comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t ad uicem molarũ aliud pͥus
solo positum. aliud insuꝑ
collocatum: hoc est legem pͥmum
hominib constitutam. deinde ad¬
perfectum eugłium. Quȩ lex ue¬
lut iiferioris molȩ saxum. ita erat
farda. pigra. & penitus otiosa. ut
quicqͥd oꝑando acceꝑat. id om̃e per¬
diderit: dicente de iudeis propħa.
Om̃s declinauerunt. simulimiti¬
les facti sunt non ẽ qui faciat bo¬
num. ñ est usq ad unũ. E rgo nisi
eugłium suꝑpositum fuisset. adhuc
lex ueluti tarda & grauis iaceret in
terra uidaica: & unius ꝓuinciȩ co¬
oꝑiretur angustiis. Nisi eugłium
inquam datum ẽẽt: lex necessaria
om̃ino ñ esset. Hoc autẽ lex oꝑabat᷑
sine eugłio: qd̃ uno saxo fieri potest.
Confringere poterat ñ ꝓdesse: sicut
gr̃am uero ñ prestat. Stance gͦ le¬
positũ testam̃to. utrumq condecorat.
ac tanta uelocitate oꝑis circũfert᷑:
ut uolubilitate sui. scłm omne circũ¬
eat. hoc est inferna uisitet. celestia

Expanded text:
t ad vicem molarum aliud prius t ad vicem molarum aliud prius solo positum, aliud insuper collocatum, hoc est legem primum hominibus constitutam, deinde perfectum Evangelium Quae lex, velut inferioris molae saxum, ita erat tarda, pigra et penitus otiosa, ut quidquid operando acceperat, id omne perdiderit; dicente de Judaeis propheta: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Ergo nisi Evangelium superpositum fuisset adhuc lex veluti tarda, et gravis jaceret in terra Judaica, et unius provinciae cooperiretur angustiis. Nisi Evangelium, inquam, datum esset, lex necessaria omnino non esset. Hoc autem lex operabatur sine Evangelio, qConfringere poterat, non prodesse, sicut gratiam vero non praestat. Evanpositum, utrumque condecorat, ac tanta operis velocitate circumfertur, ut volubilitate sua saeculum omne cicumeat, hoc est, inferna visitet, coelestia
Abbreviated transcription (Latin):
lle autem. id est suꝑior lapis tanta
uelocitate oꝑis circsĩfetur. ut fal¬
lens oculos in ipsa celeritate sta re
credatur. ut pucetur inmobilis
esse dũ currat: qui quanto iuoleu¬
tius actus fuerit. tanto opus ꝑfe¬
ctius consũmatur. Ita gͦ prior la¬
pis stat. iacet. & pene nichil ꝓdest:
ille uero alter quȩ inferuntur
cuncta suscipit. quȩ ueniunt
uniuersa complectitur. & ꝑ ca
uernulas quasdã uterq qd̃ oꝑet᷑
acquirit. Qui molit autẽ hoc ha¬
bere uidetur officii. ut ꝑuigili cu¬
ra granorũ asꝑitate confracta.
ex intimis eorũ occultisq uisce¬
rib. similaginem medullãq pro¬
ducat: & sordium leuitate discus¬
sa. in aꝑtum profert om̃e qd̾ purũ
est. ex quo mundissimũ panem
conficiens. gr̃am dñi consequat᷑.
Hos gͥ duos molares lapides. duo
ẽe arbitror testameñta: hoc est le¬
ita sunt disposita uel parata. ut
sibi testam̃tum utrumq conueni¬
at: sicut ait saluator. Non ueni

Expanded text:
lle autem id est superior lapis tota lle autem id est superior lapis tota velocitate operis circumfertur, ut fallens oculos in ipsa celeritate stare credatur, et putetur immobilis esse, dum currit. Qui quanto violentius actus fuerit, tanto opus perfectius consummatur. Ita ergo prior lapis stat, jacet, et pene nihil prodest; ille vero alter, quae inferuntur, cuncta suscipit, quae veniunt, universa complectitur, et per 10 cavernulas quasdam uterque, quod operetur, acquirit. Qui molit autem hoc habere videtur officii, ut pervigili cura granorum asperitate confracta, ex intimis eorum, occultisque visceribus similaginem, medullamque producat, et sordium levitate discussa, in apertum proferat omne, quod purum est, ex quo mundissimum panem conficiens gratiam domini consequatur. Hos igitur duos molares lapides duo esse arbitror Testamenta, hoc est leita sunt disposita, vel parata, ut sibi Testamentum utrumque conveniat, sicut ait Salvator: Non veni
Abbreviated transcription (Latin):
dominica capitulũ eugłi¬
cum disserentes. partem quandã
ex illo ꝑstruiximꝰ: suꝑest ut sequen¬
tia decurramꝰ. Descripsimꝰ enim
qͥd esset qd̾ ait dñs. in illa nocte
erunt duo in lecto uno: & reliqua.
Nunc gͦ uideamꝰ qd̃ reliquũ est.
Dicit enim eadem diuina senten¬
tia. Erunt duȩ molentes in pistri¬
no: una assumetur. & una relin¬
quetur. P rimũ gͥ considerandũ
est. quomͦ constet molentis officiũ.
deinde quȩ sunt duȩ quȩ molere
dicuntur: tercio quid pistrinum
sit. qui ue molitionis effectus.
Nulli dubium ẽ quod molere ali¬
ter non constat. nisi duob lapidi¬
bus apparatis. & conuenientibus
sibi. ut alteri ex his alterius magni¬
tudo imponatur: & illum quidem
lapidem qu prior solo sternitur.
esse pigrum aut tardum. & pene
ut ica dixerim otiosum. ac nisi su¬
perioris participatione lapidis one¬
raretur. forsitan necessarius ñ uide¬
retur. Ita cdum ille oꝑatur: etiam
iste utilis inuenitur. Le.u.¬

Expanded text:
dominica capitulum evangelicum disserentes partem quamdam ex illo perstrinximus; superest, ut sequentia decurramus. Descripsimus enim quid esset quod Dominus ait: In illa nocte erunt duo in lecto uno, etc.; nunc ergo videamus, quod reliquum est: dicit enim divina sententia: Erunt duae molentes in pistrino; una assumetur, et una relinquetur . Primum igitur considerandum est, quomodo constet molentis officium; deinde quae sint duae, quae molere dicuntur; tertio quid pistrinum sit, quisve molitionis effectus. Nulli dubium est, quod molere aliter non constat, nisi duobus lapidibus apparatis, et convenientibus sibi, ut alteri ex his magnitudo alterius imponatur: et illum quidem lapidem, qui prior sternitur, esse pigrum et tardum, et pene, ut ita dixerim, otiosum ac nisi superioris participatione lapidis ornaretur forsitan necessarius non videretur. Ita dum ille operatur, etiam iste utilis invenitur. I
Abbreviated transcription (Latin):
uitam & pietatem donata sunt. per
cognitionem eius qui uocauit nos
propͥa gła & uirtute. ꝑ quem maxi¬
ma & preciosa nob̾ ꝓmissa donauit.
ut ꝑ hȩc efficiamini dunȩ consortes
nature: fugientes eius quȩ in mun¬
do est concupiscentiȩ corruptionem.

Expanded text:
tem pertinent: donata sunt per cognitionem ejus: qui vocavit nos in propria gloria et virtute. Per quem maxima et preciosa vobis promissa donavit: ut per hec efficiamini divine consortes nature: fugientes ejusque in mundo est concupiscentie corruptionem.
Abbreviated transcription (Latin):
rofecti autẽ de coreb Ee .iiͥi.¬
transiuimꝰ ꝑ heremum terri¬
quam uidistis. ꝑ uiam montis amor¬
rei: sicut preceꝑat dñs ds̃ ñr nobis.
Cum q uenissemus in cades barne.
dixi uobis. Uenistis ad montem amor¬
rei: quem dñs ds̃ ñr daturus ẽ nob̃.
Uide terram quã dñs ds̃ tuus dattͥ.
ascende & posside eam: sicut locutꝰ
est dũs ds̃ ñr patrib tuis. Noli me¬
tuere nec quicquã paueas. We acces¬
sistis adme bm̃s atq dixistis. Mit¬
tamus uiros qui bonsiderent terrã:
& renuntient ꝑ quod iter debeamꝰ
ascendere. & ad quas ꝑgere ciuica¬
tes. Cumq mͥ sermo placuisset: mi¬
si e uob̃ duodecim uiros. singulos
de tribub suis. Qui cum ꝑrexissent
& ascendissent i montana: uenert̃
usq ad uallem botri. E considera¬
ta terra. sumences de fructib eius
ut ostenderent ubertatem: acculert̃
adnos acq cixerunt. Bona ẽ terra:
ad sermonẽ dñi dei nr̃i. murmurati
estis in tab̾naculis ur̃is: atq dixistis.

Expanded text:
rofecti autem de Horeb, transivimus per eremum terriquam vidistis, per viam montis Amorrhaei, sicut praeceperat Dominus Deus noster nobis. Cumque venisdixi vobis venistis ad montem Amorrei quem Dominus Deus noster daturus est nobis vide terram quam Dominus Deus tuus dat tibi ascende et posside eam sicut locutus est Dominus Deus patribus tuis noli metuere nec quicquam paveas et accessistis ad me omnes atque dixistis mittamus viros qui considerent terram et renuntient per quod iter debeamus ascendere et ad quas pergere civitates cumque mihi sermo placuisset misi e vobis duodecim viros singulos de tribubus suis qui cum perrexissent et ascendissent in montana venusque ad vallem Botri. Et considerata terra, sumentes de fructibus ejus, ut ostenderent ubertatem, attulerunt ad nos atque dixerunt: Bona est terra ad sermonem Domini Dei nostri murmurati estis in tabernaculis vestris atque dixistis
Abbreviated transcription (Latin):
uiros suos sermonib: & ñ ꝑmi¬
sit cos ut consurgerent in saul. Por¬
ro saul exurgens de spelunca: ꝑge¬
bat cepto itinere. Surrexit autẽ &
daud post eum. E egressus de spe-¬
lunca: clamauit post cergum saul
dicens. Dñe mi rex. W resperit saul
nura loquentiũ: dauid querit malũ
aduersum te: Ecce hodie iuderunt
oculi tui: qͦd tradiderit te dñs in ma¬
nu mea in spelunca. E cogicaui ut
occiderem te: s peꝑcit tibi oculus m̃s.
Dixi enim. Non extendam manum
Quinpotius pater mi uide &. cognosce
oram clamidis tuȩ in manu mea: qm̃
cum preciderem sũmitatem clamidis
tuȩ. nolui extendere manũ meã rite.¬

Expanded text:
viros suos, sermonibus, et non permisit eos, ut consurgerent in Saul. Porro Saul exsurgens de spelunca, pergebat coepto itinere. Surrexit autem et David post eum, et egressus de spelunca, clamavit post tergum Saul, dicens: Domine mi rex: Et respexit Snum loquentium David quaerit malum adversum te ecce hodie viderunt oculi tui quod tradiderit te Dominus in manu mea in spelunca et cogitavi ut occiderem te sed pepercit tibi oculus meus dixi enim non extendam manum quin potius pater mi vide et cognosce oram clamydis tuae in manu mea quoniam cum praeciderem summitatem clamydis tuae nolui extendere manum meam i
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. Nunc gͦ inueniant pueri tui
gr̃am. in o.ulis tius. In die enĩ bona.
uenimꝰ ad te. Quodcũq inuenerit
manus tua da seruis tuis: & filio tuo¬
purri dauid. loquuti sunt ad
nabal om̃ia uerba hȩc ex nomine da¬
uid: & siluerunt. Respondens aut̃
nabal pueris dauid. ait. Quis est
dauid. aut quis est filius isai: Hodie
increuerunt serui: qui fugiunt dños
suos. Tollam gͦ panes meos. & aquas
meas. & carnes pecorum. que occidi
tonsoribꝰ meis: & dabo uiris qͦs nescio
un ł a de sint: Regressi sunt itaq pu¬
eri dauid ꝑuiam suam: & reuersi ue-¬
nerunt & nuntiauerunt ei om̃ia uer¬
ba quȩ dixerat. Tunc dauid ait ui-¬
ris suis. Accingatur unusqͥsq gla
& sequuti sunt dauid quasi quadrin¬
genti uiri. Porro ducenti: remanse

Expanded text:
tibi. Nunc ergo inveniant pueri mei tibi. Nunc ergo inveniant pueri mei gratiam in oculis tuis: in die enim bona venimus ad te quodcumque invenerit manus tua, da servis tuis, et filio tuopueri David, locuti sunt ad Nabal omnia verba haec ex nomine David et siluerunt respondens autem Nabal pueris David ait quis est David et quis est filius Isai hodie increverunt servi qui fugiunt dominos suos tollam ergo panes meos et aquas meas et carnes pecorum quae occidi tonsoribus meis et dabo viris quos nescio unde sint regressi sunt itaque pueri David per viam suam et reversi venerunt et nuntiaverunt ei omnia verba quae dixerat tunc David ait viris suis accingatur unusquisque glet secuti sunt David quasi quadringenti viri porro ducenti remanse
Abbreviated transcription (Latin):
samuel. & congregatus ẽ uni¬
uersus isrł̃. & planxerunt eum: & se¬
pelierunt in domo sua in ramatha.
Consurgens q dauid: descendit in de¬
sertum pharan. Erat autẽ uir qͥspiam
in solitudine maon. & possessio eius
in carmelo: & homo ille magnus ni¬
mis. Erant q ei oues tria milia: & mil¬
le capre. W accidit: ut tonderetur grex
eius in carmelo. Nomen auters:: iuri
illius erat nabal: & nomen uxoris euis
abigail. Eratq mulier illa prudentis¬
sima. & speciosa. Porro uir eius dunis
& pessimis & malitiosus. erat autem
de genere caleph. le .ii.¬
um ergo audisset dauid in deserto.
quod conderet nabal gregem su¬
uiii: misit de cenriuuenes & dixit eis.
Ascendite in carmelum. & ueniẽtis ad
nabal. & salutabitis eum ex nomine
meo pacifice: ꝙ dicetis. Sit fr̃ib meis
⁊ tibirae. & domui tuȩ pax: & om̃ib̾
tonderent pastores tui gregen: qui
fuit eis de grege qͥcquã om̃i temꝑe.
quo fuerunt nobiscũ in carmelo.
Interroga pueros tuos: & indicabunt

Expanded text:
Samuhel et congregatus est universus Israhel et planxerunt eum et sepelierunt in domo sua in Rama consurgensque David descendit in desertum Pharan erat autem vir quispiam in solitudine Maon et possessio eius in Carmelo et homo ille magnus nimis erantque ei oves tria milia et mille caprae et accidit ut tonderetur grex eius in Carmelo nomen autem viri illius erat Nabal et nomen uxoris eius Abigail eratque mulier illa prudentissima et speciosa porro vir eius durus et pessimus et malitiosus erde genere Caleb. Cum ergo audisset David in deserto quod tonderet Nabal gregem suum, misit decem juvenes, et dixit eis: Ascendite in Carmelum, et venietis ad Nabal, et salutabitis eum ex nomine meo pacifice. Et sic dicetis: Sit fratribus meis, et tibi pax, et domui tuae pax, et omnibus, tonderent pastores tui greges tuos,quicquam eis de grege omni tempore quo fuerunt nobiscum in Carmelo. Interroga pueros tuos, et indicibunt
Abbreviated transcription (Latin):
gine similȩ consꝑsȩ oleo. & absq
fermento. diuides eam mininatĩ:
& fundes supra oleum. Sin autẽ
de graticula sacrificiũ eque suni¬
la oleo consꝑgetur: quã offeres. ⁊ ĩo
tradens manib sacerdotis. Qͥ citm
obtulerit eam tollet memoriale.
de sacrificio: & adolebit suꝑ alta¬
re modorem suauitatis dño. Qͥcqͥd
autem reliquum est. erit a aron &
filiorũ euis. sc̃m scorũ deoblacioni¬
bus dm̃. Om̃is oblatio quȩ offert᷑
dño absq fermenco fiet: nec quic

Expanded text:
gine similae conspersae oleo et absque fermento divides eam minutatim et fundes supra oleum sin autem de craticula sacrificium aeque simila oleo conspergetur quam offeres Domino tradens manibus sacerdotis qui cum obtulerit eam tollet memoriale de sacrificio et adolebit super altare in odorem suavitatis Domino quicquid autem reliquum est erit Aaron et filiorum eius sanctum sanctorum de oblationibus Domini omnis oblatio quae offertur Domino absque fermen
Abbreviated transcription (Latin):
nima cum obtulerit ob ba
⁊ oleum: &ponet thuseas
feret ad filios aaron sacerdosi
Quorũ unus tollet pugillũ pla
similȩ & olei & totũ thus. ꝗ pors
memoriale suꝑ alcare in oqorta

Expanded text:
nima cum obtulerit oblatieam oleum, et ponet thus, ac deferet ad filios Aaron sacerdotes, quorum unus tollet pugillum plenum similae et olei, ac totum thus, et ponet memoriale super altare, in odorem
Abbreviated transcription (Latin):
ides est religionis ysaac. łc. inii.¬
sanctissimȩ fundamentũ:
caritatis uinculũ. amoris subsidi¬
um. Hȩc scĩtatem firmat. casticatẽ
roborat: dignitatem exornat. In
puctis splendet. in iuuenib floret:
in prouectis apparet. Gubernat sex¬
us. gradis prouehit: officia cuncta
custodit. In pauꝑe grata est. in me¬
diocre leta: in locuplere honesta.
tides amicitias seruar. collegia co¬
pulat: arces cõmendat. Nullum
despicit. nullũ contempnit: nulli
acest. nisi qui ei sorte defuerit. Fides
aues efficit deo: amicos constituit
missa ꝑcipiet. nisi professionẽ actib
seruet. aut premiorũ potest compos
existere. qui ꝓmissam fidem noluerit
conseruare: ut iam aut impleta fidei
merces homini repensetur. aut

Expanded text:
e Isaac. Fides est religionis sanctissimae fundamentum, charitatis vinculum, amoris subsidium. Haec sanctitatem firmat, castitatem roborat, dignitates exornat. In pueris splendet, in juvenibus floret, in provectis apparet. Gubernat sexus, gradus provehit, officia cuncta custodit. In paupere grata est, in mediocri laeta, in locuplete honesta. Fides amicitias servat, collegia copulat, artes commendat. Nullum despicit, nullum contemnit, nulli deest, nisi qui ei forte defuerit. Fides ares efficit Deo, amicos constituit missa percipiet, nisi professionem actibus servet; aut praemiorum potest compos existere, qui promissam fidem conservare noluerit, ut jam aut impletae fidei merces homini recompensetur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
clamito: & uox mea ad filios
hominũ. Incelligite paruuli astutiã:
ꝙ insipientes anima duertite. Audite
q̃m de re: bus magnis locutura sũ:
& aperientur labia mea ut recta pre¬
dicent. Ueritatem meditabit᷑ gut¬
tur meũ: & labia mea detestabuntur
impiũ. Iusti sunt om̃s sermones mei :¬
ñ est in eis prauũ quid. neq ꝑuersum.
Recti sunt incelligentib: & equi inue¬
mentib scientiam. Accipite discipli¬
nam meam ꝙ ñ peciiniam: doctrinã
magis quã aurũ eligite. Melior est
enim sapientia cunctis preciosissimis

Expanded text:
clamito, et vox mea ad filios hominum. Intelligite, parvuli, astutiam, et insipientes, animadvertite, Audite, quoniam de rebus magnis locutura sum: et aperientur labia mea, ut recta praedicent. Veritatem meditabitur guttur meum, et labia mea detestabuntur impium. Justi sunt omnes sermones mei, non est in eis pravum quid, neque perversum. Recti sunt intelligentibus, et aequi invenientibus scientiam. Accipite disciplinam meam, et non pecuniam: doctrinam magis, quam aurum eligite. Melior est enim sapientia cunctis pretiosissimis
Abbreviated transcription (Latin):
IRedimus sc̃am trinitatem.
potentem. unius substantiȩ. unius
essentiȩ. unius pocentiȩ: creatorẽ
om̃iũ creaturarũ. Credimꝰ patrem
a seipso ñ ab alio. filium a patre
genitum. deum uerũ de deo uero.
lumen uerum de lumine uero. ñ
tamen duo lumina s unũ lumen:
sp̃m sc̃m a patre & filio equalicer
procedentem. consubstantialem.
coeternũ patri & filio. Pater est¬
plenus ds in se. filius plenus d̃e a

Expanded text:
Credimus sanctam Trinitatem,  omnipotentem, unius substantiae, unius essentiae, unius potestatis, creatorem omnium creaturarum, a seipso, non ab alio; Filium a Patre genitum, Deum verum de Deo vero, lumen verum de lumine vero, non tamen duo lumina, sed unum lumen; Spiritum sanctum a Patre et a Filio aequaliter procedentem, consubstantialem, coaeternum Patri et Filio. Pater plenus Deus in se, Filius plenus Deus a
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ illam imꝑauit febri: & dimisit¬
rogatus. modo ultro curat.
egrotos: ostendens se contra pecca¬
torum quoq passiones. & precib
semper annuere fidelium. & ea quȩ
ipsi minime in se intelligunt. uel
intelligenda dare. uel etiam ñ in¬
tellecta dimittere: uixta qͦd psalni¬
sta postulat. delicta quis incelligis.
ab occultis meis munda me dñe.
D continuo surgens. ministrabat
illis. Naturale est febricitantibus
incipiente sanitate lassescere: & egro¬
tationis sentire molestiã. Ueruꝙ
sanitas quȩ dñi confertur imꝑio
simul tota redit. Nec solum ipsa
redit: sed & tantꝙ i ꝯbore comitasi¬
te. ut eis continuo qui se adiauc¬
rant. ministrare sufficiat. E ux¬
ta leges tropologiȩ. membra qui
seruierant ĩ munditiȩ ad iniqͥta¬
tem. ut fructificarent morti: sł¬
iuant iusticiȩ in uitam ȩteruau¬

Expanded text:
 illam, imperavit febri, et dimisitrogatus, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra peccatorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere. Juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine . Et continuo surgens, ministrabat illis. Naincipiente sanitate lassescere, et aegrotationis sentire molestiam. Verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Nec solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant ministrare sufficiat, et, juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae ad iniquitatem ut fructificarent morti, serviant justitiae in vitam aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
lationem deueni. & in quos fluctus
tristiciȩ in qua nunc sum: qui
iocundus eram & delectatus in po¬
testate mea. Nunc uero remitiscor na¬
lorũ quȩ feci in ihrs̃m: unde abstuli
om̃ia spolia argentea & aurea quȩ
rant in ea: & misi auferri habitands
uideam sine causa. Cognoui gͦ quia
propt̾ea inuenerunt me mala ista:A
ecce pereo tristicia magna in teria al¬
ena. E uocauit phylippũ unũdea¬
micis suis: & preposuit eũ suꝑ unuĩs
regnũ suũ. E dedit ei diadema a
lam suã & anułũ. ut adduceltt
ochum filiũ suũ: & nutriret eũ et
regnaret. E mortiuis est illic antio¬
chus rex anno centesimo quadra¬
gesimo & nono. Lectio scđa.¬
t cognouit lysias q̃m mortuus
est rex. & constituit regnare
antiochũ filiũ eius quem nutriuit
adolescentem: & uocauit nom̃ eius
eupatorem. Ee hi qui erant in arce
conluserant urł in circuitu scõrũ:
& querebant ei mala semꝑ ad firma¬
mentũ gentium. E cogitauit iuidas

Expanded text:
lationem deveni et in quos fluctus lationem deveni et in quos fluctus tristitiae in qua nunc sum qui iucundus eram et dilectus in potestate mea nunc vero reminiscor malorum quae feci in Hierusalem unde abstuli omnia spolia argentea et aurea quae erant in ea et misi auferri habitantes Iudaeam sine causa cognovi ergo quia propterea invenerunt me mala ista et ecce pereo tristitia magna in terra aliena et vocavit Philippum unum de amicis suis et praeposregnum suum et dedit ei diadema et stolam suam et anulum ut adduceret Antiochum filium suum et nutriret eum et regnaret et mortuus est illic Antiochus rex anno centesimo quadragesimo et nono et cognovit Lysias quoniam mortuus est rex et constituit regnare Antiochum filium eius quem nutrivit adulescentem et vocavit nomen eius Eupator et hii qui erant in arce concluserant Israhel in circuitu sanctorum et quaerebant eis mala semper ad firmamentum gentium et cogitavit I
Abbreviated transcription (Latin):
quit alerander phylipp. macedo: qui
regnar pͥmus in grecia. & uenit.
& querebat ciuitatẽ caꝑe & dep̃dari
eam & n potuit: qm̃ innotuit sermo
his qui erant in ciuitate. W insurrexe¬
runt in prelium & fugit inde. & abiit
cũ tristicia magna: & reuersus est ba-¬
biloniam. Ee uenit qͥ nuntiaret ei in
ꝑside quia fugata sunt castra quȩ e¬
rant in terra uida. & quia abiit lystas
cum uirtute forti in pͥmis: & fugatus
est a facie iudeorũ. E inualuerunt
armis & uirib: & spoliis multis quȩ
sis: sed & bethsuram ciuitatem suam.
Et factum est ut audiuit rex sermoneᷤᷤ
istos expauit: & cõmotiis est ualde. Et
decidit in lectum. & incidit in languo¬
rem pre tristicia: qͥa ñ est factũ sicut
cogicabat. E erat illic dieb multis.
quia renouata est in eo tristicia mag¬
na: & arbitratus est se mori. Sabba.¬
om̃s amicos suos: & dixit illis.
Recessit somnus ab oculis meis ꝙ cin¬
cidi. & corrui corde pre sollicitudine:
& dixi in corde meo. In quantã tribu¬

Expanded text:
ui regnavit primus in Graecia et venit et quaerebat civitatem capere et praedare eam et non potuit quoniam innotuit sermo his qui erant in civitate et insurrexerunt in proelium et fugit inde et abiit cum tristitia magna et reversus est Babyloniam et venit qui nuntiaret ei in Perside quia fugata sunt castra quae erant in terra Iuda et quia abiit Lysias cum virtute forti in primis et fugatus est a facie Iudaeorum et invaluerunt armis et viribus et spoliis multis quas sis sed et Bethsuram civitatem suam et factum est ut audivit rex sermones istos expavit et commotus est valde et decidit in lectum et incidit in languorem prae tristitia quia non est factum sicut cogitabat et erat illic dies multos quia renovata est in eo tristitia magna et arbitratus est se mori enes amicos suos et dixit illis recessit somnus ab oculis meis et concidi et corrui corde prae sollicitudine et dixi in corde meo in quantam tribu
Abbreviated transcription (Latin):
principes exercitus sui: & eos qui suꝑ
quites erant. Sed ꝙ de regnus aliis
ede insilis  marttiuis nenerunt
ad eum: exercitus conducticuis. Et
erat numerus exercitus. centũ milia
peditum. & iuginti milia equitũ: ꝙ
elefanti triginta duo. docti ad preliũ.
Quenerunt ꝑ idumeam: & applicu¬
er: nt ad bethitiram. Ꝙ pugnauert
die. multos: & fecerunt machinas.

Expanded text:
cipes exercitus sui et eos qui super equites erant sed et de regnis aliis et insulis et maritimis venerunt ad eum exercitus conducticius et erat numerus exercitus centum milia peditum et viginti milia equitum et elefanti triginta duo docti ad proelium et venerunt per Idumeam et adplicuerunt ad Bethsuram et pugnaverunt dies multos et fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
racara contra castra regis. E surrexit¬
rex ante lucem: & concitauit exercictis
impetũ contra uiam bethracarȩ. Ꝙ
comparauerunt se exercitus in preliũi.
Et tubis cecinerunt. & elefantis osten¬
derunt sanguinẽ uuȩ & mori: acd acu¬
endos eos in prelium. E diuiserunt
bestias ꝑlegiones. & adstiterunt sin¬
gulis elefantis mille uiri in loricis con¬
catenatis: & galeȩ ȩxeȩ in capitibꝰ eoꝵ
R quingenti equites ordinati unicuiq

Expanded text:
egis et surrexit ante lucem et concitavit exercitus impetum contra viam Bethzacara et conparaverunt se exercitus in proelium et tubis cecinerunt et elefantis ostenderunt sanguinem uvae et mori ad acuendos eos in proelium et diviserunt bestias per legiones et adstiterunt singulis elefantis mille viri in loricis concatenatis et galeae aereae in capitibus eorum et quingenti equites ordinati unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ illis aliqui ex impiis srł. & abierunt
ad regem & dixerunt. Quousq n fa¬
cis iudicium: & iundicas fr̃s nr̃os:
Nos decreuimꝰ seruire patritus &. Am¬
bulare in preceptis eius. & obse uie¬
dictis eiꝰ. & filii popłi nr̃i. Propt̃ hoc
abaliẽnabantur se a nob̃. & qͥcũq in¬
teniebant᷑ ex nob̃ int̾siciebaut᷑. & he¬
reditates nr̃ȩ diripiebant᷑. & ñ adnos

Expanded text:
 abierunt ad regem et dixerunt quousque non facies iudicium et vindicas fratres nostros nos decrevimus servire patri tuo et ambulare in praeceptis eius et obsequi edictis eius et filii populi nostri propter hoc abalienabantur se a nobis et quicumque inveniebantur ex nobis interficiebantur et hereditates nostrae diripiebantur et non ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
tua est. Uerũptamen. animã illiꝰ serua.
gressus gͥ sachan a facie dñi. Tc.ui.¬
ꝑcussit iob ulcere pessimo: a plan-¬
ta pedis usq ad uerticem eius. Qui
testa saniem radebat: sedens in sterqͥ¬
linio. Dixit autẽ illi uxor sua. Adhuc
tu ꝑmanes in simplicitate tua:. Bene¬
dic dño & morere. Qui ait ad illam.
Quasi una de stultis mulierib loquu¬
ta es. Si bona suscepimꝰ de manudñi:
quare mala ñ suscipiamꝰ: In om̃ib
his ñ peccauit ioblabiis suis. Igitur
audientes tres amici iob omne malũ
qͦd accidisset ei. uenerunt singuli de
loco suo: elifaz themanites. & baldad
suices. & sophar naamatites. Condix

Expanded text:
a gressus igitur Satan a facie Domini percussit Iob ulcere pessimo a planta pedis usque ad verticem eius qui testa saniem deradebat sedens in sterquilinio dixit autem illi uxor sua adhuc tu permanes in simplicitate tua benedic Deo et morere qui ait ad illam quasi una de stultis locuta es si bona suscepimus de manu Domini quare mala non suscipiamus in omnibus his non peccavit Iob labiis suis igitur audientes tres amici Iob omne malum quod accidisset ei venerunt singuli de loco suo Eliphaz Themanites et Baldad Suites et Sophar
Abbreviated transcription (Latin):
assumenti deesset humanũ. Lc .ii.
dei. licet in preteritis scłis. qͥhꝰ¬
lam uelaminib fuisset obumtra¬
tum. non tamen ita obtectum est. ut
scõrũ qui ab initio usq ad aduentũ
dñi laudabiles exticerunt. incellectui
negaretur: cum & propħicis uerbis.
& rerum gestarũ significationibus.
salus quȩ in xp̃o erat uentura ꝓmissa
sit. Quam ñ solum qui predicabant
a depti sunt: sed etiam om̃s qui predi¬
cantib crediderunt. Una enim fides
iustificat uniuersorũ temꝑũ sc̃os:
& ad eandem spem fidelium ꝑtinet.
uel patres nr̃i adorauere faciendum.
Nec inter udeos atq gentiles ulla di¬
stinctio est. Si quidem ut ait apls cir¬
cumcisio nichil est. & prepuciũ nichil
est: sed obseruatio mandatorũ dei.
Quȩ si cum fidei integritate seruent᷑.
ueros abrahȩ filios. id est ꝑfectos fa-¬

Expanded text:
assumenti deesset humanum. CAP. II.Dei, licet in praeteritis saeculis quibusdam velaminibus fuerit obumbratum, non tamen ita obtectum est ut sanctorum, qui ab initio usque ad adventum Domini laudabiles exstiterunt, intellectui negaretur: cum et propheticis verbis, et rerum gestarum significationibus, salus quae in Christo erat ventura, promissa sit: quam non solum qui praedicabant adepti sunt, sed omnes etiam qui praedicantibus crediderunt. Una enim fides justificat universorum temporum sanctos, et ad eamdem spem fidelium pertinetvel patres nostri adoravere faciendum. Nec inter Judaeos atque gentiles ulla distinctio est. Siquidem, sicut ait Apostolus, circumcisio nihil est, et praeputium nihil est, sed observatio mandatorum Dei ; quae si cum integritate fidei serventur, veros Abrahae filios, id est perfectos fa
Abbreviated transcription (Latin):
Numqͥd manus io ab tecũ est i om̃i¬
bus istis: Respondit mulier ꝙ ait.
ꝑsalutem anunȩ meȩ dñe mirex
nec ad dexteram nec ad sinistrã est
ex om̃ib his quȩ loquut᷑ est dñs ñs
rex. Seruus enim tuus ioab ipse pre¬
cepit mͥ. & ipse posuit inos ancillȩ
tuȩ om̃ia uerba hȩc: ut uerterem
figuram sermonis huiꝰ. Seruus etĩ¬
tuus ioab: precepit istud. Tu autẽ
dñe mi sapiens es sicut habet sapien¬
tiam angłs dei: ut intelligas om̃ia

Expanded text:
Numquid manus Joab tecum est in omniNumquid manus Joab tecum est in omnibus istis? Respondit mulier et ait. Per salutem anime tue Domine mi Rex: nec ad dexteram nec ad sinistram est ex omnibus his que locutus est Dominus meus Rex. Servus enim tuus Joab ipse precepit mihi: et ipse posuit in os ancille tue omnia verba nec: ut verterem figuram sermonis hujus. Servus tuus Joab precepit istud. Tu autem Domine mi Rex sapiens es: sicut habet sapientiam Angelus Dei: ut intelligas omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Uuut dñs: quia ñ cadet de capillis
filii tui suꝑ terram. Dixit gͦ muli¬
er. Loquatur ancilla tua ad dñm
meum regem uerbũ.  ait. Loque¬
re. Dixitq mulier. Quare cogita¬
sti istuismodi rem contra populum
dei. & loquutꝰ est rex uerbũ istud.
ut peccet &x ñ reducat eiectũ suũ:
aquȩ dilabimur in terrã: quȩ
ñ reuertentur. Nec uult d̃s perire
animam: s: retractat cogitans ne pe¬
nitus pereat qui abiectus est. Nunc
gͥ ueni ut loquar ad regem dñm meũ
uerbũ hoc presente popło. Se dixit
ancilla tua. Loquar ad regem si qͦ
modo faciat rex uerbũ ancillȩ suȩ.¬
R audunt rex: ut liberaret ancil¬
lam suam de manu omniũ qui uo¬
sacrificium. Sicut enim angłs dĩũ
sic est dñs m̃tus rex: ut nec benedi¬
ctione nec maledictione inoueatur.
⁊ respondens rex. dixit ad mu¬
uierem Ne aliscondasa me uer¬
buni quod te interrogo. Dixit q niu¬
lier. Loquere dñe mirex. E ait rex.

Expanded text:
vivit Dominus quia non cadet de capillis vivit Dominus quia non cadet de capillis filii tui super terram dixit ergo mulier loquatur ancilla tua ad dominum meum regem verbum et ait loquere dixitque mulier quare cogitasti istiusmodi rem contra populum Dei et locutus est rex verbum istud ut peccet et non reducat eiectum suum aquae delabimur in terram quae non revertuntur nec vult perire Deus animam sed retractat cogitans ne penitus pereat qui abiectus est nunc igitur veni ut loquar ad regem dominum meum verbum hoc praesente populo et dixit ancilla tua loquar ad regem si quo modo faciat rex verbum ancillae suae et audivit rex ut liberaret ancillam suam de manu omnium qui vosacrificium: sicut enim Angelus Dei: sic est Dominus meus Rex: ut nec benedictione nec maledictione moveatur. Et respondens Rex dixit ad mulierem. Ne abscondas a me verbum quod te interrogo. Dixitque mulier. Loquere Domine mi Rex. Et ait Rex.
Abbreviated transcription (Latin):
Heu mulier uidua ego sum
Morcuus est uir meus: & ancillȩ tue
erant duo filii. Qui rixati sunt ad¬
uersum se in agro. nullusq erat qui
eos prohibere posset: & ꝑcussit alter
alcerũ. & interfecit eum. E ecce con¬
surgens uniuersa cognatio aduer¬
sus ancillam tuã: dicit. Trade cium
qui ꝑcussit frẽm suũ ut occidamus
eum. ꝓ anima fr̃is sui quem interfe¬
cit: & deleamus heredem. De querũt
extinguere scincillam meam que re¬
licta est. & ut non suꝑsit uiro meo
nom̃: & reliquiȩ suꝑ terram. E ait
rex ad mulierem. Uade in domũ tuã
& ego iubebo pro te. fr̃ã .u. Eo¬
ixit mulier thecuites ad regẽ.
In me dñe mirex iniquitas
&. in domũ patris mei: rex autẽ et
thronus eius sit innocens. R ait rex
Qui contracixerit tibi ad dnc er̃¬
ad me: & ultra ñ addet ut tangat
te. Quȩ ait. Recordetur rex dñi dei
sui. & ut mulciplicentur ꝓoximi san¬
guinis ad ulciscendum: & nequa¬
quã int̾ficient filium meũ. Quiait.

Expanded text:
Heu mulier vidua ego sum. Mortuus est autem vir meus, et ancillae tuae erant duo filii, qui rixati sunt adversus se in agro, nullusque erat qui eos prohibere possit, et percussit alter alterum et interfecit. Et ecce consurgens universa cognatio adversus ancillam tuam, dicit: Trade eum qui percussit fratrem suum ut occidamus eum pro anima fratris sui quem interfecit et deleamus heredem et quaerunt extinguere scintillam meam quae relicta est ut non supersit viro meo nomen et reliquiae super terram et ait rex ad mulierem vade in domum tuam et ego iubebo pro te dixitque mulier thecuites ad regem in me domine mi rex iniquitas et in domum patris mei rex autem et thronus eius sit innocens et ait rex qui contradixerit tibi adduc euad me et ultra non addet ut tangat te quae ait recordetur rex Domini Dei sui ut non multiplicentur proximi sanguinis ad ulciscendum et nequaquam interficient filium meum qui ait
Abbreviated transcription (Latin):
urrexit ergo dauid & uiri eius
quasi sexcenti: & egressi de ceila
huc atq illuc uagabantur incerti.
Nunciatum q ẽ sauli: qͦd fugisset da¬
uia de ceila. Quã obiem: dissimula¬
uit rex ire. Morabatur autẽ dauid
in ⁊ eserto in locis firmissimis: mansit¬
q in monte solitudinis ⁊ iph. Quere¬
bat tamen eum saul cunctis diebus:
& ñ tradidit eum ds̃ in manus eius.
E iudit dauid qͦd egressus ẽẽt saul:
ut quereret animã eius. Porro dauid
erat in deserto ziph: in silua. Ee sur-¬
rexit ionathas filius saul. & abiit ad
dauid in silua: & confortauit manꝰ
eius in deo. Dixit q ei. Ne tuneas.
Neq enim inueniet te manꝰ saul pa

Expanded text:
urrexit ergo David et viri eius quasi sescenti et egressi de Ceila huc atque illuc vagabantur incerti nuntiatumque est Saul quod fugisset David de Ceila quam ob rem dissimulavit exire morabatur autem David in deserto in locis firmissimis mansitque in monte solitudinis Ziph quaerebat tamen eum Saul cunctis diebus et non tradidit eum Deus in manus eius et vidit David quod egressus esset Saul ut quaereret animam eius porro David erat in deserto Ziph in silva et surrexit Ionathan filius Saul et abiit ad David in silva et confortavit manus eius in Deo dixitque ei ne timeas neque enim inveniet te manus Saul pa
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad nos uenit pro amore homi¬
nis: etiam homo fieri dignatꝰ est.
Otgratnouum miraculũ ds̃ incer
homines. dñs inter seruos. creacor
inter creaturas: inter scĩficandos
zauit: ñ fiducia prouocatus. secd
ꝑ receptione subiectus. E unc ge¬
mine uoces propħicȩ sonuerunt:
nox dñi in deserto. uox dñi suꝑ aqͣs.
Nuntus ueritatis clamabat. & ds
glȩ inconabat: & erat ibi in unum
tocius gła triuitatis adorandȩ.
Pater de suꝑnis filium predicabat.
filius in terris ordiiem sacratissimȩ
dispositionis implebat: & sp̃s sc̃s
trinitatis indissolubile mysteri¬
um colligabat. Hȩc est gͦ kĩu tri
nitates tueatur: atq hic & in ȩter¬

Expanded text:
qui ad nos venit; pro amore homiqui ad nos venit; pro amore hominis etiam homo fieri dignatus est: et erat novum miraculum, Deus inter homines, Dominus inter servos, Creator inter creaturas, inter sanctificandos avit, non fiducia provocatus, sed praeceptione subjectus. Tunc geminae voces propheticae sonuerunt: Vox Domini in deserto, vox Domini super aquas . Nuntius veritatis clamabat; et Deus gloriae intonabat: et erat ibi in unum totius gloria Trinitatis adorandae. Pater de supernis Filium praedicabat: Filius in terris ordinem sacratissimae dispositionis implebat: et Spiritus sanctus Trinitatis indissolubile mysterium colligabat. Haec est ergo, charisnitates tueatur, atque hic et in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficaretur. s ut aquis futuris uita¬
libus. scĩficationem ipse preberet.
Iohannes ergo: implebat habitũ
sacerdotis. Ad eum redemptor orbis
accedit. ut baptiraretur in aqua:
qui baptitantem illumin ibat in
sp̃u. Uenit gͥ rex ad precursorem
suum: ds ad propham. Iohes ergo
km̃i ñ ignorabat flispensat onis
mysterium: ꝑ qͦd dñs humano ge¬
neri remedium preparaiet. Sed
nec eum sese llit corpis habitus. uec
caro quȩ uidebatur elusit. W ided
uucerna xp̃o meo dictus ẽ ꝑpropħã.
quia filium dei qui in carnis obscu¬
ritate latebat. lumine sui cordis pri¬
to lemonstrauit. Hȩc est lucerna
illa mirabilis: de qua illud est.
unc gͦ pater filio preparauit.
non qͦd uerbum dei qd̾ erat
lumen uerum & sol iusticiȩ. lucer¬
nȩ lumine indigeret. sed quia ut
suꝑius diximus. primꝰ agnouit
humani generis redemptorem.
A cluerte autẽ dilectissime muntu¬
lum dñicȩ maiestatis. Quandal
ad carnem uenire disposuit dñs

Expanded text:
sanctificaretur, sed ut aquis futuris vitasanctificaretur, sed ut aquis futuris vitalibus sanctificationem ipse praeberet. Joannes ergo implebat habitum sacerdotis. Ad eum Redemptor orbis accessit, ut baptizaretur in aqua, qui baptizantem illuminabat in Spiritu. Venit ergo rex ad praecursorem suum, Deus ad prophetam. Joannes ergomi, non ignorabat dispensationis mysterium, per quod Dominus humano generi remedium praepararet: sed nec eum fefellit corporis habitus, nec caro quae videbatur elusit. Et ideo lucerna Christo meo dictus est per prophetam: quia Filium Dei, qui carnis obscuritate latebat, lumine sui cordis agnto demonstravit. Hic est ergo lucerna illa mirabilis, de qua illud est, Hunc ergo Pater Filio praeparavit, non quod Verbum Dei, quod erat lumen verum et Sol justitiae, lucernae lumine indigeret; sed quia, ut superius diximus, primus agnovit humani generis Redemptorem.utem, dilectissime, miraculum Dominicae majestatis. Quando ad carnem venire disposuit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
hodie om̃e os dilectissimi
de collaudet uerbum dei: uerbum
quod enstint de cȩlo. Leteturom̃is
anima. oris concinat lirgua: et
terra adni psallat uniliecsa. Hodie
enim. grãm lucis in die lucis. filuis
lucis irradiat. Consentiant terie¬
nã celestib: nymnũ dicant qsud¬
nis pottitatib cuncta quȩ iden
m mundo. Hoddie enim effulsit ue¬
plascum rege clesti. d p̃i ciam
presentia uere lucis aduentꝰ est: et
totius mundi plena libertas. Aduer¬
te ergo km̃e dignã deo eccłȩ disci¬
plinam. aduerte celestis desiderii in¬
extingiubilem flãmã: aduerte
corꝑis hanc naturam angłorũ mi-¬
nisteriis coequari. Homines enim
de terra. & habitantes in terra. quos
etiam terra nutrit: suꝑnis potesta¬
tibus emulantur. Negant enim
sutit & oꝑa in terra sc̃orum: nisi an¬
gllcam uitam agere in terris. & dig¬
nis deum laudib predicate: Quoꝵ
ergo idem ẽ officium :⁊ ambiguimi
ñ est qͦd eadem possiten aigia.¬
d anis fluenta descendit: ñ ut ipse

Expanded text:
e omne os, dilectissimi, et collaudet omne verbum, Dei Verbum quod effulsit de coelo. Laetetur omnis anima, omnis concinat lingua, et terra Domini psallat universa. Hodie enim gratiam lucis, in die lucis, filius lucis irradiat. Consentiant terrena coelestibus, hymnum dicant cum summis Potestatibus cuncta quae videntur in mundo. Hodie enim effulsit veritas cum rege coelesti. Christi enim praesentia verae lucis adventus est, et totius mundi plena libertas. Adverte ergo, charissime, dignam Deo Ecclesiae disciplinam, adverte coelestis desiderii inexstinguibilem flammam, adverte corporis hanc naturam Angelorum ministeriis coaequari. Homines enim de terra, et habitantes in terra, quos etiam terra nutrit, supernis Potestatibus aemulantur. Negant enim sunt et opera in terra sanctorum, nisi angelicam vitam agere in terris, et dignis Deum laudibus praedicare? Quorum ergo idem est officium, ambiguum non est quod eadem possit danis fluenta descendit: non ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Tocum enim nobis proficiebar: qͥc¬
quid saluator hominis agebat in
homine. Ait itaq eugłicus sermo
Ecce magi ab oriente uenerunt
iherusolimis dicentes. Ubi est qui
natus est rex iudeorum: Uidimꝰ
stellam eius in oriente: & uenimus
adorare eum. Quousq iudee du¬
rissime obtusa aure. clausis oculis.
& ꝑfido corde ꝑsistis: Ecce iam
post ila patriarc harum preconia.
credere detrectas. qui ab inicio seli
eterni regis aduentum. innumeris
sacratisq uocib cecinerunt: crede
uel his tandem. qui eum ñ adhuc
post temꝑa nasciturũ. sediam. et
apuate. & cibi natum c̃e testant᷑.
Quȩ tanta est in pectore tuo mortife¬
re obstinationis auersio: ut solus ñ
audias qͦd om̃s locuntur. solus refu¬
gias qd̃ uniuersitas credit. solus cer¬
te uidere contempnas. qͦd splendet
e cȩlo: Apud te uirgo concepit: et
uirginis tuȩ partũ alienus agnoscit.
Tibi salutem tuam angłicȩ uoces
ꝑsuadere ñ possunt: & ad xp̃m tuũ

