comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pochi Bacoa Nes as hu. ubi nos dixim
excelsus reputatus. ẽ. ipse: aquila in¬
terp̃tatus. ẽ. in qͦ reputatus. ẽ. iste. Uer¬
dicit᷑ id ÷ excelsũ. quod & in regum li¬
bris. & in iezechiel legimꝰ uł certe in
quo eisdẽ litteris scribit᷑ Beth. Me .Ni.
Ne. ac ꝓlocorum qualitate si uolueri¬
mus legere in qͦ: dicamus banima.
Sin aut̃ excelsum uł excelsus: legunꝰ
bama. Intelligentes ergo iudei ꝓphe¬
tiam. ẽẽ. de xp̃o. uerbũ ambiguum
in deteriorẽ partẽ in terp̃tatĩ sunt :
ut uiderentur ñ laudare xp̃m sed ni¬
chilipendere. Quȩ est enĩ uerborum
consequentia. & qui ordo rationis ac
sensus. ut dicamꝰ cũ hȩc ita se habeaNt.
& dies uentura sit dñi in qua uniuers
uideȩ status sub uertendus. ẽ. ⁊ om̃ia
conterenda : moneo uos atq precipio
ut quiescatis abhomine qui ita spirat
ac uiuit ut nos homines. quiꝰ in nichi¬
li computandꝰ est. Quisquãne homi¬

Expanded text:
HPHO CHI BAMA NESAB HU. Ubi nos diximus, HPHO CHI BAMA NESAB HU. Ubi nos diximus, excelsus reputatus est ipse: Aquila interpretatus est, in quo reputatus est iste. Verdicitur, id est, excelsum, quod et in Regnorum libris, et in Ezechiele legimus: vel certe in quo, et eisdem litteris scribitur BETH, MEM, HE: ac pro locorum qualitate, si voluerimus legere, in quo, dicimus BAMMA; sin autem, excelsum vel excelsus, legimus BAMA. Intelligentes ergo Judaei prophetiam esse de Christo, verbum ambiguum in deteriorem partem interpretati sunt, ut viderentur non laudare Christum, sed nihili pendere. Quae est enim verborum consequentia, et qui ordo rationis ac sensus, ut dicamus: Cum haec ita se habeant, et dies ventura sit Domini, in qua universus Judaeae status subvertendus est, et omnia conterenda: moneo vos atque praecipio, ut quiescatis ab homine, qui ita spirat ac vivit, ut nos homines, quia in nihili computandus est? Quisquam ne homi
Abbreviated transcription (Latin):
tet. Paruũ animal. ẽ. & murium si¬
mile. non tam uoce & cantu resonans
quã stridore quod cũ uideat᷑ uoli¬
tare lucifugũ. ẽ: & solem uidere ñ
patitur. Istius modi animatib ido¬
la comparata st̃: quȩ ceca & tenebro¬
sa coluntur a cecis. & om̃ia dogna¬
ta contraria ueritati. Quȩ cũ in die
dñi fuerint derelicta. ingredient᷑
qui ꝓiecerunt ea in fixuras petra¬
rum cauernasq saxoꝵ. ut ñ in ter¬
rȩ puluere & uili luto. sed infirma
ratione uersentur : & inueniant sibi
diuersa uirtutũ foramina ꝑ quȩ ad
ueritatẽ ualeant ꝑuenire. Hȩc iux¬
ta a nagogen ut potui breui sermo¬
ne ꝑstrinxi : quȩ hebrȩi ad babilonia
do surrex̃ dñs terrã ꝑcũtere uideoꝵ.
Qiuiescite gͦ ab homine cuiꝰ sp̃s in narib
eius: quia excelsus reputatus est ipse.
Hoc p̃termisere lxx & in grecis exem¬
plaribus ab origene sub astericis de
editione aquilȩ additum ÷ quod in
hebreo ita legitur. hedal. lachem.
men. aadam. es er. Nas aua Baaf¬

Expanded text:
tet, parvum animal est, et murium simile, non tam voce et cantu resonans, quam stridore: quod cum videatur volitare, lucifugum est, et solem videre non patitur. Istiusmodi animantibus idola comparata sunt, quae caeca et tenebrosa coluntur a caecis: et omnia dogmata contraria veritati. Quae cum in die Domini fuerint derelicta, ingredientur hi qui projecerint ea in fissuras petrarum, cavernasque saxorum, ut non in terrae pulvere et vili luto, sed in firma ratione versentur, et inveniant sibi diversa virtutum foramina, per quae ad veritatem valeant pervenire. Haec juxta anagogen, ut potui, brevi sermone perstrinxi, quae Hebraei ad Babylonia do suQuiescite ergo ab homine, cujus spiritus in naribus ejus: quia excelsus reputatus est ipse. Hoc praetermisere LXX, et in Graecis exemplaribus ab Origene sub asteriscis de editione Aquilae additum est, quod in Hebraeo ita legitur: HEDALU LACHEM MEN AADAM ASER NASAMA BAAP
Abbreviated transcription (Latin):
uinatio: non est riuus sed fons: non est
homo: sed ipsa humanitas. Origenes
bunc locũ ita in terp̃tatus. ẽ. Quia sin¬
gularit̃ de uno homine dicit᷑: referri
potest & ad dñm saluatorẽ iubente
proph̃a ut quiescant ab eo qui in
magno aliquo reputatus. ẽ licet imp̃¬
sentiarũ uideat᷑ ut homo. & spiramen

Expanded text:
vinatio: non est rivus, sed fons: non est vinatio: non est rivus, sed fons: non est homo, sed ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interpretatus est: Quia singulariter de uno homine dicitur, referri potest et ad Dominum Salvatorem: jubente Propheta, ut quiescant ab eo qui in magno aliquo reputatus est; licet impraesentiarum videatur ut homo, et spiramen
Abbreviated transcription (Latin):
spũ p̃dicantur: moneo. atq p̃cipiout
narib alitũ trabit ut nos homines
creditur. Tacita mente ꝑtractans: ñ
possũ inuenire rationẽ. quare lxx tã
ꝑspicuã de xp̃o ꝓphetiã in greco na¬
luerint uertere. Cȩteri enĩ qui uerte¬
runt quidẽ sed sermonẽ ambiguum
adimpietatis traxere sensum. non
non credebant. uid elicet ut iudaei
aut semi iudei: id est hebionitȩ. Qđ
aut̃ xp̃s excelsus sit uł altissimꝰ qui
alio sermone apud hebreos appellat᷑
helion: in octogesimo sexto psalmo
legimus. nunquid sion dicet homo.
quid homo natus sit in ea & ipse fun¬
dau̾it eam altissimꝰ. Et in euange¬
lio. & tu puer ꝓpħa altissimi uõca¬
beris. Ac ne longum funẽ trabã in¬
in expositione enĩ scãrũ scripturarỹ
ueritatẽ debemꝰ sequi non contenti¬
onem: in isto loco bama apud hebreos
non excelsus dicit᷑: sed excelsũ. id est
ipsa alticudo. atq sublimitas: quasi
si de aliquo dicamꝰ non ÷ diuinꝰ sed di¬

Expanded text:
praedicantur, moneo atque praecipio, ut naribus halitum trahit, ut nos homines creditur. Tacita mecum mente pertractans, non possum invenire rationem, quare LXX tam perspicuam de Christo prophetiam in Graecum noluerint vertere. Caeteri enim, qui verterunt quidem, sed sermonem ambiguum ad impietatis traxere sensum, non non credebant: videlicet Judaei aut Semijudaei, id est, Ebionitae. Quod autem Christus excelsus sit vel altissimus, qui alio sermone apud Hebraeos appellatur, ELION , in octogesimo sexto psalmo legimus: Numquid Sion dicet homo, et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altissimus ? Et in Evangelio: Et tu puer Pberis . Ac ne longum funem traham in expositione enim sanctarum Scripturarum veritatem debemus sequi, non contentionem in isto loco BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est, ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si 46 de aliquo dicamus, non est divinus, sed di
Abbreviated transcription (Latin):
neglexisti. Quas diuitias ⁊ salomon
habere detrectat ne obliuiscat᷑ dei :¬
& sodoma ꝑ ierechiel dicit᷑. quia satura
ta panib propt̾ea suꝑbisse. Non solũ
aut̃ diuitiȩ: sed ⁊ pauꝑtas probat
hominẽ. Unde supra scriptũ ẽ. Proba¬
u te in camino pauꝑtatis. in quo et
lazarus ꝓbatus ẽ. pauꝑ: qui egestatẽ
simul debilitatemq sustinuit.
Iro quo sollicita timusti quia m̃tita
es: ⁊mei ñ es recordata. Neq cogitasti
incorde tuo. quia ego tacens ⁊ quasi ñ

Expanded text:
neglexisti: quas divitias et Salomon neglexisti: quas divitias et Salomon habere detrectat, ne obliviscatur Dei d Sodomam per Ezechiel dicitur: quia saturata sit panibus, propterea superbivisse . Non solum autem divitiae, sed et paupertas probat hominem. Unde suprascriptum est: Probavi te in camino paupertatis , in quo et Lazarus probatus est pauper, qui egestatem simul debilitatemque sustinuit . Pro quo sollicita timuisti: quia mentita es, et mei non es recordata, neque cogitasti in corde tuo? quia ego tacens et qu
Abbreviated transcription (Latin):
trã : qui temerarius ẽ. ⁊ ꝑtinax. Ad
sinistrã: qui formidolosus ⁊ pauidus.
Unde uir sc̃s ꝑuiam rectã gradi cupi¬
ens: dep̃catur. Deduc me dñe in uia
recta. & in alio loco. Notam michi
fac dñe uiã in qua ambulem: qm̃ ad
te leuaui oculos meos. Istuismodi
uiã: ⁊ alibi scriptura cõmemorat.
Querite uiã bonã ⁊ ambulate in ea: ⁊
inuenietis purificationẽ animarum
is laborauit: neq dix̃ emendabor er¬
rorẽ penitentia. sed econtrario confor¬
tabor in cepto: nec curabo sententiã
cõmonentis. conuerte pedẽ tuũ auia
aspera. ⁊ guitur tuũ asiti. Deniq se¬
quitur. At illa respondit. aniapioralai
idẽ. agam uiriliter : qͦd nunc alio uer¬
bo dicit᷑ confortabor. & quia fec̃ hȩc
quȩ p̃teritus sermo narrauit: id eo
non ẽ. dnm̃ dep̃cata. in suis magis uiri¬
bus quã in dõ habens fiduciã. Porro
qđ uixta hebraicũ ponit᷑ uitam manꝰ
tuȩ inuenisti ꝓpt̃ea ñ rogasti: hunc
dasti ⁊ affluxisti diuitus: ideo dñm

Expanded text:
 qui temerarius et pertinax est: ad sinistram, qui formidolosus et pavidus. Unde vir sanctus per viam rectam gradi cupiens deprecatur: Deduc me, Domine, in via recta . Et in alio loco: Notam fac mihi, Domine, viam in qua ambulem; quoniam ad te levavi oculos meos . De istiusmodi via et alibi Scriptura commemorat: Quaerite viam bonum, et ambulate in ea, et invenietis purificationem animarum is laboravit, neque dixit: Emendabo errorem poenitentia; sed e contrario, confortabor incoepto, nec curabo sententiam commonentis: Averte pedem tuum a via aspera, et guttur tuum a siti . Denique sequitur: At illa respondit, ἀνδρίσομαι, id est, agam viriliter, quod nunc verbo alio dicitur: Confortabor. Et quia fecit haec quae praeteritus sermo narravit, ideo non est Dominum deprecata, in suis magis viribus quam in Deo habens fiduciam. Porro quod juxta Hebraicum ponitur: Vitam manus tuae invenisti, propterea non rogasti, hunc dasti et affluxisti divitiis, ideo Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
diuertimꝰ: quando stulti sumus.⁊
minꝰ sapimꝰ quã necesse ẽ. De quib
dictũ ẽ dixit stultus in corde suo ñ
est ds̃. Pietas quoq ⁊ uera religio: ua
regia ẽ. Declinat ad dexterã: qui
sũꝑstitiosus ẽ. ⁊ meretur audire. ne
sis iustus multũ. Ad sinistrã: qͥ ne¬
gligit cultũ dĩ. ⁊mnt̾ hedos hircosq
numerat᷑. Liberalitas quoq ⁊ dis¬
pensatio uirtus inaxima ẽ: aqua decli¬
nat addexterã qui parcus ẽ. ⁊ ñ solũ
aliis sed ne sibi quidẽ tribuit quod
necesse ẽ Ad sinistram: qui comedit
substantiã suã cũ meretricib ⁊ dicit
cũ isrł. manducemꝰ ⁊ bibamꝰ. cras enĩ
moriem. Fortitudo etiã atq constanti¬

Expanded text:
divertimus, quando stulti sumus, et divertimus, quando stulti sumus, et minus sapimus quam necesse est. De quibus dictum est: Dixit stultus in corde suo, non est Deus . Pietas quoque et vera religio, via regia est. Declinat ad dexteram, qui superstitiosus est, et meretur audire, Ne sis multum justus . Ad sinistram, qui negligit cultum Dei, et inter haedos hircosque numeratur. Liberalitas quoque et dispensatio virtus maxima est, a qua declinat ad dexteram, qui parcus est, et non solum aliis, sed ne sibi quidem tribuit quod necesse est. Ad sinistram, qui comedit substantiam suam cum meretricibus, et dicit cum Israel: Manducemus et bibamus; cras enim moriemur . Fortitudo etia
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti desinam. Confortata fecistihȩc:
propt̾ea non rogasti me. Qui ambu¬
lat una uia ⁊ regia ñ laborat: de qua
ꝑmorsen p̃cepit ds̃. Uia regia ambu¬
labis : ⁊ ñ declinabis ad dexterã neq
ad sinistrã. Una uia ẽ. ueritatis. quȩ¬
dicit in euangłio. Ego uia: ⁊uita. et
ueritas. Et multȩ sunt mendatiorũ
ue: ꝑ quas nunc ambulasse arguit᷑
ierłm. Quarũ uiarũ ds̃ sciens diffe.¬
rentiã : supra loquit᷑ ad errantes.
Non sicut uia mea uiȩ ur̃ȩ. Quȩ di¬
cunt dũo confitentes. Declinare fe¬
cisti uias nr̃as auiis tuis. Cognita gͥ
una uia regia: uid eamꝰ quȩ dextie
iue sint ⁊ sinistrȩ. ꝑ quas prohibemꝰ
incedere. Uia regia temperata est.
nec plus habens nec minus. Uerbi
gr̃a. Uia recta ⁊ regia prudentia ẽ.
Declinabimꝰ ad dexterã : si plus sa
prudentior erat om̃ib bestiis in pa¬
radiso. ⁊ filii prudentiarũ. pruden¬
tiores sunt filiis lucis. Ad sinistramꝙ

