comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc timeo. Ulolo tibi dicere. dilige proxi¬
num tuum sicut diligis te ipsum: et timeo:
Ad huc enim discutere uolo: quomodo diligas
teipsum. Noli gͦ ȩgre ferre. non estu iꝑse fãci¬
le dumittend̃: cui proximus committendus:
Non transitorie tecum agendũ est. Tu unus
homo es: proximi tui multisunt. Non enĩ
pͥmo sic debes intelligere proximum: uel fra¬
trem. uł cogniꝰtum. uel ad finem ÷ Proximus ẽ.
omi homini. omnis homo: ꝓorimi sibi dicun¬
tur. pater et filius. socer. et gener: nichil ta¬
men tam proximum quam homo et homo.
S si putamus uon ẽẽ. prorimos. nisi qui de
eisdem parentib nascuntur: adam et euam
Intendamus. et omnes fratres sumus. Et qͥ¬
dem fratres. secumdũ ꝙ homines sumus:
quantomagis scdm̃ quod xp̃iani sumus:
Ad id quod homo es. unus pat̃ fuit adam. u¬
na mat̾ eua: ad id ꝗ xp̃ianus es. unus pater
est. ds̃. una mat̃ ecclesia. Llidete ergo: quan¬

Expanded text:
adhuc timeo. Volo tibi dicere, Dilige proxiadhuc timeo. Volo tibi dicere, Dilige proximum tuum sicut diligis te ipsum; et timeo: adhuc enim discutere volo quomodo diligas te ipsum. Noli ergo aegre ferre. Non es tu ipse facile dimittendus, cui est proximus committendus: non transitorie tecum agendum est. Tu unus homo es, proximi tui multi sunt. Non enim primo sic debes intelligere proximum, vel fratrem, vel cognatum, vel affinem. Proximus enim est omni homini omnis homo. Proximi sibi dicuntur pater et filius, socer et gener. Nihil tam proximum, quam homo et homo. Sed si putamus non esse proximos, nisi qui de iisdem parentibus nascuntur; Adam et Evam attendamus; et omnes fratres sumus. Et quidem fratres secundum quod homines sumus, quanto magis secundum quod christiani sumus? At id quod homo es, unus pater fuit Adam, una mater Eva: ad id quod christianus es, unus pater est Deus, una mater Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
celoꝵ homini negotiatori. querenti bonas
margaritas. qui inuenit unam p̃ciosam mar¬
garitam. et uendidit omnia que habebat. et
ẽmit illt̾im: ut si piger eras ad per serutandũ
thesaurum ⁊ Nonsis piger unam margaritã
sublingua ferre & quo uis securus ambula.
Quod est ergo uerbum consũmans et breui¬
ans : Diliges dominũ deũ tuum. extoto corde
tuo. et extota amma tua. et extota m̃te tua:
et diliges proximum tuum tamquã te ipsũ
In his duob p̃ceptis tota lex pendet et ꝓpħe.
Ecce qui discitur in domo discipline: dilig̾e
dm̃. diligere ꝓximum. dm̃. tamquã dm̃ ꝓ
ximum tamquam te: Non enim inuenis
parem tleo: ut possit tͥ dici. dilige dm̃ sicut
diligis illum. De proximo inuenta est tib
regula : quia inuentus es proximo tuo par.
Tu ipse queris quomodo diligas proximum
adtende te ipsimi: et quomodo de diligis sic dili-¬
ge proximum: Don est ubi erres. Uolo iam
ergo. et tibi cominiitere pryximum tuum
ut diligas eum tamquã te ipsum: Colo sed

Expanded text:
coelorum homini negotiatori quaerenti bonas margaritas: qui invenit unam pretiosam margaritam; et vendidit omnia quae habebat, et emit illam : ut si piger eras ad perscrutandum thesaurum, non sis piger unam margaritam sub lingua ferre, et quo vis securus ambulare. Quod est ergo verbum consummans et brevians? Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua . et diliges proximum tuum sicut te ipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Ecce quod discitur in domo disciplinae: Diligere Deum, diligere proximum; Deum tanquam Deum, proximum tanquam te. Non enim invenis parem Deo, ut possit tibi dici, Dilige Deum sicut diligis illum. De proximo inventa est tibi regula, quia inventus es proximo tuo par tu ipse. Quaeris quomodo diligas proximum? Attende te ipsum; et quomodo te diligis, sic dilige proximum. Non est ubi erres. Volo jam ergo et tibi committere proximum tuum, ut diligas eum tanquam te ipsum: volo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc zosimas sequit᷑. rogat ut stet. nec minꝰ itur.
Ille magis solito clamat. mod̾atius ito.
Quisquis es expecta. uetor ire. labore. senecta.
Expecta fessum. ñ sum fera. supprune gressun.
Sũ res parua quidẽ. s homo peccator. et idem:
x p̃m confessus. monachusq frequento recessus.¬

Expanded text:
Hanc Zosimas sequitur, rogat ut stet, nec minus itur Hanc Zosimas sequitur, rogat ut stet, nec minus itur Ille magis solito clamat: Moderantius ito, Quisquis es, exspecta, vetor ire labore, senecta: Exspecta fessum, non sum fera, supprime gressum, Sum res parva quidem, sed homo, peccator, et idem 1265 Christum confessus, monachique frequento recessus
Abbreviated transcription (Latin):
T anqͣm currentẽ quenidã sed ueste carentem.
U idit. et expauit. qm̃ faustasma putauit.
Iisu turbat᷑. siguo crucis est reuocatus.
Uirib hinc sumptis. it̃ inuestigat euntis.
Currit. obestq parumi. labor. etas. lustra ferarũ
Sc̃e senex ꝓꝑa. uisurus spe meliora.
Quȩ legis et sequeris. uestigia sunt mulieris
Femina precedit. quȩ nec tͥ femina cedit.
U t pede. sic uita. te prẽtit hec heremita.
Hȩc meruit latebris. ut nc̃ sit ubiq celebris.
In latebris didicit mundũ bñ uincere. uicit.
Imbribꝰ infecta. nigra phebo. curua senecta.
Hispida ꝓmendas partes intecta tegendas.
Horrescunt illi niuei modiciq capilli.
Uix attingentes humeros. uix colla tegentes
Impexi. rari. soliti sine lege uagari.
Femina tota prius iam totum despicit huiꝰ
Tota caro pridẽ. modo tota rebellis eidem
Femina mortales bñ dedignata soflales
Oblatũ casu rosimã fugit. alite passu.