Expanded text:
Totum enim nobis proficiebat, quiTotum enim nobis proficiebat, quidquid Salvator hominibus agebat in homine. Ait itaque evangelicus sermo: Ecce magi ab Oriente advenerunt 74 Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum. Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quo usque, Judaee durissime, obtusa aure, clausis oculis, et perfido corde persistis? Ecce jam post illa patriarcharum praeconia, credere detrectas, qui ab initio saeculi aeterni regis adventum innumeris sacratisque vocibus cecinerunt, crede vel iis tandem qui eum non adhuc post tempora nasciturum, sed jam et apud te, et tibi natum esse testantur. Quae tanta est in pectore tuo mortiferae obstinationis adversio, ut solus non audias quod omnes loquuntur, solus refugias quod universitas credit, solus certe videre contemnas quod splendet e coelo? Apud te virgo concepit, et virginis tuae partum alienus agnoscit; tibi salutem tuam angelicae voces persuadere non possunt, et ad Christum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem euglicam. saluo¬
ria presentis diei sacramenta reci
nit. paulatim dignatus est suan
aperire mortalib maiestatem:
quanquã Rm̃i latere inter obscrs
scłi lumen celeste ñ poterat: Ber
cum uisitationem suam. necdp
terr. dinosceret. celum sua gal¬
dia ac totius mundi leticiam. a¬
deis stupentib tacito in sydete b¬
quebatur: & cum quis quantiesa
eisset. necdum infidelis posset isͥ¬
ix uidea. iamtunc głam eius i¬
tiis ercitata celestibus. genailica
sentiebat. Noua enim stelle
uum aduentasse hominem reue¬
labat. W ita reuera nouũ. ut cum
dei esset filius. indueret carnem
sine generatione carnali: & habe¬
ret scđ̾m hominem tempus nascen¬
di. qui scdm deum natiuitatis ini¬
cium ñ habebat. Nouum nunirũ
tre regnabat. terrena matre conten¬
tus. uagitus infantiȩ daret in pan-
fr̃s. totisq gaudiis exulcemus: qͥa
nobis natus est xp̃c exfemina. nob̃
iacuit in presepi. nobis uagiebat
in cunis. nobis arridebat in stella.

Expanded text:
lectionem Evangelii salutaria praesentis diei sacramenta recitnit, paulatim dignatus est suam aperire mortalibus majestatem; quanquam, carissimi, latere inter obscura saeculi lumen coeleste non poterat. Denique cum visitationem suam necdum terra dignosceret, coelum sua gaudia ac totius mundi laetitiam, Chaldaeis stupentibus, tacito in sidere loquebatur. Et cum quis quantusque esset necdum infidelis posset videre Judaea; jam tunc gloriam ejus indiciis excita de coelestibus gentilitas sentiebat. Nova enim stella novum adventasse hominem revelabat, et ita revera novum, ut, cum esset Dei Filius, indueret carnem sine generatione carnali, et haberet secundum hominem tempus nascendi, qui secundum Deum nativitatis initium non habebat. Novum nimirum tre regnabat, terrena matre contentus, vagitus infantiae daret in pannis. tres, totisque gaudiis exsultemus, quia nobis natus est Christus ex femina, nobis jacuit in praesepi, nobis vagiebat in cunis, nobis arridebat in stella.
Abbreviated transcription (Latin):
innumerabilium multitudinem ꝑ¬
pulorum. stillicitio noui foncis aꝑͦ
maternorum uberum nutriebat.
Quid primũ stupeas: Qͥ a mirera
Uinum de aqua: an aquam depe¬
tra: Seti nulla te quicumq intr
ista cunctaris infidelitas turbit.
ꝯͦd dubium ñ est ad nutum citatal
creaturarum elementa pendeit.
Aut curñ credamꝰ uirtute dñcas
num fieri pocuisse de aqua: cã p
aqua surgat in uinũ: Hoc inquit
fecit iħc mnicium signorũ in chana
galileȩ. & manifestauit głam suã:
& crediderunt in eũ discipłi eius.
Crediderunt discipłi: ñ utiq hoc
qd̾ fieri cernebant. s illud quod
carnalis uidere ñ posset aspectus.
idem unigenitus ẽet altissimi. qͦd
in oꝑe probabatur. Unde & nos
fr̃s. toto corde credamus ipsum dei¬
ẽẽ filium: quem filium hominis
conficemur. Credamus illũ & nr̃ȩ
consortem naturȩ. & paternȩ sub¬
stantiȩ coequalem. qm & nuptiis
incerfuit ut homo. et aquas in uina

Expanded text:
innumerabilium multitudinem poinnumerabilium multitudinem populorum stillicidio novi fontis, vice maternorum uberum, nutriebat. Quid primum stupeas, 70 quid mireris, vinum de aqua, an aquam de petra? Sed nulla te, quicunque inter ista cunctaris, infidelitas turbet, quod dubium non est ad nutum Creatoris creaturarum elementa pendere: aut cur non credamus virtute dominica vinum fieri potuisse de aqua, cum nobis, m vinearum aqua surgat in vinum? Hoc, inquit, fecit Jesus initium signorum in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam, et crediderunt in eum discipuli ejus. Crediderunt discipuli non utique hoc quod fieri cernebant, sed illud quod carnalis videre non possit aspectus. idem Unigenitus esset Altissimi, quod in opere probabatur. Unde et nos, fratres, toto corde credamus ipsum esse Dei Filium, quem filium hominis confitemur. Credamus illum et nostrae consortem naturae, et paternae substantiae coaequalem: quoniam et nuptiis interfuit ut homo, et aquas in vina
Abbreviated transcription (Latin):
pente aquȩ illȩ ceperunt mirabili¬
ter fortitudinem sumere. ducere
colorem. odorem prebere. saporem
concipere: totamq simul mutare
uaturam que ꝑiuntacia aquarũ
a sua in aliam creaturam: presen.¬
tis creatoris ẽ testata uirtutẽ. Neq
uero quisquã conuertere aquas in
usus posset alios: nisi ille qui eas fe.¬
cit ex nichilo. Stupuit gͦ ministe
attonitus. qui aquas miserat. & ul¬
na sumebat: letatusq nuniũ. illa
desuis humeris fluenta portasse
ꝑ quȩ dei ẽẽt gła reuelata. Nemo
enim qͥcquã locutus in temꝑ Ny
driis preter aquã nichil adiectum
ars nulla conducta est: & tamgran¬
de miraculum inter pauida circũ¬
stantium silentia. sola tantũ uolun¬
tas dñi tacentis effẽcit. Te. uͥi.¬
ec dubitandum km̃i quia
ipse aquas traduxit in uinũ.
qui eas ab mitio concreuit in mues
durauit in glatiem. egypciis uetis
in sanguinem: & hebreis sitientib
manare ar ida de rupe precepit.ꝗ

Expanded text:
pente aquae illae coeperunt mirabilipente aquae illae coeperunt mirabiliter fortitudinem sumere, ducere colorem, odorem praebere, saporem concipere, totamque simul mutare naturam. Quae permutatio aquarum a sua in alienam creaturam, praesentis Creatoris est testata virtutem. Neque vero quisquam convertere aquas in usus posset alios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo. Stupuit ergo minister attonitus, qui aquas miserat et vina sumebat, laetatusque nimium illa se suis numeris fluenta portasse, per quae Dei esset gloria revelata. Nemo enim quidquam locutus est in tempore: hydriis praeter aquam nihil adjectum: ars nulla conducta est: et tam grande miraculum inter pavida circumstantium silentia, sola tantum voluntas Domini tacentis effecit. Nec dubitandum, carissimi, ipse aquas traduxit in vinum, qui eas ab initio concrevit in nives, duravit in glaciem, Aegyptiis vertit in sanguinem, et Hebraeis sitientibus manare arida de rupe praecepit, quae