comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Securos uos facerem : si securus fierem Ego
Sed de impiis dix̃ ait aliquis: ñ de me
Qui quã uis peccator sim: quã uis adult̃:
quã uis fraudator: quãius raptoꝵͣ qͣm¬
uis ꝑiurus: habeo tam̃ in fundam̃to xp̃m.¬

Expanded text:
securos vos facerem, si securus fierem; ego securos vos facerem, si securus fierem; ego Sed de impiis dixit, ait aliquis, non de me; qui quamvis peccator sim, quamvis adulter, quamvis fraudator, quamvis raptor, quavis perjurus; habeo tamen in fundamento
Abbreviated transcription (Latin):
p̃nunti et dñs dextris. et earũ tantũ modo
sterilitatem sinistris: qͣndo his dicturus ẽ
uenite benedicti prĩs mei. ꝑcipite regnum:
illis aut̃. ite in ignem at̃nũ
on sibi polliceat᷑ unus quisq habens
facta nefaria quȩ regnũ di ñ possidebt̃.
habent fundam̃tũ. fundam̃tũ aliud nemo
suꝑ fundam̃tũ uideat qđ suꝑ ȩdificet: alius
enim suꝑ ȩdificcit. aurum. argentũ. lapides
p̃tiosos  alius ligna: foenũ. stipulam ÷ unius¬
cuiusq opus quale sit ignis ꝓbabit: dies enĩ
dnĩ declarabit quia in igne reuelabit᷑: si cuiꝰ
opꝰ ꝑmanserit qđ suꝑ ȩdificauit mercedem
accipiet : Hoc ẽ qr suꝑ fundam̃tũ iusta oꝑa
aedificat: aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos ÷
si aut̃ peccata. lignã. foenũ. stipulam : tamen
ꝓpt̃ fundam̃tũ ipse saluus erit ÷ sic tameni¬
lo: Melius ẽ enĩ ñ uob dare sccuritatem ma¬
lam Non dabo qđ ñ accipio Timens treo

Expanded text:
praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum on sibi polliceatur unusquisque habens facta nefaria, quae regnum Dei non possidebunt, habent fundamentum? «Fundamentum aliud nemo super fundamentum videat quid superaedificat. Alius enim superaedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; alius ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit; dies enim Domini declarabit, quia in igne revelabitur. Si cujus opus permanserit quod superaedificavit, mercedem accipiet:» hoc est, quia super fundamentum justa opera aedificavit; «aurum, argentum, lapides pretiosos.» Si autem peccata; «lignum, fenum, stipulam:» tamen propter fundamentum «ipse salvus erit; sic tamenlo: melius est enim non vobis dare securitatem malam. Non dabo quod non accipio, timens terreo:
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ. lapides p̃ciosos : alteri autem co¬
gitanti eaquȩ st̃ muridi qͦm placeat uxori
id ẽ aedificanti suꝑ idem fundam̃tũ ligna
foenum. stiprlam. Illius enĩ op noxi
ex uritur : qr ñ ea dilexit quorũ amis¬
siorie ercictur Ex uritur aut̃ hiuus
qm̃ sitae dolore non ꝑeunt quae cum
ame re possessa surit: Sed qm̃ alterutra
talia deserit xp̃m: qͣmuis doleat cũ amittit :
subuertit neq consumit fundam̃ti stabili¬
tate atq incorruptione munitũ: Tale ali¬
quid etiam post hanc uitã fieri incredibile
ñ ẽ et utrũ ita sit quęri potest. et aut inue¬
reuntia dilexer̃. tanto tardius citiusue sal¬
uari ñ tam̃ tales dequib: dictũ ẽ qđ regnũ dĩ
ñ possidebt̃ : nisi conuenient̃ poenitentib
eadem crimina remittant᷑ Conuenienter
aut̃ dixi : ut steriles in elemosinis ñ sint :
quib: tantũ tribuit scriptura diuina:
ut earũ tantũ mͦ fructum se imputaturũ

Expanded text:
argentum, lapides pretiosos; alteri autem coargentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori , id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit quorum amissione crucietur; exuritur autem hujus, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra talia deserit Christum, quamvis doleat dum amittit; ssubvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut invereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales de quibus dictum est, quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum
Abbreviated transcription (Latin):
habuit: cũ in edificio prius non sit ali¬
quid fundam̃to Ignis enim de qͦ eo loco ẽ
locutus apłs. talis debet intelligi. ut ambo
ꝑ eũ transead : id ẽ et qui ȩdificat suꝑ hoc
fundam̃tũ aurũ. argentũ lapides p̃tiosos
et qui gdificat ligna. foenũ. et stipulam.
Cũ enim hoc dixisset: ad iunxit. Unius cuiꝰq
opus qͣle sit ignis ꝓbabit: si cuius opus
manserit qđ suꝑ edificauit mercedem ac¬
cipiet : Si cuius opus ex ustũ fuerit dam
num patietur : ipse aut̃ saluus erit
sic tam̃ quasi ꝑignem. Noq .gͦ. unius eorum:
sed utriusq opus ignis ꝓbabit. Est auidam
ignis temptatio tribulationis : de qͦ aꝑte
alio loco seriptũ.ẽ. Uasa figuli ꝓbat fornax:
et homines ustos tẽptatio tribulationis
Iste ignis in hac interim uita facit qd apts
dixit: si accidat duob fidelib: uni seili¬
cet cogitanti quȩ st̃ dĩ quomͦ placeat dõ.
hoe : ȩdificanti suꝑ xp̃i fundam̃tũ. aurum

