comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occultis tuis modis. ut ego & ipsa
soli staremꝰ incumbentes ad qͣndã
fenestrã. uñ hortus intͣ domum
q̃ nos habebat ꝓspectabat᷑ illic apd̃
hostia tyberina. u̾ remoti a turb
pꝰ longi itin̾s laborem instatiraba¬
mus nos nauigationi. Colloqueba¬
mur gͦ soli ualde dulciter: & p̃teri¬
ta obliuscentes. in ea q̃ ante sunt
extenti. q̃rebamꝰ int̾ nos apud pre-¬
sentẽ ueritatẽ quod tues qualis
futura esset uita et̾na scõmini: qͣ.
nec oculus uidit. nec auris audunt.
nec in cor boĩs ascendit. S inhia

Expanded text:
occultis tuis modis, ut ego et ipsa occultis tuis modis, ut ego et ipsa soli staremus incumbentes ad quandam fenestram, unde hortus intra domum, quae nos habebat, prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos nauigationi. conloquebamur ergo soli ualde dulciter et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenti quaerebamus inter nos apud praesentem ueritatem, quod tu es, qualis futura esset uita aeterna sanctorum, quam nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
illa erat. docente te magistro inti¬
mo in scola pectoris. Deniq &̾ titũ
suũ iam in extrema uita tẽ porali eiꝰ
lucrata ẽ tibi. nec in eo iam fideli plã.¬
xit. quod in nondũ fideli toleranerat.
nouerat eã multũ in ea laudabat. &
honorabat & diligebat te. qr sentie¬
bat p̃sentiam tuam in corde eiꝰ sc̃e
ꝯu̾sationis fructibꝰ testibꝰ. fuerat enĩ
uniꝰ turi uxor: muturã pacẽ parentibꝰ
reddiderat. domum strã pie tͣctatie¬
rat. in oꝑibꝰ bonis. testimoniũ habe¬
bat: nutrierat filios. totiens eos
parturiens. quotiens a te demari
cernebat. Postremo nob̾ dñe om̃ibꝰ
tuis. qui aute dormitionem ciꝰ in te
iam ꝯsotiati uiuebamꝰ ꝑcepta gratra
baptismi tui. ita curam gessit quasi
omnes genuisset: ita seruiit quasi
ab om̃ib genita fuisset. Imminente
autẽ die qͥ ex hac uita erat exit᷑a.
quẽ diẽ tu noueras. ignorantibus
nob̾: ꝓuen̾at ut credo ꝓcurante te

Expanded text:
illa erat docente te magistro intiilla erat docente te magistro intimo in schola pectoris. Denique etiam uirum suum iam in extrema uita temporali eius lucrata est tibi nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum fideli tolerauerat. uis eorum nouerat eam, multum in ea laudabat et honorabat et diligebat te, quia sentiebat praesentiam tuam in corde eius sanctae conuersationis fructibus testibus. fuerat enim unius uiri uxor, mutuam uicem parentibus reddiderat, domum suam pie tractauerat, in operibus bonis testimonium habebat. nutrierat filios totiens eos parturiens, quotiens abs te deuiare cernebat. postremo nobis, domine, omtuis, qui ante dormitionem eius in te iam consociati uiuebamus percepta gratia baptismi tui, ita curam gessit, quasi omnes genuisset, ita seruiuit, quasi ab omnibus genita fuisset. Impendente autem die, quo ex hac uita erat exitura — quem diem tu noueras ignorantibus nobis — prouenerat, ut credo, procurante te
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ quod plac̾e̾t mali aliqͥd loq̃retur.
nullaq iam audente memorabili
int̾ se beniuolentiȩ suauitate uxxe¬
runt. Hoc qtioq illi bono manci¬
pio tuo in cuiꝰ utero me creasti ds̃
ras: qd int̾ diffidentes atq discordes
quaslibet animas. uͥ pot̾at tam se p̃¬
bebat pacificam. ut cum ab utraq mul¬
ta de inuicem audiret amarissima.
qualia solet eructare turgens atq
ĩ digesta discordia. qñ p̃senti amice
de absente inunica ꝑ acida colloqͥa
crudelitas exhalat᷑ odioꝵ: nichil ta¬
men alt̾i de altera ꝓdecit. nͥ quod
ad eas reconcibandas ualeret. Par¬
uum hoc bonum mͥ uideret᷑. nisi
turbas innumerabiles tristis ex¬
periret: nescio qͥ horrenda pestilen¬
tia peccatorũ latissime ꝑtiagante.
ñ solum iratorum mimicorũ iratis
mano parũ ẽẽ debeat. mimnicitus
hominũ nec excitare. nec augere
male loq̃ndo: nisi eas etiam extin¬
guere bene loq̃ndo staducrit. Qls

Expanded text:
sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur, sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur, nullaque iam audente memorabili inter se beniuolentiae suauitate uixerunt. Hoc quoque illi bono mancipio tuo, in cuius utero me creasti, deuras, quod inter dissidentes atque discordes quaslibet animas, ubi poterat, tam se praebebat pacificam, ut cum ab utraque multa de inuicem audiret amarissima, qualia solet eructuare turgens atque indigesta discordia, quando praesenti amicae de absente inimica per acida conloquia cruditas exhalatur odiorum, nihil tamen alteri de altera proderet, nisi quod ad eas reconciliandas ualeret. paruum hoc bonum mihi uideretur, nisi turbas innumerabiles tristis experirer nescio qua horrenda pestilentia peccatorum latissime peruagante non solum iratorum inimicorum iratis mano parum esse debeat inimicitias hominum nec excitare nec augere male loquendo, nisi eas etiam extinguere bene loquendo studuerit. qualis
Abbreviated transcription (Latin):
oportere. Cumq mirarent᷑ ille scien¬
tes quã ferocem conugem sustin̾et
ntimꝗͣ̃ fuisse auditum. aut aliquo
indicio clarusse. quod patͥcius cicide¬
rit uxorem aut qd̃ a se inuicẽ uel
tinũ diẽ domestica lite dissenserit᷑.¬
& causam familiarit̾ quererent. docȩ¬
bat illa institutũ sit̃ qd supra me¬
morati. Que obseruabãt exꝑte gra¬
tulabant᷑. q̃ ñ obseruabat̃. subiecte
uexabant᷑. Socrum &s stiã pͥmo susur¬
ris malarũ ancillarũ adu̾sus se irri¬
tatã sic uicit obsequiis ꝑseuerans.
tolerantia & mansuetudine: ut illa
ultro filio stio medias linguas famu¬
larum ꝓderet. quib int̾ se & nurũ
pax domestica turbabat᷑: expeteret.¬
q uindictam. Itaq pꝰea quã ille &
inatri obtemꝑans & curans familie
disciplinã. & concordie suorũ confa¬
lens. ꝓditas ad ꝑdentis arbitͥũ uerbe¬
ribꝰ coercuit. ꝓmisit illa tala de se p̃¬
mia sꝑare deb̾e̾. quecũq de sua nuru

Expanded text:
oportere. Cumque mirarentur illae scienoportere. Cumque mirarentur illae scientes quam ferocem conjugem sustineret, nunquam fuisse auditum, aut aliquo indicio claruisse, quod Patricius ceciderit uxorem, aut quod a se invicem vel unum diem domestica lite dissenserint, et causam familiariter quaererent; docebat illa institutum suum, quod supra memoravi. Quae observabant, expertae gratulabantur: quae non obseruabant, subiectae negabantur. Socrum etiam suam primo susurris malarum ancillarum aduersus se irritatam sic uicit obsequiis perseuerans tolerantia et mansuetudine, ut illa ultro filio suo medias linguas famularum proderet, quibus inter se et nurum pax domestica turbabatur, expeteretque uindictam. itaque posteaquam ille et matri obtemperans et curans familiae disciplinam et concordiae suorum consulens proditas ad prodentis arbitrium uerberibus cohercuit, promisit illa talia de se praemia sperare debere, quaecumque de sua nuru
Abbreviated transcription (Latin):
bilem atq mirabilem uiro. Ita aut̃
tolerauit cubilis inuirias: ut nuil¬
lam de hac re cum marito hab̾er
unqͣ simultatẽ. Expectabat enimi
misodĩam tuã suꝑ eñ: ut in te cre¬
dens castificaret᷑. Erat uͦ ille p̃te¬
rea sic̃ beniuolentia p̃cipuuis. ita
ira feruidꝰ: sed notierat hec ñ resi¬
stere irato uiro: ñ tantũ facto si
ne uerbo quidẽ. Iam uͦ refractum
& quietũ cum oportunũ uiderat
rationẽ facti sui reddebat. si forte
ille inconsideratiꝰ cõmotꝰ fuerat.
Deniq cũ matrone multe docte.
quart̃ uiri mitiores erant. plaga¬
rum uestigia etiã de honestata fa¬
cie gererent. iter amica colloqͥa il¬
le arguebant maritoꝵ uitã. hȩo
earũ lingnã ueluti ꝑ iocũ gͣuiter
admonens. ex qto illas tabulas quȩ
matmoniales uocant᷑ recitari audissĩt.
tanꝗͣ instram̃ta qͥb ancille facte ẽtt̃
disptitare debuisse. Enide memores
ꝯditionis: sit ꝑbire aduerfas dños non

Expanded text:
bilem atque mirabilem uiro. ita autem bilem atque mirabilem uiro. ita autem tolerauit cubilis iniurias, ut nullam de hac re cum marito haberet umquam simultatem. expectabat enim misericordiam tuam super eum, ut in te credens castificaretur. erat uero ille praeterea sicut beniuolentia praecipuus, ita ira feruidus. sed nouerat haec non resistere irato uiro, non tantum facto, sed ne uerbo quidem. iam uero refractum et quietum cum opportunum uiderat, rationem facti sui reddebat, si forte ille inconsideratius conmotus fuerat. denique cum matronae multae, quarum uiri mansuetiores erant, plagarum uestigia etiam dehonestata facie gererent, inter amica conloquia illae arguebant maritorum uitam, haec earum linguam, ueluti per iocum grauiter admonens, ex quo illas tabulas, quae matrimoniales uocantur, recitari audissent, tamquam instrumenta, quibus ancillae factae essent, deputare debuisse; proinde memores conditionis superb
Abbreviated transcription (Latin):
exint. Sĩc amici adulantes ꝑuer¬
tunt: sic inimici litigantes plerũ¬
q corrignt̃. Nec tu qd̃ ꝑ eos agis.
s quod ipsi uoluerunt retribuis
eis. Illa enim irata exagitare ap¬
petiuit minorem dñim ñ sanare:
eo ideo clanculo aut qr ita eas in¬
uenerat locuis & tempus litis: aut
ne focte & ipsa ꝑiclitaret᷑ qd tam
sero ꝓdidiset. At tu dñe rector celi.¬
tc̃ & t̾renorũ. adustis tuos. contor¬
quens ꝓfunda torrentis. sluxum se¬
culorum: ordinate turbulenta &̃
de alterius animȩ insania sanasti
alterã. Nequisꝗͣ cũ hoc aduertit.
potentiȩ sue tribuat: si uerbo eius
alius corrigatur quẽ uult cort igi
Educata itaq pudice ac sobrie po.¬
tuisq a te subdita parentibꝰ quã a
parentibꝰ tͥ. uͥ plenis annis nubilis
facta ẽ. tradita uiro seruiuit uelu¬
ti dño: & sategit eũ lucrari tibi.
loq̃ns te illi moribꝰ suis. quibꝰ eam
pulchram faciebas & reterent̾ ama¬

Expanded text:
exuit. sicut amici adulantes peruerexuit. sicut amici adulantes peruertunt, sic inimici litigantes plerumque corrigunt. nec tu quod per eos agis, sed quod ipsi noluerunt, retribuis eis. illa enim irata exagitare appetiuit minorem dominam, non sanare, et ideo clanculo, aut quia ita eas inuenerat locus et tempus litis, aut ne forte et ipsa periclitaretur, quod tam sero prodidisset. at tu, domine, rector caelitum et terrenorum, ad usus tuos contorquens profunda torrentis, fluxum saeculorum ordinate turbulentum, etiam de alterius animae insania sanasti alteram, ne quisquam, cum hoc aduertit, potentiae suae tribuat, si uerbo eius alius corrigatur, quem uult corrigi. Educata itaque pudice ac sobrie potiusque a te subdita parentibus quam a parentibus tibi, ubi plenis annis nubilis facta est, tradita uiro seruiuit ueluti domino et sategit eum lucrari tibi loquens te illi moribus suis, quibus eam pulchram faciebas et reuerenter ama
Abbreviated transcription (Latin):
mis intiorum pond̾e p̃mi solent. Itaq
ad illud modicum cotidima modica
addendo. qm̃ qͥ modica spinit paulic̃
decidit. in eam ꝯsuetudinem lapsa
erat. ut ꝓpe iam plenos mero calictilas
in hianter hauriret. Ubi tc̃ sagar
antis. & uehemens illa ꝓbibitio:
Numqͥd ualebat aliqͥd aduersus la¬
tentẽ morbum nͥ tua medicina dñe
iigilaret suꝑ nos : Absente patre.
& matre. & nutͥtoribꝰ. tu p̃sens qui
mines boni aliquid agis animarũ
salutẽ. Quid tc̃ egisti deus meus:
Unde curasti: llnde sanasti: Nõ¬
ne ꝓtulisti durum & actitũ ex
altera anina conuitium. tanꝗͣ
medicinale ferrum. ex occultis
ꝓusionibꝰ tuis. & uno ictu. putre¬
dinẽ illam precidisti: Ancilla e¬
nim cum qua solebat accedere
ad cuppã. litigans cũ dña minore.
ut fit sola. cum sola. obiecit hoc
crimen cum a marissima insulta¬
tione. uocans meri bibulam. Quo
illa stimulo ꝑcassa. respetit fedita¬
tem fuã. confestimq dãpnauit. atq

Expanded text:
nis maiorum pondere premi solent. itaque nis maiorum pondere premi solent. itaque ad illud modicum cotidianum cotidiana modica addèndo- quoniam qui modica spernit, paulatim decidit— in eam consuetudinem lapsa erat, ut prope iam plenos mero caliculos inhianter hauriret. ubi tunc sagax anus et uehemens illa prohibitio? numquid ualebat aliquid aduersus latentem morbum, nisi tua medicina, domine, uigilaret super nos? absente patre et matre et nutritoribus tu praesens, qui mines boni aliquid agis ad animarum salutem. quid tunc egisti, deus meus? unde curasti? unde sanasti? nonne protulisti durum et acutum ex altera anima conuicium tamquam medicinale ferrum ex occultis prouisionibus tuis et uno ictu putredinem illam praecidisti? ancilla enim, cum qua solebat accedere ad cupam, litigans cum domina minore, ut fit, sola cum sola, obiecit hoc crimen amarissima insultatione uocans meribibulam. quo illa stimulo percussa respexit foeditatem suam confestimque damnauit atque
Abbreviated transcription (Latin):
sinebat: p̃cauens ꝯfuetuoinẽ mralã.
& addens uerbũ sanĩ. Modo aquã
bibitis: q in potestate uinum ñ ha-¬
betis. Cum autẽ ad maritos uen̾i¬
tis. facte dñe. apothecarũ & cella¬
riorum. aqua sordebit: s mos potã¬
di p̃ualebit. Hac ratione p̃cipiendi
& auctoritate imꝑandi frenabat
auiditatẽ tenerioris etatis. & ipsã
puellarũ sitimi formabat ad hone¬
stum modum: ut iam nec liberet
qd ñ deceret. Et subrepserat tñ
sic̃ mͥ filio famula tua narrabat.
subrepserat ei uinolentia. Nam
cũ de morte tanꝗͣ puella sobria
iuberet᷑ a parentibus de cuppa ui¬
num deꝑmere. summisso poculo
qua desuꝑ patet. pͥtis quã in lagim¬
culam funderet merũ. pͥmoribus
labiis sorbebat exiguũ: qi ñ pote¬
rat amplius sensu recusante. Hon
enim cilla temulenta cupidine fa¬
cieluit boc: sed qͥbuscdam suꝑsluen¬
tibus etatis excessibus qͥ ludicris mo¬
tibus ebulliunt: & in puerilibꝰ ant¬

Expanded text:
sinebat praecauens consuetudinem malam sinebat praecauens consuetudinem malam et ad-dens uerbum sanum: "modo aquam bibitis, quia in potestate uinum non habetis; cum autem ad maritos ueneritis factae dominae apothecarum et cellariorum, aqua sordebit, sed mos potandi praeualebit." hac ratione praecipiendi et auctoritate imperandi frenabat auiditatem tenerioris aetatis et ipsam puellarum sitim formabat ad honestum modum, ut iam non liberet quod non deceret. Et subrepserat tamen, sicut mihi filio famula tua narrabat, subrepserat ei uinulentia. nam cum de more puella sobria iuberetur a parentibus de cupa uinum depromere, submisso poculo qua desuper patet, priusquam in lagunculam funderet merum, primoribus labris sorbebat exiguum, quia non poterat amplius sensu recusante. non enim ulla temulenta cupidine faciebat hoc, sed quibusdam superfluentibus aetatis excessibus, qui ludicris motibus ebulliunt et in puerilibus an
Abbreviated transcription (Latin):
ne. ut in hanc tẽporalẽ. & corde: ut
in et̾nam lucẽ renascerer. Non eiꝰ. s
tua dicã dona mea. Neq enĩ seipsã
fecerat: ant educanerat seipsam. Qu
creasti eam. Nec pat̾ nec mat̾. scie¬
bat: quił ex eis fieret. Et erudiuit
eam in timore tno uirga xͥ tui: regi¬
men ninci filii tui in domo fideli. bo¬
no menbro eccłiȩ tuȩ. Nec tantam
erga stiã disciplinã diligentiã matͥs
p̃dicabat. qͣntã famulȩ ciiꝰdam de¬
crepite. q̃ patrẽ eiꝰ infantẽ portane¬
rat. sic̃ dorso gͣndinscularũ ꝓuellaꝵ
paruuli portari solent. Cmꝰ rei grł̃i
& ꝓꝑt̾ senectã ac mores optimos. m
domo xp̃iana satis a dñis honorabat᷑.
missam tͥ diligent̾ gerebat. & erat
in eis cohercendis cũ opꝰ esset sc̃a seue¬
ritate uchemens atq indocendis
sobria prudentia. Nam eas p̾̃ter
illas horas qͥb ad mensam paren¬
tum moderatissime asebantur. c̃o¬
si exardescerent siti nec aquã bib̾e

Expanded text:
ne, ut in hanc temporalem, et corde, ut ne, ut in hanc temporalem, et corde, ut in aeternam lucem nascerer. non eius, sed tua dicam dona in eam. neque enim se ipsa fecerat aut educauerat se ipsam: tu creasti eam, nec pater nec mater sciebat, qualis ex eis fieret. et erudiuit eam in timore tuo uirga Christi tui, regimen unici tui in domo fideli, bono membro ecclesiae tuae. nec tantam erga suam disciplinam diligentiam matris praedicabat quantam famulae cuiusdam decrepitae, quae patrem eius infantem portauerat, sicut dorso grandiuscularum puellarum paruuli portari solent. cuius rei gratia et propter senectam ac mores optimos in domo christiana satis a dominis honorabatur. missam diligenter gerebat et erat in eis cohercendis, cum opus esset, sancta seueritate uehemens atque in docendis sobria prudentia. nam eas praeter illas horas, quibus ad mensam parentum moderatissime alebantur, etiamsi exardescerent siti, nec aquam bibere
Abbreviated transcription (Latin):
quo duxisti recordationem meam.
ut hec ̾ confiterer tͥ que magna
oblitꝰ p̃terieram. Et tam̃ cũ tunc
ita fraglaret odor ungnentoram
tnoꝵ ñ currebamꝰ pꝰ te: & ideo plas
flebam int̾ cantica hẏmnoꝵ tuoꝵ
olim suspirans tͥ: & tandẽ respirans
qͥntũ patet aura in domo finea.
Qͥ habitare facis uinamines in
domo: ꝯsotiasti nob̾ & euoditm iute¬
nem ex nr̃o municipio. Qui cum agẽs
in rebuis militaret. pͥor nob̾ ad te quer¬
sus ẽ & baptizatus: & relicta militu
scłiri. accinctꝰ tua. Simuleramus
simtil habitaturi in placito scõ. Que¬
rebamus qiis nam locus nos utilius
haberet seriuentes tͥ. pariter remea¬
hamus in affricam. Et cum aptid
hostia tyberina essemꝰr mat̾ de functa
ẽ. Multa pret̾eo: qi multũ festino.
Accipe ꝯfessiones meas & gr̃arum
actiones deus m̃s de reb innunera¬
bilibꝰ. etiam in silentio. S ñ p̃teribo
qͥchͥo mͥ anima parturit de illa. fa¬
mula tua que me parturunt. & car¬

Expanded text:
quo duxisti recordationem meam, quo duxisti recordationem meam, ut haec etiam confiterer tibi, quae magna oblitus praeterieram? et tamen tunc, cum ita fragraret odor unguentorum tuorum, non currebamus post te; ideo plus flebam inter cantica hymnorum tuorum, olim suspirans tibi et tandem respirans, quantum patet aura in domo faenea. Qui habitarc facis uiianimes in domo, consociasti nobis et Kuodiuni iuuenem ex nostro municipio. qui cum agens in rebus militaret, prior nobis ad te conuersus est et baptizatus et relicta militia saeculari accinctus in tua. simul eramus, simul habitaturi placito sancto. quaerebamus, quisnam locus nos utilius haberet seruientes tibi: pariter remeahamus in Africam. et cum apud Ostia Tiberina essemus, mater defuncta est. multa praetereo, quia multum festino. accipe confessiones meas et gratiarum actiones, deus meus, de rebus innumerabilibus etiam in silentio. sed non praeteribo quidquid mihi anima parturit. de illa famula tua, quae me parturiuit et car
Abbreviated transcription (Latin):
hodiernũ retentũ: multis iam
ac pene oĩb gregibꝰ tuis & ꝑ cet̾as
orbis imitantibꝰ. Tunc memorato
antistiti tuo ꝑ tnsum aꝑtusti quo lo.¬
co laterent martyrum corpora ꝓtasii
& gertusii que ꝑ tot annos incorrup¬
ta in thesauros secreti tui regderas.
unde oportune ꝓmeres ad coercendã
rabiẽ femineã s regiam. Cum enim
ꝓpalata & effossa digno cum honore
transferrent᷑ ad ambrosianã bafilicã.
ñ solum qͦs in mundi uexabãt sp̃c ꝯ
fessis eisdem demonibꝰ sanabantur.
uerum etiã quidam plures annos
cecus ciuis cinitatiq notissimis cũ
popłĩ tumultuantis leticiȩ causam
quesisset atq audisset exiliuit: eoq
se ut duceret sitũ ducẽ rogauit. Qo
ꝑductꝰ: impetͣtut admitti ut fada
Inde fama discarrens. inde laudes tue
feruentes. lucentes. inde illiꝰ inimice
animꝰ. & si ad credendi sanitatem
ñ applicatꝰ. a ꝑseq̃ndi tñ furore com¬
pressus ẽ. Gratias tͥ dẽ meus uñ &

Expanded text:
hodiernum retentum multis iam hodiernum retentum multis iam ac paene omnibus gregibus tuis et per cetera orbis imitantibus. Tunc memorato antistiti tuo per uisum aperuisti, quo loco laterent martyrum corpora Protasi et Geruasi, quae per tot annos incorrupta in thesauro secreti tui reconderas, unde opportune promeres ad cohercendam rabiem femineam, sed regiam. cum enim prolata et effossa digno cum honore transferrentur ad Ambrosianam basilicam, non solum quos inmundi uexabant spiritus confessis eisdem daemonibus sanabantur, uerum etiam quidam plures annos caecus ciuis ciuitatique notissimus, cum populi tumultuante laetitia causam quaesisset atque audisset, exiluit eoque se ut duceret suum ducem rogauit. quo perductus inpetrauit admitti, ut sudarinde fama discurrens, inde laudes tuae feruentes, lucentes, inde illius inimicae animus etsi ad credendi sanitatem non applicatus, a persequendi tamen furore conpressus est. gratias tibi, deus meus! unde et
Abbreviated transcription (Latin):
bus cõmotus acriter. Lloces ille in-¬
fluebat auribꝰ meis. & eliqͥbat᷑ ueri¬
tas tria in cormeũ. & ex estuebat
inde affectiis pietatis. & currebat̃
lacͥme & bene mͥ erat cumeis. Non
longe ceꝑat mediolanensis ȩccłia genꝰ
hoc ꝯsolationis & exhortationis cele¬
brare. magno studio fr̃m ꝯcinentiũ
uocibꝰ & cordibus. Nimirũ annus
erat. aut ñ multo ampliꝰ cum iusti¬
na ualentimani regis pueri mat̾
hominẽ tuũ ambrosium ꝑseq̃ret᷑
heresis sue causa: q̃ fuerat seducta
ab arrianis. excubabat pia plebs
in eccła mori parata cũ ep̃o suo ser¬
uotuo. Ibi mea mater ancilla tuia
sollicitudinis & ingilarũ pͥmas par¬
tes tenens. orationibꝰ uitiebat. Nos
adhiic frigidi a calore sp̃s tuii. exti¬
tabam̃ tam̃ ciuitate attonita atq
turbata. Cunc ẏmni & psalmi ut
canerent᷑ scdm morẽ orientalium
partiũ. ne popłs meroris tedio ꝯta¬
besceret institutã ẽ: & ex illo in

Expanded text:
bus conmotus acriter! uoces illae inbus conmotus acriter! uoces illae influebant auribus meis et eliquabatur ueritas in cor meum et exaestuabat inde affectus pietatis, et currebant lacrimae, et bene mihi erat cum eis. Non longe coeperat Mediolanensis ecclesia genus hoc consolationis et exhortationis celebrare magno studio fratrum concinentium uocibus et cordibus. nimirum annus erat aut non multo amplius, cum Iustina, Valentiniani regis pueri mater, hominem tuum Ambrosium persequeretur haeresis suae causa, qua fuerat seducta ab Arrianis. excubabat pia plebs in ecclesia mori parata cum episcopo suo, seruo tuo. ibi mater mea, ancilla tua, sollicitudinis et uigiliarum primas tenens, orationibus uiuebat. nos adhuc frigidi a calore spiritus tui excitabamur tamen ciuitate adtonita atque turbata. tunc hymni et psalmi ut canerentur secundum morem orientalium partium, ne populus maeroris taedio contabesceret, institutum est: ex illo in
Abbreviated transcription (Latin):
ego in illo ptiero p̃ter delictt̃ nichil
habebam. Quod enim enutͥebatar
a nob̃ in disciplina tua. tu inspiraue¬
ras nob̃ nulltis alius. Min̾a tua tibi
ꝯfiteor. Est liber nr̃: qͥ inscbitur
de magistro. Ipse ibi mect̃ loqͥtar.
Cu scis illiꝰ esse sensa omĩa q̃ inserunt᷑
ibi: ex ꝑsona collocitoris mei. Cum
esset mnãnis secdecim: intilta eiꝰ alia mi¬
rabiliora exꝑtus fum. Horrori mͥ erat
illud ingenium. Et quis p̾ter te ta¬
lium intracłõꝵ opifex: Cito de t̾ra
abstalisti uitam eiꝰ. & securior eũ recor¬
dor. ñ timens qͥcꝗͣ ptieritie nec adoles¬
coenũ nob̃ in gratia tna. educandũ in
disciplina tra. & baptizati sumitis. &s
fugit a nob̃ sollicitado uitȩ p̃teritȩ.
Nec satiabar illis diebus dulcecline
mirabili ꝯfiderare altittidinem consi-¬
lii tui. sicꝑ salutem gem̾s humani.
Qͥntũ fletii in hymnis & canticis
tuis: suaue sonantis eccłẽ tuie uoci¬

Expanded text:
ego in illo puero praeter delictum nihil ego in illo puero praeter delictum nihil habebam. Quod enim enutriebatur a nobis in disciplina tua, tu inspiraveras nobis, nullus alius: munera tua tibi confiteor. Est liber noster qui inscribitur, de Magistro: ipse ibi mecum loquitur. Tu scis illius esse sensa omnia quae inseruntur ibi ex persona collocutoris mei, cum esset in annis sexdecim. Multa ejus alia mirabiliora expertus sum. Horrori mihi erat illud ingenium; et quis praeter te talium miraculorum opifex? Cito de terra abstulisti vitam ejus; et securior eum recordor, non timens quidquam pueritiae, nec adolestia tua, educandum in disciplina tua: et baptizati sumus et fugit a nobis sollicitudo uitae praeteritae. nec satiabar in illis diebus dulcitudine mirabili, considerare altitudinem consilii tui super salute generis humani. quantum fleui in hymnis et canticis tuis suaue sonantis ecclesiae tuae uoci
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: ut mon̾et qͥd mͥ potissimũ de
libris tuis legendũ ẽẽt quo ꝑcipiende
tante gratiȩ paratior aptiorq fierem.¬
At ille uissit ysaram ꝓphãm. credo
qd p̃ cet̾is euangł̃ii. uocationisq gen¬
tium sit p̃ntintiator aꝑtior. Uerũtam̃
ego pͥmam huiꝰ lectionem ñ intelligẽs.
totumq talem arbitrans: distali re-¬
petendũ exercitatior in dñico eloquio
dare oporteret. relicto rure mediolantĩ
remeauimꝰ. Pacuit & alypio renasci
in te. mecũ iam induto humilitate
sacͣmentis tiis ꝯgrua. & fortissimo
domitori corporis. usq ad italicã solũ
glatiale nudo pede obterendũ in soli¬
to ausu. Adimxiniꝰ & nob̃ ptierum
a dõ datũ. ex me natum carnaliter
de peccato meo. ut bñ feceras eum.
Annoꝵ erat fere qͥndecim: & ingenio
p̃uemebat multos graues oso doctos
turos. Mun̾a tua tibi confiteor dñe
ds̃ m̃s creator omntũ: & multum ꝑo¬
tens reformare nr̃a deformia. Nã

Expanded text:
meum, ut moneret quid mihi potissimum de meum, ut moneret quid mihi potissimum de libris tuis legendum esset, quo percipiendae tantae gratiae paratior aptiorqAt ille jussit Isaiam prophetam; credo, quod prae caeteris Evangelii vocationisque Gentium sit praenuntiator apertior. Verumtamen ego primam hujus lectionem non intelligens, totumque talem arbitrans, distuli repetendum exercitatior in dominico eloquio. dare oporteret, relicto rure, Mediolanum remeavimus. Placuit et Alypio renasci in te mecum, jam induto humilitate Sacramentis tuis congrua, et fortissimo domitori corporis, usque ad Italicum solum glaciale nudo pede obterendum insolito ausu. Adjunximus etiam nobis puerum Adeodatum ex me natum carnaliter de peccato meo. Tu bene feceras eum. Annorum erat ferme quindecim, et ingenio praeveniebat multos graves et doctos viros. Munera tua tibi confiteor, Domine Deus meus, creator omnium, et multum potens reformare nostra deformia: nam
Abbreviated transcription (Latin):
ualerẽ loqui. ascendit in cor meũ admo¬
nere omnes meos qͥ adberant: ut dep̃ca¬
rent᷑ te ꝓme dñe salutis oĩmode. Et scͥp¬
si hoc incera: & dedi eis ut legeretur.
Mox ut genira supplici affectai firimꝰ:
fugit dolor ille. S quis dolor᷑ Ant qͦ¬
modo fugit: Ex paui fateor. dñe nĩs.
deus meus. inchil enim tale ab inermi¬
te etate exꝑtus fueram. Et insinu¬
tisunt mͥ in ꝓfundo mitus tui. & gau¬
dens in fide laudam nom̃ tuũ. Et ea
fides me securum ee̾ ñ sinebat de p̃te¬
ritis peccatis meis: quemͥ ꝑ baptismũ
tuũ remissa ñdũ erant. Rentintia¬
in ꝑactis uindemialibꝰ ut scolasticis
suis mediolanenses uenditorem uer¬
boꝵ alium ꝓuiderent. qd̃ & tͥ ego ser¬
uire delegissem. & illi ꝓfessioni pre
difficultate sustirandi. ac dolore pecto¬
ris ñ sufficerem. Et insinuaui ꝑ lit¬
teras antistiti tnouiro sc̃o ambrosyo
pͥstinos errores meos. & p̃sens uotum

Expanded text:
ualerem loqui, ascendit in cor meum admoualerem loqui, ascendit in cor meum admonere omnes meos qui aderant, ut deprecarentur te pro me, deum salutis omnimodae. et scripsi hoc in cera et dedi, ut eis legeretur. mox ut genua simplici affectu fiximus, fugit dolor ille. sed quis dolor? aut quomodo fugit? expaui, fateor, domine meus et deus meus: nihil enim tale ab ineunte aetate expertus fueram. et insinuati sunt mihi in profundo nutus tui et gaudens in fide laudaui nomen tuum, et ea fides me securum esse non sinebat de praeteritis peccatis meis, quae mihi per baptismum tuum remissa nondum erant. Renuntiaui peractis uindemialibus, ut scholasticis suis Mediolanenses uenditorem uerborum alium prouiderent, quod et tibi ego seruire delegissem et illi professioni prae difficultate spirandi ac dolore pectoris non sufficerem. et insinuaui per litteras antistiti tuo, uiro sancto Ambrosio, pristinos errores meos et praesens uotum
Abbreviated transcription (Latin):
noscens intus. Nec uolebam multipli¬
cari t̾renis bonis deuorans tẽꝑa os
deuoratꝰ tẽporalibꝰ: cũ haberem ĩ et̾¬
na simplicitate aliad frum̃tũ & ui¬
t̾isti: clamore alto cordis mei. Omꝑa
ce: omidipsum. O qͥd dixit. obdormũ
& sompnũ capiã. Qm̃ quis resistet
nob̾. cũ fiet sermo qͥ scͥptus ẽ ab sorta
ẽ. mors in inctoria : Et tn es idipsũ
ualde qͥ ñ mutaris: & in te reqͥes
obliuiscens laborũ omniũ. qm̃ nullꝰ
& ardebam. nec inueniebam quid fa¬
cerem surdis. mortius. ex quibꝰ fuerã
pestis latrator amarus. o cecus adu̾¬
sus litteras de melle celi melleas. &
de ltmine trio luminosas. Et scꝑ inmi¬
o scͥpturis scͥpture huiꝰ tabescebam. qñ
recadabar oia dierum illorum ferutoꝵ.
S nec oblitꝰ sum nec filebo flagelli tui
asꝑitatẽ & miscdĩe tae mirabilem cele¬
ritatẽ. Dolore dentiũ tt̃ excrutiabas
me: o cã in tantũ ingͣnesceret ut ñ

Expanded text:
noscens intus nec uolebam multiplinoscens intus nec uolebam multiplicari terrenis bonis et deuorans tempora et deuoratus temporibus, cum haberem in aeterna simplicitate aliud frumentum et uiversu clamore alto cordis mei: O in pace! o in idipsum! o quid dixit: Obdormiam et somnum capiam! Quoniam quis resistet nobis, cum fiet sermo qui scriptus est: Absorta est mors in uictoria? et tu es id ipsum ualde, qui non mutaris, et in te requies obliuiscens laborum omnium, quoniam nullus et ardebam nec inueniebam, quid facerem surdis mortuis, ex quibus fueram, pestis, latrator amarus et caecus aduersus litteras de melle caeli melleas et de lumine tuo luminosas, et super inimicis scripturae huius tabescebam. Quando recordabor omnia dierum illorum feriatorum? sed nec oblitus sum nec silebo flagelli tui asperitatem et misericordiae tuae mirabilem celeritatem. dolore dentium tunc excruciabus me, et cum in tantum ingrauesceret, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
lis carneis in isto sole q̃rebantur.
Llolentes enim gaud̾e forinsecus
facile euanescunt. & effrindunt᷑
in ea q̃ uident᷑ & tẽporalia sunt.
& ymagines eorum famelica cogi¬
tatione lambunt. Et osi fatigẽ¬
tur media & dicãt. qͥs ostendet
nob̃ bona : Et dicamꝰ. & audiat̃.
Signatã ẽ in nob̾ lum̃ uultꝰ tui
dñe. Non enim lum̃ nos sumtis ꝗtiod
illuminat omnẽ hominem. s illumina¬
mur a te: ut qui fuimꝰ aliqñ denebre.
simus lux in te. Osi uiderent in t̾nuĩ
lumen et̾m̃. qd̃ ego q gustaueram
frendebã qm̃ ñ eis poterã ostend̾e si af.¬
ferrẽt ad me cor in oculis suis foris a
te. & dicerent. Quis ostendet nobis
bona: Ibi enim. ibi mͥ iratꝰ eram intus
in cubili. ibi cõpuinctꝰ eram. ibi sacͥfica¬
ueram mactans tietustatẽ meã. & in¬
choatam meditationẽ renouationis
meȩ sꝑans in te. ibi mͥ dulcescere ce¬
peras. & dederas leticiam in corde mao.
Et exclamabã legens hec foris. & ag¬

Expanded text:
lis carneis in isto sole quaerebantur. lis carneis in isto sole quaerebantur. uolentes enim gaudere forinsecus facile uanescunt et effunduntur in ea, quae uidentur et temporalia sunt, et imagines eorum famelica cogitatione lambiunt. et o si fatigentur inedia et dicant: quis ostendet nobis bona? et dicamus, et audiant: signatum est in nobis lumen uultus tui, domine. non enim lumen nos sumus, quod inluminat omnem hominem, sed inluminamur a te, ut, qui fuimus aliquando tenebrae, simus lux in te. o si uiderent internum aeternum, quod ego quia gustaueram, frendebam, quoniam non eis poteram ostendere, si afferrent ad me cor in oculis suis foris a te et dicerent: quis ostendit nobis bona? ibi enim, ubi mihi iratus eram, intus in cubili, ubi conpunctus eram, ubi sacrificaueram mactans uetustatem meam et inchoata meditatione renouationis meae sperans in te, ibi mihi dulcescere coeperas et dederas laetitiam in corde meo. et exclamabam legens haec foris et ag
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ dñt mirificanit scm̃ suum.
Clamat qͦusq clamat: scitote. Et ego
tamditi nesciens uanitatẽ dilexi. o
mendatium quesim. & ideo auditi
& contremui. qm̃ talibꝰ dicitur. qua¬
lem me fuisse reminiscebar. Inphan-¬
tasiis enim quas ꝓ ueritate tenue¬
ram. uanitas erat & m̃datiũ. Et
insonui multa gͣniter ac foetit̾ in
dolore recordationis meẽ que utinã
audissent qui adhuc usq dilignt̃
uanitatẽ. & querunt m̃dacium.
forte ꝯturbarent᷑ & enomussent
illud. & exaudires eos cũ clama¬
rent ad te: qm̃ uera morte carnis
mortuus ẽ. ꝓ nob̾. qui te int̾pellat
ꝓ nob̃̾. Legelam: irascimini & nolite
peccare. Et quomͦ mouebar deus
metis. qͥ iam didi cerã irasci mͥ de
p̃teritis: ut de cet̾o non peccarẽ:
Et merito irasci: qr ñ alia nat᷑a
gentis denebrarũ de me peccabat
sĩc dicunt qͥ sibi ñ irascuint᷑. & thes¬
aurizant sibi iram in die ire &
reuelationis iusti iudicii tui. Hec
iam bona mea foris erant: nec ocu¬

Expanded text:
minus magnificauit sanctum suum. clamat quousque, clamat scitote, et ego tamdiu nesciens uanitatem dilexi et mendacium quaesiui et ideo audiui et contremui, quoniam talibus dicitur, qualem me fuisse reminiscebar. in phantasmatis enim, quae pro ueritate tenueram, uanitas erat et mendacium. et insonui multa grauiter et fortiter in dolore recordationis meae. quae utinam audissent qui adhuc usque diligunt uanitatem et quaerunt mendacium: forte conturbarentur et euomuissent illud, et exaudires eos, cum clamarent ad te, quoniam uera morte carnis mortuus est pro nobis, qui te interpellat pro nobis. Legebam: irascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteritis, ut de cetero non peccarem, et merito irasci, quia non alia natura gentis tenebrarum de me peccabat, sicut dicunt qui sibi non irascuntur et thesaurizant sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui. nec iam bona mea foris erant nec ocu
Abbreviated transcription (Latin):
es. tunc ẽ firmitas: cum autem
nt̃a est infirmitas ẽ. lliuit apud
te semꝑ bontim nr̃m: & quia inde
auersi sumus. ꝑuer si sumus. Retier¬
tamur iam dñe ut ñ euertamur:
quia uitut apud te sine ullo de¬
fectu bonum nr̃m quod tu ipse
es: & ñ timebimus ne non sit qͦ
redeamus. quia nos inde rumins.

Expanded text:
es, tunc est firmitas, cum autem es, tunc est firmitas, cum autem nostra est, infirmitas est. uiuit apud te semper bonum nostrum, et quia inde auersi sumus, peruersi sumus. reuertamur iam, domine, ut non euertamur, quia uiuit apud te sine ullo defectu bonum nostrum, quod tu ipse es, et non timemus, ne non sit quo redeamus, quia nos inde rui
Abbreviated transcription (Latin):
sis difficillune intelligi: nisi cũ
eis eadem conabar exponere. Et
erat ille excellentissimus in eis:
qui me exponentem non tardins
sequeretur. S quid ergo micbi
hoc ꝓderat putanti quod tu dñe
deusueritas corpus esses lucidum
o minensum: & ego frustum de
illo corpore: Nunia ꝑuersitas:
sed sic eram. Hec erubesco deus
meus. confiteri tibi in me miseri¬
cordias tuas. & inuocare te: qͥ ñ
ertbui tunc ꝓfiteri hominibus
blasphemias meas. & latrare ad¬
ꝓderat ingenium. ꝑ illas doctͥnas
agile. & nullo adminictilo huma¬
in magisterii tot nodosissim libri
enodati: cum deformiter & sacri¬
lega turpitadine in doctrina pre¬
tatis errarens Aut quid tantã
oberat paruulis tuis longe tar¬
dius ingenium. cum a te longe
ñ recederent: ut in nido ꝑccłẽ tuȩ
tuti plumescerent. & alas cari¬
tatis alimento sane fidei nutri¬
nos. & portanos. Cu portabis o
partitilos. & usq ad canos ta porta¬
bis: qm̃ insirmitas nt̃a quando tu

Expanded text:
sis difficillime intelligi, nisi cum sis difficillime intelligi, nisi cum eis easdem conabar exponere; et erat ille excellentissimus in eis, qui me exponentem non tardius sequeretur. 31. Sed quid mihi hoc proderat, putanti quod tu, Domine Deus veritas, corpus esses lucidum et immensum, et ego frustum de illo corpore? Nimia perversitas! sed sic eram. Nec erubesco, Deus meus, confiteri tibi in me misericordias tuas, et invocare te, qui non erubui tunc profiteri hominibus blasphemias meas, et latrare adroderat ingenium per illas doctrinas agile, et nullo adminiculo humani magisterii tot nodosissimi libri enodati, cum deformiter et sacrilega turpitudine in doctrina pietatis errarem? Aut quid tantum oberat parvulis tuis longe tardius ingenium, cum a te longe non recederent, ut in nido Ecclesiae tuae tuti plumescerent, et alas charitatis alimento sanae fidei nutrinos. tu portabis, tu portabis et paruulos et usque ad canos tu portabis, quoniam firmitas nostra quando tu
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatum seruits ꝑ meipsum
legi: & intelleri quoscumq lege¬
re potuis Et gandebam in eis.
& nesciebam unde esset quicqͥd
ibi uerum & certum esset. Bor¬
sum enim habebam ad lumen:
& ad ea quȩ illuminantur faciẽ.
llnde ipsa facies mea. ꝗuia illumi¬
nata cernebam. ñ illuminabatur.
Quuequid de arte loquendi &
disserendi. quicqͥd de dimensionibꝰ
figurartim. & de musicis. & de mi¬
meris. sine magna difficaltate
nullo hominum tradente intel¬
lxxi. scis tu dñe deus meus: quia
& celeritas intelligendi & dispu¬
tandi acumen donum tuimi ẽ:
s non inde sacrificabam tibi. Ita¬
q michi non ad usum s ad ꝑnitĩẽ
magis ualebat: quia tamen bonã
partem substantiȩ meẽ sategi ha¬
bere in potestate̾ & fortitadinẽ
meã. non ad te custodiebam. s ꝑ¬
fectus sum abste in longinquam
regionem. ut eam diffipareni in
meretrices cupiditates. Nam qͥd
ne. Nonenim sentiebam illas ar¬
tes etiam ab studiosis & ingenio¬

Expanded text:
cupcuplegi et intellexi, quoscumque legere potui? Et gaudebam in eis, et nesciebam unde esset quidquid ibi verum et certum esset. Dorsum enim habebam ad lumen, et ad ea quae illuminantur, faciem: unde ipsa facies mea, qua illuminata cernebam, non illuminabatur. Quidquid de arte loquendi et disserendi, quidquid de dimensionibus figurarum, et de musicis et de numeris, sine magna difficultate, nullo hominum tradente intellexi, scis tu, Domine Deus meus; quia et celeritas intelligendi, et dispiciendi acumen, donum tuum est: sed non inde sacrificabam tibi. Itaque mihi non ad usum, sed ad perniciem magis valebat, quia tam bonam partem substantiae meae sategi habere in potestate: et fortitudinem meam non ad te custodiebam ; sed profectus sum abs te in longinquam regionem, ut eam dissiparem in meretrices cupiditates Luc. XV,ne? Non enim sentiebam illas artes etiam ab studiosis et ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
exempli gratia quedam gratispo¬
futi. uel in ipso substantię genere
innimerabilia innemuntur.
Quid hoc michi ꝑderat. quan¬
do & oberat. cumꝰ etiam te deus
meus mirabiliter simplicem atq
incõmutabilem illis decem p̃dica¬
mentis putans quioqͥd esset. om¬
mino comprehensum sic intellige¬
re conarer. quasi & tu subiectus
esses magnitudini tue aut pul¬
chritudini. ut illa essent in te
quasi in sabiecto. sicut in corꝑore.
cum tua magnitudo & tua ptil¬
chritudo tuiꝑse sis corpus antẽ
ñ eo fit magnam & pulchrum.
quo coepus ẽ. quia & si iinus
magnum & minus pulchrum esset.
nichilomintis corptis esset. Falsitaᷤᷤ
enim erat quã de ce cogitabam
ñ ueritas: & figmenta miserie
mee. ñ firmamenta beatitudinis
tue. Itsseras enim oita fiebat
mme. ut t̾ra spinas & tribulos
pareret michi. & cum labore ꝑ¬
uenirem ad panem meum. Et
quid michi ꝓderat quod omnes
libros artium quas liberales no-¬
cant tunc nequissimis in alarũ

Expanded text:
exempli gratia quaedam poexempli gratia quaedam posui, uel in ipso substantiae genere innumerabilia reperiuntur. Quid hoc mihi proderat, quando et oberat, cum etiam te, deus meus, mirabiliter simplicem atque inconmutabilem, illis decem praedicamentis putans quidquid esset omnino conprehensum, sic intellegere conarer, quasi et tu subiectum esses magnitudini tuae aut pulchritudini, ut illa essent in te quasi in subiecto sicut in corpore, cum tua magnitudo et tua pulchritudo tu ipse sis, corpus autem non eo sit magnum et pulchrum, quo corpus est, quia etsi minus magnum et minus pulchrum esset, nihilominus corpus esset. falsitas enim erat, quam de te cogitabam, non ueritas, et figmenta miseriae meae, non firmamenta beatitudinis tuae. iusseras enim et ita fiebat in me, ut terra spinas et tribolos pareret mihi et cum labore peruenirem ad panem meum. Et quid mihi proderat, quod omnes libros artium, quas liberales uocant, tunc nequissimus malarum
Abbreviated transcription (Latin):
manus meas uenissent aristoteli¬
ca quedam. quas appellant decem
categorias. quiarum nomine cũ
eas rethor carthaginensis magi¬
steꝵ metis buccis tipho crepantibꝰ
cõmemoraret. & alii qui docti
habebantur. tanꝗͣ in nescio quid
magnum &s ditimum suspensus
inhiabam: Legi eas soltis. & intel¬
lexi. Quas cum contulisem cã
eis qui se dicebant uix eas magi.¬
stris eruditissimis non loquent ibꝰ
tantum. s multa in puluiere de¬
pingentibus intellexisse. nichil
inde aliud michi dicere potue¬
runt. quam ego solus apud me
ipsum legens cognoneram. Et
satis aꝑte michi indebantur lo¬
quentes de substantiis sicuti est
homo & quȩ in illis essent. sicuti
ẽ figura hominis qualis sit &sta-¬
titra quot pedum sit. & cognatio
cuiꝰ frater sit. aut ubi sit consti¬
tutus. aut quando natus sit. aut
stet an sedeat. aut calciatus uel
armatus sit. aut aliquid faciat.
aut pacatur aliquid: & quecũq
in his nouem generibus quorimi

Expanded text:
manus meas uenissent Aristotelimanus meas uenissent Aristotelica quaedam, quas appellant decem categorias — quarum nomine, cum eas rhetor Carthaginiensis, magister meus, buccis tyfo crepantibus conmemoraret et alii qui docti habebantur, tamquam in nescio quid magnum et diuinum suspensus inhiabam — legi eas solus et intellexi? quas cum contulissem cum eis, qui se dicebant uix eas magistris eruditissimis non loquentibus tantam, sed multa in puluere depingentibus intellexisse, nihil inde aliud mihi dicere potuerunt, quam ego solus apud me ipsum legens cognoueram; et satis aperte mihi uidebantur loquentes de substantiis, sicuti est homo, et quae in illis essent, sicuti est figura hominis, qualis sit et statura, quot pedum sit, aut cognatio, cuius frater sit, aut ubi sit constitutus aut quando natus, aut stet an sedeat aut calciatus uel armatus sit aut aliquid faciat aut patiatur aliquid, et quaecumque in his nouem generibus, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
creabantur aueritate tua. s a
mea uanitate fingebantur ex
corpore. Et dicebam parmilis
fidelibus tinis cibus meis a quibꝰ
nesciens extilabam: dicebam illis
garrulus & ineptus. cur ergo er¬
rat anima quam fecit decs. Et
michi uolebam dici. car ergo er¬
rat deus: Et contedebam ma¬
gis incõmutabilem tuam substan
tiam coactam errare: quam meam
mutabilem sponte deuiasse. & pe¬
ne errare confitebar. Et eram eta¬
aut septem. cum illa uolumina
scripsi. uoltiens apud me corporalia
figmenta obstrepentia cordis mei
auribus. quas intendebam dulcis
ueritas. in interiorem melodiam
tuam. cogitans de pulchro & apto.
costare cupiens & audire te. &
gaudio gandere ꝓpter uocem spon¬
si. &o non poteram: quia uocibus
erroris mei rapiebar foras. & pon¬
dere suꝑbie meȩ in una decidelã.
Non enim dabas auditui meo
gaudium & leticiam: aut exulta¬
bant ossa quȩ humiliata ñ erant.
Et quid michi ꝓderat quod an¬
nos natus ferme uiginti cumn

Expanded text:
creabantur a veritate tua, sed a creabantur a veritate tua, sed a mea vanitate fingebantur ex corpore: et dicebam parvulis fidelibus tuis, civibus meis, a quibus nesciens exsulabam; dicebam illis garrulus et ineptus, Cur ergo errat anima quam fecit Deus? Et mihi nolebam dici, Cur ergo errat Deus? Et contendebam magis incomtiam coactam errare quam meam mutabilem sponte deuiasse et poena errare confitebar. Et eram aetaaut septem, cum illa uolumina scripsi, uoluens apud me corporalia figmenta obstrepentia cordis mei auribus, quas intendebam, dulcis ueritas, in interiorem melodiam tuam, cogitans de pulchro et apto et stare cupiens et audire te et gaudio gaudere propter uocem sponsi, et non poteram, quia uocibus erroris mei rapiebar foras et pondere superbiae meae in ima decidebam. non enim dabas auditui meo gaudium et laetitiam, aut exultabant ossa, quae humiliata non erant. Et quid mihi proderat, quod annos natus ferme uiginti, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
tunc erat nesciente. alio lumine
illam illastrandam esse ut sit par¬
ticeps ueritatis: qm̃ tu illaminabis¬
lacernam meam dñe deus metis. il¬
luminabis tenebras meas. & de ꝓle¬
nitudine tua omnes nos accipimꝰ.
Es enim ta lamen uerum quod
illuminat omnem hominem uieni¬
entem in hunc mundum: quia inteñ
ẽ transititatio nec momenti obt̃¬
bratio. S ego conabar ad teꝰ repel¬
suꝑbĩ. quam ut asserem mira de¬
mentia me id esse naturaliter qd̃
tues: Cum enim ego esseminti¬
tabilis. & eo michi manifestum e̾tͥt.
quod ideo utiq sapiens esse cupie¬
bam. ut ex deteriore mehor fierẽ:
malebam tamen etiam te opinari
mutabilem. quam me non hoc
esse quod tu es. Itaq repellebar
& resistebas uentose ceruici meẽ:
oo imaginabar formas corporeas.
& caro carnem accusabam. & sp̃c
ambulans nondum reuertebar
ad te. & ambulando ambulabam.
in ea que ñ sunt. neq in te. neq
mme. neq in corpore. neq micha

Expanded text:
tunc erat nesciente alio lumine tunc erat nesciente alio lumine illam inlustrandam esse, ut sit particeps ueritatis, quia nlucernam meam, domine; deus meus, inluminabis tenebras meas, et de plenitudine tua omnes nos accepimus. es enim tu lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, quia in te non est transmutatio nec momenti obumbratio. Sed ego conabar ad te et repelsuperbius, quam ut assererem mira dementia me id esse naturaliter quod tu es? Cum enim ego essem mutabilis, et eo mihi manifestum esset, quod ideo utique sapiens esse cupiebam, ut ex deteriore melior fierem; malebam tamen etiam te opinari mutabilem, quam me non hoc esse quod tu es. Itaque repellebar, et resistebas ventosae cervici meae: et imaginabar formas corporeas, et caro carnem accusabam, et spiritus ambulans nondum revertebar ad te ; et ambulando ambulabam in ea quae non sunt, neque in te, neque in me, neque in corpore; neque mihi
Abbreviated transcription (Latin):
nem notabam. Inq illa unitate
mens rationabilis & natura ueri¬
tatis. ac sumini boni. michi esse
uidebatur: mista uͦ diuisione ir¬
rationabilis uitȩ nescio quã substã¬
tiam & naturam sumini mali q̃
non solum esset substantia s om¬
nino uita esset. & tamen abs te
non esset deus meus. ex quo funt
omnia miser oꝑinabat. & tamen
illam monadem appellabam. tan¬
quam sine tillo sensu mentẽ: hanc
uero diadem. iram in facinoribus.
libidinem in flagitiis. nesciens qͥd
loquerer. Non enim noueram
neq didiceram. nec ullam substan¬
tiam maltm esse: nec ipsam mentẽ
nr̃am sũmtim atq in cõmutabile
bonum. Sicut enim facinora sunt
si uitiosus ẽ. ille animi motus in qͦ
ẽ. impetus. & se iactat insolentet
ac turbide: ac flagitia: si ẽ unmo¬
derata illa aninię affectio qua
carnales hauruint᷑ noluptates.
ita errores & false opinones tu¬
tam contaminant: si rationalis¬
mens ipsa uitiosa ẽ. qualis in me

Expanded text:
nem notabam. Inque illa unitate nem notabam. Inque illa unitate mens rationalis et natura veritatis ac summi boni mihi esse videbatur: in ista vero divisione irrationalis vitae, nescio quam substantiam et naturam summi mali, quae non solum esset substantia, sed omnino vita esset, et tamen abs te non esset, Deus meus, ex quo sunt omnia, miser opinabar. Et tamen illam monadem appellabam, tanquam sine ullo sexu mentem; hanc vero dyadem, iram in facinoribus, libidinem in flagitiis, nesciens quid loquerer. Non enim noveram neque didiceram, nec ullam substantiam malum esse nec ipsam mentem nostram summum atque inconmutabile bonum. Sicut enim facinora sunt, si uitiosus est ille animi motus, in quo est impetus, et se iactat insolenter ac turbide, et flagitia, si est inmoderata illa animae affectio, qua carnales hauriuntur uoluptates, ita errores et falsae opiniones uitam contaminant, si rationalis ipsa uitiosa est. qualis in me
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem imꝓbaret. sautiaret᷑
cor uanum &o mane soliditatis
tuȩ. Et tamen pulchrum illud
atq aptum. unde ad eum scrip.¬
seram libenter animo uersabam.
modos contemplationis mẽẽ. &
nullo conlaudatore mirabat. s
tante rei cardinem in arte tua
nondum uidebam omnipotens.
qui facis mirabilia solus: & iliat
anuntis ꝑ formas. corporeas. Et
pulchrum. quod ꝑ scipsam. aptã
autẽ. quodad aliquio accd̃moda¬
tum deceret. definiebam & diftĩ¬
guebam: & exemplis corporeis
astruebam. Et conuerti me ad
animi nattiram᷑. ñ me sinebat
fals opinio quam de spiritabbꝰ
habebam uerum cernete: & ir¬
ruebat in occibos ipsa uis ueri. &o
auertebam palpitantem mentem
ab incorporea re. ad liamenta &
colores. & tumentes magnitadines.
Et ꝗtia ñ poteram ea tudere in
animo: putabam me non posse cu¬
dereamimum meum. Et cum in
turtute pacem amarem. inuitiosita¬
te autẽ odissem discordiam: in illa
unitatem in ista quandam diuisio

Expanded text:
si autem inprobaret, sauciaretur si autem inprobaret, sauciaretur cor nanum et inane soliditatis tuae. et tamen pulchrum illud atque aptum, unde ad eum scripseram, libenter animo uersabam ob os contemplationis meae et nullo conlaudatore mirabar. Sed tantae rei cardinem in arte tua nondum uidebam, omnipotens, qui facis mirabilia solus, et ibat animus meus per formas corporeas et pulchrum, quod per se ipsum, aptum autem, quod ad aliquid adconmodatum deceret, definiebam et distinguebam et exemplis corporeis adstruebam. et conuerti me ad animi naturam et non me sinebat falsa opinio, quam de spiritalibus habebam, uerum cernere. et inruebat in oculos ipsa uis ueri et auertebam palpitantem mentem ab incorporea re ad liniamenta et colores et tumentes magnitudines et, quia non poteram ea uidere in animo, putabam me non posse uidere animum meum. et cum in uirtute pacem amarem, in uitiositate autem odissem discordiam, in illa unit