comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur & sprernunt cȩteros. Venumerationi meritoꝵ. p̃fert᷑
confessio peccatoꝵ. Et utiq dõ grãs agebat phariseus ex his
in quib sibi multũ placebat. Gr̃as inquit tͥ ago quia ñ sũ
sic̃ cȩteri homines. in iusti raptores adulteri. sic̃ & publicanꝰ
iste . Ieuino bis insabbato. decimas do om̃iũ quȩcũq possideo
sublicanꝰ autẽ de longinquo stabat. nec oculos ad cȩlũ au¬
debat leuare. sed ꝑcutiebat pectꝰ suũ dicens. Propituis estomͥ
peccatori. Sequit᷑ autẽ diuina sententia. Amen dico uob. des¬
cendit iustificatꝰ detemplo publicanꝰ. magisquã ille phariseus
Peinde causa ostendit᷑. cur hoc iustũ sit. Qũo isqui se exaltat
humiliabit᷑. & qͥse humiliat exaltabitur. Firri gͦ potest ut
quisq & mala uera deuit& & uera bona inse consider&. et
dehis patri luminũ gras agat. aquo descendit om̃e datũ op¬

Expanded text:
tur et spernunt ceteros, et enumerationi meritorum praefertur tur et spernunt ceteros, et enumerationi meritorum praefertur confessio peccatorum. et utique deo gratias agebat pharisaeus ex his, in quibus sibi multum placebat. gratias, inquit, tibi ago, quia non sum sicut ceteri homines, iniusti, raptores, adulteri, sicut et publicanus iste. ieiuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque possideo. publicanus autem de longinquo stabat nec oculos ad caelum audebat leuare, sed percutiebat pectus suum dicens: propitius esto mihi peccatori. sequitur autem diuina sententia: amen dico uobis, descendit iustificatus de templo publicanus magis quam ille pharisaeus. deinde causa ostenditur. cur hoc iustum sit: quoniam is qui se exaltat humilabitur, et qui se humilat exaltabitur. fieri ergo potest, ut quisque et mala uera deuitet et uera bona in se consideret et de his patri luminum gratias agat, a quo descendit omne datum op
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicer& non sũ dignꝰ ut subtectũ meũ intres. Unde & matheus
obaliud eũ dixit acceffisse adiħm. cũ aꝑtissime lucas in sinuo
qđ non ad eũ ipse uenerit. sed amicos suos miserit : nisi quia fi¬
delissima humilitate magis ipse accessit. quã illi quos misit.
Vnde & illud ꝓpheticũ ẽ. Excelsus ẽ dñs & humilia respicit.
exceliã autẽ alonge cognoseit. utiq tamꝗ non accedentia: hinc¬
& illi mulieri cananeȩ dicit . Omulier magna ẽ fides tua. fiat
tibi sic̃ uis. quã suꝑius canẽ appellauerat. nec ei panẽ filioꝵ ꝓ
iciendũ et responderat. Qđ illa humilit̃ accipiens dixerat.
Itadnẽ. Nam & catelli edunt demicis quȩ cadunt demensa do¬
minoꝵ suoꝵ. acsic qđ assiduo mamore non impetrabat. humil
confessione ꝓmeruit. Hincilli duo ꝓponunt᷑ orantes in tem¬
plo. unꝰ phariseus. & alt̾ publicanꝰ: ꝓpt̾ eos qui sibi iusti uidei¬

Expanded text:
ut diceret: non sum dignus, ut sub tectum meum intres. unde nec Matthaeus ut diceret: non sum dignus, ut sub tectum meum intres. unde nec Matthaeus ob aliud eum dixit accessisse ad Iesum, cum apertissime Lucas insinuet, quod non ad eum ipse uenerit, sed amicos suos miserit. nisi quia fidelissima humilitate magis ipse accessit quam illi, quos misit. unde et illud propheticum est: excelsus est dominus et humilia respicit; excelsa autem a longe cognoscitet illi mulieri Chananaeae dicit, O mulier, magna est fides tua! fiat tibi sicut vis: quam superius canem appellaverat, nec ei panem filiorum projiciendum esse responderat. Quod illa humiliter accipiens dixerat, Ita, Domine; nam et canes edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Ac sic quod assiduo clamore non impetrabat, humili confessione promeruit . Hinc et illi duo proponuntur orantes in templo, unus pharisaeus et alter publicanus, propter eos, qui sibi iusti uiden
Abbreviated transcription (Latin):
examunauit formã seru accipiens. insimilitudinẽ hominũ factus.
& habitu inuentꝰ ut homo. humiliauit semor ipsũ. factꝰ obȩdiens
usq ad mortẽ. mortẽ autẽ crucis. Ipsa uͦ doctrina eiꝰ quã attente
insinu& humilitatẽ atq huic p̃cipiendȩ uehement᷑ in sistad.
quis explicare facile possit. atq in hanc rẽ demonstrandam
testimonia cuncta congerert: hoc facere conet᷑ url facit:
quis quis seorsũ dehumilitate uoluerit scribere. Huiꝰ autẽ oꝑis
aliud ꝓpositũ ẽ qđ detam magnare susceptũ ẽ. ut ei maxime
sit cauenda suꝑbia. Proide pauca testimonia quȩ dñs uimentẽ
dare dignatur exdoctrina . xp̃i dehumilitate cõmemoro: quȩ
adid qđ iitendit fortasse sufficiant. Sermo eiꝰ quẽ primũ ꝓ¬
lixiorẽ ad discipulos habuit. inde coepit. Beati pauperes spũ.
intelligimꝰ. Fidẽ centurioniᷤ illius. ideo p̃cipue laudauit. nec
se inuenisse inifrł dixit tandã sidẽ quia ille tã humilit᷑ credidit

Expanded text:
tus et habitu inuentus ut homo, humilauit semet ipsum, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. ipsa uero doctrina eius, quam adtente insinuet humilitatem atque huic praecipiendae uehementer insistat, quia explicare facile possit atque in hanc rem demonstrandam testimonia cuncta congerere? hoc facere conetur uel faciat, quisquis seorsum de humilitate uoluerit scribere. huius autem operis aliud propositum est, quod de tam magna re susceptum est, ut ei maxime sit cauenda superbia. Proinde pauca testimonia, quae dominus in mentem dare dignatur, ex doctrina Christi de humilitate commemoro, quae ad id quod intendi fortasse sufficiant. sermo eius, quem primum prolixiorem ad discipulos habuit, inde coepit: beati pauperes spiritintellegimus. fidem centurionis illius ideo praecipue laudauit nec se inuenisse in Israhel dixit tantam fidem, quia ille tam humiliter credidit,
Abbreviated transcription (Latin):
tristentur. qd etiã ipsȩ uirginitate seruata matres carnis¬
eẽ non possunt. Illũ enĩ solũ decent̃ uirginitas parere possit.
qui insua natiuitate parẽ habere ñ possit. Uerũtam̃ ille
unius scẽ uirginis partꝰ. omĩũ scarũ uirginũ ẽ decꝰ. Q ipsȩ
cũ maria matres xp̃i st̃. sipatris eiꝰ faciunt uoluntatem.
Hunc enĩ & maria laudabilius atq beatius. xp̃i mat᷑ ẽ¬

Expanded text:
tristentur, quod etiam ipsae uirginitate seruata matres carnistristentur, quod etiam ipsae uirginitate seruata matres carnisse non possunt; illum enim solum decenter uirginitas parere posset, qui in sua natiuitate parem habere non posset. uerumtamen ille unius sanctae uirginis partus omnium sanctarum uirginum est decus, et ipsae cum Maria matres Christi sunt, si patris eius faciunt uoluntatem. hinc enim et Maria laudabilius atque beatius Christi
Abbreviated transcription (Latin):
olentias custodituro. Q illa iã nouerat: quã quã etiã¬
si hoc solũ dixiss&. quomͦ fi& iftud. nec ad didiss& qm̃
uirũ ñ cognosca. Nonquȩsiss& utiq ꝓmissũ sibi filium
quomͦ femina paritura e̾e̾t. si concubitura nupsiss&ꝵ. Po¬
terat ⁊ iuberi uirgo ꝑmanere. inqua dĩ filius formã sibi
congruenti miraculo acciper&: sed exemplo scĩs futura
uirginib sola uirgo ẽẽ debuisse quȩ ꝓplẽ etiã sine concubitu
concipere meruiss&. Uirginitatẽ dõ dicauit. eũ ad huc
quid e̾et conceptura nescir& : ut in terno mortaliq cor¬
pore cȩlestis uitȩ imitatio. uoto fier& ñ p̃cepto: Amore
eligendi ñ necessitate seruiendi. Ita xp̃c nascendo deuir¬
gine. quȩ anteꝗ̃ scir& quis deilla fuerat nasciturꝰ uirgo
statuerat ꝑ manere : uirgitatẽ scam ad ꝓbare maluit quã
imperare. Ac sic etiã in ipsa femina inqua formã serui

Expanded text:
olentos custodituro quod illa iam uouerat. quamquam etiamolentos custodituro quod illa iam uouerat. quamquam etiamsi hoc solum dixisset: quomodo fiet istud? nec addidisset: quoniam uirum non cognosco, non quaesisset utique, promissum sibi filium quomodo femina paritura esset, si concubitura nupsisset. poterat et iuberi uirgo permanere, in qua dei filius formam serui congruenti miraculo acciperet; sed exemplo sanctis futura uirginibus, ne putaretur sola uirgo esse debuisse, quae prolem etiam sine concubitu concipere meruisset, uirginitatem deo dicauit, cum adhuc quid esset conceptura nesciret, ut in terreno mortalique corpore caelestis uitae imitatio uoto fieret, non praecepto, amore eligendi, non necessitate seruiendi. ita Christus nascendo de uirgine, quae, antequam sciret quis de illa fuerat nasciturus, uirgo statuerat permanere, uirginitatem sanctam adprobare maluit quam imperare. ac sic etiam in ipsa femina, in qua formam seru
Abbreviated transcription (Latin):
iunguntur. sed sieoꝵ doctrinȩ ac morib oboediendo atq
imitando coherescunt. Beatior gͦ maria ꝑcipiendo fidẽ
xp̃i. quã concipiendo carnẽ: xp̃i. Nã & dicendo cuidã beat᷑
uent̃ qͥte portauit. ipse respondit. Immo beati qͥ audi¬
cognatio: Sic & mat̾na ꝓpinquitas nihil mariȩ ꝓfuis¬
sce. nisi felicius. xpm̃ corde quã carne gestassae. Ipsa
quoq uirginitas eiꝰ idõ gratior & acceptior. quia ñ eã
conceptꝰ xp̃c uiro uolaturo qua conseruarae ipse
p̃ripuit. sed priusꝗͣ conciperet᷑ iã dõ dicatã dequa nasceret᷑
elegit. Hoc indicant u̾ba quȩ sibi fecũ annuntranti angło¬
maria credidit. Quomͦꝰ inquit istud fi&. qm̃ n cognosco :¬
Quod ꝓfecto ñ dicer&. nisi dõ uirginẽ se ante nouiss&.
Ded quia hoc ifrahȩͥtͥarũ mores adhuc recus abant. despon¬
sata ẽ uiro iusto. ñ uiolent̾ ablaturo sed potius contra ui¬

Expanded text:
iunguntur, sed si eorum doctrinae ac moribus oboediendo atque iunguntur, sed si eorum doctrinae ac moribus oboediendo atque imitando cohaerescunt? beatior ergo Maria percipiendo fidem Christi quam concipiendo carnem Christi. nam et dicenti cuidam: beatus uenter qui te portauit, ipse respondit: immo beati qui audicognatio? sic et materna propinquitas nihil Mariae profuisset, nisi felicius Christum corde quam carne gestasset. Ipsa quoque uirginitas eius ideo gratior et acceptior, quia non eam conceptus Christus uiro uiolaturo quam conseruaret ipse praeripuit, sed priusquam conciperetur iam deo dicatam de qua nasceretur elegit. hoc indicant uerba, quae sibi fetum adnuntianti angMaria reddidit. quomodo, inquit, fiet quod profecto non diceret, nisi deo uirginem se ante uouisset. sed quia hoc Israhelitarum mores adhuc recusabant, desponsata est uiro iusto, non uiolenter ablaturo, sed potius contra ui
Abbreviated transcription (Latin):
trib scĩs quib ideo isti meliores ñ st̃ quis coniuga¬
ti ñ sunt qͥa si coniugati ee̾nt pares ñ eent. ceteros
om̃ino huiꝰ temporis coniuigatos uł post exꝑtum
quantũ ab anna susanna. sed ꝗͣtũ ambe amaria
fecunditatẽ ñ impedit. inutraq fecunditas uirgitatem
ñ adiit. Pro inde cũ ȩccła uniũsa sit scã & corporẽ ispũ.
nectam̃ unĩsa sit corpore uirgo sed spũ: quanto sanc¬
eiꝰ cũ illi nũtiati fuissent n foris expectarent. quia ñ pos¬
sent ad eũ ire p̃turba: ille respondit. Que ẽ mat̾ mea
aut qui sunt fr̃s mei: Nextendens manũ suꝑ discipulos
suosait. Hi st̃ fr̃s mei. Etqͥcũq fecerit uoluntatẽ patris
mei. ipsem̾ frat̃. & mat᷑. ⁊ soror ẽ. Quid aliud nos docens.
msi carnali cognationi genꝰ nrm spiritale p̃ponere. Nec
inde beatos homines e̾ẽ.si uistis & scĩs carnis ꝓpinquante

