comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ore miserit. clariora faciat ea quȩ ꝓfundi tegebant᷑ occultis:
Dix̃ ds̃ ñ ut ꝑ uocis organa qͥdã sonꝰ sermonis exir&. nec ut lin¬
gue motꝰ cȩleste formaret alloqͥũ. atq aerẽ istũ quidã uerboꝵ
strepitꝰ uerbare: sed ut uoluntatis suȩ cogitatione proderet
operationis effectꝰ. Et discreuit int̾ lucẽ & tenebras. & uidit ds̃
lucẽ quiabona. ẽ. Dixit & sonũ uocis nullus audiuit. discreuit.
& oꝑationis molimina nemo dep̾hendit. Vidit. & ocłor eiꝰ inten¬
tionẽ nullus aspex̃. & uidit inqͥt d̃s lucẽ. quia bona ẽ. Nec qđ
ignorabat uidit. nec id quod nesciebat ante aut ñ uiderat com¬
ꝓbauit. sed bonoꝵ oꝑũ ꝓpriũ est. ut ext̾no cõm̃datore non ege¬
ant. s grãm suã cum uidentur. ipsa testent᷑. Plus ÷ quod pro¬
bat᷑ aspectu. quã qđ sermone laudat᷑. Suo enĩ utit᷑ testimonio.¬

Expanded text:
ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? ore miserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut uoluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deus Gen. I, 4. Dixit et sonum vocis nullus audivit: discrevit, et operationis molimina nemo deprehendit: vidit et oculorum ejus intentionem nullus aspexit. Et vidit, inquit, Deus lucem quia bona est. Nec quod ignorabat, vidit; nec id quod nesciebat ante, aut non viderat, comprobavit: sed bonorum operum proprium est, ut externo commendatore non egeant, sed gratiam suam, cum videntur, ipsa testentur. Plus est quod probatur aspectu, quam quod sermone laudatur. Suo enim utitur testimonio, no
Abbreviated transcription (Latin):
ucẽ creauit. tenebras. illuminauit. & dix̃ ds̃. fiat lux. Et facta
.ẽ lux. Nonidõ dix̃ ut sequeretur oꝑatio. sed dicto ab soluit ne¬
gotiũ. Unde pulchre dauiticũ illud. dix̃ & facta st̃. quia dictũ
impleuit effectꝰ. Auctor gͦ lucis ds. locus aut̃ & causa tenebra¬
rũ mundeis. ẽ. Sed bonꝰ auctor ita lucẽ dixit. ut mundũ ipsũ
infuso aperiret lumine. atq eiꝰ speciẽ uenustar&. Resplenduit
igit᷑ subito aer. & expauer̃ tenebrȩ. noui luminis claritate.
Resꝑsit eas & quasi in abyssos demersit. repente ꝑ uniuersa mun¬
lux Sicut enim cito lux celũ. t̾ras. maria illuminat. & mom̃¬
totẽporis sine ulla cõp̃hensione retectis surgentis diei splen¬
dore regionib. nr̃o se circunfundit aspectui: ita ortꝰ eiꝰ cito
debuit explicari. Quid miram sids locutus ẽ lucẽ & caliganti
mundo lm̃ emicuit. quando siquis int̾ aquas mersus oleũ

Expanded text:
lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus, locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae noui luminis claritate, repressit eas et quasi in abyssos demersit repente per uniuersa munacta est lux. sicut enim cito lux caelum terras diuinitatem inluminat et momento temporis sine ulla conprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus nostro se circumfundit aspectui, ita ortus eius cito debuit explicari. quid miramur si deus locutus est lucem et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus oleum
Abbreviated transcription (Latin):
sita species & forma. & sp̃s inquit dĩ ferebatur suꝑ aquas. Et
habebat operatio. Eiat inquit lux. Unde uox dĩ inscriptura di¬
uina debuit inchoare. nͥ alumine: Unde mundi ornatꝰ initiũ
ds ipse inlumine. quia lucẽ habitat in accessibilẽ. & erat lum̃
uerum qđ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ inhunc mundũ
Sed eã lucem fieriuoluit. quȩ ocłis corporalib cõprehenderetur.¬
Quia siquis architectꝰ ȩdificiũ aliquod dignũ habitaculo patris
familias struere desiderat. ante qũa fundam̃taponat: unde
lucẽ ei infundat explorat. & ea prima. ẽ. gr̃a. quȩ sidesit. tota
domꝰ deformi horroe incultu. Lux. ẽ: quȩ reliquos domꝰ cõm̃dat
ornatꝰ. Fiat inquit lux. Plena uox luminis. ñ dispositionis appa¬
ratũ significat. sed oꝑationis resplend& effectu. Naturȩ opifex.
lucẽ locutꝰ ÷ & creauit. Sermodĩ uoluntas . ẽ: opus di natura. ẽ

Expanded text:
sita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas et sita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas et habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundud eam lucem fieri uoluit, quae oculis corporalibus conprehenderetur. qui aedificium aliquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est:
Abbreviated transcription (Latin):
umbra secuta ÷ mundi corpꝰ caligo tenebrarũ tq iomento
diuinȩ p̃ceptionis mundus assurgens itrase inquista unbra
ue siquis in capi medio que sol meridianꝰ illum ina. locũi alique
repente obsepiat. & densis ramoꝵ frondib. tegat ñ quo spsenqũ¬
dior foris species locieiꝰ effulgeat sed qđ horrenti de siꝑscena
gurgusiũ eiꝰ intꝰ obscurũ sit. Aut unde antrũ causum unaiq
huiu̾smodilocũ uocar̃ nisi qđ atro in horrescat situs atq: offusi¬
one tenebrarũ: Iste gͦ tenebrȩ suꝑ abyssos aquarũ erant.
Nam abyssũ. multitudinẽ & ꝓfundũ aquarũ dici. lectionos eugłui
doc&. ubi rogabant saluatorem demonia. ne iuber&e illis ut
in abyssũ irent. Sed qͥ docebat uoluntates demoniorũ non ẽẽ
faciendas. p̃cepit illis ut irent in porcos. Porci autẽ se instagnũ
aquarũ prȩcipitauert̃. ut quod recusabant demonia ñ euaderen.
sed digno precipitio demergerentur Erat gͦ hȩc mundi incõpo¬

