comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
net. scã int̾ uirũ & uxorem caritat᷑e p̾¬
cepta nunc iubemur ut nutriamus &
foueamus coniuges. ut scilicet eis uictũ
atq uestimentũ & ea quȩ sunt necessa¬
ria prȩbeamus. Sed opponi nob̾ potest
regio laborantes & p̾cisi & cancere &
distillationib mortẽ uitȩ p̾ferant.¬
& sua oderint corpora. Magis itaq
ad tropicã intelligentiã sermo re¬
feratur. & dicamus qđ illã carnẽ quȩ ui¬
sura sit salutare dĩ anima diligat. &
nutriat & foueat eã disciplinis erudiens.
& cȩlesti saginans pane & xp̃i sanguine
irrigans. ut refecta & nitida possit li
in similitudine xp̃i nutrientis & fouen¬
tis eccłam. & dicentis ad ierłm. quotiens
uolui congregare filios tuos sicut gallim
congregat pullos suos subalas suas &¬
noluisti : Animȩ qͦq fouent corpora sua
ut corruptiuũ hoc induat incorruptio¬
nem & alarũ leuitate suspensũ in aerẽ
facilius eleuetur. Foueamus gͥ & uiri

Expanded text:
net, sancta inter virum et uxorem charitate prnet, sancta inter virum et uxorem charitate praecepta, nunc jubemur ut nutriamus, et foveamus conjuges, ut scilicet eis victum atque vestitum, et ea quae sunt necessaria praebeamus. Sed opponi nobis potestregio laborantes, et ptysi, et cancere, et distillationibus, mortem vitae praeferant, et sua oderint corpora. Magis itaque ad tropicam intelligentiam sermo referatur, et dicamus, quod illam carnem quae visura sit salutare Dei, anima diligat, et nutriat et foveat, eam disciplinis erudiens, et coelesti saginans pane, et Christi sanguine irrigans, ut refecta et nitida possit libin similitudinem Christi nutrientis, et foventis Ecclesiam, et dicentis ad Jerusalem: Quoties volui congregare filios tuos sicut gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? animae quoque fovent corpora sua, ut corruptivum hoc induat incorruptionem, et alarum levitate suspensum, 659 in aerem facilius elevetur. Foveamus igitur et viri
Abbreviated transcription (Latin):
caro sint: ita uxorib ut nr̃is corporib
ꝓuidendũ. Nemo autẽ corpis suũ tur¬
piter amat. aut semet ipsũ ꝓpt̾ coitum
diligit: sed quasi uasculũ animȩ suȩ
fouet corpus & nutrit. ne fracto uase id
qđ continebat᷑ effluat & crũpat Hecnon
& uxta litterã. quã diu mulier partui
seruit & liberis. hanc habet ad uirum
differentiã quã corpus ad animã. Sin
autẽ xp̃o magis uoluerit seruire quã
scło. mulier esse cessaliit & dicet᷑ uir.
quia om̃s in ꝑfectũ uirũ cupimꝰ occur¬
rere. Qđsi ad tropologiã & hȩc referi¬
mus. amabimus nr̃m corpus. & corporis
sensus uilioris quidem conditionis ab a¬
nimo. sed ꝑ quos admentẽ bonarũ artiũ
& uirtutum transeant disciplinȩ. Qui
uxorem suã diligit. se ipsũ diligit. Nemo
enim unquã carnẽ suã odio habuit. sed
nutrit & fouet eam. sicut & xp̃c ȩccłam.
Quantũ ad simplicẽ intelligentiã ꝑti¬

Expanded text:
caro sint: 658 ita uxoribus ut nostris corporibus caro sint: 658 ita uxoribus ut nostris corporibus providendum. Nemo autem corpus suum turpiter amat, aut semetipsum propter coitum diligit; sed quasi vasculum animae suae fovet corpus et nutrit, ne fracto vase, id quod continebatur, effluat, et erumpat. Nec non et juxta litteram, quamdiu mulier partui servit et liberis, hanc habet ad virum differentiam, quam corpus ad animam. Sin autem Christo magis voluerit servire quam saeculo, mulier esse cessabit, et dicetur vir, quia omnes in perfectum virum cupimus occurrere. Quod si ad tropologiam et haec referimus, amabimus nostrum corpus, et corporis sensus, vilioris quidem conditionis ab animo, sed per quos ad mentem bonarum artium, et virtutum transeant disciplinae. Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nuQuantum ad simplicem intelligentiam perti
Abbreviated transcription (Latin):
ad sp̃m: & dño copulatus caro esse desi¬
stit Pulchre qͦq maculã & rugam. quia
de coniugio loquebatur. de exemplo
mulierum. ad decorem traxit ȩccłȩ.
Sicut enim solet in mulierũ corporib uł
sordere neuũ uł ruga contrahi. uł lenti¬
go uariari. & hoc est om̃e studiũ femi¬
narum ut qđ fędare uidetur abster¬
gant & exhibeant maritis corporũ
uenustatem: ita & animȩ om̃i peccato¬
rum sorde purgandȩ sunt. ut ruga
ueteris hominis in ueritate tendatur.
& renouetur in nouũ hominẽ de die
indiem. Ita & uiri debent diligere
uxores suas sicut sua corpora. Et in
genesi ex ꝑsona loquentis ad adam scri¬
ptum ẽ. Hoc nunc os ex ossib meis. & ca¬
ro ex carne mea. Et id ipsum in euangłio
dño postea dicente firmatur. qͥ creauit
ab initio masculũ & feminã. fecit eos &
dixit Propt̾ hoc relinquet homo patrem
& matrem. & adhȩrebit uxorisuȩ: & ert̃
duo incarne una. Cũ gͥ uir & uxor una

Expanded text:
ad spiritum, et Domino copulatus, caro esse desiad spiritum, et Domino copulatus, caro esse desistit. Pulchre quoque maculam aut rugam, quia de conjugio loquebatur, de exemplo mulierum ad decorem traxit Ecclesiae. Sicut enim solent in mulierum corporibus vel sordere naevi, vel ruga contrahi, vel lentigo variari: et hoc est omne studium feminarum, ut quod foedare videtur abstergant, et exhibeant maritis corporum venustatem: ita et animae omni peccatorum sorde purgandae sunt, ut ruga veteris hominis juventa tendatur, et renovetur in novum hominem de die in diem. Ita et viri debent diligere uxores suas sicut sua corpora. Et in Genesi ex persona loquentis Adam scriptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro ex carne mea . Et idipsum in Evangelio, Domino postea dicente, firmatur: Qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Cum igitur vir et uxor una
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo enĩ unquã suam carnem odit.
sed nutrit & fouet eam: quia scłm
edictũ legis antiquȩ & instaurationem
euangłii maritus & uxor una caro effici¬
untur. Liberorũ gͦ ut diximus. in ma¬
trimonio oꝑa concessa sunt: uoluptates
autẽ quȩ de meretricũ capiunt᷑ ample¬
xib in uxore damnatȩ. Hoc legens omis
uir & uxor intelligant sibi post conce¬
ptũ magis orationĩ quã conubio serui¬
endum. & qđ in animalib & bestiis
ipso naturȩ iure ꝑscriptũ est. ut pre¬
gnantes ad partũ usq ñ coeant. hoc
in hominib sciant arbitrio derelictũ
& uxores corpora dixeramus: sic dili
ut semet ipsam tradat ꝓ salute ipsius:
& eam sc̃ĩ ficet uerbo doctrinȩ ut exhi¬
beat sibi eam ñ habentẽ maculã aut
rugam aliquã uetustatis. maxime
cũ sciat illam in resurrectione saluan¬
dam. & uisuram esse salutare dĩ: Talis
lutem carnis se humilians factus fuerit
cũ uxore sua una caro. retrahit eam

