comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lignoꝵ q̃ ne igne ꝯburat᷑ cendis coriis
croꝑitur. Sulihac em̃ testudinẽ sic croꝑta
coriis et fortiter ꝯtesta ne lapdoibusz
obiuatur ĩ triseegpõĩtur tabs cuius
fimib uel cathenis fenris alligat᷑
ad testitudĩe fca ex lignis et admod̾
arietis se substrahit. et pꝰ ea fortiter
quoni. In capite eiꝰ ĩfigit᷑᷑ quoddã
ferrũ retortum ad mod̾ faltis ꝑ qd
Lapides cõmoti et ꝯcussati euellũt᷑

Expanded text:
lignorum, quae, ne igne comburatur, crudis coriis cooperitur. Sub hac enim testudine sic cooperta coriis, et fortiter contexta, ne lapidibus obruatur intrinsecus ponitur trabs, quia funibus, vel cathenis ferreis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se subtrahit: et postea fortiter commoveri: in capite eius infligitur quoddam ferrem retortum ad modum falcis, per quod lapides commoti et conquassati evelluntur
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ furorẽ et passionẽ in qua existũt
aliqñ agg diũtur pugnã Itr ut Iudi¬
cẽtur fortes nõ tñ pprie tales fortes
existũt. qr fortiᵈͦ uera aggreditur
non sustinet. qr qui fit ⁊̃trepaidꝰ pp̃ fuiorẽ
trãs qui lato furore nicipit tunere et nõ
sustiet bellũ s arripit fugã.
n phiinib beltie fueri in quib focte
bene accidit eis. ex hac ꝯsuetudne
uccipiũt quãdã spem uictorie. et actipiut
quãdũ audaciã belladi. Tales gͦ fortes

Expanded text:
 furorem, et passionem in qua existunt, aliquando aggrediutur pugnam, ita ut iudicetur fortes: non tamen proprie tales fortes existunt, quia fortitudo vera aggreditur non sustinet; quia qui sit intrepidus propter furorem, tranquillato furore, incipit timere, et non sustinet bellum, sed arripit fugam. in pluribus bellis fuerunt, in quibus forte bene accidit eis, ex hac consuetudine assumunt quandam spem victoriae, et accipiunt, quandam audaciam bellandi. Tales ergo forte
Abbreviated transcription (Latin):
stũ ex̾citũ coegisse ad fortitudine
Nam cũ nauigcia cũ toto suo exͣcitu
transfretaret ne aliqͥs desuo gocitu
hrẽt mutĩa fuguẽdi ensẽs nanes cõ¬
feegit. Terciõ fortido dr̃ muituri ꝰ. et

Expanded text:
tur exercitum suum coegisse ad Fortitudinem. tur exercitum suum coegisse ad Fortitudinem. Nam, cum navigiis, et cum toto suo exercitu transfretaret, ne aliquis de suo exercito haberent materiam fugiendi, omnes naves confregit. Tertia fortitudo dicitur milit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ ut id̾ pħẽ ait. Hector fortis erat
diebatur. fribilia. Dicebat em̃ ꝙ si fugẽt
polimaduas qui erat ex ꝑte adu̾sa pͥmĩ
sibi ĩcrepacões ĩponẽt. Sic etiã It ĩdꝰ
eras. dicebat enĩ ꝙsi nõ strenue bellaret
hector laudãs se ĩkoiann dicc̾t dyomedẽ¬
dr̃ cuulis qr inper cõciues et notos quis
maxĩe fugit obpbria et q̃tat honores
uideꝰ eñ aliqͦs cũ st ĩ ignotis ꝑtibus
ꝯmittere aliqua turpia. q̃ intẽr cõciues
et notos nullatenꝰ actẽptarẽt. Sed̾a
ꝯseqͣtur honores. s tnore pene b aliqͣ
nc̃citate ductꝰ aggͤ dr̃piugnã hoc
modo multi trouanoꝵ tmẽtes hectore
fortuy erãt. Nam phsait hectorẽsta¬
tuisse ꝙ siqͥs troianoꝵ sme bello fuge̾t
tulr aptaret᷑ ꝙ nõ eẽt sufficiẽs fu
inducũt pplm ducus excitii statuetes
penã fugiẽtib faciẽdo foueas ne possit
ex̾titi fugere s qͣdã nccitate bellare
cogatr ħoc añs m ͦ quidã dux dicit᷑¬

Expanded text:
idem Philosophus ait Hector fortis erat, ediebatur terribilia. Dicebat enim quod si fugeret, Polydamas, qui erat ex parte adversa, primum sibi increpationes imponeret. Sic etiam ut idem erat. Dicebat enim quod si non strenue bellaret, Hector laudans se in Troianis diceret Diomedeet notos quis maxime fugit opprobria, et quaerit honores. Videmus enim aliquos, quum sunt in ignotis partibus, committere aliqua turpia, quae inter cives et notos nullatenus attentarent. Secunda sequatur honores: sed timore poenae, vel aliqua necessitate ductus aggreditur pugnam. Hoc modo multi Troianorum timentes Hectorem fortes erant. Nam Philosophus ait Hectorem statuisse, quod si quis Troianorum sine bello fugeret, taliter aptaretur quod non esset sufficiens fuinducunt populum Duces exercitus, statuentes poenam fugientibus, faciendo foveas, ne possit exercitus fugere, sed quadam necessitate bellare cogatur. Hoc autem modo quidam Dux dici
Abbreviated transcription (Latin):
lig has mamies fertitudiñ scire debeãt
us cognoscãt qͣlr̃ ppłus sũus fortis est
et quõ pñt cũ adu̾saris bellare. Ip̃itĩ
debent eẽ fortes fortine iurtuosa ut
nõ exponãt suã gẽte picdĩs bellicisinsi
hẽant iusta belła et nĩsi uideãt mag
sequi possu.¬

Expanded text:
 has maneries fortitudinum scire debeant, ut cognoscant qualiter populus suus fortis est, et quomodo possunt cum adversariis bellare: ipsi tamen debent esse fortes fortitudine virtuosa, ut non exponant suam gentem periculis bellicis, nisi habeant iusta bella, et nisi videant magnsequi poss
Abbreviated transcription (Latin):
mł tociẽs suꝑati in bello saluãtae. hõies
em̃ alios debellãtis ꝓmores e essent
ad hoĩcidiũ si scirẽt᷑ se ex eis millã
utuli ͭ ͤ ꝯsecuturos s cũ cogitant cos
acĩrere in ẜuos reẜu ĩpet aptero

Expanded text:
multotiens superati in bello salvantur: homines enim alios debellantes proniores essent ad homicidium, si scirent se ex eis nullam utilitatem consecuturos; sed cum cogitant eos acquirere in ser
Abbreviated transcription (Latin):
deo nisi suit mũiti. ꝯtingit ꝙ exñtes
in castris cũ fu̾ut occupati obfidõle
sompno uel cibo uel ocis. aut aliqua
nccitate disꝑsi repẽte prũpũt in ipõs
et succẽdũt tentoria. dostruũt ob̾sidẽ¬
clum machinas et alnĩ multos ex ob¬
sidẽtib ꝑeunt. qͣre obsidẽtes ut tuti
pmaneant longe ab miutõe obsessa
saltem ꝑ ictum teli ual iaruli deben
castramẽtari. et Inxͣ se facẽ fossas
et figere ibi ligna et ꝯstrue ꝓpuina¬
cula. Ut si oppida ii eos repẽte uellẽt
ĩuadere residẽ resistẽtia ĩuenirent
Uiso quõ se mũne debẽt obsidẽtes
ne ab oppulanis molestẽtun: restat
et etia appoĩciones serilaꝵ. Non multũ
eñ ĩdust es ĩ pugna. si obsessi faciãt
se admurois et ãd ꝓpugͣcula statin.
ipuquãt cos cũbalistis et ar cubus et¬
Aruũt ꝯ ipõs lapides cũ maĩb uel cũ
r̾undis apponũt scuias ad inios ut si
possint astende̾ sint pares illis. Pret᷑
tñ hos modos ĩpugnacõis aptos est¬

Expanded text:
Ideo nisi sint muniti, contingit quod existentes in castris cum fuerint occupati obsidentes somno, vel ludo, vel ocio, aut aliqua necessitate dispersi repente prorumpunt in ipsos, et succedunt tentoria, destivunt obsidentium machinas, et aliquando multi ex obsidentibus perdunt. Quare obsidentes ut tuti permaneant, longe a munitione obsessa saltem per ictum teli vel iaculi debent castrametari, et circa se facere fossas, et figere ibi ligna, et construere propugnacula: ut si oppidani eos repente vellent invadere resistentiam invenirent. Viso quomodo se munire debent obsidentes, ne ab oppidanis molestentur: restat et etiam per appositiones scalarum. Multum enim industres in pugna, si obsessi faciunt se ad muros et ad propugnacula, statim impugnant eos cum ballistis et arcubus: faciunt contra ipsos lapides cum manibus vel cum fundis; apponunt scalas ad muros, ut si possint ascendere ad partes illas. Praeter tamen hos modos impugnationis apertos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣto de prole suscepta pre omib aliis
Debent dilcõrem hrẽ curã. Incuria ẽĩ
regie prolis plꝰ p̃t inferre nocumẽti
ipsi regno ꝙͣ ĩcuria ciuꝰ cũq alterius
q̃re si amor et diligẽtia cͬcu plez facit¬

Expanded text:
to de prole suscepta prae omnibus aliis debent diligentiorem habere curam. Incuria enim regiae prolis plus potest inferre nocumenti ipsi regno, quam incuria cuiuscunque alterius Quare si amor et diligentia circa prolem facit
Abbreviated transcription (Latin):
itu ꝙ̾ maiori beno maĩꝰ malũ oppp᷑
monarchia tyrãnicu ẽ pessiã dñari
aut̃ plures dm̃o recto non ẽ dignius
ꝙͣ dñari unũ. cũ nũ ꝙͣ plures recte
Dñar possint inisi ĩꝙͣtũ tenẽe locũ uniꝰ¬

Expanded text:
ita quia maiori bono maius malum opponitur, monarchia tyrannica est pessima. Dominari autem plures dominio recto, non est dignus, quam dominari unum; cum nunquam plures recte dominari possint, nisi inquantum tenent locum uni
Abbreviated transcription (Latin):
coĩs boni sic̃ forte face̾t unꝰ solꝰ Ideosi
facẽt monarchia et duẽt᷑ unꝰ pͥncepꝭ
del unꝰ rex in toto pͥncipatũ uel inteto
hẽat młtos oculos et młtos bonos. et
Uantuoses utheas enutos pedes ee mb¬
tas manꝰ et sic fiet uniꝰ hõ multoꝵ
oculoꝵr. maltaꝵ manuũ et młtoꝵ pedũ.
Non gͦ dici pot̾it tale unũ monarchẽ¬

Expanded text:
is boni, sicut forte faceret unus solus: ideo si fiat monarchia et dominetur unus princeps vel unus rex in toto principatu vel in toto habeat multos oculos et multos bonos, et virtuosos, ut habeat multos pedes et multas manus: et sic fiet unus homo multorum oculorum, multarum manuum, et multorum pedum. Non ergo dici poterit talem unum monarchi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam plures ocłi plꝰ uidẽt ꝙ̃ uinus᷑. et
plures manꝰ płꝰ possũt ꝙͣ una. et płes
mtllcũs suꝑant unũ. ĩ cegnoscẽdo qͣn
si dñẽnt᷑ plures erit ibi ꝓspicacior iõ
qr plura cognoscẽt ꝙͣ si pͥnaparetur
multoꝵ ocłoꝵ et młtaꝵ manuũ. qͣrẽ
melior erit huioi pͥncipatꝰ qrs homo
Scd̾a uia ad ĩnestigᵈ̾ hoc id̾ sũitur ex
iecta intẽcõne q̃ reqͥrit᷑ in prĩcipãte

Expanded text:
s, et plures manus plus possunt quam una, et plures intellectus superant unum in cognoscendo: quare si dominentur plures, erit ibi perspicatior ratio, quia plura cognoscent, quam si principaretur multorum oculorum et multarum manuum. quare melior erit huius principatus, quia homo Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex recta intentione quae req
Abbreviated transcription (Latin):
corrigi legales defectꝰ. Itu ut appeat
quid eca hanc matia sit dicendum.
sciend̾ ẽ regem et quẽl pͥncipãtem eẽ
mediũ inber pͥnc legẽ nͣaͣle et poĩtĩa
Nam miłłꝰ rectꝰ pͥncipat insi agat

Expanded text:
ossint legales defectus. Itaque ut appareat quid circa hanc materiam sic dicendum, sciendum est regem et quemlibet principantem esse medium inter legem naturalem et positivam; nam nullus recte principatur, nisi aga
Abbreviated transcription (Latin):
cirra ꝑscãs dignar et c̾cu scipm. Cũ gͦ
rex si caput regni. et sit ꝑsona hono¬
⁊abilis reue̾nda et publita ẽt ad ip̃ ꝑtieat
et pͥnceps uniu̾si maxĩe spectat ad ipsum
maginfice se hr̃e cͥca templa sacuu et
et totũ regnũ maxie spectat ad eum
magͥfice sehrẽ circa bona coĩa et c̃c̃a ea
ñ respaciũt regnũ totum  nsũ qr adĩp¬

Expanded text:
circa personas dignas, et circa seipsum. Cum ergo rex sit caput regni, et sit persona honorabilis, reverenda, et publica, et ad ipsum pertineat et princeps universi, maxime spectat ad ipsum magnifice se habere circa templa sacra, etet totum regnum, maxime spectat ad eum magnifice se habere circa bona communia, et circa ea quae respiciunt regnum totum. Rursus quia ad ip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣtumtũ opꝰ quin sꝑ iudeat ᷑ ei ꝙ agat
marora ꝙͣ debent. quare si detestabil
est regia maiestate c̃ca oĩa deficore
magͣ hona pro modico ꝑdẽ sy tardare
et incħ prompte face̾ Nũꝙͣ intendere
quõ faciat magͣ opa uͥtutũ s quomᷤ
modicũ expẽdãt. somꝑ face᷑ sumptũ
cũ tristiͣ et dolore et cũ ichil facit cͣdõ
se magna oꝑari. qr oĩa h ualde dero¬
gant regie maiestati cũ detestabile ẽ

Expanded text:
eatur ei quod agat maiora, quam debeat. Quare si detestabile est regiam maiestatem circa omnia deficere, magna bona pro modico perdere, semper tardare, et nihil prompte facere, et nunquam intendere quomodo faciat magna opera virtutum, sed quomodo modicum expendat, semper facere sumptum cum tristitia et dolore; et cum nihil facit, credere se magna operari, quia omnia haec valde derogant regiae maiestati, omnino detestabile est
Abbreviated transcription (Latin):
uolumã aliqua de naualibello nõ
t am̃ oz c̾ca hoc tantũ insistẽ quia
multa q̃ dicta sũt in aliis generi
uelloꝵ applicare poteꝵt ad nauale
puguã. Cirr hoc pugnãdi gena¬

Expanded text:
olumus aliqua de navali bello: non tamen oportet circa tantum insistere, quia multa quae dicta sunt in aliis generibus bellorum, applicari poterunt ad navalem pugnam. Circa hoc autem pugnandi gen
Abbreviated transcription (Latin):
nantas se hẽat qiͣ ares cũ quo ꝯtoꝵ tur
łigguũ iᵈ ut ligam̃tũ retiuĩs ip̃m possit
dẽpmi. et elẽuare qr hoc fc̃o maior hẽt᷑
ꝯmoditas ut cũ ip̃o ꝑcuti possĩt tã naug
ꝙͣ etia exñtes in Ipsa. Cũito in bello
nauali hñda ẽ copia amplaꝵ sagictu
cũ quib stindẽda st̃ uela hostiũ. Nam
uelis eoꝵ ꝑforatis nõ ualãtib ietine̾¬

Expanded text:
es, cum quo teruntur lignum illud, ut ligamentum retinens ipsum possit deprimi, et elevari: qua hoc facto maior habetur commoditati, ut cum ipso percuti possit tam navis, quam etiam existentes in ipsa. Quinto in bello navali habenda est copia ampliarum sagittarum, cum quibus scindenda sunt vela hostium. Nam velis eorum perforatis
Abbreviated transcription (Latin):
pugnatores hostes ĩpugirare deb
Pmũ ẽ ignis quẽ mcẽdiariũ uocãt
Expodit eñi eis hr̃e multa uasa ꝑlẽa
pice sulphirre resma gleo q̃ oĩa sũt
repleta st̃ succẽdẽda.et ꝓiciẽda ad
nauẽ hostiũ. ex qͣ ꝓrectione uas fraã¬
gitur et i ͦ incẽdiariũ ꝯburit᷑ et suc¬
cẽdit nauẽ Eunt em̃ multa tulia ĩ
nam ꝓiciẽda. Ut ex multis ꝑtibus
urue Gicto ad ꝯmictẽd̾ marimum
bellit. multũ ualẽt insidiẽ. Nam sic̃
in tru poñit᷑ insidie militũ qui ex
ĩꝓuiso ĩuadẽtes hostes eos teirent
et de facili uincũt dic in mare pest
aliqͣs ĩsulas fuĩt ĩsidie ut marmi
pugnatores ex ĩ ꝓuiso irinẽtes in
hostes eos facilin uieãt. Tercio est
circa marnu bellũ attedend̾ ut semꝑ¬

Expanded text:
s hostes impugnare debent. Primum est ignis, quem Incendiarium vocant. Expedit enim eis habere multa vasa plena pice, sulphure, rasina, oleo; quae omnia sunt repleta sunt succedenda, et proiicienda ad navem hostium. Ex qua proiectione vas frangitur, et illud incendiarium comburitur et succendit navem. Sunt enim multa talia in navi proiiciienda, ut ex multis partibus inum bellum multum valent insidiae. Nam sicut in terra ponuntur insidiae militum, qui ex improviso invadentes hostes, eos terrent, et defacili vincunt: sic in mari post aliquas insulas siunt insidiae, ut marini pugnatores ex improviso irruentes in hostes, eos facilius vincant. Tertio est circa marinum bellum attendendum, ut sem
Abbreviated transcription (Latin):
incidẽda Nam ip̃e marcii et apli
in quo humor nicipit in arbrabus
aliũdare nõ ẽ honã incidere arbores
ex quib fabricãdã ẽ noiis s hote
Iuln et auguste uel etrã aliqͥ aliotp̃e
m qͦ humor arboꝵ desictetꝰ ad hinoi
fabricũ ĩcidẽda sunt ligna. Rursus
dindẽde ꝑ tabulus. et ꝑ aliqd tempꝰ
diuctẽde ut desiccari possixt. nã s
ex lignis uurdib ꝯstinat᷑ name¬

Expanded text:
incidenda. Nam tempore Martii et Aprilis, in quo humor incipit in arboribus abundare non est bonum incidere arbores, ex quibus fabricanda est navis. Sed tempore Iulii et Augusti vel aliquo alio tempore, in quo humor arborum desiccatur, ad huiusmodi fabricam incidenda sunt ligna. Rursus,dividendae per tabulas; et per aliquod tempus dimittendae. ut desiccari possint. Nam si ex lignis viridibus construatur na
Abbreviated transcription (Latin):
id̾ ad applicũde ad f̾mi es retmẽtes uela
statm scindit ip̃o. uelis am sic ĩtisĩs
et cadẽtib . ib arbore subtrahit᷑ ab ho¬
stib nec sie pugnare possint qr per
tale mafione ueloꝵ reddr̃ naiuis pi¬
grior et qͦdã mͦ ĩutilior ad pugrnãdo
hostib cũ illu uncis capiũt eoꝵ nanes
ut nõ ꝑmictãt eos disceders. Octano in
nauali bello ẽ h ͨ cantela accẽdo̾a ut de
calce alba puliuzata hẽant malta uasa
plena. q̃ ex alto st purẽda in naues hostẽ
quibr ex impetu ꝑiectis et frattia elonat᷑ͬ
pulius ut supͣ dixiꝰ in bello temstri. et
submtrat hostiu oculos. et adeo offendit
eos ut qiͣ ceti uidẽ nõ posfint qd̾ ĩ bello
mortẽ. qͣre si oculi bellãciũ in tłi belło
pugͣ ex puluẽ̾ calcis sic offẽdũt᷑ ut uidẽ
nõ possint de farili ł ꝑmiutur ab hostib
uel subin̾gũtur in aquis Nona cantela
ẽ hr̃ẽ multa uasa plena ex molli sapone
existert ad defendd̃ nanõs Nam uasis

Expanded text:
d applicatum ad funes retinentes vela; statim incidit ipsa. Velis autem sic incisis, et cadentibus ab arbore, subtrahitur ab hostibus, ne sic pugnare possint: ovia per talem incisionem velorum redditur navis pigrior,et quodammodo inutilior ad pugnandum.hostibus, cum illis uncis capiunt eorum naves, ut non permittant eos discedere. Octavo in navali bello est haec cautela attendenda: ut de calce alba pulverizata habeant multa vasa plena, quae ex alto sunt proiicienda in naves hostium, quibus ex impetu proiectis, et fractis elevatur pulvis ut supra diximus in bello terrestri et subintrat hostium oculos, et adeo offendit eos ut quasi caeci videre non possint: quod in bello mortem. quare si oculi bellantium in tali pugna ex pulvere calcis sic offenduntur, ut videre non possint; de facili vel perimuntur ab hostibus, vel submerguntur in aquis. Nona cautela est habere multa vasa plena ex molli sapone,existere ad difendendum naves. Nam vasis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩiuriat᷑ alteri nõ st̃ ꝯnuictẽda bella. qͣre
est eicienda ꝑ quã tutbatur sanitas corͣs
sic ꝑ bella st̃ hostes ꝯculcandi et occidẽdi
ꝑ quos ĩpeditur cõe bonũ et pax cunu
et coꝵ qui st̃ in regno. Ecppoĩtogͦ reges
ĩiuste tutbare pacẽ et cõe honũ nõ est
ĩquemẽs docere eos oñi gen̾abellãdi.
et om̃er mod̾ ꝑ quẽ possint suos hostes

Expanded text:
non sunt committenda bella. Quare est eiicienda per quam turbatur sanitas corporis: sic per bella sunt hostes conculcandi, et occidendi, per quos impeditur commune bonum, et pax civium, et eorum qui sunt in regno. Supposito ergo regesiniuste perturbare pacem et commune bonum: non est inconveniens docere eos omnia genera bellandi, et omnem modum per quem possint suos hostes
Abbreviated transcription (Latin):
sione sumpta eis mãifeste nocẽt. sic etiã
multũ panpes ad mimũ diuites nestĩt
se racõnalli gerere Iusidiãtur eñ eis
quõ posfuit astute et latẽter eoꝵ bo
depredari. Sz si in pplõ sint multe psoͬ
modie cessabunt huioi nociuũtas et de
Facili racõi obediant hoc ẽ qd̾ dr̃ poł¬
et ualde uilis disficile ẽ rcõ sẽqua
Nam hii quid̃ uidel suꝑpotetes fiẽt

