comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manifestũ atq ꝑceptũ nullũ errorẽ inreligione ee. potu¬
isse: sianima ꝓ dõ suo non coleret animam aut corpus.
aut fantasmata sua autibrum aliqua duo coniuncta. aut
certe simul om̃ia. Sed in hac uita societati geneneris
humani sine dolo tem poralit̾ congruens. et̾na
meditaretur. unum dm̃ colens. Qui nͥ ꝑmaneret in¬
c̃omutabilis: nulla mutabilis natura remaneret. Mu-¬
tari autẽ animam posse non quidẽ loqualit᷑. s tam̃ tẽpo-¬
ralit᷑: suis affectib quisq cognoscit. Cor pꝰ uero et tem¬
porib ⁊ locis e̾e. mutabile citius aduertere facileẽ.
fantas mata porro nichil sũt aliud: quã de spetie cor¬
poris. corporeo sensu at tracta fic m̃ta. que memorie
mandare ut accepta sũt. ui partiri .uł mutrplicare.
uł contͣhere. uł distendere. uł ordinare. uł ꝑturbare. uł
queritur cauere. et uitare difficilez. Hon gͦ cre

Expanded text:
manifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potumanifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul omnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter congruens, aeterna meditaretur, unum Deum colens; qui nisi permaneret incommutabilis, nulla mutabilis natura remaneret. Mutari autem animam posse, non quidem localiter, sed tamen temporaliter, suis affectionibus quisque cognoscit. Corpus vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta: quae memoriae mandare ut accepta sunt, vel partiri, vel multiplicare, seu contrahere uel distendere uel ordinare uel turbare uel quaeritur cauere et uitare difficile. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ aut̃t qui alius quod faceret non haberet. et quomͦ
alitꝰ pesset hosti resistere non inueniret: necessitate opp̃s¬
suri mrisisse huc animam bonam. quã dã particulã sub-
stantiȩ sue. Cuius cõmircione atq miseria hoste̾ tem¬
ꝑatũ c̾e som niant: imundũ fabricatũ. Neꝙ nunc¬
corũ opiniones refellimus: quod part̃i iã fecimus. part̃ĩ.
quantũ as̃ siuerit faciemus: s in hoc oꝑe quomͦ adu̾¬
sus eos fides catholica tuta sit. et quomͦ non perturbẽt
anmum ea quib cõmoti homines ineorũ cedunt
sententiam. rationib quas dñs donare dignat᷑: quã-¬
tũ possumus demonstramus. Illuo sane inpͥmis tenere
te uolo. quibene nosti animu̾ meu̾ non hoc me fugien¬
de arrogantiȩ gr̃a quasi sollẽnit᷑ dicere: quicquid in
his literis erroris inueniri poterit. hoc solũ mͥ e̾e. tribu¬
endũ. qͥcqͥd aut uerũ et conuenient᷑ expositũ: unioi¬
um mu nerũ bonorũ largitori deo. Quã obrem sit tibi

Expanded text:
m autem cum aliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc animam bonam, et quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atque miscela hostem temperatum esse somniant, et mundum fabricatum. 17. Neque nunc opiniones eorum refellimus, quod partim jam fecimus, partim quantum Deus siverit faciemus: sed in hoc opere quomodo adversus eos fides catholica tuta sit, et quomodo non perturbent animum ea quibus commoti homines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gratia quasi solemniter dicere, quidquid in his litteris erroris inveniri poterit, hoc solum mihi esse tribuendum; quidquid autem verum et convenienter expositum, uni omnium bonorum munerum lar
Abbreviated transcription (Latin):
ru manꝰ armata subsid̾at. Atq ita factũ ÷ ut eo quo tende¬
bamꝰ ꝑ biuiũ circuitũ ueniremus. Cognitisq insiduis ilorũ
nos gratularem̃ errasse: atq inde gras ageremus dõ. Iuis
ꝙͦ uiatorẽ sic errantẽ. sic ñ erranti latroni p̃ponere dubi-¬
tauerit: & fortasse idõ apud illũ summũ poetã loquens
qͥdã miser amator. Et uidi inqͥd ut ꝑii: ut me malus ab¬
stulit error. Qm̃ ÷ et error bonus: qui ñ solũ nichil ob¬
sit. uerũ etiã prosit aliqͥd¬

Expanded text:
rum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tenderum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliq
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ñ uideat qd de secretis cęli ⁊ tͣrȩ nos lateat. qͣnta sit paci-¬
uendũ sit. ñ solũ in maioribꝰ uerũ ȩciã in minoribꝰ rebꝰ:
nec nͥ rerũ ignorantia possit errari. ñ ÷ tn consequens
ut cõtinuo erret qͥsqͥs aliqͥd nescit: s qͥsqͥs se existimet
scire qd nescit.  uero qͥppe approbat falsũ: q̃ erroris est¬
ꝓpͥũ. Uerũtam̃ in qua reqͥsq erret: int̾÷ plurimum.
Nã inima eadẽq re ⁊ nescienti sciens. ⁊erranti nerrans: recta
ratione p̃ponitur: In diuersis autẽ reb̾ id: cũ iste sciat alia.
ille alia : ⁊ iste utiliora ille minus utilia: ułȩciã naxia. qͥs ñ
ineis qua ille scit. ei p̾ferat nescientẽ.: Sunt enĩ quedã quȩ
nescire qu̾a scire sit meliuis. de errore malo uel bono. bi
morĩ. Nã nob̾ ipsis accidit. ut in quodã biuio falleremꝰ.
U ñ iremus ꝑ eũ locũ ubi oꝑiens transitũ nr̃m donatista¬

Expanded text:
quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patiquis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patisolum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari, non tamen est consequens, ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit. Pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatista
Abbreviated transcription (Latin):
sint: qͣndo nob̾ maronis ille u̾sus placet. felix qͥ potuit
rerũ cognoscere causas: ñ nob̃ uideat᷑ ad felicitatem
cõsequendã ꝑtinere. si sciamus causas magnarũ ĩ mun-¬
do corporaliũ motionũ quȩ abditissimis nat᷑ȩ sinibus
occulunt᷑. unde tremor tͣris. qua ui maria alta tumesct᷑
obicibꝰ ruptis. rursusq in se ipsa residant. ⁊ cet̾a huiꝰ modi:
s bonarum ⁊ malarum rerum causas nosse debemus.
Et id actenꝰ. quatinꝰ eas homini in hac uita erroribꝰ erũpnisq
plenissima. ad eosdẽ errores ⁊ erũpnas euadendas nosse cõ¬
cedit᷑. Ad illã qͥipe felicitatẽ tendendũ ẽ: ubi nulla qͣtia¬
m᷑ erũpna. nullo errore fallam᷑. Nã si causȩ corporaliũ
motionũ noscendȩ nob̃ essent. nullas magis nosse ꝙͣ nr̃e
ualitudinis deberemꝰ. Cũ uͦ eis ignoratis medicos querimꝰ.

Expanded text:
sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit sint, quando nobis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
mus non putet᷑ hoc dñice sentẽcie refragari qua dicit.
Non potest arbor bona fructꝰ malos facẽ. Non potest
enĩ sic̃ ueritas dic̃ colligi uua de spinis: qr ñ potest uua¬
nasci de spinis. S ex bona t̾ra ⁊ uites nasci posse uidemꝰ: ⁊
spinas. Et eodẽ mͦ tãꝗͣ. arbor mala fructꝰ bonos id ÷ ñ oꝑa
bona ñ potest fac̾e uoluntas mala. S ex bona hominis
natura oriri uoluntas ⁊ bona potest ⁊ mala. Nec fuit ꝓrsꝰ
unde pͥmitꝰ oriret᷑ uoluntas mala: nͥ ex angłis ⁊ hominibꝰ
natura bona. Iđ ⁊ ipse dñs eodẽ loco ubi de arbore ⁊ fruc
tibꝰ loq̃bat᷑: aꝑtissime ostendit. Ait enĩ. Aut facite arbo¬
rẽ bonã ⁊ fructũ eiꝰ bonũ: aut facite arborẽ malã. ⁊ fru¬
ctũ eiꝰ malũ. Satis admonens ex arbore qͥdẽ bona ma-¬
los. aut ex mala bonos nasci fructꝰ nõ posse. Ex ipsa tñ
t̃ra. cuiloquebat᷑: utrãq arborẽ oriri posse. Quȩ cũ ita¬

Expanded text:
mus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodenim: Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramque arborem oriri posse. +
Abbreviated transcription (Latin):
nisi bonarũ rerũ ÷ nec nisi futurarũ et ad eũ ꝑtinẽtiũ
qui earũ spem gerere ꝑibetur. Quȩ cũ ita sint propter
has causas distinguenda erat fides ab spe sicut uocabu¬
lo ita ⁊ racionabili differentia. Nam qͦd attinet ad nõ
uidere siue quȩ credũt᷑ siue q̃ sꝑant᷑ fidĩ speiq cõmune
ẽ. In epła nãq ad ebreos qua teste usi st̃ illustres catholi¬
cȩ regule defensores. fides ẽẽ dicta ẽ. coniunctio rerũ quȩ
non uident᷑. Quãuis quãdo sequisq non u̾bis ñ testibꝰ
non deniq ullis argumĩtis s p̃sentiũ rerũ euidentie cre¬
didisse hoc ẽ. fidem accõmodasse dicit. Nõ ita uidetur¬
absurdũ. ut recte repͣhendat᷑ in u̾bo: eiq dicat᷑. Ergo uidi¬
sti: ñ credidisti. Unde putari potest ñ ẽẽ cõsequens ut ñ
uideat᷑ res quecũq credit᷑. S meliꝰ hanc appellamꝰ fidẽ ꝙͣ

Expanded text:
nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videturabsurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
cando anfamanda uideant᷑: quanoo sic̃ scriptũ ẽ. lau¬
dat᷑ peceator ui desioeri is amme suȩ et qui uuq̃ gerit
benedicit᷑. Calis ĩdiuinis libris iniquitas clamor
uorat᷑ sic̃ habes apus esaiã ꝓpħam. aeuinra mala.
sppe faui inquit. ut fac̾et iudiciũ. fece̾ aut iniqͥ¬
tite et ñ iusticiã s clamorẽ. U noẽt nlluo ĩgenesi.
Clamor sedomorũ ⁊ gomorreoꝵ multiplicatꝰ ÷ qt ñso

Expanded text:
scriptum est: Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Talis in divinis libris iniquitas clamor vocatur: sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem . Unde est et illud in Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est .
Abbreviated transcription (Latin):
atur: Si consentiuit credere ad quiescunt cofiteri pur¬
gati iã fidł integritate confirmentur marus inpositio¬
ne. Si ii pariuuili sunt uel hẽbetes. qui doc trinam non
capiant respondeant ꝓ illis qui eos offerunt. uixtamo¬
rem baptirandi. et sic maniis inpositione et erismate
comuniti eucaristiȩ misteriis adimitantur. Illos au̾t
qui non in sc̃ȩ trinitatis inuocatione apud hereticos
bapticati sũt et ueniunt ad nos baptirari deb̾e ꝓnun¬
ciamus non rebaptitari. Rleq enim credendũ ẽ fuisse
baptiratos qui in nomine patris. et filii. ⁊ sp̃c sc̃i. mini¬

Expanded text:
atur: et si consentiunt credere, velacquiescunt confiteri, puratur: et si consentiunt credere, velacquiescunt confiteri, purgati jam fidei integritate confirmentur manus impositione. Si vero parvuli sunt vel hebetes, qui doctrinam non capiant, respondeant pro illis qui eos offerunt juxta morem baptizandi; et sic manus impositione et chrismate communiti, eucharistiae mysteriis admittantur. Illos autem qui non sanctae Trinitatis invocatione apud haereticos baptizati sunt, et veniunt ad nos, baptizari debere pronuntiamus, non rebaptizari. Neque enim credendum est eos fuisse baptizatos, qui non in nomine Patris et Filii et Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
testatis ẽ. et ignauie. idẽ rationabilis uoluntas: s ad¬
monente pͥus dõ. et inuitante ad salutem. uel eligat.
uel sequatur. uelagat occasionẽ salutis. hoc ẽ inspi¬
ratione salutis diuna. Ut autẽ consequat᷑ quos eh¬
git. uel quod sequit᷑ uel quod occasionẽ agit: di eẽ
libere confitemur. Initiũ gͦ salutis nr̃e dõ miserãte
habemus. ut ad quiescamus salutiferȩ inspirationi
labam᷑ in adepto salutis munere. sollicitu dinis nr̃e
ẽ et celestis parit̾ adiutorĩ. ut labam᷑ potestatis nr̃e
est et ignauiȩ.
una fides ubi innomine patris ce filii. et sp̃e sc̃i datur Et
icdo siqui. a pud illos hereticos baptieati sunt. quiiu
ce trinicatis confessione baptirant: et ueniunt adnos.
reciuantur quidẽ baptizati. nec sc̃ȩ trinitatis inuoca¬
tio uel confesio adnulleatur s doceantur ante et instru¬
antur. quo sensu scȩ trinitatis misterium in ȩccłia tene¬

Expanded text:
testatis nostrae et ignaviae. testatis nostrae et ignaviae. monente prius Deo, et invitante ad salutem, ut vel eligat, vel sequatur, vel agat occasionem salutis, hoc est, inspirationem Dei. Ut autem consequatur quod eligit, vel quod sequitur, vel quod occasione agit, Dei esse libere confitemur. Initium ergo salutis nostrae Deo miserante habemus: ut acquiescamus salutiferae inspirationi,labamur indempto salutis munere solicitudinis nostrae est, et coelestis pariter adjutorii. Ut labamur, potestatis nostrae est, et ignaviae.na fides est, ubi in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti datur. Et ideo siqui apud illos haereticos baptizati sunt, qui in sanctae Trinitatis confessione baptizant, et veniunt ad nos: recipiantur quidem, quasi baptizati, ne sanctae Trinitatis invocatio vel confessio annulletur; sed doceantur ante et instruantur quo sensu sanctae Trinitatis mysterium in Ecclesia tene
Abbreviated transcription (Latin):
anima ꝓ sp̃uali natura: ꝓ eo quod spiret in corpore
ad uiuendum uel iuiuficandum animet corpus. Ter¬
cius uͦ quando ab apło cum anima et corpore intro
Pbertati arbitrii sui commissus ẽ homo statim
in pͥma mundi constitutione. ut sola uigilantia mẽtis.
ad intente. etiam p̾cepti custodia ꝑseuefrt. si uellet
ductione serpentis ꝑ euam decidit. et naturȩ bonũ
ꝑdidit pariter et iugorem arbitrii. non tamẽ elec¬
tionem ne non ẽẽt quod emundaret peccatum. nec
merito indulgeretur quod non arbitrio deleuiss Ma¬
men ad optinendam sine illo qui fac̃ querentes inue¬
nire: qui pulsantibus aꝑit. qui petentibus donat
Sic̃ gͦ initium salutis nr̃ȩ dõ miserante et inspirante
habere nos credimus. ita arbitrium naturȩ nr̃ seqͣr
ẽt̃ diuinȩ inspirationis lib̃e confitemur. Igitur non
labamur a bono uel naturȩ uel meriti. sollicitudinis
ẽ. nr̃e. et celestis parit᷑ aduitorii. Ut labamur nrȩ po-¬

Expanded text:
anima pro spiritali natura, vel pro eo quod spiret in corpore ad vivendum, vel ad vivificandum animet corpus. Tertium vero quoniam ab Apostolo cum anima et corpore induci fictum. Libertati arbitrii sui commissus est homo statim in prima mundi conditione: ut, salva vigilantia mentis adnitente, etiam praecepti custodia perseveraret: si velit editione seductione serpentis per Evam cecidit, naturae bonum perdidit pariter et vigorem arbitrii, non tamen electionem: ne non esset suum quod emendaret peccatum: nec merito indulgeretur, quod non arbitrio doluisset. Mamen ad obtinendam sine illo, qui quaerentes facit invenire, qui pulsantibus aperit, qui petentibus donat. Sicut ergo initium salutis nostrae, Deo miserante et inspirante, habere nos credimus, ita arbitrium naturae nostrae sequax esse divinae inspirationis libere confitemur. Igitur ut non labamur a bono vel naturae, vel meriti, sollicitudinis nostrae est, et coelestis pariter adjutorii; ut labamur, po
Abbreviated transcription (Latin):
sa peccatorsi excide. nec earum suggestionibus aditũ
transitorium ex pectemus. sic̃ meliciani sperant: non nup¬
tiarum copulam sic̃ cheruitus &e marcion delectant᷑
rum in carne reseruandas. quȩ ꝑmille annos illius¬
regni in t̾ra iustorũ instigante diabolo mouende
sunt ad pugnam contͣ ustos regnantes. et dño ꝓ
iustis pugnante imbre igneo conpescendas atq ita mor
in incorruptibili carne resuscitandas. Et istam suꝑsti
uenire: nullũ suam salutẽ inuitatũ nisi dõ auii¬
liante oꝑari nullũ nisi orantem auxilium ꝓmereri.
buta: ad serulem cogatur necessitatẽ.
a dõ creatus ẽ. s quia lib̃o arbitrio ut pote rationa¬
bilis creatura commissus ẽ. & cogitandi acceperut
facultatem: scientiã boni conuercit ad malum: et
multa cogitando factus ẽ inuentor mali. et quod
ipse pcioit anudit malis. ne conteptus solus pire¬
suasit aliis. ut qui esset sue inuentor malitie fieret ce¬

Expanded text:
sas peccatorum excidere, nec earum suggestionibus aditum sas peccatorum excidere, nec earum suggestionibus aditum transitorium exspectemus, sicut Melitani sperant. Non nuptiarum copulam, sicut Cerinthus et Marcion delirant. rum in carne servanda. Quae post mille annos regni in terra justorum, instigante diabolo movendae sunt ad pugnam contra justos regnantes; et Domino pro justis pugnante imbre igneo compescendas, atque ita moin incorruptivenire; nullum invitatum salutem suam nisi Deo auxiliante operari; nullum nisi orantem auxilium promereri; buta, ad servilem cogatur necessitatem. a Deo creatus est. Sed quia libero arbitrio, ut pote rationalis creatura a Deo commissus est, et cogitandi acceperat facultatem, scientiam boni 34 vertit ad malum, et multa cogitando factus est inventor mali; et quod in se perdiderat invidit in aliis, nec contentus solus pesuasit aliis; ut qui esset suae malitiae inve
Abbreviated transcription (Latin):
uotidie eruraristiȩ cõmunionem ꝑciꝑe: nec lau¬
do. nec uituꝑo. Om̃ibus tam̃ dñicis diebus com-
Nam habentẽ ad huc uoluntatem peccandi grauari
magis dico eucharistiȩ ꝑceptione: quã purgari. Et idõ
quamius quis peccato mordeatur: peccandi de cetͣo
non habeat uoluntatem. et cõmunicaturus satisfa¬
ciat lacͥmis et orationibus: confidẽs de dñi miseratio¬
ne qui peccata pie cõfessioni dare cõsueuit: accedat
reconciliatum cõmunioni sotiari si uult nõ ad iudici¬
um uel ad condẽpnationem sui eucharistiam ꝑciꝑe.¬
s et secreta satisfatione solui mortalia crimina nõ nega¬
mus. s mutato pͥus scłari habitu et confesso religio¬
nis studio ꝑuitȩ correptionem et iugi immo ꝑpetuo
luctu miserante dõ ueniam conse quatur. Ita dum ta¬
xat ut contraria ꝓhis quȩ penitet non agat. et eu¬
charistiam om̃ibus dñicis diebus supplex et submis
et admissa deflere. Satisfãtio penitentiȩ ÷ cau¬

Expanded text:
uit, eucharistiae communionem percipere nec laudo nec vitupero: omnibus tamen dominicis diebus commuNam habentem adhuc voluntatem peccandi, gravari magis dico eucharistiae perceptione, quam purificari. Et ideo quamvis quis peccato mordeatur, peccandi de caetero non habeat voluntatem, et communicaturus satisfaciat lacrymis, et orationibus, et confidens de Domini miseratione, qui peccata piae confessioni donare consuevit, accedat reconciliatum communioni sociari, si vult non ad judicium et condemnationem sui eucharistiam accipeSed et secreta satisfactione solvi mortalia crimina non negamus, sed mutato prius saeculari habitu, et confesso religionis studio per vitae correctionem, et jugi imo perpetuo luctu miserante Deo veniam consequatur: ita duntaxat ut contraria pro his quae poenitet agat, et eucharistiam omnibus dominicis diebus supplex et submisset admissa deflere. Satisfactio poenitentiae est, cau
Abbreviated transcription (Latin):
mart̾rio ubi tota baptismi sacram̃ta conplentiur. Dap¬
tirandusn confitetur fidẽ suam qui a facerdote et
int̾ rogatus respondet et post cõfesionẽ asꝑgitur
aqua uel tingitur. Martir uero uel asꝑgitur. sang¬
ne: uel tinguitur igne. Ille manus in positione ponti¬
ipse qui loquit᷑ si sp̃c patris qui loquit᷑ in illo. Ille cõ¬
municat eucharistie in commo moratione mortis añi:
hic ipsi xp̃o cõmoritur. Ille conficetur mudi se acti¬
bus renũtiaturũ hic ipsi renuntiat uitȩ Iili peccata
ne egresa uinũ de uera carnis eius uite cũ aqua
exp̃ssum ostendit.¬

Expanded text:
martyrio, ubi tota baptismi sacramenta complentur. Bapmartyrio, ubi tota baptismi sacramenta complentur. Baptizandus confitetur fidem suam coram sacerdote, et interrogatus respondet. Ille post confessionem vel aspergitur aqua, vel intingitur; martyr vero vel aspergitur sanguine, vel contingitur igne. Ille manus impositione pontiipse qui loquitur, sed Spiritus Patris qui loquitur in illo. Ille communicat eucharistiae in commemoratione mortis Domini; hic ipsi Christo commoritur. Ille confitetur se mundi actibus renuntiaturum; hic ipsi renuntiat vitae. Illi peccata ne egressa , vinum de vera ejus carnis vite cum aqua expressum ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
et post partum uirginem ꝑmansisse: nec blasphemie
heluidii ad quiescendũ qui dixit. uirgo ante par¬
cum: non uirgo post partum.
e lementa id ẽ. cȩlũ et terram non credimus abo¬
re. Neluis ẽ ꝓ intentione sequendi dñm semel dona¬
re. et absolutum sollicitudine cũ xp̃o agere.
aritum duarum post baptismũ matronarum
clericũ nõ ordinandũ. neq eum qui unam qͥ
aut qui semet ipsum quolibet corporis sui menbro
indignatione aliqua uel iusto iniustoue tumore
suꝑatus truncauerit: neq qui usuras accepisse cõ¬
uincitur aut inscena lusisse ꝓbatur. Neq eum qui
publica penitentia mortalia crimina deflet. nec il¬
bũ qui aliquando infuriam uersus insaniit uł
asflatione diaboli ẽ. uexatus: nec eum qui ꝑ ambitio¬
nẽ adimutationem simonis magi petuniã offert.
reliquias ac si xp̃i menbra sincerissima hono
atecuminũ quauis in bonis oꝑibus defunctũ. uii¬
tam et̃nam habere non credimus: excepto dũ tarat¬

Expanded text:
rginem permansisse: nec in hoc blasphemiae Helvidii acquiescendum, qui dixit: Virgo ante partum: non virgo post partum. Elementa, id est, coelum et terram, non credamus abore: melius est pro intentione sequendi Dominum insimul donare, et absolutum sollicitudine egere cum Christo. Maritum duarum post baptismum matronarum clericum non ordinandum; nec eum qui unam quium qui semetipsum quolibet corporis sui membro indignatione aliqua, vel justo injustove timore superatus, truncaverit. Neque illum qui usuras accepisse convincitur, aut in scena lusisse dinoscitur. Neque cum qui publica poenitentia mortalia crimina deflet. Neque illum qui aliquando in furiam versus insanivit, vel afflictione diaboli vexatus est. Nec eum qui per ambitionem ad imitationem Simonis magi pecuniam offert. reliquias, ac si Christi membra sincerissime 39 honoratechumenum, quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere non credimus, excepto
Abbreviated transcription (Latin):
bono iãci. montanite. qui et pͥscilliani. uel maximil¬
cet̾ȩ istorũ origeͥnes siue ordinis pestes quȩ duo pͥnci-¬
pia sibi ignota introducũt. ut cerdo. &e marcion. uł
cont̾ria ut manicheus. uł contͣria ut baideo. ut setia¬
nꝰ. et teodatꝰ. uel multa ut ualentinus. uł xp̃m homi¬
istis inquam si qui ad nos uenerint non requirendi¬
sunt ab eis utrũ baptirati sint an nõ. S hoc tantũ si
credunt. ui ecl̃ie fidem bapticentur ȩccłiastico. id ẽ. ca

Expanded text:
hotiniani, Montanitae, qui et Priscilliani, et Mcaeterae istorum originis sive ordinis pestes, quae duo principia sibi ignota introducunt, ut Cerdon et Marcion; vel contraria, ut Manichaeus; vel tria et barbara, ut Setianus et Theodosius; vel multa, ut Valentinus; vel Christum homiistis, inquam, si qui ad nos venerint, non requirendum ab eis utrum baptizati sint, an non; sed hoc tandem: si credant Ecclesiae fidem, et baptizentur ecclesiastico ba
Abbreviated transcription (Latin):
bona uoluntate homo uult aliquid quos õi nͣ
uoluntate. hã illiꝰ mala uoluntas e̾e. nuͣquã potest.
tã quã sibonꝰ filiꝰ patrẽ uellet uiuere quẽ d̾s bonauo¬
luntate uult mori. & rursus. fierie potest ut hoc¬
es uelit homo uoluntate mala: quod d̃s uult bo¬
na. Uelut simalus filiꝰ uelit mori patrẽ. uelit ħ
pociꝰ consonat. quã uis aliud uolentis: qͣm hui us
idẽ uolentis impietas. Tãntũ int̾ẽ. quid uelle homi¬
ni quid dõ congruat. ⁊ adquẽ finẽ suã quisq re¬

Expanded text:
bona voluntate homo vult aliquid quod Deus novoluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque re
Abbreviated transcription (Latin):
uod tempore passionis eius tenebrȩ factȩ
sunt. & sol ipse refugiit. hoc etiã diuini libri
loquuntur: amos ꝓpħa testante. Et erit in die illa dicit
dñs. occidet uobis sol meridie. & tenebrescere fãciã
terram: in die luminis. Et iheremias Oecidit sol eis

Expanded text:
die in passione ejus tenebrae factae sunt, et sol ipse refugit, hoc etiam divini libri loquuntur, Amos propheta testante: Et erit in die illa, dicit Dominus, occidet vobis sol meridie, et tenebrescere faciam terram in die luminis . 2. Et Jeremias: Exterrita es
Abbreviated transcription (Latin):
rebant animã pueri. ñdictũ est. mortiuus ẽ.
& ĩ erodo. Fecer̾ inquit sibi deos aureos. cũ u¬
nũ uitulũ feceri̾t tantũ. de quo direr̾. Huiftͣ
dii tui isrł quiedurerũt te detͣra egxpti. Et hic
pluralẽ̾ ponentes ꝓsingłari.

Expanded text:
rebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. rebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes pro singulari.
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad decrepitũ sene̾ sic̾ nulluse̾ ꝓhi¬
bendus ab aptismo: ita nullus ÷ qui ñ peccato
moriatur ĩbaptismo. S paruuli tantũ origina¬
li: maioris autẽ etiã his om̃ib moriunt᷑ pecca¬
tis. quȩ cũq male ui uendo ad diderͣ ad illud¬
qd nascendo trarer᷑. S ideo ȩtia ipsi peccato mori
plerũq dicunt᷑. cũ ꝓcul dubio nuni. s multis yec¬
catis om̃ibq moriant᷑. quȩcũq iã ꝓpͥa cõmi¬
ser᷑. ł cogitacione. ł locucione. łoꝑe. Quia etiã
ꝑ singłarẽ numerũ plurał numerus signi¬
in nr̃is litteris legit᷑. Ora gͦ ad dm̃m ut auferat
a nob̾ serpentẽ. Nait serpentes: quos pacieba¬
tur popłs ut hoc diceret. ⁊ innumerabilia dalia.
Cũ uero ⁊ illud originale unuͣ plurali nume
toru̾ baptizare paruulos: nec dicimꝰ in remissi¬
one peccati. Iiia. ecõtrario locutio. quã ꝑ plu¬
ralẽ significat᷑ numerꝰ singłaris. sic̾ ineua̾głio
herode mortuo dictũẽ mortui suͣt enͣi quique¬

Expanded text:
usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a Baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in Baptismo: sed parvuli tantum originali, majores autem etiam iis omnibus moriuntur peccatis, ququod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecunque jam propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere. Quia etiam per singularem numerum pluralis numerus signiin nostris litteris legitur: Ora ergo ut auferat a nobis serpentem . Non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret et innumerabilia talia. Cum ergo et illud originale unum alionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quae
Abbreviated transcription (Latin):
non uolentis. neq currentis. s miserentis᷑. dei.
aitissimo quippe ac saluberrimo sacramto uniu̾sas
facies atꝙ ut ita direrĩ uultꝰ sca̾rũ script᷑arũ
bene intuentes id ad mouere ĩuenit᷑. ut qui gła¬
quos dic̃ gͥ nͣuolentis neq currentis. s miseren¬
iniquitas apuo dm̃: continuo ad unxit atq ait.
Dic̃ en̾i script᷑a pharaoni. quia adħ excitauite. ut
ostendã inte potenciã mea: & ut annunciet᷑ no¬
m̃ meũ inuniu̾sa terra. quibus dictis: ad utrũq
scilicet magna bonitate. obdurat nulla iniqui¬
tate: ut nec lib̾atꝰ de suis meritis pͣfumat. nec
Sola eñĩ gr̃a redẽptos discernit aꝑditis: quos in
una ꝑdicionis concreauerat massa aborigine oue¬
ca causa cõmunis. ħ aut qui eo mͦ audit ut dicat
quid adhuc conquerit᷑. nã uoluntati eiꝰ quis res¬
sistit: tã quã ꝓpt̾ea malus nͣuidet᷑ ee̾. culpã¬
sus quia o̾s cuius uitit miseretur: ⁊ quẽ uult¬

Expanded text:
non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gquod ait: Non volentis, neque currentis, sed misereniniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quẽ ad modũ si statua ctuꝰ libet metalli¬
solubilis aut igne liquesceret. aut c̃terere¬
tur inpuluere̾. aut c̃funderet᷑ in massã ⁊ eam
uelet artifer rursus er illiꝰ mat̾ie qͣntitate re¬
parare: nichi ĩt̃ ee̾t. ad eiꝰ ĩ tegritatẽ quȩ parti¬
cula mat̾ie cuiq m̃bro statue redderetur. dũ
tam̃ totũ exquo ẽstituta fuerat restituta res¬
sumeret: ita d̃ mirabilit̾ atq inefabilit̾ artifer.
detoto quo caro nr̃a constiterat. eã mirabili un
ẽ fabili celeritate restituet. Nec aliqͥd attinebit
ad eiꝰ red integritatẽ. utrũ capilli ad capillos red¬
deant. ⁊ ungues adungues. an qͥcqͥd eoꝵ ꝑierat

Expanded text:
ed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus om̃iũ conditor sũme bonꝰ ẽ. bone sunt. S quia
ñ sic̃ earũ conditor sũme atq in cõmutabilit̾ bone st̃:
ideo in eis et mnui bonũ ⁊ augeri potest.S bonum
minui malũ ẽ qͣuis qnͣtũ cũq minuat᷑ remaneat aliqͥd
necesse ẽ. si adhuc nat᷑a. ẽ unde nat᷑a sit. Neq enĩ si qͣlis¬
cũq ⁊ quantãlacũq nata ẽ. cõsumi bonũ qͦd nat᷑a est
nͥ et ipsa consumat᷑ potest. Merito quippe nata ĩ corrup¬
ta laudat᷑. Porro si et incorruptibił sit q̃ corrumpi om̃i¬
no ñ possit. multo ẽ ꝓcultubio laudabilior. Cũ uero
corrũpit᷑ idõ malũ ẽ. eiꝰ corruptio qr eã qualiẽq priuat¬
bono. Nãsi nullo bono pͥuat: ñ nocet. Nocet atit̃. adim̃do
t᷑. Ac ꝑhoc si naturȩ aliqͥd remanebit. qͦd iã corrũpi neque¬
at. ꝓfecto nat᷑a incorruptibił erit. Et adhoc tã magnũ
bonũ incorruptiõe ꝑueniet: ⁊ si corrũpi nͣ desinet. Neq

Expanded text:
Conditor summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privatbono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit iquo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest: nͥ cõsum̃do naturã. Om̃is gͦ nat᷑a bonũ ÷ mag-¬
nũ si corrũpi nͣ potest: paruũ sipotest. Negari tam̃ bonũ
eẽ. nͥ stulte atq imꝑite ꝓrsus ñ potest. Quȩ si corruptioe
cõsumit᷑: nec ipsa corruptio remanebit nulla. ubi esse
possit subsistente natura. Ac ꝑ hoc nullũ ẽ qͦd drͣ malũ.

Expanded text:
n potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CAPUT XIII. Nullum malum,
Abbreviated transcription (Latin):
riqua ȩciã illud qͦd malũ dr᷑. bene ordinatũ ⁊ loco suo po¬
sitũ. eminentiꝰ cõmendat hona: ut magis placeant ⁊ lauda¬
fideles fatent᷑ rerũ cui sũma potestas. cũ sũme bonus sit. ul
lomͦ sineret mali aliqͥd ẽẽ in oꝑibꝰ siuis. nisi usq ad eo esset
om̃p̃s ⁊bonꝰ: ut bene faceret ⁊ de malo. Ꝙd ÷ autẽ aliud qd̃
malũ dr̃. nisi priuatio boni: Nã sic̃ corporibꝰ animalium
nichil ÷ aliud morbis ⁊ uulneribꝰ asfici. ꝗͣ sanitate pͥuari:¬

Expanded text:
qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudaod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate pri
Abbreviated transcription (Latin):
uinutrimentis corporalibus agitur. penr¬
sus obliuiscenda crescenti. Eam puericua
sequitur: unde incipimus aliquid ineminisse.
sue cedit ad olescentia. cui iaͥ ꝓpagationem ꝓͥlhu
tura ꝑiit tit ipatrem facit. Porro adolesceutiu
uiuentus excipit. ⁊am exercenda mimneris pus¬
licis ⁊ donanda sub legib. Inqua uehenentia
pibitio ꝓeccatorum. et pena peccintium seru¬
liter cohercens. carnalib animis atraciores uierit
bisi diuis gignit. ⁊ om̃ta cõmissa congenouosti po
erũ sunpler peccatum ẽ. non solum malunt sꝰ dar
leticum ainittere. ꝓostlabores autem nalent uit.
seniori par non nulla concenditur. Inde usꝙ a
teortie det̃ior etis ac decolor ⁊ morbꝯs subsiectior
debili d. pducit hec ẽ uita hominis uiublertie
ei corpore. t cupiditatib rerum tempo aiuencos¬
uts curih se dieitur uetus homo ⁊erterior tteroe¬
tete inbene constituta teprena el qut teo surtei sio
regtlle siue sub pͥncipatib sub legis siue fubh isioue¬

Expanded text:
nfantia in nutrimentis corporalibus agitur, penitus obliviscenda crescenti. Eam pueritia sequitur, unde incipimus aliquid meminisse. Huic succedit adolescentia, cui jam propagationem prolis natura permittit, et patrem facit. Porro adolescentiam juventus excipit, jam exercenda muneribus publicis, et domanda sub legibus; in qua vehementior prohibitio peccatorum, et poena peccantium serviliter coercens, carnalibus animis atrociores impetus libidinis gignit, et omnia commissa congeminat. Non enim simplex peccatum est, non solum malum, sed etiam vetitum admittere. Post labores autem juventutis, seniori pax nonnulla conceditur. Inde usque ad mortem deterior aetas ac decolor, et morbis subjectior debilisque perducit. Haec est vita hominis viventis ex corpore, et cupiditatibus rerum temporalium colligati. Hic dicitur vetus homo, et exterior, et terretem, in bene constituta terrena civitate, sive sub regibus, sive sub principibus, sive sub legibus, sive sub his o
Abbreviated transcription (Latin):
tib qͥa ille m̃tit᷑ qui uult uideri quos ñẽ. Quos
autẽ non uolens aliud putat᷑ quã ẽ: nonm̃titur
s fallit tam̃. Nã ita discernit᷑ m̃tiens a fallente:
si ñ ei credatur. fallens aut̃ e̾e. ñ potest qͥn̾fallit.
Ergo corporea speties quia nullã uoluntatem
habet ñm̃tit᷑. Si uͦ etiã ñputetur e̾e. quod ñẽ:
nec fallit. S ne ipsi qͥdẽ ocłi fallunt. Non enĩ
renuntiare animo possũt nͥ affectionẽ suam.
tiant ut affitiat᷑: quio ab eis amplius erigere

Expanded text:
tibus: quia ille mentitur qui vult videri id quod non est; quod tibus: quia ille mentitur qui vult videri id quod non est; quod autem non volens aliud putatur quam est, non mentitur, sed fallit tantum. Nam ita discernitur mentiens a fallente, si non ei credatur: fallens autem esse non potest, qui non fallit. Ergo corporea species, quia nullam voluntatem habet, non mentitur: si vero etiam non putetur esse quod non est, nec fallit. 62. Sed ne ipsi quidem oculi fallunt; non enim renuntiare possunt animo nisi affectionem suam. tiant ut afficiuntur; quid ab eis amplius exigere
Abbreviated transcription (Latin):
dicare ñ possest. quos eã ñ inpleant. Si autẽ hiscor¬
poreis oculis uideres eã: ñ uere diceres quã quã
eiꝰ uestigio teneant᷑. longe tam̃ abea distare. Nam
beret qͥh mͦ mnoriente decorporib iudicat. Non
isto gͦ continetur loco. Et cũ adẽ. ubi cũq iudcĩ¬
ti: nusquã ẽ. pͦpatia locorũ ⁊ ꝑpotentiã nus quãẽ.¬
mentientib neincidamus inuanitates uanitarti¬
um. s querendũ potius cũ idõ m̃tiant᷑: quia ei
uideantur ostendere ocłis carners. cũ illa m̃te
pura uideatur. utrũ intantũ m̃tiantur: inquã¬
tũ ei similia sũt. aninquantũ eã nonassecunt᷑.
Nã si assequerent᷑. qd̾ unitantur implerent. Si au¬
tẽ implerent: om̃imͦ e̾ent similia. Si om̃imͦ e̾ent
similia. nichil int̾ illã naturã ustã int̾ e̾et. quas
sita e̾et: non eã mentirentur. Id enĩ e̾ent quod
illa ẽ. Nec m̃tiuntur tam̃ diligentiꝰ consideran¬

Expanded text:
dicare non posses quod eam non impleant: si autem his cordicare non posses quod eam non impleant: si autem his corporeis oculis eam videres, non vere diceres, quanquam ejus vestigio teneantur, longe tamen ab ea distare? nam ideret qui hoc modo in Oriente de corporibus judicat. Non ergo ista continetur loco; et cum adest ubicumque judicanti, nusquam est per spatia locorum, et per potentiam nusquamentientibus, ne incidamus in vanitates vanitantium: sed quaerendum potius est, cum ideo mentiantur, quia eam videntur ostendere oculis carneis, cum illa mente pura videatur, utrum in tantum mentiantur, in quantum ei similia sunt, an in quantum eam non assequuntur. Nam si assequerentur, quod imitantur implerent. Si autem implerent, omnino essent similia. Si omnino essent similia, nihil inter illam naturam et istam interesset. Quod si ita esset, non eam mentirentur: id enim essent quod illa est. Nec tamen mentiuntur diligentius consideran
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ hanc ipsam unitatẽ quã conuinc unt᷑ appe¬
tere: sũme impleant. anlonge infra iaceatit:
& eã quodã mͦ m̃tiant᷑. Iuod si itaẽ. nãquts n̾ãmo¬
nitus uideat. neq ullã spetiẽ.neq ullũ om̃ino
ẽe. corpus quod nonhabeat unitatis qualecũq
uestigi ũ. neq quãtũ uis pul cherrimũ corpus.
cũ int̾uallis locorũ necessario aliud alibi habeat
posse asseqͥ eã quã sequitur unitatẽ: Quare si hoc
itaẽ. flagitando ut respondeat ubi uideat ipse
unitatẽ hanc. aut unde uideat. Quã siñ uide¬
ret unde cognosceret:⁊ quid imitaretur corporũ
speties. & quid implere nonposset᷑. Hanc uero
cũ dic̃ corporib uos quidẽ nͥ aliqua unitas con-¬
tineret nichil ẽẽtis. s rursus siuos e̾etis ipsa uintas.
corpora non eͥetis. recte illi dr̃. U̾nde istã nosti unita¬
tẽ scđm quã iudicas corpora : Quã nͥ uideres. in¬

Expanded text:
utrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appeutrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appetere, summe impleant, an longe infra jaceant, et eam quodammodo mentiantur. Quod si ita est nam quis non admonitus videat, neque ullam speciem, neque ullum omnino esse corpus quod non habeat unitatis qualecumque vestigium; neque quantumvis pulcherrimum corpus, cum intervallis locorum necessario aliud alibi habeat, posse assequi eam quam sequitur unitatem?: quare si hoc ita est, flagitabo ut respondeat, ubi videat ipse unitatem hanc, aut unde videat: quam si non videret, unde cognosceret et quid imitaretur corporum species, et quid implere non posset? Nunc vero cum dicit corporibus, Vos quidem nisi aliqua unitas contineret, nihil essetis, sed rursus si vos essetis ipsa unitas, corpora non essetis; recte illi dicitur, Unde illam nosti unitatem, secundum quam judicas corpora, quam nisi videres, ju
Abbreviated transcription (Latin):
cur ista usibilia placeant. Itaq siqueram ab artifi¬
ce uno arcu constructo cur alt̾rum parẽ contra
in alt̾a parte moliat᷑: respondebit credo ut paria
parib edificii m̃bra respondeant. Porro si ꝑgam
tes. nichil audebit amplius. Inlinatus enĩ recũbit
oculis. unde pondeat ñ intelligit. At ego uirum
intrinsecus oculatũ. ũ uisibilit uidentẽ ñdesinã
cõmonere.cur ista placeant. ut uidex e̾e.audeat
ipsius delectationes humane. Ita enĩ suꝑfertur
illi nec ab ea tenet᷑: dũ ñ scd̾m ipsã s ipsã iudicat.
Et pͥus querã. utrũ idõ pulcrasint. quia delectant:
an idõ delectent quia pulerasunt: hic mͥ sine dubi¬
tacione respondebit᷑. idõ delectare quia pulcrasũt.
Querã gͦ deinceps quare sint pulera. & si tituba¬
bit᷑ subitiã utrũ idõ quia similes sibi partes sũt.
ialiqua copulatione adunã conuenientiã redi¬
guntur. Quod cũ ita ee̾ cõpererit. int̾rroguabo

Expanded text:
cur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artificur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artifice, uno arcu constructo, cur alterum parem contra in altera parte moliatur; respondebit, credo, ut paria paribus aedificii membra respondeant. Porro si pergam tes: nihil audebit amplius. Inclinatus enim recumbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego virum intrinsecus oculatum, et invisibiliter videntem non desinam commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delectationis humanae. Ita enim superfertur illi, nec ab ea tenetur, dum non secundum ipsam, sed ipsam judicat. Et prius quaeram utrum ideo pulchra sint, quia delectant; an ideo delectent, quia pulchra sunt. Hic mihi sine dubitatione respondebitur, ideo delectare quia pulchra sunt. Quaeram ergo deinceps, quare sint pulchra; et si titubabitur, subjiciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulatione ad unam convenientiam rediguntur. 60. Quod cum ita esse compererit, interrogabo
Abbreviated transcription (Latin):
fit scđm quã udicat om̃ia. ⁊ de qua iuidicare nulli
potest: sic̃ inistis tẽporalib legib quã quã de his
homines iudicent cũ eas instituunt tam̃ cũ fuerĩ
institute atq firmate. ñ licebit udici deipsis iuoi¬
re s scdm ipsas. Conditor tam̃ legũ tẽporaliũ siuir
bonus ẽ. ⁊sapiens. illã ipsã contulit ȩtnã dequa
nulli anime iudicare datũ ÷: ut scd̾m eiꝰ incõmu¬
tibiles regulas quio sit ꝓtempore iubendũ uitã¬
dũq discernat. Et̃nã gͥ iuta legẽ mundis animis
fas÷ cognoscere: iudicare ñ fas÷. hoc aut̃ int̾ ẽ. quos
ad agnoscendũ satis ẽ: ut uideamus ita ẽe. aliquis uł
ñita. As uidi candũ uͦ addimus aliquis quos signi¬
ficemus posse ee. ⁊ alit̾: ueluo cũ dicimus ita ee.
debet. aut ita e̾e. debuit. aut ita e̾e debebit: ut
ĩsuis oꝑib artifices faciunt. S multis finisẽ huma
na delectatio: nec uolũt tendere as suꝑiora ut ĩ dicent

Expanded text:
m quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas instituunt, tamen cum fuerint institutae atque firmatae, non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est; ut secundum ejus incommutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare non fas est. Hoc autem interest, quod ad cognoscendum satis est ut videamus ita esse aliquid vel non ita: ad judicandum vero addimus aliquid quo significemus posse esse et aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse debuit, aut, ita esse debebit; ut in suis operibus artifices faciunt. na delectatio, nec volunt tendere ad superiora, ut judicent
Abbreviated transcription (Latin):
rite intelligit dicere audebaͥt. Ut eni nes iom̃s
anime rationalis scđ̾m ueritatẽ deinferiorib recte
iudicamus : sic denobis quando eidẽ coheremus
sola ipsa ueritas iudicat: de ipsa uͦ nec pater.¬
Non eñi minus ẽ. quã ipse. Et ioeo que pat̾ iuoieat.
ꝑipsã iudicat. Om̃ta enĩ que appetunt unitatẽ. hane
habent regulam. uł formã uł exemplũ. uł si qo
alio u̾bo dici se sinit: qm̃ sola eiꝰ similitudinẽ aqui
seipso ÷ s depͥmo sũmo  pͥntipio qui pat᷑. dr̃ er qu
om̃is pat̾nitas incelo unt̾ra nominat᷑. łat̃ gͥ ñiua¬

Expanded text:
rite intelligit, dicere audebit. Ut enim nos et omnes rite intelligit, dicere audebit. Ut enim nos et omnes animae rationales, secundum veritatem de inferioribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem cohaeremus, sola ipsa Veritas judicat. De ipsa vero nec Paton enim minor est quam ipse, et ideo quae Pater judicat, per ipsam judicat. Omnia enim quae appetunt unitatem, hanc habent regulam, vel formam, vel exemplum, vel si quo alio verbo dici se sinit; quoniam sola ejus similitudinem a quo seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur .
Abbreviated transcription (Latin):
uitã. ⁊ pͥmã e̾e̾ntiã. ubiẽ. pͥma sapientia. Nã ẽ. hȩc illa
incõmutabilis ueritas que ler om̃iũ artiũ recte
dr̃ nars om̃ipotentis artificis. Itaq cũ se anima
sentiat nec corporũ spetĩe motũq iudicare scđm
se ipsam.simul oportet agnoscat p̾stare suã nat᷑rã
ei nature dequa iudicat. p̃stare aut̃ sibi eã nat᷑rã
scdđm quã uidicat ⁊ dequa iudicare nullomͦ pote¬
st. Possũ enĩ dicere quare similia sibi erutrdq
parte responoere m̃bra cuiusq corporis debeant:
quia sũma equalitate delector. quã ñ occulis s m̃
te contueor. Qua propt̾ tanto meliora e̾e. iudico que
oculis cerno quanto ꝓsua natura uitinora sunt
his que animo intelligo: quare aũt illa ita sint:
nullus potest dicere. Nec ita ẽe. debere qͥsquam
sobrie direrit. quasi possint e̾e. ñita. Quare aũt
nobis placeant. ⁊cur ea quan do meluis sapimus
uehem̃tissime diligamus. ne id qͥdẽ quis quam si ea

Expanded text:
prima sapientia. Nam haec est illa incommutabilis veritas, quae lex omnium artium recte dicitur, et ars omnipotentis artificis. Itaque cum se anima sentiat nec corporum speciem motumque judicare secundum seipsam, simul oportet agnoscat praestare suam naturam ei naturae de qua judicat; praestare autem sibi eam naturam, secundum quam judicat, et de qua judicare nullo modo potest. Possum enim dicere quare similia sibi ex utraque parte respondere membra cujusque corporis debeant; quia summa aequalitate delector, quam non oculis corporis, sed mentis contueor: quapropter tanto meliora esse judico quae oculis cerno, quanto pro sua natura viciniora sunt iis quae animo intelligo. Quare autem illa ita sint, nullus potest dicere: nec ita debere esse quisquam sobrie dixerit, quasi possint esse non ita. 58. Quare autem nobis placeant, et cur ea, quando melius sapimus, vehementissime diligamus, ne id quidem quisquam, si ea