comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cisas gentes prȩdicatores xp̃i. e̾ẽ. mittendos. Illud
quoq sicut imꝑitissimꝰ ñ intelligit. qͦd scriptũ est. Pri¬
mũ apłos. deinde ꝓpħas. Putat enĩ ante apłos ñ fuisse
ꝓpħas. nesciens eos ꝓpħas illic cõmemoratos. ẽe. ab
apło. qui post xp̃i aduentũ fuerunt. Quos qui uult¬
nosse: accꝰ apłdrũ legat. & illud qͦd ait ad corinthios
Propħȩ aut̃ duo aut tres loquant᷑. Si aut̃ ñ fuer̃ ꝓpħȩ¬

Expanded text:
mittendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vultnosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuer
Abbreviated transcription (Latin):
Continuoqͥppe. ne qͥs existimaret ideo illos ñ intelliger e¬
neq quȩ loquunt᷑ neq de quib affirmant. qm̃ legis malȩ
uolunt. ẽẽ. doctores: scimꝰ aut̃ in qͥt qr bona est lex. siquis
ea legitime utat᷑. Hȩc sententia & illos refiitat qͥ lege u¬
tunt᷑ male. & eos qͥillã opinant᷑ malã Porro sibona est : qua
dementia negat᷑ ds̃ bonꝰ. qui dedit legẽ bonã: Quȩ potest
uideri sufficere dãnatio iis hominib:. qͥlegẽ quã sic apłs
laudat aniliũ fabularũ nomine accusant. & hoc se existi¬
mant facere eiꝰdẽ epłȩ testimonio ubi eã sic apłs laudat. uo¬
lentes. eẽ. legis ñ doctores sed blasphematores. ñ intelligen¬
do quȩ loquant᷑ neq de quib affirmant: Sed fieri ñ¬

Expanded text:
Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligerContinuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intelligendo quae loquantur, neque de quibus affirment? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
benedictꝰ in scła. amen: Heritatẽ se dicere clamat apłs
in capite huiusce sententiȩ. & hoc in xp̃o qui est ipsa ue¬
ritas contestante sibi conscientia sua in spu scõ. eamq sen¬
tentiã ꝑ amen concludit in finẽ. & dicit iste. non st̃
uera quȩ hic apłs loquit᷑. fallit infirmos qr ñ possunt
cape ueritatẽ. paruulos uanitatib lactat. & esurien¬
tib filiis diabolicorũ m̃daciorũ uirus infundit ut
nutriat: Oportentũ. ñ solũ xp̃ianorũ aurib. uerũ
etiã afinib xp̃iani orbis arcendũ. Hȩccine adoptio.
hȩ gła. hȩc testam̃ta. hȩc legis constitutio. hoc obseqͥũ
aniles. qđ iubet᷑ pixcipue tenere qui iubetur deui¬
etate delirat qͥ legis uult. eẽ. destructor. si quosdã
idẽ dicit apłs uolentes. ẽẽ. legis ñ destructores sed doctores.
ñ intelligere neq quȩ loquunt᷑ neq de quib affirmant :
Uerũ nos illud qͦd secutꝰ adiunx̃ aduersus ut rosq teneamꝰ

Expanded text:
benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, aniles? Quod jubetur praecipue tenere, qui jubetur devietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam olus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus.
Abbreviated transcription (Latin):
bet᷑ iste deuitare. quib iubet᷑ memorit᷑ credere
Si aut̃ xp̃c ex semine dauid ueracit̃ prȩdicat᷑: ibi ÷
radix inqua oleaster inseritur. Nec aniles sunt
fabulȩ nisi prȩt̾ illas scripturas deliramenta uide¬
orũ: ad eã quã uocant deuterosin ꝑtinentia. ñ illa
elo quia dĩ quȩ credita sunt circuncisioni. ubi etiã carnales
udei. xp̃m ex semine dauid uenturũ. ẽẽ. didicerant. sic̃
int̾roganti dño respondebant. Quãuis eũ dnm̃ ipsus

Expanded text:
ste devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didicerant, sicut interroganti Domino respondeb
Abbreviated transcription (Latin):
tas. poenas exhorrere meritoꝵ. & merita ñ cauere
poenarũ : Dicat plane sp̃s sc̃s intaminatꝰ & intami¬
nabilis. qͦd audire anima recusat immunda. & esse
ñ recusat immunda. Immundiciã quippe auersatur
carnis. offensis sensib carnis. Q immundiciam
diligit suã. extinctis sensib cordis: Dicat hȩc sp̃s dĩ
unpios n ÷ uerecundatꝰ offendere. dũ pios uellet in¬
struere. Vbi cõmemorata impietate quorundã. qui
coluer & seruier̃ creaturȩ potius quã creatori: sub¬
uinx᷑ atq ait Propt̃ hoc tradidit illos ds̃ in passiones

Expanded text:
tas, poenas exhorrere meritorum, et merita non cavere tas, poenas exhorrere meritorum, et merita non cavere poenarum? Dicat plane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordis. Dicat haec Spiritus impios non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facit mala sed creat. qr si faceret aliena ab illo. ee̾nt.
eiq for insecus acciderent. cũ uͦ creat. ipse illa de
se ipso tanquã radicitꝰ generat: Non gͦ de isto dõ
dñs ait. arbor mala malos fructꝰ facit. qm̃ creat
mala iste ñ facit. Ecce qͥ audet accusare ꝓpħas. qui
ex euangłio ꝓductis a se testib refragatur.
tem uerba quȩdã ex libro deuteronomio uelut im¬
pura exhor rescens impurꝰ exagitat. quasi dĩ ue¬
recundari debuerit. pudenda impiis irragare uł
prȩnunciare tormenta. nec eo cõminari modout
diceret. Quȩ mollis in uob̾ & tenera nimis fuerit:
tanto ÷ t̾ribilius. Neq a ꝓpħa monendo dictũ est.
sed minando. Non ut hȩc homines facerent. sed ne
illa facerent quȩ sensus ꝑuersus exercet. & adhȩç ꝑ¬
uenirent quȩ sensus humanꝰ exhorret. Quis aut̃
digne eloqui possit quã sit mentis execrabilior fedi¬

Expanded text:
Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, non facit. Ecce qui audet accusare Prophetas, qui ex Evangelio a se productis testibus refragatur.tem verba quaedam ex libro Deuteronomio, velut impura exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, tanto est terribilius. Neque enim a Propheta monendo dictum est, sed minando: non ut haec homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus perversus exercet, et ad haec pervenirent quae sensus humanus exhorret. Quis autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foedi
Abbreviated transcription (Latin):
gelio nempe nob̾ tanquã plurimũ suis pͥartib fa¬
ueret. opposuit qͦd dñs ait. Arbor bona bonos fru¬
ctus facit. & arbor mala malos fruccus facit. Cur
gͦ ñ scđm istũ creat d̃s non facit. si uera est eius di¬
fferentia qua facientẽ a creante distinquit. dicens
quod fit alienũ. e̾e̾. a faciente qm̃ de foris accedit.
qđ aut̃ nascit᷑. ꝓpriũ eiꝰ. ẽẽ. qui generat: Hinc
enĩ existimat dm̃ generatorẽ maloꝵ. quia dictũ est.
Creans mala: Putans qͦd & arriani putauerunt.
in scripturis illis nichil inter esse. utrũ generari
dicat᷑ aliquid an creari. Sedcerte in eo qͦđ dñs
arborẽ fructꝰ. bonã bonos. malã malos. ñ dixit cirane
sed facere: uideat iste suã regulã fractã. & cõprimat
linguã. Quid enĩ stultius. quã dicere dm̃ ꝓpħarũ
eẽ. arborẽ malã & id uelle intelligi in eo qđ dñsait.
arbor mala fructus malos facte & rur sus dicere

Expanded text:
gelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus fagelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
arrianos fuerit excitatꝰ. ne unigenitũ filiũ dicerent
eẽ creaturã. idẽ putantes creatũ ẽẽ. qͦd genitũ: iste for¬
tassis ignorat. Sed ut eiꝰ regula fallax atq distorta.
c ecodem ꝓphetico & euangelico testimonio quod ipse
creans lucẽ & faciens tenebras. faciens pacẽ & creans mala:
đ ipse nec totũ. nec sicut illic legit᷑ posuit Atq illud
quidẽ facile dissimulandũ est qͦd ꝓpace posuit bona.
qm̃ pax bona est. Sed illud precereundũ non est.
q huiꝰ sententiȩ partẽ suꝑiorẽ dolo potuit prȩterire.
ne diceret. creans lucem: Quia cum sit lux etiam
confitente ipso utiq bona: abeo creatam noluit
confiteri. quẽ non uult creare nisi mala. Magis
ergo indifferent᷑ id positũ debemus accipẽre.
creare & facere. distinctionis tamen quam sibi
quem uerbo quod non intelligit culpat : ibi le¬
gitur creator bonoꝵ quod negat. ltemq ex euan¬

Expanded text:
Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico et evangelico testimonio, quod ipse creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pro pace posuit bona; quoniam pax bona est. Sed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi hetarum, quem de verbo quod non intelligit culpat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & fecit dis̃ hominẽ ad imaginẽ dĩ & ds crea¬
uit hominẽ in extermrnabilẽ. legimꝰ. Ꝙsi aliqͣndo
cum aliqua differentia dicitur: hoc rectius
potest inter esse qđ dixi. Ut facere sit. quod om¬
nino non erat. creare aut̃: ex eo quod iã erat
ordinando. aliquid constituere. Ideoq hoc loco
dictus est ds̃ creans mala : qm̃ peccantib ea
conuertit in malũ dispositione seueritatis suȩ.
quȩ bonitatis eiꝰ largitate bona facta sunt
Unde dicit apostolus paulus. Xp̃i bonꝰ odor
sumꝰ in om̃i loco. & in us qui salui fuint & in us
qui pereunt. Quibusdam quidẽ odor uitȩ in uitã.
quibusdã uero odor mortis in mortẽ. Sed cũ con¬
tinuo sequatur & dicat. & ad hȩc quis idoneus :
nonne importuni quodam modo sumꝰ ingere¬
re ista carnalibus. non studiosis sed contentiosis.
nullomodo idoneis ea caꝑe. quȩ utinã saltem
desinerent carpere: Quantꝰ quippe conflictus aduersus

Expanded text:
Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creaNam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus
Abbreviated transcription (Latin):
andi uerbi causa ñ adaliquã rerũ differentiã dici
potuit faciens bona & creans mala. cũ dici etiã posset
creans bona & faciens mala Aut si ullã uoluisset
ꝓpheticꝰ sp̃s hic. ẽẽ. distantiã: multo accõmodatius
sic acciꝑemꝰ hȩc uerba. ut intelligeremꝰ id fieri¬
qͦd si non fieret omino non esset. creari aut̃. ex eo qͦd
erat condi aliquid uł constitui. sicut diximꝰ creari
magistratꝰ atq urbes Nam & illi ex iis qui iã
homines erant constituuntur in honorib. cũ
magistratus creantur. Et ligna & lapides quib
construuntur urbes. utiq iã erant. Sed nondũ in
illã rerũ faciẽ quã uidemꝰ in urbibus. quodã or¬
dine & cõpositione uenerant. Qđcũ fit: creari ur¬
bes dicuntur. Quodenĩ greci appellant eͥfit ir:
hoc nrĩ aliquando creare. aliquando constituere
aliquando condere inter pretantur. Quod sepis¬
sime idẽ significat in illis litteris. quod est facere.

Expanded text:
andi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici andi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluisset propheticus Spiritus hic esse distantiam, multo accommodatius sic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fierquod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κτίζειν, hoc nostri aliquando creare, aliquando constituere, aliquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est facere.
Abbreviated transcription (Latin):
deq dicit apłs. Hides gͦ bonitatẽ & seueritatẽ di : hȩc
aut᷑ seueritas eiꝰ damnabilib mala est. qr malũ illis
dãnationis importat. Nã qr iusta est. alio mͦ reꝑitur bo¬
na. Omẽ enĩ iustũ bonũ Quã uͦ elegant᷑ sibi uidet᷑ iste
uerba discutereatq discernere. nesciens quid loquat᷑
Quandoquidẽ hoc ipsũ qͦd ita posuit hoc testimoniũ. ut
ñ diceret᷑. faciens bona & mala. aut creans bona &
mala. aut creans bona & faciens mala. sed faciens bona
& creansmala: uult uertere in crim̃: & conat᷑ ostendere
rens qđ creauit. Quȩ uerba si ex consuetudine conside¬
remꝰ locutionis humanȩ : & fieri & creari ñ solũ filii
qͦs de semet ipso quisq generat. uerũ etiã magistratus
dicunt᷑ atq urbes. & quȩq alia quȩ ñ exeunt᷑ de gignente
sed forinsecus fuint. Si aut̃ quomͦ scripturȩ scẽ quib
iste insidiat᷑ loqui soleant ꝑscrutem᷑ : aut hoc est face¬
re qđ creare. a quo tam̃ distinguit᷑ gignere. & uari¬

Expanded text:
bonitatem et severitatem Dei . Haec autem severitas ejus damnabilibus mala est, quia malum illis damnationis importat. Nam quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, creans bona et mala; aut, creans bona et faciens mala; sed, faciens bona et creans mala: vult vertere in crimen; et conatur ostendere, rens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii quos de semetipso quisque generat, verum etiam magistratus dicuntur atque urbes, et quaecumque alia quae non exeunt de gignente, sed forinsecus fiunt. Si autem quomodo Scripturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur, aut hoc est facere quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et vari
Abbreviated transcription (Latin):
memores estis qr uos quando gentes eratis incarne. qui di¬
cimini prȩputiũ abea quȩ dr̃ circuncisio incarne manu
facta. qui eratis illo intẽpore sine xp̃o. alienati a societate
isrł. & peregrini testam̃torũ & ꝓmissionis. spem ñ ha¬
bentes. & sine dõ in hoc mundo. nunc aut̃ in xp̃o iħu uos
qui aliquando eratis longe facti estis ꝓpe in sanguine

Expanded text:
memores estis, quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dimemores estis, quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta; qui eratis illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo: nunc autem in Christo Jesu vos, qui aliq
Abbreviated transcription (Latin):
hoc illis a me testam̃tũ. cũ abstulero peccata eorũ. Nimis
longũ est cuncta ꝑcurrere. uł sic̃ ꝑ scripturas apłicas
ubiꝙ sparsa sunt. ea in unã facie̾ congregare. Quid
opꝰ erat hȩc dicere gentib: Cur eis ñ potius sine lege
factꝰ est. que ad modũ erant illi sine lege Cur non
potiꝰ deos eorũ laudauit. eorũq sacrificia prȩdicauit.
si & ista scriptura quã popłs isrł accepit. & illa sacra
gentiũ. sicut iste dicit ad demonia ꝑtinebant: Quid
qđ dĩ isrł audet infelix dicere. ñ solũ demonem.
uerũ etiã cȩteris demonib peiorẽ: Curgͦ apłs qui¬
om̃ib omĩa ñ mi scdia cõpatiente sicut ueritas osten:¬
dit. sed astutia fallente sic̃ iste desipit factus erat. ñ
potiꝰ illorũ demonũ quos colebant romani. quos demones
putat iste mitiores. seruũ se. ẽẽ confinx̃ ut fieret tanquã illi.
ac sic eos lucrifaceret: Nonne itẽ dicit adephesios. ꝓpt̾ qđ

Expanded text:
cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lege? Cur non potius deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix dicere, non solum daemonem, verum etiam caeteris daemonibus pejorem? Cur ergo omnibus omnia, non misericordia compatiente, sicut veritas ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃ti libris suffragari sibi arbitrat᷑ aduersus ꝓ¬
pheticas litteras. tanquã eas apłi xp̃i sua sententia con¬
demnauerint. Qđ gͦ ꝓphanas & aniles fabulas & ge¬
nealogias infinitas. appellasse apłm existimat diuina
phanas & aniles fabulas deuita. & alio loco. ne inten¬
das fabulis uidaicis & genealogus infinitis. quȩ
quȩstiones prȩstant magis quã edificationẽ: quisita
nisi hereticus multũ cęcus er rͣet: Cur enĩ hoc apłs
ipse ñ fecit. si has. ẽẽ. aniles fabulas iudicauit: Cur
dicit ad galathas. dicite mͥ sublege uolentes esse.
legẽ non legistis scriptũ est enĩ qd abrahã duos filios habuit.
unũ de ancilla & aliũ de libera. quȩ sunt inallegoria hȩc
eniꝰ sunt duo testa m̃ta: & ad corinthios. nolo enĩ uos ignorare.
Eni. qu ꝑ acres nri om̃s sub nube fuer̃ & om̃s ꝑ mare t̾ransier̃¬

Expanded text:
stamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus prostamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus propheticas Litteras, tanquam eas Apostoli Christi sua sententia condemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina ofanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si has esse aniles fabulas judicavit? Cur dicit ad Galatas, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera: quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo Testamenta : et ad Corinthios, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transier
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ prȩuideret horrorẽ: Quis aut̃ istoꝵ spũalẽ nouit
horrere animȩ feditatẽ. cũ uelut sua quadã fame atq
egestate cõpellit᷑ comedere. quȩ de suis carnalib cogitati¬
onib tanquã de femorib exeunt: Nã illius maledicci
qđ iste uelut turpe rep̃hendit. rarus effectus est
Nix enĩ aliquando tã magnũ est flagellũ famis: ut ad
nefanda illa cõpellat. Ista uͦ fame qua miserorũ ani¬
mȩ in opes ueritatis ea ꝓueritate comedunt. quȩ car¬
nalib sensib pariunt. usquequaq plena sunt om̃ia
ed puto me uni libro illiꝰ quẽ misistis. nrõ non uno ne
nuiũ ꝓlixus sit respondere debere. Proinde hic faci¬
amꝰ huius finẽ. ut exiis quȩ discutienda restant aliꝰ
inchoet᷑. Hescio quo enĩ modo. ita libri t̾mino reficit᷑
lectoris intentio: sicut labor uiatoris hospitio:
AM NUNC EA discutienda sunt : quȩ iste de noui te¬

Expanded text:
ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, ed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris hospitio. am nunc ea discutienda sunt, quae iste de Novi Te
Abbreviated transcription (Latin):
pat uultũ. linguã uibrat. blasphemias iaculat᷑. Hi dete
si ñ sunt isti ex illo genere hominũ. qͥ loquente xp̃o de sacra¬
m̃to corporis & sanguinis sui. dixerunt. Durus est hic serꝰ¬
mo. Quis potest eũ audire: Hisi qđ excusabiliores st̃.
qui uerba diuina quȩ ñ intelligebant. ñ in maledictione
sed in benedictione horribilia ñ ferebant. Mirũ enĩ ñ
est. si maledictũ quando audit᷑ horretur. Nec exigen¬
dũ est. ut uerbis ñ hor rendis dicat᷑. qđ ad hoc dr̃ ut ab
exhorrente timeat᷑. Dñs aut̃ talia dicebat. quȩ amari prȩ¬
ciꝑet ñ timeri. Ꝙtam̃ quȩ infidelitas sufferat. caro mea
gruis pascens animã credentẽ. ñ curauit insipientiã
nausiantẽ: quanto magis eadẽ ipsa sapientia ubi
locus & tẽpus timoris fuerat ñ amoris. salubrẽ uolens
importare t̾rore ñ curauit insipientis errorẽ. quãuis

Expanded text:
perat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte perat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea gruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
culpare. ꝑditi potiꝰ quã ꝑiti. Ille nanq cũ doceret in
translatione uerborũ obscenitatẽ. eẽ uitandã: nolo
in qͥt dici morte africani castratã. cẽ. rem publicã
Sed si hoc uerbũ ipse qͦd uitari uolebat. ut uitandũ
ostenderet non uitauit. & qͦd dici noluit coactus :
dicere : quanto magis res quȩ uerbo eodẽ recte signi¬
ficatur: ut abaudiente possit intelligi suo uerbo
enunciatur Atq ut ad illud redeamꝰ quod iste in
deuteronomio rep̃hendit: si cicero uir eloquentissi¬
mͥ & uerboꝵ uigilantissimꝰ appensor & mensor. qͦd
dici noluit dixit ne diceretur: quanto melius ds
magis morũ quã uerborũ pulchritudinẽ quȩrens
atꝙ mundiciam. turpe aliquid non turpit᷑ sed mi¬
nacit᷑ dixit. ut hoc horreretur. nec aliud cõmiteret᷑.
ꝓpt̃ qͦd ad illa quȩ audire horroris est ueniretur: & tam̃
cũ legitur : aures infidelitas claudit. auertit faciẽ. ex as¬

Expanded text:
culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud committeretur, propter quod ad illa quae audire horroris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exas
Abbreviated transcription (Latin):
sincerissimȩ ueritati De turpi maledicto arguit
uanitas Sed turpe ñ.ẽẽ. quibusdã reb turpib no¬
minatis cauendã ostendere turpitudinẽ misericors
indicat ueritas. & uecors uincit᷑ uanitas Nam de tur¬
pi maledicto potest a uerbosis impiis teprehendi
& apłs paulus. ubi ait. Utinã & abscidant᷑. qui uos
conturbant. Qđ & si bene intelligentib benedictio
magis apparet. ut fiant spadones ꝓ̃pt̾ regnũ cȩlorũ:
potest tam̃ garrula cęcitas etiã in apło hoc rep̃hende¬
re. contendens qđ non debuerit rẽ honestã turpi
uerbo enunciare. Possunt & ipsũ dñm. qui eiꝰdem
continentiȩ donũ cõmendans. ait. Sunt qui se ipsos
castrauer̃: ꝓpt̾ regnũ cȩlorũ. Legunt quippe isti lit¬
teriones. sic enĩ potius quã litterati appellandi sunt.
qͥ legendo litteratos nichil saꝑe didicer̃: legunt gͦ apud
ciceronẽ tale aliqͥd unde sibi uideant᷑ docte xp̃i uerba

Expanded text:
sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regnum coelorum; potest tamen garrula caecitas etiam in Apostolo hoc reprehendere, contendens quod non debuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta sed increm̃ta uicioꝵ. Sapiens aut̃ cũ hȩc audit.
ipsã magis in hac uita irã dĩ timet: qua homo non
patit᷑ quod acrit̃ dolet. sed facit qͦd turpit̾ libet
Et eiꝰ cui talia uidicia displicent uerba insana c̃tẽnit.
qr exipso poenã pharaonis hoc ÷ indurati cordis agnos¬
cit. Si enĩ quosdã qui ñ ꝓbauerunt dm̃ habere in
noticia. tradidit ds̃ in reꝓb ã mentẽ ut faciant quȩ
ñ conueniunt : quid mirũ si & istũ qͥ diuinablasphe¬
mat eloquia tradidit ds̃ in reꝓbã mentẽ ut dicat quȩ
ñ conueniunt: Sic enĩ oportet hereses. ẽẽ: ut ꝓbati
inqͥt apłs manifesti fiant in uob. Sic uasa irȩ locis
congruis & tẽporib ordinant᷑. ut etiã de ipsis notas
ritis suis Ille qͥppe donat ꝓdesse nob̃. non solũ
quod docet ueritas. uerũ etiã qđ obstrepit uanitas
Ut cũ respondet᷑ inquietissimȩ uanitati. auscultetur

Expanded text:
menta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, menta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt? Sic enim oportet haereses esse, ut probati, inquit Apostolus, manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas llius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur
Abbreviated transcription (Latin):
licto naturali usu feminȩ exarser̃ in appetitũ suũ
inuicẽ masculi in masculos deformitatẽ oꝑantes. &
mercedẽ mutuã quã oportuit erroris sui in semet¬
ipsis recipientes: Si quisquã inimicus apłi uellet
ex his uerbis talia dicere. qualia dicit ex librorũ uete¬
rũ quibusdã locis iste blasphemꝰ: nonne haberet am¬
plã materiã inqua loquaeit̃ in saniret. & quanto sibi
uideret᷑ disertiora dicere. tanto detestabiliora. ma¬
ledicta iactaret. maxime qr dictũ est. mercedẽ mutitã
quã oportuit eroris sui in semet ipsis recipientes:
Oportuisse quippe ñ ÷ ueritꝰ dicere apłs. ut qͥ creaturȩ
potius quã creatori seruierant. erroris sui mercedẽ
ñ inuiti hȩc turpia patiendo. sed libent̃ faciendo
recipent. Iudicio scilicet ñ alicuiꝰ hominis immun¬
dissimi quẽ talia delectarent. sed iustissimi dĩ qui
tradidit eos inpassiones ignominiȩ Ut crimina cri¬
minib uindicent᷑. & supplicia peccantiũ ñ sint tor¬

Expanded text:
linquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tor
Abbreviated transcription (Latin):
parietẽ maceriȩ. soluens inimiciciã in carne sua. legẽ
mandatorũ decretis euacuans. ut duos conderet in se
in unũ nouũ hominẽ faciens pacẽ. & cõmutaret utrosq
in uno corpore dõ ꝑ crucẽ int̾ficiens inimicicias in se¬
met ipso. & ueniens euangłitauit pacẽ uob̃ qͥ eratis longe.

Expanded text:
rietem maceriae soluens, inimicitias, in carne sua legem mandatorum decretis euacuansut duos conderet in se in unum nouum hominem faciens pacem et commutaret utrosque in uno corpore deo per crucem, interficiens inimicitias in semet ipso. et ueniens euangelizauit pacem
Abbreviated transcription (Latin):
diceret aut facite arborẽ bonã & fructũ eiꝰ bonũ. aut fa¬
cite arborẽ malã & fructũ eiꝰ malũ: nͥ homo posset nunc
ui hoc nunc in illud mutata uoluntate conuerti: Sed¬

Expanded text:
diceret, aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum, aut fadiceret, aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum, nisi homo posset, nunc in hoc nunc in illud, mutata voluntate, converti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sitis mali : An ñ habebant dm̃bonũ patrẽ quib ait.
si mali appellati sunt ꝓpt̾ peccata. sine quib ñ est in
hac infirmitate mortaliũ quorũlibet etiã uita ui¬
stoꝵ : quanto conuenientius sem̃ pessimũ diceretur.
qͦd nasceret᷑ impia uoluntate . & morib execrabilib
huiꝰ talia sentientis tanquã malȩ arboris. iste ipse ser¬
mo blasphemꝰ. fructꝰ ÷ malus: Nã hominẽ malum
dixisse dñm arborẽ malã. cuiꝰ fructꝰ mali essent oꝑa
mala. & hominẽ bonũ arborẽ bonã. cuiꝰ fructus
boni essent oꝑa bona. id ÷ ipsas hominũ uoluntates.
uł malã mali hominis. uł bonã boni hominis. di¬
uersas. ẽẽ. arbores diuersos fructꝰ ferentes: satis
euident᷑ ipse testat᷑ dicens Bonꝰ homo. de bono
thesauro cordis sui ꝓfert bona. & malus homo. de¬
malo thesauro cordis sui ꝓfert mala. Quom aut̃

Expanded text:
cum sitis mali? Annon habebant Deum bonum patrem quibus ait, cum sitis mali? Annon habebant Deum bonum patrem quibus ait, si mali appellati sunt propter peccata, sine quibus non est in hac infirmitate mortalium quorumlibet etiam vita justorum; quanto convenientius semen pessimum diceretur, quod nasceretur impia voluntate, et moribus exsecrabilibus . Imo vero hujus talia sentientis tanquam malae arboris, iste ipse sermo blasphemus, fructus est malus. Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujus fructus boni essent opera bona ; id est, ipsas hominum voluntates, vel malam mali hominis, vel bonam boni hominis diversas esse arbores diversos fructus ferentes, satis evidenter ipse testatur, dicens: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, malo thesauro cordis sui profert mala . Quomodo autem
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. Octauo enĩ die hõc est post septimũ sabbati.
dñs resurrex̃. Sic illa quȩ gesta cõmemorant᷑ siquis
intelligat : etiã ꝓphetiȩ fuer̃. Sed iste prȩt̾ archã id ÷
phemat. eo qͦd dixerit. filios genui & exaltaui ipsi
aut̃ me spreuer̃. & eosdẽ paulo post appellauerit sem̃¬
On
pessimũ. tanquã se ostendens generatorẽ malorũ. cuiꝰ
filii sunt sem̃ pessimũ Nesciens obhoc eos dici semen
generes extiter̃. eorũ filii facti quorũ imitatores. e̾e.
uoluer̃. Vnde illis alio loco dr̃. Pat̾ tuus amorreus. &
mat᷑ tua cethea. Quarũ gentiũ sunt impietatẽ malici¬
Sed soluat iste quȩstionẽ euangłicã. ubi dñs dicit: Si uos
cũ sitis mali nostis bona data dare filiis urĩs: quan
to magis pat̾ ur̃ qui incȩlis est dabit bona petentib
se: dicat. quẽad modũ sit bonꝰds̃ maloꝵ pat̃. Utrur¬
q enĩ ueritas dix̃. Anñ erant mali quib ait. sigͦ uos

Expanded text:
hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis intelligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, phemat, eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos dici semen generes exstiterunt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiSed solvebat iste quaestionem evangelicam, ubi Dominus dicit: Si vos, cum sitis mali, nostis bona data dare filito magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? Dicat quemadmodum sit bonus Deus malorum pater: utrumque enim Veritas dixit. Annon erant mali quibus ait, Si ergo vos
Abbreviated transcription (Latin):
nullus est consiliarius. audet. ẽẽ. aduersarius: Quid
aut̃ int̾ est morituris cunctisquantũ ad mortẽ attinet
corporis. utrũ singillatĩ ansimul om̃s paritq moriant᷑.
nisi qͦd cũ singuli moriunt᷑. & om̃s mortẽ & om̃s de
mortuis patiunt᷑ dolorẽ. cũ aut̃ simul uniuersos rapit
unꝰ interitꝰ. saltẽ nemini relinquit᷑ luctꝰ: Uerũ etiam
altius in illo diluuio consiliũ dĩ fuit. quã cor infideliũ ł
nouit uł capit. Sed nolome. Apłm petrũ audiat potiꝰ
iste. dicentẽ indieb noe cũ fabricaret᷑ archa octo
animas saluas factas ꝑ aquã. Qđ & uos inquit similifor¬
ma baptisma saluos facit. N carnis depositio sordiũ sed
conscientiȩ bonȩ int̾rogatio in dm̃. ꝑ resur rectionẽ iħu
xp̃i. Ecce habet expositum diluui i sacram̃tũ. Ubi ꝓp¬
terea ÷ additũ ꝑ resurrectionẽ iħu xp̃i : ut hominem
intelligeremꝰ o ctauũ. qͦd significat in arca numerus

Expanded text:
nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium; sed conscientiae bonae interrogatio in Deum per resuUbi propterea est additum, per resurrectionem Jesu Christi, ut diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus
Abbreviated transcription (Latin):
recesser᷑: Tunc aut̃ ille ostendens de quo numero
merito c̃uersationis suȩ homines diluui i excepisse
sententiã & noe iustũ ad reparationẽ creaturȩ melioris
.ẽẽ. seruatũ : cur exinde peiores orunt᷑. & in eosdẽ
actꝰ uitȩ sordentis. humani generis etiã nunc natiuitas
reuoluitur Ita hoc dicit tanquã uixerit cũ eis qui di¬
luuio ꝑter̃ & inde nouerit qđ nunc peiores oriuntur.
Sed siue in peiore siue in eodẽ siue in meliore actu post dilu
uuai gen᷑ uerset᷑ humanũ: puto dĩ dimittendũ. ẽẽ iudicio
qͥ nouit retribuere cuiq scđm merita eiꝰ ñ huic cani ra¬
bido aduersus dñm suũ latranti. uł asinostulto aduer¬
sus stimulũ calcitranti. Apłs clamat. Oaltitudo diuiti¬
arũ. sapientiȩ & scientiȩ dĩ. Quã inscrutabilia sunt
uidicia eiꝰ & inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Quisenĩ cognouit
sensũ dñi. aut quis consiliaruis eiꝰ fuit: Ꝙ iste illi cui

Expanded text:
recesserunt. Tunc autem ille ostendens de quo numero recesserunt. Tunc autem ille ostendens de quo numero merito conversationis suae homines diluvii excepisse sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui diluvio perierunt, et inde noverit quod nunc pejores oriuntur. Sed sive in pejoregenus versetur humanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non huic cani rabido adversus Dominum suum latranti, vel asino stulto adversus stimulum calcitranti. Apostolus clamat, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? et iste illi cui
Abbreviated transcription (Latin):
absit. ut quicquã unquã obliuiscat᷑. Quid. illud ipsũ qͦd
dix̃ dñs discipłis suis. gaudete qr nomina urã scripta fc̃
incelis : Honne uidet᷑ tanquã ex illo arcu qͥ refulget
innubib. uelut quibusdã in celo ds̃ littceris admoneri:
Nhȩc pie accipiant᷑. donec fides impetret ut intelligant᷑
nonne ut fabulosa ridentur: Quib ridentib nisi
insipientib. & eo ipso qͦ sapientes sibi uident᷑ magis
magisq dementib: Quis enĩ cogitat qͦmͦ ad memoriã
dĩ Scribant᷑ in cęlis sequentes dñm. derelinquentes aut̃
dnm scribant᷑ int̾ra. de quib ꝓpħa ieremias dicit. uni¬
uer si qui derelinquunt te confundant᷑. recedentes a te¬
suꝑ t̾rã scribant᷑: Quos bene intelligit᷑ significasse iħs.
quando iudei uicti atq confusi. cũ audissent. qͥ sine
peccato est prior inillã lapidẽ iaciat : unꝰ post alterũ

Expanded text:
absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi haec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. nemo nisi ignarus int̾rogat : Ubi cogitare ñ
testimonio manifestius : Qđsi nimiũ durus est: nun¬
quid etiã ibi negabit int̾rogasse xp̃m ubi se ipse int̾¬
rogare testat᷑ dicens. int̾rogabo uos & ego unũ sermo¬
nẽ. quẽ si dixeritis mͥ & egõ uob dicã inqua potestate
hȩc facio. baptisma ioħis unde erat. e cȩlo an ex hominibꝰ:¬
U̾bi nunc se abscondet loquacissimꝰ contra dm̃. & desꝑatissimꝰ
disputator: Ubi ÷ qđ ait. nemo nͥ ignarꝰ introgat: Ecce
xp̃c ignarꝰ ñ est. & tam̃ int̾rogat. lis nẽpe oculis repre¬
hendit ꝓpħarũ dm̃. quib ñ uidet xp̃m. Sed in talib int̾¬
rogationib aꝑtissime doctor est xp̃c. In his aut̃ quando
ait. ubi posuistis eũ. & qͥs me tetigit. & siqͥd dixisse hu¬
iusmodi legit᷑: uidet᷑ docer i uelle qđ nescit. & tam̃ scit
Sic gͦ & in illis libris dĩ tanquã oblitꝰ ad monet᷑. Sedtam̃

Expanded text:
ceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non ceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non testimonio manifestius? Quod si nimium durus est, numquid etiam ibi negabit interrogasse Christum, ubi se ipse interrogare testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibuUbi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe oculis reprehendit Prophetarum Deum, quibus non videt Christum. Sed in talibus interrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
magis caliginat᷑ in nubib. & delirare cõpellitur: Cui
tam̃ ut citoꝰ respondeã: itadico dm̃ se ad moneri uoluis¬
se quauis ñ sit oblitꝰ. sicut xp̃s doceri se uoluit ubi laza¬
rꝰ positꝰ fuerit. quãuis ñ esset ignarꝰ. Nolo enĩ dicere qͥs
arcus ille significet. resplendens e nubib fulgor &
radiis luminis. qͦ roscida illustrat᷑ obscuritas. grata
natȩ nubes figurã ger̃. Horũ enĩ nomina scripta st̃
in cęlis. ut memor sit eorũ pat̾ qui est incęlis. Qm̃
ñ de suo lucere se sciunt sed de sole iusticiȩ. sic̃ illȩ
nubes de sole uisibili. Sed ex illo qͦd cõmemoraui ur¬
gendus ÷. qͦmͦ accipiat dm̃ dicentẽ de lazaro Ubi po¬
siuistis eũ: & locus ei tanquã ignoret ostendit᷑. Hi si
enĩ aliqͥd eũ ista qua nesciens uidebat᷑ inquisitione si¬
in eã se prȩcipitauit mirabili cęcitate sententiã. ut di¬

Expanded text:
magis caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui magis caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita dico Deum admoneri se voluisse, quamvis non sit oblitus, sicut Christus doceri se voluit ubi Lazarus positus fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata natae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut memor sit eorum Pater qui est in coelis; quoniam non de suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicentem de Lazaro, Ubi posuistis eum ; et locus ei, tanquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione siin eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
constituerĩ saul in regẽ. qm̃ auersus ÷ a me. & uerba
mea ñ custodiuit. Et paulo post sauli dix̃ ipse samu̾el.
Dirupit dñs regnũ isrł de manu tua hodie & dabit
ut poeniteat eũ fcce qui nouerat intelligere dm̃. sine
miseria miserantẽ sine ira irascentẽ. sine telo ⁊e¬
lantẽ. sine obliuione obliui scentẽ. sine ignorantia
nescientẽ. sine poenitentia poenitentẽ. Non iste
qui scđm uerbũ dĩ non loquendo. & litteras eiꝰ ñ
considerando & uoces earũ non aduertendo. fac¬
tꝰ est nutꝰ latrator. cȩcus lector. surdus auditor
Obliuiosus inqͥt ds̃ & emortua memoria arcũ posuit
in nubib qͥ iris dr̃. unde cõmoneat᷑ ñ ampluis hu manium
genꝰ delere diluuio. qͥd agat om̃ino nesciens. cui merito
op sit assiduo monitore. Iste uͦ ñ memoria sed anima mor¬
tua qͥd loquat᷑ nesciens. si in reb aꝑtiorib calũniat᷑ qͣnto

Expanded text:
constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba mea non custodivit: Et paulo post dominus regnum Israhelis de manu tua hodie et dabitut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine ignorantia nescientem, sine poenitentia poenitentem: non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, et Litteras ejus non considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto