comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dentibus his breuiter sua in heduos merita
exposuit: quos et ꝗ̃ humiles accepisset. et cõ¬
pulsos in oppida mulctatos in agris omĩb
ereptis copiis imposito stipendio obsidibus
sũma cũ contumelia extortis. et quã ĩ fortunã
quãq in amplitud inẽ deduxisset: ut nõ so lum
in pristinũ statum redissent. sed oñn tempoꝵ
dignitatẽ et grãm añcessisse uiderent.. his
datis mandatis: eos ab se dimisit. Noiuodumĩ
erat oppidũ heduoꝵ ad ripas ligeris opportu¬
no loco positum. Huc cesar om̃s obsides gallie
frumentũ. pecumã publicã suoꝵ atq exerci¬
tus impedimentoꝵ magnã partẽ contulerat.
uc magnũ ñm equoꝵ huiꝰ belli causa ĩ ita¬
lia atq hispania coemptum miserat. Eo cum
Eporedorix uiri domarusq uenissent et de sta¬
tu ciuitatis cognouissent. Lictauicũ bibracti
ab hedius receptum qd est oppidũ apud eos
maxiẽ auctoritatis: Connietolitauũ magr̃atũ

Expanded text:
dentibus his breviter sua in Aeduos merita dentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum
Abbreviated transcription (Latin):
castris eduxit: aciemq idoneo loco cõ stituit.
Cũ Uercingentorix nihilominus in aequũ locũ
descenderet/ leui facto equestri prelio acqz se¬
cundo. in castra exercitũ reduxit. Cũ hoc idẽ
postero die fecisset. satis ad gallitã oñtationẽ
minuendam. militũq aĩos confirmandos
factũ existimãs in heduos mouit castra. Ile
tũ ꝗdem in secutis hostib: tercio die ad flu¬
men Elauer pontes reficit: eo q exercitũ tradu¬
cit. Ibi a uiridomaro atq epodorige heduis ap¬
pellatus didicit cũ oĩ eꝗtatu lictauitũ ad sol¬
licitandos heduos profectũ. opus esse ip̃os ante¬
cedere ad confirmandã ciuitatẽ: et si multis
iã rebus cesar perfidiã heduoꝵ perspectã ha¬
bebat. atq hoꝵ discessu admaturari defectio¬
nem ciuitatis exiftimabat: tñ eos retinendos
nõ constituit: ne aut ferre iniuriã uideretur
aut dare tnoris aliquam suspicionem. disce¬

Expanded text:
castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Disce
Abbreviated transcription (Latin):
a tabunis militũ legatisqz ⁊̾fineri potuissent.
Exposuit ꝗd iniꝗtas loci posset. ꝗd ip̃e ad auari¬
cũ sensisset. cũ sine duce et eꝗtatu dephensis
hostib exploratã uictoriã dimisisset. ne paruũ
mõ detrimentũ in cõtentione ꝑꝑ ini quitatẽ loci
accideret. Quãtoꝑe eoꝵ amini magnitudinẽ
admiraretur. qđ nõ castroꝵ munitiones. non
altitudo montis. non murus oppidi tardaie
potuissent. tantoꝑe licenciã arroganciã q
rep̃hendere. qđ plus se ꝗ̃ imꝑatorẽ de Uictoria
atq exitu rerũ sentire existĩmarent. nec
minus se ab milite modestiã et continenciã
ꝙͣ Uirtutem atq aniii magnitudinẽ de sydera¬
re. hac habita concione. et ad extremã oroe
confirmatis mmilitibus: ne ob hãc causã aĩo
ꝑmouerentur. neu qd̾ mi ꝗtas loci attulisset:
id uirtuti hostiũ tribuerent. cadem de profe¬
ctione cogitans que ante senserat: legiones

Expanded text:
ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex
Abbreviated transcription (Latin):
mee uite subuenire conamini: quẽ iã sanguis
uiresq deficiunt. Proinde abite dũ est fa¬
cultas. Uosq ad legionem necipite. Ita pugnãs
post paululũ concidit. ac suis saluti fuit᷑
Nostri cũ undiqi premerentur xlui. cẽturio¬
nbus amissis: deiecti sunt loco. sed intolerã¬
tius gallos insequentes. legio decima tardauit.
que subsidio paulo ęquiore loco constiterat
hanc rursus xiii. legionis cohortes exceperũt
que ex castris minoribus educte: cũ T Sextio
legato ceꝑant locũ suꝑiorem. Legiones ubi
primũ planiciem attigerunt infestis contra
hostes signis constiterant. Uercingentorix
ab radicibus collis suos intra munitiones
reduxit. Eo die milites sunt paulo minus
septingenti desyderati. Postero die cesar cẽ¬
tione aduocata: temeritatẽ cupiditatem q
militũ rep̃hendit. qd sibi ip̃r idicauissent
quo procedenclũ. aut ꝗd agendũ iuderetur.
neq signo recipiendi dato confticissent. neq

Expanded text:
"meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque
Abbreviated transcription (Latin):
nris quos cesar ab dextera parte alio ascensu
manus distinendi causa miserat. hi similitudie mlt
dextris humeris exertis aĩaduertebantur qd
insigne pacatũ esse consueuerat: tñ id ips um
sui fallendi causa milites ab hostibus esse factũ
existimabant. Eodem tp̃e L. fabinus cẽturio
quiqr una murũ ascenderant. circũuenti atq
interfecti. muro precipitabantur. M. petroni
eius legionis centurio cũ portas extidere cona¬
tus esset: a multitudĩne oppressus. ac sui despe¬
rans. multis rã uulnerib acceptis mampularib
suis qui illũ secuti erant: qm̃ inquit me Una
uobiscũ seruare non possum. Uestre quidem
uite certe prospicia. quos cupiditate głe adductꝰ
in periculũ deduxi. Uos data facultate uobis
consulite. Simul ĩ medios hostes irruit. duob¬
q interfectis reliquos aporta paululũ subno¬
uit. Conantibus auxiliari suis: frustra inꝗt

Expanded text:
nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armdextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tui oint ñm augebat. Quoꝵ cũ magna mul¬
titudo conuenisset matresfamilie q̃ paulo ante
romanis de muro manus tendebant. suos obtestari
et more gallito passũ capillũ oñtare liberosq ĩ
conspectũ proferre ceperunt. Erat roma ins
nec loco nec mĩs squa contentio. Snil et
spacio et cursu pugne defatigati non facile recẽ¬
tes atq integros sustinebant. Cesari cũ miquo
loco pugnari hostiũq augeri copias uideret
ꝑmetuens suis ad T sextiũ legatum quẽ ii¬
noribus castris presidio reliquerat. misit. Ut co¬
hortes ex castris celeriter educeret. et sub in fimo
colle a dextero latere hostium constitrieret: ut si
mõs loco depulsos Uidisset: quo minus libere hostes
insequerentur: terreret. ipse paululũ ex eo loco
cum legione progressus. ubi constiterat: euen¬
tum pugne expectabat. Cum acerrime cominus
pugnaretur et hostes loco et mĩo nri Uirtute
confiderent: subito sunt hedui uisi ab latere

Expanded text:
tium numerum augebat. Quorum cum magna multium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere
Abbreviated transcription (Latin):
matres familie de muro uestem argentũ qr iactabãt
et pectore nudo prominentes passis manibus obte¬
stabantur romanos ut sibi parcerent neu sicut
auarici fecissent ne a mulicribus ꝗdem atq in¬
fantibus abstinerent. Nõmlle de muris ꝑ man ꝰ
demisse sese militibus tradebant. L. Sabinus
centurio legionis octaue quem inter suos eo die
dixisse constabat excitari se a uaricensibus premiis.
neq cõmissurũ ut priusq quisꝙ murũ ascende¬
ret tres suos nactus mampulares: atq ab his
sublenatus murũ ascendit. hos ip̃e rursus sm-¬
gulos exceptams in murũ extulit. Interi hi ꝗ
ad altera partem oppidi ut supra de mõstraum
munitionis causa conuenerant: pͥmo ex audito ela¬
more. inde etia crebris mĩciis incitati oppidum
ab romanis teneri: premissis equitibus magno
concursu eo contenderunt. eoꝵ ut quisq pͥmus
uenerat sub muro confistebat suoꝵ q pugnan¬

Expanded text:
Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnan
Abbreviated transcription (Latin):
Ac tanta fuit in caftris capiendis celeritas:
Ut Iotomaparus rex Niciobrogũ subito in
tabernaculo oppressus ut meadie conquierat.
superiore corporis parte midata. Uulnerato eqͦ
ux se ex manibus predantiũ militũ eriperet.
Consecutus id qd̾ aĩo proposuerat Cesar: recey¬
tui cani iussit. Legioni decime qua cũ cõcio
natus erat signa constituit. ac reliquarum
legionum milites non exaudito sono tube qd
militũ legatisq ut erat a cesare preceptũ:
retinebantur. Sed elati spe uictorie celeris
et hostium fuga et suꝑioru temporũ secũdis
prelus nihil adeo arduum sibi esse exiftmia¬
uerunt: quod non Uirtute consequi possẽt.
Neq finem prius sequendi fecerunt ꝗ muro
oppidi portisq appropin quauerunt᷑ : Tũ ueto
e ommnibus uibis partibus orto clamore qui logiꝰ
aberant repẽtino tumultu perterriti: cũ hostem
nitra portas esse existimarent sese ex oppido ciecent.

Expanded text:
ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, qmilitum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prefecerat. quid fieri uellet ostendit. In pri¬
mis monet ut contineant milites: ne studio
pugnandi aut spe prede longius progrediant.
quid iniquitas loci habeat incõmodi proponit.
hoc uia celeritate posse uitari. occasionis esse
rem non prelii. His rebus expositis. signũ dat.
et ab dextera parte alio astensu eodemtpẽ
heduos mittit. Oppidi murus ab p lanitie
atq inicio astensus recta regione si millus
anfrat tus intercederet mille ec. passus aberat
quic quid huic cirtuitus ad molliendũ cliuum
accesserat. id spaciũ itineris augebat. a me¬
dio fere colle in longitudine ut natã monti
ferebat ex grandibus saxis sex pedũ murum
qui nostrum impetũ tardaret preduxerant
galli: acq inferiore onmi spacio Uatuo relicto
superiorem partem collis usq ad murũ opprdi
densissimis castris compleuerant. Milites da¬
to signo celeritate ad munitionem perueniũt.
eamq transgressi trinis castris potiuntur.

Expanded text:
praefecerat, quid fieri velit ostendit: in pripraefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
muniendu om̃s a yercingentorige enoratos
hac re cognita cesar mittit cõplures equitie
turmas. eisdem media nocte imꝑat: ut paulo
tumultuosius omnib locis lagarentur. Prima
mulionesq cũ cassidibus equitũ specie ac simula¬
none collibus circũuchi iulet. his paucos addit
equites qui latius ostentationis causa nagarẽtur
longo circuitu easdem om̃s iubet pete regiones.
hec procul ex oppido Uidebantur ut erat a ger¬
gouia despectus in castra/ neq tanto spacio
certi quid esset explorari poterant. Legionem
unã eodem iugo mittit. et paulũ progressam
in feriore constituit loco silusq occultat. Au¬
getur gallis suspitio atq om̃s illo munitionẽ
copie traducunt. Uacua castra hostũ Cesar cõ¬
ipicatus tectis insignib suoꝵ occultatis q si¬
gnis militaribus: raros milites qui ex oppido
aĩaduerterent᷑. ex maioribus castris in minora
taducit: legatisq quos singulis legionibus

Expanded text:
muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Primamulionesque cum cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
de cinitate iudicare: neq de sua in heduos beniuo¬
lencia dimminuere. ip̃e macorẽ gallie motũ ex¬
pectans: ne ab omnib ciuitatib circũ sisteretur.
consdia mbat: quẽ admodũ a gergonia discedet.
at rursus omer exercitum ꝯtraheret. ne profectio
nacta ab timore defectionis similis fuge ui¬
deretur. hec cogitandi accidere iuisa est fa¬
cultas bene rei gerende nã tũ in minora castra
opis perficiendi causa uenisset: aiãduertit
collem: qui ab hostibus tenebatur undatũ hoĩb
qui suꝑioribus diebus iux pre multitudine cerni
poterat. Admnatus querit ex profugis causi
quoꝵ magnus ad eum quottidie mĩs conflucla
Constabat inter omnes qd iã ipe cesar ꝑ expolo¬
atores cognouerat: dorsum esse eius iugi propi
equũ sedhunt siluestrem et angustũ qua es¬
set aditus ad alteram partem oppidi uehe
uno colle ab romanis occupato. si alterũ ami¬
sissent. ꝗn pone cirquallati. atq onni exitu
et pabulatione interclusi uiderentur: ad hñc

Expanded text:
de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem oppidi; huicsentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc
Abbreviated transcription (Latin):
nisti tucrat. quo ex oppido cũ legati ad eũ uenis¬
sent oratum Ut sibi ignosteret sueq uite cõsulaet.
ut celeritate reliquas nos conficeret q pleraq erat
consecutus. arma conferri. equos produci. obsis¬
des dau iubet. Parte iã obsidũ tradita cũ reliqua
administrarentur/ centurionib et paucis militib
intromissis qui arma iumentaq congrerent
equitatus hostiũ procul uisus est : qui agmen
seicingentorigis ancesserat quẽ simulatq oppi¬
dan conspexermit. atq in spem auxilii Iene¬
runt. clamore sublato / arma capere portas
claudere murũ complere ceperunt. Centurio¬
nes iñ oppido cũ ex significatione galloꝵ noui
aliquid abhir miri consilii intellexissent gladut
distuctis pouces occupauerunt: suosqr oñitinto¬

Expanded text:
instituerat. Quo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hoserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque o
Abbreviated transcription (Latin):
bũ Carmitũ proficiscitur. Qui cũ p̾o allato
nũcio de oppugnatione Uellanduni cũ longius
cam rem ductũ iri existimarent presidiũ
genabi tuendi causa: qd eo mitterent cõpa¬
rabant. huc biduo ꝑuenit castris añ oppidũ
positis dici tp̃e exclusus in posterũ opprigna¬
tionẽ differt. queq ad eã rem Usui sant mili¬

Expanded text:
 allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeq
Abbreviated transcription (Latin):
ta contumelia accepta om̃i suoꝵ uolũtate
alienare. Itaq cohortatus heduor de supporta¬
do cõmeatu pmittit ad boios. qui de suo aduẽ¬
tu doceant. hortentur q ut in fide maneant.:
Atq hostiũ impetũ magno aĩo sustineant duab
Agedinci legionib atꝙͣ impedimẽtis totius
exercitus relictis ad boios proficiscitur. Altero
die cũ ad oppidu Senonũ uellandunũ Uenisset

Expanded text:
ta contumelia accepta omnium suorum voluntates ta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Seno
Abbreviated transcription (Latin):
itmere intermisso ꝑ sines heduoꝵ in inigones
concendit : ubi duc legiones hyemabant: ut si
quid de sua salute ab heduis miretur. consilii
celeritate precurreret. Eo cũ ꝑuenisset. ad
reliquas legiones mittit: priusq om̃s ĩ Uinim
locũ cogit q̃ de cius aduentu Aruennis mĩciari
posset. hac re cognita Uercingentorix rursus
n butiuges exercitũ reducit. Atq inde pro¬
fectus gorgobiã boioꝵ oppidũ. qd̾ ibi helue¬
tico prelio uictos Cesar collocauerat. hedius qr
attribuerat oppugnare instituit. Mignã hec
res cesari difficultatẽ ad consiliũ capiendũ
afferibat. si reliquã partẽ hyemit uno ĩ loco
legiones contineret. ne stipendiar heduoru
expugnatis. cuncta gallia deficeret. qd nullũ
amicis in eo presidiũ Uideretur positũ esses
maturius ex hibernis educeret: ne ab re frumẽ¬
taria duris subuectionibr laboraret. prestare
Uisum est tũ oñs difficultates perpeti: ꝗͣ fã¬

Expanded text:
itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tan
Abbreviated transcription (Latin):
et q̃ maximũ hostibus terrorẽ inferant. Celerit
hec fama atͦq nuntiis ad uercingento rigem per¬
feruntur. Quẽ ꝑterriti oñs aruẽni circũ sist
atq obsecrant ut suis fortunis consulat: neue
ab hostibus dirripiantur: preserti cũ uidea
om̃e ad se bellum trans latũ. Quoꝵ ille precibi
ꝑ motus castra ex biturigibus mouet ꝑ aruẽ¬
nos uersus. At cesar biduũ in his locis morat
qd hec de Uercingentorige usus uentura opiõe
ꝑceperat: ꝑ causam supplementi equitatusq
cogendi ab exercitu discedit: brutu adolescente
hĩs copiis preficit. hunc monet ut ĩ oĩb par¬
tibus equites ꝗͣ latissime peruagentur. daturũ
se oꝑam ne longius triduo ab castris absit.
his constitutis rebus: suis inopinãtibus ꝗ̃ma
xnnis potest itineribus Uiemiã peruenit.
Ibi nactus recentẽ equitatũ quẽ multis ante di¬
chus co premiserat. neq diuruo ueqr nocturno

Expanded text:
et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno
Abbreviated transcription (Latin):
consilus añuertendũ existimauit. ut narborie
proficisteretur. Eo cũ uenisset tiẽtes cofirmat
presidia in Rutenis proiũcialib uolcis aretro¬
mecis Tolosatibus tircũq Narbonem. q̃ loca¬
erat hostibus finitima confirmauit. Parteni
copiaꝵ ex prouĩçia supplementũ qr qd ex italia
adduxerat/ in heluios qui fines aruẽnoꝵ conit¬
tingunt conuienire iubet. His rebus cõparatis
represso iam lucterio et remoto qd intrare intra
presidia periculosum putabat ĩ heluios profi¬
iscitur. Etsi Ceuenna qui arue̾nos ab heluis
discludit durissimo tp̃e anni altissima iue
iter impediebat: tamen discussa niue sex in
altitudinẽ pedũ atqr ita uns patefactis sum¬
mo militũ sudore ad fines aruẽnoꝵ peruenit.
Quib oppressis mopinantibr. qd̾ se ceuenna
ut muro munitos existimabant. ac ne sigulari
quidẽ unꝗͣ hõi eo tp̃e anni semite patuerant
e quitibus imꝑat: ut ꝙ̃ latissime possint Uagent

Expanded text:
consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur
Abbreviated transcription (Latin):
ut si flumen transissent: Una ex parte ip̃i
altera Aruẽni se crr̃cũ sisterent. id ea ne de cã
quani legatis pronũciarint an ꝑfidia ad ducti
fecerint. qd nihil nobt constat: non Ridetur eẽ¬
pio certo proponendũ. bituriges eoꝵ discessu
tatim cũ aruennis iunguntur. his rebus
italiam cesari nunciatis: tũ iã ille Uibanas res
Uirtute. Sn. pompen cõmodiorẽ in statũ per¬
uenisse intelligeret. ĩ transalpmã galliã pio¬
sectus est. Eo cũ Uenisset magna difficultate
afficiebatur qua rõne ad exercitũ ꝑuenite possi.
nã si legiones in proĩciã arcesserẽt/ se absente
ad exercitum contenderet: nehis ꝗde eo tpe ꝗ
Ridebat. Interim Lucterius Cadurcur ĩ rute¬
nos missus eã tiuitatẽ Aruẽnis conciliat. pro¬
gressus in Nitiobuges et gabalos ab Utrs qr
obsides accepit. et magna coacta manu in
pioiũciani Narbonem Uersu eruptionem
facere contendit. Qua re mĩtiata Cesar dib

Expanded text:
ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tevidebat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
plicũ dubitates cogit. nã maiore delicto cõ¬
misso igne atq omnib tormẽtis necat. leuiore
de causa auribus de siectis, aut singulis defossis
oculis domũ remittit: ut sũit reliquis documẽto
et magnitudine pene ꝑterreant alios. his
supplitns celeriter coacto exercitu. Lutteriũ
Cadurcũ sũme horẽm audacie cũ parte copia
in Rutenos mittit. ip̃e in bituriges proficiscit
Eius aduentu butiriges ad heduos quoꝵ erant
in foedere: legatos mittunt sub sidiũ rogatũ
quo facilius hostiũ copias sustinere possint. he¬
dui de consilio legatoꝵ. quos cesar ad exercitum
reliquerat. Copias equitatus peditatusq subsi¬
dio biturigibus mittunt. Qui cũ ad flumen
ligerim uenissent. qd bituriges ab heduis diui¬
dit. pancos dies ibi morati: neq flumen tran¬
sire ausi domũ reuertuntur. legatisq nostris
remnciant. se biturigũ per fidia ueritos re¬
uertisse: quibus id consilu fuisse cognouerunt:

Expanded text:
plici dubitantes cogit. nam maiore commisso deplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint,
Abbreviated transcription (Latin):
prohibetur ab gobãnitione patiuo suo. reliqͥsq
pͥncipibus. qui hãc temptandã fortunã nro ex¬
istimabant. Expellitur ex orpido Gergobia: no
desticit tñ atq in agris ht̃ delectũ egentiũ
ac ꝑditoꝵ. hac coacta manu quoscũq adit ex
ciuitate ad suã sententiã perducit. Hortatur
ut cõis libertatis causa atma capiant. magͦsq
coactis copiis aduersarios suos a quib paulo
ante erat ciectus. expellit ex ciuitate. rex a sur
appellatur. dimittit quaqua uersus legationes
obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi de¬
nones. parisios. p ic tones. Cadurcos Turones.
Auleurcos. Lemouices. Andos reliquos q om̃s
qui occanũ attingunt adnĩgit om̃i consensu
ad eñ defertur imperiũ. Qua oblata ptãte oĩli
his ciui tatibus obsides imꝑat. certũ nũm militũ
In pͥmis equitatui studet. Sũme diligencie. sũ¬
ma imperii seueritatẽ addit. magnitudine sup-¬

Expanded text:
Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine sup
Abbreviated transcription (Latin):
genabin Signo dato concurrunt. ciuesq roma¬
nos: qui negotiandi causa cõstiterant: ĩ his G.
fusiũ cottã honestũ equitem ronanũ qui rei
frumentarie iussu cesaris pre fuerat. iterficiũt.
bonaq eoꝵ diripiunt. Celeriter ad om̃s gallie
Ciuitates fama perfertur. Nam Ubiq maior atqr
illustrior incidit res claniore ꝑ agros regionesq̃
significant. hanc alii deinceps excipiunt et pro¬
ynnis tradunt: ut tu accidit. Nã q̃ genabi
guente so le gesta essent ante pͥmã confectã u¬
giliã in fmibus arguennoꝵ audita sunt. qd̾
spaciũ est milliũ passuũ circiter centũ lx..
Simili rõne ubi uercingentorix celtilli filius
Arguemius sume potentie adolestens. cuis pr̃
principatũ gallie totius obtinuerat: et ob cani
causa qd̾ regnũ appetebat. ab ciuitate erat ĩ t̾¬
fectus conuocatis suis clientib. facile eos icẽ¬
dit. Cognito cius consilio ad arma cõcurrunt.

Expanded text:
Cenabum signo dato concurrunt civesque RomaCenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio ad arma concurritur.
Abbreviated transcription (Latin):
sar ab exercitu intercludatur. id facile esse qd̵ neq
legiones audeant absente imꝑatore ex hiberuis egre¬
di. neq imꝑator sine presidio ad legiones ꝑuemre
poslet. Postremo in acie prestare interfici. ꝙ nõ
Ueterẽ belli gloriã libertatemq quã ab maiorib
acceperant recuperare. his rebus agitatis profitẽ
Carmites se nullũ periculũ coĩs causa salutis se
recusare. pͥncipesqr se ex ommnib bellũ facturos
pollicentur. Et qui ĩ pnũtia de obsidibus cauere¬
inter se non possent: ne res efferatur: ut iureiurãdo
ac fide sanctiatur petunt. collatis mlitaribus
signis: qd morte coꝵ grauissima cerimonia cõti¬
net. ne facto micio belli ab reliquis deserantur.
Tum collaudatis Carmitibus. dato iure iurando
ab ommib qui aderant: tp̃e cius rei cõstituto ab
concilio disceditur. Ui ea dies uenit. Carmites
Cotuato et condũno ducibus desꝑatis hõibus:

Expanded text:
sar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque sar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicenturinter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Uieta gallia Cesar ut constituerat
ii italiam cõuentus ꝑagendos
proficiscitur. Ibi cognostit de
Clodii cede. C senatusq consulto
Certior factus. ut om̃s Iuniores italie coniurarẽt
delectũ tota prouincia hr̃e instituit. he res in
gallia transalpina celeriter per feruntur. ad¬
dunt ip̃i et affingunt Rumoribus galli qd̾ rel
postere iudebatur. retineri Urbano motu cesarẽ
neqr in tantis discessionibus ad exercitũ uenire
posse. hac impulsi occasione qui iã ante se po.
ro: imperio subiectos dolerent. liberius atq au¬
datius de bello consilia mire incipiunt. Iudictis
inter se principes gallie conciliis siluestribiꝵ
atq iemotis locis queruntur de acconis morte.
posse hũc casu ad ip̃os decidcre demonstrant
miserantur cõmune gallie fortuna: onnib polli¬
faciant: et sui capitis ꝑiculo gallia ĩ libertate
Uendicent. In p̾mis cõnem esse habendã dicint
priusꝗ eoꝵ clandestina consilia efferantur: ut ce¬

Expanded text:
uieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollifaciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Cae
Abbreviated transcription (Latin):
suscepto qui se sũma ab cesare gram mituros
putarent. poene naturam studio uncerent
semꝑ paulũ ad sũmã felicitatem defuisse iudẽt᷑
atq ille latebus aut saltibus se eriꝑet: et noctu
occultatus. alias regiones partesq peteret. non
maiore equitũ presidio ꝗ̃ quattuor: quib solis
uitam suã cõmittere audebat. Tali modo Uastatis
regionibr exercitũ Cesar duaꝵ cohortiũ clãnoduro¬
cohortoꝵ remoꝵ reducit: concilioq in eũ locũ
gallie indicto. de cõuiratione Senonũ et car¬
nutũ questionem hr̃e instituit: et de accone
qui princeps eius concilii fuerat grauiore sen¬
tencia pronũciat: ac more maioꝵ supplic ium
sumpsit. Non nulli iudiciũ Ueriti profugerũt.
Quibus cũ oque et igni interdixisset duas le¬
giones ad fines Treueroꝵ. duas ni lngonibur
et reliquas in senomi finibus addixit᷑. ĩ hibes¬
ms collocauit. fumento q exercitu improuiss

Expanded text:
suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultatus alias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit concilioque in eum locum Galliae indicto de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consili fuerat, graviore sententia pronuntiata more maiorum supplicium sumpsit. Non nulli iudicium veriti profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis collocavit frumentoque exercitui proviso,
Abbreviated transcription (Latin):
admiranctu uidebatur qd̵ germani qui eo cõsilio
rhenũ transierant: ut ambiorigis fĩnes depopu¬
larentur. ad castra romanoꝵ delati optatassimũ
Ambiorigi beneficiũ obtulerunt. Cesar rursus ad
Uexandos hostes profectus: magno coac to nuo ex
finitinis ciuitatib in oñs partes dimittit. oñis
Uici atq oĩa edificia que quisq conspexerat inten¬
debantur. pieda ex omnibus locis agebatur. funũc¬
ta non solũ tanta multitudine iumẽtoꝵ atq homi
consumebantur: sod etiã anni tp̃e atq imbribus
procubuerant. ut siqui etiã in pñcia se occultasset
tũ his deducto exercitu reꝵ om̃i mopia percũdũ
uidetur. Ac sepe in eũ locũ uentũ est tanto in
oĩs partis diuiso equitatu. ut nõ mõ uisũ abse
ambiorigom in fuga conspexisse dicerent captiui¬
sed nec plane etiã abiisse ex conspectu cõtenderẽt.
ut spe consequencti illata atqr infinito labore

Expanded text:
admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore
Abbreviated transcription (Latin):
gnatione castroꝵ qd nr̃os ia constitisse in nuunitio¬
n̾ibus uidebant. cũ ea preda quã ĩ siluis deposue¬
rant. trans rhemĩ sese receperunt. At tantus
fuit etiã post hostiui discessus terror. ut ea nocte
cũ G. Uolustenus missus cũ equitatu ad castra
uenisset. fidem nõ faceret adesse cũ ĩcolumi ce¬
sarem exercitu. Sic oĩo aĩos tinior p̾occupauerat.
ut poene alienata mente. deletis oĩbus copus equi¬
tatũ se ex fuga recepisse dicerent. neq ĩ columi
exercitu germanos castra oppugnaturos fuisse
contenderent. Quem timorẽ cesaris aduentus
sustulit. Reuersus ille euentus belli nõ ignorãs
unũ qd cohortes ex statione et presidio essent
emisse questus: ne miminco quidẽ casu locũ re¬
lnqui debuisse: multũ fortunã ĩ repẽtino ho¬
stiũ aduentu potuisse iudicauit. multo etiã am¬
plius/ qd̾ poene ab ipso uallo portisq castrorum
barbaros aduertisset. Quaꝵ om̃i rerũ maxie

Expanded text:
gnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitiognatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum hostium terror ut ea nocte, cum Gaius Volusenus missus cum equitatu ad castra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adventus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime
Abbreviated transcription (Latin):
se cohortati duce G. Trebonio equite romano
qui eis erat p̃positus ꝑ medios hostes perrũpũt
incolumes q ad unũ oñs ad castra perueniũt.
hos subsecriti calones equitesq eodem ĩ petu
militũ Uirtute seruantur. At hi qui ĩ iugo
constiterant nullo et nc̃ Isurei militaris per-¬
cepto: neq ĩ eo qd probauerant consilio ꝑmanere
ut se loco suꝑiore defenderent: neq eã quã pro¬
desse aliis Uim celeritatẽq Riderant: imitari po¬
terant. sed se in castra reciꝑe conati in mi quũ
locũ dimiserunt centuriones. quoꝵ nõ nulli ꝙ
inferioribus ordinibus reliquaꝵ legionũ uirtutis
causa in suꝑiores erant ordines huius legionis
traducti: ne ante partã rei militaris landẽ amit¬
terent. fortissine pugnantes cõciderunt. Nili¬
tũ pars hoꝵ uirtute submotis hostibus preter
spem incolumis in castris peruenit. parsa bar¬
baris circuuenta periit. Gernam desꝑata expu¬

Expanded text:
se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt. Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expu