comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.xͦ. detͥni alit̃ q̃ m supͣdiccipiens itti
⁊ frui: sic dicit. U̾tiẽ: assume aligͥd
infacultatem uoluntatis. friui aũ ẽ.
ut cũgaudio ñ adhuc spei: s iam rei.
Idoq oim̃is qui fruit: uttura assumit
eñ aliqͥd in facultatem uolurtatis: cũ
sine delectationis. Nonaũ om̃is qui
utit᷑: ⁊ frutt᷑. si id qͦd infacultatẽ assu
dicere. illos frui tm̃: qui in regaudĩt:
ñiam inspe ⁊ ita inhac uita nõ uide¬
nua frui. s tm̃uti. ubi gaudemus
inspe. cũ supͣdictum sit fdui eẽ: amio¬
re ir h̾ere alicui rei: pp̃se. quialt̃ ⁊ hie.¬

Expanded text:
. c. 11, aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis cum fine delectationis. Non autem omnis qui utitdicere illos frui tantum qui in re gaudent, non jam in spe: et ita in hac vita non videmur frui, sed tantum uti, ubi gaudemus in spe; cum supra dictum sit, frui esse amore inhaerere alicui rei propter se: qualiter e
Abbreviated transcription (Latin):
endum ẽ: alie quib utendumẽ: alie que fru¬
unt᷑ ⁊ utun᷑a. Illẽ quib fruendumẽ: nos be¬
atos facuint. Istis quib utendugnẽ. tenden¬
tes ad batitudinẽ aduuam̃. ⁊ qͣi ãmncula¬
mux. ut ad illas res que nos beatos facuint.
ꝑuenire. eisq inh̾ere possimus. Res uͦ que
fruun᷑s ⁊ utuna : nos sumus. qͣi int̃ utrãq
nit: referre adobtinendũ illud: quo fruen¬
dumẽ. Alias: abutiẽ: ñ uti. Nam usus illi

Expanded text:
dum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus. Res vero quae fruuntur et utuntur nos sumus; qnerit referre ad obtinendum illud quo fruendum est; alias abuti est, non uti: nam usus illi
Abbreviated transcription (Latin):
ria cãtisunt. Miseriem̃ añ pecc̃m eẽ ñ po¬
tũiuit. qr ex pecto miseriaẽ. slamsiñ fuisst̃
pecc̃m. nulla essi miseria. Beati qͦ nũqͣm
fut̾nt illiqui cecid̾unt. q sui euentus ig
lapsũ suũ p̃scicrũt. aut uitare uolũunt. s
ñ potũunt. ⁊ ita erant miseri: aut ipotu¬
eĩt s nolu̾unt. ⁊ itoerant stulti ⁊ maligur.

Expanded text:
ria creati sunt. Miseri enim ante peccatum esse non potuerunt, quia ex peccato miseria est. Nam si non fuisset peccatum, nulla esset miseria. Beati quoque nunquam fuerunt illi qui ceciderunt, quia sui eventus ignlapsum suum praesciverunt, aut vitare voluerunt, sed non potuerunt, et ita erant miseri; aut potuerunt, sed noluerunt, et ita erant stulti et maligni.
Abbreviated transcription (Latin):
nem placentium matat non desit̾tes doc̃i iu̾tatẽ.
s ab ea at fabulam conũtentȩ s auoitimi quoꝵ ꝓfes¬
sio ẽ mag̃ pbactta quam docenda conqͥr̾e̾ ueo docenda
desta̾are nec desitęratis doctrman coaptare hñt rõnẽ
sapientie in sr̃slitione & fidei defectionem sequitusu.¬
ypocͥsis nĩdar uł sit uł iuerbis pietas qm̃ amisit
conscientia. ppsamq simmilatam pietatem cum u̾boꝵ m̃tia¬
tio impitimi reddunt false doctrineꝰ mslitutis siõi seĩtatẽ
corrumꝑe molientes aurumiq purriginem sub nouello
su desid̃ii doginatiꝰ. ali ig̾entes &ͥ constitutioni saroenteᷤᷤ¬

Expanded text:
non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studente
Abbreviated transcription (Latin):
mus cmisũmationis sioem laborisq
m̾cedem i samaritãno statuentes aͥ ꝓlatis in cãtio¬
nem seminiui ꝯuobꝰ tenariis superoganti cuncta red¬
t̃e ꝓfeisꝰ ei ⁊: deloct̾at nos m̃tas polliaẽtis S t̾ret
i mensitas laboris desio̾nim hortaturu ꝑsicienti s de¬
hortas insirmitas deficienoi qm̃ uinat delꝰ domꝰ u̾i.
gicarum inquisitionum aboita aꝑire. necnum. et

Expanded text:
mus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. gicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et
Abbreviated transcription (Latin):
bigas inob̾ agitat xͥ caritas. Quamius ñ anbi¬
gamus omem̃ hnmani ẜ loquii smonȩni ei bampniẽ
atq contontioni eniuloꝵ semꝑ fuse obuoxium quia
dissentientibus uoluptatum motibus fit dnsenti
ꝓfectum sit. tam̃ uum aliuo aliis aut utoetur aut
complaci. uitata. uel ñ intellecte uł offententi in
pietatis error obnititusu. ao uolutatis minoia resul

Expanded text:
is non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiensri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis invidia resu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ exmalis q̃ sinnt aliquio ꝓuenit bonum dum bo¬
na mag̃ placent et lantabiliora existunt Ip̃ũ etiam faci¬
mala q̃ ab iniquis siocles pie ꝑferunt ip̃is uͥti qu ut ait
iusticiam uł ad demonstrandam hꝰ uitẽ musiam. Ioq et
iob d̾ĩ manum i apłs sathane stimulum senfit et utͥq¬

Expanded text:
 ex malis quae fiunt aliquod provenit bonum, dum bona magis placent et laudabiliora existunt. Ipsis etiam facimala quae ab iniquis fideles pie perferunt, ut ait justitiam, vel ad demonstrandam hujus vitae miseriam. Ideoque et Job Dei manum, et Apostolus Satanae stimulum sensit; et ut
Abbreviated transcription (Latin):
eꝯͣ om̃ĩs ros sigium ẽ qr non adhibetur ad siginsica¬
ologoꝵ. speculatio stitniosa atq motȩsta diuiam soͥp¬
citam fatuiam p̃scͥptam in doctrina cen̾e adu̾tit.
De his nobis addrtimi ao res riuas alqͣ tems intelligñ¬
das deo duce aꝑte uolentibꝰ disserendum ⁊ ⁊ pͥmimi
de rebus postea de signis disseremu d.
de nebus communit̾ agit.
S gͦ irebris constandim ÷ͥ ut in eodem aub̾ ait ꝙ rͣe¬

Expanded text:
 omnis res signum est, quia non adhibetur ad significaolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis aditum ad res divinas aliquatenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis disseremus. 2. De rebus communiter agit. Id ergo in rebus considerandum est, ut in eodem Aug. ait ,
Abbreviated transcription (Latin):
N pͥncipio c̃a¬
uit deus celum et t̾ram. His et enim
ũbis moyses sꝑũ domini afflatus in ino
pͥncipio a d̾o creatore muntum fcm̃ refert elioens errorem qͦ¬
rumdam plura sinȩ pͥncipio suisse pͥncipia otinantium.
lato namq tͥa mitia. Plato.¬

Expanded text:
In principio creavit Deus coelum et terram. His etenim verbis Moyses Spiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantium. Plato namque tria initia
Abbreviated transcription (Latin):
issa ei karitate adhesit. cuiꝰ infornutatis c̃atio suꝑins sig¬
inficata ÷ uͥ dictum ẽ. In pͥncipio c̃atit deus celum et
et poit ea lux suit qr pͥꝰ habuit informitatem et mꝑ¬
fectionem dentoe sormationis ꝑfectionem. et iͣ dmisit
tucem a cenebͥs Nam ut ait aubꝰ sr̃ geuesim Nuiis cͤ¬
ature inftsuitas et in ꝑfectõ sint. añ quam formaretusu
in amere conditoris formata uͦ ẽ. qñ conu̾sa ÷ ad itcomiu

Expanded text:
o superius significata est, ut dictum est: In principio creavit Deus coelum et et postea lux fuit, quia prius habuit informitatem et imperfectionem, deinde formationis perfectionem; et ita divisit Deus lucem a tenebris. Nam, ut ait Aug. super Genes.: Hujus creaturae informitas et imperfectio fuit antequam formaretur in amore Cond
Abbreviated transcription (Latin):
t sic̃ factꝰ ÷ͥ u. d̾o siuret sic mund̾ u. hõi siuret:
hominem .s. nt ei seruret Nositus ÷ gͦ horuo in medio
ut et si seruiretumr. ⁊ ip̃e seriuiret ut acciꝑet utrumq et
reflucret totum at bonum hominis et ꝗ accepit obsehinũ
et ip̃e inpentoit.ꝗ. Ita enim uͭoluit deus sibi ab homine
suri ut ea suitute non dens s homo siens iunantur.

Expanded text:
ret; hominem, scilicet ut ei serviret. Positus est ergo homo in medio, ut ei serviretur, et ut ipse serviret: ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute non Deus, sed homo juvaretur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprum insimans scͥptura deuin creatorẽ¬
Q Initimiq temꝑis atq omiũm mui¬
rilinta et insibiium c̃aturarum inpͥmor
pncpio a do̾ ercatore muntum fct̃i iefit. eltoeus ermisni qͣ¬
esumauit orums. Et exemplar et matiara et ip̃a in¬
crenta ssine pͥrcipio et deuiã .&. artisigmi uon c̃atorem

Expanded text:
rerum insinuans Scriptura, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in primoprincipio a Deo creatore mundum factum refert, elidens errorem qestimavit, Deum scilicet, exemplar, et materiam, et ipsa increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiors ꝑtes ilustbat. et ad illuminationem instrioꝵ¬
it suꝑioꝵ̾ solem sĩ oꝑtebat. uel pottus ĩo qr fcõ sole
ũi fugor factũs est ampliori enm multo bice intiaũ
dies. post ca quam añ. Si uͦ querituR quio delu¬
ce illa fcm̃ sit cum mͦ nõ appareat pͣ dici aut ue ea cor¬
pus soł sirmatum aut in sa ꝑte celieẽ inqͣ sol ÷ ñ ꝙ ip̃a
sit illud qd̾ dix d̾s. an sono uocis id dixit an altt

Expanded text:
superiores partes illustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliori enim multo luce radiavit dies postea, quam ante. Si autem quaeritur quid de luce illa factum sit, cum modo non appareat, potest dici aut de ea corpus soli formatum, aut in ea parte coeli non esse in si
Abbreviated transcription (Latin):
onis dierun ut distingantur atq computitur dies
amane usq ao mane s ost ea nͦ inunst̾io factum ÷ it dies
cumpitentur a uosꝑa nuesꝑam et atiungatur dies p̃cedẽ¬
ti nocti in compntatione cum uit᷑ uat᷑alem oromem ẜ̃cedens
ones. sequeniti nocti aduigi debeat q homo aluce ꝑ poc

Expanded text:
nis dierum, ut distinguantur atque computentur dies a mane ad mane. Postea vero in mysterio factum est ut dies computentur a vespera in vesperam, et adjungatur dies praecedenti nocti in computatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat, quia homo a luce per
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ habint uesꝑam et non mane. Maue enim dr᷑ fins
p̃crdentis et mitinni sequentis diei q̃ ÷ aurora q̃ nec ple¬
nani hictm uͦ om̃mo tenebras ht̃. Mane sͦ pͥius dies
nou habuit. qr nec dies p̃cesserat q̃ sequentis diei mitio
plemiis atq p̃clarus die s cocitit. qui non ab artrora s
a plena luce inchoau̾it. et mane seꝗ̃tis diei ciinsimna¬
incꝑpet et in mane̾ seq̃tis oiei. crnoent. ut oꝑat̾i.
a lucę uichoasse. it in luce completa eẽ significarrutr
Reliqui aũ ties mane habuerunt et uesꝑam quoꝵ. quisq a
sꝑo maue incipiens usq at alt̾us diti mane cenoebat uR

Expanded text:
 habuit vesperam sed non mane; mane enim dicitur finis praecedentis et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummainciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam, quorum quisque a suo mane incipiens usque ad alterius diei mane tendebatur
Abbreviated transcription (Latin):
nalla gͦ c̾atura u̾e simplex ẽ. Deus uͦ  si mulaipłr dicatus
ue tam̃ ⁊ simnne simpłex ei t.⁊dicitur enim. magnus.
bonus. sapiens. beatus. uerus. ⁊ quiequio alino notꝰ in¬
digne dici uitetur s eadem magnitudo eiꝰ est. quan sapĩa
Non enim mole magnus ÷ s u̾tate et eadem bonitas quam¬

Expanded text:
nulla ergo creatura vere simplex est. Deus vero etsi multiplex dicatur, vere tamen et summe simplex est, dicitur enim magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo ejus est quae sapientia. Non enim mole magnus est, sed virtute, et eadem bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ habint uesꝑam et non mane. Maue enim dr᷑ fins
p̃crdentis et mitinni sequentis diei q̃ ÷ aurora q̃ nec ple¬
nani hictm uͦ om̃mo tenebras ht̃. Mane sͦ pͥius dies
nou habuit. qr nec dies p̃cesserat q̃ sequentis diei mitio
c̃minaret᷑ it cͣo p̃cipue qr luct apparente mox sr̃ t̾rai
plemiis atq p̃clarus die s cocitit. qui non ab artrora s
a plena luce inchoau̾it. et mane seꝗ̃tis diei ciinsimna¬
incꝑpet et in mane̾ seq̃tis oiei. crnoent. ut oꝑat̾i.
a lucę uichoasse. it in luce completa eẽ significarrutr
Reliqui aũ ties mane habuerunt et uesꝑam quoꝵ. quisq a
sꝑo maue incipiens usq at alt̾us diti mane cenoebat uR

Expanded text:
 habuit vesperam, sed non mane. Mane enim dicitur finis praecedentis, et initium sequentis diei, quod aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur, et eo praecipue quia, luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummainciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam, quorum quisque a suo mane incipiens usque ad alterius diei mane tendebatur
Abbreviated transcription (Latin):
fact̾um ÷ ut qni erat nroummitate ori filius in humanitate
sic̾t homiis filius. Non pat̾ uł sp̃c sanct̾us carnem indinit
ne aliꝰ monimitate c̾et silius alius ithimiantate ⁊ ue torm
dognatibys son pat̾ caruen asfumpsit nec sp̃s sanctus
s silmis caitum. ut qui erat urouemitate d̾ĩ filitas ip̃e fiȩ¬
nt mahoninȩ hominis filuis. ne fili nom̃ ad alt̾inti tͣusiret
ture ex homine honitus silnis ut iu̾tas gratti non adoptione
non appellatione s in ut᷑q natiuitate filii nom̃ nascrapo hc̃te
et ãt uenus dens it uerꝰ homo. unus filius. Ion gꝰ ouos xpõs

Expanded text:
factum est, ut qui erat in divinitate Dei Filius, in humanitate fieret hominis Filius. Non Pater vel Spiritus sanctus carnem induit, ne alius in divinitate esset Filius, alius in humanitate, et ne idem Dogmatibus: Non Pater carnem assumpsit, neque Spiritus sanctus, sed Filius tantum, ut qui erat in divinitate Dei Filius, ipse fieret in homine hominis filius, ne filii nomen ad alterum transiret, turae, ex homine hominis filius, ut veritas geniti non adoptione, non appellatione, sed in utraque nativitate filii nomen nascendo haberet, ut esset verus Deus, et verus homo unus filius. Non ergo dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
epientes aliquid
de pemria ac tenu¬
itate nr̃a. cum pau¬
ritano statuentes qͥ ꝓlatis incuratio¬
nem semiuitui. duob denaruis super¬
eroganti: cuncta redd̾e ꝓfessis est De¬
lectat nos u̾itas pollicentis. s t̾ret minẽ¬
sitas laboris. Desiderium hortat᷑ ꝓficien¬
di. s dehortat᷑ infirmitas deficiendi. ꝙͣ.
ĩcit delus domꝰ d̾i. Q mardescentes si¬
dem nr̃am adu̾sus errores carnalium:
atq: animaliũ hominũ dauitice t᷑riᷤ
dipeis munire. uł potiꝰ munitã ost̾nd̾e
telligentie nr̃e. noticiã tͣtere studumiꝰ.
ac sulo nos seruire flagitantiũ. Quas bi¬
gas: in nob̾ agitat xͥ caritas. ¶cͣuis nõn
ambigamꝰ om̃em humani eloqͥi sermo¬
nẽ. calumpme. atq contͣdictiom emu¬
loꝵ. semꝑ fuisse obnoxiũ. qi dissentien¬
tib uoliuntatũ motib. dissentiens qͦ

Expanded text:
pientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum pauritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, telligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus volu
Abbreviated transcription (Latin):
spãmȩ simusatam pietatem o m̃i uboꝵ
mendatio. impiam reddũt false doctlie
institutis. fidei sanctitatem corrumpere
molientes auriũꝙ: pruriginẽ: sub nouel¬
lo sui desid̾u doꝑinate. aliis ing̾entes qͥ
contentiom studentes ꝯtͣ u̾itatem sine
fed̾e bellant. Int̾ u̾ namꝙ. assertionem.
⁊ placiti defensionem. ꝑtinar ꝑugna est.

Expanded text:
samque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placi
Abbreviated transcription (Latin):
teris ac noue legiᷤ
continentiam.dili¬
henti indagine etiã.
atq etiam confide¬
rantib nobis. p̃ura
dei gr̃a: innotuit
sacre pagine tͣctatũ.
cͥca res ł signã p̾ci¬
pue u̾sari: ut enĩ
Gregius doctor augͣ.
ait in libro de doctrina xͥana. O mĩs doc¬

Expanded text:
teris ac novae legis continentiam, diligenti indagine, etiam atque etiam considerantibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius doctor Aug. ait in libro de Doct. christ., omnis doc
Abbreviated transcription (Latin):
e penuria ac tenu¬
itate nr̃a. cum pau¬
ciũ dñi initt̾e ardu¬
a scand̾e. opꝰ. ultͣ ui¬
res nr̃as age̾ p̾sũpsi¬
mꝰ: consũmationis
fiduciam. laboriiꝙ mercedem. in sama¬
ritano statuentes: qͥ ꝓlatis incuratio¬
nem semiuiui.duob denarus super¬
eroganti: cuncta redd̾e ꝓfessus est. De-¬
lectat nos u̾itas pollicentis: s t̾ret minẽ¬
sitas laboris. Desiderium hortat᷑ ꝓficien¬
di. s dehortat᷑ infirmitas deficiendi. ꝙͣ.
uĩcit zelus domꝰ dĩ. Qͦ mardescentes fi

Expanded text:
e penuria ac tenuitate nostra cum paucium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fi
Abbreviated transcription (Latin):
s placiti rõnẽ sectantes : qͦs miqͣ uolũtas
ñ ad intlłntiã u̾itatis. s ad defensionem
placentiũ incitat. ñ desid̾antes doc̾i u̾ita¬
tem. s ab ea ad fabulas ꝯu̾tentes auditũ
rer̾e. nͨ docẽda desidare s desid̾atis doctͥnam

Expanded text:
sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. irere; nec docenda desiderare, sed desid
Abbreviated transcription (Latin):
opientes aliquid
de pemiria ac tenu¬
itate nr̃a. cum pau¬
ciũ dñi mnitt̾e ardu¬
a scand̾e. opꝰ. ultͣ ui¬
res nr̃as age̾ p̾sũpsi¬
mꝰ. consũmationis
tiduciam. laborn ꝙ mercedem. in sama¬
ritano statuentes: qͥ ꝓlatis incuratio¬
nem seirutui. duob denarus super¬
eroganti: cuncta redd̾e ꝓfessus est De¬
lectat nos u̾tas pollicentis. s t̾ret minẽ¬
sitas laboris. Desiderium hortat᷑ ꝓficien¬
di. s dehortat᷑ infirmitas deficiendi. ꝙ
uĩcit delus domꝰ d̾i. Q mardescentes fi¬
dem nr̃am adu̾sus errores carnaltum:
atꝙ: ammaliũ hominũ dauit ice t᷑riᷤᷤ
dipeis muntre. uł potiꝰ munitã oft̾nd̾e̾.
telligentie nr̃e. noticiã tͣdere studiumꝰ.
ñ ualentes studiosoꝵ fr̃m uotis iure re
ac stilo nos seruire flagitantiũ. Quas bi¬
gas: in nob̾ agitat xͥ caritas. Qͣ ius nõn
ambigamꝰ. om̃em humani eloqͥi sermo¬
nẽ calumpine atq contͣdictiom emu¬
loꝵ. semꝑ fuisse obnoxiũ. qr dissentien¬

Expanded text:
pientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paucium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, telligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentien
Abbreviated transcription (Latin):
upientes aliquid depenu¬
ria ac tenuit ate nr̃a cũ pau¬
pertula in gazophilaciũ dñi¬
nuuttere ardua scandere o¬
pus ultra uires nras agere
duciam laborisq m̾cedem ĩ

Expanded text:
upientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere duciam, laborisque mercedem i
Abbreviated transcription (Latin):
ĩlocũ sibi ꝯgruũ sic̃ płium q ma¬
lus. cum int᷑ bonos uiu̾e ceꝑtt si
nimeluis mutari uoluit. de bono¬
nim conggatione pellitur pon¬
e uo poss adillud accede collo¬
caurt᷑ ds̃ añ ꝑ adisum cherubin
⁊ fiameũ gladiũ atq u̾satile ad

Expanded text:
locum sibi congruum; sicut plerumque malus, cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur ponero possit ad illud accedere, posuit Deus ante paradisum Cherubim, et flammeum gladium atque versatilem.
Abbreviated transcription (Latin):
mori p̃p̃ lib̾ationem hoĩs ⁊mplecionẽ
diuine noluntatis s ñ uoluerunt
delectationem ip̃iꝰ afflictionis de eod̾
gͦ letabantur ⁊tristabant᷑. s ob aliud
gaudebant ⁊p̃p aliud dolebant. uole

Expanded text:
mori propter liberationem hominis et impletionem divinae voluntatis, sed non voluerunt delectatione ipsius afflictionis. De eodem ergo laetabantur et tristabantur; sed ob aliud gaudebant, et propter aliud dolebant. Voleb
Abbreviated transcription (Latin):
ip alicet eiror maxima cura cauendꝰ
tñ consequens ut continuo erret
quisqͥs aliquid nescit. S quis qͥs se ex¬
ris ꝓpͥmi. um̃ tñ in qua re quisq et¬
rt int̾ ÷ płimũ. Sunt .ii. qui nesci¬
re sit meluis qm scire. Int̾ nullis er¬
rare ꝓsint aliqñ s inuia pedũ non
de iacob se dixit eẽ esan alit̾ aĩo

Expanded text:
 licet error maxima cura cavendustamen consequens, ut continuo erret, quisquis aliquid nescit, sed quisquis se exris pret interest plurimum. Sunt enim quae nescire sit melius quam scire. Item nonnullis errare profuit aliquando; sed in via pedum, non de Jacob qui se dixit esse Esau, ali
Abbreviated transcription (Latin):
sum est ñ exaĩo iste ꝑurat s fal
dicit m̃u ẽẽ ⁊ iurat tanꝙͣ u̾m sit¬
ꝙ scit falsum ẽẽ. uidetis qͣ sit ista
derestanda belua: fac aliũ qui pu
gatis pluit millo loco int̾rogas
ħ ominem ⁊ dicit pluisse ⁊tc̃ cum
cit nisĩ rea mens his euident̾ tradi¬
tur ꝙ trplicit̾ peierat hõ ut supͣ
dixiraus. dinii ł sciens falsum nirat
sed hoc extiehium.

Expanded text:
sum est. Non ex animo iste perjurat; falldicit verum esse; et jurat tanquam quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua. Fac alium qui putgatis: Pluit in illo loco; interrogas hominem, et dicit pluisse; et tunc cit, nisi rea mens sit. His evidenter traditur quod tripliciter pejerat homo, ut supra diximus: dum vel sciens falsum jurat,Sed hoc extremum
Abbreviated transcription (Latin):
natura euis .n. potencia. natura
est ł ẽẽncia. at inquiunt illi si
potens est gignere. ht̃ gͦ poten¬
ciam gignendi siluis aĩs ñ ht̃ potẽ¬
cigm gignendi. si ñ pt̾ gign̾e̾. ht̃¬
pat̾ potuit gignere ⁊ filius po¬
cuit gigni. Eadem .n. potentia
est infilio qua potuit gigni q̃
est inpatre qua potuit gign̾e
S q̃ hoc opponitur aliud est pos¬
se gign̾e aliud posse gigni. qr
aliud est gignere aliud gigni hͥ
distinguendum est. Si .ii. est dici¬
cur aluid est posse gign̾e alind.
posse gigni aliam significes po¬
tenciam qua pr̃ potens est gin̾e
⁊ aliam qua filius potens est gi¬
gnr falsus est intellectus. Si ã
siue nocionem qͣ genitor est ⁊ si
stilius est
Quo tħ intelligendal tiri

Expanded text:
natura; ejus enim potentia natura est vel essentia. At, inquiunt illi, si potens est gignere, habet ergo potentiam gignendi. Filius autem non habet potentiam gignendi, si non potest gignere; habPater potuit gignere, et Filius gigni potuit. Eadem enim potentia est in Filio, qua potuit gigni, quae est in Patre, qua potuit gignere. Sed contra hoc opponitur: Aliud est posse gignere, aliud est posse gigni, quia aliud est gignere, et aliud gigni. Hic distinguendum est: Si enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aliam significas potentiam, qua Pater potens est gignere, et aliam, qua Filius potens est gigni, falsus est intellectus. Si autem sive notionem, qua genitor est; et Filius est. 7. Quomodo intelligendum si
Abbreviated transcription (Latin):
uulña sacram̃ toꝵ¬
deus remedia ĩ stitu¬
it dequibus quatuor primo ꝯ¬
siderata occurrunt: Quid sit sa¬
cram̃tum. Quare institutũ. In

Expanded text:
ulnera, sacramentorum remedia Deus instituit. De quibus, quatuor primo consideranda occurrunt, quid sit sacramentum, quare institutum, in
Abbreviated transcription (Latin):
uit pectato ⁊ tunc est mala aut aper
st tm̃ lib̾tas amsena de qͣ apłs a
it np̃a creatura lib̾abit̾ a serui¬
cude corrpcionis inlib̾tatẽ głe fi¬
lioꝵ dei hanc lib̾tatem hũit homo
ante petcatum qr omni carebat
misena ⁊ nulla tangebatur male¬
stia ⁊ pleniꝰ habebis in sutura beati¬
uita q̃ int̾ pͥmum peccm̃ ÷ ⁊ultimã
ꝯfumacionem nemo amiseria lib̾
est qr pena pectati ñ caret.
.Repetit
de cormpcione lib̾i. ar. ut addat alia.

Expanded text:
vit peccato, et tunc est mala; aut a peEst iterum libertas a miseria, de qua At ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei . Hanc libertatem habuit homo ante peccatum, quia omni carebat miseria, et nulla tangebatur molestia; et plenius habebit in beatit inter primum peccacatum et ultimam confirmationem, nemo a miseria liber est, quia poena peccati non caret. 15. Repetit de corruptione liberi arbitrii, ut addat alia.
Abbreviated transcription (Latin):
s qr ꝓ hibens peccatũ ar¬
guetͣ concupiscenciam ⁊ addidit
p̃iurationem nisi lib̾et grã. q̃ gr̾a.
q̃ gr̃a ñ sic abundabat inlege ut ni
sine gr̃a tunisit uirtus pect̃i q̃ uibet qd̾
sine grã impłi ñ pot̃. hrã aut̃ de erat
nõ litc̾a occidens erat. Dusbat aũ eni¬
gelii litt̾a alegis litt̾a. qr diu̾sa sut̃¬

Expanded text:
 prohibens peccatum auget concupiscentiam, et addit praevaricationem nisi liberet gratia, quae gratia non sic abundat in lege ut in ine gratia, cum sit virtus peccati quae jubet quod sine gratia impleri non potest. Gratia autem deerat, et ideo littera occidens erat. Distat autem Evangelii littera, a legis littera, quia diversa su
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiebat lib̃m arbitriũ. nͥ diuinũ
p̃b̾etur adiutoriũ. Ecce his ũb̾ sa¬
tis ostenditur ꝙ añ peccatũ homo
sine grẽ oꝑantis ⁊ tooꝑantis auxi¬
lio habuit tñ qͦ stare pot̾at

Expanded text:
at liberum arbitrium, nisi divinum praeberetur adjutorium. Ecce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo sine gratiae operantis et cooperantis auxilio; habuit tamen quo poterat
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic̃ dr̃ aliqñ falsim
sine mendacio. ita uiratur falsimi
sine ꝑuirio falsum forte dixit apłs
dacii ꝯtraxit. qr sic̃ aĩo senciebat
rium incuniss qr qnͣtũ fruit fint

Expanded text:
t dicitur aliquando falsum sine mendacio, ita juratur falsum sine perjurio. Falsum forte dixit Apostdacii contraxit, quia sic animo sentiebat; rium inc
Abbreviated transcription (Latin):
tur quis. Iõq dñt illam lib̾tatẽ u̾am
q̃ est ad bñ faciend̾ cinis supͣ memi¬
nit aħ ẽẽ lib̾tatem ipãm arbitrii
grã dei lib̾atam ⁊ aduitam. ali nͥ pu¬
tant ñ ẽẽ ipãm arbitrii lib̾tatẽ. S a¬
liam qnͣdam q̃ ex gr̃a ⁊ lib̾o arbito

Expanded text:
tur quis; ideoque dicunt illam libertatem veram, quae est ad bene faciendum, cujus supra meminit Aug., esse libertatem ipsam arbitrii gratia Dei liberatam et adjutam. Alii vero putant non esse ipsam arbitrii libertatem, sed aliam quamdam, quae ex gratia et libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
te maiꝰ muentus ẽ. Itẽ
pͥnceps uicioꝵ dũ uincit adam de
lino terre admiaginẽ dei fcñ pu¬
dicicia armatum temꝑancia ꝯpõit̃
caritate splendidum primos ꝑenteᷤᷤ
illis donis ac tantis bonis expolia¬
uit ꝑit̾q ꝑemit. De hoc eodem
auram carpebat etheream. S qͦmͦ
sine uirtute b̾issimus erat aqͣ sr̃¬
geñ dicit ad amante pecc̃o spũali
m̃te p̃ditum fuisse . Nõ ẽ gͦ dubi¬
tandum hominẽ añ pecẽm uurtuti¬
b sulsisse. S illis ꝑ pecc̃m expolia¬
tũ fuisse.
de eiectione hõis deꝑadiso.

