comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam ipse solus scire potest. posuit cẽ¬
numeros istos quos habemus in mani-¬
bus: in quib p̃cepit ut scđm cognacio¬
nes suas. scłm tomos familiarum suat᷑
ex nomine om̃is masculus ꝑ capita nume-¬
retur auiginti annis ⁊ supra. om̃is qui
egreditur inuirtute isrł. Et colligit᷑
quidã eoꝵ sacratus numerus: de quo
iam suꝑius ꝓut donauit dñs diximus
S iste numerus tunc demũ sacratus est
⁊ placitus dõ: cum ipso precipiente nume¬
ratur: Si aut̃ contra p̃ceptum dñi uo-¬
luerit aliquis numerare: licet ille cla-
uid sit. licet magnus ꝓpħa: contͣ le-¬
gem agit. ⁊arguitur ꝑpropħam: ce pa-¬
titur illa que in secto libro regnorum
legunus scripta: Solus ergo ipse qui
numerat multitudinem stellarum. &e
qui omnia inmensura & numero. ⁊in
pondere ꝓducit. inuestigat sem̃ iacob:
⁊dinumerat plebes isrł. Post hec. qͣsi
de semetipso quedã ꝓpħare uidet᷑. cũ

Expanded text:
quam ipse solus scire potest, posuit etquam ipse solus scire potest, posuit etiam istos Numeros quos habemus in manibus. In quibus praecepit ut secundum cognationes suas, secundum domos familiarum suarum, ex nomine omnis masculus per capita sua numeretur, a viginti annis et supra, omnis qui egreditur in virtute Israel. Et colligitur eorum quidam sacratus numerus, de quo jam superius pro ut donavit Dominus, diximus. Sed iste numerus tunc demum sacratus est et placidus Deo, cum ipso praecipiente numeratur. Si autem contra praeceptum Domini voluit aliquis numerare, licet ille de Deo sit, licet magnus propheta, contra legem agit, et arguitur per prophetam, et patitur illa quae in II libro Reg. legimus scripta: Solus ergo ipse, qui numerat multitudinem stellarum, et qui in mensura omnia, et numero et pondere produxit , investigat semen Jacob, et dinumerat plebes Israel. Posthaec quasi de semetipso quaedam prophetare videtur cum
Abbreviated transcription (Latin):
celum: idinumera stellas si potes dinu-¬
merare eas: Et ait: Ita erit sem̃ cuum Et
credidit abraham deo: et reputatũ ẽ illi
quilibet hominũ. aut etrã angłoꝵ. for-¬
tassis aut̃ ⁊ suꝑioꝵ uirtutum: ñ pot̾at
numerare stellas. nec sem̃ abraham de
quo scriptum est. sic erit sem̃ tuũ: deus
aut̃ de quo scriptũ est. qui numerat
multitudinem stellarũ. ⁊ om̃ib eis nomi¬
na uocat: & qui dixit. ego stellis om̃ib
mandaui : potest inuestigare sem̃ iacob
& dinumerare plebes isrł: Ipse enĩ seit
solus. quis uere sit iacob: ⁊ quis u̾e sit
isrł: Non enĩ ad eum qui in manifesto
iudeus ẽ respicit: neq ad eam que ma-
nifesta est incarne circũcisio: s uidet eũ
qui in occulto iudeus est. ⁊ qui circũcisꝰ
ẽ corde non carne. Ipse gͦ ẽ. solus qͥ di
numerare potest ⁊ inuestigare: uiꝑse
scd̾m in effabilem. ⁊in comp̃hensibilem
sapientiã suam. ad illam celestem formã

Expanded text:
coelum, et numera stellas, si potes dinucoelum, et numera stellas, si potes dinumerare eas; et dixit: Sic erit semen tuum. Et credidit Abraham Deo, et reputatum est ei quilibet hominum, aut etiam angelorum, fortassis autem et superiorum virtutum, non poterat numerare stellas, nec semen Abraham, de quo scriptum est: Sic erit semen tuum. Deus autem de quo scriptum est: Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat . Et qui dixit: Ego stellis omnibus mandavi, potest investigare semen Jacob, et dinumerare plebes Israel. Ipse enim solus scit, quis vere Jacob, et quis vere sit Israel. Non enim ad eum qui in manifesto Judaeus est respicit, neque ad eam quae in manifesto in carne est circumcisio; sed videt illum qui in occulto Judaeus est, et qui cicarne. Ipse ergo solus est qui dinumerare potest et investigare; et ipse, secundum ineffabilem et incomprehensibilem sapientiam suam, ad illam coelestem formam
Abbreviated transcription (Latin):
&e sp̃alis isrł. uert solus habitabit
ingentibus: Sienim accessimus admon
celestem: &e uenimus ad sp̃lem iudeã.
que ẽ. portio. dei. & interris positi ibi
habemus conuersationem: uere non re-¬
putamur inter ceteras gentes: nec reliqͣ¬
rum nacionum fines cũ nr̃is finib ad¬
miscent᷑: etiã si restituat᷑ sodoma inanti¬
quum: &e egyptus instatum suum rede¬
at: ⁊ si quid aliuo tale in ꝓpħis scͥptũ ẽ:
Uerũtam̃ illi iacob ⁊ sp̃ali isrł. cũ adeclȩ¬
siam pͥmitiuoꝵ ascenderint. nullus ad eqͣ¬
bitur: nullus admiscebitur: etiã si iste
gentes scđm dicta ꝓpħica fuerint resti¬
tute: Nisi enĩ insertus fuerit ramus ole-¬
astri. ⁊ socius factus fuerit radicis pingͦ¬
guedinis oliue: quomͦ potest sociari &e cõ¬
ungi adiacob uel isrł. cum sine ista radi-¬
ce nec ia cob quisquã possit apellari. nec
reputabuntur Quis inuestigabit sem̃
racobe Et quis dinumerabit plebes isrł:
Simile est hoc illi quod scriptũ est. qa

Expanded text:
avit gentibus. Si enim accessimus ad Sion coelestem, et venimus ad spiritalem Judaeam, quae est portio Dei, et in terris positi ibi habemus conversationem, vere non reputamur inter caeteras gentes, nec reliquarum nationum fines cum nostris finibus admiscentur, etiamsi restituatur Sodoma in antiquum, et Aegyptus in statum suum redeat; et si quid tale in prophetis scriptum, verumtamen illi Jacob et spiritali Israel, cum ad Ecclesiam primitivorum ascenderint, nullus exaequabitur, nullus admiscebitur, etiam si istae gentes secundum dicta prophetica fuerint restitutae. Nisi enim insertus fuerit ramus oleastri, et socius fuerit factus radicis pinguedinis olivae, quomodo potest sociari et conjungi ad Jacob vel Israel, cum sine ista radice nec Jacob quisquam possit appellari, nec reputabitur. Quis investigabit semen Jacob et quis dinumerabit plebes Israel? Simile est illi hoc quod scriptum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. uideamus: Eax mesopotamta inqͥt
uocauit me balac rex moab: ex monti¬
bus orientis: Mesopotamia dicit᷑ t̾ra.
que inter flumina babilonie racet: de
quib scribitur. Suꝑ flumina babilo
nis sedimus. ⁊ fleuimus: dum recorda-¬
remur syon: Si quis gͦ inter ista flu

Expanded text:
itio habet, ex Mesopotamia, inquit, vocavit me Balac rex Moab, et ex montibus Orientis. Mesopotamiam dicit terram, quae inter flumina Babyloniae jacet, de quibus scribitur: Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus, cum recordaremur tui, Sion . Si quis ergo inte
Abbreviated transcription (Latin):
se de me. illam sine dubio uirtutẽ
munclã. sic enim intelligendũ ẽ. qr
si quiꝰ ebfitigerit peccatum. exeat exipso pec¬
cato uir tus queclam maligna. que eum qͥ se
contigit faciat in mundum: ⁊ hoc ẽ uere
contigisse in mundum: simili ratione &̃
de morticino hominis uel de morticino pe¬
cous mundi aut inmundi: dicendũ ẽ. Mor¬

Expanded text:
se de me , illam sine dubio virtutem se de me , illam sine dubio virtutem mundam; sic intelligendum est, quia si quis contigerit peccatum, exeat ex ipso peccato virtus quaedam maligna, quae eum qui se contigit faciat immundum. Et hoc est vere contigisse immundum. Simili ratione etiam de morticino hominis, vel de morticino pecoris mundi aut immundi dicendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
enim hoc mͦ tangit aliquã rem. id est
uel ꝑ mulieris concupiscentiã. uel ꝑ pe¬
cume cupiditatẽ :uel alio quolibet pec¬
cati desidio: inmundum tetigit. ⁊ inqui¬
natꝰ est. Oportet gͦ siqͥd tale contigeris.
scire qͦmͦ offeras sacfitium scđm ea que
insuꝑiorib memorauimꝰ: ut mundus
effici possis. Uis tͥ ostendam que ẽ aĩa
que te tigit in mundũ. ⁊ inmunda
facta ẽ: ⁊rursum tetigit mundũ: e
facta est munda: Illa que ꝓfluuum
sangunus passa est. erogauit omnẽ sub¬
stantiam suam in medicos. nec aliqͥo
ꝓficere potuit: Per inmundiciã pec¬
cati in hoc deuoluta ẽ. Tetig̾at enim
peccatum: ⁊ iccirco flagellum carnis
acceꝑat. S pꝰquã side plena tetigit
Fimbriã iłni. stetit fluxus sanguinis
eiꝰ. & repente facta ẽ munda: que
ante ꝑ tantum tempꝰ uixit in munda.
Et quẽ  admodũ cum tetigisset
anm̃n & saluatorẽ dixit ipse. quis me
tetigit: ego enim sensi uirtutẽ exis¬

Expanded text:
ergo hoc modo tangit aliquam rem, id est, ergo hoc modo tangit aliquam rem, id est, vel per mulieris concupiscentiam, vel per pecuniae cupiditatem, vel alio quolibet peccati desiderio, immundum tetigit et inquinatus est. Oportet ergo te, si quid tale tetigeris, scire quomodo offeras sacrificium, secundum ea quae in superioribus memoravimus, ut mundus effici possis. Vis tibi ostendam quae est anima quae tetigit immundum, et immunda facta est, et rursum tetigit mundum, et facta est munda? Illa quae profluvium sanguinis passa est, et erogavit omnem substantiam suam in medicos, nec aliquid proficere potuit, per immunditiam peccati in hoc devoluta est. Tetigerat enim peccatum, et idcirco flagellum carnis acceperat; sed posteaquam fide plena tetigit fimbriam Jesu, stetit fluxus sanguinis ejus, et repente facta est munda, quae ante per tantum tempus vixit immunda. Et quemadmodum cum tetigisset Dominum et Salvatorem, dixit ipse: Quis me tetigit? Ego enim sensi virtutem exis
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ inmundã aut morticinũ ium̃toꝵ
inmundoꝵ. & la tuerit. ⁊ inquinatꝰ ẽ:
aut si tetig̾it ab inmundicia hominis ab oĩ
immundicia. exqͣ in quinet᷑ ⁊ cet̾a. Hec
quidem apud uideos. in decent̾ satis.⁊
inutilit̾ obseruant᷑. Ut quid enim in¬
mundꝰ habeat᷑ qui tetgerit uerbi
causa animal mortuum: Aut corpus ho¬
minis defuncti: Quid si ꝓpħe corpꝰ sit .:
quid si patriarche. uel etiam ipsius abra¬
he corpꝰ: Qͥd ce si ossa contig̾it samueł. im¬
mũd̾erit: quid si belisei ossa contigͥit quȩ
mortuũ suscitant: in mundus erit illȩ qͥ
contigit: Et in mundũ facuint ossa ꝓpħe ÷
etiam illum ipsũ quẽ amortuis suscitãt :
Uide quã inconueniens sit: iudaica intel¬
ligentia. Sed nos uideamꝰ pͥmo qͥd sit
tangere: & quid sit tactus qͥ faciat in
mundum: quid uero tactus. qui faciat
mundũ Apłs dicit: benum est homini
tigit enim cor eiꝰ ad concupiscentie uitiuĩ:
⁊ inmunda facta est anima eiꝰ. Siquis

Expanded text:
em rem immundam, aut morticinum jumentorum immundorum, et latuerit eum, et inquinatus est; aut si tetigerit ab immunditia hominis ab omni immunditia ex qua inquinetur , etc. Haec quidem apud Judaeos indecenter satis et inutiliter observantur. Ut quid enim immundus habeatur qui contigerit, verbi causa, animal mortuum, aut corpus hominis defuncti? Quid si prophetae corpus sit? Quid si patriarchae, vel etiam ipsius Abrahae corpus? Quid si et ossa contigerit Samuelis, immundus erit? Quid si Elisei ossa contingat quae mortuum suscitant? immundus erit ille qui contingit, et immundum faciunt ossa prophetae etiam illum ipsum quem a mortuis suscitant? Vide quam inconveniens sit Judaica intelligentia. Sed nos videamus primo quid sit tangere, mundum, quid vero sit tactus qui faciat mundum. Apostolus dicit: Bonum est homini tigit enim cor ejus concupiscentiae vitium, et immunda facta est anima ejus. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ iã qͥd agit ⁊ ista anima que audit
uocẽ iuram̃ti & testis ẽ: uel que uidit.
aliquid ⁊ conc̾ia ẽ. ⁊ ñ indicauit: Ex quo
accepit etiã ipsa peccatũ eiꝰ sine dubio:
qͥ miq̾ aut egit aliqͥd aut uirauit. hoc
etiã scd̾m hystoriam nos edificat & do¬
cet: ne unquã in peccatis alt̾uis pollua¬
mꝰ concientias nrãs: ne consensum male
agentib p̃beamꝰ. Consensum autẽ dico.
ñ solũ parit̾ agendo: sed etiã quę illici¬
te gesta s̃ reticendo. Uis autẽ scire quia
consentrãnt hȩc etiam euangelicis p̃cep¬
tis: Ipse dominꝰ dicit. Si uidis frẽm tuũ pec¬
care. argue eum int̾ te ⁊ ipsum solum.
Si te audierit: lucratꝰ es frẽm tuum.
Quod si te ñaudierit: adhibe tecũ alioᷤᷤ
duos uel tres. Quod si ñ audierit eos:
dic eeclie Si uͦ nec eccłiam audierit:

Expanded text:
am quid ait et ista anima, quae audit vocem juramenti, et testis est, vel quae vidit aliquid, et conscia, et non indicat: ex quo accepit etiam ipsa peccatum ejus sine dubio, qui inique aut egit aliquid, aut juravit. Hoc etiam secundum historiam nos aedificat, et docet, ne unquam in peccatis alterius polluamus conscientias nostras, nec consensum male agentibus praebeamus. Consensum autem dico, non solum pariter agendo, sed etiam quae illicite gesta sunt reticendo. Vis autem scire quia consentiant haec etiam evangelicis praeceptis? Ipse Dominus dicit: Si videris fratrem tuum peccare, argue eum inter te et ipsum solum; si te audierit, lucratus eris fratrem tuum; quod si te non audierit, adhibe tecum alios duos vel tres. Quod si nec ipsos audierit, dic Ecclesiae. Si vero Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seruare ñ quiueris: audi quid legis
aliqͥd de istis ꝓminciet peccatũ qͦd peca¬
uit. Est aliqͦd in hoc mirabile secretũ:
qͦd iubet ꝓminciare peccatũ. Et enim¬
ĩ omnigen̾e ꝓnuncianda sunt ⁊ in publi¬
cum ꝓferenda: cuncta que gerimꝰ. Si
qͥd in occulto gerimꝰ. siquid in sermone
solo. uelᷤͤntra cogitationũ secreta cõ¬
misimꝰ: cuncta necesse ẽ publicari cũcta
ꝓferri. Pferri aũ abillo: qui ⁊ accusator
peccati est ⁊ incentor. Ipse enĩ nẽ noᷤ
ut peccemꝰ instigat: ipse etiã cumpec¬
cauerimꝰ accusat. Si gͦ in hac uita pre¬
ueniamꝰ eum. ⁊ ipsi nr̃i accusatores
simꝰ: neqͥtiã diaboli inimicinr̃i &
accusatoris effugiemꝰ. Sic enĩ ⁊ alibi
ꝓpħa dic̃. Dic tu inqͥt iniquitatestu¬
as pͥorut iustisiceris. Nonne euidẽt̾
mrst̾ium de qͦ tractanꝰ ostendit cũ
dicit. dic tupͥor᷑: ut ostendat tͥ qͥa
p̃uenire illum debeas qͥ paratꝰ ẽ ad
atusandum: Tugͦ inquit dic pͥor. ne te il¬

Expanded text:
i aliquid de istis, pronuntiet peccatum suum quod peccavit. Est aliquid in hoc mirabile secretum, quod jubet pronuntiare peccatum; etenim omni genere pronuntianda sunt, et in publicum proferenda cuncta quae gerimus, si quid in occulto gerimus, si quid in sermone solo, vel etiam intra cogitationum secreta commisimus, cuncta necesse est publicari: proferri autem ab illo, qui et accusator peccati est et incentor. Ipse enim et nos ut peccemus instigat; ipse etiam cum peccaverimus accusat. Si ergo in hac vita praeveniamus eum, et ipsi nostri accusatores simus, nequitias diaboli inimici nostri et accusatoris effugimus: sic enim et alibi propheta dicit: Dic tu, inquit, iniquitates tuas prior, ut justificeris . Nonne evidenter mysterium quod tractamus ostendit, cum dicit: Dic tu prior? Ut ostendat tibi quia praevenire illum debeas, qui paratus est ad accusandum. Tu ergo, inquit, dic prior; ne te il
Abbreviated transcription (Latin):
centib in ima deduci: ibi uͦ mentẽ pauor
ingens & formido ꝑcurrit⁊ qͦd exiguam
ratem tam immensis fluctib credidit:
ita etiam nos pati uidebim᷑: qui exigui
uob dñs dignet᷑ sp̃c sui sẽt aurã nobis
ꝓsꝑam dare: scdo uerbi cursu. portũ

Expanded text:
erit in ima deduci, ibi continuo mentem pavor invadit, et formido percellit, quod exiguam ratem immensis fluctibus credidit, ita etiam nos pati videmur, qui exigui vobis, Dominus dignetur Spiritus sui sancti auram nobis prosperam dare, secundo verbi cursu portum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgredim᷑: tantũ nobis
sacm̃torũ cumulus auget᷑.
Et ut siquis exiguo uectus nauigio ingͣ¬
diat᷑ mare. donec t̾rȩ uicinꝰ est minꝰ me¬
tuit: cum uͦ paulatim in altum fuerit
ꝓ gressus. & undis in tumescentib uel¬

Expanded text:
ei, tantum vobis sacramentorum cumulus augetur. Sed sicut quis exiguo vectus navigio ingreditur mare, donec terrae vicinus est, minus metuit, cum vero paulatim in altum fuerit progressus, et undis intumescentibu
Abbreviated transcription (Latin):
Uides qͦmͦ ultime ⁊ sũme purifi¬
cationis ẽ aurem purificari. ut
purꝰ & mund seruet᷑ auditꝰ: &
manũ dexterã ut munda sint
oꝑa nr̃a: nec aliqͥd in mundum
his ad misceat᷑ & sordidum. Sed
& pedes purificandi sunt ut ad
opus bonũ tantũ mͦ dirigant᷑:
nec ultra lapsus iuuentutis incur¬
rant. Septies autẽ resꝑgit sacdos
contͣ dñm: exoleo. ꝑ ost omnia
& enim que ꝓpurificato celebra
erat ut & uirtutẽ suꝑ eũ sep¬
templicẽ spc̃ scĩ in uitaret: sedm
eum qui dixerat. Redde mͥ leci¬
ciam salutaris tui. ⁊ spũ pͥncipali
confirma me. Uel certe. qm̃ pec¬
catorum corda. dñs in euglio tes¬
tatur a septẽ demonib possidi com¬
petent̾ septies ante dñm sacerdos
impurificatione resꝑgit: ut expul¬
sio septem spũum malignorum de
purificati corde. septies excusso digi¬
ti oleo declaret᷑. Sigͦ conu̾sis a
peccato purificatio quidẽ ꝑ illa ᷤ lat᷑.
u ñ solũ purificationẽ c̃seqͥ possit ĩ. qͥ

Expanded text:
Vides quomodo ultimae et summae purificationis est aurem purificari, ut purus et mundus servetur auditus; et manum dextram, ut munda sint opera nostra, nec aliquid immundum his admisceatur et sordidum; sed et pedes purificandi sunt, ut ad opus bonum tantummodo dirigantur, nec ultra lapsus juventutis incurrant. Septies autem respergit sacerdos contra Dominum ex oleo: post omnia etenim quae pro purificato celebraterat ut et virtutem super eum septemplicem sancti Spiritus invitaret, secundum eum qui dixerat: Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Vel certe quoniam peccatorum corda Dominus in Evangelio testatur a septem daemonibus obsideri, competenter septies ante Dominum sacerdos in purificatione respergit, ut expulsio septem spirituum malignorum de purificati corde septies excusso digitis oleo declaretur. Sic ergo conversis a peccato purificatio quidem per illa omnia non solum purgationem consequi possit is qui
Abbreviated transcription (Latin):
Tradunt aut̃ etiã ostiũ qͦd exlat̾e factũ
dr eoloco fuisse. ut inferiora que dixit
bicam̾ata infra se hrẽt: & qͦ dix̃ trica¬
in̾ata. suꝑiora. aloco ostii suꝑiora ap¬
pellata sint: & inde ingressa unu̾sa

Expanded text:
Tradunt enim etiam ostium quod ex latere factum dicitur, eo loco fuisse, ut inferiora, quae dixit bicamerata, infra se haberet, et quae dixit tricamerata superiora a loco ostii appellata sunt. Et inde ingressa animali
Abbreviated transcription (Latin):
puto qͣntũ exhis que descͥbunt᷑ apparet.
qͣtuor angulis eximo consurgentẽ eisdẽ¬
Q paulatim usq ad sũmũ in angustum
ad tͣtis. in spaciũ unius cubiti fuisse colle
eiꝰ. ccͣe. cubiti in longitudine. in latitudine uͦ
angꝰtũ. ita ut cubitum sit latitudinis

Expanded text:
puto quantum ex his quae describuntur apparet, quatuor angulis ex imo consurgentem eisdemque paulatim usque ad summum in augustum attractis in spatium unius cubiti fuisse cotis illius trecenti cubiti in longitudine, in latitudine verangustum, ita ut cubitum sit latitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ. Sed redeamꝰ adisaac: & fodi¬
amꝰ cum ipso puteos aque uiue. Etiã
si obsistunt filistim. etiam si rixant᷑:
nos tñ ꝑ seueremꝰ cum ipso puteos fo¬
dientes: ut & nobis dieat᷑. bibe aꝙͣ
de tius uasis. & de tius puteis. Et
intantũ fodiamꝰ: ut suꝑ habundẽt
aque putei inplateis nris: ut ñ solũ
nobis suffitiat scientia scͥpturarũ :
s & alios doceamꝰ. & alios instriamꝰ:
ut bibant homines. bibant & pec̾ora.

Expanded text:
. Item redeamus ad Isaac, et fodiamus cum ipso puteos aquae vivae, etiam si obsistunt Philisthini, etiam si rixantur, nos tamen perseveremus cum ipso puteos fodiendo, ut et nobis dicatur: Bibe aquam de tuis vasis, et de tuis puteis : et in tantum fodiamus, ut superabundent aquae putei in plateis nostris, ut non solum nobis sufficiat scientia Scripturarum, sed et alios doceamus et instruamus ut bibant. Homines bibant et pecora,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m huiꝰcemodi mens tam sollicite in-¬
tenta. que uerbũ dei tãꝗͣ sem̃ diui-¬
num tota auiditate susceꝑit: si fruc¬
tum statim ut adorationẽ surgimꝰ
ostenderit: id ẽ. si collectis &e cõgrega¬
tis intra se sensib oret dm̃: si nõ eua¬
get᷑ mente & cogitationib euolet:
ita ut corpore quidẽ in oratione cur¬
uetur. sensib aut̃ ꝑ diuersa discur-¬
rat: si quis in quam intentam. & direc¬
tam senserit obsecracionẽ sua: ce ipsis¬
dei conspectib atq in effabili illi lu-¬
mini se intellexerit assistentẽ: ibiq ora-¬
ciones & obsecrationes. postulationes q
& g̾rarũ acciones suas ꝓfuderit: nul¬
lius q extrinsecꝰ fantasie sollicitatus
nouerit ꝑ angłm qui assistit altari.
obtulisse iminolationis sue pͥmicias.¬

Expanded text:
nostrum hujuscemodi mens tam sollicinostrum hujuscemodi mens tam sollicita, quae verbum Dei tanquam semen divinum tota aviditate susceperit, si fructum statim ut ad orationem surgemus, ostenderit, id est, si collectis et congregatis intra se sensibus, oret Deum, si non evagetur mente et cogitationibus evolet, ita ut corpore quidem in oratione curvetur, sensibus autem per diversa discurrat. Si quis, inquam, in tantam et directam obsecrationem suam, et ipsis conspectibus atque ineffabili illi lumini se intellexerit assistentem, ibique orationes et obsecrationes postulationesque et gratiarum actiones suas profuderit, nulla extrinsecus phantasiae sollicitus per angelum, qui assistit altari, obtulisse immolationis suae primitias
Abbreviated transcription (Latin):
in expositione allegorica. ita arbitroi
posse constare: Si quis uł egentibus
distribuat. uel faciat aliquid boni
oꝑis ꝓmandato: munus obtulit
deo: S huiꝰ muneris offert pͥmicias
si non solũ cibos uerbi gracia. uel
peccuniã largiat᷑: sed et affectum
iniserendi habeat ce compaciendi: hoc
enim est quod requirit ab homine
ds̃: ut mens ipsa piĩs & miscđibus
repleat᷑ & formet᷑ affectibꝰ: & ab om̃ib
ummolationib eoꝵ: Immolatio sp̃al
est: illa quã legimus: Immola deo
sacrificiũ laudis: &e redde altissimo
uota cua. Laudare gͦ dm̃. & uota
orationis offerre: immolare ẽ. deo: S
huiꝰ modi immolationis pͥmicie. ita ꝑ
pontificem offerunt᷑: si non solũ uerb̾
&e uoce. s &e mente oremus. & corde. se¬
cũdũ quod &e apłs monet: orabo sp̃u.
Qabo ⁊ mente: psalmũ dicam. sp̃u.
psalmum dicam & mente: Assistunt
enĩ tic̃ angłi dei. cultores ce agricole.
cordis nr̃i: & requirunt. si est in aliqͦ

Expanded text:
in expositione allegorica ita arbitror posse constare, si quis vel egentibus distribuat, vel faciat aliquid boni operis, pro mandato munus obtulit Deo. Sed hujus muneris offert primitias, si non solum cibos verbi gratia, vel pecuniam largiatur, sed et affectum miserendi habeat et compatiendi. Hoc enim est quod requirit ab homine Deus, ut mens ipsa piis et misericordibus repleatur et formetur affectibus, et ab omnibus immolationibus eorum. Immolatio spiritalis est illa quam legimus: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua . Laudare enim Deum et vota orationis offerre, immolare est Deo. Sed hujusmodi immolationis primitiae, ita per pontificem offerentur, si non solum verbis et voce, sed et mente oremus et corde. Secundum quod et Paulus monet: Orabo spiritu, orabo et mente . Psalmum dicam spiritu, psalmum dicam et mente. Assistunt enim et nunc angeli Dei, cultores et agricolae cordis nostri, et requirunt si est in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
est pontifex cuiꝰ hec racionib cedant:
Ego arbitror: quod scdm dñi uerbum
ager dicat᷑ hic mundus Ager aut̃ ñ
terre solũ. s corda intelligunt᷑ huma¬
na: quem agrum angłi dei susceper̃t
excolendum: Culture gͦ sue fructus.
ipsi qͥdẽ possident & habent: eos uide¬
licet qui sub ꝓcuratorib agunt & aue¬
cionis ꝑuenerunt: Si quoꝵ uͦ corda di-¬
ligent̃ exculta. & adꝑfectum ꝑducta
sunt: hos tamqm electos. ip̃cipuos ex
ceteris. primicias offerunt pontifici mag-¬

Expanded text:
est pontifex, cujus haec rationibus cedant. est pontifex, cujus haec rationibus cedant. Ego arbitror, quod secundum Domini verbum, ager dicatur, hic mundus. Ager autem terrae non solum, sed corda intelligantur humana: quem agrum angeli Dei susceperunt excolendum . Culturae ergo suae fructus ipsi quidem possident et habent, eos videlicet qui sub procuratoribus agunt et actionis venerunt. Si quorum vero corda diligenter exculta, et ad perfectum perducta sunt, hos tanquam electos et praecipuos ex caeteris, primitias offerunt pontifici mag
Abbreviated transcription (Latin):
primicie quȩ oblate fuerint dõ: tibi
dedi eas: Requiro gͦ nc̃: p̃ter hic. uͥ
pͥmicie nominent᷑ Si etũ om̃s pͥmi¬
cie adpontificem ꝑtinent: necessario
nob̵ & pontifex requirendus ẽ: ad qͣm
ꝑtinere debeant etiã ille pͥmicie. quã
in aliis scripture locis inditas inueni-¬
mus: Et pͥmo qͥdem om̃iũ de ipso do¬
mino. xp̃o legimus scriptũ: quia sit
pͥmicie mortuoꝵ Est gͦ & ipse aliqua¬
ex parte pͥmicie Et it̾m inuenimus
de quib dam dici ab apło. quia sint
pͥmiciȩ asie: & alibi. pͥmicie. achaie:
Unde consequens. est. ꝑ singłas ȩccłiã
aliquos credentiũ quos tam̃ apłicus
sp̃s comprobauerit: pͥmicias nomina¬
ri Ex quib eẽ. arbitror etiã corneliũ
illum. qui cesariensis ęccłie cũ his cũ¬
merito dicit᷑: & nõ solũ huiꝰ eccłie. sed
ce fortassis om̃iũ gentiũ pͥmicie cor¬
nelius appellandus est: Primꝰ enim cre-¬
quis istas offerat pͥmicras deo: aut qͥs

Expanded text:
ibi dedica. Requiro ergo nunc praeter haec ubi primitiae nominentur. Si enim omnes primitiae ad pontificem pertinent, necessario nobis et pontifex requirendus est, ad quem pertinere debeant etiam illae primitiae, quas in aliis Scripturae locis inditas invenimus. Et primo quidem omnium, de ipso Domino Christo legimus scriptum, quia sit primitiae mortuorum . Est ergo et ipse in aliqua parte primitiae. Et iterum invenimus de quibusdam dici ab Apostolo, quia sunt primitiae Asiae; et alii primitiae Achaiae . Unde consequens est, per singulas ecclesias aliquos credentium, quos tamen apostolicus spiritus probaverit, primitias nominari. Ex quibus esse arbitror etiam Cornelium illum, qui Caesariensis ecclesiae cum his merito dicetur . Et non solum hujus ecclesiae, sed fortassis et omnium gentium primitiae Cornelius appellandus est. Primus enim crequis istas primitias offerat Deo, aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
iniuriam: in his om̃ib aliisq horum
similib pͥmicias gaudii ꝑpontificem
uerũ deo obtuli S & si rapinam bo
noꝵ cũ gaudio sustineam: & si tribu-¬
lationes. si pauꝑtatẽ. si qualẽcũq con-¬
tumeliam. gaudens. dolerem: est michi
rebus scłi. de honorib de diuiciis.
falsa sunt ista gaudia. ex uanitati¬
bus uanitatum: Si uero in malis
gaudeam. & exultem de alioꝵ rui-¬
nis: ista iam non solũ uana. s et
diabolica gaudia: unmo nec gau¬
dia nominanda sunt: Non est enĩ
gaudere impiis: dicit dñs Uolo ad¬

Expanded text:
injuriam; in his omnibus aliisque horum injuriam; in his omnibus aliisque horum similibus Deo primitias gaudii per Pontificem verum Deo obtuli; sed et si rapinam bonorum meorum cum gaudio sustineam, et si tribulationes, si paupertatem, si qualemcumque contumeliam gaudens tolerem, est mihi rebus saeculi, de honoribus, de divitiis, falsa sunt ista gaudia ex vanitatibus vanitatum. Si vero in malis gaudeam, et si exsultem de aliorum ruinis, ista etiam non solum vana, sed et diabolica gaudia: imo nec gaudia nominanda sunt: « Non enim est gaudere impiis, dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficatȩ scẽ sunt offerende pͥmicie: sed¬
sp̃ali pontifici Ex quib gͦ fructibus
sp̃ales pͥmicias offeremus: Audi. quos
fructus enumeret apłs: Fructus inquit
sp̃s: caritas. gaudium. pax. pacientia.
& cetera: Quas gͥ pͥmicias ex caritatis fruc¬
tu. qui primꝰ est fructus sp̃s: offeram uero
pontifici: Illas ego puto ẽẽ pͥmicias ca-¬
mente mea: Iste sunt pͥmicie: Quid aut̃
est. ut ex isto caritatis fructu. sccło loco
habere debeam: Ut diligam ꝓximum
meum: sic̃ me ip̃m: Ille gͦ primiciȩ ca-¬
ritatis. deo offerunt᷑ ꝑpontificẽ: hec
uero que scđo in loco sunt. meis usibus
relinqunt᷑: Puto adhuc ẽẽ aliqͥd ex hoc
fructu. quo tercio loco habendum est:
ut diligam etiã inimicos meos. Uide
aut̃: si potes similit ce de ceteris fructi¬
bus sp̃s. similes inuenire pͥmicias:
Gaudiũ sccło loco sp̃s fructus scribi¬
tur: Si gͦ in dño gaudeam. ce spe gau-¬
deam: ⁊ gaudeam ꝓ nomine dñi. passꝰ

Expanded text:
sanctificatis sanctae sunt offerendae primitiae spiritali pontifici. Ex quibus ergo fructibus spiritales primitias offeremus? Audi quos fructus enumeret Apostolus: « Fructus, inquit, spiritus, charitas, gaudium, pax, patientia, » etc. . Quas igitur primitias ex charitatis fructu, qui primus est fructus spiritus, offeram vero pontifici, illas ego puto esse primitias chamente mea ; istae sunt primitiae. Quid autem est, quod ex isto charitatis fructu secundo loco habere debeam, ut diligam proximum meum sicut memetipsum. Illae ergo primitiae charitatis Deo offeruntur per Pontificem, haec vero quae secundo in loco sunt meis usibus relinquuntur. Puto adhuc aliquid esse ex fructu quod tertio loco habendum sit, ut diligam etiam inimicos meos. Vide etiam si potes similiter, et de caeteris fructibus spiritus similes invenire primitias. Gaudium secundo loco fructus spiritus scribitur. Si ergo in Domino gaudeam, et spe gaudeam, et si gaudeam pro nomine Domini passus
Abbreviated transcription (Latin):
scripture loco aut abiciat penitꝰ occi¬
dentẽ lit̾am. & sp̃m uiuificantẽ reqͥ¬
rat: aut confirmet om̃imodis & utilẽ
ac necessariã ꝓbet littere doctrinam:
aut manente hystoria. oportune & de-¬
cent̃ introducat etrã misticũ sensum:
sic̃ & in hoc sermone quẽ habemus in
manibus arbitror conuenire: Decet
enĩ & utile ẽ: etiã sacerdotib euãgłii
offerre pͥmicias Ita enĩ & dñs disposu¬
it. ut qui euangeliũ annunciant de
euangłio uiuant: & qui altari serui¬
unt. de altari participent: Et sicut
hoc dignũ & decens ẽ sic econtrario
indecens: ⁊ indignũ ẽ. inmo ⁊impiũ:
ut is qui dm̃ colit uingredit᷑ eccłiam

Expanded text:
Scripturae, aut abjiciat penitus occiScripturae, aut abjiciat penitus occidentem litteram et spiritum vivificantem requirat, aut confirmet omnimodis, et utilem aut necessariam probet litterae doctrinam, aut manente historia, opportune et decenter introducat etiam mysticum sensum: sicut et in hoc sermone, quem habemus in manibus arbitror convenire. Decet enim et utile est, etiam sacerdotibus Evangelii offerri primitias. Ita enim et Dominus disposuit, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant; et qui altari serviunt, de altari participent. Et sicut hoc decens et dignum est, sic e contrario et indecens et indignum est, imo et impium, ut is qui Deum col
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit utiq obseruanda eẽ. hec etiã
scđm litt̾am: cũ adicit. quod gͦ ds̃
coniunxit homo nõ separet: S ⁊ in
aliis apłs ubi dicit quia abrahã du-¬
os filios habuit unũ de ancilla. et
unum de libera: quis dubitat hec
scłm litt̾am stare debere: Certum ẽ
enim: quia ce ysaac de sara. & isma¬
hel de agar. filii fuerunt abrahe: Ad-
allegorica: Queq in duo testam̃ta con¬
uertit: & sare quidẽ sobolem tam qͣm
in libertate gignentis. noui testam̃ti
liberos dieit: agar aut̃ tãqͣm inserui¬
tute generantis: terrene iherłm filios
nominauit: Ostendimus ut opinor auc-¬
toritate diuine scripture ex his que in
lege scripta sunt aliqua penitus refugi¬
enda ẽẽ. ⁊ cauenda. ne scd̃m litt̾am ab
euangłn discipłis obseruent᷑: quedam
uero om̃i modis ut scripta sunt obtinen-
cessario: etiã allegoricũ sinsum: Erit gͦ
iam sapientis scribe. ⁊ docti de regno dĩ.
qui sciat de thesauris his ꝓferre no-¬
ua & uetera: scire quomͦ in uno quoꝙ

Expanded text:
ec etiam secundum litteram cum dicit: Quod Deus conjunxit, homo non separet. Sed in aliis Epistolis ubi dicit, quia Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , quis dubitat haec secundum litteram stare debere? Certum est enim, quia et Isaac de Sara, et Ismael de Agar, filii fuerunt Abrahae. Addnt autem allegorica, quae in duo testamenta convertit. Et Sarae quidem sobolem, tanquam in libertate gignentis, novi testamenti liberos dicit. Agar autem tanquam in servitute generantis, terrenae Jerusalem filios nominavit. Ostendimus ut opinor auctoritate Scripturae divinae, ex his quae in lege scripta sunt, aliqua penitus refugienda esse et cavenda, ne secundum litteram ab Evangelii discipulis observentur; quaedam vero omnimodis ut scripta sunt obtinendacessario etiam allegoricum sensum. Erit ergo jam sapientis scribae et edocti de regno Dei, qui sciat de thesauris suis proferre nova et vetera, scire quomodo in unoquoque loco
Abbreviated transcription (Latin):
Possumꝰ gͦ dicere. quia forte in futuro
cum om̃s fructus congregabunt᷑ ad are¬
am: erunt quidam portio pontificis
portio leintarum sic̃ iam supͣ diximꝰ.
uł angłis uł aliis celestib uirtutibus.
sequestrata: Puto aut̃ quod erunt qͥdã.
porcio etiã hominũ: eoꝵ dũ taxat. qͥ
in hac uita prudentes & fideles dis¬
pensatores uerbi dĩ fuerunt: Hoc e¬
nim arbitror in euangłiis designari.
a dño. ubi ait ad eum. cui credicdat
qͥnq mnas. ce fecerat ex eis decem:
esto ait potestatem habens suꝑ a ͤ
ciuitates: cui uͦ credidat unam. et
fecerat ex ea quinq. esto potestatem
habens supra qͥnq ciuitates: Quȩ
enĩ hic potestas ciuitatũ intelligẽ¬
da est nisi gubernatio animarũ:¬

Expanded text:
Possumus ergo dicere quia forte in futuro cum omnes fructus congregabuntur ad aream, erunt quidam portio pontificis portio Levitarum, sicut jam supra diximus, vel angelis, vel coelestibus virtutibus sequestrata. Puto autem quod erunt quidam portio hominum eorum duntaxat, qui in hac vita prudentes ac fideles dispensatores verbi Dei fuerunt. Hoc enim arbitror in Evangeliis designari a Domino, ubi ait ad eum cui crediderat quinque minas, et fecerat ex eis decem: Esto potestatem habens super decem civitates . Cui crediderat unum et facerat ex ea quinque: Esto potestatem habens supra quinque civitates. Quae enim hic potestas civitatum intelligenda est, nisi gubernatio animaru
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum. uistificationes. p̾cepta.
testimonra. iudicia. lex appellatur:
in lege scͥpta st̃. lex dicit᷑: ut sunt
ista de quib suꝑius disseruimus:
Generalis aut̃ lex significatur.
u̾bi gr̃a. ut cũ de saluatore dicit᷑.
quia ñ uenit soluere legem. s ad¬
implere: Et item alibi Plenitu-¬
do gͦ legis: est dilectio: Inquo uti-¬
q omnia simul que scripta st̃
in lege. legem nominauit. Hec
diximus: asserentes mandatum
tum: Requiramꝰ gͦ. sic ubi inscͥp¬
dictũ est: inuenimus pͥmicias nomi¬
nari: Hic enĩ dixit: om̃s pͥmicie olei.

Expanded text:
mandatum, justificationes, praecepta, testimonia, judicia, lex appellantur. in lege sunt scripta lex dicitur: ut sunt ista, de quibus superius disseruimus. Generalis autem lex significatur verbi gratia, ut cum de Salvatore dicitur, quia non venit solvere legem, sed adimplere . Et item alibi: Plenitudo legis est dilectio , in quo utique omnia simul, quae scripta sunt in lege, legem nominavit. Haec diximus asserentes mandatum tum. Requiramus ergo, sicubi in Scripadictum est, invenimus primitias nominari. Nec enim dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
tusterio eccłie deseruire ⁊ ut de fruc¬
tib terre quos õs dedit solem suum
ꝓclucendo.: ⁊ pluuras suas ministrando:
non offerat pͥmicias sacerdotibꝰ Non
michi uidet᷑ huiꝰ modi anima habe
memoriã dĩ: nec cogitare nec crede¬
re. qͥa ded̃it d̃s fructus quos cepit:
quos ita recondit quasi alienof adõ
Si enĩ adõ sibi datos crederet fruc¬
tus. sciret utiq muneranos sacer.¬
dotes honorare dm̃ de datis & mu¬
nerib suis: Et adhuc ut ampluss
hec obseruanda etiã scđm litderan
ipsius dñi uocib doceamur: adde.¬
mus et hec: Dñs dicit in euangłis:
Ue uob scribe & pharisei hypocri-¬
tȩ qui decimatis hoc ẽ. decimas datis
hec oportet fieri: ce illa tion omita
Uide gͦ diligentius. quomͦ sermo
dm̃i uult fieri qͥdẽ om̃imodis que
Qd̾ si dicas qͥa hec adphariseos di-¬
cebat non ad discipłos: audi iterum
ipsum dicentem ad disciplos: Nisi
habundauerit iusticia ur̃a plusqmͣ
scribarũ & phariseoꝵ: ñ intrabitiꝰ in

Expanded text:
aut Ecclesiae deservire, de fructibus terrae quos dedit Deus, solem suum producendo, et pluvias suas ministrando, non offerat primitias sacerdotibus; non mihi videtur hujusmodi anima habere memoriam Dei, nec cogitare, nec credere, quia Deus dederit fructus quos cepit, quos ita recondit quasi alienos a Deo. Si enim a Deo sibi datos crederet, sciret utique numerando sacerdotes, honorare Deum de datis et muneribus suis. Et adhuc, ut amplius haec observanda etiam secundum litteram ipsius Domini vocibus doceantur, addemus ad haec. Dominus dicit in Evangeliis: Vae vobis Scribae et Pharisaei hypocritae, qui decimatis, hoc est, qui decimas datis haec oportuit fieri, et illa non omitti . Vide ergo diligentius quomodo sermo Domini vult fieri quidem omnimodis quae Quodsi dicas, quia ad Phariseos dicebat, non ad discipulos suos, audi iterum Cristum dicentem ad discipulos suos: Nisi abundaverit iusticia vestra plus quam scribarum et Phariseorum, non intrabitis in
Abbreviated transcription (Latin):
iecti eẽmꝰ circũcisioni carnis. nec
modo habundat iusticia ur̃a plꝰ ꝗͣ
scribarum &e phariseoꝵ: si illi de
fructib terre sue gustare ñ audẽt.
ego nichil hoꝵ faciens. fructibus
terre ita abiitar. ut sacerdos nesci-¬
at. leuita. ignoret. diuinũ altare ñ

Expanded text:
jecti essemus circumcisioni carnis et sam abundabit iusticia vestra plus quam scribarum et Phariseorum, si illi de fructibus terre sue gustare non audent,ego nichil horum faciens fructibus terre ita abutar, ut sacerdotes nesciant, levites ignorent, divinum altare non
Abbreviated transcription (Latin):
Rimicias omniũ fru-¬
gum om̃iũq peccor.
sacerdotib lex mandat
offerri: iti ut omnis qui possidet
interris: s &e si quis peculia cuiꝰcq¬
peccoris nutriat. offerat ex his dõ õe
qđ primum ẽ: id÷ ad sacerdotes de-¬
ferat: Deo enĩ offerri dicit: qd sacer¬
dotib datur. Et hoc est quod doce-¬
mur exlege. quia nemo licite. nec
legitime utat᷑ fructib quos terra
ꝓduxit: nec animantib que pecudũ
ꝓtulit partus: nisi ex singłis quib ꝙ
deo pͥmicie id ẽ. sacerdotib offerant᷑:
hanc gͦ legem. obseruari etiã scdm
litteram. sic̃ & alia non nulla: necessa¬
rium puto: St̃ enim aliquanta legis
mandata: que etiã noui testam̃ti dis¬
cipłi necessaria obseruatione custo¬
diunt: Et si uidet᷑. priꝰ de his ipsis ꝗ̃
in lege quidẽ scripta s tumquã in
euangelio obseruanda sc̃. sermo mo¬
ramus Sunt etum qui ita dicunt:
qͥa si aliquid omnino obseruandum

Expanded text:
rimitias omnium frugum, omniumque pecorum sacerdotibus lex mandat offerri, ita ut omnis qui possidet in terris, sed et si quis peculia cujuscunque nutriat, offerat ex his Deo omne quod primum est, id est, ad sacerdotes deferat. Deo enim offerri dicit, quod sacerdotibus datur. Et hoc est quod docemur ex lege: quia nemo licite nec legitime utatur fructibus quos terra producit, nec animantibus quae pecudum protulit partus, nisi ex singulis quibusque Deo primitiae, id est, sacerdotibus offerantur. Hanc ergo legem observari etiam secundum litteram, sicut et alia nonnulla, necessario puto. Sunt enim aliquanta legis mandata, quae etiam Novi Testamenti discipuli necessaria observatione custodiunt. Et si videtur, prius de his ipsis, quae in lege quidem scripta, sed tanquam in Evangeliis observanda sint, sermo moiremus. Sunt enim qui ita dicant, quia si aliquid omnino observandum
Abbreviated transcription (Latin):
in semetipsa: desiderabilia suꝑ aurũ.
&e lapidem preciosũ. nimis: &e dul¬
ciora suꝑ mel & fauum Nisi gͦ ẽs
tura differentias indidisset: ut ahi¬
ud de lege dñi diceret aliud de
mandato. aliud de iustificationib
aliud de iudiciis: Est gͦ ut ex his
ostendimus. aliud lex. aliud p̃cep¬
tum: aliud testimoniũ. aliud iusti¬
ficatio: aliud iudicium: S Imipsa
lege euidentior hoꝵ differentia de¬
signatur: ubi dicit᷑ Hec ẽ lex. imar
data. ⁊ iustificationes: & precepta¬
dñs moy si: Cum gͦ hec ita se habe¬
& his a se inuicem differre distinc¬
tionib legis ipsiꝰ testimoniis apprr¬
bentur: diligentiꝰ debemꝰ intende
his que recitant᷑ ex lege: qͥa sicubi
scribit᷑. u̾bi gr̃a hoc eẽ mandatum.
non continuo mandatũ lex accipien¬
da est: uł sicubi scriptũ ẽ. iste sunt¬
nes. aut lex. aut mandatũ. putande
sunt: Similit̾ aut̃ &e sicubi seͥptĩs
testimoniũ. aut iudicia: non cõfuse
unũ exceteris. s diuersũ ab aliis

Expanded text:
esiderabilia super aurum et lapidem pretiosum nimis et dulciora super mel et favum . Ni ergo essent ivina differentias indidisset, ut aliud de lege Domini diceret, aliud de mandato, aliud de justificationibus, aliud de judiciis. Est ergo ut in his ostendimus, aliud lex, aliud praeceptum, aliud testimonium, aliud justificatio, aliud judicium. Sed et in ipsa lege, evidentior horum differentia designatur ubi dicitur: Haec est lex, et data, iustificationes, tDominus Moysi. Cum ergo haec ita se habere, his a se invicem differre distinctionibus legis ipsius testimoniis approbentur, diligentius debemus intendere his quae recitantur ex lege. Quia sicubi scribitur, verbi gratia hoc esse mandatum, non continuo mandatum, lex accipienda est. Vel sicubi scriptum est: Istae sunnes, ut lex aut mandatum putandae sunt. Similiter autem et sicubi scriptum est, testimonia aut judicia, non confusa in unum ex caeteris, sed diversum ab aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
debent uniu̾sa discerni: Nos aut̃ utriꝰ¬
q assercionis insolentiã tẽꝑantes: quał
regła in huiꝰmoi legis sermonib obser¬
uanda sit. ex auctoritate diuinarum
scripturarũ ꝓferre temptabimꝰ Scͥpt¬
tum est in octauo decimo psalmo. Lex
dñi irrep̃hensibilis. conuertens aĩas:
testimoniũ dei fidele. sapientiã p̃stans
pariuilis: p̃ceptum dm̃ lucidũ illumi¬

Expanded text:
debent universa discerni. Nos autem utriusque assertionis insolentiam temperantes, qualis regula in hujuscemodi legis sermonibus observanda sit, ex auctoritate divinarum Scripturarum proferre tentabimus. Scriptum est enim in octavo decimo psalmo: Lex Domini irreprehensibilis, convertens animas: testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis. P
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum. Post hoc nͨ intrat: sed accersitꝰ
accedit. Et in hoc ita arbit᷑r intelligi
posse: Quod suie nobis inuerbo dei &
religionis assertione. certamen ẽ. adu̾¬
sum pharaonem ⁊ siue etiam obsessas ab
eo animas. depotestate eiꝰ conamur eri¬
ꝑe. & est nobis indisputatione luctam̃.
ñ statim pͥma fronte ingredi debemꝰ. ad
ultima questionũ loca s occurrendum
nob est adu̾sario: & occurrendũ ad aqͣs
suas. Aque enim sue: sunt auctores
gentilium philosophorũ. Ibi gͦ nob̾ pͥmo
disputare uolentib occurrendũ ẽ: ut
ipsos arguamꝰ & ipsos eriasse doceamus.
Post hoc: iam ingrediendum nob̾ ẽ &
ad int̾iora certaminis. Dicit enim &¬
dñs. Nisi quis pͥus alligau̾it forte̾ : ñ
potest intͦire indomũ eiꝰ. & uasa eiꝰ di¬
riꝑe. Priꝰgͦ nob alligandus est fortis.
& questionis iunculis constrigendꝰ⁊ &
ita intͦeundum ad diripienda uasa eiꝰ:
& lib̾andas animas qͣs deceptionis frau¬

Expanded text:
ad eum. Post haec nec intrat, sed accersitus ad eum. Post haec nec intrat, sed accersitus accedit et in hoc ita ut arbitror intelligi posse, quod sive nobis in verbo Dei et religionis assertorem certamen est adversum Pharaonem, sive etiam obsessas ab eo animas, de potestate ejus conamur eripere, et est nobis in disputatione luctamen, non statim in prima fronte ingredi debemus ad ultima quaestionum loca; sed occurrendum nobis est adversario, et occurrendum ad aquas suas. Aquae enim suae sunt auctores gentilium philosophorum. Ibi ergo nobis primo disputare volentibus occurrendum est ut ipsos arguamus, et ipsos errare doceamus; post hoc jam ingrediendum est nobis ad interiora certaminis. Dicit enim ominus: Nisi quis prius alligaverit fortem, non potest intrare in domum ejus et vasa ejus diripere . Prius ergo ligandus est fortis et quaestionum vinculis constringendus: et ita introeundum ad diripiendum vasa ejus, et liberandas animas quas deceptionis frau
Abbreviated transcription (Latin):
in infidelitate ꝑ duret: & uolit iungi isra¬
elitice plebi. ut exeat deꝓfundo & eua¬
dat incolumis: s ininiquitate ꝑmaneat.
& descendat tanꝗͣ plumbum in aꝗͣ ualidis¬
simã. Iniquitas enim scđm tacharie ꝓpħe
uisum: supͣ talentum plumbi sedet. Ideo qͥ
gi dr̃ impfundum. Sane qͦd insupioribus
obseruauimꝰ. quedã ꝓdigia ꝑ aaron. quedã
ꝑ morsen. quedã uͦ ꝑ ipsum dnm̃ ministra¬
Ta: intelligi eatenus possunt: ut agnosca¬
mus inquibdã ꝑsacrificia sacerdotũ. & ob¬
secrationes pontificum nos esse purgan¬
dos: qͦd aaron ꝑsona designat. Inqͥbꝰdã uͦ¬
ꝑscientiam diuine legis em̃dandos: ut
mossi designat offitium: In aliis autẽ sñ
clubio que difficiliora sunt. ipsiꝰ dñi ege¬
re uirtute. Sed ne illud quidẽ putandũ
est nobis inamter obseruatum: qͦd pͥmo
qͥdem moyses ñ intͣt ad pharaonẽ. sedoc¬
currit ei exeunti ad aqͣs. pꝰmodũ uͦ intrat

Expanded text:
in infidelitate perduret, et nolit jungi Israin infidelitate perduret, et nolit jungi Israeliticae plebi, ut exeat de profundo, et vadat incolumis, sed in iniquitate permaneat, et descendat tanquam plumbum in aquam validissimam. Iniquitas enim, secundum Zachariae prophetae visum, super talentum plumbi sedet : et ideo qui gi dicitur in profundum. Sane quod in superioribus observavimus quaedam prodigia per Aaron, quaedam per Moysem, quaedam vero per ipsum Dominum ministrata, intelligi eatenus possunt ut agnoscamus in quibusdam per sacrificia sacerdotum et observationes pontificum non esse purgandos, quod Aaron persona designat; in quibusdam scientiam divinae legis emendandos, quod Moysi designat officium; in aliis autem sine dubio quae difficiliora sunt, ipsius Domini aegre virtute. Sed ne illud quidem putandum est nobis inaniter observatum quod primo quidem Moyses non int at ad Pharaonem, sed occurrit ei exeunti ad aquas, postmodum vero intrat
Abbreviated transcription (Latin):
cepit sua uira defende: pͥmoᷤ sine dubio mo¬
tus. scdm desidium carnis ꝓducit: qͦs excon¬
cupiscentie uel ire fomite. uis incentiua cõ¬
mouerit. Unde quasi p̃cipitũ qͥd dã. iqd ñ sit
cõmune cũ cet̾is hominib: de solo xp̃o ꝓpba
dicit. Butrrũ & mel manducabit: pͥusꝙͣ
faciat aut ꝓferat maligna. elegit bonũ:
qm̃ pͥusꝗͣ sciat puer bonũ aut malũ. resis¬
tit malicie ut eligat qͦd bonũ est. Alius
autẽ ꝓpħa. tanꝗͣ. desemet ipso loquens di¬
cebat. Delicta uiuentutismee. & ignorantias:
ne memineris. Quia gͦ pͥmi isti anime motꝰ
scđm carnẽ ꝓlati in peccatum ruunt: me¬
rito inmorali loco egyptiorum pͥmituia po¬
nunt᷑: quȩ eateuꝰ extingunt᷑. si relique uite
conu̾sioͣ. em̃datiorẽ dirigat cursũ. Sic ergo
in anima ꝗͣ lex diuma ab errorib susceptã
castigat. & corrigit: etiã pͥmogenita egy p¬
tioꝵ intelligunt᷑ c̃ẽ deleta: nͥ pꝰ hec omĩa

Expanded text:
coeperit sua jura defendere, primos sine dubio mocoeperit sua jura defendere, primos sine dubio motus secundum desiderium carnis producit, quos ex concupiscentiae vel irae fomite incentiva commoverit. Unde quasi praecipuum et quod non sit commune cum caeteris hominibus, de solo Christo Propheta dicit: Butyrum et mel manducabit . Priusquam faciat aut proferat maligna, eliget bonum: quam priusquam sciat puer bonum aut malum, resistet malitiae ut eligat quod bonum est. Alius autem Propheta tanquam de semetipso loquens, dicebat: Delicta juventutis meae et ignorantiae meae ne memineris . Quia ergo primi isti animae motus secundum carnem prolati, in peccatum ruunt, merito immortali loco Aegyptiorum primitiva ponunt: quae eatenus exstinguuntur, si reliquae vitae conversio emendatiorem dirigat cursum. Sic ergo in anima quam lex divina ab erroribus susceptam castigat et corrigit, etiam primogenita Aegyptiorum intelliguntur esse deleta; nisi post haec omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
rogantie tumorẽ. feruorẽq inea furo¬
ris extinguit. Adhibet pꝰ hec etiã uo
lux uriã uoluptatesq cõheiceat. Adhibet si
nonne cor nostrum erat ardens i¬
tra nos. Nec locustarum ab ea
sub ducit exempla: quibus morde¬
ant᷑ & depascant᷑ om̃is inquieti motꝰ eiꝰ
& turbidi: qͦ & ipsa discat qͦd apłs do¬
cet. ut omnia sua scđm ordinẽ fiant.
Ubi uͦ sufficienter fuerit castigata. ꝓ
morib & ꝓ em̃datiorᷤᷤ uite correptioe
cohercita: cum auctorẽ uerberũ sense¬
rit. & confiteri iam ceꝑit. quia digitus
dei est & parũ quid agnitionis acceꝑit:
tunc p̃cipue gestorũ suorũ tenebras in¬
det. tunc errorũ suorũ caliginẽ sentit.
Cunq in hoc uenerit: tunc merebit᷑
ut extinguant᷑ in ea pͥmogenita egy p¬
ti. In qͦ tale aliqͥd intelligi posse arbit᷑r
Omnns anma cum ad supplem̃tũ etatis ad¬
uenerit. & uetut naturalis in ea quedã lex

Expanded text:
rogantiae tumorem fervoremque in ea furorogantiae tumorem fervoremque in ea furoris exstinguit. Adhibet post haec etiam vocluxuriam voluptatesque coerceat. Adhibet simNonne cor nostrum erat ardens intra nos ? Nec locustarum ab ea subduxit exempla, quibus mordeantur et depascantur omnes inquieti motus ejus et turbidi: quo et ipse dicat quod Apostolus docet, ut omnia sua secundum ordinem fiant . Ubi vero sufficienter fuerit castigata pro moribus et pro emendatioris vitae correctione coercita, cum auctorem verberum senserit, et confiteri jam coeperit quia digitus Dei est, et parum quid agnitionis acceperit, tunc praecipue gestorum suorum tenebras videt; tunc errorum suorum caliginem sentit. Cumque in hoc venerit, tunc merebitur, ut exstinguantur in ea primogenita Aegypti: in quo tale aliquid intelligi posse arbitror. Omnis anima cum ad supplementum aetatis advenerit, et velut naturalis in ea quaedam lex