comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
opprimet portas: quia hȩc erunt in
medio terrȩ in medio popłoꝵ. In con¬
summatione mundi. p̃teritarũ dili¬
tiarũ recordatio erit materia crucia¬
tuũ. Unde & diues ille in coniuiuio
purpuratꝰ qui receꝑat bona sua in ui¬
ta sua. el euans oculos suos de inferno.
lazarũ cernit in requie. & dñs increpans
diuites & luxuriosos atq ridentes: lo
qui nc̃ saturati estis: qm̃ esurietis. Ue
bitis. Quando gͥ fuerit resurrectio
mortuoꝵ. & iudicii aduenerit dies :
tunc lugebit uinũ atq uindemia de
qua moyses loquit᷑. de uinea sodomo¬
rũ uinea eorũ. ꝓpago eorũ de gomor¬
ra. Uua eorũ uua fellis: botrus ama¬
ritudinis eorũ. Furor draconũ uinũ

Expanded text:
quia haec erunt in medio terrae, in medio populorum. In consummatione mundi, praeteritarum deliciarum recordatio erit materia cruciatuum. Unde et dives ille in convivio purpuratus, qui receperat bona sua in vita sua, elevans oculos suos de inferno, Lazarum cernit in requie . Et Dominus increpans divites et luxuriosos atque ridentes, loqqui nunc saturati estis, quoniam esurietis. Vae bitis . Quando igitur fuerit resurrectio mortuorum, et judicii advenerit dies, tunc lugebit vinum atque vindemia, de qua Moyses loquitur: De vinea Sodomorum vinea eorum, propago eorum de Gomorrha. Uva eorum uva fellis, botrus amar
Abbreviated transcription (Latin):
xit orbis: infirmata ÷ altitudo popłi
terrȩ. & t̾ra interfecta. ẽ. ab habitatori¬
orbis. luxer̃ excelsi terrȩ: terra autem
egit impie. ꝓpt̃ habitatores suos. Deus
suꝑbis resistit: humilib dat gratiam.
Unde pͥma sententia est contra eos qui
excelsi st̃ terrȩ. ut infirment᷑ uniuersa
quȩ nc̃ fortia sc̃. ꝓpt̃ eos qui sanguinẽ
sanguini miscuer̃. & in morẽ sangui¬
nis abel interfectorũ cruorẽ ad dñm
clamare fecer̃. Quia transgressi st̃¬

Expanded text:
altitudo populi terrae, et terra interfecta est ab habitatoriorbis, luxerunt excelsi terrae, terra autem egit impie propter habitatores suos. Deus superbis resistit, et humilibus dat gratiam . Unde prima sententia est contra eos, qui excelsi sunt terrae, ut infirmentur universa quae nunc fortia sunt propter eos qui sanguinem sanguini miscuerunt, et in morem sanguinis Abel, interfectorum cruorem ad Deum clamare fecerunt . Quia transgressi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hoc maledictio uorabit terrã: quia
peccatores habitatores st̃ terrę. Id eo
pauꝑes erunt babitatores t̾rȩ : & dimit¬
tent᷑ homines pauci. Audiant iudei qͥ
se solos accepisse legẽ dñi gloriant᷑. qͦd
uniuersȩ primũ gentes tõtusq orbis
naturalẽ acceꝑit legẽ. &e id circo postea
lex data sit ꝑ morsen. quia pͥma lex dis¬
sipata ÷ de qua apłs loquit᷑. Cũ enĩgen¬
tes quȩ ñ habent legẽ. naturaliter ea
quȩ legis st̃ faciunt isti legẽ non haben¬
tes ipsi sibi sunt lex: qͥ ostendunt opus
legis scriptũ in cordib suis. Qui gͥ has
leges obseruauerint premia conseq̃n¬
tũr : qui neglexerint eas sustinebunt
quȩ nc̃ sermo ꝓpheticus cõminat᷑. Et
quomꝰ in pͥncipio benedix̃ ds̃ om̃i crea¬
turȩ quã fecerat: sic in consũmatione
mundi maledicet his qui terreni sunt.
& ñ fuerunt peregrini sed habitatoreᷤᷤ
terrȩ. & in ea peccauer̃. quia obliti con¬
ditionis suȩ. contra se mutuo furore

Expanded text:
am, quia peccaverunt habitatores ejus: ideo pauperes erunt habitatores terrae, et dimittentur homines pauci. Audiant Judaei, qui se solos legem accepisse Domini gloriantur, quod universae primum gentes totusque orbis naturalem acceperit legem, et idcirco postea lex data sit per Moysen, quia prima lex dissipata est. De qua Apostolus loquitur: Cum enim gentes, quae quae legis sunt faciunt: isti legem non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis . Qui igitur has leges observaverint, praemia consequentur: qui autem neglexerint eas, sustinebunt quae nunc sermo propheticus comminatur. Et quomodo in principio benedixit Deus omni creaturae quam fecerat : sic in consummatione mundi maledicet his qui terreni sunt, et non fuerint peregrini, sed habitatores terrae, et in ea peccaverint; qui obliti conditionis suae, contra se mutuo furore
Abbreviated transcription (Latin):
bitur laqueo. lacoc. Ue p̃uaricatorib
qui p̃uaricant᷑ legẽ. timor. & fouea. &:
la queus suꝑ uos qui habitatis terrã.
Et erit qͥ fugerit timorẽ cadet in fo¬
ueã : & qui exierit de fouea capietur
laqueo. Hȩc ẽ. causa luctus & gemitus
mei ꝓpt̃ quã scđo dixi secretũ meũ mͥ
secretũ meũ mͥ: quia om̃s p̃uaricati st̃
legẽ dĩ. Ꝙnequa quã dñi pęna differ¬
tur nec futura p̃dicit᷑ sed imminet:
& habitatores terrȩ captos tenet.
Cumq se putauerint fugisse ex alio in¬
cident in aliud: ⁊ quocũq se uerterint
Timpendentẽ iram dĩ ñ euadent. Quia ca¬
tharacte de excelsis aꝑte st̃. &e concutien¬
Itur fundam̃ta terre. Confractione con¬
fringet᷑ terra: contritione conteret᷑ t̃ra.
Cõmotione cõmouebit᷑ t̾ra: agitatione
agitabit᷑ t̾ra sic̃ ebrius. & auferet᷑ quas

Expanded text:
atoribus qui praevaricantur legem. Timor et fovea et laqueus super vos qui habitatis terram. Et erit, qui fugerit timorem, cadet in foveam, et qui exierit de fovea, capietur laqueo. Haec est causa luctus et gemitus mei, propter quam secundo dixi, secretum meum mihi, secretum meum mihi: quia omnes praevaricati sunt legem Dei, et nequaquam Domini poena differtur, nec futura praedicitur, sed imminet, et habitatores terrae captos tenet. Cumque se putaverint fugisse, ex alio incident in aliud, et quocumque se verterint, impendentem iram Domini non evadent. Quia cataractae de excelsis apertae sunt, et concutientur fundamenta terrae. Confractione confringetur terra, contritione conteretur terra, commotione commovebitur terra. Agitatione agitabitur terra sicut ebrius, et auferet
Abbreviated transcription (Latin):
ius liber. ad
ceptã interp̃¬
tationẽ reuer¬
ticur : & historiã
e tropologiam
iuxta utrãq editi¬
onẽ pariter disserit. Quȩ si longua tͥ
udebunt᷑ o uirgo xp̃i eustochiũ. non
mͥ imputes sed scripturȩ sc̃ȩ difficultati
p̃cipueq isaiȩ ꝓpħȩ qui tantis obscuri¬
tatib inuolutus ÷. ut p̃magnitud ine rei
breuẽ explanationẽ putem. quȩ ꝑse
longa . ẽ. Certe nos studiosis scribimꝰ :
& scãm scripturã scire cupientib:. non
fastidiosis & ad singula nausiantibus.
Qui si flum̃ eloquentię &e concinnas
declamationes desiderant: legant cul¬
liũ. quintilianũ. Gallionẽ. Gabinianũ.
tullianũ. minutiũ. arnobiũ. lactanti¬
um. hylariũ. Nobis ꝓpositũ. ẽ. isaiã
ꝑ nos intelligi. & nequaquã sub isaiȩ
occasione nr̃a uerba laudari. Ecce
habitatores eius. Et erit sic̃ popłs sic sa¬
cerdos. Et sic̃ seruus: sic dñs eiꝰ. Et sic̃
ancilla : sic dña eiꝰ Sic̃ emens: sic ille qͥ

Expanded text:
iber, ad coeptam interpretationem revertitur, ut et historiam et tropologiam juxta utramque editionem pariter disserat. Quae si longa tibi videbitur, o virgo Christi Eustochium, non mihi imputes, sed Scripturae sanctae difficultati, praecipueque Isaiae prophetae, qui tantis obscuritatibus involutus est, ut prae magnitudine rei, brevem explanationem putem, quae per se longa est. Certe nos studiosis scribimus, et sanctam Scripturam scire cupientibus, non fastidiosis, et ad singula nauseantibus. Qui si flumen eloquentiae, et concinnas declamationes desiderant, legant Tullium, Quintilianum, Gallionem, Gabinianum, ianum, Minutium, Arnobium, Lactantium, Hilarium. Nobis propositum est Isaiam per nos intelligi, et nequaquam sub Isaiae occasione nostra verba laudari. Cap. habitatores ejus: et erit sicut populus, sic sacerdos: et sicut servus, sic Dominus ejus: sicut ancilla, sic d
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ habet p̾hariau & reglau.
qđ potest interp̃tari ce eius & suam:
ut seraphim uxta hebrȩi sermonis
ambiguitatẽ. & faciem p̾edesq dĩ &
suam faciem ac pedes operire dicant᷑.
Inseptua gesimo nono psalmo legimꝰ.
qui sedes suꝑ cherubun manifestare.
qui in lingua nr̃a interp̃tant᷑ scien¬
tiȩ multitudo. Unde & dñs in aurigȩ
modũ. suꝑ cherubim aꝑte sederẽ
ostenditur: seraphim autẽ pret̃ hunc
locum inscripturis canonicis alibi
legisse me nescio. Qui stare dicunt᷑
sũꝑ templũ. uł in circuitu dñi. Ergo
errant qui solent in p̃cibus dicere
qui sedes suꝑ cherubim & seraphim:
qđ scriptura ñ docuit. Seraphim aut̃¬

Expanded text:
scriptum habetur PHANAU et REGLAU , quod potest interpretari et ejus, et suam: ut Seraphim juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, et faciem pedesque Dei, et suam faciem ac pedes operire dicantur: In septuagesimo nono psalmo legimus: Qui sedes super Cherubin manifestare : qui in nostra lingua interpretantur scientiae multitudo. Unde et Dominus in aurigae modum super Cherubim aperte sedere ostenditur. Seraphim autem praeter hunc locum, in Scripturis Canonicis alibi legisse me nescio, qui stare dicuntur super Templum, vel in circuitu Domini. Ergo errant qui solent in precibus dicere: Qui sedes super Cherubim et Seraphim, quod Scriptura non docuit. Seraphim aut
Abbreviated transcription (Latin):
plurali numero appellant᷑. & singula¬
ri seraphim: sicut cherubim. & cheru¬
bim. Qđ aut̃ altare sub quo animae
martirũ sunt uideat᷑ in cęlo: ioħes in
apocalipsi loquit᷑. Et calculus iste
qui a solis septuaginta aNopar idest¬

Expanded text:
plurali numero appellantur, et singulaplurali numero appellantur, et singulari Seraph: sicut Cherubim, et Cherub. Quod autem altare sub quo animae martyrum sunt, videantur in coelo, et Joannes in Apocalypsi loquitur : et calculus iste qui a solis
Abbreviated transcription (Latin):
ore peccatoriᷤ. Hoc aut̃ dicimꝰ non quo
istũ talem fuisse doceamꝰ sed quo ipse
pro humilitate & immundus tantũ
labiis indignũ se dĩ laude fateatur.
Et uolauit ad me unꝰ de seraphim ⁊ in
manu eiꝰ calculus quẽ forcipe tulerat
de altari: & tetigit os meũ. & dix̃. Cȩce
tetigit hoc labiã tua & auferet᷑ iniqͥ¬
tas cua. & peccatũ tuũ mundabitur.
Uolauit uł missus. ẽ. unꝰ de seraphum
qui interp̃tat᷑ incendens ut propħae
labia purgaret immunda. & pruna
uł calculo quẽ de altari tulerat excõ¬
queret. Multi aut̃ putant duos esse
seraphim qͥ clamabat alt̾ ad alterũ.
cũ & de plurib possint singłi clama¬
re adsingulos: & lxx. editio magis sig¬
nificet plurimos. qui interp̃tatĩ sunt̃
seraphim stabant in circuitu eius: qđ
si duob diceret᷑. non in circuitu sed ex
utraq parte dixissent. Et hoc conue¬
nit angeloꝵ multitudini: quȩ in dei
ministerio p̃parata. ẽ. Seraphim aut̃

Expanded text:
ore peccatoris. Hoc autem dicimus non quod ore peccatoris. Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immundis tantum labiis indignum se Dei laude fateatur. « Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari, et tetigit osiniquitas tua, et peccatum tuum mundabitur. Volavit, vel missus est unus de Seraphim, qui interpretatur incendens, ut Prophetae labia purgaret immunda, et pruna vel calculo, quem de altari tulerat, excoqueret. Multi autem putant, duos esse Seraphim, quia clamabat alter ad alterum, cum et de pluribus possint singuli clamare ad singulos; et LXX editio magis significet plurimos, qui interpretati sunt, Seraphim stabant in circuitu ejus. Quod si de duobus diceretur, non in circuitu, sed ex utraque parte dixissent. Et hoc convenit Angelorum multitudini, quae in Dei ministerium praeparata est. Seraphim autem
Abbreviated transcription (Latin):
eius. terrã & cinerẽ esse se dix̃: &isai¬
as iuixta .lxx. interp̃tes se cõpunctũ
esse testatur: ñ ob alia crimina. sed
conscientia quȩ tantũ insermone
peccauit. ñ suo uitio sed societate po¬
puli habentis polluta labia: cũ quo
loqui sepissime cogebat᷑. Ex qͦ osten¬
ditur noxiũ esse uiuere cũ peccatori¬
bus.Qui enĩ tangit picem: inquinabit᷑.
Sed quia in hebrȩo legimꝰ ue michi qr
tacui: plangit se ꝓpħa quod ñ fuit
dignus laudare dñm sabaoth cũ sera¬
phim. qđ angelicas fortitudines in¬
telligimꝰ. Non fuit aut̃ ausus lauda¬
re dñm. quia labia habebat immunda:
& ꝓptea labia habebat ĩmunda: qͥa
cũ peccatore popło uersabatur. Uel
certe ita intelligendũ quia tacui. &
ñ audacter oriam regem impium
corripui. ideo labia mea immunda st̃.
& laudes dñi cũ angłis cantare ñ audeo:
ne mͥ dicat᷑. quare tu enarras iustitia ᷤ
meas. & assumis testam̃tũ meũ ꝑ os
tuũ: Non ÷ enĩ pulchra laudatio in

