comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es tu. & neruus ferreus ceruix tua: & frons
tua ȩnea. Predixi tibi ex tunc. antequã ueni-
rent̾ indicaui tibi: ne forte diceres. idola mea:
fecerunt hȩc. ⁊ sculptilia mea. ⁊i conflatilia
mandauer̃ ista. Quȩ audisti uide om̃ia. uos
autẽ non annuntiastis: audita feci tͥ noua
ex tunc & conseruata quȩ nescis. Modo crea-¬
ta sunt. & ñ ex tunc : & ante diem ⁊ ñ audisti:
ea. Ne forte dicas ecce cognoui ea: neq audis¬
ti. neq cogno uisti. neq ex tunc aꝑta ẽ. au¬
ris tua. Scio enĩ quia p̃uaricans p̃uaricabe.

Expanded text:
es tu, et nervus ferreus cervix tua, et frons es tu, et nervus ferreus cervix tua, et frons tua aenea. Praedirent indicavi tibi, ne forte diceres: Idola mea fecerunt haec, et sculptilia mea, et conflatilia mandaverunt ista. Quae audisti, vide omnia: vos autem non annuntiastis. Audita feci tibi nova ex tunc: et conservata quae nescis: modo creata sunt, et non ex tunc: et ante diem, et non audisti ea, ne forte dicas: ecce cognovi ea. Neque audisti, neque cognovisti, neque ex tunc aperta est auris tua: scio enim, quia praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
locutussũ rebus expleri. łu aut̃ domus
isrł ⁊ qui uocamini nomine isr ł. & qui
de aqua uida existis. ⁊ cętera quȩ secun¬
tur: audi attentius quȩ dicturus sum.
& notandũ qͦd nequaquã eos appellet
iacob. sed domũ ia cob nec isrł qui hoc fal¬
so appellantur nomine: cũ opus ñ habe¬
ant nominis. Et de aquis inquit tuda estiᷤ¬
ut nequaquã eos uirtutũ patriarcharũ
filios ostenderet ẽẽ. sed carniũ. & recte
aquã uidã appellauit: quia sola tunc
in t̾ra uidȩa adhuc ꝑmanebat tribus
& sem̃ dauid illo tempore regiũ seruaba¬
tur. Qui inqͥt iuratis in nomine. ñ ut ho-¬
noretis dm̃ sed ut assumpto nomine faci¬
atis in iuriã: dũ eũ testẽ ur̃i uultis esse
mendacii. & requi escitis in sc̃a ciuitate
oth habere priuilegiũ.: tũ cassa iacob &
isrł urbis sc̃ȩ ⁊ dĩ om̃ipotentis assumatiᷤ¬
uocabula. PRiora extunc anñtiaui. & ex
ore meo exierunt: ⁊ audita feci ea repente
operatus sum ⁊ uener̃. Sciui eñ quia durus

Expanded text:
eri. Tu autem, domus Jacob, et qui vocamini nomine Israel, et qui de aqua Juda existis, et caetera quae sequuntur, audi attentius quae dicturus sum. Et notandum quod nequaquam eos appellet Jacob, sed domum Jacob; nec Israel, qui hoc falso appellantur nomine, cum opus non habeant nominis. Et de aquis, inquit, Juda exisut nequaquam eos virtutum Patriarcharum filios ostenderet esse, sed carnium. Et recte aquas Juda appellavit, quia sola tunc in terra Judaea adhuc permanebat tribus; et semen David illo tempore regium servabatur. Qui, inquit, jurastis in nomine Domini, non ut honoretis Dominum; sed ut assumpto nomine faciatis injuriam, dum eum testem vestri vultis esse mendacii, et requiescitis in sancta civitatoth habere privilegium, cum cassa Jacob, Israel et urbis sanctae, et Dei omnipotentis assumatiocabula. Priora ex tunc annuntiavi, et ex ore meo exierunt, et audita feci ea: repente operatus sum, et venerunt. Scivi enim quia durus
Abbreviated transcription (Latin):
deos quos ipse misit ad capiendũ isrł: res¬
pondit iratũ se contra popłm suũ. corripe¬
re eos uoluisse ñ ꝑdere: uerberare ñ occi-¬
dere. Illos aut̃ abusos eẽ. crudelitatẽ suã.
& plus imposuisse plagarũ. quã dĩ ultio fla.¬
gitabat. Magnũq babyloniȩ crudelitatis
indiciũ est nec senib quidẽ peꝑcisse: quo¬
rũ ȩtas etiã int̾ hostes uenerabilis ẽ. Sed
& hoc signũ suꝑbiȩ: qđ p̃senti felicitate
decepta. futurorũ non cogitarit ambi¬
gua. Ergo semꝑ in prosperis debemꝰ caue¬
re uentura: nec traditos nobis oppͥmere :¬
qui ad hoc erudiunt᷑ ut meliores fiant.
t nunc audi hȩc delicata ⁊ habitans con¬
fident̃: quȩ dicis incorde tuo. Ego sũ. &
nont p̃ter me ampliꝰ. Non sedebo uidua:

Expanded text:
daeos, quos ipse misit ad capiendum Israel: resdaeos, quos ipse misit ad capiendum Israel: respondit, iratum se contra populum suum, corripere eos voluisse, non perdere, verberare, non occidere. Illos autem abusos esse crudelitate sua, et plus imposuisse plagarum quam Dei ultio flagitabat: magnumque Babyloniae crudelitatis indicium est, ne senibus quidem pepercisse, quorum aetas etiam inter hostes venerabilis est. Sed et hoc signum superbiae, quod praesenti felicitate decepta, futurorum non cogitarit ambigua. Ergo semper in prosperis debemus cavere ventura: nec traditos nobis opprimere,qui ad hoc erudiuntur, ut meliores fiant. Et nunc audi haec, delicata et habitans confidenter, quae dicis in corde tuo: Ego sum, et non est praeter me amplius: non
Abbreviated transcription (Latin):
Qui eruit te dñs sabaoth nom̃ est eius
sc̃s ispł. sede compuncta ingredere in te¬
Enebras filia cbaldȩorũ. Nequaquã ultra
uocaberis fortitudo regni. lratus sũ contra
popłm meũ: contaminaui hereditatem
meã. Ego dedi eos in manũ tuã: tu uero ñ
Non intellexisti hȩc in corde tuo: neq recor¬
data es nouissimorũ. Primus uersus iuxta
septuaginta cũ superiorib copulatur: ut
sit sensus. Hȩc ⁊ hȩc faciet qui eruit te do¬
minus sabaoth: nom̃ est eius sc̃s isrł. Porro
uxta hebraicũ exꝑsona popłi ꝓpħa loqͥt᷑.
qͦd hȩc fecerit contra babylonẽ dñs exer¬
cituũ : cuiꝰ nom̃ sit sc̃s isrł. Rursumq ad
ipsã babylonẽ sermo dirigit᷑. Sede tacens
siue conpuncta : ⁊ tuorũ criminũ recorda¬
re. Ingredere tenebras: quia p̃confusione
& ignominia. lucẽ ferre ñ sustines. Nequa¬
quã uocaberis ñ uniꝰ regni. sed om̃ium reg¬
norũ dña. Simulq quia occulta questio
nascebat᷑ cur irasceretur ds̃ aduersũ chal¬

Expanded text:
qui eruit te Dominus sabaoth, nomen ejus, Sanctus Israel. Sede compuncta, ingredere in tenebras, filia Chaldaeorum: nequaquam ultra vocaberis fortitudo regni: iratus sum contra populum meum, contaminavi haereditatem meam. Ego dedi eos in manum tuam, tu vero non non intellexisti haec in corde tuo, neque recordata es novissimorum. Primus versus juxta Septuaginta cum superioribus copulatur, ut sit sensus: Et haec faciet qui eruit te Dominus sabaoth, nomen ejus Sanctus Israel. Porro juxta Hebraicum, ex persona populi Propheta Babylonem Dominus exercituum, cujus nomen sit Sanctus Israel. Rursumque ad ipsam Babylonem sermo dirigitur. Sede tacens, sive compuncta, et tuorum criminum recordare. Ingredere tenebras: quia prae confusione et ignominia lucem ferre non sustines: nequaquam vocaberis, non unius regni, sed nec omnium regnorum domina. Simulque quia occulta quaestio nascebatur: cur irasceretur Deus adversus Chal
Abbreviated transcription (Latin):
lone: fugite achaldeis. In uoce exultatio¬
nis anñtiate: auditũ facite hoc. Efferte
illud usq ad extremũ t̾rȩ: ⁊ dicite. Rede.¬
mit dñs seruũ suũ iacob: non sitierunt:
in deserto cũ educeret eos. Aquã de pe¬
tra ꝓduxit eis: ⁊scidit petrã: ⁊ fluxer̃
aquȩ. Non est pax dicit dñs impus. Q¬

Expanded text:
lone fugite a Chaldeis in voce exultationis adnuntiate auditum facite hoc efferte illud usque ad extrema terrae dicite redemit Dominus servum suum Iacob non sitierunt in deserto cum educeret eos aquam de petra produxit eis et scidit petram et fluxerunt aquae non est pax dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
lus in ore eius. Qui cũ malediceretur
ñ maledicebat : ⁊ cũ pateret᷑ non cõ¬
minabatur. Dñs aut̃ uoluit mundare
eũ aplaga. quã lancea militis ꝑ cussus
acceperat : sue conterere eũ in infir¬
mitate. ac uulnere: De quo ipse dice¬
bat. qm̃ quẽ tu ꝑcussisti. ipsi ꝑsecuti
sunt. & ꝑ zachariam loquit᷑ ds̃. Pcu¬
ciam pastorẽ : ⁊ oues disꝑgent᷑. Ergo
ut pateretur ñ fuit necessitatis. sed
uoluntatis patris ⁊ suȩ: ad quẽ ipse
dicebat. Ds̃ ut facerem uoluntatẽ
tuã. uolui. De quo ⁊ sup᷑ legimꝰ obla¬
tus ẽ. quia ipse uoluit. Si posue

Expanded text:
us in ore ipsius. Qui cum malediceretur, non maledicebat: et cum pateretur, non comminabatur . Dominus autem voluit mundare eum a plaga, quam lancea militis percussus acceperat. Sive conterere eum in infirmitate ac vulnere: de quo et ipse dicebat: Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecuti sunt . Et per Zachariam loquitur Deus: Percutiam pastorem, et oves dispergentur . Ergo ut pateretur non fuit necessitatis, sed voluntatis Patris et suae, ad quem ipse dicebat: Deus, ut facerem voluntatem tuam, volui . De quo et supra legimus: Oblat
Abbreviated transcription (Latin):
De quo ⁊ uidas traditor confitetur.
Peccaui: tradens sanguinẽ iustũ. Et
uxor pilati. Nichil tibi sit ⁊ iusto illi:
multa rnim passa sum hodie in sõnis
propt̃ eũ. & notandũ quod ñ iustifi¬
catus sit ut de iniquo iustus fieret: s¬
ut iustus iustificetur. Non ut incipe¬
ret ẽẽ. qͦd non erat: sed ut quod erat
om̃ib appareret. Iste iustus ꝓ iniquiᷤᷤ
passus ẽ: ut om̃s nos offerret dõ. De qͦ
dicitur ad uidȩos. & negastis scm̃ et
iustũ. ⁊ petistis uirũ homicidã. ut do¬
naretur uobis. & peccata inquit eoꝵ

Expanded text:
De quo et Judas proditor confitetur: De quo et Judas proditor confitetur: Peccavi, tradens sanguinem justum . Et uxor Pilati: Nihil tibi sit et justo illi: multa enim passa sum hodie in somnis propter eum. Et notandum quod non justificatus sit, ut de iniquo, justus fieret. Sed justus justificatur, non ut inciperet esse quod non erat; sed ut quod erat omnibus appareret. Iste justus pro iniquis passus est, ut omnes nos offerret Deo. De quo dicitur ad Judaeos: Et negastis sanctum et justum, et petistis ut vir homicida donar
Abbreviated transcription (Latin):
in occogesimo octauopsalmo canitur.
sem̃ eius in ȩternũ ꝑmanet. ⁊ thronꝰ
illius sicut sol in conspectu meo. Et
iterỹ. Ponam in scłm scłi sem̃ eius: &
thronũ eius sicut dies cęli. Quod aliis
uerbis ad uirginẽ angelus loquitur.
Ecce concipies in utero ⁊ paries filiũ:
qui filius altissimi uocabit᷑. Et da¬
bit illi dñs thronũ dauid patris sui. &
regnabit suꝑ domũ iacob insempit̃¬
nũ:⁊ regni eius non erit finis. Uult
enĩ dñs auferre de dolore animã eius
qui dixerat. tristis ẽ. anima mea usq
admortẽ: ut crucis contumelia. resur¬
rectionis gła temperetur. & ostendere
ei lucẽ : ut om̃s ꝑse uideat illumina¬
tos. & formare intelligentiã : sub au¬
ditur eũ suꝑ quẽ descendit sp̃s sapi¬
entiȩ ⁊ intellectus. & iustificare iustũ
qui bene multis seruierat: non enĩ
uenit ut ministraretur ei. sed ut mi¬
nistraret: ut petri pedib cunctorũ
apłorum peccata abluens. Qui appa¬
ruit in carne iustificatus ẽ. in spũ.

Expanded text:
n octogesimo octavo psalmo canitur: Semen ejus in aeternum permanet, et thronus illius sicut sol in conspectu meo. Et iterum: Ponam in saeculum saeculi semen ejus, et thronum illius sicut dies coeli. Quod aliis verbis ad Virginem Gabriel loquitur: Ecce concipies in utero et paries: qui Filius Altissimi vocabitur. Et dabit illi Dominus thronum David patris sui, et regnabit super domum Jacob in sempiternum: et regni ejus non erit finis . Vult enim Dominus auferre de dolore animam ejus, qui dixerat: Tristis est anima mea usque ad mortem , ut crucis contumelia resurrectionis gloria temperetur. Et ostendere ei lucem, ut omnes per se videat illuminatos. Et formare intelligentia, subauditur eum, super quem descenderit spiritus sapientiae et intellectus. Et justificare justum, qui bene multis servierit; non enim venit ut ministraretur ei, sed ut ministraret , in Petri pedibus , cunctorum Apostolorum peccata abluens. Qui apparuit in carne, justificatus est in spiritu.
Abbreviated transcription (Latin):
it qui seminat seminare. &iterum.
Simile ẽ. regnũ cȩlorũ homini q̃ui
seminauit bonũ sem̃ in agro suo.
Et uoluntas dñi in manu eius dirige¬
tur. ut quicqͥd pat̾ uoluit. illiꝰ uir¬
tutib impleatur. dicentis ad patiẽ.
Ego seruaui eos in nomine tuo: quos
dedisti mͥ custodiui. ⁊ nemo ex eis
periit. nisi filius ꝑ dicionis. Semen
aut̃ uidebit in eternũ ⁊ uoluntas
patris in maniu illiꝰ diriget᷑: quia
laborauit anima eius multo tempo¬
re. requiem ñ inueniens in iudȩis. &
dicens in euangłio uulpes foueas
babent. ⁊ uolucres cȩli nidos: filius

Expanded text:
it qui seminat seminare; et iterum: Simile est regnum coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo . Et voluntas Domini in manu illius dirigetur, ut quidquid Pater voluit, illius virtutibus impleatur, dicentis ad Patrem: Ego servavi eos in nomine tuo quos dedisti mihi. Custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis. . Semen autem videbit aeternum, et voluntas Patris in manu illius dirigetur: quia laboravit anima ejus multo tempore, requiem non inveniens in Judaeis, et dicens in Evangelio: Vulpes foveas habent: et volucres coeli, nidos: Fili
Abbreviated transcription (Latin):
uulneratus ẽ. ꝓmiquitatib nr̃is ⁊ af¬
flictus ẽ. ꝓpt̾ scelera nr̃a. cuiꝰ liuore
sanati sumꝰ. Suꝑ quo ⁊ princeps apło¬
rum petrus. hoc testimoniũ edissereis.
ait. In hoc enĩ uocati estis: quia ⁊ xp̃s
passus ẽ. ꝓ nobis relinquens nob̾ exẽ¬
plũ ut sequamini uestigia enis: qui

Expanded text:
uitatibus nostris, et afflictus est propter scelera nostra, cujus livore sanati sumus. Super quo et princeps Apostolorum Petrus hoc testimonium edisserens, ait: In hoc enim vocati estis, quia et Christus passus est pro nobis, relinquens vobis exemplum, ut sequamini vestigia
Abbreviated transcription (Latin):
eius ablatum ẽ: illud significat qͦd de
tribulatione atq iudicio ad patrẽ uic¬
tor ascenderit. Siue qđ iudex om̃ium.
udicii ñ reppererit uoluntatẽ: sed absq
ulla culpa sedicionȩ uidȩorũ & pilati
uoce damnatꝰ sit: Unde admirat᷑ pro¬
pħa. qͦd om̃ium dĩ se tradiderit passi¬
oni. De quo paulus loquit᷑. Si enĩ cre¬
didissent: nunquã dñm głȩ crucifi.¬
xissent. Sequit᷑. Generationẽ eius quis
enarrabit: Quod duplicit̾ intelligit᷑.
Aut enĩ de diuinitate eius accipiendũ
est. qđ imposibile sit diuinȩ natiuita

Expanded text:
ejus ablatum est, illud significat, quod de ejus ablatum est, illud significat, quod de tribulatione atque judicio ad Patrem victor ascenderit; sive quod judex omnium, judicii non repererit veritatem; sed absque ulla culpa, seditione Judaeorum et Pilati voce damnatus sit. Unde admiratur Propheta, quod omnium Deus se tradiderit passioni. De quo Paulus loquitur: Si enim credidissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent . Sequitur: Generationem ejus quis enarrabit? Quod dupliciter intelligitur: aut enim de divinitate ejus accipiendum est, quod impossibile sit divinae nati
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Ecce agnus dĩ. ecce qui tollit
peccata mundi. Qui ⁊ in apocalypsi io¬
haiis euangelistȩ: agnus occisus sepe
monstratur. Qui de ipso loquit᷑ in iere¬
mia. ego aut̃ sicut agnus innocens. ⁊ duc¬
tus aduictimã: nesciebam. Cũ enĩ nes¬
ciret peccatũ ꝓ nobis peccatũ factus ẽ.
& sicut agnus cũ ducitur ad uictimã
non repugnat. sic ille cũ passus ẽ uo¬
luntate : ut destrueret eũ qui mortis
habebat imperiũ: humilians se usq
ad mortẽ ⁊ mortẽ crucis. Hic agnus
est in cuiꝰ typo immolabat᷑ agnus c̃uiꝰ
cruor litus in postib ex terminatorẽ
fugabat egipti. Qui ñ solum sangui
ne suo nos redemit: sed & lanis ope¬
ruit. ut algentes infidelitate. sua ue¬
ste calefaceret. ⁊ audiremꝰ apłm no¬
bis loquentẽ. Quotqͦt in xp̃o baptita¬
ti estis xp̃m induistis. & in alio loco. in
diumini xp̃o iħu. Quodq sequit᷑ de an¬
gustia ⁊ de udicio sublatus ẽ. siue ut
Ixx transtuler̃. in humilitate iudiciũ

Expanded text:
agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Qui et in Apocalypsi Joannis evangelistae, agnus occisus saepe monstratur , qui de seipso loquitur in Jeremia: Ego autem sicut agnus innocens, et ductus ad victimam, nesciebam . Cum enim nesciret peccatum, pro nobis peccatum factus est , et sicut agnus cum ducitur ad victimam non repugnat, sic ille propria passus est voluntate, ut destrueret eum, qui habebat mortis imperium, humilians se usque ad mortem, et mortem crucis . Hic agnus est, in cujus typo immolabatur agnus, cujus cruor litus in postibus exterminatorem fugabat Aegypti, qui non solum sangune suo nos redemit, sed et lanis operuit, ut algentes infidelitate, sua veste calefaceret, et audiremus Apostolum nobis loquentem: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis . Et in alio dque sequitur: De angustia et de judicio sublatus est; sive ut LXX transtulerunt, in humilitate judicium
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓuerbiis. ante om̃s colles generauit
me. uxta illud qđ alibi legimꝰ. quis
cognouit sensũ dñi aut quis consiliari¬
us eius fuit id ẽ nullus: aut de partu
uirginis. qđ difficult̃ possit exponi.
Deniq cũ mariȩ diceret᷑ ab angelo.
concipies ⁊ paries filiũ: illa respondit.
Unde michi hoc quia uirũ ñ cognoui:
Cui rursũ angłs. Sp̃s inquit sc̃s ueni¬
et suꝑ te. ⁊ uirtus altissimi obumbra¬
bit tibi: ut uł ab angło uł ab euange¬
lista tantũ natiuitatis huiꝰ sacram̃ta
dicantur : cuiꝰ narrator rarissimus ẽ.
scđm illud. Quis sapiens ⁊ intelligit
hȩc. intelligens ⁊ cognoscit ea : SiN
aut̃ prudens lector tacita cogitatio¬
ne responderit. ⁊ quomͦ scriptũ nemo

Expanded text:
it me ; juxta illud quod alibi legimus: Quis cognovit sensum Domini: aut quis consiliarius ejus fuit ? id est, nullus; aut de partu Virginis, quod difficulter possit exponi. Denique cum Mariae diceretur ab Angelo: Concipies et paries filium, illa respondit: Unde mihi hoc, quia virum non cognovi? Cui rursum Angelus: Spiritus, inquit, sanctus veniet super te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi , ut vel ab Angelo, vel ab Evangelista tantum nativitatis hujus sacramenta dicantur. Cujus narrator rarissimus est, secundum illud: Quis sapiens, et intelliget haec: intelligens, et cognoscet ea ? Sin autem prudens lector tacita cogitatione re
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Quodq iungitur ꝓpt̃ scelus popłi
mei ꝑcussi eũ. siue uixta locx. ab iniqͥ¬
tatib popłi mei ductus ẽ. ad mortem:
duplicẽ sensũ habet. Aut enĩ ꝑsecu¬
tores ⁊ sceleratos popłi sui sua morte
ꝑcussit: aut ꝓpt̾ magnitudinẽ pecca¬
torũ popłi. quẽ semꝑ peculiarẽ habu¬
it. ductus ad mortẽ: ut illos ad uitã
sua morte reuocaret. Ipse dedit impi-
os ꝓsepultura sua. ⁊diuitẽ ꝓmorte sua.
siue pessimos ꝓ sepultura. ⁊ diuites ꝓ¬

Expanded text:
 jungitur, Propter scelus populi mei percussit eos; sive, juxta LXX, ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem, duplicem sensum habet. Aut enim persecutores et sceleratos populi sui, sua morte percussit: aut propter magnitudinem peccatorum populi, quem semper peculiarem habuit, ductus ad mortem est, ut illos ad vitam sua morte revocaret. Ipse dedit impios, pro sepultura sua; et divitem, pro morte sua. Sive pessimos, pro sepultura ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Isepultura. ⁊ diuitẽ ꝓmorte sua: eo quod
Imiquitatẽ non fecerit neq dolus fuerit
Iin ore eius. Et dñs uoluit conterere eum.
⁊in infirmitate.Lxx. Sicue ouis ad
:uictimã ductus ẽ ⁊ sicũt agnus coram
⁊tondente mutus. sic ñ aꝑuit os suũ. In
humilitate iudiciũ eius sublatum est.
generationẽ eiis quis enarrabit : Quia
tollitur de terra uita euis. Ab iniquita¬
tib popłi mei ductus ẽ. ad mortẽ: ⁊da¬
bo pessimos ꝓsepultura eius. ⁊ diuites
pro morte illius. Quia iniquitatẽ ñ fecit.
neq dolũ in ore suo: ⁊ dñs uult mun¬
dare eũ aplaga. Hoc testimoniũ cũ in
actibus apłorũ regine candacis eunuchꝰ.
reda ueheretur: ⁊ legens ñ intelligeret:
interp̃tante philippo suꝑ passione et
nomine saluatoris. intellexit. ⁊ statun
baptitatus in agni sanguine quẽ lege¬
bat uir meruit appellari: ⁊ apłs gen¬
ti ȩthyopum missus ẽ. Qui gͥ oblatus ẽ.
pilato quia ipse uoluit. ⁊ ñ respondit.

Expanded text:
o quod iniquitatem non fecerit, neque dolus fuerit in ore ejus. Et Dominus voluit conterere eum in infirmitate. LXX: Sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est. Generationem illius quis enarrabit, quia tollitur de terra vita ejus? Ab iniquitaus populi mei ductus est ad mortem; et dabo pessimos pro sepultura ejus, et divites pro morte illius. Quia iniquitatem non fecit, neque dolum in ore suo: et Dominus vult mundare eum a plaga. Hoc testimonium, cum in Actibus Apostolorum reginae Candacis Eunuchus rheda veheretur , et legens non intelligeret, interpretante Philippo super passione et nomine Salvatoris, intellexit, et statim baptizatus, in agni sanguine quem legebat, vir meruit appellari, et Apostolus genti Aethiopum missus est. Qui igitur oblatus est Pilato, quia ipse voluit; et non respondit,
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ nisi filius. ⁊cui uoluerit filius re¬
uelare. & qui nouit patrẽ ⁊ filiũ. utiq
& generationis potest enarrare misteri¬
um: audiat aliud ẽẽ. nosse aliud elo¬
qui : quia frequent̃ quȩ mente concepi¬
mus. sermone explicare non possumꝰ.
Ergo ⁊ misteriũ diuinȩ natiuitatis in
corpore : possunt scĩ fide magis nosse quã
dicere. Alioquin ⁊ apłs raptus in t̾ciũ
cȩlũ. ⁊ inparadisũ: audiuit uerba quȩ
nequaquã ualet humana lingua ꝓferre.
Sed & sp̃c interpellat ꝓnobis. gemitib
potest: sublata ẽ. uita eius de t̾ra: ut
nequaquã in terra sed in cęlo uiueret.
Siue abscisus ẽ de t̾ra uiuentiũ: ut im

Expanded text:
nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare? Et qui novit Patrem et Filium, utique et generationis potest enarrare mysterium. Audiat aliud esse nosse, aliud eloqui, quia frequenter quae mente concipimus, sermone explicare non possumus. Ergo et mysterium divinae nativitatis in corpore, possunt sancti, fide magis nosse quam dicere. Alioquin et Apostolus raptus in tertium coelum et in paradisum, audivit verba quae nequaquam valet humana lingua proferre . Sed et Spiritus interpellat pro nobis gemitibus rrare potest, sublata est vita de terra; ut nequaquam in terra, sed in coelo viveret. Sive abscissus est de terra vive
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. Om̃s inquit sicut oues erra-¬
uimꝰ. ⁊ indiguimꝰ miscđia dĩ: dicen¬
tes in psalmo. Erraui sicut ouis ꝑdita:
quȩ in euangelii parabola. boni pas¬
toris atq solliciti humeris reportata
est. Quȩ sint aut̃ iste oues: sequens
uersus ostendit. Hõmo in uia sua er¬
rauit. siue unꝰquisq in uia sua decli¬
nauit : ut sequeretur ꝓpriũ errorem.
ce rectã uiam deserens. de crucifixo

Expanded text:
in Christo . Omnes, inquit, quasi oves errain Christo . Omnes, inquit, quasi oves erravimus, et indiguimus misericordia Dei, dicentes in psalmo: Erravi sicut ovis perdita ; quae in Evangelii parabola boni Pastoris atque solliciti humeris reportata est . Qui sint autem istae oves, sequens versus ostendit. Homo in via sua erravit; sive unusquisque in via sua declinavit, ut proprium sequeretur errorem, et rect
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit eũ propt̃ iniquitates nr̃as.
&e ipse. ꝓpt̃ afflictionẽ non aꝑuit os.
uulneratus ẽ. propt̃ iniquitates nr̃as di¬
cens inpsalmo foder̃ manꝰ meas & pe¬
des meos: ut suo uulnere uulnera nr̃a
curaret. Et attritus ẽ siue infirmatꝰ
ꝓpt̾ scelera nr̃a: ut factus ꝓ nobis ma¬
ledictũ. nos liberaret de maledicto.
Maledictus enĩ homo: qui pendst in
ligno. Unde disciplina pacis nr̃e suꝑ
eũ ẽ. Quod enĩ nos ꝓ nr̃is debeͣamꝰ sce¬
lerib sustinere. ille ꝓ nobis passus ẽ.
pacificans ꝑsanguinẽ crucis suȩ siue q̃
in terra sunt. siue quȩ in cęlis. Ipse est
enĩ pax nr̃a qui fecit utrũq unum: &
mediũ parietẽ maceriȩ. soluens ininu.¬
ciciã in carne sua. Et liuore eiꝰ sanati
sumꝰ. Ex quo ꝑspicuum ẽ. sicut corpus
flagellatũ atq laceratũ. signa iniuriȩ in
uulneribꝰ ac liuore portabat. ita. ⁊ ani¬
mã uere doluisse ꝓ nobis: ne ex parte
ueritas. exparte mendaciũ credatur

Expanded text:
tradidit eum propter iniquitates nostras, et ipse propter afflictionem non aperuit os vulneratus est propter iniquitates nostras, dicens in psalmo: Foderunt manus meas et pedes , ut suo vulnere vulnera nostra curaret, et attritus est, sive infirmatus propter scelera nostra, ut factus pro nobis maledictum, nos liberaret de maledicto. Maledictus enim omnis homo qui pendet in ligno . Unde disciplina pacis nostrae super eum est. Quod enim nos pro nostris debebamus sceleribus sustinere, ille pro nobis passus est, pacificans per sanguinem crucis suae, sive quae in terra, sive quae in coelis enim pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae, solvens inimicitiam in carne sua, et livore ejus sanati sumus . Ex quo perspicuum est, sicut corpus flagellatum atque laceratum signa injuriae in vibicibus ac livore portabat: ita et animam vere doluisse pro nobis, ne ex parte veritas, et ex parte mendacium credatur
Abbreviated transcription (Latin):
eo iniquitates om̃ium nr̃m. siue tra¬
didit eũ. ꝓpeccatis nr̃is: ut qđ ꝓpt̃.
imbecillitatẽ uiriũ ferre ñ poteramꝰ
pro nobis ille portaret. Qui oblatus ẽ. qͥ a
ipse uoluit: non enĩ necessitate crucẽ. sed
uoluntate sustinuit. dicens in euangelio.
Calicem quẽ mͥ dedit pat̾ num bibã illũ:
& ad petrũ qui scandalitabatur ad cru
nuchi: quia ñ sapis ea quȩ dĩ sunt. sed quȩ
hominũ. Alioquin si ñ ꝓpria uoluntate
esset oblatus. qui indicare. ⁊ p̃dicare pote¬
rat ꝓditorem.⁊ apłis loquebatur. om̃s uos
in hac nocte in me scandalũ sustinebitis.
poterat eos qui ad se missi fuerant decli¬
nare. quib occurrit intrepidus. ⁊ ultro
se obtulit dicens. Quẽ quęritis : Qui sta¬
tim cecider̃ retrorsum : uocẽ enĩ p̃sentis
dĩ ferre ñ poterant. Pulchreq addidit
& non aꝑuit ossuũ. qui dicenti pilato
michi ñ loqueris: noluit respondere.
Siue iuxta lxx. afflictus non aꝑuit os:
aut iuxta simmachũ ⁊ theodotionem.

Expanded text:
um nostrum, sive tradidit eum pro peccatis nostris; ut quod propter imbecillitatem virium ferre non poteramus, pro nobis ille portaret, qui oblatus est, quia ipse voluit. Non enim necessitate crucem, sed voluntate sustinuit, dicens in Evangelio: Calicem quem mihi dedit Pater, non bibam illum ? Et ad Petrum qui scandalizabatur mihi, quia non sapis ea quae Dei sunt, sed quae hominum . Alioquin si non propria voluntate esset oblatus, qui indicare et praedicere poterat proditorem, et Apostolis loquebatur: Omnes vos in hac nocte in me scandalum sustinebitis, poterat eos qui ad se missi fuerant declinare, quibus occurrit intrepidus, et ultro se obtulit dicens: Quem quaeritis ? Qui statim ceciderunt retrorsum; vocem enim praesentis Dei ferre non poterant. Pulchreque addidit: Et non aperuit os suum. Qui dicenti Pilato: Mihi non loqueris? noluit respondere. Sive juxta Septuaginta: Afflictus non aperuit os. Aut juxta Symmachum et Theodotionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃as traditiones sequamini: cũ una q̃q
gens sua consulat idola. Ergo ⁊ nos auo¬
bis mortus de uiuentib consulere non
debemꝰ magis nobis ds̃ legem dedit & tes¬
timonia scripturarũ quȩ si sequi nolue¬
ritis non habebitis lucẽ: semꝑ caligo uos
opprimet. quȩ transibit ꝑ terrã urãm
atq doctrinã: ut cũ decepti a uobis se
in errore ꝑspexerint & sustinere famen
ueritatis: tunc contristent᷑ siue irascan¬
tur ⁊ maledicant uobis quos quasi deos
suos. & reges putabant. & frustra ad cȩ¬
lum terramq respiciant. cũ semꝑ in tene¬
bris sint & non possint de ur̃is auolare

Expanded text:
vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habebitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinam: ut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint de vestris avolare
Abbreviated transcription (Latin):
dulos fames durissima. non fames pa¬
nis aut sitis aquȩ : sed fames audien¬
di sermonẽ dĩ & cum esurieritis con¬
tristabimini. ⁊ maledicetis principi
ur̃o: & paternis tradicionib hoc est
diabolo antiquisq errorib. Hoc aut̃
ad eos loquit᷑ qui famen passuri er̃
ueritatis. & suspicient in celũ sursĩ
& in terra deorsum: & erunt̾ in angus¬
tia in tenebris & in tribulatione᷑. ut
ñ uideant usq ad tempus donec up
si ad dñm conuertant᷑. Latam expla¬
nationẽ loca ista desiderant: sed par¬
cimus librorũ magnitudini. ut tolla¬
mus fastidiũ lectionis. Hȩc uixta sep¬
tuaginta translationẽ exparte ꝑstrin¬
ginius. quȩ in plerisq dissonat ab he
edisserunt. cũ dixerint ad uos scribȩ ⁊ pba¬
risei ut eos audiatis qui omia uentris cau¬
sa faciunt. ⁊ in morẽ magorũ stridunt in
incantationib suis ut uos decipiant: hoc
eis respondere debetis. non mirũ si uos

Expanded text:
dulos fames durissima, non fames padulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames audiendi sermonem Dei . Et cum esurieritis, contristabimini, et mavestro, et paternis traditionibus, hoc est, diabolo, antiquisque erroribus. Hoc autem ad eos loquitur qui famem passi fuerint veritatis, et suspicient in coelum sursum et in terram deorsum: et erunt in angustia, in tenebris et in tribulatione, ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Dominum convertantur. Latam explanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut tollamus fastidium lectionis. Haec juxta LXX translationem ex parte perstrinximus, 128 quae in plerisque dissonat ab Hebistum ita edisserunt. Cum dixerint ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos
Abbreviated transcription (Latin):
regi ur̃o. ⁊ in necessitatib sursũ aspici¬
etis in celũ & in terra deorsũ: & ecce
tribulatio ⁊ tenebrȩ. dissolutio genu¬
um. & mentis angustia. ⁊ caligo oculo¬
rũ: ⁊ñ poteriͭs erui de angustia. Hoc
ri quos mͥ dedit ds̃: etiã hȩc ipse loqͥtꝰ
ad apłos. ⁊ ad credentes ex gentibus
qui eius euangłm susceper̃. Si dixe¬
rint inquit patres ur̃i quos reliquistis.
& qui de terra loquunt᷑ quod in euo¬
catione animarũ magis facere se pol¬
licentur. & cȩtera maleficarũ arcium
genera. hoc scire debetis qͦd una q̃q
gens proprios colat deos. ⁊ diuinoꝵ
salute mortuus suscitet᷑. Uobis autẽ
in auxiliũ legem dedit ds̃. ut possi¬
tis dicere non. ẽ talis ethnicorũ di¬
uinatio qui cultores suos sepe decipi¬
unt: sicut nr̃a quȩ absq ullo munere
ꝓfertur exlege. Unde interp̃tati st̃
lxx. ñ sicut uerbũ hoc ꝓ quo non ẽ.
dare munera. gratis enĩ inqͥt accepi¬
stis: gratis datẽ. Ueniet aut̃ suꝑ inere¬

Expanded text:
in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis erui de angustia. Haecmei, quos mihi dedit Deus: etiam haec ipse loquitur ad Apostolos et ad credentes ex gentibus, qui ejus Evangelium susceperunt. Si dixerint, inquit, patres vestri quos reliquistis: et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum salute mortuos sciscitetur. Vobis autem in auxilium legem dedit Deus, ut possitis dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis date . Veniet autem super incre
Abbreviated transcription (Latin):
scribit. accessistis ad montẽ sion ⁊ ciuita¬
tem dĩ uiuentis ierłm cȩlestẽ. Unde miror
quendã nr̃orũ. pueros istos duosisa
iȩ intelligere. quos de ꝓphetissȩ mulieriᷤᷤ
conceptione generarit. La sub uidelic&
& emmanuel. quoꝵ prior in abiectione
prioris popłi. sequens in assumptione gen¬
tium p̃cesserit. Qđ qui recipit: conseq̃n¬
ter ⁊ osee ꝓpħam uere meretricẽ uxo¬
rem habuisse firmabit. Et cũ dixerił
aduos. querite aphitonib & diuinis qͥ
stridunt in incantationib suis. nunqͥd
non popłs adñõsuo requiret. ꝓuiuis &¬

Expanded text:
scribit: Accessistis ad montem Sion et civitascribit: Accessistis ad montem Sion et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Unde miror quemdam nostrorum, pueros istos duos Isaiae filios intelligere, quos de prophetissae mulieris conceptione generarit, Jasub videlicet, et Emmanuel: quorum prior in abjectione prioris populi, sequens in assumptione gentium praecesserit. Quod qui recipit, consequenter et Osee prophetam vere meretricem uxorem habuisse firmabit. Et cum dixerint ad vos, quaerite a Pythonibus et a divinis, qui strident in incantationibus suis, numquid non pop
Abbreviated transcription (Latin):
latina consuetudo int̃ canonicas scriptu¬
ras ñ recipiat: hoc testimoniũ exꝑsona
debere intelligi dñi saluatoris. Quã obrẽ
non erubescit fr̃s eos uocare dicens. Anñ¬
tiabo nom̃ tuũ fr̃ib meis: in medio eccłe
laudabo te. Et it̾m. Ego ero confidens in
eũ. Et rursũ. Ecce ego ⁊ pueri mei quos
michi dedit ds̃. Quia gͦ ꝓueri cõmunica
uer̃ sanguini ⁊ carna : & ipse similit̃ parci¬
ceps factus . ẽ. earundẽ passionũ. Quomͦ
aut̃ isti pueri in signũ fuerint atq por¬
tentũ. sapientiȩ scłi ⁊ suꝑbiȩ uideorum:
sapientes & fortia. Unde & ad apłos
saluator aiebat. Nisi conuersi fueritis
quasi unꝰ de pueris: non intrabitis regnũ
cȩloꝵ. luer aut̃ efficit᷑ noui euangłu p̃di¬
cator. qui deponit ueterẽ hominẽ. qui
corripit᷑ in desideriis seductionis : & in¬
duit᷑ nouo qui renouat᷑ in cognitionem
iuxta imaginẽ creatoris. habitare aut̃
dũm exercituũ in monte sion: idẽ apłs

Expanded text:
Latina consuetudo inter Canonicas Scripturas non recipiat hoc testimonium ex persona debere intelligi Domini Salvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te ; Et iterum: Ego ero confidens in eum ; et rursum: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus. Quia ergo pueri communicaet sanguini, et ipse similiter particeps factus est earumdem passionum . Quomodo autem isti pueri in signum fuerint atque portentum sapientiae saeculi et superbiae Judaeorum, sapientes et fortia . Unde et ad Apostolos Salvator aiebat: Nisi conversi fueritis quasi unus de pueris, non intrabitis in regnum coelorum . Puer autem efficitur novi Evangelii praedicator, qui deponit veterem hominem, qui corrumpitur in desideriis seductionis, et induitur novo, qui renovatur in cognitionem juxta imaginem Creatoris. Habitare autem Dominum exercituum in monte Sion, idem Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
bat in tenebris lumen uiderit: nequa¬
quã paruam ut aliorũ ꝓpħarum. sed
magnã ut eius qui in euangelio loquit᷑.
Ego sum lux mundi: & qui habitabant in
regione uinbrȩ mortis lux orta est eis.
Int̃ mortẽ ⁊ umbrã mortis hoc esse puto
qͦdmors eorũ . ẽ. qui cũ oꝑibus mortis
ad inferos ꝑrexerunt. anima enĩ quȩ
peccauerit ipsa moriet᷑: umbra autem
mortis eorũ qui cũ peccent necdũ de
erint agere poenitentiã. Pro galilȩa gen

Expanded text:
bat in tenebris, lucem videret, nequabat in tenebris, lucem videret, nequaquam parvam, ut aliorum prophetarum, sed magnam, ut ejus qui in Evangelio loquitur: Ego sum lux mundi . Et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis, hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortuis ad inferos perrexerunt: Anima enim, quae peccaverit, ipsa morietur ; umbra autem mortis eorum est, qui cum peccent, necdum de erint, agere poenitentiam. Seden
Abbreviated transcription (Latin):
biberet fidei potionẽ quȩ prima uiderat
dñm signa facientẽ. Quixta hebraicum
primo tempore releuata. ẽẽ. dicitur onere
peccatorũ: quia in regionib duarũ tribuũ.
primũ saluator euangłium p̃dicauit.
Unde ⁊ in sexagesimo septimo psalmo dicit᷑.
benedicite dñm de fontib isrł: ibi benia¬
min adolescentior. paulus apłs in mentis
excessu: qui ⁊ alibi loquebat᷑ siue m̃te ex ce
quib duces nr̃i apłi credider̃: iuxta sẏm¬
machũ uelocit̃. ut audientes uenite faciam
uos piscatores hominũ: statim & patrem
relinquerent & nauiculã. Nouissimo
autẽ tempore aggrauata ÷ fides eorum:
plurimis iudȩorũ in errore ꝑmanentib.
Mare autẽ hic lacum appellat genesa¬
rech. qui iordane influente efficit᷑. in
cuius litore capharnaũ. & tyberias. &
bechsaida. & chorozam. sitȩ erant. in qͣ
uł maxime regione dñs cõmoratus est.
ita ut popłs qui uł sedebat uł ambula¬

Expanded text:
biberet fidei potionem, quae prima viderat biberet fidei potionem, quae prima viderat Dominum signa facientem. Et, juxta Hebraicum, primo tempore relevata esse dicitur onere peccatorum: quia in regionibus duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in sexagesimo septimo Psalmo dicitur: Benedicite Dominum de fontibus Israel. Ibi Benjamin adolescentior ; Paulus apostolus, in mentis excessu: qui et alibi loquebatur: sive mente excquibus duces nostri Apostoli crediderunt. et faciam vos piscatores hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambula
Abbreviated transcription (Latin):
terp̃tationis uł similitudo noseat᷑. Ac
primũ notandũ quod testimoniũ hoc
euangłista matheus non iuxta .lxx. sed iuxta
hebreos posuerit. dicit enĩ sermo euangłi
recessit in galilȩam. & dereliuquens nazarech
uenit ⁊ habitauit in capharnaum quȩ ÷ iux¬
ta mare in finibus zabulon & neptali: ut im¬
pleretur qđ dictum ÷ ꝑ isaiam ꝓpħam dicen¬
tem. Terra zabulon. & terra neptali. uia ma¬
in tenebris uidit lucem magnã: sedentibus
in regione umbrȩ mortis lux orta. ẽ. eis. Ex
eo tempore cȩpit iħc p̃dicare & dicere appro¬
pinquauit regnũ cȩlorũ. Et ioħes euangeli¬
sta refert. qͦd iħc cũ discipłis suis in chana
galileȩ inuitatus ad nuptias. primũ ibi sig¬
num fecerit: aquas in uina conuertendo.
Hoc fecit principiũ signorũ iħc in chanaga¬
głam suã: & crediderunt in eum discipuli
eius. Unde & in lxx. dicit᷑ hoc primũ bibe
uelocit fac. quia terra ⁊abulon. ⁊ t̾ra nep¬
tali prima xp̃i uidere mira cula: ut prima

Expanded text:
o noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicsecessit in Galilaeam, et derelinquens Nazareth, venit et habitavit in Capharnaum, quae est juxta mare in finibus Zabulon et Nephthalim: ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophetam, dicentem: Terra Zabulon et terra Nephthalim, via main tenebris, vidit lucem magnam; sedentibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Ex eo tempore coepit Jesus praedicare et dicere: Appropinquavit regnum coelorum . Et Joannes Evangelista refert quod 129 Jesus cum discipulis suis in Cana Galilaeae invitatus ad nuptias, primum ibi signum fecerit, aquas in vinum convertendo: Hoc fecit principium signorum Jesus in Cana Gagloriam suam: et crediderunt in eum discipuli ejus . Unde et in LXX dicitur: Hoc primum bibe, velociter fac: quia terra Zabulon et terra Nephthali prima Christi videre miracula: ut prima
Abbreviated transcription (Latin):
nebris uidit lucem magnã: habitantib
in regione umbrȩ mortis lux orta ÷ eis.
Septuaginta hoc primũ bibe uelociter
fac: regĩo tabulon & terra neptalin. &
reliqui qͥ uixta mare estis transiordãnẽ
galileȩ gentiũ popłs qui ambulabat in
tenebris uidit lucem magnã. qui habita¬
tis in regione umbre mortis lux orietur

Expanded text:
t lucem magnam: habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. LXX: Hoc primum bibe, velociter fac regio Zabulon, terra Nephthalin, et reliqui, qui juxta mare estis trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam: qui habitat
Abbreviated transcription (Latin):
dendus. ẽ. uos respondete eis. & dicite.
Nunqͥd non popłs adõ suo requiret pro
uiuis ac mortuis: Si uos inqͥt ꝓuarie¬
tate idolorũ ur̃oꝵ. non enĩ unũ sed
mortuis siue mortuoꝵ hominũ simu¬
lachris de uiuentib quęritis. quanto
magis nos dm̃ nr̃m ꝑ propħas audire
debemꝰ. Docoe gͦ discipłos ⁊ infert ad
legem magis & ad testimoniũ. Si de re¬
lico inquit dubitastis scriptũ scitote.
gentes quas dñs ds̃ tuus disꝑdet afacie
tua. om̃ia audiunt. ⁊ diuinos. Tibi aut̃
nosse quȩ dubia sunt: magis uos legi
& testimoniis tradite scripturarum.
Quod si noluerit ur̃a congregatio uerbũ
dñi querere: non habebit lucẽ uerita¬
tis. sed uertet᷑ in erroris tenebras quȩ
lux ꝑtransibit eã. hoc .ẽ. congregati¬
onẽ uram siue t̾ram. & corruetis ⁊ esu

Expanded text:
respondete eis, et dicite: Numquid non populus a Deo suo requirit pro vivis a mortuis? Si vos, inquit, pro varietate idolorum vestrorum non enim unum, sed mortuis sive mortuorum hominum simulacris, de viventibus quaeritis: quanto magis nos Deum nostrum per prophetas audire debemus? Docet ergo discipulos; et infert ad legem magis et ad testimonium. Si de aliquo, inquit, dubitatis, scitote scriptum: Gentes, quas Dominus, Deus tuus disperdet a facie tua, somnia audiunt et divinos: tibi autemnosse 127 quae dubia sunt, magis vos legi, et testimoniis tradite Scripturarum. Quod si noluerit vestra congregatio verbum Domini quaerere, non habebit lucem veritatis: sed versabitur in errore tenebrisque. Lux pertransibit eam, hoc est, congregationem
Abbreviated transcription (Latin):
exdõ natisunt. De quib & apłs loquebat᷑.
filioli mei. qͦs iterũ parturio donec. xp̃s for
metur in uobis. Isti aut̃ pueri id ÷ quos mͥ¬
dedit ds̃ in signa dati sunt ⁊ portenta isra¬
eli. luxta illud qͦd in iezechiel legimꝰ. &
erit iez echiel uobis insignũ. In tacharia¬

Expanded text:
o nati sunt. » De quibus et Apostolus loquebatur: « Filioli mei quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis . » Isti autem pueri, id est prophetae, in signa dati sunt et in portenta Israeli, juxta illud quod in Ezechiele legimus: « Et erit Ezechiel in signum .
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta dissipauerit. atq maculauerit:
& has esse duas domus. quȩ saluatorẽ ñ
receꝑint qui factus sit eis in ruinam &¬
inscandalũ. luxta .lxx. manu forti resis¬
tit popłs dñi uoluntati. & dicit om̃ia
dura. eẽ. quȩ dñs p̃cepit. scđm illud qđ
in euanglio legimꝰ durus. ẽ. iste sermo
quis poterit audire eũ. Unde p̃cipitur
eis dñm audiant: & ipsũ solum timeant.
Si enĩ in ipso confisi fuerint. habebunt eũ
in scĩficationẽ: & non impingent quasi
in lapidẽ scandali ⁊ quasi in petrã rui¬
nȩ. De hoc loco ⁊ apłs sumit testimoniũ¬

Expanded text:
cepta dissipaverit atque maculaverit. t has esse duas domus, quae Salvatorem non receperint, qui factus sit eis in ruinam et scandalum. Juxta LXX, manu forti restitit populus Dei voluntati, et dicit omnia dura esse quae Dominus praecepit, secundum illud quod in Evangelio legimus: Durus est hic sermo, quis poterit audire eum ? Unde praecipitur eis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctificationem, et non impingent quasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruinae. De hoc loco et Apostolus sumit testimoniu
Abbreviated transcription (Latin):
ut uidei. ȩstimant. ecce ego & pueri mei
quos mͥ dedit dñs in signũ ⁊ in portentũ
ifraelis : & hȩc quȩ sequunt᷑ ipse ad disci¬
płos suos credendus . ẽ. dicere. Cum dixe¬
rint inqͥt aduos gentes ⁊ popłi de quib
supralectũ. ẽ. infirmamini popłi ⁊ iun¬
cimini: qͥd propħas uultis audire: qͥd
isaiȩ uerbis decipimini. ⁊ illũ putatis quȩ
uentura nosse : Querite magis aphitoni¬
bus ⁊ adiuinis qui stridunt̃ in incantati¬
tati sunt. qui de terra loquunt᷑. qui de
uentre clamitant: om̃is enĩ qui de t̾ra ÷

Expanded text:
t: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Dominus in signum et in portentum Israelis; et haec quae sequuntur, ipse ad discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, populi, et vincimini; quid prophetas vultis audire, quid Isaiae verbis decipimini, et illum putatis quae ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in incantatietati sunt: Qui de terra loquuntur, qui de ventre clamitant. Omnis enim, qui de terra est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ponam in syon lapidem offensionis
& petrã scandali: & om̃is qui crediderit
in eum ñ confundetur. Ergo quia ñ rece¬
perunt eminanuelẽ. sed factus ÷ eis in la¬
pidem offensionis & petrã scandali: con¬
terentur captiuiq ducent᷑. Quodq ait.¬
domꝰ aut̃ iacob in laqueo & in conualle
sedentib in ierłm: hoc significat quod
non habitent in montib nec in excelsis
scripturarũ uersent᷑ locis. sed semꝑ hu¬
milia intelligant. peccatis peccata fõci¬
antes. & uincti laqueis delictorũ. Liga
testimoniũ signa legem in discipłis meis:
& expectabo dñm qui abscondit faciem
suã adomo iacob & prestolabor eũ. Uox
dĩ loquentis ad ꝓpħam. quia inquit fac¬
tus. ẽ dñs in lapidem offensionis & in pe¬
tram scandali duab domib ispł & mis¬
sum ad se emmanuel susciꝑe nolueruns.
liga testimonia ueteris instrum̃ti & tra¬
de illa discipłis meis qui euangłm susce¬
perunt: Apłis uidelic& siue apłicis uiriᷤ.

Expanded text:
Sion lapidem, lapidem offensionis et petram scandali. Et omnis qui crediderit in eum, non confundetur. » Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et petram scandali, conterentur captivique ducentur. « LiDomus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem, hoc significat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorum. 124 Liga testimonia, signa legem in discipulis meis, et exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob, et praestolabor eum. Vox Domini loquentis ad Prophetam: quia, inquit, factus est Dominus in lapidem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israel, et missum ad se Emmanuel suscipere noluerunt: Liga testimonia veteris Instrumenti, et trade illa discipulis meis, qui Evangelium susceperunt, Apostolis videlicet, sive apostolicis viris.
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ sauitatis tuȩ. latini inter pretes
ducti nominis similitudinẽ iniatta
idẽ uestim̃ta posuer̃: Unde multi
trans lationis falsitate decepti. ad re¬
surrectionẽ corporis comꝓbandã. hoc
utuntur testimonio: Quod scilicet ue¬
stim̃tum animȩ corpus accipi uelint:
quod in die resurrectionis oriatur. Et
ante cedit inquit in conspectu tuo iusti¬
cia tua. scđm illud qđ loquitur ia cob
exaudiet me cras iusticia mea. Et im¬
plebitur qđ scriptum ẽ. Ecce homo :¬
⁊ opera eius. Et gła dĩ circundabit
te quasi ueste pulcherrima: ut glorifice¬
ris iapud dm̃.⁊ apud homines. Tunc in¬
uocabis ⁊ dñs exaudiet : clamabis ⁊ dicce
ecce assum. ñ uoce sed opere. ñ responsi¬
one sed beneficiis. Quod iuxta litterã
lin euangelio cõprobatur: quando di¬
cente ad dnm leproso. si uis potes me mu¬
ndare. respondit dñs dicens. Uolo mun¬
dare. Si abstuleris demedio tuiea.¬
tenã. ⁊ desieris digitũ extendere. ⁊ lo¬

Expanded text:
id est, sanitates tuae, Latini interpretes ducti nominis similitudine ἱμάτια, id est, vestimenta posuerunt. Unde multi translationis falsitate decepti, ad resurrectionem corporis comprobandam, hoc utuntur testimonio, quo scilicet vestimentum animae corpus accipi velint, quod in die resurrectionis oriatur. Et antecedet, inquit, in conspectu tuo justitia tua . Secundum illud quod loquitur Jacob: Exaudiet me cras justitia mea; et implebitur quod scriptum est: Ecce homo, et opera ejus. Et gloria Domini circumdabit te, quasi veste pulcherrima, ut glorificeris apud Deum et apud homines. Tunc invocabis, et Dominus exaudiet: clamabis, et dicet: Ecce adsum, non voce, sed opere; non responsione, sed beneficiis. Quod juxta litteram et in Evangelio comprobatur, quando dicente ad Dominum leproso, Si vis, potes me mundare, respondit Dominus dicens: Volo, mundare. Si abstuleris de medio tui catenam, et desieris digitum extendere, et lo