comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entauerunt hoc idem Massilienses: postero die eandem nacti tempestate
maiori cum fiducia ad alteram turrem aggeremq pugnauerunt: multũq
onem intulerunt. Sed ut superioris temporis contentionem nostri omi
remiserant: ita proximi diei casu admoniti. omnia ad defensionem para¬
uerant. Itaq multis interfectis reliquos infecta re in oppidum repulert̃¬
rebonius ea quae sunt amissa. multo maiore militum studio administ¬
re et reficere instituit. Nam ubi tantos suos labores et apparatus male
cecidisse uiderunt: indutusq per scelus uiolatis suam uirtutem irrisui
fore perdoluerunt. Quod unde agger omnino comparari posset nihil
erat reliquum omnibꝰ arboribꝰ longe lateq infinibꝰ Massiliensium excisis et
onuectis aggerem noui generis atq in auditum ex lateritiis duob m
ris sem̃ĩpedum crassitudine atq eorum muroꝵ contignationem facere

Expanded text:
temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem temptaverunt hoc idem Massilienses postero die. eandem nacti tempestatem maiore cum fiducia ad alteram turrim aggeremque eruptione pugnaverunt multumque ignem intulerunt. sed ut superioris temporis contentionem nostri omnem remiserant, ita proximi diei casu admoniti omnia ad defensionem paraverant. itaque multis interfectis reliquos infecta re in oppidum reppulerunt. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare et reficere instituit. nam ubi tantos suos labores et apparatus male cecidisse viderunt, indutiisque per scelus violatis suam virtutem inrisui fore perdoluerunt, quod, unde agger omnino conportari posset, nihil erat reliquum, omnibus arboribus longe lateque in finibus Massiliensium excisis et convectis, aggerem novi generis atque inauditum ex latericiis duobus muris senum pedum crassitudine atque eorum murorum contignatione facere
Abbreviated transcription (Latin):
Interiectisq aliquot diebꝰ nostris languentibꝰ atq aĩo remissis subito meri¬
diano tempore cum alius discessisset. alius ex diutino labore in ipsis oꝑibꝰ¬
se quieti dedisset. arma uõ omnia reposita contemptaq eẽnt portis se foras
rumpunt. secundo magnoq uento ignem operibꝰ inferunt. hunc sic disti¬
lit uentus uti uno tempore agger plutei: testudo turris. tormenta flamme
acciperent: et prius haec omnia consumerent᷑ ꝗͣ quemadmodum accidisset
nimaduerti possit. Nostri repentina fortuna permoti arma quȩ possũ
arripiunt. alii ex castris se incitant. Fit in ostes impetus eoꝵ. sed muro sagit¬
s tormentisq fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiũ
ibiq musculum turrimq lateritiam libere incendunt. Ita multoꝵ men¬
sium labor ostium perfidia. et ui tempestatis. puncto temporis interiit.

Expanded text:
interiectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meriinteriectisque aliquot diebus, nostris languentibus atque animo remissis, subito meridiano tempore, cum alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus quieti se dedisset, arma vero omnia reposita contectaque essent, portis se foras erumpunt, secundo magnoque vento ignem operibus inferunt. hunc sic distulit ventus, uti uno tempore agger plutei testudo turris tormenta flammam conciperent et prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset, animadverti posset. nostri repentina fortuna permoti arma quae possunt adripiunt, alii ex castris sese incitant. fit in hostis impetus eorum, sed de muro sagittis tormentisque fugientes persequi prohibentur. illi sub murum se recipiunt ibique musculum turrimque latericiam libere incendunt. ita multorum mensum labor hostium perfidia et vi tempestatis puncto temporis interiit.
Abbreviated transcription (Latin):
perent. urbemq delerent. Haec atq eiusdem generis complura ut ab ho¬
minibus doctis magna cum miẜicordia fletuq pronunciantur. Quibus
uꝰ commoti legati milites ex opere deducunt. oppugnatione desistũt: oꝑi
custodias relinquunt. Induciarum quodam genere mificordie facto. ad¬
uentus caesaris excpectatur: nullum ex muro: nullum a nostris mittitur
telum: ut re confecta: omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar. eĩ
per litteras Trebonio magnopere mandauerat: ne ꝑ uim oppidum expugna
pateretur. ne grauius permoti milites. et defectionis odio et contentione
sui: et diutino labore omnes puberes interficerent: quod se facturos minabã¬
tur. aegreq tunc sunt retenti: quin oppidum irrumperent: grauiterq eam
m tulerunt: quod stetisse per Trebonium quominus oppido potirent᷑ uid¬
batur. At ostes sine fide tempus atq occasionem fraudis ac doli querebant.

Expanded text:
perent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hoperent urbemque delerent. haec atque eiusdem generis complura ut ab hominibus doctis magna cum misericordia fletuque pronuntiantur. Quibus rebus commoti legati milites ex opere deducunt, oppugnatione desistunt; operibus custodias relinquunt. indutiarum quodam genere misericordia facto adventus Caesaris expectatur. nullum ex muro, nullum a nostris mittitur telum; ut re confecta omnes curam et diligentiam remittunt. Caesar enim per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne gravius permoti milites et defectionis odio et contemptione sui et diutino labore omnes puberes interficerent; quod se facturos minabantur aegreque tunc sunt retenti, quin oppidum inrumperent, graviterque eam rem tulerunt, quod stetisse per Trebonium, quominus oppido potirentur, videbatur. At hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uberat turri subductis. repentina ruina pars eius turris concidit: pai
reliqua consequens procumbebat. tum ostes turris repentina ruina cõmoti:¬
in opinato malo turbati. deorum ira perculsi: et urbis direptione perterriti.
inermes cum infulis: se porta foras uniuersi proripiunt. Ad legatos atqu
exercitũs supplices manus tendunt. Qua noua re oblata omnis admi nistra¬
tio belli consistit. militesq auersi a prelio ad studium audiendi et cogno¬
ndi feruntur. Ubi ostes ad legatos excercitumq peruenerunt. uniuer¬
si se ad pedes proiiciunt. orant. ut aduentus Caesaris expectetur: captam
uam urbem: uidere opera perfecta: turrem subrutam. Itaq a defension
desistere: nullam exoriri moram posse cominus cum uenisset si imperata
non facerent. ad nutum e uestigio diriperentur. Docent si omnino tur¬
ris concidisset non posse milites contineri. quin se predȩ in urbem irri¬

Expanded text:
suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars suberat turri subductis repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat, cum hostes urbis direptione perterterriti inermes cum infulis se porta foras universi proripiunt, ad legatos atque exercitum supplices manus tendunt. Qua nova re oblata omnis administratio belli consistit, militesque aversi a proelio ad studium audiendi et cognoscendi feruntur. ubi hostes ad legatos exercitumque pervenerunt, universi se ad pedes proiciunt; orant, ut adventus Caesaris expectetur. captam suam urbem videre, opera perfecta, turrim subrutam; itaque ab defensione desistere. nullam exoriri moram posse, quominus cum venisset, si imperata non facerent ad nutum, e vestigio diriperentur. docent, si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem inrum
Abbreviated transcription (Latin):
runtur. Noc opus omne tectum uineis ad ipsam turrim perficiunt sub¬
toq in opinantibꝰ ostibꝰ machinatione nauali: falangis subiectis ad turrim
ostium admouent. ut aedificio iungatur. Quo mało perterriti subito op¬
dani saxa ꝗͣ maxima possent uectibus promouent. precipitata muro in mu¬
sculum deuoluunt. Ietum firmitas materie sustinet: et quicqͥd incidit fasti
musculi delabitur. Id ubi uident mutant consilium. cupas teda ac pi¬
ce refertas incendunt: easq de muro in musculum deuoluunt. Inuolute la¬
untur: delapse alateribus longuriis furcisq ab opere remouentur. In¬
rim sub musculo milites uectibus infima saxa turris ostium qͥbus funda¬
menta continebantur conuellunt. Musculus ex turri lateritia a nostris
telis tormentisq defenditur. ostes ex muro ac turribꝰ summouentur. non
datur libera muri defendendi facultas. Cum pluribꝰ iam lapidibꝰ ex ea quȩ

Expanded text:
guntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subguntur. hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt subitoque inopinantibus hostibus machinatione navali phalangis subiectis ad turrim hostium admovent, ut aedificio iungatur. Quo malo perterriti subito oppidani saxa, quam maxima possunt, vectibus promovent, praecipitataque muro in musculum devolvunt. ictum firmitas materiae sustinet, et quidquid incidit, fastigio musculi elabitur. id ubi vident, mutant consilium; cupas taeda ac pice refertas incendunt easque de muro in musculum devolvunt. involutae labuntur, delapsae ab lateribus longuriis furcisque ab opere removentur. interim sub musculo milites vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt. musculus ex turri latericia a nostris telis tormentisque defenditur; hostes ex muro ac turribus submoventur; non datur libera muri defendendi facultas. compluribus iam lapidibus ex illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
ri se posse sunt confisi: musculum pedum. lx. longum ex materia biped ali : qi
stantes inter se pedes quatuor collocantur: inq eis colunnellae in altitudinẽ¬
pedum quinq defigunt᷑. Nas inter se capreolis molli fastigio coniungũt: ubi
igna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. Eo super tigna biped¬
liã iniiciunt: eaq laminis clauisq religant. Ad extremum musculi tectũ
trabesq directas exxtremas quadratas tegulas quatuor patentes digito defigũt
quae lateres qui super musculum statuantur contineant. Ita fastigiato atque
ordinatim structo: ut trabes quae erant in capreolis collocate lateribꝰ et luto
nusculus: ut ab igne qui ex muro iaceretur tutus esset contegitur. Super
lateres coria inducuntur: ne canalibus aqua immissa lateres deluere posset.
Coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur. centonibꝰ conte¬

Expanded text:
ri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem ri se posse sunt confisi, musculum pedes lx longum ex materia bipedali, quem istantes inter se pedes iiii collocantur inque eis columellae pedum in altitudinem v defiguntur. has inter se capreolis molli fastigio coniungunt, ubi tigna quae musculi tegendi causa ponant collocentur. eo super tigna bipedalia iniciunt eaque aminis clavisque religant. lad extremum musculi tectum trabesque extremas quadratas regulas iiii patentis digitos defigunt, quae lateres, qui super musculo struantur, contineant. ita fastigato atque ordinatim structo ut trabes erant in capreolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut ab igni qui ex muro iaceretur tutus esset, contegitur. super lateres coria inducuntur, ne canalibus aqua immissa lateres diluere posset. coria autem ne rursus igni ac lapidibus corrumpantur, centonibus conte
Abbreviated transcription (Latin):
menti aliis Locis erant experti: nullo telo atq tormento traiici posse
Ubi uero ea pars turris que erat perfecta tecta atq munita est ab omni
tu ostium pluteos ad alia opera abduxerunt. turris tectum per se ip̃m
prensionibus ex contignatione primã susgendere ac tollere ceperunt.t
Ubi quantum storiarum dimissi patiebantur: tantum eleuabant. Intra
aec tegimenta abditi atque muniti parietes. Lateribus extruebant.t
rursusq aliam prensionem ad edificandum sibi locum expediebãt. Ubi
mpus alterius contabulationis uidebatur tigna item ut pͥmo ted
extremis lateribus instruebant: exq ea contignatione rursus sũma cõ¬
tabulatione: storiasq eleuabant. Ita tuto ac sine ullo uulnere ac ꝑiculo
sea tabulata extruxerunt. fenestrasq quibus in locis uisum est ad tormenta
mittenda instruendo reliquerunt. Ubi ex ea turri que circumessent opera tu

Expanded text:
menti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. menti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traici posse. ubi vero ea pars turris, quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt; turris tectum per se ipsum pressionibus ex contignatione prima suspendere ac tollere coeperunt. ubi quantum storiarum demissio patiebatur, tantum elevarant, intra haec tegimenta abditi atque muniti parietes lateribus exstruebant, rursusque alia pressione ad aedificandum sibi locum expediebant. ubi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo tecta extremis lateribus instruebant exque ea contignatione rursus summam contabulationem storiasque elevabant. ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo vi tabulata exstruxerunt fenestrasque, quibus in locis visum est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Ubi ex ea turri quae circum essent opera tu
Abbreviated transcription (Latin):
ersa iniecerunt: ut non longe ab extremis parietibus quibus suppe¬
derent eam contignationem que turri regimento esset futura: supraq
tigna directo transuersas trabes iniecerunt: eaq asseribus religaue¬
runt. has trabes paulo longiores atq eminentiores ꝗͣ extremi parietes
erant effecerunt: ut esset ubi tegmenta prependere possent: ad defẽden¬
os ictus ac repellendos. Cum inter eam contignationem parietes extri¬
erentur eamq contabulationem summam lateribus lutoq constra¬
erunt: nequid ignis ostium nocere posset. Centonesq insuper in iec¬
runt: ne aut tela tormentis missa tabulationem ꝑfringerent: aut saxa
ex catapultis lateritium discuterent. Storias autem ex funibꝰ anco¬
iriis.iii. in Longitudinem parietum turris latas quatuor pedes fec¬
runt. easq tribus ex partibꝰ quȩ ad ostes uergebant eminentibꝰ trabibꝰ
rcunturrim prependentes religauerunt. Quod unum genus tegi¬

Expanded text:
ersa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenersa iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent ad defendendos ictus ac repellendos, cum infra eam contignationem parietes extruerentur; eamque contabulationem summam lateribus lutoque constraverunt, nequid ignis hostium nocere posset, centonesque insuper iniecerunt, ne aut tela tormentis missa tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis latericium discuterent. storias autem ex funibus ancorariis tres in longitudinem parietum turris latas iiii pedes fecerunt easque ex tribus partibus quae ad hostes vergebant, eminentibus trabibus circum turrim praependentes religaverunt; quod unum genus tegi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ presidio. si pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecis¬
nt. Quam primo ad repentinos incursus humilem paruamq fecerãt
huc se ferebant. hinc siqua maior opprexerat uis propugnabant: et hinc
ad repellendum et prosequendum ostem procurrebant. Fatebat haec qͣq¬
ersus pedes.xxx. sed parietum crassitudo pedes .U. Postea uero ut est m
gister rerum omnium usus hominum adhibita solertia inuentum est:
magno esse usui posse si haec esset in altitudinem turris elata. Id hac rati¬
ie perfectum est. Ibi turris altitudo perducta est: id contabulationi¬
causa in parietes instruxerunt. ita ut capta tignoꝵ extrema parietum
ructura tegerentur. nequid emineret ubi ignis ostium adherescero
Hanc insuper contignationem quantum rectum plutei ac uinearum
passum est latericulo astruxerunt: supraq eum locum duo tigna trans¬

Expanded text:
esse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecisseesse praesidio posse, si ibi pro castello ac receptaculo turrim ex latere sub muro fecissent. quam primo ad repentinos incursus humilem parvamque fecerunt. huc se referebant; hinc, siqua maior oppresserat vis, propugnabant; hinc ad repellendum et prosequendum hostem procurrebant. patebat haec quoquoversus pedes xxx, sed parietum crassitudo pedes v. postea vero, ut est rerum omnium magister usus, hominum adhibita sollertia inventum est magno esse usui posse, si haec esset in altitudinem turris elata. id hac ratione perfectum est. Ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem, eam in parietes instruxerunt, ita ut capita tignorum extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret, ubi ignis hostium adhaeresceret. hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passum est, latericulo adstruxerunt supraque eum locum duo tigna transv
Abbreviated transcription (Latin):
proxime ei loco ex bruti classe naues erant in eas im̃peditas impetur
faciunt: celeriterq ambas deprimunt. Sed nasidiane naues nullo
usui fuerunt: celeriterq pugna excesserunt. Non enim has aut respec¬
tus patriae aut propinquoꝵ precepta ad extremum uitae periculũ a¬
re cogebant. Itaq ex eo numero nauium nulla desiderata est Ex mas¬
siliensium classe: quinq sunt depresse:quatuor capte. una cum nasidia¬
s profugit: que omnes citeriorem hispaniam petiuerunt. At ex reli¬
quis una premissa Massiliam huius nuncii perferendi gratia. cũ iam
appropinquaret urbi: omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit. At
cognita: tantus luctus excepit: ut urbs ab ostibus capta eodem uestigi
uideretur. Massilienses nihilo segnius ad defensionem urbis reliqua
apparare ceperunt. Est autem animaduersum alegionariis qui dextrã¬
rtem operis administrabant ob crebras ostium eruptiones: magno sibi

Expanded text:
proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum proximae ei loco ex Bruti classe naves erant, in eas inpeditas impetum faciunt celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naves nullo usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut conspectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. itaque ex eo numero navium nulla desiderata est; ex Massiliensium classe v sunt depressae, iiii captae, una cum Nasidianis profugit; quae omnes citeriorem Hispaniam petiverunt. at ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuntii perferendi gratia cum iam adpropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit, et re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Massilienses tamen nihilo setius ad defensionem urbis reliqua apparare coeperunt. Est animadversum ab legionariis, qui dextram partem operis administrabant, ex crebris hostium eruptionibus magno sibi
Abbreviated transcription (Latin):
enda. Deductisq nostris paulatim nauibus et artificio gubernatorũ
mobilitati nauium locus dabatur: et si quando nostri facultatem nac¬
ti ferreis manibꝰ iniectis: nauem religauerant. undiq suis laboranti
succurrebant. Neq uoͣ coniuncti albicis: cominus pugna deficiebant
eq multum cedebant uirtute nostris: simul ex minoribꝰ nauibꝰ ma
eminus missa teloꝵ Multa nostris de improuiso imprudentibꝰ atq im¬
peditis uulnera inferebant. conspicateq naues triremes duae nauem D.
Sruti: que ex signo facile cognosci poterat: duabus ex partibꝰ sese ĩ e
concitauerant. Sed tanta re prouisa. Brutus celeritate nauis usus
est: ut paruo momento antecederet. Ile adeo grauiter inter se inci¬
tate conflixcerunt: ut uehementissime utreq ex concursu laborat
Atera uero perfracto rostro tota collabefieret. Qua re aĩ aduersa: quae

Expanded text:
enda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et enda. diductisque nostris paulatim navibus et artificio gubernatorum et mobilitati navium locus dabatur, et siquando nostri facultatem nacti ferreis manibus iniectis navem religaverant, undique suis laborantibus succurrebant. neque vero coniuncti Albici comminus pugnando deficiebant neque multum cedebant virtute nostris. simul ex minoribus navibus magna vis eminus missa telorum multa nostris de improviso imprudentibus atque inpeditis vulnera inferebant. conspicataeque naves triremes duae navem D. Bruti, quae ex insigni facile agnosci poterat, duabus ex partibus sese in eam incitaverant. sed tantum re provisa Brutus celeritate navis enisus est ut parvo momento antecederet. illae adeo graviter inter se incitatae conflixerunt, ut vehementissime utraque ex concursu laborarent, altera vero praefracto rostro tota conlabefieret. qua re animadversa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
irent: et ante simulacra proiecti: uictoriam ab diis exposcerent. Neq
erat quisꝗͣ omnium: qui non in eius diei casu suarum omnium forti¬
narum euentum consistere existimaret. Nam et honesti ex iuiuentu¬
te. et cuiꝰq aetatis amplissimi nominatim uocati atq rogati naues cõscen¬
derant: ut siquid aduersi accidisset: ne ad conandum sibi quidem qͥ
reliqui fore uiderent.Si superauissent uel domesticis opibꝰ: uel extra¬¬
neis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso prelio Massili¬
ensibus res nulla ad uirtutem defuit. sed memores eorum precepto
que pauloante ab suis acceperant: hoc animo decertabant: ut nullũ ali¬
id tempꝰ ad conandum habituri uiderentur: et quibus inpugnando¬
te periculum acciderat. non ita multo se reliquoꝵ ciuium fatum ante¬
cedere existimarent: quibus urbe capta: eandem esset belli fortuna pati¬

Expanded text:
irent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque irent et ante simulacra proiecti victoriam ab dis exposcerent. neque erat quisquam omnium, quin in eius diei casu suarum omnium fortunarum eventum consistere existimaret. nam et honesti ex iuventute et cuiusque aetatis amplissimi nominatim evocati atque obsecrati navis conscenderant, ut siquid adversi accidisset, ne ad conandum quidem sibi quicquam reliqui fore viderent; si superavissent, vel domesticis opibus vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur, et quibus in pugna vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum civium fatum antecedere existimarent, quibus urbe capta eadem esset belli fortuna pati
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Nacti idoneum uentum ex portu exeunt. et Tauroenta qͦd est castel¬
lum Massili ensium ad Nasidium perueniunt: ibiq naues expediunt.
rursusq se ad confligendum animo confirmant: et consilia communicãt.
Dextra paro attribuitur Massiliensibus sinistra Nasidio. Eodem Brutus
contendit aucto nauium numero. Nam ad eas que facte erant Arelate p
cesarem captiue Massiliensium accesserant sex. has sugioribꝰ diebꝰ refecerat
atque omnibꝰ rebꝰ instruxerat. Itaq suos cohortatus quos integros suꝑauissẽt
ut uictos contemnerent plenus fidei bone atque animi aduersus eas pro¬
ficiscitur. Facile erat ex castris.c. trebonii atque omnibus suꝑioribꝰ loci
prospicere in urbem: ut omnis iuuentus que in oppido remanserat. omẽsq
superioris aetatis cum liberis atq uxoribus ex publicis custodiis: que aut
muro ad celum manum tenderent: aut templa deorum immortalium ad¬

Expanded text:
rat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castelrat. nacti idoneum ventum ex portu exeunt et Tauroenta, quod est castellum Massiliensium, ad Nasidium perveniunt ibique naves expediunt rursusque se ad confligendum animo confirmant et consilia communicant. dextra pars attribuitur Massiliensibus, sinistra Nasidio. Eodem Brutus contendit aucto navium numero. nam ad eas, quae factae erant Arelate per Caesarem, captivae Massiliensium accesserant sex. has superioribus diebus refecerat atque omnibus rebus instruxerat. itaque suos cohortatus, quos integros superavissent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi adversus eos proficiscitur. facile erat ex castris C. Treboni atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuventus, quae in oppido remanserat, omnesque superioris aetatis cum liberis atque uxoribus publicis custodiisque aut muro ad caelum manus tenderent aut templa deorum immortalium ad
Abbreviated transcription (Latin):
liensesq de suo aduentu certiores facit: eosq magnopere hortatur: ut ri¬
sus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post
superius in commodum ueteres ad eundem numerum ex naualibꝰ pro¬
uctas naues refecerant: summaq industria armauerant. Remigum̧
bernatoꝵq magna copia suppetebat: piscatoriasq adiecerant atq contexe¬
rant: ut essent ab ictu teloꝵ remiges tuti. has sagittariis tormentisq cõ¬
leuerunt. Tali modo instructa classe omnium seniorum matrum fam¬
lie uirginumq precibꝰ et fletu excitati: ut extremo tempore ciuitati sub¬
enirent non minore animo ac fiducia ꝗͣ ante dimicauerant. naues cõsc¬
dunt. Communi enim fit uitio nature. ut in uisis latitantibꝰ atq in cogni¬
tis rebus magis confidamus uehementiꝰq exterreamur. ut tum accidit.
duentus enim.L. nasidii: summa spe et uoluntate ciuitatem compleu¬

Expanded text:
siliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursiliensisque de suo adventu certiores facit eosque magnopere hortatur, ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis confligant. Massilienses post superius incommodum veteres ad eundem numerum ex navalibus productas navis refecerant summaque industria armaverant — remigum, gubernatorum magna copia subpetebat — piscatoriasque adiecerant atque contexerant, ut essent ab ictu telorum remiges tuti; has sagittariis tormentisque conpleverunt. tali modo instructa classe omnium seniorum, matrum familiae, virginum precibus et fletu excitati, extremo tempore civitati subvenirent, non minore animo ac fiducia quam ante dimicaverant, naves conscendunt. communi enim fit vitio naturae, ut invisitatis atque incognitis rebus magis confidamus vehementiusque exterreamur; ut tum accidit. adventus enim L. Nasidi summa spe et voluntate civitatem conpleve
Abbreviated transcription (Latin):
em ex fortissimis lignis euoluta omnibus rebus quibus ignis iactꝰ et l¬
pides defendi possent. Sed magnitudo operum altitudo muri atq tur¬
ium. multitudo tormentoꝵ omnem administrationem tardabat. Ci¬
brae tamen per albicos eruptiones fiebant. ex oppido ignesq aggeri et tur¬
ribꝰ inferebantur. Quȩ facile nostri milites repellebant. magnisq ultro
latis detrimentis eos qui eruptionem fecerant in oppidum reiiciebar
interim .L. nasidius. a eN. pompeio cum classe. nauium .XUi. ex quibus
auce erant aeratȩ.L. domĩtio Massiliensibꝰq subsidio missus freto si¬
liae imprudente atque inopinante curione peruehit᷑. Appulsisq Mes¬
sanam nauibꝰ. atq inde propter repentinum terrorem pͥncipum ac Senatꝰ
aga facta ex naualibꝰ eorum deducit. Hac iuncta ad reliquas naues cu¬
sum Massiliam uersus perficit: premissaq elam nauicula. Domitiũ Mas¬

Expanded text:
item ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et laitem ex fortissimis lignis, convoluta omnibus rebus, quibus ignis iactus et lapides defendi possent. sed magnitudo operum, altitudo muri atque turrium, multitudo tormentorum omnem administrationem tardabat. crebrae etiam per Albicos eruptiones fiebant ex oppido, ignesque aggeri et turribus inferebantur. quae facile nostri milites repellebant magnisque ultro inlatis detrimentis eos, qui eruptionem fecerant, in oppidum reiciebant. Interim L. Nasidius ab Cn. Pompeio cum classe navium ivx, in quibus paucae erant aeratae, L. Domitio Massiliensibusque subsidio missus freto Siciliae imprudente atque inopinante Curione pervehitur appulsisque Messanam navibus atque inde propter repentinum terrorem principum ac senatus fuga facta ex navalibus eorum navem deducit. hac adiuncta ad reliquas naves cursum Massiliam versus perficit praemissaque clam navicula Domitium Mas
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua quarta est quae aditum habeat a terra. huius quoq spatii pars ea¬
t quae ad arcem ꝑtinet: Loci natura et ualle altissima munita longam
et difficilem habet oppugnationem: ad ea perficienda oꝑa .c. treboniꝰ magnã
iumentoꝵ atq: hominum multitudinem ex omni prouincia uocat. uimi¬
i materiamq comportari iubet. Quibus comparatis rebus aggerem
altitudinem pedum .Lxxx. exxtruit. Sed tanti erant antiquit us in op¬
do omnium rerum ad bellum apparatus: tantaq multitudo tormẽto:
ut eorum uim nullȩ contextae uiminibus uinete sustinere possent. Asse¬
res enim pedum.xii cuspidibus prefixi. atq hi maximis balistis missi
er quatuor ordines cratium in terra defigebantur. Itaq pedalibꝰ lign¬
is coniunctis interse porticus integebantur. atq huc agger int̃ manus
proferebatur. Antecedebat testudo pedum .Lx. aequandi loci cã facta.

Expanded text:
reliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars eareliqua quarta est, quae aditum habeat ab terra. huius quoque spatii pars ea quae ad arcem pertinet, loci natura et valle altissima munita longam et difficilem habet oppugnationem. ad ea perficienda opera C. Trebonius magnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni provincia vocat, vimina materiamque comportari iubet. quibus conparatis rebus aggerem in altitudinem pedum lxxx exstruit. Sed tanti erant antiquitus in oppido omnium rerum ad bellum apparatus tantaque multitudo tormentorum, ut eorum vim nullae contextae viminibus vineae sustinere possent. asseres enim pedum xii cuspidibus praefixi atque hi maximis balistis missi per quattuor ordines cratium in terram defigebantur. itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus integebantur, atque hac agger inter manus proferebatur. antecedebat testudo pedum lx aequandi loci causa facta
Abbreviated transcription (Latin):
reius atq Afranius cũ stipendium alegionibus pene seditione facta fla¬
taretur: cuius illi diem non dum uenisse dicerent. Caesar ut cognosceret
postulatum est: &que utriq quod statuit contenti fuerunt. Circiter ter¬
ia ecercitus parte eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere.reli
subsequi iubet: ut non longo interse spatio castra facerent: eiq negocio.ꝗ. fu¬
scium calenum legatum preficit. Hoc eius prescripto ex hispania ad ua¬
n flumen iter factum: atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est.
bonius legatus qui ad oppugnationem Massiliae relictꝰ
erat. duabus ex partibus aggerem uineas turresq ad op¬
pidum agere instituit. Una erat proxima portui naui¬
busq Altera ad partem qua est aditus ad Galliam atq
hispaniam ad id mare quod adigit ad ostium rhodani.
Massilia enim fere tribus ex oppidi partib̾ mare alluit̃

Expanded text:
treius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flatreius atque Afranius cum stipendium ab legionibus paene seditione facta flagitaretur, cuius illi diem nondum venisse dicerent, Caesar ut cognosceret, postulatum est, eoque utrique, quod statuit, contenti fuerunt. parte circiter tertia exercitus eo biduo dimissa duas legiones suas antecedere, reliquas subsequi iussit, ut non longo inter se spatio castra facerent, eique negotio Q. Fufium Calenum legatum praefecit. hoc eius praescripto ex Hispania ad Varum flumen est iter factum, atque ibi reliqua pars exercitus dimissa est. bonius legatus, qui ad oppugnationem Massiliae relictus erat, duabus ex partibus aggerem, vineas turresque ad oppidum agere instituit. una erat proxima portu navalibusque, altera ad portam, qua est aditus ex Gallia atque Hispania, ad id mare, quod adiacet ad ostium Rhodani. Massilia enim fere tribus ex oppidi partibus mari alluitur;
Abbreviated transcription (Latin):
ectauissent. ultro premium missionis ferrent. Nam cum de loco et te
pore de eius rei controuersia inferretur: et uoce et manibus uniuersi ex ual
bi constiterant significare ceperunt ut statim dimitterentur. Neq enim
interposita fide firmum ẽẽ posse si in aliud tempus differretur. Paucis cũ es¬
set in utranq partem uerbis disputatum: res huc deducitur: ut hi qui habeãt
omicilium aut possessionem in hispaniam:statim reliqui ad uarum flun
dimittantur. ne cui de his noceatur. neqͥs inuitus sacramento dicere cogat᷑
sare cauetur. Caesar ex eo tempore dum ad flumen Varum ueniatur se
frumentum datuꝵ pollicetur. Addit etiam ut quid quisꝗs eorum in bello
amiserit: quae sint penes milites suos. his qui amiserant restituat᷑ militibꝰ &qͣ
acta aestimatione pecuniam pro his rebus soluit. Quas cunq postea cont¬
uersias milites inter se habuerunt sua sponte ad cesarem introduxerunt. Pe¬

Expanded text:
pectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de pectavissent, ultro praemium missionis ferrent. nam cum de loco et de tempore eius rei controversia inferretur, et voce et manibus universi ex vallo, ubi constiterant, significare coeperunt, ut statim dimitterentur, neque omni interposita fide firmum esse posse, si in aliud tempus differretur. paucis cum esset in utramque partem verbis disputatum, res huc deducitur, ut ii qui habeant domicilium aut possessionem in Hispania, statim, reliqui ad Varum flumen dimittantur; nequid iis noceatur neu quis invitus sacramentum dicere cogatur, a Caesare cavetur. Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur. addit etiam, ut quid quisque eorum in bello amiserit, quae sint penes milites suos, iis qui amiserant restituatur; militibus aequa facta aestimatione pecuniam pro his rebus dissolvit. quascumque postea controversias inter se milites habuerunt, sua sponte ad Caesarem in ius adierunt. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
onsulatu ut semper fit perpauci probati et electi in prouincias mittant᷑.
in se aetatis excusationem nihil ualere. quod superioribus bellis ꝓbati ad ob¬
tinendos eocercitus euocentur. in se uno non seruari. quod sit omnibꝰ datum
iper imperatoribꝰ ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut cẽte
sine ignominia domum reuertantur exercitumq dimittant. Que tamen oĩa
e tulisse pasienter et esse latuꝵ: neq nunc id agere: ut ab illis abductum ex ẽ¬
citum teneat ipse quod tamen sibi difficile non sit: sed ne illi habeant: quo cõ¬
tra se uti possint. Proinde ut esset dictum prouinciis excederent: exercitũq
dimitterent. sed si id sit factum nociturum se nemini. Hanc unam atq ext¬
mam pacis esse conditionem. Id uero militibus fuit pergratum et locundũ
ut ipsa significatione cognosci potuit. Ut quia aliqui uicti incommodũ ex¬

Expanded text:
consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; consulatu, ut semper, sed per paucos probati et electi in provincias mittantur; in se aetatis excusationem nihil valere, quin superioribus bellis probati ad optinendos exercitus evocentur; in se uno non servari, quod sit omnibus datum semper imperatoribus, ut rebus feliciter gestis aut cum honore aliquo aut certe sine ignominia domum revertantur exercitumque dimittant. quae tamen omnia et se tulisse patienter et esse laturum; neque nunc id agere, ut ab illis abductum exercitum teneat ipse, quod tamen sibi difficile non sit, sed ne illi habeant, quo contra se uti possint. proinde, ut esset dictum, provinciis excederent exercitumque dimitterent; si id sit factum, se nociturum nemini. hanc unam atque extremam esse pacis condicionem. Id vero militibus fuit pergratum et iucundum, ut ex ipsa significatione cognosci potuit, ut, qui aliquid iusti incommodi ex
Abbreviated transcription (Latin):
er colloquium deceptos crudelissime interfecisse. Accidisse igiti
his quod plerunq hominibus nimia pertinacia atq arrogantia ac¬
cidere solet. uti eo recurrant: et id cupidissime petant quod paulo
ante contempserint. neq nunc se illorum humanitate neq aliqua
temporis opportunitate postulare. quibus rebus opes augeant᷑ su&t
ed eos exercitus quos contra se multos iam annos aluerint uelle d
septimamq ibi conscriptam: neq tot tantasq classes patatas. neque
ubmissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad parandas hi¬
spanias. nihil aduersum prouincias prouisum: que propter diutur¬
nitatem pacis nullum auxilium desiderarint. Omnia haec iam pri¬
dem contra se parari: in se noui generis imperia constitui: ut idem ap
portano urbanis presidia rebus: et duao bellicosissimas prouincias ab¬
sens tot annos optineat. in se iura magistratuum commutari: ne ex pretura

Expanded text:
per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur per colloquium deceptos crudelissime interfecisse. accidisse igitur his, quod plerumque hominibus nimia pertinacia atque adrogantia accidere soleat, uti eo recurrant et id cupidissime petant, quod paulo ante contempserint. neque nunc se illorum humilitate neque aliqua temporis opportunitate postulare, quibus rebus opes augeantur suae; sed eos exercitus, quos contra se multos iam annos aluerint, velle dseptimamque ibi conscriptam, neque tot tantasque classis paratas neque submissos duces rei militaris peritos. nihil horum ad pacandas Hispanias, nihil ad usum provinciae provisum, quae propter diuturnitatem pacis nullum auxilium desiderarit. omnia haec iam pridem contra se parari; in se novi generis imperia constitui, ut idem ad portas urbanis praesideat rebus et duas bellicosissimas provincias absens tot annos obtineat; in se iura magistratuum commutari, ne ex praetura et
Abbreviated transcription (Latin):
nimo ignominiam ferre posse. Itaq se uictos confiteri orare atqu
obsecrare siquis locus misericordie relinquatur: ne ad ultimum sup¬
plicium progredi necesse habeat. Hoc ꝗͣpotest dimissione ac subiectis¬
me exponit. Ad ea cesar respondit. Nulli hominum has partes
uel querimonie uel mifationis minus conuenisse. Reliquos eĩm om¬
es officium suum prestitisse. qui etiam bona condicione et loco et t¬
pore equo confligere noluerunt: ut ꝗͣ integerrima ẽẽnt ad pacem om¬
nia exercitum suum iniuria etiam accepta suisq interfectis quos ĩ
ua potestate habuerit conseruauerit et texerit. Illius deniq exer¬
citus milites. qui per se de concilianda pace egerint. Qua in re omni¬
m suorum uite consulendum putarunt. Sic omnium ordinũ pa¬
tes in misericordia constitisse: ipsos duces apace abhorriusse eos neq
colloquii neq induciarum uira seruasse: et homines imperitos: et

Expanded text:
animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque animo ignominiam ferre posse. itaque se victos confiteri; orare atque obsecrare, siqui locus misericordiae relinquatur, ne ad ultimum supplicium progredi necesse habeant. haec quam potest demississime et subiectissime exponit. Ad ea Caesar respondit: nulli omnium has partis vel querimoniae vel miserationis minus convenisse. reliquos enim omnis officium suum praestitisse: se, qui etiam bona condicione et loco et tempore aequo confligere noluerit, ut quam integerrima essent ad pacem omnia; exercitum suum, qui iniuria etiam accepta suisque interfectis, quos in sua potestate habuerit, conservarit et texerit; illius denique exercitus milites, qui per se de concilianda pace egerint, qua in re omnium suorum vitae consulendum putarint. sic omnium ordinum partis in misericordia constitisse, ipsos duces a pace abhorruisse; eos neque colloquii neque indutiarum iura servasse et homines imperitos et
Abbreviated transcription (Latin):
itiones institutas Cesar parat perficere. Illi uadum fluminis syco¬
ris tentare si transire possent. Qua re animaduersa caesar germanos le¬
uis armature: equitumq partem̃ flumen traucit: crebrasq in ripis
astodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi: quartum iam die
sine pabulo retentis iumentis: atq aque frumenti inopia colloqͥum
etunt. et id si fieri possit semoto amilitibus loco. ubi a cȩsare negat.
et palam si colloqui uellent concessum est. datur obsidis loco cȩsari
filius Afranii. Uenitur in eum locum quem cȩsar delegit. Audiente
troq exercitu loquitur Afranius. Non esse aut ipsis aut militibꝰ su¬
censendum: quod fidem erga imperatorem suum. CN. pompeium con¬
seruare uoluerunt. sed satis iam fecisse officii: satisq supplicii tulisse: ꝑ¬
essos omnium rerum inopiam: nunc autem pene ut feminas circũm¬
nitos prohiberi aqua: prohiberi ingressu: neque corpore dolorem: neque

Expanded text:
nitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Siconitiones institutas Caesar parat perficere; illi vadum fluminis Sicoris temptare, si transire possent. qua re animadversa Caesar Germanos levis armaturae equitumque partem flumen traicit crebrasque in ripis custodias disponit. Tandem omnibus rebus obsessi quartum iam diem sine pabulo retentis iumentis, aquae lignorum frumenti inopia, colloquium petunt et id, si fieri possit, semoto a militibus loco. ubi id a Caesare negatum, et palam si colloqui vellent, concessum est, datur obsidis loco Caesari filius Afrani. venitur in eum locum quem Caesar delegit. audiente utroque exercitu loquitur Afranius: non esse aut ipsis aut militibus suscensendum, quod fidem erga imperatorem suum Cn. Pompeium conservare voluerint. sed satis iam fecisse officio satisque supplicii tulisse perpessos omnium rerum inopiam. nunc vero paene ut feras circummunitos prohiberi aqua, prohiberi ingressu, neque corpore dolorem neque
Abbreviated transcription (Latin):
enim amplius pedum milibus duobus ab castris castra distabant. hinc
duas partes acies occupabant duae: tertia uacabatur ad incursum atq
petum militum relicta si prelium committeretur. propinquitas ca¬
strorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa con¬
tituerat signa inferentibus resistere: prior prelio non lacessere. Ac
erat Afranii duplex: tertia in subsidiis locum alariae cohortes obtine¬
bant. Cesaris triplex: sed primam aciem quaterne cohortes ex quinta¬
egione tenebant: has subsidiarie terne: et rursus alie totidem sue
uisq legionis sequebantur. Sagittarii funditoresq media continebant᷑
acie. equitatus latera cingebat. Tali instructa acie tenere uterque
ropositum uidebatur. Caesar ut nisi coactus prelium cõmittere
ille ut opera cesaris impediret. Producitur tamen res aciesq ad solis
occasum continenter. inde utriq in castra discedunt. Postero die mu¬

Expanded text:
enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc enim amplius pedum milibus duobus a castris castra distabant. hinc duas partes acies occupabant duae; tertia vacabat ad incursum atque impetum militum relicta. si proelium committeretur, propinquitas castrorum celerem superatis ex fuga receptum dabat. hac de causa constituerat signa inferentibus resistere, prior proelio non lacessere. Acies erat Afraniana duplex legionum v, tertium in subsidiis locum alariae cohortes obtinebant; Caesaris triplex; sed primam aciem quaternae cohortes ex v legionibus tenebant, has subsidiariae ternae et rursus aliae totidem suae cuiusque legionis subsequebantur; sagittarii funditoresque media continebantur acie, equitatus latera cingebat. tali instructa acie tenere uterque propositum videbatur: Caesar, nisi coactus proelium non committeret, ille, ut opera Caesaris impediret. producitur tamen res aciesque ad solis occasum continentur; inde utrique in castra discedunt. postero die mu
Abbreviated transcription (Latin):
castris relicto: uniuersas ad aquam copias educunt. pabulatum emit¬
titur nemo. his eos supplices malis cęsar necessariam subire deditionẽ
ꝗͣ prelio decertare malebat. Conatur tamen eos uallo fossaq circũ mu-¬
nire. ut ꝗͣ maxime repentinas eorum eruptiones demoretur: quo neces¬
ario descensuros existimabat. Illi et in opia pabuli adducti: et quo
sent ad id expeditiores omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his
bat hora circiter . uiii. signo dato legiones ducunt. aciemq sub castris
nstruunt. Cesar ab opere legiones reuocat: equitatum omnem cõu¬
nire iubet aciem instruit. Contra opinionem enim militum: famãq
mnium uideri prelio diffugisse: magnum detrimentum afferebat.
eisdem de causis que sunt cognite quominus dimicare uellet mouebat᷑.
atque hoc etiam magis quod spatii breuitas etiam in fugam coniectis ad¬
uersariis: non multum ad summam uictoriȩ adiuuare poterat.N

Expanded text:
in castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulatum emitin castris relicto universas ad aquam copias educunt, pabulatum emittitur nemo. his eos suppliciis male haberi Caesar et necessariam subire deditionem quam proelio decertare malebat. conatur tamen eos vallo fossaque circummunire, ut quam maxime repentinas eorum eruptiones demoretur; quo necessario descensuros existimabat. illi et inopia pabuli adducti et quo essent ad iter expeditiores, omnia sarcinaria iumenta interfici iubent. In his hora circiter viiii signo dato legiones educunt aciemque sub castris instruunt. Caesar ab opere legiones revocat, equitatum omnem convenire iubet, aciem instruit; contra opinionem enim militum famamque omnium videri proelium defugisse magnum detrimentum adferebat. sed eisdem de causis, quae sunt cognitae, quominus dimicare vellet, movebatur, atque hoc etiam magis, quod spatii brevitas etiam in fugam coniectis adversariis non multum ad summam victoriae iuvare poterat. non
Abbreviated transcription (Latin):
uocari iubet: celeriter equitatus ad quotidianum itineris officium re¬
uertitur. Pugnatur acriter ad nouissimum agmen adeo ut pene terga¬
conuertant. compluresq milites etiam nonnulli centuriones interfici
dum data facultate consistunt necessario: et procul ab aqua et natura
niquo loco castra ponunt. Sed iisdem de causis caesar quȩ supra su
demonstrate. prelio amplius non lacessit. Et eo die tabernacula statui
assus non est: quo paratiores essent ad insequendum omnes: siue meti
siue interdiu erumperent. Illi animaduerso uitio castroꝵ tota nocte
munitiones proferunt: castraq castris conuertunt. Hoc idem postero
lie aprima luce faciunt:totumq: in ea re diem consumunt. Sed qu.¬
tum opere processerant et castra protulerant: tanto aberant ab aquat
Longius et presenti malo aliis malis remedia dabantur. Prima noc¬
e aquandi causa nemo egreditur ex castris: proscimo die presidio

Expanded text:
revocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium rerevocari iubet. celeriter equitatus ad cotidianum itineris officium revertitur. pugnatur acriter ad novissimum agmen, adeo ut paene tergaconvertant, compluresque milites, etiam nonnulli centuriones, interficidum data facultate consistunt necessario et procul ab aqua et natura iniquo loco castra ponunt. sed isdem de causis Caesar, quae supra sunt demonstratae, proelio non lacessit. et eo die tabernacula statui passus non est, quo paratiores essent ad insequendum omnes, sive noctu sive interdiu erumperent. illi animadverso vitio castrorum tota nocte munitiones proferunt castraque castris convertunt. hoc idem postero die a prima luce faciunt totumque in ea re diem consumunt. sed quantum opere processerant et castra protulerant, tanto aberant ab aqua longius, et praesenti malo aliis malis remedia dabantur. prima nocte aquandi causa nemo egreditur ex castris; proximo die praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant: quorum nu¬
merum habebant magnum: ut eos superioribus perterritos preliis: in me¬
dium reciperent agmen: ultroq: eos tuerentur. quorum nulli ex itin
excedere licebat. quin ab equitatu cesaris exciperetur. Tali dum pugna¬
tur modo lente atq paulatim proceditur. crebroq ut sint auxilio suis
subsistunt. ut tum accidit. Milia enim progressi quatuor uehem̃ti
peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt: ibiq una fronte cõ¬
tra ostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. Ubi cȩsa
castra posita tabernaculaq constituta: et dimissos equites pabulandi cã
aĩaduerterunt. sese subito proripiunt. hora circiter sexta eiusdem diei
et spem nacti more discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt.
re animaduersa çȩsar relictis legionibus subsequitur: presidio impedimẽ¬
tis paucas cohortes relinquit. hora .x. subsequi pabulatores equites re

Expanded text:
rent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum nurent. nam tantum ab equitum suorum auxiliis aberant, quorum numerum habebant magnum, ut eos superioribus perterritos proeliis in medium reciperent agmen ultroque eos tuerentur; quorum nulli ex itinere excedere licebat, quin ab equitatu Caesaris exciperetur. Tali dum pugnatur modo, lente atque paulatim proceditur crebroque, ut sint auxilio suis, subsistunt; ut tum accidit. milia enim progressi iiii vehementiusque peragitati ab equitatu montem excelsum capiunt ibique una fronte contra hostem castra muniunt neque iumentis onera deponunt. ubi Caesaris castra posita tabernaculaque constituta et dimissos equites pabulandi causa animum adverterunt, sese subito proripiunt hora circiter sexta eiusdem diei et spem nacti morae discessu nostrorum equitum iter facere incipiunt. qua re animum adversa Caesar refectis legionibus subsequitur, praesidio impedimentis paucas cohortis relinquit; hora x subsequi, pabulatores equitesque