comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit euangelista qr ꝓficiebat iħo etate
isapientia. ⁊gr̃a. ñ ita accipit᷑ qͣsi
semet ipso melior factus sit: s qr
hominib quã ipse habebat. s late
apud hoĩes ipse ꝓficiebat. qn̾ hõies¬
ipsi in eius cognitione ꝓfecerũt. Ap̃

Expanded text:
dicit evangelista, quia proficiebat Jesus aetate, sapientia et gratia, non ita accipitur, quasi semetipso melior factus sit; sed quia hominibus quam ipse habebat, sed latebapud homines ipse proficiebat, quantum homines in ejus cognitione profecerunt: apud
Abbreviated transcription (Latin):
illa añ resurrecionẽ passiones. idolo¬
res sustinuit. ac ꝑħ plena beatitudo
eẽ ñ potuit: uͥ pena ⁊ dolor fuit.
S ñ attendũt qͥ aĩa illa .s aliud
ti. In eo qd carni unita fuit uita car¬
nis ipsa fuit: In eo autẽ qd̃ diuinitati
unita fuit. uita ipsius diuinitas fuit. In eo
ꝓ carni uingebat᷑: recednte ipsa caro mori¬
ebatur. In eo aũ ꝙ diuinitati uingebat᷑.
⁊̃ a carne recedẽs: ab ipsa duunitate ñse¬
ꝑabatur. Que gͥ insensu carnis ad tẽpꝰ do¬
lorẽ sustiniut ĩsocietate dĩtatis. pleñ &
ꝑfectũ gaudiũ sẽꝑ possedit Ubi enĩ ꝑfecte
uingebatur: plene ac ꝑfecte beatificabat᷑.
Ubi aũ ad tẽpꝰ minus hũit exdispensatiõe.
p̾ea supplectũ ẽ in gllficatione. ita tñ ut qͥ
inparte sublimiori habebat u̾ium bonũ.
pleret᷑. qr ex quo datũ ẽ. sẽꝑ mansit ꝑfectũ.

Expanded text:
la ante resurrectionem passiones et dolores sustinuit; ac per hoc plena beatitudo esse non potuit, ubi poena et dolor fuit. Sed non attendunt quod anima illa secundum aliud ti. In eo quod carni unita fuit, vita carnis ipsa fuit. In eo autem quod divinitati unita fuit, vita ipsius divinitas fuit. In eo autem quod carni jungebatur, recedente anima ipsa caro moriebatur. In eo autem quod divinitati jungebatur, etiam a carne recedens ab ipsa divinitate non separabatur. Quae igitur in sensu carnis ad tempus dolorem sustinuit, in societate Deitatis plenum et perfectum gaudium semper possedit. Ubi enim perfecte jungebatur, plene et perfecte beatificabatur. Ubi autem ad tempus minus habuit ex dispensatione, postea suppletum est in glorificatione. Ita tamen ut quod in parte sublimiori habebat verum bonum, ppleretur, quia ex quo datum est, semper mansit perfeetum.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑet᷑ Qñ nob̃ bñficia inpendit ds̃. idona
magnificentie largitur. ñne ħ ipsa faci¬
endo a nob̃ ꝓ bñficiis suis amari. i lauda
dĩ. ⁊ melior se ipso factus ÷ ds̃ : Nũqͥd
ñ melius ÷. ⁊i multo melus ũ dicamus
qr et̾na bonitate q̃ in ipso ñꝗͣ. creuit. qr
plena in ipso. ⁊ ꝑfecta sẽꝑ fuit. plene sẽꝑ
iꝑfecte bonus fuit. ⁊ dignus laudari
oꝑis in illo et̾nũ qͥ nob̾ tẽꝑalit᷑ exhibet᷑

Expanded text:
o nobis beneficia impendit Deus, et dona munificentiae largitur; nonne haec ipsa faciendo a nobis pro beneficiis suis amari et laudarDei, et melior seipso factus est Deus? Nunquid non melius est et multo melius, ut dicamus quod aeterna bonitate quae in ipso nunquam crevit quia plena in ipso et perfecta semper fuit plene semper et perfecte bonus fuit, et dignus laudari operis in illo aeternum, quod nobis temporaliter exhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
dignꝰ fuit ipse opꝰ mitutis postea ex¬
Meruit gͥ qͣntũ ad u̾tutẽ oꝑis. qr ꝓ oꝑe¬
remuñatiõe dignꝰ fuit. nec cñ si me¬
ruit. qͣsi dignꝰ ñ fuiss. ⁊̃ si oꝑatus ñ
fuiss Pat̾familias laborat inuinea
sua. ⁊ pea c̃ ad refectionẽ uenit: p̾tu¬
lat cibũ bñ se meruisse dic̃: q̃ accep¬
turꝰ est. S alit̾ mercẽnariꝰ m̃et᷑: alit̃
dñs. Mercẽnariꝰ m̾et᷑ qr ei ñ debetur.

Expanded text:
dignus fuit, opus virtutis postea exMeruit ergo quantum ad virtutem operis, quia remuneratione dignus fuit; nec tamen sic meruit quasi dignus non fuisset, etiam si operatus non fuisset. Paterfamilias laborat in vinea sua, et post cum ad refectionem venit postulat cibum, bene se meruisse dicit quod accepturus est. Sed aliter mercenarius meretur, aliter dominus. Mercenarius meretur quia ei non deber
Abbreviated transcription (Latin):
meruit exaltari .: qr pͥꝰ ꝑ obediẽciã pasi¬
oĩs usq ad mortẽ ñ respuit humiliari.
causa humibiatio fuit. S in humiliatioe
meruit. qui inexalt̾one p̃miũ humil
recepit. Si autẽ merendo ad głam ꝑuenit.¬

Expanded text:
meruit exaltari; quia prius per obedientiam passionis usque ad mortem non respuit humiliari. causa, humiliatio fuit. Ergo in humiliatione meruit qui in exaltatione humiliationis recepit. Si autem merendo ad gloriam pervenit
Abbreviated transcription (Latin):
ire ad głam. ũ moriẽs timorẽ colłẽt
debuimus qͥ alia ñ potiumꝰ. Nosuolu¬
mꝰ s ñ possumꝰ. ipse potuit s noluit.
Qui gͦ inpassioẽ xͫ aliquid meruisse
asserit. ita ut ead passione bonum
ne innecessitate passioĩs deducit. ⁊
parit̃ redẽpcioĩs gr̾am. que in mor¬
tem ipsuis exhibita est. ĩ minuere.
ł potiꝰ euacnare ꝯiuncit᷑ qͥ causã passioi̾s
eiꝰ ñ naturã s suã necessitatẽ fuisse ꝓ

Expanded text:
oriens timorem tolleretdebuimus, qui alia non potuimus. Nos volumus, sed non possumus. Ipse potuit, sed noluit; um in passione aliquid meruisse asserit, ita ut eadem passione bonum ne in necessitatem passionis ducit, et pariter redemptionis gratiam quae in morte ipsius exhibita est imminuere, vel potius evacuare convincitur; qui causam passionis ejus non nostram, sed ipsius necessitatem fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsemet ipso mortuus ÷ Beneficiũ
negimꝰ : qr grãs referre nolumus.
Si ꝑse mo̾tuus ẽ quid ei debemus: Ipse
an forte ansibi ⁊ nob̾.: Qr̃ gͦ tacuit
sibi ⁊ dix̃ nob̃.: An forte erubuit de
necessitate. ⁊ głabatur de pierate. sͦ
ipse erubuit manifestare. tũ ñ erubes¬

Expanded text:
semetipso mortuus est, beneficium negamus, quia gratias referre nolumus. Si pro se mortuus est, quid ei debemus? Ipse An forte et sibi et nobis? Quare ergo tacuit sibi, et dixit vobis? An forte erubuit de necessitate, et gloriabatur de pietate? Ergo ipse erubuit manifestare; tu non erubes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uise simul erat aꝑuit. ⁊ qͥ ipse abini¬
cio plenũ ⁊ ꝑfectũ habebat humane
cognitioĩ ꝑqͦsdã ꝓfectꝰ reuelatioĩs se
hr̃e. mag̃ ac magͣ ꝓ uͥ oportebat ostñat.
S dicũt. Si in xͦ hoĩe abinitio ex obediẽ

Expanded text:
 se simul erat aperuit, et quod ipse ab initio plenum et perfectum habebat humanae cognitioni per quosdam profectus revelationis se habere, magis ac magis prout oportebat ostendit. Sed dicunt: S
Abbreviated transcription (Latin):
nire alit̾ ñ potuss nisi pͥus ꝑpassionẽ
moriendo mortẽ sustinuiss Non enĩ ate¬
dũt hii qr ꝙ ds̃ hõ mortał fuit: ñ neces¬
sitatis erat s uoluntatis. Nã si pͥmus
hõ sine morte ad inmortalitatẽ pueni¬
re potuiss. sise ab inobediẽtie culpaeꝰ
codire uoluiss qͣntomag̃ xͦ hõ. qui ñ solũ¬

Expanded text:
 passionem merendo mortem sustinuisset. Non enim attendunt hi quia quod Deus homo mortalis fuit, non necessitatis erat; sed voluntatis. Nam si primus homo sine morte ad immortalitatem pervenire potuisset; si se ab inobedientiae culpa custodire voluisset, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
uniõe diuinitans plenã ⁊ ꝑfectã sa¬
pientiã. ⁊ potentiã. iuirtutẽ ⁊ bonita¬
tẽ accepisse c̃dimꝰ. upsã sicut in uniõe
diuinitatis inseꝑabilit̾. sic̃ ipsa que ex
unione diuinitatis erat plenitudine
uircutis in ꝯmutabiłr ꝑmansisse cõ¬
ficem᷑. Neq enĩ icc̾co ds̾ hõ int̾ hoĩes

Expanded text:
initatis plenam et perfectam sapientiam, et potentiam et virtutem et bonitatem accepisse credimus; et ipsam sicut in unione divinitatis inseparabiliter, sic in ipsa quae ex unione divinitatis erat plenitudine virtutis incommutabiliter permansisse confitemur. Neque enim idcirco Deus homo inter homines
Abbreviated transcription (Latin):
taui. Hic uͦ ħ solũ ꝯmemorare fusfi¬
sapientiã unitã hũit. ita plene i
ꝑfecte exipsa ⁊ ꝑ ipsã sapientiã sapiẽs
fuit nec cñ ipsi sapientie natura
diuinitas ꝯuncta ÷ exipsa diuuinitate

Expanded text:
tavi. Hic vero hoc solum commemorare suffisapientiam unitam habuit, ita plene et perfecte ex ipsa et per ipsam sapientiam sapiens fuit, nec tamen ipsi sapientiae natura divinitas conjuncta est; ex ipsa divinitate
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filius unicꝰ natꝰ ÷ ñ carnis cupi¬
dine. s solo dĩ muñe. Lib̾a ineo uo
lũtas erat. ac tanto mag̃ erat: qͣnto
mag̃ seruire pecc̾o ñ pot̾at. Młta
aũ querũt᷑ de illa aĩa rõali eqͥb

Expanded text:
i Filius unicus natus est; non carnis cupidine, sed solo Dei munere. Libera in illo voluntas erat, ac tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat. Multa autem quaeruntur de illa anima rationali,
Abbreviated transcription (Latin):
uerus hõ potuiss nͥ cotũ qͥ ad u̾itatẽ
humane nat᷑e ꝑtinebat assũpssiss.
Accep̃ gͦ eũ carne. uncarne ipsa
iusticiã. Cui. iħ exsocietate diuini¬
tatis collatũ ẽ. ut spontanea quid̾
uolũtatẽ boñ fac̾et. s ad malũ faciẽd
nulla ꝓrsꝰ necessitate ł infirmitate
delinare potuiss. Dic̃ quippe beatꝰ

Expanded text:
esse potuisset, nisi totum quod ad veritatem humanae naturae pertinebat, assumpsisset. Accepit ergo cum carne et in carne ipsa justitiam. Cui et hoc ex societate divinitatis collatum est, ut spontanea quidem libertate bonum faceret, sed ad malum faciendum nulla prorsus necessitate vel infirmitate declinare potuiss
Abbreviated transcription (Latin):
in xͦ cũ carne a u̾bo i̾alẽ aĩam
assũptã ñ fuisse. s solã carnẽ ũbo unitã.
upsã diuinitatẽ ũbi carnẽ loco aĩe
uuificasse. eand̾q diuinitatẽ ab ipsa
carne qñ incruce mortua ẽ recessisse.
rursũq ad ipsã qͣndo resuscitata ẽ.
uiiuficãdã ⁊ resuscitãdã rediisse.
S catholica fides ht̃ totũ qͥ hoĩs erat

Expanded text:
cum carne a Verbo rationalem animam assumptam non fuisse, sed solam carnem Verbo unitam, et ipsam divinitatem Verbi, carne loco animae vivificasse, eamdemque divinitatem ab ipsa carne, quando in cruce mortua est recessisse, rursumque ad ipsam, quando resuscitata est, vivificandam et resuscitandam redisse. Sed catholica fides habet
Abbreviated transcription (Latin):
cia c᷑ in hac uita ñ ñꝙͣ bonis male
sit. mał bene. cc̃ occultiora sũt ẽ i bo¬
nis i bene est: ⁊ mał male: Nã c̃bonis
male ẽ. ⁊ mał bene: ħfortasse dep̾hen¬
ditur qr ibonis siqͣ deuq̃rt̃ hͥ recipiũt.
ut ab et̾na pleniꝰ dãpnatione lib̾entur.
inueniant. ⁊ itad sola inposter torm̃ta
ꝑt̾hant᷑. U̾n iardñti diuiti in inferno
dñr. Mem̃to fili q accepisti bona ĩ
uita tua: ⁊ lararꝰ similit̾ mala. acẽ
bonis ħ bene ẽ ⁊ mał male: inc̾tũ ual¬
de sit. utrͣ boni iecͥco bona accipiant
ut ꝓuocati ad aliqͥd melius c̾scant. an
iusto latentiq iudicio ħ suoꝵ oꝑum
remun̾ationẽ ꝑcipiãt. ut ap̃mus uite
sequentis manescant ce utr̃ malos ie¬
curo adu̾sa feriant u̾abet̾nis suppli
corm̃ta ꝑducat¬

Expanded text:
ibus in hac vita nonnunquam bonis male sit, malis bene, tunc occultiora sunt, cum et bonis hic bene est, et malis male . Nam cum bonis male est, malis bene, hoc fortasse deprehenditur, quia et boni si qua deliquerunt, hic recipiunt, ut ab aeterna plenius damnatione liberentur, inveniunt, ut ad sola in posterum tormenta pertrahantur. Unde et ardenti diviti in inferno dicitur. Memento, fili, quia accepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala . At cum bonis hic bene est, et malis male, incertum valde fit, utrum boni idcirco bona accipiant ut provocati ad aliquid melius crescant, an justo latentique judicio hic suorum operum remunerationem percipiant, ut a praemiis vitae sequentis inanescant. Et utrum malos idctormenta perducat
Abbreviated transcription (Latin):
De ecate łi ordinandoꝵ. talẽ nob̾
fuerit inepicopatũ eligi possit:
tũ Qd̃ sine c̃to titulo ordi

Expanded text:
De aetate vero ordinandorum talem nobis fuerit in episcopum eligi possit. XXII. Quod sine certo titulo ordi
Abbreviated transcription (Latin):
disputando ⁊ ꝯferendo. tẽ demũ rões
singular̃ inuicẽ ꝯferre licebit. ⁊ ex
alt̾ia ꝯsidatione uicissim q̃ pͥus minꝰ
intellexeras inuestigare: Noli młtipli¬
care diu̾ticta quo adusq semitas didi¬
ceris. securꝰ discurres: c̃ errare ñtunueris.
exercitiũ disciplina. Innatura ꝯsi¬
deratur ut facile audita ꝑcipiat. ⁊ ꝑcep¬
ta firmit᷑ retineat. In exercitio ut labo¬
re isedulitate naturalẽ sensum excolat.
Indisciplina: ut laudabilit̃ uiuens.
mores c̃scientia ꝯponat. De histͥbus
ꝑsingłas mͦ introductioĩs pauea ꝑstria¬

Expanded text:
o, tunc demum rationes singularum invicem conferre licebit; et ex alterna consideratione vicissim quae minus prius intellexeras investigare. Noli multiplicare diverticula quoadusque semitas didiceris: securus discurres cum errare non timueris. exercitium, disciplina. In natura consideratur ut facile audita percipiat, et percepta firmiter teneat. In exercitio, ut labore et sedulitate naturalem sensum excolat. In disciplina, ut laudabiliter vivens, mores cum scientia componat. De his tribus per singula modo introductionis pauca perstrin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑarcẽ: ut ẽ ag̾e gramatice. De gͣmati
agit qui regulas de uocibꝰ dͥatas ꝙ
p̃cepta adhãc arcẽ ꝑtinentia cͦctat.
ã matice agit um̃is qui regularit᷑ loqͥt᷑
ł scͥoit. agͥe enĩ de gmatica quibꝰdã cm̃
do. uͥ oĩa ad ẽpendiũ restringenda c̃.
nadsacilẽ intelligentiã euocanda: sus¬
nimiĩ rõnes multiplicau̾umꝰ magͣ
turbemus ꝙͣ edificemꝰ. lectorẽ. Non
oĩa diceuda s̃ q̃ dic̾e possumꝰ. ne minꝰ

Expanded text:
de arte, ut est agere grammatice. De grammatica agit, qui regulas de vocibus datas, et praecepta ad hanc vocem pertinentia tractat; grammatice agit omnis qui regulariter loquitur vel scribit. Agere igitur de grammatica, quibusdam, do ubi omnia ad compendium restringenda sunt, et ad facilem intelligentiam revocanda, sufnimium rationes multiplicaverimus, magis turbemus quam aedificemus lectorem. Non omnia dicenda sunt quae dicere possum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ multo minor isto. ꝙ̃ sũ moꝑe
u̾itade oportet. Sunt enĩ quidã qui
licet exhis qui legenda s̃ nichil p̃ter¬
mictãt. nulli tñ arti qͥ suũ ẽ tͥbuere
nort᷑. s insingłis legũt om̃s. Ingͣmati¬
ca de sillogismoꝵ rõe disputãt. Indiale¬
tica inflexiones casuales inquirt̃. ⁊ qd̃
magis irrisione digñ ẽ uititulo to¬
lectione expediũt. Non alios docent.¬

Expanded text:
n multo minor isto, quem summopere vitare oportet. Sunt enim quidem, quae licet ex iis quae legenda sunt nihil praetermittant, nulli tamen arti quod suum est tribuere norunt, sed in singulis legunt omnes. In grammatica de syllogismorum ratione disputant; in dialectica inflexiones casuales inquirunt, et quod magis irrisione dignum est, in titulo tolectione expediunt. Non alios docent
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ flumina agg̃gau̾is: tanto minus
ea que utilia sũt caꝑe possis ł retin̾e.
Inqualibet gͥ arte. duo nob̃ maxime
disc̾nenda sũt ⁊ distinguenda. Primũ
qualit̾ oporteat de ipsa arce agere

Expanded text:
superflua aggregaveris, tanto minus ea quae utilia sunt capere possis vel retinere. In qualibet igitur arte duo nobis maxime discernenda sunt et distinguenda: primum, qualiter oporteat in ipsa arte agere
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo nascẽdo originẽ cͣximꝰ ꝙ illi
accuale fuit: originale habemus: q
in nos ꝑsolã natiuitatẽ descẽdit: q in
illo ꝑactionẽ fuit. Nat᷑a enĩ ur̾a corrup¬
tionẽ ꝗͣ in illo ꝑilliꝰ accionẽ ꝯcep̃.: ꝑ m̃ã¬

Expanded text:
ab illo nascendo originem traximus, quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in nos per solam nativitatem descendit quod in illo per actionem fuit. Natura enim nostra corruptionem
Abbreviated transcription (Latin):
ft dicũt singłas quid̃ ereaturas ꝑse
consicłatas a ꝑfecto minꝰ hab̾e. Uiniu̾¬
sitate᷑ aũ rer᷑ om̃uĩ uicanta cõsũinatio¬
ne boni exp̾ssam: ut nõ possit eẽ ueli¬
or quã ẽ. Ubi inͥ pͥmũ repondĩ expostu¬
lo sũ dicũt uniu̾sitatẽ ter̃ nõ posse¬
meliorẽ eẽ quã ẽ: qualit̾ id accipien¬
dũ sit qd dicũt meliorẽ eã eẽ ñ posse.
Siue idõ ño pot̾ et̃ melior. qr sũme
bona est. ita ut nulla omtunoboni
ꝑfectio ei desit. siue ido nõ possit ẽẽ
melior qr maiꝰ boñ qd ei de ẽ caꝑe ipsa
non pot᷑. S si ita sũme bona dr̃ ut

Expanded text:
idem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere: universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universitatem rerum oaliter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit: sive ideo non potest esse melior, quia majus bonum, quod ei deest, capere ipsa non potest. Sed si ita summe bon
Abbreviated transcription (Latin):
sũ saqr̃. qui ductu scͥpture sacͤ adbona
eleuat᷑. funẽ deorsũ tͣhit. qui ead̃ ducẽ¬
te qͣntũ ĩmał p̾ssus raceat agnoscit. Iste
aptꝰ est ppłm dĩ inunũ ꝯuocare. qui iele¬
uatus oꝑe. exempla bonitatis ostendit.
⁊ inclinatus humilitate. ĩfirmitatẽ
suam u̾acit᷑ agnoscit. Signa gͦ euange¬
lica durabilior a sũt. ⁊ longiꝰ audiũtur
ꝙͣ tube legis : qr uox uet̾is testam̃ti ad
tẽpꝰ uideis tm̃ insonuit sonꝰ aũ euange lice
p̃dicationis ĩ os gẽ ad fines orb̾ t̾rtr̃ exiuit.
iisq infinẽ scłi ñ cessauit.¬

Expanded text:
qui ductu Scripturae sacrae ad bona elevatur. Funem deorsum trahit qui eadem docente quantum in malis pressus jaceat agnoscit. Iste aptus est populum Dei in unum convocare, qui et elevatus opere exempla bonitatis ostendit, et inclinatus humilitate infirmitatem suam veraciter agnoscit. Signa ergo evangelica durabiliora sunt, et longius audiuntur quam tubae legis, quia vox Veteris Testamenti ad tempus Judaeis tantum insonuit. Sonus autem evangelicae praedicationis in omnes gentes ad fines orbis terrarum exivit et usque in finem saeculi non cessa
Abbreviated transcription (Latin):
titudo ppłi c̃uoeari debuiss Adsimili¬
tudinẽ har̾ cubar̾ signa ex mecalo
eris ineccłia facca sũt: ad corda
fideliuĩ excitanda. ut ꝑea sigñ decur
qñ debeant iminũ ꝯuenire. Uasa ista me¬
talina orap̃dicantiũ sig̃cãt. Plect᷑ ferrea
qͥbꝰ it̾iꝰ tũdũt᷑ ut soñ enittãt. lingues¬

Expanded text:
titudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tunduntur, ut sonum emittant, lingu
Abbreviated transcription (Latin):
uos uid̾e nequaꝗͣ uisio subtͣheret᷑ ut
fides nĩeretur. Nec dictũ fuiss beatiqͥ
ñ uiderũt ⁊ crediderũt ꝑꝑea dixi cred̾e
aliqñ płꝰ est. quã uide. s qͣntũ ad m̾itũ.
ñ quantũ ad gaudiũ. Alio qͥn qͣntum
ad cumulũ felicitatis. ⁊ ꝑfectionẽ u̾ita¬

Expanded text:
 videre, nequaquam visio subtraheretur ut fides mereretur. Nec dictum fuisset: Beati qui non viderunt et crediderunt . Propterea dixi credere aliquando plus esse quam videre, sed quantum ad meritum non quantum ad gaudium. Alioquin quantum ad cumulum felicitatis et perfectionem verita
Abbreviated transcription (Latin):
Qtuo: aõ Ego tͥ respondõ. q indici¬
bile oĩo ẽ. q̃ est ds̃. Saltẽ inqͥs quid co¬
gitabo qñ cogitare uolo quud ẽ ds̃.
Ampli dico ꝙ incogitabit : as̃. Qd qͥd¬
ł cogitari ñ pot᷑. dici om̃ino. ł cogita
n ñ pot̾. Quid gͦ dices ł cogitabis. cũ

Expanded text:
Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Dvel cogitari non potest, dici omnino et cogitari non potest. Quid ergo dices vel cogitabis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
fectu ẽ. q si c̾ar̾ incognitiõe. Cognitionẽ
autẽ ħ intelligimus scientiã rer̃ ñ illã
q̃ ex p̾sentia ipsar̃ ẽp̃hndit᷑ s illã que au
ita ut dr̃. seientia tũ est in qͣntũ incellig̃.
c̃dit᷑. ad hãc cognitionẽ sifides accedat
ut c̃dat᷑ ꝗ audiebat᷑. untelligebat᷑. ecre¬
dulitas incognitioe. ⁊ inuenit᷑ inẽduli¬
cate fidĩ suba: incognitiõe mat̾ia. Pot̃
aũ cognitio hmõi. sine oĩfide eẽ. fides

Expanded text:
creditur in cognitione est. Cognitionem autem hic intelligimus scientiam rerum non illam quae ex praesentia ipsarum comprehenditur, sed illam quae audita ut dicitur; scientia tamen est inquantum intelligit creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei substantia, in cognitione materia. Potest autem cognitio hujus sine omni
Abbreviated transcription (Latin):
mũt hii s̃ estimãtes. Ali sic alt̾am
partẽ approbãt ut eiꝰ apͦbatioẽm cõ
in asseitionẽ assumãt. hiis credñtes.
catur. ꝑfectiꝰ enĩ rem agnoscũt qͥ ipsã
rem ut est in sua p̃sentia ꝯp̃hñdunt.
hii sũt scientes. Pmi gͦ s̃ negãtes. Sdi:
dubitates. Tercii estimãtes. Quarti cre

Expanded text:
inantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. catur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, qu
Abbreviated transcription (Latin):
rentiũ dr̃ qr que rone humana ñc̃p̃¬
hendimus. sola fide nob̾ c̾dibilia eẽ.
inͥ ꝑsuademus. Ꝙ si hanc diffiniti¬
onẽ alio mͦ exponimꝰ. possumꝰ dr̃e. qr
fides ñ in eo qͥ sit s ꝙ faciat diffinit᷑.
ut sit sensꝰ. fides ÷ sub̃̾a . b subsistnͣtia

Expanded text:
tur; quia quae ratione humana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit sensus. Fides est substantia
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ c̾anda s̃ cognosc̾et᷑: ñ hr̃et fidesᷤ
se ꝑ intentionẽ i bono oꝑe dirige.
neq aliqͥd bñ oꝑando spemsua
excitaret. S aliud ẽ inqͥb dã cos¬
nitionẽ fidẽ tͣnscendẽ aliud iliã
Illic m̃icũ fides ht̃. uͭ ⁊̃ cognitionẽ

Expanded text:
nda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ito alieni sũt. ꝗͣuis ad cognitionẽ
illoꝵ ñ ꝑtingũt. Scͥptũ ẽ. Boues arabãt.
cm̃toꝵ dĩ rimari ñ ualeant. qr tñ se ab
illoꝵ societate ñ diuuidũt qͣsi iuxta eos
positi. in ead fide ⁊spe bẽoꝑando se pas¬
cũt. Sic gͦ fides aliqñ c̃ cognitione ẽ.¬

Expanded text:
alieni sunt, quamvis ad cognitionem illorum non pertingunt. Scriptum est: Boves arabant et cramentorum Dei rimari non valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos positi in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquando cum cognitione e
Abbreviated transcription (Latin):
electis ignis arde nouit ad solatiũ. ⁊ tñ ar¬
dere ad supplicuĩ nescit. ita ediu̾so gehen
oĩs gram. ⁊ tñ lucet ad penã. ut dãpnatoꝵ
ocłis ignis supplicii. ⁊ nulla claritate cã¬
deat. ⁊ ad doloris cumulũ dilecti qͣliter

Expanded text:
electis ignis ardere novit ad solatium, et tamen ardere ad supplicium nescit, ita e diverso geheonis gratiam, et tamen lucet ad poenam, ut damnatorum oculis supplicium et nulla claritate cande
Abbreviated transcription (Latin):
phos .i. sapientes dicebantur. Pulcre
quidẽ inquisitores u̾itatis. ñ sapientes
s amatores sapientie uocat. q nimirũ
ado̾iatet om̃e uer᷑ ut eius amore qͣntũ¬
ubet mens ardeat qͣntũ libet ad eiꝰ inqͥ¬
sitionẽ assurgat: difficile cñ ipsam

Expanded text:
phi, id est sapientes vocabantur. Pulchre equidem inquisitores veritatis non sapientes sed amatores sapientiae vocat; quia nimirum adeo latet omne verum, ut ejus amore quantumlibet mens ardeat, quantumlibet ad ejus inquisitionem surgat, difficile tamen ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sat᷑. ẜ illiꝰ sapientiȩ que nulliꝰ indigẽł.
uiuar mens. ⁊ sola rer̃ pͥmeua rõ est. Q̃
aũ hꝰ amor sapientie intelligentis aĩ ab
ila pura sapientia illuminatio. ⁊ qͦdamͦ
adse ipsã retctio. atq aduocatio. ut ui¬
deatur sapientie studiũ diuinitatis.
ipure m̃tis alius amiccia. ħ gͥ sapi¬
entia. cuncto aĩar᷑ gn̾i. m̾itũ siuedi¬
uinicatis ĩponit. ⁊ ad pͥã nature uim
puritatẽq reduc̃. hic nascit᷑ specula¬

Expanded text:
 indigens, vivax mens, et sola rerum primaeva ratio est. Est autem hic amor sapientiae, intelligentis animi ab illa pura sapientia illuminatio, et quodammodo ad seipsam retractatio atque advocatio, ut videatur sapientiae studium divinitatis et purae mentis illius amicitia. Haec igitur sapientia cuncto animarum generi meritum suae divinitatis imponit: et ad propriam naturae vim puritatemque reducit. Hinc nascit
Abbreviated transcription (Latin):
cent. iinitiplicarẽt᷑ dono benedictionis
concessũ atq in iunctũ. legimꝰ c̃mixtionẽ
carnis inꝑł gen̾ationẽ sine turpitudine
⁊cõcupiscentia futurã nullatenus dubi¬
tare debemiꝰ. qui gͦ sine peccato gen̾arẽt᷑.
tia quasi ex ipso radicis sue uicio corrup¬
tionẽ thentes nascũtur cũ culpa: Si¬

Expanded text:
onis concessum atque injunctum legimus: commistionem carnis in generatione prolis, sine turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, tia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa.
Abbreviated transcription (Latin):
qr iłimale s̾uata intellectũ ꝑ tͦbant. ⁊ grana¬
coꝵ tx pũ gem̃tes ad irrisionẽ ꝓuocant.
Uor leccoris aurib ⁊ cordi consułe debet.
non oedis. ne motu ł gestu in disciplina¬
⁊ spectacores magis exse ipso faciat quã
auditores. e effiactũ. ifemineũ quã agͥstẽ
iusticũ sonũ deuitans. Lectores olim

Expanded text:
haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim
Abbreviated transcription (Latin):
qui inuet̾i testam̃to. oli ianitores uocabat᷑.
Ad officium hostiari ꝑtinẽt claues ecclii
ut claudat. ⁊aꝑiat horis conpetẽtibꝰ tẽpli
dĩ. ⁊ omĩa que s̃ intꝰ extͣq custodiat. fideles
recipiat. ⁊ excõmunicatos :⁊ infideles ex.¬
cipiat. hostiariꝰ cum ordinat᷑ pꝰꝙͣ archidi¬

Expanded text:
eri Testamento olim janitores vocabantur. Ad officium ostiarii pertinent claves ecclesiae, ut claudat et aperiat horis competentibus templum Dei, et omnia quae sunt intus extraque custodiat, fideles recipiat, excommunicatos et infideles ejiciat. Ostiarius cum ordinatur
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est quod sepe sacra scͥptura sic de
re aliqua loquitur: ut quid inde e¬
uenturum sit ꝓnuntiare uideatur.
& tam̃ u̾itatẽ eus magis ꝗͣ euentũ
expͥmat. qe nunquid euenire debeat.

Expanded text:
dum est quod saepe sacra Scriptura sic de re aliqua loquitur, ut quid inde eventurum sit praenuntiare videatur, et tamen virtutem ejus magis quam eventum exprimat, quia non quod evenir
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtꝰ sacͣm̃toꝵ mag̃ expͥmit᷑. nec quod
ꝑea quilib parcicipantes saluandi
sint. s quod saluari possiit significa¬
tur. Quasi dicẽt᷑: Tanta uutꝰ ẽ baptis¬
matis. ut quisquis illud fidelit̃ ⁊ de¬
uote acceꝑit.: ꝑ illud ad et̾nã salutẽ

Expanded text:
us sacramentorum exprimitur, nec quod per eam quilibet participantes salvandi sint, sed quod salvari possint significatur, quasi diceretur: Tanta virtus est baptismatis ut quisquis illud fideliter et devote acceperit; per illud ad aeternam salutem
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Quod tñ si sit ⁊ ñsit qͣ iusticia
suit ł ñ fiat. alt̾i tccatus oꝑam expec-¬
tat eo p̃cipue ꝗ quedã diuinar᷑ scͥp¬
turarũ teftimonia de hac re abigue
absurditatis nasci uideat᷑. que c̾te
ñ leui aut ensitoria ꝯsiłatione dis¬
cutienda sunt

Expanded text:
ustitia fiat vel non fiat alterius tractatus operam exspectat, eo praecipue quod quaedam divinarum Scripturarum testimonia de hac re ambigue n nihil absurditatis nasci videatur quae certe non levi aut transitoria consideratione discutienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ad est. ũ pecc̾oꝵ indulgentiã ꝯfiten¬
titͥbuat. Postremo id quod depsalmi¬
sta opponunt dixi ꝯfitebor adu̾sũme¬
culpa cogitonis cantũmͦ diccũ asse¬
rit inhec u̾ba. Sepe misericors deus
eo citius pecc̃a cordis abluit: qͥħ exi¬
re ad oꝑa non ꝑmitit. unde recte ꝑ
ppsalmistã dr̃. Dixi ꝯfitebor. a .in. ĩ iꝰ¬

Expanded text:
adest, ut peccatorum indulgentiam confitenti tribuat. Postremo id quod de Psalmista opponunt. Dixi: Confitebor, eculpa cogitationis tantummodo dictum esse asserit in haec verba. Saepe misericors Deus eo citius peccata cordis abluit quo haec exire ad opera non permittit. Unde recte per Psalmistam dicitur: Dixi: Confitebor, etc. Et
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuit. qͣtinus qr usq ad opꝰ non ue¬
nient culpa usq ad cruciatũ non ꝑ-¬
ueniret penitentia. s cogitata affli¬
ctio mentẽ teg̾et. ꝙͣ̃ nimirũ tm̃mͦ co
gitata inquitas inquinass. Ođ si¬
quis ħ dequolibet uelit acciꝑe de¬
ĩpiecatẽ pecc̃i. Impietas nãq pec̾ci
ipsa reccissime obduratio cordis acci¬
pitur: que pͥmũ in ꝯpũctione solui¬
inꝯfessione dãnationis absoluatur.
toritates oxponant᷑: nos iussime ꝯfi¬
temur sac̾dotes dĩ in eccłia dĩ pote¬
statẽ dĩ hr̃e ligandi. atq soluendi
ñ ꝑfanctiõe ⁊ nusitato qͦdã gen̾e lo¬

Expanded text:
tenus quia usque ad opus non venerat culpa, usque ad cruciatum non perveniret poenitentia, sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasset. quis hoc de quolibet delicto velit acimpietatem peccati. Impietas namque peccati ipsa rectissime obduratio cordis accipitur, quae primum in compunctione solvinfessione peccattoritates exponantur: nos verisimile confitemur sacerdotes Dei in Ecclesia potestatem habere ligandi atque solvendi, non perfunctorie et inusitato quodam genere lo
Abbreviated transcription (Latin):
querit aliqͥs qͥ opꝰ sit dõ ad soluenda
pecc̾a homin̾ hoĩes cooꝑatores quere¬
re. qͣi ꝑse q̃ uoluerat ñ ualeat adiple¬
re. S cercissime scire debemus: q in
abolendis piecatis nequaꝗͣ. dõ huma¬
na co oꝑatio suffraget᷑. Iõ tn hominẽ
cooꝑatorẽ fieri: q satꝰ peccatoris eomꝰ
cõpetentius ꝑficitur: Quid enĩpect̾a
nͥ plage quedã sũt : &e quid ẽ penitẽ¬
tia nͥ medicina: & scimꝰ q̃ insanandis
uulñib carnis nͥ ꝯgruũ adhibeat᷑
remediũ dolori: neqͣquã sequitus
effectus curatioĩs. Quia gͦ ꝑsuꝑbiam
om̃e pecc̾m geritur: necẽe ẽ ut ꝑhu
militatẽ om̃is penitentia ẽdiatur. qͣti¬
nus ĩobedientiam obedientiã frãgat.
uelationis tutiorẽ humilitatis deuo¬
tio p̾mat. conueniẽs gͦ ualde est. ut qͥ¬

Expanded text:
olvenda peccata hominum, homines cooperatores quaerere quasi per se quod voluerit non valeat adimplere. Sed certissime scire debemus quod in abolendis peccatis nequaquam Deo humana cooperatio suffragatur. Ideo tamen hominem cooperatorem fieri; quia salus peccatoris eo modo competentius perficitur. Quid enim peccata nisi plagae quaedam sunt? et quid est poenitentia, nisi medicina? Et scimus quidem in sanandis vulneribus carnis, nisi congruum adhibeatur remedium dolori, nequaquam sequitur effectus curationis. Quia ergo per superbiam omnem peccatum geritur, necesse est ut per humilitatem omnis poenitentia condiatur, quatenus inobedientiam obedientia frangat, et elationis tumorem humilitatis devotio premat. Conveniens ergo valde est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
luit implere qr ꝯfessionẽ ñ ꝯteptꝰ ex¬
clusit. s impediuit necessitas. ꝓ inde
si id quod dictũ est qͣcq hora ingemu¬
erit peccor saluus erit de pͥsenti salute
accipitur: sic intelligendũ ẽ. acsi dice¬
tur. cunc peccoris salus incipit. qñ
ũacit̾ ꝓ delictis suis ingemiscit. Que
tñ salus cunc plene ꝑficitur: qñ id ꝙ¬
unde ingemuit. ĩ ore ꝯfitet᷑. Itẽ illud¬

Expanded text:
luit adimplere, quia confessionem non contemptus exclusit, sed impedivit necessitas. Proinde si id quod dictum est: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit, de praesenti salute accipitur; sic intelligendum est ac si diceretur tunc peccatoris salus incipit, quando veraciter pro delictitamen salus tunc perficitur, quando id unde ingemuit ore confitetur. Quae salu
Abbreviated transcription (Latin):
lũ dr̃ qr ꝑtinet ad tenebras ext̾iores.
qͣs euad̾e dignꝰ ñ ẽ quisqͥs pͥus in hac
uita. atenebris int̾iorib solu ñ met᷑.
s male in quiunt de sac̾dote dumfa¬
eitis: qui ei potestatẽ dimittendi pec¬
eata. quod dõ soli ꝯpetit tͥbuitis. Nõ
ego sac̾dotes dõs facio. S̾mo auinus

Expanded text:
ia pertinet ad tenebras exteriores quas evadere dignus non est, quisquis prius in hac vita a tenebris interioribus solvi non meretur. Sed male, inquiunt, de sacerdote Deum facitis, qui ei potestatem dimittendi peccata quod soli Deo competit, tribuitis. Non ego sacerdotes deos facio, sermo divinus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpecc̃is q̃um dimissa sũt reus ceneatur.
cn ꝓ concemptu reus erit. uł fortassisq
ip̃a pecẽa ia ad tumacẽ redeunt. q̃ pͥus
ꝑ ꝯpunccionẽ humiliato dimissa fie¬
erunt. Hac gͥ id̾e ꝓbãt hoĩes nullo mͦ
potestatẽ hr̃e dimitcendi pecc̾a: s

Expanded text:
peccatis quae jam dimissa sunt reus teneatur, tamen pro contemptu reus erit. Vel fortassis quia ipsa peccata jam ad contumacem redeunt, quae prius per compunctionem humiliato dimissa fuerunt. Hac ergo ratione probant homines nullo modo potestatem habere dimittendi peccata, sed
Abbreviated transcription (Latin):
otestatẽ remittendi pecc̾a quidã¬
soli dõ ita ascͥbe conantur. ut iea
homitiẽ participẽ fieri posse nullo mͦ
concedant. & ad ꝯfirmationẽ hꝰ assercio¬
nis ad ducunt mundationẽ illiꝰ leꝑsi ꝗͣ
datio uirtute illoꝵ ꝑfic̾etur. s ut tm̃mͦ
testimonior illoꝵ ꝯfirtnaret᷑. Simili mͦ¬

Expanded text:
otestatem remittendi peccata quidasoli Deo ita ascribere conantur, ut in ea hominem participem fieri posse nullo modo concedant. Et ad confirmationem hujus assertionis adducunt mundationem illius leprosi,datio virtute illorum perficeretur; sed ut tantummodo testimonio illorum confirmaretur. Simili m
Abbreviated transcription (Latin):
qͣꝵ ẽmagno furore expulit. ut ita affu¬
ctus humiliari discẽt. s illo inꝯtuma¬
tia sua ꝑsistente quadã sec̾ta dispen¬
satiõe ꝯsilii apat᷑ mat̾ mittit᷑. ut ñ ꝙͣ
a pat᷑ missa. s qͣsi mat̾na ꝑse pietate
ducta ueniẽs muliebri lenitate ob¬
stinatũ demulceat c̃tumacẽ ad humi¬
litatẽ flectat uehem̃t̃ patrẽ iratum
nuntiet. se tñ int̾uenturã spondeat.
ueniam ꝓmittat. ꝯsiliũ salutis sugge¬
rat. int̾cessores querere suadeat. ñ nͥ
magnis p̃cib patrẽ ꝑlacari posse dicat.
causã cñ rei sesuscepturã asserat:
ad bonũ finẽre̾ omnẽ se ꝑducturã
ꝓmittat. uidete queso si ñ ita causa
nr̃a agitur. Peccantẽ faiũ ds̃ pat̾ qͣi
ne uoluntatis sue fortassis ñꝙͣ uratꝰ¬

Expanded text:
quasi cum magno furore expulit, ut ita afflquasi cum magno furore expulit, ut ita afflictus humiliari disceret. Sed illo in contumacia sua persistente quadam secreta dispensatione consilii, a patre mater mittitur, ut non quasi a patre missa, sed quasi materna per se pietate ducta veniens muliebri lenitate obstinatum demulceat, contumacem ad humilitatem flectat, vehementer patrem iratum nuntiet, se tamen interventuram spondeat, veniam promittat, consilium salutis suggerat, intercessores quaerere suadeat, non nisi magnis precibus patrem placari posse dicat; causam tamen rei se suscepturam asserat, et ad bonum finem rem omnem se perducturam promittat. Videte, quaeso, si non ita causa nostra agitur. Peccantem Filium Deus Pater nae voluntatis suae fortassis n
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ mediator ẽ possit. Nam ⁊ ħ salu¬
brimũ ẽ. peccatori. ut discat ꝙͣ longe
peccando adõ recesserit. c̃ cam difficul¬
t̃ plectendo ad dm̃ redit. qr ⁊ cautior
de reliqͦ efficitur c̃ ñ sine gͣui labore
penitenti aditus indulgentie aꝑtt᷑.
aemat gͦ pecc̾or ⁊ suspiret: ⁊ anxiꝰ
ꝓpecc̃o suo cimeat. ⁊ expauescat. sol¬
licitus diseurrat: auxiliatores un
t̾cessores querat. ꝓftͣnat se humilit̃
hoi: qui uoluit humilit̾ astare c̾atori.
ut in hoc. ĩ facco quodã mͦ ad adm̃ clamec
idicat. Uide dñe. ⁊ considera: i attende
bł deuotio. Magũ ẽ quod abstuli: oe
par̃ ẽ qd reddo. oquã suauis ẽ uocũ¬
atur. Ecce pecc̾or ꝯpunctꝰ gemit. sus¬
prrat lacͥmat᷑. confitet᷑ pec̾em suum.
postulat ueniã flagitat miscdiam.¬
hfacit nͥille qͥ intꝰ p̃sidet.: ⁊ cor hõĩs adħ
faciendũ mouet. Obsecro ũ ñ sit one¬
rosum. si bue qͥadã huiꝰ rei exemplũ
ꝓposuero. Pat̃ quidã ꝯtumacẽ filiũ.

Expanded text:
minem mediatorem possit. Nam et hoc saluberrimum est peccatori ut discat quam longe peccando a Deo recesserit, cum tam difficulter poenitendo ad Deum redit; quia et cautior de reliquo efficitur, cum non sine gravi labore poenitendi, aditus indulgentiae aperitur. Gemat ergo peccator et suspiret, et anxius pro peccato suo timeat et expavescat, sollicitus discurrat, auxiliatores et intercessores quaerat, prosternat se humiliter homini, qui humiliter noluit astare Creatori, ut in hoc etiam facto quodammodo ad Deum clamet et dicat: Vide, Domine, et considera et attende bilis devotio. Magnum est quod abstuli, nec parum est quod reddo. O quam suavis et jucunatur. Ecce peccator compunctus gemit, suspirat, lacrymatur, confitetur reatum suum, postulat veniam, flagitat miserifacit nisi ille qui intus praesidet, et cor hominis ad hoc faciendum movet? Obsecro ut non sit onerosum si breve quoddam hujus rei exemplum proposuero. Pater quidam contumacem filium
Abbreviated transcription (Latin):
extͣmis. ĩ mn arciculo necessitatis si
pecc̃or ingemuerit. ħ eͣ ex tota cor¬
dis ꝯtͥctioẽ ꝯu̾sus fuerit: saluuꝰ erit
uita ñ ꝑibit. Quod si quis condcendat
alud quod diccũ est saluus erit. ñ eẽ dic¬
cum de saluatione que infuturo tͥbu¬
itur. s de illa potius que inp̃senti ⁊̃ ab¬
nos dr̃e qđ pecc̃or ab om̃i debito ab sol¬
uatur. statim exquo geme ĩcep̃. donͦ
cotũ ꝯ sequutus fuerit remediũ q dĩ
adoptinendã ueniã instituit. ħẽ autẽ
remediũ ut corde peniteat: iore ꝯfi

Expanded text:
etiam in articulo necessitatis, si peccator ingemuerit, hoc est, ex tota cordis contritione conversus fuerit, salvus erit vita non peribit. Quod si quis contendat illud quod dictum est, salvus erit, non esse dictum de salvatione quae in futuro tribuitur, sed de illa potius quae in praesenti abnos dicere quod peccator ab omni debito absolvatur statim ex quo gemere coeperit, donec totum consecutus fuerit remedium quod Deus ad obtinendam veniam instituit. Hoc est autem reme
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. ⁊̃ eos qͥ dõ s̾uiunt. ⁊ qͦmͦ solꝰ ds̃ mi¬
rabilia facie. ⁊ cn de usto hoĩe drͣ. fecͥ
enĩ mirabilia ĩuita sua: ita cẽ solꝰ
fac̃: quod hõ ꝑ eum facit. Nec iõ dicen¬
dũ est. hominẽ ibi nicħ fac̾e qr ꝑeũ dc̃¬

Expanded text:
s mirabilia facit, et tamen de justo homine dicitur: Fecit enim mirabilia in vita sua ; ita etiam solus facit quod homo per eum facit; nec ideo dicendum est hominem ibi nihil facere,
Abbreviated transcription (Latin):
S fortassis qui ħ de absolutione pec¬
catoꝵ dicũt. qm̾ quisq peccato ligec᷑
ñ satis diligent᷑ atcendũt. Duob enĩ
mois peccator ligatꝰ ẽ. Ligatꝰ ob du¬
ratione m̃tis: ligatꝰ est debito fu¬
cure dampnationis. Quã diu enĩ
gr̃a dĩ ẽ homine ẽ. solutꝰ ẽ hõ. ⁊ adbe¬
ne oꝑandum ẽxpeditus. S cũ ꝑpecca¬
tum gr̃a dĩ subtͣhitur. statĩ ipsa sua
obduratioẽ m̃tis intͥnsecꝰ obligatur.
Ita obduratio siue excecatio m̃tis int̾i¬
ores tenebre sunt. in quib hõ ꝓpec¬
cato suo. inp̃senti obligatus tenet᷑.
un abhis inhac uita solutꝰ fuerit.
pꝰmodũ ligatis manib ⁊ pedib ĩ
gr̃a adueniens. cor nr̃m atorpore infide¬
litatis i apeccati morte exsuscitet. ut

Expanded text:
Sed fortassis qui hoc de absolutione peccatorum dicunt, quomodo quisquam peccato ligetur non satis diligenter attendunt. Duobus enim modis peccator ligatus est. Ligatus est obduratione mentis, ligatus est debito futurae damnationis: quandiu namque gratia Dei cum homine est, solutus est homo, et ad bene operandum expeditus. Sed cum per peccatum gratia Dei subtrahitur, statim ipsa sua obduratione mens intrinsecus obligatur. Ista obduratio sive excaecatio mentis interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti obligatus tenetur, et nisi ab his in hac vita solutus fuerit, postmodum ligatis manibus et pedibus gratia adveniens cor nostrum a torpore infidelitatis et a peccati morte exsuscitet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcontͥcionẽ cordis intus a dño ab soluit᷑.
pꝰmodum in confessione oris ab eis ab¬
solutus e̾e ostendit᷑. Quid au̾ insola cor
ois ꝯtͥcioẽ eius an̾ ꝯfessionẽ oris peci̾a
dimiteantur ꝓpħico illo testimonio ꝓ¬
bare uolunt quo dr᷑. auacunq hora
ingemuerit peccator: salus erit. & alibi
Quia adue ce loquente dicã ecce assum.
&& psalmista. Dixi inqͥt ꝯfitebor adu̾sum¬
me inuisticiã meã dñõ itu remisti ĩ¬
piecatẽ pecc̃i m̃i. Iccͥco cñ pꝰ ꝯtͥcionẽ cor¬

Expanded text:
contritionem cordis intus a Domino absolvitur, postmodum in confessione oris ab eis absolutus esse ostendatur. Quod autem in sola coritione etiam ante confessionem oris peccata dimittantur, prophetico illo testimonio probare volunt quod dicitur: Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit . Et alibi: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum . Et Psalmista: Dixi, inquit, confitebor adversum injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei . Idcirco tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nistͦs qm̃ iccͥco singłaris eis
insacͦ minist̾io habitꝰ attͥbuit᷑.
ut ꝑ id qͣ foris apparet quales intus
eẽ debeant ostendat᷑. Sacͣr᷑ aũ uestiũ
ritꝰ partĩ auet̾i testam̃to assũptꝰ est
partĩ a patͥbꝰ nouis ad iectꝰ. legimiꝰ q mo-
yses aaron frẽm fiuĩ cũsilus eius ad ho¬
stiũ tabnaculi testimonii scĩficandum
applicuit. ⁊ lotũ a qͣ cunica bissina ue¬
imitrã ĩposuit suꝑ cap̃ euis. ⁊ super
mitrã : infronte ipsus. laminã aureã.
inqua sculptũ erat nom̃ dñi. Septẽ
sip̃dicta enumeres instrum̃ta pontiti¬
calis
ornatꝰ inuenies .i. cunicã bissinã. ⁊ onꝙ.
tunicã int̾iorẽ. suꝑ humerale. ronale
mitrã. ⁊ laminã aureã. quibꝰ si femi¬
nalia linea que ritu sac cura renes
ndum̃ta de tunica bissina.
Unicibissina ẽ.

Expanded text:
niam idcirco singularis eis in sacro ministerio habitus attribuitur, ut per id quod foris apparet, quales intus esse debeant, ostendatur. Sacrarium autem vestium ritus: partim a Veteri Testamento assumptus est, partim a Patribus novis adjectus. Legimus quod Moyses Aaron fratrem suum cum filiis suis ad ostium tabernaculi testimonii sanctificandum applicuit, et lotum aqua, tunica byssina vesed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram in fronte ipsius laminam auream, in qua scriptum erat nomen Dei. Septem si praedicta enumeres instrumenta pontificalis ornatus invenies scilicet tunicam byssinam, zonam, tunicam interiorem, superhumerale, rationale, mitram, et laminam auream, quibus si feminalia linea, quae ritu sacro circa renes CAP. II. De tunica byssina. Tunica byssina e
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a animũ pulsare possent. siħ
humãna iuestigatio relinquenda potiꝰ
quam discutienda ẽ non uidẽt. Nam ini
expuro igne factũ sit siue exaete aut ꝙ̃
exaqua. uł pꝰtremo exluob aut tͥh hoꝵ
pabilẽ habeat. qͣnta uł c̾denda sit spissi¬
tudo eius iuir̃ ipsum calidum uł frigi¬
dũ aut cuiꝰ alt̾iꝰ qͣsitatis existat. m̃ito q̃re¬
tet᷑ siinde aliquid c̃tũ sciri potuiss Nuẽ
autẽ questionuib har̾ rer̾ non mͥ multuo
laborandũ uidetur: quas nec i̾ ulla
conp̾hendit. nec auctoritas cui fides
ab aquis: ħẽ ut partẽ aqͣr int᷑ ambi¬
tũ suum concludet partẽ uͦ extͥnxecus.
segreguaret.

Expanded text:
tione pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum pabilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderet, partemque extrinsecus segregaret.
Abbreviated transcription (Latin):
beam. Paxait dĩ que exuꝑat omneni
sensum. custodiat corda ur̃a untelli¬
gentias uĩas. lam quodã tͦn uidemus
quare aque ille que supͣ celũ sũt non
debuerũt colligi. ununũ coartari.
Am̃ caritas amplificauda semꝑ est ce
dilatanda. & quato latius panclitur
tanto celsus sublimat᷑. Que subcelo s̃¬

Expanded text:
. Pax, ait, Dei quae exsuperat omnem sensum custodiat corda vestra et intelligentias vestras . Jam quodammodo videmus quare aquae illae quae supra coelum sunt non debuerunt colligi et in unum coarctari, quoniam charitas amplificanda semper est et dilatanda; et quanto latius panditur tanto celsius sublimatur. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
dieb pͥmis disposita ẽ unu̾isitatis huiꝰ ma¬
china. & partib sius. distͥbuta firmamento
desuꝑ expanso. Deinde cĩa ẽ reuelata atq
inimo residente & suo potidẽ librata. col¬
lectisq aqͣr molib iut̾ ueceptacula sua: a¬
ere sereuato .iii. mundi elem̃ta locis suis
distiticta ⁊ ordinata sunt

Expanded text:
diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordinata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
e illis aquis que supͣ celum sunt
non dix scͥptitia. qͥ congiegate
sint inloc unũ. quẽ admodũ de illis
quȩ erant sub celo. Magna s̃ inhis
om̃ib sacͣm̃ta nec explicabilia p̾sen¬
ti adbreuiationi. Quod aquȩ que
sub celo s̃ congregant᷑ inunũ locũ.
d apparet arida. ⁊ germina ꝓducit.
simulq ipsa aeris spatia contͣcta can¬
dẽ caligine serenant᷑: iaquar̾ tͣctus
aditigandam atq infundendam t̾rã
ꝑ corpus illuis usquequaq spargunt᷑.
inicħ sine causa factũ ẽ hoc mirũ
uidet᷑ qđ aque que subcelosunt con¬
suꝑ celum non congregantur. neq eis
locus unus tͥbuitur: s relinquntur
diffusse & expanse. quasi que coarta¬
ri tioluit. uł colligi. Quid putas hoc
sibi uult. nisi d caritas dĩ diffusa est

Expanded text:
e illis aquis quae supra coelum sunt non dixit Scriptura quod congregatae sunt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilia praesenti abbreviatione, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundendam terram per corpus illius quacunque sparguntur; et nihil sine causa factum est. Hoc mirum videtur, quod aquae qusupra coelum non congregantur neque eis locus unus tribuitur, sed relinquuntur diffusae atque expansae, quasi aquae coarctari nolint vel colligi. Quid putas hoc sibi vult nisi quod Charitas Dei diffusa est
Abbreviated transcription (Latin):
añ altare dm̃ in adiutoriũ inuocat
sigͥt eos qui ꝑcepta fidĩ cognitiõe se
adbona oꝑa. ⁊ ad luctam̃ ꝯtͣ inuisibi¬
les hostes accingit᷑ ⁊qr desuis uirib
minus p̃sumũt: diuinũ auxiliũ sibi

Expanded text:
ante altare, Deum in adjutorium vocat, significat eos qui percepta fidei cognitione, se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minime praesumunt, divinum auxi
Abbreviated transcription (Latin):
dũ alta nominat᷑. pꝰ ħ aqͣ betiedicta.
cũ sale iciñe ad dito iuno aque muto.
tas. Sic enĩ ppłs sc̾ificat᷑ doctͥna fidi.
memoria passioĩs xͥ unitꝰ capiti suo. do
asꝑgit᷑: ut intꝰ ⁊ext̾iꝰ aĩa scificanda
Circuit pontifex altare ⁊ eccłiã totam
asꝑgendo. qͣsi om̃s lustͣndo. ⁊ curam
inpendendo. oĩbꝰ u̾bo exemplo õmu
or̃one ꝯsumat. orans ut exaudiantur
mittens dõ d suꝑ ẽ uires suas excedens
eius tonsioĩb passionũ ad candorẽ ĩmr¬
ruptioĩs perducta Incensũ orones sꝑ
ticipatio ad m̃b deflux̃. Ppt̾ hoc ast̃¬
lamen quo pꝰconsectionẽ altare oꝑitur.
głam incorruptiõĩs designat qͦ pꝰ passu¬
nẽ ⁊sumpta mortalitate iħu hunali
manta est sicut scͥptũ est Concidisti saccũ
neui: ⁊ circin dedisti me leticia Incip̃¬

Expanded text:
a nominatur. Post haec aqua benedicitur cum sale et cinere, addito vino aquae misto. tas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei et memoria passionis Christi: unitus capiti suo Deo tus et exterius anima sanctificanda Circuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam imponendo omnibus verbo et exemplo commuoratione consummat, orans ut exaudiantur mittens Deo quod super est vires suas excedens ejus tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum orationes ticipatio ad membra defluxit. Propter hoc a saclamen, quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, sicut scriptum est: « Conscidisti saccum meum, et circumdedisti me laetitia