comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Malum manuũ suarũ dicunt bonũ. Prin¬
ceps postulat. & uidex in reddendo est. Et magnꝰ
locutus est desideriũ animȩ suȩ: & conturbaue¬
runt eam. Qui optimus est in eis quasi paliurus.
ce qui rectus quasi spina de sepe. Dies speculatio¬
nis tuȩ. uisitatio tua uenit. Hunc erit uastitas
eors. Holite credere amico. & nolite confidere
induce. Abea quȩ dormit in sinu tuo: custodi¬
claustra oris tui. Qui a filius contumeliã facit
patri. filia consurgit aduersus matrẽ suam.
nurus contra socrum suam: inimici hominis
domestici eius. Ego aut̃ ad dñm aspiciã. ex pe-¬
ctabo dm̃ saluatorẽ meum. audiet me ds̃ m̃s.
Ne lȩteris inimica mea suꝑme quia cecidi. consur.¬
gam. Cum sedero intenebris. dñs lux mea est.
Iram dñi portabo qm̃ peccaui ei. donec udiccẽ
causã meã & faciat iudiciũ meũ. Educet me
inlucem. uideho iusticiã eiꝰ. Et aspiciet inimi¬
ca mea &e oꝑiet᷑ confusione: quȩ dicit ad me.

Expanded text:
tem. Malum manuum suarum dicunt bonum: princeps postulat, et judex in reddendo est: Et magnus locutus est desiderium animae suae, et conturbaverunt eam. Qui optimus in eis est, quasi paliurus: et qui rectus, quasi spina de sepe. Dies speculationis tuae, visitatio tua venit: nunc erit vastitas eorum. Nolite credere amico: et nolite confidere item. Malum manuum suarum dicunt bonum: princlaustra horis tui. Quia filius contumeliam facit patri, filia consurgit adversus matrem suam, et nurus contra socrum suam: et inimici hominis domestici eius. Ego autem ad Dominum aspiciam, expectabo Deum salvatorem meum: audiet me Deus meus. Ne leteris inimica mea super me quia cecidi: consurgam. Quum sedero in tenebris Dominus lux mea est: iram Domini portabo quoniam peccabi ei. Donec iudicet causam meam, et faciat judicium meum: Educet me in lucem, videbo justitiam ejus. Et aspiciet inimica mea, et operietur confusione, quae dicit ad me:
Abbreviated transcription (Latin):
conuertentur ad filios isrł. Et stabit & pasc&
infortitudine dnĩ. insullimitate nominis dnĩ
dĩ sui. & conuertent᷑. quia nunc magnificabit᷑
usq ad t̾minos terrȩ. Et erit iste pax assyrus
cumuenerit in t̾ram nr̃am. & quando calcauerit
in domib nr̃is. Ꝙ suscitabimꝰ suꝑ eũ septẽ pasto.¬
res & octo primates homines. Et pascent terram
assur in gladio. & t̾rã nembrod inlanceis eius.
Et liberabit abassur cum uenerit in t̾ram nr̃am:
& cũ calcauerit in terminis nr̃is. Et ert̃ reliqͥe
ia cob inmedio popłoꝵ multoꝵ quasi ros adño.
&e quasi stillȩ suꝑherbam quȩ non expectat
uirum. & non prȩstolatur filios hominũ. & ert̃
reliquiȩ iacob in gentib inmedio popłoꝵ multo¬
rum quasi leo iniumentis siluarũ: & quasi catu¬
lus leonis ingregib pecoꝵ. qui cũ transierit &
conculcauerit & ceꝑit: ñ est quieruat. Et exal¬
tabitur manus tua suꝑhostes tuos. & om̃s inimici

Expanded text:
lios Israhel et stabit et pascet in fortitudine Domini in sublimitate nominis Domini Dei sui et convertentur quia nunc magnificabitur usque ad terminos terrae et erit iste pax Assyrius cum venerit in terram nostram et quando calcaverit in domibus nostris et suscitabimus super eum septem pastores et octo primates homines et pascent terram Assur in gladio et terram Nemrod in lanceis eius et liberabit et cum calcaverit in terminis nostris, » id eIacob in medio populorum multorum quasi ros a Domino et quasi stillae super herbam quae non expectat virum et non praestolatur filios hominum et erunt reliquiae Iacob in gentibus in medio populorum multorum quasi leo in iumentis silvarum et quasi catulus leonis in gregibus pecorum qui cum transierit et conculcaverit et ceperit non est qui eruat exaltabitur manus tua su
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pandens it̾ ante eos. Diuident & transibt̃
portam. & egredient᷑ ꝑeam. Et transibit rex
dite principes domus iacob: & duces domꝰ isrł.
N unquid ñ ur̃m est scire udicium. qui odio habe¬
tis bonum & diligitis malũ: Qui iuolent̃ tolli¬
tis pelles eoꝵ de suꝑ eis. & carnẽ eoꝵ. de suꝑos.

Expanded text:
enim pandens iter ante eos: divident, et transibunt portam, et egredientur per eam: Et transibit rex dite, principes Jacob, et duces domus Israel: Numquid non vestrum est scire judicium, qui odio habetis bonum, et diligitis malum? Qui violenter tollitis pelles eorum desuper eis, et carnes eorum des
Abbreviated transcription (Latin):
hec dicit dñs. Ecce ego cogito suꝑ familiã istam
malũ unde ñ auferetis colla ur̃a: & ñ ambula¬
bitis suꝑbi qm tempus pessimũ est. In die illa
sumetur suꝑuos parabola. & cantabit᷑ canticũ
cum suauitate dicentiũ. De populatione uasta¬
ti sumus. pars popłi mei cõmutata est. Quomͦ
recedet ame cũ reuertatur qui regiones nr̃as
diuidat: Propt̃ hoc ñ erit tͥ mittens funiculũ
sortis in coetu dni. Ne loquamini loquentes.
Non stillabit suꝑ istos. non comprehendet con¬
fusio. dic̃ domꝰ iacob. Nunquid ad breuiatꝰ est
sp̃s dnĩ: Aut tales sunt cogitationes eiꝰ: Nonne
uerba mea bona sunt cum eo qui recte gradit᷑
Et e contrario popłs m̃s in aduersariũ consurrex̃.
De suꝑ tunicã palliũ sustulistis. & eos qui transibant
simplicit̃: conuertistis inbellum. Mulieres po-¬
płi mei eiecistis dedomo delitiarũ suarũ: a par-¬
uulis earũ tulistis laudẽ meã inꝑpetuũ. Surgi

Expanded text:
istam malum: unde non auferetis colla vestra, et non ambulabitis superbi, quoniam tempus pessimum est. In die illa sumetur super vos parabola, et cantabitur canticum cum suavitate, dicentium: Depopulatione vastati sumus: Pars populi mei commutata est: quomodo recedet a me, cum revertatur, qui regiones nostras dividat? Propter hoc non erit tibi mittens funiculum sortis in coetu Domini. Ne loquamini loquentes: Non stillabit super istos, non comprehendet confusio. Dicit domus Jacob: Numquid abbreviatus est spiritus Domini, aut tales sunt cogitationes ejus? Nonne verba mea bona sunt cum eo qui recte graditur et e contrario populus meus in adversarium consurrexit desuper tunica pallium sustulistis eos qui transiebant simpliciter convertistis in bellum mulieres populi mei eiecistis de domo deliciarum suarum a parvulis earum tulistis laudem meam in p
Abbreviated transcription (Latin):
fusa ignominia. Non est egressa quȩ habitat in
quȩ stetit sibimet. quia infirmata est in bonum
dnõ in portã ierłm. Tumultus quadrige. stuporis
habitantis lachis. Principiũ peccati est filiȩ syon:
quia inte inuenta sunt scelera isrł. Propterea da¬
bit emissarios suꝑhereditatẽ geth: domꝰ menda

