comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cul aboratorio inceditur. casu confe¬
rente tereret. oratione facta tran¬
siebat. Post ad sumptum uero epis¬
copatum agerẽ ipsum p̃ teriens. ue¬
nit anteoratoriũ sed distulit adora¬
tionẽ in loco discendere. Ilico equus
conuersum caput adoratorium: in
media restat ui&. De hinc uerbera¬
tur calcib: loris agetur urgetur
stimulis sed tam quã aeneus non mo¬
uetur : Tunc sacerdossensit seuir¬
tute diuina teneri : Et discendens
facta oratione aequite a scenso p̃¬
terut : Velim o sonipes sitibi os
dñs utiquandã fecit asinae resera¬
ret diceros quidui distis pectabile
formidabile ut ascensorẽ orare con¬
pelleres. Nempe altiore uoceclama¬
res quia claritatẽ martini cernens mo¬
uere non esausus : Nisi tuus occursum
debitũ proponeret dominus.
ridius aut̃ prb̵ ex lemouicino
uir summȩ bonitatis acsc̃itatis quo¬
dam uice dũ mecũ resꝗderet incellu¬
la sollicitus eẽ coepĩ si aliqua in ora¬

Expanded text:
cul ab oratorio inceditur, casu confecul ab oratorio inceditur, casu conferente tereret, oratione facta, transibat. Post adsumptum vero episcopatum agerem ipsum praeteriens, venit ante oratorium, sed distulit ad orationem in loco discendere; ilico equus, conversum caput ad oratorium, in media restat via. Dehinc verberatur calcibus, loris agetur, urguetur stimulis, sed tamquam aeneus non movetur. Tunc sacerdos sensit, se virtute divina teneri; et discendens, facta oratione, equite ascenso, practeriit. Velim, o sonipes, si tibi os Dominus, uti quondam fecit asinae, reseraret, diceris, quid vidisti spectabile,formidabile, ut ascensorem orare conpelleres? Nempe altiore voce clamaris, quia claritatem Martini cernens movere non es ausus, nisi tuus occursum debitum proponeret dominus. 9. Aridius autem presbiter ex Lemovicino , vir summae bonitatis ac sanctitatis, quodam vice dum mecum resla, sollicitus esse coepi, si aliqua in ora
Abbreviated transcription (Latin):
qua e actenus latuer̃ : Extat nunc in
refideles aedificauer̃ lapis suꝑ quẽ
uirbeatus dicitur resedisse . Post
sibi sepulcrũ deponeret lapidẽ sc̃m
alocode mouit Nec mora addomũ
suamcumtremorerediens. correptus
a febre die tertia expirauit Cogni¬
tumq: ẽ ofensum antestitẽ habuis se
Hoc igitur nostrotempore gestũ re
turonicae arbor quae ab inpulsuuenti
ruensuiã publicã inpedibat: Quo
iter cũur beatus ageret ui ammoti
miscricordi&e facto desuper signocru¬
cis erexiteam: Quae usq nunc stare
iuxtauiã erecta uisa ẽ : etiã praemor¬
tua quia spoliata corticae uiuebat
tamen honoriuiri . De quo corticae
multi fideliter eradentes ut dilutã
capiebant. Vidimus enimnos hanc
arborẽ erectam
gitur turonicoopido oratoriuerat
propinquum sitũ inuilla martini¬
acensim in quocelebre ferebatur
saepius orasse martinũ: Deniq gun¬
tharius abbas dumgregimonasteri¬
alip̃ esset : sibiuiam quae haud pro¬

Expanded text:
quae hactenus latuerunt. Exstat nunc in quae hactenus latuerunt. Exstat nunc in re fideles aedificaverunt, lapis, super quem virbeatus dicitur resedisse. Post sibi sepulcrum deponeret, lapidem sanctum a loco demovit: nec mora, ad domum suam cum tremore rediens, correptus a febre, die tertia exspiravit, cognitumque est offensum Antistitem habuisse. Hoc igitur nostro tempore gestum recTuronicae arbor, quae ab impulsu venti ruens, viam publicam impediebat. Quod iter cum vir beatus ageret, viantium motus misericordia, facto desuper signo crucis, erexit eam. Quae usque nunc stare juxta viam erecta visa est, etiam praemortua: quia spoliata cortice, vivebat tamen honore viri Dei; de quo cortice multi fideliter eradentes, ut dilutamcapiebant. Vidimus etiam nos hanc arborem erectam. 8. Igitur Turonico oppido oratorium erat propinquum, situm in villa Martiniacensim, in quo celebre ferebatur saepius orasse Martinum. Denique Guntharius abba, dum gregi monasteriali praeesset, si viam, quae haud pro
Abbreviated transcription (Latin):
Abiit inquesiuit et reperit: Coemo¬
tumq uinom pauperes xp̃ire fecit
Sic que uirtus uirginis utriq ap¬
parens despecieb: qua eminus erant
de quib scriptores uite eius multa
prae terier̃ dumfastidiũ arce rede¬
trabentiũ a dni. si sunt ne non crede¬
rentur abhis quibomnorũ sc̃i tatem
linguis ueneficis inpugnantes aepius uoluñ
sed nos qui cotidie indigni quidem eius mira¬
cula cernimus ad sepulcrũ quia non ẽ
opussanis medicus sed quimalehabent
absurdũ duximus siea quae euident
ab eo erius gesta cognouimus sileamus
quod siquis ẽ adhuc infidelis et aemu¬
lus ut haec non credat: acceclat adba¬
si licã et uidebit cotidiae et noua age
et quae factadudũ fuerantiterars
Et quia tertiũ de eius operibus libeł¬
lum scripsimus ne et hicliber ab eius
uirtutib sit inmunis scribere in eo¬
dem aliquade his qua e nobis euiden¬
ter sunt conꝑta tractauimus: Quia
multa sunt sicut saepe testati sumus

Expanded text:
abiit, inquisivit, reperit; coempabiit, inquisivit, reperit; coemptoque vino, pauperes Christi refecit. Sicque virtus Virginis utrique apparens, de speciebus quae minus erant de quibus scriptores ejus Vitae multa praeterierunt, dum fastidium arcere detrahentium adnisi sunt, ne non crederentur ab his qui bonorum sanctitatem linguis veneficis impugnare saepius volunt. Sed nos qui quotidie, indigni quidem, ejus miracula cernimus ad sepulcrum, quia non est opus sanis medicus, sed qui male habent, absurdum duximus si ea quae evidenter ab eo prius gesta cognovimus sileamus. Quod si quis est adhuc infidelis et aemulus, ut haec non credat, accedat ad basilicam, et videbit quotidie et nova agi, et quae facta dudum fuerant iterari. Et quia tertium de ejus operibus libellum scripsimus, ne et hic liber ab ejus virtutibus sit immunis, scribere in eodem aliqua de his quae nobis evidenter sunt comperta tractavimus, quia multa sunt, sicut saepe testati sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc loco cancellus in quo sc̃s dici¬
tur stetisse. Post haec accedens
adtumulũ uirginis ait. Caude
nunc uitalina soror beatissima
posttriduũ enim magestati domi¬
nicae p̃sentabiris : Et discessit
abeoloco. Post haec multis per
uisum uirgo ostensa .ẽ. et benefi¬
cia potita p̃buit. et diem obitus
sui in quo commemoratio eius cele¬
braretr edixit : quod non aliter
sentiendũ est nisi quia beati antesti¬
psobtentudominicaemaicstatis
pccosentiã meruis setut haec de¬
liquis aeduliũ p̃pararet et umpis¬
cesde essent alteri uinũ bonũ com¬
monituspiscator quidã puisum a
uirgine ẽ ut archiprb̵o piscium
copiã deferret: Surrex̃q eleo¬
tulo inuenitq in manẽ esocem in lap¬
sumsuũ que mubi iussus fuit exhi¬
buit edatio aut̃ prbo apparuit
similit̃ perui sumdicens uade et
subuna arbore atrii inuenie sunũ
triantẽ ipsumdonans uinũ dignũ
aepulis pauperũ comparabis Ad
illenulli quẽ uiderat naruauit

Expanded text:
in hoc loco cancellus, in quo Sanctus diciin hoc loco cancellus, in quo Sanctus dicitur stetisse. Post haec accedens ad tumulum Virginis, ait: Gaude nunc, Vitalina soror beatissima; post triduum enim majestati dominicae praesentaberis. Et discessit ab eo loco. Posthaec multis per visum Virgo ostensa est, et beneficia petita praebuit, et diem obitus sui in quo commemoratio ejus celebraretur edixit. Quod non aliter sentiendum est, nisi quia beati Antistitis obtentu, dominicae majestatis praesentiam meruisset, ut haec deliquis edulium praepararet, et uni pisces deessent, alteri vinum bonum, commonitus piscator quidam per visum a Virgine est ut archipresbytero piscium copiam deferret. Surrexitque e lectulo, invenitque immanem esocem in lapsum suum, quem ubi jussus fuit exhibuit. Edatio autem presbytero apparuit similiter per visum, dicens: Vade, et sub una arbore atrii inveniens unum traintem; ipsum donans, vinum dignum epulis pauperum comparabis. At ille nulli quae viderat narravit:
Abbreviated transcription (Latin):
stensmate refulgebant quod scilicet
uir sc̃s appropinquaret urbi egres¬
si sunt in occursum eius cũ aequitib
et carruciscũ currib: atq: rhedis:
Addille asellom posito suꝑ stratum
uilis simum resedens : cum aduenis sec
in cacumine montis belenatensis de quo
uicirigomagensis positio contemplatur
uidit hoscum his pompis ad sȩaccedere
Dixitq quid sibi uolunt hi qui nobbis
cum hoc apparatu appropinquant:
respondit unus qui prior accesserat
quia senatores aruerni ueniunt in oc¬
cursumtui. Cuiille non ẽ meũ inquid
ut cũ hac iactantia ingrediar urbẽ
eorum Et confestim retorto retror¬
suma sellifreno : uiã quauenerat re¬
gredi coepit. Adilli consequentes
eum suppliciter deprecabantur ut ur¬
bemaccederetdicentes. Audiuimus
infirmi quoste oporteatuisitare
Cumq: obtenere non possent inpo¬
sitis super in firmos qui aduenerant
sanitatires tedit : et adiucũ arctho¬
nensimregressus ẽ. Extat nunc

Expanded text:
stemmate refulgebant, quod scilicet stemmate refulgebant, quod scilicet vir sanctus appropinquaret urbi, egressi sunt in occursum ejus cum equitibus et carrucis, cum curribus atque rhedis: at ille asello impositus, super stratum vilissimum residens, cum advenisset in cacumen montis Belenatensis, de quo vici Ricomagensis positio contemplatur, vidit hos cum his pompis ad se accedere, dixitque: Quid sibi volunt hi, qui nobis cum hoc apparatu appropinquant? Respondit unus qui prior accesserat, quia senatores Arverni veniunt in occursum tui Cui ille: Non est meum, inquit, ut cum hac jactantia ingrediar in urbem eorum. Et confestim, retorto retrorsum aselli freno, viam qua venerat regredi coepit. At illi consequentes, eum suppliciter deprecabantur, ut ad urbem accederet, dicentes: Audivimus infirmi quos te oporteat visitare. Cumque obtinere non possent, impositis manibus super infirmos qui advenerant, sanitati restituit, et ad vicum Arthonensem regressus est. Exstat nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nensimuicum referre saepius senes
uiros audiui. Vitali: nxquedamreli¬
giosa in hoc loco quiescit. Ad cuius beat̃
martinus tumulũ ueniens dedit salu
tationẽ. Et illa mut sibi dignaretur
benedicere flagitauit: Post quã aut̃
expleuerunt orationẽ conuersus
uirbeatus dic ait scĩssima uirgo
siiam dñi praesentiã meruisti: quae
ait restitit mihiuna causa quae
facilis in hoc sđo uidebatur : sexta
enimferia quaredẽptore mundi
passum nouimus : Aquis ablui capud
Recedens aut̃ beatus confessoratu¬
mulo uirginis ait suis : Vae nobis qͥ
in hoc mundo uersamur sihaec uir
goxp̃osacrata hinc offendiculũ me¬
ruit quod sexta feria abluit caput
quid nos faciemus quos cotidie fal¬
lax scłm peccare persuadite mul¬
taenim in eo uico uirbeatus operatis
est quae insequi longũ putaui Egres¬
sus aut̃ uir dĩ ab arctonensi uico.
a durbem aruennã gressũ direxit:
Audientes aut̃ senatores urbis qui
tunc in loco illonobilitatis roma nȩ

Expanded text:
nensim vicum referre saepius senes nensim vicum referre saepius senes viros audivi. Vitalina quaedam religiosa in hoc loco quiescit, ad cuius beatus Martinus, tumulum ventationem. Et illa ut sibi dignaretur benedicere flagitavit. Postquam autem expleverunt orationem, conversus vir beatus: Dic, ait, sanctissima virgo, si jam Domini praesentiam meruisti? Quae ait: Restitit mihi una causa, quae facilis in saeculo videbatur. Sexta enim feria, qua Redemptorem mundi passum novimus, aquis ablui caput. Recedens autem beatus Confessor a tumulo Virginis, ait suis: Vae nobis qui in hoc mundo versamur! si haec virgo Christo sacrata hinc offendiculum meruit, quod sexta feria abluit caput, quid nos faciemus quos quotidie 898 fallax saeculum peccare persuadet? Multa etiam in eo vico vir beatus operatus est, quae insequi longum putavi. Egressus autem vir Dei ab Arthonensi vico, ad urbem Arvernam gressum direxit. Audientes autem senatores urbis, qui tunc in loco illo nobilitatis Romanae
Abbreviated transcription (Latin):
naturam desursum incuruatam recor¬
quetur nec ad tectũ ut mos ẽ extendi¬
tur sed de orsum fluit. Vt putaris
non flãmam sed uelleralanae detra¬
bependere. Nec exurebat trabem
nisi tantũ ardensperipsamuagaba¬
tur. Donec experge facta matris¬
familias uocatis seruientib a quo su¬
perposita restinxit incendiũ : Quo
facile omne domũ cunctis dormi¬
entib: exuri potuisset siuirtusbea¬
atianum enm ep̃m airom anis
epis copis a durbem turonicam
transmis sum primumq turonicis
pontificem datũ fama ferente cog¬
nouimus Ad cuius tumulũ beatus mar¬
tinus cuma dorationẽ uenissespost
effusas p̃ces dicto etiã capitello
ait: Benedic inquid mihiuir dĩ
Haec eo dicente uox adeũ dilapsa
auditur dicens te enĩ dep̃cor be¬
nedicas mihi serue dñi. Et da taite¬
rum oratione discessit Ad mira¬
bantur aut̃ qui adherant eotem¬
pore et dicebant eumhabitare
tunc inmartinũ qui quondã lata¬
rum uocauit exmomento
imilehuic facto apud arthonã aruer¬

Expanded text:
naturam desursum incurvata retorquetur. Nec ad tectum, ut mos est, extenditur, sed deorsum fluit: ut putares non flammam, sed vellera lanae de trabe pendere: nec exurebat trabem, nisi tantum ardeus per ipsam vagabatur, donec expergefacta materfamilias, vocatis servientibus, aqua superposita, restinxit incendium, facile omne domum, cunctis dormientibus, exuri potuisset, si virtus beaatianum enim episcopum a Romanis episcopis ad urbem Turonicam transmissum primumque Turonicis pontificem datum fama ferente cognovimus. Ad cuius tumulum beatus Martinus, cum ad orationem venisset, post effusas preces, dicto etiam capitello, ait: 'Benedic', inquid, 'mihi, vir Dei'. Haec eo dicente, vox ad eum dilapsa auditur, dicens: 'Tu enim, deprecor, benedicas mihi, serve Domini'. Et data iterum oratione, discessit. Admirabantur autem qui aderant eo tempore et dicebant, eum habitare tunc in Martinum, qui quondam Lazarum vocavit ex monumento. 5. Simile huic facto apud Arthonam Arver
Abbreviated transcription (Latin):
nec penitus a quoquã ad tingicũ uox
sonuerit confessoris : sunt haeceu¬
sebi huius scĩ reliquias matermea
inoratorio domus suae locauit
factũ ẽ aut̃ quadã die perhiemẽ
dum collocutione helari prolongin¬
quitate noctis diutius ante focũ qđ
multa liȩnorũ strue compositũ fue¬
rat resederet familiã iam dormi¬
tantesurrexit et selecculo aud pro¬
cul abipso igne locauit. Dormien¬
tib:aut̃ cunctis scintilla eflã¬
marum ad trabes usq conscendunt
Dequib: app̃hensa una earũ uali¬
decoepit flammas spargere sed
credo uirtute sc̃i illius cuius reliqae
eropinque erant flamma contra

Expanded text:
nec penitus a quoquam adtingi, cum vox nec penitus a quoquam adtingi, cum vox sonuerit: 'Confessoris sunt haec Eusebi'. Huius sancti reliquias mater mea in oratorio domus suae locavit. Factum est autem quadam die per hiemem, dum collocutione helari pro longinquitate noctis diutius ante focum, quod multa lignorum strue conpositum fuerat, resederet, familia iam dormitante, surrexit et se lectulo haud procul ab ipso igne locavit. Dormientibus autem cunctis scintillae flammarum ad trabes usque conscendunt. De quibus adprehensa una earum, valide coepit flammas spargere; sed credo, virtute sancti illius, cuius reliquiae propinquae erant, flamma contra
Abbreviated transcription (Latin):
aberrore quo uincti fuerant re¬
laxati sunt sed et tempestas de¬
inceps a loco illo prohibita ẽ. nec
ultra in hac sollemnitatẽ quaedĩ
erat nocuit postquã beaticonfes¬
soris ibidem s̃ reliquiae collocatae
usebius uero uercellen sis eps.
magnũ hiic helario adiutoriũ contra
hereses fuit quiuiuere sepost tumu¬
los praesentib: uirtutib manifestat
Namindienatalis sui cũ multim
firmisaluentur inergumini tamenro¬
tatuualido pertotam ecclesiã debachan¬
tes etnimio confitentes torquericructa¬
tu el euatiinaera lrcnos quiad officium
luminis succenduntur manu uerberam¬
tes effrangunt dequoperfusiliquo¬
re ilicodiscedente demonae ꝑsonae
purgantur scitq tunc populus tot
infirmos esse mundatos quot uide¬
ret lrchnos effractosi sed etomnia
quae subditione basilice eius haben¬
tur : itapia protectione conseruat
ne ex inde quicquã auferatur ab ali¬
co Namuidea sinterhostes iniquos
groges pecorũ iumentorũq: et ouiũ

Expanded text:
ab errore, quo vincti fuerant, reab errore, quo vincti fuerant, relaxati sunt. Sed et tempestas deinceps a loco illo prohibita est nec ultra in hac solemnitate, quae Dei erat, nocuit, postquam beati confessoris ibidem sunt reliquiae collocatae. Eusebius vero Vercellensis episcopus magnum huic Helario adiutorium contra hereses fuit, qui vivere se post tumulos praesentibus virtutibus manifestat Nam in die natalis sui cum multi infirmi salventur, inergumini tamen rotatu valido per totam eclesiam debachantes et nimio confitentes torqueri cruciatu, elevati in aera, lignos, qui ad officium luminis succenduntur, mann verberantes effrangunt. De quo perfusi liquore, ilico, discedente daemone, personae purgantur, scitque tunc populus, tot infirmos esse mundatos, quot videret lignos effractos. Sed et omnia, quae sub ditione basilicae eius habentur ita pia protectione conservat, ne exinde quicquam auferatur ab aliquo. Nam videas inter hostes iniquos greges pecorum iumentorumque et ovium
Abbreviated transcription (Latin):
urbe ipsa episcopatu ad sumpto
accessit adeum predica uit que
turbis ut absisterent ab his ne
caelestura consumerentur
anno a durbem propriã ẽ. regressus
impletoque o peris bonicur simi¬
grauit adcim̃ ad cuius beatum
sed nequaquã eius p̃dicatio acruda rustici¬
tate recipiebatur. Tunc inspirante diuini¬
tate sacerdos dĩbasilicã in honorebeatihela¬
riipicta uensi seminus aborastagniae¬
dificauit inqua reliquias eius locauit
dicens populo Nolite filio nolite pec¬
careante dm̃ nulla ẽ enim religio
instagnum inolite maculare animas
uras in his ritib: uanis sed potius cog¬
noscite dm̃ et amicis eius ueneratio¬
nem inpendite. Ad orate aut̃ scm̃
helarium dĩ antestitẽ cuius reliqui¬
aehic s̃condite. Ipse enim potest
pro uobis dñimiseiricordiã int̃¬
cessor ad sistere. Tunc homines
conpuncti corde conuersi sunt et
relinquentes lacumomnia quae
ibidem proiecere erant soliti Ad
scambasilicã proferebant. Et sic

Expanded text:
urbe ipsa, episcopatu adsumpto, urbe ipsa, episcopatu adsumpto, accessit ad locum, praedicavitque turbis, ut absisterent ab his, ne caelesti ira consumerenturanno ad urbem propriam est regressus, impletoque operis boni cursu, migravit ad Dominum. Ad cuius beatumsed nequaquam ejus praedicatio a cruda rusticitate recipiebatur. Tunc inspirante Divinitate, sacerdos Dei basilicam in honore beati Hilarii Pictaviensis eminus ab ora stagni aedificavit, in qua relidicens populo: 'Nolite, filioli, nolite peccare ante Deum! Nulla est enim religio in stagnum. Nolite maculare animas vestras in his ritibus vanis, sed potius cognoscite Deum et amicis eius venerationem inpendite! Adorate autem sanctum Helarium Dei antestitem, coitu hic reliquiae sunt conditae! Ipse enim potest pro vobis Domini misericordiam interceseor adsistere'. Tunc homines conpuncti corde, conversi sunt, et relinquentes lacum, omnia qoae ibidem proiecere erant soliti ad sanctam basilicam conferebant; et sic
Abbreviated transcription (Latin):
clarius bcatissimus quarto exili
sepulchrum multae quidem uirtutes
ostensae narrantur. quas liber uitae
eius contenet. ged tamen duolepro¬
si in eodem locomundatisunt :
mons enimerat ingabalita no
territurio cognõmentohelarius.
lacum habens magnum adquemcer¬
totemporemultitudorusticorum
quasilibaminalacui ille exhibens:
Pente amina proiecebat. acpan¬
nos qui adsum uestimentiuirilipre¬
bentur Nonnullila naeuellaera
plumietiam formascasei aocerae
uel panis diuers asq: species unus¬
quis que iuxta uires suasqͣdinumera¬
reperlongumputo ueniebant aut̃
cumplaustrispotũ cibum quedefe¬
rentes mactantes animalia et per
triduum aepulantes quarta autem
diecũ discenderedeberent. anticipa¬
rus cationeua lidaet int antã imber
ingens cumlapidibus uiolantiam dis¬
cendebat. ut uix sequisque eorum
puta reteuadere: sic fiebat persin¬
gulos annos et in uoluebatur insipi¬
ens populus inerrore : Post multa
uero tempora quidã sacerdos ex

Expanded text:
elarius beatissimus quarto exilielarius beatissimus quarto exilisepulchrum multae quidem virtutes ostensae narrantur, quas liber vitae eius contenet. Sed tamen duo leprosi in eodem loco mundati sunt. Mons enim erat in Gabalitano territurio cognomento Helarius, lacum habens magnum. Ad quem certo tempore multitudo rusticorum, quasi libamina lacui illi exhibens, lenteamina proieciebat ac pannos, qui ad usum vestimenti virili praebentur; nonnulli lanae vellera, plurimi etiam formas casei ac cerae vel panis diversasque species, unusquisque iuxta vires suas, quae dinumerare perlongum puto. Veniebant autem cum plaustris potum cibumque deferentes, mactantes animalia et per triduum aepulantes. Quarta autem die cum discendere deberent, anticiparuscatione valida; et in tantam imber ingens cum lapidibus violentiam discendebat, ut vix se quisque eorum putaret evadere. Sic fiebat per singulos annos, et involvebatur insipiens populus in errore. Post multa vero tempora quidam sacerdos ex
Abbreviated transcription (Latin):
temex haustam exiguam dominicis
usibus reliquerunt: illequoquefidus
deius sioneinuita remes sores iubet
ut eo ab urberedeu. nte hossegi dẽ
decidere reperiret. quofacto iã
operariis insegite collocatis circit̃
septuaginta aduenit dñs fundi
perscrutansq: qualitatem quanti¬
tatemq: potus perparum reperit :
tuncpudore confusus et sibi factũ
aduerecundiã reputans ne potum
defecerit operaris. quodutipse
arbitrabatur superquinque mo¬
diorũmensuram nonerit quid
ageret. quos euerteret in ambi¬
guode prehendebat. tandem
inspiranted nõ conuersus aduas¬
culum nomina angelorum scor̃
quemsa craedocent lectiones super
aditumeius de uote inuocat. Orans
ut uirtus eorum. paruitatem hanc
inabundantia conuertere digna¬
returne operariis defeceret qđ
haurirent. Mirum dictu tota die
ab hoc extractumnumquã de fuitbi¬
bentibus sedusque quod nox finem
operandifecit. omnibus fuit in a¬
bundantia minis tratum¬

Expanded text:
tem exhaustam, exiguam dominicis tem exhaustam, exiguam dominicis usibus reliquerunt Ille quoque fidus de iussione invitare messores iubet, ut, eo ab urbe redeunte, hos segitem decidere repperiret. Quo facto, iam operariis in segite collocatis circiter septuaginta, advenit dominus fundi, perscrutansque qualitatem quantitatemque potus, perparum repperit. Tunc pudore confusus et sibi factum ad verecundiam reputans, ne potum defecerit operariis, quod, ut ipse arbitrabatur, super quinque modiorum mensuram non erat, quid ageret, quo se verteret, in ambiguo dependebat. Tandem, inspirante Domino, conversus ad vasculum, nomina angelorum sanctorum, quae sacrae docent lectiones, super aditum eius devote invocat, orans, ut virtus eorum parvitatem hanc in abundantiam convertere dignaretur, ne operariis defeceret quod haurirent. Mirum dictu! Tota die ab hoc extractam numquam defuit bibentibus, sed, usque quod nox finem operandi fecit, omnibus fuit in abundantia ministratum
Abbreviated transcription (Latin):
tini septi mũ dequorũdã feliciosorũ
uita. Oc tauum hunc scribimus demira¬
culis confessorũ specialius legentem
poscentes ut quia nobis sepe testatisumis
nec artis ingenium suppeditat nec ser¬
monũ facundia iuuat. ueniaite¬
meritatilibenter indulgeat quẽ
nac lac tantia mundialis eregit ut
scribat sed de premit pudor ut si¬
leat. A mortimorque xp̃i inpel¬
let ut referat. et qnm̃ primũ libel¬
lum ded ñi miraculis inchoaui: uel¬
imet huic libellodescor angelorũ
uirtutibus ad hibere pricipium
gitur duminaruerno territurio
commorarer uir mihi fidelis retu¬
lit et scio quia uera narrauit quia euiden¬
ter cognouigestũ fuis sequedixit iu¬
bet inquit fieri ex annoni saqua
infusis & que de coctis messoribus
poculũ preparari: hanc enĩ cocti¬
onemorosius a coquendo celiam
uocarinarrauit. Quod cũ p̃para¬
tũ fuis set et inuasore conditũ atq
illea pudurbem moras in nec teret
ut mosseruorum ẽ maximã par¬

Expanded text:
tini. Septimum de quorundam feliciosorum tini. Septimum de quorundam feliciosorum vita. Octavum hunc scribimus de miraculis confessorum, specialius legentem poscentes, ut, quia nobis, ut saepe testati sumus, nec artis ingenium suppeditat nec sermonum facundia iuvat, veniam temeritati libenter indulgeat, quem non iactantia mundialis eregit, ut scribat, sed depraemit pudor, ut sileat, amor timorque Christi inpellit, ut referat. Et quoniam primum libellum de Domini miraculis inchoavi, velim et huic libello de sanctorum angelorum virtutibus adhibere principium. 1. Igitur dum in Arverno territurio commorarer, vir mihi fidelis retulit, et scio, quia vera narravit, quia evidenter cognovi gestum fuisse, quae dixit. lubet, inquid, fieri, ex annonis aqua infusis atque decoctis messoribus poculum praeparari. Hanc enim coctionem Orosius a coquendo caeliam vocari narravit. Quod cum praeparatum fuisset et in vase reconditum, atque ille apud urbem moras innecteret, ut mos servorum est, maximam par
Abbreviated transcription (Latin):
latudiscurrat. Aut certenum quid
poterit coruus nigredinẽ suã albentiũ
colũbarũ pinnis obtegere. Aut obs¬
curitas picis liquoris lactei colore
mutari. nempeut istafieripossi¬
bile non ẽ ita nectu poteris inter
scriptores alios haberi: sed tamen
res pondebo illis et dicã: quia opus
uestrũ facio et ꝑ meãrus ticitatem
uestrã prudentiã exercebo: Naut
opinor unũ bene fiũ uob haec scripta
prebebunt. sclicet ut quod nos incul¬
te et breuiterstiloni gantedis cribi¬
mus uos lucide acsplendides tan¬
teuersuin paginis ꝓlixioribus dila¬
tati. Igitur in primo libello inserui¬
mus aliquadem miraculis dñi ac
scorũ a postorũ reliquorũq mar¬
tirũ q̃ actenus latuerum q̃ ds
ad corroborandã fidelium fidẽ
cotidiedignatur augere quiaual¬
de molestũ erat ut traderentur
obliuioni. Insecundo posuimus de
uirtutibus sc̃ĩ iuliani. Quattuor
uero libellos de uirtutibus scĩmar¬

Expanded text:
latu discurrat? Aut certe numquid latu discurrat? Aut certe numquid poterit corvus nigredinem suam albentium columbarum pinnis obtegere aut obscuritas picis liquoris lactei colore mutari? Nempe, ut ista fieri possibile non est, ita nec tu poteris inter scriptores alios haberi'. Sed tamen respondebo illis et dicam, quia: Opus vestrum facio et per meam rusticitatem vestram prudentiam exercebo. Nam, ut opinor, unum beneficium vobis haec scripta praebebunt, scilicet ut, quod nos inculte et breviter stilo nigrante discribimus, vos lucide ac splendide stante versu in paginis prolixioribus dilatetis'. Igitur in primo libello inseruimus aliqua de miraculis Domini ac sanctorum apostolorum reliquorumque martyrum, quae actenus latuerunt, quae Deus ad corroborandam fidelium fidem cotidie dignatur augere; quia valde molestum erat, ut traderentur oblivioni. In secundo posuimus de virtutibus sancti Iuliani. Quattuor vero libellos de virtutibus sancti Mar
Abbreviated transcription (Latin):
udet insipientire probo in¬
peritoq: atq: inertiillud
ad grediquod non potest
adimplere sed quid faciã quod
occulis nom patior. quaedebeatorũ
uirtutibus uel ipses aepius inspexi
uel perrelationẽ bonorũ uirorũ
et certe fidei . euidenter gusta
cognoui sed timconecumscribere
coeperoquia sumsine lit teris ret ho¬
ricis et arte grammatica dicat mi
nomentuum inter scriptores indi
aestimas aut opus hoc apaeritis acci¬
piputa scui ingenium aptis non sub¬
peditat. Nec ulla litterarũ scientia
subministrat. quinullũ argumentũ
utile in litteris habes qui nominadis¬
cernerenescis saepius promasculi¬
nis feminea profemineis neutra
et proneutra masculina commutas.
quupsas quoq: prepositiones quas no¬
bilium dictatorũ sobseruare s anxit
aucdoritas. locodebitoplerumque
non locas namablatiuis accusatiua
etrursum accusatiuis ab latiua p̃ponis
Putasne uidebitur utbos pigerpales¬
traeludũ exerceat. Aut asinus segnis
inters pheristarũ ordinẽ celeriuo¬

Expanded text:
udet insipienti, reprobo imperitoque atque inerti, illud aggredi quod non potest adimplere: sed quid faciam? quod occuli non patior, quae de beatorum virtutibus vel ipse saepius inspexi, vel per relationem bonorum virorum et certae fidei evidenter gesta cognovi: sed timeo ne cum scribere coepero, quia sum sine litteris rhetoricis et arte grammatica, dicat mihnomen tuum inter scraestimas? Ut opus hoc a peritis accipi putas, cui ingenium artis non subpeditat, nec ulla litterarum scientia subministrat? Qui nullum argumentum utile in litteris habes, qui nomina discernere nescis; saepius pro masculinis feminea, pro femineis neutra et pro neutra masculina conmutas; qui ipsas quoque praepositiones, quas nobilium dictatorum observari sanxit auctoritas, loco debito plerumque non locas. Nam ablativis accusativa et rursum accusativis ablativa praeponis. Putasne: videtur, ut bos piger palaestrae ludum exerceat, aut asinus segnis inter spheristarum ordinem celeri vo
Abbreviated transcription (Latin):
Ded uob pueris sanatis
Declodo directo
De contracto quem bostrahebat
Dealio qui manus ac pedes contractos
habebat.

Expanded text:
De duobus pueris sanatis. 46. De clodo directo. 47. De contracto, quem bos trahebat. 48. De alio, qui manus ac pedes contractos habebat.
Abbreviated transcription (Latin):
seperterrãtrabens quia pauper¬
seterreturio. oculorũlum enper¬
diderat. Quae relinquens domũ et pa¬
triã fide cõmonente uenitad scamba¬
silicã . Ibiq dieb multis deseruiens um¬
us oculimeruit recipereuisum. quimo
oblitauirum et filios. uesteq mutata
adreligionem ecclesiasticam dnõ
inspirante transiuit.

Expanded text:
se per terram trahens, quia pauperse per terram trahens, quia pauperse territorio, oculorum lumen perdiderat: quae relinquens domum et patriam, fide commonente, venit ad sanctam basilicam, ibique diebus multis deserviens, unius oculi meruit recipere visum. Quae mox oblita virum et filios, vesteque mutata, ad religionem ecclesiasticam, Domino inspirante, transivit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui continuocdericus factus et in
sospitate firmatus ad domũ regres¬
sus ẽ¬
tate faciente non habebat quieũ
ferret. Dediindiẽ beatimartinilimi¬
na requirebat. Quidũ quadã diea fo¬
ris ad scipedes fleret directis genibus
atq pedib spatante populosanitatẽ
recepit. Tresuirtute sistas ipsã factas
fuis se constat quo sigibertus : loriosis¬
simus rex sequanã transiens si ne conlisi¬
oneexercitus. pacem cũ fratrib fecit
Quod nullus ãbigat hancetiambeati
stipẽ abelrmosinariis postul ans
porrexisset pietatis intuitu. Nec erat
domi p̃sidium nisimiseratio deuotorũ¬
Dieunadũ ante scm̃ sẽpulchrũ fixissta¬
ret uestigiis. subito corripit eum dolor
in oculis: Et cũ grauiter ab hoc dolore
consumeretur coe perunt oculieius
spumã emittere. Et sic erum pente a pal¬
pebris eius sanguine. in rediuiualuce
renascens lumen quodolim perdiderat
uiderepromeruit.
ed etalius gressudebilis nomine
leubo ueusiã dericusadueniens

Expanded text:
Qui continuo clericus factus et in Qui continuo clericus factus et in sospitate firmatus, ad domum regressus etate faciente non habebat qui eum ferret, de die in diem beati Martini limina requirebat. Qui dum quadam die a foris ad Sancti pedes fleret, directis genibus atque pedibus, spectante populo sanitatem recepit. Tres virtutes istas ipsa die factas fuisse constat quo Sigibertus gloriosissimus rex, Sequanam transiens, sine collisione exercitus pacem cum fratribus fecit . Quod nullus ambigat hanc etiam Ed.ab eleemosynariis postulans stipem, quis ei manum porrexisset pietatis intuitu, nec erat domi pdie una, dum ante sanctum sepulchrum fixis staret vestigiis, subito corripit eum dolor in oculis, et, cum graviter ab hoc dolore consumeretur, coeperunt oculi eius spumam emittere. Et sic erumpente a palpebris eius sanguine, in rediviva luce renascens, lumen, quod olim perdiderat, videre promeruit. ed et alius gressu debilis nomine Leuboveus iam clericus adveniens,
Abbreviated transcription (Latin):
auri et corpus ad ebilitate et con¬
dicionẽ absoluit abhonere
Iuidã ex aucisiodorꝰ sima lul¬
fus nomine deferentib manib¬
adbeatimartini sepulchrũ iacta¬
tus ẽ. Qui iugioratione et ieiunio
incũbens. pedesquos intortos ex hibu¬
it i subitodata sanitate. retulit in usci
consuetu directos. Et ita scĩ uirtute
quodã modo reformatus ẽ ut qui ali¬
orũ manib: deportabatus. proprus
firmtitus uestigi s p̃sentibus nobis
consurgeret sospes
tus. uenit ad scambasilicam
qui dieb multis iacensadhostium
illũ quisecus baptisterio ad mediã
diẽ pandit egressum beatiante sti¬
tis inplorabat auxilium factũ ẽ aut̃
ut unadie iacens grauius extrasolito
torq recur itaut uicinia de proximo
ad eius uoces concurreret Dis solue¬
bantur aut̃ ligatura eneruorũ cius
et dirigebatur. propterei erat do¬
lor intolerabilis: Et sic tribuente
patrono ereitus superplantas
Nlensp̃gaudio populotesesurrexit

Expanded text:
auri et corpus a debilitate et conauri et corpus a debilitate et conditionem absolvit ab onere. 5. Quidam ex Autisiodorensi Mallulfus nomine deferentibus manibMartini sepulchrum iactatus est. Qui iugi oratione et ieiunio incumbens, pedes, quos intortos exhibuit, at subito, data sanitate, retulit in usu consueto directos; et ita sancti virtute quodammodo reformatus est, ut, qui aliorum manibus deportabatur, propriis firmatus vestigiis, praesentibus nobis, consurgeret sospes.tus, venit ad sanctam basilicam. Qui diebus multis iacens ad ostium illum qui secus baptisterio ad mediam diem pandit egressum, beati antestitis inplorabat auxilium. Factum est autem, ut una die iacens gravius extra solito torqueretur, ita ut vicinia de proximo ad eius voces concurreret. Dissolvebantur autem ligaturae nervorum eius et dirigebantur, propterea erat dolor intolerabilis; et sic, tribuente patrono, erectus super plantas, flens prae gaudio, populo teste surrexit.
Abbreviated transcription (Latin):
gressumultatur. Quicũ pertotum
annũ talib: dolorib: uexaretur
ut etiã uicinia in proximo posita cõmo¬
ueret Contractis subitoneruis. Ad
plene debilitatur. Quodui¬
dens dominus eius. dolens exitum¬
eius fidelis uernaculi iussiteũ ad
pedes beati antestitis deportari
promittens uotũ et dicens. Si eum
reddideris sanitati piissime domne
martine. in illadie absolutus ameis
seruitiis uinculo. humiliatis capillis
tuo seruitio delegetur: positus er¬
go ad pedesp̃tiosis simidomni cũ
perquinq: dies ibidẽ iaceret in mo¬
bilis diesexta soporeconp̃mitur. Et
obdormiens uisũ ẽ eitã quã simnlectu¬
losolitus sit homopede extendere
Expergefactus aut sanus abom¬
nidebilitate surrexit : Qui tonsora¬
tocapite. acceptalibertate beati
domniusibus minc deseruit. Gad¬
mirabilem. beatiuiri redẽptionem
Quisum quã demilletalentis sic
redimet sicut p̃sens nostrorum
criminũ suffragator : qui u noictu
unoq: momento si nenumis mate¬

Expanded text:
gressu multatur. Qui cum per totum gressu multatur. Qui cum per totum annum talibus doloribus vexaretur, ut etiam vicinia in proximo posita commoveret, contractis subito nervis, ad plene debilitatur. Quod videns dominus eius, dolens exitum fidelis vernaculi, iussit eum ad pedes beati antestitis deportari, promittens votum et dicens: 'Si eum reddideris sanitati, piissime domne Martine, in illa die absolutes a meis servitiis vinculo, humiliatis capillis tuo sergo ad pedes pretiosissimi Domni, cum per quinque dies ibidem jaceret immobilis, sexta die sopore comprimitur; et obdormienti visum est ei, tanquam si in lectulo solitus sit homo pedem extendere. Expergefactus autem sanus ab omni debilitate surrexit. Qui tonsurato capite, et accepta libertate, ibidem beati Domni usibus nunc deservit. O admirabilem beati viri redemptionem! Quis unquam de mille talentis sic redemit, sicut praesens nostrorum criminum suffragator? qui uno ictu, unoq
Abbreviated transcription (Latin):
Quaeiã ualde exanimis rogauit ut
eam adpedesscĩ martini deferrent
Quolo co cum manib: fidelib: fuis set
inlata dolorecogente uociferans
beatiuiri auxilium ut sibimiseretur
orabat. Tandẽ pieta silla respiciens
quae pauperes dimutere nũ quã con¬
sueuit in anes. Infestiuita te sualaxa¬
ta sunt fila neruorum arentium. et
sc dedextra quã persex annos non
iudicauerat. signũ beataecrucis ados
faciens inpedib restituta ẽ itaut ad
hospitiolum suũ. nulliu susu adiuto¬
riũ remea ret oculorũ lumine non
recepto. Post annos aut̃ duos iterũ
ueniens ad beatipatronistumulum
coepit adtentius sicuterat oportunũ
orare. Mox apertis oculis. in rediui¬
nalucesurrexit. Hanc uirtu temideo
scripsimus. quia post quamnos adue¬
nimus inluminata ẽ Nam ante a de¬
bilitatesanata¬
uus ueranus nomine qui eierat in
commissis prũptuariis p̃libatus dũ
adcustodiã sibi dispositã resederet
superueniente umore poda gricopedũ

Expanded text:
Quae iam valde exanimis rogavit, ut Quae iam valde exanimis rogavit, ut eam ad pedes sancti Martini deferrent. Quo loco cum manibus fidelibus fuisset inlata, dolore cogente vociferans beati viri auxilium, ut sibi misereretur, orabat. Tandem pietas illa respiciens, quae pauperes dimittere numquam consuevit inanes, in festivitate sua laxata sunt fila nervorum arentium, et sic de dextra, quam per sex annos non iudicavera, signum beatae crucis ad os faciens, in pedibus restituta est, ita ut ad hospitiolum suum nullius usu adiutorio remearet, oculorum lumine non recepto. Post annos autem duos iterum veniens ad beati patronis tumulum, coepit adtentius, sicut erat oportunum, orare; mox apertis oculis, in rediviva luce surrexit. Hanc virtutem ideo hic scripsimus, quia, postquam nos advenimus, inluminata est; nam antea debilitate sanatatri servus Veranus nomine, qui erat ei in commissis prumptuariis praelibatus, dum ad custodiam sibi dispositam resederet, superveniente umore podagrico, pedum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi primum oculis eius iubarlumi¬
nis progressum aceren tenebras pe¬
pulit noctis protinus in contemplati
one flamma e febris. recessit acor¬
pore. Acstomachus quidiulangue¬
batinaedia cibum consolationis
efflagitat. Et quitantũ a quã purã
adrestingendum febris ardorem
haurire consueuerat. nunc uina
desiderat. Nacit hocuirtus antes¬
titis. quaesae pemis eris opem proflua
miserationem tribuit et infirmis
medicamenta largitur.
praesumens obsolet e pagi¬
nam sermorustitior. Maurusam
quendã grauit̃ ciracriciumoris dolor
ad fecerat. Ita ut retortis adcrura
pedib: nullatenus seerigerepossit.
Erat aut̃ et oculorum lucemultata:
quae longo tempore grauit̃ agens
tã quã mortua putabatur suꝑstis
aut̃ respectu intuens deuotorũ uic¬
tus necessa riadeposcebat factũ ẽ.¬
aut̃ ut quodã tempore. extra solitũ
grauius ageret. nec poteratquem quã
iudicare membrorũ. nisi tantũ inpecto¬
re flatus spiraminis discurrebat

Expanded text:
ubi primum oculis eius iubar lumiubi primum oculis eius iubar luminis progressum a cereo tenebras pepulit one flammae febris recessit a corpore, ac stomachus qui diu languerat inedia, cibum consolationis efflagitat, et qui tantum aquam puram ad restinguendum febris ardorem haurire consueverat, nunc vinum desiderat. Facit haec virtus Antistitis, quae saepe miseris opem proflua miseratione tribuit, et infirmis medicamenta largitur. praesumens, obsoleat paginam sermo rusticior. Maurusam quamdam graviter chiragrici humoris dolor affecerat, ita ut retortis ad crura pedibus, nullatenus se erigere posset. Erat enim et oculorum luce mulctata; quae longo tempore graviter agens, tanquam mortua putabatur superstes, autem respectum intuens devotorum, victus necessaria deposcebat. Factum em, ut quodam tempore extra solitum gravius ageret, nec poterat quemquam iudicare membrorum, nisi tantum in pectore flatus spiraminis discurrebat.
Abbreviated transcription (Latin):
lud non omittere: quod mibi
in libro anteriore excessit. Nã cũ
ectulerim decereolis illis quos de
sepulchrobeati antestitis sustuli
aquibus et tempestates sedata set
alias infirmitates prohibitas dixi.
mecum detinerem. Iustinus uir
sororis meae. inualitudinein ruit
Et inualescente febre cum dolorib
membrorum omnium ualde ad
extremis agere cocpit. Nunt¬
us haec ad medilatus. reculit ef¬
flagitans ut siquid medica men¬
tireperire possim morituro
trans mitterem neobiret. At
ego inuirtute antestits beaticon¬
fisus unum excereolis transmit¬
to perpuerum dicens. Accendi¬
teillum corameo. Et in contem¬
plationem luminis orationem
fundat addñm Et depraecetur
omni potentiam ante fatis ut ei
succurrat. Missus autempu¬
er. quod dederam deportauit
Quo accenso antelectum aegro¬
ti fauillam scirpi quemiamig¬
nis consumpserat cultroeradunt
ditus nobis postea qualiter sibi uir¬
tus beatiantistitis subuenit exposu¬
it. Namreferre erat solitus at

Expanded text:
lud non omittere, quod mihi lud non omittere, quod mihi in libro anteriore excidit. Nam eum retulerim 1040 de cereolis illis quos de sepulcro beati Anta quibus et tempestates sedatas et alias infirmitates prohibitas dixi, mecum detenerem, Iustinus, vir sororis meae, in valitudine inruit et, invalescente febre cum doloribus membrorum omnium, valde ad extremis agere coepit. Nuntius haec ad me dilatus retulit, efflagitans, ut, ei quid medicamenti repperire possim, morituro transmitterem, ne obiret. At ego in virtute antestitis beati confisus, unum ex cereolis transmitto per puerum, dicens: 'Accendite illum coram eo, et in contemplatione luminis orationem fundat ad Dominum et deprecetur omnipotentiam antestitis, ut ei succurrat'. Missus autem puer quod dederam deportavit. Quo accenso ante lectum aegroti, favillam scirpi, quem iam ignis consumpserat, cultro eradunt, ditus, nobis postea, qualiter sibi virtus beati antestitis subvenit, exposuit. Nam referre erat solitus, at
Abbreviated transcription (Latin):
mis sodia conoad antedictũ beatip̃suls
tum ulum desacroscõpuluere exhi¬
buit : dilutumq: mihiporregunt
adbibendum. Quohausto mox
omnidolore sedato sanitatẽ rece¬
pidetumulo. Inquotã praesens
fuit beneficium ut cumidactum
fuerithora tertia. in colomispro¬
cederem ad conuiuiumipsadieadsex
Visum ẽ et hoc insererelection
qualiter meds̃ arguerit : neante
mepermitterẽ stultos et faciles
debeatis sollemnibus obtraectare¬
Incrastino autem post quam coniu¬
lui diedominica admissamuenies
festiua uerba depromeret. mult
sic inculteloqui. Nocte autemin¬
secuta uidiuirum dicentem mihi
Demisteriis dĩ nequaquã disputan¬
dum Testor dm̃ quia hoc a me nonẽ
conpositum. sed ipsa uerba quae au¬
diui. uobis exposui. Vnde dilectis¬
simi nullus de hoc misterio eti am
sirus ticcuidea tur dici disputare
p̃sumat. Quia apud dĩ maiestatem
magis simplicitas pura quamphi¬
losophorumualet argutia

Expanded text:
misso diacono ad antedictum beati praesolis misso diacono ad antedictum beati praesolis tumulum, de sacrosancto pulvere exhibuit, dilutumque mihi porregunt ad bibendum. Quo hausto, mox omni dolore sedato, sanitatem recipi de tumulo. In quo tam praesens fuit beneficium, ut, cum id actum fuerit hora tertia, incolomis procederem ad convivium ipsa die ad sextam. Visum est et hoc inserere lectioni, qualiter me Deus arguerit, ne ante me permitterem stultos et faciles de beatis solemnibus obtrIn crastino autem postquam convalui, die Dominico ad missam veniens, festiva verba depromeret, multisic inculte loqui. Nocte autem insecuta, vidi virum dicentem mihi: De mysteriis Dei nequaquam disputandum. Testor enim Deum, quia hoc a me non est compositum, sed ipsa verba quae audivi, vobis exposui. Unde, dilectissimi, nullus de hoc mysterio Mart., ministerio, etiam si rustice videatur dici, disputare praesumat, quia apud Dei majestatem magis simplicitas pura quam philosophorum valet argutia.
Abbreviated transcription (Latin):
dis disperarem. Emittebant autem
assidue digestionumofficia quae non¬
accipere poterant in expensa : Et erat
horror cibi. cumab in aedia defecerit
uirtus stomachi ꝑebristantum erat
uictus corporinam nullatenus ac¬
cedebat confortacio sumptuosa
Crat autem et dolor grauistotã
aluum penetrans. et discendens
adilia. Non meminus consumens
tortura sua quam febris exigerat
Cumq: sic agereturmecumut non
remansis set spesuitae sed cuncta
deputarentur infunere : nec uale¬
ret penitus mediciantidotum. quẽ
mors mancipauerat ad perden¬
dum. Ego ipsedeme disperans uocaui
armentarium archiatrum. et di¬
coei: Omnem ingeniumaraficiitui
inpendisti pigmentorum omniũ
uimiam probasti sed nihil profe¬
cit perituro ressi̧culi Vnumres¬
tat quod faciam. Magnamtibi
tiria camostendampuluerem de
sacratissimodom nise pulchro ex¬
hibe to et exindemihi facito poti¬
onem. Quod si hoc non ualuerit. amis¬
sa sunt omnia euadendi perfigia. Tunc

Expanded text:
dis desperarem. Emittebam autem dis desperarem. Emittebam autem assidue digestionum officia, quae accipere non poterant inexpensa, et erat horror cibi; cumque ab inedia deficeret virtus stomachi, febris tantum erat victus corpori. Nam nullatenus accedebat confortatio sumptuosa: erat autem et dolor gravis totam alvum penetrans, et descendens ad ilia, non me minus consumens tortura sua quam febris exegerat. Cumque sic ageretur mecum, ut non remdeputarentur in funere, nec valeret penitus medici antidotum, quem mors mancipaverat ad perdendum, ego ipso de me disperans, vocavi Armentarium archiatrum et dico ei: 'Omnem ingenium artificii tui inpendisti, pigmentorum omnium vim iam probasti, sed nihil proficit perituro res saeculi. Unum restat quod faciam; magnam tibi tyriacam ostendam. Pulverem de sacratissimo domni sepulchro exhibeant, et exinde mihi facito potionem. Quod si hoc non valuerit, amissa sunt omnia evadendi perfigia'. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
Deilia muliere quae post ingenuitatẽ
scĩmartini. quod uidimus
uel a fidelib uiris de ante¬
actotempore reperi¬
re potuimus ardentes ualde inhac
sitiut nontraderetur obliuioni. quod
dñs exercere dignatus ẽ in laudem
antis titis sui. Narrare etia meacupi¬
mus quae nr̃o tempore agim: amui.
relinquentes paruammateria melo¬
quentioribus sumentes autem magna¬
uauirtutum in nr̃is operibus. ut quod
peritia nondilatat in paginis. nume¬
rositas uirtutum extendat incumulis
nnocentesimoseptua gesimose¬
cundo post transitum beatimar¬
tiniantifatis. sigiberto gloriosissimo
rege duo decimo annoregnante.
Post excessum scĩeu fromii epĩ non meo
merito cumsim conscientia te terrimꝰ
et peccatis obuolutus sed tribuente
fidelidõ qui uocat ea quae non sunt tã¬
quam quae sunt onus episcopati indignus
accepi. Mense aut̃ secundo ordinationis
meae. cumes seminuilla. Incurridis in¬
teriam cũ febreualida. Et taliter agicoe¬
pi. ut inminente morte uiuere om̃nimo¬

Expanded text:
alia muliere, quae post ingenuitatem sancti Martini, quod vidimus vel a fidelibus viris de anteacto tempore repperire potuimus, ardentes valde in hac siti, ut non traderetur oblivioni quod Dominus exercere dignatus est in laudem antestitis sui, narrare etiam ea cupimus, quae nostro tempore agi miramur, relinquentes parvam materiam eloquentioribus, sumentes autem magnalia virtutum in nostris operibus, ut, quod peritia non dilatat in paginis, numerositas virtutum extendat in cumulis. 1. Anno centesimo septuagesimo secundo post transitum beati Martini antestitis, Sigiberto gloriosissimo rege duodecimo anno regnante, post excessum sancti Eufroni episcopi non meo merito, cum sim conscientia teterrimus et peccatis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, qui vocat ea quae non sunt tamquam quae sunt, onus episcopati indignus accepi. Mense antem secundo ordinatimeae, cum essem in villa, incurri dysenteriam cum febre valida, et taliter agi coepi, ut imminente morte vivere omnimo
Abbreviated transcription (Latin):
cunctatus. tandẽ haec et ualde
inuitus exposuit. Quando inquit
primum beati iuliania diuiba sili¬
cã parũper cerae asepulcro sus¬
tuli In deueniens ad fontem in
quo beati sanguis effusus ẽ ablu¬
ta aquis facie paruam ab his pro
benedictione cõpleui ampullam:
Testor omni potentẽ dm̃ quia an¬
tequã ad domũ accederẽ colore
spissitudine atq: odore inbalsa¬
no commutata .ẽ Veniens uero
sacerdos ad dedicandã aedem
cũ haec ex posuissem. Nihil aliud
proreliquiis in scm̃ altare conde¬
reuoluit nisiuasculũ cuius aqua
inbalsamo commutata fuerat di¬
cens haec sunt certae reliquiae
quas martrr paradisiacis uirtuti¬
de quibus plurima praet̃¬
mittens. aliqua pando infir¬
mus quidam omnibus membris
debilis plaustro inpositus adeuis
mona steriũ ẽ ad ductus. Qui
cũ ante ipsam basilicã in hoc ueicu¬
lo nocte iaceret uidet eam subi¬
tdoma gnosplendore fulgentẽ
uocesq: in ea psallentium tam quã
multorum hominum audiebat.

Expanded text:
cunctatus, tandem haec et valde cunctatus, tandem haec et valde invitus exposuit. 'Quando', inquit, 'primum beati Iuliani adivi basilicam, parumper cerae a sepulchro sustuli. Inde veniens ad fontem, in quo beati sanguis effusus est, abluta aquis facie, parvam ab his pro benedictione conplevi ampullam. Testor omnipotentem Deum, quia, antequam ad domum accederem, colore, spissitudine atque odore in balsamo conmutata est. Veniens vero sacerdos ad dedicandam aedem, cum haec exposuissem, nihil aliud pro reliquiis in sanctum altare condere voloit nisi vasculum, cuius aqua in balsamo conmutata fuerat, dicens: „Haec sont certae reliquiae, quas martde quibus plurima praetermittens, aliqua pando. Infirmus quidam, omnibus membris debilis, plaustro impositus ad ejus monasterium est adductus. Qui cum ante ipsam basilicam in hoc vehiculo nocte jaceret, videt eam subito magno splendore fulgentem; vocesque in ea psallentium tanquam multorum hominum audiebat.