comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ribiłr castigau̾it. dd̾ qͦ aꝗͣ quã desid̾auerat. potare timu̾it. uiriꝙ illi ge¬
qͥescens laudata sit: ⁊ paulꝰ aꝑte dicat. Labor corporis ad modic̃ ualet: pie¬
tas ã ad oĩa. Optimꝰ labor de qͦ ꝓpħa dicebat. Laboraui in ge .m. ⁊̃ de quo
S illa opoitet ag̾e: ⁊ ista ñ omitt̾e. Alioqͥn. c̃ aut ista omitti necc̃e ÷ auͭ illa:
rał ex̾citatõ scͣtuosior. Tu gͦ c̃ de hoꝵ obs̾uatõe elatꝰ. aliis ead ñ obe̾uantib
derogas. ñne qͥd̃ te mag̾ tͣulgͤssorẽ regłe iudicas. cꝰ licet minina q̃dã tenens.
meliora deuitas: E qͣb paulꝰ. Emłamini inqͥt carismata meliora. Detͣh̃ndo qͥx
Atteris. Ac regłaribꝰ asꝑitatib mortficans m̃bͣ tua q̃ st̃ sr̃ t̾rã. b̃n fach. d qͥd
si ille quẽ siłr ñ laborantẽ diiuidicas. modic̃ qͥd̾ hãt de hac q̃ ad modic̃ u
tiłiẽ. corpoiali uideło ex̾citatõe. ãpliꝰ ã ꝙͣ tu de illa q̃ ad oĩa ualet id⁊ pietate s¬

Expanded text:
rit ; David quoque aquam, quam desideraverat, potare timuerit ; virique illi Gequiescens laudata sit ; et Paulus aperte dicat: Labor corporis ad modicum valet, pietas autem ad omnia? Optimus labor, de quo propheta dicebat: Laboravi in gemitu meo : et de quo sed illa oportet agere, et ista non omittere. Alioquin cum aut ista omitti necesse est, aut illa; iis eadem non observantibus derogas, nonne te magis transgressorem Regulae indicas, cujus licet minima quaedam tenens, meliora devitas, de quibus Paulus: Aemulamini, ait, charismata meliora? Detrahendo quiatteris, ac regularibus asperitatibus mortificas membra tua quae sunt super terram. Bene facis. Sed quid si ille quem similiter non laborantem dijudicas, modicum quidem habeat de hac, quae ad modicum est utilis, corporali videlicet exercitatione; amplius autem quam tu de illa
Abbreviated transcription (Latin):
tis erat colore uestitꝰ. atꝙ idõ nuditatẽ inhonesta ñ nat᷑a insticuit. s delicti
reatꝰ muenit. Nã sc̃i Angł̃i in splendidissimo habitu ostituti nũqͥd tunicis oꝑi¬
unt᷑ ⁊ palliise s õ ⁊ͣ in ilt natiuitatis sue nuda substantia: uestiti uident᷑ ẽẽ
qd sc̃i q̃t. Sic gͥ ⁊ adã. cꝰtodiens honestatis angłice dignitatẽ. exat qͥd nudꝰ mũ¬
danis uestibꝰ s ĩmortalitatis erat splendore uestitꝰ. Hichil pͣuũ respiciebãt
ocł̃i e ñ coi eĩ t̾pe aliqͥd cogitabat. Erat ap̃ honestas m̃te nuditas ip̃a uestita
honesta sĩplicitas. ad ocupiscũd̾ nuditate ñ tͣhit᷑. S sic̃ uiciosis ad corruptelã
nuda st̃ oĩa : ita religiosis ad castimoniã. oꝑta g̃t uniu̾sa. Qͥd aũ ait eu̾nge¬
lica lectio: Qͥscandalizau̾it uiiũ de pusilł istis qͥ in me cͤdt̃. expedit ei. ut¬

Expanded text:
tis erat colore vestitus; atque ideo nuditatem inhonestam non natura instituit, sed delicti reatus invenit. Nam et sancti angeli in splendidissimo habitu constituti, nunquid tunicis operiuntur et palliis? Sed cum sit in illis nativitatis suae nuda substantia, vestiti videntur esse, quod sancti sunt. Sic igitur et Adam custodiens honestatis angelicae dignitatem, erat quidem nudus mundanis vestibus, sed immortalitatis erat splendore vestitus. Nihil pravum respiciebant ejus oculi; non cor ejus turpe aliquid cogitabat; erat apud honestas mentes nuditas ipsa vestitahonesta simplicitas ad concupiscendum nuditate non trahitur; sed sicut vitiosis ad corruptelam nuda sunt omnia, ita religiosis ad castimoniam operata sunt universa. Quid autem ait evangelica lectio? Qui scandalizaverit unum de pusillis
Abbreviated transcription (Latin):
sultas: br̃as inqͥs ago tͥ deꝰ: qͥd ñ sũ sic̃ cet̾i homiñ. uuꝰti raptores. adus¬
t̾i. Seq̃re gͦ ⁊ dic. decͤctores. neq it niinima ⁊ ħ festuca int̾ cet̾as. Ere
c̃ tã diligñt̾ alias enumi̾es. istã taces : Si ꝓnlła. si ꝓ miuima habes. Au¬
aliena poti mala ꝙͣ sua solet cͦiosiꝰ ꝑscͥcari. At inqͥunt. qͦmͦ regłam tenẽti¬
płm̃taria una die qd̵ regła ꝓhibet. admittunt. opꝰ manuũ qd̵ iubet
si faciũt. iłta deniꝙ ꝓ libitu suo. uł mutant. uł augent uł minuunt. R ec¬
te ñ possunt ħ negari. S ateñdite in reglam di: cui utiq ñ dissonat
institutõ ⁊ cĩ Eñdc̃i Regñ di in qͥt intͣ uos ẽ. Hoc ÷ ñ ext̾iꝰ in uestim̃tis. Au
alim̃tis corporis: s in uͥtutib int̾ioris hoĩs Uñ apłs. Regñ dĩ ñ ⁊ esca ⁊ potꝰ.

Expanded text:
 sum sicut caeteri hominum, injusti, raptores, adulteri : sequere ergo, et dic, Detractores. Neque enim minima est haec festuca inter caeteras. Quare cum tam diligenter alias enumeres, istam taces? Si pro nulla vel minima habes, aualiena potius mala, quam sua solet curiosius perscrutari. CAPUT VI. Arguit temequatuor pulmentaria una die quod Regula prohibet admittunt; opus manuum, quod jubet , non faciunt: multa denique pro libitu suo vel mutant, vel augent, vel minuunt? Recte. Non possunt haec negari. Sed attendite in regulam Dei, cui utique non dissonat institutio sancti Benedicti. Regnum Dei, inquit, intra vos est , hoc est, non exterius in vestimentis aut alimentis corp
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ꝯ euͣngłm añ tẽpꝰ. ⁊ ꝯ apłm alienos zͥuos iudicatilͤ An regł̃a ñ ocor¬
dat eiͣngłio uł apło : Alioqͥn. regła iã ñ & regła: qͥa ñ ÷ recta. Audite
⁊ discite ordĩem. qͥ ꝯ ordĩem aliis ordinib derogatis. Hypocͥta inqͥt eice
pͥmũ tͣbẽ de ocło tuo: ⁊ ꝯͣ ueniensͤ eice festucã de ocło fr̾ie tui. Qxis quđ̃
tͣbe: An si gͣnd̃ ⁊ gͦssa tͣbes ÷ suꝑbia. qͣ te putas cẽ aͥd. c̃ nͭ sis. insauis

