comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acrificium uisibile. inuisibi¬
lis sacrificii testamẽtum : id.ẽ
sacrum signum. ẽ Vnde ille poet¬
nitens apud ꝓpħam. uł ipse ꝓpb̃a
quȩrens dm̃ peccatis suis habere
ꝓpitium: si uoluisses inquit sa¬
crificium dedissem utiq olocciu¬
stis non delectab̃is. Sacrificium
dõ. sp̃s contrilatus: cor contritũ
& humiliatum ds̃ non sꝑnet. Intu¬
eamur quem ad modum dubi dm̃
dixit nolle sacrificium : ibi dm̃ o-¬
ftendit uelle sacrificiũ. Nor
uult ergo sacrificium trucidati
pecoris : & uult sacrificium con¬
triti cordis. Illo igitur quod eũ
nolle dixit: hoc significatur
qͦd eum uelle subiecit. Sic itaq
illa dm̃ nolle dixit quomodo
A stultis ea uelle creditur. ue¬
lut suȩ gratia uoluptatis. Nam
si ea sacrificia quȩ uult quorũ
hoc unum .ẽ. cor contritũ & hu¬
miliatum dolore poenitendi.
nollet eis sacrificus significari
quae uelut sibi delectabilia de¬
siderare putatus ẽ: non utique
de his offerendis in lege ueteri

Expanded text:
acrificium visibile, invisibilis sacrificii sacramentum, id est, sacrum signum est. Unde ille poenitens apud prophetam, vel ipse propheta quaerens Deum peccatis suis habere propitium: Si voluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernet . Intueamur quemadmodum ubi Deum dixit nolle sacrificium, ibi Deum ostendit velle sacrificium. Non vult ergo sacrificium trucidati pecoris, sed vult sacrificium contriti cordis. Illo igitur quod eum nolle dicit, hoc significatur quod eum velle subjecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quomodo ab stultis ea velle creditur, velut suae gratia voluptatis. Nam si ea sacrificia quae vult, quorum hoc unum est, cor contritum et humiliatum dolore poenitendi, nollet eis sacrificiis significari, quae velut sibi delectabilia desiderare putatus est, non utique de his offerendis in Lege vetere
Abbreviated transcription (Latin):
Salutare dĩ. xp̃c.ẽ. Quem infantem
symeon senex cũm agnouisset in
spũ. eumq sumpsisset in manus:
nc̃ dimittis inquit dñe seruum
tuum scđm uerbum tuum in pace.
q̃m uider̃ ocłi mei salutare tuum.

Expanded text:
salutare dei Christus est, quem infantem salutare dei Christus est, quem infantem Symeon senex cum agnouisset in spiritu eumque sumpsisset in manus: Nunc dimittis. inquit, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
ui timetis dñm laudate eum :
ut dm̃ non seruiliter sed lib̾e
colatis. Amare discite quem timetis:
et poteritis laudare qđ amatis.
Tim̃tes enim dm̃ homines ueteris
testam̃ti. propt̃ litteram terrentem
& occidentem. nondum habentem sp̃m
uiuificantem. currebant cum sacrificus
ad templum. Et quam uis infiguram
futuri sanguinis quo redempa sumus:
tamen nescientes quid ꝑ eos p̃figurare¬
tur : cruentas uictimas immolabaNt
Nunc .uͦ. in gr̃a nõui tẽstam̃ti : qui ti¬
metis dnm laudate eum. Ipse quippe
in alio psalmo mutanda illa p̃nunti¬
ans quȩ tunc in umbra futuri offe¬
rebantur : non accipiam in qͥt de
manu tua uitulos. neq de gregib
tuis hyrcos. & paulo post. ut osteri¬
deret sacrificium noui testam̃ti. qͣn¬
do illa fuerant cessatura: immola
in quit dõ sacrificium laudis: et
redde altissimo uota tua. Et infine
eiusdem psalmi . Sacrificium inquit
laudis głificabit me: et illic uia est
qua ostendam illi salutare meum.

Expanded text:
ui timetis dominum, laudate eum. ut deum non seruiliter sed libere colatis, amare discite, quem timetis, et poteritis laudare, quod amatis. timentes enim deum homines ueteris testamenti propter litteram terrentem et occidentem nondum habentes spiritum uiuificantem currebant cum sacrificiis ad templum et quamuis in figuram futuri sanguinis, quo redempti sumus, tamen nescientes, quid per eas praefiguraretur, cruentas uictimas immolabant. nunc uero in gratia testamenti noui qui timetis dominum. laudate eum. ipse quippe in alio psalmo mutanda illa praenuntians, quae tunc in umbra futuri offerebantur: Non accipiam, inquit, de manu tua uitulos neque de gregibus tuis hircos. et paulo post, ut ostenderet sacrificium noui testamenti, quando illa fuerant cessatura: Immola, inquit, deo sacrificium laudis et redde altissimo uota tua. et in fine eiusdem psalmi: Sacrificium, inquit, laudis glorificabit me et illic uia est, qua ostendam illi salutare meum.
Abbreviated transcription (Latin):
uiris dñm agnoscebant: cui ꝑsin
Neq enim aliam ob causam sic eos sus¬
ceperunt: ut tanquam mortalibus & hu¬
mana refectione indigentibus ministra¬
rent. Sed erat profecto aliquid quo is¬
ta excellebant licet tanquam homines.
ut in eis eẽ. dñm sicut. eẽ assolet in ꝓpħis
hi qui hospitalitatem illis exhibebant
dubitare non possent: atq ideo & ipsos
aliquando pluraliter. & in eis dñm ali¬
quando singulariter appellabant :.
Angłos autem fuisse scriptura testatur. ñ
solum in genesis libro ubi hȩc gesta nar¬
rantur: uerum etiam in epła ad hebreos
ubicum hospitalitas laudaretur per hanc
inquit etiam quidam nescientes. hospitio
receperunt angłos. IEł onorabile conu¬

Expanded text:
uiris Dominum agnoscebant, cui per sneque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tamquam mortalibus et humana refectione » indigentibus ministrarent; sed erat profecto aliquid, quo ita excellebant, licet tamquam homines, ut in eis esse Dominum, sicut esse adsolet in prophetis, hi, qui hospitalitatem illis exhibebant, dubitare non possent; adque ideo et ipsos aliquando pluraliter et in eis Dominum aliquando singulariter appellabant. Angelos autem fuisse scriptura testatur, non solum in hoc genesis libro, ubi haec gesta narrantur, uerum etiam in epistula ad Hebraeos, ubi, cum hospitalitas laudaretur: Per hanc. inquit, etiam quidam nescientes hospitio receperunt angelos. Per illo
Abbreviated transcription (Latin):
Iudistis fr̃s mei cum epta ad
hebreos legeretur. O boedite
p̃positis urĩs: & subditi estote:
quia ipsi uigilant ꝓ animabus
urĩs tanquam rationem reddi¬
turi ꝓuob̃. ut cum gaudio hoc fa¬
ciant. & non cũ tristitia. Non enim
expedit uob̃. Quando facimus ista
in agro: quando attendit arborem
& fructũ uidet: quando attendit se
causa dorsum curuauit. non sine cau¬
sa manus attriuit: non sine causa
frigus et ȩstus tolerauit. Hoc. ẽ. qđ
ait̃ : ut cum gaudio hoc faciant. &
non cum tristitia Non enim expedit
uob̃. Num quid dixit. non illis expe¬
dit : dixit non expedit: sȩd uobis.
Nam illi p̃positi quando contristant᷑
de malis ur̃is expedit illis ipsa tri-¬
satia: & prodest illis: sed non ex
mercede gaudeamus MEN¬

Expanded text:
udistis, fratres mei, cum Epistola ad Hebraeos legeretur: Obedite praepositis vestris, et subditi estote; quia ipsi vigilant pro animabus vestris, tanquam rationem reddituri pro vobis: ut cum gaudio hoc faciant, et non cum tristitia; non enim expedit vobis . Quando facimus ista in agro? Quando attendit arborem, et fructum videt; quando attendit segcausa dorsum curvavit, non sine causa manus attrivit, non sine causa frigus et aestum toleravit. Hoc est quod ait, Ut cum gaudio hoc faciant, et non cum tristitia; non enim expedit vobis. Numquid dixit, Non illis expedit. Nam illi praepositi quando contristantur de malis vestris, expedit illis; ipsa tristitia prodest illis: sed non expmercede gaudeamus. SE
Abbreviated transcription (Latin):
& rectõres mundi tenebrarum harum.
id.ẽ. rectores iniquorum. mundum iftũ
diligentium : & propter ea tenebrarum.
Quia et nos fuimus aliquando tene¬
brȩ: nc̃ autem lux in dño Aduersus
spiritualia in quit nequitiȩ in cȩlestib:
id est diabolum & anglos eius. Quem
diabolum alio locõ dicit principem
potestatis aeris huius. Audi gͦ qđ sequitur.
Dñs mͥ aduitor: & ego despiciam immicos
meos Ex quolibet genere inimici exur¬
gant. sicue ex num̃ero hõminum maloꝵ.
siue ex numero malorum angłorum
in dñi aduitorio despiciemur ID octri

Expanded text:
et rectores mundi tenebrarum harum:» et rectores mundi tenebrarum harum:» id est, rectores iniquorum, mundum istum diligentium, et propterea tenebrarum; quia et nos fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . «Adversus spiritualia,» inquit, «nequitiae in coelestibus» : id est, diabolum et angelos ejus; quem diabolum alio loco dicit principem potestatis aeris hujus . Audi ergo quod sequitur: «Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos.» Ex quolibet genere inimici exsurgant, sive ex numero malorum hominum, sive ex numero malorum angelorum; in Domini adjutorio despicientur cui
Abbreviated transcription (Latin):
ulnus ẽ mortiferum qđ aliqͣndo¬
qui committunt nescio qua per¬
uersitate contendunt. & nescio unde sibi tes¬
timonia non nulla & uana conquirunt di¬
quis tali morbo laboras. Qđ dicit ds̃.
audi: non quod tibi dicit fauens pecca¬
tis tuis animus tuus. aut eadem tecum
inquitatis catena ligatus amicus tuus.
uł potius in imicus et tuus et suus. ⁊.
& thorus immaculatus. Fornicatores
ne te inscribat inimicus: & non times
est quidem dies iudicii : sed unius cuiꝰq
tas semꝑ incerta : quando sit dies ultimꝰ¬
tuus nescis. Corrige te hodie propter
cras. Prosit tibi & modo correptio in
secreto. ISint mores sine auaritia : con
tenti p̃sentibus. Ipse enim dix̃. Nonte
Sdeseram neq derelinquam : ita ut confi¬
denter dicamus. Dñs michi ad uitor.ẽ
snon timebo quid faciat michi homo.
faciat michi homo. Sed num quid
Quid est homo carni & sanguini deditꝰ.
nĩsi caro & sanguis: Sed ait apłs. Non
est nob̵ colluctatio aduersus carnem
& sangunem. sed aduersus principes

Expanded text:
ulnus esse mortiferum: quoqui committunt, nescio qua perversitate contemnunt; et nescio unde sibi testimonia nulla et vana conquirunt, diquis tali morbo laboras. Quod dicit Deus audi: non quod tibi dicit favens peccatis tuis animus tuus, aut eadem tecum iniquitatis catena ligatus amicus tuus, vel potius inimicus tuus et suus. Audet torus immaculatus. Fornicatores ne te inscribat inimicus; et non timesest quidem dies judicii: sed uniuscujusquetas semper incerta, quando sit dies tuus ultimus, nescis. Corrige te hodie, propter cras. Prosit tibi et modo in secreto tenti praesentibus. Ipse enim dixit: Non te deseram neque derelinquam , ita ut confidenter dicamus: Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo faciat mihi homo.» Sed numquid Quid est homo carni et sanguini deditus, nisi caro et sanguis? Sed ait Apostolus, «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes
Abbreviated transcription (Latin):
xhibuit itaq hospitalitatem qͦmͦ¬
scĩs hominibus dei. inquibus
ẽẽ. dm̃ cognouit: cum eos sicut etiam
ipse abraham angelos. ẽẽ nesciret. Hi
enim patriarchȩ sunt significati in epła
adhebreos ubi de hospitalitate loquens
ait. Per hanc quidam nescientes hospicio
receperunt angłos. Recepit ergo eos loth
nesciens qđ angłi ẽẽnt: cognoscens tam̃
sicut ipso demonstrante cõgnoscere potuit
quis in eis ẽ&.¬

Expanded text:
xhibuit itaque hospitalitatem quosanctis hominibus Dei, in quibus esse cognovit, cum eos, sicut etiam ipse Abraham, angelos esse nesciret. Hi enim Patriarchae sunt significati in Epistola ad Hebraeos, ubi de hospitalitate loquens ait: Per hanc quidam nescientes, hospitio receperunt angelos . Receptis ergo eis Loth, nesciens quod angeli essent, cognoscens tamen sicut ipso Domino demonstrante cognoscere potuit, quis in eis e
Abbreviated transcription (Latin):
gladius ex utraq parte acutus : promit
dĩ ꝑ totum mundum ñ erat: Ecce. ẽ.
Antea legebat᷑ : et ñ uidebat᷑: modo sic̃
legitur : ita cernitur. Quicquid tẽpo¬
ralit̃ nob̵ ꝓmissum .ẽ.: ad unam partẽ
gladii ꝑtinet. Quicquid in sempit̾num :
ad alteram partem gladii ꝑtinet. ha¬
bes spem futurarum rerũ: habes c̃sola¬
dium bis acutum : ꝓmittens xec̃na. im¬
plens temporalia. Nam idõ et duo tes¬

Expanded text:
gladius ex utraque parte acutus, promittDei per totum mundum non erat? Ecce est. Antea legebatur, et non videbatur: modo sicut legitur, ita cernitur. Quidquid temporaliter nobis promissum est, ad unam partem gladii pertinet: quidquid in sempiternum, ad alteram partem gladii pertinet. Habes spem futurarum rerum, habes consoladium bis acutum, promittens aeterna, implens temporalia. Nam ideo et duo Tes
Abbreviated transcription (Latin):
nubilum dr̃ et uolatilia caeli appel
iniqͦs angłos iiͦs contra qͦs nobis
inuidos pie uiuendo pugnamꝰ spiri¬
tualia nequitiȩ in caelestibus nomi¬
nat. Qđ ne de illis suꝑiorib caelis
intelligat᷑: aꝑte alibi dic̃. Scđm pͥnci¬
pem potestatis aeris huius: qui nc
opatur infiliis diffidentiae tate

Expanded text:
nubilum dicitur et uolatilia caeli appellnubilum dicitur et uolatilia caeli appelliniquos angelos, contra quos nobis inuidos pie uiuendo pugnamus, "spiritalia nequitiae in caelestibus" nominat. quod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae
Abbreviated transcription (Latin):
testatur : Ñ aut̃ ẽent etiam maligna
spiritualia: si ñ eent etiam maligni sp̃s.
Ab sp̃u enim spiritualia nominañtur
scit homo : Nec dubitandũ ẽ etiam
bonas suggestiones a bono sp̃u ita la¬
tent᷑ ai spiritualit̾ fieri. Sed int̃.ẽ
qͥb nã earum mens humana consentiat
diuino auxilio uł deserta ꝑmeritũ
uia uͦ et ipsi mali angłi ñ ado
st̃ conditi. sed peccando facti
st̃ mali. Sic p&rus in epła sua dicit
Si enim ds̃ angłis peccantib ñ pe
ꝑcit. sed carcerib caliginis inferi dy¬
dens: tradidit in iudicio puniendos
seruari. Hic p&̾rus ostendit ad huc
eis ultimi uidicii poenam debi. de qͣ
dñs dicit. Ite in ignem am̃num : quĩ
paratus ÷ diabolo et angłis eius qͣm¬
uis iam poenalit̃ hunc inferum. hͦcͦ
ẽ. inferiorem caliginosum aerem ac
caelum in qͦ st̃ srđa. sed hoc inferius
cuius caligine nubila conglobantur
et ubi aues uolitant. Nam̃ et caelũ

Expanded text:
testatur : non autem essent etiam maligna testatur : non autem essent etiam maligna spiritualia, si non essent etiam maligni spiritus. A spiritu enim spiritualia nominantur. scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta per meritum, uia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus caliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est inferiorem caliginosum aerem tamcaelum, in quo sunt sidera, sed hoc inferius, cuius caligine nubila conglobantur, et ubi aues uolitant — nam et caelum
Abbreviated transcription (Latin):
tores Tenebrarum inquitꝰ harum
id ẽ. mundi istius amatorum: ex
enim aliꝗdo tenebre. nc̃ aut̃ lux in
dño Omnes gͥfuerunt sub recto¬
rib tenebrarum harum id .ẽ. om¬
nium impioꝵ: tanꝗ tenebrȩ sub
ten ebris Sed grãs dõ qui eruit
uos sic̃ dic̃ idem̃ apłs de potestate
ten ebrerum & transtulit in regnũ
filii claritatis suȩ : in qͦ princep̃s
huius mundi hoc ÷ tenebrarum
harum non habet quicquam : qr
neq cũ peccato ds̃ uenerat: nec
eius carnem de peccati ꝓpagine
ũ diabolus iam misisset in cor
ut tradet eũ iudas srmonis
scariothes. Si quaeris quid missum
sit in cor iudae. hoc utiq ut tradet
eum. Missio ista: sp̃itualis suggestio. ẽ.
Nfit ꝑ aurem : sed ꝑ cogitationem
ac ꝑ hoc non corporalit̃ sed sp̃itualit̃
Neq enim sp̃ituale qđ dr̃ semper
i laude accipiendum . ẽ. Nouit apłis
quȩdam sp̃itualia nequitiae in celestib
adũsus quaȩ nob̵ colluctationem eẽ

Expanded text:
tores. Tenebrarum, inquit, harum, tores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorum. Ex enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Omnes ergo fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris. Sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem Apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : in quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam, quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine um diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes; si quaeris quid missum sit in cor Judae: hoc utique, ut traderet eum. Missio ista, spiritualis suggestio est: non fit per aurem, sed per cogitationem; ac per hoc non corporaliter, sed spiritualiter. Neque enim spirituale quod dicitur, semper in laude accipiendum est. Novit Apostolus quaedam spiritualia nequitiae in coelestibus, adversus quae nobis colluctationem esse
Abbreviated transcription (Latin):
mine mundi huitis appellat. Et qͦtiens¬
cũq mundi nom̃ in mali significcitionie
poritur : non ostendit nist mundi huius
amatores : de quib alibi scriptum ẽ i
Qucũq uolueri amicus eẽ. słi hiiuisi
inimicus di constituit᷑ Absit gͦ uit sic in¬
telliga᷑ diabolus princeps munditanꝗ
dequalimundo dictum ẽ cum dexp̃o
ad infimam tram creatori ẽ subditus
non desertori redemptori ñ int̾emp¬
tori liberatori non captiuatori doc¬
tori non deceptori. Quem ad modum
aut̃ sit intelligendus pͥnceps muridi diabo¬
lus. euidentius aꝑuit apłs paulus. qui
cũ dixisset non . ẽ. nob colluctatio adũ
homines subiecit atq ait. sed ad ũsus
pͥncipes et potestates. Adũsus rectores
mundi tenebrarum harum. Seqͥeqi
enim ũbo exposuit quid dixisset mun¬
di cũ subiecit tenebracrum harum:
ne quis quam mundi nomine iN¬
telliger& uniũsam creaturam cuius
nullo modo st̃ rectores angłi deser¬

Expanded text:
mine mundi hujus appellat. Et quotiesmine mundi hujus appellat. Et quotiescunque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores, de quibus alibi scriptum est: Quicunque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tande quali mundo dictum est, cum de Christo coelis usque ad infimam terram Creatori est subditus, non desertori; Redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixihomines, subjecit atque ait, sed adversus principes et potestates, el rectores mundi tenebrarum harum. . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli deser
Abbreviated transcription (Latin):
segnum filii claritatis suȩ. Ab illis gͦ te¬
nebris euanglica luce distnca & ab illis
potestatib sariguine p̃tioso redempti:
uigilate & orate ne intretis intemptati¬
ortem. Nam quicũq habetis quaȩ ꝑdilec¬
tionem oꝑatur : missus ẽ princeps mundi
huius foras a cordib uris. Sed forinsecus
tanꝗ leo rugiens circuit: querens quem
deuoret Non g detis locum diabolor
quacumq ex parte penitraie molienti
Seđ qui eum foras misit patiendo ꝓuob
adũsus eum babitet intus iuobis Cum
uob ille dominaretur: fuistis aliqͣndo te¬
nebre nc̃ aut̃ lux in dño: sic̃ filũ lucis
ambulate Sed aduersus tenebras earũq
rectores in matre luce uigilate : & patrem̃
luminum de sinu matris lucis orate
senit pͥnceps mundi huius. Qius
nis i diabolus & in me ñ habet
quicquã nullũ scilicet omnino peccatũ
Sic enim ostendit ñ qea tunrrum sed pec¬
catoꝵ pͥncipem diabolum. quos nc̃ nor¬

Expanded text:
regnum Filii charitatis suae . Ab illis ergo teregnum Filii charitatis suae . Ab illis ergo tenebris evangelica luce distincti, et ab illis potestatibus sanguine pretioso redempti, vigilate et orate, ne intretis in tentationem . Nam quicumque habetis fidem quae per dilectionem operatur , missus est princeps hujus mundi foras a cordibus vestris : sed forinsecus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret . Non ergo detis locum diabolo, quacumque ex parte penetrare volenti: sed qui eum foras misit patiendo pro vobis, adversus eum habitet intus in vobis. Cum vobis ille dominaretur, fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate. Adversus tenebras earumque rectores in matre luce vigilate, et Patrem luminum de sinu matris lucis orateenim princeps mundi hujus. Quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam. Nullum scilicet omnino peccatum. Sic enim ostendit non creaturarum sed peccatorum principem diabolum, quos nunc no
Abbreviated transcription (Latin):
mundum intelligeret qui plerisq scriptũ¬
rarum locis celi et terrȩ nomme nimcu¬
pantur : continuo tanquam exponendo ad¬
didit. tenebrurrum harum. hoc ÷ in fidelium
pt̃ qđ iam fidelib dicit ꝑuistis aliqͥndo
tenebrȩ : nc̃ aut̃ lutc in drio. Sunt g ista
tibi sedera disposita effulget: et scĩ angłi
commorantur : seđ in buius aerisinfimi
bra id isti riequissimi sp̃s contra quos
nob colluctatio spiritualis indicitur
ut deiuctis anelis malis illo pmio per¬
fruamur qͦ añglis bonis inicorrupta
ȩc̃nitate sociemur. Vnde alio loco idem a¬
płs cũ significaret tenebrosum diaboli pͥn
hoc st̃ rectores mundi. Et sic̃ illie exposuit
quid dixerit mundum in filiis infidelita¬
tis: sic etiam hic cũ addidit tenebrarum
harum. Et qđ ibi ait pͥncipem potestatis
Aeris : hoc isto loco in caelestib. Grtis
itaq dño do m̃o qui nos eruit de
potestate tenebrurum. & transtulit iN

Expanded text:
mundum intelligeret, qui plerisque Scriptumundum intelligeret, qui plerisque Scripturarum locis coeli et terrae nomine nuncupatur; continuo tanquam exponendo addidit, tenebrarum harum, hoc est, infidelium. Propter quod jam fidelibus dicit, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autubi sidera disposita effulgent et sancti angeli commorantur, sed in hujus aeris infirmi bitant isti nequissimi spiritus, contra quos nobis colluctatio spiritalis indicitur, ut, devictis angelis malis, illo praemio perfruamur, quo angelis bonis incorrupta aeternitate sociemur. Unde alio loco idem Apostolus, cum significaret tenebrosum diaboli prinhoc sunt rectores mundi. Et sicut illic exposuit quid dixerit mundum, in filiis infidelitatis: sic etiam hic, cum addidit, tenebrarum harum. Et quod ibi ait, principem potestatis aeris; hoc isto loco, in coelestibus. Gratias itaque Domino Deo nostro, qui nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in
Abbreviated transcription (Latin):
ermo gͦ dĩ: gladius bis acutꝰ.
Undẽ bis acutꝰ: dic̃ de tempo¬
ralibi : dic̃ de xt̃nis. In utibq ꝓbat qđ dicit.
et eum quem ferit separat amundo. Non¬
ne ipse ÷ gladius de qͦ dñs dic̃. ñ ueni pa¬
cem mittere in t̾ram. sed gladiũ : ueniat

Expanded text:
ermo ergo Dei, gladius bis acutus . Unde bis acutus? Dicit de temporalibus, dicit de aeternis. In utroque probat quod dicit, et eum quem ferit, separat a mundo. Nonne ipse est gladius, de quo Dominus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium» ? At
Abbreviated transcription (Latin):
corpus: nec ille uir tantus nisi condignam du¬
cit uxorem. Ut ex hibet sibi in qͥr głosam eccłiã
ñ habentem maculã aut rugam. aut aliqđ
eius modi. Haec ÷ sponsa xp̃i:ꝰ ñ habens ma¬
culam aut rugam. Non uis habe maculã :
fac qđ scriptũ ẽ lauamini. mundi estote
auferte nequitias de cordib urĩs. Nori
uis habe rugam: extende te incrucem
Nenim tantũ opus ẽ ut laueris ⁊ sed etiam
ut extendaris: ut sis sine macula laut ruga
Plauachrum enim auferuntur peccta.
locutum. N inquit ex oꝑib iustitiȩ quae
nos fecimus. s scđm suam miscđiam saluos
nos fecit ꝑ lauachrum regenerationis. Audi
eundem extensum. Ea inquit quȩ r&ib f̃
oblitus in eaquȩ ante st̃ extensus. scđm
intentionem sequor ad palmam suꝑne
uocationis dĩ in xp̃o utu. Nemo enim

Expanded text:
corpus; nec ille vir tantus, nisi condignam ducorpus; nec ille vir tantus, nisi condignam ducit uxorem. Ut exhiberet sibi. inquit, gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut ragam, aut aliquid ejusmodi . Haec est sponsa Christi, non habens maculam aut rugam. Non vis habere maculam? Fac quod scriptum est; Lavamini, mundi estote, auferte nequitias de cordibus vestris . Non vis habere rugam? Extendere in crucem. Non enim tantum opus est ut laveris, sed etiam ut extendaris, ut sis sine macula aut ruga. Per lavacrum enim auferuntur peccata: lotum: Non, inquit, ex operibus justitiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit, per lavacrum regenerationis . Audi eumdem extensum: Ea, inquit, quae retro sunt oblitus, in ea quae ante sunt extensus, secundum intentionem sequor ad palmam supernae voca
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃is. Videbimus enim eam ocłis columbȩ.
quales in sponsa xp̃i p̃dicantur. quã sibi
elegit ds̃ głiosam eccłam. ñ habentem ma-¬
culam neq rugam. id ẽ mundam & simplicẽ¬
dealbabor. Et sĩ fuerint inquit peccata
ura ut foenicium: tanꝗ niuem de albabo.
De talib sibi exhibet uestem sine macula:
& ruga. Pro inde uestis eius in monte qua
tanquam nix de albata effulsit. significabat
eccłam. omni macula peccati mundatam.
Ipsa ẽ uestis de qͣ dic̃ apłs ut ex hi.
Pberet sibi głosam eccłam. ñ habentem ma¬
culam aut rugam. Mundatur ut ñ habeat
maculam : extenditur ut ñ habeat rugam
Ubi extenditi : fullo. nisi in łigno: Uidemus co¬
tidie afullonib tunicas quodam mͦ crucifigi.
Crucifigunt᷑: ut rugam ñ habeant.
xhibete gͦ uos dignũ corpꝰ tali capiti :
dignam sponsam tali sponso. Ñpo¬
test habe caput illud: nisi condignum

Expanded text:
 de oculo fratris. Videbimus enim eam oculis columbae,  de oculo fratris. Videbimus enim eam oculis columbae, quales in sponsa Christi praedicantur , quam sibi elegit Deus gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam , id est mundam et simpliceper nivem dealbabor. Etsi fuerint, inquit, peccata vestra sicut phoenicium, tanquam nivem dealbabo . De talibus sibi exhibet Christus vestem sine macula et ruga . Proinde vestis ejus in monte, quae tanquam nix dealbata effulsit , significavit Ecclesiam omni macula peccati mundatam.Ipsa est vestis de qua dicit Apostolus, «Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, neque rugam» . Mundatur, ut non habeat maculam; extenditur, ut non habeat rugam. Ubi eam extendit fullo, nisi in ligno? Videmus quotidie a fullonibus tunicas quodammodo crucifigi: crucificuntur, ut rugam non habeant.xhibete ergo vos dignum corpus tali capite, dignam sponsam tali sponso. Non potest habere caput illud, nisi condignum
Abbreviated transcription (Latin):
non fuerit glificatus nisi resurrectionis
gła unde dictum. ẽ sp̃s autem ñ erat
datus qr uĩc nondum fuerat clarificatꝰ
qͦ modo dicenda. ẽ ante resurrectionem
suam eccła eius eẽ głosa: Mundat gͦ
eam nunc lauacro aq: inũbo abluers
pecccta p̃t̃ita. et pellens ab ea domiNia¬
tionem malorum ANgłorum: deinde
ꝑficiens eus sanitates: facit eam occur reie
in illam głiosam sine macula &ruga.
Quos enim p̃destinauit: illos et uocauit
Et quos uocciuit: ipsos et iustificauit :
quos aut̃ iustificauit: ipsos & głificauit
In hoc mysterio dictum arbitror. ecce
eicio demonia. & sanitates ꝑficio hodie
& cras. & t̾cia consũmor: id. ẽ ꝑficior Dixit
enim hoc ex ꝑsona corporis sui qͦd . ẽ. eccła.
disponens ꝓ distinctis ordinatisq tempo¬
rib qđ in sua resurrectione significauit
intriduo. Iese ÷ enim finis ut nichil du¬
plici cordel faciamꝰ. auferentes trabem

Expanded text:
non fuerit glorificatus nisi resurrectionis non fuerit glorificatus nisi resurrectionis gloria — unde dictum est: spiritus autem non erat datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus — quomodo dicenda est ante resurrectionem suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lauacro aquae in uerbo abluens peccata.praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum, deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam sine macula et ruga; quos enim praedestinauit, illos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. in hoc mysterio dictum arbitror: ecce eicio daemonia et sanitates perficio hodie et cras et tertia consummor, id est perficior: dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est ecclesia, dies ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod et in sua resuinstemus. Ipse est enim finis: ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ exaltat aut̃ miscđia uidicio.
quidem cum rex iustus sederit
inthrono. quis głabitur castum se habe
cor: Aut quis głabitur mundum se eẽ.
apeccato: Inc̃ gͦ ꝑ eius miscđiam iusti
plene ꝑfecteq mundati. fulgebt̃ in regno
prĩs sui sic̃ sol. Tnc̃ plene atq ꝑfecte erit
eccła ñ habens maculam aut rugam.
aut aliquid huius modi : quia tñc etiam
erit uese głosa. Cũ enim ñ tantum ait ut
ex hibet sibi eccłam non habentem ma¬
culam aut rugam. sed addidit głosam: fa¬
tis significauit᷑ quando erit sine macula
et ruga aut aliquid eiusmodi Tunc utq
ꝗ do głiosa. Non enim mͦ intantis malis
intantis scandalis. in tanta ꝑmixtione ho¬
minũ pessimorum. intantis opprobriis
impiorum dicendũ. ẽ eam eẽ. gliosam. qr re¬
ges ei seruiunt ubi.ẽ. ꝑiculosior maiorque
temptatio: sed tñc̃ potius głiosa erit. ꝗdo
ingła Cum enim dñs ipse scđm formam
serui ꝑ quã se mediator coniunxit eccłȩ

Expanded text:
xaltat autem misericordia judicio. quidem cum Rex justus sederit in throno, quis gloriabitur se castum habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Tunc ergo per ejus misericordiam justi, plene perfecteque mundati, fulgebunt in regno patris sui sicut sol, tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando ria. cum enim dominus ipse secundum formam serui, per quam se mediator coniunxit ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s. qđ ẽ uerbum dĩ Armauit nos
talib armis qͣlib auditis. lauda¬
bilib et inuictis. in suꝑabilibus
et splendidis. Spiritualibus sane
et inuisibilibus: qr et hostes in¬
uisibiles expugnamus. Si uides
hostem tuum : uideantur arma tua :
Armamur earum rerum fide quas
nos uidemꝰ : et sternimus hostes
quos non uidemus. Uerum tam̃
Knĩ arma ista ne putetis sic. ẽẽ:
ut qͣsi qđ scutum. ẽ. semꝑ scutũ sit
aut qđ galea ẽ. semꝑ galea sit. aut
quȩ lorica. ẽ semp lorica sit In istis
enim armis corporalib ita ẽ. quã¬
quam et de ferro quaȩ fiunt
mutari possis ut exgladio fiat se-¬
curis : tam̃ ipsum apłm uidemus
dixisse quodam loco loricam fidei.
et repellit: lorica ẽ qr interiora
tua transfiginon sinit. Et galeã¬

Expanded text:
spiritus, quod est verbum Dei . Armavit nos spiritus, quod est verbum Dei . Armavit nos talibus armis, qualibus audistis, laudabilibus et invictis, insuperabilibus et splendidis; spiritualibus sane atque invisibilibus, quia et hostes invisibiles expugnamus. Si vides hostem tuum, videantur arma tua. Armamur earum rerum fide quas non videmus, et sternimus hostes quos non videmus. Verumtamen, carissimi, arma ista ne putetis sic esse, ut quasi quod scutum est, semper scutum sit; aut quod galea est, semper galea sit; aut quod lorica est, semper lorica sit. In istis enim armis corporalibus ita est, quanquam et de ferro quae fiunt mutari possint, ut ex gladio fiat securis: tamen ipsum Apostolum videmus dixisse quodam loco, loricam fidei , et repellit; lorica est, quia interiora tua transfigi non sinit. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
tola Prima.ẽ dignitas quam ꝑ¬
didit adam. Serũ qui eam ꝓfer̃:
reconciliationis p̃dicatores. Anulus
m̃ta in pedes: p̃paratio euangłizandi
ad non tangenida terreria
Frcus piceado calciari apłos san¬
daliis uł soleis. aliquid hoc cal¬
ciamentũ mysticȩ significationis habe
ammonet : ut pes neq tectus sit. neq
nudus ad t̾ram : id.ẽ nec occultetur
euangłium. nec t̃renis commodis in
quid dictũ.ẽ. dõ app̃hende arma
et scutũ et exurge in adiutorium mͥ
tam̃ ita ut iam ubi cũq scutum pro
aliqͦ munim̃te positum legerimꝰ :
non accipiamꝰ nisi bonam uolun¬
tatem di. Dictũ. ẽ. enim: et scutũ
fidei in qͦ possitis in qͥt omnes sa¬
gitas maligni ignitas extinguere.
q ec rursus idõ debemus in armis
huiuscemodi spiritualibus scuto
tantũmͦ fidem tribuere : cũ alio loco
etiam lorica dicta sit fidei. Indutii
INquit loricam fidĩ et caritatis.
ic̃ arma nr̃a apłs. scutum fidĩ
et galeam salutis. et gladium

Expanded text:
tola prima, est dignitas quam perdidit Adam. Servi qui eam proferunt, reconciliationis praedicatores. Annulus menta in pedes, praeparatio evangelizandi ad non tangenda terrenarcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit neque nudus ad terram, id est nec occultetur euangelium nec terrenis commodis quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mihi, tamen ita, ut iam ubicumque scutum pro aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis.co arma nostra Apostolus, scutum fidei, et galeam salutis, et gladium
Abbreviated transcription (Latin):
erui animam nrãm. Nã et ꝗdo adũsus
nos hoes incitantur : uasa ip̃soꝵ fiunt
Pinde apłs paulus ammonens nos quam
cauti ẽe. cont᷑ inimicos debeamus: ait
seruis dĩ qui tribulationem patiebant᷑
utiq seditionib imꝓbitatib inimicitus
hominum .N . ẽ. uobis colluctatio adũsus
mines sed adũsus principes & potestates
&rectores mundi Cuius mundi: Caeli
t̃rȩ : Absit Huius mundi rector ñ ẽ. nisi
cyeator. Sed quem dicit mundum: ama¬
tores mundi. Deniq addidit & exponit qđ dico.
Mundi tenebrarum harum. Quarum utiq
tenebrarum : nisi infidelium et impiorum :
Nam ex impiis & infidelib cum eent facti
pii. fideles: sic eos alloquitur idem apłs
Fuistis enim aliꝗdo tenebrȩ : nc̃ aut̃ lux in
dño Adũsus sp̃itualia in qͥt neqͥtiȩ in cae¬

Expanded text:
erui animam nostram. Nam et quando adversum erui animam nostram. Nam et quando adversum nos homines incitantur, vasa ipsorum fiunt. Proinde Paulus apostolus admonens nos quam cauti esse contra inimicos debeamus, ait servis Dei qui tribulationes patiebantur, utique seditionibus, improbitatibus, inimicitiis hominum: Non est vomines, sed adversus principes et potestates et rectores mundi . Cujus mundi? coeli et terrae? Absit. Hujus mundi rector non est nisi Creator. Sed quem dicit mundum? Amatores mundi. Denique addit, et exponit, Quod dico mundi, tenebrarum harum. Quarum utique tenebrarum, nisi infidelium et impiorum? Nam ex impiis et infidelibus cum essent facti pii et fideles, sic eos alloquitur idem apostolus, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Adversus spiritualia, inq
Abbreviated transcription (Latin):
unquid homines solos habet ini¬
micos eccła: euid ÷ bomo carni
et sanguini deditus : nisi caid et san¬
gius: Sed ait apłs. Non ÷ nob̃ collu¬
ctatio Adũsus carnem et sanguinem
sed adũsus principes et rectores mundi
tenebrarum harum. id ẽ. rectores inu¬
quoꝵ mundum istum diligentium. ꝯ¬
Et ꝓpt̾ea tenebrarum : qr et̾ nos fuimꝰ
aliquando tenebrȩ: nẽ aut̃ lux in
dr̃o. Adũsus spualia inquit neqͥtiae
incaelestibus. id ẽ diabolum et angłos eiꝰ:
quem diabolum alio loco dicit princi¬
INtelligendi st̃ in imicꝓ quib orandũ
sit : & contͣ quos orandum sit. Inimici
homines qualescũq fuerint ñ st̃ odio
habendi: ne cum odit malus quem patit᷑
malum. sint duo mali. Diligit bonus et
ĩcum patitur malum: ut uł unus sit malꝰ
Illi in imici st̃ c̃tra quos orandum. ẽ dia¬
bolus & angłi eius. Ipsi nob̃ inuident reg¬
num caeloꝵ Ipsi nolunt ut nos asceni¬
damus unde illi deiecti st̃. Ab his oremus

Expanded text:
umquid solos homines habet inimicos Ecclesia? Quid est homo carni et sanguini deditus, nisi caro et sanguis? Sed ait Apostolus, «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et rectores mundi tenebrarum harum:» id est, rectores iniquorum, mundum istum diligentium, et propterea tenebrarum; quia et nos fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . «Adversus spiritualia,» inquit, «nequitiae in coelestibus» : id est, diabolum et angelos ejus; quem diabolum alio loco dicit princiintelligendi sunt inimici, pro quibus orandum sit, et contra quos orandum sit. Inimici homines, qualescumque fuerint, non sunt odio habendi; ne cum odit malus quem patitur malum, sint duo mali. Diligat bonus et quem patitur malum, ut vel unus sit malus. Illi inimici sunt contra quos orandum est, diabolus et angeli ejus: ipsi nobis invident regnum coelorum, ipsi nolunt ut ascendamus unde illi dejecti sunt: ab his oremus
Abbreviated transcription (Latin):
IABOLUS et angłi eiꝰ inscripturis scĩs
mani festati sunt nob̵ qđ ad ignem
ȩt̃rium sint destinati. Ipsoꝵ tam̃ despanda
ẽ conectio : c̃tra qͦs habemus occultam
luctam ad quam nos armat apłs dicers
N. ẽ. uob colluctatio adũsus carnem et
sanguinem. id ÷ ñ adũsus homines qͦs uide¬
tis : sed adũsus pͥncipes et potestates recto¬
res mundi tenebrarum harum. Ne forte
cum dixisset mundi intelligeres daemones
ẽẽ. rectores caeli et t̃re: mundi dixit tene¬
brarum harum mundi dixit amatorum
mundi mundi dixit impioꝵ et iniquoꝵ
mundi diẽ de qͦ dicit euaniglium. et
munđ eum ñ cognouit. Si enim munđ
ñ cognouit lucem qr lux intenebris lu¬
cet & tenebie eam ñ comp̃hender̃. & ipe
tenebrȩ quȩ ñ c̃p̃hender̃ lucẽ p̃sentem
mundi nomine appellant᷑: harũ tene¬
brcrum st̃ illi rectores. De ipsis gͦ rectorib
habemꝰ det̾minatam scripturtirum senten¬
tiam qđ omnino inde reditus alicuius

Expanded text:
iabolus et angeli ejus in Scripturis sanctis manifestati sunt nobis, quod ad ignem aeternum sint destinati. Ipsorum tantum desperanda est correctio: contra quos habemus occultam luctam, ad quam luctam nos armat Apostolus, dicens: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est adversus homines quos videtis; sed adversus principes et potestates et rectores mundi, tenebrarum harum . Ne forte cum dixisset, mundi, intelligeres daemones esse rectores coeli et terrae; mundi dixit, tenebrarum harum; mundi dixit, amatorum mundi; mundi dixit, impiorum et iniquorum; mundi dixit, de quo dicit Evangelium: Et mundus eum non cognovit . Si enim mundus non cognovit lucem, quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt, et ipsae tenebrae quae non comprehenderunt lucem praesentem, mundi nomine appellantur; harum tenebrarum sunt illi rectores. De ipsis ergo rectoribus habemus determinatam Scripturarum sententiam, quod omnino inde reditus alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
lia bona. filioꝵ sortem a seruoꝵ conditi¬
one difanguerent: ad dm̃ aut̃ colendum
in quo ȩterna bona sꝑanda st̃ omnibus
demꝰ suȩ m̃bris pari dilectione consulereq
Qđ naturalis ordo ita p̃scribit: ut nomen
patrum familias hinc ex ortum sit. & tam̃
late uulgatum : ut etiam iniq dominantes.
hoc se gaudeant appellari. Qui autem
ueri patres familias st̃ : omnib in familia
sua tanꝗ filiis suis ad colendum &pro¬
merendum dm̃ consulunt: desidantes
atq optantes uenire ad cȩlestem domum.
ubi necessariũ ñsit officium imꝑandi
mortalib : qr necessarium ñ erit officiũ
consulendi iam in illa immortalitate
felicibus
Rdinauit enim sic ds̃ eccłam suam.
ut omnis potestas ordinata in scł o
Ihabeat honorem. et aliqͣndo a meliorib
Sed exempli gr̃a unam rem dico. Hinc co-¬
nicite gradus omnium potestatũ. Prima et
cotidiana potestas hominis in hominem :¬
dñi ẽ inseruum. Prope omnef domꝰ ha¬

Expanded text:
lia bona filiorum sortem a seruorum condicilia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibusrdinavit enim sic Deus Ecclesiam suam, ut omnis potestas ordinata in saeculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite gradus omnium potestatum. Prima et quotidiana potestas hominis in hominem domini est in servum. Prope omnes domus ha
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ aut̃ suꝑnus dñs dic̃. omnis qui facit pec¬
catum seruus ẽ peccati: ac ꝑ hoc multi qui¬
dem religiosi dñis iniquis. non tam̃ libi ser¬
uiunt. A quo enim quis deuictus ẽ huic ser¬
uus ad dictus ẽ Etutiq felicius seruitur
homini quã libidini cum seuissimo domi¬
natu uastet corda mortalium. ut alia omittam
libido ipsa dominandi hominib. Uerum et¬
poenalis seruitus ea lege ordinatur quȩ na-¬
turalem ordinem conseruari iubet ꝑtur bari
uetat: qr si contra eam legem ñ e&̃ factum:
nichil eẽ poenali seruitute cohercendum.
tate seruire : ut scilicet si non posst̃ adomi¬
nis libi fieri. suam seruitutem ipsi quodã mͦ
liberam faciant: ñ timore subdolo sed fideli
dilectione seruiendo donec transeat iniqͥ¬
tas. et euacuetur omnis pͥncipatus et potes¬
tas humana. et sit ds̃ omnia in omnibus.
parentes nr̃i : sic amministrabant do-¬
mesticam pacem. ut scđm hac tempora¬

Expanded text:
Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit pecSicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum, seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. tate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis principatus et potestas humana et sit Deus omnia in omnibus. patres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec tempora
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qđ ẽ psalterium decem chordarum.
tria in una tabula ad dm̃ ꝑtinentia .uiI. in
altera tabula ad proximum. In altera eͦ
tabula. primum. ẽ Honora patrem tum
et matrem tuam: scđm non moechaberis
t̃cium non occides : quartũ ñ furaberis ⁊
qͥntũ ñ falsum testimonium dices: Sextum
non c̃cupisces uxorem ꝓximi tui : septi¬
mum ñ c̃cupisces rem ꝓximi tui. Hȩc
iungamus illis: trib ad dilectionem dĩ
ꝑtinentibus. Cantemꝰ in ps alt̾io decem
chordarum : Si uolumus ontare canticũ
hominib placentes sed ut serui xp̃i fa¬
cientes uoluntatem dei ex animo cum
bona uoluntate seruientes sic̃ drĩo et ñ¬
Nhominib : scientes qmunus quisq qđ¬
cunq fecerit bonum hoc ꝑcipiet adnĩo
siue seruus siue liber.
Rima Seruituts ccuisa pecccitũ. ẽ ut
homo homini conditionis uidaculo
subderetur: Qđ non fit nisi dõ tudi¬
cante apud quem ñ ẽ iniquitas & nouit diũsas
poenas meritis distribuere delinquentium.

Expanded text:
quod et psalterium decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum.. in altera ergo tabula primum est: honora patrem tuum et matrem tuam; secundum: non moechaberis; tertium: non occides; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisces rem proximi tui. haec iungamus illis tribus ad dilectionem dei pertinentibus, si in psalterio decem chordarum uolumus cantare canticum hominibus placentes, sed ut serui Christi facientes uoluntatem dei ex animo, cum bona uoluntate seruientes ut domino et, non hominibus, . scientes quoniam unusquisque quodcumque fecerit bonum hoc recipiet a domino, siue seruus, siue liber.rgo seruitutis causa peccatum est. ut homo homini condicionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in caelu erat. Quando uolebat ut
idola colerent ut turificairent: p̃pone¬
bant illi dm̃. Iuando aut̃ dicebat
ꝓducite aciem. ite contra illam gen¬
tem: statim optemꝑabanti distin¬
guebant dnm et̃num a dño temporali.
et tam̃ subditi ertent ꝓpt̃ dnm at̾num

Expanded text:
qui in coelo erat. Si quando volebat ut qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali; et tamen subditi erant propter dominum
Abbreviated transcription (Latin):
honoraerent dñm suum. Sed qr mali
serui erant : iniuriauer̃ Ille quid con¬
tra reddidit: dilectionem pro odio.
Ait enim. Pat̾ ignosce illis: qr nesciuns
qͥd faciunt. Si dñs caeli et t̾̃rȩ ꝑ quem
facta st̃ omnia seruiuit in dignis. roga¬
uit ꝓseuientib et furentib. et tanꝗͥ
medicum se exhibuit adueniens. nã
et medici et arte & sanitate meliores
seruiunt ȩgrotis: quanto magis non
debet dedignari homo. et ex animo
et extota bona uolunitate cũ tota
dilectione serure dño etiam malo:
Ecce seruit meliori deterior: sed ad tẽpꝰ.
Qđ autem dixi de dño et seruo: hoc iN¬
telligite de potestatib et regib: de om̃ib:
culminib huius scłi. Aliqͣndo enim po¬
testates bonȩ st̃. timent dm̃: aliꝗdo
non timeN  dm̃. Iulianꝰ extitit infidelis
imꝑator. Nonne extitit apostata. mi¬
quułs. idolatra: Milites xpĩani : Seruier̃
imꝑatori in fideli  Ubi ueniebatur
ad eciusam xp̃i: non agnoscebaNT nisi illũ

Expanded text:
honorarent dominum. Sed quia mali honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam et medici et arte et sanitate meliores serviunt aegrotis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim potestates bonae sunt, et timent Deum; aliquando non timent Deum. Julianus exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, iniquus, idololatra: milites christiani servierunt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum