comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ habuisse coniuigia nonusq quaq possumꝰ hoc de sola uirgini¬
tate sentire quã̾uis inhiꝰ cemodi hostus hab̾e pͥmũordinẽ possit.
sicut in lege alia erat hostia sacerdotis. alia pͥncipis. alia sinago.¬
ge.⁊ alia unius animȩ & quãuis in ȩccła pͥma post apłos ho-
uelut hatareor uota soluentes. si incȩteris sce̾ agant liuste ne¬
gandi st̃ corꝑa sua ex hib̾e posse hostiã uiuente. scãm. olacente dio
Sec rursũ corꝑa uirginũ uł continentiũ siaut siꝑbie maciula: duot

Expanded text:
possumus hoc de sola virginitate sentire, quamvis in hujuscemodi hostiis habere primum ordinem possit: sicut in lege alia erat hostia sacerdotis, alia principis, alia synagogae, et alia unius animae. Et quamvis in Ecclesia prima post apostolos hostvel ut Nazaraeorum vota solventes, si in caeteris sancte agant et juste, negandi sunt corpora sua exhibere posse « hostiam viventem, sanctam, placentem Deo: » nec rursum corpora virginum, vel con
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ debemꝰ: qͦd pͣsente locũ apłi quasi misteriũ haberi uoluit
quo scł huiꝰ modi sensus fideles quiq ⁊ ꝑfecti inter semet ip¬
sos uelut misteriũdĩ silentio tegant. nec passim in ꝑfectis &
minꝰ capacibꝰ ꝓferant. Misteriũ regis ait scriptura celare bo¬
& ramis oleastri qͥ insultabant Ramis oliuȩ de fractis impit¬
tans etiã hȩc addit. qr isrł scłm euangłiũ qͥdẽ in imicus fac
tiam patr̾u electus. ẽ. ⁊ carissimꝰ habetur apud dm̃. Semel aute
donata electione semini satrũ ⁊ dilectione concessa. seruato
sine cdubio ds̃ dona & uocationẽ suam erga semen eorũ. quior
meritis id aliqndo largitus.ẽ. nec pęnitudo incurnit udm̃a
etiam si miñ uideantur digni existere huerga &ͦ ꝓmissa pa.¬
tribꝰ beneficia conferunt᷑. Uerũ ut sepe cẽmodrum etã enꝙ seoiie

Expanded text:
semper debemus, quod praesentem locum Apostolus quasi mysterium haberi voluit, quo scilicet hujusmodi sensus fideles quique et perfecti intra semetipsos velut mysterium Dei silentio tegant, nec passim interfectis et minus capacibus proferant; mysterium enim regis, ut ait Scriptura, celare bopostolus et ramis oleastri qui insultabant ramis olivae defractis imputans etiam haec addit. Quia Israel secundum Evangelium quidem intiam patrum, electus est, et charissimus habetur apud Deum. Semel autem donata electione semini patrum, et dilectione concessa, servat sine dubio Deus dona et vocationem suam erga semen eorum quorum meritis id aliquo modo largitus est: nec poenitudo incurrit in Deum, etiamsi minus digni videantur existere hi erga quos promissa patribus beneficia conferunt
Abbreviated transcription (Latin):
sre ⁊ parcat sost nȩc ui qͥ suꝑbit: insultat lapsis altiorio aba¬
pCo sensisꝰ humilitatis imbuit᷑. ⁊ dicit᷑ adeũ łuqͥ hec dicis uide
ramos metuendũ tͥ.ẽ ne force ⁊ tudũ suꝑb ⁊ insultas lapsis. S¬
seueritatẽ dĩ quȩ peccatores ꝑ urget incurras ipse peccando.ho¬
nitas em̃ eiꝰ. ꝑ manet inhis. qͥ inbonitate ꝑ manserint. Alioqͥn
eodẽ ordine ⁊ tu si in bonitate non manieris excideris. ⁊ illi fims
credulitate ñ ꝑmanserint: inserent᷑. dõ enĩ ñ ẽ impossibileite¬
rũ inserere ilłos: si recedant ab in credulitate ꝑ ꝗͣ fractist᷑ qnͣdo¬
quidẽ facilius uidet᷑ ꝓpͥȩ arhoris ramos radici suȩ redde: quã
hoc debemꝰ acciꝑe qͥd supͣ exposuimꝰ. ut arbitrii lib̾tas naturã
fecerit unicuiq uł oleastri ł bonȩ oliuȩ. Obseruandũ sane.ẽ.
qd hi quidem qui ex ꝓpria oliua decidert. fracti dicuntur.
h uia ex oleastro in seruit̃. si iterũ peccauerint non frangend

Expanded text:
rati sunt? Post haec qui superbit et insultat lapsis, altioribus ab Apostolo sensibus humilitatis imbuitur, et dicitur ad eum: Vide ergo ramos, metuendum tibi est ne forte et tu, dum superbis et insultas lapsis, severitatem Dei, quae peccatores perurget, incurras ipse peccando. Bonitas enim ejus permanet in his qui in bonitate permanserint. Alioquin eodem ordine et tu, si in bonitate non manseris, excideris, et illi si in incredulitate non permanserint, inserentur. Deo enim non est impossibile iterum inserere illos, si recedant ab incredulitate, per quam fracti sunt: quandoquidem facilius videtur propriae arboris ramos radici suae reddere, quam hoc debemus accipere, quod supra exposuimus, quod arbitrii libertas naturam fecerit unicuique vel oleastri, vel bonae olivae. Observandum sane est quod hi quidem qui ex propria oliva deciderunt, fracti dicuntur; qui ex oleastro inseruntur, si iterum peccaverint, non frangendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ciliatus. ẽ. dõ. scđm qͦd scriptũ. ẽ. qͥa ds̃ erat in xp̃o mundũ recon¬
cilians sibi. non reputans illis delicta ipsorũ. Et iterũ. sic̃ Paulu
dic̃. Qui posuit in nob̾ uerbũ reconciliationis. ꝑ qd̾ ⁊ uerbũdice¬
bat. Rogam̃ ꝓ xp̃o: reconciliamini do̾. Sic gͦ inqͥt isrłitice gen¬
tis huiꝰ abiect̾io: reconciliationẽ prestitit mundo. Ꝙ si tantã fuit
erga gentẽ istã grã quȩ sublata abea uniuer sũ mundũ dõ re¬
conciliare sufficeret: qͣntũ putas teͣ merebitur mund̾. cũ etiã
gens ista reconciliari meruerit dõ: & qͥd illud sit qͦd ex recon¬
ciliatione isrł mundꝰ ad quirat: breuit᷑ ostendit dicens. uita
ex mortuis. Tunc enĩ erit assũpcio isrł: qnͣdo iam ⁊i mor tui
uitã recipient. ⁊ mundꝰ ex corruptibilieneogr uatibi ł siede.
uor ealos enmortalitate donantur. Absurdũ uanoonde¬
retuor si cũ offensio ipsorũ reconciliatione mundo dcota.¬

Expanded text:
dum quod scriptum est: Quia Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi , non reputans illis delicta ipsorum; et iterum, sicut Paulus dicit: Qui posuit in nobis verbum reconciliationis: per quod verbum dicebat: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo. Sic ergo, inquit, Israeliticae gentis hujus abjectio reconciliationem praestitit mundo, et si tanta fuit erga gentem istam gratia, quae sublata ab ea universum mundum Deo reconciliare sufficeret; quantum putas tunc merebitur mundus, cum etiam gens ista reconciliari meruerit Deo? Et quid illud sit quod ex reconciliatione Israel mundus acquirat, breviter ostendit, dicens: Vita ex mortuis; tunc enim erit assumptio Israel, quando jam et mortui vitam recipient, et mundus ex corruptibili incorruptibilis fiet, et mortales immortalitate donabuntur. Absurdum namque videretur, si cum offensio ipsorum reconciliationem mundo dona
Abbreviated transcription (Latin):
faceret ex illis. Sic gͦ dũ ꝑuigilẽ curã ⁊ iugẽ sollicitudine erga
doctrinã gentiũ gerit̃. & conuersationẽ eorũ ac uitã. ualde ꝓ¬
babilem facit: uidentes hȩc isrłite qͥ erant cognati eiꝰ scdm carne.
adimitandos eos qͥ ꝓficiunt infide dĩ. inuitat ⁊ ꝓuocat. & est
gła ministerii eiꝰ. cũ exeruditionis hõre. etiã ilł ꝓfectus accesse

Expanded text:
faceret ex illis. Sic ergo dum pervigilem curam et jugem sollicitudinem erga faceret ex illis. Sic ergo dum pervigilem curam et jugem sollicitudinem erga doctrinam gentium gerit, et conversationem eorum ac vitam valde probabilem facit, videntes haec Israelitas qui erant cognati ejus secundum carnem, ad imitandos eos qui proficiunt in fide Dei invitat et provocat: et est gloria ministerii ejus, cum ex eruditione eorum etiam illis profectus accesse
Abbreviated transcription (Latin):
non cogitet quȩ hominũ st̃ sed quȩ dĩ. quomͦ placeat dõ. Si uͦ aliter
agat: non solũ ñ illustrat ministeriũ uirginitatis sue. nec illus.¬
trat lamꝑade̾ suã. sed econtrario lumen eiꝰ extinguiti: ⁊ efficit᷑¬
positus. apud semet ipsũ reputet. ut in qͦcũq locostat siue inde.¬
ro siue implebe illustret ministerrũ fidei sue & tales faciat ac¬
tus suos ut uidentes hoĩes oꝑa eiꝰ bona. magnificent patrẽ q in
truendo: in firmos olere. paruulos lacte robustis fortiorẽ qibĩ
uerbi p̾bendo. errantes ⁊ infide titubantes ac uelut in abortiuũ qd̾¬
dã redactos. materno affectu rursũ parturiendo donec.xp̃s forꝰ¬
maretur in eis. & ꝑhȩc om̃ia illustrando ministeriũ apłatus fin.
in emulationẽ fidi. ⁊ zelũ bone conuersationis adducebat carñe
suã. id .ẽ. scđ̾m carnẽ cognatos. ut si non om̃s. aliqͦs tam̃ saluos

Expanded text:
non cogitet quae hominum sunt, sed quae Dei, et quomodo placeat Deo. Si vero aliter non cogitet quae hominum sunt, sed quae Dei, et quomodo placeat Deo. Si vero aliter agat, non solum non illustrat ministerium virginitatis suae, nec illustrat lampadem suam: sed econtrario lumen ejus exstinguitur et efficitpositus apud semetipsum reputet, ut in quocunque loco stat, sive in clero, sive in plebe, illustret ministerium fidei suae, et tales faciat actus suos, ut videntes homines opera ejus bona, magnificent Patrem qui truendo, infirmos olere, parvulos lacte alendo, robustis fortiorem verbi cibum praebendo, errantes et in fide titubantes, ac velut in abortivum quoddam redactos materno affectu rursum parturiendo, donec Christus formaretur in eis ; et per haec omnia illustrando ministerium apostolatus sui in aemulationem fidei et zelum bonae conversationis adducebat carnem suam, id est secundum carnem cognatos, ut si non omnes, aliquos tamen salvos
Abbreviated transcription (Latin):
non uinolentꝰ᷑ ñ ꝑcussor. s modestꝰ. ñlitigiosus. ñ auar. domũ
suã bene regens. filios habens inobsequio cũ om̃i grauitate. non
elatus suꝑbia. ne in iudiciũ incidat diaboli. Qui tał.ẽ. illustrat mi¬
nisterũi ep̃atus sui. ut ⁊ ipse audiat. Puge serue bone ⁊ fidel suꝑ
pauca fuizti fideł. suꝑ multa te constitũã. Similit̾᷑ autẽ ⁊ uiduã¬
si ꝑmaneat in orationibꝰ & obsecrationibꝰ nocte ac die. illustrat
ministeriũ uiduitatis suȩ. Si uͦ sit talis qualẽ apłs notat otiosa
⁊u̾bosa ⁊ non solũ u̾bosa sed ⁊ curiosa loquens quȩ ñ oporcet aut
sit indelitus degens. uiuens mortua: hȩc de honorauit &. non il¬
lustrauit ministeriũ uiduitatis suę. Q odẽ mͦ etiã uirgo consecra¬
ta dõ illustrat ministeriũ uirginitatis suȩ. si sit scã corpore. spũ&.

Expanded text:
non vinolentus, non percussor, sed modestus; non litigiosus, non avarus, domum non vinolentus, non percussor, sed modestus; non litigiosus, non avarus, domum suam bene regens, filios habens in obsequio cum omni gravitate, non elatus in superbia, ne in judicium incidat diaboli. Qui talis est, illustrat ministerium episcopatus sui, ut et ipse audiat: Euge, serve bone et fidelis; super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Similiter autem et viduapermaneat in orationibus et obsecrationibus nocte ac die, illustrat ministerium viduitatis suae. Si vero sit talis, qualem Apostolus notat : otiosa et verbosa, et non solum verbosa, sed et curiosa, loquens quae non oportet; aut si sit in deliciis degens, et vivens mortua; haec dehonoravit et non illustravit ministerium viduatis suae. Eodem modo etiam virgo consecrata Deo illustrat ministerium virginitatis suae, si sit sancta corpore et spiritu, et
Abbreviated transcription (Latin):
rentiu saplus: ministeriũ suũ illustrare se dicuti de gdtamdi
pit exornet: Exornat autẽ ⁊ illustrat ministeriũ qui bene
ministrat. sicut e contrario de honestat ministeriũ suũ & nota¬
strauerit. hoc ẽ si non se talem exhibuerit qualẽ de scribit apłs.
grauem. non bilinguẽ. ñ multo uino deditũ. ñ turpis lucri ap-¬
petitorem s habentẽ misteriũ fidei. in conscientia pura. non ia
bonũ gradũ sed malã sibi pęnã conquirit. tanqͣm qͥ contume¬
liã fecerit diuino ministerio. Similit̾ autẽ ⁊ qͥ presbiterii gra¬
dũ suscipit in ȩccła: satis agat illustrare ministeriũ p̾sbiteru.
Adipsũ enĩ ꝑtinent ⁊ illa quȩ de p̾sbiteris ad tityo scribit apłs.
iuriã facitis pꝰpło meo ⁊ ꝑsonas pauꝑũ confunditis: Scđ̾m hȩc au¬
tẽ .&. ep̃s illustrat ministeriũ suũ in ep̾atu: si sit scd̾m qd̾ descri¬
bit apłs inrep̃hensibił. uigilans. prudens. ornat᷑ hospitał. doctor

Expanded text:
entium Paulus, ministerium suum illustrare se dicit; et quid tampit, exornet? Exornat autem et illustrat ministerium suum, qui bene ministrat. Sicut econtrario dehonestat ministerium suum, et notastraverit; hoc est, si non se talem exhibuerit, qualem describit Apostolus , gravem, non bilinguem, non multo vino deditum, non turpis lucri appetitorem, sed habentem ministerium fidei in conscientia pura. Non jam bonum gradum, sed malam sibi poenam conquirit, tanquam qui contumeliam fecerit divino ministerio. Similiter autem et qui presbyterii gradum suscipit in Ecclesia, satis agat illustrare ministerium presbyterii. Ad ipsum enim pertinent, et illa quae de presbyteris ad Titum scribit Apostolus , juriam facitis populo meo et personas pauperum confunditis? Secundum haec autem et episcopus illustrat ministerium suum in episcopatu, si sit secundum quod describit Apostolus: Irreprehensibilis, vigilans, prudens, ornatus, hospitalis, doctor,
Abbreviated transcription (Latin):
n qͦ ego ꝓ uiribꝰ meis. tale aliqͥ d intelligo. Nc̃ qͥdẽ donec om̃s gͣs ue¬
niunt ad salutẽ congregantur diuitię dĩ ex credentiũ multitudine:
s donec isrł in incredulitate ꝑsistit. nondũ plentudo portionis dnͣi
dicetur. eẽ. cõpleta. de est enĩ ad integrũ pꝰpłs isrł. Cuͣ S plenitudo
gentiũ subintrauerit. ⁊ isrł innouissimo tẽpr ꝑfide̾ uenerit ad sa¬
lutẽ: ipse erit pꝰpłs qͥ pͥor qͥdẽ fuerat. s nouissimꝰ ueniens. ipsam
qͥ dã m hereditatis ⁊ portionis dĩ plenitudinẽ cõplebit. Et idõ ple¬
nitudo appellat᷑: qͥa qͦd de erat de portione dĩ. in nouissimis ipse coͣ¬
plebit Et ita om̃ipotentis⁊ bonidi dispensatio. delicta aliorłi. fruc¬
tuosa aliis efficit sic̃ inp̃senti isrł delicta. diuitias mundifacit. &
ĩminutionẽ eorũ diuitias genciũ lam sane fiet. exgentiũ delictis.¬

Expanded text:
In quo ego pro viribus meis tale aliquid intelligo: nunc quidem donec omnes gentes veIn quo ego pro viribus meis tale aliquid intelligo: nunc quidem donec omnes gentes veniunt ad salutem, congregantur divitiae Dei ex credentium multitudine; sed donec Israel incredulitate persistit, nondum plenitudo portionis Domini dicetur esse completa. Deest enim ad integrum populus Israel. Cum vero plenitudo gentium subintraverit, et Israel in novissimo tempore per fidem venerit ad salutem, ipse erit populus qui prior fuerat quidem; sed novissimus veniens ipsam quodammodo haereditatis et portionis Dei plenitudinem complebit. Et ideo plenitudo appellatur, quia quod deerat in portione Dei, in novissimis ipse complebit: et ita omnipotentis et boni Dei dispensatio delicta aliorum fructuosa aliis efficit, sicut in praesenti delicta Israel divitias mundi facit, et diminutionem eorum divitias gentium
Abbreviated transcription (Latin):
pars̃ gentiũ distributa fuit seducentib quodã mͦ singłos qͦsq de
partẽ dñi ac deprauantibꝰ fecer̾ eos offende. ita ut diceret diĩs ꝑ
riũ fuit ut illa refutata acrepu diata eẽt alia
pars dĩ suꝑ t̾ram que głam &x testam̃ta: il egis lationem ⁊ ob se¬
quia
cultus dĩ. quȩ oĩa diuitiȩ erant partis dñi susciꝑet. & pars dñi ꝓ
illa parte que offendat uocaretur. Iccireo delictũ illorũ: fiunt di¬
uitie mundi. Nc̃ etiam iam non ima hebreorũ gea: s totꝰ mundꝰ.
paris dñĩ effecta ẽ Sic enĩ ipse saluator dicit. qͥa ego ueni. non ut
⁊ manifestius in qͦ dixerit mundũ designat. Ait enĩ. hȩc diminu¬
tio eorũ: diuitie gentiũ. Qd enĩ ilł qͥ offenderͣ diminutũ. ẽ. &.
ablatũ. ad diuitias gentiũ collatũ. ẽ: qui ꝑfide̾ pars dnĩ. ⁊ heredi
tas eius effecti stͣ. Bene autẽ ad dimimitionẽ redlidit plenitudinẽ
⁊ non sine ꝓfundo ꝗͦdã sensu popłmisrł Paylus plenitudinẽ uocat.

Expanded text:
distributa, seducentibus quodammodo singulos quosque de parte Domini, ac depravantibus, fecerunt eos offendere, ita ut diceret Dominus rium fuit ut illa refutata ac repudiata, esset alia pars Domini super terram, quae gloriam, et testamenta, et legislationem, et obsequia cultus Dei quae omnia divitiae erant partis Domini susciperet, et pars Domini pro illa parte quae offenderat vocaretur. Idcirco delictum illorum fit divitiae mundi. Nunc enim jam non una Hebraeorum gens, sed totus mundus pars Domini effecta est. Sic enim Salvator dicit: Quia ego veni, non ut et manifestius in quo dixerit mundum designat. Ait enim: Et diminutio eorum, divitiae gentium; quod enim illis qui offenderunt diminitum est et ablatum, ad plenitudinem, et non sine profundo quodam sensu populum Israel Paulus plenitudinem vocat.
Abbreviated transcription (Latin):
his gentibꝰ quȩ non potuer̾ ad plenitudine̾ ꝑuenire. Sic gͦ quȩ in¬
ueniunt᷑ insermonibꝰ ꝓpħarũ de reꝓmissionibꝰ scripta beatitudi¬
nẽ continentia: si de isrł ad reliqͥas istas quȩ ȩlectȩ st̃ ꝑtinent: si
de gentibꝰ adplenitudinẽ spectant. Si qua uͦ tͥstia siquid̾e de isrł di¬
cuntur: ad illos sine dubio reliqͦs qͥ excecati st̃ referent᷑. Si uͦde
gentibꝰ: illos ꝓfecto qͥ stͣ extra plenitudine̾ stringt. Omi̾a tͣmfi.
nis ꝑ urget.  eos quidẽ qͥ beati st̃ siue illi ex isrł siue ecia᷑ exgen¬
tibꝰ ueniant p̾sentis tẽporis euangłice doctrine sermo purificat:
ut sint tales sicut erant illi. ad qͦs dñs dicebat. Ecce iam uos mun¬
di estis: ꝓpt̾ sermonẽ que locutꝰ sũ uob̾. Qui uͦ uerbi di ⁊ doctri.¬
ne euangłicȩ purificationẽ sp̃uerit: tͥstibꝰ ⁊ pęnalibꝰ purificatio¬
nibꝰ semet ipsũ reseruat. ut ignis gehenne incruciatibꝰ purget

Expanded text:
on potuerunt ad plenitudinem pervenire. Sic ergo quae inveniuntur in sermonibus prophetarum de repromissionibus scripta beatitudinem continentia, si de Israel, ad reliquias istas quae electae sunt, pertinent, si de gentibus, ad plenitudinem spectant. Si qua vero tristia, si quidem de Israel dicuntur, ad illos sine dubio reliquos qui excaecati sunt, referentur; sin vero de gentibus, illos profecto, qui sunt extra plenitudinem stringunt. Omnia tamen finis perurget, et eos quidem qui beati sunt, sive illi ex Israel, sive etiam ex gentibus veniant, praesentis temporis evangelicae doctrinae sermo purificat, ut sint tales, sicut erant illi ad quos Dominus dicebat: Ecce jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis . Qui vero verbi Dei ae evangelicae purificationem spreverit, tristibus et poenalibus purificationibus semetipsum reservat, ut ignis gehennae in cruciatibus purget,
Abbreviated transcription (Latin):
ris nr̃i dicentis. Ite docete om̃s g̃s: baptirantes eos in nõie
ipse bonꝰ nuncius dr̃ & nunciare debonis illa sit ratio: qd
ñsolũ bona nunciant s: ⁊ bene bona nunciant. Stͣ eniͣ ñ¬
nulli qͥ annuntiant qͥdem ⁊ p̃dicant de patre ⁊ filio &
patr̃e alteriꝰ filiũ dicant. aut male confundant. ut uł extri¬
bꝰ compositũ dm̃. uł trinȩ tantũmꝰ appellationis in eo. eẽ. uo¬
cabulũ putent. Qui autẽ bene annuntiant bona: ꝓpͥetates
quidẽ patri & filio ⁊ spuniscõ suas cuiq dabit. Nichil autẽ di¬
uer sitatis &e confitebit᷑ infubstantia uł natura. Qui gͦ ita

Expanded text:
i, ipse bonus nuntius dicitur, et nuntiare de bonis, illa sit ratio quod non solum bona nuntiant, sed et bene bona nuntiant. Sunt enim nonnulli qui annuntiant quidem, et praedicant de Patre et Filio ePatrem, alterius Filium dicant: aut male confundunt, ut vel ex tribus compositum Deum, vel trinae tantummodo appellationis in eo esse vocabulum putent. Qui autem bene annuntiat bona, proprietates quidem Patri et Filio et Spiritui sancto suas cuique dabit; nihil autem diversitatis
Abbreviated transcription (Latin):
Ego autẽ radicẽ aliã quȩ scã sit ⁊ scã pͥmicias nescio. nͥ dñm iho
humam generis scificatur. ⁊ uere sicut radix sca̾ manentibꝰ in se

Expanded text:
Ego autem radicem aliam quae sancta sit, et sanctas primitias nescio, nisi DominumEgo autem radicem aliam quae sancta sit, et sanctas primitias nescio, nisi Dominumhumani generis sanctificatur. Et vero sicut radix sancta manentibus in se
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ dĩ usq ue eĩ Sic gͦ unꝰqͥsq exarbitrii potestate aut hora
oliua aut oleaster efficit᷑ aut isrłitia generĩ. aut alterius culpa.¬
bił gentis ut dicatur de eo qͥa alienati st peccatores ab utero. erra¬
uert᷑ auentre locuti st᷑ falsa. ita ut sint pegrinitestamentorũ. u
hospites ꝓmissionũ dĩ. & alii ind̾m iactantur exutero: ⁊ dicunt. In te
iactatus sũ ex utero deuentrȩ matͥs meȩ : ds m̃s estu. Sed̾ qͣm ut di¬
ximꝰ ꝑmanet semꝑ naturȩ huic lib̾tas arbitrii: possibile. ẽ. ut cũ sit
qͥs isrłiticȩ gentis ⁊ bonȩ oliuȩ ramꝰ decidat in incredulitatẽ. ⁊ fran¬
gat᷑ & aursus alius qͥ elegerat gentis. ee. culpabił ⁊ peccatricis. iꝑ oc
ramꝰ oleastri dicebat᷑. Si conuertat᷑ ad fide̾ habet enĩ inse arbitrii
sui lib̾tatem qua conierti possit adbonũ. inseritur bonȩ oliue ꝑfidẽ.
⁊efficitur socius radicis pinguedinis oliuȩ. Radicẽ uͦ hanc: alii a.

Expanded text:
set Judaeis. Sic ergo unusquisque ex arbitrii potestate aut bona oliva, aut oleaster efficitur, aut Israelitici generis, aut alterius culpabilis gentis: ut dicatur de eo: Quia alienati sunt peccatores ab utero, erraverunt a ventre; locuti sunt falsa : ita ut sint peregrini testamentorum, et hospites promissionum Dei. Et alii in Deum jactantur ex utero, et dicunt: In te jactatus sum ex utero, de ventre matris meae Deus meus es tu . Sed quoniam ut diximus permanet semper naturae huic libertas arbitrii, possibile est ut cum sit quis Israeliticae gentis, et bonae olivae ramus, decidat in incredulitatem, et frangatur: et rursus alius qui elegerat gentis esse culpabilis et peccatricis, et per hoc ramus oleastri dicebatur, si convertatur ad fidem habet enim in se arbitrii sui libertatem, qua converti possit ad bonum, inseritur bonae olivae per fidem, et efficitur socius radicis, et pinguedinis olivae. Radicem vero hanc alii Abra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgrãm factȩ sunt s ostendit ꝑhȩc. eẽ. gr̃ãm ⁊ sine electione.
i cum electione. Nã om̃s quidẽ qͥ ꝑfidem saluant᷑: ꝑ gra̾m sine
dubio saluantur. Qui autẽ ꝑ electionẽ grͣȩ saluantur: ꝑfectio¬
dit degenere isrł. ille autẽ uerꝰ isrł. ẽ qͥ m̃te pura ⁊ corde sin¬
cero uidet dm̃: ita ⁊ dehoc acciꝑe possumꝰ qͦd om̃s qͥdẽ qͥ ad fidẽ

Expanded text:
hoc esse gratiam et sine electione et cum electione. Nam omnes quidem qui per fidem salvantur, per gratiam sine dubio salvantur: qui autem per electionem gratiae salvantur perfectiodit de genere Israel; ille autem verus Israel est, qui mente pura, et corde sincero videt Deum: ita et de hoc accipere possumus, quod omnes quidem qui ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ioseph in uenit grãm inconspectu pͥncipis carceris: ⁊hestͣ
inuenit grãm apd regẽ. Reꝑimꝰ autẽ nos in qͦddam secrecio¬
re libello scriptũ quasi angłm quendã. eẽ gr̃ȩ: qͥ etiã uocabu¬
lũ ex grͣa traheret. A nahel enĩ dr̃. qd̾ .ẽ interpͣtatũ gr̃ã dĩ.
Hoc gͦ scriptura illa continebat: qđ missus. eẽt. adno iste an¬
głs adhester ut ei graͣm darec apud rege̾. Sic gͦ alia uirtꝰ¬

Expanded text:
am in conspectu principis carceris, et Esther invenit gratiam apud regem. Reperimus autem nos in quodam secretiore libello Scripturarum, quasi angelum quemdam gratiae, qui etiam vocabulum ex gratia traheret? Anachel enim dicitur, quod interpretatur gratia Dei. Hoc ergo Scriptura illa continet quod missus esset a Domino iste angelus ad Esther, ut ei gratiam daret apud regem. Videamus qui
Abbreviated transcription (Latin):
de seme ipso dicit. Tempr constituto paratũ. ẽ. ei cad̾e subalus:
i domũ eius diripi abalienis. Et in iiii. regnoꝵ libro scriptũ ẽ¬
cetidit etechias ab elatione cordis sui. Et om̃s bi casus de. qraibe nt.
sup dictis sermonibꝰ scripturam ꝓnuntiasse memoraurmꝰ. habent
suqs se suerectionẽ. & auersio eorũnabet conuersionẽ li p̾sent
qcapse quast scieusapl qͥa si cetidissent resur gere omĩno ñ pos¬
sento leo nasist tesꝰ cetidisie & ualde excusat in eo qd diẽ tlureo
crlo .s. & illũ de quo i saias dic̃ Quomꝰ cecidit de celo lucifer qui
mane oriebatur Hic̃ gͦ talem casũ negat cecidisse isrł. Iilorũ enił
infine scłi conu̾sio er̃it: tunc cũ plenitudo gentiuͣ subintrauerit
Nois isrł saluus fiet. lstius autẽ qͥ decelo cecidisse dr̃: nec infine scł̃i

Expanded text:
de semetipso dicit: Tempore constituto paratum est ei cadere sub aliis, et domum ejus diripi ab alienis; et in quarto Regnorum libro scriptum eCecidit Ezechias ab elatione cordis sui . Et omnes hi casus de quibus in supradictis sermonibus Scripturam pronuntiasse memoravimus, habent utique resurrectionem; et aversio eorum habet conversionem: In praesent quasi sciens Apostolus quia si cecidissent, resurgere omnino non possent, ita negat eos cecidisse, et valde excusat in eo quod dicit: Nunquid coelo ; sed et illum de quo Isaias dicit: Quomodo cecidit de coelo Lucifer, qui mane oriebatur? Hic ergo tali casu negat cecidisse Israel. Illorum enim vel in fine saeculi conversio erit tunc «cum plenitudo subintraverit omnis Israel salvus fiet» istius autem qui de coelo cecidisse dicitur nec in fine saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
tro hoc solũ qd̾ fieriuidebat ñ intelligenti ⁊ quasi honoris
causa ne sibi seruo pedes lauaret dñs excusanti. audi quͣa
ꝓfundi mnisterii ꝓditur sermo. Si te in qͥt non lauero: ñ

Expanded text:
tro hoc solum quod fieri videbat intelligenti, et quasi honoris tro hoc solum quod fieri videbat intelligenti, et quasi honoris causa, ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii proditur sermo: Si te, inquit, non lavero, non
Abbreviated transcription (Latin):
si funt. scriptũ. ẽ. Quã speciosi pedes euangłizantiũ bona.
Qͦd spetiosos pedes hic. noncor porales s spiritales dicat:
puto qđ quaͣuis amicus sit qͥs littere negare ñ possit. Neq
eniͣ in id ridiculi deducet apłicũ sensũ ut euangłistarũ pe-¬
des qͥ corporalib ocłis uidi possunt. putet abeo decoros di¬
ci ⁊ speciosos. Seq̃ illi st̃ decori ⁊speciosi pedes: qͥ ambulant
ꝑuiam uitȩ. Scd̃m illũ enĩ qͥ dix̃. ego sũ uia: intellige de¬
coros ⁊ speciosos euangłizantiũ pedes. qͥ ꝑtalem uiaͣ me-¬
rentur incede. Isti stͣ gͦ pedes: quibꝰ ⁊ Paylus cursũ cucirr.¬
risse se dic̃.sed ⁊ sic currere. ut coͣpͣhendat: id.ẽ uigor ani¬
me quo tenditur ⁊ ꝓꝑatur ad celũ. Gratifice autẽ pedes istos
.ẽẽ. firmab̾. qͦs iłis discipłis suis lauat. & linteo qͦ pͣcinctꝰ ẽ.
tergit. Et quanuis corporali speciȩ fuerit impletũ. tam̃ Pe¬

Expanded text:
si sunt, scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium bona.si sunt, scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium bona. speciosos non corporales sed spiritales dicat, puto quod quamvis amicus sit quis litterae, negare non possit. Neque enim in id ridiculi deducet apostolicum sensum, ut Evangelistarum pedes qui corporeis oculis videri possunt, putet ab eo decoros dici et speciosos; sed illi sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant per viam vitae. Secundum illum enim qui dixit: Ego sum via , intellige decoros et speciosos evangelizantium pedes, qui per talem viam merentur incedere. Isti sunt pedes quibus et Paulus cursum cucurrisse se dixit, et sic currere, ut comprehendat , id est vigor animae quo tenditur et properatur ad coelum. Gratifice autem pedes istos esse firmabis, quos Jesus discipulis lavat, et linteo quo praecinctus est tergit ; et quamvis corporali tunc specie fuerit impletum, tamen Pe
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomꝰ autẽ audient sine p̾dicante : in hoc magis ꝑpdicantũ
sermonẽ ap̃oostendit audiri: inqͥbꝰ scđm ea quȩ sup̃ diximꝰ
Difficultas mͥ q̃dã in hoc sermone uidet᷑ exurgere. Si em̃ita
pͣdicante ñ audient: non credentes autẽ ñ inuocabt̃. ñ inuo.¬
cantes ñ saluabunt᷑ colligitur ex his ut causa qua non stͣ
saluatrad iniciũ redeat auctoris. qui ñ miserit pͣdicantes.¬
Sed magis ad illũ nos qͥ rectior ẽ intelligentiȩ tramitem de¬
flectamꝰ Et qd̾ dix̃ quomͦ autẽ p̃dicabt̃ nͥ mittant᷑ sic acti.¬
piam̃. quasi dicãt apłs. Nos pͥcones ⁊ p̃dicatores ap̃i non pos¬
sumꝰ p̃dlicare net annunciandi nob uirt ulla sub sigere
nͥ ad eẽt nob̾. ise qͥ misit. Ꝙd̃si p̃dicantibꝰ nob̾ audire ñ
uultis: ur̃a iam culpa . ẽ. si audientes ñ creditis ⁊ non cre-¬
dentes non inuocatis. & ñ inuocantes salui. ẽe nequitis.
Quia gͦ missi stͣ ad p̾dicationẽ: iccirco de his qͥ abipso mis¬

Expanded text:
Quomodo autem audient sine praedicante? In hoc magis per praedicantium sermonem Christum ostendit audire, in quibus secundum ea quae supra diximus Difficultas mihi in hoc sermone videtur exsurgere. Si enipraedicante non audient, non credentes autem non invocabunt, non invocantes, non salvabuntur. Colligitur ex his causa, qua non sunt salvati, ad vitium redeat auctoris, qui non miserit pSed magis ad illum nos, qui rectior est, intelligentiae tramitem deflectamus; et quod dixit, Quomodo autem praedicabunt, nisi mittantur? sic accipiamus, quasi dicat Apostolus: Nos praecones et praedicatores Christi non possemus praedicare, nec annuntiandi nobis virtus ulla subsistere non vultis, vestra jam culpa est, etsi audientes non creditis, et non credentes non invocatis, et non invocantes salvi esse nequitis, quia ergo missi sunt ad praedicationem, idcirco de his qui ab ipso mis
Abbreviated transcription (Latin):
Potest autẽ ⁊ illa captio mensȩ huiꝰ uidi : qua dñs eos cȩpit cũ dixit
ad eos. Qͥ d uob̃ uidetur de xp̃o cuiꝰ filius. ẽ. It illi responder̃. da¬
uid. & dñs. Quomꝰ gͦ inqͥt dd dñm eũ uocat dicens. dix̃ dñs dño
meo sede adextͥs meis: ⁊ ñ potuert̃ ei responde u̾bũ. Fit autẽ ⁊ in
recributiones eis hȩc mensa ut breuiter dicã scđm uerbũ dÑI.
quo att. Putatis qr ego accusem uos apud patr̃e: est qui uos accu-¬
set. moy ses. Et sccđm illud qđ apłs dicit Qui ꝑlegem petcauer: ꝑle¬

Expanded text:
Potest autem et illa captio mensae hujus videri, qua Dominus eos cepit, cum dixit Potest autem et illa captio mensae hujus videri, qua Dominus eos cepit, cum dixit ad eos: Quid vobis videtur de Christo? Cujus filius est? At illi responderunt: David. Et Dominus. Qumeo: sede a dextris meis? et non potuerunt ei respondere verbum . Fit autem in retributionem eis haec mensa, ut breviter dicam, secundum verbum Domini quo ait: Putatis quia ego accusem vos apud Patrem? Est qui vos accuset Moyses ; et secundum illud quod Apostolus dicit: Quotquot per
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ subposuit uii. colũnas. ĩmolauit uictimas suas. miscuit in
cratere uinũ suuͣ ⁊ parauit mensã suã. Om̃is gͦ scriptura: men¬
sa.ẽ. sapientiȩ. S uideamꝰ quomꝰ hanc m̃sã orat dauid fieri isrłitĩ
increduł inconspectu eor inlaqueũ ⁊ in scandalũ ⁊ incaptionẽ. ⁊¬
in retributionẽ. Fit eis inlaqueũ diuina scriptura. cũ legunt ea
ecħi ficauit aiunt ciitate̾ diͣ neq captiuitate̾ popłi reuocauit. S
hȩc dicunt: qr sedentes ad mensã potentis non faciunt illud qͦdam¬
monuit salomon qd intelligibilit᷑ intelligant quȩ appofita stͣ eis.
Non enĩ uisibilit̾ hȩc: s intelligibilit̾ hoc . ẽ spiritaliter facturus
abrahȩ ex ipsis edificauit ȩccłam di᷑ ⁊ conuertit captiuitate popłi
eoꝵ qͦs inpeccatis captos diabolus detinebat. Illis gͦ non ita intel.¬
ligentibꝰ: mensa hȩc scripturȩ duinȩ facta : in laqueũ ⁊ captionẽ

Expanded text:
 immolavit victimas suas, miscuit in cratere vinum suum, et paravit mensam suam . Omnis ergo Scriptura mensa est sapientiae. Sed videamus quomodo hanc mensam orat David fieri Israelitis incredulis in conspectu eorum in laqueum, et in scandalum, et in captionem, et retributionem. Fit eis in laqueum Scriptura divina, cum legunt ea aedificavit, aiunt, civitatem Dei, neque captivitatem populi revocavit. Sed haec dicunt, quia sedentes ad mensam potentis non faciunt illud quod admonuit Salomon, ut intelligibiliter intelligant quae apposita sunt eis. Non enim visibiliter haec, sed intelligibiliter, hoc est, spiritaliter facturusAbrahae, et ex ipsis aedificavit Ecclesiam Dei; et convertit captivitatem populi, eorum quos in peccatis captos Diabolus detinebat. Illis ergo non ita intelligentibus, mensa haec Scripturae divinae facta est in laqueum et in captionem.
Abbreviated transcription (Latin):
tun me ob̾cũ parit̃ ueniant ⁊ reqͥrant de scripturis qurinis qua¬
testamentũ: mensa: ẽ. isrł. Inqͣ mẽsa siqͥs uolebat edẽ uerbũ dĩ:
appositis sibi legis ⁊ ꝓpħarũ ser monib pascebat᷑. Et hanc puto
.eẽ. mensã: de qua dic̃ salomon. Si sederis cenare ad mensã
potentis. intelligibilit̃ intellige quȩ apponunt᷑ tͥ. & mitte
manũ tuã sciens qr talia te parare oportet. Sed ⁊ saluator
ubi dicit. cũ manducaueritis ibiberitis ad mensã meã : qͥd
aliud mensã eiꝰ intelligimꝰ. nͥ ubi dignos ⁊ eos qͥ caꝑe possin
u̾bũ. sapientiã ⁊ rerũ scientiã docet:: Hoc ⁊ inꝑu̾biis salo.

Expanded text:
tunc nobiscum pariter veniant, et requirant de Scripturis divinis, quaTestamentum mensa est Israel: in qua mensa si quis volebat edere verbum Dei, appositis sibi legis et prophetarum sermonibus pascebatur. Et hanc puto esse mensam de qua dicit Salomon: Si sederis coenare ad mensam potentis, intelligibiliter intellige quae apponuntur tibi, et mitte manum tuam, sciens quia talia te parare oportet . Sed et Salvator, ubi dicit: Cum manducaveritis et biberitis ad mensam meam, quid aliud mensam ejus intelligimus, nisi ubi dignos et eos qui capere possunt verbum sapientiae, et rerum scientiam, docet? H
Abbreviated transcription (Latin):
seruantia discesserit. s iusticiã teneat. miscłiã colat. fidẽ. p̃ieta.¬
te̾. mansuetudinẽ seruet. ⁊ lege̾ di meditari ñ neglegat. de hoc
possumꝰ dicẽ. qͥa nunqͥd sic offendit ut cadẽt: Absit. Q uia ⁊ isrłi¬
te quanuis redeptorẽ suũ negauerint. & eos qͥ ab eo missi st̃ adpͣ.¬
dicandã salute lapidauerint̾ ⁊ ꝑsecuti sint: tam̃ hñt ad huc ali¬
qͥd residui. Est apud illos medit̾atio legis licet ñ credant nec in¬
uł meditatione penitus declinarent: ⁊hiꝰ modi casũ delictũ noĩa.¬
one scłi: dicebat. Delicta siue lapsus. qͥs intelligit: Seqr pꝰ hȩc. Q d̾ si
delictũ illorũ diuitię mundi. ⁊ diminutio illorũ diuitię gentiũ
qnͣto magis plenitudo eorũ: Consid̾a in his dĩsapientiã: quomͦ apd̃
eũ ne ipsa qͥdem delicta ⁊ lapsus inutilitaticedunt S cũ unꝰqͥsq
ex ꝓpositi sui lib̾tate delinqt᷑: dispensatio diuinȩ sapientiȩ hoc ip¬

Expanded text:
iscesserit, sed justitiam teneat, misericordiam colat, fidem, pietatem, mansuetudinem servet, et legem Dei meditari non negligat: de hoc possumus dicere, quia Nunquid sic offendit ut caderet? Absit. Ita et Israelitae, quamvis redemptorem suum negaverint, et eos qui ab ipso missi sunt ad praedicandum salutem, lapidaverint et persecuti sint: tanen habent adhuc aliquid residui. Est apud illos meditatio legis, licet non credant, nec invel meditatione penitus declinarent. Et hujusmodi casum delictum nominaone saeculi, dicebat: Delicta, sive lapsus, quis intelligit? Sequitur post haec: Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium; quanto mageum ne ipsa quidem delicta et lapsus inutiliter cedunt; sed cum unusquisque ex propositi sui libertate delinquat, dispensatio divinae sapientiae hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ siue bona siue mala. ⁊ inpotestate ht̃ uł leuare ocłos
ad celũ ⁊ ꝑ id qͦd uidet conditorẽ eiꝰ agnoscere: ⁊ collaudare
creatore uł conferre adspeccacula cirti uł theatri ut quarũ.¬
libet sordidarũ oblectam̃ta uisionũ qͥbꝰ aut adlibidinẽ aut
adrapacitatẽ ł alia queq uitia a nimꝰ inflãmee᷑: itam intes¬
ligi etiã a nimȩ ocłos qͥbꝰ aliiquidẽ utunt᷑ ut ũbũ di i doctri¬

Expanded text:
dendum sive bona, sive mala, et in potestate habet vel elevare oculos ad coelum, et per id quod videt, conditorem ejus agnoscere, et collaudare creatorem, vel conferre ad spectatula circi, vel theatri, vel quarumlibet sordidarum oblectamenta visionum, quibus aut ad libidinem aut ad rapacitatem, vel alia quaeque vitia animus inflammetur: ita mihi intellige etiam animae oculos, quibus alii quidem utunt
Abbreviated transcription (Latin):
tione ⁊ inscandalũ: incaptionẽ inpsalmo ñ htͣ scriptũ neq
innr̃is lxx intͣpͣtũ exẽplaribꝰ neq in ẽbreoꝵ. Et rursũ inp.¬
salmohabet. fiat m̃sa eor corã ipsis inlaqueũ. Apl̃s aut̃e. non
posuit corã ipsis. Hȩc de sermonũ ordine ⁊ assũpcoꝵ testimo.¬
nior qualitate memorauimꝰ: ut ostendamꝰ ꝑsingła qđ aucco
ricas apłi nequaquã hebreor exemplaribꝰ fidem facit. nec u̾b
catꝰ: Nc̃ gͦ uideamꝰ qͦmͦ ꝓpositi capłi sensus debeat explanari
ihic ocłi eis dantur qͥhꝰ non uideant. ⁊ aures qͥbꝰ ñ audiant. &.¬
illic optatur ut cor̃a ipsis m̃sa eoꝵ fiat inlaquȩũ. ⁊ incaptionẽ.
÷ in retributionẽ nscandalũ. ⁊ ut obscurent᷑ ocłi eoꝵ ne uide.¬
ant. Et qͦmͦ hȩc digne credant᷑ dici. ⁊ maxime ex ꝑsona.ͥ. inpsal.¬

Expanded text:
ptionem in psalmo non habetur scriptum, neque in nostris LXX interpretum exemplaribus, neque in Hebraeorum. Et rursum in psalmo habetur: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum: Apostolus autem non posuit coram ipsis. Haec de sermonum ordine et assumptorum testimoniorum qualitate memoravimus, ut ostendamus per singula, quoica nequaquam Hebraeorum exemplaribus fidem facit, nec verbcat. Nunc ergo videamus quomodo propositi capituli sensus debeat explanari.et hic oculi eis dantur quibus non videant, et aures quibus non audiant: et illic optatur ut coram ipsis mensa eorum fiat in laqueum, et in captionem, et in retributionem, et in scandalum; et ut obscurentur oculi eorum, ne videant. Et quomodo haec digne credantur dici, et maxime ex persona Chris
Abbreviated transcription (Latin):
dalizabant᷑ in eũ nescientes qͥa ⁊ si passus. ẽ. ex infirmitate car.¬
nis. s uiuit ex uircute dĩ. Hȩc gͦ singła qr non incelligibilit᷑
acceꝑunt quȩ apposita sunt eis ad mensam potentis. sc̃andali¬
tati surs ⁊ ipsa scripturarũ diuinarũ mensa facta ÷ eis in scanda¬
lũ. ⁊ obscurati sunt ocłi eoꝵ scd̃m ea quȩ supͣ diximꝰ ⁊ dorsũ eoꝵ
curuatũ.ẽ. semꝑ. Neq eni deberent ultra cȩlũ aspicere. qͥ incre.

Expanded text:
mitate carnis, sed vivit ex virtute Dei. Haec ergo singula, quia non intelligibiliter acceperunt, quae apposita sunt eis ad mensam potentis, scandalizati sunt, et ipsa Scripturarum divinanarum mensa facta est eis in scandalum, et obscurati sunt oculi eorum, secundum ea quae supra diximus, et dorsum eorum curvatum est
Abbreviated transcription (Latin):
conuersionẽ gentiũ uidentẽs ⁊ testam̃tũ dĩ qđ ipsi prius
accepant illis traditũ ⁊ legẽ ac ꝓpħas apud eos maiore. di¬
anĩore hab̾i obseruantia. ⁊ elũ capiant etiã ipsi in nouissi¬
mis salte tẽporibꝰ Et sic̃ Nc̃ illorũ lapsus salutẽ gentib dedit.
ieagentiũ ⁊̃ des ⁊ conu̾satio ifrłi emulationẽ cõnũsionis comn¬

Expanded text:
conversionem Gentium videntes, et testamentum Dei, quod ipsi prius acceperant, illis traditum, et legem ac Prophetas apud eos majore et digniore haberi observantia, zelum capiant etiam ipsi in novissimis saltem temporibus; et sicut nunc illorum lapsus salutem Gentibus dedit, ita Gentium fides et conversatio Israeli aemulationem conversionis con
Abbreviated transcription (Latin):
saluari dicet᷑ axp̃o. Deniq ⁊ ipse apłs Pablus. siqͥs eũ iuerb̾
suis diligenter obseruet: uide quomͦ huiꝰmodi distinctio¬
nibꝰ utitur. alibi scdm carn̾e nominans isrł. alibi suꝑ ea car¬
nis om̃ino non faciens mentionẽ: sicͣ iupͣsenti loco. ubi cũ di¬
ceret qͥa non repulit ds̃ plebẽ suã ⁊ nobilitatem isrłitice
animȩ uellet exponere: ait. Nam ⁊ego isrłita sũ. inscd̾a uͦ ad
corinthios ubi quibꝰdã de isrłitico genere scdm carne̾ głian¬
tibꝰ cogitur responde uide quȩ pͣmisit. Quȩ loqͦr inqͥt. nͣ

Expanded text:
isto. Denique et ipse apostolus Paulus, si quis eum in verbis suis diligenter observet, videt quomodo hujusmodi distinctionibus utitur; alibi secundum carnem nominans Israel, alibi super eo carnis omnino non faciens mentionem, sicut in praesenti loco, ubi cum diceret, quia non repulit Deus plebem suam, et nobilitatem Israeliticae animae vellet exponere ait: Nam et ego Israelita sum. In secunda vero ad Corinthios, ubi quibusdam de Israelitico genere secundum carnem gloriantibus cogitur respondere, vide quae praemisit : Quae loquor, inq
Abbreviated transcription (Latin):
infide: Audi ipsũ Paulũ quibꝰdã dicentẽ. nͥ si ne causa credidistis. Ac¬
cidit gͦ sine causa credidisse his qͥ scientiȩ oꝑam nͣdant. ut in eo qd
credidert᷑ etiã intellectũ ueritatis accipiant deniq ⁊ apłi hanc
.ẽẽ. differentiã fidei simplicit᷑ tradite : ⁊ fidei quȩ. ẽ. scđm scientiã
ꝑuidentes. dicebant ad saluatorẽ. Auge nob̾ fidem. Hoc. ẽ. ut haben¬
tes eam fidẽ que noñ scqm scientiã : habeamꝰ & eam quȩ ẽ. scđmsci¬
entiã. Intantũ uideis testimoniũ ꝑhibet Paglus qd einulationẽ
dĩ causam dedert̃ apło. qua obsecrationẽ ꝓilł offerret dõ. Melius
est emĩ hab̾e zelũ di. licet non scd̃m scientiã quã pęnitus non hab̾e.

Expanded text:
in fide? audi ipsum Paulum quibusdam dicentem: Nisi sine causa credidistis . Acin fide? audi ipsum Paulum quibusdam dicentem: Nisi sine causa credidistis . Accidit ergo sine causa, credidisse his qui scientiae operam non dant, ut in eo quo crediderunt etiam intellectum veritatis accipiant. Denique et Apostoli hanc esse differentiam fidei simpliciter traditae, et fidei quae est secundum scientiam pervidentes, dicebant ad Salvatorem, Auge nobis fidem, hoc est, ut habentes eam fidem, quae non est secundum scientiam, habeamus et eam quae est secundum scientiam. Itaque Judaeis testimonium perhibet Paulus, quod aemulationem  aemulationem Dei, causam dederunt Apostolo, qua obsecrationem pro illis offerat Deo. Melius est enim habere zelum Dei, licet non secundum scientiam, quam penitus n
Abbreviated transcription (Latin):
alio qͥa fidẽ dĩ habet s ñ scłm scientiã: si ignoret qͥa fides sine oꝑibꝰ
ta uł scripta discunt᷑. s in affectu m̃tis tali quodã quale̾ habuit
illa quȩ dix̃ intra se. Si tetigero fimbriã uestim̃ti eiꝰ salua ero.Si
qͥs gͦ non itahabeat fidem ut exactibꝰ suis bonis cui credit osten¬
dat: potest ⁊ adipsũ dici qr fidẽ dĩ htͣ. s ñ scd̾m scientiã. Potest &¬
pũht̃. s non scd̃m scientiã. qͥppe: si abominibꝰ laudari uult. Et
alius abstinens pocest dici. s ñ scđm scientiã. si ꝓpt̃ea ieiunat ut
hõibꝰ pareat. Et sic ꝑsingła quȩq que gerimꝰ nͥ scđm scientiã ⁊ in
tellectũ geramꝰ. potest ad nos diciqr habemꝰ zelũ oꝑis boni. s ñ scd̾m
scientiã. & idõ danda pͣcipue: oꝑa scientię: ne res nob̾ infelicit᷑ acci-¬
dat ut infide positi frustrem᷑ a fide telũ habentes bonorũ decida-¬
mꝰ abonis. Uis aut̾e scire qr potest qͥs si scientiã non habeat euanescẽ

Expanded text:
et quia fides Dei ta vel scripta discuntur, sed in affectu mentis tali quodammodo, qualem habuit illa quae dixit intra se: Si tetigero fimbriam vestimenti ejus, salva ero . Si quis ergo non ita habeat fidem, ut ex actibus suis bonis cui credit ostendat, potest et ad ipsum dici, quia fidem Dei habet, sed non secundum scientiam. Potest et perum habet, sed non secundum scientiam, quippe si ab hominibus laudari vult; et alius abstinens potest dici, sed non secundum scientiam, si propterea jejunat, ut hominibus placeat; et sic per singula quae geritest ad nos dici quia habemus zelum operis boni, sed non secundum scientiam; et ideo danda praecipue sunt opera scientiae, ne res nobis infeliciter accidat, ut in fide positi frustremur a fide, et zelum habentes bonorum decidamus a bonis. Vis autem scire quia potest quis, si scientiam non habeat, evanescere
Abbreviated transcription (Latin):
sit gr̃a. Sm̃ exis que supͣ dieta st̃ uidetur forsitan pͥ pfruadton
repulsus. eẽ. adõ. nec aliqͥd speigerere siqͥdẽ in emulatione en¬
genꝰ fint isrł s da increduli fuerint ait non repulit ds̃ plebe̾
sua quã p̾sciit. Et ut hoc p̃senti ꝓbaret exẽplo: subumgit.
Ham ⁊ ego isrłica sũ ex semine abraha de tribu beniamin.
et tam̃ fidem iħu doceo &e anmincia: qͥa ipse: xp̃s. & dsim ñ ob
fuit. qr sũ ifrł ita ex semine abrahã qͦ minꝰx p̃o crederem a
exfide eius iustificarer: certũ . e. qͥa ñ repulit ds̃ plebem fua

Expanded text:
iam ex his quae supra dicta sunt videretur forsitan populus Judaeorum repulsus esse a Deo, nec aliquid spei gerere, si quidem in aemulationem ingenus sint Israel, sed quia increduli fuerint, ait: Non repulit Deus plebem suam quam praescivit; et ut hoc praesenti probaret exemplo subjungit: Nam et ego Israelita sum ex semine Abraham de tribu Benjamin, et tfuit quia sum Israelita, ex semine Abraham, quominus Christo crederem, et ex fide ejus justificarer; certum est enim quia non repulit Deus plebem sua
Abbreviated transcription (Latin):
cest. qr t̾ram imꝑitos qͦsq ⁊ indocibiles homines dicat: ad qͦs
non uerba inquib ratiofidei continetur ⁊⁊ explanatio sapien-¬
de s sonꝰ fidei cõmuni ⁊ simplici pͣdicatione ꝑ uenerit. finẽ
uͦ orb̾ t̾rarũ: eruditores qͦsq ⁊prudentiores appellauerit.
Finis enĩ: ꝑfectione̾̃ indicat rerũ. Ad hos gͦ ⁊ales non sonũ
uocis sed uerba ⁊ ratione ꝑ uenisse ꝓnuncĩat. Q utiq audien¬
tes sermonẽ fidei. etiã ꝑscrutari posst̃ ⁊ ꝑ quirere scriptu.¬
ras diuinas ut cognoscant eoꝵ uerboꝵ quȩ eis ꝑ apłos an-¬
nunciata st̃ ueritatẽ. Et hãc. ẽẽ. in his differentiãsciens apłs
id ẽ in sono & uerb̾ quodã loco itadicit. Et sermo m̃s. ⁊ p̃di¬
catio mea non fuit insuasoriis sapientiȩ u̾b̾. sed in ostensio.¬
ne sp̃c ⁊ uirtutis. Ut ostendet uerbũ quidẽ. eẽ. quo ꝑ uirtu¬
tẽ sp̃s sapientiad̾i lucidius explanatur. pͣdicatione uͦ hanc

Expanded text:
quia terram imperitos quosque et indocibiles homines dicat, ad quos non verba, in quibus ratio fidei continetur et explanatio sapientiae, sed sonus fidei simplici praedicatione pervenerit: finem vero orbis terrarum eruditiores quosque, et prudentiores appellaverit. Finis enim perfectionem indicat rerum. Ad hos ergo tales non sonum vocis, sed verba et rationem pervenisse pronuntiat, qui utique audientes sermonem fidei, etiam perscrutari possunt et perquirere Scripturas divinas, ut cognoscant eorum verborum, quae eis per Apostolonuntiata sunt, veritatem. Et hanc esse in his differentiam sciens Apostolus, id est, in sono et verbis, quodam loco ita dicit: Et sermo meus et praedicatio mea non fuit in suasoriis sapientiae verbis, sed in ostensione Spiritus et virtutis : ut ostenderet verbum quidem esse, quo per virtutem Spiritus sapientia Dei lucidius explanatur; praedicationem vero hanc
Abbreviated transcription (Latin):
du giestio nob iudet exoriri quom de bonoddo digne dictũ
andeatin ⁊d̾ipse dedit ocłos residuo isrł quab n uide enctũ
Aures dbꝰ nꝰ audiant. Et uide ne forte hec magis retibutis
sit umerces in credulitatis: scd̃m ea quȩ insuꝑiorib ex posui¬
m̃. ubi qͥa ñ pbauer dm̃ hab̾e innoticia. tradidit eos &x un re¬
ꝓbũ sensũ. & hic enĩ ocłos & aures dic̃ cordis non corporis.
quibꝰ excecati sunt ⁊ ñ audiunt: hiutiq qͥ a p̃o uidentes
in corpe. ⁊ audientes doctrinã eius neq uerbo qͦd audie¬
bant obȩdire uoluer̃. Uerũ de hac questione sufficient̃ nob̾¬

Expanded text:
Quaestio nobis quomodo de bono digne dictum videatur, quod ipse dederit oculos residuo Israel quibus non videat et aures quibus non audiat: et vide ne forte haec magis retributio sit et merces incredulitatis, secundum ea quae in superioribus exposuimus, ubi quia non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit probum sensum. Et hic enim oculos et aures cordis, non corporis dicit, quibus excaecati sunt et non audiunt, hi utique qui Christum videntes in corpore, et audientes doctrinam ejus, neque bant obedire, voluerunt. Verum de hac ipsa quaestione sufficienter a nob
Abbreviated transcription (Latin):
sũptũ: sed ibi ꝓpħa adipsũ dñm euan głizandiofficiũ retu.¬
lit. ita enĩait. Qm̃ egoipse qͥ loquebar ad sũ. tanqͣm aura in.
montibꝰ. ut pedes euangłizantis auditũ pacis. ut euangłizan
bona. Uerũ mͥ uidetur paylus. qr ꝓpħa dixerat ut pedes euan-¬
riꝰ cõꝑatione memorasse: uelut si diceret. Ita adero ut homo
qui euangłizat pacẽ ⁊ euangłitat bona. Hoc aute faciunt a¬

Expanded text:
sumptum; sed ibi propheta ad ipsum Dominum evangelizandi officium retulit. Ita enim ait: quia ego ipse qui loquebar ecce adsum. Quam pulchri in montibus ut pedes evangelizantis auditum pacis, ut evangelizantis bona ! Verum mihi videtur Paulus, quia propheta dixerat, ut pedes evanrius comparatione commemorasse, velut si diceret: Ita adero, ut homo qui evangelizat pacem et evangelizat bona. Sed non
Abbreviated transcription (Latin):
Pastor.ẽ. eni bonꝰ: ⁊ouẽ quȩ ꝑierat reqͥsunt. & sapientia. ẽ. quȩ
huc quer̾t᷑ de xp̃o ⁊ int̾rogant scripturas de eo: i ñ inueniunt.
qr crux erus uideis. ẽ. scandalũ. & ido dicit adeos. Totadie expan¬
cũ penderet incruce: illi non solũ ñ inuener̾ eũ. s insuꝑridixer.
Si filius di es: descende Nc de cruce ⁊ credimꝰt. Sed aud. qͥd¬

Expanded text:
ia est quae utem interrogant Scripturas de eo, et inveniunt quia crux ejus Judaeis est scandalum. Ideo dicit ad eos: Tota die expancum penderet in cruce, illi non solum invenerunt eum, sed insuper dixerunt ei: Si Filius Dei es, descende nunc de cruce, et credimus. In