Expanded text:
ejus, terram et cinerem esse se dicit et Isaias juxta LXX Interpretes compunctum se esse testatur, non ob alia crimina, sed conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim tangit picem, inquinabitur ab ea . Sed quia in Hebraeo legimus: Vae mihi, quia tacui, plangit se Propheta, quia non fuerit dignus laudare Dominum Sabaoth, cum Seraphim, quos Angelicas fortitudines intelligimus. Non fuit autem ausus laudare Dominum: quia labia habebat immunda. Et propterea labia habebat immunda, quia cum peccatore populo versabatur. Vel certe ita intelligendum: Quia tacui, et non audacter Oziam impium regem corripui, ideo labia mea immunda sunt, et laudes Domini cum Angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ? Non
Abbreviated transcription (Latin):
pli monstrat᷑ incendiũ. Prius enĩ euan¬
geliũ saluatoris in toto orbe p̃dicatũ
est. & post quadraginta duos annos
dominicȩ passionis capta ierłm. tẽ¬
plũq succensũ. ẽ. ludei putant tem¬
plũ impletũ fumo. tymiama signi¬
ficare. id .ẽ. incensũ: & ꝑ hoc aduentũ
diuinȩ maiestatis. Et dixi. Uae micͥ
quia tacui. quia uir pollutus labus¬

Expanded text:
pli monstratur incendium. Prius enim Evanpli monstratur incendium. Prius enim Evangelium Salvatoris in toto orbe praedicatum est, et post quadraginta duos annos Dominicae passionis, capta Jerusalem, Templumque succensum est. Judaei putant Templum impletum fumo, thymiama significare, id est, incensum, et per hoc adventum divinae majestatis. Et dixi: Vae mihi quia tacui, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. esse doceamꝰ. Quidã latinorũ. du¬
os seraphim uetus ⁊ nouũ instrum̃tũ
intelligunt. Quod tam̃ de p̾senti scło
loquit᷑. Unde & sex alas habere dicit᷑.
& faciem dĩ pedesq uelare. & certãtim
proferre testimoniũ ueritatis.⁊ om̃e
qđ clamat trinitatis sacram̃ta mons¬
trare. ⁊ mirari ad inuicẽ quod dñs sa¬
usq ad mortẽ. & mortẽ crucis: & ne¬
quaquã ut prius cęlestia eũ tantũ
sed & terrena cognoscant. Et cõmota
sunt suꝑ liminaria cardinũ auoce
clamantis: ⁊domus impleta ÷ fumo
clamantib seraphim. & in tota terra
trinitatis misteriũ p̃dicantib qͣndo
passionẽ dñi saluatoris terra uniuersa
cognouit. statim commotũ est siue
sublatũ suꝑliminare templi: & om̃s
illiꝰ cardines concider̃. impleta salua¬
toris cõminatione dicentis: relinq̃¬
tur. uobis domus ur̃a deserta. Et
quã pulcher ordo uerborũ. postquã
xiuis. ẽ. oculis: uł certe ꝑ fumũ tem¬

Expanded text:
ue descendere. Quidam Latinorum duos seraphim, vetus et novum Instrumentum intelligunt, quod tantum de praesenti saeculo loquitur. Unde et sex alas habere dicuntur, et faciem Dei pedesque velare, et certatim proferre testimonium veritatis, et omne quod clamant Trinitatis sacramenta monstrare, et mirari adinvicem quod Dominus Sausque ad mortem, mortem autem crucis , et nequaquam ut prius coelestia eum tantum, sed et terrena cognoscant. Et commota sunt superliminaria cardinum a voce clamantis, et domus impleta est fumo. Clamantibus Seraphim, et in tota terra Trinitatis mysterium praedicantibus, quando passionem Domini Salvatoris terra universa cognovit, statim commotum est, sive sublatum liminare Templi, et omnes illius cardines conciderunt, impleta Salvatoris comminatione, dicentis: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Et quam pulcher ordo verborum. Postquam xius est oculis. Vel certe per fumum Tem
Abbreviated transcription (Latin):
siue comburentes: iuxta illud quod
alibi legimꝰ. Qđ facit angelos suos
sp̃s. ⁊ ministros suos ignẽ urentem.
pit: nonne om̃s inquit ministri st̃
sp̃s in ministeriũ missi.ꝓpt̃ eos qui
hereditatẽ accepturi sunt salutis:
Daniel quoq cum inhabitu regnan¬
tis dñm descripsiss& : adiecit. milia
miliũ ministrabant ei: & decies cen
tena milia assistebant ei. In seraphĩ
exparte ostendit᷑ exparte celatur.
Faciem enĩ & pedes eius oꝑiunt: qͥa
& p̃terita ante mundũ. & futura
post mundũ scire ñ possumꝰ. sed
media tantũ quȩ in sex dieb facta
sunt contemplam᷑. Nec mirũ hoc de
seraphim credere. cũ & apłi saluatorẽ
credentib aꝑiant. infidelib abscon¬
dant: & uelũ ante arcam fuerit testa¬
m̃ti. Alas quoq habere dicunt᷑ ꝓpt̃
uelocitatẽ & in cuncta discursũ: siue
quia semꝑ in altiorib commorant᷑.

Expanded text:
sive comburentes, juxta illud quod alibi legimus: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem .pit: Nonne omnes, inquit, ministri sunt spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem accepturi sunt salutis ? Daniel quoque cum in habitu regnanDominum descripsisset, adjecit: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assisteex parte ostenditur, ex parte celatur. Faciem enim et pedes ejus operiunt, quia et praeterita ante mundum, et futura post mundum scire non possumus; sed media tantum quae in sex diebus facta sunt, contemplamur. Nec mirum hoc de Seraphim credere, cum, et apostoli Salvatorem credentibus aperiant, infidelibus abscondant: et velum ante Arcam fuerit Testamenti . Alas quoque habere dicuntur, propter velocitatem, et in cuncta discursum: sive quia semper in altioribus commorantur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ambulat suꝑ pennas uentorum.
uere uentus uixta fabulas poetarũ
& pictorũ licentiã pennas habere
testatur: sed celerem in cuncta discur¬
sum. Et singuli senas alas quia de
fabricationẽ tantũ mundi. & p̃sen¬
tis scłi nouimus. Qđ aut̃ clamat alt̃
ad alterũ uł iuxta hebrȩos iste ad
istum. id .ẽ unus ad unũ inuicem se
nitatis demonstrent. Et nequaquã
templũ iudȩorũ sicut prius. sed om¬
nem terrã illiꝰ gła plena. ẽẽ. testent᷑:
qui ꝙ nr̃a salute dignatus ÷ humanũ
corpus assumere. ad terrasq descen¬
dere. Deniq & moy si ͤ ꝓ ad orato ui¬
Propitius ero illis. ueruntam̃ uiuo ego
& uiuit nom̃ meũ: quia implebit᷑ gła
Unde & angłi clamant pastorib gła
in excelsis dõ: & suꝑ terrã pax in homi

Expanded text:
Qui ambulat super pennas ventorum , vere ventos, juxta fabulas poetarum et pictorum licentiam, pennas habere testatur; sed celerem in cuncta discursum. Et singuli senas alas; quia de fabricatione tantum mundi et praesentis saeculi novimus. Quod autem clamant, alter ad alterum, vel, juxta Hebraeos, iste ad istum, id est, unus ad unum, invicem se vinitate demonstrent: et nequaquam Templum Judaeorum, sicut prius, sed omnem terram illius gloria plenam esse testentur, qui pro nostra salute dignatus est humanum corpus assumere, ad terrasque descendere. Denique, et Mosi, cum pro adorato viPropitius ero illis, verumtamen vivo ego et vivit nomen meum, quia implebitur gloUnde et angeli clamabant pastoribus, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax h
Abbreviated transcription (Latin):
saturabunt᷑ ligna dñi. & cedriliba¬
ni quas tu plantasti ibi aues nidi¬
ficabunt: & int̾ cętera ligna etiam
cedri ad laudes dñi puocant᷑. & in
aduentu saluatoris quando omneᷤᷤ
arbores & ligna campi applaudenł
ramis sus. scriptũ sit. ponã in t̾ra
inaquosa cedrum. & buxũ. & cłpres¬
sum. & pinũ. & nunc diem dñi suꝑ¬
suꝑ cedros libani sermo ꝓpheticus
cõminet᷑.⁊ hoc dicendũ est quod ex
eodẽ genere hominũ alii subliment᷑
ad regnũ. alii detrabant᷑ adpęnã.
Et cedri libani quȩ propt̃ suꝑbiam
conterunt᷑. eligantur cũ boni odoris
fuerint. & cũ apło dixerint: xp̃i bo¬
nus odor sumꝰ. & suꝑ om̃s montes ex
celsos. & suꝑ om̃s colles eleuatos. Sic̃
inbona parte ꝓ uarietate uirtutum
montes appellant᷑ & colles: sic inter
impios ꝓ diuersitate uitioꝵ & maxi¬
mȩ suꝑbiȩ alii montes st̃. alii colles.
suꝑ quos erit dies dñi : de quib in

Expanded text:
Saturabuntur ligna Domini, et cedri LibaSaturabuntur ligna Domini, et cedri Libani, quas tu plantasti: ibi passeres nidificabunt ; et inter caetera ligna etiam cedri ad laudes Domini provocentur: et in adventu Salvatoris, quando omnes arbores, et ligna campi applaudent ramis suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum et pinum : et nunc diem Domini super cedros Libani sermo propheticus comminetur? hoc dicendum est, quod ex eodem genere hominum, alii sublimentur ad regnum, alii detrahantur ad poenam, et cedri Libani, quae propter superbiam conterentur, eligantur, cum boni odoris fuerint, et cum Apostolo dixerint: Christi bonus odor sumus . Et super omnes moncelsos, et super omnes colles elevatos. Sicut in bonam partem pro varietate virtutum, montes appellantur et colles: sic inter impios pro diversitate vitiorum, et maxime superbiae, alii montes sunt, alii colles, super quos erit dies Domini, de quibus 40
Abbreviated transcription (Latin):
Uox dñi conterentis cedros: conteret
dñs cedros libani: & cõminuet eas
quasi uitulũ libani &̾ in tricesimo
sexto. Uidi impiũ suꝑ exaltatũ. &
eleuatũ quasi cedros libani : & tran¬
siui & non erat. & quesiui eũ & non
est inuentus locus eius. Quercus qͦq
basan quas aquila denac. simmaeꝰ
tati sunt glandiferas noiuimus. quȩ
& si fecerint fruccus : porcorũ sunt
alim̃ta non hominũ. Basan: regio ÷
arabiȩ. cui imꝑauit og. qui appel¬
latus .ẽ. rex basan: & interp̃tatur
aicxi Nn idest ignominia. quã si
confessionẽ transferre uoluerimus
magis cyroxCIN. id est babilonẽ sig¬
nificat quã basan. Suꝑ om̃s gͦ qui eri¬
gunt᷑ insuꝑbiam. & faciunt oꝑa igno¬
miniȩ atq in cęno libidinũ uolutan¬
tur: dñi undicta consurget. Quod
si prudens lector quęsierit cur in
templo dm̃i cedrina ligna sint posi¬
ta. & in centesimo tercio psalmo le¬
gamus uixta hebraicam ueritatem.

Expanded text:
Vox Domini conterentis cedros: conteret Vox Domini conterentis cedros: conteret Dominus cedros Libani, et comminuet eas quasi vitulum Libani . Et in tricesimo sexto psalmo: Vidi impium exaltatum et elevatum quasi cedros Libani, et transivi, et non erat, et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus . Quercus quoque Basan, quas Aquila δρύας, Symmachus, tati sunt, glandiferas novimus, quae etsi fecerint fructus, porcorum sunt alimenta, non hominum. Basan regio est Arabiae, cui imperavit Og, qui appellatus est rex Basan, et interpretatur αἰσχύνη, id est, ignominia, quam si confusionem transferre voluerimus, magis σύγχυσιν, id est, Babylonem significat quam Basan. Super omnes ergo qui eriguntur in superbiam, et faciunt opera ignominiae, atque in coeno libidinum volutantur, Domini vindicta consurget. Quod si prudens lector quaesierit, cur in templo Domini cedrina ligna sint posita, et in centesimo tertio psalmo legamus juxta. Hebraicam veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
at. Dies enĩ dñi exercituũ. suꝑ om¬
nem suꝑbum & excelsũ. & suꝑ om¬
priorib coniungunt᷑. In die inqͥt
illa in qua exaltabitur dñs solus.
hoc est indie ultionis dñicȩ. excelsi
quiq & arrogantes atq sublimes.
captiuitati &e gladio sub iacebunt:
nis est atq principib: quod quantõ
magis suꝑbierint. tanto amplius
deprimant᷑. Dñs enĩ suꝑbis resistit:
& humilib dat gr̃am. Qui de die
iudicii intelligunt. suꝑbum & excel¬
sum & sublimen. & arrogantẽ diabo¬
lũ dici putant. qui suꝑbiens loqͥtur.
suꝑ stellas cęli ponam sedẽ meã. se¬
debo in monte excelso suꝑ om̃s monteᷤᷤ
excelsos: ad aquilonẽ ascendã suꝑ
nubes. ero similis altissimo. quando
exore infantiũ & lactentiũ ꝑficietꝰ
laus ut destruat᷑ inimicus & ultor.
Et suꝑ om̃s cedros libani sublimes
& erectas. & suꝑ om̃s quercus basan.
& in uicesimo octauo psalmo canit᷑.

Expanded text:
at. Dies enim Domini exercituum super omat. Dies enim Domini exercituum super omnem superbum et excelsum, et super omprioribus conjunguntur. In die, inquit, illa in qua exaltabitur Dominus solus, hoc est, in die ultionis Dominicae, excelsi quique et arrogantes atque sublimes captivitati et gladio subjacebunt. nis est atque principibus: quod quanto magis superbierint, tanto amplius deprimantur. Dominus enim superbis resistit, et humilibus dat gratiam . Qui de die judicii intelligunt, superbum et excelsum, et sublimem, et arrogantem, diabolum dici putant. Qui superbiens loquitur: Super stellas coeli ponam sedem meam: sedebo in monte excelso, super omnes montes 39 excelsos ad Aquilonem: ascendam super nubes, ero similis Altissimo : quando ex ore infantium et lactentium perficietur laus, ut destruatur inimicus et ultor . Et super omnes cedros Libani sublimes et erectas, et super omnes quercus Basan. Et in vicesimo octavo psalmo canitur:
Abbreviated transcription (Latin):
tra refugium leporibus : & in petra
exaltastime. Mor ses quoq in fora¬
mine petrȩ ponitur ut uideat pos¬
teriora dĩ. & bibat popłs de sp̃ua¬
li sequenti eos petra. Abscondit᷑q
in petra qui ingreditur cubiculũ
suũ & clauso hostio ad orat patrem.
ut in terreno corꝑe constitutus: tͣn¬
seuntem mundi ñ sentiat tempes¬
tatẽ. Oculi sublimis hominis humi¬
liati sunt. & incuruabit᷑ altitudo
iurorũ: exaltabitur aut̃ dñs solus
in die illa. Cum hostes uenerint. &
om̃em ꝓuntiã babilonius aut ro¬
manus mucro uastarit: circum se¬
derint a gnuna bellatorũ ierłm :
tunc nec diuitie nec nobilitas gene¬
ris. nec potentia dignitatũ aliqͣm
defendere poterunt. sed om̃ium
erit una captiuitas. Et ds̃ solus
exaltabitur : cuiꝰ iram nullus pote¬
rit declinare. Multi hȩc de die ui¬
dicii intelligunt: qđ om̃is creatura.
comparatiõne diuinȩ głȩ humili¬
etur & incuruet᷑ & nichil. ẽẽ senti¬

Expanded text:
tra refugium leporibus . et, In petra tra refugium leporibus . et, In petra exaltasti me . Moses quoque in foramine petrae ponitur, ut videat posteriora Dei . Et, Bibebat populus de spiritali sequenti eos petra . Absconditurque in petra qui ingreditur cubiculum suum, et clauso ostio adorat Patrem, ut in terreno corpore constitutus, transeuntem mundi non sentiat tempestatem. Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum: exaltabitur autem Dominus solus in die illa. Cum hostes venerint, et omnem provinciam Babylonius aut Romanus mucro vastaverit, et circumsederint agmina bellatorum Jerusalem: tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterunt; sed omnium erit una captivitas, et Deus solus exaltabitur, cujus iram nullus poterit declinare. Multi haec de die judicii intelligunt, quod omnis creatura comparatione divinae gloriae humilietur, et incurvetur, et nihil esse se senti
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. non eũ ad orauer̃ qui uictoriã
p̃buit. sed idola manuũ suarum.
Sin autẽ de uideis : propħȩ trucu¬
lenta sententia . ẽ: ut contra popu¬
lum suũ orare uideatur. cui supra
dixerat. domus ia cob uenite & am¬
bulemꝰ in lumine dñi. Ingredere
in petram. abscondere in fossa hu¬
mo a facie timoris dñi: & a gła maie
statis eius. Ego quidẽ popłm cohor¬
tatus sũ dicens domus iacob uenite
& ambulemꝰ in lumine dñi. Sed quia
proecit dñs popłm suũ iacob. ꝓiecit
autẽ quia aut fecit aut passus . ẽ.
quȩ supra exposumus: ideo p̃nuntio
uobis quȩ uentura sunt mala: & hor¬
tor ut ingrediamini petras. & abs¬
condamini in speluncis a facie babi¬
lomii uł romani exercitus. quando
om̃ia uastabuntur: Iuxta illud qđ
in euangłio legimus. Tunc dicent
montib cadite suꝑ nos: & petris
ab scondite nos. Iuxta anagogen
p̃cipitur nobis ut assumamꝰ petrȩ
fortitudinẽ. de qua dictũ est pe¬

Expanded text:
Dei, non eum adoraverunt, qui victoriam Dei, non eum adoraverunt, qui victoriam praebuit, sed idola manuum suarum. Sin autem de Judaeis, Prophetae truculenta sententia est, ut contra populum suum orare videatur, cui supra dixerat: Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Ingredere in petram: abscondere in fossa humo a facie statis ejus. Ego quidem populum cohortatus sum, dicens. Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Sed quia projecit Dominus populum Jacob: projecit autem, quia aut fecit, aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent montibus, cadite super nos; et petris, abscondite nos . Juxta anagogen praecipitur nobis, ut assumamus petrae fortitudinem, de qua dictum est: Pe
Abbreviated transcription (Latin):
animal aes ad orauit & lapidem.
quod antequã caperent᷑ ab ab iloniis
uniuersa fecerint. & ideo dimissi
sint adõ. Unde & in fine capituli
ponitur. Ne ergo dimittas eis. Pos¬
sumus scđm anagogen & hoc dicere
quod om̃i dognia contrariũ uerita¬
ti. adoret oꝑa manuũ suarum : &¬
constituat idola in terra sua. & incur¬
uetur homo & bumiliet᷑ uir. & seeri¬
gere ñ possit quia sit adiabolo colli¬
gatus. Nisi illũ erexerit dñs. in exẽ¬
plũ illiꝰ mulieris quã satanas uinxe¬
rat annis .x. & octo. ut nequa quã cȩ¬
lũ sed terrã semꝑ aspiceret. Ne ergo
dimittas eis. Pro quo .lxx. interp̃ta¬
ti sunt & ñ dimittã eis. Si ds̃ loquit᷑.
ita intelligendũ. ẽ quia tanta fece¬
runt. ñ parcam eis: nec tam innume¬
rabilia peccata dimittã. Si propħa.
si sentiendũ. Ne gͦ dimittas eis : qͥ
tanta scelera ꝑpetrarunt. Quod si
de romanis intelligimꝰ: uerior int̃¬
pretatio: qui sub uertentes templũ

Expanded text:
dem. quod antequam caperentur a Babyloniis universa haec fecerint, et ideo dimissi sunt a Deo. Unde et in fine capituli ponitur: Ne ergo dimittas eis. Possumus secundum anagogen et hoc dicere, quod omne dogma contrarium veritati adoret opera manuum suarum, constituat idola in terra sua, et incurvetur homo, et humilietur vir, et se erigere non possit: quia sit a diabolo colligatus, nisi illum erexerit Dominus, exemplo illius mulieris, quam Satanas vinxerat annis decem et octo, ut nequaquam coelum, sed terram semper aspiceret . Ne ergo dimittas eis. Pro quo LXX interpretati sunt: Et non dimittam eis. Si Deus loquitur, ita intelligendum est: Quia tanta fecerunt, non parcam eis, nec tam innumerabilia peccata dimittam. Si Propheta, sic sentiendum: ne ergo dimittas eis, qui tanta scelera perpetrarunt. Quod si de Romanis intelligimus, verior interpretatio est: qui subvertentes templum
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ & aurũ: ipsi uero de argen¬
to & auro meo. oꝑati sunt baal. Cum
ergo quis dñi pauore ꝑterritus pri¬
mũ in speluncã pectoris sui idola con¬
diderit. & in uoraginib terrȩ abscon¬
derit. non audens ꝓferre quod ma¬
le finx erat: secundus ꝓfectus est ut
prius celata ꝓiciat. & in se. ẽẽ. non
patiatur. Pro talpis quas nos inter¬
p̃tati sumus .lxx. uana. aquila oprͣ¬
betac. Symmachus infruetuosa.
theodotio ipsum hebraicũ posuit
farfaroth. Est aut̃ animal absq ocu¬
lis quod semꝑ terrã fodit & humũ
egerit. & radices sub t̃ cõmedens fru¬
gibus noxiũ est. Quod greci acgada¬
lea uocant. Uesꝑtilio aut̃ nocturna
auis quȩ congruũ ab eis nom̃ acce

Expanded text:
argentum et aurum; ipsi vero de argenargentum et aurum; ipsi vero de argento et auro meo operati sunt Baal . Cum ergo quis Domini pavore perterritus primum in spelunca pectoris sui idola condiderit; et 43 in voraginibus terrae absconderit, non audens proferre quod male finxerat: secundum profectus est, ut prius caelata projiciat, et in se esse non patiatur. Pro talpis, quas nos interpretati sumus, LXX vana, Aquila ὀρυκτὰ, Symmachus infructuosa, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHARPHAROTH  . Est autem animal absque oculis, quod semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter comedens, frugibus noxium est: quod Graeci vocant. Vespertilio autem nocturna avis, quae congruum ab eis nom
Abbreviated transcription (Latin):
& humiliabit᷑ fortitudo iurorũ. & ele¬
uabitur dñs solus indie illa. & idola
penitus conterent᷑. Tam du uidet᷑
humanus sermo habere rationẽ: quã¬
diu diuinȩ scientiȩ ñ fuerit cõpa¬
ratus. Cum autẽ mendaciũ uerita¬
ti quasi stipula igni appropinqua¬
uerit. cito uorabitur & dẽperit. &
om̃ia dogniata falsitatis quȩ nunc
idola nominant᷑ ab eo quod simula¬
ta sint atq conficta pęnitus conte¬
rentur. Indie illa ꝓiciet homo idola¬
argenti sui. & simulachra auri sui.
quȩ fecerunt sib ut ad oraret tal¬
pas & uesꝑtiliones. & in gredientur
infissuras petrarũ. & cauernas saxo¬
rum afacie formidinis dñi. & a gła
maiestatis eius: cũ surrexerit per¬
cutere terrã. Sȩpe diximus argen¬
tum & aurũ ꝓsermone &e sensu ac¬
cipi: quȩ cũ adõ hominib data sinl̃
ut uł loquant᷑ uł sentiant dm̃. & lau¬
dent creatorẽ suum : illi ab utunt᷑
hoc munere in idoloꝵ simulationẽ¬
uxta illud qđ scriptũ est. Dedi eis

Expanded text:
titudo virorum, et elevabitur Dominus solus in die illa, et idola penitus conterentur. Tamdiu videtur humanus sermo habere rationem, quamdiu divinae scientiae non fuerit comparatus. Cum autem mendacium veritati, quasi stipula igni, appropinquaverit, cito voratur et deperit, et omnia dogmata falsitatis, quae nunc idola nominantur, ab eo quod simulata sint atque conficta, penitus conterentur. . In die illa argenti sui et simulacra auri sui, quae fecerunt sibi ut adorarent, talpas et vespertiliones. Et ingredientur in fissuras petrarum, et carum a facie formidinis Domini, et a gloria majestatis ejus: cum surrexerit percutere terram. Saepe diximus argentum et aurum pro sermone, et sensu accipi, quae cum a Deo hominibus data sint, ut vel loquantur, vel sentiant Deum, et laudent creatorem suum, illi abutuntur hoc munere in idolorum simulationeuxta illud quod scriptum est: Dedi eis
Abbreviated transcription (Latin):
sub constantino imꝑatore xp̃i ęuan¬
gelio coruscante. & infidelitas uni¬
uersarũ gentiũ. & turpitudo deleta
est. Porro .lxx. coniuiges eorũ iuolata ᷤᷤ
esse significant: de filiis alienis iudȩ¬
is generati. Symma cꝰ quodã circuitu

Expanded text:
sub Constantino imperatore, Christi Evansub Constantino imperatore, Christi Evangelio coruscante, et infidelitas universarum gentium, et turpitudo deleta est. Porro LXX conjuges eorum violatas esse significant, dum filios alienos Judaeis generant. Symmachus quodam c
Abbreviated transcription (Latin):
& hadriano cȩterisq principib Alii
autẽ putant hoc non ꝑtinere ad ro¬
mana temꝑa. sed ad suꝑiora priusꝗ
ab abylonis uastarentur: quod sub
impus regib fecisse narrant᷑ & adño
derelicti sunt: & pueris alienis ad¬
hȩserunt. Pro quo lxx. cranstuler unt.¬
& filii multi alienigene nati sunt eis.
Simmachus. & cũ filiis alienis ad plau¬
serunt. Pro qͦ scriptũ ẽ hebraicum
lesficu. qđ hebrei interpretantur¬
hȩser̃ ut uiciorum in gente iudaea
turpitudo monstretur. In tantũ aut̃
greci & romani hoc quondã uitio la¬
borauer̃ : ut clarissimi philosophoꝵ
greciȩ haberent publice concubinoᷤᷤ.
& hadrianꝰ philosophiȩ artib eru¬
ditus. antinoum consecrarit in deumꝰ:
templũq ei ac uictimas. & sa c̃dotes
instituerit: & eo egipti ciuitas ac reli¬
gio. nom̃ accepit. Int̃ scorta quoq in¬
fornicib spectaculorum pueri stete¬
rint publice libidini expositi: donec

Expanded text:
et Hadriano, caeterisque principibus. Alii et Hadriano, caeterisque principibus. Alii autem putant hoc non pertinere ad Romana tempora, sed ad superiora, priusquam a Babyloniis vastarentur, quod sub impiis regibus fuisse narrantur, et a Domino derelicti sunt. Et pueris alienis adhaeserunt. Pro quo LXX transtulerunt: Et filii multi alienigenae nati sunt eis. Symmachus: Et cum filiis alienis applauserunt. Pro quo scriptum est in Hebraico JESPHICU  , quod Hebraei interpretanturhaeserunt, ut vitiorum in gente Judaea turpitudo monstretur. Intantum autem Graeci, et Romani hoc quondam vitio laboraverunt, ut et clarissimi philosophorum Graeciae haberent publice concubinos: et Adrianus philosophiae artibus eruditus, Antinoum consecrarit in Deum, templumque ei ac victimas, et sacerdotes 36 instituerit, et ex eo Aegypti civitas ac regio nomen acceperit. Inter scorta quoque infornicibus spectaculorum pueri steterint publicae libidini expositi: donec
Abbreviated transcription (Latin):
& augures habuer̃ ut philistum sẽꝑ.
Lxx interp̃tati sunt nom̃ cõmune
ꝓproprio. Quȩ est hodie gens pales
cus non habet. sed ꝑ ea. pħ̃i. greco uti¬
tur. Unde & illud quod in psalmis
dicit᷑ cũ enumeratione gentiũ cęte¬
rarũ. michi alienigene subditi sund.
non om̃s externas nationes sed ꝓprie
palestinos significat: redditq causas
quare ꝓiecẽrit ds̃ popłm suum do¬
mũ iacob quia repleti sunt inquit
ut fuerunt in principio augurib om
nib cunctisq sordib id olatriȩ. Non
attendenda somnia nec auguria: mo¬
yse scribente cognoscimꝰ: quȩ habue
Hunc locũ eccłe tractatores. alit̃ atq
alit̃ edisserunt. Quidã uolunt hoc sig¬
nificari qđ ꝓiecto popło iudȩorũ ingres¬
sus sit terrã quondã reꝓmissionis ro¬
manus exercitus. & ei ectis iudeis ha¬
bitauerint in iudȩa alienigene: qui
de toto orbe diuersarũ gentiũ a colȩ
sunt adducti. a tito & uespasiano.

Expanded text:
et augures habuerunt, 35 ut Philisthiim.et augures habuerunt, 35 ut Philisthiim. interpretati sunt, nomen commune pro proprio, quae est hodie gens Palaescus non habet; sed pro ea PHI Graeco utitur. Unde illud quod in Psalmis dicitur, cum enumeratione gentium caeterarum: Mihi alienigenae subditi sunt , non omnes exteras nationes, sed proprie Palaestinos significat. Redditque causas quare projecerit Deus populum suum domum Jacob: quia repleti sunt, inquit, ut fuerunt in principio, auguribus, et ominibus, cunctisque sordibus idololatriae. Non attendenda omina nec auguria, Mose scribente, cognoscimus, quae habuerHunc locum Ecclesiae tractatores aliter, atque aliter edisserunt. Quidam enim volunt hoc significari, quod projecto populo Judaeorum, ingressus sit terram quondam repromissionis Romanus exercitus; et ejectis Judaeis, habitaverint in Judaea alienigenae, qui de toto orbe diversarum gentium accolae sunt, adducti a Tito, et Vespasiano,
Abbreviated transcription (Latin):
nem gentiũ & ostensionẽ montis dñi¬
suꝑ uerticẽ montiũ: ad popłm suum
id ẽ. popłm uideorũ quȩ appellatur
domus iacob. ꝓpħa conuertit᷑ & hor¬
tatur eos ut qui in tenebris uersant᷑
erroris : lum̃ suscipiant ueritatis. &
ambulent in lumine dñi. & quodãmͦ
illud dauiticũ canit. Accedite ad eũ
& illuminamini. & facies ur̃e non con¬
fundent᷑. Om̃is enĩ qui oꝑatur malỹ
odit lum̃: & ñ uenit ad lucẽ ne ar
guant᷑ oꝑa eius. Uos aut̃ domꝰ iacob.
domus popłi mei. uenite meũ &e pa¬
rit̾ ambulemꝰ in lumine dñi. Recipi¬
amus euangłm xp̃i: & illuminem
ab eo qui dicit egosũ lux mundi.
Cumq hoc locutus. ẽẽt. ad popłm
iudeoꝵ: cernens imꝰ pęnitens cor
eorũ: & animã icredulitate
durissimã: facit apostropham ad
dñm & dicit. Ideo eoshortor ut ad
te ueniant. & mecũ tuo lumine per¬
fruantur: quia ꝓ merito peccatoꝵ
suorũ reliquisti popłm tuũ domũ
quondã iacob quia repleti st̃ ut olĩ.

Expanded text:
 ostensionem montis Domisuper verticem montium, ad populum suum, id est, populum Judaeorum, qui appellatur domus Jacob, Propheta convertitur, et hortatur eos, ut qui in tenebris versantur erroris, lumen suscipiant veritatis, et ambulent in lumine Domini. Et quodammodo illud Davidicum canit: Accedite ad eum, et illuminamini: et facies vestrae non confundentur . Omnis enim qui operatur malum, odit lumen, guantur. Vos autem domus Jacob, domus populi mei, venite mecum, et pariter ambulemus in lumine Domini: recipiamus Evangelium Christi, illuminemur ab eo qui dicit: Ego sum lux mundi . Cumque hoc locutus fuisset ad populum Judaeorum, cernens impoenitens cor eorum, et animam incredulitate durissimam, facit apostropham ad Dominum, et dicit: Ideo eos hortor, ut ad te veniant, et mecum tuo lumine perfruantur, quia pro merito peccatorum suorum reliquisti populum tuum, domum quondam Jacob. Quia repleti sunt olim,
Abbreviated transcription (Latin):
nos uocat᷑ chrisolitꝰ .xexcoueoe ob
marini coloris similitudinẽ. Melius
aut̃ est tharsis uł mare. uł pelagus
absolutȩ acciꝑe. neq enĩ ionas de
ioppe nauigans ad indiam poterat ꝑ¬
uenire ad quã illo mari non potest
nauigari: sed simplicit̃ ire in pelagꝰ.
& adquascunq insulas ꝑgere. Qđq
sequit᷑ & suꝑ om̃e quod usu pulchrỹ
est. siue ut lxx. transtuler̃ & suꝑ
om̃em aspͤctum pulchritudinis na¬
uium: eodẽ sensu accipiendũ. quod
destruat᷑ adie dñi quicqͥd pulchrũ
uidetur in uerbis. & humana ratione
construetũ. si se erigat contͣ scientiã

Expanded text:
nos vocatur Chrysolithus, ob nos vocatur Chrysolithus, ob marini coloris similitudinem. Melius autem est, Tharsis vel mare, vel pelagus, absolute accipere. Neque enim Jonas de Joppe navigans, ad Indiam poterat pervenire, ad quam illo mari non potest navigari; sed simpliciter ire in pelagus, et ad quascumque insulas pergere. Quodque sequitur: Et super omne, quod visu pulchrum est: sive ut LXX transtulerunt, Et super omnem aspectum pulchritudinis navium, eodem sensu accipiendum, quod destruatur a die Domini quidquid pulchrum videtur in verbis, et humana ratione constructum, si se erigat contra sc
Abbreviated transcription (Latin):
fertur ⁊ hereticos. in quib nichil est
aliud nisi fulgor eloquentie. & sens:
diabolica arte constructis. & sermo
mortiuis qͥ interp̃tat᷑ in dentibus. eburneis:¬
& similitudo rationis humanȩ qđ
sentit᷑ in simi is. id circo in psalmis le¬
gitur. In sp̃u iuolento confringesna¬
ues tharsis. & de his nauib idẽ isai¬
as loquit᷑. Uae alis nauiũ. quȩ st̃
trans ethiopiam. Sunt aut̃ ec̃ontra¬
rio & bonȩ naues: de quib in hisdẽ
psalmis dr̃. Qui descendunt in mare
in nauib. & faciunt opus in aquis
lia eius in ꝑfundo. Qui enĩ in scłi huiꝰ
fluctib non sunt otiosi. sed oꝑantur
& merces portant dominicas. & ad
portũ quietis uenire festinant: ipsi
uident oꝑa dñi & mirabilia eius in
profundo. Quando ad ꝑfundã scien¬
tiam ꝑuenerint: & uniuersa scrutan
tharsum arbitrat᷑. ali regionẽ putaNt
indiae. & hoc nomine etiã unũ de¬
.xi iͫ. gemmis lapidẽ appellari. qͥ apđ

Expanded text:
fertur, et haereticos, in quibus nihil est fertur, et haereticos, in quibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae, et sensus diabolica arte constructus, et sermo mortuus, quod interpretatur in dentibus, et similitudo rationis humanae, quod sentitur in simiis; idcirco in Psalmis legimus, In spiritu violento confringes naves Tharsis . Et de his navibus idem Isaias loquitur; Vae alis navium, quae sunt trans Aethiopiam . Sunt autem econtrario et bonae naves, de quibus in eisdem psalmis dicitur: Qui descendunt mare in naviblia ejus in profundo . Qui enim in saeculi hujus fluctibus non sunt otiosi, sed operantur, et merces portant dominicas, et ad portum quietis venire festinant, ipsi vident opera Domini, et mirabilia ejus in profundo, quando ad profundam scientiam pervenerint, et universa scrutantTarsum arbitratur: alii regionem putant Indiae, et hoc nomine etiam de duodecim gemmis lapidem appellari, qui apud
Abbreviated transcription (Latin):
gimus domũ quȩ in urbibus mura¬
tissit. si intra annũ redempta non
fuerit: emptori ȩterna possessione
firmari. Qđ si in uillis & uiculis sit
quȩ muro ñ habeant: semꝑ posse
redimi. & emptoris p̃cium fluctu¬
are. Et suꝑ om̃s naues tharsis. & suꝑ
om̃e qđ usu pulchrũ . ẽ. Pro tharsis
quod om̃s similit̾ transtuler̃: soli
lxx. mare int̃pretati sc̃. Hebrȩi pu¬
tant lingua ꝓprie sua: marẽ thar¬
sis appellari. Quando aut̃ dicitur
alit̃: iam ñ ebraico sermone appel¬
lari sed siriaco. Habuit & iosaphat
naues quas mittebat in tharsis :
sed contritȩ st̃ in asiongaber. Ha¬
buit ⁊⁊ salomon quȩ ibant in tharsis.
& post tres annos reuertebantur:¬
afferebantq regi argentũ. & aurũ.
ebur. & simias. Sed quia rex ur̃ qui
peccauerat aliis deditus fuit uolup¬
tatib. & externarũ gentiũ amans
feminas. ⁊ aliũ secũ regem samariȩ
cõpulans. qđ utrũq ad ȩchnicos re¬

Expanded text:
gimus, domum, quae in urbibus muragimus, domum, quae in urbibus muratis sit, si intra annum redempta non fuerit, emptori aeterna possessione firmari, quod si in villis et in viculis sit, quae muros non habeant, semper posse redimi, et emptoris pretium fluctuare . Et super omnes naves Tharsis, et super omne, quod visu pulchrum est. Pro Tharsis, quod omnes similiter transtulerunt, soli LXX mare interpretati sunt. Hebraei putant, lingua proprie sua mare THARSIS   appellari, quando autem dicitur IAM  , non Hebraico sermone appellari, sed Syriaco. Habuit et Josaphat naves, quas mittebat in Tharsis , sed contritae sunt in Asiongaber. Habuit et Salomon quae ibant in Tharsis , et post tres annos revertebantur,afferebantque regi argentum et aurum, ebur et simias. Sed quia rex uterque peccaverat, alius deditus voluptati, et externarum gentium amans feminas: alius se cum rege Samariae copulans: quod utrumque ad ethnicos re
Abbreviated transcription (Latin):
& octo homines interfecit. Unde &
dñs loquit᷑ ad audientes. & uos siñ
egeritis penitentiã. similit̃ peribitiᷤᷤ.
In consequentib quoq lecturi sumꝰ.
qđ ds̃ inuinea sua ȩdificauerit tur¬
rem. & fecerit torcular. & maceriã
circundederit. Sed hȩc om̃ia destru¬
eta st̃ atq uastata: quia uano suꝑ¬
biȩ sciꝑcilio intumuerint. Muri
quoq extruuint᷑ excelsi: ne cito ci¬
uitas destruat᷑ ne hostib pateat
qui circundant᷑ eccłȩ a sapientissi¬
mis uiris. & om̃i ratione firmant᷑.
ne quod dogma ꝑuersũ p̃ualeat¬
aduersus ueritatẽ. De istius modi
muris. ds̃ loquit᷑ ad ierłm. Ecce suꝑ
manus meas depinxi muros tuos:
& in conspectu meo sunt semꝑ. Sin
aut̃ hi qui prius impugnauerant
eccłam cognita ueritate transierint
ad fidem: & pugnauerint ꝓ ea quã
ante impugnãuerant: tunc illud
implebit᷑. cito edificaberis ab his qͥb
destructa eras. In leuitico quoq le¬

Expanded text:
et octo homines interfecit. Unde et et octo homines interfecit. Unde et Dominus loquitur ad audientes: Et vos si non egeritis poenitentiam, similiter peribitis . In consequentis in vinea sua aedificaverit turrim, et fecerit torcular, et maceriam circumdederit, sed haec omnia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ratione firmantur, ne quod dogma perversum praevaleat veritati. De istiusmodi muris Deus loquitur ad Jerusalem: Ecce super manus meas depinxi muros tuos, et in conspectu meo sunt semper . Sin autem hi qui prius impugnaverant Ecclesiam, cognita veritate, transierint ad fidem, et pugnaverint pro ea, quam ante impugnaverant, tunc illud implebitur: 41 Cito aedificaberis ab his, a quibus destructa eras . In Levitico quoque le
Abbreviated transcription (Latin):
& reliqͣ. Q suꝑ om̃em turrẽ exelsam:
& suꝑ om̃emꝰ murũ munitũ. Qui ad
uespasiani hadrianiq bȩc referunt
temꝑa: corꝑalit̃ dicunt impleta q̃
scripta sunt. qđ ñ turris excelsa
ñ firmissimꝰ murus. non ulla nauiũ
multitudo & negotiationis indus¬
tria: aduersus uim romani exer¬
citus potuerit p̃ualere. Sed in tan¬
tã habitatores uideȩ uenisse for¬
midinẽ. ut & ipsi cũ conuigib ac
liberis auro & argento quȩ sibi au¬
xilio fore estimabant. in foueas t̃rȩ
demersi sũnt : & ꝓfundissima antra
sectati. Si enĩ uoraciũ & luxurio
urbis ȩdificat᷑ : uł obspeculã ut lon¬
ge ueniens cernatur hostis. Unusqͥsq
ergo nr̃m debet ȩdificare turrem
prius sumptib computatis: ne iuxta
eugelicã parabolã cũ expłere opus
nequiuerit. irrideat᷑. Hȩc turris
bene constructa ꝑsistit. Si autem
erecta insuꝑbiam firma ñ habue¬
rit fundam̃ta : cad et suꝑ eũ a quo
edificata : sic̃ illa in siloa. quȩ decẽ

Expanded text:
 reliqua . Et super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum. Qui ad Vespasiani Adrianique haec referunt tempora, corporaliter dicunt impleta quae scripta sunt, quod non turris excelsa, non firmissimus murus, non ulla navium multitudo, et negotiationis industria, adversum vim Romani exercitus potuerit praevalere; sed in tantam habitatores Judaeae venisse formidinem, ut et ipsi cum conjugibus et liberis, auro et argento quae sibi auxilio fore aestimabant, in foveas terrae demersi sint, et profundissima antra sectati. Si enim voracium et luxuriourbis aedificatur, vel ob speculam, ut longe veniens cernatur hostis. Unusquisque ergo nostrum debet aedificare turrim, prius sumptibus supputatis, ne juxta Evangelicam parabolam , cum explere opus nequiverit, rideatur. Haec turris bene constructa persistit. Sin autem erecta in superbiam, firma non habuerit fundamenta, cadet super eum, a quo aedificata est: sicut illa in Siloa, quae decem,