comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑem sua ꝑ ueniat miseriecordia. Nemo enim uult nisi pauꝑi ꝓficere suam
collationem. Nam si quem aut im moderatum. aut uinis tenacem aispen¬
satorem uiderit: utruniq displicet: si aut suꝑfluis erogatiomibiis dissipet alieni
fruetus laboris. aut recondat sacculo. Sicut igitur modus libalicitis tenend ẽ
tta etiam calcar plerumq adhibendum uidetur. Modus ideo: ut quod be¬
ne facis. id quotidie facere posis. ne subtrib: as necessitati quod indulseris esti¬
sioni. Calear ꝓꝑcerea: quia melius oꝑatur pecunia in paͥperis cibo. quã in ani¬
tis saeculo. Caute ne intra loculos cuos ineludas salutem inoptim: et canquã
intumtilis sepellas uitam pauperum. Pocuit donare ioseph cotas opes aegipti:
et esfundere chesauros regios. Noluit cam̃ dc alieno effusus uideri. Maluit
frumenta uẽdere quã donare esurientibus: quia si paucis donaset plurims

Expanded text:
perem sua perveniat misericordia: nemo enim vult, nisi pauperi proficere suam perem sua perveniat misericordia: nemo enim vult, nisi pauperi proficere suam collationem. Nam si quem aut immoderatum aut nimis tenacem dispensatorem viderit, utrumque despiciet: si aut superfluis erogationibus dissipet alieni fructus laboris, aut recondat sacculis. Sicut igitur modus liberalitatis tenendus est, ita etiam calcar plerumque adhibendum videtur. Modus ideo, ut quod benefacis, id quotidie facere possis; ne subtrahas necessitati, quod indulseris effusioni: calcar propterea, quia melius operatur pecunia in pauperis cibo, quam in divitis sacculo. Cave ne intra loculos tuos includas salutem inopum, et tanquam in tumulis sepelias vitam pauperum. 79. Potuit donare Joseph totas Aegypti opes, et effundere thesauros regios; noluit tamen de alieno effusus videri: maluit frumenta vendere, quam donare esurientibus; quia si paucis donasset, plurimis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonȩ. quo ꝓpensius iuuentur. Ab eccl̃ia relegatis sumptus imꝑtiendus:
si desit eis alendi copia. Itaq qui modum seruat: auarus nulli. s largus
omnibus ẽ. Non enim solas aures p̃bere debemꝰ audiendis p̃cantiũ
uocibus: s etiam oculos considerandis necessitatibus: Plus clamat
oꝑatori bono debilitas: quam uox pauꝑis. Neq uero fieri potest. ut
non excorqueat amplius importunitas uociferantium: sed non semꝑ
impudentie locus sit. Uidendus est. ille qui te non uidet. Reqͥrẽdꝰ¬
ẽ. ille. qui erubescit uideri. Ille etiam clausus in carcere. occurrat
tibi. Iile affectus egritudine mentem cuam ꝑsonet: quri aures
non potest. Quo plus te operari uiderit popłs. magis diligit. Scio plerosq i¬
docesi quo plus contulerunt plus abundasse: qm̃ qui cunq bonum oꝑa¬
rium uidet̃. ipsi confert quod ille suo osfficio dispenset. securus quoꝰ ad pan¬

Expanded text:
personae, quo propensius juventur. Ab Ecclesia relegatis sumptus impartiendus, personae, quo propensius juventur. Ab Ecclesia relegatis sumptus impartiendus, si desit eis alendi copia. Itaque qui modum servat, avarus nulli, sed largus omnibus est: non enim solas aures praebere debemus audiendis precantium vocibus, sed etiam oculos considerandis necessitatibus. Plus clamat operatori bono debilitas, quam vox pauperis. Neque vero fieri potest ut non extorqueat amplius importunitas vociferantium: sed non semper impudentiae locus sit. Videndus est ille, qui te non videt: requirendus ille, qui erubescit videri. Ille etiam clausus in carcere occurrat tibi; ille affectus aegritudine mentem tuam personet, qui aures non potest. 78. Quo plus te operari viderit populus, magis diliget. Scio plerosque sacerdotes, quo plus contulerunt, plus abundasse; quoniam quicumque bonum operarium videt, ipsi confert quod 89 ille suo officio dispenset, securus quod ad pau
Abbreviated transcription (Latin):
eo redundantior manet. et in suum fontem recurrit. Inse enim refluic ub̃tas
prudentie: et quo plurib fluxerit: eo exercitatius fit omne quod rema¬
tas: cuius sobrietas tenenda ẽi maximẽ asocerdocibus. ue non ꝓiactantia s
ꝓ iusticia dispensent. Nusquam enim maior auiditas peticionis. Ueniunt
ualidi nullam causam nisi uagandi babentes: et uolunt subsidia elacua¬
re pauperum ex in aniare sumptum. Nec exiguo contenti maiora quaerẽ
ambitu uestigium captantes peticionis suffragium: et nacalium simula¬
tione licitantes incrementa questium. His si quis facile deferat fidem.
cito exinanit pauperum alimoniis ꝓfutura compendia. Modis assic¬
largiendi. ut nec illi in anes recedant: neq transcribatur uita pauꝑum
inspolia fraudulentorum. Ea gͦ mensura sit: ut neq humanitas desera¬
tur. nec destituatur necessitas. Pleriq simulant debita. Sit ueri exam̃
Exutos se ꝑ latrocinia de plorant Aut in iuria fidem faciat: aut cognitio

Expanded text:
eo redundantior manet, et in suum fontem recurrit. In se enim refluit ubertas prudentiae: et quo pluribus fluxerit, eo exercitius fit omne quod rematas. Sobrietas tenenda est, maxime sacerdotibus, ut non pro jactantia, sed pro justitia dispensent. Nusquam enim major aviditas petitionis. Veniunt validi, veniunt nullam causam nisi vagandi habentes, et volunt subsidia evacuare pauperum, exinanire sumptum: nec exiguo contenti, majora quaerunt, ambitu vestium captantes petitionis suffragium, et natalium simulatione licitantes incrementa quaestuum. His si quis facile deferat fidem, cito exhaurit pauperum alimoniis profutura compendia. Modus largiendi adsit, ut nec illi inanes recedant, neque transcribatur vita pauperum in spolia fraudulentorum. Et ergo mensura sit, ut neque humanitas deseratur, nec destituatur necessitas. 77. Plerique simulant debita. Sit veri examen. Exutos se per latrocinia deplorant: aut injuria fidem faciat, aut cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
aut conteretur in puluerem. aut confunde
retur in massam. & eam uellet artifer rursus
exilliꝰ materię quantitate reꝑare: Nil inter¬
ẽẽt. si ad eiꝰ integritatem que particula ma¬
terię cui menbro statue redderet᷑. dum tam̃
totum ex quo constituta fuerat restituta
resumeret. iti ds̃ mirabiliter atq in esfabuit̃ arti¬
fex. de toto quocaro nr̃a constiterat. eam mi¬
rabili & ineffabili cȩleritate resticuet: nec
aliquid attinebit ad eiꝰ redintegritionem.
utrum capilli ad capillos redeant & un¬
gues ad unques. an quichͥd eorum ꝑierat
mutetur in carnem. & in parte alia corpis
reuocet᷑ curante artificis ꝓuidentia ne
quid indecens fiat.

Expanded text:
aut conteaut conteretur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues, an quod eorum perierat mutetur in carnem, et in partes alias corporis revocetur, curante artificis providentia, ne quid indecens fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
on autem perit dõ terrena materies
de qua mortalium creat᷑ caro: s inquem¬
libet puluerem cinerem ue soluatur.
inquos libet alitꝰ aurasq diffugiat. inqͣm¬
cumq aliorum corꝑm substantiam uel
in ipsa elem̃ta uertatur. in quorũ cũq
animalium ł &iam hominum cibũ ca¬
dat. carnemq mutet᷑: illi animȩ huma¬
nȩ punceo temꝑis redit. quȩ illa primitꝰ
ut homo fieret. cresceret. uiueret. anima
Pa itaq terrena mate xCI suit.¬
ries quȩ discedente anima fit cadauer.
non ita resurrectione seꝑabitur ut ea
quȩ dilabunt᷑ & in alias atq alias aliaꝵ
rerum species formasq uertunt᷑ quãuis
ad corpus redeant unde lapsa sunt: ad easdem quoq
corꝑis partes ubi fuerunt redire necesse sit. Alio¬
quin si capillis capitis redit. quod tam crebra
tonsura detraxit: si unguibus. quod tociens
dẽpsit exsectio: inmoderata & indecens cogitan¬
tib & ideo resurrectionem carnis non creden¬
tibus occurrit informitas. Sed quem admodũ.

Expanded text:
on autem perit Deo terrena materies, de qua mortalium creatur caro; sed in quemlibet pulverem cineremque solvatur, in quoslibet alitus aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum corporum substantiam, vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcunque animalium, etiam hominum cibum cedat, carnemque mutetur; illi anima humana in puncto temporis reddit, qui illam primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, animavit. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant, unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes, ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si in capillis redit quod tam crebro tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum si
Abbreviated transcription (Latin):
Interreno paradiso ut credit᷑ cum helia & enoch
&e cum his qui cum eo surrexerant. Sẽ opei¬
Qualẽ formam habuit post resurrectionem e
M Septies splendidiorẽ quam sol dꝰ Quali
forma uiderunt eum sui ẽ c̃ Tali ut eum¬
ante uidere consuerant Apparuit uestitus ÷
NUestes exaere sumpserat que eo ascendente
ñDuodeties. prima die octies. primo ioseph ab
arimathia in carcere clauso inquam positus

Expanded text:
in terreno paradiso cum Elia et Enoch, et cum his qui cum eo surrexerant, quae m? Septies splendidiorem quam sol. Quali forma viderunt eum sui? Tali ut ante eum videre consueverant. Apparuit vestitus? Vestes ex aere assumpserat, quae eo ascendente, -M. Duodecies. Primo die octies: Primo, Joseph ab Arimathia in carcere in quo positus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino claudi contra se faciant regnũ dei.
sepe uiuendo om̃ia tolerare: sepe tolerando
ñ nulla &iam facere cogim᷑. Atq utinam
o dñe ñ om̃ia quȩ non potuerimꝰ ꝓhibere
faciamꝰ. Sed uide: utrum me in modera tꝰ¬

Expanded text:
omnino claudi contra se faciant regnum Dei, omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus » ! Sed videro utrum me immoderat
Abbreviated transcription (Latin):
riis animȩ suȩ. & qui iniqua gerit be¬
nedicitur. Lalis indiuinis ubris iniqͥtas clamor
uocat᷑. sicut habes apud isaiam ꝓphetã de
uinea mala. Expectaui inquit ut faceret
iuidicium: fecit autem iniquitatẽ: & ñ iusti¬
ciã. sed clamorem. Unde est & illud ingenesi.
Clamor sodomoꝵ & gomorre. multiplicatꝰ est.
Quia ñ solum iam apud eos ñ puniebant᷑ illa
flagicia: uerum &iam publice uelut lege fre¬
quentabant᷑. Sic nr̃is tẽꝑib ita multa mala
& si ñ talia in aꝑtã consuetudinem iã uene¬
runt. ut ꝓhis ñ solum ex cõmunicare aliquẽ
laicũ ñ audemꝰ. s nec clericum degradare.
Unde cum exponerem ante aliquos annos
epistolam adgalathas: in eo ipso loco ubi ait
apłs. timeo uos ne forte sine causa labora¬
uerim in uobis: exclamare conpulsus sum. Ue
peccatis hominum: quȩ sola inusitata ex ho¬
rrescimꝰ. Usitata uͦ ꝓ quib diluendis filii dĩ
sanguis effusus ẽ quã iusta⁊ magna sint ut

Expanded text:
riis animae suae, et qui iniqua gerit benedicitur . Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem . Unde est et illud in Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est . Quia non solum jam apud eos non puniebantur illa flagitia, verum etiam publice veluti lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia, in apertam consuetudinem jam venerunt, ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus, Timeo vos ne forte sine causa laboraverim in vobis; exclamare compulsus sum: « Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero, pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dico scdm uidulgentiam: ñ scłm imꝑium
Quis aut̃ iam eẽ peccatum ueget cum dare¬
se ueniam facientib apostouea auctoritate
fateat᷑ : Iale quiddam est ubi dicit. Aud&e
quisquã ur̃m aduersus alterum negotũ
habens. iudicare apud iniquos & ñ apud
scõs : & paulo pꝰ. Secularia igͥ iudicia si
habueritis inquit. eos qͥ contẽptibiles sũt
in eccłia. hos collocate. Ad reuerentiã uob¬

Expanded text:
dico secundum indulgentiam, non secundum imperium dico secundum indulgentiam, non secundum imperium . Quis autem jam esse peccatum neget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritas fateatur? Tale quiddam est ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens, judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia, si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate ad judicandu
Abbreviated transcription (Latin):
in ea misericors sed crudelis. diligendo eã
uellet ei dare elemosinam ꝑquẽ munda
accipiat qui ñ eget. Ideo dictum ẽ: mi¬
cata: ñ humano sed diuino ĩ pensanda
iuditio. Uidimꝰ enĩ quedam ab ipsis qͦq
apłis ignoscendo fuisse concessa: quale
illud ẽ. qđ ait uenerabilis paułꝰ con¬
uigib. Nolite fraudare inuicem: nisi
exconsensu ad tempꝰ ut uacetis oratiomi
& iterũ ad ipsum reuertimini ne uos
tẽptet sathanas. ꝓpt̾ incontinentiam¬
ur̃am. Quod putari posset ñ eẽt pecca¬
tũ misceri scilicet conuigi. Non filiorũ
pereandoꝵ causa qđ bonũ ẽ nuptiale:
sed ut carnalis &iam uoluptatis &e for¬
nicationis. siue adulterii. siue cuiꝰꝗͣ
alteriꝰ in mundiciȩ mortiferum ma¬
lum qđ turpe: ẽ. &iam dicere. quo
potest tẽptante sathana libido per¬
trahere : incontinentium deuitet infir¬
nutas. Posset ergo ut dixi hoc putari non
ẽẽ peccatum: nisi ad didisset. hoo autem

Expanded text:
in eam misericors, sed crudelis: diligendo eam in eam misericors, sed crudelis: diligendo eam vellet ei dare eleemosynam, per quam accipiat qui non eget: ideo dictum est, Micata judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque Apostolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait, Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad idipsum estote, ne vos tentet satanas pvestram . Quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi, non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis, ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante Satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
uobis qui decimatis. m̃tã ⁊ rutam. & om̃e
olus: has enĩ noui elemosinas ur̃as. ne de
illis me nunc admonuisse arbitremini
& p̃t̾itis udicium dñi & caritatem. Qua
elemosina possetis ab om̃i inqͥnam̃to in¬
teriori mundari. ut uobis muncda eẽnt
hȩc corꝑa quȩ lauatis: ħ ẽ enĩ om̃ia &
interiora scilicet & exteriora. sic̃ alibi le¬
git᷑. Mundatȩ quȩ intꝰ sunt: & quȩ fo¬
ris sunt munda erunt. Sed ne istas
elemosinas quȩ fuint de fructib terrȩ
ũ omittere. idẽ elemosinas fructuũ terrȩ
qͥ ꝑelemosinas quas ubet iargissimas fruc¬
tuum suoꝵ ł cuiꝰcũq pecunę inpunitatem
se emere existimant: infacinoꝵ inmanita¬
te. ac flagitioꝵ nequieia ꝑmanendi. Non
solum enĩ hec fatiunt. s ita diligunt: ut
in eis sẽꝑ obtent tantum si possint impune
uersari. Qui aut̃ diligunqͥ tatem. odit ani¬
mam suam. Et qui odit animã suã: ñ ẽ

Expanded text:
vobis qui decimatis mentham, et rutam, et omne vobis qui decimatis mentham, et rutam, et omne olus , has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me vos nunc admonuisse arbitremini, et praeteritis judicium et charitatem Dei. Qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiori mundari, ut vobis munda esent et corpora quae lavatis, hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora. Sicut alibi legitur: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas quae fiunt de fructibus terrae non omittere, id est, eleemosynas fructuum terrenorum.  eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum vel cujuscumque pecuniae, impunitatem se emere existimant in facinorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendi: non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent, tantum si possint impune, versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam ; et qui odit animam suam, non est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nobis mortuus ẽ: ut & nos ueracit̾ de nr̃a
miseria uidicantes. & dĩ caritatem quam
donauit ipsi diligentes. piȩ rectȩq uiuamꝰ.
Qd iuidicium & caritatem dĩ cum pharisei
tissima fructuum suoꝵ. Et ideo ñ clabant
elemosinam a se ipsis incipientes. secũq pͥꝰ¬
miscdđiam facientes sicut isti eas dandas pu¬
tant. ꝓpt̃quem dilectionis ordinem dictũ ẽ.
diliges pximum tuum: sicut te ipsum. Cũ
ergo increpass eos qđ forinsecus se laua¬
bant. intꝰ autem rapina & iniquitate pleni
erant: admonens quandam elemosinam
quam sibi homo debet pͥmitꝰ dare: & inte¬
riora mundare. Ueruntam̃ inqͥt qđ suꝑ ẽ
date elemosinam. & ecce om̃ia munda sunt¬
uobis. Barteͤ ut ostenderet quid admonu¬
isset & quid ipsi facere non curarent: ne
illum putarent elemosinas eoꝵ ignorare.
sed ue nobis inquit pharisei. Panquã dicere t
Ego quidẽ cõmonui uos elemosinã dandã.
ꝑ quã uobis munda sint om̃ia. Sed ue

Expanded text:
 nobis mortuus est , ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Dei charitatem quam donavit ipse, diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei tissima fructuum suorum . Et ideo non dabant eleemosynam a seipsis incipientes, secumque pdiam facientes, sicut isti eas dandas putant. Propter quem dilectionis ordinem dictum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavarent, intus autem rapina et iniquitate pleni essent, admonens quamdam eleemosynam, quam sibi homo debet primitus dare, et interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere noillum putarent eleemosynas eorum ignorare, sed vae vobis, inquit Pharisaeis, tanquam diceret: Ego quidem commonui vos ad eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia, sed vae
Abbreviated transcription (Latin):
liter uetit: manifestum ẽ &eiam hie quid
atq buiꝰmodi peccata. & alia licet his mino¬
ra quȩ fiunt. uerborum & cogitationum
offensionib: apło iacobo confitente ac dicen¬
te: inmultis enim offendimꝰ om̃s: oportet
ut cotidie crebroq oremꝰ dñm atq dicamꝰ.
dimitte nobis debita nr̃a: ne in eo quod
seqͥt᷑ m̃tiam᷑. sicut & nos dimittimꝰ debito

Expanded text:
liter vetat, manifestum est etiam hic quid liter vetat, manifestum est etiam hic quid et hujusmodi peccata et alia licet his minora, quae fiunt, verborum et cogitationum offensionibus. Apostolo Jacobo confitente et dicente: In multis enim offendimus omnes , oportet quotidie crebroque exoremus Dominum, atque dicamus: « Dimitte nobis debita nostra, » ne in eo quod sequitur mentiamur, « sicut et nos dimittimus debito
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat᷑. & hoc apud infideles. Nam & hie
posset putari iudicium habere aduer¬
sus alterum ñ ẽẽ peccatum. sed tantum¬
mͦ idextra ȩccłiam uelle iudicari: nisi
sequtꝰ adiungeret. Iamqͥdẽ om̃ino delictũ
in t̾̃uos quia uidicia habetis uobiscum. Et
ne quisquam ita hoc excusaret & diceret
iustum se habere nego cũ. sed iniqͥtatem
se pati quã uellet ase iudicũ sententia
remoueri. continuo talib cogitationibus
ł excusationib occurrit qͣł ait. Quare
ñ magis iniqͥtatẽ patimini: Quare ñ po¬
tiꝰ fraud amini: Ut ad illud redeatur qđ
dñs ait. Si quis uoluerit tunicã tuam
tollere: & iudicio tecum contendere: di¬
mitte illi & pallium. Ꝙ alio loco. Qui
abstulerit inqͥt tua: noli repetere. Phibu¬
it itaq suos de secularib reb cum alñs
habere uidicium: ex qua doctrina apłs
dicit ẽẽ delictum. Lam̃ eum sinit in ec¬
cłia talia iudicia finiri inter fr̃es fr̃ib
iudicantib extra ȩccłiam uero terribi¬

Expanded text:
dit, et hoc apud infideles . Nam et hic posset putari judicium habere adversus alterum non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungeret: Jam quidem omnino delictum est inter vos, quia judicia habetis vobiscum . Et ne quisquam ita hoc excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit a se judicum sententia removeri, continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Et alio loco: Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribi
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ &e mens & conscientia. Quomͦ ergo
phariseis om̃ia munda eẽnt. si elemosi¬
nas darent & fideles ñ eẽnt. Aut qͦmodo
renasci gr̃a noluissent: & tam̃ uerũ ẽ¬
quod audierant: date elemosinã & ecce
om̃ia mundasunt uobis.
ui enĩ uult ordinate dare elemosinã
a se ipso debet inciꝑe: & eã sibi pͥmũ dare:
qua dictum ẽ. miserere animȩ tuȩ pla¬
cens dõ. ẜpt̃ ħ renascim᷑. ut dõ placeamus:
eui merito displicet quod nascendo con¬
traximꝰ. hec ẽ pͥma elemosina quã nobis
dedimꝰ: qm̃ nos ipsos miseros ꝑmiseran
quo dicit apłs. iudiciũ quidẽ ex uno in
condẽpnationẽ: & magnę caritati eiꝰ gr̃as
agentes. de qua idẽ ipse dicit gr̃ȩ p̃dica

Expanded text:
onscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosynas darent, et fideles non essent? Aut quomodo renasci gratia noluissent voluissequod audierant, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare.  dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos miseros per miserquo dicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnationem . Et magnae charitati ejus gratias a
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã quȩ leuissima putarent᷑: nisi in
scripturis demonstrarent᷑ opinione gra¬
uiora. Quis enĩ dicentem frĩ suo fatuȩ
reum gehennȩ putaret. nisi ueritas di¬
ceret: Cui tam̃ uulneri: subiecit continuo
medicinam. p̃ceptum frat̾nȩ reconciliati¬
onis adiungens. Mox quippe ait. Si ergo
offeres munꝰ tuum ad altare. & ibi recor¬
magnum peccatum dies obseruare &
menses. & annos. & temꝑa. sicut obser¬
uant qui certis dieb siue annis siue men
sibus uolunt uł nolunt aliquid inchoare:
eo qđ sedm uanas doctrinas hominum.
fausta ł infausta existiment temꝑa. nisi
huiꝰ mali magnitudinem extimore apłi.
pensaremꝰ qui talib ait. timeo uos ne for¬
te sine causa labor auerim niobisͦ¬
uc accedit: quod peccata:
quãuis magna & horrenda cum incon¬
suetudinem uenerint: aut parua aut
nulla eẽ credant᷑: usq adeo ut ñ solũ
ñ occultanda. uerũ &iam p̃dicanda

Expanded text:
quaedam quae levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo: Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens; mox quippe ait: Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recorm esse peccatum, dies observare, menses, et annos, et tempora, sicut observant nis volunt et nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora, nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait: Timeo, ne forte sine causa laboraverim in vobisc accedit quod peccata quamvis magna et horrenda, cum in consuetudinem venerint, aut parva, aut nulla esse creduntur, usque adeo ut non solum non occultanda, verum
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinã & ecoe om̃ia munda sunt uob̾.
lta ne hoc intellecturi sumꝰ ut phariseis
sicuti eas dandas putant cũ sint inmun¬
di om̃s quos ñ mundat fides ap̃i: de
qua scriptum ẽ mundans fide corda eoꝵ.¬

Expanded text:
eemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Ita ne hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis sicut isti eas dandas putant, cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est: Mundans fide corda eo
Abbreviated transcription (Latin):
Uisayis autẽ roganti & peccati sui pem¬
tenti ñ ex corde dimittit. nullo mͦ existimet
a dño sua peccata dimitti: qm̃ m̃tiri ueri¬
tas ñ potest. Quẽ uero euanglu lateat au¬
ditorem siue lectorem. qͥs dixerit egosum

Expanded text:
uisquis autem roganti et peccati sui poenitenti non ex corde dimittit, nullo modo existi met a Domino sua peccata dimitti, quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero Evangelii lateat auditorem, sive electorem quis dixerit: Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
aNe qui scelerati ssime uiuunt: nec
currant talem uitam moresq corrigere. &
int̾ ipsa facmora ce flagitia sua elemosi¬
nas frequentare ñ cessant: frustra abi idõ
quã iate pateat ñ intelligunt sedut in¬
telligant attendant qͥb dixerit. Nlempe
in euanglio dictũ ẽ. Cum loqueret᷑ roga¬
uit illũ qͥdam phariseus ut pranderet

Expanded text:
ane qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra ideo sibiquam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pra
Abbreviated transcription (Latin):
aRENIẜ quoq peccatis paruulos
obligari ñ solũ pͥmoꝵ hominũ sed etiã
peccata patrũ infilios: tenet eos utiq
antequã ꝑ regenationẽ ad testam̃tum
nouum incipiant ꝑtinere. Quod testa¬
m̃tũ ꝓphetabat᷑: cum diceret᷑ ꝑ ihe zechi¬
elem. ñ accepturos filios peceata patrũ
suoꝵ: nec ulteriꝰ futuram in ifrł parabo
⁊ penitendo sanari. sic̃ &iam p ost baptismũ
fieri uident᷑. Ae ꝑ hoc ñ ẽ instituta rege¬
neratio nͥqr uitiosa ẽ generatio. usq ad eo:
ut &iam de legitimo matrimonio pro¬
creatꝰ dicat. In iniqͥtatib conceptꝰ sũ & in
peccatis mat̾ mea me inut̾o aluit. Neq
hic dixit. in ini quitate ł peccato. cum
& hoc recte dici posset. s iniqͥtates & pec¬
cata dicere maiuit. Quia &iam in illo
uno qđ in om̃s homines ꝑtransiit: atq
tam magnum est. ut in eo mutaretur
& conuerteret᷑ in necessicatẽ mortis
humana natura: repperumt᷑ si ẽ supra
reatui tam̃ obligant filios. nͥ gratuita

Expanded text:
arentum quoque peccatis paruulos obligari, non solum primorum hominum sed etiam peccata patrum in filios" tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Nouum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur cum dicitur per Ezechielem suorum , nec ulterius futuram in Israel parabolet poenitendo sanari, sicut etiam post baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio nisi quia vitiosa est generatio, usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat: In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neque hic dixit, in iniquitate vel peccato, cum et hoc recte dici possit, sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia etiam in illo uno quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est, ut in eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra reatu tamen obligant filios, nisi gratuita
Abbreviated transcription (Latin):
certe non uidetur qui inutilis ẽ. omnib. sibi utilis eẽ. possẽ. Et enim
si una lex nature omnibus: una utiq utilitas unniersorũ. Quod si una¬
utilitas uniuersorũ: ad consulendum utiq omnibus nature lege cons-¬
tringimur. Hon ergo eius ẽ qui consultum uelit alteri. scłm naturam
nocere ei aduersus legem nature: Et enim si hii qui instadio currunt
ita feruntur preceptis informari atq instrui. ut unus quisq celeritate
non fraude contendat. cursuq quantũ pocest ad iuictoriã ꝓꝑet. supplan¬
tare alitem alterum aut manu deicere non ausus sit: quanto magis
in hoc cur su uidẽ istuis sine fraude alterius et circum seriptione que-
renda nobis est: Quer̾ aliqui si sapiens in naufragio positus. insipienti

Expanded text:
certe non videtur, qui inutilis est omnibus, sibi utilis esse posse. Etenim certe non videtur, qui inutilis est omnibus, sibi utilis esse posse. Etenim si una lex naturae omnibus, una utique utilitas universorum, ad consulendum utique omnibus naturae lege constringimur. Non est ergo ejus qui consultum velit alteri secundum naturam, nocere ei adversus legem naturae. 26. Etenim si hi qui in stadio currunt, ita feruntur praeceptis informari atque instrui, ut unusquisque celeritate non fraude contendat, cursuque, quantum potest, ad victoriam properet; supplantare autem alterum aut manu dejicere non ausit: quanto magis in hoc cursu vitae istius, sine fraude alterius et circumscriptione gerenda nobis victoria est? 27. Quaerunt aliqui, si sapiens in naufragio positus insipienti
Abbreviated transcription (Latin):
re non possit alteri. Quod si cui noceat. naturam uiolet. neq tantum. ẽẽ
cõmodi qđ ad ipiscis sese puicet: quantum in cominodi quod exeo sibi aece¬
dat. Que enim poena grauior. quam incerioris uulnus conscientie: qd̃
seuerius iudicium quam domesticum. quo unus quisq sibi ẽi reus. seq
ipse arguit. quod in uiriam fr̃i indigne fecerits Quod non mediocrit̃
scriptura comlemnat dicens. Exore stultorũ. baculus contumellẽ. Sculti¬
tie igitur condemnatur: qui contumeliam facit. Non ne hoc magis fugien¬
dum quam mors. quam dispendium. quã inopia. quam uexilium. quã
debilitatis dolor: Quis enim uicium corporis aut patrimonii damnũ
non leuius ducat uitio animi et existimationis dispendio: Liquet igitur
idexpectandum et tenendum omnib quod eadem singulorum situti¬
litas. que sit una uersoꝵ: nichilq iudicandum utile. nisi quo d incõ

Expanded text:
re non possit alteri: quod si cui noceat, naturam violet: neque tantum esse re non possit alteri: quod si cui noceat, naturam violet: neque tantum esse commodi quod adipisci sese putet, quantum incommodi, quod ex eo sibi accidat. Quae enim poena gravior, quam interioris vulnus conscientiae? Quod severius judicium, quam domesticum, quo unusquisque sibi est reus, seque ipse arguit quod injuriam fratri indigne fecerit? Quod non mediocriter Scriptura commendat dicens: Ex ore stultorum baculum contumeliae . Stultitia igitur condemnatur, quia contumeliam facit. Nonne hoc magis fugiendum, quam mors, quam dispendium, quam inopia, quam exsilium, quam debilitatis dolor? Quis enim vitium corporis, aut patrimonii damnum non levius ducat vitio animi, et existimationis dispendio? 114 25. Liquet igitur id spectandum et tenendum omnibus, quod eadem singulorum sit utilitas, quae sit universorum: nihilque judicandum utile, nisi quod in comm
Abbreviated transcription (Latin):
quod aliquis possit. aut penam non cimere: aut multe iluderet ion¬
quia dignum ẽ ut alteri aliquis detrahat: seruile hoc uitiur. et
familiare ẽ ultime contitioni: adeo contra naturam. ut in opia ma¬
gis hoc extorquere uideatur quã natura suadere. s eruorum cam̃
oculta furta: diuitum rapine publice. Quid autem tam contra natu¬
ram quam uiolare alcerum cui commodi causa. cum ꝓomnibus exeu¬
bantum. suberindas molestias. suscipiendum laborem. naturalis affectus
ꝑsuadeat et gloriosum unicuiq aducatur. si periculis ꝓprus querat uniuer¬
sorum salutem: multumq sibi unusquisq arbicretur gratius excidia
hatrie repulisse. quam ꝓpria ꝑicula: prestanciusq eẽ existimet quod
oꝑam suam patrie impenderit. quam si iocio positus tramquillamneu
uitam uoluptatum copiis functus egisset: Hinc ergo colligitur. quod
homo qui scđm nature formatusẽ. direetionem. ut oboediat ei: noce¬

Expanded text:
quod aliquis possit aut poenam non timere, aut mulctae illudere; numquod aliquis possit aut poenam non timere, aut mulctae illudere; numquid dignum est ut aliqui alteri detrahant? Servile hoc vitium, et familiare ultimae conditioni; adeo contra naturam, ut inopia magis hoc extorquere videatur, quam natura suadere. Servorum tamen occulta furta, divitum rapinae publicae. 23. Quid autem tam contra naturam, quam violare alterum tui commodi causa; cum pro omnibus excubandum, subeundas molestias, suscipiendum laborem naturalis affectus persuadeat: et gloriosum unicuique ducatur, si periculis propriis quaerat universorum tranquillitatem: multoque sibi unusquisque arbitretur gratius excidia patriae repulisse, quam propria pericula: praestantiusque esse existimet quod operam suam patriae impenderit, quam si in otio positus tranquillam vitam voluptatum copiis functus egisset. CAPUT IV. Uhomo, qui secundum naturae formatus est directionem, ut obediat ei, noce
Abbreviated transcription (Latin):
ret: nonne impium ẽ ut sub humanitatis simulatione amplius abeo
poscas. qui non habebat unde minus solueret : absoluis igitur alteri
debitorem ut condemines tibi. et ii anc humanitatem uocas. ubi est.
iniquitatis auctio : hoc uanq pre stamus ceteris animantibus: quod
alia genera aniniantium conferre aliquid nesciunt. Fere autem eri¬
piunt: homines cribuunt. Uude et psalmista ait. Iustus miseretur
et cribuit. Sunt camen quib et fer&ȩ conferant. Si quidem collati¬
one sobolem suam nutriunt: & aues. cibo suo pullos satiant suos.
Nomini autem soli tributum ẽ: ut omnes tanquam suos pascat.
Rebet istud ipso nature iure. Quod si non licet non dare. quo modo
de trabere licet: Pec ipse leges nos docent. que ea que decracta sunt au¬
eui cum in iurta ꝑsone. aut rei ꝑ ipsius cumulo restitui iubent: quo
furem a detrabendo. aut penis de cerreant. aut musta reuocent. Ponetam̃

Expanded text:
ret; nonne impium est ut sub humanitatis simulatione amplius ab eo ret; nonne impium est ut sub humanitatis simulatione amplius ab eo poscas, qui non habebat unde minus solveret? Absolvis igitur alteri debitotorem, ut condemnes tibi: et hanc humanitatem vocas, ubi est iniquitatis auctio? 21. Hoc praestamus caeteris animantibus, quod alia genera animantium conferre aliquid nesciunt: ferae autem eripiunt, homines tribuunt. Unde et Psalmista ait: Justus miseretur, et tribuit . Sunt tamen quibus et ferae conferant. Si quidem collatione sobolem suam nutriunt, et aves cibo suo pullos satiant suos: homini autem soli tributum est, ut omnes tamquam suos pascat. Debet istud ipso naturae jure. Quod si non licet non dare, quomodo detrahere licet? Nec ipsae leges 113 nos docent? ea quae detracta sunt alicui, cum injuria personae, aut rei ipsius cumulo, restitui jubent; quo furem a detrahendo, aut poenis deterreant, aut mulcta revocent. 22. Pone tamen
Abbreviated transcription (Latin):
corum sibi actuum ꝓfec̃tum inuiderit. Et quanto grauius ẽ cotum
hominem quam unum m̃brum detrahi. Lam si inuno m̃bro cotum
corpus uolatur: utiq in uno homine communio cotius humanita¬
tis soluitur. Uiolatur natura genesis humanis et sc̃e eccłie cõgregatio:
que inunum connexũ corpus atq cõpactum. unitate fidei et cari¬
sanguinis sui euacuatam dolebit. Qui qđ etiam ipsa lex dñi hanc
formam cenendam edocet. ut nichil alteri decrahas. tui commodi
seruandi grã: cum dicit. non transferas terminos quos statuerunt
priores tui. cum uitulum errantem frĩs cui reducendum p̃cepit.
cũ furẽ mori iubet. cũ uetat m̃eenasium debita mercede fraudari.cũ
pecuniã sine usuris reddendã censuit: subuenire enĩ ñ habenci
bum anitatis ẽ: duricie aucẽ plus extorquere quã dederis. Et enĩ
si oõ auxilio cuo eguit. quia non habuit unde de suo redde¬

Expanded text:
torum sibi actuum profectum inviderit? Et quanto gravius est totum torum sibi actuum profectum inviderit? Et quanto gravius est totum hominem quam unum membrum detrahi? Jam si in uno membro totum corpus violatur, utique in uno homine communio totius humanitatis solvitur; violatur natura generis humani, et sanctae Ecclesiae congregatio, quae in unum connexum corpus atque compactum unitate fidei et charisanguinis sui evacuatam dolebit. 20. Quid! quod etiam ipsa lex Domini hanc formam tenendam edocet, ut nihil alteri detrahas, tui commodi servandi gratia, cum dicit: Non transferas terminos, quos statuerunt patres tui ; cum vitulum errantem fratris tui reducendum praecipit , cum furem mori jubet , cum vetat mercenarium debita mercede fraudari, cum pecuniam sine usuris reddendam censuit . Subvenire enim non habenti humanitatis est: duritiae autem plus extorquere quam dederis . Etenim si ideo auxilio tuo erit opus, quia non habuit unde de suo redde
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Non enim pocest m̃brũ menbro dicere. non es mͥ necessariũ:
quin etiam ipsa que uidentur infirmiora menb̾a ẽẽ. iulto magis neces¬
saria sunt. et maioraem plerunq tuendi se requirunt sollicitudinẽ.
Et si quid dolet m̃brum unum: compatiuntur ei omnia menbra.
ynde quam gralle ẽ ut detrahamus aliquid ei cui nos comꝑati
oportet: et cui debenius consortium ministerii. ei fraudi et noxe
simus. Hec utiq nature ẽ que nos adomnem stringit humanicatẽ:
ut alter alteri tanquam unius parces corporis in uicem deferamus.
Nec de trahendum quicquam putemus: cum contra nature legẽ
sit non dare. Sic enim nasciniur ut consentiant m̃bra m̃bris. et alte¬
rum alteri adhereat: et obsequantur sibi mutuo ministerio. Quod
si unum desit officio suo: impediantur coetera. Quoꝗ si eruat ocu¬
lum manus. non ne sibi oꝑis sui usum negbuit : Si pedem uulneret. quã¬

Expanded text:
ria; non enim potest membrum de membro dicere: Non est mihi necessarium. ria; non enim potest membrum de membro dicere: Non est mihi necessarium. Quin etiam ipsa quae videntur infirmiora membra esse, multo magis necessaria sunt, et majorem plerumque tuendi se requirunt sollicitudinem. Et si quid dolet membrum unum, compatiuntur ei membra omnia. 19. Unde quam grave est ut detrahamus aliquid ei, cui nos compati oportet: et cui debemus consortium ministerii, ei fraudi et noxae simus! Haec utique lex naturae est, quae nos ad omnem astringit humanitatem, ut alter alteri tamquam unius partes corporis invicem deferamus. Nec detrahendum quidquam putemus, cum contra naturae legem sit non juvare. Sic enim nascimur ut consentiant membra membris, et alterum alteri adhaereat, et obsequantur sibi mutuo ministerio. Quod si unum desit officio suo, impediantur caetera: ut si eruat oculum manus, nonne sibi operis sui usum negavit? Si pedem vulneret, quan
Abbreviated transcription (Latin):
menbrum tuum alterius m̃bri officia sibi uindicat: ut oculis ofticiu
oris. aut os oceuli officiu sibi uindicet ⁊ aut manꝰ pedum minister uim.
aitt pes manuum: Dum etiam ipse maniis dexcera acsinistra disꝑaita
habent officia pleraq : ut siusum commutes utriusq aduersum nacu¬
ram sit. priusq cocum hominem exuas. quam menbrorũ cuorũ ministe¬
ria conuertas. si aut desinistra cibum suggeras. aut de dextera fungaris
ministerio sinistre. ut reliquias ciborũ abluas: nisi forte poscat necessitas.
Finge hanc et da ocło uircucem ut possit de crahere sensum capia. aui¬
tum auribus. m̃ti cogitationes. odoratum naribus. ori saporem: ec sibi
conferat. Non ne omnem statum disoluet natures unde pulchre apłs ait
Si cotum corpus oculus. ubi auditus : si totum audicus. ubi odoratus: om̃s
ergo unum corpus sumus. et diuersa menbra: sed omnia corpori necessa¬

Expanded text:
membrum tuum alterius membri officia sibi vindicat, aut oculus officium membrum tuum alterius membri officia sibi vindicat, aut oculus officium oris, aut os oculi officium sibi vindicat, aut manus pedum ministerium, aut pes manuum? Quin etiam ipsae manus dextera ac sinistra dispartita habent officia pleraque, ut si usum commutes utriusque, adversum naturam sit; priusque totum hominem exuas, quam membrorum tuorum ministeria convertas: si aut de sinistra cibum suggeras, aut de dextera fungaris ministerio sinistrae, ut reliquias ciborum abluas nisi forte poscat necessitas. 18. Finge hanc et da oculo virtutem, ut possit detrahere sensum capiti, auditum auribus, 112 menti cogitationes, odoratum naribus, ori saporem, et sibi conferat; nonne omnem statum dissolvet naturae? Unde pulchre Apostolus ait: Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum auditus, ubi odoratus ? Omnes ergo unum corpus sumus et diversa membra, sed omnia corpori necessa
Abbreviated transcription (Latin):
urmo cõmodum suum querat: sed alterius. Nemo honorem suum querat:
sed alteritis. Undẽ e alibi dicit. Alter alcerum existimantes superiorem sibi.
querat.: nemo suam laudem. s alcerius. Quod euidenter eciam in ꝓuerbiis
fueris tibi sapiens erit ec ꝑximus. Si autem malus euaseris: solus hau¬
ies maldi sapiens enim aluis consulit. sicut iustiis: quando quidem con¬
sors sui ẽ utriusq forma uircutis. Si quis igtur uult placere onnd ꝑo tia¬
entm conferinarixpo: alienum nonquerere. nichil alceri dde trahere. ut adqui
suecronento cisi comoda augeri expecis. Considera õ homo unde nomen
simoseris. ab hunio utiq que nichil cui quam eripit. sedomnia largitur
omnibas. e dl uersos inusum omnium animantium fruetius minisinat. Inde
appelaca huinanisus specialis et domestica uitcus houinsi i mieror. sorde
n mutei fa te doceat forma tui corporis. menbr orumq si squle somsiqui

Expanded text:
nemo commodum suum quaerat, sed alterius: nemo honorem suum quaerat, nemo commodum suum quaerat, sed alterius: nemo honorem suum quaerat, sed alterius. Unde et alibi dicit: Alter alterum existimantes superiorem sibi, 4. Nemo etiam suam gratiam quaerat, nemo suam laudem, sed alterius. Quod evidenter etiam in Proverbiis fueris, tibi sapiens eris et proximis; si autem malus evaseris, solus hauries mala . Sapiens enim aliis consulit, sicut justus; quando quidem consors sui est, utriusque forma virtutis. CAPUT III. enim conformari Christo, alienum non quaerere, nihil alteri detrahere, ut acquirdetrimento tua commoda augere expetis. 16. Considera, o homo, unde nomen sumpseris; ab humo utique, quae nihil cuiquam eripit, sed omnia largitur omnibus, et diversos in usum omnium animantium fructus ministrat. Inde appellata humanitas specialis et domestica virtus hominis, quae consortem adjuvet. 17. Ipsa te doceat forma tui corporis, membrorumque usus. Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
quis daniele sapientior: aliter alii sapiences. Aliter salomon qui repletꝰ
est. sapientia suꝑ omnem sapientiam antiquorum: et suꝑ omnes egypti.
Aliud est enim communiter saꝑe: aliud saꝑe ꝑfecte. Qui cõmuniter sapit.
ꝓtemporalib sapit. ꝓ se sapit: ut alteri de trahat aliquid et sibi ad iungat.
Qui ꝑfecte sapit. nescit sua spectare cõmoda. sed ad illud quod accernum
ẽ qđ decorum atq honestum. toto affectu intenait: querens non quod sibi
utile ẽ. s quod omnibus. Itaq hec sit formula. ut inter duo illa honestumatq
utile. errare nequeamus: eo quod iustus nichil alceri detrahendum putet:
nec alterius in cominodo. suum cõmodum augeri uelit. Haut formam cibi pre-¬
seribit apłs dicens. Omnia licent: s non onnuia expediunt. Omnia licent: sed
non omnia ȩdificant. Nemo quod suum ẽ querat: s quod alcerius. Hoc. ẽ

Expanded text:
Quis Daniele sapientior ? Aliter alii sapientes, aliter Salomon, qui repletus Quis Daniele sapientior ? Aliter alii sapientes, aliter Salomon, qui repletus est sapientia super omnem sapientiam antiquorum, et super omnes sapientes Aegypti . Aliud est enim communiter sapere, aliud sapere perfecte. Qui communiter sapit, pro temporalibus sapit, pro se sapit; ut alteri aliquid detrahat, et sibi adjungat. Qui perfecte sapit, nescit sua spectare commoda: sed ad illud quod aeternum est, quod decorum atque honestum, toto affectu intendit, quaerens non quod sibi utile est, sed quod omnibus. 13. Itaque haec sit formula, ut inter duo illa, honestum atque utile, errare nequeamus; eo quod 111 justus nihil alteri detrahendum putet, nec alterius incommodo suum commodum augeri velit. Hanc formam tibi praescribit Apostolus dicens: Omnia licent, sed non omnia expediunt: omnia licent, sed non omnia aedificant. Nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius ; hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
Prima cum paticis: media cum pluribus. Deniq in isdem uerbis fequenter
aiscretio est. Aliter emm bonum dm̃ dicimus. aliter hominem: aliter iustum
am̃ appellanius. aliter hominem. Similiter et sapientem dm̃ alit̾ dicimus:
aliter hominem. Quod et in euuangelio docemur. Estote gͦ et uos ꝑfecti:
sicut a ꝑater ur̃ qui incelis est. ꝑfectus ẽ. Ipsum paulum lego ꝑ fectum. et non
ꝑfectum. Nam eum dixisec non quod iam acceperim aut ram ꝑfectus sum. seq¬
uor autem si comprehendam: statim subiecit. quicunq gͦ ꝑfecti sumus.
Duplex enim forma ꝑfectionis: alia medios. alia plenos numeros haben s.
Aliabic: alia ibi. Atia scd̃m hominis possibilitatem: alia scđ̃m ꝑfec̃tionem fu-¬
turi. Peus autem rustus ꝑomnia: sapiens suꝑ omnia: ꝑfectus inomnibus.
Incer ipsos quoq hões distantia ẽ Aliter daniel sapiens de quo dictum est.

Expanded text:
Prima cum paucis, media cum pluribus. 11. Denique in iisdem verbis frequenter Prima cum paucis, media cum pluribus. 11. Denique in iisdem verbis frequenter discretio est. Aliter enim bonum Deum dicimus, aliter hominem: aliter justum Deum appellamus, aliter hominem. Similiter et sapientem Deum aliter dicimus, aliter hominem. Quod et in Evangelio docemur: Estote ergo et vos perfecti, sicut et pater vester qui in coelis est, perfectus est . Ipsum Paulum lego perfectum et non perfectum. Nam cum dixisset: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim: sequor autem si comprehendam , statim subjecit: Quicumque ergo perfecti sumus . Duplex enim forma perfectionis: alia medios, alia plenos numeros habens: alia hic, alia ibi: alia secundum hominis possibilitatem, alia secundum perfectionem futuri. Deus autem justus per omnia, sapiens super omnia, perfectus in omnibus. 12. Inter ipsos quoque homines distantia est. Aliter Daniel sapiens, de quo dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus. Nec honestum ẽẽ posse nisi quod utile. nec ucue nisi quod honestum.
Quia uon sequimur sapientiam carnis. apud quam utilitas pecuniarie itus
comn moditatis pluris babetur sed sapientiam que exdeo est: apua quam ea que
in hioe scło magna estimantur. ꝓdecrim̃to habentur. Noc ẽ enim chator coma.
Quod ꝑfectum ec ab solutum officium c̃ auero uirtucis fonce ꝓficiscituir. Cui
sed̃ns̃ cõmune officiũ. quod ipso sermone signiscatur non arduȩͤ ui.¬
tutis ac singularis. quod potest plurimis ẽẽ commune. Nam pecuniẽ compendia
captare: familiare multis. E legantiori conuiuio et suatuoribus delectari epulis.
usitatum est: ietunare autem et continentem ẽẽ paucorum est: ec alieni cupidum
non ẽẽ. rarum. Contra autem decrahere uelle alteri. et non ẽẽ. contentum suo:
iam in hoc cum plerisq consortium est. Alia igitur prima: alia media officia.

Expanded text:
ostendimus: nec honestum esse posse, nisi quod utile: nec utile, nisi quod honestum; ostendimus: nec honestum esse posse, nisi quod utile: nec utile, nisi quod honestum; quia non sequimur sapientiam carnis, apud quam utilitas pecuniariae istius commoditatis pluris habetur, sed sapientiam quae ex Deo est, apud quam ea quae in hoc saeculo magna aestimantur, pro detrimento habentur. 10. Hoc etenim κατορθώμα, quod perfectum et absolutum officium est, a vero virtutis fonte proficiscitur. Cui secundum est commune officium, quod ipso sermone significatur non esse arduae virtutis ac singularis, quod potest plurimis esse commune. Nam pecuniae compendia captare familiare multis, elegantiori convivio et suavioribus delectari epulis usitatum est: jejunare autem et continentem esse paucorum est; et alieni cupidum non esse, rarum: contra autem detrahere velle alteri, et non esse contentum suo; nam in hoc cum plerisque consortium est. Alia igitur prima, alia media officia.