comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auernis conaliat. progressus intiobriges et gabalos/.
ab utrisq obsides accipit. et magna coacta manu in
prouinaam narbonem uersus eruptionem facere conten¬
dic. Qua re nunaata cesar omnibus consiliis. ante¬
uertendum existimauit. ut narbonem profiasceretur.
Eo cum uenisset timentes confirmat presidia in rute¬
nis prouincialibus uolas aretonnas. tholo satibus cir¬
umiqz narbonem que loca hostibus erat finitima con¬
sticuit. Partem copiarum ex prouincia supplementũq
qd ex ytalia adduxerat in heduos qui sines auernorum
contingunt conemre iubet. Hiis rebus comꝑatis repres¬
so iam lucterio ⁊ remoto. ꝙ intrare intra presidia pericu¬
losum putabat in heduos profia satur. et si cebenna qui
auernos ab hedius discludit. Diissimo anni tempore al
tissima mue iter impediebat. Tamen discussa mue sex
in alcicudinẽ pedum atq ita uiis patefactis summo
milicum sudore ad fines aruernorum peruenit. Quibz

Expanded text:
Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nostas remntiant. se biturgium perfidiam ueritos
reuertisse. quibus id consilii fuisse cognouerunt. ut si
flumen transissent una ex parte ip̃i. alteram auem
se arcũsisterent. Id ea ne de causa quam legatis pro¬
nuntiarint an persidia adducti fecerint. qd inhil no¬
bis constat non uidetur pro certo esse proponendum.
Sicuriges eorum discessu statim cum auerins iungũtur.
hiis rebus ytaliam cesari nuntiatis. aun iam ille ur¬
banas res uirtute gnei pompen commodiorem in statum
peruenisse intelligeret. in transalpinam galliam pro¬
fectus est. Eo cum uenisset magna difficultate affi¬
ciebatur. qua ratione ad exeracum peruenre posset.
Nam si legiones inprouiaain arcessiret. se absente in
itinere prelio dimicaturas incelligebat. Si ip̃e ad exerai¬
tum concenderet. ne is quid̃ eo tempore quiq etiam uide¬
rentur suam salutem recte commicti uidebat. Interim
lucterius cadurcus in rutenos missus. eam auitatem

Expanded text:
nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
pus efficiat consticuit. In primis equitatiu studet.
summe diligencie summam imperii seueatatem ad¬
dit. magnicudine supplicn dubitantes cogit. Nam
maiore commisso delicto igne atq omnibus tormẽ¬
tis necat. leuiore de causa auribus desectis. aut
singulis offossis oculis. domum remittit. ut sint
reliquis documento. ⁊ magnitudine pene perterreãt
alios. Hiis supplicns celeriter coactu exerctu. Lucte¬
rium cadurcum summe hominem audacie aun par¬
ce copiarum in rutenos mittit. ipẽ in biturgies pro¬
ficiscitur. Eiuis aduentu bituriges ad heduos quoꝵ
erant in fide legatos mittunt subsidiem uegitum
quo faclius hostium copias sustinere possint. hediu
de consilio legacorũ quos cesar ad exeratum reliquerat
copias equitatus peditacusq subsidio biturgibus mit¬
tunt. Que cum ad flumen ligerim uenissent: quod bi¬
turgies ab hedus diuidit paucos dies ibi morati. neq
flumen transire ausi. domum reuertuntur. legatisq

Expanded text:
pus efficiat constituit; in primis equitatui studet. pus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque
Abbreviated transcription (Latin):
betur a gobannitione patruo suo reliquisq prinapibus
qui hanc tempcandam fortunam nõ existimabant. Eu¬
pellicur ex oppido gergobia. non desticit tamen atq in a¬
gus habet dilectum egentium ac perditorum. hac carta
manu. quoscunq adit ex sua ciuitate in suam sentenciã
perduat. horcatur ut commnunis libertatis causa arma
capiant magnnsq coactis copiis aduersarios suos a quib
paulo ante erat eiatus, expellit ex cuitate. rex ab suis ap¬
pellatur. Dimictit quoquo uersus legationes. obcestatur
uc̃ in fide maneant. celeriter sibi senones. parisios. picto¬
nes. cadurcos. coronos auseurcos. lemouices. andes. re¬
liquosq omnes qui occeanum attingunt adiungit. om¬
mum consensu ad eum defertur imꝑium. Qua oblata
potestate auicatibus omnibus hiis obsides imꝑat. cer¬
tum nimerum milicum ad se celeriter addua iussit.
armorum quantum queqz auicas domi qd̃q ante tem¬

