comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tamen tantum uocationem qua¬
tuor refert. Matheus autẽ no¬
miracula. Magntim enim mira¬
culum fuit quod publicantis
factus ẽ apls̃. & quod quatuor
tantum ualent ad misterium.
quã affectu imitationis. Et fa¬
ciam uos. qui prius eratis pisca¬
tores piscium. fieri piscatores ho¬
minum. Bene dicit faciam uos
fieri. Aliter enim homo frustra
laborat: nisi deus facit ut ꝑfitiat.¬
& tamen ita ut liberum arbi¬
tritim non pereat. Quando fit
huiꝰmodi ingeminatio. faciam
uos fieri. certans certaui: affidui¬
tatem significat. quasi diceret.
Ita faciam quod in hoc facto
pseuerabitis. At illi continuo.
Parum habebant. s illud parũ
reliquerunt. Qua in re innut᷑
quod plus affectus quã census.
queritur derelicto. Et ꝓcedens.
linquunt. hic autẽ ponitur exẽ¬
plum illorum. qui ñ solum centũ.
s etiã carnales affectus ꝓ deo pꝰ¬
ponunt. Et nota quod alii mit.¬
tebant retia in mare. alii refitie¬
brnt. quod ad figuram ualet.

Expanded text:
n vocationem quatuor tantum refert. Matthaeus tamen vomiracula. Magnum enim miraculum fuit, quod publicanus factus est apostolus, et quod quatuor tantum valent ad mysterium. quam affectu mutationis. Et faciam vos, etc. Qui prius eratis piscatores piscium, fieri piscatores hominum. Bene dicit, faciam vos fieri: aliter enim homo frustra laborat, nisi Deus faciat, ut perficiat, et tamen ita ut liberum arbitrium non pereat. Quando fit hujusmodi ingeminatio, faciam vos fieri, certans certavi, assiduitatem significat, quasi diceret: Ita faciam, quod in hoc facto perseverabitis. At illi continuo, etc. Parum habebant, sed illud parum reliquerunt. Qua in re innuitur, quod plus affectus quam sensus quaeritur derelicto. Et procedensdeserunt: hic autem ponitur exemplum illorum qui non solum sensum, sed etiam carnales affectus pro Deo postponunt. Et nota quod alii mittebant retia in mare, alii reficiebant; quod ad figuram valet,
Abbreviated transcription (Latin):
Debet bona eius fãma tend̾e
usq ad suꝑbos huiꝰ sclĩ. qui per-
syriam que dicit᷑ elatio significan¬
tur. Et postꝗͣ sc̃itas eius cognos.¬
cetur. offerent & detegent ei se
male habentes. & alios uariis ui¬
ciis occupatos. Iangnor est diu
turius. Tormentum acutus mor¬
& alii morbi uexantes acrit̾ ho.¬
mines. Annumerat ꝑ partes de¬
moniacos lunaticos. Lunatici st̃
qui uexantur a demonibus. cir¬
ca lunationes. ut homines blas¬
phement creat᷑am dñi. credentes
natici instabiles. qui modo cre¬
Paralitici sunt homines pigri.
& dissoluti quia nichil faciunt.
& secute sunt dñm turbe. de ec¬
clesia. quȩ multis nominibus

Expanded text:
Debet bona fama ejus tendere Debet bona fama ejus tendere usque ad superbos hujus saeculi, qui per Syriam, quae dicitur elatio, significatur. Et postquam sanctitas ejus cognoscetur, offerent et detegent ei se male habentes, et alios variis vitiis occupatos. Languor est diuturnus morbus, tormentum acutus moret alii morbi vexantes acriter homines. Annumerat per partes daemoniacos, lunaticos. Lunatici sunt qui vexantur a daemonibus circa lunationes, ut homines blasphement creaturam Dei, credentes natici instabiles, quod modo creParalytici sunt homines pigri et dissoluti, qui nihil faciunt. Et secutae sunt eum turbae multae. De Ecclesia, quae multis nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
toribus infistit predicationi. &
docet quia ñ debet esse otiosus
p̃dicator. s circiuire galileam.
idest eccłãm. & doce in sinago¬
gis. idest in congregatiomibus.
quia cõmunis debet esse predi¬
catio. Congregatio dicitur in¬
synagoga. hic aꝑte ostendit. qr
gentibus ñ predicabat. cumin
sinagogis predicare dicitur. que
iudeorum sunt. Et predicans
ñ temporalia. non fabulas. sed
euangłm quod ꝑtinet ad regnũ.
dei. Docens & predicans dicitur.
docens in constitutione morum:
predicans retributionem regni
deique non indetur.. Et sanans.
Infirmitas quelibet. uel mo¬
mentanea. uel non. Et deusmi¬
stice sanauit languores nrõs. idest
peccata inueterata. & infirmita¬
tes nr̃as. idest pecc̃a recẽtia. Mor̃¬
Mor alitas est quia predicator
q benefitia poterit. dare debet.
dicator debet habere bonum
ab his qui foris sunt testimoniũ.
Nam cuiuscumq uita contemp¬
tibilis est: restat᷑ pͣredicatio eius
contẽpnatur. Allegoria.

Expanded text:
toribus, insistit praedicationi, et docet quia non debet otiosus esse praedicator, sed circuire Galilaeam, id est Ecclesiam, et docere in Synagogis, id est in congregationibus, quia communis debet esse praedicatio. Congregatio dicitur synagoga. Hic aperte ostendit quia gentibus non praedicavit, cum in synagogis praedicare dicitur, quae Judaeorum sunt: et praedicavit non temporalia, non fabulas, sed Evangelium, quod pertinet ad regnum Dei. Docens et praedicans, etc. Dicitur docens in constitutione morum, praedicans retributionem regni Dei, quod nondum videtur. Et sanans, etc. infirmitas quaelibet vel momentanea, vel non; et Deus mystice sanavit languores nostros, id est peccata inveterata, et infirmitates nostras, id est peccata recentia. MORALITAS est, quod praedicator etiam beneficia poterit, dare debet. aedicator debet habere bonum ab his qui foris sunt, testimonium. Nam cujuscunque vita contemptibilis est, restat ut praedicatio ejus contemnatur. ALLEGORICE.
Abbreviated transcription (Latin):
suam głãm manifestauit. Ipse¬
enim infirmitates. Ad litte.¬
ram scdm presentem locum
ipse infirmitates ur̃as. id est le¬
uiores infirmitates hominũ.
sicut febrem. & sumiles accepit.
idest sanando abstulit. & egro¬
tationes. id est diuturnas in fir