Expanded text:
habuit, cum in aedificio prius non sit alihabuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Sinum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. 12. « Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum, aurum
Abbreviated transcription (Latin):
suũ quȩrit. Sic gͦ fr̃s qͦ tendit ignis et
aqa Ignis sursum fertur : locũ suum
quȩrit : et aqua locũ suũ quęrit ponđe
suo. lapis ima petit: et tignũ et colũnȩ
& terra unde ȩdificat᷑ ista domꝰ. de
illo gͦ st̃ genere rerũ: quȩ pondẽ
suo deorsum feruntur. Manifestũ gͦ idõ iusũ
uersus ferunt᷑ Et nisi sit qđ sustineat: totũ
ponit᷑ fuadam̃tũ. Eccła uͦ dei in imo posita :¬
tendit in cęlũ. Funidam̃tũ enim nr̃m: ibi
pula ñ absurdẽ accipi possuñ. rer um se¬
cularium quã uis licite concessarium
tales cupiditates. ut amitti sine animi
dolore non possint. Cũ aut̃ iste dolor
urit. si xẽc in corde fundam̃ti habet lo¬
cum. id.ẽ ut ei nichil ante ponatur
et malit homo qui tali dolore uritur reb
quas ita diligit magis carere quam xp̃o :
per ignem fit saluus. Si autem res euis modi
temporales et seculares tempore tẽptati¬
onis maluerit tenere quam xp̃m : eum
infundam̃to ñ babuit qui hȩc priore loco

Expanded text:
Si ergo ita est, fratres, quo tendit ignis et aqua? Ignis sursum fertur, locum suum quaerit; et aqua locum suum quaerit pondere suo. Lapis ima petit, et lignum, et columnae, et terra, unde aedificantur istae domus: de illo ergo sunt genere rerum, quae pondere suo deorsum feruntur. Manifestum est ergo ideo e suo deorsum versus feruntur; et nisi sit quod sustineat, totum ponitur fundamentum: Ecclesia vero Dei in imo posita tendit in coelum. Fundamentum ergo nostrum ibi ipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco
Abbreviated transcription (Latin):
si possessionem tuã diligis: ñ ppt̃ illam
facis rapinam : ñ ꝓpt̃ illam dicis falsum
testimoniũ : ñ ꝓpt̃ illam facis homicidiũ ÷
xp̃m habes infundam̃to. Sed tam̃ qr diligis
illam et contristaris siꝑdis illam : suꝑ furi¬
dam̃tũ posuisti non aurum uł argentum
aut lapides p̃tiosos : sed ligna. foenum. sti¬
pulam. Saluus gͦ eris: cũ ardere coepit qđ
ȩdificasti: sic tam̃ tanquã ꝑ ignem . Nemo
enim suꝑ futidam̃tũ hoc edificet adulte¬
ria blasphemias. sacrilegia idolatriam
ꝑiuria. et putet se saluũ futurũ ꝑignem:
quasi ista sint ligna. foenũ. stipula. Sed qui
rerum temporarium ÷ et ipse saluus erit

Expanded text:
si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimonium, non propter illam facis homicidium, nistum habes in fundamento. Sed tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super fundamentum posuisti, non aurum, aut argentum, aut lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam. Salvus ergo eris, cum ardere coeperit quod aedificasti; sic tamen quasi per ignem. Nemo enim super fundamentum hoc aedificans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sint ligna, fenum, stipula: sed qui rerum temporalium, et ipse salvus erit
Abbreviated transcription (Latin):
runt : aut nichil. aut modice de t̾rena
fragilitate contristant᷑. Illi aut̃ amantes
res ꝓpͥas domos ꝓpͥas grauit̃ c̃turban
łoenũ. fapula et lignũ. ardet. Habent gͦ
ligna focnum. stipulam. super funida¬
menitum  sed rerum concessarũ non
illicitarũ. Dico enim fr̃s. Possides furi¬
dam̃tũ. Here cęlo : calca t̃ram Si talis
es: non ȩdificas nisi aurũ. Argentum¬
et lapides p̃tiosos Cũ aut̃ dixeris
amo possessionem istam. timeo ne pe¬
reat & imminet dãnum: & tu contris¬
taris ñ quidem p̃ponis eam xp̃o. Nam¬
si sic amas possessionem istam ut ni
dicat᷑ tibi ipsam uis anxẽm  & sitris¬
tis eam ꝑdis. plus tam̃ amplecteris
xp̃m quẽ posiusti in fundam̃to: sal¬
uus eris. tanqͣm ꝑignem. Audi alius
Npotes tenere possessionem istam: nisi
dixeris falsũ testimoniũ. Et hoc ñ facere
xp̃m infundam̃to ponere .ẽ. Ueritas enĩ
dix̃. Vs qđ m̃titur occidit animam. Ergo

Expanded text:
runt, aut nihil aut modice de terrena runt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, grauiter conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. habent ergo ligna et faenum et stipulam super fundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres: possides fundamentum: haere caelo, calca terram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet damnum et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. nam sic amas possessionem istam, ut, si dicatur tibi: "ipsam uis an Christum?" et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium; et hoc non facere Christum in fundamento ponere est. ueritas enim dixit: os, quod mentitur, occid
Abbreviated transcription (Latin):
aut possidentes tanꝗ ñ possidentes: Et uten¬
tes hoc mundo tanꝗ ñ utentes. St̃ item alii
qͥ reb infirmitati concessis inherent ali¬
quantũ dilectionȩ N rapit uillam alienã :
sed sic amat suã : ut si ꝑdiđit cont᷑betur:
Non appetit uxorem alienam : sed sic iN¬
heret suȩ sic miscetur suȩ. ut modũ ibi ñ te¬
neat p̃scriptũ tabulis liberdrũ ꝓcrean¬
dorũ causa. Htollit aliena: sed repetit
sua : & habet iudiciũ cũ fr̃e suo. Talibus
enim dr̃. Iam qͥdem omnino delictũ. ẽ¬
in uob: qr udicia habeas uobcũ. Uerũ
ipsa iudicia in eccła iubet agi: ñ ad foñ
trahi. Tam̃ delicta eẽ. dicit. Contendit enĩ
cui ꝓmissũ. ẽ regnũ cȩloꝵ. Ntotũ corsuũ
leuat : sed aliquã eius partem trahit in
t̃ram. Deniq siueniat tẽptatio dicendi
martrrir illi qui habent infundam̃to
xp̃m. et ȩdificad̃ aurũ. argentũ. lapides
p̃ciosos : quid dicunt ex hac oportunitate:
Bonũ ÷ mͥ dissolui: et eẽ. cũ xẽo. Alacres cur¬

Expanded text:
aut possidentes tanquam non possidentes, et utentes hoc mundo tanquam non utentes . Sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione. Non rapit villam alienam; sed sic amat suam, ut si perdiderit, conturbetur. Non appetit uxorem alienam; sed sic inaeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit. contendit enim cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex hac opportunitate: bonum est mihi dissolui et esse cum Christo, alacres cur
Abbreviated transcription (Latin):
possũ breuit̃ dico FRs̃. st̃ homines omĩno
contẽptores scłi huus: quib ñ ẽ natũ
qͥcqͥd tẽporalit̃ fluit. Non herent di
lectione aliqͣ terrenis reb : sci casti:
continentes iusti fortassis et om̃a sua
uendentes. et paupib distribuentes:

Expanded text:
possum breuiter dicam, fratres. sunt homines omnino contemtores saeculi huius, quibus non est natum quidquid temporalilectione aliqua terrenis operibus, sancti, casti, continentes, justi, fortassis et omnia sua vendentes et pauperibus distribuentes,
Abbreviated transcription (Latin):
sidebt̃ : immo ñ oꝑa sed qui talia agt ÷
nã oꝑa talia in igne ñ er̃: nemo enim
illo igne ardens furaturus ẽ & adulte¬
raturus: sed qui talia aguã regnũ dei
ñ possidebt̃ non gͦ erud ad extriscũ
illis quib dicetur. Uenite benedicti
pr̃ĩs mei ꝑcipite regnũ: qr qͥtalia agt̃
regnũ dĩ ñ possidebt̃ Si gͦ ad extris non
erunt: ñ restat. nisi ut sint asinistris
Sinistris quid dicetur: Ite inignem ac̃nũ¬

Expanded text:
sidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; sidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextrdicetur, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in ignem a
Abbreviated transcription (Latin):
qm qui talia agunt. regnũ dĩ ñ possidebt̃.
Certe gͦ talib ñ correctus : de talib com¬
missis poenitentiã ñ agens. regnũ cȩloꝵ
ad poenitentiã te adducit: tu nescio quid
tibi pollicens scđm duritiam tuã et cor
impoenitens. thesaurizas tibi iram in die
irȩ & reuelationis iusti iudicii dĩ: qui
reddet unicuiq scđm oꝑa sua. Atten de
gͦ ipsũ iudicem uenientem. Bene: dõ
grãs. Non tacuit sententiam definitiuã
Non misit foras eos et duxit uelũ Ante
uoluit p̃nuntiare : qđ disposuit facere
Nempe c̃ggabunt᷑ ante eũ om̃s g̃s. Quid
de illis faciet: sẽ parabit eas : & alios
ponet ad dexteram : alios ad sinistrã
Nũqd medius locꝰ seruatꝰ ẽ : Quid dex¬
tris dicturus. ẽ uenite benedicti prĩs
mei : ꝑcipite regnũ. Quid sinistris : ite
in ignem xt̃nũ : qͥ paratꝰ ẽ diabolo ex
angłis eiꝰ Si ñtim es mita quo : uide cũ
quo. Si gͦ om̃ã illa oꝑa regnũ dĩ ñ pos¬

Expanded text:
m qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt» . Certe ergo a talibus non correctus, de talibus commissis poenitentiam non agens, regnum coeloruad poenitentiam te adducit? Tu nescio quid tibi pollicens, secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non pos
Abbreviated transcription (Latin):
in edificationẽ sui in caritate. In hc
tem plo scõ suo dnĩs. ẽ qđ constat ex¬
multis m̃bris. sua qͥbusq officia ge¬
rentib in unã ȩdificationẽ caritate
constructis: Qđ uiolat qͥs quis cau¬
sa pͥncipatus sui: acctholica socie¬
tate disuitigitur

Expanded text:
tionem sui in charitate . In hoc templo sancto suo Dominus est; quod constat multis membris suis, sua quaeque officia gerentibus, in unam aedificationem charitate constructis; quod violat, quisquis causa principatus sui a catholica societate disjungitur
Abbreviated transcription (Latin):
ipse aut̃ saluus erit: sic tam̃ quasi per
ignẽ. Sed aliud ẽ igne ñ ledi: aliud.
ꝑ ignem saluari. Et unde : Propt̃ fun¬
dam̃tũ N recedat gͦ de corde fundam̃tũ :
Ne li supͣ foenũ ponere fundam̃tũ hoc :¬
et noli ante ponere foenũ fundam̃to
ut foenũ habeat pͥmũ locũ incorde tuo

Expanded text:
ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Sed aliud est igne non laedi, aliud per ignem salvari. Et unde? Propter fundamentum. Non recedat ergo de corde fundamentum. Noli super fenum ponere fundamentum, hoc est, noli anteponere fenum fundamento, ut fenum habeat primum locum in corde tuo
Abbreviated transcription (Latin):
quendam doloris ꝓueniunt ad salutẽ
A qͦ dolore atq detrim̃to tanto ẽ quisq
securior: quanto ea uł minꝰ amauerit
uł tanqͣm ñ habens habuerit. Iui uͦ
ꝓpt̃ illa uł tenenda uł adipiscenda.
homicidiũ. adult̃iũ. fornicationẽ idola¬
triam. et similia quȩq cõmiserit: ñ ꝓpt̃
fundam̃tũ ꝑignẽ saluabit᷑ : sed amisso fun¬
dam̃to aet̾no igne torquebitur¬
domꝰ: uideamꝰ qr iã dedicatũ. ẽ caput
nr̃m Tam facta ẽ dedicatio domꝰ in capite:
tanꝗ dedicatio fundam̃ti. Caput sursũ ẽ
fundam̃tũ inferius ẽ. Ne forte ꝓpt̃ ea male
Sed puto nos errasse Apłsenim dix̃ : fura¬

Expanded text:
quendam doloris perueniunt ad salutem. quendam doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, non propter fundamentum per ignem saluabitur, sed amisso fundamento aeterno igne torquebiturdomus, videamus quia jam dedicatum est caput nostrum: jam facta est dedicatio domus in capite, tanquam dedicatio fundamenti. Caput sursum est, fundamentum deorsum: ne forte propterea male Sed puto nos non errasse. Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes st̃ quantũ ex istimo aurũ ar¬
gentũ lapides p̃tiosi Porro si circa diui¬
tias suas quodã carnali teneretur affectu:
quã uis ex eis multas elemosinas faceret.
nec ad eas augendas fraudis aliquid ra¬
pinȩq moliretur. aut earũ minuendarũ
uł amittendarum metu in aliqd facinus
flagitũue laberetur: alioquin iam se isto
modo ab illius fundam̃ti stabilitate sub¬
traher&: sed ꝓpt̃ carnalem ut dixi quem
in eis habebat affectũ. qͦtalibus bonis sine
dolore carere ñ posset : ȩdificaret suꝑ furi¬
clam̃tũ illud ligna. foenũ stipulã : ma¬
xime si et uxorem sic haberet
ut etiam ꝓpt̃ ipsam cogitaret ea quȩ st̃
mundi : quo modo placeret uxori Hȩc
igit᷑ qm̃ affectu dilecta carnali non
sine dolore amittintur : ꝓpt̃ ea qͥ ea sic
habent. cũ habeant in fundam̃to fidẽ
quae ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. neq huic ista ul¬
la ratione uł cupiditate p̃ponant. IN
eoꝵ amissione passi detrim̃tũ: ꝑignem

Expanded text:
cogitationes sunt, quantum existimo, aurum, argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudis aliquid rapinaeque moliretur aut earum minuendarum uel amittendarum metu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt mundi, quomodo placeret uxori. haec igitur quoniam adfectu dilecta carnali non sine dolore amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ. lapides p̃ciosos Qui bene uiuuq̃ ÷
qͥdm̃ honorant & laudaq : qͥ patientes
st̃ intribulationib : qͥ defiđant patriam ÷
ipsi ȩdificant aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos
Qui aut̃ amant adhuc scłaria. & negotus
t̃renis implicati st̃ et dediti st̃ uinculis qu¬
busdam et affectionib: carnis domib suis
conuigib. possessionib et tam̃ xpĩani sunt.
fundam̃to: xdificad quidem ipsi ligna. foe
diuites et senatores passi st̃ Edificcibant tam̃
qͥdam coꝵ ligna foenũ fcipulam in affec

Expanded text:
s pretiosos. Qui bene vivunt, qui Deum honorant et laudant, qui patientes sunt in tribulationibus, qui desiderant patriam, ipsi aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos: qui autem amant adhuc saecularia, et negotiis terrenis implicati sunt, et dediti sunt vinculis quibusdam et affectibus carnis, domibus suis, conjugibus, possessionibus, et tamen christiani sunt, fundamento; aedificant quidem ipsi ligna, fenu Quam multi divites et senatores passi sunt! Aedificabant tamen quidam eorum ligna, fenum, stipulam in affec
Abbreviated transcription (Latin):
igie in ula apti sententia alius reqͥrend
ine ll eetᷤ atq in his deputanda ẽ que perꝰ
dix̃ eẽ in scriptis eiꝰ quȩdam difficilia intet¬
bectu: quã ñ debent homines ꝑuerter Ađꝑ
priũ suũ interitũ : ut cont eiudentissimates¬
timonia scripturarũ securos faciant de pci¬
pienda salute neqͥssimos neqͥtiȩ suȩ ꝑtina¬
cissimȩ coherentes nec em̃dando aut poeni¬
tendõ mutatos Hic ame fortasse quȩ racum
de ppon pauilia płi sententia quid ego sentiam:
et quonam mͦ intelligendã putem. łaitu
malle me hinc audirẽ intelligentiores ater
doctiores : dicã tam̃ quã breuissime ebtero

Expanded text:
in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam
Abbreviated transcription (Latin):
deꝰ derus a płs sciens de apłi pauli q̃i¬
busdam sub obscuris sententus nore¬
Enullos iniquos accepisse oaccisionem: ut
tanqm seuri de salute quȩ infioe er be¬
ne iuerer ncurarent cõmemorauur
nuedam ad intelligendum difficilia. eẽ
inepiscolis eius quaẽ homines ꝓuerterent
sic̃ et alias seripturas ad ꝓprium suum
interitum: cũ tam̃ et ille apłs de salute
aetna quae nisi bene uiuentib non
daretur. eadem sentiret quae cȩteri apłi. Sic
pietatibus expectantes et ꝓꝑantes ad p̃sen¬
tiam dñ dieiꝰ . Pquam caeli ardentes sol¬
uent᷑. et elem̃ta ignis ardore decoquent᷑
Nouos uͦ. cȩlos & t̃ram nouam scđm ꝓmis¬
sa ipsius expectamꝰ: in quib: iustitia in ha
agite muiolati & immaculati apđ eũ re¬
periri in pace. & dñi nr̃i patientiam salu¬
tem existimate : sic̃ & dilectissimꝰ fr̃ nr̃¬

Expanded text:
erent; sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tanquam securi de salute quae in fide est, bene vivere non curarent, commemoravit quaedam ad intelligendum difficilia esse in Epistolis ejus, quae homines perverterent, sicut et alias Scripturas, ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene viventibus non daretur, eadem sentiret, quae caeteri apostoli. Sic pietatibus, expectantes et properantes ad praesentiam diei domini, per quam caeli ardentes soluentur et elementa ignis ardore decoquentur. nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius expectamus, in quibus iustitia inhabiagite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace, et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilectissimus frater
Abbreviated transcription (Latin):
et in crem̃tum dat Agricola enim homo
uineȩ suȩ ñ potest Qđ si forte irrigare po¬
test: de cuius potest : ipse quidem ducit
irriguum : sed ds̃ implet fontem Postremo
inuinea sua in crem̃tũ dare sarm̃tis ñ potestꝰ
formare ñ potest fruetus modificare se¬
mina ñ potest: tempora gignendi temꝑare ñ po¬
test. Ds aut̃ qui oma potest : a gricola nr̃ est.¬

