comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
furio conira iusticiã Quero nũt
si duo suit quor alt̾ optum uir
cquissnꝰ sc̃ma iusticia singłari
fide/ ale̾ insignis scelẽ et auda
cia et si in eo sit ciroie titas
ut bonũ illũ uirũ soclerand̃ faci¬
noresum nephariud putet contia
auẽ qui sit imꝓbissummꝰ existimet
cẽ sidma ꝓbitãte at fide proq
liac opinone om̃i cuuũ bouus
ille uio ueretur ⁊ apiatur ma¬
nus eius deinq anserant᷑/ effodiã¬
tiro ocłi dampnet᷑ uiuciat᷑. urat᷑
ext̃minetur / egeat postremo iure
eciam oꝑtimo om̃ibus etiã iusirri¬
mus ũe uideat᷑ Contra aũt ille
improbus / lauder᷑ colatur ab onũi
opiiniꝰ onũi existimacõe et digus¬
simiꝰ om̃i fortuua iudicet᷑ qui
tandei eat tam demẽs qui dubi

Expanded text:
Furio contra iustitiam. quaero inquit, Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, acia: et si in eo sit errore civitas, ut bonum illum virum, sceleratum, facinorosum, nefarium putet, contra autem, qui sit improbissimus, existimet esse summa probitate ac fide, proque hac opinione omnium ciuium bonus ille uir uexetur rapiatur, manus ei denique auferantur, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur exterminetur egeat, postremo iure etiam optimo omnibus miserrimus esse uideatur, contra autem ille inprobus laudetur colatur, ab omniboptimus omnium existimatione et dignissimus omni fortuna iudicetur: quis tandem erit tam demens q
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitatisq doctores iustos esse¬
se tamẽ ac prudẽtes uideri uo/¬
lunt orti et ebetes ⁊ rerũ et ue¬
ritatis ignari Adco ne uobis op¬
dite mentes isticia iiusa est
ut uam sũnus sceleribus adeque¬
tis  adeo ne apud uos perit
inuocencia ut ue morte quidam
samplici dignam iudicetis sed suxͣ
omĩa faciuora habeat᷑ nullum
facinꝰ admiltẽ pectusq purĩ ab
om̃i sceleris contagione prestare¬
D Et quĩ cõmunũ cum deoꝵ culto¬
ubus loquen/ liceat ꝓ uos bent
faccre uobistũ lrec est ciuĩlex nr̃r¬
lot opus lyet religio/ si uebis sa¬
pientes uiden᷑ intanũ Si sculte
cõtempiute aut etiam ⁊idete si libet
laceratis  Quid affligitis/ Nõ
eiũ mũde mus sapiẽ ur̃e hant
stulticiã malumꝰ/ hant emplectim̃
hoc nobis credumꝰ expedire ut uoe
diliganmꝰ et in uos ip̃es qui edistis
omia conferapm Est apudcicero¬
nrem. nõ abhorrens a uero locus
urra disputatõe que habetur a

Expanded text:
crudelitatisque doctores, iustos crudelitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeone. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestare? et quoniam communiter cum deorum cultoribus loquimur, liceat per uos bene facere uobiscum: haec est hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non abhorrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a
Abbreviated transcription (Latin):
eet Contendũt cigo ut unicãt
et exquisitos dolores corporibꝰ
ĩ muittũt et nichil aliud eutãt
ꝙ̃ ut ne toiti moriant᷑. quase
uero mors tñ ͦ btoĩ faciat at
nõ etiami tormẽta quanto fure/¬
rint grauiora / tanto maiorem
uiotutis gloriã pariant/ Illi aut̃
ꝑtiuati sculticia iuuent curam
tortꝭ diligeut̃ adhiberi ut od alios.
cuiciatus mẽbra remonentur
⁊ paretur nonus sanguis ed penã
Dand tum piũ tam beneficum
tam himoã freri pt̾ Non curosꝰ¬
senr tum sollicite quos auarent
sit est dcor disciplina ad hoc oꝑa
tultores suos erudiuẽ hec sacia
desiderant Qudeciõ sceleratis¬
sami honnerde contra pios impia
iura condiderũt. Nam et cousti¬
tucioncs sacrile ge ⁊ disputacoes
mrisꝑitor leguntur muiste
donnaꝰ de dffino pro consulis
libro septimo rescripta pncipiũ
tuo Quid hus futias/ qui ius
uotant cormficinas ueterũ trrã¬
nor/ aducisus iuocentes rabie
semẽnciũ Et cum suit diusticie

Expanded text:
esset. Contendunt igitur ut vincant, esset. Contendunt igitur ut vincant, et exquisitos dolores corporibus immittunt, et nihil aliud devitant, quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors tantummodo beatos faciat ac non etiam tormenta quanto fuerint grauiora, tanto maiorem uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinaci stultitia iubent curam tortis diligenter adhiberi, ut ad alios cruciatus membra renouentur et reparetur nouus sanguis ad poenam. quid tam pium, tam beneficum, tam humanum fieri potest? non curassent tam sollicite quos amarent. haec est deorum disciplina, ad haec opera cultores suos erudiunt, haec sacra desiderant. quin etiam sceleratissimi homicidae contra pios iura inpia condiderunt: nam et constitutiones sacrilegae et disputationes iuris peritorum leguntur iniustae. Domitius de officio proconsulis libro septimo rescripta principum tur. Quid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuientium? et cum sint iniustitiae
Abbreviated transcription (Latin):
gia qͣui uniuersũ ppłm cũ ipõ
parũ conuẽticulo concremauit
Sed hic quãto semer tanto de¬
me̾cior inuenit᷑ Illud uero
pessmiũ genus est cui clemẽtie
sper̃ solsa bbane blandit᷑ Ille
gramor ille seuior est corifex
q̃ui ut nine statuit occide̾ Itaqt
soꝙͣ grama tormẽtor genera
eptogitauerint ut ad ⁊ffect id
pposin sui ꝑuemurente hec
dũe nõ tantũ ideo facuit̾ ut gło¬
riari possunt nullĩse inuocẽtuũ
gemisse nam et ip̃e audĩm
aliquos gloriontes ꝙ admõstra/¬
tio sua in hoc ꝑte fuerit intru/¬
nt aut ip̃i uintant᷑ aut illi uir¬
tutis sue gliam̃ consequantur
Itaq in excogitandis penar
gm̃bus nichil̃ aliud quã uicto¬
nõ cogitãe sica sciũ eĩ certa¬
mẽ rẽ illud et pugnã uidi
eigo in bithinis p̃srde̾ gaudio
nurabiliẽ elatũ tamẜ barbaroꝵ
gentẽ aliquam subegisset ꝙ unq̃
qui ꝓbiennũ magna uixtute
restiterat postremo cede̾ uisus

Expanded text:
gia, qui uniuersum populum cum ipso gia, qui uniuersum populum cum ipso pariter conuenticulo concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut uero pessimum genus est cui clementiae species falsa blanditur, ille grauior, ille saeuior est carnifex qui neminem statuit occidere. itaqet quam grauia tormentorum genera excogitauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse — nam et ipse audiui aliquos gloriantes quod administratio sua in hac parte fuerit incrune aut ipsi uincantur aut illi uirtutis suae gloriam consequantur. itaque igeneribus, nihil aliud quam victoriam cogitant. Sciunt enim certamen esse illud, et pugnam. Vidi ego in Bythynia praesidem gaudio mirabiliter elatum, tamquam barbarorum gentem aliquam subegisset; quod unus, qui per biennium magna virtute restiterat, postremo cedere visus
Abbreviated transcription (Latin):
seuit ⁊ nõ tm̃̃ artus homi disst¬
pat / sed ⁊ ixa ossa cõminuit
et in tueres fundit ne quis ex¬
tet sepulture lotus quisi uero
ad affectent qui deũ confitent᷑
ut ad corũ sepulclira uenias
at nõ ut iõ ad deũ ꝑueniat̃
Que nã illa feritas que ra¬
bies q̃ insama est / luc̃e uiuis
Tran mortuis deuegasse Dico
honũbus quos nustror suroris
aliem quos satellices impre
iussiones nrecessitas aut mne/¬
it aut fecit Nlon end loner
ille aut ꝓuectio dignitatie fuit
sced s om̃ie damꝑnac̾io ad carui¬
ficmiã dei ucio ad xeñã sempit̾nã
Que auẽ ꝑtorũ orbem fingłi
hessermt euarrare impesibil
est Sius eñ uolumnũ nũs
capiet tam infmita cam ua¬
rig gma crũdelitatꝭ / accepta
plus aust sunt ꝙͣ aubebant
Alii suo ꝓprio aduorsũ iustos
odio quid naturali mẽtis serta /¬
ce nẽuulli ut placcreẽ ⁊ hoc
officio uiã sibi ad alciora ĩnuni¬
rent aliqui ad occidendi pt̃ipi¬
t̾es extiteuũ sicut unus in fr¬

Expanded text:
et non tantum artus hominum dissipat; sed et ossa ipsa comminuit, et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus; quasi vero id affectent, qui Deum confitentur, ut ad eorum sepulcra veniatur, ac non ut ipsi ad Deum perveniant. Quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est, lucem vivis, terram mortuis denegasse? Dico hominibus, quos ministros furoris alieni, quos satellites impiae jussionis necessitas aut invenit, aut fecit. Non enim honor ille, aut provectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, Dei vero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare inpossibile est. quis enim uoluminum numerus capiet tam infinita, tam uaria genera crudelitatis V accepta plus ausi sunt quam iubebantur, alii suo proprio aduersus iustos odio, quidam naturali mentis feritate, nonnulli, ut placerent et hoc officio uiam sibi ad altiora munirent; aliqui ad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phry
Abbreviated transcription (Latin):
quos secutꝰ est pucanerũ recte/
opibus uti hoc est fiugi esse nõ
instru̾e̾ cõiua supt̾uose nõ
largia te mere nõ effundcre in
res suꝑnacuas aut turpest
rem familiarem / Dicet aliqͥt
fortasse Quid tu. Negar ne
ant cẽ uirtutem non equid
nets conraria end̃ uidear ꝓbare
si negẽ/ Red uerã nego quia nõ
sir allo celestis sed tota ẽrena
hũquid̃ inchil effiit isi ꝙ rema¬
uelit in era / Quid sit auã recte
opibus uti et quis sit ex diuitus
fuictus petendur/ decldrabo ax¬
cius tum de pretatis officio lo/¬
quis ocperd Iam cetã q̃ sequĩt᷑
pullomodõ uera sunt ⁊ lam p̃ꝓ/¬
bus inuĩcicias indice̾ aut bon̾o/¬
nun defensionẽ sostipere potest
tum malis ẽẽ remunr. Qudd̃

Expanded text:
quos secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobis inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum malis esse
Abbreviated transcription (Latin):
quio uentar non penes nos Et
que ur est ueussime dictĩd odiũ
Ansi nestire illos quid pariõt᷑.¬
I pergitꝰ eñ ceco et irracio¬
nabili furore ⁊quẽ nos uidenuꝰ
cõtaminati ⁊ ꝓdita quibus ueri¬
caset nota est ⁊ diusa insi¬
miad se inentibus eoꝵ ⁊ inst/¬
gant nestios in furorem hũ
eñ q̃diu pax est in ppłoda
fugicãs iustos ⁊ pance  apm
corpora hoñ occupant aĩasq
dui uerant adiurant᷑ ab hũs
et noie  dei ueu sugant᷑ quo
audiro remiue et exclamant
e uii se uerbriariq testant᷑¬

Expanded text:
quia veritas penes nos est, quae ut est verissime dictum odium nisi nescire illos quid patiantur? Pergitur enim caeco et irrationabili furore; quem nos videmus, contaminati ac perditi, quibus ueritas et nota est et inuisa, insinuant se mentibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpora hominum occupant animasque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testant
Abbreviated transcription (Latin):
honorat quotiens melior instiorq
poare uicta sit / huic semꝑ dno¬
tiones accibe in cines optiterut¬
I plena est exemplis dins
histonia sed nos contenti eriimꝰ
uno Gncus pompens bouo¬
ud̃ uoluit ẽẽ defenor si quid̃
pro ie publica pro senaiu pro
libeitate arma suscepit Idem
tĩ uietus cum ipã lib̾tate om-¬
dit s aspadonbus egiptis de¬
ar nucateis inse pultus abiectus
Nĩon est ergo uirtus aut hostẽ
maboꝵ cẽ aut defensore bouorum
quia uiotus in t̾tis casibus non

Expanded text:
ignorat quotiens melior iustiorque pars uicta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. plena est exemplis omms historia, sed nos contenti erimus uno. Gnaeus Pompeius bonorum uoluit esse defensor, siquidem pro re publica, pro senatu, pro libertate arma suscepit. idem tamen uictus cum ipsa libertate occidit et a spadonibus Aegyptiis detruncatus insepultus abiectusest. Non est igitur virtus, aut hostem malorum esse, aut defensorem bonorum, quia virtus incertis casibus non
Abbreviated transcription (Latin):
qui apud s illos iami ꝑfectus cẽ
uideatur / Manc̃tibus eud pcẽpꝰ¬
tis eoꝵ q̃ solent ad ꝓbitatem
recte dare ignota illis suꝑstru¬
eius ad ꝑficiendam consimũdãq
iusticiã quã non tenẽt Ea uero
q̃ possunt cĩ illis cẽ cõmuma
ptermitã ne quid ab hui uidear
mutuari quoꝵ eirores coargie̾
atq aꝑire decreneũ d due sĩ
uie ꝑ quas humorã uatam prog̃¬
di Arecesse est una que in celũ
serat alrera q̃ ad iniferos dep̾mat
quas ⁊ poete in carmdous et

Expanded text:
qui aput illos iam perfectus esse qui aput illos iam perfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse communia praetermittam, ne quid ab iis uidear mutuari quorum errores coarguere atque aperire decreuerim. Duae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos deprimat: quas et poetae in carminibus et
Abbreviated transcription (Latin):
Uet est reliio celestis nõ sq̃ toustat
Ap rebus corruptis sed u que uir¬
tutibus animi qui orit᷑ ecelo hic
utrus est tultus in quo meno co¬
Rentis se ipañ deo d̃matulatã uicti¬
mam sistit// Io aiẽ ipm̃ quomõdo
consequend quomodo prestand̃ sit
docebit huius libre disputatio Ili
ad iustitiã / Apud aiceronẽ catulꝰ
in hortensio phiam̃ rebus om̃ibut
pserens male se dicit uel uiñ
pariud̃de officio libellũ ꝙ̃ longani
orõnem ꝓsedicioso honnẽ cornelio
Que sina nõ utiq catuli qui
iblud fortasse nõ dixit sed ciceiois
est putanda qui sertesit Credo ut
ubros quos de officiie erat scriptu/¬
rus cõmrendaret in quibus ipsis
nchil cẽ uestatur in om̃i phia
quibus nõ est ueritas cognita
quanto magꝭ nos face̾ debenius
qui adeo erudit et illũati possu¬
mus uera põpere / Net tamẽ
sit docebim ut q̃ĩ pͥma uirtutꝭ
elemẽta credani qd est infiũd
sed tamꝙͣ docendum sosceꝑiiꝰ eñ

Expanded text:
aec est religio caelestis, non quae constat aec est religio caelestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens malle se dicit uel unum paruum de officio libellum quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. quae sententia non utique Catuli, qui illut fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit, credo ut libros quos de officiis erat scripturus commendaret: in quibus ipsis nihil esse testatur in omni philoquibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo eruditi et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebimus ut quasi prima uirtutis elementa tradamus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperimus eum
Abbreviated transcription (Latin):
biuã/ Ideoq illis necessaria
⁊grata credunt ẽẽ que nobis
Trubius aũt esuoiẽtibus opus
est/ cibo aut sicientibus potu
aut ueste algõtibur aut cũ
sde decesserit liuiẽ ut uidere
ossimꝰ  ullus igit᷑ ex rebus
b ꝓbari ⁊ intelligi pt̃̾deos
istos tũ ałii uixeruit mortuos
E ꝙͣ ex ip̃o aitu qui est to
guis effusus quo aras inĩinãt¬
Ii Nasi forte deos existimant
eo uesti qd hoicõ asꝑnantur
actingere. Et quisquis illis
hant sagnnã Ustitent ꝙuis illi
grassator / adulcer ueneficus par¬
ricida est btũs ac felix ent
hunc diligũt hunc titentur
huic oiã q̃ optauie̾ prestant
ayerito ergo ꝑsuis hmõi suꝑ¬
sticiones suo more deridee
Qaua tu inquit mercede deor
rmens auoiculis pulmone et
lactibus unctis Senciebat uidelicet
non carne opus c̃ẽ ad placand ce/¬
lestiũ maiestatẽ sed mẽte sancta
⁊ iusto aĩõ et pectore ut ip̃e ait
q̃d narurali sit honestate gn̾osumm /¬

Expanded text:
buunt ideoque illis necessaria buunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi pistos, cum aliquando vixerint, mortuos esse, quam ex ipso ritu qui est totm sanguis effusus quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo vesci, quod homines aspernantur attingere. Et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamvis ille grassator, adulter, veneficus, parricida sit, beatus ac felix erit. Hunc diligunt, hunc tuentur; huic omnia, quae optaverit, praestant. Merito ergo Persius hujusmodi superstitiones suo more deridet: Qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? sentiebat uidelicet non carne opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. h
Abbreviated transcription (Latin):
fulgone ⁊ eũ mortaliũ lĩuũ
aces nõ queat contucu et si
he reilebre consequãtur quid tand̃
liiut̃ quid claritate apud ipin
deĩo pones ꝓ̃ milla nox est
de orbitrem᷑ qui hanc ludem
sic moderatus est ut neq mino
fulgore neꝙ calore uelyenrenti
notee aĩantibus tantũq istaro
recd ddit ei quãtũ aut morta¬
ba corpora pati possunt aut
frigũ matiuoitas postularot᷑
Nũ igiur mentis sue compos
putandus est qui et auctori et
dator limũs candelarx aut
ccrarũ liuuẽ offert pro inunc̃
Aluid uero ille a nobiz
exigit lumẽ ⁊ quid̃ nõ fimndĩ
nõ pt̾ insi qui deum agnouerit
Illoꝵ aũt̾ dĩi quia teriem sunt
eꝯeñt luũbus ne in tembris
sint quoꝵ cultores quia celeste
intẽril sapiue eciam religiones
quibus deẜmnã ad terrã reuocãt
In ea rĩ liuẽ opus est quia
racio eius ⁊ natura tenebrosa
est Itaq diis nõ celestem sem¬
sum sed humanũ potius actri¬

Expanded text:
fulgoris, ut eum mortalium luminum fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri et si ac tenebrae consequantur, quid tandem luminis, quid claritatis aput ipsum deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent aut frugum maturitas postularet. num igitur mentis suae compos putandus est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigit lumen et quidem non fumidum, non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed humanum potius adtri
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sunt terre atq corporis quia
uica ⁊ lumnẽ de celo est/ Cuius
qm̃ exptes sunt corporis ẜuiẽ¬
do longe absunt ab intelle ctie
rerũ diuinaꝵ ead miseros ubiq
cecitas/ p̃mnt Sicut enũ qui sit
uerus dous aa qui sit uerus cul/¬
aus ignorade mactãt igit᷑ opimas
atq pĩgnes hostiar deo quasi
esuoienti profundũt unia tany
stitienti accendut luimã uelut᷑
in tenebris agenti Edise suspica/¬
u aut poipere aĩs possent q̃
sint bona illa celestia/ quorũ
magntudinem terreno adhut
corpore obuoluti sensu cape̾
nõ possimuꝰ iã se tĩ hus efẜi¬
cus manibus stultissimo esse
cognostant// uel si celeste
liiẽ qd dicimꝰ solem condẽpla¬
rẽ uelint Iam senciẽt ꝙͣ non
idigit lue̾nis eoꝵ deus qui
ip̃e in usũ hois̃ cõ candidam
eute adit / Et tñ cũ in tã ꝑuo
couculo qui ꝓp̃e longinquitatẽ
nõ ampliue ꝙ̃ humani capitis
uidet᷑ hr̃e mensuram tantũ sit

Expanded text:
quae sunt terrae atque corporis, quia quae sunt terrae atque corporis, quia uita et lumen a caelo est. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo, longe absunt ab intellectu rerum diuinarum. eadem miseros ubique caecitas premit. sicut enim qui sit uerus deus, ita qui sit uerus cultus ignorant. Mactant igitur opimas ac pingues hostias deo quasi esurienti, profundunt uina tamquam sitienti, accendunt lumina uelut in tenebris agenti. quodsi suspicari aut percipere animo possint quae sint bona illa caelestia, quorum magnitudinem terreno adhuc corpore obuoluti sensu capere non possumus, iam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant, uel si caeleste lumen quod dicimus solem contemplari nelint, iam sentiant quam non indigeat lucernis eorum deus, qui ipse in usum hominis tam claramlucem dedit. et tamen cum in tam paruo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis uidetur habere mensuram, tantum sit
Abbreviated transcription (Latin):
pouderant sic totuis uite sue
acta disponiẽ Et quĩ se semel
a celi contemplacõe auerteruẽ
seusiumq ilłũ celestem corpori
mancipanerũt libidnbus ficna
Socluptatem quã momc̃tis oĩbꝰ
capere festinant cẽd ammus mi¬
inisterio corporis nõ corpus
nisterio adni uti debeat/ Idem
maxntud bonũ iudicant opes
quas si bonis ortibus assequi
nõ possunit malis assequãtur¬
i fraidãt ⁊ apiuã spoliant insi¬
diant᷑ abiurant ylichil demq
moderati aut xensi hũe dĩdinodo
auoo chorustent argẽto gẽ/¬
mus uestibus fulgeant auidissi.¬
mo uentu opes ingerãe scipati
famuliaꝵ gregibus ꝓ dimotũ
ppłm scmꝑ icedant̾ Sic ad¬
dicti et scauẽtes uoluptatib
uni uigorẽq nrẽtis extingunt
Et cum uiuere se maxiie
putar̾ ad mortẽ concitatissĩe
pperiũ Nlam sicut in stdõ libro
Dociumꝰ cełi iacio in aiõ t̾re
auẽ et corpore est qui boua
negligũt animi corporis appetũt
in renebris ac morte uersantur

Expanded text:
ponderant, sic totius uitae suponderant, sic totius uitae suacta disponunt. Et quoniam se semel a coeli contemplatione averterunt, sensumque illum coelestem corpori mancipaverunt, libidinibus fraena voluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt, malis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insidiantur, abjurant. Nihil denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento, gemmis, vestibus fulgeant, avidissimo uentri opes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. sic aaaicti et sermentes uoiuptatibus mm uigoremque mentis extinguunt et cum uiuere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. nam sicut in secundo libro docuimus, caeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpetunt, in tenebris ac morte uersantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Id uiũ est honĩs officiũ in coq
polo sidma rerĩ ⁊ omis beate
ab eoficti ⁊ inspirati abeo sumi
non ut cerrd uideremus et solem
qd anaꝑagoras putauit sed ut
aitfucin solis et celi deũ pura
⁊ integia mẽte colẽmus Ghm̃s
duũ ptede nubus libris praiuge¬
iii icdiocatate defenderiꝰ ue¬
sacis ꝑir sacis religiose li taiit¬
Choneõ aũs neglega iusticia cũ
puit omdous flagiois aut stele¬
ribus inqnari religioros se putãt
sa templa et aras hostiar sangĩe
cruẽtaucrint se focor odoiati ac
ueterꝭ uiui ꝓfusione madefece¬
unt Quĩ eciam sacras dapet
apparant ⁊ exquisitas epulat q̃r
aliqud inde libaturi Efferunt
quitꝙ oꝑe aut odore p̃ciosid et
het grata c̃ẽ diis suis nõ ex
aliqua diuintatis rõne quaid
nostiuẽ sed ex sius cupiditati¬
bus indicãt net incebłigue terre/¬
nis opibus deum nõ iudigere
Nachil eiũ sapiuẽ insi teriã
bouaq ⁊ mala solius corporꝭ
seusu at uoluxtate ꝑꝑendũt
Huus arbitrio ut rellgionem

Expanded text:
s officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae ea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleremus. quamuis autem praecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim uesatis pie, satis religiose litabit. omnes autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentauerint, si focos odorati ac ueteris uini profusione madefecerint. quin etiam sacras dapes apparant et exquisitas epulas quasi aliquid inde libaturis offerunt. quidquid opere aut odore pretiosum est, haec grata esse diis suis non ex aliqua diuinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus iudicant nec intellegunt terrenis opibus deum non indigere. nihil enim sapiunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem
Abbreviated transcription (Latin):
facile cẽt simulare bonitatem
ac uoni sui compotes p quemũ
potencie gradum ceperent tum¬
uero simulatõe deposita mores
suos decegunt rapnũ omiã et
id suscipere facile est implere
difficile qr cã te e̾tanm con-¬
gressiomq cõmgtris in arbitrio dei
nõ mo posica uictoria est Et
Natõe sunt potenadees ꝙͣ bom
Ut ad los supandos nõ tam uirtꝰ¬

Expanded text:
facile est simulare bonitatem. ac voti sui compotes, et summum potentiae gradum ceperuero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et ratione sunt potentiores quam boni, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
cespo aiõ calcare ac protegcie
gestit Neq fas est aũ ce¬
Restibus intentã uoius ut lxet
frigilia sib. comparet ab dmnor¬
talibus sius oꝑibus auocari sed
porissimũ ni huis rebus compa¬
randis uirtutis racio consistit
quas nobuss net homo ullus
Cum irec ita se habrant illud
qd sequit᷑ uerũ est/ uirtut̃

Expanded text:
celso animo calcare ac proterere celso animo calcare ac proterere gestit: neque fas est, animam coelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi comparet, ab immortalibus suis operibus avocari. Sed potissimum in iis rebus comparandis virtutis ratio consistit, quas nobis nec homo ullus, Cum haec ita se habeant, illud quod sequitur verum est: Vi
Abbreviated transcription (Latin):
ignorauerint qui met deũd nec
adũsariũ dei scierũ Itaq finẽ
lonor ad corpus ⁊ ad hant
uica breuẽ retuleriũ qd stilicet
solui ⁊ occidẽ necesse est Non
sunt poỹsse ulterius sed oĩã
eorũ pcẽpta ⁊ ormiã q̃ inducũt
bona cerre inherẽt ⁊ hum iacẽs
qũ smil cum corpore qd est terra
morĩdtur / ꝑtinẽt uñ nb ad ui/¬
tam homi comparandã sed adq̃ren/¬
das uel augtudas opes honores
gliam potenciã q̃ sunt unin̾a
ea sobi contingelent laborauit
gint est uirtus uirtus que¬
rende suẽ reistire modũq
Drecipiut eñ quibus modiset
quibus artibus res familiaris
querenda sit quia uident male
queri solere Sed huiã uirtꝰ
non est pposita sapienti Rec
end uirdus est opes querere
quarũ neq inuẽtio neq possessio
in nrã ptãte est Ita et questu
⁊ obtentu faciliores funt malis
oẽ in hus rebus querendis in
quar contemptu uis ac racio
uirtutis apparet nec ad ea ip̃a
transfugiet que magno ac ex¬

Expanded text:
deum nec aduersarium dei scierunt? itaque finem bonorum ad corpus et ad hanc uitam breuem retulerunt, quam scilicet solui et occidere necesse est, non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi iacent, quoniam simul cum corpormoriuntur; pertinent enim non ad vitam homini comparandam, sed ad quaerendas vel augendas opes, honores, gloriam, potentiam; quae sunt universa ea sibi contingerent, laboravit. Hinc est illud: Virtus, quaerendae finem rei scire modumque. Praecipiunt enim quibus modis, et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia vident male quaeri solere: sed hujusmodi virtus non est proposita sapienti. Nec enim virtus est, opes quaerere, quarum neque inventio, neque possessio in nostra potestate est. Itaque et quaestu, et obtentu faciliores sunt malis, esse in iis rebus quaerendis, in quarum contemptu vis ac ratio virtutis apparet; nec ad ea ipsa transfugiet, quae magno ac ex
Abbreviated transcription (Latin):
titur ulera geuerandi cupidita¬
tem Nec feiañ necessitas coge¬
ret pudorẽ suũ ꝓphanaie ut
uictid sibi obcenisstanũ querat
cũ ⁊ mores aibidinẽ cõtinerẽt
⁊ habenciũ pia ⁊ religiosa colla/¬
cio nõ habentibus subuc iret
in teiris mala si ab om̃bus in
legẽ dei cõuiraretur si ab unu̾d /¬
sis fierei que unus nr̃ ppłus

Expanded text:
titur ultra generandi cupiditatitur ultra generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cogeret pudorem suum profanare, ut uictum sibi obscenissimum quaerat, cum et mares liet habentium pia et religiosa collatio non habentibus subveniret. in terris mala, si ab omnibus in legem Dei conjuraretur; si ab universis fierent, quae unus nos
Abbreviated transcription (Latin):
qd bemplũ nõ auri et gr̃moꝵ
donis corruptibilibus/ sedrt̃int
uiotutũ muncubus ornatur
distite gͦ si quid uobis relique
mẽtis est hoics̃ iõ malos et
miustos rẽ quia dii colunt. et
iõ mala onẽs ⁊ ebut humauis
cotidie ingranestẽ. quia deus
nodi hunꝰ affector et gub̾uator
de̾lictus est quie suscepte sunt
contra quã sas est impre religio¬
nes postremo qui ne coli quid
uel apancis deũ sintis Ssi
solus deus colo̾tur nõ exũt dispẽ¬
coeẽ ⁊ bella cẽ strrẽt homies
uinus se dei filios rẽ ideoq diui¬
ne necessitudinis sacio ⁊ iniola/¬
uili uinolo copulatis nlle fierẽt
nisidie cunstirent ciuusmodi pe¬
nas deus aldr mẽfectoribus
pp̃araret / qui eladestma scelera
Non eeũt frandes ⁊ raxine si
deo pcipiente dedicissent et suo
⁊ puo ẽẽ conteni ut fragilibus
et caducis solida et rt̃na p̃serret
Non ceñt adulteria et scupra
notd dampnari a deo quitquid appe /¬

Expanded text:
Quod templum non auri et gemmarum Quod templum non auri et gemmarum donis corruptibilibus, sed aeternis virtutum muneribus ornatur. Discite igitur si quid vobis reliquae mentis est homines ideo malos et injustos esse, quia dii coluntur; et ideo mala omnia rebus humanis quotidie ingravescere, quia Deus hujus mundi effector et gubernator derelictus est; quia susceptae sunt, contra quam fas est, impiae religiones; postremo, quia ne coli quidem, vel a paucis, Deum sinitis. Quod si solus Deus coleretur, non essent dissensiones et bella, cum scirent homines unius se Dei filios esse; ideoque divinae necessitudinis sacro et inviolabili vinculo copulatis, nullae fierent insidiae, cum scirent cujusmodi poenas Deus animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina scelera, Non essent fraudes, neque rapinae, si Deo praecipiente didicissent, et suo, et parvo esse contenti, ut fragilibus, et caducis, solida et aeterna praeferrent. non essent adulteria et stupra notum damnari a deo quidquid adpe
Abbreviated transcription (Latin):
est riũ ꝙ allõ uel in corm̃bus
uel in oñ gne̾ ẜmonis describãt
canquerẽtes eius absenciõ cum
sit faellimũ bouos c̃ẽ si ueluit¬
¶ Eiid nobis mane̾ iustitiam
depingiri ⁊ optatis cadcre de
oclo tamꝙͣ in aliquo simulachro
siguratum  Ecce incõspectu
Ur̃o est suscipite si potestis cõ/¬
ac in donicilio ur̃o pectoris
constituite nec difficile aut alie¬
nõ a temporibus existimetis
Estote cqui ac boui et seq̃tur
uos sua sponte iusticia quam
queritis de pointe oem̃ malco
cogitacorm̃ de cordabus uestris /
et statim uobis tempus illud
aureũ reu̾tetuo Qd̾ alie̾ conse¬
qui non potestis ꝙͣ si deud ueus
colere cepentis uos aũt manẽ/
in terra Qd fiere nullo pacti
pẽ Ised ne quia tũ potuit cũ
putatis qr nond̾ natis diis istis
quos impre colicis necesse est
unus dei cultũ fuisse sux dram
cius salicet. qui execratur ma/¬
liciã. exigitq bonitatẽ ciius tẽ¬
plud est non lapis aut iutũ scd
homo ip̃e qui figurã dei gestat

Expanded text:
est enim cur illam uel in carminibus uel in omni sermone describant conquerentes eius absentiam, cum sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in aliquo simulacro figuratam? ecce in conspectu uestro est: suscipite si potestis eamque in domicilio uestri pectoris conlocate, nec difficile aut alienum a temporibus existimetis. estote aequi ac boni, et sequetur uos sua sponte iustitia quam quaeritis. deponite omnem malam cogitationem de cordibus uestris, et statim uobis tempus illut aureum reuertetur: quod aliter consequi non potestis, quam si deum uerum colere coeperitis. uos autem manin terra; quod fieri nullo pacto potest: sed ne tum quidem potuit, cum putatis; quia nondum natis diis istis, quos impie colitis, necesse est unius Dei cultum fuisse per terram: ejus scilicet qui execratur malitiam, exigitque bonitatem; cujus templum est, non lapides, aut lutum, sed homo ipse, qui figuram Dei gestat.
Abbreviated transcription (Latin):
nobis isr sola iusticia puiat᷑
Denuit̃ optiõ totis urribur̃ ut
muneris dñie spiritu
instruente ac suffragã¬
ce ipsa ueritate cour/¬
plenmmꝰ Cuus asserende ac
allustrande cam michi et stim̃ et
fidem ip̃e dnẽ nr̃ imposuit fuie¬

Expanded text:
nobis nisi sola iustitia puniatur, nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut muneris diuino spiritu instruente ac suffragante ipsa ueritate conpleuimus: cuius adserendae atque inlustrandae causam mihi et scientia et fides et ipse d
Abbreviated transcription (Latin):
nos mali poncipet molũtur
ssimi ꝑsetutores quibus dei
homid cõtumelie ac ludibrio
fuit non se putẽt impune la¬
turos quia indignacionis adũ¬
sus nos uius quase ñstr fue/¬
kũe ꝑmnẽtur rñ iudicio dei
qui accepta pt̃ ptõte super
himanõ modũ fueruit abust
⁊ ins ultanerũ eciam deo suꝑbius
diusq nomẽ et̾mo uest igiia
sue subiecerint imple negha/¬
neq colcandum proptẽa uin¬
dicaturũ Ie in eos celeriẽ poli/¬
cetur ⁊ ebemñaturũ bestiag
malas drrera ⁊ ded idem qͣruo
pl̃ sui uexationet ⁊ hic in
pñ soleat uindicare tanõ
Aubel nos expectare patiẽter
illũ celestis iudicii diem quo ip̃e
pro sans queq meritis aut ho-¬
uoret auc pumet Euiaꝓpter
non spcrent sotulege aie con/¬
temptos ⁊ multos sere quos
sit ebterũt ueniet rabiosiss
ac uoracibus lupis merces sua
qui iustas ⁊ simplices aiãt
nullis facmoribꝰ adiussis excuti¬
auerue/ / Nos tñĩͦ laboremus
Ut ab homibus nichil aliud in

Expanded text:
s mali principes moliuntur, ssimi persecutores, quibus Dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent impune laturos, quia indignationis adversus nos ejus quasi ministri fuerunt. Punientur enim judicio Dei, qui, accepta potestate, supra humanum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in
Abbreviated transcription (Latin):
nũc redeo ad idqd intẽderem Cor-¬
que a pħis̃ asserebant᷑ sũpsit
audaciã refollendi qr refece
posse intellexit Suis disputa¬
cionis cõ hec fuit Iura Ilbe
hoĩẽ ꝑ utilicate sauxise stz
enten ce leli putet. crõ ipsc
tibi lequaus contraria et paulo
post uirtuti admias q̃ dedisti/
Sed uidelicet ĩgnorancia ugu
facit incertã libantẽq smnamd
inde quid adũgis sed s aut
ingiati uniu̾si aut nandi inulti.
aut inimer potentes fuis uir¬
tutem p̃mues spoliant / Oꝙ̃
pist si spoliari pmo sus potest
Que si bona sua diuna indi¬
cat ut arebas qui possunt
bonis q̃ fuu̾nt ei collata diui-¬
initus An illa se inquit multe
solatus abbectat maximeq suo
decore se ipã sustencat Quibꝰ
solacus quo detore tñ in crimẽ
sept ueniat ⁊ in penõ decor ille
uertat᷑ Quid end̃ si ut furins
dicebat rapiat᷑ uexet᷑ ext̃mine¬
tug egeat auferõtus ei mannis
esẜodiant᷑ oculi damꝑnet᷑ uincia¬

Expanded text:
nunc redeo ad id quod intenderam. tarnunc redeo ad id quod intenderam. tarquae a philosophis adserebantur, sumpsit audaciam refellendi, quia refelli posse intellexit. eius disputationis summa haec fuit: iura sibi homines pro utilitate sanxisse, entem, Laeli, putet, cum ipse tibi loquare contraria et paulo post uirtuti adimas quae dedisti? sed uidelicet ignorantia ueri facit incertam labantemque sententiam. deinde quid adiungis? sed si aut ingrati uniuersi aut inuidi multi aut inimici potentes suis uirtutem praemiis spoliant, — o quam xisti, si spoliari praemio suo potest! quae si bona sua diuina iudicat, ut aiebas, qui possunt bonis quae fuerint in eam conlata diuinitus? — ne illa se inquit multis solaciis oblectat maximeque suo decore se ipsa sustentat. quibus solaciis? quo decore? cum in crimen saepe ueniat et in poenam decor ille uertatur. quid enim, si, ut Furius dicebat, rapiatur uexetur exterminetur egeat, auferantur ei manus, effodiantur oculi, damnetur uincia
Abbreviated transcription (Latin):
prellat ꝙy se inferioribus coeq̃uit¬
tamẽ si nẽ tñ quasi parẽ red
etiam quasi minoie se gesserit
unꝙ multo alciorẽ dignitatis
giadũ deo iudice conrequet᷑ Nã
p̾fecto in hac uita sclari quĩ
Brema ⁊ cãruca sunt ennã et
p̃ferant Ie alteris hoiẽs et de
digntate contendunt quo nichil
acisa trena  Suicut eñ sapiã
homm̃ sũma stulticia est aꝑud
deum / stulticia ut docebo scoma
sapiõ est sit deo humilis ⁊ abiet
magnie honor tribuit᷑ uirtuti
contiania sunt et uigorẽ mẽtis
enemuat que tandi potest fina
de nosilitas q̃ opes q̃ potencia
dim possit deus reger quoq ipõs
iserolet eciam inẜius faceret¬
m et idto confulent noble ders
m̃e duia pcexta illud pcipire
posaunt quepe gtollit lũlabit᷑
e qui se huiliat exaltabituo
Euis sp̃ceyte alubatas doçet
quo qo fer se apud homiẽs pla¬
cipud deũ p̃cellens et insignis
habebit᷑ Neqz eñefalsa est illa
smã q̃ apud euripidẽ fert᷑ in
hunc modum q̃ hic mala putã

Expanded text:
praecellat, quod se inferioribus coaequavittamen si non tantum quasi parem, sed etiam quasi minorem se gesserit, utique multo altiorem dignitatis gradum, Deo judice, consequetur. Nam profecto in hac vita saeculari, quoniam brevia et caduca sunt omnia, et praeferunt se alteris homines, et de dignitate contendunt: quo nihil versa terrena. Sicut enim sapientia hominum summa stultitia est apud Deum, stultitia autem ut docui summa samagnus honos tribuitur, uirtuti contraria sunt et uigorem mentis eneruant, quae tandem potest firma esse nobilitas, quae opes, quae potentia, cum possit deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? et ideo consulens nobis deus inter diuina praecepta illut praecipue posuit: qui se extollit, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur. cuius praecepti salubritas docet quod qui se aput homines plaaput deum praecellens et insignis habeatur. neque enim falsa est illa sententia quae aput Euripidem fertur in hunc modum: quae hic mala putant
Abbreviated transcription (Latin):
urctutũ cẽ uoluerũt alterã uitio¬
rum camq q̃ sit assignata uio¬
ritibus spͥmo aditu eẽ arduam
⁊ confrauesum in qua si quis diffi¬
cultate surpata dsiomũ eius ena /¬
serã hr̃e eũ de cetero planũ ĩt̃
labor̃ suoꝵ capere fructus uber
atq iocundos Ques aũe pmi
additus difficultas deterruent
ros in illam uicioꝵ uiam labi
atq deflete̾ q̃ fpmo ing̃ssu sit
quasi amena inultoꝵ trtior De/¬
Iude cũ in eam paulo ulteruit
Repente subdua eporiri alitem
uiam pcĩpitẽ nũe saxis asperã
nũe obduttã sentibus nĩc guo¬
quibus ictisam uel touẽtibꝰ
rapidã ut laborate herere labi
cadere sit necesse/. Qaie onño
eo ꝓfendtuo ut appareat in uio/¬
runbus capieudis labores esse
medi ruxtae uoluptates uicia
pdutere Sapiens prorsuo
Risontacio si uirtutũ ipsania
foradidicliat uel q sit ue
quideas mercedis deo mane¬
atqͥd nor hus duebut libus
docebnnꝰ hn uero quia igno¬
rabant autꝰ dubitabant aias hom

Expanded text:
 noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse incorruptas uoluptates, uitia ducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum
Abbreviated transcription (Latin):
dere deoꝙ sing̃lar fuire cepisset
Atera est quid iusticie pors
equitas equitatẽ dico nõ uniq
uidicandi qd est et ipm̃ lauda¬
uile est in hoñe usto sed se cũ
detcus corquandi quam cytero
equalitatẽ uotat deus eiũ qui
equos id est pares lẽ uoluit
xaudtin condicionem uiuendi oĩ¬
bus posuit om̃s ad sayienciam
ocnuit om̃ibus inmo r talitatem
popondit᷑ ncmo a brnaefiçis euis
telestibus segregat᷑ ¶tam sicut

Expanded text:
issent. altera est iustitiae pars aequitas: aequitatem dico non utique bene iudicandi, quod et ipsum laudabile est in homine iusto, sed se cum ceteris coaequandi, quam Cicero aequabilitatem uocat. deus enim, qui aequos id est pares esse uoluit, eandem condicionem uiuendi omnibus posuit, omnes ad sapientiam genuit, omnibus inmortalitatem spopondit: nemo a beneficiis eius caelestibus segr
Abbreviated transcription (Latin):
uicle q̃ ũiocrent/ Proudit
qd qtus tultoribus suis p̃staret
qͣuetẽ si mandata ẜuassent
et quomodo os emẽdaret / si
xceptis non obtemperassent
Itaq ne tum corridxerentur
ono ꝙͣ̃ paties coꝵ licencia
p̃nt eos uoluit ab hue in quorꝭ
qanibus collocauit ut ⁊ labeter
consͥmet ⁊ corruxtos ⁊ fortitu¬
diueieparet ⁊ sidos xgpiatur¬
impator nilit̃ suoꝵ probare
uuoturẽ usi habu̾it host̃ Et
ille tñ adu̾sorius exurgit duito
quia mortolis est ⁊ uinci potest/
deo aũt qr repugndri nõ potest
axõ adidsurios nod suo excitat
nõ qr ip̃m contra deũ pugnent
ed contia milites eius ut᷑ deuo/¬
aionẽ ac fidem suoꝵ uel ꝓbet
uel corroboret donec pssure
uerberibus diffluentẽ corrigat
distiplina  Est ⁊ alia causa
cuo adi̾sun nos psecuciones
ficr simat ut dei pplus̃ argeat᷑
nec est difficile monscrare cur
aut quoniodo idfiat Bmũ sugõ¬
tuo a dẽoꝵ cultonbus plami õdio
cadelitarꝭ Cur eĩ talia sacri/¬
ficia nõ horreant  deinde pla¬

Expanded text:
prouidit ergo quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata seruassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. itaque ne tam corrumperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in quorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos imperator militum suorum probare uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis est et uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduersarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones fieri sinat, ut dei populus augeatur: nec est diffodo id fiat. primum fugantur a deorum cultibus plurimi odio crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde pla
Abbreviated transcription (Latin):
tur aut accidunt eũ equani¬
mitate platio Ergo iustus ac
sapiene quia uirtutẽ capit
habet in se pacienciã qua ca¬
rebit om̃o se nichil pacietur
adu̾i Comra qui in rebus ꝓspis
agit impaciens est ⁊ uirtuce
maxima caret/ Impacientem
dicd quia incha patit᷑ innoceu/¬
iusto ⁊ sapienti uiro ꝓprid uir¬
tis est sed et nocet sepe et con:¬
cupistit aliena ⁊ rapit que apie¬
⁊ it ꝑ miuriam quia uirtutis exꝑa
uicio peccatoq subiettur est et fra¬
gilitatis oblitus aĩo insoleiũ clato
tumet Inde miusti ac dcũ nestie̾ /¬
tes ⁊ diuitus ⁊ patentia et hono /
uolencioq querido  Iustus
uero at sapiens quia illa omio
himana sant ut est a lelxo
dictũ sua tone diuina iudicat net alie¬
ñ quitꝙ̃ concupistit nec quẽ cõtra
uis huuorntati ledat om̃o nec uelã
potentiã honorẽ ne desiderat ne ciui
faciat iniuriã scit enũ eruictos ab
rod̃i deo et cadem condicõe gnãtos
iure frãtintatis uẽ cõiuc̃tos sedet

Expanded text:
untur, aut accidunt, cum aequanimitate perlatio. Ergo justus ac sapiens, quia virtutem capit, habet in se patientiam; qua carebit omnino, si nihil patietur adversi. Contra, qui in rebus prosperis agit, impatiens est, et virtute maxima caret. Impatientem dico, quia nihil patitur. Innoceniusto et sapienti uiro propria uirtus est, sed et nocet saepe et concupiscit aliena et rapit quae cupierit per iniuriam, quia uirtutis expers uitio peccatoque subiectus est et fragilitatis oblitus animo insolenter elato tumet. inde iniusti ac deum nescientes et diuitiis et potentia uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
culo sunt / opes honores imꝑia
qm̃ corpori asserũt uoluxtatet
et ideo cõ caduco sunt ꝙ̃ cõpus
apm̃ Anmuus in quo solo est
homo quĩ subrectur ecilis non
est nec bona eius aspiai pũt
que ni sola uirente suint po¬
siro et iõ tam stabiles ⁊ constat̃
⁊ p̃perus sit nede est sicuti ipã¬
uirtus in qua est anui boñ eLon.¬
gum est uniu̾sas uirtutũ sper
pmiere ut de singlis doceã/ ꝙͣ
Iũce sit sapientẽ ac iustũ uirũ
longe ab illis bonis abhorrere
quibus quia frĩtur inuisti
deoꝵ cultus ueri ⁊ efficaces ẽẽ
credunt᷑ Quod ad pntem ꝑtinet
questionẽ satis est / si ex una
uirtute i ꝓbemꝰ qd intendimg
Nempe magna ⁊ p̃cipua uirtꝰ
est pacientia quã parĩt ⁊ uulgi
pusi uoces ⁊ plũ et oratoret

Expanded text:
 opes honores imperia, quoniam corpori adferunt uoluptates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipuirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces
Abbreviated transcription (Latin):
At eiũ pumẽdi sunt qui destriũs
religiones Nũ peuis nos destrui¬
mus ꝙ natio egiptioꝵ qui eur¬
pissimas bestiaꝵ ac petudũ sigu¬
ip̃i qui cũ deos colere se dicant tñ
eos publice turpitq derident de
quibus etiõ imos agi cũ risu¬
⁊ uolũ uoluxtate patiũt.
Qualis hec religio aut quanta
maiestas putanda est que ado/¬
ratuo in temples illuditur in
theatris/ Et qui hec fecerint
nõ penas uiolati indinis prui¬
dunt red honorati eciam laudatiq
sieriq gerũtur Nũ perus ꝙͣ
exieurei qui cẽ quidi deos fed
curare ꝙꝙͣ negant neq irasti
ros neq gr̃a cõmoneri/ Eui¬
bus dictis utiꝙ ꝓẜuadent colẽ¬
dos om̃o nõ eẽ Si quid uec
cole ntes respitiũt neq nõ colẽ¬
tibus irascãtur pretea que
cũ conira metus disserũt icril
audiũtur libent̾ ⁊ disserũtur impr¬

Expanded text:
at enim puniendi sunt qui destruunt at enim puniendi sunt qui destruunt religiones. num peius nos destruimus quam natio Aegyptiorum, qui turpissimas bestiarum ac pecudum figuipsi, qui cum deos colere se dicant, tamen eos publice turpiterque derident, de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur? qualis haec religio aut quanta maiestas putanda est quae adoratur in templis, inluditur in theatris? et qui haec fecerint, non poenas uiolati numinis pendunt, sed honorati etiam laudatique fieri quae geruntur? num peius quam Epicurei, qui esse quidem deos, sed curare quicquam negant, neqeos, neque gratia commoveri? Quibus dictis utique persuadent, colendos omnino non esse; siquidem nec colentes respiciunt, neque non colentibus irascuntur. Praeterea cum contra metus disserunt, nihilaudiuntur libenter, et disseruntur imp