comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Etce rapax turbo tollens ad sydera fluctus.
Impulit ad litus iam sñ pupe ratem. Sic mi¬
serere felix quassa rata rebus ademptis.
Euasi uentos. equora saxa iouem. Ecce qͥd
ẽ hominis quid iure nocare pr̃nũ. Qua a
miser ille sibi plandere dote potest. N̾ ẽ hͥ
hoĩs semꝑ cum temꝑe labi. Et semꝑ quadã
conditõne mori. Est hoĩs midũ tasci midũ¬
q reuerti. Nld mr̃em nec opes tosse posse su¬
Et miseris gradibus incin̾em redigi. Istiꝰ
es hẽs homo ꝓprietatis et illum. Tercius e¬
hus dñm prenna nuilla manent. Res et õ¬
pes p̾stantur ei famulantur ad horam. et
locuples mane nesꝑe pauꝑ erct. Nemo po¬
test peb is assignare manendi. Q initus
hom̃is ñ didicere sequi. Ius illis deus a scͥp¬
sit scatiit q teneri. legib et mitu stare uł
tre suo. Ille suml semel et solus premdit
et egit. euucta nec illa ałruidit agitq a¬
liter. ut indit facienda facit regit absq la¬
bore. Distinguit formis temꝑe sine loco.

Expanded text:
Ecce rapax turbo tollens ad sidera fluctus, Impulit ad littus jam sine puppe ratem. Sic miser et felix, quassa rate, rebus ademptis, Evasi ventos, aequora, saxa, Jovem. Ecce quid est hominis, quid jure vocare paternum, Qua miser ille sibi plaudere dote potest. Hoc est, hoc hominis semper cum tempore labi, 1346 Et semper quadam conditione mori. Est hominis nudum nasci, nudumque reverti Ad matrem, nec opes tollere posse suEt miseris gradibus in cinerem redigi. Istius est haeres homo prosperitatis, et illum Certius his dominum praedia nulla manent. Res et opes praestantur ei; famulantur ad horam, Et locuples mane, vespere pauper erit. Nemo potest rebus jus assignare manendi, Quae nutus hominum non didicere sequi. Jus illis Deus ascribit, statuitque teneri Legibus, et nutu stare vel ire suo. Ille simul semel et solus praevidit, et egit Cuncta, nec illa aliter vidit, agitque aliter. Ut vidit facienda facit, regit absque labore. Distinguit formis, tempore, fine, loco.
Abbreviated transcription (Latin):
na sine eo resonabat. Nosti helynand̾
s quis ñ uouit hõiem. si tñ hoĩen. Ne¬
q enim tam natus erat homo ad larorẽ
qmͣ anis ad uoland̾. Cirtinens t̾ram ⁊
ꝑ ambulans eam. querens quem deuo¬
raret. aut adulando. Nut obiurgando
Ecre inclaustro clausus ẽ cui totus mũdꝰ
solebat eẽ ñ solum quasi claustrũ. S eti¬
am quasi carter. Quomio ergo ñ potes
qd̾ iste potest. cuus mutatio dextere ex¬
celsi. qͣntũ scuꝑorem intulit seculo. pudo¬
remq dẏabolo: tantũ ip̃i dño contulit

Expanded text:
na sine eo resonabat. Nosti Helinandum, na sine eo resonabat. Nosti Helinandum, si quis novit hominem, si tamen hominem. Neque enim tam natus erat homo ad laborem, quam avis ad volandum , circumiens terram, et perambulans eam, quaerens quem devoraret , aut adulando, aut objurgando. Ecce in claustro clausus est, cui totus mundus solebat esse non solum quasi claustrum, sed etiam quasi carcer. Quomodo ergo non potes, quod ipse potest, cujus mutatio dextrae Excelsi , quantum stuporem intulit saeculo, pudoremque diabolo, tantum ipsi Domino contulit
Abbreviated transcription (Latin):
cultatis accusatio qmͣ cont ordinem in¬
duxisti. et ĩpossibilitatis excusatio quã
ꝑ te adduxisti. Neq enim ordo tam dif¬
ficilis ẽ ut infirmos ñ recipiat. cum et ilł
satisfaciat. et accurate deliquate. neq tu ⁊¬
tam ĩfirmus aut debilis es ut ad illum
portandũ neqͥͣqmͣ sufficias. Cum ego
ñ deficiam te et infirimor et debilior.
ut de me taceam. qnͣtos tibi possim ostẽ¬
dere qui de uita delicatissima ad hunc or¬
dinem quẽ applłas durissimũ et diffici¬
limũ se tnͣstulerunt. nec tñ ad huc ab ea
resilierunt. qmͣnis et etate iuiuores te
sint. et natura tem̾ores. et debihores
uirib uł et ut de tot milib unũ excipi¬
ami: unũ tibi excipio qui certe solus suf¬
ficit ad oĩm exemplũ. Ip̾e quidẽ specta¬
culũ factus ẽ. et angelis et hõĩb leuita¬
te miraculi. qui prius eis spectaculũ fũat
miraculo leuitatis. dui ñ scena ñ circus.
ñ theatrũ. ñ amphiteatrũ. ñ amphici¬

Expanded text:
cultatis accusatio, quam contra ordinem induxisti, et impossibilitatis excusatio, quam pro parte adduxisti. Neque enim ordo tam difficilis est, ut infirmos non recipiat, cum et illis satisfaciat et accurate et delicate: neque tu tam infirmus aut debilis es, ut ad illum portandum nequaquam sufficias: cum ego non deficiam, te et infirmior, et debilior. Et ut de me taceam, quantos tibi possum ostendere, qui de vita delicatissima ad hunc ordinem, quem appellas durissimum et difficillimum se transtulerunt, nec tamen adhuc ab eo resilierunt, quamvis et aetate juniores te sint, et natura teneriores, et debiliores viribus? Et ut de tot millibus unum excipiam, unum tibi excipio, qui certe solus sufficit ad omnium exemplum: ipse quidem spectaculum factus est, et angelis, et hominibus levitate miraculi, qui prius eis spectaculum fuerat miraculo levitatis; dum non scena, non circus, non theatrum, non amphitheatrum, non amphici
Abbreviated transcription (Latin):
honorem. Neq et enim ip̃e tam leuis fu¬
etat qm̃ ip̃a leuitas. u̾nde et tanta lemi¬
tas taraleuiter mutata. apud płos os
in se ip̃o exꝑmentũ dedit in constanti e
tiũ ꝑien̾ature constantie m̃c nũc debi¬
litat argumentũ. Erubesce igitur uor¬
serrime te saltem ñ sequi istum prece¬
tentem iumorẽ. infirmmiorẽ. debiliorem.
delicatiore. Qans enm aitendens unde
iste surrexit surgere ñ possit.
Taq surge. et noli
dectinare in uerba ma

Expanded text:
honorem? Neque etenim ipse tam levis fuerat, quam ipsa levitas. Unde et tanta levitas, tam leviter mutata, apud plerosque in se ipso experimentum dedit inconstantiae, tantum perseveraturae constantiae nunc debilitat argumentum. Erubesce igitur, miserrime, te saltem non sequi istum praecedentem, juniorem, infirmiorem, debiliorem, delicatiorem. Quis enim attendens unde iste surrexerit, surgere non possit? Itaque surge, et noli declinare in verba ma
Abbreviated transcription (Latin):
turare negocium. ꝓculdubio diñ quesitũ
et ułq huc dilatinu ur̃m ĩuenietis desideriũ.
ctmne autem reddito quid singuli inderant
ductu ad tomũ principis cum quo manribꝰ
patabet recto itinere ducentur. Ingressi antẽ