Expanded text:
betur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, betur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tem
Abbreviated transcription (Latin):
nebi signo daco concaunt. auesq romanos qui negoci¬
andi causa ibi constituerant. in hiis gaiim fusium ci¬
tam honestum equicem romanum. qui rei frumentarie
iussu cesaris preerant interfiaunt. bonaq eorum dra¬
piunt. Celeriter ad omes gallie auitates fama per¬
fercur. Nam ub̃iq maior acq illustrior madit res. cla¬
more per agros regionesqz significant. hanc alni de¬
inceps exapiunt. et proxius tradunt. ut tunc accidit
Nainqz genabi oriente sole gesta essent: ante primans
confectam uigiliam in fimbus auernorum audita sl̃
Quod spacim est milium passuum arater.c. lo. sum¬
li ratione ibi uercingetorir catulli filius auermus sũ¬
me potentie ado lescens. auus pater prinapatum gallie
totiuis obtineͣtat et obeam causam qd̃ regnum apetebat ab
auutate erat interfectus. conuocatis suis clientibus facile
incendit. cognito eius consilio ad arma cõauritur. prohi¬

Expanded text:
nabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotinabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur. Prohi
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut cesar ab exeracu intereludatur. id esse facile qd̾ neq
legiones audeant absente imꝑatore ex hiberis egredi
neq imꝑator sine presidio ad legiones peruenire posset.
postremo in acie prestare interfia quam non ueterem bel¬
li gloriam libertatemq quam a maioribus acceperant re¬
cuperare. Hiis rebus agitatis profitentur carnutes se nuil¬
lum periailum cominums salutis causa recusare: princi¬
pesq ex omnibus bellum facturos pollicentur. Et qm̃ in
presentia obsidibus cauere inter se non possent. ne res
efferatur, aut iureuirando aut fide sanciatur pecunt.
collatis militaribus signis. qd. more eorum grauissima
cernnonia continentur. ne facto miao belli ab reliquis de¬
serantur. Tunc collaudatis carmitibus dato iurciurando
ab ommbus qui adderant. tempore eius rei constituto
ab consilio disceditur. ubi ea dies uenit cariites cotuato
et conconecto dumino duabus desperatis hominibus ge¬

Expanded text:
tur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque tur, ut Caesar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus, Ce
Abbreviated transcription (Latin):
uieta gallia. cesar ut consticuerat in yta¬
liam ad conuentus agendos profiasatur.
Ibi cognosat de clõdii cede. senatusqz con¬
sulco certior factus. ut ommes iuniores y¬
talie cõiurarent/ Silectum tota prourĩcia habere instituit.
Ea res in galliam transalpinam celerter perfertur. Ad¬
dunt ip̃i ⁊ afflingunt rumorib galli qd res poscere ui¬
debatur. uetineri ur̃bano motu cesarem, neq in tantis
dissensiombus ad exercitum uenire posse. hac impulsi
liberius atq audaciuᷤ de bello consilia in ire inaipiunt.
Indictis inter se princpes gallie consiliis siluestribus
ac remotis locis de acconis queruntur morte posse hunc
casum ad ipsos recdere demonstrant. Miserantur conni¬
nem gallie fortunam. ommibus polliataciomib ac p̃miis
deposcunt. qui belli miaa faciant. ⁊ sui capitis periailo gal¬
liam in libertatem unidicent. In primis rationem esse ha¬
bendam dicunt priusꝙ eorum clandestina consilia efferan¬

Expanded text:
uieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferan
Abbreviated transcription (Latin):
stimut ato itai iitenit. E odẽ ꝑx suterius quẽ pro fugisse ex
plio scripsiscum in potestatem uenisset epasuacti aum crebro em̃
mucãdis locis multor fidei se cõmittebat. qdͥ nusꝙ̃ diuteꝰ sine
ꝑiculo cõmoraturꝰ uidebat᷑. cum sibi cõsaudͤ ꝙͣ ĩminicũ cesarem

Expanded text:
stinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex stinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esse
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ ĩ sentencia ꝑmanebãt. ad postremũ cunicłis uene fõtis
metise sunt atq auerse/ Quo facto repente ꝑheniis ex a¬
ruit fons. tantamq actulit oppidanis salutis desꝑatioẽ
uc̃ id nõ hor̾ confilio ⁊ sed deorum uolũcate factũ putarẽt. Ita¬
q sẽ nccĩtate coacti tradiderũt. Cesar cũ suã leruitatẽ cog¬
ncã oĩb sciret. neq uereretur ne quid ccudelitate nature ui¬
deret aspius fecisse neq epitũ cõsilioꝵ suoꝵ cũ ciduteret sed
tasi rõrie diu̾sis in locis plures cõsilia inissẽt exẽplo supplic
Setrendos aliqͥs existimauit. Itaq oĩb ꝯui arma tulerãt manꝰ
p̃sadit. uitãq cõcessit. quo testatior eẽt pena improboꝵdiaꝵ¬
pes quẽ captũ esse a canimo deciusiue indignitate⁊ doloe bĩ¬
culorum siue timore grauioris suꝑpolien ꝓaiuiis dieb cibo se ab¬

Expanded text:
suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se ab
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Eodẽq cꝑe acerrime p̃liantur. ut ab incendio restinguẽ¬
do dimicatioĩs ꝑiculo deterreãt romanos. Magna repente ĩ
ip̃s oꝑibus flãma extitit. Quecũq em̃ ꝑ locũ precipitẽ ini¬
ssa erãt umeis et aggere suppressa cõprehendebant. id ip̃z
Res emm gerebatur ⁊ excelso loco ⁊ in cõspectu exeraitus nostri
magnusq uccim ꝙ clamor oriebatur. Ita quisq potuit max¬
se offerebant. Cesar cũ cõplures suos uulnerari uideret ex
omnib oppidi partibus cohortes montẽ ascendere ⁊ simula¬
tione memũ occupandorũ cdlamorem undiq iubet tollere. Quo
facto ꝑtrici oppidani cum quid ageret᷑ in locis ueliquis eeñt
suspensi: reuocant ab inpugnandis oꝑibus armatos innuris¬
ꝙ disponunt. ĩta nr̃i fine prelii facto celeater oꝑa flãma cõ¬
prehensa partim restingunt partim int̾scindunt. Cum per¬
tinaciter uefisterẽt oppidam magna etiam parte amissa siti

Expanded text:
unt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguenunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxse offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti
Abbreviated transcription (Latin):
fere pedum trecentorum intuallo fluminis arcuitu uacabat.
Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarẽt ueliqui Ce¬
sar unus uideret regione eius uineas agere aduersus mon¬
tem et aggerem instruere cepit magno cum labore et cõtimia
dimicacione. Oppidani enim loco suꝑiore decuriũt. et eminꝰ
sine periculo preliantur multosq ꝑtinaater succedentes
uulnerant. Non deterrentur tam̃ milites nosta uieas
proferre/ ⁊ labore atq oꝑibus locorũ uincere difficultates. Eo¬
dẽ tꝑe cunicdõs cectos aduineas agunt ⁊ caput fontis qd̾ genꝰ
oꝑis sine ulło periclõ sine suspitoẽ hostiũ face̾ licebat. Extruit᷑
ager ĩ altitudinẽ pedũ .ui. Collocat᷑ in eo turris .x. tabulatoꝵ
nõ quidem que menbus equaret. id eni nullis oꝑib effia po¬
terat. Sed que suꝑare fontis fastigiũ posset. Ex ea cũ tela
tormentis iacerentur ad fontis aditũ nec sine ꝑiclo possẽt

Expanded text:
fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent
Abbreviated transcription (Latin):
deret ulla condictione/ posse autem copia frumenti habundare
oppidanos ex ꝑfugis cognosset. aqua prohibere hostem cepit.
fflumen infimam uallem diuidebat. que totũ pene montẽ cui-¬
gebat in quo positum erat p̃ruptum undiq oppidũ uxellodu¬
num. hoc auertere loa natura prohibebat. In insimis eñ
sic radicibus montis ferebatur. ut nullam partem depssis
fossis deriuari posset. Erat autem oppidains difficlis et
pruptus eo descensus. ut prohibentibus nostris sine uulne¬
ribus ac periculo uice. neqz adire flumen/ neq arduo se recipe¬
re possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita cesar
sagittarii funditoribusq dispositis tormentis etiam quibus¬
dam loois contra facillimos descensus collocatis a qua flu¬
minis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multi¬
tudo aquatorum unũ in locum conuemebat sub ip̃ius oppidi
murum u magnus fons aque prorumpebat, ab ea parte q̃