Expanded text:
suam gloriam manifestavit. Ipssuam gloriam manifestavit. Ipse infirmitates nostras, ad litteram secundum praesentem locum, ipse infirmitates nostras, id est leviores infirmitates hominum, sicut febres et similes accepit, id est sanando abstulit, et aegrotationes, id est diuturnas infir
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃ñi hystoriam non contintat᷑
suꝑiori. Domiis petrierat in bed¬
saida. S queritur quare scdm̃
significationem sinagoga dicitur
socrus petri. Pctriis enim fuit
doctor circumcisionis & post as¬
censionem xp̃i pͥmitinam ecclãm
iudeorum ad fidem contiertit:
delis uͦ sinagoga. de ꝗtia eccłã
iudeorum carnaliter exorta est:¬
est maten. llnde & socrus pet̾
pocest uocari. Quam dñs tam̃
alios. Ex maxima uero parte
in fine scłi ꝑ heh̾am & enodiã
morte infidelitatis reuocabitur
passionem mortemq designat.
illiꝰ qui dixit. Quadiu sum in
mundo: lax sum mundi. Et so¬
le occidente plures demoniaci
quã ante: & plures sanantur.
doctit: calcato regno mortis õibꝰ
ꝑ orbem gentibꝰ fidei dona trans¬
misit. Cuiis munstris quasi ui¬
tȩ lucisq p̃conibus psalmista
ait. Iter facite ei qui ascendit
suꝑ occasum. Ascendit suꝑ oc¬
castim: qui unde impassione
occubuit. maiorem resurgendo

Expanded text:
secundum historiam non continuatur secundum historiam non continuatur superiori. Domus Petri erat in Bethsaida. Sed quaeritur quare secundum significationem synagoga dicitur socrus Petri. Petrus enim fuit doctor circumcisionis, et post ascensionem Christi primitivam Ecclesiam Judaeorum ad Christum convertit, synagoga, de qua Ecclesia Judaeorum carnaliter orta est mater, unde et socrus Petri potest vocari. Quam Dominus tamen alios, ex maxima vero parte in fine saeculi per Heliam et Enoch a morte infidelitatis revocabit. passionem mortemque significat illius qui dixit: Quandiu in mundo sum, lux sum mundi. Et sole occidente plures daemoniaci quam ante, plures sanantur arum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibmisit, cujus ministris tanquam vitae lucisque praeconibus Psalmista dicit: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Ascendit super occasum, quando in passione occubuit; majorem resurgendo
Abbreviated transcription (Latin):
carabo eos de peccatis. & gẽtile idi¬
cũt qd̾ m̃. sunt digni ut in ꝑso¬
iła sua transeat ad idolatras:
ebideo sanet eos uerbõ predi¬
cationis apłoꝵ. qd̃ ita factum ẽ.
miractla
que secunt᷑.
facta sunt
ante sermonem dñi in monte.
sicut lucas refert. Quod etiam¬
potest uidẽi inuocatione matha.
quã ponit inter miracula. Ola¬
theus enim pͥus uoltut ostend̾e
sermonem noui destam̃ti: & au
toritate tanti magistri p̃missa.¬
ordinauit. Cum enim descendis¬
set de monte quasi deitatis: pͥus
ostendit ꝑ lepsum tocum genus
huimantim sanatum. Quod ditu¬
dit ꝑ partes. ꝑ gentilem popłm.
scilicet qui significat᷑ in sertio. &
ꝑ sẏnagogam quȩ significatur ꝑ
socrum petri. Et quia maior
gratia fuit in gentili contierso.
& manis miracłm: pͥtis narrat.
de seruo. uel quia in fine seculi
da: cum plenitudo gentiam.
subintrauerit. Non dicit. & pꝰa¬
intrauit capharnaui: uel ecce.
uel tunc. uel aliquid simile: qr

Expanded text:
curabo eum a peccatis. Et gentiles dicurabo eum a peccatis. Et gentiles dicunt quod non sunt digni, ut in persona sua transeat ad idololatras et ideo sanet eos per verba praedicationis apostolorum, quod ita factum est. miracula quae sequuntur, facta sunt ante sermonem Domini in monte, sicut Lucas refert, quod potest videri etiam in vocatione Matthaei, quam ponit inter miracula. Matthaeus enim voluit prius ostendere sermonem Novi Testamenti, et ad auctoritatem tanti magistri sordinavit. Cum autem descendisset de monte quasi deitatis, prius ostendit per leprosum totum genus humanum sanatum, quod dividit per partes, per gentilem scilicet populum, qui significatur in servo, et per synagogam, quae significatur per socrum Petri; et quia major gratia fuit in gentili converso, et majus miraculum, prius narrat de servo, vel quia in fine saeculi est, cum plenitudo gentium subintraverit, non dicit: Et postquaintravit Capharnaum, vel ecce vel tunc vel aliquid simile, quia
Abbreviated transcription (Latin):
um creatoris. Sequitur. Filii
significant iudeos in quibus an¬
tea regnauit deus. Exteriores
non quod sint extra detim qui
omina continet. S sicut cecus
sub sole extra solem dicitar ẽẽ
quẽ non uidet quãuis sol enm¬
indeat. sic positim penis decip
non uidebunt. quãuis sit presciᷤ.
fletus. qui uenit ex affectu men¬
tis. angustiam mentis significat.
Stridor dentium angustiã coepori.
In menbro quo magis peccans:¬
de. Scd̃m mensuram fider: dait
unicuiq. Credebat quod uer¬
bo poterat curare. etiam ab¬
significat pͥmitias gentilium.
Cui centum militibus stipatꝰ
erat: quia fideles gentiles uir¬
tutibus tendentibus ad celestia
stipati sunt. Dicitur quia in sim¬
stra numeratur usq ad nona¬
ginta nouem. & centenarnus
est in dextra. & ideo ꝑ istuim nur¬
merum uirtutes tendentes ad
celestia designantur: Isti ꝓ aliis
orant: quia adhuc serui idola¬
trie iacenti imitiles. dissoluti.
& a diabolo uexati. Dicit illis

Expanded text:
um creatoris. Sequitur: Filii um creatoris. Sequitur: Filii significant Judaeos, in quibus antea regnavit Deus; exteriores, non quod sint extra Deum, qui omnia continet, sed sicut caecus sub sole extra solem dicitur esse quem non videt, quamvis sol videat eum; sic positi in poenis Deum non videbunt, quamvis sit praesens. Fletus qui venit ex affectu mentis, angustiam mentis significat. Stridor dentium angustiam corporis. In membro quo plus peccaecundum mensuram fidei dat unicuique; credebat quod verbo poterat curare etiam absignificat primitias gentium, qui centum militibus stipatus erat, quia fideles gentiles virtutibus tendentes ad coelestia stipati sunt. Hoc ideo dicitur, quia in sinistra numeratur usque ad nonaginta novem, et centenarius est in dextra, et ideo per hunc numerum virtutes tendentes ad coelestia designantur. Isti pro aliis orant qui adhuc servi idololatriae jacent inutiles, dissoluti, et a diabolo vexati; illis dicit
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus patriarchis &t ꝓpħis
p̃dicauit. quibus ideo fides cen¬
turionis ante ponitur: quia ip-¬
si legis & ꝓpħarum monitis edoc¬
ti erant. Hicautẽ nemine docẽ¬
te in eum credit: quia nec etiã
quod centurio gerit ꝑsonam
omnium gentilium. quasi dice¬
ret. llt credatis istum hominẽ
magne fidei esse: & popłi genti¬
lis conuertendi figuram gere¬
re. dico uob̃. testor . p̃dico. quia
multi uenient ab oriente & oc¬
omni gente quȩ est fub sole etin
te ab ouiente usq ad occidentẽ.
dictum est. Ut & filii qui erant¬
disꝑsi congregentur in unum.
uel ab oriente uenient hi qui
statim illuminati tͣnseunt ab
oriente in occidentem: id est qͥ
passiones tolerauerunt usq ad
mortem ꝓ fide. Llement quidẽ
& recumbent cum abraham¬
ee ysaac & iacob in regno celoꝵ.
Recumbent deo non tempora-¬
liter potantes. s feliciter epulã¬
tes. non carnaliter iacentes: sed
sp̃naliter quiescentes cum patri¬
btis scĩs. qui crediderunt in fili¬

Expanded text:
s Patriarchis et prophebat, quibus ideo fides centurionis antefertur quia ipsi legis et prophetarum monitis docti erant, hic autem nemine docente in eum credidit, quia nec etiam d centurio gerit personam omnium gentilium, quasi diceret: ut credatis istum hominem magnae fidei esse, et populi gentilis convertendi figuram gerere, dico vobis, testor, praedico, quia mali venient ab oriente, et ocomni gete in occidentem, dictum est, ut et filii qui dispersi sunt, congregentur in unum. Vel ab oriente venient hi, qui statim illuminati transeunt ab occidente in orientem, id est qui passiones toleraverunt usque ad mortem pro fide. Venient quidem et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum. Recumbent dico, non temporaliter potentes, sed etiam feliciter epulantes; non carnaliter jacentes, sed spiritualiter quiescentes cum patribus sanctis, qui crediderunt in Fili
Abbreviated transcription (Latin):
centurionis: ponit & pruden¬
tiam eius. Respondet enim qͣsi
antipophore alicuius obicien¬
obediunt. E hoc est. Nam egꝑ
sum purus homo tu deus. ego
sub potestate dm̃i. tu dñs om¬
num. Habens sub me milites.
tu anglõs. uel omina. dico hti¬
ic uade & uadit. tu dic infir¬
mitati uade & ibit. & alio ue¬
ni: & uenit. & tu dic sanitati
uem & ueniet. Seruo meo fac
hoc & facit. tu dic angͥõ sana
eum & sanabit. Audiens aũt¬

Expanded text:
centurionis, ponit et prudencenturionis, ponit et prudentiam ejus. Respondit enim quasi antipophorae alicujus objicienobedient et hoc est: Nam ego sum purus homo, tu Deus; ego sub potestate domini, tu Deus omnium; habens sub me milites, tu angelos vel omnia. Dico huic, vade, et vadit, tu huic infirmitati dic, vade, et ibit. Et alii, veni, et venit, et tu dic sanitati, veni, et veniet; et servo meo, fac hoc, et facit. Tu dic angelo, sana eum, et sanabit. Audiens aute
Abbreviated transcription (Latin):
care. sic curam habere de seruns
suis uel ancillis: sicut ille beatus
centurio fecit. Ego ueniam.¬
reguli filium uenire noluit. ne
ditutias honoeasse uideretur.
Hic ne conditionem spreuisset
seruilem: ad centurionis seruum
mox ire consensit. Hȩc ꝓmissio
impleta fuit. dum ꝑ auxilium
uenit: & corporaliter cepit etiam
uenire. Ec respondens. hec res¬
ponsio ut ait lucas. fint ꝑ inter¬
nuntios. Ait enim lucas. Iħc aũt
ibat cum illis. & cum iam non
longe esset a domo: misit ad eũ
centurio amicos dicens. Dñe:
noli uexari. Non enim sum dig¬
nus ut intres sub dectum meũ.
& cetera quȩ sequentur:. No-¬
tatur in bac responsione hu¬
militas centurionis. qui se in-
na fides cum supponat. s tantũ
iussione omnia posse: nec eius
p̃sentiam corpoream necessari¬
am esse. MoRa litas
Similiter accedens ad sacra.¬
mentum dm̃ci corporis dicat
unusquisq fidelis humiliando
se. Dñe non sum dignus ut in¬
tres sub tectum metim & cete¬
ra. Ostensa humilitate & fide

Expanded text:
care, sic curam habere de servis suis vel ancillis, sicut ille beatus centurio fecit. Et areguli filium venire noluit, ne divitias honorasse videretur. Hic ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Haec promissio impleta fuit, dum per auxilium venit, et corporaliter etiam coepit venire. Et respondens, etc. Haec responsio, ut ait Lucas, erat per internuntios. Ait enim Lucas: Jesus autem ibat cum illis, et cum jam non longe essent a domo, misit ad eum centurio amicos, dicens: Domine noli vexari, non enim sum dignus, ut intres sub tectum meum , et alia quae sequuntur. Notatur in hac responsione humilitas centurionis, qui se indina fides cum supponat: Sed tantum jussione eum omnia posse, nec ejus praesentiam corpoream necessariam esse. MORALITAS. Similiter accedens ad sacramentum Dominici corporis, dicat unusquisque fidelis humiliando se: Domine non sum dignus, ut intres sub tectum meum. Ostensa humilitate et fide
Abbreviated transcription (Latin):
quando adulatores fouent pecca¬
tores in peccatis. Unde dicitur. Lin¬
gue adulantitm alligant am-¬
mas in peccatis: & sepeliunt. Qa
dum laudant peccatũ: qtasi ne¬
gant esse peccatum. E sic pecca¬
torem degunt. Notandum est.
quia nuntiat patrẽ mortuum.
resuscitat illum. Sic non resus¬
citat ullum mortitũ in peccatis.
postꝗͣ neq ipse neq alius rogat

Expanded text:
quando adulatores fovent in peccaquando adulatores fovent in peccatis peccatores, unde dicitur: Linguae adulantium alligant animas in peccatis, et sepeliunt; quia, cum laudant peccatum, quasi negant peccatum, et sic peccatorem tegunt. Notandum est quod nuntiat patrem mortuum, o illo, non resuscitat illum. Sic non resuscitat mortuum in peccatis, postquam nec ipse nec alius orat
Abbreviated transcription (Latin):
celi. id est elatio habet inte n¬
dum siuim. s filixis hominis id
est ego non habet inte ubi ca
est. Elatio erat in eo: quia ꝓpter
inanem glãm etim sequi uole¬
bat. Alius autẽ illum qui ro¬
gabrit repudiauit. & eum qui
non petebat uocauit: s utrius.¬
q mentem bene nouerat. qui
scrutat᷑ renes & corda. Noue¬
rat enim illũ malum: istam
autẽ gratia sub ministrata fu¬
turum bontm. Dñe. non disci¬
pulatum respuit: s expleta pͥus
pat̾ni funeris pietate. post uult
liberior sequi. Iħ̃c autẽ dixit ilł.
Sequere me. & dimitte mortu¬
os sepelire mortuos suos. Duppli¬
cem necesse est mortẽ nos intel¬
ligere. Alteram corporis. & al¬
teram aminȩ. Quasi diceret.
dimitte mortuos in peccatis:
sepelire mortuos in corpore. Non¬
enim ideo ꝓbibet sepelire patrẽ
quod non sit magne humanita
nenda. Aliter scd̃m gregornim:
quod tamen ñ ꝑtinet ad p̃sentẽ
locum. Mortin mortuos sepeliũt:

Expanded text:
coeli, id est elatio, in te habet ncoeli, id est elatio, in te habet nidum suum, sed Filius hominis, id est ego, non habet in te ubi capest. Elatio erat in eo, quia propter inanem gloriam eum sequi volebat. Alius autem, etc. Illum qui rogabat repudiavit, et eum qui non petebat vocavit; sed utriusque mentem bene noverat, qui scrutatur renes et corda Noverat enim istum malum, illum autem gratia sub ministrata futurum bonum. Domine. Non discipula tum respuit, sed expleta prius paterni funeris pietate, post vult eum liberior sequi, Jesus aut dixit illi: Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mortuos suos. Duplicem necesse est mortem nos intelligere, alteram corporis, et alteram animae, quasi dicat: Dimitte mortuos in peccatis sepelire mortuos in corpore, non ideo prohibet sepelire patrem, quod non sit magnae humanitatnenda. Aliter secundum Gregorium, quod tamen non pertinet ad praesentem locum. Mortui mortuos sepeliunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sanationem so¬
crus petri. iuit
ihc in desertum: ut untaret tur¬
bas. Postea in alio die cum er̃
illuc secute essent turbe: iussit
discipłõs ire transfretum. De
illo die quo iuit in desertum
tacet matheus. s alii referũt.
& in uia dum irent ad mare:
contingit de isto scriba ut uel
bono magistro addiscere de
scͥpturis. de miraculis facien¬
dis. ñ ut bonus esse uellet. s
ut inde aliquid lucraretur:
uel gloriaretur. hoc idem de¬
siderans. quod simon magus
a petro emere uoluit. Calis gͦ
fides uxta dm̃i sententiam dãp¬
natur: & ei dicitur. Quid me
ꝓpter diuuitias & sołi huiꝰ lucra
uis sequi. cum tante pauꝑtatis
sim. ut nec hospicium habeam.
nec mea utar domo: llel alit̾.
llulpes. quod est frandulentũ
animal firandem significatꝰ.Uo¬
lucres celi elationem & super-¬
biam. Quasi dicei et. Nolo ut
me sequaris: quia utilpes id
est fraudulentia in te habet
foueam suam. quia fraudulen.¬
ter iuis me sequi. simulando ob¬
sequitim discipłi & uolucres

Expanded text:
sanationem socrus Petri, ivit Jesus in desertum, ut vitaret turbas; postea in alio die cum eum illuc secutae essent turbae, jussit discipulos ire trans fretum. De illo die quo ivit in desertum, tacet Matthaeus, sed alii referunt, et in via dum irent ad mare, contigit de isto scriba ut vellbono magistro, de Scripturis, de miraculis faciendis non ut bonus esse vellet, sed ut inde aliquid lucraretur vel gloriaretur, hoc idem desiderans quod Simon Magus a Petro emere voluit. Talis ergo fides juxta Domini sententiam damnatur, et ei dicitur: Quid me propter divitias saeculi lucrandas vis sequi, cum tantae paupertatis sim ut nec hospitium habeam, nec mea utar domo? Vel aliter: Vulpes, quod est fraudulentum animal, fraudem significat; volucres coeli, elationem et superbiam. Quasi dicat: Nolo ut me sequaris, quia vulpes, id est fraudulentia, in te habet foveam suam, quia fraudulenter vis sequi me, simulando obsequium discipuli; et volucres
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. & in carnalibus uolup¬
tatibus fluctuantes: facti sunt
aridi. idest firmi oo solidi igne
um circuiens. & ñ inuemiens
ibi reqͥem. ad antiquũ iud̾icã¬
popłm reuertit᷑. & post aduentũ
xp̃i omnino excecatut. Dato
enim euangłio. nullus ꝑ statũ
uet̾is legis potest amplus salirari.
tẽ. idest popłm negligentẽ. nec
in scͥpturis bene ꝓuidentem. cũ
aduentũ xp̃i nolit intelligere.
Scopis mundatã. id est carnali¬
bus obseruantiis quasi auitiig
purgatã. & ornatã falsis uir-¬
tutibus. sĩc phariseus ille qui
in templo głabat᷑. Assiuint
septẽ sp̃c nequiores se. & ingreᷤ¬
si habitant ibi. ꝑseptẽ sp̃c. omĩa
uitia intelliguntur. Septena¬
rius enim uniuersitatẽ signifi¬
cat. Qui merito nequiores di-
xp̃i. &o obpuignationem tierita.¬
tis. & contẽptum fidei. & ita no¬
tussima sunt peiora pͥoribus. lit̾a
uͦ sic continuat᷑. Hiniuite peni¬
tentiam egertint. regina austri

Expanded text:
midi, et in carnalibus volupmidi, et in carnalibus voluptatibus fluitantes, facti sunt aridi, id est firmi, et solidi igne um circuiens, et non inveniens sibi requiem, ad antiquum populum Judaicum revertitur, et post adventum Christi omnino excaecavit dato enim Evangelio, nullus per statum veteris legis potest amplius salvari, tem, id est populum negligentem, et non in Scripturis bene sibi providentem, cum adventum Christi noluit intelligere, et scopis mundatam, id est carnalibus observantiis, quasi a vitiis purgatum, et ornatum falsis virtutibus sicut Pharisaeus ille, qui in templo gloriabatur, assumit septem spiritus nequiores se, et habitat ibi. Per septem spiritus omnia vitia intelliguntur: septenarius enim universitatem significat, qui merito nequiores dicuChristi et oppugnationem veritatis, et contemptum fidei, et ita novissima sunt pejora prioribus. Littera vero sic continuatur. Ninivitae poenitentiam egerunt, et regina austri
Abbreviated transcription (Latin):
inhabitantem: ñ quod tamen
fint in illo homine septem do
illis urtutibus septẽ. quasdeit
sp̃c sc̃s. & ꝑ ea inhabitat intus.
Nequiores dicinit᷑. qi gͣmora st̃
peccata post baptismum. quani
ante. Homini huiismodi est.
iudaicus popłs ꝑ singłã ad ap¬
tandus. Ait enim in fine para¬
bole. Sic erit & generatiomi hui¬
ic pessime. Ante legem regna¬
bat diaboltis in popłõ udanco:
dum legis nat᷑alis transgresso
se data ẽ. Tum gͦ & timore legis
p̃ceptis legalibus obseruatis. &s
ui sacram̃torum antiquortim
scilicet cirtumcisionis. &o bostia¬
r um. & in cultu unius dei ui¬
deis magnitudine benefitiorũ
recessit. non habens in eo tan¬
tam nocendi potestatẽ. quan¬
endũ ẽ qr ñ ab omnibus recessit:
s bic de iudaico popłõ indiscre.¬
te agitur. Quidam enim int̾
eos. boni semꝑ inuenti sunt.
Exiens itaq diabolus ad gen¬
tes transiuit: aptid quas usq
ad p̃dicationẽ apłorum demoratꝰ
est. Qui cum pͥtis essent in¬

Expanded text:
inhabitantem, non tamen inhabitantem, non tamen quod sint in illo homine septem donillis virtutibus septem, quas dat Spiritus, et per eam inhabitat intus. Nequiores dicuntur, quia graviora sunt peccata post baptismum quam ante. Homini hujusmodi est Judaicus populus per singula adaptandus. Ait enim in fine parabolae: Sic erit et generationi huic pessimae. Ante legem regnabat diabolus in populo Judaico, dum legis naturalis transgressorse data est. Tum ergo et timore legis praeceptis legalibusque observatis, et in sacramentorum antiquorum, scilicet circumcisionis et hostiarum et in cultu unius Dei, Judaeis magnitudine beneficiorum illo populo recessit, non habens in eo tantam nocendi potestatem, quanendum est, quia non ab omnibus recessit, sed hic de Judaico populo indiscrete agitur, quidam enim inter eos summe boni semper inventi sunt. Exiens itaque diabolus, ad gentes transivit, apud quas usque ad praedicationem apostolorum demoratus est. Qui cum prius essent hu
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ eam sumiliter comparatione.
qr ecce hic: hoc inter iudeos est.
gentilis popls ad fidem conuer-¬
sus significatur. Nimuite enim
significant eos qui peccare desi¬
stunt. Regina uͦ eos qͥ peccare
nesciunt. Penitentia enim pecca¬
tum abolet. sapientia catiet. Nec
ideo dicitur quod regina ñ pecras
supponit cui uidei debeant com¬
parari. Homini scilicet a quio in¬
mundꝰ sp̃c exit: & ad quem pꝰ ea
reuertens cum eum tracantem
inuentiat. cum aliis nequioribꝰ
spiritibus eum subiitrans dete¬
rius quã pͥuis eum uexat.
Homo ille cui comparatur ui¬
daicts popłi. est quilibet ad fidẽ
contiersus. a quo eiectas est ꝑ
tus inde ad alios fideles uadit.
& ñ inueniens ibi locum. redit
ad eũ unde exierat & iudet ua¬
cantem. id est negisgentẽ. ꝑ qd̃.
habet iterum spem possidendi.
s tamen mundatũ a uitiis. sco¬
pis. idest doctͥnis & sacramentis.
& ornatum falsis uirtittibus. Uli¬
det tamen ibi sp̃m septiformem

Expanded text:
igitur eam similiter comparatione, igitur eam similiter comparatione, quia ecce hic, hoc est, inter Judaeos est pgentilis populus ad fidem conversus significatur. Ninivitae enim significant eos qui peccare desistunt. Regina vero eos qui peccare nesciunt. Poenitentia enim peccatum abolet, sapientia cavet. Nec ideo dicitur, quod regina non peccavaustri; modo supponit cui Judaei debeant comparari. Homini videlicet, a quo immundus spiritus exiit, et ad quem postea revertens, cum etiam vacantem inveniat, cum aliis nequioribus spiritibus eum subintrans, deterius eum quam prius vexat. Homo ille, cui comparatur Judaicus populus, est quilibet ad fidem conversus, a quo ejectus est dictus inde, ad alios fideles vadit, et non inveniens ibi locum, redit ad eum unde exierat, et videt vacantem, id est negligentem, per quod habet spem iterum possidendi, sed tamen mundatum a vitiis, scopis, id est doctrinis et sacramentis, et ornatum falsis virtutibus. Videt tamen ibi Spiritum septiformem
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Uliri niniuite. Qtua genera¬
tio ista oꝑa oo signa xp̃i uidit. &
tamen credere noluit: ideo nin¬
uite qui gentiles funt surgent
in iudicio cum generatione ista.
ñ ut eos iudicent potestate. s cõ¬
paratione. Hiniuite enim sine
signis ad penitentiam conuersi
sunt: iudei uͦ nec ꝑ signa uolue-¬
runt conuerti. Qua in compa-¬
ratione ponit. cum subdit: qr
penitentiam egerunt in predi-¬
catione ione. Et ecce hic. hoc ẽ
inter iudeos est quidam plusquã
cuiꝰ predicationi nolunt credere.
Regina austri. Legittr in parali¬
pomenon & in libro regum quod
regina saba ꝑ multas difficaltateᷤᷤ
relicto stio imꝑiouenit iniudeã
audire sapientiam salomonis.
& ei multa munera deferens:
plura ab eo recepit. Continuatio.
Non solum ninuite condepna¬
bunt eam comparatione: sed
etiã regia atistri. quia ab ulti¬
mis t̾re fimbus uenit audire sa¬
pientiam salomonis sine lege fi¬
ne ꝓpħis. Iudaica uͦ plebs habet

Expanded text:
vit. Viri Ninivitae, etc. Quia generavit. Viri Ninivitae, etc. Quia generatio ista opera et signa Christi vidit, et tamen credere noluit, ideo Ninivitae, qui gentiles sunt, surgent in judicio cum generatione ista, non ut eos judicent potestate, sed comparatione. Ninivitae enim sine signis ad poenitentiam conversi sunt, Judaei vero nec per signa voluerunt converti, quam comparationem ponit cum subdit: Quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae. Et ecce, etc. Hoc est inter Judaeos est quidam plus quam cujus praedicationi volunt credere. Regina austri, etc. Legitur in Paralipomenon, et libro Regum quod regina Saba per multas difficultates, relicto suo imperio, venit in Judaeam audire sapientiam Salomonis, et ei multa munera deferens, ab eo plura recepit . Continuatio. Non solum Ninivitae condemnabunt eam comparatione, sed etiam regina austri, quia ab ultimis terrae finibus venit audire sapientiam Salomonis sine lege, sine prophetis. Judaica vero plebs habet
Abbreviated transcription (Latin):
insintiat nob̃ quodammꝰ quod
minis lapsum a luce in noctem.
ita isti ꝓpt̾ hominis reparationẽ
atenebris in lucem cõputantur.
Reuertam ad litterã. Sĩc ionas
iste hystorialis fuit in uentre ceti
tribꝰ diebus & tribus noctibus. ita
filius hominis scilicet xp̃c uerus. uer̾
ionas idest dolens. & dolores nr̃os
ferens. ꝑ tres dies & tres noctes
sĩc expositum est fuit in corde t̾re
in sepulchro scilicet. uel in corde
t̾rȩ. id est in corde t̾renorum iam
desꝑantium & dicentiũ. nos sꝑa¬
bamts quod ipse esset redẽpturꝰ
isrł. Sic enim erat xp̃c. in quo¬
rundam corde humano: quasi qͥ
libet iacens in sepulchro. Llel in
omnia ad aptari. Haute enun
sunt iudei. piscis mors. Haute
tradunt ionam pisci. & indei
xp̃m morti. Piscis in t̾cio die io¬
nam in porta euomitiit: & moes
in t̾cio die xp̃m firmitati uite
restitint. Ionas ninuitis p̃dicatte:¬
& xp̃c ꝑ apłos gentibus post refar¬
rectionem ueritatem annuntia¬

Expanded text:
insinuat nobis quodammodo quod insinuat nobis quodammodo quod minis lapsum a luce in noctem, ita isti propter hominis reparationem a tenebris ad lucem computantur. Revertamur ad litteram. Sicut Jonas ille historialis fuit in ventre cete tribus diebus et tribus noctibus, ita Filius hominis, scilicet Christus verus Jonas, id est dolens, et dolores nostros ferens per tres dies et tres noctes, sicut expositum est, fuit in corde terrae, in sepulcro scilicet, vel in corde terrae, id est in corde terrenorum jam desperantium et dicentium, nos sperabamus quod esset redempturus Israel . Sic enim erat Christus quorundam corde humano, quasi quilibet jacens in sepulcro, vel in coJonae per omnia adaptari. Nautae enim sunt Judaei, piscis mors. Nautae tradunt Jonam pisci, et Judaei Christum morti. Piscis tertia die Jonam in portu evomuit, et mors in tertia die Christum firmitati vitae restituit. Jonas Ninivitis prae apostolos gentibus post resurrectionem, veritatem annuntia
Abbreviated transcription (Latin):
decim nocturne. & duodecĩ diuir¬
ne. Post sabbatum uͦ duodecim
nocturne computant᷑. Quȩ om̃s
in fimul collecte. quadraginta
repperuint᷑. Conuenienter gͦ do¬
mintis ꝓ quadraguita horis tri¬
sticie. quadraginta dies leticiȩ
restaurauit. Ulel in tribus diebꝰ
& noctibus. mauis spatiũ potest
intelligi. Potest enim fic legi illud
quod dicitur. sic erit filius hoĩs
in corde trre. hoc ẽ in corde t̾re¬
noeũ. idest in potestate eoꝵ: ut suꝑ
eũ corsuũ expleant tribus diebꝰ
& tribꝰ noctibus. A nocte enim
qͥ traditꝰ est dñs usq ad diluculũ
resurrectionis: fuit in potestate
eortim. Sic gͦ inteniunt᷑ duo pͥ¬
mi dies integri: in tercio tͦi nax
tantum sic pͥtis inuenit᷑. Et no¬
tandum bene. qr nox usq ad di¬
lucalum quo dñs resurrexit. ad
de tenebris. lumen splendescere.
ut ꝑ gr̃am noui testam̃ti. & par¬
ticipationem resurrectionis xp̃i
audiremus. fuistis enĩ aliqͣndo
tenebre. ntinc autẽ lux in dño.

Expanded text:
duodecim diurnae. Post sabbatum vero duodecim nocturnae computantur, quae omnes insimul collectae, quadraginta reperiuntur. Convenienter ergo Dominus pro quadraginta horis tristitiae, quadraginta dies laetitiae restauravit; vel in tribus diebus et noctibus majus spatium potest intelligi. Potest enim sic legi illud quod dicitur: Sic erit Filius hominis in corde terrae; hoc est in corde terrenorum; id est in potestate eorum, ut super eum cor suum expleant tribus diebus et tribus noctibus. A nocte enim qua traditus est usque ad diluculum resurrectionis, fuit in potestate eorum. Sic ergo inveniuntur duo primi dies integri; in tertio vero nox tantum, sicut prius invenitur. Et notandum bene est, quia nox usque ad diluculum, quo Dominus resurrexit, ad de tenebris lumen splendescere ut per gratiam Novi Testamenti et participationem resurrectionis Christi audiremus: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ,
Abbreviated transcription (Latin):
uel in similittidinẽ samuelis
tempore estiuo contra nat᷑am
re fcilgara. imbres ruere. quasi
ñ possint & illa calumpniari &
dicere ex occultis & uariis passio¬
nibus aeris accid̾e. Nam qui ca¬
lumpniant᷑ illa quȩ oculiꝰ. iudẽt.
manti tenent. utilitate sentiũt:
qͥd acturi sunt de his q̃ de celo
uemunte Utiq respondebunt:
& magos in egypto multa sig¬
na fecisse de celo. Respondens

Expanded text:
vel in similitudinem Samuelis, vel in similitudinem Samuelis, tempore aestivo contra naturam re fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidlumniantur illa quae oculis vident, manu tenent, utilitate sentiunt, quid acturi sunt de his, quae de coelo veniunt? Utique respondebunt et magos, in Aegypto multa signa fecisse de coelo. Respondens
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩ sp̃c calumpnamini. reddituri
estis rationem calumpniȩ ur̃e:
Otiosum quidem uerbum ẽ. qd̃
sine utilitate loq̃ntis uel audien¬
tis ꝓfertur. Ad quod ꝓbandum
subiungit. Ex tierbis enim cais
iustisicaberis. & ex uerbis itus cõ¬
dempnaberis. & ex p̃cedentibus
adhuc pendet sententia: uͥ ait.
Ex habundantia cordis os loquit᷑.
tur homo ex uerbis quȩ ꝓtałit
si mala sunt: cum etiam ntillo
mͦ possit iustificari ex bonis uẽt¬
bis. nͥ ea ex intimo cordis bonin¬
tentione ꝓtulerit. sic̃ nec caipbas
ꝓpħando iustificatus ẽ. Scribe
nullatemus
ualerent imꝓbare: q̃ runt adhuc
illum inoꝑibus tẽptare: & quasi
ñ fuerint signa q̃ iniderant. sig¬
na postulant Respondent gͦ illi
pharisei o scribẽi quorum ne¬
quissima cratestutia: & dictũ.¬
Magister uolumus a te signtin
uidere. S in alio euangłista qͥd
petant plenitis explicatur. Det̾¬
minat enim qi querebant signũ
de celo: tiel in morem helye ignẽ
de sublimi uenire cupiebant.

Expanded text:
cti calumniamini, reddituri estis rationem calumniae vestrae? Otiosum quidem verbum est, quod sine utilitate loquentis vel audientis profertur; ad quod probandum subjungit: Ex verbis enim tuis justificaberis: et ex verbis tuis condemnaberis. Et ex praecedentibus adhuc pendet sententia, ubi ait: Ex abundantia cordis os loquitur. tur homo ex verbis quae protulerit, si mala sunt, cum etiam nullo modo poterit justificari ex bonis verbis, nisi ea ex intima cordis bona intentione protulerit, sicut nec Caiphas prophetando justificatus enullatenus valent improbare, quaerunt adhuc illum in operibus tentare, et quasi non fuerint signa, quae viderant, signa postulant. Respondent ergo Pharisaei illi et Scribae, quorum nequissima erat astutia, et dicuntMagister, volumus a te signum videre. Sed in alio evangelista quid petant plenius explicatur. Determinat enim, quia quaerebant signum de coelo. Vel in morem Heliae, signum de sublimi venire cupiebant,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ nob̾ sublata est. Et si¬
militer ꝑ resurrectionẽ eius si¬
plam. quȩ tantum in carne ñm
amina fuit. nob̃ utraq resurrec¬
tio hoc est animȩ in baptismate.
& corporis in resurrectione cõ¬
muni dabitur. Cum gͦ in com¬
putatione fupradicta sit unꝰ dieᷤᷤ
io est sabbatũ. & due noctes. nox
iudelicet sabbati o dm̃ce dier:
accipit᷑ ꝑ diem mors simpla xp̃i.¬
ꝑnoctes uͦ: mors utraq homi.¬
ntm intelligit᷑. Sĩc ergo dies
duabꝰ noctibus opponitur: sic xp̃c
simplam suã duple nr̃e opposint.
& duplam nr̃am moriens srib:¬
egit. Si autẽ horas computemꝰ.
ab hora mortis tisq ad horam
qua eiꝰ resurrectio declarata ẽ:
quadraginta hore inueniunt᷑.
In pͥmo enĩ die ab hora nona .iiͦii.

Expanded text:
peccatorum nobis sublata est. Et sipeccatorum nobis sublata est. Et similiter per resurrectionem ejus simplicem, quae tantum in carne, non in anima fuit, nobis utraque resurrectio, hoc est, animae in baptismate, et corporis in resurrectione communi dabitur. Cum ergo in computatione praedicta sit unus dies, id est sabbatum, et duae noctes, nox videlicet sabbati et dominicae diei, accipitur per diem, mors simpla Chrinoctes vero, mors utraque hominum intelligitur. Sicut ergo dies duabus noctibus opponitur, sic Christus simplam suam duplae nostrae opposuit, et duplam nostram moriens subegit. Si autem horas computemus ab hora mortis usque ad horam, qua resurrectio ejus declarata est, quadraginta horae inveniuntur. In
Abbreviated transcription (Latin):
corde t̾re tribus diebꝰ & tribus
noctibus & cetera. Ipscim tri¬
ditum ñ totum fcusse plenũ scͥꝑ¬
tura testis est. S pͥmus dies a
parte extrema totus anntim̾atꝰ
est. Dies uͭ tertius a parte pͥma.
& ipse totus. Medius autẽ int̾
eos. idest scds̃ dies ab solute totus.
uiginti quatuor horis sins duode¬
compositus. Sexte quidem fe
cipies. hoc est ꝓ toto die. Sabba¬
tum cum nocte o die. Noctem
uͦ dñicam cum eadem die illu¬
cessente. ꝓ toto similiter die. Ita
reꝑtum est significare mortem
dm̃i simplam: & resurrectionẽ
simplam. Mors enĩ dñi iħu ñ
fint in amina. s in carne sola.
Mors enun nr̃a non solum in
carne. s in aniia est. In anima
ꝓpter peccatũ: in carne ꝓpt̾ pe¬
nam peccati. Ille uͦ quia pecca¬
tum ñ habuit in anima ñ ẽ mor¬
tutis nͥ tantũ in carne. & hoc
ꝓpter simlitadinẽ carnis pecca¬
& resurrectio: nr̃e dupplici mocti
& resur rectiomi ꝓfuit. P mortẽ
enĩ eits. mors infernalis. & moes

Expanded text:
et tribus noctibus, etc. Ipsum triduum non totum fuisse plenum, Scriptura testis est. Sed primus dies a parte extrema totus annumeratus est. Dies vero tertius a parte prima, et ipse totus. Medius autem inter eos, id est secundus dies, absolute totus ex viginti quatuor horis, scompositus. Sextae quidem fercipies, hoc est, pro toto die, sabbatum cum nocte et die, noctem dominicam cum eadem die illucescente pro toto similiter die acciprepertum est signare mortem Domini simplam, et resurrectionem simplam. Mors enim Domini Jesus non it in anima, sed in carne sola; mors vero nostra non solum in carne, sed etiam in anima propter peccatum, in carne propter poenam peccati. Ille vero quia peccatum non habuit in anima, non est mortuus nisi tantum in carne, et hoc propter similitudinem carnis peccaet resurrectio nostrae duplici morti et resurrectioni profuit. Per mortem enim ejus, mors infernalis, et mors
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibus xp̃i notare ualentes. ⁊ñ
ex inuidia xp̃o detrabebant. &
contra conscientiã suã bonitati
dei refistebant. potius se numꝗͣ
bolitũ peeccatũ cadunt. & deris
deserit eos ficuit iudam. ita quod
ñ posfunt penit̾e. & humibare
se. s obstinatione detenti sunt.¬
& hoc uocatur peccare in sp̃m
contra sp̃m scm̃ peccat. Solet
autẽ oo aliter exponi. Dicitur
ita. Qui peccat in patrẽ supplẽ¬
ñ ẽ inpenitens. remittet᷑ ei. Simi¬
liter qui peccat in filium. & ñ

Expanded text:
sti notare volentes, tamen ex invidia Christo detrahebant, et contra conscientiam suam bonitati Dei resistebant, potius se nunquabolicum peccatum cadunt, et Deus deserit eos sicut Judam; ita quod non possunt poenitere, nec humiliare se, sed per obstinationem detenti sunt, hoc vocatur peccare in Spiricontra Spiritum sanctum peccat. Solet antem et aliter exponi. Dicitur . Legitur ergo ita: Qui peccat in Patrem, supplennon est impoenitens remittetur ei. Similiter qui peccat in Filium, et non
Abbreviated transcription (Latin):
bolicum ẽ. Unde sequit᷑. Ex ha¬
bundantia cordis. os loquitur.
Anguistintis. Ille homo ex habũ¬
dentia cordis loquit᷑: qui ñ igno¬
rat ex qua intentione uerba ꝑ¬
mat. quod aꝑtius ostend̾e uolenᷤ.
subiungit. Bonus homo de bono
thesauro ꝓfert bona: & malus¬
mala. Thesaurus cordis. inten¬
tio ẽ cogitationis. Ex qua ĩ t̾nꝰ
arbiter iudicat ꝓuientum oꝑis.
Unde fit plerumq quod iino¬
ra bona non nulli oꝑantes ma-¬
iorem celestis gr̃e mercedem ꝓpt̾
intentionem cordis. scilicet qd̃
maiora tioluerant patrare si
posset᷑: & alii maiora uirtutam
oꝑ a ostentantes. ob inctiriam
cordis tepidi. minora a dño p̃mia
sortiant᷑. Et suꝑiori sententiȩ cõ¬
petenter uidetur hoc adherere.
Quomͦ enĩbonts homo ñ possit
ꝓferre mala. nec malus bona: fic
ñ possit xp̃c mala. nec diabolus
bona oꝑa facere. Sequitur. Di¬
co autẽ uob̃ qm̃ omne uerbum
otiostim. & cet̾a. hoc quoq bene
adheret sutꝑiori sententiȩ. qͣsi

Expanded text:
bolicum est. Unde sequitur: Ex abundantia enim cordis os loquitur. Augustinus. Ille homo ex abundantia cordis loquitur, qui ignorat, ex qua intentione verba promantur. Quod apertius ostendere volens, subjungit: Bonus homo de bono thesauro profert bona,mala. Thesaurus cordis intentio est cognitionis, ex qua internus arbiter judicat proventum operis. Unde fit plerumque, ut minora bona nonnulli operentur majora coelestis gratiae mercede, propter intentionem cordis, scilicet quod majora voluerant patrare si possent, et alii majora virtutum opera ostendentes, ob incuriam cordis tepidi, minora a Domino praemia sortiantur, et superiori sententiae videtur competenter haec adhaerere. Quomodo enim bonus homo non possit proferre mala, nec malus bona, sic non possit Christus mala, nec diabolus bona opera facere. Sequitur: Dico autem vobis, quoniam omne verbum otiosum, etc. Hoc quoque bene adhaeret superiori sententiae, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Benedixit adultera: qi dimise¬
chielem multis amatoribus se
copulauerat. D notandum est¬
qr duplici questione fuerat ptil¬
satus. Quidam enim calũpma¬
bantur eum in beelz ebub eiecisse
demonia: quibus ante responsũ
est. Et alii temptantes signum
de celo q̃rebant: quibus amodo
respondet. dicens se ñ de celo sig¬
num dare. quod indigni erant
uidere. s de ꝓfundo inferm. qͣle

Expanded text:
Bene dixit adultera, quia dimisechielem multis amatoribus se copulaverat. Sed notandum, quod duplici quaestione fuerat pulsatus. Quidam enim calumniabantur eum in Beelzebub ejecisse daemonia, quibus ante responsum est. Et alii tentantes, signum de coelo quaerebant, quibus amodo respondet, dicens se non de coelo signum dare, quod indigni erant videre, sed de profundo inferni, quale
Abbreviated transcription (Latin):
bonim: quia fructũ meũ esse
bonum uidetis. Aut facite arbo¬
rem malam. idest ostendite me
esse malum: ꝑ malũ fructũ. Ideo
dico ad fructum esse respitiendũ
quia ex fructu arbor cognoscit᷑:
idest ex oꝑibus uita hominis
iudicat᷑. Pgenies uiparũ. Quasi¬

Expanded text:
bonum, quia fructum meum bonum bonum, quia fructum meum bonum esse videtis. Aut facite arborem malam. Id est ostendite me esse malum, per malum fructum. Ideo dico ad fructum esse respiciendum, quia ex fructu arbor cognoscitur, id est ex operibus vita hominis judicatur. Progenies viperarum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
mittet᷑ ei. neq inp̃senti. neq in
fct᷑o. Confirmat᷑ etrã ex hac. auc¬
toritate purgatorius ignis esse.
Dicit enim gregorius. Datur ex
hoc intelligi: quasdam culpas
in hoc scło. quasdam uͦ in fit᷑o
relaxari. Quod enim de uno ne¬
gat᷑: conseq̃ns intellectus patet.
qi de quibtisdam conceditur.
S hoc tantum de paruis mimi¬
misq peccatis fieri posse creden¬
dum ẽ: sic̃ ẽ affidutis otiosus ser¬
mo. inmoderatus risus. uel pecca¬
tũ cure rei familiaris q̃ uix si¬
ne culpa. uel ab ipsis agitur qͥ
culpam qualit̾ decdinare debe¬
ant sciunt. aut in granibus cul¬
pis errore ignorantiȩ. que cancta
etiam pꝰ mortẽ grauant. si adhuc
in uita positis minime fuerint
qͥsq nil purgationis obtinebit:
huc uita połitagatt isic obtine¬
at ꝓmeretur. Aut facite arborẽ
bonam. Alia ꝓbatio. qͣsi diceret.
Si me ex merito blasphematis:
ostendite oꝑa mea esse mala. &
hoc est. Aut facite arborem bo¬
nam. id est recognoscite me esse

Expanded text:
mittetur ei, neque in praesenti, neque in futuro . Confirmatur etiam ex hac auctoritate, purgatorius ignis esse. Dicit enim Gregorius: Datur ex hoc intelligi, quasdam culpas in hoc saeculo, quasdam vero in futuro relaxari. Quod enim de uno negatur, consequens intellectus patet, quia de quibusdam conceditur; sed tamen hoc de parvis minimisque peccatis fieri posse credendum est, sicut est assiduus otiosus sermo, immoderatus risus, vel peccatum curae rei familiaris, quae vix sine culpa, vel ab ipsis agitur, qui culpam, qualiter declinari debeant, sciunt. Aut etiam in gravibus culpis errore ignorantiae, quae cuncta etiam post mortem gravant, si adhuc in hac vita positis, minime fuerint quisquam purgationis obtinebit, huc vita positus, ut illic obtineat, promeretur. Aut facite arborem bonam, etc. Alia probatio, quasi dicat: Si me ex merito blasphematis, ostendite mea opera esse mala. Et hoc est: Aut facite arborem bonam, id est recognoscite me esse
Abbreviated transcription (Latin):
intraui in domũ illius. idest in
mundũ & diripui uasa eiꝰ. idest
homines in qͥbꝰ habitabat ꝑfi¬
dem subtraxi. Et ut possem ei
illos diripere: eum pͥus alliga.¬
ui. id est potestatẽ nocendi ho-
potest quisꝗͣ intͣre in domum
fortis & uasa enns diripiet nisi

Expanded text:
intravi in domum illius, hoc est, in mundum, et diripui vasa illius, hoc est, homines, in quibus habitabat, per fidem subtraxi, et ut possem ei illos diripere, eum prius alligavi, id est, potestatem hominibus potest aliquis intrare in domum fortis, et vasa ejus
Abbreviated transcription (Latin):
monia eitiunt: multomagis hoc
de magistro eorum credendiimẽ.
ficiẽ de exorcistis fiue de apłis po¬
test legi. quia exorciste qͥ ꝑ into¬
cationem dei demonia eitiebat.
erunt causa dãpnationis uideoꝵ.
cum iudei uideant puros hoĩes.
oo minoris meriti posse diuina
uirtute demones eicere. & tñ
hoc de filio dĩ p̃sumunt dubi¬
tare. Erunt gͦ iudices: ñ potesta¬
te s cansa. De apłis quoq diciꝰt᷑
ita. Qͥa apłi qui sub discipłãtt
meo miraclã facientes meẽ uir¬
tutis sunt testes. & ur̃am neqͥ¬
ciam dãpnantes. ideo itdices ur̃i
erunt: qr cum suꝑ duodecim se¬
dapnabunt. Si autẽ. Ecce alt̾a
pars complexionis. quasi dic̾ẽt.
Aut ego eitio demonia ꝑ sp̃m

Expanded text:
monia ejiciunt, multo magis hoc de magistro eorum credendum est. c de exorcistis, vel discipulis potest legi. Quia exorcistae per invocationem Dei daemonia ejiciebant, erunt causa damnationis Judaeorum, cum Judaei videant puros homines, et minoris meriti, posse divina virtute daemones ejicere, et tamen hoc de filio Dei praesumunt dubitare. Erunt ergo judices non potestate, sed causa. De apostolis quoque dicitur ita: Quia apostoli, qui sub discipulatu meo miracula facientes, meae virtutis sunt testes, et vestram nequitiam damnantes, ideo judices vestri erunt, quia cum super duodecim trdamnabunt. Si autem, etc. Ecce altera pars complexionis, quasi dicat: Aut ego ejicio daemonia per
Abbreviated transcription (Latin):
multa bona scłaria: ego ad fcĩ¬
tidem. Ille ad discordiam: ego
ad dilectionem. Ideo dico uob̾.¬
Ostenso ꝑ rationes quod in be¬
ekebrib non eicit demonia:
uult dare sententiam suꝑii
hanc scilicet quod hoc pecc̃m
ẽ eis in remissibile. S uidea¬
nitis quid ẽ peccare in sp̃m scm̃.
Anglł in fortitudine scientie
& substantiȩ conditus ẽ. ita qd̃
& ꝓfundã cognitionem habtut.
& facultatẽ exeq̃ndi ex forti¬
tudine substantiȩ. Cum ergo
intanto bono habundaret. iui¬
dens dicunam essentiam p̃stan¬
tiorem multo sez contra consci¬
entiã suã ñ ex aliqua infirmi¬
tate cepit deo inuid̾e: ob uoluit
ei se parificare. Non g ex infir.¬
mitate ignorantie neq substã

Expanded text:
multa bona saecularia, ego ad sume. Ille ad discordiam, ego ad dilectionem. Ideo dico vobOstenso per rationem, quod in Beelzebub non ejicit daemonia, vult dare sententiam super Hanc scilicet quod hoc peccatum est eis irremissibile. Sed videamus, quid est peccare in Spiritum sanctum. Angelus in fortitudine scientiae et substantiae conditus est, ita quod et profundam cognitionem habuit, et facultatem exsequendi ex fortitudine substantiae. Cum ergo in tanto bono abundaret, videns divinam essentiam praestantiorem multo se, contra conscientiam suam, non ex aliqua infirmitate coepit Deo invidere, et voluit se ei parificare. Non ergo ex infirmitate ignorantiae neque su