comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dni. ac sic a mandato dĩ qͦd sibi eũ mandasse
sciebant. & qͥd facillime nulli infirmitite reuocinte
impedientt tardante implere poterant: ꝑ hanc suꝑ¬
biã acclinarunt.  ista tota dura & inflix erũpna
mertaliũ. quodam isi hereditaria ẽ. increpatio suꝑboꝵ
Quando cũi as̃ dixit. adam ubi es: tion ubi esset as̃¬
ignorabat: s suꝑbũ increpabat. Et ubi tunc esset
id .t̃. ad quã miseriã ꝑuenisset ñ scire cupietat. sed
int̾rogando increꝑaus admonebat᷑. Uido aut̃ quẽto¬
modu᷑ oi dxisset increpasti suꝑbos. ñ ait maledicti
qui declinauerunt a maridatis tuis: ut illad tantũ
ꝑrimoꝵ hominũ peceatũ ueniret in m̃tem. s uit
maledieti qui occlinant. Oportebat eñi ut om̃s illo
terreret᷑ exemplo. a diuinis non declinare man¬
datis̃: ꝙ diligendo iusticiã in om̃i tempore. in huiꝰ
mundi ȩtiã labore reciꝑe. qͦo in paradiss amisimꝰ

Expanded text:
sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista dura et infelix aerumna mortalium, quodam modo haereditaria est increpatio superborum. Quando enim dixit Deus, «Adam, ubi es» ? non ubi esset ignorabat, sed superbum increpabat; et ubi tunc esset, id est, ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore recipere quod in paradisi am
Abbreviated transcription (Latin):
ut carũ desiderrũ concupiseat᷑. Postremo ut ꝓficien
ie lumine atq sanitate. Adectet carũ & oꝑatio.
quarũ sola racio delectarit. Sed ea quȩ secuntur
qm̃ iam iste ꝓlixus est: alio sermone adiuuante
admonent nos causam nr̃ȩ miserie reccdari.
Tttĩ cũ dixisset. concupunt anima mea
aesidetare iustificationes tuas in om̃i tempore: siue
scilicet in reb ꝓsꝑis. sine in adu̾sis: quia & in lapo¬
rib a dolorib debet delectari iusticia. nec ita est
tempore diligenda tranquillo: ut turbalento tem¬
pore deserarar. s amplenctenda est in om̃i tẽpore:
continuo subiecit. Increpasti suꝑbos. maledicti qui
declinant a mandatis tuis. Suꝑbi eñi declinant a
mandatis dñ. Auud est quipot mandata dĩ ꝑ infir¬
mitatẽ uł ꝑ ignorantã ñ implcre. aliud ab eis ꝑ su¬
ꝑbiam acclinare : sicut fecerunt qui nos mortalit᷑
in hec mala genuerunt. Delectauit eñi eos. eritis

Expanded text:
ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae sequuntur, quoniam jam iste prolixus est, alio sermone, adjuvanteadmonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in rebus prosperis, sive in adversis, quia et in laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis
Abbreviated transcription (Latin):
o aliquando non sequit᷑ humra atq tafir mꝰ asste R.
Idto ergo acsiderart concupisecttit quȩ bona esse
cernebat. cupiens eoꝵ habere delectationẽ: quoꝵ
potuit uidert raciont̾. Non aut̃ ait concupiscit.
s concupiuit anima mea. desiderare instificatimes
tas. Fortasse quippe talis trat istt iacola in ttrra.
qui iam puenerat ad id quos concnpiuerat: lam q
denderabit cis. quarũ se desideriñ aliquando coñ¬
cupisse cmemorat. Si aut̃ ia desiderabat. cur tioni
habebatꝰ Hon eñi aliquid impedit. quo minꝰ habe.¬
antar istificationes dã. nͥ quia non desiderantur.
dñ non meis caritas feruet. quarũ claritas lucet.
An haberat eas. atq faciebat: Nã paulo post dicit.
Seruus aut̃ tuns. gxercebatar in iastisicationibꝰ tiris.
U quib quasi gradib ad eas ꝑueniat᷑ offendit. Prius est
em̃i ut uideatur quã sint utiles o honeste. dcude

Expanded text:
et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc cm̃. alio mͦ sic dici potest. Si recte ailiguntur
instificationes dĩ: reste diligit᷑ ailectio iustificationũ
dĩ. An aliud est concupiscere. aliua desiderare :
Non qͥo non sit concupiscentia desideriũ. sed quia
non om̃is concupiscentia aesideriũ. Concupiscun.
tur cm̃ a quȩ habent᷑. & quȩ ñ habent᷑. Hã concu¬
piscendo fruitur homo reb quas habet. deside.¬
rando autẽ absentia concupiscit. Desidcriũ gͥ
qͥo. e: nͥ rerũ absentiłi concupiscentia  Sed dĩ ius¬
lficationes absentes esse quomͦ possunt. nͥ quando
nesciuntur : An a quando sciunt᷑ e ñ fuint. absentes
habenas sunt : I Iam quid sunt iustificationes. nisi
oꝑa iusta si uerba᷑Le ꝑhoc possunt infirmaitate
animȩ ñ aesiatrari. a racione mentis ibi iudet᷑
quam sint utiles atq salubres: potest carũ deside.¬
riũ concupisti. Scpe eñi quid agendũ sit idemꝰ
nec agrmnuis: quia ñ delectat ut agimꝰ. Et cũ cupimꝰ
ut adectit. p̃uolat intellectus o tarde sequitur.

Expanded text:
st dici: si recte diliguntur justificationes Dei, recte diligitur dilectio justificationum Dei. An aliud est concupiscere, aliud desiderare? Non quod non sit concupiscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia desiderium est. Conctur enim quae habentur et quae non habentur. nam concupiscendo fruitur homo rebrando autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
adhibtam. a habere me scutiã: Non cñi possũ concu¬
pisctre aesideriũ iusticiȩ. nͥ concupiscendo insticiam.
An hoc est qł suꝑius agei. qđ ailigenaa sit etiã ipsa
dslectio qua diligit᷑ qͥo diligi oportet: sicut odio ha¬
benda est aacctio. qua dcugit᷑ qͥd diligi ñ oportet:
Odio quippe habemus concupiscentiã mãm. qͥ caro
concupisoit aduersus spm̃. Et quid est ista conon¬
pisccatia. nͥ mala dilecto:  diligimꝰ concupiscen

Expanded text:
habeam, et habere me sentiam? Non enim possem concuhabeam, et habere me sentiam? Non enim possem concupiscere desiderium justitiae, nisi concupiscendo justitiam. An hoc est quod superius dixi, quod diligenda sit etiam ipsa dilectio qua diligitur quod diligi oportet; sicut odio habenda est dilectio qua diligitur quod diligi non oportet? Odio quippe habemus concupiscentiam nostram qua caro concupiscit adversus spiritum: et quid est ista concupiscentia, nisi mala dilect
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ delectatio. quȩ fastidio restriugit᷑: s recuꝑan¬
de racio sanitatis. qua pellendũ esse fastidiũ ꝓui¬
bet᷑. Et idõ non est mirũ si appent ammus ut
appetat corpus. quando appetit animus neo appent
corpus. C ñ autt̃ utrimq est animi. & utrũq con¬
cupisetutia. t̃. cur concupisco desideriũ iustificatio¬
nũ dĩ: Quomodo in uno eodemq animo meo ha¬
beo ꝯcupiscentiã desiderii huiꝰ. & ipsuĩ non habco
desideriũ: Aut quomͦ ista duo sunt. o ñ unũ: Ut qͥd
cm̃ concupisco acsiderart iustificationes tuas. ac non
ipsas uistisicationes potius quã carũ desideriũ concn¬
pisco: Aut quo pacto possũ iustisicationũ desideriũ
concupiscere. & ipsas instificationes non concupisotre.
cũ ideo carsĩ desideriũ concupiscã. quia ipsas habere
capio: Dea si ita est: iam ipsas imq concupisco. Quid
ł opus est. ut earũ desidcriũ concupistã. cs̃ iam id

Expanded text:
cium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperancium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperandae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastidium providetur. Et ideo non mirum est si appetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium justificationum Dei? Quomodo in uno eodemque animo meo habeo concupiscentiam desiderii hujus, et ipsum non habeo desiderium? aut quomodo ista duo sunt, et non unum? Utquid enim concupisco desiderare justificationes, ac non ipsas justificationes potius quam earum desiderium concupisco? aut quo pacto possum justificationum desiderium concupiscere, et ipsas justificationes non concupiscere; cum ideo earum desiderium concupiscam, quia ipsas habere cupio? Quod si ita est, jam ipsas utique concupisco. Quid igitur opus est ut earum desiderium concupiscam, cum jam id
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscunt: Mirum est aut̃ quomͦ concupiscatur
desideriũ. nec sit in nobis. cuiꝰ iã concupiscentia sit
in nobis. Neq cm̃ pulchrũ aliqͦs corpus .ẽ. sic̃ aurũ
uel caro aliqua speciosa quã potest homo concupis.¬
cert nec habere: quia extra posita ñ .ẽ. in homine.
Quis nesciat in homine esse concupiscentiã. in bo¬
mine esse desideriũ : Gur ergo concupiscit᷑ ut
babeatur. quasi forinsecus inferatur: Aut quomͦ
haberi eiꝰ concupiscentia sine ipso potest. cũ sit
& ipsum. qͥd aliud quam concupiscentia: Nam
o desiderare. ꝓculdubio concupiscere.ẽ. Quis est
iste mirabilis. atq in explicabilis languor: &̾ tam̃
est. Na & egrotus qui fastidio laborat. & uult
euadere hoc malũ: concupiscit utiq desiderare
cibum. dl̃i concupiscit ñ habere fastidiũ. Fastidiũ.
morbus corꝑis est. C oncupiscentia uͦ qua concu¬
piscit desiderare cibũ. boc est carere fastidio: in
animo est ñ in corꝑe. & habet eã ñ guituris &. fau¬

Expanded text:
cupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupiscitur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? Aut quomodo haberi ejus concupiscentia sine ipso potest, cum non sit et ipsum quid aliud quam concupiscentia? Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere hoc malum, concupiscit utique desiderare cibum, dum concupiscit non habere fastidium: sed hoc fastidium morbus est corporis. Concupiscentia vero qua concupiscit desiderare cibum, hoc est carere fastidio, in animo est, non in corpore: et habet eam non gutturis et fau
Abbreviated transcription (Latin):
desiacras. qo aduruxit inteslige. Na  testimo¬
ma tua mectitatio mea est: & consilium meuim
iustificationes tuȩ. Recole quod suꝑius cõmen¬
dam testimonia eꝰ martẏria. recole iniustisica.¬
tionib dĩ nullã esse difficiliorẽ & mirabiliorem.
quã ut suos quisq ailigat inimicos. Sie ergo
gcercebat᷑ oripꝰ xp̃i. ut e mirꝙ̃ria el meditaretur.
& diligeret eos. a quib ob ꝓbrantib ꝙ contẽpnentib
ꝓpt̃ ipsa martyria ꝑsecutiones patiebat᷑. Nlon eñi
ꝓ se sicut iã cõmtndauimꝰ : sed ꝓipsis potiꝰ orabat
diccus. Aufera mȩ obꝓbriũ & cont̃eptũ. Seocrunt

Expanded text:
 quod adjunxit intellige: «Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Recole quod superius commendavi testimonia esse martyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur corpus Christi, ut et martyria ejus meditaretur, et diligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis potius orabat dicens, «Auf
Abbreviated transcription (Latin):
iherico. & incidait in latrones. Cui ꝓpriũ non fu¬
isse nisi qui cũ illo fecit miscłiam ipse qm̃ ilit̾ro¬
guitrat indicanit. patuitq in facienda sila
neminẽ alienũ esse putandũ: ab eo qͥ diligit ꝓxi¬
mũ. S multi nec se tpsos nouerunt. quia  se ip¬
sum nosse quẽadmodũ homo sibi debet innotesce¬
re: non om̃iũ hominũ est. Quomͦ gͦ diligit ꝓpri¬
mũ tanquã se ipsũ. qui nescit & se ipsũ. łon
em̃i feustra ille filiꝰ tumor. qui ꝓfectus in regio¬
nẽ loginquam. ubi dissipauit substantia suã
uiuens ꝓdige: ut diceret surgam & ibo ad patrẽ
meñ. pͥus reuersus est in semetipsũ: nͥ quia teppi
longe ꝑegrinatus c̃. ut relinquerit etiq̃ seg¬
ipsum. nec tam̃ reuerteret᷑ ad se: si op̃ipeda
nesciret se. Nec diccrit surgã ⁊ ibo q¬

Expanded text:
Jericho incidit in latrones: cui proximum non fuJericho incidit in latrones: cui proximum non fuisse, nisi qui cum illo fecit misericordiam, ipse qui interrogaverat judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec seipsos noverunt; quia et seipsum nosse, quemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in regionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in semetipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo
Abbreviated transcription (Latin):
Seo gui tandem sunt a quib ds abscondit mandata
sua : Nonne illa ds̃ ubiq uoluit p̃dicari : ytinam
quãmultis clara sunt: tã multis cara fint. Nã qͥd est
clarius. quã diliges dñm dm̃ tuũ ex toto corae tuo.
& ex tota anima tua. & ex tota mͣ̃te tua. & diligos
ista mandata. Nempt &d om̃ib fidelib. & plurimis
infidelib nota sunt. Cur ergo poscit fiddis ne ab¬
scondatur sibi qͥd nec infideli ceruit abscondi.
An quia dm̃ nosse difficile.ẽ. consequens. ẽ. utiꝙ ut
ailiges dñm am̃ tuũ difficile intelligat᷑. ne aliad
ꝓ alio diligatur : Ham ꝓoorm facilior esse indetur
cognitio. Om̃is qͥppe homo est om̃i homini ꝓpeunus.
nec ulla cogitanda est longinqurtas generis. ubi est
natura cõmunis. Quã quã nec ꝓocimũ nouerat. qͥ
año ait. & quis est mͥ ꝓximus: quando illi ꝓpo
situs est homo quidã qui descendebat ad iherłm in

Expanded text:
2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit praedicari? Utinam quam multis clara sunt, tam multis clara sint. Nam quid est clarius, quam, «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua;» et, «Diliges ista mandata? Nempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique ut, «Diliges Dominum Deum tuum,» difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis quippe homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec proximum noverat qui Domino ait: «Et quis est mihi proximus?» Quando illi est propositus homo quidam, qui descendens ab Jerusalem in
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ istam esse ꝑegrinationẽ. qui ambulant ꝑ fidẽ.
Infideles aut̃ quos dõ non p̃sciuit nec p̃destinanit
conformes ficri imaginis fiii sui: non possiat
ueracit᷑ dicere se in t̾ra ꝑegrinos. quando ibi sunt
ubi scłm carnẽ nati sunt. Non cm̃ habenit alibi
ciuitatẽ. Ae ꝑ hoc non sunt in tra alicnigens. sed
t̃rigens. Unde ait alia scriptura de quodã. Ibsuit
cñi api mortẽ domũ suã. & apud inferos cũ t̾ri¬
grnis gͣ eci suos. Sunt aut̃ & ipsi ꝑegrini & inqui¬
łim non huac tre: seo ppło dĩ. a qͥ sunt alienigtuȩ.
Unde credentib a scãm eiuitatem quȩ not ẽ. dt hoc
mundo habere incipientib: apło dicit. Igł iam¬
mestici dĩ. Ipsi gͦ sunt ciues trtui: qui st̃ ãĩ spło
peregrini. Qui ul ciues sunt in ppłs aĩ: ipsi sunt
in t̾ra ꝑegrini. quia totus idem ppłꝰ quãdiu est¬
E in corꝑe. ꝑegrinatur a dño. Dicat itaq. Incola
go fita int̾ra. ne abscondas a me mandata tua.

Expanded text:
ambulant per fidem. Infideles autem, quos Deus non praescivit nec praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui , non possunt veraciter dicere se in terra peregrinos, quando ibi sunt, ubi secundum carnem nati sunt: non enim habent alibi civitatem; ac per hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigenae. Unde ait alia Scriptura de quodam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde credentibus, et sanctam civitatem, quae non est de hoc mundo, habere incipientibus Apostolus dicit: «Igimestici Dei» . Ipsi ergo sunt cives terreni, qui sunt Dei populo peregrini: qui vero cives sunt in populo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.»
Abbreviated transcription (Latin):
cas uidentes. a salutantes. & confitentes. quia
hospites & ꝑegrini sunt suꝑ tram. Qui eñi talia
dicunt. ostendunt quia patriã quęrunt. & si
quidẽ eꝰ memores essent a qua discesserunt. ba¬
buissent tempus renertendi. Nunc aut̃e melio¬
rem appetunt. id. c̃. cęlestem. Ideo non confundit᷑
a dño: potest intelligi hoc non esse om̃tũ. s fide¬
liũ. Non eñi om̃iũ est fides. Et uidemꝰ qͥd his
uerbis apłs iungat. Cũ eñi dixisset. quamdi

Expanded text:
eas videntes et salutantes, et confitentes quia eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non confunditura Domino;» potest intelligi hoc non esse omnium, sed fidelium: «Non enim omnium est fides» . Et videmus quid his verbis Apostolus jungat. Cum enim dix
Abbreviated transcription (Latin):
totũ homine̾. quia paradysi aliquando ciuis fuit.
ubi utiq non trat qui ista dicebat: siue qͦo. ẽ. ab om̃i
controuersia liberuis non om̃is homo possit hoc
dicere. s cui patria ꝓmissa est ct̃na in celis. hoc scio
quia temptatio est uita humana suꝑ t̃ram. & ugũ
graue est suꝑ filios adam. Uerũ me plus delectat
scłm istam anputare sententiã. ut ido nos in terra¬
inquilinos uł incolis esse dicamus. quia suꝑuã patriã
unde pignus accepimꝰ. & quo ꝑuenicates ñquã inde
migremus. inuenimꝰ. Hã  ille qui in alio psalmo
dicit. inquilinus ego sũ apud te & peregriuꝰ. sic̃ om̃s
patres inti: non ait sicut om̃s homines. s dicendo
sic̃ om̃s patres mei: iustos ꝓculdubio uult intelli¬
gi. qui cũ tempore p̃eciscrunt. & in hac ꝑegrina¬
tione gemitu pio suꝑnȩ patriȩ suspirarunt. De
quib scriptũ.ẽ. ad hebreos. Scdm siẽ mortui st̃
bi om̃s. cũ non accepissent ꝓuiissiones. s longe

Expanded text:
totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod est ab omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terrainquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut omnes homines; sed dicendo, «sicut omnes patres mei,» justos procul dubio vult intelligi, qui eum tempore praecesserunt, et in hac peregrinatione gemitu pio supernae patriae suspirarunt. De quibus scriptum est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe
Abbreviated transcription (Latin):
uult esse. non filiꝰ editionis: ut scłm gra̾m firma sit
ꝓmisio om̃i scmimi. Hoc est cm̃ uerbũ ꝓmissioms.
In yfade nocabit᷑ tibi semet. Hoc est non qui filis
carnis. hi filii dĩ: sed filii ꝓmissionis aeputantur in
semint. Hlam quid erat ipse ꝑ se ppsũ: in eo qͦd sequat᷑
confiterur. Uias meas enuntiaui. & gcandisti me.
Nontulli quidem codices habent uias tuis: sco plures
&o maxime greci. ias intas hoc est malas. Nã hoc
michi uidetur dicere. Peocata mea confessussũ. & exau¬
disti me: hoc est ut dimitteres ea. Doce me iustificati¬
ones tuas. Consessussũ uias icas. delesti eas. doce
me tuas. Sic doct me ut agam : non ut tantil mͦ sciã
quid agere debeam. Sicut ciĩ dictũ.c̃. de dño quod
non nouerat peccatũ. & intelligitur noti fecerat: sic &
iusticiam ille uere dicendtis est nosse qui facit.
P rosicientis hec eratio es. Nã utiq si oisucio ñ ficcia:
ꝓfccto illa suꝑiora non diceret. scruns aut̃ tuus grer

Expanded text:
m gratiam firma sit promissio omni semini. Hoc est enim verbum promissionis: «In Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, Non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine» . Nam quid erat ipse per seipsum, in eo quod sequitur, confitetur: «Vias meas enuntiavi, et exaudisti me.» Nonnulli quidem codices habent, «vias tuas;» sed plures, et maxime graecis, «vias meas,» hoc est, malas. Nam hoc mihi videtur dicere, Peccata mea confessus sum, et exaudisti me, hoc est, ut dimitteres ea. «Doce me justificationes tuas.» Confessus sum vias meas, delesti eas; doce me tuas. Sic doce me, ut agam; non ut tantummodo sciam quid agere debeam. Sicut enim dictum est de Domino quod «non noverat peccatum» , et intelligitur, non fecerat; sic et justitiam ille vere dicendus est nosse, qui facit. Proficientis haec oratio est. Nam utique si omnino non faceret, profecto illa superiora non diceret: «Servus
Abbreviated transcription (Latin):
sane interest quod ñ tacetur qͥo concupiscat᷑. qͥndo
bona õmemorat᷑ concupiscentia. Cũ aut̃ ñ additur
qd concupiscat᷑. s sola ponitur: non nͥ mala intelligt᷑.
Sicut in hoc quod cõmemorani. concupiscentia itaq
sapientiȩ dedacit ad regnũ: si ñ adderet sapientiȩ.
nullo i diceret. conctipiscentia ꝑoueit ad regnum.
At sꝰ apłs quod postut concupisetatiã nesciebã. nisi
lgx diceret ñ concupisces: non utiq ait cuius rei
Concupiscentiã. uł qͥo ñ concupisces. Certũ ẽ cñi
ĩ i̾rbeuigi cũ ita dicit᷑. nͥ malã concupiscentiã. Qa

Expanded text:
tur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. At vero Apostolus quod posuit, «Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscentiam. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
xpectationi caritatis uestrȩ de sequentib
magni huiꝰ psalmi sermo reddendus est:
ab illo scilicet uersu ubi ait. In cola egosũ
in terra. ne abscotidas a me mantata tua: siue
ut ñnalli codices habent. inquilinꝰ ego sũ in terra.
Q̾a eñi est ingreco pareeos: aliqui nr̃i inquilinus.
aliqui incola. ĩnũquã etiam aduenam int̃p̃tati st̃.
Inquilim non habentes ꝓpͥam domũ. babitant in
alieno. Incolȩ aut̃ uł aduenȩ. utiq aduenticii
ꝑhibentur. Uhi magna de anima exorit᷑ quȩstio.
Neq em̃ scd̃m corpus dictum uideri potest. incola
uł aduena. nł inquilinus sũ in t̃ra : cũ de t̾ra corpꝰ
orignnem cncat. S de hac ꝓfundissima quȩstione.
nichil andco desinire. Siue cñi ꝓptͣ anima quȩ

Expanded text:
tioni Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum in terra.» Quod enim est in graeco πάροικος, aliqui nostri «inquilinus,» aliqui «incola,» nonnunquam etiam «advena» interpretati sunt. Inquilini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel «advena,» vel «inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo defini
Abbreviated transcription (Latin):
rentur orasset. in quib dilectio p̃cipitur uel sola
uł maxime: a ipsius dilcctionis dilectionẽ se uelle
babere. ꝓclamat dicens. Concupit anima mea
desiderare iustificationes tuas. in om̃i tempore.
Laudabilis ista est concupiscentia: non dãpnabilis.
Non de hac dictũ. ẽ: non concupisoes. s de illa qua
caro coneupiscit aduersus sp̃m. De hac aut̃ bonia
concupiscentia qua concupiscit sp̃s adu̾sus carnẽ.

Expanded text:
rentur orasset, in quibus dilectio praecipitur, vel sola, rentur orasset, in quibus dilectio praecipitur, vel sola, vel maxime, et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamat, dicens: «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupi
Abbreviated transcription (Latin):
aiquatenꝰ ista scmmf᷑. & ut migis magisꝙ sciant᷑.
ñ ĩmerito scicada poscunt᷑. quiꝓpt̃ ut stiamus
ailigere dm̃: sciendus est as. Et ut stiat homo
diligere ꝓximũ tanquã se ipsũ: prius aebet dili¬
grndo diti. diligert se ipsũ. Qd unde poterit si
nescit am̃. si nescit & se ipsumm : Recte itaq dicit᷑
es. Incola ego fĩ int̃ta. ne abscondes a me man.¬
data tua. Merito nãq abscondunt᷑ ab eis. qui non
sunt incolȩ in t̾ra. Hec cñi mandata & si audiunt.
non sapuint: quia t̃reria sapuint. Quoꝵp aut̃ cont̾i¬
satio i celis est: in quantum hic conuersant᷑ ꝓfecto
ꝑogrinant᷑. Pctant itaq ne abscondant᷑ ab cis mandata
dĩ. ꝑ quȩ ab hoc incolatu liberent᷑. diligendo am̃
cũ quo inȩternũ erunt. & diligendo ꝓximũ ut
illic sint. ubi & ipsi erunt. Quid aut̃ cligendũ di
ligit᷑. si ipsa dilectio non diligit᷑: Unde conseqqͦut᷑
iste incola in tra. cũ dĩ mandata ne sibi absconde¬

Expanded text:
ista sciuntur, et ut magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus est Deus; et ut sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, prius debet diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque absconduntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendo Deum, cum quo in aeternum erunt; et diligendo proximum, ut illic sit ubi et ipsi erunt.ligitur, si ipsa dilectio non diligatur? Unde consequenter iste incola in terra, cum Dei mandata ne a se absconde
Abbreviated transcription (Latin):
tua mͥ spectaculũ facta est. Quęsiui in oꝑe artificem.
& in conditis om̃ib conditorem. Quare hoc: Ut quid
hoc : nͥ ut hoc intelligeret quicqͥd boni in se essit. ab
illo factam esse. ne ignorans iusticiã dĩ. & suam¬

Expanded text:
tua spectaculum mihi facta est: quaesivi in opere artificem, tua spectaculum mihi facta est: quaesivi in opere artificem, et in conditis omnibus conditorem. Quare hoc? utquid hoc, nisi ut hoc intelligeret, quidquid in se boni esset, ab illo factum esse; ne ignorans justitiam D
Abbreviated transcription (Latin):
ttiinsitus a capite ad menbra. a i̾bris ad caput:
Toiũ inquit passus est in me sp̾s ms. Agtioscimus.
tristis est annna mea usq ad marit̃. Scd o illic
nos crautus. Banssigurauit em̃ in se crrptis hinui.¬
litatis nĩx. conformans corꝑi głe suç ductꝰ homo
nt̃ confixus est cruci cũ illo. In me conturbatũ
est cor meã. In me inquit. non in alĩs. Ili em̾i
me descrurunt. & illi qui iuhescrant recesse.¬
runt. o mt ipsũ quia mori maetant. aliud ali.¬
quid putauerunt. &a latrone uicti sunt. qui
memoratus est ille dicrũ antiquoꝵ. ꝑ qut̃ factꝰ
est om̃is dics : Sed loquit᷑ cmpus. loquit᷑ unꝰqͥsq
iliꝰ grã instificatus: inherens illi i caritate. &
deuoti bumilitate loquit᷑ o dicit. Ocmoratꝰ
scĩ dicrũ antiquoꝵ. miitatus sũ in om̃ib oꝑib
tuis. Quia utiq om̃ia bona tu fccisti. O nchil
constitisset quod a it constitutũ uon esset: crtitara

Expanded text:
transitus a capite ad membra, a membris ad caput? transitus a capite ad membra, a membris ad caput? «Taedium,» inquit, «passus est in me spiritus meus.» Agnoscimus, «Tristis est anima mea usque ad mortem.» Sed et illic nos eramus. Transfiguravit enim in se corpus humilnoster confixus est cruci cum illo . «In me turbatum est cor meum. In me,» inquit, non in aliis. Illi enim me deseruerunt, et illi qui inhaeserant recesserunt, et me ipsum quia mori videbant, aliud aliquid putaverunt; et a latrone victi sunt, qui memoratus est ille dierum antiquorum, per quem factus est omnis dies? Sed loquitur corpus, loquitur unusquisque illius gratia justificatus, inhaerens illi in charitate et devota humilitate; loquitur, et dicit, «Memoratus sum dierum antiquorum, meditatus sum in omnibus operibus tuis.» Quia utique omnia bona tu fecisti, et nihil constitisset quod a te constitutum non esset. Creatura
Abbreviated transcription (Latin):
sell acputatant. At ille qui in alio psalmo dpxit.
quȩ non rapui tune gxoluebam: & qui dixi n ȩuan.¬
mali ꝑsuasor. supplicis exanctor: uenit inquit.
o in me mebil inuetuet. Quid est in me mebil
inueniet: Nullam culpam. tuchil quare mori
aebcam. Sed ut sciant otłis qui uoluntatt̃ inqͥt
patris mei facio: surgite camus hine. Vt ieriar
in quit. uoluntatem patris mei facio. Non ennn
morte sũ aignus. Nichl fici tinde moriar. sel
facio unde moriar: ut illi ꝑ inuoccntis mortt̃
lobcrtur᷑. qui habebant quare morerent᷑. Collo.¬
cautrunt me in tenebrosis tanquã in infernis.
tanquã in scpulchro. tanquã in ipsa passione.
peccatũ: scruus est peoeati. Dcaiq ũ solueret
aͥ uincullis: nͥ liber a mnculis. Ille liber mortt̃
oecidit. uinculũ uiteit: captiuitatẽ captiuauit.
Et callocauerunt me in tenebrosis tanquam mor
incus. Rccordamini. tristis est anima mea usq

Expanded text:
saeculi deputabant. At ille qui in alio psalmo dixit, saeculi deputabant. At ille qui in alio psalmo dixit, «Quae non rapui, tunc exsolvebam» ; et qui dixit in Evanmali persuasor, supplicii exactor; «Venit,» inquit, «et in me nihil inveniet.» Quid est, «in me nihil inveniet?» Nullam culpam, nihil quare mori debeam. «Sed ut sciant omnes quia voluntatem,» inquit, «Patris mei facio, surgite, eamus hinc» . Ut moriar, inquit, voluntatem Patris mei facio, non autem morte sum dignus. Nihil feci unde moriar, sed facio ut moriar; ut illi per innocentis mortem liberentur, qui habebant quare morerentur. «Collocaverunt me in tenebrosis,» tanquam in infernis, tanquam in sepulcro, tanquam in ipsa passione; peccatum, servus est peccati . Denique non solveret a vinculis, nisi liber a vinculis. Ille liber mortem occidit, vinculum vinxit, captivitatem captivavit, et collocaverunt eum in tenebrosis tanquam momeus,» Recordamini, «Tristis est anima mea usque
Abbreviated transcription (Latin):
ritt. non quȩ suꝑ t̾cam. Mortui cũi estis. Nam
ñ iustificabit᷑ com̃ dõ om̃is uiuens. Illi cogo uł
aꝑte seuiendo. uł occulte insidi ando: conantur
ꝑducere uitã mũm ad t̾ram. Contra hos uigi.¬
lemus. ut dicere possimus. Nrã cũi conuersatio
in glis est. Humiliauit inquit in t̾ra uitã mcã
iminicus. C ollocauerunt in denebrosis sic̾̃ mor.¬
tuos sełi. Hoc i capite expedittus auditis. expeditꝰ
hoc in caput agnoscitis. Ille em̃ ꝓ nobis mortuns
factus est: sed non mortuus scłi. Qui cũi mortui
sunt seli: Et quomͦ ille non erat mortuus scłi :
Morttu scłi merito mortui. mercedẽ recipientes
iniquitatis. & mortẽ duoentes expeccati ꝓpagine:
ex illa noct qua dicit᷑. Sgo ininiquitate concipt
sum: & inpeccatis mat̾ mea me in utero aluit.¬
Uenit autẽ ille ꝑ uirginẽ assumens carnẽ non inqͥ.¬
tutera carnis. assumens carnẽ mundã mundatrit̾.
Ili autt̃ quẽ peceatirem putabant: tanquã mortiũ

Expanded text:
ui enim estis» . Nam non justificabitur coram Deo omnis vivens. Illi ergo vel aperte saeviendo, vel occulte insidiando conantur perducere vitam nostram ad terram: contra hos vigilemus, ut dicere possimus, «Nostra enim conversatio in coelis est» . «Humiliavit,» inquit, «in terra vitam meam» inimicus. 8. «Collocaverunt me in tenebrosis, sicut mortuos saeculi.» Hoc a capite expeditius auditis, et expeditius hoc in capite agnoscitis. Ille enim pro nobis mortuus factus est, sed non mortuus saeculi. Qui enim mortui sunt saeculi? et quomodo ille non erat mortuus saeculi? Mortui saeculi, merito mortui, mercedem recipientes iniquitatis, et mortem ducentes ex peccati propagine; e; erant qui dicerent: ego in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluitVenit autem ille per virginem assumens carnem, non iniquitatem carnis, assumens carnem mundam mundatricem. Illi autem quem peccatorem putabant, tanquam mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑscucrare magnũ ẽ & difficile: ipsũ orauit ad ꝑscuc
Certe saluus tro. si ꝑstuerauero usq in fint̾. Sed
ꝑseuerantia ad uirtutẽ ꝑtinet: ut merear salutẽ.
Tu es uirtus salutis meg.tu me facis ꝑscucrare.
ut ꝑueniã ad salutem. Dñe dãe uirtus salutiso
meȩ. Et iide spero. quia tu es uirtus salutis ineȩ:
Obumbrasti suꝑ caput meũ inqͥt. in die belli. E cce
mͦ adhno pugno. Pugno foris contra fictos bonos.
pugno intus eñ concupiscentiis meis: qm̃ uideo
aliam legem in menbris incis. repugnantẽ legi
mentis mcȩ. & captiuũ me auecutem in lege

Expanded text:
perseverare magnum est et difficile, ipsum oravit ad perfecperseverare magnum est et difficile, ipsum oravit ad perfecCerte salvus ero, si perseveravero usque in finem; sed perseverantia ad virtutem pertinet, ut merear salutem: tu es virtus salutis meae, tu me facis perseverare, ut perveniam ad salutem. «Domine, Domine, virtus salutis meae.» Et unde spero quia tu es virtus salutis meae? «Obumbrasti super caput meum in die belli.» Ecce modo adhuc pugno: pugno foris contra fictos bonos, pugno intus contra concupiscentias meas; quoniam «video aliam legem in membris meis, repugnantem» «legi mentis meae,
Abbreviated transcription (Latin):
uocem non possunt : quia uita ibi ñt̃. Huius
dep̃catio inuebat. quia dm̃ suũ intelligebat. &
i quo liberaretur uidebat. &a quib liberaret᷑
quales añi qui emunt sacello. sco qualis dãs qui
Id est qui das tures salutis meȩ. Qͥa sibi uult
uirtus sabatis met: Conquęrebat᷑ de scandaliᷤ
& insidiis peccatoꝵ. de circu̾latrantib & circum¬
insidiantib malignis hominib. uasis diaboli. de
suꝑbis inuidentib iustis: inter quales necesse. ẽ.
uitã ducere cũ hic uiuimus. in hac ꝑegruiatione
nt̃a. Talia uͦ scandala abundantia futura dñs
dabit iniquitas: refrigescit caritas multoꝵ. Sed
adiunxit statim solatium. Qui ꝑscuerauerit usq
in fine̾ : Hic siluus erit. Atcendit iste & timuit.
s ibundantia inquitatũ turbatur. Respexit spẽ.
quia qui ꝑseuerauerit usq in fuẽ: hic saluus erit.
Eoxtendit se ꝑseutrare: ꝙuidit longa̾ mã. Ꝙ qͥa

Expanded text:
vocem non possunt; quia vita ibi non est. Hujus vocem non possunt; quia vita ibi non est. Hujus qui vivebat, quia Deum suum intelligebat, et a quo liberaretuquales domini qui emunt saccello; sed qualis Dominus qui id est, qui das vires saluti meae. Quid sibi vult, «virtus salutis meae?» Conquerebatur de scandalis et insidiis peccatorum, de circumlatrantibus et circuminsidiantibus malignis hominibus vasis diaboli, de superbis invidentibus justis, inter quales necesse est vitam ducere, cum hic vivimus in peregrinatione nostra hac. Talia vero scandala abundantia futura Domindabit iniquitas, refrigescet charitas multorum.» Sed adjunxit statim solatium: «Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit» . Attendit iste, et timuit; et abundantia iniquitatum turbatus respexit spem: quia «qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.» Extendit se perseverare, et vidit longam viam; et quia
Abbreviated transcription (Latin):
nis est: mouet fidutiam. Nũquid illoꝵ non est dõ :
Cuiꝰ enĩ ũ ẽ ds̾. qui est utrus as ᷑ SSeo tamen ꝓprie
eoꝵ est : qui eo fruuntur. qui ei seruiunt. qͥ libenter
sub illo sunt. Nã ꝙ mali quãuis inuiti: sub illo st̃.
Illi appellant dm̃ a quo coronent᷑. illi fugiunt a quo
dampnent᷑. Et iniquus qui noti uult habere anm̃
dm̃ suũ. quo fugiet dm̃ om̃iũ: Donũ est illi ergo
ut conuertatur ad dum̃ om̃iũ. faciatq illũ conuer.¬
sione suũ. & positus inter tales peccatores. scductores.
tia est a facilis ad intelligendũ. Seo tam̃ delectat fotte
ait uocem dep̃eationis inge. uitã dep̃cationie mer.
animã dep̃cationis ing. non qͥd sonat in uerbis ieis.
s unde uiuunt uerba mea. Citeri enĩ strepituss
sine anima. soni dici possunt: uoces non possunt.
Uex ꝓpͥt animatoꝵ est : uiuoꝵ est. Quam multi
aut̃ dcp̃cintur am̃. a non scutiunt am̃. niec bene
cogitant de dõ. Sonũ dep̃cationis habere possunt.

Expanded text:
fiduciam. Numquid illorum non est Deus? Cujus enim non est Deus, qui est verus Deus? Sed tamen proprie eorum est, qui eo fruuntur, qui ei serviunt, qui libenter sub ipso sunt. Nam et mali quamvis inviti, sub ipso sunt. Illi appellant Deum, a quo coronentur; sub illo illi fugiunt, a quo damnentur. Et iniquus qui non vult habere Dominum Deum suum, quo fugiet Deum omnium? Bonum est illi ergo ut convertatur ad Deum omnium, faciatque illum conversione suum; et positus inter tales peccatores, seductores, tia est, et facilis ad intelligendum: sed tamen delectat forte ait, «vocem deprecationis meae,» vitam deprecationis meae, animam deprecationis meae, non quod sonat in verbis meis, sed unde vivunt verba mea. Caeteri enim strepitus sine anima, soni dici possunt, voces non possunt: vox proprie animatorum est, vivorum est. Quam multi autem deprecantur Deum, et non sentiunt Deum, nec bene cogitant de Deo? Sonum deprecationis habere possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinẽ añi quã uidit. quam nobis credendã
cõmendauit. quo nr̃os oculos ꝑducere ñ potuit.¬
& enumeret quędam quȩ hic dñs fecit. ut oo nob̾
qui magnitudmẽ allitis sicut ille iudere ñpossu.
Et si sunt qui dicantur dii in celo & in t̾ra. sient
sunt dii multi. & dm̃ multi : nobis tamen imus
est as pater. ex quo om̃ia. co nos in ipso. & iniuis

Expanded text:
magnitudinem Domini, quam vidit, quam nobis credendam magnitudinem Domini, quam vidit, quam nobis credendam commendavit; quo nostros oculos perducere non potuit: et enumeret quaedam quae hic Dominus fecit; ut et nobis, qui magnitudinem illius, sicut ille videre, non possumu«Etsi sunt qui dicantur dii in coelo et in terra; sicut sunt dii multi et domini multi; nobis tamen unus Deus, Pater ex quo omnia, et nos in ipso, et unus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑna. crecta a carne. transcendente creaturã:
cognouit quia magnus est dñs. Non omnes
possunt uidendo cognoscere. Laudent quod
fecit: suauis est añs. Iacob elegit sibi dñs. istł
in possessionẽ sibi. Et binc alum landa. llam
ego cognoui. quia magnus est dñs. Propheta
loquebat᷑ qui intrauit inscũariũ dĩ. qui an-¬
diuit forte ineffabilia uerba. quȩ ñ liceret
homini loqui. Qui dixit quod posset homi¬
nib dici. o tenuit apud se. qͦd ñ posset dici.
Ergo caudiaf᷑ ad qͥo possumꝰ. & credatur ad quod
ñ possumꝰ. Ad quod possumꝰ audiat᷑ͦ. qm̃ ia cob
elegit sibi añs. ifrł in possessionẽ sibi. Ad qͦd
ñ possumꝰ credatur. quia ipse cognouit qͥd
magnus est dñs. Si illi diceremꝰ. regamus te.
expliea magnitudinẽ ipsuis. nonne forte
responderet nobis. non est ualde magnꝰ quẽ
uideo. si a me poterit explicari: Reotat gͦ
ad oꝑa eus. co dicat nobis. Habeat ipst in conscientia

Expanded text:
erna, erecta a carne, transcendente creaturam, erna, erecta a carne, transcendente creaturam, cognovit quia magnus est Dominus. Non omnes possunt videndo cognoscere: laudent quod fecit: «Suavis est; Jacob elegit sibi Dominus; Israel in possessionem sibi.» Et hinc illum lauda; nam et «ego cognovi quia magnus est Dominus.» Propheta loquebatur, qui intravit in sanctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae non licet homini loqui ; qui dixit quod posset hominibus dici, et tenuit apud se quod non posset dici. Ergo et audiatur ad quod possumus, et credatur ad quod non possumus. Ad quod possumus audiatur, «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi;» ad quod non possumus credatur, quia ipse cognovit «quod magnus est Dominus.» Si illi diceremus, Rogamus te, explica magnitudinem illius; nonne forte responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me poterit explicari? Redeat ergo ad opera ejus, et dicat nobis. Habeat ipse in conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
ealegit sibi adñs. istrł in possessiont̃ sibi. Sente̾ suã
fecit agrũ quem̃ coleret. quem ipse seminaret:
quãuris oñtis gentes ipse condiderit. Sȩteras an.¬
aeputatit: hunc ppłm. h iacob. Merito aliꝰ.
añ gr̃a sua : Oe nãidum natis ait. qͥa maior ser.¬
met minori. Apłs dixit. qđ meritũ habere
ñdum nati potuerunt: antequã quisquã coꝵ
egeset aliquid boui aut mali. Non ergo se exol.¬
lat iacob. non gloeittur. ñ suis meritis tribuat.
Sic & oñs gentes. Nã ut insereddir qͥd meruit
oleaster. amaritudine bacarũ. sterilitate sil¬
uestri : Lignũ qͥppe erat siluȩ. ñ agri dominiei.
& tam̃ ille ꝑ miscłiam suam. & oleastrũ inseru.¬
it in oliuã. Sed adhuc non erat insertus ole.¬
aster: quando iacob elegit sibi dũs. estł in pos.¬
sessionẽ sibi. Et quid ꝓpħa: Qm̃ ego cogno tu
quia magnus est dñs. Mente uolante ad su.¬

Expanded text:
elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Gentem suam elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Gentem suam fecit agrum, quem coleret, quem ipse seminaret: quamvis ipse omnes gentes condiderit, caeteras Angdeputavit; hunc populum, hunc Jacob. Merito illius, an gratia sua? De nondum natis ait, «Quia major serviet minori;» Apostolus dixit. Quod meritum habere nondum nati potuerunt, antequam quisquam eorum egisset aliquid boni aut mali? Non ergo se extollat Jacob, non glorietur, non suis meritis tribuat. Sic et omnes gentes: nam ut insereretur, quid meruit oleaster amaritudine baccarum, sterilitate silvestri? Lignum quippe erat silvae, non agri dominici; et tamen ille per misericordiam suam et oleastrum inseruit in olivam. Sed adhuc non erat insertus oleaster, quando «Dominus elegit sibi Jacob, Israel in possessionquod magnus est Dominus.» Mente volante ad sup
Abbreviated transcription (Latin):
oliua estis participes pinguedinis oliuȩ. Hã uultis
nosse in abraham. & ysaac. &iacob. quomͦ insertus¬
sit olcaster: Ne putitis uos ad hauc arborẽ non
ꝑtinere: quia non ꝑtinetis carnalit̾ ad sem̃ abra¬
ham. Dñs ⁊ quando miratus est fidem ocaturio.¬
nis illius qui non erat de ppło ifrł. seo erat de
ppło gentiã: ꝓpterea inquit dico uolus. qͥa multi
ab oriente  occideate uenient. Ecec iã oleaster
in manu insertoris. Multi ab oriente & occiden.¬
te uenient. Uidemus quid ferat inscrendũ. ubi
inseruit. & ubi inseruit. De ramis suꝑbis natu.¬
ralib quid dicis: Filii autẽ regni ibunt in teue¬
bras exteriores. un erit fletus & stridor deutium.
suauis est. E attendite quȩ cirea nos fecit. Qm̃
iacob agit sibi añs. stł in possessionẽ sibi. Lau¬
date psallutt: qm̃ fecit ista. Talia dico. quȩ capete
nalcata. Cꝑteras gentes sub anglis posuit: iaeob

Expanded text:
oliva estis, participes pinguedinis olivae. Nam vultis oliva estis, participes pinguedinis olivae. Nam vultis nosse in Abraham et Isaac et Jacob quomodo sit insertus oleaster, ne putetis vos ad hanc arborem non pertinere, quia non pertinetis carnaliter ad semen Abraham? Dominus quando miratus est fidem Centurionis illius qui non erat de populo Israel, sed erat de populo Gentium: «Propterea,» inquit, «dico vobis, quia multi ab oriente et» «occidente venient.» Ecce jam oleaster in manu insertoris: «Multi ab oriente et occidente venient.» Videmus quid ferat inserendum; ubi inseruit, et ubi inseruit. De ramis superbis naturalibus quid dicit? «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium» . suavis est.» Et attendite quae circa nos fecit. «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Laudate, psallite, quoniam fecit ista. Talia dico quae capere valeatis. Caeteras gentes sub Angelis posuit; «Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
nem heredes. Benedicimus gͦ om̃s in dõ abrabã :¬
& ysaac. ⁊ iacob. Arborem quid̾em benedix̃ qͥndã
eamq oliuam creauit sicut dixit apłs. ipsosq
patriarchas scõs: uude esfloruit ppłs dĩ. Sed
hȩc arbor oliuę putata est. non amputata. ⁊ inde
suꝑbi rami fracti sunt: ipse est blaphemꝰ & impiꝰ
ppłs uideoꝵ. manserunt tam̃ rami boni :⁊ utiles.
Nã inde apłi. Et cũ ibi rami utiles. eẽtit. relicti:
cui dicit apłs. Tũ autẽ cũ esses oleaster. insertꝰ
es in illis. & prticeps pinguedinis oleȩ factꝰ es.
Noli głari aduersus ramos. Quod si gloriaris :
non tu radicem portas. s radix te. Hȩc una arbor
est ꝑtinens ad abrahã. & rsaac. ⁊ iacob. Et quod
plus est magis ad abraham. & ysaac. & iacob oleast̃
inserras. quam rami confracti. Illi eñi ꝑfragnien¬
tum. iam non ibi sunt. Oleaster non ibi erat. &¬
ibi est. Illi ꝑsuꝑbiam frangi meruerunt. iste ꝑ
humilitatem inseri meruit. Illi amuserunt radioẽ.

Expanded text:
nem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum cui dicit Apostolus: «Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et particeps pinguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem,
Abbreviated transcription (Latin):
equalis patri. facta est particeps mortalitatis
ntẽ. non de suo. s de nr̃o: ut c nos efficeremꝰ

Expanded text:
equalis Patri, facta est particeps mortalitatis nostrae, non de suo, sed de nostro: ut et nos efficerem