comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erunt in agͦ.
idest inueni¬
entur duo in se mente pares:
s ñ equȩ fructus metentes.
Due sunt differentiȩ predi¬
catorum in eccła. quasi in agͦ
laborantium: eorum scilicet
qͥ sincere. xp̃m anninitrant.
& eortim qͥ uerbũ dei adulte¬
rant. quorum mentio sit in
canticis. uͥ dicitur. Sȩ xaginti
regine. & octoginta concab¬
ne sunt. & cetera. Illorum du
uniis assumet᷑ ad remunera¬
nationem ꝑpetuam. Duo inle¬
quetur. Duo isti sunt qͥ otũ
diligunt. & quietẽ. quȩ lecti
nomine significantur. nec scl̃i.¬
ribus. nec eccłasticis negotiis
occupati. Unus asfumitur.
studet: querens tantum que
dei sunt. Qui autẽ humana
laude. uel aliqua uitiorum
occupatione monasticã uitã
gesserit. relinquet᷑ adeo. A
sunt iterum differentiȩ ho¬
minum. sequentium orbem tr¬
lubiliam rerum: quorum affi¬
muntur qui habentes. sint
tanꝙꝗͣ ñ habentes. ut iob. &
ei similes. & alii relinquumnt
scilicet illi qͥ sꝑauerunt mi
certo diuuitiarum. Et bene

Expanded text:
erunt duo in agro, id est invenientur duo in semente pares, sed non aeque fructus metentes. Duae sunt differentiae praedicatorum in Ecclesia, quasi in agro laborantium, eorum scilicet qui sincere Christum annuntiant, et eorum qui verbum Dei adulterant, quorum mentio est in Canticis, ubi dicitur: Sexaginta reginae et octoginta sunt concubinae , etc. Illorum duorum unus assumetur ad remuneramnationem perpetuam. Duo in lequetur. Duo isti sunt qui otium diligunt et quietem, quae lecti nomine significantur; nec saecularibus nec ecclesiasticis negotiis occupati, unus assumitur, studet, quaerens tantum quae Dei sunt. Qui autem humana laude, vel aliqua vitiorum occupatione, monasticam vitam gesserit, relinquetur a Deo. Duae sunt iterum differentiae hominum, sequentium orbem volubilium rerum, quorum assumentur qui habentes sunt tanquam non habentes, ut Job, et ei similes; et alii relinquentur, illi scilicet qui speraverunt in incerto divitiarum suarum. Et bene
Abbreviated transcription (Latin):
stellis. urbibꝰ. in partus & magnis
absq discretione ꝑsonarũ p̃dica¬
uit euangłm: ñ adtendens poten¬
tiam nobilium s salutẽ credentiũ.
Et post p̾dicationem curabat om¬
nem infirmitatẽ eorũ: tit quibꝰ
sermo ñ fuaserat. oꝑum magnitu.¬
oo suaderet. Languorẽ uocat diu¬
turnã infirmitatem. Ee omnem
infirmitatẽ: leues morbos. Huc
monte: a sanatione socrus petͥ.
Que omĩa continuanit ꝑ inde .ł
ꝑ consimile: modo redit ad alia
q̃ facta sunt pꝰ sermonem. Disci¬

Expanded text:
stellis, et urbibus, id est parvis et magnis, absque discretione personarum praedicaverit Evangelium, non attendens potentiam nobilium, sed salutem credentium, et post praedicationem curabat omnem infirmitatem eorum, ut quibus sermo non suaserat, operum magnitudo suaderet. Languorem vocat diuturnam infirmitatem, et omnem infirmitatem, leves morbos. Huc monte, a sanatione socrus Petri, quae omnia continuavit provide, vel per consimile, modo redit ad alia, quae facta sunt post sermonem. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
ecce obtulertint
ei hominem
mutũ demoni¬
um habentem. Et demone eiecto
locutus ẽ mutus. Qui obtuler̃t¬
ei hominẽ istum: nulli melius
quã scĩ predicatores intelligunt᷑.
Qui genus humanũ ñ in uno lo¬
co s in una fide: conspectibus dĩ
ñ tantum in corpore. s etiam in¬
amina sanandũ presentant. Sĩc
enim in duobꝰ cecis significatus
est uterq popłs iudeorũ & gen¬
cium: ita in homine muto & de¬
moniaco significatum ẽ omne ge
qͥsi mutum ad confessionẽ uere
fidei nec os aꝑiebat in laude
sui creatoris: & demontũ habe-¬
bat. dum ꝓ deo falsa figmenta co¬
lebat. S uemente dño in carne
eiectus ẽ. demon. & locutus est
mutus. & ãmirate sunt turbe
dicentes. Nunꝗͣ apparuit sic
in ifrł. id est numiꝗͣ hoc est uisũ

Expanded text:
ecce obtulerunt ei hominem mutum, daemonium habentem. Et daemone ejecto, locutus est mutus. Qui obtulerunt hominem istum, nulli melius quam sancti praedicatores intelliguntur, qui genus humanum non in uno loco, sed in una fide, conspectibus Dei, non tantum corpore, sed anima sanandum praesentant. Sicut enim in duobus caecis significatus est uterque populus, Judaeorum et gentium, ita in homine muto et daemoniaco significatum est general quasi mutum ad confessionem verae fidei, nec os aperiebat in laudem Dei creatoris sui, et daemonium habebat, dum pro Deo falsa figmenta colebat, sed veniente Domino in carne, ejectus est daemon, et locutus est mutus, et mirantur turbae dicentes: Nunquam apparuit sic in Isr
Abbreviated transcription (Latin):
seorsum. Saltidi audita nece
su baptiste. seassit in locum de¬
sertã. ñ ut qludã ptitãt timoie
mortis. s parcens inmicis fuis.
ne homiciditm homicidio iun¬
gerent. ut preberet nob̃ exem-¬
plum uitandi temeritatẽ tra¬
dentium. qr ñ omnes eadem
constantia ꝑseuerant in torm̃tis.
quo se torq̃ndos offert̃. Unde
alibi p̃cepit. Cum uos ꝑsecuti
fuerint in una ciuitate. fugite
deorum ꝓphetie truncatũ est
caput. & linguam & uocem apd̃
eos ꝑdidit ꝓphetia: iħc dempꝰ con¬
graum expectans. secessit in locũ
desertũ seoesum docens. qi relicta
iudea. ad desertum gentilitatis
transiuit. Et cum audissent tͥbe
secute st̃ eum pedestres. Non in
bore pedum. ut ardorem mentis
ostenderent. Mistice cum genti
les audirent predicationem xp̃i.
secuti sunt eum passibꝰ fider. & re

Expanded text:
ce sui Baptistae, secessit in locum desertum. Non, ut quidam dicunt, timore mortis, sed parcens inimicis suis, ne homicidium homicidio jungerent, ut praeberet nobis exemplum vitandi temeritatem tradentium, quia non omnes eadem constantia perseverant in tormentis, qui se torquendos offerunt. Unde alibi praecipit: Cum vos persecuti fuerint in una civitate, fugite eorum, prophetae truncatum est caput, et linguam et vocem apud eos perdidit propheta, Jesus tempus congruum exspectans, secessit in locum desertum, seorsum docens, quia derelicta Judaea, ad desertum gentilitatis transivit. Et cum audissent turbae, secutae sunt eum pedestres, non in bore pedum, ut ardorem mentis ostenderent. Siles audirent praedicationem Christi, secuti sunt eum passibus fidei, et re
Abbreviated transcription (Latin):
Iols dicit hoc iudam locuitum
fuisse causa cupiditatis: eo quod
fur erat. Quod autẽ maths &s
marchꝰ disciplõs ponunt pluralit̾¬
sigura sine doche ẽ: plitrale pro
singłari. Potest etiam intelligiqs
& alii discipłi aut consenserunt.
aut dixerunt hȩc. uel eis a iuda
dicente. ꝑsuasum sit. atq omnũ
ceteriuͦ ꝓpter patiꝑum curam.

Expanded text:
s dicit, hoc Judam locutum fuisse causa cupiditatis, eo quod fur erat; quod autem Matthaeus et Marcus discipulos ponunt pluraliter, synecdoche est, plurale pro singulari. Potest etiam intelligi, quod et alii discipuli aut senserunt hoc, aut dixerunt, aut eis Juda dicente persuasum sit, atque aut ocaeteri vero propter pauperum curam.
Abbreviated transcription (Latin):
magis moueret quod tam di¬
uersa ñ modo uerba s etiã sen¬
tentias dm̃ p̃mittunt. quibus
ꝑmotus petrus illam p̃sump¬
tionem ꝓferret moriendi. ut
magis cogant intelligi ter e
expressisse p̃sumptionem siũ
diuersis locis ad sermones
sum. quod etim ante gallicã¬
tum esset negaturus. sicut
pꝰ resur rectionẽ suam an se
amaret int̾rogauit. & ter
de pascendis agnis precepit.
Tunc uenit iħc cumillis in
uillam quȩ dicittr gechse¬
mani. lucas dicit in montẽ
olieti: iołs trans torrentem
cedron quod idem ẽ. qr gechse¬
edificata. Oechsemani int̾p̃ti¬
tur uallis ꝑingaitim. & nota
loca & tempora: plena ẽꝗ t̃ igr¬
ris. Cum enim in monte ort.
nos sursum in oratione cor
habere docet. Cam intralle.
in oratione humilitatẽ. & in¬
uantum uͦ ad ipsam do¬
minicȩ passionis dispen¬
Ntionem ꝑtinet. apte appro¬
prans morti dñs in tialle pm¬
militatis. & pinguedinem ca¬

Expanded text:
magis moneret quod tam dimagis moneret quod tam diversa non modo verba, sed etiam sententias Domini praemittunt, quibus permotus Petrus, illam praesumptionem proferret moriendi, ut magis cogant intelligi eum expressisse praesumptionem suam diversis locis ad sermonem sum, quod eum ante galli cantum esset negaturus; sic post resurrectionem suam an se amaret interrogavit, et ter de pascendis ovibus praecepit. Tunc venit Jesus cum illis in villam quae dicitur Gethsemani. Lucas dicit in montem Oliveti, Joannes trans torrentem Cedron, quod idem est, quia Geaedificata. tur vallis pinguium, et nota loca et tempora plena esse figuris. Cum enim dicit in monte orat, nos sursum in oratione cor habere docet. Cum in valle, et in oratione humilitatem, et aeuantum vero ad ipsam dominicae passionis dispensationem pertinet, apte approprians morti Dominus, in valle pimilitatis et pinguedinem cha
Abbreviated transcription (Latin):
tas: s fides. & ardens dilectio.
In tantum xp̃i caritate effere¬
batur. nit & inbecillitatẽ car-¬
nis suȩ. & fidem uerborum xp̃i
ñ contueret᷑. Ait illi iħc. Am̃
Petrus ex ardore ꝓmittit: ip̃c
ut ds̃ uentura predicit. No¬
ta quod dicit anteꝗͣ. gallus
cantet. Tres ita simpliciter.
bis cantet. Trina negatio petͥ
si tota post pͥmum galli cantũ
inciꝑet: mentiri uiderentur
tres qui dicunt anteꝗͣ gallus
cantet. Item si tota ante: suꝑ¬
quando completurus esset eã.
s qͣnta futura esset quando¬
q ceptura. Llel tota in animo
mum cantum: quãius uerbis
ante pͥmum cepta. ante scd̃m
ꝑacta sit. Tantus enim timoe
mentẽ eits inuaserat: qui t̃
negare faceret. Nota etiã qd̃
matħs & marchus negatio¬
nem petri subnectunt: postꝗͣ.
iħc egressus ẽ. de domo uͭ man¬
ducatut pascha. Ioħ̃s & lucas
antecͣ egressus esset. S facile
intelligimus uel illos recapi¬
tulasse. uel istos. p̃octipasse: nͥ

Expanded text:
tas, sed fides et ardens dilectio. tas, sed fides et ardens dilectio. In tantum enim Christi charitate efferebatur, ut et imbecillitatem carnis suae et fidem verborum Christi non contueretur. Ait illi Jesus: Amen Petrus ex ardore promittit; Christus ut Deus ventura praedicit. Nota quod dicit, antequam gallus cantet, ter simpliciter.  gallus bis cantet. Trina negatio Petri, si tota post primum galli cantum inciperet, mentiri viderentur tres qui dicunt: Antequam gallus cantet. Item si tota ante, superquando completurus esset eam, sed quanta futura esset quandocunque incepta, vel tota in animo mum cantum, quae verbis ante primum coepta, ante secundum peracta est. Tantus enim timor mentem illius invaserat, qui ter negare faceret. Nota etiam quod Matthaeus et Marcus, negationem Petri subnectunt, postquam Jesus egressus est de domo ubi manducavit Pascha; Joannes et Lucas antequam inde egressus esset. Sed facile intelligimus, vel illos recapitulasse, vel istos praeoccupasse, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
etum ymnus ille intelligi. quẽ
agens decantabat: in quo ꝓ se
sacramento corporis & sangui¬
nis sui refectos. & hymno pie
intercesfionis deo patͥ cõmen¬
datos. in montem ducit oliua¬
rum: ut typice designet nos
nis ad altiora uirtutũ caris¬
mata sc̃i sp̃e quibꝰ in corde ꝑ¬
ungnamur debere conscend̾e.
illis iħc. Omnes uos
scandalum paciemim in me.¬
inista nocte. Predicit qͥd pas¬
suri sunt: lit cum passi fuerĩt
ñ desꝑent salutẽ. s agentes pe¬
nitentiam liberent᷑. Et bene
dicit in nocte. Quui enim dor¬
miunt: in nocte dormiunt.
Dic qͥ scandalitant᷑. in nocte
Percutiã pastorem: & disꝑgen¬
tur oues gregis. hoc aliis uer¬
Percute pastorem &s disꝑgentͥ¬
oues. Postꝗͣ autẽ resurrerero¬
predixit locum passionis. sic etiã
locum resurrectionis predicit:
ut etiam infirmitatẽ eorum
consolaretur sponsione sui re¬
ditus. Respondens autẽ ƿetrus
ait illi. Et si omnes scandali¬
quod dicit pecruis. nec temeri¬

