comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luit cos qui mi̾si non fuissent. quos arguit
etiamn ieremias dicens. hec dicit dominus de
propħis qui ꝓphetant in nomine ineo: et ego
non misi eos. Illi autem quos insanus iste blas¬
phemat adomino missi sunt. non sponte ue¬
nerunt. Quos et domimis ꝑparabolam quidẽ
s aperta significatione declarat ubi dicit. Auã
parabolam audite. homo eiat pat̾ familias
qui plantauit uineam. & sepẽ circundedit
ei et fodit in ea torcular. et edificauit turrim.

Expanded text:
luit eos qui missi non fuissent: quos arguit luit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremias, dicens, Haec dicit Dominus de Prophetis qui prophetant in nomine meo, et ego non misi eos . Illi autem quos insanus iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt. Quos et Dominus per parabolam quidem, sed apertissima significatione declarat, ubi dicit: Aliam parabolam audite. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei, et
Abbreviated transcription (Latin):
finxerunt heretiei. qui easdem litteras non acci¬
piunt. Nam in euangelio dominus quod ñ
est apocriphum. s duce ueritatis notũ omnib
etiam post resurrectionẽ discipulis initinere
comitatus. incipiens a moyse ꝑ omnes propħas
hec de se que facta fuerant p̃dicta monstraũ.
De ipso inquit iterum arguit ubi dicit. Mul
ame qm̃ numquam uos sciui. quia operati estis
iniquitatem. Absit. ut ista de propłis scĩs in
quib erat moyses et ceteri dñs dixerit. s di¬
ctum ẽ de his. qui post eius euuangłium pre¬
dicatum in eius nomine sibi loqui uidentur. ne¬
scientes quid loquantur: in quib et iste sibi
locum periturus inuenit. Illud quoq ait di¬
xisse domimim. Ego sum tanua ouium. omnes
alii quotquot ante me uenerunt. fures suit
et latrones. Non autem ita scriptum ẽ. s ita.
Onmes quot quot uenerunt fures funt et la¬
tiones. Senisse quippe hoc loco intelligi uo¬

Expanded text:
finxerunt haeretici, qui easdem litteras non accifinxerunt haeretici, qui easdem litteras non accipiunt? Nam in Evangelio Dominus, quod non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere comitatus, incipiens a Moyse, per omnes Prophetas, haec de se, quae facta fuerant, praedicta monstravit . 15. De ipso, inquit, iterum arguit, ubi da me, quoniam nunquam vos scivi, quia operati estis iniquitatem » . Absit ut ista de Prophetis sanctis, in quibus erat Moyses et caeteri, Dominus dixerit: sed dictum est de iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi vo
Abbreviated transcription (Latin):
qui filii carnis. hi filii dei. s filii promissionis.
deputantur in semen. Sel illud de  elia .S qui di¬
cit illi responsum diuinum᷑. Reliqui michi sep¬
tem milia uiroꝵ qui non curuauerunt genua
ante baal. His atq hiuus modi attestacionib
dei ueri et boni esse scripturas illas quas iste
turarum deum dicit auctorem quamuis ibi
aliqua uera repperiat sicut de isto cretensi: ait
dixit quidam exipsis ꝓprius eoꝵ propb̃a. Cre¬
tenses semꝑ mendaces. Non ergo uideoꝵ propͦ
s cretensium. quod utiq ad hoc dictum ẽ. Neclei
propħa putaretur. et inactib apłoꝵ cum loque¬
deberet. qui de aduentu eius aliquid cecinisse
in preteritum putabantur: cominotus talia
eos etiam nunc sentire respondit. Dimisistis u¬
uum qui ande uos ẽ. et de mortuis qui ante uos¬
est fabulamini. Quid mirum quando quidẽ
hoc testimonium de scripturis nescio quib
apocriphis produlit. si de propħis dei talia con¬

Expanded text:
qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Vel illud de Elia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste turarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces : non ergo Judaeorum proprius, sed Cretensium; quod utique ad hoc dictum est, ne Dei propheta putaretur. Et in Actibus Apostolorum cum loquedeberet, qui de adventu ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoquidem hoc testimonium de scripturis nescio quibus apocryphis protulit, si de Prophetis Dei talia con
Abbreviated transcription (Latin):
nos scriptura dicit. Ostendens utiq in eadẽ
scriptura deum loqui. Sel illud. Prouidens
autem scriptura quia ex fide iustificat gs̃
ds̃. prenuntiauit abrabe dicens. In semine
tuo benedicentur om̃s gentes. Ipsam scriptu¬
ram pro deo posuit. quia dei est: Uel illud de
habraham. In ꝓmissione inquit dei non hesi¬
tauit incredulitate. s confortatus ẽ. fide dats
gloriam deo. et plenissime credens. quia que ꝓ¬
misit potens est et facere. Contͣ quam diuinã
et apostolicam uocem. canis iste rabiosus obla¬
trans ausus est dicere abraham dõ suo promit¬
tenti prolem: non credidisse. Ignorans illud qd̾
ait. si michi centum annos habenti nascetur
filius: ad mirantis. ẽe. gaudium. ñ diffidentiam
dubitantis. Uel illud. Non pot̃ excidere uerbũ
dei. Non enim omnes qui ex israel. hi ex isrłite.
neq quia sunt semen abrabam omnes filii s
in ysaac uocabitur semen tibi. Hoc est non hi

Expanded text:
nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud: Non potest excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt Israel; neque quia sunt semen Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii
Abbreviated transcription (Latin):
prophĩs udõꝵ existimat dictum. quod ait apłs.
Dixit quidam ex ipsis. proprius eoꝵ propħa.
Cretenses semper mendaces: male bestie. uentris
pigri. destimonium hoc uerum ẽ. Ignorans
dictum ẽe. de quodam epimetide. qui cretensis
fuit: in cuius libris hoc inuenitur. Qui inter
propħas dei non inuenitur. nec ad illa eloquia
dei ꝑtinet. que uideis dicit credita. qui non m̃¬
titur. Ideo non commemorauit apłs nomen
euis. sicut solet commemorare propħas dei
aliquando dicens. Sic̃ et dd̾ dicit. Isaias autẽ
audet. et dicit. Sic̃ oseae dic̃. uł tacitis eorum
nominib cum dicit. sicut scriptum ẽ. et ea scͥp¬
tura intelligitur. inqua ẽ. auctoritas dei. Aut
euidenter deum asserit. Cum aliquod adhibet
testimonium de lege uel propħis dei: quale ẽ.
illud. Houi trituranti. os non infrenabis. Non¬
quid de bobus inquit cura ẽ deo: An propter

Expanded text:
Prophetis Judaeorum existimat dictum, quod ait Apostolus, Prophetis Judaeorum existimat dictum, quod ait Apostolus, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et David dicit ; Isaias autem audet et dicit , Sicut et Osee dicit : vel tacitis eorum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter
Abbreviated transcription (Latin):
israel omnis terre uocabitur. Quiꝰ ẽ. qui dix:
uidebam inuis noctis et ecce cum nubib celi.
ut filius hominis erat ueniens. Cusq ad ue¬
tustum dier̃. ꝑuenit. et in conspectu eius pre¬
latus ẽ. et ipsi datus ẽ. pͥncipatus. et honor
et regnum. et omnes populi. trib lingus¬
ipsi seruient. Potestas eius potestas ꝑperua.
que non transibit: et regnum euis non corrum¬
petur. ħ et alia multa atq manifesta de xp̃o.
et ecclesia utiq predicata sunt. que sic uide¬
mus impleta. et consonantib euangeliis ata
apłicis litteris. etiam speramus implenda. Si sp̃e
dĩ ante aduentum domini non fuit suꝑ derrã.
uel apropħis israel non ẽ.xp̃i prenuntiatus ad¬
uentus. sicut hic desipit qui xpm̃ negando añ
promissum non ht̃. unde asserit missum ͤ Et
merito quia ipse quem predicat. nec missus ẽ.
nec promissus: uerus quippe non ẽ. s fictus.
Iam illud non miror quod homo in eruditus de

Expanded text:
Israel, Deus omnis terrae vocabitur . Quis est qui dixit: Israel, Deus omnis terrae vocabitur . Quis est qui dixit: Videbam in visu noctis, et ecce cum nubibus coeli ut filius hominis erat veniens, et usque ad vetustum dierum pervenit, et in conspectu ejus praelatus est: et ipsi datus est principatus, et honor, et regnum; et omnes populi, tribusient: potestas ejus potestas perpetua, quae non transibit, et regnum ejus non corrumpetur ? Haec et alia multa atque manifesta de Christo et Ecclesia unde praedicta sunt, quae sic videmus impleta, et consonantibus evangelicis atque apostolicis Litteris etiam speramus implenda, si Spiritus Dei ante adventum Christi non fuit super terram; vel si a Prophetis Israel non est Christi praenuntiatus adventus, sicut hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat, nec missus est, nec promissus: verus quippe non est, sed fictus. CAPUT IV. 13. Jam illud non miror, quod homo ineruditus de
Abbreviated transcription (Latin):
os suum. In humilitate iudicium eus sublatũ
est generationem illius quis enarrabit: Quia
tolletur de terra uita eis. Ab imquitatib po¬
puli mei ductus ẽ. ad mortem. et cetera que
contexere longũ ẽ.Ubi etiam de ecclesia tan¬
to ante predictum ẽ. quod ab apło. legimus
commemoratum. et nunc iam uidemus im¬
pletum. Letare sterilis que non paris. erum¬
pe. et exclama que non parturis: quia multi
filii deserte. magis quam euis. que habet uir̃.
dixit enim dominus. Dilata locum taber¬
naculi tui. tetỹauleoꝵ tuoꝵ. fige ne parcas.
Protende fuiculos: et clauos tuos conforta.
Adhuc uidextris. et sinistris dilata: set sȩmen
tuum possidebit gentes. et ciuitates: habitari
facias. Noli timere quia confusa es. neq re¬
uerearis. quia exꝓbratum tibi ẽ. Confusionẽ
eternam obliuisceris. et obprobrii uduitatis
tue memor non eris. Quia dominus qui te fecẽ
dominus sabaoth nom̃ ei. et qui eruit te deus

Expanded text:
os suum. In humilitate judicium ejus sublatum os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe et exclama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae memor non eris. Quia Dominus qui fecit te, Dominus sabaoth nomen ei; et qui eruit te Deus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c unctus ẽ. Quis erat. qui dix̃. quod ipse xp̃c.
de se testatur. ẽẽ. p̃dictum. Dixit dominus do¬
mino meo sede adextris meis. donec ponam
imicos tuos sub pedib tuis. Et hoc dauid in
spũ dixisse confirmat. quem sp̃m negat iste
fuisse suꝑ terram ante domini aduentum. Qͥd
et qui exurget reguare ingentib. in eum gen¬
tes sperabunt. Quis erat sp̃c. qui per eundem
ysayam tanto ante predixit: Iste peccata nr̃a
portat et pro nobis dolet. et nos putauimus
eum ẽẽ. in dolore. et in plaga. et in affectionẽ.
Ipse uulneratus ẽ. propt̃ peccata nr̃a: et infir¬
matus est propt̃ iniquitates nr̃as. Disciplina
pacis nr̃e super eum. et liuore eiu sanati sumꝰ.
Omnes quasi oues errauimus. hõ inuia sua ex¬
rauit et dominus tradidit eum propter nr̃as. iniqͥta
et ipse propter afflictionem non apparuit os.
Sicut oiuis ad uictimam ductus ẽ. et sicut ag¬
nus coram tondente mutus. sic non aperuit

Expanded text:
Christus unctus est. Quis erat qui dixit, quod ipse Christus Christus unctus est. Quis erat qui dixit, quod ipse Christus de se testatur esse praedictum: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David in Spiritu dixisse confirmat , quem Spiritum negat iste fuisse super terram ante Domini adventum. Quidet qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat Spiritus qui per eumdem Isaiam tanto ante praedixit: Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in plaga, et in afflictione. Ipse vulneratus est propter peccata nostra, et infirmatus est propter iniquitates nostras: disciplina pacis nostrae super eum; et livore ejus sanati sumus: omnes quasi oves erravimus, homo in via sua erravit; et Dominus tradidit eum propter iniquitates nostras. Et ipse propter afflictionem non aperuit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
predicabunt nisi mittantur: Ita refutant
eos. qui negabant ad incircumcisas gentes
p̃dicatores xp̃i eẽ. mittandos. Illud quoq sic̃
imꝑitissimus non intelligit quod scriptũ ẽ.
moratos ẽẽ. ab apło: qui post. xp̃i aduentũ
uenerunt. Quos qui uult nosse actus apłoꝵ
legat: et illud quod ait ad corinthios. Propħe.
aut duo uł tres loquant᷑. Si autẽ non fuer̃ ꝓ¬
pħe. añ apłos. qui erant illi ꝑ quos ante dẽ ꝓ¬
misit euuangłium de filio suo. qui factus ẽ ei
ex semine daiud scđm carnem. Quis erat qui
dixit. Lapidem quem repiobauer̃ edificantes
hic factus ẽ. in cap̃ angłi: Quis erat qui dĩx.
Thronus tius deus in seculum seculi iurga
directionis. uirga regnitui. Dilexisti iusticiã¬
et odisti iniquitatẽ. propterea unxit te ds̃
dõ tuus oleo exultationis. p̃participib tius.
Quomodo ds̃ cuius thronus ẽ. in seculum seculi
ne. xp̃i nom̃ accepit: Crisma quippe unctio est:

Expanded text:
praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: moratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerrant illi per quos Deus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui dixit: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti justiiniquitatem, propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis ? Quomodo Deus, cujus thronus est in saeculum saeculi,ne Christi nomen accepit? Chrisma quippe unctio est,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas. ꝑ iħm xpm facta ẽ. Lex igitur data ẽ.
fit ut quod lex p̃cipit impleatur. Quod enim
per litteram iubetur: non littera s spũ imple¬
tur. Uñ illud quod scriptũ ẽ. Non concupisces.
ꝑmoy sen lexẽ. quia iubetur. s ꝑ xp̃m fit gr̃a¬
quando quod iubetur impletur. Seritas autem
facta ẽ. per. xp̃m. propt̃ illa que inprophetia
legis sunt promissa. quia in xp̃o eminent reddi
ta. Apostolus uero quod ait ad romanos. Quo¬
modo inuocabunt. inquem non crediderutt.
aut quomodo credent quem non audierunt :
De gentib dixit non de iudeis sicut hic somnni¬
at. Cos enim uolebat refellere doccor gentium.
qui putabant genti tantummodo iudeoꝵ.N
gentes pertinere. Snde pͥus posuit testimo¬
nium de propħa. erit omnis qui inuoca uerit
nomen domini saluus erit. Ac de inde cum
dixisset. Quomodo autem inuocabunt in ꝗͣ
crediderunt Aut quomodo credent quem ñ
audierunt : Continuo subiũxit. Quomodo
autem audient sine p̃dicante: Aut quom

Expanded text:
ristum facta est . Lex igitur data est , fit ut quod Lex praecipit, impleatur. Quod enim per litteram jubetur, non littera, sed Spiritu impletur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces ; per Moysen Lex est, quia jubetur: sed per Chrquando quod jubetur, impletur: veritas autem facta est per Christum, propter illa quae in prophetia Legis sunt promissa, quia in Christo eminent reddita. 11. Apostolus vero quod ait ad Romanos, Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? de Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non gentes pertinere, prius posuit testimonium de propheta, Erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: ac deinde cum dixisset, Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
scdm carnem. & hoc quidẽ testimotuum etiam
iste posuit prohibens eum adquem scribit. aliis
ad romanos dicit apłs. Quos credo non arbitrat᷑
propħas fuisse uideoꝵ. s cuuislibet eos fuisse
gentis opinatur. Cur ibi non aduerat quod
ante promiserat ꝑ propħas suos: ꝑ quos libet
enim propħas. suos si ante ꝓmisit̾ euuangłiũ
de filio suo. quod ẽ. quod iste dicit. scm̃ ac di¬
uinum spm super terrã. non fuisse ante sal¬
uatoris aduentum: Et tamen isti uñ potuer̃.
ẽẽ. propħe annuntiantes.xpm̃ ex semine dd
scdm̃ carnem. nisi cuius gentis erat ipse dđ
de cuius semine. xp̃c a propħis dei promissus

Expanded text:
 Et hoc quidem testimonium etiam iste posuit, prohibens eum ad quem scribit aliis Pad Romanos dicit Apostolus: quos credo non arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos? Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est quod iste dicit sanctum ac divinum Spiritum super terram non fuisse ante Salvatoris adventum? Et tamen isti unde potuerunt esse prophetae, annuntiantes Christum ex semine David secundum carnem, nisi cujus gentis erat ipse David, de cujus semine Christus a Prophetis Dei promissus
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur. Parentes quippe infidelium quos
nisi infideles uolebat intelligi᷑ Sude alio loco
dicit. lle uob̃ scribe et pharisei ypocrite. qui
edificatis sepulchra propħarum et ornatis
guine propħarum. Itaq testimonio estis uobis-¬
derunt. filios utiq dixit imitatione sceleris:
non propagine generis. Non enim quod ex
illis sedm̃ carnem nati erant. hoc eis ẽẽ. poterat
erimini. s quod eis se similes in fideli crudelita¬
te monstrabant. Idõq nee conectit: ac dicit.
Et uos implete mensuram patrum ur̃oꝵ. Ser¬
pentes genimina iuperarum. quomodo fugi

Expanded text:
loquebatur: parentes quippe infidelium, quos loquebatur: parentes quippe infidelium, quos nisi infideles volebat intelligi? Unde alio loco dicit, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui aedificatisguine prophetarum. Itaque testimonio estis vobiscciderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, genimina
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas apłicas ubiq sparsa sunt ea in unã
faciem congregare. Quid opus erat hec dicere
seoꝵq sacrificia predicauit: si et ista script᷑a
quam populus israel accepit. et illa sacra
gentium sicut iste dicit ad demonia ꝑtine¬
bant: Quid quod deum israel audet infelix
omnia non misericordia compaciente. sicut
ueritas ostendit s astutia fallente sicut. iste
desiperit factus erat. Non potius illoꝵ de¬

Expanded text:
Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix us, qui omnibus omnia, non misericordia compatiente, sicut veritas ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illo
Abbreviated transcription (Latin):
autem fide stas. Noli altum saꝑe. s. time. Nã
si deus naturalib ramis non peꝑcit: neq tͥ
parcet. Wides ergo bonitatem et seueritatem
dei. In eos quidem qui ceciderunt seueritatem:
inte autem bonitatem. si ꝑ manseris in bo¬
nitate. Alioqumn et tu excideris: et illi si non ꝑ¬
manserint incredulitate inserentur. Potens
est enim ds̃ inserere illos iterum. Nam si tu ex
naturali incisus es olea astra et contra naturã
insertus es in bonam oliuam. quanto magis
illi qui sodm naturam sunt in serentur sue
oliue : Nolo enim uos ignorare fĩs sacm̃tum
hoc ut non sitis uob sapientes. quia cecitas
ex parte in israel facta ẽ. donec plenitudo gen¬
dum intraret: et sic omnis israel saluus fiet.
Sicut scriptum ẽ. Ueniet exsion qui eripiat
et auertat impietatem a iacob et hoc ilł a me
testamentum cum abstulero peccata eoꝵ. Ni¬
mis longum est cuncta ꝑcurrere. uel sicut ꝑ

Expanded text:
autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem quin te autem bonitatem, si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris; et illi, si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illos. Nam, si tu ex naturali incisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae? Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes, quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion qui eripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per
Abbreviated transcription (Latin):
enim dico gentib quandui quidem ego fum
gentium apłs. ministerium meũ glorifico.
Si quomodo ademulationem ꝓuocare potero
carnem meam. ut saluos faciam aliquos ex iłł.
Sienm reiectio illoꝵ reconciliatio est mundi. q̃
erit asumꝑtio nisi uita ex mortuis: Si autem de¬
libatio scã ẽ. et comspersio. et si radix sc̃a ẽ. et
aut que utilitas circumcisionis: Multum ꝑ
omnem modum. Primum quidem quia credita
sunt illis eloquia dei ͦ Quid enim si quidam
illoꝵ non crediderunt. Nonquid incredulitas
illoꝵ fidem dei euacuabit. Deinde hic quod cõ¬
memorare ceperam sequitur et dicit. Quod
si aliqui ex ramis fracti sunt. tu autem cum
esses oleafter. in sertus es in illis. et socrus radi¬
eis factus es pinguedinis olee. noli głari adu̾so
ramos. Quod si gloriaris. non tu radicem por¬
tas s radix te. dicis ergo fracti sunt rami ut
ego inserar. Bene. In credillitate fracti sunt. tu

Expanded text:
enim dico Gentibus, quamdiu quidem ego sum enim dico Gentibus, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus. ministerium meum glorificabo. si quo modo ad aemulationem prouocare potero carnem meam. ut saluos faciam aliquos ex illis. si reiectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit adsumptio nisi uita ex mortuis? si autem delibatio sancta est, et consparsio: et si radix sancta est, et aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? numquid incredulitas illorum, fidem Dei evacuabit ? Deinde hic quod commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu
Abbreviated transcription (Latin):
philippenses. thesalonicenses. quomodo loq̃¬
bat᷑ apłs. In qua illar̃ quinq ꝑ sonarum eos
erant. non incircumcisione israelite. Ad hoc
quippe sibi distributum ministerium fuisse
testatur ubi dic̃. quod ei et barnabe dexteras so¬
cietatis dederint. Petrus. et iacob. et ioħs. ut
ipse quidem cum barnaba ad gs̃. illi autem ad
circumcisionem irent. Et alio loco aꝑtissime dic̃.
Quamduu ego sum gentium apłs. et multis aliis
locis proprio quodam munere doctorem genti
gem et propħas de.xpo introduceret testes. eisq
importaret ignarus iunculum. sicut ista pestis
arbitratur erroris. aquo eos fuisse libos magis
debuit gratulari : Quid opus erat. ut ad roma¬
nos sic. eẽt. exorsus. Paulus seruus xp̃i iħu uo
catus apostolus. segregatus in euuangłium dei.
quod añ promiserat ꝑ propħas suos in scrip¬
duris scĩs de filio suo qui factus ẽ. ei. ex semme
dauid. scd̾m carnem. Quare non sibi potuis

Expanded text:
Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquPhilippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos erant, non in circumcisione Israelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuisse testatur, ubi dicit quod ei et Barnabae dexteras societatis dederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipse quidem cum Barnaba ad Gentes, illi autem ad circumcisionem irent . Et alio loco apertissime dicit, Quamdiu ego sum Gentium apostolus: et multis aliis locis proprio quodam munere doctorem Gentiugem et Prophetas de Christo introduceret testes, eisque importaret ignaris vinculum, sicut ista pestis arbitratur, erroris, a quo eos fuisse liberos magis debuit gratulari? Quid opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quare non sibi potius
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uideum uel eis qui sub lege. eeñt. tamꝗꝙͣ
eẽt et ipse sub lege. Ac per hoc subdole atqͣ
mendaciter simulantem se apud inperfectos
edificare. quod apud perfectos non mentiendo
s uera dicendo destrueret. Hanc ei uidelicet er¬
roris machinationem. nescio quis fabritius fa¬
bricauit. quem uelut magistrum ueritatis. ro¬
me se inuenisse gloriatur. Quis ñ hoc monstrũ.
non dico sensus xp̃ianus s qualiscumq huma¬
nus ex horreat : Primo enim considerandum
est. quam se fraudulentissimum. et mendacis¬
simum profiteatur. qui mentientem putat.
et laudat apłm . et quod ille dixit. non fallen¬
tis astui. s compacientis affectu. quia diuersis
animarum morbis. tam misericordi corde sub¬
uenit: quam sibi subeniri uoluiss. si errore
uel infirmitate simili laboraret. hic infallatiã
de teffibilem uertit. Deinde quero ad roma¬
nos. corinthios. galatas. ephesios. colosenses.

Expanded text:
quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim considerandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diversis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses,
Abbreviated transcription (Latin):
sum uideis tamquam uideus. ut uideos luc̃¬
faciam. W his qui sub lege sunt. tanquã qui
sub lege eẽ. c̃ ipse non sim sublege ut eos qui
sub lege funt luc faciam. Et his qui sine lege s.
tamquam sine lege. essem. cum sine lage dei ñ
sim. s sim in lege xp̃i. ut lucri faciam eos qui
sine lege sunt. factus sum infirmis infirmus.
ut infirmos lucri faciam. Omnib omnia
factus sum. ut omnes lucri faciam. has qua¬
tuor personas uult intelligi. in quib apłm
locutum putat. Unam uideoꝵ: alteram eoꝵ
qui sublege sunt. Terciam eoꝵ qui sine lege s.
Quartam infirmoꝵ. Quinta debetur: qm̃ qͥq
promiserat. Hanc ut adderet alio loco in¬
quit superius. iam dixit sapientiam loquim᷑
inter ꝑfectos. ut ꝑfectoꝵ uideatur quinta ꝑsona.
hoc totum propterea molitus ẽ. ut si quando ali¬
quid de apłica proferretur epła. ubi attestant᷑
euuangłio lex et propħe: hoc dicat apłm. Non
sapientib et perfectis. s uideis locutum fuisse.

Expanded text:
udaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifaciam; et iis qui sub Lege sunt, tanquam qui sub Lege essem, cum ipse non sim sub Lege, ut eos qui sub Lege sunt, lucrifaciam; et iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, quoniam quinque promiserat: hanc ut adderet, Alio loco, inquit, superius jam dixit, « Sapientiam loquimur inter perfectos » ; ut perfectorum videatur quinta persona. Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib texunt genealogias u̾e sicut ait a¬
questiones. S si huic talia numquam euenit
audire. Numquid et contra euuangłium sic
obsurdescere debuit. ut non aduerteret u̾ba
domini xp̃i quib arguit uideos. quod de pa¬
rentib non honorandus impietatem docererł
filios suos. Ibi quippe et dei p̃ceptum. quod in
lege conscriptum ẽ. ad testando commemoraũ.
Nec ob aliud arguit. nisi quod reicerent man¬
datum dei instatuerent traditiones suas. Cũ
enim interrogassent pharisei et scͥbe. quare
discipuli tui non ambulant uixta traditio¬
nem senioꝵ. s comimiib manib manducant

Expanded text:
ex quibex quibquaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverteret verba Domini Christi, quibus arguit Judaeos, quod de parentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manduc
Abbreviated transcription (Latin):
nitis. que questiones prestant magis quam edi¬
ficationem. Quis ita nisi ħeticꝰ. multum cet̾us
erraret. Cur enim hoc apłs ipse ñ agit dicens
sublege uolentes ẽẽ. legem non audistis: Seͥp¬
tum est enim. quod habraham duos filros ha¬
buit. unum de ancilla: et altum de lib̾a. Que
sunt in allegoriam ħ enim sunt duo testam̃ta.
Et ad corithios. Nolo enim uos ignorare fr̃s.
quia patres nr̃i om̃s subnube fuerunt. et õs
ꝑ mare transierunt. et om̃s ꝑ moysen bapti
Tati sunt in nube et in mari. Et om̃s cibũ
spiritalem manducauer̃. et om̃s eundẽ potũ
spiritalem biber̃. hibebant enim de spiritali
autem habere p̃ter scripturas legitimas et pro¬
pheticas uideos quasdam traditiones suas. qͣs
non scriptas habent. s memorit̃ tenent. et
alter in alterum loquendo tranfundit: quas
de ut̃os inuocant. Sbi dicere aud ent et cre¬
dere dm̃ pͥmo homini duas creasse mulieres.

Expanded text:
nitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si hassub Lege volentes esse, Legem non auditis? Scriptum est enim quod Habraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera: quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo Testamenta : et ad Corinthios, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transieube et in mari, et omnes eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et omnes cumdem potum spiritualem biberunt: bibebant enim de spiritualiautem habere praeter Scripturas legitimas et propheticas Judaeos quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi etiam dicere audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres;
Abbreviated transcription (Latin):
Ista uero fame qua miseroꝵ. anime in opes
ueritatis. ea pro ueritate comedunt. que car¬
nalib sensib paruint usq quaq plena sunt
omnia. Tanto infelicius. quanto nocet am¬
plius: et horretur minus. S puto me uni
libio illius quem misisti. nr̃o ñ uno ne num¬
um prolixnis sit respondere debere. Promde
hic faciam huius finem ut ex his que discu¬
tienda restant. alius in choetur. Hescio quo
enim modo ita libͥ t̾mino. reficitur lectoris in¬
tentio: sicut labor uiatoris hospicio.
am NuNc ea
discutienda sunt. que iste de noui testam̃ti
libris suffragari sibi arbitratur ad uersus
propheticas litteras. tamquam eas apłi xp̃i
sua sententia condempnauerint. Quod ergo
ꝓfanas et amles fabulas. et genialogias in¬
finitas appellasse apłm existimat diuina
eloquia legis et propħarum quia dixit pro¬
fanas. et aniles fabulas de itta: et alio loco.
He intendas fabulis udaicis et genealogiis infi¬

Expanded text:
ista vero fame, qua miserorum animae inopes ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio. am nunc ea discutienda sunt, quae iste de Novi Testamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus propheticas Litteras, tanquam eas Apostoli Christi sua sententia condemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infi
Abbreviated transcription (Latin):
ut abhorrente timeatur. Dñs autem talia di¬
cebat. que amari preciperet non timeri. Et
tamen que infidelitas sufferat. caro mea uere
cib est. et sanguis meus uere ẽ potus: Et nisi
manducaueritis carnem meam et biberitis¬
meum sanguinem non habebitis uitam ini
uob̾. Si ergo dei sapientia uerbis sacramto
congruis paciens animam credentem. non
curauit in sipientiam nausiantem: quanto
magis eadem ipsa sapientia. ubi locus et tem¬
pus fuerat. timoris. non amoris salubrem
uolens importaret errorem. Non curauit iti¬
sipientis errorem. quamius enis preuideret er¬
porem: Quis autem istoꝵ sp̃alem nouit hor¬
pere anime feditatem. cum uelut sua quadã
fame atq egestate compellitur comedere. quẽ
de suis carnalib cogitationib tamquam de
femorib exeunt : Nam illius maledicti. quod
iste uelut turpe reprehendit. rarus effectus
est. Uix enim aliquando tam magnum fla¬
gellum famis: ut ad nefanda illa cõmpellat.

Expanded text:
ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia diut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat:
Abbreviated transcription (Latin):
iste uideutero noiio reprehendit: si citero
uir eloquentissimus et uerborum uigilantis¬
simus appensor et mensor quod dici uoluit
dixit. ne diceretur: quantomagis ds̃ melus
moꝵ quam uerboꝵ pulchritudinem que¬
rens atq mundiciam. turpe aliquid non
turpiter s minaciter dixit. in hoc horreret᷑.
ne aliud cominiteretur propt̃ quod ad illa
que audurr horroris est ueniretur. Et tamen.
cum legitur. aures infidelitas claudit. auer¬
tit faciem. ex asperat uultum. linguam ui¬
brat. blasphemias iaculatur.Uidete si non
funt isti ex illo genere hominum. qui loqn
te.xp̃o de sacramento corporis. et sanguinis sui
dixerunt. Durus ẽ hic sermo. quis potest eũ
audire. nisi quod excusabiliores sunt qui uer¬
ba diuina que non intelligebant. non in ma¬
ledictione. s in benedictione horribili non fe¬
rebant. Mirum enim non est si maledietum
quando auditur horretur: nec exigendum ẽ.
ut uerbis ũ horrendis dicatur quod ad hoc dr̃

Expanded text:
iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud committeretur, propter quod ad illa quae audire horroris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Potest tñ garrula cecitas etiam hoc in apło
rep̃hendere contendens quo non debuerit rẽ
honestam. turpi uerbo enuntiare. Possunt
et ipsum dominũ. qui eiusdem continentie
donum commendans: ait. Sunt qui seipsos
castrauerunt: propt̃ regnum celoꝵ. legunt
quippe isti litteriores. sic eiuim potius quam li¬
tterati apellandi sunt. qui legendo litteratos
nichil sapere didicer̃. Legunt ergo apud cice¬
ronem tale aliquid. unde sibi uideantur doc¬
te xpp̃i uerba culpare. pͤroditi potus quam ꝑi¬
ti. Ille namq cum doceret intranslatione uerbo¬
rum obscenttatem. ẽẽ. uitandam. nolo inquit
dici morte affricani castratam. ẽe. rem publi¬
cam. s si hoc uerbum ipse quod uitare uole¬
bat et intandum ostenderet non uitauit.
et quod dici uoluit coactus ẽ. dicere. quanto
magis res que uerbo eodem recte significat᷑.
ut ab audiente possit intelligi suo uerbo
enuntiatur: Atq ut ad illud redeamus quod

Expanded text:
potest tamen garrula caecitas etiam in Apopotest tamen garrula caecitas etiam in Aporehendere, contendens quod non debuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim oportet ħeses ẽẽ. ut probati in¬
quit apłs. manifesti fiant in uobis. Sic ua¬
sa ire locis congrus. et temporib ordinant᷑.
ut etiam de ipsis notas faciat deus diuitias
glorie sue. inuasa miscđie. que de massa eius¬
d̾em dampnationis fiunt in honorem gratia
illius non meritis siis. Ille quippe donat ꝓdẽe
nobis. non solum quod docet ueritas: uerum
etiam quo obstrepit uanitas. St cum respon¬
detur inquietissime uanitati. auscultetur sin¬
cerissime ueritati. Deturpi inale. dicto dm̃¬
arguit uanitatis. s turpe non esse. quibda
reb turpib nominatis. cauendam oftendere
turpitudinem misericorᷤᷤ indicat ueritas: et
uecors iuncitur uanitas Nam de turpi male.¬
dicto. potest. a uerbosis ipuis reprebendi.
et apostolus paulus ubi ait. tinam et ab¬
scidantur. qui uos conturbant. Quod et si
bene intelligentib benedictio magis appa¬
ret. ut fiant spadones propt̃ regnum celoꝵ.

Expanded text:
Sic enim oportet haereses esse, ut probati, inSic enim oportet haereses esse, ut probati, inquit Apostolus, manifesti fiant in vobis . Sic ae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regnum coelorum;
Abbreviated transcription (Latin):
qui creature potius quam creatori seruiert̃.
Erroris sui mercedem non imuicti hec turpia
paciendo. s libenter faciendo reciperent. Iu¬
dicio scilicet ñ alicus hominis inmundissi¬
mi quem talia delectarent. s iustissimi dei qͥ
tradidit eos in passiones ignominie. ut cri¬
mina crumuib uindicentur. et supplicia
peccantium. non suit tormenta s increm̃ta
uicioꝵ. Sapiens autem c̃ hec audit. ipsam
magis inhac uita iram dei timet qua hõ ñ
patitur quod acrit᷑ dolet. s facit quod turpit᷑
libet. et euis cui talia iudicia displicent. uer¬
ba infarra contempuit. quia et ipso pe̾nam
quosdam qui non probauer̃ dm̃ habere in
uotia. tradidit deus in reprobam mentem.
ut faciant que non conueniunt. quid mirũ
tradidit ds̃ in reprobam mentem. ut faciat
que ñ conueniunt:. Quid mir̃ si et istum qͥ
diuina blasphemat eloquia tradidit ds̃ in re¬
probam mentem. ut dicat que ũ comieniunt:

Expanded text:
qui creaturae potius quam Creatori servierunt, qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non convenitradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt?
Abbreviated transcription (Latin):
offendere. dum pios uellet instituere. Ubi com¬
memorata impietate quoꝵdam qua coluerutt
et seruierunt creature potius quam creatori:
subiunxit atq ait. Propt̃ hoc tradidit illos
immutauerunt naturalem usum. in eum usũ
qui est contra naturam. Similit̃ autem et mas¬
culi relinquentes naturalem usum femine.
ex arserunt in appetitum suum. inuicem
masculi in masculos: de formitatem operan¬
tes. et mercedem mutuam quam oportuit
erroris sui in semet ipsos recipientes. Si quisꝗͣ
inimieus apłi uellet ex his uerbis talia dĩe.
qualia dicit ex libroꝵ ueterum quibdam lo¬
cis iste blasphemus. nonne haberet amplam
materiam in qua loquaciter in samret. et qͥnͣ¬
to sibi uiderentur disertiora dicta. tanto de¬
testabiliora maledicta iactaret. maxime ꝙ
dictum est mercedem mutiram quam opor¬
tuit erroris sui in semet ipsis recipientes. Opor¬
tuisse quippe non est uerltus dicere apłs ut

Expanded text:
offendere, dum pios vellet instruere: ubi comoffendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut