comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iecit tenebrarum harum: ne quisquam
mundi nomine intelligeret uniuersam
creaturam. cuius nullomͦ sunt rectores.
angeli desertores. Tenebrarum inquit
harum: id est mundi istius amatorum.
Ex qtubus tamen electi sunt: non peꝵ
suum meritum. s ꝑ dei gratiam: quibꝰ
dicit. fustis enim aliquando tenebre:
nunc autem liix in dño. Omnes enim
fuerunt subrectoribus tenebrarum harĩb
id est hominum impiorum. tanquam te¬
nebrȩ sub tenebris: sed gratras deo qui e¬
ruit nos sicut dicit idem apls de potes¬
tate tenebrarum. & transtulit in regnũ
caritatis suȩ. in qtio princeps mundi hu¬
us hoc est tenebrarum harum. non ha¬
bebat quicquam: quia neq cum peccato
uenerat. nec eius carnem de peccati ꝓpa-¬
gine uirgo pepererat. Et tanquam ei
diceretur. cur ergo moreris. si non habes
peccatum. cui debeatur supplitium: con-¬
tintio subiecit. S ut cognoscat mundus
quia diligo patrem. & sicut mandatum

Expanded text:
jecit, tenebrarum harum: ne quisquam jecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorum. Ex quibus tamen electi non sunt, non per suum meritum, sed per Dei gratiam: quibus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Omnes ergo fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris. Sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem Apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . In quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam; quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat. Et tanquam ei diceretur, Cur ergo moreris, si non habes peccatum cui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit, Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
tores. de quibus alibi scriptum est. Quicũ¬
q uoluerit amicus esse seculi huitis. inmmu¬
cus dei constituetur. Absit ergo ut fic
intelligatur diabolus princeps mundi :
tanquam gerat uniuersi mundi id est ce-¬
li & terre atq omnium que in eis funt.
principatum. De quali mundo dictum ẽ:
cum de xp̃o uerbo sermo esset. Et mun¬
duis ꝑ eum factus est. Ulnuersus itaq
mundus a summis celi usq ad infimã
terram. creatori est fubditus. non deser-¬
torbredemptori. non interemptori: lib̾a¬
totihon captinatori. doctori non decep¬
tori& nemadmodum autem sit intel¬
ligendus princeps mundi diabolus: eui¬
dentius aperuit apłt paulus. Qui cum dixis¬
set. non est uobis colluctatio aduersus car-¬
nem & sanguinem. id est aduersus homi¬
nes: subiecit: atq ait. S aduersus princi¬
pes & potestates: & rectores mundi tene¬
brarum harum. Sequenti enim uerbo
exposuit quid dyxisset mundi. cum sub¬

Expanded text:
tores, de quibus alibi scriptum est: Quicuntores, de quibus alibi scriptum est: Quicunque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium qui in eis sunt, principatum: de quali mundo dictum est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus, a summis coelis usque ad infimam terram Creatori est subditus, non desertori; Redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, adversus homines, subjecit atque ait, sed adversus principes et potestates, el rectores mundi tenebrarum harum. . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset mundi, cum sub
Abbreviated transcription (Latin):
datis. illud utiq dicit. cum factum fue-¬
rit. quod eum post mortem uisuri erat̃.
fuerant credituri quod ipse esset. xp̃c
filius dei. qui potuit hoc facere cum pre¬
dixisset & predicere antequam faceret.
Creditur autem hoc non fide noua. sed
aucta: aut certe cum mortuus esset defec¬
ta. cum resurrȩxisset refecta. Neq emm
eum filitm dei non & ante credebant: s
cum in illo factum esset quod ante predixͣ.
fides illa quȩ tunc quando illis loquebat᷑
fuit parua. & cum moreretur pene iam
nulla. & reuixit & creuit. Deinde qtuid
dicit : Iam non multa loquar uobiscum:
uenit enim princeps mundi huius. Quis nͥ
diabolus: Et in me non habet quicquam:
nullum scilicet omino peccatum. Sic enim
ostendit non creaturarum s peccatorum.
principem diabolum: quos nunc nomine
mundi hunis appellat. Et quotienscumq
mundi nomen in mali signaficatione po-¬
nitur: non ostendit nisi mandi istius ama-¬

Expanded text:
datis; illud utiqdatis; illud utiqrit, quod eum post mortem visuri erant vfuerant credituri quod ipse esset Christus Filius Dei, qui potuit hoc et facere cum praedixisset, et praedicere antequam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta, aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta. Neque enim eum Filius Dei non et ante credebant: sed cum in illo factum esset quod ante praedixit, fides illa quae tunc quando illis loquebatur fuit parva, et cum moreretur pene jam nulla, et revixit, et crevit. Deinde quid dicit? Jam non multa loquar vobiscum, venit enim princeps mundi hujus. Quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam. Nullum scilicet omnino peccatum. Sic enim ostendit non creaturarum sed peccatorum principem diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescunque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius ama
Abbreviated transcription (Latin):
est quȩ non uidentur: quid sibi uult qd̃
dñs ait. & nunc dixi uobis priusquam fi-¬
at. ut cum factum fuerit credatis:
Nonne potius dicendum fuit. & nunc
dixi nobis priusquam fiat. ut credatis:
quod cum factum fuerit. uideatise Nã
& ille cui dictum est quia uidisti credi¬
disti. non hoc credidit quod uidit: sed
aliud uidit. aliud credidit. Ulidit enim
hominem: credidit deum. Cernebat
quippe atq tangebat carnem uiuentẽ.
quam uiderat morientem: & credebat
deum in carne ipsa latentem. Credebat
ergo mente quod non uidebat: ꝑ hoc qd̃
sensibus corporis apparebat. S &o si dictin¬
tur credi quȩ uidentur. sicat dicitar unꝰ-¬
quisq oculis suis credidisse. non tamen
ipsa est quȩ in nobis edificatur fideo: sed
ex rebus qui uidentur agitur in nobis.
ut ea credantur quȩ non uidentur. Qo¬
circa dilectissimi. unde nunc michi sermo
est quod dñs ait. & nunc dixi uobis pͥis¬
quam fiat ut cum factum fuerit cre-¬

Expanded text:
est quae non videntur, quid sibi vult quod est quae non videntur, quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, cre
Abbreviated transcription (Latin):
iħc xp̃c dixerat dis¬
ciptilis stus: si dilige¬
retis me. gauderetis
utiq quia uado ad patrem. quia pat̾
maior me est. Quod ex forma serui eũ
dixisse. non ex forma dei in qua equalis
est patri. nouit fides quȩ religiosis est
mentibus fixa: non calumpniosis & de¬
mentibus ficta. Deinde subiunxit. Et
nunc dixi nobis priusquam fiat: ut cũ
factum fuerit credatis. Quid est hoc:
cum magis credere homo debeat. ante¬
quan fiat id quod credendũ est: Hȩc
est enim lats fidei: si quod creditur.
non iudetur. Nam quid magnum est.
si creditur quod uidetur. sodm̃ illam
eiusdem dñi sententum. quando disci¬
pulum arguit dicens: quia uidisti me
credidisti. beati qui non uident. & cro-¬
duit: Et nescio utrum credere dicẽ¬
dus est quisq. quod uidẽe. Ham ipsa
fides in epłã que scribitur ad hebreos: ita
est finita. Est atitem fides sꝑantium sub¬
stantia. conuictio rerum: quȩ non uiden-¬
tur. Quappter si fides est rerum quȩ
creduntur. eademq fides earum rertim

Expanded text:
 dixerat discipulis suis: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est. Quod ex forma servi eum dixisse, non ex forma Dei in qua aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam quid magsi creditur quod videtur? secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit, dicens, Quia vidisti, credidisti: beati qui non vident, et credunt . Et nescio utrum credere dicendus est quisquam quod videt. Nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita, Est autem fides, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
baptisia saluos facit. non carnis depo-¬
sitio sordium: sed conscientiȩ bone int̾ro¬
gatio. Hoc est uerbum fidei quod predi¬
camus: quo sine dubio ut mundare pos.¬
sit consecratur & baptismus. Ap̃o quip¬
pe nobiscum uitis. cum patre agricola
dilexit ecclãm: & se ipsum tradidit ꝓ ea.
Lege apłm: & uide quid adiungat. Ut
eam sanctificaret inquit: mundans eã.
lauachro aquȩ in uerbo. Mundatio igt᷑
ne quaquam fluxo & labili tribueret᷑
elemento: nisi ad deret᷑ in uerbo. Hoc
uerbum fidei tantum ualet in eccłã
tem tinguentem. etiam tantillum
mundet infantem: quamuis nondura
ualentem corde credere ad iusticiam.
& ore confiteri ad salutem. Totum
hoc fit ꝑ uerbum: de quo dñs ait.
lam uos mtindi estis: ꝓpter uerbum
quod locutus sum uobis. Explicit¬

Expanded text:
baptisma salvos facit, non carnis depobaptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat, Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesitem, tinguentem, etiam tantillum mundet infantem: quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait, Jam vos mundi estis, propter verbum quod locutus sum vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
di estis: ꝓpter uerbum quod locutus sum
uobis. Quare non ait. mundi estis ꝓpter
baptismum quo loti estis. s ait ꝓpter uer¬
bum quod locutus sum uobis: nisi quia
& in aqua uerbam mundat: Detrahe
uerbum: & quid est aqua. nisi aqua :
Accedit uerbum ad elementum: & fit
sacramentum etiam ipsum tanquam ui¬
sibile uerbum. Nam & hoo utiq dixe¬
rat: quando pedes discipulis lauit. Qui
aquȩ. ut corpus tangat & cor abluat:
nisi faciente uerbo. non quia dicitur. s
quia creditar: Nam & ipso uerbo ali¬
ud est sonus transiens: aliud uirtus ma-¬
nens. Hoc est uerbum fidei quod predica-¬
mus ait apłs: quia si confessus fueris in¬
ore tuo quia dñs est iħc. & credideris
in corde tuo quia deus illum suscitauit
a mortus. saluus eris. Corde enim credi¬
tur ad iusticiam: ore autem confessio fit
ad salutem. Unde in actibus apłõrum le-¬
gtu. fide mundans corda eorum. Et
in epła sua beatus petras. fic & uos inqͥt¬

Expanded text:
di estis propter verbum quod locutus sum di estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, mundi estis propter Baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis; nisi quia et in aqua verbum mundat? Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam et hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit: Qui aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo, aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Aposore tuo, quia Dominus est Jesus. et credideris in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . » Unde in Actibus apostolorum legitur: « Fide mundans corda eorum . » Et in Ep
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Audi etiam ipsos confitentes.
Quid autem est apollo: quid aptẽ pau
dñs dedit. Non itaq de suo. Iam uero qd̃
sequitur. s deus incrementum dedit :
non ꝑ illos. sed ꝑ se ipsum facit. Excedit
hoc humanam humilitatem. excedit an-¬
gelicam sublimitatem: nec omnino ꝑti¬
net. nisi ad agricolam trinitatem. Iam
essent. fructum ferre potuissent: & tam̃
omnem qui fert fructum purgat agri-¬
cola. ut fractum pltis afferat. fert fruc¬
tum quia mundus est: atq ut plus affe-¬
rat purgatur adhuc. Quis enim est in
hac uita sic mundus: ut non sit magis
magisq mundandus: Albi si dixerimꝰ
quia peccatum non habemus: nos iꝑsos
seducimus. & ueritas in nob̾ non est. Si
autem confessi fuerimus peccata nr̃a:
fidelis est & iustus. qui dimittat nobis
peccata. & mundet nos ab onini iniqui-¬
tate. Mundet utiq mundos. hoc est
frutuosos: ut tanto sint fructuosiores.
quanto fuerint mundiores. Iam uos mun¬

Expanded text:
facere. Audi etiam ipsos confitentes: facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulinus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate » : mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. 3. Jam vos mun
Abbreviated transcription (Latin):
id attem quod ait. ego & pater unũ
sumus. & ipse agricola est: nec talis
quales sunt. qui extrinsecus operando
exhibent ministerium. s talis ut det
etiam intrinsecus incrementum. Hã
neq qui plantat est aliquid. neq qui
rigat. s qui incrementum dat deus.
S utiq deus est xp̃c. quia deus erat
uerbum: unde ipse & pater unum st̃.
Et si uerbum caro factum est quod ñ
erat: manet quod erat. Denq cum
de patre tanquam de agricola dixis¬
set̃. quod infruttiosos palmites tollat.
fructuosos autem purget. ut plus af¬
ferant fructum: continuo etiam se¬
ipsum mundatorem palmitum osten-¬
dens. iam uos inquit mundi estis ꝓpt̾
sermonem queni locutus sum uobis. Ecce
& ipse mundator est palmitum. quod est
agricolȩ. non uitis offitium: qui etiam
palmites. oꝑarios suos facit. Nam sosi
non dant incrementum. impendunt ta¬
men aliquod adiumentum. s non de
suo: quia sine me inquit nichil potestis

Expanded text:
dum autem id quod ait, Ego et Pater unum dum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Sed utique Deus est Christus, quia Deus erat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis
Abbreviated transcription (Latin):
nature sunt: uitis &o palmites. ꝓpter
quod cum esset deus cunis naturȩ non
sumus. factus est homo: ut in illo esset
uitis humana natura. etuuis & nos ho¬
mines palmites esse possemus. Quid gͦ
est. ego sum uitis uera : Numquid ut
adderet uera: hoc ad eam uitem retu¬
lit. unde ista simulitudo translata est:
Sic enim dicitur uitis per similitudinẽ.
non per ꝓprietatem. quemadmodum
dicitur ouis. agnus. leo. petra. lapisan¬
gularis: & cetera huitsmodi. quȩ magis
ipsa sunt uera. ex quibus dicuntur iste
similitudines. non pprictates. S cum
dicit. ego sum uitis uera: ab illa se utiq
discernit. cui dicit᷑. Quo modo
conuersa es ina maritudinem uitis
aliene: Nan quo pacto est uitis uera:
que expectata est ut faceret uuam. fecit
autem spinas: Ego sum inquit uitis
uera: & pater meus agricola est. Omnẽ
palmitem in me non ferentem fructũ.
tollet eum: & omnem qui fert fructũ
purgabit eum. ut fructum plus afferat.
Numquid unum funt agricola. & ui

Expanded text:
naturae sunt vitis et palmites. Propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possumus. Quid est ergo, Ego sum vitis vera? nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera; ab illa se utique discernitur, cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera. Et Pater meus agricola est. Omnem palmitem non ferentem fructum, tollet eum: et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Numquid unum sunt agricola et vit
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptibilis pultus sederet ad dexterã
patris. Hoc enim modo: se iturum dirit
qui cum illo erat. S hoc erat ire ad eum¬
& recedere a nobis: mutare atq inumoetale
facere. quod moitale suscepit ex nobis.
&o letiare in celum. ꝑ quod fuit in terra
ꝑro nobis. Quis non hinc gaudeat. qui
sic diligit xp̃m. ut & suam naturam iã
immortalem gratuletur in xp̃o: atq
id se speret futurum esse per xp̃m:¬

Expanded text:
incorruptibilis pulvis sederet in dextera incorruptibilis pulvis sederet in dextera Patris. Hoc enim modo se iturum dixit qui cum illo erat; sed hoc erat ire ad eum, recedere a nobis; mutare atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et levare in coelum per quod fuit in terra pro nobis. Quis non hinc gaudeat, qui sic diligit Christum, ut suam naturam jam immortalem gratuletur in Christo, atque id speret futurum esse per
Abbreviated transcription (Latin):
cum alienis ꝓseqtiamur astutiam decepto¬
ris. Agnoscamts geminam substantiam
xp̃i: ditunam scilicet qua equalis est patͥ.
humanam. qua maior est pater. Utrumq
autem simul non duo s unus xp̃o: ne sit
quaternitas. non trinitas deus. Sicut enĩ
unus est homo. anima rationa lis. oocaro:
est: deus. anima rationalis & caro. Xp̃m
in his omnibus: xp̃m in singulis confitemͥ.
est sub pontio pilato crucifixus :: Xp̃c iħc:
sed in forma serui. Item de singulis: qutib
homo constat. Quis non est derelictas in
refurrecturus. triduo iacuit in sepulchro:
Xp̃c iħo: sed in carne sola. Dicitur ergo¬
o in his singłis. xp̃c: tierum hȩc omiia non
duo. uel tres. sed unis est xp̃c. Ideo ergo dnr̃
si diligeretis me. ganderetis utiq qttiauado
ad patrem: quia niturȩ humanȩ gratulin¬
ditm est. eo quod fic asfammpta est auerbo
unigenito. ut immortalis constitueretur
incelo. atq ita ficret terra sublimis. ut

Expanded text:
cum alienis sequamur astutiam deceptocum alienis sequamur astutiam deceptoris. Agnoscamus geminam substantiam Christi; divinam scilicet qua aequalis est Patri, humanam qua major est Pater. Utrumque aquaternitas, non Trinitas Deus. Sicut enim unus est homo anima rationalis et caro, est, Deus, anima rationalis et caro. Christum in his omnibus, Christum in singulis confitemur.est sub Pontio Pilato crucifixus? Christus Jesus, sed in forma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis non est derelictus in resurrecturus, triduo jacuit in sepulcro? Christus Jesus, sed in carne sola. Dicitur ergo in his singulis Christus. Verum haec omnia non duo, vel tres, sed unus est Christus. Ideo ergo dixit: Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad Patrem . Quoniam naturdum est, eo quod sic assumpta est a Verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo, atque ita fieret terra sublimis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
si scdm hanc formam serui loquens. ait
dei filtus. pater maior me est: & scdm̃ dĩ
formam loquens ait idem ipse dei filtus.
ego & pater unum sumus:. Unum sunt
enim. scđm id quod deus erat uerbum:
maior est pater. sodm̃ id quod uerbum
caro factum est. Dicam etiam: quod arria¬
parentibus suis minor erat: quando par¬
uus maioribus. sicut scriptum est subditus
erat. Quid igitur heretice. cum xp̃c sit
deus. & homo: loquitur ut homo. & ca¬
lumpniaris deo: Ille in se naturam cõ¬
mendat humanam: tu in illo audes de¬
formare diuinam: Infidelis. ingrate. idco¬
nec tu minuis eum qui fecit te : quia dĩo
ille. quid factus sit: ꝓpter te. Equilis enĩ
patri filius per quem factus est homo:
ut minor esset patre. factus est homo.
Quod nisi fieret: quid esset homo:
Dicat plane dñs. & magister nr̃. Si dili¬
geretis me gauderetis utiq quia uado ad
patrem: quia pater maior me est. Cum
discipulis audiamus uerba doctoris: non

Expanded text:
si secundum hanc formam servi loquens, ait si secundum hanc formam servi loquens, ait Dei Filius, Pater major me est; et secundum Dei formam loquens, ait idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unum sumus? Unum sunt enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quod Ariatiam parentibus suis minor erat, quando parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat . Quid igitur, haeretice, cum Christus Deus sit et homo, loquitur ut homo, et calumniaris Deo? Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane Dominus et Magister noster, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Cum discipulis audiamus verba doctoris, non
Abbreviated transcription (Latin):
contentione ne sit uanus. aut quod ẽ
potuis insanus. Hec est enim forma serui.
in qua dei filius minor non patre solo.
s etiam sp̃u sancto. neq id tantum. s
etiam se ipso: quia idem ipse in forma
dei maior est se ipso. Neq enim homo
xp̃c non dicitur filius dei: quod etiam
sola caro eius in sepulchro meruit ap-¬
pellari. Nam quid aliud confitemur:
cum dicimus credere nos in unigenitũ
filium dei. qui sub pontio pilato cruci¬
fixts est & sepultus: Et quid eitis. nisi
caro sepulta est fine anima᷑. Ac per hoc
cum credimus in dei filium qui sepultus
est: profecto filitim dei dicimus & carnem.
quȩ sola sepulta est. Ipse est ergo xp̃c. filitis
dei. equalis patri in forma dei: quia semet¬
ipsum exinanittit. non foemam dei amit¬
tens. s formam serui accipiens. Maior ẽ
& se ipso: quia maior est forma dei quȩ
amissa non est. quam serui quȩ accepta
est. Quid itaq mirum. uel quid indignũ.

Expanded text:
contentione sit vanus, aut, quod est contentione sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. Haec est enim forma servi, in qua Dei Filius minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei major est seipso. Neque enim homo Christus non dicitur Filius Dei, quod etiam sola caro ejus in sepulcro meruit appellari. Nam quid aliud confitemur, cum dicimus credere nos in unigenitum Dei Filium, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, major est et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indignum,
Abbreviated transcription (Latin):
utiq. quia ego uido ad patrem: quia pat̾
maior me est. Per quod ergo filius non ẽ
equalis patri. per hoc erat iturus ad pa¬
trem: a quo uenturus uͤͭiuos iudicaturus.
& mortuos. Per illud autem in quo est¬
equalis gignenti unigenitus. numquam
recedit a patre: sed cum illo est ubiq totꝰ
pari diuinitate. quam nullus continet lo¬
cus. Cum enim in forma dei esset sicut
apłs loquitur: non rapinam arbitratus
est esse se equalem deo. Quomodo enim
rapina posset esse natura: quȩ non
erat usurpata. s nata : Semet ipsum
autem exinaniuit. formam serui accipiẽs.
Non ergo amttens illam. s accipiens istã.
eo modo se exinaniens. quo hic minor ap¬
parebit. quam apud patrem manebat.
forma quippe serui accessit: non foema
dei recessit. Hȩc est assumpta: non illa
consumpta. Propter hanc dicit. pater
maior me est: ꝓpter illam uero. ego oo
pater unum sumus. Hoc attendat
arrianus: & attentione sit sanus: ne

Expanded text:
utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater utique, quia ego vado ad Patrem; quia Pater major me est. Per quod ergo Filius non est aequalis Patri, per hoc iturus erat ad Patrem, a quo venturus est vivos judicaturus et mortuos: per illud autem in quo aequalis est gignenti Unigenitus, nunquam recedit a Patre; sed cum illo est ubique totus pari divinitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Forma quippe servi accessit, non forma Dei recessit: haec est assumpta, non illa consumpta. Propter hanc dicit, Pater major me est: propter illam vero, Ego et Pater unum sumus . 2. Hoc attendat arianus, et attentione sit sanus: ne
Abbreviated transcription (Latin):
ccipimus fratres uerba
dm̃ dicentis ad disciplõs¬
suos. Non turbetur cor
ur̃m: neq formidet.
Audistis quia ego diri
uob̃it: uado o uenio ad uos. Si diligeretis
me. gatideretis utiq quia ego uado ad pa-
turbari & formidare poterat cor illorum.
quod ibat ab eis. quamuis uenturus ad eos:
ne foesitan gregem luptis hoc interuallo
inuaderet pastoris absentia. S a quibus
& ibat per id quod homo erat: & mane-
bat ꝑ id quod detis erat. Ibat per id quod
uno loco erat: manebat ꝑ id quod ubiq¬
erat. Curitaq turbaretur et formida:¬
ret cor: quando ita deserabat oculas. ut
non desereret cor: Quamius deus etiam
qui nullo continetur loco. discedat ab eoꝵ
cordibus. qui eam relinquunt moribuis. ñ
pedibus. & ueniat ad illos qui conuertim¬
tur ad eum non facie si fide: & accedunt
ad eum mente. non carne. Ut autem in¬
telligerent scdm id quod homo erat.
eum dixisse uado. et uenio ad uos: adie-¬
citiatq ait. Si diligeretis me. gauderetis

Expanded text:
ccepimus, fratres, verba Domini dicentis ad discipulossuos: Non turbetur cor vestrum, neque formidet. Audistis quia ego dixi vobis, Vado, et venio ad vos: si diligeretis mturbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus esset ad eos: ne forsan gregem lupus hoc intervallo invaderet, pastore absente. Sed a quibus  ibat bat per id quod Deus erat. Ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubiqerat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis
Abbreviated transcription (Latin):
untur in tuta. non computatur palimnes in
uite.: quia uitam non attrahit ex radice.
Ad hanc differentiam ualet: quod scrip¬
tum est. Et memoria retinentibus mandata
eius: ut faciant ea. Multi enim memoria re-¬
tinent. ut contempnant: uel etiam deride-
ant & oppugnent ea. In his uerba xp̃i ñ.
manent. quia tangunt quodammꝰ non co-¬
herent: & ideo illis non erunt in benefitiũ.
s in testimonium. Et quia fic insunt eis.
ut non maneant ineis: ad hoc tenentur
ab eis. ut iudicentur ex eis. E.xplicit¬
ficatꝰ est pater m̃s. ut fructũ pluri

Expanded text:
untur in vita, non computatur palmes in untur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis. TRACTficatus est Pater meus, ut fructum pluri
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quia fumus adhuc in hoc secilo. De
mansione namq huius scli nobis aliquando
sabtepit. tit hoc petamus qtiꝰd nobis non
expedite nescinus: sed ab̾sid ut fiat nobis
si manemtis in xp̃o. qui non facit quod peti¬
mus. nisi quod expedit nobis. Manentes gͦ
in eo cum uerba eius in nobis manenent.
quodcumq uoltierimus petemus & fit
nobis: quia si petintis & non fit. non hoc pe¬
timus quod habet mansio in eo. nec quod
habent uerba eius quȩ manent in nobis:
secd quod habet cupiditas & infirmitas car¬
nis. quȩ non est in eo. & in qua non manent
uerba eius. Nam utiq ad uerba eius
ꝑtinet oratio illa quam doctit: ubi dicimꝰ.
pater nr̃ qui es in celis. Abhanis orationis
uerbis & sensibus non recedantis petitionib
nr̃is: &. quicquid petierimus fiet nobis.
Tunc enim dicenda sunt uerba eius in no-¬
bis manere: quando facimus quȩ precipit.
&o diligimus quȩ promisit. Quando autẽ
uerba eius manent in memoria. nec inueni-¬

Expanded text:
mus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, qumus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveni
Abbreviated transcription (Latin):
nisi etiam detis ofset. llerum quia ita
sine ista gratia non potest uitti. ut mors
in potestate sit liberi arbitrii: siquis
in me inquit non manscrit. mittetur
foras sicut palmes & arescet & colligent
eum. & in ignem mittent. & ardet.
Ligna itaq uitis tanto funt contemptibilio¬
ra si in uite non manserint: quanto glorio¬
fiora si manserint. Deniq sicut de his etiã
ꝑͥerechielem ꝓphetam dñs dicit: precisa
nullis agricolarum ufibus prosunt. nullis
fabrilibus oꝑibus deputantur. Untim de
duobiis palmitibus congrut: aut tutis aut
ignis. Si iuite non est: in igne erit. Ut
ergo in igne non fit: in uite sit. Si manseri¬
tis in me inquit: & uerba mea in uobis man-¬
seruit: quodcumq uolueritis petetis. & fict
uobis. Manendo qtuppe in xp̃o. quid uelle
possunt: nisi quod comienit. xp̃o : Quid
uelle possunt manendo in saluatore: nisi qd̃
non alienum est a salate: Aliud quippe
uolumtis quia fumus in xp̃o: & aliud uolu¬

Expanded text:
nisi etiam Deus esset. Verum quia ita nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Sin me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes, et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volu
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ȩ. S quid uos sequatur uidete. & si est
in uobis ullus sensus. horrete. Qui enim a
semet ipso se fructum cxistimat ferre: in
uite non est. Qui in uite non est: in xp̃o ñ
est. Qui in xp̃o non est: xp̃iants non est.
Hȩc sunt profunda submersionis ur̃e. Etũ
atq etiam considerate: quid ueritas aditin-¬
gat & dicat. Ego sum inquit uitis: uos
palmites. Qui manet in me: & ego in eo.
Hic fert fructum multum: qura sine me
nichil potestis facere. Ne quisquã puta¬
ret saltem paruum aliquem fructum
posse a semet ipso palmitem ferre: cum
dixisset. hic fert fructum multum. non
fieri non potest. sine quo fieri nichil po-¬
test. quia & si parutim actulerit palmes.
eum purgat agricola. ut plus afserat:
tamen nisi in uitȩ manserit & uixerit
de radice. quantumlibet fructum ã se¬
met ipso non potest ferre. Quamuis aut̃
xp̃c uitis non esset nisi homo esset: tam̃
istam gratiam palmitibus non preberet.

Expanded text:
vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce. cui si audent respondeant: qui
ignorantes dei iusticiam. & suam uolen¬
tes constituere. iusticiȩ dei non sunt
subiec̾ti. Ecce cui respondeant sibi pla-
centes: & ad bona oꝑa facienda. deũ
sibi necessarium non putantes. Non¬
ne huic resistunt ueritati. homines
mente corrupti. reprobi circa fidem.
qui respondent & locuntur iniquitatẽ
dicentes: a deo habemus quod homines
sumus. a nobis ipsis autem quod iusti
fumus. Quid dicitis. qui uos ipsos de¬
cipitis. non assertores s precipitatores.
liberi arbitrii: ex alto elationis. ꝑ ma¬
nia prefa̾ptionis. in ꝓfunda submerfio.¬
nis: Nempe uox ur̃a est: quod homo
ex semet ipso facit iusticiam. Hoc est al¬
tum elationis urȩ. S ueritas contradi¬
cit: & dicit. Palmes non potest ferre
fructum. a semet ipso: nisi manserit
in uite. Ite nanc ꝑ abrupta: & non habẽ¬
tes ubi. figamini. uentosa loquacitate iac-¬
tamini. Hec sunt in aniad presumptionis

Expanded text:
Ecce cui si audent respondeant, qui « Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respcentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis
Abbreviated transcription (Latin):
item se dixit esse
iħc. & discipulos
suos palmites. & agri¬
colam patrem: unde
iam pridem sicat
potuimus disputatum est. In hac aut̃
lectione cum adhuc de se ipso qui est
uitis. & de sius palmitibus hoc est dis¬
cipulis loqueretur: manete inquit in
me. & ego in uobis. Non eo modo illi m
ipso: sicut ille in ipsis. lltrumq autẽ
prodest: non ipsi s illis. Ita quippe st̃
in uite palmtes: ut uiti non confe¬
rant. s inde accipiant unde uiuant.
Ita uero uitis est in palmitibtis: ut uitale
alimentum subministret eis. non fumat
ab eis. Ac ꝑ hoc manentem in se habere
xp̃m. & manere in xp̃o: discipulis prodest
utrumq non xp̃o. Nam preciso palmite :
potest de uiua radice alius pullulare.
Qui autem pretisus est: sine radice non
potest uiuere. Deniq adiungit: & dicit.
Sicut palmes non potest ferre fructum
a semet ipso. nisi manserit in uitȩ: sic &
uos nisi in me manseritis. Magna gr̃ȩ
commendatio: fratres mei. Corda in¬
seruit humilium: ora obstruxit suꝑboꝵ.

Expanded text:
item se dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi mavos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum.
Abbreviated transcription (Latin):
men eiꝰ. Scribo uob̾ patres. qmͣ̃ cogiss¬
uistis eũ qͥ abinicio ẽ. Scribo uob̃ ad
olescentes: qm̃ uicistis malignum. Scri-
estis & uerbũ dei iuob̾ manet. &
uicistis malignũ.

Expanded text:
Scribo vobis patres: quoniam cognovistis eum qui ab initio est. Scribo vobis juvenes: quoniam vicistis malignum. Scriboestis: et verbum Dei in vobis manet et vicistis malignum.
Abbreviated transcription (Latin):
consenior & testis xp̃i passionũ.
qui et eiꝰ que infuturo reuelanda :
głe cõmunicator. pascite qͥ ẽ. innobis
gregem dĩ.ꝓuidentes ñ coacto. sed
spontaneẽ scđm dͥm̃. neq turpis lu-¬
cri gr̃a. sed uoluntarie. neq ut domi-¬
nantes incleris: sed forma facti gre
gi exanimo. Et cũ apparnerit prince¬
ꝑs pastorũ: ꝑcipietis inmarcescibilem.
glorie coronam.
imilit̾ ad olescentes. subditi esto¬
te seniorib Onĩs aut̃ inuicem humi¬
litatem insinuate: quia ds̃ suꝑbis
resistit. humilibus aut̃ dat gr̃am.
Humiliamini gͥ sub potenti manu
dĩut uos exaltet intẽpore nisitati

Expanded text:
or et testis Christi passionum qui et eius quae in futuro revelanda est gloriae communicator pascite qui est in vobis gregem Dei providentes non coacto sed spontanee secundum Deum neque turpis lucri gratia sed voluntarie neque ut dominantes in cleris sed formae facti gregi et ex animo et cum apparuerit princeps pastorum percipietis inmarcescibilem gloriae coronam similiter adulescentes subditi estote senioribus omnes autem invicem humilitatem insinuate quia Deus superbis resistit humilibus autem dat gratiam humiliamini igitur sub potenti manu Dei ut vos exaltet i
Abbreviated transcription (Latin):
cientia aut̃ pietatem. inpictate.
aut̃ amorem fr̃nitatis. inamore
aut̃ fr̃nitatis. caritatem. Hec enim
nob̾cum si assint ce suꝑent. non ua
Cui enim non presto st̃ hec. cecꝰ ẽ. &
manu tentans. obluuonem accipi¬
ens purgationis ucterum suorũ¬

Expanded text:
tate autem amorem fraternitatis, in amore autem fraternitatis caritatem. haec enim nobis cum adsint et superent, non uaccui enim nen praesto sunt, caecus est et manu temptans, obliuionem accipiens purgationis ueterum suor
Abbreviated transcription (Latin):
parati semꝑ ad satis fationem om̃i
poscenti uos rationem. de ea que in
uob̾ ẽ. spe. & fide. Sed cum modestia
& timore conscientiam habentes bo¬
nam. ut meo quod de trahunt de¬
dantur: qui calunniantur ur̃am
bonam in xp̃o conuersationem.

Expanded text:
parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea, quae in vobis est, spe: sed cum modestia et timore, conscientiam habentes bonam, ut in eo quod detrahunt dantur qui calumniantur vestram bonam in Christo conversatio
Abbreviated transcription (Latin):
non est ipse. s nescio quid de illo aliud
opinantur: non utiq ipsum. s illud in¬
ueniuntur odisse quod fingunt. aut er¬
rando potius suspicantur. Et tamen
nisi possent homines odisse quoel nesci-¬
unt: non ueritas utrumq ditisset: qd̃
emꝰ patrem & nesciunt. moderunt. S
quom id fieri possit. si adiuuante dño¬

Expanded text:
quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Do
Abbreviated transcription (Latin):
Ille enim perire deo dicitur: quisqtus
ab illa beatitudine quam dat sc̃is sius.
per supplitium separatur. Tanta est actẽ
supplitiorum: quanta est diuersitas pec¬
catorum. Quȩ quomͦ se habeat. altius
enim uidicat sapientia diuina. quiam
comectura scraitatur. aut effatur hu¬
mana. isti certe ad quos uenit & quib
locutus est xp̃e. non habent de magno
infidelitatis peccato illam excusationẽ
qua possint dicere. non uidimus non
audiuimus: siue non acceptaret᷑ ista ex¬
cusatio ab illo cuis inscrutabilia sunt
iudicia. siue acceptaretur. & si non ut
ab omni dampnatione liberarent᷑. certe
ut aliquanto leniis dampnarentur.
Qui me odit inquit: & patrem meam
odit. Hic nobis fortasse dicatur. Quis
potest odisse. quem nescit: Et utiq
antequã diceret. si non uenissem & locu¬
tus eis fuissem. peccatum non haberent:
dixerat discipłis stus. Hec facient tob:
quia nesciunt eum qui misit me. Quomͦ
ergo nesciunt: & oderunt: Si enim qd̃

Expanded text:
Ille enim perire Deo dicitur, quisquis Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non
Abbreviated transcription (Latin):
pena leiiore ponendi. quia neq in lege
peccauerunt. s omnino legem ap̃i acciꝑe
noluerunt. & eam quantum ad ipsos atti¬
net omnino nullam esse uoluerunt. Illi
autem peccant in lege qui sunt in lege.
id est qui eam suscipiunt. eamq scãm &
mandatum sc̃m̃ & iustum & bonum fa-¬
tentur: sed infirmitate non implent.
quod ab ca rectissime precipi dubitare
non possunt. Hi sunt. qui aliquando for¬
sitan possunt ab eortim qui sine lege
funt ꝑditione discerm: si tamen quod
apłs ait. per legem indicabunt᷑. sic accipi¬
endum est tanquam dixerte. non peribt̃.
Quod mirum non est. Neq enim de
infidelibus & fidelibus erat sermo ut
hoc dicereo. s de gentibus & iudeis qui
cerit utriq nisim eo saluatore saluent᷑.
quiuenit querere quod perierat ad per¬
ditionem sine dubio pertinebunt: quã¬
uis dici possit alios grauius. alios leuius.
perituros. id est alios grauiores alios le¬
iuores penas in sua perditione passuros.

Expanded text:
poena leviore ponendi, quia neque in Lege poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros.