comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missionẽ qͣ in forma creata apparuit: cur
⁊ sp̃s sc̃s non dicat᷑ similit̾ minor pr̃e cũ in
forma creata apparu̾it. Nam de filio qͦd mi¬
nor sit pr̃e scd̾m forniã qua missus apparu¬
it. aꝑte ostñdit augꝰ. in .iiii.l. de tͥ. dicens. Mi¬

Expanded text:
 qua in forma creata apparuit, cur et Spiritus sanctus non dicatur similiter minor Patre, cum in forma creata apparuit? Nam de Filio quod minor sit Patre, secundum formam qua missus apparuit, aperte ostendit Aug., in lib. 4 de Trin., dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
ruit: alit̾ filius. Nam filius accepit ꝑ nino¬
assũpta creat᷑a in qͣ apparẽt sp̃s sc̃s: sicut
assũptus ẽ filius hominis in qͣ forma ipsiꝰ
dei uerbi ꝑsona p̃sentaret᷑. non ut hab̾it
uerbum dei. sicut alii scĩ sapientes. s qͦd ip-¬
nõ sum u̾bum erat. Aliud ẽ enĩ u̾bũ in carne
aliud u̾bũ caro .i. aliud ẽ. u̾bũ in homine:
aliud u̾bũ homo. Caro enĩ ꝓ hoĩe posita ẽ.
sũpta ẽ creat᷑a in qͣ apparuit sp̃s sc̃s. sicut as¬
sũpta ẽ caro illa. ⁊ humana forma ex uirgi¬
ne maria. Non enĩ columbã uel illũ flatũ
uel illum ignem beatificauit. sibiq in uni¬
tate ꝑsone ꝯuinxit inem̾nũ. Ex p̃dictis aꝑte
ostensum ẽ: scd̾m qͥd filius dicatur minor

Expanded text:
ruit; aliter Dei Filius: nam Filius accepit per unio sicut assumptus est Filius hominis, in qua forma ipsius Dei verbi praesentaretur, non ut habens verbum Dei, sicut alii sancti sapientes, sed quod ipsum Verbum erat. Aliud est enim verbum in carne, aliud Verbum caro; id est aliud verbum in homine, aliud Verbum homo. Caro enim pro homine posita est sumpta est creatura in qua apparuit Spiritus sanctus, sicut assumpta est caro illa et humana forma ex Virgine Maria. Non enim columbam, vel illum flatum, vel illum ignem beatificavit sibique in unitatem personae conjunxit in aeternum. Ex praedictis aperte ostensum est secundum quid Filius di
Abbreviated transcription (Latin):
quidã ꝑu̾si seniꝰ hoĩes in tantã ꝓsilue¬
riuit insaniã: ut drẽnt nõ id̾ eẽ nat᷑ã dei:
⁊ ꝑsonã siue ypostasim. dicentes eand̾ eẽn¬
tiam ñ posse eẽ prẽm ⁊ filiũ. sine ꝑsonar̃
fusione. Si enĩ inqͥunt ea e̾entia q̃ pat̾ ẽ filiꝰ¬

Expanded text:
si sensus homines in tantam prosiluerunt insaniam, ut dicerent non idem esse naturam Dei et personam sive hypostasim; dicentes eamdem essentiam non posse esse Patrem et Filium sine personarum confusione. Si enim, inquiunt, ea essentia quae Pat
Abbreviated transcription (Latin):
mitti .s. uel cũ uisibilit̾ mundo apparuit
sarne indutꝰ uel cũ se in aiãs ꝑias sic tͣnffert
filus: sed uel eo quod apparuit huic mũdo
ni in mundum. ueleo quod ex tempore cu¬
uisꝗͣ mente ꝑcipit᷑. sicut dictum ẽ de sapĩa.
Emitte illã de celis scĩs tuis. ⁊ a sede magni¬
tudinis tue ut metũ sit. ⁊ mecum laboret.

Expanded text:
ilicet, vel cum visibiliter mundo apparuit carne indutus, vel cum se in animas pias sic transfert, Filius; sed eo quod appni in mundum : vel eo, quod ex tempore, cujusquam mente percipitur. Sicut dictum est de Sapientia: Emitte illam de coelis sanctis tuis, et a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret
Abbreviated transcription (Latin):
ed plurib scõrum testi¬
moniis indubitant̃ monstrat᷑ qͦd po¬
testas mali a deo ÷. aquo ÷ omĩs potestas.
non de potestate boni tm s ⁊ mali: intelli¬
gi oportet. Cum pilato uĩtas dicat. Nõ ha
m alicia nempe hominũ ut ait ab̃. cupidi¬
tatẽ nocendi ꝑ se habet. Potestatem aut̃
siille non dat: non habet. Ideoq diabolus
antequã aliquid tolleret iob dicebat dño.
Mitte manũ tuã .i. da potestatẽ. qr ⁊̃ no¬
centiũ potestas non ÷ nisiadeo. Sicut sa¬
Nocendi it uoluntas potest ẽẽ ab hominis¬
animo. Potestas aũ non ÷ nisi a deo. ⁊ hec
abdita aptaq iusticia. Nam ꝑ potestatẽ
diaboso datam iustos d̾s facit suos. de ħ

Expanded text:
ed pluribus sanctorum testimoniis indubitanter monstratur quod potestas mali a Deo est, a quo est omnis potestas. non de potestate boni tantum, sed et mali intelligi oportet, cum Pilato etiam Veritas dicat, JoaMalitia nempe hominum, ut ait August., cupiditatem nocendi per se habet; potestatem autem, si ille non dat, non habet. Ideoque diaantequam aliquid tolleret Job, dicebat Domino: Mitte manum tuam , id est da potestatem, quia etiam nocentium potestas, non est nisi a Deo. Sicut sNocendi enim voluntas potest esse ab homine, potestas autem non est nisi a Deo, et hoc abdita aptaque justitia; nam per potestatem diabolo datam justos Deus facit suos. De ho
Abbreviated transcription (Latin):
utrum sp̃s sc̃s ad se ip̃m referat᷑. Hoc i
iudet᷑ ex p̃dictis posse ꝓbari. Si eñ quod dat᷑
refertur ad eum qͥdat. ⁊ ad eum cui dat᷑. ⁊ sp̃s
firimꝰ. donec tͣctemus de his que relatiue dñr
de dõ extempore. in quib datũ ⁊ donatum
ꝯtinetur

Expanded text:
utrum Spiritus sanctus ad seipsum referatur: hoc enim videtur ex praedictis posse probari. Si enim quod datur refertur ad eum qui dat, et ad eum cui datur, et Spiferimus, donec tractemus de his quae relative dicuntur de Deo ex tempore, in quibus datum et donatum continentur
Abbreviated transcription (Latin):
Eangłis puniant᷑. utrũ uͦ ip̃si cũ uicuis ⁊ defor¬
mitatib corꝑm suorũ resurgant. quecumq
in eis gestarunt inquirendo: laborare qͥd opꝰ
est. Nos enĩ fatigare non debet incerta eorũ
habitudo uel pulchritudo. quorũ erit certa
⁊ sempit̾na dampnatio. Ecce non diffinit an
tunc habeant deformitates quas hic habuer̾t
rephorum corꝑa¬

