comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euolimina. Et opus dasꝑa¬
tum quasi ꝑ medium ꝑfun¬
dum euntes. celesti fauore iã
adimpleuimus. ¶ Tumq
hoc ppitio ꝑactum ẽ tribuna¬
no uiro magnifico magistͥ
⁊ questori sacri palatii nr̃i nͦ
non thephilo ⁊ dorotheo uiri
islustrib ancecessorib nr̃is
quor oĩum sollertiam ⁊ legũ
scientiam. ⁊ circa nostras ius¬
siones fidem iam exmultis
rerum argum̃tis accepimus
sonuocatis specialit̾ indica¬
iumꝰ ut nr̃a auctoritate nr̃iᷤ
suasionib conponerent insti¬
tutiones ut liceat uobis pͥma
legum cunabula non ab an¬
tiqꝰ fabulis discẽ. s ab imperi¬
ali splendore appetere ⁊ au¬
res quam anime ur̃e nichil
imperatorias legerent. hoc
uos a priordio ingrediami¬
ni cdigni tanto honore tã¬
taꝙ reperti felicitate ut et
inicium uob ⁊ finis legum

Expanded text:
olumina et opus desperatum, quasi per medium profundum euntes, caelesti favore iam adimplevimus. Cumque hoc Deo propitio peractum est, Triboniano, viro magnifico, magistro et ex quaestore sacri palatii nostri, nec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam animae vestrae nihil imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum
Abbreviated transcription (Latin):
Operatoriam maiestatẽ
non solum armis decora¬
tam s etiam legib opor¬
tet esse armatam ut ut̾m¬
ꝙ temp ⁊ belloꝵ ⁊ pacis rec¬
te possit gubernari ⁊ pͥncepᷤ
romanus uictor eristat nõ
solum hostilib pͣliis s etĩã
ꝑ legitimos trimites calũpniã¬
tium iniquitates repellat. ⁊fi¬
at cam uiris religiosissimus ꝙͣ
uictis hostib tumphator. Quo¬
tum utiamꝙ: uiam cum sum¬
mis iugiliis ⁊ summa ꝓuiden¬
tia amiuente deo ꝑfecim Et
bellicos quidem sudores nostͤs
barhate gentes subiuga nr̃a de¬
ducte cognostant. Et tam afri¬
ca quam alie innumerosey
uincie post tanta tẽpoꝵ spaci¬
a nostris uictoruis a celesti nu¬
mine prestitis it̾um dicioni¬
nt̃s romane nr̃oq addite im¬
perio ꝓtestanturꝰ. ¶Omties
uero populi legib tam a no¬
bis ꝓmulgatis quam conpo¬
sitis reguntur ¶ Et cum
sacratislimas constitutiões a¬
te confusas inluculentam
ererimus consonantiam. Te¬
⁊ nõstram extendimus curã

Expanded text:
peratoriam maiestatem non solum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in hostilibus proeliis, sed etiam per legitimos tramites calumniantium iniquitates expellens, et fiat tam iuris religiosissimus quam victis hostibus triumphator. Quorum utramque viam cum summis vigiliis et summa providentia adnuente Deo perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti numine praestitis iterum dicioni Romanae nostroque additae imperio protestantur. omnes vero populi legibus iam a nobis vel promulgatis vel compositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et
Abbreviated transcription (Latin):
e uolumina. Et opus dĩsꝑ¬
tum quasi ꝑ medium ꝓfu¬
non thephilo ⁊ dorotheo u
istustrib ancecessorib nr̃
quoꝵ oĩum sollertiam ⁊ le
scientiam. ⁊ circa nostras u¬
siones fidem iam ex mult
rerum argum̃tis accepimi
conuocatis specialit̾ in dic¬
uimꝰ ut nr̃a auctoritare n
suasionib conponerent in¬
tutiones ut liceat uobis pͥs
legum cunabula non ab a¬
tiq fabulis disce̾. s ab imꝑ¬
ali splendore appetere ⁊ a
imperatorias legerent. he
uos a priordio ingrediau¬
ni cligni tanto honore t¬
taꝙ reperti felicitate ut
initium uob̃ ⁊ finis legui¬

Expanded text:
 volumina et opus desperatum, quasi per medium profunnon Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nsuasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legu
Abbreviated transcription (Latin):
Ure ciuili cõstitutum
fuerat ut qui bona fi¬
de ab eo qui dominus
ñ erat cum credĩt eũ
dñm esse rem emerit
uel ex donatione alia¬
ue qua iusta causa acre¬
perit. Is eam iem simo¬
bilis erat. anno uno¬
ubiq simobilis uien¬
nio tantum mitalia¬
łoo solo usu capiat ne
perum dñana in inc¬
ta essent. Et cum hoc placi¬
tum crat putantib an¬
tiquiorib dñis suffice̾ ad
inquirendas res suas pre¬

Expanded text:
ure civili constitutum fuerat, ut, qui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas pr
Abbreviated transcription (Latin):
płatu fũdu petẽ uoiebã. ctondo mͥp̾scsio¬
nẽ. si sol uedĩealisa io frcĩt. co ip̃o efficra nt
funda longo tp̃r capiã. ¶ Eipignorre
dat psucapit quad iurto apgreditoremt.
soicreditor ciꝰ psesione auit̃ oidenł. itp¬

Expanded text:
pulatu fundum petere uolebam, cedendo mihi possessione, si soluendi causa id fecerit, eo ipso efficiet, ut fundum longo tempore capiam.Qui pignori rem dat, usucapit, quamdiu res apud creditorem est: si creditor eius possessionem alii tradiderit
Abbreviated transcription (Latin):
ade. quominꝰ pignot ꝑsecutio salui̾a
sit. ut enlusus.f. usucapi ñp̃ot. itaꝑ
secutio pignoĩs que nulla societate do¬
minii aiungit᷑. s sola onẽtione ꝯstitui¬
t̃. usucapione reinpenmit̃. ¶ s si qui
postea quã usucaꝑt ceꝑit. ifirroẽm
incidit utilitate suadñte nceptumẽ.
nelangoranimi dapnũ ⁊ inbon af
G ferãt. ex omicansa inplert usucapide̾.¬
Siesi ap̃hostro dñs aut paf agat:

Expanded text:
de, quo minus pignoris persecutio salua sit: ut enim usus fructus usucapi non potest, ita persecutio pignoris, quae nulla societate dominii coniungitur, sed sola conuentione constituitur, usucapione rei non peremitur.Eum, qui postea quam usucapere coepit in furorem incidit, utilitate suadente relictum est, ne languor animi damnum etiam in bonis adferat, ex omni causa implere usucapionem.S
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inmeipotestate ẽẽ existimaui. cũ ar
int placiit ibia ꝓp̃t assiduã ⁊ cotidi¬
ana ꝯparatioẽm ẜ uoꝵ ita ꝯstitrupubli¬
ceint̃ fũt. nafreqnt ignorantia libo
adoptiout arogatiofilioꝵ ẽ. ¶ Cõ¬

Expanded text:
t in mea potestate esse existimaui, cum adrplacuit: ibi propter adsiduam et cottidianam comparationem seruorum ita constitui publice interfuit, nam frequenter ignorantia liberos adoptio uel adrogatio filiorum est.Co
Abbreviated transcription (Latin):
nauii ut taq continemts. eumuerodi¬
eimus quod eumdãre facere oportet. ꝙ¬
uis coꝵ sufficit ꝓbare: eũuero dicit pie¬
tor. sidonum munin oꝑas idement
si omĩ.a mnpositasunt. certunt. omiarr¬
dimenda ee. tert ergoͣ p̃roo iunctis ha¬
beant᷑ sique dãmposita sunt. ceteranõ
desiderabuntr teoubitatũ. illauerba
open o scilio qtie. ad modũ accipienda
sunt. utru sententic̾ ꝯuingentiũm.
stparati accipienda. ꝗa aliud factupp
⁊ sane post ueteꝵ auctoritatem cõp¬
uentumẽ. ut ope nemouideatur fur¬
tu fecisse. nifiꝯ scilisi malignubabu¬
tione ꝑetua sub moiĩ n pot. qui aut
tp̃alem exeptione timet. similis ẽ. cõ¬
dicionali creditons.
gere et recognostere. Dũ pugere est
ꝯferre accepta ⁊ data. ¶Liberor ap¬
pella cio ꝯ tinentur. fitantũ qui sunt
in potestate. sed om̃s quisui uns sict
siue iuirius. sine fermnei sexussũt.
exuefemmino sexu descendentes.

Expanded text:
naui', utraque continemus. cum uero dicimus 'quod eum dare facere oportet', quoduis eorum sufficit probare. cum uero dicit praetor, 'si donum munus operas redemerit', si omnia imposita sunt, certum est omnia redimenda esse, ex re ergo pro coniunctis habentur: si quaedam imposita sunt, cetera non desiderabuntur.Item dubitatum, illa uerba 'ope consilio' quemadmodum accipienda sunt, sententiae coniungentium separatim accipienda, quia aliud factum . sane post ueterum auctoritatem eo peruentum est. ut nemo ope uideatur fecisse, nisi et consilium malignum habutione perpetua summoueri non potest: qui autem temporalem exceptionem timet, similis est condicionali creditori. gere et recognoscere: 'dispungere' est conferre accepta et data. 'Liberorum' appellatione continentur non tantum qui sunt in potestate, sed omnes qui sui iuris sunt, siue uirilis siue feminini sexus sunt exue feminini sexus descendentes.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnaturalit bona dicuntur teco ꝙ de
beant hoc ẽ btatos faciunt. Bcare t̃ ꝓd¬
cẽ. ¶In bonis aũt nostris ꝯputanisci¬
s. et sibona fide anobis posibtantur. uł¬
si suꝑ fitiariasint eꝙ hosis annumiera¬
d̾ .I. Nutus apellacio. eriam ad promi.¬
rum et ultra porrigenda est
suꝑiorto ꝯtinentur. si et mat̾. et auia
et proauia.

Expanded text:
naturaliter bona ex eo dicuntur, quod beant, hoc est beatos faciunt: beare est prodesse. in bonis autem nostris computari scised et si bona fide a nobis possideantur vel superficiaria sint. aeque bonis adnumera 'Nurus' appellatio etiam ad pronurum et ultra porrigenda est.superiores continentur: sed et mater et auia et proauia.
Abbreviated transcription (Latin):
et plerũq sine uilla fundũ accipintũ
cetm adco opimo nraet ꝯstitucio lo¬
tum a fundo separat. ut et mobicus
locus possit fundus dici. si fũdi ans¬
mo cum habumus. ñ etiam magni¬
tudo locum a fundo separat. set nr̃a
affectio. et quelibet porcio fundi po¬
tit fundus diei. si iam hoc constituc.¬
timus. nec non ⁊ fundus locus consti¬
tui pͥpot. namsieum alii adiunexeri¬
mus funto. locus fundi efficietur.
¶Loti appellatioñe non solum ad
rustiea uerum a durbana quoque
predia ꝑtinere. labeo seribit. set fun¬
dus quide suos habet fines. iocus uõ
latẽ pot̃. quatens detminet᷑ et fini¬

Expanded text:
et plerumque sine villa "locum" accipimus: ceterum adeo opinio nostra et constitutio locum a fundo separat, ut et modicus locus possit fundus dici, si fundi animo eum habuimus. non etiam magnitudo locum a fundo separat, sed nostra affectio: et quaelibet portio fundi poterit fundus dici, si iam hoc constituerimus. nec non et fundus locus constitui potest: nam si eum alii adiunxerimus fundo, locus fundi efficietur. Loci appellationem non solum ad rustica, verum ad urbana quoque praedia pertinere Labeo scribit. Sed fundus quidem suos habet fines, locus vero latere potest, quatenus determinetur et defini
Abbreviated transcription (Latin):
t̾r: Nestituere aũt is intelugitur
qui sirui et causam acton reddit᷑ qua
is habiturus eẽt. sistati indicu accepti
tp̃rito cireddita fussit. Idest et usticã¬
pionis causam et fructiuum.

Expanded text:
"Restituere" autem is intellegitur, qui simul et causam actori reddit, quam is habiturus esset, si statim iudicii accepti tempore res ei reddita fuisset, id est et usucapionis causam et fructuum.
Abbreviated transcription (Latin):
ba: Ager est iocus quifine ullae.
etipendiu astipe ptquatumẽ.
quod ꝑscipts. ideist ꝑmobica tracolli¬
gatur ¶Idem hoc etiam tributum
appesia si ponponius ait. et sant apel¬
latur a contributione trbutum. ut
coquod miutib tribuatur.
aua .x Nutnacionis uerbumitiar
usu capionem continet. ułxest enim¬
ut non uideatur alienare quipatatrrr¬

Expanded text:
Ager" est locus, qui sine villa est. "Stipendium" a stipe appellatum est, quod per stipes, id est modica aera, colligatur. idem hoc etiam "tributum" appellari Pomponius ait. et sane appellatur ab intributione tributum vel ex eo quod militibus tribuatur.um "Alienationis" verbum etiam usucapionem continet: vix est enimut non videatur alienare, qui patitur
Abbreviated transcription (Latin):
t ꝓmisit᷑ eil etpnuntiasse et statuis se.
solemus dicere eos quiuis ħñt cogno¬
scẽdi ¶ Oratre famuł acciꝑe debemu
eam. que ñ in honeste urxit. matite ꝰ n
famił acetis feminis more discerntũ
atq separantur. ꝓinde nicͥ int̾ erit᷑ itup¬
tasit. anuroua. ingenuasitͥ. arilbꝰ tma
Nã neq nuptie. neqnatalto facrunt
matit familias. seobonimorte
arusa. Quineq sequantur neꝙ du¬
cant᷑solutum non intelligimus tuor
quilicet uiticulis leuatussit. manib
tñ tenetur. acne esiquidem intelligiꝰ
solritum quimn publcofine uinculio¬