Expanded text:
fusa ignominia: non est egressa quae habitat in quae stetit sibimet. Quia infirmata est in bonum, Domino in portam Jerusalem. Tumultus quadrigae stuporis habitanti Lachis: principium peccati est filiae Sion, quia in te inventa sunt scelera Israel. Propterea dabit emissarios super haereditatem Geth: domus  A
Abbreviated transcription (Latin):
gentes fortesusq in longinquũ. & concident
gladios suos in uomeres. & hastas suas in ligo¬
nes. Non sumet gens aduersum gentẽ gladiũ.
&e non discent ultra belligerare. Et sedebit uir
Quia om̃s popłi ambulabunt unusquisq in nomi.¬
ne dĩ sui: nos aut̃ ambulabimus in nomine dñi
dĩ nr̃i in et̾nũ & ultra. Indie illa dic̃ dñs con-¬
gregabo claudicantẽ & eã quã eieceram colli-¬
gam: quam afflixeram. Et ponam claudican¬
t̾ẽ in reliquias. & eã quȩ laborauerat ingentẽ
robustam. Et regnabit dñs suꝑ eos in monte
syonex hoc nuncꝰ & usq inȩt̃nũ. Et tu turris
gregis nebulosa filiae syon usq ad te ueniet
re merore contraheris: Nunquid rex ñ est tͥ
aut consiliarius tuus ꝑut. quia comp̃hendit
te dolor quasi parturientẽ: Dole & satage¬

Expanded text:
ent gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones: Non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare. Et sedebit vir Quia omnes populi ambulabunt unusquisque in nomine Dei sui: nos autem ambulabimus in nomine Domini nostri in aeternum et ultra in die illa dicit Dominus congregabo claudicantem et eam quam eieceram colligam et quam adflixeram et ponam claudicantem in reliquias et eam quae laboraverat in gentem robustam et regnabit Dominus super eos in monte Sion ex hoc nunc et usque in aeternum et tu turris Gregis nebulosa filiae Sion usque ad te venietre maerore coaut consiliarius tuus periit: quia comprehendit te dolor quasi parturientem. LXX: Et
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ hoc plangam & ululabo. uada m spoliat᷑ &¬
nudus. Faciam planctum uelut draconũ. & lu¬
ctum quasi strutionũ. Quia desꝑata est plaga
eiꝰ. quia uenit usq ad uidã. & tetigit portã popłi
mei usq ad ierłm. In gethi nolite annunciare.¬

Expanded text:
super hoc plangam et ululabo vadam spoliatus et super hoc plangam et ululabo vadam spoliatus et nudus faciam planctum velut draconum et luctum quasi strutionum quia desperata est plaga eius quia venit usque ad Iudam tetigit portam populi mei usque ad Hier
Abbreviated transcription (Latin):
Easuai diĩi quod factum est
ad micheam morasthitem in
dieb ioathan. achat. & ezechiȩ
regum iuida : qđ uidit suꝑsama¬
riam & ierłm. Audite popłi
onĩs. & attendat terra & plenitudo eiꝰ. Et sit
dñs ds̃ uobis intestẽ dñs de templo sco suo
Quia ecce dñs egreditur de loco suo. &e descen¬¬
det & calcabit suꝑ excelsa terrȩ. Et consumen.¬
tur montes subtus eũ. & ualles scindent᷑ sic̃
cera a facie ignis. sicut aquȩ quȩ decurrunt
in prȩceps. Inscelere iacob omẽ istud. & iN
peccatis domus isrł. Quod scelus iacob:
Ionne samaria:᷑ Et quȩ excelsa uidȩ : Honne ie¬
płm: Q ponamsamariã quasi aceruum lapidũ
in agro: cum plantatur uinea. & detrabã in
ualle lapides eius & fundam̃ta eiꝰ reuelabo.
& omĩa scul ptilia eiꝰ concident᷑. x om̃s mercedes eiꝰ
comburent᷑ igni. & omĩa idola eius ponã in ꝑditi¬
one: quia de mercedib meretricis congregata
sunt & usq ad mercedem meretricis reuertent᷑.

Expanded text:
erbum Domini, quod factum est ad Michaeam Morasthiten, in diebus Joatham, Ahaz, et Ezechiae, regum Juda: quod vidit super Samariam, et Jerusalem. Audite, populi omnes, et attendat terra, et plenitudo ejus: Et sit Dominus Deus vobis in testem Dominus de templo sancto suo quia ecce Dominus egreditur de loco suo et descendet et calcabit super excelsa terrae et consumentur montes subtus eum et valles scindentur sicut cera a facie ignis sicut aquae quae decurrunt in praeceps in scelere Iacob omne istud et in peccatis domus Israhel quod scelus Iacob nonne Samaria et quae excelsa Iudae nonne Hierusalem et ponam Samariam quasi acervum lapidum in agro cum plantatur vinea et detraham in vallem lapides eius et fundamenta eius revelabo et omnia sculptilia eius concidentur et omnes mercedes eius conburentur igni et omnia idola eius ponam in perditionem quia de mercedibus meretricis congregata sunt et usque ad mercedem meretricis revertentur
Abbreviated transcription (Latin):
& misi ante faciem tuã moysen & a aron ce
mariã. Popłe mĩs mem̃to quȩso qͥd cogitauerit¬
contra tẽ balac rex moab: &e qͥd responderit
esbala am filius beõr de sethymusq ad gal¬
gtalam unt cognosceres iusticias dm̃
d dignum offeram dño. Curuabo genu dõ
excelsos unquid offerã ei holocaustomata &
uitulos anniculos: Nunqͥd placari pocest
ansinmilib arietũ. aut in multis milib hyr¬
coꝵ pinguiũ: Hunqͥd dabo pͥmogenitũ meũ

Expanded text:
ante faciem tuam Mosen, et Aaron, et Mariam? Popule meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balac rex Moab, et quid responderit ei Balaam filius Beor, de Settim usque ad Galgalam, ut cognosceres justitias Domini. Quid dignum offeram Domino? curvabo genu Deo excelso? vitulos anniculos? Nunquid placari potest Dominus in millibus arietum aut in multis milibus hircorum pinguium? Nunquid dabo primogeni
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ. & non intellexerunt consiliũ eiꝰ: quia
congregauit eos quasi foenum areȩ. Surge
& tritura filia syon: quia cornu tuũ ponã
ferreum. & ungulas tuas ponã aereas.
& comminues popłos multos &e interfici&e
dño rapinas eorum. & fortitudinẽ eorsꝰ uouiuer¬

