comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ieat pret̾isse heat ecia spatuim uniusa discẽdi
neq enĩ paruia aut leuis ais uidet᷑ armorim
siue equitẽ siue peditem sagitarium uelis ĩ¬
q gestus docere. ne locum deẜat. ne ordies cur¬
bet. ut missile distmato ictu ⁊ magnis iurb
iaciat. ut fossas ducere sudes scienter fugere no¬
uerit tractare scutum. obliquis ictibͥueiẽti te¬
lndelecter. plaga prudenter uitare. audacteꝵ
inferie. huic taliter instituto tironi. pugnare
adusus quossibet inimicos inacic formdo ñ
erit sed uoluptas. ¶Qua statura tiron
probandi sunt. rꝵ.u¬
Roceritatem tirmũadĩꝯmoda scio
semꝑ exactam.ita ut senos pedes ut

Expanded text:
se. Habeat etiam spatium universa discendi; neque enim parva aut levis ars videtur armorum, sive equitem sive peditem sagittarium velis immnes omnesque gestus docere, ne locum deserat, ne ordines turbet, ut missile et destinato ictu et magnis viribus iaciat, ut fossam ducere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslibet hostes in acie formido non erit sed voluptas. V QVA STATVRA IVNIORES PROBANDI SINT roceritatem tironum ad incomam scio semper exactam, ita ut senos pedes vel
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ad delectum cogendos nullus ignorat
discuntur apueris. ¶ Deinde militaris alacii¬
tas saltus⁊ cursus anteteptandus ẽ. ꝙͣ corpꝰ
etate pigrescat. Uelocitas enĩ est que ꝑcepto ex¬
citio st̾eii efficit bellatorẽ. adoloscẽtes legẽdi
sunt sic ait salustius. na simillus euentus ⁊¬
belli pacies erit meastris plaborisusũ mmlitĩa

Expanded text:
tatem ad dilectum cogendam nullus ignorat; ntur quae discuntur a pueris. Deinde militaris alacritas, saltus et cursus ante temptandus est quam corpus aetate pigrescat; velocitas enim est quae percepto exercitio strenuum efficit bellatorem. Adulescentes legendi sunt, sicut ait Sallustius; nam ‘simul ac iuventus belli patiens erat in castris
Abbreviated transcription (Latin):
clausis exdispatione c̾scit audatia et cum
spei nichilẽ. sumit arma formido libent̾ cu¬
pit cormori qui sine dubio scit se moritu¬
rum. Idoq scipionis laudanda sententia
est qui dixit uiam hostib q̃n fugiãt nõ
muniẽdam: Nam cũ discedẽdi.aditu pate¬
factomẽtes ommũ ad prebẽda terga osẽse¬
rint. muiti more pecudu trucidãtur. nec ĩ¬
sequc̃tium ullũ piculum ẽ. cũ iucti qb df¬
fẽdi po tuerantarma ꝯũterit. hoc gnͣe q̃nto
maior fuit ex̾cit̾ tanto facilius multitu¬
do prostẽnitur.neq ibi reqrẽdus est nũs
ubi anmus semel t̾ritus nõ tã tela cupit

Expanded text:
clausis ex desperatione crescit audacia, et cum spei nihil est sumit arma formido. Libenter cupit commori qui sine dubio scit se esse moriturum. Ideoque Scipionis laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent muniendam. Nam cum abscedendi aditu patefacto mentes omnium ad praebenda terga consenserint, inulti more pecudum trucidantur, nec insequentium ullum periculum est, cum victi quibus defendi potuerant arma converterint. Hoc genere, quanto maior fuerit, tanto facilius multitudo prosternitur; neque enim ibi requirendus est numerus ubi animus semel territus non tam tela hostium
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq tempate ⁊ carbones ẜuant̾ In con.¬
ditis ligna quoq hastilib. sagitisq neccc¬
saria reponimtur. Sara rotunda de fluuiis
quia prosoliditate grauiora sunt. ⁊ aptio¬
ra mittẽtib diligentissime colliguntur.i
exquibꝰ murs replentur ⁊ t̾res. Minimai
fundis siue fustibalis uł mambo iacienda
maiora poagros diriguntur maxia u̾o põ¬
dre forma q uolubili inꝙ pugnaculis d¬
geruntur ũ dimissa ꝑpreceps nõ solum ho¬
stes obruant subeuntes. s machinameni¬
ta ꝯfringant: Rote quoq deligins uiridi¬
bus ingentissime fabricantur.ul interci¬
si exuasidissimiᷤᷤ aborib cilindri quas tale¬
as uocant ut sint uolubules leingantur
queꝑpronũ labentia subito impetu bella¬
tores solent quosq deterrere. Trabes qͦz
⁊ tabulata uł diu̾se magnitudims clau¬
gñatiũ machinis alias machina ꝯ sueuit
obsisti precipue cũ subitis oꝑib addẽda
sit muris uł propugnaculis altitudo. Ne
adu̾sariorum mobiles t̾res suꝑuemie¬

Expanded text:
utriusque temperaturae et carbones servantur in conditis. Ligna quoque hastilibus sagittisque necessaria reponuntur. Saxa rotunda de fluviis, quia pro soliditate graviora sunt et aptiora mittentibus, diligentissime colliguntur, ex quibus muri replentur et turres, minima ad fundas sive fustibalos vel manibus iacienda; maiora per onagros diriguntur, maxima vero pondere formaque volubili in propugnaculis digeruntur ut demissa per praeceps non solum hostes obruant subeuntes sed etiam machinamenta confringant. Rotae quoque de lignis viridibus ingentissimae fabricantur, vel intercisi ex validissimis arboribus cylindri, quas taleas vocant, ut sint volubiles levigantur, quae per pronum labentia subito impetu bellatores solent equosque deterere. Trabes quoque et tabulata vel diversae magnitudinis clavgnantium machinis per alias machinas consuevit obsisti, praecipue cum subitis operibus addenda sit muris vel propugnaculis altitudo, ne adversariorum mobiles turres superemine
Abbreviated transcription (Latin):
rore decipere ¶Quemadmou flumina qre
maiora sunt transeant.uii.R̃.
transsiti fuiuiorũ grauismo¬
lestia negiegẽti frequẽter emergit
Nam si aqua uolẽtior fuit aut
alueus latior imredimeta puero
ec ip̃os int̾dum grauiores. solet m̾

Expanded text:
rore decipere. VII QVEMADMODVM FLVMINA QVAE MAIORA SVNT TRANSEANTVR In transitu fluviorum gravis molestia neglegentibus frequenter emergit. Nam si aqua violentior fuerit aut alveus latior, impedimenta pueros et ipsos interdum ignaviores solet m
Abbreviated transcription (Latin):
ut hostes die orta. cũ intellixissẽt nõ possẽt
ꝯprehẽde̾ precedẽtes p̾t̾a leius armatura pre¬
mittebaturad colles ad quos subitos tuto i
reuocaretur ex̾citus. Et si hostes in sequi uo

Expanded text:
ut hostes die orta cum intellexissent non possent comprehendere praecedentes. Praeterea levis armatura praemittebatur ad colles ad quos subito totus revocaretur exercitus, et si hostes insequi vo
Abbreviated transcription (Latin):
dant miites erunditi: Non enĩ uestium intor
trore subiguntur.armorum. Deinde in aliis re¬
bus sicutait Cato siquid erratũ ẽ. pot postino¬
dum corgi. Drcliorũ u̾o delecta em̃dationẽ
no ncipiunt cũ pena statim sequatur crorem
nam. aut ꝯfestim peinit᷑ qui iguaue impiteq
pugnauerunt. aut infugam u̾si uictoribus
ultra pares eẽ nõ audet. ¶Lmones docẽdss¬

Expanded text:
ndant milites eruditi. Non enim vestium nitor nt, sed solo terrore subiguntur armorum. Deinde in aliis rebus, sicut ait Cato, si quid erratum est, potest postmodum corrigi: proeliorum delicta emendationem non recipiunt, cum poena statim sequatur errorem; nam aut confestim pereunt qui ignave imperiteque pugnaverint aut in fugam versi victoribus ultra pares esse non audent. XIIII TIRONES
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. imibuedus ẽ tno quiusus ułi
exparte ẜuatur. Constat enĩ etia nc̃
iorronb preluis rmatura melius pugnan
ꝙp ceteris. Ee quo intelligi debet quatum exer¬
citatus miles mexctatio sit meliorcũ arma¬
tera ut. cũq eruditi reliquos ꝯtubernales suq
cellandiarte piecedat. Ita aut seuere ap maioe
excitii isciplina ẜuata est ut et doctores ĩmo¬
rum dupucib reminentur. annonis ⁊ militẽ
qui parumulla prolixione profecerat profra¬
mento ordeum conẽti accipere. Ner ante cis i

Expanded text:
ditur imbuendus est tiro; qui usus vel ex parte servatur. Constat enim etiam nunc in omnibus proeliis armaturas melius pugnare quam ceteros. Ex quo intellegi debet quantum exercitatus miles inexercitato sit melior, cum armatura utcumque eruditi reliquos contubernales suos bellandi arte praecedant. Ita autem severe apud maiores exercitii disciplina servata est ut et doctores armorum duplis remunerarentur annonis et milites qui parum in illa prolusione profecerant pro frumento hordeum cogerentur accipere nec ante eis
Abbreviated transcription (Latin):
Insupiorib aũt turris illius ꝑtib. ꝯtati et
sagitani collocentur. qui deffensores urbis
exalto contis missilib. saxisq prosternant
eo fcõ ciuitas capitur sine mora. Quid eniz
aucilii super est cũ hii qui dmurorum alti¬
tudine sperabant repẽte supra se bostiumi
Uic tam manifesto disc̾mmi mlti
occurritur modis primii si ꝯ fidẽ

Expanded text:
in superioribus autem turris illius partibus contati et in superioribus autem turris illius partibus contati et sagittarii collocantur qui defensores urbis ex alto contis missibilibus saxisque prosternant. Quo facto civitas capitur sine mora. Quid enim auxilii superest cum hi qui de murorum altitudine sperabant repente supra se aspiciantuic tam manifesto discrimini multis occurritur modis.Primum, si confide
Abbreviated transcription (Latin):
Urres aũt dicuntur machinam̃¬
ca ad edificiorum spẽm extrabib
tabulatisq ꝯpacta. Et ne tm̃ op¬
hostili ꝯcremetur in cẽdio diligẽ¬
tissime sunt excrudis coriis. uł centonibu
ꝯmuinnita quib ꝓmo alticudinis additũ
iaticudonam inclum tͥcenos pedes ꝑqra¬
drum. intcdum quadrigenos uł qn quꝰgeq̃
late sunt. ⁊droc̾itas aũt ip̃aꝵ tanta sit ut ñ
solum muros s̃ etiam lapides t̾res altitudiẽ
superent. hus plures rote moechanica ate
subducuntur quarum lapsu uolubili magͥ¬
tudo tam ampla moueatur. Preses aũt pi¬
culum ciuitatis est simurum fu̾it t̾ris adm¬
ota. sdlures enim accipit scalas ac diu̾soi
gnẽ conatur irrumpere.Nam infiorib ht̃
arietem cuius impctu destruit muros. Cĩca
mediam u̾o ptẽ accipit pontẽ. factum dedu¬
abus trabibus septumq de uimine quez
subito proiatum.int̾ turrim murũq ꝯsti¬
tuunt ⁊ peum egrediẽtes de machina bella¬
tores inciuitatẽ tñseunt ⁊ occupant muros

Expanded text:
urres autem dicuntur machinamenta ad aedificiorum speciem ex trabibus tabulatisque compacta et ne tantum ophostili concremetur incendio diligentissime ex crudis coriis vel centonibus communita, quibus pro modo altitudinis additur latitudo. Nam interdum tricenos pedes per quadrum interdum quadragenos vel quinquagenos latae sunt. Proceritas autem ipsarum tanta fit ut non solum muros sed etiam turres lapideas altitudine superent. His plures rotae mechanica arte subduntur, quarum lapsu volubili magnitudo tam ampla moveatur. Praesens autem periculum civitatis est si ad murum fuerit turris admota. Plures enim accipit scalas et diverso genere conatur inrumpere. Nam in inferioribus habet arietem, cuius impetu destruit muros; circa mediam vero partem accipit pontem, factum de duabus trabibus saeptumque de vimine, quem subito prolatum inter turrem murumque constituunt et per eum egredientes de machina bellatores in civitatem transeunt et occupant muros;
Abbreviated transcription (Latin):
Eduntur autem trabes utilitẽ
post solstitium stiuum idestpt̾
mensem Iulium ⁊ au gustum ⁊
pantupnale equinocium. idest
usq ad klãs ianuarias: Hiis nãq me
sibus. arescente bumore siciora ⁊ iõ forti¬
ora sunt ligna.Illud ⁊̃ cauẽdum nec ꝯtiũ¬
nuo ut deiccte fiuint trabes seccẽtur uł sta

Expanded text:
eduntur autem trabes utiliter post solstitium aestivum, id est per mensem Iulium et Augustum, et per autumnale aequinoctium, id est usque in Kalendas Ianuarias. His namque mesibus arescente humore, sicciora et ideo fortiora sunt ligna. Illud etiam cavendum, ne continuo ut deiecte fuerint trabes secentur, vel sta
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ equorũq anganas faciunt. Inter
precipua ꝯuenit ducẽ prouidre siue incas¬
tris siue in ciuitate ꝯfistat. ut animalium
uacua subuectio frum̃ti ceterarũq specier̃
aquacio. lignatio. pabulatio. secura ab host¬
ium redoatur incursu. Quod alit̾ nõ põt
cuenire nisi ploca ydoẽa qua miorum amby¬
lat cõmeatus. p̾sidia disponãtur siue ille ciri¬
tates sint siuc castella murata. Qd̃sinõ re¬
pitur antiqua munitio opportunis locis cir¬
cundata maiorib fossis tumultuara castl¬
ia frrnanturna acastris diminutiuo uocab¬
bulo sunt nũcupata castella. Intraq in a¬
grarus aliquantipedites. equitesq de gen¬
tes tutum iter comeantib prant. Dificile
cnum hostis ad ea loca audet. accedere ĩ qbu
a fronte ⁊ atergononit adu̾sarios ꝯmoraĩ.

