comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ba parni. Quanta ad aidusq: ad transinigratione
babiloniã. Quinta a ttansiugratione in babitontu usq
ad aduentũ dni. Sexta ab aduentu drui usq adfinẽ scł̃i sꝑanda ẽ
sabbato. Huiꝰ rei congruit qđ homo sexto die factus .ẽ. adima¬
gnẽ ae similitudinẽ dei. Nemo autẽ ignorac hominũ uitã i
aliqͥd administrantẽ : cognitione &e actione fulciri nã & actio
temeraria. ẽ. sine cognitione & sine actione ignaua cognitio:
Sed pͥma uita hominis cui nulla ad ministratio recte credit᷑: qͥno
corꝑis sensib dedita est. Qui sunt uisus. auditꝰ. olfactus. gustus
tactus. Et ideo pͥme duȩ etates generis humani denis generatio¬
nib definiunt᷑ tanꝗ infantia & puericia : qͥ nario scilica gemi¬
nato qm̃ generatio utroq sexu ꝓpagat᷑. Sunt gͦ generationes
lecẽ ab adã usq ad noe. Et inde usq ad ad brahã aliȩ dec
Quas duas aetatos : in fantiã & pueritiã generis humani eẽ

Expanded text:
a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, quinque sensibus corporis dedita est; qui sunt visus, auditus, olfactus, gustus, tactus. Et ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et pueritia; quinario scilicet geminato, quoniam generatio utroque sexu propagatur. Sunt ergo generationes decem ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse
Abbreviated transcription (Latin):
sed meritorũ & ꝑ sonarũ iustissimꝰ distributor: faciens q̃dã
ꝑse ipsũ quȩ illo solo digna sunt eiq uni conueniunt : sicuti
sst elluminare animas & se ipsũ eis ad ꝑfruendũ p̃bendo
sapientos beatasq p̃stare. Alia ꝑseruiente sibi creadira m
guiccrrimis legib ꝓ meritis ordinata : quȩdã eorũ iubens
queda pinittens: usq ad passerũ ad ministrationẽ sic̃ dñs in

Expanded text:
sed meritorum et personarum justissimus distributor, faciens quaedam sed meritorum et personarum justissimus distributor, faciens quaedam per se ipsum, quae illo solo digna sunt, eique soli conveniunt; sicuti est illuminare animas, et se ipsum eis ad perfruendum praebendo, sapientes beatasque praestare: alia per servientem sibi creaturam, integerrimis legibus pro meritis ordinatam, quaedam eorum jubens, quaedam permittens, usque ad passerum administrationem, sic
Abbreviated transcription (Latin):
nisteriã quę̧dã sunt media qͥb digna iniungunt᷑ officia ut
utens ipsa iusticia ñ solũ talia pati quẽq ĩꝑet qualia pa
eũ decoe: sed etiã his facientib quos talia face̾ ñminꝰ decae.
Qua ꝑpt̃ cũ & egiptii deceptione digni. ẽẽnt. & popłs isrł ꝓ
illa aetate generis humani intali ad huc gradu morũ consti¬
tutus. cẽt. ut ñ indigne hostẽ deciꝑ&: factũ .ẽ. ut iuber&
ds̃ uel potiꝰ ꝓillorũ cupiditate ꝑmicteret ut uasa argentea
uel aurea quib ad huc t̾reni regni appetitores inħiabant.
&r peterent ab egyptiis ñ reddituri. & acciꝑent quasi reddi¬
turi. Iũa & mercedẽ tã diutni laboris atq oꝑis ꝓtaliũ
animarũ gradu ñ iniustã ds̃. eẽ. uoluit. & poenã illorũ
quodigne fecit amittere : id qđ redđe debuer̃. Non itaq ds̃
dec epto ẽ. qđ crede ne fariũ & ĩpũ eẽ qͥs ñ intelligat:

Expanded text:
nisteria quaedam sunt media, quibus digna injunguntur officia; ut nisteria quaedam sunt media, quibus digna injunguntur officia; ut eis utens ipsa justitia, non solum talia pati quemque imperet, qualia pati eum decet, sed etiam iis facientibus, quos talia facere non minus decet. Quapropter cum et Aegyptii deceptione digni essent, et populus Israel pro illa aetate generis humani in tali adhuc gradu morum constitutus esset, ut non indigne hostem deciperet; factum est ut juberet Deus, vel potius pro illorum cupiditate permitteret, ut vasa aurea et argentea, quibus adhuc terreni regni appetitores inhiabant, et peterent ab Aegyptiis non reddituri, et acciperent quasi reddituri . Quam et mercedem tam diuturni laboris atque operis pro talium animarum gradu non injustam Deus esse voluit, et poenam illorum quos digne fecit amittere id quod reddere debuerunt. Non itaque Deus deceptor est, quod credere nefarium et impium esse quis non intelligat?
Abbreviated transcription (Latin):
inalus inqͥb minꝰ aꝑit᷑ incelligat. Dñs enĩ nr̃ sicad fli¬
mani festis pascẽ sed etiã obscuris exercerennos trellone
exhae g ineffabili atq sublimi rerũ adminustratiuore
que fic ꝑ auinã ꝓuidentiã quasi transeripta sãtiono inori
ier inanima racionale: ut in ipsa uite huiꝰ couisatione qiaen¬
ls q areis homines caliũ distributionũ imagines seruent
& nefariu udicat : eiꝰ tam̃ iussu hoc facis ed postar qͥ pr
suin cupiditate sic ordinac est inofficronoc eneũt sa er¬
gũ moderatione ãpatũ qͥ pyssa etia innocentici funeni¬
đ elitace ꝑ cutere.: Na neq ꝑse ipsũ hoc uudex fficat c meq¬
⁊ principe uel aduocatũ aut alique inofficlor sciostretu
qe imtuotrabisib animantib utimꝰ ad eas res quas pho¬
mines agi nefariũ .ẽ. Nã utiq: dignꝰ .ẽ. fur morsu lacerari Ia
dec&e. Cũ igͥ qͦsdã pati aliqͥd deceat qđ alios face̾ ñ deceat : mi¬

Expanded text:
in quibus minus aperitur, intelligat. Deus enim noster sic ad sat non solum manifestis pascere, sed etiam obscuris exercere nos vellet. Ex hac igitur ineffabili atque sublimi rerum administratione, quae fit per divinam providentiam, quasi transcripta est naturalis lex in animam rationalem, ut in ipsa vitae hujus conversatione moribusque terrenis homines talium distributionum imagines servent. et nefarium judicat: ejus tamen jussu hoc facit carnifex, qui pro sua cupiditate sic ordinatus est in officio, ut percutiat legum moderatione damnatum, qui posset etiam innocentem sua crudelitaper principem vel advocatum, aut aliquem in officio suo, cui quod irrationalibus animantibus utimur ad eas res quas per homines agi nefarium est. Nam utique dignus est fur morsu lacerari: id decet. Cum igitur quosdam pati aliquid deceat, quod alios facere non deceat; mi
Abbreviated transcription (Latin):
mor ñ solũ inchoat sed etiã ꝑficit sapiẽtiã iđ .ẽ. in illo
qͥ sũme diligit dm̃ ce ꝓximũ tãꝗ se ipsũ. Que aũ in
hoc itinere ꝑicula difficultatesq metuende sint & qͥb
remediis uti oporteat aliqua questio ẽ¬

Expanded text:
timor non solum inchoat, sed etiam perficit sapientem; est autem timor non solum inchoat, sed etiam perficit sapientem; est autem qui summe diligit deum et proximum tamquam se ipsum. quae autem in hoc itinere pericula difficultatesque metuendae sint et quibus remediis uti oporteat, alia quaestio e
Abbreviated transcription (Latin):
boni st̃ & eos oportet imitari. Sed qͥ boni sc̃: uirtute boni si
Uirtꝰ aũ : ñ appetit qđ in aliorũ hominũ pocestate .ẽ. Qui
ergo imitatꝰ bonos : nulliꝰ hominis appetit laudẽ. Qui
malos : ñ dignꝰ .ẽ. laude. Si aũ placere hominib: idõ uis
eis ꝓsis ad diligendũ dm̃: non iã hoc sed aliud c¬
pis. Qui aũ placere cupit: necessariũ adhuc hab& timo¬
rẽ. Primũ ne occulte peccando int̃ ypocritas a dño com¬
pucetꝰ. Deinde si bene faccis placere appetit ne hanc mer¬
cedẽ aucupans ꝑdat quod dacurus .ẽ ds̃. Sed deuicta
ista cupiditate cauenda suꝑbia est. Difficile. ẽ. enĩ ut dig¬
netur c̃ sociari hominib qͥ eis placere iã ñ desidat & plenũ
sese uirtutis putat. Itaq ad huc necessariꝰ ẽ. timor: ne
illud etiã qđ uidet᷑ habe auferat᷑ ab eo: & manib ac pe¬
dib ligatis mittatꝰ in tenebras ext̾iores. Qua ꝑpt̾ q

Expanded text:
boni sunt et eos oportet imitari. sed qui boni sunt, uirtute boni sunt. boni sunt et eos oportet imitari. sed qui boni sunt, uirtute boni sunt. uirtus autem non appetit quod in aliorum hominum potestate est. qui ergo imitatur bonos, nullius hominis appetit laudem; qui malos, non dignus est laude. si autem placere hominibus ideo uis, ut eis prosis ad diligendum deum, non iam hoc,pis. qui autem placere cupit, necessarium adhuc habet timorem, primum, ne occulte peccando inter hypocritas a domino computetur, deinde, si benefactis placere appetit, ne hanc mercedem aucupans perdat quod daturus est deus. Sed deuicta ista cupiditate cauenda superbia est. difficile est enim, ut dignetur consociari hominibus qui eis non placere desiderat et plenum se uirtutibus putat. itaque adhuc necessarius est timor, ne illud etiam quod uidetur habere auferatur ab eo et manibus ac pedibus ligatis mittatur in tenebras exteriores. quapropter dei
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ habere monstrarce. & ea sp̃uit quȩ magna bo
ce ea sustinuit quę magna mala imꝑiti putant. Quos
mores & disciplinã ne tanto minꝰ qͥsꝗ aggredi audeat
quanto illud magis honorat: &e de pollicitationib atq ho¬
norationib eiꝰ. & de imitantiũ multitudine apłorũ. marty
dendũ .ẽ. At ubi fuerint carnaliũ uoluptatũ in lece¬
brȩ suꝑatȩ cauendũ. ẽ. ne subrepat atq suecedat cu¬
piditas placendi hominib aut ꝑ aliqua mirabilia aut
ꝑ difficilẽ cõcinẽtiã siue paciẽtiã : aut ꝑ aliꝗ largition
aut nomne scientie uel eloquentię. In eo gene̾. est cupi¬
ditas honoris : contra que omĩa ꝑferant᷑ ea quȩ scripta
st̃ de laude caritatis & de inanitate iactantiȩ: doceatur¬
que ꝗ sit pudendũ eis placere uelle quos nolis imitari
Aut enĩ boni ñ st̃ &e nichil magnũ. ẽ. amalis laudari: aut

Expanded text:
testatem habere monstraret, et ea spreuit quae magna bona, testatem habere monstraret, et ea spreuit quae magna bona, et ea sustinuit quae magna mala imperiti putant. quos mores et disciplinam ne tanto minus quisquam aggredi audeat, quanto illud magis honorat, et de pollicitationibus atque hortationibus eius et de imitantium multitudine apostolorum, mandendum est. At ubi fuerint carnalium uoluptatum inlecebrae superatae, canendum est, ne subrepat atque succedat cupiditas placendi hominibus aut per aliqua facta mirabilia aut per difficilem continentiam siue patientiam aut per aliquam largitionem aut nomine scientiae uel eloquentiae. in eo genere est et cupiditas honoris. contra quae omnia proferantur ea quae scripta sunt de laude caritatis et de inanitate iactantiae doceaturque, quam sit pudendum eis placere uelle quos nolles imitari. aut enim boni non sunt et nihil magnum est a malis laudari, aut
Abbreviated transcription (Latin):
siue in nouo testam̃to excellentissimã auctoritatẽ religi¬
onis accepit. Simul aut̃ satagendũ. ẽ. & de penis peccato¬
rũ & de p̃miis recte factorũ. Iã uͦ cũ aliqua ñ peccandi
consuetudo qđ onerosũ putabat᷑ facile. eẽ. ꝑsua serit: inc¬
uirtutis : ut caritatis libtas p̃ seruitute timoris emineat.
Tunc iã ꝑsuadendũ .ẽ. fidelib p̃cedentib regenerationis
sacram̃tis quȩ necesse ẽ. plurimũ moueant᷑: qͥd int̾ sitc
int̃ duos homines ueterẽ & nouũ exc̃ĩorẽ & int̾iorẽ ter¬
renũ &e cęlestẽ id ẽ int̾ eũ qui bona carnalia &e tẽpora¬
lia &e eũ qui spualia & ȩt̾na sectatur. Monendũq ne ꝑitura
beneficia & transeuntia expectentur adeo qͥb &ȩ inꝑbi homi
tẽnenda st̃ hic p̃stantissimũ illud & unicũ exẽplũ dominici
hominis ꝓponendũ . ẽ: qͥ cũ se tot miraculis tantã rerũ po¬

Expanded text:
siue in nouo testamento excellentissimam auctoritatem religisiue in nouo testamento excellentissimam auctoritatem religionis accepit. simul autem agendum est et de poenis peccatorum et de praemiis recte factorum. Iam uero cum aliqua non peccandi consuetudo quod onerosum putabatur facile esse persuaserit, incio uirtutis, ut caritatis libertas prae seruitute timoris emineat. tunc iam persuadendum est fidelibus praecedentibus regenerationis sacramentis, quae necesse est plurimum moueant, quid intersit inter duos homines, ueterem et nouum, exteriorem et interiorem, terrenum et caelestem, id est inter eum qui bona carnalia et temporalia, et eum qui spiritalia et aeterna sectatur, monendumque, ne peritura beneficia et transeuntia expectentur a deo, quibus etiam prauitemnenda sunt. hic praestantissimum illud et unicum exemplum dominici hominis proponendum est, qui cum se tot miraculis tantam rerum po
Abbreviated transcription (Latin):
nissimas bestias amaximis uoluptatib absterreri dolorũ
metu. Quod cũ in earũ consuetudinẽ uerterit domite &
mansuete uocant᷑. Qua ꝑpt̃ qm̃ in .ẽ. homini racio quȩ cũ
seruit cupiditati ꝑuersione miabili. ut homines ñ time¬
ant᷑ suggerit latere posse cõmissa & ad tegenda occulta
peccata a stutissimas fallacias cõparat : eo fit ut homines
ios nũdũ delectat pulchritudo uirtutis nͥ poenis a pe¬
do det̾reant᷑ quȩ uerissime ꝑ scõs & duinos uiros p̃dicã
tur : & qđ celant hominib deo celari ñ posse cõsentiant
difficiliꝰ domentꝰ᷑ ꝗ fere. Ut aũ timeatur ds̃: diuina ꝓui¬
dentia regi uniuersa ꝑsuadendũ. ẽ. Non tã rationib qͣs
qui potestꝰ inire potest iã & pulchritudinẽ uirtutis quã ex¬
emplis uel recentib si qua occurrunt uel de historia & ea
maxime quȩ ipsa diuina ꝓuidentia ꝓcurante siue in uetẽ

Expanded text:
nissimas bestias a maximis uoluptatibus absterreri dolorum nissimas bestias a maximis uoluptatibus absterreri dolorum metu; quod cum in earum consuetudinem uerterit, domitae et mansuetae uocantur. quapropter quoniam inest homini ratio, quae cum seruit cupiditati peruersione miserabili, ut homines non timeantur, suggerit latere posse commissa et ad tegenda occulta peccata astutissimas fallacias comparat. eo fit, ut homines, quos nondum delectat pulchritudo uirtutis, nisi poenis a peccando deterreantur, quae uerissime per tur, et quod celant hominibus, Deo celari non posse consentiant, difficilius domentur quam ferae. Ut autem timeatur Deus, divina providentia regi universa persuadendum est; non tam rationibus, quas qui potest inire, potest jam et pulchritudinem sentire virtutis, quam exemplis vel recentibus, si qua occurrunt, vel de historia, et ea maxime quae ipsa diuina prouidentia procurante siue in uetere
Abbreviated transcription (Latin):
& animꝰ qͦ amatur caritas ꝓpͥe dr̃ purgatissima & cõ¬
sũ mata: si nichil aliud amat᷑. hanc &e dilectionẽ dici
plac&. Sed cũ ds̃ magis diligit᷑ ꝗanimꝰ ut magͣis homi
eiꝰ. eẽ. ꝗ suus. tc̃ uere animo sũmeq cõsulit᷑ cõsequent̃
& corpori. nobis id curantib aliqͦ appetitu satagente sed
tantũ ꝓmota & oblata sum̃tib Caritas aũ uenenũ est
spes adipiscendorũ aut retinendorũ tẽꝑaliũ. nutrin¬
tũ. eiꝰ. ẽ. ĩminutio cupiditatis. ꝑ fectio nulla cupiditas.
Signũ ꝓfectus eiꝰ . ẽ. imminutio timoris. signũ ꝑfecti¬
onis eius nullus timor. Quia &e radia ẽ. om̃iũ maloꝵ
cupiditas: & cõsũmata dilectio foras mittit timorẽ.
iiisqͥs igitur eã nutrire uult instet minuendis cupiditatib
Est aũ cupiditas amor adipiscendi aut optinendi tẽporalia.
huiꝰ minuende initiũ . ẽ. dm̃ timere. qͥ solus timeri sine amore
fugiat quã appetat uoluptatẽ. ꝗdo qͥdẽ uidemꝰ eciã imma¬

Expanded text:
et animus, quo amantur, charitas proprie dicitur: purgatissima et consummata, si nihil aliud amatur; hanc et dilectionem dici placet. sed cum deus magis diligitur quam animus, ut malit homo eius esse quam suus, tunc uere animo summeque consulitur, consequenter et corpori, nobis id non curantibus aliquo appetitu satagente, sed tantum promta et oblata sumentibus. caritatis autem uenenum est spes adipiscendorum aut retinendorum temporalium. nutrimentum eius imminutio cupiditatis, perfectio nulla cupiditas. signum prouectus eius est imminutio timoris; si-, gnum perfectionis eius nullus timor, quia et radix est omnium malorum cupiditas, et consummata dilectio foris mittit timorem. quisquis igitur eam nutrire uult, instet minuendis cupiditatibus. est autem cupiditas amor adipiscendi aut optinendi temporalia. huius minuendae initium est deum timere, qui solus timeri sine amore fugiat quam appetat uoluptatem, quando quidem uidemus etiam imma
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ &e apłs uidetur distingaere cũ ait. his aute qͥ sunt in conuigio
p̃cipio ñ ego sed dñs uxorẽ auiro ñ discedere. Qđ si recosseri
nere innuptã aut uiro suo reconciliari. Ubi intelligitur quia etiã¬
si una illa causa qua sola relictio coniugii ꝑmittitur muler auiro reoes
conciliari uel correpto uel certe tolerando: quã alteri nubere.
Sequitur autẽ & dicit : & uir uxorẽ ne dimittat breuiter eandẽ
ormã intimans in uiro quã p̃cipiebat infemina quib ex p̃c
dñi insinuat ista. Sequitur: Ceteris aut̃ ego dico non dñs. Si
quis fr̃ habet uxorẽ infidelẽ & cetera ubi dat intelligi dnm̃ de
his locutũ ut neuter alterũ dimitteret si fideles anbo essent.

Expanded text:
enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in conjugio enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in conjugio sunt praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro rreconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxorem infidelem, et his locutum, ut neuter alterum dimitteret, si fideles ambo essent.
Abbreviated transcription (Latin):
ut paganimꝰ fornicatio non deputet᷑. Solã autẽ fornicationis causã
exceptã facere dnm̃ cũ de dimittenda coniuge loquit᷑ in euanglio
manifestũ ẽ. paganũ uero conuigiũ hinc non ꝓhibetur dimitti: qua
infidelẽ ñ dimittat ait. Ego dico non dñs ut dñs intelligat᷑ non
quidẽ iubere ut dimttatur ne contra uissũ eiꝰ consiluĩ dare uideatur apłs
sed tam̃ ꝑmittere ut nemo in eare iussionis necessitate teneatur: sed con¬
silii uoluntate libere faciat. Uerũtam̃ si quisꝗ asserat solã illã forni¬
cationẽ dnm ad mittere ad causã relinquendȩ coniugis quȩ uulgo for
nicatio dr̃ id .ẽ. quȩ concubitu illicito ꝑpetratur. hoo potest dicere
dñm cũ de hac re loqueretur de utroq fideli dixisse. & marito
ut si anbo fideles sunt neutri liceat alterũ relinquere nisi causa for¬
nicationis ubi ñ potest paganismꝰ intelligi quia ut̃q fidelis ẽ. Sic

Expanded text:
ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur dimitti, quiainfidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur, ne contra jussum ejus consilium dare videatur Apostolus, sed tamen permittere; ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae conjugis, quae vulgo dicitur fornicatio, id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s Nonqͥa prudentia carnis substantia est quȩ indiuit᷑ anima uel
eruit᷑: sed ipsiꝰ animȩ affectio ẽ quȩ om̃ino. eẽ desinet cũse cocã
ad suꝑna conuerterit. Qui aũ incarne sunt in qͥt deo placere ñ
possunt : id ẽ qͥuoluntatib carnis ad quiescunt. Ne quis enĩ de his
dictũ putaroe qͥ de hac uita nũdũ excesserunt. oportunissime subiurã

Expanded text:
spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subju
Abbreviated transcription (Latin):
iungit enĩ & dicit legienĩ dei ñ . ẽ. subiecta nec enĩ potest. Ergo fa¬
cere contra legẽ : hoc ẽ. immicũ. eẽ. in dm̃. Non quia dõ noce̾ aliqͥd
potest. sed sibi nocae qͥsqͥs resistit uoluntati dei . Hoc .ẽ. enĩ adũ sus
nec em̃ potest: tanꝗ si diceret᷑. nix ñ calefacit. necem̃ potest ꝗdu enĩ
ner eni pondl faciti sed esolui pocest a feruere ut cale facuat. Sedl ecũ
hor facit ia nir ñ est. Sic & prudentia carnis dr̃ : cũ anina ꝓriuag¬
nus bonis cõporalia bona concupiscit. Quãdiu enĩ appetitũs calis
mẽ ammȩ legidei subecta eẽ. ñ potest: id .ẽ. ñ pocest implere nes
lex iubet Seđ cũ spualia bona desiđare ceꝑit oe tẽporalia contẽpnẽ e
desinet carnis. ee : prudentia & spiu ñ resistet. ła nãq animia eũ in¬
feriora appetit prudentiã carnis habe dicit̾ cũ suꝑiora: prudentiã

Expanded text:
bjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo fabjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non potest implere quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudentiam carnis habere dicitur; cum superiora, prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie nũdũ erat caritas quȩ dilectione teneret int̾iora m̃tis: ne ad
peccatũ delectatione rerũ tẽꝑaliũ traheret᷑. Ergo infirmabat᷑ i
carnẽ : id ẽ. ñ efficiebat iustos deditos carni. Sed ds̃ filiũ suũ misit
insimilitudinẽ carnis peocati. Non enĩ caro peccati erat quȩ ñ carnali dele¬
tatione nata erat : sed tam̃ in erat in ea similitudo carnis peccati quia mo¬
talis caro erat. Mortẽ aũ ñ meruit ada nͥ petcando. Sed qͥd fecit dñs
De peccato dãnauit peocatũ in carne. id .ẽ. suscipiendo carnẽ hominis
peccatoris & docendo que ad modũ uiueremꝰ peccatũ in ipsa carne dana¬
id ẽ. carnalia bona ꝓsũmis bonis concupiscunt. qͥ aũ scđm sp̃m̃. quȩ
sunt sp̃s sentiunt. Prudentia enĩ carnis mors. ẽ. prudentia aũ sp̃s
uita &e pax. Quia prudentia carnis inimica idm̃. Ipse ostendit qͥd
rerit inimica: ne qͥs putaret ex aduerso aliud uenire principiũ. Si¬

Expanded text:
teriore delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnaid est, carnalia bona pro summis bonis concupiscunt. Qui autem secundum spiritum, quae sunt spiritus sentiunt. Prudentia enim carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax. Quia prudentia carnis inimica est in Deum. Ipse ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Su
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ me eẽ. cognoui qͥiã etiã p̃naricatione peccat qͥ ui¬
det ꝑlegẽ qͥd facere ñ debeat & tam̃ facit. Quod aut̃ ait
fefellit me peccatũ occasione accepta ꝑ mandatũ siue quia
suasio delectationis ad peccandũ uehem̃tior ẽ eũ ad &. ꝓhibitio
sies quia etiã si qͥd homo fecerit sođm uissa legis si adhuc ñ sit fides
que ingr̃a .ẽ. uult si bi tribuere ñdño : & suꝑbiendo plus peccat
Sequit᷑ gͥ &e dicit. Itaq lex qͥdẽ scã & mandatũ som̃ &e iustũ ce
boniu Qđ ergo bonũ ẽ m factũ ẽ mors: Absit. Sed peccatũ¬

Expanded text:
tuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factu
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ enĩ peccatũ in hoc mundo fuit. Peccatũ aũ ñ deputabat᷑
cũ lex ñ. e̾et. It iterũ. Sine lege enĩ peccatũ mortuũ. ẽ. Ego aũ
uiuebã aliꝗdo sine lege. Qđ enĩ hic dicit mortuũ. ẽ. hoo est qđ
ipiꝰ dicit ñ deputabat᷑: id .ẽ. lacebat. Qđ manifestat in cõseqũ¬
ubi dicit. Sed peccatũ ut appareat peccatũ ꝑbonũ oꝑatũ ẽ. mͥ
mortẽ : id .ẽ. ꝑlegẽ. Iuia bona .ẽ. lex : si qͥs ea legitime utatur.
Si gͦ hic ait ut appareat peccatũ : manifestũ ẽ. qͥa suꝑiꝰ idõ dice¬
bat mortuũ & ñ deputari qͥa ñ apparebat ante ꝗ lege ꝓhibon¬

Expanded text:
 deputabatur, cum lex non esset . Et iterum: Sine lege enim peccatum mortuum est; ego autem vivebam aliquando sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum est; hoc est quod superius dicit, non deputabatur, id est, latebat. Quod manifestat in consequentibus dicens, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem: id est, per legem; quia bona est lex, si quis ea legitime utatur . Si ergo hic ait, ut appareat peccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohiben
Abbreviated transcription (Latin):
modu peceator aut peccatũ delinquens ꝑ mandatũ. Scimus
autẽ qͥa lex spũalis. ẽ: ego autẽ carnalis sũ. Idest carni con¬
sentio nũdũ spualis. grã libatus. Uenũdatus sub peccato id ẽ
pectans p̃tio tẽporaliũ uoluptatũ. Qđ enĩ oꝑor ignoro idẽ non
agnosco et in p̃ceptis ueritatis ubi ẽ. uera scientia scđm hano locu¬
tionẽ dicit dñs peccatorib ñ nouiuos. Non enĩ eũ aliqͥd latet. sed
qͥa peccata ñ inueniuntur in regulis p̃ceptoꝵ quas hab&e ueritas. idõ
ipsa ueritas peccatorib dicit : ñ noui uos. Sicut enĩ tenebrȩ odis
nuidendo : ita peccata m̃te ignorando sentiunt᷑ ex ista locutione
dictũ arbitror inpsalmis. Delicta qͥs intelligit. Honenĩ qđ uolo hoc
ago : sed qđ odi illud facio. Si aũ quod nolo hoc ago consentio logi
qm bona ẽ. Nc̃ aut̃ iã ñ ego operor illud : sed id qđ inme habitat
peccatũ. Scio enĩ qͥa ñ habitat inme hoc ẽ in carne mea bonũ. Uelle

Expanded text:
tor, aut peccatum delinquens per mandatum. Scimus autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carni consentio, nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos. Non enim eum aliquid latet, sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consentio legi quoniam bona est. Nunc autem jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Scio enim q
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ. scđa sub lege. tercia sub gr̃a. quarta in pace. Ante legẽ ẽ : cũ
peccatũ ignoramꝰ & seqͥm᷑ carnales concupiscentias. Sub lege ÷ actio:
iã ꝓhibem᷑ a peccato & tam̃ eiꝰ consuetudine uicti peccamꝰ qm̃ nos
nũ dũ adiuuat fides. Tercia actio .ẽ. ꝗdo iã plenissime credimꝰ libatori
nr̃o : nec meritis nr̃is aliqͥd tribiuimꝰ sed eiꝰ miscđiã diligendo ñ iã uin¬
cim᷑ delectatione consuetudinis malę eũ ad peccatũ nos ducere nitit᷑.
sed tam̃ adhuc eã interpellantẽ pacim᷑ quauis i ñ tradam᷑. Quarta est
actio cũ om̃ino nichil ẽ. in homine qđ resistat spũ sed om̃ia sibimet
concordit̃ uincta & conexa unũ aliqͥd firma pace custodiunt quod
fiet mortali corpore uiuificato cũ corruptibile hoc indueru
corruptionẽ. &e mortale hoc induerit immortalitatẽ. Ad pͥmã

Expanded text:
Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum peccatum ignoramus, et sequimur carnales concupiscentias. Sub Lege est actio, cum jam prohibemur a peccato, et tamen consuetudine ejus victi peccamus, quoniam nos nondum adjuvat fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis malae, cum ad peccatum nos ducere nititur; sed tamen adhuc eam interpellantem patimur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cum omnino nihil est in homine quod resistat spiritui, sed omnia sibimet concorditer juncta et connexa unum aliquid firma pace custodiunt: quod fiet mortali corpore vivificato, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalita
Abbreviated transcription (Latin):
crim̃ adiectũ quia ubi ñ ẽ. lex nec p̃uaricatio: has dicit passiono
quȩ ꝑlegẽ sunt oꝑatas in m̃bris nr̃is ut fructũ ferrent morti. sub istis
passionib: tãꝗ sub uiro dñante agebat anima ante ꝗ uenirae gr̃a ꝑ
fidẽ. Hisgͦ passionib morit᷑ qͥiã seruit m̃te legi dei : ꝗuis ipsȩ passio¬
nos nũdũ mortuę sint. ꝗdui carne seruit legi peccati. Restat ad huc¬
ergo aliquid ei qͥ ẽ. sub grã qđ eũ ñ iuncat nec captiuũ ducat donec
mortificet᷑ totã qđ consuetudine pͣua roboratũ .ẽ. & unde corpus
dimꝰ quattuor ee differentias etiã in uno homine. qͥb gradatĩ ꝑ actis
inuita ȩt̾na manebit᷑ qͥa enĩ oportebat atq id iustũ erat ut post ea¬
nã natura nr̃a peccauit amissa beatitudine spũali quȩ parady
mine significat᷑ animales carnalesq: nasccrem᷑ : pͥma .ẽ. actio ante

Expanded text:
crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est et unde corpus ehendimus quatuor esse differentias etiam in uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque id justum erat, ut posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur, animales carnalesque nasceremur; prima est actio ante
Abbreviated transcription (Latin):
plere que iussa sunt. ad grãm liberatoris aliꝗdo cõũtat. Cũ
ergo tria quedã in illa similitudine uideamꝰ mulierẽ uirũ &
legẽ & rursũ in hac re ꝑpt̃ quã similitudo adhibita ẽ. tria animũ pec¬
catũ & legẽ peccati: hoc solũ hic diuersũ. ẽ. qđ in illa similitudine
iur moritur ut nubat mulier cui uol&. & alege uiri soluat᷑. Hu
aũt ipsa anima moritur peccato ut nubat xp̃o. Cũ aũt moritur
peccato morit᷑ etiã legi peccati. Itaq ait fr̃s mei & uos mortiu estis
legi ꝑ corpꝰ xp̃i : ut sitis alteriꝰ qͥ ex mortuis resurrexit. ut fructifice¬
mus deo. Cũ enĩ eemꝰ in carne inqͥt idẽ. xarnalib desidiis obs¬
trieti tenoromur: passiones peccatorũ. quȩ ꝑlegẽ sunt oꝑabantꝰ
inm̃bris nr̃is ut fructũ ferrent morai. Auctã concupiscentiã cũ
lex ꝑhibet ubi ñ erat fides & ad cumulũ peccatorũ p̃uaricationis

Expanded text:
plere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum plere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ lege ꝓhibente : quã si nulla lege ꝓhib̾em. Accedente aũ gr̃a.
id ipsũ qđ lex onerose iusserat. iã sine onere ac libentissime ĩplemꝰ.
Lex ergo peccati & mortis. id. ẽ quȩ imposita .ẽ. peccantib atq
morientib iubet tantũ ne concupiscamꝰ. & tam̃ concupiscimꝰ. Lex
autẽ sp̃s uitȩ quę ꝑtinet ad grãm ae liberat a lege peccati& mortis
acit ut ñ concupiscamꝰ & impleamꝰ iussa legis: ñ iã serui legis
timorẽ sed amici ꝑ caritatẽ. & serin isticiẽ unde illa lex p̾mulga¬
ta .ẽ. Iusticiȩ autẽ ñ seruilit̾ sed lib̾alit̃ soruiendũ. ẽ: id .ẽ. caritate
potiꝰ ꝗ timore. Ideoq uerissime dictũ .ẽ. Legẽ gͦ euacuamꝰ ꝑfidẽ
absit. Sed legẽ statuimus. Hoc enĩ efficit fides : qđ lex i
Statuitur ergo lex ꝑfidẽ quȩ fidos si ñ sit iub& tantũ lex &
ñ ĩplentes iussa reos tonet : ut eos gementes & ñualentes im¬

Expanded text:
mus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, mus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus. Lex autem spiritus vitae, quae pertinet ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes im
Abbreviated transcription (Latin):
cumulat᷑. Ubr enĩ ñ ẽ lex: nec p̃uaricatio. & hoc .ẽ. qđ dr̃ ut fiat
supra modũ peccator. aut peccatũ ꝑmandatũ. Qua ꝑpt̃ legẽ quis
apeccando ꝓhibeat. ñ tam̃ sic dicit datã ut libar& a peccato sed
ut demonstraret peccatũ. Cui seruiens anima deb& se ad grãm
batoris conuertere ut a peccato libetur. Per legẽ enĩ: cogn
peccati. Et alio loco dicit. Sed peccatũ ut appareat peccatũ: ꝑ
candi dẽsidiũ ꝓhibitio peccacorũ. Qđ quidẽ adhoc utile.ẽ: ut sen¬
uat anima se ipsã ñ sufficere ad extrahendũ se de scruitute
cati. Atq hoc bnodo detumesoente atq extincta om̃i suꝑbia : subda¬
tur liberatori suo sincerit̾q homo dicat. adhesit anima mea postte.
ĩ qͥa lexipsa peccatũ .ẽ. sed quia peccatorib imponitur. Ideo et
mortis: quia stipendiũ peccati mors. Aculcus mortis peccatũ. uirtꝰ
autẽ peccati lex. Peccando enĩ. ad mortẽ labim᷑. Uehem̃tiꝰ enĩ pacca¬

Expanded text:
fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, pcandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : tur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim pecca
Abbreviated transcription (Latin):
riorẽ hominẽ. Uideo aut̃ aliã legẽ inm̃bris meis repugnante
legi m̃tis meę & captiuantẽ me in lege peceati que .ẽ. in menbris
meis. Hucusq sunt uerba hominis sub lege constituti nũdũ sub
gr̃a : qͥ etiã si nolit peccare uincit᷑ a peccato. Inualuit enĩ consue¬
o carnalis & natale uinculũ mortalitatis qͦ de adã ꝓpag¬

Expanded text:
liam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Huc usque sunt verba hominis sub lege constituti, nondum sub gratia; qui etiamsi nolit peccare, vincitur a peccato. Invaluit enim consuetudo carnalis et naturale vinculum mortalitatis, quo de Adam p
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit uir eiꝰ : lib̃ata .ẽ. a lege ut ñ sit adultera si fuerit cũ alio
uiro. huc usq similitudo ẽ. Deinde incipit rẽ loqͥ: cui expla¬
ande ac ꝑbande similitadinẽ induxit. Inqua etiã retria
lier sub lege uiri ẽ : quã diu uiuit uiro. Hoc aut̃ peccatũ hic in¬
telligendũ .ẽ. qđ accessit ꝑ legẽ qđ peccatũ dicit supͣ modũ eẽ¬

Expanded text:
alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria lier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem.
Abbreviated transcription (Latin):
attinet. ut continentiã coniuigio p̃ponamꝰ. scãm uͦ uirginitatẽ etiam¬
continentiȩ uiduali: & ne aliquis nuptias quȩ tam̃ ñ adulteria sed
nuptiȩ st̃ cuiꝰ lib& nr̃i nr̃orumue ꝓpositi laude dãnemꝰ. Multa alia
qm̃ patriarcharũ & ꝓpħarũ casta conuigia mordacissime rep̃hen¬
dendo scriptis suis quorũdã in doctoꝵ animos afidĩ sanitate de¬
torsit. Prouide qũi in exordio huiꝰ opusculi duo quȩdã nec essaria
ꝓposuerã & exequenda pollicitus erã unũ qđ ad doctrinam
alterũ qđ ad exhortationẽ ꝑtinet. & priori parti ut
potui ꝓsuscepto negotio non defui: ad exhortationẽ ueniani

Expanded text:
adtineadtinecontinentiae uiduali et ne aliquas nuptias, quae tamen non adulteria, sed nuptiae sunt, cuiuslibet nostri nostrorumue propositi laude damnemus. multa alia quoniam patriarcharum et prophetarum casta coniugia mordacissime reprehendendo scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate detorsit. Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram, unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non defui, ad exhortationem ueniamus
Abbreviated transcription (Latin):
idõ seducant ut sentias qđ sentiunt: etiã si facere ñ possis
qđ faciunt. Nemo eñi uult. ẽẽ. freneticus: etiã siuideat
freneaci uires uirib sanoꝵ . eẽ fortiores. Precipuȩ igit᷑ doctrina sana
bonitatẽ ꝓpositi & ornet & muniat. Inde .ẽ. qͥppe qđ catholicȩ feminȩ
etiã sepius nuptȩ : ñ solũ uniuiris uiduis sed & urginib hereticoꝵ
isto uidicio p̃ferunt᷑. Multi st̃ quidẽ de his trib: reb conuigii. ui¬
duitatis. & uirginitatis questionũ sinꝰ. multȩ ꝑplexitates: quib dispu¬
tando penitrandis uł dissoluendis. & maiore cura opus. ẽ. & copiosiore
sermone : ut uł in om̃ib eis recte sapiamꝰ. uł siqͥd alit̃ sapimꝰ id quoq
nob̾ reuelet. Uerũ tam̃ qđ etiã illic consequent̃ dicit apłs. in quo
ꝑ uenimꝰ in eo ambulemꝰ Peruenimꝰ aũt qđ adhane rẽ de qua loqͥm̃

Expanded text:
ideo te seducant, ut sentias quod sentiunt, etiamsi facere non possis ideo te seducant, ut sentias quod sentiunt, etiamsi facere non possis quod faciunt. nemo enim uult esse phreneticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus sanorum esse fortiores. praecipue igitur doctrina sana bonitatem propositi et ornet et muniat. inde est quippe quod catholicae feminae etiam saepius nuptae non solum uniuiris uiduis, sed et uirginibus haereticorum iusto iudicio praeferuntur. multi sunt quidem de his tribus rebus coniugii, uiduitatis et uirginitatis quaestionum sinus, multae perplexitates: quibus disputando penetrandis uel dissoluendis et maiore cura opus est et copiosiore sermone, ut uel in omnibus eis recte sapiamus uel, si quid aliter sapiamus, id quoque nobis deus reuelet. uerumtamen, quod etiam illic consequenter dicit apostolus, in quod peruenimus, in eo ambulemus. peruenimus autem, quod ad hanc rem, de qua loquimur,
Abbreviated transcription (Latin):
nitas adimeret̃ nubentib uob: idõ factũ .ẽ. ut nasceret᷑ ex uobis
hȩc itaq demeritis diuersis coniugatarũ diuersarũq iuduarũ
hoc oꝑe ñ disputarẽ : si id qđ ad te scribo tͥ tantũmͦ scriberem
Sed qm̃ st̃ quȩdã in hoc genere sermonis dificillimȩ questiones.
aliqͥd aplius quã qđ adte ꝓpͥe ꝑtinet dicere uolui ꝓpt̃ quosdã
qͥ sibi docti ñ uident᷑ nͥ alienos labores ñ iudicando conent᷑ dis¬
cutere : sed lacerando conscindere. Denide ut etiã tu ipsa ñ solũ
serues qđ uouisti & in eo bono ꝓficias: uerũ etiã diligentius
firmuisq: noueris idẽ bonũ tuũ ñ amalo nuptiarũ distingui
sed bono nuptiarũ ante poni. Nã qͥ uiduatarũ feminarũ
nuptias dãnant: etiã si continentiã suã multarũ quib tu
uteris rerũ abstinentia mirabilit̃ & feruent̃ exerceant. non

Expanded text:
nitas adimeretur nubentibus uobis, ideo factum est, ut nasceretur ex uobis. nitas adimeretur nubentibus uobis, ideo factum est, ut nasceretur ex uobis. Haec itaque de meritis diuersis coniugatarum t diuersarumque uiduarum hoc opere non disputarem, si id, quod ad te scribo, tibi tantummodo scriberem. sed quoniam sunt quaedam in hoc genere sermonis difficillimae quaestiones, aliquid amplius quam quod ad te proprie pertinet dicere uolui propter quosdam, qui sibi docti non uidentur, nisi alienos labores non iudicando conentur discutere, sed lacerando conscindere; deinde ut etiam tu ipsa non solum serues, quod uouisti, et in eo bono proficias, uerum etiam diligentius firmiusque noueris idem bonum tuum non a malo nuptiarum distingui, sed bono nuptiarum anteponi. nam qui uiduatarum feminarum nuptias damnant, etiamsi continentiam suam multarum, quibus tu uteris, rerum abstinentia mirabiliter et feruenter exerceant, non
Abbreviated transcription (Latin):
si ex hibueris obȩdientiã uerbis apłi dicentis. quȩ aũt uere iudua
ẽ ae desolata. sꝑabit in dm̃. & ꝑ sistit uiorationib nocte .&. die
atq illud qđ sequit᷑ sobria uigilantia deuitaueris. quȩ autẽ
in delicis agit. uiuens mortua.ẽ: om̃ia illa tria bona quȩ
aune fuer̃ &. cua erunt. Tibi aũt st̃ & filii qs forte illa ñ habut.
Ner ido laudanda es quia eos habes: sed quia pie nutitre
ac ed uauise studes Ut eñi tͥ nascerent᷑ fecunditatis. ut uiuani
felicitatis ẽ. Ut aũt sic instituant᷑. uoluntatis. ẽ. & potestatis
In illis t homines gratulent᷑: in hoc te imitent᷑. Anna ꝑ prophetiȩ
scientiã cognouit apđ matrẽ uirginẽ xp̃m te euangłica gr̃a
fecit matrẽ uirginis xp̃i. Illa itaq scã uirgo quã xp̃o uolentẽ
& petentẽ obtidastis uidualib auiȩ matrisq meritis addidi
aliqͥd de merito uirginali. Non eñĩ nichil inde habetis: que
hanc habetis & in illia estis qđ in uob non estis Nã ut sca iurgi¬

Expanded text:
re uidua est et desolata, sperauit in dominum et persistit in orationibus nocte et die, atque illud quod sequitur sobria uigilantia deuitaueris: quae autem in deliciis agit, uiuens mortua est, omnia illa tria bona, quae Annae fuerunt, et tua erunt. tibi autem sunt et filii, quos forte illa non habuit; nec ideo laudanda es, quia eos habes, sed quia pie nutrire atque educare studes. ut enim tibi nascerentur, fecunditatis, ut uiuant, felicitatis est; ut autem sic instituantur, uoluntatis et potestatis. in illis tibi homines gratulentur, in hoc te imitentur. Anna per propheticam scientiam cognouit apud matrem uirginem Christum; te euangelica gratia fecit matrem uirginis Christi. illa itaque sancta uirgo, quam Christo uolentem et petentem obtulistis, uidualibus auiae matrisque meritis addidit aliquid de merito uirginali. non enim nihil inde habetis, quae hanc habetis, et in illa estis, quod in uobis non estis. nam ut sancta uirgi
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ eomaxime cõniendat᷑: quia cũ tã cito extulisset uirum¬
ꝑ ꝓlixã ȩtatẽ suã du cũ carne conflixit & uixit. Sic eñi scriptũ. ẽ
Q erat anna ꝓphetissa filia phanuel: de tribu aser. hȩc ꝓcesserat

Expanded text:
illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirumillius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirumlixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et era
Abbreviated transcription (Latin):
Nã & illud ñ insipient̾ ꝓponi solet: ut dicat qͥ potest quȩ nã iuidua
merits p̃ferenda sic. utrũ uniꝰiura quȩ cũ uixiss& diutius cũ marito
filus ꝓcreatis saliusq uiduata continentiã ꝓfessa. ẽ: an ea quȩ ad¬
olescentula uitra duos annos amissis duob uiris nullis ad consolationẽ
ex tantib liberis continentiã dõ uouit & in ea ꝑ seuerantissima scĩtate
consenuit. hic se exerceant si possunt disputando & nob aliqͥd de¬
monstrando : qui de numero uiroꝵ ñ de ipsius continentiȩ uirib
ꝓfecto inuenuint᷑ uirtuti animi ñ maiorẽ uirtutẽ animi sed
carnus felicitatẽ ante ponere. Ad felicitatẽ quippe carnis ꝑ¬
tinuit: & dui cũ uiro uiuere: & filios ꝓcreare. Sed si ñ eam
ob hoc ꝓponunt quia filios habuit : id ipsũ certe qđ diu cũ iuro
uixit quid alud quã carnis felicitas fuit: Meritũ porro annȩ

Expanded text:
Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus profecto inuenientur uirtuti animi non maiorem uirtutem animi, sed carnis felicitatem anteponere. ad felicitatem quippe carnis pertinuit et diu cum uiro uiuere et filios procreare. sed si non eam ob hoc praeponunt, quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro Annae