Expanded text:
 non intellexerunt consilium ejus: quia congregavit eos quasi fenum areae. Surge et tritura, filia Sion: quia cornu tuum ponam ferreum, et ungulas tuas ponam aereas. Et comminues populos multos, et interficiam Domino rapinas eorum, et fortitudinem eorum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
lem eoꝵ desuꝑ excoriauer̃t. & ossa eor confre¬
gerunt. & concider̃ sicut in lebete: & quasi car-¬
nẽ in medio ollȩ. Tunc clamabunt addnm̃:
& non exaudiet eos & abscondet faciẽ suam
abeis in tempore illo sicut nequit̃ egerunt in
adinuentionib suis. Haec dic̃ dñs suꝑ ꝓpħas
qui seducunt popłm meum. qui mordent den¬
tib suis & pͣdicant pacẽ: & siquis ñ dederit in¬
eos dies. Et confundent᷑ qui uident uisiones.
&e confundent᷑ diuini: & oꝑient uultꝰ suos om̃s
quia non est responsum de̾i. Ueruntamen ego
repletus sum forcitudine sp̃s dnĩ. udicio &
uirtute: ut annunciẽ iacob scelus suũ & isrł
peccatũ suum. Audite hȩc principes domꝰ iacob
& udices domꝰ isrł: qui abominamini iudiciũ
&e omĩa recta ꝑuertitis. Qui edificatis syon iN
sanguinib. & ierłm in iniquitate. Principes

Expanded text:
riaverunt: Et ossa eorum confregerunt, et conciderunt sicut in lebete, et quasi carnem in medio ollae. Tunc clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos: et abscondet faciem suam ab eis in tempore illo, sicut nequiter egerunt in adinventionibus suis. Haec dicit Dominus super prophetas, qui seducunt populum meum: qui mordent dentibus suis, et praedicant pacem; Et si quis non dederit ineos dies et confundentur qui vident visiones et confundentur divini et operient vultus suos omnes quia non est responsum Dei verumtamen ego repletus sum fortitudine spiritus Domini iudicio et virtute ut adnuntiem Iacob scelus suum et Israhel peccatum suum audite haec principes domus Iacob et iudices domus Israhel qui abominamini iudicium et omnia recta pervertitis qui aedificatis Sion in sanguinibus et Hierusalem in iniquitate principes
Abbreviated transcription (Latin):
tendos. lta dum taxat. si ueritatẽ diligitis
namus quando sponsus aufertur a nobis &e
non meremur eius habere prȩsentiam: cum
reuersus fuerit dñs ad nos & cogitauerit ut
benefaciat nobis. omĩs tristicia uertet᷑ ingau-¬
dium & fames pristina sermonis dĩ pͣsentia
doctrinarũ eius & panis cęlestis saturitate
pensabit᷑. Haec dicit dñs exercituũ.
Usquequo ueniant popłi & habitent in ciui
tatib multis. & uadant habitatores unꝰ
ad alterum dicentes. Eamus ut de p̃cemur
faciem dñi. & quęramꝰ dnm̃ exercitiuuĩ. Uadã
Setiam ego. & uenient popłi multi & gs̃
robustȩ. ad quȩrendũ dñm exercituũ it¬
Sierłm. &e dep̾candam faciem dñi. Larx. hȩc
Idicit dñs omp̃s. Ad huc uenient popłi mul¬¬
Iti &e habitatores urbium multarũ. & con¬
Igregabunt᷑ qui habitant ciuitates in unã
cuittatẽ dicentes. eamus ut dep̾cemur faciẽ
Ietiã ego. Q uenient popłi multi & gentes

Expanded text:
tendos: ita dumtaxat si veritatem diligatis namus, quando sponsus aufertur a nobis , et non meremur ejus habere praesentiam, cum reversus fuerit Dominus ad nos, 853 et cogitaverit ut benefaciat nobis, omnis tristitia vertetur in gaudium; et fames pristina sermonis Dei, praesentia doctrinarum ejus, et coelestis panis saturitate, pensabitur. Haec dicit Dominus exercituum: Usquequo veniant populi, et hatatibus multis, et vadant habitatores, unus ad alterum dicentes: Eamus, et deprecemur faciem Domini, et quaeramus Dominum exercituum; vadam etiam ego. Et veniunt populi multi, et gentes robustae, ad qu et deprecandum faciem Domini. LXX: Haec dicit Dominus omnipotens: Adhuc venient populi multi, et habitatores urbium multarum; et congregabuntur qui habitant civitates in una civitate, dicentes: Eamus ut deprecemur faciem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ad futurũ tempus omĩa retuler̃. sed melius
ad prȩteritũ ut in hebraico habet. & expositi.¬
onis ueritas approbabit. Ante quã fundaret᷑
cassis conatib frustrabant᷑. foris aduersarii.
domi sedicio turbabant pacẽ. & erat ubiq
iusticium obbellorum frequentiam. & insidi¬
as domesticas. dum nec fr̃ fr̃i exhibet fidem.
& omnis est inimica ꝓpinquitas. Hunc sen¬
sum aliis uerbis aggeus ꝓpħa. cõprehendens
ait. Ꝙ nunc ponite corda ur̃a a die hac &e
supra. ante quã poneret᷑ lapis suꝑ lapidem
intemplo dni. cum accederetis ad aceruum
uiginti modiorum & fierent decem. intrare¬
tis ad torcular ut expͥmeretis quinquaginta
lagenas & fiebant uiginti. Percussi uos uento
urente & aurugine & grandine. & omnia
oꝑa manuum ur̃arũ. & ñ erat in uob̾ qui re¬

Expanded text:
ad futurum tempus omnia retulerunt, sed melius ad futurum tempus omnia retulerunt, sed melius ad praeteritum, ut in Hebraico habetur, et expositionis veritas approbabit. Antequam fundaretur cassis conatibus frustrabantur: foris adversarii, domi seditio turbabant pacem, et erat ubique justitium ob bellorum frequentiam, et insidias domesticas, dum nec frater fratri exhibet fidem, et omnis est inimica propinquitas. Hunc sensum aliis verbis Aggaeus propheta comprehendens ait: Et nunc ponite corda vestra a die hac et supra: antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini. Cum accederetis ad acervum viginti modiorum, et fierent decem: et intraretis ad torcular, ut exprimeretis quinquaginta lagenas, et fiebant viginti. Peurente et aurugine et grandine omnia opera manuum uestrarum. Et non fuit in uobis qui re
Abbreviated transcription (Latin):
manus suas. nequaquã medors impetũ & im¬
rum ex die quo templi fundam̃ta sunt iacta.
usq ad diem quo suꝑ edificatũ est templum.
& audiant quȩ sequunt᷑. Brͤuit̃ explanamꝰ
hystoriam. quicqͥd de ierłm & de templo¬
dr̃: sp̃ualit̾ adeccłam referentes. In qua con-¬
fortant᷑ manus ꝑbona oꝑa & fundatur do¬
mus. quando fidei fundam̃ta iaciunt᷑. tẽplũq
extruitur. quando multitudo credentium
roborat᷑. & ita uiuit ut templũ dĩ. eẽ. mereat᷑.
iauidem ante dies illos merces hominũ non
erat. nec merces iumentoꝵ erat. neq intro.¬
eunti & exeunti erat pax prȩ tribulatione.
Ꝙ dimisi om̃s homines. unumquenq contra
ꝓrimũ suũ. Larr. Quia ante dies illos merce ᷤᷤ
Shominũ ñ erit inlucrũ. & merces umentoꝵs
ñ subsistet. & egredienti & ingredienti ñ erit
pax pre tribulatione. Et emittã om̃s homi¬
nes. unumquenq ad ꝑximũ suũ. Septuaginta

Expanded text:
manus suas, nequaquam Medorum impetum et immanus suas, nequaquam Medorum impetum et imrum ex die quo templi fundamenta sunt jacta, usque ad diem quo superaedificatum est templum, et audiant quae sequuntur. Breviter explanamus historiam quidquid de Jerritualiter ad Ecclesiam referentes, in qua confortantur manus per bona opera, et fundantur domus, quando fidei fundamenta jaciuntur, templumque exstruitur, quando multitudo credentium roboratur, et ita vivit, ut templum Dei esse mereatur. Siquidem ante dies illos merces hominum non erat, nec merces jumentorum erat, neque introeunti et exeunti erat pax prae tribulatione: et dimisi omnes homines unumquemque contra proximum suum. 844 LXX: Quia ante dies illos merces hominum non erit in lucrum, et merces jumentorum non subsistet, et egredienti, et ingredienti non erit pax prae tribulatione: et emittam omnes homines unumquemque ad proximum suum. Septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
orabunt corã eo uniuersȩ familiȩ gentium.
dq sequit᷑ inueritate & iusticia: hoc signifi¬
cat qđ ueteris legis umbra discedat. & eu¬
angłi ueritas ueniat. nequaquã in iusticia
udeorũ. sed in iusticia . xp̃iana. Ipse enĩ dñs
ueritas est atq iusticia: de quolegimꝰ. Ueri¬
tas de t̾ra orta est. & iusticia de cęlo ꝓspex̃.
nde & inquarto decimo psalmo. iusticia
simul & ueritas nominant᷑. Qui ambulat
sine macula & oꝑatur iusticiam. & qui loqui¬
tur ueritatem in corde suo. Hafc dicit
dñs exercituum. Confortentur manus ur̃ȩ
in die quo fundata est domus dñi exercituum.
babel & iesu. in quarto enĩ anno darii regis.
quarta die mensis noni qui appellat᷑ chas.¬
leĩ. hȩc uniuiersa dicunt᷑. quando iam tem¬
plum fuerat extructũ: idem ꝓpħȩ aggeus
&e zacharias qui ut edificaretur & duces ce
popłin fuerant cohortati. nunc cohortantur
eos ut ex priorum ueritate his quȩ infuturũ
ꝓmittunt᷑ accommodent fidẽ & confortent

Expanded text:
bunt coram eo universae familiae gentium. Quodque sequitur: In veritate et justitia, hoc significat, quod veteris Legis umbra discedat, et Evangelii veritas veniat, nequaquam in justitia Judaeorum, sed in justitia Christiana: ipse enim Dominus veritas est atque justitia, de quo legimus: Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit . Unde et in quarto decimo psalmo, justitia simul et veritas nominantur: Qui ambulat sine macula et operatur justitiam, et loquitur veritatem in corde suo. Haec dicit Dominus exercituum: Confortentur manus vestra prophetarum in die quo fundata est domus Domini exercituum, babel et Jesu in quarto enim anno Darii regis, quarta die mensis noni, qui appellatur CASLEU, haec universa dicuntur, quando jam templum fuerat exstructum iidem prophetae Aggaeus et Zacharias, qui ut aedificaretur, et duces et populum fuerant cohortati, nunc cohortantur eos, ut ex priorum veritate his quae in futurum promittuntur, accommodent fidem, et confortent
Abbreviated transcription (Latin):
tuum dicens. Ecce uir oriens nomen eius. &
subter eum oriet᷑ &e edificabit templũ dño.
& ipse extruet templum dnĩ. & ipse portabit
głam. & sedebit & dominabit᷑ suꝑ solio suo
&e erit sacerdos suꝑ solio suo & consilium

Expanded text:
t cetera. "Ecce vir, Oriens nomen eius, et subter eum orietur et edificabit templum Domino. Et ipse extruet templum Domino et ipse portabit gloriam et sedebit et dominabitur super solio suo, et erit sacerdos super solio suo
Abbreviated transcription (Latin):
referre. & qd sit ipsum quinti & septimi decimiq
mensis ieiunium. omĩno siluer̃t. Unde pͥore
ad falsos cõmentantiũ conatꝰ. quide int̾pretati¬
onis errore uenerunt. Et factũ est uer¬
bumdni ad tachariam dic̃s. Hȩc dic̃ dñs exer¬
cituũ dicens. Iudicium uerũ iudicate & mise¬
ricordiam. & miserationes facite unusqͥsq cũ
fr̃e suo. Et uiduã & pupillũ & aduenã. & pau.¬
ꝑem nolite calumniari. & malum uir fr̃i suo
non cogitet in corde suo. & noluer̃ attendere.¬
& uerter̃ scapulam recedentẽ. & aures suas ag¬
grauauerunt ne audirent. & cor suum posuer̃
ad amantẽ ne audirent legen. &e uerba quȩ mi¬
I sit dñs exercituum in sp̃u suo ꝑmanũ ꝓpħarũ¬

Expanded text:
referre, et quod sit ipsum quinti, septimi decimique referre, et quod sit ipsum quinti, septimi decimique mensis jejunium, omnino siluerunt. Unde priore ad falsos commentantium 834 conatus qui de interpretationis errore venerunt. Et factum est verbum Domini ad Zachariam, dicens: Haec ait Dominus exercituum dicens: iudicium uerum iudicate et misericordiam et miserationes facite unusquisque cum fratre suo: et uiduam et pupillum et aduenam et pauperem nolite calumniari, et malum uir fratri suo non cogitet in corde suo. Iteet verterunt scapulam recedentem, et aures suas aggravaverunt, ne audirent. Et cor suum posuerunt ut adamantem, ne audirent legem, Et verba quae misit Dominus exercituum in spiritu suo per manum pr
Abbreviated transcription (Latin):
liet homo animam suã. sed soluat uinculũ iniqͥ¬
tatis. Dissolue obligationes iolentarũ captio¬
num. esurienti da panẽ tuum ex animo. Siuide
lux tua: & sanitates tuȩ cito orient᷑. Hoc quod
enim qđ male uersum est ex hebreo: ulla ratio¬
ne ex planari potest. Quis est enĩ iste sarasar
uł de qua misit hethel. aut cuiꝰ bethel rex esse
poterat arabesser. quȩ olim cũ iudea fuerat
destituta & eo tempore nequaquã uocab at᷑ bethel
id est domus dñ. sed bethauen id ÷ dom̃ idoli:
Hoc quoq quod sequitur. ingressa est huc iN
mense quinto sanctificatio sicut fecerant iam
pmultos annos. sic conantur exponere. Sc̃ĩfica¬
cionẽ ingressam. uasa templi quȩ a nabucho.¬
donosor fuerant sublata. in illo tẽpore restitu¬
ta. De quinti aut̃ &e septimi ieunio. tempta¬
uerunt referre ad dies ebdomadis. Sed quia
sequit᷑ decimi ieiuniũ: cõpulsi sunt ad menses

Expanded text:
liet homo animam suam; sed solve omne vinculum iniquliet homo animam suam; sed solve omne vinculum iniquitatis: dissolve obligationes violentarum cautionum: esurienti da panem tuum ex animo. Si videlux tua, et sanitates tuae cito orientur . Hoc quod enim quod male versum est ex Hebraeo, ulla rationeexplanari potest. Quis est enim iste Sarasar,  in quam vel de qua misit Bethel? aut cujus Bethel rex esse poterat Arabesser, quae olim cum Judaea fuerat destituta, et eo tempore nequaquam vocabatur Bethel, id est, domus Dei; sed Bethaven, id est, domus idoli? Hoc quoque quod sequitur: Ingressa est huc in mense quinto sanctificatio, sicut fecerant jam per multos annos, sic conantur exponere: sanctificationem ingressam, vasa templi quae a Nabuchodonosor sublata fuerant, illo tempore restituta. De quinti autem et septimi jejunio, tentaverunt referre ad dies hebdomadis. Sed quia sequitur, decimi jejunium, compulsi sunt ad menses
Abbreviated transcription (Latin):
bibitis. nunquid ñ uoħ comeditis & bibitis:
Neq enĩ his reb placatur ds̃ sed bonis oꝑib & si
illius p̃cepta faciamꝰ. quia esca nos ñ commendat
quid non hȩc sunt uerba mea adhuc stante
ierłm & urbib iuda quȩ loquebar aduos iN
manib ꝓpharum meoꝵs. cum adhuc staret
ierłm & urbes iuda reb omĩb abundarent.¬
& tammontana regio quã campestris frugib
redundaret. & fidissima pace frueret᷑ Hȩc aut̃
erant uerba dni quȩ sequens scriptura testat᷑.
uelle se uerum iudicium & miscđiã in ꝑximos.
& uiduam & pupillũ & aduenam & pauꝑem
ñ calumniari. & malũ ñ cogitare in corde suo.
Hec inquit noluer̃ facere. & surdis aurib mea
imꝑia contempserunt. Quam obrẽ. uenit indi¬
re noluer̃. sic & ego non exaudiui eos. Et nunc
tanta scrupulositate quęrunt quando debeant
ieiunare & plangere. cum ante dixerim ꝑisaiã.
non tale ieuinium elegi dic̃ dñs. neq ut humi¬

Expanded text:
bibitis, numquid non vobis et comeditis et potatis? Neque enim his rebus placatur Deus, sed bonis operibus, et si illius praecepta faciamus, quia esca nos non commendat quid non haec sunt verba mea, adhuc 833 stante Jerusalem et urbibus Juda, quae loquebar ad vos in manibus prophetarum meorum, cum adhuc staret Jerusalem, et urbes Juda rebus omnibus abundarent, et tam montana regio, quam campestris frugibus redundaret, et fidissima pace frueretur? Haec autem erant verba Domini, quae sequens Scriptura testatur, velle se verum judicium et misericordiam in proximos, et viduam, et pupillum, et advenam, et pauperem non calumniari, et malum non cogitare in corde suo. Haec, inquit, noluerunt facere, et surdis auribus mea imperia contempserunt: quam ob rem venit indire noluerunt, sic et ego non exaudivi eos: et nunc tanta scrupulositate quaerunt, quando debeant jejunare et plangere, cum ante dixerim per Isaiam: Non tale jejunium elegi, dicit Dominus, neque ut humi
Abbreviated transcription (Latin):
coram hominib. ut uideant ur̃a oꝑa. &e
glorificent patrem ur̃m qui est in cęlis.
Seruus quoq honorat dnm suum: ñ eadem
caritate qua filius. sed aΠOΚΟΙ NOΥ sub¬
auditur honorat filius patrẽ. seruus dñm
suum. Et tam̃ ds̃ omp̃s sciens differentiã
fili i & serui: a filio głam. a seruo timorẽ
expecit. Principium enĩ sapientiȩ timor

Expanded text:
coram hominibus: ut videant vestra opera, et coram hominibus: ut videant vestra opera, et glorificent Patrem vestrum qui est in coelis . Servus quoque honorat dominum suum non eadem charitate qua filius; sed ἀπὸ κοινοῦ subauditur, honorat filius patrem, servus dominum suum; et tamen Deus omnipotens sciens differentiam filii et servi, et a filio gloriam, a servo timorem expetit: Principium enim sapientiae timor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditionis appellat᷑. & in octogesimo octauo
psalmo: de dño scribitur. Filius iniquitatis
non apponet nocere ei. In osee quoq filii for.¬
nicationis uocantur qui sunt de matre me.¬
retrice generati. de qua scriptum est. Forni¬
cata est mat̾ urã. Et in euangłio. filii dia¬
boli udei sugillant᷑. Uos de patre di abolo
estis nati. & desideria patris ur̃i uultis face¬
re. Inbonã partẽ filios legimus: ut filios dĩ.
Quot quot aut̃ receꝑunt eum. dedit eis pote.¬
statem filios dĩ fieri. & filios sapientię:
euangłio ꝓclamante. lustificata est sapien¬
ta a fili is suis. Et filios abraham. Am̃ am̃
dico uobis. potens est dĩ de lapidib istis su¬
scitare filios abrahȩ. Et filios apłi. Filioli
mei. quos iterum parturio: donec xp̃c for.¬
metur in uob̃. & multa istiusmodi. Filius
gͥ honorificat patrẽ siue clarificat: iuxta
illud qđ scriptum est. Sic luceat lux urã

Expanded text:
perditionis appellatur ; et in octogesimo octavo perditionis appellatur ; et in octogesimo octavo psalmo de Domino scribitur: Filius iniquitatis non apponet nocere ei . In Osee quoque filii fornicationis vocantur, qui sunt de matre meretrice generati, de qua scriptum est: Fornicata est mater vestra . Et in Evangelio Judaei filii diaboli sugillantur: Vos de patre diabolo nati estis, et desideria patris vestri vultis facere . In bonam partem filios legimus, ut filios Dei: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Et filios sapientiae, Evangelio proclamante: Justificata est sapientia, a filiis suis : Et filios Abraham: Amen amen dico vobis, potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Et filios Apostoli: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis , et multa istiusmodi. Filius ergo honorat, sive clarificat patrem, juxta illud quod scriptum est: Sic luceat lux vestra
Abbreviated transcription (Latin):
Bod: unum uerbumꝰ est. Sed nos ꝓlatine lin-¬
guȩ ꝓprietate : honorẽ posuimꝰ. Nam & in
euangłio ubi loquit᷑ dñs atq saluator pat̾
uenit hora. clarifica filium tuum. ut filiꝰ
tuus clarificet te: apud grecos. Lozacon
legit᷑. idest glorificat. Quẽ locum pleriq
latinor. honorifica int̾pretati sunt. Simulq
consideremꝰ: qđ filius acseruus in scripturis
scĩs uoluntate fiat: ñ necessitate naturę.
Qui enim sp̃m adoptionis acceꝑit: infilium
dĩ uertitur. Qui aut̃ sp̃m seruitutis in ti-¬
morẽ. dĩ seruus efficitur. Uult itaq pͥmũ
ds̃ ut filii eiꝰ simus. & bonũ uoluntarie
faciamꝰ. Si hoc consequi nolumꝰ: ut saltem
seruos nos habeat. & amalis ꝑ supplicioꝵs
formidinem recedamꝰ. Legimꝰ in malã par¬
tẽ filios. Framus filii irȩ. & filios gehennae.
quos pharisei mare terrisq circũitis. dignos
genuere torm̃tis. Et uidas ꝓditor: filius

Expanded text:
BOD  , unum verbum est; sed nos pro Latinae linBOD  , unum verbum est; sed nos pro Latinae linguae proprietate, honorem posuimus. Nam et in Evangelio ubi loquitur Dominus, et Salvator: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te , apud Graecos δόξασον legitur, id est, glorifica. Quem locum plerique Latinorum honorifica, interpretati sunt. Simulque consideremus, quod filius ac servus in Scripturis sanctis voluntate fiat, non necessitate naturae. Qui enim spiritum adoptionis acceperit, in filium Dei vertitur: qui autem spiritum servitutis in timorem, Dei servus efficitur . Vult itaque primum Deus, ut filii ejus simus, et bonum voluntate faciamus: si hoc consequi volumus, ut saltem servos nos habeat, et a malis per suppliciorum formidinem recedamus. Legimus in malam partem filios: Eramus filii irae, et filii gehennae , quos Pharisaei, mari terrisque circuitis, dignos genuere tormentis . Et Judas proditor, filius
Abbreviated transcription (Latin):
ANE ΡΩTIA Θ ΩC dicitur: ut flere. ut dolere
ut irasci. Ut quando audimꝰ odiũ eiꝰ in malos.
ea quȩ dnm intelligimꝰ odisse fugiamus.
ilius honorificat᷑ patrem. & seruus dñm
Ꝙ si dñs ego sum. ubi est timor m̃s. dicit dñs
Somp̃s: Licoe priusquã nasceremini in iacob
quasi filios amare uos coeꝑim: tam̃ eligite
quo me uocabulo nominetis. Aut pat̾ sum
ur̃. aut dñs. Si pater: debitum patri honorẽ
reddite. & dignam parentis offerte pietatẽ.
Et si dñs. cur me contemnitis. cur dñm Non
timetis : Loquit᷑ aut̃ ad eos qui sub torob¬
babel &e iesu filio iosedech & ez ra sacerdote
&e neemia de captiuitate babylonia sunt
reuersi. extructoq altari necdum templum
edificauerant nec muros extruxerant ciui-¬
tatis. & nichilo minꝰ inpeccatis pristinis
ꝑmanebant. dm̃ nec amore nec timore ue.¬
nerantes. Qđ aut̃ głam diximꝰ uel honorẽ
& apud grecos Ao ⁊ a & apud hebreos cha¬

Expanded text:
ἀνθρωποπάθως dicitur: ut flere, ut dolere, ἀνθρωποπάθως dicitur: ut flere, ut dolere, ut irasci: ut quando audimus odium ejus in malos, ea quae Deum intelligimus odisse, fugiamus. Filius honorat patrem, et servus dominum Et si dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus omnipotens. Licet priusquam nasceremini, in Jacob quasi filios amare vos coeperim: tamen eligite quo me vocabulo nominetis, aut pater sum vester, aut dominus. Si pater, debitum patri honorem reddite, et dignam parente offerte pietatem. Si dominus, cur me contemnitis? cur dominum non timetis? Loquitur autem ad eos qui sub Zorobabel et Jesu filio Josedec, et Ezra sacerdote, et Neemia, de captivitate Babylonia sunt reversi , exstructoque altari, necdum templum aedificaverant, nec muros exstruxerant civitatis, et nihilominus in peccatis pristinis permanebant, Deum nec amore, nec timore venerantes. Quod autem gloriam diximus, vel honorem, et apud Graecos δόξα, et apud Hebraeos 947 CHA
Abbreviated transcription (Latin):
dus est & sanguinarius. uenationib. siluis
& bestiis delectatur. Minor lenis & simplex
&e innocent̃ habitans domum. ds̃ fines idu.¬
meȩ hoc est t̾renȩ &e sanguinariȩ ponit
in solitudinẽ. & nichil de t̾ra crescere sinit.
& ẽẽ ꝑpetuum. Quod si impudens malicia
ea quȩ sunt sermone dĩ destructa rursum
edificare nitatur : dñs se eorum quȩ instau¬
rant᷑ auitis aduersarium ꝓfitet᷑. & post¬
quã fuerint hostiliũ t̾minoꝵ cuncta sub¬
uersa. tunc oculos uidere isrłitis. & scõs
quosq dicere. Magnificet᷑ dñs in t̾minis
eors : qui mente conspiciunt dm̃. Porro di¬
lectio & odium dĩ: uel ex p̃scientia nascitur
futurorũ. uł exoꝑib. Alioquin nouimꝰ qđ
omĩa dĩ diligat. nec quicquã eoꝵ. oderit
quȩ creauit. Sed ꝑprie eos suȩ uindicat
caritati qui uitiorũ hostes sunt & rebelles.
& e contrario illos odit qui a dõ destructa
cupiunt rursus extruere. O disse aut̃ as̃

Expanded text:
dus est et sanguinarius : 946 venationibus, silvis dus est et sanguinarius : 946 venationibus, silvis et bestiis delectatur. Minor levis et simplex, et innocenter habitans domum. Deus fines Idumaeae, hoc est, terrenae et sanguinariae ponit in solitudinem, et nihil de terra crescere sinit et esse perpetuum. Quod si impudens malitia ea quae sunt Dei sermone destructa, rursum aedificare nitatur, Dominus se eorum quae instaurantur a vitiis, adversarium profitetur. Et postquam fuerint hostilium terminorum cuncta subversa: tunc oculos possumus videre Israelis, et sanctos quosque dicere: Magnificetur Dominus in terminis eorum, qui mente conspiciunt Deum . Porro dilectio et odium Dei vel ex praescientia nascitur futurorum, vel ex operibus: alioquin novimus quod omnia Deus diligat, nec quidquam eorum oderit quae creavit; sed proprie eos suae vindicet charitati, qui vitiorum hostes sunt et rebelles. Et econtrario illos odit, qui a Deo destructa cupiunt rursum exstruere. Odisse autem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dactis ad solitudinẽ: uidebunt oculi ur̃i. &
dicetis. magnificetur dñs suꝑ t̾minos isrł.
&e excomparatione malorum quȩ fr̃ uest
patitur dĩ in uos beneficia sentietis. ludei
falso sibi blandiuntur edom Romanos sub
isrł in consummatione mundi futuros.
quo destructo romano imꝑio hoc est idu.¬
meo regnum orbis ueniat adiudeos. Hȩc
ꝓut potuimus. hystoriȩ fundamenta iaci.¬
entes locuti sumus. Nunc ueniamꝰ ad intelli¬
gentiam sp̃ualẽ. Isrł uir uel sensus cernens
e Eoy idest rectissimus dĩ diligit᷑ a dnĩo.
& uult dilectionis eiꝰ in se scire rationẽ. Dñsq
respondet. esau &e iacob de una stirpe gene.¬
ratos. hoc est uitia atq uirtutes ex uno cor-¬
dis fonte ꝓcedere : dum ex arbitrui liber-¬
tate inutranq partẽ ut uolumꝰ declinamꝰ.
Sed priora nascunt᷑ uitia ꝑinfantiã. pueri.¬
ciã. iuuentutẽ: quȩ poste̾a etas firmior
corripit atq supplantat. Maior fr̃ hispi.¬

Expanded text:
dactis ad solitudinem. Videbunt oculi vestri, et dactis ad solitudinem. Videbunt oculi vestri, et dicetis: Magnificetur Dominus super terminum Israel; et ex comparatione malorum quae frater vester patitur, Dei in vos beneficia sentietis. Judaei falso sibi blandiuntur, Edom Romanos et Israel in consummatione mundi se prophetari: quod destructo Romano imperio, hoc est, Idumaeo, regnum orbis veniat ad Judaeos. Haec prout potuimus, historiae fundamenta jacientes, locuti sumus: nunc veniamus ad intelligentiam spiritualem. Israel, vir, vel sensus cernens Θεοῦ, id est, rectissimus Dei, diligitur a Domino, et vult dilectionis ejus in se scire rationem. Dominusque respondit, Esau et Jacob de una stirpe generatos, hoc est, vitia atque virtutes ex uno cordis fonte procedere: dum ex arbitrii libertate in utramque partem ut volumus, declinamus; sed priora nascuntur vitia per infantiam, pueritiam, juventutem, quae postea aetas firmior corripit atque supplantat. Major frater hispi
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ nr̃m. Nam cum nondũ nati essent
aut aliquid egissent boni uł mali. ut scđm
electionẽ ꝓpositum dĩ maneat: ñ ex oꝑib
sed ex uocante dictũ est ei quia maior ser.
uiet minori. sicut scriptũ est. lacob dilexi.
esau aut̃ odio habui. Hoc enim qđ dr̃. sicut
scriptum est: & adgeneseos librum. & ad
ꝓpħam malachi refertur. Et nonsolũ ait.
dilexi iacob antequã nasceret᷑. & odio habui
esau priusquã ex matris utero funderet᷑:
sed inposteros eorum amorem meũ & odium
conseruaui. Odium in esau: cuius montes qͥ
appellantur seir redegi in solitudinẽ. & ur¬
bes feci esse desertas. & a serpentib atq be¬
stus obtineri. Si aut̃ dixerit edom hoc est
esau. destructi quidem sumus adirã dĩ.
ego destruam: & iram meam ȩternã eorũ
uastitas approbabit. Odium gͥ esau rebus
ostendi. amorẽ aut̃ in uos hoc est iniacob
sequentib approbabo. Illis destructis & re-¬

Expanded text:
patris nostri. Nam cum nondum nati essent, patris nostri. Nam cum nondum nati essent, aut aliquid egissent boni vel mali, ut secundum electionem propositum Dei maneat: non ex operibus, sed ex vocante dviet minori; sicut scriptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Hoc enim quod dicitur, sicut scriptum est, et ad Geneseos librum , et ad prophetam Malachiam refertur: non solum ait dilexi Jacob antequam nasceretur, et odio habui Esau priusquam ex matris utero funderetur, sed in posteros eorum amorem meum et odium conservavi; odium in Esau, cujus montes qui appellantur Seir redegi in solitudinem; et urbes feci esse desertas, et a serpentibus atque bestiis obtineri . Si autem dixerit Edom, hoc est Esau: destructi quidem sumus ad iram Dei, ego destruam, et iram meam aeterna eorum vastitas approbabit . Odium igitur in Esau rebus ostendi; amorem autem in vos, hoc est in Jacob, sequentibus approbabo, illis destructis et re
Abbreviated transcription (Latin):
& uos dicetis. Magnificatus est dñs suꝑ ter.¬
minos isrł. Isrł hoc est uidas adquẽ solebat
fieri uerbum dĩ & uisio dni. onus eiꝰ & pon¬
dus suppliciorum grauissimum portare cõ.¬
pellitur. ut grauiora peccata deponat. & sen-¬
tiat ꝑtormenta quȩ ñ sensit ꝑbeneficia.
&ne poena in suos uideatur in iusta: subiecte
dñs. Dilexi uos. Quem enĩ diligit dñs cor-¬
ripit. castigat aut̃ omnẽ filiũ quẽ recipit.
Et dicendo dilexi: presens negat dum pͣteri¬
tum confitet᷑. Illiq respondent temeritate
qua peccant: obliti beneficioꝵ eiꝰ. In quo di¬
lexisti nos. Adquȩ dñs. Ut cętera inquit
taceam: & qđ nuꝑ de bab ylonia captiuitate
uenistis. incunabula ur̃a tractabo. Antequã
nasceremini. immo priusquã Rebecca esau
& iacob utero suo funderet: iniacob uos
dilexi. in esau idumeos odio habui. Quẽ lo¬
cum: apłs paulus mystica dispuͣtione euen-¬
tilans. scribit ad romanos. duo parit̾ testi¬
Sed &e rebecca de uno concubitu: habens isa ac

Expanded text:
nus super terminos Israel. Israel, hoc est, Judas, ad quem solebat fieri verbum Dei et visio Domini, onus ejus et pondus suppliciorum gravissimum portare compellitur, ut graviora peccata deponat, et sentiat per tormenta, quae non sensit per beneficia. Et ne poena in suos videatur injusta, subjicit Dominus: Dilexi vos: Quem enim diligit Dominus corripit: castigat autem omnem filium quem recipit : Et dicendo dilexi, praesens negat, dum praeteritum confitetur. Illique respondent temeritate qua peccant, obliti beneficiorum ejus: In quo dilexisti nos? Ad quae Dominus: Ut caetera, inquit, taceam, et quod nuper de Babylonia captivitate venistis, incunabula vestra tractabo, antequam nasceremini, immo priusquam Rebecca Esau et Jacob utero suo funderet : in Jacob vos dilexi: in Esau Idumaeos odio habui. Quem locum apostolus Paulus mystica disputatione eventilans, scribit ad Romanos, duo pariter testiSed et Rebecca de uno concubitu habens Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est in isaia ꝓpheta. Ecce mitto
angłm meum ante faciem tuam: qͥ parabit
chia legimus. Qͦd aut̃ sequit᷑ uax claman.¬
tis in deserto. parate uiam dñi. rectas faci.¬
te semitas eiꝰ: abisaia ꝓpħa dr̃. Statimq

Expanded text:
scriptum est in Esaia propheta ecce mitto angelum meum ante faciem tuam qui praeparabit chia legimus. Quod autem sequitur: Vox clamantis in deserto, parate viam Domini; rectas facite semitas ejus , ab Isa
Abbreviated transcription (Latin):
ma. Peruit reuertens de t̾ra: & qui corrigat
in hominib non est. Oñs insanguine uidi¬
cant᷑: unusquisq ꝓximũ suũ tribulat tri-¬
bulatione. inmalũ manꝰ suas parant
Princeps postulat: & iudex uerba pacifica
locutus est desiderium animȩ suȩ. Et auferã
bona eorũ. quasi tinea cõmedens: & ambulans
suꝑ regulam indie speculationis tuȩ. Ue ue.¬
ultiones tuȩ uenerunt: nunc erit fletus eor.
Nolite credere in amicis: neq sꝑetis inducib
Abea quȩ tecum cubat caue. Ne credas ei: quia fi¬
lius contumeliã facit patri. filia consurgit ad
uersus matremsuã: nurus contra socrũ suã. ini¬
mici hominis uiri domestici eiꝰ Ego aut̃ in
ca mea: quia cecidi & resurgã. Quia si ambula¬
uero in tenebris : ds̃ illuminabit me. Irã dnũ
sustinebo. quia peccaui ei: donec iustificet
bunt eã. Nunc erit inconculcationẽ. sicut

Expanded text:
a periit reverens de terra, et qui corrigat in hominibus non est: omnes in sanguine judicantur: unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, in malum manus suas praeparant: princeps postulat, et judex verba pacifica locutus est, desiderium animae suae est. Et auferam bona eorum quasi tinea comedens, et ambulans super regulam in die speculationis tuae. Praeultiones tuae venerunt, nunc erunt fletus eorum: nolite credere in amicis, neque speretis in ducibus. Ab ea quae tecum cubat, cave ne credas ei, quia filius contumeliam facit paversus matrem suam: nurus contra socrum suum: inimici hominis domestici ejus. Ego autem ad ca mea; quia cecidi: sed resurgam; quoniam si sedero in tenebris, Dominus illuminabit me. Iram Domini sustinebo, quia peccavi ei; donec jubunt in eam, nunc erit in conculcatione ut
Abbreviated transcription (Latin):
enim in urbẽ suã: ea quȩ urbi uicina sunt obti¬
nebunt. Cumq hȩc ex pleta fuerint: sicut iN
udicum libro mittebat dñs saluatores: qui popłm
de captiuitate saluarent: sic ascendent & ueni¬
ent inmontẽ syon: ut udicent atq discernant
quasi sub iectũ & seruientẽ sibi montẽ esau. id:
idumeos. Subiugatisq om̃ĩb: erit dño regnũ.
Ubi nos posumꝰ bosforũ. in hebraico habet. saplu

Expanded text:
enim in urbem suam, ea quae urbi vicina sunt obtienim in urbem suam, ea quae urbi vicina sunt obtinebunt. Cumque haec expleta fuerint, sicut in Judicum libro, mittebat Dominus salvatores qui populum de captivitate salvarent: sic ascendent, et venient in montem Sion, ut judicent atque discernant, quasi subjectum, et servientem sibi montem Esau, hoc est, Idumaeos: subjugatisque omnibus, erit Domino regnum. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Ichananeorũ: usq ad sareptam. & transinigratio
Iierłm usq adephratam: possidebunt ciuitates
Iuagep. Et ascendent qui salui fuerant de monte¬
erit dno regnum. In hoc loco: multum trans¬
latio nr̃a discrepat abeditione uulgata. Unde
debemus in expositione hystoriae: hebraicam
ueritatem sequi. Qui de babylone iuixta uolum̃
esdrȩ & neemiȩ reuersi fuerunt in uideam: recte
transmigrationis uocabat᷑ totus ille exercitus
filior isrł. Qui ad meridiem quidẽ & adoccidente
& ad septentrionẽ possederunt idumeo & palesti.¬
nos. & montẽ ephraim. & sainariã. Beniamin qͦq
quia confinis est solitudini: specialit̾ obtinebit
gala ad. Contra orientẽ uͦ cunctis quȩ t̾rȩ chana.¬
neoꝵ sunt imꝑabunt usq ad sareptã sydonior
ubi quondã heliã pauit uidua. Porro hi qui de
ipsa ierłm metropoli ciuitate translati fuerant
in saphara: qđ nos in bosforũ uertimꝰ. possidebt̃
ciuitates austri. quȩ sunt in tribu uida. Reuersi

Expanded text:
rum usque Sareptham, et transmigratio Jerusalem usque Euphrathem, possidebunt civitates Nageb. Et ascendent qui salvi fuerant de monteerit Domino regnum. Multum in hoc loco translatio nostra discrepat ab Editione Vulgata: unde debemus in expositione historiae Hebraicam veritatem sequi. Qui de Babylone juxta volumen Esdrae et Neemiae reversi fuerant in Judaeam, recte transmigratio vocabuntur. Totus ille exercitus filiorum Israel ad Meridiem quidem, et ad Occidentem, et ad Septentrionem possidebunt Idumaeos, 383 et Palaestinos, et montem Ephraim, et Samariam. Benjamin quoque quia confinis est solitudini, specialiter obtinebit Galaad. Contra Orientem vero cunctis quae in terra Chananaeorum sunt, imperabunt usque ad Sareptham Sidoniorum, ubi quondam Eliam pavit vidua . Porro hi qui de ipsa Jerusalem metropoli civitate translati fuerant in Sapharad, quod nos in Bosphorum vertimus, possidebunt civitates Austri, quae sunt in tribu Juda: reversi
Abbreviated transcription (Latin):
phylistum: quos possumꝰ ꝓpt̾ suꝑbiã dogma¬
tum &e eloquentiã secularẽ. inethnicoꝵ ꝑ
sona accipe: ut in monte magistri sint in
phylistum &e alienigenis discipłi. qui magi¬
stroꝵ auctoritatẽ sequunt᷑. & nonsolũ mon¬
tẽ esau & alienigenas: sed regionẽ quoq ephra¬
im &e samariȩ possidebunt. Ephraim & sa-¬
mariã crebro in osee legimꝰ. & in heresib quȩ
sub nomine xp̃iano ȩccłam diuidunt. inter.¬
p̃tati sumꝰ. Et ibi enim sperat᷑ ubertas : & ibi
custodiam fidei repmittunt. Porro beniamin
silius dexterȩ atq uirtutis. ubi templum
dĩ est. possidebit galaad quȩ int̾p̃tatur
transmigratio testimonii. ifrahelẽ carneũ
significatas. Ab illis enĩ ad nos testimoniũ

Expanded text:
Philisthiim: quos possumus propter superbiam dogmaPhilisthiim: quos possumus propter superbiam dogmatum, et eloquentiam saecularem in Ethnicorum persona accipere. Ut in monte sint magistri, in Philisthiim, et alienigenis discipuli, qui magistrorum auctoritate ducuntur. Et non solum montem Esau, et alienigenas, sed regionem quoque Ephraim et Samariae possidebunt. Ephraim et Samariam crebro in Osee legimus, et in haeresibus, quae sub nomine Christiano Ecclesiam dividunt, interpretati sumus. Et ibi enim speratur ubertas, et ibi custodiam fidei repromittunt. Porro Benjamin, filius dexterae, atque virtutis, ubi Templum Dei est, possidebit Galaad, quae interpretatur transmigratio testimonii, Israelem carneum significans: ab illis enim ad nos testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
adrinocoruram & ad mare usq tendenda sit.
idest de tribu uida non solũ eleutheropolim
teneant. sed usq ad maritimã ꝑueniant. ce
phylistum suo imꝑio subuigent. quos prius
non habuerant subiuigatos. Dilatabit᷑ quoq ter¬
minus filioꝵ udausq ephrami ubi nunc nea¬
polis est. & usq ad regionẽ samariae: ubi seba¬
stea condita est. Beniamin aut̃ cuiꝰ statum ab
ierłm contra septentrionẽ t̃mini dilatantur:
cunctã possidebit arabiam. quȩ prius uocabat᷑
& beniamin & galaad: hi qui fuerant iN
meridie possidebunt. Hoc utrũ factũ sit: ds̃
uiderit. Potuit enĩ ex parte ꝑ annos quingentoᷤᷤ
me scio cotidie implet᷑ innobis : & in regno
eccłiȩ confirmat᷑. Hi enĩ qui habitant in me.¬
ridie idest in nagep & inuero sunt lumine.
& qui tenent campestria & humilia. idest
discipłi eiꝰ qui dic̃. discite ame quia mitis sũ
& humilis corde : possidebunt montẽ esau &

Expanded text:
ad Rhinocoruram, et ad mare usque tendenda sit, ad Rhinocoruram, et ad mare usque tendenda sit, id est, de tribu Juda non solum Eleutheropolim teneant, sed usque ad maritima perveniant, et Philisthiim suo imperio subjugent, quos prius non habuerant subjugatos. Dilatabitur quoque terminus filiorum Juda usque ad Ephraim, ubi nunc Neapolis est, et usque ad regionem Samariae, ubi Sebaste condita est. Benjamin autem cujus statim ab Jerusalem, contra septentrionem termini dilatantur, cunctam possidebit Arabiam, quae prius vocabaturet Benjamin, et Galaad, hi qui fuerint in Meridie possidebunt: hoc utrum factum sit, Deus viderit; potest enim ex parte per annos quingentos me scio, 382 quotidie completur, et in regno Ecclesiae confirmatur. Hi enim qui habitant in Meridie, id est, in Nageb, et in vero sunt lumine, et qui tenent campestria et humilia, id est, discipuli ejus, quibus dicit: Discite a me quia mitis sum, et humilis corde , possidebunt montem Esau et