Expanded text:
hominum equorumque agrarias faciunt. Inter hominum equorumque agrarias faciunt. Inter praecipua convenit ducem providere, sive in castris sive in civitate consistat, ut animalium pascua, subvectio frumenti ceterarumque specierum, aquatio lignatio pabulatio secura ab hostium reddatur incursu. Quod aliter non potest evenire nisi per loca idonea, qua nostrorum ambulat commeatus, praesidia disponantur, sive illae civitates sint sive castella murata. Quod si non repperitur antiqua munitio, oportunis locis circumdata maioribus fossis tumultuaria castella firmantur nam a castris diminutivo vocabulo sunt nuncupata castella, intra quae in agrariis aliquanti pedites equitesque degentes tutum iter commeantibus praestant. Difficile enim hostis ad ea loca audet accedere in quibus a fronte et a tergo novit adversarios commorari.
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾abilis eorum magestate militib. Du¬
ci pretorium eiusq com̃itib preparatur. ac¬
tribums tabernacula collocantur quibus ꝑ
contubernales deputatos admima aqua. lig¬
num ⁊ pabula ministrantur. Tunc progradr
legionib ⁊ auxiliis et cquitibo et peditibꝰ loca
in quib papilimones tẽdant deputantur in
castris. ac desingulis centuriis quaterni eq¬
ad depsidrã sunt diuisc urigitie. ut nõ. Impłi
ꝙͣ tͥbohoĩs noctnis neccesse sit uigilare. Tubi¬
cines omnes uigilias ꝯmitant᷑ ⁊ finintis ho¬
ris a cornicine reuocantur. Idoncos tñ tribu¬
n ⁊ probatissimos eligunt qui credunt c̾cũ¬
eant uigilaᷤ ⁊ renuntiẽt si qua cmersent cul¬
pa quos cͥcuitores applłabãt: mnc militie u
factus est gradus ⁊ circitores uocantur. Sciẽ¬
dumtũ est equites ex̃ uallũ nocturnas ingi¬
uas face̾ debeͣ ꝑdiem aut castris positis aliii¬
alu mane. alii post mendiem ꝓpt̾ fatigaroe:

Expanded text:
venerabilius eorum maiestate militibus, duvenerabilius eorum maiestate militibus, duci praetorium eiusque comitibus praeparatur, tribunis tabernacula collocantur, quibus per contubernales deputatos ad munera aqua lignum et pabula ministralegionibus et auxiliis, equitibus et peditibus loca, in quibus papiliones tendant deputantur. In castris quoque de singulis centuriis quaterni eqad clepsydram sunt divise vigilie, ut non ampli horis nocturnis necesse sit vigilare. A tubicine omnes vigiliae committuntur et finitis horis a cornicine revocantur. Idoneos tamen tribuni et probatissimos eligunt qui circumeant vigilias et renuntient si qua emerserit culpa, quos circumitores appellabant; nunc militiae factus est gradus et circitores vocantur. Sciendum tamen est equites extra vallum nocturnas excubias facere debere; per diem autem castris positis alii mane alii post meridiem propter fatigationem
Abbreviated transcription (Latin):
campi ductorib et principibꝰ accipiunt pe¬
ditimras ⁊scutis ⁊ sarcinis suis morbẽ cͥca p¬
pria signa dispositis cuncti gladio fossama¬
peruint. latam aut nouẽ. aut undcim aut
tresdecim pedib. uł si maior diu̾sariorũ uis
metuitur pedib dect̃ ⁊ nouẽ. imparẽ eĩ nũm
obẜuari moris ẽ. Tum sepib ductis uł int̾¬
positis stipitib ramisq arborũ.ne terra faci¬
le delabatur.ager. engitur supra quẽ ad sim¬
ilitudinẽ murĩ ⁊pimñe ⁊propugna cuia cõp¬
omintur. Opus hoc centuriones decẽ pedes
meciuntur. Ne minus foderit aut errauit
alicunis ignauia. id tribuni ccũcunt. Ne
añ discedunt qui strenui sunt. quã fuint x
tibus fiat. Omnes equites ⁊ pars peditum q̾
nõ oꝑatur priuligio dignitatis. añ fossã in
procinctu armata consistit. ⁊ingruentes
repellit mimicos.: Idrima igitur signa locis
sius intra castra ponntur. quia nichil est

Expanded text:
campidoctoribus et principiis, accipiunt pecampidoctoribus et principiis, accipiunt pedaturas et scutis vel sarcinis suis in orbem circa propria signa dispositis cincti gladio fossam aperiunt latam aut novem aut undecim aut tredecim pedibus vel, si maior adversariorum vis metuitur, pedibus decem et septem imparem enim numerum observari moris est; tum saepibus ductis vel interpositis stipitibus ramisque arborum, ne terra facile dilabatur, agger erigitur, supra quem ad similitudinem muri et pinnae et propugnacula componuntur. Opus vero centuriones decempedis metiuntur, ne minus foderit aut erraverit alicuius ignavia, et tribuni circumeunt nec ante discedunt qui strenui sunt quam fuerint uaborantibus fiat, omnes equites et pars peditum quae non operatur privilegio dignitatis ante fossam in procinctu armata consistit et ingruentes repellit inimicos. Prima igitur signa locis suis intra castra ponuntur, quia nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
tertia ps lõgitudinis additurita aũt.ab agͥ¬
messorib potissimũ m̃sura colligi o. ut
ad quantitatẽ scludatur ex̾citus. Nam pro¬
pugnatores angustia constipant qultras
qͣm ouenit laciora difundunt. Tribus a¬
se. primum inunius noctis transitũ.aiti¬
neris occupatione  leuiore cum sublati ces¬
pites ordinatur ⁊ aggerem faciunt. supra
que ualli hoc ẽ sudes. uł tribuli lignei ꝑ̃ or¬
dine digeruntirr. Cespes aut ccunciditur.i
ferramentis.qui herbarum radicib ꝯtinet
terram. Sit altus semis pedẽ latus pedẽ lõg
pedem semis. Qd si terra solutior fueritiut ĩ
ad similitudinẽ lateris. cespes non possitab¬
sidi tunc oꝑe tumultuario fossa pducitur.⁊
lata pedes quinq. alta pedes tres. cui intrin¬
secus ager excrescitut sinc metu securus re¬
quiescat ex̾citus. Statiua aũt castra estate.
uł hieme. hoste uicmo maiore cura ac laboe̾
firmantur. Nam singule cẽturie diuidentibꝰ