Expanded text:
te, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem auram carpebat a theream. Sed quomodo sine virtute beatissimus erat? Augus., dicit Adam ante peccatum spirituali mente praeditum fuisse. Non est ergo dubitandum hominem ante peccatum virtutibus fulsisse, sed illis per peccatum expoliatum fuisse. 3. De ejectione hominis de
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃dictis aũ apparet in quo ꝑpec¬
catũ mmimunitũ ł corraptum lib̾¬
um arbitrium. qr añ pec̃coi nulla e¬
rat hõi difficultas nullum q impe¬
dm̃itum de lege m̾broꝵ adbonum.
nulla est impulsio ł istigacio ad
malum. Nunc aut̾ ꝑ legens carnis ad
bonun impeditur : ⁊ admalum mai¬
gatur ut ñ possit uelle ⁊ ꝑ fic̾e honũ
nisi ꝑ grãm lib̾etur ⁊ ad

Expanded text:
dictis jam apparet, in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum liberum arbitrium; quia ante peccatum nulla erat homini difficultas, nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur et ad
Abbreviated transcription (Latin):
in quo ꝑdñice fidci sinc̾am ꝓfessionem
mꝑde doctrine fraudulenciam ꝓdidimus.
Nditum de monstrande intat᷑is ꝯplexi
nec ꝑiculo impie ꝓfessionis insecti cẽꝑ¬
ato int̾ utrumq mod̾amine utentes.
Sit uͥ uͦ parum uox nr̃a insonuit nͨ apa¬
temis discessit limitib. Nõ gͥ debet hic
labor cuicͣꝵ pigͦ ł multũ docꝰ. õ indĩ super¬
finus cum multis snpigͥs nłtisq ĩ doctẽ

Expanded text:
in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis,
Abbreviated transcription (Latin):
qua noluntas ñ ad intelligentiã iñtatis
s adefensionẽ placenciũ incitat ñdesi dau¬
tes doc̾rũitatẽ s ab ea ad fabłas ꝯu̾tentes
auditum qͦꝵ ꝓ fessia eib mag̾ placita qmͣ
docenda cõ quirere. nͨ docenda defid̾are s de¬
sid̾atis doctrinam coaptare. Halt̾nt rõ¬
nẽ sapĩe ĩ suꝑ slitõe. qr fi dei defensionem
qñ amisent ꝗscĩa Ipãmq simulatͥatu.
tem molientes aiũq pruigiiẽ ⁊slib uo¬
uello sibsui desidni dogmate aliis ing̾e¬
tes qui ꝯtencioni studentes ꝯtra u̾tatẽ
sine federe bellant. Int̾ ũi namq asseri¬
onem ⁊ placiti defensionẽ ꝑtinax pu¬
gna eit. dum se ⁊ u̾itas tenet ⁊ se uobĩ¬
quicie malios effmde q̃ ant ⁊ luc̾nã
suitatis incandelabro exaltare uolentes.
in labore multo at ĩudore uolum̃ deo pie¬
stante ꝯpeginiꝰ ex tesuimoniis nttatt ĩ
et̾iim fundatis in iiii. libris distinctum
inquo maioꝵ exempla doctrinãꝙ repꝑie

Expanded text:
itatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam re molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se volunquitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies;
Abbreviated transcription (Latin):
innobis agitat xp̃i calitas Quãnis nõ
abigamꝰ ommnẽ human eloqi semonẽ.
calup̃nie atq ꝯtradictiom emuloꝵ seꝑ
fuisse obnoxium qr dissencientib uolim¬
tatum motib. dissenciẽs quiq sit aniiuoꝵ
sensus: ut cũ omne dc̃m u̾i rõne ꝑ fectim
ciẽ filiis qui ñ rõni nolunt atem subicaĩt
nec doctime studiũ impendunt. s his. quẽ
sompniai̾unt sap̃ie u̾ba coaꝑtare naduũt᷑

Expanded text:
aritas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum tiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somn
Abbreviated transcription (Latin):
añ tractatu ñ solum pũi lectorem s. A
lib̃m correctorem desidero maxime ubi ꝓ¬
Set inuentores. qͥt ht̃ ꝯtradictores. Ut ã
siguloꝵ libroꝵ capitula distinguntur ꝑ̃¬
mĩsimus.

Expanded text:
autem tractatu, non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi pberet inventores quot habet contradictores! Ut autsingulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus.
Abbreviated transcription (Latin):
antib nobis : p̃ma dei grã
iinotuit sacre pagniẽ ccͣ¬
tatum curta resł signa p̃ci¬
pue uersari. ut ẽnĩ egregiꝰ doctor aħ¬
⁊ in nascibilin᷑ sui. qr nulla res
it: potint ẽẽ filius nta muta¬
bilis ẽẽ potuit.

Expanded text:
antibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius doctor A innascibilis. Nec sui, quia nulla res it, potuit esse Filius, et ita mutabilis esse potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a uolintate si rectos nb ꝓpeamus
fines. eũi .N. placuit pauli passio eo
fine qr p̃mium enis ꝑ hoc auctum
se noluntatẽ q̃ uoluntati eiꝰ ꝯgnie¬
⁊ effuge manus miquoꝵ ĩ ꝯpassione

Expanded text:
na voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praemium ejus per hoc auctum se voluntatem, quae voluntati ejus congrueet effugere manus iniquorum compassione
Abbreviated transcription (Latin):
Emisit eum deus deꝑadiso uolup¬
qm̃ moreretur si pꝰea de illo ligno
sumpsiss.
ipsiss. Quomͦ intelligend̾ e sit¬

Expanded text:
emisit eum Deus de paradiso volupnunquam moreretur, si postea de illo ligno sumpsisset. 4. Quomodo intelligendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
tempto illi ẽẽ seruiendum: gͦ s̃ aluid
lo obtemꝑand̾ ÷ deo. potestati aũ dia¬
boli ł hominuis tunc resistamꝰ cũ aliqͥd
cͣc dñi suggessent in quo dei ordina¬
p̃cepit ut inmał nlli potestati obedia¬

Expanded text:
contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud lo obtemperandum est Deo. Potestati ergo diaboli vel hominis tunc resistamus, cum aliquid contra Deum suggesserit; in quo Dei ordinaecepit, ut in malis nulli potestati obedia
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽ filiis qui ñ rõni uoluntatem subicaũt
nec doctime studiũ impendunt. s his. que
sompniau̾unt sap̃ie u̾ba coaptare nanit᷑
qua uoluntas ñ ad intelligenciã sutatis
s adefensionẽ placenciũ incitat ñ desidan¬
tes doc̾i ũitatẽ s ab ea ad fabłas ꝯu̾tentes
auditum qͦꝵ ꝓfessio esb mag̾ placita qmͣ
docenda cõ quirere. nͨ docenda defid̾are s̃ de¬
sid̾atia doannam coaptare. Habe̾nt rõ¬
nẽ sapĩe ĩ suꝑstitõe. qr fidei defensionem
sqrͣ y pocfis mendax ut sit itł mũbͥ pietaᷤᷤ
tes qui ꝯtencioni studentes ꝯtra u̾tatẽ
sine federe bellant. Int̾ ũi namq asseri¬
onem. .⁊ ⁊ placiti defensionẽ ꝑtinax pu¬
gna est. dum se ⁊ u̾itas tenet ⁊ se nolũ¬
quicie malios effudẽ q̃ ant ⁊ luc̃nã
uitatis in candelabro exaltare uolentes.
in labore multo at sudore uolum̃ deo pre¬
stante ꝯpegimꝰ extestimoniis ũtatis ĩ
et̾num sundatis in .iii. librĩ distinctum

Expanded text:
qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntuqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in superficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, rentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se volunquitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris di
Abbreviated transcription (Latin):
Aditum de monstrande ĩntatis ꝯplexi
nec ꝑiculo impie ꝓfessionis inserti tẽꝑ¬
ato int̃̾ utrumq mod̾amine utentes.
Sic nͥ uͦ parum uox nr̃a insonuit ñ apa¬
temis discessit limitib. Nõ gͥ debet hic
labor cuiꝙͣ pigͦ ł multũ docꝰ o ind̾i̾ super¬
toꝵ testimoniis ut ñ sit necc̃e q̃ renti li¬
breꝵ mim̾ositatẽ euolu̾e cui brenitas
aũ trac̾tatu ñ solum pñi lec̾torem s ⁊̃
ꝙ qr̃ facilius occinrat. titulos quib us
singuloꝵ libroꝵ capitula distinguntur p̃¬
misimus.

Expanded text:
aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri supereorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas autem tractatu, non solum pium lectorem, sed etiam em quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus.
Abbreviated transcription (Latin):
innobis agitat pp̃i caritas . Quãuis nõ
abigamꝰ omẽ human eloq semionẽ
calup̃nie atq ꝯtradiction emuloꝵ seꝑ
fuisse obnoxium qr dissencientib uolun¬
tatum motib. dissenciẽs quoq sit animoꝵ
sensus: ut cũ omne dcm ũi rõne ꝑ fechiin
sit:. tñ dum aliud aliis aut iudr᷑ ant pla¬

Expanded text:
aritas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut compla
Abbreviated transcription (Latin):
ria ac tenunute nr̃a cũ pau¬
pertula ingazophilaciũ dñi
mutere ardua scandere o¬
pus ultra uires nrãs agere
duciam laborisq m̾cedem ĩ
samaritano statuentes qͥ ꝓlatis.⁊
ganti cuncta redd̾e ꝓfessus est. Delectat
nos u̾itas pollicentis s tolłet intisitas
laboris desid̾um hortatur ꝓficiendi s ꝙͣ¬
deficiendi qm̃ uincit zelus domꝰ dei. Quo
mardenͣtes fidem nrãm adsisus eirores
carnaliũ atͦts aĩaliũ hõium daiutice tur¬
ris clipeis nunitre ł potuis munitã ostend̾e
acthcologicaꝵ ĩ quisitõnũ ab dita aꝑire mͦ¬

Expanded text:
ria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere duciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficienddeficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologica
Abbreviated transcription (Latin):
upientes aliquid depenu¬
ra ac tenunate nr̃a cũ pau¬
pertula iga ophilaciũ dr̃
nuttere ardua scandere o¬
pus ultra uires nrãt agere
p̃sumisimꝰ ꝯsũmacionis fi¬
duciam laborisq m̾cedem ĩ¬

Expanded text:
upientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem i
Abbreviated transcription (Latin):
mana temptatio est̃ sin̾o eum scit
fecese ⁊ togit eum uiraie homici
iurare uncit homicidam qr homi¬
cida corpꝰ occidit ille aĩam inimo
duas animas ⁊ eius quem iurare
Ica sinodũs decreuit ubi ꝓpace. Fa¬

Expanded text:
mana tentatio est. Si vero scit eum fecisse et cogit eum jurare, homicidjurare, vincit homicidam, quia homicida corpus occisurus est, ille animam, imo duas animas, et ejus quem jurare Sancta synodus decrevit, nisi pro pace fa
Abbreviated transcription (Latin):
sum est ñ exaĩo iste ꝑurat s fal¬
litur hoc ꝓuero putat ꝙ falsum est
ñ ꝓ falsa re sciens uitationẽ in t̃po¬
int. Na aliũ qui scit falsimi ẽẽ ⁊
ꝙ scit falsum ẽẽ. uidetis qͣ sit ista
derestanda belua: fac aliũ qui pu
gatis pluit millo loco int̾rogas
ħ ominem ⁊ dicit pluisse ⁊tc̃ cum
cit nisĩ rea mens his euident̾ tradi¬
tur ꝙ trplicit̾ peierat hõ ut supͣ
dixiraus. dinii ł sciens falsum nirat
sed hoc extiehium.

Expanded text:
sum est; non ex animo iste pejerat, sed fallitur. Hoc pro vero habet quod falsum est, non pro falsa re sciens jurationem interponit. Da alium qui scit falsum esse, quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua. Fac alium qui putgatis: Pluit in illo loco; interrogas hominem, et dicit pluisse; et tunc cit, nisi rea mens sit. His evidenter traditur quod tripliciter pejerat homo, ut supra diximus: dum vel sciens falsum jurat,Sed hoc extremum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmit᷑. Edificaturꝰ gͦ pͥmũ fundam̃¬
tũ historie pone. Dem̃ ꝑ significõ¬
nẽ tipicã. inarcẽ fidĩ fabricã m̃tis
erige. Ad extremũ uͦ ꝑmoralitatis
gram. qͣi pulcherrimo suꝑducto
colore edificiũ pinge. hs̃ in historia
qd ei facta mireris inallegoria. qͦ eiꝰ
sacm̃ta credas. Inmoralitate qͦpfec¬
tionẽ ipsiꝰ imiteris. Lege gͦ ⁊ disce

Expanded text:
icaturus ergo primum fundamentum historiae pone; deinde per significationem typicam in arcem fidei fabricam mentis erige; ad extremum ergo per mortalitatis gratiam quasi pulcherrimo superducto colore aedificium pinge. Habes in historia quo Dei facta mireris, in allegoria quo ejus sacramenta credas, in moralitate quo perfectionem ipsius imiteris. Lege ergo et disce
Abbreviated transcription (Latin):
effabił. sic̃ ñ potuit aliud p̃t᷑ se hab̾e
coet̾nũ qͥ infaciendo uiuaret᷑. itałͣ
c̃uoluit suberat. ut q̃ uoluit. ⁊ qͣndo.
⁊qͣntũ uoluit denichilo crearet᷑. Oĩa
gͦ q̃ facta s̃. ds ñ solũ exmat̾ia fec̃ s
mat̾a om̃iũ ipse uenichilo ereauit.

Expanded text:
 sicut non potuit aliud praeter se habere coaeternum, quo in faciendo juvaretur; ita ipsi cum voluit suberat, ut quod voluit et quando et quantum voluit de nihilo crearetur. Omnia ergo quae facta sunt, Deus non solum ex materia fecit, sed materiam omnium ipse de nihilo creavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ualla sex dierũ informã disposita fu¬
isse credant᷑. Ego puto uiros sapien¬
tie inreb tã obscuris ⁊dubiis. atq a
sensu nr̃o remotis. nec cem̾e asseru¬
ille q nescierint: neq inhis que asserue¬
rũt p̃serrim canta diligentia platis et¬
rare potuisse. Illud mag̃ credid̾im: sub
asseitionis forma inqͥsitionis studium
aliqͣndo fuisse. Qui sic dicta scõꝵ pie ĩ¬
t̃p̃tari uoluerĩt: nec falsa credendo ĩ
errorẽ incibẽt. nec uera rep̃hendendo
ĩelationẽ. Nos gͥ unullã partẽ p̃cipiti
asseitio̾e declinantes: id cui ñr sensus
uit̾im mag̃ accedit. ꝗͣ tũ caꝑe possumꝰ

Expanded text:
am disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus
Abbreviated transcription (Latin):
fec gͥ as celũ ⁊ t̾rã nec solũ fecit s cre¬
auit .i. de nichilo fecit. Philosophi gen¬
tiliũ tͥa quedã rerũ pͥncipia sine pͥnci¬
pio posuerũt. Opificẽ mat̾iã. fformã.
& isti factorẽ solum. ñ creatorẽ diũ
pfelli sũt. fides autẽ ũa. unũ solũm

Expanded text:
Deus coelum et terram; nec solum fecit sed creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophi gentilium tria quaedam rerum principia sine principio posuerunt: opificem, materiam et formam; producta. Sed isti factorem solum non creatorem Deum professi sunt. Fides autem vera unum solum
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ ĩ ꝙͣ loqueret᷑ dep̃hensũ metuẽs nũ
audet exire inũba ꝑsuasioĩs donec aĩ¬
tiat. Curinqͥt p̃cep̃ ds̃ uob̾ ut ñ come¬
detis. de oĩ ligno ꝑadisi : c̃iu respõdit
mulier De fructu lignoꝵ que s̃ ĩꝑadi¬

Expanded text:
iam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec anitiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu ligno
Abbreviated transcription (Latin):
moriemini. Cõsidate ĩcm̃ta ꝑdiciõis.
pͥmũ dix̾at ds̃ inqͦcq die comedĩtis
exeo morte moriemini. Deinde muli¬
er dix̃. Ne forte moriant. Houissime
sepes dix̃. Neqq̃ morte moriemini. Us̃
affirmaũ. Mulier dubitauit. Diabolꝰ
negaũ. Neqꝗ autẽ diabolꝰ corã muliete
u̾ba dĩ negare p̃sũpsiss si nisi pͥꝰ tpsã mu

Expanded text:
mini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
boñ.: &ait. fiat firmam̃tum ĩ
metio aquar̃ noluit gͥ dẽ adsequẽs
opꝰ tͣnsire. donec diuidicass pͥmũ. cũ
uidiss de luce qd ẽẽt bonũ tũc ait.
fiat firmam̃tũ. Quantũ adlict̾am ꝑ¬
tiñe uidet᷑ fictũ ẽ firmam̃tũ die scaã
pͥus qͥdẽ milla uniu̾sitatis mat̾ia de
nichilo catũ. iñc exipa illa acdtalem
formã erutũ i factum firmam̃tuor:
ens. magnã illã aquar᷑ in iñsamq con¬
geriẽ ab inuicẽ separet atq diuideret:¬
⁊ de aquis fac̾et aquas. iaqͣs ħ est aqͣs

Expanded text:
bonum; et ait: Fiat firmamentum in medio aquarum . Noluit igitur Deus ad sequens opus transire, donec dijudicasset primum. Cum ergo vidisset de luce quod esse bonum, tunc ait: Fiat firmamentum. Quantum ad litteram pertinere videtur, factum est firmamentum die secunda; prius quidem in illa universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquas et aquas; hoc est aquas