Expanded text:
Tanquam currentem quemdam, sed veste carentem, Tanquam currentem quemdam, sed veste carentem, Vidit et expavit, quoniam phantasma putavit: Visu turbatus signo crucis est revocatus. Viribus hinc sumptis, iter investigat euntis, Currit, obestque parum labor, aetas, lustra ferarum. Sancte senex, propera, visurus spe meliora, Quae legis et sequeris, vestigia sunt mulieris. Femina praecedit, quae nec tibi femina cedit: Ut pede, sic vita te praeterit haec eremita. Haec meruit latebris ut nunc sit ubique celebris, In latebris didicit mundum bene vincere, vicit, Imbribus infecta, nigra Phoebo, curva senecta, Hispida promendas partes, intecta tegendas, Horrescunt illi nivei modicique capilli, Vix attingentes humeros, vix colla tegentes, Impexi, rari, soliti sine lege vagari. Femina tota prius, jam totum despuit hujus Tota caro pridem, modo tota rebellis eidem Femina mortales bene dedignata sodales Oblatum casu Zosimam fugit alite passu.
Abbreviated transcription (Latin):
Pars quota gestabat panẽ. partẽ recreabat.
Fructꝰ palinarũ ꝓ mensis deliciarum.
ꝓ dape festiua. głans. aut siluestris oliuia.
Hȩc in deserto sumebant tempore certo.
Et certis horis requiẽ. modicũq soporis.
T alit̃ expletis triguita nouemq dietis
Cella petebat᷑. remeabant cũ celebrat᷑
Nil ratꝰ est satius. qͣm ritũ canonis huius.
Hunc simul aduexit reuolutio temꝑis. exit.
Exit et acella ꝓficiscit᷑ ad sacra bella.
Trausit iordanẽ. portat ꝓ tempore panẽ.
Et sic ingressus latebras heremiq recessus.
Uota dõ soluit. noua cantica pectore uoluit.
Solus agit uitã. sacra facta ꝓbant heremitã.
Ex quo lucescit. it̃ urget. nocte quiescit.
S tratꝰ humi plorat. sociũ sibi querit et orat.
Qui solaret᷑ curas. parit̃ pateretur.
Actibꝰ instrueret. suꝑans suꝑare doceret.
Quod pecit assequit᷑. sociusq uȩ reꝑitur.
Nam maiore mora solita dum psalleret hora:

Expanded text:
Pars quota gestabat panem, partem recreabat Pars quota gestabat panem, partem recreabat Fructus palmarum pro mensis deliciarum: Pro dape festiva glans, aut silvestris oliva. Haec in deserto sumebat tempore certo, Et certis horis requiem modicumque soporis. Taliter expletis triginta novemque diaetis, Cella petebatur, remeabant cum celebraturNil ratus est sacrius quam ritum canonis hujus. Hunc simul advertit revolutio temporis, exit; Exit, et a cella proficiscitur ad nova bella, Transit Jordanem, portans pro tempore panem Et sic ingressus latebras eremique recessus, Vota Deo solvit, nova cantica pectore volvit, Solus agit vitam, sacra facta probant eremitam. Ex quo lucescit iter urget, nocte quiescit. Stratus humi plorat, socium si quaerit et orat, Qui solaretur curas, simul et pateretur, Actibus instrueret, superans superare doceret. Quod petit assequitur, sociusque viae reperitur Nam majore mora solita dum psalleret hora,
Abbreviated transcription (Latin):
Preconfortabat mentẽ. corpꝰq iuuabat:
Sacram̃toꝵ gustu. modieoq ciborum.
Inde petebat᷑ benedictio sueta dabat᷑.
Oscula iungebant. tc̃ tandẽ claustra patebant.
Iamq ualedicto. cetuq locoq relicto.
Grex simul exibat. heremũ diuisus adibat.
Pars ut poscebat mos ipse. domi remanebat.
Non seruaturi bona conuemientia furi.
S ne scõꝵ foret exꝑs officiorum.
Cella parata sacris studiis animȩq lauacris.
Ornatu festo pauꝑ. sed diues honesto.
Edib egressi. latebras heremumq ꝓfessi.
Pergebant quorsum dabat optio. quisq seorsũ
Quisq pari uoto certabat. teste remoto.
Psallere ꝓstrat̾. lacrimis delere reatus.
Suppliciis lacerȩ carnis tibi xp̃e placere.
Lȩtari de te socio. duce. sine. quiete.
Te pretẽbat. dabat. expectabat. habebat
Belli tutam̃. testẽ. diadema. iuuam̃
His uisistebant studiis. parit̃q fouebant.
Corda sacris u̾bis. carnẽ: radice uł herbis.

Expanded text:
Praeconfortabat mentem, corpusque juvabat Praeconfortabat mentem, corpusque juvabat Sacramentorum gustu, medicoque ciborum. Inde petebatur benedictio sueta: dabatur, Oscula jungebant, tunc tandem claustra patebant. Jamque valedicto coetuque locoque relicto, Grex simul exibat, eremum divisus adibat. Pars, ut poscebat mos ipse, domi remanebat, Conservaturi bona convenientia furi; Sed ne sanctorum foret expers officiorum Cella parata sacris studiis animaeque lavacris, Ornata festo pauper, sed dives honesto. Aedibus egressi latebras animumque professi 1264 Pergebant, quorsum dabat optio, quisque seorsum. Quisque pari voto certabat teste remoto Psallere prostratus, lacrymis delere reatus, Suppliciis lacerae carnis tibi, Christe, placere, Laetari de te socio, duce, fine, quiete. Te praetendebat, dabat, exspectabat, habebat Belli tutamen, testem, diadema, juvamen. His insistebant studiis, pariterque fovebant Corda sacra verbis, carnem radice vel herba.
Abbreviated transcription (Latin):
Uulgi rumores. fora. causas exteriores.
Momentũ moꝵ: ñ nouerat ullus eorũ.
Huiꝰ erat casa locus abdit̾. ostia clausa.
Ianitor austerus. grex. pastor ut̃q seuerus:
Isti claustrales nec cercos officiales.
Nec si pastorẽ demas. habuere priorem.
Si quid poscebat res. aut pat̃ ipse iubebat
Cura fuit cuiq parere reispatriq
Pastor agenda quidẽ monstrabat. agebat et idem.
Plusqͣm prelatꝰ cunctis seruire paratus.
Nec magis hortari consuet̾ qͣm famulari.
Ille beatoꝵ decus. et speculũ monachoꝵ:
Lux erat in tenebris. ibi clausus. ubiq celebris
Moꝵ primat᷑. scola uris. uirga reatus.
Cruxsibi. forma gregi. uia uitȩ. gła legi.
Snarus gaudenti gaudere. dolere dolenti
Res monet. ut quedã quȩ grex consueuerat edam.
Temꝑe quo sacro plebs purificanda lauacro.
In ueniã scelerũ sũmã decimare dierum.
Incipit. ex cella ꝓdibant ad noua bella.
Sed prius excessus abbati quisq ꝓfessus.

Expanded text:
Vulgi rumores, fora, causas exteriores, Vulgi rumores, fora, causas exteriores, Momentum morum non noverat ullus eorum. Hujus erat causa, locus abditus, ostia clausa, Janitor austerus, grex, pastor, uterque severus, Isti claustrales nec certos officiales, Nec, si pastorem demas, habuere priorem. Si quid poscebat res, aut Pater ipse videbat, Cura fuit cuique parere, reique, patrique. Pastor agenda quidem monstrabat, agebat et idem, Plusquam praelatus cunctis servire paratus; Nec magis hortari consuetus, quam famulari. Ille beatorum decus, et speculum monachorum, Lux erat in tenebris, ibi clausus, ubique celebris Morum primatus, schola juris, virga reatus, Crux sibi, forma gregi, via vitae, gloria legi; Notus gaudenti gaudere, dolere dolenti. . CANTUS II. Res monet ut quaedam quae grex consueverat, edam. Tempore quo sacro plebs purificata lavacro In veniam scelerum summam decimare dierum Incipit, et cella prodibant ad nova bella, Sed prius excessus abbati quique professus
Abbreviated transcription (Latin):
Tam gregis hortatu crescens qͣm teda rotatu.
Huiꝰ cura gregis. sũmi dilectio regis.
Legis doctores audire. docere minores.
N olle fauere cuti. uis pende. legitiꝰ uti.
Nulla loqui temere quasi dira uenena cauere.
Iram. liuorẽ. lites. maledicta. tumorẽ
Sal. pisces. uinũ. pulmentũ. stramina. litiũ.
Non attingebant. quibꝰ uti crit̃ habebant.
Non sapor his. holerũ. ñ res. ñ mentio rerũ.
Non crinis cõmptͥ. nec erat meditatio sumptꝰ.
N emo uł impensa uestis. uł dispare uensa.
Inuidit patͥ. nec fr̃ deniq fratri.
Potꝰ erat flum̃. festiuior esca legumen.
Cilicium uestis. male mollia cingula restis.
Gaudia: lapsoꝵ reditus. dolor: error eorum.
Lectio: uita patrũ. monit᷑ concordia fr̃m.
In u̾bis hoꝵ ds̃. aut sacra gesta prioꝵ.
In uigilando morę ꝓcul ocia. psalmus in ore.
Attenuata caro cruce multa. fomite raro.
Flectibꝰ et crebris uulgabat. facta latebris.

Expanded text:
Tam gregis hortatu crescens, quam tela rotatu. Tam gregis hortatu crescens, quam tela rotatu. Hujus cura gregis summi dilectio gregis, Legis doctores audire, docere minores, Nolle favere cuti, jus pendere, legibus uti, Nulla loqui temere, quasi dira venena cavere, Iram, livorem, lites, maledicta, tumorem, Sal, pisces, vinum, pulmentum, stramina, linum: Non attingebant, quibus uti crimen habebant; Non sapor his olerum, non res, non mentio rerum, Nec crinis comptus, nec erat meditatio sumptus. Nemo vel impensa vestis, vel dispare mensa, Invidit Patri, non frater denique fratri. Potus erat flumen, festivior esca legumen, Cilicium vestis, male mollia cingula restis Gaudia lapsorum reditus, dolor error eorum. Lectio vita Patrum, monitus concordia fratrum. In verbis horum Deus, aut sacra gesta piorum: Invigilando more procul otia, psalmus in ore, Attenuata caro cruce multa, fomite raro, Fletibus et crebris vulgabat facta latebris:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ monachis habites. qđ agunt: age. ceta uites.
Exi. festina. dilatio: magna ruina.
Exit. abit ꝓpe. pulsatq fores: patuere
Inde salutat᷑ abbas. ẽ pauca profatus
Cur uenias: aperi. zosimas ait. opto doceri.
E t peccatoꝵ releuari mole meorum
Asꝑitas itultus. uox supplex gr̃a uultꝰ
Signa sacre mentis uotũ iuuere pȩtentis
Responditq pater. nemo rine frat̃.
N emno leuat morbis animã. nͥ conditor orbis.
Praua cohercer: bona poscas uide doceri.
Si tam̃ is cet᷑ placet. aut locꝰ ipse quietus.
Si magnꝰ modicis uis iungi palma nuricis.
S tes. uideas hunuł si ꝓderit usus ouilis
Elige nob̾cũ pastus istuis mbiscum.
S ummꝰ pastoꝵ: nos nutriet esca suorum
Esca fouens mentem. post hanc nichil esur iectẽ.
N il antmȩ satiꝰ qͣm pasci uisibus huius.
Annuit his equidẽ zosimas. et mansit ibidem.
Mausit et in cella noua iura. sacerrima bella:
Uidit. laudainit. didicit: seruauit. amauit

Expanded text:
Cum monachis habites, quid agunt, age; caetera vites. Cum monachis habites, quid agunt, age; caetera vites. Exi, festina: dilatio, magna ruina. Exit, abit propere, pulsatque, fores patuere: Inde salutatus abbas est pauca profatus. Cur venias, aperi. Zosimas ait: Opto doceri, Et peccatorum revelari mole meorum. Asperitas cultus, vos supplex, gratia vultus, Signa sacrae mentis, votum juvere petentis. Responditque Pater: Nemo, charissime frater, Nemo lavat morbis animam nisi Conditor orbis, Prava coerceri, bona poscas inde doceri. Si tamen hic coetus placet, aut locus ipse quietus, Si magnus modicis vis jungi palma miricis, Stes: videas; humilis si proderit usus ovilis, Et lege nobiscum pastus istius ibiscum, 1263 Summus pastorum nos nutriet esca suorum, Esca fovens mentem post hanc nihil esurientem: Nil animae satius, quam pasci visibus hujus. Annuit his equidem Zosimas, mansit ibidem: Mansit, et in cella nova vita sacerrima bella Vidit, laudavit, didicit, servavit, amavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Talia dũ iactat zosimas. meritumq retractat.
Q uidã subteͤxit. cui sp̃e illa recexit.
Iam bene certasti. bene quȩ licuit suꝑasti
Nil obluctat᷑. caro seruit. mens dominatur.
S tañ ẽ dubiꝰ sinis certaminis huius.
S ũq potes subici. ñ debes dicere uici.
Nam quis uincat᷑ uł uincat sine ꝓbatur.
Premia iustoꝵ pendent in fine laborum.
U t scriptura sonat. fuis ñ pugna coronat.
C ũ bene pugnabis. cũ cuneta subacta putabis.
Quȩ pꝰ infestat. uincenda suꝑbia restat.
Hȩc nisi uincat᷑ ꝓmissa corona negatur
ꝓ dolor his telis suꝑat᷑ sepe fidelis.
Hac lue ñnunqͣm rosa uertit᷑ in saliunqͣm
Isti portento. sodes obstare memento.
N ec uł te tantũ presumas credere scm̃i.
U el te p̃sanctis. meritũ ꝓmissa tonantis.
Multi st̃ qui te suꝑant examine uite.
Quos ut cognoscas. iordanis littora poscas
Regẽ celoꝵ colit illic grex monachoꝵ

Expanded text:
Talia dum jactat Zosimas meritumque retracta Talia dum jactat Zosimas meritumque retracta Quidam subtexit cui spiritus illa retexit. Jam bene certasti, bene qua licuit superasti; Nil obluctatur, caro servit, mens dominatur. Sed tamen est dubius finis certaminis hujus; Cumque potes subjici, non debes dicere: Vici. Nam quis vincatur, vel vincat, fine probatur. Praemia victorum pendent in  f. a fine laborum Ut Scriptura sonat, finis, non pugna coronat. Cum bene pugnabis, cum cuncta subacta putabis, Quae post infestat, vincenda superbia restat. Haec nisi vincatur, promissa corona negatur. Proh dolor! his telis superatur saepe fidelis; Hac duce nonnunquam rosa vertitur in saliuncam. Isti portento, sodes, obstare memento, Nec vel te tantum praesumas dicere sanctum, Vel te prae sanctis meritum promissa Tonantis. Multi sunt qui te superant examine vitae, Quos ut cognoscas, Jordanis littora poscas. Regem coelorum colit illic grex monachorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Talib ille modis. dum psalmis instat et odis¬
U idit celorum secreta. futurus eorum.
Nidit et edidicit. qua spe tot p̃lia uicit.
Spe zosimas captus sacros ita creutr in actus.
U t stagnum riuo uł torpens iguis oliuo.
Et memor ad mores ꝓdesse. cauere fauores. co¬
Cũ bene pugnaret cautt ne fama uolaret
Quanto plus cauit tanto plus illa uolauit.
Et contra uotum retulit laudabile totum.
Illuc innumeti populi uenere doceri.
Q uos ut poscebat locus. etas. ordo. docebat
Dixit et hoc secum qͥcqͥt iubet ordo uł ȩquũ.
Eligo. sector. amo. diceuda tenendaq clamo.
Atcentiant artꝰ. labor ingens. et cibus artus.
Hec puer elegi. puer hec et plura ꝑegi.
Iam tc̃ ordo gregis. iam remus et anchora legis.
Ian diguꝰ celis. sacer actu. mente. loquelis.
Unꝰ cũ mundo pugnaui. fine scdo.
Miratrix hoꝵ plebs. clerꝰ. grex monachoꝵ.
Me pecit. audit. amat. ꝑagit qđ uox mea clamat.

Expanded text:
Talibus ille modis dum psalmis instat et odisTalibus ille modis dum psalmis instat et odis, Vidit coelorum secreta, futurus eorum; Vidit et didicit qua spe tot praelia vicit. Spe Zozimas captus sacros ita crevit in actus, Ut stagnum rivo, vel torpens ignis olivo. Et memor ad mores prodesse cavere favores, Cum bene pugnaret, cavit ne fama volaret. Quanto plus cavit, tanto magis illa volavit, Et contra votum retulit laudabile totum. Illuc innumeri populi venere doceri, Quos, ut poscebat locus, aetas, ordo, docebat,Dixit et haec secum: Quidquid jubet ordo vel aequum Eligo, sector, amo, discenda tenendaque clamo; Attenuant artus labor ingens et sopor arctus. Haec puer elegi, puer haec et plura peregi. Jam tunc ordo gregis, jam remus et anchora legis, Jam dignus coelis, sacer actu, mente, loquelis: Unus cum mundo pugnavi fine secundo. Miratrix horum plebs, clerus, grex monachorum Me petit, audit, amat, peragit quod vox mea clamat.
Abbreviated transcription (Latin):
icut hiemps laurum ñ urit nec rogus aurũ:¬
Sic ⁊ osimã puerũ nec opes nec gła rerum.
Quas cito labentes et noxia queq docentes.
Sp̃uit. deuouit. animoq manuq remouit.
Est monichus factus. monachi uigilaute in accus.
Proponensq sequi doctores uiris et ȩ q ui
Institit annoꝵ legem cohibere suorum
Institit. inq breui mirtetis moribus eui.
Mores doccoꝵ transcendit ddoctor eorun.
Ot pueri metas euasit debilis ȩtas:
Creuertint dona. crenit simul ipsacorona.
N il magis huic honeri: qͣm membra qͥete foueri.
Nil magis in gratũ qͣm ñ punire reatum.
Huiꝰ erat testis. modicꝰ sopor. aspera uestis.
& cibus. et siratus modo gła. tunc cruciatus.
Testis erat monachi. color. et caro uescia bachi.
N on caro: sed pellis. maera. pallida. trita flagellis.
Docta reluctari sibi. sp̃ii famulari.
His in torm̃tis. sacre modulatio mentis
Xp̃o psallebat: si quando lingua tacebat.
Asanie busti. mens semꝑ conscia iusti
Numqͣm dimouit. ds̃ hec. homo cet̾a nouit.

Expanded text:
icut hiems laurum non urit, nec rogus aurumSic Zosimam puerum nec opes, nec gloria rerum. Quas cito labentes, et noxia quaeque docentes Sprevit, devovit, animoque manuque removit. Et monachus factus monachi vigilavit in actus; Proponensque sequi doctores juris et aequi, Institit annorum legem cohibere suorum: Institit, inque brevi mutatis moribus aevi, Mores doctorum transcendit doctor eorum. Ut pueri metas evasit debilis aetas, Creverunt dona, crevit simul ipsa corona. Nil magis huic oneri, quam velle quiete foveri; Nil magis ingratum, quam non punire reatum. Hujus erat testis modicus sopor, aspera vestis, Et cibus et stratus, modo gloria, tunc cruciatus. Testis erat monachi color, et caro nescia Bacchi: Non caro, sed pellis macra, pallida, trita flagellis, Docta reluctari sibi, spiritui famulari. His in tormentis, sacrae modulatio mentis Christo psallebat, si quando lingua tacebat. A sanie busti mens semper conscia justi Se non dimovit; Deus haec, homo caetera novit.
Abbreviated transcription (Latin):
risiatis unctionẽ. iam ab antiquo
in ueti testam̃to institutam leginꝰ.
quia tunc quidẽ reges solũ et sacer¬
aotes liniebant᷑. Quoꝵ unctione sigularis
aie unctus presigurabatur. qͥ p̃ eunctis par¬
ticipib suis unctus ẽ. ut cum ilo partie¬
ciparent in noĩe. qui participes uliꝰ eẽ me¬
rerentur: in unctione. Acrismate enĩ xp̃s
nom̃ ot̃s cõmunicare ceꝑunt: om̃s unca¬
onem acciꝑe debuerunt. quia in xp̃o om̃s

Expanded text:
rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione. A chrismate enim Chrisnomen omnes communicare coeperunt, omnes unctionem accipere debuerunt, quia in Chris
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ suas ab omni intinere: iste in excelsis habitat.
munerib cito corrumpit uidicem: pauꝑ autem dũ
non habet quod offerat. non solum audiri contemp¬
nitur. s etiam et contra ueritatẽ oppͥmitur. Cito
uio latur auro iusticia. Nullamq reus ꝑtimeseit cul¬
pam: qͣui redimere uumuns existunat. Plus enim oba¬
net mentem censoris amor lucri: qͣm equitas iudicii.
Tres sunt munerum acceptiones: quib contra usticiã
humana uanitas militat. id ẽ fauor amicitiarum.
adulatio laudis. et corꝑalis acceptio muneris. Facilius
autẽ ꝓuercitur anim̾ rei corporeȩ munere: qͣm gr̃e
laudisq fauore. Quatuor modis iudieuum humanũ¬
pittitur. timore. cupiditate. odio. amore. Limore: dũ
meti potestatis alicuiꝰ ueritatẽ loqui pauescimus.
Cupiaitate.: dum p̃mio intineris alicui corrumpiã.
Odio: dum contra quelibet aduersa molimur. Amo¬
re : dum anucis uł ꝓpiuquis prestare contendimꝰ.

Expanded text:
manus suas ab omni munere, iste in excelsis habitat. manus suas ab omni munere, iste in excelsis habitat. muneribus cito corrumpit judicem. Pauper autem, dum non habet quod offerat, non solum audiri contemnitur, sed etiam contra veritatem opprimitur. 5. Cito violatur auro justitia, nullamque reus pertimescit culpam, quam redimere nummis existimat. Plus enim obtinet mentem censoris amor lucri quam aequitas judicii. 6. Tres sunt munerum acceptiones, quibus contra justitiam humana vanitas militat, id est favor amicitiarum, adulatio laudis et corporalis acceptio muneris. Facilius autem pervertitur animus rei corporeae munere quam gratiae laudisque favore. 7. Quatuor modis pepervertitur; timore, cupiditate, odio, amore. Timore, dum metu potestatis alicujus veritatem loqui pavescimus; cupiditate, dum praemio muneris alicujus corrumpimur; odio, dum contra quemlibet adversa molimur; amore, dum amico et propinquis praestare contendimus.
Abbreviated transcription (Latin):
on ẽ ꝑsona in iudicio considanda: s causa. Scrip¬
tum est enim. Non accipies ꝑsonam iniudicio.
Et iterum. Non misereberis pauꝑi in uidicio.
Qui enu consanguiuitatis uł amicitiȩ fauore. si¬
ue iniicitiarum odio iudicium ꝑuertunt: sine
dubio in xp̃m qui ẽ ueritas et iusticia peccare noscun¬
tur. Iniqui iudices erant in ueritate sententiȩ. dum
intendunt in qualitate ꝑsouȩ. Et exulcerant sepe
iustos: dum imꝓbe defendunt iniquos. Qui autẽ
recte presidere studet: nec partẽ palpare nouit. nec
cohibere a iusticia didicit
expectat: fraudem indño ꝑpetrat. quia iusti¬
ciam qͣm gratis imꝑtire debuit. acceptione
peccuniȩ uendit. Bonymale utuntur: qui tuste¬
ꝙ temꝑali lucro udicant. Tales quippe ad ueritatẽ
non iusticiȩ defensio: s amor p̃miĩ ꝓuocat. Quibus
si spes nũmi subtrahatur: confestim auisticiȩ defen¬
sione recedunt. Acceptio munerum: preuaricatio
ueritatis est. Unde et ꝓiusto dicitur. Qui exeutit

Expanded text:
on est persona in judicio consideranda, sed causa; scriptum est enim: Non accipias personam in judicio . Et iterum: Non misereberis pauperis in judicio. Qui enim consanguinitatis vel amicitiae favore, sive inimicitiarum odio, judicium pervertunt, sine dubio in Christum, qui est veritas et justitia, peccare noscuntur. 2. Iniqui judices errant in veritate sententiae, dum intendunt in qualitatem personae, et exulcerant saepe justos, dum improbe defendunt iniquos; qui autem recte praesidere studet, nec partem palpare novit, nec cohibere a justitia didicit.exspectat, fraudem in tiam quam gratis impartiri debuit, acceptione pecunie vendit. Bonis male utuntur, qui pro temporali lucro iuste iudicant. Tales quippe ad veritatem non iustitie defensio, sed amor premii provocat quibus si spes nummi subtrahitur, confestim a iustitie confessione recedunt. Acceptio nummorum prevaricatio veritatis est. Unde et pro iusto dicitur: Qui excutit
Abbreviated transcription (Latin):
dñis suis ita manumissi sunt. ut in eis nulũ
obsequii ius. aut potestatem reseruarut. et
sine crimine uixerint hos in derũ assumi
posse sine cuuctatione sanxerunt. Publice uͦ
penitentes. criminosos. illiteratos. digamos.
repudiatarum maritos. ex adulterio natos.
ab ħeticis baptiratos. et qui se ipsos abscide¬
runt. a sacris ordinib arcendos. et energu-¬
minos melerum non recipiendos. S et filios
presbiteroꝵ ad sacros ordines ñ admittendos
nisi quos uł habit᷑ religionis uł spiritał uitȩ
honestas. cõmendat. Penitentes si necessitas
exegerit iit̃ ostiarios deputari. uł int̃ locto¬
ordinati sunt int̃ subdiacones hab̾i conce¬
dunt. ita tam̃ ut mnanum ñ imponant aut
sacra contingant. Penitentes dicunus eos¬
qui post baptismum ꝓ nomicidio aut ꝓ diu̾¬
sis criminib aut grauissimis peceatis publi¬
cam gerentes penitentiã. sub cilicio diuino
fuerint altario reconciliari. Similit̃ trans¬
marinos et incognitos homines siue clericos

Expanded text:
nis suis ita manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut potestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel habitus religionis, vel spiritualis vitae honestas commendat. Poenitentes vero si necessitas exegerit inter ostiarios deputari, vel inter lectoante ordinati sunt, inter subdiaconos habeantur, ita ut manum non imponant aut sacra contingant. Eum vero dicimus poqui post baptismum pro homicidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis peccatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos et incognitos homines, sive clericos
Abbreviated transcription (Latin):
e uita autẽ et conditione eorum qui
ad sacros ordines eliguntur. multa no¬
bis patres docuinta reliquerunt. Nam
quid a sacris ordinib non impediat eos qui
ꝓbate fuerint conu̾sationis. placuit diffiuie.
Qui a medicorũ incisione forte claudi effici¬
unttur. ił ꝓ egritudine siue ꝑ uiolentiã ani¬
eiduntur. et qui non sponte s easu m̃embrũ
sibi aliquod amputauerunt. si tam̃ tale su¬
erit ut ab oꝑe actininistrationis ñ impedi¬
at. et laici qui ñ concupinam nec pelicem
norunt. nec digni extiterunt. et in ceceris
sine crimine iuxerunt. lib̾ti quoq qui a

Expanded text:
e vita autem et conditione eorum qui ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non sponte, sed casu aliquod membrum sibi amputaverunt; si tamen tale fuerit ut ab opere administrationis non impediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami exstiterunt, et in caeteris sine crimine vixerunt; liberi quoque qui a
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles gentilib comunccos inuenit conui¬
ges. Item. Si dñs dimittere coniugis solam cau¬
sani fornicationis admntit. et paganum coniu¬
gium dimitti ꝓhibet. consequens ẽ ut paga¬
nismus non fubiaceat fornicationi. Quid ẽ gͦ
inquiunt quod beat᷑ ambrosius dicit. non ẽ
ratum coniugium pret dm̃. et ideo non ẽ pec¬
catum dimissio ꝓpt̾̃ dm̃ si alii copulet᷑ : ltem
beatus augustinꝰ dicit. Dimissio ꝓpt̾ non est
peccatum si alii coniungatur. iniuria enĩ
creatoris soluit ius matrimonii. S uidete

Expanded text:
gentiles gentilibus conjunctos invenit conjugentiles gentilibus conjunctos invenit conjuges. Item: Si Dominus dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit et paganum conjugium dimitti prohibet , consequens est ut paganismus non subjaceat fornicationi. Quid est ergo, inquiunt, quod beatus Ambrosius dicit: Non est ratum conjugium praeter Deum; et ideo non est peccatum dimissio propter Deum si aliis copuletur? Item beatus Gregorius dicit: Dimissio propter Deum non est peccatum si alii conjungatur. Injuria enim Creatoris solvit jus matrimonii. Sed vide
Abbreviated transcription (Latin):
tiq scismaticus sibi unitatẽ non conficit. qͥ
se ab ipsa unitate diuisit. Simili modo qui
putant u̾ba sacerdotis ad corꝑis xp̃i conseera¬
tionẽ sufficere et non etiam uitam conu̾sati¬
onem bonam illius necessarium eẽ. et adhoc
sacram̃ta dĩ et carnes agni in peocato ꝑma¬
nentes non scĩficant. quanuis ꝑ illoꝵ mini¬
sterium ad illorum seĩficationẽ sacram̃ta fi¬
ant. Sic gͦ dicimus et de coniugii sacramen¬
to quod scd̾m aliquid apua illos recte uerũ
siue ratum. siue scm non ẽẽ dicitur: quia
solum sacram̃tum habentes uł non recte
credendo. uł praue uiuendo. ueritatem
eius hoc ẽ uirtutẽ et effectum spiritalem
acciꝑe non merentur. Dicit beatus augusti¬
nus quia sacramentum coniugii omnibus gen-¬
tib cõmune ẽ. sc̃ĩtas autẽ sacram̃ti non est
nisi inciuitate dĩ nostri et in monte sc̃o eius.
ltem. Cum euangłiũ pͥmum cepit predicari.

Expanded text:
tique schismaticus sibi unitatem non conficit qui tique schismaticus sibi unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui putant sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrationem sufficere, et non etiam vitam et conversationem bonam illius necessariam esse ad hoc sacramenta Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quamvis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos recte verum sive ratum sive sanctum non esse dicitur, qui solum sacramentum habentes vel non recte credendo vel prave vivendo veritatem ejus, hoc est virtutem et effectum spiritualem accipere non merentur. Dicit beatus Augustinus quod sacramentum conjugii omnibus gentibus commune est; sanctitas autem sacramenti non est nisi in civitate Dei nostri et in monte sancto ejus. Item: Cum Evangelium coepit praedicari, primum
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Itaq dicimus ueritatẽ sacram̃torũ dei dup¬
plicem ẽẽ aliam scł inscĩficatione sacram̃ti aliã
in effectu sp̃uali. Dicitur enim ueritas sacram̃¬
torum. uirtus et gr̃a spũals. que in ipsis et
ꝑ ipsa sacram̃ta ꝑcipitur. Quam ueritatem
acciꝑe non possut: qui sacram̃ta dĩ indig¬
ne ꝑcipiunt. Scd̾m hunc itaq modum scrip
tura sacra aliquociens dicit. quod sacram̃ta dĩ
illis uera nou sunt qui ea indigne ꝑcipiunt.
ꝓ eo quod sola exteriꝰ sacram̃ta contreciando
ad ueritatẽ illorum que in gr̃a spiritali con¬
stat: non ꝑtingunt. Sic itaq sacram̃ta dei
et in se uera sunt semꝑ. quantum ad eam quȩ
ꝑ u̾bum dei fit scĩficationẽ: et digne tractan¬
tib ac ꝑcipientib uera non funt quantum
scł ꝑtinet ad eam quȩ in ipsis ꝑcipitur gr̃ȩ spi¬
ritalis. participationem. Ita gͦ uerum corpus
xp̃i non ẽ quod conficit scisinaticus. quia cũ
corpꝰ xp̃i sacramentũ sit unitatis. in ipso u¬

Expanded text:
Itaque dicimus veritatem sacramentorum Dei duplicem esse: aliam scilicet in sanctificatione sacramenti, aliam in effectu spirituali. Dicitur enim veritas sacramentorum virtus et gratia spiritualis quae in ipsis et per ipsa sacramenta percipitur, quam veritatem accipere non possunt qui sacramenta Dei indigne percipiuntScriptura aliquoties dicit, quod sacramenta Dei illis vera non sunt qui ea indigne percipiunt, pro eo quod sola exterius sacramenta contrectando ad veritatem illorum quae in gratia spirituali constant, non pertingunt. Sic itaque sacramenta Dei et in se vera sunt semper quantum ad eam quae per verbum Dei fit sanctificationem; et indigne tractantibus ac percipientibus vera non sunt, quantum scilicet pertinet ad eam quae in ipsis percipitur gratiae spiritualis participationem. Ita ergo verum Christi corpus non est quod conficit schismaticus, quia, cum corpus Christi sacramentum sit unitatis, in ipso u
Abbreviated transcription (Latin):
gia uera non eẽ. Ideo dicit quia omnia q̃
pret̃ fidem sunt et si uera sunt ad specieni:
non sunt uera ad salutẽ. Et si uera funt ad
formam sacram̃ti eid effectum tam̃ uirtitail
et grȩ sp̃ualis uera non sunt. Sic et de quibꝰ¬
dam aliis sacramentis dictum ẽ. quia uera ñ
sunt quando ab infidelib participantur. nec
solum ab infidelib s etiam a fidelib prauis et
ꝑuerse agentib indigne contrectantur. De
ipso sacram̃to corꝑis xp̃i dicit auctoritas quia
non ẽ uerum corpus xp̃i quod conficit scisma¬
ticus. Et iterum alia auctoritas dicit quia e¬
rant qui corpꝰ xp̃i uerba sacerdotis facere pu¬
tant et non uitam: et multa adhunc modũ
dicta inueniuntur. Et dignum ẽ ut dicta scoꝵ
quantum possumus ueueremur ꝑ omĩa.

Expanded text:
gia vera non esse. Ideo dicit quia omnia quae gia vera non esse. Ideo dicit quia omnia quae praeter fidem sunt, et si vera sunt ad speciem, non sunt vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen virtutis et gratiae spiritualis vera non sunt. Sic et de quibusdam aliis sacramentis dictum est, quod vera non sunt quando ab infidelibus participantur. Nec solum ab infidelibus, sed etiam a fidelibus pravis et perverse agentibus indigne contrectantur. De ipso sacramento corporis Christi dicit auctoritas, quod non est verum corpus Christi quod conficit schismaticus. Et iterum alia auctoritas dicit quod errant qui corpus Christi verba sacerdotis facere putant, et non vitam, et multa ad hunc modum dicta inveniuntur. Et dignum est ut dicta sanctorum quantum possumus per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum qđ non tam fidei signum ẽ qͣm natu¬
rȩ. non tam uircutis iudicnũ qmͣ ꝓpagatio¬
nis instrum̃tum eque fidelis et infidelis hab̾e
non potest: S baptismi inquiuut sacram̃tũ
quando infideł acctpit. idõ accepit: quia et¬
si in alio infidelis fuit. ipsum tam̃ sacramentũ
scłm rectam fidei formam accepit. Alioqͥnn̾
illud scdm rectam fidei formam ñ accepisset:
ñ utiq accepisset. siue fideł siue infidelis fus¬
set. Itaq quia in hoc accipiendo fidei contra¬
rius non fuit. acciꝑe illud potuit: quanius
scdm aliud fidelis non fuit. Et ego dico quia
quando infidelis uxorem ꝓpt̃ ꝓpagationẽ
filioꝵ ducit. fidẽ thoro conuigali seruat. soci¬
am diligit et custodit. illa uiuente ad alienã
societatẽ ñ transit. quanuis in alio infidelissit.
quia scł non credit: in hoc tam̃ neq contra fi¬
dem neq contra diumã institutionẽ facit.
S auctoritas inquiunt dicit eiusmodi coniu¬

Expanded text:
mentum, quod non tam fidei signum est quam natumentum, quod non tam fidei signum est quam naturae, non tam virtutis judicium quam propagationis instrumentum, aeque fidelis et infidelis habere non potest. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioquin nisi illud secundum rectam fidei formam accepisset, non utique accepisset sive fidelis sive infidelis fuisset. Itaque quia in hoc accipiendo fidei contrarius non fuit, accipere illud potuit, quamvis secundum aliud fidelis non fuit. Et ego dico quod quando infidelis uxorem propter propagationem filiorum ducit, fidem toro conjugali servat, sociam diligit et custodit, et illa vivente ad alienam societatem non transit: quamvis in alio infidelis sit, quia scilicet non credit, in hoc tamen neque contra fidem neque contra divinam institutionem facit. Sed auctoritas, inquiunt, dicit hujusmodi conju
Abbreviated transcription (Latin):
siue quoꝵlibet alioꝵ infidelium socie¬
modum institutionis diuinȩ legitime facta
fuerit. Dicunt enim quia legitimũ dici non
debet : qđ sine fide factum ẽ. S mͥ ut̃im non
occurrit ratio aliqua qͦmͦ negare possint infi¬
delium societatẽ scdm diuinam institutionẽ
factam comugium ẽẽ: nisi forte similiter di¬
cere uelint baptismi sacram̃tũ non eẽ quod
hereticus dat uł accipit. quia fidelis non ẽ neq
ille qui dat neq ille qui accipit. et hac ratio¬
ne contendant sacraienta dĩ non posse ad in¬
fidelium participationẽ uenire. si sacram̃tũ
coniugii hab̾e infideles non possunt. Aut so¬
lum coniugii sacram̃tum ceteris omnib ex¬
cellentius ẽẽ dicendum ẽ si hoc solum extra
fidem participari non potest. Baptisini sacra¬
m̃tum infideł nabere potest. et coniugii sacra¬
m̃tum in fidelis habere ñ potest: Ergo bap¬
tismi sacram̃tum in quo specialit̃ signaculũ
fidei ẽ infideł hab̾e potest : et coniugii sacra¬

Expanded text:
sive quorumlibet infidelium sociemodum institutionis divinae legitime facta fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqua quomodo probare possint infidelium societatem secundum divinam institutionem factam, conjugium non esse, nisi forte similiter dicere velint baptismi sacramentum non esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem participari non potest. Baptismi sacramentum infidelis habere potest, conjugii sacramentum infidelis habere non potest; ergo baptismi sacramentum, in quo specialiter signaculum fidei est, infidelis habere potest et conjugii sacra
Abbreviated transcription (Latin):
pa excusatur. ꝓpt̾ea xp̃iana religio concedẽ
non debet cum adiudicium eiꝰ ꝑuenerit qđ
extra ipsam quidẽ potuit in cohari. s non in
ipsa debet tolerari. Hec uͦ quȩ supra memera¬

Expanded text:
pa excusatur. Propterea Christiana religio concedere pa excusatur. Propterea Christiana religio concedere non debet cum ad judicium ejus pervenerint, quod extra ipsam quidem potuit inchoari, sed in ipsa non debet tolerari. Haec vero quae supra memora
Abbreviated transcription (Latin):
sitie creatoris institutione inierant debitum
ꝑsoluendum. Hoc etiam queri potest si eo qͥ
prior ad fidem uenit fideli matrimonio alli¬
gato. ille qui in infidelitate remausit cum
ipso eui se nexi adutt̃ino iunxerat ad fidem
parit̃ fubsequatur. utrum eccłia tolerare de¬
beat. ut pꝰ fidem susceptam simul maneant
qui in infidelitate positi male iuncti fucrunt.
s eadem gr̃a int̃ueniente et uetera oĩã delente¬
nichil impedit quiti bene in xp̃o finul ꝑmane¬
ant qui extra fidem xp̃i male sociati fuerunt.
De his etiam queri potest qui in infidelitate con¬
stituti cognatas suas ducunt. aut alias quascũq
quib lege xp̃iana sociari non poterant. si for¬
te simul ambo ad sidem ueniant utrũ eocła
euismodi copulam tolerare possit. S alia ra¬
tio hic ẽ quia baptismi gr̃a culꝑam non delet.
non naturam. In baptismo quod generationis
ẽ. in natura scĩficatur: quod eminis ẽ incul¬

Expanded text:
sine Creatoris institutione inierant debitum sine Creatoris institutione inierant debitum persolvendum. Hoc etiam quaeri potest si eo qui prior ad fidem venit fideli matrimonio alligato ille qui in infidelitate remansit cum illo cui se nexu adulterino junxerat ad fidem pariter subsequatur, utrum Ecclesia tolerare debeat ut, post fidem susceptam, simul maneant, qui in infidelitate positi male juncti fuerunt. Sed eadem gratia interveniente et vetera omnia diluentenihil impedit quin bene in Christo simul permaneant, qui extra fidem Christi male sociati fuerunt. De iis etiam quaeri potest qui in infidelitate constituti cognatas suas ducunt, aut alias quascunque quibus lege Christiana sociari non poterant, si forte simul ambo ad fidem veniant, utrum Ecclesia ejusmodi copulam tolerare possit. Sed alia ratio hic est, quia baptismi gratia culpam delet, non naturam. In baptismo quod generis est in natura sanctificatur, quod criminis est in cul
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse gr̃a et non totum quod precedebat in
culpa lauacro regenerationis ablutum: nec
uerum iam ẽẽ. quia ueta transierunt et noua
facta sunt omnia. ꝓpt̃ hoc lib̾ata uidetur mu¬
ler. pꝰ qͣm fidẽ ꝑcepit. et sacram̃tũ lib̾tatis et no¬
uitatis induit. ut deinceps prioris copulȩ de¬
bito non teneatur. Iustum enim ẽ ut quam in¬
iuria creatoris aluigauit. reuerentia nunc et
fides eiꝰ absoluat. ꝓpt̃ hoc non ꝓhibet eccłia eiꝰ¬
modi si continentiam seruare uoluerint. cũ
aliis matrimonio oopulari. Potest autem
queri. si contingat eum qͥ pͥor ad fidem ue¬
nit contugalẽ copulam non uisse. donec eũ
atter qui in ifidelitate remanserat. subseqͣ¬
tur quid eccłia de huiꝰmodi facere debeat. S
debitum non ẽ tales postqͣm in fide unun fa¬
cti fuerint. si continere non uoluerint iu id¬
ipsum redire deb̾e : ac deuuo xp̃iana deuoti¬
otie conuenire ad pͥoris matrimonii quod ñ

Expanded text:
fuisse gratia; et non totum quod praecedebat in fuisse gratia; et non totum quod praecedebat in culpa lavacro regenerationis ablutum; nec verum jam esse, quod vetera transierunt et nova facta sunt omnia . Propter haec liberata videtur mulier haec postquam fidem percepit, et sacramentum libertatis et novitatis induit ut deinceps prioris copulae debito non teneatur. Justum est enim ut quam injuria Creatoris alligavit, reverentia nunc et fides ejus absolvat. Propter hoc non prohibet Ecclesia ejusmodi si continentiam servare noluerint cum aliis matrimonio copulari. Potest autem quaeri si contingat eum qui prior ad fidem venit conjugalem copulam non inisse, donec eum alter qui in infidelitate remanserat subsequatur, quid Ecclesia de hujusmodi facere debeat. Sed dubium non est tales postquam in fide unum facti fuerint si continere noluerint in ipsum redire debere, ac denuo Christiana devotione convenire ad prioris matrimonii quod non
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͥ uli dicet : Si dixerit illi ut alteri nubat
ad alteram eam facere uidetur: quȩ nonctum
solutam a lege uiuentis uiri cum altero comiu¬
gium copulare concedit. Non qͥ aliuid suꝑẽe ui
detur. nͥ ut hanc mulierem eccłia ad continen¬
tiam seruandam cogat. quȩ peccato suo obli¬
gata uidetur. ut nec suum hab̾e possit nec
alterũ. S si hoc eccłia fecerit: contingere po¬
test ut scandalizetut mulier illa. et fidẽ xp̃ia¬
nam abhorrens ad infidelitatẽ reu̾tatur. Aliȩ
quoq mulieres siue uiri in infidelitate consti¬
tuti quatũ mariti et quorun uxores iam ad
fidem transierunt. et ipsis relictis cum aliis fide¬
lib coniugia inierunt. Hoc cognito ad fidẽ
xp̃ianam uenire ꝑtimescant. et subsequatur
ꝑditio multoꝵr dum fidem fugiunt. quia
continentes ẽẽ i nolunt uł non possunt. Postre¬
mo si mulier ista pꝰ ꝑceptam grãm baptismi
de pͥori peccato abiudicat᷑. uidetur imꝑfecta

Expanded text:
. Quid igitur illi dicet? Si dixerit illi ut alteri nubat, . Quid igitur illi dicet? Si dixerit illi ut alteri nubat, adulteram eam facere videtur, quam nondum solutam a lege viventis viri cum altero conjugium copulare concedit. Non igitur aliud superesse videtur, nisi ut hanc mulierem Ecclesia ad continentiam servandam cogat, quae peccato suo obligata videtur, ut nec suum habere possit, nec alterum. Sed si hoc Ecclesia fecerit, contingere potest ut scandalizetur mulier illa, et fidem Christianam abhorrens ad infidelitatem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in infidelitate constituti, quarum mariti et quorum uxores jam ad fidem transierunt, et ipsis derelictis cum aliis fidelibus conjugia inierunt, hoc cognito ad fidem Christianam venire pertimescant, et subsequatur perditio multorum dum fidem fugium, quia continentes esse vel nolunt vel non possunt. Postremo si mulier ista post perceptam gratiam baptismi de priori peccato abjudicatur, videtur imperfecta
Abbreviated transcription (Latin):
ti. difficillue ab infidelitate resoluantur. Itaq
adult̾tum cõmituit infidelis si alteri se sociat. qͥa
a debito pͥoris pacti solutus non ẽ. S dicis. Ecce
infideł quicũq paganus siue iudeus xp̃ianus
efficitur. uxorẽ quam pͥus habuit quia eum ad
fidem sequi non uult. fidei libertate derelinqͥt.
aliam fidelem ducit. Prior se spretam uidens
alteri nubit: adutterino nexu se illigans. Con¬
tingit postea ut compuneta infidelitatẽ suam
hortere incipiat. ad fidem ueniat xp̃iana effici¬
atur. Quid de hac muliere faciendum ẽ: Con¬
tingere non potest. Expostulat ab eccłia ut
aut uirum suum recipiat aut alteri nube con¬
cedatut. Quid illi dicet eccła : Si uirũ suumt
illi reddit. soluit matrimonium. quod xp̃iana
sc̃ĩtate firmatum ẽ. et dulterium eũ facit. cũ
uiuente uxore sua quam fidelis sidelẽ legitiie
duxit alteri copulatur: quod omnino fieri ñ

Expanded text:
ti; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque ti; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque adulterium committit infidelis si alteri se sociat, quia a debito prioris pacti solutus non est. Sed dicis. Ecce infidelis vel quicunque paganus sive Judaeus Christianus efficitur, uxorem quam prius habuit quia eum ad fidem sequi non vult fidei libertate derelinquit; aliam fidelem ducit, prior se spretam videns alteri nubit, adulterino nexu se alligans. Contingit postea ut compuncta, infidelitatem suam horrere incipiat, ad fidem veniat, Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Continere non potest. Expostulat ab Ecclesia ut aut virum suum recipiat, aut alteri nubere concedatur. Quid illi dicet Ecclesia? Si virum suum illi reddit, solvit matrimonium, quod Christiana sanctitate firmatum est, et adulterum eum facit, cum vivente uxore sua quam fidelis fidelem legitime duxit alteri copulatur, quod omnino fieri non