comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ debita nr̃a sic̃ & nos dimit¬
timus debitoribus nr̃is. Hec tur¬
& a celesti patͥa discernit. descẽ¬
dit a sp̃u scientie. Scientia eñ¬
est: de t̾renis. ut sciamus q̃ sit
ista habitatio terrena. quã gra-¬
uis. quã misera. Quod autem
cogitamus de celesti patͥa hoc
ideo fit. ut eitis comꝑatione mi¬
seriam huitis uitȩ intelligamꝰ.
Beati qui escriunt. he tres uir¬
nis sunt. & quasi seꝑatio ã neꝗͣ
sclo potest uocari. his enimmo¬
dis mundus contẽpnitur ab di¬
cando t̾rena non dolendo ex in¬
iurra. lacͥmis t̾gendo peccata.
& cogitando de mundi miseria.
Modo incipiunt uirtutes que
ad celestia ꝑtinent. & pͥma est
& sͥ. & ꝓximo. Deo cultum de¬
bitum & dilectionem. ex toto
corde. nob̃ debemus. creationẽ
dei in nobis seruare. ꝑ uictam
& uestitũ. carnem aniniȩ sub¬
ingare. Pximo ut ei faciamus.
quod nob̃ fieri tolumus. quod
tamen a bono non deuiet. S
hȩc nr̃a isticia non dicit᷑ insti¬
cia. s desiderium insticie. Sĩc

Expanded text:
icut et nos dimittimus debitoribus nostris . Haec viret a coelesti patria discernit, descendit a spiritu scientiae. Scientia enim de terrenis est, ut sciamus quae sit ista habitatio terrena, quam gravis, quam misera. Quod autem cogitamus de coelesti patria, hoc ideo fit, ut per comparationem miseriam hujus vitae intelligamus. Beati qui esuriunt et sintum sunt, et quasi separatio a nequam saeculo potest vocari. His enim modis mundus contemnitur. Abdicando terrena, non dolendo, ex injuria, lacrymis tergendo peccata, et cogitando de miseria mundi. Modo incipiunt virtutes quae ad coele proximo. Deo cultum proprium et dilectionem ex toto corde. Nobis debemus creationem Dei in nobis servare per victum et vestitum, carnem animae subjugare. Proximo, ut ei faciamus quod nobis fieri volumus, quod tamen a bono non deviet. Sed haec nostra justitia, non dicitur justitia, sed desiderium justitiae. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
non ea intentione ut uos lau¬
ttiere: Respõsio Nolite. me pu¬
tare legem soluere sed adimple¬
re. Oria sunt in ueteri lege.
figure. ut de sacrificiis. ꝓmissio¬
nes. ut ecce uirgo concipiet. Pre¬
cepta erant inutilia & imꝑfec¬
ta. & quedam ꝓpter fragilita¬
tem hominũ ꝑmitentia. Ina

Expanded text:
non ea intentione ut vos launon ea intentione ut vos lautuere? Responsio: Nolite me putare legem solvere, sed adimplere. Tria sunt in veteri lege: figurae in sacrificiis, promissiones, ut: Ecce virgo concipiet , praecepta erant initialia et imperfecta, et quaedam propter fragilitatem hominum permittentia. Illa
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ita legitur. In quo saliet᷑ t̾ra.
idest t̾reni. idest sibi subiecti sa¬
lientur. Nota quia quilibet
p̃latus si exorbitauerit a fide
ettiendus est. & accusandus ab
ouibus sitis. Si in uita uͦ mala¬
fua euanuauerit & predicatio¬
bona fuerit. tolerandus estͤ ab
ouibus iuxta illud. Quod di¬
cunt facite. quod autẽ faciunt
nolite facere. S si uita pastoris
corrumpit uitam ouium: dis¬
pensauerunt gregoritis & alii
sepe eum expellendum. Ulos
estis similiter lux mundi. & si
ñ qui estis ciuitas muniens ec¬
clesiam. ptignans contra mtin-¬
cendunt. Alia similitudo.
xp̃c fuit lucerna. idest lux inua¬
se humilitatis. ñ latuit ꝓ timo¬
re presentium. uel amore. uel
non latuit in figuris ueteris le¬
gis. ut ritus illos semꝑser
trare uellet. Simili ter apli
ñ latuerunt sub modio timoris.
uel spei temporalis. uel in ritibꝰ
itidaicis: sed coram omnibꝰ ueri¬
tatem predicauerunt. Cande¬
labrum est. eccłã in domo. idest
oo sic glorificent deum. in uob̃.

Expanded text:
unc ita legitur: In quo sale terra, id est terreni sibi subditi salientur? Nota quod quilibet praelatus, si exorbitaverit a fide, ejiciendus est, et accusandus ab hominibus. Si in vita sua mala evanuerint, et praedicatio fuerit bona, tolerandus est ab hominibus, juxta illud: Quod dicunt facite; quod autem faciunt, nolite facere. Sed si vita pastoris corrumpat vitam ovium, decreverunt Gregorius et alii sancti, eum expellendum. Vos estis similiter lux mundi. Etsi a vos estis civitas muniens Ecclesiam, pugnans contra muncendChristus fuit lucerna, id est lux in vase humanitatis. Non latuit pro timore praesentium vel amore, vel non latuit in figuris veteris legis, ut ritus illos semper servare vellet. Similiter apostoli non latuerunt sub modio timoris vel spei temporalis, vel in ritibus Judaicis, sed coram omnibus veritatem praedicaverunt. Candelabrum est Ecclesia, in domo, id estet sic ut glorificent Deum in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓdest. & alibi dicitur ꝑ ꝓphe¬
tam. Posmi te in lucem gentium.
ut sis salus mea ad extremũ t̾re.
Sal quidem facit t̾ram sterilem.
Que enim t̾ra salsa est sterilis ẽ.
ꝓꝓterea uictores destructis urbi
rent sterilitatem & uastationẽ.
ꝓpterea apłi dicuntur sal: quia
predicatio illorum destructo pec
ta. Quod si sal euanuerit idest si for¬
titudo ur̃a defecerit intribula¬
tione. in quo salietur: Idest in qͥbꝰ
popłs infirmior confirmabitur.
Ad nichilum ualet. quasi dic̾e̾t.
Postꝗͣ illi qui capita  exempla a¬
liorum sunt defecerint. nulli u-¬
sui apta sunt. nͥ ut foras mittan
tur. ab officio docendi. & concul¬
centur ab hominibus. idest inli¬
ficent᷑ a carnalibus. uel aliter.
cuntur si sal euanuerit. id est si¬
peccent incidendo in aliquem
errorem in quo sale salietur:
quasi diceret. Apłi sunt pͥncipiũ
doct᷑ne. nec habent suꝑ se alios
doctores. Sigͦ defecerint quis sa¬
liet eos: Idest quis instruet eos:
Similiter de papa dicendum ẽ.

Expanded text:
non prodest: et alibi dicitur per prophetam: Posui te in lucem gentium, ut sis salus mea usque in extremum terrae . Sal quidem facit sterilem terram, quae enim salsa est, sterilis est. Propterea destructis urbibrent sterilitatem et vastationem. Propterea dicuntur apostoli sal, quia praedicatio eorum est cta. Quod si sal evanuerit, id est fortitudo vestra defecerit in tribulatione, in quo salietur? id est in quibus populus infirmior confirmabitur? Ad nihilum valet. Quasi diceret: Postquam illi, qui capita et exempla aliorum sunt, defecerunt, nulli usui apta sunt, nisi ad hoc ut mittantur foras ab officio docendi, et conculcentur ab hominibus, id est vilificentur a carnalibus. Vel aliter: cuntur, si sal evanuerit, id est peccent incidendo in aliquem errorem, in quo salietur? quasi diceret: Apostoli sunt principium doctrinae, nec habent super se alios doctores; si ergo defecerint, quis saliet eos? id est quis instruet eos? Similiter de papa dicendum est:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uoluit pauere & tedere. &
timere penas passionis. sic & timu
it penas gehenuales. ñ ꝓpt̾ se sed
ꝓpter nos. & tam̃ ex ꝑfecta cari¬
tate quã in conscientia habebat.
Qmi si omnes pene deessent. dm
tamen ñ offenderet. Notandũ¬
est quod de singłis uirtutibus ꝓue¬
nt beatitudo. Ait enim. Beati
paupes sp̃i. idest uoluntate non
coactione. Beati mites. De pauꝑ-¬
tate nascitur mansuetudo. Mitiᷤᷤ
est qui ꝓpter nullam iniuriam.
uel dampnum cõmoueri potest.
Qui enim amat t̾rena: non po¬
int. ita nec ꝓpter amissa doluit.
Hec est illa uirtus quȩ laudat᷑
in moyse. Si autẽ ꝑcaciebat tñ

Expanded text:
sicut voluit pavere, taedere, et sicut voluit pavere, taedere, et timere poenas passionis, si propter se, sed propter nos, et tamen ex perfecta charitate, quam in conscientia habebat, quod si omnes poenae deessent, Deum tamen non offenderet. Notandum quod de singulis virtutibus provenit beatitudo. Ait enim: Beati pauperes spiritu. Id est, voluntate, non coactione. Beati mites. De paupertate nascitur mansuetudo. Mitis est qui propter nullam injuriam vel damnum commoveri potest. Qui enim amat terrena,vit, ita nec propter amissa doluit. Haec est enim illa virtus quae laudatur in Moyse. Si autem percutiebat, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
bant. nec dñm diligebant. Hi
duo timores nichil faciunt adsa¬
lutem. s nocent. Sunt alii duo.
Unus ẽ quando dm̃ timemus.
ꝓpter gehennam. & ideo a malo
abstinemꝰ. s tam̃ cum dilectione
boni. & sine uoluntate peccandi.
hunc timorem iubet dñs cum
dicit. Potius timete illum. qui
habet potestatem corpꝰ & anmã
mitt̾e in gehennam ignis. De hoc
timore dicitur. Initium sapien¬
tiȩ timor dm̃i. Tunc enim deum
timemus. cum eum ꝑ timorem
diligunus. Tunc tantum penã
timemus. cum deum ñ diligimꝰ.
& tamen a malo ꝓpter penam
foras mittit hunc terciũ timo¬
rem. Qui enim habet ꝑfectam
caritatem ẽe sinullam penam
esse sciret. tamen deo solum ex
dilectione seruiret. & eum offen¬
dere timeret. Ut bona comuux
ritate timor reuerentiȩ. ñ pena¬
rum. Queritur gͦ quomͦ in xp̃o
fuit timor. qui ẽ initrum sapi¬
entiȩ. in quo fuit semꝑ ꝑfecta
caritas. cum ysaias dicat. & re-¬
plebit eum sp̃c timoris dñi. S

Expanded text:
bant, nec Deum diligebant. Hi bant, nec Deum diligebant. Hi duo timores nihil faciunt ad salutem, sed nocent. Sunt alii duo. Unus est, quando Deum timemus, propter gehennam, et ideo a malo abstinemus, sed tamen cum dilectione boni est, et sine voluntate peccandi, Hunc timorem jubet Dominus, cum dicit: Potius timete illum qui habet potestatem corpus et animam mittere in gehennam ignis . De hoc timore dicitur, Initium sapientiae timor Domini . Tunc enim Deum timemus, quum eum per timorem diligimus. Tunc tantum poenam timemus, cum Deum non diligimus, et tamen a malo propter poenam foras mittit hunc timorem tertium. Qui enim habet perfectam charitatem, etiamsi nullam poenam esse sciret, tamen Deo solum ex dilectione serviret, et eum offendere timeret. Ut bona conjux, ritate, timor reverentiae, non poenarum. Quaeritur ergo quomodo in Christo fuit timor, qui est initium sapientiae, in quo fuit semper perfecta charitas? cum Isaias dicat: Et replebit eum spiritus timoris Domini . Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ant nolite cor apponere. S secu¬
rius ẽ ea ñ poffidere. Ulnde dñs.
llende omnia quȩ habes & cet̾a.
quia uix sine amore possunt
haberi. Hoc idem postulatur.
cum dicitur. S libera nos ama¬
lo. Liberari enim a malo ẽ. a sclõ
nequã non illici. s expediri a
desiderio huius mundi. qui pre¬
sentia bona ostendens inuisibilra
deum gehennam minantẽ.
&e ꝑ hoc exterriti mundo
renuntiabimus. & deo cum dilec
tione seruire incipiemus. Nota
terrem & duo ditum. Unis est
quando homines timemus. ne
nob̾ nr̃a auferant & ideo peccamꝰ.
uel quotienscumq ꝓpter aliquẽ
timorem peccamus ne uiles simus.
ne derideiur. sicut quando le¬
catores efficumir. quẽ ꝓhibet
dñs. Holite timere eos qui corpꝰ
uocatur humanus. Est autẽ
alius timor qui uocatur sermł
quando penam tunemus. & ideo¬
ñ peccamus. & tamen uolunta¬
tem peccandi ñ amittumis. sic̃
iudei qui ꝓ sola formidine a ma¬
lo abstinebat. nec aliquã dileo¬
tionem in bono faciendo habe¬

Expanded text:
e cor apponere . Sed securius est eas non possidere unde Dominus: Vende omnia quae habes , etc. quia vix sine amore possunt haberi. Et hoc idem postulatur, ubi dicitur: Sed libera nos a malo . Liberari enim a malo, est a saeculo nequam nunquam illici, sed expediri a desiderio hujus mundi, qui praesentia bona ostendens, invisibilia Deum gehennam minantem, et per hoc exterriti, mundo renuntiabimus, et Deo servire cum dilectione incipiemus. Nota terreni, et duo divini. Unus est, quando homines timemus, ne nobis nostra auferant, et ideo peccamus; vel quotiescunque propter aliquem timorem peccamus, ne viles simus, ne derideamur; sicut quando sectatores efficimur, quod prohibetns: Nolite timere eos, qui corpus ocatur humanus timor. Est et alius timor, qui vocatur servilis, quando poenam timemus, et ideo non peccamus, et tamem voluntatem peccandi non amittimus. Sic Judaei pro sola formidine a malo abstinebant, nec aliquam dilectionem in bono faciendo habe
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ reliquiȩ dantur in p̃senti.
quod potest uideri in illis qui
ita habent sedatos motus illici
tos corporis quod nillum bellũ
paciuntur in se. s habet anma¬
iam requiẽ stiam in hac uita. nec
etiã conturbari possunt quantũ
sunt. & alios reconciliare laborãt.
llnde dicitur. Pax multa diligen¬
tibus legem tuã. non tam̃ ꝑfecta.
Illa ꝑfecta pax. & sp̃c sapientie ñ
differunt. Alind ẽ intelligentia.

Expanded text:
quae reliquiae dantur in praesenti, quod potest videri in illis, qui ita habent sedatos illicitos motus corporis, quod nullum civile bellum patiuntur in se, sed habet anima requiem suam in hac vita, nec etiam conturbari posset quolibet sunt, et alios reconciliare laborant. Unde dicitur: Pax multa diligentibus legem tuam, non tamen perfecta. Illa perfecta pax et spiritus sapientiae non differunt. Aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tur in lege. s non ꝑfecte: qura ini¬
micus haberi odio ꝑmittitur.
Ecce illud malun quod tolera¬
batur destruitur. & omnis ꝓxi¬
mus diligi p̃cipitur. Oculum ꝓ
oculo. dentẽ ꝓ dente. lex aufer¬
ri ꝑmittit. dum iram hominũ
mali plusꝗͣ acceperunt. Ecce de
struit omnino iram dum dicit.
Omnis qui irascitur fratri suo.¬
oo cetera. & uindictam ꝓhibet.
figuras uͦ implet: dum facit qd̃
significabant. Tunc enim solu¬
te essent. si sine significatis re¬
manerent. Implet etiam ꝓmissio¬
nes: dum facit quod ꝓmittunt.
quȩ ñ oꝑetur aliquid in lege.
Ioth ẽ apud hebreos miniina lit¬
tera. s tamen eam ñ nominauit

Expanded text:
tur in lege, sed non perfecte, quia inimicus odio haberi permittitur. Ecce illud malum quod tolerabatur, destruitur, et omnis proximus diligi praecipitur. Oculum pro oculo, dentem pro dente lex auferri permittit, dum iram hominum malum plus quam acceperant. Ecce omnino destruit iram, cum dicit: Omnis enim qui irascitur fratri, etc. et vindictam prohibet. Figuras vero implet, dum facit quod significabant; tum enim solutae essent, si sine significatis remanerent. Implet etiam promissiones, dum facit quod promittunt. quae non operetur aliquid in lege. Iod est apud Hebraeos minima littera, sed tamen eam non nominavit
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enim quedã iudicia que
in eccła conceduntur: quando
scilicet uicaritis xp̃i idest pre¬
latus aliquẽ uicȩ xp̃i idicat.
s confessum uel comuctum
quia aliter esset temerarium
iudicium. Si autẽ alius aliquis
iudicat fratrem stum. siue conuuie¬
tum siue peccatorem manifeste:
temerarium itdicium est. Non
aufertur correctio fratri in fra¬
trem: s iudicium. Iudicare est
quando nec loquitur cum eo. nec
comedit cum eo: immo alios a
consortio eius subtrahit Cõtiniatio¬
lite iudicare frater fratrem. q

Expanded text:
Sunt enim quaedam judicia quae Sunt enim quaedam judicia quae in Ecclesia conceduntur, quando scilicet vicarius Christi, id est praelatus, aliquem vice Christi judicat, sed confessum vel convictum, quia aliter esset temerarium judicium. Si autem aliquis judicat fratrem suum, sive convictum sive peccatorem, manifestum temerarium judicium est. Non aufertur correctio fratri in fratrem, sed judicium. Hoc judicare est, quando nec loquitur cum eo nec comedit, imo alios a consortio ejus subtrahit. Continuatiolit
Abbreviated transcription (Latin):
tu sollicitudinem uanam de
futuro: quia certe futurutẽ¬
ptis satis ex se afferet sollicitu¬
dinem & laborem. & hoc est. Cra¬
stinis dies sollicitus erit sͥ ipsi
idest afferet sollicitudinem. stiã
secum sufficit diei. quasi dice̾t.
P inchilo sitꝑ ad deres sollicitu¬
dinem ex tuo uitio sollicitudim
rerum. Qtua cum malitia. id
est labor & angustia demporis
sufficiat diei satis. non opordet
ut ex tua parte addas. Isti diei
adȩ: maledirit iob. Maledictus
ledicere eorum: nisi uelle ñ esse.
temeraria iudicia. Qui enum di.¬
ligit t̾rena. facile habet suspitio¬
nes malas de factis aliorum. Inde.
inuidie. detractiones. odia. te¬
meraria iudicia oriuntur. Qui
enim diligunt mundum. si uide
ant aliquẽ iustum nũmos ad u
hẏpocritã appellant. & a se obi¬
ciunt: quia de conscientia sua
alios iudicant. Illa temeraria
iudicia ꝓhibet dñs. Et notan¬
dum est quia non agit hic nͥ¬
de demerariis iudiciis. que fi¬
unt a paribus. non aprelatis.

Expanded text:
tudinem vanam de futuro, quia certe futurum tempus ex se satis afferet sollicitudinem et laborem, et hoc est, crastinus dies sollicitus erit sibi, et ipse afferet sollicitudinem suam secum. Sufficit diei, etc. Pro nihilo superadderes tuam sollicitudinem ex tuo vitio, sollicitudini rerum, et ita cum malitia, id est labor et angustia temporis satis sufficiet diei, non oportet ut ex tua parte superaddas. Isti diei Adae maledixit Job. Maledictus ledicere eorum, nisi velle non esse.temeraria judicia. Qui enim diligit terrena, facile habet suspiciones malas de factis aliorum. Inde invidiae, detractiones, odia, temeraria judicia oriuntur. Qui enim diligunt mundum, si viderint aliquem justum nummos ad uthypocritam appellant, et a se abjiciunt, quia de conscientia sua alios judicant. Illa temeraria judicia prohibet Dominus. Et notandum quod non agit hic de temerariis judiciis, nisi quae fiunt a paribus, non a praelatis.
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nisi abundauerit iusticra
tr̃a plusꝙͣ scribarũ. & cetera.
Continuatio. Turbe secute
sunt eum. Ulidens autẽ turbas
ih̃c ascendit in montẽ. tt uita¬
ret eas. quia coram eis tã alta
igit᷑ docet quod predicator de¬
bet dicere iusta capacitatem
audientium. Et cum sedisset.
ceret. Magistrorum enim & do¬
centium est sedere. Accedunt
discipłi ut uicinius audiant.
quod adimplendũ ꝓperant.
Et apiens os suum dixit eis.
ꝑhoc quod dicit aꝑiens signi¬
ficat. quia non pauca. s multa.
non humilia s ꝓfunda. quasi
thesaurum aꝑiens dicturus erat.¬

Expanded text:
est: Nisi abundaverit justitia est: Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum , etc. Continuatio. Turbae secutae sunt eum. Videns autem Jesus turbas ascendit in montem. Ut vitaret eas, quia coram eis tam alta ergo docet quod praedicator debet dicere juxta capacitatem audientium. Et cum sedisset, . Magistrorum enim et docentium est sedere. Accedunt discipuli, ut vicinius audiant quae adimplenda properant. Et aperiens os suum. Per hoc quod dicit aperiens, significat quod non pauca sed multa, non humilia sed profunda, quasi thesaurum aperiens, dicturus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ omnibꝰ omnia funt dicenda.
Et alius quẽ in imo fecit. & co
ram omnibꝰ: in quo e̾e multa
recapitulauit quȩ in alio dyxe¬
rat. Et tunc sciendum ẽ quod
multa p̃terit matheus que dicit
lucas inascensione montis. scili¬
cet quod ꝑ noctauit in oratione.
quod apłos elegit. Ad litteram
ueniamus. Missurus xp̃c ad pre¬
dicandum apłõs. tradit eis nouũ
misteriorum significaret.
popłm uͦ in imo docet: quia ñ
habebat altam intelligentiã.
Receperunt autẽ apłi in ordina¬
tione sua non solum nomen a¬
postolatus. s etiã sp̃m maioris
intelligentie. Itaq illis electis¬
similiter legem accepit: quia
totum misterium legis intellȩx̃.
Popłm uͦ in imo docint. quasi
rudes & minoris capacitatis.
Precepta ueteris legis inicralia
& inꝑfecta erant ad iusticiam.
Precepta uͦ quȩ daturus ẽ. illud
imꝑfectionis. quod illa habebat̃
sublat᷑a sunt: & in istis itsticia
consũmanda ẽ. Unde dicturꝰ

Expanded text:
non omnia omnibus sunt dicenda, non omnia omnibus sunt dicenda, et alius quem fecit in imo loco coram omnibus, in quo et multa recapitulavit quae in alio dixerat. Et tunc sciendum est quod multa praeteriit Matthaeus, quae dixit Lucas in ascensione montis, scilicet, quod pernoctavit in oratione, quando apostolos elegit. Ad litteram veniamus. Missurus ChrNovum inem mysteriorum significaret. Populum vero in imo docet, quia non habebat altam intelligentiam. Receperunt autem apostoli in ordinatione sua non solum nomen apostolatus, sed et spiritum majoris intelligentiae. Itaque illis electissimiliter legem accepit, quia totum legis mysterium intellexit. Populum vero in imo docuit, quia rudis et minoris capacitatis erat. Praecepta veteris legis initialia et imperfecta erant ad justitiam. Praecepta vero quae daturus erat, illud imperfectionis, quod illa habebant, sublatura sunt, et in istis, justitia consumenda est. Unde dicturus
Abbreviated transcription (Latin):
quos & apłos nominauit. Et
descendens cum illis stetit in lo¬
co campestri. & turba discipłõꝵ
occilis in discipłõs dicebat. beati
suit matheus. multa etiã p̃ter¬
mittit. multa quoq alia int̾se¬
rit. Matheus uͦ narrat iħm tur¬
bas uitasse. & ideo in montẽ ascẽ¬
disse cum discipłis. & ibi ad eos
sermonẽ habuisse sedendo ñ stan¬
do. sĩc lucas ait. Potest ut ait au¬
gustimis & idem sermo & altus
intelligi. Si idem ẽ. tunc dicet᷑.
quod & dñs & discipłi & turbe
ascenderunt in montẽ. in quen¬
dam locum campestrẽ & planũ.
tum popłm caꝑe poterat. S pꝰ¬
ea ascendit in cacumen montis.
cum solis discipłis. & ibi esegit
aplõs. Quibus electis descendit
in locum campestrem: & ibi ste¬
tit donec ad eum congregate
sunt turbe. & postea sedit. quod
tacet lucas. Et cum sedisset: ac
cemus quod matheus facit mẽ¬
tionem de ascensione dñi in
cacumen montis uitando tur
de cacumine montis descendit.
sint. untis quem familiariter

Expanded text:
ostolos nominavit, et descendens cum eis, stetit in campestri loco, et turba discipulorum  oculis in discipulos dicebat: Beati suit Matthaeus, multa etiam praetermittit, multa quoque alia interserit. Matthaeus vero narrat Jesum turbas vitasse, et ideo in montem ascendisse cum discipulis, et ibi ad eos sermonem habuisse sedendo, non stando, sicut Lucas ait. Potest autem, ut ait Augustinus, et idem sermo et alius intelligi. Si idem est, tunc diceretur quod et Dominus et discipuli et turbae ascenderunt in montem, in quemdam locum campestrem et planum, tum populum capere poterat; sed postea ascendit in cacumen montis cum solis discipulis, et ibi eligit apostolos, quibus electis, descendit ad locum campestrem, et ibi stetit, donec ad eum congregatae sunt turbae, et postea sedit, quod tacet Lucas, et cum sedisset, acccemus, quod Matthaeus facit mentionem de ascensione Domini in cacumen montis vitando turbde cacumine montis descendit, sint, unus quem familiariter
Abbreviated transcription (Latin):
bus illorum & in corda eorũ
suꝑscribam eas & cetera. Bea
ti ficut moyses dedit legem in
decem precepta. quȩ omnia alia
continebant. similiter xp̃c tri¬
buit notium testamentum in
septem. Et sicut moyses ex¬
uit faciendo plusqͣ. trecenta
mandata. similiter xp̃c de
ipsis eisdem ꝑ partes ꝓhxius
postea tractat. Septem sunt
ista mandata quȩ omnia con¬
ueniunt. In ꝓphetra computã¬
tur dona asuꝑiori descenden¬
tia ad minimũ dicendo. Sp̃c
sapientiȩ & intellectus. sp̃c con¬
siliĩ & fortitudinis. sp̃c scientiȩ

Expanded text:
tes eorum, et in corde eorum tes eorum, et in corde eorum superscribam eas , » etc. Beati, etc. Sicut Moyses dedit legem in decem praecepta, quae omnia alia continebant, similiter Christus tribuit Novum Testamentum in septem. Et sicut Moyses exlis faciendo plus quam trecenta mandata, similiter Christus de ipsis eisdem per partes prolixius postea tractat, septem sunt sunt mandata, quae omnia conveniunt. In propheta computantur dona, a superiori descendentia ad imum dicendo: Spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Ego autẽ constitutꝰ sum rex
ab eo suꝑ syon montẽ sc̃m eiꝰ.¬
& cetera. Quod significat syon.
hoc & mons iste. Sedere est
humiliari ꝑ humanitatẽ assũp¬
tam. Aliter non doceret nos
nͥ formam nr̃ãm assumendo
sederet. idest se in nob̃ inclinaret.
& uisa sessione enis humilitatis
potuerunt ei discipłi accedere.
quia quamdiui erat in throno¬
sue maiestatis. non potuerunt
eum homines comprehendere.
llnde dicitur. In mundo erat:
& mundꝰ eum non cognouit.
in ꝓpħis. in filio suo locutus est.
& ꝓpͥum os filius mͦ nobis aꝑu¬
it. Alia lex data est in derrore.
fuerunt cirta montem. In
datione uͦ noui testam̃ti nichil
horum. s totum fuit in tran¬
quillitate factum. ut doceret
hanc legem non terrore s amo¬
re complendã esse. Alia ẽ scͥp
ta in lapidibus: ista in cordibͦ
Aliter enim nouum a ueteri
testam̃to non distaret. Ulnde
apls. Multo melioris testam̃ti
disponam domui israel. post di¬
es illos dando leges meas inm̃ti¬

Expanded text:
Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem , etc. Quod significat ibi Sion, hic et mons iste. Sedere, est humiliari per humanitatem assumptam. Aliter non doceret nos, nisi formam nostram assumendo sederet, id est se nobis inclinaret, et visa sessione ejus humilitatis, potuerunt ei discipuli accedere, quia quandiu erat in throno majestatis suae, non poterant eum homines comprehendere. Unde dicitur: In mundo erat, et mundus eum non cognovit . in prophetis, in Filio suo locutus est, et proprium os Filius nobis modo aperuit. Alia lex data est in terrore, fuerunt circa montem. In datione vero Novi Testamenti nihil horum, sed totum in tranquillitate fuit factum, ut doceret hanc legem non timore, sed amore complendam esse. Alia lex scripta est in lapidibus, ista in cordibus. Aliter enim Novum a Veteri Testamento non distaret. Unde Apostolus: Multo melioris Testamenti disponam domui Israel, post dies illos, dando leges meas in men
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo. Si autẽ leserit aliquo
modo frater fratrẽ. docet dñs
& quid sͥ contingat. & quomͦ sͥ
sibi euemet quod & caii. qd̃
tudelicet dñs non respitiet ad
eum. neq ad intinera eiꝰ. sicut
nec caim qui fratri suo iniude¬
bat. quẽ odio habebat. Hanc
autẽ medicinam donat ei. ut
fratri suo reconcilietur. & tunc
dño munera enis placebunt. Di¬
lectio enim ꝓximi semꝑ dempo¬
re precedit: & dilectio dei seqͥ¬
tur. Prius ergo diligat ꝓximũ.
& postea dilectionem dei ad¬
quirat. ꝯtinuatio Precepine le¬
seris fratrem. nec mente. nec
nus tuũ offerre ante altare. &¬

Expanded text:
verbo. Si autem laeserit aliquo verbo. Si autem laeserit aliquo modo fratrem suum, docet Dominus et quid sibi contingat, et quomodo sibi eveniet, quod et Cain, quod scilicet Dominus non respiciet ad eum, neque ad munera ejus, sicut nec Cain, qui fratri invidebat et eum odio habebat. Hanc autem medicinam donat ei ut fratri suo reconcilietur, et tunc Domino munera ejus placebunt. Dilectio enim proximi semper tempore praecedit, et dilectio Dei sequitur. Prius ergo diligit proximum, et post dilectionem Dei acquirit. Continuatio. Praecepit, ne laeseris fratrem nec mente nec munus tuum ante altare,
Abbreviated transcription (Latin):
cilium. Concilium enĩ uocatur
quando iudices congregati sunt.
non ad causam audiendã.s. ad
dandam sententiam. Et grauiꝰ
est iam ponere in penam: quã
sententiã. dare. Similiter ma-¬
ior pena erit scdm maioritatem
peccati. & gradus tantum pene
ꝑ illa nomina significant᷑. Gehẽ¬
na ẽ pͥmum iuentũ in euange¬
lio. & sumptum ẽ. ab historia.
llallis. enim hennon erat ual¬
de amena. & delectabilis. in qua
relicto templo dm̃. iudei idolis
solebant sacrificare. S ieremias
uidens destructionem ierłm a
nabugodonosor futuram. pre-¬
dixit locum illum in quo sacͥfi¬
cabat̃ eo tempore. mortuorum
cadaueribus implendũ. quod¬
in tempore captiuitatis imple¬
tum ẽ. Tanta enim interfec
dio iudeorum facta ẽ. quod locuis
ille impletus est mortuis. & uer¬
sus ẽ. in maximum fetorem. Cuni
uocat infernũ t̾ram hennon.
quod est gehenna. Ge enim t̾ra.
henna ennon dicitur. Si ergo
precepit dñs non irasci: non led̾e

Expanded text:
cilium. Concilium enim vocatur, cilium. Concilium enim vocatur, quando judices congregati sunt non ad causam audiendam, sed ad dandam sententiam. Et gravius est jam ponere in poena, quam sententiam dare. Similiter major poena erit, secundum majoritatem peccati, et gradus tantum poenae per illa nomina significantur. Gehenna est primum inventum in Evangelio, et sumptum est ab historia. Vallis enim est, non erat valde amoena et delectabilis, in qua, relicto templo Domini, Judaei solebant idolis sacrificare. Sed Jeremias videns destructionem Jerusalem a Nabuchodonosor futuram, praedixit locum illum in quo sacrificaverunt eo tempore, mortuorum cadaveribus implendum, quod tempore captivitatis completum est. Tanta enim interfectio fuit Judaeorum facta, quod locus ille impletus mortuis, versus est in maximum fetorem. Cui fomparans, vocat infernum, terram hennon, quod est, gehenna. Ge, enim terra, henna hennon dicitur. Sic enim praecipit Deus non irasci, non laedere
Abbreviated transcription (Latin):
fratͥs: ñ contra fratrem. s contra
peccatum irascitur. Si autem
aliqͥs ꝓpter contumeliam suam
fratrem odit. ille sine catisa de¬
bita trascitur. Non enim ꝓpt̾ea
irasci debet. Et benedixit frĩ.
Omnis enim homo frater ẽ. per
pͥmam generationẽ: & sp̃ualit̾
fideles ꝑ scdam. idest ꝑ regene¬
rationem. Cum dicit fratri. ꝑ¬
hoc remouet ꝓ passionem non¬
dum enim illa dirigitur in
fratrem. Qui dixerit racha
& significat affectum ire. qͣsi
diceret. Qui non tantum iraᷤ
citur s etiam in uocem indig¬
nationis ꝓrumpit: maiorem
penam ꝓmeretur. Qui autẽ
dixerit fatue. idest conuitio
fratrem deturpauerit. quod
plus est deteriorem penam sis¬
cipiet. Nota quia sudicium. &
concilitim. & gehenira. penam
significant infernalem. Sed q¬
scdm̃ qualitatem culpȩ. qualitas
pene uariatur. uoluit dñs ꝑ hȩc
nomina illas differentias signifi
quiando scilicet cum reo agitur. &
locum defensionis habet quã con-¬

Expanded text:
fratris, non contra fratrem, sed contra fratris, non contra fratrem, sed contra peccatum irascitur. Si autem aliquis propter contumeliam suam fratrem odit, ille sine causa debita irascitur. Non enim propterea irasci debet. Et bene dixit fratri, omnis enim homo frater est, per primam generationem, et spiritualiter fidelis per secundam, id est per generationem. Cum dicit fratri, removet propassionem, nondum enim illa dirigitur in fratrem. Qui dixerit fratriet significat affectum irae, quasi diceret: Qui non tantum iratus fuerit, sed etiam in vocem indignationis proruperit, majorem poenam promeretur. Qui autem dixerit fatue, id est convitio fratrem deturpaverit, quod plus est, deteriorem poenam recipiet. Nota quia et judicium et concilium, et gehenna poenam significant infernalem. Sed qsecundum qualitatem culpae, qualitas poenae variatur, voluit Dominus per haec nomina quando scilicet cum reo agitur, et locum defensionis habet, quam con
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ mois in porta. tandem con¬
fuetudo. quȩ ẽ mors quatridua¬
ni. Cum gͦ ꝓhibeat iramuidet᷑¬
esse contrarins ei qui dicit. iras¬
cimini & nolide peccare. S qui
dicit irascimini de ꝓpassione
dicit que auferri non potest.¬
& non est criminalis. immona¬
turalis. Deus autẽ ꝓhibet irã¬
beratione que criminalis est.
& ipsam uoluntatẽ mechandi
ꝑ quȩ duo intelliguntur om̃s
motus ad nocendum fratri. &
omnes motus ad concupiscen¬
das carnales uoluptates. Qui
duo motus uocantur ira. &
concupiscentia ex quibꝰ omnes
actus nascunt᷑. Et sciendumẽ
quod omnes motus ad nocen¬
dum fratri inter gẽnera ho¬
micidii computantur. idest
detractio. qui ẽ effectus odii&
sa. addunt quidam codices. sed
in greco ñ additur. nec ẽ opus.
Idem enim sensus ẽ. si quid iras
ci sit fratri. attendatur. Qui
fratri. non peccato fratris irascit᷑.
ille sine causa irascitur. Si enim
aliquis irascitur ad correctionẽ

Expanded text:
qui est mors in porta. Tandem conqui est mors in porta. Tandem consuetudo, quae est mors quatriduani. Cum ergo prohibeat iram, videtur contrarius esse ei, qui dicit: Irascimini et nolite peccare . Sed qui dicit, Irascimini, de passione dicit, quae auferri non potest, et non est criminalis, imo naturalis. Deus autem prohibet passberatione, quae est criminalis, quae et ipsam voluntatem moechandi, per quae duo intelliguntur omnes motus ad nocendum fratri, et omnes motus ad concupiscendas carnales voluptates. Qui duo motus vocantur ira et concupiscentia, ex quibus omnes nascuntur actus. Et sciendum est, quod omnes motus ad nocendum fratri, inter genera homicidii computantur, id est detractio, quae est effectus odii esa » addunt quidam codices, sed in Graeco non additur, nec est opus. Idem enim sensus est, si quid sit irasci fratri attendatur. Qui fratri, non peccato fratris irascitur, ille sine causa irascitur. Si enim aliquis irascatur ad correctionem
Abbreviated transcription (Latin):
iubens non irasci. llideamꝰ gͦ ꝗͣ
iram ꝓhibeat. Primũ ẽ stigge¬
stio in homine. & illa aut est ex.¬
derior a diabolo: aut est interior
ab ipsa carnis fragilitate. quȩ
utraq non ẽ peccatum. s mate¬
ria prignandi. & uictorie. Post fug¬
gestionem. ꝓ passio. id est subitus
motus. qͥ ẽ aliqua culpa. s uenia-¬
lis: sine aliqua deliberatione bo¬
ni aut mali. Deinde sequitur
passio. quando non solum habet
motum. s etiam deliberat quo¬
mͦ facrat. & ista mors ẽ in domo.
Hec passio dupplex est. Alius e¬
num in ea cogitatione delectat᷑.
& bonum ẽ. ei immorari ibi. &¬
tamen nollet ꝑficere si haberet
oportunitatẽ. Alius non solum
delectatur. s querit etram opor¬
tunitatem. que aliquando defi-¬
cit. nec ut uellet contingit. Hec
ab actu occulto ñ differt. Prima
passio dicitur delectatio. scd̃ã con¬
sensus. aliquando etiã nomina
alternant᷑. Deinde sequitur actꝰ.

Expanded text:
jubens non irasci. Videamus ergo quam jubens non irasci. Videamus ergo quam iram prohibeat. Primum, est suggestio in homine, et illa aut est exterior a diabolo, aut est interior ab ipsa carnis fragilitate, quae utraque non est peccatum, sed materia pugnandi et victoriae. Post suggestionem propassio est, id est subitus motus est, qui est aliqua culpa, sed venialis sine aliqua deliberatione boni et mali. Deinde sequitur passio, quando non solum habet motum, sed etiam deliberat quomodo faciat, et ista est mors in domo, haec passio duplex est. Alius enim in ea cogitatione delectatur, et bonum est ei ibi immorari, et tamen nollet perficere etsi haberet opportunitatem. Alius non solum delectatur, sed quaerit etiam opportunitatem, quae aliquando deficit, nec ut vellet contingit, haec ab actu occulto non differt. Prima passio dicitur delectatio. Secunda consensus, aliquando etiam nomina alternantur. Deinde sequitur actus,
Abbreviated transcription (Latin):
mali habentur. Qu autẽ fece¬
rit & docuerit hic maximus
uocabitur. in regno cȩlorum.
licet hic abiectus sit. Bico autẽ.
Data sententia solutorum. & ad¬
impletorum. docet quomͦ debe¬
ant impleri mandata legis. scili¬
cet ut quod minus ẽ in lege sup.¬
pleamus. Lletus lex non pimnit
nifi actualia peccata. ñ cordialia.
Ntlltis enĩ interficiebat᷑ ꝓ ad¬
ulterio mentis. uel homicidio.
impleuerit & docuerit magnꝰ
debetis implere. Dico uobis. ꝑ
hoc reddit eos attentos. quia nͥ
habundanerit iusticia ur̃a plus
Idõ ponit iꝰticiã scͥbarũ & pbariseoꝵ qr
isti iꝰtiores in legt ce̾ iudebãt᷑. Ca ñ solũ
Scribe erant cancellarii. qui
legem exponebant. & nouas
qui illa. s ꝑfecta. & consũmata.
& ꝑfectionem & impletionem
lex sua grauior sit: penam ad¬
dit. quia aliter non intrabitis
in regnum celorum. Audistis
ponit iusticiam phariseorum.
oo suam adimpletionem expo¬
nit. Cr̃ enĩ lex. ꝓhbat occid̾e

Expanded text:
mali habentur. Qui autem fecemali habentur. Qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum, licet hic abjectus sit. Dico autem vobis. Data sententia solutorum et adimpletorum, docet quomodo debent adimpleri mandata legis, scilicet, ut quod minus est, in lege suppleamus. Vetus lex non punit nisi actualia peccata, non cordialia. Nullus enim interficiebatur pro adulterio mentis, vel homicidio. impleverit, et docuerit, magnus debetis implere. Dico autem vobis. Per hoc reddit eos attentos. Quia nisi abundaverit justitia vestra plus Ideo ponit justitiam Scribarum et Pharisaeorum, quia isti justiores in lege esse videbantur, quia non solum novas. Scribae erant cancellarii, qui legem exponebant, et novasqui illa, sed perfecta et consummata, et perfectionem et impletionem lex sua gravior sit, poenam addit, quia aliter non intrabitis in regnum coelorum. AudistisPonit justitiam Pharisaeorum, et suam adimpletionem exponit. Cum enim lex prohibeat occidi
Abbreviated transcription (Latin):
dico maximis. s etiam minimis.
suos magnus dicatur. tamen in
regno celorum minimus. ẽẽ. iudi¬
cabitur. o ita ibi iudicabitur. ñ
quod ibi fit ille minimus. ubiũ
sunt nͥ magni: s ita in curia celi.
idest inter scõs iudicabit᷑. Indĩ
enim qui male sciunt figuras
int̾pretari. ut ñ de xp̃o intellige.¬
rentur sapientes inter iudeos
uocantur. s in celo stulti reputã¬
tur. & minimi. id est peiores ꝗͣ
illi qͥ solrrnt &e non docent. Qd
in celo nulli sint nͥ magni. signi¬
ficat piscatio petri. post resur-¬
rectionem. quando rete cõpletũ
est. centum quinquaginta tribꝰ
magnis piscibus. Ecce omnes mag¬
ni dicuntur. quia in resurrectio¬
ne non colligentur nͥ magni in
ȩccłã celesti. In p̃senti uͦ boni et
mali colliguntur simul. Quod
p̃figuratum ẽ in pͥma piscatione.
quando completum ẽ. rete mag¬
nis & paruis. bonis & malis pis¬
cibus. & rete discissum. quia in
p̃senti eccła indiscrete boni &

Expanded text:
dico maximis tantum, sed etiam minimis, dico maximis tantum, sed etiam minimis, ter suos magnus dicatur, tamen in regno coelorum minimus judicabitur esse, et ita ibi judicabitur, non quod ibi sit ille minimus, ubi non sunt nisi magni, sed ita in curia coeli, id est inter sanctos judicabitur. Judaei enim qui sciunt male figuras interpretari, ut non de Christo intelligantur, sapientes inter suos vocantur, sed in coelo stulti reputantur et minimi, id est pejores quam illi, qui solvunt et non docent. Quod in coelo non sunt nisi magni, significavit piscatio Petri post resurrectionem, quando impletum est rete centum quinquaginta tribus magnis piscibus: et omnes magni dicuntur, quia in resurrectione non colliguntur nisi magni in Ecclesia coelesti, praesenti vero boni et mali colliguntur simul. Quod praefiguratum est in prima piscatione, quando completum est rete magnis et parvis, bonis et malis piscibus, et rete discissum est: quia in praesenti Ecclesia indiscrete boni et
Abbreviated transcription (Latin):
legem. s omina esse adimplender:
deit sententiam suꝑ solutores &
adimpletores. Solutores dicunt᷑.
qui nolunt facere quod moralia
precepta iubent. & qui figuras
male interp̃tantur. uel ꝓmissio¬
nes & negant in eis esse significa¬
tum. ut iudei. Horun sunt due
differentiȩ. Alii & soluunt: &
alios soluiere faciunt. Alii soluũt
ñ docent. Illi qui soluunt &
docent: peiores sunt. Adimple¬
tores iterum sunt diuersi. qura
alii faciunt & non docent. qui
sibi s non aliis ꝓfictunt. Alii
qui facitint & docent: qui sibi
& aliis ꝓficiuit. & isti maximi
sunt. Est quoddam t̾cium ge¬
nus. qui nec ad impletores debet̃
dici. qui docent & ñ faciunt. qͥ
aliis s ñ sibi ꝓficiunt qui mini¬
mi sunt. Hic autẽ dat sententiã
suꝑ peiores solutores. qui soluunt¬
mos adimpletores. qui faciunt
& docent. Cõtinuatio Quandoqui¬
dem necesse est adimpleri. ergo
qui soluerint. ut dictum est. unũ
de mandatis istis. idest legis non

Expanded text:
legem, sed omnia esse complenda, legem, sed omnia esse complenda, dat sententiam supra solutores et adimpletores. Solutores dicuntur, qui non volunt facere, quod moralia praecepta jubent, et qui figuras legis male interpretantur vel promissiones, et negant in eis esse significatum, ut Judaei. Horum duae sunt differentiae. Alii solvunt, et alios solvere docent. Alii solvunt et non docent. Illi qui solvunt et docent, pejores sunt. Iterum adimpletores sunt diversi, quia alii faciunt, et non docent, qui sibi et non aliis proficiunt. Alii qui faciunt et docent, qui sibi et aliis proficiunt, et isti maximi sunt. Est quoddam tertium genus, qui nec adimpletores debent dici, qui docent et non faciunt, qui aliis et non sibi proficiunt, qui minimi sunt. Hic autem dat sententiam super pejores solutores, qui solvuntmos adimpletores, qui faciunt et docent. Continuatio. Quando quidem necesse est adimpleri, ergo qui solverit, ut dictum est, unum de mandatis istis, id est legis, non
Abbreviated transcription (Latin):
posuit iotha ñ ioth: quia iotha
aptid grecos ẽ decima littera . &
significat decem. Phunc numerũ
decalogus intelligitur. quasi dice¬
ret. Non preteribit unum iotha.
intelliguntur. Neq unus apex
idest unum significatum figura¬
rum uel ꝓmissionũ legis. Ad io¬
tha referimus moralia precepta.
ad apicem figuras & ꝓmissiones.
Papicem ideo significatum accipi¬
tur. quia ostendit significatum
litterȩ. quid habeat significare .a.
uel . e. Ideo uͦ pofuit apicem ñ in¬
feriores distinctiones litterarũ.
qui ꝑ apicem quodẽ altitudo
significatur. donec celum & t̾ra
transeat. hec ñ transibant mate¬
rialiter: s scdm̃ formam. Corrup
mutabuntur. quia clariora eritt.
ut sol. luna. celum. nec amplius
uolubilia. Iudicium fiet anteꝗͣ
illa mutentur. Quo facto: erit fi¬
nis omnium scłaritim. & tuine mu¬
tabuntur. & ideo bene dixit do-¬
nec illa mutentur. Qui ergo.¬
Postꝗ̃ dixit se non uelle soltere

Expanded text:
posuit Iota, non Ioth, quia Iota posuit Iota, non Ioth, quia Iota apud Graecos est nona littera, et significat decem, et per hunc numerum decalogus intelligitur, quasi diceret: Non praeteribit unum Iota, intelliguntur. Neque unus apex, id est unum significatum figurarum vel promissionum legis. Ad Iota referimus moralia praecepta, ad apicem figuras et promissiones. Per apicem ideo significatum accepimus, quia ostendit significatum litterae, quid habeat significare A vel E. Ideo vero posuit apices non inferiores distinctiones litterarum, qui per apicem, quae est altitudo, significatur. Donec coelum et terra transeat. Haec non transibunt materialiter, sed secundum formam. Corruptmutabuntur, quia clariora erunt, ut sol, luna, coelum, nec amplius volubilia. Judicium fiet, antequam illa mutentur. Quo facto, erit finis omnium saeculorum, et tunc mutabuntur, et ideo bene dixit, Donec illa mutentur. Qui ergo dixit non velle solvere
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos. ꝓnuntiauit iotha ñ ioth.
ñ tamen sine causa quȩ dicitur
post. & nec etiam preteribit. unꝰ
apex a lege qͥn oꝑetur aliquid.
hebrei significant eadem figura
diuersa elementa. ꝑ aleph signifi¬
cant. a.&.e. s ꝑ quosdã princtos
distingunt suꝑpositos. uel infra. Api¬
ces dicuntur supraposite distinc¬
tiones litterarum. de quibris solis
agit ꝓꝓter significationem miste¬
rii. quasi diceret. Non p̃teribit
aliqua figura litterarum. nec pars
figure. quin habeat aliquod oꝑa¬
ri in lege. donec transeat. celum &
terra. Non enim in aduientu xp̃i¬
omnia completa funt. s paulatim
complentur adhuc quedam. S
inconsũmatione scłi omnia erũt
completa. Acfidicat. Nec mi¬
nimum p̃ceptum nec pars p̃cep¬
ti euacuabitur qͥn compleatir:
uel in capite. uel in menbris. qr
quȩ minima putant᷑ in lege. sic
ñ arabis in botie & asmo. plena st̃
magnis sacram̃tis. que tamen eua¬
cuabant & faciebant irrita phxi¬
risei ꝓpter traditiones suas. Ideo

Expanded text:
pronuntiavit Iota, non Iod: non tamen sine causa, quae dicetur post. Et nec praeteribit etiam unus apex a lege, quin operetur aliquid. Hebraei significant eadem figura diversa elementa, per Aleph significant A et E, sed per quosdam punctos distinguunt, supra positos vel infra. Apices dicuntur suprapositae distinctiones litterarum, de quibus solis agit propter significationem mysterii, quasi diceret: Non praeteribit aliqua figura litterarum, nec pars figurae, quin habeat aliquid operari in lege. Donec transeat coelum et terra. Non enim omnia in adventu Christi completa sunt, sed paulatim complentur adhuc quaedam, sed in consummatione saeculi omnia erunt completa, quasi diceret: Nec minimum praeceptum, nec pars praecepti evacuabitur, quin compleantur vel in capite, vel in membris, quia quae minima putantur in lege, sicut: Non arabis in bove et in asino , plena sunt magnis sacramentis. Quae tamen evacuabant, et faciebant irrita Pharisaei propter traditiones suas. Ideo vero
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpter eandem causam. idest
ꝓpter me. qui fuerunt aute uos.
quasi diceret. Si illi passi sunt.
qui ñ habuertint exemplum.
tunc & uos debetis pati & po¬
testis. quia habetis exemplum.
hoc est fortitudo t̾renorum. &
ideo defectus ur̃. defectus esset¬
aliortim. Nota quia ipsi uocan¬
tur sal & lux mundi. Duo em̃.
sunt necessaria fidelibus illti¬
minatio mentis. & fortitudo
oꝑationis. Dunt quidem apli
lux. ꝑ quos alii illuminant᷑ a de¬
nebris ignorantiȩ & purgantur.
& dicuntur sal quasi salts. qua
ipsi idem seruentur a corruptio
corruptio ne seruat. & uermes
ibi extinguit. & fluidos humore ᷤᷤ
seruare. & uermes uiciorum ex¬

Expanded text:
et propter eamdem causam, id est et propter eamdem causam, id est propter me, qui fuerunt ante vos, quasi diceret: Si illi passi sunt, qui non habuerunt exemplum, tunc etiam vos debetis pati, et potestis, quia habetis exemplum. hoc est fortitudo terrenorum, et ideo defectus vester esset defectus aliorum. Nota quod ipsi vocantur sal et lux mundi. Duo enim sunt necessaria fidelibus: illuminatio mentis, et fortitudo operationis. Sunt quidem apostoli lux, per quos alii illuminantur, et a tenebris ignorantiae purgantur, et dicuntur sal quasi salus, qua iidem servantur a corruptioncorruptione servat, et vermes ibi exstinguit, et fluidos humores siservare, et vermes vitiorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
corde. & ore. & manu. S est p̃po¬
sterus ordo ibi. Sciendum est
etiam quod in alia translatione.
ubi habemus maledixerint: ha¬
betur oderint. Iste translator
alius maledicit. Psequi signifi¬
mantis. & dicere malũ. oris ꝑse¬
cutionem. In alia uͦ translatione
ꝑsecuti fuerint. Et quia si dice¬
rent malum quod esset uerum.
non essent beati. ideo addit men-¬
tientes. & quia ꝓpter dñm t̾re¬
num pati obprobria possent.
facit martyrem. sed causa. & q
hoc nimiũ posset eos contristari.
dicit. gaudete mente. & exultate
corpore. quia merces ur̃a ñ tantã
magna sicut aliorum. s etiam co-¬
piosa ẽ in celis. non solum in ma¬
terialibus. s etiã in sp̃ualibus. id
est in corruptione. in ĩmortalita¬
litate. in inpasfibilitate. in quibꝰ
celis deus est. Sic enim. Conti¬
nuatio. Holite mirari si serui mei
paciuntur: quia non ẽ preter
solitum. & quia ꝓpħȩ prius pas¬
si sunt sic idest ꝑ easdem penas

Expanded text:
cordis, oris, et manus. Sed est praepocordis, oris, et manus. Sed est praeposterus ordo ibi. Sciendum etiam est quod in alia translatione, ubi habemus: Male dixerint, habetur Oderint, sed iste translator alius maledicit. Persequi signifimanus, et dicere malum, oris persecutio est. In alia vero translationeExpulerint, et quia si dicerent malum, quod esset verum, non essent beati, addidit mentientes. Et quia propter dominum terrenum pati opprobria possent, facit martyrem, sed causa. Et quia hoc in initio posset eos contristari, dicit: Gaudete mente, et exsultate corpore, quia merces vestra, non tantum magna, sicut aliorum, sed etiam copiosa est in coelis, non solum in materialibus, sed etiam in spiritualibus, id est in incorruptione, in immortalitate, in impassibilitate, in quibus coelis Deus est. Sic enim, etc. Nolite mirari si servi mei patiuntur, quia non est praeter solitum, quia et prophetae prius passi sunt. Sic, id est easdem poenas,
Abbreviated transcription (Latin):
det. S ille est sumnꝰ qui filiꝰ
regis dicitur. Quam dignitatẽ
habent pacifici: & tamen om̃s
beati. Beatus enim est qui nichil
mali desiderat: & habet quic¬
quid optat. Nollet autẽ in
celo inferior suꝑioris glãm hab̾e.
quia iniustum optaret. s ꝑ ca¬
in suꝑiori qualiter in se illam
altitudinẽ diliget. Beati estis.
Breuiter septẽ generalibus prȩ¬
ceptis p̃missis a quibus omma
pendent. latins exequitur. & cũ
generaliter dixerat beati. ecce
conuertit se ad discipłos. Qui
illa p̃cepta dilaturi pͥus in eis¬
dem erant imbuendi. ut quod
predicarent uerbo ostend̾ent
exemplo. Et quia multa pasfu.¬
ri erant. & quasi oues inter lu¬
pos mittendi: in pacientia erãt
pͥtis confirmandi. & humilitate
que ẽ concordia uirtutũ. Et pꝰea
auditis tristibus leta ꝓnuntian¬
turad consolationem. Incipit
itaq ab octaua: latius eam perc
partes exequendo. continuatio.
Nota tres partes ꝑsecationis:

Expanded text:
det. Sed ille est summus, qui filius det. Sed ille est summus, qui filius regis dicitur: quam dignitatem, habent pacifici, et tamen omnes beati. Beatus enim est, qui nihil mali desiderat, et habet quidquid optat. Nollet autem in coelo inferior superioris gloriam habere, quia injustum optaret, sed per chain superiori, quantum in se illam altitudinem diliget. Beati estis. Breviter septem generalibus praeceptis praemissis, a quibus omnia pendent, latius exsequitur, et cum generaliter dixisset: Beati, ecce convertit se ad discipulos, qui illa praecepta delaturi, prius in eisdem imbuendi erant, ut quod praedicarent verbo, ostenderent exemplo. Et quia mala passuri erant, et quasi oves inter lupos mittendi, in patientia erant prius confirmandi, et in humilitate, quae est custodia virtutum, et postea auditis tristibus, laeta nuntiantur ad consolationem. Incipit itaque ab octava, latius eam per partes exsequendo. Continuatio. Nota tres partes persecutionis,