comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ũ tentare. Scipio interim fere cotidie nõ longe a suis castris pass.ccc. in stri¬
re aciem ac maiore ꝑte diei consumpta rursus se in castra recipere. &d cũ sae¬
pius fieret neq ex Caesaris castris quisꝗͣ prodiret: neq propius eius copiaᷤ
ccederet: despecta patientia Caesaris exercitusq eius. Iuba uniuersis
piis productis elephantisq turritis. xXX. ante aciẽ instructis ꝗͣ latissime
potuit: porrexta eꝗtum peditũq multitudine uno tp̃e progressus haullon¬
e a caesaris castris constitit in campo. qͥbꝰ rebꝰ cogͥtis caesar iubet milites
extra munitiones ꝓcesserãt. quiq pabulandi aut lignandi aut etiã muniendi
ratia uallem petierãt: quiq ad eam rem opus erant: om̃es intra munition
minutatim modesteq sine tumultu aut terore se recipere atq in opere cõsi-¬

Expanded text:
dum temptare. § 30 Scipio interim fere cotidie non longe a suis castris passibus CCC instruedum temptare. § 30 Scipio interim fere cotidie non longe a suis castris passibus CCC instruere aciem ac maiore parte diei consumpta rursus in castra se recipere. Quod cum saepius fieret neque ex Caesaris castris quisquam prodiret neque propius eius copias accederet, despecta Caesaris patientia exercitusque eius,13 universis copiis productis elephantisque turritis XXX ante aciem instructis, quam latissime potuit porrecta equitum peditumque multitudine uno tempore progressus haud ita longe a Caesaris castris constitit in campo. § 31 Quibus rebus cognitis Caesar iubet milites qui extra munitiones processerant pabulandi lignandique aut etiam muniendi gratia quique vallum petierant quaeque ad eam rem opus erant,14 omnis intra munitiones minutatim modesteque sine tumultu aut terrore se recipere atque in opere consi
Abbreviated transcription (Latin):
ficerẽt. idq ab eis facile impetrasse: atq ita eẽ interfectos. Turmae interĩ
equitũ quae pro uallo in stationibꝰ eẽ solebant: ab utrisq ducibꝰ cotidie mu¬
tuis praeliis inter se depugnare nõ intermittũt: nõnunꝗͣ etiã germani gal-¬
q labienã cum Caesaris equitibꝰ fide data interse colloquebantur. Labienu
terim cũ ꝑte equitatus leptim oppidũ cui prȩerat saserna cũ cohortibꝰ tribꝰ oppu¬
nare ac ui irrumpere conabatur. Quod ab defensoribꝰ ꝑꝑ egregiã munitio
oppidi et młtitudinẽ tormẽtoꝵ facile et sine ꝑiculo defendebatur. Qđ ubi eius
saepius equitatus facere nõ intermittebat: et cũ forte ante portã turma densa
astitisset. scorpione accuratiꝰ misso atq eoꝵ decurione ꝑcusso et ad terrã defi¬
xo: reliqui ꝑterriti fuga se in castra recipĩt. qͦ facto postea sũt deteͬriti oppi¬

Expanded text:
terficerent, idque ab eis facile impetrasse atque ita esse interfectos. § 29 Turmae interim terficerent, idque ab eis facile impetrasse atque ita esse interfectos. § 29 Turmae interim equitum, quae pro vallo in stationibus esse solebant,12 cotidie minutis proeliis inter se depugnare non intermittunt; non numquam etiam Germani Gallique Labieniani cum Caesaris equitibus fide data inter se colloquebantur. Labienus interim cum parte equitatus Leptim oppidum, cui praeerat Saserna cum cohortibus VI, oppugnare ac vi irrumpere conabatur; quod ab defensoribus propter egregiam munitionem oppidi et multitudinem tormentorum facile et sine periculo defendebatur. Quod ubi saepius eius equitatus facere non intermittebat, et cum forte ante portam turma densa adstitisset, scorpione accuratius misso atque eorum decurione percusso et ad equum defixo reliqui perterriti fuga se in castra recipiunt. Quo facto postea sunt deterriti oppi
Abbreviated transcription (Latin):
nis consectari coepit. Et cum plures adortus ẽẽt pulsus fatigatusq in de
li scessisset: nec tamen desisteret ꝑiclitari: forte inuidit in nauem in qua
duo Titi hispani adolescẽtes tribuni leg̃. uͭ. Quoꝵ patrem Caesar in senatum
legerat. et cũ his.T. P. Salienus cẽturio legioĩs eiusdẽ qui . M. messalã le¬
gatum obsederat messanae: et seditiosissima or̃one apud eum est usus: idẽ¬
ꝙ pecuniam et ornamẽta tͥumphi caesaris retinenda et custodienda curarat.
t obhas causas sibi timebat. Nic ꝑꝑ conscĩam peccatoꝵ suoꝵ ꝑsuasit ad¬
scentibꝰ ne repugnarẽt: seseq uirgilio traderẽt. Itaq deducti a Uirgilio ad
Scipionẽ custodibus traditi: et post diem tertiũ sũt interfecti. Qui cũ ducerẽ¬
ur ad necem petisse dr̃ maior łitus a centurionibꝰ uti se pͥorem ꝗͣ frãtrẽ in¬

Expanded text:
nas consectari coepit. Et cum pluris adortus esset pulsus fugatusque inde nas consectari coepit. Et cum pluris adortus esset pulsus fugatusque inde discessisset nec tamen desisteret periclitari, forte incidit in navem, in qua erant due Titii, Hispani adulescentes, tribuni legionis V., quorum patrem Caesar in senatum legerat, et cum his T. Salienus, centurio legionis eiusdem, qui M. Messallam legatum obsederat Messanae seditiosissima oratione apud eum usus idemque pecuniam et ornamenta triumphi Caesaris retinenda et custodienda curarat et ob has causas sibi timebat. Hic propter conscientiam peccatorum suorum persuasit adulescentibus ne repugnarent seseque Vergilio traderent. Itaque deducti a Vergilio ad Scipionem custodibus traditi et post diem tertium sunt interfecti. Qui cum ducerentur ad necem, petisse dicitur maior Titius a centurionibus uti se priorem quam facerem in
Abbreviated transcription (Latin):
tos: quae quasi aduersarioꝵ locum optineret: et cõtra eoꝵ frontẽ aduersas
Lapillos minutos mitteret. Deinde in ordinẽ elephantos cõstituit. post illos
utẽ suam aciem instruxxit: ut cum ab aduersariis lapides mitti cepissẽt:
elephanti ꝑterriti se ad suos conuertissent: rursus ab sua acie lapidibꝰ mis¬
is eos cõuerterẽt aduersus hostẽ quod egre tardeq fiebat. Audere eni
elephanti multoꝵ annoꝵ doctrina usuq uetusto uix edocti: tñ cõmuni ꝑicu¬
lo in aciem producuntur. Dum haec ad ruspinam ab utrisq ducibꝰ administrã¬
tur. C. Uirgilius p̃torius qui tapso oppido maritimo p̃erat: cũ aĩ adueͬtisset
naues singulas cum excercitu caesaris incertas locoꝵ atq castroꝵ suoꝵ ua-¬
ari occasionẽ nactus: nauim quã ibi habuit actuariam complet militibꝰ
sagittariis: et eidem scaphas de nauibꝰ adiungit: ac singulas naues Caesaria¬

Expanded text:
tos, quae quasi adversariorum locum obtineret et contra eorum frontem adversam tos, quae quasi adversariorum locum obtineret et contra eorum frontem adversam lapillos minutos mitteret; deinde in ordinem elephantos constituit, post illos autem suam aciem instruxit ut, cum ab adversariis lapides mitti coepissent et elephanti perterriti se ad suos convertissent, rursus ab sua acie lapidibus missis eos converterent adversus hostem. Quod aegre tardeque fiebat; rudes enim elephanti multorum annorum doctrina usuque vetusto vix edocti tamen communi periculo in aciem producuntur. § 28 Dum haec ad Ruspinam ab utrisque ducibus administrantur, C. Vergilius praetorius, qui Thapsi oppido maritimo praeerat, cum animum advertisset navis singulas cum exercitu Caesaris incertas locorum atque castrorum suorum vagari, occasionem nactus navem quam ibi habuit actuariam complet militibus et sagittariis et eidem scaphas de navibus adiungit ac singulas navis Caesaria
Abbreviated transcription (Latin):
africam terram nihil ne tectum quidẽ quo se reciperẽt ab illoꝵ scelere insidi¬
isq reliquũ futurum atq ip̃e in tanta erat festinatione et expectatione ut po¬
ero die ꝗͣ misisset litteras nuntiũq in siciliam classemq ecercitũq m¬
ri diceret: diesnoctesq mentem oculosq ad mare dispositos direptosq hr̃et.
necmiꝵ: aĩaduertebat enim uillas exuri: agros uastari: pecus diripi truci-¬
ariq: oppida castellaq dirui deseriq. pͥncipesq ciuitatũ aut interfici
in catenis teneri: liberos eoꝵ obsidum nomine in seruitutẽ arripi. His se in mi¬
seriis suãq fidem implorantibꝰ auxilio ꝑꝑ eopiaꝵ paucitatẽ se ẽẽ nõ posse. Mili¬
es interim in oꝑe exercere atq castra munire: turresq et castella facen
molesq iacere in mare nõ intermitere. Scipio interim elephantos hoc mo¬
o conducere instituit: duas instruit acies. Unam funditoꝵ cõtra elepl¬

Expanded text:
Africam terram nihil, ne tectum quidem quo se reciperent, ab eorum scelere insideliquum futurum. Atque ipse erat in tanta festinatione et exspectatione ut postero die quam misisset litteras nuntiumque in Siciliam classem exercitumque morari diceret, dies noctesque oculos mentemque ad mare dispositos directosque haberet. Nec mirum: animadvertebat enim villas exuri, agros vastari, pecus diripi, trucidari, oppida castellaque dirui deserique, principes civitatum aut interfici aut in catenis teneri, liberos eorum obsidum nomine in servitutem abripi; eis se miseris suamque fidem implorantibus auxilio propter copiarum paucitatem esse non posse. Milites interim in opere exercere atque castra munire, turris, castella facere molesque iacere in mare non intermittere. § 27 Scipio interim elephantos hoc modo condocefacere instituit. Duas instruxit acies, unam funditorum contra elephan
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Contra enĩ eius copias cõtendas: siminꝰ antea exꝑtus es: licet nõ cogno¬
scas. elige ex tuis cohortẽ unã quam putas ẽẽ firmissimã: et cõstitue cõtra
me. Ego autẽ ex meis cõmilitonibꝰ quos nũc in tua potestate habes nõ ampliꝰ
.X. sumam. Tum ex uirtute nr̃a intelliges qͥd ex tuis copĩis sꝑare debeas.
Postꝗͣ haec centurio prȩstãti aĩo aduersus opinionẽ eius ẽ locutꝰ: ira ꝑcitus

Expanded text:
ortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoortor. Contra cuius enim copias contendas, si minus antea expertus es, licet nunc cognoscas. Elige ex tuis cohortem unam quam putas esse firmissimam, et constitue contra me; ego autem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate non amplius X sumam. Tunc ex virtute nostra intelleges quid ex tuis copiis sperare debeas.' § 46 Postquam haec centurio praesenti animo adversus opinionem eius est locutus, ira percitus
Abbreviated transcription (Latin):
coactos ciues et optimũ quenq nefarie consẽctari. Quos qͦniã fortuna in
uestram detulit potestatem: si id quod facere debetis rem .p. cũ optimo
quoq defendetis: certum est vobis uitam et pecuniã donare. Quã ꝑꝑ qͥ
sentiatis proloquimini. Hac habita or̃one Scipio cũ existimasset pro suo bñ¬
ficio sine dubio abhis gr̃as sibi actũ iri: potestatẽ his dicendi fecit. Ex his cẽ
te imꝑatorẽ appello qđ mihi uitam incolumitatẽq belli iure capto pollice
et forte isto uterer bñficio si nõ ei summũ scelus adiũgeretur. Ego ne
cõtra Caesarẽ imꝑatorẽ meũ apud quẽ ordinẽ duxi: eiꝰq exercitũ pro cuiꝰ di¬
gͥtate uictoi̾aq ampliꝰ . xxxui. annos depugnaui aduersus armatꝰq cõsistã:
deq ego istud facturus sum: et te magnoꝑe ut de negocio desistas adh¬

Expanded text:
coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in coactos civis et optimum quemque nefarie consectari. Quos quoniam fortuna in nostram detulit potestatem, si, id quod facere debetis, rem publicam cum optimo quoque defendetis, certum est vobis vitam et pecuniam donare. Quapropter quid sentiatis proloquimini.' § 45 Hac habita oratione Scipio cum existimasset pro suo beneficio sine dubio ab his gratias sibi actum iri, potestatem eis dicendi fecit. Ex eis centimperatorem te appello — quod mihi vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris, et forsan isto uterer beneficio, si non ei summum scelus adiungeretur. Egone contra Caesarem imperatorem meum, apud quem ordinem duxi, eiusque exercitum, pro cuius dignitate victoriaque amplius XXXVI annos depugnavi, adversus armatusque consistam? Neque ego istud facturus sum et te magnopere ut de negotio desistas adh
Abbreviated transcription (Latin):
incenso uino.oleo. caterisq rebus quae ad uictũ parari solẽt corruptis: acil¬
m quam obsidebat deseruit.atq itinere ꝑ Regnum iubae facto copias i
Scipione partitus Adrumentum se recepit. Interea ex secundo cõmeatu
quem e sicilia miserat Allienus nauis una inqua fuerat. M. cominius: et
titida eques. Ro. abresidua classe cum errauisset delataq esset uento
ad tapsum a uirgilio scaphis nauiculisq actuariis excepta est, et ad Scipio¬
nem deducta. Item altera nauis triremis ex eadem classe errabunda hac
tempestate delata ad egimurum a classeuari et. M. ottauii est capta. Inqua
milites ueterani cum Uno centurione et nõnulli tyrones fuerũt quos uari¬
is adseruatos sine cõtumelia deducendos curauit ad scipionẽ.Qui poste
ad eum ꝑuenerũt: et ante suggestum eius cõstiterũt. non uestra inꝗt spon
Uos certo scio: sed illius scelerati uestri imperatois impulsu et impeiõ

Expanded text:
incenso, vino, oleo ceterisque rebus quae ad victum parari solent corruptis, Acyllaincenso, vino, oleo ceterisque rebus quae ad victum parari solent corruptis, Acyllam, quam obsidebat, deseruit atque itinere per regnum Iubae facto copias cum Scipione partitus Hadrumetum se recepit. § 44 Interea ex secundo commeatu, quem a Sicilia miserat Alienus, navis una, in qua fuerat Q. Cominius et L. Ticida, eques Romanus, ab residua classe cum erravisset delataque esset vento ad Thapson, a Vergilio scaphis naviculisque actuariis excepta est et adducta. Item altera navis trieris ex eadem classe errabunda ac tempestate delata ad Aegimurum a classe Vari et M. Octavi est capta, in qua milites veterani cum uno centurione et non nulli tirones fuerunt; quos Varus asservatos sine contumelia deducendos curavit ad Scipionem. Qui postquam ad eum pervenerunt et ante suggestum eius constiterunt, 'Non vestra,' inquit, 'sponte vos certo scio, sed illius scelerati vestri imperatoris impulsu et imperio
Abbreviated transcription (Latin):
gissẽt ꝗͣ in campo cominus cõsistere audere. nõ est uisa ratio propiꝰ acceden¬
di eo die ad oppidũ. quoĩam ibi praesidium grande numidaꝵ ẽẽ cognoue¬
it. hostesq qui mediã aciem suam oppido texissẽt: sibi difficile factu esi
intellexit: simul et oppidũ oppugnare et uno tempore et in acie in cornu
extro ac sinistro ex iniqͥore loco pugnare: praesertim cũ milites a mane du
ieiuni sub armis stetissent defatigati. Itaq reductis suis copĩis in castra po-¬
stero die propius eoꝵ aciem instituit exporrigere munitiones. Interĩ considi
qui acillam et.uiii. cohortes stipendiarias numidis getulisq obsidebat
ubi. C. Messius qui cohortibus praeerat diu multumq expertus magnisq
opibus saepe admotis: et his ab oppidaĩs incensis cũ proficeret nihil subito nũ
de equestri praelio allato cõmotus frumẽto: cuiꝰ in castris copiam habuera

Expanded text:
egisset, quam in campo comminus consistere audere, non est visa ratio propius accedenegisset, quam in campo comminus consistere audere, non est visa ratio propius accedendi eo die ad oppidum, quoniam ibi praesidium grande Numidarum esse cognoverat, hostisque mediam aciem suam oppido texisse et sibi difficile factu esse intellexit simul et oppidum uno tempore oppugnare et in acie cornu dextro ac sinistro ex iniquiore loco pugnare, praesertim cum milites a mane diei ieiuni sub armis stetissent defatigati. Itaque reductis suis copiis in castra postero die propius eorum aciem instituit exporrigere munitiones. § 43 Interim Considius, qui Acyllam VIII cohortibus et stipendiariis Numidis Gaetulisque obsidebat, ubi C. Messius cum III cohortibus praeerat,4 diu multumque expertus magnisque operibus saepe admotis et his ab oppidanis incensis cum proficeret nihil, subito nuntio de equestri proelio allato commotus, frumento cuius in castris copiam habuerat
Abbreviated transcription (Latin):
Urita qͦd scipio tenebat: aberãt legiones iuilianae. Tum scipio ueritus ne op¬
pidũ amitteret: unde aquari reliqͥsq rebꝰ subleuari euis exercitꝰ cõsueuerat
eductis omnibꝰ copiis quadruplici acie instructa ex instituto suo pͥma eq̃stri
urmatim direpta: elephantisq turritis interpositis armatisq quisq supp¬
tias ire contendit. Quod ubi Caesar aĩaduẽtit arbitratus Scipionẽ ad dimi¬
candũ paratũ ad se certo aĩo ueĩre in eo loco qͦ pauloante cõmemoraui ante op¬
idũ constitit: suãq aciem mediã eo oppido texit: dextrũ sinistrũq cor
ubi elephanti erant in conspectu patenti aduersarioꝵ cõstituit. Cum iã ꝓpe
solis occasũ Caesar expectauisset. neq ex eo loco qͦ constiterat: scipionẽ
rogredi propius se animaduertisset: Locoq se magis defendere si res co¬

Expanded text:
Uzitta, quod Scipio tenebat, aberant legiones Iulianae, cum Scipio veritus ne opUzitta, quod Scipio tenebat, aberant legiones Iulianae, cum Scipio veritus ne oppidum amitteret, unde aquari reliquisque rebus sublevari eius exercitus consuerat, eductis omnibus copiis quadruplici acie instructa ex instituto suo, prima equestri turmatim derecta elephantisque turritis interpositis armatisque, suppetias ire contendit — quod ubi Caesar animadvertit, arbitratus Scipionem ad dimicandum paratum ad se certo animo venire, in eo loco, quo paulo ante commemoravi, ante oppidum constitit — suamque aciem mediam eo oppido texit; dextrum sinistrumque cornu, ubi elephanti erant, in conspectu patenti adversariorum constituit.3 § 42 Cum iam prope solis occasum Caesar exspectavisset neque ex eo loco quo constiterat Scipionem progredi propius se animadvertisset locoque se magis defendere, si res co
Abbreviated transcription (Latin):
Scipione suisq copiis campo collibusq exturbatis atq in castra compulsis.
am receptui Caesar cani uississet: eꝗtatumq omnem intra suas munition
recepisset campo purgato aĩaduertit mirifica corpora galloꝵ germanoꝵq ꝗ
ꝑtim eius autoritatem erãt ex gallia secuti: ꝑtim pretio pollicitationibꝰq addu¬
ti: ad eum se contulerãt. nõnulli qui ex curionis praelio capti cõseruatiq pa
gr̃am in fide partienda praestare uoluerãt. Horum corpora mirifica specie
mplitudineq caesa toto campo ac prostrata diuerse iacebãt. His rebꝰ gei
Caesar postero die ex omnibꝰ praesidiis cohortes eduxit: atq omnes suas copi¬
as in campo instrucit. Scipio suis maleacceptis occisis conuulneratisq intra
uas cõtinere se munitiones caepit. Caesar instructa acie secundũ infimas i¬
gi radices propiꝰ munitiones leniter accessit.iamq: minus mił. pass. ab oppido

Expanded text:
Scipione eiusque copiis campo collibusque exturbatis atque in castra compulsis Scipione eiusque copiis campo collibusque exturbatis atque in castra compulsis cum receptui Caesar cani iussisset equitatumque omnem intra suas munitiones recepisset, campo purgato animadvertit mirifica corpora Gallorum Germanorumque; qui partim eius auctoritatem erant ex Gallia secuti, partim pretio pollicitationibusque adducti ad eum se contulerant, non nulli, qui ex Curionis proelio capti conservatique parem gratiam in fide pariter tuenda praestare voluerant. Horum corpora mirifica specie amplitudineque caesa toto campo ac prostrata diverse iacebant. § 41 His rebus gestis Caesar postero die ex omnibus praesidiis cohortis deduxit atque omnis suas copias in campo instruxit. Scipio suis male acceptis, occisis convulneratisque intra suas continere se munitiones coepit. Caesar instructa acie secundum infimas iugi radices propius munitiones leniter accessit. Iamque minus mille passus ab oppido
Abbreviated transcription (Latin):
xilium ferret ex acie instructa equitatus sui prope totum dextrũ cornu
auertit: atq suis fugientibꝰ suppetias ire contendit. oͦd ubi Caesar conspexit
abienum a suis copiis longius iam abscessisse: equitatus sui alam sinist
ad intercludendos hostes immisit. Erat in eo campo ubi ea res gerebat᷑ uilla
ꝑmagna turribꝰ.iiiiͦ . extructa quae labieni prospectum impediebat: ne posset
aĩaduertere ab equitatu Caesaris se intercludi. Itaq nõprlus uidit turmas iu¬
lianas ꝗͣ suos sentit a tergo cedi. Ex qua re subito in terrorẽ conuerso eqͥtatu nu¬
midaꝵ recta in castra fugere contendit. Galli germaniq qui restiterãt ex su-¬
periori loco et postergum circunuenti: fortiterq resistentes conciduntur uni¬
uersi. Quod ubi legiones scipionis quae procastris erãt structae aĩaduerterũt.
ietu ac terrore occecatae omnibꝰ portis in sua castra fugere cȩperũt. Postq

Expanded text:
uxilium ferret, ex acie instructa equitatus sui prope totum dextrum cornu uxilium ferret, ex acie instructa equitatus sui prope totum dextrum cornu avertit atque suis fugientibus suppetias ire contendit. Quod ubi Caesar conspexit Labienum ab suis copiis longius iam abscessisse, equitatus sui alam sinistram ad intercludendos hostis immisit. § 40 Erat in eo campo ubi ea res gerebatur villa permagna turribus IIII exstructa; quae Labieni prospectum impediebat, ne posset animum advertere ab equitatu Caesaris se intercludi. Itaque non prius vidit turmas Iulianas quam suos caedi a tergo sentit. Ex qua re subito in terrorem converso equitatu Numidarum recta in castra fugere contendit. Galli Germanique, qui restiterant, ex superiore loco et post tergum circumventi fortiterque restantes conciduntur universi. Quod ubi legiones Scipionis, quae pro castris erant instructae, animum adverterunt, metu ac terrore occaecatae omnibus portis in sua castra fugere coeperunt. Postquam
Abbreviated transcription (Latin):
tatu oĩ ex casts educto acieq equestri instructa a suis munitioibꝰ circiter pass̃.
Mił. progrediuntur: pedestrẽq copiam in secũda acie minꝰ pass. cccc. a casto suis
constituut. Caesar in opere milites adhortari neq aduersarioꝵ copiis moueri
iam cum nõ amplius pass.d. inter hostiũ aciẽ suasq munitiones ẽẽ aĩ adueͬtis¬
set intellexissetq ad impediendos milites suos et ab opere depellendos host
pius accedere: necesseq hr̃et: legiones a munitionibꝰ deducere imꝑat. Tur mae hispa¬
noꝵ ut ad proximũ collem propere accurrerẽt: praesidiũq deturbarẽt: locũq ca-¬
perẽt : eodemq iubet leuis armaturae paucos cõsequi subsidio. qui missi cele¬
riter numidas adorti ꝑtim uiuos capiunt. nõnullos eqͥtes fugientes cõuulne¬
uerũt: Locoq sũt potiti. Postꝗͣ id labienus animaduertit: quo celeriꝰ his a¬

Expanded text:
itatu omni ex castris educto acieque equestri instructa a suis munitionibus circiter passus itatu omni ex castris educto acieque equestri instructa a suis munitionibus circiter passus mille progrediuntur pedestremque copiam in secunda acie minus passus CCCC a castris suis constituunt. § 39 Caesar in opere milites adhortari neque adversariorum copiis moveri. Iam cum non amplius passus MD inter hostium aciem suasque munitiones esse animadvertisset intellexissetque ad impediendos milites suos et ab opere depellendos hostem propius accedere necesseque haberet legiones a munitionibus deducere, imperat turmae Hispanorum ut ad proximum collem propere occurrerent praesidiumque inde deturbarent locumque caperent, eodemque iubet levis armaturae paucos consequi subsidio. Qui missi celeriter Numidas adorti partim vivos capiunt, non nullos equites fugientis convulneraverunt locumque sunt potiti. Postquam id Labienus animadvertit, quo celerius eis a
Abbreviated transcription (Latin):
uersus in qͦ ipse praesidium habuit: et qͦd pͥmum ad amiciciã eius accessit. Inde
paruulã decliuitatẽ digressus sinistra ꝑte campi ꝑꝑ mare legiones ducit. Hic
mpꝰ mirabili planicie patet mił. pass.xU. quẽ iugum ingens a mari ortũ ne¬
q ita praealtum uelut theatri efficit speciẽ. In hoc iugo colles sut̃ excelsi pau¬
tio fuit Scipionis. Postꝗͣ Caesar ad iugum de qͦ docui ascendit atq in unũ-¬
quenq collem turres castellaq facere coepit: atq ea minꝰ semihora effecit.
postꝗͣ non ita longe abultimo colle turriq fuit: quae proxima fuit cast
ratus: ꝑspectaq naͣ loci: equitatu in statione disposito legionibꝰ opꝰ attribuit:
ichiumq medio iugo ab eo loco ad quẽ ꝑuenerat: usq ad eum unde egre¬
sus erat iubet dirigi ac muniri. Qđ postꝗͣ scipio labienꝰq aĩadueͬterũt eqͥ¬

Expanded text:
versus, in quo ipse praesidium habuit et quod primum ad amicitiam eius accessit. Inde versus, in quo ipse praesidium habuit et quod primum ad amicitiam eius accessit. Inde parvulam proclivitatem degressus sinistra parte campi propter mare legiones ducit. Hic campus mirabili planitie patet milia passuum XII; quem iugum cingens a mari ortum neque ita praealtum velut theatri efficit speciem. In hoc iugo colles sunt excelsi pautio fuit Scipionis. § 38 Postquam Caesar ad iugum de quo docui ascendit atque in unumquemque collem turremque, castella facere coepit atque ea minus semihora effecit; et postquam non ita longe ab ultimo colle turrique fuit, quae proxima fuit castris sper commoratus perspectaque natura loci equitatu in statione disposito legionibus opus attribuit bracchiumque medio iugo ab eo loco ad quem pervenerat usque ad eum unde egressus erat iubet derigi ac muniri. Quod postquam Scipio Labienusque animadverterant, equ
Abbreviated transcription (Latin):
frumẽti apud se sit docẽt: simulq orant: ut sibi praesidiũ mittat: quo faciliꝰ
et frumentũ et copiae suae conseruentur. Quibꝰ Caesar inpresentia grãs egit: p̃¬
sidiũq breui tempore se missuꝵ dicit: cohortatusq ad suos ciues iubet ꝓficisci.
iccius interim cum copiis numidiae fines ingressus castello ĩ mõte loco mu¬
nito locato in qͦ iuba belligerendi grã et frumentũ et res caeteras quae ad bellũ
ui solẽt eẽ comportauerat ui expugnato ẽ potitus.Caesar postꝗͣ legionib
xerat. naues sex onerarias statim iubet lilibeum ad reliquũ exercitũ trãs¬
rtandũ proficisci. Ipse .u. Kł febr̃ circiter uigilia pͥma imꝑat. speculatores as¬
ritionesq omnes ut sibi praesto ẽẽnt. Itaq omnibꝰ insciis neq suspicãtibꝰ uigilia
iubet omnes legiones extra castra educi atq se conseꝗ ad oppidũ ruspinan

