comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opportuno cȩpit sedulus cogitare de actib suis. & cõpunct᷑ꝰ
memoria peccatorũ suorũ faciẽ lacrimis abluebat: atq
intimo excorde dm̃ p̾cabat᷑. ne adhuc mori deberet: priꝰ¬
quã uł prȩteritas neglegentias qͣs inpuericia siue in in¬
fantia cõmiserat. ꝑ fectiꝰ ex tẽpore castigaret: uł inbonis
oꝑib se abundantiꝰ exerceret. Uouit etiã uotũ. qͥa ad eo pe¬
regrinꝰ uiuere uellẽt : ut nunquã in insulã inqua natꝰ:
id. ẽ. britanniã rediret. qͥa p̾ter solennẽ canonici tem¬
poris psalmodiã. si ñ ualitudo corporis obsisteret: cotidie psalte¬
septimana diẽ cũ nocte ieiunꝰ tnͣsiret. Cũq finitis lacrimis.
pcib & uotis domũ rediret: inuenit sodalẽ dormientẽ. & ipse
qͦq lectulũ conscendens: cȩpit inquietẽ mebra laxare. & cum
paululũ quiesceret: ex ꝑgefactꝰ sodalis respex̃ eũ & ait. O fr

Expanded text:
opportuno, coepit sedulus cogitare de actibus suis, et conpunctus opportuno, coepit sedulus cogitare de actibus suis, et conpunctus memoria peccatorum suorum faciem lacrymis abluebat, atque intimo ex corde Deum precabatur, ne adhuc mori deberet, priusquam vel praeteritas neglegentias quas in pueritia sive infantia commiserat, perfectius ex tempore castigaret, vel in bonis se operibus abundantius exerceret. Vovit etiam votum, quia adeo peregrinus vivere vellet, ut nunquam in insulam in qua natus est, id est, Brittaniam, rediret; quia praeter sollemnem canonici temporis psalmodiam, si non valetudo corporis obsisteret, quotidie Psalteseptimana diem cum nocte jejunus transiret. Cumque finitis lacrymis, precibus et votis, domum rediret, invenit sodalem dormientem: et ipse quoque lectulum conscendens, coepit in quietem membra laxare. Et cum paululum quiesceret, expergefactus sodalis respexit eum, et ait: « O frater
Abbreviated transcription (Latin):
magis circũeundo ꝑcellas magistrorũ: lectioni oꝑ̃a dare
gaudebant. Quos om̃s scotti libentissime suscipientes: uic¬
tũ eis cotidianũ sine p̾cio. libros qͦq adlegendũ & magiste¬
riũ gratuitũ p̃bere curabant. ERant int̾ hos duo iuue¬
nes magnȩ indolis de nobilib anglorũ ȩdelhun & egberct.
sequente hib̾niã gr̃a legendi adite: & bene instructꝰ patriã
cłam tẽpore rexit. Hi gͦ cũ. eent. in monasterio qͦd lingua
scottorũ rathielsige appellat᷑ & om̃s socii ipsorũ uł mor¬
talitate de scło rapti. uł ꝑalia. ee̾nt. loca disꝑsi. morbo eiꝰdẽ¬
Cquib ecberct sicut mͥ referebat qͥdam ueracissimꝰ & uene¬
rande caniciei prb̃r. qͥ se hȩc ab ipso audisse ꝑhibebat: cũ
se estimaret. eẽ. moriturũ. egressus. ẽ. tẽpore matutino de
cubiculo inqͦ infirmi quiescebant. & residens solus in loco

Expanded text:
magis circumeundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare magis circumeundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant: quos omnes Scotti libentissime suscipientes victum eis quotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum, et magisterium gratuitum praebere curabant. Erant inter hos duo juvenes magnae indolis, de nobilibus Anglorum, Aedilhun et Ecgberct, sequente Hiberniam gratia legendi adiit, et bene instructus patriam clesiam temporScottorum Rathmelsigi appellatur, et omnes socii ipsorum vel mortalitate de saeculo rapti, vel per arta essent loca dispersi, corree quibus Ecgbert, sicut mihi referebat quidam veracissimus et venerandae canitiei presbyter qui se haec ab ipso audisse perhibebat, cum se aestimasset esse moriturum, egressus est tempore matutino de cubiculo quo infirmi quiescebant, et residens solus in loco
Abbreviated transcription (Latin):
cũ forte deueniret: mox congregati in unũ uicani uerbũ
uitȩ ab illo ex petere curabant. Nam neq alia ipsis sacer do-¬
tib aut clericis uicos ad eundi quã prȩdicandi. baptiz andi
infirmos uisitandi. & ut breuit̃ dica animas curandi causa
fuit. Qui intantũ erant abom̃i auariciȩ peste castigati. ut ne¬
mo t̾ritoria ac possessiones ad construenda monasteria apote-
tercio mensis maii hora circit̾ decima diei. Quo etiã anno
subita pestilentiȩ lues depopulatis prius australib bri¬
tanniȩ plagis: nordanhymbrorũ qͦq ꝓuinciã corripiens. atq
acerba dlade diutius longe lateq deseuiens magña homi¬
nũ multitudinẽ strauit. Qua plaga prȩfatꝰ dñi sacerdos tda
pari clade premebat. Erant ibidẽ eo tẽpore multi nobiliũ
simul & mediocrũ de gente anglorũ qͥ tẽpore finani & col
monasticȩ se conuersationi fidelit̾ mancipauert̃. Alii

Expanded text:
cum forte deveniret, mox congregati in unum vicani, verbum cum forte deveniret, mox congregati in unum vicani, verbum vitae ab illo expectere curabant. Nam neque alia ipsis sacerdotibus aut clericis vicos adeundi, quam praedicandi, baptizandi, infirmos visitandi, et, ut breviter dicam, animas curandi causa fuit: qui in tantum erant ab omni avaritiae peste castigati, ut nemo territoria ac possessiones ad construenda monasteria, nisi atertio mensis Maii, hora circiter decima diei: quo etiam anno subita pestilentiae lues, depopulatis prius Australibus Brittaniae plagis, Nordanhymbrorum quoque provinciam corripiens, atque acerba clade diutius longe lateque desaeviens, magnam hominum multitudinem stravit. Qua plaga praefatus Domini sacerdos Tpari clade premebat. Erant ibidem eo tempore multi nobilium simul et mediocrium de gente Anglorum, qui tempore Finani et Colmonasticae conversationi fideliter mancipaverunt, alii
Abbreviated transcription (Latin):
rib habebant. Siqͥd enĩ pecuniȩ adiuitib accipiebant: mox
pauꝑib dabant. Nã neq ad susceptionẽ potentiũ scłi uł pecu¬
bant. Rex ipse cũ opportunitas ex egisset. cũ qͥnq tantũ aut
bat. Qđ si forte eos ibi refici contingeret: simplici tantũ
& cotidiano fr̃m cibo contenti nil ultra querebant. Tota eñĩ
fuit tunc sollicitudo doctorib illis deo seruire ñ scło: to¬
ta cura cordis excolendi ñ uentris. Unde & in magna erat
ueneratione tẽpore illo religionis habitꝰ: ita ut ubicũq
clericꝰ aliqͥs aut monachus adueniret. gaudent̃ ab om̃ib
ore illius benedici se gaudebant. Uerbis qͦq horũ ex horta¬
torus diligent̃ auditũ prebebant. Sed & dieb dñĩcis ad ȩc¬
cłam siue ad monasteria certatĩ ñ reficiendi corporis s au¬
diendi sermonis dei gr̃a confluebant. & siqͥs sacerdotũ in ui¬

Expanded text:
ribus habebant. Si quid enim pecuniae a divitibus accipiebant, mox ribus habebant. Si quid enim pecuniae a divitibus accipiebant, mox pauperibus dabant. Nam neque ad susceptionem potentium saeculi, vel pecubant. Rex ipse, cum opportunitas exegisset, cum quinque tantum aut bat. Quod si forte eos ibi refici contingeret, simplici tantum et quotidiano fratrum cibo contenti, nil ultra quaerebant. Tota enim fuit tunc solicitudo doctoribus illis, Deo serviendi, non saeculo; tota cura cordis excolendi, non ventris. Unde et in magna erat veneratione tempore illo religionis habitus; ita ut ubicumque clericus aliquis aut monachus adveniret, gaudenter ab omnibus ore illius se benedici gaudebant; verbis quoque horum exhortatoriis diligenter auditum praebebant. Sed et diebus Dominicis ad ecclesiam, sive ad monasteria certatim, non reficiendi corporis, sed audiendi sermonis Dei gratia confluebant: et si quis sacerdotum in vi
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ de scottia tenente adhuc pontificatũ colmano. & diligent̃
ea quȩ ad fidẽ ac ueritate ꝑtinent: & uerbo cunctos docebat &
oꝑe Porro fr̃ib qͥ in lindisfarnensi eccła scottis ab euntib re¬
manere maluert̃: p̾positus÷ abbatis iure uir reuerentissimꝰ¬
idẽ eata unꝰ de .xͦii. pueris aidani. qͦs pͥmo ep̃atꝰ sui tẽpore de
natione anglorũ erudiendos inxp̃o accepit. Multũ nanq e-¬
undẽ ep̃m colmanũ Rex ꝓ insita illi prudentia diligebat. Ipse
ẽ.eata: qͥ ñ multo post eidẽ ȩccłȩ lindisfarnensi ep̃s factꝰ. ẽ.
Abiens autẽ domũ colmanꝰ. assũpsit secũ partẽ ossuum reue¬
rentissimi patris aidani: partẽ uͦ in eccła cui prȩerat reli-¬
qͥt. & in secretario eiꝰ condi prȩcepit. Qͣntȩ autẽ parsimoniȩ¬
cuiꝰ continentiȩ fuerit ipse cũ prȩdecessorib suis: testabat᷑ e
paucissimȩ domꝰ reꝑtȩ sunt: hoc ÷ ille solũ modo sine qͥb ciuilis

Expanded text:
 de Scottia, tenente adhuc pontificatum Colmano, et diligenter ea quae ad fidem et veritatem pertinent, et verbo cunctos docebat et opere. Porro fratribus, qui in Lindisfarnensi Ecclesia, Scottis abeuntibus, remanere maluerunt, praepositus est abbatis jure vir reverentissimidem Eata unus de duodecim pueris Aidani, quos primo episcopatus sui tempore de natione Anglorum erudiendos in Christo accepit. Multum namque eumdem episcopum Colmanum rex pro insita illi prudentia diligebat. Ipse est Eata, qui non multo post eidem Ecclesiae Lindisfarnensi episcopus factus est. Abiens autem domum Colman adsumpsit secum partem ossium reverentissimi Patris Aidani; partem vero in ecclesia cui praeerat, reliquit, et in secretario ejus condi praecepit. Quantae autem parsimoniue continentiae fuerit, ipse cum praedecessoribus suis testabatur etpaucissimae domus repertae sunt, hoc est, illae solummodo, sine quibus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ur̃o colũba & sequacib eiꝰ. quorũ scĩtatẽ uos imitari. &
regulã ac p̃cepta cȩlestib signis confirmata seqͥ ꝑhibetis. pos
mine eiꝰ ꝓpħauerint. & demonia eiecerint. & uircutes mul¬
tas fecerint. responsurꝰ sit dñs. qͥa nunquã eos nouerit. Sed
absit ut hoc de patrib ur̃is dicã: qͥa iustius multo. ẽ. de in¬
cognitis bonũ credere quã malũ. Vnde & illos dei famulos ac
deo dilectos. eẽ. ñ nego: qͥ simplicitate rustica s intentione
pia dm̃ dil exer̃t. Neq illis multũ obesse reor talẽ paschȩ ob¬
seruantiã. quã diu nullus aduenerat. qͥ eis instituti ꝑfectio¬
ris decreta quȩ sequerent᷑ ostenderet. Quos utiq credo siqͥs
tẽ adeos heatholicꝰ calculator adueniret: sic eiꝰ monita fu¬
isse secuturos. qͦmͦ ea quȩ nouerant ac didicerant dei man-¬
data ꝓbant᷑ fuisse secuti. ły aut̃e & socii tui si audita decreta

Expanded text:
autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et regulam ac praecepta caelestibus signis confirmata sequi perhibetis, possmine ejus prophetaverint, et daemonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, responsurus sit Dominus quia nunquam eos noverit. Sed absit ut de patribus vestris hoc dicam: quia justius multo est de incognitis bonum credere, quam malum. Unde et illos Dei famulos, ac Deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intentione pia Deum dilexerunt. Neque illis multum obesse reor talem Paschae observantiam, quandiu nullus advenerat, qui eis instituti perfectioris decreta quae sequerentur, ostenderet: quos utique credo, si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret, sic ejus monita fuisse secuturos, quomodo ea quae noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti. Tu autem et socii tui, si audita decreta
Abbreviated transcription (Latin):
uiros dõ dilectos qͥ eodẽ modo pascha fecer̃. diuinis paginis
contͣria sapuisse uł legisse credendũ. ẽ: cũ plurimi fue¬
rint in eis. quorũ scĩtati cęlestia signa & uirtutũ quȩ fe¬
cert̃ miracula testimoniũ prebuert̃. Quos ipse scõs. ẽẽ.¬
ñ dubitans: semꝑ eorũ uitam. mores & disciplinã sequi ñ
desisto. At uil frid respondit. Constat a natholiũ uirũ scĩs¬
simũ. doctissimũ ac laude. eẽ. dignissimũ Sed qͥd uob̃ cũ il¬
lo. cũ nec eiꝰ decreta seruetis: Ille enim inpascha suo regu¬
lã utiq ueritatis sequens. circulũ decem & nouẽ annorũ
cła custoditũ ꝓnichilo contẽpnitis. Ille sic in pascha dnĩco
qrtã decimã lunã cõputauit: ut hanc eadẽ ipsa die more
egyptiorũ. qͥnta decimã lunã ad uesꝑã esse fateretur. Sic
sime ante plenilunũ. id ÷ int̾cia decima luna facitis. De patre

Expanded text:
viros Deo dilectos, qui eodem modo Pascha fecerunt, divinis paginis viros Deo dilectos, qui eodem modo Pascha fecerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt miracula, testimonium praebuerunt: quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum vitam, mores et disciplinam sequi non desisto. » At Uilfridus: « Constat, inquit, Anatolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha suo regulam utique veritatis sequens, circulum decem et novem  Al., lesia custoditum, pro nihilo contemnitis. Ille sic in Pascha dominico quartam decimam lunam computavit, ut hanc eadem ipsa die more Aegyptiorum quintam decimam lunam ad vesperam esse fateretur. Sic sime ante plenilunium, id est, in tertia decima luna facitis. De Patre
Abbreviated transcription (Latin):
pasche dñicũ celebrabat: qͦd uos ñ facitis. qͥa qͣrta decima usq
aduicesimã luña. diẽ dñicũ paschȩ obseruatis. ita ut t̾cia
decima luna ad uesꝑa sepius pascha incipiatis. cui neq lex
ullã facit mentionẽ: neq auctor ac dator euangłii dñs
in eas in qͣrta decima uł uetꝰ pascha manducauit ad uesꝑã.
uł noui testam̃ti sacram̃ta in cõmemorationẽ passiomis
quã lex maxime celebrandã cõmendauit: acel ebratio¬
ne ur̃i paschȩ funditꝰ eliminatis. Sicq ut dixi incele¬
bratione sũ mȩ festiuitatis: neq ioħi. neq Petro neq legi
neq eugłio concordatis. His e contra colmanꝰ ait. Nunqͥd
tũ laudatꝰ: legi uł ȩuangłio contraria sapuit. qͥa qͣrta
decima usq ad uicesimã p̃ascha celebrandũ scripsit: Nun¬
qͥd reuerentissimũ patrẽ nr̃m colũbã & successores eiꝰ¬

Expanded text:
celebrabat; quod vos non facitis, qui a quarta decima usque celebrabat; quod vos non facitis, qui a quarta decima usque ad vicesimam lunam diem Dominicum Paschae observatis; ita ut tertia decima luna ad vesperam saepius pascha incipiatis, cujus neque lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator Evangelii Dominus in ea, sed in quarta decima vel vetus Pascha manducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacravicesimam primam, quam lex maxime celebrandam commendavit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, ut dixi, in celebratione summae festivitatis, neque Johanni, neque Petro, neque Legi, neque Evangelio concordatis. » His contra Colmanus: « Numquid,tum laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit, qui a quarta decima usque ad vicesimam Pascha celebrandum scripsit? Numquid reverentissimum Patrem n
Abbreviated transcription (Latin):
ditio legẽ soluit. s potius ad implet: in qua obseruandũ
pascha a qͣrta decima luna pͥmi mensis usq ad uicesimã¬
pͥmã lunã eiꝰdẽ m̃sis aduesꝑã pceptũ. ẽ. Inquã obseruantiã
imitandũ om̃s beati loħis successores in asia post obitũ eiꝰ
& omĩs ꝑ orbẽ ȩccła conuersa. ẽ: & hoc. e̾ẽ. uerũ pascha. hoc
solũ fidelib celebrandũ inniceno concilio non statiitũ no¬
uit̾ s confirmatũ. ẽ. ut ȩccłastica docet hystoria. Unde con¬
stat uos o colmane neq lohis ut autumatis ex empla sec-¬
tari: neq PeRi cuiꝰ traditioni scientes contradicitis. neq legi
neq ȩũgłio in obseruatione ur̃i paschȩ congruere. loħes enim
ad legis mosaicȩ decreta tẽpꝰ paschale custodiens. nil depͥma
sabbati curabat: qͦd uos ñ facitis. qͥ ñ nͥ pͥma sabb̃i pascha cele¬
bratis. PeRss aqͥnta decima luna usq ad uicesimã pͥmã. diem

Expanded text:
ditio legem solvit, sed potius adimplet, in qua observandum ditio legem solvit, sed potius adimplet, in qua observandum Pascha a quarta decima luna primi mensis ad vesprimam lunam ejusdem mensis ad vesperam praeceptum est: in quam observantiam imitandam, omnes beati Johannis successores in Asia post obitum ejus, et omnis per orbem Ecclesia conversa est. Et hoc esse verum Pascha, hoc solum fidelibus celebrandum, Nicaeno concilio non statutum noviter, sed confirmatum est, ut ecclesiastica docet Historia. Unde constat vos, Colmane, neque Johannis, ut autumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus traditioni scientes contradicitis, neque legi, neque Evangelio in observatione vestri Paschae congruere. Johannes enim ad legis Mosaicae decreta tempus paschale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; quod vos non facitis, qui nonnisi prima Sabbati Pascha celebratis. Petrus a quinta decima luna usque ad vice
Abbreviated transcription (Latin):
nil curans utrũ hȩc sabbato an alia qualibet feria ꝓueni¬
ret. At uͦ Pe⁊ ros cũ Romȩ prȩdicaret. memor qͥa dñs pͥma
sabbati a mortuis resurrex̃. ac mundo spem resurrectionis
contulit: ita pascha faciendũ intellex̃. ut scđm consuetudiñe
ac precepta legis qͣrtã decimã lunã pͥmi m̃sis ȩque sic̃ lohes
orientẽ ad uesꝑã semꝑ exspectaret: & hac exorta si dñica di¬
es. quȩ tc̃ pͥma sabbati uocabat᷑ erat mane uentura: in ipsa
die facere solemꝰ. Sin autẽ dnĩca ñ ꝓximo mane post lunã qͣr¬
tã decim̾a. s sexta decima aut septima decima aut alia quali¬
bet luna usq aduicesimã pͥmã. eẽt. uentura expectabat eã.
& p̾cedente sabbato uesꝑe Sacro sc̃ã Paschȩ solennia inchoabat.
Sicq fiebat: ut dñica paschȩ dies ñ nͥ aqͥntadecimaluna usq
aduicesimã pͥmã seruaret᷑. Neq hȩc ȩuangłica & apłica tra¬

Expanded text:
nil curans haec Sabbato, an alia qualibet feria proveninil curans haec Sabbato, an alia qualibet feria proveniret. At vero Petrus cum Romae praedicaret, memor quia Dominus prima Sabbati resurrexit a mortuis, ac mundo spem resurrectionis contulit, ita Pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem ac praecepta legis, quartam decimam lunam primi mensis, aeque sicut Johannes Orientem ad vesperam semper exspectaret: et hac exorta, si Dominica dies, quae tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane ventura, in ipsa die facere solemus. Sin autem Dominica non proximo mane post lunam quartam decimam, sed sexta decima, aut septima decima, aut alia qualibet luna, usque ad vicesimam primam esset ventura, exspectabat eum, et praecedente Sabbato, vespere, sacrosancta Paschae sollemnia inchoabat; sicque fiebat, ut Dominica Paschae dies nonnisi a quinta decima luna usque ad vicesimam primam servaretur. Neque haec evangelica et apostolica tra
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipsũ sapientissime uixisse om̃is mundꝰ nouerit. At uil
quȩ adeo instituta ẽ. abdicare: quomͦ simulac̾ra quȩ
ademonib inuenta sunt repudiare om̃s qͥ ad fidem ueni¬
unt necesse. ẽ. uidelicet ne scandalũ facerent eis qͥ int̾ gentes
erant udeis. Hin ÷ eñi qͦd Paglos Timotheũ circũcidit. qͦd hostias
intẽplo immolauit: qͦd cũ aquila & priscilla caput corinthi
totundit ad nichil uidelicet utile: nͥ ad scandalũ iudeorũ
uitandũ. Hinc. ẽ qͦd eidẽ Paylolacos: ait. Uides fr̃ qͦt milia
sunt in iudeis qͥ credidert̃. & om̃s emulatores st̃ legis. Nec
tam̃ hodie clarescente ꝑmundũ euangłio: necesse. ẽ. immonec
licitũ fidelib uł circũcidi: uł hostias dõ uictimarũ offerre
carnaliũ. Itaq loħs scđm legis consuetudinẽ qrta decima die
mensis pͥmi ad uesꝑã incipiebat celebrationẽ festi paschalis.

Expanded text:
cum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit. » At Uicum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit. » At Uiquae a Deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra quae a daemonibus inventa sunt, repudiare omnes qui ad fidem veniunt, necesse est: videlicet ne scandalum facerent eis qui inter gentes erant Judaeis. Hinc est enim quod Paulus Timotheum circumcidit, quod hostias in templo immolavit, quod cum Aquila et Priscilla caput Corinthi totondit: ad nihil videlicet utile, nisi ad scandalum vitandum Judaeorum. Hinc quod eidem Paulo Jacobus ait: Vides, frater, quot millia sunt in Judaeis qui crediderunt? et omnes hi aemulatores sunt legis. Nec tamen hodie clarescente per mundum Evangelio necesse est, immo nec licitum fidelibus vel circumcidi, vel hostias Deo victimarum offerre carnalium. Itaque Johannes secundum legis consuetudinem quarta decima die mensis primi ad vesperam, incipiebat celebrationem festi Paschalis,
Abbreviated transcription (Latin):
in mediũ obseruationis suȩ mor̃e unde initiũ haberet.
Nuł qua hunc auctoritate sequeret᷑. Respondit agilberctus.
Loquat᷑ obsecro uice mea discipłs m̃s y il frid prb̃r qͥa unũ am¬
bo sa pimꝰ: cũ cȩteris qͥ hic assident eccłasticȩ traditionis cul-¬
torib. & ille meliꝰ ac manifestius ipsa lingua anglorũ: quã
ego ꝑ inter pretẽ potest explanare quȩ sentimꝰ. Tunc uil frid
iubente rege ut diceret: ita exorsus. ẽ. Pascha qͦd facimꝰ in¬
qͥt uidimꝰ Romȩ ubi beati apłi fetrꝰ & Paulus uixere: docue-¬
re passi sunt: & sepulti abom̃ib celebrari. Hoc initalia. hoc
ingallia. qͣs discendi uł orandi studio ꝑtransiuimꝰ. ab om̃ib
qͥb de duab ultimis oceani insulis & his ñ totis. contͣ totũ
orbẽ stulto labore pugnant. Cui hȩc dicenti respondit col.¬
manꝰ. Mirũ qͦre stultũ appellare uelitis laborem nr̃m. ineͦ
tanti apłi qͥ suꝑ pectꝰ dñi recũbere dignꝰ fuit exempla sectam᷑.

Expanded text:
e observationis, unde initium haberet, vel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilberctus: « Loquatur, obsecro, vice mea discipulus meus Uilfrid presbyter, quia unum ambo sapimus cum caeteris qtoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare quae sentimus. jubente rege ut diceret, ita exorsus est: « Pascha quod facimus, inquit, vidimus Romae ubi beati apostoli Petrus et Paulus vixere, docuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari: hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi vel orandi studio pertransivimus, ab omnibus quibus de duabus ultimis Oceani insulis, et his non totis, contra totum orbem stulto labore pugnant. » Cui haec dicenti respondit Colmanus: « Mirum quare stultum appellare velitis laborem nostrum, in quo tanti apostoli qui super pectus Domini recumbere dignus fuit, exempla sectamur;
Abbreviated transcription (Latin):
nis sescentesimo sexagesimo qͣrto. qͥ fuit annꝰ osuii regis
anglorũ annꝰ tricesimꝰ. Siqͥdẽ aidan decẽ & septẽ annis. finan
dinatꝰ ep̃s. habens iuxta morẽ ꝓuinciȩ illius tonsurȩ ȩccła-¬

Expanded text:
nis sexcentesimo sexagesimo quarto, qui fuit annus Osuiu regis nis sexcentesimo sexagesimo quarto, qui fuit annus Osuiu regis Anglorum, annus tricesimus. Siquidem Aidan decem et septem annis, Finan dinatus episcopus, habens juxta morem provinciae illius corona
Abbreviated transcription (Latin):
ni cȩlorũ datȩ sint ad no: Respondert̃ etiã utriq At ille ita
conclusit. & ego uobis dico. qͥa hic ÷ hostiarius ille cui ego contͣ¬
dicere nolo. s inqͣnͣtũ noui uł ualeo huiꝰ cupio i nom̃ib obȩdire
statutis. ne forte me adueniente ad fores regni cȩlorũ non
iores una cũ mediocrib & abdicata minꝰ ꝑ fecta institutione.
ad meliora cognouerant sese tnͣsferre festinabant.xxu.¬
ixitoq conflictu ac soluta concione: agilberctꝰ domũ re¬
Sit. Colman autẽ uidens spretã suã doctrinã. sectãq. ẽẽ.
despectam assũptis his qͥ se sequi uoluert̃. id÷ qͥ pascha dñi¬
cũ & tonsurã coronȩ. nã & de hoc questio ñ minima erat
recipere nolebant. scottiã regressus ẽ: tractaturꝰ cũ suis qͥd
de his facere deberet. Cedd relictis scottorũ uestigiis ad
sedẽ suã rediit: ut pote agnita obseruatione katholici
paschȩ Facta ẽ. autẽ hȩc questio anno dñicȩ incarnatio¬

Expanded text:
ni caelorum sint datae a Domino? Responderunt: Etiam, utique. » At ille ita conclusit: « Et ego vobis dico, quia hic est ostiarius ille cui ego contradicere nolo; sed in quantum novi vel valeo, hujus cupio in omnibus obedire statutis; ne forte me adveniente ad fores regni caelorum, non jores una cum mediocribus; et abdicata minus perfecta institutione, ad ea quae meliora cognoverant, sese transferre festinabant.initoque conflictu, ac soluta concione, Agilberctus domum rediit. Colman videns spretam suam doctrinam, sectamque esse despectam, adsumptis his qui se sequi voluerunt, id est, qui Pascha nam et de hoc quaestio non minima erat, recipere nolebant, in Scottiam regressus est, tractaturus cum suis quid de his facere deberet. Cedd, relictis Scottorum vestigiis, ad suam sedem rediit, utpote agnita observatione catholici Paschae. Facta est autem haec quaestio anno dominicae Incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ paucitas uno de angulo extremȩ insulȩ prȩferenda. E si
ait. tu es Petrus & suꝑ hanc Petrã edificabo ęccłam mea. & portȩ
inferi ñ prȩualebunt᷑ aduersus eã. & tͥ dabo claues regni cęlo¬
rũ: hȩc ꝑ orante U il frido: dix̃ Rex. Uere ne colmane: hec illi
petro data sunt adño: Qui ait. Uere rex. At ille ait. Habetis

Expanded text:
 paucitas uno de angulo extremae insulae praeferenda? Et si ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni caelorum? » Haec perorante Uilfrido, dixit rex: « Verene, Col. mane, haec illi Petro dicta sunt a Domino? » Qui ait; « Vere, rex. » At ille: « Habetis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ & ipsi familiȩ ipsius uerbũ & sacram̃ta fider: erat enĩ
pbr ministrare solebat. ꝑ cuiꝰ noticiã maxime ad diligendũ
sibi locũ monasterii construendi inmontib arduis ac re¬
motis: inqͥb latronũ magis latibula ac lustra ferarũ quã
calami & iunci id ÷ fructꝰ bonorũ oꝑũ ibi nascerent᷑. ubi
priꝰ uł bestiȩ cõmorari. uł homines bestialit̾ uiuere con¬
sueuerant. Studens autẽ uir dñi acceptũ monasteriĩ locũ
pͥmo p̃cib ac ieiuniis apͥstina flagitiorũ sorde purgare. &
sic in eo monasterii fundam̃ta iacere: postulauit a rege ut
sibi totũ qͣdragesimȩ tẽpꝰ qͦd instabat facultatẽ ac licentiã
ibidẽ orationis causa de morandi concederet. Quibꝰ dieb
acunctis excepta dñica ieiuniũ ad uesꝑã usq iuxta morẽ ꝓ¬

Expanded text:
qui ipsi ac familiae ipsius verbum et sacramenta fidei, erat enim qui ipsi ac familiae ipsius verbum et sacramenta fidei, erat enim presbyter, ministrare solebat, per cujus notitiam maxime ad diligendum sibi locum monasterii construendi in montibus arduis ac remotis; in quibus latronum magis latibula ac lustra ferarum, quamcalami et junci, id est, fructus bonorum operum ibi nascerentur, ubi prius vel bestiae commorari, vel homines bestialiter vivere consueverant. Studens autem vir Domini acceptum monasterii locum primo precibus ac jejuniis a pristina flagitiorum sorde purgare, et sic in eo monasterii fundamenta jacere, postulavit a rege, ut sibi totum Quadragesimae tempus quod instabat, facultatem ac licentiam ibidem orationis causa demorandi concederet. Quibus diebus cunctis, excepta Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ.ẽ. qͥa talis mors uiri religiosi ñ solũ talẽ culpã dilue-
sit autẽ sigbercto in regnũ suuidhelm filiꝰ sexbaldi. qͥ
pitq eũ ascendentẽ de fonte scõ ediluuald rex ipsius
gentis orientaliũ anglorũ fr̃ anne regis eorundẽ. xxii.
Iolebat autẽ idẽ uir dñi cũ apud orientales saxones
ep̃atꝰ officio fungeret᷑: sepius etiã suã id ÷ nor danhy brorũ ꝓ¬
pientẽ ꝓbũq morib uideret: postulauit eũ possessionẽ
t̾rȩ aliquã a se ad construendũ monasteriũ accipere. in quo
ipse rex & frequentius ad dep̃candũ dnm uerbũq audien¬
dũ aduenire & defunctꝰ sepeliri deberet. Nã & se ipsũ fide¬
lit̃ credidit multũ uuari eorũ orationib cotidianis: qͥ
illo in loco dño seruirent. Habuerat autẽ idẽ rex secũ frẽm
germanũ eiꝰdẽ ep̃i uocabulo ceulin: uirũ ȩque deo deuotũ

Expanded text:
dum est quia talis mors viri religiosi non solum talem culpam dilueridum est quia talis mors viri religiosi non solum talem culpam diluerisit autem Sigbercto in regnum Suidhelm, filius Sexbaldi Dpitque eum ascendentem de fonte sancto Aedilvald rex ipsius gentis Orientalium Anglorum, frater Anna  Al.pud Orientales Saxones episcopatus officio fungeretur, saepius etiam suam, id est, Nordanhymbrorum ppientem, probumque moribus videret, postulavit eum possessionem terrae aliquam a se ad construendum monasterium accipere, in quo ipse rex et frequentius ad deprecandum Dominum verbumque audiendum advenire, et defunctus sepliri deberet. Nam et seipsum fideliter credidit multum juvari eorum orationibus quotidianis, qui illo in loco Domino servirent. Habuerat autem idem rex secum fratrem germanum ejusdem episcopi, vocabulo Caelin, virum aeque Deo devotum,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rogarent᷑ quare hoc facerent. nichil aliud respondere po-¬
tuert̃: nͥ ob hoc se iratos fuisse & inimicos regis. qͦd ille nimiũ
suis parcere soleret inimicis. & factas abeis in iurias mox
obsecrantib placita m̃te dimitteret. Talis erat culpa regis
ꝓqua occidẽt᷑: qͦd euangłica p̃cepta deuoto corde seruaret.
Inqua tam̃ eiꝰ morte innoxia: iuxta pͣdictũ uiri dei uera . ẽ.
lent prȩcepit. ne domũ eiꝰ intrarent: neq de cibis illius acci
uit epulaturꝰ indomũ eiꝰ. Qui cũ abisset: obuiauit ei anti¬
stes. At rex intuens eũ. mox treme factꝰ desiliuitꝰ equo. ceci¬
ditq ante pedes eiꝰ ueniã reatꝰ postulans. Nã & ep̃s parit de¬
siliuit. Sed̾at enĩ & ipse ineqͦ. Iratꝰ autẽ tetigit regẽ iacentẽ
uirga quã tenebat manu. & pontificali auctoritate ꝓte¬
diti& dãnati illiꝰ. tu in ipsa domo mori habes. Sed creden¬

Expanded text:
t  Al., cur hoc fecerint, nil aliud respondere pot  Al., cur hoc fecerint, nil aliud respondere potuerunt, nisi ob hoc se iratos fuisse et inimicos regi, quod ille nimium  Al., nimirum suis parcere soleret inimicis, et factas ab eis injurias mox obsecrantibus placida mente demitteret. Talis erat culpa regis pro qua occideretur, quod evangelica praecepta devoto corde servaret: in qua tamen ejus morte innoxia, juxta praedictum viri Dei, vera est lent praecepit ne domum ejus intrarent neque de cibis illius accipvit epulaturus domum ejus: qui cum abiisset, obviavit ei antistes. At rex intuens eum, mox tremefactus desiluit  Al. add. de equo, ceciditque ante pedes ejus, veniam reatus postulans. Nam et episcopus pariter desiluit: sederat enim et ipse in equo. Iratus autem tetigit regem jacentem virga quam tenebat manu, et pontificali auctoritate proteerditi et damnati illius, tu in ipsa domo mori habes. » Sed creden
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ꝓsꝑatũ ei opꝰ eugłii cõꝑit: fecit eũ ep̃m ingentẽ orienta¬
liũ saxonũ. conuocatis ad se inministeriũ ordinationis aliis
& diaconos ordinauit. qͥ se in uerbo fidei & ministerio bap¬
tizandi ad uuarent: marime inciuitate quȩ lingua saxo¬
nũ ithancestir appellat᷑. s & in illa quȩ tilaburg cogno¬
minat᷑. Quorũ pͥor locꝰ . ẽ. in ripa pęnteamnis:⁊ scd̾a in ripa
tamensis. In qͥb collecto ex amine famulorũ dĩ. Discipli¬
nã uitȩ regularis inqͣntũ rudes adhuc caꝑe poterant
custodire docuit. Cũq tẽpore ñ pauco in pͣfata ꝓuincia gau-¬
qente rege. congaudente uniuerso popło. uitȩ cęlestis institu¬
tio cotidianũ sumeret augm̃tũ: contigit ipsũ regẽ instigante
om̃iũ bonorũ inimico ꝓpinquorũ suorũ manũ int̾ fici:
Crant autẽ duober mani fr̃s: qͥ hoc facinꝰ patrar̃t. Qui cũ in¬

Expanded text:
ubi prosperatum ei opuubi prosperatum ei opulium Saxonum, vocatis ad se in ministerium ordinationis aliis  diaconos ordinavit, qui se in verbo fidei et ministerio baptizandi adjuvarent, maxime in civitate quae lingua Saxonum Ythancaestir appellatur. Sed et in illa quae Tilaburg cognominatur: quorum prior locus est in ripa Pentae amnis, secundus in ripa Tamensis: in quibus, collecto examine famulorum Christi, disciplinam vitae regularis, in quantum rudes adhuc capere poterant, custodire docuit. Cumque tempore non pauco in praefata provincia, gaudente rege, congaudente universo populo, vitae caelestis institutio quotidianum sumeret augmentum, contigit ipsum regem instigante omnium honorum inimico, propinquorum suorum manu interfici DCLX. Etant autem duo germani fratres qui hoc facin
Abbreviated transcription (Latin):
prȩmia essent ꝑcepturi. Hȩc & huiꝰmodi multa cũ Rex osuuiu
regi sigbercto amicali & qͣsi fr̃no consilio sepe inculcaret: tan¬
dẽ iuuante amicorũ consensu credidit. & facto cũ suis consi¬
lio. cũ ex hortatione fauentib cunctis & annuentib fidei bap¬
tizatꝰ ẽ. cũ eis afinano ep̃o inuilla regia cuiꝰ supͣ meminimꝰ
quȩ cognominat᷑ ad murũ. Est eni iuxta murũ qͦ Romani
britanniã insulã olim p̾cinxere: .xiiͫ. milia passuũ a mari
ut aliqͦs sibi doctores daret qͥ gentẽ suã ad fidẽ xp̃i conuerte¬
rent. ac fonte salutari abluerent. At ille mittens ad ꝓuin
illi socio altero qͦdã prbo misit p̃dicare uerbũ genti orienta¬
liũ saxonũ. Ubi cũ om̃ia ꝑãbulantes multã dño ecclam congre¬
gassent: contigit tẽpore qͦdã eundẽ ced redire domũ. ac ꝑue¬
nire ad eccłam lindis farnensẽ ꝓpt̾ colloquiũ finani ep̃i. Qui

Expanded text:
praemia essent percepturi. Haec et hujusmodi multa cum rex Osuiu praemia essent percepturi. Haec et hujusmodi multa cum rex Osuiu regi Sigbercto amicabili et quasi fraterno consilio saepe inculcaret, tandem juvante amicorum consensu credidit, et facto cum suis consilio, cum exhortatione, faventibus cunctis et adnuentibus fidei, baptizatus est cum eis a Finano episcopo in villa regia cujus supra meminimus , quae cognominatur Ad murum. Est enim juxta murum, quo olim Romani Brittaniam insulam praecinxere, duodecim millibus passuum a mari ut aliquos sibi doctores daret, qui gentem suam ad fidem Christi converterent ac fonte salutari abluerent. At ille mittens ad proviilli socio altero quodam presbytero, misit praedicare verbum genti Orientalium Saxonum. Ubi cum omnia perambulantes multam Domino Ecclesiam congregassent, contigit quodam tempore eundem Cedd redire domum, ac pervenire ad ecclesiam Lindisfaronensem, propter conloquium Finani episcopi; qui
Abbreviated transcription (Latin):
orientales sa xonessquã olim expulso mellito antistite abie¬
cerant: instantia regis osuuii receꝑunt. Erat autẽ rex eiꝰdẽ
gentis sigberc qͥ post sigeb̾tũ cognom̃to paruũ regnauit:
amicꝰ eidẽ osuun regis. Quicũ frequent̾ adeũ in ꝓuinciã
nordanhy mbrorũ ueniret: solebat eũ hortari ad intel¬
ligendũ deos esse ñ posse qͥ hominũ manib facti essent.
dei creandi materiã lignũ uł lapidẽ esse ñ posse: quorũ
recisurȩ uł igni absumerent᷑. uł in uasa quelibet humani
usus formarent᷑: uł certe despectui habita foras ꝓicerent᷑.¬
& sedib conculcata in t̾rã uerterent᷑: dm̃ potꝰi intelligendũ
maiestate incõphensibilẽ. humanis ocłis inuisibilẽ. om̃ipoten¬
tẽ. ȩt̃nũ qͥ celũ & t̾rã & humanũ genꝰ creasset. regeret & uidi¬
caturꝰ. eẽt. orbẽ in egͥtate. cuiꝰ sedes ȩt̃na. ñ inuili & caduco me¬
tallo sed incȩlis esset credenda. meritoq intelligendũ qͦd om̃s

Expanded text:
Orientales Saxones fidem quam olim, expulso Mellito antistite, abjecerant , instantia regis Osuiu receperunt. Erat enim rex ejusdem gentis Sigberct, qui post Sigberctum cognomento Parvum regnavit, amicus ejusdem Osuiu regis, qui cum frequenter ad eum in provinciam Nordanhymbrorum veniret, solebat eum hortari ad intelligendum deos esse non posse qui hominum manibus facti essent; dei creandi materiam lignum vel lapidem esse non posse, quorum recisurae vel igni absumerentur, vel in vasa quaelibet humani usus formarentur, vel certe despectui habita foras projicerentuet pedibus conculcata in terram verterentur. Deum potius intelligendum majestate incomprehensibilem, humanis oculis invisibilem, omnipotentem, aeternum, qui caelum et terram et humanum genus creasset, regeret, et judicaturus esset orbem in aequitate; cujus sedes aeterna non in vili et caduco metallo, sed in caelis esset credenda: meritoque  Al., aeterna . . . .
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑. abipsa qͦq insula patria discessit: & paucis cũ
fr̃ib ꝑbritones in ꝓuinciã anglorũ deuenit ibiq p̾dicans
uerbũ ut diximꝰ monasteriũ nobile construx̃. Quibꝰ rite
gestis. cupiens se abom̃ib scłi huiꝰ & ipsius qͦq monasterii
mundi reb liber in anachoretica conuersatione uitã fini
monasterii ꝓbatione diuturna adhȩremiticã ꝑ uenerat
& orationib ac in cotidianis manuũ uixit laborib. De in
turbatã incursione gentiliũ ꝓuinciã uidens. & monaste¬
riis qͦq ꝑicłm imminere p̾uidens: dimissis om̃ib naui
ualdo honorifice susceptꝰ. monasteriũ construx̃. in loco la¬
tineaco nominato. ac ñ multo post infirmitate correctꝰ.
accipiens: seruauit inporticu qͣdã ȩccłȩ quã inuilla sua

Expanded text:
videbatur, ab ipsa quoque insula patria discessit: et paucis cum videbatur, ab ipsa quoque insula patria discessit: et paucis cum fratribus per Brittones in provinciam Anglorum devenit, ibique praedicans verbum, ut diximus, monasterium nobile construxit. Quibus rite gestis, cupiens se ab omnibus saeculi hujus, et ipsius quoque monasterii mundi rebus liber, in anachoretica conversatione  Al., anacmonasterii probatione diuturna, ad heremiticam perveneratet orationibus, in quotidianis manuum vixit laboribus. Dein turbatam incursione gentilium provinciam videns, et monasteriis quoque periculum imminere praevidens, dimissis ordinate omnualdo honorifice susceptus, monasterium construxit in loco Latiniaco nominato, ac non multo post infirmitate correptus,accipiens, servavit in porticu quadam ecclesiae, quam in villa sua,
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ sicut & antea facere consueuerat: om̃ib opus uirtu¬
tũ & exemplis ostendere & p̾dicare sermonib. Ordinẽ au¬
tẽ uisionũ suarũ illis solũmͦ: qͥ ꝓpt̃̾ desideriũ cõpunctio¬
nis in t̾rogabant exponere uolebat. Suꝑ ÷ adhuc fr̃ qͥdã
senior monasterii nr̃i. qͥ narrare solet dixisse sibi quen¬
dã multũ ueracẽ ac religiosũ hominẽ: qͦd ipsũ furseũ ui¬
derit in ꝓuincia orientaliũ anglorũ illasq uisiones ex
ipsuis ore audierit. adiciens qͥa tẽpus hyemis fuerit
acerrimũ & glacie constrictũ: cũ sedens intenui ueste
uir. ita int̾dicendũ ꝓpt̾ magnitudinẽ memorati timo¬
ris uł suauitatis. quasi inmediȩ estatis caumate sudaue¬
rit. Cum gͦ ut adsuꝑiora redeamꝰ. multis annis in
scotia uerbũ dei om̃ib annuncians tumultꝰ irruen¬
tiũ turbarũ ñ facile ferret: relictis om̃ib quȩ habere

Expanded text:
semper, sicut et antea facere consuerat, omnibus opus virtusemper, sicut et antea facere consuerat, omnibus opus virtutum et exemplis ostendere et praedicare sermonibus. Ordinem autem visionum suarum, illis solummodo qui propter desiderium compunctionis interrogabant, exponere volebat. Superest adhuc frater quidam senior monasterii nostri qui narrare solet, dixisse sibi quemdam multum veracem ac religiosum hominem, quod ipsum Furseum viderit in provincia Orientalium Anglorum, illasque visiones ex ipsius ore audierit: adjiciens quia tempus hiemis fuerit acerrimum, et glacie constrictum, cum sedens in tenui vesteultitudinem  Al., magnitudinem memorati timoris vel suavitatis, quasi in media aestatis caumate sudaverit Cum ergo, ut ad superiora redeamus, multis annis in Scotia verbum Dei omnibus adnuncians, tumultus inruentium turbarum non facile ferret, relictis omnibus quae habere
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq ad celos redirent: remansert̃ cũm beato furseo tres
angłi de quib diximꝰ qͥ eũ ad corpus referrent. Cumo
flãmas ianuã ꝑuenit: arripientes immundi sp̃s unũ de
eis qͦs in ignib torrebant iactauert̃ in eũ & contingentes
humerũ maxillãq eiꝰ incendert. Hominẽ uͦ cognouit:
hostis malignꝰ. Nolite repellere: quẽ ante suscepistis. Nã sicut
eiꝰ bona peccatoris suscepistis: ita & de penis eius participes
ad eũ angłs: qͦd incendisti inqͥt. hoc arsit̾ inte. Si enĩ huiꝰ
uiri inpeccatis suiꝰ mortui pecuniã ñ accepisses: nec pena
eiꝰ arderet inte. Et plura locutꝰ. qͥd erga salutẽ eorũ qͥ ad
Qui post modũ incorpore resticutꝰ. om̃i tẽpore uitȩ suȩ sig¬
nũ incendii qͦd inanima ꝑtulit: uisibile cunctis inhume¬
ro maxillaq portauit. Mirũq in modũ qͦd anima in oc-¬
culto passa sit: caro palã prȩmonstrabat. Curabat autẽ

Expanded text:
quoque ad coelos redirent, remanserunt cum beato Furseo tres quoque ad coelos redirent, remanserunt cum beato Furseo tres angeli, de quibus diximus, qui eum ad corpus referrent. Cumque flammas januam pervenit, arripientes inmundi spiritus unum de eis, quos in ignibus torrebant, jactaverunt in eum, et contingentes humerum maxhostis malignus: « Nolite repellere quem ante suscepistis: nam sicut bona ejus peccatoris suscepistis, ita et de poenis ejus participes ad eum angelus: « Quod incendisti, inquit, hoc arsit in te. Si enim hujus viri in peccatis suis mortui pecuniam non accepisses, nec poena ejus in te arderet. » Et plura locutus, quid erga salutem eorum qui adQui postmodum in corpore restitutus, omni vitae suae tempore signum incendii quod in anima pertulit, visibile cunctis in humero maxillaque portavit: mirumque in modum quod anima in occulto passa sit, caro palam  Al. add. omnibus praemonstrabat. Curabat autem
Abbreviated transcription (Latin):
ores spoliare & eis fraudem facere ꝓ nichilo ducimꝰ. Cres¬
centes uͦ paulatim ignes usq ad in uicẽ sese extendert̃
sent: ꝑtimescens ille dicit angło. Dñe. ecce ignis mͥ apꝓ¬
tam̃ iuxta merita oꝑũ singulos ex aminat: qͥa uniꝰcuiꝰq
cupiditas in hoc igne ardebit. Sicut enĩqͥs ardet in corpore
ꝑ illicitã uoluptatẽ: ita solutus corpore ꝑ debitam pȩnã.
defende. Uidit autẽ & dȩmones ꝑ ignẽ uolantes: incendia
bellorũ contra iustos struere.Sequunt᷑ aduersus ipsũ ac¬
cusationes malignorũ. defensiones spuũ bonorũ: copio¬
sior cȩlestiũ agminũ uisio. s & uirorũ de sua natione scõ
rũ: qͦs olim sacerdotii gradu ñ ignobilit̾ potitos fama
iã uulgante cõpererat. Aquib ñ pauca quȩ uł sibi ipsi
uł om̃ib qͥ audire uellent multũ salubria essent audi¬
uit. Qui cũ uerba finissent. & cũ angłicis spiritib ipsi

Expanded text:
ores spoliare, et eis fraudem facere pro nihilo ducimus. Cresores spoliare, et eis fraudem facere pro nihilo ducimus. Crescentes vero paulatim ignes usque ad invicem sese extenderuntnquassent, pertimescens ille dicit angelo: « Domine, ecce ignis mihi adprtamen juxta merita operum singulos examinat; quia uniuscujusque cupiditas in hoc igne ardebit. Sicut enim quis ardet in corpore per inlicitam voluptatem, ita solutus corpore ardebit per debitadefendere. Vidit autem et daemones per ignem volantes, incendia bellorum contra justos struere. Sequuntur adversus ipsum accusationes malignorum, defensiones spirituum bonorum, copiosior caelestium agminum visio; sed et virorum de sua natione sanctorum  Al., Scottorum, quos olim sacerdotii gradu non ignobiliter potitos, fama jam vulgante, compererat; a quibus non pauca, quae vel ipsi, vel omnibus qui audire vellent, multum salubria essent, audivit. Qui cum verba finissent, et cum angelicis spiritibus ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
rentib leta uł tristia cognouerit: legat ipsum de quo
dixi libellũ uite eiꝰ. & multũ ex illo ut reor ꝓfectꝰ spũa¬
lis accipiet. In qͥb tam̃ unũ. ẽ: qͦd & nos in hac hystoria
ponere multis ad ȩdificationẽ cõmodũ duximꝰ. Dym gͦ¬
in altũ. eẽt. eleuatꝰ: iussus.ẽ. ab angłis qͥ eũ ducebant res¬
picere inmundũ. At ille ocłos in inferiora deflectens.
uidit quasi uallẽ tenebrosã subtꝰ se in imo positã: uidit &
qttuor ignes inaere ñ multo ab inuicẽ spacio distantes.
& int rogans angłos qͥ essent hi ignes: audiuit hos esse ig¬
nes qͥ mundũ succendentes essent consũpturi. Unũ men¬
dacii: cũ hoc qͦd inbaptismo abrenunciare nos sathanȩ
piditatis : cũ mundi diuitias amori cȩlestiũ pͣponimꝰ.
Terciũ dissensionis: cũ animos ꝓximorũ etiã insuꝑuacuis
reb offendere ñ formidamꝰ. Qrͣtũ impietatis: cũ infirnai¬

Expanded text:
rentibus laeta vel tristia cognoverit, legat ipsum, de quo rentibus laeta vel tristia cognoverit, legat ipsum, de quo dixi, libellum Vitae ejus, et multum ex illo, ut reor, profectus spiritalis accipiet. In quibus tamen unum est, quod et nos in hac historia ponere multis commod Al., elevatus, jussus est ab angelis qui eum ducebant, respicere in mundum. At ille oculos in inferiora deflectens, vidit quasi vallem tenebrosam subtus se in imo positam. Vidit et quatuor ignes in aere, non multo ab invicem spatio distantes. Et interrogans angelos, qui essent hi ignes, audivit hos esse ignes qui mundum succendentes essent consumpturi. Unum mendacii, cum hoc quod in baptismo abrenunciare nos Satanae epiditatis, cum mundi divitias amori caelestium praeponimus: tertium dissensionis, cum animos proximorum, etiam in supervacuis rebus offendere non formidamus: quartum impietatis, cum infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedente tẽpore. & ipse sibi monasteriũ in qͦ liberiꝰ cȩlestib
studiis uacaret construixit. Ubi correptꝰ infirmitate si¬
cut libellus de uita eiꝰ conscriptꝰ sufficient̾ edocet raptꝰ
.ẽ. e corpore : & auesꝑa usq ad gallicantũ corpore exutus
angłicorũ agminũ & aspectꝰ intueri. & laudes beatas
alia resonare audiret. Ibunt scĩ de uirtute in u̾ir tutem.
& iterũ. Uidebit᷑ ds̃ deorũ insyon. Qui reductꝰ incorpore
& die tercia rursũ eductꝰ. uidit ñ solũ maiora beatorũ
gaudia: sed & maxima malignorũ sp̃uũ certamina. qͥ
crebris accusationib imꝓbi iter illi cȩleste int̾ cludere
contendebant: nec tam̃ ꝓtegentib eum angłis qͥcquã ꝓ¬
ficiebant. Peqͥb om̃ib siqͣs pleniꝰ scire uult. id÷ qͣnta
fraudis sollertia de mones & actꝰ eiꝰ & uerba suꝑflua. &
ipsas etiã cogitationes qͣsi in libro descriptas replicauerint.

Expanded text:
Procedente tempore et ipse sibi monasterium in quo liberius caelestibus Procedente tempore et ipse sibi monasterium in quo liberius caelestibus studiis vacaret, construxit: ubi correptus infirmitate, sicut libellus de Vita ejus conscriptus sufficienter edocet, raptus est e corpore: et a vespera usque ad galli cantum corpore exutus, angelicorum agminum et aspectus intueri, et laudes beatas nter alia resonare audiret: Ibunt sancti de virtute in virtutem. Et iterum: Videbitur Deus deorum in Sion. Qui reductus in corpore, et die tertia rursum eductus vidit non solum majora beatorum gaudia, sed et maxima malignorum spirituum certamina, qui crebris accusationibus improbi, iter illi caeleste intercludere contendebant; nec tamen, protegentibus eum angelis, quicquam proficiebant: de quibus omnibus si quis plenius scire vult, id est, quanta fraudis sollertia daemones et actus ejus et verba superflua, et ipsas etiam cogitationes, quasi in libro descriptas, replicaverint;
Abbreviated transcription (Latin):
infide atq amore xp̾i confirmauit. Ubi quadã infirmi¬
tate corporis arreptꝰ: angłica meruit uisione ꝑfrui.
Inqua admonitus . ẽ. cepto uerbi ministerio sedulus insi¬
stere uigiliis consuetis & orationib indefessus incũbere:
futura: dicente dño. Uigilate itaq: qͥa nescitis diẽ neq
hora. Qua uisione confirmatꝰ. curauit locũ monaste¬
rii que ap̃fato rege sigbercto acceꝑat uelocissime con-¬
stro qͦdã qͦd ꝑlinguã anglorũ cnobheresburg id ÷ enob
heri urbs uocatur. Qd de inde rex ꝓuinciȩ illius anna
ac nobiles quiq. augustiorib ȩdificiis ac donariis ador¬
nart̃. Erat autẽ uir iste de nobilissimo genere scottorũ:
sed longe animo quã carne nobilior. Abipso tẽpore pue¬
riciȩ suȩ curã ñ modicã lectionib sacris simul & monasti¬
cis exhibebat disciplinis: & qͦd maxime scõs decet cuncta
quȩ agenda didicerat. sollicitꝰ agere curabat. Qͥd multa:

Expanded text:
in fide atque amore Christi confirmavit. Ubi quadam infirmitate corporis arreptus, angelica meruit visione perfrui, in qua admonitus est coepto verbi ministerio sedulus insistere, vigiliisque consuetis et orationibus indefessus incumbere; futura, dicente Domino: Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. Qua visione confirmatus, curavit locum monasterii, quem a praefato rege Sigbercto acceperat, velocissime constro quodam, quod lingua Anglorum Cnobheresburg, id est, urbs Cnobheri vocatur; quod deinde rex provinciae illius Anna, ac nobiles quique augustioribus aedificiis ac donariis adornarunt. Erat autem vir iste de nobilissimo genere Scottorum, sed longe animo quam carne nobilior. Ab ipso tempore pueritiae suae curam non modicam lectionibus sacris simul et monasticis exhibebat disciplinis, et, quod maxime sanctos decet, cuncta quae agenda didicerat, sollicitus agere curabat. Quid multa?
Abbreviated transcription (Latin):
lio uigilantissimꝰ utriꝰq partis extitit. Primꝰq Rex osuuiu
pͥmissa pͣfatione: qͦd oporteret eos qͥ uni deo seruirent unã
uiuendi regulã tenere. nec discrepare in cel ebratione sacra¬
m̃torũ cęlestiũ: qͥ unũ om̃s in cęlis regnũ expectarent. inqͥ
rit& unde originẽ ducens ille quẽ ipse sequeret᷑. sunc colmanꝰ
Pascha inqͥt hoc qd agere soleo. amaiorib meis accepi qͥ me huc
ep̃m misert̃: qͦd om̃s patres nr̃i uiri deo dilecti eodẽ modo
deat᷑ ipsũ ÷ qͦd heatꝰ euangłista ioħes. discipłs specialit᷑ dño
dõ dilectꝰ cũ om̃ib qͥb prȩerat ȩccłiis celebrasse legit᷑. Quo

Expanded text:
lio vigilantissimus utriusque partis exstitit. Primusque rex Osuiu lio vigilantissimus utriusque partis exstitit. Primusque rex Osuiu praemissa praefatione, quod oporteret eos qui una Deo servirent, unam vivendi regulam tenere, nec discrepare in celebratione Sacramentorum caelestium, qui unum omnes in caelis regnum exspectarent; inquiui esset ritus, et unde originem ducens ille quem ipse sequeretur. Tunc Colmanus: « Pascha, inquit, hoc quod agere soleo, a majoribus meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes Patres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo deatur, ipsum est quod beatus evangelista Johannes discipulus specialiter Do