comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
InQuarta de indumentis sacris.
Qu̾inta de dedicatione ȩcclesiȩ.
USerta de baptismo.¬
uii Septima de confirmatione.
Octaua de corꝑis & sangͥnis xp̃i. sacram̃to.
Nona de munoribꝰ sacramentss & sacris.
Decima de simonia.
Undecima de coniugio.¬
ru Duodecima de uotis.¬
xiii Tercia decima de uitiis et uirtutibus.
imQuarta decima de confessione & peni

Expanded text:
Quarta de indumentis sacris. Quinta de dedicatione Ecclesiae. Sexta de baptismo. Septima de confirmatione. Octava de corporis et sanguinis Christi sacramento. Nona de minoribus sacramentis et sacris. Decima de simonia. Undecima de conjugio. Duodecima de votis. Tertia decima de vitiis et virtutibus. Quarta decima
Abbreviated transcription (Latin):
grã data est. habet sacrum eloquium
quȩdam in se quibus fidem simplicitan
pascit. quȩ quidẽ altioribus iuncta u¬
terea insacri eloquii tractatione. non
eadẽ dicendi forma. ubiq seruanda ẽ.
quia altiora fidei sacramenta excellen-¬
tiori sermone. & digno sc̃ĩs reuerenter
tractanda sunt. minora autẽ sacra¬
mentorũ diumorũ instreimenta pro
capacitate simpliciũ humilio̾ri  grte¬

Expanded text:
gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta uterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori
Abbreviated transcription (Latin):
olũpna in medio archȩ erecta in
altitudinẽ .xxx. cubitorũ. cui uni¬
uersa fabrica innitit᷑: cuiꝰ p̾cisio sursum
ꝑ quadrũ in singlis lateribꝰ uniꝰ cubiti
mesurã habet. ipsa ẽ lignũ uitȩ qͦd plan-¬
in medio ȩccłiȩ suȩ quasi p̾miũ laboris.
quasi merces oꝑis. quasi meta itineris.
quasiçorona certaminis: in cõmuni om̃i¬
bus fidelibꝰ ꝓpositus. qui de terra ortus ẽ.
q celos penetrauit: qui ad yma uenit. &
sũma ñ deseruit: qui sursũ ẽ ipse ẽ &
deorsũ. Sursũ maiestate: deorsũ cõpassio¬
ne. Sursũ ut trahat desideriũ: deor¬
sũ ut prestet subsidiũ. Deorsũ int̾ nos:¬
sit: sursũ quod nobis ꝓposuit. Iste ẽ mons
domus dñi p̃paratus in uertice montiũ. ad
quẽ fluunt om̃s gentes: & de quatuor an¬
gulis arthȩ quasi de quatuor mundi par¬
tibus ascendunt

Expanded text:
olumna in medio arcae erecta in altitudinem triginta cubitorum, cui universa fabrica innititur, cujus praecisio sursum per quadrum in singulis lateribus unius cubiti mensuram habet, ipsa est lignum vitae, quod planin medio Ecclesiae suae, quasi praemium laboris, quasi merces operis, quasi meta itineris, quasi corona certaminis in communi omnibus fidelibus propositus, qui de terra ortus est, et coelos penetravit, qui ad ima venit et summa non deseruit, qui sursum ipse est et deorsum, sursum majestate, deorsum compassione. Sursum ut trahat desiderium, deorsum ut praestet subsidium. Deorsum intsit, sursum quod nobis proposuit. Iste est mons domus Domini praeparatus in vertice montium, ad quem fluunt omnes gentes , et de quatuor angulis arcae quasi de quatuor mundi partibus ascendut
Abbreviated transcription (Latin):
auctor ẽ ds̃. Ipse enĩ conuigiũ ẽẽ
decreuit: qñ mulierẽ ad ꝓpagationẽ gene¬
ris humani homini in adiutoriũ fecit. A¬
dam quoq in sp̃u cognoscens ad quẽ usum
mulier facta eẽt: cũ ad eũ addncta fuisset

Expanded text:
auctor Deus est. Ipse enim conjugium esse decrevit, quando mulierem ad propagationem generis humani homini in adjutorium fecit. Adam quoque in spiritum cognoscens ad quem usum mulier facta esset, cum adducta fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
qui conuertet cor patris ad filiũ. & cor hoĩs
ad ꝓximũ suũ. ne forte ueniens ꝑcutiã terrã
penitus. ꝑ hunc heliã magnũ mirabilemq
nibꝰ cordibꝰq fideliũ. Ipse quippe ante ad¬
uentũ iudicis saluatoris ñ in merito spera¬
tur ẽẽ uenturus: qui etiã nunc uiuere ñ
inmerito credit᷑. Curru namq igneo
raptus ẽ de rebꝰ humanis: quod euidentis¬
sime scriptura testat᷑. Cũ uenerit gͦ expo¬
nendo legẽ sp̃ualit̾. quã nunc rudei carna¬
liter sapunt. conuertet cor patris ad filiũ.
id ẽ cor patrũ ad filios. Sic enĩ corpatrũ con¬
uertet᷑ ad filios. cũ intelligentia patrũ per¬
ducetur ad intelligentiam filiorũ: & corfi¬
liorũ ad patres eorũ. dũ in id quod sense¬
runt consenserint & isti

Expanded text:
uertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque nibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnalitid est corda patrum ad filios. Sic enim cor patrum convertetur ad filios cum intelligentia patrum perducetur ad intelligentiam filiorum, et cor filiorum ad patres eorum dum in id quod senserunt illi, consentient et isti
Abbreviated transcription (Latin):
nisi tribꝰ ad minus ep̃is p̾sentibꝰ. aliis om̃ibꝰ
tibꝰ. Cũ uͦ ordinat᷑ : duo ep̃i ponunt & te¬
nent ȩuangłioꝵ codicẽ suꝑ caputi & suꝑ uer¬
ticẽ eius. & uno suꝑ eu̾ fundente benedictio¬
nẽ: reliqui om̃s ep̃i qui adsunt. manibꝰ sius
caput eiꝰ tangunt. Ungit᷑ autẽ sacra unc¬
tione caput eiꝰ: quia om̃is sanctificatio constat
in sp̃u sc̃o. cuiꝰ uirtus inuisibilis in ipsa cͥs¬
matis sc̃ĩ unctione: ꝙ significat᷑ s confertur
Ordinando autẽ pontifex manũ imponit.
euangelicã uͦ lectionẽ diaconus legit: confr¬
mationis autẽ epłam notarius scribit. De¬
niq & ordinator & ordinatus in ipsa ordi¬
natione ut̾q missã celebrare debet: & hȩc
quid̃e forma consecrandi pontificis: a sc̃ĩs
patribus tradita ẽ¬

Expanded text:
nisi tribus ad minimum episcopis praesentibus, aliis omnibus nisi tribus ad minimum episcopis praesentibus, aliis omnibus inatur, duo episcopi ponunt et tenent Evangeliorum codicem super caput, et super verticem ejus, et uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput ejus, quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis in ipsa chrismatis sancti unctione, et significatur, et confertur. Ordinando autem pontifex manum imponit. Evangelicam vero lectionem diaconus legit; confirmationis autem epistolam notarius scribit. Denique et ordinator et ordinatus in ipsa ordinatione uterque missam celebrare debet. Et haec quidem forma consecrandis pontificibus a sanctis Patribus tradita es
Abbreviated transcription (Latin):
diffiniunt nullũ in ep̃m eli¬
gendũ: nisi qui pͥus in sacris ordinibꝰ re¬
ligiose fuerit conu̾satus. Sacros autẽ ordi¬
nes diaconatus & p̾sbiteratꝰ tantũ appellan¬
dos censent: quia hos solos pͥmitiua excłia
legit᷑ habuisse. & de his solis p̾ceptũ habe¬
mus apłi. Subdiacones tñ quia & ipsi sa¬
cris altaribꝰ administratit. oportunitate exi-¬
gente ep̾os eligi concedunt. s rarissume: is ip¬
sũ ñ sine romani pontificis. siue metropolitani
licentia. si tñ spectatȩ sint religionis. & ꝓbabi¬
lis scientiȩ. Ad ep̃m specialit̾ ꝑtinet basilica¬
rũ consecratio. unctio altaris. & confectio cris¬
matis. manus impositio. & cõmunis suꝑ ppłm
benedictio. Ipse p̾dicta officia & ordines ȩccła¬
sticos distribuit: ipse sacras uirgines benedier
Dũ enĩ precessit unus quisq in singłis: iste
p̾ordinator ẽ in cunctis. Nullus ep̃m alium
in ep̃m sine metropolitani consensu consecra¬
re debet: nec metropolitanus ordinare ep̃m.

Expanded text:
definiunt nullum in episcopum eligendum, nisi qui prius in sacris ordinibus religiose fuerit conversatus. Sacros autem ordines diaconatus et presbyteratus tantum appellandos censent; quia hos solos primitiva legitur Ecclesia habuisse, et de his solis praeceptum habemus apostoli. Subdiaconos tamen quia et ipsi sacris altaribus administrant, opportunitate exigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamen spectatae sit religionis, et probabilis scientiae. Ad episcopum specialiter pertinet basilicarum consecratio, unctio altaris, et confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum benedictio. Ipse praedicta officio et ordines ecclesiasticos distribuit, ipse sacras virgines benedicit. Dum enim praecessit unusquisque in singulis, iste praeordinator est in cunctis. Nullus episcopus alium in episcopum sine metropolitani consensu consecrare debet, nec metropolitanus ordinare episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ potest. Sotisti ꝑ egrinationẽ tuã dño. cõ¬
mutationẽ amittit. si forte expediat magis
quod contingere pot̾. ut ꝑmaneas in patria
tua ꝙ in domo tua. Namsi illic ꝑsoluere po¬
tes aliud tantũ ualens. siue ad laborẽ oꝑis.
siue ad deuotionẽ uirtutis. siue ad utilitatẽ
administrationis: cõmutationẽ dare potes.
ouisti ieuiniũ. & hic cõmutatio ẽẽ potest:
si forte hoc ñ expediat qͦd contingere potest.
aliud adhuc dico.onisti deo seruire  loco
aliquo uł in habitu. uł in societate aliqua.
dico quia & hoc totũ cõmutationẽ habere
pot̾: quia pot̾ & locus destrui. & homines
mori .&. habitus mutari. Nunqͥd putas id̾o
ꝑdis animã tuã silocus aliqͥs uastatꝰ: aut
si hoĩes moriunt᷑: tantũmͦ exte ñ fiat qͦd
in illis fit: neq in te remaneat qͦd a te fieri
aebuit. Non ẽ ꝑiculũ tuũ ubiñ ẽ culpa
tua. fãc qͦd potestu: & quantũ potes & sufficit
tibi. abona uoluntate ñ ampliꝰ exigit᷑ nisi

Expanded text:
e potest. Vovisti peregrinationem tuam Domino, commutationem admittit, si forte expediat magis quod contingere potest ut permaneas in patria tua, et in domo tua. Nam si illic persolvere potes aliud tantum valens, sive ad laborem operis, sive ad devotionem virtutis, sive ad utilitatem administrationis, commutationem admittit. Vovisti jejunium, et hic commutatio esse potest, si forte hoc non expediat quod contingere potest. Aliud adhuc dico: Vovisti Deo servire in aliquo loco, vel in habitu, vel in societate aliqua, dico quod hoc totum commutationem habere potest, quia potest et locus dirui, et homines mori, et habitus mutari. Nunquid, putas, ideo perdis animam tuam, si locus aliquis vastatur, aut si homines moriuntur? Tantum ex te non fiat quod in illis fit, nec in te remaneat quod in te fieri debuit. Non est periculum tuum, ubi non est culpa tua, fac quod potes tu, et quantum potes, et sufficit tibi. A bona voluntate non amplius exigitur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ etiã si ab ẽ uirginitas satisfacere
aliqͥd qͦd recldas ꝓ uirgmnitate tua: sy illã
redaere ñ potes. Est unde satisfacias deo:
etiã si istã non offeras. ⁊ Iunqͥd sie dico de
anma tuas Perde animã tuã ita ut eã am¬
plius reddere ñ possis: & uide si aliquid
tibi suꝑẽ quod ꝓ illa reddere possis. Pro¬
pterea dixi tibi. quia hoc unũ ẽ ꝓ quo cõ¬
mutatio nulla dari pot̾: si hoc solũ dari
non pot̾. hoc nisi reddis quicqͥd dederis
non satisfacis: hoc si reddis: quicqͥd non
dederis non offendis

Expanded text:
autem etiam, si habes, virginitas satisfacere autem etiam, si habes, virginitas satisfacere aliquid quod reddas pro virginitate tua, si illam reddere non potes. Et unde satisfacias Deo, etiam si istam non offeras, nunquid sic dico de anima tua? Perde animam tuam ita ut amplius eam reddere non possis; ei vide si aliquid tibi superest quod pro illa reddere possis. Propterea dixi tibi: Quia hoc unum est pro quo commutatio nulla dari potest. Si hoc solum dari non potest, hoc nisi reddideris quidquid dederis non satisfacis. Hoc si reddis quidquid non dederis, non offendis
Abbreviated transcription (Latin):
recddat᷑ & uotũ impleat᷑: Si nichil ẽ ali¬
ua quod ꝓ ista redilat᷑. salus ñ ẽ his qui
hanc uouerunt: & amissã iã redadere ñ
possunt. Nunqͥd gͥ pontẽ miscałiȩ preci¬
dere audebimꝰ eiusmodi: Dicat qui hoc
atidet: ego nec p̾sumo nec uolo. Uideat
qui hoc dicere uoluerit: ne forte sibup¬
si ꝑiculũ struat. Ergo aliud ẽ qͦd redde¬
re possis ꝓ uirgintate tua: si eã ꝑdicdi¬
sti. uiid aluid: Retide penitentiã tuã.
redde contritionẽ tuã: redde humilita¬
tẽ tuã. Pro uirginitate carnis redde hu¬
militatẽ cordis. ẜ carne fracta: frange
cor. Humilitatẽ ꝑse debuisti: etiam si
uirginitatẽ habueras: ꝙ tam̃ si uirgini¬
tatẽ reddere ñ potes. redde ꝓ illa humi¬
litatẽ. &. satisfaciet tã ꝓ se quã pro illa.
S ide quanta ẽ uirtus humilitatis. So¬
cia ẽ nirginitatis. humilitas. ꝙ socia hu¬
militatis uirginitas: & ñ pot̾ si ab ẽ hu¬
militas satisfacere deo uirginitas. Potest

Expanded text:
ihil est aliud quod pro ista reddatur, salus non est iis qui hanc voverunt, et amissam jam reddere non possunt. Nunquid igitur pontem misericordiae praescindere audebimus ejusmodi? Dicat hoc qui audet. Ego nec praesumo nec volo. Videat qui hoc dicere voluerit ne forte sibi ipsi periculum struat; ergo aliud est quod reddere possis pro virginitate tua si eam perdidisti. Quid aliud? Redde poenitentiam tuam? redde contritionem tuam; redde humilitatem tuam. Pro virginitate carnis redde humilitatem cordis; pro carne fracta frange cor; humilitatem per se debuisti etiamsi virginitatem habueras; et tamen si virginitatem reddere non potes, redde pro illa humilitatem, et satisfaciet tam pro se quam pro illa. Vide quanta est virtus humilitatis. Socia est virginitas humilitatis, et socia humilitas virginitatis, et non potest, si abest humilitas, satisfacere Deo virginitas; potest
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicari ñ potest: Aut quomͦ a se rece.¬
dere potest quod unũ est: N̾e gͦ mireris.si
assũptionẽ carnis quȩ ad solũ filiũ refert᷑
ñ solus filiꝰ oꝑatus ẽ. s cũ filio pat̾. etiã sp̃c¬
sc̃s. Neq icc̾co tres incarnatos dixeris. quia incar¬
nationẽ unius tres oꝑati sunt: quia & unitas
naturȩ inseparabilẽ fecit oꝑationẽ.s. ꝓprietas
ꝑsonȩ singularẽ assũptionẽ¬

Expanded text:
multiplicari non potest, aut quomodo a se recedere potest quod unum est? Ne ergo mireris, si assumptionem carnis quae ad solum Filium refertur, non solus Filius operatus est, sed cum Filio Pater etiam que idcirco tres incarnatos dixeris, quia incarnationem unius tres operati sunt, quia unitas naturae inseparabilem fecit operationem, et proprietas personae singularem assumptione
Abbreviated transcription (Latin):
facit. existimaret filiũ ñ facere quȩcũq
pat̾ facit: dicimꝰ quia hoc de illa operati
sistat. Ibi enĩ tota trinitas inseparabiliter
operat᷑. ubi nec pat̾ afilio. nec filiꝰ a patre.
nec sp̃c sc̃s ab utroq in oꝑatione separat᷑
In oꝑe quippe operatio ꝓpͥe designatur.
Nam in eo qͦd factũ ñ ẽ qͦd ẽ ds̃. ñ facit
ipse: s tantũ ẽ. In eo autẽ qd̾ factum ẽ.
ab illo utiq factũ ẽ. a quo factũ ẽ omne
qd factũ ẽ. Hic gͦ omĩa quȩ facit pater.x

Expanded text:
facit, existimaret Filium non facere quaecunque facit, existimaret Filium non facere quaecunque Pater facit, dicimus quia hoc de illa operatiosistat. Ibi enim tota Trinitas inseparabiliter operatur, ubi nec Pater a Filio, nec Filius a Patre, nec Spiritus sanctus ab utroque in operatione separatur. In opere quippe operatio proprie designatur. Nam in eo quod factum non est, quod est Deus non facit ipse, sed tantum est. In eo autem quod factum est, ab illo utique factum est a quo factum est omne quod factum e
Abbreviated transcription (Latin):
forte erunt aliqui qui dicant.
Si inseparabilia sunt oꝑa trinitatis: gͦ
qͥcqͥd facit filiꝰ. facit & pater. Si autẽ om̃e
qͦd filiꝰ facit. facit & pater: gͦ si filiꝰ car¬
nẽ assũpsit. & pater carnẽ assũpsit. quia
filiꝰ sine patre carnẽ assumere ñ potuit.
si nichil sine patre facere potuit. S pͥmo
considerandũ ẽ quia cũ dicit᷑ filiꝰ facere
om̃e qđ pater facit. de illa nimirũ opera¬
tione intelligendũ ẽ. qua creaturã suã
condit & regit. & disponit conditor et o
in deitate una in qua & ꝑ quã operant᷑:
unũ sunt. Hoc autẽ iccͥco de diuina o¬
peratione distinguimꝰ. ne qͥs contra id
qͦd dictũ ẽ om̃ia quȩ facit pat̾ ħ & filiꝰ
facit. opponendũ putet quia pat̾ gignit
qͦd filiꝰ ñ facit. & filiꝰ gignit᷑ qd̾ pat̾ ñ facit.
Si enĩ filiꝰ sicut pater gigneret pater ẽc̃t.
&. si pat̾ sicut filiꝰ gigneret᷑ filiꝰ eẽt. Itaq
ne quis ꝓpterea quia filiꝰ ñ gignit qͦd pat̾

Expanded text:
forte erunt aliqui qui dicant: Si inseparabilia sunt opera Trinitatis, ergo quidquid facit Filius, facit Pater. Si autem omne quod Filius, facit et Pater; ergo si Filius carnem assumpsit, et Pater carnem assumpsit; quia Filius sine Patre carnem assumere non potuit, si nihil sine Patre facere potuit. Sed hic primo considerandum est, quia, cum dicitur facere Filius omne quod Pater facit, de illa nimirum operatione intelligendum est qua creaturam suam condit, et regit, et disponit conditor et opin deitate una in qua et per quam operantur unum sunt. Haec autem idcirco de divina operatione distinguimus, ne quis contra id quod dictum est: « Omnia quae facit Pater, haec et Filius facit, » opponendum putet quia Pater gignit, quod Filius non facit, et Fil us gignitur, quod Pater non facit. Si enim Filius sicut Pater gigneret, Pater esset, et si Pater sicut Filius gigneretur, Filius esset. Itaque ne quis, propterea quia Filius non gignit, quod Pater
Abbreviated transcription (Latin):
purificationis ad basim euis effundens.
quasi cõmittens deo qͦd suꝑẽ iures suas
excedens in ꝑfectione sacri ministerii. De¬
munus. Linteũ caro eius: consionibus
passionũ ad candorẽ incorruptionis ꝑ¬
participatio ad menbra defluxit. Ppter
hoc a sacrato altari .xii. cruces in parie
quatuor mundi partes cũ fide trinitatis
p̾dicarent. Candidũ uelam̃ quo pꝰ con¬
secrationẽ altare oꝑit᷑. głam incorruptio¬
nis designat: qua pꝰ pasionẽ consumpta
mortalitate iħu humanitas induta ẽ sicut
scͥptum ẽ. Conscidisti saccũ meũ: & circunde¬

Expanded text:
purificationis ad basim ejus effundens, purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Demunus. Linteum caro ejus, tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perparticipatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces parietquatuor mundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorruptionis designat, qua post passionem consumpta mortalitate Jesu humanitas induta est, sicut scriptum est: Conscidisti saccum meum, et lae
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑: cũ sale & cinere addito uino aquȩ
mixto. aqua popłs ẽ. sal doctrina. cinis
passionis xͥ memoria: uinũ aquȩ mpctũ.
xp̃c ds & homo. Uinũ diuinitas: aqua
mortalitas. Sic enĩ ppłs sanctificat᷑ doctri¬
na fidei. s memoria passionis xp̃i: unitus
capiti suo deo & homini. Post hȩc ȩccł̃ia
interiꝰ aqua scĩficata asꝑgit᷑: ut & intus
& ext̾ius anima sc̃ĩficancda ostendat᷑: asꝑso
riũ ysopi. humilitatẽ xͥ significat: qua
asꝑsa scã mundat᷑ eccłia. Circuit ponti¬
fex altare & ȩccłiam totã asꝑgendo. quasi
om̃s lustrando. & curã impendendo om̃i¬
bus u̾bo & exemplo cõmunẽ se prebens
uniu̾sis. ꝓpt̾ qͦd etiã opus oratione consũ¬
mat. orans ut exaudiant᷑ in ibi iusta pe¬
tentes: qm̃ opus hominis sine diuino ad¬
iutorio ẽẽ potest. fructuosũ eẽ nͭ potest.
Nouissime cõpleta expiatione pontifex ad
altare conu̾tit᷑: qd̾ reliquũ ẽ de aqua

Expanded text:
dicitur cum sale et cinere, addito vino aqua dicitur cum sale et cinere, addito vino aqua misto. Aqua populus est, sal doctrina, cinis passionis Christi memoria, vinum aqua mistum, corpus Deus et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei, et memoria passionis Christi, unitus capiti suo Deo et homini. Post haec ecclesia interius aqua sanctificata aspergitur, ut et intus et exterius anima sanctificrium hyssopi humilitatem Christi significat, qua aspersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare, et ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam imponendo omnibus verbo et exemplo communem se praebens universis. Propter quod etiam opus oratione consummat, orans ut exaudiantur ibi justa petentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio esse potest, fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad altare convertitur, quod reliquum est de aqua
Abbreviated transcription (Latin):
transiuit. & rursũ infine cũ plenitudo gen¬
tiũ intrauerit: tc̃ om̃is isrł saluus exit.
Striusq gͦ ppłi collectionẽ hii duo uer¬
sus significant: in crucis effigie cõpacti.
hoc ẽ qͦd iacob filios ioseph benedicens.
cancellatis manibꝰ formã crucis expͥmens:
dextrã manũ suꝑ caput effraim. & sinistrã
suꝑ caput manasse posuit: quia pͥori
ppło abiecto: iunior ad dextrã collocatꝰ ẽ.
Cambuca siue uirga pastoralis qua scͥptꝰa
figurat᷑. ministiũ significat doctoꝵ: quoꝵ
studio ss p̃dicatione. &. conu̾sio gentiũ fa¬
cta ẽ.u ꝑficienda ẽ iudeoꝵ. Quod stansan¬
te altare ddm̃ in adiutoriũ inuocat: sig¬
nificat eos qui ꝑcepta fidei cognitione. se
acibona oꝑa & ad luctã contra in uisibiles
hostes accingurit. & quia de siuis uiribꝰ
minus p̾sumunt diuinũ auxiliũ sibi
addeẽ deposcunt. In quo quia certantiũ
labor expͥmit᷑: quasi int̾ suspiria & gemi¬
tus nondũ alła nõĩat᷑. Post hȩc aqua bene¬

Expanded text:
 plenitudo gentium intraverit; tunc omnis Israel salvus erit . Utriusque ergo populi collectionem hi duo versus significant in crucis effigie compacti; hoc est quod Jacob filios Joseph benedicens, cancellatis manibus formam crucis exprimens; dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super caput Manasse posuit; quia priori populo abjecto, junior ad dexteram collocatus est . Cambuca sive virga pastoralis qua Scriptura figuratur, ministerium significat doctorum, quorum studio et praedicatione et conversio gentium facta est, et perficienda est Judaeorum. Quod stans ante altare Deum in adjutorium invocat, significat eos qui praecepta fidei cognitione se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minus praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi inter suspiria et gemitus, nondum alleluia nominatur. Post haec aqua bene
Abbreviated transcription (Latin):
s orandũ ꝓ ipsis. Descͥptio alphabeti: simplex
doctrina fidei. Pauim̃tũ: cor humanum.
In parum̃to alphabetũ describit᷑. qñ carna¬
lis ꝙ ruclis ppłs. pͥma ac simplici doctrina
fidei iniciat᷑. Ductus a sinistro angło ori¬
entis in dextrũ occidentis. & itẽ a dextro
angso orientis insinistrũ occid̃entis. formã
crucis expͥmit: quȩ m̃tibꝰ hominũ ꝑ fidẽ
ȩungelicȩ p̾dicationis impͥmit᷑. s quia p¬

Expanded text:
sed orsed ordoctrina fidei. Pavimentum, cor humanum. In pavimento alphabetum describitur, quando carnalis et rudis populus prima ac simplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis, formam crucis exprimit, quae mentibus hominum per fidem Evangelicae praedicationis imp
Abbreviated transcription (Latin):
bus latent ꝓfunda mistia: ex quibꝰ
pauca ad memoriã excitandã attingimus.
Domus dedicanda: sc̃ificanda ẽ anima. aqua:
penitentia sordes abluens peccatoꝵ. Salser¬
mo diuinus increpatione mordens. ꝙ con¬
diens corda insipida. Trina asꝑsio: trina
inmersio ẽ purificandi ꝑ aquã. Duodecĩ
partes illuminantes: & crucis misteriũ ꝑ
totũ mundũ efferentes. Pontifex xp̾c ẽ: iur¬
ga potestas. Trina suꝑ liminaris ꝑcussio: e¬
u. terrȩ. inferni. dn̾atio. Int̾rogatio inclusi:
ignorantia ppłi. aꝑtio hostii.: sublatio pec¬
cati. Pontifex ȩccłiã ingrediens pace̾ domui
imip̃cat᷑: quia xꝑc mundũ ingrediens pacẽ
int̾ dm̃ & homines fecit. ꝓstratus. ꝓ sc̃ifica¬
tione domus orat: & xꝑc humiliatꝰ. ꝓ disci¬
psis s ꝓ credituris om̃ibꝰ patrẽ orabat dicen
Pater scifica eos in nomine tuo. Surgens
autẽ ab oratione ppłm ñ salutat: qm̃ qͥ
nec dũ scificati sunt. ad plaudendũ ñ ẽ ipsis.

Expanded text:
bus latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitanda attingimus. Domus dedicanda, anima sanctificanda est. Aqua poenitentia est, sordes abluens peccatorum. Sal sermo divinus increpatione mordens, et condiens corde insipida. Trina aspersio, trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim partes illuminantes, et crucis mysterium per totum mundum efferentes. Pontifex Christus est, virga potestas. Trina superliminaris percussio, coeli, terrae et inferni damnatio. Interrogatio inclusi, ignorantia populi; apertio ostii, sublatio peccati. Pontifex ecclesiam ingrediens pacem domni imprecatur, quia Christus mundum ingrediens pacem inter Deum et hominem facit. Prostratus pro sanctificatione domus orat, et Christus humiliatus pro discipulis et pro credituris omnibus Patrem orat dicens: « Pater, sanctifica eos in nomine tuo . » Surgens autem ab oratione populum non salutat, quoniam qui necdum sanctificati sunt applaudendum non est ipsis,
Abbreviated transcription (Latin):
arborũ uirentibꝰ cantantes & laudantes occur¬
rerunt. In quo ñ solũ nobis id quod illi tunc
corꝑalit̾ fecerunt: corporalit̾ faciendũ ꝓpo¬
nit᷑. s id potiꝰ quod uł illo uł inisto corꝑali
facto spiritalit̾ imitandũ significat᷑. Palma
quippe signũ uictoriȩ ẽ. Rami autẽ uren¬
tes bona oꝑa signifirant. Tunc gͦ xp̃o cũ ra¬
mis palmarũ es frondibꝰ laudantes occur

Expanded text:
arborum virentibus cantantes et laudantes occurarborum virentibus cantantes et laudantes occurrerunt . In quo non solum nobis id quod illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma quippe signum victoriae est, rami autem virentes bona opera significant. Tunc igitur Christo cum ramis palmarum et frondibus occur
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã ad sp̃ualẽ querendã exciteris: & inue¬
niendã adiuueris. Quiando inmanibꝰ sacra¬
mentũ eiꝰ tenes. corporalit̾ tecũ ẽ. Q uanilo
ore suscipis. corꝑalit̾ tecũ ẽ. Qñ manducas.
& qñ gustas. corꝑalit̾ tecũ ẽ. Deniq in uisu
aufert᷑. Postquã autẽ sensus corꝑalis in ꝑci¬
piendo deficit: deinceps corꝑalis p̾sentia que¬
renda ñ ẽ: s sp̃ualis retinenda. Dispensatio
completa ẽ. ꝑfectũ sacram̃tũ uirtus manet.
xp̃c de ore ad cor transit. Meluis ẽ tibi ut at
in mentẽ tuã quã inuentrẽ tuũ. Cibus iste
animȩ ñ corꝑis ẽ. Noli in eo quere confuetu¬
dinẽ cibi corꝑalis. Senit ad te ut comedat.
non ut consumat᷑. Senit ut gustec᷑: ñ ut
incorꝑet᷑. augustinus uocẽ de cęlo audiuit
quia hȩc a t̾renis illi dici aut responderi
borũ benedicant᷑. & ppło portan᷑ distribuant᷑.
in figurã eorũ qui dño iħu eod̾e die ierosoli¬
mã ascendenti cũ ramis palmarũ. & frondibꝰ

Expanded text:
entiam ad spiritualem quaerendam exciteris, et inveniendam adjuveris. Quando in manibus sacramentum ejus tenes, corporaliter tecum est. Quando ore suscipis, corporaliter tecum est. Quando manducas, et quando gustas, corporaliter tecum est. Denique in visu, aufertur. Postquam autem sensus corporalis in percipiendo deficit, deinceps corporalis praesentia quaerenda non est, sed spiritualis retinenda, dispensatio completa est, perfectum sacramentum virtus manet; Christus de ore ad cor transit. Melius est tibi ut ea in mentem tuam, quam in ventrem tuum. Cibus iste animae non corporis est. Noli in ipso quaerere consuetudinem cibi corporalis. Venit ad te ut comedatur, non ut consumatur. Venit ut gustetur, non ut incorporetur. Augustinus vocem de coelo audivit, quia hoc a terrenis illi dici aut responderium benedicantur, et populo portandi distribuantur, in figuram eorum qui Domino Jesu eodem die Jerosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frondibus
Abbreviated transcription (Latin):
posteriore loco posui: non erunt memores
sancti p̃teritorũ malorũ. Carebunt enm
om̃ibꝰ: ita ut penitꝰ deleatꝰ eorũ sensibus.
Et tam̃ potentia scientiȩ quȩ magna in eis e¬
rit. non solum sua preterita: s etiã damp
natorũ eos sempiterna miseria non latebit.
Ibi uacabimus & uidebimus: uid ebimus &
amabimus: a mabimus & laudabimus.
Ecce quod erit infine. sine fine.

Expanded text:
posteriore loco posui, non erunt memores posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum: carebunt enim omnibus, ita ut penitus deleantur de sensibus eorum. Ea tamen potentia scientiae, quae magna in eis erit, nonatorum eos sempiterna miseria non latebit. Iamabimus, amabimus et Iaudabimus. ecce quod erit in fine sine fine.
Abbreviated transcription (Latin):
w una in om̃ibꝰ & inseꝑabilis in
singulis uoluntas libera. ab om̃i malo li¬
berata. & impleta om̃i bono. fruens inde-¬
sinent̃ ȩternorũ iocunditate gaudiorum.
oblita culparũ. oblita penarũ: nec tantũ¬
ideo suȩ liberationis oblita. ut liberato¬
risuo sit ingrata. Quantũ gͦ attinet ad
scientiã rationalẽ memoi preteritorũ. etiam
malorũ suorũ: quantũ autẽ ad exꝑientis
sensũ immemor. dlam & ꝑitissimus medicus:
Sicut autẽ corꝑe sentiunt᷑. plurimos nes¬
cit quos ipse non passus ẽ. Ut gͦ scientiȩ
malorũ duȩ sunt. una qua potentiam
mentis non latent. altera qua exꝑientis
sensibꝰ inherent: alit̃ quippe sciuntur¬
om̃ia uicia ꝑ sapientiȩ doctrinam. aliter
ꝑ insipientis pessimã uttã. ita & obliuio¬
nes malorũ iduȩ sunt. Alit ea namq obli¬
uiscit᷑ eruditus & doctus. alit̾ ex ꝑtus &
passus. Ille si ꝑiciam negligat: iste si mi¬
seria careat. Scãm hanc obliuionẽ quam

Expanded text:
 una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et impleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata; quantum ergo attinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum, quantum autem ad experientis sus inmemor. Nam et peritissimus medicus, sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt, una, qua potentiam mentis non latent, altera, qua experientis sensibus inhaerent alitomnia vitia per sapientiae doctrinam, aliter per insipientis pessimam vitam: ita et obliviones malorum duae sunt. Aliter ea namque obliviscitur eruditus et doctus, aliter expertus et passus: ille, si peritiam negligat; iste, si miseria careat. Secundum hanc oblivionem quam
Abbreviated transcription (Latin):
mundare ñ potest: uenit post circu̾̃cisio¬
nẽ lauachrũ aquȩ totũ purgans. ut ꝑfer¬
ta iusticia signaret᷑. Rursũ quia pͥoris
popłi qui sub timore seruiebat munda¬
tio laboriosa fuit: ꝓpt̾ea sacram̃tũ circũ¬
cisionis in carne quȩ dolorẽ hab et illi
datum ẽ. Nouo autẽ ppło qui uolun¬
tate & dilectione seruit: sacram̃tũ usti¬
ficationis in lauachro aquȩ quȩ suauẽ¬
habet purificationẽ ꝓpositũ. Et sic qui¬
dẽ rationẽ reddendã estimamis: ꝓ eo
quod sacramentũ circũcisionis mutatũ
est: & sacramentũ baptismi institutum.

Expanded text:
mundare non potest; venit post circumcisiomundare non potest; venit post circumcisionem lavacrum aquae, totum purgans, ut perfecta justitia praesignaretur. Rursum quia prioris poptio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sacramentum justificationis in lavacro aqupurificationem propositum est; et sic quidem rationem reddendam existimamus pro eo quod sacramentum circumcisionis mutatum est, et sacramentum baptismi institutum.
Abbreviated transcription (Latin):
ra significatio hȩc insacram̃to decimatio¬
nis ubi homo de his quȩ possidebat par-¬
tem obtulit. partẽ retinuit: ut ad hunc
modũ in eo qͦd erat. qd̾ inꝑfectionis & ile-¬
fectus fuit sibi tribueret: qͦd uͦ ad bonita¬
tẽ spectabat deo imputaret. Hoc sibi uo¬
luerunt nou̾e partes retentȩ: quia noue¬
narius signũ inꝑfectionis ẽ a denario per-¬
fecto deficiens. ꝓpt̾ea autẽ quia obscurũ
signũ fuit em̃dationis in decimatione.
data ẽ circuncisio. ut uirtutẽ iustificatio¬
nis euidentius demonstraret: qñ dictum ẽ
homini. ut portionẽ carnis suȩ non quid̾e
suꝑfluã. s illiꝰ quod suꝑfluũ erat in hoĩe
signũ auferret: ut ꝑ hoc agnosceret quia
culpã quã natura ꝑ illã partẽ corꝑis tra¬
heret gra ꝑ sacram̃tũ circuncisionis emun¬
daret.S quia circu̾cisio eas tm̃ quȩ foris
sunt enormitates amputare pot̾: eas uero
quȩ in trinsecus sunt pollutionũ sordes

Expanded text:
ra significatio haec in sacramra significatio haec in sacramnis, ubi homo de his quae possidebat, partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc modum in eo quod erat quod imperfectionis et defectus fuit sibi tribueret; quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novae partes retentae, quia novenarius signum est imperfectionis, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emendationis in decimatione, data est circumcisio, ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini ut portionem carnis suae non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine signum auferret, ut per hoc agnosceret quia culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ ut in circũcisione remissio tantũ pecca¬
torũ ꝑcipit᷑. quia sicut dictũ ẽ qͦd iustifi¬
catis postea aditus patriȩ cȩlestis panditur.
cruce xp̃i condonat᷑. ꝓpt̾ eiusmodi rationẽ.
alia mutatȩ circuncisionis causã cõmodiorẽ
fortasse. s manifestã magis ꝓponendã pu-
tamus. In p̾cedentibꝰ quodã loco cũ de sa¬
cram̃tis tractaremꝰ : diximꝰ sacramenta
om̃ia signa quȩdã ẽẽ eius quȩ ꝑ illa dat᷑
gr̃ȩ sp̃ualis. O portere autẽ ut scđm ꝓces¬
sũ temꝑum. sp̃ualiũ gr̃̾arũ signa magis
semꝑ ac magis euidentia ac declaranda
formarent᷑ at c̃ effectu salutis. cresceret
cognitio ueritatis. Itaq sub lege naturali
pͥmũ data sunt sacram̃ta: decimationes.
sacrificia. & oblationes: ut inderimatio¬
ne quidẽ pectatoꝵ remissio. in sacrifici.¬
is uͦ carnis mortificatio. in oblatione autẽ
boni oꝑis exhibitio signaret᷑. S erat obscu¬

Expanded text:
liter ut in circumcisione remissio tantum peccaliter ut in circumcisione remissio tantum peccatorum percipitur; quia, sicut dictum est, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur, cruce Christi condonatur. Propter hujusmodi rationem aliam mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse sacramentis tractaremus, diximus sacramenta omnia signa quaedam esse ejus quae per illa datur gratiae spiritualis. Oportere autem ut secundum processum temporum spiritualium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio; in sacrificiis vero carnis mortificatio; in oblatione autem boni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscu
Abbreviated transcription (Latin):
rant. a ꝑditione quide seruabant᷑: s ad
głam regni ñ ducebant᷑. donec ueniret
ille qui sanguine fuso rũpheam igneam
extinguens. aditũ paradysi rursũ patefa¬
ceret: it credentibꝰ in se om̃ibꝰ regni cȩlestis
ianuã p̾cedens ipse pͥmus aꝑiret. In hoc gͦ
baptismus ampliꝰ confert. quia renatos
hinc exeuntes statĩ ad regnũ mittit: quod
tñ ex uirtute sanguinis fusi ipsã aquam
sc̃ificantis condonat᷑. Si gͥ quis dicere ue¬
lit iccͥco circu̾cisionẽ baptismo mutatã. ut
in baptismo ꝑficeret᷑. qͦd circu̾cisio implere
nͭ potuit: fortassis uidebit᷑ comenienter
illi responderi posse: quia hoc qͦd ampliꝰ
nunc in baptismo ẽ ex baptismo ñ ẽ. s ex
passione. xp̃i baptismũ sanctificante im¬
pletũ. Idem uͦ circũcisionẽ facere potuisse.
si illi passio xp̃i in cooꝑationẽ scificationis
ad iuncta fuisset. Nam in baptisino quan¬
tũ solũ spectat ad uirtutẽ baptismi: simi¬

Expanded text:
rant, a perditione quidem servabantur, sed ad rant, a perditione quidem servabantur, sed ad gloriam regni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quod hoc quod amplius nunc in baptismo est, ex baptismo non est, sed ex passione Christi baptismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, simi
Abbreviated transcription (Latin):
imstitutũ est baptismi sacram̃tũ: s quart
cutuncisio quȩ loco illiꝰ olim posita fuisse
putat᷑. succedente baptismo ablata sit uel
mutata. Nam si olim ꝑ circuncisionẽ similit̃
ut nunc ꝑ baptismũ peccata dimittebantur:
quid necesse fuit ut ipsa citcu̾tisio succeden¬
te baptismi sacram̃to mutaret᷑: Cur autẽ ac¬
cepta minus ꝓfusse credat᷑: quȩ neglecta ñ
minus nocuisse affirmat᷑: Sic̃ enĩ nunc ꝑ
ȩuangłm dicit᷑: ñ quis renatus fuerit exa¬
ꝑ legẽ dicebat᷑. masculus cuiꝰ caro p̾pucii
circũcisa ñ fuerit. ꝑibit anima illa de ppło
suo. Nisi forte in hoc qͦd ille qui ñ ẽ bapti¬
t̾atus. a regno dĩ excludendus dicit᷑. ille
uͦ qui nonẽ circu̾cisus ꝑiturus memorat᷑:
quis uelit intelligere ꝓpt̾ea baptismũ am¬
plius aliqͥd conferre. quã circu̾cisionẽ. quia
cirtu̾cisio suscepta a ꝑditione tm̃ potuit
ꝑducere pot̾. Nam illi antiqui patres qui
sacram̃ti circũcisionis iustificationẽ ꝑcepẽ¬

Expanded text:
institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta non minus nocuisse affirmatur. Sicut enim nunc per Evangelium dicitur: Nisi quis renatus fuerit ex aper legem dicebatur: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus a regno Dei excludendus dicitur; ille vero qui non est circumcisus periturus memoratur: quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit riam perducere potest. Nam illi antiqui patres qui sacramenti circumcisionis justificationem percepe
Abbreviated transcription (Latin):
De tribus libris.
res sunt libri. Primus ẽ: quem
facit homo de aliquo. Scd̾s ẽ: quẽ creauit
ds̃ ex nichilo. Terrius. quẽ ds̃ genuit
dm̃ de se deo. Primus. opus hominis ẽ¬
corruptibile. Scd̾s: opus dei ẽ quod nn-¬
quã desinit eẽ. in quo oꝑe uisibili mui¬
sibilis sapientia creatoris uisibilit̃ scrip¬
ta est. Tertius ẽ: non opꝰ dei s sapientia.
ꝑ quã fecit om̃ia oꝑa sua ds̃. quã genuit
facturus erat scd̃m sententiã ꝓuidentiȩ
& predestinationis p̃seripta habuit: & hicẽ li¬
ber uitȩ in quo quicqͥd semel scriptũ fuerit
nunquã abolet᷑: & om̃s qui meruerint ꝑuen¬
re usq ad eius inspection ẽ uiuent in ȩternum.¬
est uerbũ hominis quod ꝓlatũ desmit. Scułm
est uerbũ dei .i. opus dei. quod creatũ ñ mua¬
riabilit̾ subsistit: nec tñ aliqñ desiit. Terci
um uerbũ dei. quod genitũ ñ creatũ. finem
uel pͥnciprũ nescit: neq ullã mutabilitatem
recipit. & hoc ẽ tierbũ uitȩ¬

Expanded text:
De tribus libris. De tribus libris. Tres sunt libri. Primus est quem facit homo de aliquo; secundus, quem creavit Deus de nihilo; tertius quem Deus genuit Deum de se Deo. Primus est opus hominis corruptibile; secundus est opus Dei, quod nunquam desinit esse, in quo opere visibili invisibilis sapientia Creatoris visibiliter scripta est; tertius est non opus Dei, sed sapientia, per quam fecit omnia opera sua Deus, quam genuit facturus erat secundum sententiam providentiae et praedestinationis praescripta habuit. Et hic est liber vitae, in quo quidquid semel scriptum fuerit, nunquam abolebitur, et omnes, qui meruerint pervenire usque ad ejus inspectionem, vivent in aeternum.t verbum hominis, quod prolatum desinit; secundum est verbum Dei, id est opus Dei, quod creatum non invariabiliter subsistit, nec tamen aliquando desinit; tertium est verbum Dei, quod genitum non creatum, finem et principium nescit, neque ullam mutabilitatem recipit, et hoc est, verbum vit
Abbreviated transcription (Latin):
quos seribunt homines ex pellibꝰ mortuorũ
animaliũ. siue ex aliqua quacunq cor¬
ruptibili materia fiunt: & cũ pusillũ du¬
rauerint ipsi quoq ueterescunt. & quadã
sua morte resoluunt᷑ in nichilũ. nullũ de
se deinceps relinquentes uestigiũ. & istos
libros om̃s qui legunt morrunt᷑ aliqndo
Et nemo semꝑ uiuens inuenitꝰ. Hii ergo
quia & ex mortuis a mortalibꝰ morituri
fiunt: & suis lectoribꝰ suis amatoribus
uitã semꝑ ꝑmanentẽ dare ñ possunt.
nequaquã libri uitȩ. s mortis potius uel
mortuorũ uel morientiũ appellari dig¬
in sunt. Quod siegotalẽ librũ inuenire
possim. cuiꝰ origo ȩterna. cuiꝰ incorrup¬
tibilis eẽntia. cuiꝰ cognitio sit uita. cuus
scͥptura in delebilis. cuuiꝰ inspectus desidera¬
bilis. cuiꝰ doctrina facilis. cuiꝰ scientia dul¬
cis. cuiꝰ ꝓfunditas imꝑscrutabilis. cuiꝰ uer¬
ba innumerabilia. & unũ tñ uerbũ om̃ia.
ic ẽ libex uitȩ. Hoc sic distinguentes citius
uidebimus.

Expanded text:
quos scribunt homines, ex pellibus mortuorum animalium, sive ex alia qualicunque corruptibili materia fiunt, et cum pusillum duraverint, ipsi quoque veterascunt, et quadam sua more resolvuntur in nihilum, nullum de se deinceps relinquentes vestigium. Et istos libros omnes qui legunt, moriuntur aliquando, et nemo semper vivens invenitur. Ii ergo, quia ex mortuis a mortalibus morituti fiunt, et suis lectoribus, suis amatoribus vitam semper permanentem dare non possunt, nequaquam libri vitae, sed mortis potius, vel mortuorum, vel morientium appellari digni sunt. Quod si ego talem librum invenire possim, cujus origo aeterna, cujus incorruptibilis essentia, cujus cognitio sit vita, cujus scriptura indelebilis, cujus inspectus desiderabilis, cujus doctrina facilis, cujus scientia dulcis, cujus profunditas imperscrutabilis, cujus verba innumerabilia, et unum tamen verbum omnia, hic sit liber vitae. Hos sic distinguentes altius videbimus.
Abbreviated transcription (Latin):
Fr̃es itaq qui scãm scłares leges dicunt᷑
in scdõ. iuxta canones numerant᷑ in pͥmo.
Filii fratrũ qui illic numerant᷑ in quarto:
hic cõputant᷑ in scđ̾o. Nepotes uͦ qui i¬
bi copulant᷑ in sexto: hic numerant᷑ in
t̾cio. Sic deinceps qui in legibꝰ scͥbunt᷑ in
dũ ẽ. ut qui scłm canones dicunt᷑ in uͦi.
Nam in xii. gradibꝰ si canonice & usualit̃
nuimerant᷑ om̃ia ꝓpinquitatũ nomina
continent᷑. ultra quos nec consanguini
tis. aliqua de hinc ualeat ambiguitas re¬
manere. aliã quã quidã faciunt nume¬
rationẽ. in hac etiã disputatione duxi-¬
mus finiendã. Sunt enĩ quidã quiñ
a fribus s a filiis eoꝵ .i. patruelibꝰ uel
consobrinis genealogiã numerare incipi¬
unt: dicentes filios fratrũ in pͥma genera¬
tione cõputari debere. quia fr̃s quasi qui¬
dã truncus ex quo cet̾i ramusculi oriant᷑
existunt. S nec ista graduũ cõputatio si

Expanded text:
Fratres itaque qui secundum saeculares leges dicuntur Fratres itaque qui secundum saeculares leges dicuntur in secundo, juxta canones numerantur in primo; filii fratrum, qui illic numerantur in quarto, hic computantur in secundo. Nepotes vero qui ibi computantur in sexto, istic numerantur in tertio. Sic deinceps qui in legibus scribuntur,dum est ut qui secundum canones dicuntur in sextNam in septem gradibus, si canonice et usualiter numerentur, omnia propinquitatum nomina continentur. Ultra quos nec consanguinitone, aliqua dehinc valeat ambiguitas remanere; aliam, quam quidam faciunt, numerationem, in hac etiam disputatione duximus finiendam. Sunt enim quidam, qui non a fratribus, sed a filiis eorum, id est patruelibus, vel consobrinis, genealogiam numerare incipiunt, docentes filios fratrum in prima generatione computari debere: quia fratres, quasi quidam truncus ex quo caeteri ramusculi oriuntur, existunt. Sed nec ista graduum computatio, si
Abbreviated transcription (Latin):
ad quẽ gradũ consanguinitaᷤᷤ ipsa ꝑduret
in suis legibꝰ ñ cdiffinurit. canones uͦ ultra
septẽ nullã numerauere generationem.
sexto quippe gradu det̾minato. in ipsis
legibꝰ subintulit imꝑator. Hactenus osten¬
disse sufficiat. quẽ admodũ gradus cogna-¬
tionis numerent᷑. Namq ex his palam est
uerbis aꝑte ostenddit᷑ tales gradus quales
uti computant. ñ tantũ usq ad sex ult̾io
res gradus numerandos ẽẽ decernat. Sbi
enĩ ult̾iores gradus aꝑte indicat: ñ sex
tantũ ẽẽ gradus. s sex finitis. ad huc eẽ
alios numerandos. Ut gͦ ueridicȩ leges
sint. & ueraces sint canones: dicamus hoc
quod ueritas habet. scilicet qͦd ñ t̾minat᷑
consanguinitas in huiꝰmodi sexto: & ter¬
minat᷑ scłm canones in septimo gradu.
U traq enĩ cõputatio sic̃ suꝑus diximis
uno fine concludit᷑. nãq duos gradus le¬
gales. unũ gradũ canonicũ efficiunt.

Expanded text:
ad quem gradum consanguinitas ipsa perduret ad quem gradum consanguinitas ipsa perduret in suis legibus non definivit. Canones vero ultra septem nullam numeravere generationem. Sexto quippe gradu determinato in ipsis legibus subintulit imdisse sufficiat, quemadmodum gradus cognationis numerentur. Namque ex his palam est verbis aperte ostenditur, tales gradus, quales isti computant, non tantum usque ad sextum, res gradus numerandos esse decernat. Ubi enim ait ulteriores gradus, aperte indicat non sex tantum esse gradus; sed sex finitis adhuc esse alios numerandos. Ut ergo veridicae leges sint, et veraces sint canones, dicamus hoc quod veritas habet scilicet quod non terminatur consanguinitas in hujusmodi sexto, et terminatur secundum canones in septimo gradu. Utraque enim computatio, sicut superius diximus, uno fine concluditur. Namque duo gradus legales unum gradum canonicum efficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bita in lateranensi consistorio. conuioratis
ad hoc opꝰ ep̃is. & clericis atq iudicibus
diuersarũ ꝓuinciarũ. deniq dui uenti¬
latis legibꝰ & sacris canonibꝰ distincte in¬
uenimus. obaliã atq aliã causã. alt̾am le¬
gum. alt̾am canonũ. fieri cõputationem.
Inlegibꝰ siquidẽ ob nichil aliud. ipsorum
graduũ mentio facta ẽ. nisi ut hereditas
uł successio. ab una ad alt̾am ꝑsonã int̾
consanguineos deferat᷑. Hac gͥ decausa
quia hereditates nequeunt deferri. nisi
de una ad altãm ꝑsonã. ideo curauit se¬
cularis imꝑator. in singłis ꝑsonis. singłos
presigere gradus. Quia uͦ nuptiȩ ñ ualent
sine duabꝰ fieri ꝑsonis. ideo sacri canones
duas in uno gradu constituunt ꝑsonas.
Utraq tam̃ computatio si attente ac subti¬
lit̾ fuerit ꝑspecta idem sensisse. & eandem
eẽ in sententia. atq ad eundẽ t̾minũ conue¬
nire manifestũ erit. Iustinianus nãq usq

Expanded text:
bita in Lateranensi consistorio, convocatis bita in Lateranensi consistorio, convocatis ad hoc opus episcopis et clericis atque judicibus diversarum provinciarum. Denique diu ventilatis legibus et sacris canonibus, distincte invenimus ob aliam atque aliam causam alteram legum, alteram canonum fieri computationem. In legibus siquiden ob nihil aliud ipsorum graduum mentio facta est, nisi ut haereditas vel successio ab una ad alteram personam inter consanguineos deferatur. Hac igitur de causa quia haereditates nequeunt deferri nisi de una ad alteram personam, ideo curavit saecularis imperator in singulis personis singulos praefigere gradus. Quia vero nuptiae non valent fieri sine duabus personis, ideo sacri canones duas in uno gradu constituunt personas. Utramque tamen computationem si attente ac subtiliter fuerit perspecta idem sensisse et eamdem esse in sententia atque ad eumdem terminum convenire manifestum erit. Justinianus namque usque