comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De morte preciosa martyrũ xp̃i
innocentiũ sacra nobis est fr̃s kimͣ¬
euuangdii lectio recitata: in qua tam̃
om̃ium xp̃i martirũ preciosa est¬
mors designata. Quod eñi paruuli
occisi sunt. significat ꝑ humilitatis
meritũ ad martirii ꝑueniendum
głam: & quia nisi conuersus fuerit
quis. & effectus ut paruulus. non pos¬
sit animã dare ꝓ xp̃o. Quod in bech¬
leem & in dm̃ib finibus eius occisi
sunt: ostendit non solum in uidȩa
eiusdem ecclesiȩ finib quacũq ꝑ orbẽ
diffusa est ꝑsecutionẽ sȩuiturã ꝑfidoꝵ.
&e pioꝵ patientiam esse coronandam.
Qui bumi occisi funt. doctrina & ope¬
ratione ꝑfectos indicant. Qui uero
infra: simplices uel idiotas fidei tam̃
non ficte constantia fortes ȩque de¬
nuntiant. Quod illi quidẽ occisi sunt.
sed xp̃c qui quȩrebatur uiuens euasit:
insinuat corpora quidẽ ab impuis¬
tota seuit. nullatenus eis uel uiuentib
uel occisis posse auferri. sed eos ueracit᷑

Expanded text:
De morte pretiosa martyrum Christi innocentium sacra nobis est, frEvangelii lectio recitata, in qua tamen omnium Christi martyrum pretiosa mors est designata. Quod enim parvuli occisi sunt, significat per humilitatis meritum ad martyrii perveniendum gloriam, et quia nisi conversus fuerit quis, et effectus ut parvulus, non possit animam dare pro Christo. Quod in Bethleem et in omnibus finibus ejus occisi sunt, ostendit non solejusdem Ecclesiae finibus quacunque per orbem diffusa est, persecutionem saevituram perfidorum, et piorum patientiam esse coronandam. Qui a bimatu occisi sunt, doctrina et operatione perfectos indicant; qui vero infra, simplices vel idiotas, fidei tamen non fictae constantia fortes aeque denuntiant. Quod illi quidem occisi sunt, sed Christus qui quaerebatur vivens evasit, insinuat corpora quidem  tota saevit, nullatenus eis vel viventibus, vel occisis posse auferri, sed eos veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
thronum dĩ: & seruitint ei die ac nocte
in templo eius. Non est laboriosa sea
amabilis. & optanda seruitus. in di̾ lau¬
dibus ꝑpetuo ad sistere. Dies quippe &
nox non uicissitudinẽ temporis ꝓprie:
sed ꝑpetuitatẽ tẏpice significant. Nox
eñi non erit illic. sed dies una melior
matriis xp̃i suꝑmilia: in qua ñ plorat
rachel filios suos. sed absterget dĩ
omnẽ lacrimã ab oculis eoꝵ. dabitq
uocem letitie & salutis eterne in taber:¬
naculis iustoꝵ. qui uiuit & regnat¬

Expanded text:
thronum Dei, et serviunt die ac nocte thronum Dei, et serviunt die ac nocte in templo ejus. Non est laboriosa, sed amabilis et optanda servitus in Dei laudibus perpetuo assistere . Dies quippe et nox non vicissitudinem temporis proprie, sed perpetuitatem tropice significant. Nox enim non erit illic; sed dies una melior in atriis Christi super millia. In qua non plorat Rachel filios suos, sed absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum, datque vocem laetitiae et salutis aeternae in tabernaculis justo
Abbreviated transcription (Latin):
rant separari. Stolis fug
palmas in manib habent: quia prȩima
in operibus habent. dum corpora
ri. flagris absumi. ꝑ precipitia dissolui.
ungulis abradi. om̃imodo penarum
genere passi sunt dissipari. ꝑ resurrecti¬
onem glorificata recipiunt. & clambant
inquit uoce magna dicentes. Salus dõ
nr̃o. qui sedec suꝑ thronũ. Et agno.
Magna uoce salutem dõ decantant: qui
magna gr̃arum actione recolunt. non
sua se uirtute sed ipso auxibante tribu¬
lationũ impugnantiũ superasse cer¬
tamina. Dicit iterũ eoꝵ & preteritos
agones. & coronas describens ꝑpetuas.
Hi funt qui uenerunt ex tribulatione
magna: & lauerunt stolas suas. & dealba¬
uerunt eas in sanguine agni. Stolas
quippe martẏres in sanguine agni la¬
uerunt : dũ menbra sua quȩ oculis in¬
fidari. sic potius fuso ꝓ xp̃o sanguine
ab om̃ib mundauere. contagiis: insuꝑ
& beata in mortalitatis luce digna reddi¬
dere: qđ est lotas caam dealbasse stolas
in sanguine agni. Ideo sunt inquit ante

Expanded text:
rant separari. Stolis fulgent albis, et palmas in manibus habent, quia praemia in operibus habent, dum corpora ri, flagris absumi, per praecipitia dissolvi, ungulis abradi, omnimodo poenarum genere passi sunt dissipari, per resurrectionem glorificata recipiunt. Et clamabant, inquit, voce magna dicentes: Salus Deo nostro, qui sedet super thronum, et Agno . Magna voce salutem Deo decantant, qui magna gratiarum actione recolunt, non sua se virtute sed ipso auxiliante tribulationum impugnantium superasse certamina. Dicit iterum eorum et praeteritos agones et coronas describens perpetuas: Hi sunt qui venerunt de tribulatione magna, et laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni. Stolas quippe martyres in sanguine Agni laverunt, dum membra sua, quae oculis infoedari, sic potius fuso pro Christo sanguine ab omnibus mundavere contagiis, insuper et beata immortalitatis luce digna reddidere; quod est etiam lotas habuisse stolas in sanguine Agni. Ideo sunt, inquit, ante
Abbreviated transcription (Latin):
ego dñs sũ om̃ium: sicut & credi¬
disti. ita & fiat tibi. Credamus &
esse. remissionẽ nobis cunctorum
peccatoꝵ eiꝰ indulgentia. si tamen
eiꝰ p̾cepta seruemus. largiri: ut &¬
unusquisq nr̃m cũ centurione
isto audire mereatur: uade &e sicut
credidisti fiat tibi. adiuuante ipso

Expanded text:
ego sum Dominus omnium: sicut crediego sum Dominus omnium: sicut credidisti, ita et fiat tibi. Credamus etesse, remissionem nobis cunctorum peccatorum ejus indulgentia si tamen ejus praecepta servemus largiri, ut unusquisque nostrum cum centurione isto audire mereatur: Vade, et sicut credidisti fiat tibi. Adjuvante ipso
Abbreviated transcription (Latin):
bene prȩdicata & admintiata. ista
est exultatio. ista est ab initio nar.¬
rata requies. In istam festinarunt
ire om̃s dñm diligentes: ad istam
colliguntur om̃s ex gentib dño
credentes. religiositatẽ seruantes.
In eam & nos om̃s ꝑgamus. o religi¬
osi filii dĩ: ad istam om̃i uirtute
nr᷑a festinemus. Nichil nos reuo¬
cet. nichil nos retardet. nichil nos
impediat ad hoc desiderabile ꝓpe¬
rare conuiuiũ. Omne̾ negligen¬
tiam a nobis pellamus: omnẽq de¬
sidiam abanimo. & corporis impe¬
dimenta a nobis ꝓiciamus. ut huiꝰ
beatitudinis & requiei domestici
efficiamur: quatinus scę huius ut
dictũ est epulationis digni inue¬
niamur. Uade. sicut credidisti fiat
tibi. Sic fiet uere unicuiq homini.
sicut crediderit. scd̾m mensuram
fidei: metietur ei : & ista a dño gr̃a.
Ideoq dixit ad illum dñs. Sicut cre¬
didisti. fiat tibi. Credidisti. quia
ego omͣia possum: credidisti. quia

Expanded text:
bene praedicata et annuntiata, ista bene praedicata et annuntiata, ista est exsultatio, ista est ab initio narrata requies. In istam festinaverunt ire omnes Dominum diligentes, ad istam colliguntur omnes ex gentibus Domino credentes, religiositatem servantes. In eam et nos omnes pergamus, o religiosi filii Dei, ad istam omni virtute nostra festinemus. Nihil nos revocet, nihil nos retardet, nihil nos impediat ad hoc desiderabile properare convivium. Omnem negligentiam a nobis pellamus, omnemque desidiam ab animo et corporis impedimenta a nobis projiciamus, ut hujus beatitudinis et requiei domestici efficiamur, quatenus sanctae hujus, ut dictum est, epulationis digni inveniamur. Vade, sicut credidisti, fiat tibi. Sic fiet vere unicuique homini sicut crediderit: secundum mensuram fidei metietur ei et ista a Domino gratia. Ideoque dixit ad illum Dominus: Sicut credidisti, fiat tibi. Credidisti, quia ego omnia possum; credidisti, quia
Abbreviated transcription (Latin):
& pauci electi de multitudine.
Etenim ꝑ diuersas generationes &
scła diuersa. pauci electi sunt. Si¬
mul uero conuenientes. & simul
congregati. in tempore uisitatio¬
nis multi inuenientur nimiũq
innumerabiles. Multi uenient ab
oriente & occidente. & recũbent
non carnaliter iacentes. sed spu̾alit᷑
requiescentes: non temporaliter
potantes. sed ȩterne epulantes. Re¬
cumbent in regno dĩ. ubi lux &
spes. ubi letitia & exultatio: ubi
gła & benedictio. ubi lux oculoꝵ.
& longeuitas uite eterne. ubi om̃s
io cundantur. ubi om̃s gaudent.
ubi patres illi beati recũbunt. ubi
om̃s ꝓphete requiescunt. ubi apłi
& euuangłiste suꝑ głosos sedent
thronos. ubi multitudo martyrũ
in ȩterna gła gloriatur. ubi copi¬
ositas uirginũ in scła exultat por¬
tans coronaᷤ in maculatȩ uirgini¬
tatis. O dulcissimi fr̃s. unanimis
conuentio. hylaris congregatio.
fulgens coniunctio: ista est ascło

Expanded text:
 pauci electi de multitudine.  pauci electi de multitudine. Etenim per diversas generationes et saecula diversa pauci electi sunt. Simul vero convenientes, et simul congregati in tempore visitationis multi inveniuntur, nimiumque innumerabiles. Multi enim venient ab oriente et occidente, et recumbent non carnaliter jacentes, sed spiritualiter requiescentes, non temporaliter potantes, sed aeternaliter epulantes. Recumbent in regno Dei, ubi lux est et spes, ubi laetitia et exsultatio, ubi est gloria et benedictio, ubi lux oculorum et longaevitas vitae aeternae, ubi omnes jucundantur, ubi omnes gaudent, ubi patres illi beati recumbunt, ubi omnes prophetae requiescunt, ubi apostoli et evangelistae super gloriosos sedent thronos, ubi multitudo martyrum in aeterna gloria gloriatur, ubi copiositas virginum in saecula exsultat, portans coronam immaculatae virginitatis. O dulcissimi fratres, unanimis conventio, hilaris congregatio, fulgens conjunctio. Ista est a saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
tio uobis. prȩdico uobis. qđ multi
uenient. de quib iam prius ꝓpħa
locutus est dicens. & uenient gentes
multe. & dicent. uenite ascendamꝰ
in montẽ dñi. & in domũ dĩ iacob
ingrediamur: & ostendat nobis
uiam suã. & ambulemus in ea. Multi
unus grex & unus pastor. Multi
uenient. illi de quib dictũ est. ut
& filii dĩ qui disꝑsi sunt congre-¬
gentur in unũ. Isti ergo omnes
uenient. Unde uenient: Ab ori¬
ente & occidente: hoc est ex om̃i
gente quȩ est sub sole. ab oriente
usq ad occidentẽ. Sicut eñi ꝑ om̃s
gentes habet hoc euuangłm prȩ¬
dicari: sic ex omĩb gentib uen¬
turi sunt ad regnũ cęloꝵ. Uel
adhuc aboriente & occidente hi¬
qui statim illuminati transeunt:
& aboccidente hi qui passiones &
ꝑsecutiones usq ad morte᷑ tolera.¬
runt ꝓfide. Multi ergo uenient.
Et quomodo alibi dicis. o dulcissime
dñe. multi uocati. pauci electi:
Multi ait uocati. Om̃s eñĩ tribus
hominũ abinitio scłi uocate sunt:¬

Expanded text:
tio vobis, praedico vobis, quod multi venient de quibus jam prius propheta locutus est, dicens: Et venient gentes multae, et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini, et in domum Dei Jacob ingrediamur, et ostendat nobis vias suas, et ambulemus in eis . Multunus grex et unus pastor . Multi venient, de quibus dictum est: Ut et filii Dei qui dispersi sunt congregentur in unum . Isti ergo omnes venient. Unde venient? Ab oriente et occidente, hoc est, ex omni gente quusque ad Occidentem. Sicut enim per omnes gentes habet hoc Evangelium praedicari, sic ex omnibus gentibus venturi sunt ad regnum coelorum: vel adhuc ab Oriente hiqui statim illuminati transeunt, et ab occidente hi qui passiones et persecutiones usque ad mortem tolerarunt pro fide. Multi ergo venient. Et quomodo alibi dicis, o dulcissime Domine, Multi vocati, pauci vero electi? Multi, ait, vocati. Omnes enim tribus hominum ab initio saeculi vocatae sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
suo tecto presentiam honorifice
reuocabat. Deniq dñs. Non inue¬
ni inquit tantam fidem in isrł.
Illa etiam chananea ex gentib erat.
quȩ cum se adño audisset canem.
& cui panis filioꝵ mitteretur in¬
dignam: micas tamquã canis ex¬
egit. & ideo non esse meruit. quia
id quod fuerat non negauit. Nam
& ipsa audiuit adño. omulier.
magna est fides tua. Humilitoas
inea fide̾ fecerat magnam. quia
ergo pastores de proximo uidere.
& magi delonginquo ueniunt
adorare. Hec est. humilitas. quan
iseri meruit oleaster in oliua. &
oliuam dare contra naturam me¬
ruit mutare ꝑ grãm. Nam cum
hoc oleastro totus siluesceret &
marcesceret mundus. ꝑ insertio

Expanded text:
suo tecto praesentiam honorifice suo tecto praesentiam honorifice revocabat. Denique Dominus, Non inveni, inquit, tantam fidem in Israel. Illa etiam Chananaea ex Gentibus erat, quae cum se a Domino audisset canem, et cui panis filiorum mitteretur indignam, micas tanquam canis exegit: et ideo non esse meruit, quia id quod fuerat non negavit. Nam et ipsa audivit a Domino, O mulier, magna est fides tua . Humilitas in ea fecerat fidem magnam; quia ergo pastores de proximo videre, et Magi de longinquo veniunt adorare. Haec est humilitas qua inseri meruit oleaster in olivam, et olivam dare contra naturam ; quia naturam meruit mutare per gratiam. Nam cum hoc oleastro totus silvesceret et amaresceret mundus, per insertio
Abbreviated transcription (Latin):
onemq xp̃i in illis pastorib exti.¬
terunt. qui ipso die quo natus est
eum de ꝓximo ueniendo uidert᷑.
Illis angłi. istis stella nuntiauit. Illis
dictum est gła in excelsis dõ. in
istis impletũ celi enarrauerunt
głam dĩ. Utriq sane tam quã initia
duoꝵ parietũ de diuerso uenien¬
tium cireu̾cisionis & preputii ad
angularẽ lapidem cucurrerunt.
ut esset pax eoꝵ faciens utrumq¬
isti autẽ uisum xpͣm &iam adora¬
uerunt. In illis gr̾a prior. in istis
humilitas amplior. Fortasse gͦ illi
pastores minus rei de salute a la¬
erius exultabant. isti aute᷑ magi
multis onerati peccatis subinissius
indulgentiam requirebant. Hȩc
est illa humilitas. quã plus in eis
qui ex gentibus erant quã iudeis
diuina scriptura cõmendat. Ex
gentib erat ille centurio. qui cũ
anm in toto pectore suscepisset. se
tamen dixit indignũ ut in domuͣ
eius intraret. nec ab eo egrum
presente᷑ corde retinebat. euius a

Expanded text:
onemque Christi in illis pastoribus exstionemque Christi in illis pastoribus exstiterunt, qui ipso die quo natus est, eum de proximo veniendo viderunt. Illis Angeli, istis stella nuntiavit. Illis dictum est, Gloria in excelsis Deo : in istis impletum est, Coeli enarrant gloriam Dei . Utrique sane tanquam initia duorum parietum de diverso venientium, circumcisionis et praeputii, ad angularem lapidem cucurrerunt: ut esset pax eorum, faciens utraqisti autem visum Christum etiam adoraverunt. In illis gratia prior, in istis humilitas amplior. Fortasse ergo illi pastores minus rei, de salute alacrius exsultabant: isti autem Magi multis onerati peccatis, submissius indulgentiam requirebant. Haec est illa humilitas, quam plus in eis qui ex Gentibus erant, quam in Judaeis, divina Scriptura commendat. Ex Gentibus enim erat ille Centurio, qui cum Dominum in toto pectore suscepisset, se tamen dixit indignum ut in domum ejus intraret, nec ab eo aegrumpraesentem corde retinebat, cujus a
Abbreviated transcription (Latin):
nris. Quos ideo non occidit hõe est
de terris. non penitus ꝑdidit. ne
obliuiscerentur legem ipsius. Qũ
ꝓpterea legendo quedam eius ni¬
quãuis carnaliter obseruando me¬
mineritit. ut sibi sumant iudiciu᷑
nobis prebeant testimonium.¬
bulo: latine manifestatio dici
potest. Hodierno igitur die mani¬
festus redemptor om̃iũ gentiũ:
fecit sollepͥnitatem om̃ib gentib
Cuius itaq natiuitatẽ ante dies
paucissimos celebrauimus: eiꝰdẽ
tredecim natus. a magis hodie
traditur adoratus. Quia factũ
est. euuangelii loquitur ueritas.
Quo die autẽ factũ est. ubiq clamat
tam preclarȩ istius sollep̾nitatis
auotoritas. Iustum eñĩ uisũ est.
quod uere iustũ est. ut qm̃ illi migi
primi exgentibus xp̃m dñm cg¬
nouerunt. ut nondũ eiꝰ sermone
linguã celi secuti sunt. ut diem
salutis primitiarũ suarũ gentes
gratanter agnoscerent. & eum
obsequio dedicarent. Priitie
quippe iudȩoꝵ adfidem reuelati¬

Expanded text:
nostris; quos ideo non occidit, hoc est, nostris; quos ideo non occidit, hoc est, de terris non penitus perdidit, ne obliviscerentur legis ipsius: quam propterea legendo, et quaedam ejus quamvis carnaliter observando, meminerunt, ut sibi sumant judicium, nobis praebeant testimonium.bulo, latine manifestatio dici potest. Hodierno igitur die manifestatus Redemptor omnium gentium, fecit solemnitatem omnibus gentibus. Cujus itaque nativitatem ante dies paucissimos celebravimus, ejusdemtredecim natus, a Magis hodie traditur adoratus. Quia factum est, Evangelii loquitur veritas: quo die autem factum sit, ubique clamat tam praeclarae istius solemnitatis auctoritas. Justum enim visum est, quod et vere justum est, ut quoniam illi Magi primi ex Gentibus Christum Dominum cognoverunt, et nondum ejus sermone linguam coeli, secuti sunt , ut diem salutis primitiarum suarum Gentes gratanter agnoscerent, et eumne solemni obsequio dedicarent. Primitiae quippe Judaeorum ad fidem revelati
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ubiq testes fieri cogerentur.
Perdito quippe templo. sacrificio.
sacerdotio. ipsoq regno. in paucis
ueteribus sacramentis nomen ge¬
nusq custodiunt. ne ꝑmixti gen.¬
tibus fne discretione dispereant.
& testimoniũ ueritatis amittant.
uelut cain accipiente signum ut
eum nullus occidat qui fratrem
iustum inuidus & suꝑbus occidit.
Hoc nimirũ etiam in quinquagesi¬
mo octauo psalmo non incongru¬
enter intelligi potest. ubi xp̃c ex¬
poris loquitur & dicit. ds mͣs de¬
monstra mͥ inunicos meos. ne oc¬
cideris eos. nequando obliuiseant᷑
legis tuȩ. In eis quippe mimicis
fidei xpiane demonstratur gentib
quomͦ ꝓphetatus est xp̃c. ne forte
cum uidissent tanta manifestatio¬
ne implere ꝓphetias putarent eas¬
dem scripturas a xpͣianis esse con¬
fictas. cum de xp̃o predicta recita¬
rentur quȩ completa cernuntur.
Proferuntur ergo codices auideis.
atq ita demonstrat nobis inimicis.

Expanded text:
sunt, ubique testes fieri cogerentur. sunt, ubique testes fieri cogerentur. Perdito quippe templo, sacrificio, sacerdotio, ipsoque regno, in paucis veteribus sacramentis nomen genusque custodiunt; ne permixti gentibus sine discretione dispereant, et testimonium veritatis amittant: velut Cain accipiente signum, ut eum nullus occidat, qui fratrem justum invidus et superbus occidit . Hoc nimirum etiam in quinquagesimo octavo psalmo non incongruenter intelligi potest, ubi Cporis loquitur et dicit: Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliviscantur legis tuae . In eis quippe inimicis fidei Christianae demonstratur Gentibus quomodo prophetatus est Christus: ne forte, cum vidissent tanta manifestatione impleri prophetias, putarent easdem Scripturas a Christianis esse confictas, cum de Christo praedicta recitarentur, quae completa cernuntur. Proferuntur ergo codices a Judaeis, atque ita Deus demonstrat nobis in inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
ne quẽ uidei suderunt peccata di¬
liumus. Sed de testimonio eiusdẽ
pilati ꝑtitulũ in quo scripsit
regem uideoꝵ esse xp̃m alius ẽ.
disserendi locus. nam tuno passi¬
xpͣi. de cuius manifestationis die.
quȩ greco uocabulo epyphania
nominatur. qua manifestari gen¬
tibus cepit. cum eũ magi adora¬
uerunt. quȩ restant pauca dicamꝰ.
Nam etiam atq etiam considerare
delectat. quẽ admodũ magis quȩ¬
rentib ubi xpͣc nasceretur. iudei
responderunt in bethleem uide.
Nec tamen ad eum ipsi uenerunt.
sed eis abscedentib magos ad eũ
locũ in quo infatis erat eadem
stella ꝑduxit ut ostenderetur
qđ & ciuitatẽ poterat de monstra¬
re. sed ad hoc se aliquantulũ. sub¬
traxerat. ut iudȩi possint int̾roga¬
ri. Ad hoc sunt interrogati uidei.
ut demonstraretur eos non ad
suam sed ad gentiuͣ salute᷑ & agni¬
tionem testimonia diuina por¬
tare. Propter hoc enͣi. illa gens
regno suo pulsa est. & disꝑsa per
terras. ut eius fidei cutus mimici

Expanded text:
ne quem Judaei fuderunt, nostra peccata diluimus. Sed de testimonio Pilati per titulum, in quo scripsit regem Judaeorum esse Christum, alius est disserendi locus: quo passiChristi, de cujus manifestationis die, quae graeco vocabulo Epiphania nominatur, qua manifestari coepit Gentibus cum eum Magi adoraverunt, quae restant pauca dicamus. Nam etiam atque etiam considerare delectat, quemadmodum Magis quaerentibus ubi Christus nasceretur, Judaei responderunt: In Bethlehem Judae; nec tamen ad eum venerunt ipsi, sed eis abscedentibus, Magos ad eum locum in quo infans erat, eadem stella perduxit; ut ostenderetur quod et civitatem poterat demonstrare, sed ad hoc se aliquantum subtraxerat, ut Judaei possent interrogari. Ad hoc sunt autem interrogati Judaei, ut demonstraretur eos non ad suam, sed ad Gentium salutem et agnitionem testimonia divina portare. Propter hoc enim illa gens regno suo pulsa est et dispersa per terras, ut ejus fidei cujus inimici
Abbreviated transcription (Latin):
retur oleaster. Propterea quippe
non rex gentiũ sed iudȩoꝵ ab eis
gentibus uel quęrebatur uel ag¬
noscebatur. quia oleaster ad oliuã.
non adoleastrũ oliua ueniebat.
Rami tamen frangendi. hoc est in¬
fideles iudei. & magis inquirentib
ubi xpͣc nasceretur. in bechleem
iudȩ respondebant. & pilato exꝓ¬
brante qđ regem suũ crucifigi uel¬
lent ꝑtinacissime seuiebant. Itaq

Expanded text:
retur oleaster . Propterea quippe retur oleaster . Propterea quippe non rex Gentium, sed Judaeorum ab eisdem Gentibus, vel quaerebatur, vel agnoscebatur; quia oleaster ad olivam, non ad oleastrum oliva veniebat. Rami tamen frangendi, hoc est, infideles Judaei, et Magis inquirentibus ubi Christus nasceretur, In Bethlehem Judae, respondebant ; et Pilato exprobrante quod regem suum crucifigi vellent, pertinacissime saevi
Abbreviated transcription (Latin):
erat in psalmo in tituli inscripti¬
one ne corrumpas. Aduertamus
magnũ hoc & mirabile sacra¬
ilidntũ. Magi ex gentib erant.
ipse etiam pilatus ex gentibus. Illi
stellam uiderunt in gelo. ille titu¬
lum scripsit in ligno. utriq tam
non rege. gentiũ sed ideop
uel querebant. uel agnoscebant.
iudȩi uiero ips̃ nec stellam secuti
sunt. nec ttulo consenserunt. Iam
igaur pͣsignabatur. quod postea
ip̃se dñs dixit. multi ab oriente
& occidente uenient. & recu̾bent
cum abraham &isaac & iacob in
regno cȩloꝵ. filii aute regni ibunt
in tenebras exteriores. Nam magi
aboriente. pilatus ab occidente ue¬
nerat. Unde ille orienti hoc est
nascenti. ille autẽ occidenti id est
morienti attestabatur regi iudȩoꝵ.
ut cum abraham &risaac & iacob
ex quib iudei ducebant originem
recu̾berent in regno cȩloꝵ. non ex
eis ꝓpagati ꝑcarne̾ sed eis inserti
ꝑ fidem. ut ille de quo apłs loquit᷑
oliue inserendus iam premonstra.¬

Expanded text:
erat in Psalmo, Tituli inscriptierat in Psalmo, Tituli inscriptionem ne corrumpas . Advertamus itaque magnum hoc et mirabile sacramentum. Magi ex Gentibus erant, ipse etiam Pilatus ex Gentibus: illi stellam viderunt in coelo, ille titulum scripsit in ligno: utrique tamen non regem Gentium, sed Judaeorum vel quaerebant, vel agnoscebant. Judaei vero ipsi nec stellam secuti sunt, nec titulo consenserunt. Jam igitur praesignabatur quod postea ipse Dominus dixit: Multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum: filii autem regni ibunt in tenebras exteriores . Nam Magi ab Oriente, Pilatus ab Occidente venerat. Unde illi orienti, hoc est nascenti; ille autem occidenti, hoc est morienti, attestabantur regi Judaeorum: ut cum Abraham et Isaac et Jacob, ex quibus Judaei ducebant originem, recumberent in regno coelorum; non ex eis propagati per carnem, sed eis inserti per fidem: ut ille de quo Apostolus loquitur, olivae inserendus jam praemonstra
Abbreviated transcription (Latin):
natus. qui. antiquũ solem obscura¬
uit occisus. Illa luce inchoata est
fides gentiũ. illis tenebris accusata
est ꝑfidia uideoꝵ. Quid erat illa
stella. quȩ nec unquaͣ antea inter
sẏdera purit nco postta de¬
clamaret. oui postea non apparen¬
ti euuangłm toto orbe succede¬
ret: Quid deniq magi uenienteᷤᷤ
dixerunt. ubi est qui natus est
rex iudeoꝵ: Quid est hoc. Non¬
ne tam multi antea reges erant
nati iudȩoꝵ: Quid tanto tẽpore
aliene gentes regem nosse & adora¬
re cupierunt : Uidimus enim in¬
quiunt stellam eius in oriente. &
uenimus adorare eũ. Numquã
hoc tanta deuotione requirerent.
tanto pietatis affectu desiderarent.
nisi eum agnoscerent regem u¬
deorꝵ. qui rex est eiam scłoꝵ. Hinc
& pilatus nonnulla utiq aura
pietatis afflatus est. quando in eiꝰ
passione titulũ scripsit rex iudȩoꝵ.
quẽ uidei conati sunt mendosi
emendare. Quib ille respondit.
Quod scripsi. scripsi. quia p̃dictũ

Expanded text:
natus, qui antiquum solem obscuranatus, qui antiquum solem obscuravit occisus. Illa luce inchoata est fides Gentium; illis tenebris accusata est perfidia Judaeorum. Quid erat illa stella, quae nec unquam antea inter sidera apparuit, nec postea declamaret, cui postea non apparenti Evangelium toto orbe succederet? Quid denique Magi venientes dixerunt? Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Quid est hoc? Nonne tam multi antea reges erant nati Judaeorum? Quid tantopere alienae gentis regem nosse et adorare cupierunt? Vidimus enim, inquiunt, stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Numquid hoc tanta devotione requirerent, tanto pietatis affectu desiderarent, nisi eum agnoscerent regem Judaeorum, qui rex est etiam saecet Pilatus nonnulla utique aura veritatis afflatus est, quando in ejus passione titulum scripsit, Rex Judaeorum: quem Judaei conati sunt mendosi emendare. Quibus ille respondit, Quod scripsi, scripsi : quia praedictum
Abbreviated transcription (Latin):
nte paucissimos dies natalẽ dñi
celebrauimus. hodierno auteͣ
die manifestationẽ qua manifesta:¬
ri gentibus cepit sollepͥnitate nͣ
minus debita celebramus. Illo die
natũ pastores iudȩi uiderunt. ho¬
dic magi aboriente uenientes ad¬
orauerunt. Natus quippe fuerat
lapis ille angularis pax duoꝵ pari¬
etum. ex circu̾cisione & preputio n
ex parua diuersitate uenientium.
ut in illo copularentur qui factus
est pax nr̃a & fecit utraq unum.
Hoc in pastoribus iudȩoꝵ & magis
gentiuꝰ pͣsignatũ est. inde cepit qđ
in uniuerso mundo fructificaret
& cresceret. Hos itaq duos dies nati¬
uitatis & manifestationis dñi nr̃i
spiritali letitia gratissimõ habeamꝰ.
Iudȩi pastores ad eum angło nun¬
tiante. gentiles magi stella demon¬
strante ꝑducti sunt. Hec stella uanas
cõputationes astrolõgu ͥrineti¬
onesq confudit. cum stellat pudo¬
ratoribus creatoreꝰ cłi reterrę
adorandũ potius demonstratut.
Nam ipse nouaͣ stellant declarauto.

Expanded text:
nte paucissimos dies Natalem Domini celebravimus: hodierno autem die manifestationem, qua manifestari Gentibus coepit, solemnitate non minus debita celebramus. Illo die natum pastores Judaei viderunt: hodie Magi ab Oriente venientes adoraverunt. Natus quippe fuerat lapis ille angularis, pax duorum parietum ex circumcisione et praeputio, non ex parva diversitate venientium; ut in illo copularentnr, qui factus est pax nostra, et fecit utraque unum . Hoc in pastoribus Judaeorum, et Magis Gentium praesignatum est. Inde coepit, quod in universo mundo fructificaret et cresceret. Nos itaque duos dies, Nativitatis et Manifestationis Domini nostri, spirituali laetitia gratissimos habeamus. Judaei pastores ad eum angelo nuntiante, gentiles Magi stella demonstrante perducti sunt. Haec stella vanas computationes astrologorum divinationesque confudit, cum stellarum adoratoribus Creatorem coeli et terrae adorandum potius demonstravit. Nam ipse novam stellam declaravit
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ grãm apud dm̃. Eoce concipies
in utero & paries filiũ. & uocabis
nomen eiꝰ iħm. Hic erit magnus.
& filius altissimi uocabitur. Notandꝰ
sollerter ordo uerboꝵ. & tanto artiꝰ
est cordi inserendus: quanto mani¬
feste patet. quia urhis tota nr̃e redepͣ¬
tionis sũma consistit. Nam manife¬
stissime dnmͣ iħm id est saluatorem
nrͣm. & uerũ duĩ patris & uerũ ho¬
minis matris filiũ pͣdicant. Eece
inquit concipies in utero. & paries
filiũ. Agnosce uerũ hunc homine᷑
ueram de carne uirginis assupͣsisse
substantiam carnis. Hic erit magnus.
& filius altissimi uocabitur. Confite¬
& eterno patri filiũ semꝑ esse coeter¬
num. Quod autẽ futuro tempore
dicitur. hic erit magnus. & filius
altissimi uocabitur: nemo ita intel¬

Expanded text:
enim gratiam apud Deum. Ecce concipies enim gratiam apud Deum. Ecce concipies in utero, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum: hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Notandus solerter ordo verborum, et tanto arctius est cordi inserendus, quanto manifeste patet quia in his tota redemptionis nostrae summa consistit. Nam manifestissime Dominum Jesum, id est, Salvatorem nostrum, et verum Dei Patris, et verum hominis matris Filium praedicat. Ecce, inquit, concipies in utero, et paries Filium. Agnosce verum hunc hominem, veram de carne virginis assumpsisse substantiam carnis. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Confiteet aeterno Patri filium semper esse coaeternum. Quod autem futuro tempore dicitur, Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, nemo ita intel
Abbreviated transcription (Latin):
angelico aspectu simul & affatu me¬
ruit ꝑfrui. que angelicam studuit
uitam imitari. Uere grã erat plena.
cir ipilͣ ꝑ que̾ grã & uleritas facta
est iłlm xpͣm generare donatũ est.
& ideo uere dñs cũ illa erat. quã &
prius nouo castitatis amore ater.¬
renis ad cȩlestia desideranda sustulit.
& post modũ mediante humana
natura om̃i plenitudine diuinita¬
tis consecrauit. Uere benedicta in¬
mulieres. quȩ sine exemplo mulie¬
bris conditionis cum decore uirgi¬
nitatis gauisa est honore parentis.
Quodq. uirginẽ matrẽ decebat. dĩ filiũ
ꝓcreauit. Que postquã more huma¬
ne fragilitatis & uisione angelica
& insolita est salutatione turbata:
mox idon angłs eam repecito sermo¬
ne ne timeat hortatur. Quodq ma¬
xime timorẽ pellere consueuit. qͥsi
bene cognitam ac domesticam pro¬
prio eam nomine uocat. & quare
graͣ plenam diceret. diligenter edo.¬
cit. Ne timeas inquit moaria. inuenisti

Expanded text:
angelico aspectu simul et affatu meangelico aspectu simul et affatu meruit perfrui, quae angelicam studebat vitam imitari. Vere gratia erat plena, cui ipsum, per quem gratia et veritas facta est, Jesum Christum generare donatum est. Et ideo vere Dominus cum illa erat, quam et prius novae castitatis amore a terrenis ad coelestia desideranda sustulit, et postmodum, mediante humana natura, omni plenitudine divinitatis consecravit. Vere quoque benedicta inmulieres, quae sine exemplo muliebris conditionis cum decore virginitatis gavisa est honore parentis, quodque virginem matrem decebat, Deum filium procreavit. Quae postquam more humanae fragilitatis, et visione angelica, et insolita est salutatione turbata, mox idem angelus eam repetito sermone ne timeat hortatur: quodque maxime timorem pellere consuevit, quasi bene cognitam ac domesticam proprio eam nomine vocat, et quare gratia plenam diceret, diligenter edocet. Ne timeas, inquit, Maria, invenisti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionis articulo in egyptum
cũ matre ferret ac referret. aliaq
illi. ꝓplura quȩ assupte humanita¬
tis fragilitas poscebat necessaria mi¬
E nistraret. Nec multũ obfuit. siquis
illum ad tempus eiꝰ filiũ crediderit:
cũ predicantib apłis post ascensionẽ
eiꝰ cunctis palam credentib qͦd de
uirgine natus esset patuerit. Nec
pretereundũ. qđ beata dĩ genitrix
meritis precipuis etiam nomine testi¬
moniuᷤ reddidit. Interpretatur eñi
stella maris. Et ipsa quasi sydus exi¬
miu̾ inter fluctus scłi labentis. grã
priuilegii specialis refulsit. Ingressus
aute᷑ angłs ad eam dixit. Atie gr̾a
plena. dnͣs tecuͣ. benedicta tu in mu¬
lieribus. Quȩ salutatio quantuͣ hu¬
mane consuetudini inaudita tantũ
est beatȩ marie dignitati congrua.
Uere retm̃ graͣ erat plera. eui diuino
munere collatũ est. ut prima in ter
feminas gloriosissimũ dõ uirguni¬
tatis munus offerret. Unde ure

Expanded text:
persecutionis articulo, in Aegyptum persecutionis articulo, in Aegyptum cum matre ferret ac referret, aliaque illi perplura, quae assumptae humanitatis fragilitas poscebat, necessaria ministraret. Nec multum obfuit si quis illum ad tempus ejus filium credidit, cum praedicantibus Apostolis post ascensionem ejus cunctis palam credentibus, quod de virgine natus esset, patuerit. Nec praetereundum quod beata Dei genitrix meritis praecipuis etiam nomine testimonium reddidit. Interpretatur enim stella maris. Et ipsa quasi sidus eximium inter fluctus saeculi labentis gratia privilegii specialis refulsit. Et ingressus autem angelus ad eam, dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. Quae salutatio quantum humana consuetudine inaudita, tantum est beatae Mariae dignitati congrua. Vere etenim gratia erat plena, cui divino munere collatum est, ut prima inter feminas gloriosissimum Deo virginitatis munus offerret. Unde jure
Abbreviated transcription (Latin):
bat eripere. Ad uirgine̾ desponsa¬
tam uiro cui nomen erat ioseph.
de domo dauid. & nomen uirginis
maria. Quod dicitur de domo dauid:
non tantũ adioseph sed &iam ꝑtinet
ad mariam. Legis namq erat pre¬
ceptũ. ut de sua tribu quisq ac fa¬
milia duceret uxorem. apło quoq
attestante qui ad timotheũ scribens
est dñs. quia incorrupta eiꝰ genitrix
ueram de stirpe dauid originem
duxit. Cur autẽ ipse non de simpli¬
ei uirgine sed de desponsata uiro
concipi & nasci uoluerit. plurime
a patrib rationabiles cause profe¬
runtur: Equib ꝑ maxima est: ne
uelut stupri rea dapͣnaretur. si
uiru non habens. filtũ ꝓcrearet.
Deinde ut in his &riam quę domestica
cura naturaliter exigebat. puerpe¬
ra solatio sustentaretur uirili. Opor¬
tebat ergo beatam orariã habere uirũ.
qui & testis integritatis eiꝰ certissimꝰ.
& nati ex ea dñi saluatoris nr᷑i essec
nutritius fidissimus. quiq. & pro
eo paruulo scdm legem hostias ad
templũ deferret. & eũ instante

Expanded text:
bat eripere. Ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David, et nomen virginis Maria. Quod dicitur de domo David, non tantum ad Joseph, sed etiam pertinet ad Mariam. Legis namque erat praeceptum ut de sua quisque tribu ac familia duceret uxorem, Apostolo quoque attestante, qui, ad Timotheum scribens,est Christus, quia incorrupta ejus genitrix veram de stirpe David originem duxit. Cur autem Dominus non de simplici virgine, sed de desponsata viro concipi et nasci voluerit, plurimae a patribus rationabiles causae proferuntur, e quibus permaxima est, ne velut stupri rea damnaretur, si virum non habens filium procrearet: deinde ut in his etiam quae domestica cura naturaliter exigebat, puerpera solatio sustentaretur virili. Oportebat ergo beatam Mariam habere virum, qui et testis integritatis ejus certissimus, et nati ex ea Domini ac Salvatoris nostri esset nutritius fidelissimus: quique et pro eo parvulo, secundum legem, hostias ad templum deferret, et eum, instante
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis intelligimus maltos
principes uideorum cũ b. rode in
nece diũ consensisse. Et ido diuuia
ultione actum est ut mistt ex his
cũ illo perirent. cũ ququi nece do¬
mimi consenserant. Sꝑsi italit̾ uͦ
obiti: herodis. termipss gnificat.
inuidiose contentionis þi ua nũc
uidea contra eccłiam setit. Quod
autẽ post obitum herqdͥs puer iħ
ad terrã isrł est reuerbis. signisis.
quia circa finẽ scłi aq s inagogas
sunt reuersuri: cũ ꝑ pͥi edicatios
heliȩ & enoch in eũ credi derrit.
Unde cũ in egiptũ qfnri iubea

Expanded text:
verbis intelligimus, multos principes Judaeorum cum Herode in nece Domini consensisse: et ideo divina ultione actum est, ut multi ex his cum illo perirent, cum quo in nece Domini consenserant. Spiritualiter vero obitus Herodis, terminum significat invidiosae contentionis, qua nunc Judaea contra Ecclesiam saevit. Quod  post obitum Herodis puer Jesus ad terram Israel reversus est, significat quia circa finem saeculi in synagogam est reversurus, cum per praedicationem Enoch et Eliae in eum crediderint. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
litatem arguendo corripero
Absit hoc ab anima martyris. ad
cȩli palatiũ festinantis. Ipsa enim
scaͣ caritas firmaͣ scruauit in
oratione patientiam: quȩ rigilã
tenuit in correptione censurã.
Et ideo in oratione meruit au
diri lenitas. quia sine caritate
non fuit in correptione seueri

Expanded text:
litatem arguendo corriperet. litatem arguendo corriperet. Absit hoc ab anima martyris ad coeli palatium festinantis. Ipsa enim sancta caritas firmam servavit in oratione patientiam, quae rigidam tenuit in correptione censuram. Et ideo in oratione audiri meruit lenitas, quia sine caritate non fuit in correptione severi
Abbreviated transcription (Latin):
indicium. Integritas quippe¬
intemerata ꝑmansit. in uirgine:
dilectionis uirtus uestis inuicta
ꝑseuerauit in martyre. & sicut
in matre dñi non potuit uirgi¬
nitas uiolari: sic in martẏris
mente non potuit xp̃i caritas
tanto seuientiuͣ agmine supera¬
ri. Stephanus ergo ut nominis
sui corona meruisset accipere :
caritatem ꝓ armis habebat. & ꝑ
ipsam ubiq. uincebat. Per caritate᷑
dĩ seiuientib iudeis non cessit.
ꝑ caritatẽ ꝓximi ꝓ lapidantibus
intercessit. Per caritatẽ dĩ argue¬
bat errantes ut corrigerentur :¬
ꝑ caritatem ꝓ lapidantib orabat
ne puntrentur. Caritatis uirtute
subnixus. uicit saulum crudelit᷑
sȩiuentem: & quẽ habuit intra
ꝑsecutorem. in cȩlo meruit habere
consortem. Ipsa scã & indefessa
caritas desiderabat orando ad qui¬
rere: quos nequiuit monendo
conuertere. Neq en̾i frͣs existiman¬
dus est stephanus tunc primum¬
inimicos dilexisse cũ ꝓeis oraret:¬
& non dilexisse cũ eoꝵ incredu¬

Expanded text:
indicium. Integritas quippeintemerata permansit in virgine, dilectionis virtus invicta perseveravit in martyre. Et sicut in matre Domini non potuit virginitas violari, sic in martyris mente non potuit Christi caritas tanto saevientium agmine superari. Stephanus ergo, ut nominis sui coronam meruisset accipere, caritatem pro armis habebat, et per ipsam ubique vincebat. Per caritatem Dei saevientibus Judaeis noncessit, per caritatem proximi pro lapidantibus intercessit. Per caritatem arguebat errantes, ut corrigerentur; per caritatem pro lapidantibus orabat, ne punirentur. Caritatis virtute subnixus, vicit Saulum crudeliter saevientem, et quem habuit in terra persecutorem, in coelo meruit habere consortem Ipsa sancta et indefessa caritas desideravit orando acquirere quos nequivit monendo convertere. Neque enim, fratres, existimandus est Stephanus tunc inimicos dilexisse cum pro eis oraret, et non dilexisse cum eorum incredu
Abbreviated transcription (Latin):
ui sunt. in illa nocte duo in lecto.
& due molentes in unuͣ. & duo
in agro. de quib om̃ib binis singuli
assumentur & singuli relinquent᷑ :
Tria genera hominũ hic uidentur
significari. Unum eoꝵ qui otium
& quietẽ eligunt. neq negociis secu¬
larib neq negociis eccłasticis occu¬
pati. Quȩ illoꝵ quies lecti nomine
significata est. Alteruͣ eoꝵ qui in ple¬
bibus constituti reguntur adoctio¬
ribus agentes ea quȩ sunt huius
scłi. quos & feminaru᷑ nomine signi¬
ficauit. quia consilus ut dixi p eritoꝵ
regi eis expedit. Et molentes dixit.
ꝓpter temporaliũ negocioꝵ orbe᷑
atq. circuitũ. Quas tamen in uno
molentes aixit. in quantũ de ipsis
rebus & negociis suis pͣbent usibus
eccłe. Tertiam eoꝵ qui oꝑantur in
ȩcelesie ministerio. tamquã in agro
dĩ. De qua agri cultura apłs loquit᷑.
In his ergo trib generibus bina
sunt rursus genera hominũ in
singulis. & ꝓfobore uiriũ suarũ
discernuntur. Cum enĩ om̃s ad

Expanded text:
ui sunt in illa nocte duo in lecto et duae molentes in unum et duo in agro, de quibus omnibus binis singuli assumentur et singuli relinquentur ? tria genera hominum hic uidentur significari : unum eorum, qui otium et quietem eligunt, neque negotiis saecularibus neque negotiis ecclesiasticis occupati; quae illorum quies lecti nomine significata est. alterum eorum, qui in plebibus constituti reguntur a doctioribus, agentes ea quae sunt huius saeculi, quos et feminarum nomine significauit, quia consiliis, ut dixi, peritorum regi eis expedit; et molentes dixit propter temporalium negotiorum orbem atque circuitum; quas tamen in uno molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent usibus ecclesiae. tertium eorum, qui operantur in ecclesiae ministerio tamquam in agro dei, de qua agricultura apostolus loquitur. in his ergo tribus generibus bina sunt rursus genera hominum in singulis et pro robore suarum uirium discernuntur. cum enim omnes ad
Abbreviated transcription (Latin):
x his angłli
uerbis intelligimus. multos
principes uideorum cũ herode i
nece ddñi consensisse. Et ideo diuuia
ultione actum est ut multi ex his
cũ illo perirent. cũ quo in nece do¬
mini consenserant. Spiritalit᷑ uͦ
obiti:s herodis. terminũ significat
inuidiose contentionis: qua nũc
iudea contra eccłiam seuit. Quod
autẽ post obitum herodis puer ib̾e
ad terrã isrł est reuersus. signifieat
quia curra fiuẽ scłi ad sinagogam
sunt reuersuri: cũ ꝑ predicationẽ
helie o enoch in eũ credideruit.
Unde cũ in egiptũ deferri ubea¬
cur eofu: hoc in nocte p̾cipitur.
eũ uͦ ad terrã istł reuertitur. nec
noctis fit mentio: quia quos nunc
propter incredulitatẽ in tenebris de

Expanded text:
x his angeli verbis intelligimus, multos principes Judaeorum cum Herode in nece Domini consensisse: et ideo divina ultione actum est, ut multi ex his cum illo perirent, cum quo in nece Domini consenserant. Spiritualiter vero obitus Herodis, terminum significat invidiosae contentionis, qua nunc Judaea contra Ecclesiam saevit. Quod autem post obitum Herodis puer Jesus ad terram Israel est reversus, significat, quia circa finem saeculi ad synagogam est reversurus, cum per praedicationem Eliae et Enoch in eum crediderint. Unde cum Aegyptum deferri jubeatur et fugere, hoc in nocte praecipitur: cum vero ad terram Israel revertitur, nec noctis fit mentio: quia quos nunc propter incredulitatem in tenebris de
Abbreviated transcription (Latin):
Aio religatus. uitam finiuit. Archelaus
autẽ qui uincens leo interpretatur.
antr ep̃m siguificat: qui ad tempus in seĩs
uictoriam habebit. & quiasi les terribi¬
ls apparebit. In llam ergo pardem qͥ
regnabit arthelaus ioseph cũ puero
irt noluit. q̃uia in illam part̾ẽ popłi ui
archelai xp̃c¬
uertitur. qͥa  post interfectio

Expanded text:
io relegatus, vitam finivit. Archelaus autem, qui vincens leo interpretatur, Antichristum significat. Qui ad tempus in sanctis victoriam habebit, et quasi leo terribilis apparebit. In illam ergo partem qua regnabat Archelaus, Joseph cum puero ire noluit, quia in illam partem populi JudArchelai Cvertitur, quia post interfect
Abbreviated transcription (Latin):
conluctans cum eo. quiq se ab eo
superari ꝑmisit. ut hunc mundi¬
cordem merito benediceret. atq
isrł nominaret. Nobiscũ ds am¬
plius magisq ꝓ nobis magnificũ
certamen adimplens. & usq ad
mortẽ accedens. ut morte sua
morte̾ occideret. & benedictionẽ
atq. in mortalitatem mundo corde
popło condonaret: qui fiducialit᷑
ista ergo om̃ia nobiscũ ds. & ad
nos atq. in nobis: sicut ipse ait.
ecce ego uobiscũ sũ om̃ib dieb
usq. ad consũmationẽ scłi. qui cũ¬

Expanded text:
colluctans cum eo , quique ab eo colluctans cum eo , quique ab eo superari permisit ut hunc mundicordem merito benediceret, atque Israel nominaret. Nobiscum Deus, amplius magis pro nobis magnificum certamen adimplens, et usque ad mortem accedens, ut morte sua mortem occideret, et benedictionem ac immortalitatem mundo corde populo condonaret, qui fiducialiterista ergo omnia nobiscum Deus, et ad nos atque in nobis, sicut ipse ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Qui cu
Abbreviated transcription (Latin):
pritatũ nobiscũ ds. Uocant nom
eiꝰ prius angłi psallentes in eius
generatione atq. gaudentes: sicut
dm̃ omum & regem pacis ad ho¬
mines uenientẽ. Deinde apłi uni¬
geniti dĩ dominationẽ atq. uirtu¬
tem om̃ib gentib predicantes: &¬
adbuc scĩ martẏres contra ignes
& gladios usq ad morte̾ resistentes.
deinde cuncti credentes. hoc ipsũ
nomen usq ad consũmationem
scłi memorantes atq laudantes.
Et uocabunt nomen eiꝰ emmanuel:
quod est interpretatũ nobiscũ ds.
Qui uocabunt nisi isti quoꝵ uocabit᷑
in terra nomen nouũ non ficut
prius in figuris & imaginibus. sed
facie ad faciem apparentẽ nobiscũ
dm̃ Abrabȩ patri credentiũ trib
horis temporis licet non ꝑ ipsam
inesfabilem dcitatis suȩ substantiã.
sed potius ꝑ angelicam speciem a
meridie uisus est. nobis triginta
tribus annis in terra apparuit.
& cũ hominib conuersari dignatꝰ
angłm nichilominus apparuit

Expanded text:
pretatum, Nobiscpretatum, Nobiscejus prius angeli psallentes in ejus nativitate atque gaudentes, sicut Deum omnium et Regem pacis ad homines venientem. Deinde apostoli unigeniti Dei dominationem atque virtutem omnibus gentibus praedicantes. Adhuc et sancti martyres, contra ignes et gladios usque in mortem resistentes. Deinde cuncti credentes, hoc ipsum nomen usque ad consummationem saeculi memorantes atque laudantes. Et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Qui vocabunt, nisi justit quorum vocabitur in terra nomen novum, non sicu, prius in figuris et in imaginibus, sed facie ad faciem apparentem? Nobiscum Deus. Abrahae patri credentium tribus horis temporis, licet non per ipsam ineffabilem deitatis substantiam, sed potius per angelicam speciem a meridie visus est : nobis triginta tribus annis in terra apparuit, et cum hominibus conversari dignatus angelum nihilominus apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
utero accipiet. non ex desiderio partũ
concipiens. neq serpentis ꝑsuasfione
decepta est. neq eius afflatibus ue¬
nenosis infecta: sed uirgo in utero
accipiet predicationẽ angłi suscipi¬
ens. ꝓphetarũ testimonia assumens:
uirgo in utero accipiet. ut dm̃ dig.¬
nanter incarnatum ad mundi pa¬
rit salutem. Ecce inquit. Hoc ipsũ
qđ dicit ecce: admirantis est tanti
misterii magnitudinẽ: ut omnes
uelut esomno suscitans ad hoc
dictum eigilet. Ecct uirgo dicte
in utero accipiet & pariet filium.
adconligandũ illũ forte̾ armatũ.
ad coneulcandũ serpentis impii
caput. ad conterendas uires eius.
ad prȩdam eiꝰ diripiendam. atq
captiuitate᷑ sui popłi conuertendã.
Pariet filium. ad denuo reparandũ
adam: ad inobȩdientiam ȩuȩ per
mariȩ obȩdientiam excludendam.
ad erigendũ iacentiũ genus. quod
ꝑ mulieris temerariã credulitatẽ
fuerat ante deiectũ. Et uocabunt
nomen eiꝰ emmanuel: qđ est inter¬

Expanded text:
utero accipiet, non ex desiderio partum utero accipiet, non ex desiderio partum concipiens. Neque serpentis persuasione decepta est, neque ejus afflatibus venenosis infecta est, sed virgo in utero accipiet, praedicationem angeli suscipiens, prophetarum testimonia assumens. Virgo in utero accipiet, ut Deum dignanter incarnatum ad mundi pariat salutem. Ecce, inquit. Hoc ipsum quod dicit, ecce, admirantis est tanti mysterii magnitudinem, ut omnes velut e somno suscitans, ad hoc dictum evigilent. Ecce virgo, dicit, in utero accipiet, et pariet Filium. Ad colligandum illum fortem armatum, ad conculcandum serpentis impii caput, ad conterendas vires ejus, ad praedam ejus diripiendam, atque captivitatem populi sui convertendam, pariet filium, ad denuo reparandum Adam, ad inobedientiam Evae per Mariae obedientiam excludendam, ad erigendum jacentium genus, quod per mulieris temerariam credulitatem fuerat dejectum. Et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est inter
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine uidelicet suo cunctos
redimens: morte sua de mortis
cos liberans potestate. Ipse saluauit.
hoc est saluator omium hominũ
fideliũ atq. credentiũ. Hoc autem
totũ factum est. Quid totũ: Hoc
ꝑ unigeniti descensionem. hoc de
ista dm̃ in carnatione. hoc de
angłi ad uirginem destinatione.
hoc de ipsius uirginis desponsati¬
one uel castitate. Hoc eñi totum
factũ est. ad totius mundi salutem.
Hoc to tum factum est. ut unum
cõple Cretur. & unũ consũmaretur.
Quid illud: Quod uirgo genuit.
qđ uirgo ꝑmansit. qđ mater fuit.
& intacta uirgo ꝑseuerauit. Eoce
uirgo in utero accipiet. Audite qͥã
dicit om̃s filiȩ eue: audite om̃s uos.
qui hereditatem doloris & tristitiȩ
post illam & ex illius condẽpnatione
supsistis: uos quȩ in tristitia genera¬
tis filios. uel magis uos quȩ concu¬
piscentiam corruptibilem non tenu¬
istis. audite & lȩtamini. audite &
consolamini. Audite qͥd uirgo in

Expanded text:
sanguine videlicet suo cunctos sanguine videlicet suo cunctos redimens, morte sua de mortis eos liberans potestate. Ipse salvabit, hoc est, salvator omnium hominum fidelium atque credentium. Hoc autem totum factum est. Quod totum? Hoc de Unigeniti descensione, hoc de ista Domini incarnatione, hoc de angeli ad Virginem destinatione, hoc de ipsius Virginis desponsatione, vel castitate. Hoc enim totum factum est ad totius mundi salutem: hoc totum factum est, ut unum compleretur, ut unum consummaretur. Quid illud? Quod virgo genuit, quod virgo permansit, quod mater fuit, et intacta virgo perseveravit. Ecce virgo in utero accipiet. Audite quod dicit, omnes filiae Evae: audite, omnes vos qui haereditatem doloris et tristitiae post illam et ex illius condemnatione sumpsistis; vos quae in tristitia generatis filios, vel magis vos quae concupiscentiam corruptibilem non timuistis. Audite et laetamini, audite et consolamini, audite quod virgo in