comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mero namq: & diurna ⁊ annua
curricula ꝑaguntur. Diurna.
matutinis. meridianis. uesꝑtũs
nocturnisq hoͣrum spaciis. An¬
nua: uernis. aestiuuis. autũnali¬
b hiemalibꝰ q mensib. Atempoꝵ
autem dilectatione. dũ intempo¬
rib uiuimꝰ ꝓpt̾ et̾nitatẽ in qua
uiuere uolumꝰ. abstinendũ ⁊ ieiu¬
nandum est: quã uis tempoꝵ eur¬
sib ipsa nobis in sinuetur doctri
numerus: creatoris atq creatu¬
re significat scientiã. Nam tͥnitã.
creatoris. ẽ. Septenariꝰ autẽ nu¬
merus crecturã indicat: ꝓpter
uttam ⁊ corpus. Nam in illa tria
sunt: unde etiã toto corde. tota
anima. tota mente. diligendus. ẽ.
deus. In corpore autẽ: manifestĩ¬
sima quatuor apparent quibus
constat elementa. In hoc gͦ dena¬
rio dum temporaliter nob̃ insi¬
nuatur. sd.ẽ. quat̾ ducit᷑. caste &
continent̾ a tempoꝵ delectatione
Hoc lex cuius ꝑsona. ẽ. in moyse:
hoc ꝓphetia euius ꝑsonã gerte he¬

Expanded text:
mque numero et diurna et annua mque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrinnumerus creatoris atque creaturae significat scientiam. nam trinitas creatoris est, septenarius autem numerus crevitam et corpus. Nam in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus, in corpore autem manifestissima quatuor apparent, quibuconstat elementa. in hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit He
Abbreviated transcription (Latin):
rantia betlli. uł ad amantis. claudit
plerũq in telligentie fores. Nec aliã
obcausam facile. ẽ. intelligere pacem
ꝑpetuã significardͥ olee ramꝰ culo
quẽrediens ad archã colũba ꝑtulit:
nisi quia nouimꝰ. ⁊ olei lenẽ cõfectũ
non facile alieno humore corrũpi:
& arborẽ ipsã frondere ꝑhenniter.
Multi autẽ ꝓpt̾ ignorantiã ysopi.
dum nesciũt quã uim habeat uład
purgandũ pulmonẽ. uł ut dr᷑ ad saxa
radicib penitranda: cũ sit herba
breuis atq humił. omĩno in ueni¬
re ñ possut̾: quare sie dictũ. asꝑges
me ysopo ⁊ mundabor. Numeroꝵ
etiã in pericia multa facit: ñ in¬
telligi translate. ac mistice posita
in scripturis. In geniũ quippe ite
ita dixerim. in geniũ: non pocest ni¬
modus nisi hunis numeri eogni¬
tione. ⁊ consideratione non solui¬
tur. Habet euĩ denariũ quater.
tanquã cognicionẽ om̃iũ rerum
intextã temporib Quat̾nario nu¬

Expanded text:
rantia berylli vel adamantis claudit rantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari olivae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia novimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem per ignorantiam hyssopi dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba brevis atque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum: Asperges me hyssopo et mundabor . Numerorum etiam imperitia multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest ninodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario na
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nam & de serpente qd̾ notũ. ẽ.
totũ corpus eũ ꝓcapite obicere feri¬
entib: quantũ illustrat sensũ illũ
quo dñs iubet astitos nos. ẽẽ. sicut
gemus deũ: uł illud qd̾ ꝑ cau̾ne an¬
gustias coartatꝰ. deposita uetere cu¬
nica: uires nouas acciꝑe dr̃: qͣntũ
concinit ad imitandũ ipsã serpentisas¬
tuciam exuendũq ipsũ ueterẽ hominẽ
sicut apłs dicit. ut uiduamꝰ noũu & ex¬
uendũ ꝑangustias dicente dño. Intra-
te ꝑangustã portã. Ut ergo noticia
nature serpentis. illustrat multas si¬
militudines que de hoc animante
scriptura dare consueuit: sic ignoran
tia non nulloꝵ animaliũ. que non
minus ꝑsimilitudines cõmemorat.
impedit plurimũ in tellectorẽ. Sic la¬
pidũ. sic herbarũ. uł queq tenentur
radicib. Nam ⁊ carbunculi noticia
qd̾ lucet in tenebris. multa illumi¬
nat etiã obscura libroꝵ. ubicunq
ꝓpter similitudinẽ ponitur. & igno¬

Expanded text:
tur. nam et de serpente quod notum est tur. nam et de serpente quod notum est totum corpus eum pro capite obicere ferientibus, quantum inlustrat sensum illum, quod dominus iubet astutos nos esse sicut gemus deum. uel illud, quod per cauernae angustias coartatus deposita uetere tunica uires nouas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam serpentis astutiam exuendumque ipsum ueterem hominem, sicut apostolus dicit, ut induamur nouo, et exuendum per angustias dicente domino: intrate per angustam portam! ut ergo notitia naturae serpentis inlustrat multas similitudines, quas de hoc animante scriptura dare consueuit, sic ignotia nonnullorum animalium, quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaeque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicunque propter similitudinem ponitur; et igno
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tatus ẽẽt: tam magnꝰ in tellectꝰ
lateret. Sic etiã multa que ab aue¬
torib eorumdem libroꝵ int̾ptata ñ s̃
nomina hebrea. non est dubitan-¬
dum habere non paruã uĩ atq
ad uitoriũ ad soluenda enigmata
scripturarũ. siqu̾is ea possit int̾
pretari. Qd̾ ñ nulli eiusdẽ lingue
periti uiri. non sane paruũ bene¬
ficiũ posteris contuler̃: qui separa¬
ta deseripturis eadẽ omĩa u̾ba in¬
terp̃tati st̃. Et quid sit ada. quid
eua. quid abraham. qͥd moy ses si¬
ue etiã locoꝵ nomina: qͥd sit hie¬
que alia in illa lingua nob̾ sunt
in cognita nomina. quib aꝑtis
& int̾p̾tatis multe in scripturis fi¬
gurate locutiones manifestantur
Rerum autẽ ignorantia facit obseu
ras figuratas que locutiones. cum
ignoramus uł animantiũ. uł la¬
pidũ. uł herbarũ naturas. aliarũ¬
ue rerũ. que plerũq in scripturĩ
similitudinis alicuius gr̃a ponun¬

Expanded text:
interpretatus esset, tam magnus intellectus interpretatus esset, tam magnus intellectus lateret. Sic etiam multa, quae ab auctoribus eorumdem Librorum interpretata non sunt, nomina hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, rpretari. Quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina; quid sit Hieque alia in illa lingua nobis sunt incognita nomina; quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. Rerum autem ignoraras figuratas locutiones, cum ignoramus uel animantium uel lapidum uel herbarum naturas aliarumue rerum, quae plerumque in scripturis similitudinis alicuius gratia ponun
Abbreviated transcription (Latin):
regis ptholomei potestate tauto aute
ꝓderenes  Itaq fieri potest. ue sic
illi int̾p̃tati sint. quẽad modũ congru¬
ere gentib ille qui eos agebat & qui
Collatio non .ẽ. in utilis: ad explanan¬
dam sepe sententiã. Latini gͦ ut dice¬
ret ceꝑam. codices ueteris testam̃ti
si necesse fuerte. grecoꝵ auctoritate
emendandi sunt ⁊ eoꝵ potissimũ
qui cũ septuaginta eẽnt ore uno in¬
tp̃tati ẽẽ. ꝑhibent᷑. Libros autẽ noui
testam̃ti siqͥd in latinis uarietatibuᷤ
titubat grecis cedere oportere non du¬
bium ẽ: & maxime qui apud eccłas
doctiores adiligentiores reperiunt᷑¬
Intranslatis uͦ signis: si qua forte ig¬
nota eogunt herere lectorẽ. part᷑i
linguarũ noticia. partim rerum.
inuestiganda sunt. Aliquid enĩ ad
similttudinem ualet.⁊ ꝓculdubio
secretũ quiddam in sinuat seloa
piscina ubi faciem lauare iussus
est: eui oculos dñs lito desputo
facto in unxerat. Qd̾ tamen nomen
lingue in cognite. nisi euuangelista

Expanded text:
regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat, et qucollatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores reperiuntIn translatis vero signis si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto inunxerat : quod tamen nomen linguae incognitae, nisi Evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
secũ ille popłs abstulit in cõparatione
diuiciarũ. quas postea hierusolime
consecutus. ẽ. que maxime in salomo¬
ne rege ostendunt᷑: tanta fit cuucta
seieucia que qͥdẽ. ẽ. utił. collecta deli¬
bris genciũ. si diuinarũ scriptura¬
rũ sciencie cõparet᷑. Nã qͥeqͥd homo
excra didicerit: si noxiũ. ẽ: ibi dam¬
natur. Si utile. ẽ: ibi inuenit᷑. Et cũ
ibi qͥsq inuenerit. omĩa que utilit̃
alibi didiete: multo abundanciꝰ ibi
inueniet. ea que nusquã omĩno ali¬
bi. s in illarũ tantũ modo scriptura¬
rũ mirabili altitudine. ⁊ mirabili¬
humilitate discunt᷑. Hac gͥ instructio¬
ne p̃ditũ cũ signa in cognita lectorẽ.
noñ impedierint: initẽ ⁊ humilẽ cor¬
de subiugatũ lenit̾ xp̃o. & oneratũ
sarcina leui. fundatũ. & radicatũ. ⁊
edificatũ in caritate: quẽ sciencia u¬
flare ñ possit: accedat ad ambigua sig¬
na iuscripturis consideranda ⁊ diseu¬

Expanded text:
 ille populus secum abstulit, in comparatione  ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scripturarum mirabili altitudine et mirabilihumilitate discuntur. hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum leniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in scripturis consideranda et discu
Abbreviated transcription (Latin):
pulo destn eiaciterqu adinodu illa corpus astigit. Aleteudo alaettudine
sursũ usq ad sũmum: quo adheret
caput. ꝓfundũ uero: qd̾ t̾re infixũ abs¬
conditur. Quo signo erucis om̃is actio
xp̃iana describitur. bene oꝑari in xp̃o.
& ei ꝑseuerant̃ in herere. Sperare celes¬
tia sacram̃ta ñ ꝓfanare. ꝑ hanc actionẽ
purgati ualebimꝰ cognoscere etiã suꝑ¬
eminentẽ sciencie caritatẽ xp̃i. qua
equał. ẽ. patri. ꝑ quẽ facta ft̃ om̃ia. ut
impleamͣ in omnẽ plenitudiuẽ di. Est
etiã in ysopo ius purgatoria. ne in¬
flante sciencia dediuiciis abegypto
ablatis: suꝑbe aliqͥd pulmo tumiduͤ.¬
anhelet. Asꝑges me inqͥd s sopo & mũ¬
dabor. lauabis me. & suꝑ nuie̾ dealba¬
bor. Auditui meo dabis exultationẽ
& leticiã. Deinde consequenter ad nec¬
tit. ut oftendat purgationẽ a suꝑbia
significari ysopo: exultabunt osso
hum iliata. Quãtũ autẽ minor ẽ. auri.
argenti. uestisq copia. quã egypto¬

Expanded text:
do, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur, bene operari in Christo, et ei perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei . Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne inflante scientia de divitiis ab Aegypto ablatis, superbe aliqanhelet: asperges me, inquit, ysopo et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor. auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit, ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
tere que decusatĩ notatur. aliud
apud grecos. aliud apud latinos.
ualet. ñ natura s placido. ⁊ con¬
sensione significandi: ⁊ ideo qui
utr̃aq linguã nouit. si homini
greco uelit aliqͥd significarẽ seri¬
bendo. ñ inea siguificatione po¬
ute hanc litt̾am. in qua eã ponte
una eodẽ sono apud grecos littere.
apud latinoᷤ holerĩ nõm̃. ẽ. Et eñ
dico lege in his duab syllabis :
aluid grecus aliud latinꝰ intelligit:
sic̃ gͦ he om̃s significationes ꝓsue cuꝰq
societatis consensione animos mo¬
uent. & quia diu̾sa cotisensio ÷: di¬
uerse mouent. nec ideo consenser̃t
in eas homines quia ia ualebant ad
significationẽ. s ideo ualene quia con¬
senserunt in eas: sic etiã illa signa
quib ꝑmciosa demonũ societas cõ¬
paratur. ꝓcuiꝰq obseruationib ua¬
lent. Qd̃ manifestissime ostendit ri¬
tus auguriũ. qd̃ & anteꝙͣ obseruẽt.
& postea quã obseruata signa ten¬

Expanded text:
terae, quae deousatim notatur, aliud terae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, uno eodemque sono, apud Graecos litterae, apud Latinos oleris nomen est; et cum dico, Lege, in his duabus syllabis, aliud Graecus, aliud Latinus intelligit: sicut ergo hae omnes significationes pro suae cujusque societatis consensione animos movent, et quia diversa consensio est, diverse movent; nec ideo consenserunt in eas homines, quia jam valebant ad significationem, sed ideo valent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa ten
Abbreviated transcription (Latin):
re ab hominib institute st̃: sic etiam
de quibdã nascentib uł quoqꝰmodo
diuine ꝓuidentie amministratio¬
ne existentib rebus. mutti mul¬
ta humanis suspicionib quasi
regularit̾ coniectata lit̾is man¬
dauerunt. Si forte in solite accide¬
rute. tanꝙͣ simul apariat. aut ful¬
mine aliqͥd ꝑcittiatur: que omĩa
tantũ ualent quantũ p̃sumptiõe
animoꝵ qͦsi cõmuni quadã lin¬
gua cũ demonib federata st̃ que
tam̃ plena sunt omĩa pestifera
curiositatis. crutiantis sollicitu¬
dinis. mortifere seruitutis. Non
enĩ quia ualebant aniadu̾sa ft̃
s animadu̾tendo atq signando
factũ ÷ : ut ualerent. Et ideo diu̾¬
sis diu̾se ꝓueniũt: scđm cogitatio¬
nes ⁊ p̾sũmptiones suas. Iñe enĩ
sp̃s qui decipere uolunt. talia ꝓcu¬
rant cuiq qualib eũ in retituꝰm
ꝑsuspiciones & consen siones eiꝰ nidẽte.
Sicut eñi u̾ba gr̃a. una figura lit¬

Expanded text:
rae ab hominibus institutae sunt, sic etiam rae ab hominibus institutae sunt, sic etiam de quibusque nascentibus uel quoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura lit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑsticionis: exquadam pestifera sodi¬
etate hominũ & demonũ. quasi pac̃¬
ta infideł & dolose amicicie consti¬
tita penitus sunt repudienda. & fu¬
gienda xp̃iano: non qd̃ idolũ sit ali
& de immolationib que honori eoꝵ
exibentur dix̃ apłs: hoc de om̃ib ima¬
ginarus sigñis senciendũ .ẽ. que de¬
uł ad cultũ idoloꝵ. uł ad creaturam
eiusq partes. tanꝙͣ deũ colendas tra¬
hunt. uł ad remedioꝵ alioꝵq obser¬
uationũ eurã ꝑtinent. que non ft̃
diuinitus ad dilectionẽ dei.iꝑximi
tanqͣ publice constituta: s ꝑpͥuataᷤᷤ
appeticiones rerũ temporalium corda
dissipant miseroꝵ. In om̃ib gͦ istis
doctrinis societas demonũ formidan¬
da atq uttanda.ẽ: qui nichil cũ pͥn¬
cipe suo diabolo. nisi redicũ nr̃m cla¬
dere atq obserare conant᷑. Siẽ auttẽ
de stelł quas condidit. & ordinauit
deus humane & deceptorie coniectu¬

Expanded text:
superstitionis ex quadam pestifera socisuperstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda christiano, non quod idolum sit aliqis et immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae uel ad cultum idolorum uel ad creaturam eiusque partes tamquam deum colendas trahunt uel ad remediorum aliarumque obseruationum curam pertinent, quae non sunt diuinitus ad dilectionem dei et proximi tamquam publice constituta, sed per priuatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. in omnibus ergo istis doctrinis societas daemonum formidanda atque uitanda est, qui nihil cum principe suo diabulo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. sicut autem de stellis, quas condidit et ordinauit deus, humanae et deceptoriae coniectu
Abbreviated transcription (Latin):
generib multa p̃terita & futura
dicantur: nec aliter accidant quã
dicantur. Multaq obseruantib.
scd̃m obseruationes suas eueni¬
ant. quib implicati curiosiores
fiant: uͣt se se magis magisq in¬
serant multiplicib laqueis. ꝑni¬
ciosissimi errores.  Hoc genus
fornicationis anime salubriẽ di¬
uina seriptura non tacuit. neq
ab ea sic det̾ruit animam ut ꝓptẽa
talia negaret. ẽẽ. sectanda quia
falsa dicuntur aꝓfessorib eoꝵ: s
etiã si dixerint uobis ingͥt & ita
euenerit: necredatis eis. Non
enĩ quia imago samueł mortui
saul rege uera ꝓnunciautt: ꝓpt̾ea
talia sacrilegia quib imago illa
presentata.ẽ. minus execrada sunte
Aut quia in actib apłoꝵ uentri loqͦ
femina uerũ testimoniũ ꝑhibuit apłs
dũi. ideo paulus apłs peꝑeit ili spi¬
ritui. ac non pocus feminã illius
demoni correptione atq exelusi¬
one mundauit  Oeñs igitur arces
huiusmodi uł nugatorie uł noxie

Expanded text:
generibus multa praeterita et futura generibus multa praeterita et futura dicantur nec aliter accidant, quam dicuntur, multaque obseruantibus secundum obseruationes suas eueniant, quibus implicati curiosiores fiant et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis superstitiosissimi erroris. hoc genus fornicationis animae salubriter diuina scriptura non tacuit neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimonium perhibuit apostolis domini, ideo Paulus apostolus pepercit illi spiritui ac non potius feminam illius daemonii correptione atque exclusione mundauit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae
Abbreviated transcription (Latin):
tellationib amathematico in¬
ueniri ñ potest. qͥbus inspectis
se facta dicere ꝓficetur. Quid gͦ
in constellationib non in uenit.
quas necesse est una in spiciat.
siue de iacob siue de eiꝰ fr̃e con¬
sulatur: qui dei ꝓdest sidistat
incelo qd̾ tenere securus in famat
& ñ cistat in tabula quã frustra
sollicitus intuetur: Quare iste
quoq opiniones. quibdã rerũ
signis humana p̾suptione institu
tis. ad eadem illa quasi quedã cum
demonib pacta & conuenta refe¬
rende sunt. Hine enĩ fiet ut occul¬
to quodã iudicio diuino cupidqͥ ma¬
larism reruia homines traduntur
inludendi & decipiendi ꝓ meritis
uoluntatũ suarũ. in ludentib
eos atq decipientib p̃uaricatori¬
b angłis. quib ista mundi pars
infinita scđm pulcherrimũ ordi¬
nem rerũ diuine ꝓuidentie lege
subiecta est. Quib in lusionib &
deceptionib. euenit ut istis suꝑ¬
fticiosis & ꝑ niciosis diuinatione

Expanded text:
tellationibus a mathematico intellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione instis ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta et conuenta referendae sunt. hinc enim fiet, ut occulto quodam iudicio diuino cupidi malarum rerum homines tradantur inludendi et decipiendi pro meritis uoluntatum suarum inludentibus eos atque decipientibus praeuaricatoribus angelis, quibus ista mundi pars infirma secundum pulcherrimum ordinem rerum diuinae prouidentiae lege subiecta est. quibus inlusionibus et deceptionibus euenit, ut istis superstitiosis et perniciosis diuinationum
Abbreviated transcription (Latin):
possit app̃hendi. & constellationũ
numeris annotari. Unde necesse
se.ẽ. non nullos geminos easdem ha¬
here constellationes: cũ paria rerũ
uł quas aguitt. uł quas paciunt᷑
euenta non habeant. s plerũq ita
disparia: ut alius felicissimꝰ. aliũ
in felicissimꝰ uiuat. sicut esau. &
iacob geminos accepimꝰ natos. ita ut
iacob qui post̾ior nacebat᷑. manu
plant̾a p̾cedentis fr̃is tenens in ue¬
nitur. Norũ certe dies atq hora
nisi ut amboꝵ constellatio eẽt una
Quantũ autẽ in tersit inter amboꝵ
mores. facta. labores. atq successũ.
scriptura testis. ẽ: iã ore om̃iũ gen¬
tiũ ꝑuagata. Neq eñ ad rem per¬
tinet qd̃ dicunte ipsũ mom̃itũ mi¬
nimum atq angustissimũ tẽporiᷤ.
qd̾ geminoꝵ partũ dist̾minat:
multũ ualere in rerũ natura.
atqi celestiũ corporũ rapidissi¬
ma uelocitate. & sieñĩ concedam
ut plurimũ ualeat: tam̃ in cons¬

Expanded text:
possit apprehendi, et constellationum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in cons
Abbreviated transcription (Latin):
leuare uidebant᷑. Sed qd̾ libet uo¬
centur abhominib : st̃ tamen sy¬
dera que deus instituit & ordina¬
uit ut uoluit: & est certus motuᷤ
illoꝵ quo tẽpora diftingunt᷑. at¬
que uariantur. Quem motũ. nota¬
re cũquisq nascit᷑. quomodo se ha¬
beat: facile. ẽ. ꝑ eoꝵ in uentas cons¬
criptasq regulas. quos sca serip¬
tura condempnat dicens. Si enĩ tan¬
tũ potuerunt scire ut possent esti¬
mare scłm. quomͦ eius dũm ñ faci
one uelle nascenciũ mores. actũ.
euenta p̾dicere: magniis exror
& magna dementia est. Et apud
eos quidẽ qui talia dediscenda
didicert̃: sine ulla dubitatiõe
refellit᷑ hec suꝑstitio. Constellati¬
ones enĩ qual uocant: notatio .ẽ.
siderũ: quomͦ se habebant. cũ ille
nasceretur de quo miseri a miseri¬
orib consuluntur. Fieri aut̃e po¬
test ut aliqui gemini tã sequa¬
titer fundant᷑ exutero. ut inter¬
uallum temporis in ter eos nullũ

Expanded text:
levare videbantur. Sed quodlibet volevare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facione velle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum
Abbreviated transcription (Latin):
la. Non enĩ mirandũ. ẽ. cũ etiam
ꝓpiorib recensioribq tẽporibus
sydus qd̃ apellamꝰ luciferũ. hono¬
ri & nomini cesaris romanqͥ di¬
catur conati ft̃ Et fortasse factũ
esset atq issee in uetustatẽ. nisi
auia euis uenus p̾occupass hoc no¬
minis p̃diũ. neq iure ullo adhere¬
des traiceret. qd nũquã uiua pos¬
sederat. aut possidendũ petiue¬
rat. Nam ubi uacabat locus. neq
alicuius pͥoꝵ mortuoꝵ. honore
tenebat᷑: factũ est qd̾ in reb tali¬
b fieri solet. Propinquali enĩ &
sextili mensib uliũ atq augustũ
uocamus. de honorib hominũ.
iulii cesaris. & augusti cesaris
nuncupatos. ut facile qui uolu¬
erit: in telligat etiã illa sẏdera
prius sine his uominib celo uagata. ẽẽ.
Mortuis autẽ illis quoꝵ honorare me¬
moriam uł coacti ft̃ homines regia
potestate. uł placuit humaua uo¬
luntate: nomina eoꝵ in ponentes se¬
derib eos ipsos sibi mortuos in celum

Expanded text:
 est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum
Abbreviated transcription (Latin):
& nomiuib hebreis. & syris. & egop¬
tiis. uł si qua alia lingua inseriptu¬
ris scĩs iuueniri potest. que in eis
sine in t̾p̃tatione sunt posita. fecert
in ea separat̃ int̾ptarentur: & qͦd
eusebuis fecit detẽpoꝵ historia. ꝓꝑẽ
diuinoꝵ libroꝵ questiones. questi¬
onis. que usũ eiꝰ flagitant. qd̃ ergo
hi fecerunt de his reb ut ñ sit ne¬
cesse xp̃iano. in multis ꝑ ꝑt̾ pauca
laborare: sicui deo posse fieri si que
eoꝵ qui possunt benignã sane oꝑã
fat̾nae utilitati delectet impendere
ut quoscũq t̾rarũ locos. que ue
animalia uł herbas atq arbores.
siue lapides. uł metalla in cognita
speciesq quas libet scriptura cõme
& argento. & uestẽ que ille popłs exi¬
eus de egypto. sibi pociꝰ tantiuã ad usũ
meliorẽ clanculo uindicauit: ñ aueto¬
ritate ꝓpͥa s p̃cepto dei ipsis egyptiis
uescient᷑ accomodantib ea. ñ qͥb bene

Expanded text:
et nominibus hebraeis, et syris, et aegypet nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura comme argento et uestem, quae ille populus exiens de Egypto sibi potius tamquam ad usum meliorem clanculo uendicauit, praecepto dei, ipsis egyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene
Abbreviated transcription (Latin):
tas uarias ꝓpt̾ diu̾sã uoluntatẽ ins¬
tituentiũ. & ignotas ꝓpt̾ suspicio ẽs
erranciũ. maxime lihabent etiã cũ
demonib in itã societatẽ ꝑ quarũdã
significationũ quali quedã pacta atq
conuenta: repudient penitus & de¬
testent᷑. Alienent etiã studiũ asuꝑflũ
& luxuriosis hominũ insticitis. Illa
uero instituta hominũ que ad soci¬
etatẽ conuiuenitiũ ualent. ꝓ ipsa
gant. In cet̾is autẽ doctriuis que apud
gentes u ueniunt᷑. p̃t̾ istoriã rerũ
uł preteriti temporis. uł p̃ sentis ad
sensus corporis ꝑtinenciũ quib etiã
utiliũ aciuim corporaliũ experimẽ¬
ta & comecture annumerant᷑. & pͣt̾
rationẽ disputationis & numeri ni¬
chel utile. ẽe. arbitror. In quib om̃ib
tenendũ. ẽ. ne quuid nimis. & maxi¬
me inhis que ad corporis sensus ꝑti¬
nentia uoluunt᷑ tẽporib & continen
tur locis. Sic̃ autẽ quidã deu̾bis õĩb

