comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. O popłi qui condendus es in horrea
mea. quẽ id circo triui in areis angus¬
tis. ut paleas ab eo excuterẽ: & purissi¬
mũ triticũ meis horreis conderetur.
Quȩ audiui adño exercituũ dõ isrł
esse uentura uniuerso mundo. Hȩc uob̾
qͥ in mundo estis om̃ib nuntiaui. Alii
uero dicunt adhuc suꝑiorem. ẽe. ꝑsonã:
uidelic& dñi saluatoris. Quod ipse loqͥt᷑
ad apłos. Quȩ audiui apatre: anñtia¬
ui uob̾. & quia ꝓhoc in lxx. legit᷑ audi¬
te qͥ relicti estis & doletis : hic mͥ uixta
interp̃tationẽ eorũ sensus uidet᷑. Apłi¬
oth reliquiss&e nob semen. quasi sodoma
quoꝵ reliquias & apłs ad romanos
docet eẽ. saluatas. qͥ relicti estis de po¬
pło iudȩorũ ut saluaremini. & doletis
suꝑ ꝑditionẽ gentis ur̃ȩ. de qua & alib¬
legimus. tristitia est cordi meo. & dolor
continuus ꝓfr̃ib meis qͥ sunt israelitȩ
scđm carnem: hȩc quȩ audiui ad ño

Expanded text:
sum: O popule, qui condendus es in horrea sum: O popule, qui condendus es in horrea mea, quem idcirco trivi in variis angustiis, ut paleas ab eo excuterem, et purissimum triticum in meis horreis conderetur, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel esse ventura universo mundo, haec vobis qui in mundo estis omnibus nuntiavi. Alii vero dicunt adhuc superiorem esse personam, videlicet Domini Salvatoris, quod ipse loquatur ad Apostolos: Quae audivi a patre annuntiavi vobis . Et quia pro hoc in LXX legitur, audite qui relicti estis, et doletis, hic mihi juxta interpretationem eorum sensus videtcituum reliquisset nobis semen, sicut Sodoma quorum reliquias et Apostolus ad Romanos docet esse salvatas : qui relicti estis de populo Judaeorum ut salvaremini; et doletis super perditione gentis vestrae, de qua et aliblegimus: Tristitia est cordi meo, et dolor continuus pro fratribus meis, qui sunt Israelitae secundum carnem : haec quae audivi a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tura sunt ꝓspicit. Hanc quȩ habet
custodiã. & hoc sibi officium delega¬
tũ: ut in scłi istius tenebris quȩ sunt¬
uenit. Hoc quod sequit᷑ se uidisse: si¬
gnificat uenire dñm saluatorẽ sedentẽ
suꝑbigam. & duob equis immo animan¬
tib asino & camelo: unũ currũ iungentẽ.
Qui ascensor bigȩ. desideranti ꝓphȩ. & uer¬
ba eius audire cupienti: respondit & dix̃.
aduentu meo cecidit. qđ humanũ corpꝰ
assumpsi: & pęnitus in consũmatione
mundi eruta. & om̃ia sculptilia eiꝰ con¬
trita st̃ in terra. ẜ quo lex. simula eroe
& manufacta interp̃tati st̃: significan¬
tes scripturã hereticoꝵ uariosq erro¬
res hereseon. qui fabricatores st̃ idoloꝵ.
& adorant quȩ de suo corde confixeruñ.
Quodq sequit᷑ ex ꝑsona ꝓpħȩ dicentis.
Tritura mea & filii areȩ meȩ quȩ audi¬
ui adño exercituũ dõ isrł annuntiaui
uobis. luxta ebraicũ: bunc habet sen¬

Expanded text:
tura sint, prospicit. Hancque habet tura sint, prospicit. Hancque habet custodiam, et hoc sibi officium delegatum, ut in saeculi istius tenebris quae ventvenit, hoc quod sequitur, se vidisse significans, venire Dominum Salvatorem sedentem super bigam, et duobus equis, immo animantibus, asino et camelo unum currum jungentem. Qui ascensor bigae desideranti Prophetae, et verba ejus audire cupienti, respondit et dixitadventu meo cecidit, quo humanum corpus assumpsi, et penitus in consummatione mundi ruitura est. Et omnia sculptilia ejus contrit manufacta interpretati sunt, significantes Scripturam haereticorum variosque errores haerese ωn, qui fabricatores sunt idolorum, et adorant quae de suo corde finxerunt. Quodque sequitur ex persona Prophetae dicentis: Tritura mea, et fili areae meae, quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis, juxta Hebraicum hunc habet sen
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentiã : qͦd ipso habitante in nob̃.
possumꝰ cernere quȩ uentura sunt. Qđ
quidẽ & leoni poterit coaptari : qui ab
ia cob & balaam sub xp̃i mysterio nomi¬
natur. Suꝑ specula dñi egosũ stans
iugit̾ ꝑdiem: & suꝑ custodiã meam ego
sum stans totis noctibus. Ecce iste ue¬
nit ascensor uirbige equitũ. & respon¬
dit: & dixit. Cecidit babylon: & om̃ia
sculptilia deorũ eius contrita sunt
in terra. Tritura mea & filii areȩ meę
quȩ audiui adño exercituũ deo isrł
annuntiaui uobis. Lxx. Dñs dix̃. Steti
ꝑ totam diem. & supra castra ego steti:
tota nocte. & ecce ipse uenit ascensor
bige. & respondens ait. Cecidit baby¬
lon. & om̃ia simulaera eiꝰ & manu facta:
contrita sunt in terra. Audite qui de:¬
relicti estis: & doletis. Audite quȩ au¬
diui ad ño sabaoth: ds̃ isrł anñtiauit
uobis. Stat ꝓpħa inspecula dñi. &
in illius lumine constitutus: quę uen¬

Expanded text:
intelligentiam, ut ipso habitante in nobis, intelligentiam, ut ipso habitante in nobis, possimus cernere quae ventura sunt. Quod quidem, et leoni poterit coaptari, quia Jacob et Balaam sub Christi mysterio nominatur. Super speculam Domini ego sum, stans jugiter per diem, et super custodiam sum stans totis noctibus ecce iste venit ascensor vir bigae equitum et respondit et dixit cecidit cecidit Babylon et omnia sculptilia deorum eius contrita sunt in terram tritura mea et fili areae meae quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, annuntiavi vobis. LXX: Dominus dixit: Steti per totam diem, et super castra ego steti tota nocte: et ecce ipse venit ascensor bigae, et respondens ait: Cecidit, cecidit Babylon, et omnia simulacra ejus, et manufacta contrita sunt in terra. Audite qui derelicti estis, et doletis: audite quae audivi a Domino Sabaoth, Deus Israel annuntiavit nobis. Stat Propheta in specula Domini, et in illius lumine constitutus quae ven
Abbreviated transcription (Latin):
di currũ duorũ equitũ: ascensorẽ asi
ni. & ascensorẽ cameli. & contemplatus
est diligent̃ multo intuitu: & clama¬
÷ me dñs. Uade & pone tibi speculatorẽ:
& qđcunq uideris anñtia. & uidi as¬
:censores equites duos: ascensorem equi.
& ascensorẽ cameli. Audiui auditum
:multũ: & uocaui uriam ad speculam.
lubet᷑ ꝓpħa ponere in corde suo specu¬
latorẽ: & diligentius intueri quȩ uen¬
tura sunt mundo. Uiditq duos eqͥtes:
ascensorẽ asini. & ascensorẽ cameli.
Quos quidã sic interp̃tatus ÷ ut ascenso
duosascensores litterȩ & sp̃s.: ad duo
referunt testam̃ta. Illudq qͦd in hebra¬
ico dicit᷑ ariel. ꝓ quo aquila & simma¬
chus leonẽ &e leenã interp̃tati st̃: nescio
quid uolentes lxx. uriam posuer̃ qđ
quidã lumen dĩ interp̃tari putat. cũ
aliis litteris lum̃ dñi scribat᷑: quod hic
re incorde suo appellari uriam. & per
interp̃tationẽ nominis refert ad xp̃i

Expanded text:
dit currum duorum edit currum duorum eatus est diligenter multo intuitu, et clama me Dominus: Vade et pone tibi speculatorem, et quodcumque videris, annuntia. Et vidi ascensores equites duos, ascensorem asini, et ascensorem cameli: audivi auditum multum, et vocavi Uriam ad speculam. Jubetur Propheta ponere in corde suo speculatorem, et diligentius intueri quae ventura sunt mundo: viditque duos equites, ascensorem asini, et ascensorem cameli. Quos quidam sic interpretatus est ut ascensorduos ascensores litterae et spiritus ad duo referunt Testamenta. Illudque quod in Hebraico dicitur ARIE , pro quo Aquila, et Symmachus leonem et leaenam interpretati sunt, nescio quid volentes LXX οὐρίαν posuerunt, quod quidam lumen Domini interpretari putat, cum aliis litteris lumen Domini, quod hic re in corde suo, appellari Uriam, et per interpretationem nominis refert ad Christi
Abbreviated transcription (Latin):
editionẽ lx̃x: quȩ multũ a suꝑiorib
discrepat. Corrip̃it se ꝓpħa. inimo
sub ꝑsona sua aliorũ confitet᷑ errorẽ.
qui sequentes occidentẽ litterã. con¬
tempnunt sp̃m uiuificantẽ. &iniq
fecisse se dicit ut ñ audiret legem sp̃ua¬
lit̾. sed econtrario festinaret dĩ sacram̃¬
ta non cernere: ñec dicere cũ dauid. re¬
uela oculos meos & considerabo mirabilia
de lege tua. Id circo errat cor ei. & iuda¬
ica suꝑsticione impletũ. ñ in caritate dĩ
sed in timore consistit. ut habeat spm̃ ser¬
uirtutis in tuore: &e nequaquã sp̃m ad¬
optionis. in qͦ clamamꝰ abba pat̃. Unde
p̃cipit᷑ ei ut accedat ad m̃sam ciborũ
spũaliũ : comedantq om̃s in ea qͥ illius
sequunt᷑ exemplũ & bibant & ueteri
errore contempto. consurgant insp̃u
qui iacebant in littera. & fiant princi¬
enĩ dix̃ mͥ dñs. Uade & pone speculato¬
rẽ. & quodcũq uiderit anñtiet. Et ui¬

Expanded text:
editionem LXX, quae multum a superioribus editionem LXX, quae multum a superioribus discrepat. Corripit se Propheta, immo sub persona sua aliorum confitetur errorem, qui sequentes occidentem litteram, contemnunt spiritum vivificantem; et inique fecisse se dicit, ut non audiret legem spiritualiter: sed econtrario festinaret Dei sacramenta non cernere, nec diceret cum David: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua . Idcirco errat cor ejus, et Judaica superstitione completum, non in charitate Dei, sed in timore consistit, ut habeat spiritum servitutis in timore, et nequaquam spiritum adoptionis, in quo clamamus, Abba pater . Unde praecipitur ei, ut accedat ad mensam ciborum spiritualium, comedantque omnes in ea, qui illius sequuntur exemplum, et bibant: et veteri errore contempto consurgant, in spiritu qui jacebant in littera, et fiant princienim dixit mihi Dominus: Vade et pone speculatorem, et quodcumque viderit annuntiet. Et vi
Abbreviated transcription (Latin):
festinaui ut uiderem. Trrã cor meũ.
ini quitas inundauit suꝑ me : anima
mea insiftit tuori. Para mensã. come
clipeos. Pre auditu & usione durissi¬
ma quẽ cernebat deserto maris ꝓpħa
uenturã: corruisse & turbatũ esse se
dicit: & ꝓpe modũ caligantib oculis
& stupefacta mente nescisse qͥd cer¬
neret. Illa enĩ babilon. ꝓ qua aquila
&& theodotio tenebras in terp̃tati sunt.
ut significarent mundũ istũ qui in
maligno positus. ẽ. & cuiꝰ pͥncipes sunt
uixtã apłm paulũ rectores tenebra¬
rũ istarũ. quȩ quondã uł ꝓpħȩ uel
dõ amabilis fuit: facta . ẽ. in sua sub¬
uersione mirabilis. Unde ꝓpħȩ p̃ci¬
pitur ut uescens in mensa dñi: &e illiꝰ
saturatꝰ cibo diligentius contemplet̾
quȩ uentura sunt mundo. Dicaturq
ꝑ eũ ad om̃s credentes: ut comedentes
ignita diaboli iacula extinguere.
Hoc iuxta ebraicũ: &e ceptam super
mundũ interp̃tationẽ. Transeamꝰ ad

Expanded text:
festinavi ut non viderem, errat cor meum: festinavi ut non viderem, errat cor meum: iniquitas inundavit super me; anima mea insistit timori. Para mensam, specuclypeos. Prae auditu, et visione durissima quam cernebat de deserto mari Propheta venturam, corruisse et turbatum esse se dicit, et propemodum caet stupefacta mente, nescisse quid cerneret. Illa enim Babylon pro qua Aquila, et Theodotio, tenebras interpretati sunt, ut significarent mundum istum, qui in maligno positus est , et cujus principes sunt juxta apostolum Paulum , rectores tenebrarum iso amabilis fuit, facta est in sua subversione mirabilis. Unde Prophetae praecipitur, ut vescens in mensa Domini, et illius saturatus cibo, diligentius contempletur, quae ventura sint mundo: diciturque per eum ad omnes credentes, ut comedentes ignita diaboli jacula exstinguere. Hoc juxta Hebraicum, et coeptam super mundo interpretationem. Transeamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃: & ubi uniuersa terrena sunt. Q qui¬
cunq est incredulus. agit rem congru¬
am infidelitatis suȩ: &̃ qͥ depopulator
uastat. Unde audacit̃ contra aduersa¬
rios loquit᷑. Ascende elam: obside mede.
Om̃em gemitũ deserti maris & terrę̧
horribilis & uisionis durissimȩ quae
nuntiata. ẽ: cessare feci. Quia lumbi
mei agentes pęnitentiã. nequa quã ut
prius uoluntate : sed dolore st̃ pleni.
Nec ultra dicam. lumbi mei impleti
illusionib angustia enĩ possedit me
& tribulatio. sic̃ solet tenere partu¬
rientẽ. Multũ int̾ se uulgata editio.
&ebraicũ in hoc loco discrẽpat. Ideo
siunculã relinquamꝰ. Corrui cũ au
direm : conturbatus sũ cũ uiderem.
Einarcuit cor meũ. tenebre stupe fe¬
cerunt me. Babylon dilecta mea:¬
posita. ẽ. michi inmiraculũ. Pone mensã.
contemplare in specula comedentes &
bibentes. Surgite principes: arripite.
clipeũ .lxxc. & ini que egi ut ñ audirem ::

Expanded text:
Deus, et ubi universa terrena sunt: et quiDeus, et ubi universa terrena sunt: et quicumque est incredulus agit rem congruam infidelitati suae, et qui depopulator est, vastat. Unde audacter contra adversarios loquitur, Ascende Elam; obside Mede: omnem gemitum deserti maris, et terrae horribilis, et visionis durissimae, quae nuntiata est, cessare feci. Quia lumbi mei agentes poenitentiam, nequaquam ut prius voluptate, sed dolore sunt pleni, nec ultra dicam: Lumbi mei impleti sunt illusionibus . Angustia enim possedit me et tribulatio, sicut solet tenere parturientem. Multum inter se Vulgata editio, et Hebraicum in hoc loco discrepant: ideo siunculam relinquamus. Corrui cum direm, conturbatus sum cum viderem. Emarcuit cor meum, tenebrae stupefecerunt me: Babylon dilecta meaposita est mihi in miraculum. Pone mensam, contemplare in specula comedentes, et bibentes: surgite, principes, arripite clypeum. LXX: Inique egi ut non audirem,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi uider̃ mirabilia eius in ꝓfundo.
& libati de temptationib atq angus¬
tis: horribilẽ & durã uisionẽ audisse
sedicunt. Hȩc autẽ ipsa tempestas: a
ictibus patuit. Cumq uenerit ꝑ tran¬
sit & p̃terit. & tunc intelligit ille qui
inique nisi iniquus. Quod igitur maris
fluctibus obrumͣ. & opprimit nos seua
tempestas: nr̃i uitii est qui ante tempes¬
tatẽ p̃uaricatores fuimꝰ & iniqui. Qđq
dicit contra me elemitȩ. & legati ꝑsarũ
ueniunt : hic sensus . ẽ. Clamite inter¬
p̃tant᷑ despicientes: persȩ temptantes.
Ueniant gͥ hi qui despicere solent & con¬
tempnere atq temptare: sed ego inge¬
miscã. & gemitus ms erit mea consolatio.
Sed & lumbr mei repleti sunt angustia.
& obtinuer̃ me dolores quasi parcuri¬
entẽ : ã timore dñi concipiam & pariã.
& sp̃m salutis eius faciam suꝑ terram.
Recte autẽ iuxta ebraicã turbines
atq tempestas de deserto ueniunt &
de terra horribili ubi non ÷ habitator

Expanded text:
mirabilia ejus in profundo; et liberati de tentationibus et angustiis, horribilem et duram visionem audisse se dicunt. Haec autem ipsa tempestas a ictibus patuit . Cumque venerit, pertransit, et praeterit: et tunc intelligit ille qui inique nisi iniquus. Ut igitur maris fluctibus obruamur, et opprimat nos saeva tempestas, nostri vitii est, qui ante tempestatem praevaricatores fuimus et iniqui. Quodque dicit: Contra me Elamitae, et legati Persarum veniunt, hic sensus est: Elamitae interpretantur despicientes: Persae, tentantes. Veniant igitur hi qui despicere solent, contemnere, atque tentare: sed ego ingemiscam, et gemitus meus erit mea consolatio. Sed et lumbi mei repleti sunt angustia, et obtinuerunt me dolores quasi parturientem, ut a timore Domini concipiam et pariam, et spiritum salutis ejus faciam super terram. Recte autem juxta Hebraicum turbines atque tempestates de deserto veniunt, et de terra horribili, ubi non est habitator
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ extitit ꝑduellis. Recte qͥa ues¬
perũ principiũ malorũ est: in uia &
in semitis habitare dicunt᷑. & in uia
de dan. qͦd interp̃tat᷑ iudicia. Quot
eĩ habent peccatorũ genera: tot u¬
diciorũ merent᷑ sentẽntias. Po test
autẽ dedan. & grande iudiciũ inter¬
p̃tari. Occurrentes sitienti ferte aquã.
Qui habitatis terrã austri: cũ panib
occurrite fugienti. Afacie enĩ gladio¬

Expanded text:
patrem exstitit perduellis . Recteque, quia vespatrem exstitit perduellis . Recteque, quia vespera principium malorum est, in via et in semitis habitare dicuntur, et in via Dedan, quod interpretatur judicia. Quot enim habent peccatorum genera, tot judiciorum merentur sententias. Potest autem Dedan et grande judicium interpretari. Occurrentes sitienti ferte aquam, qui habitatis terram Austri, cum panibus occurrite fugienti. A facie eni
Abbreviated transcription (Latin):
trus antequã gallus cantaret ter dñm
negauit: qͦd media nox intelligitur.
Postquã autẽ nox p̃cessit & cępit dies
appropinquare. suꝑatis medię noctis
tenebris. & gallo lucis nuntio resonante.
fleuit amare. & intellexit peccatũ suũ:
& eo tempore dicere potuit. Ad uesꝑum
demorabit᷑ fletus : & ad matutinum
telligentias recipit. In saltu ad uespe¬
ram dormietis: in semitis dodanim .lxx.
Insaltu ad uesꝑam dormietis : in uia
dedan. Qui in malitia. ẽẽ. ceꝑunt. & pec¬
catorũ ingrediunt᷑ uiã: non dormiunt
nec inorant᷑ in agris consitis. & noualib
nec in pratis & segetib quas ad metendr̃
esse candentes saluator docet. nec int̾ ar-¬
bores pomiferas: sed in infructuosis sal¬
tibus ubi uepres & spinȩ sunt. & bestię
cõmorant᷑. De huicemodi saltu & in
regũ uolumine legimꝰ. qđ plures deuo¬
rauerint siluȩ uł saltus. quã int̃fecti
sunt gladio: quando abessalon. contͣ

Expanded text:
trus, antequam gallus cantaret, ter Dominum trus, antequam gallus cantaret, ter Dominum negavit, quod media nox intelligitur : Postquam autem nox praecessit, et coepit dies appropinquare, superatis mediae noctis tenebris, et gallo lucis nuntio resonante, flevit amare, et intellexit peccatum suum, et eo tempore dicere potuit: Ad vesperam demorabitur fletus, et ad matutinum versas intelligentias recipit. In saltu ad vesperam dormietis, in semitis Dodanim. LXX: In saltu ad vesperam dormietis in via Dedan. Qui in malitia esse coeperunt, et peccatorum ingrediuntur viam, non dormiunt, nec morantur in agris consitis, et novalibus, nec in pratis, et segetibus, quas ad metendum esse candentes, Salvator docet, nec inter arbores pomiferas; sed in infructuosis saltibus, ubi vepres et spinae sunt, et bestiae commorantur. De hujuscemodi saltu et in Regum volumine legimus, quod plures devoraverit silva vel saltus, quam interfecti sint gladio, quando Absalon adversus
Abbreviated transcription (Latin):
dȩis uener̃ tenebrȩ: iuxta qͦd dicitur
adño. In iudiciũ mundi istius ego ueni:
ut non uidentes uideant & uidentes
cȩci fiant. Ipse custos qͥ dixerat ueni¬
mane & nox: loquit᷑ ad gentiũ multitu¬
dinẽ. Si me quęritis. studiosius quęrite.
Conuertimini ad me filii conuercentes:
& ego sanabo contritiones ur̃as. & uenite
adme. Loca difficilia sunt. &cũ scđm his¬
toriam minume pateant: cogim᷑ iuxta
anagogen. diuersas opiniones sequi.
sed qͦd sequit᷑ in saltũ aduesꝑam dormi¬
etis. in semitis dodanim: cũ priori uisio¬
ne coniunctũ est ut legat᷑ si queris quęre
& adme habita in saltũ. Arabia in lin¬
gua nr̃a uesꝑam sonat: quȩ noctis tene¬
brarũq principiũ est. Om̃is qui hab&
initiũ peccatorũ: uersatur in uespera.
Qui autẽ uenit adsummũ: in media noc¬
te consistit. Unde & in ȩgypto. primoge¬
nita in media nocte cȩdunt᷑. & apł̃s pe¬

Expanded text:
daeis venerunt tenebrae. Juxta quod dicitur daeis venerunt tenebrae. Juxta quod dicitur a Domino: In judicium mundi istius ego veni, ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Et ipse custos qui dixerat: Venimane et nox, loquitur ad gentium multitudinem: Si me quaeritis, studiosius quaerite. Convertimini ad me, filii convertentes, et ego sanabo contritiones vestras, et venite ad me. Loca difficilia sunt, et cum secundum historiam minime pateant, cogimur juxta ἀναγωγὴν diversas opiniones sequi. sed quod sequitur: In saltu ad vesperam dormietis in semitis Dodanim, cum priori visione conjunctum est, ut legatur, si quaeris, quaere: et ad me habita in saltu. Arabia in lingua nostra, vesperam sonat, quae noctis et tenebrarum principium est, omnisque qui habet initium peccatorum, versatur in vespera. Qui autem venit ad summum, in media nocte consistit. Unde et in Aegypto primogenita in media nocte caeduntur . Et Apostolus Pe
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est silentiũ posuit uł similitudinẽ
sic possumꝰ intelligere: ut ad similitudi¬
nẽ popłi isrł ꝓ uocet᷑ gentiũ multitudo.
& ubi prius silentiũ fuerat legis dĩ. ibi
confessionis clamorsit. & oleaster inserat᷑
in bonã oliuã. Legimꝰ & in parabola eu̾¬
gelii missos seruõs qui uocarent bonos
& malos ad patris familiȩ cęnã : & de
quibus libet implerent conuiuiũ: qͥa
priores uenire noluerint. Pocest eccła
narrare. qͦd dñs de seir. hoc ÷ de t̾renis¬
locis ad se uociferet᷑. seq ꝓuocet ad sa¬
lutẽ: & dicit ad ipsũ dñm. O custos qͥ
de nocte consurgens. uersaris in tene¬
bris. qͥ absq peccato in carne es pecca¬
trice: qua causa uoliusti humanũ
corpus assumere : Respondit custos. hoc
est samaritanꝰ: qͥ in euangłio uulneratũ
suis humeris ad stabulũ reportauit.
Uenit mane &e nox. & est sensus. Gentiũ
multitudini ortus est sol iustitie. & iu¬

Expanded text:
hoc est, silentium posuit, vel similitudinem, hoc est, silentium posuit, vel similitudinem, sic possumus intelligere, ut ad similitudinem populi Israel provocetur gentium multitudo, et ubi prius silentium fuerat legis Dei, ibi confessionis clamor sit: et oleaster inferatur in bonam olivam. Legimus et in parabola Evangelii missos servos, qui vocarent bonos et malos, ac patrisfamilias de quibuslibet implerent convivium, quia priores venire noluerunt . Potest et Ecclesia narrare quod Dominus de Seir, hoc estlocis ad se vociferetur, seque provocet ad salutem, et ad ipsum loqui: O custos, qui de nocte consurgens versaris in tenebris? quid absque peccato in carne es peccatrice? qua causa voluisti humanum corpus assumere? Respondit custos, hoc est, Samaritanus, qui in Evangelio vulneratum suis humeris ad stabulum reportavit : Venit mane et nox. Et est sensus: Gentium multitudini ortus est sol justitiae, et Ju
Abbreviated transcription (Latin):
ut mͥ seruiant gentiũ multitudo quę
in simili tudinẽ esau. nichil in se habaẽ
molle. & lene. ac nitidũ. sed est hispr¬
da. fera. intractabilis. &ouos apłi post
quã uocaueritis ad me nationes de seir
tis irrumpat: ne leo rũgiens atq cir¬
cuiens. quia quęrit aditũ ꝑquẽ possit
intrare. clausũ in eccła gregem. lace¬
ret atq disꝑdat. Responditq eccłȩ
multitudo. Non solũ in ꝓsperis: sed¬
& in aduersis hoc est m die ita & in nocte
tua ds̃ p̃cepta seruemꝰ. Ad quã loquit᷑
ds. Si uere me queris. oꝑe ostende qđ
queras: nec semel tib quesisse sufficiat.
sed quẽ inueneris semꝑ inquire. ut ꝑfec¬
tius teneas. Obliuiscere popłi tui & domꝰ
patris tui: & deserto errore gentilium.
apud me in eccła cõmorare. Hoc iuxta
lxx. dixerimꝰ : qui uisionẽ idumeȩ hoc
est t̾renȩ ponunt in titulo. ut ostendanł¬
eos uocari. qui prius terrenis oꝑib ser¬
uiebant. Porro iuxta aquilã qͥ duma

Expanded text:
iat gentium multitudo, quae in similitudinem Esau nihil in se habet molle et leve, ac nitidum, sed est hispida, fera, intractabilis. Et o vos, Apostoli, postquam vocaveritis ad me nationes de Seir,tis irrumpat: ne leo rugiens atque circuiens, qui quaerit aditum per quem possit intrare, clausum in Ecclesia gregem laceret atque disperdat. Responditque Ecclesiae multitudo: non solum in prosperis, sed in adversis, hoc est, et in die, et in nocte, tua, Deus, praecepta servabo. Ad quam loquitur Deus: Si vere me quaeris, opere ostende quod me quaeras; nec semel tibi quaesisse sufficiat; sed quem inveneris, semper inquire; et ut perfectius teneas, obliviscere populi tui, et domus patris tui, et deserto errore gentilium, apud me in Ecclesia commorare. Hoc juxta LXX dixerimus, qui visionem Idumaeae, hoc est, terrenae ponunt in titulo, ut eos ostendant vocari, qui prius terrenis operibus serviebant. Porro juxta Aquilam, qui Duma,
Abbreviated transcription (Latin):
ora inuenisse se gloriant᷑. Interfecti.
tui ñ interfecti gladio: nec mortui
in bello.Lxx. U ulnerati tui ñ uulne¬
rati gladio: nec mortui tui in bello
Maxima pars absq ullo certamine &
disceptatione hereticoꝵ deceptionib
supplantant᷑: & hȩc est turba quã plu
interfecti uulnera tiue gladio gladie:
sed uoluntate ꝓpria ad hereticos tran¬
sierunt. & cõparatione eorũ qui post
p̃lium uicti st̃. infelicior ille uulnera¬
tus & interfectus ÷ quisponte se tradi

Expanded text:
ora se invenisse gloriantur. Interfecti ora se invenisse gloriantur. Interfecti tui non interfecti gladio, nec mortui in bello. LXX: Vulnerati tui non vulnerati gladio, nec mortui tui mortui in bello. Maxima pars absque ullo certamine et disceptatione, haereticorum deceptionibus supplantatur, et haec est turba quampluriinterfecti, et vulnerati gladio, sed voluntate propria ad haereticos transierunt, et comparatione eorum, qui post praelium victi sunt, infelicius ille vulneratus, et interfectus
Abbreviated transcription (Latin):
quã coniunctionẽ latinꝰ sermo ñ expli¬
cat. Quando autẽ dicit. quidnã tib
quoq est : in terrogat cur int̃ alios &
ipsa conscendat. atq opinione sublimiũ
in humilib cõmoret᷑. Et est sensus. Cũ
philosopbi tumeant. & om̃is sapientia
sȩcularis de sublimib disputans sim¬
plicitatẽ contẽpnat eccłȩ. cur tu qͦq
tati sunt: ut ostenderent. ẽẽ. & aliud
tectũ de quo saluator descendere ꝓhi¬
bet. quod tam̃ nonsit tectũ uanũ. De¬
niq & apłs petrus hora orationis sex¬
ta ascendit in tectũ nẽ autẽ ut osten¬
deret multã hereseorũ uarietatẽ: ñ
unũ tectũ sed tecta plurima nomina¬
uit. Clamoris plena: urbs frequens. ci¬
uitas exultans. Lxx. Repleta ÷ ciui¬
tas clamantiũ. urbs exultans. Doctri¬
na hereticorũ non in sensu sed inmul¬
to eloquio & clamore uersat᷑. Unde
ob multitudinẽ deceptorũ frequens
biam. Inflati enĩ cument. &e secreti¬

Expanded text:
quam conjunctionem Latinus sermo non expliquam conjunctionem Latinus sermo non explicat. Quando autem dicit, quidnam tibi quoque est? interrogat cur inter alios et ipsa conscendat, atque opinione sublimium in humilibus commoretur. Et est sensus: cum Philosophi tumeant, et omnis sapientia saecularis de sublimibus disputans, simplicitatem contemnat Ecclesiae, cur tu quoque na, interpretati sunt, ut ostenderent esse et aliud tectum, de quo Salvator descendere prohibet : quod tamen non sit tectum vanum. Denique et apostolus Petrus hora orationis sexta ascendit in tectum . Nunc autem, ut ostenderet multam haereseon varietatem, non unum tectum, sed tecta plurima nominavit. Clamoris plena, urbs frequens, civitas exsultans. LXX: Repleta est civitas clamantium, urbs exsultans. Doctrina haereticorum non in sensu, sed in multiloquio et clamore versatur. Unde ob multitudinem deceptorum, frequensopter superbiam. Inflati enim tument, et sacrati
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. & ad humilia deuoluti st̃. sciamꝰ
in sion ualle uersari. Quod pulchre
dictum ÷ asalomone in ꝓuerbis di¬
cente. Oculũ qui irridet patrẽ & des¬
picit senectutẽ matris : effodiant eũ
corui de conuallib & comedant eum
pulli aquilarũ. Statim enĩ ut sensus
hereticorũ irriserit creatorẽ. & senec
asinistris & in mundus uolucrib qͥ
referunt᷑ ad contrarias fortitudines.
Nec possunt istiusmodi dicere. leuaui
oculos meos in montes unde ueniet au¬
xiliũ michi: sed in modũ brutorum
animantiũ ad terrena depressi sunt.
Quidnã tibi quoq est quia ascendisa
& tu om̃is in tecta: lxx. Quid factũ ÷
tibi nuno quia ascendisti om̃is in tecta
uana: Hoc iuxta .lxx. interp̃tes in regũ
uolumine quęrit᷑. quid sibi uelit dicente
senti loco: manifestiꝰ ponitur. Pro eo enĩ¬
qͦd septuaginta transtuler̃ nunc: in he¬
breo hab& appo. qđ nos interp̃tati sumꝰ
nunc quoq & aquila uolens ebraicũ
seruare idioma posuit cacPsRtuim.

Expanded text:
luti sunt, sciamus in Sion valle versari. Tale quid puto et Salomonem in Proverbiis, dicere: Oculum qui irridet patrem, et despicit senectutem matris, effodiant eum corvi de convallibus, et comedant illum pulli aquilarum . Statim enim ut sensus haereticorum irriserit Creatorem Patrem, ea tetris et immundis volucribus, quae referuntur ad contrarias fortitudines. Nec possunt istiusmodi dicere: Levavi oculos meos in montes, unde veniat auxilium mihi : sed in modum brutorum animantium ad terrena depressi sunt. Quidnam tibi quoque est, quia ascendisti et tu omnis in tecta? LXX: Quid factum est tibi nunc, quia ascendistis omnes in tecta vana? Hoc quod juxta LXX interpretes in Regum volumine quaeritur, quid sibi velit dicente senti loco manifestius ponitur, pro eo quod Septuaginta transtulerunt nunc; in Hebraeo habet APHPHO, quod nos interpretati sumus nunc quoque, et Aquila volens Hebraicum servare idioma, posuit καίπερτοι,
Abbreviated transcription (Latin):
tos in saltu arabiȩ uulnerabat rediget᷑
in nichili postqͣm fugientes de saltu fue¬
rint lib̾ati. & a quã baptismi salutaris
acceꝑint comederintq cȩlestẽ panẽ.
Hȩc enĩ futura dñs om̃ium & ꝓprie
ds̃ isrł: id est mente cernentiũ dm̃ lo
sion interp̃tari speculã: quȩ in subli¬
mib sita de longe uenientia contẽpla¬
tur. Cum gͥ sion iuxta leges tropologiȩ
referatur ad eccłiam. ut est illud in se¬
cundo psalmo ex ꝑsona dni saluatoris
ego autẽ constitutus sũ rex ab eo suꝑ
sion montẽ scm̃ eius. & qui confiduł
in dño sic̃ mons sion. & diligit dñs¬

Expanded text:
tos in saltu Arabiae vulnerabat, redigetur tos in saltu Arabiae vulnerabat, redigetur in nihili, postquam fugientes de saltu fuerint liberati: et aquam baptismi salutaris acceperint, comederintque coelestem panem. Haec enim futura Dominus omnium, et proprie Deus Israel, id est, mente cernentium Deum, lSion interpretari speculam quae in sublimibus sita, de longe venientia contemplatur. Cum igitur Sion juxta leges tropologiae referatur ad Ecclesiam, ut est illud in secundo psalmo ex persona Domini Salvatoris: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus ; et: Qui confidunt in Domino sicut mons Sion ;
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus eos intelligi potest. qui tra¬
dentes se otio atq desidiȩ ꝓpria salu¬
te contenti sunt. nec pęnitentib atq
conuersis porrigunt manũ. Qm̃ hȩc
dic̃ dñs ad me. Adhuc in uno anno qͣsi¬
in anno mercennarii: & auferetur om̃is
gła cȩdar. & reliquiȩ numeri sagita¬
rioꝵ fortiũ. De filiis cedar inminuen¬
tur : dñs enĩ ds̃ isrł locutus. ẽ. Id eo uo
bis dico ut occurratis cũ aqua & panib
fugcentib de saltu & arabia: qͣ dñs
hȩc futura pollicitus. ẽ. Sic̃ annꝰ mer¬
cennarii cito p̃terit qͥ cotidie nichil
aliud nisi mercedensui laboris expec¬
tat. uł certe semꝑ in opere ẽ. ac la¬
bore. ut mercedẽ laboris accipiat:
sic om̃is gła cędar qͦd interp̃tatur
tenebrȩ. de quo & in psalmis legimꝰ ha¬
bitaui cũ habitantib cędar. uelocit᷑
auferet᷑. & om̃is sagittdeiorũ id est di-¬
uersorũ dogmatũ numerus. qͥ constitu¬

Expanded text:
adversus eos intelligi potest, qui traadversus eos intelligi potest, qui tradentes se otio atque desidiae, propria salute contenti sunt, nec poenitentibus atque conversis porrigunt manum. Quoniam haec dicit Dominus ad me: Adhuc in uno anno, qin anno mercennarii et auferetur omnis gloria Cedar et reliquiae numeri sagittariorum fortium de filiis Cedar inminuentur Dominus enim Deus Israhel locutus est onubis dico, ut occurratis cum aqua et panibus, fugientibus de saltu et Arabia: quia Dominus haec futura pollicitus est. Sicut annus mercenarii cito praeterit, qui quotidie nihil aliud nisi mercedem sui laboris exspectat, vel certe semper in opere est ac labore, ut mercedem laboris accipiat: sic omnis gloria Cedar, quod interpretatur tenebrae, de quo et in Psalmo legimus: Habitavi cum habitantibus Cedar , velociter auferetur, et omnis sagittariorum, id est, diversorum dogmatum numerus, qui constitu
Abbreviated transcription (Latin):
afaciẽ gladii extenti. a facie grauis
p̃lu. Laea In occursũ sitientĩ ferte
aquã. qui habitatis in regione theman
Ecũ panib occurrite fugĩentib ꝓpt̾
multitudinẽ occisorũ ꝓpt̃ turbam
tium in bello. Uos qui estis in theman.
qͦd interp̃tatur auster atq ꝑfectio.
& in eo uersamini loco de qͦ scriptum
est ds̃ ab austro ueniet. qͥ consũmati
estis atq ꝑfecti. & habetis in uobis
flum̃ scientiȩ. scripturarũ: fugienti¬
bus de arabia & de saltu occurrite
cũ aqua & panib & nolite expectare
donec ipsi aduos ueniant: sed imita¬
mini illũ euangelicȩ parabolȩ patrẽ.
qͥ occurrit filio reuertenti. Et ille
quidẽ dedit stolam & obtulit anulũ¬
uos autẽ aquas & panes offerte fugienti¬
ur̃as citius transeant. Fuger̃ enĩ gla¬
dium hereticoꝵ doctrinã gentilium:
blasphemias iudȩoꝵ. & quia multos
uider̃ eorũ iaculis interfectos. & ceci¬
disse in pręlio plurimos: ipsi cupiuił.
ur̃o auxilio liberari Locus hic ꝓpriȩ

Expanded text:
acie arcus extenti, a facie gravis praelii. LXX: In occursum sitienti ferte aquam qui habitatis in regione Theman, cum panibus occurrite fugientibus propter multitudinem occisorum, propter turbam tium in bello. Vos qui estis in Theman, quod interpretatur Auster atque perfectio, et in eo versamini loco, de quo scriptum est: Deus ab Austro veniet , et qui consummati estis atque perfecti, et habetis in vobis lumen scientiae Scripturarum, fugientibus de Arabia, et de saltu, occurrite cum aqua et panibus, et nolite exspectare donec ipsi ad vos veniant; sed imitamini illum Evangelicae parabolae patrem, qui occurrit filio revertenti. Et ille quidem dedit stolam, obtulit annuvos autem aquas et panes offerte fugientivestras citius transeant. Fugerunt enim gladios haereticorum, doctrinam gentilium, blasphemias Judaeorum. Et quia multos viderunt eorum jaculis interfectos, et cecidisse in praelio plurimos, ipsi cupiunt vestro auxilio liberari. Locus hic proprie
Abbreviated transcription (Latin):
ra nuntiata ÷ m. Qui incredulus ÷ infide¬
lit̃ agit: & qͥ depopulator est uastat.
Ascende elam. obside mede: om̃em gemi¬
tũ eius cessare feci. Propt̾ea repleti sunt
lumbi mei dolore. Angustia possedit me:
sicut angustia parientis. Lxx. Uisio de¬
serti. Sicut tempestas de deserto transe
at deserto ueniens: de terra horribili
usio dura annuntiata est mͥ. Preuarica
elamitȩ & legati ꝑsarũ ueniunt. Nunc
ingemiscã & consolabor me. Idcirco reple¬
tĩ sunt lumbi mei angustia: dolores ap¬
p̃hender̃ me sicut parturientẽ. Quid
nob̾ uideat᷑ iuxta historiam breuiter
diximꝰ: nc̃ tropologiȩ summa carpamꝰ.
Uisio. uł pondꝰ contra scłi huiꝰ cernitur
mare : & cernit᷑ a ꝓpħa quantis temp¬
tationib mundꝰ hic plenus sit. Quod
autẽ mare appellet᷑ scłm. ut multa p̃te
ream: uno testimonio psalmi contentꝰ
sum. Qui descendunt mare in nauib
facientes oꝑationẽ in aquis in ultis: ip¬
si uider̃ oꝑa dm̃i. & miraebilia eiꝰ in pro

Expanded text:
infideliter agit, et qui depopulator est, vastat. Ascende Elam, obside Mede: omnem gemitum ejus cessare feci. Propterea repleti sunt lumbi mei dolore: angustia possedit me, sicut angustia parientis. LXX: Visio deserti maris. Sicut tempestas de deserto transeat, de deserto veniens. De terra horribili visio dura annuntiata est mihi: praevariElamitae, et legati Persarum veniunt: nunc ingemiscam, et consolabor me: idcirco repleti sunt lumbi mei angustia, dolores apprehenderunt me, sicut parturientem. Quid nobis videatur juxta Historiam breviter diximus: nunc tropologiae summa carpamus. Visio, vel pondus contra saeculi hujus cernitur mare: et cernitur a Propheta, quantis tentationibus mundus hic plenus sit. Quod autem mream uno testimonio Psalmi contentus sum: Qui descendunt mare in navibus, facientes operationes in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
uersitate prudentior. ẽ: tanto longiꝰ
recedit adño. Quod autẽ dicit uixta
hebraicũ. om̃s qui inuenti st̃ inte. hoc
notare debemꝰ. quod heretici eos quos
deceꝑint inuenisse se dicant: sed in¬
uentio eorũ ꝑdicio. ẽ. Deniq pariter
colligant᷑: & ꝓcul fugiunt. Nec michi
placet illa expositio scđm diuersitatẽ
hereseon. diuersa. eẽ. & spacia fugienti¬
um: cũ scriptura sca dicat: om̃s qͥ ab
hereticis sunt reꝑti. parit̃ colligatos
effugisse longius dicente dño. qui ñ est
mecũ contra me est. & qͥ mecũ ñ colligit.
spargit. Unde de moise dicit᷑. Ap̃pro¬
pinquauit moyses solus ad dñm: cȩteri
uͦ non apppinquabant. Ds̃ enĩ scĩs suis

Expanded text:
rversitate prudentior est, tanto longius rversitate prudentior est, tanto longius recedit a Domino. Quod autem dicit juxta Hebraicum: Omnes inventi sunt in te, hoc notare debemus, quod et haeretici eos quos deceperint, invenisse se dicant: sed inventio eorum, perditio est. Denique pariter colligantur, et procul fugiant. Nec mihi placet illa expositio, secundum diversitatem haereseon diversa esse et spatia fugientium, cum Scriptura sancta dicat : omnes qui ab haereticis sunt reperti pariter colligatos, et fugisse longissime, dicente Domino: Qui non est mecum, contra me est: et qui mecum non colligit, spargit. Unde de Moyse dicitur , appropinquabat Moyses solus ad Deum, caeteri vero non appropinquabant. Deus enim sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobis fuissent: mansissent utiq nob̃¬
cũ. Horũ principũ fugitiuorũ. ille pͥn¬
ceps. ẽ. quẽ idem isaias uocat draconẽ
fugientẽ. colubrũ tortuosũ. Iui cum
uerba mortiferas in aures miserit decep¬
torũ: dure eos ligat. & de uinculis suis
exire non patitur. De quib sc̃s erutus.
gratulat᷑ in psalmo. Anima mea sicut
passer erepta. ẽ de laqueo uenantiũ.
Et in alio loco gaudens quod euaserit
loquit᷑. Susceptor m̃s estu. & refugiũ
me de laqueo uenantiũ. & a uerbo aspe
siue turbulento. quod ꝓprie hereti¬
corũ doctrinã significat. Om̃s qͥ inuen¬
ti sunt in te. uincti sunt parit̃: ꝓcul:
fuger̃ .Lxx. Et fortes inte: longefu¬
gerunt. Ad huc sermo ꝓpħȩ. contra ual:¬
lem sion: cuiꝰ habitatores ascender̃ in
tecta uana. & cla mauer̃ elamore confu¬
so: de uulnerati sunt absq p̃lio. Cuiꝰ
pͥncipes om̃s fuger̃. & dure ligati sunt
& qui fortes int̾ eos erant longiꝰ aufuge¬
runt. Quanto enĩ quis in herẽtica ꝑ̃¬

Expanded text:
ssent, mansissent utique nobiscum . Horum principum fugitivorum ille princeps est, quem idem Isaias vocat draconem fugientem, colubrum tortuosum, qui cum verba mortifera in aures miserit deceptorum, dure eos ligat, et de vinculis suis exire non patitur: de quibus sanctus erutus gratulabatur in Psalmo: Anima mea sicut passer erepta est de laqueo venantium . Et in alio loco gaudens quod evaserit, loquitur; Susceptor meus es tu, et refugium me e haereticorum doctrinam significat. Omnes qui inventi sunt in te, vincti sunt pariter, procul fugerunt. LXX: Et fortes in te longe fugerunt. Adhuc sermo Prophetae contra vallem Sion, cujus habitatores ascenderunt in tecta vana, et clamaverunt clamore confuso, et vulnerati sunt absque praelio, cujus principes omnes fugerunt, et dure ligati sunt, et qui fortes inter eos erant, longius aufugerunt. Quanto enim quis in haeretica pe
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa alticudo. atq sublimitas: quasi
si de aliquo dicamꝰ non ÷ diuinꝰ sed di¬
uinatio: non est riuus sed fons: non est
homo: sed ipsa humanitas. Origenes
bunc locũ ita in terp̃tatus. ẽ. Quia sin¬
gularit̃ de uno homine dicit᷑: referri
potest & ad dñm saluatorẽ iubente
proph̃a ut quiescant ab eo qui in
magno aliquo reputatus. ẽ licet imp̃¬
sentiarũ uideat᷑ ut homo. & spiramen

Expanded text:
ipsa altitudo atque sublimitas: quasi ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si 46 de aliquo dicamus, non est divinus, sed divinatio: non est rivus, sed fons: non est homo, sed ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interpretatus est: Quia singulariter de uno homine dicitur, referri potest et ad Dominum Salvatorem: jubente Propheta, ut quiescant ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen
Abbreviated transcription (Latin):
spũ p̃dicantur: moneo. atq p̃cipiout
quiescatis ab eo qui scđm carnẽ quidẽ
homo. ẽ. & animã habet & ita spirat &
narib alitũ trabit ut nos homines
creditur. Tacita mente ꝑtractans: ñ
possũ inuenire rationẽ. quare lxx tã
ꝑspicuã de xp̃o ꝓphetiã in greco na¬
luerint uertere. Cȩteri enĩ qui uerte¬
runt quidẽ sed sermonẽ ambiguum
adimpietatis traxere sensum. non
non credebant. uid elicet ut iudaei
aut semi iudei: id est hebionitȩ. Qđ
aut̃ xp̃s excelsus sit uł altissimꝰ qui
alio sermone apud hebreos appellat᷑
helion: in octogesimo sexto psalmo
legimus. nunquid sion dicet homo.
quid homo natus sit in ea & ipse fun¬
dau̾it eam altissimꝰ. Et in euange¬
lio. & tu puer ꝓpħa altissimi uõca¬
beris. Ac ne longum funẽ trabã in¬
in expositione enĩ scãrũ scripturarỹ
ueritatẽ debemꝰ sequi non contenti¬
onem: in isto loco bama apud hebreos
non excelsus dicit᷑: sed excelsũ. id est

Expanded text:
praedicantur, moneo atque praecipio ut quiescatis ab eo qui secundum carnem quidem homo est, et animam habet, et ita spirat et naribus habitum trahit, ut nos homines creditur. Tacita mecum mente pertractans non possum invenire rationem quare LXX tam perspicuam de Christo prophetiam in Graluerint vertere. Caeteri enim, qui verterunt quidem, sed sermonem ambiguum ad impietatis traxere sensum, non non credebant: videlicet Judaei aut Semijudaei, id est, Ebionitae. Quod autem Christus excelsus sit vel altissimus, qui alio sermone apud Hebraeos appellatur, ELION , in octogesimo sexto psalmo legimus: Numquid Sion dicet homo, et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altissimus ? Et in Evangelio: Et tu puer Pberis . Ac ne longum funem traham in expositione enim sanctarum Scripturarum veritatem debemus sequi, non contentionem in isto loco BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
& hebraice & latine eodẽ appellantur
nomine. Nec dubitare poterit de multi¬
plici saluatoris imꝑio. & pace eiꝰ quȩ
non habet finem: qui in psalmis legerit.
Postula ame ⁊ dabo tibi gentes heredi¬
tatem tuã: ⁊ possessionẽ tuã t̾̃minos t̾rȩ.
& rursum. & multitudo pacis donec aũ
feratur luna: ĩd÷ usq ad consũmationẽ
scłi. Principatus aut̃ illiꝰ & imꝑiũ erit
suꝑ solium ⁊ regnũ dauid: qͦd post cap¬
tuitatem babyloniam fuerat dissipatũ :
ut confirmet illud ⁊ corroboret. ⁊doceat
ab incarnationis temꝑe usq in sempiter¬
num. Propt̾ea autẽ telus. id ÷ ȩmulatio
dñi exercituũ fecit hoc: quia ipsi eũ
ad emulationẽ prouocauer̃ in his qui
non erant dii. & ille eos ꝓuocauit ad
ȩmulandũ in gentẽ quȩ ñ erat gens.
Cȩpta emmanuelis ⁊nascentis pueri
de uirgine ꝓphetia ex eo loco ubi dicit᷑
ad achaz. pͥete tibi signũ adño dõ tuo:
uersiculo isto finita ÷ quod infertur.

Expanded text:
 Hebraice et Latine eodem appellatur nomine. Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et rursum: Et multitionem saeculi. Principatus autem illius et imperium erit super solium et regnum David, quod post captivitatem Babyloniam fuerat dissipatum, ut confirmet illud et corroboret, et doceat arnationis tempore usque in sempiternum. Propterea autem zelus, id est, aemulatio Domini exercituum fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nascentis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, versiculo isto finita est, quo infertur:
Abbreviated transcription (Latin):
habere detrectat ne obliuiscat᷑ dei :¬
& sodoma ꝑ ierechiel dicit᷑. quia satura
ta panib propt̾ea suꝑbisse. Non solũ
aut̃ diuitiȩ: sed ⁊ pauꝑtas probat
hominẽ. Unde supra scriptũ ẽ. Proba¬
u te in camino pauꝑtatis. in quo et
lazarus ꝓbatus ẽ. pauꝑ: qui egestatẽ
simul debilitatemq sustinuit.
Iro quo sollicita timusti quia m̃tita
es: ⁊mei ñ es recordata. Neq cogitasti
incorde tuo. quia ego tacens ⁊ quasi ñ

Expanded text:
habere detrectat, ne obliviscatur Dei habere detrectat, ne obliviscatur Dei d Sodomam per Ezechiel dicitur: quia saturata sit panibus, propterea superbivisse . Non solum autem divitiae, sed et paupertas probat hominem. Unde suprascriptum est: Probavi te in camino paupertatis , in quo et Lazarus probatus est pauper, qui egestatem simul debilitatemque sustinuit . Pro quo sollicita timuisti: quia mentita es, et mei non es recordata, neque cogitasti in corde tuo? quia ego tacens et qu
Abbreviated transcription (Latin):
trã : qui temerarius ẽ. ⁊ ꝑtinax. Ad
sinistrã: qui formidolosus ⁊ pauidus.
Unde uir sc̃s ꝑuiam rectã gradi cupi¬
ens: dep̃catur. Deduc me dñe in uia
fac dñe uiã in qua ambulem: qm̃ ad
te leuaui oculos meos. Istuismodi
uiã: ⁊ alibi scriptura cõmemorat.
Querite uiã bonã ⁊ ambulate in ea: ⁊
inuenietis purificationẽ animarum
is laborauit: neq dix̃ emendabor er¬
rorẽ penitentia. sed econtrario confor¬
tabor in cepto: nec curabo sententiã
cõmonentis. conuerte pedẽ tuũ auia
aspera. ⁊ guitur tuũ asiti. Deniq se¬
quitur. At illa respondit. aniapioralai
idẽ. agam uiriliter : qͦd nunc alio uer¬
bo dicit᷑ confortabor. & quia fec̃ hȩc
quȩ p̃teritus sermo narrauit: id eo
non ẽ. dnm̃ dep̃cata. in suis magis uiri¬
bus quã in dõ habens fiduciã. Porro
qđ uixta hebraicũ ponit᷑ uitam manꝰ
tuȩ inuenisti ꝓpt̃ea ñ rogasti: hunc
dasti ⁊ affluxisti diuitus: ideo dñm
neglexisti. Quas diuitias ⁊ salomon

Expanded text:
 qui temerarius et pertinax est: ad sinistram, qui formidolosus et pavidus. Unde vir sanctus per viam rectam gradi cupiens deprecatur: Deduc me, Domine, in Domine, viam in qua ambulem; quoniam ad te levavi oculos meos . De istiusmodi via et alibi Scriptura commemorat: Quaerite viam bonum, et ambulate in ea, et invenietis purificationem animarum is laboravit, neque dixit: Emendabo errorem poenitentia; sed e contrario, confortabor incoepto, nec curabo sententiam commonentis: Averte pedem tuum a via aspera, et guttur tuum a siti . Denique sequitur: At illa respondit, ἀνδρίσομαι, id est, agam viriliter, quod nunc verbo alio dicitur: Confortabor. Et quia fecit haec quae praeteritus sermo narravit, ideo non est Dominum deprecata, in suis magis viribus quam in Deo habens fiduciam. Porro quod juxta Hebraicum ponitur: Vitam manus tuae invenisti, propterea non rogasti, hunc dasti et affluxisti divitiis, ideo Dominum neglexisti: quas divitias et Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
suis. ad iracundiã ꝓuocauer̃. immolaue¬
runt demoniis.⁊ ñ dõ. Et hoc fecerunt
ꝓpria uoluntate: quia in nr̃o consistit
arbitrio. bonũ malũue eligere. Deniq
his qui se dõ uirtutib optuler̃ dicitur.
Plegit nobis hereditatẽ suã: pulchritu¬
dinẽ iacob quã dilex̃. Et in alio loco.

Expanded text:
suis ad iracundiam provocaverunt: immolavesuis ad iracundiam provocaverunt: immolaverunt daemoniis et non Deo . et hoc fecerunt propria voluntate, quia in nostro consistit arbitrio bonum malumve eligere. Denique his qui se Deo virtutibus obtulerunt, dicitur: Elegit nobis haereditatem suam: pulchritudinem Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
fundis uallib: un baratro impietatis
subt̃ imminentes petras. quȩ semꝑ mi¬
nantur ruinas: que ꝑ diuersitate m̃datii
⁊ uarietate dogmatũ ꝑuersorũ. plures
appellantur petrȩ. Nos aut̃ unã habe¬
mus petrã. quȩ semꝑ ꝓsequitur popłm
dĩ. de qua bibebat quondã popłs isrł.
quando familiaritate dñi fruebatur.
n partib torrentis pars tua. hȩc ÷ sors
tua. ⁊ ipsis effudisti libam̃. optulisti sacri¬
ficium. Nunqͥd suꝑ his ñ indignabor.
lxx. Haec ẽ. pars tua. hȩc ẽ. sors tua:
⁊ illis effudisti libamina. ⁊ his p̃paras¬
cultu dęmonũ: de quib loquit᷑ iere¬
mias. qđ patres ac filii ligna compor.¬
tent ignẽq succendant: ut faciant
chauonas militiȩ cęli. conterentib
dubiũ quin placentas significent. siue
crustulas manu artificiᷤ p̃paratas: hoc
enĩ inlingua nr̃a chauonas sonat. De
moyses: incantico deutero nomii. Irrita¬
uer̃ me in alienis : ⁊ in abhominationib

Expanded text:
rofundis vallibus, et in barathro impietatis rofundis vallibus, et in barathro impietatis subter imminentes petras, quae semper minantur ruinas, quae pro diversitate mendacii, et varietate dogmatum perversorum, plures appellantur petrae. Nos autem unam habemus petram, quae semper sequitur populum Dei, de qua bibebat quondam populus Israel, quando familiaritate Domini fruebatur. In partibus torrentis pars tua: haec est 671 sors tua, et ipsis effudisti libamen, obtulisti sacrificium: numquid super his non indignabor? LXX: Haec est pars tua, haec est sors tua: et illis effudisti libamina et his praeparascultu daemonum, de quibus loquitur Jeremias: Quod patres ac filii ligna comportent, ignemque succendant, ut faciant chavonas militiae coeli, conterentibus dubium quin placentas significent, sive crustulas in manu artificis praeparatas. Hoc enim lingua nostra chavonas sonat. De Moyses in Cantico Deuteronomii: Irritaverunt me in diis alienis, et in abominationibus