Expanded text:
angelis puniantur. Utrum vero ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis gestarunt, inquirendo laborare quid opus est? Non enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Ecce non definit, an tunc habeant deformitates quas hic habuerunt reproborum cor
Abbreviated transcription (Latin):
tormentis uideant. nonne aliqua cõpas¬
none erga eos mouent᷑: Nonne eos de torm̃tis
liberaricupiunt: Recole illud euuanglicum
qͥd abraham diuiti respondit. Int̾ nos ⁊ uos¬
nͭ: chaos magnũ firmatum ÷. ut hi qui uolunt
hinc aduos transire non possint. neq ĩn huc
transmeare. Quid est illud chaos int̾ bonoᷤ ⁊
malos nͥ hinc iusticia m̾ iniquitas. que nul¬
latenus soctari ualent: Adeo it sc̃i deiiustici¬
eabdicti sunt. ut nulla compassione ad reꝓ¬
bos transire ualeant. nulla ꝓeis int̾ sc̃os fiat
ad illos s nonpossunt: Quia si d̃i iusticia ad¬
mitiẽt. non fieret eis molestalib̾atio illorum.
uelita dicunt᷑ uelle ⁊ non posse. non qi ueluit ⁊
non possint. s qr ⁊ siuellent non possent eosiu
ruare. De hoc ita gͥg̾ ait. Sicut reꝓbi ãpeniꝰ ad¬
głam sc̃orum transire uolunt ⁊ non possunt
ita iusti ꝑ miscdiam mente ire uolunt ad po¬
sitos in tormentis. ut eos liberent. S non posst̾.
qr iustorum anime ⁊ sunnature suebonitate

Expanded text:
tormentis videant, nonne aliqua compassione erga eos moventur? nonne eos de tormentis liberari cupiunt? Recole illud evangelicum quod Abraham diviti respondit, Luc. 16:  chaos magnum firmatum est, ut hi qui volunt hinc transire ad vos non possint, neque inde huc transmeare. Quid est illud chaos inter bonos et malos, nisi hinc justitia, inde iniquitas, quae nullatenus sociari valent? Adeo enim sancti Dei justitiae addicti sunt, ut nulla compassione ad reprobos transire valeant, nulla pro eis inter sanctos fiat ad illos, sed non possunt? Quia si Dei justitia admitteret, non fieret eis molesta liberatio eorum. Vel ita dicuntur velle et non posse, non quia velint et non possint, sed quia etsi vellent, non possent eos juvare. De hoc ita Gsanctorum gloriam transire volunt, et non possunt; ita justi per misericordiam mente ire volunt ad positos in tormentis ut eos liberent; sed non possunt, quia justorum animae, etsi in naturae suae bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
t putant qͥdam michaelẽ. gabrieł. rapha¬
elẽ. de suꝑiori ordine fuisse. Michaelint̃¬
p̃tat᷑ qͥs ut ds̃. G̃abriel. fortitudo dei. raphael:
⁊medicina dei. Nec sunt ista noĩa ordinũ. s spiri¬
tuũ. & dicunt qͥdã singłm horũ uniꝰ ꝓprie ac fin¬
głarit sp̃s esse nom̃. Alii uõ non uniꝰ singłarit᷑ ⁊¬

Expanded text:
t putant illi Michael, Gabriel, Raphael de superiori ordine fuisse. Michael interpretatur quis ut Deus? Gabriel, fortitudo Dei; Raphael medicina Dei; nec sunt ista nomina ordinum, sed spirituum, et dicunt quidam singulum horum unius proprie ac singulariter spiritus esse nom
Abbreviated transcription (Latin):
e hiis eisdemtimorib latiꝰ disputat
dicens. Cẽpit aliquis crebere diem ui¬
dicũ. Sicepit credere: cepit ⁊ timere. S qͥ
adħuc tumet: nondũ habet fidutiam ĩ die
caritas faceret ꝑfectam iusticiam : ⁊ñ hret
quare timẽt. ĩmo hret quare desidaret ut
transeat iniqͥtas ⁊ ꝑueniat regnum dei.
s timor ñ ÷ in caritate. S in qua caritate:
Non ĩ inchoata. Inqua gͦ : ĩn ꝑfecta. ꝑfecta
inquit caritas foras mittit timorẽ. Gͦ inci¬
ceꝑit caritas habitare: pellitur timor
quiei preꝑauit locũ. Quantũ it ilła cre¬
scit: ille decrescit:⁊ qͣntũ illa fit interior:
tunor pellitur foras. maior caritas: mi¬
nortuor. minor caritas: maiortimor.
Siaũ nullus ÷ timor: non ÷ qua intret ca¬
ritas. sicut uidemꝰ ꝑ setam introducilinỹ.
q̃n aliquid suit᷑. Seta priꝰ intrat. nͥ exeat.
non succedit linũ. Sic timor pͥmo occupat
mentẽ. ñ ã ibi remai⁊ timor. qr iõ intͣuit
ut intͦducẽt caritatẽ
. Qd uidẽt᷑ p̃dictis

Expanded text:
e his eisdem timoribus latius disputat August. dicens: Coepit aliquis credere diem judicii; si coepit credere, coepit et timere. Sed quia adhuc timet, nondum habet fiduciam in die charitas faceret perfectam justitiam, et non haberet quare timeret: imo haberet quare desideraret ut transeat iniquitas, et veniat regnum Dei. Ergo timor non est in charitate. Sed in qua charitate? Non in iergo charitas foras mittit timorem; ergo incicoeperit charitas habitare, pellitur timor qui ei praeparavit locum. Quantum enim illa crescit, ille decrescit; et quantum illa fit interior, timor pellitur foras; major charitas, minor timor; minor charitas, major timor. Si autem nullus est timor, non est qua intret charitas, sicut videmus per setam introduci linum quando aliquid suitur; seta prius intrat, et nisi exeat non succedit linum. Sic timor primo occupat mentem; non autem ibi remanet timor, quia ideo intravit, ut introduceret charitatem. 7. Quod videtur praedictis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ lib̾o arb̾. ꝯstituta pot̃ flecti ad bonũ ⁊ ad malũ.
Qͦdsi est. gͦ ⁊ boni angłi ⁊ mali ad utr̃q flecti
possũt. gͦ ⁊ boni possũt fieri mali. ⁊ mali boni
Ad qͦd dm̃s. qr boni tanta gr̃a ꝯfirmati sũt. ut
durati sũt: ut ñ ualeant fieri boni ⁊ tñ utriq¬

Expanded text:
malum. Quod si est, ergo et boni angeli et mali ad utrumque flecti possunt; ergo et boni possunt fieri mali, et mali boni. Ad quod dicimus quia boni tanta gratia confirmati sunt, ut durati sunt, ut non valeant fieri boni; et tamen utriq
Abbreviated transcription (Latin):
que sit causa ut homo sit det̾ior. indeo
non eẽ asserit in eod̾ .l. sic dicens. ut sit ho¬
mo det̾ior. aut in ip̃o est. aut in alio. ant
in nichilo. Si in nichilo: nulla causa est.
Simalio: aut in deo. aut in aliquo qͦli-¬
eo quod nec deus. nec homo. aut in nichi-¬
lo. Exhis aꝑte ostendit᷑ qͦd non est bonũ
rt sit homo det̾ior. q non ẽ deus eiꝰ rei c̃a.