Expanded text:
tas, varias propter diversam voluntatem instas, varias propter diversam voluntatem insthabent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsagant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et contur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
aut ad sonoꝵ aliarũue mocionũ legẽ
numeri adhibeant᷑: in eõmitabiles
regulas habent. ueq ullo mͦ ab homi¬
nib insticutas: h ingeniosoꝵ sagacita uite huius necessitate noñ negli¬
dilexertt. ut iactare inter imꝑitos
uelit. & non potuis querere unde
sinte uera. que tantũ modo uera. eẽ
ꝑsenserit. & indeinde unde quedam
porũ usq ad humanã mentẽ ꝑueni¬
ens. cũ & ipsam inutabilẽ inuenerit
qd̃ nunc docta. nunc indocta ste. cõ¬
sticuta tam̃ inter in comitabilẽ supͣ
se ueritatẽ & mutabilia in fra se. cet̾a
ad unius dei laudẽ atq dilectionem.
cuncta conũterte a quo cuncta. ẽẽ.
cognoseit doctus uideri pocest. esse
mͥ studio sis ⁊ ingeniosis ad olescentib
salubrit̾ p̃cipi: ut nullas doctͥuas que
atã uitã capessendã. sectire seqͥ aude¬
ant. sed eas sobrie diligent̾q diuidicẽt.
& si quas in uen̾int ab hominib insticu¬

Expanded text:
aut ad sonorum aliorum vel motionum leges aut ad sonorum aliorum vel motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent, neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate compertas. Quae dilexerit, ut jactare se inter imperitos velit, et non potius quaerere unde sint vera, quae tantummodo vera esse persenserit; et unde quaedam porum usque ad humanam mentem perveniens, cum et ipsam mutabilem invenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se veritatem, et mutabilia infra se caetera, ad unius Dei laudem atque dilectionem cuncta convertere, a quo cuncta esse cognoscit; doctus videri potest, esse mihi studiosis et ingeniosis adolescentibus, salubriter praecipi ut nullas doctrinas quae atam vitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque dijudicent: et si quas invenerint ab hominibus institu
Abbreviated transcription (Latin):
quã exeis indisputando. aut iudican¬
do adiuuamͦ. uisi forte qd̃ exercitati¬
ora reddunt in genia si etiã maligni¬
ora aut in flatiora ñ reddant. hoc est
ut aut decipere ueri simili sermone
atq ui terrogationib ament. aut ali¬
quid maguũ qd̾ se bonis atq inno¬
centib aute ponant se assecutos pu¬
tant. qui ista didicerunt. Iam uͦ nu
meri disciplina cuilibet tardissimo
clarũ.ẽ: qd̾ ñ sit ab hominib institu¬
ta: s pocius indagata & in uenta. hẽ
enĩ sic̃ primam syllabam italie qũa
breuẽ ꝓmnciauert̃ ueteres uoluit
uirgilius: & longa facta.ẽ. ita qͥsqͣm
potest efficere cum uoluerit ut ter
terna. aut ñ sint nouẽ. aut non poᷤ¬
sint efficere quadratã figurã. aut
non adt̾nariũ numerũ tripla sint.
ad senariũ sex. quatera ad nullum
dupla. quia in telligibiles numeri
semissẽ non habent. Siue gͦ in se ip¬
sis considerent᷑. siue adfigurarum.

Expanded text:
quam ex eis in disputando aut iudicanquam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint. meri disciplina cuilibet tardissimo clarum est, quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem non habent. Sive ergo in seipsis considerentur, sive ad figurarum,
Abbreviated transcription (Latin):
nis alicuuis. Nam & illud genus ĩa
distinctũ ab hoc licito & libero separa¬
uimus. Aliud. ẽ. enĩ dicere. tritã istam
herbam si biberis. uent̾ ñ dolebit: et
aliud. ẽ. dicere. istã herbã collo sisus
ubi p̾cataones & inuocationes. & hi
characteres non sunt: plerũq dubi¬
um. ẽ. utrũ res que alligatur. aut qͦ¬
quomͦ ad iungitur sanando corpori.
uinature ualeat qd̾ libere ad hiben¬
dũ est an significatiua quadã obliga¬
tione ꝓueniat : qd̃ tanto prudentiuᷤ
oportet cauere xp̃ianũ. quanto effica¬
tus ꝓd. ẽẽ. uidebit᷑. Sed ubi latet
qua causa qui dualeat. quo animo
quisq utatur: in ter.ẽ. dũ taxat
in sauandis uł cẽperandis corporib
siue in medicina. sine uiagri cultura
Syderũ autẽ cognoscendoꝵ. non nai¬
racio s demontratio ẽ: quoꝵ ꝑꝑau

Expanded text:
nis alicujus; nam et illud genus jam nis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si susubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstrati
Abbreviated transcription (Latin):
enentissimũ est credere. Harra¬
tione aut̃ historica cũ p̾t̾irita
ria numeranda. ẽ: qͥa ĩa que tͣ᷑sie¬
rt̃ uec infecta fieri possunt. in
ordine cẽporũ habenda ft̃: quoꝵ
ẽ. cõditor & amministrator deiis.
Aliud. ẽ. eni facta narrare. aliud
docere facienda. Historia facta
narrat fideliter. atq utilit̾. Libri aũ¬
tem aruspicũ. & quecũq similes lit¬
tere facienda. uł obleruanda inten¬
dunt. docere monitoris audacia non
indicis fide. Est etiã narratio demons¬
trationi simtł qua non p̾terita s p̾sen¬
tia in dicantur ignaris. In quo genere
sunt. quecũq de locoꝵ situ. naturisq
animaliũ. lignoꝵ. herbarũ. lapidũ.
aliorũue corpoꝵ. scripta sunt. De qͦ
genere suꝑͥus egimus eamq cogni¬
cionẽ ualere adeniginata scriptura¬
rũ soluenda docuimus: non ut ꝓqͥb¬
dam signis adhibeantur. tanꝙͣ ad re¬
media. uł machinamenta suꝑsticio¬

Expanded text:
ementissimum est credere. 44. Narraementissimum est credere. 44. Narratione autem historica cum praeteritaria numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum, et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. CAPUT trationi similis, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo genere sunt quaecumque de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitio
Abbreviated transcription (Latin):
setus. ifaiania uibo a dilertionem ut omitam grecos. qͥta nt amnbrtost¬
questionẽ soluit. calũpniantib
platonis lectorib & dilectorib qͥ
dicare cogunt᷑. de platonis libriᷤ
eũ didicisse: q̃m lõge ante huma¬
num ad uentum dñi platonẽ fuis¬
se negari ñ potest. Nonne memo¬
ratus ep̃s considerata historia gen¬
tiũ. cũ reperisset platonẽ hiere¬
mie ꝓpħe tẽporib ꝓfectũ fuisse in
egypͣtũ ubi ꝓpħa ille tunc erat.
ꝓbabilius. ẽẽ ostendit. qd̾ plato po¬
tius nr̃is lit̾is ꝑhieremiam fuerit
unbutus. ut illa posset docere uł
scribere. que uire laudant᷑: An¬
te litteras enĩ gentis hebreoꝵ in
qua uniꝰ dei cultus emicuit. ex qͣ
sedm carue̾ uenit dñs nr̃: ne ipse
quidẽ pstagoras fute. acuiꝰ poste¬
ris platonẽ theologiã didicisse
isti assert̃. Ita consideratis tempo¬
rib: fit multo credibilius istos po¬
tius delitteris nr̃is habuisse que¬
cũq bona & uera dixerunt: quã

Expanded text:
omittam Graecos, quantam nostquaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uberioris disputationis. quẽ iam
eloquentia nominant᷑: que nichil¬
ominꝰ ueras. quã uis eis possint et¬
am falsa ꝑsuderi. S quia & uera
possunt non ẽ facultas ipsa culpa¬
bilis: s ea male utentiũ ꝑu̾sitas.
Nam ueq hos ab hominib institu¬
tum est: ut caritatis expressio concilet
auditorẽ. aite in facile qd̾ intendit in¬
sinuet. breuis & aꝑta narracio. & ua¬
rttas eiꝰ sine fastidio teneat in centos.
Et cet̾e huiusmodi obseruationes. que
siue in falsis. siu̾e in ueris causis uere
sunt: tam̃ in quantũ uł sciri. uł credi
aliqͥd faciunt. aut expetendũ. fugien¬
dũ ue animos mouent. & inuente
pocius qd ita se habeant. quã ut ita
se haberent iustitute. S hec pars cũ
dicit᷑ magis ut ꝓferamꝰ ea que in¬
tellecta st̃: quã ut in telligamꝰ ad¬

Expanded text:
uberioris disputationis, quae iam uberioris disputationis, quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue animos mouent, et inuentae potius, quod ita se habeant, quam ut ita se haberent, institutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intell
Abbreviated transcription (Latin):
falsi xp̃iani ad hibere consuerunt. ꝓpt̾¬
ea falsũ. ẽ. neq in definiendo. neq in
diuidendo. aut parciendo. aliquid
cõplectendũ. e̾ẽ. qd̾ ad rẽ ipsã nõ ꝑti¬
net. aut aliqͥd qđ ꝑtinet p̃tereundũ
hoc uerũ. ẽ. etiã si ea que definiunt᷑
aut distribuunt᷑ uera ñ sint. Nam
& ipsũ falsũ definit᷑ cũ dicimꝰ falsũ
esse significationẽ rei non ita seha¬
bentis ite significat᷑. siue alio aliquo
modo. que diffinicio uera.ẽ. qũauĩ
falsũ uerũ. eẽ. ñ possit. Possumꝰ etiã
diuidere dicentes duo. ẽẽ. genera fal¬
si. unũ eoꝵ que omĩno. eẽ. ñ possunt.
Ham qui dicit septẽ & tria . xͦi. ẽẽ: id di¬
cit qd̾ om̃ino. eẽ. ñ potest. Qui autẽ
dic̃ kalendis uerbi gr̃a ianuarius
pluisse. tã & si factũ ñ sit: id tam̃
dictt qd̾ fieri potuerit. Definitͥo gͦ
& diuisio falsoꝵ potest. ẽe. uerissi¬
ma: quã uis falsa ipsa itaq uera

Expanded text:
falsi christiani adhibere consueverunt, proptefalsi christiani adhibere consueverunt, propterea falsum est neque in definiendo, neque in dividendo aut partiendo, aliquid complectendum esse quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. Hoc verum est, etiamsi ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sentenciarũ: ipse ꝑse senten¬
cie ñ earũ conexio consideranda.ẽ.
S ueris certisq sentenciis cũ incerte
uera conexione iungunt᷑: etiã iple
certe fiant necesse. ẽ. Quidã autẽ sie
se iactant cũ ueritatẽ conexionum
didicerint: quasi sentenciarũ ipsa
sit ueritas. Et rursus quidã ple¬
rũq retinentes uerã sententiã ma¬
le se contẽpnũt. quia leges cõclusi¬
onis ignorant. cũ melior sit qͥ nouit
esse. resurrectionẽ mortuoꝵ. qͣm
ille qui noute consequens. ẽẽ. ite
si resurrectio mortuoꝵ ñ .ẽ. neq¬
xp̃e resurrexit. Itẽ sciencia defiii¬
niendi. diuidendi. atq parciendi
quãꝙ etiã reb falsis plerũq ad¬
hibeat᷑ ipla tamẽ falia ũ.ẽ. uec
ab hominib instituta. s rerũ ratione
comꝑta. Non enĩ quia & fabuł suis eã¬
poete & opinionionib erroris sui. uł
falsi philosophi. uł etiã heritic. hoc. ẽ

Expanded text:
autem sententiarum ipsae per se sentenautem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, ut, si resurrectio mortuorum non est, neq resurrexerit. Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enipoetae, et opinionibus erroris sui vel falsi philosophi, vel etiam haeretici, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ falsũ. ẽ: itt eũ cuiꝰ errorẽ corri¬
gere uolumꝰ peniteat. sensisse p̾ce¬
dencia quoꝵ consequentia uidet
.ẽẽ. respuenda. Iã hine in telligere
facile. ẽ sic̃ in falsis sentencii ueras
sie in ueris sentenciis falsas conelu¬
siones. ẽẽ. posse. Fac enĩ aliquẽ ꝓpo¬
cessum. Deinde assumpsisse. ñ ẽ. aut̃
iustus. Quo itẽ concesso in tulisse cõ
ra sint omĩa: ñ.ẽ. tam̃ uera regula cõ¬
clusionis. Non . ẽ. albato sic̃ consequẽ¬
ti aufertur necessario qd̃ p̃cedit: ita
etiã ablato p̃cedenti aufertur neces¬
sario qͦd conseqͥt᷑. Quia uerũ. ẽ. cũ di¬
cimus. si orator.c̃. homo .ẽ. ex qua ꝓ¬
posicione si assumꝰ. Non .ẽ. autẽ orator
aliud sentenciarũ ueritatẽ. In illis
dicit᷑ quid sie consequens: qͥd ñ con¬
sequens. quid repugnans. Conseqͥnᷤ
homo. ẽ. quadrupes. ẽ. Nic gͦ de ip¬
sa conexione iudicat᷑. In ueritate

Expanded text:
quod falsum est, ut eum cuius errorem corriquod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem propocessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclra sint omnia, non est tamen uera regula coclusionis. Non enim sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod consequitur. Quia verum est, cum dicimus, Si orator est, homo est: ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator"aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. consequens homo est, quadrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e resurrexit. Xp̃c autẽ resurrex̃.
est igitur resurrectio mortuoꝵ. Noc
ergo in consequenti ablato aufera¬
tur etiã necessario. qd̾ p̃cedit non
inftituerunt. homines. s oftendert.
Et hec regula ꝑtinet adueritatẽ conex¬
iont̃i: nõ ad ueriͣtẽ sentenciarũ S in
hoc loco deresurrectione cũ ageret᷑¬
& regula conexionis uera .ẽ. & ipsa
in conclusione sentencia. In falsis aut̃
sentenciis conexionis ueritas. ẽ: isto
modo. Faciamꝰ aliquẽ concessisse. Si
animal. ẽ: coclea uocẽ habet. Hoc con¬
cesso: cũ ꝓbatũ fuerit uocẽ eocleam
non habere. qm̃ consequenti ablato
illud qͦd p̾cedit aufert᷑. Concluditur
non. ẽẽ. animal cocleã que seneia falsa
est s ex concesso falso uera. ẽ. conelu¬
sionis conexio. Ueritas ttaq sententi
e ꝑse ipsã ualet. ueritas autẽ conexi¬
onis ex eiꝰ cũ quo agit᷑ opione uł con¬
sensione consistit. Ideo autẽ ut supra
diximus infertur uera conexione

Expanded text:
 resurrexit. Christus autem resurrexit; est igitur resurrectio mortuorum". hoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione