comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enĩ habet. dabit᷑ illi: & qui ñ habet. etiã qđ ha¬
bet auferet᷑ ab illo. Pota inqͥt intentione uerbo qđ
auditis reminiscendo & scrutando oꝑamdate: qͥa
qui amorẽ habet uerbi. dabit᷑ illi etiã sensus intelli¬
gendi qđ amat. At qui uerbi amorẽ ñ habet audien¬
di: etiã si uel naturali ingenio: uel litterarũ sibi
callere uidetur exercitio. nulla uerȩ sapientiȩ dul-¬
cedine gaudebit. Qđ & si specialit̾ dictũ esse uidet᷑
de apłis. quib caritate fideq potius datũ est nosse
mysteriũ regni dĩ: & de ꝑfidis iudeis qͥ in parabolis
uidentes ñ uidebant. & audientes ñ intelligebant
qđ uidelicet litterã legis inqua gloriabantur essent
amissuri: potest tam̃ & generalit᷑ accipi. qđ ñnun¬
quã lector ingeniosus neglegendo se priuet sapien¬
tia: quã tardus ingenio sed studiosus elaborando
degustat. Et dicebat. Sic ẽ. regnũ dĩ: quẽ ad¬

Expanded text:
Qui enim habet, dabitur illi. Et qui non habet, etiam quod haQui enim habet, dabitur illi. Et qui non habet, etiam quod habet, auferetur ab illo. Tota inquit intentione, verbte: quia qui amorem habet verbi, dabitur illi etiam sensus intelligendi quod amat. At qui verbi amorem non habet audiendi, etiam si vel naturali ingenio vel litterarum sibi callere videtur exercitio, nulla verae sapientiae dulcedine gaudebit. Quod etsi specialiter dictum esse videtur de apostolis, quibus charitate fideque potius datum est scire mysterium regni Dei, et de perfidis Judaeis, qui in parabolis videntes, non videbant; et audientes, non intelligebant; quod videlicet litteram legis in qua gloriabantur, essent amissuri: potest tamen et generaliter accipi quod nonnunquam lector ingeniosus negligendo se privet sapientia, quam tardus ingenio, sed studiosus, elaborando degustat. Et dicebat illis: Sic est regnum Dei, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutoꝵ. lum̃ uerbi supra ur̃ĩ corporis cande labrũ
leuate : fixa m̃te retinentes illũ retributionis extre¬
mȩ diem. quo illuminabit ds̃ abscondita tenebra¬
rũ. & manifestabit cogitationes cordiũ. Tunc enĩ
& uos a dõ laus: & aduersarios ueritatis poena manet
ȩterna. Siauis habet aures audiendi: audiat.
Si quis habet sensũ intelligendi uerbũ dĩ ñ se subtra¬
hat. ñ auditũ ad fabulas conuertat: sed scrutandis
eis quȩ ueritas dixit diligent᷑ aurẽ accõmodet.
diligent᷑ manꝰ implendis eis quȩ iã intellexit. dili-¬
genter linguã p̃dicandis opportune importune su-¬
biciat. Et dicebat illis Uidete quid audiatis.
ꝓximis intimare studetis: aderit diuina pietas quȩ
uob̾ & inp̾senti sensũ altiora capiendi. ac potiora
gerendi effectũ conferat. & in futuro supraquã sꝑa¬
re nostis dona uob̾ ȩternȩ recributionis adiciat

Expanded text:
persecutorum, lumen verbi supra vestri corporis candelabrum persecutorum, lumen verbi supra vestri corporis candelabrum levate, fixa mente retinentes illum retributionis extremae diem, quo illuminabit Deus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordium . Tunc enim et vos a Deo lausaeterna. Si quis habet aures audiendi, audiat. Si quis habet sensum intelligendi verbum Dei, non se subtrahat, non auditum ad fabulas convertat, sed scrutandis eis quae veritas dixit diligenter aurem accommodet, diligenter manus implendis eis quae jam intellexit, diligenter linguam praedicandis opportune importuneque subjiciat. Et dicebat illis: Videte quid audiatis. proximis intimare studetis: aderit divina pietas quae vobis, et in praesenti, sensum altiora capiendi, ac potiora gerendi, effectum conferat; et in futuro, supra id quod sperare nostis, dona vobis aeternae retributionis vere adjiciat.
Abbreviated transcription (Latin):
citia bonorũ oꝑũ sedulus actolle: & sic domũ ȩt̾nȩ
habitationis prȩmia bonorũ oꝑũ recepturus ingre¬
dere. Qui gͦ amore uitȩ tẽporalis & illecebrarũ
carnaliũ occultat uerbũ dĩ. quasi mõdio uł lecto
lucernã oꝑit: qͥa concupiscentias carnis p̾ponit
manifestationi ueritatis quã p̾dicare metuit.
Supracandelabrũ autẽ ponit lucernã qͥ corpus suũ
ministerio dĩ subicit ut suꝑior sit p̾dicatio uerita
tis. & inferior seruitꝰ corporis. ꝑ ipsã tam̃ corpo¬
ris seruitutẽ excelsior luceat doctrina. quȩ ꝑ offi-¬
ris motꝰ in bonis oꝑib insinuat᷑ discentib. Suꝑ¬
cande labrũ gͦ ponit lucernã : cũ dicit apłs. Non sic
pugno tanquã aerem cedens: sed castigo corpus meũ
& seruituti subicio. neforte aliis pͣdicans. ipse rȩꝓb
Nolite inqͥt erubescere euangłiũ dĩ. sed int̾ tenebras

Expanded text:
citia bonorum operum sedulus attolle: et sic domum aeternae citia bonorum operum sedulus attolle: et sic domum aeternae habitationis, praemia bonorum operum percepturus, ingredere. Qui ergo amore hujus vitae temporalis et illecebrarum carnalium, occultat verbum Dei, quasi modio vel lecto lucernam operit, quia concupiscentias carnis praeponit manifestationi veritatis, quam praedicare metuit. Super candelabrum autem ponit lucernam, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatis, inferior servitus corporis, per ipsam tamen corporis virtutem excellentior luceat doctrina, quae per offiris motus; in bonis operibus insinuatur discentibus. Sucandelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerum caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans, ipse reprobus Nolite inquit erubescere Evangelium Dei, sed inter tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illis erant. uob̾ datũ. ẽ. scire mysteriũ regnidĩ.
illis autẽ qui foris sunt in parabolis om̃ia fiunt.
nunc ostendit ꝑ eos aliquando etiã cȩteris idem
mysteriũ esse reuelandũ. & pectus om̃iũ qui domũ
di essent intraturi. fidei flãmis illustrandũ. Quib
etiã in uerbis typice fiduciã docet p̾dicandi: ne
quis timore carnaliũ incõmodorũ lucẽ scientiȩ quã
nouit abscondat. Modii nanq & lecti nomine. uitã
hanc p̾sentẽ & carnẽ in qua uiuimꝰ: lucernȩ autẽ
uocabulo uerbũ quo illustram᷑ designat Nã quia
tẽpus uitȩ nr̃ȩ sub certa diuinȩ ꝓuisionis mensura
continetur: recte modio cõparat᷑. Lectũ uͦ animȩ.
corpus in quo tẽporalit̾ in habitans quiescit: recte
appellari posse quis ñ uideat: Vnde sanato cuidã
dr. Surge tolle lectũ tuũ: & uade indomũ tuã.
Qđ est aꝑte dicere. Surge de torpore neglegentiȩ:
& corpus in cuiꝰ desideriis diutius iacebas. in exer¬

Expanded text:
 illis erant: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei: illis autem qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt, nunc ostendit per eos, aliquando etiam caeteris idem mysterium esse revelandum, et pectus omnium qui domum Dei essent intraturi fidei flammis illustrandum. Quibus etiam verbis typice fiduciam docet praedicandi, ne quis timore carnalium incommodorum lucem scientiae, quam novit, abscondat. Modii namque et lecti nomine, vitam hanc praesentem, et carnem, in qua vivimus; lucernae autem vocabulo, verbum quo illustramur, designat. Nam quia tempus vitae nostrae sub certa divinae provisionis mensura continetur, recte modio comparatur. Lectum vero animae, corpus, in quo temporaliter inhabitans, quiescit, recte appellari posse quis non videat? Unde sanato cuidam dicitur: Surge, tolle tectum tuum, et vade in domum tuam . Quod est aperte dicere: Surge de corpore negligentiae; et corpus, in cujus desideriis diutius jacebas, in exer
Abbreviated transcription (Latin):
Hostis humanȩ salutis. ñ exiguũ sibi ducit. eẽ. torm̃tũ:
abhominis lesione cessare. Quantoq hunc diutius
possidere solebat: tanto difficilius dimittere consen¬
tit. Unde studendũ sũmoꝑe. ẽ: ut & siquando ut ho-¬
mines adiabolo suꝑem᷑. mox eiꝰ laqueos euitare sat a-¬
gamus: ne si aliquanto tardius eiꝰ iuri resistit᷑. labo¬
riosius quandoq pellat᷑. Et int̾rogabat eũ.
Qđ tͥ nom̃ est: & dicit ei. Legio nom̃ michi. ẽ: quias
multi sumꝰ. Non ueluti inscius nom̃ inquirit: sed¬
ut confessa publice peste quã furens tolerabat. uirtꝰ
curantis gratior emicaret. Sed & nr̃ĩ tẽporis sacer-¬
dotes qui ꝑ exorcismi gr̃am demones eice-¬
re norunt. solent dicerẽ. patientes ñ alit̾
ualere curari. nisi quantũ sape possunt om̃e
qđ ab immundis spiritib uisu. auditu. gustu. tactu.
uł alio quolibet corporis aut animi sensu. uigilan¬

Expanded text:
Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum Hostis humanae salutis non exiguum sibi ducit esse tormentum ab hominis laesione cessare, quantoque hunc diutius possidere solebat, tanto difficilius dimittere consentit. Unde studendum summopere est ut et si quando, ut homines, a diabolo superemur, mox ejus laqueos evitare satagamus, ne si aliquanto tardius ejus viribus resistatur, laboriosius quandoque pellatur. Et interrogabat eum: Quod tibi nomen est? Et dicit ei: Legio nomen mihi est, quia multi sumut confessa publice peste quam furens tolerabat, virtus curantis gratior emicaret. Sed et nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt solent valere curari, nisi quantum sapere possunt omne quod ab immundis spiritibus visu, auditu, gustu, tactu, vel alio quolibet corporis vel animi sensu vigilan
Abbreviated transcription (Latin):
di estis: Necdũ habetis fidẽ. Recte arguunt᷑ qui
pͣsente xp̃o timebant: cũ utiq qui ei adhȩserit ꝑire
ñ possit. Cui simile. ẽ. hoc qđ post mortis somnũ di¬
scipłis apparens: ex ꝓbrauit incredulitatẽ illorũ &
duriciã cordis. qͥa his qui uiderant eũ resurrexisse
ñ credider̃. Iterũq dixit ad eos. O stulti & tardicor
de ad credendũ. in om̃ib quȩ locuti st̃ ꝓpħȩ. Nonne
hec oportuit pati xp̃m. & ita intrare ingłam suã:
Ac si ꝑmetaphorã nauigii diceret: Nonne oportuit
xp̃m soporari : uerrentib undiq fluctib nauem
inqua dormiebat. & ita exꝑge factũ sedatis extẽplo
tumidis gurgitũ estib  diuinitatis suȩ cunctis
pate facere uirtutẽ: E¬
Et timuer̃ timore magno.
& dicebant ad alterutrũ. Quis putas. ẽ. iste. qͥa¬

Expanded text:
di estis? Necdum habetis fidem. Recte arguuntur, qui di estis? Necdum habetis fidem. Recte arguuntur, qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaeserit, perire non possit. Cui simile est hoc quod post mortis somnium, discipulis apparens exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, qui his, quia viderant eum resurrexisse, non credide locuti sunt prophetae. Nonne haec oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam ? Ac si per metaphoram navigii diceret: Nonne oportuit Christum soporari, verrentibus undique fluctibus navem in qua dormiebat, et ita expergefactum sedatis extemplo tumidis gurgitum aestibus, divinitatis suae cunctis patefacere virtutem? Et timuerunt timore magno, et dicebant ad alterum: Quis putas est iste? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
morte carnis sopiret᷑. eorũ mens sp̃uali in ꝑpetuũ
morte ꝑiret. Unde bene sequitur
⁊ exurgens cõminatꝰ. ẽ uento: & dix̃ mari. Tace om¬
mutesce. Q cessauit uentꝰ: & facta ẽ. tranquillitas mas¬
gna. Uento quippe: exurgens cõminatꝰ ẽ: quia resur¬
rectione celebrata diaboli suꝑbiã strauit. dũ ꝑmortẽ
destruxit eũ qͥ habebat mortis imꝑiũ. Mare qͥuoq si¬
lere p̾cepit. ac tranquillitatẽ reduxit: qͥa uesaniã
iudeorũ : & rabiẽ quȩ caput quatiens clamauerat.
si filius dĩ est descendat nunc de cruce & credimꝰ ei:
mortẽ suꝑando ac de sepulchro resurgendo deiecit
U bi notandũ iuxta litterã: qđ om̃s creaturȩ sentiant
creatorẽ. Quib enĩ increpat᷑ & imꝑat᷑: sentiunt
impantẽ. Non errore hereticorũ. qͥomĩa putant a¬
nimata: sed maiestate conditoris: quȩ apud nos insen-¬
sibilia. illi sensibilia sunt. Et ait illis. Quid timi¬

Expanded text:
morte carnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte carnis sopiretur, eorum mens spiritali in perpetuum morte periret. Unde bene sequitur: Et exsurgens comminatus est vento, et dixit mari: Tace, obmutesce. Et cessavit ventus, et facta est tranquillitas magna. Vento quippe exsurgens comminatus est, quia resurrectione celebrata diaboli superbiam stravit, dum per mortem destruit eum qui habebat mortis imperium. Mare quoque silere praecepit, ac tranquillitatem reduxit, quia vesanam Judaeorum rabiem, quae caput quatiens clamaverat: Si Filius Dei est, descendat nunc de cruce, et credimus ei , mortem superando ac de sepulcro resurgendo dejecit. Ubi notandum juxta litteram quod omnes creaturae sentiant Creatorem. Quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem. Non errore haereticorum, qui omnia putant animantia, sed majestate Conditoris. Quae enim apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Et ait illis: Quid timi
Abbreviated transcription (Latin):
s facta .ẽ. ꝓcella magnauenti. & fluctꝰ mitcebat
in nauẽ: ita ut impleret᷑ nauis. Et ipse erat in pupi
supraceruical dormiens. Discipłis nauigantib xp̃c
obdormiuit: qͥa calcantib scłm fidelib futuriq
certatĩ post terga iactantib: tẽpus subito dnĩcȩ pas¬
sionis aduenit. Vnde bene hoc sero facto gestũ fuisse
ꝑhibetur: ut ueri solis occubitũ. ñ sola dñi dormitio.
sed & ipsa decedentis lucis hora significet. A scen¬
dente autẽ illo pupim crucis qua somnũ mortis ca-¬
peret: fluctꝰ blasphemantiũ ꝑsecutorũ demonicis
excitati ꝓcellis assurgunt. Quib tam̃ ñ ipsius pati¬
entia turbat᷑: sed discipłoꝵ imbecillitas conctit᷑.
trepidat. ꝑiclitatur. Et excitant cũ: & dicunt
ei. Magister. ñ ad te ꝑtinet quia perimꝰ: Excitant
dñm discipłi. ne eo dormiente fluctuũ feritate
disꝑeant: quia cuiꝰ mortẽ uiderant. maximis
uotis resurrectionẽ quȩrebant : nesi diutius ipse

Expanded text:
la magna venti, et fluctus mittebatur in navem, ita ut impleretur navis. Et erat ipse in puppi super cervical dormiens. Discipulis navigantibus Christus obdormivit: quia calcantibus saeculum fidelibus futurique certatim post terga jactantibus, tempus subito dominicae passionis advenit. Unde bene hoc sero facto gestum fuisse perhibetur, ut veri solis occubitum non sola Domini dormitio, sed et ipsa decedentis lucis hora significet. Ascendente autem illo puppim crucis, qua somnum mortis caperet, fluctus blasphemantium persecutorum daemoniacis excitati procellis, assurgunt. Quibus tamen non ipsius patientia turbatur, sed discipulorum imbecillitas concutitur, trepidat, periclitatur. Et excitant eum, et dicunt ei: Magister, non ad te pertinet, quia perimus? Et excitant Dominum discipuli, ne eo dormiente fluctuum feritate dispereant, quia cujus mortem viderant, maximis votis resurrectionem quaerebant, ne si diutius ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ cũ dño nec tam̃ in altũ ductȩ uł aliqͥd tẽ¬
pestatis ꝑtulisse narrant᷑: illos nimirũ significant.
qui ita fide dnĩcȩ crucis imbuti ft̃ ut necdũ turbi¬
ne tribulationũ pulsati: tantũ in pace ȩccł̃ȩ susce-¬
pta fidei mysteria conseruent: uł certe eos qͥ post
crebras tẽptationũ ꝓcellas aliquantula ad tẽpus
serenitate concessȩ pacis utuntur. Incertũ nanq ẽ:
naues illȩ utrũ nuꝑ factȩ in portũ deductȩ sunt.
an post exꝑta maris ꝑicula ad portũ reductȩ. Unde
utrosq recte possunt designare: & eos uidelicet qui
necdũ sunt tẽptationib ꝓbati. & illiꝰ qͥ post exami¬
nationẽ crebrã tribulationũ ꝓxp̃o. aliquanta sopitis

Expanded text:
dicuntur cum Domino, nec tamen in altum ductae, vel aliquid temdicuntur cum Domino, nec tamen in altum ductae, vel aliquid tempestatis pertulisse narrantur, illos nimirum significans qui ita fide dominicae crucis imbuti sunt, ut necdum turbine tribulationum pulsati, tantum in pace Ecclesiae suscepta fidei mysteria conservent; vel certe qui post crebras tentationum procellas aliquantula ad tempus serenitate concessae pacis utuntur. Incertum namque est naves illae utrum nuper factae in portum deductae sint, an post experta maris pericula ad portum reductae. Unde utrosque recte possunt designare, et eos videlicet qui necdum sunt tentationibus probati, et illos qui post examinationem crebram tribulationum pro Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ita dictũ ẽ. quasi nullũ aꝑtũ ad turbas sermonẽ fece¬
rit. sed ꝑsolas parabolas locutꝰ eis fuerit: uerũ ita
potius. quia nullus facile sermo eiꝰ inuenit᷑ in quo ñ
aliquid parabolarũ sit intermixtũ Cap̃.xiii.
⁊ ait illis illa die: cũ sero. eẽt. factũ. Transeamuf
contra. Et dimittentes turbã: assumunt eũ ita ut
erat in naui. & aliȩ naueserant cũ illo. In hac naui¬
gatione dñs utranq unius eiꝰdẽq suȩ ꝑsonȩ naturã
dignat᷑ ostendere: dũ ipse qͥut homo dormit in na-¬
ui. furorẽ maris uerbo cõpescit ut ds̃. Porro uixta
allegoriã mare qđ cũ suis transire desiderat: tene¬
brosus amarusq scłi p̃sentis estus accipit᷑ Nauicula
autẽ quã ascendit: nulla melius quã sacratissimȩ pas
beneficio adiuti: transcensis mundi fluctib ad
habitationẽ patriȩ cȩlestis quasi ad stabilitatẽ
securi litoris ꝑueniunt. Aliȩ aut̃ naues quȩ fuisse

Expanded text:
ita dictum est quasi nullum apertum ad turbas sermonem fecerit, sed per solas parabolas locutus eis fuerit: verum ita potius, quia nullus facile sermo ejus invenitur, in quo non aliquid parabolarum sit intermistum. LIBER SECUNDUS. Et ait illis illa die cum sero esset factum: Transeamus contra. Et dimittentes turbam, assumunt eum, ita ut erat in navi, et aliae naves erant cum illo. In hac navigatione Dominus, utramque, unius ejusdemque suae personae naturam dignatur ostendere, dum ipse qui ut homo dormit in navi, furorem maris verbo compescit ut Deus. Porro, juxta allegoriam mare quod cum suis transire desiderat, tenebrosus amarusque saeculi praesentis aestus accipitur. Navicula autem quam ascendit, nulla melius quam sacratissimae passque fideles adjuti, transcensis mundi fluctibus, ad habitationem patriae coelestis, quasi ad stabilitatem securi littoris perveniunt. Aliae autem naves quae fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
cto fructu mitcit falcẽ. & messem suã desecatꝰ: qͥa
cũ unũquenq ad oꝑa ꝑfecta ꝑduxerit. eiꝰ tẽpora¬
lẽ uitã ꝑemissã sententiã incidit. ut granũ suũ
ad cȩlestia horrea ꝑducit. Cũ gͥ desideria bona
concipimꝰ: sem̃ in terrã mittimꝰ. Cũ uͦ opari recte
incipimꝰ: herba sumꝰ. Cũ autẽ ad ꝓfectũ boni
oꝑis crescimꝰ. ad spicã ꝑuenimꝰ. Cũ in eiꝰdẽ opatio

Expanded text:
cto fructu mittit falcem, et messem suam desecat, quia cto fructu mittit falcem, et messem suam desecat, quia cum unumquemque ad opera perfecta perduxerit, ejus temporalem vitam per emissam sententiam incidit, ut granum suum ad coelestia horrea perducat. Cum igitur desideria bona concipimus, semen in terra mittimus. Cum vero operari recta incipimus, herba sumus. Cum vero ad profectum boni operis crescimus, ad spicam pe
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ. qm̃ ad est messis. Sem̃ homo iactat int̾rã: cũ
cordi suo bonã intentionẽ inserit. & post quã
sem̃ iactauerit dormit: quia iã in spe boni oꝑis
quiescit. Nocte uͦ exurgit & die: quia int̾ aduersa
& ꝓsꝑa ꝓficit Et sem̃ germinat & crescit dũ ille
nescit: quia & cũ adhuc metiri increm̃ta sua ñ
ualet. semel concepta uirtꝰ ad ꝓfectũ ducitur¬
Et ultro t̾ra fructificat: quia p̾ueniente se gr̃a
mens hominis spontanea ad fructũ boni opis assur-¬
git. Sed hȩc eadẽ t̾ra. primũ herbã. deinde spicã.
deinde plenũ frum̃tũ ꝓducit inspica. Herbam
quippe ꝓducere. ẽ: inchoationis bonȩ adhuc te¬
neritudinẽ habere. Ad spicã uͦ herba ꝑuenit: cũ
se uirtꝰ animo concepta ad ꝓfectũ boni oꝑis ꝑtra-¬
hit Plenũ uͦ frum̃tũ inspica fructificat: quan¬
do iã intantũ uirtꝰ ꝓficit. ue esse robusti ac ꝑfe-¬
cti oꝑis possit. Q cũ se ꝓduxerit fructꝰ: statĩ mit¬

Expanded text:
empus messis. Semen homo jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit. Et postquam semen jactaverit, dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nocte vero exsurgit ac die, quia inter adversa et prospera proficit. Et semen germinat et crescit, dum ille nescit; quia et cum adhuc metiri incrementa sua non valet, semel concepta virtus ad profectum duciturEt ultro terra fructificat, quia praeveniente se gratia, mens hominis spontanea ad fructum boni operis assurgit. Sed haec eadem terra primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum producit in spica. Herbam quippe producere, est inchoationis bonae adhuc teneritudinem habere. Ad spicam vero herba pervenit, cum se virtus animo concepta ad profectum boni operis pertrahit. Plenum vero frumentum in spica fructificat, quando jam in tantum virtus proficit, ut esse robusti et perfecti operis possit. Et cum se produxerit fructus, statim mit
Abbreviated transcription (Latin):
& de qua dicit᷑ ad uideos. auferetur a uob̾ regnũ dĩ.
& dabit᷑ genti facienti fructꝰ eiꝰ. Simile. ẽ. gͦ huiꝰce¬
modi regnũ grano sinapis: qđ iuxta cuangłiũ ma¬
thei accipiens homo seminauit in agrosuo. Homo qͥ
seminat. a plerisq saluator intelligit᷑: qđ animis
credentiũ seminet. ab aliis homo ipse seminans in
t̾ra siue inagro suo. hoc. ẽ. in semet ipso. & incorde
suo. Quis. ẽ. iste qͥ seminat. nisi sensus nr̃ & animꝰ.
qͥ suscipiens granũ p̃dicationis & fouens sementẽ
humore fidei facit in agro sui pectoris pullulare:
uod cũ seminatũ fuerit inqͥt in t̾ra:
minꝰ est omĩb seminib quȩ st̃ in t̾ra. Et
cũ seminatũ fuerit ascendit: & fit maius

Expanded text:
citur ad Judaeos: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus. Simile est ergo hujuscemodi regnum grano sinapis, quod, juxta Evangelium Matthaei, accipiens homo seminavit in agro suo . Homo qui seminat a plerisque Salvator intelligitur, quod in animis credentium seminet. Ab aliis homo ipse seminans in terra sive agro suo, hoc est in semetipso, et in corde suo. Quis est iste qui seminat, nisi sensus noster, et animus? Qui suscipiens granum praedicationis, et fovens sementem humore fidei, facit in agro sui pectoris pullulare. Quod cum seminatum, inquit, fuerit in terra, minus est omnibus seminibus quae sunt in terra. Et cum semi
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. seruamandata: & ds̃ prȩbet illã tͥ & iterũ dic̃
Beatꝰ uir qͥ timet dñm: in mandatis eiꝰ cupit nimis. cũ
econtra qui neglecta sapientia mandatisq dñi con¬
tẽptis circa reliqua concupiscens aberrat: nec fructũ
acciꝑe sapientiȩ. nec ad gaudiũ potest uerȩ beatitu¬
dinis atcingere. Suffocant enĩ huiusmodi concu-¬
piscentiȩ uerbũ: quia importunis cogitationib su is
guttur m̃tis strangulant. & dũ bonũ desideriũ in¬
trare ad cor ñ sinunt: quasi aditũ flatꝰ uitalis necant
Cui iusto iudicio contingit. ut quantũ circa reliqua
concupiscit. tantũ longe absit ab illo pauꝑũ sp̃u
desiderio. quocupiunt dissolui & esse cũ xp̃o: quin
potius timet miser qđ reuera euenturũ est ei. dissol¬
ui abhac uita. & esse cũ diabolo. Eł hi sunt qui
suꝑ t̾rã bonã seminati sunt: qͥ audiunt uerbũ & su-

Expanded text:
tiam, serva mandata, et Deus praebet illam tibi. Et iterum dicit: tiam, serva mandata, et Deus praebet illam tibi. Et iterum dicit: Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus cupit nimis . Cui contra, qui, neglecta sapientia mandatisque Domini contemptis, circa reliqua concupiscens aberrat, nec fructum accipere sapientiae, nec ad gaudium potest verae beatitudinis attingere. Suffocant enim hujusmodi concupiscentiae verbum, quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant. Et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus vitalis necant. Cui justo judicio contingit ut quantum circa reliqua concupiscit, tantum longe absit ab illo pauperum spiritu ac desiderio, quo cupiunt dissolvi, et esse cum Christo . Quin potius timet miser quod revera eventurum est ei, dissolvi ab hac vita, et esse cum diabolo. Et hi sunt qui super terram bona
Abbreviated transcription (Latin):
apte dñs in expositione spinarũ appellaturus diuiti¬
as. p̃misit erũnas dicens Et alii sunt qui semi¬
nantur in spinis. Hi sunt qui uerbũ audiunt. & erũ¬
nȩ scłi & deceptio diuitiarũ. & circa reliqua concu
piscentiȩ introeuntes suffocant uerbũ. & sine fru
necesse. ẽ. mox curarũ erũna continuarũ comitans
si ue ecia p̾currens affligat. Quid enĩ erũ nosius illis
qͥ quanto plura habent tanto plus egent. &minꝰ sibi
ipsis habere uident᷑ iuxta qđ poetarũ quidã filargi¬
ruis illudens att crescit amor nũmi quantũ ipsa pe-¬
cunia crescit: Quanto feliciores ñ solũ appetitu ue-¬
rarũ diuitiarũ uerũ etiã ipso contẽptu falsarũ.
qͥ se esse ueracit̾ fatent᷑ tanquã nichil habentes & om̃ia
possidentes Bene aut̃ cũ dixisset. & erũnȩ scli & de¬
ceptio diuitiarũ: adlidit. & circa reliqua concupi¬
scentiȩ Precipit eni scriptura. Concupiscens sapien

Expanded text:
apte Dominus in expositione spinarum appellaturus divitiapte Dominus in expositione spinarum appellaturus divitias, praemisit aerumnas dicens: Et alii sunt qui in spinis seminantur, hi sunt qui verbum audiunt: et aerumnae saeculi, et deceptio divitiarum, frucnecesse est mox curarum aerumna continuarum comitans, sive etiam praecurrens, affligat. Quid enim aerumnosius illis, qui quanto plus habent, tanto plus egent, et minus sibi ipsis habere videntur? Juxta quod poetarum quidam philargyris illudens ait: Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. Quantoque feliciores non solum appetitu verarum divitiarum, verum etiam ipso contemptu falsarum, qui se esse veraciter fatentur tanquam nihil habentes, et omnia possidentes? Bene autem cum dixisset: Et aerumnae saeculi, et deceptio divitiarum, addidit: Et circa reliqua concupiscentiae. P
Abbreviated transcription (Latin):
pueniant. alios huiꝰ uitȩ aduersa terrendo. alios
ꝓsꝑablandiendo retardant. Quorũ primos dñs
t̾rȩ petrosȩ. secundos cõparat spinosȩ. Excipiunt᷑
sane gentiles: qui ne audire quidẽ uerba uitȩ me.¬
rentur. Nec mirũ uideri debet: quare spinis diuitias
cõparauerit dñs: cũ illȩ pungant. istȩ delectent
Recte enĩ spinȩ uocant᷑. quia cõgitationũ suarũ pun¬
Ctionib mentẽ lacerant: & cũ usq ad peccatũ ꝑtra¬
hunt. quasi inflicto uulnere cruentant. Sed & exce¬
ptis uitiorũ punctionib: diuitiarũ cupido plurimũ
mentẽ deuastat. ac securã eẽ ñ suit. Cũ enĩ quisq
sollicitꝰ inuigilat quo ordine siue arte ea quȩ nonclũ
habet adquirat. qua rursũ ꝓuidentia ea quȩ iam ad¬
quisierat conseruet. quadeniq gła ac dignitate ad qui¬
sitorũ copia ꝑfruatur: quantis necesse. ẽ. misera mens
ꝑhoras singulas curarũ stimulis exulceretur : Unde

Expanded text:
perveniant, alios hujus viae adversa terrendo, alios perveniant, alios hujus viae adversa terrendo, alios prospera blandiendo retardant. Quorum primos Dominus terrae petrosae, secundos comparat spinosae. Excipiuntur sane gentiles, qui ne audire quidem verba vitae merentur. Nec mirum videri debet quare spinis divitias comparaverit Dominus, cum illae pugnant, istae delectent. Recte enim spinae vocantur, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant. Et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Sed et exceptis vitiorum punctionibus, divitiarum cupido plurimum mentem devastat, ac securum esse non sinit. Cum enim quisque sollicitus invigilat, quo ordine sive arte ea quae nondum habet acquirat, qua rursum providentia ea quae jam acquisierat conservet, qua denique gloria ac dignitate acquisitorum copia perfruatur: quantis necesse est misera mens per horas singulas curarum stimulis exulceretur? Unde
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris: quia neq in his quȩ oꝑabat᷑ uirtutib neq
in eis quȩ p̃dicabat archanis. eũ cognoscere dm̃ ualent
deoq ad remissionẽ peccatorũ quȩ ꝑgr̃am fidei ipsius
obtinenda.ẽ: ñ merent᷑ attingere: Hi autẽ sunt
qͥ circa uiã ubi seminat᷑ uerbũ. & cũ audierint con-¬
festĩ uenit sachanas & aufert uerbũ qđ seminatũ ẽ.
in corda eorũ. In hac dnĩ expositione om̃iũ eorũ qui
audire quidẽ uerba salutis potuer̃ sed ad salutẽ ꝑue¬
nire nequeunt: distantia cõprehendit᷑. Sunt nanq
qͥ uerbũ qđ audiunt nulla fide. nullo intellectu.
nulla saltẽ tẽptandȩ utilitatis occasione ꝑciꝑe dignan¬
tur: quorũ indisciplinatis ac duris cordib manda¬
tũ uerbũ. confestim immundi sp̃s quasi uiȩ tritȩ
uolucres sem̃ eripiunt. Sunt qͥ auditi uerbi & utilita¬
tẽ ꝓbant. & desideriũ gustant: sed ne ad id qđ ꝓbant

Expanded text:
Salvatoris, quia neque in his quae operabatur virtutibus, neque Salvatoris, quia neque in his quae operabatur virtutibus, neque in eis quae praedicabat arcanis, eum cognoscere Deum valent. Ideoque ad remissionem peccatorum quae per gratiam fidei ipsius obtinenda est, non merentur attingere. Hi autem sunt qui circa viam, ubi seminatur verbum. Et cum audierint, confestim venit Satanas, et aufert verbum quod seminatum est in corde eorum, etc. In hac Domini expositione omnis eorum qui audire quidem verba salutis potuerunt, sed ad salutem pervenire nequeunt, distantia comprehenditur. Sunt namque qui verbum quod audiunt nulla fide, nullo intellectu, nulla saltem tentandae utilitatis occasione percipere dignantur. Quorum indisciplinatis ac duris cordibus mandatum verbum, confestim immundi spiritus quasi vitae tritae volucres semen eripiunt. Sunt qui auditi verbi et utilitatem probant, et desiderium gustant, sed ne ad id quod probant
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ dicit᷑÷ atq acl audiendũ discendũq salubre¬
insinuat᷑. Aures enĩ audiendi: aures sunt cordis.
& sensus interioris: aures oboediendi. & faciendi quȩ
uit ut uidentes uideant & ñ uideant. & audientes
audiant & ñ intelligant: ne quando conuertant᷑ & di¬
mittant᷑ eis peccata. Notandũ in his dñi uerbis quia ñ
solũ ea quȩ loquebat᷑ uerũ etiã quȩ faciebat parabole
fuer id÷ rerũ signa mysticarũ: cũ dicunt᷑ illi quib
in parabolis omĩa fiebant. neq quȩ uidebant neq quȩ
audiebant adintellectũ potuisse ꝑducere. Quidenĩ
obstaret intuentib ne ea quȩ uider̃ eiꝰ facta uł itinera
intelligerent. si ñ in his aliquid ãplius quã carnis ocłis
pateat spualit uellet intelligi: Iuis gͦ qui foris st
neq apꝓpinquant pedib dñi ut accipiant de doctri¬
naciꝰ. in parabolis om̃ia fiant. & facta scilicet & uerba

Expanded text:
hoc quod dicitur, atque ad audienduhoc quod dicitur, atque ad audienduinsinuatur. Aures enim audiendi, aures sunt cordis, et sensus interioris aure obediendi et faciendi quae unt, ut videntes videant, et non videant: et audientes audiant et non intelligant: ne quando convertantur, et dimittantur eis peccata. Notandum in his Domini verbis quod non solum ea quae loquebatur, verum etiam quae faciebat parabolae fuerunt, id est rerum signa mysticarum, cum dicuntur illi quibus in parabolis omnia fiebant, neque quae videbant, neque quae audiebant, ad intellectum potuisse perducere. Quid enim obstaret intuentibus ne ea quae viderent ejus facta vel itinera intelligerent, si non his aliquid amplius quam carnis oculis patebat spiritualiter vellet intelligi? Illis ergo qui foris sunt, neque appropinquant pedibus Domini, ut accipiant de doctrina ejus, in parabolis omnia fiunt, et facta scilicet et verba
Abbreviated transcription (Latin):
eloquiis regularit᷑ instituti. Petrosa uͦ loca quȩ te¬
nui cespite contecta susceptũ sem̃ cito germinare
queunt. sed uim radicis figendȩ ñ habent: illa nimi-¬
rũ sunt pͣcordia quȩ nullis disciplinȩ studi is erudita
nullis tẽptationũ ꝓbationib emollita: dulcedine
tantũ auditi sermonis ac ꝓmissionis cȩlestis ad horã
delectant᷑. sed intẽpore tẽptationis recedunt: qͥa
cũ mom̾taneã celestis oraculi dulcedinẽ insitȩ sibi
austeritati pͣtendunt. quasi locus semini scõ deputatꝰ.
magnã lapidũ congeriẽ pauco t̾rȩ humo cooꝑit. Quȩ
ideo ad fructũ iusticiȩ ꝑuenire ñ ualent: qͥa parũ
eis in est de siderii salutaris qđ sem̃ uitȩ concipiat.
& multũ inest duriciȩ nocentis qđ fructui salutis
obsistat. E⁊ dicebat. Qui habet aures audiendi:
audiat. Quotiens hȩc admonitiuncula uł in euan¬
głio uł in apocalypsi ioħis int̾ponit᷑. mysticũ esse

Expanded text:
eloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae teeloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta, susceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non habent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emollita, dulcedine tantum auditi sermonis ac promissis coelestibus ad horam delectantur, sed in tempore tentationis recedunt; quia cum momentaneam coelestis oraculi dulcedinem insitae sibi austeritati praetendunt, quasi locus semini sancto deputatus, magnam lapidum congeriem pauca terrae humo cooperiunt. Quae ideo ad fructum pervenire justitiae non valent, quia parum eis inest desiderii salutaris quod semen vitae concipiat, et multum inest duritiae nocentis quod fructui salutis obsistat. Et dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec admonitiuncula vel in Evangelio, vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse
Abbreviated transcription (Latin):
Et huius mysteriũ seminis dñs exposuit: in qua uide¬
licet expositione discimꝰ quia nequaquã ipsȩ res in
una eadẽq significatione semꝑ allegorice ponant᷑
Ianq petrã duriciã ꝓteruȩ m̃tis. terrã lęnitatẽ ani¬
mȩ oboedientis. solẽ dicit feruorẽ ꝑsecutionis sȩui¬
entis: cũ ipse alibi solẽ in bonoponat: dicens fulge¬
re iustos infuturo quasi solẽ in regno patris corũ &
instructura domꝰ spualis fodiendũ in altũ. terram
ciciendã. & petrã infundam̃to doceat esse locandã.
hoc ẽ. abimo cordis cͥogitationes t̾renas expurgandas.
& fortitudinẽ fidei inuictȩ ꝓhis infundam̃to bo¬
norũ operũ inserendã. eẽ. moneat. In hoc gͦ loco al¬
titudo t̾rȩ quȩ cõpetent̾ exculta sem̃ uerbi debue¬
rat exciꝑe. ꝓbitas. ẽ. animi disciplinis cȩlestib exer¬
citati. atq ad aus cultandũ oboediendũq diuinis

Expanded text:
Et hujus mysterium seminis Dominus exponit. In qua videEt hujus mysterium seminis Dominus exponit. In qua videlicet expositione discimus quia nequaquam ipsae res in una eademque significatione semper allegorice ponantur. Namque petram duritiam protervae mentis, terram lenitatem animae obedientis, solem dicit fervorem persecutionis saevientis: cum ipse alibi solem in bono ponat, dicens fulgere justos in futuro quasi solem in regno Patris eorum: et in structura domus spiritalis fodiendum in altum, terram ejiciendam, et petram in fundamento doceat esse locandam, hoc est ab intimo cordis sinu cogitationes terrenas expurgandas, et fortitudinem fidei invictae pro his in fundamento bonorum operum inferendam esse moneat. In hoc ergo loco, altitudinem terrae quae competenter exculta semen verbi debuerat excipere, probitas est animi, disciplinis coelestibus exercitati, atque ad auscultandum obediendumque divinis
Abbreviated transcription (Latin):
Quecumꝙ gͦ dñs in hac parabola exponere ipse dignatꝰ
est : pia fide suscipienda sunt. Quȩ uͦ tacita nr̃ȩ intel¬
ligentiȩ dereliqͥt. ȩque pia intentione ꝑquirenda
ac ꝑstringenda sunt breuit᷑. Sem̃ qđ circa uiã ceci¬
dit: duplici lęsura disperiit. & abitinerantib scili¬
cet conculcatũ & a uolucrib raptũ. Ua gͦ est mens
sedulo malarũ cogitationũ meatu trita atq are fa¬
cta: ne uerbi sem̃ exciꝑe ac germinare ficiat. Atq
ideo quicqͥd boniseminis uicinia talis uiȩ contige¬
rit. perit: quia impbo pessimȩ cogitationis transitu
conculcatũ a demonib rapitur. Qui recte uolucres
cęli. siue quia cȩlestis sp̃ualisq sunt naturȩ. siue qͥa
ꝑaera uolitant appellant᷑. Aliuo uͦ cecidit suꝑ
petrosa ubi ñ habuit terrã multã: & statĩ exortũ. ẽ.
qm̃ ñ habebat altitudinẽ t̾rȩ. & quando exortꝰ est
sol: exestuauit & eoqd ñ haberet radicẽ exaruit:

Expanded text:
que ergo Dominus in hac parabola exponere ipse dignatus est, pia fide suscipienda sunt. Quae vero tacita nostrae intelligentiae dereliquit, aeque pia intentione perquirenda, ac perstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit duplici laesura disperiit, et ab itinerantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via ergo est mens sedulo malarum cogitationum meatu trita atque arefacta, ne verbi semen excipere ac germinare sufficiat. Atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae contigerit, periit, quia improbo pessimae cogitationis transitu conculcatum a daemonibus rapitur, qui recte volucres coeli, sive quia coelestis spiritalisque sunt naturae, sive quia per aera volitant, appellantur. Alia autem ceciderunt in petrosa, ubi non habebant terram multam, et continuo exorta sunt, m non habebat altitudinem terrae. Et quando exortus est sol, exaestuavit, et eo quod non haberet radicem exaruit.
Abbreviated transcription (Latin):
runt te. Et respondens eis ait. Quȩ. ẽ. mat̾ mea. &
fr̃s mei: Intus uerbũ. intus. ẽ. lum̃. Unde alibi.
Ut intrantes inqͥt uideant lum̃. Si gͦ foris stantes
nec ipsi agnoscunt᷑ parentes. & ꝓpt̾ nr̃m fortasse
ñ agnoscunt᷑ exẽplũ. quẽ admodũ nos agnoscem᷑.
si foris stemꝰ : Foris enĩ stantes uolunt dñm uide¬
re cognati ipsius: cũ iudei spũalẽ in lege sensũ ñ
quęrentes. se se ad custodiã litterȩ foris fixerunt
Et quasi xp̃m potius ad carnalia docenda cogunt exi re
quã se ad discenda spũaliꝰ consentiunt ingredi
⁊̃ circũ spiciens eos qͥ incircũitu eiꝰ sedebant: ait¬
Ecce mat̾ mea & fr̃s mei. Qui enĩ fecerit uoluntatẽ

Expanded text:
runt te. Et respondens eis ait: Quae est mater mea et runt te. Et respondens eis ait: Quae est mater mea et fratres mei? Intus verbum, intus est lumen. Unde alibi, Ut intrantes, inquit, videant lumen . Si ergo foris stantes nec ipsi agnoscuntur parentes, et propter nostrum fortasse non agnoscuntur exemplum, quemadmodum nos agnoscemur, si foris stemus? Foris enim stantes nolunt Dominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritualem in lege sensum non quaerentes, sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritualia consentiunt ingredi. Et circumspiciens eos qui in circuitu ejus sedebant, aitEcce mater mea, et fratres mei. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
cognati. Sane qđ dñs ad matrẽ fr̃sq rogatꝰ ab officio
uerbi dissimulat egredi. ñ maternȩ refutat obse¬
quiũ pietatis cuiꝰ p̃ceptũ. ẽ. honora patrẽ tuũ & ma¬
trẽ. sed paternis se mysteriis ãplius quã mat̾nis
debere monstrat affectib: idem nob exemplo qđ
uerho cõmendans cũ ait. Qui amat patrẽ aut matrẽ
plus quã me. ñ est me dignꝰ Non iniuriose fr̃s contẽ
nit. sed opiis spũale carnis cognationi p̾ferens. religi¬
& popłsest iudeoꝵ qͥ saluatore intꝰ docente uenien¬
tes intrare nequeunt. cuiꝰ spu alit̾ intelligere dicta
neglegunt Prȩoccupans enĩ turba eiꝰ ingreditur
domũ: eiꝰ auscultat sermonib ut euangłista
Matheus declarat. Quia differente iudẽa genti¬
litas confluxit ad xp̃m: atq interna uitȩ myste¬
ria quanto fide uicinior. tanto m̃te capacior hau¬
sit: iuxta qđ psalmꝰ ait Accedite ad eũ & illumina¬

Expanded text:
cognati. Sane quod Dominus ad matrem fratresque rogatus, ab officio cognati. Sane quod Dominus ad matrem fratresque rogatus, ab officio verbi dissimulat egredi, non maternae refutat obsequia pietatis, cujus praeceptum est, Honora patrem tuum et matrem, sed paternis se mysteriis amplius quam maternis debere monstrat affectibus: idem nobis exemplo quod verbo commendans, cum ait, Qui amat patrem aut matrem plusqunit, sed opus spirituale carnis cognationi praeferens, religipopulus est Judaeorum, qui Salvatore intus docente, venientes intrare nequeunt: cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turba, ejus ingreditur domum, ejus auscultatura sermonibus, ut evangelista Matthaeus declarat: quia differente Judaea gentilitas confluxit ad Christum, atque interna vitae mysteria quanto fide vicinior, tanto mente capacior hausit. Juxta quod Psalmista ait, Accedite ad eum, et illumina
Abbreviated transcription (Latin):
neq in hoc scło. neq in futuro: datur intelligi quas¬
dã culpas in hoc scło. quasdã uͦ infuturo laxari. Qđ
enĩ de uno negat᷑: consequens intellectꝰ patet quia
de quildã concedit᷑. Sed tam̃ hoc de paruis mini¬
misq peccatis fieri posse credendũ. ẽ: sicut est assidu¬
us otiosus sermo. immoderatꝰ risus uł peccatũ curȩ
rei familiaris: quȩ uix sine culpa uł ab ipsis agit᷑ qui
culpa qualit̾ declinari debeat sciunt. aut ñ ingrauib
culpis error ignorantiȩ. quȩ cuncta etiã post mortẽ
grauant. si adhuc in hac uita positis minime fuerint
relaxata. Hoc tam̃ sciendũ. ẽ: qͥa illic saltẽ de mini¬
mis nil quisq purgationis obtinebit: nisi hoc bonis
actib in hac adhũc uita positꝰ ut illic obtineat ꝓme¬
miser̃ ad eũ uocantes eũ. Et sedebat circa eũ turba
uixta heluidiũ. nec filii ioseph ex alia uxore iuxta
qͦsdã putandi. sed eorũ potius intelligendi sc̃ esse

Expanded text:
neque in hoc saeculo, neque in futuro, datur intelligi, quasdam culpas in hoc saeculo, quasdam vero in futuro laxari. Quod enim de uno negatur, consequens intellectus pade quibusdam conceditur; sed tamen hoc de parvis minimisque peccatis fieri posse credendum est, sicut est assiduus otiosus sermo, immoderatus risus, vel peccatum curae rei familiaris, quae vix sine culpa, vel ab ipsis agitur, qui culpam, qualiter declinari debeant, sciunt. Aut etiam in gravibus culpis errore ignorantiae, quae cuncta etiam post mortem gravant, si adhuc in hac vita positis, minime fuerint relaxata. Hoc tamen sciendum est, quod illic saltem de minimis, nil quisquam purgationis obtinebit, nisi hic bonis actibus in hac adhuc vita positus, ut illic obtineat, promemiserunt ad eum vocantes eum. Et sedebat circa eum turba,juxta Helvidium, nec filii Joseph ex alia uxore, juxta quosdam, putandi, sed eorum potius intelligendi sunt esse
Abbreviated transcription (Latin):
unũ centũ. Terra bona hoc. ẽ. fidelis electorũ consci¬
entialomib trib t̾rȩ nequã ꝓuentib contraria fac̃.
quia & cõmendatũ sibi sem̃ uerbi libent᷑ excipit.
& exceptũ iter aduersa ac ꝓsꝑa constant᷑ ad fructꝰ
usq tẽpora conseruat Fructificat autẽ. & facit
licet. cũ fidẽ scȩ trinitatis el ectorũ cordib insinu¬
at. Sexaginta : cũ ꝑfectionẽ docet bonȩ oꝑationis
Nã quia in senario numero mundi ornat᷑ expletꝰ est:
recte ꝑhunc bona oꝑatio designat᷑. Centũ: cũ in uni¬
uersis quȩ agimꝰ quȩrenda nob̾ in regno celesti p̃mia
demonstrat. Centi nanq quȩ cõputando indexterã
transferunt᷑. recte in significationẽ ponunt᷑ ꝑpe
huc manu continent᷑. centũ transeunt ad dexterã.
Quãuis enĩ magna sit fides quȩ nob̾ cognitionẽ nr̃i
conditoris reuelat. magna sint oꝑa quib ne sit otio¬
sa consũmat᷑: in hac tam̃ ambo sunt uita necessaria.

Expanded text:
unum centum. Terra bona, hoc est fidelis electorum conscientia, omnibus terrae nequam proventibus contraria facit, quia et commendatum sibi semen verbi libenter excipit, et exceptum inter adversa ac prospera constanter ad fructus usque tempora conservat. Fructificat aulicet, cum fidem sanctae Trinitatis electorum cordibus insinuat; sexaginta, cum perfectionem docet bonae operationis: nam quia in senario numero mundi ornatus expletus est, recte per hunc bona operatio designatur; centum cum in universis quae agimus quaerenda nobis in regno coelesti praemia demonstrat. Centum namque quae computando in dexteram transferuntur, recte in significatione ponuntur perphuc manu continentur, centum transeunt ad dexteram. Quamvis enim magna sit fides, quae nobis cognitionem nostri Conditoris revelat, magna sint opera quibus fides, ne sit otiosa, consummatur, in hac tamen ambo sunt vita necessaria,
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidẽ suã partẽ synagoge electã. ad collectionẽ qͦq
gentiũ grẽ suȩ dona diffudit. Qđ ipsũ etiã suo iti¬
nere designauit: cũ post pͣdicationẽ domi habitam
ad mare docturus exiit. Deniq indomo p̾dicans qͥsclã
Qđ differentia manifeste iudeegentis exprimit. in
qua multi dño rebelles. ñnulli st̃ diuina adoptione
condigni. Eł dũ seminat: aliud cecidit circa uiã
& uener̃ uolucres & comeder̃ illud. In euangłio lucȩ¬

Expanded text:
ad fidem suam partem Synagogae electam, ad collectionem quoque ad fidem suam partem Synagogae electam, ad collectionem quoque gentium gratiae suae dona diffudit. Quod ipsum etiam suo itinere designavit, cum post praedicationem domi habitam ad mare docturus exiit. Denique in domo praedicans, quosdam Quod differentiam manifeste Judaeae gentis exprimit; in qua multi Domino rebelles, nonnulli sunt divina adoptione condigni. Et dum seminat, aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres, et comederunt illud. In Evangelio Luc
Abbreviated transcription (Latin):
tangeret᷑. nec cũ illo innaui transcensis fluctib sede¬
ret: illorũ aptissime gestat figurã qui nuꝑ ad au¬
diendũ uerbũ conuenerant. Et quidẽ pietate animi
a reproborũ amaritudine. obscuritate. in stabilitate.
secreti sunt: sed necdũ cȩlestib mysteriis quȩ deside¬
Audite. Ecce exiit seminans ad seminandũ Ipse dñs
in sequentib hanc parabolã exponens. sem̃ esse uer-¬
bũ dĩ. seminantẽ uͦ seipsũ asseuerat. Qđ uͦ dicit qͥa
exiit seminans ad seminandũ. nob̾ quȩrendũ reliqͥt.
Exiit gͦ seminans ad seminandũ: quia dñs de sinu
patris egrediens uenit in mundũ. ac uerbũ ueritatis
ꝑeos quos instituit ipse seminauit: iuxta qđ in eiꝰ
laudib dicit abaciic. Existi cũ salute popłitui. ut
saluos facias xp̃os tuos: id est eos qͦs unctione sp̃s tui
consecrasti. tui scĩ nominis participes facere digna¬
ris. Uel certe exiit ad seminandũ: cũ post uocatam

Expanded text:
tangeretur, nec cum illo in navi transcensis fluctibus sedetangeretur, nec cum illo in navi transcensis fluctibus sederet, illorum aptissime gestat figuram, qui nuper ad audiendum verbum convenerant et quidem pietate animi a reproborum amaritudine, obscuritate et instabilitate secreti sunt, sed necdum coelestibus mysteriis, quae desideAudite; ecce exit seminans ad seminandum. Ipse Dominus in sequentibus hanc parabolam exponens, semen esse verbum Dei, seminantem vero seipsum asseverat. Quod vero dicit quia exiit seminans ad seminandum, nobis quaerendum reliquit. Exiit ergo seminans ad seminandum, quia Dominus de siPatris egrediens venit in mundum, ac verbum veritatis, um, vel per eos quos instituit ipse seminavit. Juxta quod in ejus laudibus dicit Abacuc, Existi in salutem populi tui, ut salvos facias christos tuos , id est eos quos unctione Spiritus tui consecrare, ac tui sancti nominis participes facere dignaris. Vel certe exiit ad seminandum, cum post vocatam
Abbreviated transcription (Latin):
ras legis ante ponere maluit: dñs sacram̃ta salutis
quȩ illa spreuerat externis ꝑorbẽ nationib contulit
⁊ congregata ẽ. ad eũ turba multa: ita ut in nauẽ
ascendens sederet in mari. & om̃is turba circama¬
re suꝑ t̾rã erat: & docebat illos in parabolis multa.
Qđ turba multa ad dñm docentẽ ad mare congrega-¬
ta. ẽ: significat frequentiã popłorũ p̃dicantib apłis
ad fidẽ ueritatis confluentiũ. Qđ uͦ ipse nauẽ ascen¬
dens sedebat in mari: p̃figurabat eccłam in medio
rationũ ñ credentiũ & contradicentiũ ȩdificandã
Quasi enĩ dñs sedet in naui in medio mari posita: cũ¬
m̃tes fideliũ int̾ infideles cõmorantiũ gr̃a suȩ ui¬
sitationis illustrat. dilectãq sibi in his mansionẽ con-¬
secrat. Porro turba quȩ circamare suꝑ t̾rã posita
uerba dni auscultabatur. ita ut nec fluctib maris

Expanded text:
ras legis anteponere maluit, Dominus sacramenta salutis ras legis anteponere maluit, Dominus sacramenta salutis quae illa spreverat, externis per orbem nationibus contulit. Et congregata est ad eum turba multa, ita ut in navem ascendens sederet in mari, et omnis turba circa mare super terram erat; et docebat eos in parabolis multa. Quod turba multa ad Dominum docentem ad mare congregata est, significat frequentiam populorum praedicantibus apostolis ad fidem veritatis confluentium. Quod vero ipse navem ascendens sedebat in mari, praefigurabat Ecclesiam in medio nationum non credentium et contradicentium aedificandam. Quasi enim Dmentes fidetium inter infideles commorantium gratia suae visitationis illustrat, dilectamque sibi in his mansionem consecrat. Porro turba quae circa mare super terram posita, verba Domini auscultabat, ita ut nec fluctibus maris