Expanded text:
frumenti apud se sit docent simulque orant ut sibi praesidium mittat quo facilius frumenti apud se sit docent simulque orant ut sibi praesidium mittat quo facilius et frumentum et copiae suae conserventur. Quibus Caesar in praesentia gratias egit praesidiumque brevi tempore se missurum dixit cohortatusque ad suos civis iubet proficisci. P. Sittius interim cum copiis Numidiae finis ingressus castellum in montis loco munito locatum, in quod Iuba belli gerendi gratia et frumentum et res ceteras quae ad bellum usui solent esse comportaverat, vi expugnando est potitus. 37 Link xerat, navis exoneratas statim iubet Lilybaeum ad reliquum exercitum transportandum proficisci; ipse VI. Kal. Febr. circiter vigilia prima imperat speculatores apparitoresque omnes ut sibi praesto essent. Itaque omnibus insciis neque suspicantibus vigilia tertia iubet omnis legiones extra castra educi atque se consequi ad oppidum Ruspinam
Abbreviated transcription (Latin):
tuaq praesidia confugere. Sed custoduis eꝗtũ numidaꝵ: qđ id sine ꝑiculo mi
stra portasq ualli facti essent. Simulq consilia uestra cõtra easdem bestias
comꝑationẽq pugnae cognosceremꝰ atq iis renuntiaremus. Qui collaudati a
uesare stipendioq donati ad reliqͦs ꝑfugas deducunt᷑. &ͦꝵ oronem celeriti
ueritas comprobauit. nanq postero die ex legionibꝰ iis quas getuli noĩ auere
milites legionarii complures ab scipione in castra Caesaris ꝑfugerũt. Dũ haec
ruspinã geruntur. M. cato ꝗ uticae p̃erat delectusq cotidie libertinoꝵ
re poterant hr̃e.: atq sub manũ scipionis in castra sũmittere nõ intermittit.
egati interim ex oppido thysdrae in quod tritici modia mille.ccc. cõport.¬
ta fuerãt a negociatoribꝰ italicis aratoribꝰq ad Caesarẽ uenere. quãtaq copia

Expanded text:
tuaque praesidia confugere; sed custodiis equitum Numidarum quo id sine periculo minus tuaque praesidia confugere; sed custodiis equitum Numidarum quo id sine periculo minus castra portasque valli factae essent, simulque consilia vestra contra easdem bestias comparationemque pugnae cognosceremus atque eis renuntiaremus.' Qui collaudati a Caesare stipendioque donati ad reliquos perfuges deducuntur. Quorum orationem celeriter veritas comprobavit: namque postero die ex legionibus eis quas Gaetuli nominarunt milites legionarii complures ab Scipione in castra Caesaris perfugerunt. § 36 Dum haec ad Ruspinam geruntur, M. Cato, qui Uticae praeerat, dilectus cotidie libertinorure poterant, habere atque sub manum Scipioni in castra summittere non intermittit. Legati interim ex oppido Thysdrae, in quod tritici modium milia CCC comportata fuerant a negotiatoribus Italicis aratoribusque, ad Caesarem venire, quantaque copia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerũt. Ita Caesar duplici laeticia ac uoluptate uno tpͣe auctus frumẽto au¬
xiliisq tandẽ suis exilaratꝰ aĩo atq leuata solicitudine deponit legiones eqͥ¬
esq e nauibꝰ egressos iubet ex langore nauseaq reficere: dimissos in cast¬
la munitionesq disponit. Quibꝰ rebꝰ Scipio ꝗq cũ eo eẽnt comites mirari ac reꝗ¬
rere.C. Caesarẽ qui ultͦ consuesset bellũ inferre ac lacessere praelio subito com¬
nutatũ nõ sine magno consilio suspicabant᷑. ltaq ex eius patientia ĩ magnũ
morẽ coniecti: ex getulis duos qͦs arbitrabant᷑ suis rebꝰ amicissimos magnis p̃¬
miis pollicitationibꝰq ꝓpositis pro ꝑfugis speculandi gra in castra caesaris
mittũt. Qui simul ad eũ sũt deducti petierunt ut sibi liceret uerba sine ꝑiculo
.C. marii et prope modũ om̃es ciues ro. ꝗ sũt in legione. iiͣ. et uiiͦ. ad te uolumꝰ

Expanded text:
pervenerunt. Ita Caesar duplici laetitia ac voluptate uno tempore auctus, frumento aupervenerunt. Ita Caesar duplici laetitia ac voluptate uno tempore auctus, frumento auxiliisque, tandem suis hilaritis annonaque levata sollicitudinem deponit, legions equitesque ex navibus egressos iubet ex languore nauseaque reficere, dimissos in castella munitionesque disponit. § 35 Quibus rebus Scipio quique cum eo essent comites mirari et requirere: C. Caesarem, qui ultro consuesset bellum inferre ac lacessere proelio, subito commutatum non sine magno consilio suspicabantur. Itaque ex eius patientia in magnum timorem coniecti ex Gaetulis duos quos arbitrabantur suis rebus amicissimos magnis praemiis pollicitationibusque propositis pro perfugis speculandi gratia in castra Caesaris mittunt. Qui simul ad eum sunt deducti, petierunt ut sibi liceret verba sine periculo C. Mari, et propemodum omnes cives Romani qui sunt in legione IIII. et VI., ad te voluimus in
Abbreviated transcription (Latin):
Caesaris ibi eẽ non ausus ꝑiculo suo rem facere: nulla re gesta prȩmultitudiẽ
ursus se adrumẽtum recepit. Deinde paucis post diebꝰ equestribꝰ copiis al.¬
no adductis rursus acillitanos castris positis obsidere cepit. Per id tempꝰ. C. Sa¬
lustius crispus quẽ paucis ante diebꝰ missũ a caesare cũ classe demõstrauimꝰ cer-¬
uinã puenit. cuiꝰ aduẽtu. C. decius q̃ storius uir qͥ ibi cũ grandi famili& sua
p̃sidio prȩerat cõmeatui. paruulũ nauigiũ nactꝰ conscendit: ac fuge se cõmen¬
at. Salustius interim praetor a cercinitanis receptus: magno numero frumẽ
inuẽto naues oneraias quaꝵ ibi satis magna copia fuit: complet. atq ĩ castra
ad Caesarẽ mittit. Allienus interim proconsul e lilibeo in naues oneraias im-¬
actae : quarto die in portũ ad ruspinã ubi Caesar castrahabuerat incolume

Expanded text:
Caesaris ibi esse, non ausus periculum suorum facere nulla re gesta pro multitudine hominum Caesaris ibi esse, non ausus periculum suorum facere nulla re gesta pro multitudine hominum rursus se Hadrumetum recepit; deinde, paucis post diebus equestribus copiis a Labieno adductis, rursus Acyllitanos castris positis obsidere coepit. § 34 Per id tempus C. Sallustius Crispus, quem paucis ante diebus missum a Caesare cum classe demonstravimus, Cercinam pervenit. Cuius adventu C. Decimius quaestorius, qui ibi cum grandi familiae suae praesidio praeerat commeatui, parvulum navigium nactus conscendit ac se fugae commendat. Sallustius interim praetor a Cercinitanis receptus magno numero frumenti invento navis onerarias, quarum ibi satis magna copia fuit, complet atque in castra ad Caesarem mittit. Alienus interim pro consule Lilybaeo in navis onerarias imnactae quarto die in portum ad Ruspinam, ubi Caesar castra habuerat, incolumes
Abbreviated transcription (Latin):
q eiꝰ affinẽ esse audiebãt in eius castra ꝑfugere cateruatim nõ int̾mittebãt. ⁊¬
oꝵ ex nuͣo electis hõibꝰ illustrioribꝰ getulos et lr̃is ad suos ciues datis cohor
uti manufacta se suosq defenderẽt. et ne sius inimicis aduersariisq dicto audi-¬
entes ẽẽnt mittit. Dum haec ad ruspinã fuint legati ex acilla ciuitate ueni
id et sine ꝑiculo face̾ possẽt. sed et frumentũ et quaecunq res eis suppeteret
munis salutis gratia sũministraturos. Quibꝰ rebꝰ facile a caesare impe¬
tis p̃sidioq dato.C. messium aedilitia functũ potestate acilã iubet ꝓficisci.
ibꝰ rebꝰ cognitis considius longinꝰ ꝗ adrumẽti cũ duabꝰ legionibꝰ et eqͥtib
dec. preerat celeriter ibi ꝑte prȩsidii relicta cũ.Uiii. cohortibꝰ ad acilam ire
contendit. Messius celerius itinere cõfecto: pͥor acilam cũ cohortibꝰ ꝑueĩt.
onsidius interim cum ad urbẽ cum copiis accessisset: et aĩ aduertisset p̃sic

Expanded text:
 eius adfinem esse audiebant, in eius castra perfugere catervatim non intermittunt. Quorum ex numero electis hominibus inlustrioribus et litteris ad suos civis datis cohortatus uti manu facta se suosque defenderent, ne suis inimicis adversariisque dicto audientes essent, mittit. § 33 Dum haec ad Ruspinam fiunt, legati ex Acylla, civitate libeid et sine periculo facere possent; se et frumentum et quaecumque res eis suppeteret communis salutis gratia sumministraturos. Quibus rebus facile a Caesare impetratis praesidioque dato, C. Messium, aedilicia functum potestate, Acyllam iubet proficisci. Quibus rebus cognitis Considius Longus, qui Hadrumeti cum duabus legionibus et equitibus DCC praeerat, celeriter ibi parte praesidi relicta cum VIII cohortibus ad Acyllam ire contendit. Messius celerius itinere confecto prior Acyllam cum cohortibus pervenit. Considius interim cum ad urbem cum copiis accessisset et animadvertisset praesidium
Abbreviated transcription (Latin):
pore his plectis locum certum peterẽt uniuersi. Quod minime Caesarẽ fefelle
:nanq nullum portũ terrae africae quo classes decurrerẽt procerto tu tun
ab hostium praesidio fore suspicabatur. sed fortuito oblatam occasionẽ egres¬
sus aucupabatur. L. plancus interim legatus petit a Caesare. ut sibi daret
testatẽ cum considio agendi si posset aliqua ratione ꝑduci ad sanitatẽ.Itaq: da

Expanded text:
pore his perlectis locum certum peterent universi. quod minime Caesarem fefellerat; pore his perlectis locum certum peterent universi. quod minime Caesarem fefellerat; nam neque ullum portum terrae Africae quo classes decurrerent pro certo tutum ab hostium praesidio fore suspicabatur, sed fortuito oblatam occasionem egressus aucupabatur. § 4 L. Plancus interim legatus petit a Caesare uti sibi daret testatem cum Considio agendi, si posset aliqua ratione perduci ad sanitatem. Itaque data
Abbreviated transcription (Latin):
ii prȩerat. C. considius et a clupea secundũ oram maritimam cũ eqͥtatu adru
mẽti. en. piso cum mauris circiter.iii.milibꝰ apparuĩt. Ibi paulisper Caesar ante
portum cõmoratus dum reliquae naues cõuenirent exponit exercitum. Cuiꝰ
umerꝰ inpresentia fuit peditum triũ miliũ eꝗt̃. el. castrisq ante oppidũ po¬
sitis sine iniuria cuiusꝗͣ consedit: cohibetq omnes aprȩda. Oppidani interim
aros armatis complent: ante portam freq̃ntes consident ad se defendendũ
quoꝵ nuͣs duaꝵ legionum intus erat. Caesar circũ oppidum uectus naͣ loci pro¬
specta rediit in castra. Non nemo culpae eius imprudentiaeq assignabat: ꝙ ne
circum loca gubernatoribus praefectisq quid peteret praeceperat. neq ut i¬
re ipsius consuetudo suꝑioribꝰ tpͣibꝰ fuerat tabellas signatas dederat: ut in tem¬

Expanded text:
cui praeerat C. Considius, et a Clupeis secundam oram maritimam cum equitatu Hadrumetum cui praeerat C. Considius, et a Clupeis secundam oram maritimam cum equitatu Hadrumetum petens Cn. Piso cum Maurorum circiter tribus milibus apparuit, ibi paulisper Caesar ante portum commoratus, dum reliquae naves convenirent, exponit exercitum, cuius numerus in praesentia fuit peditum III milia, equites CL, castrisque ante oppidum positis sine iniuria cuiusquam consedit cohibetque omnis a praeda. Oppidani interim muros armatis complent, ante portam frequentes considunt ad sese defendendum; quorum numerus duarum legionum instar erat. Caesar circum oppidum vectus natura loci perspecta rediit in castra. Non nemo culpae eius imprudentiaeque assignabat, quod neque circum loca gubernatoribus praefectisque quid peterent praeceperat neque, ut more ipsius consuetudo superioribus temporibus fuerat, tabellas signatas dediderat, ut in tem
Abbreviated transcription (Latin):
ronũ cõuenire. in his ueterana legio qͥnta eqͥtatꝰ ad duomilia: legionibꝰ co¬
lectis sex et equitũ duobꝰ milibꝰ. Ut quaeq pͥma legio uenerat in naues longas
ponebatur: equites autem in onerarias.Ita maiorem partem nauium a¬
ratus bona paucoꝵ publice uendidit: deinde aliena. Praetori qui siciliam opti¬
bat de omnibus rebus praecipit: et de reliquo exercitu celeriter imponẽd
datis mandatis nauem ip̃e conscendit ad .ui. Ełs ianuarii et reliquas naueᷤ
tim est cõsecutus. Ita uento certo celeriq nauigio uectus post diem quartan
cum longis paucis nauibꝰ in conspectum africae uenit. nanq onerariae reliq̃ p̃ter
uicas uento dispersae atq errabundae diuersa loca petierũt. Clupeam clai
preteruehitur. deinde neapolim. complura praeterea castella et oppida nõ lon¬
ge a mari reliquit. Postꝗͣ adrumentum accessit ubi p̃sidiũ erat aduersarioꝵ

Expanded text:
tironum convenire IIII,1 veterana legio quinta, equitum ad II milia. § 2 Legionibus cotironum convenire IIII,1 veterana legio quinta, equitum ad II milia. § 2 Legionibus collectis VI et equitum II milibus, ut quaeque prima legio venerat in navis longas imponebatur, equites autem in onerarias. Ita maiorem partem navium anratus bona paucorum vendit publice, deinde Alieno praetori, qui Siciliam obtinebat, de omnibus rebus praecipit et de reliquo exercitu celeriter imponendo. Datis mandatis ipse navem conscendit a. d. VI. Kal. Ian. et reliquas navis statim est consecutus. Ita vento certo celerique navigio vectus post diem quartum cum longis paucis navibus in conspectum Africae venit; namque onerariae reliquae praeter paucas vento dispersae atque errabundae diversa loca petierunt. Clupeam classe praetervehitur, dein Neapolim; complura praeterea castella et oppida non longe a mari reliquit. § 3 Postquam Hadrumetum accessit, ubi praesidium erat adversariorum
Abbreviated transcription (Latin):
AESAR. itineribus iustis confectis nullo die intermisso ad .xiii.
Rł. ianuarii lilibeum ꝑuenit. statimq ostendit sese naues uelle cõ¬
scendere: cũ non amplius legionem tyronũ haberet unam: equites¬
q uix. dc. tab̃naculum secundũ littus ip̃m cõstituit: ut prope flu¬
ctus uerberet. Hoc eo cõsilio fecit nequid sibi morae quisꝗͣ fore spe-¬
raret: et ut omnes in dies horasq paratiꝰ eẽnt. Incidit ꝑ idẽ tẽ
ut tempestates ad nauigandum idoneas nõ hr̃et. Nihilominꝰ in nauibꝰ remiges
militesq cõtinere: et nullam p̃termittere occasionẽ ꝓfectionis: cũ praeẜtĩ ao ĩco¬
lis eiꝰ prouĩciae nuntiarentur aduersarioꝵ copiae: equitatus infinitus legioẽs re¬
ae.iii. leuis armaturae magna uis scipionis legiones. x. elephanti.Cxx.
sesq eẽ complures: tñ non deterrebatur aĩo et spe confidebat interim in dies
et naues longae adaugeri et onerariae complures eodẽ concurere: et legiones

Expanded text:
tineribus iustis confectis nullo die intermisso a. d. XIIII Kal. Ian. Lilybaeum pervenit statimque ostendit sese navis velle conscendere, cum non amplius legionem tironum haberet unam, equites vix DC. Tabernaculum secundum litus ipsum constituit, ut prope fluctus verberaret. Hoc eo consilio fecit ne quis sibi morae quicquam fore speraret et ut omnes in dies horasque parati essent. Incidit per id tempus ut tempestates ad navigandum idoneas non haberet; nihilo tamen minus in navibus remiges militesque continere et nullam praetermittere occasionem profectionis, cum praesertim ab incolis eius provinciae nuntiarentur adversariorum copiae equitatus infinitus, legiones regiae IIII, levis armaturae magna vis, Scipionis legiones X, elephanti CXX classesque esse complures; tamen non deterrebatur animoque et spe confidebat. Interim in dies et naves longae adaugeri et onerariae complures eodem concurrere et legiones
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis habetur.
¶Rculus a flammis qd̾ calet
arcet epar.
Nuinatis ⁊ stomaci uicium de
corpore tollit.
Iberat a multa frigiditate
caput.
L

Expanded text:
irtutis habetur. Arculus a flammis quod calet arcet epar. Reumatis et stomachi vicium de corpore tollit. Liberat a multa frigiditate caput; L
Abbreviated transcription (Latin):
fictil e claudit opus.
Um mare feruescit locus oppugnat᷑
ah undis.
Ix aliquis poterit egeradire
locum.
Antarus humana fruitur uirtute
medendi .
m plagas ueteres consolidat qz
nouas.
Lcera quȩ patitur cutis ex humoribꝰ
extra
Antarus astringit lumina
clara facit.
Anguinis obturat uenam
ubuenit aiteticis. fit
medicina pedum.
Tilis ad febres ⁊ frigora. sed
tamen huius.
sus aquȩ lateri continuata¬
obest.¬
st aqua qmͣ ppłi de prato
balnea dicunt.
Reditur a multis hoc
cicerdns opus.
It ina difficilis quȩ ducit ad
inferiora.
Nquibus inueniet qmͣ petit
eger aquam.
Ec bene uiscerib fertur con¬
ferre modestis.
Neuiat corpus. qd̃ grauat
humor inhers.
Icunt et duros mire mollire
lacertos.
Tcaput et scapulas ad sua iura
trahit.
L

Expanded text:
fictile claudit opus. Cum Mare feruescit locus obpugnatur ab vndis: Vix aliquis poterit eger adire locum. Cantarus humana fruitur uirtute medendi. Nam plagas ueteres consolidatque nouas. Ulcera, que patitur Cutis ex humoribus extra, Cantarus abstringit; lumina clara facit. Sanguinis obturat uenam Subuenit arteficis; fit medicina pedum. Utilis ad febres et frigora sed tamen huius Usua aque lateri continuaobest.st aqua quam populi de prato Balnea dicunt; Creditur a multis hoc ciceronis opus. Est via difficilis que ducit ad inferiora In quibus inueniet, quam petit eger, aquam. Hec bene uisceribus fertur conferre modestis Alleuiat corpus quod grauat humor inhers. Dicitur et duros mire mollire lacertos, Et caput et scapulas ad sua iura trahit. L
Abbreviated transcription (Latin):
Ripta palũbarum fu̾it quia
grata palumbis.
El qr ꝙ lumbis fertur
obesse parum.
Nda palũbarum lȩsos cum x̾tice
renes.¬
Anat. et urine sumpta
recludit iter.
Xoculis nebulas: s ab auribus
excutit euros.
Ardiacam tollit artheticam¬
q fugat.
Tmaiora facit si scis seruare
salsis caueas.frigida quȩq
fuge.
Lgentes iutrabis aquas. consu¬
diȩta facit.
Nte domũ uatis lacus est ibi
dictus Aueni.
¶Rande ruinosum preminet
artis opus.
Oc lauacrum ferri: qd̾ habet ferruginis
unda domo.
Iquis emigraneum patitur quandoq
dolorem.
iue supertilii sȩpius intret
aquam.
Um uicio capitis nubem
caliginis aufert.
Oilitur ex oculis sangius.
ab aure sonus.¬
Iquis aquȩ talis uires cog¬
nosceret eger.
Ollirio numquam lesus
haberet opus.
Annosos oculos sincerat. et
ephetat aures.
Ongaudet capiti cellula¬
trina suo.

Expanded text:
ripta palumbare fuerit vel grata palumbis, Vel quia quod lumbis fertur obesse parum. Unda palumbare lesos cum vertice renes Sanat et urine sumpta recludit iter. Ex oculis nebulas • et ab auribis excutit euros. Cardiacam tollit artheticamque fugat. Et maiora facit, si scis seruare salsis caueas, frigida queque fuge. Algentis vitabis atque consudieta facit.nte domum vatis lacus est ubi dictus Averni, Grande ruinose preminet artis opus. Hic lauacrum ferri quod habet ferruginis a domo. Si quis emigraneum patitur quandoque Dolorem Siue supercilii, sepius inter aquam. Cum vicio capitus nubem caliginis aufert. Tollitur ex oculis sanguis, ab aure sonus. Si quis aque talis vires cognosceret eger Collirio nunquam lesus haberet Opus Pannosos oculos sincerat et ephetat aures. Congaudet capiti trina suo.
Abbreviated transcription (Latin):
Esans est lauacrum qd̃ sol et luna uo¬
catur
scur sol stellis preualet
istut aquis.
QMne genus gutte tollit genus
omne doloris.
Istula ni uiolet uiribus
ossa suis.¬
ubuenit antique lauacrum regale
podagir.
I faciat fractos inueterata
pedes.¬
Ed tamen ignorant ubi sit tam
nobilis unda.
bruit antiqua fortẽ
ruĩna locum.
UOs igitur quos longa dies
fastidit er etas.
Quos tam longeuos nutrit
auersa pous.
DEmonstrate locum. qui sol ⁊ luna
uocatur.
Tilis a multis edificandus
erit.

Expanded text:
esaris est lauacrum quod Sol et luna vocatur: Sicut sol stellis preualet istud aquis. Omne genus gutte tollit; genus omne doloris Fistula ni violet viribus ossa suis. Subuenit antique lauacrum regale podagre, Ni faciat fractos inueterata pedes. Sed tamen ignorant ubi sit tam nobilis unda Obruit antiquum forte ruyna locum. Vos igitur quos longa dies fastidit et etas, Quos tam longeuos nutrit Auersa senes, Demonstrare locum qui sol et luna vocatur: Utilis a multis edificandus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iberat ydropicos. hic omnis
gutba fugatur.
Leumaticis prodest febricitare
uetat.
Um maris unda tumet tanti uacat.
unda pugilli.
Ro stacione loci tam breue nom̃
habet.
st iter obliquum paruam qd̃ ducit ad
undam.
hx hominũ .A. creditur illa capax.
Ni tollit onus. uentrem cessare
solutum.
Ogit et ydropicos attenuare potest.
⁊ patitur cum splene caput cum frigore
corpus
Ebruerit. certam sentiet eger opem.
Uid de te referam satis ammirande
pugille.
Uod ꝓprie uidi lumine
testor ego.
Rduus usus aque
baculis adductus
amicis.
Iscessit sanus
non ope uectis¬
egens¬
st aqua ouȩ poterit bene
tunc grorgica dici.
bdita telluris uena
ministrat aquam.
Qa nullus poterit flamina
nõ indice fungi.
m uia sõ terris plena
timore later.
Uantum mens hominis timet ingredien¬
do lauacrum.
¶Irifica. tantum leta relin¬
quit aquam.
Ec lapidem frangit urinam soluit ad
usum
Nimultis prohiber articulare
malum.
Ilia. si crura: si pes, sibrachia.
si frons.

Expanded text:
Libera ydropicos hic omnes Libera ydropicos hic omnes gutta fugatur. Flegmaticis prodest, febricitare vetat.um maris unda tumet, tanti vacat unda pugilli Pro stacione loci, tam breue nomen habet: Est iter obliquum paruam quod ducit ad undam; Vix hominum septem creditur esse capax. Ani tollit onus; ventrem cessare Solutum Cogit et ydropicos attenuare potest. Si patitur cum splene caput, cum frigore corpus Febrierit, certam senciet eger opem. Qui de te referam, nimis admirande pugille, Quod proprio vidi lumine testor ego: Aridus, usus aqua, baculis adiutus amicis, Discessit sanus non ope vectiegensEst aqua que poterit de iure Georgica dici: Abdita telluris vena ministrat aquam. Qua nullus poterit flamma non indice fungi: Nam via sub terris plena tumore latet. Quantum mens hominis timet ingrediendo lauacrum, Mirificam tantum leta relinquit aquam. Hec lapidem frangit; urmam soluit ad usum. In multis prohibet articulare malum. Si scia, si crura, si pes, si brachia, si frons
Abbreviated transcription (Latin):
Aluia diua parens inuenit forte
lauacrum.
E ꝓpͥo tͥbuit noĩe nom̃ aquȩ.
Esccat matrices quo uis hũo
Mpregnat steriles. fructifi¬
care facit.
Enstrua si forsan fugiant in
uita redibunt.
Tfacit hoc lauacrumn ne sine lege flu¬
ant.
Qas patitur matrix causas o pͦtempe¬
rat egras.
Nde q̃ri posset semĩa causa parit.
Os igitur steriles noueq insig¬
nia prolis.
suetet annosi temporis
egra dies.
Am uir qm mlier te saluiana
frequentet.
Am uir qmͣ mulier frigidus
esse potest.
st locus antiqua testudine ductus ĩ
aluum.
Rupe sub ingenti celte
cauata domus.
Lena figuratis morborum con¬
scia formis.
D quid aq̃ ualeãt. q̃q figura notat.
Es miranda satis satis est
horrenda q uisu.
ic ueniente die mittitur
unda semel.
Ec eadem partim primum petit ȩquora ꝑtĩ.
xtenuata fluens refluit unde
uenit.
Thͥus qm dudum bessayda
que semel anno.
Ni prestabat mota salutis opem.
Et aqua cotidie qm̃ młtos mota
Euina fugat stoͣm roborat. atq cap̃t.

Expanded text:
lvia diua parens inuenit forte lauacrum; De proprio tribuit nomine nomen aque. qua matrices quouis humoas steriles fructificare facit. Menstrua, si fugiant forsan, In uita redibunt. Et facit hoc lauacrum ne sine lege fluant. Quas patitur matrix causas obtemperat egras Unde queri possit femina, causa perit. Vos igitur steriles moneat si gracia prolis Viuere et annosi temporis egra dies: tam uir quam mulier te, Siluiana, frequentant, Tam uir quam mulier frigidus esse potest. st locus antiqua testudine ductus in aluum Rupe sub ingenti celte cauata domus. Plena figurarum morborum conscia formis Ad quid aque valeant queque figura notat. Res miranda satis, satis est horrendaque visu. Hic veniente die mittitur unda semel: Hec eadem partim primum petit equora, partim Extenuata fluens refluit unde venit. Plus hic quam dudum bessayda que semel anno Uni prestabat mota saluits opem, Hic aqua cotidie quam multos mota Reuma fugat Stomachum roborat atque caput