Expanded text:
deret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare deret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ferrretur. Ibi crebris licteris caminn fit cercior. q̃ de drappe¬
te ⁊ luterio gesta essent. quoq in consilio ꝑmanerent oppi¬
dam. quorum et si paucitatem cont̾ẽliebat. tñ non ꝑtinaai¬
am magna pena eẽ afficiendam iudicabat. ne unnuersa
gallia non ibi uires defuisse ad refistendum romanis. sed
constanciam putaret. neue hoc exemplo cetere auitates lo¬
corum opportuntate frete se uindicarent in libertatem, cum
omnibus gallis notum esse sciret. reliquam esse unam esta¬
tem sue prouincie. quam si sustinere potuissent nullum ul¬
tra pericutum uererentur. Itaq calenũ legatum cum legiomi¬
bus reliquit. qui iustis itineribus sub sequeretur. ip̃e cum
oumi equitatu quami porest celerrime ad caminũ cõtendit cũ
contra expectacionẽ oñ cesar uxellodimum uenisset. oppidũq
oꝑibus clausum ammadũteret. neq ab oppugnatioẽ recedi ui¬

Expanded text:
feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappeferiretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi vi
Abbreviated transcription (Latin):
perat ammmistrari. Uenit eodem cum fuis copiis postero
die Gaius fabius partemqz oppidi sumt ad obsidendum.
Cesar interii .m. antonium questorem cum cohortibus .xu.
in belgis relinquit nequa rursus nouorum confiliorum ca¬
piendorum belgis facultas daretur. ip̃e reliquas auctates
adit. obsides plures imꝑat. timentes om̃i animos cõsola¬
tione sanat. Cum incarmites uenisset quorum in auitate
p̾cipue eos propter consciẽtiam facti timere ammadũtebat.
quo celerius auitatem timore liberaret prinapem beleris il¬
lius ⁊ concitatorem belli gutuatrum ad suppliaum depoposat.
Qui et sine aubus quidem suis se cõmittebat. tñ celerter oĩ¬
um cura quesitus in castra perduatur. Cogitur in eius suꝑ¬
pliaum cesar contra suam naturam concursu maximo mili¬
tum qui omma ꝑicula et detrimenta belli agutruato accepta
referebant. a deo ut uerberibus examimatum corpus securi

Expanded text:
perat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero perat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitatpraecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat, tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi
Abbreviated transcription (Latin):
dicam ducit. Cum propiꝰ hostes accessisset ab ex plora¬
coribus quos p̃miserat cognosat. castra eorum in barbaro¬
rum ut fere consuetudo est relictis locis suꝑioribus ad ri¬
pas fluminis esse dimissa. At germanos equicesq in¬
prudentibus omnibus de improuiso aduolasse. prelium
commisisse. Qua ue cognita legionẽ armatam inscructã¬
q adduat. Ita repente ex omnibus partibus signo dato
locasuꝑiora capiuntur. Qd̃ uͥ accidit germani equitesq
signis legionis uisis uehementissime preliantur. Con¬
festim cohortes undiq impetum faciunt omnibu sqz aut
incerfectis aut captis magna preda potiuntur/. Capi¬
tur ip̃e eo plio drappes caminus feliassime re gesta sine ullo
pene milicis uuluere ad obsidendos oppidanos reuertitur ex¬
thoq hoste deleto ciuius timore antea diuidere p̾sidia ⁊ mu¬
intione oppidanos arcũdare prohibitus erat oꝑã undiq im¬