Expanded text:
miscue enim et pronuntiasse et statuisse solemus dicere eos, qui ius habent cognoscendi. "Matrem familias" accipere debemus eam, quae non inhoneste vixit: matrem enim familias a ceteris feminis mores discernunt atque separant. proinde nihil intererit, nupta sit an vidua, ingenua sit an libertina: nam neque nuptiae neque natales faciunt matrem familias, sed boni moreitulo qui neque sequantur neque ducantur. 'Solutum' non intellegimus eum, qui, licet uinculis leuatus sit, manibus tamen tenetur: ac ne eum quidem intellegimus solutum, qui in publico sine uinculi
Abbreviated transcription (Latin):
pore suo it̃ntingãt. sicutisiquis cormis̃¬
tĩ auqd inmanuponat seo Pupͤuus tu¬
toit auccore incrpri posside ofiiũqdaẽ ⁊
siceit incipt posse pͥupillũ aium cͣau it.
sitĩctatissint. ut intruectu capͣrat¶ Si

Expanded text:
pore suo rem contingant, sicuti si quis dormienti aliquid in manu ponat. sed pupillus tutore auctore incipiet possidere. Ofilius quidem et sieius aetatis sint, ut intellectum capiant. Si
Abbreviated transcription (Latin):
tatis adquitit¶de placet bt̃to quiano¬
bis bonafid possicetur.siue ubersit siũ
alienusẜ nus quod alicnꝰ aplacuit deu¬
sufructuaĩo. te ꝓbatur ⁊ debone fidci
possesore. Itaq quod ext̃ duas istas can.¬

Expanded text:
tatis adquiritur. Idem placet de eo, qui a nobis bona fide possidetur, siue liber sit siue alienus seruus; quod enim placuit de usufructuario, idem probatur etiam de bonae fidei possessore. itaque quod extra duas istas cau
Abbreviated transcription (Latin):
tur adiciq tapaulatĩ adicit ut intelli¬
gert ñ possimus quantũ quoqͦ mom̃¬
to tp̃is adiciat Quodsi uis fluminis pã¬
te aliquã extuo p̃dio tetraxent. ⁊ mco
p̃dio attulhĩt palae. cãtuã ꝑmanere
plant silongiore tp̃r fundomcoese
tisfit. nullius n c̃ẽ creditur in flumi¬
ne nataq frequẽt accidit. siquidt̃ me¬

Expanded text:
etur adici, quod ita paulatim adicitur, ut intellegere non possimus, quantum quoquo momento temporis adiciatur. Quod si uis fluminis partem aliquam ex tuo praedio detraxerit et meo praedio attulerit, palam est eam tuam permanere. plane si longiore tempore fundo meo haesertis fit: nullius enim esse creditur. in flumine nata quod frequenter accidit, si quidem me
Abbreviated transcription (Latin):
cpupillo ostiͣtuere. ¶ Si capsonade¬
facitbat. Incade causat quidelibtate
sualitigat qua fint pus quã delbta¬
te ꝯtrorisiãpaciatur. Sanehluģrat᷑
quod is quifastatus ꝯtu̾siã facgt an
mittit sua cã neccares i gemisi facit

Expanded text:
pupillo, constituere'. Si ea persona defaciebat, in eadem causa est qui de libertate sua litigat, qua fuit, priusquam de libertate controuersiam patiatur: sane hoc lucratur, quod is qui eam status controuersiam faciebat amittit suam causam. nec ea res ingenuum facit
Abbreviated transcription (Latin):
sctͣdat aliciuit anuoluntate tiꝰ aliqs.
quaratione si cu liba negotioꝵ ami¬
instracio. ab eo quiperegit ꝑ ficiscitur
pmissa finit ns txnegotiis rẽ uendi¬
itnt ał didĩt facit ea accipientis¶In¬
te deposuiuenditero tibiuicet nexeacã
tibitã non t̾ didenm cotñ ip̃o quod pa¬
tior ea excã tptioĩs apudte t̃ẽ. tuam

Expanded text:
dat alicui rem an uoluntate eius aliquis. qua ratione, si cui libera negotiorum administratio ab eo qui peregre proficiscitur permissa fuerit et is ex negotiis rem uendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Inte deposui, uendidero tibi: licet enim ex ea causa tibi eam non tradiderim, eo tamen, quod patior eam ex causa emptionis apud te esse, tuam
Abbreviated transcription (Latin):
cenog induẽ ciulibtas ¶ Si duosimul e¬
m̃it partto alt scici alt̃ ignoras. uitt¬
dũerit nũquid is quiseit ñdebrat no
laeit questio partẽ solã habebit. isq
ignͣor̾auit antotũ⁊ quid dicemus o
aliqua parte a nadeũquisciat ptine

Expanded text:
deneganda est ei libertas. Si duo simul emerint partes, alter sciens, alter ignorans, uidendum erit, numquid is qui scit non debeat nola erit quaestio, partem solam habebit is qui ignorauit an totum? et quid dicemus de alia parte? an ad eum qui scit pertine
Abbreviated transcription (Latin):
btas.atestatore in frande treditoꝵit
ucta ñ ꝯpetit. Nasicut auctahitlitas
ꝑdee libtatib itanocet dimĩnuta.
¶Suo cuilibtas relictat ius sus sit
tor qahrs mõtͣtis ca acc.aptꝰe auo¬

Expanded text:
tas a testatore in fraudem creditorum relicta non competet: nam sicut aucta hereditas prodest libertatibus, ita nocet deminuta. Si is, cui libertas relicta est, iussus sit torum, quia heres mortis causa acceptu
Abbreviated transcription (Latin):
opetat acsipsns solus m̃anumitit̃ po¬
tuissi. ¶ Quodsitefuis unus dcesit:
siue iustie xc̃a absit hrssrus siue farin
possit aquopetitũẽ. decernete ꝑtore
duos quisr sũt ficri libos ꝯuenit ¶Cũ¬

Expanded text:
petat, ac si praesens solus manumittere potuisset. quod si ex seruis unus decesserit, siue iusta ex causa absit heres siue fari non possit a quo petitum est, decernente praetore duos qui supersunt fieri liberos conuenit. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
dasit hui quoq iri distractio. necuid̾¬
tur detior ꝯditio creditoie ficĩsuu co¬
secufinepͥus uispignoĩs dimissuriq̃
sicifuĩt satis factum. ¶ Sipt adictio
pignus aliquaꝯtrou̾̃siaẽptõi moũ¬
atur. ansit cognitiocide indicio qui
sentatiame recut̾ fuĩt udndum ẽ.

Expanded text:
da sit huius quoque rei distractio. nec uidetur deterior condicio creditoris fieri suum consecuturi nec prius ius pignoris dimissuri, quam si ei fuerit satisfactum.Si post addictum pignus aliqua controuersia emptori moueatur, an sit cognitio eiusdem iudicis, qui sententiam exsecutus fuerit, uidendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
bit. quid udicemus ꝯdepnabut᷑ ẽp¬
tort ⁊ sice requentur aduersus cłio
sentñtiã. anstatĩ ꝓurdicato habebũt.
⁊ quid fineget sermisst aut ex soluis¬
seotadat melius igit̃ erit siñst in¬
tponat maxme cimec habeat acci¬
ont̾ adutrsus cũ cũiipdicatũficĩde¬
sid̾tatur. nec inuia afficict᷑. oporti u

Expanded text:
bit. quid enim dicemus? condemnabunt emptorem et sic exsequentur aduersus eum sententiam, an statim pro iudicato habebunt? et quid si neget se emisse aut exsoluisse contendat? melius igitur erit, si non se interponant, maxime cum nec habeat actionem aduersus eum is, cui iudicatum fieri desideratur.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tiũ sisuffic itrit bene ẽ siñ suffecerit
⁊̃ ⁊̃ soupignca capi iub̃ tet distrali quod
siuamouentia sit. apignonb soli
initiũ facust. ficdeniq intetinece
capiantur. Nã aꝑĩgnorib souitium
faciendũ ne quodsi nctͣ taque soust̃
sufficiat ut miiasit soupignoa tũc ꝑ¬

Expanded text:
tium si suffecerit, bene est. si non suffecerit, etiam soli pignora capi iubent et distrahi. quod si nulla mouentia sint, a pignoribus soli initium faciunt: sic denique interloqui capiantur: nam a pignoribus soli initium faciendum non est. quod si nec quae soli sunt sufficiant uel nulla sint soli pignora, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit. ⁊ egoputo furtiagedu. s. si fuo
meoꝑsuasusit. ut tabulas meas. d̾ scb̃i
da ¶ Silinta margaitaꝵ subreptasit
dicendus ẽ nũmer᷑. s ⁊ sidcuino furtia.¬
Siua sa subiptasũt nmer̾cit dicẽdu.¬

Expanded text:
it et ego puto furti agendum. Sed si servo persuasum sit, ut tabulas meas describerendam. Si linea margaritarum subrepta sit, dicendus est numerus. sed et si de vino furti asi vasa subrepta sint, numerus erit dicendus
Abbreviated transcription (French):
diuisistifũti tẽneaĩs qi opetua. ꝯsilioq
furti factusit.s⁊t̾itius furtitenebi¬
t. ¶ Sima ioraquis podera tꝯ modauit
cuemeres ad põd̾ fũticũ uẽditõi tene n
mela scͥbit: tequoq siscisti.ñ nexuolũ

Expanded text:
diuisisti: furti tenearis, quasi ope tua consilioque furtum factum sit: sed et Titius furti tenebitur.Maiora quis pondera tibi commodauit, cum emeres ad pondus: furti eum uenditori teneri Mela scribit:
Abbreviated transcription (Latin):
da. Siliber romo. uei alignusser¬
nus quibona fide scruit exie. ai tẽ¬
tius sssuposse soris stipula tur. Iu¬
uanus ait. libtrum quidem si bi ae¬
quintre scruum uero dominoquia
iussis dominocohereat. ¶ Siduo
rtistipulandi usum fructum ins.¬
uohñt uel quibus bona fide ser ui¬
cͥbat. et uissuunius adebitor st̃ipie¬
ti. cisoliadquirit.

Expanded text:
. Si liber homo uel alienus qui bona fide seruit ex re alterius iussu possessoris stipuletur, Iulianus ait liberum quidem sibi adquirere, seruum uero domino, quia iussum domino cohaereat. Si duo rei stipulandi usum fructum in seruo habeant uel quibus bona fide seruiebat et iussu unius a debitore stipuletur, ei soli adqu
Abbreviated transcription (Latin):
cuniam rercdi stipulatus est. nieti
uber est emptus bona fide scrust.n
qui.a ieo et in ipsius et emꝑtortas
 extimatioconsentiticẽtetum qui
scit hominem liberumee. quam.¬

Expanded text:
cuniam heredi stipulatus est, nihil liber emptus bona fide seruit, quia in eo et ipsius et emptoris existimatio consentit: ceterum is, qui scit hominem liberum esse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
quem dominus pro dereuetorbebat:
mulius est momenti quia qui prod¬
relicto remhł. omni modo. aseit̃icit.
nec potest eius optribus utiquem.
iure. sse ꝑtiner noluit. ꝗ fiꝯdsi ab
alio tẽpretensus est ssipiliatione
ci ad quirfmpotuit. Namet hoc gẽ¬
nere que dam donatio est intere
reclitarium enim et seruumet cũ
qui prodere ucto habetur plurimũ
inter est. quoni am alter hereditati
domini derelictus non potest uide

Expanded text:
quem dominus pro derelicto habebat, nullius est momenti, quia qui pro derelicto rem habet, omnimodo a se reiecit nec potest eius operibus uti, quem eo iure ad se pertinere noluit. quod si ab alit: nam et haec genere quodam donatio est. inter hereditarium enim seruum et eum, qui pro derelicto habetur, plurimum interest, quoniam alter hereditatisdomini derelictus non potest uide
Abbreviated transcription (Latin):
m tiari fuerint stipulantiet scmel re¬
sponsum secutum fucrii. duortistipr¬
landicrunt. cumplacci dominum
scruotanstipulari posse ¶ Sicuti
uni nomina tistipulando cisoli. ad¬
q̃uinta taplacet. et sirememat noĩs
unius ex dominis. cisosi seruum ad.¬
quurir. ⁊temsi credat peccumiam u
uniex dominis solueretur. uelꝙlib⁊
alind negotium gerat. posse cum no¬
minatim. exprimere. ut uni ex dnĩs
restituatur. aut soluatur. ¶Mlud
quisitumest anheredifuturõ sẽr¬
niiis hcrelitanus stipulari possit pid¬
culus negauit. quiaisco temport
cxtranetis est.cassiuo. Respondit po¬
se. Qui a quibens postta ex titerit mn¬
cetur exmortis tempore de functo d¬
successisse queratio illo argum̃to a
intelligitur ucet post. iliquã tempu

Expanded text:
 dari fuerint stipulati et semel responsum secutum fuerit, duo rei stipulandi erunt, cum placeat dominum servo dari stipulari posse. Sicuti uni nominatim stipulando ei soli adquirit, ita placet et si rem emat nomine unius ex dominis, ei soli servum adquirere. item si credat pecuniam, ut uni ex dominis solveretur, vel quodlibet aliud negotium gerat, posse eum nominatrestituatur aut soluatur.Illud quaesitum est, an heredi futuro seruus hereditarius stipulari possit.Proculus negauit, quia is eo tempore extraneus est.Cassius respondit posse, quia qui postea heres extiterit, uideretur ex mortis tempore defuncto successisse: quae ratio illo argumento cintellegitur, licet post aliquod tempu
Abbreviated transcription (Latin):
sua potestatt sr̃in causacognitamat᷑
mirtinẽ dopotior cũ idq decirtis. diui.
pii quib dã otinet. optinut uina tob
nequitiã pat̾s ut sinc diminutiõe patͥs
potestatio ap̃cã fili mot. ¶ InMitoic¬

Expanded text:
sua potestate esse, tamen causa cognita mater in retinendo eo potior erit, idque decretis diui Pii quibusdam continetur: optinuit enim mater ob nequitiam patris, ut sine deminutione patriae potestatis apud eam fili
Abbreviated transcription (Latin):
crat .l: Et si duorum usuo fructus
sit quod xoperis sis. alteri eorumsti¬
piuatussit procadum taxat partt cx
si testipulationis tcm̃puocołit an
exadita hereditate. Item si scriucui
qui aput hostes sit fide ussorto a cor¬
perĩt. et cassius extimat tempus ex
coconpũtandum ex quo agitumci
potucrit .i. exquo adcatur herediti.
aut p̾uminio dns ruerittur.

Expanded text:
rum.Et si duorum usus fructus sit, quod ex operis suis alteri eorum stipulatus sit, pro ea dumtaxat parte, ex sitae stipulationis tempus cedat an ex adita hereditate: item si seruus eius, qui apud hostes sit, fideiussores acceperit. et Cassius existimat tempus ex eo computandum, ex quo agi cum eis potuerit, id est ex quo adeatur hereditas aut postliminio dominus reuertatur.
Abbreviated transcription (Latin):
facuitisãgñdi neq suffic ĩtoetpiũndi
sccuface porestãte. ut habetuquise i do¬
cier defentat. nisiãctor quoq null.ai de¬
rica cãmpediat ex piri ꝓ inde sislaphostes
sicx it̃pesta it iuoco aliquo uł mregipe¬

Expanded text:
facultas agendi. neque sufficit reo experiundi secum facere potestatem, uel habere eum qui se idonee defendat, nisi actor quoque nulla idonea causa impediatur experiri. proinde siue apud hostes is tempestate in loco aliquo uel in regi
Abbreviated transcription (Latin):
iatur. leganiautemcipossc usu fruc¬
tum dicitur. qui idics tiuo noncedit¬
qͣ stãtunstipulano. autem pnta suspc̃¬
dinon potest. Quid crgosi sub condi¬
tsone stipusctur neroc casuualeit
stipulatio. quia exp̃señtiiurs accis¬
d̾.x. Seruus comunis siue emat si¬
uestipulctur. quamius peccuniacx
copetenuo datur quoo alitrum ex do¬
nunisss quitur.utriq tamen adqui¬
strouerła causa ẽ fructuans scriui.

Expanded text:
ructum dicitur, quia dies eius non cedit statim: stipulatio autem pura suspendi non potest. quid ergo, si sub condicione stipuletur? nec hoc casu ualeat stipulatio, quia ex praesenti uires acci.Seruus communis siue emat siue stipuletur, quamuis pecunia ex peculio detur, quod alterum ex dominis sequitur, utrique tamen adquirit. diuersa causa est fructuarii serui.
Abbreviated transcription (Latin):
uideam. anstipiatio ꝯmittet. et ait mã¬
cellus stiptationẽ uals insp̃e numodi.
i. qui pͥupillitutcia ad ministrae ccꝑat.
cessit administrationẽ cõtutoĩ suo.⁊ sti¬
ustiplatois ficĩq stipłat̾ẽ. cũobligat᷑i
Frtur eet pupillosialit resceo sit ¶ Si
ouis insulã faciendã praisit. auta du¬
uit tinde ãb aliquo insulastipłatori
ficistiplat sit. aut siquis cũ ꝓmisiss⁊ ti¬
nofudũ meuiu datu at sũs mendedis

Expanded text:
uideamus, an stipulatio committetur. et ait Marcellus stipulationem ualere in specie huiusmodi. is, qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stistipulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo, si aliter res cesserit.Si quis insulam faciendam promiserit aut conduxerit, deinde ab aliquo insulam stipulatori fieri stipulatus sit: aut si quis, cum promisisset Titio fundum Maeuium daturum aut, si is non dedis
Abbreviated transcription (Latin):
funoi furtiaginposse. Unde queritur q̃
siquis cefundo uibriectussit. anc̃ diei
ci possit. qui dicit. labo nigat. si ceis pu¬
tat pͥse ꝯdicipo sessionẽ. que idmodu
tollutur. ut puta arboꝵ inlapidi uel
arene. uł fructun quos  fraudadi aio
descͥpsit. furti agipossrił adubitatior.¬
aur.i. Siapes frit. in arbort fũdi tui
cuto qui fruet̾ stãtes subnpuit actur

Expanded text:
fundi furti agi non posse.Unde quaeritur, si quis de fundo ui deiectus sit, an condici ei possit qui deiecit.Labeo negat: sed Celsus putat posse condici possessionem, quemadmodum tolluntur, ut puta arborum uel lapidum uel harenae uel fructuum, quos quis f‹ur›andi animo decerpsit, furti agi posse nulla dubitatioum.Si apes ferae in arbore fundi tui cum eo, qui fructus stantes subripuerit, acturum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯrestas ciñdatur. ⁊iosiquio furandiaioa
mouit furtufacit. nec usucapires pt̾ .s.
auri: Isquiope furti faciendi fẽrt.
nuquamani fest ẽ. Iteq aceidit ut isꝙ
ñ quiopẽ tulit. furti nec manifesti. i arĩt

Expanded text:
potestas ei non datur: et ideo si quid furandi animo amouerit, furtum facit nec usucapi res potest.ui opem furtum facienti fert, numquam manifestus est: itaque accidit, ut is quidem, qui opem tulit, furti nec manifesti, is autem
Abbreviated transcription (Latin):
ip.t.Itinẽ faciendo .x.xmiliapasu¬
um indies singłos ꝑ agendasũt sic ac¬
cipiendaut si post hac oimuĩacionẽ
minus quã . xx mila suꝑsint. ⁊ diẽ¬
integrũ occupĩ. ueluti .x. xinũmili¬

Expanded text:
. 'Itinere faciendo uiginti milia passuum in dies singulos peragenda' sic sunt accipienda, ut, si post hanc dinumerationem minus quam uiginti milia supersint, integrum diem occupent. ueluti uiginti
Abbreviated transcription (Latin):
ara .i. ¶unus trilr modis dicgpar uno¬
 modo donum. et in demuneradicitan
mitiꝑe altero hõnus. quod cũr mit¬
tituir uacacionem militic munerisq
prestat. in de inmunitatem aptulan.
tercio officium. un de munera muita¬
na et quosdm milites munificos uo¬
can. Igitur muncipto dici. ꝗtiod mu
nit quod quedamagantur quedam
gerantur. quebamotrahantur. et ac¬
tum quidem gentrale uerbum ẽẽ. siue
ucris siuerquid agatur. ut instipula¬
cione. uel muntracione. ¶ Sontractũ
autem iagrocitio ꝙ obligationem quod

Expanded text:
 'Munus' tribus modis dicitur: uno donum, et inde munera dici dari mittiue: altero onus, quod cum remittatur, uacationem militiae munerisque praestat inde immunitatem appellari. tertio officium, unde munera militaria et quosdam milites munificos uocari: igitur municipes dici, quod munnit, quod quaedam 'agantur', quaedam 'gerantur', quaedam 'contrahantur': et actum quidem generale uerbum esse, siue uerbis siue re quid agatur, ut in stipulatione uel numeratione: contractum autem ultro citroque obligationem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
deseriquod gestue. non oportet.¶Si
quis opus quod ꝑfecit assignauit.
deinde iofortutto casu aliquid passũ
sit ꝑiculum a desiqui freit. non ꝑtine¬
re impr̃ nr̃ rescripsit.
b.⁊. Siquio remaliquamuoũt. uo¬
toobligalient. Quereo ꝑsonam uoue¬
tis. non rem queuouetur obligat. Red
cnim que uouetur solitsquidem q¬
bat uotaipsa uero saera nonefficitur.
uoto aũt patris familias amobligã¬
turpubeo sui iuris. filius familias. uł
s uus sitiepatris dm̃ne auctoritate uo

Expanded text:
deseri quod gestum est non oportet'. Si quis opus quod perfecit adsignauit, deinde id fortuito casu aliquid passu‹m› sit, periculum ad eum qui fecit non pertinere imperator noster rescripsit.. Si quis rem aliquam uouerit, uoto obligatur. quae res p‹er›sonam uouentis, non rem qu‹ae› uouetur obligat. res enim, quae uouetur, soluta quidem liberat uota, ipsa uero sacra non efficitur. Uoto autem patres familiarum obligantur puberes sui iuris: filius enim familias uel seruus sine patris dominiue aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Itemna pocensis coloma. et apulensis.¬
et putaucensium uieiis. quiadiuo se¬
uero nscolome impetrauit. Est et in
bithima coloma apamena. et impon
nec esst est. qunia quibus dam etas tribu¬
annum tubuto obligantur. Etas aut
spectatur censendi tempore. iebus con¬
cessam unmuntatem non debere inter¬
cioi rescnpto inperatons nostri adpelli¬
Santm recce t xpresum est. Quippe pͥtr

Expanded text:
item Napocensis coloitem Napocensis coloet Patavissensium vicus, qui a divo Severo ius coloniae impetravit. Est et in Bithynia Apamena et in Ponnecesse est, quia quibusdam aetas tribuannum tributo capitis obligantur. aetas autem spectatur censendi tempore. Rebus concessam immunitatem non habere intercidere rescripto imperatoris nostri ad Pelignianum recte expressum est: quippe per
Abbreviated transcription (Latin):
iusi talicum dedit/ set et britensig
colonia meadem prouintia augusti
bene ficuis gratiosa. et ut diuus adri¬
anuis inquada oratione ait. Augusti¬
ana coloma. queuis italicumht est
et ele inpolitana. que adiuo seurio
perbelliciuilis occasionem italice colo¬
tat. itmpublict acepit Est et laudice¬
na coloma insiriacele. cuidunisseuuis
italicum obbellicunls mentaconces¬
sit ꝑtrolomeisiũ tnimcolomaque
inter femcem. et palestinam fita est.
nichil preter coiome nomenhabet.S.
et mixene ciuitati phenice imperator
noster ius colonie debit uiris que itali¬
ci eam fecit. Est et pal mure nacuntas
inproumtia prenice piope barbaras
gentos. nacionto que collocata. Inpale¬
stina due fuerunt colome cesanensis
et elia capitolina. set nentra insitalicũ
habet: duuis quo que seuerus insebastt¬
nam ciuitatem coloniam dedu eit. In
dia quoque ⁊trsaest. siue colonia.adi¬
uo traiano deducta uins italiciest har¬
miheget. asa quoque tius dem iuris est

Expanded text:
ius Italicum dedit: Sed et Berytensis colonia in eadem prouincia Augusti beneficiis gratiosa et ut diuus Hadrianus in quadam oratione ait Augustana colonia, quae ius Italicum habet. Est et Heliupolitana, quae a diuo Seuero per belli ciuilis occasionem Italicae coloniae rem publicam accepit. Est. et Laodicena colonia in Syria Coele, cui diuus Seuerus ius Italicum ob belli ciuilis merita concessit. Ptolem‹ae›ensium enim colonia, quae inter Phoenicen et Palaestinam sita est, nihil praeter nomen coloniae habet. Sed et Emisenae ciuitati Phoenices imperator noster ius coloniae dedit iurisque Italici eam fecit. Est et Palmyrena ciuitas in prouincia Phoenice prope barbaras gentes et nationes collocata. In Palaestina duae fuerunt colonia, Caesariensis et Aelia Capitolina, sed neutra ius Italicum habet. Diuus quoque seuerus in Sebastenam ciuitatem coloniam deduxit. In D‹a›cia quoque Zernensium colonia a diuo Traiano deducta iuris Italici est. Zarmizegetusa quoque eiusdem iuris est:
Abbreviated transcription (Latin):
exalio ullqᷤ desetur s et si exdelicto
debeatur michiuidet̾ posse credito¬
ris loco accipi qͣuod sieepopularicã
añt iitis ꝯ testationẽ recte dicet̃ eie¬
ditoris socononet. ¶Mirus soluit¬
quitar diussoluit. nam et tp̃r minꝰ
uiripotens ꝯtinct᷑. ¶ Reo abẽe uiden¬
tur. ut sabinusait. et pedius probat.
etiamhee quaꝵ corpris manet. forma

Expanded text:
ex alio ullo debetur. sed et si ex delicto debeatur, mihi uidetur posse creditoris loco accipi. quod si ex populari causa, ante litis contestationem recte dicetur creditoris loco non essqui tardius soluit: nam et tempore miuiripotens continetur. Res 'abesse' uidentur ut Sabinus ait et Pedius probat etiam hae, quarum corpus manet, forma
Abbreviated transcription (Latin):
tate ficrinonlicere constitutionib
declaratur. Inscribi autem nomen
openpublico alterius. quamprin.¬
cipdo. aut tius cuins pecunia idopus
cebit suꝑscribent.
lp̃ł. Silegitum uł fidei commissi
fuerit adopus relictum. usint que
et quando incrpiant deberi rescrip¬
todipii itacontinetur. si quideor
dieonon sit abhis quistatuas uel
magines ponendas legauerunt pre¬
finitus. a preside prouintie tempus
statuendum est. Et isi posuerut
hereles. usuras leuiorts intraui.mẽ¬
ses. Sumns semisses usuras reppubli¬
cependãt siuero dicodatus est pecu¬
mamdeponant intradiem Siauĩt
non inte sestatuas orerant aut lo¬
cocontrouersiam fecerint. stmisses
protimis pendant. ¶ fines publi¬
o apriuatis detinerinon oportet.
surabit igitur presco prouintie. siꝗ
publicisunt. apͥuas separare. et pu

Expanded text:
tate fieri non licere constitutionibus declaratur. Inscribi autem nomen opecipis aut eius, cuius pecunia id opus cebit superscribere.licae Si legatum vel fideicommissum fuerit ad opus relictum, usurae quae et quando incipiant deberi, rescripto divi Pii ita continetur. "Si quidem dies non sit ab his, qui statuas vel imagines ponendas legaverunt, praefinitus, a praeside prouinciae tempus statuendum est: et nisi posuerint heredes, usuras leuiores intra sex menses, si minus, semisses usuras rei publicae pendant. si uero dies datus est, pecuniam deponant intra diem, si aut non inuenire se statuas dixerint aut loco controuersiam fecerint: semisses protinus pendant.' Fines publicos a priuatis detineri non oportet. curabit igitur praeses prouinciae, si qui publici sunt, a priuatis separare et pu
Abbreviated transcription (Latin):
rtocorruptasit reddita. ueluti syphi
collisi. aut tabula rasapietura aude¬
rirem abeẽ. Quomam carum rerum
preciumnon in substantia. set inar¬
tesit positum Item si dominus rem q̃
sibi furto aberat. ignorans emerit. re̾¬
rectedicitur ab ẽt̃. etiam sipostea ibita
cẽseierit. quia uidet᷑ reoti abet. eiup̃¬
ciumabest. ¶ Remamisisse uidetur.
de accionem habet.
spicit. ciuitatis enimpriuatorum lõ¬
cohabenti¬

Expanded text:
corrupta reddita sit, ueluti scyphi collisi aut tabula rasa pictura, uideri rem 'abesse', quoniam earum rerum pretium non in substantia, sed in arte sit positum. item si dominus rem, quae furto sibi aberat, ignorans emerit, recte dicitur res abesse, etiamsi postea id ita esse scierit, quia uidetur res ei abesse, cui pretium abest. 'Rem amisisse' uidetur, ae actionem habet. spicit: ciuitates enim priuatorum loco habent
Abbreviated transcription (Latin):
culos quicis laborabat. cõmisent. per¬
iculum amit tendorum corum per
ad uersa medicamenta inferendo cor¬
pulit. ut ei possessiones suas contrafi¬
dembona meger uenderet. inciuile fac
sit. iunsstudiosos. qui sarlania pete

Expanded text:
culos qui eis laborabat commiserat, perculos qui eis laborabat commiserat, periculum amittendorum eorum per aduersa medicamenta inferendo compulit, ut ei possessiones suas contra fidem bonam aeger uenderet: inciuile factsit iuris studiosos, qui salaria pete
Abbreviated transcription (Latin):
itos ¶ Piuus seũ abherdib aduoca¬
ti comortuo prohibuit mercebemi t¬
peti. quia ꝑ ipsumnonstetãt. quon
nus causam ageret. ¶ Ad nutritia
quo que offitium presidis. uel preto¬
nis deutnit. Namq nutnces ob alimo¬
niam infantium. aput presidos. qd̃
sibi deretur. petunt. Set nutricia co
usq: adproducemus. quo adir fantes
ubenbaluntur. Cetm post hec ctssat
parteo pretoris. ua presidis. bec omĩa
siaput presideo petantin. uideamus
andemutius petitionibus possint
presidco cogno fetre. Et puto debere
ot De usu aque et deriis nouis
inciuilter institutis. Item de tqͣuis
alienis asciente possessis. feonique ta¬
rum. et de bannodato per immissos
inpredium suum. niuersos cosho¬
miner quimn plurium predia distri¬
bui debuerũnt. simodo idnon exauc¬
toritate cisis. quiiuber potint fac¬
tumest. presidem prouintie docerio¬
portere responsum est. ut is secun¬
dum reiequitatem. et uiris condici
onem conuenientem formam itidi

Expanded text:
reos. Diuus Seuerus ab heredibus aduocareos. Diuus Seuerus ab heredibus aduocati mortuo eo prohibuit mercedem repeti, quia per ipsum non steterat, quo minus causam ageret. Ad nutricia quoque officium praesidis uel praetoris deuenit: namque nutrices ob alimoniam infantium apud praesides quod sibi debetur petunt. sed nutricia eo usque producemus, quoad infantes uberibus aluntur: ceterum post haec cessant partes praetoris uel praesidis. Haec omnia si apud praesides petantur, uideamus an de mutuis petitionibus possunt praesides cognoscere. et putem debere De usu aquae, de riuis nouis inciuiliter institutis, item de equis alienis a sciente possessis fetuque earum, et de damno dato per immissos in praedium suum uniuersos homines eos, qui in plurium praedia distribui debuerunt, si modo id non ex auctoritate eius qui iubere potuit factum est, praesidem prouinciae doceri oportere responsum est, ut is secundum rei aequitatem et iurisdictionis ordinem conuenientem formam rei de
Abbreviated transcription (Latin):
idem uiris est. quod in proffessorbus
setunt. ¶ In honoraris aduocatoꝵ
itauersari uide x deb⁊ ut promodo li¬
nis. proque aduocati facumdia. et fori
consuetudine. et uidicii inquoerat ac¬
turus. existimationem adhibeat. duo¬
modouertum honorarium quantitas
non egrediatur. Itaenim rescripto im¬
peratons nostri. et patris eius continet̃.
Uerba rescripti itase hñt. suulius ma¬
trnus quem patronumcause tue et̃
uoluisti. fidem susceptam exbibere pi¬
ratus est. eamdum taxit pecuniamqͥ
mo dum iegitimum egnssa ẽ. pettie de¬
bes. ¶ Aduocatos accipere debemus om̃s
omnmo quicaĩ agendis quoquostu
ad uocatorum numerderunt ¶ Sicui¬
tirtius. utisca malomoit pecuniam
tibi promissam ipstquoque profiteis.
cetur oiuero post gansam actam. cau
nomine paĩ manicautum sit. Sictñ.u
conputetur id quod datum est cum
eo. quod debetur. neutrum que conpo¬
situm. licitamquamtitatem excedat.
ueita quantitas auem intelligitur¬
⁊ prosingulis cals.us que ad centum au¬

Expanded text:
idem iuris est, quod in professoribus serunt. In honorariis aduocatorum ita uersari iudex debet, ut pro modo litis proque aduocati facundia et fori consuetudine et iudicii, in quo erat acturus, aestimationem adhibeat, dummodo licitum honorarium quantitas non egrediatur: ita enim rescripto imperatoris nostri et patris eius continetur. uerba rescripti ita se habent: 'Si Iulius Maternus, quem patronum causae tuae esse uoluisti, fidem susceptam exhibere paratus est, eam dumtaxat pecuniam, quae modum legitimum egressa est, repetere debes'. Aduocatos accipere debemus omnes omnino, qui causis agendis quoque stuaduocatorum numero erunt. Si cuLitis causa malo more pecuniam tibi promissam ipse quoque profiteris.cetur. is uero post causam actam cautanomine palmarii cautum sit: sic tamen, ut computetur id quod datum est cum eo quod debetur neutrumque compositum licitam quantitatem excedat'. Licita autem quantitas intellegitur pro singulis causis usque ad centum au
Abbreviated transcription (French):
cẽnt. ¶ Est enimressissimaciuilis
que utterani magistris lcet non sĩt
prosfessort. tsnisur patumest. ut
hio quoque iuo tudicatur. tamet si
libranis. et notanis. et calculatorib
siue tabulanis. Set ceterarum artiũ
opificib fiue artificib que sunt ex¬
traliteras. uelnotas posite. nequaquĩ
extraordinemius tcert prests d be

Expanded text:
cent: est quidem res sanctissima ciuilis cent: est quidem res sanctissima ciuilis que litterarii magistris licet non sint professores, tamen usurpatum est, ut his quoque ius dicatur: iam et librariis et notariis et calculatoribus siue tabulariis. Sed ceterarum artium opificibus siue artificibus, quae sunt extra litteras uel notas positae, nequaquam extra ordinem ius dicere praeses debe
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃t: P reses prouintie de
mer cedib rus dicere solet. S
preceptorib tãtũ studio¬
rum libera lium. liberalia aũt studi
tici. grometricimedicorum quoq
eademcausaest que professorum. nͥ
quod iustior. cum hi salutis agarit¬
hõium. illistudiorum. euram. Et i¬
deo his quoque extraordatiẽ ius di¬
ci debet. set et obstetricem audiant.
queutiq medicinam exhibere uide¬
tur. ¶ Medicos fortassisquais accipi¬
at etiam eos quialicuius partis corpo¬
ris. uelcertidolons sanitatem pollicen¬
tur. ut putasi auriculams. sifistule.
uel dentium. non tñ siincantarit. si
inpiecatus est. siut uulgar uerbom¬
postumutar. sicxorcitauit. non sũt
ista medicinegnã tñ etsisunt. quiboᷤᷤ
sibi profuisse cum predicatione affir¬
ment. ¶ Anetphilosophiprofessoꝵ
numcrosint. Et non putẽre. nonqui¬
anon nugiosamest. set quiaboe pri¬
mum profitericos oportet. mercena¬
niam operam sꝑnere proinde nec iu¬
ris quabem einlis proffessorbius di¬

Expanded text:
 Praeses prouinciae de mercedibus ius dicere solet, sed praeceptoribus tantum studiorum liberalium. liberalia autem studiatici, geometrae. Medicorum quoque eadem causa est quae professorum, nisi quod iustior, cum hi salutis hominum, illi studiorum curam agant: et ideo his quoque extra ordinem ius dici debet. Sed et obstetricem audiant, quae utique medicinam exhibere uidetur. Medicos fortassis quis accipiet etiam eos, qui alicuius partis corporis uel certi doloris sanitatem pollicentur: ut puta si auricularius, si fistulae uel dentium. non tamen si incantauit, si inprecatus est, si, ut uulgari uerbo impostorum utar, si exorcizauit: non sunt ista medicinae genera, tametsi sint, qui hos sibi profuisse cum praedicatione adfirment. An et philosophi professorum numero sint? et non putem, non quia non religiosa res est, sed quia hoc primum profiteri eos oportet mercennariam operam spernere. Proinde ne iuris quidem ciuilis professoribus ius di
Abbreviated transcription (Latin):
bõĩum ut tam inmagaᷤ ciuitate of¬
ficine. Est eium prouenetarum mo¬
dus. quiemptionibus uendiciombu
coningreus contractibus lic̃itis uti¬
leo non ad co inprobabili morese ex
ip̃.ł Siendumest. esse quaᷤᷤ¬
go est nobilis regionibus sine siculo

Expanded text:
ominum ut ‹in tam› magna ciuitate officinae. est enim proxenetarum modus, qui emptionibus uenditionibus, commerciis, contractibus licitis utiles non adeo improbabili more se exns: Sciendum est esse quasgo est, nobilis regionibus, serie saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
uel cum plebeuis moptis metalli. et
inmetallum dicitim stichil enim it¬
fert. nec diuiersa penaest. optris et me¬
talli nisi quod rtsuge optris nonmor¬
re.set pena metalli subiciuntur
non proprie ex maleficio obligat᷑
uidetur. Sit quia neque ex contrae¬
tuobligatus est. et itique peccasse ali¬
quid intelligitur. ucet per inpruden¬
tiam ideouidetur quasi ee malefici¬
oteneti infactum accione. et in quã¬
tum de eare equum religioni iudican¬
tis uisum fuerit penam sustinebit
caiure licito pẽtintur
uideamus. anpossit quasimandator
et silaudat nomen. Idem dico et si ali
ne si dolo et ealuditate credito ro eir

Expanded text:
uel cum plebeius in opus metalli uel in metallum datur: nihil enim refert, nec diuersa poena est operis et metalli, nisi quod refugae operis non morte, sed poena metalli subiciunturnon proprie ex maleficio obligatus videtur. sed quia neque ex contractu obligatus est et utique peccasse aliquid intellegitur, licet per inprudentiam, ideo uidetur quasi ex maleficio teneri in factum actione, et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis uisum fuerit, poenam sustinebitca iure licito petuntur. uideamus an possit quasi mandatoretsi laudet nomen. idem dico, et si aline si dolo et calliditate creditorem cir
Abbreviated transcription (Latin):
possunt inuriam patifilii septitie
editio licitaest forma pollicitatiõi
sactidotium pecumam promiserit.
et ante quam honorem uel magistra
tum promiserat. principalib consti¬
tutionib cauetur. nsi forte ab eo
uel ab ipsa r publieẽ. counio. opus
fuent inchoatum
dł: Inprinatis operib inuitis hĩ
qui fecerunt statuas aliis imponeit
non possumus. ut rescͥpto diuiseue
ncontinetur.¶ Cumquidamneho¬
norib sungeretur opus promississ.
honores subire cogendum quam o¬
peris instructionem diuus antoninꝰ
rescripserunt.
aã. rescripserunt. opͣtra extrũc deb̾e
cos. qui pro honore polliciti sunt. non
peciãs pronis in ferre cogi. Item resc̾p¬
serunt. condiciones donacionib ap¬
possitis. que inrem .p. funt. ita de¬
mum ratas eẽ. siitilitas publice ꝯ
int̾ est. Quod sibi dannosesunt. ob¬
struan non debert. Et id eo non obif¬
uandum. quitem defunctus certa
sum malegata uetuit uetigal exer

Expanded text:
possunt iniuriam pati filii Septiciae, o casu certaminis editio licita est, formam pollicitationi sacerdotium pecuniam promiserit et antequam honorem uel magistum promiserat, principalibus constitutionibus cauetur, nisi forte ab eo uel ab ipsa re publica eo uiuo opus fuerit inchoatum. In priuatis operibus inuitis his qui fecerunt statuas aliis ponere non possumus, ut rescripto diui Seueri continetur. Cum quidam, ne honoribus fungeretur, opus promisisset: honores subire cogendum quam operis instructionem diuus Antoninus rescripsit.  rescripserunt opera exstruere debere eos, qui pro honore polliciti sunt, non pecunias pro his inferre cogi. Item rescripserunt condiciones donationibus adpositas, quae in rem publicam fiunt, ita demum ratas esse, si utilitatis publicae interest: quod si damnosae sint, obseruari non debere. et ideo non obseruandum, quod defunctus certa summa legata uetuit uectigal exer
Abbreviated transcription (Latin):
rescripserunt. operum ꝑiculum ad
heredeo ctiamcuratorum ꝑtinere.
item rescripserunt. agros itipublice
retrahere curatorem ciuitatis debe.
licet abona fide emptorib possideari¬
tur. Cum possint ad auctoreo suosit
onemsine cautione non oportere o¬

Expanded text:
ipserunt operum periculum etiam ad heredes curatorum pertinere. Item rescripserunt agros rei publicae retrahere curatorem ciuitatis debere, licet a bona fide emptoribus possideantur, cum possint ad auctores suos reonem sine cautione non oportere