comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiũ faceret ut lictore ꝙ̃
aulam ei in auspiciũ aduo/¬
lasse/ quã uictor bono omme
accextam. tutele sue subiuga/¬
uit ¶ Racia uero historias
eaã aute confedisse illi aqͥlã
an capite ati ei regnũ ꝓtẽdis¬
se testat᷑ ¶ Cui erio sacũficare
supũ potuit insi celo que auo
quẽ dicit eulxemarꝰ docceama
mortuũ etiã in opido aulatia se¬
pultum Et Quĩ reuelammꝰ
misteria poetaꝵ ac saturui pa/¬
rentes inuenim̃ꝰ ad uirtutes
eius s⁊ facta redeamꝰ Iustus
in regno fuit / hpmũ ex ħoc ipo
deus nõ est qd fuit demq qd
in prem̃ cumꝰ dicit᷑ abstidisse ge¬
intalia qd forsitan uere accide¬
rit sed homiẽs respectu elemẽ /¬
ti qd̵ dicit᷑ celũ eotã fabulam
explodunt tanꝙͣ mextissime¬
fuctũ fictã quã tamẽ scoyti aut
solent ad rõnem phisitã co-¬
uant᷑ traduce̾ Quoꝵe suam̃¬

Expanded text:
sacrificium faceret in litore, sacrificium faceret in litore, aquilam ei in auspicium aduolasse, quam uictor bono omine acceptam tutelae suae subiugarit. Sacra uero Historia etiam ante consedisse illi aquilam in capite atque ei regnum portendisse testatur. cui ergo sacrificare Iuppiter potuit nisi Caelo auo, quem dicit Euhemerus in Oceania mortuum et in oppido Aulacia sepultum? Quoniam reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod in patrem, cuius dicitur abscidisse genitalia, quod forsitan uere acciderit. sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam, quam tamen Stoici ut solent ad rationem physicam conantur traducere. quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ex honnẽ cui nomẽ uranus
anctor est. Qui cum diceret
ad modĩo paucos eptitisse in
quibus uẽt̃ ꝓfecta declna in hũc
imauit cognatos suob ⁊ lret ille
quia igguorauit alio tradupit
historiã quei quõ arginẽtari
potiue̾ ostendi. Rae dicani
quõ Ubi aquo sit hoc factũ
nõ eiũ sat᷑mis liec fed iupiter
fecit in facra historia sit Eui¬
nuis tradit deinde paneũ dedutͭ
in montẽ qui uotat᷑ celi scella
Postꝙͣ eo ostendit contemꝑlatii
est late tras ibiq in eo mõte
arã creat celo Iomueq in ea
ara iupit̃ sac̾ficauit in eo loco
supepit in celũ quod nũt nos
noiõnus Idꝙ quod sup̃ mũdũ
erat qđ ether uocabat᷑ de sui
aui noĩe celo nomẽ indidit
Idq iuꝑit̾ ꝙ ether uotat᷑ placaũ
am quã ibi facrificauit totam¬
adoleuit Nec hic tñ sacrifica¬
sse iupĩt inueiit᷑ Cesar qͦ
in arato refert agloaisten dicẽ
iouẽ cum exinsula naxo ad õ/¬
sue eytanas ꝓficisti̾tur. ac

Expanded text:
ex eo homine cui nomen Urano ex eo homine cui nomen Urano auctor est, qui cum diceret admodum paucos extitisse in quibus esset perfecta doctrina, in his minauit cognatos suos. haec ille quia ignorauit, alio traduxit historiam: qui quomodo argumentari potuerit, ostendi. nunc dicam quomodo, ubi, a quo sit hoc factum: non enim Saturnus hoc, sed Iuppiter fecit. in Sacra Historia sic Ennius tradit: deinde Pan eum deducit in montem, qui uocatur Caeli stela. postquam eo ascendit, contemplatus est late terras ibique in monte aram creat Caelo primusque in ea ara Iuppiter sacrificauit. in eo loco suspexit in caelum quod nunc nos nominamus, eique quod supra mundum erat, quod aether uocabatur, de sui aui nomine caelum nomen indidit idque Iuppiter quod aether uocatur placans am quam ibi sacrifiauit, totamadoleuit. nec hic tantum sacrificasse Iuppiter inuenitur. Caesar quoque in Arato refert Aglaosthenen dicere, Iouem cum ex insula Naxo aduersus Titanas proficisceretur et
Abbreviated transcription (Latin):
ueia/ quia constat eciã cum
ip̃e regnoret eum ita uẽ habitũ
Dotuit se argu. Saturnũ cũ
potencissimi rex esset ad retinẽ/¬
dam prntũ sudꝵ ine moriam
nomia corꝭ celot̾req indidisse
cum lret pus aliis uocabulis appel¬
larent᷑ qua racc̃e montibut
⁊ flmimiubus noĩa scnꝰ imposita¬
ex Ileq eiũ cum dicunt poete
de ꝓgeme athlantꝭ aut ynachi
flius̃ idẽ potissimũ dicunt lx¬
mines ex rebus scusu carẽtib
potuissi gnori ped uos utiq
significant qui nati sunt ep lis
hoibus qui uel uiui uel mortui
noĩa montibus aut flimũbus inde¬
derut/ Nlam i apiũ uetiret ma¬
ximeq p̃c̃or fuit uisitatũ sic
moriã eoꝵ traxisse nõmẽ aca/
pumiꝰ qui decidẽtat nr ea ut egxũ.
ꝓtareũ hellespõtum Et in lacio
auẽtinꝰ uotabulũ ponn dedit
in quo sepultus est iyberum
uel tibris annii quo mersus
est Nlon eigo nuxand̃si noĩa
reges genuerant potẽtissimoe¬
I iparet eigo nõ exalofiusse
natuẽ cumi fieri nõ potest fed

Expanded text:
quia constat etiam tum cum regnaret ita esse habitum. potuit sic argumentari, Saturnum, cum potentissimus rex esset, ad retinendam parentum suorum memoriam nomina eorum caelo terraeque indidisse, cum haec prius aliis uocabulis appellarentur: qua ratione et montibus et fluminibus nomina scimus inposita. neque enim cum dicunt poetae de progenie Atlantis ant Inachi fluminis, id potissimum dicunt, homines ex rebus sensu carentibus potuisse generari, sed eos utique significant qui nati sunt ex iis hominibus qui uel uiui uel mortui nomina montibus aut fluminibus indiderunt. nam id apud I ueteres maximeque Graecos fuit usitatum. sic maria eorum traxisse npimus qui deciderant in ea, ut Aegaeum Icarium Hellespontum, et in Latio Auentinus uocabulum monti dedit in quo sepultus est, Tiberinus uel Thybris amni quo mersus est. non ergo mirandum si nomina reges genuerant potentissimos. apparet ergo non ex caelo esse natum, quoa fieri non potest, sed
Abbreviated transcription (Latin):
n Exequerer nũe testinona
ceterarq nsi et hec sufficciẽt
et illa oportioribus lotis reẜ¬
uarem e bed cum defendaniuit
cos qui ab errantes a uentate
falsis religionbus ẜauũ quod gem
ꝓbacionis adũsus eos magꝭ adhilẽ
debemus ꝙͣ ut eos deoꝵ suorum
testimoniis remĩcams Apollo
eiũ quẽ ppt̃ ceteros dĩnũ mapie¬
q fastiduũ existimãt colophonie
rudene quo adelplis credo nugͣ.¬
uerat amenitate asie ductut
querenti cuidain quis aut quid
rẽt om̃o deus respondit uiginti
⁊ uno ũsibus quoꝵꝭ hoc fponcipi¬
um est

Expanded text:
 Exequerer nunc testimonia caeterarum, nisi et haec sufficerent, et illa opportunioribus locis reservarem. Sed cum defendamus eos, qui aberrantes a veritate falsis religionibus serviunt, quod genus probationis adversus eos magis adhibere debemus, quam ut eos deorum suorum testimoniis r ceteros diuinum maximeque fatidicum existimant, Colophone residens, quo Delphis credo migrauerat amoenitate Asiae ductus, quaerenti cuidam quis aut quid esset omnino deus, respondit uiginti et uno uersibus, quorum hoc principium est
Abbreviated transcription (Latin):
colunt rũ religiose Eau tidet
sida e̾megisto cognomiẽ imponẽt
lyic st̾esit libros ⁊ quid multos
in quibus marestatẽ sidmy ac sm¬
gularis deiasserit Iusdemq noi¬
bus appellat quibus dinĩ et pa/¬
trẽ ic ne quis nome eius re

Expanded text:
colunt eum religiose. qui tametscientia Trismegisto cognomen inponeret. hic scripsit libros et quidem multos in quibus maiestatem summi ac singularis dei asserit isdemque nominibus appellat quibus nos dominum et patrem. ac ne quis nomen eius re
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris non pr̾ omiẽ gubernare¬
¶ Ita fit ut ad regendũ nuddũ
nuibetlilitate multoꝵ Qui aut̃
putat hanc tantã magnitudinẽ
nõ posse ab uno regi fallitur
neq quãta sit uis ac ptas̃ dĩe
marestatis incelligit si estimat
singularẽ deũ qui facẽ mũdũ
potuit enudem regẽ nõ posse¬

Expanded text:
ceteris non potest omnia gubernareceteris non potest omnia gubernare. ita fit ut ad regendum mundum nbecillitate multorum. qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur neque quanta sit uis ac potestas diuinae maiestatis intellegit, si existimat singularem deum qui facere mundum potuit, eundem rege
Abbreviated transcription (Latin):
de toto est. deuo uero si pfcẽ
est ut eẽ debet nõ pt̃ esst insi
unus ut in eo suit omia. dcoꝵs
igitur uirtutes at ꝓtõtes inpᵈ¬
mieres sant necesse est quia
tantũ singliẽ deerit quantum
in ceteus fuũ Ita quanto płu/¬
res tanto miẽres erue Quid
quod sũma illaꝵ reꝵ ptat̃ ac
diui̾na ius ne semel quid̃ diuui¬
di potest Quidquid eĩ capit
diuisionẽ ⁊ intentũ capiat ne¬
cesse est si aĩi intelitꝰ ꝓcul¬
est a deo . quia incorruptibiles
est et et̃mus conscquens est
ut diidi ptar̃ dñna nõ possit
deus ergo unus est si meul
eẽ aliud pt̃ quod tantũd̃ capi¬
at potestatꝭ Et hni tamen¬
tamẽ quia multos uẽ aebitratur
officia iĩ se dicũt ẽẽ poritos
de quibus om̃ibus suo loco dis¬
putabimꝰ E Illud młm qued
ad pũtem locũ xtinet teneo.
ẜi p̾iti sunt nũ se efficia eod
reuoluit᷑ res ut ex hus quilibet
sufficẽ om̃ibus nequeat ꝑro¬
fectus igit᷑ nõ erit qui cessãtibi

Expanded text:
de toto est. deus uero si perfectus de toto est. deus uero si perfectus est, ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. deorum igitur uirtutes ac potestates infirmiores sint necesse est, quia tantum singulis deerit, quantum in ceteris fuerit: ita quanto plures tanto minores erunt. quid quod summa illa rerum potestas ac diuina uis ne semel quidem diuidi potest? quidquid enim capit diuisionem, et interitum capiat necesse est. si autem interitus proest a deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut diuidi potestas diuina non possit. deus ergo unus est, si nihil esse aliut potest quod : tantundem capiat potestatis: et ii tamen qui multos esse arbitrantur officia inter se dicunt esse partitos. de quibus omnibus suo loco disputabimus. illud interim quod ad praesentem locum pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem reuoluitur res, ut ex iis quilibet sufficere omnibus nequeat. perfectus igitur non erit qui cessantibus
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ hr̃e singlos neruorũ atq
uiriũ Quod quid facĩt lii
qui eẽ multos uolut. quia ne/¬
cesse est imbetilles ẽẽ Si quid̃
singłi sine auxilio reliquorũ
cante molis gubnaclmñ sustiñ
nõ possunt. Deus auẽ qui est
consũmateq u̾tutis estͦ. Qd̾
si uerũ sit unuosit necesse est
P̾tar̃ ent uel uirtus absoͭͤ
retinet puam ppͥam f̾mitatem¬
¶ Id auĩ selid̾ existimand̃ est
eui nichil decedẽ id ꝑftm̃ cui nichil
posset arcide̾ Quis dubitet potẽ/¬
tissimũ tẽ regẽ qui tocius orbit
sinit. que ubiq sunt omnĩã cũ
ad eũ solum om̃e undiq copie
congeatur Ac si plures ꝑciã¬
tus orbem mimꝰ e̾te opũ mi¬
nus uiriũ singłi habebunt.
cum mira p̃st̾ptam porcionẽ
se quisq cõtineat Eodem modo
dii si plures suit minꝰ ualebt̃
alus tantũd̃ in se habentibus¬
¶ uirtutis aũt ꝑfecta natuã
in eo potuis est an quo totũ est
quã in eo in quo pars exigna

Expanded text:
minus habere singulos neruorum atque minus habere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem singuli sine auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non possunt. deus autem, qui estconsummataeque uirtutis est: quod si uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere, id perfectum, cui nihil possit accedere. quis dubitet potentissimum esse regem qui totius orbis sint Quae ubique sunt omnia cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. at si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus uiriuni singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem perfecta natura in eo potest esse in quo totum est quam in eo in quo pars exigua
Abbreviated transcription (Latin):
collens. tain et si nestiat cuius
dei xindentia regatur hoc ome
qued e̾uit᷑ nõ aliquam tamẽ rẽ
intelligat exipã rerꝭ magnitu/¬
dine motu dispõne constañ uti¬
litate pulc̾tudine temꝑacione
net posse fieri qn id quad miꝰ¬
rabili racc̃e constat consilio maio¬
re aqͦ fit instructum Et nobis
utiq facillimũ est exequi hãc
ꝑtem ꝙͣlibet copiose s quia
auultum mnt̃ phos agitata res
est ⁊e pindenciã collentibus satꝭ
⁊ usimi uidetur ab hõibus argutꝭ
et eloquentibus et de solercia
diuine pidencie ꝑ totum hoc
opus quod suscepimꝰ spsim dicẽ
uideat᷑ disseri posse . ut non
siiul de ꝓuideñ disserat᷑. ¶
illa consequens ⁊ 2ͣ utrum¬
an ne multoꝵ Nemo quidem
qui sapiat racionẽq secũ puꝰ¬
cet nisr unũ deun cẽ intelligat
qui et condidũ omĩa. et cad̃
qua condidit uirtute modẽtur
Quid eñĩ multis opus est ad
forte arbitrabint᷑ si ples suit

Expanded text:
tollens, tametsi nesciat cujus tollens, tametsi nesciat cujus Dei providentia regatur hoc omne quod cernitur, non aliquam tamen esse intelligat ex ipsa rerum magnitudine, motu, dispositione, constantia, utilitate pulchritudine temperatione nec posse fieri quin id quod mirabili ratione constat consilio maiore aliquo sit instructum. et nobis utique facillimum est exsequi hanc partem quamlibet copiose: sed quia multum inter philosophos agitata res est et prouidentiam tollentibus satis responsum uidetur ab hominibus argutis et eloquentibus et de sollertia diuinae prouidentiae per totum hoc opus quod suscepimus sparsim dicere uideatur disseri posse, ut non simul de prouidentia disseratur. illa consequens ac secuanne multorum. nemo, qui quidem sapiat rationemque secum putet, non unum esse intellegat, qui et condiderit omnia et eadem qua condidit uirtute moderetur. quid enim multis opus est ad forte arbitrabimur, si plures sint,
Abbreviated transcription (Latin):
e Buscepto igit᷑ illustrande ue¬
ritatis officio nõ putaui a deo
uel facta sint om̃a uel gerant
conf̾mator epicurus Sed et
autra pitagoras qui deos indu/¬
but̃ uocauit Et postra dyago/¬
ras qui exclusit et alii nõnlli
qui nõ putarut deos uẽ quid
aliud efficerẽt ins̾ ut nulla cẽ
ꝓtdencia putaretur. Euos
tamẽ ceteri plr̃i et maxine
stoyti acrime redarguerunt
dogẽres nec fieri mũdũ siue
diña racione potuisse nec cõsta/¬
re nnisi sũma racõe regeretur
Bed et marcus tullius qͣuis
achademice discipline de fensor
rerũ et multa et sepe disseruit
stoycoꝵ argiẽta confiomãs
et noua ip̃r asserens plurmia.
quod tamẽ facit in omibus sue¬
phiẽ libris tũ mapĩẽ in hñs q̃¬
sunt de natura deoꝵ cq. Ret
difficile sane fuit paucoꝵ hom̃
testĩõ ppłoꝵ atq genciũ in hac
una re nõ diffidenciũ ¶Nemo
est riũ tam rudis tam feris mo¬
ioribus qui oculos sues in celũ

Expanded text:
tia. Suscepto igitur inlustrandae uetia. Suscepto igitur inlustrandae ueritatis officio non putaui adeo nvel facta sint omnia uel gerantuconfirmator Epicurus. sed et antea Protagoras qui deos in dubium uocauit et postea Dras, qui excludit, et alii nonnulli, qui non putaverunt deos esse, quid aliud effecerunt nisi ut nulla esset providencia putaretur? Quod tamen ceteri phylosophi ac maxime Stoyci <ace>rrime redarguerunt, docentes nec fieri mundum sine <divi>na racione potuisse nec stare, <si> sine summa racione regeretur. <Sed et> M.Tullius, quamvis achademice discipline defensor <rerum et multa et sepe disseruit, <Stoycorum> argumenta confirmans et nova ipse afferens plurima; <quod> facit cum in omnibus phsunt de Natura deorum. Nec difficile sane fuit paucorum homtestimonio populorum atque gentium in hac una re non dissidentium. Nemo est enim tam rudis, tam feris moribus, qui oculos suos in coelum
Abbreviated transcription (Latin):
restringant erutq illis oniã
facilia pna manifesta e modo
ne pigeat ad ꝑcipiendam sapie
disciplinã legendi uel audiẽdi
patiam̃ cõmodare Multi eũ
supsticionibus uanis ꝑtinatũ
iherẽtes obdurant contra
manifestã ueritatẽ nõ tam de
sius religionibur quas pserũt
bene mĩti quã de se male.
Qui cum habeant it rectuin.
deuios secũtur anfractus planũ
diserũt ut ꝑ xcipiciũ labant᷑
lucem reliqut̃ ut intenebris
ceti ac debiles Iaceant. hũs
consulend̾ est ne contra se pu¬
gnent uelinitq se tandẽ ab iuue¬
ceratꝭ erroribus libãri Eed̾
utiqz facient si quare suit na¬
ti aliqñ ꝑiuderut. het enĩ
puitatis est causa innoracio
sui quã si quis cognita uerita /¬
ce distusserit sciet qͣ referenda
et ꝙ̃admodũ sibi uita degẽda
sit Cuiꝰ scĩe sũmam boriter cis¬
cnist̾to ut req religio illa sine
sapiã suscipienda sit nrec ulla
sine religione ꝓbanda sapiã¬

Expanded text:
restinguant. Eruntque illis omnia restinguant. Eruntque illis omnia facilia, prona, manifesta: ne pigeat ad percipiendam sapientiae disciplinam legendi uel audiendi patientiam commodare. multi enim superstitionibus uanis pertinaciter inhaerentes obdurant contra manifestam ueritatem, non tam de suis religionibus quas praue adserunt bene meriti quam de se male. qui cum habeant iter rectum, deuios secuntur anfractus, planum deserunt, ut per praecipitium labantur, lucem relinquunt, ut in tenebris caeci ac debiles iaceant. his consulendum est, ne contra se pugnent uelintque se tandem ab inueteratis erroribus liberari: quod utique facient, si quare sint nati aliquando peruiderint. haec enim prauitatis est causa, ignoratio sui: quam si quis cognita ueritate discusserit, sciet quo referenda et quemadmodum sibi uita degenda sit. cuius scientiae summam breuiter circumscribo, ut neque religio ulla sine sapientia suscipienda sit nec ulla sine religione probanda sapien
Abbreviated transcription (Latin):
aũ qui sacrm̃ religionis accepiꝰ
cum sit ueritas robreuelata diui/¬
intus cum doctorem sapĩe ducẽq
ullo dist̾miẽ uel sexus uel eta¬
tis ad celeste pabulum conuo¬
cani¶i Nullus eiũ suauior
aĩo cibus est ꝙͣ cognicio uĩtatis
Cui asserẽde atq illustrande. sex¬
⁊ dmnẽsi ut si quis het dilacare
atq exsequi plenissime uelit
canta illi rerũ copia exuberet
ut nec libri modũ nec finem
reperiet or̃o e Bed nos idc̾to
breuiẽ om̃ĩã collignu. ꝙ ea que
allaturi sunq tam clara sunt
et lucida ut magꝭ prũ esse
uideatur tam obsturam uidere
homibus ueritatẽ ⁊ hus p̃ci¬
pue qui sapiẽtes uulgo piu¬
tant᷑ uel ꝙ tantũmodo institu¬
endi nobis hoies̃ erũt hoc est
ab errore quo sunt implicati
ad rc̃ĩorem uitã reuocandi Qd̾
sa fuernꝯ ut spero assetuti mt/¬
tenius eos ad ipm̃ doct̾ne uber¬
imiũ ac perussimũ sontẽ cuiꝰ
haustu atq potu conceptã iuste¬
ribus sitim sedent ardoremq

Expanded text:
amentum verae religionis accepimus, cum sit veritas revelata divinitus, cum doctorem sapientiae duceullo discrimine vel sexus vel aetatis ad coeleste pabulum convocamus. Nullus enim suavior animo cibus est, quam cognitio veritatis, cui asserendae atque illustrandae sepet immensi: ut si quis haec dilatare atque exequi plenissime velit, tanta illi rerum copia exuberet, ut nec libri modum nec finem reperiat oratio. Sed nos idcirco breviter omnia colligemus; quod ea quae allaturi sumus, tam clara sunt et lucida, ut magis mirum esse videatur tam obscuram videri hominibus veritatem, et iis praecipue, qui sapientes vulgo putantur, vel quod tantummodo instituendi nobis homines erunt, hoc est, ab errore quo sunt implicati, ad rectiorem viam revocandi. Quod si fuerimus, ut spero, assecuti, mittemus eos ad ipsum doctrinae uberrimum ac plenissimum fontem, cujus haustu atque potu conceptam visceribus sitim sedent, ardoremque
Abbreviated transcription (Latin):
pares nõ sunt rõ gͦ. dii om̃e
sunt Non enũ pr̾ hoc idem
quod ẜuit et quod dnãtur Nã
se deus nomen est sĩme ptã/¬
tis incorruptibilis cẽ debet
ꝓfectus impassibilis nlli rei¬
subrectus Ergo dni nõ sunt
quos pare uin mapmo deo ne¬
cessitas cogit ded quia non
frustra fallãdtur qui hoc ita
puitant. cam̃ hum erroris pou/¬
lo post aꝑiemi Inne uinta¬
tem dñie dͥ potestatis testimo/¬
mis comprebemn Prophe
qui fueriũ admodũ multi
unũ deuni pdicant et unũ
loqũtur Emppe qui unus

Expanded text:
pares non sunt, non igitur dii omnes pares non sunt, non igitur dii omnes sunt: nec enim potest hoc idem esse quod seruit et quod dominatur. nam si deus nomen est summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus inpassibilis nulli resubiectus. ergo dii non sunt quos parere um maximo deo necessitas cogit. sed quia non frustra falluntur qui hoc ita putant, causam huius erroris paulo post aperiemus. nunc unitatem diuinae potestatis testimoniis conprobemus. Prophetae, qui fuerunt admodum multi, unum deum praedicant, unum locuntur, quippe qui
Abbreviated transcription (Latin):
seluent᷑ et torruẽtdice̾ autẽ
multore arbitrio regi mũdum ta¬
le est quale si quis in uno cor /¬
pore aff̾mat multas eẽ mẽtes.
qm̃ multa ⁊ uaria sunt mĩsteria
mẽbrors ut singulos corporꝭ
sensus single mẽtes regre
aredant᷑. Item multi affectus
quibꝰ cõmoneri solemue ad rrã
uee ad cupiditatem uel ad leti¬
ciã uel ad metum uel admĩstra¬
cionem ut in hũs oc̃bus
totidem mõtes uideãt᷑ oꝑari
Eꝯ se quis ꝓfecto dicat ne ipã
quid q̃ una est hr̃e uideat᷑
Qy si in uno corpore tartaes
res gub̾nacoem̃ mens una
possidet et uniu̾sis semel intẽ /¬
ta est tur aliquis existimẽt
mũdum nõ posse ab uno regi.
a pliũbus posse Q quia intel¬
ligunt isti assertores deor ita
cos fp̃esse singlio rebus ac
ꝑtibus dicunt ut tñ unus
set rector exinus. ¶Iam gͦ
ceteri nõ dii eriũ sed satellites
ac mĩtri quos ille unus maxi/¬
mus ⁊ potens om̃ hus officiis
pfecerit et ip̃i xius imperio

Expanded text:
solventur et corruent. Dicere autem, solventur et corruent. Dicere autem, multorum arbitrio regi mundum, tale est, quale si quis affirmet in uno corpore multas esse mentes: quoniam multa et varia sunt ministeria membrorum; ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi affectus, quibus commoveri solemus vel ad iram, vel ad cupiditatem, vel ad laetitiam, vel ad metum, vel ad miserationem; ut in his omnibus totidem mentes putentur operari: quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem, quae una est, habere videatur. Quod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus et polens omnium his officiis praefecerit; et ipsi ejus imperio
Abbreviated transcription (Latin):
ceterors Recesse est eñ ut suos
quisq lunites aut traush̾di ne¬
queat aut si transgressus fuit̾
suis alterutrũ sinbus pellat
Non uident qui deos multos
ẽẽ credut̃ ficri posse ut aliquid
diũsum uelint ex quaꝵ distex/¬
tatio nuĩ eos ⁊ certamẽ oriatur.
Sicut homerus bellãtes nuẽ se
deos fiuxit cum alii troiam copi
uellẽt alii repugnarent. unꝰ
gͦ arbitrio mũdum regi ncce
est Mist eiũ singulaꝵ ꝑtiũ
ptãtes ad unã ꝓuidentiã refe/¬
sicut neq res quid̃ nulitai̾s
insi unũ hẽãt ducẽ atq icõrẽ.
Wifi in uno ep̾citu tot fuerĩt
imipatores quot legiones quot
cohortes. quot cunei. quot ale
pͥmũ nec instrui poterit acies
unoquoq pieulun recusante
net regi facile obtemperan
quod sie ꝓ̃pie consilus utantur
om̃e quors diũsitate plus noccãt
quõ ꝑsint ẜic in hoc rers natue̾
impĩo insi unus fuĩ adquẽ to¬
cuis sidme cura referat᷑ uniu̾a

Expanded text:
ceterorum. necesse est enim ut suos ceterorum. necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat. non uident qui deos multos esse credunt fieri posse ut aliquid diuersum uelint, ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, cum alii Troiam capi uellent, alii repugnarent. unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim singularum partium potestas ad unam prouidentiam refesicut ne res quidem militaris, nisi unum habeat ducem atque rectorem. Quod si in uno exercitu tot fuerint imperatores, quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies, unoquoque periculum recusante; nec regi facile, aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diversitate plus noceant, quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio, nisi unus fuerit, ad quem totius summae cura referatur, universa
Abbreviated transcription (Latin):
oẽt tamẽ uirtute atq cõsilio
dei ex nchilo cẽ conflatũ qd̾
opus insi ab uno inthoari. ꝑfi/¬
eiq nõ potuit iam intelliget
multo facilius rẽ ab uno regi
qd̃ est ab une constitutũ. dicat
fortusse aliquis ne fabricari qd
tam dmnensũ opus nũdi iusl
a plũbus potuisse. quaulz
multos ꝙlibet magnos faciat
quitiuid in mulus magluitu/¬
diuis ptõtis uirtutis ma¬
restatisq posuu id totũ ⁊ unũ
confero et in uno cẽ dico ita ut
tantũ in eo sit istaꝵ reꝵ quãtũ
net cogitari nec dici pocest
Qua in re ip̃o ⁊ in seusu defi¬
cunꝰ et ubis. quiã tantã intelli.¬
gentie lucẽ neq pectus huõnũ
neq explanacorm̃ tantaꝵ reruõ
capit lingua mortalis id ipm
intellugẽ oportet nos ac dicere¬
¶ uideo rurosus qd de cõtrario
dici posset toles uẽ illos ylũinos
quoles nos uoluimꝰ unũ At hoc
freri nullo pacto p̃t̃ qm̃ singu/¬
loꝵ ptãr proỹdi longiut nõ
ualebit orturrẽtibis sibi ptãtib

Expanded text:
esset, tamen virtute atque consilio Dei ex nihilo esse conflatam; quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno constitutum. Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus mundi, nisi a pluribus potuisse: quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis, potestatis, virtutis, majestatisque posuerit, id totum in unum confero, et in uno esse dico; ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici potest. Qua in re quoniam et sensu deficimus et verbis; quia neque tantae intelligentiae lucem pectus humanum, neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis: idipsum intelligere nos oportet ac dicere. Video rursus quid e contrario dici possit: tales esse illos plures, qualem nos volumus unum. At hoc fieri nullo pacto potest, quod singupotestas progredi longius non ualebit occurrentibus sibi potestatibus
Abbreviated transcription (Latin):
tana q astra ppus iutus alit.
totanq infuisa ytus meus agĩ¬
tat mole et magno se corpore
uustet. At ne quio forte innora¬
ret quisnã cẽt ille spus qui tũ¬
cum hret ptãtis declarauit a ͦ
loco dicens. de uin nainq ire ꝑ
orus t̾ias q tractusq maris cclũq
ꝓfundum. hic petudes. armẽ¬
ta uiros gemis om̃e feraꝵ.
quẽq sibe tenues nostentem
arcessere uitas. Cuidius qͦ ĩ
noiẽ diss muilatõe a des quen
fabricatorẽ mũdi quẽ rerũ apicẽ
uetat mnũdum fatetur instructũ¬
¶ Quod si uel orphens uel
lnii nr̃i q̃ natura docente sense/¬
runt inꝑpetuũ destendissent¬
cand̃ quam nos sequin᷑ doct̾uã
compreheusa ueritate tenuissent
Bed hoctenus de poetis Gad
ueritati studuisse creduntur.¬
¶ Thales milesius que unus
umus om̃ibus q̃sisse de causis
naturalibus tradit᷑ aquõ dixit
ex qua nata sunt omie in deui
acii cẽ mẽbem que ex aqua cuẽta
constituit in deo. E Pythage¬
ras ita diffiunt quid esset dẽ¬

Expanded text:
intus alit totamque infusa per artus mens agitat molem et magno se corpore miscet. ac ne quis forte ignoraret, quisnam esset ille spiritus qui tantum haberet potestatis, declarauit alio loco dicens: deum namque ire per omnis terrasque tractusque maris caelumque profundum; hinc pecudes armenta uiros genusQuemque sibi tenues nascentem arcessere vitas. Ovidius quoque nominis dissimulatione, a Deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem vocat, mundum fatetur instructum. Quod si vel Orpheus, vel hi nostri, quae natura ducente senserunt, in perpetuum defendissentamdem quam nos sequimur, doctrinam comprehensa veritate tenuissent. Sed hactenus de poetis. Ad vestigandae veritati studuisse creduntur. Thales Milesius, qui unus primus omnium quaesisse de causis naturalibus traditur, aquam ex qua nata sunt omnia; Deum autem esse mentem, que ex aqua cuncta constituit in Deo. Pythagoras ita definivit quid esset De
Abbreviated transcription (Latin):
de micoꝵ omio facẽt ic̃ta quĩq
fuisse ndcurios ait et enũatis
pordinẽ quatuor qũtum fuisse
eĩ aquo sit argus occisus ob cã
cam̃ in egiptũ ꝓfugisse atq egix¬
tus leges/ ac klẽ trudidisse hui
eiipui tanoꝵ apellant & quo apdꝰ
cos  prms ani su nẽsis idest

Expanded text:
demicorum omnia faceret incerta, quinque demicorum omnia faceret incerta, quinque fuisse Mercurios ait et enumeratis per ordinem quattuor quintum fuisse eum a quo sit Argus occisus; ob eamque causam in Aegyptum profugisse atque Aegyptiis leges ac litteras tradidisse. hunc Aegyptii Thoyth appellant, a quo apud eos primus anni sui mensis i
Abbreviated transcription (Latin):
aquo l mõmna q̃ singula ado/¬
romꝰ ⁊ colnuꝰ suspeusa suũ ¶
Irem in exhortaciombus. Hic cũ
spma fuudaᵗᵃ molis pulcherrime
iacẽt et hoc ordicetur quo neq
maiꝰ quitꝙͣ nouit natura. ac
melius ut onnũ sub ducibus suis
ient. ꝙuis ip̃e ꝑtotum se corpꝰ
incenderat Rñ mlostres regnisui
deus genuit Et ꝙ̃ multaͬ alia
de deo nr̃o nrio smulia lotutus
est que nũ difseio eo ꝙ alus
locis oportumora sunt Ilunt
satus est de moustrare sũmo ingenio
uiros actigisse ueritatẽ. at pene
tenuisse inii eos retrorsum infu /¬
cata prauis opiniomibus consu¬
etudo rapuisset qua et deos c̃ẽ
aᵈͣ opmabant et ea q̃ in usum
homĩs deus fecit tamꝙ scusu / p̃¬
bant Nuut ad dĩna testimonia
qd̾ est smmile dĩno et ob inia ue¬
iustarẽ et ꝙ is quẽ noĩoabo ex hõ¬
bus in deos relarus est esapud
ꝙceronẽ Gnens cocta poutifex
disputans contra stoyros de rilugio¬
ibus ⁊ uanitate opmonũ que
polent cẽ de dis ut more acha /¬

Expanded text:
a numina quae singula adoramus et colimus suspensa sunt? item in Exhortationibus: hic cum prima fundamenta molis pulcherrimae iaceret et hoc ordiretur quo neque maius quicquam nouit natura nec melius, ut omnia sub ducibus suis irent, quamuis ipse per totum se corpus intenderat, tamen ministros regni sui deus genuit. et quam multa alia de deo nostris similia locutus est! quae nunc differo, quod aliis locis opportuniora sunt. nunc satis est demonstrare summo ingenio uiros attigisse ueritatem ac paene tenuisse, nisi eos retrorsus infucata prauis opinionibus consuetudo rapuisset, qua et deos esse alios opinabantur et ea quae in usum hominis deus fecit, tamquam sensu praebant. Nunc ad diuina testimonia quod est simile diuino et ob nimiam uetustatem et quod is quem nominabo ex hominibus in deos relatus est.. apud Ciceronem U. Cotta pontifex disputans contra Stoicos de religionibus et uarietate opinionum quae solent esse de diis, ut more Aca
Abbreviated transcription (Latin):
tres Ioues etheologis cnu¬
merau dicẽt̾, ait t̃ciũ fuisse
eretensem saturui filiũ cuius
in illa ĩsula sepulciũ astẽ dit᷑¬
alibi eẽ uinus alibi mortuq
abbi hre templũ alibi sepul/¬
chiũ Sitiant gͦ romam capi¬
toliũ suũ id est siomũ capud
religionũ pullicorp nichil
¶ uemianmꝰ nuĩ ad eius pa/¬
trẽ qui ante regnauit se qui
fortasse plus habeat ii se
quod ex coitu tantoꝵ ele/¬
deamus quid in eo fuit deo
dignũ In pͥmie illiũ ꝙ aureũ
iusticia sub eo fuir inłra
Ttneo aliquid in hoc ꝙ in eiꝰ

Expanded text:
tres Joves a theologis enumerari diceret, ait tertium fuisse Cretensem, Saturni filium, cujus in illa insula sepulcrum ostenditualibi esse vivus alibi mortuus, alibi habere templum, alibi sepulcrum? Sciant ergo Romani, Capitolium suum, id est summum caput religionum publicarum nihil . Veniamus nunc ad eius patrem, qui ante regnauit et qui fortasse plus habeat in se, quod ex coitu tantorum eledeamus quid in eo fuerit deo dignum, in primis illud quod aureum iustitia sub eo fuerit in terra. teneo aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sie quid aliud dixi̾̃s ide est qd̃¬
a nobis dicit̾ deus. nec obstat
appellacionũ diusitas cum ipsa
sigificatõ ad unũ omũ reuoliõ¬
dissideat acrepugnõtia sibi et
dicat et scuciat inrĩdiũ tamẽ
unã me̾tem nudo pẽsse testat᷑¬
et ꝑ lato qui oñ sopie̾tissumꝰ
iudicat᷑ monarchiẽ plane aꝑte¬
q defendit nec ethera nec ĩonẽ
nec naturã sed ut est deũ noiãt
ab eo mũdum hunc ꝑsectũ atq
nrabile̾ cẽ sabricatũ¶ Quẽ
eocio secutus atq muitatꝰ in
pliũnis frequeñ deum confitet᷑
Ac sĩmũ uocat in hũs libris
quos de legibus scꝑsit abrore /¬
gi mũduni argue ᵘ cum dispiĩ /¬
tat de natura deop hoc modo
Nachil est prestancius deo Au
co igiur mũdim regi necesse
est Nulliigit̾ est nature obe/¬
dieus aut subiectus deus Cem̃
ergo regit ipẽ naturã Quid
Rlet uero deuas ip̃e qui nrlli /¬
gitur a nobis aliomodo intelli¬
Ri pẽ isi meus solura qud¬
qued et libã segregata ab om

Expanded text:
siue quid aliut dixeris, idem est qa nobis dicitur deus. nec obstat appellationum diuersitas, cum ipsa significatione ad unum omnia reuoluadissideat ac repugnantia sibi et dicat et sentiat, in summum tamen unam mentem mundo praeesse testatur. Plato, qui omnium sapientissimus iudicatur, monarchian plane aperteque defendit nec aethera aut rationem aut naturam, sed ut est deum nominat: ah eo mundum hunc perfectum atque mirabilem esse fabricatum. quem Cicero secutus atque imitatus in plurimis frequenter deum confitetur ac supremum uocat in iis libris quos de legibus scripsit; ab eoque regi mundum argumentatur, cum disputat de natura deorum, hoc modo: nihil est praestantius deo. ab eo igitur mundum regi necesse est. nulli igitur est naturae oboediens aut subiectus deus. omnem ergo regit ipse naturam. quia nec uero deus ipse, qui intellegitur a nobis, alio modo intellegi potest nisi mens soluta quaedam et libera, segregata ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
facilia intellectu. henesta suscep/¬
uur. Et si quide prudentes et
arbitri equitatis instituciones
ciulis Iuris compositas edide¬
rut quibus cnuũ dissidenciũ li/¬
tes contencionet sopirẽt ꝙ̃to
melaus nos et rectuis diuinas
calitate de deo loq̃m ut suꝑ¬
scicocẽ mortiferas errorerq tur/¬
amur uiam ⁊ectã. quos equid̃
si purarẽ satis ydoneor ad bñ
nuẽd̾ ducet eẽ et ip̃e seq̃rer
⁊ alios ut seq̃rẽtur hortarer
Sed cum mt̾ se magna conẽta¬
cie dissideant. secũq ip̃i ple¬
rũq discordent apparet corum
iter nequaꝙͣ eẽ directũ/ Si¬
quidem sibiꝰ quisquis ut est libi¬
cũ ppas uias intpsserũt confii¬
sioneiq magnam inquirẽtib

Expanded text:
facilia intellectu, honesta susceptfacilia intellectu, honesta suscept.u? et si quidam prudentes et arbitri aequitatis institutiones ciuilis iuris conpositas ediderunt, quibus ciuium dissidentium lites contentionesque sopirent, quanto melius nos et rectius diuinas talitate, de deo loquemur, ut superstitiones mortiferas erroresque turamur uiam rectam. quos equidem si putarem satis idoneos ad bene uiuendum duces esse, et ipse sequerer et alios ut sequerentur hortarer: sed cum inter se magna concertatione dissideant secumque ipsi plerumque discordent, apparet eorum iter nequaquam esse directum, siquidem sibi quisque ut est libitum proprias uias inpresserunt confusionemque ma
Abbreviated transcription (Latin):
mati qued est longe p̃stabilius
qm̃ bene dicẽ ad pautos ꝑtin
bent aiut unie̾ ad om̃ẽ. Mlulĩ
tnĩ nobis ex̾citatio illa futar
litiũ contulit ut nut̃ maiore
copia et facultate diᵈ ͬ criũ
posset sine eloquẽtia defendi
ut est a multis sepe desensa eñ
claratate ac intore p̾monis illustrã/¬
da et quedãmodo disserenda est
Ut potencius in aios influat.
bis rebufq dñnis instituit᷑ dippu/¬
tacio ⁊lam si quid̃ maximiorato¬
res ꝓfessioins sue quosi uete¬
ram decursis oꝑibus actionũ
suaꝵ postremo se pħĩe tradi/¬
derũ eamq fibi requiẽ laboꝵ
iustissmã putanoiut̃ si aĩos
suos in eaꝵ rerũ q̃ nuomr nõ
poterã inqͥuisicõ torquere nt
ut nõ tã ociũ sibi ꝙͣ negoriũ sibi¬
quesiuisse uideant᷑ Et quid
mulco molestius ꝙ in quo fue/¬
iant añ u̾sati quanto iustius ego
me ad illam picmi uerã dĩnam
sapiãm quasi ad portũ aliquã
tutissmmiũ conferõ in qua om̃ia
deũ pua sunt. auditu suamia

Expanded text:
t longe praestabilius: quoniam bene dicere, ad paucos pertinet, bene autem vivere ad omnes. Multum tamen nobis exercitatio illa fictarum litium contulit, ut nunc majore copia et facultate dicendi causam possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe defensa; tamen claritate ac nitore sermonis illustranda, et quodammodo disserenda est, ut potentius in animos influat bis rebusque divinis instituitur disputatio. Nam si quidam maximi oratores professionis suae quasi veterani, decursis operibus actionum suarum postremo se philosophiae tradiderunt eamque sibi requiem laborum iustissimam putauerunt, si animos suos in earum rerum quae inueniri non poterant inquisitione torquerent, ut non tam otium sibi quam negotium quaesisse uideantur et quidem multo molestius quam in quo fuerant ante uersati, quanto iustius ego me ad illam piam ueram diuinam sapientiam quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia dictu prona sunt, auditu suauia,
Abbreviated transcription (Latin):
contenti ex temporali cibo quẽ
deus subuũstrasset/ Hñ non
mode questũ nillũ habucrũt
sed etiam cruciatus atqr mortẽ
Amara sunt enũ uiciosis et
male uniẽtibus prexta iusti/¬
et aignebant᷑ ⁊ ꝓhibebant᷑
excuiciatos eos acbissunt ne/¬
cauerunt Ergo a quibus
absit scudiũ lucri ab fuit etiã
uolinitas s cã sallendi Quid
ꝙ ãqui cor Rpncipes aut ẽt
reges fuerunt in quos tadẽ
nõ potest suspitio cupidita /¬
nis at fraudis. et inꝰ p̃coniũ
dei finglaris eadem qua ce/¬
ceri dĩnacõe fecerunt ¶ Bed
omictainꝰ sane cest mioma
unũ deum ꝓbanius necesse
est nõ ꝙ illi habueriũ cogii¬
tam ueritatẽ sed ꝙ ueritatis
ioũs tanta uis est ut nemo
possit ẽẽ cũ tecus q̃ uidcat
ingerencẽ se oculis deainam
ceantateni. Poete igituo
qͣrus deos corncibus ornauer̃t

Expanded text:
contenti extemporali cibo, quem contenti extemporali cibo, quem Deus subministrasset: et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem. Amara sunt enim vitiosis ac male viventibus praecepta justiet arguebantur et prohibebantur, excruciatos eos acerbissime necaverunt. Ergo a quibus abfuit studium lucri, abfuit etiam voluntas et causa fallendi. Quid, quod aliqui eorum principes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non potest suspicio cupiditatis ac fraudis, et tamen praeconium dei singularis eadem qua ceteri diuinatione fecerunt? Sed omittamus sane testimonia unum deum probemus necesse est, non quod illi habuerint cognitam ueritatem, sed quod ueritatis ipsius tanta uis est, ut nemo possit esse tam caecus, quin uideat ingerentem se oculis diuinam claritatem. poetae igitur quamuis deos car
Abbreviated transcription (Latin):
pari ac consona uoce pdixe¬
runt at riũ ueritatis exꝑt̾es
nõ putant hus cẽ credend
Illas enĩ ñ dĩnas ped hũãnas
fuisse uoces auint uidelicet
quia de uno deo pcomũ faciũt
aut ⁊̃ san aut fallaces fuereunt
Aae quin impleta ẽẽ impleri¬
q cotidie illoꝵ uaticimaui/¬
eus dĩtiacio docet nõ fuisse
furiosos Quis eiũ mentis
emote nõ modo fut᷑a p̃cnere
sed enã coherẽtia loqui posset
nlũ eigo fallaces erant qui ta/¬
lia loquebant᷑ Quidab huis
tam longe alienũ ꝙͣ racio fal/¬
lendi cum ceteros ab om̃ frau¬
de cohiberent Idcioco enũ
a deo mittebant᷑ ut et p̃tones
eeũt marestatꝭ enus s⁊ corret¬
cores puitatis huõne. e pre¬
cerea uolmitas fingendi
ac mẽtiendi eorũ est qui opet
appetunt qui lucra de sideraot
Que res protul abillis ui¬
ris stio fuit Ita enũ de legato
sibi officio fuc̾ti sunt ut dẽ¬
lictis omĩbus ad entelain uite¬
necessariis nẽ modo in futurũ
sed ne in diem quid̃ laboraient

Expanded text:
na uoce praedixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas enim non diuinas, sed humanas fuisse uoces aiunt: uidelicet quia de uno deo praeconium faciunt, aut insani aut fallaces fueruntAt quin impleta esse implerique quotidie illorum vaticinia viens divinatio docet non fuisse furiosos. Quis enim mentis emotae, non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? Num ergo fallaces erant, qui talia loquebantur? quid ab his tam longe alienum quam ratio fallendi, cum caeteros ab omni fraude cohiberent? Idcirco enim a Deo mittebantur, ut et praecones essent majestatis ejus, et correctores pravitatis humanae. Praeterea voluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes appetunt, qui lucra desiderant; quae res procul ab illis sanctis viris abfuit. Ita enim delegato sibi officio functi sunt, ut, derelictis omnibus ad tutelam vitnecessariis, non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent,
Abbreviated transcription (Latin):
potest nam quia uirtutibus
amaritudo ꝑmixta est uicia
uero uoluptate condita sumt
illa offensi hac deliniti ferĩtur
inp̃ceps et bouor specie flĩ ma-¬
la pro bonis amplectũtur ¶
Succurrendum eẽ hus errori¬
bus credidi ut et docti ad uerõ
sapiam dirigant᷑. et inudocti
ad uerã rcligionẽ. Que pro¬
fessio multo melior utilior
gloriosior putanda est quã
illa oratoria in qua diu idati
nõ ad uirtutẽ sed plane adar¬
gutam maliciõ inuener erũ¬
diebamꝰ multoq nũt rectuu
de p̃ceptis celestibur disseroniq
quibus adcultũ uere maresta¬
eis mẽtes homi institue̾ possi¬
mus ¶ Nec tñ de rebus hu¬
maiꝯͣ bene iẽtur qui sciam̃
benedicendi affert ꝙͣ qui pie
atq inuoccut̃ docet uine̾. Q
Ideo apud g̾tos maiores in gła¬

Expanded text:
potest nam quia virtutibus potest nam quia virtutibus amaritudo permixta est, vitia vero voluptate condita sunt; illa offensi, hac deliniti feruntur in praeceps, et bonorum specie falsi, mala pro bonis amplectuntur succurrendum esse his erroribus credidi: ut et docti ad veram sapientiam dirigantur et indocti ad veram religionem. Quae professio multo melior, utilior, gloriosior putanda est, quam illa oratoria, in qua diu versati, non ad virtutem, sed plane ad argutam malitiam juvenes erudiebamus. Multo quippe nunc rectius de praeceptis coelestibus disseremus, quibus ad cultum verae majestatis mentes hominum instruere possimus: nec tam de rebus humanis bene meretur, qui scientiam bene dicendi affert, quam qui pie atque innocenter docet vivere: idcirco apud Graecos majore in g
Abbreviated transcription (Latin):
bom p̃miũ xdicorent Sed neq
adepti sunt ud quod uolelat ⁊t
operã sim̃l atq industriã pdide¬
runt. quia ueritas idẽ archanõ
at ꝓpriis sensibur non xrcontõ¬
hendi Alioqͥn ichil nĩ deam
et horemñq distaret/ si consilia
et dispõnes illius magestatit
edire cogitatio assequeret᷑ huaa.
Quod quia fieri nõ potuit ut
hom̃i ꝑse ip̃m racio dña dno¬
restet non est passus hoiem
deue lumr̃e sapr̃e reguirentẽ
diutuis errare ac siur ullo
laboris effectu uagari ꝑtenebras
mextricabiles/ Aꝑuit oculos
eius̃ aliqñ et notionẽ uĩtat
mamꝰ suũ fecit ut et humanã
sapiam̃ nullam eẽ moustrarẽt
et erranti ac uago uiam conse¬
quẽde dmortalitatꝭ ostendere¬
¶ uerũ qm̃ pauci unidtuo hoc
celesti beneficio ac mune quo¬
da rudo obuoluta obsciuo ueratas
latet eaq uel cõte iptui doctis
est quia ꝓdoneis assertoribu¬
eget uel edio indoctis obinsitã
sibi austrritatẽ quã natura
hom̃i ꝓcliuis in uitia pati nõ

Expanded text:
mium iudicarent —, sed neque adepti sunt id quod uolebant et operam simul atque industriam perdiderunt, quia ueritas id est arcanum ac propriis sensibus non potest conprehendi: alioquin nihil inter deum hominemque distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri non potuit ut homini per se ipsum ratio diuina notesceret, non est passus hominem deus lumen sapientiae requirentem diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari per tenebras inextricabiles: aperuit oculos eius aliquando et notionem ueritatis munus suum fecit, ut et humanam sapientiam nullam esse monstraret et erranti ac uago uiam consequendae inmortalitatis ostenderet. uerum quoniam pauci utuntur hoc caelesti beneficio ac munere, quod obuoluta in obscuro ueritas latet eaque uel contemptui doctis est, quia eget, vel odio indoctis, ob insitam sibi austeritatem, quam natura hominum proclivis in vitia pati non
Abbreviated transcription (Latin):
es Runquid suspitari pr̃ de Ioue
cẽ dutũ qui et matre habuit
et nomẽ Quid quo incurint
aliaade Net eũ pt̃ ab ullo essi
grũtus qui ip̃e unu̾sa gnõiut¬
es patis ut opm̃or et arguł
docui et testibus conf̾mamqd
ꝑse saris clarũ est. unũ esse re¬
gem nũdi unũ patre unũ dñm¬
e wed fortasse q̃rat aliquis a
nobis illud idẽ qd apud tyceionẽ
q̃rit hortensius sn deus unus
est⁊ que ẽẽ btã solitudo queat
tam nos quia unũ dicinm deẜ-¬
tumꝰ ac solitariũ eẽ dicamꝰ E¬

Expanded text:
est suspicari de Ioue esse dictum, qui et matrem habuit et nomen? quid quod Mercurius aliunde? nec enim potest ab ullo esse generatus qui ipse uniuersa generauit. Satis ut opinor et argumentis docui et testibus confirmaui quod per se satis clarum est, unum esse regem mundi, unum patrem, unum dominum. sed orasse quaerat aliquis a nobis idem illut quod aput Ciceronem quaerit Hortensius, si deus unus est, quae esse beata solitudo queat. tamquam nos quia unum dicimus, desertum ac solitarium esse dicam
Abbreviated transcription (Latin):
rricẽ Non poterat nũ dicere
uour̃ ẽẽ pͥncipem rerx. qui erat
sacurno geitꝰ neq ipm satͬ¬
nõ qui celo natus ferebatus
Celum aut̃ tam deun u̾mũ
constiture̾ nõ audebat quod ui/
racio p̃duxit ad deumi illum
ꝑmogenitũ cui assignat et triꝰ¬
buit pncipatum e homerus
inchil nobis dare potuit quod
ꝑtinnt ad ueritatẽ qui huã/¬
na pocius ꝙͣ dĩna const̾xsit
Potuit hesiodus qui deoꝵ
gnõtionem unus libri opere
complexus est pci tñ irchil
dedit nõ a deo conditore sumens
exordiũ sed achasd ꝙͣ est rudis
mordinate q materie confusa
congeries tum explanare añ
rum sicut ab aliquo artifite dispo/¬
sicc̃e ordinata effecta sunt oñia
sic ipam̃ materiõ fictã ab aliquo
necesse est Quis igit̾ hanc
insi de ue facit cuiꝰ ptãti sha¬
sunt omia sed refugit hoc ille
dum horret incognitã ueritatẽ
Non rñ musaꝵ inst̾ncta sicut
uideri uolebat in ħe licone carmẽ
illud effudit sedmueditatus ueĩt
ac paratꝰ ¶Nostroꝵ pmus

Expanded text:
icem. non poterat enim dicere Iouem esse principem rerum, qui erat Saturno genitus, neque ipsum Saturnum, qui caelo natus ferebatur; caelum autem tamquam deum primum constituere non audebat, quod uidratio perduxit ad deum illum primogenitum, cui adsignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit quod pertineat ad ueritatem: qui humana potius quam diuina conscripsit. potuit Hesiodus, qui deorum generationem unius libri opere conplexus est: sed tamen nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries, cum explanare anterum sicut ab aliquo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia, sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. quis igitur hanc nisi deus fecit, cuius potestati subiacent omnia? sed refugit hoc ille, dum horret incognitam ueritatem. non enim Musarum instinctu sicut uideri uolebat in Helicone carmen illut effudit, sed meditatus uenerat ac paratus. nostrorum primus
Abbreviated transcription (Latin):
gẽmo urrai cum se doit̾ne
Peitus debissent quitquid laborꝭ
potũ impẽdi contemptꝭ om̃ibus
et p̾uatis ac puᵘͫ accionibus
ad inquirẽde ueritatis stuidiũ cõ¬
culerunt existmiãtes multo cẽ
muestigare ac scire rõnem ꝙͣ¬
instruẽdis opibus aut enulłan¬
die honoribus inherẽ Quib
rebus qm̃ fragiles tre neq si
et ad solus corporis ꝑtine̾nt¬
ad eultum nenis melior nemo
iustior er̃ potest. Erant quidẽ¬
illi ueritatis cognieõe dignissi¬
mi quã scire tantoꝑe cupure¬
iuã atq ita ut rom debus oĩb¬
anteponcrẽ ¶ A. lamn et abiecisse
quesdi res familiaier suas et i¬
nũciasse uniu̾sis uolurtatibu
constat ut solã nudãꝙ ueritatẽ

Expanded text:
se doctrinae penitus edidissent quicquid laboris poterat impendi contemptis omnibus et priuatis et publicis actionibus ad inquirendae ueritatis studium contulerunt, existimantes multo esse inuestigare ac scire rationem quam struendis opibus aut cumulandis honoribus inhaerere: quibus rebus, quoniam fragiles terrenaeque sunt et ad solius corporis pertinent cultum, nemo melior, nemo iustior effici potest. erant illi quidem ueritatis cognitione dignissimi, quoniam scire tanto opere cupiuerunt atque ita, ut eam rebus omnibuanteponerent — nam et abiecisse quosdam res familiares suas et renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat, ut solam nudamque uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ amplius qd̵ dicei nõ habebat
lrunc ait ẽẽ om deoꝵ parẽtem
quoro causa celum condidiẽ. li/¬
berisq ꝓppexit̃ ut haberent
hñ taculum sedemq cõmunem

Expanded text:
im amplius quod diceret non habebat. hunc ait esse omnium deorum parentem, quorum causa caelum condiderit liberisque prospexerit, ut haberent habitaculum sedemque communem
Abbreviated transcription (Latin):
rori quoq oruam̃to eent gue¬
guus mollib q agigẽdis dẽ¬
tib noĩantẽ ac deude laborid
te gemib houestaint Quõrum
duricies sicut ia molari lapide
maior est et asperior ꝙͣ ieetie
ossib ut ad ceiẽdos cibospa¬
bulũq suffitenr / Eabra ipo
q̃ qrͣ aute colierebant qiͣ decet᷑
int̾saidit quodũ suꝑiꝰ subipã
iedietate lauiũ lacima q̃d

Expanded text:
ornamento essent, gingivis mollibus, que a gignendis dentibus nominantur, ac deinde labiorum tegminibus honestavit. Quorum durities, sicut in molari lapide, maior est et asperior quam in ceteris ossibus ut ad conterendos cibos pabulumque sufficeret. Labia ipsa, que quasi antea coherebant, quam decenter intercidit! Quorum superius sub ipsa mediet