Expanded text:
ditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploraditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique im
Abbreviated transcription (Latin):
missi que gereruntur uenũtiassẽt. canimus celeriter cum
cohortibus armatis ex proxinis castellis in frumentarios
sub ipãm lucem impetum fecit. Iin repentino malo ꝑtriti
diffugiunt ad sua p̃sidia. Que nostri ut uiderunt acrius
contra camatos matati. neminem ex eo numero unium
capi patiuntur. Profugit ibicum paucs lucterius nec se
recepit in castris. Re bene gesta camimus ex capins cõꝑit
partem copiarũ cum drappete ẽẽ in castris a milibus non
longe amplius .xii. Qua ex compluribus cognita cum in¬
telligeret fugato duce altero ꝑt̾ritos reliquos faale opprimi
posse, magne fe licitatis esse arbitrabatur neminẽ ex cede
refugisse in castra. qui de accepta calamitate mĩtium dra¬
ppeti perferret. Sed in exꝑiendo cum periculum nullum
uideret. equitatum omnem germanosq pedites sum̃e uẽ¬
locitatis homines ad castra hostium premictit. Ipe legi¬
onem unam intra castra distribuit. Alceram secum expe¬

Expanded text:
missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nuntium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expe
Abbreviated transcription (Latin):
rriti ex finibus cadurcorũ. qui partim re frumentaria
subleuare eos cupiebant. partim prohibere quo minus
sũnerent non pocerant. magnũ nuime rũ frumenti cõ¬
parant. Non nũꝙͣ autem expeditionibus nocturns ca¬
scella nostrorum adoriuntur. Quam ob cam̃ G. cami¬
nus toto oppido munitiones circũdare moratur. ne aut
opus effectum tueri non posset. aut plurimis in locis
infuma disponat p̃sidia. magna copia fcumenti com¬
paraca considet drappes / et lucte rius non longius ab
oppido .x. milibus. unde paulatim fiumentũ in oppidũ
supportarent. Ip̃o inter se pronũcicis partiuntur/ Srap¬
pes castris p̃sidio cum parte copiarum uestitit. lucterius
agnen iumentorũ ad oppidum ducit dispositis ibi p̾sidiis
hora noctis arater decima siluestribus. angustisq itineri¬
bus frumentum ĩportare in oppidum instituit. Quorum
strepicum uigiles castrorum aun sensissent. explorato. esip

Expanded text:
rati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria rati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ruptissimis saxis esse munitas, qd defendẽte nillo tñ
armates ascendere esset difficile. magna cactẽ impedimẽ¬
ta oppidanorũ uideret. q̃ si clandestina fuga subtrahere
conarentur. effugere non modo equitatũ sed ne legiones
quidem possent tciꝑtito cohortibus diuisis trina celsissi¬
mo loco castra fecit. a quibus paulatim quantũ copie pa¬
tiebantur: uallum in oppidi arcuitũ ducere institiit. Qd̃
cum ammadũterent oppidam miserrimaq alesie memo¬
ria solliciti similem casum obsessionis uererentur: maxi¬
meq ex omnibus lucteriꝰ qui fortissime illius perialum
fecerat moneret frum̃ti uõnẽ eẽ habendam constituunt
oñi consensu. parte ibi uelicta copiarũ. ip̃i cum expeditis
ad importandũ frumentũ profiasa. Eo confilio probato
maxima nocte duobus milibus armatorũ relictis reli ꝯͥsͦ
ex oppido drappes et lucteriꝰ educunt. hii paucos dies mo¬

Expanded text:
praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies mo
Abbreviated transcription (Latin):
Nam carmites qui sepe uexati nũꝙͣ pacis ferͣant mensio¬
nem. datis obsidibus ueniunt in deditionem. cetereq auita¬
tes posite in ulenius gallie simbus oceano cõuncte, que
armorice appellantur auctoritate adducte carmitũ. ad¬
uentu fabni legionũq imꝑata sine mora faciunt. Dũ¬
nacus sus finibus expulsus errans latitansqz solus
extremas gallie regiones petere est coactus. At drap¬
pes unaq lucterius cum legiones canimiũq ad esse cog¬
noscerent. nec se sine certa perincie persequente ex¬
ercitu putarent prouncie fines intrare posse. nec
tam libere uagandi latrocinorum qz faciendorum facul¬
tatem haberent in finibus consistuut cadurcorũ. Ibi
semperq auctor nouorũ confiliorr̃ magnã apud barbaros
cuictoritatem haberet. oppidũ uxellodunũ qd̾ in elientela
fuerat eius egregie natura loci munitũ occupat. suis et
Srappetis copiis oppidanosq sibi cõiungit. Quo cũ cõfestĩ

