comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diem uixta hendor qui est ueus grandis in qͣrto
miliario eiusdem montis ad meridiem. Et ibant
cum illo discipuli eius: & turba copiosa. Cum
autem appropuiquaret porte ciuitatis. ecce de¬
functus efferebatur filius unicus matris sue.
Defunctus hic qui extra portam ciutatis mł¬
tis est intuentib elatus. significat hominem
letali criminum funere soporatum. eandemq
in super anime mortem non cordis adhuc cubili
tegentem. s ad multorum noticiam ꝑ locutionis
operisue iudicium quasi ꝑ sue hostia cuictatis
ꝓ palantem. Qui bene filius unicus matris sue
fuisse ꝑhibetur quia licet ẽ multis collecta per¬
sonis una sit ꝑfecta et immaculata uirgo mater
eccłia. singuli quiq tamen fidelium unitiersalis
se eccłie filios rectissime fatentur. Nam et electꝰ
quilibet quando ad fidem imbuitur filius est:
quando alios unbuit mater. Annon materno
erga paruulos agebat affectu qui att filioli
mei quos iterum parturio donec formetur xͦ

Expanded text:
diem juxta Hendor, qui est vicus grandis in quarto milliario ejusdem montis ad meridiem. Et ibant cum illo discipuli ejus, et turba copiosa. Cum autem appropinquaret portae civitatis, ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic, qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali criminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem, non cordis adhuc cubili tegentem, sed ad multorum notitiam per locutionis operisve indicium, quasi per suae civitatis ostia propalantem. Qui bene filius unicus matris suae fuisse perhibent, quia licet e multis collecta personis, una sit perfecta et immaculata virgo, mater Ecclesia, singuli quique tamen fidelium universalis se Ecclesiae filios rectissime fatentur. Nam et electus quilibet, quando ad fidem imbuitur, filius est. Quando alios imbuit, mater. An non materno erga parvulos agebat affectu, qui ait: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliis euangelistis exposita breuiare. uel etiã
de industria preterire. Que uero ab eis omissa
uel bretuiter cognouerit ad tacta: delucidare
sollertius. Mistice ut dixi centurio cuius fides
istłi prefertur electos nmirum ex gentib os¬
tendit qui quasi centenario nulite stipati uir¬
tutum spiritalium sunt. s ꝑfectione sublimes
nichilq a domino tetrenum. s sola eterne sa¬
lutis gaudia sibi suisq requirunt. Numerus
enim centenatius qui de leua transfertur ad
dexteram: in celestis uite significatione poni
consueuit. Unde est qd̾ archa noe centtun an¬
nis fabricatur. abraham centenarus filium
ꝓmissionis accepit. seruit ysaac. et inuenit in
ipso anno centuplum. Atrium tab̾naculi cen¬
tum cubitiꝰ longum est in centesimo psalmo nu¬
sericordia et uidicium dño cantatur et cetera hu¬
iusmodi. Talis ergo meriti uiti. ꝓ his necẽe est do¬
mino supplicent. qui ad huc sp̃u seruitutis in ti¬

Expanded text:
ab aliis evangelistis exposita breviare, vel etiam ab aliis evangelistis exposita breviare, vel etiam de industria praeterire; quae vero ab eis omissa, vel breviter cognoverit attacta, dilucidare solertius. Mystice, ut dixi, centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, qui quasi centenario milite stipati, virtutum spiritalium sunt perfectione sublimes, nilque a domino terrenum, sed sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius, qui de laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuenis fabricatur : Abraham centenarius filium promissionis accepit ; sevit Isaac, et invenit in ipso anno centuplum ; atrium tabernaculi centum cubitis longum est ; in centesimo psalmo misericordia et judicium Domino cantatur , et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri pro his necesse est Domino supplicent, qui adhuc spiritu servitutis in ti
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. nobis mirandum ẽe significat. quib ad¬
huc opus est sic moneri. Oñis enim tales motꝰ
cum de deo dicuntur non ꝑturbati anuni sig¬
na sunt. s docentis magistri. Et conu̾sus se¬
quentib se. turbis dixit Amen dico uobis.
non u isrł tantam fidem inueni. Non de om¬
nib retro patriarchis et ꝓpħis. s de presentis
eui loquitur hominib. quib ideo centurio¬
nis fides ante fertut quia illi legis ꝓpħarum¬
q mouitis edocti: hic autem nemine docente.
sponte credidit. Et reuersi qui missi fuerant
domum: inuenerunt seruum qui languerat
sanum. Probatur fides domini. et serui sanitaᷤ
roboratur. Potest ergo meritum domini famu¬
lis susfragari. non solum fidei merito. s etiam
studio discipline. Plenius sane hec explicat ma.¬
theus quod dicente domino centuriomi. uade et
sicut credidisti fiat tibi. sanatus sit puer ex illa
hora: ẜ beato luce moris est que plene iuderit

Expanded text:
Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adDominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et conversus, sequentibus se turbis dixit: Amen dico vobis, nec in Israel tantam fidem inveni. Non de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem nemine docente, sponte credidit. Et reversi, qui missi fuerant domum, invenerunt servum, qui languerat, sanum. Probatur fides domini, et servi sanitas roboratur. Potest ergo meritum Domini etiam famulis suffragari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus quod dicente Domino centurioni: Vade, et sicut credidisti fiat tibi , sanatus sit puer ex illa hora. Sed beato Lucae moris est quae plena viderit
Abbreviated transcription (Latin):
uem et uenit. et seruo meo fac hoc et facit. Uult
ostendere dñm quoq. non ꝑ aduentum tantũ¬
corporis. s ꝑ angelorum misteria posse implere
quod uellet. Repellende enim erant. uel infir¬
mitates corporum. uel fortitudines contrarie.
quib ad debilitatem homo sepe conciditur.
et uerbo domini et ministeriis angelorum.
Aliter. Milites et serui qui centuriom obe¬
diunt uirtutes sunt naturales. quarum nõ
muumam copiam multi ad dnm̃ uenientes.
secum deferunt de quib in cornelii centuriõis
laude dicitur quia erat uit iuistus et timens
dm̃. cum omini domo stia. faciens elemosinas
multas plebi et dep̾cans dm̃ semꝑ. Quo au¬
dito iħc: miratus est. Miratus est quod udit
centurionem suam intelligert maiestatem.
S quis in illo fecerat ipsam fidem uel intelligen¬
tiam uisi ipse qui eam mirabatur. Quod si
alius eam fecisset quid miraretut qui p̾scus
erat: Notandum ergo. quod quia miratur

Expanded text:
Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. Vult Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. Vult ostendere Dominum quoqcorporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet. Repellendae enim sunt vel infirmitates corporum vel fortitudines contrariae, quibus ad debilitatem homo saepe conceditur, et verbo Domini et minisAliter. Milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales. Quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes, secum deferunt. De quibus in Cornelii centurionis laude dicitur: Quia erat vir justus, et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper . Quo audito Jesus, miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse, qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat? Notandum ergo quia quod miratur
Abbreviated transcription (Latin):
dum in dextera patris iam ꝑ fidem accedere debe¬
mus iam seniores iudeorum mittere. hoc ẽ sum¬
mos eccłie iuros. qui nos ad dñm precesserunt
supplicitet obsecrando patronos adquirere qui
nobis testimonium reddentes quod diligamꝰ
eccłiam. et quantum in nobis est edificare cure¬
mus. pro nr̃is apud dm̃ nr̃orumq peccatis int̾¬
cedant. S dic uerbo: et sanabitur puet mens.
Magna fides centurionis. qua uerbum opus
in xp̃o conficetur. et nr̃e sauationis accomodat
misteriis. qui et si noueramus scđm carnẽ xp̃m.
s iam nunc non nouunꝰ. Nam et ego homo
sum sub potestate constitutus: habens sub me
milites. Hominem se et potestati uel tribum uł
presidis subditum dicit. imperare tamen pos¬
se minorib ut subaudiatur eum multomagis
qui ds̃ sit et suꝑ omnia potens. innumeram uir¬
tutis angelice quȩ ad imperata obtemperet ha¬
bere militiam. Et dico huic uade et uadit. et alio

Expanded text:
tem in dextera Patris jam per fidem accedere debetem in dextera Patris jam per fidem accedere debemus, jam seniores Judaeorum mittere, hoc est, summos Ecclesiae viros, qui nos ad Dominum praecesserunt, suppliciter obsecrando patronos acquirere, qui nobis testimonium reddentes, quod diligamus Ecclesiam, et quantum in nobis est, aedificare curemus, pro nostris apud Dominum nostrorumque peccatis intercedant. Sed dic verbo, et sanabitur puer meus. Magna fides centurionis, qua verbi opus in Christo confitetur, et nostrae sanationis accommoda mysistum, sed jam nunc non novimus. Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. Hominem se et potestati, vel tribuni, vel praesidis, subditum dicit, imperare tamen posse minoribus, ut subaudiatur eum multo magis qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. Et dico huic, Vade, et vadit; et alii,
Abbreviated transcription (Latin):
figurat: magne siquidem fidei et iusticie
merito sp̃c scĩ donum priusquam baptitaret᷑
accepit. et iste necdum cateritatus. et fidem su¬
am laudari a domino. et famulum saluari
ꝓmeruit. De quo pulchre ꝑ allegoriam dicit᷑.
quia iħ̃m non longe haberet ã domo. tam et¬
si sub tectum suum inuitare non auderet. Et¬
quia prope timentib eum salutare ipsuis. et
qui naturali lege recte utitur. et qui bona quȩ
nouit operatur: co illi qui uere bonus est ap¬
propiat. At qui errore gentilitatis. etiam cri¬
mina uinxerunt: his aptati potest quod con¬
fluentib ad se tutbis alibi dominus atte. Qui¬
dam enim ex his: de longe uenerunt lropter
quod et incipsum non sum dignus arbitratꝰ
ut uenirem ad te. Et nos qui de gentib ccedi¬
mus non ipsi ad dñm uenire possumus. quẽ nunc
in carne uidere nequaquam ualemus. s quicũq
passionis nr̃e seruitutes agnouimꝰ. ad residen¬

Expanded text:
figurat, magnae fidei et justitiae figurat, magnae fidei et justitiae merito Spiritus sancti donum, priusquam baptizaretur, accepit, et iste necdum catechizatus, et fidem suam laudari a Domino, et famulum salvari promeruit. De quo pulchre per allegoriam dicitur quia Jesus non longe aberat a domo, tametsi sub tectum suum invitare non auderet, quia prope timentibus eum salutare ipsius. Et qui naturali lege recte utitur, quo bona, quae novit, operatur, eo illi, qui vere bonus est, appropiat. At qui errori gentilitatis etiam crimina junxerunt, his aptari potest, quod confluentibus ad se turbis alibi Dominus ait: Quidam enim ex his de longe venerunt. Propter quod et meipsum non sum dignum arbitratus ut venirem ad te. Et nos, qui de gentibus credimus, non ipsi ad Dominum venire possumus, quem nunc in carne videre nequaquam valemus, sed quicunque passiones nostrae ser
Abbreviated transcription (Latin):
mini sublimitas. qui solo uerbo curare ualebat
s non minor humilitas. qui seruum dignatus
est iusitare languentem. Nam quasi potens.
et benignus. et rogatus. saluare ꝑgebat. et iti¬
neris medio rogatus. dicto saluauit. ne iuideli¬
cet obimpotentiam uitium. et non ob humi¬
litatis exemplum. corporaliter ire putaretur.
Alibi ad sanandum reguli filium uenire no¬
luit. ne diuitias honorasse iuderetur: hic ne
conditionem spreuisse seruilem. ad centurionis
famulum mox ire consensit. Et cum iam non
longe eet a domo: misit ad eum centurio ami¬
cos dicens. Domine noli uexari: non enim sum
dignus ut sub tectum meum uitres. Pcopter
uite gentilis conscientiam. grauari se magis
nec posse habere hospitem xp̃m. cuius et si
fide preditus. nondum tamen erat sacram̃tis¬
imbutus. S quia quȩ nr̃a infirmitas non pre¬
sumit. diuina gr̃a dare nouit: et alius centurio
qui sicut et iste credentem ex gentib ppłm pre¬

Expanded text:
mini sublimitas, qui solo verbo curare valebat; mini sublimitas, qui solo verbo curare valebat; sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium venire noluit, ne divitias honorasse videretur ; hic ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos dicens: Domine, noli vexari. Non enim sum dignus ut sub tectum meum intres. Propter vitae gentilis conscientiam, gravari se magis nec posse habere hospitem Christum, cujus etsi fide praeditus, nondum tamen erat sacramimbutus. Sed quia quae nostra infirmitas non praesumit, divina gratia dare novit; et alius centurio, qui, sicut et iste, credentem ex gentibus populum prae
Abbreviated transcription (Latin):
laudauit ut diceret non inuem tantam fi¬
dem in isrł: ipsum potius accessisse ad xp̃m
dicete uoluit. prudens euangelista: quã illos
ꝑ quos uerba fua miserat. Porro autem lucas
ideo totum quem admodum gestum sit ape¬
ruit. ut ex hoc intelligere cogeremut. quemad¬
modum accessisse dixerit alius. qui mentiti nõ
potuit. Sicut enim illa mulier que fluxum san¬
guinis patiebatur qͣmiuis fimbtiam uestim̃ti
euis tenuerit magis tamen quia credidit te¬
tigit dñm quam ille turbe a quib premeba¬
tur: ita et centurio quo magis credidit. eo ma¬
gis accessit ad dñin. Diligit etum gentẽ nr̃am.
et synagogam ipse edificauit nobis. Qui
edificatam sibi a centurione narrant synago¬
gam: euidenter ostenduit. quia sicut nos ec-¬
clesiam: sic etiam illi synagogam. non conuen¬
tum solummodo fidelium. s et locium quo conue¬
mebant sint appellare soliti. uixta quod et supra
doctumus. Ihe autem ibat cum illis. Magna do¬

Expanded text:
laudavit, ut diceret: Non inveni tantam filaudavit, ut diceret: Non inveni tantam fidem in Israel , ipsum potius accessisse ad Christum dicere voluit prudens evangelista, quam illos per quos verba sua miserat. Porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum sit aperuit, ut ex hoc intelligere cogeremur quemadmodum accessisse dixerit alius, qui mentiri non potuit. Sicut enim illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamvis fimbriam vestimenti ejus tenuerit, magis tamen quia credidit, tetigit Dominum, quam illae turbae, a quibus premebatur, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Diligit enim gentem nostram, et synagogam ipse aedificavit nobis. Qui aedificatam sibi a centurione narrant synagogam, evidenter ostendunt quia sicut nos Ecclesiam, sic etiam illi synagogam, non conventum solummodo fidelium, sed et locum, quo conveniebant, sint appeldocuimus. Jesus autem ibat cum illis. Magna Do
Abbreviated transcription (Latin):
et non uiues. S occulto diuine ꝓuidentie¬
iudicio. que omnia in mensura. et numero et
pondere disposuit: Quindecim adhuc annoriun
uitam lacrimis precib q nactus. Et cum audis¬
sec de iħu misit ad eum semiores iudeorum. ro¬
gans eum ut ueniret et saluaret seruum eius.
Suꝑna dispensatione factum est ut senores nu¬
deorum mitterentur ad dñm. hisq adstantib
qui languerat sanaretur. quod inexcusabiles fo¬
rent: si credente uiro gentili non crederent. Uerũ
queritur quomodo conueniat quod lucas centu¬
rionem nucios mississe. matheus autem ip¬
sum accessisse narrat ad dñm. S pie queren¬
tib facile patet: quod matheus breuietatis
causa dixerit ipsum accessisse. cuius desicłiũ
et uoluntas. ad dñm ueracitet aliis licet de¬
ferentib est prelata. Mistice etiam nobis com¬
mendans: hoc quod scriptum est. Accedite ad
eum: et illuminamini. Nam quia fidem cen¬
turionis. qua uete acceditur ad ib̃m ipse ita

Expanded text:
et non vives ; sed occulto divinae providentiet non vives ; sed occulto divinae providentijudicio, quae omnia in mensura et numero et pondere disposuit, quindecim adhuc annorum vitam lacrymis precibusque nacturus. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans eum, ut veniret et salvaret servum ejus. Superna dispensatione factum est ut seniores Judaeorum mitterentur ad Dominum, hisque astantibus, qui languerat, sanaretur, quo inexcusabiles forent, si, credente viro gentili, non crederent. Verum quaeritur quomodo conveniat quod Lucas Centurionem nuntios misisse, Matthaeus autem ipsum accessisse narrat ad Dominum. Sed pie quaerentibus facile patet quod Matthaeus brevitatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter, aliis licet deferentibus, est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc quod scriptum est: Accedite ad eum, et illuminamini . Nam quia fidem Centurionis, qua vere acceditur ad Jesum, ipse ita
Abbreviated transcription (Latin):
est cum implesset quidem omnia uerba sua
in aures plebis. intrasse xp̃m capharnaum.
hoc est quia non ante quam hec uerba ter¬
minasset intrauit. s non ẽẽ expressum post
quantum temporis interuallum cum istos
sermones terminasset. intrauerit capharna¬
um: uel ipso quippe interuallo ꝓrsus ille
mundatus est: quem loco suo matheus in¬
terponit. iste autem antea preoccupat. Cen¬
turionis autem cuiusdam seruus male ha¬
bens erat moriturus. qui illi erat preciosus. Que¬
rit forte aliquis. aut pius ut inueniat. uel im
pius ut reprehendat: qua ratione euangelis¬
ta seritum qui ñ mortuus. s sanatus sub infer¬
tur dixerit ẽẽ moriturum. Cui breuiter respon¬
dendum. quia re uera erat moriturus. si non
domini sui fide precantis. et xp̃i pietate mise¬
rantis fusset redditus uite. Sic erechias tex
uixta quendam bumane nature modum
erat moriturus: cum ueracis ꝓpħe uerbis au¬
diuit. Dispone domui tue: quia morieris tu

Expanded text:
est, cum implesset quidem omnia verba sua est, cum implesset quidem omnia verba sua in aures plebis, intrasse Christum Capharnaum, hoc est, quia non antequam haec verba terminasset, intravit, sed non esse expressum post quantum temporis intervallum, cum istos sermones terminasset, intraverit Capharnaum. Ipso quippe intervallo leprosus ille mundatus est, quem loco suo Matthaeus interponit, iste autem antea praeoccupat. Centurionis autem cujusdam servus male habens, erat moriturus, qui illi erat pretiosus. Quaerit forte alpius, ut reprehendat, qua ratione Evangelista servum, qui non mortuus, sed sanatus subinfertur, dixerit esse moriturum. Cui breviter respondendum, quia revera erat moriturus, si non domini sui fide deprecantis, et Christi pietate miserentis fuisset redditus vitae. Sic Ezechias rex, juxta quemdam humanae naturae modum, erat moriturus, cum veracis prophetae verbis audivit: Dispone domui tuae, quia morieris tu
Abbreviated transcription (Latin):
misteriis xp̃i. scu in totum alienus ã xp̃o.
quia se ipsum male edificat. sunilis est homi¬
ni stulto. de quo dicitur. inimicus homo hoc
fecit. Inquam illisus est fluuius. et continuo
cecidit. et facta est ruina domus illiꝰ magna.
Manifestum est. quia ingruente qualibet
temptatione. mox et uer̾e mali et ficti bo¬
n peiores sunt. donec adextremum ꝑpetuam
labantur in penam. Porro moralitet dicen¬
dum. quia unusquisq temptatur a concu¬
piscentia sua. abstractus et illectus. De hinc¬
eum concupiscentia conceperit. parit pecea¬
tum. Peccatum autem cum consummatũ
fuerit: generat mortem. Potest etiam ꝑ un¬
petum fluminis extremi iudicii discrunen
intelligi. quando utraq domo consumina¬
ta. om̃is qui se eraltat humili abitur. et qui
se humiliat exaltabitur. Ibuntq impii non
solum homines. s et angeli qui ad diaboli
implesset omnia uerba sua in aures plebis:
intrauit capharnaum. Hic uitelligendum

Expanded text:
mysteriis Christi, seu in totum alienus a Christo, mysteriis Christi, seu in totum alienus a Christo, quia seipsum male aedificat, similis est homini stulto, de quo dicitur: Inimicus homo hoc fecit . In quam illisus est fluvius, et continuo cecidit. Et facta est ruina domus illius magna. Manifestum est quia, ingruente qualibet tentatione, mox et vere mali et ficte boni pejores fiunt, donec ad extremum perpetuam labantur in poenam. Porro moraliter dicendum quia unusquisque tentatur a concupiscentia sua, abstractus et illectus. Dehinc concupiscentia cum coeperit, parit peccatum. Peccatum autem cum consummatum fuerit generat mortem. Potest etiam per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando, utraque domo consummata, omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur; ibuntque impii, non solum homines, sed et angeli, qui ad diaboli implesset omnia verba sua in aures plebis, intravit in Capharnaum. Hic intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
lum quippe sine scbstantia est. Quod tamen
ut cumq sit: in boni natura coalescit. Qui a
uero a fundo dicitur fundamentum: possumꝰ
ctiam fundamentum pro fundo positum non
inconuemienter accipere. sictit auditus ab
aure dicitur. et tamen plerũq ip̃a auris: au¬
ditus nomine designatur. Sicut ergo qui
inputeo mergitur. putei fundo retinetur.
ita corruens. quasi in quodam fundi loco con¬
sisteret anuna: si semel lapsa in aliqua se pec¬
cati menstra retineret. S cum peccato in
quo labitur non potest ẽe contenta dum
cotidie ad deteriora deicitur: quasi in puteo
quo cecidit fundum non inuenit. quo figere¬
tur. Unde bene alias dicitur. Peccator cum
uenerit in ꝓfundum malorum contempnet.
Redire namq dissummilat: quia misereri sibi
posse desperat. S cum desperarido amplius
peccat: quasi puteo suo fundum subtrahit.
ne ubi retineri possit inueniat. Ergo qui au¬
dit sermones xp̃i et non facit. sine. miciatus

Expanded text:
lum quippe sine substantia est, quod tamen lum quippe sine substantia est, quod tamen utcunque sit, in boni natura coalescit. Quia vero a fundo dicitur fundamentum, possumus etiam fundamentum pro fundo positum, non inconvenienter accipere. Sicut auditus ab aure dicitur, et tamen plerumque ipsa auris auditus nomine designatur. Sicut ergo, qui in puteo mergitur putei fundo retinetur, ita corruens quasi in quodam fundi loco consisteret anima, si semel lapsa, in aliqua se peccati mensura retineret. Sed cum peccato, in quo labitur, non potest esse contenta, dum quotidie ad deteriora dejicitur, quasi in puteo, quo cecidit, fundum non invenit, quo figuratur. Unde bene alias dicitur: Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit . Redire namque dissimulat, quia misereri sibi posse desperat. Sed cum desperando amplius peccat, quasi puteo suo fundum subtrahit, ne ubi retineri possit inveniat. Ergo qui audit sermones Christi, et non facit, sive initiatus
Abbreviated transcription (Latin):
camus eos qui sustinuierunt. Pacientiam iob
audistis. et finem domini uidistis. Et iterum.
fluminis impetus letificat ciuitatem dei. Sc̃ĩ¬
ficauit tabernactilum suum altissimuis. Deus
in medio eius non commonebit᷑ S et uxta le¬
gis tropologiam singulent̃e domus cotidie
uel iminundorum sp̃nm. uel improborum
hominum. uel ipsa sue carnis aut mentis in¬
quietudine pulsantur. et quantum ꝓpriis
uirib fidunt inlinantur. Quantum uero
inuictissune illi petre adhecent: labefactari ne¬
queunt. Qui audiuit et non fecit. sunilis est
homini edificanti domum suam supra t̾ram
sine fundamento. Domus diaboli mundus qui
in maligno positus est: noncreatoris dignita¬
te s malignitate. delinquentis uocatur. Quam
suꝑ terram edificat: quia obsequentes sibi. de
celis ad terrena detrahit. Sine fundamento edi¬
ficat. quia omne peccatum fundamentum ñ
habet. quod non exꝓptia natura subsistit. Ma¬

Expanded text:
camus eos, qui sustinuerunt. Patientiam Job camus eos, qui sustinuerunt. Patientiam Job audistis, et finem Domini vidistis . Et iterum: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio ejus non commovebitur . Sed et juxta leges tropologiae singulae nostrae domus quotidie vel immundorum spirituum, vel improborum hominum, vel ipsa suae mentis aut carnis inquietudine pulsantur, et quantum propriis viribus fidunt inclinantur. Quantum vero invictissimae illi petrae adhaerent, labefactari nequeunt. Qui autem audivit, et non fecit, similis est homini aedificanti domum suam supra terram sine fundamento. Domus diaboli, mundus qui in maligno positus est, non Creatoris dignitate, sed magnitudine delinquentis vocatur. Quam super terram aedificat, quia obsequentes sibi de coelis ad terrena detrahit. Sine fundamento aedificat, quia omne peccatum fundamentum non habet, ut quod non ex propria natura subsistit. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
sunt intentiones bone conu̾sationis: quȩ ꝑfectꝰ
uerbi auditor exhaustis humilitate xp̃iana
suꝑ uacuarum fragiliuq cogitationum ru¬
derib in adimplendis xp̃i mandatis firmitet.
inserit. Hoc udelicet in semet ipso xp̃o coope¬
rante specialiter agens. quod in uniuersali
eccł̃ia xp̃e generaliter agit. gaudensq cum
psalmista dicit. Qui eduxit me de lacu mise¬
tie. et de luto fecis: et statuit supra petram
pedes meos. et cetera. Inundatione autẽ facꝰ¬
ta. illisum est flumen domui illi. et non po¬
tuit eam mouere. fundata enim erat supra
petram. fluminis inundatio quam alibi por¬
tas infeci nuncupat dicens. quia tu es petrus
et suꝑ hanc petram edificabo eccłiam meam:
et porte inferi non preualebunt adt̾istis eam.¬
quiens eum uos odecint homines. et exprobra¬
non tamen diruere potuit: qula gaudebant
in illa die et exultabant. ita se tiiticem ꝯtͣ
undarum rabiem cohortantes. Ecce beatifi¬

Expanded text:
sunt intentiones bonae conversationis, quae perfectus sunt intentiones bonae conversationis, quae perfectus verbi auditor, exhaustis humilitate Christiana supervacuarum fragiliumque cogitationum ruderibus, in adimplendis Christi mandatis firmiter inserit, hoc, videlicet, in seipso Christo cooperante specialiter agens, quod in universali Ecclesia Christus generaliter agit. Gaudensque cum Psalmista: Quia eduxit me de lacu miseriae, et de luto faecis. Et statuit supra petram pedes meos, etc. . Inundatione autem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere. Fundata enim erat supra petram. Fluminis inundatio, quam alibi portas inferi nuncupat, dicens: Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eamcum vos odio habebunt homines et exprobranon tamen diruere potuit. Quia gaudebant in illa die, et exsultabant, ita se invicem contra undarum rabiem cohortantes: Ecce, beatifi
Abbreviated transcription (Latin):
habitationem sibi ꝑpetue matisionis edificat.
Cuius in presenti quasi quadratis poliendis.
caritatisq glutino copulandis lapidib in¬
stat: s ut in futuro cum xp̃o dedicatione
letetur. Qui fodit in altum: et posuit funda¬
menta supra petram. fundamenta quando
pluraliter in eccłie misterio ponuntut. docto¬
res significant de quib dicitut fundam̃ta
cius in montib scĩs. Quando tiero singula¬
titer fundamentum: ipse doctorum doctor
et fundamentum fundamentorum expri-
damenta non supra terram. s supra petram
sapiens architectus locauit: quia mentes sub¬
lunium uirorum nonin terrenis desideriis xͦ.
s insupetabili sua fide spe. et carttate constituit.
petra autem inquit erat xp̃c. Qui fodit in altũ.
quia preceptis humilitatis terrena omnia fi¬
delium de cordib eruit. ne ꝓpter aliquid infi¬
mum uel commodum temporale deo seruiant.
Moraliter. fundamenta autem domus ipse

Expanded text:
habitationem sibi perpetuae mansionis aedificat, habitationem sibi perpetuae mansionis aedificat, cujus in praesenti quadrandis, poliendis, charitatisque glutino copulandis lapidibus instet, sed in futuro cum Christo dedicatione laetetur. Qui fodit in altum, et posuit fundamenta super petram. Fundamenta quando pluraliter in Ecclesiae mysterio ponuntur, doctores significant, de quibus dicitur: Fundamenta ejus in montibus sanctis . Quando vero singulariter fundamentum, ipse doctorum doctor et fundamentum fundamentorum exprimidamenta non supra terram, sed supra petram sapiens architectus locavit, quia mentes sublimium virorum, non in terrenis desideriis Christus, sed insuperabili sua fide, spe et charitate constituit. Petra autem inquit erat Christus . Qui fodit in altum, quia praeceptis humilitatis terrena omnia fidelium de cordibus eruit, ne propter aliquid infimum vel commodum temporale Deo serviant. Moraliter autem fundamenta domus ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
rerum et non uerborum chaldeis reuela¬
rat archana. Itemq apłs. Et nemo dicit
dñm cħm: intellectu cerint. nemo uoluntate
uenit ad me audit setmones meos et facit
eos: ostendam uobis cui sumilis est. Similis
est honumi edificanti domum. Multa dñs
supra de aꝑte bonis malis ue: multa de uere
ac simul ate bonis disputans. quib trib
ꝑsonis omne opinor hominum genus com¬
prehendi. totum suum sermonem terribili
simul et amabili parabola concludit qua ali¬
os uerbi auditores diabolo. alios xp̃o assimi¬
let. Qui ut̾q suam ui hominum subiectione
donium ꝑ totum huus scłi tempus edifi¬
care non desunit. Itaq qui sermones xp̃i ati
dit et facit: comparabitut xp̃o. quia sicut
xp̃s uariis hominum ꝑsonis. unam sibi
eccłiam catholicam construit: eruidit et gu¬
bernat in uitam quoq dedicaturus eternã.
sic et auditor utilis uixta ꝓprium modulũ
uariis uirtutum studiis ad suꝑna ꝓficiens.

Expanded text:
rerum, et non verborum Chaldaeis revelarerum, et non verborum Chaldaeis revelavit arcana. Item Apostolus: « Et nemo dicit Jesum intellectu cernit, nemo voluntate it ad me, et audit sermones meos, et facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti domum. Multa Dominus supra de aperte bonis malisve, multa de vere ac simulate bonis disputans, quibus tribus personis omne, opinor, hominum genus comprehendi, totum suum sermonem terribili simul ac amabili parabola concludit, qua alios verbi auditores diabolo, alios Christo assimilet, qui uterque suam in hominum subjectione domum per totum hujus saeculi tempus aedificare non desinit. Itaque qui sermones Christi audit et facit, comparabitur Christo. Quia sicut Christus variis hominum personis unam sibi Ecclesiam catholicam construit, erudit et gubernat, in vitam quandoque dedicaturus aeternam, sic et auditor utilis juxta proprium modulum variis virtutum studiis ad superna proficiens,
Abbreviated transcription (Latin):
pera uel ueri xp̃iani. uel hẏpoctite querant᷑.¬
Unde consequenter dominus adiungit. Qd
Ac si aliis uerbis ita diceret. Qui folia recte
confessionis uos germinare iactatis. qͥ nullo ᷤᷤ
operis bomi fructus ostenditis. Unde apłs. p̾
ciosum a uili separaturus. hoc est bonum
thesaurum a malo. bonam arborem a mala.
ꝑfectum boni magistri discipłm. ad bypocti¬
tam ducem. uidentem. a ceco segregaturus
ait. Ueniam ad uos si dominus uoluerit. et
cognoscam non sermonem eorum qui inflati
sunt. s uirtutem. Non enim in sermone est
regnum dei. s in uirtute. Per oris ergo locuti
onem: dñs uniuersa. que uel dictu. uel facto.
uel cogitatu. quia de corde proferunus insi¬
nuat. Qtie magis quam hominib dicta:
nucla aꝑta sunt oculis euis. Nam et moris
est scripturarum uerba pro reb ponere
Unde psalmista. Dic inquit anime mee:
salus tua ego sum. Et erechias. Non fuit
uerbum quod non ostenderim eis. qui utiq

Expanded text:
pera, vel veri Christiani, vel hypocritae quaerantpera, vel veri Christiani, vel hypocritae quaerantur, consequenter Dominus adjungit: QuiAc si aliis verbis ita diceret: Quid folia rectae confessionis vos germinare jactatis, qui nullos operis boni fructus ostenditis? Unde Apostolus pretiosum a vili separatus, hoc est, bonum thesaurum a malo, bonam arborem a mala, perfectum boni magistri discipulum ab hypocrita, ducem videntem a caeco secreturus, ait. Veniam autem ad vos, si Dominus voluerit, et cognoscam non sermonem eorum, qui inflati sunt, sed virtutem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute onem Dominus universa, quae vel actu, vel facto, vel cogitatu, de corde proferimus, insinuat, quae magis quam hominibus dicta, nuda et aperta sunt oculis ejus. Nam et moris est Scripturarum verba pro rebus ponere. Unde Psalmista: « Dic, » inquit, « animae meae: salus tua ego sum . » Et Ezechias: « Non fuit verbum, quod non ostenderem eis . » Qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
Bonus homo debono thesauro cordis sui pro¬
fert bonum. et malus homo de malo ꝓfert
malum. Idem thesaurus est cordis quod radix
arboris et quod de corde ꝓfertur idem est qd̾
arboris fructus. Qui ergo thesaurum in corde
pacientie ꝑfectiq habet amoris. optimos
nimirum stactus effundens: diligit ium¬
cum. benefacit odienti. Bene dicit maledicen¬
ti. orat pro calumpniante: ꝑcucienti se uel
despolianti non reluctatur. Omm petenti tri¬
buit sua ablata non repetit: non uidicare. nĩ
condampnare desiderat. Errantem patienter
amanterq corrigit: et cetera que supra salua¬
tor edocuit. At qui nequam thesaurum in¬
corde seruat: odit amicum. male facit dili¬
genti. male dicit benedicenti. et cetera que do¬
minicus sermo redarguit bono thesauto con¬
traria ꝑagit. qui ne sibi frustra blandiretur
ȩx co quod sequitur. Ex abundantia enim os
loquitur. Quasi non fructus arboris. s folia¬
solum. hoc est uerba solum et non magis o¬

Expanded text:
Bonus homo de bono thesauro cordis sui proBonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus homo de malo profert malum. Idem thesaurus cordis, quod radix est arboris. Et quod de corde profertur, idem est, quod arboris fructus. Qui ergo thesaurum in corde patientiae perfectique habet amoris, optimos nimirum fructus effundens, diligit inicum, benefacit odienti, benedicit maledicenti, orat pro calumniante, percutienti se vel despolianti non reluctatur, omni petenti tribuit, sua ablata non repetit, non judicare, non condemnare desiderat, errantem patienter amanterque corrigit, et caetera, quae supra Salvator edocuit. At qui nequam thesaurum corde servat, odit amicum, maledicit diligenti, maledicit benedicenti, et caetera, quae dominicus sermo redarguit, bono thesauro contraria peragit. Qui ne sibi frustra blandiretur ex eo quod sequitur: Ex abundantia enim cordis os loquitur. Quasi non fructus arboris, sed folia, hoc est, verba solum, et non magis o
Abbreviated transcription (Latin):
uuam. dulcedinem conuersationis noue
quam dominus in nobis esurit: et fecuorẽ
dilectionis qui letificat cor hominis. de quib
euangelio coruscante. Uox turturis in ter¬
ra longe lateq resonabat. ficus protulit gro¬
ssos suos. uinec florentes dederunt odorem.
Non de spuus ficus. non uua de tubo colligi¬
tur. quia mens adhuc ueteris hominis con¬
suetudine depressa. simulare potest: s fructus
noui hominis fecre non potest. Quod si quis
obicere uolucrit acdicete. quod et moyses de
rubo iundemiauit uuam. quando a cognato
gentili consilium utile suscepit: et de spinis
collegerunt ficus: hũ quib dictum est de
phaciscis que dicunt facite. que autem fa¬
cuint facete nolite. sciat quia ficut uerax ñ¬
numquam palmes sepi inuoluta recumbit.
portans ꝙ fructiun spina non suum usib ser¬
uat humanis: sic dicta malorum uel acta. si
quando bonis ꝓsunt. non hoc ipsi faciunt
mali: s fit de illis suꝑno prouidente confilio

Expanded text:
uvam, dulcedinem conversationis novae, uvam, dulcedinem conversationis novae, quam Dominus in nobis esuriit, et fervorem dilectionis, qui laetificat cor hominis. De quibus Evangelio coruscante vox turturis in terra longe lateque resonat, ficus protulit grossos suos, vineae florentes dederunt odorem . Non autem de spinis ficus, non uva de rubo colligitur. Quia mens adhuc veteris hominis consuetudine depressa simulare potest, sed fructus novi hominis ferre non potest. Quod si quis objicere voluerit, ac dicere, quod et Moyses de rubo vindemiarit uvam, quando a cognato gentili consilium utile suscepit, et de spinis collegerint ficus hi quibus dictum est de Pharisaeis: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite ; sciat quia sicut verax nonnunquam palmes sepi involuta recumbit, portansque fructum spina suum non usibus servat humanis, sic dicta vel acta malorum, si quando bonis prosunt, non hoc ipsi faciunt mali, sed fit de illis superno providente consilio.
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. gaudium. pax longanmitas. boni¬
tas. benignitas. fides. modestia continentia.
Ceterum: demosina. uel oratio. uel ietunium.
fructus quidem est ꝓprie bonorum: s non nũ¬
quam simulate etiam usurpatur ã malis.
de quib dñs ait: quia receperunt mercedem
suam. Et alibi. Attendite a falsis ꝓpħis qui
ueniunt ad uos inuestimentis ouium. intͥn¬
secus sunt lupi rapaces. S non ideo debent
ouesbdisse uestimentum suum: quia pler̃q
illo se dccułtant lupi dum aliud ostentant
ad decipiendum. aliud exerunt ad depredan¬
dum. uel interficiendum eos qui sub isto ues-¬
titu ouino lupos iudere non possunt. Hic gͦ
non est fructus. de quo cognosci arborem mo¬
net. s ille qui est supra monstratus. Neq enĩ
de spius colligunt ficus. neq de rubo uinde¬
miant uuam. Spinas reor et rubum. seculi
curas. et punctiones ẽẽ uiciorum. de quib pec¬
canti homini dictum est: terra tua. spinas
et tribulos germinabit tibi. ficus uero et

Expanded text:
nganimitas, bonitas, benignitas, fides, modestia, continentia . Caeterum eleemosyna, vel oratio, vel jejunium, fructus quidem est proprie bonorum, sed nonnunquam simulate etiam usurpatus a malis. De quibus Dominus ait: Quia receperunt mercedem suam . Et alibi: Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quod plerumque illo se occultant lupi, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exerunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hic ergo non est fructus, de quo cognosci arborem monet, sed ille qui est supra monstratus. Neque enim de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam. Spinas reor et rubum saeculi curas et punctiones esse vitiorum, de quibus peccanti homini dictum est: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . Ficus vero et
Abbreviated transcription (Latin):
cet oꝑatut. Nam qui actis ipse sua dicta
destruit: contempnitur. Cui contra doctorẽ
instituens apłs ait. Nemo adolescentiam
tuam contempnat. Singulariter autem do¬
minus. ac principaliter solus ex potestate bo
na locutus est. quia ex infirmitate mala¬
ao
nulla cominisit. Ex diuinitatis quippe poten
tia habuit: id quod nobis ꝑ humanitatis sue
innocentiam ministrauit. Aliter. In potestate
erat sermo ipsius. siue ut alius euangelista di¬
cit. erat docens eos sicut potestatem habens.
et non sicut scribe. Qm̃ scribe que ꝑ legem di¬
dicerãt precepta ppłis dabant: ipse uero qua¬
si auctor implecorq legis. uel mutanda uel
augenda que minus udebantur libere a¬
gendo substituit. .xiii
It insynagoga erat homo. habens demoni¬
um imundum. Bene in synagoga ho¬
mo crat. qui sp̃m immundum habebat qͥa
unde xp̃c exierat sicut etiam nunc quidam
dicunt se uideos c̾e. et non sunt. s sunt syna¬
goga sathane. Et exclamauit uoce magna

Expanded text:
cet operatur. Nam qui actis ipse sua dicta cet operatur. Nam qui actis ipse sua dicta destruit, contemnitur. Cui contra doctorem instituens Apostolus ait: Nemo adolescentiam tuam contemnat . Singulariter autem Dominus ac principaliter solus ex potena locutus est, quia ex infirmitate, mala nulla commisit. Ex divinitatis quippe potentia habuit id quod nobis per humanitatis suae innocentiam ministravit. Aliter in potestate erat sermo ipsius, sive ut alius evangelista dicit, erat docens eos sicut potestatem habens, et non sicut scribae. Quoniam scribae quae per legem didicerant praecepta, populis dabant. Ipse vero quasi auctor impletorque legis, vel mutando, vel augendo quae minus videbantur, libere agendo substituit. Et in synagoga erat homo habens daemonium immundum. Bene in synagoga homo erat qui spiritum immundum habebat, quiunde Christus exierat. Sicut etiam nunc quidam dicunt se Judaeos esse et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. Et exclamavit voce magna
Abbreviated transcription (Latin):
celos tendunt: una petunt inferos. cornua
terram tegunt. Et descendit in capharna¬
um ciuitatem galilee: ibiq docebat illos
sabbatis. Uide cdementiam domini saluato¬
ris. Nec indignatione commotus. nec scelere
offensus. nec inuitia tuolatus. iudeam dese¬
rit: quin etiam uninemor uiurie. memor
clementie: nunc docendo. nunc libetando.
nunc sanando: inuide plebis corda demul¬
cet. Quod autem sabbatis maxime medicine
doctrineq sue dona frequentat. docet se noti
sub lege eẽ s supra legem. qui eandem quoq
legem adimplere. non autem soluere uenerit.
Nec uidaicum eligere sabbatum. quo uel ig¬
nem accendere. uel manum pedemq mouere
non liceat: s uerum sabbatum. dilectamq
domino ẽe requiem. si saluti studentes ani¬
marum. ab opete seruili. id ẽ ã cunctis con¬
tineamus illicitis. Et stupebant in doctrina
eius: quia in potestate erat sermo ipsius. Ser¬
mo doctoris in potestate sit: cum ea quȩ do.¬

Expanded text:
coelos tendunt, ima petunt inferos, cornua coelos tendunt, ima petunt inferos, cornua terram tegunt. Et descendit in Capharnaum civitatem Galilaeae ibique docebat illos Sabbato. Vide clementiam Domini Salvatoris: nec indignatione commotus, nec scelere offensus, nec injuria violatus Judaeam deserit; quin etiam immemor injuriae, sed memor clementiae, nunc docendo, nunc liberando, nunc sanando, in fide plebis corda demulcet. Quod autem Sabbatis maxime medicinae doctrinaeque suae dona frequentat, docet se non sub lege, sed supra legem, qui eamdem quoque legem adimplere, non autem solvere venerit, nec Judaicum eligere Sabbatum, quo vel ignem accendere, vel manum pedemque movere non liceat, sed verum Sabbatum dilectamque Domino esse requiem, si, saluti studentes animarum, ab opere servili, id est, a cunctis contineamus illicitis. Et stupebant in doctrina ejus, quia in potestate erat sermo ipsius. Sermo doctoris in potestate fit, cum ea quae do
Abbreviated transcription (Latin):
Nlecdum enum uenerat hora passionis. quȩ ñ
quolibet sabbato. s in parasceue pasche futu¬
ra extiterat. Nec dum locum passionis qui ñ
in natareth. s ierosolimis hostiatum sangui¬
ne figurabatur: adierat. S nec hoc genus
mortis qui crucifigendus a seculo precona
batur: clegerat. Non igitur a nazareis pre¬
cipitari. non ab iecosolimis lapidari. non in¬
ter puetos bethleemitas ab herode ꝑimi:
non alia uel alia uoluit consummari morte
Quod enim tali morte regie potestatis indiciũ.
quo fidelun frons armaretur emitieret: so¬
lum crucis expectatum est nexillum. cuiꝰ fign¬
ra et celerrimo dextere motu contra maligni ho¬
stis temptamenta depingi. et ipsa. nichilominꝰ
figura monarchie singularis potuisset typus
haberi. ut quomodo triumphum crucis expo¬
tiens apłs ait. in nomine iħ̃u omne genu flec¬
tatur celestium et terrestrium et infernorũ
Hoc ẽ enu quod eiusdem crucis cacumina

Expanded text:
Necdum enim venerat hora passionis, quae non Necdum enim venerat hora passionis, quae non quolibet Sabbato, sed in Parasceve Paschae futura exstiterat; necdum locum passionis, qui non in Nazareth, sed Hierosolymis hostiarum sanguine figurabatur adierat. Sed nec hoc genus mortis, qui crucbatur, elegerat. Non igitur a Nazaraeis praecipitari, non a Jerosolymitis lapidari, non inter pueros Bethleemitas ab Herode perimi, non alia vel alia voluit morte consummari. Quod enim tali morte regiae potestatis indicium, quo fidelium frons armaretur, emineret? Sed solum crucis exspectatum est vexillum, cujus figura et celerrimo dexterae motu contra maligni hostis tentamenta depingi, et ipsa nihilominus figura monarchiae singularis potuisset typus haberi. Ut quomodo triumphum crucis exponens Apostolus, ait: In nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, et terrestrium, et infernorum . Hoc est enim quod ejusdem crucis cacumina ad
Abbreviated transcription (Latin):
de est. Sic gerasenos alibi cum uirtutes eius su¬
stinere non possent. quasi infirmos et ingratos
reliquit. simul intelligere non ex necessitate fu¬
isse. s uoluntariam corporis passionem: nec cap¬
tum a uideis. s a se oblatum. Et enu quando
uilt capitur: quando uult labitur. quando
uult suspenditur. quando uult non tenetur:
Et duxerunt illum inquit usq ad suꝑciliũ
montis. suꝑra quem ciuitas illorum erat
edificata: ut precipitarent eum. Ipse autem
transiens ꝑ medium illorum ibat. Opeior ma¬
gistro discipulorum hereditas. D iabolus uer¬
bo dominum temptat: uidei facto. Ille dicit
mutte te: isti adoriuntur ut mittant. Et qui¬
dem dominus suꝑcilium montis precipitan¬
dus ascenderat: s ꝑ medium illorum muta¬
ta subito. uel obstupefacta furentium mente
descendit. quos adhuc sanare quam ꝑdere ma¬
lebat: ut quassata uidentes sue cepta nequi¬
tie aposcenda deuiceps eus morte desisterent.

Expanded text:
deest. Sic Gerasenos alibi, cum virtutes ejus sudeest. Sic Gerasenos alibi, cum virtutes ejus sustinere non possent, quasi infirmos et ingratos reliquit . Simul intellige non ex necessitate fuisse, sed voluntariam corporis passionem; nec captum a Judaeis, sed a se oblatum. Etenim quando vult capitur, quando vult labitur, quando vult suspenditur, quando vult non tenetur. Et duxerunt, inquit, illum usque ad supercilium montis, supra quem civitas illorum erat aedificata, ut praecipitarent eum. Ipse autem transiens per medium illorum ibat. O pejor magistro discipulorum haereditas. Diabolus verbo Dominum tentat, Judaei facto: Ille dicit: Mitte te, isti adoriuntur ut mittant. Et quidem Dominus supercilium montis praecipitandus ascenderat, sed per medium illorum, mutata subito vel obstupefacta furentium mente, descendit, quos adhuc sanare quam perdere malebat, ut cassata videntes suae coepta nequitiae, a poscenda deinceps ejus morte desisterent.
Abbreviated transcription (Latin):
inuidentiam uirtutum dona negasse: atq
hoc exemplo totam postremo gentem non
quia non amaretur. s quia ipsa se amari ñ
amaret ab eo derelictam: doctorib scilicet in¬
de ob saluationem gentium toto orbe disꝑsis.
S quod dominus uerbo de iudeis. hoc ipsi
de se uidei facto testantur. Nam sequitut. Et
repleti sunt om̃s in synagoga ira hȩc audien¬
audientes. Et surrexerunt. et eiecerunt il¬
lum extra ciuitatem. Sacrilegia quippe
udeorum quȩ multo ante tempora pre¬
nunciauerat ꝑ ꝓpħam dominus dicens. retribu¬
ebant inichi tnala ꝓ bonis: in euangelio docet
ẽe completa. Nam cum ipse ꝑ ppłos beneficia
diffunderet: illi inuirias inrogabant. Nec mi¬
rum si ꝑdiderunt salutem. qui eiecerunt de
sius finib saluatorem. Moralis enim dominꝰ.
et qui docuerit exemplo sui apłos suos omĩb
omnia fieri. nec uolentes repudiat. nec muttos
alligat nec eicientib reluctatur nec rogantib

Expanded text:
invidentiam virtutum dona negasse, atque invidentiam virtutum dona negasse, atque hoc exemplo totam postremo gentem, non quia non amaretur, sed quia ipsa se amari non amaret, ab eo derelictam, doctoribus scilicet inde ob salvationem gentium toto orbe dispersis. Sed quod Dominus verbo de Judaeis, hoc ipsi de se Judaei facto testantur. Nam sequitur: Et repleti sunt omnes in synagoga ira haec audienaudientes, et surrexerunt et ejecerunt illum extra civitatem. Sacrilegia quippe Judaeorum, quae multo ante Dominus praenuntiaverat, per Prophetam dicens: Retribuebant multi mala pro bonis , in Evangelio docet esse completa. Nam cum ipse per populos beneficia diffunderet, illi injurias irrogabant. Nec mirum si perdiderunt salutem, qui ejecerunt de suis finibus Salvatorem. Moralis enim Dominus, et qui docuerit exemplo sui apostolos suos omnibus omnia fieri, nec volentes repudiat, nec invitos alligat, nec ejicientibus reluctatur, nec rogantibus