comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant: dñi esse poterant pro¬
ditores. Quã bene fr̃s ꝑ aliam uiaͣ
redisse dicuntur: nam qui stella
duce uenerant in iudȩam. in pa¬
triam suã ȩcerni solis illuminati
radiis reuerterunt. & ideo om̃i¬
cũ reuerentia celebremus hunc
diem. magoꝵ obsequia nr̃a deuo

Expanded text:
venerant, Domini esse poterant provenerant, Domini esse poterant proditores. Quam bene, fratres, per aliam viam rediisse dicuntur: nam qui stella duce, venerant in Judaeam, in patriam suam aeterni Solis illuminati radiis revertuntur. Et ideo omni reverentia celebremus hunc diem, magorum obsequia nostra devo
Abbreviated transcription (Latin):
E ce eĩ chaldeus cui naq. adnuntia¬
tum de xp̃o fuerat neq audierat:
& uidit stellam xpͣi. & adesse eum
intellexit in stella. Adorant itaq
magi dnm. & offerunt munera:
ut impleretur quod ait ille prȩci.¬
puus ꝓphetarũ dauid. afferte dño
patriȩ gentiũ. afferte dño głam
Quod enĩ ds̃ est. creator est mundi.
Quod homo est. redep̃tor est mundi.
Quomͦ gͦ non priuilegio utriusq
sibi uniuersa aut creatione aut
redepͣtione subegit: Afferte inqͥt
dño głam & honorẽ. Honoris ergo
est lm̃i quod offerunt gentiles
munera: głȩ quod adorant. Mu¬
nera chaldei offerunt. & adorant.
Unũ ab illis defertur. ut regi. aliud
ex hibetur ut dõ. hi itaq. adorato
xp̃o oblatisq muner ibus. ꝑ aliam
ut lectũ est uiã. reuersi sunt in
regionem suã. Rectissime ꝑaliam
uiam redeunt. ne cruentus hero¬
des qui morte̾ parabat infanti
itinere magoꝵ ꝑuenire possit ad
xp̃m. Neq eñi qui adorare dnm

Expanded text:
ecce enim Chaldaeus, cui neque annuntiatum de Christo fuerat neque audierat, et vidit stellam Christi, et adesse eum intellexit in stella. Adorant itaque magi Dominum, et offerunt munera, ut impleretur quod ait ille praecipuus prophetarum David: Afferte Domino, patriae gentium, afferte Domino gloriam quod enim Deus est, creator est mundi. Quod homo est, redemptor est mundi. Quomodo ergo non privilegio 75 utriusque sibi universa aut creatione, aut redemptione subegit? Afferte, inquit, Domino gloriam et honorem . Honoris ergo est, carissimi, quod offerunt gentiles munera; gloriae, quod adorant: munera Chaldaei offerunt, et adorant. Unum ab illis defertur ut regi, aliud exhibetur ut Deo. Hi itaque; adorato Christo oblatisque muneribus, per aliam, ut lectum est, viam reversi sunt in regionem suam. Rectissime per aliam viam redeunt, ne cruentus Herodes, 76 qui mortem parabat infanti, itinere magorum pervenire possit ad Christum; neque enim qui adorare Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
tuo mortifere obstinationis auersio:
ut solus non audias quod locuntur :
Solus refugias. qđ uniuersitas credit:
Solus certe uidere contẽp̃nas. quod
splendet ecelo: Apud te uirgo con¬
cepit. & uirginis tuȩ partũ alienus
agnoscit. Tibi salute᷑ tuã angelicȩ
uoces ꝑsuadere non possunt: & ad
xp̃m titũ una chaldeos stella ꝑduxͣ.
Ubi est inquiunt magi. qui natus est¬

Expanded text:
tuo mortiferae obstinationis adversio, tuo mortiferae obstinationis adversio, ut solus non audias quod omnes loquuntur, solus refugias quod universitas credit, solus certe videre contemnas quod splendet e coelo? Apud te virgo concepit, et virginis tuae partum alienus agnoscit; tibi salutem tuam angelicae voces persuadere non possunt, et ad Christum tuum una Chaldaeos stella perduxit. Ubi est
Abbreviated transcription (Latin):
N ouũ erat. ut qui in celestibus cũ dõ
patre regnabat: terrena matre con¬
tentus uagitus in fantiȩ daret in
pannis. Letemur itaq. fr̃s. totisq
gaudus exultemus: quia nobis natꝰ
est xpͣc ex femina. nobis iacuit in
presepi. nobis uagiebat in cunis.
nobis arridebat in stella. Totũ eñi
nobis ꝓficiebat: quicquid̃ saluator
hominis agebat in homine. Ait
itaq euuangelicus sermo. ecce magi
aboriente aduenerunt hierusoly¬
mis dicentes. Ubi est qui natus est
rex iudeoꝵ. Uidimus stellam eius
in oriente : & uenimus ad orare eũ.
Quousq iudex̧ durissime obtusa aure.
clausis oculis. & ꝑfido corde ꝑsistis:
Ecce iam post illa patriarcharũ prȩ
tribus tuis credere detractas. qui
ab initio scłi eterni regis aduentũ
in numeris sacratisq uocibus ceci¬
nerunt.: crede uel his tandẽ qui euͣ
non adhuc post tempora nasciturũ.
sed um & apud te & tibi natu esse
testantur. Quȩ tanta est in pectore

Expanded text:
Novum erat, qui in coelestibus cum Deo Novum erat, qui in coelestibus cum Deo Patre regnabat, terrena matre contentus, vagitus infantiae daret in pannis. Laetemur itaque, fratres, totisque gaudiis exsultemus, quia nobis natus est Christus ex femina, nobis jacuit in praesepi, nobis vagiebat in cunis, nobis arridebat in stella. Totum enim nobis proficiebat, quidquid Salvator hominibus agebat in homine. Ait itaque evangelicus sermo: Ecce magi ab Oriente advenerunt 74 Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum. Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quo usque, Judaee durissime, obtusa aure, clausis oculis, et perfido corde persistis? Ecce jam post illa patriarcharum praecotribus tuis credere detrectas, qui ab initio saeculi aeterni regis adventum innumeris sacratisque vocibus cecinerunt, crede vel iis tandem qui eum non adhuc post tempora nasciturum, sed jam et apud te, et tibi natum esse testantur. Quae tanta est in pectore
Abbreviated transcription (Latin):
udistis fr̃s lectionem euuangeli¬
cam salutaria presentis diei
sacramenta recitantem: audistis
qualiter xpͣc dñs qui in hunc
mundũ latenter aduenit. paula¬
tim dignatus est suam aperire
mortalibus maiestate̾: quã quam
km̃i latere inter obscura scłi lumͣ
cȩleste non poterat. Deniq cũ uisi¬
tationem suã necdũ terra dinosce¬
ret: celũ sua gaudia ac totius mundi
letitiam chaldeis stupentib tacito
in sydere loquebatur. & cũ quis qͣn¬
tusue esset necdũ infidelis possit
uidere iudȩa : iam tunc głam eius
in diciis excitata cęlestibus gentilitas
sentiebat. Noua enͣi stella. nouum
aduentasse hominẽ reuelabat. Et
ita reuera nouũ. ut cũ dĩ esset filiꝰ.
indueret carneͣ sine generatione
carnali: & haberet sodm hominem
tempus nascendi. qui scdm dm̃ na-¬
tiuitatis initiu non habebat. Notiũ
nimiru̾ erat: ut unigenito altissi¬
mo que̾ non capit celũ paruissimi
tuguru mininu᷑ prȩsepe fufficeret.

Expanded text:
udistis, fratres, lectionem Evangelii salutaria praesentis diei sacramenta recitantem. Audistis qualiter Christus Dominus, qui in hunc mundum latenter advenit, paulatim dignatus est suam aperire mortalibus majestatem; quanquam, carissimi, latere inter obscura saeculi lumen coeleste non poterat. Denique cum visitationem suam necdum terra dignosceret, coelum sua gaudia ac totius mundi laetitiam, Chaldaeis stupentibus, tacito in sidere loquebatur. Et cum quis quantusque esset necdum infidelis posset videre Judaea; jam tunc gloriam ejus indiciis excita de coelestibus gentilitas sentiebat. Nova enim stella novum adventasse hominem revelabat, et ita revera novum, ut, cum esset Dei Filius, indueret carnem sine generatione carnali, et haberet secundum hominem tempus nascendi, qui secundum Deum nativitatis initium non habebat. Novum nimirum erat, ut Unigenito Altissimi, quem non capit coelum, parvissimi tugurii minimum praesepe sufficeret.
Abbreviated transcription (Latin):
in arcam. sp̃s sc̃s inspecie colũbȩ
homines qui erant in arca cuͣ noe.
sed & animantia quȩ arca contine¬
bat. & ipsa quoq ligna ex quibus
eadem facta est arca. figurant post
conseruare in nobis intemeratam
dignetur ipse qui dedit ibc xp̃c

Expanded text:
in arcam, Spiritus sanctus in specie columbae in arcam, Spiritus sanctus in specie columbae homines qui erant in arca cum Noe, sed et animantia quae arca continebat, et ipsa quoque ligna ex quibus eadem facta est arca, figurant post conservare in nobis intemeratam dignetur ipse qui dedit Jesus C
Abbreviated transcription (Latin):
redire contepͣsit. significans eos qui
abluti licet unda baptismatis. ni¬
gerruu᷑ tamen ueteris habitum
hominis : emendatius iiuendo de¬
ponere negligunt. & ne scĩ spͣs un¬
ctione renouari mereantur. statm
ab intitua: eltholice pacis & quietis
unidade exteriora id̃ est scłi deside¬
deria sequendo desciscunt. Emisit
post cum colu̾bam. At illa uenit ad
eũ uespe. portans ramũ oliuȩ ui¬
rentib folus in ore suo. Antmad¬
uertitis credo fr̃s. & me loquentẽ
ur̃o intellectu preuenitis. ramũ
oliue uirentibus folus gr̃am esse
sp̃s sci uitȩ uerbis abundantem.
de cuius plenitudine suꝑ xp̃m
requiescente psalmus ait. Unxit
te ds̃ ds̃ tuus oleo letitie prȩcon¬
sortibus tuis. De cuius dono con¬
sortibus xpͣi dato loquitur ioban¬
nes. Uos unctionem habetis a scõ.
& nostis omnia. Et pulcherrima
comparatione umbra ueritati con¬
cinit. Ramũ oliue colu̾ba corpo¬
ralis abluta diluuii aquis detulit

Expanded text:
redire contempsit, significans eos qui redire contempsit, significans eos qui abluti licet unda baptismatis nigerrimum tamen veteris habitum hominis emendatius vivendo deponere negligunt, et ne sancti Spiritus unctione renovari mereantur, statim ab intima catholicae pacis et quietis unitate, exteriora, id est saeculi desideria, sequendo desciscunt. Emisit post eum columbam; at illa venit ad eum vespere, portans ramum olivae virentibus foliis, in ore suo. Animadvertitis credo, fratres, et me loquentem vestro intellectu praevenitis, ramum olivae virentibus foliis gratiam esse Spiritus sancti vitae verbis abundantem: de cujus plenitudine super Christum requiescente, psalmus ait: Unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae, prae consortibus tuis . De cujus dono consortibus Christi dato loquitur Joannes: Vos unctionem habetis a sancto, et nostis omnia . Et pulcherrima comparatione umbra veritatis concinit. Ramum olivae columba corporalis ablutam diluvii aquis detulit
Abbreviated transcription (Latin):
dificantibus columbis inse locum
pandunt. Hec ergo fortioꝵ auxibia.
qui adhuc pusilłu infide sumus
bũmiliter subeamis: his dñce
intentam studus uniuscuiusq
nrm uitam uidere desiderat. ta¬
lium uoce suas laudes decantari
ac pͣdicari gratulatur. Surge
inquit amica mea. sponsa mea. &
ueni colũba mea inforaminibus
petrȩ. in cauerna maceriȩ. Ostende
michi faciem tuã. sonet uox tua in
auribus meis. Hec de natura colũ¬
bȩ septe̾ uirtutis exempla comine¬
morasse sufficiat. Et recte fortasse.
quia sp̃s seĩ qui in colu̾ba descendit.
septiformis est grͣa. Uerũ ex om̃ib
quȩ de eius natura moraliter intͣ¬
pretanda. humana potest compe¬
rire sollertia: prȩstat unũ quod
de eius actu mystico sacra narrat
hystoria. Cum enĩ dñs in figurã
futuri baptismatis originalis
mundi scelera diluuii aquis ablu¬
eret. transacta inundatione scire
uolens noe qualiter se facies habera
terrȩ : emisit coruũ. Qui ad arcam

Expanded text:
dificantibus columbis in se locum dificantibus columbis in se locum pandunt. Haec ergo fortiorum auxilia, qui adhuc pusilli in fide sumus, humiliter subeamus, his Dominicae intentam studiis uniuscujusque nostrum vitam videre desiderat, talium voce suas laudes decantari ac praedicari gratulatur. Surge, inquit, amica mea, speciosa mea, et veni, columba mea, in foraminibus petrae, in caverna maceriae. Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis . Haec de natura columbae septem virtutis exempla commemorasse sufficiat. Et recte fortasse, quia Spiritus sancti, qui in columba descendit, septiformis est gratia. Verum ex omnibus quae de ejus natura moraliter interpretanda humana potest comperire solertia, restat unum quod de ejus actu mystico sacra narrat historia. Cum enim Dominus in figuram futuri baptismatis originalis mundi scelera diluvii aquis ablueret, transacta mundatione scire volens Noe qualiter se facies haberet terrae, emisit corvum, qui ad arcam
Abbreviated transcription (Latin):
fraternitatis. Gemitũ ꝓcantu babet.
Miseri simus & lugeamus: & ploremꝰ
coram dño qui fecit nos. Ristis nr̃
in luctũ conuertatur: & gaudiũ
in meroreᷤ. Beati eñi lugentes. qmͣ
ipsi consolabuntur. Suꝑ aquas se¬
dere consueuit: ut uenturi raptũ
accipitris preuisa in aquis umbra
declinet. Et nos mundi simus : ac
mundaturi scripturarũ fluentis
seduli assidere curemus. quarum
speculis edocti dinoscere. & p̾cauere
ualeamus insidias hostis antiqui.
laudibus cantat. Oculi enis sicut
colube quȩ lacte sunt lote: & resi¬
dent iuxta fluenta plenissima.
Nidificare solet in foraminib petrȩ:
in cauerna maceriȩ. Petra xpc est.
cuius in cruce clauis manus. latus
est lancea ꝑforatũ. unde continuo
sanguis e aqua. nr̃e uidelicet scĩfi¬
eatiotus & ablutionis mysterium
exiuo. Maceria eius est uirtus.
neriores fideliũ animos. dũ ad
fidei. spei. de dilectionis ꝑfectionẽ
nutriendos suscipiunt: quasi ni¬

Expanded text:
fraternitatis . Gemitum pro cantu habet. fraternitatis . Gemitum pro cantu habet. Miseri simus et lugeamus, et ploremus coram Domino, qui fecit nos. Risus noster in luctum convertatur, et gaudium in moerorem. Beati enim lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Super aquas sedere consuevit, ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet. Et nos mundi simus, ac mundati Scripturarum fluentis seduli assidere curemus, quarum speculis edocti dignoscere et praecavere valeamus insidias hostis antiqui. laudibus cantat: Oculi ejus sicut columbae, quae lacte sunt lotae, et resident juxta fluenta plenissima. Nidificare solet in foraminibus petrae, in caverna maceriae. Petra Christus est, cujus in cruce clavis manus, latus est lancea perforatum, unde continuo sanguis et aqua, nostrae videlicet sanctificationis et ablutionis mysterium, exivit. Maceria ejus est virtus cneriores fidelium animos dum ad fidei, spei et dilectionis perfectionem nutriendos suscipiunt, quasi ni
Abbreviated transcription (Latin):
diligentius eiꝰ naturã uideamus.
uitȩ nobis emendatioris instituta
sumamus. Amalitia est fellis
aliena. Om̃is amaritudo &
ira indignatio tollatur a nob̾
cũ om̃i malitia. Nullum ore
uel unguibus ledit. ne minimas
quidẽ musculas uel uermiculos
quib minores pene om̃s auiculȩ.¬
acuta. ne mordentes & comeden¬
tes inuicem. consumamur abin¬
uicem. Contineamus manus ara¬
pinis. Qui furabatur: iam non
furetur. Magis aute laboret ope¬
rando manibus suis quod bonũ
est. ut habeat unde tribuat neces
sitate᷑ patienti. Nam &e columba
sepe alienos quasi suos fertur alere
pullos: ipsa terrȩ fructib o semi¬
ne pascitur. Audiamus apłm. Bonti
est non manducare carneꝰ: & non
bibere uinũ. & apłs petrus. Mini¬
strate inquit in fide ur̃a uirtute᷑.
in uirtute aute᷑ scientiã. inscientia
autẽ abstinentiã: in abstinentia
autẽ pacientiaᷤ. in pacientia auteͣ
pietatẽ. in pietate autẽ amorem

Expanded text:
diligentius ejus naturam videamus, diligentius ejus naturam videamus, vitae nobis emendatioris instituta sumamus. A malitia fellis aliena est. Omnis amaritudo, et ira et indignatio tollatur a nobis, cum omni malitia . Nullum ore vel unguibus laedit, ne minimas quidem aviculas, vel vermiculos, quib ne mordentes et comedentes invicem, consumamur ab invicem. Contineamus manus a rapinis: qui furabatur, jam non furetur. Magis autem laboret operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tsitatem patienti . Nam et columba saepe alienos quasi suos fertur alere pullos, ipsa terrae fructibus et semine pascitur. Audiamus Apostolum: Bonum est non comedere carnem, et non bibere vinum . Et apostolus Petrus: Ministrate, inquit, in fide vestra virtutem, in virtute autem scientiam, in scientia autem abstinentiam, in abstinentia autem patientiam, in patientia autem pietatem, in pietate autem amorem
Abbreviated transcription (Latin):
deat. nosq spũalibus diuitiis ua¬
cuos inueniens septemplici peste
deprimat. & sint nouissima nr̃a
peiora prioribus. Caueamꝰ seduli.
ne ignem nobis ipsi qui uiȩ iter
obcludat. nr̃oꝵ crebro accendamꝰ
fomite uitioꝵ Flãmeus namq
gladius qualiscũq ille est. qui pa-¬
radẏsi ostia seruat: singulis quibq.
est. Et ut redire possint: ab latus. in¬
fidelibus autẽ manet semꝑ immo.
quidẽ sed non electis. dũ post bap¬
tisma se criminibus implicare
non metiunt: quasi post extincti¬
onem idem ignis reaccenditur.
ne mereantur intrare regnum.
qd̃ ficto corde ac duplici requirt᷑.
serpentino potius dente fraudu¬
lenti quam simplici oculo colum¬
bini. quẽ in eccła sua multum se
diligere dñs ostendit. qui in amo¬
ris cantico ait. Ecce tu pulchra es
amica mea. ecce tu pulchra. oculi
tui colu̾barũ. Unde quia nobis
ad discendam dõ placitam sim.¬
plicitatẽ colũbȩ forma ꝓponitur:

Expanded text:
deat, nosque spiritualibus divitiis vadeat, nosque spiritualibus divitiis vacuos inveniens, septemplici peste deprimat et sint novissima nostra pejora prioribus. Caveamus seduli, ne ignem nobis ipsi, qui vitae iter occludat, nostrorum crebro accendamus fomitem vitiorum. Flammeus namque gladius qualiscunque ille est, qui paradisi ostia servat, singulis quibuscuest, et ut redire possit homo ablatus, infidelibus autem manet semper immobiquidem, sed non electis, dum post baptisma se criminibus implicare non metuunt, quasi post exstinctionem idem ignis reaccenditur; ne mereantur intrare regnum, quod ficto corde ac duplici requirunt, serpentino potius dente fraudulenti quam simplici oculo columbini, quem in Ecclesia sua multum se diligere Dominus ostendit, qui in amoris Cantico ait: Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra: oculi tui columbarum . Unde quia nobis ad discendam Deo placitam simplicitatem columbae forma proponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s. ꝑficientes scĩficationẽ in timo.¬
re dĩ. Humiliter eiꝰ subeunda a ser¬
uanda mysteria: cis qui necdũ in
his sunt initiati : suademus. & quot¬
quot ꝑ gradũ sacerdotalẽ ad dispen¬
sanda illoꝵ sumus sacramenta pro¬
moti. humiliter iniunctũ nobis
impleamus officiũ. Studeamus om̃s
solliciti. ut ianuam patriȩ cȩlestis.
quȩ nobis est diuinis patefacta my¬
sterus: humanis ipsi nobis non
intercludamus illecebris. Neq eñi
frustra dnm apud euuangłistam
lucã post baptistna orasse. & sic cȩlo
aꝑto spm ac uocem patris uenissẽ
comemoratur. qui etiã tribus
consonantib euuangłistis bapti¬
ratus. mox ieuntũ quadraginta
dierũ solitarius exercuit. sed nos
ꝑfecto edocuit. nosq suo informa¬
uit exemplo. ut post acceptam in
baptismo remissionẽ peccatoꝵ .ui¬
gilus. ieiuniis. orationibus. cete¬
risq sp̃s fructibus oꝑam demus:
ne nobis torpentib minusq solli¬
citis. immundus sp̃s qui de corde

Expanded text:
cientes sanctificationem in timore Dei. Humiliter ergo ejus subeunda et servanda mysteria eis qui necdum in his sunt initiati suadeamus, et quotquot per gradum sacerdotalem ad dispensanda illorum sumus sacramenta promoti, humiliter injunctum nobis impleamus officium. Studeamus omnes solliciti, ut januam patriae coelestis, quae nobis est divinis patefacta mysteriis, humanis ipsi nobis non intercludamus illecebris. Neque enim frustra Dominum apud evangelistam Lucam post baptisma orasse, et sic coelo aperto Spiritum ac vocem Patris venisse commemoratur, qui etiam tribus consonantibus evangelistis baptizatus, mox jejunium quadraginta dierum solitarius exercuit; sed nos profecto docuit, nosque suo informavit exemplo, ut post acceptam in baptismo remissionem peccatorum, vigiliis, jejuniis, orationibus caeterisque Spiritus fructibus operam demus, ne nobis torpentibus minusque sollicitis immundus spiritus, qui de corde
Abbreviated transcription (Latin):
uersi sunt glorificantes & lau.¬
dantes dm̃ in om̃ib que audie¬
rant & uiderant: quanto magis
oportet nos. qui totam incarna¬
tionis illius seriem ex ordine
cognouimus : qui sacramentis
illius imbuti sumus. in om̃ib
głam eius ac laudem non solũ
uerbo sed etiam factis predicare.
neq umquã obliuisci quod ideo
ds homo natus est. ut nos ad
imaginem & similitudinem suȩ
diuinitatis renascendo reficeret:
fluenta fecundaret aquarum.
ideo temptatus in heremo: ut
uincendo temptatorẽ. nobis
quoq uincendi peritiam uir.¬
tutemq. tribueret. ideo mortu¬
us: ut mortis destrueret impe.¬
rium. ideo resurrexit & ascen¬
dit in celum: ut nobis resur¬
gendi amortuis atq in cȩlestib
ꝑpetuo regnandi spem exemplũq
prȩberet : Pro quib singulis re¬
uersi ad intuitum pissime dis¬
pensationis eius: glorificemus &
laudemus ipsum dm̃ ac dñm

Expanded text:
versi sunt glorificantes et lauversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo reficeret: fluenta fecundaret aquarum; ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis reversi ad intuitum piissimae dispensationis ejus, glorificemus et laudemus ipsum Deum ac Dom
Abbreviated transcription (Latin):
te isaia: generationem autem eius
quis enarrabit. Legerat. & tu
turris gregis nebulosa filia syon
usq. ad te uenient : & ueniet po¬
testas prima regnũ filiȩ hierłm.
A udiebat angelicas uirtutes quȩ
isse pastoribus in loco qui acon¬
uentu pecoꝵ antiquitus turris
gregis uocabatur : & est uno mi¬
liario aboriente bethleem. ubi
etiam nunc tria pastoꝵ illoꝵ mo¬
numenta in ȩccła monstrantur.
Nouerat tunc uenisse in carne
dnm. cui una & ȩterna est cum
patre potestas: qui regnũ daret
eccłs filiȩ scilicet celestis hierłm.
Conreferebat ergo maria ea quȩ
facienda legerat: cum his quȩ iam
facta cognouuit. non hec tamen ore
promens. sed clauso seruans in
corde. & reuersi sunt pastores.
glorificantes & laudantes dm̃ in
om̃ibus quȩ audierant & uide¬
rant sicut dictum est ad illos. Dis
qua nobis pie subuenire dignatꝰ ẽ.
ad agendas semꝑ beneficiis eius.
gr̃as reuerti. Si enͣi illi sola ad¬
huc natruitate eiꝰ cognita re¬

Expanded text:
te Isaia: Generationem autem ejus te Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quaeisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno milliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est cum Patre potestas, qui regnum daret Ecclesiae, filiae scilicet coelestis Hierusalem. Conferebat ergo Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit: non haec tamen ore promens, sed clauso servans in corde suo. Et reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Discqua nobis pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, re
Abbreviated transcription (Latin):
concepisse. Legerat in ꝓpheta.
exiet uirga de radice iesse. & na¬
zareus de radice eiꝰ ascendet : &
requiescet suꝑ eum sp̃s dñi. Lege¬
rat. & tu bechleem effrata par¬
uula es in milibus uida: ex te mͥ
egredietur qui sit dominator
in ifrł. & egressus eiꝰ ab initio
a diebus eternitatis. Uidebat se
in bechleem peperisse domina¬
torem isrł. qui eternus ex patre
ds ante scła natus est. Uidebat se
uirginem concepisse: peperisse
filium. & uocasse nomen eiꝰ iħm.
Legerat in ꝓphetis. ecce uirgo con¬
cipiet. & pariet filium : & uocabit᷑
nomen eius emmanuel. Legerat.
bos cognouit possessorem suum:
& asinus presepe dñi sui. Uidebat
dñm positum in presepi: quo bos
& asinus solet nutriendus adue¬
nire. Meminerat sibi dictum ab
uirtus altissimi obumbrabit tibi:
ideoq & quod nascetur ex te scm.
uocabitur filius dĩ. Legerat mo.¬
dum natiuitatis eiꝰ non nisi angło
reuelante potuisse cognosci. dicen¬

Expanded text:
concepisse. Legerat in propheta: concepisse. Legerat in propheta: Egredietur virga de radice Jesse, et Nazareus de radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus Domini . Legerat et: Tu, Bethleem Ephrata, parvula es in millibus Juda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo bos et asinus solent nutriendi advenire. Meminerat sibi dictum ab virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
officium implere: quia in quantũ
fufficit pascere hos uerbi dapib
oreditur pastoris officiũ tenet :¬
& spualem pascit gregem. uigili¬
asq nocts custodit fupra illum.
si bonoꝵ actuum cogitationũq
mundarum sibi aggreganis mul.¬
titudinem. hȩc iusto moderami¬
ne gubernare. celestib scriptura¬
rum pascuis nutrire. & ꝑ uigili
sollertia contra immundortun
spuͣum insidias seruare contendit.
Maria autẽ. conseruabat om̃ia u̾ba
hȩc. conferens in corde suo. Maria
uirginalis pudicitie iura custodi¬
ens: secreta xpͣi quȩ nouerat ne¬
mini diuulgare uolebat: sed ip¬
sum hec quando uellet & quomͦ
uellet diuulgare reuerenter ex¬
pectabat. Ipsa autẽ eadem secreta.
ore tacito: uigili tamen corde.
sedula scrutabatur. & hoc est qđ
ait. conferens in corde suo. Confe¬
rebat quippe ea que acta uidebat.
his que agenda legerat. Uidebat
namq se destirpe dauid ortam:
in nazareth de spũ scõ filium dĩ

Expanded text:
officium implere. Quia in quantum officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere hos verbi dapibusus vivere creditur, pastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sio dĩ cognitio eiꝰ est. Et hec est
sola beata bominis uita. ipso di¬
cente ac testante. qui nos patri
commendans dicit. inter alia.
Hec est autẽ uita ęterna. ut cognos¬
cant te esse uerum & unuͣ dm̃ &
quẽ misisti iħm xp̃m. Et om̃s qui
audierunt mirati sunt. & de his
que dicta erant a pastorib ad ipsos.
N on celauere silentio pastores archa.¬
na quȩ diuinitus agnouerant.
sed quibuscũq potuere dicebant:
quia & spũales eccłȩ pastores in
hoc maxime sunt ordinati. ut
uerbi dĩ misteria predicent. &
mira que inscripturis didice¬
rint. miranda suis auditorib
ostendant. Non solum pastores.
rectores monasterioꝵ sunt intel¬
ligendi: sed & om̃s fideles qui uel
paruulȩ sue domus custodiam
gerunt. pastores recte uocantur.
in quantum eidem suȩ domui
sollicita uigilantia presunt. Et
quicũq urm saltem uni aut du¬
obus fr̃ibus cotidiano regimine
prȩest: pastoris eiusdem debet

Expanded text:
sio Dei cognitio ejus est, et haec est sio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te esse verum et unum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Et omnes qui audierunt, mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores, rectores monasteriorum sunt intelligendi, sed et omnes fideles, qui vel parvulae suae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia. Uidentes autẽ cognouer
de uerbo. quod dictum erat illis
de puero hoc. & nos fr̃s dilectissi¬
mi que dicta sunt nobis de salua¬
tore nr̃o dõ uero & homine inte¬
rim pia fide ꝑcipere. plena dile¬
ctione festinemus amplecti. ut
hec in futuro ꝑfecte cognitionis
uisu comprehendere ualeamus.
Hȩc etenim sola ac uera est beatoꝵ
non solũ hominuͣ sed & angłoꝵ
uita faciem ꝑpetuo sui cernere
ereatoris. quam desiderabat ar-¬
denter psalmista qui dicebat.
sitiuit anima mea ad dm̃ uiuuͣ.
quando ueniam & apparebo
ante faciem dĩ: Cuius soltus ui¬
sione non autẽ ulla terrenaru᷑
rerum affluentia desiderũ suuͣ
satiari posse signauit cũ ait : sati¬
abor dum manifestabitur gloria
tua. Uerum quia non otiosi ac
desides. sed uirtutũ operibus
insudantes. diuina conte᷑platione
sunt digni: sollicite pͣmisit. Ego
autẽ cum iustitia apparebo. in
conspectu tuo. Uidentes ergo pa¬
stores cognouerunt de uerbo. qđ
dictum erat illis de xpͣ̃o: quia ui¬

Expanded text:
autem cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Et nos, fratres dilectisimi, quae dicta sunt nobis de Salvatore nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione festinemus amplecti, ut haec in futuro perfectae cognitionis visu comprehendere valeamus. Haec etenim sola ac vera est beatorum non solum hominum, sed et angelorum vita, faciem perpetuo sui cernere Creatoris, quam desiderabat ardenter Psalmista, qui dicebat: Sitivit anima mea ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia vi
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ candelabroꝵ similẽ filio ho¬
minis uestitũ podere. & pͣcinctũ
ad mamillas zona aurea. Caput
autẽ eiꝰ & capilli erant candidi
tamquã lana alba. & tam quam
nix. & oculi eiꝰ uelut flãma ignis.
& pedes eiꝰ similes auricalco. sicut
in camino ardenti. & uox illius
tamquã uox aquarũ multarũ.
& habebat in dextera sua stellas septẽ.
& de ore eiꝰ gladius utraq parte

Expanded text:
Filio hominis vestitum podere et praecinctum ad mamillas zonam auream caput autem eius et capilli erant candidi tamquam lana alba tamquam nix et oculi eius velut flamma ignis et pedes eius similes orichalco sicut in camino ardenti et vox illius tamquam vox aquarum multarum et habebat in dextera sua stellas septem et de ore eius gladius utraque parte
Abbreviated transcription (Latin):
Qui impleuerunt hydrias aqua.
Non quidẽ ipsi pͣteritas mundi
ȩtates legalibus ac ꝓpbeticis im¬
plendo scriptis. sed ipsi intelligen
do prudenter. & aperiendo fidelit᷑.
quia scriptura qua ea ꝓphetis mi¬
nistra est e salubris: esset adhaustũ
sapientie celestis. & adoperũ castiga¬
tionem utilis. Impleuerunt acat᷑
eas usq. ad sumũ. quia recte intes¬
lexerunt nullũ fuisse tempus
scłi a scĩs alienũ doctoribus: qui
siue uerbis siuc exemplis. siue
etiã seriptis. uiã uitę mortalib
panderent. & dicit eis. Ite bauri¬
te nunc. & ferte architrielino.
Et tulerunt. Architriclinus. aliquis
legis peritus illius temporis est
fortasse nichodemus. uel gamalihel.
uel discipulus tunc eiꝰ saulus. nunc
autẽ magister totius eccłȩ paulus
apłs. Et dũ talibus uerbũ euuangłu
creditur. qđ in littera legis & pro¬
phetiȩ latebat occultũ : uinũ utiq
architriclino de aqua factũ ꝓpinat᷑.
Et bene in domo harũ nuptiarum

Expanded text:
qui impleverunt hydrias aqua? qui impleverunt hydrias aqua? Non quidem ipsi praeteritas mundi aetates legalibus ac propheticis implendo scriptis, sed ipsi inteldo prudenter, et aperiendo fideliter, quia Scripturae, quae a prophetis ministrata est, et salubris est ad haustum sapientiae coelestis, et ad operum castigationem utilis. Impleverunt autem eas usque ad summum, quia recte intellexerunt nullum fuisse tempus saeculi a sanctis alienum doctoribus, qui sive verbis, sive exemplis, sive etiam scriptpanderent. Et dicit eis: Ite, et haurite nunc, et ferte architriclino. Et tulerunt. Architriclinus aliquis legis peritus illius temporis est, fortasse Nicodemus vel Gamaliel, vel discipulus tunc ejus Saulus, nunc autem magister totius Ecclesiae Paulus apostolus; et dum talibus verbum Evangelii creditur, quod in littera legis et prophetiae latebat occultum, vinum utique architriclino de aqua factum propinatur. Et bene in domo harum nuptiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
aqua p̾cipiens. hanc mirabile con¬
uertit inuinũ. quia sex mundi
Iates sapientiȩ salutaris largitate
dopauit. quã tamen ipse ueniens
suþlinioris sensus uirtute frcunda.¬
Nuit. Namq carnales carnaliter tan.¬
tum sapiebant. ipse spu̾aliter senti¬
enda reserauit. Uultis audire fr̃s.
qualiter de aqua fecerit uinũ : Appa¬
ruit post resurrectionẽ suã duob
discipłis ambulantib in uia. ibatq.
cũ illis: & incipiens amoyse & om̃ib
ꝓphetis. interpretabatur illis in
omib scripturis que de ipso erant.
Uultis iterum audire. quomͦ eodem
sint uino inebriati : Post modum
cognoscentes. quis esset qui eis uerbũ
uite ꝓpinabat : dicebant ad inuice̾.
Nonne cor nrmͣ ardens erat in nobis
cũ loqueretur in uia. & aperiret
nobis scripturas: Dicit ergo iħe
ministris. Implete hẏdrias aqua.
Et impleuerunt eas usq ad sũmum.
Quid ꝑministros qui hȩc iubentur
facere. nisi xp̃i signatitur discipłi:

Expanded text:
aqua praecipiens, hanc mirabile conaqua praecipiens, hanc mirabile convertit in vinum, quia sex mundi aetates sapientiae salutaris largitate donavit, quam tamen ipse veniens sublimioris sensus virtute fecundavit. Nam quae carnales carnaliter tantum sapiebant, ipse spiritualiter sentienda reseravit. Vultis audire, fratres, qualiter de aqua fecerit vinum? Apparuit post resurrectionem suam duobus discipulis ambulantibus in via, ibatque cum illis, et incipiens a Moyse et omnibprophetis, interpretabatur illis in omnibus Scripturis, quae de ipso erant . Vultis iterum audire, quomodo eodem sunt vino inebriati? Postmodum cognoscentes quis esset, qui eis verbum vitae propinabat, dicebant ad invicem: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum loqueretur in via, et aperiret nobis Scriministris: Implete hydrias aqua. Et impleverunt eas usque ad summum. Quid per ministros qui haec jubentur facere, nisi Christi signantur discipuli,
Abbreviated transcription (Latin):
in inductione in templũ & obla.¬
tione hostiȩ purificantis figura.¬
tum cognoscis. fideles quosq de
baptisterio ad altare scm̃ ingredi.
ac dñici corporis & sanguinis ui¬
ctima salutari debere consecrari:
uino quidẽ de aqua facto & quidẽ
meracissimo donatus es. Porro si
circũcisionis diem ad generalem
humani generis resurrectionẽ.
quando mortalis propago cessabit.
mortalitas tota in mortalitate mu¬
tabitur interpretaris: & circu̾cisos
induci in templũ cũ bostiis intel¬
lexeris. quando post resurrectione᷑
uniuersali expleto iudicio. sci iam
incorruptibiles facti.ad contem.¬
plandam ꝑpetuo speciem diumȩ
maiestatis. cũ bonoꝵ operum mu¬
neribus intrabunt : mirandum ꝓ.¬
fecto uinũ de aqua fieri uidebis.
cuius conditori recte ꝓtesteris &
dicas. & poculũ tuuꝰ inebrians quã
prȩclarũ est. Ergo dñs uinũ ingau¬
dia nuptiarũ non de nichilo facere
uoluit: sed hẏarias sex impleri

Expanded text:
in inductione in templum, et oblain inductione in templum, et oblatione hostiae purificantis, figuratum cognoscis, fideles quoque de baptisterio ad altare sanctum ingredi, ac dominici corporis et sanguinis victima singulari debere consecrari; vino quidem de aqua facto, et quidem meracissimo, donatus est Porro si circumcisionis diem ad generalem humani gquando mortalis propago cessabit, et mortalitas tota in immortalitatem mutabitur, interpretaris: et circumcisos induci in templum cum hostiis intellexeris, quando post resurrectionem universali expleto judicio sancti jam incorruptibiles facti, ad contemplandam perpetuo speciem divinae majestatis cum bonorum operum muneribus intrabunt: mirandum profecto, vinum de aqua fieri videbis, cujus conditori recte protesteris et dicas: Et poculum tuum inebrians quam praeclarum est! Ergo Dominus vinum in gaudia nuptiarum non de nihilo facere voluit, sed hydrias sex impleri
Abbreviated transcription (Latin):
habet. quia ad se ꝑtinere que scrip.¬
ta sunt intelligens. magno mox
compunctionis ardore. quasi musto
incalescens. quicquid sibi peccati
captiuantis inesse deprehenderit.
inchoante scłi etate. dñs in carne
apparens. octaua die natiuitatis
iuxta legem circũcisus est. tricesi¬
ma & tertia post hȩc ad templũ
delatus. & legalia ꝓ eoͤd sunt
munera oblata. Hȩc intuentes ad
litterã aꝑte discimus. quanta nob̾
diligentia sunt euuangelicȩ fidei
subeunda mysteria. quando ipse
benedictionẽ grẽ afferens. qui
legem litterȩ dedit. ueterũ pͥmo
cerimoniarũ ritu consecrari. qui
cuncta diuinitus consecrat. & sic
noua grͣe sacramenta suscipere
simul & tradere curauit. Eece
hydria sexta ad abluenda peccati
contagia. ad potanda uitȩ gaudia
mundiorẽ ceteris afferens undã.
Uerũ si inoctaui dici circucisione
baptisma quod in mysterium do¬
minice resurrectionis apeccatoꝵ
nos morte redemit intelligis.:

Expanded text:
habet; quia ad se pertinere quae scriphabet; quia ad se pertinere quae scripta sunt intelligens, magno mox compunctionis ardore, quasi musto incalescens, quidqcaptivantis inesse deprehenderit, inchoante saeculi aetate, Dominus in carne apparens, octava die nativitatis, juxta legem, circumcisus est ; tricesima et tertia post haec ad templum delatus, et legalia pro eo sunt munera oblata . Haec intuentes ad litteram, aperte discimus quanta nobis diligentia sunt evangelicae fidei subeunda mysteria, quando ipse benedictionem gratiae afferens, qui legem litterae dedit, prius eam caeremoniarum ritu consecravit, qui cuncta divinitus constituit; et sic novae gratiae sacramenta suscipere simul et tradere curavit. Ecce hydria sexta ad abluenda contagia peccati, ad portanda vitae gaudia mundiorem caeteris astruens undam. Verum si in octavi diei circumcisione, baptisma, quod in mysterium divinae resurrectionis a peccatorum nos morte redemit, intelligis,
Abbreviated transcription (Latin):
uini de aqua factũ sentiet. quia se
suamq uitam & regnũ. sed & ipsũ
regem ibi scriptum legere nouit.
ubi prius quasi de aliis ueterem
legebat hystoriam. Quinta ęcate
scłi. populus peccans captiuante
nabugodonosor babyloniam trans¬
migratur: sed post septuaginta annõ
penitens & correptus. ad patriam
ꝑ iħm sacerdotẽ magnũ reducitur :
ubi domũ diͣ que incensa est. & ci¬
uitatẽ scam quȩ destructa erat
reedificat. hec legens. siue audiens
quisq peccandi metũ corripit. ad
penitendi remediũ confugit. aqͣ
hy driȩ purificantis ablutus est.
Si uero intelligere didicerit. hierłm
& templũ dĩ eccłam xpͣi: babylone
confusione̾ peccatoꝵ. nabugodono.¬
sor diabolũ. iħ in sacerdotẽ magnũ.
largiuntur: uidelicet ꝓpter deca¬
logum & septiformẽ ciusdẽ sp̃s
grãm: uideritq hoc cotidie fieri:
aliis nimirũ adiabolo de eccła pec¬
reconciliatis : uinũ de aqua factũ

Expanded text:
vini de aqua factum sentiet; quia se vini de aqua factum sentiet; quia se suamque vitam et regnum, sed et ipsum regem ibi scriptum legere novit, ubi prius quasi de aliis veterem legebat historiam. Quinta aetate saeculi populus peccans, captivante Nabuchodonosor, in Babyloniam transmigrat: sed post septuaginta annos poenitens et correctus, in patriam per Jesum sacerdotem magnum reducitur, ubi domum Dei, quae incensa est, et civitatem sanctam, quae destructa est, reaedificat. Haec legens sive audiens quisque cum peccandi metum corripit, et ad poenitendi remedium confugit, aqua hydriae purificantis ablutus est. Si vero intelligere didicerit Hierusalem et templum Dei Ecclesiam Christi, Babylonem confusionem peccatorum, Nabuchodonosor diabolum, Jesum sacerdotem magnum, largiuntur, videlicet propter decalogum et septiformem ejusdem Spiritus gratiam, videritque hoc quotidie fieri, aliis nimirum a diabolo de Ecclesia pecreconciliatis, vinum de aqua factum
Abbreviated transcription (Latin):
quo mͥ bene cõplacui: in qua
quia diuini tate impassibili
ꝑmanente. sola humanitas mortẽ
passa est & dolorem: quasi filius
offertur. sed aries mactatur. Si
intelligis benedictionẽ quȩ pro¬
missa est abrahȩ. in te qui de gen¬
tibus credis. munus ẽẽ cõpletũ :
nimirũ tibi de aqua uinũ fecit.
quia sp̃ualem sensum cuius noua
Q uartȩ etatis initiis. dauid pro sa
lute. regnuͣ israbelitice gentis sor¬
titur : humilis. in nocens. & mitis.
exul ꝓ illo cuius iniusta diu ꝑse¬
cutione cruciabatur. Eoce hydria
quarta. fonte salutari repleta.
Quisquis hec audiens: humilitati
atq innocentie studere. & suꝑbiã
cȩperit atq. inuidiam suo corde
repellere: quasi haustũ aquȩ lim¬
pidissime quo reficiatur inuenit.
At. si insaule iudeos ꝑsequentes. in
cognouerit: illoꝵ obꝑfidiam &
carnale simul imꝑium & sp̃uale des¬
tructũ : xp̃i autẽ & eccłe regnum
semꝑ esse mansurũ: poculũ utiq

Expanded text:
quo mihi complacui , in qua quo mihi complacui , in qua quia, divinitate impassibili permanente, sola humanitas mortem passa est et dolorem, quasi filius offertur, sed aries mactatur. Si intelligis benedictionem quae promissa est Abrahae, in te, qui de gentibus credis, munus esse completum, nimirum de aqua vinum fecit tibi, quia spiritalem sensum, cujus nova Quartae aetatis initiis, David pro Slute regnum Israeliticae gentis sortitur, humilis, innocens et mitis, exsul pro illo cujus injusta diu persecutione cruciabatur. Ecce hydria quarta fonte salutari repleta. Quisquis haec audiens humilitati atque innocentiae studere, et superbiam coeperit atque invidiam suo de corde repellere, quasi haustum aquae limpidissimae, quo reficiatur, invenit. At si in Saule Judaeos persequentes, in cognoverit, illorum ob perfidiam, et carnale simul imperium et spirituale destructum, Christi autem et Ecclesiae regnum semper esse mansurum, poculum utique
Abbreviated transcription (Latin):
cũ reprobis: hydriam ꝓfecto aquȩ
qua mundaretur uel reficeretur
xp̃m. in aqua diluente peccatores.
aquã baptismi quȩ peccata diluit.
in hominib uel manimalibus quȩ
arca continebat. multifariã bapti.¬
tatoꝵ differentia: in colũba quȩ post
diluutũ ramũ oliue intulit in
arcam. unctione̾ sp̃s sciꝰ qua bapti¬
tati imbuuntur intellexerit: uinu᷑
scłi etate. ds temptans obedientiã
abrahe. filiũ unicũ eius. eũ quem
diligit: in bolocaustũ sibi offerri
precepit. Non differt abraham
facere quȩ iubit᷑ sed ꝓfilio im¬
molatur ari es: ipse tamen
ꝓ obędienti ȩ uirtute. eximia ꝑ¬
petuȩ benedictionis hereditate
donatur. Ecce habes hẏdriam
tertiam. Audiens enĩ quanta uirtꝰ
obȩdientie. quanta mercede remu¬
neretur : & ipse obedientiam dis¬
cere. atq. habere satagis. Quod si
immolatione̾ filii unici dilecti.
passionẽ eiꝰ intelligis: de quo dicit
pater. hic est filius m̃s dilectus. in

Expanded text:
cum reprobis, hydriam profecto aquae, cum reprobis, hydriam profecto aquae, qua mundetur vel reficiatur,Christum, in aqua diluente peccatores aquam baptismi quae peccata diluit, in hominibus et in animalibus quae arca continebat, multifariam baptizatorum differentiam, in columba, quae post diluvium ramum olivae intulit in arcam, unctionem Spiritus sancti, quo baptizati imbuuntur, intellexerit, vinum saeculi aetate, Deus tentans obedientiam Abrahae, filium unicum, quem diligebat, in holocaustum sibi offerre praecepit . Non differt Abraham facere quae jubetur, sed pro filio immolatur aries; ipse tamen, pro obedientiae virtute eximia, perpetuae benedictionis haereditate donatur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens enim quanta virtus obedientiae quanta mercede remuneretur, et ipse obedientiam discere atque habere satagis: quod si in immolatione filii unici dilecti passionem ejus intelligis de quo dicit Pater: Hic est Filius meus dilectus, in
Abbreviated transcription (Latin):
luit. Quicũq his auditis metuunt
cũ impus dampnari. cupientes be¬
diȩ fomitẽ abiciunt. dõ placere
ꝑ sacrificiuꝰ iustitiȩ. modestie. in no
centie. ac patientie curant: uas
plenũ aquȩ in scriptura inueni.¬
unt. unde salubriter abluti pota¬
tiq gaudeant. Sed si intellexerint
cam homicidã: iudeoꝵ eẽ ꝑfidiam.
occisionẽ abel: passione᷑ dñi esse
saluatoris. terram quȩ aperuit os
suũ & suscepit eius sanguine̾ de
manu cain. eccłam esse. quȩ effusũ
steriũ suȩ.Li renouationis
accepit: nimiruma quã in uinũ
dicta legis sacratius intelligunt.
Scda etate scłi inchoante. deletus est
aquis diluuii mundus. obpeccatoꝵ
magnitudinẽ: sed solus noe est ꝓpt᷑
iustitiam cũ domo sua liberatus in
arca. huius plage audita uastatio.¬
ne horribili. paucoꝵq liberatione
mirabili: quisquis emendatius ui-¬
uere cȩperit. liberari desiderans
cum electis. timen ex terminari

Expanded text:
luit. Quicunque, his auditis, metuentes luit. Quicunque, his auditis, metuentes cum impiis damnari, cupientes bediae fomitem abjiciunt, Deo placere per sacrificium justitiae, motem patientiae curant, vas profecto aquae in Scriptura invenerunt, unde salubriter abluti potatique gaudeant. Sed si intellexerint in Cain homicidam Judaeorum esse perfidiam; occisionem Abel passionem esse Domini Salvatoris; terram, quae aperuit os suum et suscepit ejus sanguinem de manu Cain, Ecclesiam esse, quae effusum sterium suae redemptionis accepit; nimirum aquam in vinum erunt, quia sacrae dicta legis sacratius intelligunt. Secunda aetate saeculi inchoante, deletus est aquis diluvii mundus, ob peccatorum magnitudinem; sed solus Noe per justitiam cum domo sua liberatus in arca . Hujus plagae 484 audita vastatione horribili, paucorumque liberatione mirabili, quisquis emendatius vivere coeperit, liberari desiderans cum electis, timens exterminari
Abbreviated transcription (Latin):
quo scripture ante aduentũ salua¬
toris intelligebantur: & eũ quẽ
ueniens ipse reuelauit apłis. eoꝵq
discipłis ipse ꝑpetuo sequendum
reliquit. Et quidẽ potuit dñs ua¬
cuas implere hẏdrias uino. qui
in exordio mundane creationis
cuncta creauit ex nichilo: sed ma¬
luit de aqua facere uinũ. quo ty¬
pice doceret non se ad soluendum
improbandũq sed adimplendũ
potius legem ꝓphetasq uenisse.
neq. alia se ꝑ euuangłicã grãm fa¬
cere & docere: quã quȩ legalis &
ꝓphetica scriptura eum facturum
docturũq signaret. Uideamus ergo¬
fr̃s sex hydrias scripturarũ aqua
salutari repletas: uideamus eandẽ
aquã in suauissimũ uini odorem
gustumq conuersam. In prima
etate scłi. ab el iustum frater in¬
uidens occidit: & ob hoc ipse ꝑpe¬
tuam martyrii głam beatus. &iã
in euuangelicis & apłicis literis
iustitiȩ laudẽ accepit: fratr icida
impius ȩternȩ maledictionis penas

Expanded text:
quo Scripturae ante adventum Salvaquo Scripturae ante adventum Salvatoris intelligebantur, et eum quem veniens ipse revelavit apostolis eorumque discipulis perpetuo sequendum reliquit. Et quidem potuit Dominus vacuas implere hydrias vino, qui in exordio mundanae creationis cuncta creavit ex nihilo; sed maluit de aqua facere vinum, quo typice doceret, non se ad solvendam improbandamque, sed ad implendam potius legem prophetasque venisse, neque alia se per evangelicam gratiam facere, et docere, quam quae legalis et prophetica Scriptura eum facturum docturumque signaret. Videmus ergo sex hydrias Scripturarum aqua salutari repletas. Videamus eamdem aquam in suavissimum vini odorem gustumque conversam. In prima aetate saeculi, Abel justum frater invidens occidit ; et ob hoc ipse perpetua martyrii gloria beatus, etiam in evangelicis et apostolicis litteris justitiae laudem accepit, fratricida impius aeternae maledictionis poenas