Expanded text:
tribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugatribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Mariafecunditas uirginitatem non adimit. proinde cum ecclesia uniuersa sit sancta et corpore et spiritu, nec tamen uniuersa sit corpore uirgo, sed spiritu, quanto sanceius, cum illi nuntiati fuissent et foris expectarent, quia non possent eum adire prae turba, ille respondit: quae est mater mea aut qui sunt fratres mei? extendens manum super discipulos suos ait: hi sunt fratres mei; et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est, quid aliud nos docens nisi carnali cognationi genus nostrum spiritale praeponere nec inde beatos esse homines, si iustis et sanctis carnis propinquitate
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo ñ intellegentes quantas uireᷤᷤ habeat animꝰ iusti¬
tiȩ cont᷑ libidinẽ seruiens. ne carnalib huiuscemodi
motib ad quiescat. eosq in concubitu ultra generandi
necessitatẽ ꝓ labi aut ꝓgredi sinat. quantũ ordo na¬
turȩ. quantũ morũ consurtudo. quantũ legũ scita
perant̃ utunt᷑. At uͦ continentes mares qͥ defunctis
uxorib uł femine que defunctis uiris uł utiq qui
pari consensũ continentiã dõ uouer̃. sciant sibi mer¬
cedes quidẽ ampluiᷤᷤ deberi quã conuigalis castitas
poscit. sed scõꝵ patrũ nuptias quipþhetice iungeban¬
tur qͥ neq in concubitunisi ꝓlẽ neq in ipsa ꝓle nisi
qđ in carne uenturo. xp̃o ꝓficer& requirebant ñ
solũ ꝓsuo ꝓposito contẽpnant. uerũ etiã in suo ꝓpo¬
sito sine dubitatione p̃ponant. Pueros quoq: ac uir
humanitate tuendũ ẽẽ qđ in terra interĩ uiuunt. ꝗ¬

Expanded text:
et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustiet ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita peranter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant, uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirhumilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
abstinere iuberent᷑ efficerent. Quanto enĩ facilius possent
uel ussione ł exortatione dĩ ñ concũbere. qͥ ꝓlem cui uni ꝓpa¬
gandȩ cũcbendo seruiebant obȩdiendo poterant ĩ molare:
Quecũ ita sint: hereticis quidẽ siue manicheiᷤ siue qͥcũq
suꝑq responsũ ẽ. sitam̃ cupiunt ñ e̾e peccatũ. qđ neq
cont᷑ naturã cõmittit᷑. qͥa ñ lasciuiendi so gignendi causa
ił feminis utebant᷑. neq cont᷑ morẽ qͥa illi ᷤᷤ tẽporib facti¬
tabantur. neq contra peccatũ qͥa nulla lege ꝓhibebant᷑.
Iuos uͦ qͥ illicite feminis usi st̃. uł arguit inscripturis
ilł diuina sententia. uł nob̾ lectio iudicandos atq ui¬
tandos ñ apꝓbansdos imitandosue ꝓponit. Nos aut̃
qui coniuges habent inquantũ possumꝰ ad monemꝰ. nẽ
scđ̾m suã infirmitatẽ de isł scis patrib audeant iudi¬
care. cõparantes ut ait apłs sem& ipsos sibim& ipsis.

Expanded text:
abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Manichaeis siue quicumque superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos imitandosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
bosas curiosas. ebriosa. litigiosas. auaras. suꝑbad. quȩ
omĩa contra p̃cepta st̃. ⁊ sic̃ ipsã etiã in obȩdientiȩ
crimine occidunt. Qua propt̃̾ ñ solũ obȩdiens in obȩ¬
diendi. s obȩdientior conuigata minꝰ obȩdienti uir¬
gini p̃ponenda ẽ. Ex hac obȩdientia pat̾ ille qͥ sine
uxore ñ fuit ẽe sine unico filio ⁊ asẽ occiso paratus
fuit. Unicũ enĩ ñ inmerito dixerim. de qͦ audiuit
adnõ. in isaac uocabitur tͥ sem̃. Iuanto ergocitius
ut etiã sine uxore e̾et si hoc iuberetur audir&: Vn¬
de ñ frustra miram᷑ sepe ñ nullos utruiꝰq sexus ab omi
concubitu c̃tinentes neglegent᷑ obȩdire p̃ceptis. cũ
tã ardent̃ arripuerint ñ uti concessis. Unde quis
dubitat ⁊ excellentiȩ scõꝵ illoꝵ patrũ atq matrũ
filios generantiũ ñ recte cõparari mares & feminas
erant ⁊ ad om̃e opꝰ bonũ sẽꝑ parati etiam si ab om̃i concubitu

Expanded text:
bosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae bosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. Ex hac oboedientia pater ille, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. unicum enim non inmerito dixerim, de quo audiuit a domino: in Isaac uocabitur tibi semen. quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc iuberetur, audiret! unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes neglegenter oboedire praeceptis, cum tam ardenter adripuerint non uti concessis. unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte conparari mares et feminaserant et ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu
Abbreviated transcription (Latin):
maior inbono castitati ᷤᷤ si altera alteri cõparetur quȩ
p̃ponenda sit iudicat qͥ pͥmo ipsã castitatẽ ⁊ oboedientiã
cõp̾arans. uid& om̃iũ uirtutũ quodã mͦ matrẽ ẽe̾ oboe¬
dientiã. acꝑ hoc ideo potest e̾ẽ obedientia sine uirginitate.
quia uirginitas exconsilio ẽ ñ exp̃cepto. obȩdientiã uͦ
illã dico q̃ p̃ceptis obtẽperat᷑. ideoq obȩdientia p̃ceptor
sine uirginitate quidẽ potest. sed sine castitate
eẽ ñ potest. Ad castitatẽ nãq ꝑtin&e ñ fornicari. ñ
mechari: nullo illicito concubitu maculari . q̃ qui ñ
obseruant contra p̾cepta dĩ faciunt. & obhoc ex¬
torres sunt auirtute oboedientiȩ. Uirginitas autẽ
ꝓpt̃ea pot ÷ ẽẽ sine obȩdientia. quia pot ÷ femina ẽ¬
silio uirginitatis accepto & custodita uirginitate p̃¬
cepta c̃terrenȩ. sic̃ multas sacras uirgines noim uer¬

Expanded text:
maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae maior in bono castitatis, si altera alteri conparetur, quae praeponenda sit iudicat qui primo ipsam castitatem et oboedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per hoc ideo potest esse oboedientia sine uirginitate, quia uirginitas ex consilio est, non ex praecepto. oboedientiam uero illam dico, qua praeceptis obtemperatur. ideoque oboedientia praeceptorum sine uirginitate quidem potest, sed sine castitate esse non potest. ad castitatem namque pertinet non fornicari, non moechari, nullo inlicito concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedientia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uirgines nouimus uer
Abbreviated transcription (Latin):
moboedientia uͦ nusꝗ ñ absoluit᷑. Si ergo ꝓponat᷑ uirgo
ꝑmansura s̃ tam̃ in oboediens. ⁊ maritata quȩ uirgo ꝑma¬
nere ñ posset sed tam̃ oboediens. quã meliorẽ dicamꝰ mmꝰ
laudabilẽ quã si uirgo eẽt. an dãnabilẽ sicut uirgo est.
Ita si conferas ebriosam uirginẽ sobriȩ c̃iugatȩ. quis dubi¬
tet eandẽ ferre sententiã : Huptiȩ qͥppe et uirginitas
duo bona sunt: qͦrũ alterũ mauis. sobrietas autẽ i ebriositas
sic̃ oboedientia ⁊ cõtumatia illa bona st̃. hȩc mala. Melus
autẽ habere omĩa bona uł minora ꝗ magnũ bonũ cũ magno
malo quia & incorporib: bonis melius ẽ habere Zachei
statura cũ sanitate ꝗ golie cũ febre. Recte plane quẽ¬
ritur non utrũ om̃is modiᷤ in oboediens uirgo cũ iugate
oboedienti. sed minꝰ obȩdiens obedientiori c̃paranda sit.
quia ⁊ illa nuptialis ẽ castitas & ideo bonũ ẽ. sminorꝗ
uirginalis. Tanto gͦ minor in obedientiȩ bono quanto

Expanded text:
ergo proponatur uirgo permansura, sed tamen inoboediens, et maritata, quae uirgo permanere non posset, sed tamen oboediens, quam meliorem dicamus? minus laudabilem quam si uirgo esset, an damnabilem, sicut uirgo est? ita si conferas ebriosam uirginem sobriae coniugatae, quis dubitet eandem ferre sententiam? nuptiae quippe et uirginitas duo bona sunt, quorum alterum maius; sobrietas autem et ebriositas, sicut oboedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. melius est autem habere omnia bona uel minora quam magnum bonum cum magno malo, quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate quam Goliae cum febre. Recte plane quaeritur, non utrum omnimodis inoboediens uirgo coniugatae oboedienti, sed minus oboediens oboedientiori conparanda sit, quia et illa nuptialis castitas est et ideo bonum est, sed minor quam uirginalis. tanto ergo minor in bono oboedientiae, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in populo isrł non fuerunt . qͥa ⁊ ipsos uidemꝰ cũ iudȩi non
fiant. tam̃ fieri xp̃ianos. Nec deillis dixisse ꝓphetã quip¬
posito continentiȩ coniugia ñ quȩrentes. se ipsos castrant
ꝓpt̃ regnũ cȩloꝵ. Ita netanta dem̃tia quisꝗ ẽ contrarius
ueritati. ut in carne factos eunuchad meliorẽ quã coniu
pore sed inipsa concupiscentiȩ radice castrante s. cȩlestẽ
nangłicã uitã interrena mortalitate meditantes. Coniuga¬
torũ meritis pares e̾e̾ contendat: & xp̃c laudant eos qͥ seip¬
contradicat. affirmans hoc uitȩ p̃senti ẽe̾ utile non futur
Quid aliud istis restat. nisi ut ipsũ regnũ cęloꝵ ad hanc
temporalẽ uitã in qua nunc sumꝰ asserant ꝑtinere: Cur
enĩ ñ & in hanc insaniã ꝓgrediatur cȩca p̃sũptio: ⁊i quid
hac assertione ꝓfusius . na & si regnũ cȩloꝵ aliquando ȩcłi

Expanded text:
qui in populo Israhel non fuerunt, quia et ipsos uidemus, cum iudaei non qui in populo Israhel non fuerunt, quia et ipsos uidemus, cum iudaei non fiant, tamen fieri christianos, nec de illis dixisse prophetam, qui proposito continentiae coniugia non quaerentes se ipsos castrant propter regnum caelorum: itane tanta dementia quisquam est contrarius ueritati, ut in carne factos eunuchos meliorem quam coniugpore, sed in ipsa concupiscentiae radice castrantes, caelestem et angelicam uitam in terrena mortalitate meditantes, coniugatorum meritis pares esse contendat et Christo laudanti eos, qui se ipcontradicat, affirmans hoc vitae praesenti esse utile, non futurae? Quid aliud istis restat, nisi ut ipsum regnum coelorum ad hanc temporalem vitam, in qua nunc sumus, asserant pertinere? Cur enim non et in hanc insaniam progrediatur caeca praesumptio? Et quid hac assertione furiosius? Nam etsi regnum coelorum aliquando Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
diuitũ & regũ. Sufficit utiq cũ xp̃iani fiunt. & dĩ p̃cepta cus¬
todiunt. Eotam̃ ꝓposito st̃ ut coniuges si potuissent haberent.
cȩteris in domo dĩ coniugatis fidelib ad ȩquari. qͥplẽ licite
pudiceq susceptã indi timore nutriunt. docentes filios
suos ut ponant in do spẽ suã: Non autẽ accipere meliorẽ
locũ. quã ẽ filioꝵ atq filiarũ. Neq enĩ uxores animi uir.¬
tute. sed carniᷤᷤ necẽssitate ñ ducunt. Contendat sane. qui
uoluerit dehis ꝓphetã spadonib hos p̃nuntiasse. qͥ corpore
abscisi sunt. Iste quoq error. causȩ quã suscepimꝰ suffragat᷑
Neq enĩ spadones istos eis qui in domo eiꝰ non habent locum
p̃tulit ds̃. sed eis utiq qͥ infiliis generandis coniuigalis uitȩ
meritũ seruant. Namcũ dicit dabo eis locũ multo meli¬
orẽ. ostendit & coniugatis dari sed multo inferiorẽ. Utg
concedamꝰ in domo dĩ p̃dictos futuros eunuchoᷤ scđm carnẽ

Expanded text:
diuitum et regum, sufficit utique, cum christiani fiunt et dei praecepta custodiunt, eo tamen proposito sunt, ut coniuges si potuissent haberent, ceteris in domo dei coniugatis fidelibus adaequari, qui prolem licite pudiceque susceptam in dei timore nutriunt, docentes filios suos, ut ponant in deo spem suam, non autem accipere meliorem locum quam est filiorum atque filiarum. neque enim uxores animi uirtute sed carnis necessitate non ducunt. contendat sane qui uoluerit de his prophetam spadonibus hoc praenuntiasse, qui corpore abscisi sunt, iste quoque error causae quam suscepimus suffragatur. neque enim spadones istos eis qui in domo eius non habent locum praetulit deus, sed eis utique qui in filiis generandis coniugalis uitae meritum seruant. nam cum dicit: dabo eis locum multo meliorem, ostendit et coniugatis dari, sed multo inferiorem. ut ergo concedamus in domo dei praedictos futuros eunuchos secundum carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
dimittere uxorẽ nisi ex causa fornicationis. sic̃ in euangło
ipse dñs dicit . Illud aut̃ qđ addidit solutus es abuxore ne
quȩsieris uxorẽ. consilii sententia ẽ ñp̃cepti. Lic& itaq
facere. sed melius ẽ ñ facere. Deniq continuo subiecit. Q
si acceperis uxorẽ ñ peccasti. & sinupserit uirgo ñ peccat
Illud aut̃ prius cũ dixiss& alligatus es uxori ne quȩ sieris
solutionẽ. nũquid ad didit & si soluerit non peccasti : lam¬

Expanded text:
dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sicut in euangelio ipse dominus dicit. illud autem, quod addidit: solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem, consilii sententia est, non praecepti; licet itaque facere, sed melius est non facere. denique continuo subiecit: et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. illud autem prius cum dixisset: adligatus es uxori? ne quaesieris solutionem, numquid addidit: et si solueri
Abbreviated transcription (Latin):
illa ñ ẽ in ȩternitate. Fecunditatẽ carnalẽ ñ hab& liberum
arbrtriũ. pudiciã conuigalẽ ñ hab&e cȩlũ ꝓfecto habebt̃
magnũ aliqͥđ p̃t̃ cȩteros in illa cõmuni immortalitate. qͥ
habent aliquid iã ñ carnis in carne. Unde mirabilit̾ decipi¬
unt᷑. qͥ putant huiꝰ continentiȩ bonũ eũ ẽe necessarium
ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ. sed ꝓpt̃ p̃sens scłm:. Qđ scilic& coniugia¬

Expanded text:
illa non est in aeternitate: fecunditatem carnalem non habet liberum illa non est in aeternitate: fecunditatem carnalem non habet liberum arbitrium, pudicitiam conjugalem non habet coelum. Profecto habebunt magnum aliquid praeter caeteros in illa communi immortalitate, qui habent aliquid jam non carnis in carne. 13. Unde mirabiliter desipiunt, qui putant hujus continentiae bonum non esse necessarium propter regnum coelorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ uirginũ. nulla corporis fecunditas ꝓtulit. Nonẽ hȩc ꝓles
carnis &e sanguinis. Si harũ querit᷑ mat̾ ȩccła ẽ. Nonparit uir¬
gines sacras. nisi uirgo sacra: illa quȩdesponsata ẽ uni uiro casta
exiberi xp̃o. Exilla ñ tota corpore sed tota uirgine spũ.
nascuntur scȩ̃ uirgines & corpore & spũ. Habeant conuigia
bonũ suũ. ñ qͥa filios ꝓcreant: sed qͥa hoͣste quia licite. quia
pudice. qͥa sotiabilit̾ ꝓcreant. & ꝓcreatos parit᷑ . salubrit᷑
instant̃ educant. qͣt̾hori fidẽ inuicẽ seruant. quia sacram̃tũ
conubii non uiolant. Hȩc tam̃ omĩa humani officii st̃mu
nera. Uirginalis aut̃ in tegritas & ꝑpiã continentiã ab om̃i
concubitu immunis. angłica poͬtio ẽ. & in carne corruptibili
incorruptibilis ꝑ petuȩ meditatio. Cȩdat huic om̃is fecũ¬
ditas carnis. om̃is pudicitia conuigalis. Ila ñ ẽ inpostestate.

Expanded text:
genus uirginum nulla corporalis fecunditas protulit; non est haec proles genus uirginum nulla corporalis fecunditas protulit; non est haec proles carnis et sanguinis. si harum quaeritur mater, ecclesia est. non parit uirgines sacras nisi uirgo sacra, illa quae desponsata est uni uiro casta exhiberi Christo. ex illa non tota corpore, sed tota uirgine spiritu nascuntur sanctae uirgines et corpore et spiritu. Habeant coniugia bonum suum, non quia filios procreant, sed quia honeste, quia licite, quia pudice, quia socialiter procreant et procreatos pariter, salubriter, instanter educant, quia tori fidem inuicem seruant, quia sacramentum conubii non uiolant. Haec tamen omnera: virginalis autem integritas, et per piam continentiam ab omni concubitu immunitas angelica portio est, et in carne corruptibili incorruptionis perpetuae meditatio. Cedat huic omnis fecunditas carnis, omnis pudicitia conjugalis: illa non est in potestate,
Abbreviated transcription (Latin):
nascatur. Ita sit ut uirgo nascatur etiã destupro. sacra autẽ
uirgo nec deconiugio. Nec nos hoc in uirginib p̃dicamꝰ qđ uir-¬
gines sunt : sed qđ dõ dicatȩ pia contientia uirgines. Nam qđ
ñtimere dixerim. felicior mͥ uidetur nupta mulier ꝗ uirgo
nuptura. Hab&e enĩ iam illa qđ ista cupit adhuc. p̃sertim
sinondũ sponsa cuiusq sit. Illa uni stud& placere cuidata ẽ:
hȩc multis incerta cui danda ẽ. Płoc uno pudicitiã cogitationiᷤ
defendit aturba. qđ ñ ad ulteriũ sed maritũ quȩrit in turba.
Illa igitur uirgo conuigatȩ merito p̃ponitur. quȩ nec multi-¬
tudini sȩ amandã p̃ponit. cũ amorẽ unius ex multitudine ñ¬
inquirit. Hec se uni iã cõponit inuento. cogitans quȩ sunt
mundi quomodo placeat uiro: sed speciosũ forma p̃filus
hominũ sic amauit. ut qͥa eũ sicut maria concipere carne non
poss&. & corde concepto etiã carnẽ integrã custodir&. Hoc

Expanded text:
nascitur; ita fit, ut uirgo nascatur etiam de stupro, sacra autem nascitur; ita fit, ut uirgo nascatur etiam de stupro, sacra autem uirgo nec de coniugio. Nec nos hoc in uirginibus praedicamus, quod uirgines sunt, sed quod deo dicatae pia continentia uirgines. nam — quod non temere dixerim — felicior mihi uidetur nupta mulier quam uirgo nuptura; habet enim iam illa quod ista adhuc cupit, praesertim si nondum uel sponsa cuiusquam sit. illa uni studet placere, cui data est, haec multis, incerta cui danda est; hoc uno pudicitiam cogitationis defendit a turba, quod non adulterum, sed maritum quaerit in turba. illa igitur uirgo coniugatae merito praeponitur, quae nec multitudini se amandam proponit, cum amorem unius ex multitudine inquirit, nec se uni iam conponit inuento, cogitans quae sunt mundi, quomodo placeat uiro, sed speciosum forma prae filiis hominum sic amauit, ut, quia eum sicut Maria concipere carne non posset, ei corde concepto etiam carnem integram custodiret. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
partitȩ sumꝰ: ut uossitis uirgines. nossimꝰ matres. Uobis
qđ desit inple. consoletur &: lata uirginitas. nob̾ ꝓlis
lucro. amissa cõpenset᷑ integritas. Hȩc uox fideliũ con-¬
iugatarũ ad sacras uirgines ut cũq ferenda ẽẽt. sixp̃ianos
faciendi xpĩani multo plures emantur: quã unius utero ꝗ
fideles nuptiȩ bonũ suũ. de quo in alio uolumine quantũ uisũ ẽ
disseriumꝰ : & honorent amplius sic̃ rectissime consuer̃ insacris
uirginib melius earũ. dequo isto sermone disseruimꝰ. Nlamne
illo quidẽ. continentiũ debent meritisse conferre coniugia:
quode eis uirgines ꝓcreantur. Hoc enĩ ñ conuigii bonũ ẽ sed
naturȩ : quȩ sic diuinitus instituta ẽ. ut ex quolib& humano
utriusq sexus concubitu. siue ordinato & honesto. siue turpi
& illicito. nulla femina nisi uirgo nascatur: nulla tam̃ sacra uirgo

Expanded text:
partitae sumus, ut uos sitis uirgines, nos simus matres; uobis partitae sumus, ut uos sitis uirgines, nos simus matres; uobis quod defit in prole, consoletur seruata uirginitas, nobis prolis lucro amissa compensetur integritas. haec uox fidelium coniugatarum ad sacras uirgines utcumque ferenda esset, si chrisfaciendi christiani multo plures emantur, quam unius utero qufideles nuptae bonum suum, de quo in alio uolumine, quantum uisum est, disseruimus, et honorent amplius, sicut rectissime consuerunt, in sacris uirginibus melius earum, de quo isto sermone disserimus. Nam ne illo quidem debent continentium meritis se conferre coniugia, quod ex eis uirgines procreantur; hoc enim non coniugii bonum est, sed naturae, quae sic diuinitus instituta est, ut ex quolibet humano utriusque sexus concubitu, siue ordinato et honesto siue turpi et inlicito, nulla femina nisi uirgo nascatur. nulla tamen sacra uirgo
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ nasci deuirgine. quo significaroe mẽbra suade
uirgo xp̃i: Corpore aut̃ non tota : sed in quibdã uirgo xp̃i
inquibdã mat̾ sed ñ xp̃i. Et coniugatȩ quippe fideles
feminȩ & đo uirgines dicatȩ. scĩs morib & caritate de
corde puro & conscientia bona & fide ñ ficta: qͥa uolun¬
tatẽ patris faciunt. xp̃i spirilitalit̾ matres st̃. Quȩ
aut̃ conuigali uita corporalit̾ parunt. ñ xp̃m sed adam
pariunt. Qid̃o currunt: ut sacram̃tis imbuti: xp̃i mẽbra
fiant partꝰ earũ: qm̃ quid pepererint norunt. Hoc dixi
ne forte audeat fecunditas conuigalis cũ uirginali inte-¬
gritate condere. atq ipsã mariã p̃ponere. ac uirginib
di dicere. Illa incorpore duas res habuit honorandas.
uirginatatẽ & fecunditatẽ: qͥa & intregra ꝑmansit. &¬
peperit hanc felicitatẽ. Qm̃ totã utrȩq habere ñ potuimꝰ.

Expanded text:
secundum carnem nasci de uirgine, quo significaret membra sua de secundum carnem nasci de uirgine, quo significaret membra sua de uirgo Christi, corpore autem non tota, sed in quibusdam uirgo Christi, in quibusdam mater, sed non Christi. et coniugatae quippe fideles feminae et deo uirgines dicatae sanctis moribus et caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quia uoluntatem patris faciunt, Christi spiritaliter matres sunt; quae autem coniugali uita corporaliter pariunt, non Christum, sed Adam pariunt et ideo currunt, ut sacramentis inbuti Christi membra fiant partus earum, quoniam quid pepererint norunt. Hoc dixi, ne forte audeat fecunditas coniugalis cum uirginali integritate contendere atque ipsam Mariam proponere ac uirginibus dei dicere: illa in corpore duas res habuit honorandas, uirginitatem et fecunditatem, quia et integra permansit et peperit; hanc felicitatem quoniam totam utraque habere non potuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Has sibi om̃s ꝓpinquantes inpło quẽ redemit spiritalit̃
exib&. fratres & sorores hab& scõs uiros & scãs feminas.
qm̃ st̃ illi incȩlesti hereditate coheredes. Mat̃ eiꝰ ẽ tota
ȩccła qͥa mẽbra eiꝰ id est fideles eiꝰ ꝑdi gram ipsa utique
parit. Itẽ mat̾ eiꝰ om̃is anima pia : faciens uoluntatẽ patriꝰ
eiꝰ fecundissima caritate. in his quos parturit. donec in
eis ipse formetur. Maria gͦ faciens uoluntatẽ dĩ. cor-¬
poralit̃. xp̃rtantũ modo mat̾ ẽ. spiritalit̾ aut̃ & soror
& mat̃ ẽ. Ac ꝑ hoc illa una femina ñ solũ spũ uerũ etiã
corpore. & mat̾ ⁊ uirgo. Qmat̃ quidẽ spũ. ñ capitis nr̃i
qđ ẽ ipse saluator. ex quo magis illa spiritalit᷑ nataẽ.
qͥa om̃s qͥieũ credider̃ in quib & ipsa ẽ. recte filui
sumꝰ. qͥa cooperata ẽ caritate. Ut fideles in ȩccła nasce¬
rȩtur quȩ illius capitis mẽbra st̃: corpore uͦ ipsius capitiᷤ
mat̃. Oportebat enĩ caput nrm̃ propt̃ in signe miraculum.

Expanded text:
 spiritaliter exhibet: fratres et sorores habet sanctos uiros et sanctas feminas, quoniam sunt illi in caelesti hereditate coheredes. mater eius est tota ecclesia, quia membra eius, id est fideles eius per dei gratiam ipsa utique parit. item mater eius est omnis anima pia faciens uoluntatem patris eius fecundissima caritate in his quos parturit, donec in eis ipse formetur. Maria ergo faciens uoluntatem dei corporaliter Christi tantummodo mater est, spiritaliter autem et soror et matcorpore et mater et uirgo. et mater quidem spiritu non capitis nostri, quod est ipse saluator, ex quo magis illa spiritaliter nata est, quia omnes qui in eum crediderint, in quibus et ipsa est, recte filii uod nos sumus, quia cooperata est caritate, ut fideles in ecclesia nascerentur, quae illius capitis membra sunt, corpore uero ipsius capitis mater. oportebat enim caput nostrum propter insigne miraculum
Abbreviated transcription (Latin):
bens. sic nec hoc inillis patrib uerũ ẽ quã uis uenerit mͦ
erat: uenerit aut̃ tunc ꝓpheta xp̃i nuptias faciens &
ilios pereans. quẽ dñt manichei mulierosus erat: &
iustificata ẽ sapientia asiliis suis. qđ dñs sibi subiecit cũ
de iohanne acde se illa dyxiss&. iustificata ẽ in quã sapi¬
entia afiliis suis: qͥ uident c̃tinentiȩ uirtutẽ in habitu
animi semꝑ eẽ debere. in oꝑe autẽ prerũ ac temporũ
oportunitate manifestari. sic̃ uirtꝰ patientiȩ scõꝵ martyrũ
sic̃ ñẽ impar meritũ patientiȩ inpetro qͥ passus ẽ & in iohanne
qͥ passus ñ ẽ. sic nẽ impar meritũ continentiȩ in hohanne qͥ

Expanded text:
bens - sic nec hoc in illis patribus uerum est, quamuis uenerit modbens - sic nec hoc in illis patribus uerum est, quamuis uenerit moderat; uenerit autem tunc propheta Christi nuptias faciens et filios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non
Abbreviated transcription (Latin):
nuriã pati magnoꝵ ẽ. Sic & habundare quisꝗ potest.
scire autẽ habundare ñ nisi eoꝵ ẽ quos habundantia ñ
corrũpit. Uerũ ut aꝑtius intellegatur quomͦ sit uirtꝰ
in habitu etiã siñ sit incorpore. loquor de exẽplo dequo
biberit nullus ambigit eoꝵ qui exeiꝰ eugło fidelessunt.
Nũ gͥ ñ erat in illo c̾tinentiȩ uirtꝰ acibo & potu quanta erat
in iohanne baptista: Uenit enĩ ioħs ñ manducans neq bibens.
& dixer̃. demoniũ ht̃. uenit ihc̃ filius hominiᷤᷤ manducans
& peccatoꝵ. Nũ quid ñ talia dñr indomesticos eiꝰ patres
nros ex alio genere utendi terrenis quantũ ad concubitũ
ptin&. Ecce homines libidinosi ⁊ inmundi amatores fe¬
minarũ & lasciuiarũ. & tam̃ sic̃ in illo illud ñ erat uerum¬
bendo. ipse enĩ aꝑtissime uerissimeq ait. ueñ ioħs ñ man¬
ducans neq bibens. ueñ filius hominis manducans ⁊ bi¬

Expanded text:
nuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? nuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exemplo, de quo et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius hominis manducans ? numquid non talia dicuntur in domesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et immundi, amatores feminarum bendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filius hominis manducans et bi
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitates. alioquin ꝑnitiose docebat ut propt̃ salutẽ
corporis fuer& in animo dãpnũ uirtutis. Sed quia poterat
ea uirtute salua furiqđ monebat . ita relaxata ẽ corpori
utilitas bibendi. ut maner& in animo habitꝰ continendi.
Ipseẽ enĩ habitꝰ qͦ aliquid agitur cũ opus ẽ: cũ aut̃ ñ agitur
potest agi. sed ñ opus ẽ. Nunc habitũ circa continentiã quȩ
ꝑfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariiꝰ ꝑ hc̃ habi¬
tũ continentiȩ. qͦ eis ñ obligarentur. & qͦ possent cis etiam
ñ uti siñ opꝰ eet. Non quisꝗ eis bene utitur. nisi qͥ& ñ uti
potest. Multi quidẽ facilius sẽ abstinent ut ñ utantuꝵ
ꝗ tẽperent ut bene utantur. nemo tam̃ potest eis sapi¬
enter uti nisi qui pot ÷ & continent᷑ ñ uti. Ex quo habi¬
tu & paulus dicebat. scio & habundare & penuriã pati.
Penuriã quippe pati quorũ cũq hominũ ẽ. sed scire pe¬

Expanded text:
infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. hunc habitum circa continentiam quae perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. multi quidem facilius se abstinent, ut non utantur, quam temperant, ut bene utantur; nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum est; sed scire pe
Abbreviated transcription (Latin):
anuptus ꝓpt̃ regnũ cęloꝵ. qͥ unicũ ꝓlis pignꝰ ꝓpt̾ quod
nuptiȩ carȩ st̃. potuit intrepidus ĩ molare ꝓpt̾ regnũ
cȩloꝵ. Continentia quippe ñ corporis. sed ammi uirt ẽ.
uirtutes autẽ animi aliquando inoꝑe manifestęntur ali¬
quando in habitu latent. sic̃ martyrii uirtꝰ emicuit appa¬
ruitq: tolerando passiones. Sed quã multi st̃ in eade̾ uir¬
tute animi quib: tẽptatio deẽ. qua id qđ intꝰ ẽ inconspectu
dĩ etiã in hominũ ꝓcedat nec nc̃ e̾e̾ incipiat. sed tẽ in no¬
tescat. Iam enĩ erat in iob patientia quã nourrat cui
testimoniũ ꝑhibebat. s hominib innotuit tẽptationis
examine. n qđ latebat intrinsecꝰ ꝑ ea quȩ forinsecꝰ illata
sunt ñ natũ sedmanifestatũ ẽ. Nab& utiq & thimotheus
uirtutẽ continendi. auino. ꝗñ ei abstulit paulus monendo
ut uino modico uteretur. ꝓpt̃ stomachũ ⁊ frequentes suas

Expanded text:
nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae carae sunt, potuit intrepidus immolare propter regnum caelorum. Continentia quippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas
Abbreviated transcription (Latin):
tis illis patrib cõparandi st̃. nisi forte iam isti ꝓ ferendi
sunt eis quib ñdũ quos conferamꝰ inuenimꝰ. Maius
enĩ bonũ erat in illoꝵ nuptiis quã ẽ bonũ ꝓpriũ nup
humanitatis ẽ: Qtam̃ purificatio inde mandata ẽ: quia &
mortuũ corpꝰ uita deserente peccatũ nẽ .: sed peccatũ signifi¬
cat animȩ desertȩ aiuistitia. Bonũ inquã st̃ nuptiȩ ꝙ con¬
tra om̃s calũpnias possunt sana ratione defendi. nuptus
tam̃ scõꝵ patrũ ñ quas nuptias sed quã c̾tinentiã cõparẽ
quero. immo ñ nuptias nuptus. ñ pari nominib munꝰ est
mortali hominũ naturȩ datũ : sed homines qͥ nuptiis utunt᷑
illis hominib qͥlonge alit̃ nuptus usisunt quos cõferam
qm̃ ñ inuenio. qͥ nã continentes illis coniugatis c̃ferendi
sint requirendũ ẽ. nisi forte abrahã seͥ poss& retinere

Expanded text:
tis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi tis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuhumanitatis est? et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. nuptiis tamen sanctorum patrum non quas nuptias, sed quam continentiam conparem quaero, immo non nuptias nuptiis — nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum — sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non inuenio, quinam continentes illis coniugatis conferendi sint requirendum est. nisi forte Abraham continere
Abbreviated transcription (Latin):
riũ nr̃i temporis significat unitatẽ omiũ nostroꝵ subiec¬
tã dõ futurã inuna cȩlesti ciuitate. Itaq sic̃ duob plurib¬
ue seruire. sic auiuo ui ro in alterius transire conubiũ.
nec tunc licuit: nec nc̃ lic& nec umquã licebit. Aposta¬
tare quippe ab uno dõ & ire in alterius adultermã suꝑ¬
stitionẽ semꝑ ẽ malũ. Nec causa uͦ numerosioris plis fecer
etiã alterius domũ filiis impliturã. Inrarãrũ quippe nup¬
tis plus ual& scĩtas sacram̃ti. quã fęcunditas uteri. Si
gͦ & illi quippt̃ solã generatiomẽ ꝓpt̃̾ quã sunt institutȩ
nuptie c̃ iunguntur ñ cõparantur patrib. multo alit̾
ipsos filios quã isti quȩrentib quando quidẽ filiũ im¬
molare iussus abraham intrepidus ac deuotꝰ quẽ de
tanta desperatione susceperat unico ñpeꝑcit. isi.
nisi eo ꝓhibente manũ deponera&. qͦ uibente leuauerat.
Restat ut uidramꝰ utrũ saltẽ continentes nr̃i coniuga¬

Expanded text:
cat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis feceetiam alterius domum filiis inpleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecunditas uteri. Si ergo et illi, qui propter solam generationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniuga
Abbreviated transcription (Latin):
tinent ñ solũ ꝑnuptias occupatis sed multis etiã ꝑ illiꝰ¬
citos concubitꝰ luxuriantib bono creatore demalis coꝵ
faciente qđ bonũ ẽ non desit numerositas plis& ab un¬
dantia successionis unde scȩ̃ amicitiȩ conquirantur.
Ex quo colligitur primis temporib generis humani
maxime ꝓpt̾ dĩ populũ ꝓpagandũ ꝑquẽ ꝓphetaret᷑¬
& nasceretur princeps & saluator om̃iũ populoꝵ. uti
debuisse scõs istos ñ ꝓpt̾ se expetendo sed ꝓpt̾ aliud
necessario bono nuptiarũ. nc̃ uͦ cũ ad eande̾ scãm &
sincera socirtatẽ undiq ex om̃ib gentib copia spũalis
cognationis exuber&. etiã ꝓpt̾ solos filios conubia copulare
cupientes ut ampliore continentiȩ bono potius utant᷑
ammonendi sunt . sed noui qđ murmurent. Quidsi
inquiunt om̃s uelint ab omĩ concubitu continere. unde
subsist& genꝰ humanũ. Utinã om̃s hoc uellent dũ taxat

Expanded text:
tinent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per illitinent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per illicitos concubitus luxuriantibus, bono Creatore de malis eorum faciente quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. Ex quo colligitur, primis temporibus generis humani, maxime propter Dei populum propagandum, per quem et nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quid? si, inquiunt, omnes homines uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat