comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri. quando anima neglecta superiore lege qua regit᷑.
inferiorũ naturarum turpi uoluptate quasi merce¬
de prostituta corrumpitur : Et ideoquisqͥs carnalẽ
delectationẽ aduersus rectã uoluntatẽ suã rebellare
sentit ꝑ consuetudinem peccatorũ. cuiꝰ indomita
uolentia trahitur incaptiuitatẽ : recolat quantum
potest qualẽ pacem peccando amiserit &ex clamet.
Infelix ego homo quisme liberabit decorpore mortis
clamat lugendo: implorat consolatoris auxilium
Nec paruus.ẽ. adbeatitudinẽ accessus: cognitio infelici¬
scandalitatte: erue eum &pice abste Expedit enĩ tibi
ut pereat unũ mẽbrorũ tuorũ : quã totum corpus tuũ
eat ingehennã: hic uero magna opusẽ. soraitudine
ad membra p̃cidenda: Quicquid enĩ est quod significat
oculus: sine dubio tale est quod uehementer diligitor.
Solet enĩ & habeis qui uehem̃ter uolunt ex primere di¬

Expanded text:
ri, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, ri, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis clamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus, cognitio infeliciscandalizat te, erue eum, et projice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Hic vero magna opus est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere di
Abbreviated transcription (Latin):
quasi indomo id est cũ incorde consentit᷑ libidini:
altera iã plata qua si extra portã. cũ infactũ ꝓcedit
assensio. Tertia cũ uiconsuetudinis malȩ tanquam
mole terrena p̃mitur animꝰ. quasi insepulchro iam
putens. Quȩ tria genera mortuorũ dnm̃ resuscitassẽ
quisquis euangeliũ legit agnoscit. Et fortasse c̃siderat
quas differentias habeat etiã ipsa uox resuscitantis. cum
alibi dicit. Puella surge . Alibi. luuenis tibi dico surgȩ alibi
infremuit in sp̃ũ & fleuit. Et rursus fremuit: & post de¬
inde uoce magna clamauit. latare ueniforas. Iua¬
ꝓppter nomine moechantiũ qui hoc capitulo cõme¬
morant᷑: omnẽ carnalem & libidinosã concupiscen¬
tiam oportet intelligi. Cũ enĩ tamassiduȩ ido latri¬
am scriptura fornicationẽ dicat. paulus autẽ apłs
a uaritiã idolatriȩ nomine appellet. quis dubitet
omnẽ malã concupiscentiã recte fornicationẽ uoca¬

Expanded text:
quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini; quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini; altera jam prolata quasi extra portam, cum in factum procedit assensio; tertia, cum vi consuetudinis malae tanquam mole terrena premitur animus, quasi in sepulcro jam putens. Quae tria genera mortuorum Dominum resuscitasse, quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uoca
Abbreviated transcription (Latin):
mitat inuitus. Uerum tamen delectatio ante con¬
suetudinẽ uel nulla est uel tã tenuis ut ꝓpe nulla sit
cui consentire magnũ peccatum . ẽ. cũ est illicita. Cum
autẽ quisq consenserit: cõmitat peccatũ incorde
Si autẽ etiã infactũ ꝓcesserit : uidetur satiari & extin¬
gui cupiditas. Sed postea cũ suggestio repetitur.
maior aaccendit᷑ delectatio. quȩ tamen adhuc multo
minor est quã illa quȩ assiduis factis in consuetudinẽ
uertit. Hanc enĩ uincere difficillimã est: Et ta men
etiã ipsã consuetudinẽ sise quisq non deserat. & xp̃i¬
anã militiã non re formidet : illo duce atq ad iutore
superabit : ac sic in pristinã pacẽ atq ordinẽ & uir xp̃o
& mulier uiro subicitur. Sicut ergo trib gradibus
ad peccatũ ꝑ uenit᷑. suggestione. delectatione. consen¬
sione : ita ipsius peccati tressunt differentiȩ. incorde.
infacto. in consuetudine. tanquã tresmortes. Un a

Expanded text:
mittit invitus. Verumtamen delectatio ante conmittit invitus. Verumtamen delectatio ante consuetudinem vel nulla est, vel tam tenuis ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum illicita est. Cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. Si autem etiam in factum processerit, videtur satiari et exstingui cupiditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincere difficillimum est: et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat, et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adjutore superabit; ac sic in pristinam pacem atque ordinem et vir Christo, et mulier viro subjicitur . 35. Sicut ergo tribus gradibus ad peccatum pervenitur, suggestione, delectatione, consensione; ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tanquam tres mortes: una
Abbreviated transcription (Latin):
corporaliũ motu. Quia et siqua talia fanta smata in tus
uersant᷑ in anima : de corpore forinsecus tracta sunt
Et siquis occultos prȩter istosquinq sensus motus corporis
animã tangit: est etiã ipse tẽporalis & lubricus et
ideo quanto illabit̾ occultius ut cogitationẽ conangat.
tanto canuenientius serpenti cõparatur. Ria ergo hȩc
ut dicere cȩperã similia sunt illi gestȩ rei quȩ ingenesi
scripta .ẽ. ut quasi a serpente fiat suggestio & quȩlam
suasio. in appetiai autẽ carnali tanquã in eua delec¬
tatio. inratione uero tan quã in uiro consensio. Quib
ꝑ actis: tanquã de paradi so. hoc. ẽ. debeatissima luce
iufatiȩ in morte homo expellit̾. iustissime omnino
Non enĩ cogit qui suadet. Et om̃s naturȩ in ordine suo
gradibussuis pulchrȩ sunt: sed de superiorib inquib
rationalis animꝰ ordinatus .ẽ. ad inferiora non est
declinandũ. Nec quisquã hoc facere cogit᷑. Et ideo
sifecerit : iusta dei lege punitur. Non enĩ hoc com¬

Expanded text:
corporum motu; quia et si qua talia phantasmata intus versantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt; et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus; et ideo quanto illabitur occultius ut cogitationem contingat, tanto convenientius serpenti comparatur. Tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio; in appetitu autem carnali, tanquam in Eva, delectatio; in ratione vero, tanquam in viro, consensio: quibus peractis, tanquam de paradiso, hoc est, de beatissima luce justitiae in mortem homo expellitur ; justissime omnino. Non enim cogit qui suadet. Et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt: sed de superioribus in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. Nec quisquam hoc facere cogitur; et ideo si fecerit, justa Dei lege punitur: non enim hoc com
Abbreviated transcription (Latin):
nicationis. sicut et uiro. Considerandũ. ẽ. itaq qͣti nꝰ
fornicationẽ in tellige . debeamꝰ : & consulendus ut
cȩperamus apłs. Sequitur enĩ & dicit. Cȩteris autẽ
ego dico non dñs. Hic primo uidendũ est qͥb: cȩteris.
Dicebat en ĩ superius ex dni ꝑ sona his qui sunt in con¬
iugio : nunc uero ex sua ꝑsona cęteris dicit. frgo
fortasse his quinon sunt in coniugio. sed ñ hoc seqͥtur
Ita enĩ sub iungit. Si quis frater habet uxorẽ infide¬
lẽ. & hȩc consentit habitare cũ illo. non dimittat
illã Ergo etiã nunc his dicit qui sunt in coniugio
Quid sibi ergo uult quod ait cęteris. nisi quia suꝑius
eis loquebatur. qui sic copulati erant ut pariter infi¬
de xp̃i essent: Cȩteris uero nunc dicit. id .ẽ. eis qui
sic copulati sunt : ut non ambo fidelessint. Sed qͥd
eis dicit : Si quisfr̃ habet ixorẽ infidelẽ. & hȩc con¬

Expanded text:
nicationis, sicut et viro. 44. Considerandum est itaque quatenus nicationis, sicut et viro. 44. Considerandum est itaque quatenus fornicationem intelligere debApostolus. Sequitur enim et dicit, Caeteris autem ego dico, non Dominus. Hic primo videndum est quibus caeteris; dicebat enim superius ex Domini persona iis qui sunt in conjugio, nunc vero ex sua persona caeteris dicit: ergo fortasse iis qui non sunt in conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec con
Abbreviated transcription (Latin):
neat sine uxore. aut reconcilietur uxori: Non enĩ
male reconciliaretur uir illi mulieri. quã cũ lapi¬
inceps nepecces. Quia & qui dicit nonlicet dimit¬
tere uxorẽ sine causa fornicationis: cogit retinere
uxorẽ sicausa fornicationis non fuerit Si aut̃ fuerit:
non cogit dimittere sed ꝑmittit : sicut dicitur. Non
liceat mulieri nubere alter : nisi mortuo uiro: Si
ante uiri mortẽ nupsẽrit : rea est: Si post uiri mortẽ
nonnupserit : non . ẽ. rea Non enĩ iussa est nubere : sed
ꝑmisia. Si ergo par forma est in isto iure coniugii in¬
ter uirũ & mulierẽ. usq ad eo ut non tantũ defemina
idem apłs dixerit. mulier non habet potestatẽ sui
corporis sed uir: sed etiã de illo nontacuerit dicens: ⁊¬
similit̃ & uir sui corporis potestatẽ non habet sed
mulier. Si ergo similis formaest̃ : non o portet in¬
telligi licere mulieri uirũ dimittere nisi causa for¬

Expanded text:
neat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim neat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapiinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet intelligi licere mulieri virum dimittere, nisi causa for
Abbreviated transcription (Latin):
eã fornicationẽ credamꝰ dictã quȩ instupris cõmit¬
titur. an quẽ ad modũ scripturȩ solent fornicationẽ
uocare sicut supra dictũ est omnẽ illicitã corruptionẽ
sicut . ẽ. idolatria uel auaritia . & ex eo iamomĩs trans¬
gressio legis ꝓpter illicitã concupiscentiã. Sed con¬
sulamꝰ apłm nealiquid temere dicamꝰ his qui sunt
in coniugio inquit p̃cipio non ego sed dñs. uxorem
auiro non discedere. Quod si discesserit manere in¬
nuptã : aut uiro suo reconciliari. Potest enĩ fieri
ut discedat ea causa qua dñs ꝑmisit. Aut sĩ feminȩ
licet uirum dimittere etiã prȩt̾ causam fornicatio¬
nis & non licet uiro quid respondebimꝰ dehoc quod
dicit posterius. & uir uxorẽ non dimittat: Qua re
non addidit excepta causa fornicationis qͦd dñs ꝑ¬
mittit. nisi quia similẽ formã uult intelliq. ut si
dimiserit quod causa fornicationis ꝑmitatur. ma¬

Expanded text:
eam fornicationem credamus dictam quae in stupris commiteam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Sed consulamus Apostolum, ne aliquid temere dicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, ma
Abbreviated transcription (Latin):
societatẽ sine ulla corporũ cõmixtione habensuxo¬
rem tanquã non habens quod .ẽ. in coniugio xp̃ia¬
norũ excellentissimũ atq sublime : ut tam̃ oderit
in ea nomen tẽporalis necessitaas. & diligat spẽ sẽpi¬
ternȩ beatitdinis. O dimꝰ enĩ sine dubio qͦd certe
ut aliquando non sit optamꝰ : sicut istã p̃sentis tẽpo
remꝰ futurã quȩ non est tẽpori obnocia: ꝓ hac enim
uita positaẽ anima: dequa ibi dictum .ẽ. qui non
oderit insuꝑ &animã suã non potest m̃s esse discpls
huic namq uitȩ cibus est necessarius iste corruptibi¬
lis : de quo ipse dñs dicit Nonne anima plus est quã
ȩsca idẽ. hȩc uita cuinecessaria est ȩsca : Et quod
dicit ut animã suã ponat ꝓouib suis: hanc utiq
hic altera questio. cũ dñs causa fornicationis ꝑmit¬
tat dimita uxorẽ quatinꝰ hoc loco intelligenda sit
fornicatio utrũ quo usq intelligunt om̃s id est ut

Expanded text:
societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxosocietatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentiremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique VI.--43. Exoritur hic altera quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ꝓuenire quodsibi. id est ut ad regnũ cȩlorum
correctus renouatusq perueniat. Hoc & depatre & de
matre et cȩteris uinculis sanginnis intelligendũ ÷
ut in eis oderimꝰ qͦd genꝰ humanũ nascendo & mori¬
endo sortitũ est. Diligamus autẽ quod nobiscum
potest ad illa regna ꝑduci ubinemodicit pat̾ m̃s.
sed om̃s unideo pater noster. Nec mater mea : sed
omnes illi iherusa lẽ mater nrã. Nec frater meus.
sed om̃s de om̃ib frat̃ noster. Coniugiũ uero cũ illo
simul nobis in unũ redactis quasi unius coniugis
erit : qui nos ꝓdestitutione huiꝰ sȩculi sui sanguinis
effusione liberauit. Necesse . ẽ. ergo ut oderit ea quȩ
transeunt discipulus xp̃i : in his quossecũ ad ea uenire
desiderat quȩ semꝑ manebunt: et tanto magis hȩc
in eis oderit: quanto magis diligit. Potest igitur xp̃i¬
iã non nullo gradu potest. eẽ. laudabile siue fraternã

Expanded text:
velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater nostra: nec Frater meus; sed omnes de omnibus, Frater noster: conjugium vero cum illo simul nobis in unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur chriationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq sialiquẽ bene xp̃ianũ quitamen habet uxorẽ
quã uis adhuc cũ ea filios generet. in terrogẽ utrũ in
illo regno habere uelit uxorẽ : memor utiqͦ ꝓmissorũ
dei &uitȩ illius ubi corruptibile hoc induet incorrupti¬
onẽ & mortale hoc induet immortalitatẽ : iã magno
uel certe aliquo amore sus pensus. cũ exsecratione res¬
pondebit se uehem̃ter id nolle. Rursus sunterrogẽ
utrũ urcorẽ sua post resurrectionẽ accepta angelica
immutatione quȩ sc̃ĩs ꝓmittitur secumibi uiuere ue¬
lit ta uehem̃ter se iduelle quã illud nolle responde¬
bit. Sic inuenit᷑ bonus xp̃ianꝰ diligere inuna semi¬
na creaturã dei quã reformari & renouari desi derat.
odisse autẽ conuinctionẽ copulationemq corrupabi¬
lẽ atq mortalẽ: hoc est diligere in ea quod homo est.
odisse quod uxor est: Ita etiã diligit inimicũ non in
quantũ inimicus .ẽ. sed in quantũ homo est: ut hoc ei

Expanded text:
Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est; ut hoc ei
Abbreviated transcription (Latin):
& matrẽ &uxorẽ & filios ⁊ frs Utrumq enĩ iub&
qui ad regnũ cęloꝵ uocat. Et quomodo hȩc non sint
contraria in terse. ipso duce ostendere facile est
sed ea intellecta implere difficile. Regnũ enim
uocare dignatus. ẽ. non habet huiꝰ modi necessitudi¬
nes temporales. Non enĩ. ẽ. iud ȩus. neq grecus. neq
masculus. neq femina. neq seruus. nec liber: sed
omiã & in omĩbus xec. Et ipse dñs dicit. In re surre¬
ctione enĩ neq nubent neq uxores ducent: sed er̃
sic̃ angłi incęlis. O portet ergo ut quisquis illius
regni uitã iam hic meditari uoluerit: oderit non
ipos homines: sed istas necessitudines tẽporales
quib ista quȩ transitura est uita fulcitur quȩ nas¬
cendo & moriendo ꝑ agitur. quod qui nonodit.
non dũ amat illã uitã ubinulla erit condicionas¬
cendi atq moriendi quȩ copulat terrena coniuga

Expanded text:
et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contraria inter se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et vocare dignatus est, non habet hujusmodi necessitudines temporales. Non enim est Judaeus, neque Graecus, neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit, nondum amat illam vitam ubi nulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41.
Abbreviated transcription (Latin):
dimita coniugẽ uetat. Non enĩ dimitat: quicũ ea
non carnalit̃ sed spirita liter uiuit. & illud seruatur
quod ꝑ apłm dicitur. Reliquum est ut qͥhabent u to
re animũ paruulorũ quitam̃ secundũ p̃cepta dnĩ
iã uiuere gestiunt. quod alio loco ipse dñs dicit.
Quis quis uenit ad me & nonodit patrẽ suũ & iatrẽ
& uxorem & filios & fr̃s & sorores insuꝑ & animã
suã : non potest m̃s eẽ. discipulus. Uideri enĩ potest
contrariũ minus intelligentib. quodhic uetat di¬
mitti uxorẽ excepta causa fornicationis : alibi
autẽ discipulũ suũ negat. ẽẽ. posse quen quã qͥ non
oderit uxorẽ. Quod si ꝓpter concubitũ diceret: non
etiã patrẽ & matrem & frs in eadẽ conditione pone¬
ret. Sed quã uerũ est quod regnũ cęlorũ uim patit᷑.
& qui uim faciunt diripiunt illud. Quanta enĩ ui
opus .ẽ. ut homo diligat inimicos. & oderit patrem.

Expanded text:
dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit: et illud servatur, quod per Apostolum dicitur, Reliquum est ut qui habent uxore animum parvulorum, qui tamen secundum praecepta Christi jam vivere gestiunt, quod alio loco ipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sororesuam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem conditione poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et oderit patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
rei apłs paulus terminũ ostendit quia tã diuobser¬
uandũ dicit quã diu uir eiꝰ uiuit . Illo autẽ mortuo.
dat nubendi licentiã lanc enĩ etiã ipse regulã tenu¬
it : et in ea non suũ consiliũ sicut innonnullis monitis
sed p̃ceptũ dnĩ iubentis ostendit cũ ait. Fis autem
nuptã aut uiro suo reconciliari. Et uir ucorẽ nedi¬
mittat. Credo simili forma ut si dimiserit nonducat
aliã aut reconcili&rur ixori fieri enĩ potest ut
dimittat uxorẽ causa fornicationis quã dñs exceptã
esse uoluit lã uero sinec illi nubere conceditur uiuo
uiro aquorecessit. neq huic alterã ducere uiua icore
quã dimisit : multo minꝰ fas est illicita eũ cũ quib lib&
stupra cõmittere. Beatiora sane coniugia uidicandas.
quȩ siue filuis ꝓcreatis. siue etiã ista terrena ꝓle con¬
tẽpta. continentiã interse pari consensu seruare
potuerint. Quia neq contra illud p̃ceptũ fit quo dñs

Expanded text:
rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu obserrei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem nuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. łgo autẽ dico uobis. Quicumq dimiserit uxorẽ
suã excepta causa fornicationis: facit eã moechari. Et qͥ
solutã auiro duxerit: moechatur. Non enĩ qui p̃cȩpit
dari libellũ repudii. hoc p̃cepit ut uxor dimittatur:.
sed qui dimiserit inquit detei libellũ repudii. ut
iracundiã temerariã ꝓicientis uxorẽ libelli cogitato
temperaret. Quiergo dimittendi morã quȩsiuit.:
significauit quantũ potuit duris hominib senolle
discidiũ. Et ideo ipse dñs alio loco dehoc introgatus
ita respondit. Hoc moyses ꝓpt̃ duritiã uestrã fecit
rẽ cũ cogitaret libella repudii dato iã sine peri¬
culo eã posse alteri nubere : facile placaret᷑. Dñsergo
ad illud confirmandũ ut non facile uxor dimittat᷑
solã causã fornicationis excepit. cęteras uero uniũsas
molestias siquȩ forte extiterint. iubet ꝓfide con¬
iugali & ꝓcastitate fortiter sustineri: Et mȩchũ dicit
etiã uirũ. qui eã duxerit quȩ soluta est auiro. cuius

Expanded text:
dicit, Ego autem dico vobis, Quicumque dimiserit uxorem suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita resprem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse alteri nubere, facile placaretur. Dominus ergo asolam causam fornicationis excepit, ceteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
habere non phibeant᷑ uxores. Quae cũ magna
uoce et magna indignatione dixeritis: ego uosle¬
nius in t̃rogabo adhunc modũ. Nonne uos estis
qui filios gignere eo qđ animȩ ligent᷑ in carne gra¬
uius putatis. eẽ. peccatũ quã ipsũ concubitũ. Nonne
uos estis qui nos soletis monere ut quantũ fieri posset
obseruaremus tempus: quod ad conceptũ mulier post
genitaliũ uiscerũ purgationẽ apta. eẽt. eoq tẽpore
a concubitu tẽperaremꝰ ne carni anima implicaret᷑
Ex quo sequit᷑ ut non liberorũ ꝓcreandorũ causa sed siti¬
andȩ libidinis habere coniugẽ censeatis. Nuptiȩ aũt
ut̃ ipse nuptiales tabulȩ clamant liberorũ ꝓcrean¬
dorũ causa marẽ feminãq coniungunt Iuisquis
ergo ꝓcreare liberos quã concumbere grauius. eẽ.
dicit peccatũ. ꝓhibet utiq nuptias & non iã uxo¬
rem sed meretricẽ feminã facit. quȩ donatis sibi

Expanded text:
habere non prohibeantur uxores. Quae cum magna habere non prohibeantur uxores. Quae cum magna voce et magna indignatione dixeritis, ego vos lenius interrogabo ad hunc modum: nonne vos estis qui filios gignere, eo quod animae ligentur in carne, gravius putatis esse peccatum, quam ipsum concubitum? Nonne vos estis qui nos solebatis monere, ut quantum fieri posset, observaremus tempus, quo ad conceptum mulier post genitalium viscerum purgationem apta esset, eoque tempore a concubitu temperaremus, ne carni anima implicaretur? Ex quo illud sequitur, ut non liberorum procreandorum causa, sed satiandae libidinis habere conjugem censeatis. Nuptiae autem, ut ipsae nuptiales tabulae clamant, liberorum procreandorum causa, marem feminamque conjungunt: quisquis ergo procreare liberos quam concumbere gravius dicit esse peccatum, prohibet utique nuptias; et non jam uxorem, sed meretricem feminam facit, quae donatis sibi
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ista paulo amplior cuius certe fȩtus minor est
quã illa. Hoc iã sequit᷑ ut apis quoq sine culpa perima¬
tur cuius pullus uix huio muscȩ coȩquat᷑. Inde ad locus¬
tȩ pullũ et locustam. inde adpullũ muris et murem.
Et ne longum faciam. nonne uidetis his gradib adele¬
phantũ ꝑueniri ut om̃ino recusare non possit in¬
gentẽ illã beluã sine culpa se occidere quisquis ꝓpt̃
paruulũ corpus int̾fectionẽ pulicis peccatũ. eẽ non
putat. Sed iã etiã dehuius modi nugis satis dictum
est castitas ur̃a. Non enĩ concubitũ sed ut longe antea
aba postolo dictũ.ẽ. Uere nuptias ꝓhibetis. Iuae
talis oꝑis una . ẽ. honesta defensio. Hic non dubito uos
esse clamaturos inuidiãq facturos dicendo castita¬
tẽ ꝑfectam uos uehement̃ cõmendare aq laudare.
non tam̃ nuptias ꝓhibere. Quando quidẽ auditores
urĩ quorũ apud uos scđs ẽ gradus ducere atq

Expanded text:
etiam ista paulo amplior, cujus certe fetus minor est etiam ista paulo amplior, cujus certe fetus minor est quam illa. Hoc etiam sequitur, ut apis quoque sine culpa perimatur, cujus pullus huic muscae coaequatur. Inde ad locustae pullum et locustam, inde ad pullum muris et murem. Et ne longum faciam, nonne videtis his gradibus ad elephantum perveniri, ut omnino recusari non possit ingentem illam belluam sine culpa se occidere, quisquis propter parvulum corpus interfectionem pulicis peccatum esse non putat? Sed jam etiam de hujusmodi nugis satis dictum est castitas vestra. Non enim concubitum, sed ut longe ante ab Apostolo dictum est, vere nuptias prohibetis , quae talis operis una est honesta defensio. Hic non dubito vos esse clamaturos, invidiamque facturos, dicendo, castitatem perfectam vos vehementer commendare atque laudare, non tamen nuptias prohibere; quandoquidem auditores vestri, quorum apud vos secundus est gradus, ducere atque
Abbreviated transcription (Latin):
ergo occiditur uel sorex uel anguis uel scorpio. quos
de humanis cadaueribus nasci auobis potissimũ solemus
audire. Sed obscura omitto et incerta. Deapib certe ẽ¬
fama cȩlebrior qđ deboũ cadauerib: orunt᷑. Ergo oc¬
cidunt᷑ impine. At si hoc quoq dubiũ.ẽ. nemo fere
descarabeis dubitat quin defimo inpila rotundato ab
his atq obruta existant. Haec igit᷑ animantia et alia
quȩ ꝑsequi longũ .ẽ. sordidiora certe debetis opinari
quã pediculos nros. Et tam̃ illa occidere nefas uobis ui¬
detur. His aũt parcere stultũ. nisi forte qđ sunt haec
animalia parua contẽnitis . Sane si ita .ẽ . ut animal
qđ breuius. ẽ. eo contẽptius. eẽ. debext. necesse est came¬
lum homini p̃feratis. huc accedit illa gradatio quae
cũ uos audirẽ nos sȩpe turbauit. Nulla enĩ causa est
cur ꝓpt̃ paruum corporis modulũ pulex necandus sit
Non etiã musca quae in faba gignit᷑. et si haec cur non

Expanded text:
ergo occiditur vel sorex, vel anguis, vel scorpio, quos ergo occiditur vel sorex, vel anguis, vel scorpio, quos de humanis cadaveribus nasci, a vobis potissimum solemus audire. Sed obscura omitto et incerta. De apibus certe fama est celebrior, quod de boum cadaveribus oriantur. Ergo occiduntur impune. At si hoc quoque dubium est, nemo fere de scarabeis dubitat, quin de fimo in pilam rotundato ab his atque obruto existant. Haec igitur animantia et alia quae persequi longum est, sordidiora certe debetis opinari, quam pediculos vestros; et tamen illa occidere nefas vobis videtur, his autem parcere stultum: nisi forte quod sunt haec animalia parva contemnitis. Sane si ita est, ut animal quo brevius est, eo contemptius esse debeat, necesse est camelum homini praeferatis. 64. Huc accedit illa gradatio, quae cum vos audirem, nos saepe turbavit. Nulla enim causa est cur propter parvum corporis modulum, pulex necandus sit, non etiam musca quae in faba gignitur. Et si haec, cur non
Abbreviated transcription (Latin):
catis hominẽ fenore trucidari. Ecce in est appe¬
tenda et p̃dicanda iustitia. anpotius ex se¬
cranda et damnanda fallacia:: Hecine est
miscđia memorabilis. an ex secrabilis potius inimi¬
nitas: quid quod anece animaliũ nec uos ipsi in po¬
diculis et inpulicib et cimicib tẽperatis. magnãq
huius rei defensionẽ putatis quod has. eẽ sordes
nr̃orũ corporũ dicitis. Quod pͥmo aꝑte falsũ depu¬
lice et cimice dicit᷑. Cui enĩ non manifestũ. ẽ. hȩe anima¬
lia non denr̃o corpore existere : Deinde si concubitum
uehementius ex secramini quod nimiũ uidere uultis.
cur non uob mundiora uident᷑ animalia quȩ sine con¬
cubitu denrã carne nascunt᷑ :: quanquã enĩ post ea
coeundo pariant. non tam̃ nobis coeuntib de nr̃o
corpore primo nascunt᷑. lam uero si quaecũq deui¬
uentib: gignunt᷑ corporib: sordidissima sunt pu¬
tanda multo magis quȩ cũq demortuis : Impunius

Expanded text:
catis hominem fenore trucidari. Haeccine est appecatis hominem fenore trucidari. Haeccine est appetenda, et praedicanda justitia, an potius exsecranda et damnanda fallacia? Haeccine est misericordia memorabilis, an exsecranda potius immanitas? 63. Quid quod a nece animalium nec vos ipsi in pediculis et pulicibus et cimicibus temperatis? Magnamque hujus rei defensionem putatis, quod has esse sordes nostrorum corporum dicitis. Quod primo aperte falsum de pulice et cimice dicitur. Cui enim non manifestum est haec animalia non de nostro corpore existere? Deinde si concubitum vehementius exsecramini, quod nimium videri vultis, cur non vobis mundiora videntur animalia, quae sine concubitu de nostra carne nascuntur? quanquam enim postea coeundo pariant, non tamen nobis coeuntibus de nostro corpore primo nascuntur. Jam vero, si quaecumque de viventibus gignuntur corporibus, sordidissima sunt putanda, multo magis quaecumque de mortuis. Impunius
Abbreviated transcription (Latin):
pondebitis despinis herbisq in utilibus quas euel¬
lendo in agris. purgandis agricolȩ necant. nec
ex his uobis possunt cibos aliquos exhibere. quomͦ
adueniã ꝑtinebit tanta uastatio unde nulla. ẽ.
ȩsca scõrũ An forte quic qͥd peccatũ fuerit ut fru¬
ges et poma ꝓficiant. et deipsis frugib: et pomis
aliquid comedendo dissoluitis: quid si ergo agros
locustȩ aut mures et sorices uastent. quod sȩpe ac¬
cidere manifestũ .ẽ. impune aba gricola ur̃o au¬
ditore necabunt᷑  quia ideo peceat ut fructus
ꝓficiant. Hic certe co artamini. aut enĩ conce¬
ditis auditorib in t̃fectionẽ animaliũ quã ur̃
auctor concedere noluit. aut eos abagri etiam
cultura ꝓhibebitis quã ille concessit. Iuanquã
sepe etiã dicere audeatis feneratorẽ innocentiorẽ
.eẽ. quã rusticũ. Usq ad eo melonib: quã hominib:
estis amiciores. Siquidẽ illi nelȩdant᷑ melius iudi¬

Expanded text:
pondebitis de spinis herbisque inutilibus, quas evelpondebitis de spinis herbisque inutilibus, quas evellendo in agris purgandis agricolae necant, nec ex his vobis possunt cibos aliquos exhibere? Quomodo ad veniam pertinebit tanta vastatio, unde nulla est esca sanctorum? An forte quidquid peccatum fuerit ut fruges et poma proficiant, et de ipsis frugibus et pomis aliquid comedendo dissolvitis? Quid si ergo agros locustae aut mures et sovices vastant, quod saepe accidere manifestum est? impune ab agricola vestro auditore necabuntur, quia ideo peccat ut fructus proficiant? Hic certe coarctamini. Aut enim conceditis auditoribus interfectionem animalium, quam vester auctor concedere noluit, aut eos ab agricultura etiam prohibebitis, quam ille concessit. Quanquam saepe etiam dicere audeatis feneratorem innocentiorem esse quam rusticum; usque adeo melonibus quam hominibus estis amiciores. Si quidem illi ne laedantur, melius judi
Abbreviated transcription (Latin):
nunt᷑ non sit nefas occidere. Nefas. eẽ dicitis
Non ergo ꝓpt̃ cognationẽ principũ nescio quo¬
rũ abanimantiũ nece auditores ur̃o s ꝓhibetis.
Aut si generalem cognationẽ om̃ium ẽẽ. corporũ
dicitis : arbores quoq ad eandẽ principũ offensi¬
auditoribus. Redit᷑ ergo ad illud inualidũ ea quȩ
instipibus auditores ledunt expiari ꝑfructus quos
ad eccłam urãm ferunt. Dictũ . ẽ. enĩ hoc modo¬
posse eos qui inmacello laniant animalia carnesq
uenditant si urĩ auditores sint suaq luera com¬
paratis frugib uobis conferant cedẽ ilam coti¬
dianã sibi licere contemnere. et quio quid in ea
peccati est uestris epulis aboleri. Iuod sidicatis
quẽ ad modũ depomis et deholerib conferendũ
fuisse ut illa in t̾fectione ueniã mereret᷑. Quod qͥa
fieri non potest electi enĩ non edunt carnẽ. tẽpe¬
randũ . eẽ. auditorib: anece animaliũ. Iuid res¬

Expanded text:
nuntur, non sit nefas occidere? Nefas esse dicitis. nuntur, non sit nefas occidere? Nefas esse dicitis. Non ergo propter cognationem principum nescio quorum, ab animantium nece auditores vestros prohibetis. Aut si generalem cognationem omnium esse corporum dicitis, arbores quoque ad eamdem principum offensiandatum auditoribus. Reditur ergo ad illud invalidum, ea quae in stirpibus auditores laedunt, expiari per fructus quos ad ecclesiam vestram ferunt. Dictum est enim hoc modo, eos qui in macello laniant animalia carnesque venditant, si vestri auditores sint, suaque lucra comparatis frugibus vobis conferant, caedem illam quotidianam sibi licere contemnere, et quidquid in ea peccati est, vestris epulis aboleri. 62. Quod si dicatis, quemadmodum de pomis et de oleribus, conferendum fuisse ut illa interfectio veniam mereretur; quod quia fieri non potest electi enim non edunt carnem, temperandum esse auditoribus a nece animalium: quid res
Abbreviated transcription (Latin):
rae obscuritate ꝑfugium. Cȩlestes enĩ ait principes qui
degente tenebrarũ capti atq uincti a conditore mun¬
di in illis ordinati sunt locis. sua quisq int̾ra possi
dee animalia desuo scilicet genere ac styrpe uenien¬
tia qui ꝑemptores eorũ reos tenent. nec dehoc mun¬
do exire ꝑmittunt. penisq illos quib: possunt et erucu¬
tib: at terunt: Quis imperitorũ non haec formidet. et
qui intanta obscuritate nichil uidet hoc ita ut dicit᷑ non¬
eẽ. arbitret᷑ sed ego institutũ non relinquã meum.
cui ds̃ aderit ut aꝑtissima ueritate obscura mendacia re¬
fellant᷑. Iuaero enĩ sianimalia quȩ interris sunt et
in aquis de illo genere principũ ꝑsuccessionẽ ꝓlis & oꝑi¬
tionẽ concubitus ueniunt. cũ ad illos abortiuos fȩtus
reuocat᷑ origo nascentiũ. Iuaero inquã si ita .ẽ. utrum
apes et ranas &alia multa quȩ sine concubitu gig¬

Expanded text:
rae obscuritate perfugium. Coelestes enim, ait, principes, qui rae obscuritate perfugium. Coelestes enim, ait, principes, qui de gente tenebrarum capti atque vincti, a Conditore mundi in illis ordinati sunt locis, sua quisque possidet in terra animalia, de suo scilicet genere ac stirpe venientia: qui peremptores eorum reos tenent, nec de hoc mundo exire permittunt, poenisque illos quibus possunt, et cruciatibus atterunt. Quis imperitorum haec non formidet, et qui in tanta obscuritate nihil videt, hoc ita ut dicitur esse non arbitretur? Sed ego institutum non relinquam meum, cui Deus aderit, ut apertissima veritate obscura mendacia refellantur. 61. Quaero enim, si animalia quae in terris sunt et in aquis, de illo genere principum per successionem prolis et operationem concubitus veniunt, cum ad illos abortivos fetus revocatur origo nascentium; quaero, inquam, si ita est, utrum apes, et ranas, et alia multa, quae sine concubitu gig
Abbreviated transcription (Latin):
fecta uulneribus quã ex illis pullulans locis tã certȩ ex-¬
ultatione reuiresceret. Verũ tam̃ cur maius nefas puta¬
tis animalia quã stipes cedere. cũ ille uobis puriorẽ ani¬
mã quã carnes habere uideant᷑. Fit inquit compensa¬
tio quaedã cũ eorũ quae deagris auferunt᷑ pars aliqua
dat᷑ electis sanctisq purganda. lam superius ista fru¬
strata sunt : satisq demonstratum ẽ. quantũ ex istimo
nulla ratione dici plus esse infrugib: partis illius bonȩ
quã in carnibus. Sed si uendendis carnib: uictũ quisq
sustentet. atq om̃e talis negotii lucrum in emendis
electorũ ur̃orũ cibis consumat. pluresq iste afferat san¬
ctis escas quã a gricola et rusticus. nonne xadẽ com¬
pensatione sibi animantia licere perimere clamita¬
bit : est inquit alia quaedã secretissima ratio Non
enĩ de est homini callido aduersus indoctos innatu¬

Expanded text:
fecta vulneribus, quam ex illis pullulans locis, tam certa exsfecta vulneribus, quam ex illis pullulans locis, tam certa exsultatione reviresceret. 60. Verumtamen cur majus nefas putatis animalia quam stirpes caedere, cum illae vobis puriorem animam quam carnes habere videantur? Fit, inquit, compensatio quaedam, cum eorum, quae de agris auferuntur, pars aliqua datur electis sanctisque purganda. Jam superius ista frustrata sunt, satisque demonstratum est, quantum existimo, nulla ratione dici plus esse in frugibus partis illius bonae quam in carnibus. Sed si vendendis carnibus victum quisque sustentet, atque omne talis negotii lucrum in emendis electorum vestrorum cibis consumat, pluresque istis afferat sanctis escas quam agricola et rusticus; nonne eadem compensatione sibi animantia licere perimere clamitabit? Est, inquit, alia quaedam secretissima ratio. Non enim deest homini callido adversus indoctos in natu
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquantũ ab ouiũ sanguine tẽperet et ex illo uin¬
culo corporis anima scđm uos rationalis int̃fecta
belua liberet᷑. Et abhac quidẽ cede auditores etiam
uros ꝓhibetis. Maior enĩ uidet᷑ quã in arboribus. hic
uros sensus corporeos uidelicet non multũ imꝓbo.
Uidemus enĩ et uocib sentimus cũdolore mori animan¬
tia . quod quidẽ homo contẽpnit inbestia cũqua scilicet
rationabilem animã non habente nulla legis societate
copulat᷑. Sed eosdẽ urõs sensus in intuendis arborib:
quaero et uos cȩcos ꝓrsus inuenio. Ut enĩ omit tam
qđ nullis motib: in ligno sensus doloris apparet. quid ma¬
nifestius quã tumc se optime habere arborẽ cũ iuget. cũ
frondet cũ florib: leta. fructib opulenta . ẽ. ad hoc ei ple¬
rũq ac maxime putatione prestat᷑. Iuod si ferrũ sic
sentiret ut uultus contabesceret. potius tottantisq af¬

Expanded text:
ut aliquantum ab ovium sanguine temperet; et ex illo vinut aliquantum ab ovium sanguine temperet; et ex illo vinculo corporis, anima secundum vos rationalis, interfecta bellua liberetur? Et ab hac quidem caede auditores etiam vestros prohibetis: major enim videtur quam in arboribus. Hic vestros sensus, corporeos videlicet, non multum improbo. Videmus enim et vocibus sentimus, cum dolore mori animantia, quod quidem homo contemnit in bestia, cum qua scilicet rationalem animam non habente, nulla legis societate copulatur. Sed eosdem vestros sensus in intuendis arboribus quaero, et vos caecos prorsus invenio. Ut enim omittam quod nullis motibus in ligno sensus doloris apparet, quid manifestius quam tunc se optime habere arborem cum viget, cum frondet, cum floribus laeta, fructibus opulenta est? At hoc ei plerumque ac maxime putatione praestatur. Quod si ferrum sic sentiret, ut vultis, contabesceret potius tot tantisque af
Abbreviated transcription (Latin):
errore manans. Siquis enĩ ꝑmorbũ corpore dissolu¬
to fessus abitinere ac pene semi animis inuia iacet.
nichil ualens amplius quã ut cũq uerba ꝓferre cui
ꝓsit ad stringendũ corpus pirũ dari. teq transeumn¬
tẽ ut subuenias oret atq obsecret ut dearbore ꝓxi¬
ma aqua nullo humano nullo deniq uero iure ꝓ¬
hiberis pomũ adferas homini post paululũ nisi fe¬
ceris morituro. tuuir xp̃ianus et sc̃s transibis po¬
tius et hominẽ sic affectũ p̃cantẽq deseres ne ar¬
bor ploret dũ fructus demit᷑. et tu signaculi dissolu¬
tor ad penas manicheias destineris.
Omores et in nocentiã singularẽ: Sed iã denece ani¬
maliũ requirã quod mouet. Et multa quidẽ huius¬
modi. etiã in hoc genere dici possunt. Nã quid oberit
animȩ iupi qui lupum int̾fecerit. cũ et lupus ille quã¬
diuuiuit lupiis futurus sit nec ulli obtẽperet p̃dicatori

Expanded text:
errore manans. Si quis enim per morbum corpore dissoluerrore manans. Si quis enim per morbum corpore dissoluto, fessus ab itinere, ac peste semianimis in via jaceat, nihil valens amplius quam utcumque verba proferre, cui prosit ad stringendum corpus pirum dari, teque transeuntem ut subvenias oret, atque obsecret ut de arbore proxima, a qua nullo humano, nullo denique vero jure prohiberis, pomum afferas homini, post paululum nisi feceris morituro; tu vir christianus et sanctus transibis potius, et hominem sic affectum precantemque deseres, ne arbor ploret dum fructus demitur, et tu signaculi dissolutor ad poenas manichaeias destineris. O mores et innocentiam singularem! 59. Sed jam de nece animalium requiram quod movet, et multa quidem hujusmodi etiam in hoc genere dici possunt. Nam quid oberit animae lupi, qui lupum interfecerit: cum et lupus ille, quamdiu vivit, lupus futurus sit, nec ulli obtemperet praedicatori,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterte abalio admitti uelis. Nolle te dicis
Q uomodo ergo subuenit᷑ illi diuinȩ parti quae
in lactucis et inporris iacet. si nemo hȩc euellat
et ad sanctos purganda deferat de inde
tuipse transiens ꝑx grũ inquo tibi iure amicitiȩ
decerpendi qualibet potestas dat᷑. si fico uideris
coruũ imminentẽ . quid facies : Nonne ex opinione
tua ficus ipsa tecũ loqui et dep̃cari miserabiliter
uidet᷑ ut eã ipse decerpas et sancto uentre purifican¬
dã resuscitandãq sepelias potius quã coruus ille deuo¬
rans tã funesto corpori misceat xtq in alias for¬
mas inlicandã cruciandãq transmittat: Qud te
crudelius siuerũ .ẽ. qͥd ineptius si falsũ est: quid ma¬
gis contrariũ disciplinȩ urãe si signaculũ solueris.
qͥd te inimicitius dĩ menbro si custodiueris: sed hoc
ex urã opinione falsa et nugatoria. Nã certa et ma¬
nifesta crudelitas inuob. ẽe. conuincit᷑ ex eodẽ ipso

Expanded text:
propter te ab alio admitti velis. Nolle te dicis. propter te ab alio admitti velis. Nolle te dicis. Quomodo ergo subvenitur illi divinae parti, quae in lactucis et in porris jacet, si nemo haec evellat, et ad sanctos purganda deferat? Deinde, tu ipse transiens per eum agrum, in quo tibi jure amicitiae decerpendi quod libet potestas datur, si fico videris corvum imminentem, quid facies? Nonne ex opinione tua, ficus ipsa tecum loqui et deprecari miserabiliter videtur, ut eam ipse decerpas, et sancto ventre purificandam resuscitandamque sepelias patius, quam corvus ille devoratam funesto corpori misceat, atque in alias formas illigandam cruciandamque transmittat? Quid te crudelius, si verum est? quid ineptius, si falsum est? quid magis contrarium disciplinae vestrae, si signaculum solveris? quid te inimicius Dei membro, si custodieris? 58. Sed hoc ex vestra opinione falsa et nugatoria: nam certa et manifesta crudelitas in vobis esse convincitur, ex eodem ipso
Abbreviated transcription (Latin):
se. Sed uehementius abalio latere urgemini. quan¬
doquidẽ illas ꝑhibetis & audire uoces nr̃as. et uerba in¬
telligere. et corpora motusq corporũ intueri. cogi¬
tationes deniq ipsas ꝑspicere. Iuȩ si uera sunt cur
nichil possunt alucis apostolo discere. uel cur non¬
etiã multo facilius possunt quã nos cum in teriora
etiã mentes aspiciant. Ita enĩ magister ille qui
uos loquendo iux docet ut dicitis cogitando eas
possit erudire. quȩ sententias eius ante sermonẽ
in animo cerneret. Siuero hȩç falsa sunt. uidete
tandẽ inquo errore iaceatis. Iam quod poma ipsi
non decerpitis herbamq non uellitis. sed tamen
ab auditorib ur̃ĩs decerpi et euelli atq offerri
uobis iubetis. non ut his qui afferunt tantũ. sed ut
his etiã quae afferunt᷑ ꝓd. eẽ. possitis. quis bene
considerant ullo modo tolerauerit. Primo quia
nichil inter .ẽ. utrum ipse scelus admittas. an

Expanded text:
se. Sed vehementius ab alio latere urgemini; quanse. Sed vehementius ab alio latere urgemini; quandoquidem illas perhibetis et audire voces nostras, et verba intelligere, et corpora motusque corporum intueri, cogitationes denique ipsas perspicere. Quae si vera sunt, cur nihil possunt a lucis apostolo discere? vel cur etiam multo facilius non possunt quam nos, cum interiora etiam mentis aspiciant? Ita enim magister ille, qui vos loquendo vix docet, ut dicitis, cogitando eas posset erudire, quae sententias ejus ante sermonem in animo cernerent. Si vero haec falsa sunt, videte tandem in quo errore jaceatis. 57. Jam quod poma ipsi non decerpitis, herbamque non vellitis, sed tamen ab auditoribus vestris decerpi et evelli atque afferri vobis jubetis, non ut iis qui afferunt tantum, sed ut iis etiam quae afferuntur, prodesse possitis, quis bene considerans ullo modo toleraverit? Primo, quia nihil interest utrum ipse scelus admittas, an