Expanded text:
quae sit causa ut homo sit deterior, in Deo non esse asserit, in eodem lib. dicens ut si homo deterior, aut in ipso est, aut in alio, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Si in alio, aut in Deo, aut in alio quolieo quod neque Deus neque homo, aut in nihilo. Et ex his aperte ostenditur quod non est bonum ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
que fuint aliqͦd ꝓuenit bonum. dũ
bona magis placent. ⁊ laudabiliora exi¬
stunt. Ipsis etiam facientib ex malis que
faciunt: int̾dum bona nemunt. si scd̾m
ꝓpositũ uocati sunt scĩ. Talib enim uͥait

Expanded text:
quae fiunt aliquod provenit bonum, dum bona magis placent et laudabiliora existunt. Ipsis etiam facientibus, ex malis quae faciunt interdum bona proveniunt, si secundum propositum vocati sunt sancti. Talibus eni
Abbreviated transcription (Latin):
deus omnia in bonum cooꝑãt᷑. ut siqui
redeunt atq doctiores. ut petrus. Illa ÷
mala que ab iniquis fideles pie ꝑferunt
damq institiam.⁊ ad demonstnͣdam hu-¬
ius uite miseriam. Ideoq ⁊ iob dei ma¬
num. ⁊ apłs sathane stimulum sensit.

Expanded text:
 in bonum, ut si qui redeunt atque doctiores, ut Petrus; illa etiam mala, quae ab iniquis fideles pii perferunt,damque justitiam, vel ad demonstrandam hujus vitae miseriam. Ideoque et Job Dei manum, et Apostolus Satanae stimulum sensit;
Abbreviated transcription (Latin):
ostremo querit᷑ an penareꝓborum uisa de¬
reꝓborum. qr ubi iam compassio miserie ñ erit:
minuere beatorũ leticiam non ualebit : ⁊ licet
iustis sua gaudia sufficiant: Ad maiorẽ tngłam
uident penas malorum. quas ꝑgram euaser᷑t.
qr qui deiclariratem uident. nichil in creat᷑a
agit᷑ quod uidere non possint. Non ÷ au̾miran¬
dum si sc̾iam ĩmortales repbos uideant men¬
tis intelligentia cum ꝓpħe adhuc mortales iu
s dere hec omnia meruerunt. Egredient᷑ n ele¬
cti non loco s intelligentia uel uisione mani¬
festa ad uidendum impiorum cruciatꝰ. quos
uidentes non dolore afficient᷑. s leticia satiabũ¬
tur. agentes gr̾as de sualiberatione: uisa impi¬
orum ineffabili calamitate. Un ysaias. impio¬
rũ tormenta describens: ⁊exeorum uisione le¬
ticiam bonorum expͥmens ait. Egretient᷑ elec¬

Expanded text:
ostremo quaeritur an poena reproborum visa dereproborum, quia ubi jam compassio miseriae non erit, minuere beatorum laetitiam non valebit. Et licet justis sua gaudia sufficiant, ad majorem tamen gloriam vident poenas malorum, quas per gratiam evaserunt, quia qui Dei claritatem vident, nil in creatura agitur quod videre non possint. Non est autem mirandum si sancti jam immortales reprobos videant mentis intelligentia, cum prophetae mortales adhuc videre haec omnia meruerunt. Egredientur ergo electi, non loco, sed intelligentia vel visione manifesta, ad videndum impiorum cruciatus; quod videntes non dolore afficientur, sed laetitia satiabuntur, agentes gratias de sua liberatione, visa impiorum ineffabili calamitate . Unde Isaias impiorum tormenta describens, et ex eorum visione laetitiam bonorum exprimens, ait c. ul
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ eiꝰ uoluntatẽ que ipse ẽ nicħ putandũ
ẽ ita fieri: tanꝗͣ uelit fieri ⁊ nonfiat. uel¬
⁊ nolit fieri: ⁊ fiat. Illa enĩ uoluntas ũ ait
aỹs. in encħ. semꝑ implet᷑ aũde nob̾. aut
a nobis. de nobis implet᷑. s tñ ñ implemꝰ
eam. qñ peccamꝰ. Anobis implet᷑: qñ boñ
facimꝰ. Io enĩ facimꝰ: quia scimꝰ placẽ deo.
Ita de hoĩe semꝑ deus suam impset uolũ¬
tatem. quia nichil facit homo: de qͦ deus¬
⁊̃ non oꝑet᷑ qͦd uult. Non enĩ uult deus ut
peccet᷑ homo quilib. Si añ peccau̾̃it: pemi¬
tñti uult parc̾e̾. ut urat. In peccatis uͦ ꝑ
seuerantem: punire. ut iusticie potñtiam
ꝯtumar non enadat. Sic̃ alios ab et̾no p̃ꝑa-¬

Expanded text:
tra ejus voluntatem, quae ipse est, nihil putandum est ita fieri tanquam velit fieri et non fiat, vel nolit fieri et fiat. Illa enim voluntas, ut ait Augustinus, in Ench., semper impletur, aut de nobis aut a nobis. De nobis impletur; sed tamen non implemus eam quando peccamus. A nobis impletur, quando bonum facimus; ideo enim facimus, quia scimus placere Deo. Ita et de homine semper Deus implet suam voluntatem, quia nihil facit homo de quo Deus non operetur quod vult. Non enim vult Deus ut peccet homo quilibet. Si autem peccaverit, poenitenti vult parcere ut vivat, in peccatis vero perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat. Sicut alios ab aeterno praep
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum angłica ⁊ humana treat᷑a peccaᷤ¬
set .i. non quod ille s qͦd uoluit ipsa feciss
ttiã ꝑ eandẽ treat᷑e uoluntatem. qͣ fc̃m est
quod̾ creator non uoluit: ut impleret ip̃e
qͦd uoluit. bene utens ⁊ malis tanqͣ sũme
bonus. ad eoꝵ dãpnationẽ qͦs iuste p̃de¬
stinauit ad penam.⁊ ad eoꝵ salutem quoᷤᷤ
benigne p̃destinauit ad głam. Nuantũ n¬
enum ad ipsos attinet: qͦd ds̃ noluit fecer̃t.
Quantum uͦ ad potñtiam dei: nullo mͦ id
facere ualuerunt. Hoc quippe ipso. quod ccͣ¬
enis uoluntatẽ fecerunt: de ipsis fc̃a ẽ uo¬

Expanded text:
ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset; etiam per eamdem creaturae voluntatem quae factum est quod Creator noluit impleretur illud quod voluit, bene utens etiam malis tanquam summe bonus ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem Dei fecerunt, de ipsis facta est vo
Abbreviated transcription (Latin):
gent̾. qͦmͦ in suꝑiorib dr̃ fieri aliqͥd ceͤ dĩ
uoluntatem. qͦd tam̃ non fit pret̾ eam. ⁊
qͣlit̾ intelligendũ sit illud. qͣntũ ad se fe¬
cerunt quod deus noluit. qͣntum uͦ ad om̃i¬
potentiam dei. nullo mͦ id facere ualue¬
runt. Uidẽt᷑ enim ista suꝑiorib obuiare.
ribi dictum ẽ. uoluntati eins tuchil resi¬
stere

Expanded text:
eri aliquid contra Dei voluntatem, quod tamen non fit praeter eam, et qualiter intelligendum sit illud. Quantum ad se, fecerunt quod Deus noluit; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt. Videntur enim ista superioribus obviare, ubi dictum est voluntati ejus nihil resistere.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnire nequeunt. Quod si an̾ predicta temꝑa copu¬
lam inierint: seꝑari possunt. quãius uolunta¬
te ⁊ assensu parentũ unc̾ti fuint. Quiuõ in pu¬
eritia copulati post annos pub̾tatis nolunt se
relinquere s in ꝯunctione ꝑmanere: iamex
hoc efficiunt᷑ ꝯiuges: sdeinceps neq̾unt seꝑari.
Item. Sponsalia ante septennũ contrahi non¬
possunt. Solo u ꝯsensu ꝯtrahunt᷑. qui int̾ueni¬
re non pot: nisi ab alt̾utra parte intelligatur
quod int̾ eos agit᷑. Duo illa executi sumꝰ
cum aliorum quorundam adiectione quibus
ꝯiugium solui pot̾. nect̾n solui semꝑ÷ necesse.
gunc de aliis que ꝑsonas illegitimas faciunt aduẽ.¬
dum est ⁊ primum de ordine.

Expanded text:
nium inire nequeunt. Quod si ante praedicta tempora copulam inierint, separari possunt, quamvis voluntate et assensu parentum juncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se delinquere, sed in conjunctione permanere, jam ex hoc efficiuntur conjuges, et deinceps nequeunt separari. Item, possunt; solo enim consensu contrahuntur, qui intervenire non potest nisi ab alterutra parte intelligatur quod inter eos agitur. Duo illa executi sumus cum aliorum quorumdam adjectione quibus conjugium solvi potest; nec tamen solvi semper necesse Nunc de illis qui personas illegitimas penitus faciunt, addendum est, et primum de Ordine.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ est inuestigare utrum fides ⁊ spẽ
in xp̃o fuint: unde tractatus iste sumpsit
exordium. Quibusdam non indocte uiđr
fidem uirtutem ⁊ spem non fuisse in eo.¬
sicut in scĩs iam beatificatis. uel in ange¬
lis non sunt. ⁊ tam̃ scĩ credunt. ⁊ sꝑant re¬
surrectionem futãm. ⁊ angeli eandẽ credt̃.

Expanded text:
superest investigare utrum fides et spes in Christo fuerint; unde tractatus iste sumpsit exordium. Quibusdam non indocte videtur fidem virtutem et spem in eo non fuisse, sicut in sanctis jam beatificatis, vel in angelis non sunt, et tamen sancti credunt et sperant resurrectionem futuram, et angeli eamdem credunt;
Abbreviated transcription (Latin):
habere dicent᷑. qr credent eam pretĩtam.
S sicut tunc credent nec tñ fidem que
fideles facit: habebunt. qi non credent ab ͤ¬
q scientia. que nonerit enigmatica. s
ꝑ sp̃em: Ita ⁊ mͦ credunt ⁊ sꝑant resurrec¬
tionem. nec tam̃ fidem hñt qr credendo:
cognoscunt. uenit enim eis quod ꝑfc̃m ÷
patrie: credidit quidẽ ⁊ sꝑauit resurrecti¬
onẽ t̾cio die futuram. ꝓ qua ⁊ patrẽ orauit.
nec tam̃ sidem uirtutem uel spem habuit.
qr non enigmaticã ⁊ specularem s claris

Expanded text:
habere dicentur, qui credent eam praeternam. Sed sicut tunc credent, nec tamen fidem quae fideles facit, habebunt; quia non credent absque scientia, quae non erit aenigmatica, sed per speciem; ita et modo credunt et sperant resurrectionem; nec tamen fidem habent, quia credendo cognoscunt. Venit enim eis quod perfectupatriae, credidit quidem et speravit resurrectionem tertia die futuram, pro qua et Patrem oravit, nec tamen fidem virtutem et spem habuit, quia non aenigmaticam et specularem, sed clari
Abbreviated transcription (Latin):
on÷ it eis concessũ habitare incelo. qͥa
nimis infestarent. s iuxta apłi petri doctͥnã in
epła canonica traditã in aere isto caliginoso. qͥ
eis qͣi carcer usq ad tp̃s iudicũ deputatꝰ ÷. Tunc
aũ retrudent᷑ in baratrũ inferni scdm illud. Ite
maledict in ignẽ eternũ qͥ paratꝰ ÷ diabolo ⁊¬

Expanded text:
bitare in coelo, quia nimis infestarent, sed juxta apostoli Petri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus . Tunc enim detrudentur in barathrum inferni secundum illud: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui praepar
Abbreviated transcription (Latin):
q memoriã meã capit. dũ utor toto eo
qͦd intelligo ⁊ memini. Cũ itaq inuicẽ a sin¬
głis. ⁊ oĩa ⁊ tota capiant᷑: eqͣlia sũt tota sm¬
gula. totis singulis. ⁊ tota singula. simul õĩb
totis. ⁊ hec tͥa unũ. una uita. una mens. una
ẽẽntia. Ecce illius sũme unitatis atq tͥnita¬
tis. uͥ una ẽ tẽntia ⁊ tres ꝑsone. imago ẽ. hu-¬
mana mẽs. licet impar. Mensaũ. h: ꝓ animo

Expanded text:
emoriam capit, dum utor toto eo quod intelligo et memini; cum itaque invicem a singulis et omnia et tota capiantur, aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. Ecce illius summae unitatis atque Trinitatis ubi una est essentia et tres personae, imago est humana mens, licet impar
Abbreviated transcription (Latin):
uellet. Hĩo dicta ÷ aqua. qr oĩa q̃ in t̾ranas¬
cunt᷑. siue aĩalia siue arbores uł herbe. ⁊ siłi¬
a: ab humore incipiũt formari atq nutͥri.
hus om̃ib uocabulis uocata ÷ illa informis
mͣ. ut res ignota notis uocabulis insinuaret᷑
nulla sp̃e cerniac tractari potãt .i. noĩb uisi¬
biliũ rerũ que ĩn future erãt: ꝑꝑ infirmitatẽ
paruuloꝵ qui minꝰ idonei sunt inuisibilia
ꝯprehñd̾e. ⁊ tunc erant tenebre .i. lucis absen¬
Itia. Non it tenebre aliqͥd sũt. s ipsa lucis ab¬
sentia. sicut silentiũ non aliqua res est. s ubi
sonꝰ non ÷ silentiũ dr᷑. ⁊ nuditas nõ aliqua res
est. s in corꝑe ubi tegumentũ ñ ÷: nuditas dr᷑¬
Qsensu tenebre dicãt᷑ ñ eẽ aliqͥd ⁊ qͦ dicãt᷑ ẽẽ ab

