comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etate: matuia iam studia. Et audi¬
turus u cognita. religiosis sensib. in¬
dagator sollertifsimus. ad herebat se¬
nibus Sũptaq docrrine semina. tr¬
naci memorie ruminanda: que post
inpopulo mellito cde clamaret gut¬
ture congerebat. Deniq docibi¬
lis ad olrscens. cum transinisso com¬
miuit̃. stilo surgentis infantię. ad
biuium pytagorex litterȩ ꝑ̃uenis¬
set: incunctant̃ sinistrum ramum.
eum scli uoluptate relinquere. &
ad dextrum cepit. cũ celesti deside¬
rio totis uirib anhelare. Sed cũ
contrersionis suꝑ gr̃am. longius pro¬
trahens. tutius se xp̃o famulaturũ
putarit. si sub pretoris urbani ha¬
bitu. mundo specietenus deseruiret
ceprrunt contra eũ. multa ex riusde
scli cura succrescere. ita ut non iã
sicut ꝓposurrat sprcie: sed ineo re¬
tineretur et mente.
anprm patre orbatus. ubi libe¬
ram disponendarum rerum suarũ
nactus ẽ facultatẽ: sex monasteria

Expanded text:
aetate, matura jam studia; et audiaetate, matura jam studia; et auditurus incognita, religiosis senibus indagator solertissimus adhaerebat: sumptaque doctrinae semina, tenaci memoriae ruminanda, quae post in populos mellito declamaret gutture congerebat. Denique docilis adolescens, cum, transmisso communiter stylo surgentis infantiae, ad bivium Pythagoricae litterae pervenisset, incunctanter sinistrum ramum cum saeculi voluptate relinquere, et ad dextrum coepit cum coelesti desiderio totis viribus anhelare. 4. Sed, dum conversionis suae gratiam longius protrahens, tutius se Christo famulaturum putaret, si sub praetoris urbani habitu mundo specie tenus serviret, coeperunt multa contra eum ex ejusdem saeculi cura succrescere; ita ut non jam, sicut proposuerat, specie, sed in eo retineretur et mente. 5. Tandem patre orbatus, ubi liberam disponendarum rerum suarum nactus est facultatem, sex monasteria
Abbreviated transcription (Latin):
fuit annos tredecim. menses sex.
dies decem: tẽporib tyberii. mau¬
ricũ. & foce augustoꝵ. Iste senatoria
stirpe ꝓgenitus. tam nobilissimam
quã etiam religiosissimã genealogi¬
am duxit i tautquartus felix sedis
apostolicę pontifex. uir magne in
xp̃i eccłã reuerentir. qui basilicã
scorum cosnie ꝙ tamiaui martirũ
uia sacra nxta templum romuli.
sicut hactrnus cernit᷑ uenustissiure
fabricauit. rius attauus fuerit. Et
brata uirgo tharsilla. quę moritura
dere meruit. amita nichilominus
rius extiterit.¬
Uam orẜGorius geiine nobi¬
litatis lineam. piis morib ex¬
tulit. ꝓbis actib ex ornauit:
adro ut presagio. quodam grece Gre¬
dorius. qd latine uigilans reso¬
nat uocaretur: Nam recta quȩ
docturus erat: dũ uiuis operibus
ad impleuit. sibi met ipsi utiq se.
iuigilasse ꝑdocuit. Dum uͦ recta
que facirbat. docendo qͦq disseruit:
uigilasit dinoscitur: non solum sui.
sed & futuri temporis. xp̃ianis. Si
quidem inerant. ei cum acerba

Expanded text:
di annis tredecim, mensibus sex, diebus decem, temporibus Tiberii Mauricii, et Phocae Augustorum. Iste, senatoria stirpe progenitus, tam nobilissimam quam etiam religiosissimam genealogiam duxit, ita ut quartus Felix sedis apostolicae pontifex, vir magnae in Christi Ecclesia reverentiae, qui basilicam sanctorum Cosmae et Damiani martyrum via sacra juxta templum Romuli, sicut hactenus cernitur, venustissime fabricavit, ejus atavus fuerit, et beata virgo Tharsilla, quae moritura dere meruit, amita nihilominus ejus exstiterituam Gregorius geminae nobilitatis lineam piis moribus extulit, probis actibus exornavit, adeo ut praesagio quodam Graece Γρηγόριος, quod Latine vigilantius resonat, vocaretur. Nam recta quae docturus erat, dum vivis operibus adimplevit, sibimet ipsi utique se vigilasse perdocuit; dum vero recta quae faciebat docendo quoque disseruit, vigilasse dignoscitur, non solum sui, sed etiam futuri temporis Christianis. 3. Siquidem inerant ei, cum acerba
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ duo decim tronos: ꝓmittit eis
tempus xp̃ianitatis futurũ. post.
suam ascensionem: quando om̃s sus¬
cipient uerbum apłoꝵ inse. sicut
uerbum xp̃i. Illud enim tempus ẽ¬
regeneritionis: qͦndo homines rege¬
filiis hominum. filu d̾i. Illud ẽ tem¬

Expanded text:
s duodecim. Ex quo promittit eis tempus Christianitatis futurum post suam ascensionem, quando omnes susceperint verbum apostolorum in se, sicut verbum Christi. Illud est autem tempus regenerationis, quando homines regefiliis hominum filii Dei. Ex quo tem
Abbreviated transcription (Latin):
dnia iħm. Ecce nos reliqͥmus omĩa:
& sequuti sumus te. Quid ergo erit
uoniam possibile
fuit do saluare iudaicũ po¬
possidentem. credentiũ iudeorum

Expanded text:
s reliquimus omnia, et secuti sumus te; quid ergo erit uoniam possibile fuit Deo salvare Judaicum popossidentem, credentium Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
cillia menbra ustentans. erectis incę¬
lum manib scetit: & ultimũ spm̃
int̾ uerba orationis efflauit. Qua
scilicet die. duob de eo fr̃ib. uni lon¬
gus posito. alteri autem incella¬
commoranti: rrurlatio unius atq in¬
dissimilis usionis apparuit iaiidert̃
cans lampadib uia. recto orirutis tra¬
mite. ab eius cella incelũ usq tende¬
batur. Cui uenerando habitu uir
de suꝑ clarus assistens: cuius er̃t uia
quã cernerent inqͥsiuit. Illi autẽ:
se uescire ꝓfessi sunt. Ouib ipse ait.
Hec ẽ uia: qua dilectus dnũi benedic¬
tus celum ascendit. Tunc itaq scĩ
uiri obitum. sicut p̾sentes discipuli
uiarrunt: tta absentes ex signo qͦd
eis p̃dictum fuerat. ñ ignorauerunt.
Sepultus uero ẽ inoratorio brati bap¬
tiste. iohannis: qͦd destrueta ara apol¬
luiis ipse construxit. Qui et iuro
sprcu. in quo prius qui sublacus uo¬
catus ẽ habitauit: nunc usq si pe¬
tentium fides exigat. muiraculis cho¬

Expanded text:
bra sustentans, erectis in coelum manibus stetit, et ultimum spiritum inter verba orationis efflavit. Qua scilicet die duobus de fratribus, uni longius posito, alteri autem in cellacommoranti, revelatio unius atque indissimilis visionis apparuit. Viderunt corusca lampadibus via, recto orientis tramite ab ejus cella in coelum usque tendebatur. Cui venerando habitu vir desuper clarus assistens, cujus esset via quam cernese nescire professi sunt. Quibus ipse ait: Haec est via qua dilectus Domino coelum Benedictus ascendit. Tunc itaque sancti viri obitum sicut praesentes discipuli viderunt, ita absentes ex signo quod eis praedictum fuerat, agnoverunt. Sepultus vero est in oratorio beati Joannis Baptistae, quod destructa ara Apollinis ipse construxit. Qui et in eo specu in quo prius Sublacus habitavit, nunc usque si petentium fides exigat, miraculis co
Abbreviated transcription (Latin):
ad eccłam prespiter recessit.
ta erat exiturus: quio: dam
discipi lis secum conuersantib.
quib dam ionge manentib. seĩsiimi
sui obitus denuntiauit diẽ. Presen¬
tib indicens. ut audita ꝑsibentium
tegerrnt: absentib uidicans. qͦd uel
qͣle eis signum fieret. qͣndo tiꝰ anima
de corpore exiret. Ante sextum urro
sui exitus diem. aperiri sibi sepultu¬
ram iubet: qͥmox correptus febrib.
acri cepit ardore fatigari. Cumq
sexto dit. portari fe in oratoriũ adisci¬
pulis fecit : ił.q exitum suũ. dominici
corporis ꝙ sai. gͥnis ꝑceptioie muni

Expanded text:
ad ecclesiam presbyter recessit. ad ecclesiam presbyter recessit. ta erat exiturus, quibusdam discipulis secum conversantibus, quibusdam longe manentibus, sanctissimi sui obitus denuntiavit diem: praesentibus indicens ut audita per silentium tegerent; absentibus indicans quod vel quale eis signum fieret quando ejus anima de corpore exiret. Ante sextum vero sui exitus diem aperiri sibi sepulturam jubet. Qui mox correptus febribus, acri coepit ardore fatigari. Cumquesexta die portari se in oratorium a discipulis fecit, ibique exitum suum dominici corpor
Abbreviated transcription (Latin):
tibi delicias p̃paras: & seruns m̃s in illo
loco fame cruciatur: Qui protinus
surrexit: atq uuilla sollep̾nitate pas¬
chali. cum alimentis quȩ sibi parauerat.
ad locum tetendit: & uirũ di ꝑ abruta
montiũ. ꝑ concaua ualliũ. ꝑ defossa
t̾rarum quesiuit: eumq latere in
specu repperit. Cumq oratione fac¬
consedissent: post dulcia uite colloqͥa.
is qui ad uenerat presbit̾ dixit.
Surge & sumamus cibũ: quia hodir
pascha ẽ. Cui uir di respondit diceñ.
Seio quia pascha ẽ: qͥa uidere te me¬
riui. Longe qͥppe ab hominib positꝰ.
quia die radem paschalis eet sollẽpni
tas ignorabat. Tenerabilis autẽ p̃sbit̾:
rursus afseruit dicens. Ueraciter ho¬
die resurrectionis dominice paschalis
dies r̃: abstinere tͥ minune congruit
qͥa & ego ad hoc missussum. ut dona¬
omĩpotentis di parit̃ sumanius. Betie¬
dicrutes igitur dñm: sumpsert̃ cibũ.
Expleta itaq refectionr & colloquio:

Expanded text:
tibi delicias praeparas, et servus meus illo in tibi delicias praeparas, et servus meus illo in loco fame cruciatur. Qui protinus surrexit, atque in ipsa solemnitate Paschali cum alimentis quae sibi paraverat, ad locum tetendit, et virum Dei per abrupta montium, per concava vallium, per defossa terrarum quaesivit, eumque latere in specu reperit. Cumque oratione facconsedissent, post dulcia vitae colloquia, is qui advenerat presbyter dixit: Surge, sumamus cibum, quia hodie Pascha est. Cui vir Dei respondit, dicens: Scio quia Pascha est, quia videre te merui. Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas esset ignorabat. Venerabilis autem presbyter rursus asseruit, dicens: Veraciter hodie Resurrectionis Dominicae Paschalis dies est; abstinere tibi minime congruit, quia et ego ad hoc missus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sumpserunt cibum. Expleta itaque refectione et colloquio,
Abbreviated transcription (Latin):
sib ad manducandum subripere
poterat. dirb certis benedicto panẽ
ferebat. Ad eundem uͦ sprcum aroma¬
ni cella iter non erat: quia excelsa de¬
suꝑ rupis eminebat. Sed ex eadem ru¬
pe. in longissimo funr religatũ. roma¬
nus deponere panem consuruerat.
Inqua etiam resti. paruum tinti mabu¬
lum inseruit: ut ad sonum tintuia¬
buli uir di cognosceret. quando sibi
romanus panr̃ deponeret. quẽ exi¬
ens acciperet. Sed antiquus hostis
unius caritati inuidens. alterius re¬
fectioni: cum qͥdam die summitti pa¬
nem conspiceret. iactauit lapidem.
&. tintinnabulũ fregit. Romanus ta¬
non de sut.
num uellet alabore quirscere.
&. benedicti uitã in exemplo
hominib de monstrare. ut posita su¬
per candelabrũ lucerna claresceret.
quatinus om̃ib qͥ in domodi sunt
luceret : euidam presbitero longius
manenti. qui refectionem sibi in pas¬
chali festiuitate parauerat. ꝑuifum
dñs apparere dignatus ẽ dicens. Tu

Expanded text:
sibi ad manducandum subripere sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tanon desiit. t Romanum vellet a labore quiescere, et Benedicti vitam in exemplum hominibus demonstrare, ut posita supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manenti, qui refectionem sibi in Paschali festivitate paraverat, per visum Dominus apparere dignatus est, dicens: Tu
Abbreviated transcription (Latin):
dictus puer: conuersationis gr̃am aqͣnta
ꝑfectione cepisset. Quod annis muttis
ad hec langobardorum tempora. super
giens. deserti loci secessum petiit. cui
sublacus uocabulum ẽ: qͥ aromana
urbe quadraginta fere milib distans.
frigidas atq ꝑspicuas emãnat aquas.
Que illic uidelicet aquarũ abundan¬
tia. inextenso prius lacu colligitur:
ad postremũ uͦ in annem diriuatur.
Quo dũ fugiens ꝑgeret: monachus
quidã romanus nomine. hunc euntẽ
repperit. qͦ tenderet inquisiuit.
Cuius cũ desiderium agnouisset. et
secretum tenuit. & ad iutorium impen¬
dit: eiq scẽ conuer sationis habitum
tradidit. & in quantũ licuit ministra
ad eundem locum ꝑueniens.
in artissimo specu se tradidit:
tribq annis. excepto romano mona¬
cho hominib incognitus inansit.
Qui udelicet romanis: ñ longe in
monasterio. sub adeo dati patis re¬
gula degebat. Sed pir eiusdem pa¬
tris sui oculis furabatur horas. &. quẽ

Expanded text:
dictus puer conversationis gratiam a quanta dictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis ad haec Langobardorum tempora super giens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc euntem reperit, quo tenderet requisivit. Cujus cum desiderium cognovisset, et secretum tenuit, et adjutorium impendit, eique sanctae conversationis habitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. ad eumdem locum perveniens, in arctissimum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem
Abbreviated transcription (Latin):
nentib. inbeati petri eccła demoraren¬
tur: p̾dicta nutrix illius. ad purgan¬
dum triticum. auicinis mulieribus.
prestari. sibi capisterium prtiit.
Quod suꝑ mensam incaute derelictũ.
casu accidente fractũ ẽ: sicq ut du¬
ab partib inueniret᷑ diuisũ. Quod
mox ut rediens nutrix illius iuiuenit:
urhem̃tissime flere cepit: quia uas
qͦo prestitũ acceꝑat. fractũ uidebat.
ENE bictos autem
religiosus & pius puer. cũ nutri¬
cem suã flere conspiceret: eius
dolori cõpassus. ablatis secunt utrisq
fracti capisterii partib. fese cũ lacri¬
mis inorationẽ dedit. Qui ab orati¬
one surgens: ita iuxta se uas sanum
autem nutricẽ suam blanide consola¬
tis: ei sanũ capisteriũ reddidit. qd̾
sractũ tulerat  Oiaȩ res. in loco ro¬
dem ꝯcuretis t̃ agnita: atq in tanta
ad nuratione habita. ut hoc ipsum
capisterium. eiꝰ loci ineole. in eccłe in
gressu suspenderent. qͥtinus &. p̾seu¬
tes &. sequuturi om̃s agnoscerent. bene¬

Expanded text:
eati Petri apostoli ecclesia demorarentur, praedicta nutrix illius ad purgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens nutrix illius, ut ita invenit, vehementissime flere coepit, quia vas quod praestitum acceperat, fractum vi debat. Benedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se vas sanum autem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agnoscerent, Bene
Abbreviated transcription (Latin):
iam qͦsi aridum mundũ cũ flore.
Qui liberiori genere. exꝓuntia
nursiȩ ortus: rome liberalib litte¬
rarum studus traditus fuerat.
Sed cum in eis multos ire per
abruta uicioꝵ cerueret: eũ qͦm
quasi in ingressu mundi posue¬
at retraxit pedẽ: ne si quro desci¬
entia eius attingeret: ipse q̃q post¬
modum iuiimane precipitium to¬
tus iret.
espectis itaq litterarũ studiis.
relicta domo. rebusq patriis
soli do placere desideraus: sc̃e conuer¬
sationis habitum quesiuit. Recessit
igitur scienter nescius: & sapienter
indoctus. Huins ego omĩa gesta ñ
didice: sed pauca qui narro. quatuor
dis. i piulis ulus referentib agnoui.
constantino scilicet. rrurrentissimo ual¬
de uiro. quiri inmonasterii regiiur
successit: ualrntimano qͦq. qͥ annis
multis lateianensi inonasterio p̃fuit.
simplicio. qͥ congregationr̃ illiꝰ. post
rum tercius rexit: honorato etiam.
qͥñc adhuc celle rius. inqͦ prius conurr¬
satus fuerat. pre est.

Expanded text:
flore. Qui liberiori genere ex provincia Nursiae exortus, Romae liberalibus litterarum studiis traditus fuerat. Sed cum in eis multos ire per abrupta vitiorum cerneret, eum quem quasi in ingressu mundi posuerat, retraxit pedem: ne si quid de scientia ejus attingeret, ipse quoque postmodum in immane praecipitium totus iret. Despectis itaque litterarum studiis, relicta domo rebusque patris, soli Deo placere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scilicet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fuerat, praeest.
Abbreviated transcription (Latin):
eantt euglii predicator ille
petrus. nullam sibi ee̾ portio¬
nem possessionis humane: cum
oranti alimoniam respondit. Argentum
possides : Renuntiaueras omibi: deo
.&. sequuti sumus te. Quid gͦ. erit nobis:
Et tibi ille responderat. Amen dieo uob̾.
quod uos quisequuti estis me. in regene¬
drcun: uidicantes diodecim tribus isrł.
Et exemplo ur̃o ceteris relinqurntib euuc¬
ta. spoponderat quod centuplũ accipe¬
rent: et de hinc uitã et̾nã possessuri essent.
quod habes: Habes plane. Et
non audeo dicere. centuplo op¬
tinere: dico tamen sine multiplicatione
caleuli possidere. Dicis eium. Quod¬
autem habro hoc tibi do: innomuie
ihu xp̃i. surge & ambula. O felix pos¬
sessio: o ꝑfecta portio. Non terrena
largiris. sed nature opus rependis: et
uitiosi partus dampna restauias. Clau¬
dum natum ingredi iubes et iurum¬
multe ętatis incessu rudi incitas. Has
opes tribuit: cui d̃s portio ẽ. Nouit¬
& paulus diuitias gse sue dicens.
Michi autem absit głari. nsi incruce

Expanded text:
et euangelii praedicator ille Petrus. nullam sibi esse portionem possessionis humanae. cum oranti alimoniam respondit: aurum et possides? renuntiaueras omnibus domino et secuti sumus te, quid erit nobis? et tibi ille responderat: amen dico uobis. quod uos, qui secuti me estis, in regeneiudicantes duodecim tribus Israhel. et exemplo uestro ceteris relinquentibus cuncta spoponderat, quod et centuplum acciperent et dehinc uitam possessuri essent. , Petre, quod habes? habes plane, et non audeo dicere plus te centuplo obtinere; dico tamen te sine multiplicatione calculi possidere. dicis enim: quod habeo, hoc tibi do: in nomine Iesu Christi surge et ambula. o felix possessio, o perfecta dei portio! non terrena largiris, sed naturae opus rependis et uitiosi partus damna restauras.. claudum natum ingredi iubes et multae aetatis uirum incessu rudi incitas. has opes tribuit, cuius deus portio est. nouit et Paulus diuitiae suae glorias dicens: mihi autem absit gloriari nisi in cruce
Abbreviated transcription (Latin):
nes homines sal¬
nos fieri. & ad
agnitionrm sue
ueritatis per¬
uenirẽ : qui
& operatur omĩa in om̃it  uelle & ꝑ¬
fice̾re. quod bone uoluntatis optaue¬
riut ad implere. Et id̾o merito. ipsius
laus inomib quȩ fecit canenda e̾: nec
non & inscõrum meritis fiue uirtutib
glorificauda: qui de paruis efficit ma
regina. cuiis hodie exultantib animĩ
festa recolimus. ad muitoꝵ angm̃tum
fidelium compsetium c̃e corninus.
Us siquidem bertã.⁊
dr partib ttinsiuarinis diuna¬

Expanded text:
alvos fieri et ad agnitionem suae veritatis venire, qui et operatur omnia in omnibus, velle et perficere, quod bone voluntatis optaverint adimplere. Et ideo merito ipsius laus in omnibus que fecit canenda est nec non et sanctorum meritis sive virtutibus glorificanda, qui de parvis efficit magregina, cuius hodie, exultantibus animis, festa recolimus, ad multorum augmentum fidelium completum esse cernimus. Que siquidem beata de partibus transmarinis di
Abbreviated transcription (Latin):
filios suos magis mori quam nutrire
obtabant: dum dr eis uidebant ex¬
actiones publicas. quȩ exantiqua
consurtuduit mala ingerebantur
accipere: unde grauissimũ rerum
suarum patiebant᷑ dampnũ. Quã
nrquissune cupiditatis auaritiam.
ipsa pietate plena ꝓmercede ȩter¬
ue retributionis ꝓhibuit: &. ut in
ꝑpetuum dampuaretur legib tra¬
didit. Ex quo facto: copiosa ei ualde
merces adño rrddita manet. Quis¬
cium ualet euarrare. quanta & quã
magna cominoda. ꝑ religiosoꝵ cęnobia
uiroꝵ. sacrarumq uirguum. latgien¬
do integra predia &. siluarum aditus:
ad cellulas seu monasteria construen¬
da concessit Cui etiã noniudebatur
lbrralitas inagnarum rerum. quam
ꝑdiuersa cenobia conferrbat. ad uotũ
sui desiderii ẽẽ sufficiens: si non & ipsa
interceteras ꝙ peculiares di casas. mo¬
nasterium construeret. qd celum ẽẽt
aspiciens. Pro qua re quasi iam pelagꝰ
seculi calcans: cęnobium kale saneti¬

Expanded text:
filios suos magis mori quam nutrire filios suos magis mori quam nutrire obtabant, dum de eis videbant exactiones publicas, que ex antiqua consuetudine mala ingerebantur, accipere, unde gravissimum rerum suarum patiebantur dampnum. Quam nequissime cupiditatis avaritiam ipsa pietate plena pro mercede aeternae retributionis prohibuit et, ut in perpetuum dampnaretur, legibus tradidit. Ex quo facto copiosa ei valde merces a Domino reddita manet. enim valet enarrare, quanta et quam magna commoda per religiosorum coenobia virorum sacrarumque virginum largiendo integra predia et silvarum aditus ad cellulas seu monasteria construenda concessit? Cui etiam non videbatur liberalitas magnarum rerum, quam per diversa coenobia conferebat, ad votum sui desiderii esse suffitiens, si non et ipsa inter ceteras et peculiares Dei casas monasterium construeret, quod caelum esset aspitiens. Pro qua re, quasi iam pelagus seculi calcans, coenobium Kale sancta
Abbreviated transcription (Latin):
Saltechilde. ꝑ consilium quidem se¬
morum: receperunt chil dericum
filium eius. regem in austrasiam.
Factiq sunt burgundiones q fran¬
ci ex illo tempore untti. Et credi¬
mus quia dõ gubernante. uxta
doniur Balthechildis magnã fidt̃
accidit: ut ipsa tria regna que an¬
tra dissidebant discordia. tunc int̾
se tenerent pacis concordiam.
actUM Est preterra ꝑram nutu
di. exortantib scĩs sacerdotib
ut sieresis sẏmoniaca. quȩ prauo
usu maculabat tunc recłam d̾i. dan¬
do scilicet contra iustituta cauonum.
ꝓ ad ipiscendis &. conferendis episco¬
patii uel presbiteratu. seu reliqͦrũ
gradib prenuioꝵ inunera. catholi¬
cis uiris penitus pelleret᷑: & hoc ii¬
pium nefas ꝓhiberetur: ne ullus p̃¬
sul ꝓꝑcipirndis uł dandis sacris gra¬
dib. daret aliqͥd aut acciperet.
Ordinauit eriam inmo ꝑ eam dñs. ut
& alia pessima &. impia consuetudo ces¬
saret: ꝓqua multo plures hominrs.

Expanded text:
Balthildę, per consilium quidem seBalthildę, per consilium quidem seniorum receperunt Childericum, filium eius, regem in Austrasiam; factique sunt Burgundiones et Franci ex illo tempore A. et Frmus, quia, Deo gubernante, iuxta domne Balthildis magnam fidem accidit, ut ipsa tria regna, que antea dissidebant discordia, tunc inter se tenerent pacis concordiam. 6. Factum est preterea per eam nutu Dei, exortantibus sanctis sacerdotibus, ut heresis Symoniaca, quae pravo usu maculabat tunc ęcclesiam Dei, dando scilicet contra instituta canonum pro adipiscendis et conferendis episcopatus vel presbiteratus seu reliquorum gradibus premiorum munera, a catholicis viris penitus pelleretur, et hoc impium nefas prohiberetur, ne ullus presul pro percipiendis vel dandis sacris gradibus daret aliquit aut acciperet. Ordinavit etiam, immo per eam Dominus, ut et alia pessima et impia consuetudo cessaret, pro qua multo plures homines
Abbreviated transcription (Latin):
&. induebat uestib nudos. studioseq
sepelire ordinabat mortuos: dirigebat
quoq ꝑ ipsum. ad cenobia uirorum
ac sacrarum uirginum. auri uel ar¬
genti non modica miera. Qut omĩa
isdem di famulus genesius. qui postea
Xp̃o largiente lugdimo gallix̧ ẽ ordi
palatio francorum era. t assidiuis. Per
eum siquidem ut diximus: ipsa brata
mater Baltechildis. una cum regis chlo¬
douei imperio. decunis prosprritate
ac sanitate indefierenter sollicita erat.
suggerente etiam p̃dicto dĩ famulo.
multis p̾auꝑib loca ꝑdiuersa. ꝓuita
regis largissimam distribuebat ele
chlodourus uir eius. gr̃a euocante
diuina: septimo decimo regni sui
auno. reb ex emptus humanis. mi¬
Igrauit ascło. Relictaq sobole fili¬
orum cum matre: suscepit ilico post
eum filius eius chlotharius rex. fran¬
precellentissimis principib chrodo¬
berto ep̃o parisiaco. & domno audo¬
maiore domus: cum reliquis semorib.
pacifico oediue faciente domua

Expanded text:
et induebat vestibus nudos, studioseque et induebat vestibus nudos, studioseque sepelire ordinabat mortquoque per ipsum ad coenobia virorum ac sacrarum virginum auri vel argenti non modica munera. Que omnia idem Dei famulus Genesius, qui postea, Christo largiente, Lugduno Galliae A. palatio Francorum erat assiduus. Per eum siquidem, ut diximus, ipsa beata mater Balthildis una cum regis Chlodovei imperio, de cuius prosperitate ac sanitate indefitienter sollicita erat, suggerente etiam predicto Dei famulo, multis pauperibus loca per diversa pro vita regis largissimam distribuebat elemChlodoveus, vir eius, gratia evocante divina, septimo decimo regni sui anno rebus exemptus humanis, migravit a saeculo; relictaqorum cum matre, suscepit illico post eum filius ejus Clotarius quondam Franpraecellentibus principibus Chrodoberto episcopo Parisiaco et domno Audomajore domus cum reliquis senioribus pacifico ordine, fatiente domna
Abbreviated transcription (Latin):
dotib ut filiam: iuuenib siue ad oles¬
centib. ut piam nutricem. Eratq
amabilis om̃ib: diligrns sacerdotes
ut patres. monachos ut fr̃es. pauꝑes
ut domesticos. prregrinos ut filios.
quia &. ipsa peregrina fuerat ample¬
xabatur. Uiduis. orphauis. & pupil¬
lis. subsidia uite ministrabat: ꝙ om̃ib
omnino debilib opem ferebat. Princi¬
pum honorem conseruabat: consilia¬
q corum congrua istinebat. Iuue¬
nes quoq ad religiosa. Etdia exercen¬
da. semꝑ commouebat: ac regi humili
am enim sub seculari habitu. xp̃o mi¬
nistrare cupiriis: frequentabat &rati¬
ourm. cocidie commendans se cum
lacrimis xp̃o regi cȩlesti. Cui ipse
rex pius copsulens. uixti fidem et
deuotionem eius ut plenius hec que¬
mente concęperat ꝑficeret: ueneraibi¬
lem uirum genesium abbatem ad suble¬
uanien ac insupplemento ad uitoru con¬
tulit. Percuius manus. ininistrans ipsa
sacerdotib &. pauꝑib: pascebat egenos.

Expanded text:
dotibus ut filiam, iuvenibus sive adolesdotibus ut filiam, iuvenibus sive adolescentibus ut amabilis omnibus, diligens sacerdotes ut patres, monachos ut fratres, pauperes ut domesticos, peregrinos ut filios, quia et ipsa peregrina fuerat, amplexabatur. Viduis, orphanis et pupillis subsidia vite ministrabat et omnibus omnino debilibus opem ferebat. Principum honorem conservabat consiliaque eorum congrua retinebat, iuvenes quoque ad religiosa studia exercenda semper commonebat ac Jam enim sub saeculari habitu Christo ministrare cupiens, frequentabat orationem, quotidie commendans se cum lacrymis Christo regi coelesti. Quam ipse rex pius consolans juxta fidem et devotionem eius, ut plenius haec quemente conceperat perficeret, venerabilem virum Genesium abbatem ad sublevamen ac in supplemento adiutorii tribuit, per cuius manus minisacerdotibus et pauperibus, pascebat egenos,
Abbreviated transcription (Latin):
reretur ad spiritalem. cęlestemq per¬
urnire sponsum. Seo ꝙ illud procul
dubio agebatur diuisa ꝑuidentia.¬
ut ipse eandem tune questram mini¬
me inueniret. quatinis ad coniugi¬
um sibi aliam sociaret. Quod post¬
quam isdem dux alteri uupsit: tan¬
dem Baltechildis puella. quesita &
inuenta. sto a predicto pricipe
minime est contae ta.Nutu uͦ
diuino facctun eẽ creditur: ut quȩ
principis iptias deuitauerot.¬
postea clodourum dagoberti quondam
regis filium. ui conugium acciperet. &.
merito humilitas ad altorem gradum
dum ministrum regis contempserat.
ad regis copulam ꝑueniret: atq ex
ipsa regalis ꝓgenies ꝓcederet. Quod
id̾o ꝑactum est sicut̾ om̃ib patet: ut¬
ipsa quȩ erat ex regali progeniȩ. regi¬
am funirret copulam. regalemq gig¬
iteret sobolem.
⁊ ipsa conlata sibi ado pruden¬
tie gr̃a uigilanti studio & regi
obtemperabat ut dño. &. prin¬
cipib se ostendebat ut matrem: sacer¬

Expanded text:
reretur ad spiritalem caelestemque perreretur ad spiritalem caelestemque pervenire sponsum. Sed et illud procul dubio agebatur divina ut ipse princeps ipsam tunc quaesitam minime inveniret, et sibi ad conjugium aliam sociaret. Et tquam idem dux alteram duxit, tandem Balthildis puella quesita et inventa, sed a predicto principe minime est contacta. Nutu vero divino factum esse creditur, ut, que principis nuptias devitaverpostea Clodoveum Dagoberti quondam regis filium in conjugium acciperet, ut meritum humilitatis ad altiorem gradum dum ministrum regis contempserat, ad regis copulam perveniret, atque ex ipsa regalis soboles procederet. Quod nunc peractum est, sicut omnibus patet, ipsa, quae erat ex regali progeniae, regiam sumeret copulam regalemque gigneret sobolem. 4. At ipsa, conlata sibi a Deo prudentiae gratia, vigilanti studio et regi obtemperabat ut domino et principibus se ostendebat ut matrem, sacer
Abbreviated transcription (Latin):
amabilis. honore congruo mnustrans
senorib ta ut de earum pedib calci¬
lauandum afferret: & utstimenta ea¬
rum festinanter pararet. Et boc absq
nrmure. bono & pio animo exerce
ne: iaxinia ei intersotias laus atq
anor ad creuit. Et iutantum felicem
faurã ꝓmeruit: ut ꝓmatrona quam
supradictus erchinoaldus princeps.
morte int̾uenta amiserat. cõplacius¬
set denuo eidem pͥncipi. baltechildẽ
honestissimam uirginem. inthoro ina¬
tronali sibi sociare. Quamrem com¬
ꝑtam iam illustrata diuina gr̃a uirgo
beata: latent̃ &. studiose. ab eius se sub¬
traxit asprctibus.
um itaq uocaretur ad principis
cubiculum: secreto se ut sagax
puella abscondit inangulo
domatis. subiectis sibi uilib pannicu¬
lis. ita ut nemo putaret illic aliquẽ
latere potuisse. Atq ut pruderis et
astuta uirgo. iamtune honores uanos
fugiens. & humilitatem ac castitatem
diligens: temptabat ut poterat huma¬
nu deuitare thorum: qua cinus nr̃e¬

Expanded text:
amabilis; honore congruo ministrans amabilis; honore congruo ministrans senioribus, ita ut de earum pedibus calcelavandum afferret, et vestimenta earum festinanter pararet. Et hoc absque murmurio bono et pio animo exercebne maxima ei inter sotias laus atque amor adcrevit, et in tantum felicem famam promeruit, ut pro matrona, quam supradictus Herchenoaldus princeps, morte interventa, amiserat, cumplacuisset denuo eidem Balthildem honestissimam virginem in thoro matronali sibi sotiare. Qua re conperta, iam illustrata divina gratia virgo beata, latenter se et studiose ab eius subtraxit aspectibus. Cum itaque vocaretur ad principis cubiculum, secreto se ut sagax puella abscondit in angulo domatis et superiecit se vilibus panniculis, ita ut nemo putaret, illic aliquem laterę potuisse. Atque ut A. vero utastuta virgo iam tunc honores vanos fugiens et humilitatem ac castitatem diligens, temptabat, ut poterat, humanum devitare thorum, quatinus me
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ margarita. atqͥ. a principe quodã
francoꝵ. uiroq clarissimo erchino aldo.
qui time palatium gubernabat. con¬
stat ec̃ recepta. ln cuuis ministerio.
ipsa adolescens ita decentissime conuer¬
sata ẽ: ut honrsta eius conuersatio. et
ad mirabilis conditio. tam prucipi.
quam & om̃ib eius ministris compla¬
ceret. Erat enim benigna animo.
& iorib om̃ib pudica: sobria. pru¬
dens & eauta. nulli machinans malũ.
Non leuis iurloquio: ñ presumptuosa
in uerbo. sed ei ucta oꝑa sua. honestissi¬
mo moderabatur ingenio. Clais̃ nãq
sanguine. licet alterius gentis seruiret
obsrquiis: ꝓgenita saxonum de mons¬
trabatur. Erat itaq forma corporis
grta. &. om̃i aspectu dixora: uultu
hilaris .&. incessu grauis. Taleniq se
in om̃ib ut eam decebat exhibuit:
ui instituit. ut sibi in eubieulo pocula
porrigeret: & ut pincerna houestis
babuit extollentiam:. sed pocius
inhumilitate fundata. omnibus
erat sius consodalib obȩdirus atqi

Expanded text:
i margarita atque a principe quodam Francorum viroque clarissimo Herchinoaldo, qui tunc palatium gubernabat, constat esse recepta, in cuius ministerio ipsa adolescens ita decentissimę conversata est, ut honesta eius conversatio et admirabilis conditio tam principi quam et omnibus eius ministris complaceret. Erat enim benigna animo et moribus omnibus pudica, sobria, prudens eNon levis in eloquio, non praesumptuosa in verbo, sed cuncta opera sua honestissimo moderabat ingenio. Claro namque sanguine, licet alterius gentis serviret obsequiis, progenita Saxonum demonstrabatur. Erat itaque forma corporis grata et omni aspectu decora, vultu hilaris et incessu gravis. Talemque se in oQuam instituit ut sibi in cubiculo pocula porrigeret, et ut pincerna honestissam habuit extollentiam, sed potius in humilitate fundata, omnibus erat suis consodalibus obediens atque
Abbreviated transcription (Latin):
cio: ne fortasse aliis p̾dicans. ipse reꝓb
efficiar. Qui diuine legis eruditione
preditus. dum alioaum ingliuuem
redarguit: cornu elefantes inuentrẽ
ferit. luuentrem quippe elefantes per¬
cusserat. cum dicebat. Multi ambu¬
lant quossepe dicebam uobis: nuns
autem et fbens dico. inunicos crueis
xp̃i. Quorum finis interitus. quorĩ
uerter ds̃ ẽ: &. gloria inconfusiotie ip¬
sorum. Et rupsum. Huius mõdi xp̃o
dño nonseruiunt. sed sud uentri.
Cormi suo igitur rinoceros iste. non iã
homines sedbestias ꝑcutit: quando
illa paulus doctrine sue fortitudine.
ne quaquã perimendos humiles imn¬
petit ͥ sed suꝑbos uentris cultores occi

Expanded text:
cio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus cio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Qui divinae legis eruditione praeditus, dum aliorum ingluviem redarguit, cornu elephantes in ventrem ferit. In ventrem quippe elephantes percusserat, cum dicebat: Multi ambulant, quos saepe dicebam vobis; nunc autem et flens dico, inimicos crucis Christi, quorum finis interitus, quorum deus venter est, et gloria in confusione ipsorum . Et rursum: Hujusmodi Christo Domino non serviunt, sed suo ventri . Cornu suo igitur rhinoceros iste non jam homines, sed bestias percutit, quando illa Paulus doctrinae suae fortitudine nequaquam perimendos humiles impetit, sed superbos ventris cultores occi
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe audiui a multis deuro hoc: qu̾anta
ĩmala scĩs tuis fecerit in ihedłm. Qui
tamen repente commutatus. ab hoste
p̃dicator efficitur: et incunctis mundi
partib. redemptoris sui nomen insinu¬
at. Supplicia ꝓueritate tolriat: pati
se quȩ irrogauerat exultat. Alos blan¬
dimentis uocat: alios ad fidtm terrorib
reuocat. Istis regnum policetur celes¬
tis patrie: ilis muatur igues gehenne
reccitudinis ꝑhuuilitatem trabit. atq
in omni latere admanum se sui rectoris
indiot: & tanta arte dei aream con¬
gregat. quanta illam prius elatione
uentilabat. Sedneq hoc abhorret a
panlo. quod rinoceros buxei coloris di¬
citur: et elefantoꝵ uentres cxii ferire
plubetur. Quia enim uiuere sub rigore
todia unius cuiusq uirtutis in uoluit.
Quid enum ꝑcolorri buxeum: nisi abs¬
tinentie pallor exprimitur: Cui ipse
se tenaciter ad herere testatur dicens.
Castigo corpus meum & seruituti subi¬

Expanded text:
"Domine, audiui a multis de uiro hoc, quanta "Domine, audiui a multis de uiro hoc, quanta mala sanctis tuis fecerit in Ierusalem." Qui tamen repente commutatus, ab hoste prtedicator efficitur, et in cunctis mundi partibus redemptoris sui nomen insinuat, supplicia pro ueritate tolerat, pati se quae irrogauerat exultat. Alios blandimentis uocat, alios ad fidem terroribus reuocat. Istis regnum pollicetur caelestis patriae, illis minatur ignes gehennae. rectitudinis per humilitatem trahit, atque in omni latere ad manum se sui rectoris inclinat. Et tanta arte Dei aream congregat, quanta illam prius elatione uentilabat. Sed neque hoc abhorret a Paulo, quod rhinoceros buxei coloris dicitur, et elephantorum uentres cornu ferire perhibetur. Quia enim uiutodia uniuscujusque virtutis inolevit Quid enim per colorem buxeum, nisi abstinentiae pallor exprimitur? Cui ipse se tenaciter adhaerere testatur, dicens: Castigo corpus meum, et servituti subji
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudue fiduciam d̾s habuit: quia
quanto illum crudelius dura sibi inferen¬
tem ꝑtulit: tanto pro se constantius tobe¬
rantem aduersa presciuit. Cui labores
etiam quos ipse uicarnr ꝑtulerat dere¬
liquit: quia conuersum illum. usq ad
imitationem proprir passionis traxit.
Unde et ꝑrundem rinocerotam dicitur.
Supplro ea que desunt passionum. xp̃i
in carne mra. De quo ad huc subditur.
Numquid credes ei. quod reddat sementẽ
tibi: et aream tuam congreget: Consi
deremus saulum quis furrit. cum ab ipsa
ad olescentia lapidantium aduitor existe¬
ret: cum alia eccłe loca uastaret. et accep¬
tis epłis uastanda alia peteret: cum mors
ei fidelium nulla sufficeret. sed semper
ad alioꝵ interitum. aliis extinctis anhe¬
laret: et profecto cognoscimus. quia
nullus tunc fidelium crederet: quod
ad iugum diuine formidinis. uim tan¬
te elationis inclinaret. Unde et anna¬
mias. uoce dominica hunc et post quam
conuersum audiuit: extimuit dicens:

Expanded text:
fortitudine fiduciam Deus habuit, quia quanto illum crudelius dura sibi inferentem pertulit, tanto pro se constantius tolerantem adversa praescivit. Cui labores etiam, quos ipse in carne pertulerat, dereliquit, quia conversum illum usque ad imitationem propriae passionis traxit. Unde et per eumdem rhinocerotem dicitur: Suppleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea . De quo adhuc subditur: Nunquid credes ei quod reddat sementem tibi, et aream tuam deremus paulum quis fuerit, cum ab ipsa adolescentia lapidantium adiutor existeret, cum alia Ecclesiae loca uastaret, et acceptis epistolis, uastanda alia peteret, cum mors ei fidelium nulla sufficeret, sed semper ad aliorum interitum aliis extinctis anhelaret; et profecto cognoscemus, quia tunc nullus fidelium crederet, quod ad iugum Deus suae fortitudinis feritatem elationis inclinaret. Unde et Ananias uoce dominica hunc et postquam conuersum audiuit, extimuit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
exeamus. Que enim merees est mor¬
tus corporib. et exeunte anuna disso¬
lutis. scłm reliquisse: Carendum est
eo: ꝑ contemptum eius. Nesciendum
est: ignoratione uolu ptatum suarum.
Moriendum ẽ nobis uito. dum non ei
inumius. Seit paulus iam non se sibi
uiurre dieens. Quod enim niuo iã
non ego iuuo. nunt autem mie xp̃e

Expanded text:
exeamus. quid enim mercis est, emorexeamus. quid enim mercis est, emortuis corporibus et exeunte anima dissolutis saeculum reliquisse? carendum est eo per contemptum eius. nesciendum est ignoratione uoluptatum suarum. moriendum nobis in eo est, dum non ei uiuimus. scit Paulus iam non se sibi uiuere dicens: quod enim uiuo, iam non ego uiuo, uiuit autem in me
Abbreviated transcription (Latin):
na patrimonia suam coherendum
diuisione quis innitit᷑. sorcem comino¬
dioris portionis appetere: quanto pro¬
pensiore cura. cęlestes hereditates debe¬
inus diligere: Centuplum dñs ꝓmit¬
tit: & centuplum non inȩternum. sed
inpresens. Eternoꝵ autem bonorum:
unmensa ꝙ infinita ẽ retributio. Cete¬
rum sub diffuntione centupli: presentiũ
mensura concluditur. Ego autem am¬
bigo. utrum hoc centuplum. petri ex¬
cesserit portio.
sprrandum nunc in hoc scło. re¬
lictis omnib scłi reb centuplũ.
minus est. Et enim nobis d̃s portio est:
qui ait. Et inhabitabo uihis. Patens dõ
est fides pectoris et ampla possessio:
ut in habitet & in ambulet. Sed qui
inhabitat & inambulatꝰ quid t̾cium
addidit: Et ero illorum d̃s. Fece
ꝓmissam nobis abeo portionem: ut si¬
mus dĩ habitatio. Et dum in nobis
ambulat. sit nobis ipse possessio si sełm
relinquamus. si posfessioni terrene
labiliq remuitiemus. si bereditatei
caducam respuauus: siuuentes de scło

Expanded text:
na patrimonia sua in cohaeredum divisione quis nititur sortem commodioris portionis appetere, quanto propensiore cura partem coelestis haereditatis deligemus? Centuplum Dominus promittit: et centuplum non in aeternum, sed in praesens. Aeternorum autem bonorum immensa et infinita retributio est: caeterum sub definitione centupli, praesentium mensura concluditur. Ego autem ambigo utrum hoc centuplum Petri excesserit portio. sperandum nunc in hoc saeculo, relictis omnibus saeculi rebus, centuplum munus est. Est enim nobis Deus portio, qui ait, Et inhabitabo iest fidelis pectoris et ampla possessio. ut inhabitet, ut ambulet. sed qui inhabitat, qui inambulat, quid tertium addidit? et ego ero illorum deus. ecce promissam nobis ab eo portionem, ut simus deo habitatio, et, dum in nobis ambulat, sit nobis ipse possessio, si saeculum relinquamus, si possessionis terrenae labi renuntiemus, si hereditatem caducorum respuamus, si uiuentes de saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
tantum afcritate restringitur. sed
quod magis sit mirabibe ad arandum
ligatur: ut non solum homines erude¬
litatis cormi non imprtat. sed eoꝵ etiã
refectioni seruiens. aratrum predicati¬
onis trahat. Ipse quippx de euangeli¬
zantibus. quasi de arantib dicit. Debrt
enun inspr qui arat ararr. et qui tritu¬
rat. inspr fructus ꝑcipiendi.
Ui igitur tremenda prus fide¬
libus irrogaurrat. & profide
post modum flagella librnter
portat: qui scriptis etiam rplis humilis
ac despectus predicat. quod dudum
terribilis impugnabat. ꝓfecto beux
ligatus sub aratro desudat ad segetẽ:
re Dequo recte dicitur. Aut con¬
scilicet dñs quoriidam mentes intra¬
uerat: qui illum ueraciter humani
generis redemptorem credebant. Qui
tamen cum nequaquam a pristina ob¬
seruatione recederent: cum dura litte¬
re predicamenta custodirent. eis pre
dicator egregius dicit. Si circumda¬
mini: xp̃c uobis nichil ꝓderit. Qui
gͦ in humili mente fidelium. legis du¬

Expanded text:
tantum a feritate restringitur, sed tantum a feritate restringitur, sed quod magis sit mirabile, ad arandum ligatur: ut non solum homines crudelitatis cornu non impetat, sed eorum etiam refectioni seruiens, aratrum praedicationis trahat. Ipse quippe de euangelizantibus quasi de arantibus dicit: "Debet enim in spe qui arat, arare, et qui triturat, in spe fructus percipiendi." Qui ergo tormenta prius fidelibus irrogauerat, et pro fide postmodum flagella libenter portat: qui scriptis etiam epistolis humilis ac despectus pruedicat: qui dudum terribilis impugnabat, profecto bene ligatus sub aratro desudat ad segetem, r. De quo recte dicitur: "Aut conscilicet Dominus quorumdam mentes intrauerat, qui illum ueraciter humani generis redemptorem credebant. Qui tamen cum nequaquam a pristina obseruatione recederent, cum dura litterae praedicamenta cusdicator egregius dicit: Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit . Qui ergo in humili mente fidelium legis du
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ꝓstratus interram respondit. Quis
es dñe: Cui ilico dicitur. Ego sum ihe
nar arenus: quem tu ꝑsegurris. Uirgo
nimirum rinoceroti sinum suum ape¬
ruit: cum saulo incorrupta dĩ sapientia
in caruationis suȩ misterium. de celo
loquendo pate fecit. Et fortitudinem
suam rinoceros ꝑdidit: quia prostratus
numi. omẽ quod suꝑbum tumebat a¬
misit. Quidum sublato oculorum
lumine. ad ananiam mianci ducitur.
patet iam rinocerus iñt quib ioris dĩ
astringitur: quia uiaelicet uno intem¬
porr. cęcitate. p̃dicatione. baptisinate
ligatur. Qui itiam addĩ presepe itio
ratus ẽ: quia ruminare uerba eugli
dedignatus non ẽ. Nit tnum. Ascendi
hirr osolimam cumbarnaba assumpto
et tito. ascendi autem scdm reursatio¬
irem: & contuli cum illis exgłium.
t qui prius ieuinus audierat. durun
ẽ tͥ contra stimulum calcitrare: mura
ex uerbi pabulo uires optinuit. et cal¬
cem suꝑbix amisit. Loris quoq dei ñ

Expanded text:
Qui prostratus in terra respondit: "Quis Qui prostratus in terra respondit: "Quis es, Domine?" Cui illico dicitur: "Ego sum Iesus Nazarenus quem tu persequeris." Virgo nimirum rhinoceroti sinum suum aperuit, cum Saulo incorrupta Dei sapientia incarnationis suae mysterium de caelo loquendo patefecit. Et fortitudinem suam rhinocerotus perdidit, quia prostratus humi, omne quad superbum tumebat amisit. Qui dum sublato caelorum lumine, manu ad Ananiam ducitur, patet iam rhinocerus iste quibus Dei loris astringitur, quia uidelicet uno in tempore caecitatis praedicationis baptismate ligatur. Qui etiam ad Dei praesepe ligatus moratus est, quia ruminare uerba Euangelii dedignatus non est. Ait enim: "Ascendi Ierosolymam cum Barnaba assumpto et Tito. Ascendi autem secundum reuelationem, et contuli cum illis Euangelium." Et qui prius ieiunus audierat: "Durum est tibi contra stimulum calcitrare?" miratis pressus ex uerbi pabulo uires obtinuit, et calcem superbiae amisit. Loris quoque Dei non
Abbreviated transcription (Latin):
uros mros ingenere meo: ab undanti¬
us emulator existens. paternarum
mearum traditionum. Huius autẽ
rinocerotis fortitudinem. omnis uena¬
tor extimuit: quia sauli seuitiam unꝰ¬
ꝗuisq predicator ex pauit. Scriptũ
namq ẽ. Saulus autem adhuc spa¬
rins minarum et cedis indiscipͥulos.
accessit ad principem sacerdotum. et
petut ab eo epłas indamascum ad sy¬
nagogas: ut si quos inuxnisset huius
mȩ iuros ac imulieres: uiuctos ꝑdu
xeret unherłm. Cum flatus nare
reddendus trabitur: inspiratio uo¬
tes interfecerat. absentes querebat. Srd
ecce omnis ante illum urnator abscondit᷑
omnis homo id est rationale sapiens. opi
mone timoris rius effugatur. Ut ergo
hunc rinocerotam capiat: simim suum
uirgo. id secretum suum. ipsa ꝑse ur
uiolata uicarnt dĩ sapientia expandit
Scriptum quippr ẽ. quod cum damas¬
cum ꝑgeret. subito circumfulsit illũ
die mroia lux decelo: et uox facta est
dicens. Saule saule: quid me ꝑsequeris.

Expanded text:
neos meos in genere meo, abundantineos meos in genere meo, abundantius mearum traditionum." Huius autem rhinocerotis fortitudinem omnis uenator extimuit, quia Sauli saeuitiam unusquisque predicator expauit. Scriptum ap. IX. Saulus autem adhuc spirans minarum, et caedis in discipulos Domini, accessit ad principem sacerdotum, et petiit ab eo epistolas in Damascum ad synagogas: ut si quos invenisset hujus viae viros, ac mulieres, vincceret in Jerusalem . Cum flatus nare reddendus trahitur, inspiratio votes interfecerat, absentes quaerebat. Sed ecce omnis ante illum venator absconditur, omnis homo, id est ranione mortis eius effugatur. Ut ergo hunc rhinocerotem capiat, sinum suum uirgo, id est secretum suum, ipsa per se inuoluta carne Dei sapientia expandit. Scriptum quippe est quod cum Damascum pergeret, subito circumfulsit eum die media lux de caelo, et uox facta est, dicens: "Saule, Saule, quid me persequeris?"
Abbreviated transcription (Latin):
cerotes extiterunt: quot contra prediꝰ¬
canienta ueritatis delegis oprrib. sin¬
gulari & fatua elatione confisi sunt.
Brato igitur iobꝰ scẽ eccłȩ typum tenenti
dicitur. Numquid uolet riuoeerus
illum singulari corni extolli conspicio.
et tamen mͥ cum uoluero protinus
subdo: Sed noc inelius ostendimus.
si dr genere ad speciem transeamus.
lle ergo ex hoc populo
it priꝰ insuꝑbia. & post modum pre¬
cipuuis testis inhumilitate: nobis ad
mrdium paulus ducatur. Qui dum
contra dm̃ se quasi de custodia legis
nesciens extulit: cornu innare gesta¬
uit. Uude & hoc ipse naris cormii. ꝑ
inimilitatem post modum inelinans
dicit. Qui prius fui blasphemus et
ꝑsecutor & contumeliosus. sed miseri¬
ordiam consecutus sum. quia igno¬
rans feci. Innare cornu gestabat: qui
placiturum se dõ de crudelitate con¬
fidebat. sicut ipse post modum semet¬
ipsum redarguens dicit. Et ꝓficie¬
bam in iudaismo. supra multos coeta¬

Expanded text:
cerotes extiterunt, quot contra praedicerotes extiterunt, quot contra praedicationem ueritatis de legis operibus gloriati, et fatua elatione confisi sunt. Beato igitur Iob Ecclesiae typum tenenti dicitur: "Numquid uolet rhinoceros illum singulari cornu extolli conspicio; et tamen mihi, cum voluero, protinus subdo. Sed hoc melius ostendimus, si de genere ad speciem transeamus. Ille ergo ex hoc populo et primus in superbia, et postmodum praecipuus testis in humilitate nobis ad medium Paulus deducatur, qui, dum contra Deum se quasi de custodia legis nesciens extulit, cornu in nare gestavit. Unde et hoc ipsum naris cornu per humilitatem postmodum inclinans dicit: Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci . In nare cornu gestabat, qui placiturum se Deo de crudelitate confidebat, sicut ipse postmodum semetipsum redarguens dicit: Et proficiebam in judaismo supra multos coaeta