Expanded text:
autem hymnus ille intelligi quem Dagens decantabat, in quo pro ssacramentis sui corporis ac sanguinis imbutos, hymno etiam piae intercessionis Patri commendatos, in montem ducit. Olivarum, ut typice designet nos nis ad altiora virtutum mata sancti Spiritus, quibus in corde purgamur, debere conscendere. illis: Omnes vos scandalum patiemini, etc. Praedicit quod passuri sunt, ut cum passi fuerint, non desperent salutem, sed agentes poenitentiam liberentur. Et bene dicit in nocte. Qui enim dormiunt, nocte dormiunt; sic qui scandalizantur, nocte Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis. Hoc aliis verPercute pastorem, et dispergent. Postquam autem resurrexeropraedixit passionis, sic praedicit locum resurrectionis, et ut etiam infirmitatem eorum consolaretur sponsione sui reditus. Respondens autem Petrus ait: Et si omnes scandaliquod dicit Petrus, nec temeri
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui maledyxerit patri uel ma¬
tri subtrahendo eis benefitia
debita morte moriat᷑. llos autẽ
dicitis filiis aliquoꝵ parentũ o
patꝑes. oblationes de rebus: &
siñ potestis pascere parentes. &
deo offerre. contẽptis parentibꝰ
t̃r uoluerit res ur̃as accipere:
dicite qi deo uouistis eas. & hoc
est. Quicũq idest qͥsquis ur̃m
oniuenes dixerit. idest dicere
poterit. uel dicat patri uel ma¬
tri res ur̃as sumere uolenti. o
pater muniis qd̃ ẽ. deo ex me.
iam deuotam ꝓderit tibit Ad¬
nirando. idest cedet in tuos tisus.
Certe non debes sumere. ne sis
reus saclegii. llel ita munus qd̃
ego offero deo. &mͥ & tibi pro¬
derit: & ideo ñ debes sumere
in trios usus. s pati ut deo offe¬
ram. Llel ꝑ eclipsim. Quictĩq
dixerit patri. & cct̾a. subandis
faciet dei mandatum. uel conplebit
legem. uel erit dignus uita et̾¬
na. Et sic ꝓpter istas suasioneᷤᷤ
auaritie ur̃e. iutienis ille ñ ho-

Expanded text:
Qui autem maledixerit patri aut maQui autem maledixerit patri aut matri, subtrahendo eis beneficia debita, morte moriatur. Vos autem dicitis filiis aliquorum parentum: O pauperes, oblationes de rebus. Et si non potestis pascere parentes, et Deo offerre, contemptis parentibus, vester voluerit res vestras accipere, dicite, quia Deo vovistis eas. Et hoc est: Quicunque, id est quisquis vestrum, o juvenes, dixerit, id est dicere poterit, vel dicat patri vel matri, res vestras sumere volenti: O pater, munus quod est Deo ex me jam devotum, proderit tibi? admirando, id est, cederet in tuos usus? certe non debes sumere, ne sis reus sacrilegii. Vel ita: Munus quod ego offero Deo, et mihi et tibi proderit, et ideo non debes sumere res meas in tuos usus, sed pati ut Deo offeram; vel per eclipsin: Quicunque dixerit patri, etc. Subaudis, faciet Dei mandatum, vel complebit legem, vel erit dignus vita aeterna, et sic propter istas persuasiones avariti
Abbreviated transcription (Latin):
confutat. Cum nos ꝓpter tra¬
ditionem hominum p̃cepta dei¬
contempnitis: quare disciplõs
meos arguendos creditis. quod
semorum uissa parcupendant
ut dei scita castodiant. dumim¬
plento sp̃tialiter ablutionẽ ꝓphe.
deleant. Ham dñs dixit. In qͦ
p̃ceptũ dm̃ traditione fua tranᷤ¬
gredianttr ostendit. Detis prece¬
perat in lege honorare patrem
& matrẽ: pharisei uͦ auaricie
sertuentes. ut homines templo¬
dimm. deum esse muneribus ue¬
nerandũ unter p̃tabent᷑. & ita
carnales patres sub nomine
pietatis eise pꝰponendos docebat̃t.
& hoc ẽ. deus dixit. honora ꝑa¬
trẽ. & matrem. Honor iste in
scͥpturis ñ tantũ in salutationi¬
bus. & officiis deferendis: quan¬
tum in elemosina. & muin̾um
collatione sentitur. llude apłr.
honora uiduas que nere iudue
sunt. hic honor donum intelli¬
gitur. & alibi. presbiteri sunt¬
dupplici honore honorandi. qͣssi
diceret. Non solum officiis: sed
etiam muneribꝰ funt donandi.

Expanded text:
confutat, cum vos propter traconfutat, cum vos propter traditiones hominum, praecepta Domicontemnatis, quare discipulos meos arguendos creditis, quod seniorum jussa parvipendant, ut Dei scita custodiant, dum implendo spiritualiter ablutionem prophedeleant? Nam Deus dixit. In quo praeceptum Domini traditione sua transgrediantur, ostendit: Deus praeceperat in lege honorare patrem et matrem. Pharisaei vero avaritiae servientes, ut homines odum, Deum esse muneribus venerandum interpretabantur, et ita carnales patres sub nomine pietatis esse postponendos dicebant. Et hoc est quod Deus dixit: Honora patrem et matrem. Honor iste in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosyna et munerum collatione sentitur; unde Apostolus: Honora viduas, quae vere viduae sunt . Hic honor donum intelligitur. Et alibi: Presbyteri duplici honore sunt honorandi , quasi dicat: Non solum officiis, sed etiam muneribus sunt donandi.
Abbreviated transcription (Latin):
unc accesse¬
runt ad eũ¬
nes genesar minus docti credũt:
s qͥ sapientes uidentur ad pug¬
nam ueniunt. iuxta illio. Abs¬
condisti hec a sapientibꝰ & recie-¬
lasti ea paruilis. Quare discipłi¬
seorum stulticia. qui dei filitim
putant suis traditionibus esse
subiectum. Non enĩ lauant ma¬
Multa baptismata erant iudeoꝵ
q̃ non erant in lege: s sp̃ualia
ꝓpħarum uerba carnaliter acci¬
pientes. que illi de castigatione
cordis & oꝑis p̃cipiebant dicentes.
Lauamini inundi estote. qui fer¬
tis uasa dm̃. Illi de corpore solum
lauando seruabant. S frustra
iudei lauant manꝰ & sua baptis¬
mata obseruant: quam diu con¬
tempnunt fonte baptismatis
ablui. Intelligentes itaq carna.¬
liter illam lanationẽ ꝓpħe. sertia.¬
bant in manibꝰ & in corꝑore ab lu¬
endo illam preceptionem: & idõ
statuerunt ñ nͥ lotis mamibtis mã¬
ducandum esse. Ipse respondens
ait illis. Quare & nos tranꝰgre¬
lumpnã uera responsione dñs

Expanded text:
unc assesserunt ad nes Genazar minus docti credunt; sed qui sapientes videntur ad pugnam veniunt, juxta illud: Abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . Quare discipsaeorum stultitia, quae Dei Filium putat suis traditionibus esse subjectum. Non enim lavant,Multa baptismata erant Judaeorum, quae non erant in lege, sed spiritualia prophetarum verba carnaliter accipientes, quae illi de castigatione cordis et operis praecipiebant, dicentes: Lavamini, mundi estote , etis vasa Domini ,; illi de corpore solo lavando servabant. Frustra omnes Judaei lavant manus, et sua baptismata observant, quandiu contemnunt fonte Salvatoris ablui. Intelligentes ergo carnaliter illam salvationem prophetae, servabant in manibus et corpore abluendo illam praeceptionem, et ideo statuerunt non nisi lotis manibus manducandum esse; ille autem respondens, ait illis: Quare et vos transgrelumniam vera responsione Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
toribus: docentes doctnam &
mandata hominũ. contẽptis
p̃ceptionibꝰ diuinis. Et conuoca¬
minem: nec etiam idolotitum
inquantũ est dei creatura. s po¬
tius illud coinqͥnat. quod ꝓcedit
de ore. idest uerbum expͥmens
augustintis. Non timeo inmiũ¬
ditiam obsonii: sed cupiditatis.
Tunc accedentes discipłi eius¬

Expanded text:
toribus, docentes doctrinam et toribus, docentes doctrinam et mandata hominum, contemptis praeceptionibus divinis. Et convocaminem. Nec etiam idolotythum, in quantum est Dei creatura, sed potius illud coinquinat, quod procedit de ore, id est verbum exprimens Augustinus: « Non timeo immunditiam obsonii, sed cupiditatis. » Tunc accedentes discipu
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝓpter traditionem ur̃am.
Sequit᷑. Et non hon orificauit
patrẽ suum aut matrẽ. quasi
diceret. Llos tamen filiis ꝑsua¬
sistis pessima. & quia hoc ꝑfua¬
sistis: filius patrẽ aut matrem¬
pꝰ ea non honorificauit. & ita
dei mandetũ de sustinendis
parentibus fecistis irritum ꝓpt̾
traditionem ur̃am. ur̃ȩ scilicet
auariciȩ sermientes. Hypocritȩ :
pessumi. scilicet simulatores qͥ
simulatis quod ñ estis. more ꝑso¬
ne teatralis. Bene &s conueni¬
enter moribus ur̃is ꝓpħauit
ysaras de uob̃. dicens. popłs
hic labiis me honorat. Preui¬
dit quidem ysaias simulationẽ
iudeorum: quod in dolo repug¬
narent euangłio. honorabant
etiam eũ labiis dum dicebant.
Magister scimus qr uerax es. uel
etiam cõmendando exteriorem
munditiã. illum honorabant:
s dum interiori quȩ uera est
carebant. cor eorum longe erat.
& ille talis honor imutilis est
eis. Vnde sequit᷑. Dine causa
autẽ colunt me. quia ñ habe.¬
bunt mercedem cum ueris cul¬

Expanded text:
ei propter traditiones vestras. Sequitur: Et non honorificabit patrem suum, aut matrem. Quasi dicat: Vos tamen filiis persuasistis pessima, et quia hoc persuasistis, filius postea patrem aut matrem non honorificavit. Et ideo Dei mandatum de sustinendis parentibus fecistis irritum, propter traditionem vestram, vestrae scilicet avaritiae servientes. Hypocritae. Pessimi scilicet simulatores, qui simulatis quod non estis, more personae theatralis, bene et convenienter moribus vestris prophetavit Isaias de vobis, dicens: Populus hic labiis me honorat , etc. Praevidit quidem Isaias simulationem Judaeorum, quod in dolo repugnarent Evangelio. Honorabat etiam labiis eum, dum dicebat: Magister, scimus quia verax es , etc. Vel etiam commendando exteriorem munditiam, illum honorabat; sed dum interiori quae vera est carebat, cor eorum longe erat, et ille talis honor inutilis est eis. Unde sequitur: Sine causa enim colunt me, quia non habebunt mercedem cum veris doc
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere. Dicit gͦ sine intel¬
lectu estis. qui putatis misticã.
quod est ꝓpͥe dictum. Sequit᷑.
Non intelligitis quia omne qd̾¬
nuat quod suꝑius dixit. ñ qd in
os intrat. & cetera. quod autẽ
dirit de corde exeunt cogitatio¬
nes male. notandum ẽ. Principa.¬
lis enim sedes ammȩ. ñ uixta
platonem incerebro. s uixta
xp̃m in corde est. Sunt etiani
arguendi hac sententia qui co¬
gitationes a drabolo ĩmita ptis¬
tant: & ñ ex ꝓpͥa uoluntate nas.¬
ci. Diabolus enĩ adiutor & in¬
centor malarum cogitationũ
interiora nͥ ꝑ qͦsdam habitus
& gestus. exteriores nouerit.
uerbi gratia. Si pulchram inti¬
herem nos crebro aspicere iuderit:
cor amoris iaculo uulneratum

Expanded text:
intelligere. Dicit ergo: Sine intelintelligere. Dicit ergo: Sine intellectu estis, qui putatis mysticum quod est praedictum. Sequitur: Non intelligitis quod omne qnuat, quod superius dixit, Non quod in os intrat, etc. Quod autem dixit, de corde exeunt cogitationes malae. Notandum est quod principalis sedes animae, non juxta Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Sunt etiam arguendi hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria voluntate nasci. Diabolus enim adjutor et incentor malarum cogitationum interiora, nisi per quosdam habitus et gestus exteriores novit. Verbi gratia: Si pulchram mulierem vos crebro inspicere viderit, cor amoris jaculo vulneratum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : Phariseorum magna ẽ
religio in cibis: qui audito hoc
uerbo scandelirati sunt id est mn¬
dignati sunt. Dcandalum qui¬
dem grece. nos offendicalum
uel rumam. nel pedis inptilsio¬
rem possumꝰ dicere. Unde dicit᷑.
ꝗtiare funt eradicandi. Sequit.
Sinite illos. quasi diceret. ꝑuiit¬
tite illos stio libero arbitrio ut
eant scdm desideria cordis sui:
qutia iretiocabiles sunt. Llisde
patilus. Hereticum hominem
post pͥmam & scdãm correctionẽ
deuita. Ceci sunt idest luce
mãidatoꝵ di pͥuati: ꝓ traditio¬
nibus suis. Ec siint duces cecꝵ.
qui ñ solum ñ sͥ ꝓficitunt: sed
etiã alios in p̃cipitium trahũt
errantes. & in errorem mittẽ¬
tes. Respondens autẽ petrus
ait. Edissere nob̃ parabolam
istam. quod aꝑte dictum fue¬
rat. petrus parabolice dictum
putat: & in uerbis manifestis.
misticam querit intelligentiã.
lnde corripit᷑ a dño cum dicit᷑.
Adhuc &nos sine intellecta esti:
Ex quo ammauertimꝰ uitiosũ
esse auditorem qui aut obscu

Expanded text:
eorum magna est religio in cibis, qui audito hoc verbo scandalizati sunt, id est indignati sunt. Scandalum quidem Graece, nos offendiculum vel ruinam, vel pedis impactionem possumus dicere; unde dicitur:quare sunt eradicandi. Sequitur: Sinite illos. Quasi dicat: Permittite eos suo libero arbitrio, ut eant secundum desideria cordis sui, quia irrevocabiles sunt. Unde Paulus: Haereticum hominem post primam et secundam correptionem devita . Caeci sunt, id est luce mandatorum Dei privati pro traditionibus suis, et sunt duces caecorum, qui non solum sibi prospiciunt, sed etiam alios in praecipitium trahunt errantes, et in errorem mittentes. Respondens autem Petrus, ait: Edissere nobis parabolam istam. Quod aperte dictum fuerat, Petrus parabolice dictum putat, et in verba manifesta mysticam quaerit intelligentiam, unde corripitur a Domino, dum dicitur: Adhuc et vos sine intellectu estis? Ex quo animadvertimus vitiosum esse auditorem, qui aut obscur
Abbreviated transcription (Latin):
ȩnit autẽ ib̃c
in partes ce¬
saree philipi.
Quia mortẽ
suã apłis re.¬
uelare uolebat. prius in fide sua
utilt eos confirmare: ne audita
infirmitate sue passionis titubẽt.
Confirmaturus gͦ eos in fide.pͥ¬
us opimonem & errorem alioꝵ
a mentibus eorum uoluit remo¬
uere. Llemens gͦ in partes cesa¬
rẽẽ philippi: int̾rogat discipłos¬
&o cetera. Iste loctis est uibi iorda¬
nis oritur ad radices liban.
ubi etiam philippꝰ filius herodis
extruxit cesareã in honore tybe¬
rii cesaris: imitatꝰ patrem st̃rtĩ
herodem. qͥ in honore atigusti

Expanded text:
enit autem Jesus in partes Caesaraeae Philippi, etc. Quia mortem suam apostolis revelare volebat, prius in fide sua eos vult confirmare, ne audita infirmitate suae passionis titubent. Confirmaturus ergo eos in fide, prius opinionem et errorem aliorum a mentibus eorum voluit removere. Veniens ergo in partes Caesaraeae Philippi, interrogat discipulos. Iste locus est, ubi Jordanis oritur ad radices Libani Ubi etiam Philippus frater Herodis exstruxit Caesaraeam in honorem Tiberii Caesaris, imitatus patrem suum Herodem, qui in honorem Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
postusse. ut ostenderet neminẽ
iuste posse conqueri de stia
oꝑatione. Multi enim funt¬
uissimi idest dampnabiles: nã
ñ omnes uocati ad fidem salua¬
buntur. & hoc est. Multi enĩ
intimando eis mortem p̃pa¬
rat eos ad temptationẽ: ne tur¬
barent᷑. cum uiderent morien¬
tem. Nuntiat & resurrectio¬
nem: ad eortim consolationem
Ascen dimus dixit: scd̾m
situm loci. Littera plana ẽ.

Expanded text:
rposuisse, ut ostenderet neminem rposuisse, ut ostenderet neminem posse juste conqueri de sua operatione. Multi enimvissimi, id est damnabiles. Nam non omnes vocati ad fidem salvabuntur. Et hoc est: Multi enim,intimando eis mortem praeparat eos ad tentationem, ne turbarentur cum viderent morientem. Nuntiat et resurrectionem ad eorum consolationem. Ascendimus dicit, secundum situm loci. Littera plana est. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
quã gentiles Acciper̃t̃ aũ ip̃i pͥm
singłos denarios ĩ aliis ꝑsonis.
& ita accipientes in qͥbusdã ꝑso¬
nis: murmurabãt in aliis ꝑsoniᷤ.
Hec ẽ conqͤstio iudeoꝵ. adu̾sus
dnm̃. hi nouissimi. idẽ gentiles.
una hora fecerunt. idest. labora
pondꝰ diei & estus. id est diu
sub honere legis sud aminus.
uel longiora carnis tẽptam̃ta
nem. nonne ex denario. idest
idest fidem meam recepisti:
S quia incepisti inindere.
& murmurare: ideo tolle qd̃
tuum est. idest quod meruisti
scilicet dampnationẽ & uade.
idest discede a me. Uolo autẽ
hiic nouissimo dare. idest gẽ¬
meritum. talis est uoluntas¬
mea. & ñ licet mͥ facere quod
iudeos qui pͥm indebantur¬
esse. idest maximi. fieri notus¬
fimos. idest uilissimos per
damp nationem. & genti¬
les qui prius erant nouissimi.
idest dampnabiles ꝑ idolatͥam.
fieri pͥmos. idest ꝑ fidem exal¬
tatos: sic accidet & in multis
aliis. Alii dicunt neminem
murmurasse: s ideo dñm int̾¬

Expanded text:
 gentiles. Acceperunt autem ipsi primi singulos denarios, in aliis personis, et ita accipientes in quibusdam personis murmurabant in aliis personis; haec est conquestio Judaeorum adversus Dominum: Hi novissimi, id est gentiles, una hora fecerunt, id est laborav diei et aestus, id est diu sub onere legis sudavimus, vel longiora carnis tentamenta nem, nonne ex denario diurno,sti mecum? id est fidem meam recepisti? Sed quia incoepisti invidere et murmurare, ideo tolle quod tuum est, id est quod meruisti, scilicet damnationem, et vade, id est discede a me. Volo autem et huic novissimo, id est gemeritum. Talis est mea voluntas. Aut non licet mihi facere quod Judaeos, qui primi videbantur, id est maximi, fieri novissimos, id est vilissimos per damnationem; et gentiles qui prius erant novissimi, id est damnabiles per idololatriam, fieri primos, id est per fidem exaltatos, sic accidet in multis aliis. Alii dicunt neminem murmurasse, sed in Dominum inte
Abbreviated transcription (Latin):
indignum esse iudicantes. ut qͥ
idolis seruierant sͥ comparabiles
existerent. S dñs qui ñ uenit
uocare iustos. s humiles penitẽ.¬
tes. cui placet ex malis oꝑibus
humilis confessio. potius qiram
dȩ bonis suꝑba gloriatio. subdit.
Amice non facio tibi iniuriã.
Murmitratio ista fuit in mũ¬
do: & in mundo arbitrati sunt
quod plus essent acceptitri in
futuro. Isti ñ acceperunt mer¬
cedem: s ꝑfecti qui ñ murmu

Expanded text:
indignum esse judicantes, ut qui indignum esse judicantes, ut qui idolis servierant, sibi comparabiles existerent. Sed Dominus, qui non venit vocare justos, sed humiles poenitentes, cui placet ex malis operibus humilis confessio, potius quam de bonis superba gloriatio, subdit: Amice, non facio tibi injuriam. Murmuratio ista fuit in Judaeis, et in mundo arbitrati sunt, quod plus essent accepturi in futuro. Et isti non acceperunt mercedem, sed perfecti qui non murm
Abbreviated transcription (Latin):
tempus passionis omnes mferos
descendebant. Cum uenissent
na pariter erit omnibꝰ equalis.
& unus denarius omnibꝰ attri¬
butus. Ibi tamen sunt multe
distinctiones iuxta illud. In do¬
mo patͥs mei mansiones mul¬
te sunt. Itaq uniis denarius.
& singłi denarii. Lementes
quomͦ dicuntur pͥmi inindere.
murmurare: cum inp̃mio susci¬
piendo nulla erit inindia. mul
la murmuratio. S consuetu¬
do est in diuira pagina. multos
in collectione accipe: & quedã
uerba quibusdam ꝑsonis con¬
gruere. & quedam aliis ñ toti
collectiomi. Cunt ergo pͥmi di¬
cantur murtiltrasse. & tam̃
mercedem recepisse: in aliis
& in aliis ꝑsonis intelligendũ
est. Indei funt illi Eqͥmur¬
murabant: qui iͥmitio  ecclẽ
fidelibus uocatis ex e gentibus
se ĩponebant. dicentes se popłm
dei esse ab initio. quẽ d̃s dilextt
& fouit. qui etiam in cerimoniis
legalibus pondus portauit & estus.¬
& dicebant popłm gentilem po¬
tius esse canes. quã homines.

Expanded text:
tempus passionis, omnes ad inferos tempus passionis, omnes ad inferos descendebant. Cum venissent rna pariter erit omnibus aequalis, et unus denarius omnibus attributus. Ibi tamen sunt multae distinctiones, juxta illud: In domo Patris mei multae mansiones sunt . Itaque unus denarius et singuli denarii. Venientes quomodo dicantur invidere, murmurare, cum in praemio suscipiendo nulla invidia, nulla erit murmuratio? Sed consuetudo est in divina pagina multos in collectione accipere, et quaedam verba quibusdam personis congruere, et quaedam aliis, non toti collectioni. Cum igitur primi dicantur murmurasse, et tamen mercedem recepisse, in aliis et in aliis personis intelligendum est. Judaei sunt illi qui murmurabant, et qui in initio Ecclesiae, fidelibus vocatis ex gentibus se praeponebant, dicentes se populum Dei esse ab initio, quem Deus dilexit et fovit, qui in caeremoniis legalibus pondus portavit et aestus. Dicebant etiam populum gentilem canes esse potius quam homines,
Abbreviated transcription (Latin):
ma spiritalis ad iudeos: quando
dictam est eis. In tam gentiã
ne abieritis. in qua sacculus & pe-¬
ra ꝓhibita est. Scdã fuit cõmu
dictis significauit. in his scilicet.
Qui habet sactulum tollat eum:¬
similiter & peram. quasi diceret.
Nunc. idest in ista alia misfione
qui habet saccultm. tollat. idest
portet eum. Quam missionem
manifestius declarauit. pꝰ passio¬
nem dicens. Ite predicate etrange¬
lrum omni creatitrȩ. Primum
itaq tempus fut. quam diti nͥ
solis iudeis predicare non sicuit.
Pacta uͦ obedientia qr ad predi¬
cationem xp̃i iudei noluerunt
conuerti: dedit potestatẽ offe-¬
rendi uerbum dei omnibus ho-¬
mimbus. Incipit itaq reddere
retributionem in tempore no¬
uissimorum. dum latronẽ in
passione saluauit: antiquos pa-¬
tres de inferno abstractos. in die
ascensionis in celtim introduxit.
&o sic completum est quod &
pͥus nouissimis dare cepit. sicat
latroni. & in tempore notussi¬
morum cepit soluere retribu.¬
tionem omnibus: quia usq ad

Expanded text:
do dictum est eis: In viam gentium ne abieritis , in qua et sacculus et pera prohibita sunt. Secunda fuit commundictis significavit. In his scilicet: qui habet succulum, tollat similiter et peram. Quasi dicat: Nunc, id est, in ista alia missione, qui habet sacculum, tollat eum, id est, portet eum. Quam missionem manifestius declaravit post passionem, dicens: Ite, praedicate Evangelium omni creaturae . Primum itaque tempus fuit, quandiu nisi solis Judaeis praedicare non licuit. Peracta vero obedientia quia ad praedicationem Christi Judaei noluerunt converti, dedit potestatem offerendi verbum Dei omnibus hominibus. Incipit ergo reddere retributionem in tempore novissimorum, dum latronem in passione salvavit, antiquos patres de inferno abstractos, in die ascensionis in coelum introduxit. Et sic completum est, quod et prius novissimis dare coepit, sicut latroni, et in tempore novissimorum, coepit solvere retributionem omnibus, quia usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uineẽ ꝓcuratori suo. idest
dicit pater filio suo: cui omĩa
dedit in manus. Uoca oꝑarios
ante tribunal tuum. & redde
illis mercedem ꝓut quisq ges¬
sit. Incipiens a nouissinus usq
ad pͥmos id est a tempore nouis¬
simorum. Tempus notussimoꝵ
est a passione xp̃i: usq ad finem
scli. Primi dicunt᷑ omnes a pͥnci¬
pio iuidi: usq ad passionem
xp̃i. Ilsq enim ad passionem
scdm hoc quod dicit. non sum
missus. & cetera. Accedens aut̃
ad passionem dixit. Alias oues
habeo quȩ non sunt ex hoc otuili:
& illas oportet me adducere. &

Expanded text:
nus vineae procuratori suo, id est, nus vineae procuratori suo, id est, dicit Pater Filio suo, cui omnia dedit in manus: Voca operarios ante tribunal et redde illis mercedem prout quisque gessit, incipiens a novissimis usque ad primos, id est, a tempore novissimorum. Tempus novissimorum est passio Christi, usque ad finem saeculi. Primi dicuntur omnes a principio mundi usque ad passionem Christi. Usque enim ad passionem secundum hoc quod dicit: Non sum missus , etc. Accedens autem ad passionem Christus dixit: Alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et
Abbreviated transcription (Latin):
diuersitates horarum. ad unũ¬
quemq hominẽ ꝑ etatis mo¬
menta distinguere. Mane qͥy¬
pe intellectas nr̃i pueritia ẽ:
hora tercia adolescentia: quia
quasi iam sol in altũ ꝓficit.
dum calor etatis crescit. dex¬
ta niuentus est: cum pleni¬
tudo roboris solidatur. Nona
senectus est. quando sol. idest
calor etatis descendit. Ulndeci¬
ma uͦ decrepita etas. uel uete.¬
rana uocatur. In omnibꝰ his
aliqui ad bonam uitam ꝑdu¬
cuntur. Qui uͦ usq ad etatẽ
ultimã deo uiuere ueglexit:
quasi usq ad undecimam otio¬
sus stetit. Ulnde bene illis dr̃.
Quid hic statis tota die otio¬
siͨ  Saltem in ultimis resipis¬
cite: & ad inite uias iam ñ mul¬
tum laboraturi uenite. & hoc
est quod dicit. Ite &nos in ui¬
neam ieami. Cum sero autẽ¬
factum essetud est cum finis
unitscuiꝰq. Nelsinis mundi.
idest ultima etas mundi uenis.¬
set. de quo tine dicit iohannes.
filioli nouissima hora est. dicit

Expanded text:
diversitates horarum ad unumdiversitates horarum ad unumquemque hominem per aetatis momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora tertia est adolescentia, quia quasi sol jam in altum proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta juventus est, cum plenitudo roboris solidatur. Nona senectus est, quando sol, id est, calor aetatis descendit. Undecima vero decrepita aetas, vel veterana vocatur. In his omnibus aliqui ad bonam vitam perducuntur. Qui vero usque ad aetatem ultimam Deo vivere neglexit, quasi usque ad undecimam otiosus stetit, unde illis bene dicitur. Quid hic statis tota die otiosi? etc. Saltem in ultimis resipiscite, et ad vias vitae jam non multum laboraturi venite. Et hoc est quod dicit: Ite et vos in vineam meam. Cum sero factum esset, id est, cum finis uniusjusque, vel finis mundi, id est, ultima aetas mundi venisset, de quo fine dicit Joannes: Filioli, novissima hora est ; et
Abbreviated transcription (Latin):
plere: tanto amplius refor-¬
matur ad ymaginem dei. eiꝰ
qui creauit eum. Egressus
circa horam terciam. Prima
hora fuit ab adam usq ad
noe. Tercia uͦ a noe usq ad
abraham: in qua tercia ui¬
dit alios stantes in foro. qͣsi
uendibiles & a bono tamen¬
oꝑe cessantes. & hoc est quod
dicit otiosos. quos misit in ui¬
neam iterum. Iterum fecte
similiter. circa sextam horam
q̃ est ab abraham usq ad moy¬
sen. Et circa horam nonam
similiteꝵ. q̃ ẽ a moyse usq ad
aduentum dm̃i. Circa undeci¬
mamn uͦ quȩ est ab aduentu
dm̃i. tsq ad finem mundi.
alios stantes. gentiles popłos
scilicet. a bono oꝑe torpentes.
& dicit illis. Quid hic statis
tota die otiosi: Qui enm
transacto tam longo mundi
tempore ꝓ uita fua laborare
neglexerant: quasi tota die
otiosi stabant. Et pensandũ
pe ad eos patriarcha: muillus
ꝓpha uenerat. Quid ẽ gͦ dicere
qr nemo nos conduxit. nisi q
uite uias stullus nob̾̃ demon¬
strauit: Possumus etiã eas

Expanded text:
plere, tanto amplius reforplere, tanto amplius reformatur ad imaginem ejus qui creavit eam. Et egressus circa horam tertiam, etc. Prima hora fuit ab Adam usque ad Noe. Tertia vero ad Noe usque ad Abraham. In qua tertia vidit alios stantes in foro, quasi vendibiles, et a bono opere cessantes, et hoc est quod dicit otiosos, quos misit in vineam. Iterum fecit similiter circa horam sextam, quae est ab Abraham usque ad Moysen. Et circa horam nonam similiter, quae est a Moyse usque ad adventum Domini. Circa undecimam vero, quae est ab adventu Domini usque in finem mundi t invenit alios stantes gentiles populos, scilicet a bono opere torpentes, et dicit illis: Quid hic statis tota die otiosi? Qui enim transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant, et pensandum pe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat: quid est ergo dicere, quia nemo nos conduxit, nisi quia vitae vias nullus nobis demonstravit? Possumus etiam et easdem
Abbreviated transcription (Latin):
imile est reg¬
num celorũ
homini pat̃¬
stendit para¬
bolice qr primi nonissimi. &
nouissimi pͥmi. Pater iste fami¬
las conditor nr̃ est qui regit
quos condidit: & electos suos
sic in hoc mundo poffidet. qͣsi
subiectos suos dñs in domo.
Qui habuit uineam uniuersa¬
lem scilicet eccłam. q̃ ab abel
iusto usq ad ultimum electũ
qͥ in fine mundi nasciturtis ẽ.
quot scõs ꝓtulit. quasi tot
palmites misit. Hic pater ad
excolendam suam uieam ma-
ne. hora tercia. sexta nona. un-¬
decima. oꝑarios conducit: quii¬
a mundi huns initio usq ad
finem ad erudiendam fideliũ
plebem. p̃dicatores mittere ñ
facta crm opariis ex dena¬
rio diurno. & cetera. Benariꝰ
imaginem regis habet. Dicttis¬
est denarius ob hoc. quia ꝓde
cem nũmis apud antiquos
imputabatur. Idcirco gͦ unus¬
quisq accedit ad cultum di¬
iuimi nominis: ut a xp̃o accipi¬
at imaginem deitatis. quam
in paradyso ꝑdiderat liuore
serpentis. Et quantomagis
studuerit decalogum legis im¬

Expanded text:
imile est regnum coelorum homini patrOstendit parabolice, qui primi novissimi et novissimi primi. Paterfamilias iste Conditor noster est, qui regit quos condidit, et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi subjectos dominus in domo: qui habet vineam universalem, scilicet Ecclesiam, quae ab Abel justo, usque ad ultimum electum qui in fine mundi nasciturus est, quot sanctos protulit quasi tot palmites misit. Hic Pater ad excolendam vine hora tertia, sexta, nona, undecima operarios conduxit a mundi hujus initio usque ad finem: ad erudiendam fidelium plebem praedicatores mittere non facta cum operariis ex denario diurno, etc. Denarius imaginem regis habet, dictus denarius est ab hoc, quia pro decem nummis apud antiquos computabatur. Idcirco igitur unusquisque accedit ad cultum divini nominis, ut in Christo recipiat imaginem deitatis, quam in paradiso perdiderat livore serpentis, et quanto magis studuerit decalogum im
Abbreviated transcription (Latin):
Nota in pͥmis quod enangłista
misticum potius sensum querenᷤᷤ
quã hystoricum: multa de uer¬
bis ꝓpħe p̃termittit. quia tantũ
tendit ad ea uerba quȩ ꝑtinent
ad predicationem dñi. In ꝓphe¬
tia enim ita habetur: Prmotẽ

Expanded text:
Nota imprimis, quod Evangelista mysticum potius sensum quaerens quam historicum, multa de verbis prophetiae praetermittit: quia tantum tendit ad ea verba quae pertinent ad praedicationem Domini. In prophetia enim habetur ita:
Abbreviated transcription (Latin):
tis. idest peccatum. Potest etiam
illud galileẽ alio modo distingui.
ut dicamus transiordanem galilee.
idest transiordanem. in quantũ
ad galileam ꝑtinet. Ex altera
cessauit & ligata ẽ: accessit uer¬
idest in transinigrationem. de figu¬
ris ad ueritatem: de umbra ad
corptis. Llel in galileam. idest in
ecclãm. uͥ ẽ. transinigratio de ui¬
ciis ad uirtutes. Ulere ẽ. facta
transmigratio: quia relicta nara¬
reth uenit in capharnauim. Ha-¬
zareth int pretat᷑ flos: caphar¬
naum pulcherruna uilla. Reli¬
quid enĩ florem figurarũ. que
desigabant fructum euangłii.
ut flos p̾nuntiat fructum uen¬
turum. & uenit in eccłãm: que
est uilla xp̃i pulcherrima. & uir¬
tutibus & miracłis xp̃i. quȩ ẽ
maritima. quia iuxta mare
& contunditur ꝓcellis tribula¬
tionum. uel ꝑsecutionum. Qecłã¬

Expanded text:
tis, id est, peccatum. Potest etiam tis, id est, peccatum. Potest etiam illud Galilaeae alio modo distingui, ut dicamus trans Jordanem Galilaeae, id est, trans Jordanem, in quantum ad Galliaeam pertinet. Ex altera cessavit et ligata est, accessit verid est, in transmigrationem, de figuris ad veritatem, de umbra ad corpus. Vel in Galilaeam, id est, in Ecclesiam, ubi est transmigratio de vitiis ad virtutes. Vere facta est transmigratio, quia relicta Nazareth, venit in Capharnaum. Nazareth interpretatur flos. Capharnaum villa pulcherrima. Reliquit ergo florem figurarum quae designabant fructum Evangelii, ut flos praenuntiat fructum venturum: et venit in Ecclesiam, quae est Christi, villa pulcherrima virtutibus et miraculis Christi, quae est maritima, quia juxta mare,, et tunditur procellis tribulationum vel persecutionum. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
bulabat in tenebris. uidit lucẽ
magnã. idest predicationem xͥ
auditit. & pͥma miracłã eius¬
uidit. Pz abulon accipitur ga¬
lilea ndeorũ. ꝑ neptalim galilea
gentium. Astera scilicet galilea
uideorum est. uia maris. quia
iusta mare existit. & altera id
utraq faciat mentionem: plus
ĩmoratur in galylea gentium.
cum dicat. popłs galilee gentiñ.
quod ad misticũ maxime sensũ¬
ꝑtinet. quod uidebitur in seq̃n¬
ti. Lux orta est eis. ido est agnitio
ueritatis. Sedentibus in regio¬
ne umbre mortis. Mortem uo¬
cat eternalem. Ulmbram pecca¬
ta. que sunt obscuritas duceus
ad mortem. Ieromimus uͦ dicit.
Inter mortem & umbram hoc
esse puto: quod mors eorum ẽ
qui cum oꝑibris mortis ad in¬
feros descenderunt. Ammra
enim que peccauerit: ipsa mo¬
rietur. Umbra mortis est eorũ
qui cum peccent nondum de
uita ista egressi sunt. Possunt
enim si uoluerint agere penitẽ¬
tiam. Sedent itaq in regione
umbre mortis idest in regione
galileȩ: ubi regnabat umbra mor¬

Expanded text:
at in tenebris, vidit lucem magnam, id est praedicationem Christi audivit, et prima miracula ejus. Per Zabulon accipitur Judaea Judaeorum. Per Nephtalim Galilaea gentium. Altera scilicet Galilaea Judaeorum, est via maris, quae juxta mare existit. Et altera, id utraque faciat mentionem, plus immoratur in Galilaea gentium, cum dicat, populus Galilaeae gentium, quod ad mysticum sensum maxime pertinet, quod videbitur in sequenti. Et lux orta est eis, id est agnitio veritatis sedentibus in regione umbrae mortis. Mortem vocat aeternalem, umbram, peccata, quae sunt obscuritas ducens ad mortem. Hieronymus vero dicit, inter mortem et umbram hoc interesse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortis ad inferos perrexerunt. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Umbra mortis est eorum qui, cum peccent, nondum de vita ista egressi sunt. Possunt enim, si voluerint, agere poenitentiam. Sedent itaque in regione umbrae mortis, id est in regione Galilaeae, ubi primum regnabat umbra mor
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ de udea st̃ eleti fortes fuert̃. Nep¬
talim dilatatio: quia gentium
eccłia dilatata ẽ. ꝑ orbem. Qd̃
figurauit ysaras. quia t̾ra z a¬
bulon idest radeorum. & t̾ra
neptalim idest gentium. que
ẽ itia maris. quia iuxta mare¬
ẽ. ut dictum ẽ. & tamen uia:
quia ꝑ eam p̃otest iri ad patͥam.
& est transiordanem. idest trans
baptismum: quia scilicet bapti¬
zata. t̾ra ⁊Abulon. & t̾ra nep.¬
talim uidit lucem magnam. s
p̃cipue popłs galilee gentitim.
idest popłs gentilis. positus in
transinigratione. qui ambula¬
bat in tenebris. ꝓpter idolatͥam.
uidit lucem magnam. Cet̾a ñ mu

Expanded text:
 de Judaea electi sunt, fortes fuerunt. Nephtalim dilatatio dicitur, quia gentium Ecclesia dilatata est per orbem: quod significavit Isaias, quia terra Zabulon, id est Judaeorum, et terra Nephtalim, id est, gentilium, quae est via maris, quia et juxta est mare, ut dictum est, et tantum via, quia per eam potest iri ad patriam vitae: et est trans Jordanem, id est trans baptismum, quia scilicet baptizata est. Terra Zabulon et terra Nephalim vidit lucem magnam, sed praecipue populus Galilaeae gentium, id est, populus gentilis positus in transmigratione, qui ambulat in tenebris propter idololatriam, vidit lucem magnam: caetera non mu
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc intelligimus iam fuisse
aduentu xp̃i ingalileam ñ agñt
tres euangłiste. s incipunt ab
hoc ultimo. Querit᷑ quot annis
durauit p̃dicatio xp̃i. & miracła
eis. In quare diuersi sentiunt¬
diuersa. Alii enum dicunt se¬
quentes ioh̃m qui tantũ facit
mentionem triplicis pesche:. qd̾
ꝑ duos annos & dimidium pre¬
dicatit & fecit miractiba. Alii
quod ꝑ tres o dimidiũ: quod
magis habet ueritas. Primi ita
ordinant. quod pꝰ baptismum ie.¬
iunauit xp̃c. postea rediens fe¬
cit illa in eodem anno que re¬
fert iohannes euangłista de drio¬
bus disciplis ioħis. & de natha¬
naele. & de aqua mutata in ii¬
num. & de mora facta in caphar¬
naum. & hec facta sunt a ten¬
deinde uenit in udeam. & fuit
ibi donec ioħes traditus esset.
quod fuit in eodem pascha. & in
kalendis maii. quia tunc legit᷑
Quo audito seceffit ingalileam
o fecit publicã predicationem.
circa uͦ alteruim pascha occidit᷑
ioħes. quod podest sciriex uerb̃
mathei & iołns. Ait matheus.

Expanded text:
m fuisse adventu Christi in Galilaeam, non agunt tres evangelistae, sed incipiunt ab hoc ultimo. Quaeritur quot annis duraverit praedicatio Christi et miracula ejus? In qua re diversi diversa sentiunt. Alii dicunt sequentes Joannem, qui tantum facit mentionem triplicis Paschae, quod per duos annos et dimidium praedicavit, et fecit miracula. Alii quod per tres et dimidium, quod magis habet veritas. Primi ita ordinant, quod post baptismum jejunavit Christus, postea rediens, fecit illa in eodem anno: quae refert Joannes evangelista de duobus discipulis Joannis et Nathanaele, et de aqua quam mutavit in vinum, de mora facta in Capharnaum, et haec facta sunt a temDeinde venit in Judaeam, et fuit ibi donec Joannes traditus est, quod fuit intra Pascha et Kalendas Maii, quia tunc legiturQuo audito secessit in Galilaeam, et fecit publicam praedicationem suam. Circa vero alterum Pascha occiditur Joannes: quod potest sciri ex verbis Matthaei et Joannis. Ait Matthaeus,