comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pendiũ. p oꝑe militis̨ debitum redditur:
ñ donat᷑. ldeo dixit stipendium peccati
mors: ut morẽ peccati ñ in merito in¬
latam. sed debitum demonstraret. Grã
uͦ nͥ grãtis ẽ: grã ñ ẽ  Intelligen dũ ẽ
gͥ xeiam ipsa hominis bona merita ẽẽ. di mun̾a
ditur: Sic gͦ factꝰ ẽ. homo rectus: uit & manere
in ea rectitudine posset. ñ sine diuino adiuto¬
rio: & suo fieri ꝑuersus arbitrio. Utrum libet hoꝵ
elegisset dei uoluntas fieret: aut &iam ab illo
aut certe de illo p̾uaricante. Proinde qua
suam maluit facere quã dĩ: de illo facta ẽ
uoluntas dĩ quia ex eadem massa ꝑditio¬
nis que de illiꝰ stirpe ꝓfluxit: facit aliud
uas in honorem. aliud in contumeliam. In
honorem ꝑmiscdiam: in contum eliam per
iuditium. ut nemo głetur in homine: ac ꝑ¬
hoc nec inse.
xp̃m iħm nͥ eẽt ce ds. Sed cum factꝰẽ. adam
homo scilicet rectus. mediatore ñ opꝰ erat.
Cum uͦ genꝰ humantim peccata longe seꝑaue

Expanded text:
pendium pro opere militiae debitum redditur, non donatur. Ideo dixit: stipendium peccati mors, ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret; gratia autem nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera, ditur ? Sic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misericordiam; in contumeliam, per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac hoc, nec in se., nisi esset et Deus. Sed cum factus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separav
Abbreviated transcription (Latin):
inluminat᷑. Aut certe sic dictũ ẽ. qͥ om̃s bo¬
mines uult saluos fieri ñ quod nuliꝰ homi¬
num eẽt quẽ saluum fieri nolet: qui uir¬
tutes miraculoꝵ facere noluit apud eos
quos dicit acturos fuisse penitentiã si fecis¬
set: sed ut om̃s homines. om̃e genꝰ humanũ
intelligamꝰ ꝑ quascũq differentias distributũ
Reges. priuatos. nobiles. ignobiles. sublimes
humiles. doct̾os. in doctos in tegri corporis.
debiles. ingeniosos. tardi cordes fatuos. di¬
uites. pauꝑes. mediocres. mares. feminas.
infantes. pueros. adolescentes. iuuenes. se¬
niores. senes. In linguis om̃ib. inmorib
om̃ib. in artib om̃ĩb. in ꝓfessionib om̃ib
in uoluntatum & conscientiarum uarietate

Expanded text:
illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes hoilluminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum var
Abbreviated transcription (Latin):
la ẽẽ numquã potest. Qui oiam cum mala
sereat᷑: siue ꝑ iudicium quẽ uult obduret:
nec inique aliquid facit. nec nͥ uolens qͥcꝗͣ
facit: & om̃ia quec̃q uult facit.
c ꝑ hoc cum audimꝰ &e insacris litteris
iegimꝰ. quod uelit om̃s homines saluos fieri.
quãuis certum sit nobis ñ om̃s homines sai¬
homines saluos fieri: ñ tam̃ idõ debemꝰ om̃i¬
potentissimȩ dĩ uoluntati aliqͥd derogare.
sed ita intelligere qđ scͥptũ ẽ. qͥ om̃s homines
uult saluos fieri: tanquã diceret᷑ nullũ
hominẽ fieri saluũ. nͥ quẽ saluũ fierr ipse uo¬
luerit. Nl qđ nullꝰ hominũ saluus sit. s qđ̾nulł
fiat. nͥquẽ uelitꝰ ÷ Et ideo sit rogandus ut uelit:
quia necesse est fieri si uolucrit. De orando qͥppe
dõ agebat apłs ut hoc diceret. Sic eiũ intelli¬
giꝰ & qđ in euangłio scriptũ ẽ. qui illumi¬
nat om̃em hominẽ. Non quia nullus: homi¬
nũ qui ñ ilumi net᷑: sed qr nͥ ab ipso nullus

Expanded text:
 mala sereatur, sive per judicium quem vult obduret, nec inique aliquid facit, nec nisi volens quidquam facit, et omnia quaecunque vult, facit. Ac per hoc cum audimus, et in sacris litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salhomines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sfiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus
Abbreviated transcription (Latin):
liquando autem bona uoluntate homo
uult aliquid quod dr̃ ñ uult: &iam ipse bona multo
ãpliꝰ multoq cerciꝰ uoluntate. Nam illiꝰ mala
uoluntas ẽẽ nunquã potest. Lanquã si bonꝰ filius
patrem uelit uiuere. quẽ ds bona uoluntate
uult mori. Et rursus ficri potest: ut hoc uelit homo
uoluntate mala. qđ dĩ uult bona. uelut si malꝰ
filiꝰ uelit mori patrẽ: uelit hoc &iam dĩ. Nẽ pe
ille quod ñ uult di : iste uero id uult qđ iuilt &
dĩ. Et tam̃ bone uolunt̃aa dĩ. pietas illiꝰ potius
c̃souat quãuis aliud uolentis: quã hiuꝰ idem uo¬
lentis ĩpietas. Lantum int̾ẽ: quid uelle homini.

Expanded text:
liquando autem bona voluntate homo vult aliquid, quod Deus non vult, etiam ipse bona multo amplius multoque certius voluntate: nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona volvult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid
Abbreviated transcription (Latin):
sine gr̃a. nec tunc ullum meritũ. eẽ. potu¬
isset. Quia & sic peccatum insolo erat libero
arbitrio constitutum: ñ tam̃ iusticiȩ retinendȩ
sufficiebat liberum arbitrium. nisi participa¬
tione inmutabilis boni diuinum adiutoriũ
p̃beretur. Sicut enim mori ẽ. in hominis ꝓo¬
testate cũ uelit: nemo ẽ. enim qui ñ se ipsũ
ut nichil aliud dicam. ł ñ uescendo possit᷑
occidere: adtenendam uͦ uitam uoluntas
ñ satest si adiutoria siue alim̃toꝵ siue quoꝵ¬
cũq tuta minum desint: sic homo in ꝑa¬
diso adse occidendum relinquendo iusticiã
tetieret᷑ uita iusticiȩ parum erat uelle nͥ
ile qui eum fecerat adiuuaret. Sed post illã
ruinam maior ẽ. miscdia dĩ: quando & ipsũ
ꝑ se ipsum. sed ꝑ solam dĩ grãm que in fide
xp̃i posita ẽ. liberat᷑: ut uoluntas ipsa sicut
scriptũ ẽ. adño p̃paretur: qua cetera di mu¬
nera capiant᷑. ꝑ que ueniat᷑ ad munꝰ ȩt̃num.

Expanded text:
sine gratia nec tunc ullum meritum esse potusine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam teneretur vita justitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad munus aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
pugne si male. Postea uͦ sic erit: ut maie¬
. uelle ñ possit. nec idõ libero carebit
arbitrio. Multo quippe liberius
erit arbitrium: qđ omĩno ñ pot̾at
seruire peccato. Neq enim culpanda
est. uoluntas. aut uoluntas ñ est aut
libera dicenda ñ ẽ: qua beati eẽ. sic
uolumꝰ. ut ẽẽ: miseri ñ solum noli¬
mus sed nequaquã ꝓrsus uelle
possimlis. Sicut gͦ anima nr̃a &iam
nunc nolle infelicitatem: ita nolle mi¬
quitatem semꝑ habitura ẽ: Sed ordo
p̃t̃mittendus ñ fuit: in quo ds uoluit
ostendere quã bonũ sit animal racio¬
nale. qđ oxiam ñ peccare possit quã¬
uis sit meliꝰ qdđ peccare ñ possit.
icut minorfuit in mortalitas. sed tam̃
fuit inqua possit &eiam ñ mori: quãuis
maior futura sic. in qua ñ possit mori. Illã¬
natura ꝑdidit ꝑdidit ꝑ liberum arbitͥum:
hanc ẽ. acceptura ꝑ grãm quã fuerat si ñ
peccasset acceptura ꝑmeritũ. quãuis fine¬

Expanded text:
pune, si male: postea vero sic erit, ut malepune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit in qua non possit mori. CAnatura humana perdidit per liberum arbitrium, et hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
cogam᷑ aliqͥd omĩpotentẽ uoluisse fieri
Dĩa quec̃q uoluit fecit. Profecto facere ne¬
luit: qđcumq non fecit. Cuii¬
Iua ppt̃ aiam pͥm ũ hominem dsͨ in ea
salutẽ in qua conditꝰ erat custodire
uoluisset. eũq oportuno tẽꝑe post geni¬
tos filios sine int̾positione mortis ad me¬
liora ꝑducere. ubi iam ñ solum peccatũ
cõmittere. sed nec uoluntatem posset ha¬
bere peccandi. sed adꝑmanendũ sine pec¬
cato sicut fact̾us erat ꝑpetuam uolun¬
tatem habiturũ ẽẽ. p̃scisset. Quia uero
eũ male usurum libero arbitrio hoc.
ẽ. peccaturum. ẽẽ p̃sciebat: ad hoc potiꝰ
p̃para uit uoluntatẽ suam. ut bene ipse
faceret &eiam de male faciente. Ac si ho¬
minis uoluntate mala. ñ euacueret᷑.
sed nichil ominꝰ impleret᷑ omĩ potentis
ic enim oportebat c uni sbona..¬
priꝰ hominem fieri. ut & bene uelle
possit or male: nec gratis si bene. nec in¬

Expanded text:
cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri,cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri,omnia quaecumque voluit, fecit, , profecto facere noluit quodcumque non fecit. C etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentisic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset, et male; nec gratis, si bene; nec im
Abbreviated transcription (Latin):
qđ  ͥ ͦ i oluerit : Freceꝑat enim apłs: ut ora¬
ret᷑ p oĩb hominib & spetialit̾ addiderat
ꝓ regib & his qui in sublimitate sunt:
qui putari poterant fastu & suꝑbia se¬
culari fidei xp̃ianȩ humilitatẽ abho¬
rrere. pinde dicens. hoc enim bonũ est.
corã saluatore nr̃o deo id. ẽ. ut &iam ꝓ
talib orret᷑: statim ut desꝑationẽ tolle¬
ret addidit. qͥ dm̃s homines uult saluos
fieri. & ad agnitionem ueritatis uenire.
hoc quippe ds̃ bonum uidicauit: ut orati¬
onib humilium dignaret᷑ salutẽ p̃stare
sublimiũ. quod utiq iam uidemꝰ impletã.
Isto locutionis modo. &e dñs ẽ usus ine¬
uangłio: ubi ait phariseis. Decimatis m̃tã.
enĩ pharisei & quec̃q aliena. & om̃ium
ꝑ om̃s t̾ras alienigẽnarũ om̃ia olera de¬
cimabant. Sicut ergo hic om̃e olerũ genꝰ:¬
ita ⁊ illic om̃s homines. om̃e hominũ
genꝰ intelligere possumꝰ. & quoc̃q alio
mͦ intelligi potest: dũ tam̃ credere ñ

Expanded text:
erat enim Apostolus ut oraretur pro omnibus hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterant, fastu et superbia saeculari a fidei christianae humilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est coram salvatore nostro Deo, id est, ut etiam pro talibus oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omnita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non
Abbreviated transcription (Latin):
tiam eiuis. ita ut & saba regina ueniret adeum. & cemptaret eũ in questi¬
onibus. Et uenit. et omia locuta ẽ. que habebat incorde suo. Et audiũ
omnem sapientiam salomonis: nec ullum uerbum p̃teriuit eam. Que
sit ita quam nichil p̃tereat. nec sit aliquid qriod ei non annuntiauerit
salomon uerus. cognosce o homo: ex his quȩ audas loquentem. Uerus
est inquit sermo quẽ audiui in t̾ra mea de sermomibus tuis. & de pruden-¬
tia tua: & non credidi his qui dicebant mͥ. donec ueni. & uiderunt oculi m̃ĩ

Expanded text:
ntiam ejus; ita ut et Saba regina veniret ad eum, et tentaret eum in quaestintiam ejus; ita ut et Saba regina veniret ad eum, et tentaret eum in quaestionibus: Et venit, et omnia locuta est quae habebat in corde suo, et audivit omnem sapientiam Solomonis, nec ullum verbum praeterivit eam . 52. Quae sit ista, quam nihil praetereat, nec sit aliquid quod ei non annuntiaverit verus Salomon, cognosce, o homo, ex his quae audis loquentem: Verus est, inquit, sermo quem audivi in terra mea de sermonibus tuis, et de prudentia tua, et non credidi his qui dicebant mihi, donec veni, et viderunt oculi mei
Abbreviated transcription (Latin):
nobis comi unis opimionis gr̃a quadripgita hie tacta qulais ut ab ila
sabcli aspuatione plrlosopliẽ sapientie quelimande ueriatis causa quasi
oraaditã quodam eruitu. retrahentes pedem. forensem usum acpopularem
sensun seqnamur. hac igitur diuisione seruata: reuertamur ad ꝓpositũ¬
Rudentissimo euiq causam nrãm commutunus: & ab eo consiliũ ꝓmp¬
cius quam acȩeris poscimus. Prestat cam̃ fidele iusti consilium uiri.: &¬
& sapientissimi ingenio frẽquenter p̃ponderat. Ucilia enim ulilnera
amiei: quã aliorũ oscula. Deinde quia iusti iudiciũ ẽ. sapientis aut̃
argumentũ: in illo censura disceptationis. in hoc calliditas inuentionis.
Quod si utrumq connectas: erit magna consiliorum salubritas. que ab li¬
niuersis pecatur admiratione sapientie &̃ amore iusticie: ut ouines querant
audire sapientiam eius uiri inquo utrusq untutis copula sit: sicut
querebant omnes reges cerre uidere faciem salomonis et audire sapie¬

Expanded text:
a quadripartita haec facta divisio, ut ab illa subtili disputatione philosophicae sapientiae, quae limandae veritatis causa quasi ex adyto quodam eruitur, retrahentes pedem, forensem usum ac popularem sensum sequamur. Hac igitur divisione servata, revertamur ad propositurudentissimo cuique causam nostram committimus, et ab eo consilium promptius quam a caeteris poscimus. Praestat tamen fidele justi consilium viri, et sapientissimi ingenio frequenter praeponderat. Utilia enim vulnera amici, quam aliorum ascula . Deinde quia justi judicium est, sapientis autem argumentum: in illo censura disceptationis, in hoc calliditas inventionis. 51. Quod si utrumque connectas, erit magna consiliorum salubritas, quae ab universis spectatur admiratione sapientiae et amore justitiae; ut omnes quaerant audire sapientiam ejus viri, in quo utriusque virtutis copula sit: sicut quaerebant omnes reges terrae videre faciem Salomonis, et audire sapie
Abbreviated transcription (Latin):
cisio quicquã ualet neq p̃pucium: sedfi¬
Qui rursus ait. Sifidem dicat se quisq
habere: oꝑa aut̃ ñ habeat. ñ qͥd poterit
& sic ẽ accipiendũ qđ ait beatꝰ apłs pau¬
falsũ erit ⁊ illud. qđ idẽ ipse apłs paulꝰ¬
dix̃. Nolite in qͥt errare. neq fornicatores.
neq idolis seruientes. neq adulteri. neq
moles. neq masculoꝵ concubitores. neq

Expanded text:
cisio quidquam valet, neque praeputium, sed fiQui rursus ait: Si fidem dicat se quis habere, opera autem non habeat, numquid poterit si sic est accipiendum quod ait beatus Paulus apostofalsumque erit et illud quod idem ipse Paulus: Nolite, inquit, errare, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, ne
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. ꝓptẽa de qͥb dam tẽꝑalib pęnis q̃
in hac uita peccantib irrogantur eis
qͦꝵ peccata delent᷑ ne reseruent᷑ infinem
ait apłs. Si enĩ nosmet ipsos iudicaremus.
corripimur. ne cũ hoc mundo dãpnemur.
nom̃ xp̃i ñ relinquunt ⁊ eiꝰ lauacro in ȩcclia
baptitant᷑ nec ab ea ullo scismate uł here¬
si p̃cidunt᷑. inquantis libet scelerib uiuuãt.
q̃ nec diluant penitendo nec elemosinis re¬
dimant. sed in eis usq ad huiꝰ uitȩ exitum
ꝑtinacissime ꝑseuerent. salui futuri ꝑ ignẽ
licet. ꝓ magnitudine facinoꝵ flagiciorũq
duiturno ñ tam̃ ȩt̃no igne puniri. Sed
qui hoc credunt & tam̃ catholiei sunt:
humana quadã beniuolentia mͥ falli ui¬
dent᷑. Nam scriptura diuina: aliud consulta
respondet. librũ autẽ de hac questione
seripsi. cuiꝰ titulus ẽ de fide ⁊ oꝑib. Ubi
scđm scripturas sc̃as. quantũ dõ adiu

Expanded text:
bunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae bunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, corripimur, ne nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimerseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ut siat satis oeiam eccłiȩ. in qua remittunt᷑
ipsa ꝑeccata. Ertra eam quippe ñ remit
sine quo ñ remittunt᷑ ulla peccataͤ lx ui
agis enim ꝓpt̃ futurum uiditium. fit
remissio peccatoꝵ. In hac autẽ uita usq
adeo ualet quod scriptum ẽ: graue uigum
suꝑ filios adam: adie exitꝰ de uentre matͥs
eoꝵ usq indiẽ sepulturȩ in matrẽ om̃iũ:
ut aĩa paruulos uideamꝰ pꝰ lauacrũ rege¬
nerationis diuersoꝵ maloꝵ afflic̾tione
cruciari. Ut in telligamꝰ totũ qd̃ salutarib
agit᷑ sacram̃tis magis ad sp̃e futuroꝵ bonoꝵ
quã ad redẽptionem ł adeptionẽ p̃sentiũ
ꝑtinere. Muita &ĩa hic uident᷑ ignosci &
nullis suppliciis uindicari: sed eoꝵ pene:
seruant᷑ inposterum. Neq enim frustra
illȩ ꝓpͥe dr̃ dies iudicii quando uentu¬
rus ẽ uidex uiuoꝵ &e mortuoꝵ. Sicut
e contrario uindicant᷑ hic aliqua. & tam̃¬
si remittunt᷑ pfecto infut᷑o scło ñ noce¬

Expanded text:
ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntur ipsa peccata; extra eam quippe non remit, sine quo non remittuntur ulla peccata, iagis enim propter futurum judicium fit remissio peccatorum. In hac autem vita usque adeo valet quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantfecto in futuro saeculo non noce
Abbreviated transcription (Latin):
ne confessionis ponit᷑ remissio peccatoꝵ.
ꝑ hanc enĩ stat ȩccłia quȩ int̾ris ẽ: ꝑ hãc
ñ ꝑit quod ꝑierat ce inuentum ẽ. Excep¬
to quippe baptismatis munere qđ contra
origmale peccatum donatum ẽ. ut quod
generatione ad tractum ẽ regeneratio
detrahat. & tam̃ actiua quoq peccata
quecumq corde. ore. oꝑe. cõmissa in¬
uenerit tollit. hac ergo excepta magna
indulgentia unde incipit hominis reno¬
uatio. inqua soluit᷑ om̃is reatꝰ & ingene¬
ratus &e addictꝰ. Ipsa &riam uita cȩtera iã
ratione utentis ȩtatis quantalibet p̃pol¬
ieat fecunditate iusticiȩ sine peccatorũ
remissione ñ agit᷑: qm̃ filii dĩ quandiui mor¬
talit̃ uiuunt. cũ morte confligunt. Et

Expanded text:
ssio peccatorum. Per hanc enim stat Ecclesia quae in terris est: per hanc non perit quod perierat et inventum est . Excepto quippe Baptismatis munere, quod contra originale peccatum donatum est, ut quod generatione attractum est, regeneratione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opevenerit, tollit; hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus, et additus, ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet praepolleat fecunditate justitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei, quandiu mortaliter vivunt, cum m
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. ut oeiam sp̃u sc̃o maxime ad grauan¬
te corruptibili corꝑe tanquã filii homi¬
nis in quib dã humanis motib defici¬
ant adse ipsos. & ideo peccent. Inter ẽ
quidem quantũ. Neq enim quia pecca¬
tum ẽ om̃e crim̃: ideo crim̃ ẽ &iam om̃e
peccatum. Itaq sc̃oꝵ hominum uitã
quã diu in hac morte uiuit᷑: inueniri

Expanded text:
suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac
Abbreviated transcription (Latin):
Ax ista p̃cellit sicut scriptum ẽ. omnem
intellectum. Neq sciri anobis. nͥ cum ad
eandem uenerimꝰ potest. Quomͦ enĩ paci¬
ficant᷑ celestia nͥ in nobis. idẽ concordando
nobiscum: Nam ibi semꝑ ẽ pax. & in ter
se uniuersis intellectualib creaturis &
cũ suo creatore. Que pax p̃cellit ut scrip¬
tũ ẽ om̃em intellectum s utiq nr̃m: non

Expanded text:
ax ista praecellit, sicut scriptum est, omnem intellectum ; neque sciri a nobis, nisi cum ad ea venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia nisi nobis, id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, et cum suo Creatore. Quae pax praecellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utiq
Abbreviated transcription (Latin):
inenigmate. Cũ uͦ equales angłis dĩ fue¬
rimꝰ. tunc quẽ admodũ & ipsi uidebimꝰ
facie ad faciem. Pantãq pacem habebi¬
mꝰ erga eos. quantã & ipsi erga nos. quia
tantũ eos dilecturi sumꝰ. quantũ ab eis
diligim᷑. ltaq pax eorum nota nobis
erit: quia & nr̃a talis ac tanta erit. Hȩc
p̃cellet tunc intellectũ tir̾m. Dĩ uero pax
quȩ illicẽ. erga eos & nr̃m ͤ illoꝵ intellec¬
tum sine dubitatione p̃cellet. de ipso
qͥppe beata ẽ rationalis creatura q̃c̃q
beata est: non ipse de illa. Unde sccłm
hoc meliꝰ accipit᷑ quod scriptum est pax
dĩ quȩ p̃cellet omnem intellectum: ut
in eo qd dixit omnem nec ipse in tellectus
Neq enim & ipsiꝰ intellectũ pax enis excel

Expanded text:
 cum vero aequales Angelis Dei fuerimus ; tunc quemadmodum et ipsi, videbimus facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum: Dei vero pax quae illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione praecellet. De ipso quippe beata est rationalis creatura, quaecumque beata est, non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, Pax Dei quae praecellit omnem intellectum: ut in eo quod dixit omnem, nec ipse intellectus sneque enim et ipsius intellectum pax ejus excel
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illic: quia homo in sua potiꝰ eẽ quã in
dĩ potestate dilexit. Et sacrilegium: qr
dõ ñ credidit. Et homicidium: quia se
met ipsũ p̃cipitauit in mortem. Et for¬
nicatio sp̃italis : qr integritas m̃tis hu¬
manȩ: serpentina suasione corrupta est.
furtum: quia cybos phibitos usurpatꝰ ẽ.
Et auaritia: quia plusquã illi sufficere
debuit appetiuit. Et si qͥd aliud in hoc
uno admisso: diligenti consideratione
inueniri potest.

Expanded text:
estillic, quia homo in sua potius esse, quam in estillic, quia homo in sua potius esse, quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicmetipsum praecipitavit in mortem; et fornicatio spiritalis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plusquam illi sufficere debuit appetivit ; et si quid aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione inveniri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ł locutione. ł oꝑe. Quia &eiam ꝑ singła¬
rem numerũ. pluralis numerus sig¬
nificari solet: sic̃ ait ille. uterumq ar¬
mato milite qͣmͣplent: quãuis hoc mul¬
tis militib fecerint. Et in nr̃is litteris
legit᷑. ora gͦ ad dñm: ut auferat a noba
serpentem. Non ait serpentes quos pati¬
ebat᷑ popłis. ut hoc diceret. & in nume¬
rabilia talia. Cum uero &e illud origi¬
nale unum plurali numero signifi
missionem peceati: illa ẽ econtrario lo¬
ficat᷑ numerus singłaris. sic̃ in euangłio¬
de herode mortuo dictum ÷: mortui sunt
enĩ qͥ querebant animsim pueri. A dictũ
ẽ mortuus ẽ. Et in exodo. fecer̃ inqͥt sibi dõs
aureos. cũ unũ uitulũ fecer̃ tantũ: de qͦ
dixer̃. hi sunt dii tui isrł: qͥ eduxer̃ te de
t̾ra egẏpti. Et hic pluralem ponentes pro
in mundũ & in om̃s homines ꝑtransiit.
ꝓpt̃ quod etiam paruuli baptizant᷑ possĩt
intelligi plura peccata: s unũ ipsũ insua

Expanded text:
 locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significissionem peccati; illa est e contrario loficatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes pro in mundum, et in omnes homines pertransiit , propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ homines inimicũ suum
obsident. prius edificia sua destruunt. uł in¬
cendunt. post ipsũ excruciatũ interimunt.
ut & de amissis rebus doleat in animo: & de
illatis uulnerib in corporis erercitio. Corpus
ł carpentario ascia. s ita ei counitur: ut qͥc¬
quid egerit anima. corpus etiã fecisse dicat᷑.
& idõ iuste cũ ea dãpnatur. & ẽ. animȩ in¬

Expanded text:
Cum homines inimicum suum obsident, prius aedificia sua destruunt, vel incendunt: post ipsum excruciatum interimunt, ut et de amissis rebus doleat in animo, et de illatis vulneribus in corporis exitio. Corpus vel carpentario ascia; sed ita ei coadunitur, ut quidquid egerit anima, corpus etiam fecisse dicatur, et ideo juste cum ea damnatur. D. Quot animae
Abbreviated transcription (Latin):
custodes angłos:m unicuiq genti ui-¬
cuiq ciuitati p̃sunt angłi. quirͥa leges
iuste mores dispensant. & ordinant. Una¬
queq anima etiã dũ in corpus mittitur:
angło cõmittitur: qui eã semꝑ ad bonum
incitet. & omĩa oꝑa eiꝰ dõ & angłis in cȩł
referat. D Cũ d̃s omĩa sciat. & scĩ angłi
in eocuncta cernant. qͥd pot̾ eis referri
suꝑ uno peccatore penitentiã agente.
Sicut contra. illorũ ẽ. contristari. de nr̃is
fuerit: in auxiliũ ueniunt. maxime
nos descendunt głia intima ñ fraudantur.
qͥa semꝑ uident faciem patris quocũq mit¬
M̾ Informa hominis. homo enĩ cũ sit cor¬

Expanded text:
custodes angelos?--M. Unicuique genti, unicuique civitati praesunt Angeli, qui jura, leges, mores juste dispensant et ordinant. Unaquaeque etiam anima, dum in corpus mittitur, angelo committitur, qui eam semper ad bonum incitet, et omnia opera ejus Deo et angelis in coelis referat. D. Cum Deus omnia sciat, et sancti angeli in eo cuncta cernant, quid potest eis referri super uno peccatore poenitentiam agente sicut e contra illorum contristari, est de nostris fuerit, in auxilium veniunt, maxime nos descendunt, gloria intima non fraudantur, quia semper vident faciem Patris, quocunque mitominibus?--M. In forma hominis: homo etenim, cum sit cor
Abbreviated transcription (Latin):
totius egipti ꝑ quin quennrũ famen repulit. Facile autem
pecunia consumitur: consilia exhauriri nesciunt. H aec usu augentur. peruna
minutur: et cito deficit. atq ipsam destiaut benignitatem: ut quo plurib
largiri uolueris. eo pautiores ad iuues: et sepȩ tibi desit. quod aliis conferẽ¬
dum putaueris. Consilii autem operisq collatio. quo in plures diffundit᷑.

Expanded text:
totius Aegypti per quinquennium famem repulit . 75. Facile autem totius Aegypti per quinquennium famem repulit . 75. Facile autem pecunia consumitur, consilia exhauriri nesciunt. Haec usu augentur: pecunia minuitur, et cito deficit, atque ipsam destituit benignitatem; tatem; ut quo pluribus largiri volueris, eo pauciores adjuves, et saepe tibi desit quod aliis conferendum putaveris. Consilii 88 autem operisque collatio, quo in plures diffundit
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis habet uiduas sumministret illis. ut earum amoniis eccłia non graua
ut his que uere uidue sunt sufficiat. Utilis igitur huius modi liberaltas:
sed non communis omnibus. Sunt etiam pleriq iuriboni. qui ce¬
nues. sunt censu. conti quidem exiguo ad sui usum: sed non ido¬
nei ad subsiduum leuandẽ pauꝑtatis aliene. Tamen suppecit aliud
beneficientie genus: quo iuuare possint inferiorem. Est enm auplex
liberalitas. Una que subsidio reiadiuuat. id ẽ usu pecunie: altera que
opertim collatione impenditur. multo frequenter splendidior. multoq
clarior. Quanto illustrius abrabiam captum armis uictricib recepit
nepotem: qriam si redeiisset. Quanto utilius regem pharaonem
sẽs ioseph consilioꝓuidentie uiuit: quã ficontulissec pecuniam.
Pecunia enim unius cruitatis non redemit ub̃tatẽ.: ꝓspicienti a

Expanded text:
fidelis habet viduas, subministret illis, ut earum alimoniis Ecclesia non gravetur, fidelis habet viduas, subministret illis, ut earum alimoniis Ecclesia non gravetur, ut his quae vere viduae sunt, sufficiat . 73. Utilis igitur hujusmodi liberalitas, sed non communis omnibus. Sunt enim plerique etiam viri boni, qui tenues sunt censu, contenti quidem exiguo ad sui usum, sed non idonei ad subsidium levandae paupertatis alienae; tamen suppetit aliud beneficentiae genus, quo juvare possint inferiorem. Est enim duplex liberalitas: una quae subsidio rei adjuvat, id est, usu pecuniae; altera quae operum collatione impenditur, multo frequenter splendidior, multoque clarior. 74. Quanto illustrius Abraham captum armis victricibus recepit nepotem , quam si redemisset! Quanto utilius regem Pharaonem sanctus Joseph consilio providentiae juvit, quam si contulisset pecuniam! Pecunia enim unius civitatis non redemit ubertatem: prospicientia
Abbreviated transcription (Latin):
possint. Fuerunt tam̃ qui eos quos eccłie redemerunt inseruitutem reuocar
uellent: ipsa grauiores captiuitate. qui in uident alienam miscd̃iam. Ipsi
si incaptiuitatem uenissent: seruirent liberi. Si uenditi fuissent. seruitutis
ministerium non recus arent. & uolunt allenam libertatem rescindere: qui
suam seruitutem nom possent rescindere. nisi forte p̃tiuum recipere empcori
placuissent. In quo tam̃ non rescinditur seruitus: s redimitur. Recipua est
gͥ liberalitas. redimere captiuos. et maxime ab hoste barbaro qui nichil de¬
ferat humamtatis ad miscđiam: nisi quod auaritia reseruatierit ad redẽ¬
ptionem. Est alienum subire si debitor soluendo non sit atq arcetur ad solu¬
tionem que sit iure debita et in opia destituta. ec nutrire paruulos: pripil¬
los tueri. Sit.. nt eciam qui uirgines. orbatas parentibus. tuende puditicie
grã conubio locent: nec solum studio s etiam sumptu adiuuent. Esteciã
genus
illud liberalitatis quod apłs docet. ut siquis

Expanded text:
possint! Fuerunt tamen qui et quos Ecclesiae redemerunt, in servitutem revocare vellent, ipsa graviores captivitate, qui inviderent alienam misericordiam. Ipsi si in captivitatem venissent, servirent liberi: si venditi fuissent, servitutis ministerium non recusarent; et volunt alienam libertatem rescindere, qui suam servitutem non possent rescindere, nisi forte pretium recipere emptori placeret: in quo tamen non rescinditur servitus, sed redimitur. 71. Praecipua est igitur liberalitas, redimere captivos, et maxime ab hoste barbaro, qui nihil deferat humanitatis ad misericordiam, nisi quod avaritia reservaverit ad redemptionem: aes alienum subire, si debitor solvendo non sit, atque arctetur ad solutionem, quae sit jure debita, et inopia destituta: enutrire parvulos, pupillos tueri. 72. Sunt etiam qui virgines orbatas parentibus tuendae pudicitiae gratia connubio locent, nec solum studio, sed etiam sumptu adjuvent. Est etiam genus illud liberalitatis quod Apostolus docet: Ut si quis
Abbreviated transcription (Latin):
uite id cauere debemus. ne rationem nimus animi mo-¬
tus excludat. sed teneamus consilii locum: ita etram inser¬
mone formulam eam teneri cõnuenit. ne aut ira excitet᷑
aut odium aut cupiditatis nr̃e aut ig. nauie aliqua ex¬
primamus inditia. Sit igit᷑ sermo huius modi de scrip¬
turis maxime. Quid enim magis nos oportet loqui. quam
deconuersatione optima. ad hortatione obseruationis dis¬
cipline custodia: habeat caput eius. rationem: & finis mo¬
dum. Sermo enim tediosus iras excitat. Quam uero. inde¬
coꝵ. ut cum om̃is confabulatio habere soleat in cremen¬
tum gr̃e: habeat neuum offensionis. Tractatus quoq. de

Expanded text:
vitae id cavere debemus, ne rationem nimius animi movitae id cavere debemus, ne rationem nimius animi motus excludat, sed teneamus consilii locum: ita etiam in sermone formulam eam teneri convenit, ne aut ira excitetur, aut odium, aut cupiditatis nostrae, aut ignaviae aliqua exprimamus indicia. 100. Sit igitur sermo hujusmodi de Scripturis maxime. Quid enim magis nos oportet loqui, quam de conversatione optima, adhortatione observationis, disciplinae custodia. Habeat caput ejus rationem et finis modum. Sermo enim taediosus iram excitat. Quam vero indecorum, ut cum omnis confabulatio habere soleat incrementum gratiae, habeat naevum offensionis? 101. Tractatus quoque de
Abbreviated transcription (Latin):
agendi excutit. Ita gͦ iuformati simus. ut bonarum reruin
subeat animum cogitatio. appetitus rationi obtemperet: si
uere ut illid decoꝵ custodiamus animum uolumus in¬
tendere. ne rationem excludat rei alicuius affectus: sed ra¬
tio quid honestati conueniat examinet. Et qm̃ ad conseruati¬
ouem decoris spectare diximus. ut sciamts infactiᷤᷤ dicti¬
sue quis modus : prior autem ordo loquendi quam faciendi
est. Sermo induo diuiditur. in colloquium familiare. & intra¬
ctatum disceptationemq fidei atq ustitie. Inutroq seruandũ
ne sit aliqua ꝑturbatio. sed tanquam mitis & placidus. & beni¬
uolentie plenus & gr̃e: sine ulla sermo ducat᷑ contumelia. Ab¬
sit ꝑtinax infamiliari sermone contentio. Qestiones enim
magis excitare inanes: quam utilitatis aliquid afferre so¬
let. Disceptatio sine ira suauitas sine amaritudine sit: mo¬
tio sine asꝑttate. ortatio sine offensione. Et sicut iom̃i actu

Expanded text:
agendi excutit. Ita ergo informati simus, ut bonarum rerum agendi excutit. Ita ergo informati simus, ut bonarum rerum subeat animum cogitatio: appetitus rationi obtemperet si vere ut illud decorum custodiamus, animum volumus intendere ne rationem excludat rei alicujus affectus: sed ratio quid honestati conveniat, examinet. 99. Et quoniam ad conservationem decori 28 spectare diximus, ut sciamus in factis dictisve quis modus: prior autem ordo loquendi quam faciendi est; sermo in duo dividitur, in colloquium familiare, et in tractatum, disceptationemque fidei atque justitiae. In utroque servandum, ne sit aliqua perturbatio: sed tamquam mitis et placidus, et benevolentiae plenus et gratiae, sine ulla sermo ducatur contumelia. Absit pertinax in familiari sermone contentio; quaestiones enim magis excitare inanes, quam utilitatis aliquid afferre solet. Disceptatio sine ira, suavitas sine amaritudine sit, monitio sine asperitate, hortatio sine offensione. Et sicut in omni actu
Abbreviated transcription (Latin):
tam ꝓbare. plus inflaminat᷑: & cito inculpam cadit. Me-¬
lior ẽ. autem sccdm salomonem qui iracundiam continet.
quam qui urbem capit : quia ira etiam fortes decepit. Ca
uere igit᷑ debemus. ne inꝑturbationes prius incidamus.
quam animos nr̃os ratio com ponat. Examinat etum men¬
tem plerunq aut iraaut dolor. aut formido mortis:
& imꝓuiso ꝑcellit ictu. Ideo p̾uenire pulchrum ẽ. cogi¬
tatione. que uoluendo mentem eerceat: ne repentins
excitet᷑ cõmotionib sed uigo quodam rationis & habenis
astricta mitescat. Sunt autem gemini motus. hoc¬
est. cogitationum & appetitus. alteri cogitationum. alte-¬
ri appetitus: non confusi. sed discreti & dispares. sogi.¬
taciones uerum exquirere. &e quasi emolere mune-¬
ris habent: appetitus ad alquid agendum impellit
atq. excitat. Itaq. ipso genere nature sue & cogitationes
tranquillitatem sedationis infuudunt. & appetitus motum

Expanded text:
tam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Metam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Melior est autem secundum Salomonem , qui iracundiam continet, quam qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit. 97. Cavere igitur debemus, ne in perturbationes prius incidamus, quam animos nostros ratio componat; exanimat enim mentem plerumque aut ira, aut dolor, aut formido mortis, et improviso percellit ictu. Ideo praevenire pulchrum est cogitatione, quae volvendo mentem exerceat; ne repentinis excitetur commotionibus, sed jugo quodam rationis et habenis astricta mitescat. est, cogitationum et appetitus: alteri cogitationum, alteri appetitus: non confusi, sed discreti et dispares. Cogitationes verum exquirere, et quasi emolere muneris habent: appetitus ad aliquid impellit agendum atque excitat. Itaque ipso genere naturae suae et cogitationes tranquillitatem sedationis infundunt, et appetitus motum
Abbreviated transcription (Latin):
lectatus ẽ. ut benediceret intͣuenientem. quod abstudio
uindicte reuocatus foret. lam dixerat deinunicis suis:
Qm̃ declinauerunt in me iniquitatem: & inira molesti
erant michi. Audiamus turbatus in ira quid dixeri
Quis dabit michi pennas ficut colimbe. & uolabo &e reqͥ¬
Iam dixerat. irascimini. & nolite peccare. Moralis magister
qui naturalem affectum inflectendum magis ratione doc-¬
trinȩ quam extirpandum nouerat: moralia docet. hoc ẽ.
irascimim. ubi culpa est: cui irasci debeatis. Non potest
enim fieri: ut non rerum indignitate moueam᷑. Alio¬
quin: non uirtus sed lentitudo & remissio uidicat᷑. Irasci¬
mini gͦ: ita ut aculpa abstineatis. Uel sic. si irascimini
nolite peccare: sed uincite ratione iracundiam. Uel cer¬
te fic. si irascimini uobis irascimini quia cõmoti estis.
& non peccabitis. Qui enim sibi trascit᷑. quia cito motus
ẽ: desinit irasci alteri. Qui autem uult iram suam ius¬

Expanded text:
lectatus est, ut benediceret intervenientem, quod ab studio lectatus est, ut benediceret intervenientem, quod ab studio vindictae revocatus foret. 95. Jam dixerat de inimicis suis: Quoniam declinaverunt in me iniquitatem, et in ira molesti erant mihi . Audiamus turbatus in ira quid dixerit: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requ 96. Jam dixerat: Irascimini, et nolite peccare . Moralis magister, qui naturalem affectum inflectendum magis ratione doctrinae, quam extirpandum 27 noverat, moralia docet; hoc est, Irascimini ubi culpa est, cui irasci debeatis. Non potest enim fieri, ut non rerum indignitate moveamur: alioquin non virtus, sed lentitudo et remissio judicatur. Irascimini ergo ita, ut a culpa abstineatis. Vel sic: Si irascimini, nolite peccare, sed vincite ratione iracundiam. Vel certe sic: Si irascimini, vobis irascamini, quia commoti estis, et non peccabitis. Qui enim sibi irascitur, quia cito commotus est, desinit irasci alteri: qui autem vult iram suam jus
Abbreviated transcription (Latin):
tur ñ reꝑcussit. Ita gͦ te compara. ut quasi puer in uiriam
nonteneas: malitiam non exerceas. Om̃ia ate innocenter ꝓ¬
ficiscantur. Non consideres quid abali is inte reuertatur.
Locum tuum serua: simplicitatem & puritatem tui pecto¬
ris custodi. Noli respondere irato adiracundiam eius:
siue un prudenti ad inprudentiam. Cito culpa culpam ex¬
cutit. Silapides teras. non ne ignis erumpit: Ferunt gen¬
tiles ut in maius omĩa uerbis extollere solent archite
terentian dictum phy losophi: quod ad uillicum suum.
dixerit. Ote infelicem quam afflictarem: nisi iratus eẽm
Sed iam dauid & armatam deiteram indignatione com¬
presserat. & quauto plus ẽ. non remaledicere quam
non iundicare. & bellatores aduersus rabal adultionẽ
paratos abigail dep̃catione reuocauerat. Unde acluer¬
tunus tempestiuis quoq int̾cessionib non solum cede¬
re nos: sed etiam de lectari oportere. Eo autem usq de¬

Expanded text:
tur non repercussit . Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam tur non repercussit . Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam non teneas, malitiam non exerceas: omnia a te innocenter proficiscantur. Non consideres quid ab aliis in te revertatur. Locum tuum serva, simplicitatem et puritatem tui pectoris custodi. Noli respondere irato ad iracundiam ejus, sive imprudenti ad imprudentiam. Cito culpa culpam excutit. Si lapides teras, nonne ignis erumpit? 94. Ferunt gentiles, ut in majus omnia verbis extollere solent Architae Tarentini dictum philosophi, quod ad villicum suum dixerit: O te infelicem, quem afflictarem, nisi iratus essem! Sed jam David et armatam dexteram in indignatione compresserat . Et quanto plus est non remaledicere, quam non vindicare? Et bellatores adversus Nabal ad ultionem paratos, Abigail deprecatione revocaverat. Unde advertimus tempestivis quoque intercessionibus non solum cedere nos, sed etiam delectari oportere. Eo usque autem de
Abbreviated transcription (Latin):
primum sedato animum. Si non p̃̾ualueris. frenos lingue
impone tue. deinde recontiliationis studium non p̃ter mit¬
tas: hec oratores scłi de nr̃i usurpata insuis posuere libris:
sed ille sensus huius habet grãm. qui prior dixit. Uitemꝰ
gͦ aut temperemus iracundiam: ne sit eius aut in laudi-¬
b ex ceptio: aut inuitiis exaggeratio. Nec mediocre est mi¬
tigare iracundiam: non inferuis quam omnino non com¬
moueri. Hoc nr̃m ẽ: nature illud. Deniq cõmotiones in
pueris innorie sunt: que plus habent gr̃e qũa amaritudinis.
Eet si cito pueri inter se mouentur. facile sedant᷑: & maiore sua¬
uitate inse recurrunt. Nesciunt enim se subdole artificio¬
seq tractare. Nolite hos comtemnere pueros. de quib adñg
ait. nisi conuersi fueritis &e efficiamini sicut puer iste: non
introibitis in regnum celoꝵ. Itaq ipse dñs hoc ẽ. dei uirtus
sicut puer cum maledicer et᷑ non remaledixit. cum ꝑcutere.¬

Expanded text:
primum sedato animum: si non praevalueris, frenos linguae primum sedato animum: si non praevalueris, frenos linguae impone tuae: deinde reconciliationis studium non praetermittas. Haec oratores saeculi de nostris usurpata in suis posuere libris: sed ille sensus hujus habet gratiam, qui prior dixit. 93. Vitemus ergo, aut temperemus iracundiam; ne sit ejus aut in laudibus exceptio, aut in vitiis exaggeratio. Non mediocre est mitigare iracundiam: non inferius quam omnino non commoveri. Hoc nostrum est, naturae illud. Denique commotiones in pueris innoxiae sunt, quae plus habent gratiae, quam amaritudinis. Et si cito pueri inter se moventur, facile sedantur, et majori suavitate in se recurrunt. Nesciunt se subdole artificioseque tractare. Nolite hos contemnere pueros, de quibus Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Itaque et ipse Dominus, hoc est, Dei virtus, sicut puer, cum malediceretur, non remaledixit: cum percutere
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. Date locum ire. lacob fr̃i indignanti pie ces-
regrinari quam excitare fr̃is in dignationem. & tunc re-¬
dire cum frẽm mitigatum putaret: & ideo tantam apud
dm̃ inuenit gram. Quib deinde obsequi is tantis inunerib
frẽm ipsum reconciliauit sibi. ut ille p̃repte benedicti¬
onis non meminisset. meminisset delate satisfactionis.
Ergo si p̃uenerit &e p̾occupauerit mentem tuam iracun¬
cdia. & ascenderit inte : non relinquas locum tuum. Locus
tuus patientia ẽ: locus tuus sapientia ẽ: locus tuus ratio
est: locus tius sedatio indignationis est. aut si te contuma¬
tia respondentis. mouerit. & ꝑuersitas impulerit ad indig¬
nationem. si non potueris mitigare mentem: reprime
linguam tuam. Sic enim scriptum ẽ. Cohibe linguam tu¬
am a malo: & labia tua ne loquant᷑ dolum. Deiude. Inqͥre
pacem ae sequere eam. Pacem illam iacob sc̃i iude. Quam

Expanded text:
scriptum est: Date locum irae . 91. Jacob fratri indignanti pie cessiscriptum est: Date locum irae . 91. Jacob fratri indignanti pie cessiregrinari, quam excitare fratris indignationem; et tunc redire, cum fratrem mitigatum putaret. Et ideo tantam apud Deum invenit gratiam. Quibus deinde obsequiis, quantis muneribus fratrem ipsum reconciliavit sibi; ut ille praereptae benedictionis non meminisset, meminisset delatae satisfactionis ! 92. Ergo si praevenerit et praeoccupaverit mentem tuam iracundia, et ascenderit in te, non relinquas locum tuum. Locus tuus patientia est, 26 locus tuus sapientia est, locus tuus ratio est, locus tuus sedatio indignationis est. Aut si te contumacia respondentis moverit, et perversitas impulerit ad indignationem: si non potueris mitigare mentem, reprime linguam tuam. Sic enim scriptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Deinde inquire pacem, et sequere eam . Pacem illam sancti Jacob vide, qua tu