Expanded text:
tertia pars longitudinis adiiciatur. Ita autem ab agrtertia pars longitudinis adiiciatur. Ita autem ab agrimensoribus mensuram colligi oportet, ut ad quantitatem concludatur exercitus. Nam propugnatores angusta constipant et ultra quam convenit latiora diffundunt. Tres aae. Primum in unius noctis transitum et itineris occupationem leviorem, cum sublati caespites ordinantur et aggerem faciunt, supra quem valli, hoc est sudes vel tribuli lignei, per ordinem digeruntur. Caespes autem circumciditur ferramentis, qui herbarum radicibus continet terram; fit altus semissem, latus pedem, longus pedem semis. Quod si terra solutior fuerit, ut ad similitudinem lateris caespes non possit abscidi, tunc opere tumultuario fossa percutitur, lata pedes quinque, alta tres, cui intrinsecus agger excrescit, ut sine metu securus requiescat exercitus. Stativa autem castra aestate vel hieme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Nam singulae centuriae, dividentibus
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua mimitiõẽ ꝯ  sidrare. cũ muitib adca¬
piẽdum cibum occupatis aut adminia faci¬
enda dispsis. facile nectantur insidie. Postre¬
mo noctis obscuritas neccitas somni. pascen¬
tium cquorum dispsio. occasionẽ suꝑueĩen¬
tib prestat. Inmetandis igit̾ castris. nõ su¬
ficit bonum locum cligere. nsi talis situt a¬
lit̾ eo nõ possit melior inueniri. neutiliori
pret̾missus anob. ⁊ ab adusaris occupatus
ad portet momodum.Cauẽduz quoq ne ꝑ
estatẽ aut morbosa inproximo. aut saluly
aqua sit longius. Hreme ne pabulatio ḋ¬
sit aut lignum. ne subitis tẽpestatib camp̃
in quo manẽdum ẽ soleat inundarine sit
sariis difficitis p̾stetur egressus ne ex suꝑio¬
rib locis missa ab hostib in eũ tela pueni¬
ant. Quibus caute studioseq puisis pro
necci̾tate loci uł quadrata uł rotunda siue
trigon .a. siue oblonga castraꝯstituens. n
nitilitati preidicet forma. Tam̃ pulcrioa
creduntur quibꝰ ult latitudinis spaciui

Expanded text:
aliqua munitione considere, cum militibus ad capiendum cibum occupatis, ad munera facienda dispersis facile nectantur insidiae; postremo noctis obscuritas, necessitas somni, pascentium equorum dispersio occasionem superventibus praestat. In metandis castris non sufficit locum bonum legere nisi talis sit ut alter eo non possit melior inveniri, ne utilior praetermissus a nobis et ab adversariis occupatus adportet incommodum. Cavendum quoque ne per aestatem aut morbosa in proximo aut salubris aqua sit longius, hieme ne pabulatio dsit, aut lignum; ne subitis tempestatibus, campus in quo manendum est, soleat inundari, ne sit sariis, difficilis prestetur egressus, ne ex superioribus locis missa ab hostibus in eum tela perveniant. Quibus caute studioseque provisis, pro necessitate loci, vel quadrata, vel rotunda, vel trigona, vel oblonga castra constitues, nec utilitati preiudicet forma; tamen pulchriora creduntur, quibus ultra latitudinis spatia,
Abbreviated transcription (Latin):
non solum aquile p̾erat. uĩn etiã quatuo
centurias. hoc ẽ quadringẽtos milites ĩ pͥma
acie gubernabat. Hic tanquã cap̾totius legio¬
nis.merita ꝯsequebatur ⁊ ꝯmoda. Itẽ primꝰ
astatus.duas centurias idest ducẽtos hoĩe
ducebat inacie ẜa quẽ nunc ducenarium uo¬
cant. Principes aũt prime cohortis centuri¬
am senus hoc est centum quinquaginta ho¬
mines gubernabat ad quẽ ĩ legione ꝓpeoiã
que ordianda sunt ꝑtinẽt. Itẽ secundus
astatus centuriam semis. idest Centũ quq̃¬
ginta homines regebat. Briamis prior. centũ
homines gubernabat.Sic decem centime. co¬
hortis prime. aquinq ordinaris regebanty
quib magne utilitates. magnus honor est
aueteribus ꝯstitutus ut cet̾i milites ex tota le¬
gione onni labore. ac deuocione ꝯtẽderẽt ad
tanta premia puenire. Erant etiam centuri¬
ones. qui singulas centurias curabant qui
nunc centenaru nominãtur. Erant decani.
denis militib p̾positi qui nuinc capud ꝯtub¬

Expanded text:
non solum aquilae praeerat verum etiam quattuor centurias, hoc est quadringentos milites, in prima acie gubernabat. Hic tamquam caput totius legionis merita consequebatur et commoda. Item primus hastatus duas centurias, id est ducentos homines, ducebat in acie secunda, quem nunc ducenarium vocant. Princeps autem primae cohortis centuriam semis, hoc est centum quinquaginta homines, gubernabat; ad quem in legione prope omnia quae ordinanda sunt pertinent. Item secundus hastatus centuriam semis, id est centum quinquaginta homines, regebat. Triarius prior centum homines gubernabat. Sic decem centuriae cohortis primae a quinque ordinariis regebantur; quibus magnae utilitates et magnus honor est a veteribus constitutus, ut ceteri milites ex tota legione omni labore ac devotione contenderent ad tanta praemia pervenire. Erant etiam centuriones qui singulas centurias curabant, qui nunc centenarii nominantur. Erant decani, denis militibus praepositi, qui nunc caput contub
Abbreviated transcription (Latin):
tubato. sub tecto.amis erudiebatur ex̾citus
Cetens aũt etiã hibernis diebsi niues tin
plumcq cessaret. exceri cogebantur ĩ cãpoix
int̾missa ꝯsuetudo ⁊ animus militum debi¬
litaret ⁊ corpora.Siluã cedere portare hon̾a tͣn¬
silur fossas. natare in mari siue fluminibus
gradu pleno ambulare. uł currere etia armar¬
tos. cum sarcims sius frequetissime ꝯuenit
ut cotidiam laboris usus inpace ĩpace difici¬
lis non uideatur in bello. Siug̾ł gio sie au¬
xilia fũint. exceatur assiduc. nam que adi¬
modum er̾citatus miles prelium cupit. Ita
formidat indoctus. Nostremo sciẽdum est. ĩ
pugna usum implius prodesse quã uires. i¬
Nam si doctrina cesset armorum. nichil paga¬
nus distat a muite. ¶ Erepla ad hortationii
ex̾citus militaris dealiis artibus tracta
Tleta. uenator.auriga .xxiiii. ix̃.

Expanded text:
turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur in campo, ne intermissa consuetudo et animos militum debilitaret et corpora. Silvam caedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum bene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite. XXIIII EXEMPLA ADHORTATIONVM EXERCITII MILITARIS DE ALIIS ARTIBVS TRACTA Athleta venator a
Abbreviated transcription (Latin):
etiam pulos ip̃os ꝓculferire meditant᷑nt et
ais dirigendi ⁊ dexterc uitus possit accrescẽ.
Sagitarii u̾o uł sunditores. scopas hoc ẽ fry¬
ticum uł straminũ fasces. prosigno poneba
ita ut sexcentis pedibus mouerentur asigyo.
ut sagitis uł certelapidib exfustibalo disti¬
natis signum sepius tangerent. ꝓpt̾ea sinc
trepidatione in acie faciebat. qd̾ ludentes ĩ
campo sẽꝑ fecerant. Ad suscc̃du ẽ ecia ut se¬
mel tantum fuida cicum capud rotetur. cỹ
exea micitur saxum. S ⁊ manu sola omnes
milites meditabantur libamina saxa iactaẽ
qui usus ꝑͥ acior creditur. quia no desiderat
fundam. Missilia quoq uł plumbatas iug
ppetuoq ercicio dirigere cogebantir usq adeo
ut tempore hicmis deteguus ul scandalis. qͥ
si deeent certe de cãnmni ulua uł culino ⁊ porti¬
cus tegerentur ad equites ⁊ queda ult basili¬
ce adpedites in quib tepestate uł uenti aere

Expanded text:
etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii vero vel funditores scopas, hoc est fruticum vel straminum fasces, pro signo ponebant, ita ut sexcentis pedibus removerentur a signo, ut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo fecerant semper. Adsuescendum est etiam ut semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare, qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi perpetuoque exercitio dirigere cogebantur, usque adeo ut tempore hiemis de tegulis vel scindulis, quae si deessent certe de cannis ulva vel culmo, et porticus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere
Abbreviated transcription (Latin):
ne ac post midiemAdomne genus excebat᷑
armorum. Ueteres aũt iuditi. sine intẽmis¬
sionc semel in dic excebantur armis. Negye
enim longitudo etatis. aut annorũ nũs¬
armorumꝰ artẽ bellicã tradit. s post quanta
uolueris stipẽdia mex̾citatus mues. semp
tyro armatura q festis dicb exhibetur. d
cuconõ tantun armature que sub campi¬
doctore sunt. s et omnes equaliter cõtuberi¬
nale cotidiana medicatione discebant. Nã
et uelocitas illiusu ip̃o ad quiritur corporis.
et scientia feriendi hostẽ seque protegendi
presertim sigladiis cominus dimicetur
illud u̾o maius ẽ qdruar ordinos discã.
et nexillum suum intantis ꝑmixtionib ĩ
ip̃a plusioe ꝯmitentur. nec inł doctos aliq
error existir.cum mulcitudinis sit tantas
q gdiscant. saltus quoq ⁊ ictus parit̾ facẽ
ꝯsuescant insingere tripudantes inclipeum
rursq subsidere. nunc gestiendo pnolare cum
saliuaumc cedentes intga resilere misilibus

Expanded text:
ne ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur armis; neque enim longitudo aetatis aut annorum numerus artem bellicam tradit, sed post quanta volueris stipendia inexercitatus miles semper est tiro. Armaturam quae festis diebus exhibetur in circo non tantum armaturae qui sub campidoctore sunt sed omnes aequaliter contubernales cotidiana meditatione discebant. Nam et velocitas usu ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem seque protegendi, praesertim si gladiis comminus dimicetur; illud vero maius est, quod servare ordines discunt et vexillum suum in tantis permixtionibus in ipsa prolusione comitantur nec inter doctos aliquis error existit, cum multitudinis sit tanta mque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripudiantes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
bus quirei militaris disciplina
literis mandauerant. in hũc ubellum enuc¬
leata ꝯgessi. ut in delectu atq ex̾citatiõe tyron
siquis diliges uelit existere. adantiq ũturis
imitationẽ. facile coroborare possit ex̾citum
Neq enĩ degñauit in bominib marcius e¬
calor nec effete sũt terre que lacedemonios q̃
athemẽsses q̃ marssos. que samnitas que pe¬
lignos que ip̃os progenuere rõanq: nõne epi¬
rote armis plurimu aliqñ ualuerunt: Nõ¬
ne macedones accessali supatis ꝑssis usq ad
indiam bellando penctrarunt: Dacos aũt et
et mesos. ⁊ thraces. intantũ bellicos ꝙ sẽꝑ fuis¬
se manifestum est.ut ip̃m martẽ fabule apd

Expanded text:
bus qui rei militaris disciplinam litteris mandaverunt in hunc libellum enucleata congessi, ut in dilectu atque exercitatione tironum si quis diligens velit existere ad antiquae virtutis imitationem facile corroborare possit exercitum. Neque enim degeneravit in hominibus Martius calor nec effetae sunt terrae quae Lacedaemonios, quae Athenienses, quae Marsos, quae Samnites, quae Paelignos, quae ipsos progenuere Romanos. Nonne Epiri armis plurimum aliquando valuerunt? Nonne Macedones ac Thessali superatis Persis usque ad Indiam bellando penetrarunt? Dacos autem et Moesos et Thracas in tantum bellicosos semper fuisse manifestum est ut ipsum Martem fabulae ap
Abbreviated transcription (Latin):
prouinciarũ unc enum̾ar otẽdam. cũomẽs
mromani impu ditione ꝯsistant. S longe i¬
ua securitas pacis. hoĩes partim ad diłctonẽ
ocii partim ad ciuilia transduxit offiria. Ita
cura excicii militaris primo negligẽtius a¬
gi. postea dissimulari. ac postremũ olim in
obliuionẽ ꝑducta cognoscitur:Nec aliquis
hoc supiore et.ate accidisse miretur. cũ post:
primũ punitum i bellum.xx. ⁊ qd excurrit
annorum par ita rõanos illos ubiq uicto¬
res. ocio ⁊ armorum desuctudine enuane¬
rit. ut secũdo ꝑimico bello. hanmbali pare
eẽ non possẽt. Tot itaq ꝯsulib. tot ducibꝰ
tot excitibus dimissis cunc demũ aduicto

Expanded text:
provinciarum vires enumerare contendam, cum omnes Romani imperii dicione consistant. Sed longae securitas pacis homines partim ad delectationem otii, partim ad civilia transduxit officia. Ita cura exercitii militaris primo neglegentius agi, postea dissimulari, ad postremum olim in oblivionem perducta cognoscitur. Nec aliquis hoc superiore aetate accidisse miretur, cum post primum Punicum bellum viginti et quod excurrit annorum pax ita Romanos illos ubique victores otio et armorum desuetudine enervaverit ut secundo Punico bello Hannibali pares esse non possent. Tot itaque consulibus, tot ducibus, tot exercitibus amissis, tunc demum ad vic
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Inquo gnẽ diuidatur res militans.RiI.
¶Quid inter legiones ⁊ anxilia mrersit.
¶Que causa⁊ exhamin fecent legiones.
¶Quotas legiones antiquiad bellum dy¬
xerunt.
Quem admoũm legio ꝯstituatur.
¶Quot cobortes sint numa legione ⁊ qͦt

Expanded text:
 In quot genera dividatur res militarisII Quid inter legiones et auxilia intersitIII Quae causa exhauriri fecerit legionesIIII Quotenas legiones antiqui ad bellum duxerintV Quemadmodum legio constituaturVI Quot cohortes in una sint legione, it
Abbreviated transcription (Latin):
tenta nĩchil prosunt. Equorũ tñ cete de
caudis ac iubis ad balistas utiles asẜut
indubitatum u̾o crines feminarum in
eiusmnodi tormentis nõ minorc̃ br̾e uir¬
tutem rõanc necc̃itatis expimẽto cognos¬
scitur: Nam in obsedione capitolii corru¬
ptis iugi ac longua farigatioẽ tormentis
cum neruorum copia defuisset. matrone
abtissos erines. uins suis obtulere pugix¬
tibus reparatisq machinis adu̾sariorum
impetum repulerunt. maluerunt enim i¬
puditissime femine deformato ad tẽpus
capite. libere uiuere cũ martis ꝙ̃ hostibił
integro decore ẜuire. Cormia quoq uł ciy¬
da cõria proficit colligi ad catafractas te¬
gendas aliaq machinam̃ta siue mimim̃¬
A
Imaritima sit ciuitas ⁊ sales df¬
fucrint liquor ex man sumptu¬
S
ꝑalueos atq patula uasa diffu¬
ditur qui calore solis duraturm
salem. Quod si hostis abunda prohibeat
nam hoc sepe accidit harenas quas exag¬
itatum uentis mare supfudrat aliqñ coł¬

Expanded text:
tenta nil prosunt. Equorum tamen setae de caudis ac iubis ad ballistas utiles asseruntur. Indubitatum vero est crines feminarum in eiusmodi tormentis non minorem habere virtutem Romanae necessitatis experimento. Nam in obsidione Capitolii corruptis iugi ac longa fatigatione tormentis, cum nervorum copia defecisset, matronae abscisos crines viris suis optulere pugnantibus, reparatisque machinis adversariorum impetum reppulerunt. Maluerunt enim pudicissimae feminae deformato ad tempus capite liberae vivere cum maritis quam hostibus integro decore servire. Cornua quoque vel cruda coria proficit colligi ad cataractas tegendas aliaque machinamenta sive munimiAi maritima sit civitas et sales defuerint, liquor ex mari sumptus per alveos aliaque patula vasa diffunditur, qui calore solis duratur in salem. Quod si hostis ab unda prohibeat nam hoc accidit, harenas quas excitatum vento mare superfuderat aliquando col
Abbreviated transcription (Latin):
simeq facic̃de sunt. ut nec facilei¬
possĩt cocq̃ri. replenq ab obsidẽtib.
et cum aquis cepint redundan.i

Expanded text:
sime faciende sunt, ut nec facilepossint coequari replerique ab obsidentibus et cum aquis ceperint redunda
Abbreviated transcription (Latin):
Et noueris te oportere diferre. si excitati bel¬
iatores metuũt dimicare. Monitus autẽ
⁊ hortatione ducis ex̾citin unrtus crescit et
amm̾a precipue si futuri certaminis talez
exceꝑit rationẽ qua sperent se aduictoriam
puenturos. Tunc imicorũ ignauia uel
error ostẽdendus ẽ. uł si añ anob suꝑatisũt
memorand. Dicẽda etiã quibus militũ ii

Expanded text:
et noveris te oportere differre si exercitati bellatores metuunt dimicare. Monitis tamen et adhortatione ducis exercitui virtus adcrescit et animus, praecipue si futuri certaminis talem acceperint rationem qua sperent se ad victoriam perventuros. Tunc inimicorum ignavia vel error ostendendus est vel si ante a nobis superati sunt commemorandum. Dicenda etiam qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiochus ⁊mitͥdaces.habuerũt. que
ut primomagnũ in tulere t̾rore.
Ita post modum fuere dirrisi. Nam
difficile currus fafalcatuis. planũ sẽꝑ ĩuei̾t ⁊¬
campum ⁊ leui impedim̃to recinetu: un oq

Expanded text:
tiochus et Mitridates habuerunt. Quae ut primo magnum intulere terrorem, ita postmodum fuere derisui. Nam difficile currus falcatus planum semper invenit campum et levi impedimento retinetur unoq
Abbreviated transcription (Latin):
Dicrlecianus ⁊ marinuanus cu a dimpiumi
peruenissẽt ꝓ m̾itouitutum hos martio bar¬
bulos Iouiniano atq herculianos censuerũt
appelłados cosq cunctis legionib pretulisse ⁊¬
doceantur quinos aut maciobarbulos ĩ ẜtosi
scutis portare. ꝯ sueuerant quos si oportune
milites iac̾unt ꝓpe sagitariorũ scutati mnta¬
ri uiderentur offitiũ . Tlam hostes eqͦs q ꝯsau¬
tiant priusqͣm nõ mõ ad manũ s adictum

Expanded text:
Diocletianus et Maximianus, cum ad imperium pervenissent, pro merito virtutis hos Mattiobarbulos Iovianos atque Herculianos censuerint appellandos eosque cunctis legionibus praetulisse doceantur. Quinos autem mattiobarbulos insertos scutis portare consuerunt, quos si oportune milites iactent prope sagittariorum scutati imitari videntur officium. Nam hostes equosque consauciant priusquam non modo ad manum sed ad ictum
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Hii equis precurrentib adiatioresi
lanceas. uł maiora spicula. beluas occidebãt
S crescenit audatia postea collecti plures
milites ꝑiter pila hoc ẽ missilia hin helephã¬
tos ꝯgerebant eosq uulnib elidebãt. Illudi
additum c̃ ut fũditores cũ fundibalis ⁊ fũdi
rotundis lapidib destinatis. in hos ꝑ quo
regebantur elaphanti cũ ip̃is currib afflige¬
rent atq mactarent. quo nichil tuciꝰ inueit
Idreterea uenientib ueluis qĩ irrupissent
aciẽ. spacium milites dabant. que cũ mnag¬
mẽ medium ꝑuenisset c̾cũ fusis undiq .⁊¬
matorum globis cum magris absq uul¬
neribus capiebantur illese. Carobalistas
aliquanto maiores. Hec enim longius que¬
hementius spicula dirigunt suꝑ positas eqs
sagittis balistis transfiguntur lacius tñs̃
eos et firmius p̾figitur ferrum ut ĩ magĩs i¬
corporib maiora sint uuln̾a. Adu̾sum ele¬
phantos plum exempla ⁊ machinamenta

Expanded text:
bant. Hi equis praetercurrentibus ad latiores bant. Hi equis praetercurrentibus ad latiores lanceas vel maiora spicula beluas occidebant. Sed crescente audacia postea collecti plures milites pariter pila, hoc est missibilia, in elephantos congerebant eosque vulneribus elidebant. Illud additum est, ut funditores cum fustibalis et fundis rotundis lapidibus destinatis Indos per quos regebantur elephanti cum ipsis turribus affligerent atque mactarent, quo nihil tutius invenitur. Praeterea venientibus beluis, quasi inrupissent aciem, spatium milites dabant; quae cum in agmen medium pervenissent circumfusis undique armatorum globis cum magistris absque vulneribus capiebantur inlaesae. Carroballistas aliquanto maiores—hae enim longius et vehementius spicula dirigunt—superpositas cursagittis ballistariis transfiguntur. Latius tamen contra eas et firmius praefigitur ferrum, ut in magnis corporibus maiora sint vulnera. Adversum elephantos plura exempla et machinamenta
Abbreviated transcription (Latin):
palis ꝯficum ꝓpugnaculum quod quomõ
abiecis trib radus stat. ⁊ erecto qr̃toinfestu
est. Elephantes inprebus magnitudine cor¬
porum. barritus horrorẽ forme ip̃ius nouit¬
ate homines equosq ꝯturbat. hos s̃ rõanum¬
impiũ ex̃citum primus in lucania rex pyrr̃
eduxit postea ambal mafrica. Rex antioch
turio in lucania.gladio manũ quã ꝓmus¬
cidẽ uocant uni.abscidit ⁊ bim cata fracti equi¬
iugebantur.adcurrum.quibus insidentes c¬
libanani sarisas h est longissimos contes ĩ eli¬
pbantos dingeoant⁊am munti ferron a
sagitariis quos uehebant beluc ledebantur.
et corum impetum equorum celiritate uita¬
bant. Alii ꝯtra eliphantos carafractos milite
mmust itaut inbrachiis corum et incassid¬
bus uł uł humeris aculei ingentes ponerẽ
posset app̾hendẽ. Idrecipue tñ uelites antiqr
adu̾sum elephantes ordiauerunt. Uelites a¬
utẽ erant iuuenes leui. armatura corporea¬
lacri. qui ex equis optimis. missilia dirige¬

Expanded text:
palis confixum propugnaculum quod quoquo modo abieceris tribus radiis stat et erecto quarto infestum est. Elephanti in proeliis magnitudine corporum, barritus horrore, formae ipsius novitate homines equosque conturbant. Hos contra Romanum exercitum primus in Lucania rex Pyrrus eduxit; postea Hannibal in Africa, rex Antiochus urio in Lucania gladio manum quam promuscidem vocant uni abscidit et bini cataiungebantur ad currum, quibus insidentes clibanarii sarisas, hoc est longissimos contos, in elephantos dirigebant; nam muniti ferro nec a sagittariis quos vehebant beluae laedebantur et earum impetum equorum celeritate vitabant. Alii contra elephantos catafractos milites immiserunt, ita ut in brachiis eorum et in cassidibus vel umeris aculei ingentes ponerentposset apprendere. Praecipue tamen velites antiqui adversum elephantos ordinaverunt. Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore alacri, qui ex equis optime missibilia dirige
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutas ut defficiente auxilio locorum ar¬
te tñ ⁊ oꝑe redderant᷑ inuicte.
¶Non directos s angulos & muros faci¬
Mbitum muri directum ueteres
duciuoluerunt. ne adictus ari¬
etum ẽet expoĩtus s sinuosis an¬
fractib.iactis fundam̃tis clause¬
re urbes crebioresq turres in ip̃is anguli
rectliderunt. ꝓpt̾ea quia siquis ad murum

Expanded text:
o locorum arte tamen et opere redderentur invictae. II NON DIRECTOS SED ANGVLOSOS MVROS FACImbitum muri directum veteres ducere noluerunt, ne ad ictus arietum esset expositus, sed sinuosis anfractibus iactis fundamentis clausere urbes, crebrioresque turres in ipsis angulis reddiderunt propterea quia si quis ad murum
Abbreviated transcription (Latin):
gerat. Cum explorator hostium latent̾. ib er¬
rat et castris omnes adtẽptoria sua ꝑdic̾ re¬
dur iubeantur. ⁊ statim depreheditur explo¬
debcat tractato cũ multis quiduo fcuus si
cũ paucissimis uł frdissimis uł pocius ip̃e te¬
cum. Milites timor ⁊ pena in sedib corrig.
in expeditionib spes ic premia faciunt me¬
uores: Hom dues publico ctamine nuqua
nisi occasione aut mima neccitate ꝯflingui
Magna dispositio ẽ hostẽ fam̃e magis. erge
ꝙͣ ferro.: De cquitatu sũt multa precepta. se
cundum hec ps militic usu excitio.rmoru.
gne et equorum nobilitate profecit. ex libri
nichil. arbitror colligendum. cũ prsens doct̾¬
na suffitiat. Quo gen̾e de pugnaturus sis re¬
sciant hostes ne aliquibremediis obsistere

Expanded text:
gerat. Cum explorator hostium latenter obergerat. Cum explorator hostium latenter oberrat in castris, omnes ad tentoria sua per diem redire iubeantur, et statim deprehenditur explodebeat tractato cum multis, quid vero facturus sis cum paucissimis ac fidelissimis vel potius ipse tecum. Milites timor et poena in sedibus corrigit, in expeditione spes ac praemia faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis urgere quam ferro. De equitatu sunt multa praecepta; sed cum haec pars militiae usu exercitii, armorum genere, equorum nobilitate profecerit, ex libris nihil arbitror colligendum, cum praesens doctrator. Quo genere depugnaturus sis sciant hostes, ne aliquibus remediis obsistere
Abbreviated transcription (Latin):
inparẽ se iudicat dextro cornu suo sinistrr̃
coriri pellcat mimici qui secundus ẽ no¬
dc̃. Qui sinistrã alam fõ̾ tissimã hre ise yo¬
uit. dextrum alam hostis inuadat qui est
itius modus. Qui ht excitatissimq miligͥs
in utroq cornupit prelium d incipe qui
quartus ẽ modus. Qui leuc̃ armaturã op¬
timc gerit. utranq alam hostis inuadat. fe¬
rentarus añ aciẽ ꝯsticutis. qui quint̾ est no¬
dus. Quinec nũo militũ necuitute ꝯ froit
si depugnaturus c̃ dedext̾a sua sinistrã ala
hostium pulset reliquis suis porrectis in sili¬
tudinẽ ueri. qui sextus ẽ modus Qui pauto¬
res infirmioresq hr̃e se nou̾it septio mõ ex
unolatere. aut mõtem.aut ciuitatẽ. aut i¬
are.uuit fluinum. aut aliquod hr̃e d subsi¬
dium. Qui ꝯfidit in equitatu aptiora loca
querat equitib. ⁊ rem magis ppedites ger¬
at: Qm ꝯfidit impedestrib copus. aptioã
loca peditib querat ⁊ remmagis perpedite

Expanded text:
imparem se iudicat dextro cornu suo sinistrum imparem se iudicat dextro cornu suo sinistrum cornum pellat inimici, qui secundus est modus. Qui sinistram alam fortissimam habere se novit dextram alam hostis invadat, qui est tertius modus. Qui habet exercitatissimos milites in utroque cornu pariter proelium debet incipere, qui quartus est modus. Qui levem armaturam optimam regit utramque alam hostis invadat ferentariis ante aciem constitutis, qui quintus est modus. Qui nec numero militum nec virtute confidit, si depugnaturus est, de dextra sua sinistram alam hostium pulset reliquis suis porrectis in similitudinem veri, qui sextus est modus. Qui pauciores infirmioresque habere se novit septimo modo ex uno latere aut montem aut civitatem aut mare aut fluvium aut aliquod debet habere subsidium. Qui confidit equitatu aptiora loca quaerat equitibus et rem magis per equites gerat. Qui confidit pedestribus copiis aptiora loca peditibus quaerat et rem magis per pedites
Abbreviated transcription (Latin):
doman quã prelio in quo. implius solet fõ
añ ꝙͣ facias. Occasio in bello amplius solet
iuuare quã uirtus in sollicitanclis suscipiõ¬
disq bostibus si cum fide ueniant magna
froutia ẽ. qr adu̾sarium amplius frangũt
tnsfuge ꝙ̃ peniti. Melius ẽ post aciẽ pluxa
ẜ̃uare presidia. ꝙͣ latius milirẽ s̃pargẽ. Dif
copiis iudicare. Amplius uiuat. uirtus ꝙͣ
młtitiroo. Amplius ꝓdest locus ꝙͣ uirtus
Paucos iuros fortes natur⁊ pcreat bonaĩ¬
stitutio plures recdoit industrios. ex̾citus la¬
bore ꝓficit. ocio ꝯsenescit Nunꝙͣ̃ ad certamẽ
publicum produxis militẽ insi cũ eũ uide¬
ris sperart uictoriã. Subita ꝯterẽt bostes u¬
sitata uilescũt. Qui dispsos suos mosulte
sequitur quã ip̃e acceꝑat adu̾sario nult di¬
re uictoriam. Qui frum̃tũ neccessarioru¬
q comeatum nõ p̾parat uincitur sine ferro
Qui multitudine ⁊uitute p̾cedit quadr¬
ata dimicet fronte qui primꝰ ẽ modus.Q

Expanded text:
domare quam proelio, in quo amplius solet fortversarius antequam facias. Occasio in bello amplius solet iuvare quam virtus. In sollicitandis suscipiendisque hostibus, si cum fide veniant, magna fiducia est, quia adversarium amplius frangunt transfugae quam perempti. Melius est post aciem plura servare praesidia quam latius militem spargere. Diffsarii copiis iudicare. Amplius iuvat virtus quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat, bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen publicum produxeris militem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata vilescunt. Qui dispersis suis inconsulte sequitur quam ipse acceperat adversario vult dare victoriam. Qui frumentum necessariaque non praeparat vincitur sine ferro. Qui multitudine et virtute praecedit quadrata dimicet fronte, qui primus est modus. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
corem. hunorũ alanorũq nascio uellet ymi¬
tan si posseti ad currẽdi uelocitate̾ quã sarace¬
nus indusq nõ equat adarmature ex̾citar¬
tione currus campi ductores uł ꝓparte exem¬
pla intellexisse segaudẽt. Nec regula preliã¬
diymo uĩcedi artifitium ingeratur. q̃timis
uirtute ꝑit̾ ac dispositione mirabilis rei pu¬
blicetue. et impatoris officium exhibebis ⁊

Expanded text:
e Hunnorum Alanorumque natio velit imitari si possit, ad currendi velocitatem, quam Saracenus Indusque non aequat, ad armaturae exercitationem, cuius campidoctores vel pro parte exempla intellexisse se gaudent, regula proeliandi, immo vincendi artificium iungeretur, quatenus virtute pariter ac dispositione mirabilis rei publicae tuae et imperatoris officium exhiberes et
Abbreviated transcription (Latin):
Dinstar aũt t̾restris prelii. suꝑ¬
uentus fumt ignoranratibus:
nauticis.uł circa oportimnãs In¬
su larumangustias collocantũ
insidie. idq agitur ut impati facilius de¬
leantur. Si lõgo remigio fatigati hostiuz
naute. Siuẽto urgitur aduso. si prorostͥ¬
est ruma uł reuma. Si nichil suspicãtes
dormiunt Inimici ⁊ statio quã tenẽt exi

Expanded text:
instar autem terrestris proelii superventus fiunt ignorantibus nauticis vel circa oportunas insularum angustias collocantur insidiae, idque agitur ut imparati facilius deleantur. Si longo remigio fatigati sunt hostium nautae, si vento urgentur adverso, si pro nostris est reuma, si nihil suspicantes dormiunt inimici, si statio quam tenent exi
Abbreviated transcription (Latin):
luisset. aleui armatura que añ occupau̾at
locum additis equitib fundebantur. Nicl̾e¬
nim piculo sius estimãt ꝙͣ si in ꝯsulte in se¬
quẽtib. abhiis qui insubsessa fuerĩt ułqui
qr adu̾sus fugientes maior audatia et mi¬
Eccessario aũt amplior securitas

Expanded text:
luissent, a levi armatura, quae ante occupaverat locum, additis equitibus fundebantur. Nihil enim periculosius existimant quam si inconsulte insequentibus ab his qui in subsessa fuerint vel qui quia adversus fugientes maior audacia et micessario autem amplior securitas
Abbreviated transcription (Latin):
tes tirones probandi sunt. aa¬
Usnc qua etatemilites eligẽdi sĩt
exploremus. ⁊ si antiqua osuetud¬
do obẜuanda est. incipiente pubẽ

Expanded text:
TIS TIRONES PROBANDI SINT unc qua aetate milites legi conveniat exploremus. Et quidem, si antiqua consuetudo servanda est, incipientem pube
Abbreviated transcription (Latin):
tur utrum super uẽtib ⁊ insidus an publicoi
debeat marte ꝯ fligi.
¶Quid oporteat fieri siquis desuetum apug̃
¶Que ip̃o die ꝓcurãda st̃ quo publica ꝯmiti¬
tur pugna.¬
¶ Inuestigaroũ quid sentiant milites mi¬

Expanded text:
tur utrum superventibus et insidiis an publico debeat Marte confligiX Quid oporteat fieri si quis desuetum a pugna Quae ipso die procuranda sint quo publica committitur pugnaXII Investigandum quid sentiant milites