosq redderent: ut secum eos asportaret. Postꝗͣ sibi nihil oppidanos õn¬
nino responsum reddere animaduertit. nulla re abhis impetrata a Tama disce¬
dit. atq ad uillam suam cum petreio paucisq equitibꝰ confert: Tamenser
terim legatos dehis rebus ad caesarem uticam mittũt. petuntq ab eo uti
ante ꝗͣ Rex manum colligeret seseq oppugnaret sibi auxilium mitteret.
se tamen paratos eẽ sibi quoad uita suppeteret. oppidum seq ei reseruare. Le
gatos Caesar collaudatos iubet antecedere: ac suũ aduentum ꝓnuntiare. ipẽ
ostero die Utica egressus in regnum ire contendit. Interim in itinere ex n¬

Expanded text:
cum se parum proficere intellexisset precibus orasset uti se ad suos deos pecum se parum proficere intellexisset precibus orasset uti se ad suos deos penates admitterent, ubi eos perstare in sententia animadvertit nec minis nec precibus suis moveri quo magis se reciperent, tertio petit ab eis ut sibi coniuges liberosque redderent ut secum eos asportaret. Postquam sibi nihil omnino oppidanos responsi reddere animadvertit, nulla re ab his impetrata ab Zama discedit atque ad villam suam se cum M. Petreio paucisque equitibus confert. § 92 Zamenses interim legatos de his rebus ad Caesarem Uticam mittunt petuntque ab eo uti antequam rex manum colligeret seseque oppugnaret sibi auxilium mitteret: se tamen paratos esse, sibi quoad vita suppeteret, oppidum seque ei reservare. Legatos collaudatos Caesar domum iubet antecedere ac suum adventum praenuntiare. Ipse postero die Utica egressus cum equitatu in regnum ire contendit. Interim in itinere ex r
Abbreviated transcription (Latin):
eodem die demum natos prȩdicantes laeti gratias agũt Caesari: Rex inte¬
rim iuba ut ex praelo fugerat una cum petreio interdiu in uillis latitando tã¬
dem nocturnis itineribꝰ confectis in Regnum ꝑuenit. atq ad oppidum Tar
ubi ipse domicilium cõiuges liberosq habebat. quo excuncto Regno omnẽ
pecuniam carissimasq res comportauerat: qđq inito bello operibus maximis
muniuerat accedit: quem ante oppidani rumore exoptato de Caesaris ui¬
ria audito: ob has calisas oppido prohibuerũt. ꝙ bello contra . ro.po. suscepto: ĩ
ppido Zamȩ lignis congestis maximã in medio foro pyram construxerat
si forte bello foret superatus omnibus rebus eo coaceruatis. dein ciuibꝰ cũctis
interfectis eodemq proiectis igne subiecto cum demum se ip̃e in suꝑ interfice
portas diu multumq pͥmo minis pro imperio egisset cum Zamensibꝰ. deinde

Expanded text:
c se eo demum die natos praedicantes laeti gratias agunt Caesari. § 91 Rex intec se eo demum die natos praedicantes laeti gratias agunt Caesari. § 91 Rex interim Iuba, ut ex proelio fugerat, una cum Petreio interdiu in villis latitando tandem nocturnis itineribus confectis in regnum pervenit atque ad oppidum Zamam, ubi ipse domicilium, coniuges liberos habebat, quo ex cuncto regno omnem pecuniam carissimasque res comportaverat quodque inito bello operibus maximis muniverat, accedit. Quem antea oppidani rumore exoptato de Caesaris victoria audito ob has causas oppido prohibuerunt, quod bello contra populum Romanum suscepto in oppido Zamae lignis congestis maximam in medio foro pyram construxerat ut, si forte bello foret superatus, omnibus rebus eo coacervatis, dein civibus cunctis interfectis eodemque proiectis igne subiecto tum demum se ipse insuper interficeportas diu multumque primo minis pro imperio egisset cum Zamensibus, dein
Abbreviated transcription (Latin):
Postero die mane eodem introiit. concioneq aduocata vticenses incolas cohortatꝰ
gratias pro eorum studio erga se agit. Ciues autem Romanos negociatores et
eos qui inter. ccc. pecunias contulerant. Uaro et Scipioni multis uerl
accusatos.et de eorum sceleribus longiore habita oratione ad extremũ ut sine
metu prodirẽt edicit se eis duntaxat uitam concessurũ bona quidẽ eorum
ie uendituꝵ. Ita tanen qui eoꝵ ipsa bona sua redemisset. se bonorũ uenditi
indulturum: et peciniam mulcte relaturum: ut incolumitatẽ retinere posset.
Quibus metu exanguibus deuitaq et suo promerito desꝑantibꝰ subito oblata sa¬
lute: libentes cupidq conditionem acceperunt: petiueruntq a caesare: ut u¬
niuersis.ccc. uno romine pecuniam imperat. Itaq bis milies sextertio his impo¬
sito: ut ꝑ triennium sex pensionibꝰ .po.ro. soluerent: nullo eoꝵ recusante. a¬

Expanded text:
Postero die mane in oppidum introiit contioneque advocata Uticensis incolas cohortatus Postero die mane in oppidum introiit contioneque advocata Uticensis incolas cohortatus gratias pro eorum erga se studio egit, civis autem Romanos negotiatores et eos qui inter CCC pecunias contulerant Varo et Scipioni multis verbis accusat et de eorum sceleribus longiore habita oratione ad extremum ut sine metu prodirent edicit: se eis dumtaxat vitam concessurum; bona quidem eorum se venditurum, ita tamen, qui eorum ipse sua bona redemisset, se bonorum venditionem inducturum et pecuniam multae nomine relaturum, ut incolumitatem retinere posset. Quibus metu exsanguibus de vitaque ex suo promerito desperantibus subito oblata salute libentes cupidique condicionem acceperunt petieruntque a Caesare ut universis CCC uno nomine pecuniam imperaret. Itaque bis milies sestertio his imposito, ut per triennium sex pensionibus populo Romano solverent, nullo eorum recusante a
Abbreviated transcription (Latin):
terim a thapso progressus ut scetam ꝑuẽĩt: ubi Scipio magnũ frumẽti numerũ ar¬
moꝵ teloꝵ caeteraꝵq reꝵ cum paruo prȩsidio habuerat: hoc adueniens potit᷑. dein¬
de adrumentum ꝑuenit. quo cum sine mora introisset: armis: frumento: peciũaq cõ¬
siderata. Q ligario. C. Considii filio qui tũ ibi fuerat uitam concessit. Deinde eo¬
dẽ die Adrumento egressus luncio Regulo ibi cũ legione relicto Uticã ire contẽd
Cui in itinere fit obuius. L. Caesar: subitoq se ad genua proiecit. Uitamq si-¬
bi neq aliud amplius quicquam deprecatur. Cui Caesar facile et pro sua natura
instituto concessit. Item cecine cetheio patricio.L. celle patri et filio. M. ep¬
pio. M. Aquinio catonis filio demasippoq liberis ex sua cõsuetudine tribuit: cir¬
citerq Luminibus accensis Uticam peruenit. atq extra oppidũ ea nocte mansit.

Expanded text:
nterim ab Thapso progressus Ussetam pervenit, ubi Scipio magnum frumenti numerum, arnterim ab Thapso progressus Ussetam pervenit, ubi Scipio magnum frumenti numerum, armorum, telorum ceterarumque rerum cum parvo praesidio habuerat. Id adveniens potitur, deinde Hadrumetum pervenit. Quo cum sine mora introisset, armis, frumento pecuniaque considerata Q. Ligario, C. Considio filio, qui tum ibi fuerant, vitam concessit. Deinde eodem die Hadrumeto egressus Livineio Regulo cum legione ibi relicto Uticam ire contendit. Cui in itinere fit obvius L. Caesar et subito se ad genua proiecit vitamque sibi neque amplius quicquam deprecatur. Cui Caesar facile et pro natura sua et pro instituto concessit, item Caecinae, C. Ateio, P. Atrio, L. Cellae patri et filio, M. Eppio, M. Aquino, Catonis filio Damasippique liberis ex sua consuetudine tribuit circiterque luminibus accensis Uticam pervenit atque extra oppidum ea nocte mansit. § 90
Abbreviated transcription (Latin):
rat. cũ dormitũ isset ferrum intro clam in cubiculũ tulit. atq ita se traiecit: qui dũ
ĩa nondum expirata cõcidisset impetu facto in eubiculũ ex suspicione medicus
miliaresq cõtinere:atq uulnus obligare cȩperũt. ipse suis manibꝰ uulnus crudelis¬
sime diuellit: atq aĩo presenti se interemit. Quẽ uticenses quanꝗͣ oderãt ꝑtiũ gr̃a:
Uticam mirificis operibus munierat : turresq auxerat: sepultura afficiunt. Quo
nterfecto. L. Caesar ut aliquid sibi ea res auxiliaretur: conuocato populo cõto
habita cohortatur omnes ut portȩ aperirẽtur se in Caesaris clemẽtia magnã spem ha¬
bere. Itaq portis Uticae patefactis egressus Caesari imꝑatori obuiã proficiscituꝵ
lessala ut erat imꝑatum uticã ꝑueĩt: om̃ibusq portis custodias ponit. Caesar i¬

Expanded text:
ciebat, cum dormitum isset, ferrum intro clam in cubiculum tulit atque ita se traiecit. Qui dum ciebat, cum dormitum isset, ferrum intro clam in cubiculum tulit atque ita se traiecit. Qui dum anima nondum exspirata concidisset, et impetu facto in cubiculum ex suspicione medicus familiaresque continere atque vulnus obligare coepissent, ipse suis manibus vulnus crudelissime divellit atque animo praesenti se interemit. Quem Uticenses quamquam oderant partium grUticam mirificis operibus muniverat turrisque auxerat, sepultura adficiunt. Quo interfecto L. Caesar ut aliquid sibi ex ea re auxili pararet convocato populo contione habita cohortatur omnis ut portae aperirentur: se in C. Caesaris clementia magnam spem habere. Itaque portis patefactis Utica egressus Caesari imperatori obviam proficiscitur. Messalla, ut erat imperatum, Uticam pervenit omnibusque portis custodias ponit. § 89 Caesar i
Abbreviated transcription (Latin):
cȩde rapinisq desisterẽt. et quid sibi uellẽt sciret: sed andae eoꝵ impoͣtunitatis gr̃
singulis. C. diuisit. Idem sylla faustus fecit: ac de sua pecunia largitus ẽ. Unaq cum
abUtica ꝓficiscit᷑: atq in Regnũ ire contendit. Complures interim ex fuga Uticã
ꝑueniũt. qͦs om̃es cato cõuocatos una cũ .ccc. qui pecuniã Scipioni ad bellũ faciẽdũ
cõtulerant. hortatur ut ẜuitia manumitterẽt: oppidũq defenderẽt. qͦꝵ cum ꝑtẽ assẽ¬
re: ꝑtem animũ mentẽq ꝑterritã atq in fugam destinatã habere intellexisset ami
de ea re agere destitit: nauesq his attribuit: ut in quascũq ꝑtes uellẽt proficisceren¬
tͣ. Ipse omibus rebus diligentissime cõstitutis liberis suis. L. Caesari qui tum ibi ꝓ q̃sto
fuerat cõmendatis: et sine suspicione uultu atq sermone qͦ suꝑiore tp̃e usus fu¬

Expanded text:
caede rapinisque desisterent et quid sibi vellent sciret, sedandae eorum importunitatis gratia caede rapinisque desisterent et quid sibi vellent sciret, sedandae eorum importunitatis gratia singulis C divisit. Idem Sulla Faustus fecit ac de sua pecunia largitus est unaque cum his ab Utica proficiscitur atque in regnum ire intendit. § 88 Complures interim ex fuga Uticam perveniunt. Quos omnis Cato convocatos una cum CCC, qui pecuniam Scipioni ad bellum faciendum contulerant, hortatur uti servitia manumitterent oppidumque defenderent. Quorum cum partem assentire, partem animum mentemque perterritam atque in fugam destinatam habere intellexisset, amplius de ea re agere destitit navisque his attribuit, ut in quas quisque partis vellet proficisceretur. Ipse omnibus rebus diligentissime constitutis, liberis suis L. Caesari, qui tum ei pro quaestore faciebat, commendatis, et sine suspicione, vultu atque sermone quo superiore tempore usus fa
Abbreviated transcription (Latin):
nã cõiiciũt. atq ita acerbissio afficiũt supplicio. deinde ꝓtinꝰ uticã ꝑueĩunt. S
ꝑiore tp̃e.M. cato ꝙ uticẽsibꝰ ꝑꝑ bñficiũ legis iuliȩ paꝵ ĩ suis ꝑtibꝰ p̃sidii ẽẽ exi¬
stimauerat plebẽ inermẽ oppido eiecerat: et ante portã bellicã castris fossaq ꝑuula
dũtaxat munierat. ibiq custodiis circũdatis hĩtare coegerat. senatũ ãt oppidi custodia
ut eis interfectis eoꝵ ꝑnicie dolorẽ suũ ulciscerẽtur. Uticenses aĩo addito ex Caesaĩs ui¬
ia lapidibꝰ fustibꝰq eqͥtes repulerũt. Ita postꝗͣ castra nõ potuerũt capere. Uticã se u
oppidũ cõiecerũt: atq ibi multos uticenses interfecerũt. domosq eoꝵ expugnauerũt
ac diripuerũt. quibꝰ cũ Cato ꝑsuadere nulla ratione quiret: ut secũ oppidũ defenderẽt.

Expanded text:
flammam coiciunt atque ita acerbissimo adficiunt supplicio; deinde protinus Uticam perveniunt. Sflammam coiciunt atque ita acerbissimo adficiunt supplicio; deinde protinus Uticam perveniunt. S Uticensibus propter beneficium legis Iuliae parum suis partibus praesidi esse existimaverat, plebem inermem oppido eiecerat et ante portam bellicam castris fossaque parvula dumtaxat muniverat ibique custodiis circumdatis habitare coegerat; senatum autem oppidi custodia ut eis interfectis eorum pernicie dolorem suum ulciscerentur. Uticenses animo addito ex Caesaris victoria lapidibus fustibusque equites reppulerunt. Itaque posita quam castra non potuerant potiri, Uticam se in oppidum coniecerunt atque ibi multos Uticensis interfecerunt domosque eorum expugnaverunt ac diripuerunt. Quibus cum Cato persuadere nulla ratione quiret ut secum oppidum defenderent et
Abbreviated transcription (Latin):
oppido discessit. Postero die re diuina facta: cõtione aduocata in cõspectũ oppida¬
⁊ milites collaudat: totũq exẽcitũ ueteranoꝵ donauit p̃miis fortissĩo cuio
ac bñmerẽti pro suo gestu tribuit: ac statĩ inde digressus. T. Rebullo ꝓcosule cũ
.iii. ad thapsũ cohortibꝰ. et . cN. domitio cũ duabꝰ thysdre ubi cõsidiꝰ p̃erat ad obsi¬
idũ relictis.M. messala uticã antep̃misso cũ eqͥtatu ip̃e eodẽ iter facere cõti¬
dit. Eqͥtes interĩ Scipioĩs ꝗ ex p̃lio fugerãt cũ Yticã uersus iter facerẽt ꝑueĩunt
adoppidũ parade. ubi cũ ab incolis nõ reciꝑent᷑. ideoꝙ fama de uictoi̾a C&esaris
p̃currisset ĩ oppido potiti ĩ medio foro lignis coaceruatis õibꝰq rebꝰ eoꝵ cõgestis
ignẽ subiiciũt. atq eiꝰ oppidi incolas cuiꝰq genei̾s aut etatis uiuos cõstrictosq in

Expanded text:
oppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidaoppido discessit. Postero die divina re facta contione advocata in conspectu oppidanorum milites collaudat totumque exercitum veteranorum donavit, praemia fortissimo cuique ac bene merenti pro suggestu tribuit, ac statim inde digressus Rebilo pro consule cum III ad Thapsum legionibus et Cn. Domitio cum duabus Thysdrae, ubi Considius praeerat, ad obsidendum relictis, M. Messalla Uticam ante praemisso cum equitatu ipse eodem iter facere contendit. § 87 Equites interim Scipionis qui ex proelio fugerant, cum Uticam versus iter facerent, perveniunt ad oppidum Paradae. Ubi cum ab incolis non reciperentur, ideo quod fama de victoria Caesaris praecucurrisset, vi oppido potiti in medio foro lignis coacervatis omnibusque rebus eorum congestis ignem subiciunt atque eius oppidi incolas cuiusque generis aetatisque vivos constrictosque in
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝑꝑ maxĩas res gestas ab ip̃is impune qͦ interficerent᷑. ltaq omẽs Scipic¬
nis milites cũ fidẽ Cesaris implorarẽt. inspectãte ip̃o Caesare et a militibꝰ depre¬
cãte uti eis paͣcerẽt ad unũ sũt interfecti. Caesar trinis castͥsͥ potitꝰ: occisisq ho-¬
stiũ .xͫ. fugatisq ꝗͣ pluribꝰ se recepit. L. militibꝰ amissis paucis sauciis in castra
statĩ ex itinere ante̾ oppidũ thapsũ cõstitit. elephãtosq. Lxiiii. ornatos armatos
ũ turribꝰ ornamẽtisq capit. captos ante oppidũ instructos cõstituit. Id hoc cõ¬
silio si posset uirgiliꝰ: quiq cũ eo obsidebant᷑ rei malegestȩ suoꝵq indicio aꝑti-¬
nacia deduci. Deinde ip̃e Uirgiliũ appellauit ĩuitauitq ad deditionẽ suãq le¬
nitatẽ et clemẽtiã cõmemorauit. Quẽ postꝗͣ aĩadue̾tit respõsũ sibi nõ dare ab

Expanded text:
 maximas res gestas, ipsi quoque interficerentur. Itaque ei omnes Scipio maximas res gestas, ipsi quoque interficerentur. Itaque ei omnes Scipionis milites cum fidem Caesaris implorarent, inspectante ipso Caesare et a militibus deprecante eis uti parcerent, ad unum sunt interfecti. § 86 Caesar trinis castris potitus occisisque hostium X milibus fugatisque compluribus se recepit L militibus amissis, paucis sauciis in castra ac statim ex itinere ante oppidum Thapsum constitit elephantosque LXIIII ornatos armatosque cum turribus ornamentisque capit, captos ante oppidum instructos constituit, id hoc consilio, si posset Vergilius quique cum eo obsidebantur rei male gestae suorum indicio a pertinacia deduci. Deinde ipse Vergilium appellavit invitavitque ad deditionem suamque lenitatem et clementiam commemoravit. Quem postquam animadvertit responsum sibi non dare, ab
Abbreviated transcription (Latin):
ligendi. ꝗ postꝗͣ ad ea castra q̃ patebãt ꝑfugerũt. ut refectis castris rursus se
gia castra fugere cõtendũt. Quo postꝗͣ ꝑuenerũt ea quoq ab iuliaĩs teneri ui-¬
t desꝑata salute in qͦdã colle cõsistũt. atq armis dimissis salutationẽ mor
militari faciũt: qͥbꝰ miseris ea res paruo p̃sidio fuit. Nanq milites yeteraĩ ira et
dolore incẽsi nõmodo ut parcerẽt hosti poterãt adduci. sed etiã ex suo exer¬
u illustres urbanos qͦs actores appellabãt cõplures aut uulnerarũt: autĩ¬
terfecerũt. in qͦ nũo fuit Tullius Rufus quęstoriꝰ qͥ pilo traiectꝰ cõsulte a milite
interiit. Itẽ pompeius rufus brachiũ gladio ꝑcussus nisi celeriter ad Caesarẽ accũ¬
set interfectꝰ ẽẽt. Quofacto cõplures eꝗtes.ro.senatoresq ꝑteriti exp̃lio se r¬

Expanded text:
colligendi. Qui postquam ad ea castra quae petebant perfugerunt, ut refecti castris rursus sescolligendi. Qui postquam ad ea castra quae petebant perfugerunt, ut refecti castris rursus sesregia castra fugere contendunt. Quo postquam pervenerunt, ea quoque ab Iulianis teneri vident. Desperata salute in quodam colle consistunt atque armis demissis salutationem more militari faciunt. Quibus miseris ea res parvo praesidio fuit. Namque milites veterani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant adduci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vulnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullius Rufus quaestorius, qui pilo traiectus consulto a milite interiit; item Pompeius Rufus bracchium gladio percussus, nisi celeriter ad Caesarem accuccurrisset, interfectus esset. Quo facto complures equites Romani senatoresque perterriti ex proelio se r
Abbreviated transcription (Latin):
dat: atq in sublime extollit. Armatũ ꝗ in eiusmodi ꝑiculo cũ cõstanter agẽdũ
sibi uideret gladio proboscidẽ quo erat circũdatꝰ cȩdere ꝗͣtũ uiribꝰ poterat nõ de¬
stitit. Iuo dolore adductꝰ elephas milite abiecto maxĩo cũ stridore cursuq cõuers
dreliqͦs bestias se recepit. Interĩ thapso ꝗ erãt prȩsidio ex oppido eruptio
porta maritima faciũt: et siue ut suis subsidio succurerẽt. siue ut oppido deseͣ¬
to fuga salutẽ sibi pararẽt egrediunt᷑. atq ita ꝑ mare umbilici fine ingressi ter¬
rã petebãt qͥ a seruitiis puerisq ꝗ in castris erãt: lapidibꝰ pilisq ꝓhibiti terrã
attĩgere. pursus se in oppidũ receperũt. Interĩ scipioĩs copiis ꝓstratis: pas¬
inq toto cãpo fugiẽtibꝰ confestim Caesaris legiones cõseqͥ. spatiũq nõ dare

Expanded text:
dat atque in sublime extollit. Armatus, qui in eiusmodi periculo constanter agendum dat atque in sublime extollit. Armatus, qui in eiusmodi periculo constanter agendum sibi videret, gladio proboscidem qua erat circumdatus caedere quantum viribus poterat non destitit. Quo dolore adductus elephas milite abiecto maximo cum stridore cursuque conversus ad reliquas bestias se recepit. § 85 Interim Thapso qui erant praesidio ex oppido eruptionem porta maritima faciunt et, sive ut suis subsidio occurrerent, sive ut oppido deserto fuga salutem sibi parerent, egrediuntur atque ita per mare umbilici fine ingressi terram petebant. Qui a servitiis puerisque qui in castris erant lapidibus pilisque prohibiti terram attingere rursus se in oppidum receperunt. Interim Scipionis copiis prostratis passimque toto campo fugientibus confestim Caesaris legiones consequi spatiumque se non dare
Abbreviated transcription (Latin):
rere. et in portas ualli semi factas ruere cõtẽdũt. Itẽ mauri eqͥtes ꝗ in eodẽ
nu elephãtis erãt prȩsidio deserti: pͥncipesq fugiũt ita celeriter bestiis circuitis
legiones uallo hostiũ sũt potitȩ. et paucis acriter repugnãtibꝰ interfectis. reliqͥ
ocitati in castra unde pͥdie erãt egressi cõfugiĩt. Nõ uidet᷑ ẽẽ p̃termittẽdũ
uirtute militis ueterani .u. legioĩs. Nam cũ in sinistro cornu elephas uulnere
ictꝰ et dolore cõcitatus in lixã inermẽ impetũ fecisset. eũq sub pede subditũ de¬
nde genu ĩnixus pondere suo ꝓboscide erepta uibrãtiq stridore maxĩo p̃me
atq ẽnecaret miles. hoc nõ potuit pati qͥn se armatũ bestiȩ offerͣet. quẽ postꝗͣ
phas ad se telo infesto ueĩre aĩaduẽtit relicto cadauere militẽ ꝓboscide circũ¬

Expanded text:
rere et in portas valli semifactas ruere contendunt. Item Mauri equites, qui in eodem rere et in portas valli semifactas ruere contendunt. Item Mauri equites, qui in eodem cornu elephantis erant, praesidio deserti principes fugiunt. Ita celeriter bestiis circumitis legiones vallo hostium sunt potitae, et paucis acriter repugnantibus interfectisque reliqui concitati in castra unde pridie erant egressi confugiunt. § 84 Non videtur esse praetermittendum de virtute militis veterani V. legionis. Nam cum in sinistro cornu elephas vulnere ictus et dolore concitatus in lixam inermem impetum fecisset eumque sub pede subditum dein genu innixus pondere suo proboscide erecta vibrantique stridore maximo premeret atque enecaret, miles hic non potuit pati quin se armatus bestiae offerret. Quem postquam elephas ad se telo infesto venire animadvertit, reliquo cadavere militem proboscide circum
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq idem a pluribꝰ aĩaduerti cęptum eẽt: subito legati euocatiq obsecrare Cȩsa¬
ẽ ne dubitaret signũ dare: uictoriã sibi ꝓpͥam adiis ĩmortalibꝰ portendi. Dubii
Cȩsare atq eoꝵ studio cupiditatiq resistente sibiq eruptiõe pugnari nõ placere cla¬
ãte. et etiã atq etiã aciẽ sustentãte. subito dextro corni ĩuissu caesaris tubice
militibꝰ coactus canere cȩpit. Quo facto ab uniuersis cohortibꝰ signa in hostẽ cȩpere
inferi. Cum centuriones pectore aduerso resisterẽt.uiq continerẽt milites: ne
tis militũ animis resisti nullo modo posse. signo felicitatis dato equo admisso
hostem cõtra pͥncipes ire cõtendit. Adextro interim cornu funditores sagit¬
riiq cõcita tela in elephãtos freq̃ntes iniiciũt. Quo facto bestiȩ stridore fundaꝵ

Expanded text:
Cum idem a pluribus animadverti coeptum esset, subito legati evocatique obsecrare CaesaCum idem a pluribus animadverti coeptum esset, subito legati evocatique obsecrare Caesarem ne dubitaret signum dare: victoriam sibi propriam a dis immortalibus portendi. Dubitante Caesare atque eorum studio cupiditatique resistente sibique eruptione pugnari non placere clamitante, etiam atque etiam aciem sustentante, subito dextro cornu iniussu Caesaris tubicen a militibus coactus canere coepit. Quo facto ab universis cohortibus signa in hostem coepere inferri, cum centuriones pectore adverso resisterent vique continerent milites, ne esar intellexit incitatis militum animis resisti nullo modo posse, signo Felicitatis dato equo admisso in hostem contra principes ire contendit. A dextro interim cornu funditores sagittariique concita tela in elephantos frequentes iniciunt. Quo facto bestiae stridore fundaru
Abbreviated transcription (Latin):
gũ ꝗͣ maxime ad littus appelli. signũq suũ obseruare. qͦ signo dato subito clamo¬
e facto: ex impro uiso hostibꝰ aduersis incuterẽt terrorẽ. ut ꝑturbati ac ꝑteͣrit
cornu. uiiii. et.uiii. sinistro oppositis.U. legiõibꝰ in quarta acie ad ip̃a cornua
is cohortibꝰ cõtra bestias collocatis sagittariis funditoribꝰ in vtͥsq cornibꝰ dispo
Leuiq armatura inter eqͥtes interiecta. ip̃e pedibꝰ circũ milites cõcursans uirtu¬
tesq ueteranoꝵ. p̃liaq suꝑiora cõmemorans blandeq appellãs aĩos eoꝵ cõcitabat.
yrones autẽ qui nunꝗͣ in acie dimicassẽt hortabat᷑ ut ueteranoꝵ uir tutẽ e¬
larent᷑. eoꝵq famã nomen locũq uictoi̾a parta cuperẽt possidere. itaq circũ¬
eundo exercitũ aĩaduẽtit hostes circa uallũ trepidare. atq ultro citroq pauidos
cõcursare. et modo se intra portas recipere: modo incõstanter ĩmoderateq ꝓdire

Expanded text:
uam maxime ad litus appelli signumque observare, quo signo dato subito clamore facto ex improviso hostibus aversis incuterent terrorem, ut perturbati ac perterriti cornu, VIII. et VIIII. sinistro oppositis, quintae legionis in quarta acie ad ipsa cornua quinis cohortibus contra bestias collocatis, sagittariis, funditoribus in utrisque cornibus dispositis levique armatura inter equites interiecta, ipse pedibus circum milites concursans virtutesque veteranorum proeliaque superiora commemorans blandeque appellans animos eorum excitabat. Tirones autem, qui numquam in acie dimicassent, hortabatur ut veteranorum virtutem aemularentur eorumque famam, locum, nomen victoria parta cuperent possidere. § 82 Itaque in circumeundo exercitu animadvertit hostis circa vallum trepidare atque ultro citroque pavidos concursare et modo se intra portas recipere, modo inconstanter immoderateque prodire.
Abbreviated transcription (Latin):
uincia fecisset. praesidio misisset ad quos celeriꝰ ꝗͣ ipsi opinati sunt ap¬
opinquauit: atq: ut ip̃e uoluit equitatum sibi praesidio habuit.
rat per idem tempus sex. pompeius frater: qui cum praesidio cordubã
tenebat: ꝙ eius prouinciae caput eẽ existimabatur. Ipse autem CN.
m. adolescens Ullam oppidum expugnabat. et fere iam aliqͦt mẽ¬
sibꝰ ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris aduentu legati¬
iam praeter praesidia. CN. pompeii caesarem cum audiissent petere
cȩperunt. uti sibi pͥmo quoq tempore subsidiũ mitteret. Caesar eam
tes. iiͨ. uigilia iubet proficisci. pariq equites numero: quibꝰ prȩfecit

Expanded text:
provincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt approvincia fuisset praesidio esset. Ad quos celerius quam ipsi opinati sunt appropinquavit neque, ut ipse voluit, equitatum sibi praesidio habuit. § 3 Erat idem temporis Sex. Pompeius frater qui cum praesidio Cordubam tenebat, quod eius provinciae caput esse existimabatur; ipse autem Cn. Pompeius adulescens Uliam oppidum oppugnabat et fere iam aliquot mensibus ibi detinebatur. Quo ex oppido cognito Caesaris adventu legati clam praesidia Cn. Pompei Caesarem cum adissent, petere coeperunt uti sibi primo quoque tempore subsidium mitteret. Caesar — eam r sex cohortis secunda vigilia iubet proficisci, pari equites numero. Quibus praefecit
Abbreviated transcription (Latin):
tas cõtra claudebant. Ex quibꝰ siqua oppida Uicȩperat cum aliꝗs
magnitudinem: alia quoq quae ei inferebatur causa: ut eode
medio sublato ex eius pecunia latronũ Largitio fieret. Ita pau¬
s incõmodis hoste hortato maiores augebantur copiae.haec crebris ni¬
ciis in italiam missis ciuitates contrari& pompeio auocilia sibi depostu¬
labant. Caesar dictator tertio designatus dictator quarto multis inter
tantis diebus coniectis cum litteris uel celerius festinatione bellum cõ¬
ficiendi in hispania cum uenisset.Legatiq cordubenses qui a. CN.pom¬
o discessissent Caesari obuiam uenissent a quibus nuntiabatur op¬
pidum cordubae nocturno tempore capi posse. quod nec opinantibus
aduersariis eius prouinciae potitus eẽt.simulq ꝙ tabellarii a. CN. põ¬
peio dispositi omnibꝰ locis essent: qui certiorẽ cN. pompeium de eius
maximum de suo aduentu facit certiores: ut quem sibi equitatum ex ꝓ

Expanded text:
tas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis tas contra cludebant. Ex quibus si qua oppida vi ceperat, cum aliquis magnitudinem alia qua ei inferebatur causa, ut eo de medio sublato ex eius pecunia latronum largitio fieret. Ita pacis commoda hoste orta: eo maiores augebantur copiae. Hoc crebrius nuntiis in Italiam missis civitates contrariae Pompeio auxilia sibi depostulabant. § 2 C. Caesar dictator tertio, designatus dictator quarto multis ante iter rebus confectis cum celeri festinatione ad bellum conficiendum in Hispaniam cum venisset, legatique Cordubenses, qui a Cn. Pompeio discessissent, Caesari obviam venissent, a quibus nuntiabatur nocturno tempore oppidum Cordubam capi posse, quod nec opinantibus adversariis eius provinciae potitus esset, simulque quod tabellariis, qui a Cn. Pompeio dispositi omnibus locis essent, qui certiorem Cn. Pompeium de CaesaMaximum de suo adventu facit certiores, utque sibi equitatus qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
nia iuiuerant Tys dritanos ꝑꝑ humilitatem ciuitatis certo numero
rumenti mulctat. His rebus gestis idibus iuniis Utice classem con¬
scendit. et post diem tertium Callarim in Sardiniam ꝑuenit. Itẽ sul¬
citanosꝙ corsidium eiusq classem receꝑant copiisq iuuauerãt sexͣ.
muletat et pro decumis ottauas pendere iubet. bonaq paucoꝵ ue
t et ante diem quartum Rł. qͥntił. naues conscendit et a calla
HARNACE. SUPERATO. AERICA.RECEETA
qui exhis praeliis cum adolescente. CN. pompeio ꝓfugis¬
sent cum et ulterioris hispaniȩ potitus ẽẽt. dum caesar
muneribꝰ dandis in italia detineretur: quo faciliꝰ prȩsi¬
dia contra compararet. pompeius in fide uniꝰ cuiꝰq ciui¬
tatis confugere cȩpit. Ita ꝑtim precibus ꝑtim ui bene
magna comparata manii prouinciam uastare cȩpit. Quibꝰ rebꝰ
nõnullae ciuitates sua sponte auxilia mittebant. Item nõnulle poͣ¬

Expanded text:
nia iuverant. Thysdritanos propter humilitatem civitatis certo numero nia iuverant. Thysdritanos propter humilitatem civitatis certo numero frumenti multat. § 98 His rebus gestis Idibus Iun. Uticae classem conscendit et post diem tertium Caralis in Sardiniam pervenit. Ibi Sulcitanos, quod Nasidium eiusque classem receperant copiisque iuverant, HS C multat et pro decumis octavas pendere iubet bonaque paucorum vt et ante diem IIII Kal. Quint. navis conscendit et a Caraliharnace superato, Africa recepta, qui ex his proeliis cum adulescente Cn. Pompeio profugissent, cum . . . et ulterioris Hispaniae potitus esset, dum Caesar muneribus dandis in Italia detinetur, . . . quo facilius praesidia contra compararet, Pompeius in fidem uniuscuiusque civitatis confugere coepit.1 Ita partim precibus partim vi bene magna comparata manu provinciam vastare. Quibus in rebus non nullae civitates sua sponte auxilia mittebant, item non nullae por
Abbreviated transcription (Latin):
rio Rustiano nauibus longis diu multumq iactati cum hispaniam pete¬
rent ad ipponem Regiumꝰ deferuntur: ubi classis. P. Sitii ad id tempus
tat. in qua pauciora ab amplioribus circũuenta nauigia depͥmuntur. Ibi
Scipio cum quos paulo ante nominaui interiit. Caesar interim Tamȩ au¬
ꝑant tributis uectigalibꝰq Regiis rogatis ex regnoq prouincia fa¬
cta: atq ibi .O. Salustio proconsule cum imꝑio relicto ipse Zama egres¬
sus Uticam se recepit. Ibi bonis uenditis eoꝵ qui sub iuba petreioq ordi¬
imponit ciuitates bonaq eoꝵ ab omni iniuria rapinis defendit. Lepti¬
nos quoꝵ superioribꝰ annis bona iuba diripuerat. Et ad senatum quȩ¬
sti ꝑ legatos atq arbitros a senatu datos: sua receꝑant.xxcx. Centenis
milibꝰ ponderibus olei in annos singulos mulctat. Ideoq initio ꝑ discessi¬
onem pͥncipum societatem cum iuba inierãt. Cunq armis militibꝰ pecu¬

Expanded text:
rio Rustiano navibus longis diu multumque iactati, cum Hispaniam peterio Rustiano navibus longis diu multumque iactati, cum Hispaniam peterent, ad Hipponem regium deferuntur, ubi classis P. Sitti id temporis erat. A qua pauciora ab amplioribus circumventa navigia deprimuntur, ibique Scipio cum illis quos paulo ante nominavi interiit. § 97 Caesar interim Zamae auctceperant, tributis vectigalibusque regiis locatis ex regnoque provincia facta atque ibi C. Sallustio pro consule cum imperio relicto ipse Zama egressus Uticam se recepit. Ibi bonis venditis eorum qui sub Iuba Petreioque ordiimponit; civitates bonaque eorum ab omni iniuria rapinisque defendit. Leptitanos, quorum superioribus annis bona Iuba diripuerat, et ad senatum questi per legatos atque arbitris a senatu datis sua receperant, XXX centenis milibus pondo olei in annos singulos multat, ideo quod initio per dissensionem principum societatem cum Iuba inierant eumque armis, militibus, pecu
Abbreviated transcription (Latin):
pidum proconsuli tradit. Rex interim ab omnibꝰ ciuitaubꝰ exclusus desꝑa
facile ferro consumpsit. Deinde sibi cum ipse conaretir gladio trahicere
pectus: neq posset precibus a seruo suo impetrauit. ut se interficeret. idq:
optinuit. P. sitius interim pulso exercitu saburre prȩfecti iubȩ: ipsoq in¬
rfecto: cum iter paucis ꝑ maritimã ad Caesarem faceret. forte incidit in
faustum Affraniumq qui eam manum habebat: qui Uticam diripuerat
iterq in hispaniam intendebãt. Et erant numero cirater. M .Uͭ. ltaq cele¬
riter nocturno tempore insidiis dispositis: eos pͥma luce adortus: pra
paucos equites qui ex pͥmo agmine fugerant: reliquos aut interficit: aut
in deditionẽ accepit. Affranium et faustum cum coniuge et liberis ui-¬
s capit. Paucis post diebꝰ dissensione in exercitu orta faustus et af¬
nius interficiuntur. Pompeiȩ cum fausti liberis Caesar incolumitatẽ sua
omnia cõcessit. Scipio interim cum damasippo et Torquato et plecto¬

Expanded text:
pidum proconsuli tradit. § 94 Rex interim ab omnibus civitatibus exclusus, despefacile ferro consumpsit. Deinde ipse sibi cum conaretur gladio traicere pectus nec posset, precibus a servo suo impetravit ut se interficeret idque obtinuit. § 95 P. Sittius interim pulso exercitu Saburrae, praefecti Iubae, ipsoque interfecto cum iter cum paucis per Mauretaniam ad Caesarem faceret, forte incidit in Faustum Afraniumque, qui eam manum habebant qua Uticam diripuerant iterque in Hispaniam intendebant et erant numero circiter mille. Itaque celeriter nocturno tempore insidiis dispositis cum prima luce adortus praeter paucos equites, qui ex primo agmine fugerant, reliquos aut interfecit aut in deditionem accepit, Afranium et Faustum cum coniuge et liberis vivos capit. Paucis post diebus dissensione in exercitu orta Faustus et Afranius interficiuntur; Pompeiae cum Fausti liberis Caesar incolumitatem suaque omnia concessit. § 96 Scipio interim cum Damasippo et Torquato et Plaeto
Abbreviated transcription (Latin):
caesaris. Animaduertebat loci difficultatẽ: et quia flumine salso interdu¬
debantur: non eẽ cõmissurum Caesarem: ut in tanta loci difficultate ad sub¬
sidium cõmittendum se mitteret. Ita fretus opinione tertia uigilia ꝓfectꝰ

Expanded text:
Caesaris, animadvertebat,22 et, quia flumine Salso intercluCaesaris, animadvertebat,22 et, quia flumine Salso intercludebatur, non esse commissurum Caesarem ut in tanta loci difficultate ad subsidium mittendum se committeret.23 Ita fretus opinione tertia vigilia profect
Abbreviated transcription (Latin):
nota a turribus et munitionibꝰ retinentur. sicut in africa rudere nõ te¬
gulis tegunt᷑. simulq in his locis habent speculas: et ꝑꝑ altitudinẽ lõge
Pateq prospiciunt. Item oppidoꝵ magna pars ẽ prouinciae montibꝰ fere
munita: et natura excellentibus Locis est constituta. et simul aditus ascẽ¬
susq ht̃ difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur. ut ciui¬
ates hispaniae nõ facile abhoste capiantur. ꝗͦd in hoc contingit bello. Na
cum inter Teguam et Uicubum: quae oppida supra sunt scripta. pompeius
habuit castra constituta: in conspectu duoꝵ oppidoꝵ a suis castris circiter
nilia passuũ.iiIi. Gruniꝰ idest aceruus. ẽ excellens natura qui appella
castra postumiana ibi praesidũ causa castellum habuit Caesar constitutũ.
Pompeiusq eodem iugo tenebatur loci natura et remotus erat a castris

Expanded text:
mota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non temota turribus et munitionibus retinentur, sicut in Africa, rudere, non tegulis teguntur; simulque in his habent speculas et propter altitudinem late longeque prospiciunt. Item oppidorum magna pars eius provinciae montibus fere munita et natura excellentibus locis est constituta, ut simul aditus ascensusque habeat difficiles. Ita ab oppugnationibus natura loci distinentur, ut civitates Hispaniae non facile ab hoste capiantur; id quod in hoc contigit bello. Nam cum inter Ateguam et Ucubim, quae oppida supra sunt scripta, Pompeius habuit castra constituta in conspectu duorum oppidorum, ab suis castris circiter milia passuum IIII grumus est excellens natura, qui appellatur Castra Postumiana: ibi praesidi causa castellum Caesar habuit constitutum. § 9 Quod Pompeius, quod eodem iugo tegebatur loci natura et remotum erat a castris
Abbreviated transcription (Latin):
Id flumen fit circiter passuũ duomilia e regione oppidi in montibus castra habu¬
it posita. Pompeius in conspectu utroꝵq oppidoꝵ: neq suis ausus ẽ subsidioue¬
are. Aquilas et signa habuit posita .xiii. legionum. sed ex quibꝰ aliquid fu¬
mamenti se existimabat habere. duae fuerunt uernaculae quae a Trebonio
ransfugerãt. Una facta ex colonis: qui fuerunt in his regionibꝰ. quarta fu
Affrania: ex africa quam secum adduxerat. reliquae ex fugitiuis auocilia¬
res consistebant. Nam et leui armatura et equitatu longe et uirtute et nu-¬
nero nostri erãt suꝑiores. Accedebat hoc ut songius bellum duceret pomi
ius. ꝙ loca sunt edita: et ad castroꝵ munitiones nõ parum idonea. Nam
ere totius ulterioris hispaniae regio. propter terrae fecunditatem in open
propter barbaroꝵ craebras excursiones: omnia loca quae sunt ab oppidis re¬

Expanded text:
ut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuut flumen sit circiter passus duo milia. Ex ea regione oppidi in montibus castra habuit posita Pompeius in conspectu utrorumque oppidorum, neque suis ausus est subsidio venire. Aquilas et signa habuit XIII legionum; sed ex quibus aliquid firmamenti se existimabat habere duae fuerunt vernaculae, quae a Trebonio transfugerant; una facta ex colonis qui fuerunt in his regionibus; quarta fuit Afraniana ex Africa quam secum adduxerat; reliquae ex fugitivis auxiliariisve consistebant: nam de levi armatura et equitatu longe et virtute et numero nostri erant superiores. § 8 Accedebat hoc ut longius duceret bellum Pompeius, quod loca sunt edita et ad castrorum munitiones non parum idonea. Nam fere totius ulterioris Hispaniae regio propter terrae fecundidatem et non mpropter barbarorum crebras excursiones omnia loca quae sunt ab oppidis re
Abbreviated transcription (Latin):
ucere cȩpit. Cui de pompeio cum nuntius eẽt allatus eo die proficiscitur
Eius in aduentu praesidii causa Caesar cum plura castella occupasset. ꝑtim sub
quitatu: ꝑtim ubi pedestres copiae in stationes in excubitu castris praesid
ẽẽ possent. hoc in aduentu pompeii incidit: ut matutino tempore nubila
essent depressissima. Itaq in illa obscuratione cum aliqͦt cohortibus et eꝗtũ
urmis circũcludunt Caesaris equites: et concidunt sic: ut uix in ea cȩd
pauci effugerent. Insequenti nocte castra sua incendit pompeius: et trans flu¬
men salsum ꝑ cõualles castra inter duo oppida Ateguam et Uicubum ĩ monte
õstituit. Caesar ĩmunitionibus caeterisq quae ad oppidum oppugnandũ o
fuerãt aggerem Uneasq cõstituit. Haec loca sunt mõtuosa: ett natura edita
drem militarem qua&e planicie diuiduntur salso flumine proximo ad teg

Expanded text:
ducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 ducere coepit. Cui de Pompeio cum nuntius esset allatus eo die proficisci,16 cuius in adventum praesidi causa Caesar complura castella occupasset, partim ubi equitatus, partim ubi pedestres copiae in statione et in excubitu castris praesidio esse possent, hic in adventu Pompei incidit ut matutino tempore nebula esset crassissima. Ita illa obscuratione cum aliquot cohortibus et equitum turmis circumcludunt Caesaris equites et concidunt, sic ut vix in ea caede pauci effugerent. § 7 Insequenti nocte castra sua incendit Pompeius et trans flumen Salsum per convallis castra inter duo oppida Ateguam et Ucubim in monte constituit. Caesar interim munitionibus ceterisque quae ad oppugnandum oue agere instituit.18 Haec loca sunt montuosa et natura impedita ad rem militarem; quae planitie dividuntur, Salso flumine, proxime tamen Ateguam
Abbreviated transcription (Latin):
prius pontem occuparet. ex qua contentione cotidiana mutua praelia fie¬
ant: ut modo ii: nõnunꝗͣ illi suꝑiores discederẽt. Quae res cum ad maio
contentionẽ uenisset:ab utrisq cominus pugna iniqua: dum cupidius locũ
student tenere ꝑꝑ pontem coagulabantur: Fluminis ripis appropinquãtes
angustati praecipitabantuꝵ. hic alterutrius nõsolum mortem morti ex¬
cerbabant: sed tumulos tumulis exȩquabant. Ita diebus compluribꝰ cupi
bat Caesar siqua conditione posset aduersarios in aequũ locum deducen
et primo quoq tempore de bello decernere. Id cum animaduerteret aduer¬
sarios minime uelle. quosq a uia retraxerat: ut in aequũ deduceret copiis
flumine traductis: noctu iubet ignes fieri magnos. Ita firmissimũ eius prȩ¬
dium Ateguam proficiscitur. Ed cum pompeius exprofugis rescisset: qu
cordubam se recepit. Caesar munitionibus anteꝗͣ oppugnaret bracchia circũ¬

Expanded text:
prius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fieprius pontem occuparet; ex qua contentione cotidiana minuta proelia fiebant, ut modo hi, non numquam illi superiores discederent. Quae res cum ad maiorem contentionem venisset, ab utrisque comminus pugna inita, dum cupidius locum student tenere, propter pontem coagulabantur,10 fluminis ripas appropinquantes coangustati praecipitabantur. Hic alternis non solum morti mortem exaggerabant, sed tumulos tumulis exaequabant. Ita diebus compluribus consumptis cupiebat Caesar, si qua condicione posset, adversarios in aequum locum deducere et primo quoque tempore de bello decernere. § 6 Id cum animadverteret adversarios minime velle, quo eos quomodo ab Ulia retraxerat in aequum deduceret, copiis flumine traductis noctu iubet ignis fieri magnos: ita firmissimum eius praesidium Ateguam proficiscitur. Id cum Pompeius ex perfugis rescisset, qua Cordubam se recepit. Caesar munitionibus Ateguam oppugnare et bracchia circum