Expanded text:
ic etiam multum pauperes ad nimium divites nesciunt se rationabiliter gerere insidiantur enimeis quomodo possint astute et latenter eorum depraedari bona. Sed si in populo sint multae personae mediae, cessabunt huiusmodi nocumenta, et de facili rationi obediunt. Hoc est quod et valde vilis, difficile est rationem sequi. Nam i
Abbreviated transcription (Latin):
aut uitati actestat ꝙ solonet ha¬
rendas et hyrr dn tradideꝵt de po¬
litichs. dixeꝵt enĩ ear iistituẽdas
esse ex ꝑsonis mediis. Dei gͦ reges
Ut ne aliis ad inmiã pauꝑnem deue¬
mẽtib efficiãtur ueliq᷑ mĩnis diuites
qd̵ fier ppterit si nõ ꝑ quatũ enusa¬

Expanded text:
 Solon, et Charondas, et Licurgus tradiderunt de Politiis. Dixerunt enim eas constituendas esse ex personis mediis. Decet ergo regut ne aliis ad nimiam pauperitatem devenientibus efficiantur reliqui nimis divites: quod fieri poterit, si non pro quacu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre difficiliꝰ ĩpugnãt᷑ obsessi Rursi
ĩ comõditrites tpr̃m magis molestant
obsidẽtes et exñtes in cũpis ꝙͣ obsessos
manẽtes in domib. Uel urit᷑ obsessioẽs
fiende sp̃ tp̃e esciuo. uel si ꝑmulta tp̃ã
obsessiones durare debãt saltes ĩcheande

Expanded text:
re difficilius impugnantur obsessi. Rursus incommoditates temporum magis melestant obsidentes et existentes in campis, quam obsessos manentes in domibus. Vel igitur obsessiones fiendae sunt tempore aestivo,vel si per multa tempora obsessiones durare debent, saltem inchoandae
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃ia loca. ꝑ q̃ possẽt obsessis uictua¬
lia deferri diligeter custodire debẽt
ne eis tłĩa deferãtur. In huõi eñ ab¬
sessionib multociẽs plus affligit fa¬
mes ꝙͣ gladius. Indee ꝙ młtociens

Expanded text:
ssent obsessis victualia deferri, diligenter custodire debent, ne eis talia deferantur. In huiusmodi enim obsessionibus multotiens plus affligit fames quam gladius. Inde est quod multotiens
Abbreviated transcription (Latin):
sepatu. tante ẽ magis dãpestris et mag̃
iñ bellatores sunt tãtẽ potãcie q non
tes uadãt bellare ad eũpũ s ip̃i miũ¬
ciones ĩuadũt et obsidẽt illas Talegeꝰ
nũti ͤ eẽ et runtũ petẽciã ut nõ expͥtrõ
hostes exire. ad cãpũ s ip̃as mĩutiones
obsideant et madãt sie ꝯtnuit aliqͣi ẽẽ
a deo paucos et tam debiles ut nõ putẽt
in cumpo ẽe posse resistere ĩpugnãbb
genns pugne ꝙ quis defendit᷑ mĩũcões
et castra dr̃ defensiu. Nam et si ĩ onmi¬
defensio. Actni cũ quis obseqdit miũtões
et castra. magis dr̃ ali os ĩuadẽ ꝙͣ se
defende̾. In pñgna gͦ obsessina magis
ẽ ĩuasio ꝙp defensio. In bello u̾o qͦ quis se
tuetur ⁊̃ mincõnib ei castris magu ẽ
horubłiores et ꝑilosiore ꝯ st pufiie aqͣtice
ꝙͣ terrestres hũieraũt pugue in aquis
les dicũtur. Qͣ re cũ sint m ͦr geuera
de obsessina. defensina at nauali. Cõtĩgꝭ

Expanded text:
separata, tanto est magis campestris, et magis  bellatores sunt tantae potentiae quod non tes vandant bellare ad campum, sed ipsi munitiones invadunt et obsident illas. Tale genus ut non expectant hostes exire ad campum, sed ipsas munitiones obsideant et invadant: sic contingit aliquos esse adeo paucos et tam debiles, ut non putent in vampo posse resistere impugnantibus. genus pugnae quo quis defendit munitiones et castra, dicitur defensivum. Nam etsi in omes, et castra, magis dicitur alios invadere quam se defendere. In pugna ergo obsessiva magis est invasio, quam defensio. In bello vero quo quis se tuetur in munitionibus et castris, magis horribiliores et periculosiores sunt pugnae aquaticae, quam terrestres. Huiusmodi autem pugna inaquis les dicuntur. Quare cum sint quatuor genede obsessiva, defensiva. et navali. Contingit
Abbreviated transcription (Latin):
excagitare debẽt. obsidẽtes nũcões aliqͣs
utrũ ꝑ aliqͣ ingunia uel ꝑ aliquã ĩdustri
possunit ab obsessis acciꝑe aquã. Naui mnł¬
tociens euenit a quã aremotopncipio
deriuar us ad diuuuerẽs obsessas. qͣre
si nullo fontali pͥnapio destruat᷑ fistida
uel meati ꝑ quã ꝑgit aqua ad obsessos oꝑ¬
tebii ipos pati aquaꝵ penuriã Ruisus
alĩ nũtiones sunt alte. et aqͣ nõ ꝑuẽit
usq ad eas q̃te si sit a mĩnciõĩb remota
debẽt obsidẽtes adchibe̾ om̃ diligẽtiam

Expanded text:
xcogitare debent obsidentes munitiones aliquas, utrum per aliqua ingenia, vel per aliquam industriam possint ab obsessis accipere aquam. Nam multotiens evenit, aquam a remoto principio derivari, usque ad munitiones obsessas: quare si in illo fontali principio destruatur fistula vel meatus, per quam pergit aqua ad obsessos, oportebit ipsos pati aquarum penuriam. Rursus, aliquando munitiones sunt altae, et aqua non pervenit usque ad eas: quare si sit a munitionibus remota, debent obsidentes adhibere omnem diligentiam
Abbreviated transcription (French):
uitimas sux mare sitas pp̃ ne porta
introitii mn rognũ. et ne terre maritine
ĩpugnẽtur expedit regib et pͥncipib
quis debeat se hrẽ non oꝑl c̾ca aliubel¬
loꝵ gna dinci ꝰ ĩmorari Pͥmo tauit
dicẽꝰ de bello obsessiuo. Uisogͣ qͣt sint

Expanded text:
ne portus introitus in regnum, et ne terrae marinae impugnentur, expedit regibus et principibus quis debeat se habere, non oportet circa alia bellorum genera diutius immorari. Primo tamen dicemus de bello obsessivo. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
graciose et honorabiles spectut ade leg¬
Latorez nõ solum statuere ut possõnes
debite ordiuẽtur. s etĩã ut honores decẽ¬
ter et iusto distribuãtur et tantopae¬
cipuli ꝯ d hoc intende̾ cͥca honoretꝰ qͣto
litigia inter ꝑsonas uenerrbiles mag
detestãda st̃ ꝙͣ inter ꝑsonas alias
Scd̾a una ad ĩuestigãd hoc ide sũtur
in seqũt᷑᷑ Non cm̃ hoĩes solum iuistifi

Expanded text:
gratiosae et honorabiles: spectat ad legislatorem non solum statuere, ut possessiones debite ordinentur, sed etiam ut honores decenter et iuste distribuantur. et tanto principalius debet hoc intendere circa honores, quanto litigia inter personas honorabiles sunt magis detestanda, quam inter personas alias. Secunda via ad investigandum hoc idem sumitur insequuntur. non
Abbreviated transcription (Latin):
supplẽdam indigẽtiã ut pp̃ tollẽda famẽ
uut repelłed frigꝰ s qr estimãt alios
posse coꝵ delec̃tones ĩpedire. uel qr est¬
mant eĩs posse tristitias inferre. Non g
solum pp̃ possõnes sũt ꝯstituẽde leges
Ut staruebat felleab s ut pp̃a¬

Expanded text:
 tollendam famen, et repellendum frigus: sed quia existimant alios posse eorum delectationibus impedire, vel quia existimant eis posse tristitiam inferre. non ergo solum propter possesiones sunt instituendae leges, ut statuebat Phaeleas: sed et p
Abbreviated transcription (Latin):
Decens gͦ ẽ crhibe᷑ puellas a distur su et
latur ab eis uerundia ꝑ quã cohieneur
ab actionib turpib otiauiasure
ne fiant lastiue Et tpudice. Pueue etst
debito nͦ sb̃ eust adia tencãtus et ne pinetã

Expanded text:
Decens ergo est cohibere puellas a discursu et latur ab eis verecundia, per quam cohibentur ab actionibus turpibus. Tertia sumitur, ne fiant lascivae et impudicae. puellae enim si debito modo sub custodia teneantur, e
Abbreviated transcription (Latin):
facit furẽ Si gͦ in unis in quibẽ
racio pstãtior est magnũ piclm non
magͣ c̃ infiliab uel in puellas Ale gͥ
eis detur eis comoditas malefaciᵈ ͥ
st̃ debite custodiᵈe et ꝓħĩende sunt a
circuitu et discursu. Scdai uia adĩue¬
stigand̃ xs idem sũtur ne fiant ĩue̾tũd
Nam om̃e isolitũ ẽ qͥdãmꝰ ĩ uẽtũdum
Qui em̃ non assueueꝵt intor gentes
uorecũdãtur ꝯu̾sart intereas. Intercetã
gͦ q̃ reddũt puellas ꝟetĩtdas ĩ asptũ
Donoꝵ ẽ nõ assuestere eas inter gentes
q̃re cum puelle çircuẽdo et enagando p
patriã assuescãt uiroꝵ aspettib fũit
faĩliares eis et tollitur ab ip̃is uẽcũdi
ex uiroꝵ ꝯsortio. Tollẽ añt apuellis
uecũdiã ẽ tollere ab eis frenũ quoꝰ
retͣhũtur ne male acrat᷑. Nũ in femĩe¬

Expanded text:
facit furem. Si ergo in viris, in quibus est ratio praestantior, est magnum periculum non magis est in filiabus vel in puellis. ne ergo eis detur commoditas malefaciendi, sunt debite custodienda, et prohibendae sunt a circuitu et discursu. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur, ne fiant inverecundae. Nam omne insolitum est quodammodo verecundum: qui enim non assueverunt inter gentes, verecundantur conservari inter eas. Inter cetera ergo, quae reddunt puellas verecundas in aspectu virorum, est non assuescere eas inter gentes. Quare cum puellae circemeundo, et vagando per patriam assuescant virorum aspectibus, fiunt familiares eis, et tollitur ab ipsis verecundia ex virorum consortio. tollere autem a puellis verecundiam, est tollere ab eis fraenum, quo trahuntur, ne male agant. Nam in foemi
Abbreviated transcription (Latin):
mata. P gͦ qͦt st̃ ꝯmutacoes et quõ
sũt ĩuente et q̃ fuit nccͣitas ĩuerre de¬
narios. Dec gͦ prudẽtẽ pr̃emfauilias
et doctũ gubernatorẽ cogͦste̾ quõ orte
st tles ꝯmutacões et ad quid deẜuĩt¬

Expanded text:
mutationem, et quomodo sunt inventae, et quae fuit necessitas invenire denarios. Decet ergo prudentem patremfamilias. et doctum gubernatorem cognoscere, quomodo ortae sunt tales commutationem, et ad quid de
Abbreviated transcription (Latin):
auꝵ q̃ inter cet̾a metałla sũt pulcciora
et sunt utilia et honorabłiã. Ex eis eih
posst̃ fiere uasa q̃ st̃ hõib utilia quib
factis ur̃ utens illis ẽẽ ĩ honore et
głia. Drimitꝰ gͦ ĩuẽte fuere cõmu¬
tacões roꝵ ad metalla solũ scd̾ põdera
Us uolẽtes hr̃e trntũ uini optebat dare
t antũ põderis argẽti b auirx uel etiã
metalla ut emẽtes et uẽdentes absol
sculptũ fuit signũ aliqd̾ ut ymago
pͥntipis uel aliqd aliud signũ publicũ
ꝑ cuiꝰ ĩspectõ sciret᷑ quãti ponderis

Expanded text:
ae inter caetera metalla sunt pulchriora, et sunt utilia, et honorabilia: ex eis enim possunt fieri vasa, quae sunt hominibus utilia, quibus factis videtur utens illis esse in honore et gloria. Primitus ergo inventae fuerunt commutationes ad metalla solum secundum pondera: ut volentes habere tantum vini, oportebat dare tantum ponderis argenti, vel auri, etiam metalla, ut ementes et vendentes absolvsculptum fuit signum aliquod, ut imago principis, vel aliquod aliud signum publicum, per cuius inspectionem sciretur qu
Abbreviated transcription (Latin):
ndigẽcio corle. Alia ẽ ꝯmutacio roꝵ
tario ñmismatũ ad nũmismata uh
cũ denarii argẽtei ꝯmutãt᷑ in aureos
nulla cõmuta ͦ ẽẽt nccͣia. Nã in domo
Montib in domo. qͣre om̃is ꝯmutucio
Nam ip̃i ꝰ prĩsfãib ẽ totã idigĩa¬

Expanded text:
lem. Alia est commutatio rerum t numismatum ad numismata. ut cum denarii argentei commutantur in aureos, nulla commutatio esset necessaria. nam in domontibus in domo, quare omnis commutatio nam ipsius patrisfamilias est totam indig
Abbreviated transcription (Latin):
mẽb ͫ putrid̃ ne ꝑeat to corpꝰ. sic
qr fur/ et maleficꝰ̃ et quilz maleftõr
turbat pacẽ cunũ infidiat᷑ coĩbono.
Ideo n᷑ale ius exigit iet tãꝙͣ m̃bre
putridꝰ abscidat᷑ et ext̾mẽt᷑ ne ex¬
ponat᷑ picło et ne ĩpediat᷑ cõe bo ͫ
paturale ẽ gͦ tlia piure s es puue
sit uel sic ẽ põitiuũ et ad placitum
I deo apd om̃s uolẽtes ad placitũuiue̾
maleficia pm̃iũtiro s nõ apd̾ om̃es
eade maleficia corugũt᷑ risd̾ penis
Ubi gͦ termĩatur Ius nale ibi ĩcipͭ

Expanded text:
membrum putridum, ne pereat totum corpus: sic, quia fur et maleficus, et quilibet malefactor turbat pacem civium insidiantur communi bono, ideo naturale ius exigit ut tanquam membrum putridum abscindatur, et exterminetur, ne exponatur periculo, et ne impediatur commune bonum. naturale est ergo talia punire. Sed ea punire sic, vel sic, est positivum et ad placitum. Ideo apud omnes volentes civiliter vivere maleficia puniuntur, sed non apud omnes eadem maleficia corriguntur eisdem poenis. Ubi ergo terminatur ius naturale, ibi incipit
Abbreviated transcription (Latin):
sos uoctre possuꝰ. Magnãimꝰ gͦ medius
est Incer pusillãime et psum ptuosum
Non em̃ se rethit ab ardus oꝑibus
que põt se digne agere. ut pusillanimes
nec se igẽnt adea q̃ digne complere
nõ põt. ut p̾sumptuosus. Quare mãifẽ
p quid sit magnãtas. Nam sic̃ libalita
que est mẽdia intoi inaricras et ꝓdiguli ͭ ͦ¬

Expanded text:
sos vocare possumus. Magnanimus vero medius est inter pusillaminum, et praesumptuosum. non enim se retrahit ad arduis operibus, quae potest digne agere, ut pusillanimus. nec se ingerit ad ea, quae digne complere non potest, ut praesumptuosus. Quare manifeste patet, quid sit magnanimitas. Nam sicut liberalitas, quae est media inter avaritias, et prodigalita
Abbreviated transcription (Latin):
tutes oĩo urmiꝰ magnimi et scienut
fottunas ferre. Mamisi auggenure in
diuitiis et in ext̾iorib bonis nõ extollem᷑
sũ nõ reputemꝰ talia ẽe simpłr maxr̃a
bona. et si ꝯtingut nos ĩfortunari c̃ca

Expanded text:
tutes, omnino erimus magnanimi, et sciemus fortunas ferre. Nam si augebimur in divitiis, et in exterioribus bonis, non extollemur, cum non reputamus talia esse simpliciter maxima bona. Et si contingat nos info
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ cca ip̃a bona utilia ẽ duplex uirtꝰ. una
respiciẽs magnos sumptꝰ ut magmãife᷑
et alia q̃ respiert mediocres ut libalitas.
Sic cra bona hõẽsta ẽ duplex u̾ti. unaq̃
respicit magnos honoret ut magnãttar
et alia q̃ respacit mediotres q̃ cõi noiẽ
quidã in tłib deficiũt ut pusillanimes
quidanẽ suꝑabũdãt. ut psũptuosi. quidã
et ardua ex̾tere. quada tñ pusillãitate
ducti retruhũt se abhiuoi magnis. eales
gͣ in tulib defficiũt. s quidã ecõtris suꝑ¬
abuudãt ingentes se ad aliqͣ q̃ digne m̃

Expanded text:
ca ipsa bona utilia est duplex virtus una respiciens magnos sumptus, ut magnificentia, et alia quae respicit mediocres, ut Liberalitas: sic circa ipsa bona honesta est duplex virtus, una quae respicit magnos honores, ut magnanimitas, et alia quae respicit quidam in talibus deficiunt, ut pusillanimes. Quidam vero superabundant, ut praesumptuosi. Quidam et ardua exercere: quadam tamen pusillanimitate ducti, retrahunt se ab huiusmodi magnis. Tales ergo in talibus deficiunt. Sed quidam econtrario superabundant, ingerentes s
Abbreviated transcription (Latin):
uel i alno extio  bonis Credunt engo
multi ẽẽ cues et ẽẽ de reguo sĩiit
gnoheant domos multas possessiones
magͣs s magis de regno st̃ abũdãtes
in õꝑib un tuosis et olẜuãtes leres̃
rectas et statutu regni ꝙ̃ hñtes nobłi

Expanded text:
el aliis exterioribus bonis: Credunt ergo multi esse cives, et esse de regno, si in regno habeat domos multas possessiones magnas: sed magis sunt de regno abundantes in operibus virtuosis, et observantes leges rectas, et statuta regni, quam habentes nobi
Abbreviated transcription (Latin):
Consurgit em̃ ex hoc q̃dã iocũditas et
delcãcio. Nam nulliꝰ sine socio iotũda
polleret et omib uictualib abũdaret
et tñ nodouiet in socie te ut ali suar
magͥfieẽcia ꝑcipent et ut eie sua hoͣ

Expanded text:
Consurgit enim ex hoc quaedam iocunditas et delectatio: nam nullius sine socio iocunda polleret, et omnibus victualibus abundaret,m et si non viveret in societate, ut alii suam magnificentiam perciperent, et ut eis s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tpe pene multi desmũt malefacere
et sassuescũt ad opõnes honas qd faciͭ ͦ¬
aꝑit disponũt᷑ ut fiãt boni et uirtuosi
Quomã gͣ uir tites et oꝑa uirtuosa
et uirtugse qͣre si amaiorifine et a
maior. bono qd actendr̃ i re accipiẽda

Expanded text:
lti desinunt malefacere, et assuescunt ad operationes bonas: quod faciendo, disponuntur, et fiunt boni, et virtuosi. Quoniam igitur virtutes et opera virtuosa et virtuose. Quare si a maiori fine, et a maiori bono quod intenditur in re accipienda
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ aliqͦ modo ordiatur ad ip̃m. Cum
gͦ quis aliqͦ dictoꝵ modoꝵ muifeste
Forefacit in aliũ. ille tristatui ex ap¬
petitu pĩcõnis dr̃ iraser. Ciues gͥ¬
U̾t nõ ꝓuocent reges ad irã nõ debẽt
foreface̾ nec in regẽ nec ĩ ea q̃ sũt
ipĩꝰ nec m illa q̃ aliqͤm ͦ ordĩantur
ad ipm̃. Pͥmo quid̾ expedit eis qui
iram nõ foreface̾ in ip̃m rege. Regi
ant duo debent᷑ honor. et obͤediẽtias
Ao qr ea dirigit in actiones eiꝰ. in ca¬
pite em̃ uiget sẜꝰ et ymaginaͤ ꝑ quã
dirigim᷑ in acciões nr̃as. sit rex exnul¬
lẽcior ẽ in om̃ibistis qͥ st in regno.¬
Rursꝰqr eiꝰ ẽ leges ferre et q̃r ĩ rege
maxiẽ uurere d sensꝰ et pradẽtia
ad ipm̃ maxẽe spectat ꝑ se: et palios
dixigẽ eos qui st in regno Racõne
et reue̾ncia. Quare duplr potest
forefieri ĩ regẽ ab hin qͣ sũt in regno.
Primo si nõ ca ei exhibeãt honorem

Expanded text:
e aliquo modo ordinantur ad ipsum. Cum ergo quis aliquo dictorum modorum manifeste forefacit in alium, ille tristatus ex appetitu punitionis, dicitur irasci. Cives itaque ut non provocent reges ad iram, non debent fore facere nec in regem, nec in ea quae sunt ipsius, nec in illa quae aliquo modo ordinantur ad ipsum. Primo quidem expedit eis, quiiram, non forefacere in ipsum regem. regi autem duo debentur, honor et obedientia. o vero, quia ea dirigit in actiones suas. In capite enim viget sensus et imaginatio, per quam dirigimur in operationes nostras. Sic rex excellein rege maxime vigere debet sensus et prudentia, ad ipsum spectat per se et per alios dirigere eos, qui sunt in regno. Ratione et obedientia. Quare dupliciter potest forefieri ad regem ab iis qui sunt in regno. Primo, si non ei exhibeant honorem
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝯcupisti ᷝ ͤ ĩquib existũt. Pͥma uia
sic p. Nam om̃e alie passiones uns
ordinare ad istas ut passiones sumpte
respcũ boni ordinari uidẽtur adspem
et gaudiu. Sũpte aũt respcã mali or¬
diari uidẽtur ad tuuorez et tristĩa¬
maip᷑ ab amore: pꝰ ea uadit in desidu̾
et teruũat᷑ in sp̃e dũbonũ illud est
futuꝵ uitimo aũt termĩat᷑ ĩ gauduũ
et delcãcõ. qñ bonũ illud ẽ presens et
adeptũ. respectũ uo mali ĩcipit ab odre
ꝓcedit in fugã. ł ĩ abhõĩacõ et tĩatur
int̾morẽ si malũ iᵈ sit futuꝵ ultĩo
anͣt termĩatur in tristĩa si malũ illud¬

Expanded text:
et cuncupiscibilem, in quibus existant. Prima via sic patet. Nam omnes aliae passiones videntur ordinari ad istas; ut passiones sumptae respectu boni, ordinari videntur ad spem, et gaudium, sumptae autem respectu mali, ordinari videntur ad timorem, et tristiit ab amore, postea vadit in desiderium, et terminantur in spem, dum bonum illud est futurum: ultimo autem terminatur in gaudium, et delectationem, quando bonum illud est praesens, et adeptum. Respectu vero mali incipit ab odio, et procedit in fugam, vel abominationem, et terminatur in timorem, si malum illud sit futurum: ultimo autem terminatur in tristi
Abbreviated transcription (Latin):
mos asseqͣtur dĩtes qr bene se hñt
aut̃ dictũ phĩcum diligẽter ẽ ꝯsid̾and
Nam dĩcias et q̃cũq hona hũmh mag̃
magnifica cca dm̃a nõ crede̾nt sel
deo dona largiri sy magu ogitarẽt
ꝙ ei reddinit qd ᷑ ab ip̃o accepunt. hũc

Expanded text:
mos assequntur divites: quia bene se habent autem dictum Philosophicum diligenter est considerandum. Nam divitias, et quaecunque bona habemus, magis magnifica circa divina, non crederent se Deo dona largiri, sed magis cogitaret quod ei reddunt quod ab ipso accipiunt. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
fice̾st hõi naͣlia. Inter alia aũt q̃ fuciũt
ad sufficĩa uite hũane ẽ societas. Naͣlo
maxie faciat ad susfĩcia uite hũane
patere pt̾. ex his ꝯ qͣtuor supͣenuatis᷑
quibꝰ homo aliterꝙͣ cetera uĩalia ĩdigẽ¬

Expanded text:
i naturalia. inter alia autem, quae faciumt ad sufficientiam vitae humanae, est societas, naturamaxime faciat ad sufficientiam vitae humanae, patere potest ex his quatuor supra enumeratis: quibus homo, aliter quam caetera animalia, indige
Abbreviated transcription (Latin):
ĩstructione alia precedẽte ut arrinca
x ĩstĩctu nature debite telã face̾t si
uꝙ bidiss araneas alias texuisse.
iuꝯetiã et prudines debite facecent
mndũ si nũꝙͣ uidissẽt alius indificasse
et cnis ex ĩstictu nalure ĩstriet qlt̃
cones alias plir hul̃ martu
ueseu qͣh᷑ se debeat hrẽ in partu.
usi ꝑ oͥbstetrices sit sufficiẽt edyicta
Cgͦ homo non sufficiẽter ex ĩst̃¬
ttu nãture nõ ĩclinatur ad oꝑa sibi
debita: natura dedit ei loipi suie sen¬
menẽ ut ꝑ simonẽ hoĩes se iuicẽ doccãt
et unus ab alio suscipiat disciplmnã
Dedit hõĩ ẜmonẽ quẽ nõ dedit aĩalible
recusãtes socie ͭ ͤ et nolẽtes uiuẽ cuuł

Expanded text:
ranea ex instinctu naturae debitam telam faceret, si nunquam vidisset araneas alias texuisse. Sic etiam et hirundines debite facerent nidum, si nunquam vidissent alias nidificasse. Et canis ex instinctu naturae instruitur, qualiter canes alias peperisse. er se debeat habere in partu, nisi per obstetrices sit sufficienter edocta. Quia ergo homo non sufficienter ex instinctu naturae inclinatur ad opera sibi debita, natura dedit ei loquelam sive sermonem, ut per sermonem homines se invicem doceant, et unus ab alio suscipiat disciplinam. dedit homini sermonem, quem non dedit animalibus r
Abbreviated transcription (Latin):
sũitur ex remocõe pħibẽciũ ꝓut abĩci¬
cis et ab hostib deffedũt᷑. Natura em̃
aliqͥb aĩalib ud sin tuitõ dedit cornua
Ut babubulis et hobꝰ aliquib uo dedit dẽtes
Ut lupis et cumb aliquib quid̃ dedit
ungues. ut uisis et leonib Aliqͥb aut¬
dedit corꝑis ageli ͤ ut leporib et cuprcis
Seĩ enĩ caprei et lepores ꝙ nõ ꝑ alĩã uiã

Expanded text:
sumitur ex remotione prohibentium, prout ab inimicis, et ab hostibus defendimur. Natura cum aliquibus animalibus ad sui tuitionem dedit cornua, ut bubalis et bobus. Aliquibus vero dedit dentes, ut lupis et canibus. Aliquibus dedit ungues, ut ursis et leonibus. Aliquibus autem corporis agilitatem, ut leporibus et capreis. Sicut enim capreae et lepores quia non per ali
Abbreviated transcription (Latin):
Ria libri est digesta matĩa
qr onsum est in quo ieges et
Encipes debeãt suã felicitute
ponere: quas uirtutes hrẽ
quas passiones sequi. et quos morec de
et qͣlis debeli i scipõ eẽ. Restũt igi
dice de regumnẽ fumilie sine de regiẽ¬

Expanded text:
digesta materia: quia ostensum est, in quo reges, et principes debeant suam felicitatem ponere: quas virtutes habere: quas passiones sequi: et quos mores debet qualis debeat in seipso esse. Restat ergo dicere de regimine familiae, sive de regi
Abbreviated transcription (Latin):
extra ut hr̃et colloquia cu haronnb regniꝰ
ii sed omes colloquẽtescõib eiꝰ erant ĩ
cameris ad młieres. et ꝑ lrãs mittebat
baronb et ducib quid uell eos facere
illi duci precepit ut mͣduce̾tur ad ip̃
dux aũt ip̃o assuetiyreb bellicis uidẽs
regẽ suũ totum młiebie et bestialem
statim ip̃m hĩut ĩ ꝯtẽptu. et ĩdignatꝰ
De turpi ͤ eiꝰ uoluit eñ ĩuadere. Rex
aut tuẽs fugxit. et qr trẽdebat senõc
posse effugere manꝰ illiꝰ ducis. clausit
se in quadã domo et cũ boto thescuuo¬
suo et omib suppellectilib suis se cõ¬
bussit. Eensibłiter em̃ uidem ꝰ ꝙ dediti

Expanded text:
extra, ut haberet colloquia cum baronibus regni sui; sed omnes collocutiones eius erant in cameris ad mulieres: et per literas mittebat Baronibus et Ducibus, quid vellet eos facere.illi Duci, praecepit quod duceretur ad ipsum. Dux autem ille assuetus rebus bellicis, videns regem suum esse totum muliebrem et bestialem, statim ipsum habuit in contemptum: et indignatus de turpitudine eius, voluit eum invadere. rex autem timens, fugit: et quia credebat se non posse fugere manus illius Ducis, clausit se in quadam domo, et cum toto thesauro, et omnibus supellectilibus suis, se combussit. Sensibiliter enim vide
Abbreviated transcription (Latin):
regi qr huuᷝꝰ uiciũ maxĩe ẽ turpe. et
cõtempti ᷝ ͤ. hoĩes em̃ intẽꝑiti qr appetũt
uilia et turpia ĩdeosi ĩ prĩcipatu fr̃ĩt
regi ab eo qui ẽ ĩtrmꝑatiꝰ et nõ seqͥtur
ratõ s passionẽ qͣre si dec ꝑsonam
regia ondere reuerẽdã et honore dignã
m᷑axie indeceiu ẽ eam ẽẽ ĩtemꝑatam.

Expanded text:
regi: quia huiusmodi vitium maxime est turpe, et contemptibile. Homines enim intemperati quia appetunt vilia et turpia, ideo, si in principatu sint, regi ab eo quod est intemperatus, et non sequitur rationem, sed passionem. Quare si decet personam regiam ostendere se reverendam et honore dignam, maxime indecens est eam esse intemperatam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuotãt alios ꝙͣ se. et qr potissime brnẽd
estꝰ regib et pͥncipib ne furor ppłi ĩcitet᷑
ꝯͥ eot̾ maxĩe expẽdit eos temꝑatos eẽ.¬
Capłm .xuii. Quid est liberalitas. et

Expanded text:
t alios contra se. Et quia potissime timendum est regibus et principibus, ne furor populi incitetur contra eos, maxime expedit eos temperatos esse. Quid est liberalitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de siccitatib et ymbrib uõ ẽ ꝯsiluĩ
Qrto nõ sunt ꝯsiliabłia etiã q̃ furnt
in ethic nõ ee ꝯsiliũ dehis q̃ st̃ afortiũ
puta de thesauri ĩuẽcione. Quĩconõ
sunt ꝯsiliabłia etia om̃ia hnͣa oꝑa. Ilã¬
nullꝰ lacedemonioꝵ ꝯsiliat᷑. Sic etia
nec gallici ꝯsiliãtur qlr̃ opłie uiuant

Expanded text:
 de siccitatibus, et imbribus non est consilium. Quarto non sunt consiliabilia quae etiam fiunt in Ethic. non esse consilium de his, quae sunt a fortuna, puta de thesauri inventione. Quinto non sunt consiliabilia etiam omnia humana nullus Lacedaemoniorum consiliatur: nec etiam nulli Gallici consiliantur qualiter optime vivant
Abbreviated transcription (Latin):
siłaudĩe hꝰ artis q̃ ẽ de gub̾natione
domꝰ ad artes alias Namsit̃ crte᷑
artes ut ars fabris et textoria
hñt sua orgrna ꝑ q̃ ꝑficiũt acciães
suit: sio et gubnacio domꝰ reqͣrit
o ip̃m determĩare de martello et inci¬
uine et aliis instrĩs fabralib et spe

Expanded text:
similitudine huius artis, quae est de gubernatione domus ad artes alias. Nam sicut ceterae artes, ut ars fabrilis, et textoria, habent sua organa, per quae perficiunt actiones suas: sic et gubernatio domus requirit oportet ipsum determinare de martello, et incude, et aliis instrumentis fabrilibus; et spe
Abbreviated transcription (Latin):
gulam᷑ ꝑ arte. s in crubͥna cõe donis
regula ẽ prudẽtua. Snc gͦ ars dr̃t
a prudẽcia sit or gana mechauiroꝵ
factũ in matia exͣ. s prudẽtia ẽ recta
incio agibiliũ. et ꝑ eam nõ ꝓprie re¬
sultat aliquid factũ exͣ s magis resu¬
tat aliqͣ accio et aliqͣ ꝑfectio in ugen te
prudẽcie q̃ ocu atribłia hũt esse. Ars
gͦ trubͣnatõnis demꝰ lis largo modo
possit dici ari. ꝓprie tñ prudencia dicid
Premissis qͣ diuib iõnib sufficiẽt᷑
oñditur ꝙ spectat ad gubnatorẽ domꝰ¬

Expanded text:
 in gubernatione domus regula est prudentia. Sicut ergo ars differt a prudentia, sic organa moechanicorum factum in materia extra: sed prudentia est recta ratio agibilium, et per eam non proprie resultat aliquid factum extra: sed magis resultat aliqua actio, et aliqua perfectio in agente. prudentiae, quae circa agibilia habet esse. Ars ergo gubernationis domus licet largo modo possit dici ars, proprie tamen prudentia dici debet. Praemissis ergo duabus rationibus, sufficienter ostenditur, quod spectat ad gub
Abbreviated transcription (Latin):
tum bonũ ꝙͣtũ ẽ pax et tnsquillitan᷑.
exũtium in regno Consurgit etia ex hoc
ra in regno terre remauẽt ĩculte. fuĩt
depredaciones oriũtur sterili ͭ ͤᷤ. deducũt᷑
hĩtatores regni ad ĩopiã. Si gͦ ꝯsidẽt᷑
nõ solum regib recte regẽtib. s etia
dato ꝙ in aliqͦ tyrãnizarẽt: studeret
pplus obedire illis. Itã mañ est tolłabił
aliqual tyrãnidẽs pͥncipãtĩs ꝙͣ sit malĩ

Expanded text:
tum bona est pax et tranquillitas existentium in regno. Consurgit etiam ex hoc ra in regno, terrae manent incultae, siunt depraedationes, oriuntur sterilitates deducuntur habitatores regni ad inopiam. Si ergo conside, non solum regibus recte regentibus, sed etiam dato in aliquo tyrannizarent, studeret populus obedire illis. Nam magis est tolerabilis aliqualis tyrannis principantis, quam sit malum,
Abbreviated transcription (Latin):
ad uirtute cũ uirtꝰ faciat hñte bo ͫ
cinis su bonus hõ. et qui bene sub icit᷑
regi. ẽ hon. uii. Ei enĩ rex nõ intẽda̾t
ꝓ sibi subieca essent bom et utuosi
Iam nõ ess rex s tyrãnꝰ s gͦ qil¬
cũ sũma dilitrĩera studere d ut̾ regi
obediat et ne p̾uaricet᷑ leges et p̾ie¬
obẜuãtia legũ. ĩmo tanto mãgis est

Expanded text:
ad virtutem, cum virtus faciat habentem bonum civis sit bonus homo; et qui bene subiicitur regi, sit bonus vir. Si enim rex non intenderet quod sibi subiecti essent boni et virtuosi, iam non esset rex, sed tyrannus si ergo quilicum summa diligentia studere debet, ut regi obediatur, et ne praevaricentur leges et praeobservantia legum. Imo tanto magis est
Abbreviated transcription (Latin):
presens spectat tria .s. cũ mag̃ dilige
obediat regib et pͥncipib et õbsuẽt
Sedõ ex hoc ꝯsurgit salus regmi et ciuiᵗ ͥᷤᷤ
Terxõ ex hoc oritur pax et tnsqͥllitas cunũ
et abũdãtia extĩoꝵ reꝵ Prona uia sic p
Han ut dicebat᷑ ᷑ in precedẽᵇ Intẽcio le

Expanded text:
praesens spectat tria, si cum magna diligentia obediat regibus, et principibus, et obseruet Secundo ex hoc cosurgit solus regni et civitatis. Tertio ex hoc oritur pax et tranquillitas civium, et abundantia exteriorum rerum. Prima via sic patet. Nam ut dicebatur in praecedenti
Abbreviated transcription (Latin):
nõ retͣħĩtur ab oꝑib scełatis. salle
timore pene rethatur abillis. Expẽ¬
dieus eñi fuit regno et cuii hrẽ aliq̃
regem ł aliquẽ prĩcipãte ne malefici
turbarẽt patem cuaũ. Intende̾ em̃d
quilibet leglator ut corda ciuiũ sut¬
et uiammes. Inde est ꝙ phs̃ .i. ietho¬
uide᷑ uelle ꝙ sit se hẽant leg̾latores
ad aĩas ir̃ mediri ad corꝑa. Namsic̃
medicu intũdit sedare humores ne
Isingat morbꝰ et bellũ in corꝑe. sic
loĩlator int̃ẽdit placare corda sedare
ar̃as ne ãsinrgut iixa et dissẽtio i regnu¬

Expanded text:
non retrahitur ab operibus sceleratis, saltem timore poenae retrahatur ab illis. Expediens enim fuit regno et civitati habere aliquem regem vel aliquem principatem, ne malefici turbarent pacem civium. Intendere enim debet quilibet legislator, ut corda civium s. videtur velle, quod sic se habent legislatores ad animas, sicut medicina ad corpora. Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legislator intendit placate corda, sedare aimas, ne insurgat rixa et diffensio in regn
Abbreviated transcription (Latin):
oñdit. et maifestat expedit distribuẽte
p̃põituras et ingr̃atꝰ supcines pͥus
expiri quales suit qͦs prefecit in pre
more uelad meligra assume̾ ꝓut ei
ꝯmuttent p̃poĩti ciuitatũ. si scirẽt si
Asio spetiu tales aquib cane̾nt si cõsi¬
dorauet se eẽ abhinõi offiꝰ remoñdos
Sertia uia siñtur ex ꝑte ip̃orituuũ

Expanded text:
ostendit et manifestat, expedit tribuentem praeposituras et magistratus, super cives prius experiri quales sint, quos praefecit in praemare, vel ad maiora assumere prout eicommitterent praepositi civitatem, si scirent se esse perpetuo tales, a quibus caverent si considerarent se esse ab huiusmodi officio removendos. Tertia via sumitur ex parte ipsorum