comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mittendis ut ficr& temporailis motꝰ in reb temporalib siue forman¬
dis siue ad minis trandis. ITEAI Facti ẽ inquit lux. id creatio ange¬
lica quia tunc ceperunt agnoscere ł in tellegere creatorem suureue
Quare iterũ non repenit & fecit ds̃ lucem: sicut creaturas ceteras repe¬
tit quas creauit ut infirmamento dicit. fiat firmamentũ. &itgumus
lucem quia intellec tualis creatura erat. iđ angłi. Qnđo autẽ dic̃ fiat¬
firmamentũ ł cetera in alus creaturis. hoc in cognitione anglica daiet
quia nec mirũ ẽ. si ds̃ anglissuis in prima lucis conditione ad seconuer¬
sis prius uoluit osten dere quiderat deinceps facturus. Qndo uͦ dictt
& fecit ds̃ iđ in ꝓpria natura rerum iam nonerat hoc opus de anglis
iterum repetere: quia illi tunc sicut diximꝰ conuersi fuerant ad cog¬
nos cendũ creatorẽ suum Cum enuĩ ęterna illa & in mutabilis quaẽñ

Expanded text:
mittentis, ut fieret temporalis motus in rebus temporalibus, sive formanmittentis, ut fieret temporalis motus in rebus temporalibus, sive formandis, sive administrandis. Item: Facta est, inquit, lux: id est, creatio angelica, quia tunc coeperunt agnoscere vel intelligere creatorem suum. Quare iterum non repetit. Et fecit Deus lucem, sicut creaturas caeteras repetit quas creavit, ut in firmamento dicit: Fiat firmamentum, et iterumlucem: quia intellectualis creatura erat, id est, angelicafirmamentum, vel caetera in aliis creaturis, hoc in cognitione angelica dixit, quia nec mirum est si Deus sanctis angelis suis in prima lucis conditione ad se conversis, prius voluit ostendere quid erat deinceps facturus. Quando vero dicit: Et fecit Deus, id est in propria natura rerum, jam non erat hoc opus de angelis iterum repetere, quia illi tunc, sicut diximus, conversi fuerant ad cognoscendum creatorem suum. Cum enim aeterna illa et immutabilis, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
to sidera in caelo fabricass& quae oculinri potuissent ꝓ spi cere.
sta creatio angelica ẽ temporał. an intemporalis: M Temporalis
erat in angłis. Intemporalis autẽ indõ. Tem poralis erat ꝗđ dictũ
in tellegimꝰ ab aeterno dõ exp̃ssum. ꝑ uerbũ coeternum. in creatu¬
ra spitali quã iam tuno fecerat cũ diotũ ẽ. In principio creauit ds
caelum & terrã. Sed ista locutio non tantũ. sine aliquo sono.
sed &iam sine ullo corporali motu creaturȩ spitalis eius mente atq ratione
quo dã modo infixa ꝑ uerbum patris coaeternũ Sed multũ atq. diffi¬
cillimum ẽ capere. quomodo dr̃ do non temporalit̃ iubenti. neq id tẽ¬
poraliter audiente creatura quae contem platione ueritatis om̃a
eccedit tempora sed intellec tualiter sibim& impressas cũ patri cn¬
eterna sapientia. tãꝗ intelligibilis locutionis ad ea quae in frasurit traus

Expanded text:
to sidera in coelo fabricasset, quae oculi nostri potuissent prospicere. D. to sidera in coelo fabricasset, quae oculi nostri potuissent prospicere. D. Ista creatio angelica est temporalis an intemporalis? M. Temporalis erat in angelis, intemporalis autem in Deo. Temporalis erat quod dictum intelligimus ab aeterno Deo expressum per verbum coaeternum, in creatura spiritali quam jam tunc fecerat cum dictum est, in principio creavit Deus coelum et terram. Sed ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo corporali motu creaturae spiritalis, ejus menti atque rationi quodammodo infixa per verbum patris coaeternum. Sed multum atque difficillimum est capere quomodo dicitur deo non temporaliter jubenti, neque id temporaliter audiente creatura, qui contemplatione veritatis omnia excedit tempora, sed intellectualiter sibimet impressa cum patri coaeterna sapientia tanquam intelligibilis locut
Abbreviated transcription (Latin):
uoce indicant. Ita creator ds̃ non priore tempr fecit in formom
sne tertũ  & eã postea ꝑ ordinẽ quarũ cũq naturarũ quasi sođa con¬
sideratione formauit. sed nompotuit non diuidere scriptura loquen
d temporib qđ ds̃ faciendi temporib nondiuitit: & noscũ dicim
materiã. & formã utrũq simul intellegimꝰ. Nec utrumq. simul
possumꝰ enuntiare. Qđ si spĩtalis lux factaẽ. Cum dixit ds̃ fiat
lux. Nonilla uera patri coeterna in tellegenda ẽ. ꝑ quã facta st̃
om̃ã. sed illa dequa dicipotuit. prioromnium creatt ẽ sapientia
Quia ꝑ sapientiã non creatã factaẽ lux. Quo aut̃ modo si mulfi¬
eri potuerit & qđ in luminaret᷑. & ipsa inluminatio. ac diuerso
tempr̃ narranda fuerint. paulo ante diximus. Cum de materia
uisibilis an inuisibilis : M Inuisibilis onĩ dr̃ quia creatio ange¬
lica ẽ . quã oculinrĩ nonualent᷑ ꝓspicere. Ratio enĩ erat ut diequar¬

Expanded text:
vocem indicant. Ita creator Deus non priore tempore fecit informem vocem indicant. Ita creator Deus non priore tempore fecit informem materiam, et eam postea per ordinem quarumcumque naturarum quasi secunda considerandi temporibus non divisit. Et nos cum dicimus materiam et formam, utrumque simul intelligimus, nec utrumque simul possumus enuntiare. Quod si spiritalis lux facta est, cum dixit Deus fiat lux, non illa vera patri coaeterna intelligenda est, per quam facta sunt omnia, sed illa de qua dici potuit, prior omnium creata est sapientia, quia per sapientiam non creatam facta est lux. Quo autem modo simul fieri potuerit, et quod illuminaretur et ipsa illuminatio, ac diverso tempore narranda fuerint, paulo ante diximus cum de materia visibilis, an invisibilis? M. Invisibilis enim dicitur, quia creatio angelica est, quam oculi nostri non valent prospicere. Ratio enim erat, ut die quar
Abbreviated transcription (Latin):
non ex indigentia fec̃ operasua. sed exbeneficentia. Neq horũ indiga
quae fecit: In diguus quippe atq egenus amior subicit᷑ rebus quãs
diligit Ideo dictꝰ ẽ suꝑ ferri creaturã sp̃ssẽs. quia non exindigentia¬
Duo quippe sunt p̃pter quȩ amatds̃ creaturã suã : ut sit &ut manoat
patiit formata: & maneat in p̃cepto conditoris: Vt ẽ& ergo sp̃s dĩfere¬
batur suꝑaquã : ut aut̃ maner& uidit ds̃ quiabonũ ẽ : Quam obrẽ
prius res informatas & postea spm̃ scm̃ nominauit quia om̃is exigu¬
us amor rebus quas diligit subterponitur:AUSUSTINVS
Dein formitate materiae ut plenius & uberius exponas posco
Nerumi & manifestũ ẽ om̃e mutabile ex aliqua in formitate forma¬
rii simulq & manifestissima ratio doc& Nullarũ naturarũ ma¬
teniã eẽ poruisse. nisi exdõ & lic& dicat scriptura qui fecisti mun¬
fuctum ẽ. Sicut uox materia uerborũ ẽ: uerba uero formatam

Expanded text:
non ex indigentia fecit opera sua, sed ex beneficentia: neque horum indiget non ex indigentia fecit opera sua, sed ex beneficentia: neque horum indiget quae fecit. Indigus quippe atque egenus amor subjicitur rebus quas diligit: ideo dictus est superferri creaturam Spiritus sanctus, quia non ex indigentiDuo quippe sunt propter quae amat Deus creaturam suam: ut sit, et ut maneat; ut sit formata, et maneat in praecepto batur super aquam; ut autem maneret, vidit Deus quia bonum est. Quamobrem prius res informatas et postea spiritum sanctum nominavit, quia omnis exiguus amor rebus quas diligit subterponitur. ITEM IN HEXAMERON AUGUSTINUS. D. De informitate materiae ut plenius et uberius exponas posco. M. Verum et manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari, simulque et manifestissima ratio docet, nullarum naturarum materiam esse potuisse, nisi ex Deo. Et licet dicat Scriptura: Qui fecisti munfactum est. Sicut vox materia verborum est, verba vero formatam
Abbreviated transcription (Latin):
TERRA AUT FRAT IN ANIS ET uACUA.
urinanis & uacua M Ldest quia non erat a mari distinett. Vlac
in quit : quia littorib non erat circum date ł uicibus suis ornata iđ
rat priusꝗ doctrine acceperit formã A Quare tenebre dicuntur
suꝑ faciem fuisse abs.ssi: A Quia non erat lux. quae suꝑ funderetur
qđ sicet̃ utiq suꝑ eẽt. It̃ quia erat spissus aer carens luce diurna. Alit̃
Tenebre erant suꝑ faciem abyssi. quia delictoꝵ aecitus. & innorantiae
tum ẽ ferebatꝰ. In hebreo hab& nerefech. qđ nos appellare possumus in¬
cubabat. siue confouebat insimilitudinẽ uolucris. ouacalore animantis
ex quo intellegimꝰ non despũ mundi dici. ut non nulli arbi trant᷑ sed de
spũ scõ. quiet ipse uiuificator omnium a principio ditit᷑. Sic aut̃ uiui¬
mutationib sub iacet. sed ẽ ibi p̃sens totus. Quoniodo sane nominauit
creaturã cui suꝑ ferri diceretur sp̃s sc̃s. non localit̃. sed potentialiter Dñi

Expanded text:
Terra autem erat inanis et vacua. Terra autem erat inanis et vacua. Cur inanis et vacua? Id est, quia non erat a mari distincta, vacua, inquit, quia littoribus non erat circumdata, vel vicibus suis ornata, idrat, priusquam doctrinae acceperit formam. Quare tenebrae dicuntur super faciem fuisse abyssi? Quia non erat lux quae superfunderetur; quod si esset, utique superesset. Item quia erat spissus aer, carens luce diuturna. Aliter. Tenebrae erant super faciem abyssi, quia delictorum caecitas, et ignorantiae tum est, ferebatur, in Hebraeo habetur , quod nos appellare possumus, incubabat, sive confovebat, in similitudinem volucris, ova calore animantis. Ex quo intelligimus, non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Spiritu sancto, qui et ipse vivificator omnium a principio dicitur. Sic autem vivimutationibus subjacet, sed est ubique praesens totus. Quomodo sane nominavit creaturam, cui superferre diceretur Spiritus sanctus, non localiter, sed potentialiter Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
mnarrase: tactdiis fecit quia hoc prius en arrauit qđ originẽ habuit a¬
& postta qđ exinde factum fuit quãuis utrumq simul fecissae. Vt qđ
solaorigine prius ẽ in faciendo priussit extempr en arrando. Ergo dum
oportebat ut scriptura scã utrumq enarrass&. tamres gestas. quã res enar¬
ratas: qđ exinde factum ẽ ꝓpt̾ turdiorẽ intellectum ut cpere potuisst̃
quia res corporaeae ex aliquo fiebant quia nihil inter ẽ interereationẽ
cieli & terre & lucis. nisi hoctantũ qđ ẽ inter uerbum & uocenꝰA
Cur non dixit in principio fec̃ ds̃ caelũ et terrã. sed creauituaup̃i
in formitatẽ materie. A Dasensum spiritalem M Principium
xp̃se sicut ipse in euangło ait. Principiũ qui et loquor uobis
igit᷑ principio fec̃ ds̃ caelum. iđ qui caelestia meditant᷑ & q̃runt
ipso fecit & carnales: qui terrenũ hominẽ nec dum deposuerunt.

Expanded text:
enarrare, ita et Dominus fecit, quia hoc prius enarravit quod originem habuit, eenarrare, ita et Dominus fecit, quia hoc prius enarravit quod originem habuit, et postea quod exinde factum fuit, quamvis utrumque simul fecisset, ut quod sola origine prius est in faciendo, prius sit ex tempore enarrando. Ergo dum oportebat ut scriptura sancta utrumque enarrasset, tam res gestas quam res enarratas, quod exinde factum est propter tardiorem intellectum, ut capere potuissent, quia res corporeae ex aliquo fiebant; quia nihil interest inter creationem coeli et terrae et lucis, nisi hoc tantum quod est inter verbum et vocem. D. Cur non dixit, in principio fecit Deus coelum et terram, sed creavit? M. Propter informitatem materiae. D. Da sensum spiritalem. M. Principium Christus est, sicut ipse in Evangelio ait: Principium qui et loquor vobisigitur principio fecit Deus coelum, id est, qui coelestia meditantur et quaerunt. In ipso fecit et carnales, qui terrenum hominem necdum deposuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sit principium dese introgantib uidacis quis e& : Responđ. Principi¬
um qui & loquor uobis. Primo igit uoluit caclũ & terrã uelut
quondã spĩtalẽ corporalemq materiã dicere. & sic quẽ ad modum
singillatim facta sunt ordinẽ texere. Qđ enĩ dixit caelũ hoo mihi
dixisse uidet aquarũ abẏssum tenebrorã. adae quodã modo fluitan¬
tem uitam. Nisi conuertatur ad creatorẽ. & fiat lux. & contem plerꝰ
trinitutẽ dm̃ eẽ indm̃ Neq enĩ ita dicimꝰ. ut ista materia p̃cedat
formã suã. sic̃ p̃cedit lignũ arcas. & sic̃ p̃cedit uox uerbum Neq nuam
tempr̃. sed origine: Igit prima creatura lux Non ista. quae quarta
die fac ta est. sed spiritalis. iđ angłica natura No c tamen intelle¬
gendum. qđ simul ereauit caelũ & terrã & lucem. quia nibilintem este
niscorigo tantum. Sicut homo duas parabolas cognites simul nonpo test

Expanded text:
sit principium, de se interrogantibus Judaeis quis esset, respondit, Principisit principium, de se interrogantibus Judaeis quis esset, respondit, Principium qui et loquor vobis. Primo igitur voluit coelum et terram, velut quamdam spiritalem corporalemque materiam dicere, et sic quemadmodum singillatim facta sunt, ordinem texere. Quod enim dixit, coelum, hoc mihi dixisse videtur aquarum abyssum, tenebrosam Adae quodammodo fluitantem vitam, nisi convertatur ad Creatorem, et fiat lux, et contempletur Trinitatem Deum esse in Deum. Neque enim ita dicimus, ut ista materies praecedat formam suam, sicut praecedit lignum arcas, et sicut praecedit vox verbum: neque enim tempore, sed origine. Igitur prima crdie facta est, sed spiritalis, id est angelica natura. Hoc tamen intelligendum quod simul creavit coelum et terram et lucem, quia nihil interest nisi origo tantum. Sicut homo duas parabolas cognitas simul non potest
Abbreviated transcription (Latin):
& quae interra uisibilia & inuisibilia  Si in principo creauit ds̃ celũ
orceriĩ anołi post modũ factist M Si angliame factisuntt dsoolũ
primo omnium creauit caclum et terrã. Quando facta suntisimul side¬
ra aii striptura laudauer̃me angłi mei uoce magna. Ni Quarta dled
fasta sunt si dera &iam erant angti : Neq enĩ dictertio neq sado factist̃
hbis enĩ appara& quae facta sunt M. Tertia die scilic& terra ab aquis
dis cretti ẽ Sc dã factũ ẽ firmamentũ ubisol &luna discurrunt & sidera
Porro primus dies ipseẽ angłica natura. quae primo caedi nõmine num¬
Leupatti est Unde euident̃ ostendit̾ primũ diẽ spiritalem factum iđ
anglicã naturam & sic hoc caelum qđ oculis cernimꝰ. Nam qđ ait In prin¬
cipio creauit ds̃ caelum & terrã. Non primo omnium sicut ait. sed in
principio iđ infilio. Immo ꝑfilium. fecit ds̃ omnẽ spĩtalẽ corpora¬
emiq creaturã. quae cueli & terre nomine appellata ẽ Nam qđ ipse

Expanded text:
In principio creavit Deus coelum et terram: angeli postmodum facti sunt. Si angeli ante facti sunt, non primo omnium creavit Deus coelum et terram. Quando facta sunt simul sidera, ait Scriptura: Laudaverunt me angeli mei voce magna. Quarta die facta sunt sidera, etiam erant angeli, neque enim die tertio neque secundo facti sunt. In his enim apparet quae facta sunt. Tertia die scilicet terra ab aquis discreta est: secunda factum est firmamentum, ubi sol et luna discurrunt, et sidera. Porro primus dies ipse est angelica natura, quae primo coeli nomine nuncupata est. Unde evidenter ostenditur, primum diem spiritalem factum, id est, angelicam naturam, et hoc coelum quod oculis cernimus. Nam quod ait, In principio creavit Deus coelum et terram, non primo omnium sicut ais, sed, In principio, id est, in Filio, imo per Filium fecit Deus omnem spiritalem corporalemque creaturam, quae coeli et terrae nomine appellata est. Nam quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
utui derent salicet indõ. sic̃ omnẽ formandã craatura  utuetulua uide¬
cubirpo posse intellegi requiem dĩ Intellogit: & alit̃ requies di et
cumnes post bona opera requies cere fuc scdm illũ modũ quẽ dẽdicit
sul a urtbam Nc̃ cognoui qđ timeas dm̃ iđ cognoscere tefici lta g
bic in uellegit requiescere ds̃ cũ scis suis requiem prestat. AL
setedierum operum. Nullã deinceps condidit creaturã Nam qđ ait
nquirenda ẽ ratio sista om̃a in uno die. facta fuer̃ aut ꝑ sex dies sicut
scriptura cõmemorat. Etsi ꝑ sex dies facit fuer quom ergo sc̃a scriptura
ltorme q̃ dicit: quiuuut in eternũ creauit om̃a simul AI Tue namꝗ.
nonisimul ereauit om̃a Nam sic̃ mater infantẽ nutriens ingremiosuo
exspeotut ut tonualescat. lta dñs tarditatẽ humani ingenu exspectiuuit¬
teiam inprincipio apud ipsum cunctu creata fuer̃ sed nonstatim inspe¬

Expanded text:
ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum videut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum videarbitror posse intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit, secundum illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est cognoscere te feci. Ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Itsex dierum operum, nullam denquirenda est ratio, si ista omnia in uno die facta fuerunt, aut per sex dies, sicut Scriptura commemorat; et si per sex dies facta fuerunt, quomodo ergo sancta Scriptura vera est quae dicit: Qui vivit in aeternum creavit omnia snon simul creavit omnia; sicut mater infantem nutriens in gremio suo, exspectat ut convalescat, ita Dominus tarditatem humani ingenii exspectavit. Nam in principio apud ipsum cuncta creata fuerunt, sed non statim in spe
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scientia reseruate. Nam scđm quasdã futurorũ causas moriturus e¬
rat erechias. cuids̃ ad didit quindecim annos aduitã. id utiq facieas
qđ ante constitutionẽ mundi sefacturũ eẽ p̃seiebat. & in sua uolunte
seruabat

Expanded text:
praescientia reservatae. Nam secundum quasdam futurorum causas moriturus epraescientia reservatae. Nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam, id utique faciens, quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat
Abbreviated transcription (Latin):
Queri aut̃ merito potest causales ille rationes. quas mundo indidit. cum
primũ simulomã creauit quomͦ sint institute. utrũ utquẽ ad modũ ui¬
dimus cuncta nascentia ⁊ fruticũ ⁊ animaliũ. in suis conformationibus.
Atq in crementis ꝓ diuersittete generũ. diuersa spatia ꝑ agent tem¬
porum autquẽ ad modũ credit᷑ factꝰ adam. sine ullo ꝓgressũ in crem̃to¬
uiriliȩtate otiruo continuo formarent᷑. sicut aqua inuinũ conuensa
& uirgia in serpentẽ. Sedcur non utrũq illas credimꝰ habuisse. ut ho
ex eis futurũ c&: qđ facturo placuiss&: Nam multa scđm inferiores
causas futura st̃ Sed suta st̃ & in p̃scientia dĩ uere futura st. Si aut̃ ibi a¬
ut̃ sunt Ita potius futura st̃. sicut ibi sunt. ubi qui prescit falli non potest
est Hoc aut̃ itucrit. sic̃ sohabent alie cause. siue mundo contexte. siue

Expanded text:
Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum Quaeri autem merito potest, causales illae rationes, quas mundo indidit, cum primum simul omnia creauit. quomodo sint institutae: utrum ut, quemadmodum uidemus cuncta nascentia uel fruticum uel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam. sine ullo virili aetate continuo formarentur, sicut aqua in vinum conversa, et virga in serpentem. Sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset. Nam multa secundum inferiores causas futura sunt; sed si ita sunt, in praescientia Dei vere futura sunt. Si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest.est. M. Hoc autem ita erit sicut se habent aliae causae, sive mundo contextae, sive
Abbreviated transcription (Latin):
rigabat ergo et montes rigabat: quia montes utiq terrast̃. Si montes rgabas
diluuiũ erat & quomꝰ terra germinauerat herbã iurentẽ & facientẽ semero
autquomꝰ homo habitabat interra. siuniuersã terrã aqua tegebat. MEtbons¬
posituse singularis ꝑ plurali numero Hocenĩ si sollicite requiras in scripturis
scĩs frequent᷑ repperies. Habes nempe in psalmo Misit in eos musca canou
& cõmodit cos ⁊ ranã et exterminauit eos Dum utiq nec una niusta nec una
rana fuerint & alibi uenit locusta. Ñ ait locuste s locusta. En baber sin¬
gularẽ numerũ ꝓplurali. Sc dm̃ illud qđ ait nobilissimꝰ poctarũ uterumo¬
armato milite cõplet. Porro autẽ ꝓpt̾ unitatẽ nature. dictũ ẽ fonsut
in ooonis fontes intellegamus qui sunt in terra. quia quodã modo om̃s exu¬
nius ab yssinatura emanant. Nã qđ ait. irrigabat uniuersã fadem t̃ra
Ñ totiẽ terrã rigabat: sed partẽ. A toto enĩ partẽ significat Auo udt¬

Expanded text:
rigabat, ergo et montes rigabat, quia montes utique terra sunt. Si montes rigabat, diluvium erat. Et quomodo terra germinaverat herbam virentem, et facientem semen, aut quompositus est singularis pro plurali numero; hoc enim si sollicite requiras, in Scripturis sanctis frequenter reperies. Habes nempe in psalmo: Misit in eos muscam caninam et comedit eos, et ranam et exterminavit eos , dum utique nec una musca nec una rana fuerint. Et alibi: Venit locusta , non ait locustae, sed locusta. En habes singularem numerum pro plurali, secundum illud quod ait nobilissimus poetarumarmato milite complent. Porro autem propter unitatem naturae dictum est fons, ut in eo omnes fontes intelligamus, qui sunt in terra, quia quodammodo omnes ex unius abyssi natura emanant. Nam quod ait: Irrigabat universam faciem terrae, non totam terram rigabat, sed partem, a toto enim partem significant, quemad
Abbreviated transcription (Latin):
fuetiooellimortalis quon in mortedis & sianimalis suomꝰ. ꝓpioepdalis etat
quare cũ maoreiuis anionalib: in comune cibum sumpsti dt auua lipotu
& in mortilis Mlortalis erat: quia potuit mori  In moresłquuia potut
morti quia siñ peccuss& moriominino non potiusselis. Post& cut peenũ¬
mone fInmortet di beneficio. qđ ei pstabat aligno uete: Aquo
ad amisabuit ante peccatũ. AI. Nđ onenĩ hoc accepimi td uxrdã
pali pponit᷑. Vnde ait apłs. Seminatͥ corpꝰ animale sureie doripins
spĩtabbonĩ cnĩ recepinꝰ inmorttcliti tẽ corporis spĩtalis  sed repimꝰ¬

Expanded text:
mortalis, quomodo immortalis; et si animalis, quomodo spiritalis? aut quare cum caeteris animalibus in commune cibum sumpsit? Mortalis erat, et immortalis. Mortalis erat, quia potuit mori; immortalis, quia potuit non mori. Quia si non peccasset, mori omnino non potuisset; postqutione, immortalis Dei beneficio quod ei praestabatur a ligno vitae, a quo Adam habuit ante peccatum? M. Non enim hoc accepimus quod in Arali praeponitur. Unde ait Apostolus: Seminatur corpus animale, surgit corpus spirita
Abbreviated transcription (Latin):
conete taniionfacit ds̃ contra causã quã sine dubio uolens p̃stituit eas
contia suã uo luntatẽ non fac̃. Si aut non om̃s causas in creatura pͥmit
coriditia p̃fecit. sedaliquas in sua uolunticte seruauit. Nonst̃ quidem
pec asnasesi sua uoluntate seruauit existarũ quas creauit nece ssitde
pendentes Ñ tamen possunt eẽ contrarie quas in sua uoluntate serua¬
uit quia dĩ uoluntas non potest sibi cẽ contraria Istas ergo sic condi¬
dute ut caillis cẽ illud cuius causesunt possit sed non necessesit Tuas
auts sic ab scondit ut excis eẽ neaessesit hoc qđ exiftis fecit ut cẽ possit

Expanded text:
esset; tam enim non facit Deus contra causam quam sine dubio volens praestituit, quam contra voluntatem suam non facit. Si autem non omnes causas in creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua voluntate servavit, non sunt illae quidem quas, in sua voluntate servavit, ex istarum quas creavit necessitate pendentes, non tamen possunt esse contrariae quas in sua voluntate servaituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit.
Abbreviated transcription (Latin):
infirmamento caclo ⁊ ĩ luminent terrã. Non antea tempora fuer̃. Iu exa
qua ĩ suꝑius triduũ sinetempr p̃terire potuerit. qui suae tam̃ creationis. tempus ha¬
buer : siderum tamen distinctione illud triduũ non habuer̃ Qualis &iã luna
facta sit utrũ prima amplena multiloquacissime inquirunt. Sed plane dicã
siue primã siue plenã lunã ds̃ fecerit. fecisse ꝑ fectã Om̃is aut res quicquid
gressu naturali ꝑ tempra congrua quodã modo ꝓdit. atq explicat. & iam
ante continebat. occultũ : etͥñ specie ł mole corporis. Vi tamen & ratione nature¬
Cur primo terta germinauerit. deinde sint facta iuminaria M Quia po
operabona uenit inluminatiolucis ad contẽplandã speciem diuine uirtutis

Expanded text:
in firmamento coeli, et illuminent terram, non antea tempora fuerunt . In Hquasi superius triduum sine tempore praeterire potuerit, qui suae tamen creationis tempus habuerunt, siderum tamen distinctione illud triduum non habuerunt. Qualis etiam luna facta sit, utrum prima an plena, multi loquacissime inquirunt; sed plane dicam, sive primam sive plenam lunam Deus fecerit, fecisse perfectam. Omnes autem res, quidquid progressu naturali per tempora congrua quodammodo prodit atque explicat, etiam ante continebat occultum, et si non specie vel mole corporis, vi tamen et ratione naturCur primo terra germinaverit, deinde sint facta luminaria? M. Quia post opera bona venit illuminatio lucis ad contemplandam speciem divinae virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter misiss& nisi quia consuetudo ẽ diuinȩ scripture. caelũ i terrã. totũ mundũ
appellari. &ideo aestimandũ ẽ. aerẽ ad celũ ⁊terrã ꝑtinere Et quic quidẽ humi¬
ria. lta uicinus est. ut et ipsecueli. nomen accipiat Nã cũ dr̃ in psalmo: laud¬
te eũ caelicaeloꝵ. Satis apparet huncaerẽ. Ñ solii caelum. sed &iã cielos
dici sicut dicunt᷑ & terro. cum una sit A Si aqua tegebat terrã. Quomꝰ¬
in psalmo dic̃ quia ipse suꝑ maria fundauit eã & suꝑ flumina p̃parauit cam
iaqua terrã tegebat: AL De altiori terra hoc dic̃. ubi montes eẽ uident᷑ : aut de
insulis illud dictum ẽ ubi terra altior ẽ quã aqua. Sed magis hoc scđm
sensum intellegendũ ẽ. quia sim plices in cođa suꝑ prudentes fundati sunt: Vi¬
uȩ. Itaq aquae dicunt᷑ illi. quia sustentunt eos quos inferiores ł infiriniores
se eẽ conspiciunt quia quantũ ẽ interlunã & sidera caeli. Tantum ẽ in ter

Expanded text:
termisisset, nisi quia consuetudo est divinae Scripturae coelum et terram totum mundum appellare. Et ideo aestimandum est, aerem ad coelum et terram pertinere. Et quidquid est humiria, ita vicinus est, ut et ipse coeli nomen accipiat. Nam cum dicitur in psalmo: Laudate eum, coeli coelorum , satis apparet hunc aerem non solum coelum, sed etiam coelos dici, sicut dicuntur et terrae, cum una sit. Hos etiam aereos coelos quoin psalmo dicit quia ipse super maria fundavit eam, et super flumina praeparavit eam , si aqua terram tegebat? M. De altiori terra hoc dicit, ubi montes esse videntur, aut de insulis illud dictum est, ubi terra altior est quam aqua. Sed magis hoc secundum sensum intelligendum est, quia simplices in Ecclesia super prudentes fundati sunt. Vivae itaque aquae dicuntur illi, quia sustentant eos quos inferiores vel infirmiores se esse conspiciunt, quia quantum est inter lunam et sidera coeli, tantum est inter
Abbreviated transcription (Latin):
adto scor euincerti uune eñi ea quaerep̃hendunt in ueteri testam̃to statium
defendere. quantũ ures dñs p̃stare dignat & ineis ostendert contra uer¬
tatem dĩ nihilualere hominũ cecitatẽ¬
EN PRIN CIPIS CAEAUITDS CAELṼ ETTERRAO
Mquurindũ sũm opere ẽ. in quo principio utrũ in principio temporis
Aoin principio utho eẽe initiũ creiturȩ eius ex quo alia eẽ ceperunt
Derrenis ecat ernado semꝑ fuer .M. Dicanus quia in principto fibico¬

Expanded text:
atque convincere. Nunc enim ea quae reprehendunt in Veteri Testamento, statuimus atque convincere. Nunc enim ea quae reprehendunt in Veteri Testamento, statuimus defendere quantum vires Dominus praestare dignatur, et in eis ostendere contra veritatem Dei nihil valere hominum caecitateIn principio creavit Deus coelum et terram. nquirendum summopere est in quo principio, utrum in principio temporis, an in principio, ut hoc esset initium creaturae ejus, ex quo alia esse coeperunt. Non enim coaeterna Deo semper fuerunt. Dicamus quia in principio sibi co
Abbreviated transcription (Latin):
solent dicere : unde erant ipse tenebre suꝑ abyssum anteꝗ ds̃ facer& lucẽ.
quis illas fecerat. ł gemuerat. autsinemo fecerat ł genuerat eas aeterne
erant tenebre : quasi aliquid sint tenebre Sed ut dictũ ẽ lucis ab¬
sentia hoc nom̃ accepit Sed quia ipsi fabulissuis decepti. crediderunt
gentem eẽ tenebrarũ. in qua & corpora. & formas & animas in illis cor¬
potbus fuisse arbitrant: Ideo putant qđ tenebre aliqiđ sint: & ñ
etilegunt non sentiri tenebras. nisi qnđo nonuidemꝰ Sicut non
sentitur silentium. nisi qnđo non audimus Si cut autẽ silentiũ nihilẽ
sice& tenebrae sihil sunt. Sicut autẽ istidicunt gentẽ tenebrarum contradi
loceri pugnasse. ste potest &alius similit̃ uanus dicere gertenisi lentradi
eoritiadi uo ce pugnasse S ed illus uanitates modo nos sũ scipimꝰ refellere

Expanded text:
solent dicere: Unde erant ipsae tenebrae super abyssum, antequam Deus faceret lucem, solent dicere: Unde erant ipsae tenebrae super abyssum, antequam Deus faceret lucem, quis illas fecerat vel genuerat? aut si nemo fecerat vel genuerat eas, aeternae erant tenebrae, quasi aliquid sint tenebrae, sed, ut dictum est, lucis absentia hoc nomen accepit. Sed quia ipsi fabulis suis decepti crediderunt gentem esse tenebrarum, in qua et corpora, et formas et animas in illis corporibus fuisse arbitrantur, ideo putant quod tenebrae aliquid sint, et non intelligunt non sentiri tenebras, nisi quando non videmus: sicut non sentitur silentium, nisi quando non audimus. Sicut autem silentium nihil est, sic et tenebrae nihil sunt. Sicut autem isti dicunt gentem tenebrarum contra Dei lucem pugnasse, sicut potest et alius similiter vanus dicere gentem silentiorum contra Dei vocem pugnasse. Sed illas vanitates modo nos suscipimus refellere
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ueniente in hunc mundum Nã solis istius lumen. non illuminat
hominc̃ sed corpꝰ hominis & mortales oculos quib nos uincunt aquilaꝵ
oculi qui solem istũ multo melius quam nos dicunt᷑ aspicere. Illud
autẽ lumen: non inrationaliũ aliũ oculos pascit. sed pura corda eorum qui
dõ credunt & ab amore uisibiliũ rerũ & temporalium se ad eius p̃cepta
complenda conuertunt. qđ om̃s homines possunt siuelint. quia illud
lumen omnẽ inluminat hominẽ uenientẽ in hunc mundũ. Ergo tene¬
sunt tenebre: sed ipsa lucis absentia tenebre dicuntur. Sict silentiũ
non aliqua res est. sed ubi sonus nonẽ. silentium dr̃ Etnuditas non aliq
res ẽ. sed in corpore. ubi tegumentũ non ẽ. nuditas dr̃. Et in anitus non
ẽ aliqiđ. sed locus ubi corpꝰ non est. in anis dr̃. Sic tebre ut iam diximꝰ
non aliquid sunt. sed ubi lux non ẽ. nen ebre dñr Haec ideo diximꝰ. quia

Expanded text:
hominem venientem in hunc mundum. Nam solis istius lumen illuminat hominem venientem in hunc mundum. Nam solis istius lumen illuminat hominem, sed corpus hominis et mortales oculos, quibus nos vincunt aquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non irrationabilium avium oculos pascit, sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad ejus praecepta complenda convertunt, quod omnes homines possunt, si velint: quia illud lumen omnem illuminat hominem venientem in hunc mundum. Ergo tenesint tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur. Sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur; et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est, inanis dicitur. Sic tenebrae, ut jam diximus, non aliquid sunt, sed ubi lux non est, tenebrae dicuntur. Haec ideo diximus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
lux & fiat firmamentum. & congregentꝰ aquae & appareat aridau cos
quat in codem libro ꝑ ordinẽ sic exponunt᷑ quẽ ad modum ea paruuli pos¬
sint apere quae oma continent tam magna mysteria utquis quis e uel
didicrit. omniũ hereticor uanitutẽ. ł doleat quia homines sunt uel
rideat & suꝑbi sunt Sequit᷑ in illo libro & tenebre erant suꝑ abrssum
Qđ manichei ł sectactores eoꝵ rep̃hendunt dicentes Inten ebris ergo ds
erat anteꝗ facer& lucem: Uere ipsi sunt in tenebris ignorantie. & ĩdeo
non in tellegunt lucem in qua ds̃ erat anteꝗ facer& istã lecõ itenenem
nouerunt isti lucẽ: nisi quã carneis oculis uident &ideo istũ soleni
quem parit᷑ nõ sulum cumbestus maiorib uerũ &iã cũmuscisuauermi¬
culis cernimꝰ illi sic colunt ut particulã dicant eẽ lucis illius in qua hab¬
tat ds̃  Sed nos intellegamꝰ aliã eẽ lacẽ inqua ds̃ habitat UInde est
iludlumen dequo in euangło legit᷑. Erat lux uera quae in luminationinẽ

Expanded text:
amentum, et congregentur aquae, et appareat arida, et caetera quae in eodem libro per ordinem sic exponuntur, quemadmodum ea parvuli possint capere: quae omnia continent tam magna mysteria, ut quisquis ea didicerit, omnium haereticorum vanitatem vel doleat, quia homines sunt, vel rideat, quia superbi sunt. Sequitur in illo libro: Et tenebrae erant super abyssum. Quod Manichaei vel sectatores eorum reprehendunt, dicentes: In tenebris ergo erat Deus, antequam faceret lucem? Vere ipsi sunt in tenebris ignorantiae, et ideo non intelligunt lucem in qua Deus erat antequam faceret istam lucem. Non enim noverunt isti lucem, nisi quam carneis oculis vident; et ideo istum solem, quem pariter non solum cum bestiis majoribus, verum etiam cum muscis et vermiculis cernimus, illi sic colunt, ut particulam dicant esse lucis illius in qua habitat Deus. Sed nos intelligamus aliam esse lucem in qua habitat Deus. Unde est illud lumen, de quo in Evangelio legitur: Erat lux vera quae illuminat omnem
Abbreviated transcription (Latin):
concrement. Dicimꝰ ergo deipsis aquis qđ conglobatȩ minimeguttȩ inunum
& faciunt collectionẽ una & ꝓpt̃ grauita tẽ ponderis non eas suffert aer
sustinere sed eius ponderib: adimũ diffundendo dat locũ. haec ẽ pluuia
Ergo aerẽ qui ẽ interuapores humidos. unde desuꝑ nubila globantur. ⁊ ma¬
qđ ꝑ spm̃ cernimus unde animalib: plenꝰ discus ille ad porũ missus in extasi
mentis descenđ Tertiũ uero caelum. qđ mente cognoscim ita secretum atq
remotũ ł omnino mundatũ ł carnis sensib abreptum. ut caquaein illo caelo
st upsã dĩ substuntiã uerbum ꝑ qđ facta sunt omã in caritate sp̃fsci in effa¬

Expanded text:
concrement. Dicimus ergo de ipsis aquis quod conglobatae minimae guttae in unum, concrement. Dicimus ergo de ipsis aquis quod conglobatae minimae guttae in unum, et faciunt collectionem unam, et propter gravitatem ponderis non eas suffert aer sustinere, sed ejus ponderibus ad imum diffundendo dat locum, haec est pluvia. Ergo aerem, qui est inter vapores humidos, unde desuper nubila globantur, et ma coelum, quod per spiritum cernimus, unde animalibus plenus discus ille ad Petrum missus in extasi mentis descendit. Tertium vero coelum quod mente cognoscimus, ita secretum atque remotum, vel omnino mundatum, vel carnis sensibus abreptum, ut ea quae in illo coelo sunt, ipsam Dei substantiam Verbum, per quod facta sunt omnia, in charitate Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
est in litteris nris. Qui extenđ caelũ sicut pellem. Cui responderi potest
qđ pellis non solũ in planũ uerũ &iã in rotundũ sinũ extendit᷑ Nam et
uter & uessica pellis ẽ AMBRΟS De motu &iã caeli non nullifrs
questionẽ mouent utrũ st& an moueatur. Quia si mouet᷑ inquiunt
quomͦ firmamentũ: hinc nouerint nom̃ firmamenti non cogere ut
stare caelum putet᷑. Firmamentũ enĩ non ꝓpt̃ stationẽ. scd ꝓpt̃
firmitatẽ. aut ꝓpt̃ intrans gressibilẽ terminũ superiorum. atq in¬
feriorũ aquarũ uocatũ intellegere lic&. H oc tamen intellegendum
qđ sidera circuunt. Caelum aut firmũ stat ut poetit. Nam caeli
in aeuũ suum in contaminata materies Naturã tamen aquarũ
illie iam nonuaporali tenuitate. sed glatiali soliditate pendere aestimamus ꝓpt̃
sider rum naturas mitigandas. Nec creaturas dĩ subt̃ positas nimio ardore

Expanded text:
est in litteris nostris: Qui extendit coelum sicut pellem? Cui responderi potest, est in litteris nostris: Qui extendit coelum sicut pellem? Cui responderi potest, quod pellis non solum in planum, verum etiam in rotundum sinum extenditur: nam et uter et vesica pellis est. AMBROSIUS. De motu etiam coeli nonnulli fratres quaestionem movent, utrum stet, an moveatur; quia si movetur, inquiunt, quomodo firmamentum? Hinc noverint nomen firmamenti non cogere, ut stare coelum putetur. Firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem, aut propter intransgressibilem terminum superiorum atque inferiorum aquarum vocatum intelligere licet. Hoc tamen intelligendum quod sidera circuunt, coelum autem firmum stat, ut poeta. Nam coeli in aevum suum incontaminata materies. Naturam tamen aquarum illic jam non vaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere aestimamus propter siderum naturas mitigandas, ne creaturas Dei subterpositas nimio ardore
Abbreviated transcription (Latin):
moliunt᷑ : Idem nãq asserunt stella quã saturni appellant eẽ frigidissi¬
mã eamq. ꝑ annos . signiferum ꝑagere circulũ. Quaerit̾ igit ab cis
unde illa sit frigida quaetanto ardentior eẽ deber&. quanto sublimior¬
ecaelo rapitur Nã ꝓculdubio cũ rotunda moles circulari motu agitur
interiora eius tardius eunt. ex teriora celerius. Quae aut̃ caelerius. utiq
feruentius  inde memorata stella magis debut calida eẽ quã frigi¬
da Nimirũ ergo eã frigidã facit. aquarũ suꝑ caclũ constitutarum illa
uicinitas Quaeri &iã sol& quaeforma & figura caeli eẽ credendasit
utrũ caelũ sic̃ spera undiq conoludat terra inmedio mundi molelibra¬
tam. an eã exuna parte de suꝑ uelut discussio operiat. Sed aliquis ait
Quomodo non ẽ contrarium has figuras fere celo tribuunt. qđ scriptũ

Expanded text:
moliuntur; idem namque asserunt stellam, quam Saturni appellant, esse frigidissimoliuntur; idem namque asserunt stellam, quam Saturni appellant, esse frigidissimam, eamque per annos XXX signiferum peragere circulum. Quaeritur igitur ab eis, unde illa sit frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublimiore coelo rapitur. Nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora ejus tardius eunt, exteriora celerius. Quae autem celerius, utique ferventius. Proinde memorata stella magis debuit calida esse quam frigida: nimirum ergo eam frigidam facit aquarum super coelum constitutarum illa vicinitas. Quaeri etiam solet quae forma et figura coeli esse credenda sit, utrum coelum sicut spera undique concludat terram in media mundi mole libratam; an eam ex una parte desuper velut discus cooperiat. Sed aliquis ait: Quomodo non est contrarium his qui figuras sperae coelo tribuunt, quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
la alia cousa. &ia firmamentũ uoluit appellatũ existimari: Nisiꝗ interual¬
lum eius diuid& intuapores aquarũ &istas aquas q̃ corpulentius ĩ terris fluitan
Ergo ex aere quiẽ intuapores humidas unde suꝑiora nubila conglobant: & ma¬
ria subt̃ fusa ostendere illeuoluit eẽ caelũ int̾aquã & aqua. Quã quã posset
uideri ñ impedire ꝓpria pondera elementoꝵ. Quomͦ &iã suꝑ illud sublime
cadũ possint eẽ aquae ꝑ illas minutias. ꝑ quas &ia suꝑ hoc spauũ aeris cẽ potuer:
psiquippe subtilissima ratione. ꝑ suadent. nullũ eẽ quã lib& exiguũ. corpꝰ¬
culum in quo diuisio finiat᷑. e ꝑhoc si potestaqua sic̃ uidem adtantts¬
guitarũ minutias ꝑuenure. ut suꝑistũ aerem uaporalit̃ ferant᷑. Curnon pos¬
rib: Quidã &iã nr̃i istos deipsoꝵ siderũm qualitictib & meatib ẽ uincere

Expanded text:
la alia causa etiam firmamentum appellatum voluit existimari, nisi quia intervalla alia causa etiam firmamentum appellatum voluit existimari, nisi quia intervallum ejus dividit inter vapores aquarum et istas aquas, quae corpulentius in terris fluitant. Ergo ex aere qui est inter vapores humidos, unde superiora nubila conglobantur, et maria subterfusa, ostendere ille voluit esse coelum inter aquam et aquam, quamquam possit videri non impedire propria pondera elementorum, quomodo etiam super illud sublime coelum possint esse aquae per illas minutias per quas etiam super hoc spatium aeris esse potuerunt. Ipsi quippe subtilissima ratione persuadent, nullum esse quamlibet exiguum corpusculum in quo divisio finiatur. guttarum minutias peruenire, ut super istum aerem uaporaliter feratur, ribus? Quidam etiam nostri istos de ipsorum siderum qualitatibus et meatibus convincere
Abbreviated transcription (Latin):
quae utiq sunt feruntꝰ suꝑ aerem. Ita fieri posse arbitror. ut aque tenues
atq subtiles ferant᷑ suꝑ caelũ Nam ex hoo pondere elementoꝵ multi phi¬
lo sophi resurrectionẽ carnis illudentes. Non posse fieri inquiunt. ut ho¬
mo. quiutiq ex terra factus ẽ. sit in caelo: Sed hos ueritas conuincit qui
facit multa animalia terrona uoliture inaere. & ignẽ qđ ẽ utiq. quartũ
elementũ eẽ in terra. Ergo dĩ potentia quac haec facere adpbat facit
ut homo. & aqua sint suꝑ caelum Sed talib aduersariorũ disputa¬
tionib quidã cedens. laudabilit̃ conat ẽ demonstrare aquassuꝑ caelos ut exipsis
iusibilib conspicuisq naturis ad serer& scripture fidẽ. & prius quidẽ qđ facilli¬
inũ fuet oftendđ: & hunc aerẽ caelũ appellar ꝓpt̃ qđ dicimꝰ serenũ ł nubilum
caclũ ł qđ uocant uolatilia caeli. Cum ergo pra hasset hunc aerẽ caelũ dici. Nul¬

Expanded text:
quae utique sunt feruntur super aerem, ita fieri posse arbitror ut aquae tenues quae utique sunt feruntur super aerem, ita fieri posse arbitror ut aquae tenues atque subtiles ferantur super coelum. Nam ex hoc pondere elementorum multi philosophi resurrectionem carnis illudentes, non posse fieri inquiunt, ut homo qui utique ex terra factus est, sit in coelo; sed hos Veritas convincit, qui facit multa animalia terrena volare in aere, et ignem quod est utique quartum elementum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit ut homo et aquae sint super coelum. Sed talibus adversariorum disputationibus quidam cedens, laudabiliter conatus est demonstrare aquas super coelos, ut ex ipsis visibilibus conspicuisque naturis adsereret scripturae fidem. Et prius quidem quod facillimum fuit ostendit, et hunc aerem coelum appellari: propter quod dicimus serenum vel nubilum coelum, vel quod vocantur volatilia coeli. Cum ergo probasset hunc aerem coelum dici, nul
Abbreviated transcription (Latin):
adudicium Sexto itaq scđo reformat᷑ geñ humanũ ad imaginedĩ. Profecto
enĩ anni .xiiii. Ñ solũ sex aetates sed & iam tria tempora euidenter demonstras
Anũ scilicet antelegẽ. Alterũ sublege. tertiũ subgrã Igit᷑. ⁊ ipse annus senaro
numero continet᷑: Hab& enĩ ccc̃. LXv dies & quãrans Sexies quippe sexa¬
geni .ccc. sexageni Remanent ꝓfecto dies quirq. et quarans. Quinq dies¬
Ecce quantũ mihi dñs adiuuare dignatꝰ ẽ: desenari numeri ꝑ fectione. &¬
si non quantũ uolui. tamen quantũ potui. reddidirationẽ¬
ixit quoq ds̃. fiat firmamentũ. in medio aquarũ. & diuidataquas ab
aquis AuGS. Ordo elementorum. & pondus nonsinit. ut sit aquar
substantia suꝑ celos. Aqua enĩ cędit terre. & aercedit aquae &ignis cedit
ra dic̃. suꝑ calos eẽ. esse eas ibidem minime dubitemꝰ. Sicut enĩ iste nubes.

Expanded text:
ad judicium. Sexto itaque saeculo reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto ad judicium. Sexto itaque saeculo reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto enim anni XVIII non solum sex aetates, sed etiam tria tempora evidenter demonstrant. Unum scilicet ante legem, alterum sub lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetur, habet enim dies CCCLXV et quadrans. Sexies quippe sexageni CCC sexageni, remanent Ecce quantum me Dominus adjuvit, de senarii numeri perfectione, etsi non quantum volui, tamen quantum potui, reddidi rationeixit quoque Deus: Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis . Augustinus. - Ordo elementorum et pondus non sinit ut sit aquarum supra coelos; aqua enim cedit terrae, et aer cedit aquae, et ignis cedit ra dicit super coelos esse, esse eas ibidem minime dubitemus. Sicut enim istae nubes
Abbreviated transcription (Latin):
aedificatum ẽ templũ. ad struunt uidaei in euangło qđ intellegit᷑ de corpo¬
re dnĩ. XLui anni ꝓ dieb positisunt. xLui dieb dicunt infantẽ forma
in utero. & sub inde usq indiem parturitionis augm̃turi. Quadragies
quippe seni fiunt c. lxx .Vi. qui faciunt menses uiiii. & dies .x. Coputa
usq. indiem .viii. kł iañ etrepperies dies .c lxx ui. qui constant ꝑsenarium
numerum. Quid deilla muliere in cuangło quã. Xiuii annis curuauerat sata¬
nas quã sanauit dñs. dicimꝰ quia et ipsi anni senariũ numerũ habent. Terigit᷑
seni .x& uiii. Illa igit᷑ mulier intellegit̾ genꝰ humanũ. quã in sexi etate
scłi adiaboli captiuitate liberauit. Prima aetus. ab adã usq ad noc. Scđa a noe
usq ad abrahan. Tertia ab abraham usq ad dauid. Quarta adauidusq. ad
trans migrationẽ babylonis. Quintu atrans migratione babylonis usq ad ioħ
baptisit. ⁊ aduentũ dnĩ saluatoris. Sexte quenunc agit᷑ donec excelsus ueniat

Expanded text:
icatum esse templum astruunt Judaei in Evangelio, quod intelligitur de corpore Domini. XLVI anni pro diebus positi sunt. XLVI diebus dicunt infantem formari in utero, et subinde usque in diem parturitionis augmentari. Quadragies quippe seni fiunt CCLXXVI, qui faciunt menses novem et dies decem. Computa usque in diem VIII Kal. Januarii, et reperies dies CCLXXVI, qui constat per senarium numerum. Quid de illa muliere in Evangelio quam XVIII annis incurvaverat Satanas, quam sanavit Dominus, dicimus quia et ipsi anni senarium numerum habent; ter igitur seni X et VIII. Illa igitur mulier intelligitur genus humanum, quam in sexta aetate saeculi a diaboli captivitate liberavit. Prima aetas ab Adam usque ad Noe. Secunda a Noe usque ad Abraham. Tertia ab Abraham usque ad David. Quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis. Quinta a transmigratione Babylonis usque ad Joannem Baptistam et adventum Domini Salvatoris. Sexta quae nunc agitur, donec Excelsus veniat
Abbreviated transcription (Latin):
M in fructuosa ł spinas & tribulos qnđo fec̃: Simulomã ds̃ fec̃. dicenta
sriptura. quiuiuit in aet̃nũ. creauit omã simul Nulla tenus igitur
dicenda sunt in fructuosa ligna. qui aliquo modo hominib: ad ferunt᷑ adiumen¬
ta. Quia etreuera sinon inuenimꝰ in ea aliqiđ ad edendũ inuenimꝰ aliqiđ ad
ipse considera fructifera ligna a fruendo dicta sunt. & ab om̃i ligno possum
habere adiutorium Iure nullũ lignũ dicimꝰ infructuosum Tribulos uͦ. ⁊ spins
quãuis post peccatũ hominis nascantur adlaborẽ. Dicente scriptura. Spinas et
tribulos pariet tibi: tamen non ẽ dicendũ tẽ ea aboriri ex terra. quia iã erant
utiq ad pastus peccoꝵ ac uolatiliũ facta. N ad augendã hominis poenã ꝓducite¬

Expanded text:
 spinas et tribulos quando fecit? Simul omnia Deus fecit dicente Scriptura: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta, quia et revera si non invenimus in iis aliquid ad edendum, invenimus aliquid ad , ipse considera: fructifera ligna a fruendo dicta sunt, et ab omni ligno possumus habere adjutorium. Jure nullum lignum dicimus infructuosum. Tribulos vero et spinas, quamvis post peccatum hominis nascantur ad laborem, dicente Scriptura: Spinas et tribulos pariet tibi ; tamen non est dicendum tunc ea oboriri ex terra, quia jam erant utique ad pastus pecorum ac volatilium facta, non ad augendam hominis poenam product
Abbreviated transcription (Latin):
placuit do facere ceclum & terram Nonenĩ cocuum dõniundũ istum
licidum uiauio douis teternitatis ẽ hiomund cuius aecnittise ds
tenopapd aseterus ds̃ ẽ quiads̃ ẽ ance tempora qui fabricatdrtenta
tem porum sicut onĩã quaefecit ds̃ lona sunt ualde sed non siobo¬
no sunte nue modo bonuse ds̃ qui illa fecit E acc auto faconsn
nos ougenuit descipso uthoc ossent. qđ ipsoe sed infectt deninlo
sitnon centua equoalia. necuia qͥuo factasunt. nec filio tius ꝑ que facta
santtumnlastos est enisn enim isti dixorint qđd placit Sꝑ fuc̃ faci¬

Expanded text:
Non enim coaevum Deo mundum istum dicimus, quia non ejus aeternitatis est hic mundus, cujus aeternitatis est Deus. quomodo aeternus Deus est, quia Deus est ante tempora, qui fabricator est temporum, sicut omnia quae fecit Deus, bona sunt valde, sed non sic bona sunt, quomodo bonus est Deus, qui illa fecit; haec autem facta sunt; non ea genuit de se ipso, ut hoc essent quod ipse est. Sed ea fecit de nihilo, ut essent aequalia, nec ei a quo facta sunt, nec Filio ejus per quem facta sunt. Justus est enim. Si enim isti dixerint, Quid placuit Deo facere c
Abbreviated transcription (Latin):
QQuomͦ igitur corpora illoꝵ mutieri debuer̃. sulli in mortales ꝑ maneren
Ua intellegendum. quia si nom peccassent moriori noi sc posseot nueticorpora

Expanded text:
Quomodo igitur corpora illorum mutari debuerant, si illi immortales permanerent? Quomodo igitur corpora illorum mutari debuerant, si illi immortales permanerent? Id intelligendum, quia si non peccassent, mori omnino non potuissent; sed corpora