Expanded text:
Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentioNam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi semperque auctor novorum consiliorum magnam apud barbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim
Abbreviated transcription (Latin):
nbus seriis ad libertatem uocatis. exulibus om̃ ciuitatũ¬
receptis. La trociniis impedimenta ⁊ cõmeatus romano¬
rũ interceꝑat. non amplius hom̃ milibus ex fuga .U. col¬
lectis prouinciam petere. unaq confilium cum eo lucte¬
rium cadurcum cepisse quẽ suꝑiore cõmentario prima
defectione gallie facere in prouinaam uoluisse impetũ
cognitum est. Caminus legatus cum legionibus dua¬
bus ad eos persequendos contendit. ne detrimento aut
timore prouĩcia magna in fama perditoꝵ hom̃ latro¬
cmiis caperetur. Gaiuus fabius cum reliquo exercitu in
carmites ceterasq profiasatur auitates. quanĩ eo p̃¬
lio qd cum dũnaco fecerat copias ẽẽ accitas sciebat.
Non enim Subitabat quin recenti calamitate sũmissio¬
res essent future. Dato uero spacio ac tꝑe eodem in¬
stigante dũnaco possent conatari. Qua in re sumia felici¬
tas celeritasq inrecipiendis auitatibus fabium consequit:

Expanded text:
nibus, servis ad libertatem vocatis, exulibus omnium civitatunibus, servis ad libertatem vocatis, exulibus omnium civitatureceptis latronibus impedimenta et commeatus Romanorum interceperat, non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari. Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cum subsequi legiones memmissent et pudore cedendi
et cupiditate per se conficit̃ di p̃lui fortissime contra pedi¬
tes preliantur. hostesq nhil amplius copiarũ accessurũ
credentes ut pridie cognouerant delendi equitatus nr̃i
nacti occasionẽ uidebantur. Cum aliquandiu summa con¬
barorum curme. ac perterrite acies hostium perturbato mi¬
pedimentorũ agmine magno clamore discursuq passum
fuge se mandant. At nostri equites qui paulo ante cam
resiscentibus fortissime conflixerũt. letitia uictorie elati
i agno undiq clamore sublato cedentibus arcũfusi quan¬
tum eꝯuorum uires ad perscquendũ. dextreq ad cedendũ
ualerit tñ eo prelio interfiaunt. Itaq amp sius milib¬
passuum .xii. aut armatorum aut corũ qui eo tempore arma
proiecerant interfectis omnis mulcitudo capitur impedimen¬
torum. Qua ex fuga cum constaret drappetẽ senonẽ qui ut
pmum gallia defecerat. collectis undiq perditis homi¬

Expanded text:
cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa consae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant interfectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis homi
Abbreviated transcription (Latin):
processisset sine fatigatione equorũ in eadem se recipet cas¬
tra. Consequuntur equites nostri ut erat p̃ceptũ. iua¬
dũtqz dũnaci agnen ⁊ fugientes perterritosqs sub sarenis
itmnere aggressi. magna preda multis interfectis pari¬
untur. Ita ue bene gesta se recipiunt in castra. In sequẽ¬
te nocte fabius equites p̾mittit. sic paracos ut conflige¬
rent. atq omme agnen morarentur. dum consequeretur
ip̃e. Cuius p̃ceptis ut res gereretur Quintus citacius
uarus p̃fectus equitum singularis et animi et prudẽcie
uir suos hortatur. agmẽq hostium consegutus turmas
partim idoneis locis disponit. partim equitũ pretiũ com¬
mittit. Confligit audacius equitatus hostium succedenti¬
bus sibi peditibus qui toto agnime sub sistentibus suis
contra nostros ferunt auxilium. fit prelium acra certa¬
mine. namq nostri contẽptis pridie suꝑatisq hostib

Expanded text:
processisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet casprocessisset, sine defatigatione equorum in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus,
Abbreviated transcription (Latin):
conuellere potuisset. ruisus ad obsidendum lunonem re¬
dit. Eo tempore. G. fabius legatus complures ciuita¬
tes in fidem recipit. ob sidibus firmat licteris .G. caninii
rebili fit certior. que in pictonibus gererẽtur. Quibus
rebus cognitis proficisatur ad auxilium duracio ferẽdũ.
At dũnacus aduentu cognito desꝑata salute si tempore
eodem coactus esset. et romanũ et exterñ sustinere ho¬
stem et respicere ac timere oppidanos repente ex eo loco
cum corpus recedit. Nec se satis tutum fore arbitrabat⁊
n flumine ligeri qd̾ erat ponte propter magnitudinem
transeundum copias traduxisset. fabius et si nondum
in conspectum uenerat hostibus neq secaninio iunperat
tñ doctus ab hiis qui locorũ nouercait naturã potissimũ
credidit hostes ꝓterritos noneũ locũ quem petebant peti¬
tures. Itaq cum copiis ad cundem locum contendit. equitumq
tancũ procedere ante agnen imꝑcit legionũ quantũ cum

Expanded text:
convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum reconvellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum
Abbreviated transcription (Latin):
germanie incinitatẽ cotidianis exercita bellis cultu et fe¬
ritate non mulcum a germanis differebat. Neq imꝑata
imꝙͣ nͥ exercitu coacta faciebat. Interim. G. cauinius
legatus cũ magnã multitudinẽ cõuenisse hostrum in fi¬
nes pictonũ licteris nĩtusq duratii cognosceret. qui per¬
petuo in amicicia mãserat romanorũ cũ pars quedam
ciuitatis defecisset ad oppidum lunonum contendit. Quo
cum aduentaret. atq ex captuus certius cognoscer et. ⁊¬
multis hom̃ milibus adũnaco duce andiũ duxacium
clausum lurione oppugnari neq infirmas legiones hosti¬
bus cõmittere auderet / castra posuit loco munito. Dũna¬
cus cum appropinquare caminũ cognosceret copiis omin¬
bus ad legiones cõuersis castra romanorũ oppugnare in¬
sticuit. Cum complures dies in oppugnatione cõsumpsiss
et magno suorum detrimento nullam partem munitionũ

Expanded text:
Germaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feGermaniae vicinitatem cotidianis exercitata bellis cultu et feritate non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum
Abbreviated transcription (Latin):
sibiꝰ camimum rebilum legatum qui miltis regronibus
erat sãtis firmas duais logiones habere existun a bae aei¬
tum labienum ad se euocat. legionc̃ autem . xii.ͫ. que com
eo fuerait. in hibernis intogatã galliam mite mdo cobo¬
mas romanorum auium tuendas ne qͥd simile in copiot¬
dum accideret de incurfione barbarorũ ac suꝑior e estotie
titestins acciderat. quia uepentino latrocimo atꝙ impetu¬
mcole illorum erant oppssi. ipe ad deuastandos de ꝓogo¬
laudosꝙ fines ambiorigis proficiscitir. quem pertestitũ
uscare aiuibus. edificns pecorer ut diosuorũ auibi erro¬
ter tantas cuulomitates haberet in auitateroꝰ aut aumꝰ
omnes ꝓtes sumns ambiorigie aut legiones aut auoilia
duinsisset. Acqz omma cedibus in cendnis inpime uastassi
magno nuimero hoĩm int̾fecto aut capto. Labienũ cũ du¬
abus legionibus intreiuros mittit. quorũ auitas prapter

Expanded text:
C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus C. Caninium Rebilum legatum, qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labienum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitas propter
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter a familia̾bus prohibitus cõmui cõficere honiniem
non potiuit/ grauiter tñ pͥmo ittu gladio caput ꝑcussit.
Cum utinq gladni districti essent non tã pugnañdi qt
diffugiendi fuit utroq consilium. Nostrorũ ꝯd mortifero
uulnere cõium credebant affectum. gallorũ qd insidns
cognitis ꝓlura quam uidebant extimescebant. Quuo sc̃o
status se cõmiꝰ dicebatur nuĩꝙ in conspectu auu sꝙͦ uo¬
mani uentit. Sellicosissimiis gentibus deuictis ccsar
cum uideret nullam iam esse ciuitatem. que bellum dd par¬
uiret ꝯd. sibi resisteret. sed non millos ex oppidit derlunee¬
ue eo agris diffugere / ad pñs imꝑiũ eiuitandũ ꝓsures
in ꝑtes exercitum dimittere constituit. M. anconiũ ꝯuet¬
storem cum legione . uii. sibi cõuingit . Si saibium legatũ
cum cohortibus .xuu. mittit in diuersissimam partetas¬
lie qd ibi qua sidã ciuitates mnariis sse aũdiebati neq õ

Expanded text:
celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere hominem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque