comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uoxclamantis in deserto: parate uiam dñi. rectas
facite semitas eius. Catha marcum euuangeliũ. ꝑ
quod uenit redemptio fidelium & beatitudo scõꝵ
quia quatuor unum sunt: & unum quatuor euan-
głia. multarum constat ẽẽ uirtutum. Quid enim
fortius quam animas saluare. que erroꝵ suorum
uitiis poterant interire: Scd̃m quod in sexagesi¬
mo septimo psalmo:iam dudum ꝓpħa sp̃u sancto
instigante denudauit. Dñs dabit uerbum euuan¬
głitantib iurtutes multas. Uersus istius ordo talis
est: qui huic operi congruenter inseritur. Dñs dabit
enim uirtutes multas apłis. qui uerbum eius uene¬
randa confessione p̃dicabant: quando eis languenti-¬
um turbas sanare concessum est. Euuangłium grece:
latine bona adnuntiatio interp̃tatur. Quod proprie
ad regnum dei. & remissionem ꝑtinet peccatorum.
Unde dicitur. Penitẽmimi & credite euuangłio: qͥa
toris uncti. In hebreo iħc: in greco sother. in latino

Expanded text:
s in deserto, Parate viam Domini: rectas facite semitas ejus. Κατὰ Μάρκον Evangelium per quod venit redemptio fidelium, et beatitudo sanctorum: quia quatuor unum sunt, et unum quatuor: quatuor Evangelia multarum constat esse virtutum. Quid enim fortius, quam animas salvare, quae errorum suorum vitiis poterant interire? Secundum quod in sexagesimo septimo psalmo jamdudum propheta Spiritu sancto instigante denudavit: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtutes multas. Versus istius ordo talis est, qui huic operi congruenter inseritur. Dominus dabit it virtutes multas apostolis, qui verbum ejus veneranda confessione praedicabant: quando eis languentium turbas sanare concessum est: εὐαγγέλιον Graece, Latine bona annuntiatio praedicatur: quod proprie ad regnum Dei, et remissionem pertinet peccatorum. Unde dicitur: Poenitemini, et credite Evangelio, et toris uncti, in Hebraeo JESUA. In Graeco Σωτὴρ. In Latino
Abbreviated transcription (Latin):
prestat: dum ille nunquam audiet nec loquetur. quod
peccator penitens audit & loquitur. Exi ab eo: & amplius
titur: si cor suum claus serrauerit humilis caritatis. &
ostium obtinuerit homo munitatis. Unde ꝓpħa dicit.
Esto michi ind̾m ꝓtectorem: & in locum munitum ut
saluum me facias. Et factus est uelut mortuus. Sana
mors: sed mortis similitudo. & cum introisset domum.

Expanded text:
praestat: dum ille numquam audiret nec loqueretur, quod peccator penitus audivit, et loquitur. Exi ab eo, et ampliustitur, si cor suum clavis seraverit humilitatis, et charitatis: et ostium obtinuerit homo munitatis. Unde propheta dicit: Esto mihi in Deum protectorem et in locum munitum, ut salvum me facias. Et factus est sicut mortuus: mors, sed mortis similitudo. VERS. 28.
Abbreviated transcription (Latin):
roniam expresse ꝓnuntiat herodes pelliceus. Caput legis
quod est xp̃c de corpore absciditur proprio. id: uidaico
populo. & datur puelle de gentibus. id est romane eccłiȩ:
& puella dat matri sue adultere. id est synagoge credit᷑e
infinem. Corpus iohannis sepelitur. caput indisco col¬
locatur: littera humana tegitur. sp̃c in altari honoratur

Expanded text:
roniam expresse pronuntiat Herodes pellicens. Caput legis, quod est Christus, de corpore absciditur proprio, id est, Judaico populo, et datur gentili puellae, id est Romanae Ecclesiae: et puella dat matri suae adulterae, id est, Synagogae crediturae in fine. Corpus Joannis sepelitur, caput in disco collocatur, littera humo tegitur, spiritus in altari honoratur
Abbreviated transcription (Latin):
tur paralitico peccata. Qui portat lectum quo portatus
est: & uadit in domum suam coram omnibus. Paraly¬
sis autem typus est teporis. quo piger iacet in mollicͥe
carnis: habens desiderium salutis. sed turbis ignauie
tur. Quem portant quatuor quas supradiximus
uirtutes pd tegulas diuinitatis & sapientiȩ: indomo
tare carnem quȩ se portabat: ut ꝑ aliam uiam cum
magis in suam recdeat regionem. Post hȩc uocatur leuy
alphey. leui appositus interp̃tatur. Qui theloneo nego

Expanded text:
tur paralytico peccata: qui portat lectum, quo portatus tur paralytico peccata: qui portat lectum, quo portatus est, et vadit in domum suam coram omnibus. Paralysis autem typus est corporis: quo piger jacet in mollitia carnis, habens desiderium salutis: et corporis ignaviafendit: quem portant quatuor, quas supra diximus virtutes, ad tegulas divinitatis, et sapientiae, in domo tare carnem, quae se portabat: ut per aliam viam, cum magis in suam redeat regionem. Post haec peccator Levi Alphaei. Levi, appositus interpretatur: qui relicto telo
Abbreviated transcription (Latin):
uult mortem peccatoris. sed ut conuertatur & uiuat.
Lepra nostra. peccatum primi hominis ẽ. quȩ a capite
cepit. quando regna mundi desiderauit. Radix enim
omnium malorum est cupiditas. Unde gyea gypsias
sequutus lepra suffunditur: quȩ sacerdoti uero sed̾m
ordinem melchisedech ostensa oblatione mundatur.
dicenti date ȩlemosinam. & ecce omnia munda sunt
uobis. Sequitur de propriis marci quod non poterat
omnib manifestatus : iħe: qui latis atq plateapus
seruiunt laudib & ipriis uoluptatib. secd his qui fõrai
cum petro exeunt & indesertis locis sunt quȩ elegit
dñs adorandum: & reficiendum popłm. qui deserut᷑
dilectionẽ mundi. & deserunt omĩa quȩ possident.
ut dicant portio mea dñs. Gła uero dñi manifestat᷑ his
qui conueniunt undiq. idest ꝑ plana & ardua: qui¬
quatuor uiri portantes paraliticum in grabato: qui
turba offensi nudant tectum. quoꝵ ꝑ fidem dimittun¬

Expanded text:
vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat. vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat. Lepra nostra, peccatum primi hominis est: quae a capite coepit, quando regna mundi desideravit. Radix enim omnium malorum est cupiditas. Unde Giezi a varitiam secutus, lepra suffunditur: quae sacerdoti vero secundum ordinem Melchisedech ostensa, oblatione mundatur, dicenti: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Sequitur de propriis Marci. Ita ut jam non pomnibus manifestatus est Jesus, qui latis atque planis serviunt laudibus, et propriis voluptatibus: sed his, qui foris cum Petro exeunt: et in desertis locis, quae elegit Dominus ad orandum et reficiendum populum, qui deserunt delectationes mundi, et deserunt omnia, quae possident, ut dicant: Portio mea Dominus. Gloria vero Domini manifestatur his, qui conveniunt undique: id est, per plana et ardua: ququatuor viri portantes paralyticum in grabato: qui turba offensi nudant tectum. Quorum per fidem dimittun
Abbreviated transcription (Latin):
Homo inspu inmundo. genus humanum est: in quo
inmunditia regnauit ab adam usq ad moysen. Nam
qui sine lege peccauerunt: sine lege & perierunt. Qui
sciens scm̃ dei obmutescere iubetur. dum scientes qui¬
nem. exiit ab eo. Apropinquante salute: appropin¬
quat temptatio. Pharao dimissus ab isrł. ꝑsequitur
isrł: diabolus contemptus surgit in scandala. Sed̾ a
Socrus petri febricitans scła uiRuS:
uirtute leuata & apprehensa manu eius satiatur. Febris
intemꝑantiam significat. de qua nos filii synagoge.
ꝑ manum discipline & leuationem desiderii sanamur:
& huius qui sanat nos ad uesperum declinantis ad
nos ministramus uoluntati. Et erat omnis cutas con¬
gregata ad ianuam: & sanauit multos auariis lan¬
guoribus. Ianua regni moraliter penitentia : cũ fide:
quȩ oꝑatur salutem langlioribus uariis. Uaria ȩtenĩ
funt uitia. quibus languescit ciuitas mundi. Tercia¬
Nde leprosus tercia uirtute mundatur. uirtũs.¬
deprecans genu flexo domini uoluntatem: qui non

Expanded text:
Homo in spiritu immundo, genus humanum est: in quo immunditia regnavit ab Adam, usque ad Moysen. Nam qui sine Lege peccaverunt, sine Lege perierunt: qui sciens sanctum Dei, obmutescere jubetur: dum scientes quinem, exiit ab eo. Appropinquante salute, appropinquat tentatio. Pharao dimissus ab Israel, persequitur Israel: diabolus contentus, surgit in scandala. Socrus Petri febricitans, secunda virtute lavatur, et apprehensa manu ejus, sanatur. Febris intemperantiam significat: de qua nos filii synagogae per manum disciplinae, et elevationem desiderii sanamur, et hujus qui sanat nos ad vesperum, declinantis a nobis, ministramus voluntati. Et erat omnis civitas congregata ad januam, et curavit multos, qui onem. Janna regni, moraliter poenitentia est, cum fide: quae operatur salutem languoribus variis. Varia etenim sunt vitia, quibus languescit civitas mundi. Unde leprosus tertia virtute mundatur: deprecans genu flexo Domini voluntatem, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemetur. & hoc non solum ꝓpter iram ut effu¬
giamus offensionem hominum sed etiam ꝓpter con¬
scientiam. ut non simulate quasi ad oculos hominũ
ista faciamus: sed pura dilectionis conscientia ꝓpter
deum. qui omnes homines uult saluos fieri. & in agnitio¬
nem ueritatis uenire. Omnes gͦ inquit uos unum esti

Expanded text:
blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effublasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, vos unum estis
Abbreviated transcription (Latin):
nunc indumentum uocat ut xp̃m induti sunt qui in
q greci. non serui neq liberi: non masculi neq femine.
Inquantum enu omnes fideles sunt: omnes unum
sunt in xp̃o iħ̃u. Et si hoc facit fides ꝑ quam in hac
uita iuxte ambulatur. quanto ꝑfectius atq cumu¬
latius id speties ipsa factura est. cum uidebimus fa-¬
cie ad faciem : Nam nunc quamus pͥmitias habẽ-¬
tes sp̃c qui uita est ꝓpter iusticiam fidei. tam̃ quia ad¬
huc mortuum est corpus ꝓpter peccatum. differentia
ista uel gentium. uel conditionis. uel sexus. iam quidẽ
ablata est abunitate fidei. s manet in conuersatione
mortali. eiusq ordinem in huius uite itinere seruã¬
dum esse & apłi precipiunt. qui etiã regulas saluber.¬
rimas tradunt quemadmodum secum uiuant pro
uycores. uel si qua talia cetera occurrunt. Et ipse
in unitatem fidei sine ulla distantia. & alia in ordine
uite huius tanquã in uia: ne nomen dei & doctrina

Expanded text:
nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in que Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in Christo Jesu. Et si hoc facit fides, per quam in hac vita juste ambulatur; quanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitias habentes spiritus, qui vita est, propter justitiam fidei; tamen quia adhuc mortuum est corpus propter peccatum , differentia ista vel Gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali; ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et Apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant pro uxores, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse ervamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
custodiebamur conclusi in ea. Postea quam uenit fides.
iam non sumus sub pedagogo. Eos ergo nunc rep̃hen¬
dit: qui faciunt irritam gratiam xp̃i. Quasi enim non¬
dum uenerit qui uocaret in libertatem: sic adhuc uo¬
lunt esse sub pedagogo. Quod autem filios dei dicit ẽẽ
omnes ꝑ fidem quia induerunt xp̃m quicumq in xp̃o
baptizati sunt: ad hoc ualet ne gentes de se despera¬
rent quia non custodiebantur sub pedagogo: & ideo se
filios non putarent: sed ꝑ fidem induendo xp̃m om̃s
fiunt filii non natura sicut unicus filius. qui etiã sapi¬
entia dei est. neq p̃potentia & singlaritate susceptio¬
nis ad habendam naturaliter & agendam ꝑsonam sa¬
pientiȩ. ficut ipse mediator unum cum ipsa suscipien-¬
te sapiente sapientia sine interpositione alicuiꝰ media-¬
toris effectus. s filii fiuint participatione sapientie id
p̃parante atq p̃stante mediatoris fide. Quam fidei grãm

Expanded text:
custodiebamur conclusi in ea . Posteaquam venit fides, custodiebamur conclusi in ea . Posteaquam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam gratiam Christi: quasi enim nondum venerit, qui vocaret in libertatem, sic adhuc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induerunt Christum, quicumque in Christo baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut unicus Filius, qui etiam Sapientia Dei est; neque praepotentia et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt participatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
memoraui. quod ait ad romanos. Si enim sp̃ualibus
eorum cõmunicauerunt gentes: debent & in carrna-¬
libus ministrare eis. De ipsis gͦ iudeis etiam conse.¬
quenter dicit. Prius autem quam ueniret fides:
sub lege. custodiebamur condusi in eam fidem que pꝰ¬
ea reuelata est. Ut enim tam ꝓpe inuenirent᷑. & tam
de proximo ad deum uenditis suis rebus accede̾nt.
quod dñs eis p̃cepit. qui uellent esse ꝑfecti lege
ipsa factum est sub qua custodiebantur conclusi in
eam fidem idest in ad uentum eius fidei que postea
reuelata est. Concdusio enin eorum erat timor unius dei.
& quod p̃uaricatores ipsius legis inuenti sunt: non ad
ꝑnitiem s ad utilitatem ualuit eis qui crediderunt.
Cognitio enim maioris egritudinis & desiderari me¬
dicum uehementius fecit: & diligi ardentius. Cui enĩ
plurimum dimitat᷑: plurimum diligit. Ita lex inqͥt¬
pedagogus nr̃ fuit in xp̃o. Hoc est quod ait. sub lege

Expanded text:
memoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus memoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Dominus eis praecepit qui vellent esse perfecti , Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem, id est in adventum ejus fidei, quae postea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim plurimum dimittitur, plurimum diligit . 27. edagogus noster fuit in Christo: hoc est, quod ait, Sub Lege
Abbreviated transcription (Latin):
unde nos deiecit suꝑbia: & ipsa humilitas est accõmo¬
data ꝑcipiende gratie xp̃i. qui singulare humilita-
dyxerit: cur gͦ non ꝓfuit iudeis. quod ꝑ anglõs legẽ
ministrantes in manu mediatoris dispositi sunt:
ꝓfuit enim quantũ dici non potest. Que enim gen-¬
tium ecclie uenditarum rerum suarum precia ad
pedes aplorum posuerunt. quod tot milia hominũ
tam repente fecerunt: Nec turbe infidelium conside¬
rande sunt: omnis enim area multis partibus amplio-¬
rem habet palearum quam frumenti. Unde etiam
deus plebem suam : Absit. Nam & ego isrlita sum
ex semine abraham: de tribu beniamin. Nec rep¬
pulit deus plebem suam. quam presciuit. Cum aut̃
laudaret p̃ceteris eccliis gentium. ecclãm thessalo¬
nicensium: similes eos factos eccliis iudeorum quia
multa a contribulibus suis ꝓfide passi erant. quomͦ
&c illi a iudeis. Hinc est & illud quod pauloante com¬

Expanded text:
unde nos dejecit superbia. Et ipsa humilitas est accommounde nos dejecit superbia. Et ipsa humilitas est accommodata percipiendae gratiae Christi, qui singulare humilitatidixerit: Cur ergo non profuit Judaeis, quod per Angelos Legem ministrantes, in manu Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, quantum dici non potest. Quae enim Gentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim area multis partibus ampliorem habet paleam, quam frumentum. Unde autemDeus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam Thessalonicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante com
Abbreviated transcription (Latin):
exaggerasset. Scitis autẽ inquit qm̃ quecumq lex
dicit his qui in lege sunt loquit. ut omne os obstruat.¬
& reus fiat omnis mundus deo: iudei scilicet de trans¬
gressione legis: & gentes de impietate sine lege.
llnde & iterum ait. Conclusit enim deus omnia
incredulitate. ut omnibus misereatur. Hoc & nunc
dicit: refricans ipsam questionem. Lex gͦ aduerfus
ꝓmissa dei e Absit. Si enim data esset lex que possec
uiuificare: ommino ex lege esset iusticia. S conclu
sit omnia sub peccato: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daret᷑
credentibus. Non gͦ lex data est ut peccatum auferret:
s ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostende¬
bat esse peccattim. quod illi ꝑ consuetudinem cecati pos¬
sent putare iusticiam: ut hoc modo humiliati cognos¬
cerent. non in sua manu esse salutem suam. sed in ma¬
nu mediatoris. Maxime quippe humilitas reuocat.

Expanded text:
exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut istis dici poterat non fuisse illam iusticiam paren¬
tum eorum in colendis ydolis quam esse arbitrant᷑. ita
etiam iudeis dici poterat. falsam fuisse iusticram patͥs
abraham. Itaq illis dicitur. facite gͦ fructuni dignum
penitentiȩ. & ne dixeritis uobis. patrem habemꝰ abra¬
ham: potens est enim deus de lapidibus suscitare filios
abraham: istis autẽ dicit᷑. ꝓpter quod memores estis.
quia uos aliquando gentes in carne qui dicimini p̃pui¬
tium ab ea quȩ dicitar circumcisio in carne manufac¬
ta. qui eratis illo tempore sine xp̃o alienati a sotietate
isrł. & peregrini testamentorum & ꝓmissionis spemũ
habentes. & sine deo in hoc mundo. Demq illic infide¬
les de olyua sua fracti. hic autem fideles de oleastro
in ohtia illorum inserti esse monstrant᷑. Illortim eͦ
erat de legis transgressione atterenda suꝑbia. sicut
ad romanos cum scripturarum uerbis peccata eoꝵ

Expanded text:
sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parensicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur, ita etiam Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicitur: « Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et ne dixeritis vobis, Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham » . Istis autem dicitur: « Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » . « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum
Abbreviated transcription (Latin):
stiam aliquando dei ꝑsonam ficut ꝓpħarum etiam mos
est agerent. ꝑ quȩ illam legem morbos ostendentem
non auferentẽ. etiam p̃tiaricationis crimine contrita
suꝑbia est. dispositum ẽ ꝑ anglõs semen in manu me-¬
diatoris. ut ipse liberaret a peccatis iam ꝑtransgressio-¬
nem legis coactos confiteri opus sibi esse gratiam &
miscdi̾am dñi ut sibi peccata dimitterentur. & in no¬
ua uita ꝑ eum qui ꝓ se sanguinem fudisset. non recon
legis confringenda suꝑbia. qui gloriantes de patre a¬
braham. quasi naturalem se iactabant habere iusti.¬
ciam: & merita sua in circumcisione ceteris gentibꝰ
tanto ꝑnitiosius quanto arrogantius p̾ferebant.
Gentes autẽ facillime etiam fine huimodi legis transgreffio¬
ne humiliarent᷑. homines enim nullã exꝑa renti¬
bus originem iuisticie se trahere p̃ur dentes. simula¬
crorum etiam seruos inuenit euanglica gratia. Non enĩ

Expanded text:
suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos est, agerent; perque illam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opus sibi esse gratiam et misericordiam Domini, ut sibi peccata dimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguinem fudisset, reconciliaLegis confringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim,
Abbreviated transcription (Latin):
gelium p̃dicatur: & quotquot poterunt usq in finẽ
scł̃i ꝑ omnes gentes. adiunctis sibi etram illis quamuis
paucissimis qui ex fide dñi fide ꝓphetica ante ambos
aduentus eius salutẽ gratie ꝑceperunt: implent sc̃orũ
beatissimum ciuitatis sempiterne. statum. Suꝑbienti
gͦ popłõ lex posita est: ut qm̃ gr̃am caritatis nisi hu-¬
miliatus accipe non posset: & sine hac gratra nullomͦ
precepta legis impleret: transgressione humilaret᷑ ut que¬
re. ret gra tiam. nec se suis meritis saluum fieri.
quod suꝑbum est opinaret᷑ ut esset non in sua pote-¬
state & uiribus suis. sed in manu mediatoris iustifican¬
tis impium. Per angelos autem ministrata est omnis
dispensatio ueteris testamenti agente in eis sp̃u scõ.
& ipso uerbo ueritatis nondum incarnato. s nunquã
ab aliqua ueridica administratione recedente: quia ꝑ
anglõs disposita est illa dispensatio legis. cum aliquando

Expanded text:
gelium praedicatur, et quotquot poterunt usque in finem gelium praedicatur, et quotquot poterunt usque in finem saeculi per omnes gentes, adjunctis sibi etiam illis, quamvis paucissimis, qui ex fide Domini, fide prophetica, ante ambos adventus ejus salutem gratiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti ergo populo Lex posita est, ut quoniam gratiam charitatis nisi humiliatus accipere non posset, et sine hac gratia nullo modo praecepta Legis impleret, transgressione humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris justificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu sancto, et ipso Verbo veritatis, nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica administratione recedente. Quia per Angelos disposita est illa dispensatio Legis, cum aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
cum uerbum dei deus apud deum. & maiestatem
suam usq ad humana de posuit. & humilitatẽ hu¬
manam usq ad diuina subuexit. ut mediator esset
inter deum & homines. homo ꝑ deum ultra homi¬
nes: ipse est enuim fpetiosus forma pre filiis hominũ.
& unctus oleo exultationis p̃participibus suis. Sanati
funt gͦ ab impietate suꝑbie. ut reconciliarentur deo qͥ
credendo dilȩxerunt: diligendo imitati sunt. S hec
iusticia fidei quia non ꝓ merito data est hominibus.
deus homo inter homines nasceret᷑. Semen autẽ cui
ꝓmissum est popłm significat. non illos paucissimosqͥ
reuelationibꝰ ea futura cernentes. quamuis ꝑ eandem fi¬
dem salui fierent: popłm tam̃ saluum facere non poterãt.
Qui popłs sane si ꝑ totũ orbem consideret. nam de
toto orbe eccłãm ierłm celestem congregat pauci
sunt: quia uia angusta paucorum est. in unum tamen
congregati quot quot existere potuerunt ex quo euan¬

Expanded text:
cum Verbum Dei Deus apud Deum, et majestatem cum Verbum Dei Deus apud Deum, et majestatem suam usque ad humana deposuit, et humilitatem humanam usque ad divina subvexit, ut mediator esset inter Deum et homines homo per Deum ultra homines. Ipse est enim speciosus forma prae filiis hominum, et unctus oleo exsultationis prae participibus suis . Sanati sunt ergo ab impietate superbiae, ut reconciliarentur Deo, qucredendo dilexerunt, diligendo imitati sunt. Sed haec justitia fidei, quia non pro merito data est hominibus, Deus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis per eamdem salvi fierent, populum tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbe Ecclesiam Jerusalem coelestem congregat, pauci sunt, quia via angusta paucorum est: in unum tamen congregati, quotquot existere potuerunt, ex quo Evan
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem apli sententia. fit planius cumait. Ulnus enim
deus. unus & mediator dei & hominum. homo xp̃c
iħc. Mediator gͦ inter deum & dm̃ esse non posset:
quia unus est deus. Mediator autem unius non est:
quia inter aliquos medius est. Angli porro qui non lap¬
si sunt a conspectu dei: mediatore non opus habent ꝑ
quem reconcilient᷑. Item angłi qui nullo suadente. spõ-¬
tanea p̾uaricatione lapsi sunt: ꝑ mediadorem non re¬
conciliant᷑. Restat gͦ ut qui mediatore suꝑbo diabolo
suꝑbiam ꝑfuadente deiectus est: mediatore humili
xp̃o humilitatem ꝑsuadente erigatur. Nam si filius
dei innaturali equalitate patris manere uellet. nec
se exinaniret formam serui accipiens: non esset
mediator dei & hominum. qui ipsa trinitas unus
est deus. eadem in tribus. patre &c filio. & sp̃u scõ. dei¬
tatis eternitate. & equalitate constante. Sic itaq u¬
nicus filius dei mediator dei & hominum factus est:

Expanded text:
ejusdem apostoli sententia fit planius, cum ait: Unus enim ejusdem apostoli sententia fit planius, cum ait: Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo C. Mediator ergo inter Deum et Deum esse non posset, quia unus est Deus: mediator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, qui non lapsi sunt a conspectu Dei, mediatore non opus habent, per quem reconcilientur. Item angeli qui nullo suadente spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, per mediatorem non reconciliantur. Restat ergo ut qui mediatore superbo diabolo superbiam persuadente dejectus est, mediatore humili Christo humilitatem persuadente erigatur. Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris manere vellet, nec se exinaniret, formam servi accipiens ; non esset mediator Dei et hominum: quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribus, Patre et Filio et Spiritu sancto, deitatis aeternitate et aequalitate constante. Sic itaque unicus Filius Dei, mediator Dei et hominum factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibus iustificari hominem s fide. Simuletiã nos cogit
intelligere omnes antiquos. qui iustificati sunt ex ipsa
side nistificatos. Quod enim nos ex parte p̃teritum so
est pͥmum aduentum dñi ex parte futurum. idest scd̃m
aduentum dm̃ credendo salui efficimur. hoc totum il¬
li idest utrumq aduentum futurum credebant reue.¬
lante sibi sp̃u scõ ut salui fierent. llnde est etiam illud.
Abraham concupitit diem meum uidere: & uidit &
fides iustificat. & pͥores sc̃i qui apud deum ustificati
sunt. ꝑ ipsam iustificati sunt: quid optis erat legeni
darie Quam questionem tractandam. sic intulit in¬
terrogans & dicens. Quid ergo : Hucusq enim int̾¬
rogatio est: de inde refert᷑ responsio. Lex transgressio¬
nis gratia posita est. donec ueniret inquit semen cui
ꝓmissum est: disposita ꝑ angłos in manti mediato¬
ris. Mediator autẽ uniis non est: deus autẽ unus

Expanded text:
operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diem meum videre, et vidit, fides justificat, et priores sancti, qui apud Deum justificati sunt, per ipsam justificati sunt, quid opus erat Legem dari? Quam quaestionem tractandam sic intulit, interrogans, et dicens, Quid ergo? Hucusque enim interrogatio est: deinde infertur responsio, Lex transgressionis gratia proposita est, donec veniret, inquit, semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu Mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus
Abbreviated transcription (Latin):
testator mutat testamentum. non confirmatum mu¬
tat. testatoris enim morte confirmat᷑. Quod autẽ more
testatoris ualet ad confirmandum testam̃tum eiꝰ. quia
consilium mutare iam non potest: hoc incõmutabili.¬
tas ꝓmissionis dei ualet ad confirmandum hereditatẽ
abrahȩ. cuiꝰ fides depitata est ad iusticiã. Et ideo sem̃
abrahȩ cui dicte sunt ꝓmissiones. xp̃m dicit apls. Hoc
est omnes xp̃ianos. fide imitantes abraham. Quod ad
singularitatẽ redigit cõmendando quod non dictum
est & seminibus sed seminituo: quia & una est fides.
& non posfunt similiter iustificari qui uiuunt. ex
oꝑibus carnaliter cum his qui uiuunt ex fide sp̃ualit̃.
Intuncibiliter autem quod infert lex nondum data
erat: nec posset post tot annos ita dari ut antiquas abra-¬
he piissiones irritas faceret. Si enim lex iustificat ñ
est iustificatus abrahani qui multum ante legem fuit.
Quod quia dicere non possunt. cogunt fateri non legis

Expanded text:
testator mutat testamentum, non confirmatum mutestator mutat testamentum, non confirmatum mutat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors testatoris valet ad confirmandum testamentum ejus, quia consilium mutare jam non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est ad justitiam . Et ideo semen Abrahae, cui dictae sunt promissiones, Christum dicit Apostolus, hoc est omnes Christianos fide imitantes Abraham: quod ad singularitatem redigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est fides, et non possunt similiter justificari qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritualiter. Vincuntur autem quod infert, Lex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis
Abbreviated transcription (Latin):
fides: ut cum alii moriant᷑. alii nascant᷑. ipsam tam̃ sub¬
linem ꝑmanere inuenrant. quam intuendo sanentur.
Non gͥ mirum si de maledicto uicit maledictum: qui
uicit de morte mortem. & de peccato peccatum. de ser-¬
pente serpentẽ. Maledicta autẽ mors. maledictũ pec¬
catum. maledictus serpens: & hȩc omnia in cruce triũ.¬
pbata sunt. Maledictus gͥ omnis qui pendet in ligno.
Quia gͦ non ex oꝑibus legis s ex fide iustificat xp̃c credẽ¬
tes in se. timor maledictionis crucis ablatus est. caritas bene¬
dictionis abrahȩ ꝓpter exemplum fidei ꝑmanet adgentes.
Ut adnuntiationem inquit sp̃c ꝑ fidem accipiamus: id est
ut non quod timetur in carne. s quod sp̃u diligit᷑ credi¬
turis annuntiet᷑. Unde etiam testamenti humani men-¬
tionem facit: quod utiq multo est infirmius quam diui¬
num. Tamen hominis confirmatum testamentum
inquit nemo irritum facit. aut suꝑordinat: quia cũ

Expanded text:
fides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen subfides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledictus igitur omnis qui pendet in ligno. Quia ergo non ex operibus Legis, sed ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem, inquit, spiritus per fidem accipiamus: id est, ut non quod timetur in carne, sed quod spiritu diligitur, credituris annuntietur. 23. Ib. III, 15-18. Unde etiam testamenti humani mentionem facit, quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum
Abbreviated transcription (Latin):
ligno. Qiis autẽ abhorreret si. diceret̾ maleditus serpeis
qui pendet in ligno: Et tamen mortẽ carnis dm̃i p̃figurans.
serpens pendebat in ligno: cui sacramento ipse dñs attesta¬
tus est dicens. Sicut exaltauit moyses serpentem in here¬
mo: ita exaltari oportet filium hominis suꝑ t̾ram. Non
enu & hoc in contumeliam dñi moysen fecisse aliquis
dyxerit: cum tantam in ea cruce salutẽ hominum esse
cognosceret. ut non ob altud ad eius indicium serpentẽ
illum erigere iuberet: nisi ut eum intuentes qui mor¬
si a serpentibus. morituri erant continuo sanarentur.
Nec ꝓpter aliud ille serpens eneus factus erat nisi ut
ꝑ mansurȩ passionis dñi fidem significaret: & iam uulgo
quippe dicunt᷑ enea quorum nuimerus manet. Si enim
obliti essent homines. & oblitteratum esset de memoria
temporis quod xp̃c ꝓ hominibus mortuus est: uere
morerent᷑. Nunc autẽ tanquã enea ꝑmanet crucis

Expanded text:
ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines, et obliteratum esset de memoria temporis, quod Christus pro hominibus mortuus est, vere morerentur: nunc autem tanquam aenea permanet crucis
Abbreviated transcription (Latin):
pendit in ligno. ut mortem moriendo suꝑaret:. Eadem g
maledicta que uicta est. Item si diceret᷑ peccatum maledic¬
tum est: nemo miraret᷑. Quid autẽ pependit in ligno nͥ
peccatum ueteris hominis quod dñs ꝓ nobis in ipsa car¬
nis mortalitate suscepit: unde nec erubuit nec tͥmuit
apłs dicere peccatum eum fecisse ꝓ nobis: addens ut de
pectato condempnaret peccatum. Non enim & uetus
homo nr simul crucifigeret᷑ sicut idem apls alibi dicit.
nisi in illa morte dñi peccati nr̃i figura penderet ut etta¬
cuaret᷑ corpꝰ peccati tit ultra non seruniamꝰ peccato. In eitis
peccati & mortis figura: etiam moyses in heremo suꝑlie¬
num exaltauit serpentem. Psirasione quippe serpentis.
homo in dampnationem mortis cetidit. Itaq serpens ad
significationem ipsius ipfitis mortis conuenienter in ligno
exaltatus est. In illa enim figura mors dm̃ pendebat ui

Expanded text:
pendit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur pendit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pependit in ligno, nisi peccatum veteris hominis, quod Dominus pro nobis in ipsa carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse pro nobis, addens, Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul crucifigeretur, sicut idem apostolus alibi dicit, nisi in illa morte Domini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in
Abbreviated transcription (Latin):
dunt se contra apłm disputare. qui ait. Xp̃c nos rede-
xp̃c qui nos liberauit a maledicto legis. ut non iam timo¬
re iustificarem᷑ in oꝑibus legis. s fide apud deum que
non ꝑ timorem s ꝑ dilectionem oꝑatur. Sp̃s enim sc̃s
qui hoc ꝑ moysen dixit utrumq ꝓtudit: ut ootimore
uisibilis pene custodiret᷑. qui nondum poterat ex initifi¬
bilium fide uitiere. & ipse timorem istum solueret susci¬
piendo quod timebantur. qͥ timore sublato. donũ dare
poderat caritatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatꝰ.
qui pendet in ligno contumelia in deũ putanda ẽ. Ex
parte quippe mortali pependit in ligno. Mortalitas autem
unde sit notum est credentibus. Expena quippe est male¬
dictio ne peccati pͥmi hominis quã dñs suscepit. & peccata
nr̃a ꝑtulit in corpore stio suꝑ ligntum. Si gͦ diceret᷑ mors male¬
dicta est. nemo exorresceret. Quid autẽ nisi mors dñi pe¬

Expanded text:
dunt se contra Apostolum disputare, qui ait, Christus nos redunt se contra Apostolum disputare, qui ait, Christus nos reChristus, qui nos liberavit a maledicto Legis; ut non jam timore justificaremur in operibus Legis, sed fide apud Deum, quae non per timorem, sed per dilectionem operatur. Spiritus enim sanctus, qui hoc per Moysen dixit, utrumque providit, ut et timore visibilis poenae custodirentur qui nondum poterant ex invisibilium fide vivere; et ipse timorem istum solveret suscipiendo quod timebatur, qui timore sublato donum dare poterat charitatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autem unde sit, notum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pe
Abbreviated transcription (Latin):
illa carnaliteꝵ ñ obseruando carnalium conflagranit
inindiam. Et fuscepit quidem ꝓpositam illis qui eam
ñ obseruassent: sed ut credentes in se. talis pene timore
liberaret. Quo ꝑtinet quod adiungit. Xp̃c nos redemit
de maledicto legis factus ꝓ nobis maledictum: qma scͥꝑ¬
tum est maledicttis omiis qui pendet in ligno. Quȩ
sententia sp̃ialiter intelligentibus. sacramentum est liberta¬
tis. Carnaliter autẽ sentientibus si uidei sunt iugum est
seruitutis. si pagani aut heretici. uelamentum est cecitatis.
Nam quod quidam nr̃i minus in scͥpturis ertiditi sen¬
tentiam istam nimis timentes. & scͥpturas ueteres de¬
bita pietate approbantes: non putant hoc de dño esse
dictum. s de iuda traditore eius. Aiint enim ꝓpterea
non esse dictum maledictus omnis qui figitur in ligno
s qui pendet in ligno: quia non hic dñs significatus est:
s ille qui se laqueo suspendit. Nimis errant. nec atten¬

Expanded text:
illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit invidiam; et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quia scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Quae sententia spiritualiter intelligentibus sacramentum est libertatis: carnaliter autem sentientibus, si Judaei sunt, jugum est servitutis; si pagani aut haeretici, velamentum est caecitatis. Nam quod quidam nostri minus in Scripturis eruditi, sententiam istam nimis timentes, et Scripturas veteres debita pietate approbantes, non putant hoc de Domino esse dictum, sed de Juda traditore ejus: aiunt enim propterea non esse dictum, Maledictus omnis, qui figitur in ligno; sed, qui pendet in ligno; quia non hic Dominus significatus est, sed ille qui se laqueo suspendit: nimis errant, nec atten
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentissimum p̃imum. Non itiq ex fide uiuit quis¬
quis p̃sentia que uidentur uel cupit uel timet: quia
fides dei ad inusibilia ꝑtinet. que post dabuntur.
Ham est ista quedam in oꝑibus legis iusticia. quãdo
sine suo p̃mio relicta non est: ut qui fecerit ea uiuat in¬
eis. Unde & ad romanos dicit. Si enim abraham ex
oꝑibus iustificatus est: habet gloriam sed non ad deum.
iristificatur. nec illa seruat que temporale habent pre¬
intum: nec illa que eternum. Qui autẽ in oꝑibus legis
iustificatur. non apud deum iustificatur: quia tempora¬
lem inde expectat uisibilemq mercedem. S tamen est
etiam ista ut dixi quedam. ut sic dicam terrena carna
daturus credentibꝰ quedam earum obseruationũ non
seruauit ad libertatem. Unde etiam cum sabbato esu¬
rientes discipłi spicas euulsissent: respondit indignan¬
tibus dñm esse filium hominis etiam sabbati. Itaq

Expanded text:
praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quispraesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit vel timet, quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est et ista quaedam in operibus justitia, quando sine suo peis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum .justificatur, nec illa servat quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum: qui autem in operibus Legis justificatur, non apud Deum justificatur; quia temporalem inde exspectat visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam ista, ut dixi, quaedam, ut sic dicam, terrena carnadaturus credentibus, quaedam earum observationum non servavit ad litteram. Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas evulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse Filium hominis etiam sabbati . Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc enim ostendere uoluit. quia in lege nemo iustifica¬
tur: quia scriptum est iustum ex fide uiuere. Quare in¬
telligendum est in lege quod nunc ait. in oꝑibus legis
dictum esse: & hoc istis qͥ in circumcisione carnis &
talibus obseruationibus continent᷑. in quibus qui ui
uit ita in lege est. ut sub lege uiuat. S legem ut dictũ
est ꝓ ipsis oꝑibus legis nunc posuit: quod de posterioribꝰ
manifestatur. Ait enim. Lex autẽ non est ex fide: sed
qui fecerit ea uiuet in illis. Non ait qui fecerit ea uiuet
in ea lut intelligas legem in hoc loco ꝓ ipsis oꝑibus po¬
sitam. Qui autẽ uinebant in his oꝑibus. timebant uti
q si non ea fecissent lapidationem uel crucem. uel aliqͥd
huiꝰmodi paterent᷑. Ergo qui fecerit ea inquit uiuet
in illis. idest habebit p̃mium ne in ista morte puniat᷑.
Nos ergo apud deum cuius ex fide siquis in hac uita
uixerit cum hinc excesserit: tunc eum magis habebit

Expanded text:
Hinc enim ostendere voluit quia in Lege nemo justificaHinc enim ostendere voluit quia in Lege nemo justificatur, quia scriptum est justum ex fide vivere. Quare intelligendum est in Lege, quod nunc ait in operibus Legis, dictum esse; et hoc istis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus continentur: in quibus qui vivit, ita in lege est, ut sub lege vivat, sed legem, ut dictum est, pro ipsis operibus legis nunc posuit, quod de posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, qui fecerit eam, vivet in ea, ut intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus positam, qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, ne si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujus modi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis, id est, habebit praemium, ne in ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide, si quis in hac vita vixerit, cum hinc excess
Abbreviated transcription (Latin):
fidei eius qua iustificatus est etiam ante sacram̃tum circũ¬
cisionis. quod fidei signaculum accepit: & ante omnem ser-¬
uitutem legis que multo post data est. Quod autẽ ait. qui
sub tĩmore uult intelligi non libertate: ut scilicet corpo¬
fali p̃sentiq uindicta uindicaretur in eos qui non ꝑmane¬
rent in omnibus que scripta sunt. in libro legis ut facerent
ea. Huc quoq accedebat ut in ipsa corporum pena etiam
maledicti ignominiam formidarent. Ille autẽ iustificat᷑
apud deum. qui eum gratis colit: non scilicet cupiditate
appetendi aliquid ab ipso p̃ter ipsum. aut timore amnit.¬
tendi. In ipso enim sola uera nr̃a beatitudo atq ꝑfecta
est. Et qm̃ inuifibilis est oculis carneis fide colit᷑ quam¬
disin hac carne uitumus. sicut supra dyxit: quod autẽ
nunc uiuo in carne in fide uiuo filii dei. & ipsa est iusticia.
quo ꝑtinet quod dictum est quia iustus ex fide uiuit.

Expanded text:
fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumfidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo post data est. 21. Ib. III, 10-12.sub timore vult intelligi, non in libertate: ut scilicet corporali praesentique vindicta vindicaretur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti ignominiam formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei ; et ipsa est justitia. Quo pertinet quod dictum est, Quia justus ex fide vivit.
Abbreviated transcription (Latin):
multa iam ꝓ fide tolerauerant. non timore tanquã sub
lege positi: sed magis in ipsis passionibus caritate timorẽ
uicerant. qm̃ caritas dei diffusa est in cordibus eorum. ꝑ¬
passi estis. qui ex caritate que in uobis tanta sustinuit
ad timorem relabi uultis: si tamen sine causa tanta passi
estis. Quod enim sine causa factum dicitur.: suꝑfluum
cadere. quamuis isti nondum cecidissent: sed iam incli¬
narentur ut caderent. Nam utiq adhuc sp̃c sanctꝰ in
uobis sp̃m. & uirtutes oꝑatur in uobis. ex oꝑibus legis:
an exauditu fider: Respondetur utiq exauditu fider. sic̃
suꝑius tractatum est. Demde adhibet exemplum patris
abraham: de quo in epistola ad romanos uberius aꝑtiusq
dissertum est. Hoc enum maxime in eo uictoriosum est:
quod antequã cucumcideret᷑ deputata est fides eius ad
iusticiam. & ad hoc rectissime refertur quod ei dictum ẽ.
quia benedicentur in te omnes gentes. Imitatione utiq

Expanded text:
multa jam pro fide toleraverant, non timore, tanquam sub multa jam pro fide toleraverant, non timore, tanquam sub Lege positi, sed magis in ipsis passionibus charitate timorem vicerant: quoniam charitas Dei diffusa est in cordibus eorum passi estis, qui ex charitate, quae in vobis tanta suad timorem relabi vultis. Si tamen sine causa tanta passi estis. Quod enim sine causa factum dicitur, superfluumgere, quod est cadere: quamvis isti nondum cecidissent, sed jam inclinarentur ut caderent. Nam utique adhuc in ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Respondetur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique