comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sui in hanc sapientiã ꝑuenire potuisse. ut & ipsi somniorũ interp̃tes eȩ mererentariã
tantã doctrinã scientia eorũ potuisset adduci. ut consulti de re dubia. certa loquerentꝰ Nã
si eos scõ uiro in discipulatũ fidei tradidisset. unde illũ dño placusse manifefaĩ est. fuiser
utiq illis synagoge ordo nouit̃ institutꝰ Sed cũ talia ñ legant. minime religione  deiuise¬
& iacob habitauit int̾ra chanaan. Ordinẽ rerũ cõpetent̃ exeqͥt᷑ qͥa post illa quȩ dicta
sunt. ubente pharaone cognatio ioseph ad t̾ras egypti eodem ordinante deducta est ꝗđ
genesis suauis tert explanat. Sed isrł qui dictꝰ est: ipse est & iacob. Uerũ nes uerba repe¬
teret : diuersitate nominũ relationis suȩ dicta uariauit. Nã isrł egressus ex egỹpto:
habitauit in t̾ra chanaan. Chanaan uero fuit filiꝰ cham nepos noe: ex quo ȩgyptii trahe

Expanded text:
sui in hanc sapientiam pervenire potuisse, ut et ipsi somniorum interpretes esse mererentur, et ad sui in hanc sapientiam pervenire potuisse, ut et ipsi somniorum interpretes esse mererentur, et ad tantam doctrinam scientia eorum potuisset adduci, ut consulti de re dubia certa loquerentur. Nam si eos sancto viro in discipulatum fidei tradidisset unde illum Domino placuisse manifestum est, fuisset utique illis Synagogae ordo noviter institutus. Sed cum talia non legantur, minime religionem deside Jacob habitavit in terra Chanaan. Ordinem rerum competenter exsequitur, quia post illa quae dicta sunt, jubente Pharaone cognatio Joseph ad terras Aegypti eodem ordinante deducta est; quod Genesis suavis textus explanat . Sed Israel qui dictus est, ipse est et Jacob. Verum ne eadem verba repeteret, diversitate nominum revelationis suae dicta variavit; nam Israel egressus ex Aegypto habitavit in terra Chanaan. Chanaan vero fuit filius Cham nepos Noe, ex quo Aegyptii traher
Abbreviated transcription (Latin):
misit eu : idest daustra carceris fecit exire: ut qui t̾rarũ dñm a cogitationũ anguftus
liberauera. ipse ia mullatenꝰ ergastula pateret᷑. Sed ne sola illi concessa uideret̃ esse
tiã doceret. In his duob uersib: quã potestatẽ dederit pharao ioseph. euident̃ ex ponit
Consticuit eũ dñm domꝰ suȩ. & principem om̃is possesionis suȩ: quando eũ currũ fecit
ascendere. & p̃conis uoce celeberrima nunciari. hunc scđm dñm esse post regẽ: quȩ po¬
tescas a p̃fectis hodieq retinet᷑ qͥ & uice sacra iudicant & eunctarũ ꝓuineiarũ potestatẽ
maximã habere noscunt᷑. Sed in his reb dicionẽ dedit illi ȩquã sibi: in subsequenti autẽ
uersu. supra ipsũ cognoseit᷑ eẽ qđ tribuit. Dicit enĩ. Ut erudiret principes suos sicut se ipsu
Noc scđd̃m gentilem intellectũ pharaonis debemꝰ accipere: qui credebat. primarios popti

Expanded text:
misit eum, id est claustra carceris fecit exire; ut qui terrarum Dominum a cogitationum angustiis misit eum, id est claustra carceris fecit exire; ut qui terrarum Dominum a cogitationum angustiis liberaverat, ipse jam nullatenus ergastula pateretur. Sed ne sola illi concessa videretur esse tiam doceret. In his duobus versibus, quam potestatem dederit Pharao Joseph, evidenter exponit. Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae, quando eum currum fecit ascendere, et praeconis voce celeberrima nuntiari hunc secundum dominum esse post regem. Quae potestas a praefectis hodieque retinetur, qui et vice sacra judicant, et cunctarum provinciarum potestatem maximam habere noscuntur. Sed in his rebus ditionem dedit illi, quam sibi. In subsequenti autem versu, supra ipsum cognoscitur esse quod tribuit; dicit enim, ut erudiret principes suos sicut seipsum. Hoc secundum gentilem intellectum Pharaonis debemus accipere, qui credebat primarios populi
Abbreviated transcription (Latin):
dirit uerbũ eis loquentis indicat ꝓpriã uocẽ: cȩterũ. ipsiꝰ non fuit qͥđ ei diuina inspi¬
ratione collatũ est. Deniq sic seqͥt᷑. Eloqͥũ dñi. inflãmauit eũ. inflãmauit. utiq ad loqu¬
enci uuacit incitautt: ut corã principe futura diceret cũ fiducia ueritatis. Int enie eer¬
lacus plaimne Cum accepit: ut p̃uideret talia quȩ regni illiꝰ sapientes doctoresq superares.¬
Cisit rer & soluit eũ princeps popłorũ. & dimisit eũ. Misit significat miniftrosi que
regis iussionib obsecundarunt. Regẽ. pharaonẽ dicit: in cuiꝰ regno fuerat carceri manci¬
pat᷑. Soluit: seilicet a reatu quo tenebat᷑ astrictꝰ Seqͥt᷑. Princeps popłorũ & dimisit eũ. Ipse
et princeps pharao. quẽ superiꝰ regẽ dixit: sed ꝓpt̃ grãm locutionis. uerba uariauit di¬

Expanded text:
dixit, verbum ejus, loquentis indicat propriam vocem. Caeterum ipsius non fuit, quod ei divina inspidixit, verbum ejus, loquentis indicat propriam vocem. Caeterum ipsius non fuit, quod ei divina inspiratione collatum est. Denique sic sequitur, Eloquium Domini inflammavit eum. Inflammavit, utique ad loquendum vivaciter incitavit, ut coram principe futura diceret cum fiducia veritatis. Intus enim coelestis flammae lumen accepit, ut praevideret talia quae regni illius sapientes doctoresque superareisit rex et solvit eum; princeps populorum et dimisit eum. Misit significat ministros qui regiis jussionibus obsecundant. Regem, Pharaonem dicit, in cujus regno fuerat carceri mancipatus. Solvit, scilicet a reatu quo tenebatur astrictus. Sequitur, Princeps populorum et dimisit eum. Ipse est princeps Pharao, quem superius regem dixit; sed propter gratiam locutionis verba variavit. Di
Abbreviated transcription (Latin):
pecdigebat angustias: ne int̃ mala quȩ iniustȩ passus est. p̃ualerent in eũ & erimina fal¬
sictts serrũ aute hic indicat tribulationẽ durȩ necessitatis: quȩ in aeftuanti anima
puarat᷑ chũ de futuris sollicita iã mala patit᷑ quȩ timere ñ desinit. Talis illa in euan¬
plio lociutio est ubi cdicit symeon admariã. & tuã ipsiꝰ animã ꝑtransibte tibudius..¬
signifecns s abitura matrẽ głosã. tristitiã dñicȩ passionis. Quo d genꝰ Locutionisr uit
poria sripture diuinȩ credimꝰ atinotandũ. Donec ueniret uerbũ eiꝰ eloquiũ dñꝙ
plamaiutt ruirS periori sententiȩ: hic uersus adiunctꝰ est: Dicit enĩ. tandiu eogitationẽ
coseps fuisse grauissimã: donec tẽpus ueniret ubi uerbũ eiꝰ arege pharaone ꝓ int̃prea¬
ndo somuo quereret᷑ lunc enĩ & głam repperit: & claustra carceris lȩtꝰ euasit. Sed qđ

Expanded text:
redigebatur angustias: ne inter mala quae injuste passus est, praevalerent in eum et crimina falredigebatur angustias: ne inter mala quae injuste passus est, praevalerent in eum et crimina falsitatis. Ferrum autem hic indicat tribulationem durae necessitatis, quae in aestuante anima pervagatur, dum de futuris sollicita, jam mala patitur quae timere non desinit. Talis illa in Evangelio locutio est, ubi Simeon dicit ad Mariam: Et tuam ipsius animam pertransibisignificans, habituram matrem gloriosam tristitiam Dominicae passionis. Quod genus locutionis inter propria Scripturae divinae credimus annotandum. Item ferrum fortes quique est. Dicit enim tandiu cogitationem Joseph fuisse gravissimam, donec tempus veniret, ubi verbum ejus a rege Pharaone pro interpretando somnio quaereretur. Tunc enim et gloriam reperit, et claustra carceris laetus evasit. Sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat aecusatus Nec illud discrepat: qđ ibi narratũ est. miseratione custodis carcerib
fuisse platu tieri eni potuit ut ista p̃cederent. & illa sequerent᷑. Qua ꝓpt̃ ipse scripturas
duinas ꝓ babilit intelligit qui singulis quibusq locis. erediderit mese ueritatẽ. Nã a in
ceuisis otaba ꝑ salno dictu est. qui facit angłos suos sp̃s. qđ utiq in genesi ñ legttur u
sed sõs ses aliqͥ in p̾cedenti relatione prȩtmitat. ut subsequentia grãm reperiant icũ cause
uerfes e. sruat m plaqui. elamouitats edicunt. Refert gͦ humiliatos pedes in cõpedibr ut
afflictione corporis indicaret. Addidit. ferrũ ꝑtransuitt animã eiꝰ ut nec ipsa anima pe¬
nis ꝓbaret᷑ ercepta. Na quauis condolendo corpori subiecta sit passioni. habet tam̃ & ꝓ
prias penas. cũ graui cogitationȩ torquȩt̃. Pertransiuit animã ipsiꝰ ferrũ: quando in has

Expanded text:
fuerat accusatus. Nec illud discrepat quod ibi narratum est, miseratione custodis carceribus fuerat accusatus. Nec illud discrepat quod ibi narratum est, miseratione custodis carceribus fuisse praelatum; fieri enim potuit ut et ista praecederent, et illa sequerentur. Quapropter ipse Scripturas divinas probabiliter intelligit, qui singulis quibusque locis crediderit inesse veritatem. Nam et in centesimo tertio psalmo dictum est: Qui facis sanctus aliqua in praecedenti relatione praetermittit, ut subsequentia gratiam reperiant, cum causae veritate servata aliquid novitatis edicunt. Refert ergo humiliatos pedes in compedibus, ut afflictionem corporis indicaret. Addidit, ferrum pertransivit anima ejus, ut nec ipsa anima a poenis probaretur excepta. Nam quamvis condolendo corpori subjecta sit passioni, habet tamen et proprias poenas, cum gravi cogitatione torquetur. Pertransivit anima ipsius ferrum, quando in has
Abbreviated transcription (Latin):
csnt ouit eni cs bene utt malis alienis: & sicut peccatores p̃cepta eiꝰ exccrabilit̃ conuer¬
tolesi a ile ebesponente facta pessimorũ ad euent᷑. ꝓsperos transferunt᷑ Nã uenundatus
ioserb ad seruitiũ: ꝑuenit ad głam. & ipse postea frũn miserat: estrꝗͥ eũ crudent paere
deereuerunt. Sic enĩ onĩa illa aduersa felicit᷑ contiger̃ ut missio facta sit dui. iosepb. do-¬
losa uenditio. sicut & ipse suis frib dicit: ꝓ salute enĩ ur̃a misit me dĩ in esr̃ ptũ. Et ierũ
iose iticit uos quidem cogitastis. de me malũ . secł ds̃ uertit illud in bonũ. Quȩ uero ꝑtulert
consequent᷑ ex ponit Qrto autẽ uerborũ talis est. Misit ante eos uirũ ioseph: qͥ in seruũ
ioseph quidem est redaetꝰ in carcerem: cõpedes autẽ accepisse. non legit᷑. Sed fieri potuit
ut qui in ergasulo rearusus est. & ferreis nexib ligaret̃ : maxime. qui in tanto cramene

Expanded text:
t enim Deus bene uti malis alienis; et sicut peccatores praecepta ejus exsecrabiliter convertunt, ita illo disponente facta pessimorum ad eventus prosperos transferuntur. Nam venundatus Joseph ad servitium pervenit ad gloriam, et ipse postea fratrum misertus est, qui eum crudeliter perdere decreverant. Sic enim omnia illi adversa feliciter contigerunt, ut missio facta sit Domini, Joseph dolosa venditio; sicut et ipse suis fratribus dixit: Pro salute enim vestra misit me Deus in Aegyptum ; et iterum ipse dicit: Vos quidem cogitastis de me malum, sed Deus vertit illud in bonum . Quae vero pertulerit, consequenter exponit. Ordo autem verborum talis est: Misit ante eos virum Joseph, qui in servumJoseph quidem redactus est in carcerem; compedes autem accepisse non legitur. Sed fieri potuit ut qui in ergastulo retrusus est, et ferreis nexibus ligaretur, maxime qui in tanto crimine
Abbreviated transcription (Latin):
Primũ itaq beneficiũ fuit: ut popłs longa seruitute confectꝰ non egenꝰ inanisq discedero
Aurũ & argentũ. israeliticũ popłm ab ȩgẏptus p̃cepto dñi discedentẽ legimꝰ accepisse ut ñ
repentina subreptio. sed longe operationis merces eẽ uideat᷑. Et qͥa dubitari ñ potest om̃ia
dñm iuste p̃ciꝑe: sine culpa uidet᷑ factũ. qđ eiꝰ imperio constat impletũ. Qua ꝓpt᷑. seqͥt
scđm beneficiũ : ut in illa necessitate migrationis. nullus infirmitate corporea potuisset

Expanded text:
te confectus, non egenus inanisque discederet. te confectus, non egenus inanisque discederet. Aurum et argentum Israeliticum populum ab Aegyptiis praecepto Domini discedentem legimus accepisse, ut non repentina subreptio, sed longae operationis merces esse videatur. Et quia dubitari non potest omnia Dominum justa praecipere, sine culpa videtur factum, quod ejus imperio constat impletum. Quapropter sequitur secundum beneficium, ut illa necessitate migrationis nullus infirmitate corporea potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
re cognoscit᷑: quod multis locis inuenis ẽẽ p̃dicatũ: deinde qđ septenariꝰ numerus. sp̃s sc̃i
uirtute ꝓbat᷑ eẽ ꝑfectꝰ. Merito gͦ decẽ plagas in septenarii numeri relatione condusit ut
totũ ꝑfectũ intelligeres. cuiꝰ partẽ dictã eẽ sentires. Peinde congruũ fuit. ut rẽ notã. ua¬
Sic. non diuersũ. sed causa uarietatis uidet᷑ eẽ pulcherrimũ: siue ut patri augustino
placet. libera est laudatio alege narrantis. Nã qui texit historiã. necesse habet omia
cõmemorare plenissime: qui uero laudat: pauca de plurimis tetigisse sufficiet
Breuit̃ gͦ priora dicit: qͥa non hic nescientes docet: sed cõmemorat utiq retinentes. Et qm̃
est in subsequenti diuisione dicturus. septẽ beneficia dñm hebreo popło p̃fatisse p̃misit
septẽ plagas inimicos egyptios accepisse : ut numerus ipse sicut arbitrari possũ. bonarũ
partẽ: in qua totidem beneficia hebreis dicit eẽ collata. Et edurit eos in argento & auro.¬

Expanded text:
esse praedicatum. Deinde quod septenarius numerus Spiritus sancti virtute probatur esse perfectus. Merito ergo decem plagas in septenarii numeri relatione conclusit, ut totum perfectum intelligeres, cujus partem dictam esse sentires. Deinde congruum fuit ut rem notam vaSic non diversum, sed causa varietatis videtur esse pulcherrimum. Sive ut Patri Augustino placet libera est laudatio a lege narrantis: nam qui texit historiam, necesse habet omnia commemorare plenissime; qui vero laudat, pauca de plurimis tetigisse sufficiet. Breviter ergo priora dicit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat utique retinentes. Et quoniam est in subsequenti divisione dicturus septem beneficia Dominum Hebraeo populo praestitisse, praemisit septem plagas inimicos Aegyptios accepisse, ut numerus ipse sicut arbitrari possum bonarum partem, in qua totidem beneficia Hebraeis dicit esse collata. Ait enim: Et edu
Abbreviated transcription (Latin):
illud. i quo habitauit in ipso P osunt in eis uerba signorũ suorũ. & ꝓdigiorũ: in t̾ra cha¬
naan. Iosuit. significat collocauit in eis. in morse scilicet & aaron. uerba signorũ & ꝓdigi¬
orũ: quȩ ab eis p̃dicabatur dñs esse facturus. Signa sunt: quasi uesigia aliqͣ futurarũ
in egrptus facta sunt. ut sicut multorũ dicit auctoritas aliqͥd portenderent xp̃uno popło
corda eorũ fuisse potiꝰ obscurata: qui dñi p̃cepta contẽpnebant. Ex acerbauer̃ autẽ. significat
acerbe acceper̃: aut certe. in iuriosis abhominationib respuerunt. Nã in plagarũ ipsarũ enu¬
meratione cõpetens fecit initiũ. Non enĩ ad reliqͣ uenire potuissent. nisi obscuratis sensib
legit᷑: sed ipse plagȩ. futurȩ cladis indicia nunciabant. Conuertit enĩ aqͥs eorũ in sanguinẽ: q̃m̃
erant int̾ maris rubri fluenta perituri. sisces eorũ occisi sunt: ne spes uiuendi hominibus

Expanded text:
 27. Posuit in eis verba signorum suorum, et prodigiorum in terra Chanaan. Posuit significat collocavit in eis, Moyse scilicet et Aaron, verba signorum et prodigiorum, quae ab eis praedicabatur Dominus esse facturus. Signa sunt quasi vestigia aliqua futurarum in Aegyptiis facta sunt, ut, sicut multorum Patrum dicit auctoritas, aliquid portenderent Christiano populo corda eorum fuisse potius obscurata, qui Domini praecepta contemnebant. Exacerbaverunt autem significat acerbe acceperunt, aut certe injuriosis abominationibus respuerunt. Nam in plagarum ipsarum enumeratione competens fecit initium. Non enim ad reliqua venire potuissent, nisi obscuratis sensibus legitur; sed ipsae plagae futurae cladis indicia nuntiabant. Convertit enim aquas eorum in sanguinem, quoniam erant inter maris Rubri fluenta perituri. Pisces eorum occisi sunt, ne spes vivendi hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
pas ot eno manere t nent̃ ficuilus arte hereditatis mundi huiꝰ significit tortuosas angus¬
lios quas dñs ꝓsalute cunctorũ sua passione dissoluit. Iili enĩ susceptioisicat iortuosas anur
herelrasi in qua ędna patrimonia uitȩ celesis accipimꝰ si ea fixa atq integerrine atur¬
deri ieram̃. Nã uta cõparatio ab eis tracta est. quib agri ac possessiones tenso fune
quantas pacoro rehis uintꝰ diuna p̃stiterit deniq uide qͥt secq̃t. Non ꝑmist homina no¬

Expanded text:
aeterno munere tueatur. Funiculus autem haereditatis, mundi significat tortuosas angustias, quas Dominus pro salute cunctorum sua passione dissolvit: illius enim susceptione carnis nostra probatur haereditas, in qua aeterna patrimonia vitae coelestis accipimus, si eam fixe atque integerrime credere mereamur. Nam ista comparatio ab eis tradita est, qui agri ac possessiones tenso fune quanta patriarchis virtus divina praestiterit. Denique inde quod sequitur: Non dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
mirabiliũ eiꝰ quȩ fecit: ꝓdigia & iudicia oris eiꝰ. Uenit ad scđam partẽ. ubi patriar-¬
charũ nomina & beneficia refert: ut plebs deuota possit aduertere nullũ dño in ani
deuotione seruisse. Mirabilia itaq pertinent ad diuisionẽ maris rubri: ꝓdigia ad pla¬
gas qͣs misit in egyptũ: udicia oris eiꝰ qm cuncta cõpleuit. quȩ morsi suo famule
qđ in magna discretione ꝓpħa sem̃ abrahȩ seruos appellat: filios iacob electos dñi esse
cõmemorans. Iudȩi enĩ contumaces. qͦs hic mauult intelligi: carnis habrahȩ sem̃ fuerunt.
Quos merito seruos dicit: q̃m perfidia faciente. filii ẽẽ noluer̃ qͥb ipse dñs dicit. uos si¬
filii essetis. opera abrahȩ fecissetis. ꝑfilios uͦ iacob. significat fidelissimos xp̃ianos: qͥ here¬
des dñi ẽẽ noscunt᷑. Ipse dñs ds̃ nr̃: in uniuersa t̾ra iudicia eiꝰ. Monet̾ sem̃ abrahȩ. & sem̃

Expanded text:
ia ejus, et judicia oris ejus. Venit ad secundam partem, ubi patriarcharum nomina et beneficia refert; ut plebs devota possit advertere, nullum Domino inani devotione serviisse. Mirabilia itaque pertinent ad divisionem maris Rubri; 355 prodigia ad plagas quas misit in Aegyptum; judicia oris ejus, quoniam cuncta complevit quae Moysi suo famulo quod in magna discretione propheta Abrahae semen, servos appellat, filios Jacob electos Domini esse commemorans. Judaei enim contumaces quos hic mavult intelligi, carnis Abrahae semen fuerunt; quos merito servos dicit, q Si vos filii Abrahae essetis, opera Abrahae fecissetis. Filios vero Jacob significat fidelissimos Christianos, qui haeredes domini nosc
Abbreviated transcription (Latin):
uersus hoc dicere: contra quos non tã crebra testimonia. sed pene tota lex ꝓlata est. Quȩ¬
ment. qui eũ quȩrere delege̾runt. Sed istud desideriũ. ista inquisitio. ñ est hic tẽpo
inuenit. & pulsanti aperiet᷑. Nã qđ dicit quęrite faciem eiꝰ semꝑ: p̃sentiã significat.¬

Expanded text:
versus hoc dicere, contra quos tam crebra testimonia, sed pene lex tota prolata est. Quaeversus hoc dicere, contra quos tam crebra testimonia, sed pene lex tota prolata est. Quaement, qui eum quaerere delegerunt; sed istud desiderium, ista inquisitio non est hic aliquainvenit: et pulsanti aperietur . Nam quod dicit: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tas faci& om̃s laudes eiꝰ. sed istud schȩma dicit᷑ a parte totũ. qđ in scripturis diuinis¬
mini in nomine sc̃o eiꝰ. lȩtet cor querentiũ dñm. Ne quis forsitan suis uirib applicaret. cũ boni
aliqͥd oꝑat᷑. cautꝰ doctor fragiles monet. dicens. ñ insensu ꝓprio sed in dño eẽ głandũ. ut iac¬
tantiã falsã refugiant. cũ hȩc a diuinitate concessa eẽ cognoscant: sicut & in alio psalmo
legit᷑. in dño laudabit᷑ anima mea. Non gͦ uetat ut laudem᷑. qͥa bonis actionib ñ potest res
ista denegari: sed ut in dño laudem᷑ qͥ p̃stat illa quȩ bene gerimꝰ. Et ut consolationẽ de
tali re sumerent: adiecit. lȩtet᷑ cor querentiũ dñm: scilicet inde lęet᷑ si p̃dicat᷑ in dño :
extollit᷑. qui nobis beneficia ꝓfutura largit᷑. Unde nimiȩ impudentię fuit. aliqͥd qͦsdã ad¬

Expanded text:
tas faciet omnes laudes ejus ? Sed istud schema dicitur ex parte totum: quod in Scripturis tas faciet omnes laudes ejus ? Sed istud schema dicitur ex parte totum: quod in Scripturis mini in nomine sancto ejus . Laetetur cor quaerentium Dominum. Ne quis forsitan suis viribus applicaret, cum boni aliquid operatur, cautus doctor fragiles monet, dicens, non in sensu proprio, sed in Domino esse gloriandum, ut jactantiam falsam refugiant, cum haec a divinitate concessa esse cognoscant; sicut et in alio psalmo legitur: In Domino laudabitur anima mea . Non ergo vetat, ut laudemur, quia bonis actionibus non potest res ista denegari; sed in Domino laudemur, qui praestat illa quae bene gerimus. Et ut consolationem de tali resumerent, laetetur, ait, cor quaerentium Dominum. Scilicet inde laetetur, si praedicetur in Domino; extollitur, qui nobis beneficia profutura largitur. Unde nimiae impudentiae fuit, aliquid quosdam ad
Abbreviated transcription (Latin):
gentes oꝑa eiꝰ in hoc uersũ trib constat partib ordo dictorũ. Primno dicit. confite¬
mini dño. idest laudate eũ. & bonis factis grãm sdiuinitatis adquirite. qͥa idipsũ est
lauclare. dñm. & ore illi honorem deferre. & operib eiꝰ uissiones efficere: illa enĩ con¬
fessio hic intelligenda est quȩ dñi p̃conia celebrare ñ desinit. quando & subsequendu
cale uotũ actionẽq declarant: deinde dñm cõmonet inuocari. ut post ministerium
scissine laudis. grate possimꝰ audiri: p̃mittendũ est enĩ boni aliqͥd. ut iuder nos placatꝰ
eloxit consitemini dño. Cantate enĩ ad rmnos ꝑtinet offerendos: psalltte ad pias aperas
explicandas & tẽ dirit narranda mirabilia: quando fuerint duo ista pmissa. Omia euĩ.
significant ista quȩ dicturus est. ison enĩ est humanarũ uiriũ omĩa narrare quȩ unt¬
diuinitatis operat᷑. sicut in centesimo quinto psalmo dictũ est. qͥs loquęt᷑ potentias dñi audi¬

Expanded text:
nes illius. In hoc versu tribus constat partibus ordo dictorum. Primo dicit: Confitemini Domino, id est laudate eum, et bonis actibus gratiam vobis divinitatis acquirite: quod ipsum est laudare Dominum, et ore illi honorem deferre, et operibus ejus jussiones efficere. Illa enim confessio hic intelligenda est, quae Domini praeconia celebrare non desinit, quando et subsequentia tale votum actionemque declarant. Deinde Dominum commonet invocari, ut prius mysterium sanctissimae laudis grate possimus audire. Praemittendum est enim boni aliquid, ut judex nos placatus dixit: Confitemini Domino. Cantate enim ad hymnos pertinet offerendos: psallite ad pias operas explanandas. Et tunc dixit narranda mirabilia, quando fuerint duo ista praemissa. Omnia enim significat ista, quae dicturus est. Non enim humanarum virium omnia narrare quae virDivinitatis operatur; sicut in centesimo quinto psalmo scriptum est: Quis loquetur potentias Domini, audi
Abbreviated transcription (Latin):
latata est eccła: ita ꝑ orbẽ ꝓpagata sunt eiꝰ sine dubitatione iudicia. Dicendo enĩ ipse
dñs: cõmonet illũ intelligi debere. quẽ popłi iudȩorũ crucifigendũ ẽẽ decreuerunt.
Sed qui hanc uocẽ non aduertunt: ipsi se specialit̃ a patriarchis alienos eẽ ꝓfitentur.
Memor fuit in scłm testam̃ti sui: uerbi qđ mandauit in mille generationes. Memor
fuit: cũ ꝓmuissa cõpleuit. In scłm. in ȩt̾nitatẽ: qͥa quicqͥd dñs ꝓmisit. ꝑenni firmitate mansu¬
rũ est. Testam̃ti sui. ꝓpħarũ significat p̃dictiones: qͦs de uerbi in carnatione p̃direrunt.

Expanded text:
do enim ipse Dominus commonet illum intelligi debere, quem populi Judaeorum crucifigendum esse decreverunt. Sed qui hanc vocem non advertunt, ipsi se specialiter a patriarchis alienos esse profitentur. Memor fuit in saeculum testamenti sui, verbi quod mandavit in mille generationes. Memor fuit, cum promissa complevit. In saeculum, in aeternitatem, quia quidquid Dominus promisit perenni firmitate mansurum est. Testamenti sui, prophetarum significat praedicationes, quas de Verbi incarnatione praedixer
Abbreviated transcription (Latin):
tentia creatoris semꝑ debeat & ubiq laudari. ł uidentiorẽ uero causã ñ inuenim cur i
prima parte fideles ammonet ut eũ sp̃ualit̾ semꝑ exquirant: seda. ꝑ patriarcharum
exempla eorũ corda confirmat. ostendens. illos a dño ñ fuisse derelictos. qͥ eiꝰ imperio
pericula ioseph honoresq describens. introitũ in egỹptũ cõmemorans hebreorũ: qͣra
referts quẽ admodũ israheliaicus popłs. ab inimicis sius iussione dñi ꝑ morsen & aaron
diuensis plagis egyptiorũ fuerit uindicat᷑ quinta describit quanta hebress p̃fateren
in deserto. ut ñ tẽporalib bonis gauderent. sed ut magis beneficiis delintti iufcificationes
eiꝰ ee legẽ. deuoto pectore custo dirent. Sic longituido psalmi: compendio diuisionũ peri
partes missa dulcescit.

Expanded text:
tentia Creatoris semper debeat et ubique laudari. Evidentiorem vero causam non invenimus, cur in que posuerunt, prima parte fideles admonet ut eum spiritualiter semper exquirant. Secunda per patriarcharum exempla eorum corda confirmat, ostendens illos a Domino non fuisse derelictos, qui ejus imperio terit: pericula Joseph honoresque describens, introitum in Aegyptum commemorans Hebraeorum. Quarta refert quemadmodum Israeliticus populus ab inimicis suis jussione Domini per Moysen et Aaron diversis plagis Aegyptiorum fuerit vindicatus. Quinta describit quanta Hebraeis praestiterit in deserto; ut non in temporalibus bonis gauderent, sed ut magnis beneficiis deliniti, justificationes ejus et legem devoto pectore custodirent. Sic longitudo psalmi compendio divisionum per partes missa dulcescit.
Abbreviated transcription (Latin):
bioiistiui. nos ds̃ mñs ad te de luce uigilo & his similia : quartũ sabaoth. qđ est exercituũ quintũ
elon quẽ nos excelsũ dicimꝰ sertũ eserhee. qđ in exodo legit qͥ est mist mei segtina antõ¬
nai. quẽ nos dñm generalit̾ appellamꝰ: octauũ ia qđ deo tantũ applieat᷑. & imn alleluo¬
ia extrema syllaba sonat nonũ tetra grãmaton. qđ in effabile nuncupat᷑ sclec imnum
ad clai edest x obustũ & sufficientẽ ad omĩa ꝑpetrandi: & cȩcera Ilouuis plane titulist a dicti
ipsiꝰ breuitate conspicuus. hoc eccłiis uotiuũ: hoc sc̃is feftiuitatib decent accomoiuia
hunc ornat᷑ lingua cantorũ: istud aula dñi lȩta respondet: & tanꝗ in satiabile bonum
Sorandũ p̃terea. qđ ꝑom̃is hos uiginti psalmos. qui alleluia titulo p̃seribunt᷑. idest p̃sentẽ¬

Expanded text:
liquisti; et, Deus, Deus, ad te de luce vigilo, et his similia. Quartum Sabaoth, quod est exercituum. Quintum liquisti; et, Deus, Deus, ad te de luce vigilo, et his similia. Quartum Sabaoth, quod est exercituum. Quintum Ielon, quem nos excelsum dicimus. Sextum Eser Eiae, quod in Exodo legitur, qui est misit me. Septimum Adonai, quem nos Dominum generaliter appellamus. Octavum la, quod Deo tantum applicatur, et in Alleluia extrema syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, quod ineffabile nuncupatur. Decimum Saddai, id est robustum et sufficientem ad omnia perpetranda, et caetera. Novus plane titulus et dicti ipsius brevitate conspicuus; hoc Ecclesiis votivum, hoc sanctis festivitatibus decenter accommodum. Hinc ornatur lingua cantorum: istud aula Domini laeta respondet, et tanquam insatiabile bonum Notandum praeterea quod per omnes hos viginti psalmos qui Alleluia titulo praescribuntur, id est praesente
Abbreviated transcription (Latin):
oc uerbi decus a p̃senti psalmo fecit iniciũ: nec antea quoquã reperis
positũ : quãius multi scriptores fuerint primitꝰ ebreorũ. Scire autẽ debe¬
mꝰ. alleluia neutri generis eẽ definitũ: qđ & sc̃s ieronimꝰ in expositione
eiusdem psalmi euident̃ designat: qđ eũ in ebraicis fontib credimꝰ inue¬
nisse. It ideo ubicumq se locus attulerit. a doctissimo uiro p̃fixã regulã subseqͥmͦ
qm̃ unũ atq integrũ manere debet. qđ nulliꝰ linguȩ p̾sũptione mutatũ est. Alle.¬
luia enĩ. apud ipsos dicit᷑ laudate dm̃: idest alle. laudate: ia quippe. inuisibilem sis¬
nificat dm̃. Qđ unũ ex decẽ nominib eẽ dei. in epła ad marcellã ieronimo tradit᷑
exponente: qͥ dixit. primũ nom̃ dei eẽ hel. idest fortis: deinde heloi. & heloe. quod
utrũq dicit᷑ ds̃ unde geminatũ frequent̃ inuenit᷑. ut est. ds̃ dĩ m̃s. quare me dere-¬

Expanded text:
oc verbi decus a praesenti psalmo fecit initium, nec ante a quoquam reperis positum, quamvis multi scriptores fuerint primitus Hebraeorum. Scire autem debemus Alleluia neutri generis esse definitum; quod et sanctus Hieronymus in expositione ejusdem psalmi evidenter designat, quod eum in Hebraicis fontibus credimus invenisse. Et ideo ubicunque se locus attulerit, a doctissimo viro praefixam regulam subsequemur: quoniam unum atque integrum manere debet, quod nullius linguae praesumptione mutatum est. Alleluia enim apud ipsos dicitur, laudate Deum; id est, allelu, laudate; ia quippe invisibilem significat Deum; quod unum ex decem nominibus esse Dei, in epistola ad Marcellam Hieronexponente, qui dixit: Primum Dei nomen est el, id est fortis. Deinde eloim ex eloe, quod utrumque dicitur Deus: unde geminatum frequenter invenimus, ut est: Deus, Deus meus, quare me dere
Abbreviated transcription (Latin):
te illã quasi conuocatus exercitꝰ cũ sua ꝓlȩ descendit. Et ne crederes in anit̃ deductũ: omẽm
uicti egẏptiorũ popłi malorũ numerositatȩ. cesserunt. Nã quẽ ad modũ ampliꝰ tolerare poteraił
qui & omĩa dulcia ꝑdiderant. & desolatos se ipsis quoq uictualib sentiebant: Sic grauit᷑
ꝑ partes perit: qui diuinis iussionib reluctandũ ẽẽ putauerit. Hic nonnulla questio uidet᷑ obo¬
riri. cur septẽ egyptiorũ plagas tantũ. psalmꝰ iste continere uideat᷑. cũ decẽ sint in exodi narra¬
tione descriptȩ. Frequent᷑̃ diximꝰ. in scripturis diuinis a parte totũ debere sentiri: sicut in
eu angelio legit᷑. uerbũ caro factũ est & habitauit in nobis: q̃uasi non & animã simul assũp

Expanded text:
edam quasi convocatus exercitus cum sua prole descendit. Et ne crederes inaniter deductum, omnem victi Aegyptiorum populi malorum numerositate cesserunt. Nam quemadmodum amplius tolerare poterant, qui et omnia dulcia perdiderant, et desolatos se ipsis quoque victualibus sentiebant? Sic graviter per partes perit, qui divinis jussionibus reluctandum esse putaverit. Hic nonnulla quaestio videtur oboriri, cur 358 septem Aegyptiorum plagas tantum psalmus iste commemoret, cum decem sint in Exodi narratione descriptae. Frequenter diximus in Scripturis divinis a parte totum debere sentiri, sicut in Evangelio legitur, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; quasi non et animam simu
Abbreviated transcription (Latin):
rasa euibem ista notissima sunt: quȩ uelut ꝓscripto regali. prenotata postib
asfiguntur.: Sedđ iste titulus non dicit lege & recede: sed lege & accede. Qua ꝓr̃t¬
in agnalia dñi uenerant᷑ intremus: quia omĩno psalmꝰ hic & de sacra incar¬
natione dñi & de omĩpotenti eiꝰ deitate plenissime breuiterq dicturus est: ut in qui¬
busda locis simili altitudine uel decorȩ inicio illiꝰ euangelii eruetuatus eẽ uideat᷑.
ubi alt. in principio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ. Qua ꝓꝑt̾. ut
ita dixerim. est quidam sol fidei nr̃ȩ. speculũ celestis archani: armarium scarũ seriptu
rarũ ubi to tũ sumatum dicit᷑. qđ iteriusq testañti p̃dicatione narrat᷑. Qua ꝓpt̾. ama¬

Expanded text:
rba quidem ista notissima sunt, quae velut pro scripto regali praenotata foribus affiguntur. Sed iste titulus non dicit: Lege et recede; sed, Lege et accede. Quaproptr magnalia Domini veneranter intremus, quia omnino psalmus hic et de sacra incarnatione Domini, et de omnipotenti ejus deitate plenissime breviterque dicturus est; ut in quibusdam locis simili altitudine vel decore, initio illius Evangelii eructatus esse videatur, ubi ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum  est, ut quidam sol fidei nostrae, speculum coelestis arcani, armarium Scripturarum sacrarum, ubi totum summatim dicitur, quod utriusque Testamenti praedicatione narratur. Vox est
Abbreviated transcription (Latin):
cissumꝰ ꝓpħa in secretũ altissimȩ contẽplationis euectꝰ. in primo uersu in esti¬
mabilia uerba refert quȩ omp̃s pat̾ omĩpotenti & coȩt̾no sibi filio dixertis
natura sumul deitatis & humanitatis ostendens Nã cũ ꝓnuntiat. dixit dñs
dño meo. naturã eiꝰ deitatis ostendit.: cũ subiungit. sede adextris meis. donec ponã uni¬
meos tuo scabellũ pedũ tuorũr & uirgã uirtutis tuȩ emittet dñs ex syon. & dñaben¬

Expanded text:
emplationis evectus, in primo versu inaestimabilia verba refert, quae omnipotens Pater omnipotenti et coaeterno sibi Filio dixerit, naturam simul Deitatis et humanitatis ostendens. Nam cum pronuntiat, Dixit Dominus Domino meo, naturam ejus deitatis ostendit. Cum subjungit, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum; et, Virgam virtutis tuae emittet D
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi causa. presenti quidem titulo continetur: sed per simili¬
tudines corporalium rerũ. sp̃ualis nobis rei competens prebeur
indicium. Pauid enim filius iesse saulem principem fugit: & cum ins
siã significabat esse facturum Nam cũ hiuic orationi itellectus premitat᷑.¬
aci cum comparatio talis referri debere monftratur: qui persecutores
sos oraco uitans. diuersorũ locorũ permutatione celatus est: quatur
do ies filus quodi i de se per propb̃as ꝓmiserãt acdimplerete & uerita¬
tem assunte incarnationis oftenderet Sunt enim in hoc ꝓsalio acenba
dni salutor isi cr̃ sceberatisiman iudeorũ uitaret insaniam. unde mecto
factũ est: ut propter significandam hebreorũ persecutionem. fuga da¬
uid poneretur in titulo. Dauid enim sicut sepe diximus: & regem terrenũ
indicat & cȩlestem. Sic in uno nomine: duarũ causarũ significatio conti¬
netur. Illud autem meminisse debemus: hunc psalmũ quintũ esse de his
qui inscribuntur oratio.
DIUISIO PSALMI

Expanded text:
salmi causa praesenti quidem titulo continetur: sed per similitudines corporalium rerum spiritualis rei nobis competens praebetur indicium. David enim filius Jesse Saulem principem fugit, et cum in suam significabat esse facturum. Nam cum huic orationi intellectus praemittalis comparatio referri debere monstratur, qui persecutores suos orando vitans, diversorum locorum permutatione celatus est; quatenus et Dei Filius, quod de se per prophetas promiserat adimpleret, et veritatem assumptae incarnationis ostenderet. Sunt enim in hoc psalmo verba Domini Salvatoris, cum sceleratissimam Judaeorum vitaret insaniam. Unde merito factum est, ut propter significandam Hebraeorum persecutionem, fuga David poneretur in titulo. David enim sicut saepe diximus et regem terrenum indicat et coelestem. Sic in uno nomine duarum causarum significatio continetur. Illud autem meminisse debemus, hunc psalmum quintum esse de his qui inscribuntur Oratio. Divisio psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
ciat in eũ : & celerrima illi resurrectione subueniat. Sic enĩ misertꝰ. ẽ: ut in ip¬
so illã naturã mortalẽ ingłiã resurrectionis & ęt̃nitatis eueher&. Quod
tam̃ sic apatre postulat fieri: ut ͤ a se factũ. ẽc̃. declar&. In euangłio qͥppe
sic ait. Soluite tẽplũ hoc: & intriduo ȩclificabo illud. Iđ ne alit̾ potuisset
intelligi: euangelista sub sequit᷑. H oc aut̃ dicebat: de templo corporis sui.
Sequit᷑. Da potestatẽ puero tuo illã scilic& quã ipse testat᷑ pat̃ ñ iudicat
quẽ quã. sed omẽ iudiciũ filio. Puer aut̃ inscripturis sacris ꝓpt̃ in nocentiã¬

Expanded text:
ciat in eum, et celerrima illi resurrectione subveniat. Sic enim misertus est, ut in ipciat in eum, et celerrima illi resurrectione subveniat. Sic enim misertus est, ut in ipso illam naturam mortalem in gloriam resurrectionis et aeternitatis eveheret; quod tamen sic a Patre postulat fieri, ut a se factum esse declaret. In Evangelio quippe sic ait: Solvite templum hoc, et in triduo aedificabo illud . Quod ne aliter potuisset intelligi, evangelista subsequitur: Hoc autem dicebat de templo corporis sui . Sequitur, da potestatem puero tuo; illam scilicet quam ipse testatur: Pater non judicat quemquam, sed omne
Abbreviated transcription (Latin):
congregatio suꝑborũ. ẽ. qͥbeluino fremitu. & dolosa machinatione con-¬
silu iusticiã abicientes animã eiꝰ aclimere quȩsier̃. Aeldidit qd sce¬
leratis sol& semꝑ mentib ꝓuenre : qͥa ñ ꝓposuer̃ dñ ante conspectũ suum.
Nã qͥ cũq facinꝰ ꝑpetrat. dm̃ ante conspectũ suũ. omĩmodis ñ ꝓponit: q m̃ si
pat̾na maiestas definit᷑. Quȩ specio duodecima: definitionis. ẽ: quã greci catae
paenon. latini ꝑ laudẽ dicunt. Mliserator enĩ. ẽ qͥa singulis reb miscłiã facit:
ꝓmeret᷑. Intulit & uerax: quia nescit ꝓmissa sua aliqͣ imbecillitate sub ducere.
Qđ tam̃ cle patre sic dicit᷑: ut totũ in eẽ. & infilio. & in spu scõ sentiamꝰ. Respice
inme & miserere mei: cla potestatẽ puero tuo. & saliũ fac filiũ ancillȩ tuȩ.
Misericorclẽ patrẽ & patientẽ & ueracẽ. a parte ꝗͣ passus. ẽ filiꝰ rogat. ut respi¬

Expanded text:
congregatio superborum est, quae belluino fremitu, et dolosa machinatione concongregatio superborum est, quae belluino fremitu, et dolosa machinatione consilii justitiam abjicientes, animam ejus adimere quaesierunt. Addidit quod sceleratis solet semper mentibus provenire: Quia non proposuerunt Deum ante conspectum suum. Nam quicunque facinus perpetrat, Deum ante conspectum suum omnimodis non proponit, quoniam si majestas paterna definitur. Quae species duodecima definitionis est, quam Graeci κατ' ἔπαινον, Latini per laudem dicunt. Miserator enim est, quia singulis rebus misericordiam facit. promeretur. Intulit, et verax, quia nescit promissa sua aliqua imbecillitate subducere. Quod tamen de Patre sic dicitur, ut totum inesse et in Filio, et in Spiritu sancto sentiamus. Vefac filium ancillae tuae. Misericordem Patrem, et patientem, et veracem, a parte qua passus est Filius rogat, ut respi
Abbreviated transcription (Latin):
suos. & insinu abrahae uidisse latarũ: undeaẜar& utrosq apud inferos
fuisse. ut se uiłe ualuissent⁊ & illũ ex inferiore loco. ad suꝑiora oculos
eleuasse. Sed lic& utriq apud inferos. eẽ. uident᷑ ꝓ meritoꝵ tam̃ dis¬
cretione suꝑiorẽ locũ scĩs : inferiorẽ peccatorib doctor augustinꝰ aestimat¬
eẽ. deputandũ: Unde nc̃ grãs agens fidelis popłis dic̃ animã suã ab
inferno inferiori. id ÷ pęnali eẽ. liberatã. Deus iniusti surrexer̃ suꝑ¬
me & synagoͦga potentiũ inquisier̃ animã meã: & ñ ꝓposuer̃ te ante con¬
pectũ suũ. U enit ad t̃ciã sectionẽ: ubi passionis suȩ misteriũ. & głiam
resurrectionis exponit. Ioquit᷑ enĩ dĩ homo exforma serui: ꝑ id quod
de uirgine maria natꝰ.ẽ. Cũ dic̃ iniustos: significat iudeos. qui ci red¬
nocentẽ. regemq suũ plebs insana trucidara&. Synagoga potentiũ.

Expanded text:
suos, et in sinu Abrahae vidisse Lazarum. Unde apparet utrosque apud inferos suos, et in sinu Abrahae vidisse Lazarum. Unde apparet utrosque apud inferos fuisse, ut se videre valuissent, et illum ex inferiore loco ad superiora oculos elevasse. Sed licet utrique apud inferos esse viderentur, pro meritorum tamen discretione superiorem locum sanctis, inferioreesse deputandum. Unde nunc gratias agens fidelis populus dicit: animam suam ab inferno inferiori, id est poenali, esse liberatam.  + Veruotentium inquisierunt animam meam: et non proposuerunt te ante conspectum suum. Venit ad tertiam sectionem, ubi passionis suae mysterium et gloriam resurrectionis exponit. Loquitur enim Deus homo ex forma servi per id quod de Maria Virgine natus est. Cum dicit injustos, significat Judaeos, qui ei rednocentem, regemque suum plebs insana trucidaret. Synagoga vero potentium,
Abbreviated transcription (Latin):
confessio laudis offert. & miscłiae causa subiungit᷑. dicendo enĩ. qm̃ ma
gna . ẽ. misccłia tua suꝑ me. benesiciũ magnũ nescio qͦd edicit: subiun-¬
gendo aut̃ eripiusti animã meã ex inferno inferiori. causa benesicĩ
declarat᷑. Sed consideremꝰ qͥa cũ dicat infernũ inferiꝰ: infernũ demonstrat
cẽ suꝑiꝰ. Argum̃ta talia intopicis dicunt᷑ coniugata quȩ orta ab ino nomine
uariae cõmutant᷑ ut hic positũ. ẽ. infernũ inferiꝰ. Infernũ uero non irratio-¬
nabilit̃ forsitan arberam̃. ẽẽ. subt̾ris cũ inueteri testam̃to declathan
& abyron legatur. oꝑuit se terra & deglutuit eos. & uiui descenderunt
ad inferos: sed qͦd temera  illuc aninȩ transferant᷑ qm̃ in auctoritate diuina
ñ legit᷑ habemꝰ incertũ. Infernũ aut̃ hab̾e inferiorẽ partẽ. ȩuangłu locꝰ
ille testat᷑. qͥ dic̃ cũ impiũ diuitẽ ultrix flãma torquerae. leuasse oculos

Expanded text:
ae causa subjungitur. Dicendo enim: Quoniam magna est misericordia tua super me, beneficium magnum nescio quod edicit. Subjungendo autem, eripuisti animam meam es inferno inferiori, causa beneficii declaratur. Sed consideremus quia cum esse superius. Argumenta talia in topicis dicuntur conjugata, quae orta ab uno nomine varie commutantur, ut hic positum est infernum inferius. Infernum vero non irrationabiliter forsitan arbitramur esse sub terris, cum in Veteri Testamento de Dathan et Abiron legitur: Aperuit se terra, et deglutivit eos, et vivi descenderunt ad inferos. Sed quo itinere illuc animae transferantur, quoniam in auctoritate divina non legitur, habemus incertum. Infernuille testatur , qui dicit, cum impium divitem ultrix flamma torqueret, levasse oculos
Abbreviated transcription (Latin):
beneficio redilim᷑ lib̾i. qͥ ꝑ nos sumꝰ peccatorũ nexib obligati. Iose
enĩ cantat inpsalmo: qͥ omnẽ uitã suã in grãrũ accione constituit.
dies aut̃ sabbati reqͥes interp̃tat᷑: ꝑ quẽ cõmonem᷑ ab omi praua ac-¬
tione cessare : & feriatos animos auiciis redłe. oꝑũ cęlestiũ scĩtate
anc recte iudei ñ colunt. cũ obseruantiã eiꝰ ad intellectũ littere transtu

Expanded text:
 peccatorum nexibus obligati. Ipse enim cantat in psalmo, qui omnem vitam suam in gratiarum actione constituit. Dies autem sabbati requies interpretatur, per quam commonemur ab omni prava actione cessare, et feriatos animos a vitiis reddere operum coelestium sanctitate. Hanc recte Judaei non colunt, cum observantiam ejus ad intellec
Abbreviated transcription (Latin):
intestimoniũ. Prȩcepta enĩ ꝑtinent ad legẽ : quã ꝑ moysen ruisi sunt accepisse.
studia eorum. Dicendo tu exaudiebas & tu ꝓpicius illis fuisti. ostendit qͥdẽ
desicłia scõꝵ in bonis petitionib fuisse completa: eosq beneficia suscepisse
quȩ uicdebant᷑ necessaria postulari : seel ad lidit. & uindicans in omĩa studia
eorũ. Hoc ꝓpt̾ea positũ. ẽ: ne semꝑ nos quereremꝰ audiri : quanclo utrumq
inipsis uidet᷑ impletũ. Cognoscimꝰ enĩ eos & int̾dũ ex auditos fuisse cũ pete¬
rent ꝓsꝑa: & iterũ in stuclia eoꝵ uindicatũ. ne humana illis elatio sub¬
reꝑ e potuiss&. Nam quãuis aliqͥ fideles sint & magna deuotione ue-¬
nerandi: oport& in eis ꝓtempore uindicari. ne cor eorũ ad suꝑbiã uideat᷑

Expanded text:
in testimonium. Praecepta enim pertinent ad legem quam per Moysen visi sunt accepisse. in testimonium. Praecepta enim pertinent ad legem quam per Moysen visi sunt accepisse. studia eorum. Dicendo, tu exaudiebas, et tu illis propitius fuisti, ostendit quidem desideria sanctorum in bonis petitionibus fuisse completa, eosque beneficia suscepisse, quae videbantur necessario postulari. Sed addidit, et vindicans in omnia studia eorum. Hoc propterea positum est, ne semper nos quaereremus audiri, quando utrumque in ipsis videtur impletum. Cognoscimus enim eos, et interdum exauditos fuisse cum peterent prospera, et iterum in studia eorum vindicatum, ne humana illis elatio surripere potuisset. Nam quamvis aliqui fideles sint, et magna devotione venerandi, oportet in eos pro tempore vindicari: ne cor eorum ad superbiam videatur
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ. ẽ: quia ficlelit̾ supplicantes efficacit̃ audiebat. IN columna nubis loque¬
ꝓfortitucline ponit᷑ & decore. In hac igit᷑ specie loquebat᷑ illis dñs: quȩ uen-¬
turã fabricã accłiae nuntiabat. Sed qͥ illis tunc ꝑnubẽ uerba faciebat.:
nob̾ ꝑ sc̃m scabellũ suũ . il . ẽ. ꝑ incarnationẽ. & loqui euidentius & apparere
clignatus. ẽ. O seabellũ omĩb templis excelsus:o spũalib creaturis multo prȩstan-
fecit excelsum. qͣntũ fuit prius in hoc mundo paruissimũ: Sequit᷑. Quia custo¬
diebant testimonia eiꝰ: & p̃cepta eiꝰ quȩ dedit illis. Recldit causas quare dñs
eos exauclire dignaret᷑: qͥa ipse illũ uere diligit. qͥ eius mandata custodit: sic̃
ipse discipłis dic̃. Si me diligitis: mandata mea seruate. Testimonix̃ ẽ. ꝑ signa
aliqua p̃cedentis rei posita significatio: sic̃ inept atheuco dic̃. Hoc erit uob̃

Expanded text:
ratum est, quia fideliter supplicantes efficaciter audiebat. Vers. 8. In columna nubis loqueratum est, quia fideliter supplicantes efficaciter audiebat. Vers. 8. In columna nubis loquepro fortitudine ponitur et decore. In hac ergo specie loquebatur illis Dominus, quae venturam fabricam Ecclesiae nuntiabat. Sed quia illis tunc per nubem verba fecit, nobis per sanctum scabellum suum, id est per incarnationem et loqui evidentius, et apparere dignatus est. O scabellum omnibus templis excelsius, omnibus spiritualibus creaturis multo praestantifecit excelsam, quantum prius fuit in hoc mundo parvissima? Sequitur, quia custodiebant testimonia ejus, et praecepta ejus, quae dedit illis. Reddit causdignaretur: quia ipse illum vere diligit, qui ejus mandata custodit, sicut ipse discipulis dicit: Si me diligitis, mandata mea servate . Testimonium est per signa aliqua praecedentis rei posita significatio, sicut in Heptateucho dicit: Hoc erit vobis
Abbreviated transcription (Latin):
& aaron in sacerlotib eius: & samuel inter eos qͥ inilocant nom̃ eius.
inuocabant dñm & ipse exaudiebat eos. Ideo prisce auctoritatis magnos uiros po-¬
suit. eisq grãm diũ asserit fuisse concessam: ut ad similẽ deuotionẽ fideles popłos
incitar&. & nota qͥa hic moysen sacerelotẽ dic̃: dũ sic ineptatico ñ legatur. Qui&
si hostias ñ offerebat sic̃ aaron fr̃ ipsius: uota tam̃ popłoꝵ corã dño semꝑ ex hi-¬
qͥ magnis p̃cib irascente dño. ꝓpopło supplicauit. Samuel aut̃ intẽplo dñi
p̃dicabili scĩtate conuersatus: ẽ : qui dauid unexit in regẽ. Sed qm̃ sacer dotis
ñ accepit officiũ. q erat de tribr effraim unde sacerclotes fieri ñ licebat.
addidit de ipso. int̾ eos qui intiocant nom̃ eius: quia nominatim ꝑscurri non
poterant. quos multitado infinita dilatabat. Adiecit. Inuocabant dñm &
ipse exaucliebat eos. Quantũ ualeat sinceritas orationis inbreuitate decla-¬

Expanded text:
 Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel inter eos qui invocant nomen ejus; invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos. Ideo priscae auctoritatis magnos viros posuit, eisque gratiam Domini asserit fuisse concessam, ut ad similem devotionem fideles populos incitaret. Et nota quia hic Moysen sacerdotem dicit, dum sic in Heptateucho non legatur; qui etsi hostias non offerebat, sicut Aaron frater ipsius, vota tamen populorum coram Deo semper exhiqui magnis precibus, irascente Domino, pro populo supplicavit. Samuel autem in templo Domini praedicabili sanctitate conversatus est, qui David unxit in regem. Sed quoniam sacerdotis non accepit officium quia erat de tribu Ephraim, unde sacerdotes fieri non licebat, addidit de ipso, inter eos qui invocant nomen ejus: quia nominatim percurrere non poterat, quos multitudo infinita dilatabat. Adjecit, invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos. Quantum valeat sinceritas orationis in brevitate decla
Abbreviated transcription (Latin):
tanclũ . ẽ. aut̃ qͦd scm clñm in sco monte p̃cipit ad orandã: Im̃ sic̃ laus eiꝰ non
conuenit ori prauo. ita nec eiꝰ culturȩ. loci potest congruere turpitudo. cots
cerrimis. Increcdulos terr&. ut ad supplicationẽ deuotissimã ꝑducant᷑.¬
ficdeles xp̃m dñm adorare p̃cipit. qͥa ipse nouit exaudire qͦs diligit. Beata plebs:
quȩ cle tali gauel& imꝑio. Uitale quippe desideriũ. ẽ: agnoscere & amare
creatorẽ. Qua ꝓpt̃. ex ultationẽ nobis moueat auditus dñs xp̃s. fidelis serui
est diligere dominantẽ. Nam qͥ non hab& carissimũ gub̾natorẽ sciũ: ipse se
ꝓfitet᷑ horrendũ. Natura quippe .ẽ. rerũ. ut ab eo te diligi posse nullatenus
arbitreris: quẽ cara mente ñ appetis. Diligamus igit᷑ ut amemus : quęramꝰ
ut inueniamꝰ: p̃ulsemꝰ. ut ad eũ acceđe ualeamꝰ. Contra om̃s amentias. ẽ. eũ
tepide quȩrere : quẽ tibi cognoscis ȩt̾na beneficia posse pręstare. U¬
incien daimus xc.uiiii. PSALMUS in contissiont.

Expanded text:
anctum Dominum in sancto monte praecepit adorandum, quoniam sicut laus ejus non convenit ori pravo, ita nec ejus culturae loci potest congruere turpitudo. Conclerrimis. Incredulos terret, ut ad supplicationem devotissimam istum Dominum adorare praecipit, quia ipse novit exaudire quos diligit. Beata plebs quae de tali gaudet imperio: vitale quippe desiderium est agnoscere et amare Creatorem. Quapropter exsultationem nobis moveat auditus Dominus Christus. Fidelis servi est diligere dominantem. Nam qui non habet charissimum gubernatorem suum, ipse se profitetur horrendum. Natura quippe rerum est, ut ab eo te diligi posse nullatenus arbitreris, quem chara mente non appetis. Diligamus igitur, ut amemur; quaeramus, ut inveniamus; pulsemus, ut ad eum accedere valeamus. Contra omnes amentias est eum tepide quaerere, quem tibi cognoscis aeterna beneficia posse praestare. IN PSALMUM XCIX. Psalmus in confessione.