Expanded text:
dixisti, desinam: confortata fecisti haec: dixisti, desinam: confortata fecisti haec: propterea non rogasti me. Qui ambulat in via una et regia, non laborat, de qua per Moysen praecepit Deus: Via regia ambulabis, et non declinabis ad dexteram neque ad sinistram . Una dicit in Evangelio: Ego sum via, veritas et vita : et multae mendaciorum viae, per quas nunc ambulasse arguitur Jerusalem, quarum viarum Deus sciens differentiam, supra loquitur ad errantes: Non sicut viae meae, viae vestrae , quae dicunt Domino confitentes: Declinare fecisti vias nostras a viis tuis . Cognita igitur una via regia, videamus quae dextrae viae sint et sinistrae, per quas prohibemur incedere. Via regia temperata  Al. temperantia est, nec plus in se habens nec minus. Verbi gratia, via recta et regia, prudentia est. Declinamus ad dexteram, si plus sap. qua serpens prudentior erat omnibus bestiis in paradiso : Et filii tenebrarum prudentiores sunt filiis lucis . Ad sinistramque
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicauie fornicationẽ suã: ut non se¬
mel nec cũ uno. sed frequent̃: ⁊cũ plu¬
rimis misceretur. ꝓpt̃ qđ multos fec̃
a se longe recedere: uł angelos qui in
eius p̃sidiis erant. uł scõs uiros qui ab
huiꝰcemodi meretricis consortio reces¬
serunt. Qđ quidẽ ⁊ de hereticis pos¬
sumꝰ dicere. qui derelicto dõ suo. secun¬
tur errores: ⁊ putant se aliquid plus
habere cũ sequentes mendacia ꝑdide.¬
runt ueritatẽ. Et multiplicaueruit
fornicationẽ suã ñ in uno dogmate
sed in plurib. ⁊ fecer̃ a se ecclesiarum
p̃sides angelos recedere. Qui ñ conten¬
ti fornicatione uicina. mittunt legatos
ultra t̾minos suos ad gentiliũ dogna¬
ta. ⁊ errores gentiũ barbarorũ: ut no¬
uitate sermonũ decipiant audientes.
N multitudine iuȩ tuȩ laborasti: ⁊ñ
dixisti quiescam. Uitam manꝰ tuȩ in¬
uenisti: ꝓpt̾ea non rogasti me. Lxx.¬
Uultis itinerib tuis laborasti: ⁊ non

Expanded text:
tiplicavit fornicationem suam, ut non setiplicavit fornicationem suam, ut non semel cum uno, sed frequenter et cum plurimis misceretur. Propter quod multos fecit a se longe recedere: Angelos qui in ejus praesidiis erant, vel sanctos viros qui ab hujuscemodi meretricis consortio recesserunt. Quod quidem et de haereticis possumus dicere, qui derelicto Deo, suos sequuntur errores, et putant se aliquid plus habere cum sequentes mendacia, perdiderint veritatem, et multiplicaverint fornicationem suam, non in uno dogmate, sed in pluribus, et fecerint a se Ecclesiarum praesides Angelos recedere: qui non contenti fornicatione vicina, mittunt legatos ultra terminos suos ad gentilium dogmata et errores gentium barbararum, ut novitate sermonum decipiant audientes. In multitudine viae tuae laborasti, et dixisti: Quiescam: vitam manus tuae invenisti, pMultis itineribus tuis laborasti, et non
Abbreviated transcription (Latin):
sordib inquinatus sit: in tantũ ut
post fores domorũ idola ponerent.
quos domesticos appellant lares:
& tam publice quã priuatim. anima¬
rũ suarũ sangunẽ funderent. hoc
errore. ⁊ pessima consuetudine ue¬
tustatis. multarũ ꝓuinciarũ urbes
laborant. ipsaq roma orbis dña. in
singulis insulis domibꝰ  tutelȩ simnu¬
lachrũ. cereis uenerans ac lucernis:
quã ad tuitionẽ ȩdiũ isto appel¬
lant nomine: ut tam intrantes
quã exeuntes domos suas moliti cõ
moneantur erroris. heretici quoq
quorũ cor eleuat᷑ insuꝑbiã. ⁊ qui ec¬
clesiastica humilitate contẽpta. sib
excelsa ꝓmittunt. ascendunt dog¬
matũ suorũ montes sublimissimõs:
mutant᷑ in statuã salis: habentes
imaginẽ ecclesiasticȩ conditurȩ. &
saporẽ pęnitus ñ habentes. Qui pici¬
untur foras ⁊ in nichil utiles sunt:
nisi ut cunctorũ pedib conculcent᷑.
Quã obrem monet dñs in euangłio ut

Expanded text:
sordibus inquinatus sit, intantum ut sordibus inquinatus sit, intantum ut post fores domorum idola ponerent, quos domesticos appellant Lares, et tam publice quam privatim animarum suarum sanguinem funderent. Hoc errore et pessima consuetudine vetustatis multarum provinciarum urbes laborant: ipsaque Roma orbis domina in singulis insulis domibusque, Tutelae simulacrum cereis venerans ac lucernis, quam ad tuitionem aedium isto appellant nomine, ut tam intrantes quam exeuntes domos suas, inoliti semper commoneantur erroris. Haeretici quoque, quorum cor elevatur in superbiam, et qui Ecclesiastica humilitate contempta, sibi excelsa promittunt, ascendunt dogmatum suorum montes sublimissimos, emutantur in statuam salis, habentes imaginem Ecclesiasticae conditurae, et saporem penitus non habentes: qui projiciuntur foras, et in nihil utiles sunt, nisi ut cunctorum pedibus conculcentur. Quamobrem monet Dominus in Evangelio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
disertis.¬
sumi ora.
si de illis soli artifices iudicarent.
Ac ne a profanis tantũ sumere uide¬
ar exemplũ: nimirũ hoc illud ẽ. quod
aliis uerbis ꝓpħa demonstrat. Beatꝰ
facilitate tu filia eustochiũ me com.¬
potẽ esse fecisti. Nam cũ anterioris
libri p̃fatiunculã legeres. in qua as¬
serui apłos ⁊ euangelistas. ea tantum
uerbis ponere testimonia. quȩ cum
hebraico consonarent: si qua aut̃ ab
aliis addita sunt om̃ino negligere.:
ilico mͥ non paruã questi unculam
detulisti. quod scilicet octo uersus
qui leguntur in ecclesiis.⁊ in hebra
ic̃ habentur tercii. ⁊ decimi psalmi.
apłs usurparet scribens ad romanos.
Sepulchrũ patens ẽ. guitur eorũ lin¬
guis suis dolose agebant: uenenũ as

Expanded text:
disertissimi oratosi de illis soli artifices judicarent. Ac ne a profanis tantum sumere videar exemplum, nimirum hoc illud est quod aliis verbis Propheta demonstrat: Beatusua felicitate tu, filia Eustochium, me compotem esse fecisti; nam cum anterioris libri praefatiunculam legeres, in qua asserui, Apostolos et Evangelistas ea tantum , vel eorum verbis ponere testimonia, quae cum Hebraico consonarent: si qua autem ab aliis addita sunt, omnino negligere: illico mihi non parvam quaestiunculam detulisti, quod scilicet octo versus, qui leguntur in Ecclesiis, et in Hebraico non habentur, tertii decimi psalmi, stolus usurparit, scribens ad Romanos: Sepulcrum patens est guttur eorum: linguis suis dolose a
Abbreviated transcription (Latin):
deuteronomio dicit᷑ de dño. Ex pandit alaᷤᷤ
suas ⁊ suscepit eos: ⁊ portauit eos in humeriᷤᷤ¬
⁊ suis. Conuertimini sic̃ in profundũ recesse
Iratis. filii isrł. In die enĩ illa abiciet uir ido¬
Ila argenti sui. ⁊ idola aurisui. quȩ fecer̃¬
I uob̾ manꝰ ur̃e inpeccatũ : & cadet assur in
E bit eũ. Et fugiet non a facie gladii. ⁊ iuue
E nes eius uectigales erunt. ⁊ fortitudo eius¬
Sa terrore transibit. ⁊ pauebunt fugientes
÷principes eius: dix̃ dñs cuiꝰ ignis ÷ insion.

Expanded text:
Deuteronomio dicitur de Domino: Expandit alas suas, et suscepit eos, et portavit eos in humeris suis . Converatis, filii Israel. In die enim illa abjiciet vir idola argenti sui, et idola auri sui, quae fecerunt vobis manus vestrae in peccatum. Et cadet Assur in bit eum, et fugiet non a facie gladii. Ideenes ejus vectigales erunt. Et fortitudo ejus a terrore transibit, et pavebunt fugientes principes ejus, dixit Dominus, cujus ignis in Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
& cor eius ꝑficit iniquitatẽ: qui ibi timuit
ubi ñ erat timor. ⁊ abutebatur stultitia
ꝓsapientia dicens. Hic si ex dõ esset: ñ sol¬
ueret sabbatũ. Quod usq hodie facit & ma¬
gister sinagogarũ: ut ꝑficiat simulationẽ.
Pro qua in ebraico scribitur onephi. id . ẽ.

Expanded text:
et cor ejus perficiet iniquitatem, qui ibi timuit et cor ejus perficiet iniquitatem, qui ibi timuit ubi non erat timor, et abutebatur stultitia pro sapientia, dicens: Hic si ex Deo esset, non solveret sabbatum . Quod usque hodie facit magister synagogarum, ut perficiat simulationem, pro qua in Hebraico scribitur ONEPH , id e
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dicitur insiti. siue in siccitate ⁊ in inuio:
septuaginta. ⁊ theodotio insion interp̃tati
bunt oculi credentiũ. ⁊ aures audientium
diligent̃ attendent. quȩ prius surdȩ erant̃:¬
& cor quondã stultoꝵ intelliget scientiã.
& lingua balbutientiũ atq mutorũ quȩ
xp̃m sonare ñ poterat. pleno aꝑtoq sermo¬
ne dñm confitebit᷑. Non uocabit᷑ ultror
is qui stultus ÷ pͥnceps: stultã enĩ fec̃ ds̃
sapientiã hurꝰ scłi. Neq fraudulentꝰ do¬
ctor atq ꝑuersus appellabitur magnus in
popłis: scͥribe uidelicet ⁊ pharisei. quib
dñs loquitur. Stulti ⁊ ceci: quid maius ẽ.
aurũ. an templũ qđ sc̃ificat aurũ: Fatuus
emĩ fatua loquetur. Pro quo in hebraico
scriptũ. ẽ: nabal nabalai daber. Hoc di¬
ximus. ut uerba abigail exponamꝰ dicen¬
tis de nabal carmelo. scđm nom̃ suũ insi¬
piens . ẽ. Uere enĩ fatuus fatua loquetur.

Expanded text:
N  , quod dicitur in siti, sive in siccitate, et in invio, N  , quod dicitur in siti, sive in siccitate, et in invio, Septuaginta et Theodotio, in Sion interpretati  non caligabunt oculi credentium, et aures audientium diligenter attendent, quae prius surdae erant, et cor quondam stultorum intelliget scientiam, et lingua balbutientium atque mutorum, quae Christum sonare non poterat, pleno apertoque sermone Dominum confitebitur. Non vocabitur ultra is qui stultus est, princeps . Stultam enim fecit Deus sapientiam hujus saeculi. Neque fraudulentus doctor atque perversus appellabitur magnus in populis: Scribae videlicet et Pharisaei, quibus Dominus loquebatur: Stulti et caeci, quid majus est, aurum an teenim fatua loquetur, pro quo in Hebraico scriptum est: NABAL NABALA IDABBER . Hoc dicimus, ut verba Abigail exponamus, dicentis de Nabal Carmelio: Secundum nomen suum insipiens est . Vere enim fatuus fatua loquetur,
Abbreviated transcription (Latin):
dixert̃. ecce enĩ rex iustus regnabit. ⁊ pͥn
cipes cũ udicio p̃erunt: quȩ sequunt᷑
suꝑiorib copulanda sunt. his uidelicet
in quib prius capitulũ finitũ. ẽ. Beatus
qui habet sem̃ insion: ⁊ domesticos inieru¬
salẽ. luxta hebraicũ finita priore ꝓphe¬
tia. de his qui egiptũ descendebant. nunc
alterius uaticinationis exordiũ ÷ de ad
rex regnabit iuste. non accipiens ꝑfonã
in iudicio: ⁊ principes illiꝰ cũ ueritate p̃¬
erunt causas ñ homines considerantes:
& quicunq sub eius umbraculo fuerit.
sic tutus erit in tribulationib ⁊ angusti¬
is ⁊ in mundi istius tempestate: quomͦ
qui uentũ ⁊ turbinẽ fugiens se tuto abs¬
condit loco. Et qui purissimos fontes
inuenit in deserto: ⁊ qͥ uehem̃ti estu solis
ardore cuncta torrente. sub ꝓminenti
saxo requieuerit. Ubi nos diximꝰ ficut riui
insion quasi fluuius currens. Uerbum enim
hebraicũ de quo supra disputauimꝰ basion.

Expanded text:
dixerunt: Ecce enim rex justus regnabit, et 427 dixerunt: Ecce enim rex justus regnabit, et 427 principes cum judicio praeerunt, quae sequuntur superioribus copulanda sunt, his videlicet, in quibus prius capitulum finitum est: Beatus qui habet semen in Sion, et domesticos in Jerusalem. Juxta Hebraicum finita priore Prophetia, de his qui in Aegyptum descendebant: nunc alterius vaticinationis exordium est, de ste enim rex regnabit juste: non accipiens personam in judicio, et principes illius cum veritate praeerunt, causas, non homines considerantes. Et quicumque sub ejus umbraculo fuerit, sic tutus erit in tribulationibus et angustiis, et in mundi istius tempestate, quomodo qui ventum et turbinem fugiens, se tuto abscondit loco; et qui purissimos fontes invenit in deserto; et qui in vehementi aestu solis ardore cuncta torrente, sub prominenti saxo requieverit. Ubi nos diximus: sicut rivin Sion quasi fluvius currens. Verbum enim Hebraicum, de quo supra disputavimus, BASAIO
Abbreviated transcription (Latin):
pectoris garrula uoce congeminant: sic
dñs prodeget ierłm. ⁊ liberabit eã transi¬
ens atq saluabit. Pro transeunte in he¬
braico ꝑhͥ   E. in trib p̃ter .lxx. interp̃¬
nifestum ÷ pascha hoc÷ phase dñi. non
passionẽ significare : sed transitũ. Quod

Expanded text:
pectoris garrula voce congeminant: sic pectoris garrula voce congeminant: sic Dominus proteget Jerusalem, et liberabit eam transiens, atque salvabit. Pro transeunte, in Hebraico PHASE: in tribus, praeter LXX, interprnifestum est, Pascha, hoc est, Phase Domini, non passionem significare, sed transitum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
dñs exercituũ ut p̃lietur suꝑ montẽ sion
& suꝑ collẽ eius: sicut aues uolantes sic ꝓte¬
get dñs exercituũ ierłm. ꝓtegens & libe-¬
rans. transiens ⁊ saluans. In manifestis
unã ponimꝰ editionẽ: maxime ubi nul¬
la diuersitas sensuũ. ẽ. Cęsis in egipto isra¬
elitis ⁊ egiptiis. in quoꝵ auxilio confide
te captiui : ⁊ ꝑduas similitudines dñi qͥ
se fore adiutorẽ ꝓmiserat fortitudo
monstrabitur. Sicut leo ⁊ catulus leonis
esuriens si cernat ouium gregem nulla
pastorũ uoce terretur. ⁊ multitudinẽ eo¬
rum conscius uiriũ suarũ despicit: sic dñs
exercituũ p̃liabitur. non contra montẽ
sion & collẽ eius. sed suꝑ montẽ sion. con¬
tra aduersariuͦs illiꝰ. Dicamꝰ ⁊ aliã cõpa¬
rationẽ. Quomͦ aues ut defendant fetus
suos nidos suꝑ uolant. ⁊ siue serpentem
siue hominẽ uiderint. auesq alias ad
pullos suos accedere. oblite imbecillita¬
tis. rostro pugnant ⁊ unguib. doloremq

Expanded text:
 montem Sion, et super collem ejus. Sicut aves volantes, sic proteget Dominus exercituum Jerusalem, protegens et liberans, transiens et salvans. In manifestis unam ponimus editionem, maxime ubi nulla diversitas sensuum est. Caesis in Aegypto Israelitis et Aegyptiis, in quorum auxilio confidebte, captivi. Et per duas similitudines, Domini, qui se fore adjutorem promiserat, fortitudo monstratur. Sicut leo et catulus leonis esuriens, si cernat ovium gregem, nulla pastorum voce terretur, et multitudinem eorum conscius virium suarum despicit: sic Dominus exercituum praeliabitur, non contra montem Sion et collem ejus, super montem Sion contra adversarios illius. Dicamus et aliam comparationem: Quomodo aves ut defendant foetus suos, nidos supervolant, et sive serpentem, sive hominem viderint, avesque alias ad pullos suos accedere, oblitae imbecillitatis, rostro pugnant et unguibus, doloremque
Abbreviated transcription (Latin):
Isic̃ qui absconditur auento ⁊ cȩlat se atem¬
pestate: sicut riui aquarũ insiti. ⁊ umbyae
petre ꝓminentis in terra deserta. Non ca¬
Iligabunt oculi uidentiũ: ⁊ aures audien¬
Itiũ diligent̃ auscultabunt. Et corstultoꝵ¬
I intelliget scientiã : ⁊ lingua balborũ uelo¬
Icĩt loquet᷑ ⁊ plane. Non uocabitur ultra isqͥ¬
Iinsipiens÷ princeps: neq fraudulentꝰ appel¬

Expanded text:
itur a vento, et celat se a tempestate, sicut rivi aquarum in siti, et umbra petrae prominentis in terra deserta. Non caligabunt oculi videntium, et aures audientium diligenter auscultabunt. Et cor stultorum intelliget scientiam, et lingua balborum velociter loquetur et plane. Non vocabitur ultra is, qui insipiens est, princeps: neque fraudulentus appel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ illo pugnauerant. erunt eccłȩ uectigales:
om̃isq fortitudo ⁊ petra illius ꝑtransibit.
Philosophi quoq ⁊ om̃e dogma ꝑuersũ
adcrucis signũ terga conuertent. domini
quippe sententia. ẽ. ut hoc fiat : cuiꝰ ignis
siue lum̃. ẽ. insion. ⁊ clibanus in ierłm.
Ignis ⁊ lum̃ hebraice hisdẽ scribunt᷑ lit
teris. aleph. uau. res. Quod si legat᷑ ur
ignẽ sonat. si or lucẽ. Hoc ideo dictum ÷
quia ꝓigne quẽ solus interp̃tatus. ẽ sima¬
circundabunt᷑ quasi uallo ⁊ uincentur. qͥ
autẽ fugerit capietur : scire non ualeo.
nisi fortẽ hoc possumꝰ dicere. qđ iuuenes
regis qui uincendi sunt atq capiendi. ita
circundentur petra hoc. ẽ. fortitudine
dñi. quomͦ uallo circundatur ciuitas. Porro
qđ seqͥtur in lxx. beatus qui habet semen in
syon ⁊ domesticos in ierłm. sic interp̃tari pos¬
sumꝰ: ut dicamꝰ p̃sentis loci sensui conuenire.
Quod exhortetur sermo diuinꝰ fugientes in

Expanded text:
pro illo pugnaverant, erunt Ecclesiae vectigales, pro illo pugnaverant, erunt Ecclesiae vectigales, omnisque fortitudo et petra illius pertransibit: philosophi quoque et omne dogma perversum ad crucis signum terga convertent. Domini quippe sententia est, ut hoc fiat: cujus ignis sive lumen est in Sion et clibanus in Jerusalem. Ignis et lumen Hebraice eisdem scribuntur lteris ALEPH, VAU, RES; quod si legatur UR, ignem sonat: si OR, lucem. Hoc ideo dictum est, quia pro igne, quem solus interpretatus est Symmacircumdabuntur quasi vallo, et vincentur: qui autem fugerit, capietur: scire non valeo. Nisi forte hoc possumus dicere, quod juvenes regis Assyrii qui vincendi sunt atque capiendi, ita circumdentur petra, hoc est, fortitudine Domini, quomodo vallo circumdatur civitas. Porro quod sequitur: Beatus qui habet semen in Sion, et domesticos in Jerusalem, sic interpretari possumus, ut dicamus praesentis loci sensui convenire, quod exhortetur sermo divinus fugientes in
Abbreviated transcription (Latin):
nichil suo faciet arbitrio: sed qđ sibi fue¬
rit imperatũ. Unde seqͥtur. Cloquiũ labio¬
rũ eius. eloquiũ irȩ plenũ: sp̃s quoq eius
quasi aqua inualle trahens ueniet usq ad
collũ: ⁊ supplicia suꝑ peccatores faciet re¬
dundare. Qđ uidetur ꝓ qualitate meri¬
torũ ut ꝑdat atq conturbet gentes quas
uanꝰ error seduxerat : I se intelligant sup¬
plantatas. Unde ad huiꝰcemodi homines
dicit᷑ qui in mundi huiꝰ potentia p̾ualebaNt.¬
& suo delectabantur errore: non eossemper
hoc. ẽẽ. facturos. Precipueq locũ istũ ⁊ cunc¬
tam continentiã capituli. aduersus hereti¬
cos & om̃ia dogmata quȩ sunt contraria ue¬

Expanded text:
nihil suo faciet arbitrio, sed quod sibi fuenihil suo faciet arbitrio, sed quod sibi fuerit imperatum. Unde sequitur: Eloquium labiorum ejus, eloquium irae plenum. Spiritus quoque ejus quasi aqua supplicia super peccatores faciat redundare. Qui dividetur pro qualitate meritorum, ut perdat atque conturbet gentes, quas vanus error seduxerat, et se intelligant supplantatas. Unde ad hujuscemodi homines dicitur, qui in mundi hujus potentia praevalebant, et suo delectabantur errore, non eos semper hoc esse facturos. Praecipueque locum istum et totam continentiam capituli adversus haereticos et om
Abbreviated transcription (Latin):
niat. De quo in psalmis dicit᷑. Benedictus
chreq post multũ tempus uenire dicitur:
loquente humana impatientia: usquequo
dñe obliuisceris me infinẽ. quã diu auertes
faciem tuã ame : Ardens quoq furor enis
uenit cũ gła: ut quẽ in humilitate contemp¬
loquit᷑ in euangłio. Ignem ueni muttere suꝑ
terrã: ⁊⁊ qͥd uolo nisi ut ardeat. ERursus in
alio psalmo legitur. Uox dñi intercidentis
flaminã ignis: ut quicqͥd in mundo ÷. foen
lignoꝵ. ⁊stipulȩ. seuens flãma consumat.
Unde ⁊ ds̃ ignis dicit᷑ esse consumens. Quodq
infertur ira furoris eius quasi ignis deuorabit.
pleriq nr̃oꝵ irã furoris dm̃i diabolũ interp̃¬
tantur. eui tradimur ad puniendũ: qͥ uix¬
ta librũ regum cõmouit dauid ut nume¬
raret popłm dĩ. & apłs loqͥtur tradere huiꝰ¬
modi satanȩ in interitũ carnis: ut sp̃s saluꝰ
fiat. Hic aut̃ ipse furor. ⁊ ira furoris dñi.

Expanded text:
niat, de quo in Psalmis dicitur: Benedictusniat, de quo in Psalmis dicitur: Benedictuschreque post multum tempus venire dicitur, loquente humana impatientia: Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? quamdiu avertis faciem tuam a me ? Ardens quoque furor ejus venit cum gloria, ut quem in humilitate contemploquitur in Evangelio : Ignem veni mittere super terram, et quam volo ut ardeat! Rursus in alio psalmo legitur: Vox Domini intercidentis flammam ignis , ut quidquid in muodo est foeni, lignorum, et stipulae, rapiens flamma consumat. Unde et Deus ignis dicitur esse consumens . Quodque infertur: Ira furoris ejus quasi ignis devorabit, plerique nostrorum iram furoris Domini diabolum interpretantur, cui tradimur ad puniendum, qui juxta librum Samuelis commovit David, ut numeraret populum Dei . Et Apostolus loquitur: tradere hujuscemodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat . Hic autem ipse furor, et ita furoris Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ut finẽ om̃iũ uenisse testetur. Sic̃ enĩ torrens
suffocat eũ ad cuiꝰ collũ usq ꝑuenerit: sic u¬
diciũ dĩ neminẽ impunitũ abire pacietur.
Cũ autẽ frenũ quod in maxillis erat om̃ium
gentiũ cũ subditis ei gentib ꝑdiderit. ⁊ ad
nichili deduxerit: tunc uobis inquit scĩs
qui meis uissionib obȩditiserit canticũ sic̃
uox scĩficate solemnitatis. quando egressi es¬
tis de egipto. ⁊ in solẽnitate paschȩ iugũ
seruitutis egiptiȩ proiecistis. dicentes in ma¬
ri rubro pharaone submerso. cantemus
dño gloriose enĩ magnificatus. ẽ: & cordis
tanta lȩtitia ut imitemini eos qui ad tem¬
plũ primitiua portantes. ⁊ in dĩ torcularia
deferentes munera. ꝑgunt cũ tibis. ⁊ cor¬
dis gaudia carmine demonstrantes. Haec
iuxta hebraicũ: breui sermone ꝑstrinxi.
In utraq autẽ editione notandum. ẽ. quod ñ
dñs. sed nom̃ dñi post multũ tempus ad ue¬

Expanded text:
ut finem omnium venisse testetur. Sicut enim torrens ut finem omnium venisse testetur. Sicut enim torrens suffocat eum, ad cujus collum usque pervenerit: sic judicium Dei neminem impunitum abire patietur. Cum autem frenum, quod in maxillis erat omnium gentium, cum subditis ei gentibus perdiderit, et ad nihili deduxerit: tunc vobis, inquit, sanctis, qui meis jussionibus obeditis, erit canticum, sicut nox sanctificatae solemnitatis, quando egressi estis de Aegypto, et in solemnitate Paschae jugum servitutis Aegyptiae projecistis, dicentes in mari Rubro Pharaone submerso: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est : et cordis tanta laetitia, ut imitemini eos qui ad templum primitiva portantes, et in Dei torcularia deferentes munera, pergunt cum tibiis, cordis gaudia carmine demonstrantes. Haec juxta Hebraicum brevi sermone perstrinxi. In utraque autem editione annotandum est, quod non Dominus, sed nomen Domini post multum tempus adve
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm habitaturos. eẽ. promittit: sed
maiorẽ cunctis credentib uerbo dĩ. incon¬
sumationẽ mundibeatitudinẽ pollicet᷑.
quando ꝑ om̃s montes ⁊ colles current aqͣ¬
rũ flumina. ⁊ interfectis multis cadent
turres. luna quoq ⁊ sol clarius lum̃ acci¬
pient: quando uulnꝰ popłi sui dñs ligaue¬
rit atq sanauerit: Licet hȩc quidã hyꝑ
bolicos cyri temporib qui captiuitatem
popłi relaxauit in t̾ra uidȩa expleta con¬
tendant. Quia gͥ bonis ⁊ obȩdientib
p̃mia repmissa sunt: nunc econtrario ma¬
lis ⁊ contemptorib supplicia nuntiant᷑.
quod dñs impleat cogitationẽ suã ⁊ ad
puniendos longo post tempore ueniat
peccatores. & in cunctos sententiã profe¬
rat. sp̃uq oris sui interficiat impiũ quẽ
frenũ appellat fuisse popłoꝵ: Non qͦ sub¬
iectos regeret: sed quo subditos sibi tra-¬
heret ad ruinã. Ponit quoq similitudi¬
nẽ torrentis usq ad collũ inundantis:

Expanded text:
Jerusalem habitaturos esse promittit, sed Jerusalem habitaturos esse promittit, sed majorem cunctis credentibus verbo Dei, in consummatione mundi beatitudinem pollicetur, quando per omnes montes et colles current aquarum flumina, et interfectis multis, cadent turres. Luna quoque et sol clarius lumen accipient, quando vulnus populi sui Dominus alligaverit atque sanaverit. Licet haec quidam ὑπερβολικῶς, 418 Cyri temporibus, qui captivitatem populi relaxavit, in terra Judaea expleta contendant. Quia igitur bonis et obedientibus praemia repromissa sunt, nunc econtrario malis et contemptoribus supplicia nuntiantur, quod Dominus impleat cogitationem suam, et ad puniendos longo post tempore veniat peccatores, et in cunctos sententiam proferat, spirituque oris sui interficiat impium, quem frenum appellat fuisse populorum: non quo subjectos regeret, sed quo subditos sibi traheret ad ruinam. Ponit quoque similitudinem torrentis usque ad collum inundantis,
Abbreviated transcription (Latin):
liber quẽ nc̃
habemus in
manib. no¬
no & undeci¬
mo minor e¬
rit numero
uersuum: non
sensuũ magnitudi
sacis & ez echiȩ regis historia. quȩ nec iungi
cũ p̃cedentib poterit. ꝓpt̾ enormẽ uolumi

Expanded text:
Liber, quem nunc habemus in manibus, nono et undecimo minor erit numero versuum, non sensuum magnitudinsacis, et Ezechiae regis historia, quae nec jungi cum praecedentibus poterit, propter enormem volumi
Abbreviated transcription (Latin):
claudat. & claudet & non erit qͥ aperiat.
pendam suꝑ eũ om̃em głam domꝰ patri ͤ
eius uasorũ diuersa genera: omne uas
paruulũ auasis creͣterarum usq ad om̃e
uas musicorũ. In die illa dic̃ dñs exerci¬
tuũ. auferetur paxillus qui fixus fue¬
rat in loco fideli: & frangetur &e cadet
& peribit qͦd pependerat in eo. qͥa dñs
locutus . ẽ. Suprac diximꝰ sobnam fuisse
pontificẽ: qui assyriis ꝓdidit ciuitatẽ.
Sed quia hoc traditionis est hebraicȩ
& scriptura non loquit᷑: in telligamꝰ eũ
suꝑbum. tumidũ. & uoluptudsũ. suisq¬
pedib conculcantẽ: & quia fecerit cun¬
cta quȩ propħa describit: sacerdotiũ
euis ad heliachim filiũ helchiȩ fuisse
trans latum. ut illo eiecto nouus pon¬
tifex fieret. Ex quo intelligimus om̃i
studio suꝑbiam declinandũ: qͥua offen¬
ditur ds̃. Et ne pontificatus quidem
priuilegio dignus esse potest iste sob¬
nas: ut quidã putant heliachim de qͥ¬
bus item ꝓpħa subtexuit. Misit rex

Expanded text:
claudat, et claudet, et non erit qui aperiat. pendam super eum omnem gloriam domus patris ejus, vasorum diversa genera, omne vas parvulum, a vasis craterarum usque ad omne vas musicorum. In die illa dicit Dominus exercituum: Auferetur paxillus, qui fixus fuerat in loco fideli: et frangetur, et cadet, et peribit quod pependerat in eo, quia Dominus locutus est. Supra diximus Sobnam fuisse pontificem, qui Assyriis prodidit civitatem. Sed quia hoc traditionis est Hebraicae, et Scriptura non loquitur, intelligamus eum superbum, tumidum, et voluptuosum, suisqpulos conculcantem: et quia fecerit cuncta quae Propheta describit, sacerdotium ejus ad Eliacim filium Helciae fuisse translatum, ut illo ejecto, novus Pontifex fieret. Ex quo intelligimus, omni studio superbiam declinandam, quae offendit Deum, et ne pontificatus quidem privilegio tuta esse potest. Iste est Sobna sicut quidam putant et Eliacim, de quibus idem
Abbreviated transcription (Latin):
potest. sed ueloci cursu uoluitur: ita ce
tu ad terrã latissimã deduceris. quam
aut egẏptũ. aut babyloniȩ campos intel¬
ligimus. ibiq morieris. & ibi erit currus
głȩ tuȩ. om̃is potentia & opes quib nc̃
fultus incedis: ibi senties ignominiam
domus dñi tui. quia ꝓpt̾ oꝑa mala &
iuolatũ templũ dĩ tu ista patieris : de¬
traham te de gradu tuo & pontificatus
officio proiciam. Et ꝓte heliachim ser¬
uum meũ filiũ helchiȩ induam uesti¬
mentis tuis. & cingulo tuo decorabo. sic̃
eleatar uestim̃tis aaron patris indutus
est: ipsi dabo potestatẽ templi. qui ha¬
bebit popłm ñsubiectum sibi. quasi ser¬
uum. sed amore sui quasi filiũ ipse acci¬
piet. Ee clauem domus meȩ in suo porta¬
bit humero: ipse habebit cerimoniarũ
om̃ium potestatẽ. Ec quomͦ paxillus
si figatur in pariete templi. & in locofor¬
tissimo collocet᷑. om̃ia uasa sacerdotum
& leuitarũ tam quȩ in sacrificuis neces

Expanded text:
potest, sed veloci cursu volvitur: ita et potest, sed veloci cursu volvitur: ita et tu ad terram latissimam deduceris, quam aut Aegyptum, aut Babyloniae campos intelligamus, ibique morieris: et ibi erunt currus gloriae tuae, omnes potentiae et opes, quibus nunc fultus incedis. Ibi senties ignominiam domus Domini tui: quia propter opera mala, et violatum Templum Dei tui ista patieris. Detraham te de gradu tuo, et de pontificatus officio projiciam, et pro te Eliacim servum meum filium Helciae induam vestimentis tuis, et cingulo tuo decorabo: sicut Eleazar vestimentis Aaron patris indutus est. Ipsi dabo potestatem Templi, qui habeat populum non subjectum sibi quasi servum, sed amatorem sui quasi filium. Ipse accipiet clavem domus meae, et in suo portabit humero, ipse habebit caeremoniarum omnium potestatem. Et quomodo paxillus si figatur in pariete Templi, et in loco firmissimo collocetur, omnia vasa sacerdotum et Levitarum, tam quae in sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
eũ heliachim filius helchiȩ qui erat
suꝑ domũ. & sobna scriba. & ioabȩ filiꝰ
asaph a comm̃tariis. lubetur ergo ꝓpħa
ingredi ad pontificẽ qui habitat᷑ iuxta
lxx in pastoforio: iuxta aquilã in tab¬
naculo. proloquens hebraicã ueritatẽ.¬
Et theodotion ait Ingredere ad ioachĩ
istũ. quod interp̃tari potest ȩquũ & rec¬
intelligatur & prauus. ad pontificem
templi. & dices ei. Qui habitas in domo
dĩ. cuius scelera in tota ciuitate bacchan¬
tur. cur securus in operib tuis quasi ñ
uerearis captiuitatẽ. excidisti tibi in
petra sepulchrũ: & tam suꝑbe ȩdificas¬
ti ut ambitio te in mortẽ sequeretur :
Audi quȩ sit in te dñi sententia. quo¬
modo gallus gallinatius humero portan¬
tis aufertur. & singuli hominũ leuant
in scapulam pallium suũ: sic tua facilis
erit in captiuitatẽ trans latio. Habebis
coronã non lãminȩ aureȩ & scĩficationis
dñi: sed tribulationis & angustiȩ. Sicut
enĩ pila si mittatur in proeliui stare non

Expanded text:
Eliacim filius Helciae, qui erat super domum, et Sobna scriba, et Johae filius Asaph a commentariis . Jubetur ergo ingredi Propheta ad pontificem, qui habitabat, juxta LXX, in pastophorio; juxta Aquilam, in tabernaculo: pro quo sequens Hebraicam veritatem Theodotion ait: Ingredere ad Socen istum, quod interpretari potest, aequum et recintelligatur et pravus , ad pontificem templi, et dices ei: Qui haDei, cujus scelera in tota civitate bacchantur, cur securus es in operibus tuis, quasi non verearis captivitatem: excipetra sepulcrum, et tam superbe aedificasti, ut ambitio te et in morte sequeretur? Audi quae sit in te Domini sententia: quomodo gallus gallinaceus humero portantis aufertur, et singuli hominum levant in scapula pallium suum: sic tua facilis erit in captivitatem translatio. Habebis coronam non laminae aureae, et sanctificationis Domini, sed tribulationis et angustiae. Sicut enim pila si mittatur in proclive, stare non
Abbreviated transcription (Latin):
xillus qui fixus fuerat in loco fideli.
franget᷑ & cadet. & peribit qͦd pepende¬
rat in eo. quia dñs locutus. ẽ: multi ad
sobnã referunt qđ heliachim in fixo pa¬
xillo prior paxillus qui infixus fuerat
corruat. Sed quia sequit᷑ &e peribit qͦd
pependerat in eo. qͦd deiecto sobna ne¬
quaquã factum ÷: intelligimꝰ hoc dici
quod deposito sobna pontificatũ acce¬
perit heliachim: cuiꝰ sacerdotii digni¬

Expanded text:
us fuerat in loco fideli, et frangetur, et cadet, et peribit quod pependerat in eo, quia Dominus locutus est, multi ad Sobnam referunt, quod Eliacim infixa paxillo, prior paxillus qui infixus fuerat, corruat. Sed quia sequitur: Et peribit quod pependerat in eo: quod dejecto Sobna, nequaquam factum est, intelligimus hoc dici, quod deposito Sobna, Pontificatum acceperit Eliacim
Abbreviated transcription (Latin):
chorintios de resurrectione. Si mortui
ñ resurgunt: manducemꝰ & bibamus
cras enĩ moriem᷑. Hȩc dicit dñs deus
exercituũ. llade ingr̃edere ad eum qͥ¬
habitat in tabernaculũ ad sobnam p̃¬
positũ templi: & dices ei. Quid tu hic
aut quasi quis hic. quia excidisti tͥ hic
amꝰ: diligent̾ in petra tabernaculũ tibi.
Ecce dñs asportari te faciet sic̃ asporta¬
tur gallus gallinatius: & quasi amictũ
sic subleuabit te. Coronans coronabit
te tribulatione quasi pilam. mutet
te in terrã latam & spatiosã. ibi morie¬
ris: & ibi erit currus głȩ tuȩ ignomini¬
a domus dñi tui: & expellã te de statio¬
ne tua: & de ministerio tuo deponã te.
Et erit in die illa. uocabo seruũ meum

Expanded text:
ibens ad Corinthios de resurrectione: Si mortui ibens ad Corinthios de resurrectione: Si mortui non resurgunt, manducemus, et bibamus, cras enim moriemur . Haec dicit Dominus Deus exercituum: vade, ingrhabitat in tabernaculo, ad Sobnam praepositum templi, et dices ad eum: Quid tu hic, aut quasi quis hic? quia excidisti tibi hic elsa diligenter, in petra tabernaculum tibi. Ecce Dominus asportari te faciet, sicut asportatur gallus gallinacius et quasi amictum sic sublevabit te coronans coronabit te tribulatione quasi pilam mittet te in terram latam et spatiosam ibi morieris et ibi erit currus gloriae tuae ignominia domus Domini tui et expellam te de statione tua et de ministerio tuo deponam te et erit in die illa voc
Abbreviated transcription (Latin):
Si adsennacherib temꝑa referat qͣn¬
do exparte capta. ẽ. ciuitas. recte di¬
cuntur non fuisse uicti gladio. nec oc¬
cisi bello sed proditione: aliis ex urbe
fugientib. alii quos hostis cepit capti¬
uitatis. Sin autẽ ad babylonia captiui¬
tatem qͦd & uerius est dicimꝰ. non pug¬
na sed obsidione superati sunt. Quod
si in aduentu xp̃i iuxta eusebium tro¬
pologice intelligere uolueris. dices eos
interfectos non gladio sed infedelitate::
om̃sq principes eorũ recessisse adõ. &
peccatorũ funib alligatos: nec quẽqͣm
fuisse de phariseis. qui ñ diaboli sit re¬
ctibus ligatus. Proptea dixi. recedite
ame: amare flebo. Nolite incumbere.

Expanded text:
Si ad Sennacherib tempora referas, quando ex parte capta est civitas, recte dicuntur non fuisse victi gladio, nec occisi in bello, sed proditione, aliis ex urbe fugientibus; aliis, quos hostis oppigatis. Sin autem ad Babyloniam captivitatem, quod et verius est: dicemus quod non pugna, sed obsidione superati sint. Quod si in adventu Christi, juxta Eusebium, tropologice intelligere volueris: dices eos interfectos non gladio, sed infidelitate, omnesque principes eorum recessisse a Deo, et peccatorum funibus alligatos, nec quemquam fuisse de Pharisaeis, qui non diaboli retibus alligatus sit. Propterea dixi, recedite a me, amare
Abbreviated transcription (Latin):
dio dissidere. Fuit autẽ regio esau
in regione duma. hoc ÷ in montib se¬
ir. Hanc ut metropolim iuxta ordinẽ
superiorũ uisionũ ab assyriis. siue a
nabuchodonosor expugnatã eẽ. cre¬
dimus. inemorẽq pristini generis
quod de abraham & isaac sit stirpe
generata implorasse auxilium di. &
necessitate cogente illiꝰ clementiã
flagitasse. Narrat ergo nunc dñs.
Qui obsidetur in seir &e ab hostibus
cingitur. meũ implorat auxiliũ &e
dicit. Ocustos isrł qui popłm tuũ
tueris custodia sempit̾na & quasi
in nocte illis dormientib uigilas ne
hostis irrumpat: quare & nos qui de
eius genere sumus ñ simili clem̃tia
protegis: Quib ego custos uigilque
respondeo: de quo scriptum est. non
nox genti idumeorũ. Illis p̃bebo lu¬
men: uos in tenebris derelinquam.
Uel certe ita. uenit lux nocte trans¬
acta. Si meũ inuocatis auxilium. ce̾
estis de stirpe serui mei abraham:

Expanded text:
dio dissidere. Fuit autem regio  Al. regia Esau, dio dissidere. Fuit autem regio  Al. regia Esau, in regione Duma, hoc est, in montibus Seir. Hanc ut metropolim, juxta ordinem superiorum Visionum, ab Assyriis, sive a Nabuchodonosor expugnatam esse credimus, memoremque pristini generis, quod de Abraham et Isaac sit stirpe generata, implorasse auxilium Dei, et necessitate cogente, illius clementiam flagitasse. Narrat ergo nunc Dominus: qui obsidetur in Seir, et ab hostibus cingitur, meum implorat auxilium, et dicit: o custos Israel, qui populum tuum 217 tueris custodia sempiterna, et quasi in nocte, illis dormientibus, vigilas, ne hostis irrumpat; quare et nos qui de ejus semine sumus, non simili clementia protegis? Quibus ego custos vigilque respondeo, de quo scriptum est: Non nox genti Idumaeorum; illis praebebo lucem, vos in tenebris derelinquam. Vel certe ita: venit lux nocte transacta; si meum invocatis auxilium, et estis de stirpe servi mei Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
de nocte. dixit custos. uenit mane &
nox. Si queritis quęrite. conuertimi¬
ni & uenite. Pro clunra: lx idumeã
ponunt. Est autẽ duma non tota
idumeȩ proiuntia: sed quȩdã eius
regio. quȩ ad austrũ uergit aburbe
palestina. quȩ hodie dicit᷑ eleuthe¬
ropolis uiginti distans milib. iuxta
quã sunt montes seir rapto ab aucco¬
re nomine. Seir quippe interp̃tatur
hispidus & pilosus. quod esau fuit.
In abdia propħa plenius suꝑ hanc
gentẽ a nobis disputatũ est: in quo
necesse fuit ueterẽ historiam reuol¬
uere. & iezechielis ieremiȩq easdem
in testimoniũ trahere uisiones. & ma¬
xime ꝓphetiam contra montẽ seir.
Et illud de psalmis: in idumeã excen¬
dam calciam̃tum meũ. Et alibi. tab̾
& suꝑ quatuor ñ aduersabor eũ: eo
quod ꝑsecutus sit in gladio fratrem
suũ. & iuolauerit miscđiam suam.
siue sicut syminachus transtulit us¬
cera sua. quod aduersum cognatos
popłos ausus sit dimicare. & hostili o¬

Expanded text:
ixit custos, venit mane et nox: si quaeritis, quaerite, convertimini, venite. Pro Duma, LXX Idumaeam ponunt. Est autem Duma non tota Idumaea provincia, sed quaedam ejus regio quae ad Austrum vergit, et ab urbe Palaestinae, quae hodie dicitur Eleutheropolis, viginti distat millibus: juxta quam sunt montes Seir, sumpto ab auctore nomine; Seir quippe interpretatur hispidus et pilosus, quod Esau fuit. In Abdia propheta plenius super hac gente a nobis disputatum est: in quo necesse fuit veterem historiam revolvere, et Ezechielis Jeremiaeque easdem in testimonium trahere Visiones, et maxime prophetiam contra montem Seir . Et illud de Psalmis: In Idumaeam extendam calceamentum meum. Et alibi: Taberet super quatuor non aversabor eum, eo quod persecutus sit in gladio fratrem suum, et violaverit misericordiam suam , sive, ut Symmachus transtulit, viscera sua, quod adversus cognatos populos ausus sit dimicare, et hostili ho