comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bellanȩ ponende sunt nucib suis namplius suꝑterrã du¬
cendaẽ quã crassitudine digitũ duorũ plantis tam̃ et su¬
bulȩ exꝑtussũ melius ꝓuenire mense febr seu planta. sec sem̃
exponit̃ gaudent loco macro humido frigido etiã sabuloso
menseiulio circanonas abellana matura ẽ. MIXA¬

Expanded text:
ellane ponende sunt nucibus suis. Non amplius super terram ducenda est quam crassitudine digitorum duorum; plantis tamen et sobole expertus sum melius pervenire. Mense februario, seu planta, seu semen exponitur; gaudent loco macro, humido, frigido, etiam fabuloso. Mense iulio circa nonas avellana matura est. N
Abbreviated transcription (Latin):
onditũ uł absintiũ ułro satũ uł ui olatiũ ꝓcedere sponte fert᷑
exuitibus ut natura suscipiat qđ procurare sueuit industria
si s arm̃ta inuas aliqđ semiplenũ supradictis potionib mersa
seruent᷑ ut uiuã t̃rã simulresoluas adlexiuimodũ donecoculi
sarm̃torũ nitantur exire. t cadẽ sarmenta gẽmantia in quo
uolueris locouitiũ ceterarum more deponas¬
tuitis botriones et albos adferre possit et nigros greci sicfieri
debere iusser̃ siuicinȩ sint uites nigra et alba cũ poͣtantur
sarm̃ta utriusq: int̃sediuisa siciunge ut medios utriusq generis
oculos ȩ quando redderepossis unitati. tunc paprro ligabis
stricto et molli atq: humida t̾ra curabis adlinere etinter¬
iectis ternis dieb: adaquare donec germ̃ nouȩ frondis erũ pat
hinc exempto tepr. si libuerit genus efficiis ꝑplura sarm̃ta

Expanded text:
onditum, vel absinthium, vel rosatum, vel violarum procedere sponte fertur ex vitibus, ut natura suscipiat, quod procurare consuevit industria. Sic sarmenta in vas aliquod semiplenum supradictis potionibus mersa serventur et vivam terram simul resolvas ad lixivii modum, donec oculi sarmentorum nitantur exire; tunc eadem sarmenta gemmantia in quo volueris loco vitium ceterarum more deponasvitis botriones albos afferre possit et nigros, greci sic fieri debere iusserunt. Si vicine fint vites nigra et alba, cum putantur, sarmenta utriusque inter se divisa sic iunge, ut medios utriusque generis oculos aliquando possis reddere unitati; tunc papiro ligabis stricto et molli atque humida terra curabis allinere et interiectis trinis diebus adaquare, donec germen nove frondis erumpat, hic ex erupto, tempore si libuerit genus efficies per plura sarmenta
Abbreviated transcription (Latin):
erdnant ge seinuicẽ tangant doliũ desuꝑ operit Vinũ demalis
granatis eficies hoc modo granamitura purgata diligent ut
ralmea fiscella mittis in coclea exprimis edenit̃ coquesusq
admedietatẽ cũre frixerit picatis etgrpsatis uasculis laudis
ali sucũt excoquunt sed singulis sextarus libras mellis singulas¬

Expanded text:
ordinantur, ne se invicem tangant et dolium desuper operitur. Vinum de malis granatis conficies hoc modo: grana matura purgata diligenter in palmeam fiscellam mittes, in coclea exprimes et leviter coques usque ad medietatem; cum refriguerit, picatis et gypsatis vasculis claudes. Alii suc
Abbreviated transcription (Latin):
nutrire ñ debec mihiuero utilius probat᷑ ex ꝑtoporcam
cui pabula suppetunt ut plurimũ vinutrire debere qr
deficiet. inporcis etiã illud .ẽ. cõmodũ qđ inmissiuineis
necdũ turgentib: uel ex acta uindemia gramine ꝑsecuto
diligentiã fossoris imitant᷑. PEUINOEIURTITE ALIT¬

Expanded text:
nutrire non debet. Mihi vero utilius probatur experto, porcam cui pabula suppetunt ut plurimum nutrire VI debere; quia deficiet. In porcis etiam illud est commodum, quod immissi vineis necdum turgentibus, vel exacta vindemia, germine persecuto, diligentiam fossoris imitantur. DE HIS QUE I
Abbreviated transcription (Latin):
exarbore mela in lȩsa sumpser̃ et pediculis eorũ pice fer¬
uenti mersis supra tabulatũ ꝑ ordinẽ disposuer̃. Nucũ foliis
subt̃ expositis pleriq: scobem populi uel abietis intermela
diffundunt Constat mela sicponenda ut pedi culorum
pastos deorsi facias. neque antequã usui necessaria uideant᷑¬
eẽ. contingas. Vinũ etacȩtũ fit ex melis sicut expiris ante

Expanded text:
ex arbore mela illesa sumpserunt et pediculis eorum pice ferex arbore mela illesa sumpserunt et pediculis eorum pice ferventi mersis, supra tabulatum per ordinem disposuerunt, nucum foliis subter expositis, plerique scrobea populi vel abietis inter mela disponunt. Constat mela sic ponenda, ut pediculorum partes deorsum facias, neque antequam usui necessaria videantcontingas. Vinum et acetum fit ex melis, sicut ex pyris, ponde
Abbreviated transcription (Latin):
semelrasi Ñultranascent᷑ quaerasa sunt bubulũ stercus
obducat sispissa poma ramos onerabt̃. Int̃ legenda sunt
quaeq uitiosa ut alim̃tũ ceteris sucus ȩ qui peret et gene¬
rosis abundantiã ministret. quãnumero sautilitate
ꝑdebat. Malus om̃igenere inseripotest quopirus mse
legenda sunt mela qua euolumus custodire eain locis obs¬
curis ubiuentus p̃sit stram̃tis prius incratȩ subiectus in
cumulos ꝑsecreta disponimꝰ quicumul frequenti diuisio¬
nes separent᷑ aliqui diuersa dixer̃ ł singula inuasculis
fictilib picatis atq: oblitis claudi ł argilla in uolui. uel
solos pediculos creta adlini ł intabulis substrata palea dis¬
poni et stram̃tis desuperiori paste coperiri. Mela rotun¬
da qua e orbi culata dicuint᷑ sinecura toto anno seruarese
possunt Alii in poteo uł cisterna mergunt. uasa fictilia
quibi diligent̃ picatis ecclausis mela committunt. Alui

Expanded text:
semel rasi, non ultra nascentur, que rasa sunt bubullum stercus semel rasi, non ultra nascentur, que rasa sunt bubullum stercus obducat. Si spissa poma ramos onerabunt, inter legenda sunt queque vitiosa, ut alimentum ceteris succus equiparet et generosis abundantiam ministret, que numerosa utilitate perdebat. Melus omni generi inseri potest quo pyrus. legenda sunt mela que volumus custodire. Ea in locis obscuris ubi ventus non sit, stramentis prius in crate subiectis, in cumulos secreta disponimus; qui cumuli frequenti divisione separentur. Aliqui diversa dixerunt, vel singula in vasculis fictilibus picatis atque oblitis claudi, vel argilla involui, vel solos pediculos creta allini, vel in tabulis substrata palea disponi et stramentis de superiori parte cooperiri. Mela rotunda, que orbiculata dicuntur, sine cura toto anno servare se possunt. Alii in puteo vel cisterna mergunt vasa fictilia, quibus diligenter picatis et clausis, mela committunt. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
genera quaenumerare suꝑfluũ ẽ Amant pinguȩ acdȩtũ
solũ et cuihumorẽ ñ tãrigatio quãnatura suppetit. et sun
arena uł argilla sit rigationib adiuuet᷑ Montanis locis
debent admeridiem uersa constitui. et frigido solo ꝓueniunt
sicȩli tepor adiuuerit nec in asperis etumectis sedem recu¬
sant macrũ et aridũ solũ poma uermiculosa efficit et ca¬
duca serunt᷑ omnigenere sicut piri Neq: exararineq: effodi
desderant. Idcirco eis magis prata c̃ueniunt . stercus tantum
Non exigunt quidẽ sed libent̃ assumunt uł sicineris pulueres
misceant᷑. amant modestas rigationes Potatio illis ap¬
ta .ẽ. sed inaxime ut arida aut malenata tollant᷑ citius se¬
nescit hȩc arbor et insenectute degenerat sicaduca sunt
poma fissȩradici lapisimectus pomaretinebit: Laceste ui¬
ridis felle sitangantur cacumina Ñ putrescit. uermes
eius suillo stercore mixto humanȩ aut felle bubulo
extingunt᷑ qui si plures circa arborẽ sunt aereo scalpro

Expanded text:
nt pingue ac letum solum et cui humorem, non tam rigatio quam natura suppeditet. Si in arena vel argilla fit, rigationibus adiuvetur. Montanis locis debent ad meridiem versa constitui; et frigido solo proveniunt, si celi tepor adiuverit; neque in asperis et humectis sedem recusant. Macrum et aridum solum poma vermiculosa efficit et caduca, seruntur omni genere sicut pyri, neque exarari, neque effodi desiderant: Idcirco eis magis prata conveniunt. Stercus tantum non exigunt quidem, sed libenter assumunt, vel cineris pulveres misceantur. Amant modestas rigationes; putatio illis apta est, sed maxime ut arida aut male nata tollantur. Citius senescit hec arbor et in senectute degenerat. Sic caduca sunt poma, fisse radici lapis iniectus poma retinebit, lacerte viridis felle si tangantur cacumina, non putrescit, vermes eius, suillo stercore mixto humane urine, aut felle bubulo, extinguuntur, qui si plures circa arborem sint, ereo scalpro
Abbreviated transcription (Latin):
et arenis fdelectantur nisi ꝑennis unda succurrat
pore caulis uincit etrobore clibis delectat᷑. et ideo ponen¬
dȩ sunt plantȩ ꝑpulbinos arearum gaudet stercore
et sarculatione rarius positus conualescit. celerius
coquetur uiro reseruato sidum .ẽ. uel quat tuor foliorũ
Nitrum tritũ cribello desuꝑ spargas et speciem prumȩ
canentis imitetur Columella dicit plantatira dices
algamarina in uoluendas seruandȩ uiriditatis causa
fimo sis¬

Expanded text:
et arenis non delectantur, nisi perennis unda succurrat. et arenis non delectantur, nisi perennis unda succurrat. pore caulis vincit et robore. Clivis delectatur et ideo ponende sunt plante per bulbinos arearum. Gaudet stercore et sarculatione. Rarius positus convalescit, celerius coquitur virore servato. Si dum est trium vel quatuor foliorum, nitrum tritum cribello desuper spargas, speciem pruine canentis imitabitur. Columella dicit plantarum radices alga marina involvendas, servande viriditatis causa, fimo si
Abbreviated transcription (Latin):
tas seremus placido et screnodie maxime a ustro uł
euro. flantib siminuente luna ferantur tenues
et acriores proueniunt. sicrescente robustȩ et saporis
umecti Rarius sunt ponendȩ runcandȩ ac sarculan¬
dȩ sunt sȩpius sicapita uoluerimus his. eẽ maiora fo¬
lia om̃a debemus auferre. si sucus adinferiora coget᷑
Dequib: uero semina colligenda sunt iuuentur admini¬
culis. ubi caulẽ coeperint excitare cũniger color semi¬
nis fuerit p̃ferunt maturitatis indicia. uellendis unt¬
tali adhuc semi sicci cũ semine et sicinsole siccandi. hoc
mens eanetũ seres locis frigidis. omnẽ cȩlũ statum
patitur sed tepidiore laetat᷑. rigetur siseimber
abstineat seratur rarius aliquis emeneius. Ñobruunt
opinantes qđ anulla auetangatur. Nunc et senapi
serere possumus. Hocetiam mense caules seremus qui
et toto annoseripossunt solũ pinguȩ etsatis sub actum
diligunt argillã et glareã timent timent. sabulone

Expanded text:
tas. Serimus placido et sereno die, maxime austro vel tas. Serimus placido et sereno die, maxime austro vel euro flantibus. Si minuente luna serantur, teneres et acriores proveniunt; si crescente, robuste et saporis humecti. Rarius sunt ponende runcande, sarculande sepius. Si capita voluerimus his esse maiora, folia omnia debemus auferre et sic succus ad inferiora cogetur, de quibus vero semina colligenda sunt, iuventur adminiculis, ubi caulem ceperint excitare. Cum niger color seminis fuerit, preferunt maturitatis indicia, vellendi sunt cum semine et sic in sole siccandi. Hoc mense anetum seres; locis frigidis omnem celi statum patitur, sed tepidiore letatur, rigetur si se imber abstineat, seratur rarius, aliqui semen eius non obruunt, opinantes quod a nulla ave tangatur. Nunc et Sinapim serere possumus. DE CAULEet toto anno seri possunt solum pingue et satis subactum diligunt, argillam et glaream timent, sabulone
Abbreviated transcription (Latin):
los p̃habebunt. Nunc salicis plantas et omniũ generum
quae arbusto adplicandȩ sunt uel genestȩ ubideerit ob¬
ruemur exbacis eciã myrti & lauri seminaria faciemꝰ
uł si fuerant ex colemus
irca iđ febr sepes hostorũ ex congesto infunib spinarũ
hostorũ. It grecidicunt degrossa rubi uirga fieri debere
pasticulas et palmaribus scrobib: obrui et cotidie done
frondeat fossione etrigatione Nutriri. hoc mense lactuca
serit᷑ ut possit a prilimense trans ferri It carduus se¬
rit᷑ et nasturciũ et coli andrũ etpapauer sic̃ mense nouẽ bri
et aliũ uł ulpicũ. Nunc satureia serit̃ pinguiagro p̃ster
mixta seminat᷑. hoc etiã mense cepullis seris sed constat
et uerno etautũ no c̃ẽ seminandas . si sem̃ eius seueris in
caput crescit etminus reddit insemine. sicapitulũ ponas
ipsũ maces sit et multũ semeneducit. Terrã cepedesi¬
derant pinguem uehementer sub actũ irriguã sterco¬
ratã ibiareas faciemus om̃ib herbis etradice purga¬

Expanded text:
 etiam salicis plantas et omnium generum que arbusto applicande sunt, vel geneste, nisi deerit, obruemus. Ex baccis etiam myrti et lauri seminaria faciemus: vel si fuerant, excolemusruarias, sepes hortorum ex congesto in finibus, spinatum  Greci dicunt de grossa rubi virga, fieri debere particulas et palmaribus scrobibus obrui et quotidie donec frondeant fossione et rigatione nutriri. Hoc mense lactuca seritur, ut possit aprili mense transferri. Item nunc carduus seritur et nasturtium et coriandrum et papaver, sicut mense novembri et allium, vel ulpicum. m, vel ulpicum. Hoc etiam mense cepulas seris; sed constat et vere et autumno esse seminandas. Si semen eius severis, in caput crescit et minus reddit in semine. Si capitulum ponas, ipsum marcescit et multum semen educit. Terram cepe desiderant pinguem, vehementer subactam, irriguam, stercoratam; ibi areas faciemus, omnibus herbis et radice purga
Abbreviated transcription (Latin):
sunt antiqua rosaria hoctemp̃r circũ fodiunt᷑ sarculis
ueldo labris et ariditas uniuersa recidit᷑. Nunc & quȩ
rara sunt possunt ducta uirgarũ propagine reparari.
siro sam temperius habere uolueris duob palmis abea
girũ fodies etaqua calida bis rigabis indie. Nunc & lilicx
bulbos ponemus uellilia ante habitas ariemus. sum ma
diligentia neoculos circaradicem nascentes et minores
bubulos sauciemus quiamatre subtracti atq: in alios di¬
gestiordines poua lilieta formabt̃ It̃. uiolarũ plantae
et crobibulbi serendi sunt. uł subtilit̃ si fuerant ante fodiendi¬
ocm̃se aliquilini sem̃ laeto solo iniugerũ .x. modios spargun

Expanded text:
sunt antiqua rosaria, hoc tempore circum fodiuntur sarculis, sunt antiqua rosaria, hoc tempore circum fodiuntur sarculis, vel dolabris: et ariditas universa rescinditur. Nunc que rara sunt, possunt ducta virgarum propagine, raparari. Si Rosam temperius habere volueris, duabus palmis ab ea gyrum fodies et aqua calida bis rigabis in die. Nunc et liliorum bulbos ponemus, vel lilia antehabita plantemus, summa diligentia, ne oculos circa radicem nascentes et minores bulbulos sauciemus; qui a matre subtracti, atque in alios digesti ordines, nova liliera formabunt. Item violarum plante ci bulbi serendi sunt, vel subtiliter si fuerant ante, fodiendise aliqui lini semen leto solo in iugerum decem modios spargunt
Abbreviated transcription (Latin):
uncdocis maritimis et calidis fodiendȩ sunt uites uel sihȩc
prouintiȩ consuetudo .ẽ. exarandȩ et in eisdẽ locis palan
dȩ sunt uineȩ prius quã gemmã procedat cuius concussi¬
one uel ateritu incurrit᷑ grandȩ dispendium. Nuncoleȩ
ceteriq: arbores lȩtam̃ accipiunt decrescente luna.
sufficiet aut̃ maiori arbori ueges unaminori media
itaut subducta a radicib terra et fimo ꝑmixta reuocet᷑
tempr hocsiquȩ sunt inseminariis plante circũ fodien¬
dȩ sunt &amputandi eius ramisuꝑ flui uel radicula e
quascirca insuperioripaste miserunt. PEROSIS¬
ocmense rosaria conseremus quae sulco breuissimo
aut scrobibus ponenda sunt uel uirgultis ułetiã semine :
Semina aut̃ rosarũ p̃putemus medios flosculos eẽ aure
colori quosrosȩ fuerunt sed bacas nutriunt ouas inbre¬
uis simi pirisimilitudinẽ plenas seminibus suis. postuin¬
demiam reddunt maturas. quarum tam̃ maturitas
excolore fusco et molliciȩ poterit ȩstimari. siquaetia

Expanded text:
unc locis maritimis et calidis fodiende sunt vites, vel si hec provincie consuetudo est exarande et in eisdem locis palande aut ligande sunt vinee, priusquam gemma procedat; cuius concussione vet attritu incurrit grande periculum. Tunc olee cetereque arbores letamen accipiant, decrescente luna. Sufficiet autem maiori arbori veges una, minori media, ita ut subducta a radicibus terra et fimo permixta revocetur. Tempore hoc, si que sunt in seminariis plante, circumfodiendi sunt et amputandi eis rami superflui, vel radicule quas circa in superiori parte emiserunt. DE VIToc mense rosaria conseremus, que sulco brevissimo aut scrobibus ponenda sunt, vel virgultis, vel etiam semine. Semina autem rosarum non putemus medios flosculos esse aurei coloris, quos rose ferunt: sed baccas nutriunt, quas in brevissimi pyri similitudinem, plenas seminibus sui post vindemiam redddunt maturas; quarum tamen maturitas, ex colore fusco et mollitie poterit estimari. Si qua etiam
Abbreviated transcription (Latin):
desit exquercu. uermeseius arboris etnatinecant᷑ etnasci
prohibent᷑. Radicib felle taurino frequent̃ in fusis
It̃ fecesuini ueteris recentes sira dicib ad fundant᷑ ꝑtri¬
duũ diutius arbores inflorib: laborare ñ faciunt. si lapi¬
dosa pirus ẽ. ab extremis radicibus terrã priorẽ leuabis
et secernes om̃s lapillos quib diligent̃ remotis alterã t̃rã
cribro cretã in loco ei infundis sed hoc proderit sirigare
cũ deinsitione loquerem᷑. Subcostice et intrunco. Inserit᷑
aut̃ piro agrestimelo ut nonnulli amygdalo et spino ut
uergiliu s orno et fraxo et crdoneo. ut aliqui et punico sed
fis soligno surculus piri quiin serat᷑ ante solestitiũ anniculus
eẽ debet & prius quã figat᷑ foliis et omnitenera pastepri¬
uar Post solestitiũ uero eum figis qui summũ gerinen inclu

Expanded text:
desit, ex quercu. Vermes eius arboris et nati necantur et nasci desit, ex quercu. Vermes eius arboris et nati necantur et nasci prohibentur, radicibus felle taurino frequenter infusis. Item feces vini veteris recentes, si radicibus affundantur, per triduum diutius arbores in floribus laborare non faciunt. Si lapidosa pyrus est, ab extremis radicibus terram priorem levabis et secernes omnes lapillos: quibus diligenter remotis, alteram terram cribro fractam in loco eius infundis: Sed hoc proderit si rigare cum de incisione loqueremur sub cortice et in trunco. Inseritur autem pyro agresti, melo, ut nonnulli, amigdalo et spino, ut Virgilius, orno et fraximo et cydoneo, ut aliqui, et punico, sed fisso ligno. Surculus pyri qui inseritur ante solstitium anniculus esse debet et priusquam figatur, foliis ex omni parte tenera privari: post solstitium vero eum figis qui summum germen inclu
Abbreviated transcription (Latin):
catas seramus a grestriũ subactis benes crobib: ut conp̃hen¬
derint in serant᷑. Hoc aut̃ inter ẽ qđq plantis suis serint᷑
dulcedinẽ acteneritudinẽ seruant diutam̃ seruata p̃
durut Insita uero morã tẽporis sustinebt̃ spatia int̃
piros xexpedũ mensura decernat genus hoc arboris utꝑ
ficiat frequenti humore et assiduis fossionib: ẽ colend
usque adeo ut tẽpore quo florere c̃sueuit nihil ꝓditur¬
acredat̃ et deflore prolato sicã timo fossor adiuuerit
multũ ꝓficissi int̃ iecto anno qualelibet lȩtam̃ ad iungas
sedbubulũ spissa etȩrauia porina generare aliqui cinerẽ
miscent credentes hinc contrahi pomis argutos sapores
generũ uarietates exȩqui suꝑuacuũ puto cũ inponendis
uł ex colendis sit nulla distantia. Si languida arbor ẽ piri¬
uł oblaqueatȩ radicẽ terebras etibilignũ palũ deprimis
ł intrimco similit̃ terebrato extȩda cuncũ figis ł si hoc

Expanded text:
catas seramus agrestium, subactis bene scrobibus et ut comprehencatas seramus agrestium, subactis bene scrobibus et ut comprehenderint inserantur. Hoc autem interest, quod que plantis suis seruntur, dulcedinem ac teneritudinem servant, diu tamen servata non durant; insita vero moram temporis sustinebunt. Spatia inter piros XXX pedum mensura discernat: genus hoc arboris ut proficiat, frequenti humore et assiduis fossionibus est colendum; usque adeo ut tempore quo florere consuevit, nihil perditura credatur de flore prolato, si eam tunc fossor adiuverit. Multum proficis, si interiecto anno, quale libet letamen adiungas; sed bubulum spissa et gravia poma generare facit, aliqui cinerem miscent, credentes hinc contra hiargutos sapores. Generum varietates exequi supervacuum puto, cum in ponendis vel excolendis sit nulla distantia. DE vel oblaqueata, radicem terebras et ibi ligneum palum deprimis; vel in trunco similiter terebrata, ex teda cuneum figis, vel si hec
Abbreviated transcription (Latin):
tepidis conserenda sunt ut solo iubent᷑ irriguo. itaet¬
florẽ plurimũ proferent. et magnitudiẽ pomi tur¬
guentis adquirent. Nascitamen talisolo maxi mediligut̃
qualiuin eas diximus conuenire sed lȩto solo etualidas
arbores et fructus plurimos consecuntur . Lapidosi gene¬
rispirauitiũ mutare credunt᷑ si terris mollib: c̃serant᷑
Sed pirũ plantis serere ꝓpe tardus euentus .ẽ. tam̃ quib:
hoc placet ut semina generosa nihil sibi dea gresti asperi¬
tate ꝑmisceant plantas bimas auttrimas comore quo
oleȩ ponunt᷑ radicatas magnis scrobib: ponant supra t̃rã
trib: altas ł quattuor pedibus quarũ decisa cacumina
argllamixta muscus debetoperire. Nasiquis pirorũ
sem̃ as ꝑgat: Nasciquidem necesseiẽ origine suã refo¬
uente natura. Cuius acternitati nulla tarditas potest
creare fastidiũ sed homini hoc ex pectare longinquũ ẽ
cũ et sero ueniant et degeneris nobilitate decedant mne¬
liu sergo hoc mense nouẽ bri fiet ut pirorũ plantas radi¬

Expanded text:
tepidis conserenda sunt, ut solo iuventur irriguo: itaflorem plurimum proferent, magnitudinem pomi tgentis acquirent, nasci tamen tali solo maxime diligunt, quali vineas diximus convenire. Sed leto solo et validas arbores et fructus plurimos consequemur. Lapidosi generis pyra vitium mutare creduntur, si terris mollibus conserantur, sed pyrum plantis serere prope tardus eventus est: tamen quibus hoc placet, ut semina generosa nihil sibi de agresti asperitate permisceant, plantas bimas aut trimas eo more quo olee ponuntur radicatas magnis scrobibus, ponunt supra terram tribus altas vel quatuor pedibus, quarum decisa cacumina, argilla mixta, muscus debet operire. Nam siquis pyrorum semen aspergat, nasci quidem necesse est, originem suam refovente natura, cuius eternitati nulla tarditas potest creare fastidium: sed homini hoc spectate longinquum est, cum et sero veniant et degeneris nobilitate decedant. Melius ergo hoc mense novembri fiat, ut pyrorum plantas radi
Abbreviated transcription (Latin):
octo brimense transferre debebis serendus ẽ loco lȩto
et maxime campestri area plana pastinata altȩ et diu
subacta etstercorata. si sectiuum uelis spissius si capi¬
tatumrarius seris. sarculo frequentandus .ẽ et herbis
liberandus. cumdigiti cras situdinẽ habuerit a media
paste p̃cisis foluis et truncatis radicib trans ferat᷑
oblitus fimo liquido qua ternis uel quinis digitis sepa¬
retur : cũ radices a getmodice conp̃hendendus etad¬
leuandus ẽ sarculo ut suspensus a terra qđ spatiũ uacuũ
subter inuenerit capitis uastitate cogetur implert
It̃ plura semina in unũ ligata sideposueris grandis por¬
rus nascitur ex om̃ibus. It̃ si capiticius rapȩ semen in¬
mittas sine ferro et pangas multũ festur increscere
melius si frequenter hoc facias. Hoc m̃ sein ulla seritur
quocanneta ponunt᷑ seritur oculis sicut calami quos
abscidere et terra leuiter debemꝰ obruere terra fossa

Expanded text:
octobris mense transferre debebis. Serendus est loco leto octobris mense transferre debebis. Serendus est loco leto et maxime campestri, area plana, pastinata alte et diu subacta et stercorata. Si sectivum velis, spissius; si capitatum, rarius seres, sarculo frequentandus est et herbis liberandus; cum digiti crassitudinem habuerit, a media parte precisis foliis, truncatis radicibus, transferatur; oblitus fimo liquido, quaternis vel quinis digitis resectis cum radice; modice comprehendendus et alleviandus est sarculo, ut suspensus a terra, quod spatii vacuum subter invenerit, capitis vastitate cogatur implere, item plura semina in unum ligata si deposueris, grandis nascetur porrus ex omnibus. Item si capiti eius rape semen immittas sine ferro et pangas, multum fertur increscere et melius si frequenter hoc facias, hoc mense intuba seritur, quo canneta ponuntur. Seritur oculis sicut calami, quos abscindere et terra leviter debemus operire, terra fossa
Abbreviated transcription (Latin):
iocundius. Nuncetiã malba seripotest : Mentã quoque
sere plantis łradicib: loco humido ł circaaquas apricũ
solũ. Nec pinguȩ nec stercoratũ desiderat. Hoc mense
feniculum seres loco aprico et modice saxo seritur primo
uere. Pastinaca et semine ponetur etplantis locopin¬
gui et soluto altius pastinato raram statues ut robor
quo aliũ uelcepulla. Nunccere folium locis frigidis post
idđ serat᷑ desiderat agrũ lȩtũ umidũ stercoratũ. Hoc m̃se
betam seremus quamius possit et tota aestate seminari
Amatagrũ putrẽ umidũ locũ trans ferenda ẽ. quattuor
autquinq: foliorum radicib fimorecenti oblitis amat
porrus serendus quemsi sectilem uelis postduos menses
quã satus ẽ. poteris desecare manentem in areis suis
quamuis asserat columella etiam sectiuum diutius dura¬
turũ meliorẽq sitrans feratur et quotiens secabit᷑ a qua
ubetur etstercore. sicapitatũ facere uelis qđ ubere seueris¬

Expanded text:
in rapam. Nunc etiam malua seri potest. Mentam quoque sere plantis vel radicibus, loco humido, vel circa aquas. Apricum solum, nec pingue, nec stercoratum desiderat. Hoc mense feniculum seres, loco aprico et modice saxoso: seritur primo vere. Pastinaca et semine ponetur et plantis, loco pingui et soluto, altius pastivato; raram statues, ut robur ut robur accipiat. Nunc cerefolium locis frigidis post idus seratur, desiderat agrum letum, humidum, stercoratum. Hoc mense betam seremus, quamvis possit et tota estate seminari, amat agrum putrem et humidum locum. Transferenda est, quatuor aut quinque foliorum radicibus fimo recenti oblitis; amat porrus serendus, quem si sectilem velis, post duos menses quam satus est poteris desecare, manentem in areis suis; quamvis asserit Columella etiam ait sectivum diutius duraturum, melioremque, si transferatur; et quoties secabitur, aqua iuvetur et stercore, si capitatum facere velis. Quod vere severis
Abbreviated transcription (Latin):
Pausiatamen oleum qđ reddit dũ uiride . ẽ opeium
sedcito uetustate corrumpit᷑. optimũ licinia dat plu¬
rimũ sergia. sed dehis hoc generaliter p̃cipisse suffi¬
ciet maiores bacas cibominores oleo profuturas. Si¬
drigenis interse pedib: distent. sima ceruicenis quinis
melius faciemus si ordines in fauonium dirigamus.
cum deponent᷑ inscrobes. siccas constituontur quat̃nis
padib fossas glarea etiã ubi lapides defuerint misceat᷑
ecstercus siclausus locus ẽ modice supraterrã quae ponunt᷑
emineant si pecora formidant᷑ altiores trunci. eẽ debebt̃
Iusiccis uero prouintiis cumpluuȩ desunt etrigareten¬
ueniet si prouintia indiget oliuetis et ñ ẽ unde planta

Expanded text:
Pausia tamen oleum quod reddit dum viride, est optimum, sed cito vetustate corrumpitur: Optimum Licinia dat, plurimum Sergia. Sed de his generaliter hec percepisse sufficiat, maiores baccas cibo, minores oleo profuturas: dines in favonium dirigamus,Pausia tamen oleum quod reddit dum viride, est optimum, m faciemus, si ordines in favonium dirigamus, cum deponentur in scrobes siccas constituantur, quaternis pedibus fossas: glarea etiam ubi lapides defuerint misceatur et stercus. Si clausus locus est, modice supra terram que ponuntur emineant. Si pecora formidantur, altiores trunci esse debebunt. In siccis vero provinciis cum pluvie non sunt, rigare conveniet. Si provincia indiget olivetis et non est unde planta
Abbreviated transcription (Latin):
maritima intufouł argilla uix conp̃hendunt humor assi¬
duus moris ꝓdesseñ credit᷑. fossi onib: laecat᷑ et stercore
putria in his etarida posttrienniũ sunt potanda. plantã
sirobustã trans feres mense octobri & nouẽbri si teneram
febr etmar scrobes desiderat altiores int̃ualla maiora
ncumbris p̃mat᷑ alterius. feracẽ lȩtiorẽq mori arborẽ
in seramꝰ therebinthi hincinde lentisci. circa octobres leł
morus ablaqueandaiẽ. etra dicib eius uipi ueteris recen¬
tissime fȩces in findendȩ inserit̃ infico et insecantũ sub cor¬
tice ulmo insita comp̃hendit sed pasturit magnȩ infelici¬
tatis augmenta

Expanded text:
maritima. In tofo vel argilla vix comprehendunt; humor assiduus moris prodesse non creditur; fossionibus letatur et sterrcore. Putria in his et arida, post triennium, sunt putanda; plantam si robustam transferes mense octobri et novembri, si teneram, februario et martio. Scrobes desiderat altiores, intervalla maiora, ne umbris prematur alterius. Feracem letioremque mori arborem inseramus terebinthi et hinc inde lentisci. Circa octobris kal morus ablaqueanda est et radicibus eius vini veteris recentissime feces infundende. Inseritur in fico et in se tantum sub cortice. Ulmo insita comprehendit, sed parturit magne infelicitatis argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
et aggerri terramq: arcũ salicis cũ ꝑsici cacumine pos¬
sit operire. hinc ꝑsicipoma sineo ssibus nasci. sed hoc
locis humidis conuenire uł riguis et salices aquationi¬
bus adiuuandas ut etnatura ligniuinceat quȩ delec¬
tatur humore. et suꝑ fluentẽ copiã suci germinibus
ministret alienis DEINSTITUENDISOLIUETES
ocmen selocis temperatis instituemus oliueta quae uel
pastinis conserenda sunt ut extremas circa decimanũ
tabulas cigant uł suum locum tenebunt siponuntur
inpastino radicatȩ plantȩ decisis capitibus et brachus¬
et intruncũ redactae usque ad mensurã cubitiunius
et palmi infermento terrȩ fossȩ defigant᷑ locũ palo
antea deprimente hordei grana subteraciant᷑ et am¬
putetur his quicquid putridi inuentũ fuerit᷑. Autaren¬
tis. et tunc capita earum luto uellentur &muscoulmeis
uinculis uł tenacib quib cũque constricta sed maximũ

Expanded text:
et aggeri terram, que arcum salicis cum persicis cacumine poset aggeri terram, que arcum salicis cum persicis cacumine possit operire: hinc persici poma sine ossibus nasci, sed hoc locis humidis convenire, vel riguis et salices aquationibus adiuvandas: ut et natura ligni vincat, que delectatur humore et superfluentem copiam succi, germinibus ministret alienis. DE OLIVETISHoc mense locis temperatis instituemus oliveta, que vel pastinis conserenda sunt, vel extremas circa decumanum tabulas cingant, vel suum locum tenebunt. Si ponuntur in pastino, radicate plante, decisis capitibus et brachiis, in truncum redacte, usque ad mensuram cubiti unius et palmi, in fermento terre fosse defigantur, locum palo antea deprimente. Hordei grana subter iaceantur et amputetur his quicquid putridi inventum fuerit, aut arentis et tunc capita earum luto velentur et musco, ulmeis vinculis vel tenacibus quibuscumque constricta. Sint
Abbreviated transcription (Latin):
suomense dicemus quastũ genus columella sicretulicgallica
terebra usque ad medullã arborẽ ꝑforandã plaga inte¬
rius leuiter indinata. ibi educto omnis cobeuite ł ramũ
admodũ foraminis inpressi delibratũ sucidũ tamen etum̃tẽ¬
strictȩ in primiuna aut duab: gemmis foris relictis tunc
argilla et musco locumdiligent̃ operiri itauites inulmo
inseriposse conmissas. his panus quidam mihi hocgenus
ramum brachii crassi tudine solidũ longum cubitis duob:
aut amplius terebrari ius sit inmedio et plantã ꝑsiciineo¬
deloco inquo consistit. spoliatã ramis om̃ib solo capite
relicto ꝑ ipsum saligni manubrii foramen induci. Tunc
eundẽ salicis ramũ terrȩ capite utroq: demerso in arcus
similitudinẽ debere curuari foramen luto musco uin¬
culis stringi. annodeinde exempto ubi inframedullã
salicis caput plantule sicco heserit utunitassit ex duob
mixta corporibus plantã subter incidi atq: trans ferri

Expanded text:
s Opus agriculture Quartum genus Columella sic retulit. Terebra usque ad medullam, arborem perforandam, plaga interius leviter inclinata; ibi educto omni scrobe, vitem vel tamum ad modum foraminis impressi delibratum, succidum tamen et humentem imprime, una aut duabus gemmis foris relictis: tunc argilla et musco locum diligenter operi. Ita et vites in ulmo inseri posse tradit. Hispanus quidam mihi hoc genusramum brachii crassitudine solidum, longum cubitis duobus aut amplius, terebrari iussit in medio et plantam persici, in eodem loco in quo constitit, spoliatam ramis omnibus, solo capite relicto, per ipsum saligni manubrii foramen induci: tunc eumdem salicis ramum, terre capite utroque demerso, in arcus similitudinem debere curuari, foramen luto musco vinculisque stringi: anno deinde exempto, ubi infra medullam salicis caput plantule sic coheserit, ut unita sit ex duobus mixta corporibus, plantam subter incidi, atque transferri
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. erram secato et quod melius ẽ surculos interlignũ cor¬
ẽsi pno figo ticemq: depone tuncstringe quidã ra sum exutraq paste
surculũ conuenientẽ soliditati arboris inserendȩ sic in me¬
dio deponunt ut cortex surculi undiq costici arborisred¬
datur aequalis. sed inno uella arbore terra mota usq
adipsũ insitũ colligatur quae cã res auento et calore

Expanded text:
terram serrato et quod melius est, surculos inter lignum corterram serrato et quod melius est, surculos inter lignum corticemque depone et tunc astringe quidam rasum ex utraque parte surculum convenientem soliditati arboris inserende, sic in medio deponunt, ut cortex surculi undique cortici arboris reddatur equalis; sed in novella arbore terra mota usque ad ipsum insitum colligatur, que res eam a vento et calore
Abbreviated transcription (Latin):
alterius quisu pra arborẽ .vi. uel.vii. digiti semineat duos ł tres
uel plures surculos protrunci qualitate constituimus qua¬
ternis digitis uelamplius intereos spatium relinquemus
Tunciunco autulmo autiumine stringimus et suplutum
musco tectũ ponemus acligauimus ut quattuor digitis
supralutũ possit surculus eminere. plerosq delectat stric¬
tũ primosectȩ arboris truncũ uinculis altiorib: in medio
findere. etibi surculos exutraq paste rasos inmodũ cunei
ut integra sit medulla demergere praemisso ante cune¬
olo quo subducto depositus sarculus redeunte in plagã
materia possit ad stringi Sed hoc utrũq genus uernũ ẽ
et fitcrescente luna ubiincipit arborũ gemma turgues¬
cereee surculiaut̃ qui inserendi sunt sint nouelli festiles¬
uodosi denouonati aborientali arboris paste decisi
crassitudine digit minoris bifurci ueltri furci geminis
plurib: ubestati si arborẽ minorẽ desiderabis inserere
inqua sine dubio meliora increm̃ta proueniunt circa

Expanded text:
alterius, qui supra arborem sex vel octo digitis emineat. Duos vel tres vel plures surculos pro trunci quantitate constituimus, quaternis digitis vel amplius inter eos spatium relinquentes, tunc iunco aut vimine stringimus et desuper lutum musco tectum ponemus ac ligabimus, ut quatuor digitis super lutum possit surculus eminere. Plerosque delectat strictum prime secte arboris tuncum vinculis arctioribus in medio findere et ibi surculos ex utraque parte rasos et in modum cunei, ut integra sit medulla, demergere; premisso ante cuneolo: quo subducto, depositus surculus redeunte in plagam materia, possit astringi: sed hoc utrumque genus vernum est et fit crescente luna, ubi incipit arborum gemma turgescere. Surculi autem qui inserendi sunt, sint novelli: fertilesdo, si de novo nati, ab orientali arboris parte decisi, in crassitudine digiti minoris bifurci vel trifurci, gemmis pluribus uberati. Si arborem minorem desiderabis inserere, in qua sine dubio meliora incrementa proveniunt, circa
Abbreviated transcription (Latin):
fimo simuladherente ponendȩ sunt plante maioris in¬
crementi quialicet serius conp̃hendant fostiores fiant
sihiemps ẽ. tepidoiamdie si aestas cum sol inuesperam
declinatur planta pangenda ẽ uastior fiet si terra op¬
riatur assiduȩ sem̃bra sicȩ uetustũ mutatur in rapa.¬

Expanded text:
fimo simul adherente. Ponende sunt plante maioris incrementi; quia licet serius comprehendant, fortiores fient. Si hyems est, tepido iam die; si estas, cum sol in vesperam declinat, planta pangenda est. Vastior fiet si terra operiatur assidue. Semen brassice vetustum muratur in rapa
Abbreviated transcription (Latin):
qui cotidie soletangat᷑. Plurimipira obruta interpaleas
aut frum̃ta seruauer̃. Alii statim lecta cũ tenacib suis
picatis urceis condider̃. etorib uasculorũ gypso ułpice clau¬
sisipsa subdiuo obruta sabulone texer̃. Alupira quȩ se
ñ contingerent inmelle seruauer̃. Itẽ pira diuisa et purgata
granis insole siccantur. aliquiaquã salsa cũ coeperit un¬
dare calefacta dispumant. etei postiam frigidȩ piraser¬
uanda demergunt. tunc exempta posttemp exiguum
condunt urceo &ei lito ore conseruant. uł nocteetdie infri

Expanded text:
non cesses. Plurimi pyra obruta inter paleas aut frumenta servarunt. Alii statim lecta, cum tenacibus suis picatis urceis condiderunt et oribus vasculorum gipso vel pice clausis, ipsa sub divo obruta, sabulone texerunt. Alii pira que se non contingerent in melle servarunt. Item pyra divisa et purgata granis, in sole sic cantur. Aliqui aquam falsam, cum ceperit undare calefacta, despumant et ei post iam frigide pyra servanda demergunt, tunc exempta post tempus exiguum, condunt urceo et eius littore conservant. Vinum de pyri
Abbreviated transcription (Latin):
tione ponantur : sintase discretȩ pedib xv. uel xx. om̃is
subinde circaeas herba uellat᷑. et quotiens se imber in fu¬
derit breuissimis acfrequentissimis fossionib sollici¬
tent᷑ et subinde ducta atrunco terra atq ꝑmixta in ali¬
quanto altiores cumulos congerat᷑. Qđ sioliuetũ suoloco
facere uolueris hȩc genera terrarũ sequeris. Trãcui
mix ta sit glarea autcretã sabulonis coniunctione reso¬
lutã aut pinguẽ sabulonẽ aut terrã naturȩ densioris
et uiuidae. creta figuli omnino repudianda . ẽ. etuligi¬
nosa & inqua semꝑ humor adsistit. & sabulo macer et nuda
glarea Quãuis enĩ conp̃hendat ñ conualescit. potest
seri e tubi arbustus aut ilex stecerat. Namcerrus et scisa
radices noxias relinquit quarum uirus oleã necat
Locis aestiuosis septentrionali colle. frigidis meridi¬
anogaudet. mediis clibis delectatur. Neq imum locũ¬
Neq arduum patitur magis modicos clibos sicut ẽ.¬

Expanded text:
onstricta. Sint a se discreti pedibus XV vel XX, omnis subinde circa eas herba vellatur; et quoties se imber infuderit, brevissimis ac frequentissimis fossionibus solicitentur et subinde ducta a trunco terra, atque permixta, in aliquanto altiores cumulos congeratur; Quod si olivetum suo loco facere voluetis, hec genera terrarum sequeris, terram cui sit mixta glarea, aut cretam sabulonis coniunctione resolutam, aut pinguem sabulonem, aut terram nature densioris et tumide. Creta figuli omnino repudianda est et uliginosa et in qua semper humor assistit et sabulo macer et nuda glarea, quamvis enim comprehendat, non convalescit. Potest seri et ubi arburus, aut ilex steterat: at cesarus eruta et excisa, radices noxias relinquit, quarum virus oleam necatlocis estuosis septentironali colle, frigidis meridiano gaudet; mediis clivis delectatur, neque arduum partitur magis medicos clivos.
Abbreviated transcription (Latin):
poterit ualida planta trans ferri edocis frigidis hocm̃se
plantari Scioplerosq quod facilius atq utilius dura¬
dices olearũ qua e in siluis plerũq sunt autin locis deseras
incubitalẽ mensurã recisas autin seminario siplacuerit
aut inoliueto solere disponere et ad mixtione stercoris
adiuuare. quare proueniet ut exunius arboris radicib
numerosa planta nascatur. DEPOMIFENIS TESCA
onale regione disponere Dequib singillatn dicer
quaespecialit sunt tenenda Nã pomis eadem conuenit
pedes relinques. plantas statuas radicatas quod ẽ melus
seruabis pecacumina autmanu fracta auterosa ũcres¬
cant unũ quemq ordinẽ suogenere deputabis. nem fir¬
mȩ aualenti oribus opprimant᷑ plantas similiter
notauimus ut ipsis quib steterant cardinibus opponam
declibo sicco exilii in planũ pinguẽ humidũ trans feremꝰ
si truncos ponere uolueris supra t̃rã propetrib: padib
erigant᷑ ubiduas in una scrobe plantas deponis cauendũ

Expanded text:
poterit valida planta transferri et locis frigidis hoc mense plantari. Scio plerosque, quod facilius atque utilius est, radices olearum, que in sylvis plerumque sunt, aut locis desertis, in cubitalem mensuram recisas, aut in seminario, si placuerit, aut in oliveto solere disponere et admixtione stercoris adiuvare, quare proveniet, ut ex unius arboris radicibus, numerosa planta nascatur. DE ARBORIBUS POMIFonali regione disponere, de quibus sigillatim dicemus que specialiter sunt tenenda. Nam pomis eadem teerra copedes relinques: plantas statues radicatas, quod est melius servabis, ne cacumina aut manufracta aut erosa non crescant, unumquemque ordinem suo generi deputabis, ne infime a valentioribus opprimantur: plantas similiter notabimus, ut ipsis quibus steterant cardinalibus opponamus. De clivo sicco exili, in planum pinguem humidum transferemus. Si truncos ponere volveris, supra terram prope tribus pedibus erigantur, ubi duas in una scrobe plantas deponis, cavendum
Abbreviated transcription (Latin):
rimoigit̃ eligendi etbene colendi agriratio quattuor reb
c̃stat: Aere aqua t̃ra industria. Ex histrianatura¬
hauinũ facultatis & uoluntatis ẽ. Naturȩ ẽ qđ m pri¬
iis spectare opostet uteis locis q̃ colere destinabis Aer
umalitaris etdemens. Aqua salubris & facilis ł ibinas¬
enisigit᷑ salubritatẽ declarant loca ab infimis uallibus
libera enebularũ noctib absoluta eh abitatoric s¬
derata corpus cula sieis color senus capitis firma since¬
rita s cin osfensũ lum̃ oculorũ purus audit᷑ fauces cõmȩ¬
atũ li quidȩ uoces exercent. Hoc genere benignitas deris
approbat̃ his aut̃ contrueria noxiũ celi illius sp̃mc̃ fitent᷑¬

Expanded text:
riculture Eligendi et bene colendi agri ratio, quatuor rebus constat. Aere, aqua, terra, industria. Ex his tria naturalia, unum facultatis et voluntatis est. Nature est, quod in primis expectare oportet, ut eis locis que colere destinabis, aer sit salutaris et clemens. Aqua salubris et facilis, vel ibi nasAeris salubritatem declarant loca ab infimis vallibus libera et nebularum noctibus absoluta et habitatorum considerata corpuscula, si eis color sanus, capitis firma sinceritas, inoffensum lumen oculorum, purus auditus, fauces commeatus liquide vocis exercent; hoc genere benignitas aeris approbatur. His autem contraria noxium illius celi spi
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiȩ ipsam cui prȩcepturus es estimare
a Neque enĩ formator agricolȩ debetartibo etelo¬
qenura quthers aemulari qđ a plerisq: factum ẽ
Quidum disseste locuntur rusticis assecutis ut eorũ doc¬
tima nedaidis sertissimis possit intelligi. sed nos recidamus

Expanded text:
prudentie, ipsam cui precepturus es, estimare personam. Neque enim formator agricole debet artibus et eloquentia rhetores imitari: quod a plerisque factum est, qui dum diserte loquuntur rusticis, hoc assequuntur, ut eorum doctrina nec a pertissimis possit intelligi. Plinius
Abbreviated transcription (Latin):
copia fi habundat. hoc prostercore optie cecidit ut sa¬
bulosis locis cretã id ẽ. argillã spargas cretosis acnimiu
spissis sabulonẽ hoc et segitib profic̃ etui neas pulcher¬
rimas reddit. Nam lȩtam̃ inuineis saporẽ uini uitiare
ocmense uliginosis locis aut exilib: aut frigidis aut
opacis circa aequi noctiũ triticũ et adoreũ seret᷑ dũsere¬
nitas constat utradices frum̃ti antehiemem c̃uales cat¬
olett̃ra humorẽ salsũ uomere quisegetes Necat
ubihoc fit colũbinũ stercus aut cupressufolia opostec
inspargere. et it aut eadẽ misceant᷑ in arare melius tamen
om̃ib reme diiserit. si aquarius sulcus noxiũ deducat hum orẽ¬

Expanded text:
copia non abundat, hoc pro stercore optime cedit, ut sacopia non abundat, hoc pro stercore optime cedit, ut sabulosis locis cretam id est argillam spargas; cretosis ac nimium spissis sabulonem: hoc et segetibus proficit et vineas pulcherrimas reddit: nam letamen in vineis, saporem vini vitiare oc mense uliginosis locis, aut exilibus ac frigidis, aut opacis, circa equinoctium, triticum et hordeum seretur, dum serenitas constat, ut radices frumenti ante hyemen convalescantnecat. Ubi hoc sit, columbinum stercus, aut cypressi folia oportet inspergere; et ita ut eadem misceantur inarare: melius tamen omnibus remediis erit, si aquarius succus noxium deducat humore
Abbreviated transcription (Latin):
ocm̃ seagerpinguis et quidiutenere consceuit humorem
t̃tiauice arabitur quãuis humido annopossit etantea t̃ti¬
ari. Nunca gerhumidus planꝰ exilis quẽ primo augusto
araridixim. Iterat᷑ acseritur graciles cliui. Nprimum
arandisunt et serendi statim circaȩqui noctiũ a grinunestir¬
corandisunt. sed in colle spissius in cãporarius laetamin a
disponent᷑ cũ luna minuit᷑ q̃res herbis siseruet̃ officiet
uniiugero asserit columella xxiiii. stercoris carpenta suf¬
ficere. Inplano ͦ XVIii sedidẽ cumuli tot dissipandi sunt
qđ cadie poter̃ exarari nestercora exsucata Nil prosint
ecientur quidem lȩtamina et qualibet hiemis paste sed si
tempr suo ei aliquaratione p̃poterant antequã seras
more seminis ꝑ agros puluerẽ stercoris sparge ł caprinũ
manũ ꝓice et t̃rã seruulis misce. Nec prodest nimiũ ster¬
core una tempr sed frequent̃ et modice. ager: quosus plus
stercoris siccus uero minus requirit. sed silȩ taminis

Expanded text:
 ager pinguis et qui diu tenere consuevit humorem, tertia vice arabitur, quamvis et humido anno possit antea tertiari, nunc etiam humidus planus exilis quem primo Augusto arari diximus iteratur ac seritur. Graciles clivi nunc primum arandi sunt et serendi statim. Circa equinoctium agri nunc stercorandi sunt, sed in colle spissius, in campo rarius: letamina disponentur cum luna minuitur, que res herbis si servetur officiet, uni iugero asserit Columella XXIV stercoris carpenta sufficere; in plano vero XVIII. Sed iidem cumuli tot dissipandi sunt, quot ea die poterunt exarari, ne stercora exucca nihil prosint. Eiiciuntur quidem letamina et qualibet hyemis parte, sed si tempore suo eiici aliqua ratione non potuerunt antequam seras, more seminis, per agros pulverem stercoris sparge, vel caprinum manu proiice et terram sarculis misce; nec prodest nimium stercorare uno tempore, sed frequenter et modice. Ager aquosus plus stercoris, siccus vero minus requirit. Sed si letaminis
Abbreviated transcription (Latin):
uiua calcȩ oleo subacti debemꝰ in linere. sed antequã his a q̃
cursus admittit᷑ fauilla ꝑcos mixta exiguo liquore decur¬
rat ut glutinare possit. siqua sunt uitia tabulorũ ultima
ratio .ẽ. plũ beis fistulis ducere q̃ aquas noxias reddunt
Nãcerosa plũbo creit̃ at tritoq corporib: Nocebit huma¬
nis diligentis erit aquarũ receptacula fabricari. ut copia¬

Expanded text:
viva calce oleo subacta debemus illinire. Sed antequam his aque viva calce oleo subacta debemus illinire. Sed antequam his aque cursus admittitur, favilla per eos mixta, exiguo liquore decurrat, ut glutinare possit, si qua sunt vitia tabularum. Ultima ratio est plumbeis fistulis ducere, que aquas noxias reddunt. nam cerussa plumbo creatur attrito, que corporibus nocebit humanis, diligentis erit aquarum receptacula fabricare, ut vel copia
Abbreviated transcription (Latin):
terris ad loca inferiora possunt uicefontis exire siuallis
subiectȩnatura ꝑmittat. DEAQUAEDUCTIBUS
plũbeis fistulis aut canalib ligneis. aut fictib tubis. si
ꝑformã ducetur solidandus ẽ. canalis neꝑrimas aqua
possit elabi. cuius magnitudo proaque m̃sura facienda ẽ
siꝑplanũ ueniet. Int̾centenos uł sexagenos pedes sensim
reclinet᷑ structura sesqui pedẽ ut uimpossit habere cur¬
rendi sed quimons int̃ iectos suurrerit. aut ꝑlatera eius
aquã ducemus obliquã. aut ad aquȩ caput speluncas libra¬
bimus ꝑquas structura ꝑueniat. sed sise uallis int̃serat
erectaspilas ł arcus usq ad aquȩ iusta uestigia construem
Autplũ beis fistulis clausã deici patiem et explicata ualle
consurgere sed qđ .ẽ. salubrius etutilius. fictilib tubis
cũ ducit᷑ duob digitis crassi et exuna paste reddant᷑ angust
v. palmispatio unus inalterũ possit intrare. quas iuncturas

Expanded text:
terris, ad loca inferiora possunt vice fontis exire, si vallis terris, ad loca inferiora possunt vice fontis exire, si vallis subiecte natura permittat. DE AQUEDUCTU FACplumbeis fistulis, aut cannalibus ligneis, aut fictilibus tubis, si per formam ducitur, solidandus est canalis, ne per rimas aqua possit elabi, cuius magnitudo pro aque mensura facienda est, si per planum veniet, inter centenos vel sexagenos pedes sensim reclinetur structura sesquipede, ut vim possit habere currendi, si quis mons interiectus occurrerit, aut per latera eius aquam ducemus obliquam, aut ad aque caput speluncas librabimus, per quas structura perveniat, sed si se vallis interserat, erectas pilas, vel arcus usque ad aque iusta vestigia construemus aut plumbeis fistulis clausam deiici patiemur et explicata valle consurgere. Sed quod est salubrius et utilius, fictilibus tubis cum ducitur, duobus digitis crassi et ex una parte reddantur angusti, ut palmi spatio unius in alterum possit intrare; quas iuncturas