comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectũ: qr ñ hab&e initiũ. Id̾o qͥppe nat᷑e a do fache
ꝓficere possunt. qͥa ẽẽ ceperunt. Ião deficere: qͥa
ex nichilo factȩ sunt. Addefectũ eas conditio ducit
originis: ad ꝓfectũ uͦ ꝓuehit oꝑatio creatoris. Ineo
gͥ pͥmũ trinitatis que ds uerꝰ ÷ eternitas sine u̾tio
nat᷑alis agnoscit᷑: qd̃ quedã ita fecit ut cũ e̾ẽ qͥdẽ
ceꝑint. tam̃ ñ ee̾ aliqͣndo ñ possint. In eo uͦ eiꝰ om̃ipo¬
tentia intelligit᷑. qd̾ om̃em creat᷑am uisibilẽ adꝙ
inuisibilẽ id ÷̃ corꝑalẽ atq incorporalẽ deni chilo
fecit. Inqͥb ipsa rerũ diu̾sicas multomagis cõm̃dat
bonitate᷑ atq om̃ipotentiã creatoris. Nisi enĩ om̃ips
ẽẽt. ñ una eadẽq facilitate ssĩma. atq ima fecissec.
Ec nͥ sũme bonꝰ e̾ct: ñ se gubernandis reb qͦq insinitis
conditis. mnagna ÷ bonitas. atq om̃ipotentia creatoris.
Om̃ia enĩ sapienter fecit sũma ueraq sapientia. cui

Expanded text:
. Ideo quippe naturae a Deo factae proficere possunt, quia esse coeperunt; ideo deficere, quia ex nihilo factae sunt. Ad defectum eas conditio ducit originis, ad profectum vero provehit operatio Creatoris. In eo igitur primum Trinitatis, quae Deus verus est, aeternitas sine initio naturalis agnoscitur, quia quaedam ita fecit, ut cum esse quidem coeperint, tamen non esse aliquando non possint. In eo vero ejus omnipotentia intelligitur, quia omnem creaturam visibilem atque invisibilem, id est corporalem atque spiritalem de nihilo fecit, in quibus ipsa rerum diversitas multo magis commendat bonitatem atque omnipotentiam Creatoris. Nisi enim omnipotens esset, non una eademque facilitate summa atque ima fecisset; et nisi summe bonus esset, non se gubernandis rebus quoque infimisconditis, magna est bonitas atque omnipotentia Conditoris. Omnia enim sapienter fecit summa veraque sapientia, cui
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑e esset quȩlib& creat᷑a corporauis cuiꝰ ÷ sc̃a tͥni¬
cas. q̃ uñ ⁊ deus. nec localit̾ in loco eͥẽt: nec tẽporalis
mnutationẽ aliqͦndo sentiret. nec de loco tͣnsiret ad¬
locũ. nec circũstriberet᷑ qͦntitate in olis suȩ. Qug om̃ia
ostendunt huiꝰ modi nat᷑arũ illarũ ẽẽ opifice̾. cui
nullus latꝰ aut angustꝰ locꝰ: qͥa nec minꝰ in angustis
ꝗͣ inlatis ÷ totꝰ. Nec mutat᷑ tẽpore. qͥ solus potest uolu¬
imna tẽpoꝵ ñ tẽporali uolubilitate s ⁊̃ stabilitate mi¬
rabilit̾ ordinare Neq enĩ intẽpore cogitat quẽad¬
modũ tẽpoꝵ series rerũ decessione ac successione
transcurme. Nec aliqͦ molis qͦntitate t̾minat᷑. qd̾ nul¬
la concludit᷑. Neque ꝑmundi partes partib suis ẽ.
ipse diffusus: utmaiores mundi partes suis mͦino.¬
rib impleat: ⁊ minores minorib implendo nusꝗͣ tam̃
totꝰ infundat. Ipse ẽ. enim d̾s qͥait. Celũ iterrã ego

Expanded text:
ae esset quaelibet creatura corporalis, cujus est sancta Trinitas, quae unus est Deus; nec localiter in loco esset, nec temporis mutationem aliquando sentiret, nec de loco ad locum transiret, nec circumscriberetur quantitate molis suae. Quae omnia ostendunt hujuscemodi naturarum illum esse opificem, cui nullus latus aut angustus locus est, quia non minus in angustis quam in latis totus est; nec mutatur tempore, quia solus potest volumina temporum, non temporali volubilitate, sed aeterna stabilitate mirabiliter ordinare. Neque enim in tempore cogitat, quemadmodum temporum series rerum decessione ac successione transcurrat: nec aliqua molis quantitate terminatur, quia nulla concluditur: neque per mundi partes partibus suis est ipse diffusus, ut majores mundi partes suis majoribus impleat, et minores minoribus implendo nusquam tamen totus se infundat. Ipse enim est Deus qui ait: Coelum et terram ego
Abbreviated transcription (Latin):
ds om̃ips. ⁊ iustꝰ ⁊ibonꝰ. habens nat᷑aliter ut sẽꝑ sit:¬
sine iuitio. Quia nulla creat᷑a ciꝰdẽ nat᷑ȩ ÷ cuiꝰ ÷ trinitas.
unꝰ uerꝰ ⁊ bonꝰ dẽ: aqͦ creata st̃ om̃ia. Et qd̾ sũ me bonꝰ ÷̃.
dedit om̃ib nat᷑is qͣs fecit ut bonȩ sint. ñ tam̃ tantum
bonȩ. qͣntum creator om̃ium bonoꝵ. Qui ñ solũ sũme
bonꝰ. s etiã sũmũ atq incõmutabile bonũ ÷ Hullũ¬

Expanded text:
stus, et bonus, habens naturaliter ut semper sit, etsine initio, quia nulla creatura ejusdem naturae est cujus est Trinitas unus verus et bonus Deus, a quo creata sunt omnia. Et quia summe bonus est, dedit omnibus naturis quas fecit ut bonae sint: non tamen tantum bonae quantum creator omnium bonorum, qui non solum summe bonus, sed etiam summum atque incommutabile bonum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ex aꝗͣ ⁊ sp̃u scõ. ñ potest introire ĩ regnũ celoꝵ.
Absq sacͣmento baptismatis p̾ter eos qͥ ineccłia catholi¬
regnũ celoꝵs potest qͥs ꝗͣ acciꝑe. nec uitã et̾nã. Qd̾siue
ineccłia catholica. siue inheresi quacũq uel scisma¬
te qͥsꝗͣ in nomine patris ⁊ filii ⁊ sp̃s sc̃i baptismi sacͦ¬
mentũ acceꝑit. integrũ sacͤm̃tũ accipit. s salutẽ q̃¬
sacͣmtũ habuerit. Ergo ideo debet ad eccłiã redire.
ñ ut sacͣm̃tũ baptismatis iterũ accipiat. qđ nemo

Expanded text:
 non potest introire in regnum Dei , absque sacramento baptismatis, praeter eos qui in Ecclesia catholiregnum coelorum potest quisquam accipere, nec vitam aeternam. Quia sive in Catholica, sive in haeresi quacunque vel schismate quisquam in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptismi sacramentum acceperit, integrusacramentum habuerit. Ergo ideo debet ad Ecclesiam redire, non ut sacramentum baptismatis iterum accipiat, quod nemo
Abbreviated transcription (Latin):
dubio nichil possemꝰ acciꝑe. Deplenitudine au
eiꝰ: nos om̃s aͤcepimꝰ. Exeo autẽ qd̾ nob̾ depleniti¬
dine sua dedit: ostendit ⁊̃ cũ se exuianiuit ple¬
nitudinẽ ñ amisisse quã habuit. Qd̾ siplenitu¬
dinẽ suã amitteret: dare deilla nullatenꝰ poss&
Formã gͦ serui accepit. Neq aliud fuit illa deisur¬
exinatutio. nͥ formȩ seruilis id÷ naturȩ humans
acceptio. Utraq ⁊̃ igit᷑ in xp̃o forma: qͥa ut᷑q ÷¬

Expanded text:
dubio nihil possemus accipere. De plenitudine autem ejus nos omnes accepimus. Ex eo igitur quod nobis de plenitudine sua dedit, ostendit etiam cum se exinanivit plenitudinem non amisisse quam habuit: quia si plenitudinem suam amitteret, dare de illa nullatenus posset. Formam ergo servi accepit: neqexinanitio, nisi formae servilis, id est naturae humanae susceptio. Utraque est igitur in Christo forma, quia utraqu
Abbreviated transcription (Latin):
minib redderet᷑. Ilic humanã naturã neqͥssima dece¬
tione sibi diabolꝰ inpeccati spectandi similitudine so¬
tiauit: hic ds̃ humanã naturã inunitatȩ ꝑsonȩ susce¬
pit. Ii femina decepta ÷ ut fier& filia diaboli: hic iurs

Expanded text:
minibus redderetur. Illic humanam naturam nequissima deceminibus redderetur. Illic humanam naturam nequissima deceptione sibi diabolus in peccati similitudinem sociavit; hic Deus humanam naturam in unitatem personae suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
accepit exuirgine. & cum nasceret᷑ in tegritatẽ
uirginitatis seruauit in matre. Ista causa ÷
tate. ipsũ uirgo conceptũ ꝓferr& in tempore.
Illa utiq uirgo quã deus qui de ea fuerat uasciturꝰ.
ita singulari gr̃a p̾uenit atq repleuit. ut ipsũ
haberet uentris sui filiũ. quẽ exinitio hab& uni¬
uersitas dnm: ⁊ sibi ipsũ uideret nascendi sol¬
lẽpnitate subditũ quẽ inunitate paternę sub¬
stantiȩ ñ solũ humana s ⁊̃ angłica creatura cog¬
noscit. ⁊ adorat altissimũ. Sic gͦ peccatũ ⁊ pena
pec cati. q̃ ꝑ scelus corruptȩ mulieris intͣuit in
mundũ: ꝑ inuoglate uirginis partũ auferet
a mundo. & qͥaĩ condicione generis humani ꝑmuliere
q̃ desolo uiro facta ẽ. concigit ut morceᷤ uincło ceneren
obstricti: hoc in redemptione humani gen̾is diuina
bonitas egit. ut ꝑuirũ qͥde sola muliere natꝰ ÷ uita ho¬

Expanded text:
accepit ex virgine, et cum nasceretur integritatem accepit ex virgine, et cum nasceretur integritatem virginitatis servavit in matre. Ista causa estate, ipsum virgo conceptum proferret in tempore: illa utique virgo, quam Deus, qui de ea fuerat nasciturus, ita singulari gratia praevenit atque replevit, ut ipsum haberet ventris sui fructum, quem ex initio habet universitas Dominum: et ipsum sibi videret nascendi solemnitate subditum, quem in unitate paternae substantiae non solum hnmana, sed etiam angelica creatura cognoscit et adorat Altissimum. 18. Sic ergo peccatum et poena peccati, quae per scelus corruptae mulieris intravit in mundum, per inviolatae virginis partum aufertur a mundo. Et quia in conditione generis humani per mulierem quae de solo viro facta est, contigit ut mortis vinculo teneremur obstricti, hoc in redemptione humani generis divina bonitas egit, ut per virum qui de sola muliere natus est, vita ho
Abbreviated transcription (Latin):
Diei sit uita eiꝰ suꝑ terrã. Dei gͦ filiꝰ unigenitꝰ
qͥ ⁊ in sinu patris: ut carnẽ hominis animãs
mundar&. susceptione carnis atq animȩ ratio¬
nalis incarnatꝰ ÷. Equi est deus uerꝰ: homo uerꝰ
factꝰ ÷. Non ut alter deus ẽẽt alt̾ homo: s idẽ qs
idẽ homo. Qut illud peccatum qd̾ inconcubitu
mortalis cartus humana nat᷑a contͣxit. auferree.
conceptꝰ ÷ nouo more d̾s. in carnatꝰ in matre uir¬
gine. sine coitu uirili. sine libidine concipientis
uirginis: ut ꝑ dm̃ hominẽ quẽ absq libidine con¬
ceptũ inuiolatꝰ edidit uirginis uterꝰ. abluexet᷑
peccatũ. qd̾ nascentes tͣhunt om̃s homines. Qb in
corpore mortis huiꝰ talis ÷ nastendi conditio: ut
matres eoꝵ fecunditatis opꝰ implere nͦ possint.
nͥ pͥus cartis uirginitatẽ amiserint. Solꝰ gͥ abstu¬
lit peccatũ conceptionis atq natiuitatis humanȩ
deus unigenitꝰ: qͥdũ concipet᷑ ueritatẽ carnis

Expanded text:
diei sit vita ejus super terram . 17. Dei ergo Filius unigenitus, qui est in sinu Patris, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis atque animae rationalis incarnatus est; et qui est Deus verus, homo verus factus est, non ut alter Deus esset alter homo; sed idem Deus, idem homo. Qui ut illud peccatum quod in concubitu mortalis carnis generatio humana contraxit auferret, conceptus est novo more, Deus incarnatus in matre virgine, sine coitu viri, sine libidine concipientis virginis: ut per Deum hominem, quem absque libidine conceptum inviolatus edidit virginis uterus, ablueretur peccatum quod nascentes trahunt omnes homines: quibus in corpore mortis hujus talis est nascendi conditio, ut matres eorum fecunditatis opus implere non possint, nisi prius virginitatem carnis amiserint. Solus igitur abstulit peccatum conceptionis 508 atque nativitatis humanae Deus Unigenitus, qui dum conciperetur veritatem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
Quib autẽ uerbis explicabit᷑ carnis illiꝰ excellentu
singłaris: cuiꝰ diuina ⁊ ex ipsa sui conceptione ꝑsons
Cuiꝰ origo natiuitatis insolita qͣsic u̾bũ caro facti
ut una ꝑsona ẽẽt cũ carne una: unigenitꝰ acsep¬
deruꝰ deus. ipsa sue carnis conceptione conceptꝰ. sa
uͦ ceteroꝵ̾ hominũ carnẽ ꝑhumanũ certũ ÷ nasa
concubitũ : uiro seminante femina uͦ concipien¬
ce. atq pariente. E qͥa dũ sibi inuicẽ uirmuliers
miscent᷑ ut filios generent. sine libidine ñ ÷ pa¬
rentũ concubitꝰ: obhoc filioꝵ eoꝵ ex carne nascea¬
tiũ non potest sine peccato ẽe̾ conceptꝰ. Ubi peceati
inparuulos ñ trans mittit ꝓpagatio: s libido. Nec
fecunditas humanȩ naturȩ facit homines cũ pec¬
cato nasti: s fecunditas libidinis quã homines
habent ex illꝰ pͥmi iustietatͣ condempnatione pec¬
cati. Ideo beatꝰ dauid qͣuis delegitimo nasceret᷑
fornicationis macła poterant inueniri: ꝓpt̾ origi¬

Expanded text:
Quibus autem verbis explicabitur carnis illius excellentia singularis, cujus divina est ex ipsa sui conceptione persona, cujus origo nativitatis insolita, qua sic Verbum caro factum est, ut una persona esset cum carne sua Unigenitus ac sempiternus Deus, ipsa suae carnis conceptione conceptus. Istam vero caeterorum hominum carnem per humanum certum est nasci concubitum, viro seminante, femina vero concipiente atque pariente. Et quia dum sibi invicem vir mulierque miscentur ut filios generent, sine libidine non est parentum concubitus, ob hoc filiorum ex eorum carne nascentium non potest sine peccato esse conceptus, ubi peccatum in parvulos non transmittit propagatio, sed libido; nec fecunditas naturae humanae facit homines cum peccato nasci, sed foeditas libidinis, quam homines habent ex illius primi justissima condemnatione peccati. Ideo beatus David, quamvis de legitimo nascereturfornicationis macula poterat inveniri: propter origi
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. ut corruptibile hoc induat in corruptionẽ.
ꝙ mortale hoc induat in mortalitatẽ. In qͥbꝰ sexsus mnaseu¬
limis uł femineus sic̃ eadẽ corpora creata st̃ ꝑ mauebit:
quoꝵ gła erit ꝓfactorũ bonoꝵ. diu̾sitate diu̾sa. Om̃ia ta¬
men corꝑa siuie masculoꝵ. siuie feminarũ qͥcũq in illo regno
erinit. głosa erũt. Ille aut̃ udex nouit qͣnt̾a unieuiq

Expanded text:
le hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem. In quibus sexus masculinus vel femineus, sicut eadem corpora creata sunt, permanebit: quorum gloria erit pro factorum bonorum diversitate diversa. Omnia tamen corpora, sive masculorum, sive feminarum, quaecunque in regno illo erunt, gloriosa erunt: ille autem judex novi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Ita qd̾ posita ÷ fides. ñ q̃cũq utiq s uera fides. Ecet̾a
q̃ hic posita st᷑ habent qͦsdã imagines suas ĩ malis
hominib ⁊ deceptorib ut om̃ino fallant. n qͥsq iã
mundũ odm ⁊ simplicẽ habuerit. qͦ ista cognoscat.
Optimo itaq ordine pͥmo actũ ÷ de ocło mundando.
potest tam̃ cor alt̾iꝰ intueri. q̃cũq infactis uł in
dictis. apparere ñ potuerint. tẽpta⁊tionib aꝑiunt᷑.
ẽptatio autẽ duplȩx ÷. Aut inspe ad ipiscendi aliqd̃
cõmodũ tẽporale aut int̾rrore amittendi. Et maxi¬
me cauendũ ÷. ne tendentes ad sapientiã ꝗ̃ in solo
xp̃o inueniri potest in qͦ st̃ om̃s thesauri sapientiȩ
iscientiȩ absconditi. cauendũ gͦ⁊. ne ipso xp̃i nomine¬

Expanded text:
 Ita quoque posita est fides, non quaecumque utique, sed vera fides: et caetera quae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. Optimo itaque ordine primo actum est de mundando oculo, potest tamen cor alterius intueri; quaecumque in factis vel dictis apparere non potuerint, tentationibus aperiuntur. Tentatio autem duplex est; aut in spe adipiscendi aliquod commodum temporale, aut in terrore amittendi. Et maxime cavendum est ne tendentes ad sapientiam, quae in solo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ; cavendum ergo est, ne ipso Christi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iꝰtus. sic̃ diabolo ⁊ angłis eiꝰ ꝓpͥa cadentib uoluntat.
cet̾os angłos insuȩ dilectionis et̾nitate firmantt.
sic ⁊̃ humani generis massam ñ cocã insẽpit̾nũ ꝑir
ꝑmisit. S si qͦs uoluit eiꝰ gͣcuita bonitas repulsis tene¬
bris in qͥb om̃is humana natiuitas peccati origina¬
lis condẽpnatione u̾sat᷑. reducendos p̃destinauit ad lua.
in eo p̃cipue demonstrans. qd̾ istos originalis peccat.
uincłis indebita gr̾a liberatoris absoluer&. cũ alios
⁊ qͦm maxime parunilos qͥbꝰ nulla posst̃ uł bonaus
mala in e̾ẽ ꝓpͥȩ merita uoluntatis. in solubili nȩxu
et̾na dãpnatione retineret. Bonȩ qͦq uoluntacis
& cogitacionis initiũ. ñ homini exse ipso nasci.
Uonã potuit aut potͤ it resum̾e uoluntatẽ. Qd̾si
põssibile ee̾t ut humana nat᷑a postꝗͣ adõ au̾sibo¬
nitatẽ ꝑdidit uoluntatis. exse ipsa rursus hab̾e pota¬
isset: multo possibisiꝰ hoc nat᷑a haber&e angłica: q̃

Expanded text:
propria cadentibus voluntate, caeteros Angelos in suae dilectionis aeternitate firmavit; sic etiam humani generis massam non totam in sempiternum perire permisit, sed quos voluit ejus gratuita bonitas, repulsis tenebris, in quibus omnis humana nativitas peccati originalis condemnatione versatur, reducendos praedestinavit ad lucem: in eo praecipue demonstrans quod istos originalis peccati vinculis indebita gratia Liberatoris absolveret; cum alios, et quam maxime parvulos, quibus nulla possunt vel bona vel mala inesse propriae merita voluntatis, insolubili nexu aeterna damnatio retineret. 34. Bonae quoque voluntatis et cogitationis initium, non homini ex se ipso nasci, bonam potuit aut poterit resumere voluntatem. Quod si possibile esset ut humana natura, postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex seipsa rursus eam habere potuisset; multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽẽ solũ filiũ et̾nũ cũ patre. inmortalẽ. in pas¬
sibilẽ. atq in cõmutabilẽ dm̃: ⁊ scdm carne̾ ñ
patrẽ. s uni genitũ eiꝰ filiũ salua et̾nitate sua
temporalit̾ natũ. salua inpassibilitate sua passũ
salua in mortalitate sua mortuũ. salua in cõmu
suscitatũ. Qui totũ hab& cõmune cũ patre. qd̾
et̾nus naturaliter sie initio habuit: ⁊ nichil
habuit cõmune cũ patre eoꝵ que insuã ꝑsonã
tẽporalit̾ atq humilit̾ ille eternꝰ ⁊ excelsus acce¬

Expanded text:
assibilem, atque incommutabilem Deum; et secundum carnem non Patrem, sed unigenitum ejus Filium, salva aeternitate sua, temporaliter natum, salva impassibilitate sua passum, salva immortalitate sua mortuum, salva incommutasuscitatum. Qui totum habet commune cum Patre quod aeternus naturaliter sine initio habuit, et nihil habet commune cum Patre eorum quae in suam personam temporaliter atque humiliter ille aetern
Abbreviated transcription (Latin):
scĩa. s solũ filiũ genitũ: sic etiã scdm carne̾ solũ fi¬
liũ natũ catholica fides ⁊ credit ce p̃dicat. Neq enĩ
in illa trinitate ꝓpͥũ ẽẽt solius patris qͥa ñ ẽ natꝰ ipse.
s unũ filiũ genuit. neq ꝓpͥũ soliꝰ filii. qͥa ñ genuit
si scdm nat᷑ana qͥdẽ quunã ds̃ pat̾ deullo nasceret᷑
deo. scq̃m carnẽ tam̃ ipse nasceret᷑ ex uirgine. di enĩ

Expanded text:
carnem solum Filium natum catholica fides et credit et praedicat. Neque enim in illa Trinitate proprium esset solius Patris quod non est natus ipse, sed unum Filium genuit; neque proprium solius Filii, quod non genuit si secundum divinam quidem naturam Deus Pater de nullo nasceretur Deo, secundum carnem tamen ipse nasceretur de virgine. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
i filii & sp̃s sc̃i una ẽẽt ꝑsona: ñ diceret᷑ ad imagi¬
nẽ nr̃am. s ad imaginẽ meã. Nec dixiss& faciamꝰ.
s faciã. Siuͦ in illis trib ꝑsonis tres ee̾nt incelligende
uł credendȩ substantiȩ: ñ diceret᷑ ad imaginẽ nr̃am.
homo factꝰ dicit᷑: una sc̃ẽ trinitatis essentialit̾ diuini-¬
faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am.
sic hominẽ factũ scͥptura narrauit ut dicer& ẜ fe¬
cit ds̃ hominẽ. ad imaginẽ dei fecit eũ hãc tͥnitace
ꝑsonarũ atq imitatẽ naturȩ. isaias ꝓpħa reuelatã
sibi ñ tacuit:. cũ sedicit seraphim uidisse clamantia

Expanded text:
eretur ad imaginem nostram, sed ad imaginem meam; nec dixisset, Faciamus, sed, Faciam. Si vero in illis tribus personis tres essent intelligendae vel credendae substantiae, non diceretur ad imaginem nostram, homo factus dicitur, ut una sanctae Trinitatis essentialiter diviniFaciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, sic hominem factum Scriptura narravit, ut diceret: Et fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit eum . 6. Hanc Trinitasonarum, atque unitatem naturae propheta Isaias revelatam sibi non tacuit, cum se dicit seraphim vidisse clamantia:
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ꝑcontẽptũ scłi plac̾e. qͣle siqͥsꝗͣ tendens ad patri¬
am. in qͦ se scit beate uicturũ relinquat itineris retꝰ¬
titudinẽ. & in ꝑuidꝰ sectet᷑ errorẽ: qͦ ñ aabeatã ciuitatẽ
ꝑueniat: s in p̃cipitiũ cadat. Ubi ñ gaudiũ ꝑuenien¬
ti dat᷑. s cadenti int̾itꝰ inferat᷑. Uerũptañt ut de
fide sufficiens sermo ꝓmat᷑: nec tẽporis suffragat᷑ spa¬
ciũ. qͥa celerit̾ nr̃m cupis hab̾e responsũ: & tã mag¬
nũ ÷ opͦ huiꝰ disputationis: ut magnꝰ uix possit impłere.
heresim designares: contͣ ꝗͣ spetialit̾ nr̃ȩ disputacio¬
nis uigilaret intentio. S cũ indiffinitȩ diffinitionẽ
fidei petis. eãq cupis & subbreuitate concludi: uides
ꝓculdubio quã sit nobis impossibile. ut rẽ tantã inbreui
plene cõprehendamꝰ: cui suffitientes ẽẽ ñ possumꝰ. ⁊̃¬
si tantũ spatiũ temporis & tale nob̾ e̾e̾t ingenigum:

Expanded text:
per contemptum saeculi placere; quale si quisquam tendens ad patriam, in qua se scit beate esse victurum, relinquat itineris rectitudinem, et improvidus sectetur errorem, quo non ad beatam civitatem perveniat, sed in praecipitium cadat; ubi non gaudium pervenienti detur, sed cadenti interitus inferatur. 2. Verumtamen ut de fide sufficiens sermo promatur, nec temporis suffragatur spatium, quia celeriter nostrum cupis habere responsum, et tam magnum est hujus disputationis opus, ut magnis vix possit impleri shaeresim designares, contra quam specialiter nostrae disputationis vigilaret intentio: sed cum indefinite definitionem fidei petis, eamque cupis etiam sub brevitate concludi, vides procul dubio quam sit nobis impossibile ut rem tantam in brevi plene comprehendamus, cui sufficientes esse non possumus, etiamsi tantum spatium temp
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ẽ ꝑsonalit̾ sit alius pat̾. alius filius. alius sp̃s sc̃s
Quod nobis maxime in ipso scãrũ scͥpturarũ denoi¬
stratur initio: ubi ds̃ dicit. faciamꝰ hominẽ adina¬
g̾mẽ ⁊ similitudinẽ nr̃am. Cũ enĩ singulari nu¬
mero dicit imaginẽ: ostendit unã nat᷑am e̾ẽ. ad
cuiꝰ imaginẽ homo fier&. Cũ uͦ dicit pluralit̾ ntam.
ostendit eundẽ dm̃ ad cuiꝰ imaginẽ homo fiet᷑ is

Expanded text:
s personaliter sit alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. Quod nobis maxime in ipso sanctarum Scripturarum demonstratur initio, ubi Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Cum enim singulari numero dicit imaginem, ostendit unam naturam esse, ad cujus imaginem homo fieret. Cum vero dicit pluraliter, nostram, osten
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ds̃: ea dicã inqͥb saltẽ inagna exparte ratia¬
nẽ catholicȩ fidei constet sine aliqͣ erroris caligi¬
ne contineri. Qb retentis. pot̾is ⁊̃ illa dep̾hendẽ
atq fugere : quȩ & si in hoc oꝑe nͥ uident᷑ spetiai
disputatione coniunci. tam᷑ ex his quȩ generalitͥ
atq ab solutȩ ponent᷑: appareant illa quȩ infide¬
les homines aurib uolunt. suscirrare fidelium.
ñ regła diuinȩ ueritatis tͣdita: s neqͥtia humam
erroris inuenta.
ueeeerete igit᷑ loco fueris constitutꝰ. quia
scdm̃ regłam nr̃i saluatoris imꝑio eiꝰ ꝓmul¬
gatã. nosti te in uno patris ⁊ filii & sp̃s sc̃i
nomine baptizatũ. pͥncipaliter atq indubitantꝰ
toto corde retine patrẽ dm̃. & filiũ dmm. & sp̃m¬

Expanded text:
eus, ea dicam in quibus saltem magna ex parte rationem catholicae fidei constet sine aliqua erroris caligine contineri. Quibus retentis, poteris etiam illa deprehendere atque fugere, quae etsi in hoc opere non videntur speciadisputatione convinci, tamen ex iis quae hic generaliter atque absolute ponentur, appareant illa quae infideles homines auribus volunt insusurrare fidelium, non regula divinae veritatis tradita, sed nequitia humani erroris inventa.ue igitur loco fueris constitutus, quia, secundum regulam nostri Salvatoris imperio promulgatam, nosti te in uno Patris et Filii et Spiritus sancti nomine baptizatum, principaliter atque indubitanter toto corde retine, Patrem Deum, et Filium Deum, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
erga se fieri uelit. ⁊ adhoc referat istã sententiã ueluti
si uelit aliqͥd ꝓuocari ut ĩmodãte bibat & se ingͦgitet
pocłis. ihoc pͥor illi faciat a qͦ sibi fieri cupit: Rididum
÷ hc̃ putare istã impleuisse sententiã. Cũ gͦ hoc mouer&s
ut arbitror addicũ ⁊ ad maifestacionẽ rei unũ u̾bũ.
ut postea ꝗͣ dictũ ÷. om̃ia gͦ q̃cũq uulcis ut faciant nob̾¬

Expanded text:
at istam sententiam, veluti si velit aliquis provocari ut immoderate bibat et se ingurgitet poculis, et hoc prior illi faciat a quo sibi fieri cupit, ridiculum est hunc putare istam implevisse sententiam. Cum ergo hoc moveret, ut arbitror, additum est ad manifestationem rei unum verbum, ut posteaquam dictum est, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant
Abbreviated transcription (Latin):
sis. nesuspitiose ⁊ timide manũ contͣhas. neiuminimis
qͦq speculũ ponas. Nlã talis & tã circũcisa putebit᷑
in tegritas. Hac gͦ mediocritatis linea. continentiã
obseruabis. ut nec uoluptati deditꝰ ꝓdig̾ ⁊ luxurio¬
sus appareas. nec auara tenacitate sordidꝰ aut ob
anuni rationẽ negligentia subseqͥt᷑. dũ neq de max¬
nis neq de minimis errantiũ uitiis corrigendi
curã geris. s licentiã peccandi aut illudentib tͥ
blande. aut iludentib ꝓt̾ue ꝓmittis. Neq rursũ
nimia rigiditate ⁊ asꝑitace nichil ueniȩ aut be¬
nignicatis reseruans. humane societati durꝰ appa¬
reas. Ita gͦ iusticiȩ regła tenenda ÷ ut reuerentia disq¬
pline eiꝰ. neq nimia negligentiȩ cõmunitate. despec¬
ta uilescat. neq seueriori atrocitate durata. gr̃am
humane amabilitatis amittat. Siqͥs gͦ uitã suã ad¬

Expanded text:
sis, ne speciose et timide manum contrahas. Ne in minimis sis, ne speciose et timide manum contrahas. Ne in minimis quoque speculum ponas. Nam talis et tam circumcisa vilis putabitur integritas. Hac ergo mediocritatis linea continentiam observabis, ut nec voluptati deditus, prodigus et luxuriosus appareas nec avara tenacitate sordidus aut obsanimi rationem negligentia subsequatur. Dum neque de magnis, neque de minimis errantium vitiis corrigendi curam geris, sed neque licentiam peccandi, aut illudentibus tibi blande, aut illudentibus proterve permittis, neque rursus nimia rigiditate et asperitate, nil veniae aut benignitati reservans, humanae societati durus appareas. Ita ergo justitiae regula tenenda est, ut reverentia disciplinae ejus neque nimia negligentiae communitate despecta vilescat, neque severiori atrocitate diuturna gratiam humanae amabilitatis amittat. Conclusio pra
Abbreviated transcription (Latin):
intrepidꝰ cursus tui finẽ expectans. ꝓspities hec tͥs¬
tia huiꝰ mundi hilaris. tu multuosa qͥetꝰ. extremis
earũ eqͦ fine seruaueris. Nã prudentia sit̾minos
suos excedit. callida ⁊ pauida cõmiseris. inuestiga
pellis. ⁊ simplicitatis inimicꝰ. contẽpłator q culparũ.
Et postremo uno nomine a cunctis uocaberis. malꝰ
homo. In has gͦ maculas. prudentia inm̃surata ꝑdu¬
c&. Quicũq in illa mediocri lance ꝑsistiͭ. nec obtusũ
actoꝵ neglecta honestate festiuũ. Qmom̃tis om̃b
suꝑcilia subrigens: ut bestiariꝰ &̃ quieta excitat.
Aliũ ferit. aliũ fugat. S ꝗͣuis audax sit impugna¬
tor: tam̃ multa extͣse ualentia ferre ñ pot̾it. s
aut miserũ appetit finẽ. aut erũpnosã sui me¬
moriã derelinqͥt. Mensura gͦ magnanimitatis ÷.
nec timidũ e̾e̾ hominẽ nec audacẽ.Continen
tia deinde his t̾minis te astringat. Caue ne pare̾

Expanded text:
intrepidus cursus tui finem exspectabis, prospicies haec trisintrepidus cursus tui finem exspectabis, prospicies haec tristia hujus mundi hilaris, tumultuosa quietus, extrema endi fine servaveris. Nam si prudentia terminos suos excedat, callida et pavida commiseris, investigatpellis, et simplicitatis inimicus, contemplatorque culparum, et postremo uno nomine vocaberis a cunctis, malus homo. In has ergo maculas prudentia immensurata perducet. Quicunque in illa mediocri lance persistit, nec obtusum actorumque, neglecta honestate, festinum; qui momentis omnibus supercilia subrigens, et bestiarius etiam quieta excitat, alium ferit, alium fugat. Sed quamvis audax sit impugnator, tamen multa extra se valentia ferre non poterit. Sed aut miserum appetit finem, aut aerumnosam sui memoriam derelinquit. Mensura ergo magnanimitatis est, nec timidum esse hominem, ntia deinde his terminis astringat: cave ne parcus
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥs gͦ sectari desidas. time priꝰ ⁊ ama. ut ameris
adeo. Amabis enĩ dm̃. si illũ in hoc imitaberis. ut
uelis om̃ib ꝓdesse. muilli nocere. Et tc̃ te uirũ iusti
appellab̃t om̃s. sequent᷑. uenerabunt᷑. ⁊ diligent.
Iustꝰ eiuĩ ut sis. ñ solũ ñ nocebis. s & nocentes ꝓhi
bebis. Nlam nichil nocere. ñ ÷ iusticia. s abstiuen.¬
ta alieni : Abhis gͦ incipe. ut ñ auferas ut adma¬
iora ꝓueharis. & ablata aliis restituas. Raptoresq
ipsos. ne alus cim̃di sit castiga. ⁊ cohibe. Ex nula
uocis ambiguitate controuersiã nectes. s qualita
cẽ animi speculare. Nichil uł int̾sit anfirmes an
tate cractat᷑. Na si uire iurando ds̃ ñ inuocetur.
& ñ inuocanti testis sit: tam̃ ñ tͣisses ueritatẽ.
nec iusticie transeas legẽ. Qd̃ si aliqͦndo contigerit
uti m̃datio: utere. ñ ad falsi s ad ueri custodiã.
Eni contigerit m̃datio fidelitatt᷑ redimere ñ mientiens

Expanded text:
 hanc sectari desideras, Deum time prius et ama, ut ameris a Deo. Amabilis eris Deo, si in hoc illum imitaberis, ut velis omnibus prodesse, et nulli nocere. Et tunc te justum virum appellabunt omnes, sequentur, venerabuntur et diligent. Justus enim ut sis, non solbebis: nam nil nocere, non est justitia, sed abstinentia alieni est. Ab his ergo incipe, ut non auferas, ut ad majora proveharis, et aliis ablata restituas. Raptores quoque ipsos ne aliis timendi sint, castiga et cohibe. Ex nulla vocis ambiguitate controversiam nectes, sed animi qualitatem speculare. Nihil tibi intersit, an firmes, an itate tractatur: nam si jurejurando Deus invocetur, et non invocanti testis est, amen non transies veritatem, ne justitiae transeas legem. Quod si aliquando coarcteris uti mendacio, utere non ad falsi, sed ad veri custodiam; et si contigerit
Abbreviated transcription (Latin):
feto qa ꝑd esse noluit. Non acerba siblanda liba tmeb̾.
Ceo uitioꝵ fugax ipse. Auoꝵ uͦ. nec cariosus serutator.
neq acerb rep̃hensor.si sine expbratione corrector.
ia ut amonicionẽ hilaritate ꝑuenias. Et errori
facile ueniã dato. llec excollas quẽꝗͣ. nec citias.
Contẽpnenti. facile cede. Nec iniurgia excitacio¬
nes q discedas. Si continens es. ⁊ animitui & corporis¬
mot᷑. obserua ne in decori sint. Nec ideo illos concẽp¬
nas qͥa latent. Nã nicħ differt si nemo uideat. cũ
tii ipse uideas. Mobilis esto. ñ leuis. Constans. n ꝑtirae.
Aliciu rei scientiã hab̾e te nec ignotũ sit nec molestũ
oñ ⁊ pares facies. Inferiores suꝑbiendo ñ contẽpnas.
supiores recte uiuendo ñ cimeas. Inreddenda offi¬
ciositate neq negligens. neq ex actor appareasi
Canctis esto benignꝰ. nemini blandꝰ. paucis familia¬

Expanded text:
scito quia prodesse voluit. Non acerba, sed blanda timebis verba. scito quia prodesse voluit. Non acerba, sed blanda timebis verba. Esto vitiorum fugax ipse; aliorum vero neque curiosus scrutator, neque acerbus reprehensor, sed sine exprobratione correptor, ita ut admonitionem hilaritate praevenias, et errori facile veniam dato. Nec extollas quemquam, neque dejicias. contemnenti facile cede: ne in jurgia exsecrationesque discedas. Si continens es, animi tui motus corporisque observa, ne indecori sint. Nec illos ideo contemnas quia latent; nam nil differt, si nemo videat, cum tu ipse illos videas. Mobilis esto, non levis; constans, non pertinax. Alicujus rei scientiam habere te nec ignotum sit, nec molestum. Omnes tibi pares facies: sed inferiores superbiendo non contemnes. Superiores, recte vivendo, non metuas. In reddenda officiositate, neque negligens, neque exactor appareas. Cunctis esto benignus, nemini blandus, paucis familia
Abbreviated transcription (Latin):
canꝗͣ a sꝑu. nec contẽpnat tanꝗu ilẽ. Non erit tͥ
scurrilis. s gͣta urbanitas. Sales tui sme dente sint.
ioci sine initilitate. risus sine cachinno. Uox sine
clamore. incessus sine tumultu. Quies tͥ ñ desidia
erit. ⁊ cũ ab aliis ludit᷑. tusci aliqͥd honestiq cͣctauers.
Si continens es: adulationes euita. sitq tͥ tã triste
laudari a tͦpibꝰ. ꝗͣ ut lauderis obt᷑pia. betior esto qͦt¬
eus displices malis. ⁊ maloꝵ de te estimationes
prauas. uerã tui laudationẽ ascribe. difficillimũ
continentiȩ opͦ ÷: assentationes adulatoꝵ repellere
qͥrũ sermones animũ qͦdã uoluptate dissoluunt.
Nliꝰ ꝑ assentationẽ amicitiã merearis. uec ad tuã
pmerendã ꝑhãc aditũ pandas. Noneris audar. nec
arrogans. Submittes te ñ picies. grauitate serua
da dmoneberis ubenter rep̃henderis patient᷑.
nerito obiurgabit aliqͥs. scito qͥa ꝓfuit. Sim meriton

Expanded text:
uam asperum, nec contemnant tanquam vilem. Non erit tibi uam asperum, nec contemnant tanquam vilem. Non erit tibi scurrilitas, sed grata urbanitas. Sales tui sint sine dente, joci sine vilitate, risus sine cachinno, vox sine clamore, incessus sine tumultu: quies tibi, non desidia erit; et cum ab aliis luditur, tu sancti aliquid honestique tractabis. Si continens es, adulationes evita: sitque tibi tam triste laudari a turpibus, quam si lauderis ob turpia. Laetior esto, quoties displices malis, et malorum de te existimationes malas, veram tui laudationem ascribe. Difficillimum continentiae opus est, assentationes adulatione repellere, quarum sermones animum voluptate resolvunt. Nullius per assentationem amicitiam merearis, nec ad tuam promerendam per hanc aditum pandas. Non eris audax, nec arrogans: submittes te, non projicies; gravitate servata, admoneberis libenter, et reprehenderis patienter. Si merito objurgabit aliquis, scito quia profuit; si immerito,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sapores. Desid̾ia tua paruo redime. qͥa hoc tantũ
curare debes: ut desinant. Acq ita qͦsi ad exemplar
Neq pauꝑtas tͥ inmunda sit: nec parsimonia sordidi.
nec simplicitas neglecta. uec leuitas languida. Ctsires
aliena mireris. Si concinentiã diligis. turpia fugo
ante ꝗͣ accidant. Nec quẽ ꝗͣ aliũ uereberis płꝗͣ te.
Dĩa colerabilia p̃t̾ turpitudinẽ crede. A u̾bis quoq
turpib abstineto. qr licentia eoꝵ impudentiã nuct.
Sermonei utiles magisꝗͣ facetos ⁊ affabiles ama. rec¬
tos pot̾i ꝗͣ obsccundantes. Miscebis int̾dum serus io¬
cos. s tẽꝑatos. i sine decrimento dignatiouis ⁊ uere¬
cundiȩ. Nã rep̃hensibił risus ÷. si immodicꝰ. si puerilit̾
esfusus. si muliebrit̾ fractꝰ Odibilẽ qͦq hominẽ fact
alienis malis euocatꝰ. Si gͦ tẽpꝰ iocos exigit. hos qͦq¬
cũ dignitate sapientiȩ gere. ut te nec gͣuet qͥqꝗͣ¬

Expanded text:
non sapores. Desideria tua parvo redime, quia hoc tantum non sapores. Desideria tua parvo redime, quia hoc tantum curare debes, ut desinant: atque quasi ad exemplar ne paupertas tibi immunda sit, nec parcimonia sordida, nec simplicitas neglecta, nec lenitas languida; et si tialiena mireris. Si continentiam diligis, turpia fugito ante quam accedant; nec quemquam alium vereberis plus quam te. Omnia tolerabilia praeter turpitudinem crede. A verbis quoque turpibus abstineto, quia eorum licentiam imprudentiam nutrit. Sermones utiles magis quam facetos et amabiles ama, rectos potius quam obsecundantes. Miscebis interdum seriis jocos, sed temperatos, et sine detrimento dignitatis ac verecundiae. Nam reprehensibilis risus est, si immodicus, si pueriliter effusus, si muliebriter fractus. Odibilem quoque hominem facit alienis malis evocatus. Si ergo ipsos jocos exigis, hoc quoque dignitate sapientiae gere, ut te nec gravent tanq
Abbreviated transcription (Latin):
fueris. nũꝗͣ iudicabis łͥ contumeliã fieri. De inimico
dices. Non nocuit mͥ.s aninũ nocendi habuit. scã
illũ inpotestate tua uideris: uindictã putabis. uin¬
genꝰ. ignoscere. Neminẽ susurro appetas. neminẽ suf¬
fodias. palã egredẽ. Ngeres conflictũ nͥ indixeris.
nã fraudes ⁊ doli imbecillũ decent. Eris magnani¬
mꝰ siꝑicłã nec appetas ut temerariꝰ. nec formides
ut tumiqꝰ. Nã tunidũ ñ facit animũ nͥrep̃̾hensibił
uitȩ conscientia.
defideria cua constringe. Considera tecũ qͦntũ na¬
tͣaͣ poscat. ⁊ qͥntũ cupiditas expetat. Si continens
fueris. usq eo ꝑuenies ut te ipso contentꝰ sis. Nãqͥ
sibi ipse satis ÷. cũ diuitiis natꝰ ÷. Impone concupis¬
uiuio. ne ĩ qͥlib& uitȩ cõmunitate. qͦs ñ imitaberis
dãp nare uidearis. Nec p̾sentib deliciis inherebis.
nec desiderabis absentes. Uictꝰ tͥ ex facili sit. nec ad
uoluptatẽ. s adcibũ accidẽ. Palatũ tuũ fames excit&

Expanded text:
fueris, nunquam judicabis tibi contumeliam fieri. De inimico dices: Non nocuit mihi, sed animum nocendi habuit; et cum illum in potestate tua videris, vindictam putabis, vintae esse ignoscere. Neminem susurro appetas, neminem suffodias, palam aggredere. Non geres, conflictum nisi indixeris; nam fraudes et doli imbecillum decent. Eris magnanimus, si pericula nec appetas, ut temerarius, nec formides, ut timidus; nam nil timidum facit animum, nisi reprehensibilis vitae conscientia. desideria tua constringe. Considera tecum, quantum natura poscat, et non quantum cupiditas expetat. Si continens fueris, eo usque pervenies, ut te ipso contentus sis. Nam qui sibi ipsi satis est, cum divitiis natus est. Impone concupisvivio aut in qualibet vitae communitate, quos non imitaberis, damnare videaris. Nec praesentibus deliciis inhaerebis, nec desiderabis absentes. Victus tibi ex facili sit, nec ad voluptatem, sed ad cibum accede. Palatum tuum fames excitet,
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̾ qm̃ insiliunt canes addilacerandũ. qͦd
aũ dilacerant incegrũ ẽẽ ñ simunt: nolite ĩ qͥt
scm dare canib. Quia ⁊ si dilacerari & corrũpi
ñ potest.⁊ man&e incegrũ atq in uiolabile: illi
tam̃ qd nelint cogitandũ ẽ. qͥ acrit̾ atq inuictis¬
site resistunt. ⁊ qͦntũ ũpsis ÷ sifieri possit conant̃
ꝑimere uericatẽ. Porci uͦ ꝗͣuis ñ ita ut canes moꝑsi
appetant: passim tam̃ calcando comqͥnant. Nl gͦ
miseritis margaritas urãs ante porcos. ne forte
conculcent eas pedib suis: & conu̾si disrũpant¬
uos. Canes gͦ ꝓ opugnatorib ueritatis. porcos ꝓ
contẽptorib positos ñ ĩ congruent̾ existimo. Qd̃
aũ ait. conu̾si disrũpant uos: ñ ait ipsas marga¬
ritas disrũpant. Illas enĩ conculcando ⁊̃ cũ con¬
uertunt᷑ ut adhuc aliqͥd audiant: disrũpant tam̃
eũ a qͦ iã missas margaritas conculcauerunt.
N enĩ facile inueneris qͥd ei gͣtũ ẽẽ possit qͥ margarias

Expanded text:
quoniam insiliunt ad dilacerandum, quod autem dilacerant integrum esse non sinunt; Nolite, inquit, sanctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque inviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et con: canes pro expugnatoribus veritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. Quod autem ait: Conversi disrumpant vos, non ait ipsas margaritas disrumpant. Illas enim disrumpunt etiam cum convertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas
Abbreviated transcription (Latin):
dñi usq septuplũ. ꝓpt̾ quẽ numerũ ad monitꝰ sũ
ĩ p̃cepta ista ad septẽ illas referre sententias. qͥsi
pͥncipio sermonis istiꝰ posuit de beatis cũ diceret.
ad illas septẽ oꝑationes sc̃i sp̃s. quas isaias ꝓpha cõ¬
me morat. S siue iste ordo inhis considerandus sit.
siue aliqͥs aliꝰ. facienda st̃ q̃ audiuimꝰ adño. si uolumꝰ
edificare suꝑ pet RaM.
uattuer uirtutũ speties. multoꝵ sapiencũ
cõptus. ad hon estatẽ possit accedere. harũ¬
pͥmaA ÷ prudentia. scd̾a magnanimitas. terciu
contin entia. quarta iusticia. Singte gͥhis
osficiis q̃ sub ͤ neͣxa st̃. honestũ ac bene moracũ
uirũ faciunt.

Expanded text:
um septuplum . Propter quem numerum admonitus sum etiam praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus posuit, de beatis cum diceret; et ad illas septem operationes Spiritus sancti, quas Isaias propheta commemorat : sed sive iste ordo in his considerandus sit, sive aliquis alius, facienda sunt quae audivimus a Domino, si volumus aedificare super petram. uattuor virtutum species multorum imus comptus ad honestatem vite possit accedere prima est prudentia; secunda magnanimitas; tertia, continentia; quarta, justitia. Singulae tibi in officiis quae subsunt, annexae sunt, ac bene moratum virum efficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bona uideat᷑. S illi st̃ fructꝰ facere uoluntatẽ patͥs
qͥ ÷ incelis. cuiꝰ faciendȩ se ipsũ exemplũ p̾bere dignatꝰ ÷.
S merito potest mouere qͦmͦ huic sententiȩ conue¬
niat illud apłi ubi ait. Nemo insp̃u dei loquens
dicit anathema iħu. Q nemo potest dicere dñs iħs.¬

Expanded text:
us, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ta scͥpturarũ testimonia p̾dicant. ille edificãt in
xp̃o. qͥ qd̃ audit ab illo facit. Descendit pluuia. ue¬
neft flum ina. flauarunt uenti. ⁊ offender̃t
indoniũ illã. ⁊ ñ cecidit. fundata enĩ erat suꝑ pe¬
trã. Non gͦ metuit iste ullas caliginosas suꝑstitio¬
nes. qͥd enĩ aliud intelligit᷑ pluuia cũ in mali alicu
significatione ponit᷑. aut rumores hominũ qͦs
uentis cõꝑatos puto. aut uite. hrꝰ fluuiũ carna¬
lib concupiscentiis. tanꝗͣ fluentẽ suꝑ t̾rã. hoꝵ eni
triũ qͥprosꝑitatib inducit᷑. adu̾sitatib frangit᷑. Quo
nichil metuit. qͥ fundatã hab& domũ suã suꝑ petũ
ꝑicłose subiacet. qui audit ⁊ ñ facit. Non eiũ habe
stabile fundam̃tũ. s audiendo ⁊ ñfaciendo ruã
edificat. Ait enĩ consequent̾. Et om̃is qͥ audit u̾ba

Expanded text:
ta Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem super terram. Horum enim trium, qui prosperitatibus inducitur, adversitatibus frangitur; quorum nihil mepericulose subjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba
Abbreviated transcription (Latin):
tactũ ÷ nichil: nec humanitas eiꝰ aliena : a nata
matͥs. scq̃m id qd̾ u̾bũ caro factũ ÷ & habitauit
in nob̾. Iua enĩ natura quȩ sẽꝑ genica manet
ex patre: nacurã nr̃am sine peccato suscepit:
ut nasceret᷑ exuirgine. Neq enĩ natura eterna
acq diuina tẽporalit̾ concipi. ⁊ tẽporalit̾ nasci ex
nacura humana ullatenꝰ poss&. nͥ sedm̃ susceptionẽ

Expanded text:
a natura matris, secundum id quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex virgine. Neque enim natura aeterna atque divina temporaliter concipi et temporaliter nasci ex n
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs om̃s euadẽ. hoc ÷ ueniri ad certissimã pacẽ. ⁊ in¬
uiolabilẽ stabilitatẽ sapientiȩ. Uehement̾ enĩ metu¬
endũ ̃. nestudio alt̾candi ⁊ contendendi qͥsq ñuideat
qd̃ apaucis uid̾i potest. ut paruus sit strepidꝰ contͣ¬
dicentiũ. nͥ ⁊̃ ipse sibi obstẽpat. Quo ꝑtinet &̃ illud qd̃¬

Expanded text:
venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae! Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi et contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi etiam ipse sibi obstrepat. Quo pertinet etiam illud q
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ iniqͥtatẽ qͦsi qͥsꝗͣ possit suꝑ iniqͥtatẽ gaudẽ. qͥa
illa elatio ⁊ animi turbide gestientis. ñ gaudiũ.
Nã hoc soli boni habent. Ergo dicere uident᷑ ⁊̃ illi qͥñ
hoc qd̾ sonant ⁊ intellectu cernunt ⁊uoluntate aguit
s uoce tantũ sonant. Scdm quẽ admodũ dñs ait.

Expanded text:
 iniquitatem : quasi quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed voce tantum sonant: secundum quem modum Dominus ait,
Abbreviated transcription (Latin):
uł potiꝰ uident᷑ orare. ñ intuentes dm̃. s hominib
plac̾e cupientes. E multi ieiunant ⁊ mirabilẽ ab¬
stinentiã p̃tendunt eis qͥb difficilia uident᷑ ista. ⁊¬
honore digna ęxistimant᷑. ⁊ huiꝰmodi dolis eos
capiunt. dũ aliud ostendant ad decipiendũ aliud
exer̃t ad dep̃candũ uł int̾ficiendũ eos qͥ sub isto
uestitu ouino lupos uidẽ ñ posst̃. Hi gͦ ñ st̃ fructꝰ de
qͥb cognosci arborẽ mon&. Ista enĩ cũ bono ammo
inueritate fiunt. ꝓpͥȩ st̃ ouib uestes. Cũ autẽ malo
ĩ errorẽ. ñ aliud ꝗͣ lupos contegunt. S ñ ideo debeit
oues odisse uestim̃tũ suũ. qd̾ plerũq se illo occultant

Expanded text:
orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑari. neq bonꝰ mala. Mabꝰ gͦsi ult bona oꝑari.
bonꝰ pͥmo fiat. Sic alio loco eiudentiꝰ dicit ipse dñs. Autt
facite arborẽ bonã. aut facite arborẽ malã. Qd̃ siduas
nat᷑as istoꝵ. his duab arborib figurar&e ñ diceret.
facite. Qs enĩ hominũ potest fac̾e nat᷑am: Deinde ĩ
ibi cũ ipsarũ duarũ arborũ m̃tionẽ fecisset sub iecit.
bonos fecerit: iã malꝰ ñ erit. Sic uerissime dici pocuit.
ñ potuit ẽ̾ẽ h calida. Cũ eñ calida ẽẽ ceꝑit: ñ iã eã
niuẽ. s aqͣm uocamꝰ. Potest gͦ fieri. ut q̃ nix fuit.
ñ sit. ñ aũ potest fieri ut uix calida sit. Sic pot̾
fieri. ut qͥmalꝰ fuit. ñ sit malus. ñ tam̃ fieri por̾.
ut mabꝰ bene faciat. Quia ⁊̃ sialiqͥndo utilis ÷̃.
ñ hoc ipse facit. s ut de illo diuina ꝓcurante ꝓuiden

Expanded text:
bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: fructus fecerit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cunivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquando utilis est, non hoc ipse facit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is enĩ arbor q̃ ñ facit fructũ bonũ. excidet᷑ i in ignẽ mitetꝰ.
Igi᷑ exfructib eoꝵ cognoscetis eos. Quo loco illoꝵ error
inaxiie cauendꝰ ÷. qͥdebis ipsis duab arborib duas nat᷑as
opinant᷑ ẽẽ. qͣrũ una sit dei. alt̾a uͦ necꝰ dei. nec ex do deqͦ
errore iualus libris ⁊̃ disputatũ ÷ ubiꝰ. ⁊ si adhuc parũ ÷
disputabit᷑. Hc̃ antẽ ñ eos ad iuuare istas duas arbores.
docendũ ÷. Primo qͥa de hominib eũ dic̃e tã clarũ ÷ ut
qͥsqͥs p̾cedentia ⁊ consequentia legerit miret᷑ eoꝵ ceci¬
tadẽ. Deide attendunt qͦd dictũ ÷. ñ potest arbor bona
fractꝰ malos fac̾e. neq arbor mala fructꝰ malos facere.
Et id̾o putant neq animã malã fieri posse ut in meliꝰ
bona mala fieri. neq arbor malaͥitieri. S dictũ ⁊. non
potest arbor bona malos fructꝰ facere. neq arbor ma¬
homo. fructꝰ łi oꝑa hominis. N gͦ potest malꝰ homo

Expanded text:
 arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » 79. Quo loco illorum error maxime cavendus est, qui de his ipsis duabus arboribus duas naturas opinantur esse, quarum una sit Dei, altera vero neque Dei, neque ex Deo. De quo errore in aliis libris et jam disputatum est uberius, et si adhuc parum est, disputabitur: nunc autem, non eos adjuvare duas istas arbores, docendum est. Primum, quia de hominibus eum dicere tam clarum est, ut quisquis praecedentia et consequentia legerit, miretur eorum caecitatem. Deinde attendunt quod dictum est, « Non potest arbor bona fructus malos facere; neque arbor mala fructus bonos facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in meliusbona mala fieri, neque arbor mala bona fieri: sed dictum est, « Non potest arbor bona malos fructus facere; neque arbor mahomo, fructus vero, opera hominis. Non ergo potest malus homo