Expanded text:
lienos servos judicatis? An Regula non concordat Evangelio vel Apostolo? alioquin Regula jam non est regula, quia non recta. Audite, et discite ordinem, qui contra ordinem aliis Ordinibus derogatis. Hypocrita, inquit, ejice primum trabem de oculo tuo, et sic videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Quaeris quam t
Abbreviated transcription (Latin):
pccͣorib locũ pedes iħũ. qui neminẽ spꝰnũt. neminẽ reiciunt. uenunẽ repellũt. fuscipiũt
cte ubi tute tuas lacͥmas libes. uͥ feda tuꝰ oscła sac̾s oscuł t̾ges purges: ubi totũ tue affccõis
ungnentũ. secͣe sñ aliaꝰ tatu. uł motu uicii temptantis est̾undas. quid dissimulasd erũpite
o dulces lacͥme. erũpite. cͦsum ur̃m nlłs impediat. rigate sacͣcissimas plantas s aluatons iei.
susceptoris mei. nõ curo si quis phariseꝰ sũ mͦ turet. si mẽ asuis pedib arcendũ censeat. si Fimb̾e
sue tactu indignũ me iudicet. sb̾sannet. rideat. ⁊ trrideatt autat dcłos. ꝯtineat nares nominꝰ¬

Expanded text:
nunt, neminem rejiciunt, neminem repellunt, suscipiunt rte ubi tuas lacrymas libes, ubi foeda oscula tua sacris osculis purges; ubi totum tuae affectionis unguentum secure sine aliquo tactu vel motu vitii tentantis effundas. Quid dissimulas? Erumpite, o dulces lacrymae; erumpite: cursum vestrum nullus impediat. Rigate sacratissimas plantas Domini mei, Salvatoris mei, susceptoris mei. Non curo si quis Pharisaeus submurmuret; si me a suis sedibus arcendum censeat; si fimbriae suae tactu indignum judicet; subsannet, irrideat, avertat oculos, contineat aures: ni
Abbreviated transcription (Latin):
ducaret hõ ⁊ susceptis paleis nr̃e pauꝑtatis. susceptis ciñib nr̃e mortalitatis. suscepto fmento
nr̃e infͥmitatis. panis angłoꝵ fcũs ÷ homo. magͥnꝰ fcũs est ꝑ uulus: diues pauꝑtulꝰ ut tu mag¬
nͨ uͥ spuałr nasc̾is. locũ heas ĩ diu̾sorio ⁊ dũ non tue uoluntati. tuo sensui. tue scĩe. tue in¬
dustͥe: s alieno iudicõ innit̾is tunc cin̾em cũ pane manducabis. qñ cibabit ce dñs pane
ĩ ccp̃i hospicium cõmutatũ. Uibrat gladium ⁊ tendit artum: & ĩ eo ꝑat uasa mortis ut
sagretet ĩ obscuro rectum corde. Infłãmat carnẽ nͣlibꝰ incentiuis tͦbat mentẽ cogitacõibꝰ
noxiis: & ꝑuulos cogitatus. pͥori suauitate lactentes młtiformi tẽptacõe confodit. tũt iudet᷑ tibi

Expanded text:
ducaret homo, susceptis paleis nostrae paupertatis, susceptis cineribus nostrae mortalitatis, suscepto fermento nostrae infirmitatis, panis Angelorum factus est homo, magnus factus est parvulus; dives, pauperculus: ut tu magualiter nasceris, locum habeas in diversorio, dum non tuae voluntati, tuo sensui, tuae scientiae, tuae industriae, sed alieno judicio inniteris. Tunc cinerem cum pane manducabis, quando cibabit te Dominusin Christi hospitium commutatum. Vibrat gladium, tendit arcum, et in eo parat vasa mortis, ut sagittet in obscuro rectum corde. Inflammat carnem naturalibus incentivis, turbat mentem cogitationibus noxiis, et parvulorum cogitatus priori suavitate lactantes, multiformi tentatione confodit. Tunc videtur tibi
Abbreviated transcription (Latin):
in rp̃o eca sunt õti. x non p̃ całli sapĩa. ex ip̃o iecta sũt om̃ia. cꝰ nͦm nlła p ͭ depͣuare malicia. gͦ ĩ rerũ
creaeot̃. cõtemplan᷑ eiꝰ potenciam ĩ formas apĩam. bouitatẽ ĩ usu. sane si in hus que scd̾m carnẽ gessit
eũ ꝯtemolari in alueris. hunc ip̃m tͥd uane lucis spendorẽ facle intueb̾is. si iacentẽ in p̾sepio. si ĩbcbi
uagientẽ. si pendentẽ ad uba. si intͥ ulnas symeonis ꝑ nuilũ. ocuł illuminate mentis asperis: bonita¬
tis illiꝰ oꝑa admirare. si uultũ ilłñ igneũ. fsagellũ quoq de resticuł. Uoeemq t̾ibilem quibꝰ uendentes
ł̃ templo terruit & ementes quibꝰ eutit cathedras nũmulauoꝵ. & es effudit. quib insuꝑ colũbaꝵ
uenditores eiecit. cõsid̾are delectat tante uͥtueas potenciam expauesce. At si iocundũ ducis. insidias
scͥbaꝵ ⁊ phariseoꝵ tociens dep̃hensas. callidas eoꝵ obicois responsionũ illiꝰ pͣdenc¬

Expanded text:
depravare malitia. Ergo in rerum creatione contemplamur ejus potentiam; in forma, sapientiam; bonitatem, in usu. Sane si in his quae in carne gessit, eum contemplari malueris, hunc ipsum triduanae lucis splendorem facile intueberis. Si jacentem in praesepio, si in brachiis vagientem, si pendentem ad ubera, si inter ulnas Simeonis parvulum oculis illuminatae mentis aspexeris: bonitatis ejus opera admirare. Si vultum illum igneum, flagellum quoque de resticulis, vocemque terribilem, quibus vendentes et ementes in templo terruit, quibus evertit cathedras nummulariorum, et aes effudit, quibus insuper columbarum venditores ejecit, considerare delectat, tantae virtutis potentiam expavesce. At si jucundum ducis insidias Scribarum et Pharisaeorum toties deprehensas, callidas eorum objectiones responsionum illius pruden
Abbreviated transcription (Latin):
et int̾ rogans᷑: deinde int̾rogatꝰ s actissima mist̾ia ꝓderis. deniq mirabant᷑ oũis: suꝑ pdencia ⁊ respõnis
enis. data est punis ⁊ adolescentibꝰ humilitatis ⁊ u̾ecundie forma i ut in medio semoꝵ taceant. ut an¬
diant ł inttrogent ut discant. Indica mͥ o dulcissima dña mea. m̃r dm̃i mei. quid łͥ tũc aĩ fi̾itᷤ
quio stuporis. quid gaudii ⁊ cũ dłcasimũ filiũ tuũ puũ im ĩuenires. ñ int̾ pu̾os. s inte̾ doctoreᷤ.
mittam. ¶ene o d̾ulcis dñd. tene quẽ diligis i rue ĩ collũ eiꝰ. amplecte. osculare ⁊ ⁊ tͥduanam
licatis delicus recompensa. fili. quid ÷ ꝙ fecisti nob̾ sicͦ ecce ego ⁊ p̃r tuus do¬
lentes querẽbamꝰ te. stñ dico tͥ o dña meai ꝗuid dolebas : credo non samẽ. nõ sitim. ñ mediam ti¬
mebasꝰ pu̾o. quẽ dm̃ nou̾as: s tantũ sb̾titas tͥ uł ad modicũ i nesfabiles p̃ sencie eiꝰ delicias

Expanded text:
responsis ejus. Data est haec pueris et adolescentibus humilitatis et reverentiae forma, ut in medio seniorum taceant, ut audiant, interrogent et discant. Indica mihi, o dilectissima Domina mea Mater Domini mei, quid tibi tunc fuerit animi, quid staporis, quid gaudii; cum dulcissimum filium tuum Dominum Jesum invenires, non inter pueros, sed inter doctores; mittam . Tene, o dulcis Domina, tene quem diligis, rue in collum ejus, amplectere, osculare, et triduanam quod fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Iterum dico tibi, o Domina mea, quid dolebas? Credo, non famem, non sitim, non inediam timebas puero. quem Deum noveras: sed tantum subtractas tibi, vel ad modicum, ineffabiles praesentiae ejus delicias
Abbreviated transcription (Latin):
cum eiulatu: ⁊ horrido tumultu:
udebat in ea. Uuentꝰ quide urens flauit
rigiditate corpꝰ siñ uidebat᷑ ꝑforare.
Trarerunt aut̃ u̾sus fines illos: ubi sol
orit᷑ ĩ media estate. Cumq illuc eiuite.¬
uenissent qiͣ in fine mundi ceꝑunt dex¬
trsum comu̾ti: ⁊ ꝑ uallẽ latissimam contͣ¬

Expanded text:
cum ejulatu, et horrido tumultu, vidit in ea; ventus quidem urens ibi rigiditate corpus ejus videbatur perforare. Traxerunt autem illum versus fines illos, ubi sol oritur in media aestate; cumque illuc venissent tanquam in finem mundi, coeperunt dextrorsum converti, per vallem latissimam t
Abbreviated transcription (Latin):
Dĩs pc̃cor pͣdens ex̃ ĩ pena. qͥ stultꝰ su̾it ĩ cłꝑa : qr ibi dolore ꝯsfͥctꝰ ad rõem ocu¬
los aꝑit. qͦs ħ uoluptati deditꝰ clausit. Et pena torq̃nte exig᷑ uͭ sapiat: qͥ hic
excecante se suꝑbia desipiebat. Cui tñ sua sapĩa iãit̃ minĩe ꝓd̾it: qr hic
ens. dissimłat exaudire dolũtiũ uocẽ uͭ augeat utilitatẽ. uͭ p᷑gent᷑ uicia ꝑ
pena̾: ⁊ qͥetis tͣnqͥllitas q̃ h inueniri ñ ualet. alibi q̃rat᷑. ¶ Ex pena cd̃pe ÷¬

Expanded text:
ena qui, stultus fuit in culpa , quia ibi jam dolore constrictus ad rationem oculos aperit, quos hic voluptati deditus clausit; et poena torquente exigitur ut sapiat, qui hic excaecante se superbia desipiebat. Cui tamen sua sapientia jam tunc minime proderit, quia hic ens, dissimulat exaudire vocem dolentium, ut augeat utilitatem, et purgetur vita per poenam, ut quietis tranquillitas, quae hic inveniri non valet, alibi quaeratur. Et non e
Abbreviated transcription (Latin):
illa eͦ despͨta mors t̾g̾etsꝰ s qñ ille uł in cibo pꝰcauit. qͥ loc̾tas solũm¬
⁊ mel siluestͤ edite Qd dõ uł de qͣlitate sui tegminis deliqͥt. qͥ came¬
loꝵ pił corpꝰ oꝑuitͦ Qͥd de ꝯu̾satõe sua offendẽ potuit. qͥ de ħemo ũ
recessit: Qͥ illũ loqͣcitatis reatꝰ polluit. qͥ disiunctꝰ longe ab hoĩb
fuit e señ illũ uł siłntii culpa tetigit. qͥ ad se ueniente tã uehe

Expanded text:
rs tergeret? Sed quando ille vel in cibo peccavit, qui locustas solummodo et silvestre mel edit? Quid Deo vel de qualitate sui tegminis deliquit qui camelorum pilis corpus operuit? Quid de conversatione sua offendere potuit qui de eremo non recessit? Quis illum loquacitatis reatus polluat qui disjunctus longe ab hominibus fuit? Quando illum vel silentii culpa attigit qui ad se venie
Abbreviated transcription (Latin):
datis retib ⁊ naui m̾cati st̃. Estimatõem qͥtpe p̾cii ñ ht̃. s tam̃ regnũ di
tanti ualet qͣntũ habes. ualuit nãq ⁊ acheo dimidiũ ⁊b̾stantie. qͥa di¬
midiũ aliud ad hoc qͦd uꝰte abstulit restituendũ in ꝗͣdruplo reg̾uauit.
Naluit petͦ ⁊ andree dumissis retib ⁊ naui. ualuit uidue duobꝰ mimitis.
Ualuit ⁊ aba.: calicẽ aq̃ fͥgide. Regnũ itaq dĩ ut diximꝰ: tanti ualet¬

Expanded text:
 tamen regnum Dei tantum valet quantum habes. Valuit namque Zacchaeo dimidium substantiae, quia dimidium aliud ad hoc quod injuste abstulit restituendum in quadruplum reservavit . Valuit Petro et Andreae dimissis retibus et navi , valuit viduae duobus minutis , valuit alteri calice aquae frigidae . Regnum itaque Dei, ut dixim
Abbreviated transcription (Latin):
res ꝯtͣrere s ꝓdesse ⁊ ultͣ uires uelle. Ed gͦ isto holocausto locupletꝰ.
qͣndo ꝑ hoc qd̃ dõ ĩmolat: in ara cord̃ aĩa semetip̃am mactat᷑ d hoc
bone uoluntatis sacͥliciũ nũꝙͣ plene ꝑsoluit᷑. nͥ mundi hꝰ cupiditas¬
ꝑfecte deserat᷑. Nã qͥcqͥd in eo ꝯcupiscimꝰ: hoc ꝓcłdubio ꝓximis inuidemꝰ.
uidet᷑ etenĩ. qͥa nob̾ desit. qd̃ alt̾ assequit᷑. Et qͥa sẽꝑ iuidia a bona uo¬
luntate discordat: mox ut ħ m̃tẽ ceꝑit. illa discedit. Unde p̾dicatores
sc̃i ut possent ꝓxĩos ꝑfecte dilig̾e. studuer̃t in hoc sl̃o uich̃ amare. nich̃
unqͣ appet̾e: nicħ uł sine appetitu posside. Qs b̃n ysaias intuens. ait. Qͥ

Expanded text:
ed prodesse etiam ultra vires velle. Quid ergo isto holocausto locupletius, quando per hoc quod Deo immolat in ara cordis anima semetipsam mactat? 4. Sed hoc bonae voluntatis sacrificium nunquam plene persolvitur, nisi mundi hinvidemus. Videtur etenim quia nobis desit quod alter assequitur. Et quia semper invidia a bona voluntate discordat, mox ut haec mentem ceperit, illa discedit. Unde praedicatores sancti ut possent proximos perfecte diligere studuerunt in hoc saeculo nihil amare, nihil unqua
Abbreviated transcription (Latin):
emones gͥ a milite se ꝯtẽpni cͥnentes.
horribilit̾. Fremebant in eum siruunt
ig̃nem ꝑiecerunt ungtisq f̾reis. buc il¬
sucq ꝑ incendiũ clamantes tͣxerunt. pͥmi¬
septꝰ. quã a p̾fatis uiris nuꝑ Instͥꝰ. armiᷤᷤ¬

Expanded text:
emones igitur, a milite se contemni videntes, horribiliter fremebant in eum, et roguignem projecerunt, uncisque ferreis huc illucque per incendium clamantes traxerunt. Eseptus et a praefatis viris nuper inst
Abbreviated transcription (Latin):
tͣhentes. ꝑuenerunt in quartũ cam¬
pum. multis ignib plenũ: in quo omĩa
gen̾a inuenta sunt tormentoꝵ. Alii sus
phureis flammis intn̾sis. alii in ignib
pendebant unccis fheis in oculis fixis.
tagines ureb ant᷑. alii u̾ubus igneis tͣnᷤ¬
fixi ad ignẽ afsabant᷑: quos demonũ
aliiu̾tunt. alii diu̾sis metallis lique¬
centib deguttauerunt. quos in oẽs

Expanded text:
hentes pervenerunt in quartum campum multis ignibus plenum, in quo omnia genera inventa sunt tormentorum. Alii suspphureis flammis immersis. Alii unguibus pendebant, uncis ferreis fixis tagines urebantur. Alii verubus igneis transfixi ad ignem assabantur, quos daemonum alii verterunt, alii diversis metallis liquescentibus deguttaverunt. Nec inter
Abbreviated transcription (Latin):
dcm z. cum solus sederet.
animo ĩpanido demonum pũgnam
ex spͨtas: subito cͥca domum cepit audiri
tumultꝰ. ac si totꝰ cõmou̾et᷑ orbis. Et eñ
si omnes homines. ⁊ om̃ia animancia
t̾re. maris aeris toto conamine ꝑit̾¬

Expanded text:
m in domo solus sederet, animo impavido daemonum pugnam exspectans, subito circa domum coepit audiri tumultus, ac si totus commoveretur orbis: etenim si omnes homines et omnia animantia terrae, maris et aeris toto conamine
Abbreviated transcription (Latin):
cͣ ibi nͨ uentoꝵ formidet inuirias. nͨ umindatõnũ. Qͥd ñ boni in
petͣ : In petͣ exaltatꝰ. in petͣ securꝰ: in petͣ firmit̾ sto. Securꝰ ab
hoste. fortis a casu: ⁊ hoc qm̃ exaltatꝰ a t̾ra. Anceps ⁊ enĩ ⁊ caducũ:
t̾renũ oẽ. Conu̾satõ nr̃a in ceł sit: ⁊ nͨ cad̾e nͨ deici formidamꝰ. In
ceł petͣ: in illa firmitas atq secitas. ẽ.¶ħã petͣ xp̃e ẽ ¶ Petͣ refu¬
uandũ. fremit mundꝰ. p̾mit corpꝰ. diabolꝰ insidiat᷑. ñ cado.fun¬
datꝰ enĩ sũ supͣ firmã petͣm. Peccaui pcc̃m gͣnde. tbabit᷑ oscĩa. s¬

Expanded text:
quod ibi nec ventorum formidet injurias, nec inundationum . Quid non boni in petra? In petra exaltatus, in petra securus, in petra firmiter sto. Securus ab hoste, fortis a casu; et hoc quoniam exaltatus a terra. Anceps est enim et caducum, terrenum omne. Conversatio nostra in coelis sit, et nec cadere, nec dejici formidamus. In coelis petra, in illa firmitas atque securitas est. Petra refuvandum. Fremit mundus, premit corpus, diabolus insidiatur: non cado; fundatus enim sum supra firmam petram. Peccavi peccatum grande: turbabitur cons
Abbreviated transcription (Latin):
pet̾e ꝓsꝑa hꝰ mundi ospiciũt. pauida tꝰpiciõe tͦbant᷑. ẽ ient g
ne hic laboꝵ suoꝵ fructꝰ recipiant. timent. ne qͦd diuina uͦ̾ticia.
latens in eis uulnꝰ aspiciat. ⁊ ext̾iorib eos mun̾ib cumłans.
ab intimis repellat. Cũ gͦ taciti cogitant. ꝙ nͨ bona agant.
nͥ ut soli dño placeant. nͨ in ip̃a affluentia sue ꝓsꝑitatis exul¬
tant. mutꝰ qͥd̃ de ꝓsꝑis occl̃ta qͣ se iudicia metuunt. s cam̃
ead̾ ꝓsꝑa. qͥa se ab uitinia uitñtiõe p̾pediunt. egͤ fer̃t ⁊ mo¬
leste p̾sentis uite blandim̃ta tołdant: qͥa ꝑ ħ se uitũq tar¬
dari in int̾no desidio ñ ignorant. Plus enĩ in hoc mundo
honor qͣm despͨcio occupat.⁊ mag̾ ꝓsꝑitatis ꝯb̾limitas. ꝙͣ
necessitatis adu̾sitas gͣuat. ꝑͥ hãc nãꝙ ñnũꝙͣ c̾ ho ext̾ius¬

Expanded text:
pera hujus mundi conspiciunt, pavida suspicione turbantur. Timent enim ne hic laborum suorum fructus recipiant; timent ne quod divina justitia latens in eis vulnus aspiciat, et exterioribus eos muneribus cumulans, ab intimis repellat. Cum vero taciti cogitant quod nec bona agunt, nisi ut soli Domino placeant, nec in ipsa affluentia suae gravi incertitudinis suae caligine humana mens premitur, sa intentione praepediunt, aegre ferunt; et moleste praesentis vitae blandimenta tolerant, quia per haec se utcunque tardari in interno desiderio non ignorant. Plus enim in hoc mundo honor quam despectio occupat, et magis prosperitatis sublimitas quam necessitatis adversitas gravat. Per hanc namque n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdat.Uult. gͦ uid̾ĩ. Uult benignꝰ dux. deuoti militis uultũ ⁊ ołos in sua ꝯͣ¬
tolli uulu̾a: ũ illiꝰ ex hoc anim̃ erigat. ⁊ exeplo sui reddat ad tosandũ fora
ris ᷑ iẽꝑe in tuco nẽpe in petͣ. nẽpe ur uisc̾ib iħi: uuln̾b nimir̃
patñtib ad initͦeundũ Si in suiᷤᷤ eẽt uiscib.: scͥtãs ea ferrũ ꝓfectosenti¬
retu⁊ dolorẽ ã ferret. succberet ⁊ negaret. Nc̃ ã ĩ pet habitans. qd mir̃
si ĩmodũ petͤ duruerit : s neq hoo mir̾. siexul a corꝑe. dolorẽ ñ seni

Expanded text:
enignus dux devoti militis vultum et oculos in sua sustolli vulnera, ut illius ex hoc animum erigat, et exemplo sui reddat ad tolerandum forris? Nempe in tuto, nempe in petra, nempe in visceribus Jesu, vulneribus nimirum patentibus ad introeundum. Si in suis esset visceribus, scrutans ea ferrum profecto sentiret; dolorem non ferret, succumberet, et negaret. Nunc autem in petra habitans, quid mirum si in modum petrae duruerit? Sed neque hoc mirum, si exsul a corpore dol
Abbreviated transcription (Latin):
erant undiq cͥcunsepei: in quibus sigłi ᷤ¬
ħoies infixi pendebant. huiꝰ aut̾ rote me¬
dietas sursum in aere stabat. alia me¬
tetri. sulphureiq incendii. de t̾ra cͥca
rotam surgebat: ⁊ ĩ ea pendentes mi¬
serime torquebat. ħ in quiunt clemo¬
nes que isti paciunt᷑ pacieris: nͥ reu̾ti
uectes ferreos int̾ rorẽ radios. inpi:¬
gentes eam tanta agilitate rotarunt:
ab alio posset insu disc̾nere. qr p̃ nimia
igneus integ̾ exift̾e̾. Cumq iactassent
eum suꝑ rotam. ⁊ ĩ aerem rotando leuas¬
sent: inuocato xͥ noĩe descendit illesus
tocedentes gͥ inde. ¶¬

Expanded text:
erant undique circumsepti, in quibus homines infixi pendebant. Hujus autem rotae medietas sursum in aere stabat, alia tetri sulphureique incendii, quae de terra circa rotam surgebat in ea pendentes miserrime torquebat. Haec, inquiunt daemones, quae isti patiuntur, patieris, nisi reverti vectes ferreos inter rotae radios impingentes, eam tanta agilitate rotabant, ab alio posset discernere, quia prae nimia igneus apparebat. Cumque jactassent eum super rotam, et in aerem rotando levassent, invocato Jesu nomine descendit illaesus 50. Procedentes inde,
Abbreviated transcription (Latin):
eum demonum ad ctamgn pͥmo ꝓuo¬
cet. si sticie lorica indutꝰ. spe uictorie.
salutisq etne mens ut caput galea re¬
gladium sp̃c. ꝙ÷ uerbum dei. deuote
eum regio munimine tu eat᷑.⁊ ne ab
adu̾saris infestantib suꝑet . Nec eñi
pietas fefellit: que tonfidentes in se
fallere nescit.

Expanded text:
eum daemonum primo ad certamen provocet: justitiae lorica induitur; spei victoriae salutisque aeternae mens, ut caput, galea regladium etiam habuit verbum Dei, devote eo regio munimine tueatur, ne ab adversariis infestantibus superetur. Nec eum pietas divina fefellit, quae confidentes in se fallere nescit.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾is. statim ex ꝑde dĩ uuncios ħebis. qͥ
tibi quid fcũrus sis. uł passurus. dili¬
gent̾ exponent. Illis autem exeuntib.
⁊ te solo in ea remanente:Satim accedẽt¬
qͥ añ te intierunt: tu uͦꝰ in fide xͥ ꝯstatis
esto. Miles autẽ uirilem g̾ens animum:
ꝙ alios audiuit absorbuisse. nõ form¬
pñgnis int̾fuit bõinum: modo fro du-¬
rioi. fide. spe. ⁊ iusticia armatꝰ. de mia¬

Expanded text:
fueris, statim ex parte Dei nuntios habebis, quae tibi quae facturus es vel passurus diligenter exponent; illis autem exeuntibus, et te solo in ea remanente, statim tentatqui ante te introierunt; tu vero in fide constans esto. Miles autem virilem gerens animum, quod alios audiebat absorbuisse non formpugnis interfuit hominum, modo ferro durior, fide, spe et justitia armatus, de
Abbreviated transcription (Latin):
gͣuescentib magis magiiq tenebs.lu¬
Tandemex adũso lux ꝑua cepit eu̾ti¬
ꝑ foueam denuit̾ lucere. ⁊ ec mora: ad
me solet aꝑꝑere pꝰ solis occasum. Aula
lupnis ⁊ archiolis erat utidiq con
structa. in modum daustͥ monacha¬
coꝵ. Cumq cͥca aulam diuciꝰ ambłass:
eius mirabilem mirando struct᷑am :

Expanded text:
escentibus magis ac magis tenebtandem ex adverso lux parvula coepit per foveam tenuiter lucere: nec mora ad me post solis occasum habetur. Aula lumnis et archiolis erat per gyrum subnixa, in modum claustri monachorum; cumque circa aulam diutius ambulasset, ejus mirabilem mirando structuram,
Abbreviated transcription (Latin):
EAliqu emedan¬
confimiãdi gratia pollicetor¬
bonorũ possẽssioem. Nam¬
illis quoq quirecte facto¬
testamẽto ẜrdes instituti
sunt dat scdm tabulas bo

Expanded text:
eque emendanconfirmandi gratia pollicetbonorum possessionem. namillis quoque, qui recte factotestamento heredes instituti  dat secundum tabulas bo
Abbreviated transcription (Latin):
ubis fiat adempcio. Ułu¬
ti si ita quis legauent do
lego. ita adimatur non
abalio adaliũ potest. uł¬
utisiquis ita dicent hoĩer
stichum que tirio legaui
sciodo. lego. sille u eodem
testanieto. siue incolicil¬
us  lar fecent. quo casu si
mulritio adimi indetur
Nperest ut Rca.¬
de lege falcidia de¬
spitiamus quarro

Expanded text:
bis fiat ademptio, veluti si quod ita quis legaverit ‘ do lego ’ ita adimatur ‘ noab alio ad alium potest, veluti si quis ita dixerit: ‘ hominem Stichum, quem Titio legavi, Seio do lego ’, sive in eodem testamento sive in codicillis hoc fecerit: quo casu simul Titio adimi videtur uperest, ut de lege Falcidia dispiciamus, qua mo
Abbreviated transcription (Latin):
tus utile est legatum side
seruo constar. ¶onge
magis legato falsa causa
no nocet ułuti cum ita qs
duxent. titio qui absente
me negotia mea curauir
scichum dolego. Nel ita
ticio quia patrocino eius
capitali enmine liberatus
sum stichũdolego. Riçet
enim neq negoria testa¬
toris unquã gessit tituaᷤ
neq patrociruo eius liba¬
tus est legatum tn ualet.
Set siconditionaliteri
emuncialiter fuent cau¬
sa aluid iuris est. ueluti
boc modo titio nnegotia
mea curauent fundũ do
recte legamus quentur.
⁊ constat pue̾ uutiliter
legan. nec quicqua pr̃o¬
sicere siuiuo testarore d
porestate herecus enerit
quia qued mutile foret
legatũ. sistatim postea fac¬
tum testamentum dece¬
sisset testaror bec no ideo
ualere. quia diutius testa¬
tor uicent. Sub conditi¬
one uero recte legatur. seri¬
ut requiramus an quo
tp̃r dies legati cedit impo¬
testate uerechis nõ sit. m¬
Ex diuerso. Rede insturr¬
sine cõclitione legeturn
dubitatur. Nam⁊ sista¬

Expanded text:
tus, utile legatum est, si de servo constat. 3 Longe magis legato falsa causa non nocet. veluti cum ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotia mea curavit, Stichum do lego ’, vel ita: ‘ Titio, quia patrocinio eius capitali crimine liberatus sum, Stichum do lego ’: licet enim neque negotia testatoris umquam gessit Titius neque patrocinio eius liberatus est, legatum tamen valet. sed si condicionaliter enuntiata fuerit causa, aliud iuris est. veluti hoc modo: ‘ Titio, si negotia mea curaverit, fundum do recte legamus, quaeritur. et constat, pure inutiliter legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si statim post factum testamentum decessisset testator, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit. sub condicione vero recte legatur, ut requiramus, an, quo tempore dies legati cedit, in potestate heredis non sit. Ex diverso herede institusine condicione legetur, non dubitatur. nam et si sta
Abbreviated transcription (Latin):
meum semum uerna do le¬
tus sit. si deseruo tñ constat.
utile estlegatum ⁊ conue¬
menter si ita demostrau̾¬
it stichum semum quẽ¬

Expanded text:
um meum vernam do letus sit, de servo tamen constat, utile est legatum. et convenienter si ita demonstraverit ‘ Stichum servum, que
Abbreviated transcription (Latin):
quidem testamctum. ha
medo efficitur. ¶unor
te facta uifrmatar ułuti
cum is qui fecent testanie¬
tum capite dimĩmtus
sit quod quibus molis

Expanded text:
quidem testamentum hoc modo efficitur. Alio re facta infirmantur, veluti cum is qui fecerit testamentum capite deminutus sit. quod quibus modis
Abbreviated transcription (Latin):
culi mute matertere ⁊ supior
quidem ⁊ inferior ecgnatio.apͥ¬
mo gradu incipit at ea que
extransũso numeratur. a secũdo.
¶Primno gradu est supra parer.
mater uusra filius. filia. ¶ Scd̃o¬

Expanded text:
culi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia. S
Abbreviated transcription (Latin):
Nant ante pre¬
dictam iuccessio¬
ne olim ⁊alie per
uniu̾sitate successioes qua¬
les fuerant bonorũ ep̃tio q̃
de bonis debitoris uendetis
ꝑmultas. amibigos fuerat ĩ¬
troducta. ⁊ tũc locũ hapebelit
quãdo iudicia ordinana in
usu fuenĩt. Sr cum extraor¬
dinanis iudicus postentas

Expanded text:
te praedictam successionem olim et aliae per universitatem successiones. qualis fuerat bonorum emptio quae de bonis debitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in usu fuerunt: sed cum extraordinariis iudiciis posteritas
Abbreviated transcription (Latin):
sa facta mintegrũ sĩ restity¬
tus.Utiqr nõ ent dicendu
reuocan libtates quia send
cõpecienĩt. Hec cõstitutio lib̾¬
tatum tuendar̃ causautio¬
ducta est. ¶ Brgosi ub̾ta¬
tos nulle sint date cessat cõ¬
stitutio. Quid ergo ñ unus
dedit lib̾tates uł mortis cã
⁊ ne de hoc queratur utitun
fraudem crecitorũ an nõ fac¬
tũ sit idcico ueunt addici
sibi bona an audiendi frĩt
⁊ inagis est ut audin debe¬
stitutiois. S cum multas
diuiscẽs eiusmocli cõstituti¬
onis de ẽe persperimus. lata
est a nob̾ plenissim acõstitu¬
tio inqua multe sp̃es collae
sunt. quib ius huimodi su¬
ccesiois plenissimũ est effe

Expanded text:
 integrum sit restitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debestitutionis. Sed cum multas divisiones eiusmodi constitutioni deesse perspeximus, lata est a nobis plenissima constitutio, in quam multae species collatae sunt, quibus ius huiusmodi successionis plenissim
Abbreviated transcription (Latin):
dere mnumero mẽsurane cõ¬
stant. ułuti uino. oleo friur̃¬
to. peccumia numerata. ere.
argento. auro. Quas res. iũ
do. aut.appendendo. in hoc da¬
mus ut accipienciumfiãt.
⁊ quadoqr nobis nõ eedem
res. s alie eiusdem res natur¬
re ⁊ qualit̾atis reddantur. d¬
Unde etia mutuum est appe¬
latum quiaita.ame ribi dat᷑
ut ermeotu ufiat ⁊ exeocõ¬
tractu naxituractio quens¬
n nocatur coclictio. ¶Is quo¬
qr qui nõ debitũ iccepir.Iu
eo qui per enerorẽ soluit re
obligatur daturq agenti
cõtra eum propter repenti¬
õẽm cõdictia actio. Nam u¬
inde eiabeo cõdici porest. ni
apiret eum daic oportere ac
si mutuu acceyiset. Unde
pupillus si eisme tutoris¬

Expanded text:
dere, numero mensurave constant, veluti vino, oleo, frumento, pecunia numerata, aere, argento, auro, quas res aut do aut adpendendo in hoc damus ut accipientium fiant, et quandoque nobis non eaedem res, sed aliae eiusdem naturae et qualitatis reddantur. unde etiam mutuum appellatum sit, quia ita a me tibi datur, ut ex meo tuum fiat. ex eo contractu nascitur actio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatur: daturque agenti contra eum propter repetitionem condicticia actio; nam proinde ei condici potest ‘ si paret eum dare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillus
Abbreviated transcription (Latin):
desidie atq negligẽtienõte¬
netur. Itaq securus est. qui
parum diligentẽr custodia
rem fuito amisit. Quia qri

Expanded text:
desidie ac negligentie non tenetur. Itaque securus est, qui parum diligenter custoditam rem furto amisit quia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
enorẽ datũ est nõ teneturĩ¬
dediti codictiõe. ñ magis qmi
mutui dactioe. Gr bẽc sp̃es
obligatiois nõ uidetur excõ¬
tractu cõsistere. cũ isqui sol¬
uendi. nodat.magis distra¬
here uoluit negociũ quã
ꝯtiabere. ¶ Itẽ is ciu resi
aliqua utenda daturi

Expanded text:
tum est, non tenetur indebiti condictione, non magis quam mutui datione. sed haec species obligationis non videtur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo dat magis distrahere voluit negotium quam contrahere. Item is cui res aliqua utenda datur,
Abbreviated transcription (Latin):
is. ab eo qui mutuũ accepit
longe distat. Nanqr noita
res d̾atur ut eius fiat. ⁊obid
de eare ipi restituenda teniẽt.
Et is quidem qui mutuũ. ac¬
cepit si quolib fortuitoca¬
in quod accepit. ĩmisent.xi¬
utimcendio. nuna. naufra¬
gio. aut latronũ hostiũue
incunsu nichilominus per¬
utendũ accerit sanc quidẽ
eractam diligẽciam custo¬
diende rei prestare iubetur.
nec sufficit ei taut̾a dilige̾
ciam adbibuisse quatam
insius rebradhib̾e solitus
est. simodo. alius diligenci
potent eam reni cusfodue.
Get propter maiorẽ maio¬
res ue casus nõ tenetur sro
sus ñ ĩtenienent. eluoquim
n id quod tibi cõmedatũ est
us. ⁊uł incuisu hostiũ pre¬
donuinue uł naufragio
amisens dubiũ no est. t õ
hestituenda ea re teneans.
¶Commodata aũt res tunc
proprie intelligitur si nul¬
la mẽcede accepta uł con¬
stituta res tibi uttndadara
est. Alioquĩ mercede inter¬
ueniente locatus tibi use
reun detur. Gratuitum eñ
debet cẽ cõmodatũ. ¶ Pre¬

Expanded text:
is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incendio, ruina, naufragio aut latronum hostiumve incursu, nihilo minus oblutendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sutiam adhibuisse, quantam in suis rebus adhibere solitus est, si modo alius diligentior poterit eam rem custodire. Sed propter maiorem vim maioresve casus non tenetur, si sus intervenerit: alioquin si id quod tibi commodatum est ris, et vel incursu hostium praedonumve vel naufragio amiseris, dubium non est quin de restituenda ea re tenearis. commodata autem res tunc proprie intellegitur, si nulla mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videtur: gratuitum enim debet esse commodatum. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
unam naturã om̃ib legatis ⁊
fidei cõmissis indulsit ꝓuius¬
modi auenierum in om̃ub
legatis ⁊ fidei cõmissis extedi
uoluit. s nõ om̃ib legat᷑an¬
is prebuit. s tantũ modo in
bis legatis ⁊ fidei cõmissis. q̃¬

Expanded text:
unam naturam omnibus legatis et unam naturam omnibus legatis et fideicommissis indulsit, huiusmodi augmentum in omnibus legatis et fideicommissis extendi voluit: sed non omnibus legatariis praebuit, sed tantummodo in his legatis et fideicommissis q
Abbreviated transcription (Latin):
Bres quasi ex cõtractu debere
intelligitur. ¶Item is cui
quis penorẽ nõ debitũ soluit
quasi ex cõtractu debere uidẽt
Adco eñ nõ intelligitur propri¬
e excõtractu obligãtus cẽ. ut
si cerciorẽ ratione sequamur
magis ut supradiximũs ex
distractu quã ex cõtractu pos¬
sit dici obligatus ẽẽ. Nam qxi
soluẽdi animo peccuniã dat
in hoc dare uidetur ut distra¬
lut pocius negociũ quã contra¬
luit. S tñ perinde is qui acci¬
pit obligatur ac si mutuũ illi
daretur ⁊ ideo cõlictione tenet̃.
¶Ex quibiuidã tam̃e causis repe¬
ti no potest quod per enõrem
nõ debitũ solutũ sit. Sic nãq
diffinierũt ueteres. Exquib
cauus inficiando lis cresit ex
is causis nõ debitũ solutũ repe¬
ti nõ posse. ułuti ex lege aqͥuili¬
a. itẽ exlegato quod ueteres
quidẽ in bis legͣatis locũ habẽ
uolucrũt. que certa costituta
per damynaticẽm cͣuiq fuerãt
legata. Nr̃a aũt cõstitiłtio cũ

Expanded text:
res, quasi ex contractu debere intellegitur. Item is, cui quis per errorem non debitum solvit, quasi ex contractu debere videtur. adeo enim non intellegitur proprie ex contractu obligatus ut, si certiorem rationem sequamur, magis, ut supra diximus, ex distractu quam ex contractu possit dici obligatus esse: nam qui solvendi animo pecuniam dat, in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed tamen proinde is qui accepit obligatur, ac si mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum solutum sit. namque definiverunt veteres, ex quibus causis infitiando lis crescit, ex his causis non debitum solutum repeti non posse, veluti ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis locum habere voluerunt quae certa constituta per damnationem cuicumque fuerant legata: nostra autem constitutio cum
Abbreviated transcription (Latin):
usumfruetum cũstituere.
pacconibus. ⁊ scipulactio¬
nibus. idefficert debet a
Ne tñ muniu̾sum intiles
ee̾nt proprietates. semp
ascendente nsufructu. pla¬
cuit certis modis exringu
usunfructum. ⁊ ad ꝑropri¬
etatemrenerti. ¶Consti¬
tuitur aũt ususfiuctus ỹ
tantum infundo. ⁊edibus.
uerum etiam inserus. ⁊ iii
iumentis cerensq rebus
ip̃o usu cusumũtur. Nam
hec res neq naturali rõẽ
neque cuuli. recipint u¬
sunfructum. Quo numc¬
ro sunt uinum oleum fiu¬
mentum uestimẽta. qb
proxima est peccuma nu¬
merata. Nanq inp̃ousu.
assidi permuratioẽ. quo¬
dannodo extinguitur. Si
utilitatis causa senatus
censuit. posse etiam carũ
reram urnfructum cun¬
scitui. ut tñ co noĩe ẜxdi u¬
tiliter caucantur. Itaq si
pectunie usus siuctlis lega¬
tus sit. ita datur legatano
ut enis fiat. ⁊legatanus ⁊¬
satis det ħedi. detanta pec
restitrenda. simorictur.
aut capite minuatur. Ce¬
tere quoꝙres ita tradunt᷑
legatano ut eius siant. O

Expanded text:
stituere, pactionibus et stipulationibus id efficere debet. ne tamen in universum inutiles essent proprietates semper abscedente usu fructu, placuit, certis modis extingui usum fructum et ad proprietatem reverti. Constituitur autem usus fructus non tantum in fundo et aedibus, verum etiam in servis et iumentis ceterisque rebus, ipso usu consumuntur: nam eae neque naturali ratione neque civili recipiunt usum fructum. quo numero sunt vinum, oleum, frumentum, vestimenta. quibus proxima est pecunia numerata: namque in ipso usu adsidua permutatione quodammodo extinguitur. sed utilitatis causa senatus censuit, posse etiam earum rerum usum fructum constitui, ut tamen eo nomine heredi utiliter caveatur. itaque si pecuniae usus fructus legatus sit, ita datur legatario ut eius fiat, et legatarius satisdat heredi de tanta pecunia restituenda, si morietur aut capite minuetur. ceterae quoque res ita traduntur legatario ut eius fiant: sed
Abbreviated transcription (Latin):
prie excõtractu obligatus
ẽe. Niuppe nichil inter se cõ¬
traxerũt. Set quiã nõ ex mã¬
leficio tenẽtur quasi ex con¬
tractu tenenuidentur. Idem
uins est de eo qui cołredi suo
familie uerciscũde iudicio ex
his cͥausis obligatus est. ⁊¬
¶Heros quoq legatorũ noĩe ĩ
proprie ex cõtractu obligat

Expanded text:
prie ex contractu obligatus esse, quippe nihil inter se contraxerunt: sed quia non ex maleficio tenetur, quasi ex contractu teneri videtur. Idem iuris est de eo, qui coheredi suo familiae erciscundae iudicio ex his causis obligatus est. Heres quoque legatorum nomine non proprie ex contractu obligat
Abbreviated transcription (Latin):
tutele iudicio tenẽtur.nõ ꝓ¬
prie excotractu obligati inte¬
lligũtur. Nullum eñi nego¬
cium inter tutorẽ ⁊ pupille
cotrabitur. Srquia sane rõ
ex iñaleficio tenentur quaxi
ex cõtractu teneri uidentur.
Et hoc aũt casu mutue sũt
actioos. Nõ tantũ enĩ pupil¬
lus cũ tutore habet actioem¬
s ex contrano tutor cũ pupil¬
lo balit cõtranam tutele siue
impendit aliquid inre pupu¬
u uł pro eo fuent obligatus
aut rem suam creditoreius
obligauerit. ¶Item si in¬
ter. aliquos coĩs sit res sine
iociefãte. ułuci quod punteri
cis legata donata ue eẽt.⁊ al¬
ter cor alten ideo tencatur.
comuni duudũdo iudicio. ꝙ.
solus fructus exca re perceꝑit.¬

Expanded text:
tutelae iudicio tenentur, non proprie ex contractu obligati intelleguntur nullum enim negotiam inter tutorem et pupillum contrahitur: sed quia sane non ex maleficio tenentur, quasi ex contractu teneri videntur. et hoc autem casu mutuae sunt actiones: non tantum enim pupillus cum tutore habet tutentrario tutor cum pupillo habet contrariam tutelae, si vel impenderit aliquid in rem pupilli vel pro eo fuerit obligatus aut rem suam creditori eius obligaverit. Item si inter aliquos communis sit res sine societate, veluti quod pariter eis legata donatave esset, et alter eorum alteri ideo teneatur communi dividundo iudicio, quod solus fructus ex ea re perce
Abbreviated transcription (Latin):
mortissit suspitionem.
cumquis ita donat nsiqd
umanitu ei contigisser
hrer is qui acepit. si aũt
superuxisset qui donauit.
recipẽt. uł sierm donati¬
onis. penituisser. aut pri¬
or decessent is cui donatũ
sit Hee mortis causa do¬
nationes ad exemplumle¬
gatt um redacte sunt pͥ o
om̃ia. Nam cumprudentu
ambiguum fuerat utrũ
donationis.am legati in¬
star eamoptinere oporte¬
ret. iutriusq cause queddã
habebat insignia. ⁊ alui ad
auud genus eam retrahe¬
bant ⁊̃ anob̾ constitutim
est. ut pomia fere. legati
conumeretur. ⁊ sic proce¬
dat ad motum camnra for¬
mauit constitutio. Et ĩ
summa mortis causa do¬
natio est. cipnmagis se
quis uent hre quameñ
cuidonat. magisq eum
cuidonat quaBredem si¬
um. Sie ⁊ apͥud homerũ.
cbelemacus conat purro.
Ellie aũt donationes sũt.
que sinc ullamortis cogi

Expanded text:
mortis fit suspicionem, cum quis ita donat, ut, si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit: sin autem supervixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur: et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio. et in summa mortis causa donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo. Aliae autem donationes sunt quae sine ull
Abbreviated transcription (Latin):
etiam peos usu capio uł
iongi tpris possessio nob
acccclit᷑. ¶ Pehis autẽ
seruis inquibus tantray
usunfructum habetis. ita

Expanded text:
etiam per eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedit. De his autem servis, in quibus tantum usum fructum habetis, ita
Abbreviated transcription (Latin):
suarum ex hac emancipa¬
tione diũo. proparte de¬
fraudetur. ⁊ quo honoris
Idco statuimus ut parõs
pro cerciabonorum pte
dĩii. quam retinere pote¬
rat dimidiam no diũi re¬
rum. s ususfructus retine¬
at. Ita etenim. ⁊res intaçte
apud filurdire manebũt.
⁊ parex. ampliore sunura
fiuatur protercia dimudia
potitunis. ¶Item uob̾

Expanded text:
suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ideoque statuimus, ut parens pro tertia bonorum parte dominii, quam retinere poterat, dimidiam non dominii rerum, sed usus fructus retineat: ita etenim et res intactae apud filium remanebunt et pater ampliore summa fruetur, pro tertia dimidia po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisisti ꝙ nõ debueras ꝓmi¬
tere palam est iure ciuili te
obligatũ eẽ ⁊ actio qua intẽ¬
dirur te dare oporteit eficͤax
est. sziniqũ est te codẽpnan.
Ideoqr datur tibi exceptio ne¬
tus causa. aut doli mali ar̃
infactu cõposita. adimpug¬
nanda actioer. ¶Ide iun
est siquis quasi crededi c̃a
peccunia stipłatus fuenit n
numauent nã ẽa peccunia
ate petere uosse ceitũ est. da¬

Expanded text:
misisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali aut in factum composita ad impugnandam actionem. Idem iuris est, si quis quasi credendi causa pecuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum certum est: da
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus szcũ qui aute tỹs
pictioĩs uł obliganoĩs lit̾e ĩ¬
tioĩ subiacere cẽsemus qua
sacratisimus legis lator de
ipõte indułsent uł natura ac¬
plu babeat hiiqui antta talẽ
muuia passi sũt ⁊ post cas fui¬
tas nõ aliter lirẽ suscipiant

Expanded text:
mus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de hsponte indulserit vel natura acplum habeant hi qui talem iniuriam passi sunt, et post eas finitas no
Abbreviated transcription (Latin):
infamia ułdatis. uł ip̃ius y¬
curatoris opponebatur cũ iy
idicus feque tan nullomͦ
pipeximus coquiexere sana¬
mus nedũ de his altercatỹ
ip̃ius negocii alrercatio yte¬

Expanded text:
infamiam vel dantis vel ipsius procuratoris opponebantur, cum in iudiciis frequentari nullo perspeximus modo, conquiescere sancimus, ne, dum de his altercatur, ipsius negotii disceptatio pr
Abbreviated transcription (Latin):
qualis est exccptio picti cõ¬
ueti. cũ conuenent ne mtra
certũ tp̃s. igeretur uluti ĩrai
quĩqueniũ na finiro cotp̃r
noimpeditur actor nõ erca¬
rẽ. Eigo hiquib intractr¬
tp̃s agert noletib obiciter
excepno. aut picti cõuenti
aut alia similis difterre de¬
ber. accioẽs ⁊ post tp̃s agere
Ideo eñ ⁊ dilatorie exccpti¬
ones applsantur iste. alioqir
si intra tp̃s egut obiecraq
sit ercepto neq coiuditio¬

Expanded text:
i conventi, cum convenerit, ne intra certum tempus ageretur, veluti intra quinquennium, nam finito eo tempore non impeditur actor rem exsequi. ergo hi quibus intra tempus agere volentibus obicitur exceptio aut pacti conventi aut alia similis, differe debent actionem et post tempus agere: ideo enim et dilatoriae istae exceptiones appellantur. alioquin, si intra tempus egerint obiectaque sit exceptio, neq
Abbreviated transcription (Latin):
bris scuptũ est costitutioe
stra coartauim. ¶Preterea
debitor si pacrus fuenr cuz
creditore ne. ase peteretur n¬
chilominus obligatus nu¬
net quia pacto coucto obli¬
gatioes nõ onino disoluut
qua de caui a eficax est. adũ¬
sus cũ actio quã actor intedd¬
it si appret eũ dare oportere.
S quia miqũ est cũ cõtra ur¬
tioem cũdãpnan detenditr
pexcepcioe m pacti cõuenti
Eque si debitor de ferete cre¬
ditore uirauit nichilse dãe
oportere. idbuc obligatus
Perceptioe iiuis iiadi. ¶
his quoq accioi̾b quib inrẽ

Expanded text:
bris scriptum est, constitutione nostra coartavimus. Praeterea debitor si pactus fuerit cum creditore, ne a se peteretur, nihilo minus obligatus manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dare oportere ’. sed quia iniquum est, contra pactionem eum damnari, defenditur per exceptionem pacti conventi. Aeque si debitor deferente creditore iuraverit nihil se dare oportere, adhuc obligatus exceptionem iurisiurandi. in his quoque actionib
Abbreviated transcription (Latin):
ent aut penpxra ei ieclicame¬
tũ dedent. ¶ Impetu quaꝵ
mularũ quas mulio propter
imꝑicia retinere nõ potuent
s ẜiiis tuus oppressus fuci̾t
culpe ieus est mulio. S an ꝓ
pter infirnitate retiunere cͥas
nõ potuent cũ alius rĩnuior
retincit potuiss cque culpe
tenetur. ¶ Rade placugrũ
de co quoq qui cũ equo uere¬
ietur unpetu eius aut proy¬
ter infumitatẽ aut ꝓp imꝑi¬
ciam suã retineit nõ potueĩt.
¶His aũt u̾bis legis quati
id meo anno plunmi fuerit
illa sentẽcia exprimitur ur
s̃quis boĩen tuũ qui hodie
claudus. aut uiscus. aut nã¬
chus ent occident qui in co
anno integer.aut preciosus
fuent nõ cantiteneatur qua¬
ti is bodie ent s quãti in co
anno plunmi fuent. Quai
raticẽ creditũ est penalem cẽ¬

Expanded text:
t aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulio propter imperitiam retinere non potuerit, si servus tuus oppressus fuerit, culpae reus est mulio. sed et si propter infirmitatem retinere eas non potuerit, qui, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpae tenetur. eadem placuerunt de eo quoque, cum equo veheretur, impetum eius aut propter infirmitatem aut propter imperitiam suam retinere non potuerit. His autem verbis legis ‘ quanti id in eo anno plurimi fuerit ’ illa sententia exprimitur, ut si quis hominem tuum, qui hodie claudus aut luscus aut mancus erit, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit, non tanti teneatur quanti is hodie erit, sed quanti in eo anno plurimi fuerit. qua rati