comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
In pͥmo loqͥt᷑ ꝓpħa de udȩis: ꝓpter passionẽ xp̃i. Scđo uerba sunt
entiũ uidȩoꝵ Tercio dicta s̃ dñi saluatoris de om̃ipotenti regno et di
men arrabili generatione sua : quantũ potest paruitas humana recipere.
& uarto ꝓħ̃a loqͥt̃ ammonens popłos ut ad fidẽ xp̃ianã agnita dm̃ maies¬
tate conueniant: scientes de uia iusta se eẽ. perituros. nͥ app̃henderint religionis
licȩ uerissima disciplina. Qđ etiã aliorũ ꝓpħarũ. creberrimo sermone
narrat᷑¬
uare fremuer̃ gentes & popłi meditatis in ania: llec figura
erotesis. latine in t̾rogatio: quȩ multis quidẽ modis fit : s ut de
his pauca ponantur : int̾rogamꝰ qͣndo aliquid scire uolumꝰ qđ nesciebamꝰ. ut est
illud in futuro psalmo. Quot s̃ dies seruo tuo qͣndo facies de ꝑsequentib me iu¬
diciũ : Int̾rogamꝰ etiã quȩ certe nouimꝰ. ut ẽ illud. Nunqͥd ẽ. in idolis go

Expanded text:
ta de Judaeis propter passionem Christi. Secundo verba sunt dementium Judaeorum. Tertio dicta sunt Domini Salvatoris de omnipotenti regno et de inenarrabili generatione sua, quantum potest parvitas humana recipere. Quarto propheta loquitur commonens populos ut ad fidem Christianam, agnita Domtate, conveniant: scientes de via justa se esse perituros, nisi apprehenderint religionis catholicae verissimam disciplinam; quod etiam aliorum prophetarum creberrimo sermone narratt inania? Haec figura erotema, Latine interrogatio; quae multis quidem modis fit: sed ut de his pauca ponantur, interrogamus quando aliquid scire volumus quod nesciebamus, ut est illud in futuro psalmo: Quot sunt dies servi tui, quando facies de persequentibus me judicium ? Interrogamus etiam quae certe novimu
Abbreviated transcription (Latin):
quarto psalmo iã diximꝰ. aptissime hic uerbadant᷑ eccłȩ: ut amata dñm expetat: ac¬
cersita festinet : quatinꝰ scłi hiuiꝰ neqͥtias. eodẽ uiuante ꝑtransiens. sponso suo iminacula¬
ta & sine ruga semꝑ adhereat. Vbi pͥma fronte ꝑ partes trinȩ orationis uirtus trini
oris significat psal modiã. Seqͥt᷑ in tellige clamore meũ : ut affectũ cordis aperiret. sic̃
tis ad similitudinẽ corporalẽ dicunt᷑: ꝑ quas aere uerberato hominib intrat audit
Auris enĩ ab auditi dicta ẽ. Et considera : qm clamorẽ suũ petiuit intelligi. Uox enĩ ista

Expanded text:
quarto psalmo jam diximus, aptissime haec verba dantur Ecclesiae; ut amata Dominum exspectet, accersita festinet; quatenus saeculi hujus nequitias eodem juvante pertransiens, Sponso suo immaculata, et sine ruga semper adhaereat. Ubi prima fronte per partes trinae orationis, virtus Trinitoris significat psalmodiam. Sequitur: Intellige clamorem meum, ut affectum cordis aperiret; sicut tis ad similitudinem corporalem dicuntur, per quas aere verberato hominibus intrat auditus. Auris enim ab auditu dicta est. Et considera quoniam clamorem suum petivit intelligi. Vo
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo dictũ ẽ. Pete ame & dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã: & possessionẽ tuã t̾minos
t̾rȩ. Quȩ merito ipsius hereditas dr̃ cuiꝰ p̃cioso sanguine cõparata monstrat᷑. Qđ
ñ putes ẽẽ contrariũ: qͥa licet in scripturis diuinis diuersa eẽ. uideant᷑. in unã tam̃
intelligentiȩ concordiã ueritatẽq c̃ueniunt. Psalmũ uͦ & ipsi dauid sic̃ superiꝰ. refe¬
ꝓfert̃ ecđȩ : quȩ pͥma sectione orationẽ suãl poscit audirs. hereticos & scisinaticos
p̃dicans a dñi munerib excludendos. Seđa sectione. ꝑ intellectũ seripturarũ diui¬
narĩi recto tramite dirigi ad illã felicẽ patriã diuino munere dep̃cat᷑: ꝑfidos in¬
de asserens ficri funditus alienos : ad postremũ cominemorans p̃mia beator

Expanded text:
psalmo dictum est: Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quae merito ipsius haereditas dicitur, cujus pretioso sanguine comparata monstratur. Quod non putes esse contrarium, quia licet in Scripturis divinis diversa esse videantur, in unam tamen intelligentiae concordiam veritatemque conveniunt. Psalmum vero et ipsi David, sicut superius eprofertur Ecclesiae, quae prima sectione orationem suam poscit audiri, haereticos et schismaticos praedicans a Domini muneribus excludendos. Secunda sectione per intellectum Scripturarum divinarum recto tramite dirigi se ad illam felicem patriam divino munere deprecatur, perfidos inde asserens fieri funditus alienos; ad postremum commemorans praemia beator
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ : qͥa cũ decreuerit uidicat. Neq enĩ illius alia dispositio. alia ꝓbat᷑ oꝑatio:
d simul quȩ discernit fac̃. & nota qđ superiꝰ in hoc scło ad sustinendi
suit ne quando s in futuro ad uindicandũ dix̃ in breui: ut modo om̃i poten¬
tis declaret᷑ pietasr tunc potestas. Non ẽ. enĩ in illo udicio singuloꝵ hominũ uicis¬
que nulli aliqͥd sꝑare concedit᷑. Beati om̃s qͥ ẽfidunt in eo. Decora conclusio
ost multa dicere. ad qđ qͥs debeat festinare. Confidere aut̃ de illo iã p̃r
rint menbra cognosci. Respiciamꝰ psalmistã : quanta sit gr̃a diuinitatis ornatꝰ.
de medio tanqua de celo retonans: potentiȩ suȩ nob̵ archana patefecit: ut & o¬

Expanded text:
ositio, alia probatur operatio, sed simul quae decernit et facit. Et nota quod superius in hoc saeculo ad sustinendum posuit, nequando: in futuro vero ad judicandum, dixit, in brevi; ut modo omnipotentis declaretur pietas, tunc potestas. Non est enim in illo judicio singulorum hominum vicisquem nulli aliquid sperare conceditur. Beati omnes qui confidunt in eo. Decora conclusio, post multa dicere ad quod quis debeat festinare. Confidere enim de illo jam praerint membra cognosci. Respiciamus Psalmistam, quanta sit gratia Divinitatis ornatus. de medio, tanquam de coelo retonans, potentiae suae nobis arcana patefecit; ut
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ Sed tunc in melius reformat᷑ : qͥndo in sp̃ualẽ hominẽ diuina gr̃a suffrian¬
tiũ menbrũ in quo iã ꝓpħa cõmonet. ut sacram̃tis terribilib patefactis. hud¬
nũ genꝰ humilit̃ oboediat creatori : ubi orit᷑ pulcherrimũ delibera dũ genꝰ
necessarius suasor accedit. ut cũ timore et tremore uero dño seruiat᷑: ostendit
ab utili & honesto id qđ in deliberationib plurimũ ualet. expedire quȩ dia
funt Utile ẽ enuĩ. ne qͥndo ira scat᷑ dñs. honestũ beati om̃s qͥ c̃fidunt in eo. Si¬

Expanded text:
retur. Sed tunc in melius reformatur quando in spiritualem hominem, divina gratia suffraretur. Sed tunc in melius reformatur quando in spiritualem hominem, divina gratia suffratium membrum, in quo jam propheta commonet ut sacramentis terribilibus patefactis, humanum genus humiliter obediat Creatori. Ubi oritur pulcherrimum deliberativum diceac necessarius suasor accedit, ut cum timore ac tremore vero Domino serviatur, ostendens ab utili et honesto, id quod in deliberationibus plurimum valet, expedire quae dicta sunt. Utile est enim: Nequando irascatur D
Abbreviated transcription (Latin):
simtendat᷑ adlittera paruȩ utilitatis ẽ. confringenda atq imminuena
ꝑcipere. Sedꝰ respice pͥmũ qđ dic̃ reges cos: ut potestatẽ trrannicȩ domiu¬
tionis auferret. Illi enĩ regunt᷑ qui ad salutis dona ꝑueniunt. Virga i
potestas regalis significat᷑ : qua peccatorib correctionis sue uindicta pi¬
mittit᷑ Ferrea ñ quia ds̃ ad ultionẽ utit᷑ uirga metallica sed durita fe¬
rrigori equitatis decent̃ aptata ẽ Illa uirga ẽ : de qua in quadra gesimon
pialmo dicturꝰ ẽ. Uirga eqͥtatis ẽ uirga regni tui. Sed qͥd cũ ista uurga fa¬
at: subsequent̃ explanat hȩ uirga ẽ. quȩ confringit ad uitã. Hic bacuis
qͥ continet imbecilles. Hoc sceptrũ: qđ de mor
Et tanqua uas figuli confringes eos id ẽ ꝑ conuersionis studiũ. conteisi
in eis trenas cupiditates & ueteris hominis gȩno similẽ uitã. Et respice in ss
cõparationib singulis uerbis rerũ causas decent̃ expressas. Potestatẽ dm̃i ꝙ

Expanded text:
intendatur, parvae utilitatis est confringenda atque imminuenda percipere. Sed respice primum quod dicit: Reges eos, ut potestatem tyrannicae dominationis auferret. Illi enim reguntur, qui ad salutis dona perveniunt. Virga vero potestas regalis significatur, qua peccatoribus correctionis suae vindicta promittitur. Ferrea, non quia Deus ad ultionem utitur virga metallica, sed duritia ferri, rigori aequitatis decenter aptata est. Ipsa virga est de qua in quadragesimo quarto psalmo dicturus est: Virga recta est, virga regni tui : sed quid cum ista virga faciat, subsequenter explanat. Haec virga est, quae confringit ad vitam: hoc baculum, quod continet imbecilles: hoc sceptrum, quod de moEt tanquam vas figuli confringes eos. Id est, per conversionis studium conteres in eis terrenas cupiditates, et veteris hominis coeno similem vitam. Et respice in ipsis comparationibus, singulis verbis rerum causas decenter expressas. Potestatem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
iã fit numerabile. Numerus eñ ẽ unitatis collectio. uł qͥntitatis aceruus ex unitatib
ꝓfusus. Hoc enĩ dicimꝰ: qđ nominis qͦq ipsius declarat᷑ inditio. Numerꝰ quippe anu¬
merositate uocatꝰ ẽ. Quȩ disciplina. nec a patrib nr̃is p̃cipit᷑ negligenda. Est eñ
uerax & immutabilis : & ꝑ om̃s creaturas suas ꝓ modulo suȩ qͥntitatis effusa. le¬
git᷑ enĩ in salomone. Om̃a in mensura & numero et pondere fecisti. Illud etiã ar¬
bitror intuendũ: qđ mirabili dispositione consequentia cuncta conscendant̃. In pͥ¬
mo si quidẽ psalmo dñi xp̃i carnalis uita describit᷑: deinde. om̃ip̃s natura deitatis
eiꝰ subtilit̃ indicat᷑: tercio. multiplicatos dic̃ popł os qͥ eũ nitebant᷑ extinguere. Pro¬
inde sept̃e pęnitentiũ psalmi. fideliũ corda purificant Postiea para bolin &t

Expanded text:
jam fit numerabile. Numerus enim est unitatis collectio, vel quantitatis acervus ex unitatibus jam fit numerabile. Numerus enim est unitatis collectio, vel quantitatis acervus ex unitatibus profusus. Hoc enim quod dicimus nominis quoque ipsius declaratur indicio. Numerus quippe a numerositate vocatus est. Quae disciplina nec a Patribus nostris praecipitur negligenda; est enim verax et immutabilis, et per omnes creaturas pro modulo suae quantitatis effusa. Legitur enim in Salomone: Omnia in mensura, numero et pondere Deum fecisse. Illud etiam arbitror intuendum, quod mirabili dispositione consequentia cuncta conscendant. In primo siquidem psalmo Domini Christi carnalis vita describitur; deinde omnipotens natura deitatis ejus subtiliter indicatur. Tertio multiplicatos dicit populos, qui eum nitebantur exstinguere; deinde septem poenitentium psalmi fidelium corda purificant; postea parabolis et
Abbreviated transcription (Latin):
ter ẽ. in qͦ ostendã illi salutare dĩ Itẽ isaias ꝓpħa dix̃. Principiũ siondabo
ierusalẽ consolabor in itinere. Nunc ad conclusionis qđdã speculũ ueniamꝰ ut no¬
bis totius psalmi pulcherrima facies elucescat. Co NCISI O Totus hc
psalmꝰ ad moralẽ ꝑtinet disciplinã : de quo & bonꝰ imbuit᷑. et peccator. Sotunhie
A quo fonte multitudo numerorũ sic egredit᷑: ut ad eã quauis semꝑ multiplica¬
ta reuocetisine qua. supputatio nec inchoare quicqũa p̃ualet. nec ꝓdire. Merito
om̃a. Hanc unitatẽ greci monadã uocant. Nã cũ incorporalis . & immutabilis ẽ sub
stantia intelligit᷑ ds̃. Si incorporalis. & mutabilis: intelligit᷑ anima. Si uͦ corporalis
mutabilis: intelligit᷑ corpus. Ista ergo monas: tali cõplexione siẽ dictũ ẽ.
rithmeticis explicat᷑. Mem̃to aut̃. qđ monas licet fons atq initiũ numeri ẽẽ. uide¬
at᷑ ipsa tam̃ ñ potest numerus dici. Quicqͥd enĩ ab unoplus ẽ. sic̃ ait nichomachus.

Expanded text:
ter est, in quo ostendam illi salutare Dei . Item Isaias propheta dicit: Principium Sion dabo, et Jerusalem consolabor in itinere . Nunc ad conclusionis quoddam speculum veniamus, ut nobis totius psalmi pulcherrima facies elucescat. Conclusio psalmi. Totus hic psalmus ad moralem pertinet disciplinam, de quo et bonus imbuitur, et peccatorum mens niter manens: a quo fonte multitudo numerorum sic egreditur, ut ad eam semper, quamvis multiplicata, revocetur: sine qua supputatio nec inchoare quidquam praevalet, nec prodire. Merito omnia . Hanc Trinitatem Graeci monadem vocant. Nam si incorporalis et immigitur Deus; si incorporalis et mutabilis, intelligitur anima; si vero et corporalis et mutabilis, intelligitur corpus. Ista ergo monas tali complexione, sicut dictum est, ab arithmeticis explicatur. Memento autem quod monas, licet fons atque initium numeri esse videatur, ipsa tamen non potest numerus dici. Quidquid enim ab uno plus est, sicut ait Nicomachus,
Abbreviated transcription (Latin):
mors infideliũ : uita iustoꝵ. De quo loco ioħs constantino politanȩ ciuitatis antistes:
quasi multifarias definitionũ stellas. in crucis declamatione lãpauit dicens. Crux
ẽ xp̃ianoꝵ spestcrux romanorũ uictoria crux mortuoꝵ resurrectio crux ocorũ
dux: erux conuersoꝵ uia ÷ crux claudoꝵ baculus trux pauperũ consolatio et cȩ¬
tera quȩ ab eo in hunc modũ. diuina aspiratione ꝓfusa s̃. icceuera munera& ecce do¬
na p̃sentia qͥb: maledicoꝵ linguȩ dampnatis faucib obstrunt᷑. Hȩc fiura dicit᷑
peusis. latinȩ aut̃ ꝑcunctatio ubi & introgatio fit et responsio parata subseqͥtꝰ A die¬
cit: lum̃ uultꝰ tui dñe. In crucis enĩ impressione lum̃ ẽ. uultꝰ dĩ. quia semꝑ in eis
noscit᷑ radiare qui se aliqua ñ eligunt prauitate polluere: sic̃ dic̃ apłs. Nolite

Expanded text:
mors infidelium, vita justorum. De quo loco Joannes Constantinopolitanae civitatis antistes, mors infidelium, vita justorum. De quo loco Joannes Constantinopolitanae civitatis antistes, quasi multifarias definitionum stellas in crucis declamatione lampavit  sic , dicens: Crux est Christianorum spes. Crux Romanorum victoria, crux mortuorum resurrectio, crux caecorum dux, crux conversorum via, crux claudorum baculus, crux pauperum consolatio, etc., quae ab eo in hunc modum divina aspiratione profusa sunt. Ecce vera munera, ecce dona praesentia, quibus maledicorum linguae damnatis faucibus obstruuntur. Haec figura dicitur Graece peusis, Latine autem percunctatio, ubi et interrogatio fit, et responsio parata subsequitur. Adjecit: Lumen vultus tui, Domine. In crucis enim impressione, lumen est vultus Dei: quia semper in eis noscitur radiare, qui se non aliqua eligunt pravitate polluere, sicut dicit Apostolus: Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
Certamine qͦdã
facto partiũ : corda fideliũ salutarit̃ constriunt᷑. Dicunt enĩ multi adhuc carnalit̃
sapientes. qđ nec pauci dicere debuissent: quis ostendit nob bona : scilicet quȩ p̃dicat
semꝑ eccła. resurrectionẽ eẽ uenturã : in qua usti om̃s ȩt̃na p̃mia consequant᷑. hoc im¬
putatiue legendũ ẽ quasi dicant. Promittit᷑ nob̵ qđ penitꝰ ñ uidemꝰ de sideramꝰ quȩ
hic conseqͥ ñ ualemꝰ Istis respondendo indicat᷑ beneficiũ : qđ etiã in p̃senti scło possi¬
demꝰ. Signatũ ẽ. suꝑ nos lum̃ uultus tui dñe : qͥa sic̃ nummus imperatoris portat
imaginẽ ita & fidelib: signa cȩlestis principisim pͥmunt᷑ Hoc munimine diabolus
multi formis expellit᷑ : & fraudulenta machinatione ñ p̃ualet suꝑare temptatũ
qũe habuit pͥmi hominis suasione captiuũ. Crux ẽ enĩ humiliũ inuicta tuitio suꝑ¬
borũ deiectio : uictoria xp̃r ꝑditio diaboli ÷ infernorũ destructio cȩlestiũ confirmatio

Expanded text:
Certamine quodam facto partium, corda fidelium salutariter construuntur. Dicunt enim multi adhuc carnaliter sapientes, quod nec pauci dicere debuissent: Quis ostendit nobis bona? Illa scilicet quae praedicat semper Ecclesia, resurrectionem esse venturam, in qua justi omnes aeterna praemia consequentur. Hoc imputative legendum est, quasi dicant: promittitur nobis quod penitus non videmus; desideramus quae hic consequi non valemus. Istis respondendo indicatur beneficium, quod etiam in praesenti saeculo possidemus. Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. Quia sicut nummus imperatoris portat imaginem, ita et fidelibus signa coelestis Principis imprimuntur: hoc munimine diabolus multiformis expellitur, et fraudulenta machinatione non praevalet superare tentatum, quem habuit primi hominis suasione captivum. Crux est enim humilium invicta tuitio, superborum dejectio, victoria Christi, perditio diaboli, infernorum destructio, coelestium confirmatio,
Abbreviated transcription (Latin):
monem᷑ de dño xp̃o canticũ istud eẽ dicturũ. DICISIO PSALMI Per totũ
pialmũ uerba s̃ sc̃ȩ matris eccłae : quȩ ñ in cordib: nr̃is fantastica i maginatione
rmat᷑ sic̃ patria uel ciuitas. uł aliqͥd eoꝵ simile. qđ ꝑsonã ñ habet existentẽ:
clesia ẽ. collectio fideliũ scoꝵ om̃iũ animȩ & cor unũ sponsa xp̃i: ierłm futuri scłir¬
a quȩ ascendit dealbata : Et illud. Vna ẽ colũba mea : una ẽ sponsa mea. O¬
ꝓpt̃ nefas ẽ. hic aliqͥd dubiũ introducere: ubi tanta ueritas cognoscit᷑ tot testimo
scit᷑ certissimis applicari. In pͥma siquidẽ parte rogat ut eiꝰ audiat᷑ ora
in crepans infideles qͥa colentes falsos deos culturã ueri dñi negligebant. Scđa
cõmonet generalitatẽ : ut relicta suꝑstitione fallaci sacrificiũ iustitiȩ d
immolare. Et ut gentiliũ mentes facta ꝓmissione conuerteret : ingentia cõmemo¬

Expanded text:
icturum. Divisio psalmi. Per totum icturum. Divisio psalmi. Per totum psalmum verba sunt sanctae matris Ecclesiae, quae non in cordibus nostris phantastica imaginatione r, sicut patria, vel civitas, vel aliquid eorum simile, quod personam non habet existentem: sed Ecclesia est collectio fidelium sanctorum omnium, anima et cor unum, sponsa Christi, Jerusista quae ascendit dealbata ; et illud: Una est columba mea, una est sponsa mea . Quapropter nefas est hic aliquod dubium introducere, ubi tanta veritas cognoscitur tot testimoonis semper cognoscitur certissimis applicari. In prima siquidem parte rogat ut ejus audiatur oratio: increpans 22 infideles, quia colentes falsos deos, culturam veri Dei negligebant. In secunda vero commonet generalitatem, ut relicta superstitione fallaci, sacrificium justitiae debeat immolare. Et ut gentilium mentes facta promissione converteret, ingentia commemo
Abbreviated transcription (Latin):
ITRTIUS. InCIEIT ESAMUS QUARTꝰ In FINEM PBATM DAUIO CANTICUM.
ubtilit̾ ꝑscrutem qͥd nob̾ singulatĩ sermones isti indicent: qͦs p̃fati sumꝰ ueracis¬
simos indices eẽ. Psalmoꝵ finis modo ñ significat alicuiꝰ rei consũptionẽ : s i¬
fectionẽ sp̃ualiũ rerũ. Nã sic̃ dic̃ apłs. finis legis ẽ. xp̃c ad iustitiã om̃i credenti:
qui ẽ om̃iũ bonorũ gloriosa ꝑfectio. Et idõ qđ positũ ẽ in finẽ : ad xp̃m dñm cõmo¬
scđm eundẽ apłm scłoꝵ finis aduenit. Illud aut̃ sciendũ ẽ. ad t̃minũ referri ñ pos¬
se : cũ adhuc operis ipsiꝰ initia eẽ. uideant᷑. Psalmꝰ aut̃ ẽ sic̃ diximꝰ organũ musicũ. ca¬
pite sonorũ. quo diuina p̃conia canebant᷑: canticũ : qđ suꝑnas laudes humanis¬
uocib ꝑsonabat. Sed hȩc idõ uident᷑ eẽ. sociata : qͥa & instrum̃tis musicis. et choris psal¬
lentiũ. sacrificiis cȩlestib consona uociferatione caneba tͥ Sic istis uerb om̃¬

Expanded text:
id canticum. Subtiliter perscrutemur quid nobis sigillatim sermones isti denuntient, quos praefati sumus veracissimos indices esse psalmorum. Finis modo non significat alicujus rei consumptionem, sed perfectionem spiritualium rerum. Nam, sicut dicit Apostolus: Finis legis est Christus ad justitiam omni credenti , qui est omnium bonorum gloriosa perfectio. Et ideo quod positum est, In finem, ad Christum Domsaeculorum finis advenit . Illud tamen sciendum est, ad terminum referri non posse, cum adhuc operis ipsius initia esse videantur. Psalmus est autem, sicut diximus, organum musicum capite sonorum, quo divina pvocibus personabat; sed haec ideo videntur esse sociata, quia et instrumentis musicis et choris psallentium sacrificiis coelestibus consona vociferatione canebantur, sic istis verbis om
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰsalmꝰ qñi xp̃i moralẽ. secundꝰ naturalẽ id ẽ substantiã humanitatis & deitatis: t̃c̃ius
de resurrectione ipsiꝰ loquens. inspectiuã quodã modo continet partẽ. Quȩ ratio
scripturas diuinas decurrit. Inde & isa ac patriarcha tres puteos fodit: de monstrans p̃¬
cepta dñi doctrinã triplicẽ continere Sic & sapientia monet. ut describamꝰ eã incorde
riplicit̃ : et rłq Quas partes in subsequentib: psalmis. aut mixtas. aut singulat᷑
tas. etiã ñ ãmonitꝰ lector poterit agnoscere. A nobis enĩ frequent̃ ista ñ exigas : quib:¬

Expanded text:
oralem, secundus naturalem, id est substantiam humanitatis et deitatis; tertius de resurrectione ipsius loquens, inspectivam quodammodo contineat partem: quae ratio per omnes Scripturas divinas decurrit. Inde et Isaac patriarcha tres puteos fodit, demonstrans praecepta Domini doctrina triplici contineri. Sic et Sapientia monet ut describamus ea nobis in corde tripliciter, et reliqua. Quas partes in subsequentibus psalmis facile poteris, aut mixtas, aut sigillatim positas, etiam non admonitus lector agnoscere. A nobis enim frequenter ista non exigas, quib
Abbreviated transcription (Latin):
dominet᷑ Et possessionẽ tuã t̾̃minos terrȩ. Hic manifestat᷑ uniuerisas gentes
xp̃i nomine credituras ꝑ qũe mundus explosis suꝑsatiorib reconciliatos.
dõ Na cũ et hic dicit possessionẽ tuã: natura humanitatis accepit. qb sem
diuuna possedit. Maiestat eñi ipsius dari ñ poterat. qđ babebat uTer munu¬
aut dictus ẽ ut quidã uolunt: qđ lapis ipse a trib: pedib aliqͥ dmninꝰ habe
Seđ tminos terrȩ n ociose estimo transeundũ. Termini enĩ s terrȩ que
tellure eiguntꝰ atq concludunt: ut ñ solũ aridai uerũ etiã totius aeis
cireiuecta substantia & om̃iũ creaturarũ significaret᷑ in tegritas sie aripse

Expanded text:
onem, inquit, tuam terminos terrae. » Hic manifestatur universas gentes in Christi nomine credituras, per quem mundus explosis superstitionibus reconciliatus est Deo. Nam cum et hic dicit « possessionem tuam, » naturam humanitatis accepit, quod semper divina possedit. Majestati eniautem dictus est, ut quidam voluerunt quod lapis ipse a tribus pedibus aliquid minus habet. Sed terminos terrae non otiose aestimo transeundum. Termini enim terrae sunt qui tellurem cingunt atque concludunt, ut non solum arida, verum etiam totius aeris circumjecta substantia, et omnium creaturarum significaretur i
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs: qͥa nullus sine peccato ẽ sic̃ beatꝰ iobs apłs dic̃ Si direrimꝰ qͥa peccatũ ñ ha¬
bemꝰ nos iposos seducimꝰ & ueritas in nꝰob ẽ. Ergo de illo pͥmonumero peceantiũ dic̃. qui
nulla fuer̃ digni miseratione saluari. Hii eñĩ cũi uistis minime iudicabunt: qđdenian¬
gelica uoce solis fidelib suis dñs in p̃miũ pollicet᷑ In consilio enĩ in idicio dic̃. qͥa om̃
retũ uidiciũ in consilio ẽ. Consiliũ enĩ dictũ c̃ a consulendo Nã consiliũ impioꝵ supe
Bonorũ uiã dix̃ dñm nosseriter aut̃ impioꝵ perire confirmat: quasi dñs utrũq ñ no¬
uerit. Sed allegoricȩ dictũ ẽ ut hoc sciat dñs qđ in beatitudine ꝑmanebit: hoc nesci
peccatũ. ubi es adam : non qͥa ds̃ in paradrso eũ eẽ. ñ nouerat:s indignꝰ diuina cog¬
nitione eo qđ ceciderit increpat᷑. Et iter impiorũ peribit. Nã sic̃ ẽ. beatoꝵ iua cñs¬

Expanded text:
apostolus dicit: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Ergo de illo primo numero peccantium dicit qui nulla fuerunt digni miseratione salvari. Hi enim cum justis minime judicabunt, quod evangelica voce solis fidelibus suis Dominus in praemium pollicetur. In consilio enim, in judicio dicit, quia omne rectum judicium in consilio est. Consilium enim dictum est a consulendo. Nam superius consilium imBonorum viam dixit Dominum nosse; iter autem impiorum perire confirmat: quasi Dominus utrumque non noverit. Sed allegorice dictum est, ut hoc sciat Dominus, quod in beatitudine permanebit: hoc nesciapeccatum: Ubi es, Adam ? non quia Deus in paradiso eum esse non noverat, sed indignus divina cognitione, eo quod ceciderit increpatur. Et iter impiorum peribit. Nam sicut beatorum
Abbreviated transcription (Latin):
psũ designare atq inculcare rerũ potuisset auctorẽ. Dicendo enĩ hodie co
nitatẽ suȩ maiestats ostendit. Hodie enĩ apđ dm: nullo initio incipit. nullo fine
isrł. ł go sũ qͥ sũ. & qͥ ẽ misit me ad uos. Qua ꝓpt̾ ȩt̾̃nitatẽ suã uoluit appellatio¬
e p̃sentis tẽporis indicari. Prȩsens enĩ tẽpus qđ ait hodie: ꝑpetuitatẽ por
turarũ diuinarũ ꝓpriũ eẽ. cognoscit᷑. Genuite : natiuitatẽ illã significat de qua isaias
dic̃. Generationẽ aut̃ eiꝰ quis enarrabit: Lumen ex lumine. om̃i potens de om̃i¬
otente : ds̃ uerus de dõ uero. ex quo om̃a. ꝑ que om̃a. in qͦ om̃a. De quo
hebreos scribens ait apłs. Splendor głae & figura substantiȩ eiꝰ gerensq¬

Expanded text:
um, quod ipsum designare atque inculcare rerum potuisset auctoraeternitatem suae majestatis ostendit, hodie enim, apud Deum nullo initio incipit, nullo fine Israel: Ego sum qui sum; et qui est misit me ad vos . Quapropter aeternitatem suam voluit appellatione praesentis temporis indicari. Praesens enim tempus, quod ait, hodie, pro perpetuitate poni, Scripturarum divinarum proprium esse cognoscitur. Genui te, nativitatem illam significat de qua Isaias dicit: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Lumen ex lumine, omnipotens de omnipotente, Deus verus de Deo vero: Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia ; de quo ad Hebraeos scribens, ait Apostolus: Splendor gloriae, et figura substant
Abbreviated transcription (Latin):
icit᷑ epembasis : enumerationis uerba studiose repetens: ut rei dequa loqͥtꝰ ꝓc
saluos fec̃ se ipsũ ñ potest saluũ facere. Putabat᷑ enĩ pat̃ dilectionẽ ñ habere filii : que
rnalit̃ ꝑmittebat occidi. O nefariȩ turbȩ stultissimũ dictũ. Nunqͥd redem pi
di infirmitati debuit applicari : ñ enĩ insatiabilis mors alit̾ poterat uinci : nisi tiranni¬
dis eiꝰ ianuas introisset. Sic tenebrȩ ꝑmanere nequeunt : cũ p̃sentia luminis excludunt᷑.¬

Expanded text:
dicitur epembasis, enumerationis studio verba repetens, ut rei de qua loquitur dicitur epembasis, enumerationis studio verba repetens, ut rei de qua loquitur salvos fecit, seipsum non potest salvum facere . Putabatur enim Pater dilectionem non habere Filii, quem carnaliter permittebat occidi. O nefariae turbae stultissimum dictum! nunquid redemptio mundi infirmitati debuit applicari? Non enim insatiabilis mors aliter poterat vinci, nisi vita tyrannidis ejus januas introisset. Sic tenebrae permanere nequeunt, cum praesentia luminis excludunt
Abbreviated transcription (Latin):
subsistens Primo itaq modo ad patrẽ loqͥt᷑ ꝑsecutorib: exꝓbans qͥ irrilegiosa uer¬
qͣndo eũ exemplo auctoris sui. spe resurrectionis ceraissime consolat᷑.¬
nẽ qͥd multiplicati s̃ qͥ tribulant me. Scđi psalmi hoc quasi simile uidet᷑
initiũ. Sed illa in t̾rogatio increpantis ẽ hic aut̃ ammirat᷑ contra se po¬
płos excitatos qui ad eos cognoscit᷑ uenisse saluandos. Dicendo tribulant
me: ostendit᷑ amplius de illoꝵ cecitate doluisse. qͥ salutare obstinatis mentib
respuer̃ : sic̃ in trigesimo .iiIͦI. psalmo dicturus ẽ Retribuebant m mala ꝓbonis
sterilitatẽ animȩ meȩ. Multi insurgunt aduersũ me : multi dicunt animȩ
meȩ . In tantũ multi fuer̃ : ut etiã de numero discipłoꝵ traditor uidas illis
fuerit aggregatꝰ. Et cũ repetit᷑ sepius multi : ostendit᷑ a cerba numerositas impiorũi:
qͥa conspiratione densissima nequaqũa rarescere potuerunt. hȩc figura locutionis

Expanded text:
subsistens. Primo itaque modo ad Patrem loquitur, persecutoribus exprobrans, qui irreligioset, instruitur, quando eum exemplo auctoris sui spe resurrectionis certissimae consolatne, quid multiplicati sunt qui tribulant me? Secundi psalmi hoc quasi simile videtur initium. Sed illic interrogatio increpantis est, hic autem admiratur contra se populos excitatos, qui ad eos cognoscitur venisse salvandos. Dicendo, Tribulant me, ostenditur de amplius illorum caecitate doluisse, qui salutare suum obstinatis mentibus respuerunt, sicut in trigesum me; multi dicunt animae meae. In tantum multi fuerunt, ut etiam de numero discipulorum traditor Judas illis fuerit aggregatus. Et cum repetitur saepius, multi, ostenditur acerba numerositas impiorum, qui a conspiratione densissima nequaquam rarescere potuerunt. Haec figura locutionis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi capiti dñ s ap̃o certĩi ẽ conuenisse. quauis ad exemplũ seĩatis eiꝰ. et menbris & ar¬

Expanded text:
ipsi capiti Domino Christo certum est convenire, quamvis ad exemplum sanctitatis ejus, et membris ipsi capiti Domino Christo certum est convenire, quamvis ad exemplum sanctitatis ejus, et membris
Abbreviated transcription (Latin):
nis cũ crpositione ꝓposita. multa dicenda s. Et in lege eiꝰ meditabite lresit e noe¬
toi ntendendu qđ sedo die inlege. Non sub lege fuit qui peccata conteripsri Celi¬
qui aun mortales merito sublege sunt. qͥ delieais onerantib indinant᷑ lex enũ dici¬
du sereonoł a nimos ntos liget: siisq teneat obnoxios constitutis uerũ ille lege
nmeditabat lutteris s sc̃itate ꝓpositi sic in trigesimo nono ꝑsalmo. diecdorunẽ psal
do semo eu constat suisse meditatũ. In septuagesimo sepaimo quoq psalio diẽ
loquan ꝗ io siiones ab initio. Sed eũ dicit loquar ab mitioñ ulit ꝑsorode
suq ualc ubi fortasse pteriri. Nos tam̃ diuersoꝵ patrũ auetoritaitẽ sceudes ecełe
uerba dedinꝰ & ꝓpbȩet uistissimos q̃sq homines uł peccatores diximꝰ loqͥ qͦs suis
lons euigent ostendimꝰ: ut uarietas ipia rerũ oblectare possit aucdtu Dueca e nouie
hee complecio continuu tempus ostendit. Q đ si ad litterã intendas. om̃ino ñ conue

Expanded text:
nis cum expositione proposita multa dicenda sunt. Et in lege ejus meditabitur die ac nocte. Intendendum quod secundo dicit: In lege, non sub lege, quia in lege fuit qui peccata contempsit. Reliqui autem mortales merito sub lege sunt, qui delictis onerantibus inclinantur. Lex enim dicitur ex eo quod animos nostros liget, suisque teneat obnoxios constitutis. Verum ille legem non meditabatur litteris, sed sanctitate propositi; sicut in tricesimo nono psalmo dicturus est: Ut uisse meditatum. In septuagesimo septimo quoque psalmo dicit: Loquar propositiones ab initio : sed cum dicit, Loquar ab initio, non vult personam suam alicubi fortasse praeteriri; nos tamen diversorum Patrum auctoritatem secuti, et Eetae, et justissimos quosque homines, vel peccatores diximus loqui, quos suis locis evidenter ostendimus, ut varietas ipsa rerum oblectare possit auditum. Die ac nocte. Haec complexio continuum tempus ostendit; quod si ad litteram intendas, omnino non conve
Abbreviated transcription (Latin):
tus iste primus. in competent̃ uideat᷑ ẽẽ. p̃teritꝰ. Cuiꝰ definitionẽ partesq dicimꝰ uit
rudib earũ rerũ nichil remane possit ambiguũ. Cathegoricꝰ itaq sillogismꝰ que dia¬
lectici suma laude concel ebrant: Eratio in qua positis quibusdã & concessis alia

Expanded text:
tus est primus, incompetenter videatur esse praeteritus. Cujus definitionem partesque dicemus, ut tus est primus, incompetenter videatur esse praeteritus. Cujus definitionem partesque dicemus, ut rudibus earum rerum nihil remanere possit ambiguum. Categoricus itaque syllogismus est, quem dialectici summa laude concelebrant: oratio, in qua positis quibusdam, alia
Abbreviated transcription (Latin):
ed in lege dñi fuit uoluntas eiꝰ Non magna gła fuerat declinasse uitiosa. nisi dicere¬
& om̃ino laudanda: sic̃ & alibi docet Declina a malo & facbonũ. lergͥ dñi est in de¬
dinandis peccatis scã p̃ceptio: qũa in monte syna morsen accepisse manifestũ ẽ. in qua
tota m̃tis intentione ille uere fuit qͥ peccata ñ habuit. Nos enĩ & si ad mom̃tũ legis p̃cep¬
ta cogitamꝰ: delicti tam̃ tẽpore uoluntas nr̃a in lege ñ ꝑmanet. Voluntas enĩ decent ẽ
posita : ut constantiã continue meditationis ostenderet : quȩ dũ ꝑseuerant̃ assumit᷑. la
boris tedia nesciunt᷑ Sed ne ipsã uoluntatẽ putares otiosa seqt̃ oꝑationis effectꝰ quia sco
ꝓposito ñ sufficiebat tantũ bona uelle: nisi & iã desideriũ suũ continuo pioq labore sa¬
tiaret. Hic potest sillogismꝰ cathegoricꝰ intueri. que p̃termittere ñ debemꝰ: ne intellec¬

Expanded text:
ed in lege Domini fuit voluntas ejus. Non magna gloria fuerat declinasse vitiosa, nisi et dicereed in lege Domini fuit voluntas ejus. Non magna gloria fuerat declinasse vitiosa, nisi et diceret omnino laudanda, sicut et alibi docet, Declina a malo, et fac bonum . Lex ergo Domini est in declinandis peccatis sancta praeceptio, quam in monte Sina Moysen accepisse manifestum est: in qua tota mentis intentione ille vere fuit, qui peccata non habuit; nos enim etsi ad momentum legis praecepta cogitamus, delicti tamen tempore voluntas nostra in lege non permanet. Voluntas enim decenter est posita, ut constationis effectus, quia sancto proposito non sufficiebat tantum bona velle, nisi etiam desiderium suum continuo pioque labore satiaret. Hic potest syllogismus categoricus inveniri, quem praetermittere non debemus, ne qui intellec
Abbreviated transcription (Latin):
scribȩ & pharisei. Sic etiã udicũ tribunal: & soliũ regũ ꝓpriũ eẽ memoramus. Conside¬
randus ẽ. etiã hic ordo dictorũ : qũ ead modũ contra adã totus aptet᷑. Abut cũ recessĩt
a p̃cepto dñi : stetit cũ delectatꝰ ẽ. peccato. qͣndo adqͥsiturũ se scientiã bonimaliq de¬
ceptus arbit̃ estimauitꝰ cathedrã uͦ pestilentiȩ sedit: cũ posteris ꝑnitiosȩ doctrine erem¬
pla dereliqͥt. Et nota qũa pulchre singula uerba reb: singulis dedit id ẽ ab uit . stetit et
sedit. Quȩ figura dicit᷑ ypot eusis qͣndo diuersa uerba singulis apta clausulis apponunt᷑
qua ꝓpter generalis complexio peccatoꝵ merito in dño saluatore denegata ẽ: sic̃ ipsa
ueritas in euangłio dic̃. Eece ueniet princeps mundi huiꝰ. & in me ñ inueniet qͥc quã

Expanded text:
scribae et Pharisaei . Sic etiam judicum tribunal, et solium regum proprium esse memoramus. Considescribae et Pharisaei . Sic etiam judicum tribunal, et solium regum proprium esse memoramus. Considerandus 13 est etiam hic ordo dictorum, quemadmodum contra Adam totus aptetur: abiit cum recessit a praecepto Domini: stetit, cum delectatus est peccato, quando acquisiturum se scientiam boni et mali, deceptus arbiter aestimavit; cathedram vero pestilentiae sedit, cum posteris perniciosae doctrinae exempla dereliquit. Et nota quam pulchre singula verba rebus singulis dedit; id est abiit, stetit et sedit. Quae figura dicitur hypozeuxis, quando diversa verba singulis apta clausulis apponuntur. Quapropter generalis complexio peccatorum merito in Domino Salvatore denegata est: sicut ipsa Veritas in Evangelio dicit: Ecce veniet princeps mu
Abbreviated transcription (Latin):
ne transiuit. Ponendo aut̃ uiã peccatoꝵ latã uult intelligi: q̃m angustã constat ẽẽ iustoꝵ
Tercio loco subiunxit: et in cathedra pestilentiȩ ñ sedit. Ad doctrinas hoc uidet᷑ ab omi¬
nabiles ptinere : quȩ pestilentis dogmatis uenena disseminant. Hȩc merito negant᷑ in
xp̃o : qͥ totius mundi uulnera medicabili p̃dicatione saluauit. Quidã u hunc locũ tali
dististione complexus ẽ: impiũ dicens eũ qͥ peccat i dm̃ peccatorẽ uero qͥ in semet ipsũ de
linqͥt: pestilentẽ scilicet. qͥ proximũ suũ depopulat᷑. opprimit atq ledit Sed qđ ius horũ re¬
cipias: nichil tale in dño fuisse cognosces. Cathedra ẽ. enĩ ex aliqua materia composita for¬
ma sedibilis : quȩ nos curuatos mollit̃ adorso suscipit : suoq gremio demissos. uelut habi¬
lis teca cõplectit᷑. Hȩc ꝓprie doctorib dat᷑: sic̃ ait in euangłio. Suꝑ cathedra morsi: seder

Expanded text:
. Ponendo autem viam peccatorum latam vult intelligi: quoniam angustam constat esse justorum. Tertio loco subjunxit: Et in cathedra pestilentiae non sedit. Ad doctrinas hoc videtur abominabiles pertinere, quae pestilentis dogmatis venena disseminant. Haec merito negantur in Christo, qui totius mundi vulnera medicabili praedicatione salvavit. Quidam vero hunc locum tali distinctione complexus est, impium dicens eum qui peccatlinquit; pestilentem scilicet, qui proximum suum depopulatur, opprimit atque laedit. Sed quodvis horum recipias, nihil tale in Domino fuisse cognoscis. Cathedra est enim ex aliqua materia composita forma sedibilis, quae nos curvatos molliter a dorso suscipit, suoque gremio demissos velut habilis theca complectitur. Haec proprie doctoribus datur, sicut ait in Evangelio: Super cathedram Moysi sederunt
Abbreviated transcription (Latin):
Aquarũ scilicet: ut nec nimia inundatio lignũ lederet: nec iterũ irrigatio ꝓcul consti¬
uta siccaret. Quod frucãi siuĩ dabit in tẽpore suo. Fructũ dabit . id ẽ eccłas c
tẽpore competenti. hoc ẽ qͣndo tẽpore incarnationis sacram̃ta suscepit. O fructus ille
mirabilis q̃ humanũ genꝰ dulcissima credulitate satiauit: unde ñ gustare peccare ẽ:
t potuis genus ẽ p̃uaricationis. a cibis talib abstinere. F ructꝰ enĩ. dicit᷑ a fru
It notandũ qͥa dabit dic̃ : qđ ad rationabilẽ sensũ. et ad offerentis ꝑtinet uoluntatẽ.
Nã licet & alia ligna erũpentes inferant fructꝰ hoc recte dare dicit᷑: quia ȩt̾na pre
donare monstrat᷑. Et foliũ eiꝰ ñ decidet id ẽ sermo ipsius nullo casu a uer
discedit : s̃ tanqua in arbore pemne folia manentia s̃ ita & ista infira ueritati ceras

Expanded text:
aquarum; scilicet ut nec nimia inundatio lignum laederet, nec iterum irrigatio procul constituta siccaret. Vers. 4. Quod fructum suum dabit in tempore suo. Fructum dabit, id est Ecclesias constituet tempore competenti, hoc est, quando beatae incarnationis sacramenta suscepit. O fructus ille mirabilis, qui humanum genus dulcissima credulitate satiavit! Unde non gustare peccare est; et potius genus est praevaricationis a cibis talibus abstinere. Fructus enim dicitur a fruendo. Et notandum quia dabit dixit, quod ad rationabilem sensum, et ad offerentis pertinet voluntatem. Nam licet et alia ligna erumpentes inferant fructus, hoc recte dare dicitur, quia aeterna praemia donare monstratur. Vers. 5. Et folium ejus non decidet. Id est sermo ipsius nullo casu a veritate discedit, sed tanquam in arbore palmae folia manentia sunt, ita et ista infixa veritati certis
Abbreviated transcription (Latin):
ria de qͥb: in apocali psi beatꝰ iołs dic̃. Et ostendit mͥ flum̃ aquȩ uiuȩ. splendidũ tan¬
qũa crystallũ. exiens de dirono dĩ & agni in medio plateȩ eiꝰ & ex utraq parte
prestitit: ita ille humano generi amaritudinẽ mortis inflixit. Trib gͦ modis hȩc
p̃dicationis forma constructa ẽ. dicendo quid uitauerit: referendo qͥd egerit
t̃tio: ad qũe finẽ fructus ipse ꝑuenerit. Sed hoc breuit̃ atq medioerit positũ ẽ.

Expanded text:
splendidum, tanquam crystallum, exiens de throno Dei et Agni; in medio plateae ejus, et ex utraque parte praestitit, ita ille humano generi amaritudinem mortis inflixit. Tribus ergo modis haec praedicationis forma constructa est, dicendo quid vitaverit, referendo quid egerit, tertio ad quem finem fructus ipse pervenerit. Se
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ una crederet᷑̃ cẽ. ꝑsona. Qui ñ abut in consilio impioꝵ. et inuia peccatoꝵ ñ stetiti & in
cathedra pestilentiȩ ñ sedit. Posito igit᷑ beato uiro id ẽ dño xp̃o ab illa dispensatione qua
utile fuerat ut eũ ꝑ actus suos consequent̃ exponeret. Alioquin minus docet
fuerit in explicata ꝓpositione derelictũ . Trib: itaq modis ꝓuenire humanos constat errores
cogitatione. facto & dicto. Quos hnic ꝑ ordinẽ ab negat dicens : ñ abiit in consilio impiorũ.
Primũ de testabiles denegat cogitationes quȩ sibi familiarit̃ uindicant genꝰ humanũ qͥs
uatore trigesimꝰ nonꝰ psalmꝰ ab solute testat᷑ dicens. Tunc diri ecce uenio incapite libri
scriptũ ẽ.de me. Abuit enĩ significat qđ auia recta discedens in calles labit̃ tortuosos
Deinde actus uitiosȩ conuersationis excludit dicendo et inuia peccatoꝵ ñ stetitꝰ utiq quia

Expanded text:
ersona. Qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit. Posito igitur beato viro, id est Domino Christo, ab illa dispensatione qua passus est, utile fuerat ut eum per actus suos consequenter exponeret; alioquin minus docet, quod fuerit in explicata propositione derelictum. Tribus itaque modis provenire humanos constat errores, cogitatione, facto, et dicto, quos hic per ordinem abnegat dicens: Non abiit in consilio impiorum. Primum detestabiles denegat cogitationes quas sibi familiariter vindicat genus humanum, quvatore tricesimus nonus psalmus absolute testatur dicens: Tunc dixi, ecce venio; in capite libri scriptum est de me . Abiit enim significat quod a via recta discedens, in calles labitur tortuosos. Deinde actus vitiosae conversationis excludit dicendo: Et in via peccatorum non stetit; utiq
Abbreviated transcription (Latin):
bonr Ed qm int̃pretatio nominũ qũeadmodũ p̃fati sumꝰ. res nob secreti¬
ores indicare monserat᷑: sic̃ int̾p̃tes hebreoꝵ nominũ tradere maluer̃.
inegnificat manufortis siue de siderabilis. Qđ nulli potest aptius co¬
uenire : qua om̃i potenti xp̃o qͥ ẽ ueracit᷑ fortissimꝰ. & sũmo desiderio reqͥrendꝰ.
dñs sua uerba dicturus ẽ. Qđ in subsequentib psalmis creberrie rei¬
perit᷑: ut in appellatione dauid dñs xp̃c possit intelligi. Et ne ꝑ hereticas con¬
tentiones xp̃iani animꝰ fluctuet. que oportet om̃a ueracit̃ firȩq credere : no¬
minis ipsius definitionẽ. auctoritate patrũ breui satisfactione concludimus.
Audiamꝰ gͦ beatũ & doctissimũ augustinũ. in euangelistȩ ioħis expositione di¬
ntẽ . Agnoscamꝰ geminã substantiã xp̃i. diuinã scilicet & humanã : du¬

Expanded text:
oniam interpretatio nominum, quemadmodum praefati sumus, res nobis secretiores indicare monstratur, sicut interpretes Hebraeorum nominum tradere maluerunt: David significat manu fortis, sive desiderabilis, quod nulli potest aptius convenire quam omnipotenti Christo, qui est veraciter fortissimus, et summo desiderio requirendus; nus sua verba dicturus est; quod in subsequentibus psalmis creberrime reperitur, ut in appellatione David Dominus possit Christus intelligi. Et ne per haereticas contentiones Christiani animus fluctuet, quem oportet omnia veraciter fixeque credere, nominis ipsius definitionem auctoritate Patrum brevi satisfactione concludimus. Audiamus ergo beatum ac doctissimum Augustinum in evangelistae Joannis expositione di. Agnoscamus geminam substantiam Christi; divinam scilicet qua
Abbreviated transcription (Latin):
Iã sine nob̵ regnatis. Et utinã regnetis: ut & nos uobiscũ regnare possimꝰ.
Erudimini qͥ uidicatis terrã. Erudire docere ẽ. Nã et ipsũ nom̃. significat
app̃hensã scientiã Rudis enĩ dr̃ nouus: eruditus quasi arude sublatꝰ id ẽ¬
ab ignorantia diuisus: & in doctrine sinib collocatꝰ. Qđ illis benedicitur
qͥiã carnalia delicta domuer̃. Ipsi enĩ bene uidicant terrã: qͣndo repres¬
sis uicus. corporib suis fauente dño p̃cepta legis imponunt. Terra autẽ
curitas culpas admittit : ita timor desiderabilis delicta semꝑ excludit.

Expanded text:
obis regnatis, et utinam regnaretis, ut et nos vobiscum regnemus . Erudimini qui judicatis terram. Erudire, docere est; nam et ipsum nomen significat apprehensam scientiam: rudis enim dicitur novus. Eruditus, quasi a rude  eab ignorantia divisus, et in doctrinae finibus collocatus. Quod illis bene dicitur, qui jam carnalia delicta domuerunt; ipsi enim bene judicant terram, quando repressis vitiis, corporibus suis, favente Domino, praecepta legis imponunt. 19 Terra autsicut remissa securitas culpas admittit, ita timor desiderabilis delicta semper excludit.
Abbreviated transcription (Latin):
Seqͥt. Dñs dix̃ ad me filius m̃s estii. Dictus ẽ & filius. isrł sic̃ in exodo pharao¬
nã unigeniti filii adhuc euident̃ designare potuisset. Additũ ẽ. aut̃ ego hodie
genui te: qđ nulli alteri ꝓbat᷑ eẽ. dictũ. Sed solus ille sine tẽpore genitꝰ ẽ. ꝑ
que creata constant uniuersa. Sic istã uerilo qu̾ã pulcherrimãq diffinitionẽ
ad scolas suas traxit doctrina scłaris: dicens eã substantialẽ supra qua genꝰ
poterat inueniri. Postula a me. & dabo tibi gentes hereditatẽ tuã. Hoc ꝑ ha

Expanded text:
Sequitur: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu: dictus est et filius Israel, sicut in Exodo PharaoSequitur: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu: dictus est et filius Israel, sicut in Exodo Pharaonam unigeniti Filii adhuc evidenter designare potuisset. Additum est autem: Ego hodie genui te, quod nulli alteri probatur edictum; sed solus ille sine tempore genitus est, per quem creata constant universa. Sic istam veriloquam pulcherrimamque definitionem ad scholas suas traxit doctrina saecularis, dicens eam substantialem, supra quam genus poterat inveniri. Vers. 8. Postula a me, et dabo tibi gent
Abbreviated transcription (Latin):
hereditauit: cui enĩ dix̃ aliqͥndo angłoꝵ filius m̃s es tu ego hodie genui te:
& cȩtera quȩ de magnificentia dñi xp̃i textus ille ꝓloquit᷑. Qua ꝓpter çes¬
sent uaniloquȩ disputationes : et arriani dogmatis ꝑfidia conquiescat. Hoc
fides catholica. hoc sanitas m̃tis intelligit: ut unigenitꝰ filius a patre. nec tem¬
stantialit̃ ꝑ genus & differentias ad eius ꝓpriũ ꝑuenire : qđ magis creaturis
p̃ualet reperiri. cũ ipsũ rerũ om̃iũ constet auctorẽ : Qua ꝓpter dissimi¬
lis ẽ ista diffinitio illi diffinitioni. quȩ substantialis uocat᷑ quȩ pͣ babitas dif¬
talit̃ ds̃. Ds̃ ẽ. substantidie incorporea: simplex & in cõmutabilis. Nunc men¬
bra difinitionis istius: mit. ꝙͦ nutissime ꝑquiramꝰ. Dicit enĩ primũ. ego autẽ
constitutus sũ rex ab eo. Sed & reges terrarũ. constituunt᷑ a dño. Addidit suꝑ
sron montẽ sc̃m eiꝰ. p̃dicans p̃ceptũ dñi. Electi sunt & ꝓpħȩ eccłae p̃dicatores.¬

Expanded text:
 dixit aliquando: Filius meus es tu, ego hodie genui te ? et caetera, quae de magnificentia Domini Christi textus ille proloquitur. Quapropter cessent vaniloquae disputationes, et Ariani dogmatis perfidia conquiescat. Hoc fides catholica, hoc sanitas mentis intelligit, ut unigenitus Filius a Patstantialiter per genus et differentias ad ejus proprium pervenire, quod magis creaturis  genus aliquod praevalet reperiri, cum ipsum rerum omnium constet 18 esse auctorem? Quapropter dissimilis est ista definitio illi definitioni quae substantialis vocatur, quae per habitas diftaliter Deus: Deus est substantia incorporea, simplex et incommutabilis. Nunc membra definitionis istius minutissime perquiramus. Dicit enim primum: Ego autem constitutus sum rex ab eo. Sed et reges terrarum constituuntur a Domino. Addidit, Super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini. Electi sunt et prophetae, Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
tellectus significat inspectionem diuinam: quam psabnꝰ iste studio pietat
om̃imodis intueti&. A saph sicut sepe iam dictum ÷. interpretat᷑ congregatio:
quȩ nunc uocat᷑ ȩccłia. Ista. futuras clades ciuitatis hierb: miseranda lamen¬
ione deplorat. Mira pietas: stupenda clementia: malum futurum p̃ser
sibi facere planctum : & sic doloͤre uentura. quesi iam ꝓbentur. e̾e. suscepta.
Quod genus dictionis caritate plenum ꝓximiq dilectione conpunctum: & in hoc
sabno. & inseptuagesimo octauo. & incentesimo tricgsimo sexto. re peries
cantatum. Scire autem debemus. quid intersit inter pęnitentes & lamentantes:
qm̃ sunt tristes lacrimȩ. utrisq communes. Pęnitentes pro suis peccatis. aut pro
eneralitatis excessib rogant. ut dñs delicta dimittat. ne puniat ert

Expanded text:
tellectus significat inspectionem divinam, quam psalmus iste studio pietatis omnimodis intuetur. Asaph sicut saepe jam dictum est in interpretatur Congregatio, quae nunc vocatur Ecclesia. Ista futuras clades civitatis Jerusalem miseranda lamentatione deplorat. Mira pietas, stupenda clementia, malum futurum praesentem sibi facere planctum; et sic dolere ventura, quasi jam probentur esse suscepta! Quod genus dictionis charitate plenum, proximique dilectione compunctum et in hoc psalmo, et in septuagesimo octavo, et in centesimo trigesimo sexto reperies fuisse cantatum. Scire autem debemus quid intersit inter poenitentes et lamentantes, quoniam sunt tristes lacrymae utrisque communes. Poenitentes pro suis peccatis, aut pro generalitatis excessibus rogant; ut Dominus 249 delicta dimittat, ne puniat er
Abbreviated transcription (Latin):
popoea : quoties dat᷑ locutio certȩ ꝑsonȩ. Persona ẽ enĩ hic dñi saluatoris ex duab
q̃m bonorũ meorũ non indiges Dir̃ non labus s. cordis affectu unde sc̃a
scientia loquebat᷑ Ds̃ m̃s estu. a forma serui filius dicit ad patre: ut duas naturas

Expanded text:
ethopoeia, quoties datur locutio certae personae. Persona est enim hic Domini Salvatoris ex duabus ethopoeia, quoties datur locutio certae personae. Persona est enim hic Domini Salvatoris ex duabus m bonorum meorum non indiges. Dixit, non labiis, sed cordis affectu; unde sancta conscientia loquebatur. Deus meus es tu, a forma servi Filius dicit ad Patrem, ut duas naturas