Expanded text:
Nemo enim umquam suam carnem odit; Nemo enim umquam suam carnem odit; sed nutrit et fovet eam: quia secundum edictum Legis antiquae, et instaurationem Evangelii, 657 maritus et uxor una caro efficiuntur. Liberorum ergo, ut diximus, in matrimonio opera concessa sunt. Voluptates autem quae de meretricum capiuntur amplexibus, in uxore damnatae. Hoc legens omnis vir, et uxor intelligant, sibi post conceptum, magis orationi quam connubio serviendum. Et quod in animalibus et bestiis ipso naturae jure praescriptum est, ut praegnantes ad partum usque non coeant, hoc in hominibus sciant arbitrio derelictum, et uxores corpora dixeramus, sic diligut semetipsam tradat pro salute ipsius, et eam sanctificet verbo doctrinae, ut exhibeat sibi eam non habentem maculam aut rugam aliquam vetustatis: maxime cum sciat illam in resurrectione salvandam, et visuram esse salutare Dei. Talis lutem carnis se humilians, factus fuerit cum uxore sua una caro, retrahit eam
Abbreviated transcription (Latin):
ratur hasdrubalis quȩ capto uiro iN
patriȩ se ietit incendiũ & cȩterȩ quę
uiris mortuis suꝑuiuere noluerunt.
nunquã tamen dilectionẽ illã uir sapi
int̾pretatur patientia & de t̾ra meso¬
potamiȩ quȩ scłi huius ex om̃i parte
fluctib cingitur in terrã eam repro¬
missionis induxit ut consolaretur ꝓ
morte matris suȩ. Interitũ quippe sy¬
nagogȩ coniunctione ȩccłȩ temꝑauit
stã dicentes occasionem hereticis damꝰ.
qui om̃s om̃ino nuptias repudiandas
putant. & hoc uł maxime utuntur te¬
abapło int̾ maritũ & uxorem uetari.
non scãm coniunctionẽ. Alioquin si
coniugiũ om̃ino ꝓhibebat. quid neces¬
se fuit dicere uxores ur̃as cum potuit
dicerȩ uiri diligite mulieres uł uxo¬
res.: Urãs enim ꝓpriũ matrimoniũ
sonat. Et rursũ in sequentib. & uiri
debent diligere uxores suas. sicut sua
corpora. Et adhuc manifestius. Qui
uxorem suã diligit. se ipsũ diligit

Expanded text:
ratur Hasdrubalis, quae, capto viro, in ratur Hasdrubalis, quae, capto viro, in patriae se jecit incendium, et caeterae quae viris mortuis supervivere noluerunt numquam tamen dilectionem illam vir sapieinterpretatur patientia: et de terra Mesopotamiae, quae saeculi hujus ex omni parte fluctibus cingitur, in terram eam repromissionis induxit, ut consolaretur pro morte matris suae. Interitum quippe Synagogae, conjunctione Ecclesiae temperavit. Ista dicentes occasionem haereticis damus qui omnes omnino nuptias repudiandas putant: et hoc vel maxime utuntur teab Apostolo inter maritum et uxorem vetari, non sanctam conjunctionem: alioquin si conjugium omnino prohibebat, quid necesse fuit dicere, uxores vestras: cum potuerit dicere: Viri, diligite mulieres, vel uxores. Vestras enim proprie matrimonium sonat. Et rursum in sequentibus: et viri debent diligere uxores suas, sicut sua corpora: et adhuc manifestius: Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit:
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpterea eis conceditur ut post oratio¬
nem ad ipsũ redeant ne temptent᷑ a satha¬
na. Licet & ibi in consequentib ñ iuxta
se eis dicat ignoscere. Ephesi i uͦ apud qs
fecit trienniũ & omĩa eis xp̃i aꝑuit
sacram̃ta alit̾ erudiuntur. Et habet
unusquisq arbitrii liberã potestati
aut corinthios sequi uł ephesios. & salu¬
ri: aut seruitute corinthii. aut ephesii
libertate. Uȩ inquit saluator pregnan¬
tib & lactantib indie illa id est iN¬
die iudicii: quȩ utiq ꝓprie oꝑa nuptia¬
rũ sunt. Unde om̃i labore nitendum.
ut magis ephesios quã corinthios emule¬
mur. Nec deprehendam᷑ quasi indiluuio
ementes & uendentes. nubentes & matri¬
monio copulati. sed accinctis lumbis lucer¬
nas teneamus in manib Uiri diligite u¬
& semet ipsũ tradidit ꝓ ea. ut eam scĩfi¬
caret mundans lauacro aquȩ in uerbo.
eiusmodi. sed ut sit scã & imiaculata.
more teneant᷑. qualis illa uxor memo¬

Expanded text:
et propterea eis conceditur, ut post oratioet propterea eis conceditur, ut post orationem ad idipsum redeant, ne tententur a Satana: licet et ibi in consequentibus, non juxτάβασιν se eis dicat ignoscere. Ephesii vero, apud quos fecit triennium, et omnia eis Christi aperuit sacramenta, aliter erudiuntur: et habet unusquisque arbitrii liberam potestatem, vel Corinthios sequi, vel Ephesios: et salvari aut servitute Corinthii, aut Ephesii libertate. Vae, inquit Salvator, praegnantibus, et lactantibus in die illa , hoc est, judicii, quae utique proprie opera nuptiarum sunt. Unde omni labore nitendum, ut magis Ephesios quam Corinthios aemulemur: nec deprehendamur quasi in diluvio ementes, et vendentes, nubentes et matrimonio copulati; sed accinctis lumbis lucernas teneamus in manibus . Viri, diligite uet se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret, mundans lauacro aquae in uerbo, liquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata. more teneantur qualis illa uxor memo
Abbreviated transcription (Latin):
est ñ habens maculã neq rugã: aut
aliquid istius modi. Qui gͦ peccator
est & aliqua sorde maculatus : de ȩccła
xp̃i ñ potest appellari. nec xp̃o subiectꝰ
dici. Possibile autẽ est. ut quomͦ ȩccła
quȩ prius rugã habuerat & maculam
in libertatẽ & in mundiciã postea resti¬
tuta. ẽ: ita & peccator currat ad medicũ
quia ñ habent opus sani medico sed male
habentes ut curentur uulnera ipsius &
fiat de ȩccła quȩ corpus. ẽ. xp̃i. Satis
qͦq elegant᷑ & caute ad ephesios loquens
ait. Ut eccła subiecta. ẽ xp̃o. ita &
uxores uiris suis. Si enĩ ita uxor subi
quam corporis seruient passionib
Qđ si nob̾ aliquis illud qđ ad corinthios
scribitur opposuerit. uil uxori debi¬
tum reddere & uxorem uiro: anĩ ad¬
uertat magnã int̾ corinthios & ephe¬
sios esse distantiã. Illis quasi paruulis
atq lactentib scribit᷑ in quib erant
dissensiones. & scismata. & audiebatur
fornicatio qualis nec int̾ gentes quidẽ.

Expanded text:
est, non habens maculam neque rugam, aut quid istiusmodi. Qui ergo peccator est, et aliqua sorde maculatus, de Ecclesia Christi non potest appellari, nec Christo subjectus dici. Possibile autem est, ut quomodo Ecclesia quae prius rugam habuerat et maculam, in juventutem et munditiam postea restituta est, ita et peccator currat ad medicum quia non habent opus sani medico , sed male habentes et curentur vulnera ipsius, et fiat de Ecclesia quae corpus est Christi. Satis quoque eleganter, et caute ad Ephesios loquens ait. Ut Ecclesia subjecta est Christo: ita et uxores viris suis. Si enim ita uxor subjiquam corporis servient passionibus. Quod si nobis aliquis illud quod ad Corinthios scribitur opposuerit: virum uxori debitum reddere, et uxorem viro , animadvertat magnam inter Corinthios et Ephesios esse distantiam. Illis quasi parvulis atque lactentibus scribitur, in quibus erant dissensiones et schismata, et audiebatur fornicatio qualis ne inter gentes quidem:
Abbreviated transcription (Latin):
scđm pauꝑtaticulã meã om̃s editiones ue¬
terum scripturarũ. ipsa quoq hebreoꝵ
uolumina diligent̾ euentilans. nu quã
hoc scriptũ repperi. nisi forte hoc di¬
camus. quomͦ olim ꝓpħȩ incontione
popłi loquebantur hȩc dicit dñs. &¬

Expanded text:
cundum paupertatulam meam, omnes editiones vecundum paupertatulam meam, omnes editiones veterum Scripturarum, ipsaque Hebraeorum volumina diligenter eventilans, numquam hoc scriptum reperi. Nisi forte et hoc dicamus: quomodo olim prophetae in concione populi loquebantur. Haec dicit Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
publico & publicata sint lum̃ quia om̃e
qđ manifestatur lux .ẽ. Propt̃̾ qđ dicit
Surge qui dormis & exurge amortuis.
& illuminabit te xp̃c. Siue orietur tͥ
xp̃c: qm̃ oꝑa tenebrarũ luce arguta ma¬
nifestantur in lucẽ. Hisquȩ arguta
fuerant transmutatis dicitur. dormi¬
entib & mortuis. eoqđ oꝑa fecerint te¬
nebrarũ : surge qui dormis & exurge
a mortuis. Quȩrat aliquis quisnã sit
iste qui dicat surge qui dormis aut exur¬
sponsione contentus. ẽ. dicet in recondi¬
hȩc lecta in mediũ ꝓtulisse. sicut in aliis
quoq lõcis illũ fecisse manifestũ est
Non quo apochrifa comꝓbarit: sed qđ &
arati & epymenedis & menandri uersib
sit abusus ad ea quȩ uoluerat intẽpore
cõprobanda. Nec tam̃ arati & epymene¬
dis & menandri tota quȩ scripserunt sc̃a
quia eos uere aliqua dixisse testatus. ẽ:
apłs figurauerit ad exhortationẽ poe¬
nitentiȩ hȩc dicta memorauit . Ego certe

Expanded text:
publico, et publicata sint lumen, quia omne publico, et publicata sint lumen, quia omne quod manifestatur, lux est. Propter quod dicit: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illumiQuoniam opera tenebrarum a luce arguta manifestantur in lucem, his quae arguta fuerant transmutatis, dicitur dormientibus et mortuis, eo quod opera fecere tenebrarum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis. Quaerat aliquis, quisnam sit iste qui dicat: Surge qui dormis, et exsursponsione contentus est, dicet in recondihaec lecta in medium protulisse sicut in aliis quoque locis illum fecisse manifestum est, non quod apocrypha comprobaret; sed quo et Arati, et Epimenidis, et Menandri versibus 648 sit abusus ad ea quae voluerat in tempore comprobanda. Nec tamen Arati, et Epimenidis, et Menandri, tota quae scripsere, sunt sancta, quia eos vere aliquid dixisse testatus est. s figuraverit, ad exhortationem poenitentiae haec dicta memorabit. Ego certe
Abbreviated transcription (Latin):
bentes conscientiã. poterant cȩteros
arguere delinquentes. Ex quo anim¬
aduertendũ eum arguere posse. qͥ ipse
ñ redarguatur in semet ipso. Quȩ enĩ
occulte fiunt ab eis. turpe. ẽ. & dicere.
Non mͥ uicletur sermonis stare contęxtꝰ
ut id qđ nunc dicit᷑ quȩ enĩ occulte fi¬
unt ab eis. ex supiorib pendeat & sci¬
re possit ad quos potissimũ referendũ sit.
nisi forte altius reddatur hẏꝑbaton ad
filios diffidentiȩ copuletur ut sonare possit.
Quȩ enĩ occulte fiunt a filiis diffidentiȩ.
turpe. ẽ. & dicere. Quȩ sunt: Fornicatio.
autẽ a luce arguta manifestant᷑. Om̃e
enĩ qđ manifestatur lux. ẽ. Omĩa haud
dubiũ quinea quȩ occulta fiunt a filiis
diffidentiȩ. hȩc enĩ a luce arguta mani-¬
festantur. Liix autẽ arguit ea quȩ pͥus
erant tenebrę & postea facta sunt lu m̃
in dño: ut ex eo qđ corriprunt᷑ mutent᷑
in melius. & mutata manifestent᷑ iNi

Expanded text:
bentes 647 conscientiam, poterant caeteros bentes 647 conscientiam, poterant caeteros arguere delinquentes. Ex quo animadvertendum eum arguere posse, qui ipse non redarguatur in semetipso. Quae enim occulte fiunt ab eis, turpe est et dicere. Non mihi videtur sermonis stare contextus, ut id quod nunc dicitur: Quae enim occulte fiunt ab eis, ex superioribus pendeat, et sciri possit ad quos potissimum referendum sit, nisi forte altius reddatur hyperbaton, et ad filios diffidentiae copuletur, ut sonare possit, quae enim occulte fiunt a filiis diffidentiae, turpe est et dicere, quae sunt fornicatio autem arguta a luce manifestantur: omne enim quod manifestatur, lux est. Omnia, haud dubium quin ea quae occulte fiunt a filiis diffidentiae: haec enim a luce arguta manifestantur. Lux autem arguit ea quae prius erant tenebrae, et postea facta sunt lumen in Domino: ut ex eo quod corripiuntur, mutentur in melius, et mutata manifestentur in
Abbreviated transcription (Latin):
cipes eoꝵ: ꝓbantes quid sit beneplacitũ
dõ. Et si enĩ eratis aliquando tenebrȩ.
nunc autẽ lux estis in dño: quasi filii
lucis ambulate. fructus luminis osten¬
dentes in omĩ bonitate & iusticia & ue¬
ritate. Et nolite cõmunicare oꝑib in¬
fructuosis tenebrarũ.  ad galathas
nom̃ fructus in sp̃u: oꝑis uͦ posuit in
carne dicens. Manifesta autẽ sunt oꝑa
carnis. Quȩ sunt: Fornicatio. & reli¬
qua. Fructus uͦ sp̃s. ẽ. caritas. gaudiũ.
par. & cȩtera. Porro inpͣsentiarũ oꝑa
tenebrarũ infructuosa appellauit
Quib qui ea fecerint cõmunione sotiant᷑
Alagis autẽ & arguite. Int̾ cȩtera manda¬
ta etiã peccantes posse arguere maxime
libertatis. ẽ. sed hoc ille potest facere
qui ñ meretur audire. Hypochrita
cice primũ trabem de oculo tuo. & tunc
poteris eicere festuicam de oculo fr̃is tui.
Quam obrem & ꝓpħȩ nulla ipsi peccato¬
rum sorde polluti nec cauteriatã ha-¬

Expanded text:
cipes eorum, probantes quid sit beneplacitum cipes eorum, probantes quid sit beneplacitum Deo: etsi enim eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux estis in Domino: quasi filii lucis ambulate, fructus luminis ostendentes in omni bonitate, et justitia, et veritate. Et nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum. Et ad Galatas nomen fructus, in spiritu, operis vero posuit in carne, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio , et reliqua. Fructus vero spiritus est charitas, gaudium, pax , et caetera. Porro in praesentiarum, opera tenebrarum infructuosa appellavit: quibus qui ea fecerint, communione sociantur. Magis autem et arguite. Inter caetera mandata, etiam peccantes posse arguere, maximae libertatis est. Sed hoc ille potest facere qui non meretur audire: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc poteris ejicere festucam de oculo fratris tui . Quamobrem et prophetae, nulla ipsi peccatorum sorde polluti, nec cauteriatam ha
Abbreviated transcription (Latin):
cia: ibi consequent᷑ & ueritas. Apud
bonũ gͦ xp̃i patrẽ. ut ipsi qͦq fatert᷑
est bonitas & ueritas. U̾bi autẽ bonia
& ueritas. apud ipsum & ñ apud aliiꝰ¬
hoc qđ nunc apłs docet iusticia. ẽ. Intel¬
ligat quoq marcion ipsum xp̃m boni¬
tatem ueritatem & iusticiã nuncupari.
Bonitatem in eo qđ non scd̾m oꝑa. sed scd̃m
miscłiam det gr̃am credentib in se
usticiã in eo dum unicuiq retribuit
qđ meretur. Porro ueritatẽ. dũ ipse
solus causas creaturarũ om̃iũ rerumq
cognoscit. Probantes quid sit bene placi¬
tum dõ. Omĩa facienda cũ consilio. ut
cauti atq solliciti ea tantũ quȩ scimus
dõ placere faciamꝰ: in morem pruden¬
tissimi trapetetȩ qui sculptũ nomisma
ñ solũ oculo sed & pondere & natura ꝓ¬
bat. Quia uͦ in hoc loco contertꝰ eloqͥi
uidetur esse turbatus. & tota scatere
sententia: sic mͥ uidetur ordine ser¬
mo reddendus. Nolite gͦ fieri cõparti¬

Expanded text:
tia, ibi consequenter et veritas. Apud tia, ibi consequenter et veritas. Apud bonum ergo Christi Patrem, ut ipsi quoque fatentur, est veritas et bonitas. Ubi autem bonitas et veritas, apud ipsum, et non apud alium, ut nunc Apostolus docet, justitia est. Intelligat quoque Marcion ipsum Christum, bonitatem, veritatem, et justitiam nuncupari. Bonitatem in eo quod non secundum opera, sed secundum misericordiam det gratiam credentibus in se. Justitiam in eo, dum unicuique retribuit quod meretur. Porro veritatem, dum ipse solus causas creaturarum omnium, rerumque cognoscit. Probantes quid sit beneplacitum Deo. Omnia facienda cum consilio, ut cauti atque solliciti, ea tantum quae scimus Deo placere, faciamus: in morem prudentissimi trapezitae, qui sculptum numisma non solum oculo, sed et pondere, et tinnitu probat. Quia vero in hoc loco contextus eloquii videtur esse turbatus, et tota scatere sententia, sic ordini sermo reddendus est: Nolite ergo fieri comparti
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sunt nom̃ quoq uł uirtutis meru¬
ere uł uiti. si conuersi fuerint de
alio in aliud oauoin yaioe. his reb a
quib possidentur uł tenebrarũ uł
lucis uocabulũ sortientur. Ut fili i
lucis ambulate. Si ds̃ lux . ẽ. & tenebre
in eo non st̃ ullȩ: fili i dĩ filii lucis st̃.
Necnon si xp̃c lux uera. ẽ. filii quoq eius
ad quos loquit᷑ dicens. filioli mei ad¬
huc modicũ uobiscum sũ: filii uere
lucis sunt. Ex quo colligitur eosdem
filios esse dĩ patris. qui sunt fili i xp̃i
ieGo. Fructus enĩ lucis. ẽ. in om̃i boni¬
tate. & iusticia. & ueritate. Aduersus
marcionem qui iustũ dm̃ a bono se¬
parat. & putat creatorẽ esse iustũ. aliu
uero nescioquẽ cuius xp̃c iste qui ue¬
nit filius sit. Bonũ tantũ modo esse
dm̃ hoc testimoniũ ꝓferamus. Si quid
fructus lucis ñsolum . ẽ. inbonitate.
sed & in iusticia. & inueritate. Ubi
itaq bonitas. ibi & iusticia. Ubi iusti¬

Expanded text:
quod sunt, nomen quoque vel virtutis meruquod sunt, nomen quoque vel virtutis meruere, vel vitii: si conversi fuerint de alio in aliud, ὁμωνύμως his rebus a quibus possidentur, vel tenebrarum, vel lucis vocabulum sortientur. Ut filii lucis ambulate. Si Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt, filii Dei, filii lucis sunt. Necnon si Christus lux vera ad quos loquitur, dicens: Filioli mei, adhuc modicum vobiscum sum , filii vero lucis sunt, ex quo colfilios esse Dei Patris, qui sunt filii Christi Jesu. Fructus enim lucis est in omni bonitate et justitia et veritate. Adversus Marcionem qui justum Deum a bono separat, et putat Creatorem esse ustum; 646 alium vero ne cio quem, cujus Christus iste qui venit, filius sit, bonum tantummodo esse Deum hoc testimonium proferamus. Siquidem fructus lucis, non solum est in bonitate; sed in justitia et in veritate. Ubi itaque bonitas est, ibi et justitia: ubi justi
Abbreviated transcription (Latin):
tur in dño. Sicut autem iusti sunt lu¬
men mundi. sic impii consequent᷑ tene¬
brȩ uocabunt᷑. Et iusti quidẽ cũ sint
lum̃ uidebuntur in lumine: iniusti
autẽ cum sint tenebrȩ popłs sunt se¬
dens intenebris. & nichil uidens. Quoꝵ
differentiã inter se atq distantiã. ex
fructib intelligimus. Om̃is enim qui
opatur malũ odit lucẽ. & ñ ueniens ad
lucẽ tenebrosus. ẽ. & filius noctis atq
tenebrarũ. Qui uͦ oꝑatur ueritatem
& inlucem uenit. lux est & filius lu¬
cis̃ & dici. Lucentes autẽ siue tenebrosi.
de cordis uł lumine uł tenebris cogno¬
scuntur. Suꝑ hȩc quȩrendũ neforte
ad distinctionẽ eorũ qui lux sunt sed
non lux indño. de iustis dicatur nunc
autẽ lux in clño. Decent̃ qͦq ephesi is qui
ad scientię summa conscenderant. seri¬
bitur qđ sint lux in dño. Neq uͦ tene¬
brȩ ipse uertunt᷑ in lucẽ. aut lux in te¬
nebras commutatur : sed ii qui abeo

Expanded text:
tur in Domino. Sicut autem justi sunt lutur in Domino. Sicut autem justi sunt lumen mundi, sic impii consequenter tenebrae vocabuntur; et justi quidem cum sint lumen, videbunt lumen in lumine; injusti autem cum sint tenebrae, populus sunt sedens in tenebris, et nihil videns. Quorum differentiam inter se atque distantiam, ex fructibus intelligimus. Omnis enim qui operatur malum, odit lucem, et non veniens ad lucem, tenebrosus est, et filius noctis atque tenebrarum. Qui vero operatur veritatem, et in lucem venit, lux est, et filius lucis et diei . Lucentes autem sive tenebrosi, de cordis vel lumine, vel tenebris cognoscuntur. Super haec quaeres, ne forte ob distinctionem eorum qui lux sunt; sed non sunt lux in Domino, de justis dicatur; nunc autem lux in Domino. Decenter quoque Ephesiis, qui ad scientiae summam conscenderant, scribitur quod sint lux in Domino. Neque vero tenebrae ipsae vertuntur in lucem; aut lux in tenebras commutatur; sed hi qui ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
netur & comparticeps. Diligent̃ obserua
uerbũ comparticipis atq participis. Puto
enĩ inscripturis participem in bonã par-¬
tem. comparticipẽ in malã semꝑ accipi.
Uerbi grã. ꝓpt̾ qđ unxit te ds̃ ds̃ tuus. o¬
leo exultationis p̾participib tuis. Et in
alio loco. Participes enĩ xp̃i facti sumus.
si tam̃ principiũ substantiȩ usq infinẽ
firmũ tenuerimus. Porro non memini
alibi me legisse excepto p̃senti loco cõ¬
participem. & tam̃ manifestũ & hic non
inbonã partem sed incontrariã positũ.
Eratis enim aliquando tenebrȩ. nunc
autẽ lixx in xp̃o. Si possibile. ẽ. uerti
in lucem tenebras. non ẽ. scđm quosdã
hereticos natura quȩ pereat & reciꝑe
nequeat salutẽ. Interrogemus gͦ eoł qui
illa confingunt. utrumnam om̃s impii
tenebrȩ sint. nec ignis de quib quidam
cũ ꝓpt̾ malit᷑iam tenebrȩ uocarentur.
ad meliora conuersi nunc lux appellen¬

Expanded text:
netur et comparticeps. Diligenter observa netur et comparticeps. Diligenter observa verbum comparticipis atque participis. Puto enim in Scripturis participem in bonam partem, comparticipem in malam semper accipi. Verbi gratia: Propter quod unxit te Deus Deus tuus, oleo exsultationis prae participibus tuis ; et in alio loco: Participes enim Christi facti sumus: si tamen principium substantiae usque ad 645 finem firmum tenuerimus . Porro non memini alibi me legisse, excepto praesenti loco, comparticipem: et tamen manifestum est hic non in bona parte, sed in contraria positum. Eratis enim aliquando tenebrae: nunc autem lux in Domino. Si possibile est verti in lucem tenebras non est secundum quosdam haereticos natura quae pereat, et recipere nequeat salutem. Interrogemus ergo eos qui illa confingunt: utrumnam omnes impii tenebrae sint, necne: de quibus quidam cum propter malitiam tenebrae vocarentur, ad meliora conversi, nunc lux appellan
Abbreviated transcription (Latin):
irascitur ds̃ quomͦ si peccator suꝑbiat.
& erectus & rigidus ñ flectat᷑ in fletu.
nec miscđiam postulet ꝓdelicto Propt̃
hȩc enĩ uenit ira dĩ suꝑ filios diffiden¬
magis a suasione quã a fiducia e diuerso
intelligi potest. In suasibilitatis autem
siue diffidentię filii sic dicunt᷑ quomͦꝰ
filii ꝑditionis. & filii fornicationis.
& filii mortis. & filii gehennę & cete¬
ra his similia quȩ inuariis scriptura¬
rum locis inuenire ꝑfacile. ẽ. Nolite
gͦ effici cõparticipes eoꝵ. Particeps siue
comparticeps fit diffidentiȩ filiorũ.
qui infornicatione & immundicia
& auaricia. ꝓpt̾ quȩ aduenit ira dĩ suꝑ
filios diffidentiȩ reperitur. Et parti
ceps quidem eoꝵ. ẽ. ab eo qđ participat᷑.
& cõmunionem habet nalorum oꝑum.¬
Comparticeps uͦ is appellatur. qui cũ aliis
.ẽ. particeps. Et in comparticipe intelligit᷑
& particeps. in participe uͦ non statim te¬

Expanded text:
irascitur Deus: quomodo si peccator superbiat, irascitur Deus: quomodo si peccator superbiat, et erectus ac rigidus non flectatur in fletum, nec misericordiam postulet pro delicto. Propter haec enim venit ira Dei super filios diffidenmagis a suasione quam a fiducia e diverso intelligi potest. Insuasibilitatis autem, sive diffidentiae, filii sic dicuntur, quomodo filii perditionis, et filii fornicationis, et filii mortis, et filii gehennae, et caetera his similia, quae in variis Scripturarum locis invenire perfacile est. Nolite ergo effici comparticipes eorum. Particeps sive comparticeps fit diffidentiae filiorum, qui in fornicatione, et in immunditia, et avaritia, propter quae venit ira Dei super filios dirticipatur, et communionem habet malorum operucomparticeps vero ei appellatur, qui cum aliis est particeps: et in comparticipi intelligitur et particeps. In participi vero non statim te
Abbreviated transcription (Latin):
sedds om̃ĩa inom̃ib. Ubi autẽ ds. ẽ.
tam pat̾ quam filius intelligi potest
Porro qđ de patre & filio dicimus. &
decipiat inanib uerbis. Propt̾ hȩc enĩ
uenit ira dĩ infiliis diffidentię. Uerba
quȩ decipiunt atq supplantant in ania
sunt & uacua. quȩ uͦ ȩdificant audientes
plena cumulata conferã. Quia gͥ sunt
pleriq qui dicunt ñ futura ꝓpeccatis
esse supplicia. nec excrinsecus adhiben¬
da torm̃ta. sed ipsũ peccatũ & conscien¬
tiã delicti esse ꝓpoena: Dũ uermis in
corde non moritur. in animo ignis accen¬
ditur insimilitudinẽ febris quȩ non
pora ipsa corripiens punit sine cruciatu¬
furor intrinsecus adhibitione qđ possidet
Has itaq ꝑuasiones & decipulas fraudulen¬
tas uerba inania appellauit: & uacua
quȩ uidentur florem quendã habere
sermonũ & blandiri peccantib Sed dũ
fiduciã tribuunt. magis eos ferunt ad
ȩterna supplicia: quia de nulla re sic

Expanded text:
sed Deus omnia in omnibus. Ubi autem Deus est, sed Deus omnia in omnibus. Ubi autem Deus est, tam Pater quam Filius intelligi potest. Porro quod de Patre et de Filio dicimus, homo vos decipiat inanibus verbis: propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Verba quae decipiunt atque supplantant, inania sunt et vacua. Quae vero 644 aedificant auditores, plena, cumulata, conferta. Quia igitur sunt plerique qui dicunt, non futura pro peccatis esse supplicia, nec extrinsecus adhibenda tormenta: sed ipsum peccatum, et conscientiam delicti esse pro poena, dum vermis in corde non moritur, et in animo ignis accenditur, in similitudinem febris quae non pora ipsa corripiens punit, sine cruciatuum forinsecus adhibitione quod possidet. Has itaque persuasiones et decipulas fraudulentas, verba inania appellavit et vacua, quae videntur florem quemdam habere sermonum, et blandiri peccantibus; sed dum fiduciam tribuunt, magis eos ferunt ad aeterna supplicia. Quia de nulla re sic
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ꝓ adulterio positam. quęrimꝰ id
qđ nunc dicitur aut auarus qđ est ido¬
lis seruiens. utrũ cũ illa aut cũ uulga¬
ta interpretatione con seniat Inueni¬
mus in locis plurimis ꝓpħarũ idola¬
triam fornicationẽ appellatã. forni¬
ubantur inqͥt post idola sua. Et sp̃u
fornicationis seducti sunt. Potest ita¬
q fornicatio & suꝑ idolatriã intel¬
ligi. Sin uͦ auarus ille accipitur. qui
pẽcuniam ut cunq conquirens. nũmos
ꝑfas & nefas habere desiderat. & pleno
sacculo delectatur: iste idolatres in
eo. ẽ. quia sculpturã ipsius nũmi colit.¬
& idola in eis celata ueneratur. Ut
uoraciũ ds̃ uent̾ est. ita cupidorũ qͦq
iustissime pecunia ds̃ dici potest. Ma¬
xime cũ in alio loco apłs cupiditatem
idolatriã uocet. Ad hȩc uidendũ qͥd
regno filii & patris. ꝑ filiũ ueniemꝰ
ad patrem. Et licet esset diuersitas ꝑ¬
sonarum. tam̃ esset regnantiũ una

Expanded text:
tiam pro adulterio positam: quaerimus id tiam pro adulterio positam: quaerimus id quod nunc dicitur, aut avarus, quod est idolis serviens, utrum cum illa, an cum vulgata interpretatione consentiat. Invenimus in locis plurimis prophetarum idololatriam, fornicationem appellatam. Fornicabantur, inquit, post idola sua . Et: spiritu fornicationis seducti sunt. Potest itaque fornicatio et super idololatria intelligi. Sin vero avarus ille accipitur, qui pecuniam utcumque conquirens, nummos per fas et nefas habere desiderat, et pleno saeculo delectatur, iste idololatres in eo est, quia sculpturam ipsius nummi colit, et idola in eis caelata veneratur. Ut voracium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia deus dici potest: maxime cum in alio loco apostolus cupiditatem idololatriam vocet. Ad haec videndum quid regno Filii et Patris, per Filium veniremus ad Patrem: et licet esset diversitas personarum, tamen esset regnantium una
Abbreviated transcription (Latin):
bit eum locũ quem possessurus erat si
hȩc uitia ñ haberet. Respondeat quis
Esto stultiloquiũ & scurrilitas non
eundem habeant reatũ quẽ for nicati
immundicia. aut auaricia. nunqͥd
& turpitudinẽ cum trib suꝑiorib
debuit nominare: Ad qđ diceni
turpitudinẽ hic significare abscon¬
ditam cogitationẽ cũ inflaminatur
sensus nr̃ ad libidinẽ. & carnis titil¬
lationib anima ignita succenditus
& nichilominus dĩ timore & mentis
iudicio refrenatur. Deniq etiã supra
absq turpitudine tria parit̃ appel¬
lauit dicens. Fornicatio autẽ & om̃is
immundicia aut auaricia nec noml¬
netur in uobis. & deinceps turpitudo
cũ stultiloquio & scurrilitate numera¬
ta ẽ Et quomͦ stultiloquiũ & scurrili¬
tas. sic & ista turpitudo ñ ꝑdit. nec in
ppetuũ excluditur a regno. Quia uero
ñ insuꝑiorib exeo qđ alibi legeramꝰ
nec suꝑ grediatur & auarus fraudet
in negotio frẽm suũ: dixeramꝰ auari¬

Expanded text:
bit eum locum quem possessurus erat, si bit eum locum quem possessurus erat, si haec vitia non haberet. Respondeat quis: Esto stultiloquium et sceumdem habeant reatum quem fornicatio, immunditia et avaritia, nunquid et turpitudinem cum tribus superioribus debuit nominare? Ad quod dicendum hic turpitudinem hic significare abscondita cogitationum, cum inflammantur sensus nostri ad libidinem, et carnis titillatione anima ignita succenditur, et nihilominus Dei timore et mentis judicio refrenatur. Denique etiam supra absque turpitudine tria pariter appellavit, dicens: Fornicatio autem et omnis immunditia et avaritia, nec nominetur in vobis, et deinceps: Turpitudo cum stultiloquio et scurrilitate numerata est. Et quomodo stultiloquium et scurrilitas: sic et ista turpitudo non perdit, nec in perpetuum excludit a regno. Quia vero in superioribus ex eo quod alibi legeramus: Ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum , dixeramus avari
Abbreviated transcription (Latin):
immundus aut auariis qđ est idolorũ
seruitus. non habet hęreditatẽ in re¬
supra ꝓhibitis. fornicatione. immun¬
dicia. auaricia. turpitudine. stulti¬
loquio. scurrilitate: nunc tantũ tria
posuerit. fornicationẽ. immundiciam.
auariciã. Quib qui fuerit obnoxius.
hȩreditatẽ in regno xp̃i & dĩ habere
ñpossit. Si enĩ ita stultiloquus & scur¬
ra alieni essent a regno dĩ. quomͦ tres
quos specialit̾ separauit: uideretur sen¬
tentia esse crudelis ñ ignoscere imbe¬
cillitati fragilitatis humanę. cũ etũ
ꝑ iocũ nos dicta damnarent. Qui eni
in sermone non labitur ꝑfectus est
Neq uͦ ista dicentes locũ stultiloquio
& scurrilitati damus. dum ñ excludun¬
tur a regno. Sed qm̃ apud patrẽ diuer¬
sȩ sunt mansiones. & stella astella dif¬
fert ingła. sic & resurrectio mortuoꝵ:
quãuis aliquis a fornicatione. immun¬
dicia atq lasciuia alienus sit: tamen
si stultiloquus & scurra fuerit. ñ tene¬

Expanded text:
 est idolis serviens, non habet haereditatem in resupra prohibitis, fornicatione, immunditia, avaritia, turpitudine, stultiloquio, scurrilitate, nunc tantum tria posuerit, fornicationem, immunditiam, avaritiam: quibus qui fuerit obnoxius, haereditatem in regno Christi et Dei habere non possit. Si enim ita stultiloquus et scurra alieni essent a regno Dei, quomodo tres quos specialiter separavit, videretur sententia esse crudelis, non ignoscere imbecillitati fragilitatis humanae: cum etiam per jocum nos dicta damnarent. Qui enim in sermone non labitur perfectus est . Neque vero ista dicentes, locum stultiloquio et scurrilitati damus, dum non excluduntur a regno, sed quomodo apud Patrem diversae sunt mansiones, et stella a stella differt in gloria : sic et resurrectio mortuorum: quamvis aliquis a fornicatione, immunditia, atque lascivia alienus sit: tamen si stultiloquus et scurra fuerit, non tene
Abbreviated transcription (Latin):
alienigenas & cȩteras gentes scripta
sunt in lege. & in iesũ. & in libro
menonis. altius intellexisse apłm.
suꝑnarũ fuisse indicia potestatum.
reges autẽ gentium singularũ ima¬
gines eorũ qui nunc rectores mundi
tenebrarũq dicunt᷑. Milos uͦ homines
spuales nequicias incȩlestib demonstrare.
Et uidetur nob̾ apłs aliis uerbis hȩc dicere

Expanded text:
ripta sunt in Lege, et Jesu, et libro menon, altius intellexisse Apostosupernarum fuisse indicia  Al. judicia potestatum: reges autem gentium singularum, imagines eorum qui nunc rectores mundi, tenebrarumque dicuntur: malos vero homines spirituales nequitias in coelestibus demonstrasse. Et videtur
Abbreviated transcription (Latin):
bunt & insaniunt. & uomunt. & prȩci¬
pites corruunt: & iuxta laphitarum
centaurorũq fabulã in mutuũ ferun¬
tur exitiũ. Huic uino illud uinũ con¬
trariũ est. qđ dñs se nobiscũ in regno
suo bibiturã esse repromitit. ł requent᷑
annotauimꝰ nomen sp̃s absq additam̃to

Expanded text:
bunt et insaniunt, et vomunt, et praecibunt et insaniunt, et vomunt, et praecipites corruunt. Et juxta Lapitharum, Centaurorumque fabulam, in mutuum feruntur exitium. Huic vino illud vinum contrarium est quod Dominus se nobiscum in regno suo bibiturum esse promittit . Frequenter annotavimus, nomen spiritus absque additamento,
Abbreviated transcription (Latin):
uelit ds. & habito iudicio id postea faci¬
endũ qđ illi placere fuerit cõprobatum.
Et nolite in ebriari uino in quo ẽ luxuria.
sed implemini sp̃u. Quomͦ ñ possumus
duob dominis seruire dõ & mamimonȩ.
sic non possumꝰ sp̃u impleri parit̃ & uino
Qui enĩ spũ impletur. habet prudentiã
mansuetudinẽ. uerecundiã. castitatem
Qui uino: habet insipientiã. furorem.
ꝓcacitatẽ. libidinẽ. Hoc quippe estimo
uno uerbo significare luxuriã. Qđ si qui¬
dam intelligerent. nunquã me temeri¬
tatis & hereseos arguissent. qđ in uirgi¬
nitite seruanda dixerim uinũ adole¬
scentib declinandũ & non mnittendum
suꝑ flammã oleũ: nec naturalẽ carnis
ardorem fom̃tis uoluptatis augendũ.
Potest autẽ uinũ in quo. ẽ. luxuria
& illud accipi. de quo in cantico moysi
dicit᷑. Furor draconũ uinũ eoꝵ: &
furor aspidũ in sanabilis. Qđ om̃s qui
scłi istius cogitatione sunt ebrii. bi¬

Expanded text:
velit Deus: et habito judicio, id postea facivelit Deus: et habito judicio, id postea faciendum, quod illi placere fuerit comprobatum. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria: sed impleamini spiritu. Quomodo non possumus duobus dominis servire, Deo et mammonae : sic non possumus spiritu impleri pariter, et vino. Qui enim spiritu impletur, habet prudentiam, et mansuetudinem, 651 verecundiam, castitatem. Qui vino, habet insipientiam, furorem, procacitatem, libidinem. Hoc quippe aestimo uno verbo significare luxuriam. Quod si quidam intelligerent, numquam me temeritatis et haereseos arguissent, quod in virginitate servanda dixerim vinum adolescentulis declinandum, et non mittendum super flammam oleum, nec naturalem carnis ardorem fomentis voluptatis augendum. Potest autem vinum, in quo est luxuria, et illud accipi, de quo in cantico Moysi dicitur: Furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis : quod omnes qui saeculi istius cogitatione sunt ebrii, bi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ placere dõ. hoc nulla uarietate
temporis immutatũ. ẽ. Nec fr̃m in ui¬
dia. nec conditione seruitutis. nec ȩ¬
titis illecebris. nec dominȩ reꝓmissis.
nec squalore carceris. nec postea tumo¬
rt egẏptiaȩ potestatis. sed semꝑ unꝰ
fuit & uarietatem ut diximꝰ tempoꝵ
sibi redimens malos dies uertit in bo¬
nos. Hoc idem & de iob sentiendum.
diuitiis. nec damnis. nec orbitate. nec
uulnere. nec ex ꝓbratione amicorũ.
nec solitudine. nec postea bonorum
omniũ resticutione mutat᷑. ẽ. Rede¬
merat enĩ tempus & dies malos fecerat bo¬
nos Propt̃ qđ nolite fi ci imprudentes. sed
intelligentes quȩ sit uoluntas dĩ. Quia
tempus malũ est. & sicut supra diximus
redimendũ. appetenda ante sapientia. ẽ
ut ꝑ illã intelligere ualeamꝰ quȩ sit
uoluntas dĩ. Non enĩ possumꝰ caute ambu¬
lare: nisi prius intellecta uoluntate dĩ.
nom̃i gͦ oꝑe primũ considerandũ quid

Expanded text:
propositum, placere Deo. Hoc nulla varietate propositum, placere Deo. Hoc nulla varietate temporis immutatum est: nec fratrum invidia, nec conditione servitutis, nec aetatis illecebris, nec dominae repromissis, nec squalore carceris, nec postea tumore Aegyptiae potestatis: sed semper unus fuit, et varietatem, ut diximus, temporum sibi redimens, malos dies vertit in bonos. Hoc idem et de Job sentiendum edivitiis, nec damnis, nec orbitate, nec vulnere, nec exprobratione amicorum, nec solitudine, nec postea bonorum omnium restitutione mutatus est. Redemerat enim sibi tempus, et dies malos fecerat bonos. Propter quod nolite effici imprudentes: sed intelligite quae sit voluntas Dei. Quia tempus malum est, et, sicut supra diximus, redimendum, appetenda ante sapientia est, ut per illam intelligere valeamus quae sit voluntas Dei. Non enim possumus caute ambulare, nisi prius intellecta voluntate Dei. In omni ergo opere primum considerandum quid
Abbreviated transcription (Latin):
mus. & facimus illos ñ prȩsentis scłi sed
futuri. Potest & alit̾ locus iste edisseri.
Quos ephesii quib de somno scłi istius
exurgentib sol iusticiȩ ortus. ẽ. xp̃c.
caute ambulate atq prudent: & ab ie¬
cta insipientia tenete sapientiã. ꝑ quã
possitis ñ cũ uarietate temporũ cõmuta¬
ri. sed ꝓdiuersitate tẽporum uob̃ unũ
tempus efficere. quia sunt plurimȩ ꝑse¬
cutiones. In principio quippe fidei ꝓ¬
pemodũ cotidie uexabant᷑ ȩccłȩ. Unum
tenete cursũ. & hoc scitote seruandũ ut
ñ in morem stulti quasi luna mutemini:
sed qđ semel coepistis firma m̃te tenetis.
Ie uidelicet si ꝑsecutorẽ iudicis uideritis.
& uos cũ iudicis uoluntate mutemini.
R ursũ si alius dogmatis ur̃i laudator ad¬
uenerit: uos fateamini xp̃ianos: sed qđ
estis om̃i tempore seruate. Aliqđ de scri¬
pturis ponamus exemplũ. ut qđ dicimꝰ
manifestius fiat. Ioseph unũ habebat

Expanded text:
mus, et facimus illos non praesentis saeculi, sed mus, et facimus illos non praesentis saeculi, sed futuri. Potest et aliter locus iste edisseri: 650 O vos Ephesii, quibus de somno saeculi istius exsurgentibus sol justitiae ortus est Christus, caute ambulate atque prudenter: et abjecta insipientia, tenete sapientiam, per quam possitis non cum varietate temporum commutari; sed diversitatem temporum vobis unum tempus efficere. Et quia sunt plurimae persecutiones in principio quippe fidei propemodum quotidie vexabantur Ecclesiae, unum tenete cursum, et hoc scitote servandum, ut non in morem stulti, quasi luna mutemini; sed quod semel coepistis, firma mente teneatis: ne videlicet si persecutorem judicem videritis, et vos cum judicis voluntate mutemini. Rursum si alius dogmatis vestri laudator advenerit, vos fateamini Christianos; sed quod estis, omni tempore reservate. Aliquod de Scripturis ponamus exemplum, ut quod dicimus manifestius fiat. Joseph unum habebat
Abbreviated transcription (Latin):
re caute posse hoc implere p̾ceptũ. quia
sapientib & non insipientib imꝑatũ ẽ
Ex quo intelligimꝰ & prȩcepta moralia
quȩ pleriq manifesta arbitrant᷑. ex eo
qđ in octauo decimo psalmo dicit᷑: Man¬
datũ dñi lucidũ illuminans oculos. in¬
digere prudenti. Et circũspecta expis¬
tione: quia lucidũ illud p̾ceptũ eoꝵ
minat oculos. qui insipientia derella
sapientiȩ se studiis mancipari nt: R¬
dimerites tempus qm̃ dies mali sunt
Qui sapiens. ẽ. & içcirco caute ambulat
redimit tẽpus. Tempus autẽ redimimꝰ.
quia dies mali st̃. quando in bono oꝑe
tẽpus consumimꝰ. Emimus illud & ꝓ
prium facimꝰ. qđ malicia hominũ uen¬
ditũ fuerat. Nemo autẽ uitȩ huius
quȩrens necessaria & de diuitiis &
sollicitudinib quas euangłium spinas
nuncupat cogitans. potest sibi redimere¬
tẽpus. Redimerites autẽ tempus qm̃ in
dieb malis sumus: quodã modo immuta¬
mus illud. & dies malos inbonos uerti¬

Expanded text:
quia sapientibus et non insipientibus imperatum est. Ex quo intelligimus et praecepta moralia quae plerique manifesta arbitrantur, ex eo quod in octavo decimo psalmo dicitur: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos  indigere prudenti, et circumspecta expositione: quia lucidum illud praeceptum, eorum illuminat oculos, qui, insipientia derelicta, sapientiae studiis se manciparint. Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Qui sapiens est, et idcirco caute ambulat, redimit tempus. Tempus autem redimit, quia dies mali sunt. Quando in bono opere tempus consumimus, emimus illud, et proprium facimus quod malitia hominum venditum fuerat. Nemo autem vitae hujus quaerens necessaria, et de divitiis et sollicitudinibus, quas Evangelium spinas nuncupat , cogitans, potest sibi tempus redimere. Redimentes autem tempus, quod in diebus malis est, quodammodo immutamus illud: et dies malos in bonos verti
Abbreviated transcription (Latin):
sed artabitur exeo qđ additus. ẽ. timo¬
ri tremor. Potest enim uxori reueren¬
tia conuenire. ut reuerens timeat ui¬
rum. Ubi autẽ tmor est: metus non
sonauit reuerentiã sed timorem. Neces¬
sario itaq inseruis additũ. ẽ. ut post
cunq crediderit in dm̃ & necdũ ad sci¬
entiȩ summã ꝑuenerit. ñ indecens sit
placere desiderant: sedut necessitatẽ
in uoluntatẽ uertat. & faciat de serui¬
tute mercedẽ: Maxime cũ dñs carna¬
lis a dño sp̃s diuersa non imperet.
Hoc ẽ. enim qđ ait. Non ad oculũ ser¬
uientes ut hominib placentes. sed
ut serui xp̃i facientes uoluntatẽ dĩ
Sed & ipsam fidelitatem ñ coactã ser¬
uus habeat. sed spontaneã: & exa¬
nimo sic seruiens dño suo sicut xp̃o.
a quo recepturus. ẽ fidelis prȩmiũ
seruitutis. ñ minus quã si lib̾tate
seruisset. Simul & hoc notandũ¬

Expanded text:
sed arctabitur ex eo quod additus est timosed arctabitur ex eo quod additus est timori tremor. Potest enim uxori reverentia convenire, ut reverens timeat virum. Ubi autem tremor est, metus non sonabit reverentiam, sed timorem. Necessario itaque in servis additum est, ut post cumque crediderit in Deum, et necdum ad scientiae summam pervenerit, non indecens sit placere desiderant, sed ut necessitatem in voluntatem vertat, et faciat de servitute mercedem: maxime cum dominus carnis a Domino spiritus diversa non imperet. Hoc est enim quod ait: Non ad oculum servientes, ut hominibus placentes, sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei. Sed et ipsam fidelitatem non coactam servus habeat, sed spontaneam et ex animo: sic serviens domino suo sicut Christo, a quo recepturus est fidelis praemium servitutis, non minus quam si liber voluntate servisset. Simul et hoc notandu
Abbreviated transcription (Latin):
scientes qđ unusquisq qđ fecerit boni
hoc recipiet a dño. siue seruus siue liber.
Propha loquente ad ierłm. quare tutimu¬
isti ab homine mortali & a filio hominis.
& petro in epła sua. timorem eoꝵ ne ti¬
lite timere eos qui possunt occidere cor¬
pus. & plus non habent qđ uob faciant.
sed timete eũ qui potest & animã & cor¬
pus occidere ingehenna. salomone qͦq
paria testante. fili honora dñm & con¬
fortaberis. prȩter illũ autem ne timeas
ñ ꝑfectis serius & eis qui sapientiae
secreta cognouerint hȩc p̾cepta consti-¬
tui: sedhis qui principia habeant fi¬
dei & doctrinis humiliorib indige¬
bant. Alius uͦ asserat eũ qui ñ habeat
sp̃m seruitutis iterũ intimore nequa.¬
quam huic subicere sententiȩ. ut cũ
timore & tremore oboediant dominis
carnalib Hoc idem & de uxore dicit᷑.
quȩ iubetur ut timeat uirũ. Porro
tercius in hoc qͦq loco sicut inmulie¬
re timorẽ ꝓ reuerentia dictũ putauit.

Expanded text:
scientes quod unusquisque quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber. Propheta loquente ad Jerusalem: Qualis tu timuisti ab homine mortali, et a filio hominis ? et Petro in Epistola sua: Timorem eorum ne tilite timere eos qui possunt occidere corpus, et plus non habent quod vobis faciant: sed timete eum qui potest et animam et corpus occidere in gehennam : Salomone quoque paria testante. Fili, honora Dominum, et confortaberis: praeter illum autem ne timeas non perfectis servis et eis qui sapientiae secreta cognoverint haec praecepta constituti, sed his qui principia habebant fidei, et doctrinis humilioribus indigebant. Alius vero asserat eum qui non habeat spiritum servitutis iterum in timore, nequaquam huic subjacere sententiae, ut cum timore et tremore obediat dominis carnalibus, hoc idem et de uxore dicturus, quae jubetur ut timeat virum. Porro tertius in hoc quoque loco, sicut in muliere, timorem pro reverentia dictum putabit: