comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indisceptatione negotii non ualet causȩ me¬
ritũ sed reoꝵ potentia. ñne abominantur
iudiciũ. & omĩa recta ꝑuertunt : Potest
aut̃ & alit̃ accipi. qđ pͥncipes domus iacob&
iudices domꝰ isrł abominent᷑ de testent᷑q ui¬
diciũ dĩ. ludices sententiã declinantes. & omnẽ

Expanded text:
in disceptatione negotii non valet causae mein disceptatione negotii non valet causae meritum, sed reorum potentia, nonne abominantur judicium, et omnia recta pervertunt? Potest autem et aliter accipi, quod principes domus Jacob, et judices domus Israel abominentur detestenturque judic
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc contra popłm uideorum: cuiꝰ uera capti¬
uitas & extremȩ ruine. & ꝓpt̃ suꝑiora qͥdẽ
scelera. sed maxime ꝓpt effusionem dominici
sangumis irrogatȩ sunt. Unde & syon qͣsi
ager arata est. & ierłm intumulos saxorũ:
&ꝰ templũ illud nobile quondã atq sullime
inextremos cineres cõminutũ. Si quis autẽ
hȩc quȩ de ierłm dicunt᷑ & de syon ad ȩccłam
transferat. ipsa est enĩ domꝰ iacob & domꝰ isrł.
scđm illud qđ in isaia scribit᷑. iacob puer m̃s.
suscipiameũ: & illud ad timotheũ. ut scias
quomͦ te oporteat indomodĩ conuersari
quȩ ȩccła: iste liquido ꝑuidebit. qđ pͥncipes
domus iacob. & reliquiȩ domꝰ isrł. siue ut
melius in hebreoscriptũ est iudices domꝰ isrł.
non sunt alii. nͥ ep̃i. presbiteri. & diaconi.
Qui nͥ omĩ custodia seruauerint cor suũ. abo.¬
minant᷑ udicium. & uniuersa recta ꝑuer¬
tunt. Quando enĩ uixta ꝑsonã uidicant. &

Expanded text:
Haec contra populum Judaeorum, cujus vera captiHaec contra populum Judaeorum, cujus vera captivitas et extremae ruinae, et propter superiora quidem scelera, sed maxime propter effusionem Dominici sanguinis irrogata sunt. Unde et Sion quasi ager arata est, et Jerusalem in tumulos versa saxorum, et templum illud quondam nobile atque sublime, in extremos cineres comminutum est. Si quis autem haec quae de Jerusalem dicuntur, et de Sion ad Ecclesiam transferat ipsa est enim domus Jacob, et domus Israel, secundum illud quod in Isaia scribitur: Jacob puer meus, suscipiam eum . Et illud ad Timotheum: Ut scias quomodo te oporteat in domo Dei conversari, quae est Ecclesia iste liquido pervidebit, quod principes domus Jacob, et reliqui de domo Israel sive, ut melius in Hebraeo scriptum est Judices domus Israel, non sint alii nisi episcopi, presbyteri et diaconi, qui nisi omni custodia servaverint cor suum, abominantur judicium et universa recta pervertunt: quando enim juxta personam judicant, et
Abbreviated transcription (Latin):
& omĩa recta ꝑuertebant. ne saltẽ parua
uisticia remaner& inciuitate. Qui edifica¬
uert̃ syon insanguinib. & ierłm in iniqͥtate.
rapinis pauꝑum. cȩde insontiũ. occisione sc̃oꝵ.
Qđ siquis de principib uidebat᷑ iudicare qͦd
erat rectũ: uendebat magis sententiã. &
inmunerib uidicabat. Sacerdotes quoq¬
non docebant popłm nisi accepto precio.
Et cum dicatur ad sanctos. gratis accepistis
gratis date : illi dĩ responsum accepta pecunia
ꝓferentes. grãm dñĩ auara mercede uendebant.
& post hec mala non intelligentes peccatũ suũ.
&e scđm impoenitens corsuũ dicebant. Dñs in
medio nr̃m est: ñ uenient suꝑnos mala. Quia
gͥ ñ egerunt poenitentiã. & omĩs popłs secutꝰ
est principũ & sacerdotũ ꝓpħarũq uitia.
syon quasi ager arabit᷑. & ierłm sic̃ aceruus
lapidum erit. & templum qđ prius auro ar¬
gentoq fulgebat inruinas ultimas collabet᷑.

Expanded text:
et omnia recta pervertebant, ne saltem parva et omnia recta pervertebant, ne saltem parva justitia remaneret in civitate. Qui aedificaverunt Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate, rapinis pauperum, caede insontium, occisione sanctorum. Quod si quis de principibus videbatur judicare quod erat rectum, vendebat magis sententiam, et in muneribus judicabat. Sacerdotes quoqnon docebant populum, nisi accepto pretio; et cum dicatur ad sanctos: Gratis accepistis, gratis date , illi Dei responsum, accepta pecunia proferentes, gratiam Domini avara mercede vendebant. Et post haec mala non intelligentes peccatum suum, et secundum impoenitens cor suum dicebant: Dominus in medio nostrum est, et non venient super nos mala. Quia igitur non egerunt poenitentiam, et omnis populus secutus est principum et sacerdotum prophetarumque vitia, Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem sicut acervus lapidum erit, et templum quod prius auro argentoque fulgebat, in ruinas ultimas collabetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Idicentes. Nonne dñs in nobis est: Non ueni-¬
Sent suꝑ nos mala. Iccirco ꝓpt̾ uos sẏon quasi
Iager arabitur. & ierłm ut custodia poma¬
ruerit. & mons dnĩ in locũ salutis. Nemo
ambigit. ierłm ꝓpt̃ scelera quȩ in hoc capi¬
tulo describunt᷑ fuisse subuersam. Et quia
supra uel ad uidices uel ad pseudo ꝓpħas prȩ-¬
cesserat comminatio. audite principes domꝰ
iacob: & duces domꝰ isrł. & post paucos uer-
& aduersum uidices & aduersum pseudo¬
ꝓpłias. & contra sacerdotes &ȩ contra eos qui
texitur. & arguit eos qͦd ꝓpt̾ scelera eor
syonquasi ager aranda sit᷑ ce ierłm uelut
a ceruus lapidũ corruitura. & mons templi
futurus in excelsa siluarũ. Uidemꝰ cõple¬
ta quȩ dicta sunt: orisq eloquiũ oculi pro¬
bant & ꝓphetiȩ testis aspectus est. Hoc ipsũ
testimoniũ aꝑtius & inieremiȩ uolumine
scribit᷑. ubi &e micheȩ ꝓpħȩ fit mentio. &
ñsolũ uidiciũ ñ faciebant. sed abominabant᷑ illud.

Expanded text:
n nobis est? non venient super nos mala. Idcirco propter vos Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem ut custodia pomarii erit, et mons Domini in lucum saltus. Nemo ambigit, Jerusalem propter scelera quae in hoc capitulo describuntur, fuisse subversam, et quia supra vel ad judices, vel ad pseudoprophetas praecesserat comminatio: Audite, principes domus Jacob, et duces domus Israel. Et post paucos versiet adversum judices, et adversum pseudoprophetas, et contra sacerdotes, et contra eos, quitexitur, et arguit eos quod propter scelera eorum Sion quasi ager aranda sit, et Jerusalem velut acervus lapidum corruitura, et mons templi futurus in excelsa silvarum. Videmus completa quae dicta sunt: oris eloquium oculi probant: prophetiae testis aspectus est. Hoc ipsum testimonium et in Jeremiae volumine scribitur , ubi et Michaeae prophetae fit mentio, et non solum judicium non faciebant; sed abominabantur illud,
Abbreviated transcription (Latin):
Imontẽ dnĩ &e ad domũ dĩ iacob: & ostendet nob̾
Iuiã suã. & ambulabimꝰ insemitis eiꝰ. quia de
Isyon exiet lex: & uerbũ dñi de ierłm: & u¬
dicabit int̾ popłos multos. & arguet gentes
fortesusq in longinquum. Et concident
gladios suos in aratra. & hastas suas in falces.
Et ultra non tollet gens contra gentem gladi¬
Ium. & nequaquam discent belligerare.
SEt requiesc&e unusquisq sub uite sua & unus¬
Squisq sub ficu sua. & non erit qui exterreat.

Expanded text:
ntem Domini, et ad domum Dei Jacob, et ostendet nobis viam suam, et ambulabimus in semitis ejus, quia de Sion exiet lex, et verbum Domini de Jerusalem, et judicabit inter populos multos, et arguet gentes fortes usque in longinquum, et concident gladios suos in aratra, et hastas suas in falces: et ultra non tollet gens contra gentem gladium, et nequaquam discent belligerare, et requiescet unusquisque sub vite sua, et unusquisque sub ficu sua, et non erit qui exterreat,
Abbreviated transcription (Latin):
Idios suos in uomeres. & hastas suas inligones.¬
S N on sumet gens aduersũ gentẽ gladiũ. & ñ
Idiscent ultra belligerare. Et sedebit uir subtꝰ
Sexterreat. quia os dni exercituũ locutũ est.
Quia om̃s popłi ambulabunt unus qͥsq in no.¬
Imine dĩ sui: nos aut̃ ambulabimꝰ in nomine¬

Expanded text:
meres, et hastas suas in ligones: Non sumet gens adversus gentem gladium: et non discent ultra belligerare. Et sedebit vir subtus ui deterreat  Al. exterreat: quia os Domini exercituum locutum est. Quia omnes populi ambulabunt unusquisque in nomine Dei sui: nos aut
Abbreviated transcription (Latin):
& uiuat: cum ex audiero eos dabo eis uirtu.¬
tem sp̃s mei . & implebo eos iudicio meo &
fortitudine. Ut qui prius popłm blandi¬
mentis decipiebant postea uera annuncian¬
do det̾reant & ad rectã reuocent uiã. & qui
causa erroris fuerant incipiant mederi
uulnerib quȩ intulerant. & esse occasio sani¬
tatis. Animaduerte inp̾senti loco. posse do¬
cere aliquẽ post peccatũ. si tam̃ uitia pͥstina
digna poenitentia luerit. Unde & dauid post
ad ulteriũ & homicidiũ loquit᷑ inpsalmo.
Asꝑges me hysopo & mundabor: lauabis me
& suꝑ niuem de albor. Nec sua tantũ purita¬
te contentꝰ est. sed infert. Redde mͥ leticiam
salutaris tui: & sp̃u principali confirma me.
Cũq hoc feceris : docebo inquit iniquos uias
tuas. & impii ad te conuertent᷑
UDITE hȩc principes domus iacob &
iudices domꝰ isrł: qui ab ominamini uidiciũ.

Expanded text:
et vivat, cum exaudiero eos, dabo eis virtuet vivat, cum exaudiero eos, dabo eis virtutem spiritus mei, et implebo eos judicio meo et fortitudine, ut qui prius populum blandimentis decipiebant, postea vera annuntiando deterreant, et ad rectam revocent viam, et qui causa erroris fuerant, incipiant mederi vulneribus quae intulerant, et esse occasio sanitatis. Animadverte in praesenti loco, posse aliquem docere post peccatum, si tamen vitia pristina digna poenitentia eluerit. Unde et David post adulterium et homicidium loquitur in psalmo: Asperges me hyssopo et mundabor: lavabis me, et super nivem dealbabor. Nec sua tantum puritate contentus est, sed infert: Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Cumque hoc feceris. Docebo, ait, iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur . Audite haec, principes domus Jacob, et judic
Abbreviated transcription (Latin):
bȩc dic̃ dñs. & dñs ñ misit eos: ñ errabimus.
Illi enim popłm quondam dĩ errore deci¬
mystice in occisione animarũ eoꝵ. & ꝓmit¬
tunt eis pacẽ & regna cȩlestia. & dicunt.
Non necesse est. ut uiuas continent̃ & scẽ.
Habeto fidem quã docemus. & omĩa ꝓmissa
dnũ consequeris. Quȩ loquentes magis ad.¬
uersum eos irã dñi concitant: & scĩficant
in illos proeliũ. Quã obrẽ. o heretici qui pu¬
tatis uos habere ꝓphetiã. & imitamini
eccłam dĩ: ubi estimatis uisionẽ. eẽ. ibi nox
erit. Q ubi iactatis uaticiniũ ꝓphetale.:
ibi sp̃s loquet᷑ immundus. Occidet enĩ sol
iusticiȩ suꝑ huiusmodi ꝑpħas. &e uidebunt
tenebras suas. & confundent᷑. Cũq diuini
magis quam ꝓpħȩ fuerint cõꝑbati. ride.¬
buntur suꝑ somniis suis. & p̾opłi qui priꝰ¬
eos. Tunc etiã ipsi magistri agent poeniten.¬
tiam. & nemo eos exaudiet: nisi ego quẽ
offenderant. Ꝙ quia clemens sum & nolo
mortem peccatoris. sed cupio ut reuertat᷑

Expanded text:
et Dominus non misit eos, non errabimus. Illi enim populum quondam Dei errore decimystice in occisione animarum eorum, et promittunt eis pacem et regna coelestia, et dicunt, non necesse est ut vivas continenter et sancte, habeto fidem quam docemus, et omnia promissa Domini consequeris: 468 quae loquentes, magis adversum eos iram Domini concitant, et praelium in illos sanctificant. Quamobrem, o haeretici, qui putatis habere vos prophetiam, et imitamini Ecclesiam Dei, ubi aestimatis esse visionem, ibi nox erit: et ubi jactatis vaticinium prophetale, ibi spiritus loquetur immundus. Occidet enim sol justitiae super hujuscemodi prophetas, et videbunt tenebras suas et confundentur. Cumque divini magis quam Prophetae fuerint comprobati, ridebuntur super somniis suis, et populi qui ab etur. Tunc etiam ipsi magistri poenitentiam agent, et nemo eos exaudiet, nisi ego quem offenderant. Et quia clemens sum, et nolo mortem peccatoris , sed cupio ut revertatur
Abbreviated transcription (Latin):
popłm meũ. & nud auer̃ omĩ pulchritudine
& decora cute. & carnes & ossa miser̃ inollã
feruentẽ quã rex succendit assyrius. tradentes
gregẽ meũ diabolo & angłis eiꝰ: sic & ipsi cũ
uenerit dies ultionis clamabunt ad dñm &
non exaudientur. quia nec ipsi audierant ro
auertet faciem suã ab eis. quia & illi auerterant
a p̃cantib uultũ. & hȩc uniuersa patientur:
quia pessime eger instudus &e in uoluptatib
suis. &e ñ reges fuere sedtyranni: nec pͣpositi
sed leones. neq magistri discipłoꝵ. sed lupi ouiũ.
& saciauer̃t se carnib. & incrassati sunt sub
pinguissima hostia int̾fectioni & supplicus
dnĩ p̃parati. Hucusq contra pͥncipes malos.
Sequens sermo aduersus pseudo ꝓpħas est &
doctores pessimos. qui popłim dĩ adulatione
supplantant. pollicentes scientiã scripturarũ.
Haec dicit dñs suꝑ ꝓpħas qui seducunt popłm
meũ. qui mordent dentib suis & prȩdicant

Expanded text:
populum meum, et nudaverunt omni pulchritudine populum meum, et nudaverunt omni pulchritudine et decore cutis, et carnes et ossa miserunt in ollam ferventem, quam rex accendit Assyrius, tradentes gregem meum diabolo, et angelis ejus: sic et ipsi cum venerit dies ultionis, clamabunt ad Dominum, et non exaudientur, quia nec ipsi rogantes avertet faciem suam ab eis, quia et illi averterunt a precantibus vultum. Et haec universa patientur, quia pessime egerunt in studiis et voluptatibus suis: et non reges fuere, sed tyranni: nec praepositi, sed leones: neque magistri discipulorum, sed lupi ovium, et satiaverunt se carnibus, et incrassati sunt, et sicut pinguissima hostia interfectionis, et suppliciis Domini praeparati. Hucusque contra principes malos: sequens vero sermo adversus pseudoprophetas est et doctores pessimos, qui populum Dei adulatione supplantant, pollicentes scientiam Scripturarum.  Dominus super prophetas qui seducunt populum meum qui mordent dentibus suis et praedicant
Abbreviated transcription (Latin):
& duces domꝰ isrł. Quid est aut̃ qđ eos cogit
testis scire iudicium dĩ. quio distis bonũ. & quȩ¬
ritis malũ: Qui detestamini scõs pauꝑes.
& honoratis diuites peccatores : Simulq con¬
sideremus uerboꝵ significantiã. Bona ñ amare:
peccatũ est. Quantisceleris etiã odisse : & e con¬
trariomala ñ fugere: uitu est. Quȩ impietas
etiã diligent̃ inquirere: Post hȩc describitur
seuicia iudicũ. & insubiectos crudelitas. Laax.
Diripientes pelles eoꝵ abeis. & carnes eor abos¬
Isib: eoꝵ. Sicut deuorauer̃ carnes popłimei. &
Ipelles abeis excoriauer̃t. & ossa eoꝵ confreger̃.¬
I & conciderunt sic̃ carnes inlebete. & sicut car.¬
nes molla: sic clamabunt ad dñm & ñ exaudi¬
Set eos. & auertet faciẽ suã ab eis in tẽporeillo.
eo qđ pessime eger̃ in adinuentionib suis.
N on suffecerat spoliasse subiectũ gregẽ: sed cor
rent atq contererent. Quom illi spoliauer̃t

Expanded text:
et duces domus Israel. Quid est autem quod eos cogit et duces domus Israel. Quid est autem quod eos cogit testis scire judicium Dei, qui odistis bonum, et quaeritis malum, qui detestamini sanctos pauperes, et honoratis divites peccatores. Simulque consideremus verborum significantiam: bona non amare, peccati est: quanti sceleris etiam odisse? et econtrario, si mala non fugere, vitii est: quantae impietatis est etiam diligenter inquirere? Post haec describitur saevitia judicum, et in subjectos crudelitas. 466 LXX: Diripientes pelles eorum ab eis, et carnes eorum ab ossibus eorum. Sicut devoraverunt carnes populi mei, et pelles ab eis excoriaverunt, et ossa eorum confregerunt, et conciderunt sicut carnes in lebete, et sicut carnes in olla: sic clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos, et avertet faciem suam ab eis in tempore illo, eo quod pessime egerunt in adinventionibus suis. Non suffecerat spoliasse subjectum gregem; sed corprent atque contererent. Quomodo ergo illi spoliaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
I sicut nequit̃ egerunt in adinuentionib suis.
Manifeste aduersũ principes isrł sermo est:
& sub metafora leonũ siue latronum crudeli-¬
tas eorum describitur. qđ expoliauerint pauꝑes
& interfecerint eos. & carnes eorẜ ossaq contri¬
uerint. & quasunmedio ollȩ sic in urbe ierłm
miserabilẽ plebem afflixerint. & ꝓpt̃ hec infe¬
ratur eis postea supplicium indie captiuitatis.
uel a nabuchodonosor uel a uespasiano ce
tito. & clament ad dñm & ñ exaudiat eos.
& abscondat faciẽ suã ab eis. quia nequiter
eger̃ inscelerib suis. Lxx. Et dixi. Audite
pͥncipes domus iacob. & reliqui domꝰ isrł. Cũ
suꝑiorib hȩret sententia. Supra enim dixerat.
ant̾e faciẽ eoꝵ. & ipse est princeps itineris sim-¬
plicioris popłi quem gregẽ uocat. his qͥ no-¬
lunt sẽ prȩuiũ sequi sed suꝑbiunt & quasi¬
iudices popłi uestigia illius non sequuntur.
cõminat᷑ &e dicit. Audite principes domꝰ iacob

Expanded text:
erunt in adinventionibus suis. Manifeste adversum principes Israel sermo est, et sub metaphora leonum sive latronum crudelitas eorum describitur: quod spoliaverint pauperes, et interfecerint eos, et carnes eorum ossaque contriverint, et quasi in medio ollae, sic in urbe Jerusalem miserabilem plebem afflixerint, et propter haec inferatur eis postea supplicium in die captivitatis, vel a Nabuchodonosor, vel a Vespasiano et Tito. Et clament ad Dominum, et non exaudiat eos, et abscondat faciem suam ab eis, quia nequiter egerint in sceleribus suis. LXX: Et dicet: Audite haec, principes domus Jacob, et reliqui domus Israel. Cum superioribus haeret sententia. Supra enim dixerat: ante faciem eorum, et ipse est princeps itineris simplicioris populi, quem gregem vocat: his qui nolunt se praevium sequi, sed superbiunt, et quasijudices populi vestigia illius non sequuntur, comminatur et dicit: Audite, principes domus Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
di inmaiestate mea cũ angłis cȩt̾isq uirtutib.
& tunc te totũ congregabo iacob inunũ redu¬
cam reliquias isrł. & cum gentib popłoꝵ iN
ouilimeo parit᷑ copulabo. Tunc te muro firmis¬
simo sepiam. & tanta erit credentiũ multitu-¬
qo. & intra caulas positi gregis tumultuatio: ut
uincat᷑ numerus pecoꝵ largitate. Acne for¬
sitan putes quia dixi. ponam illũ quasi grege
in ouili. & quasi pecus in medio caularũ. de oiub
me loqui: intellige quod oues istȩ homines
sint. Sequitur eni. Tũmultuabunt᷑ a multitu¬
dine hominũ. Tumultꝰ uar plurimors est.
&e nimiȩ multitudinis clamor parit̾ emissus.
N ec estimemus uniꝰ uocẽ sed omĩuĩ eẽ. cõmunẽ
complanauerit. & suo equauerit pede. Dux
itineris eor̾ ipse paradisi ianua sit. & dicat.
Ego sũ porta. Quo iter diuidente & p̃cedente.
&e uia cẽ porta: transibit ꝑ eum credulũ pecus.

Expanded text:
di in majestate mea cum Angelis caeterisque virtutibus, di in majestate mea cum Angelis caeterisque virtutibus, et tunc te totum congregabo, Jacob: tunc in unum conducam reliquias Israel, et cum gentium populo in ovili meo pariter copulabo: tunc te muro firmissimo sepiam, et tanta erit credentium multitudo, et inter caulas positi gregis tumultuatio, ut vincatur numerus pecorum largitate. Ac ne forsitan putes, quia dixi: Ponam illum quasi gregem in ovili, et quasi pecus in medio caularum, de ovibus me loqui, intellige quod oves istae homines sint. Sequitur enim: Tumultuabuntur a multitudine hominum. Tumultus, vox plurimorum est, et nimiae multitudinis clamor pariter emissus: ne aestimemus unius vocem esse: sed omnium communem, complanaverit, et suo aequaverit pede, dux itineris eorum ipse sit paradisi janua, et dicat: Ego sum porta: quo iter dividente et praecedente, et viae porta, transibit per eum credulum pecus.
Abbreviated transcription (Latin):
ico discrepant. Unde primum iuxta id qđ
nob̾ abhebreis traditũ est exponamꝰ: & po¬
stea si dñs uoluerit de eor translatione
uł romanis dixi. surgite & ite in captiuitatẽ
qm̃ ñ est uobis in t̾ra ista requies. quȩ ꝓpter
immundiciã suã corrũpet᷑ populatione no¬
uissima: non me putetis uolentẽ loqui &
pͣdicare gaudentẽ. qđ uenturũ uideo.
Optarẽ &e ipse anathema. ẽẽ ꝓfr̃ĩb meis qui
sunt israhelitȩ. Utinã demonico sensu loque
potius cõputatꝰ solus ꝑirẽ. & ñ essent uera quȩ
missus pͣdico ueritatẽ ꝓpt̾ẽa stillabo tͥ sermo¬
nẽ meũ in meracũ uinũ. qđ te inebriet. &¬
corruere faciat. Me aut̃ stillante &e canente
habet sustinere quȩ dico. & ne arbitremini
ueniet prȩdicta captiuitas. Sed ecce inme ser-
ꝓpħa non loquitur. &e dicit. Ueniam & hu¬
manum corpus assumam. nascar de uirgi¬
ne. Siue ita. Quia in humilitate carnis ueni.
& ñ credidistis mͥ: ueniã in consũmatione mun-¬

Expanded text:
ico discrepant. Unde primum juxta id quod nobis ab Hebraeis est traditum exponamus, et postea, si Dominus voluerit, de eorum translatione vel Romanis, dixi: Surgite et ite in captivitatem, quoniam non est vobis in terra ista requies, quae propter immunditiam suam corrumpetur populatione novissima, non me putetis volentem loqui, et praedicare gaudentem, quod venturum video: optarem et ipse anathema esse pro fratribus meis, qui sunt Israelitae . Utinam de meo sensu loquerpotius computatus, solus perirem, et non essent 460 vera quae missus, praedico veritatem: propterea stillabo tibi sermonem meum in meracum vinum quod te inebriet, et corruere faciat. Me autem stillante, et  sustinere habet quae dico. Et ne arbitremini,veniet praedicta captivitas; sed ecce in  Al. upropheta, non loquitur, et nunc dicit: Veniam, et humanum corpus assumam, nascar de Virgine. Sive ita: Quia in carnis humilitate veni, et non credistis mihi, veniam in consummatione mun
Abbreviated transcription (Latin):
nox uobis est de uisione. &e tenebrȩ eoꝵ uobis
ex diuinatione. & occumbet sol suꝑ ꝓpħas.
ae contenebresc& suꝑ eos dies. & confundent᷑
qui uident somnia. &e irridebunt᷑ arioli. &
Iloquentur aduersus eos om̃s isti. quia ñ est qͥ
exaudiat eos nisi ego impleuero fortitudinẽ
Legimus fuisse pseudo ꝓpħas in isrł: qui ꝓpt̃
dona. pacẽ quȩ eis data ñ erat prȩdicabant.
Ꝙsi quis munera non dedisset. quamuis sc̃s. eẽt.
iram dĩ nunciarent illi esse uenturã. Vnde
nunc dr̃ ad eos qđ loquant᷑ mendacia. & ser¬
trariũ uersa fuerint quę ꝓmiserant: tunc
sum dĩ. iã nec demones accipient potestatem
ut eos sua fraude decipiant. Muta erunt
oracula. tacebit immundus sp̃s. & illudere
ñ audebit. Hoc de pseudo ꝓpħis. Rursũ ora-¬
tio de seipso ꝓphȩ loquentis inducit᷑. Illis fal¬
sauaticinantib & optis confusione & ignomi
absq ulla formidine annuncio iacob scelus
uenerati sunt: uł dĩ filiũ crucifixer̃. Si aut̃

Expanded text:
 vobis ex divinatione, et occumbet sol super prophetas, et contenebrescet super eos dies, et confundentur qui vident somnia, et irridebuntur harioli, et loquentur adversum eos omnes isti, quia non est qui exaudiat eos, nisi ego implevero fortitudinem Legimus fuisse pseudoprophetas in Israel, qui propter dona pacem, quae eis data non erat, praedicabant, et si quis munera non dedisset, quamvis sanctus esset, iram Dei nuntiarent illi esse venturam. Unde nunc dicitur ad eos quod loquantur mendacia, et sertrarium versa fuerint quae promiserant, tunc sum Dei. Jam  Al. nam nec daemones accipient potestatem, ut eos sua fraude decipiant. Muta erunt oracula, tacebit immundus spiritus, et illudere non audebit. Hoc de pseudoprophetis. Rursum oratio de seipso prophetae loquentis inducitur, illis falsa vaticinantibus, et opertis confusione et ignominabsque ulla formidine annuntio Jacob scelus venerati sunt, vel Dei Filium cru
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte cognouimꝰ nosse: & ex parte ꝓphetasse.
De hac gͥ sapientia idest stilla popłi iudaici.
ñ enĩ uenie nͥ ad oues ꝑditas domꝰ isrł: congre.¬
gatꝰ est iacob. omĩs qui supplantat esau. &
eripit pͥmitiua eiꝰ ac benedictionẽ. & anteꝗ
nascatur & adhuc positꝰ in utero: plantam
pilosi fr̃is inuadit. Lxx. Cũ omĩb suscipi.¬
ens suscipiam reliquias de isrł. Cũ inqͥt credi¬
derit gentiliũ popłs. & omĩs orbis ad meam
fidẽ fuerit ad ductus. & intrauerit plenitu.

Expanded text:
ex parte cognovisse, et ex parte prophetasse . ex parte cognovisse, et ex parte prophetasse . De hac igitur sapientia, id est, de stilla Judaici populi non enim venit nisi ad oves perditas domus Israel congregatus est Jacob: omnis qui supplantat Esau, et eripit primitiva ejus ac benedictionem, et antequam nascatur adhuc in utero positus, plantam pilosi fratris invadit. LXX: Cum omnibus suscipiens suscipiam reliquias de Israel. Cum inquit crediderit gentium populus, et omnis orbis ad meam fuerit fidem adductus, et intraverit gentium
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo enim inuulnerib putridis ne cancer
serpat & emortuũ corpus uiuas carnes depa¬
quam inueteri testam̃to ubicunq sine addita¬
mento ponitur inbonã partẽ intelligat᷑. &
sepe diximus & nunc ex parte ponemꝰ necui du-¬
spũ oꝑa carnis mortificauerimꝰ: uiuemꝰ.
Et in ueteri testam̃to. Dans flatũ popło qui est
in ea & sp̃m his qui calcant eã. Haud dubiũ¬
quin ex prȩcedentib terrã significet. Qui enĩ
calcant oꝑa terrena. & pedib suis subiciunt
ea: utiq non malũ sed bonũ sp̃m merentur
abhomine. E in alio loco. Increpauit sp̃m̃
ipse tibi stillabit inuinũ & in ebrietatẽ.
Uinũ qđ lȩtificat cor hominis. & ebrietatẽ qua
&e ebrietas ad cõparationẽ sapientiȩ dĩ quȩ¬
uelut fluuius cȩlestem irrigat ierłm. stilla ÷
& gutta ꝑmodica. Nec dubitabunt sapientiȩ
dĩ stillã in hominib dicere. qui lapidẽ absei¬
sũ de monte sinemanib legerint. &e fatuum
dĩ sapientius hominib. & apłos quoq ipsos

Expanded text:
Quomodo enim in vulneribus putridis, ne cancer serpat et emortuum corpus vivas carnes depaquam in veteri Testamento, ubicumque sine additamento ponitur, in bonam partem intelligatur, et saepe diximus, et nunc ex parte ponemus, ne cui duspiritu opera carnis mortificaveritis, vivetis . Et in veteri Testamento: Dans flatum populo, qui est in ea, et spiritum his, qui calcant eam : haud dubium ex praecedentibus quin terram significet. Qui enim calcant terrena opera, et pedibus suis subjiciunt ea, utique non malum, sed bonum spiritum merentur ab homine . Et in alio loco: Increpavit spiritipse tibi stillabit in vinum et ebrietatem. Vinum quod laetificat cor hominis ; et ebrietatem qua s laetitia et ebrietas ad comparationem sapientiae Dei, quae ut fluvius coelestem irrigat Jerusalem, stilla est, et gutta permodica. Nec dubitabunt sapientiae Dei stillam in hominibus dicere, qui lapidem abscissum de monte sine manibus legerint , et fatuum Dei sapientius hominibus, et Apostolos quoque ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
menta eiꝰ inmontib scĩs. & inalio loco. Leuaui
ocłos meos inmontes. unde ueniet auxiliũ mͥ
Appropinquat aut̃ ȩt̃nis montib: qui ñ peccatis
suis ab eoꝵ cont ubernio separat᷑. Quomͦ & mo¬
yses appropinquabat dõ. ñ loco sed merito.
Et ad eos qui appropinquabant et̃nis montib
ipse dñs loquebatur. Dĩ appropinquans. a
non ds̃ de longe. Montes autemȩt̃n ad distin¬
ctionẽ eoriĩ uocantur qui ñ sunt ȩt̾ni. principũ
scilicet huius scłi: & montium tenebro¬
sorũ. Quicũ recti fuerint uelut cedrus libani.
transeuntes cũ mundo: locus eoꝵ ñ poterit inue¬
niri . Lx .x. Surge & ambula: quia ñ est hic re¬
quies. lubemur in nullis mundi reb putare
nob̾ requiẽ: sed quasi a mortuis consurgentes
ad sullime tendere. & ambulare post dñm

Expanded text:
menta ejus in montibus sanctis . Et in alio loco: Levavi menta ejus in montibus sanctis . Et in alio loco: Levavi oculos meos in montes unde veniet auxilium mihi . Appropinquat autem 458 aeternis montibus qui non in peccatis suis a beatorum contubernio separatur: quomodo Moyses appropinquabat Deo, non loco, sed merito. Et ad eos qui appropinquabant aeternis montibus, ipse Dominus loquebatur. Deus appropinquans ego: et non Deus de longe . Montes autem aeterni, ad distinctionem eorum vocantur qui non sunt aeterni, principium scilicet hujus saeculi montium tenebrosorum: qui cum erecti fuerint velut cedrus Libani transeuntes cum mundo, locus eorum non poterit inveniri. LXX: Surge et ambula, quia non est tibi hic requies. Jubemur in nullis mundi rebus putare nobis requiem; sed quasi a mortuis resurgentes, ad sublime tendere, et ambulare post Dom
Abbreviated transcription (Latin):
steriũ. uidius & pauꝑib ministrare: ñ oportet
inquiunt dimisso sermone dĩ. ministrare nos
mensis. At nunc ñ dico pauꝑes. ñ dico fr̃s. & qui
rursũ inuitare ñ possint. & ex qͥb excepta grã
nichil aliud episcopales sꝑent manꝰ: sed militan¬
tes &e accinctos gladio. & iudices excubantib
ante fores suas centurionib & turmis militũ.
xp̃i sacerdos inuitat ad prandiũ. Tota clerici ur.¬
be discurrunt. quęrunt ex hibere udicib. quȩ
illis inpͣtoriis suis aut inuenire ñ possunt. aut
certe inuenta ñ coemunt. Nec uͦ arbitrandũ qđ
generalit̃ ad om̃s hȩc dirigat᷑ inuectio: sed que
eos qui tales sunt pulset sermo ꝓpheticus. & cõ¬
minet᷑ eis supplicia. & tenebras sempit̾nas.
Ut quipudore &e uerecundia ñ tenent᷑: agant
poenitentiã saltẽ cõminatione poenarũ.Lxx¬
Appropinquate montib ȩt̾nis. Aeternos
montes: uel angłos intelligere possumꝰ uel pro¬
pħas. de quib & inpsalmo scriptũ est. Funda¬

Expanded text:
sterium, viduis et pauperibus ministrare . Non oportet, inquiunt, dimisso verbo Dei, ministrare nos mensis. At nunc non dico pauperes, non dico fratres, et qui rursum invitare non possint ex quibus, excepta gratia, nihil aliud episcopalis speret manus sed militantes et accinctos gladio, et judices, excubantibus ante fores suas centurionibus et turmis militum, Christi sacerdos invitat ad prandium. Tota clerici urbe discursant: quaerunt exhibere judicibus, quae illi in praetoriis suis aut invenire non possunt, aut certe inventa non coemunt. Nec vero arbitrandum quod generaliter ad omnes haec dirigatur invectio; sed quod eos qui tales sunt, pulset sermo propheticus; et comminetur eis supplicia, et tenebras sempiternas: ut qui pudore et verecundia non tenentur, agant poenitentiam saltem comminatione poenarum. LXX: Propinquate montibus aeternis. Aeternos montes, vel Angelos intelligere possumus, vel prophetas, de quibus et in psalmo scriptum est: Funda
Abbreviated transcription (Latin):
de quaunusquisq egredit᷑ ꝑ peccatũ. & postea
abesdra qui interp̃tat᷑ adutor. idest sermone
maius ingeniũ. otiũ. grãmq. & potest de p̃sen¬
ti capitulo ꝓbabilius aliqͥd dicere: ñ inuideo.
ñ asꝑnor. Quin potius cupio abeo discere qđ
ignoro. & libent̃ me discipłm ꝓfitebor: dũ¬
modo doceat & nondetrahat. Nichil enĩ tam
facile: quã otiosũ & dormientẽ de aliorum
labore & uigiliis disputare. Deloquamini
Iloquentes. Hon stillabit suꝑ istos: non cõp̃hen¬
det confusio dic̃ domus iacob. Nunqͥd abbre¬
Iuiatꝰ est sp̃s dñi: Aut tales sunt cogitationes
eiꝰ: Nonne uerba mea bona sunt cumeo qui¬
recte graditur: Et e contrario popłs m̃s in ad¬
Iuersarium consurrerit. De suꝑ tunicã palliũ

Expanded text:
de qua unusquisque egreditur per peccatum, et postea de qua unusquisque egreditur per peccatum, et postea ab Ezra, qui interpretatur adjutor, id est, sermonemajus ingenium, otium, gratiamque, et potest de praesenti capitulo probabilius aliquid dicere, non invideo, non aspernor, quin potius cupio ab eo discere quod ignoro, et libenter me discipulum profitebor, dummodo doceat, et non detrahat. Nihil enim tam facile, quam otiosum et dormientem de aliorum labore et vigiliis disputare. Ne loquamini loquentes, non stillabit super istos, non comprehendet confusio, dicit domus Jacob. Numquid abbreviatus est spiritus Domini, aut tales sunt cogitatioejus? Nonne verba mea bona sunt cum recte graditur? Et econtrario populus meus in adversarium consurrexit: desuper tunica pallium
Abbreviated transcription (Latin):
uidens humanas animas quasi uariã supel.¬
lectilẽ a demonib & diuersis uitus esse pos¬
sessas : Alius demonum fornicationis mittit¬
funiculũ. alius auariciȩ. Ille homicidii. hic
ꝑ uirii lineas tendit: Pars popłi dĩ diffusa
est in funiculo. & agri quondã sc̃itatis & para.
nidos. filius hominis ñ habet ubi caput suũ
reclinet. Exposui uixta qđ in genioli mei¬
patiebant᷑ angustiȩ: & pͥmã abassyriis babi.¬
lonisq popłi captiuitatẽ. & scdam a romanis¬
quia dnm̃ crucifixerunt. & t̾ciã spualẽ quia
unusquisq nr̃m cũ adam de paradiso decidit.
&e in huius mundi captiuitate uersat᷑. De
qua cũ uenerit dñs eriget allisos & soluet
compeditos. & captiuos quondã diaboli redu¬
cet in possessionẽ suam: & complebit᷑ psalmi.
ste sermo dicentis. Ascendens in altum. capti¬
uam duxit captiuitatẽ. luxta quã expositio¬
nẽ potest & de ȩccła quarta captiuitas accipi.

Expanded text:
videns humanas animas quasi variam suppelvidens humanas animas quasi variam suppellectilem a daemonibus et diversis vitiis esse possessas? Alius daemonum mittit fornicationis funiculum, alius avaritiae: ille homicidii, hic perjurii lineas tendit: pars populi Dei divisa est in funiculo: et agri quondam sanctitatis et paradicribus coeli nidos, Filius hominis non habet ubi caput suum reclinet . Exposui juxta quod mei ingenioli patiebantur angustiae, et primam ab Assyriis, Babyloniisque populi captivitateinum crucifixerunt, et tertiam spiritualem, qua unusquisque nostrum cum Adam de paradiso cecidit, et in hujus mundi captivitate versatur, de qua cum venerit Dominus, eriget elisos, et solvet compeditos : et captivos quondam diaboli, reducet in possessionem suam, et complebitur sermo Psalmistae dicentis: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem . Juxta quam expositionem potest et de Ecclesia quarta captivitas accipi,
Abbreviated transcription (Latin):
sint malis. & lux ista quȩ uidet᷑ mixta sit
tenebris : quȩq nocte tractemꝰ incaligine com-¬
istuis scłi oblitus possessionẽ paradisi : Uidemꝰ
alios agros agris. terminos uingere t̃minis:
& paruo hominis corpusculo rura urbiũ ñ
sufficere. Propt̾ea cogitat dñs suꝑmala de
nec ambulare recti. quia tempus pessimũ ÷
iuxta ioħis uerba dicentis. Mundus in ma-¬
ligno positus est. Ia ipsum significat & illa
in euangłio filia abraham nobilis anima.
quã sathanas uinxerat & incuruauerat. &
nisi ad aduentũ dnĩ insullime erigi ante
sathanas. non potuit solui de iunculo isto¬
in die sabbati: Quia gͦ gła nr̃a omĩs attonsa
est & dilatauimus rasuram uel uiduitatem
nrãm. sic enĩ inquib dã codicib inuenitur:
missi sunt qui nos plangerent cũ ieremia.
& sumerent suꝑ nos parabolã &e dicerent
cũ apło. lugebo multos: qui peccauerunt
& ñ eger̾ poenitentiã. Quis enim ñ plangat.

Expanded text:
sint malis, et lux ipsa quae videtur, mixta sit sint malis, et lux ipsa quae videtur, mixta sit tenebris: quaeque nocte tractemus, in caligine comistius saeculi, oblitus possessionum paradisi? Videas alios agros agris, et terminos jungere terminis, et parvo hominis corpusculo rura urbium non sufficere. Propterea cogitat Dominus super nonec ambulare recti, quia tempus pessimum est, juxta Joannis verba, dicentis: Mundus in maligno positus est . Idipsum significat et illa in Evangelio filia Abraham nobilis anima, quam Satanas vinxerat et incurvaverat, et nisi ad adventum Domini in sublime erigi ante Sanatas, non oportuit solvi de vinculo isto die sabbati ? Quia ergo gloria nostra omnis attonsa est, et dilatavimus rasuram, vel nuditatem nostram sic enim in quibusdam codicibus invenitur missi sunt qui nos plangerent cum Jeremia, et sumerent super nos parabolam, et dicerent cum Apostolo: Lugebo multos qui peccaverunt, et non egerunt poenitentiam . Quis enim non plangat
Abbreviated transcription (Latin):
runt: quia tẽpus malũ est. Sic̃ enĩ mala oꝑati sunt
contra dñm iħm : sic malũ captiuitatis ꝑpetuȩ
sustinebunt. & intantã uenient angustiam:
ut omĩa eoꝵ cantica & psalmi uertant᷑ iN
luctũ. nichilq aliud nouerit loqui popłs nisi
hoc. Miseria miseri facti sumꝰ. Terra quippe
reꝑmissionis quȩ priꝰ duab &e semis tribub
sorte diuisa fuerat trans iordanem moy se
mittente funiculũ. & postea ab iesu nauẽ
tribub reliquis disꝑtita: hȩc gentib romano
mensore diuisa est: & nemo fuit qui ꝓhibe¬
ret. Quin potius cũ uniuersas obtineant na-¬
tiones: nullus est in iudeis qui antiquũ pri¬
stina libertate possideat solum. Qđ si terciã
expositionẽ sequi uoluerimꝰ. de quã supra
diximꝰ. ad animã humanã sermonẽ dirigi:
quȩ de paradiso corruens incaptiuitatẽ huiꝰ
mundi uenerit: uidebimꝰ qđ omĩs cogitatio
nr̃a labor sit & dolor. & cubilia nr̃a plena

Expanded text:
runt, quia tempus malum est. Sicut enim mala operati sunt runt, quia tempus malum est. Sicut enim mala operati sunt contra Dominum Jesum, sic mala captivitatis perpetuae sustinebunt, et in tantam venient angustiam, ut omnia eorum cantica, et psalmi vertantur in luctum. Nihilque aliud noverit populus loqui, nisi hoc: miseria miseri facti sumus. Terra quippe repromissionis quae prius duabus et semis tribubus sorte divisa fuerat trans Jordanem, Moyse mittente funiculum, et postea ab Jesu Nave tribubus reliquis 451 dispertita, haec gentibus Romano mensore divisa est: et nemo fuit qui prohiberet, quin potius cum universas obtineat nationes, nullus est ex Judaeis qui antiquum pristina libertate possideat solum. Quod si tertiam expositionem sequi voluerimus, omnem, de qua supra dixeram, ad animam humanam sermonem dirigs in captivitatem hujus mundi venerit: videbimus quod omnis cogitatio nostra labor et dolor sit, et cubilia nostra plena
Abbreviated transcription (Latin):
tim ut lux xp̃i & ultio apparuit conturbata
sunt. Cum enĩ legissent uicisse isrł. & qͣndo
moyses manus leuabat ad dñm suꝑatũ esse
amalech. quando moyses lassa brachia depo¬
manꝰ suas. sed omĩa in pauꝑes & plebem dñi
scelera ꝑpetrantes. desiderauer̃ agros pupilloꝵ.¬
& domos diripiebant: ac uirũ parit̃ & uro¬
rẽ liberosq eiꝰ & substantiã depopulabantur
Propt̾ea cogitauit dñs mala suꝑ tribum illam:¬
nequaquam in duodecim trib sed tribum
maliciȩ & in scelere foederatã. de quib non
potuerunt eleuare ceruicẽ. nec recti incedere.
Deniq usq ad prȩsentẽ diẽ subditi sunt romano
imꝑio: & p̃munt᷑ captiuitatis iugo. & colla ñ
subito: in hebraicis uoluminib ñ habetur.
Et tam̃ cum p̃senti loco ita congruere: ut dica¬
mus. Proptẽa hȩc dic̃ dñs. Ecce ego cogito suꝑ
tribũ istam mala subito: de quib ñ possint

Expanded text:
tim ut lux Christi et ultio apparuit, conturbata tim ut lux Christi et ultio apparuit, conturbata sunt. Cum enim legissent vicisse Israel, quando Moyses manus levavit ad Dominum, superatum esse ab Amalec, quando Moyses lassa brachia depomanus suas, sed omnia in pauperes et plebem Domini scelera perpetrantes, desideraverunt agros, et pupillorum domos diripiebant, ac virum pariter et uxorem liberosque ejus et substantiam depopulabantur. Propterea cogitavit nequaquam duodecim tribus, sed tribum malitia et scelerae foedatam, de quibus non potuerunt elevare cervicem, nec recte incedere. Denique usque ad praesentem diem subditi sunt Romano imperio, et premuntur captivitatis jugo, et colla non subito, in Hebraicis voluminibus non habetur, et tamen potest cum praesenti loco ita congruere, ut dicamus: Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego cogito super tribum istam mala subito, de quibus non possin
Abbreviated transcription (Latin):
miscdiam ꝓpt̃ ȩtatẽ paruulã merebant᷑ rabi¬
do ore uastabant. Quia gͥ ista fecistis &e cogita¬
stis inutile: & ego dñs cogitabo suꝑ familiã
istammalũ. Non quo malũ sit qđ ego cogito.
premet. ut colla ur̃a non possitis leuare. nec
ambuletis suꝑbi. scilic&e qđ uos tempus captiui.
latione uastati sumꝰ. Pars popłi mei. Templũ
inquit meũ qđ solum int̾ gentes cȩteras plus
habebam: mutabit᷑ in ruinã. Quomͦ recedet¬
a me assyrius cũ reuertat᷑ ut agros meos sibi
sorte distribuat: Propt̾ea o familia isrł suꝑ
quã ego malum cogito: ñ habebis partẽ in he¬
reditate uistoꝵ. Sed & de extrema captiuitate
decaluata est & attonsa suꝑfilus quondã deli¬
catissimis. & siquid deinceps renatũ piloꝵ fue
rit: alia deinceps rasura & atconsione trunca¬
tum est. Tunc omĩa consilia eor conuersa sunt
in laborẽ. & quȩ cogitauer̃ mente &e animo dor.¬
miente attuler̃ eis labores. quȩq oꝑati sunt sta¬

Expanded text:
diam propter aetatem parvulam merebantur, rabido ore vastabant. Quia igitur ista fecistis, et cogitastis inutile, et ego Dominus cogitabo super familiam istam malum: non quod malum sit quod ego cogito; premet, ut colla vestra non possitis levare, nec ambuletis superbi, scilicet quos tempus captivitalatione vastati sumus, pars populi mei: Templum, inquit, meum quod solum inter gentes caeteras plus habebam, mutabitur in ruinam. Quomodo a me recedet Assyrius, cum revertatur ut agros meos sibi sorte distribuat? Propterea, o familia Israel, super quam ego malum cogito, non 450 habebis partem in haereditate justorum. Sed et de extrema captivitate decalvata est, et attonsa super filiis quondam delicatissimis, et si quid deinceps renatum pilorum fuit, alia deinceps rasura et attonsione truncatum est. Tunc omnia consilia eorum versa sunt in laborem, et quae cogitaverunt, mente et anima dormiente, attulerunt eis labores: quaeque operati sunt, sta
Abbreviated transcription (Latin):
nica aduersũ me arma corripuit. qui iN.¬
felicem popłm ex poliauit auxilio dĩ & qͣsi
desuꝑ tunicã palliũ tulit. qui simplices qͦsq
credentiũ & maiorᷤᷤ ad quiescentes auctoritati
contra me uertit inbellũ: nunqͥd ñ stillabit
suꝑ eũ dñs. & app̃hendet eũ confusio: Hoc
aut̃ qđ nos uertimꝰ. & e contrario popłs m̃s in
aduersariũ consurrexit. qđ uerbũ multũ
& contrariũ & diẽ hesternũ sonat: syminachꝰ
aptius transtulit ut diceret. Ante unã diem
popłs m̃s quasimimicus restitit. Ut solueret
quȩstionẽ. qdđ ds̃ ñ pͣterita uitia imputaret po¬
est. in ȩccła dnĩ nolite flere. quȩ consequentia
est ut inferatur. non enim abiciet opꝓbria
qui dicit. domus iacob ꝓuocauit sp̃m dñi:
S ed &e illud qͦd seqͥt᷑.sĩ hȩ adinuentiones eiꝰ sunt.

Expanded text:
nica adversum me arma corripuit, qui innica adversum me arma corripuit, qui infelicem populum exspoliavit auxilio Dei, et quasi desuper tunicam, pallium tulit, qui simplices quosque credentium et acquiescentes auctoritati majorum contra me vertit in bellum, numquid non stillabit super eum Dominus, et apprehendet eum confusio? Hoc autem quod nos vertimus: Et econtrario populus meus in adversarium consurrexit; quia verbum MUL  , et contrarium, et diem hesternum sonat, Symmachus apertius transtulit ut diceret: ante unam diem populus meus quasi inimicus restitit, ut solveret quaestionem, quod Deus non praeterita vitia imputaret poest, in Ecclesia Domini nolite flere, quae consequentia est, ut inferatur, non enim abjiciet opprobria quae dicit, domus Jacob provocavit spiritum Domini? Sed et illud quod sequi
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ Et prius popłs m̃s inimiciciis restitit
Icontra pacẽ suã. Pellẽ excoriauer̃. ut auferant
contritionẽ belli. Ne loquamini inqͥt loqͦntes.
Pro quo interp̃tatꝰ est aquila. nestilletis stil¬
lantes. quodã idiomate hebraico eloquiũ ab
eo qđ fluat & adaures ꝑueniat audientium.
in similitudinẽ pliuuȩ descendentis stillationẽ
uocans. Nolite uos deciꝑe odomꝰ iacob. & inde¬
solationẽ mutuã dicere. Dĩ honꝰ est: ñ uenie
captiuitas quã timemꝰ. Nunqͥd larga eiꝰ mise¬
ricordia & clementissimꝰ sp̃s qͥ late & abundant̃
seuerus erit: Aut huiuscemo di sunt cogitati¬
ones eiꝰ quales in hominib cernimꝰ. ut antiꝗ
teneat iracundiã. & ad uindictã furore subito
concitet᷑ : Ad quȩ respondet dñs. Bonꝰ quidẽ
sũ & uerbamea sonant clementiã. sed ad eos
qui recto itinere gradiunt᷑. Qui aut̃ ñ dico
olim. sed hesterno die in contumeliã meam
uenerat᷑ est idola. & quantũ inse fuit tyran-¬

Expanded text:
ius populus meus inimicitiis restitit contra pacem suam: pellem ejus excoriaverunt, ut auferrent spem contritionem belli. Ne loquamini, inquit, loquentes; pro quo interpretatus est Aquila: ne stilletis stillantes, quondam idiomate Hebraico, eloquium ab eo quod fluat et ad aures perveniat audientium, in similitudinem pluviae 453 descendentis, stillationem vocans. Nolite vos decipere, o domus Jacob, et in consolationem mutuam dicere, Deus bonus est: non veniet captivitas quam timemus. Num larga ejus misericordia, et clementissimus spiritus, qui late et abundanter severus erit? aut hujuscemodi sunt cogitationes ejus, quales in hominibus cernimus, ut antiquam teneat iracundiam, et ad vindictam furore subito concitetur? Ad quae respondit Dominus: Bonus quidem sum, et verba mea sonant clementiam: sed ad eos, qui recto itinere gradiuntur. Qui autem, non dico olim, sed hesterno die in contumeliam meam veneratus est idola, et quantum in ipso fuit, tyran
Abbreviated transcription (Latin):
ta conuitia. ẽẽ. deposita. ut mittat unusquisq
manũ suꝑ aratrum & non respiciat post ter¬
gum. & contumeliarũ iacula hastasq confrin¬
gens fructus metere incipiat sp̃uales. ut la¬
borantib aliis nos intremus in labores illor
&e dicat᷑ de nobis. Uenientes aut̃ uenient in
exultatione. portantes manipulos suos. nunc
nemo pugnat aduersũ aliũ: quia legius.
Beati pacifici. Nemo discit contendere in subuer¬
sionem audientiũ: sed ponit silentiũ in ore suo.
ce tacce quia tempus malũ est. Et requiescit unꝰ¬
quisq sub uite sua. ut prȩsumat uinũ qͦd exhi¬
larat corhominis sub uite illa cuiꝰ agricola
pater est. & sub ficu sua. dulcia sp̃s sancti
poma decerpens. caritatem. gaudium & pacẽ.
&e reliqua. Hȩc autemomĩa ac̃cident scd̾m
utranq expositionem. quia dnĩ uerba sunt
uera. & eiꝰ dixisse fecisse est. Om̃s popłi ibunt
unusquisq inuia sua: nos il ambulabimꝰ inno.¬

Expanded text:
ta convicia esse deposita, ut mittat unusquisque ta convicia esse deposita, ut mittat unusquisque manum super aratrum, et non respiciat post tergum, et contumeliarum jacula hastasque confringens, fructus metere cupiat spirituales, ut laborantibus aliis, nos intremus in labores eorum, et dicatur de nobis: Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos . Nunc nemo pugnat adversus alium, quia legimus: Beati pacifici . Nemo discit contendere in subversionem audientium, sed ponit silentium ori suo, et tacet; quia tempus malum est . Et requiescet unusquisque sub vite sua, ut premat vinum, quod exhilara: cor hominis, sub vite illa, cujus agricola Pater est , et sub ficu sua dulcia Spiritus sancti poma decerpens charitatem, gaudium, pacem, et reliqua. Haec autem omnia accident, secundum utramque expositionem, quia Domini verba sunt vera, et ejus dixisse, fecisse est. Omnes populi ibunt, unusquisque in via sua: nos vero ambulabimus in no
Abbreviated transcription (Latin):
di necessitate deposita: Tantaq erit requies:
ut nonsolũ in urbib. sed inuiculis quoq &e a¬
gris sit unusquisq securus. Et hoc fiet. qui a
õs dni locutũ est. Ac pͥmũ quidẽ iuxtalitte¬
ram. antequã nasceret᷑ nobis puer euiꝰ princi¬
patus in humero eiꝰ: totus orbis plenus erat
sanguine. popłi contra popłos. reges contra
reges. gentes dimicabant aduersũ gentes.
Deniq etiam ipsa romana res publica bellis ci-
pugnantib. silla &e mario. antonio &e catilina.
cȩsare & gneo pompeio. augusto & bruto.
eodem augusto & antonio. inquor proelus
uniuersa sanguinẽ regna fuderunt. Postꝗ
tita est: apłorũ itineri ꝑuius factꝰ est orbis.
& aꝑtȩ sunt eis portȩ urbium. & ad pͣdicatio¬
nem uniꝰ dĩ singulare imꝑium constitutũ est
Potest quoq hoc qđ dr̃. concident gladios suos
in aratra. & hastas suas infalces. & tropologice
accipi: ut dicamus ad fidem xp̃i irã & effrena¬

Expanded text:
di necessitate deposita. Tantaque erit requies, di necessitate deposita. Tantaque erit requies, ut non solum in urbibus, sed in viculis quoque et agris sit unusquisque securus: et hoc fiet, quia os Domini locutum est. Ac primum quidem juxta litteram, antequam nasceretur nobis puer, cujus principatus in humero ejus, totus orbis plenus erat sanguine, populi contra populos, reges contra reges, gentes dimicabant adversum gentes. Denique etiam ipsa Romana 477 Respublica bellis lacepugnantibus: Sylla et Mario, Antonio et Catilina, Caesare et Cneo Pompeio, Augusto et Bruto, et eodem Augusto et Antonio: in quorum praeliis universa sanguinem regna fuderunt. Postqutita est; Apostolorum itineri pervius factus est orbis, et apertae sunt eis portae urbium, et ad praedicationem unius Dei singulare imperium constitutum est. Potest quoque hoc quod dicitur: Concident gladios suos in aratra, et hastas suas in falces , et tropologice accipi: ut dicamus ad fidem Christi, iram et effrena