Expanded text:
si umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconpo
Abbreviated transcription (Latin):
piens mala direrit: nes in malorum sortere. morte. nemo sas
neccontra r iaistis in bonis habent maximis quorłi atia noura
ersatura allt ex cõmoditate accidere uient qrordiabia neno¬
bis erccir sus este ꝓcesst uc ꝓbaremꝰ tenebras ce abrsio sins leit
accipienda. Grant enĩ tenebrȩ de umbratione cal Ntsia simple

Expanded text:
piens mala dixerit, nec in malorum sorte numeraverit; quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere videntur. Non otiose nobis excursus iste processit; ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter acci
Abbreviated transcription (Latin):
pote sollertis agricolȩ inarata culturis. quia adhuc deerat
uultor. Erat in composita. quia nuda gignentiũ. nec thoris her¬
bosa riparũ. nec opaca nemorib. nec lȩta segetib. nec umbro¬
a suꝑciliis montiũ. nec odora florib. nec grata uineis. Merito
in cõposita. quȩ ornatib indigebat. cui deerant uitiũ serta
gẽmantiũ. Ostendere enĩ uoluit dĩ: qr nec mundꝰ ipse habero
grãm. nͥ eũ uario cultu operator ornass&. Cȩlũ ipsũ intextũ
nubib. horrorẽ ocłis. mesticiã animis excitare consueuit.
Terra imbrib madefacta. fastidio. ẽ. Maria procellis turbata.
qͦs non incutiunt metus: Pulcherrima ÷ rerũ species. Sed
quid si e̾ẽt sine lumine. quid  sine tẽperie. quid si sine aqua¬
rũ congregatione. quib ante demersa solihuiꝰ habebant᷑
enorotaes olte solẽ terris. tolle celostellarũ globos. om̃ia tenebri

Expanded text:
pote solertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat pote solertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. Erat incomposita; quia nuda gignentium, nec thoris herbosa riparum, nec opaca nemoribus, nec laeta segetibus, nec umbrosa superciliis montium, nec odora floribus, nec grata vinetis. Merito incomposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant vitium serta gemmantium. Ostendere enim voluit Deus, quia nec mundus ipse haberet gratiam, nisi eum vario cultu operator ornasset. Coelum ipsum intextum nubibus, horrorem oculis, moestitiam animis excitare consuevit. Terra imbribus madefacta, fastidio est. Maria procellis turbata, quos non incutiunt metus ? pulcherrima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
resusuiereu raberent deuide uocauit larame o restrtenot
c&e lusats manibe &e pedib exiuit foras. Nonne pocat it dosuie
uiunais peens grentudelit : huic ñ potuit ruptis umebis
ncerũ iddere ÷ Sed utiq aduertimus qđ uolund ꝑrimo
uincestrare mortuũ ut oculis suis crederent. deinde resus
sta ficdes infunderet᷑ infidelib & ꝑgradus quosda credulitas
Tasceret᷑. fecit gͦ primũ ds̃ celũ &e terrã. & ea tam̃ non quasi ꝑpe¬
ala. sed quasi corruptibilis creaturȩ consũmationi uoluit
fubiacere. Unde in isaiȩ libro ait. Tollite in cęlũ ocłos urõs. &
tpicite in t̾ram deorsum. qr celũ ut fumꝰ solidatũ : t̾ra autẽ
usuestim̃tũ ueterascet. Hȩc t̾ra. ẽ: quȩ ante erat incõposita.
Nndci enĩ erant maria suo fine distincta. & idõ uago fluctu
de ꝓfundo gurgite t̾ra inundabatur. Considera qr etiã nunc
palustriuligine t̾ra inhorrere c̃sueuit. nec patiens ÷ uomeris.
tibi infusus terris humor exundat. Erat ergo in cõposita. ut

Expanded text:
resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouereuinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentuNondum enim erant 16 maria suo fine distincta, et ideo vago fluctu, et profundo gurgite terra inundabatur. Considera, quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consuevit, nec patiens est vomeris, ubi infusus terris humor exundat. Erat ergo incomposita; ut
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑. ut ÷ illud ꝓpheticũ. cęli enarrant głam dĩ & oꝑa manuĩt
eiꝰ annunciat firmam̃tũ. Qđ secutus apłs. aliis uerbis in eademaa

Expanded text:
uidentur, ut est illud propheticum: caeli enarrant gloriam dei et opera manuum uidentur, ut est illud propheticum: caeli enarrant gloriam dei et opera manuum eius adn
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ. siue quia ante omnẽ creaturã. siue qr sc̃s. qr primogeniti
dñs supra omnẽ creaturam. & scđm corporis susceptionẽ. qr solus
sine peccato. solus sine uanitate. omĩs aut̃ creatura subiecta uani¬
tati est. Possumꝰ etiã intelligere in pͥncipio fecit dẽ cę̧lũ & t̾ram. id
ante tẽpus. sic̃ iniciũ uiȩ nondũ uia. & iniciũ domꝰ nondũ domꝰ
Deniq alii dixer̃ incephaleon. quasi incapite. quo significat᷑ inbre¬
ui &e in exiguo mom̃to. sũma oꝑationis impleta. St̃ gͦ & qͥ pͥncipiume
ñ ꝑtp̃re accipiant sed ante tempus. & cephaleon uel caput ut dica¬
mus latine quasi sũmã oꝑis. qr rerũ uisibiliũ sũma. cȩlũ & t̾ra¬
quȩ ñ solũ ad mundi huius spectare uident᷑ ornatũ. sed etiam ad
indiciũ rerũ inuisibiliũ & quoddam argum̃tũ eorũ quȩ nondũ

Expanded text:
creaturae, siue quia ante omnem creaturam, siue quia sanctus, quia primogeniti creaturae, siue quia ante omnem creaturam, siue quia sanctus, quia primogeniti Dominus supra omnem creaturam et secundum corporis susceptionem; quia solus sine peccato, solus sine vanitate. Omnis autem creatura subjecta vanitati est. Possumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis impleta. Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tempus, καὶ κεφαλαῖον vel caput; ut dicamus Latine quasi summam operis; quia rerum visibilium summa coelum et terquae non solum ad mundi huius spectare uidentur aduertere, sed etiam ad indicium rerum inuisibilium et quoddam argumentum eorum quae non
Abbreviated transcription (Latin):
ait scriptura. Initiũ nationũ amalech: &e sem̃ eiꝰ ꝑibit. Et utiq
rex accipit᷑ in iqͦrũ. iniqͥ aut̃ gencessunt : uide ne pͥncipẽ mundi
huiꝰ acciꝑe debeamꝰ.qui im̃ꝑat nationib uoluntatem suam
facientib: cuiꝰ sem̃ ꝑibit. Sem̃ auc̃ eiꝰ ĩpii & infideless: qͥb saluator
Uos ex patre diabolo estis. Est etiã in itiũ mysticũ. ut illudẽ.
Ego sũ primꝰ & nouissimꝰ. initiũ & finis. Et illud in euangło
prȩcipue. qđ int̾rogatus dñs quis e̾ẽt. respondit. Initũ.
um .ẽ. om̃iu qr nemo ante ipsũ. & finis quia nemo ultraip sũ.
ret hominũ genꝰ uias dñi sequi. & oꝑari oꝑadñi. In hoc ͦ
pͥncipio id ÷ in xp̃o fecit ds̃ cȩlũ & terram. qͣuia per ipsum̃
omĩa facta st̃. & sine ipso factũ ẽ. nichil. Quod factũ ÷. in p¬
so uita erat. quia in ipso constant omĩa. & ipse ÷ pͥmogenitꝰ omnis

Expanded text:
ait Scriptura 8: Initium nationum Amalec, et semen ejus peribit . Et utiquait Scriptura 8: Initium nationum Amalec, et semen ejus peribit . Et utiquonem Amalec rex accipitur iniquorum; iniqui autem gentes sunt: vide ne principem mundi hujus accipere debeamus, qui imperat nationibus voluntatem suam facientibus, cujus semen peribit: semen autem ejus impii et infideles sunt, uit ex patre diabolo estis. ► Est etiam initium mysticum, utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium initium omnium, quia nemo ante ipsum, et finis, quia nemo ultra ipsum eret hominum genus uias domini sequi et operari opera dei. in hoc ergo principio id est, in Christo, fecit Deus coelum et terram; quia per ipsum omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quod factum est, in ipso vita erat; quia in ips
Abbreviated transcription (Latin):
m hanc generationẽ atq in hos usus in gressus tributꝰ. quot pre
Sinex hac generatione ingenerationẽ legitimꝰ ÷ transicꝰ. Siquidẽ uer¬
reno tẽpore filii isrł egiptũ reliquer̃ & ꝑ mare transierꝰ baptirati¬
passionib carnis ad grãm sobrietatẽq m̃tis. a maliciȩ neqͥtieq
ferm̃to adueritatẽ & sinceritatẽ regenerationis. Itãq dicicur.
Mensis hic uob̾ initiũ m̃siũ: pͥmꝰ eric uob̾ inm̃sib anni. Perelinqͥt
Denĩ & deserit qui abluit᷑.: in telligibilẽ illũ pharaonẽ principẽ
istiꝰ mundi. dicens. Abrenuntio tͥ diabole & Angłis tuis & oꝑib¬
rartuis: & imꝑiis tuis. Nec iam seruiet ei. uł terrenis corporis huius¬
passionib: uł deprauatȩ m̃tis errorib. qͥ demersa omĩ malicia
uice plũbi. bonis oꝑib dextra leuaq municꝰ. in offenso scłi huius

Expanded text:
in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Istrahel Aegyptum reliquerunt et per mare transierunt, baptizatipassionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad ueritatem et sinceritatem. regeneratis itaque dicitur: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni. derelinquit enim et deserit qui abluitur intellegibilem illum Pharao, principem istius mundi, dicens: abrenuntio tibi, diabole, et operibus tuis et imperiis tuis. nec iam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprauatae mentis erroribus qui demersa omni malitia uice
Abbreviated transcription (Latin):
te dõ iubere ꝓmptũ fuit. & c̃renȩ oboedire naturȩ : ut int̾ hibnas to¬
glacies & hiemales pruinas. cęlestis imꝑii fotu germinans t̾ra fruc
ilnl tum ꝓduceret: non erat tam̃ dispositionis et̃nę. rigido stricta gelu:¬
sra anuirides subito fructus laxare arua. atq horrentib priunis floru¬
Isenta miscere. Ergo ut ostenderet scriptura ueris tẽpora in consti-¬
nirtutione mundrdit: mensis hic uob initũ m̃siũ. pͥmꝰ ÷ uob̾ in men
u passb anni: pͥmũ m̃sẽ uernũ tẽpꝰ appellans. Decebat enĩ pͥncipium
iraranni pͥncipiũ eẽ generationis: & ipsã generationẽ molliorib duri
riufoueri. Neq enĩ alit̃ possent tenera rerũ exordia. aut asꝑioris laborẽ
iutolerare frigoris: aut torrentis estus iniuriã sustinere. Simul
portallud aduertere lic& : quia iure concurrit. ut eo tẽpore uideat᷑

Expanded text:
et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
tiare peccato. Qđ eq etiã de illo possumꝰ acciꝑe. Mensishic initu
dñi lo quebatur : qđ ueris initio celebrat᷑. In hoc pͥncipio mensiũ
cęlũ &r t̾rã fecit: ađ inde mundi capioportebat initiũ. ubi erat
opportuna om̃ib uerna tẽperies. Unde & annꝰ: mundi imaginẽ
nascentis expressit. uc post hibernas glacies atq hiemales caligines:
serenior solito uerni tẽporis splendor eluceat. dedit gͦ formã futu¬
Dpis annorũ curriculis. mundi pͥmꝰ exortus: ut ea lege annorum
uices surgerent. atq initio cuiusq anni ꝓducere tra noua seminũ
germina. qͦ pͥmo dñs ds dixerat. germinet t̾ra herbã foeni. seminañ
tum. Ecstati ꝓdux̃ t̾ra herbã foeni: &e lignũ fructiferũ. In quo nob̃
& moderationis ꝑpetuȩ diuina ꝓuidentia. & celeritas t̾rȩ germinan-¬
tis adestimationem uernȩ suffragat᷑ ȩtatis. Nã & si qͦcunq tẽpore

Expanded text:
tiare peccato. Quod aeque etiam de illo possumus accipere: Mensis hic inititiare peccato. Quod aeque etiam de illo possumus accipere: Mensis hic initiDomini loquebatur, quod veris initio celebratur. In hoc ergo principium mensium, coelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium, ubi erat opportuna omnibus verna temperies. Unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hybernas glacies atque hyemales caligines serenior solito verni temporis splendor eluceat. Dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum vices surgerent, atque initio cujusque anni produceret terra nova seminum germina, quo primum Dominus Deus dixerat: Germinet terra herbam foeni, seminans  terra herbam faeni et lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffragatur aetatis. nam etsi quocumque tempore
Abbreviated transcription (Latin):
nib subsidiũ: maxime ꝓuocam᷑. Est etiã uirtus diuina : quȩ hac ei¬
pͥmit᷑ appellatione. ad tẽ pꝰ refertur. si uelis dicere inqͦ tempore ã
fecit cęlũ &x t̾rã : id ÷ in exordio mundi qͣndo fieri coepit. sic̃ ait sap¬
tia: cũ p̃pararet cȩlũ cũ illo ad eram. Ad numerum aut̃ si referas
ita conuenit ut accipias. In pͥmis fecit ds̃ cęlũ & t̾rã. deinde colles.
regiones: fines in habitabiles. Uelsic. Ante reliquas uisibiles creatun :
diẽ. noctẽ. ligna fructifera. animantiũ diuersa genera: cęlũ aetͣn¬
fecit. Si uͦ ad fundam̃tũ referas pͥncipiũ: t̃rȩ fundam̃ta legistiesse
dicente sapientia. Quando fortia faciebat fundam̃ta t̃re erã pene
illũ cõponens. Est etiãbone pͥncipiũ disciplinȩ sic̃ t ulud. Initur
semitam uiassuas dirigit. Nisi enĩ qͥs timuerie dñm: ñ potest ren in¬

Expanded text:
inibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exinibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si uelis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait sapientia: cum pararet caelos, cum illo eram. ad numerum autem si referamus, ita conuenit, ut accipias: inprimis fecit caelum et terram, deinde colles regiones fines inhabitabiles uel sic: ante reliquas uisibiles creaturas, diem noctem ligna fructifera animantium genera diuersa, caelum etfecit. si uero ad fundamentum referas, principium terrae fundamentum esse legisti dicente sapientia: quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. est etiam bonae principium disciplinae, sicut est illud: initium semitam vias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit Deum, non potest renun
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ asser̃. & creatori omniũ sotiant atq equale s⁊ eastpurar aõ
ereaturani corpusq materiale mundi. inuisibiliilli aq inaccesibili
natone di uontȩ coniungendũ putant. cũ pͥsertim scđm sua sententia
ñ possint negare. qm̃ cuiꝰ partes corruptioniarmutabilia senscebtu¬
cent. huiꝰ necesse : uniuersitatẽ isdẽ passionib qͥb aue porhonie¬
eiꝰ sunc obnoxis subiacere : Principiũ qͥ ce docae quidiet p ongoris
fecit dd eelũ ot̾ram Principiũ aut ad tẽpꝰ refertur. aut a dnuoe ⁊
auc ad fundam̃tũ : qͦmͦ in edificanda domo initiũ fundamtũ est. Priie¬
pium qͦq & conuersionis &ȩ deprauationis dici posse: scripturarũ co¬
noscimꝰ auctoritate. Est pͥncipium artis ars ipsa. exqͣ arcificũ diuerior
deinceps cȩpic oꝑatio. Est etia pͥncipiũ bonoꝵ oꝑũ finis optim utmor¬
ricordiȩ pͥncipiũ ÷ : dõ placere qđ facias. Et eñi ad conferendũ hom¬

Expanded text:
mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibili naturae diuinae coniungendum putant, cum praesertim secundum suam sententiam non possint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriaefecit deus caelum et terram. principium aut ad tempus refertur aut ad numerum aut ad fundamentum, quomodo in adcurrit domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse scripturarum cognoscimus auctoritate. est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est deo placere quod facias; etenim ad conferendum hom
Abbreviated transcription (Latin):
iam non solu dm̃ sed etiã ylen sine principio dicentes: definian
ubina erat. Si in loco. ergo etiã locus sine principio fuisse astruitꝰ
iquo erat materia rerum. quȩ pͥnciptũ non habebat. Quod si
ab surdũ uidet᷑ de loco credere: uidete neforte uolatilem terrã
debeamꝰ estimare: quȩ ñ habens fundam̃tũ. alarũ remigiis sus¬
pendebatur. Unde gͦ ei alas sumemꝰ: Nisi forte huc deriuemus
prophici sermonis interp̃tationẽ: A pennis t̾rȩ ꝓdigia audiuimꝰ
& iliud. Ue trȩ auiũ pennȩ. Sed si sic accipiamꝰ in quo aere uolabat
tͣraSine aere eni. uolare ñ poterat. Sedaer adhuc ẽẽ ñ pot̾at.
quia ñ erat sine rerũ materia. elem̃ton facta diftinctio eum

