comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bi nõ alu possidet. alia ẽ cã cur
creditores rei ẜuande cã mittũ¬
tur inp̾onem. nã is qui possid
nõ sibi solum. s oĩb possidet.
eamittit᷑. Int legatarios enim
nullum ordine obẜuamus. s
simul om̃s equalit̃ tuem. ¶pt¬
quam rei ẜuande grã c̃ditores
possidẽ cepint. legatorum ẜuã

Expanded text:
 cum creditores rei servandae causa mittuntur in possessionem: nam is qui possidet non sibi, sed omnibus possidet. ea mittitur: inter legatarios enim nullum ordinem observamus, sed simul omnes aequaliter tuemur. Postquam rei servandae creditores possidere coeperunt, leg
Abbreviated transcription (Latin):
relictum ẽ. s alt̾ius noĩs sũcces¬
sor. dicendum ẽ ut edicto locus
sit.⁊dolus sit eĩ extimandus.
S si hr̃dis hr̃s sit qui dolo fecit.
eq nocẽ debebit. E Dolum accipe
debemus. ⁊ culpam latam. s nõ
cẽm d̾olũ. s ꝗĩ necẽ legatarioꝵ.

Expanded text:
ius nominis successor, dicendum est, ut edicto locus sit et dolus eius sit aestimandus. Sed et si heredis heres sit, qui dolo fecit, aeque nocere debebit. Dolum accipere debemus et culpam latam, sed non omnem dolum, sed qui in necem legatariorum
Abbreviated transcription (Latin):
cipit. nec tam possõ rerum ei qͣ
custodia datur:n enim expellẽ¬
di br̃dem ius ht̃. s simul cu eo
possidẽ uide̾tur. ut saltem tedio
ppetue custodie extorqueat hr¬
di cautionẽ. ¶Si alius dãpni
infecti noĩe mĩssus sit in p̾one.
alius legatorum ẜuãdorum cã.¬

Expanded text:
cipit. nec tam possessio rerum ei quam custodia datur: neque enim expellendi heredem ius habet, sed simul cum eo possidere iubetur, ut saltem taedio perpetuae custodiae extorqueat heredi cautionem. Si alius damni infecti nomine missus sit in possessionem, alius legatorum servandorum ca
Abbreviated transcription (Latin):
tione hee res ꝯp̃hense uidebũtur
quarum pprietis adhr̃dem pti¬
netis. ⁊ si uectĩgales agri sunt.¬
⁊ si qua pignora testatori dãta.
meorũ quoꝙ mittet᷑ pone.¶S¬

Expanded text:
tione hae res compraehensae videbuntur, quarum proprietas ad heredem pertinet. Sed et si vectigales agri sunt et si qua pignora testatori data, in eorum quoque mittetur pos
Abbreviated transcription (Latin):
aut poffitialẽ p̃fecti. aut ꝑma
gistratus ĩtroducendus ẽ inp̾o¬
nem. Missio aũt locum hẽbit.
nõ tm̃ siquis id ip̃m ꝙ lẽgatũ
eouł peo restituerẽ fu̾it rogatꝰ.
Si titio pure legatum fu̾it. et
eiꝰ fideiꝯmissu subꝯditione ut
sepnio restituat. nõ iniq p̃to¬
rem statuturũ uił. scripsit. si
tis nõ det. ut mãgͣis sẽpronio
det legati ꝑsecutionẽ. ut̃ iͥs le¬
gatario satis det / deficiẽte aũt¬

Expanded text:
aut per officialem praefecti aut per aut per officialem praefecti aut per magistratus introducendus est in possessionem. Missio autem locum habebit non tantum, si quis id ipsum, quod legatum eo vel pro eo restituere fuerit rogatus. Si Titio pure legatum fuerit et eius fidei commissum sub condicione, ut Sempronio restitueret, non inique praetorem statuturum Iulianus scripsit, si, de‹t›, ut magis ‹Sem›pronio det legati persecutionem, ut is legatari‹o› satisdet deficiente
Abbreviated transcription (Latin):
dere quoq legatario ꝑmitten¬
dum ẽ ⁊ p̃tium ẜuare. Incet̾is
quoq reb hr̃ditarus missi in
põnem hoc erit offitium. ut u¬
musas res hr̃ditarias colligat.
⁊ ibi custodiat.ubi domiciliu
defũctus hũit. ⁊ si nulla dõmus
sit. hĩtationẽ ꝯducat. uł orre¬
um ꝙdam ĩ quo res collecte cu¬
stodiant᷑. Et puto ita legataͣiu
custodire res hr̃ditarias debe.
nt n hr̃di auferãtur. n de ꝑe¬
ant defiores ue fiant. Qd si ex
ꝯstitũtione quis inp̾onẽ mitta¬
tur. curãdum ẽ nẽuis fiat utẽti.
⁊ fruẽti legataĩo. ¶Satiffieri
uolũtati defũcti. sic accipit̃. ꝙuo
l̃tati defuricti uł exfrũctib
ułaliũde satisfiat. ¶Costitutõ
aũt diui antonim ꝑtinet ⁊des
aquibutilit fidei ꝯmissu relic¬
tum ẽ quãius br̃des nõ sint.
Par enim utilitas ẽ. ¶In poyẽ
missus legatorum ẜuadorum
cĩ. si litẽ eo nõie ꝯtestatus sit
nõ ante decede̾ depõne debet. qͣ
ei ꝓlite fu̾it cuitum. ¶Mñsus

Expanded text:
dere quoque legatario permittendum est et pretium servare. in ceteris quoque rebus hereditariis missi in possessionem hoc erit officium, ut universas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla domus sit, habitationem conducat vel horreum quoddam, in quo res collectae custodiantur. et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque depereant deterioresue fiant. Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti legatario. Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde satisfiat. Constitutio autem diui Antonini pertinet ad eos, a quibus utiliter fideicommissum relictum ‹est›, quamuis heredes non par enim utilitas est. In possessionem missus legatorum servandorum causa si litem eo nomine contestatus sit, non ante decedere possessione debet, quam ei pro lite fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
exigit p̾tor ut phr̃de stet quo
gatariũ. uł fideiꝯmissariu nõ
stare quominus ei caueatur.
Quare si nõ fuit qui interpel¬
letur cautionis nomine hoc
ẽ is a quo legatum fideiue eõi¬
missum relictum ẽ. omĩ modo
pot̾it legatarius ⁊ fideiꝯmissa
tebat nõ fieri quominꝰ caueat᷑.
ñ tñ ⁊ satisdatio debete offerri
legatario s sufficit suie deside
rait ei ut nõ caueat᷑ siue nen
rãt aquo satis desidẽt. ¶Si
debitori lib̾atio sit relicta. nõẽ
exigenda cautio. qr ht̃ penes.
se legatum. Quippe si ꝯuemat᷑.
exceptione doli mali uti potit
¶Ei cii legatum solutum ẽ. cu
ꝯstet legatum nõ deb̾i. diuus
pius ademiliũ equestrẽ rescͥp¬
sit. nõ debere p̃torem satisda

Expanded text:
tor, ut per heredem stet, quo gatarium uel fideicommissarium non stare, quo minus ei caueatur. quare si non fuerit, qui interpelletur cautionis nomine, hoc est is a quo legatum fideiue commissum relictum est, omnimodo poterit legatarius et fideicommissartebit, non fieri, quo minus caueatur. non tamen et satisdatio debet offerri legatario, sed sufficit, srauit e‹t› non cauetur, siue non habeat, a quo satis desideret. Si debitori liberatio sit relicta, non est exigenda cautio, quia habet penes se legatum: quippe, si conueniatur, exceptione doli mali uti possit ei cui legatum solut‹u›m est. Cum conste‹t› legatum non deberi, diuus Pius ad Aemilium Equestrem rescripsit non debere praetorem sa
Abbreviated transcription (Latin):
ei qui satisdedit. ꝓrei admini¬
stratione. quare suãdẽdum eĩt
hr̃di ut ĩ assem satisdet ne ad:¬
ministratio eiꝰ impecliat᷑. ¶ Si
abimpubis substituto legata
sint relicta.⁊ impubes decesẜit.
missio nõ solum mea bona que

Expanded text:
 qui satisdedit, rei administratione: quare suadendum erit heredi, ut in assem satisdet, ne administratio eius impediatur. Si ab impuberis substituto legata sint relicta et impubes decesserit, missio
Abbreviated transcription (Latin):
poss an usꝙ ad p̃tium eĩ expe¬
culio stichi possit de ducerene
I̾bi enim ꝓpt̾ea p̃tiu uicarii
deducẽdum ꝙ eo noĩe ip̃e sti¬
chus obdefensionẽ su uicarii.
dnõ debit or ꝯstituat᷑ at inp¬
posito. quia stichus niehil dͦe¬
beat exeius peculio niehil eẽ
deducendu. s expãphylidũ¬
taxit. qui certe ip̃e in suo pecu¬
lio eẽ intelligi nõ põt.¬

Expanded text:
posset, an usque ad pretium eius ex peposset, an usque ad pretium eius ex peculio Stichi possit deducere. nibi enim propterea pretium vicarii deducendum, quod eo nomine ipse Stichus ob defensionem vicarii sui domino debitor constituatur, at in proposito quia Stichus nihil debeat, ex eius peculio nihil esse deducendum, sed ex Pamphili dumtaxat, qui certe ipse in suo peculio esse intellegi non pot
Abbreviated transcription (Latin):
stitus legatus foret.
serat. pamphylus ẜuus meus
peculium suum cum moriar si¬
bi habeto lib̾q esto. ꝯsulebatur.
recte nepamphylo peculium:
aut scribetur. quare recte pecr¬
lium legatum uideri. ac si pri
lib̾ eẽt. deinde peculium sibi
habere uissus ẽ.
uum legatum erat. alio capi¬
te om̃s ancillas suas uxori le¬
utri prius legatum eet.
tiehus ht̃ ĩ peculio.
ditio defendit.⁊ dãpnatus li¬
tis extimationẽ soluit. deinde
stichum testõ manumisit. ei¬
ꝙ peculium leganit. Quesitũ
ẽ an ꝙ pamphyli noĩe p̃stitũ
sit. expeculio uł ip̃ius paphyli
uł stichi deducẽdum sit. R̾. pã¬
phyli quidẽ depeculio utiq de¬
ducẽdum sit. quãtacumq ea
xe dedere expediss. Quie ꝗd
eĩ ꝓcapite ẜui p̃stitum sit. ĩ eo
debitorẽ eum dnĩ ꝯstitui. Ꝙ si
pãphyli peculium nõ sufficiat
tũe depeculio stichi ⁊ nõ ultra
p̃tium pãphyli deduci debere.
Quesitu ẽ si exaliqua cã pã¬
mino nec ea ex peculio eiꝰ ẜuari

Expanded text:
stitus legatus foret. serat: 'Pamphilus seruus meus peculium suum cum moriar sibi habeto liberque esto'. consulebatur, rectene Pamphilo peculium laut scriberetur: quare recte peculium legatum uideri, ac si prius liber esse, deinde peculium sibi habere iussus est. lium legatum erat: alio capite omnes ancillas suas uxori leutri prius legatum esset. in peculio udicio defendit et damnatus litis aestimationem soluit: deinde Stichum testamento manumisit eique peculium legauit: quaesitum est, an quod Pamphili nomine praestitum sit, ex peculio uel ipsius Pamphili uel Stichi deducendum sit. respondit Pamphili quidem de peculio utique deducendum, quantacumque ea xae dedere expedisset: quidquid enim pro capite serui praestitum sit, in eo debitorem eum domini constitui. quod si Pamphili peculium non sufficiat, tunc ex peculio Stichi non ultra pretium Pamphili deduci debere. Quaesitum est, si ex alia qua causa Pamsset nec ea ex peculio eius servari
Abbreviated transcription (Latin):
ommnus
manumitte̾. ꝓ fesslonẽ edi si¬
bi peculu iussit. atq ita ẜuus
lib̾tatem accepit. Res peculu
ꝓfessione subtractas. ñ uidei̾
manumissotacite ꝯcessas ap¬
paruit. ¶Testam̃to data lib̾¬
tate peculium legauerat. eũ
filius fa. cui pat̾ peculium leg¬
auit. ẜnum peculu. uiuo patre
manumisit. Seruus.coĩs oĩ¬
um hr̃dum ẽ. exẽptus peculio
ꝓpt̾ filu destinationẽ. quia id
peculium adlegatariũ ꝑtinet.
ꝙ inea caus aanoriente patre
inueniatur.

Expanded text:
ominus manumittere, professionem edi sibi peculii iussit atque ita seruus libertatem accepit. res peculii professioni subtractas non uideri manumisso tacite concessas apparuit. Testamento data libertate peculium legauerat eundeFilius familias, cui pater peculium legauit, seruum peculii uiuo patre manumisit: seruus communis omnium heredum est exemptus peculio propter filii destinationem, quia id peculium ad legatarium pertinet, quod in ea causa moriente patre inueniatur:
Abbreviated transcription (Latin):
Si ẜuo mamimisso pe¬
culium legatum fuit incum
sine dubio creditorib peculi¬
arib actiones non ꝯpetunt.
S nõ aliter br̃s peculiu pẽa¬
re debet nisi ei caueat᷑. defẽsur
iri adusus cͥlitões peculiares.

Expanded text:
seruo manumisso peculium legatum fuerit, in eum sine dubio creditoribus peculiariis actiones non competunt: sed non alias heres peculium praestare debet, nisi ei caueatur defensu iri aduersus creditores peculiarios.
Abbreviated transcription (Latin):
cui quͤadrãs sub ꝯditione.⁊ do¬
drans pure legatus ẽ. cauere de¬
bere. quãto amplius quã ꝑ leg¬
em fal. liceat cepit. redri. ¶Hec
stipulatio ideo locum ht̃. qr ⁊ si
lutum ẽ. ac ꝑ hoe pͦeat qd̾ datu
ẽ. ¶Inmortis cã quoq donatõ¬
nb põt dici hanc stipulationẽ

Expanded text:
cui quadrans sub condicione et dodrans pure legatus est, cauere debere 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi'.Haec stipulatio ideo locum habet, quia, etsi lutum est ac per hoc pereat quod datum est.In mortis causa quoque donationibus potest dici hanc stipulationem
Abbreviated transcription (Latin):
Arc̃. P ideamus anstipło qua
ãplius ꝑfalcidiã ceꝑis licueiͣt
dari. adiisus eum nõ sufficiãt
qui legatum alii restitue̾ ex fid̾i
ꝯ. cã deb̾et. Sufficiet aũt dici.
nicħ eius fideis missum ẽe. Ca¬
uebit scił. legatario. ⁊ isqui fi¬
dei ꝯmissũ accipiet. insi forte
mallet legatarius circuitu sub¬
lato hr̃di caueri./ S ⁊ legataio
pret̾ea cauẽdum ẽ suit płinq¬
equum ẽ. ꝓrata exfid̾is misso
retine̾ ei xcedendu ẽ. quãius
tm̃ ex legato ap̃ eum erit re.¬
mãsurum. ut sufficẽ possitad
prãndum fidei ꝯmissum.

Expanded text:
rum. Uideamus, an stipulatio 'qua amplius per Falcidiam ceperis licuerit dari' aduersus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. sufficiet autem dici nihil eius fidei commissum esse: cauebit scilicet legatario et is, qui fideicommissum accipiet, nisi forte malet legatarius circuitu sublato heredi caueri. sed et legatario praeterea cauendum est, siequum est pro rata ex fideicommisso retinere ei concedendum est, quamvis tantum ex legato apud eum erit remansurum, ut sufficere possit ad praestandum fideicommissum.
Abbreviated transcription (Latin):
tio eiꝰ fitinam siꝯditio ĩ mõraẽ.
expectabimus ꝯditionẽ. quo¬
adexistat. Si aũt dies suꝑꝰ ẽ.
iam hic int̾ capedinis tp̃ris hĩ¬
ta ratione atꝙ extimatione.
sic defalcidia disputabimus ⁊
ꝯmitti stipulationẽ dicemus.

Expanded text:
nam si condicio in mora est, exspectabimus condicionem, quoad exsistat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus.
Abbreviated transcription (Latin):
IHt̃ tñrationẽ in legatarus.Itẽ
in fideicõmissarus. ut si offerat
integrum ꝙ si relictum ẽ heres
desiderans cauẽ sibi hac stipsa¬
tione audiatur. ¶Silegata q̃¬
dam p̃senti die relicta sint que¬
dam suboditione ant̾ponenda
erit ista stiplo ꝓpt̾ lẽg᷑.at.a ꝯditio¬
nalia dum mõ ea legata que p̃¬
sentia sint. integra soluantur.
¶Iut. demq scribit. si pure ⁊ sub
ꝯditione legata fu̾int. ne existẽ¬
te ꝯditione lex fal. locum hãt
nõ alit̾ legatorum q̃ pure data

Expanded text:
tamen rationem in legatariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur. Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, integra soluantur. Iulianus denique scribit, si pure et sub condicione legata fuerint ne exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, non aliter legatorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ bonuiri arbitrium. Et ge¬
neralit̾ ubicumq hr̃dit᷑atẽ. uł
quantitatẽ. uel emolum̃tum.
p̃stitit is. qui hac stipłope sibi
ꝓspexĩt. dicendum ẽ ibͥ i ꝯ m̃it¬
ti eam. si mõ culꝑa abẽ abeo q
stipłatus ẽ. ¶Quesitũ ẽ an se¬
pius ꝯmittat᷑. ⁊ placet ⁊̃ sepi¬
us eam committi si per ꝑtes
ablata ẽ hr̃ditas. ¶Silegatuz
fũit prestitum ante int̾positã
banc stipulat᷑ionẽ. an ꝯdici pos¬
posut ut cautio ista infponat᷑.
possit̃. Et hic ergo plus qĩ solu¬
tum uidet: exeo. ꝙ cautio inter
tere.⁊ puto hoc ꝓbãdum.ꝙ põp.¬
Auł. Hec aũt satisdatio locu
miquiimerat. oĩmodo caueri
nõ dum illata ꝯtrousia litis cũ
possĩt elusorie mine fieĩ. Iõq
eam rem. p̃tor ad cognitione
suam reuocat. ¶Siduo extestõ
hr̃ditate. ĩ solidum sibi uendi
cẽt. forte ꝙ eidem noĩs sĩt. tam
inpossõrem. quã in petitorem:
ꝯpetũt actiones. ⁊ creditorib.
⁊ legatarus. ¶Hec caltuo uti¬

Expanded text:
 boni arbitrium. Et generaliter ubicumque hereditatem vel quantitatem vel emolumentum praestitit is, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est ibi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est. Quaesitum est, an saepius committatur. et placet etiam saepius eam committi, si per partes ablata est hereditas. Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista interponatuposstum videtur ex eo, quod cautio intermtere et puto hoc probandum tum. Haec autem satisdatio locum iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat. Si duo ex testamento hereditatem in cent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et legatariis. Haec cautio uti
Abbreviated transcription (Latin):
stipulatione cauẽ. tñ quibdã
remitti diui frẽs rescripyunt.
putaut his quib m̃imita ali¬
m̃ta sut relicta. põpeie ⁊ fausti¬
ne rescripẜũt. sic nõ eãn᷑dẽ cã
ẽẽ .x. aureorum. quos annuos
tibi testõ põpeie crispine patro¬
ne tue. relictos ꝓponis. atq fu¬
it alim̃torum. ⁊ uestiarii lib̾tis
relictorum quib ꝓpt̾ea cautio¬
nis honus remittendũ existi¬
mabimus. ¶Item sciendu ẽ
fiscum hanc cautionẽ ñ pati.
s ꝑinde ꝯuẽmiri posse. ac si ca.¬
uiss. Cet̃os aũt cuicumq di.¬
gnitatis sĩt licet ⁊ legata ꝑce
pint. ꝯ̃pelli debere ad cauendũ.
diuus ꝑius rescripsit. ex quo
rescripto. etiam illud accipia
mus. ꝙ ⁊̃ post soluta legata.
uoluit stipulationẽ in t̾pom.
¶Si legatarius hr̃di. qui ꝯtrou̾¬
siam br̃ditatis patit᷑ iam aił
spãt. derestituendo legato sibi
sit uł negligentia uł dolo eiꝰ.⁊
qui legatum p̃stitit. dicemus
pulationi. ¶Item sup̃e qui p̃¬

Expanded text:
tipulatione cavere, tamen quibusdam remitti divi fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta alimenta sunt relicta. Pompeiae enim Faustinae rescribserunt sic: "non eandem causam esse decem aureorum, quos annuos tibi testamento Pompeiae Crispianae patronae tuae relictos proponis, atque fuit alimentorum et vestiarii libertis relictorum, quibus propterea cautionis onus remittendum existimauimus'. Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata peperint, compelli debere ad cavendum divus Pius rescribsit: ex quo rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata voluit stipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controversiam hereditatis patitur iam vel sperat, de restituendo legato sibi sit, sed neglegentia vel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus uic stipulationi. Item si ipse, qui pr
Abbreviated transcription (Latin):
isi dolo ip̃ius alisit.¬
quid factum sit. tũc enim ⁊̃ ex
doli claustila que inista stipla¬
tione ꝯ tin̾et᷑. tenebitur. ⁊ reͣpli¬
catione repelli pot̾it. ¶ Hec cau¬
tio que ꝓpt̾ legem fal. int̾poni¬
tur. fideuissorum bãt pͣratiõe.
¶Si inple̾s dieͬs pecuma legata
ẽ. cum certum sit legẽ fal. locũ
hr̃e. nõ stipulationi. s ꝯputati¬
oni locum eẽ. pedius ait. ut esti¬
met᷑ quanti sit. ꝙ ĩ diem lega¬

Expanded text:
si dolo ipsius aliquid factum sit: tunc enim etiam ex doli clausula, quae in ista stipulatione continetur, tenebitur et replicatione repelli poterit. Haec cautio, quae propter legem Falcidiam interponitur, fideiussorum habet praestationem. Si in plures dies pecunia legata est, cum certum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diem lega
Abbreviated transcription (Latin):
obẜuatur ut licet quadrantẽ
hr̃s non retineat. tñ hactenus
legata debeantur. qͣtemis patͥ¬
monu uires sufficͤiũt. utiq de¬
ducto ere alieno. Item deduc¬
tis p̃tus eorum qui lib̾tatem
intestõ. uł directam. uł fid̾io¬
missariam ⁊ccepũt. ¶S ⁊
legatario cauẽdum ẽ. aquo:

Expanded text:
en ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissariam acceperunt. Sed et legatario cau
Abbreviated transcription (Latin):
totum debet restituere. Et eniz
tione eris alieni fal. mẽat᷑. ple¬
rumq euenit ut emergente.
debitore ul ꝯditione eris aliem
existente totum ꝙ legatum ẽ
exauriat᷑. S ꝯ lib̾tatum ꝯditio
int̾ dum existens. efficiet lega¬
tum oĩo nõ deberi. Quippe cum

Expanded text:
totum debet restituere. etenim stione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omnino non deberi
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dib int̾ponenda̾ ẽ. s causa.
cognit̾a falci. locum hr̃e ⁊ lega¬
torum modus facit. ⁊ eris aue¬
ni honus. ⁊ quitẽ si euidens es
alienum ẽ uł certum. facilis est
cõputatio. Si aũt adhue ĩ cer¬
tumẽ qr forte ułꝰ ditio eiꝰ pen¬
det.uł creditor litem ꝯtestatus ẽ
nec dum lis finita ẽ. dubitabit᷑
quatum legatarus debeat̾ ꝓpt̃
ĩcertum. hodie aũt subsumile
aliꝗd sit ĩ frd̾iꝯmissis. ¶ Cum
dicit᷑ lex fal. locum hr̃e arbit̃
dari solet adineundã quantita¬
tem bõrum. tam ⁊ sumus aliꝙ
modicum fideiꝯmissu ꝑseqͣt᷑.
Que ꝯputatio p̾iudicare nõ d
cetis qui adarbitrum missi nõ
sut /Solet tñ abhr̃de etia cetis
denũtiari fidei ꝯmissarus. ut
ueniãt adarbitrum. ibiq cãm
suam agãt plerumꝙ ⁊̃ credi:¬
torib ut de ere alieno probẽt.

Expanded text:
redibus interponenda est, sed causa cognita. Falcidiam locum habere et legatorum modus facit et aeris alieni onus. et si quidem evidens aes alienum est vel certum, facilis est computatio: si autem adhuc incertum est, quia forte vel condicio eius pendet vel creditor litem contestatus est et necdum lis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis. Cum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam quantitatem bonorum, tametsi unus aliquid modicum fideicommissum persequatur: quae computatio praeiudicare non debet ceteris, qui ad arbitrum missi non sunt. solet tamen ab herede etiam ceteris denuntiari fideicommissariis, ut veniant ad arbitrum ibique causam suam agant, plerumque et creditoribus, ut de aere alieno probent.
Abbreviated transcription (Latin):
adeit decessit q̃situm ẽ andies
fideiꝯmissũ cum morit̾ cessisse
uideat᷑. ideoq hr̃dib eĩ debeat᷑.
R. si uxor prius decesẜit qua
hr̃ditatem ⁊ diret. uideri diẽ
fidei ꝯ. cessisie.
Ut legãtorũ seu

Expanded text:
atem decessit. quaesitum est, an dies fideicommissi cum moritur cessisse uideatur ideoque heredibus eius debeatur. respondi, si uxor prius decessit, quam hereditatem adiret, uideri diem fideicommissi cessisse. UT LEGATORUM SEU
Abbreviated transcription (Latin):
lul. Cum apud hostes est
filius pat uire facit testam̃tõ.
⁊ recte eum p̃t᷑erut. cum sun
pot̾ate ẽẽt filius mehil uali
r̃dato is qui inpot̾ate ẽ pret̾i¬
tus sit. ip̃e quidem emancipa¬
tus si ꝯͣ tabulas pecat. nichila¬
gitabintestato aũt ⁊ suus⁊
emancipatus uenient. De
iusto irrito rupto fc̃o testõ.R

Expanded text:
d hostes est filius, pater iure fecit testamentum et recte eum praeterit, cum, si in potestate esset filius, nihil ualitheredato is qui in potestate est praeteritus sit, ipse quidem emancipatus si contra tabulas petat, nihil agit, ab intestato autem et suus et emancipatus uenient. DE INIUSTO RUPTO IRRITO FACTO TEST
Abbreviated transcription (Latin):
tio quĩta. deinde quarta pars
detrahi debet. ançe enim detraa¬
hendumẽ ꝙ extra bõrum quã¬
Iuod aũt dicit᷑. si exiudi¬
tio defũcti quartam hãt hr̃s.
solida prãnda eẽ legata. ita ac¬
ciꝑe debemus si hr̃ditario iure
hãt. ita ꝙ ꝙ quisq legatoru
noĩe acohr̃de accepit. inqua
legat᷑um ei datum ẽ. ut inteꝰ¬
gralegata uł fidei cõmissa pre¬
stet deneganda erit actio lega¬
ti silege falci.uti mallet.
cidia nõ imputat᷑. qr mortis
cã capitur. Sane si astatu libo
peculiares nũmos accipiat. ꝙ
ꝓsua ꝑt̾e quadranti eos ĩ pͥu¬
tare debet. quia ꝓ ea ꝑte ñ mor¬
tis cã cape. s hr̃ditario uire.
eos hr̃e intelligitur. Qua ra

Expanded text:
tio quinta, deinde quarta pars tio quinta, deinde quarta pars detrahi debet: ante enim detrahendum est, quod extra bonorum quanQuod autem dicitur, si ex iio defuncti quartam habeat heres, solida praestanda esse legata, ita accipere debemus, si hereditario iure habeat: itaque quod quis legatorum nomine a coherede accepit, in qualegatum ei datum est, ut integra legata uel fideicommissa praestet, deneganda erit actio legati, si lege Falcidia uti mallet. cidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputar‹e› debet, quia pro ea parte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intellegitur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ pure legata. pinde ac si
nulla alia suboditione legata
fuisset̃. Cauere aũt legatarios
debere exeuẽtu ꝯditionis. ꝙ ã¬
plius accepisset̃ redditu iri.
cuiꝰ gñs cautio nect̃ia ẽẽ iidet᷑.
⁊ si quibdam ẜiuis eodem testõ
trahunt᷑. Indiem relicta lega¬
ta alt̾ius eẽ uiris palamẽ. cu
ea omĩmodo tam ip̃i legataĩo
quam pr̃dib eiꝰ deberi certum
ẽ. s tm̃ minus errogari ex bo¬
nis ĩtelligendum ẽ. quãtu
int̾ea donec dies obtingit.
brs lucraturus ẽ. exfructib
uł usuris. ergo optimũ quidẽ
ẽ statim abmitio ita testatorẽ
distribuẽ legata ne ultra dodr¬
antẽ reluiquãtur. Qd̾ siexces¬
ẜit quis dodrantẽ ꝓrata por¬
tione. ꝑ legem ip̃o uire minu¬
unt̾. Uerbi grã. Si isqui qͣdrã¬
genta ĩ bonis hũit. tota ea qua¬
drãgenta errogaũt. quarta.
ꝑs legatarus decrabitur. Qd¬
detrabi. Qd̾ si quingẽta lega.¬
uerit hñs quadringẽtaã ini¬

Expanded text:
quidem pure legata perinde ac si quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cavere autem legatarios debere ex eventu condicionis quod amplius accepissent redditu iri. Cuius generis cautio necessaria uidetur et si quibusdam seruis eodem testametrahuntur. In diem relicta legata alterius esse iuris palam est, cum ea omnimodo tam ipsi legatario quam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex bonis intellegendum est, quantum interea, donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus uel usuris. Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuuntur: uerbi gratia si is, qui quadringenta in bonis habuit, tota ea quandringenta erogauerit, quarta pars legatariis detrahitur: taua. quod si quingenta legauerit habens quadri‹n›genta, ini
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾it ⁊ añ aditam br̃ditatẽ
intm̃ decreuerĩt bona. ĩcendus
da legata debẽcur. nec ea res dã¬
pnosaẽ hr̃di cuilib̾m ẽ nõ di¬
re hr̃ditatem. Que res efficit
ut necc̃e sit legatarus. ne desti¬
tuto testõ mehil ꝯsequãtur cu
cisci. ¶ Magna dubitatio fuit
dehus quorum ꝯditio mortis
tione debetur.ĩ stipulatoris bo¬
nis annumeret᷑ ⁊ ꝑmissoris
bomis detrahat᷑. s hoc nire uti¬
murut quãti ea spes obligati¬
ons uenire possit. intm̃ stipła¬
toris quidẽ bonis accedẽ uide¬
atur. ꝓmissionis uõ decedere.
aut cautiombo res explicari.
põt. ut duorum altm̃n fiat. aũ
ratio ita hãtur tãquam pure
debeat᷑. aut ita tãquam mehil
debeatur. deinde hr̃des ⁊ legata¬
ru int̃ se caueãt. ut existente
ꝯditione aut hr̃s redd̾at q̃to
minus soluit. aut legatarure¬
stituãt. quãto plus ꝯsecuti sit.
S ⁊ silegata q̃dã pure q̃da sb̃
gata cum eutione reddut᷑.
Quo eau magis mnusu ẽ solui

Expanded text:
legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis da legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum cisci. Magna dubitatio fuit de his, quorum condicio mortis cione debetur in stipulatoris bonis adnumeretur et promissoris bonis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis uenire possit, tantum stipulatoris quidem bonis accedere uideatur, promissoris uero decedere. aut cautionibus res explicari potest, ut duorum alterum fiat, aut ita ratio habeatur, tamquam pure debeatur, aut ita, tamquam nihil debeatur, deinde heredes et legatarii inter se caueant, ut exsistente condicione aut heres reddat, quanto minus soluerit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint. Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub gata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solvi
Abbreviated transcription (Latin):
qr ea lex hr̃dis cã lat᷑a ẽ. neci
deducto etiam eo quicquid ex¬
plicãdarum uenditionũ cã ĩ
exquirenda uisumẽ mortis
tp̃c spectari. qua decã siquis.c.
in bonis huit. ⁊ ea tota legau¬
erit. nichil legatarus prodest.
si ante aditam hr̃ditate ꝑser¬
uos hr̃ditarios. aut exptu an¬
cillarum hr̃ditariarum. aut ex

Expanded text:
quia ea lex heredis causa lata est nec deducto etiam eo, quidquid explicandarum uenditionum causa iexquirenda uisum est mortis tempus spectari. qua de causa si quis centum in bonis habuerit et tota ea legauerit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per seruos hereditarios aut excillarum hereditariarum aut ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit. Si aũt lib̾ta ab inuito.
patrono du̾tit. lex uilia dema¬
ritandis ordinib retinet istã.
nub̾e inuito patrono. Itẽ uilia
lex deadulteris nisi recto mõdo
diuortium fcm̃ sit. ꝓ ĩfecto bt̃.
de uet̾anorum ⁊ militũ succes

Expanded text:
cedit. liberta ab inuito patrono diuortit: lex Iulia de maritandis ordinibus retinet istam nubere inuito patrono. item Iulia de adulteriis, nisi certo modo diuortium factum sit, pro infecto habet. DE UETERANORUM ET MILITU
Abbreviated transcription (Latin):
Ripłꝰ. Si post emãcipationẽ
filii. siisceptus exeo fuĩt nepos.
ꝯẜuanda illi erit portio. s quã¬
ta uideamꝰ. finge eĩ patruo scͥp¬
to hr̃di cohr̃dem datum hũc.
ris attinet semisses boꝵ fiẽt.
nũc nõ post ꝯstitutionẽ diui
utrum uirit an quarta debeat
ẜuari. Nam si inaui natus po¬
testate fuiss ꝯiũgebat᷑ ĩ unã
ꝑtem cum patre suo. Et ꝓp̃o¬
namus alium ẽẽ exeodem ne¬
pote infamilia auiiduo una
quartam hĩturi erãt patre eoꝵ
mam potãte. an ergõnẽ ĩ sextũ
tiã tuẽdus sit qui nõ ĩfamilia
retentus ẽ ⁊ cui abscedet ꝑs
que huic cessura ẽ. patri eius
tinan ⁊ patruo. ⁊ puto et pa¬
truo. nam ⁊ legatum eidez da¬

Expanded text:
. Si post emancipationem filii susceptus ex eo fuerit nepos, conseruanda illi erit po‹r›tio, sed quanta, uideamus. finge enim patruo scripto heredi coheredem datum hunc ris attinet, semisses bonorum fient: nunc uero post constitutionem diui utrum uirilis an quarta debeat seruari? nam si in aui natus potestate fuisset, coniungebatur in unam partem cum patre suo. et proponamus esse alium ex eodem nepotem in familia aui: duo unam quartam habituri erant patre eorum rum pociam tuendus sit, qui non in familia retentus est? et cui abscedet pars, quae huic cessura est, patri eius tantum an et patruo? et puto et patruo: nam et legatum eidem da
Abbreviated transcription (Latin):
dus qui caue̾ postuiat quã si
scripturam qua relict᷑am affir¬
fideiꝯmissi ẜuadi c̃a caueri s¬
tti desidẽt. ubi domiciliu ht̃
legatarins aũt. ibi caueri p̾tu¬
let ubi ẽ hrditas. nõ erit hr̃s
remittendus. Idq imp̃r. titꝰ¬

Expanded text:
dus erit qui cauere postulat, quam si dus erit qui cauere postulat, quam si scripturam, qua relict‹u›m adfirfideicommissi seruandi causa caueri tti desideret, ubi domicillium habet, legatarius autem ibi caueri postulet, ubi est hereditas, non erit heres remittendus. idque imperat
Abbreviated transcription (Latin):
dequib suerat iudĩcatum mu¬
tuas admittit cautioẽs./Sicͥu¬
ti cum de bonis sius ꝯferendis
filius accepta bo̾rum pone caue̾
nõ põt. qr denegamus ei acͤtoes.
defertur ꝯdiuo cauendi frĩbus.
exforma uirisdictioĩs. ꝙ expor¬
tione fr̃ĩs fu̾i̾nt ꝯsecuti cum bo¬
na ppria ꝯ ferre cep̾it. se restitutr¬
ros. Set si ne̾e ip̃i cauẽ possit̃.
utilit̃ ꝓbãdum ẽ iurum bonu
abutraq ꝑte eligẽdum. ap̃ q̃
sequentes fructus depͥonant᷑.
to supra relato nõ alit̾ eum qui
fideiꝯmissum petit transfertur.
quam sicauĩt. tñ ⁊ si maxĩe ad¬
u̾sarius nõ ꝑiopiam s ꝑꝯtu¬
matiam cauẽ nõlũit G sis ꝗ
uicit nõ possit caue̾. uł res depo¬
nenda uł uirisdictio restituẽda
erit. ¶Si dies aut ꝯditio lega¬
ti uł fideiꝯmissi petitionẽ uel¬
actionẽ differredicat᷑ ⁊ õ satis
datio desidẽt᷑. hr̃s aũt ꝑ calũp¬
mã postulari ꝯtendat. ⁊ relictũ
neget. non aliter erit audien¬

Expanded text:
de quibus fuerat iudicatum, mutuas admisit cautiones: sicuti, cum de bonis suis conferendis filius accepta possessione cauere non potest, quia denegamus ei actiones, defertur condicio cauendi fratribus ex f‹o›rma iurisdictionis, quod ex portione f‹r›atris fuerint consecuti, cum bona propria conferre coeperit, se restituturos. sed si nec ips‹i› cauere possint, utiliter probatum est uirum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem ut sequestrem fructus deponantur ex rescripto supra relato non aliter ad eum, qui fideicommissum petit, transfertur, quam si cauerit, tame‹t›si maxime aduersarius non maciam cavere noluerit: sed si is qui vicit non possit cavere, vel res deponenda vel iurisdictio restituenda erit. Si dies aut condicio legati fidei commissi petitionem actionemve differre dicatur etdatio desideretur, heres autem per calumniam postulari contendat et relictum neget, non aliter audien
Abbreviated transcription (Latin):
marco uilio baldo rescripsit.⁊
eũ aquo res fidei ꝯmisse petebã¬
cuit principi. post ꝓuocationẽ
quoq fidei ꝯmissi eautionẽ int̾¬
poni.ꝙ enim ante suĩam si peti¬
tionis dies moraret᷑ fĩ debuit.
amitti post ictoriã dilata pe¬
titione. nõ oportuit. Sr qͣre nõ
caueat defideiomisso qui ꝓuo¬
cau̾itisi caueret ãdu̾sarius. ad
eum p̾onem ẽẽ transferendam
rescripsit.cum aua sit edictiꝯ
ditio. nõ enim exigit᷑ alegatai¬
o iuice mutua cantum. s icͣa
qui dẽ uoĩum rerum pone q̃¬

Expanded text:
Iulio Balbo rescripsit eum, a quo res fideicommissae petebancuit principi post prouocationem quoque fideicommissi cautionem interponi: quod enim ante sententiam, si petitionis dies moraretur, fieri debuit, amitti post uictoriam dilata petitione non oportuit. sed quare non cauerat de fideicommisso qui prouocauerit, si caueret aduersarius, ad eum possessionem esse transferendam rescripsit, cum alia sit edicti condicio? non enim exigitur a legatario uice mutua cautum, sed uicariquidem in omnium rerum po
Abbreviated transcription (Latin):
que eum paritura ẽ qui suus
hr̃s ẽ futurus adire hr̃ditatẽ
nõ possum. qm̃ ⁊ in eo ẽ ut rũ¬
patur testam̃tumansi ꝓponas
uentrẽ institũtum uel ex hr̃¬
datum. ¶Qd dicit᷑. si putet᷑
eẽ pregnãs sic accipiẽdum ẽ.
si dicit sep̃gnantẽ. Qd ergo
si p̃a non dieat s neget alu
dicant p̃gnantẽ eam ẽẽ. ad¬
huc adiri hr̃ditas non põt.
finge obstetrices dicere. Qḋ
si ipe pũt̾et solus. si uista̾rati¬
one ductus.noñ põt adire.¬

Expanded text:
 qui suus heres futurus est, adire hereditatem non possum, quoniam in eo est, ut rumpatur testamentum, nisi si proponas uentrem institutum uel exheredatum.Quod dicitur 'si putetur esse praegnas', sic accipiendum est, si dicat se praegnatem. quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant praegnatem esse? adhuc adiri hereditas non potest: finge obstetrices dicere. quid si ipse putat solus? si iusta ratione ductus, non potest adire
Abbreviated transcription (Latin):
ei oporte̾. mortuo filio. eo qd̾
ꝓximus afilio postumo hr̃s.
dum mulier p̃gnans eẽt. aut
putãt᷑ur ẽẽ. adire hr̃ditatem
nõ põt. S si sccͣt non ẽe p̃gnã¬
tem. põt. accipe ꝓximus auẽ¬
tre qui siuim hr̃dem pariturꝰ
ẽ ⁊ nõ solum adtestãtos hec
u̾ba. uerum adĩtestatos quo
ꝑtinẽt. ¶Et meo uentre iõ
accĩpias. qui legittimũ uł cõ¬
sangumeu pariturũs ẽ.qm̃
mortis tp̃r. qui into ẽ. quã¬
tum admorã faciendam in

Expanded text:
ei oportere mortuo filio, eo quodicitur: 'proximus a filio postumo heres, dum mulier praegnas est aut putatur esse, adire hereditatem non potest: sed si scit non esse praegnatem, potest' accipe proximus a uentre, qui suum heredem pariturus est. et non solum ad testatos haec uerba, uerum ad intestatos quoque pertinent. et in eo uentre idem accipias, qui legitimum uel consanguineum pariturus est, quoniam mortis tempore qui in utero est, quantum ad moram faciendam in
Abbreviated transcription (Latin):
te certus accusationis petẽ de¬
buit. cessisse uidetur. at tam̃ qr
hoc ꝓpoĩto accusationẽ ĩstituit.
ut suum uis sibi ẜuet. agnonis¬
se successionẽ. nõ inm̃to ũde
titione matris. nõ acquisisse fi
altero postulata ẽ furere ceꝑit.
magis ꝓbatur ratum eũ udeĩ

Expanded text:
te certus accusationis petere debuit, cessisse uidetur, attamen quia hoc proposito accusationem instruit, ut suum ius sibi seruet, adgnouisse succespetitionem matris solam non adquisisse filaltero postulata est, furere coeperit, magis probatum ratum eum ui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfirmatis. postea legata fui̾nt.
rede instituto. cum is in sua
tutelam ueniss. pecunia le¬
gau̾it. ⁊ a substituto br̃de. le¬
gatum repetierit. impub̾e fi¬
lio mortuo. seds hrs legatũ
non debebit. Qd̾ ita uerum eẽ.
tam sextus quam põp putã.
si repetitio legatorum adeu
modum ocep̾ta sit. Ueluti. q̃
afilio meo legaui. q̃q eumda¬
re uissi si michi hr̃s erit. id.
hr̃s m̃s hisdem diebo dato. Or
suta repetita fu̾int legata. q̃¬
a filio meo legaui. hẽs m̃s da¬
to. pure repetita uidebunt᷑ le¬
gata. ⁊ dum taxat demostra¬
tio eorum fcã. igitur ⁊ h̾ ip̃m
legatum de quo querit᷑. p̃sẽs
debebitur. ¶Siquis p̾les sti¬
chos hñs. stichum legauerit.
siñ appareat dequo sticho sen¬
ẜit. quera hr̃s elegerit debet
pr̃are. ¶Si ꝑti cuutatis aliꝗd
sit relictum sit ꝙ ad ornatu
ułꝯpendium rei. p. spectat. si¬
ne dubio debebitur.

Expanded text:
confirmatis postea legata fuerint,rede instituto, cum is in tutelam suam uenisset, pecuniam legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit. quod ita uerum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, si mihi heres esset, id heres meus isdem diebus dato': sed si ita repetita fuerint: 'quae a filio meo legaui, heres meus dato', pure repetita uidebuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesens debebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit debet praestare. Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel conpendium rei publicae spectat, sine dubio debebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
meus. anuua bima trima:
die. dato. adcorporea legata
nõ ꝑtinet. S adeaque pon¬
dere. nũo. m̃sura. ꝯtinẽtur. Et
adea tm̃ legata ꝑtinet. quib
dies non e appositus. ¶ꝓñ
si forte puͣre legatum est. ex
hac adiectione ꝓrogabitur.¬
Qd̾ si forte .c. michi legata.
sũt p̃sentia. utrum anua die
dabũtur. anuõ p̃sentia. ⁊ ait
ẜius ⁊ labeo. p̃sens deberi.
Quãuis igitur supuacua.
sit ħ̾ adiectio. quãtum adiũ¬
⁊ adeffectum legati ꝑtir̾iet.
tñ adhoc ꝓficiet. ut p̃senti
die legatum debeat᷑. S si in
annos singulos. aut insin¬
gulos m̃ses. legatum sit re¬
lictum. cessabit ea scriptura.
qr hoc legatum. ⁊ mitium.⁊
sit legatum relictum. potest

Expanded text:
annua bima trima die dato', ad corpora legata non pertinet, sed ad ea quae pondere numero mensura continentur.Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est adpositus: proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur.Quid si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua die dabuntur an uero praesentia? et ait Seruius et Labeo praesens deberi. quamuis igitur superuacua sit haec adiectio, quantum ad uim et effectum legati pertinet, tamen ad hoc proficiet, ut praesenti die legatum debeatur.Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scriptura, quia hoc legatum et initium et sit legatum relictum, potest
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte lẽgata. dubium sit. utrũ
rerum ꝑtes. an extimatio de.¬
beatur. sabinus quidẽ ⁊ cassius.
exstimationẽ. ꝓcuł ⁊ nerua.:
rerum ꝑtes eẽ legatas. existi¬
mauerũt. S oportet hr̃di suc¬
curri ut ip̃e eligat. siue reru
ꝑtes siue exstimãtionẽ dae̾
dare. hr̃s oceditur. que sine.
dãpno diuidi possũt. Sĩ aũt
uł naturalit̾ in diuise sint.
ul sine dãpno dunsio eoruz
fieri non põt. estimatio abho¬
tiorib. uł ĩ una re. relictam
p̃tem legatario dare. inqua
dex existimauit. nec necesse
ht̃ legatarius. inoĩb rebus
uendicare portione
adu̾sus eum exceptione. idꝙ
ei debeo. legem. utile legatu
ẽ. qr remissa ei exceptio uide
tur. sic̃ aristo ait. ¶d qd̾ ho¬
noraria actione michi debet᷑.
si leget᷑ michi. legatum uale.
qr cuulis michi dat᷑ actio. ꝓ
n falcidia hoc minuãt.¬

Expanded text:
te legata dubium sit, utrum rerum partes an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerua rerum partes esse legatas existimauerunt. sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab hercioribus vel in una re relictam partem legatario dare, in quam dex aestimaverit, ne necesse haberet legatarius in omnibus rebus vindicare portionemadversus eum exceptione, id quod ei debeo legem, utile legatum est, quia remissa exctur, sicut Aristo ait id quod honoraria actione mihi debetur si legetur mihi, legatum ualere, quia ciuilis mihi datur actio pro neque Falcidia hoc minuat
Abbreviated transcription (Latin):
si alt uendicet. alter extestõ
agat. nõ amplius quã ꝑtem
bebit. is qui extestõ agit. Qđ
si seꝑatim. si quidẽ euidentissi¬
me apparĩt. ad ẽptione apͥo

Expanded text:
si alter uindicet, alter ex testamento agat, non plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparuerit ademptione a
Abbreviated transcription (Latin):
legari põt. nec int̾ est. an die
cedenͣte legati. inpatris pote¬
adita sit hẽditas imputabie
ei infalcidiam.
noĩe. Ad quẽquam ꝑtinẽ uide¬
tur. quam ꝙ de ducto eo. ꝙ ĩ
plende ꝯditionis cã datu eẽt
suꝑ eẽt. ¶Sicertum corp̾ hr̃s
dare dãpnatus sit. nec feceit
quo minis ibinbi id eẽt tra¬
deret. si io postea sine dolo et
culpa br̃dis pierit. detior fit

Expanded text:
legari potest nec interest, an die cedente legati in patris poteadita sit hereditas, imputabitur ei in Falcidiam. nomine ad quemquam pertinere uidetur quam quod deducto eo, quod explendae condicionis causa datum esset, superesset.Si certum corpus heres dare damnatus sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit
Abbreviated transcription (Latin):
te t̾tia emancipatus. propte
t̃tia is qui inpotate remansit.
ꝓꝑte tt̾ia isqui inadoptionẽ
datus ẽ. ⁊ filu eius simul habe¬
bũt .ita. ut sextans patri. sex¬
tans nepoti c edat. ¶ Sipãt ex
duob filus alt̾m bñtem filios
emancipauit. ⁊ unum exnepo¬
tib quẽ antea emancipauerat
ĩ locum filu ad optau̾it. p̃ti̾to
deinde emãcipato decesẜit. e¬
quius erit. nepoti qui ĩ locum fi¬
lu uenerit succurri. ⁊ ĩtres paͣ¬
tes hrditatem deduciut unã
hãt qui inpot̾ate remanẜit.
alt̾am nepos adoptatus ĩ locũ
filu. t̾tiam emancipatus cum
filio suoͣ qui nepotis loco fuĩt.
S ⁊ si mortuo filio alt̾ exnepo¬
tib ĩ locum filu. adoptat̾ fuĩt.
tresꝑte̾s ĩ bonis fient. cum sit
equius. eum qui ĩ locum filu.
adoptatus ẽ. nõminus hab̾e̾.¬

Expanded text:
emancipatus, pro parte tertia is qui in potestate remansit, pro parte tertia qui in adoptionem datus est et filii eius simul habebunt, ita ut sextans patri, sextans nepotibus cedat.Si pater ex duobus filiis alterum habentem filios emancipauerit et unum ex nepotibus, quem ante emancipauerat, in locum filii adoptauerit, praeterito deinde emancipato decesserit, aequius erit nepoti, qui in locum filii uenerit, succurri et in tres partes hereditatem diduci, ut unam habeat qui in potestate remanserit, alteram nepos adoptatus in locum filii, tertiam emancipatus cum filio suo, qui nepotis loco fuerit. sed etsi mortuo filio alter ex nepotibus in locum filii adoptatus fuerit, tres partes in bonis fient, cum sit aequius eum, qui in locum filii adoptatus est, non minus habe
Abbreviated transcription (Latin):
tuet᷑ur. si adita non fui̾t hr̃di¬
tas. ita nec filius quimnpot̾ate
remansit. aditione hĩtainto¬
tum expellendus erit. S ad
hr̃ditatis petitionẽ a dimittẽ¬
dus ẽ exca in offitiosi q̃releꝯͣ¬
emãcipatum mouende . Uide¬
amus tñ isto c̾iũ quo utriq
ad bona patris ueniũt. an hu
ꝯferre debeant. Emãcipatus nã
ꝙ nec exhac ꝑtͥe edicti u̾bis id
decollatione abemancipato
iubent.Iste enm qui mansit
in potãte qui exhr̃datus noĩa¬
timri fuit non ẽ aduocatus ad
nem admissus. ad collationẽ
ꝯpellitur. quia ⁊ si fr̃ abint᷑esta¬
to hr̃s sit. emancipatus tñ nõ
in de accipit bõrum p̾one. Et
uereor ne hactenus pro fuĩt
filio suo factum hr̃dis scripti
nõ adeuntis. ut eum adpor¬
tionẽ admittẽt bõrum pat̃no¬
rum nõ ⁊̃ eorum q̃ emãcipatꝰ
ꝓpria habũit./ Et hoc sit cõse¬
quẽs illi quia cum exminori
pte scriptus apatre hr̃s ᷤ relic¬
tus inpot̾ate admisso frẽ enyã¬

Expanded text:
tueatur, si adita non fuerit hereditas, ita nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admittendus est ex causa inofficiosi quereemancipatum mouendae.Uideamus tamen isto casu, quo utrique ad bona patris ueniunt, an ei conferre debeat emancipatus: nam neque ex hac parte edicti uerbis id de collatione ab emancipato iubet: iste enim qui mansit in potestate quod exheredatus nominatim fuit, non est uocatus ad  possessionem admissus ad collationem compellitur, quia etsi frater ab intestato heres sit, emancipatus tamen non inde accepit bonorum possessionem. et uereor, ne hactenus filio suo profuerit factum heredis scripti non adeuntis, ut eum ad portionem admitteret bonorum paternorum, non etiam eorum, quae emancipatus propria habuit, et hoc sit consequens illi, quod, cum ex minore parte scriptus a patre heres relictus in potestate, admisso fratre eman
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Piliumm quẽ inpotãte habe¬
bat exhr̃dauit. emãcipatum p̃¬
sit.dixi. si scripti b̃rdes extͣnei
adierĩt hr̃ditatem. rẽpellendũ
eẽ filium qui mansit ĩ potãte
ꝙ sihu repudiauerĩt br̃ditate.
ꝙ facile sũt facturi. nicł lãtͤu
filius abintestato patris siuis
hr̃s dep̃bendit᷑. Emancipatus
nõ adita hr̃ditate extestõ nul¬
lius sit mom̃ti. Ideoq nõ obi¬
stare eam nec quominus cc̾.ta.
tum adnotam ex hr̃datioĩs so¬
lam ꝓfecisse uideat̾. reout res
adintestati exĩtum. ut adu̾s
filium siulm exasse br̃demab
intestato patre.emancipatu
p̃tor inꝑte dimidia tueatur.
Erit ergo uẽn̾ale bñfitium sc̃p¬
ti hr̃dis extrrinei ut cum̃ ipẽ hr̃
ditatis iure nichil sit ꝯ secũt̾ur.
adeundo repellat filium inpo¬
testate relictum. p̃stetꝙ assẽ
emançipato filio iure ꝯͣ.ta.bo.
effectum. admittet.iure factũ¬
nõ solum suũ hr̃dem s quẽ ad¬

Expanded text:
 Filium quem in potestate habebat exheredavit, emancipatum prsit. dixi, si scripti heredes extranei adierint hereditatem, repellendum esse filium, qui mansit in potestate. quod si hi repudiaverint hereditatem quod facile sunt facturi nihil laturi ossessionem, filius ab intestato patris suus heres deprehendetur: emancipatus non adita hereditate ex testamento nullius sit momenti ideoque non obstare eam nec quo minus contra tum ad notam exheredationis solam profecisse uideatur, redit res ad intestati exitum, ut aduersus filium suum ex asse heredem ab intestato patr‹i› emancipatum praetor in parte dimidia tueatur. erit ergo uenale beneficium scripti heredis extranei, ut, cum ipse iure hereditatis nihil sit consecuturus, adeundo repellat filium in potestate relictum praestetque assem emancipato filio iure contra tabeffect‹u› admittet, iure factum solum suum heredem. sed quemad
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt adita hr̃ditas ascripto. p̃¬
go melior hoc̃ cͤaũ ꝯditio infa¬
milia relicti filui. quã foret si
exhr̃datus non ẽẽt.
Od. Siis qui filium ⁊ exeone¬
potem inpot᷑ate hẽbat filium ĩ
adoptionẽ dedit nepote retẽto
inpot̾ate. postea filius emanci¬
patus apatre adoptiuo deces¬
sit extraneis hr̃ dib institutis
borum ponem pet̾e pot̾it. quã¬
ius nũquam in pot̾ate huius
fĩt. Ideo nec debuisseͤ eẽ in po¬
testate uidetur. Nam si aliter
obuetur. nec si emãcipatus fi¬
lius fuit ne pos exeo qui inpo¬
testate aui remansit .bo. ponẽ¬
cc̃ta. petere p̃ot̾it. Idẽq uiris
e si emancipato filio nepos ex
eo inpotãte aui rem̃asit.⁊ pe̾a
patri suo inadoptionẽ dãtus

Expanded text:
fuerit adita hereditas a scripto, praego melior hoc casu condicio in familia relicti filii, quam foret, si exheredatus non esset..Si is, qui filium et ex eo nepotem in potestatem habebat, filium in adoptionem dedit nepote retento in potestate, postea filius emancipatus a patre adoptiuo decessit extraneis heredibus institutis:bonorum possessionem petere poterit, quamuis numquam in potestate huius fuerit. ideo nec debuisse in potestate esse uidetur. nam, si aliter obseruatur, nec si emancipatus filius fuerit, nepos ex eo, qui in potestate aui remansit, bonas petere poterit.Idemque iuris est, si emancipato filio nepos ex eo in potestate aui remanserit et postea patri suo in adoptionem datus