comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciem eiꝰ Impleta . ẽ. hoc loco ꝓphetia quȩ ait
In uirga pcutient maxillã iudicis isrł. Sed
qͥ tunc cęsus. ẽ. colaphis iudeoꝵ. cędit᷑ etiã
nunc blasphemiis falsorũ xp̃ianorũ. Uela¬
uerunt autẽ eũ. ñ ut eoꝵ ille scelera ñ
uideat: sed ut a se ipsi sicut qͦndã moysi fe¬
cerunt. faciẽ eiꝰ abscondant. Si enĩ crede¬
rent moysi: crederent forsitan & dño. Qđ
uelam̃tũ usq hodie manet suꝑcor eoꝵ ñ
reuelatũ. nob̃ autẽ in xp̃m credentib abla¬
tũ est. Neq enĩ frustra eo moriente uelũ tẽ¬
pli scissũ ẽ mediũ. Et int̾rogauert eũ
sit: Et alia multa blasphemantes. dicebant
in eũ. Hȩc quasi incontumeliã faciebant eiꝰ
qͥ se a popłis ꝓpħam uoluerit haberi. Sed
ipso dispensante qͥ patit᷑ omĩa ꝓnob̾ fiunt:
ut sicut petrus hortat᷑ xp̃o in carne passo.
nos eadẽ cogitatione armem᷑. Heretici autẽ
uł iudei usq hodie qͥ iesum dm̃ negant. &¬

Expanded text:
ait: In virga percutient maxillam judicis Israel . Sed qui tunc caesus est colaphis Judaeorum, caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum Christianorum. Velaverunt autem eum, non ut eorum ille scelera non videat, sed ut a seipso, sicut quondam Moysi fecerunt, faciem ejus abscondat. Si enim crederent Moysi, crederent forsitan et Domino. Quod velamentum usque hodie manet super cor eorum non revelatum, nobis autem in Christum credentibus ablatum est. Neque enim frustra eo moriente, velum templi scissum est medium Et interrogaverunt eum sit. Et alia multa blasphemantes, dicebant in eum. Haec quasi in contumeliam faciebant ejus, qui se a populis prophetam voluerit haberi: sed ipso dispensante qui patitur, omnia pro nobis fiunt, ut sicut Petrus hortatur Christo in carne passo, nos eadem cogitatione armemur. Et haeretici autem, vel Judaei usque hodie qui Jesum Deum negant, et
Abbreviated transcription (Latin):
quebat᷑. qͥ iã ꝓximo erat negaturus. Neq
enĩ negare posset: si xp̃o ꝓximꝰ adhesis¬
set Uerũ in hoc maxima nob̾ ẽ. admira¬
tione uenerandus. qđ dñm ñ reliqͥt: etiã
cũ timeret. Qđ enĩ timet naturȩ ẽ: qđ
sequit᷑ dleuotionis. Qd negat ob reptionis.
qđ poenitet fidei. AlrIER. Qđ ad passionẽ
euntẽ dñm alonge sequit᷑ petrus. signifi¬¬
cabat ȩccłam secuturã quidẽ hoc est imi-¬
taturã passiones dñi: sed longe different᷑.
Eccła enĩ ꝓse patit᷑: at ille ꝓęccła.¬

Expanded text:
quebatur, qui jam proximus erat quebatur, qui jam proximus erat enim negare posset, si Christo proximus adhaesisset. Verum in hoc maxima nobis est admiratione venerandus, quia Dominum non reliquit etiam cum timeret. Quod enim timet, naturae est; quod sequitur, devotionis; quod negat, obreptionis; quod poenitet, fidei. Aliter, quod ad passionem eumdem Dominum a longe sequitur Petrus, significabat Ecclesiam secuturam quidem, hoc est, imitaturam passionem Domini, sed longe differenter. Ecclesia enim pro se patitur, at ille
Abbreviated transcription (Latin):
iussionis potestate uenert: sic om̃s qͥ cruci¬
figendũ eũ impiis uocib clamauer̃t. non
quidẽ ꝑse ipsos eũ. sed tam̃ ꝑ illũ qͥ eorũ
clamore adhoc nefas impulsus ẽ. occidert̃.
Quasi ad latronẽ existis cũ gladiis & fustib.s
cũ cotidie uob̃cũ fuerĩ intẽplo: ñ exten¬
distismanꝰ in me. Sed hȩc. ẽ hora ur̃a &¬
potestas tenebrarũ. Stultũ ẽ in qͥt eũ cũ
gladiis & fustib quęrere. qͥ ultro se urĩs
tradat manib & in nocte quasi latitantẽ
& ur̃os oculos declinantẽ ꝑ ꝓditorẽ inue¬
stigare. qͥ cotidie intẽplo doceat. Sed ideo
aduersũ me intenebris congregamini.
qͥa potestas ur̃a qua contra lucẽ mundi
armamini in tenebris. ẽ. Comerthen¬
dentes autẽ eũ. duxert̃ addomũ pͥncipis
sacerdotũ Principẽ sacerdotũ caẏpham
significat. qͥ erat pontifex ann illius.
sicut ioħes euangłista testat᷑. PET̃ROS
uͦ sequehat᷑ a longe. Merito alonge se¬¬

Expanded text:
 crucifigendum eum impiis vocibus clamaverunt, non quidem per seipsos eum, sed tamen per illum qui eorum clamore ad hoc nefas impulsus est, occiderunt. Quasi ad latronem existis cum gladiis et fustibus? Cum quotidie vobiscum fuerim in templo, non extendistis manpotestas tenebrarum. Stultum est inquit eum cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se vestris tradat manibus; et in nocte quasi latitantem et vestros oculos declinantem per proditorem investigare, qui quotidie in templo doceat. Sed ideo adversum me in tenebris congregamini, quia potestas vestra qua contra lucem mundi armamini, in tenebris est. Comprehendentes autem eum duxerunt ad domum principis sacerdotum. Principem sacerdotum Caipham significat, qui erat pontifex anni illius, sicut Joannes evangelista testatur. Petrus vero sequebatur a longe. Merito a longe se
Abbreviated transcription (Latin):
egressus foras petrus. fleuit amare. Respici¬
ente dño petrus ad cor reuersus. maculã ne¬¬
gationis poenitentiȩ lacrimis tergit. Quia
ñ solũ cũ agit᷑ poenitentia. uerũ etiã ut a-¬
gatur: dĩ miscđia necessaria. ẽ Respicere
nanq eiꝰ: misereri. ẽ. Unde psalmista. Usq
fidorũ. Petrus int̾ iudeos uł hominẽ se nos¬
se negauit. quẽ int̾ condiscipłos dĩ filiũ con¬
fessus erat. Sed nec in atrio cayphȩ retentꝰ.
poterat agere poenitentiã. E gredit᷑ foras:
ut ab impiorũ concilio secretus. pauidȩ ne¬
gationis sordes liberis fletib abluat:¬

Expanded text:
egressus foras, flevit amare. Respiciente Domino Petrus ad cor reversus, maculam negationis lacrymis poenitentiae tergit. Quia non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur Dei misericordia necessaria est. Respicere namque ejus misereri est. Unde Psalmista: Usquerfidorum Petrus inter Judaeos vel hominem se nosse negavit, quem inter condiscipulos Dei Filium confessus erat. Sed nec in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut ab impiorum concilio secretus, pavidae negationis sordes liberis fletibus abluat
Abbreviated transcription (Latin):
ra sacra sepe meritũ causarũ. ꝑ statũ de¬
signare tẽporũ. Unde petrus qͥ media no-¬
cte negauit. ad gallicantũ poenituit. Qui
etiã post resurrectionẽ diurna subluce
dñm quẽ ter negauerat. t̃ciose amare ꝓfes.¬
sus ẽ. Quia nimirũ qđ intenebris obliuio¬
nis errauit. & sꝑatȩ iã lucis rememoratione
correxit. & eiꝰdẽ uerȩ lucis ad epta pͣsentia.
plene totũ qͥcqͥd nutauerat erexit. Hunc
opinor gallũ aliquẽ doctorũ intelligendũ.
qͥ nos iacentes excitans & sõnolentos incre¬
pans. dicit. Euigilate iusti. & nolite peccare

Expanded text:
ra sacra saepe meritum causarum, per statum dera sacra saepe meritum causarum, per statum designare temporum. Unde Petrus, qui media nocte negavit, ad galli cantum poenituit. Qui etiam post resurrectionem, diurna sub luce, Dominum quem ter negaverat, tertio se amare professus est, quia nimirum quod in tenebris oblivionis erravitcorrexit, et ejusdem verae lucis adepta praesentia plene totum, quidquid mutaverat, erexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorum intelligendum, qui vos jacentes excitans et somnolentos increpat, dicens: Evigila
Abbreviated transcription (Latin):
ne locutũ subsequentib lacrimis manife¬
stat. Et post pusillũ alius uidens eũ dix̃
Et tu de illis es. Petrus uͦ ait. O homo ñ sũ:
In hac negatione beati petri discimꝰ. ñ solũ
te negabis. sed me negabis. Negauit gͦ
ipsũ. cũ se negauit eiꝰ esse discipłm.
N int̾uallo facto quasi horȩ unius. alius
quidã affirmabat dicens. Uere. & hic cũ
illoerat. Nã & galileus. ẽ. Non qđ alia lin
naculũ loquendi sonũ uitare ñ possit:
Unde inactib apłorũ cũ ii quib sp̃s sc̃s in¬
sederat om̃iũ gentiũ linguis loquerent᷑.
int̾ alios qͥ de diuerso mundi climate con¬
uenerant: etiã qͥ habitabant in iudea.
mirantes dixisse referunt᷑. Nonne ecce
om̃s isti qͥ loquunt᷑ galilei st̃ Q quomͦ
nos audiuimꝰ unꝰquisq linguã nr̃am in¬
qua nati sumꝰ: Et ait petrus. Homo
nescio qͥd dicis. Et continuo adhuc illo
loquente. cantauit gallus. Solet scriptu.¬

Expanded text:
ne locutum, subsequentibus lacrymis manifene locutum, subsequentibus lacrymis manifestat. Et post pusillum alius videns eum dixit: Et tu de aliis es. Petrus vero ait: O homo, non sum. In hac negatione beati Petri, discimus non solum um meum te negabis, sed me negabis. Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Et intervallo facto quasi horae unius, alius quidam illis es. Nam et Galilaeus es. Non quod alia lingnaculum loquendi sonum vitare non pUnde in Actibus apostolorum cum hi, quibus Spiritus sanctus insederat, omnium gentium linguis loquerentur, inter alios qui de diverso mundi climate convenerant, etiam qui habitabant Judaeam mirantes dixisse referuntur: Nonne ecce omnes isti qui loquuntur, Galilaei sunt? Et quomodo nos audivimus unusquisque linguam nqua nati sumus? Et ait Petrus: Homo, nescio quid dicis. Et continuo adhuc illo loquente cantavit gallus. Solet Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Quid sibi uult qđ prima eũ ꝓdit
ancilla cũ uiri utiq magis eũ potuerint
recognoscere. nisi ut & iste sexus peccasse
innecẽ dñi uideret᷑. & iste sexus redimeret᷑
p dñi passionẽ: Ꝙ ideo mulier resurreftio¬
nis accipit pͥma mysteriũ & mandata cu¬
stodit. ut ueterẽ pͣuaricationis aboleret
lier. ñ noui illũ. Quidã pio erga apłm
petrũ affectu locũ hunc ita int̾pretant᷑:
quasi bene dixerit se illũ ñ nosse. quẽ mens
humana nescit cõprehendere. qͥa nemo scit
filiũ nisi pat̾. Iterũ qͦq inquisitꝰ dixerat.
o homo ñsũ: malens se negare quã xp̃m.
Sed & t̾cio int̾rogatus cũ ait. homo nescio
quid dicis. significauit se sacrilegia illoꝵ
nescire. hoc ẽ. re ꝓbando & execrando dam¬
nare. Sed hȩc quã friuola sit expositio. &
dñs qͥ se ueridica contestatione ter negan¬
dũ a petro pͣdixerat. & ipse petrus insinu¬
at: qͥ se hȩc ñ de industria sed de surreptio.¬

Expanded text:
erat. quid sibi uult quod prima eum prodit ancilla, cum uiri utique magis eum potuerint recognoscere, nisi ut et iste sexus peccasse in necem domini uideretur, ut et iste sexus redimeretur per domini passionem? et ideo mulier resurrectionis accepit prima mysterium et mandata custodit, ut ueterem praeuaricationis aboleret lier, non novi illum. Quidam, pio erga apostolum Petrum affectu, locum hunc ita interpretantur, quasi benedixerit se illum non nosse, quem mens humana nescit comprehendere, quia nemo novit Filium nisi Pater . Iterum quoque inquisitus dixerit: O homo, non sum, malens se negare quam Christum. Sed et tertio interrogatus, cum ait: Homo, nescio quid dicis, significaverit se sacrilegia illorum nescire, hoc est reprobando et exsecrando damnare. Sed haec quam frivola sit expositio, et Dominus qui se veridica contestatione, ter negandum a Petro praedixerat, et ipse Petrus insinuat, qui se haec non de industria, sed de subreptio
Abbreviated transcription (Latin):
Est dilectionis ignis: est & cupiditatis. De
hoc dicit᷑ Ignẽ ueni mittere in t̾rã. & qͥd
uolo nisi ut ardeat: de illo. Ecce uos om̃s
accendentes ignẽ. accincti flãmis ãbula-¬
te inlumine ignis ur̃i. & in flãmis quas
succendistis. Iste suꝑ credentes incenaculo
syonde cȩlo descendens uariis linguis eos¬
dm̃ laudare docuit: ille terrena mate¬
ria cayphȩ focus in atrio flãmis negandi
dñm turbas accendit. Hoc moyses aureũ
idoli caput. illo sedechias ieremiȩ ꝓphe¬
tantis scripta consũpsit. Quicunq uitio¬
sũ noxiũq in se extinguit incendiũ. potest
dño cantare. Quia factꝰ sũ sicut uter in
pruina. iustificationes tuas ñ sũ oblitus.
At qͥ flãmã uirtutũ ꝑdidit audit a dño.
qm̃ abundauit iniquitas: refrigescet ca¬
ritas multorũ. Quo frigore torpens ad
horã apłs petrus. ꝑsecutorũ prunis cale¬
fieri cupiebat: qͥa tẽporalis cõmodi sola¬
tiũ ꝑfidorũ societate quęxebat. Sed non

Expanded text:
Est dilectionis ignis, est et cupiditatis. De hoc dicitur: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? De illo ecce vos omnes accendentes ignem accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri et flammis quas succendistis . Iste super credentes in coenaculo Sion de coelo descendens, variis linguis Deum laudare docuit. Ille terrena materia Caiphae fotus in atrio, flammis negandi Dominum turbas accendit. Hoc Moyses aureum idoli caput, illo Sedechias Jeremiae prophetantis scripta consumpsit. Quicunque vitiosum noxiumque in se exstinguit incendium, potest Domino cantare: Quia factus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus . At qui flammam virtutum perdidit, audit a Domino: Quoniam abundavit iniquitas, refrigescit charitas multorum . Quo frigore torpens ad horam apostolus Petrus persecutorum prunis calefieri cupiebat, quia temporalis commodi solatium perfidorum societate quaerebat. Sed non
Abbreviated transcription (Latin):
simul & illud dauiticũ cõplens: cũ ris
qͥoderunt pacẽ eram pacificus. esus
autẽ dixit ei. Iuda. osculo filiũ hominis
tradis: Filiũ in qͥt hominis tradis. qͥa
caro ñ diuinitas cõprehendit᷑. Illud tam̃
plus confutat ingratũ qđ eũ tradiderit.
qͥ cũ esset filius dĩ ꝓpt̾ nos tam̃ filius ho¬
minis. ẽẽ. uoluit. & quasi dicat. ꝓpt̾ te
fectu corripiat ꝓditorẽ. Iuda. osculo filiũ
hominis tradis: Hoc . ẽ. amoris pignore
uulnꝰ infligis. & caritatis officio sanguinẽ
fundis. & pacis instrum̃to mortẽ irragas:
Seruus dnm. discipłs ꝓdis magistrũ. elẽctꝰ

Expanded text:
simul et illud Davidicum complens: Cum his simul et illud Davidicum complens: Cum his qui oderunt pacAmbrosii: « Juda, osculo Filium hominis tradis? Filium, inquit, hominis tradis, quia caro, non divinitas, comprehenditur. Illud tamen plus confutat ingratum, quod eum tradiderit, qui cum esset dei filius, propter nos tamen filius hominis esse uoluisset, quasi dicat: propter te fectu corripiat proditorem: Iuda, osculo filium hominis tradis? hoc est: amoris pignore uulnus infigis et caritatis officio sanguinem fundis et pacis instrumento mortem inrogas? seruus dominum, discipulus prodis magistrum, electus
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥcquid illa scandali de eiꝰ morte ꝑtulis¬
set: hoc ipse totũ moriendo deleret. immo
uniuersũ late t̾rarũ orbẽ peccatis mortu¬
ũ: sua morte innoxia cȩlestẽ resuscitaret
ad uitã. Ex cũ surrexisset ab oratio¬
ne & uenisset ad discipłos suos: inuenit
illos dormientes p̾ tristicia. & ait illis.
Quid dormitis: Surgite & orate. ne in¬
tretis intẽptationẽ. Id÷ ne in uos calix
meȩ passionis incũbat. Ubi liquido de¬
monstrat. qͥa & ꝓ illis orauerit: qͦs & ipsos
sedule monet orationũ suarũ uigilando
& orando existere participes. A ohue
eo loquente ecce turba. & qͥ uocabat᷑ iudas
unꝰ de .xiͦi. antecedebat eos. Q apꝓpin-¬
quauit iesu: ut oscularet᷑ eũ. Quare
osculet᷑: alii euangłistę manifestant.
hoc ẽ. ut hoc indicio dinoscere possint
ipsũ. eẽ. quẽ traderet. Suscepit autẽ dñs
osculũ traditoris: ñ quo simulare nos
doceat sed ne ꝓditionẽ fugere uideat᷑.

Expanded text:
et quidquid illa scandali de ejus morte pertuliset quidquid illa scandali de ejus morte pertulisset, hoc ipse totum moriendo deleret, imo universum late terrarum orbem peccatis mortuum sua morte innoxia, coelestem resuscitaret ad vitam. Et cum surrexisset ab oratione, et venisset ad discipulos suos, invenit illos dormientes prae tristitia. Et ait illis: Quid dormitis? Surgite, et orate, ne intretis in tentationem. Id est, ne in vos calix meae passionis incumbat. Ubi liquido demonstrat, quia et pro illis oraverit, quos et ipsos sedulo monet, orationum suarum vigilando et orando existere participes. Adhuc eo loquente, ecce turba, et qui vocabatur Judas unus de duodecim, antecedebat eos, et appropinquavit Jesu, ut oscularetur eum. Quare osculetur alii evangelistae manifestant, hoc est, ut hoc indicio dignoscere possint ipsum esse quem traderet. Suscipit autem Dominus osculum traditoris, non quo simulare nos doceat, sed ne proditionem fugere videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tribuebat: Sed apꝓpinquante myste
rio: nr̃ȩ m̃tis in se certam̃ expressit. qͥ uim
quandã t̾roris ac formidinis patim᷑. cũ
ꝑsolutionẽ carnis ȩt̾no iudicio ꝓpinquamꝰ.
Neq enĩ tunc cuiꝰlibet anima immerito
terret᷑. quando post pusillũ hoc inuenit.
qđ inȩt̾nũ mutare ñ possit. Ex factꝰ ẽ.
sudor eiꝰ. sicut guttȩ sanguinis decurrentis¬
in terrã. Nemo sudorẽ hunc infirmitati
deputet. qͥa & contra naturã. ẽ. sudare
sanguinẽ:Neq ad heresim infirmitatis ꝑ¬
tinere ullo mͦ poterit: qđ aduersus heresĩ
phantasma m̃tientẽ ꝓficit ꝑ sudorẽ san¬
guinis ac corporis ueritatẽ sed potius intel¬
ligat ꝑ irrigatã sacratãq eiꝰ sanguine t̾rã
ñ sibi qui nouerat: sed nob̾ aꝑte declaratũ.
qđ effectũ iã suȩ p̾cis obtineret. Ut fidẽ
uidelicet discipłoꝵ quã t̾rena adhuc fra¬
gilitas arguebat. suo sanguine purgaret.

Expanded text:
tribuebat? Sed, appropinquante morte, tribuebat? Sed, appropinquante morte, nostrae mentis in se certamen expressit, qui vim quamdam terroris ac formidinis patimur, cum per solutionem carnis aeterno judicio propinquamus. Neque enim tunc cujuslibet anima immerito terretur, quando post pusillum hoc invenit, quod in aeternum mutare non possit. Et factus est sudor ejus sicut guttae sanguinis decurrentisin terram. Nemo sudorem hunc infirmitati deputet, quia et contra naturam est sudare sanguinem. Neque ad haeresim infirmitatis pertinere ullo modo poterit, quod adversus haeresim phantasma mentientem proficit, per sudorem sanguinis ad corporis veritatem. Sed potius intelligat per irrigatam sacratamque ejus sanguine terram, non sibi qui noverat, sed nobis aperte declaratum, quod effectum jam suae precis obtineret, ut fidem videlicet discipulorum quam terrena adhuc fragilitas arguebat, suo sanguine purgaret;
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ illi angłs de cęlo confortans eũ Aubi
legimꝰ. qͥa angłi accessert̃ & ministrabant ei.
ndocumto gͦ utriusq naturȩ. & ei angłi
ministrasse & eũ angłs confortasse descri-
ctus.ẽ. in fine scłoꝵ. Qui & prius quã ꝑ
resurrectionis exaltaret᷑ głam. diumitate
suꝑ angłos fuit. sed tam̃ ab angłis ut scri¬
ptũ. ẽ humanitate minoratꝰ. ex qua & morti
fubiacuit. At post quã mortẽ resurgendo
calcauit. humanitatẽ suã etiã maiestatib
archangłorũ suꝑ posuit. Certe si qͥd sibi
heresis ex hoc plaudit. ut infirmũ affirmet
cui opus fuerit angłi confortantis au-¬
xilio. meminerit creatorẽ angłoꝵ creaturȩ
fuȩ ñ eguisse pͣ sidio. quippe qͥsi uellet
quo & tristẽ esse. Nã si nob̾ tristis. ẽ. id ÷ ꝓpt̾
nos tristis. ẽ: necesse. ẽ. ut ꝓpt̾ nos sit con¬
fortatꝰ & nob̃. Et factus inagonia. ꝓli¬
xius orabat. Quid ꝓse ille cũ agonia pe¬
teret. qͥ int̾ris positus cęlestia cũ potestate

Expanded text:
eum. Alibi legimus quia angeli accesserunt, et ministrabant ei. In documento ergo utriusque naturae, et ei angeli ministrasse, et eum angelus confortasse describictus est in fine saeculorum. Qui et priusquam per resurrectionis exaltaretur gloriam, divinitate super angelos fuit, sed tamen ab angelis, ut scriptum est, humanitate minoratus , ex qua et morti subjacuit. At postquam mortem resurgendo calcavit, humanitatem suam etiam majestatibus archangelorum superposuit. Certe si quid sibi haeresis ex hoc blanditur, ut infirmum affirmet cui opus fuerit angeli confortantis auxilio, meminerit Creatorem angelorum creaturae suae non eguisse praesidio. Quippe qui, si vellquo et tristem esse. Nam si nobis tristis est, id est, propter nos tristis est, necesse est ut et propter nos sit confortatus et nobis. Et factus in agonia, prolixius orabat. Quid pro se ille cum agonia peteret, qui in terris positus coelestia cum potestate
Abbreviated transcription (Latin):
mantiũ ipse uocẽ sũpsit dicens. pat̃ siuis
transfer calicẽ istũ a me: eorũq timorẽ
ut abstraheret suscepit. Et rursus ꝑ oboedi¬
entiã fortitudinẽ m̃tis ostendens. ait. Ue¬
runtam̃ ñ mea uoluntas sed tua fiat. Ut cũ
hoc imminet qđ fieri nolumꝰ. sic pinfirmi¬
tatẽ petamꝰ ut ñ fiat. quatinꝰ ꝑfortitudinẽ
parati simꝰ ut uoluntas conditoris nr̃i etiã

Expanded text:
mantium in se vocem assumpsit dicens: Pater, si vis, mantium in se vocem assumpsit dicens: Pater, si vis, transfer calicem istum a me: eorumque timorem ut abstraheret suscepit. Et rursus per obedientiam fortitudinem mentis ostendens, ait: Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat. Ut cum hoc imminet quod fieri nolumus, sic per infirmitatem petamus, ut non fiat, quatenus per fortitudinem parati simus, ut volunta
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dirigerent lapidẽ: id÷ usq ad ipsũ
ꝑducerent intentionẽ legis quȩ scripta
erat in lapide. Usq ad illũ enĩ potest ꝑ¬
uenire ille lapis: qm̃ finis legis xp̃c est.
adiusticiã om̃i credenti. Pałta siuis
transfer calicẽ istũ a me̾. Ueruntam̃. ñ
mea uoluntas sed tua fiat. Transferri a se
calicẽ postulat. ñ quidẽ timore patiendi:
sed miscdia pͥoris popłi. ne ab illobibat
calicẽ ꝓpinatũ. Unde & signant᷑ ñ dixit
transfer a me calicẽ. sed calicẽ istũ. hoc. ẽ.
popłi iudeorũ. qͥ excusationẽ ignorantiȩ
habere ñ potest si me occiderit. habens¬
minis psona trepidant᷑ renuerat: ex dĩ
ad t̾ras tua uoluntate descendi. Si gͦ inqͥt
fieri potest ut sine interitu iudeoꝵ cre¬
dat gentiũ multitudo passionẽ recuso.
sin autẽ illi excȩcandi st̃ ut om̃s gentes
uideant. ñ mea pat̾ uoluntas seđ tua fiat:
Alix̃. Apꝓpinquans passioni saluator infir¬

Expanded text:
eum dirigerent lapidem, id est, usque ad ipsum eum dirigerent lapidem, id est, usque ad ipsum perducerent in tentationem legis, quae scripta erat in lapide. Usque ad illum enim potest pervenire ille lapis, quoniam finis legis est Christus ad justitiam omni credenti. Pater, si vis, transfer calicem istum a me. Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat. Transferri a se calicem postulat, non quidem timore patiendi, sed misericordia prioris populi, ne ab illo bibat calicem propinatum. Unde et signanter non dixit Transfer a me calicem, sed, calicem istum, hoc est populi Judaeorum, qui excusationem ignorantiae habere nminis persona trepidanter renuerat, ex Dei ad terras tua voluntate descendi. Si ergo, inquit, fieri potest ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso; sin autem illi excaecandi sunt ut omnes gentes videant, non mea, Pater, voluntas sed tua fiat. Aliter appropinquans passioni Salvator infir
Abbreviated transcription (Latin):
mpossibile. ẽ. humanã animã ñ tẽptari
U nde & in oratione dñica dicimꝰ. ne nos in¬
ducas intẽptationẽ. ñ tẽptationẽ penitꝰ
refutantes : sed uires sustinendi in tẽpta¬
tionib dep̃cantes. Ergo & in p̾sentiarũ ñ ait
orate ne tẽptemini: sed ne intretis iN
tẽptationẽ. Hoc. ẽ. ne tẽptatio uos suꝑet
ultima: & intra suos casses teneat. Uerbi gr̃ã.
Martyr qͥ ꝑ confessionẽ dñi sanguinẽ fundit.
tẽptatus quidẽ ẽ: sed tẽptationis retib ñ
ligatiis. Qui autẽ negat. in plagas tẽptatio¬
nis incurrit. Et ipse auulsus. ẽ ab eis
quantũ iactus . ẽ. lapidis. & positis genib
orabat dicens. Dato apłis p̾cepto orandi.
& ipse auulsus. ẽ ab eis. Solus orat ꝓomĩb¬
tantũ orationẽ suã quantũ & passionẽ a
nr̃a distare. Et positis genib orat. ut humi¬
litatẽ m̃tis habitu carnis ostendat. Auul-¬
sus. ẽ. autẽ ab eis quantũ iactus. ẽ. lapidis.
tanquã hoc eos tẏpice admonuerit. ut in

Expanded text:
tentari. Unde et in Oratione Dominica dicimus; Ne nos inducas in tentationem : non tentationem penitus refutantes, sed vires sustinendi in tentationibus deprecantes. Ergo et in praesentiarum, non ait Orate, ne tentemini, sed Ne intretis in tentationem, hoc est, ne tentatio vos superet ultima, intra suos casses teneat; verbi gratia, martyr qui pro confessione Domini sanguinem fundit, tentatus quidem est, sed tentationis retibus non ligatus; qui autem negat, in plagas tentationis incurrit. Et ipse avulsus est ab eis, quantum jactus est lapidis. Et positis genibus, orabat dicens. Dato apostolis praecepto orandi, et ipse avulsus ab eis solus orat tantum orationem suam, quantum et passionem a nostra distare, et positis genibus orat, ut humilitatem mentis habitu carnis ostendat. Avulsus est autem ab eis quantum jactus est lapidis, tanquam hoc eos typice admonuerit, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ixri autẽ iesos adeos qͥ uenerant ad se
principes sacerdotũ & magistratꝰ tẽpli &
seniores. Quȩrit᷑ quomͦ iesus principes sa-¬
cerdotũ & magistratꝰ tẽpli & seniores qͥ
ad se uenerint alloqui dicat᷑. qͥ apud ali-¬
os euangłistas ñ ipsi uenisse. uerũ in atrio
cayphȩ expectantes ministros mansisse
ꝑhibentur. Sed qͥa pontifices pharisei &
seniores ita de dñi nece agebant ut uelut
ipsi a sanguine eiꝰ uiderent᷑ innoxii: ñ tra¬
datur ꝑ nos sed ꝑ discipłm suũ. ñ cõprehen¬
datur a nob̾ sed atribuno turbisq. ñ a nob̾
ꝓ illo barabas sed eligat᷑ a popłis ad extre¬
mũ ñ a nob̾ sed a preside dãnet᷑: neq nr̃a
sed romanȩ militię manu cruci affigat᷑.
uolens euangłista eos maxime quoꝵ cuncta
consilio gerebant᷑ sanguinis eiꝰ ostendere
reos: dicit principes sacerdotũ & magistratꝰ
tẽpli & seniores ad cõpreherdũ uenisse
saluatorẽ. Ut hinc concederet᷑. qͥa sicut illi

Expanded text:
Jesus ad eos qui venerant ad se principes sacerdotum, et magistratus templi, et seniores. Quaeritur quomodo Jesus principes sacerdotum, magistratus templi, et seniores qui ad se venerint alloqui dicatur, qui apud alios evangelistas non ipsi venisse, verum in atrio Caiphae exspectantes, ministros misisse perhibentur. Sed quia pontifices, Pharisaei et seniores ita de Domini nece agebant, ut velut ipsi a sanguine ejus viderentur innoxii: Non tradatur per nos, sed per discipulum suum, non comprehendatur a nobis, sed a tribuno turbisque; non a nobis pro illo Barabbas, sed eligatur a populis; ad extremum non a nobis, sed a praeside damnetur, neque nostra, sed Romanae militiae manu cruci affigatur: volens evangelista eos maxime quorum cuncta consilio gerebantur sanguinis ejus ostendere reos, dicit principes sacerdotum et magistratus templi et seniores ad comprehendendum venisse Salvatorem, ut hinc conjici daretur quia sicut illi
Abbreviated transcription (Latin):
popłs. ẽ. iudeorũ principib sacerdotũ inde¬
bito mancipatꝰ obsequio. adeo ut illorũ sua
su baraban dimicti. ieSum uͦ quẽ pauloante
osanna concinentes filiũ dauid regẽq cla¬
mabant: peterent crucifigi. Qui in dñi pas-¬
sione dextrã auriculã id÷ spũalẽ legis
intelligentiã ꝑdidit. sinistra tantũ hoc
est uilitate litterȩ contentꝰ. Quȩ uidelicet
dicio neglegentib ꝓlat. Uerũ eadẽ dex¬
tra auris inhis qͥ ex eodẽ popło credere ma-¬
luerunt. diuinȩ dignatione pietatis pri¬
stino. ẽ. restituta officio . Alit̃. Auris ꝓ
dño ãputata. & a dño sanata: significat
auditũ ablata uetustate renouatũ ut sit
in nouitate sp̃s. & ñ inuetustate licterȩ

Expanded text:
populus est Judaeorum, principibus sacerdotum indepopulus est Judaeorum, principibus sacerdotum indebito mancipatus obsequio, adeo ut illorum su Barabbam dimitti, Jesum vero, quem paulo ante Hosanna concinentes filium David regemque clamabant, peterent crucifigi. Qui in Domini passione dexteram auriculam, id est, spiritalem legis intelligentiam perdidit, sinistra tantum hoc est utilitate litterae contentus: quae videlicet dicio negligentibus pandat. Verum eadem dextra auris in his qui ex eodem populo credere maluerunt, divinae dignatione pietatis pristino est restituta officio. Aliter, auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat auditum ablata vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus et non in vetustate litterae.
Abbreviated transcription (Latin):
ut me app̃hendant. & impleant᷑ quȩ de
me scripea st̃. Sed int̾ moras uerborũ in¬
t̾rogantiũ dñm & illius respondentis:
petrus defensionis auiditate maiore ꝓ
dño cõmotione ꝑcussit. sed ñ potuert᷑
etiã simul dici quȩ simul fieri potuert̃
Non enĩ diceret respondens autẽ iesus:
nisi illoꝵs int̾rogationi responderet: Nã
de facto petri qͥd diiudicauerit. matheus
solus dicit. Ubi etiã ñ dixit matheus.
respondit iesus petro conuerte gladiũ tuũ.
sed dixit tuncatt illi iesos. conuerte gladiũ
tuii. qđ post factũ apparet dixisse dñm.
Et cũ tetigisset auriculã eiꝰ: sanauit eũ
Nunquã pietatis suȩ dñs obliuiscit᷑: qui
etiã hostes suos ñ patit᷑ uulnerari. Illi iusto
mortẽ infer̾t. ille ꝑsecutorũ uulnera sa¬
uat: mystice docens & ipsos si conuertant᷑
posse sanari. qͥ in suȩ sunt mortis consensio¬
ne uulnerati. Iuxta allegoriã. seruus iste

Expanded text:
ut me apprehendant, et impleantur quae de ut me apprehendant, et impleantur quae de me scripta sunt. Sed inter moras verborum interrogantium Dominum et illius respondentis, Petrus, defensionis aviditate, majore pro Domino commotione percussit. Sed non potuerunt etiam simul dici quae simul fieri potuerunt. Non enim diceret: Respondens autem Jesus, nisi illorum interrogationi responderet. Nam de facto Petri quid judicaverit, Matthaeus solus dicit. Ubi etiam non dixit Matthaeus: Respondit Jesus Petro: Converte gladium tuum, sed dixit: Tunc ait illi Jesus: converte gladium, quod post factum apparet dixisse Dominum. Et cum tetigisset auriculam ejus, sanavit eum. Nunquam pietatis suae Dominus obliviscitur, qui etiam hostes suos non patitur vulnerari. Illi justo mortem inferunt, ille persecutorum vulnera sanat: mystice docens et ipsos si convertantur posse sanari, qui in suae sunt mortis consensione vulnerati. Juxta allegoriam servus iste
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe si ꝑcutimꝰ ingladio: Et ꝑcussit unꝰ
ex illis seruũ principis sacerdotũ. & am¬
putauit auriculã eiꝰ dextrã. Petrus hoc
fecit ut ioħes euangłista docet: eodẽ nimi¬
rũ mentis ardore quo cȩtera fecerat: Scie-¬
bat enĩ quomꝰ finees puniendo sacrilegos.
mercedẽ iusticiȩ & sacerdotii ꝑennis acce¬
perit. Qđ uͦ sequit᷑. respondit autẽ iesus¬
& ait. sinite usq huc : ñ ita sentiendũ ẽ.
quasi placuerit ei usq huc factũ. sed am¬
plius fieri noluerit: cũ in uerbis quę ma¬
cheus ponit dixisse dñm. conuerte gla¬
diu̾ tiiũ in locũ suũ. om̃s enĩ qͥ accepint
gladiũ gladio ꝑibunt: intelligatur
potius totũ factũ quo usus. ẽ. gladio pe-¬
trus dño displicuisse. Illud enĩ uerius. ẽ.
qđ cũ int̾rogassent eũ dicentes. dñe si
ꝑcutimꝰ ingladio: tunc respondie. sinite
usq huc. id÷ ñ uos moueat qđ futurũ
ẽ: ꝑmittendi sunt huc usq ꝓ gredi. hoc ẽ.

Expanded text:
in gladio? Et percussit unus ex illis servum principis Sacerdotum, et amputavit auriculam ejus dexteram. Petrus hoc fecit, ut Joannes evangelista docet, eodem nimirum mentis ardore, quo caetera fecerat. Sciebat enim quomodo Phinees puniendo sacrilegos mercedem justitiae et sacerdotii perennis acceperit. Quod vero sequitur: Respondens autem Jesus, ait: Sinite usque huc. Non ita sentiendum est, quasi placuerit ei usque huc factum, sed amplius fieri noluerit, in verbis quae Matthaeus ponit dixisse Dominum: Converte gladium tuum in locum suum; omnes enim qui acceperint gladium, gladio peribunt ; intelligebatur potius totum factum, quo usus est gladio Petrus Domino displicuisse. Illud enim verius est, quod cum eum interrogassent dicentes: Domine, si percutimus in gladio? tunc respondit: Sinite usque huc, id est, non vos moveat quod futurum est, permittendi sunt hucusque progredi, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ es filius dĩ Quiait Uos dicitis. qͥa ego
sũ. Ita responsionẽ tẽꝑat suã. ut & uerũ di¬
cat. & sermo eiꝰ calũniã ñ patiat᷑. Maluit
enĩ se xp̃m filiũ dĩ ꝓbare quã dicere. ut
condẽnandi causa tolleret᷑ iis: qͥ qđ obici¬
unt hoc ipsi fatent᷑. At illi dixer̃t.
Quid adhuc cdesideramꝰ testimoniũ: Ipsi
enĩ audiuimꝰ de ore eiꝰ. Testimoniũ dnĩ qđ

Expanded text:
dicitis quia ego sum. Ita responsionem temperat suam, ut et verum dicat, et sermone ejus calumniae non pateat. Maluit enim se Christum Filium Dei probare, quam dicere, ut condemnandi causa tolleretur his qui quod objiciunt, hoc ipsi fatentur. At illi dixerunt: Quid adhuc desideramus testimonium? Ipsi enim audivimus de ore ejus. Testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ egressus. ibat scđm consuetudinẽ in
montẽ oliuarũ. Secuti st̃ autẽ illiĩ &
discipłi. Tradendus a discipło dñs. consueti
secessus locũ qͦ facillime reꝑiri posset adiit.
Ubi st̃ gͦ qui eũ mortẽ timuisse. inuitũꝙ
contendunt. eẽ. crucifixũ: Et pulchre
sui corporis & sanguinis mysteriis imbutos
inmontẽ oliuarũ discipłos educit. ut om̃s
inmorte sua baptizatos: altissimo scĩ sp̃s
chrismate confirmandos. ẽẽ. designet.
qͥdicere possint cũ psalmista: Signatũ. ẽ.
suꝑnos lum̃ uultus tui dñe. dẽdisti lȩti¬
ciam in corde meo. Et dequib apte sub

Expanded text:
 egressus, ibat secundum consuetudinem in montem Olivarum. Secuti sunt autem illum et discipuli. Tradendus a discipulo Dominus, consueti secessus locum quo facillime reperiri possit, adit. Ubi sunt ergo qui eum mortem timuisse, invitumque contendunt esse crucifixum? Et pulchre sui corporis et sanguinis mysteriis imbutos in montem Olivarum discipulos educit, ut omnes in morte sua baptizatos altissimo sancti Spiritus chrismate confirmandos esse designet, qui dicere possint cum Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam i
Abbreviated transcription (Latin):
us. sed ad utrunq referendũ ẽ qđ ait. &
cui uoluerit filius reuelare. & ut patrẽ
intelligamꝰ. & ipsũ filiũ ꝑfiliũ reuelari.
oculi. qͥuident quȩ uos uidetis. Non ocul
uidere: sed illibeati oculi qui eiꝰ possunc
cognoscere sacram̃ta. de quib dicitur
Et reuelasti ea paruulis. Beati oculi pani¬
lorũ. quib se & patrẽ filius reuelare di¬
gnatur. Dico autẽ uob̃. qđ multi ꝓphe
& reges uoluerurt uidere quȩ uos uidecis.
& ñ uiderunt. Et audire quȩ auditis.

Expanded text:
us, sed ad utrumque referendum est quod ait: Et us, sed ad utrumque referendum est quod ait: Et cui voluerit Filius revelare, ut et Patrem intelligamus, et ipsum Filiuoculi qui vident quae vos videtis. Non oculi viderunt, sed illi beati oculi, qui ejus possunt cognoscere sacramenta, de quibus dicitur: Et revelasti ea parvulis , beati oculi parvulorum, quibus et se et Patrem Filius revelare dignatur. Dico autem vobis, quod multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt, et audire quae
Abbreviated transcription (Latin):
ait Nonne exdenario conuenisti mecũ :
U olo autẽ & huic nouissimo dare sicut &
tͥ Aut ñ licet mͥ qđ uolo facere: Incun¬
Ctis gͦ quȩ exterius disponunt᷑: aꝑta est
legis. omipotentẽ agnoscis. Non decolorẽ.
ñ degenerẽ patri: cũ tradita legis. filiũ
confiteris. cui ꝑnaturã omĩa unius sub¬
stantię iure sunt ꝓpria. ñ dono collata
ꝑgr̃ãm. Omĩa autẽ quȩ sibi tradita dicit
ñ mundi elementa quȩ ipse creauit intel¬
ligenda sunt: sed ii quib paruulis sp̃u
sacram̃ta filii pat̾ reuelauit. & de quorũ
salute idem filius cũ hȩc loqueret᷑ sp̃u scõ
exultauit. De quib omĩb alias dicit
Om̃e qđ dedit mͥ pat̾ ad me ueniet.
⁊ nemo scit quisit filius nisi pat̾ & qͥsit
p̾at̾ nisi filius & uoluerit filius reuelare
Non ita intelligendũ. ẽ quasi filius a nullo
possit sciri nisi a patre solo. pat̾ autẽ ñsoli
a filio sed ab eis etiã quib reuelauerit fili¬

Expanded text:
ait: Nonne ex denario convenisti mecum? ait: Nonne ex denario convenisti mecum? Volo autem et huic novissimo dare, sicut et tibi: aut non licet mihi ctis ergo quae exterius disponuntur aperta caegis, omnipotentem agnoscis, non decolorem, non degenerem Patris. Cum tradita legis, Filium confiteris, cui per naturam omnia unius substantiae jure sunt propria, non dono collata per gratiam. Omnia autem quae sibi tradita dicit, non mundi elementa, quae ipse creavit, intelligenda sunt, sed hi quibus parvulis spiritu sacramenta filii Pater revelavit, et de quorum salute idem Filius, cum haec loqueretur, Spiritu sancto exsultavit. De quibus omnibus alias dicit: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet . Et nemo scit qui sit Filius, nisi Pater, et qui sit Pater, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Non ita intelligendum est, quasi Filius a nullo possit sciri, nisi a Patre solo, Pater autem non solum a Filio, sed ab eis etiam quibus revelaverit Fili
Abbreviated transcription (Latin):
in patre. qđ apłis aduentꝰ sui aꝑuerit
sacram̃ta quȩ ignorauerunt scribȩ &
pharisei: qͥ sibi sapientes uidebant᷑ & in
conspectu suo prudentes. Iustificata est¬
sapientia a filiis suis. ubi pulchre sapi
entib & prudentib ñ insipientes & hebe¬
tes sed paruulos id ÷ humiles opposuit.
de qua alibi dicit. Tulistis clauẽ scien¬
tiȩ. Hoc ẽ. humilitatẽ fidei xp̃i qua ad
diuinitatis eiꝰ agnitionẽ ꝑuenire pote¬
ratis. spernentes abicere maluistis.
⁊ iam pat̾. qͥa sic placuit ante te. His enĩ¬
dnĩ uerbis. exempla humilitatis accipi¬
mus: ne temere discutere suꝑna consilia
de aliorũ uocatione. alioꝵ uͦ repulsio¬
ne pͣsumamꝰ. Cũ enĩ intulisset utrunq
ñ mox rationẽ reddidit. sed sic dõ pla¬
citũ dixit. Hoc uidelicet ostendens. qͥa
Unde & in uinea mercedẽ laborantib red¬
dens: cũ quosdã oꝑarios in ȩquales iN
oꝑe ȩquaret in prȩmio. & plus in merce¬
de quęreret qͥ labori ãplius insudasset.

Expanded text:
 sui aperuerit sacramenta, quae ignoraverunt scribae et Pharisaei, qui sibi sapientes videntur et in conspectu suo prudentes. Justificata sapientia a filiis suis. Ubi entibus et prudentibus, non insipientes et hebetes, sed parvulos id est humiles opposuit, ae, de qua alibi dicit: Tulistis clavem scientiae, hoc est, humilitatem fidei Christi, qua ad divinitatis ejus agnitionem pervenire poteratis, spernentes abjicere maluistis. Etiam, Pater, quia sic placuit ante te. His Domini verbis exempla humilitatis accipimus, ne temere discutere superna consilia de aliorum vocatione, aliorum vero repulsione praesumamus. Cum enim intulisset utrumque, non mox rationem reddidit, sed sic Deo placitum dixit. Hoc, videlicet, ostendens, quia Unde et in vinea mercedem laborantibus reddens, cum quosdam operarios inaequales in opere aequaret in praemio, et plus in mercede quaereret qui labori amplius insudasset,
Abbreviated transcription (Latin):
tit: & ea quȩ pacis sunt postulat. Quib
gͦ nos lacrimis sꝑare ueniã debemꝰ. qͥ in
illo trem̃do examine cũ rege nr̃o ex ęquo
ad iudiciũ ñ uenimꝰ: Quos nimirũ con¬
ditio infirmitatis & causa inferiores ex¬
hibet. Ded fortasse iã mali oꝑis culpas¬
abscidimꝰ. iã praua quęq exterius de¬
clinamꝰ. Nunquid ad reddendã rationẽ
cogitationis nr̃ȩ sufficimꝰ: Cũ duplogͦ
exercitu contra simplũ uenit. qͥ nos uix
in solo oꝑe p̃paratos: simul de oꝑe & co¬
gitatione discutit. Et ideo dũ adhuc
longe. ẽ. legationẽ mittamꝰ. rogemꝰ ea
quȩ pacis sunt. Longe enĩ esse dicit᷑. qͥa
adhuc p̃sens ꝑiudiciũ ñ uidet᷑. Micta
uenientẽ placat. Sic̃ gͦ omĩs ex uõb̾
qui ñ renunciat omĩb quȩ possidet. ñ
potest ms esse discipłs. Manifestissime
dñs hac conclusione docet. quid sit ȩdi¬
ficare turrem uł cũ rege fortiore facere

Expanded text:
tit, et ea quae pacis sunt postulat. Quibus tit, et ea quae pacis sunt postulat. Quibus ergo nos lacrymis sperare veniam debemus, qui in illo tremendo examine cum Rege nostro ex aequo ad judicium non venimus, quos nimirum conditio, infirmitas et causa, inferiores exhibet? Sed fortasse jam mali operis culpasabscidimus, jam prava quaeque exterius declinavimus, nunquid ad reddendam rationem cogitationis nostrae sufficimus? Cum duplo ergo exercitu contra simplum venit, qui nos vix in solo opere praeparatos simul de opere et cogitatione discutit. Et ideo dum adhuc longe est, legationem mittamus, rogemus ea quae pacis sunt. Longe enim esse dicitur, quia adhuc praesens per judicium non videtur. Mittamvenientem placat. Sic ergo omnis ex vobis qui non renuntiat omnibus quae possidet non potest meus esse discipulus. Manifestissime Dominus hac conclusione docet quid sit aedificare turrim, vel cum rege fortiore facere
Abbreviated transcription (Latin):
consũmare. Quia iuxta pauli uocẽ specta.¬
culũ facti sumꝰ mundo. & angłis & homi¬
nib Et in om̃e qđ agimꝰ. considerare occul¬
tos aduersarios nr̃os debemꝰ: qui semꝑ nr̃is
oꝑib intendunt. semꝑ ex nr̃o defectu gra¬
tulant᷑. Quos ꝓpħa intuens ait. Ds̃ meus
inte confido ñ erubescã. neq irrideant
me inimici mei. Inbonis enĩ oꝑib intenti.
nisi contra malignos sp̃s sollicite uigilemꝰ
ipsos irrisores patim᷑. quos ad malũ ꝑsua¬
sores habemꝰ. Sed qͥa de construendõ ȩdi-¬
ficio cõparatio data. ẽ: nunc ex minore
ad maius similitudo subdit᷑. ut ex reb
minimis maiora pensent᷑. Nã sequitur.
Ut quis rex iturus cõmittere bellũ aduer¬
sus aliũ regẽ. ñ sedens prius cogitat si pos-
gintimilib uenit ad se: Alioquin. adhuc
illo longe agente: legationẽ mittens.
rogat ea quȩ̃ pacis sunt. Rex contra regẽ
ex ȩquo uenit ad proeliũ. & tam̃ si se ꝑ¬
pendit ñ posse sufficere. legationẽ mit¬

Expanded text:
Quia, juxta Pauli vocem, spectaculum facti sumus mundo, angelis et hominibus. Et in omni quod agimus considerare occultos adversarios nostros debemus, qui semper nostris operibus intendunt, semper ex nostro defectu gratulantur. Quos Propheta intuens ait: Deus meus, in te confido, non erubescam, neque irrideant me inimici mei . In bonis enim operibus intenti, nisi contra malignos spiritus sollicite vigilemus, ipsos irrisores patimur quos ad malum persuasores habemus. Sed quia de construendo aedificio comparatio data est, nunc ex minori ad majus similitudo subditur, ut ex rebus minimis majora pensentur. Nam sequitur: Aut qui rex iturus committere bellum adversum alium regem, non sedens prius cogitaginti millibus venit ad se? Alioquin adhuc illo longe agente, legationem mittens rogat ea quae pacis sunt. Rex contra regem ex aequo venit ad praelium, et tamen si se perpendit non posse sufficere, legationem mit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ prius sedens cõputat sũptus qui neces¬
sarii sunt si habeat ad ꝑficiendũ: Om̃e
qđ agimꝰ. pꝰuenire ꝑstudiũ consideratio¬
nis debemus. Ecce enĩ iuxta ueritatis
uocẽ qͥ turrẽ edificat. prius ȩdificii sũptꝰ
parat. Si gͥ humilitatis turrẽ construe¬
re cupimꝰ prius nos p̃parare ad aduersa
debemꝰ. Hoc enĩ int̾ terrenũ & cęleste ȩdi¬
ficiũ distat. qđ terrenũ ȩdificiũ expensas
colligendo consticuit᷑. cȩleste uͦ ȩdificiũ
expensas disꝑgendo. Adillud sũptus fa¬
cimus si ñ habita colligamꝰ: ad istud sũptꝰ
facimꝰ. si & habita relinquamꝰ Consideran-

Expanded text:
ptus qui necessarii sunt, si habeat ad perficiendum? Omne quod agimus, praevenire per studium considerationis debemus. Ecce enim juxta Veritatis vocem. Qui turrem aedificat prius aedificii sumptus parat. Si igitur humilitatis turrem construere cupimus, prius nos praeparare contra debemus. Hoc enim intdistat, quod terrenum aedificium expensas colligendo construitur, coeleste vero aedificium expensas dispergendo. Ad illud sumptus facimus, si non habita colligamus, ad istud sumptus facimus, si et habita relinquamus. Istos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in dĩ nob̾ itinere obsistunt. Hoc ipsũ
uͦ animȩ odiũ qualit̃ exhiberidebeat.
subdendo ueritas manifestat dicens.
⁊ qui ñ baiulat crucẽ suã & uenit post
me. ñ potest ins̃ esse discipłs. Crux qͥppe.
a cruciatu dicit᷑. Et duob modis crucẽ
dnĩ baiulamꝰ: cũ aut ꝑ abstinentiã car-¬
nem afficimꝰ. aut ꝑ cõpassionẽ ꝓrimi
necessitatẽ illius nr̃am pittamus. Qui
enĩ dolorẽ exhibet in aliena netessitate:
crucẽ portat in m̃te. Sciendũ uͦ est: qđ st̃
ñnulli qͥ carnis abstinentiã ñ ꝓdõ. sed ꝓ
inani gła exhibent. Et sunt pleriq qͥ com¬
passionẽ ꝓximo ñ sp̃ualit̾ sed carnalit̾ im¬
pendunt. ut ei ñ ad uirtutẽ. sed quasi mi¬
serendo ad culpas faueant. Hi itaq crucẽ
quidẽ uident᷑ ferre sed dñm ñ sequunt᷑.
Unde recte hȩc eadẽ ueritas dic̃. Qui ñ baiu

Expanded text:
quod in Dei nobis itinere obsistunt. Hoc ipsum quod in Dei nobis itinere obsistunt. Hoc ipsum vero animae odium qualiter exhiberi debeat, subdendo Veritas manifestat, dicens: Et qui non bajulat cs. Crux quippe a cruciatu dicitur. Et duobus modis crucem Domini bajulamus, cum aut per abstinentiam carnem afficimus, aut per compassionem proximi necessitatem illius nostram putamus. Qui enim dolorem exhibet in aliena necessitate, crucem portat in mente. Sciendum vero est quod sunt nonnulli qui carnis abstinentiam non pro Deo, sed pro inani gloria exhibent. Et sunt plerique qui compassionem proximo non spiritaliter, sed carnaliter impendunt, ut ei non ad virtutem, sed quasi miserendo ad culpas faveant. Hi itaque crucem quidem videntur ferre, sed Dominum non sequuntur. Unde recte haec eadem Veritas dicit: Qui non ba
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ parentes & carnalit᷑ ꝓpinqͦs p̃cipim᷑
odisse. qui iubem᷑ & inimicos diligere
Et certe de uxore ueritas dicit. Qđ ds̃
iunxit. homo ñ separet. Et paulus ait. Uri
magister dicit. Qui uxorẽ ñ odit. ñ potest
ms esse discipłs. Nunqͥd aliud iudex nunci¬
at. aliud prȩco clamat: An simul & odisse
possumꝰ. & diligere : Sed si uim p̾cepti ꝑ¬
pendimꝰ. utrunq agere ꝑdiscretionẽ uale¬
mus: ut eos qͥ nob carnis cognatione iuncti
sunt. & quos ꝓximos nouimꝰ diligamꝰ. & qͦs
ret hoc erga ꝓximos odiũ ñ de affectione
ꝓcedere. sed de caritate: addidit ꝓtinꝰ dic̃s.
Adhuc autẽ & animã suã. Tunc & enĩ bene
animã nr̃am odimꝰ cũ eiꝰ carnalib desi¬
deriis ñ ad quiescimꝰ. cũ eius appecitũ
frangimꝰ uoluptatib reluctam᷑. Quȩ
gͦ contẽpta ad melius ducit᷑: quasi ꝑ odi¬
um amatur. Sic sic nimirũ ex hibere ꝓxi¬
mis nr̃is odii discretionẽ debemꝰ. ut in
eis & diligamꝰ qđ sunt. & habeamꝰ odio

Expanded text:
quomodo parentes et carnaliter propinquos praecipimur odisse, qui jubemur et inimicos diligere, et certe de uxore Veritas dixit: Quod Deus junxit, homo non separet , et Paulus ait: Viri, magister dicat: Qui uxorem non odit, non potest meus esse discipulus. Nunquid aliud judex nuntiat, aliud praeco clamat? An simul et odisse possumus et diligere? Si vim praecepti perpendimus, utrumque agere per discretionem valemus, ut eos qui nobis carnis cognatione conjuncti sunt et quo proximos novimus, diligamus, et quo ret hoc erga proximos odium non de inaffectione procedere, sed de charitate, addidit protinus, dicens: Adhuc autem et animam suam. Odisse itaquealibus desideriis non acquiescimus, cum ejus appetitum frangimus, ejus voluptatibus reluctamur. Quae ergo contempta ad melius ducitur, quasi per odium amatur. Sic sic nimirum exhibere proximis nostris odii discretionem debemus, ut in eis diligamus quod sunt, et habeamus odio
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs qͥ post agnitionẽ ueritatis retro re¬
dit. neq ipse fructũ boni oꝑis ferre. no
alios excolere ualet. sed foris mittendus
hoc . ẽ. ab ȩccłȩ est unitate secernendus.
ut iuxta p̾missã parabolã irridentes eũ
inimici dicant. Quia hic homo coepit ȩdi.¬
ficare. & ñ potuit consũmare. Et ideo
multũ utilis exhortatio sub infertur cũ
dicit᷑. Qui habet aures audiendi audrat
d÷ qui habet aures intelligentiȩ. qua dĩ
uerbũ ꝑciꝑe possit. ñ contẽnat sed audi¬
at. oboediendo uidelicet & faciendo quȩ
didicit. Non enĩ auditor obliuiosus. sed
factor oꝑis hic beatus in facto suo erit¬
CAp̃ XU.

Expanded text:
omnis qui post agnitionem veritatis retro reomnis qui post agnitionem veritatis retro redit, neque ipse fructum boni operis ferre, neque alios excolere valet, sed foras mittendus, hoc est ab Ecclesiae est unitate secernendus, ut, juxta praemissam parabolam, irridentes eum inimici, dicant quia hic homo coepit aedificare, et non potuit consummare. Et ideo multum utilis exhortatio subinfertur, cum dicitur: Qui habet aures audiendi audiat. Id est, qui habet aures intelligentiae, quibus Dei verbum percipere possit, non contemnat, sed audiat, obediendo videlicet et faciendo quae didicit. Non enim auditor obliviosus, sed factor operis hic beatus in facto suo eriCAPUT XV.
Abbreviated transcription (Latin):
sufficere. Siquis semel condim̃to uerita¬
tis illuminatꝰ ad apostasiã redierit. quo
alio doctore corrigit᷑. qui eã quã ipse gu-¬
stauit sapientiȩ dulcedinẽ. uł aduersis
scłi ꝑterritꝰ. uł illecebris allectꝰ abiecit:
Iuxta hoc qđ quidã sapiens ait. Quis me¬
debit᷑ incantatori a serpente ꝑcusso:
Qua sententia uidȩ scariothis socios ipsũq
designari ñ immerito credit᷑ qͥ phẏlar¬
giria uictus & gradũ apostolatꝰ ꝑdere.
& dñm tradere ñ dubitauit. Nt̃q int̾rã
neq insterquiliniũ utile. ẽ: sed foris mit¬
tetur. Sicut sal infatuatũ cũ ad condien¬
dos cibos carnesq siccandas ualere desierit:
nullo iã usui aptũ erit. neq enĩ in terrã
utile ẽ. cuiꝰ in iectu germinare ꝓlbet᷑.
neq insterquiliniũ agriculturȩ ꝓfuturũ
qđ uiuacib licet glebis immixtũ ñ foetar
semina frugũ sed extinguere solet: sic

Expanded text:
sufficere. At si quis semel condimento veritasufficere. At si quis semel condimento veritatis illuminatus ad apostasiam redierit, quo alio doctore corrigitur, qui eam quam ipse gustavit sapientiae dulcedinem, vel adversis saeculi perterritus, vel illecebris allectus abjecit? Juxta hoc quod quidam sapiens ait: Quis medebitur incantatori a serpente percusso ? Qua sententia Judae Iscariot socios ipsumque designari non immerito credatur qui philargyria victus et gradum apostolatus prodere et Dominum tradere non dubitavit. Neque in terram, neque in sterquilinium utile est, sed foras mittetur. Sicut sal infatuatum cum ad condiendos cibos carnesque siccandas valere desierit, nullo jam usui aptum erit neque enim in terram utile est, cujus injectu germinare prohibetur, neque in sterquilinium agriculturae profuturum, quod vivacibus licet glebis immistum non fetare semina frugum, sed exstinguere solet, sic