Expanded text:
iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare non poterat, sed aer esse adhuc non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
conibi qui msttiuns d isrittacionib se refellunt: Nobis auce satis
est ad sali eationis astutia sed fidesm̃tis. ut seruiamus creatori
pecanqua creaturȩ qui ẽ benedictꝰ in scła. Terra aut̃ erat inuisi¬
balit& incõposita Bonꝰ artifex prius fundam̃tũ ponit. postea fuii¬
dam̃to posito edificationis membra distinguit. adiungit ornam̃i¬
da bosuosigtur fundamto terrȩ & confirmata cęli substantia. duo
eñ ista sunt uelut cardines rerũ. subtexuit. Terra autẽ erat in¬
Vsibilis & in cõposita. Quid ÷ erat. nisi forte ut in infinitũ & sine
initium : Uerũ hoc dicentib respondebis. quia scriptũ ẽ: erat
aute cam oꝑarius terrȩ. Et de eo qui iubal dictus est. haboe scrip
ara hicerat pat̃ qui demonstrauit psalteriũ & citharã. Et homo
erat in ausitchidi regione. cui nom̃ iob desinant gͦ de uerbo que¬
stionẽ mouere. cum presert̃ premiserit moyses. quia fecit ds̃ t̾rã.
ratergo ex quo facta ẽ. Namsisine principio eã dicunt esse

Expanded text:
tionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut seruiamus creatori potius quam creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisia Gen. I, 2. Bonus artifex prius fundamentum ponit: postea, fundamento posito, aedificationis membra distinguit, et adjungit ornatum. Posito igitur fundamento terrae, et confirmata coeli substantia, duo enim ista sunt velut cardines rerum, subtexuit: Terra autem erat invisibilis et incomposita. Quid est, Erat, nisi ne forte in infinitum et sine initium. Verum hoc dicentibus respondebis, quia scriptum est: Erat autem Cain operarius terrtura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo quaestionem mouere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uł qualitate uel positione tractare. nichil proderit ad
spem fut᷑i. cũ satis sit ad scientiã. quod scripturarũ diuinarũ
series cõprehendit. quia dñs suspendit terrã in nichilum.
Quid nobis discutere. utrũ inaere pendeat an suꝑ aqu̾a. ut
inde nascat᷑ controuersia. quomͦ aeris natura tenuis & molꝰ¬
lior molẽ possit sustentare terrenã. aut quomͦ si suꝑ aqͣs.
ñ demergatur in aquã grauis terrarũ ruina. aut quomͦ ei ma¬
ris unda non cedat. & in latera eiꝰ se se loco suo mota diffundat:
Multi etiã in mediꝰ aeris t̾ram ẽẽ dixer̃. & mole sua ĩmobilẽ mane¬
re. qͦd ȩquali situ hinc atq inde ex om̃i parte ꝓpendeat. de quo
satis putamꝰ dictũ ad ño ad iobseruũ suũ. quando loquutꝰ per
nubem ait. Ybi eras cũ fundarẽ terrã: Indica mͥ si habes scien¬
tiã. Quisposuit m̃suram eiꝰ si nosti. aut quis: qui suꝑ indux̃

Expanded text:
quoque uel qualitate uel positione tractare nihil prosit ad quoque uel qualitate uel positione tractare nihil prosit ad speciem futuri, cum satis sit ad scientiam quod scripturarum diuinarum series conprehendit quia suspendit terram in nihilo. quid nobis discutere utrum in aere pendeat an super aquam, ut inde nascatur controuersia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde propendeat. De quo satis putamus dictum a Domino ad Job servum suum, quando locutus per nubem ait: Ubi eras cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. Quis posuit mensuras ejus, si nosti? Aut quis est qui superinduxit
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ ẽ : ad illa magis intendamꝰ animũ. in quib uitȩ sit pro¬
fectus ȩternȩ. De qualitate igit᷑ & de substantia cȩlisatis : ea
promere.quȩ in ysaiȩ scripturis reꝑimꝰ. qui mediocrib &
usitatis sermonib qualitatem naturȩ cȩlestis expressit dics̃
qđ firmauerit ds̃ cȩlũ sicut fumũ. subtilem eius naturã nec
solidã cupiens declarare. Ad speciẽ quoq eiꝰ ab undat. quod
ipse de cȩli firmam̃to lacutꝰ ẽ: qr fecit ds̃ cȩlũ sicut camerã.
quod intra cęli ambitũ uniuersa claudantur. quȩ uel in ma
gerunt᷑ & t̾ris. Quod similit̾ significat᷑ cum legitur. quia cęlũ
dñs extendit. Extendit᷑ enim. uel quasi pellis ad tabernaculũ
ꝓtectionis habitationisq sc̃oꝵ. uł quasiliber ut plurimoꝵ scri
bantur nomina. qui xp̃i grãm fide & deuotione meruerunt
quib dr̃. gaudete. quia nomina urã scripta s̃ in cęlo. de terrę

Expanded text:
tium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit protium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit profectus aeternae. De qualitate igitur et substantia caeli satis est ea promere quae in Esaiae scriptis repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis expressit dicens quod firmauerit caelum sicuti fumum, subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. ad speciem quoque eius abundat quod ipse de caeli firmamento locutus est quia fecit deus caelum sicut cameram, quod intra caeli ambitum uniuersa claudantur, quae uel in mari geruntur et terris. quod similiter significatur, cum legitur, quia caelum deus ea habitationesque sanctorum; vel quasi liber, ut plurimorum scrbantur nomina, qui Christi gratiam fide et deuotione meruerunt, quibus dicitur: gaudete quia nomina uestra scripta sunt aquis. de terrae
Abbreviated transcription (Latin):
discreuit aqua quȩ sub celo ẽ & aquã quȩ suꝑ cęlũ : tam̃ satisc
ad p̃sentem assertionẽ quod in principio clũ fecerit. unde
prerogatiua generationis & causa & terrã fecerit inqua esset
generationis substantia. In his enĩ quattuor illa elementa cre¬
ata sunt. ex quib generant᷑ omia ista quȩ mundist̃. elentta
aut̃ sunt quattuor: aer ignis. aqua. & terra. quȩ inom̃ib sibi
mixta st̃. Si quidẽ & in terra reꝑies ignẽ. qui ex lapidib & fer¬
ro frequent̃ excutitur. Et in cęlo cum sit ignitꝰ & micans fulgen¬
tib stellis polus: aqua eẽ posit intelligi. quȩ uel supra celũ
uel de illo suꝑiori loco interrã largo frequent imbre demitat᷑¬
Quȩ pluribus colligere possemꝰ: si quid ad ȩdificationẽ ȩcctȩ ista
ꝓficere uideremꝰ: Sed quia his occupari infructuosum nego¬

Expanded text:
discrevit aquam quae sub coelo est, et aquam quae super coelum; tamen satis est discrevit aquam quae sub coelo est, et aquam quae super coelum; tamen satis est ad praesentem assertionem, quod in principio coelum fecerit, unde praerogativa generationis et causa; et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. In his enim quatuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae mundi sunt. Elementa autem quatuor, aer, ignis, aqua, et terra, quae in omnibus sibi mixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intelligi, quae vel supra coelum est, vel de illo superiore loco in terram largo frequentquae pluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista proficere uideremus. sed quia his occupari infructuosum nego
Abbreviated transcription (Latin):
auctorẽ om̃iũ. & maiestate sua continentẽ omĩa. & ad romanos
de patre ait. qm̃ ex ipso & ꝑ ipsũ. & in ipso sunt om̃ia. Ex ipso
principiũ & origo substantiȩ uniuersoꝵ. id÷ ex uoluntate eiꝰ
& potestate. Om̃ia enĩ ex eiꝰ uoluntate coeper̃. qr unꝰ ds̃ pater.
ex quo om̃ia. Et enĩ tanquã ex suo fecit. quia unde uoluit fecit
er ipsũ continuatio. in ipso finis. Ex ipso ergo materia. per ipsũ
oꝑatio quȩ ligauit atq constrinx̃ uniuersa. in ipso quia & quã¬
diu uult omnia eiꝰ uirtute manent atq consistunt. & finis eorũ
indĩ uoluntate recurrit. & eiꝰ arbitrio resoluunt᷑. In principio
mundũ. Dies autẽ temporis portio. ẽ. ñ pricipiũ. Et quanquã
lectionis serie possimꝰ astruere quod primo diẽ fecerit dñs & noc¬
tem. quȩ st̃ uices tẽporũ. & scđo die firmamentũ fecerit. quo

Expanded text:
auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos auctorem omnium et maiestate sua continentem omnia et ad Romanos de patre ait: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipsum omnia. ex ipso principium et origo substantiae uniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit fecit, — per ipsum continuatio, finis in ipsum. ex ipso ergo materia, per ipsum operatio, quae ligauit atque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eiuin Dei voluntatem recurrit; et ejus arbitrio resolvuntur. CAPUT VI. Inmundum: dies autem temporis portio est, non principium. Et quamquam lectionis serie possimus adstruere quod primo diem fecerit Dominus et noctem, quae sunt vices temporum; et secundo die firmamentum fecerit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Inuisibilis ds̃. etiã imago inuisibilis. Est enim splendor głȩ
pat̾nȩ: atq eiꝰ imago substantiȩ. In pͥncipio inquit fecit deus
cęlũ & terrã. Et factus ÷ gͦ mundus. & cȩpit ẽẽ qui non erat.
uerbũ aut̃ dĩ in principio erat. & erat semꝑ. Sed etiã angeli.
dominationes & potestates. & si aliquando cȩpert̃: erant tam̃ iã
quando hic mundus est factꝰ. Omia nanq creata & condita sunt.
uisibilia & inuisibilia. siue sedes. siue dominationes. siue pͥncipatꝰ.
siue potestates. Omĩa inqͥt ꝑ ipsũ & inipsũ creata st̃. Quid ÷ in ip¬
fũ creata: Quia ipse ẽ heres patris. eo qđ apatre in ipsũ transie¬
rit hȩreditas. sicut pat̾ dicit. postula ame. & dabo tͥ gentes hȩre¬
ditatẽ tuã. Quȩ tam̃ hȩreditas apatre transit infiliũ. & inpa¬
tre reuertit᷑ a filio. Cgregie itaq apłs. & hoc loco filiũ dixit

Expanded text:
Invisibilis Deus, etiam imago invisibilis. Est enim splendor gloriae Invisibilis Deus, etiam imago invisibilis. Est enim splendor gloriae paternae, atque ejus imago substantiae. In principio, inquit, fecit Deus coelum et terram. Factus est ergo mundus, et coepit esse, querbum autem dei in principio erat et erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio. egregie itaque apostolus et hoc loco filium dixit
Abbreviated transcription (Latin):
otiose factũ legimꝰ. qr gentiles pleriq qͥ coȩt̾nũ dõ mundũ uoluĩs¬
&e quasi adumbrationẽ uirtutis diuinȩ: asser̃ etiã sua spontet
subsustere. Et quanuis causam eiꝰ dm̃ eẽ fateant᷑. causa tam̃ factũ
uolunt ñ ex uoluntate & dispositione sua sedita uit causa ũbre
corpus: Naheret enĩ umbra corpori & fulgor lumini. natura¬
limagis societate. quã uoluntatis arbitrio. Pulchrȩ gͦait moyses.¬
q fedit ads celum ae t̾ram. Non dixit qr subessȩ fecit ñ dixꝰ qr causã
mundo ut esset prebuit sed fecit quasi honꝰ qđ foret utile. quasi
Quom autẽ quasi umbra eẽ poterat. ubi corpus non erat cum incor¬
porei di corporea ad umbratio ẽẽ ñ possit: Quomodo etiã incor¬
porei luminis splendor possit ẽẽ corporeus : Sed siquȩris splen¬
dore dĩ filius : imago dĩ inuisibilis. Qualis gͦ ds. talis. ẽ imago.

Expanded text:
utique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt essutique factum legimus quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum esse fateantur, causam tamen factum uolunt non ex uoluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est, adhaeret enim umbra corpori et fulgur lumini naturali magis societate quam uoluntate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum et terram. non dixit quia subesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod foret utile, quasi quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo etiam incorporei luminis t splendor possit esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis ergo deus, talis et imago.
Abbreviated transcription (Latin):
intellecta conspiciunt᷑. Auctorẽ enĩ angłorũ & dominationũ.
& potestatũ facile intelligimꝰ eum. qͥ mom̾to imꝑu sui hanc
& ñ de extantib aut reb aut causis donauit habere substantiã
E st gͦ hic mundus diuinȩ specim̃ oꝑationis. qr dũ opus uidetur.
prȩfert᷑ oꝑator. Nanq ut istarũ artiũ aliȩ st̃ auctuosȩ quȩ st̃ n
incorporis motu. aut sono uocis. cessauit motꝰ aut sonꝰ. nichib
suꝑfuit nec remansit spectantib uel audientib. aliȩ theore¬
ticȩ quȩ uigorẽ m̃tis exerceant. aliȩ huiꝰ modi ut cessante qͦq¬
oꝑationis officio. oꝑis munꝰ appareat. ut ȩdicatio atq textura.
quȩ etiã tacente artifice ꝑitiam eiꝰ ostendunt. ut oꝑatori oꝑis
sui testimoniũ suffraget᷑ : similit̾ etiã hic mundus dinȩ
maiestatis insigne ÷. ut ꝑ ipsũ dĩ sapientia manifestet᷑. Quem
uidens ꝓpħ̃a. simul &e ad inuisibilia oculos m̃tis at tollens ait.

Expanded text:
untur. auctorem enim angelorum et dominationum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii sui hanc , et non extantibus aut rebus aut causis donauit habere substantiam. est enim hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel audientibus —, aliae consultius, quae uigorem mentis exerceant, aliae huioperationis officio, operis munus appareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice, peritiam ejus ostendunt, ut operatori operis sui testimonium suffragetur. Similiter hic mundus divinae majestatis insigne estuidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait:
Abbreviated transcription (Latin):
pnatuaterra Non ergo tralibram̃tis suis immobilis noqnecu
senfrequertꝰ dei mitu et arbitrio cõmouet sicut & iobdiubi
tuia dñs comouer eã a fuindamtis colune eiꝰ exagitant᷑ ox alibi¬
uorrlipib suis : Coltinȩ celi euolauert ex pauer̃q ab increpati
mei ui stute mtaigauit mare. disciplina strauit cetã : Claus
aauit cełi diment eum. Uoluntate gͥ dĩ inmobilis manet.
mouear & mitat Nongͦ fundam̃tis suis nixa subsistit. nec
fulcris suis stabilis perseuerat. sed dñs statuiteã & firmaa¬
łtͥhec fidei simplicitas argumentis om̃ibꝰ apre cellara lameduo
alie qdes iao pusquã deculat terra. qr scđm natura in medic
regionẽ possideat suã. eo qđ necesse sit eã manere inregione
ruia se paparte inclinari alterã. Quando contra naturam ñ¬
comouctu sed scđmnaturã: p̾dicent artificis diuin & oꝑa¬
toris ec̃mi excellentiã. Quis enĩ artificũ ñ ab illo accepit
urqus dedit mulierib texturȩ sapientiã aut uarietat is

Expanded text:
II, 8. Non ergo libramentis suis immobilis manet: sed frequenter Dei nutu et arbitrio commovetur, sicut et Job dicit: Quia Dominus commovet eam a fundamentis: columnae autem in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem caeli timent eum. uoluntate igitur dei inmobilis manet movetur, et nutat. Non ergo fundamentis suis nixa subsistit, nec fulcris suis stabilis perseverat: sed Dominus statuit eam, et firmaines terrae. Et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. Laudent alii quod ideo nusquam decidat terra; quia secundum naturam in medio regionem ponec in partem inclinari alteram, quando contra naturam non mouetur, sed secundum naturam, praedicent artificis diuini et operatoris aeterni excellentiam — quis enim artificum non ab illo accepit aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam aut uarietatis
Abbreviated transcription (Latin):
&e corter insapientia sua & in sua prudentia extendit cȩlũ
&e multitudine aquȩ incęlo. Et addidit. Infatuatꝰ: homo absci¬
entia sua. Quienĩ corruptibilia mundi seqͥt᷑. & exhis putat qđ diui-¬
ne possit naturȩ cõphendere ueritatẽ. qͦmͦ ñ infatuat᷑ uersugȩ dis¬
putitionis astutia: Cũꝙͥ tot oracula audias. qͥb testificat᷑ &o quođ
fecerit mundũ. nolicũ sine pͥncipio eȩ credere qͥa qͣsi spera munđꝰ
et duatꝰ ut pͥncipiũ etꝰ nullũ uideat᷑ cestare. & cũ intonat quasi
incircuitu omia cõmoueans. ut unde incipiat. ubi desinat ñ
facile cõphendas. quia circuitus pͥncipiũ sensu colligere imp

Expanded text:
t sapientia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi sequitur et ex his putat quod diuinae possit naturae conprehendere ueritatem quomodo non infatuatur uersutae disputationis astutia? Cura ergo tot oracula audias, quibus testificatur deus quod fecerit mundum, noli eum sine principio esse credere, quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium eius nullum uideatur extare. et cum intonat, quasi in circuitu omnia commouentur, ut unde incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inp
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Sꝓpham ait. qͥs m̃sus: manuaquã & cęlũ palmo & uniuersã
tn dausã manu: Quis statuit montes in libra a rupes instatera
& nemorã iniugo: Quis cognouit sensũ dnĩ. aut qͥs consiliarius eiꝰ
fun uuqs instrux eũ. de quo eaiã alibi legimꝰ ꝙ tenet circũitũ
tre : an cra uelut nichilũ fecit. Et ieremias ait. di qͥñ fecer cȩlũ¬

Expanded text:
s ait: quis mensus est manu aquam et caelum palmo et uniuersam terram clausa manu? quis statuit montes in libra et rupes in statera et nemora in iugo? quis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei eum Esa. XL, 12. De quo etiam alibi legimus: Quia tenet circuitum terrae, et terram velut nihilum fecit. Et Hieremias ait: Dii qui non feceru
Abbreviated transcription (Latin):
nantia pnaturã. hoc ẽ int̾ aquã & ignem utrunq illud̃ ee¬
mentũ conciliat sibi. quia & aquis humore & igni calore con
iungit᷑. Ignis quoq cũ sit calidus & siccusnatura. caloret acor
annectitur. siccitate aut̃ in cõmunionẽ t̃rȩ acsociea& refcin¬
dicur. Ac ita sibiper hunc circũitũ & chorũ quendã condom¬
dis societatiscq conueniunt. Vnde & grecostor qpaedicl untcoquȩ
latine elem̃ta dicimꝰ quod sibi conueniant ael concenanttr uc
aricẽ ꝓgressi sumꝰ quia scriptura ait qđ ds̃ uocauerit terra

Expanded text:
nantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elenantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elementum ciungitur. ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri adnectitur, siccitate autem m communionem terrae ac societatem refunditur, atque ita sibi per hunc circuitum et chorum quendam concordiae societatisque conueniunt. unde et graece στοιχεία dicuntur quae latine elementa dicimus, quod sibi conueniant et concinant. huc autem progressi sumus, quia scriptura ait quod deus uocauentuoca
Abbreviated transcription (Latin):
i de sercũ. e exieꝰ aquarũ insitim. hoc: de t̃r aquosa amdam
fecita haben engo tra propriã qualitatẽ stiã  iddtesa aridam
el enña habent Nam & aer humidã qualitaã ac agt ca fingula
ce igns calidlã & hoes pͥncipale propriũ elem̃tisauatuis qđ
ratione colligimꝰ. Comprehendere aut̃ illa senibssing urpora¬
dit si tielimꝰ uelut connexa &e cõposita repimꝰ. r sit ti a x peda
ce frigida & aqua frigida & humida. aeꝑ humidus cecadradis
ignis calidꝰ a siccus. & sic sibi per has singulas qualitates. singla
miscentur elem̃ta. Nã terra cum sit aridaa fr igide ates. sungłe
connetit᷑ aquȩ ꝑcognationẽ qualitatis frigidȩ & aqua aeri
quoa lrimidus : aer Ergo aqua tanquã brachuis quibus dã
duob frigoris &e humoris. altero terrã alto derẽ uidet am̃¬
plecsti frigido t̾rã. aerẽ humido. Aer qͦq medis ent̃ Qud cõ piii¬

Expanded text:
in desertum, et exitus aquarum in sitim , hoc est, de terra aquosa aridam in desertum, et exitus aquarum in sitim , hoc est, de terra aquosa aridam fecit. Habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent, nam et aer humidam qualitatem, et aqua frigidam, et ignis calidam. Et hoc est principale proprium elementis singulis, quod ratione colligimus. Comprehendere autem sensibiliter et corporaliter si velimus, velut connexa et composita reperimus; ut si terra arida et frigida, aqua frigida et humida, aer calidus et humidus, ignis calidus et siccus; et sic sibi per has jugales qualitates singula miscentur elementa. Nam terra cum sit aridae et frigidae qualitatis, connectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae, et per aquam aeri, quia humidus est aer. Ergo aqua tamquam brachiis quibusdam duobus frigoris et humoris, altero terram, altero aerem videtur amplecti, frigido terram, aerem humido. Aer quoque medius inter duo compug
Abbreviated transcription (Latin):
conferunt᷑. Sedut uidet᷑ qm̃ de mari loquebam᷑ aliquantũ exunda¬
uimus : ad propositũ reuertam᷑. Consideremꝰ quid sit qđ ait dñs.
congregetur aqua in unã congregationẽ & appareat arida. & non di¬
xerit terra. Qđ prȩclare positum. quis non aduertat: Terraenim
potest & luto ẽẽ permixca. aquis madida. cuiꝰ species suꝑfusis aquis
non appareat. Arida autẽ ñ solũ ad genꝰ. sed etiã ad speciem t̾rarũ
refertur. ut sit utilis. sicca. habilis & apta culturis. Simul ꝓspec¬
simolex uegotũ quȩ inse habeat ꝓprietate ⁊ ellate nuenim al
goneius significatio ẽ: cuimest ꝓpriũ aliquid os exceldenma
dion abile auẽ ppriũ ẽ hominis : ita oetia pote st couallens ra
dici uelscatensaqus uldeserta &e ininace soneeaqiuanunter
ili que scatit aquis inest ut habeat ariditati a Euis E cta re
Aaued: incipit ee arida. sicut habes scriptu. posatietu eina

Expanded text:
conferuntur. \'Sed, ut uidetur, quoniam de mari loquebar, aliquantum exundaconferuntur. \'Sed, ut uidetur, quoniam de mari loquebar, aliquantum exundauimus: ad propositum reuertamur et consideremus quid sit quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat arida et non dixit terra. quod praeclare positum quis non aduertat? terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospechabeat proprietatem. Sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens; rationabile autem proprium est hominis: ita et terra potest communiter dici vel scatens aquis, vel deserta et invia, et sine aqua. Ergo et illi quae scatet aquis, inest ut habeat ariditatem. Remota enim aqua, incipit esse arida, sicut habes scriptum: Posuit flumina