Expanded text:
eo dicta est aqua, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. His omnibus vocabulis vocata est illa informis materia, ut res ignota notis vocabulis insinuareturnulla specie cerni ac tractari poterat, id esbilium rerum quae inde futurae erant, propter infirmitatem parvulorum, qui minus idonei sunt invisibilia comprehendere: et tunc erant tenebrae, id est, lucis absentia. Non enim tenebrae aliquid sunt, sed ipsa lucis absentia; sicut silentium sonus non est, silentium dicitur. Et nuditas aliqua res non est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dQuo sensu tenebrae dicantur non esse aliquid, et quo dicantur esse a
Abbreviated transcription (Latin):
inanis erat ⁊ inꝯposita ꝑꝑ om̃iũ elem̃torũ
ꝯmixtionẽ. Fandẽ ⁊̃ uocat abissũ dicens. & te¬
nebre erant suꝑ faciem abyssi. qr confusa e¬
rat ⁊ omixta sp̃e distincta carens. Eadẽ ⁊̃ m
informis dicta ÷ aqua suꝑ quã ferebat᷑ spiritꝰ
dñi. sicut suꝑfert᷑ fabricandis reb uoluntaᷤᷤ
artificis. qr subiacebat bone uoluntati crea¬
toris qͦd formandũ ꝑficiendũq inchoauãt.¬

Expanded text:
mnium elementorum commixtionem; eamdem etiam vocat abyssum, dicens: Et tenebrae erant super faciem abyssi, etc., quia confusa erat et commixta, specie distincta carens. Eadem etiam materia informis dicta est aqua super quam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus voluntas artificis, quia subjacebat bonae voluntati Creatoris quod formandum perficiendumque inchoa
Abbreviated transcription (Latin):
in malis sit aliquis bonus. ñ tn nͥ finitis omnibꝰ
malis est beatus. sum uo̾ exhac uita qui inhisᷤ
uiuat qͣmͦ uult. Non i ibi uolet male uiu̾e̾ aut
uolet aliquid quod deerit. aut deerit qͦd uolui̾t.
aderit. Omne quodibi erit bonum erit. sũmus
D̾s sũmumbonũ erit: ⁊ quod ÷ omĩno beatissimũ.¬
S ita semꝑfore cͥtumerit. Beatos aũ ẽe se uelle ont¬
nium hominũ est. beatose̾e se uelle om̃s in corde
suo uicdent. nec t̾nomnium est fides qua ad bea

Expanded text:
in malis sit aliquis bonus, non tamen nisi finitis omnibus in malis sit aliquis bonus, non tamen nisi finitis omnibus malis est beatus. Cum ergo ex hac vita, qui in his vivat quomodo vult. Non enim ibi volet male vivere, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit aliquid quod aderit. Et omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit: et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Beatos autem esse se velle, omnium hominum est. Beatos se esse velle, omnes in corde suo vident, nec tamen omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ue. Istam repugnantiã quis audiat: quis ferat:
nos poti̾t eruere sidicamꝰ nichil ẽẽbeate uiu̾e
nͥ uiu̾e sccłm delectonem suam ⁊ io̾ falsum nͥ ẽe
quod om̃s beate uiu̾e̾ uelint. qi om̃s ita uolunt
ut quemq delectat. S id quid̃ falsum ÷. uelle
Eit quod non deceat: est ⁊ esse miserrimũ. nec tã
miserũ est non adipisci quod uelis: quã adipisci
uelle quod non oportet. Quis ita sit cecus. ut dicat
aliquem ideo beatum qr uiuit ut nult. cũ ꝓfecto
⁊ si miser esset minꝰ t̾n esset. si nicħ eorũ que ꝑpe¬
ram uoluiss: hr̾e potuiss : Mala ⁊ uoluntate n¬
nͨ uł sola miser quisq efficit᷑. s miserior cũ desicli
q appetunt. nec quisꝗͣ potest amare qͦd omi̾no
quiduel quale sit nescit. nec pot̾ nescire qͥd sit
nuo au̾ miseri sunt qui uł non hñt qͦsd uolũt¬
beate uiuit qui uiuit ut uult. nec male aliqͥd
⁊uult. Cum gͥ ex hiis duob ꝯstet beata uita licet

Expanded text:
re. Istam repugnantiam quis audiat? quis ferat? re. Istam repugnantiam quis audiat? quis ferat? poterit nos eruere, si dicamus nihil esse beate vivere secundum delectationem suam; et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Sed id quidem falsum est. Velle enim quod non deceat, est esse miserrimum. Nec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Quis ita caecus sit, ut dicat aliquem ideo beatum, quia vivit ut vult? cum profecto etsi miser esset, minus tamen esset, si nihil eorum quae perperam voluisset, habere potuisset. Mala enim voluntate sed sola miser quisque efficitur; sed miserior, cum desiderque appetant; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit, nuo autem miseri sunt, qui vel non habent quod voluntbeate vivit, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Cum ergo ex his duobus constet beata vita, licet
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim eam nossent: non abaliis pntaret᷑ ẽẽinlitir¬
te animi. ab aliis inuoluptate torꝑis. abaliis atq
aliis alibi atq alibi. ͦmͦ gͥ om̃s amant qͦd non om̃s
sciuntꝰ Quis pot̾amare quod nescit᷑: sicut supͣdis¬
putaui. Cur gͦ beatitudo amat᷑ ab omnib nec tn
scit᷑ ab om̃ibas: an fortesciunt om̃s que ipsa sit.
s non om̃is sciunt ubi sit ⁊ inde ꝯtentio: Anforte
falsum ÷ quod ꝓuo̾ posuimus. beate uiue̾ omneᷤ
homines uelle Si enĩ beate uiu̾e ÷ u̾bi gra scd̃¬
animil̾tutem. qͥm beate uiu̾e uult qͥħ ñ uult:
Nõne ueriꝰ dixerimꝰ. homo iste non uult beate ui¬
u̾e. qr non uult scłm uirtutem uiu̾e qͦd solum ÷
beate uiu̾e̾: Nongͥ om̃s beate uiu̾e uolunt. ĩmo
pauci hoc uolunt. si non est beate uiue nͥ scd̾m
ẽe dicamus. Quid gͥꝰ an dicencdum ÷ si nichilsit
uiu̾e. tñ ⁊ qui hoc non uult. beate uiue̾ uultꝰ: Ni¬
mis quid hoc uidet᷑ absurdum. T̃ale est it acsidi

Expanded text:
Si enim eam omnes noscerent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi, ab aliis in voluptate corporis, ab aliis atque aliis alibi atque alibi. Quomodo ergo omnes amant quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit, sicut supra disputavi? Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes quae ipsa sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? An forte falsum est quod pro vero posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, verbi ent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi, ab aliis in voluptate corporis, ab aliis atque ult beate vivere, quia non vult secundum virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non ergo omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi sesse dicamus. Quid ergo? An dicendum est, etiamsi nihil vivere, tamen et qui hoc non vult, beate vivere vult? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale enim est ac si dic
Abbreviated transcription (Latin):
ne potũtiã accepit. filius aũ a pr̃e. Fa fi¬
tem᷑ ⁊ nos filiũ accepisse pom̃tiam ab illo
de qͦ natꝰ ẽ potens. patͥ uͦ potũtiam nullus
dedit. qr nullus eũ genuit. Bignendo enĩ
dedit pat̾ potũtiam filio. Sicnt omĩa q̃ ht̃
in sub̃a sua: gignendo dedit ei ꝗͤ genuit
de sub̃a.¬

Expanded text:
ne potentiam accepit, Filius autem a Patre. Fatemur et nos Filium accepisse potentiam ab illo, de quo natus est potens; Patri vero potentiam nullus dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit Pater potentiam Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gignendo dedit ei quem genuit de sub
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ ꝑ mortẽ ipsius adiabolo ⁊ apec-¬
ꝯ ⁊ ãpena redemptisumus. Adiabolo gͥ ⁊ a
Lpeccato ꝑ xp̃i mortem liberati sumꝰ. qr ut
catis soluri: a diabolo sumus liberati. qui
nos unculis peccatorũ tenebat. S qͦmͦ a
peccatis ꝑ eius mortem soluti sumus. qr ꝑ
caritas dei: erga nos. in hoc qͦd filiũ suũ
tradidit ĩ mortẽ ꝓ nobis peccoribus. Exibi¬
ta aũ tante erga nos dilectionis arra: ⁊ nõ
monem᷑ accendimͣq ad diligendũ deum
qui ꝓ nobis tanta fecit. ⁊ ꝑ hoc iustificam᷑.
.i. soluti a peccatis iusti efficimur. Mors gͥ
xp̃i nos uistificat. dum ꝑ eam caritas ex-¬
citat᷑ in cordib nr̃is. Dicimur qͦ ⁊ alit̾ ꝑ
mortem xp̃i iustificari. qr ꝑ fidem mortis
eius apeccatis mundam᷑. unde apłs. Iusti¬

Expanded text:
o per mortem ipsius a diabolo, e poena redempti sumus. A diabolo ergo et a peccato per Christi mortem liberati sumus, quia,cato soluti, a diabolo sumus liberati, qui nos vinculis peccatorum tenebat. Sed quomodo peccatis per ejus mortem soluti sumus? Quia per charitas Dei erga nos in hoc quod Filium suum tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibita autem tantae erga nos dilectionis arrha, et nos movemur accendimurque ad diligendum Deum, qui pro nobis tanta fecit; et per hoc justificamur, id est, soluti a peccatis justi efficimur. Mors ergo Christi nos justificat, dum per eam charitas excitatur in cordibus nostris. Dicimur quoque et aliter per mortem Christi justificari, quia per fidem mortis ejus a peccatis mundamur. Unde Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
potñtie mag̾ student. euisq uel adeptio¬
ne letant᷑: uel cupiditate inflãmantur.
Ideoq placuit deo: ut non potñtia s t̾ti¬
cia uincens: hominẽ erueret. inquohõ
eũ imitari disceret. Post uõ in resurrec¬
tione secuta ÷ potñtia. qr reuixit mortu
iure equissimo uinceret᷑ diabolus. si po
ut p̾rius ageret quod oportuit. Iusticia
gͦ humilitatis hominem liberauit. quẽ
sola potñtia equissime lib̾are potuit.

Expanded text:
potentiae magis student, ejusque vel adeptiopotentiae magis student, ejusque vel adeptione laetantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo, ut non potentia sed justitia vincens, hominem erueret, in quo homo eum imitari disceret. Postea vero in resurrectione secuta est potentia. Justitia ergo jure aequissimo vinceretur diabolus, si potut prius ageret quod oportuit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quem sola potentia aequissime liberare potui
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ hoc fecĩt aut fieri uisserit: s qͦd tm ꝑmi
potestatis sue amisit: cũ in diaboli potesta¬
te ẽẽ ꝑmisit. qr nec diabolus a potestate di
÷ alienꝰ: sicut nec abonitate. Nam qualicũ
omnia. Nongͦds̃ homine deseruit. ut nõ
se illi exhib̾et d̾m. s int̾ masa penalia ⁊
maliᷤᷤ multa p̃stitit bona: ⁊ tandẽ hominẽ
quem ꝯmissio pectatorũ diaboło subdidit:
remissio peccatorũ ꝑ sanguinẽ xp̃idata a
diaboło eruit. ut sic usticia uinceret᷑ di¬
abolus: non potñtia S qua iusticia iħu
num morte ĩueniens: occidit eum tam̃.
⁊ utiq iustum ÷ ut debitores quos tene¬
bat. libi dimittant᷑ in eum credñtes. quẽ
sine ulło debito occidit Ideo aũ potñtia
iuncere nołuit: qr diabosus uitio ꝑũsita¬
tis sue amator ÷ potñtie: ⁊ desertor. oppu¬
gnatorq iusticie. in quo homines magiᷤ
eũ imitant᷑. qui neglecta uł ⁊̃ posa ĩticia.

Expanded text:
Deus hoc fecerit, aut fieri jusserit, sed quod tantum Deus hoc fecerit, aut fieri jusserit, sed quod tantum potestatis amisit, cum in diaboli potestate esse permisit; quia nec diabolus a potestate Dei est alienus. sicut nec a bonitate. Nam qualicumqomnia. Non ergo Deus hominem deseruit, ut non se illi exhiberet Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diabolo subdidit, remissio peccatorum per sanguinem Christi data a diabolo eruit, ut sic justitia vinceretur diabolus, non potentia. Sed qua justitia? Jesu . Et utique justum est, ut debitores quos tenebat liberi dimittantur in eum credentes, quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui, neglecta vel etiam perosa justitia,
Abbreviated transcription (Latin):
posuit ꝓpiciatorem ꝑ fidem in sanguine
ipsius .i. ꝑ fidem passionis. Ut olim aspi¬
cientes in serpentem eneũ in ligno erectũ
pependit inligno: auinculis diaboli sol¬
iumur.i. apeccatis: tita a diabolo lib̃am᷑
ut nec post hanc uitam ĩ nobis inueniat
quod puniat. Morte quippe sua uno ue¬
rissimosacrificio quicqͥd culparũ erat uñ
nos diabolus ad luenda suppłicia detine¬
bat: xp̃s extinxit. ut in hac uita temp
tando nobis non preuaseat. Licet enum
sicut ante uincebat. Nam petrus qui añ
mortem xp̃i uoce ancille territus negauit.
diabolus habitabat: alligauit fortem
.i.ã seductione ꝯpescuit fidelium. ut tẽp¬
tationẽ que adhuc ei ꝑmittit᷑: non seqͣ¬
tur seductio. Itaq in xp̃i sanguine qui
mi hominis in om̃s originalit᷑ transeunte
⁊ illiꝰ debito obligante. Unde om̃s homines
ab origine sunt sub pͥncipe diabolo. yñ apłs
Modus aũ ille quo traditus est homo india
boli potestatẽ. non ita debet intelligi tanꝗͣ

Expanded text:
posuit propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, id est, per fidem passionis; ut olim aspicientes in serpentem aeneum in ligno erectum,pependit in ligno, a vinculis diaboli solvimur, id est, a peccatis: et ita a diabolo liberamur, ut nec post hanc vitam in nobis inveniat quod puniat. Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum erat unde nos diabolus ad luenda supplicia detinebat, Christus extinxit, ut in hac vita nos tentando non praevaleat. Licet enim sicut ante vincebat. Nam Petrus, qui ante Christi mortem voce ancillae territus negavit, diabolus habitabat, alligavit fortem, id est, a seductione compescuit fidelium, ut tentationem quae ei adhuc permittitur, non sequatur seductio. Itaque in Christi sanguine, quimi hominis in omnes originaliter transeunte, et illius debito omnes obligante. Unde omnes hab origine sunt sub principe diabolo. Unde Apostolus:Modus autem ille quo traditus est homo in potestatem diaboli, non ita debet intelligi, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
omnes bone uoluntates unum tantũ
habeant finem. De ħoc as̃. in .xi. li. de triñ.
S ita ait. alie atq alie uosuntates suos ꝓprioᷤ
fines habent. qui tam̃ referunt᷑ ad finem:
illius uoluntatis qua uosumus beate uiue¬
re. ⁊ ad eam ꝑuenire uitam. que non re¬
feratur ad aliud. s amantiꝑ se ipsa suffi¬
ciat. quemadmodũ uoluntas uidendi finẽ
habet uisionem.⁊ uoluntas uidendi fenest¬
ram: finem habet fenestre uisionẽ. altera¬
uero est uoluntas ꝑ fenestram uidendi tran¬
seuntes. cuius item finis est uisio transeun¬
tium. ad quod ⁊̃ predicte referunt᷑ uolun¬
tates. Item. recte sunt uoluntates.⁊ omnes
sibunet religate: si bona est illa ad quam.
cuncte referunt᷑. Si aut̃ praua est: prauest̃
omnes. & ideo rectarum uoluntatum co¬
nexio iter qͦddam est ascendentium ad
beatitudinem. quod certis uelut passibus
agitur. prauarũ aũ ⁊ distortarum uolun¬
tatum implicatio: uinculum ÷. quo alli¬
esse uoluntates: ꝓprios ac diuersos fines

Expanded text:
omnes bonae voluntates unum tantum habeant finem? De hoc August., in 11 lib. de Trin., cap. 6, ita ait: Aliae atque aliae voluntates suos proprios fines habent; qui tamen referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam, quae non referatur ad aliud, sed amanti per seipsam sufficiat, quemadmodum voluntas videndi finem habet visionem, et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem. Altervero est voluntas per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Ad quod etiam praedictae referuntur voluntates. Item ibidem rectae sunt voluntates, et omnes sibimet religatae, si bona est illa ad quam cunctae referuntur. Si autem prava est, pravae sunt omnes; et ideo rectarum voluntatum connexio iter quoddam est ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur. Pravarum autem et distortarum voluntatum implicatio vinculum est, quo alliesse voluntates proprios ac diversos fines
Abbreviated transcription (Latin):
tis. uel iustificationis grãm mereatur: s
quia aliquidadeo malisũt: ut m̾eantur
sibi grã non imꝑtiri. Nullus enĩ grãm
mereri potest ꝑ qͣm iustificat᷑. Potest tñ
mereri ut non apponat᷑. ut penitus abiti¬
atur. Et quidem aliqui in tantum iniqͥ
antur ut hoc digni sint. Alii uero ita ui¬
iuint ut ⁊ si non mereant᷑ grãm iustifica¬
tionis: non tamen merentur oĩo repelli.
& grãm sibi subtrahi. Ideoq dyxit. inqͥb¬
dam peccatorib precedere: quo di¬
ffec. gni sint iustificõne. ⁊ in aliis qͦ dig¬
eus in sunt obtusione. s ħ friuolũ est.
i Opimo qͦdã falsa. de occultis dei

Expanded text:
tis, vel justificationis gratiam mereatur, sed tis, vel justificationis gratiam mereatur, sed quia aliqui non adeo mali sunt, ut mereantur sibi gratiam non impartiri. Nullus enim Dei gratiam mereri potest, per quam justificatur; potest tamen mereri ut non apponatur, ut penitus abjiciatur. Et quidem aliqui in tantum profunantur, ut hoc digni sint; alii vero ita vivunt, ut etsi non mereantur gratiam justificationis, non tamen merentur omnino repelli, et gratiam sibi subtrahi. Ideoque dixit in quibusdam peccatoribus praecedere quo digni sint justificatione, et in aliis quo digni sint obtusione; sed hoc frivolum est. 4. Opinio quorumdam falsa de occultis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uaũ odio habui. Cui uult inquit mise¬
ret᷑ ⁊ quem uult indurat. Sed hec uolun¬
tas dei iniusta ẽẽ non potest. Uenit enim
res generale pectatum unã massam fece-¬
rint. non tamen nulla inter eos est diuer¬
sitas. precedit gͦ aliqͥd in peccatorib qͦ qͣm¬
uis non snit iustificati: digni efficiantur
iustificatione. Et item. Precedit in aliis pe¬
ccatorib quo digni sint obtusione. Ecce ħ
iudet᷑ aỹõ ditere qͦd ⁊ ipsa uoluntas qua
eligere. alios repbare. & quod pro meri¬
tis aliis apponitur grã iustificationis. alii
non. Unde obtundit᷑. Sed quid intellig̾e ͥo¬
liignorat᷑. nisi forte dicat᷑ hoc intellȩxisse ꝙ
supͣ diximꝰ eũ retractasse. Nam ibidẽ etiã¬
quedam alia continue subdit. quod in .l.
retractationis aꝑte retractat. quod utrũ¬
q legenti parebit. Unde uerisimile est in
ꝑremissis hoc etiam retractasse.
uidam tam̃ ex eo accipiunt fore dictũ
non quia aliquis predestinet᷑ ꝓm̾i¬

Expanded text:
uaest., q. 98: Cui vult, inquit, miseretur Deus, et quem vult indurat: sed haec voluntas Dei injusta esse non potest, venit enim ores cum propter generale peccatum unam massam fecerunt, tamen nonnulla inter eos est diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint justificati, digni efficiantur justificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sunt obtusione. Ecce hic videtur Aug. dicere quod et ipsa Dei voluntas qua eligere, alios reprobare; et quod pro meritis aliis apponitur gratia justificationis, aliis non, unde obtunduntur. Sed quid intelligere voluerit, ignoratur; nisi forte hoc dicatur intellexisse, quod supra diximus eum retractasse. Nam ibidem quaedam alia continue subdit, quae in lib. 1 Retract., c. 23, aperte tractat; quod utrumque legenti patebit. Unde verisimile est in praemissis etiam hoc retractasse. Quidam tamen ex eo sensu accipiunt fore dictum, non quia aliquis praedestinetur pro meri
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ .s. hominẽ: ⁊ fraudulent̾ abduxit. ⁊ uio¬
lent̾ tenuit. homo ⁊̃ in iuriꝰ deo ꝯunceret᷑
qr precepta eiꝰ ꝯtempsit: ⁊ se alieno domini¬
o mancipauit. De hominis ⁊̃ iniuria ꝯuin¬
ceret᷑ diabolus. qr illũ ⁊ pͥus falsaci ꝓmis¬
sione decepit: ⁊ post: mala inferendo lesit.
Iniuste gͥ diabolus quantũ ad se tenebat
hominẽ. s homo iuste tenebat᷑. qr diaboł
nũquã meruit potestatẽ hr̃e suꝑ ħominẽ
s homo meruit ꝑ cułpam pati diaboliti¬
rannidẽ. Si gͥ ds̃ qui utriq preerat potñ¬
tia. hominẽ liberare uellet: sola iussionĩ
u̾tute hominẽ potãt rectissime libares:

Expanded text:
et hominem, et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo etiam injurius Deo convinceretur, quia praecepta ejus contempsit, et se alieno dominio mancipavit. De hominis injuria convinceretur diabolus, quia et illum prius fallaci promissione decepit, et post mala inferendo laesit. Injuste ergo diabolus, quantum ad se, tenebat hominem, sed homo juste tenebatur, quia diabolus nunquam meruit potestatem habere super hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem. Si ergo Deus, qui utrique praeerat, potentia hominem liberare vellet, sola jussionis virtute
Abbreviated transcription (Latin):
cce hiis uerbis uidet᷑ ag̃ tradere qͦd ca¬
ro pͥmi hominis ĩmortalitatẽ in se ha¬
buit. que ꝑ alimoniam ciborũ ꝯseruaret᷑ us¬
q ad tp̃s sue translationis in meliꝰ. qn de
ligno uite comederet.⁊ fieret omnino ĩmor¬
talis. ita ut non posset mori.
sequi uidet᷑ hominẽ de nature sue ꝯditiõe

Expanded text:
cce his verbis videtur Augustinus tradere quod caro primi hominis immortalitatem in se habuerit, quae per alimoniam ciborum conservaretur usque ad tempus suae translationis in melius, quando de ligno vitae comederet, et fieret omnino immortalis, ita ut non posset mori. sequi videtur hominem de naturae suae conditione
Abbreviated transcription (Latin):
ille claues eccłie ministrant. Tamquã bonus
iam incipiens esse filius mat᷑norum membro¬
rum ordine custodito aprepositis sacram̃toꝵ
accipiat satisfactionis sue modum. in offeren¬
uo sacrificio ꝯtriti cordis deuotus ⁊ supplex.
non mͦ in graui eius malo. s ⁊̃ in tanto scan¬
dalo aliorum est atq hoc expediri utilitati
uel tocius plebis agere penitentiam non re
morem. sum tanta est płaga peccati ⁊ imperꝰ
morbi ut medicamenta corꝑis ⁊ sanguinis
domini deferenda sint. auctoritate antistitiᷤᷤ
debetquis se remouere ab altari ab agendã
tentiam spes uite reparet᷑. sic diuine uolunta¬
tis presidusordinatis: ut indulgentiam dei nisi
supplicationib sacerdotum nequeant optine.¬
Xpͣs it hanc prepositis eccłie tradidit potestatẽ
ut ꝯfitentib penitentie satiffactionemdarent.
⁊ eos de salubri satisfactione purgatos ad omuni¬
onemsacramentorũ ꝑ ianuam reconciliationiᷤ
admitterent. Itemagꝰ. Quem penitet omnino

Expanded text:
ia claves coelorum ministrantur, et tanquam bonus jam incipiens esse filius, maternorum membrorum ordine custodito, a praepositis sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum, in offerendo sacrificio contribulati cordis devotus et supplex. non solum in gravi ejus malo, sed etiam in tanto scandalo aliorum est, atque hoc expedire utilitati um, vel etiam totius plebis agere poenitentiam non recErgo cum tanta est plaga peccati, atque impetus morbi, ut medicamenta corporis et sanguinis Domini differedebet se quisque removere ab altari ad agendam poenitentiam spes vitae reparetur; sic divinae voluntatis praesidiis ordinatis, ut indulgentiam Dei nisi supplicationibus sacerdotum nequeant obtines hanc praepositis ecclesiae tradidit potestatem, ut et confitentibus poenitentiae sanctionem darent et ab eadem salubri satisfactione purgatos ad communionem sacramentorum per ianuam reconciliationis admi
Abbreviated transcription (Latin):
nosci. Rõnis aũ pars suꝑior eternis rõnib cõ¬
spiciendis uel ꝯsulendi adherescit. portio in¬
ferior ad temꝑalia gub̃nanda deflectit᷑. ⁊ illa
rõnis intentio qua ꝯtemplam᷑ eterna: sapi¬
entie deputat᷑. Illa uõ qua bene utim᷑ reb
temꝑalib: scientie deputat᷑. Cum uͦ disseri¬
mꝰ de natura mentis humane de unaqͣdã
re disserimus. net eam in hec duo q̃ omemo¬
raui nisi ꝑ officia geminamꝰ. Carnalis aũ uł
sensualis anime motꝰ. qui in corꝑis sensus in¬
tendit᷑: nobis peccorib q ꝯmunis est. qui se¬
clusus est a rõne sapientie. rõni aũ scientiȩ
uicinus ÷¬

Expanded text:
nosci . Rationis autem pars superior aeternis rationibus connosci . Rationis autem pars superior aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit; portio inferior ad temporalia gubernanda deflectitur. Et illa rationis intentio qua contemplamur aeterna, sapientiae deputatur; illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, rationi autem scientiae vicinus
Abbreviated transcription (Latin):
s̃. nem ꝓspicit. Qͥ cquid gͦ in anima nr̃a nobis cõ¬
siderantib occurrit qͦd non sit ꝯmune cũ besti¬
is: ad rõnem ꝑtinet. Qͣdaũ in ea repperis cõmu¬
ne cum belus: ad sensualitatẽ ꝑtinet. & ubĩ
nobis gradatim in ꝯsid̾atione partium ani¬
me ꝓgredientib pͥmũ aliqͥd occurrit qͦd nõ
sit ꝯmune cum bestiis: ibi incipit rõ. ħ aũ as̃.
docet in .xii. li. de tri. ita dicens. uideamꝰ ubi
sit qͣsi qͦddã hominis exterioris ⁊ intĩoris con¬
finium. Quicqͥd i hm̃s in animo ꝯmune cũ
peccore: recte dicit᷑ ad exteriorem hominem
ꝑtinere. Non it solum corpus homo exterior
deputabit᷑. s adiuncta quadã uita sua. qua¬
compages corporis. ⁊ omnes sensus uigent. qͥ¬
bus instructus est ad exteriora sentienda. as¬
cendentib gͥ introrsum quib dam gradib
ꝯsidationis ꝑ anime partes ubi incipit aliqͥd
occurrẽ qͦd non sit nobis ꝯmune cũ bestiis: ibi
incipit rõ: ubi homo interior iam possit ag¬

Expanded text:
itionem conspicit. Quidquid ergo in anima nostra nobis considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod autem in ea reperis commune cum belluis, ad sensualitatem pertinet. Et ubi nobis gradatim in consideratione partium animae progredientibus, primum aliquid occurrit quod non est commune cum bestiis, ibi incipit ratio. Hoc autem Aug. dosit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. Ascendentibus ergo introrsum quibusdam gradibus considerationis per animae partes, ubi incipit aliquid occurrere quod non sit nobis commune cum bestiis, ibi incipit ratio, ubi homo interior jam possit ag
Abbreviated transcription (Latin):
st enun
sensualitas quedã uis inferior aĩȩ.
appetitus rerum ad corpus ꝑtinentium. Rõ uõ
uis anime est suꝑior. Que ut ita dicamꝰ: duã h̃t
partes uel differentias. suꝑiorem ⁊ inferiorẽ.

Expanded text:
st enim sensualitas quaedam vis animae inferior, us, atque appetitus rerum ad corpus pertinentium. Ratio vero vis animae est superior, quae, ut ita dicamus, duas habet partes vel differentias, s