comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: ostendens illigenti redditã p̃sentiȩ
ipsius ꝓmissionẽ. ait tam̃ alio loco: Habco
alias oues quȩ non sunt dehoc ouili : õpor¬
tet me & ipsas adducere ut sit unus grex
&unꝰ pastor. Gentes significans quas erat
adducturus. non quidẽ ꝑsuã p̃sentiã corpo¬
ralẽ ut illud uerũ sit non sũ missus nsi ad
oues quȩ perier̃ domꝰ isrł : sed tam̃ ꝑ euan¬
geliũ suũ qđ erant disseminaturi spetiosi
pedes ad nuntiantiũ pacẽ. ad nuntiantiũ
bona : In omnẽ enĩ terrã exiic sonus eorũ :¬
& infines orb̵ terrȩ uerbacorũ : Hinc & a

Expanded text:
Israel , osteIsrael , osteo, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : Gentes significans, quas erat adducturus, non quidem per suam praesentiam corporalem, ut illud verum sit, « Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; » sed tamen per Evangelium suum, quod erant disseminaturi « speciosi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bona » : « In omnem » enim « terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum » . Hinc et A
Abbreviated transcription (Latin):
acultoribus idolorũ & in imicis nominis xp̃i
saest : Quanquã eñi a saphsinagogamnter p̃¬
tetur quȩ est congregatio: id que nomen
usitatius in sederit genti iudȩorũ : tamen
& ecłcim istã posse dici congregationem.
& illũ ueterẽ popłm dictũ eẽ eccłam: iam in
alio pscilmo scitis a ꝑteq: monstrauimus:
Hȩc igitur eccla hȩc hereditas dĩ : excircũ¬
cisione & p̃putio congrega ta est d est ex
popło isrł & exceteris gentibus ꝑ lapidem
quẽ rȩꝓbauer̃ ȩdificantes. & factus est
in cap̃t anguli: in quo angulo tãquã duo
parietes dediuerso uenientes copularent᷑:
Ipse enĩ est pax nrã qͥ fecit utraq unum.
ut duos conderet in se: in unũ nouũ hominẽ
faciens pacẽ & conmutaret utrasq: in uno
corpore dõ inquo corporesumꝰ filiidĩ
clamantes abba pater : Abba ꝓpter illo¬
rũ linguam Pater ꝓpter nr̃am: Hoc est
enĩ abba : qđ pater : Vnde dñs qͥdixit non
sũ missus nisi adoues quȩ perierunt domꝰ

Expanded text:
a cultoribus idolorum et inimicis nominis Chrissa est. Quanquam enim Asaph Synagoga interpretetur, quae est congregatio, idque nomen usitatius insederit genti Judaeorum; tamen et Ecclesiam istam posse dici congregationem, et illum veterem populum dictum esse Ecclesiam, jam in alio psalmo satis aperteque monstravimus. Haec igitur Ecclesia, haec haereditas Dei ex circumcisione et praeputio congregata est, id est ex populo Israel et ex caeteris Gentibus, per lapidem quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli ; in quo angulo tanquam duo parietes de diverso venientes copularentur. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem, et coadunaret utrosque in uno corpore Deo ; in quo corpore sumus filii Dei, clamantes, Abba, Pater : Abba propter illorum linguam, Pater propter nostram; hoc est enim Abba, quod Pater. Unde Dominus qui dixit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus
Abbreviated transcription (Latin):
patoris qm̃ multi filii desertȩ magis quã eiꝰ
quȩ habet uirũ : Incustodiã pomorũ qđ dic¬
tum est: desertionẽ intellegendã existimo
quã fecit uastitas ꝑ secutionũ: idest uelut
custodiã pomorũ : quia deseruntur pomo¬
rũ custodiȩ cũ poma transierint: Et certe
quando genailibus ꝑsequentibus ccđa deserta
uisa est : incȩlestẽ mensam sp̃s martirum
tã quã dehorto dominicomulta & suauis¬
Et qđ dictum est seruorum tuorũ. hoo
repetitum est scõrũ tuorum : Illud tantũ mͦ
uariatũ est uolatilibus cȩli : & bestus terrȩ :¬
Melius sane interp̃tati sunt quimorticina po¬
suer̃ : quĩt sicut quidam mortalia: Morti¬
cina eni non dicuntur : nisi mortuorũ : Mor¬
talia uero : etam uiuorũ corporũ nomen est:
Cũ ergo sicut dixi adigricolam suũ sp̃s mar¬
tirũ uelut poma transissent: moracina eorũ.
& carnescorũ posuer̃ uolatilib: cȩli & bescus

Expanded text:
quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum » . « In custodiam pomorum, » quod dictum est, desertionem intelligendam existimo quam fecit vastitas persecutionis: id est, velut custodiam pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et certe quando Gentilibus persequentibus Ecclesia deserta visa est, in coelestem mensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico multa et suaviset quod dictum est, servorum tuorum, hoc repetitum est, sanctorum tuorum: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis tuȩ. Hanc hereditatẽ nonmoriens pater
filio relinquie. sed ipse filius eam sua morte
mira biliter ad qui suut. quia resurratione
possedit: Sic ergo. dehac intellegendum est:
qđ in psalmi huiꝰ ꝓphetia canitur. Dsuener̃
gentes inhereditatẽ tuam. ut uenisse gences
accipiamꝰ in ecđam. non credendo. sed ꝑse¬
quendo Id est eam inuasi se uoluntate delendi
atq om̃ino ꝑdendi: sicuitat ꝑsecutionum
exempla monstrarunt: Oportet ut qđ seqͥt᷑
polluerunt templũ scm̃tuũ. non in lignis
& lapidibus sed in ipsis intellegatur hominib::
Dequibus tãquã lapidibus uins construi dicit
instando fecer̃ : Quorũ multos penitentia
reparauit : atq ab illa inqͥnatione mundauit:
Penitentis enĩ uoxest & adelicto meomunda
posuer̃ hicrłm in pomorũ custodicm: &ipsa
eccła hoc nomine recte intellegitur hierłm
libera mater nrã dequa scriptũ est. lȩtare
sterilis quȩ non paris erũpe & exclama quȩ¬

Expanded text:
de nos . Hanc haereditatem non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus vivis, construi dicit instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda erusalem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine recte intelligitur, « Jerusalem libera, mater nostra, de qua scriptum est, Laetare sterilis quae non paris, erumpe et exclama, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ista dicuntur sed spũ ꝓphetiȩ p̃dicunt᷑:
Sicut deiuda traditore quȩ mala illi
fuerant ꝓrsus meritis euentura : ita ꝓphe¬
tata sunt quasi optata sint : Quẽ ad modũ
enĩ ꝓpheta non imperat xp̃o : quã uis mͦ
imperatiuo p̃nuntiet qđ dicit: accingere
gladũ tuũ circa femur potentissime.
specietua & pulchricud inetuat intende
xꝓspere ꝓcede & regna: ita non optat sed

Expanded text:
ista dicuntur, sed spiritu praevisa praedicuntur; ista dicuntur, sed spiritu praevisa praedicuntur; sicut de Juda traditore, quae mala illi fuerant pro suis meritis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata sint. Quemadmodum enim Propheta non imperat Christo, quamvis modo imperativo pronuntiet quod dicit, Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; specie tua, et pulchritudine tua, et intende, et prospere procede, et reg
Abbreviated transcription (Latin):
fornicando dispereat: Hȩc ergo ipso affectu
in hominũ affliccionẽ sunt turbulenta :
indĩ autẽ dispositione tranquilla sunt:
Cuicdictũ est : tuautẽ dñe uirtutũ cũ tran¬
quillitate iudicas : Satis autẽ ostenditur his¬
uerbis ꝓpt̃ peccata hominbi : licet fidelib:
has fieri tribulationes : quã uis hinc flores¬
cac martirũ gła merico pacientiȩ. & piȩ sus¬
tentato in flagello dñi moderamine disci¬
plinȩ : Hoc macchabei intersȩua torm̃ta :
hoc tresuiri inter innoxias flamas. hoc
ꝓphetȩ scĩ incaptiuitate testantur: Quã¬
uis enĩ paternã correptionẽ fortissime
&pussime ꝑfecerint : non tam̃ tacent hȩo
accidere meritis peccatorũ: Horũ enim
uox est & inpsalmis: emendans em̃ dauit me
dñs &emorti non tradidit me : Flagellat
enĩ omnẽ filiũ quẽ recipit: Et quis est
tes quȩte non cognouer̃ & inregna quȩ non
non optatio : Nonmali uolentiȩ uoto

Expanded text:
fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas , hoc Prophetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est tes quae te non noverunt, et in regna quae non non optatio. Non malevolentiae voto
Abbreviated transcription (Latin):
& potabis nos in lacrimis in menisura : Nam
quousq dñe irasceris infinẽ ita dictũ est:
ac si diceretur. nolidñe irasciinfinẽ : Et in eo
qđ secqͥtur exardescet uelut ignis celustuus
utrũq sub audiendũ est : & quorisq & infinẽ
Acsi diceretur : quousq: ex ardescet uelut ignis
telus tuus infinẽ : Namita hic duo ista sub¬
audienda sunt. sicut superius unũ illud qđ
dictũ est.: posuer̃ : Nam cũ habeat prior
sententia posuer̃ morticina seruorũ tuoꝵ
ȩscam uolatilib: cȩli: hoc uerbũ posterior
non habet ubidictũ est. carnes seruorum
tuorũ. bestiis terrȩ : Sed sub auditur utiq
qđ habec superiꝰ: posuer̃ : lra porro &telus.
dĩ non sunc ꝑ turbationes dĩ : Sicut non nul¬
liscripturas quas non in tellegunt arguunt.
sed nomine irȩ intelleguntur uindictȩ ini¬
qͥtatis Nomine teli. exatio castitatis
neanima legẽ dñi sui concẽpnat. & a dõ suo

Expanded text:
et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum est, et, quousque, et, in finem; ac si diceretur, Quousque exardescet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo
Abbreviated transcription (Latin):
Subsannatio & inrisio: uel ut qͥdam interp̃¬
tati sunt in lusio : cis qui in circuitu nr̃o sunt
Repetitio est sententiȩ superioris : Nã qđ
supra dictũ ẽ ohꝓbrium: hoc repeatum ẽ.
subsanmatio & in risio: Et qđ supͣdictum ẽ:
incinis nrĩs: hoc repettũ est eis qͥ incircuitu
nrõ sunt : Proinde scđm hierłm terrenam:
ucini & incircuitu gentis eiꝰ. utiq aliȩgentes
intelleguntur : Scđm autẽ hierłm liberã
matrẽ nr̃am uicim sunt & in circuitueius:
interquos inimicos suos habitat ecđła
superioris afflictionis cõmemoracio non
esse quasi indicatio sed deploratio: usque qͦ
in qͥd dñe irasceris infinẽ. ex ardescet ue¬
lut ignis telus tuus. Rogat utiq neds̃
usq infinẽ iras catur : Id est neilla tanta
pressura & tribulatio atq uastatio usq
infinẽ ꝑ seueret : sed tẽperet correptio¬
nẽ suc̃ scđm illud qđ in alio psalmo
dicitur: Cibabis nos panẽ lacrunarũ.

Expanded text:
Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interprSubsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis nostris, hoc repetitum est, eis qui in circuitu nostro sunt. Proinde secundum Jerusalem terrenam vicini, et in circuitu gentis ejus, utique aliae gentes intelliguntur: secundum autem Jerusalem liberam matrem nostram, vicini sunt et in circuitu ejus, inter quos inimicos suos habitat Ecclesia superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet velut ignis zelus tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacrymarum,
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ dequadictũ est muli filii deserte ma¬
gis quã eiꝰ quȩ habet uirũ: circuitus eius est
ꝑ uniuersam terrã : In ea qͥppelectione ꝓ¬
pheaca ubi scriptũ est multi filii desercȩ
magis quã eiꝰ quȩ habet uirũ : paulo post
eidicitur. & qui eruitae d s̃i srł uniuersȩ terrȩ
uocabitur : Circuitus ergo hierłm in hoc
fuerat eadẽ eccła dilatata. fruti ficans et
crescens in uniuersomundo : In om̃i parte
eiꝰ ꝑsecutio seuiebat : & martirũ strages
quorũ sanguis sicut aqua effundebacur
cũ magnis lucris thesaurorũ cȩlestium:¬
Qd uero ad iunctũ est & nonerat qͥ sepeliret
aut non incredibile debet uideri tãmagnũ
in aliqͥbus locis fuisse errorẽ ut sepultores
scõrũ corporũ nulli prorsus existerent: aut
cerie quia insepulta cadauera in multis locis
diu iacere potuer̃ : donec areligiosis quo¬
dam modo furata sepelirentur: Facti
non in conspectu hominũ a qͥbus hocerat
opꝓbriũ. sed in comspectudñi mors scõrũ eiꝰ:

Expanded text:
ulti filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, circuitus ejus est per universam terram: in ea quippe lectione prophetica, ubi scriptum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, paulo post ei dicitur, Et qui eruit te, Deus Israel universae terrae vocabitur . Circuitus ergo hujus Jerusalefuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis sicut aqua effundebatur, cum magnis lucris thesaurorum coelestiumd vero adjunctum est, Et non erat qui sepeliret: aut non incredibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores sanctorum corporum nulli prorsus existerent; aut certe quia insepulta cadavera in multis locis diu jacere potuerunt, donec a religiosis quodammodo furata sepelirentur. 7. venon in conspectu hominum, a quibus hoc erat opprobrium, sed in conspectu Domini mors sanctorum ejus .
Abbreviated transcription (Latin):
randũ cẽ ñ puto : Prophetiã uero quã hic
p̃missã legimꝰ: euidenter scimꝰ impletã: Cũeñ
ista canerentur tẽporib regis dauid. nihil
tale adhuc contigerat ex aduersitategentiũ
cuntati hierłm: nectẽplodĩ qđ nec ȩdificatũ
adhuc erat: Fostmorit̃ qͥppedciuid filium eiꝰ¬

Expanded text:
randum esse non puto. Prophetiam vero quam hic praemissam legimus, evidenter scimus impletam. Cum enim ista canerentur temporibus regis David, nihil tale adhuc contigerat ex adversitate Gentium civitati Jerusalem, nec templo Dei, quod nec aedificatum adhuc erat. Post mortem q
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ait: quid ergo : qđ quȩ rebat isrł hoc non ẽ.
consecutus : clectio autẽ consecuta est. ceteri
uͦ excecdti sunt: Ista igitur electio istȩ reli¬
quiȩ ista plebsdĩ. quã non reppulit ds̃. here¬
ditas eiꝰ dicitur : In illo autẽ isrł qui hoc non
est secutus illis ceteris excecatis non erat iam
hereditas dĩ dequadici posset post xp̃i incȩlis
glorificationẽ tẽpore titi imperatoris:
Ds̃ uener̃ gentes inhereditatẽ tuam. & cetera.
quȩ deillius popłi & tẽpli &ciuitatis uastati¬
oneuidentur in hoc psalmo cẽ p̃dicta:
Proinde autẽ debemꝰ intelligere . quȩ facta st̃
abaliis gentibus : antequam xp̃cuenis sec in

Expanded text:
id ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificationem, tempore Titi imperatoris, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, et caetera quae de illius populi et templi et civitatis vastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis hostibus, antequam Christus venisset in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetacũ dedñi passione : deder̃ in ȩscã mea fel
& insitimea potauer̃ meaccto : & alia quȩ ineo dẽ
psalmo uentura uelut facta narrantur: Nec
illud mirandum est qđ dõ ista dicuritur: Non
enĩ nescienti indicantur quoreuelante p̃sciunt᷑:
sed animacũ dõ loqͥtͦpietitis affectu quȩ enĩ non uidec¬
ds̃ : Nam & angli quȩ hominibus nuntiant :
nescientibus nuntiant Quȩ autẽ dõnuntiant
scienti nuntiant : quando illi offer̃ orationes nras.
& ineffabilimꝰ deactibus suis ȩternã ueritatẽ
tã quã legẽ in cõmutabilẽ consulunt: Et
iste ergo homodĩdicit dõ qđ discat adõ tãquã
discipłs magistro: nonignoran. sediudicanti
Acsic aut ad ꝓbanti qđ docuit : auc qđ non
docuit rep̃hendenti: Maxime quia speciȩ
p̃cantisꝓphetat eos inse transfigurans. qͥ tunc
futuri eeñt : qͣndo ista ueniebant: Solenc
autẽ in oratione dicidõ quȩ uindicans fecerit :
&adiungi petitio ut iam misereatur & parcat:

Expanded text:
ione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelante praesciuntur; sed anima cum Deo loquitur pietatis affectu quem novit Deus. Nam et Angeli quae hominibus nuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem, tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fecerit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat.
Abbreviated transcription (Latin):
&luctat᷑ & cico uincit: Idoneus. c̃. en ĩ: non dũerescen¬
tib hostib: Iu iaut̃ illã concupiscentã cũ qua depec¬
catiꝓpagine natus ÷ c̃uẽ pnit uincere & multas ad huc
exerit excitatq libidines. difficulter eas superare &
aduersus scipse diuisis igne ꝓprio c̃cremit̃ : Neitaq
sꝑes quasullas solas pȩnas fucuras : p̃sente suide : siꝑ¬
urã srãnꝰ tã quã uiuentes. tanquã in ira conbibeteos:
Qud ẽ rãnꝰ spinarũ genꝰẽ : Densissimȩ quȩdã spinȩ
eẽ dicunt᷑ Primo herba cst : Cũ herba ẽ molliscepal¬
chra. ẽ ibi sunt tam̃ spinȩ. posteaꝓcessurȩ : Mod oergo
delectant peccata & quasi non conpungunc :herba ẽ

Expanded text:
t cito vincit: idoneus est enim nondum crescentibus hostibus. Qui autem illam concupiscentiam, cum qua de peccati propagine natus est, contemnit vincere, et multas adhuc excitat exseritque libidines, difficulter eas superat, et adversus se ipse divisus, igne proprio concrematur. Ne itaque speres quasi illas solas poenas futurasvestras rhamnus, tanquam viventes tanquam in ira combibet eos. Quid est rhamnus? Spinarum genus est, densissimae quaedam spinae esse dicuntur. Primo herba est; et cum herba est, mollis et pulchra est: ibi sunt tamen spinae postea processurae. Modo ergo delectant peccata, et quasi non compungunt. Herba est
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti in c̃spectueiꝰ & plantasti radices eꝰ &
impleuit t̃rã : Cũ tibi ergo p̃dixisfec ꝑficti¬
onẽ rediit admitiũ: dequo initio sitfacta
ꝑfectio : Initiũuis audire : usq ad mare
&usq ad flumen : Finẽ uis audire : domina¬
bitur usq: ad mare : & a flumine usq ad ter¬
minos orb̵terrȩ : Hoc est implemttegram :
Uid eamꝰ ergo testimoniũ a saph. qͥd factũ est:¬

Expanded text:
et plantasti radices ejus, et et plantasti radices ejus, et implevit terram. Cum tibi ergo praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae : hoc est, implevit terram. Videam
Abbreviated transcription (Latin):
operuit montes ũbra eiꝰ. & arbustaeiꝰ cedros
dĩ extendit palmites eiꝰusq ad mare. &
usq: ad flumen ꝓpagines eiꝰ: hoc desiderat
officiũ expositoris non sufficit lectoris
et laudatores : adiuuateme intendendo:
Solet enĩ uineȩ huiꝰ conmemoratio in hoc
psalmo: caliginẽ facere minꝰ inaentis : Et.
Uiã fecisti in conspectueiꝰ: & plantasti radi¬
cesciꝰ &im pleuit terrã:. Hoc de ꝑfectione
ipsius dictũ est : Sed tam̃ primagens iudȩa
fuit uinea ista: gens autẽ iudȩa usq ad mare.
&usq ad flumen regnauit usq ad mare :
apparet in scriptura qđ mare ibi habuit¬
uicinũ sibi &usq ad flum̃ iordanẽ : Irans
iordanẽ enĩ aliqͥd iudȩorũ collocatũ est
in fra iordanẽ autẽ totagens : Ergo usq
ad mare &usq ad flum̃ regnũ iudȩorum
regnum i srł : Non autẽ amari usq: ad nare
&a flumine usq ad terminos orb terrȩ :
Illa iã ꝑfectio uineaẽ: dequa hic p̃dix̃ uiam

Expanded text:
 arbusta ejus cedros Dei. Extendisti palmites ejus usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Hoc desiderat officium expositoris, non sufficit lectoris et laudatoris: adjuvate me intendendo; solet enim vineae hujus commemoratio in hoc psalmo caliginem facere minus intentis. EteniViam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram: hoc de perfectione ipsius dictum est. Sed tamen prima gens Judaea fuit ista vinea. Gens autem Judaea usque ad mare, et usque ad flumen regnavit. Usque ad mare: apparet in Scriptura quod mare ibi vicinum sit . Et usque ad flumen Jordanem. Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; intra Jordanem autem tota gens. Ergo usque ad mare, et usque ad flumen regnum Judaeorum, regnum Israel: non autem a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae, illa jam perfectio vineae
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde &illud dicitur : replebis me lȩatia cũ uultu
tuo mane ad stabunt & contẽplabuntur &e sic̃
alii dixer̃ interp̃tts. saciati sumꝰ mane miscdia
tua : Tunc scciabuntur: Sicut enĩ alibrait. sc¬
ostende nob̵ patrẽ & sufficit nob̵: atq ipsed ñs
ait. ostrndã meipsũ illi: Qđ donec fiat nihil
boni nobis sufficit nec sufficere debet. nedeside¬
riũ nrm̃ inuia remaneat qđ donec ꝑueniat ex¬
tendendũ est : Repletisumꝰ mane miscđia tua :¬
& exultauimꝰ &iocundaci sumꝰ in om̃ib diebus
nr̃ĩs : Diesille diesest sine fine : simul sunt illiom̃s
dies adeo satiant : Honenĩ succedentib cedunt :
ubi non est aliqͥt qđ nonueniendo nondũ sit & ue¬
niendo ⁊amnon sit: Om̃ssimul sunt q̃r unꝰ est qͥstat
& non transit : Ipseẽ ȩternitas: hi sunt dies deqͥb
dicit̃ qͥs ẽ homo qͥuulcuitã & diligit uidere dies

Expanded text:
Unde et illud dicitur, Replebis me laetitia cum vultu Unde et illud dicitur, Replebis me laetitia cum vultu tuo: mane astabunt et contemplabuntur. Et, sicut alii dixerunt interpretes, Satiati sumus mane misericordia tua. Tunc satiabuntur; sicut enim alibi ait: Sa«Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis;» atque ipse Dominus ait, «Ostendam meipsum illi» : quod donec fiat, nihil boni nobis sufficit; nec sufficere debet, ne desiderium nostrum in via remaneat, quod donec perveniat extendendum est. «Repleti sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus» «in omnibus diebus nostris.» Dies ille, dies est sine fine. Simul sunt illi omnes dies; ideo satiant. Non enim succedentibus cedunt, ubi non est aliquid quod non veniendo nondum sit, et veniendo jam non sit. Omnes simul sunt, quia unus est qui stat et non transit: ipsa est aeternitas. Hi sunt dies de quibus dicitur: «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies
Abbreviated transcription (Latin):
tisset iratus. cũibisse insinuet iratũ ut non auer¬
teret faciem ab iniqͥtatibus & scło eorũ qͥb: iras¬
ceretur : sed ea potius in conspectusuo. &ininlu¬
minatione uultus sui posuerit : qđ autẽ dicit᷑
quousq: uerbũ est orationis iustitiȩ . non indig¬
nãtis in pacientiȩ : Sane qđ hic positũ est
de p̃cabilis esto: alii uerbũ ex uerbo dep̃care.
interp̃tatisunt: Sed qͥait de p̃cabilis esto. uitauit
ambiguum . quia de p̃care cõmune uerbum est :
Nam &ille dep̃catur qͥdẽp̃cationẽ fundit : &ille
&uelut facta iam deputans: repleti sumꝰ in qͥt
mane miscdđia tua: Ergo hic uelut nocturnis
laborib & dolorib ꝓfitia nob̵ accensi est : sicut
lucerna nobscuro loco. done lucescat dies¬
& luciser oriatur incordibus nr̃is : Beacienim
mundo cordẽ qr ipsidm̃ uidebunt: Tuncreple
buntur eo bono iusti qđ nunc esuriunt & siciunt:
cũ ꝑfidem ambulantes peregrinantur ad ño:

Expanded text:
tisset iratus; cum ibi sic insinuet iratum, ut non avertisset iratus; cum ibi sic insinuet iratum, ut non averterit faciem ab iniquitatibus et saeculo eorum quibus irasceretur, sed ea potius in conspectu suo et in illuminatione vultus sui posuerit? Quod autem dicitur, «quousque,» verbum est orantis justitiae, non indignatis impatientiae. Sane quod hic positum est, «deprecabilis esto;» alii verbum e verbo, «deprecare,» interpretati sunt. Sed qui ait, «deprecabilis esto,» vitavit ambiguum; quia deprecari commune verbum est: nam et ille deprecatur qui deprecationem fundit, et ille et velut jam facta deputans: «Repleti sumus,» inquit, «mane misericordia tua.» Ergo in his velut nocturnis laboribus et doloribus prophetia nobis accensa est, sicut lucerna in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus nostris . Beati enim mundi cordbuntur eo bono justi, quod nunc esuriunt et sitiunt, cum per fidem ambulantes peregrinantur a Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
multa & mulcũ malt &a cerba tẽporalia ꝑtule¬
r̃: hoc ad tendit iste homodĩ & ꝓpheticus sp̃s¬
ꝑ moysi uocabulũ figuratus &ait : Conuertere
dnẽ quousq & dep̃cabilis esto suꝑser uostuos:
Vox est eorũ uł ꝓeis : quimulta ꝑsequente
isto scło mala colerantes. in note scđnt compediti
corde inscpientia. ut nactantis malis coacti
refugiant a dño : adhuiꝰ scłibona : Scđm¬
autt̃ illud qđ alibi scriptũ est quousq: a uer¬
tis faciem tuã ame : etiam hocdictũ est conuer¬
teredñe quousq: Et ut sciant qͥmultũ carna¬
liter dõ tribuunt humani corporis formã.
auersionẽ uultus eiꝰ & conuersionẽ non fieri
motu similimotib: corporis mei : in hoc eodẽ
psalmo recolant superiora: Iosuisti iniquitates
nr̃as in conspectituo. scł mnrm̃ in in lumina¬
tione uultus cui : Quo modo hic ergo dicit
conuertere. ut sit ꝓpicius. quasi faciem a uer¬

Expanded text:
multa et multum mala et acerba temporalia pertulemulta et multum mala et acerba temporalia pertulerunt; hoc attendit iste homo Dei, et spiritus pr Moysi vocabulum figuratus, et ait: «Convertere, Domine; quousque? et deprecobilis esto super servos tuos.» Vox est eorum, vel pro eis, qui multa, persequente isto saeculo, mala tolerantes, innotescunt compediti corde in sapientia, ut nec tantis malis coacti refugiant a Domino ad hujus saeculi bona. Sautem illud quod alibi scriptum est, «Quousque avertis faciem tuam a me» ? Etiam hoc dictum est, «Convertere, Domine; quousque?» Et ut sciant qui multum carnaliter Deo tribuunt humani corporis formam, aversionem vultus ejus et conversionem non fieri motu simili motibus corporis nostri; in hoc eodem psalmo recolant superiora: «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui.» Quomodo ergo hic dicit, «Convertere,» ut sit propitius, quasi faciem aver
Abbreviated transcription (Latin):
nec irã cõmotionis curbulentã : Qđ uero adiun¬
git. & conpeditos corde in saptentia: alii codices
ñ habent compeditos̃sederuditos : Verbũ enim
grecũ ita in utraq significatione similiter sonat :
uc una syllaba paululũ differat : Sedcum illi
erudiantur insapientia qui iniciuno sic̃ sorip¬
tũ est pedẽ in conpades eiꝰ: nonutiq ped ẽ corporis
sed pedẽ cordis: & eiꝰ uelut aureis uinculis in ligati.
a iuadĩ non exorbitant nec fiunt ab illo fugitiui:
Qdlibet horũ legatur : salua est sententia ueritatis :
Et ipsos enĩ compeditos uł eruditos corde in scipien¬
tia sic notos ds̃ fecit in nouo testam̃to : ut ꝓfide
quã iudeorũ &gentiũ detestabatur impietas
om̃ia contẽnerent. & cisse priuari paterentur
ut illa contẽnerent & desiderandis ȩt̃nis ꝑsuas
passiones testimoniũ ꝑhiberent. unde & testes
dicti sunc sic enĩ grece martres appellantur:

Expanded text:
nec iram commotionibus turbulentam. 13. Quod vero adjunnec iram commotionibus turbulentam. 13. Quod vero adjungit, «Et compeditos corde in sapientia:» alii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita in utraque significatione similiter sonat, ut una syllaba paululum differat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, ut pro fide quam Judaeorum et Gentilium detestabatur impietas, omnia contemnerent; et eis se privari paterentur, ut illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes dicti sunt; sic enim graece martyres appellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
poscere & sperire p̃mia fidei : quȩ non apparem
inueteri testam̃to sed reuelantur in nouo. Ne
arbitrentur ꝓmagno habendã & cupiendã
uel amandam cẽ terrenorũ actẽporalium
bonorũ felicitatẽ : & cõmouentur pedescorũ
cũ eã inderint & in eis qͥ te noncolunt: & gressus
eorũ effundantur in lapsũ dũ nesciunt di¬
numerare irã tucm : Deniq: scđm hanc ora
suis passionb: demonstraret . ñ eamunera
que uidentur sonare inucteri testam̃to ubi st̃
umbrȩ futurorũ sedȩternacẽ concupiscenda
Potest inisto sensu etiamdĩ dextera intellogi in qua
ustos suo sabimpiis segregabit. qͥe in ipsi bene
sic igno cit cũflagellat omnẽ filiũ quẽr acipit:
nec̃ in pecatis ficis ꝓsperiri sinit plus irascendo :
sedinmansuetuidine. sinistra flagellat utemła¬
datũ ad dexterã ponat : Et illud qđ pleriq co
N ad s̃i ta non habet corporalis formȩ dexterã : sic ut

Expanded text:
poscere et sperare praemia fidei quae non apparent poscere et sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro magno habendam et cupiendam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium bonorum felicitatem, et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et in eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur in lapsum, dum nesciunt dinumerare iram tuam? Denique secundum hanc oratsuis passionibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, ut emendatum ad dexteram ponat . Et illud quod plerique rnam felicitatem: nam Deus ita non habet corporalis formae dexteram, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sua & inaiora recipiat in nouissimo : Fotestas
qͥppe humanȩ irȩ cũ corpus occiderit amplius
non habet qͥd faciat : Dsuero habet potestatẽ
& hic punire : & postcorporis mortẽ mittere
in gehennã : Et pacicis erudicis maior eura intel¬
legitur uana & seductoria felicita simpiorũ
Hancille non nouerat cuiꝰ pȩne cõmoti sunt
pedes q telcuii in peccitorib: pacẽ peccatorib
uidens: Sed didicit eã cũ in traret inscũ ariũdĩ.
& intelligeret innouissimis. quo pauci in trant.
utdscant p̃timoredĩ dinumerare irã eiꝰ: &ps¬
peritatẽ hominũ malorũ numero applicare
pęnarũ : Dexterã tuam sic notã ftc : Hocenim
magis habent & codices greci: Non sic ut qͥdã
latini dexterã tuã notã facmꝰ : Quid ẽ ergo
dexterã tuã sic noctã stac. nisi xp̃mtiũ dequo
dictũ ẽ & brachiũ dñi cinreuelatũ c̃. sic noc¬
tũ fic ut in eodiscant fidelestui eamagis ate

Expanded text:
sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille non noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens: sed didicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, et intelligeret in novissima ; quo pauci intrant, ut discant prae timore Dei dinumerare iram ejus, et prosperitatem hominum malorum numero applicare poenarum. 12. «Dexteram tuam sic notam fac.» Hoc enim magis habent codices graeci; non sicut quidam latini, «Dexteram tuam notam fac mihi.» Quid est ergo, «Dexteram tuam sic notam fac;» nisi Christum tuum, de quo dictum est, «Et brachium Domini cui revelatum est» , sic notum fac, ut in eo discant fideles tui ea magis a te
Abbreviated transcription (Latin):
& corripiemur : Quẽ enĩ diligit dñs corripit. fla¬
gellat autẽ omnẽ filiũ quẽ recipit : Et dat etiam
magnis qͥbusdĩ stimulũ carnis. a quo cola fitent̃
neextollantur in magnitudine reuelationũ suarũ:
ut uirtus in infirmitace ꝑficiatur : Quidã sanecodices
non habent corripiem sederudiemur : qđ ad eandẽ
mansuetudinẽ reuocatur : Non em̃ potest crudiri
qͥs quã sine labore & dolore : qr uirtus in in firmitate
ꝑficit̃ : quis nouit potestatẽ irȩtuȩ & p̃timoretuo
irã tuam dinumerare : Ualde paucorũ hominã ẽ.
in qͥt nossȩ mȩtuȩ potestatẽ: qr plerisq ita magis
cũ partis irasceris : ut̃ ñ adira potius ad magnitudi¬
nẽ tuã ꝑtinere intellegatur . labor & dolor. quo
corripis erudisq quos diligis. nepęnis exerucient᷑
ȩternis : Sicut enĩ legitur in alio psalmo. in ri¬
debit dnm peccator ꝓmagnitudine irȩsuȩ
Qutmn difficile inuenitur qͥ noueritita p̃timore
tuo dinumerar eirã tuã : ut etiam hoc addat

Expanded text:
et corripiemur.» Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit : et dat etiam magnis quibusdam stimulum carnis, a quo colaphizentur, ne extollantur in magnitudine revelationum suarum, ut virtus in infirmitate perficiatur . Quidam sane codices non habent, «corripiemur;» sed «erudiemur,» quod ad eamdem mansuetudinem revocatur. Non enim potest erudiri quisquam sine labore et dolore; qu Quis novit potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae Quam difficile invenitur qui noverit ita prae timore tuo dinumerare iram tuam, ut etiam hoc addat,
Abbreviated transcription (Latin):
antecȩlũ & terrã & anttomnẽ corporalẽ spiri¬
talẽq creaturã : sed nimirũ uniuersa creacurã
rationalis ac differentia fortasse distincta ẽ :
ut montiũ nomine significarentur. celsitudi¬
nes angłorũ terrȩ nomine humilitas homi¬
nũ : Et ideo quã uisquȩcreata sunt non in con¬
grue uel factit uel formata dicantur : tam̃
si uerborũ istorũ est ulla ꝓprictas. facci st̃ angłi
qͥ cũ in eiscȩlestib enumerarentur operibus.
ita enumeratio ipsa conclusa ẽ. ipsedixit & fac¬
ta sunt ipsemandauit. & creata st̃ : Vnde autẽ
homo scđm corpus fieret : terra formata est:
Nam hoc uerbo scriptura utitur : ubilegimꝰ.
uel finxit ds̃ uel formauitds̃ hominẽ delimo
terrȩ : Ergo prius quã fierent ea : quȩ increitura
tua sũma atq magna sunt : Quidenĩ mauis
rationali cȩlestiq creatura : & priusquã finge¬
retur terra : aut cẽt. qͥte agnoscerit & laudaret¬

Expanded text:
 ante omnem corporalem spiritualemque et caturam? Sed nimirum universa creatura rationalis hac differentia fortasse distincta est, ut montium nomine significentur celsitudines Angelorum, et terrae nomine humilitas hominum. Et ideo quamvis omnia quae creata sunt, non incongrue vel facta vel formata dicantur; tamen si verborum istorum est ulla proprietas, facti sunt Angeli, qui cum in ejus coelestibus enumerarentur operibus, ita enumeratio ipsa conclusa est, «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt» : unde autem homo secundum corpus fieret, terra formata est. Nam hoc verbo Scriptura utitur, ubi legimus, vel, «Finxit Deus;» vel, «Formavit Deus hominem de limo terrae» . Ergo priusquam fierent ea quae in creatura tua summa atque magna sunt; quid enim majus rationali coelesti creatura? et priusquam fingeretur terra
Abbreviated transcription (Latin):
qđ deilla generatione sortitus ẽ. ait ipse dñs: Sicre¬
dereti simoysi. crederetis&m. De meenĩ ille scripsit:
Non enĩ credendũ est abipsoom̃ ino moyse istũ psal¬
mũ fuisse conscriptũ . qͥ illis eiꝰ literis indicus nonẽ
in qͥb eiꝰcantica scripta sunt : Sedalicuiꝰ fignifica¬
tionis grã. tã magnimeriti seruidĩ nom̃ adibitum ẽ :
exquo dirigeretur legentis uelaudientis intentio:

Expanded text:
illa generatione sortitus est, ait ipse Jesus: «Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille Scripsit» . Non enim credendum est ab ipso omnino Moyse istum psalmum fuisse conscriptum, qui ullis ejus litteris inditus non est, in quibus ejus cantica scripta sunt: sed alicujus significationis gratia tam magni meriti servi Dei nomen adhibitum est, ex quo dirigeretur legentis vel audientis intentio.
Abbreviated transcription (Latin):
Perus aut̃ cũt ransiret umbra ipsius cangendi
ꝓstrebantur egroti: Potintior erit petrus quã
xp̃c: quis hoc dem̃ tissimꝰ dixerit quare ergo
sua sponte a menonsunt missi. qͥuener̃ sineme
in qͥb ego nsui q̃ sego non introduxi: Quot qͣt ergo
miracula facta sc̃. siue a p̃cedentibus siuea conse¬
Nec ad ipsamiracula hortatur. quȩ ipse fecit:
& antequã ec̃t̃. homo: Sed qͥdce hortacur : uti¬
miteris qđ non posset nisifactus homo: Tolerare
enĩpassiones nũqͥe posset msi homo: inori &cruci figi
& humiliari posset nisi homo siergo atu cũmoles¬
cias huiꝰ sdi pateris quas fecit diabolus. siuea ꝑte
ꝑ homines siueocculte sicut iob. sis fortis sistole¬
rains Habitibis inadiu corio cailtissimi. sicutdicit
fortes sunt qͣndo ab hominibus paciunt̃ ꝑ secuti¬
onẽ &iudent eosaꝑte seiure in se: & putant qr
tunc imitantur passiones xp̃i. sia ꝑte eos ho¬
mines ꝑsequantur :Sictutẽ occulta diaboli ꝑse¬

Expanded text:
Petrus autem cum transiret, umbra ipsius tangendi proferebantur aegroti . Potentior ergo Petrus quam Christus? Quis hoc dementissimus dixerit? Quare ergo sua sponte, a me non sunt missi, qui venerunt sine me, in quibus ego non fui, quos ego non introduxi. Quotquot ergo miracula facta sunt, sive a praecedentibus, sive a conseNec ad ipsa ergo miracula hortatur quae ipse fecit, et antequam esset homo; sed quo te hortatur? ut imiteris quod non posset nisi factus homo. Tolerare enim passiones nunquid posset nisi homo? Mori et crucifigi et humiliari non posset nisi homo. Si ergo et tu molestias hujus saeculi pateris, quas fecit diabolus sive aperte per homines, sive occulte sicut Job, sis fortis, sis tolerans, habitabis in adjutorio Altissimi, sicut dicit fortes sunt, quando ab hominibus patiuntur persecutionem, et vident eos aperte saevire in se; et putant quia tunc imitantur passiones Christi, si aperte eos homines persequantur: si autem occulta diaboli perse
Abbreviated transcription (Latin):
scripcũ ẽ om̃ia ꝑipsũ facta st̃ : neq adilla quȩ fecit
interra : Non tibidicit : non erit discipłs meus nisi
ambu laueris ꝑͣmare. aut nisi suscitaueris mor¬
tuũ quatriduanũ. aut nisioculos cecinati ape
discite a me qm̃ mitissũ & humilis corde : đ factus ẽ.
ꝓpt̃te : hoc in eo debesad tendere ut imiteris:
Miriculacm̃ & nondũ natus demaruftcit:
quis enĩumquã fecit nisi dequo dictũ est. qͥfacit
mirabilia magna solus: ⁊̃psius enĩ uirtute &

Expanded text:
riptum est, «Omnia per ipsum facta sunt» , neque ad illa quae fecit in terra. Non hoc tibi dicit, Non eris discipulus meus, nisi ambulaveris super mare , aut nisi suscitaveris mortuum quatriduanum , aut nisi oculos caeci nati aperDiscite a me quia mitis sum et humilis corde» . Quod factus est propter te, hoc in eo debes attendere, ut imiteris. Miracula enim et nondum natus de Maria fecit: quis enim unquam fecit, nisi ipse de quo dictum est, «Qui facit mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
T uncenĩ recta sunt oꝑa: cũ adhũc unũ finẽ diriguntur:
Tinisenĩ p̃cepti ẽ caritas.: decorde puro & conscienta
bonu & fide non ficta : Opus ergo ẽ inquosunt om̃ia:
fidesquȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur : Vndeetiã dñsineuan¬
gelio dicit: hoc esto pꝰdi ut credatis in eũ quẽ illemisit:
Cũigitur inisto psalmo &uita uetus &uita noria: &iu
ta mortalis & uitauitalis. & anniqͥ pronihilo ha
lȩticiȩ idiẽ & pena pͥmi hominis &regnũ scđi. scicis
aꝑteq disfincta sint : ad hoc ei existimohominidĩ
mor̃si. nom̃ titulo eiꝰ inscriptũ: uteis qͥpierecttq
scrucantur scripturas. eomodo intimaretur. etiam
legẽ dĩ quȩ ꝑ mor senministrataẽ ubz ꝓbonis oꝑib:
sola uł penesola p̃mia terrenorũ bonorũ ds̃pol¬
liceriuidetur sine dubio habere subuelam̃to
talea liqͥt: quale iste psalmꝰ ostindit: Sedcum
quisq transierit ad xp̃m aufertur uel cimen
&reuel abuntur oculi : ut consideret mirabilia

Expanded text:
ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Opus ergo unum est, in quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit» . Cum ergo in isto psalmo, et vita vetus et vita nova, et vita mortalis et vita vitalis, et anni qui pro nihilo hlaetitiae, id est, et poena primi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus ostendit. Sed cum quisque transierit ad Christum, auferetur velamen , et revelabuntur oculi ejus, ut consideret mirabilia
Abbreviated transcription (Latin):
tuidñe : Etoꝑa manuũ nrã rũ dirige suꝑnos:
ut non ea ꝓrerũ terrenarũ mercede facicimꝰ:
Tunc enĩ non directa sed curua sunt : Huc usq
psalmũ istũ multi codices habent : sed in non¬
nullis legitur alius ultimꝰ uersus. &o pꝰmanuũ
nrãrũ dirige : Cuiuersui diligentes & docti
p̃notant stellas quas a sttriscos uocant. Quib
non sunt : Quem uersũ siuelimꝰ exponere :ĩ dmihi
uidecur habere sententiȩ qđ om̃ia bonco ꝑa nrã :
unũo pus est caritatis : Nenicudo enĩlegis: est caritas:
Ncm superiore uersucũ dixisset &oꝑamaniũ nr̃arũ

Expanded text:
t opera manuum nostrarum dirige super nos:» ut non ea pro rerum terrenarum mercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt. Huc usque psalmum istum multi codices habent; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, «Et opus manuum nostrarum dirige.» Cui versui diligentes et docti praenotant stellam, quos asteriscos vocant, quibus non sunt. Quem versum si velimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est charitatis: plenitudo enim Legis charitas . Nam su
Abbreviated transcription (Latin):
labor & dolor : Hȩ qͥdẽ uerba uidentur ex pͥmero
breuitatẽ miseriãq uitȩ huiꝰ. qr longeui appel¬
His uero amplius siuixerint: multiplicatis labo¬
Melius ẽrgo in his numeris spiritale aliquio
antiqui cũ &uitȩ ipsorũ in risa sit longicudo:
ubimilleanni comparati sunt diei esterno atq
p̃cerito & horis crib: Etutq dimultũ uiuebant:
quando irã d̃ ꝓuocauer : usq ad diliuiiũ quope¬

Expanded text:
bor et dolor.» Haec quidem verba videntur exprimere brevitatem miseriamque vitae hujus; quia longaevi appelhis vero amplius si vixerint, multiplicatis labont. Melius est ergo in his numeris spirituale aliquid antiqui; cum et vitae ipsorum irrisa sit longitudo, ubi mille anni comparati sunt diei hesterno atque praeterito, et horis tribus: et utique tunc multum vivebant, quando iram Dei provocaverunt usque ad diluvium quo
Abbreviated transcription (Latin):
maneã & nihilulcerius iãreqͥrã : Et numerum
dierũ ieorũ qͥ est : Utiq qͥ est non qui non est :
qr dies illi deqͥb & illic consequent̃ dicit. ecceue¬
trresposuisti dies meos non sunt. quia nonstant.
non manent : Celerrima mutabilitate transcurr :
Nec una hora in eis inuenitur inqua itasimꝰ ut non
alia praseius transierit aliauentura sit: nulla
stit ut sit : Illi autẽ annai & dies non de ficiunt :
inqͥbus nec nos deficiemꝰ sed sine defictu reficie¬
mur : Exȩstuet anima nr̃a illorũ dierũ deside¬
rio : siciat ardenter atq uehem̃ter ut illic reple¬
amur ibi saciemur ibi dicamꝰ qđ hic p̃dicumꝰ:
scciati sumꝰ mane miscdiatua. & exultauimꝰ dio
cundati sumꝰi n om̃ib: diebus nr̃is : Lȩtati sumꝰ¬

Expanded text:
maneam, et nihil ulterius jam requiram, «et numerum dierum meorum qui est;» utique «qui est,» non qui non est. Quia dies isti, de quibus et illic consequenter dicit, «Ecce veteres posuisti dies meos» , non sunt, quia non stant, non manent, celerrima mutabilitate transcurrunt; nec una hora in eis invenitur in qua ita simus, ut non alia pars ejus transierit, alia ventura sit, nulla stet ut sit. Illi autem anni et dies non deficiunt, in quibus nec nos deficiemus, sed sine defectu reficiemur. Exaestuet anima nostra illorum dierum desiderio, sitiat ardenter atque vehementer; ut illic repleamur, ibi satiemur, ibi dicamus quod hic praedicimus: «Satiati sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus in omnibus diebus
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ sacrũ eẽ numerũ : satis insinuat liber iste
psalmorũ: Hanc enĩ habent in significatione
septẽ & octo coniunctis : Quorũ pͥmꝰ insinuat
ꝓpt̃ scibbati obseruationẽ testam̃tũ uetus : scđs
testam̃tũ nouũ ꝓpt̃ dñi resurreotionẽ : Hinc sunt
cantica graduũ : Hin cxi cubitis sũmmnontes
aquadiluumi suꝑauit: & si quibus aliis locis
scicratus cõm̃datur hicnumerus : Ergo anni
nr̃i in qͥt sicut aranea meditabantur : in rebus
corruptibilib: laborabamꝰ : corruptibilia opera
texebamꝰ. quȩ nos fcdmesaiam ꝓphetã minime
aliud in potentatib: In ipsis: hoc est in annis uel
inȩternũ : Etampliuscorũ labor &dolor : Id est
qͥsqͥs hanc fidem transgreditur &amplius aliqͥo
quȩrit : labores inuenit & dolores : sotesta sic
intelligi. ql licet in nouo testam̃to constituti sumꝰ

Expanded text:
quem sacratum esse numerum satis insinuat liber iste Psalmorum. Hanc enim habent in significatione septem et octo conjunctis; quorum primus insinuat propter sabbati observationem Testamentum Vetus, secundus Testamentum Novum propter Domini resurrectionem. Hinc sunt cantica graduum; hinc quindecim cubitis summos montes aqua diluvii superavit ; et si quibus aliis locis sacratus commendatur hic numerus. Ergo, «Anni nostri,» inquit, «sicut aranea meditabantur.» In rebus corruptibilibus laboramus, corruptibilia opera texebamus: quae nos, secundum Isaiam prophetam, minime aliud «in potentatibus. In ipsis,» hoc est in annis vel in aeternum: «et amplius eorum labor et dolor;» id est, quisquis hanc fidem transgreditur, et amplius aliquid quaerit, labores invenit et dolores. Potest et sic intelligi: Quia licet in No