Expanded text:
et incrementum dat. Agricola autem homo vineae suae non potest. Quod si forte irrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare fructus non potest, modificare semina non potest, tempora gignendi temperare non potest. Deus autem qui omnia potest, agricola nost
Abbreviated transcription (Latin):
docibiles dr̃ Quidam putant cũ aliquos
adiustitiã pietatemq ex hortant᷑ uires ñ ha¬
bituram ex hortationem suam : nisi totũ illud
qđ ut agat homo agunt cũ homine in ho¬
minis constituant potestate : sed solo ar¬
bitrio libero uoluntatis exbrta: qͣsi pos¬
sit ẽẽ. ad ꝑficiendũ opus bonũ uoluntas lib̃a
nisi dĩ munere libata. Nec attendun ipsum
etiam se ipsos dono dĩ hab̃e: qđ ea facultate
ex hortant᷑. ut ad capessendam uitam bonã.
hominũ uoluntates pigras excitent: ac¬
cendant frigidas : corrigant prauas: auer¬
sas conũtant: repugnantes pacificent. Sic
enĩ posst̃ ꝑsuadere qͦd suadent. Aut si hac
Si aut̃ in eis haecagunt: itane tandem homͦ
in hominis uoluntate tanta agit loqͥen
uͦ qͣntalibet homo sermonis facultate
p̃polleat. ut sollercia difputandi et su¬
auitate dicendi in hominis uoluntate
inserat ueritatem: nutriat caritatem :
docendo tollat errorem: ex hortando
torporem: Neq qͥ plantat . ẽ aliquid neq

Expanded text:
os tamen, qui putant, cum aliquos ad iustitiam pietatemque exhortantur. uires non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod ut agat homo agunt cum homine, in hominis constituant potestate non adiuta dei munere, sed solo arbitrio liberae uoluntatis exerta — quasi possit esse ad perficiendum opus bonum uoluntas libera nisi dei munere liberata — nec adtendunt id ipsum etiam se ipsos dono dei habere, quod ea facultate exhortantur, ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas conuertant, repugnantes pacificent. sic enim possunt persuadere quod suadent. aut si haecsi autem in eis haec agunt, itane tandem homo in hominis uoluntate tanta agit loquenduero quantalibet homo sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputandi et suauitate dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque qui plantat est aliquid neque
Abbreviated transcription (Latin):
piet : si cuius autem opus arserit damnum pa¬
tietur: ipse aut̃ saluus erit: sic tam̃ quasi ꝑ
ignem. Qđ ita intelligendũ putant. ut illi
uideant᷑ aedificaire suꝑ hoc fundam̃tũ. aurũ.
argentũ. lapides p̃tiosos: qui fidei quȩ inxp̃o
ẽ bona oꝑa adiciunt : illi aut̃ ligna. foenum.
fapulam : qui cũ eandem fidem habeant. male
oꝑant᷑. Vnde arbitrant᷑ ꝑ qͣsdam poenas ig¬
nis eos purgari posse ad salutem ꝑcipiendã
merito fundam̃ti. Hoc si ita ẽ falsa gͦ er̃ illa
quaȩ obscuritatem ambiguitatẽq non habens
Si habeam omnem fidem. ita ut montes trans¬
feram : caritatem autẽ ñ habeam: nichil sũ.
Et quid pderit fr̃s mei siquis fidem dicat se
habe᷑ oꝑa aut̃ ñ habeat : nunquid poterit¬

Expanded text:
piet; si cuius autem, opus arserit, damnum patietur; ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. quod ita intellegendum putant, ut illi uideantur aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos, qui fidei, quae in Christo est, bona opera adiciunt; illi autem ligna, fenum, stipulam, qui cum eandem fidem habeant, male operantur. unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem percipiendam mento fundamenti. Hoc si ita est, fatemur quae obscuritatem ambiguitatemque non habent: Si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum ; et, Quid proderit, fratres mei, sihabere, opera autem non habeat, nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ enim poteratis : sed nec nc̃ qͥdem
bi dr̃ nondũ uł non ad huc: ꝓfecto
non desꝑat᷑. si eo tenditur ut sit aliqͣndo
qđ nondũ. ẽ Ad huc enim estis inquit
carnales. Et ostendens unde sint carna¬
les: Cũ enim sit in qͥt int̾ uos emulatio

Expanded text:
m poteratis; sed nec adhuc quidem itur, nondum, vel, non adhuc, profecto non desperatur; si eo tenditur, ut sit aliquando quod nondum est. Adhuc enim estis, inquit, carnales. Et ostendens unde sint carnales: Cum enim sit, inquit, inter vos aemulatio
Abbreviated transcription (Latin):
ficauer̃ ardeat : damnũq inde patiant᷑ :
Si aut̃ salui fient: ꝓfecto et addexteram
stabt̃ : et cũ cȩteris audieq̃ : Uenite bene¬
dicti prĩs mei. possidete paratũ uob reg̃¬
nũ. ñ ad sinistram ubi illi er̃ qͥ salui ñ
er̃: &idõ audient. discedite a me male¬
dicti in ignem x̧t̃num Nemo qͥ ppe ab
illo igne saluabitur : qr in suppliciũ ȩt̃¬
num ibt illi om̃s. ubi uermis eoꝵ ñ mo¬
ritur &eignis ñ extinguet᷑ qͦ crucia¬

Expanded text:
ficauerunt ardeat damnumque inde patiantur, ficauerunt ardeat damnumque inde patiantur, si autem salui fient, profecto et ad dexteram stabunt et cum ceteris audient: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, non ad sinistram, ubi illi erunt qui salui non erunt et ideo audient: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. nemo quippe ab illo igne saluabitur, quia in supplicium aeternum ibunt illi omnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguit
Abbreviated transcription (Latin):
qui ȩdificant suꝑ fundam̃tũ. ligna
foenũ. stipulam: eosq ex illo igne post
tempus ꝓomalis meritis imꝑtitũ libet
boni meritũ fundam̃ti quid arbitram᷑
dextros quib dicet᷑ uenite benedicti
prĩs mei possidete paratũ uob̾ regnum ÷
nisi eos qui adificauer̃ suꝑ fundam̃ tũ
aurũ. argentum lapides p̃tiosos: Sed
in illũ ignem de qͦ dictũ ẽ sic tam̃ qͣsi ꝑ
ignem. si hoc mͦ intelligendus łitriq
mitendi st̃ & dextri scilicet & sinistri
Illo qͥppe igne utriq ꝓbandi st̃ de qͦ di¬
ctũ. ẽ Dies enĩ declarabit. qm̃ in igne
reuelabit᷑ : & unius cuiꝰq opꝰ quale
sit ignis ꝓ babit. Si gͦ utrũq pro¬
babit ignis ut si cuiꝰ opus ꝑmanserit.
id. ẽ. ñ fuerit igne consũptũ: qđ suꝑ¬
ȩdificauit mercedem accipiat: si cuiꝰ
soli sinistri nouissima et ꝑpetua dam¬
natione mittentur: iste aut̃ dextros
sumat : alios aut̃ alit̃ : id ÷ ut qđ suꝑ ȩdi¬

Expanded text:
qui aedificant super fundamentum ligna, qui aedificant super fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis inpertitum liberet boni meritum fundamenti: quid arbitrabimur dextros quibus dicetur: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi eos, qui aedificauerunt super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos? Sed in illum ignem, de quo dictum est: Sic tamen quasi per ignem, si hoc modo est intellegendus, utrique mittendi sunt, et dextri scilicet et sinistri. Illo qctum est: dies enim declarabit, quoniam in igne reuelabitur et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuiussoli sinistri nouissima et perpetua damnatione msumat; alios autem aliter, id est ut quod superaedi
Abbreviated transcription (Latin):
bulationẽ ignem uocat: sic̃ alibi logit᷑
Uasa figuli ꝓbat fornax : et homines uistos
tẽptatio tribulationis. Et uniꝰ cuuiꝰq
opus quale sit ignif ꝓbabit. Si cuiꝰ opꝰ per¬
manserit. Permanet enim qđquisq
cogitat quȩ st̃ dñi: qͦmͦ placeat dõ. Quod
suꝑ edificauit mercedẽ accipiet. Id est
unde cogitauit: hoc sumet. Si cuius
aut̃ opus arserit : damnũ patietur:
Qm̃ qđ dilexerat non habebit: apse aut̃
saluus erit᷑ qr nulla eũ tribulatio
ab illius fundam̃ti stabilitate semouit:
ic tam̃ quasi ꝑignem. Qđ enĩ sine illici¬
enteꝰ amore ñ habuit: sine urente do¬
lore ñ ꝑdit. Ecce qͣntũ mͥ uidetur inuen¬
tus. ẽ ignis. qui nullũ eorũ damnet :
sed unum ditet: alterum damnificet:
ambos ꝓbet. Si aut̃ ignem illũ loco isto
uoluerimꝰ acciꝑe de quo dñs dicet si¬
nistris. discedite a me maledicti in ignẽ
ȩt̃nũ : ut in eis etiam isti eẽ. credantur

Expanded text:
bulationem ignem uocat. sicut alibi legitur: bulationem ignem uocat. sicut alibi legitur: Vasa figuli probat fornax et homines iustos tentatio tribulationis. Et uniuscuiusque opus quale sit, ignis probabit. Si cuius opus permanserit permanet enim quod quisque cogitat quae sunt Dei, quo modo placeat Deo, quod superaedificauit mercedem accipiet id est, unde cogitauit, hoc sumet; si cuius autem opus arserit, damnum patietur quoniam quod dilexerat non habebit, ipse autem saluus erit quia nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semouit; sic tamen quasi per ignem quod enim sine inliciente amore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris: Discedite a me, maledicti. in ignem aeternum; ut in eis etiam isti esse credantur.
Abbreviated transcription (Latin):
modi amoresq terrenos ꝓpt̃ coniuga¬
lem quidem copulam. non damnabiles :
tribulationis ignis ex uret. Ad quẽ ꝑti¬
nent ignes et or̃bitates. et quȩc̃q cala¬
mitates : quȩ auferunt hȩc. Acꝑ hoc ei
qui ȩdificauit. erit aedificatio ĩsta dam
nosa : qr ñ habebit qđ suꝑ ȩdificauit :
et eoꝵ amissione cruciabitur : quibus
fruendo utiq lȩtabat᷑. Sed ꝑ ignẽ hũnc
poneretur : illud xẽo ñ p̃poneret᷑ Uide
in apłi uerb hominem aedificantẽ sup
fundam̃tũ : aurũ argentũ lapides p̃tio¬
sos. Qui sine uxore.ẽ inqͥr: cogitat quȩ st̃
drui. qͦmͦ placeat dõ. Ude aliũ edifi¬
cantẽ. ligna foenũ. stipulã. Qui aut̃ ma
trimonio iunctꝰ ẽ inquit: cogitat quȩ
st̃ mundi : qͦmꝰ placeat uxori. Unius cu¬
iusq opus manifestabit᷑. Dies enĩ dnĩ ma¬
nifestabit: dies utiq tribulatior is
Qm̃ in igne inquit reuelabit᷑ Fandem tri¬

Expanded text:
modi amoresque terrenos, propter coniugamodi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles, tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates quae auferunt haec. Ac per hoc ei, qui aedificauit, erit aedifinosa; quia non habebit quod superaedificavit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur. Sed per hunc ignem  proponeretur, illud Christo non praeponeretur. Vide in Apostoli verbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: Qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt Dei, quomodo placeat Deo. Vide alium aedificantem ligna, fenum, stitrimonio iunctus est, inquit, cogitat quae sunt mundi, quo modo placeat uxori. Uniuscuiusque opus manifestabitur; dies enim declarabit dies utique tribulationis, quoniam in igne, inquit, reuelabitur. Eandem tri
Abbreviated transcription (Latin):
edificio p̃ponit᷑ fundam̃to Quisquis itaq
sic habet in corde xp̃m. ut ei t̃rena et tem¬
poralia. nec ea quȩ licita st̃ atq concessa
p̃ponat: fundam̃tũ habet xp̃m. Si autem
pponit᷑ et si uideat᷑ habe fidem xp̃i: ñ est
tam̃ in eo fundam̃tũ xõc cui talia p̃ponunt᷑:
qͣntomagis si salutaria p̃cepta contempnens
commictat illicita: ñ p̃posuisse xẽm sed post¬
posuisse conuincit᷑: quẽ post habuit impe¬
rantem siue concedentem. dũ contra eius
imꝑata siue concessa. suam ꝑflagitia delegit
implere libidinem. Siquis itaq xp̃ianus
diligit meretricem. eiq adherens unum
corpus efficit᷑ iam in fundam̃to ñ hab&
xp̃m. Si quis aut̃ diligit uxorem suam.
si in morbo c̃cupi scentiarũ sic̃ et gentes
nichil ei talis affectionis uoluptatisq
p̃ponat: quã uis suꝑ ȩlificet ligna foenũ
uus erit ꝑignem. Delitias quippe huiꝰ

Expanded text:
aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur habere fidem Christi, non est tamen in eo fundamentum Christus, cui talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit uxorem suam, ulum, si carnaliter, si in morbo concupiscentiarum, sicut et gentes nihil ei talis adfectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna. fenum, uus erit per ignem. Delicias quippe huius
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃to xp̃m acuius unitate non¬
.xxt recesser̃ : Iam et si huic fundam̃to suꝑ¬
ȩdificauer̃ quam libet pessimam uitam
uelut ligna. foenũ. stipulam. Recta itaq fi
damno : qm̃ illa quae suꝑ ȩdificata st̃ ex-¬
urentur : tam̃ poterit eos quandoq ab illiꝰ
ignis ꝑpetuitate saluare Respondeat eis bre¬
uit̃ apłsiacobus. Si quis dicat se fidem habe:
oꝑa autem ñ habeat. ⁊ nun qͥd poterit fides
saluare eũ : Et quis. ẽ in quiunt de quo clicit
apłs paulus. ipse aut̃ saluus erit÷ sic tam̃
quasi pignem : simul quis iste sit in quiramꝰ
Hunc tam̃ ñ eẽ. certissimũ. ẽ ne duorũ apłoꝵ
sententias mittamꝰ in rixam: Siunus dicit. etiam¬
si mala oꝑa quis habuerit saluabit eũ ꝑignẽ
fides: alius aut̃ sioꝑa ñ habeat. nũ quid po¬
terit fides saluare eũ: Inueniemꝰ gͦ quis pos¬
sit saluari ꝑignem : si priꝰ inuenerimꝰ quid
sit habe infundam̃to xp̃m. Qđ ut de ipsa
similitudine qͣntotius aduertamꝰ : nichil in

Expanded text:
fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaediifcauemnt quamlibet pessimam uitam, uelut ligna, fenum, stipulam; recta itaque fidamno, quoniam illa, quae superaedificata sunt, exurentur, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. Respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtissime enĩ d̃s̃ pat̃: dictꝰ ẽ agricola
Apłs dic̃ Dĩ agri cultura : dĩ edificatio
estis In reb huiꝰ modi uisibilib uitis ñ ẽ
edificium: & ȩdificiũ ñ ẽ uinea. Nos autẽ
uinea dĩ sumꝰ: qr colit nos ad fructũ. Et¬
edificiũ dĩ sum: qr qͥ colit nos habitat in
nobis Et quid ait idem apts: ego plantaui :
a pollo rigauit : sed ds̃ in cremtũ dedit
Ereo neq qui plantat ẽ. aliquid neq qͣr

Expanded text:
tissime enim Deus Pater dictus est agricola. Apostolus dicit: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. In rebus hujus mundi visibilibus, vitis non est aedificium, et aedificium non est vinea: nos autem vinea Domini sumus, quia colit nos ad fructum; aedificium Dei sumus, quia qui colit nos habitat in nobis. Et quid ait idem Apostolus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
priũ fundam̃tũ. ẽẽ fidei catholicȩ : quia pu¬
tari potest aliquib hereticis hoc nobcũ. eẽ
nent cogitent᷑: nominetenus inuenit᷑ xp̃c
apd qͦs libet hereticos qui se xpianos uocari
uolunt: re ipsã .uͦ. ñ .ẽ apd eos Qđ ostenđe
nimis longũ ẽ &m̃ commemorandȩ st̃ om̃s
hȩreses siue quȩ fuer̃ siue quae st̃. siue quȩ

Expanded text:
roprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse nent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fu
Abbreviated transcription (Latin):
apłs in humilitate manendo in me¬
ridie feruens sp̃ũ. fulgens prudentia
dicit. Neq qͥ plantat. ẽ aliquid:÷ neq
qͥrigat: sed qui in crem̃tũ dat ds̃. Quia
dixerat ego plantaui. apollo rigauit:
sed ds̃ in crem̃tũ dedit & iterũ nunqͥd
paulus ꝓuob crucifixus. ẽ. aut in nõe
pauli baptizati estis : Quomꝰ se coli res
me ostentare ꝓsponso : nonne magnũ
uidetur plantare & rigare : sed ñeq
qui plantat ẽ aliquid neq qͥ rigat
qͥm metut : ñ sedic̃ aliquid ad salutẽ
eoꝵ qͦs inxp̃o aedificcire cupiebat.
m̃s regni illiꝰ hões docibiles deier
non ab hominibus audient Et si ab bo¬
minib audiant: tam̃ qđ intelliguNT
intus dat᷑ intus choruscat: intus re¬
uelttur. Quid faciunt hões forinsecus
am̃tiantes: quid facio ego mͦ cum lo¬
quor Strepitũ uerborum ingero au
quid dico aut quid loqͥr : Exterior
cultor arboris: interior ẽ creator

Expanded text:
Apostolus, in humilitate manendo, in meApostolus, in humilitate manendo, in meridie fervens spiritu, fulgens prudentia, dicit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Quia dixerat: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit . Et iterum: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Vide quomodo se coli respmae ostentare pro sponso. Nonne magnum videtur plantare et rigare? Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat. Quomodo timuit? Non se dicit aliquid ad salutem eorum quos in Christo aedificare cupiebat. s regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero aurquid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fuerit uistus minister: cõputo illũ
cũ paulo: cõputo illũ cũ paeyds ũ istis
computo iustos ministros: qr uere uisti
se poni ex horrescunt. Ergo cõputo cũ
paulo iustũ ministrũ: Quid enim dicrẽ
paulus: Ego plantaui: apollo rigauii :
s ds̃ increm̃tũ dedit. Neq qͥ plantat. ẽ
Aliquid. neq qui rigat: s qui incre.¬
m̃tum dat ds̃. Qui uͦ fuerit suꝑbus minist̃
cũ diabolo cõputat᷑. Sed ñ contaminatur
transit liquidum : uenit ad fertilem t̃rã
Puto qr ipse lapideus. ẽ : qr ex aqͣ fructum
ferre ñ potest. Sed et ꝑ lapideũ canalem
transit aqua adareolas. Incanali lapi¬
deo nichil generat: sed ortus plurimũ
fructũ affert. Sp̃itualis enim uirtus
sacram̃ti ita ẽ ut lux: et ab illuminan¬
dis pura excipitũr : &si ꝑ immuni¬
dos transeat ñ in qͥnatur
uid uolebat simon nisi laudari
inmiraculis: extolli suꝑbia : ipsa
enim eũ cõpulit: ut pecunia em̃dũ pu¬
tar& donũ sp̃s scĩ. Cui suꝑbiȩ ẽtrarius

Expanded text:
 fuerit minister justus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia vere justse poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Qui vero fuerit superbus minister, cum zabulo computatur: sed non contaminatur d per illum transit liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipse lapideus est, quia ex aqua fructum ferre non potest: et per lapideum canalem transit aqua, transit aqua ad areolas; in canali lapideo nihil generat, sed tamen hortis plurimum fructum affert. Spiritualis enim virtus Sacramenti ita est ut lux: et ab illuminandis pura excipitur, et si per immundos transeat, non inquinaturuid volebat Simon, nisi laudari in miraculis, extolli superbia? Ipsa enim eum compulit, ut pecunia emendum putaret donum Spiritus sancti . Cui superbiae contrarius
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi sp̃itualib sed quasi carnalib Et u¬
lud et hoc eodem loqͣendimͦ. idẽ a parte
totũ. et ab anima namq et a carne qua̧
st partes hominis: potest totũ significari
qͦd ẽ homo. Atq ita ñ .ẽ aliud animalis
homo aliud carnał: sed idem ipsũ est
utrũq id. ẽ scđm hominem uiuens homor
sic̃ ñ aliud quã hões significantur. siue
ubi legit᷑ ex oꝑib legis non iustificabit᷑
omnis card. siue qd scriptũ ẽ Vca tͥnq¬

Expanded text:
uasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; et illud et hoc eodem loquendi modo, id est a parte totum. Et ab anima namque et a carne, quae sunt partes hominis, potest totum significari, quod est homo; adque ita non est aliud animalis homo, aliud carnalis, sed idem ipsum est utrumque, id est secundum hominem uiuens homo; sicut non aliud quam homines significantur, siue ubi legitur: Ei operibus legis non iustificabitur omnis caro, siue quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ : et ipse agricola ẽ Nec talis quales fẽ
qͥ extrinsecus oꝑando exhibeqs ministeriũ.
sed talis ut det etiam intrinsecus in crem̃tũ
Nã neq qͥ plantat. ẽ aliquid neq qͥ rigat
quia ds̃ erat uerbũ. Vnde ipse et pat̃ unum st̃
Et si uerbũ card factũ ẽ qđ ñ erat. manens qđ
erat Deniq cũ depatre tanqͣm de agricola
dixis set qđ infructuosos palmites tollat
fruciuosos autem purgat ut plus afferaNT
fructũ: continuo etiam se ipsũ mundato¬
rem palmitũ ostendens: iam uos inquix
mundi estis ꝓpt̃ sermonem quẽ locutus
sũ uob. Ecoe & ipse mundator ẽ palmitum:
qͦd ẽ. agricole non uitis officiũ. Qui etiam
palmites oparios suos ferit. Nam et si non
dant inorem̃tum : impendunt tam̃ aligd
adium̃tum : sed non de suo : qr sine me
in ꝗr mehil potestis facere Audi etiam ip¬
sos confitentes Quid ẽ autem apollo quid

Expanded text:
num sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; quia Deus erat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid
Abbreviated transcription (Latin):
nemo scit msĩ sp̃s dĩ . Nos aut̃ in qͥr non sp̃m
huius mundi accepimꝰ sed spm qͥ ex dõ ẽ
ut sciamꝰ quȩ adõdonata st̃ nob̵. Et admo¬
neo ut dicam. Certe nemo scit quȩ dĩ st̃:
Sic̃ enim recte dictũ. ẽ ñ enim uos estis qui
loquimini. eis qui in spũ dĩ loquerentur :
tionalis qua distat a pecorib et eis nature
lege dominat᷑. De qͦ dic̃ apłs. Nemo scit qͥȩ
st̃ hominis : nisi sp̃s hominis qͥ in ipso.ẽ.
datũ .ẽ & ad eum qͥ dedit refertur : et ad
eos quib: dedit. Itaq sp̃s sc̃s non tantũ prĩs
ł adem etiam nr̃a salus ẽ quia accepimus.

Expanded text:
non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum, qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. et admoneor, ut dicam: certe nemo scit quae dei, sicut enim recte dictum est: non enim uos estis, qui loquimini, eis, qui in dei spiritu loquerentur, tionalis, qua distat a pecoribus, et eis naturae lege dominatur. De quo dicit Apostolus: Nemo scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est datum est et ad eum qui dedit refertur, et ad eos quibus dedit. Itaque Spiritus sanctus non tantum Patris , eadem etiam nostra salus est qui accipimus.