comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
heduis redditis. Ueteribus chientelis refti¬
tutis: nouis ꝑ cesarem cõparatis. qd hi ꝗ
sc ad eoꝵ amicicia aggregauerant meliore
conditione atq eqmore imꝑio se uti inde¬
uant Reliquis rebul coꝵ gra dignitateq
ampificata sequam pͥncipatu diiniserant. Ineo
loco remi successerant. qđ adequare apud cesate
gra intelligebatur. hi qui ꝑ ueteres inmitioras mil¬
lo modo cu heduis cõiungi poterãt: se remis in di¬
entelas dabant. hos illi diligenter tuebantur. ita
et nona et repente collectã auctoritatẽ tenebant.
Coꝵ statu reserat ut longe pͥncipes haberentur
hedui. secundũ locũ dignitatis remiobtinerent.
In ommi gallia eoꝵ homi. qui aliquo sunt nuo atq
honore gn̾a sunt duo. Nam pleb poene seruor
habetur loco. que nihil habet ꝑ se. malo adhibe
consilio pleriq cu aut cere alieno aut magni¬
tudine tributor aut ĩiuria potentio p̃mũtur

Expanded text:
Aeduis redditis, veteribus clientelis restiAeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
totur gallie. nanq om̃s ciuitates ĩ partes
diuise sunt duas. Cum cesar da galliam
uenit. alterius factionis erant hediu pͥn
cipes. alterius sequani. hi cum ꝑ se nuinꝰ
Ualerent. qd sũma auctoritas erat ãtiqui¬
tus in hedius. magneq eoꝵ erant dientele.
Germanos atq ariouistum sibi adiũxerãt.
eosq ad se magnis iacturis pollicitatioib
ꝑduxerunt. Prelns uo complurib facti
secundis: atq oĩ nobilitate heduoꝵ inter¬
fecta tantũ potencia antecesserant. ut
magnã ꝑtem clientũ ab heduis ad se tras¬
ducerent. obsidesq ab his pͥncipii filios ac¬
ciperent. et publice iurare cogerent inhit
se contra sequanos consilio inituros. et
parte finitinri agri ꝑ uim occupatam
possiderent: gallieq totius principatu ob¬
tmerent. Qua necessitate adductus diui¬
ciacus auxilii causa petendi roma ad sena¬
tu profectus imꝑfecta re redierat. Adue¬
tu cesaris facta cõmutatione reꝵ obsidibr

Expanded text:
totius Galliae: namque omnes civitates in partes totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus
Abbreviated transcription (Latin):
cenis ac longe introrsus pertinere. et pro
natiuo muro obiectã choruscos ab sucuis
Sueuosq ab choruscis iniurris incursionibq
prolbere. Ad cius miciũ Silue sueuos aduẽ¬
in romanoꝵ expectare consituisse. Qm̃
an hũc locu ꝑuentum est: non aliemi esse
uidetur de gallie germameq moribus: et
quomodo difserant he nationes inter se pa¬
ponere. In gallia non solũ in omnib ciui¬
tatibus atꝙͣ. in omnib pagis partibusq
sed pene etra singulis donnbus factiones
sunt. ea aut factionũ sunt prinoides qͥ
suma auctoritatem eoꝵ iudicio habere exi¬
stimantur: quoꝵ ad arbitriũ uidiciũ qr sũ¬
ma oñn reꝵ consilioꝵ q redeat. Itaq iei
eius causa antiquitus institutũ uidetur
ne quis ex plebe contra potentiorẽ auxilni ege¬
ret. Suos enĩ quisq opprimi et circuuęruo
nen patitur. neq altor si faciat: ulla ĩt suo
haberet auctoritatẽ. hec cadẽ rõ est ĩ sũma

Expanded text:
cenis; hanc longe introrsus pertinere et pro cenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa
Abbreviated transcription (Latin):
dant. Si amplur obsidũ uellet. Dare pol¬
licentur. Cognita cesar causa reppemt ab
sueuis auxilia missa esse. Ubi hoꝵ satisfacti¬
onem accepit: aditus uiasq in sueuos ꝑ¬
quirit. Intermi paucis post diebus fit ab
bnis certior Sueuos onmnes in Unũ locũ co¬
pias cogere. atq his nationib que sub cor
sunt imperio deminciare ut auxilia pedita¬
tus equitatusq mittant. his cognitis rebus
rem frumentariã prouidet. castris idoncu
locum deligit. Ubiis imꝑat ut pecora de¬
ducant. sũa q oĩa ex agris in oppida con¬
ferant. sperans barbaros atq imꝑitos hoĩes
mopia cibarioꝵ adductos ad miquã pugna¬
di conditionem posse deduci. Mandat Et
crebros exploraiores in sucuos mittant. q̃q
apud cos gerantur. agnoscant. Illi miꝑata
faciunt. et paucis dieb intermissis yeferũt
Suenos om̃s postea ꝗ̃ certiores mĩcii de ex
infimite magnitudinis que appellatur ba¬

Expanded text:
dant; si amplius obsidum vellet, dare poldant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exeinfinita magnitudine, quae appellatur Ba
Abbreviated transcription (Latin):
Cigentorigi. quẽ ab inicio ꝑmansisse n of¬
ficio demonstrauimus. pͥncipatus atq impe¬
riũ est traditum. Cesar postꝗͣ ex menapus
in treueros Uenit: duab de causis rhenum
transire constituit. Quaꝵ Una erat qeł auxi¬
lia contra se treueris miserant. Altera ne ad
cos ambiorix receptum haberet. his cõstitu¬
tis rebus paululu supra eũ locũ. quo ante
yercitũ traduxerat. facere pontẽ instituit. no¬
ta atq instituta rõne: magno militũ studio.
paucis diebus opus perficitur. firmo. ĩ tre¬
ueros ad pontem relicto presidio: noquis ab
his subito motus oriretur: reliquas copias
equitatũ qr traducit. Uii qui ante obsides
dederant atq in deditionẽ uenerant. pur¬
gandi su causa ad eũ legatos mit̾tunt qui
doccant neq auxilia ex sua ciuitate in tre¬
ueros missa: neq ab se fidem lesam. petũt
atq orant ut sibi parcat. ne cõi odio ger¬
manoꝵ innocentes pro nocentib penaspe¬

Expanded text:
Cingetorigi, quem ab initio permansisse in ofCingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pen
Abbreviated transcription (Latin):
missis paululũ impedinientis atq in tu¬
mulo quoda collocatis. habetis inquit mili¬
tes quam petistis facultatem. hostem nipedito
atq mi quo loco tenetis. Prestate eandẽ nobis du¬
cibus Uirtutẽ. qua sepenus imperatori p̃stitisti.
atq illũ adelle. et hoc corã cernere existimate.
Snmul signa ad holtem conuerti aciem dirigi
uibet. et pautis turmis presidio ad imped miẽta
dimissis: reliquos equites ad latera disponit. Ce¬
leniter nr̃a clamore sublato pila in hostes im¬
mittunt. Illi nbi preter spem quos fugere cre¬
debant. infestis signis ad se ire uiderunt: mi¬
petum mõ ferre non potuerunt. ac pͥmo cõ¬
cursu in fugam comecti: proximias siluas¬
etierunt. Quos labienus consectatus: eqͥ¬
atu magno nũo interfecto. complurib captis
paucis post diebus ciuitatem recepit. Nam
germani qui auxilio Uemebant ꝑcepta Treue¬
res fuerant comitati eos ex ciuitate excesserãt

Expanded text:
missis paulum impedimentis atque in tumissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam copetierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio venerant, percepta Trebires fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
curũ. et postera die prima luce castra mo¬
turũ. Celeriter hec ad hostes deferunt᷑:: ut ex
magno galloꝵ equitũ nĩo: nõ nullos gallos
gallicis rebus fauere nã cogebat. Labrenus
noctu tribunis militũ primisq ordinib cõuo¬
catis: quid sui sit consilii proponit. et quo fa¬
cilius det timoris sulpitionem. maiore stre¬
castra moueri iubet. his rebus fuge similẽ
profectionem effecit. hec quoq ꝑ explorato¬
ad hostes de feruntur. Un agmen nouissi¬
mũ extra munitiones processerat: cũ galli
bus dimitterent. Longu esse ꝑterritis roma¬
nis germanoꝵ auxilui expectare. Nleq suã
paci dignitatẽ ut tantis copir tã ex ignã
manũ presertini fugientem atq impeditã
adorii non audeant. Flumen transire et
iniquo loco cõmittere preliũ non dubitãt.
Que fore suspicatus labienus ut omnes
ultra flumin eliceret. cadem usus simuilatoe
itmeris placide progrediebatur. Tunc pre¬

Expanded text:
turum et postero die prima luce castra moturum et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equitum numero Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus nocte tribunis militum primisque ordinibus coactis, quid sit sui consilii proponit, et quo facilius det hostibus timoris suspitionem, majore strecastra moveri jubet. His rebus fugae similem profectionem efficit. Haec quoque per exploratodeferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli bus dimitterent; longum essenis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ficiscitur. Dum hec a cesare geruntur. Tre¬
ueri magnis coactis peditatus equitatus q
copiis: labienũ cũ Una legione q̃ in corũ
finib hyemauerat: adoriri parabant. Ia
ab eo non longuis bidui uia aberant: cum
duas uenisse legiones missu cesaris cognosce¬
rent. positis castris a militibus passuũ xu.
auxilia germanoꝵ expectare constituunt.
Labienus cognito hostiũ consilio sperans
temeritate coꝵ fore aliquã dimicandi facul¬
tatem presidio ꝗnq cohortiũ impedimẽtis
contra hosꝑe hostes proficiscitur. et mille
passuũ intermisso soacio castra cõmunit.
Crat inter labienũ et hostem difficili trã¬
situ flumen. ripisq preruptis. hoc neq
ip̃e transire habebat n aĩo: neq hostes
transituros ex istimabat. Augebatur auxi¬
lioꝵ quottidie spes. Lo qui turin cõsilio pala
ni gerinam appropin quare dicunt᷑. sese
uas exercitus q fortunas in dubiũ nõ deuota¬

Expanded text:
ficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituunt. Labienus hostium cognito consilio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem praesidio quinque cohortium impedimentis contra hostem proficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devoca
Abbreviated transcription (Latin):
existimabat ꝙ̃ ipin bello lacesseret: ne desꝑa¬
ta salute aut se in menapios adderet aut cũ
transrhenanis congredi cogeretur. hoc inito
consilio: totius exercitus impedimenta ad la¬
bienũ in Treueros mittit. duasq legiones
ad eum pioficisci iubet. Ipse cũ legionibus
expeditis ꝗnq in menapios proficiscitur. Illi
nulla coacta manu loci presidio freti in siluas
paludesq confugiunt. sua atq eo conferũt.
Cesar partitis copiis cũ s fabio legato et xi.
crasso questore: celeriterq effectis pontibus
adnt tripartito exercitu edificia uicosq incen¬
dit. magnoq pecoris atq hom̃ nuo potitur.
Quibus rebus coacti menapii legatos ad eũ
pacis petencde causa mittunt. Ille obsidibus
acceptis hostiũ se habiturũ nuͬo confirmat.
Si aut ambiorigem aut eius legatos fiibus
suis recepissent. his confirmatis rebus comi¬
ui atrebatem cũ equitatu custodis loco
in menapiis reliquit. Ip̃e in Treueros pro¬

Expanded text:
existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperaexistimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros pro
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatis centũ hos heduis custodiendos tra¬
dit. Codem carmites legatos obsidesq mit¬
tunt Usi deprecatoribus Remis. quoꝵ cranti
in clientela cadem ferunt respousa. Peragit
conciliũ Cesar. Equitesq imꝑat ciuitatibus.
hac parte gallia pacata totus et mente et aĩo¬
in bellũ Treueroꝵ et ambiorigis insistit. Ca¬
uarinũ cum equitatu Senonũ secũ proficisci
iubet: ne quis aut ex huius iracunclia aut ex
eo qd̾ meiuerat odio ciuitatis motus ex istat.
Ins rebus constitutis qeł pro explorato habebat
ambiorigem poelio non esse concertaturũ re¬
liqua cius consilia aĩo circũspiciebat. Erant
menapii propinqui eburonũ finibus ꝑpetuis
paludibus siluisq muniti qui Um ex gallia
de pace ad cesarem legatos nunꝗͣ miserant.
Cum his esse hospiciũ ambiorigi sciebat. Itẽ
ꝑtreueros uenisse germanos in amiciciã co¬
gnouerat. hec prius illi detrahenda auxilia

Expanded text:
imperatis centum hos Aeduis custodiendos traimperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliain bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia
Abbreviated transcription (Latin):
uere ue instituerat indicto. cum reliqui preter
Senones. carnuites treuerosq uenissent: inicui
belli ac defectionis hoc esse arbitratus: ut omia
postponere iuderetur: conciliũ in Lutetiã pari¬
sior Rrbent tranffert. Confinci erant hi Seno¬
nibus. ciuitatem que prum memoria conuixerat.
Sed ab huis contilio abfiusse ex istimabantur.
hac re pro suggestu pronũciata: eodem die
cum legionibus in Senones proficiscitur: ma¬
gnisq itineribus eo peruenit. Cognito eiuis
aduentu a Ticco qui princeps eius concilii fu¬
erat: iubet in oppida multitudinẽ cõuenire
Conantibus priusꝗ id effici posset. adesse ro¬
manos nunciatur. Necessario sentencia de¬
sistunt. Legatosq deprecandi causa ad cesa¬
rem mittunt. adeunt ꝑ heduos. quoꝵ erat
antiquitus in fide ciuitas. Libenter cesar
petentibus hedius dat uemã: excusationẽ qꝙ
accepit. qd estuũ tempus in stantis belli
non questiomb esse arbitrabatur. Obsidib

Expanded text:
vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus
Abbreviated transcription (Latin):
Iimentis nõ nullis ciuitatibus iureiurando ĩter
se confirmant. obsidibusq de pecunia cauẽt.
Ambiorigem sibi societate et foedere adiũgũt.
Quibus rebus cognitis. cesar cũ Yp̾diq bellum
parari uideret. neruios. aduaticose ac menapi¬
os adiunctos. cis rhenũ omnib gerinanis esse
in armis: Senones ad imperatu non Renire. et
cũ carnutibus finitimisq ciuitatib consilia
cõmunicare. A treueris germanos crebris
legationibus sollicitari. maturius sibi de bello
cogitandum putauit. Itaq nõdũ hyeme con¬
fecta proximis quattuor coactis legiombus.
de improuiso in fines Neruioꝵ contendit. et
pusꝗ illi aut conuenire aut profugere possẽt
magno pecoꝵ atq hom̃i nuo capto. atq ea
preda militibus concessa. uastatis qr agris
in deditionem uenire atq obsides sibi dare coe¬
git. Eo celeriter confecto negocio. rursus in
hiberna legiones reduxit. Contilio gallie pͥmo

Expanded text:
Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo
Abbreviated transcription (Latin):
Sillanũ santistiũ Regnũ .T.
Sextiũ legatos delectum habcre
instituit. Simul a Gu. popeio procon. petit
quos ex cisalpina gallia consulis satramento roga¬
uisset ad signa conuenire et ad se proficisti iu¬
beret. magmi interesse. et ian in reliquũ tempus
ad opinionem gallie ex istimans tantas iuderi
italie facultates  ut si quid esset in bello detrimẽ¬
ti acceptũ. non modo id breui tp̃e resarciri sed
etiã maioribus augeri copiis posset. Qd cum
pompeiuis et icipn. et amicicie tribuisset. cele¬
riter confecto per suos delectu tubus ante ex¬
actam hyemen et constitutis ce adductis legi¬
ombus. duplicato q eaꝵ cohortiũ nĩo quas
cum QTiturio amiserat et celeritate et co¬
piis docuit qd̾ pol ro. disciplina atq opes pos¬
sent. Interfecto induciomaro ut docuimus
ad eius propinquos a treueris imperiũ tñsfent᷑.
Illi finitiuos germanos sollicitare. et pecu¬
nam. pelliceri non desistunt. Cũ ab proximis
impetrare non possent. Ulteriores temptant.

Expanded text:
Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petquos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. Quod cum Pompeius et rei publicae et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi Romani disciplina atque opes possent. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant.
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar postero die T labieñ legatu cu hir legi¬
onbus quas ex britannia reduxerat in mormos
qui rebellionem fecerant. misit. Qui eũ ꝑꝑ
siccitates paludũ. quo se reciperent. non haberẽt
potestatem labiem peruenerunt. Atq Atitu¬
rius et L. cotta legati qui in menapioꝵ fine
legiones duxerant: onmibus eoꝵ agris uastatis
fu̾mentis succisis. edificiis incensis: qđ me¬
napn se oñ in densissimas siluas abdiderãt
se ad cesarem receperunt. Cesar in balgis
om̃ legionũ hiberna constituit. Eo due̾ oĩo
ciui tates ex britanna obsides miserunt
Relique neglexerunt. his rebus gestizex
litteris cesaris dierum xx. supplicatio a se¬
natu decreta est.

Expanded text:
Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legiCaesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent non haberent, potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta est.
Abbreviated transcription (Latin):
nauel soluit. que om̃s inicolumes ad continẽtẽ
ꝑuenerunt. Ded ex his honerarie due cosden
quos relique portus capere non potuerunt. et
paulo infra delate sunt. Quibus ex nauibus
cum essent expositi milites cirater trecenti
atq in sua castra contenderent: morii quos
cesar in britanniã proficistens patatos reliq̃rat
spe prede adducti. primo non ita magno suoꝵ
nĩo circũs teterunt. ac si sese interfic̃i nollẽt.
aimia ponere iusserunt. Cũ illi orbe facto scite
de fenderent. celeriter ad clamotẽ hori curciter
malia sex cõuenerunt. Qua re nũciata cesar
onme e castris equitatũ siuis auxiliũ ntisitis
Interim nr̃i milites impetũ hostiũ sultiueeãt
atqr amplius horis quattuor fortissmme prugoa¬
neuint et paucis nulnerib acceptis complures
exhis occiderunt. postea no ꝗ equitatus nt̃
ni conspectum uenit. hostes abiectis armit
terga uecterunt. magnuisq nũs eoꝵ est occisus

Expanded text:
naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus.
Abbreviated transcription (Latin):
tus equitatusq coactã. ad castra uenerunt.
Cefar et si idem qd̾ suꝑioribus diebus acciderat.
fore uidebat: et si essent hostos pulsi celeritate
ꝑiculũ effugerent: tñ nactus e quites circiter
trigniti: quos cominius atrebas de quo ante
dictum est: secum transportauerat: legioues
iͥ aciẽ pro castris constituit. Cõmisso prelio
diutius nr̃oꝵ militum impetũ hostes ferre nõ
potuerunt: ac terga uerterunt: quos tanto
spacio secuti. ꝗͣntũ cursu et uiribus efficere
potuerunt. complures ex his occiderunt. Deinde
omnibus longe lateqr edificiis nicensis se ĩ cast
receperunt. Codem die legati ab hostibus missi
ad cesarem de pace uenerunt. his cesar niui
obsidũ quem ante imperauerat dupplitauit: cosq
in continentẽ adduci iussit. qđ prop in qua die
equinoctii infirmis nauibus hyemis nauiga¬
tionem subeundã non existimabat. ipse idoncã
tempestatem nactus. paulo post mediã noctẽ

Expanded text:
tus equitatusque coacta ad castra venerunt. tus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem
Abbreviated transcription (Latin):
ctere et ꝑ temonem ꝑcurrere et in iugo insistẽ
et se inde in currus citilsime recipere consuene¬
rint. Quibus rebus ꝑturbatis nris nouitate
pugne tp̃e opportunissimo cesar auxiliũ tulit.
nanqi eius aduentu hostes constiterunt. nostri
se ex timore receperunt. Quo facto ad lacessen¬
dũ et ad cõmittendum preliũ alienũ esse tẽpꝰ
arbitratus: suo se loco continuit. et breui tpẽ
intermisso in castra legiones reduxit. Dũ hec
geruntur nr̃is omnibus occupatis qui erant
in agris. reliqui discesserunt. Secute sunt cõ¬
tinuos complures diel tempestates. que et nr̃os
in castris continerent. et hostes pugna prohi¬
berent. Interim barbari nũcios in om̃s partes
dimiserunt. paucitatemqr nr̃oꝵ militũ suis
predicauerunt. et qͣnta prede faciende atqr in
ꝑpetuũ sui liberandi facultas daretur: si ro¬
manos castris expulissent: demonstrauerũt.
hĩs rebus celenter magna multitudine pedita¬

Expanded text:
ctere et per temonem percurrere et in iugo insistere ctere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine pedita
Abbreviated transcription (Latin):
uertit. nã qd̾ omin ex reliquis partibr demesso
frumento pars una erat reliqua suspicati hostes
huc nr̃os esse uenturos. nocte in sil uis deli¬
tuerunt. Tuc disperlos depositis armis in me¬
tendo occupatos subito adorti paucis interfe¬
ctis reliquos incertis ordinibus ꝑturbauerunt
simul equitatu atq essedis circũdederunt. gen
hoc est essedis pugne. primo ꝑ om̃s partes ꝑe¬
quitant et tela comiciũt. atq ip̃o ꝵ terrore
equorũ et strepitu rotarũ ordinen plerunq
ꝑturbant et cum se inter equitũ turmas
in sinuatierint. ex essedi desiliunt et pedib
excedunt: atq ita currus collocant: ut si illi a
multitudine hostium premantur. expeditum
ad suos receptum habeant. ita mobilitatem
equitũ stabilitatemq peditũ in prelus p̃stãt.
ac tantũ usu quottidiano et exercitatione ef¬
ficiunt uti in dec liui ac precipiti loco incita¬
tos equos sustinere et breui moderari ac fle¬

Expanded text:
vertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso vertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac fle
Abbreviated transcription (Latin):
erant usui. ex contmenti comportari iubebat.
Itaq cum sũmo studio a militibus admini strate.
xii. nauibus amissis reliquis ut nauigari com¬
mode posset. effecit. De ea geruntur. legione
ex consuetudine una frumentatũ missa. que
appellabatur septima: neq ulla ad id tempus
belli suspitione interposita: cũ pars hom̃i ni
agris remaneret: parsetiã in tastra uentita¬
net: Qui pro portis castror in statione erãt.
cesari nũciauerunt puluerem maiorem ꝗͣ con¬
suetudo ferret in ea parte uderi. quã in partẽ
legio fecisset. Cesar id qd̾ erat suspicatus aliqͥd
noui a barbaris inicium consilñ: cohortes que ĩ
statiomibus erant secum in ea partem proficisci
ex reliquis duas in stationem cohortes succedere.
reliquas armari et confettim sese subsequi iussit.
Cũ paulo longius a castris procelsisset: suos
ab hostibus premi atq egre sustinere. et conferta
legione ex ommibus partibus tela comici aĩad¬

Expanded text:
erant usui ex continenti comportari iubebat. erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII navibus amissis, reliquis ut navigari satis commode posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animad
Abbreviated transcription (Latin):
cum equites et nauel et frumentũ romanis deeẽ
intelligerent: et paucitatem militũ ex tastroꝵ
exiguitate cognoscerent. que hoc erant etiani
angustiora qd sine impedimentis cesar legiones
transportauerat: optimũ factum elle duxerunt
rebellione facta fiumento cõmeatuqr nr̃os pro¬
hibere. et rem in hyemeni producere: qd̾ his su¬
peratis aut reditu interclutis: neminẽ postea
belli inferendi causa in britanmã transiturũ
confidebat. Itaqr rursus coniuratione facta
paulatiiu ex castris discedere. aut suos clam ex
agris deducere ceperunt. At cesar et si nondũ
eoꝵ consiliũ cognonerat: tñ ex euentu nauiũ
suar. et ex eo qd̵ obfides dare intermiserant. fore
id quod accidit. suspitabatur. Itaq ad oñs tasus
subsidia comparabat. nam et frumentũ ex ago
quottidie in castra conferebat. et que grauissime
afflicte erant naues eaꝵ materia atqr aere ad
reliquas reficiendas utebatur. et que ad eas res

Expanded text:
cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res
Abbreviated transcription (Latin):
petierunt. Cadem nocte accidit ut esset luna plena
qui dies maritimos estus maximos ĩ oceano efficere
consueuit: nr̃ĩs ꝙ erat incognitũ. Ita uno tp̃e et
longas naues quibus cesar exercitũ transportandũ
curauerat: qualq in aridũ subduxerat estus
compleuerat et honerarias que ad anchoras erant
deligate tempestas afflictabat. neq ulla nr̃is fa¬
cultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur.
Compluribus nauibu fractis relique cũ essent fu¬
nibus. anchoris reliquisq armamẽtis amissis ad na¬
nigandũ mnutiles. magna id qd̾ suecesse erat accide̾.
tocius exercitus perturbatio facta est. neq enim
nauel erant alie. quibus reportari possont et oĩa
deerant. que ad reficiendas naueserant usui et
qđ onmibus constabat hyemare ĩ gallia oportere.
frumentũ ni his locis in hẏeniem prouisũ non erat
Quibus rebus cognitis pͥncipes britanie: quipost
preliũ ad cesarem conuenerant. inter se collocuti.

Expanded text:
petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti,
Abbreviated transcription (Latin):
ignoscere imprudencie dixit. obsidesq imperauit.
Quoꝵ illi partẽ statim dederunt: partem ex lõgni¬
quioribus locis accersitam pautis diebus sese da¬
turos dixerunt. Interea suos remigrare ĩ agros¬
iusserunt. principesq undiq conuenirer et se ci¬
uita tesq suas cesari cõmendare ceperunt. his
rebus pace confirmãta post diem quartũ ꝗ̃ est in
britamnã uentũ: naues xui. de quib supra de¬
monstratũ est q̃ equites sustulerant ex suꝑiori
portu leui uento soluerunt. Que cũ appropinqua¬
rent britannie et ex castris iuderentur: tanta tem¬
pestas subito coorta est: ut nulla eaꝵ cursũ tenere
posset: sed alie eodẽ unde erant profecte reuerterũt.
alie ad inferiorem partem insule que est propius
solis occasum magno sui cũ periculo dencerentur.
Que tũ ancheris iactis cũ fluctibus complerentur.
necessario aduersa nocte in altũ prouecte contmẽtẽ

Expanded text:
ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem
Abbreviated transcription (Latin):
uium. item speculatoria nauigia militibus comi¬
pleri iussit. et quos laborantes conspexerat. his
subsidia submittebat. Nostri sinul in audo con¬
futerunt. Sus omnnbus consecutis in hostes im̃.¬
petum fecerunt. atq eos in fugam dederunt.
Neq longius prosequi potuerunt᷑. hoc unũ ad pri¬
ti simul atqr se ex fuga receperunt. statim ad ce¬
sanem de pace legatos iserunt. obsides daturos.
queq imperassẽt facturos esse polliciti sunt.
Una cũ his legatis cominius attrebas uenit. quẽ
supra demonstrauera a cesare in britanniã pre¬
missum. hũc illi egressum de naui cũ ad eos
oratoris modo cesaris mandata deferret. compre¬
henderant atq in Uincula coniecerant. Tum
prelio facto remiscrunt. In petenda pace eius
rei culpam in multitudinem coniecerunt. et ꝑꝑ
imprudenciã: ut ignosteretur petiuere. Tesar
questus. qd cũ ultro incõtinentem legatis missis
pacen ab se petissent. bellũ sine eausa intulissẽt.

Expanded text:
vium, item speculatoria navigia militibus comvium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equi statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit milites insi uultis aquila hostibus prodere
Ego certe neun reipu. atq imperatori officium
prestitero. hoc cum uoce magna dixisset. se ex na¬
ui proiecit. atq in holtem aquilam ferre cepit. Tũ
nostri cohortati inter se ne tantũ dedecus admit¬
teretur. uniuersi e naui desilierunt. hos item¬
nostri ex proximis primis nauibus cũ conspexilsẽt.
sub secuti hostibus appropin quauerunt. pugnatũ
est ab utrisq acriter. Nostri tnĩ qd̾ neq ordines ser¬
uare neq firmiter insistere neq signa subsequi
poterant : atq alius alia ex naui quibuscũq si.¬
guis occurrerat. se aggregabat. magno ꝑe pertur¬
babantur. hostes uoͣ notis onmibus uacdis: ubi
ex littore aliquos singulares ex naui egredientes
conspexerant. incitatis equis impeditos adorie¬
bantur. plures paucos cirtũsistebant. alii a
Latere aperto in uniuersos tela coniiciebant.
Qd cũ ãaluertisset cesar scaphas longaꝵ na¬

Expanded text:
inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum na
Abbreviated transcription (Latin):
omnbus memibris expediti. notissimis locie
audacter tela comicerent. et equos insuefa¬
ctos incitarent. Quibus rebus nr̃ai ꝑterriti
atq huius oĩo generis pugne imperiti. non
cadem alacritate ac studio. quo in pedestrib
uti prelus consueuerant: utebantur. Qd
ubi cesar aĩaduertit: naues longas quaꝵ et
spẽs barbaris erat inusitatior/ et motus ad
Usum expeditior: paulũ remoneri ab honerarns
nauibus et remis iñcitari: et ad latus apertũ
hostium constitui: atq inde fundis. sagittis
tormentis hostes propelli ac submoueri iussit.
Que res magno usui nr̃is fuit. na et nauiũ
figura et remoꝵ motu et mnusitato gu̾e tor¬
mentorũ ꝑmoti barbari constiterunt. ac pauli¬
latint modo pedem rettuler unt. atq nr̃ĩs mli¬
tibus cũctantibus maxime ꝑꝑ altitudinẽ marie
Qui decime legionis aquilam ferebat contestatus
deos. ut ea res legioni feliciter eueniret. Desilite

Expanded text:
omnibus membris expeditis, notissimis locis, omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite',
Abbreviated transcription (Latin):
sceno cognouisset. et que fieri uellet oñdit.
mionuit᷑ q ut rei militaris ratio maxime ut
maritime res postularent: ut q̃ celeretir atqr
nstabilem motum haberent. ad nutucet
tempus omnes res ab his miinstrarent᷑ ..
his dimissis et uentum et estum Uno tpẽ
nactus secundum dato signo et sublatis an¬
choris circiter millia passuũ seꝑtem ab eo
loco progressus: ac plano littore naues cousti¬
tuit. Ac barbari consilio romanoꝵ cognito
piemisso equitatu et essedarñs quo plerũq
genere in prelus uti consucuerunt. teliquis
copris subsecuti nr̃os nauibus egredi prohi¬
bebant. Erat ob has causas sum̃a difficultas
qd̵ naues ꝑꝑ magni tudinem insi in alto con¬
stitu non poterant. Militibus aut̃ ignotis
locis impeditis nauibus magno et graui ho¬
nere armoꝵ opprestis. smnuil et de nauibus
desiliendum et in fluctibus consistendum
et cum hostibus erat pugnandũ. Cũ illi
aut ex arrido aut paululũ in aquã progressi

Expanded text:
seno cognovisset et quae fieri vellet ostendit seno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi