comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo iam ꝑegͥnante oratio fieret:¬
publico quidem edicto ꝑ terram
inhibitum. ne de cet̾o fieret. Et
sic quidem a tam cõmuni. atam
generali eccle suffragio. tanquã
aqua et igni. uelut hostes publici
int̾dicimur. Quod etiam ad hereti-¬
cos ad uideos. ad ethnicos. ad ipsos
etiam xp̃i crucifixores extendit:
oiligentis et miserantis dñ latũ
mandatũ nimis. uerum hic patre
ꝑegͥnante. ⁊ quasi ꝑiclitauite iam.
ne dum manib audeant: filioꝵ
etiam ora claudunt᷑. ne patri ꝑi-¬
cditanti subueniant uł sic. ueren-¬
dum ni fallor deo uero ⁊ iusto dis¬
ponente. ne aliquo temꝑe acci¬
dat. ut qua m̃sura nob̃ mensum:
et eis remetiat᷑ qui nob̃ sunt me-¬
titi sic. Filii insurgant aduersus
patrẽ. ⁊ pater aduersus filios. et
ouo uitres. et tres in duo diuidant᷑:
et de diuisione demum fiat con¬
sumptio. O malicia. qmͣ uiua. qm
efficax. qmͣ penetrabilis tu: que
ipsam dei imaginem hoĩem. non

Expanded text:
suo jam peregrinante oratio fieret,suo jam peregrinante oratio fieret,publico quidem edicto per terram inhibitum ne de caetero fieret. Et sic quidem a tam communi, a tam generali ecclesiae suffragio, tanquam aqua et igni velut hostes publici interdicimur. Quod etiam ad haereticos, ad Judaeos, ad ethnicos, ad ipsos etiam Christi crucifixores extendit, diligentis et miserantis Domini latum mandatum nimis. Verum hic patre peregrinante et quasi periclitante jam, ne dum manibus audeant, filiorum etiam ora clauduntur, ne patri periclitanti subveniant, vel sic verendum, ni fallor, Deo vero et justo disponente, ne aliquo tempore accidat ut qua mensura nobis mensum, et eis remetiatur qui nobis sunt metiti sic: Filii insurgant adversus patrem, et pater adversus filios, et duo in tres et tres in duo dividantur, et de divisione demum fiat consumptio. O malitia, quam viva, quam efficax, quam penetrabilis tu, quae ipsam Dei imaginem hominem, non
Abbreviated transcription (Latin):
one deserti qui concussit domum:
que corruens liberos tuos oppressit.
His uͦ om̃ib confiscatis. ⁊ huic exe¬
cutioni penali. qͥdam aulicoꝵ satel¬
litum mero archip̃sulis õdio p̃fectꝰ
est. Qui inuet̾ato odio archip̃sulẽ
oderat: ad exequendũ malicie opꝰ
talis preelectus. ut archip̃sul eo am¬
plius exacerbaret᷑: et de quo satis fi¬
oebatur. qͦd nec unum penalium
mandatoꝵ iotha p̾teriret. Rãnul¬
fus cognom̃to de broc. hic erat.
Qui etiam de suo suꝑadiecisse credi¬
tur ultra mandatum: dolorem su¬
per dolorem apponendo.
Malicia quippe ⁊ si int̾dum paruas
habeat uires: multos tñ semꝑ habet
conatus. uñ ⁊ occasione aliqua a su¬
ꝑiore concessis ad malum uirib:
semꝑ in inmensũ se extendit. et ad
male fatiendum fines datos excẽdit.
Iue ꝑfecto malicia ⁊ adhuc ad qͥd¬
dam in auditũ eo magis impium
quo plus ꝓphanum: se extendit.
Nam cũ cotidie ab eccl̃a ꝓ archip̃sule

Expanded text:
one deserti, qui concussit domum, one deserti, qui concussit domum, quae corruens liberos tuos oppressit . His vero omnibus confiscatis et huic exsecutioni poenali, quidam aulicorum satellitum mero archipraesulis odio praefectus est: qui inveterato odio archipraesulem oderat, ad exsequendum malitiae opus talis praeelectus, ut archipraesul eo amplius exacerbaretur, et de quo satis fidebatur, quod nec unum poenalium mandatorum iota praeteriret. Ranulfus cognomento de Broc hic erat, qui etiam de suo superadjecisse creditur ultra mandatum, dolorem super dolorem apponendo. Malitia quippe, etsi interdum parvas habeat vires, multos tamen semper habet conatus, unde et occasione aliqua a superiore concessis ad malum viribus, semper in immensum se extendit et ad male faciendum fines datos excedit. Quae profecto malitia et adhuc ad quiddam inauditum, eo magis impium quo plus profanum, se extendit. Nam cum quotidie ab ecclesia pro archipraesule
Abbreviated transcription (Latin):
raturos ꝑuiam: donec ubicũq re-¬
ꝑiretur archip̃sulis se offerrent cõ-¬
spectui. Utarchip̃sule eo ampliꝰ ex¬
acerbato: ira cresceret cũ dolore.
Et adhuc in ipsoꝵ etiã qui archi¬
p̃sulem extra t̾ram secuti fuerant
cognationẽ: par et similis furor
debachauit. E iecti sunt itaq et ꝓ¬
scͥpti. ⁊ hii. ⁊ illi: cognatio ⁊ cognatio.
Et om̃s t̾ram natiuitatis sue abu-¬
rantes. nisi forte aliqͥ eẽnt qͥ multe
pecuniare int̾uentu. se recdimere
potuissent. Qͦd tñ admodũ paucis
concessum. Uñ ⁊ ad edictum hoc.
turba magna bonis suis omnib
confiscatis. inegestate multa et an-¬
gustia t̃ramegressa ẽ:Uiri ⁊ uxo¬
res. iuuenes ⁊ uirgines. senes cum
iuniorib:. serui ⁊ ancille. pariuili.¬
etiam incunabulis: et ad matrum
ad huc pendentes ubera. Non parce¬
batur sexiui. ñ deferebatur etati:
ñ estimabat᷑ conditio. Ac suterum
iob alteri nuntiet᷑. Ecce uentꝰ a regi¬

Expanded text:
raturos per viam, donec, ubicunque repraturos per viam, donec, ubicunque reperiretur, archipraesulis se offerrent conspectui, ut archipraesule eo amplius exacerbato ira cresceret cum dolore. Et adhuc in ipsorum etiam, qui archipraesulem extra terram secuti fuerant, cognationem par et similis furor debacchavit. Ejecti sunt itaque et proscripti et hi et illi, cognatio et cognatio. Et omnes terram nativitatis suae abjurantes, nisi forte aliqui essent, qui multae pecuniariae interventu se redimere potuissent. Quod tamen admodum paucis concessum, unde et ad edictum hoc turba magna, bonis suis omnibus confiscatis, in egestate multa et angustia terram egressa est, viri et uxores, juvenes et virgines, senes cum junioribus, servi et ancillae, parvulietiam in cunabulis et ad matrum adhuc pendentes ubera. Non parcebatur sexui, non deferebatur aetati, non aestimabatur conditio, acsi iterum Job alteri nuntietur: Ecce ventus a regi
Abbreviated transcription (Latin):
quod nunc rememoraturꝰ sum:
comes eram tunc indiuiduus. Con¬
tigit ut plerumq solet int̾ uirũ
apłicum sc̃e recordationis eugeni¬
um. ⁊ angloꝵ regem tc̃ stephanũ.
simultas: Archip̃sule et ꝑsonis reg¬
ni contra mandatũ apłicum ad
remense conciliũ quod conuocaba¬
tur tunc: a rege transfretare in¬
hibitis. Uerum archip̃sul om̃imo¬
dis obedire attemptans. noctu fur¬
tiue et ꝑiculose ad modũ. duob
trib ue. secũ maris parũ sciis: in
scapha modica ⁊ tenui occeani un¬
dis se cõmisit. et uentis: Et quasi abs¬
q nauclero et remigio: remis uenit
it ita factum est. uerum is qui uene¬
rat. adiecit un plurimũ patieba¬
mur. quia cõꝑassi patientib idełc
quod archip̃sulis tota cognatio. et qͥ
samiliares extiterant. aut etiam qͥ
ab ipso aliquod susceꝑant clientele
officium: eiecti om̃s et ꝓscͥpti t̾ram
abiurauerint. Hoc etiam iniura¬
mento contentum. nullo mͦ se mo¬

Expanded text:
quod nunc rememoraturus sum, quod nunc rememoraturus sum, comes eram tunc individuus. Contigit, ut plerumque solet, inter virum apostolicum sanctae recordationis Eugenium et Anglorum regem tunc Stephanum simultas; archipraesule et personis regni, contra mandatum apostolicum, ad Remense concilium quod convocabatur tunc a rege transfretare inhibitis, verum archipraesul omnimodis obedire attentans, noctu furtive et periculose admodum, duobus tribusve secum maris parum sciis, in scapha modica et tenui oceani undis se commisit et ventis; et quasi absque nauclero et remigio Remis venit it ita factum est. Verum is qui venerat adjecit, unde plurimum patiebamur, quia compassi patientibus, videlicet quod archipraesulis tota cognatio et qui familiares exstiterant, aut etiam qui ab ipso aliquod susceperant clientelae officium, ejecti omnes et proscripti terram abjuraverint; hoc etiam in juramento contentum, nullo modo se mo
Abbreviated transcription (Latin):
rib meis fugiendi prestare uelim
exemplũ. nisi forte expediat sic:
et id urgentissima rerũ ratio po¬
stulet. S hoc dico: quia cantuari-¬
ensis contra pͥncipem suũ glorio¬
se quidem si causã ht̃: s nichilo¬
minꝰ semꝑ ꝑiculose detertat. Sĩc
enĩ est cũ metͦpolitanꝰ in insula re¬
gi insulano se opponit: tanqmͣ si
tentꝰ in uinculis. et in tenebrosis
carceris abditis. carcerariũ ꝓuocet.
Et hoc quid̃e ꝑiculũ decessores mei
fere om̃s exꝑti st̃. Hec ẽ enĩ om̃i¬
um uere cantuariensiũ archip̃¬
sulum et semꝑ fuit. dura ⁊ ꝑiculo¬
sa concertatio. Uidelc ut aut in in¬
sula se opponant : aut mita fuga
si forte magis exꝑedit sic: ab insu¬
la ꝑ multos insidiarum laqueos
et angustias exeant.
Et unũ uob̃ ꝓponam ꝓximũ de¬
cessorem patrẽ meũ ⁊ dñm. felicis
memorie theobasdum archi pꝰsułe.
cuiꝰ et ego sicut ⁊ in aliis ꝑiculis
multis ⁊ angustiis. et in hoc oꝑe

Expanded text:
ribus meis fugiendi praestare velim ribus meis fugiendi praestare velim exemplum, nisi forte expediat sic, et id urgentissima rerum ratio postulet; sed hoc dico quia Cantuariensis contra principem suum, gloriose quidem si causam habet, sed nihilominus semper periculose decertat. Sic enim est cum metropolitanus in insula regi insulano se opponit, tanquam si tentus in vinculis et in tenebrosis carceris abditis carcerarium provocet. Et hoc quidem periculum decessores mei fere omnes experti sunt. Haec est enim omnium vere Cantuariensium archipraesulum, et semper fuit dura et periculosa concertatio, videlicet ut aut in insula se opponant, aut inita fuga si forte magis expedit sic ab insula per multos insidiarum laqueos et angustias exeant. « Et unum vobis proponam, proximum decessorem Patrem meum et dominum felicis memoriae Theobaldum archipraesulem, cujus et ego, sicut et in aliis periculis multis et angustiis, et in hoc opere
Abbreviated transcription (Latin):
tius. Alioquin ñ animarũ rectori.
S potius uideri posset in sano et
temerario similis: qui sciens et
prudens leoni rugienti occurrit:
aut qui contra rapidissimũ tor¬
rentis impetũ nititur. Quod sapiens
expressim inhibet. Noli inquit resi¬
stere contra faciem potentis: nec co¬
nerͥes contra ictum fluuii. Quod ego
secutus. cessi. Si quidem cor principis
quod ut nouit mundꝰ aliqͣndo in ma¬
nib meis sic erat: peccatis meis exi¬
gentib. sic obfirmatũ nunc contͣ
me. unde et ut iam dixi. elongaui
fugiens: fuga mea inductã nuꝑ
in anglicana eccł̃am seruitutem
ñ auctoritate roborans: quinpotiꝰ
ipsuis sic fortiꝰ demum fauente do¬
mino ⁊ apponente manũ suam.
uigum excussurus om̃ino. Et
quid̃e maior sicut ex dictis ni
fallor liquet. me fugiente quã
si me tc̃ temere opposuissem. ser¬
uitutis huiꝰ concussio: eo ipso quod
fugi sic. me opponens. Nec enĩ ob
id dico hec. uł fugi sic. quod successo¬

Expanded text:
tius. Alioquin non animarum rectori, tius. Alioquin non animarum rectori, sed potius videri posset insano et temerario similis, qui sciens et prudens leoni rugienti occurrit aut qui contra rapidissimum torrentis impetum nititur. Quod Sapiens expressim inhibet: Noli, inquit, resistere contra faciem potentis, nec coneris contra ictum fluvii . Quod ego secutus cessi. Siquidem cor principis, quod ut novit mundus aliquando in manibus meis sic erat, peccatis meis exigentibus sic, obfirmatum nunc contra me, unde et, ut jam dixi, elongavi fugiens, fuga mea inductam nuper in Anglicanam Ecclesiam servitutem non auctoritate roborans, quin potius ipsius sic fortius demum favente Domino et apponente manum suam jugum excussurus omnino. Et quidem major, sicut ex dictis ni fallor liquet, me fugiente, quam si me tunc temere opposuissem, servitutis hujus concussio, eo ipso quod fugi sic me opponens. Nec enim ob id dico haec vel fugi sic, quod successo
Abbreviated transcription (Latin):
notũ uob̃ facio: qm̃ multũ rogaui
eũ ut ueniret ad uos cũ fr̃ib: et u¬
tiq ñ fuit uoluntas ut tẽ ueni¬
ret. Sic ⁊ alii pastores multi ⁊ boni
ob causam similem aut penitꝰ sine
grege. semel cõmissum sͥ gregem
deserentes. aut de grege ad gregẽ
translati: ubi utilius impenderẽt
cure pastoralis officium. Sic gͥ nec
ꝓ illoꝵ. sic̃ existimo nec ꝓ mea fu¬
ga. apologiam necessariũ texere:
Presertim cũ ego ñ solum desꝑate
correctionis causa. s ideo etiã me
subtraxerim ne remanendo. ma¬
gis morti fructificarẽ qmͣ uite.
Remanendo quippe int̾ra et me
in tanto regie ire feruore opponen¬
do. cũ multo eccłiastice libertatis
dispendio: dolorem suꝑ dolorem
apposuissem de facili. Nam uixta
sapientis dictum: sicut rugitꝰ le¬
onis. sic ira regis. Ira enĩ non habet
niscł̃iam nec erumpens furor:
et impetũ concitati ferre quis po¬
terit : unde et tunc ceclere: consul¬

Expanded text:
notum vobis facio quam multum rogavi notum vobis facio quam multum rogavi eum, ut veniret ad vos cum fratribus, et utique non fuit voluntas ut tunc veniret . Sic et alii pastores multi et boni ob causam similem aut penitus sine grege semel commissum sibi gregem deserentes, aut de grege ad gregem translati ubi utilius impenderent curae pastoralis officium. Sic igitur nec pro illorum, sicut existimo, nec pro mea fuga apologiam necessarium texere. Praesertin cum ego non solum desperatae correctionis causa, sed ideo etiam me subtraxerim, ne remanendo magis morti fructificarem quam vitae. Remanendo quippe in terra et me in tanto regiae irae fervore opponendo cum multo ecclesiasticae libertatis dispendio dolorem super dolorem apposuissem de facili Nam juxta Sapientis dictum: Sicut rugitus leonis, sic ira regis . Ira enim non habet misericordiam nec erumpens furor, et impetum concitati ferre quis poterit? unde et tunc cedere consul
Abbreviated transcription (Latin):
pus redimes: s tempꝰ ꝑdes. Huic eti¬
am doctrine euangłice: echincoꝵ
tritum et antiquũ ꝓuerbiũ conso¬
nat. Nummũ inqͥunt querit pe¬
stilentia: duos illi da. et ducat se.
uidete itaq fr̾es si placet ⁊ attendite.
si ñ fecerim sic. si ñ redimerun tem¬
pꝰ: qui temꝑalia dedi ꝓ temꝑe. Qui
eccle cantuariensis diuitias et hono¬
rem. que int̾ occidentalis orbis eccl̃ias
prefulgens ẽ. pariter et dñi mei regis
libertate ⁊ pace dereliqui: fauente
alias ideo p̃sertim t̾ram fugiendo
egrediens: quod inp̃senti ibi fructũ
facere neqͥuissem. Qũalit̾ etiam et
apollo ille magr̃i discipłs quẽ co¬
rinthioꝵ ep̃m ordinauerat. ipsos
fugiendo deseruit: quia secdare ne¬
quiuisset: Itã quod etiam multũ ro-¬
gatus a magistro. reuerti ad eos tũc
nollet: metuens ne ꝓꝑter incorrectoᷤᷤ
ñ faceret fructum. De quo magist᷑¬
ad discipłos. De apollo inquit fratre

Expanded text:
pus redimes, sed tempus perdes. Huic etipus redimes, sed tempus perdes. Huic etiam doctrinae evangelicae ethnicorum tritum et antiquum proverbium consonat: « Nummum, inquiunt, quaerit pestilentia: duos illi da et ducat se. » Videte itaque, fratres, si placet, et attendite si non fecerim sic, si non redemerim tempus, qui temporalia dedi pro tempore; qui Ecclesiae Cantuariensis divitias et honorem, quae inter occidentalis orbis ecclesias praefulgens est, pariter et domini mei regis libertate et pace dereliqui, favente alias, ideo praesertim terram fugiendo egrediens quod in praesenti ibi fructum facere nequivissem. Qualiter etiam et Apollo ille magistri discipulus, quem Corinthiorum episcopum ordinaverat, ipsos fugiendo deseruit, quia sedare nequivisset. Ita quod etiam multum rogatus a Magistro, reverti ad eos tunc nollet, metuens ne propter incorrectos non faceret fructum. De quo Magistad discipulos: De Apollo, inquit, fratre
Abbreviated transcription (Latin):
Certe ut de meo nicħ afferã hic. nͨ enĩ
dũ. młti ꝯsulit̾t s pauci noru̾t: paitiores
uͦ agũt ⁊ aggrediunt᷑ ꝗ noru̾t. Nã iuxta¬
ta magistri consiliũ et int̾pretatio¬
nem scõꝵ. qͥd est tempꝰ redimere:
Dare quide et acciꝑe: temꝑalia da¬
re: et accipe tempꝰ : Oportunitatem
uidełc seruiendi deo: et uacandi di¬
uinis. Aquo: temꝑalia. temꝑales u¬
delicet et t̾rene occupationes et cu-¬
re: nos auertunt. Ut gͥ tempꝰ acqͥ¬
ramꝰ. temꝑalia danda st̃ ꝓ temꝑe:
et sic tempꝰ redimimꝰ. Unde et ma¬
gister magistroꝵ in euangłio de qͦ
hoc magistri uerbum uidet᷑ sump¬
sisse originem: Siqͥs inquit uult
iudicio tecum contendere et tunicã
tollere. dimitte ei et pallium. Ac si di¬
cat. Noli ꝓpt̾ temꝑalia damna seu
curas temꝑales et causas. cordis tui
pacem et quietẽ amitt̾e: quo minꝰ
habeas tempꝰ uacandi deo tuo. Alio¬
qum ñ iuxta magistri consilium tẽ¬

Expanded text:
Certe, ut de meo nihil afferam hic, nec enim Certe, ut de meo nihil afferam hic, nec enim ndum multi consulunt, sed pauci norunt, pauciores vero agunt et aggrediuntur quod norunt. Nam juxta Magistri consilium et interpretationem sanctorum, quid est tempus redimere? Dare quidem et accipere temporalia, dare et accipere tempus, opportunitatem videlicet serviendi Deo et vacandi divinis. A quo temporalia, temporales videlicet et terrenae occupationes et curae, nos avertunt. Ut igitur tempus acquiramus, temporalia danda sunt pro tempore, et sic tempus redimimus. Unde et Magister magistrorum in Evangelio, de quo hoc magistri verbum videtur sumpsisse originem: Si quis, inquit, vult judicio tecum contendere et tunicam tollere, dimitte ei pallium . Ac si dicat: Noli propter temporalia damna seu curas temporales et causas cordis tui pacem et quietem amittere, quo minus habeas tempus vacandi Deo tuo. Alioquin non juxta Magistri consilium tem
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo scõꝵ int̾pretatio sicut genera-¬
lis et necessaria. ita uera ẽ: iam nõ
arbitror s certissime scio. me tempꝰ
hoc redemisse. Nec enĩ magist̾ ibi
docet temꝑis redemptionẽ: ubi ecde-¬
siastice libertatis dispendiũ uerti¬
tur. Uñ et sicut iam supͣdiximꝰ et hic
tterare necessariũ. discipłis quos su-¬
ꝑ rudem adhuc ⁊ nouellam eccł̃iam
p̃latos constituerat: sustmentiam
seruitutis imꝓperat. Sustinetis inqͥ¬
ens. si qͥs uos in seruitutẽ redigit. si
quis deuorat. siqͥs accipit: siquis in
faciem uos cedit. Ecce qͦd magister
qui alibi hortat᷑ ad temꝑis redempti¬
onem qm̃ dies mali sunt: minime
intelligit temꝑis redemptionẽ. ubi
seruitute introducta eccłiastice li¬
bertatis deꝑit honor. ueriꝰ qͥppe ibi
qm temꝑis redẽptio. tꝑ̃ris ꝑditio. ⁊ eccle ig
nominiosa abiectio est. Nãm uix¬
ta scõꝵ conuientiam: quid est scd̃m
magistri consiliũ tempꝰ redimere:

Expanded text:
verbo sanctorum interpretatio, sicut generaverbo sanctorum interpretatio, sicut generalis et necessaria, ita vera est, jam non arbitror sed certissime scio me tempus hoc redemisse. Nec enim Magister ibi docet temporis redemptionem, ubi ecclesiasticae libertatis dispendium vertitur, unde et sicut jam supra diximus, et hic iterare necessarium, discipulus quos super rudem adhuc et novellam ecclesiam praelatos constituerat, sustinentiam servitutis improperat: Sustinetis, inquiens, si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis in faciem vos caedit . Ecce quod Magister qui alibi hortatur ad temporis redemptionem cum dies mali sunt, minime intelligit temporis redemptionem ubi servitute introducta ecclesiasticae libertatis deperit honor, verius quippe ibi quam temporis redemptio, temporis perditio, et Ecclesiae ignominiosa abjectio est. Nam juxta sanctorum conniventiam quid est secundum Magistri consilium tempus redimere?
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia dei: qmͣ peccati temꝑalis et
aule augustalis h̃re iocunditatẽ
Nouit enĩ clerus. nouit populus
nouit mundꝰ. quantꝰ in aula fuerim :
et de aula ad eccl̃iam assumptũ qͣn¬
ta me gła sequeret᷑: si dñi mei regis
in om̃ib uoluntati obsequerer. Qui
duplicis reuera głe stola insignirer
tunc: sicut sacerdotali et regia. S cer¬
te ut uerũ fatear. mͥ nunc ꝓmini¬
mo est. ut infacto hoc ab humano
die uidicer. solũ in p̃senti. gła mea
sit. conscientie mee testimonium.
Et si prudent᷑ et pie scriptũ illud
quod dñs papa heri inpublica ur̃a
audientia sic damnauit uelitis ad¬
uertere: obedientia ur̃a p̾sentis tur-¬
bationis nr̃e ñ modica causa ẽ.
Quod autẽ tacite arguendo me dici¬
tis qͦd ad magistͥ consiliũ tempꝰ redi¬
mere debuissem: suꝑ prudentia ur̃a
satis admirari ñ possum. Siquid̃e
ad magist᷑ consiliĩ: me redemisse
hoc arbitror. Et si suꝑ illo magistͥ

Expanded text:
Ecclesia Dei quam peccati temporalis et Ecclesia Dei quam peccati temporalis et aulae Augustalis habere jucunditatem. Novit enim clerus, novit populus, novit mundus, quantus in aula fuerim, et de aula ad Ecclesiam assumptum quanta me gloria sequeretur, si domini mei regis in omnibus voluntati obsequerer. Qui duplicis revera gloriae stola insignirer tunc, sicut sacerdotali et regia. Sed certe, ut verum fateor, mihi nunc pro minimo est ut in facto hoc ab humano die judicer, solum in praesenti gloria mea sit conscientiae meae testimonium. Et si prudenter et pie scriptum illud, quod dominus papa heri in publica vestra audientia sic damnavit, velitis advertere, obedientia vestra praesentis turbationis nostrae non modica causa est. « Quod autem tacite arguendo me dicitis quod ad Magistri consilium tempus redimere debuissem, super prudentia vestra satis admirari non possum. Siquidem ad Magistri consilium me redemisse hoc arbitror. Et si super illo Magistri
Abbreviated transcription (Latin):
ex qualicũq causa tam grauis scis¬
matis scandalo ruitis: ego tñ inter
ur̃as quasi orbis ruinas. dño manũ
suam supponente. ñ ruam. uostan¬
qm dñi nr̃i et patres qͦd bonũ in ocu¬
lis ur̃is uidebit᷑. facietis. Ego sũmi
pastoris ur̃ qualiscũq coep̃s et eius¬
dem dñi conseruus. tantoꝵ patrũ
meoꝵ successor licet in dignus: ad¬
orabo uestigia. Quos et si ñ possim
consequi: desidero tam̃ ut cũq se¬
qui. unde et ego sicut nc̃ cernitis.
quod et scio dño sic disponente acci¬
disse. cui. ñ nob̃ teneor cõmissa mͥ ta¬
lenta cũ fenore soluere: ego inqmͣ
nc̃ ꝓposito mͥ gaudio. ꝓ eccl̃a susti¬
neo crucem confufione contempta.
Et uelit nolit. ꝓbet uł imꝑbet mun¬
dus: sustinebo inflagella paratus.
quousq iuste iudicantis dñi manꝰ.
suꝑ me nunc extenta. se retrahere
uelit. Certe eousq in flagella para¬
tissimꝰ. et magis eligens affligi ꝓ

Expanded text:
ex qualicunque causa tam gravis schisex qualicunque causa tam gravis schismatis scandalo ruitis, ego tamen inter vestras quasi orbis ruinas, Domino manum suam supponente, non ruam; vos tanquam domini nostri et patres quod bonum in oculis vestris videbitur facietis. Ego summi pastoris vester qualiscunque coepiscopus, et ejusdem Domini conservus, tantorum patrum meorum, successor, licet indignus, adorabo vestigia. Quos, etsi non possim consequi, desidero tamen utcunque sequi, unde et ego sicut nunc cernitis, quod et scio, Domino sic disponente, accidisse, cui, non vobis, teneor commissa mihi talenta cum fenore solvere; ego, inquam, nunc proposito mihi gaudio pro Ecclesia sustineo crucem confusione contempta, et velit nolit, probet vel improbet mundus, sustinebo, in flagella paratus quousque juste judicantis Domini manus super me nunc extenta se retrahere velit. Certe eo usque in flagella paratissimus et magis eligens affligi pro
Abbreviated transcription (Latin):
cera ꝓpria conuertant᷑ uulcera. Prop¬
ter quod sapiens. Filii inquit tibi st̃:
erudi et curua illos apuericia illoꝵ.
uerũ fr̾es ut in insipientia uobis
loquar. uos enĩ cogitis: queritis ut
uideo u̾tere nͥ inculpam. quod n
fallor ad głam mͥ sũmam et immor¬
talem conu̾tendum. Ecce enĩ quod
ad archam scĩficationis inclinatam
ad ipsam erigendam ꝓ officii mei de¬
bito et ꝓuirib. iam apposui manũ
et supposui humeros: int̾ ruinas ec¬
clesie. eccłe ruinas qͣntũ dat᷑ erigen¬
do: Et uit̾ riunas eiꝰ fere iam obritꝰ:
ne ipsa obrueret᷑. Et si głari oportet.
quod qͥdem oportet quia etiã expedit
nunc sic: int romane eccłe scismata
quasiruente orbe. patres mei deces¬
sores cantuarienses archi p̃sules. qua¬
si ceruice erecta. semꝑ stare inflexi¬
biles consuert̃: tanqiłi firmissime
domꝰ dei columne et fortissime. uñ
ut unũ uob̃ et si timide. utinam ñ
temere dixerim: et si uos in p̃senti

Expanded text:
cera propria convertantur in ulcera. Propcera propria convertantur in ulcera. Propter quod Sapiens: Fili, inquit, tibi sunt, erudi et curva illos a pueritia illorum . Verum, fratres, ut in insipientia vobis loquar, vos enim cogitis, quaeritis, ut video, vertere mihi in culpam quod, ni fallor, ad gloriam mihi summam et immortalem convertendum. Ecce enim quod ad arcam sanctificationis inclinatam, ad ipsam erigendam, pro officii mei debito, et pro viribus jam apposui manum et supposui humeros inter ruinas Ecclesiae, Ecclesiae ruinas quantum datur erigendo, et inter ruinas ejus fere jam obrutus, ne ipsa obrueretur. Et si gloriari oportet quod quidem oportet, quia etiam expedit nunc sie, inter Romanae Ecclesiae schismata quasi ruente orbe, patres mei decessores, Cantuarienses archipraesules, quasi cervice erecta semper stare inflexibiles consuerunt, tanquam firmissimae domus Dei columnae et fortissimae: verum ut unum vobis, etsi timide, utinam non temere dixerim, etsi vos in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
paci captiue uł captiuã de mox
iusticia subueniret: iusticia ꝑacẽ.
pacis osculo ꝓderet. iusticia enim
et pax osculate st̃. Et certe frẽs ut
ñ parcens ueritatẽ dicam: tantis
qͣs modo supra in allocutione ur̃a
innuistis dissimulationib. aoden¬
tes uit̾ cet̾a qͦd fortes ecclẽ colum¬
ne etiam infragiles et tenues ca-¬
lamos debeant transformari ꝓtem¬
pore: tantis reuera dissimulationib.
peccatorib dant᷑ cornua. et reges
transeunt in tyrannos: Et preci¬
pui eccłe filii. precipui eccle fiunt
mimici: ipsis in matrẽ suã eccłam li¬
bere de bachantib eccłiastice discipli-¬
ne seueritate torpente. Ita ut tolera¬
bilior sit foris infidelium gladius.
qm intꝰ filioꝵ rebellio: Et plangat
cũ rege illo sc̃o: Ecce inquiens in pa¬
ce a maritudo mea amarissima. Pri¬
ma enĩ amaritudo amara: pati ab
immicis. Scl̃a amarior: sustinere a
ꝓximis. Tercia uͦ amarissima: impug¬
nari a filiis. Hoc enĩ est: tanqm si uis¬

Expanded text:
paci captivae vel captivandae mox justitia subveniret, justitia pacem pacis osculo proderet, justitia enim et pax osculatae sunt. Et certe, fratres, ut non parcens veritatem dicam, tantis quas modo supra in allocutione vestra innuistis, dissimulationibus addentes inter caetera quod fortes Ecclesiae columnae etiam in fragiles et tenues calamos debeant transformari pro tempore, tantis revera dissimulationibus peccatoribus dantur cornua et reges transeunt in tyrannos. Et praecipui Ecclesiae filii praecipui Ecclesiae fiunt inimici, ipsis in matrem suam Ecclesiam libere debacchantibus ecclesiasticae disciplinae severitate torpente. Ita ut tolerabilior sit foris infidelium gladius, quam intus filiorum rebellio, et plangat cum rege illo sancto: Ecce, inquiens, in pace amaritudo mea amarissima . Prima enim amaritudo amara pati ab inimicis; secunda amarior sustinere a proximis; tertia vero amarissima impugnari a filiis; hoc enim est tanquam si vis
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ. indistincte in quoslibet eccła¬
stice pacis uiolatores. a uisticie mi¬
nistris libere et intrepide iusticie
arma exerenda. Ut ita in die belloꝵ
dñi. in captiuande pacis auxilium:
uexilla iusticie ꝓdeant. Nam sicut
iuiulgo dicit᷑. arma ꝑacẽ ferunt.
Et iusticia quidẽ armata. pãx uͦ
laureata et mermis describitur: ut¬
pote que ꝑ athletam iusticiam.
iuncit. uiolate gͥ seu captiuate pa¬
cis temꝑe. turpe ualle et indecens.

Expanded text:
sanctorum indistincte in quoslibet ecclesiasanctorum indistincte in quoslibet ecclesiasticae pacis violatores a justitiae ministris libere et intrepide justitiae arma exercenda, ut ita in die bellorum Domini in captivandae pacis auxilium vexilla justitiae prodeant. Nam sicut vulgo dicitur, arma pacem ferunt: et justitia quidem armata, pax vero laureata et inermis describitur utpote quae per athletam justitiam vincit. Violatae igitur seu captivatae pacis tempore turpe valde
Abbreviated transcription (Latin):
serui. s iusticie simꝰ ministri. Scͥp¬
tum ẽ. enĩ: quod iusticia et pax os¬
culate st̃. Bene inqͥt osculate: con¬
federate uidelc et concordes. Iusti¬
cia quippe pacẽ generat. alit: et ne
iuoletur ꝓtegit. Et ideo due hee
tanqm mat̾ et filia. nutrix et alũ¬
na. et uelut tutrix et pupilla. mu¬
tuis quasi delectant᷑ osculis. et con¬
tinuis se amplexib fouent: Adeo
uidel̃c confecłate int̾ se et concordes.
ut neutra absq alt̾a sit. Unde et
de harum confecdatione et concordia:
illustrium eccl̃e doctoꝵ unus. A¬
mant inquit se. due hee. adeo ut
qͥ fecerit uisticiã. inueniat pacẽ.
et ñ alit̾. Nec gͥ dieb malis. temꝑe
scismatis uł hereseos. seu tyrannis
iim eccłe inferentib. et eccle ꝑ¬
turbantib pacem. arma iusticie re¬
ponendaͬ s ueriꝰ ut tam̃ nicħ contͣ
apłica statuta seu in ueritatis p̃iudi¬
tium audeam: arbitror scđ̃m ma-¬
gistri docum̃ta. parit̃ ⁊ hortam̃ta

Expanded text:
servi sed justitiae simus ministri. Scripservi sed justitiae simus ministri. Scriptum est enim quod: Justitia et pax osculatae sunt . Bene, inquit, osculatae, confoederatae videlicet et concordes. Justitia quippe pacem generat, alit, et ne violetur, protegit. Et ideo duae hae, tanquam mater et filia, nutrix et alumna, et velut tutrix et pupilla mutuis quasi delectantur osculis et continuis se amplexibus fovent. Adeo videlicet confoederatae inter se et concordes ut neutra absque altera sit, unde et de harum confoederatione et concordia illustrium Ecclesiae doctorum unus: « Amant, » inquit, « se duae hae, adeo ut qui fecerit justitiam inveniat pacem et non aliter. » Nec igitur diebus malis tempore schismatis vel haereseos, seu tyrannis vim Ecclesiae inferentibus et Ecclesiturbantibus pacem, arma justitiae reponenda, sed verius, ut tamen nihil contra apostolica statuta seu in veritatis praejudicium audeam, arbitror secundum Magistri documenta pariter et hortamenta
Abbreviated transcription (Latin):
hoc temꝑe scismatis ecclẽ timendũ
sit aut ꝓ eccła: quo minꝰ uicariꝰ xp̃i.
successor petri. in eccłiastice pacisiu¬
olatores. petri gladium exerat. Non
est inqm eccłe timendũ: aut ꝑ eccła.
Nam ut firmissimũ et qͦd infirma¬
riñ potest testimoniũ inducamus
adhuc: iuxta ipsuis ueritatis in e¬
uungłio uerbũ. eccłia hec. domꝰ illa
est sapientis uiri supͣ firmam pe¬
tram edificata: qͦd ibi uentoꝵ non
debeat formidare inuirias. nec in¬
undationũ. Siquid̾e in petra exal¬
tata. in petra secura. in petira fir¬
miter stans: secura ab hoste. fortisa
casu. Et si adhuc petra ñ sufficit: ĩ so¬
le inqͥt posuit tabernaculũ suũ in so¬
le iusticie xp̃o: fundata eccł̃a. unde
et magister. fundam̃tum inquit
stemꝰ: qui retrorsum ñ abuimꝰ. et
in hac pauꝑtate. in hac diminiti¬
one nr̃a. in hoc scismatis tempore.
uirtus nr̃a ñ infirmet᷑. S cum tem¬
pus exegerit. ñ mundani timoris

Expanded text:
hoc tempore schismatis Ecclesiae timendum hoc tempore schismatis Ecclesiae timendum sit aut pro Ecclesia, quo minus vicarius Christi successor Petri in ecclesiasticae pacis violatores Petri gladium exerat. Non est, inquam, Ecclesiae timendum aut pro Ecclesia. Nam ut firmissimum et quod infirmari non potest testimonium inducamus, adhuc juxta ipsius veritatis in Evangelio verbum, ecclesia haec domus illa est sapientis viri supra firmam petram aedificata, quod ibi ventorum non debeat formidare injurias nec inundationum. Si quidem in petra exaltata, in petra secura, in petra firmiter stans, secura ab hoste, fortis a casu. Et, si adhuc petra non sufficit, In sole, inquit, posuit tabernaculum suum , in sole justitiae Christo fundata ecclesia: unde et Magister: Fundamentum, inquit,stemus, qui retrorsum non abivimus, et in hac paupertate, in hac diminutione nostra, in hoc schismatis tempore virtus nostra non infirmetur; sed cum tempus exegerit, non mundani timoris
Abbreviated transcription (Latin):
discipłm. Memor esto inqͥt dñm ihm¬
uangłium meũ in quo laboro uscp
ad iuncula quasi male oꝑans: s uer¬
bum cli non est alligatũ. Ita et ad ma¬
gistri exemplũ: eccle in infirmitate
sua de potentia sua głandum. unde
nec uerbũ dei. gladius sp̃c alligan¬
dus.: s multo magis int̾ uincula glo¬
riosius tunc exerit᷑. Nec enĩ est quod
eccła hesitare habeat aut timere: cuiꝰ
ut ait doctoꝵ illustriũ unus. ꝓprie
ꝓprium est. ut tunc intelligat cum
arguit᷑. tunc uincat cũ ledit᷑: tunc¬
deserit᷑: Et que ut itidem alius doctoꝵ
ait: de adu̾sitate letatur. angustia
dilatat᷑. tristicia erigit᷑. Netib pasci¬
tur: sanguine rigat᷑. mortib fecun¬
datur: que semꝑ nouit tumphare.
mundi cladib ingrauata: et inde
crescit. uñ mundus deficit. Archa
enĩ est. que quanto fortius mundi flu¬
ctib tundit᷑: tanto altius erigit᷑. Nec
insinuatione innuitis. qͦd etiam

Expanded text:
discipulum: Memor esto, inquit, Domidiscipulum: Memor esto, inquit, Domivangelium meum, in quo laboro usque ad vincula, quasi male operans, sed verbum Dei non est alligatum . Ita et ad Magistri exemplum, Ecclesiae in infirmitate sua de potentia sua gloriandum, unde nec verbum Dei gladius spiritus alligandus, sed multo magis inter vincula glriosius tunc exeritur. Nec enim est quod Ecclesia haesitare habeat aut timere, cujus, ut ait doctorum illustrium unus: « Proprie proprium est, ut tunc intelligat, cum arguitur, tunc vincat cum laeditdeseritur. » -- « Et quae, » ut itidem alius doctorum ait, « de adversitate laetatur, angustia dilatatur, tristitia erigitur, fletibus pascitur, sanguine rigatur, mortibus fecundatur, quae semper novit triumphare mundi cladibus ingravata, et inde crescit unde mundus deficit. » Arca enim est quae quanto fortius mundi fluctibus tunditur, tanto altius erigitur. Nec insinuatione innuitis, quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ticos: s et sepe ꝑtyrannos eccle filios
ꝑturbatur. Qui ut supra tetigimꝰ
matris sue concutientes latera. ex¬
cutiunt inscera: ꝑsonas ecclasticas oꝑ¬
pͥmunt expellunt. leges nouas con¬
dunt. et cleri libertatẽ que eccłe decꝰ
et uirtꝰ est. adimunt: ita eccłam in su¬
ꝑbiam scłoꝵ positam ancillantes: ut
sit sicut populus et sacerdos. Et inta¬
les quidem etiã temꝑe scismatis. tem¬
admodũ in scismaticos et hereticos ec¬
clesiastica censura exercenda: et petri
gladins exerendus. Alioquin uicariꝰ
xp̃i. successor petͥ. sine causa ut iam
diximꝰ hunc portat gladium. quem
sicut mners et trepidus temꝑe belli
ñ exerit. s abscondit: et eccłe uirtus
in adu̾sitate ñ ꝑficit᷑: s infirmatur.
Quod rex et ꝓpħ̃a elugebat. Infirmata
est inquiens in pauꝑtate uirtus mea.
S econt᷑: magister in infirmitate de
potentia sua głatur. Qnͣdo infirmor
inqͥt: tunc potens sum. Et alibi ad

Expanded text:
ticos, sed et saepe per tyrannos Ecclesiae filios ticos, sed et saepe per tyrannos Ecclesiae filios perturbatur. Qui, ut supra tetigimus, matris suae concutientes latera, excutiunt viscera, personas ecclesiasticas opprimunt, expellunt, leges novas condunt, et cleri libertatem, quae Ecclesiae decus et virtus est, adimunt; ita Ecclesiam in superbiam saeculorum positam ancillantes ut sit sicut populus et sacerdos. Et in tales quidem etiam tempore schismatis, temadmodum in schismaticos et haereticos, ecclesiastica censura exercenda, et Petri gladius exerendus. Alioquin vicarius Christi successor Petri sine causa, ut jam diximus, hunc portat gladium, quem sicut iners et trepidus tempore belli non exerit sed abscondit, et Ecclesiae virtus in adversitate non perficitur sed infirmatur. Quod rex et Propheta elugebat: Infirmata est, inquiens, in paupertate mea virtus mea . Sed econtra Magister in infirmitate de potentia sua gloriatur: Quando infirmor, inquit, tunc potens sum . Et alibi ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nãm et si scisma nunc sit sicut fre¬
quentiꝰ in romana eccla actidit: at¬
tam̃ qui scismatici habent᷑. xp̃iane
sunt fidei ꝓfessores. eccł̃iam quid̃e
uulnerantes. ꝑimentes minime:
miserante dño ad romane eccłe obe¬
dientiã reuersuri in breui. Et si eccłi¬
astica ñ sufficiunt: uł ab echiucis ex-¬
empla sumamꝰ. Int̾ quos unus poeta¬
rum gentilium. alium quandam me¬
trice cõmendat. parit̾ echnicum: qͦd
sub duro pͥncipe et temꝑib malis
bonus. hoc est liber ẽẽ auderet. ad ip¬
sum quẽ cõmendat loquens sic. Lau-¬
dari debes qm̃ sub pͥncipe duro. tem¬
poribq malis: ausus es ẽẽ bonꝰ. Bo-¬
nus inquit: idest liber. generale bo¬
ni uocabulũ sic specificans. Et ꝓfesto
nisi in pacis eccłiastice iuolatores et¬
desia libere et intrepide gladium ex¬
erat: eccl̃asticus uidex sine causa gla¬
dium portat. Et quide pax eccłasti¬
ca hec non solum ꝑ scismaticos et here-¬

Expanded text:
Nam etsi schisma nunc sit, sicut freNam etsi schisma nunc sit, sicut frequentius in Romana Ecclesia accidit, attamen qui schismatici habentur Chistianae sunt fidei professores, ecclesiam quidem vulnerantes, perimentes minime, miserante Domino ad Romanae Ecclesiae obedientiam reversuri in brevi. Et si ecclesiastica non sufficiunt, vel ab ethnicis exempla sumamus. Inter quos unus poetarum gentilium alium quemdam metrice commendat pariter ethnicum, quod sub duro principe et temporibus malis bonus, hoc est liber, esse auderet, ad ipsum quem commendat loquens sic: Laudari debes quoniam sub principe duro, Temporibusque malis ausus es esse bonus. Bonus, inquit, id est liber, generale boni vocabulum sic specificans. Et profecto nisi in pacis ecclesiasticae violatores ecclesia libere et intrepide gladium exerat, ecclesiasticus judex sine causa gladium portat. Et quidem pax ecclesiastica haec non solum per schismaticos et haere
Abbreviated transcription (Latin):
sue cunabulis. manꝰ iam om̃ium
contra ipsam: fiducialit̾ tñ et in-¬
trepide magist̾ gladium exerit.
ut sponso głosam sponsam exhi¬
beret. ñ hñtem maculam aut ru¬
gam aut aliqͥd eiꝰmodi: s ẽẽt sc̃a et
immaculata. Si gͦ magistꝰ gentiũ
intenera adhuc et nouella eccła au¬
det sic: multo minꝰ trepidandum
nunc. qnͣdo ad ꝓpħe uaticinium ec-¬
clesia posita ẽ. in suꝑbiam om̃ium
scłoꝵ. Alibi etiam magist᷑ discipłis
quos int̾ nascentis eccłe pͥmordia pre-¬
latos ordinauerat: imꝑꝑat sic. Susti¬
netis inquiens siqͥs uos inseruitutẽ
redigit. siqͥs deuorat. siqͥs acciꝑit: si
quis infaciem uoscedit. Ecce ma-¬
gistri indisciplos quos suꝑ nouel¬
lam adhuc eccł̃iam prelatos creauerat:
ꝓ eccłiastice seruitutis sustinentia
imꝑꝑium. Et si seruitꝰ hec minime
sustinenda tunc. qͣndo ut iam dixi-¬
mus ipsa parinila adhuc. et manꝰ om¬
nium contͣ ipsam: multo inmꝰ nunc.

Expanded text:
suae cunabulis manus jam omnium suae cunabulis manus jam omnium contra ipsam, fiducialiter tamen et intrepide magister gladium exerit, ut sponso gloriosam sponsam exhiberet, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi sed esset sancta et immaculata. Si ergo magister gentium in tenera adhuc et novella ecclesia audet sic, multo minus trepidandum nunc, quando ad prophetae vaticinium ecclesia posita est in superbiam omnium saeculorum. Alibi etiam magister discipulis, quos inter nascentis ecclesiae primordia praelatos ordinaverat, improperat sic: Sustinetis, inquiens, si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis in faciem vos caedit . Ecce magistri in discipulos, quos super novellam adhuc ecclesiam praelatos creaverat, pro ecclesiasticae servitutis sustinentia improperium. Et si servitus haec minime sustinenda tunc, quando, ut jam diximus, ipsa parvula adhuc et manus omnium contra ipsam, multo minus nunc.
Abbreviated transcription (Latin):
ercenda uindicta: uł petri gladiꝰ
exerendus. Si quidẽ temꝑe scisma¬
tis qͥ ab eccła ñ recesserunt s ꝑstite¬
rt pͥncipes popłoꝵ adeo possent
tam dire. tamdure matris sue et¬
ctesie. pacem ipsiꝰ turbando concu¬
tere latera. et excut̾e uiscera: quod
ipsos tanqm abortiuos a se reiceret.
et fierent uelut echnici et publica¬
ni. unde et magister intenera ad¬
huc nouelle eccłe plantatione. ñ
solum in concutientes eiꝰ latera et
effundentes uiscera. sicut illi sũt
qui ꝑsonas eccl̃iasticas oppͥmunt
et pacem eiꝰ ꝑturbant. s in eos etiam
qui ꝑ uarias criminũ matulas eccłe
faciem deturpant: gladium euan¬
gelicum exerit. Si is inqͥt qui frater
nõiatur est fornicator. aut auarus.
aut ydolis seruiens. aut maleclicus
aut ebriosus. aut rapax: cũ eiꝰmodi
nec cibum sumere. Et alibi. Siqͥs
cũ illo. ut confundat᷑. Ecce quia te¬
nera adhuc eccl̃a et nouella. quan¬
oo etiã paruule in ipsis natiuitatiᷤ

Expanded text:
ercenda vindicta vel Petri gladius ercenda vindicta vel Petri gladius exerendus. Siquidem tempore schismatis qui ab Ecclesia non recesserunt sed perstiterunt, principes populorum adeo possent tam dire tam dure matris suae Ecclesiae pacem ipsius turbando concutere latera et excutere viscera, quod ipsos tanquam abortivos a se rejiceret et fierent velut ethnici et publicani; unde et magister in tenera adhuc novellae ecclesiae plantatione non solum in concutientes ejus latera et effundentes viscera, sicut illi sunt qui personas ecclesiasticas opprimunt et pacem ejus perturbant, sed in eos etiam, qui per varias criminum maculas ecclesiae faciem deturpant, gladium evangelicum exerit. Si is, inquit, qui frater nominatur, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum ejusmodi nec cibum sumere . Et alibi, Si quicum illo ut confundatur . Ecce quia tenera adhuc ecclesia et novella, quando etiam parvulae in ipsis nativitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest iolentia. Unde ẽ et illud
poete ethniti. Peragit tranqͥlla po¬
testas: quod iuolenta nequit. Et
doctoꝵ unꝰ. Sepe inquit flectit hu¬
manitas: quos nec uirtus potuit
suꝑare nec ratio. Et ideo non ut
arguitis me ñ pareo⁊ ĩmo pareo.
et libenti animo parco temꝑi: et nõ
p̃uenio tempꝰ. sustinens et sustinere
paratus. donec fauente dño dñi mei
regis iram indulgentia subsequat᷑:
Adeo quod et simeum. gladium ex¬
ertum cernerem: me int̾ponerem.
et occurrerem ꝓ me iipsum exerto.
Priꝰ enĩ tempꝰ sustinentie. tempꝰ mi¬
sericordie. et iusticie postea: ut ita
misccłiam et iudicium cantemꝰ dũo.
ueruntñ sicut iam tetigimꝰ. ut tam̃
nicħ contͣ decreta apłica. seu inueri¬
tatis p̃uiditium audeam⁊ nec in di¬
stincte. nec usq quaq uerũ: quod
dieb malis seu temꝑe scismatis. in
pͥncipes uł in eos qui sociam multi¬
tudinem hñt. eccłiastica. ñ sit ex¬

Expanded text:
non potest violentia, unde est et illud non potest violentia, unde est et illud poetae ethnici: . . . . . . Peragit tranquilla potestas Quod violenta nequit. Et doctorum unus: « Saepe, » inquit, « flectit humanitas quos nec virtus potuit superare, nec ratio. » Et ideo non ut arguitis me, non pareo, imo pareo, et libenti animo pareo tempori et non praevenio tempus, sustinens et sustinere paratus, donec favente domino domini mei regis iram indulgentia subsequatur: adeo quod et si in eum gladium exertum cernerem, me interponerem et occurrerem pro me in ipsum exerto. Prius enim tempus sustinentiae, tempus misericordiae et justitiae postea, ut ita misericordiam et judicium cantemus Domino. Verumtamen, sicut jam tetigimus, ut tamen nihil contra decreta apostolica seu in veritatis praejudicium audeam, nec indistincte nec usquequaque verum quod diebus malis seu tempore schismatis in principes vel in eos qui sociam multitudinem habent, ecclesiastica non sit ex
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum. gladius petri reponendꝰ.:
Scłm uͦ tempꝰ. quasi nubilũ. et tunc
glacdius petri suspendendus: resum̃¬
dus in temꝑe. Et scd̃m hec temꝑa.
de uindicta eccłiastica. seu de petri
euangłico gladio. uarie scͥptura lo¬
quit᷑. Nunc uidełc de eo exercendo.
nunc de reponendo : int̾dum uͦ sus¬
pendendo: et resum̃do ꝓ tempore.
Et hec quidem frẽs nostis me mul¬
to melius: ut pote qui in tanta sco¬
la totuis eccłe doctoris. cotidie dĩcitis
aut docetis. Uerum in audientia
ur̃a ideo dicimꝰ hec. ñ ut discipłs ma-¬
gistros doceat : s ne suspicemini qͦd
ego gladium hunc contra pͥncipem
meum. dũm meũ angloꝵ regem.
et si durus aduersũ me actum sit:
exeri adbuc postulem uł desicdem.
Sustinendũ priꝰ: et regia clementia
cũ expectatione expetenda. Iuxta
sapientis consilium. fili inquit in
mansuetudine oꝑa tua ꝑfice: et
suꝑ hominũ głam diligeri s. Pera-¬
git enĩ int̾ilum tͣnquillitas: quod

Expanded text:
verbum gladius Petri reponendus. verbum gladius Petri reponendus. Secundum vero tempus quasi nubilum et tunc gladius Petri suspendendus, resumendus in tempore. Et secundum haec tempora, de vindicta ecclesiastica seu de Petri evangelico gladio varie Scriptura loquitur: nunc videlicet de eo exercendo, nunc de reponendo, interdum vero suspendendo et resumendo pro tempore. Et haec quidem, fratres, nostis me multo melius, utpote qui in tanta schola totius Ecclesiae doctoris quotidie discitis aut docetis. Verum in audientia vestra deo dicimus haec, non ut discipulus magistros doceat, sed ne suspicemini quod ego gladium hunc contra principem meum dominum meum Anglorum regem, et si durius adversum me actum sit, exeri adhuc postulem vel desiderem. Sustinendum prius et regia clementia cum exspectatione expetenda, juxta Sapientis consilium: Fili, inquit, in mansuetudine opera tua perfice et super hominum gloriam diligeris . Peragit enim interdum tranquillitas, quod
Abbreviated transcription (Latin):
s reponendũ ut dicitis. ne forte in ec¬
clesia dei. scissura det̾ior fiat. Preser¬
tim cũ diuisionis malicia: plures
semꝑ querat hr̃e consortes. Tanta
siquidem temꝑis potest eẽ. malicia:
ut eccłie solum gemitꝰ et dolor restet.
et ad dñm clamor. et dormiet tunc
eccłiastice discipline seueritas: eccl̃a
tunc ꝑ solum tau ꝓpħicum: consecu-¬
tura salutẽ. Et hoc est tempꝰ malũ:
quando uidelc. maloꝵ nulla spes re¬
stat correctionis. s solid̾o uĩdicta sic̃
Ideo prudens in temꝑe illo tacebit:
quia tempꝰ malum ẽ. Et tunc ꝓfecto
iuxta sapientis consilium: iundicte
altissim dandus locus.
Est et aliud tempꝰ. qnͣdo uidelc. cor¬
rectionis maloꝵ sꝑpes est. Et tunc qͥ-¬
dem expectandum. sustinendum:
et orandum ꝓ sustentatis. Alioqum
sicut ꝑ sapientẽ d̾r: ue his qui susti¬
nentiam ꝑdiderunt. Priꝰ quid̃e tem¬
pus tenebrosum et hora tunc et po¬
testas tenebrarũ: et tunc iuxta dñi

Expanded text:
sed reponendum, ut dicitis, ne forte in Ecsed reponendum, ut dicitis, ne forte in Ecclesia Dei scissura deterior fiat, praesertim cum divisionis malitia plures semper quaerat habere consortes. Tanta siquidem temporis potest esse malitia ut ecclesiae solum gemitus et dolor restet et ad Dominum clamor, et dormiet tunc ecclesiasticae disciplinae severitas, ecclesia tunc per solum tau propheticum consecutura salutem. Et hoc est tempus malum quando videlicet malorum nulla spes restat correctionis, sed soli Deo vindicta, sicut Ideo prudens in tempore illo tacebit quia tempus malum est ; et tunc profecto juxta Sapientis consilium: Vindictae Altissimi dandus locus. Est et aliud tempus quando videlicet correctionis malorum spes est. Et tunc quidem exspectandum, sustinendum et orandum pro sustentatis. Alioquin sicut per Sapientem dicitur: Vae his qui sustinentiam perdiderunt . Prius quidem tempus tenebrosum, et hora tunc et potestas tenebrarum, et tunc juxta Domini
Abbreviated transcription (Latin):
doctorũ maximꝰ. utꝑote qͥ ñ ab ho¬
mine neq ꝑ hominẽ euungłium
didicisset: post om̃ia tñ hec terrene
potestati se subdidit. cesarem appel¬
lando. Itã censens ꝑ omia hec cum
tempꝰ sic exigit cedendũ temꝑi: et
tempꝰ redimendũ ꝓ temꝑe.
qmͣ ꝑuidus. a magnis et sapientib
curie hec sibi incuria obicienda ar¬
bitrabat᷑. uñ et cum suis p̃tracta¬
uerat suꝑ hoc. et sermones suos
in iudicio iam disposuerat: sccłm
sapientiã et grãm sͥ datam mox
qͥn sicut uos uiri tam edocti et e¬
ruditi dicitis. ꝓ tempore tempori
cedendũ sit: et multa sustinenda
ꝓtemꝑe. Fateor inqm̃: Et in hora
hac et potestate tenebrarũ. tanto
uidełc imꝑatore frederico. et tanto
antipapa octouiano scismaticis tã¬
in signib: in catholicos pͥncipes qui
ab eccł̃ia ñ recesserunt s ꝑstiterunt.
etiam multũ delinquentes. nequa¬
qm petri gladium exerendum fateor

Expanded text:
doctorum maximus, utpote qui non ab hodoctorum maximus, utpote qui non ab homine neque per hominem evangelium didicisset, post omnia tamen haec terrenae potestati se subdidit Caesarem appellando, ita censens per omnia haec, cum tempus sic exigit, cedendum tempori et tempus redimendum pro tempore. quam providus a magnis et sapientibus curiae haec sibi in curia objicienda arbitrabatur, verum et cum suis praetractaverat super hoc, et sermones suos in judicio jam disposuerat, secundum sapientiam et gratiam sibi datam mox quin sicut vos viri tam edocti et eruditi dicitis, pro tempore tempori cedendum sit, et multa sustinenda pro tempore; fateor, inquam, et in hora hac et potestate tenebrarum, tanto videlicet imperatore Frederico et tanto antipapa Octaviano, schismaticis tainsignibus in catholicos principes qui ab Ecclesia non recesserunt sed perstiterunt, etiam multum delinquentes, nequaquam Petri gladium exercendum fateor,