Expanded text:
turate negotium, procul dubio diu quaesitum turate negotium, procul dubio diu quaesitum et huc usque dilatum vestrum invenietis desiderium. 88 Mane autem reddito quid singuli viderant in ductu ad domum principis cum quo Maurilius habitabat recto itinere ducerentur. 89 Ingressi autem
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdiximus iuenerunt in silice. Hic tnsit¬
in aurilius andeganoꝵ ep̃t. De tam eurdẽ¬
ti igitur alctres effecti intõ tnspontũ a hire
securi. Hand longe autem ad huc acta pup¬
pis erat a litore cum lemi flatu et pendulo
peio at mari tusquillo iam medios sali fuc¬
tus sultare secura cepiss repente in manis
emersus in gurgite piscis et ꝓ siliit m argi
Ne quo cum deo grãs retulissent xp̃mo pis¬
cem exent̾are cepissent. reliquaꝵ clanes qͣs
maurilus in mari ꝑdiderãt ra piscis ieco
re reꝑint. Quas recognoscentes irmũq
rirenttes turrantur attoma metuentes ne
cum ip̃is mantilius naufragaii passus
homine exiss. Nde missis igitur nauis
anccoris in h srantes ut de mari reu̾tentur
assererctib nantis maurilim ee defimctũ.¬
dipai finguli seqñti nocte unũ eudẽq iisũ
dño triouente ind̾unt. Nolite inquit me¬
tuere nec reu̾tamim de itinere ceptũ ina¬

Expanded text:
supra diximus invenerunt in silice: Hic transisupra diximus invenerunt in silice: Hic transiit Maurilius Andecavorum episcopus. De tarn evidenti igitur alacres effecti inditio trans pontum abiere securi. 85 Haud longe autem adhuc acta puppis a litore, cum lenis flatibus et pendulo velo ac mari tranquillo medios iam salis fluctus sulcare secura coepisset, repente immanis emersus e gurgite piscis prosilivit in Argim. 86 De quo cum deo gratias retulissent ipsumque piscem exenterare coepissent, reliquiarum claves quas Maurilius in mari perdiderat in piscis iecore reppererunt. Quas recognoscentes nimiumque mirantes turbabantur attoniti. metuentes ne cum ipsis Maurilius naufragium passus hominem exisset. 87 Demissis igitur de navi anchoris, in hoc stantes, ut de mari reverterentur, asserentibus nautis Maurilium esse defunctum? singuli sequenti nocte unum eundemque visum domino tribuente viderunt: Nolite metuere nec revertamini de itinere, coeptum ma
Abbreviated transcription (Latin):
Eterea plete andeganoꝵ celitus sibi quon
ꝑcellitur crebrisq insionib minatur. ꝑ sere
etiam admonetur ut ꝓprium pastorem crͣ¬
curnquaq ꝑ quirerent insiq maurilius i¬
uentus sue retteretur ecc̃e urbem andeganã
ous tota nobilitas s et mlgaris minẽsi¬
tas colsatione sc̃a in iniũ uenere decretit
eligentes excõciuilib. mi. diffuse uirtutis
ac fidei iuros quib que ncc̃a ad tanti itans
etant supplenda negocia sumptib ex totoe
gatione et deuocius iussa exeqñtes uobes
omnes oppidaq uł incos pͥter legunt ommẽ¬
q fere europam cirtintu ambitu. Seꝑtimotã¬
tem in ꝑtes gallie reuertentes annoet nñ¬
me quem querebant ĩuento diuino ductu arõ
portum occeam maris qui in britama ma¬
net minori sutsu auido ꝑuenerunt quatums
tis iuare quem iuenire ñ poterant tnsmare
querere intentur. Prescolantes igitur na¬
uem cum qua ceptum explere ualerent ob¬
sequũ dum residerent in littore scriptum &

Expanded text:
terea plebs Andecavorum e caelitus sibi quonde percellitur crebrisque visionibus minatur, persaepe etiam admonetur, uti proprium pastorem circumquaque perquirerent, nisique Maurilius inventus suae redderetur ecclesiae, urbem Andecavam sdem regionis tota nobilitas sed et vulgaris inmensitas collatione facta in unum venere decretum eligentes e concivibus quattuor diffusae virtutis ac fidei viros. Quibus qui necessarii ad tanti itineris erant supplenda negotia, sumptibus ex voto gatione et devotius iussa sequentes urbes omnes oppidaque vel vicos praeterlegunt. Omnique fere Europa circuita, septimo tandem in partes Galliae revertentes anno et minime quem quaerebant invento, divino ductu ad portum oceani maris qui in Britannia manet minori cursu avido pervenerunt, quatinus cis mare quem invenire non poterant trans mare quaerere niterentur. 84 Praestolantes igitur navem, cum qua coeptum explere valerent obsequium, dum residerent in litore, scriptum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ł uiiiͦ. Etrores philosophoꝵ de ingressu cĩaꝵ
ad corꝑa. et regressu a corporib. et delocis i¬
feroꝵ. lacius exposui ut inelius intllecti faci¬
lius caueantur. itaq de oraculo apolluns de
quo macco macrobius errorem siñ intitur ꝯ
in hunc modũ. ¶ Egit ᷑ in libro Iob .u. ui
sitaris sp̃em tuam̃ ñ peccabis. Sermo opor¬
nxͣ illud sapientis. Nichil tam. cogattum
sapie qmi locis et temꝑib sermones aꝑta¬
re. Tempus de quo loquim᷑. tempus insita¬
tiomis ẽ locus in quo cong̾ganur. Ad ħ ĩ¬
scctutus ẽ ꝑsone ad quas ioquinur in sita¬
tores sunt et insitandi. O tu quisquis es in¬
sitator alioꝵ si temet ip̃m prius insitau̾s.
postea insitando ꝓxĩm ñ pecrab̾. Nam in te¬
ip̃o poteris legerẽ qũo alioꝵ debeas errata
iudicare. et reuera quid rustiꝰ. quid cõnem¬
entius quĩ ut spiritales medici qui sp̃nałr
ĩfirmantes insitant: prius se ip̃os uisita¬
re studeant. et de sratu suo interiore digi¬

Expanded text:
 VIII, errores philosophorum de ingressu animarum ad corpora, et regressu a corporibus, et de locis inferorum latius exposui, ut melius intellecti caveantur. Itaque de oraculo Apollonis, de quo Macrobius errorem suum nititur coin hunc modum. Legitur in libro Job, cap. V: Visitans speciem tuam, non peccabis. Sermo opporjuxta illud Sap.: « Nihil tam cognitum sapientiae, quam ocis et temporibus sermones aptare. » Tempus de quo loquimur, tempus visitationis est. Locus in quo congregamur ad hoc institutus est. Personae ad quas loquimur visitatores sunt, et visitandi. O tu quisquis es visitator aliorum, si temetipsum prius visitaveris, postea visitando proximum non peccabis, nam in teipso poteris legere quomodo aliorum debeas errata judicare. Et revera quid justius, quid convenientius, quam ut spiritales medici, qui spiritualiter infirmantes visitant, prius seipsos visitare audeant, et de statu suo interiore digi
Abbreviated transcription (Latin):
uix potens sedere. dicente ad eiiu in somp¬
ins quadam r̾magine. Quare ñ nadis lar¬
nim: Quoniõ in quͣit possum: uade inquit
quia potes. et surrexit sanus. Miles qui¬
dam ꝑdiderat res aliquas. suspicans aũt
ictu ancipiti. in quo nuluere u̾ues in nati
carnem podebant ultosam. qui neneus ad
sanctũ sanatus ẽ. De gallia tãsalpina sa-¬
nate sunt due mulieres una ceca et altera
demomaca. Que autem fuerat ceca obtu¬
lit sancto oculos argenteos cum lapioi¬

Expanded text:
ix potens sedere; dicente ad eum in somnix potens sedere; dicente ad eum in somnis quadam imagine: « Quare non vadis Barum?--Quomodo, inquit, possum? Vade, inquit, quia potes; et surrexit sanus. Miles quidam perdiderat res aliquas; suspicans autemictu ancipiti. In quo vulnere vermes innati, tibiam reddebant ulcerosam. Qui veniens ad sanctum, sanatus est. De Gallia Cisalpina sanatae sunt duae mulieres, una caeca et altera daemoniaca. Quae autem fuerat caeca, obtulit sancto oculos argenteos, cum lapidi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi primio die plusqm. xxͣ. infirsul sunt sa¬
nati. Nomo quidam de anthonitanis ꝑtib
cuniato corꝑe maniũ et pedum carens offi¬
ciis. osculans capsellam sanatus ẽ. Sacer¬
dos de cauero territorio guttam paciens
in spina uemens baru ad sc̃m. ex qno ue¬
int ad locum unde barum primo potest as¬
pici. cepit pauiatrm erigi. ꝑuenit q totus
samus. Pentes aduexunt ꝑueꝵ demonia¬
cum ab amalpha. qui sanatus ẽ in loco supͣ¬
dicto: unde tarum primo indetur ubi srux e¬
rat posita ab huis qui sanati erant. sanati
sunt de quodam castello infantula imia toto
bris debilem preter lingnam sanam reduxit.
Sanata ẽ mlier antera de dalmatia leꝓsa.
antillula sepontim cumsdam dorso incurua¬
ta.Sanata ẽ ibi mulier feta et lacte cayens
Sanatus e̾ puerulus cuiusdam de macien¬
sib qui nũqui gressus poterat mouere natu¬
rales. Sanatus ẽ quidam pauꝑ carercti e¬
manens. pedibus ñ ualeus incedere. et uy¬

Expanded text:
ubi primo die plusquam triginta infirmi sanati suubi primo die plusquam triginta infirmi sanati sunt. Homo quidam de Anconitanis partibus curvato corpore, manuum et pedum carens officiis, osculans capsellam sanatus est. Sacerdos de Camerino territorio, guttam patiens in spina, veniens Barum ad sanctum; ex quo venit ad eum locum, unde Barum potest aspici, coepit paulatim erigi, pervenitque totus sanus. Parentes advexerunt pulchrum daemoniacum ab Amalfa, qui sanatus est in loco supradicto, unde Barum primo videtur; ubi crux erat posita ab iis qui sanati erant. Sanati sunt de quodam castello infantula una toto bris debilem, praeter linguam, sanam reduxit. Sanata est mulier de Dalmatia leprosa. Ancillula Sipontini cujusdam dorso incurvata sanata est. sanatus puerulus cujusdam de Maceriensibus, qui nunquam gressus potuerat movere naturales; sanatus quidam pauper Tarenti manens, pedibus non valens incedere, et v
Abbreviated transcription (Latin):
magnagna magnatib ab imꝑatore suo cra
ꝑebat terra mureoꝵ. Hic ueniens orauit scm̃
incholauua ut ei aliqĩ suam ꝑticulam dig¬
naretur ostendere quͣ osculari ualeret. aluis¬
tri igitur ecc̃e cum pẽnitulo extraciss aliquid
de liquore urne: dens unus ẽ extractus. Qñ ẽ
maurea prcide magnates ille abscondit. et
sup altare qd̾ crat ibi posint. Paululum
post aspiciens indit de pitide oleuu manare
et molut eam pallio. putans sic posse stare
olenm. S tanto magis emanauit. desꝑauit
igitur qd̾ ñ posset lr̃e in occulto: qd̾ sibi dñs
manfestanerat. Qui sanctus ncholaus in in
sione appuit dicens. Etre postulatom tue sa¬
tisfeci. S mĩc fcire ñ potens. quia ñ ꝑmito uł¬
numiniã ꝑticulam a membris aliis seꝑari.
In crastuis dentem ubi posuerat ñ iuenit. gͥ
magestras neuerunt. Denide ad loca macri
.u. miliaris ditat. pꝰ positum ẽ corpus sancti
intholai a tñsferentib in ecca sancti bñdã.

Expanded text:
atibus ab imperatore suo, cui parebat terra Myraeorum. Hic veniens oravit sanctum Nicolaum, ut ei aliquam sui particulam dignaretur ostendere, quam osculari valeret. Minister igitur ecclesiae cum peniculo extraxisset aliquid de liquore urnae, dens unus extractus est; quem in aurea pyxide magnatus ille abscondit, et super altare quod ibi erat posuit. Paululum post aspiciens, vidit de pyxide oleum manare, et involvit eam pallio, putans sic posse stare oleum; sed tanto magis manavit. Desperavit igitur se posse habere in occulto, quo sibi Dominus manifestaapparuit, dicens: « Ecce postulationi tuae satisfeci, sed extra ferre non poteris, quia non permitto sic minutam particulam a membris aliis separari. » In crastino dentem ubi posuerat non invenit. Igitur Magestras venerunt, deinde ad loca Macri . . . que milliariis distat. Positum est corpus sancti Nicolai a transferentibus in ecclesia Sancti Benedicti:
Abbreviated transcription (Latin):
sancti ncholai a mirrea licie a turcis de solata.
tĩ monachis ibi ĩnentis extorserunt ostendi
sibi tutam sancti. Qua effracta: ossa scĩ in¬
cholai in oleiliquore natantia integro mũo
extratͥunt. et barrum cum głia detullint. fcã ẽ

Expanded text:
sancti Nicolai a Myrrhea, Lyciae a Turcis desolata, Btantum monachis ibi inventis extorserunt sibi ostendi tumbam sancti. Qua effracta, ossa Nicolai in olei liquore natantia integro numero extraxerunt, et Barim cum gloria detulerunt. Facta est
Abbreviated transcription (Latin):
legitur exorta ẽ hr̃sis de trinitate. S ip̃e con¬
gregata onĩi synodo. se subtraxit ne sibi pp̃ fa¬
cundiam eloqñcie cause impon̾entur agende.¬
Ob quam causani cum suspectus a x̾colis hr̃e¬
tur composuit. contra ip̃os hĩticos de sancta tͥ¬
ratate hiorum imũ. Qñ antem rex gothoꝵ tho¬
d̾icus romanã ecc̃ara tem publicam arinis ĩ¬
uasit toecus plus om̃ib ei restitit. Poscinod
apud eum accusatus qd soslicite laboraret ut
senatum et rem publicam ab eius manib
eriꝑet cur pluribus aliis ꝓscriptus at ĩ exibũ
missus papie incarceratus ẽ. Incarcere antẽ
positus quasi de gram głe ac reoꝵ imitatõne
doleret ut consolatioris medicinas tarto
dolori ñ tam sibi quam aliis quereret librũ
edidit. de consolatione e pħie. ostentens głi¬
am et dignitatem. ceteraq terrena ñ nera bo¬
lia s nicħ eẽ. et ideo nulli appetenda ẽẽ nec de eoꝵ
amissione dolendum uł adeptione gauidendũ.

Expanded text:
eius exorta est heresis de trinitate, sed ipse congregata omni studio se subtraxit, ne sibi propter facundiam eloquentie, cause imponOb quam causam cum suspectus Christicolis haberetur, composuit contra ipsos hereticos de sancta trinitate librum unum. Quando autem rex Gothorum Theodoricus romanam rempublicam armis invasit, Boetius ei plus omnibus restitit. Postmodum apud eum accusatus quod solicite laboraret, ut senatum et rempublicam ab eius manibus eriperet, cum pluribus aliis proscriptus atque in exilium missus, Papie incarceratus est. In carcere autem positus, quasi de gravi gloria ac rerum mutatione doleret, ut consolationis medicinam tanto dolori, non tam sibi quam aliis quereret, librum edidit de consolatione philosophie, ostendens gloriam et dignitatem, ceteraque terrena, non vera bona, sed nihil esse et ideo nulli appetenda esse, nec de eorum amissione dolendum, vel adeptione gaudendum.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊̃ ħ q̃ ex regula hẽmus corꝑalia e¬
tampnes. neqͣꝙͣ s illa oꝑtet agerẽ. et ura
ñ omitt̾e. Alioqͥn cũ aut uta omitti uocẽ est
qut illa. Ista pocius ornittenda sũt ꝙͣ illa. De¬
detrahendo ĩꝙͣ frĩb ĩ quo temet ip̃m ex tolł.
ꝑdis hũilitatẽ. ĩ quo alios depͥmis saritatẽ.
q̃ sunt ꝓculdubio carismata meliora. Tu tuũ
corpꝰ multũ et nuis laborib attis. as regła¬
rib aspitatib mortiferas mnbͣ tua q̃ sunt᷑ sr̃¬

Expanded text:
uae ex Regula habemus, corporalia damnes? Nequaquam: sed illa oportet agere, et ista non omittere. Alioquin cum aut ista omitti necesse est, aut illa; ista potius omittenda sunt, quam illa. Detrahendo quippe fratribus, in quo temetipsum extollis, perdis humilitatem; in quo alios deprimis, charitatem: quae sunt procul dubio charismata meliora. Tu tuum corpus multis et nimiis laboribus atteris, ac regularibus asperitatibus mortificas membra tua quae sunt s
Abbreviated transcription (Latin):
te angeli ꝓhibere. Quid iteꝵ stolidius ẽ qm̃
re. ac puerili modo ridere. Iteꝵ si angeli ut
rant. Cur ñ eam a deo quesierant. ui quid
enim legem ip̃am etiam cum iudeis obser¬
uare. nec erat rõ cur eam moysi debent in

Expanded text:
te, angeli prohibere? Quid iterum stolidius est quam re, et puerili more ridere? Item si angeli, ut rant, cur eam non prius a Deo quaesierant? vel quidenim legem ipsam etiam simul cum Judaeis observare, nec ratio cur eam Moysi deberent in
Abbreviated transcription (Latin):
tam attulisse. ut suꝑ hostium cuneũ illam
ꝓiciens omnes uns ictu ꝓsterneret. Qum¬
q adueniens iam anibos cueos concordes
inueniss. molem quen attumulgt actułat
in mare ꝓiecit. Cums magnctudie a quama¬
ris terminos suos excedens duas cuctates
sin effusione subu̾tit. et ip̃e sunt quas longo
tempore post pharo rex egypti fihios isrł
edificare precepit. Nonne queso risu sũmo¬
tem. uł quo monte tante magnitudims mo¬
bem uł quo in capite tanti ponderis potuenit¬
gestare molem lapidem ut tam magnam
ꝓsternere posset cohortem. libet ad huc ali¬
hud ĩnotescendo ridiculum maiorem ostendẽ
faturtatem ip̃oꝵ. Nliuit enim ꝙ moyses pp̃
legem suscipiendam in celum ascenderi. et
ibi cum angelis tałr altercatus sit ricebãt
ta uisione ꝑterritus nicħ R̾ndere p̃sumꝑsit.
s dño se confortante et ut secure henderet p̾ci

Expanded text:
tam attulisse, ut super hostium cuneum, eum projiciens, omnes uno prosterneret ictu. Cumque adveniens jam ambos cuneos concordes invenisset, molem quam attulerat in mare projicit, cujus magnitudine aqua maris terminos suos excedens, duas civitates sui effusione subvertit, et ipsae sunt quas longo tempore post Pharao rex Aegypti filios Israel aedificare praecepit. Nonne, quaeso, haec adinvtem, vel quo monte tam mirae magnitudinis molem, vel quomodo in capite tanti ponderis gestare potuisset lapidem, ut tam magnam prosternere posset cohortem. ud innotescendo ridiculum majorem eorum fatuitatem ostendere. Aiunt enim quod Moyses pro lege suscipienda in coelum ascendit, et ibi cum angelis taliter altercatus sit. Dicebantta visione perterritus, nihil respondere praesumpsit, sed Domino se confortante ut secure responderet,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionis oscendi qui hũs unde ualeat erudi¬
n doctimam semoꝵ uł instituta contempsit ꝑui
igitur conatu debet discretionis bonũ uuirtute
humibitatis acquiri. que nos illesos ab utraq
potest nimetate seruare. Ad iniũ finem nim¬
dispendio ingiliaꝵ ĩmoderata contimiatio mo¬
nachum quosompni grauissu torpor ĩuoluit.

Expanded text:
perfectionis ostendi, qui habens unde ualeat erudiri doctrinam seniorum uel instituta contempserit, parui igitur conatu debet discretionis bonum uirtute humilitatis adquiri, quae nos inlaesos ab utraque potest nimietate seruare. uetus namqudispendio uigiliarum inmoderata continuatio monachum quo somni grauissimi torpor inuoluit.
Abbreviated transcription (Latin):
me freqñter ita appetitum cibi peritus respnisse:
ut duobus dieb ac tribus refectione dilata. nec
memoria quidem nullius edubii meam inter¬
pellauerit mentem. Et cursum ita sompnũ
ab oculis meis dyaboli impugnatione subtrac¬
tum ut plures dies ac noctes paululum quid
sompni mei oculis a dño precarer infinidi. gͣ¬
musq me ꝑiclitatum sompni cibiq fassidio
quam soporis et sastria castrim̃gie colluctatio¬
ne ꝑsensi.

Expanded text:
me frequenter ita appetitum cibi penitus respuisse, ut duobus diebus ac tribus refectione dilata, ne memoria quidem illius edulii meam interpellaverit mentem: et rursus ab oculis meis ita somnum diaboli impugnatione subtractum, ut plures noctes ac dies paululum quid somni meis oculis a Domino precarer infundi, graviusque me periclitatum somni cibique fastidio, quam soporis et gastrimargiae colluctatione persensi.
Abbreviated transcription (Latin):
dormiret idem pr̃ uidit ꝑ sompniũ sub capite
suo cubare serpentiũ multitudinẽ et feratũ.
subito capitale excuciens et exquirens sup¬
posita. ĩuent librum maronis forte ibi coslo¬
catum. Mox abiecto codice seculari in pace
quienit. Cognouitq modũ materie libri in¬
sioni congruere quem obscenitatib et gẽ¬
tiliũ ritib plenũ indignũ erat cubiculo scĩ¬

Expanded text:
dormiret idem Pater, vidit in somno sub capite suo cubare serpentium multitudinem et ferarum; qui sub capite excutiens et exquirens supposita, invenit librum Maronis forte ibi collocatum. Mox abjecto saeculari codice in pace quievit, cognovitque modum materiae libri, visioni congruae, quem, obscenitatibus et gentilium ritibus plenum, indignam erat cubiculo s
Abbreviated transcription (Latin):
cedit discretio inter bonũ et malũ. uł tonũ
et melius. uł et penis. insi melioris electõ.
et peioris repbatio subsequatur. sic et ua¬
utiłr uoluntas eligit qd̾ prius eligendũ e
Deniq sicut in triuitate que deus ẽ due ꝑ¬
sone ꝓcedunt ab una. sic in trintate poten¬
tiaꝵ arime irrascibilitas et concupiscibili¬
tas semꝑ ex rõne debent ꝓcedere ut nichil fu¬
giat illã. nichil appetat ista nisi ꝙ rõ fugiẽ¬
dũ uł appetendum dictauerit. Nam sine
rõne nicħ aliud ẽ ista uł illa quan furor et
insania. Igitur chamus asino. frenũ equo.
auriga currui. en do mitor leomi. ħ̾ est¬
rõ ire et amori. ꝓmde noc̃e ẽ ferri utrumq
in precipiciũ ut utriq prebeat rõ ducatum.
Et ħ̾ ad p̾sens dicta sunt de cognitione in¬
terioris hominis. Ninnc de exteriore uidea¬

Expanded text:
cedit discretio inter bonum et malum, vel bonum cedit discretio inter bonum et malum, vel bonum et melius, vel malum et pejus, nisi melioris electio et pejoris reprobatio subsequatur. Sic et inaniter voluntas eligit, quod prius eligendum raDenique sicut in Trinitate quae Deus est, duae personae procedunt ab una: sic in trinitate potentiarum animae irascibilitas et concupiscibilitas semper a ratione debent procedere, ut nihil fugiat illa, nihil appetat ista, nisi quod ratio fugiendum et appetendum dictaverit. Nam sine ratione nihil aliud est ista vel illa, quam furor et insania. Igitur quod est chamus asino, frenum equo, auriga currui, domitor leoni, hoc ratio irae et amori; proinde necesse est ferri utrumque in praecipitium; nisi utrique praebeat ratio ducatum. Et haec ad praesens dicta sint de cognitione interioris hominis: nunc de exteriori videa
Abbreviated transcription (Latin):
lem caritatem. et qm̃ omnis nũs impar uin¬
culo quibdam mediatõnis ligatus ẽ ꝑ imi
piem nuineꝵ pacem et concordiam puto
significasse natem mantuanũ cum dicit.
Numero deus imꝑe gaudet. qd̃ idem ẽ ac
si diceret. deus pacem diligit ac dilectionẽ.
quia ip̃e ꝑax ac dilectio ẽ. igitur animã
ꝑ tres suas potencias sibi tam fir miter
tam naturaliter coherentes: admoueret ꝰ
onnẽ diuisionẽ et scisina fugere. et serua¬
re uintatem sp̃c in uinculo pacis. ꝑ h au¬
tem ꝙ membris omnib se totam ex equo
obsequiũ ꝓ sius uiribus cõĩcare debere. nixͣ
illud oĩpetenti te fribue. Postremo uero e¬
rõnalis ẽ amma sicut et deus. insi ꝙ deꝰ
ñ tam rõnalis dicendus ẽ qmͣ etiam ip̃a
rõ unde seneca. deus inquit totus ẽ ratio.
ꝑ hnͣc autem siłitudinem admouetur homo
ñ appetenda fugere. uł fugienda ũ appetere.
s inter utraq rõnis ocuło discernere. et de
discretis meliora eligere. Inutilit᷑ eram p̾¬

Expanded text:
atem. Et quoniam omnis numerus impar vinculo quodam mediationis ligatus est, per imparem numerum pacem et concordiam puto significasse vatem Mantuanum, cum dixit: Numero Deus impare gaudet. Quod idem est ac si diceret: Deus pacem diligit ac dilectionem, quia ipse pax et dilectio est. Igitur anima per tres suas potentias sibi tam firmiter, tam naturaliter cohaerentes, admonetur omnem divisionem et schisma fugere, et servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Per hoc autem quod membris omnibus se totam ex aequo obsequium pro suis viribus communicare debere, juxta illud: Omni petenti te tribue . Postremo vero rationalis est anima, sicut et Deus, nisi quod Deus non tam rationalis dicendus est, quam etiam ipsa ratio; unde Seneca: « Deus, inquit, totus est ratio. » Per hanc autem similitudinem admonetur homo non appetenda fugere, vel fugienda non appetere; sed inter utraque rationis oculo discernere, et de discretis meliora eligere. Inutiliter enim prae
Abbreviated transcription (Latin):
sa scire debet. qm̃ ei semꝑ retimnenda ẽ mia
forma. quia stultus et lina mutatur ꝑ h̾
autem ꝙ trina ẽ in potencuis. ĩuitur ei
ut singularem ñ appetat potentatũ. S et
alius altior intlłctus in ħ t̾nario demon¬
stratur. t̾narius enim primꝰ nũs ẽ hñs
ligaturam. Nam binarius qui sñ medio
C. sicut sine  uniculo ẽ. et ideo dmuisionem
significat Ternarius autem quia inedĩ
ht ꝯcordie et ꝯnuctõis ẽ siguũ. ẽ enim pͥ¬
mus iriꝑiũ mm̃oꝵ. et p̾mus totus impar.
unde quasi totus ꝯcordia ẽ. Nam quel eiꝰ
ꝑs inters duas reliquas media ẽ. Quare
ñ u̾uento signa sigͣt in diuiduã ttinitatis

Expanded text:
 scire debet quoniam ei semper retinenda est una, forma: quia stultus ut luna mutatur. Per hoc autem quod trina est in potentiis, innuitur ei ut singularem non appetat potestatem, sed et alius altior intellectus in hoc ternario demonstratur. Ternarius enim primus numerus est habens ligaturam. Nam binarius qui sine medio est, sine vinculo est, et ipse divisionem significat. Ternarius autem, qui medium habet, concordiae et conjunctionis est signum. Est enim primus imparium numerorum, et primus totus impar, unde quasi totus concordia est. Nam quaelibet ejus pars inter duas reliquas media est. Quare non immerito significat individuam Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
illa que tuens putori suo raptum uelim a
alis effecta es. et ablato uelo renitenti uini
intulit ħ sciens duustanus contustatus
ualde uenit ad regenꝰ. Ci uementi cũ rex¬
occurreret et enm ut soiebat ꝑ manũ ducẽ uellz.

Expanded text:
illa; quae timens pudori suo, raptum velum a illa; quae timens pudori suo, raptum velum a alis effecta es! Et ablato velo, renitenti vim intulit. Hoc sciens Dunstanus, contristatus valde venit ad regem. Cui venienti cum roccurreret, et eum, ut solebat, per manum ducere vellet,
Abbreviated transcription (Latin):
qd ibi nllus fuit prinatus latro. nuillus po¬
pularis predo insi qui mallet ꝓprie uite dispen¬
dio infortimas alienas grassari. quin etiam
omins generis feras sanguimis aindas ex reg¬
no extimnare cogitauit. widualo regi Waleu¬
sium indixit ut sibi quot anius tributum. ac.¬
Q cum ille .ii. amus fecisset. iiͦ. descitit. ulłm
se ulternis posse ĩenire ꝓfessus. Gracillimi
corꝑis fuit et uirtutis in m̃se ita ut ultro ad
congrediendũ lascesseret quẽcuruq audacem.
ħ maxime turens ne in tali collidio tim̾etur.
onũ estate post pascha naues ꝑ om̃ĩa littora co¬
gdimari p̾cipiebat ad occidentalem in sule ꝑtẽ
cum orientali classe. et illa remensa cum occi
dentali ad borcalem. in de cum boreali ad ori¬
entalem pemgare consuetus ut exploraret
ne quid p̾ate turbarent. hyeme et nere ꝑ om̃s
ꝓuincias equitabat iudicia potentioꝵ exqui
orta inter sc̃imoniales in cõmum hĩtu nutri¬
etatur. qmͣ underis et concupisceris. nufit ꝓ

Expanded text:
 nullus fuerit privatus latro, nullus popularis praedo, nisi qui mallet propriae vitae dispendio in fortunas alienas grassari. Quin etiam omnis generis feras sanguinis avidas ex regno exterminare cogitavit. Widialo regi Vallensium indixit, ut sibi quotannis tributum  cum ille tribus annis fecisset, quarto destitit, nullum se ulterius posse invenire professus. Gracillimi corporis fuit, et virtutis immensae, ita ut ultro ad congrediendum lacesseret quemcunque audacem; hoc maxime timens, ne in tali colludio timeretur. Omni aestate pro Pascha naves per omnia littora coadunari praecipiebat ad occicum orientali classe et illa remensa cum occidentali ad borealem; inde cum boreali ad orientalem remigrare consuetus, ut exploraret, ne quid piratae turbarent. Hieme et vere per omnes provincias equitabat, judicia potentiorum exquirorta, inter sanctimoniales in communi habitu nutriebatur; quam videns et concupiscens, misit pro
Abbreviated transcription (Latin):
tam tempore rex uenatum prerat. et dista¬
nũ qui tunc forte secum erat missam rogamt
disferre donec rediret apiqnͣte hora tercia mr
dei sacris montus uestib regemio expectat srãs
cubitis utꝰ altari. et lacmus deditus. tune
fubito sopore leiter pressus rapitur in celum¬
et e ĩmirtus angelis audit eos sancte trim¬
tatis modulatis uocib can̾e. Rpriel. xp̃eł. Rẜ¬
riel. Qmoꝵ cantũ retniens ad se reuerfus ẽ.
et intenogat si rex aduenisset. pndetur nõ.
iteꝵ ergo orat et iteꝵ in celum raptus audit
ibi altissona lcce dici. Ite missa e. Cumo ren¬
deretur deo grãs. Accuriunt cłici regis regẽ
adeẽ dicentes. Ouibus ille R̾ndit. qd̾ iam
missam audierat nec aliam es die auditu
tus uł celebraturus erat. Interiogatus ar̃e
usionem apꝑit. et simpto ex ł sermone ꝓ¬
inbuit regi ne ulterius in die dñica uena
cos docuit. et in multis locis hodie ꝑ angliam
cantatur.

Expanded text:
am tempore rex venatum perrexerat, et Dunstanum, qui tunc forte secum erat, missam rogavit differre, donec rediret. Appropinquante hora tertia, vir Dei sacris induitur vestibus, regemque exspectat, stans cubitis innixus altari, et lacrymis deditus. Tunc subito sopore leviter pressus rapitur in coelum, immistus angelis, audit eos sanctae Trinitati modulatis vocibus canere! Kyrie erum cantum retinens, ad se reversus est, et interrogat, si rex advenisset, respondetur: Non. Iterum ergo orat, et iterum in coelum raptus audit ibi altisona voce dici: Ite, missa est; cumque responderetur: Deo gratias, accurrerunt clerici regis, regem adesse dicentes. Quibus ille respondit, quod jam missam audierat, nec aliam eo die vel auditut, vel celebraturus. Interrogatus quare; visionem aperit, et sumpto ex hoc sermone, prohibuit regi ne ulterius in die Dominica vencos docuit, et in multis locis hodie per Angliam cantatur.
Abbreviated transcription (Latin):
int honorifice. O Ost obitum beati gregorii
cum fames gr̃alus totam ꝓuiiciam fatiga
et pauꝑes quib sanctus. gg̾. munstrare so¬
u̾bis indignans pp̃ sic semꝑ R̾udebat. si gre¬
gorius ad famam suam sue laudis cinictos
ppłos curauit suscipe nos omnes ñ possu¬
mꝰ pascere. sic q uacuos remittebat unde
sanctus gregornus tercio ei aꝑpiit. et tercio¬
ei appuit blande corripuit de sua detractione.
et illius tenacia et panpum tenacia et pau
ricordiam ertendit. unde illi. miꝰ appens hor¬
ubiliter redargint et ꝯmĩans ilsum in capitẽ
ꝑcussit cuius dolore uexatus in brem defunc¬
tus ẽ.

Expanded text:
 offendit. Post obitum ergo beati Gregorii cum fames grauis totam prouinciam fatigaret pauperes quibus sanctus Gregorius ministrare souerbis indignans papa sic semper respondebat: «Si Gregorius ad famam sue laudis cunctos populos curauit suscipere, nos omnes non possumus pascere». Sicque semper uacuos remittebat. Vnde sanctus Gregorius tertio ei apparuit et tertio blande corripuit de sua detractione et illius tenacia et pauperum necessitate. ricordiam extendit. Vnde illi quarto apparens horribiliter redarguit et comminans illum in capite percussit. Cuius dolore uexatus in breui defunctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
samis u̾o secularis honor exiogitari potest qui
ñ prsus in tante solimitatis ꝯꝑatõe in lescat.
Non unius si qͥdem ciitatis ã ppłi seu regio¬
ns unnus. s irai̾sitatis iudices hĩt p̾sidere
cum xp̃o. Nec solũ hoĩes s ip̃os angłos iudica¬
bunt. qui ꝑentẽ ad modicũ uaporem p̾sentis
głie dedignantes et exsufflantes imꝑiũ x un
bicio que ambire magna ñ nouit. querens
de modico crescere. de maxiõ ã niinin. ⁊linãt
emĩ catħdras p̾mas que ficut grossi ficuñ uelo¬

Expanded text:
saecularis honor excogitari potest, qui non prorsus in tantae sublimitatis comparatione vilescat? Non unius siquidem civitatis aut populi seu regionis unius, sed universitatis judices habent praesidere cum Christo. Nec solum homines, sed et ipsos angelos judicabunt , qui parentem ad modicum vaporem praesentis gloriae dedignantes et exsufflantes, improperiumbitio, quae ambire magna non novit, quaerens de modico crescere, et de maximo minui. Amant enim cathedras primas: quae velut grossi ficuum velo
Abbreviated transcription (Latin):
doctrmam de burgindia cõuolauit anselmꝰ
iur post modũ multa urtute et scĩa adorna¬
tus. et ei in prioratu successit sub uiro egre¬
gio ħlinuo abde primo qui ip̃m monasteriũ
beccense de pprio fundauit suo. Ex gestis eius.

Expanded text:
doctrinam de Burgundia convolavit Anselmus, vir postmodum multa virtute et sapientia adornatus, et ei in prioratu successit, sub viro egregio Herluino abbate primo, qui ipsum monasterium Beccense de proprio fundavit suo. 1080.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩe intłctu ũ carins aspectu. Nemo enini pu
milla cͥcimiscriptio s sensus et mens. Qm sẽ¬
oportet cum om̃i reu̾entia et me tu actede̾re ad̾
ut quicquid potest splendoris caritatis clari¬
tatis meiestatis mens humana couspic̃e. sirꝑ¬

Expanded text:
scientiae, non carnis aspectu. Nemo enim se pnulla circumscriptio, sed sensus, et mens quae senoportet cum omni reverentia et metu accedere ad omne quidquid potest splendoris, claritatis, fulgoris, majestatis mens humana concipere, supe
Abbreviated transcription (Latin):
adoratoria ꝓpria deducebat. In qͣnib cũ uno¬
quo eoꝵ unũ uł alterum in antiphonas psalmũ
caneus totidemq cura singulis preces fundeus
sepius distislantib aliis induebant donec il¬
le siccarentur. Sic ergo paulisꝑ sompno re¬
fectus usq ad horam terciam iter psalmos

Expanded text:
a oratoria deducebat. In quibus cum unoum unum vel alterum in antiphonas psalmum canens, totidemque cum singulis preces fundens, saepius stillantibus, aliis induebant, donec illae siccarentur. Sic ergo paulisper somno refectus usque ad horam tertiam, iterum psalmos
Abbreviated transcription (Latin):
drais extitantur. tanto ꝙ longius a secundo ꝑen¬
te receditur qnͣto ꝑ ĩmoderatum insum dũ ma¬
nus ad cibum tenditur. ꝑentis pͥmi lapsus
iteratur. abstinentes uero admouendi uuit.¬
ut abstinentiam suam et semꝑ sine ĩmmutõe¬
custodiant et nũqmͣ hnͣc hnͣc apud occuttũ in¬
dicem exuie uirtutis credarit ne si forte mag¬
ni ẽẽ m̾iti creditur. cor in elationem subleuer¬

Expanded text:
astringantur. Tanto enim longius a secundo parente receditur, quanto per immoderatum usum dum manus ad cibum tenditur, parentis primi lapsus iteratur. At contra admonendi sunt abstinentcustodiant et nunquam hanc apud occultum judicem eximiae virtutis credant, ne si fortasse magni esse meriti creditur, cor in elationem subleve
Abbreviated transcription (Latin):
ainentes. Illos enim suꝑfluitas locitionis.
leuctas oꝑis atq lipcuriã. idos uere sepe m¬
pacientie sepe nero suꝑie culpa comitatur. Ni¬
si enim gule deditos ĩio derata loquacctas ra¬
peta diues ille qui epłatus cotidie dicitur. ĩ li¬
gua gramus ñ arderet. Rursum qd̾ gule dedi¬
tos leitas ꝓtims oꝑis sequatur aũctas sac
testatur dicens. sedit ppłs manducare et bit̾e.¬

Expanded text:
inentes. Illos enim superfluitas locutionis, levitas operis, atque luxuria; istos vero saepe impatientiae, saepe vero superbiae culpa comitatur. Nisi enim gulae deditos immoderata loquacitas raperet, dives ille qui epulatus quotidie dicitur splngua requirebat. Rursum quia gulae deditos levitas protinus operis sequitur, auctoritas sacra testatur, dicens: Sedit populus manducare et bibe
Abbreviated transcription (Latin):
głiam angł. qd̾ talem iurũ genuit qui hinus
religionis et anctor fuit et mediator. Is fuit
hardingus nomĩe a puero scireburne mona¬
chus. postea panuos illos posus scotiam. mox
franciam contendit ubiali quot anius scuduit.
Demi de romani cum cł̾ico consorte ꝓfectus ẽ qui
eundo et redeundo cotidie totum psalteriũ canti¬
tabant. Demde burgundiã regressus ẽ ĩ molis¬
mo nouoet magno monasterio se totondit. Ibi
cumi ei quedam ꝓpon̾entur obseruanda que non
erant de regula cepit rõm reddere eoꝵ inqnirere.
et tam din de quibzdani suꝑsins cum mno et alio
disputauit. ut alfem ep̃m et alios . xuii. in suã
siñam induceret. I gitur aiscellas uenere loqĩ
prius psalmofũ et ibi sceterunt suffragio arep̃i
uienensis qui nũc apłicus ẽ. abbas tandẽ qui
cum eis uenerat a sins monachis requisitus
ad eos rediit coactus sit nolens. omnes qui
cum eo uenerant de molisio cum illo regres¬

Expanded text:
gloriam Angliae, quod talem virum genuerit, qui hujus gloriam Angliae, quod talem virum genuerit, qui hujus religionis auctor fuit et mediator. Is fuit Hardingus nomine, a puero Sorebarnae monachus. Postea pannos illos pertaesus, Scotiam, mox Franciam contendit: ubi aliquot annis studuit. Deinde Romam cum clerico consorte profectus est: qui eundo et redeundo quotidie totum Psalterium cantabant. Deinde Burgundiam regressus, Molismo novo et magno monasterio se totondit. Ibi cum ei quaedam proponerentur observanda, quae non erant de Regula, coepit eorum rationem inquirere, et tandiu de quibusdam superfluis cum uno et alio disputavit, ut abbatem ipsum et alios 22 in suam sententiam induceret. Igitur Cistellas venere, locum prius salinosum; et ibi steterunt suffragio archiepiscopi Viennensis, qui nunc apostolicus est. Abbas tandem qui cum eis venerat, a suis monachis requisitus, ad eos rediit, quasi coactus, sed volens. Omnes qui cum eo venerant de Molismo, cum illo regres
Abbreviated transcription (Latin):
dimensis eccẽ arep̃i. sedis apłice tunc legati.
et religiosi iri walterii cabilonensis ep̃i. nͨ
ñ et clarissum principis odoms burgundie
ducis freti consitio et auͣcte roborati. mentã
heremũ in abtaciam construere cepunt pre¬
fato abbe roberto ad dyocesis illius ep̃o. iude¬
licet tabilonense suscipiente. curam. uirgam¬
q pastoralem ceterisq sub ip̃o in eodem loco
firmantib stabilitatem. At nero post ñ mł¬
tũ temꝑis fc̃m ẽ ut idem abbas robertus reqͥ¬
rentib eum monachis mou̾s insib pp̃e urlaĩ
secundi iussi walterii cabuonensis ep̃i lũia et
assensu molisinũ reducetur. et albicus uir re-¬
ligiosus et sanctus in ip̃ius loco substituetur.
chum ad hĩtandum sine cõmendatione regu¬
lari suscipent Oaio facto nonũ monasterm̃
nom patris sollicitudine et industria ĩ breui
ñ mediocriter deo cooꝑante in sancta conũ¬
satione ꝓfecit opunone dariit rebus ucͣciis
glie cepit religio astellensis. ꝑtinet autem ad

Expanded text:
iepiscopi, sedis apostolice tunc legati, et religiosi viri, Walterii Cabilonensis episcopi, nec non et clarissimi principis, Odonis Burgundie ducis, freti consilio, auctoritate roborati, inventam heremum in abbatiam constituere ceperunt, prefato abbate Roberto ab illius diocesis episcopo, videlicet Cabilonense, suscipiente curam virgamque pastoralem, ceteris sub ipso in eodem loco firmantibus stabilitatem. At vero post non multum temporis factum est, ut idem abbas Robertus, requirentibus eum monachis Molismensibus, pape Urbani secundi jussu, Walterii Cabilonensis episcopi licentia et assensu, Molismum reduceretur, et Albericus, vir religiosus et sanctus, in ipsius loco substitueretur; chum ad habitandum sine commendatione regulari susciperet. Quo facto, novum monasterium novi patris sollicitudine et industria in brevi, non mediocriter Deo cooperante, in sancta conversatione profecit, opinione claruit, rebus necessariis gliae coepit religio Cistellensis. Pertinet autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
milicis prexit ad scm̃ hyla qͦs suscitauit.¬
rnim pictanensem ep̃m ibiq accolitus ordĩa¬
tus ẽ. s ouente dño in sompnis ad prĩam et
pentes suos redrit. et in illo itiere se urulta
adusa passurum p̾drait. Nam int alpes in¬
cidens in latrones cimi iama ictum ferientis la¬
tro alius contra̾et iuuctis post fereum mami¬
u custodie traiditur enmiq latrones antunie¬
rit ꝑcinctantur. at ille dicit m̃qm̃ se tteui fuis
cabat qd latro credens et martinũ ad iam
redutens posta ratam in religione siumt
rytitolus q in humana forma appuit ei di¬
tens Quocimq ieris dyabolus tibi adusabi¬
tur. ot cum martinus dyciss. Dñs michi ad¬
nitor et c̃. ⁊yatolus añ eimm euania ntaꝙ
ratem suam cõutens patre in upltia mali¬
cia pourante dum ꝑtotum oitem arriana
sesis puiuaret: pene solus constanter obfistẽs.
publicenrgis cesus et de mutate eiectus
nenatum comedit. et senciens ꝑiculumiñ so¬
tum morem s etiam omuẽ dolorem uirtute

Expanded text:
militia perrexit ad sanctum Hylarium Pictauiensem episcopum; ibique accolitus ordinatus monente in sompnis domino ad patriam et parentes suos rediit; et in illo itinere multa se aduersa passurum predixit. Nam inter Alpes incidens in latrones cum iam ictum ferientis latro alius contineret, uinctis post tergum manibus custodie traditur; eumque latrones an timuerit percunctantur. At ille dixit nunquam se tam fuissd latro credens et Martinum ad uiam reducens, postea uitam in religione finiuit. Dyabolus quoque in humana forma apparuit ei dicens: «Quocumque ieris dyabolus tibi aduersabitur». Et cum Martinus dixisset: «Dominus michi adiutor est etc.», dyabolus ante eum euanuit. Itaque matrem suam conuertens patre in malitia perdurante, dum per totum orbem arriana heresis pullularet, pene solus constanter obsistens, publice uirgis cesus est et de ciuitate eiectus nenatum comedit et sentiens periculum, non solum mortem sed etiam omnem dolorem uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
lidaus filium ũbis. uelociter martyrem feciti¬
ilmplexansq illa hostiam suam. qnͣtũ po¬
tuit uocib dño gr̃as agens ad gaudiũ spei
future in sua maluit domo sepelire ut quoci¬
eus suꝑ sepulcrum eiis trmitati p̾ces effim¬
deret. alienam se a filio nũqmͣ ẽẽ confideret.
uanti igitur ꝑ eam nusla cuitate ut fati
sumꝰ acquisiti sunt deo: longũ ẽ enarcare.
Nar et eius g̾mana noĩe datina at leon¬
cia filia scĩ germam ep̃i. cognatus q datĩe
uen̾abilis. emelius medicus. religiosus quo

Expanded text:
lium solidans uerbis uelociter martyrem fecitlium solidans uerbis uelociter martyrem fecitamplexansque illa hostiam suam; quantis potuit uocibus domino gratias agens, ad gaudium spei futurae in sua domo maluit sepelire, ut quotiens super sepulchrum eius trinitati preces effundit, alienam se a filio numquam esse confidat. Quanti igitur per eam in illa ciuitate, ut fati sumus, adquisiti sunt deo, longum est enarrare. Nam et eius germana nomine Datiua, atque Leontia filia sancti Germani episcopi, cognatusque Datiuae uenerabilis Emilius medicus, religiosus quoq
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a primo nusi surit fustibus expoliatã aꝑta¬
re. Que cum patetur diceret ꝙ de deosum se¬
cura. quałr lib cruciate uerecunda tamen
membra nolite uudare. amplius illi magis
furentes celsiori loco uestinentis exutam ꝯ¬
corpore fuitarent: libera uoce dicebat. asistͥ
dyaboli qd̾ ad obꝓbrium meũ facere compn¬
tatis ip̃a laus mea ẽ. Et quia eẽt scripturaꝵ
diuinaꝵ sc̃ia plena: aptatis artata penis.
et ita iam martir alios ad martyriũ cõfor¬
tabat. Que suo sancto exemplo pene uiiuer¬
sam suam prĩam liberauit. ¶Et quoq cũ
penaꝵ formi dolosum conspiceret. uberans
eum mitib oculoꝵ. et increpans aucte mat̾¬
na ita confortauit ut matre multo fortior
trinitatis in matre caholica baptiz atisumꝰ.
Non ꝑdamus ĩdumentũ nr̃e salutis ne ue¬
erit fletus oculoꝵ et scridor dentiũ. Illa pe¬
na timenda ẽ que nũqm̃ finitur. illa deside¬
tanda uita que semꝑ hẽtur. Talib itaq so¬

Expanded text:
ipsam primo nisi sunt fustibus expoliatam aptare. Quae cum peteret diceretque de domino suo secura: \'qualiter libet cruciate, uerecunda tamen membra nolite nudare\', amplius illi magis furentes celsiori loco uestimentis exutam concorpore fluitarent, libera uoce dicebat: ministri diaboli, quod ad obprobrium meum facere conputatis, ipsa laus mea est\'. Et quia est scriptdivinarum scientia plena, aptatis arctata poenis, et ipsa jam martyr, alios ad martyrium confortabat. Quae suo sancto exemplo pene universam suam patriam liberavit. Quae cum poenarum formidolosum conspiceret, verberans eum nutibus oculorum, et increpans auctoritate materna, ita confortavit, ut matre multo fortior trinitatis in matre catholica baptizati sumus. Non perdamus indumentum nostrae salutis, ne ueiores, ubi erit fletus oculorum et stridor dentium. Illa poena timenda eat quae numquam finitur, illa desideranda uita quae semper habetur: Talibus itaque fi