comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nari. Nã ꝓcreandoꝵ filioꝵ ista causatio etiã non ad ulteras.
sed castissimas feminas si forte sint steriles cogit dimitti:
& alteras duci. qđ tibi existimo non placere. Qua ꝓpt̃ si cau¬
sa in continentiȩ non sunt ex cusanda ad ulteria. quantominꝰ
excusant᷑ ꝓcreandoꝵ causa filioꝵ: Illi qͥppe in firmitati
hoc . ẽ. in continentiȩ uoluit apłs subuenire honestate nup¬
tiarũ. Non eñi aitsi filios non habet nubat: sed si se non
continet nubat. Pilioꝵ quidẽ ꝓpagatione cõpensatur : qđ
incontinentiȩ nubendo cȩditur. Nã utiq in continentia
uitiũ.ẽ : conuigiũ aũt non .ẽ. uitium. Et idõ fit ꝑ hoc boni
ut illud ueniale sit malũ. Cũ sint gͦ nuptiȩ causa generandi
institutȩ: ea causa fiebat patrib qui tantũ officio generandi
femuinis. sed non illicite miscebantur. Erat enĩ tuno quȩdam

Expanded text:
nari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, nari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi existimo non placere. Quapropter si causa incontinentiae non sunt excusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit apostolus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: si se non continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa generandi institutae, ea causa fiebant a patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non inlicite, miscebantur. erat enim tunc quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
tinens quȩritur. nisi ut murmurans puniatur : Iã nunc etiã
illa uideamus quȩ alio loco int̃ponens ad didisti. meq res
pondere uoluisti: ubi te mouet. & miseraris hominẽ qui cubare
cũ ad ultera etiã si non in continentia. certe filioꝵ ꝓ crean¬
doꝵ necessitate cõpellit᷑. si non ei licet sic eã dimittere: ut
ea iuuente alterã ducat. Vnde recte mouereris: si ad ulteriũ
non. ẽet. quauis ad ultera uiua uxore alterã ducere sit¬
peccatũ. Si aũt ad ulteriũ . ẽ. ut ea quȩ sunt disputata
docuerunt. quid obtendit̃ ꝓcreandoꝵ causa filiorum.
Non enĩ ꝓpt̾ea flagitioꝵ est ꝑ mittenda licentia. Aut uero
tã cauendũ . ẽ. sine posteris mori. quã eligendũ pudicȩ in
posterũ uiuere : Qđ non suiunt᷑ sua uoluntate ad ulteri
quos necesse. ẽ. post primã mortẽ. scđȩ mortis ȩt̾nitatȩ dam¬

Expanded text:
tinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam tinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non sinentur adulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate dam
Abbreviated transcription (Latin):
qui dimissã duxerit. siue amȩcho siue a continente dimissa sit :
qm̃ mulier alligata. ẽ. quã du uir eius uiuit. Sed nunc de
quęrelis in continentiũ disputamus. Quid enĩ uidet᷑ iuistius
huiꝰ mulieris quȩrela quȩ dicit. dimissa sũ non dimisi. & qm̃
continere paucoꝵ. ẽ. non me continui. ne fornicarer nupsi.
& dicor mȩcha quia nupsi : Nunquid ꝓpt̃ huiꝰ quasi iustam
quȩrelã legẽ censebimꝰ mutandã. eẽ. liuinã. ut istã non iuidi¬
cemꝰ ad ulterã : Absic. Sed respondebis non eã debuisse dimit¬
ti : quia fornicationis nulla causa p̃cesserat. Uerũ dicis. Nã
peccatũ mariti eiꝰ dñs exp̃ssit: ubi ait. Qui dimiserit uxorẽ
suã excepta causa fornicationis. facit eã mȩchari. Sed nunqͥd
ista idõ nubendo postea non peccauit. quia priꝰ dimittendo
ille peccauit: Quid gͦ ei ꝓd .ẽ. qđ de lege xp̃i mulier in con¬

Expanded text:
qui dimissam duxerit, siue a moecho siue a continente dimissa sit, qui dimissam duxerit, siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui. ne fornicarer nupsi; et dicor moecha quia nupsi? numquid propter huius quasi iustam querellam legem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incon
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit ad ulterat. Ecce dimissa .ẽ: non dimisit. Et quia conti¬
nere paucoꝵ.ẽ. in continentiȩ cessit & nupsit. & tam̃ ad ulter
ad ulterã duxit. Amborei. ambo dãnandi sunt: & quȩ duxit
uiuo marito. & qui duxit eã cuiꝰ uiuit maritus. Nunqͥd hic
legẽ xp̃i dicimꝰ in humanã qua constituit᷑ reanti eriminis
atq punit᷑. quã uir nulla eiꝰ p̃cedente fornicatione dimisti
& quia paucoꝵ . ẽ. continere. dimittendo cõpulit nubere:
Cur non hoc peccatũ dicimꝰ habendũ . ẽẽ. marito qui male
dimittendo prior conuigale uinculũ rupit : Nã qua ratione
dicturus es eũ rupisse iunculũ coniugale. qui licet sit mȩchus.
non dimisit uxorẽ & eũ non rupisse qui etiã castã dimisit
uxorẽ : Ego aũt dico in utroq manere hoc iuinculũ : qm̃ mu¬
lier alligata .ẽ quã dui uir eiꝰ uiuit. siue continens siue
mechus Idõ mȩchari eã quȩ dimissa nupserit. & mȩchari eũ

Expanded text:
dimisit et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non hic dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroque manere hoc uinculum, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum,
Abbreviated transcription (Latin):
qui de matris utero sicnati sunt. & sunt eunuchi qͥ facti sunt
ab hominib & sunt eunuchi qͥ se ipsos castrauer̃ ꝓpt̾ regnum
celorũ. Qui potest caꝑe capiat. Ergo qͥ potest capiat qđ non om̃i
non in uista. Sed in his om̃ib qͥ se ipsos castrauer̃ ꝓpt̃ regnũ cȩ¬
loꝵ: alii sunt qͥ inutroq sexu concubitũ nesciunt. alii qͥ exꝑti
licite exꝑti sunt. qͥdã sunt qui non nisi licite: quidã & licite
& illicite. Sunt qͥppe in eis qui conuigia sua tantũ sciunt.
sunt aũt qͥ & alias feminas aut stup quelibet. Sed qͥ post con¬
cubitũ conuigũ se ipsos castrant ꝓpt̾ regnũ cęloꝵ. aut morti
amictunt conuiges: aut ex consensu cũ eis continent. Qui aut̃¬
continentiã ꝓfitentur necessitate diuortioꝵ. ne uiuis conuigib¬

Expanded text:
qui facti sunt ab hominibus; et sunt eunuchi, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. qui potest capere, capiat. ergo qui potest capiat, quod non omnes non iniusta. sed in his omnibus, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. alii sunt, qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui expelicite experti sunt, quidam sunt, qui nonnisi licite, quidam et licite et inlicite. sunt quippe in eis, qui coniugia sua tantum sciunt; sunt autem, qui et alias feminas ac stupra quaelibet. sed qui post concubitum coniugum se ipsos castrant propter regnum caelorum, aut morte amittunt coniuges aut ex consensu cum eis continentiam profitentur aut necessitate diuortiorum, ne uiuis coniugib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hoc dat᷑: quȩro utrũ non erit ad ulter uł ad ultera si alteri
copuletur. Si non erit ut dicit᷑: dño contradicit᷑ cuiꝰ hȩc uerba
sunt. Dictũ . ẽ. Aũc. Quicunq dimiserit uxorẽ suã: det illi libel¬
lũ repudii. Ego aũt dico quia onus qui dimiserit uxorẽ suam¬

Expanded text:
propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copuletur. si non erit\' ut dicitur, domino contradicitur, cuius haec uerba sunt: dictum est autem: quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. ego autem dico, quia o
Abbreviated transcription (Latin):
bitꝰ impedit̃᷑: Quid si captiuitas uł uis aliqͣ separet. ita ut sciat iuuer
maritus uxorẽ . cuiꝰ sibi copia denegat᷑: censesne admittenda in¬
continentiũ murmura & ꝑmictenda ad ulteria: Quid in hoc ipso
unde int̾rogatus ẽ. dñs respondit quȩ fiereut non debent. sed ad
duritiã inqt cordis illoꝵ morses ꝑmuisit dari libellũ repudii. &
quacunq causa dimittere conuigẽ non iussit : Nã lex xp̃i in con¬
tinentib displicet: qui uxores litigiosas. in uiriosas. imperiosas.
fastidiosas & ad reddendũ debitũ coniugale difficillimas. repudio
in t̾posito abicere uolunt & alteras ducere. Iã gͦ quia istoꝵ ui con¬
tinentia legẽ xp̃i horruit. ad eoꝵ lex xp̃i arbitriũ cõmutanda
.ẽ: Iã uero si maritũ relinquat uxor uł maritus uxorẽ. non causa
fornicationis sed potius continentiȩ. sitq in continens cui repudiũ

Expanded text:
bitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere bitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere coniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium
Abbreviated transcription (Latin):
chatur. De quib testimoniis satis in libro superiore disserui
Sed respondes mͥ. Continent̃ uiuere paucoꝵ. ẽ. & idõ qui forni¬
cantes coniuiges dimiserunt. ꝗm̃ ñ possunt reconciliari. tantũ
se periclitari uident: ut legẽ xp̃i non humanã sed feralem
ꝓnuntient. Ofr̃ quantũ ad in continentes ꝑtinet. multas que¬
relas hab̾e possunt quib ut dicis legẽ xp̃i feralẽ ꝓnuntient
uiges causa fornicationis int̾cidente dimittunt: si alie ducere
non sinant᷑. qm̃ continere paucoꝵ. ẽ. atq ad id debent laude
adhortari. non lege cõpelli. Itaq sic dimissa ad ultera: iustã
quȩrelã sic̃ putas habebit hominũ incontinentia. Sed &¬
ad tende qũa plura suit. ubi si querelas in continentiũ uelimnꝰ ad¬
nuttere: uecesse nob erit ad ulteria fienda ꝑ mittere. Quid si eñi¬
si aliqͦ diuturno & sanabili morbo corporis teneat᷑ conuix quo concu¬

Expanded text:
chatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. chatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi feralem pronuntient, iuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concu
Abbreviated transcription (Latin):
fiant qͣsi conubia. quȩ conuncunt᷑ eẽ. ad ulteria: Mulier enim
alligata ẽ qũa diu uir eiꝰ uiuit. Ergo consequent̃ & uir alliga¬
tus. ẽ. quã dui mulier eiꝰ uiuit. Hȩc alligatio fuit: ut aliis con¬
iungi sine ad ulterina copulatione neut̃ possit. Unde necesse. ẽ.
ex duob conuigib: quattuor ad ulteros fieri : si & illa ad ultero
nupserit. & ille ad ulterã duxerit. Qũa uis eñi sceleratius mȩchet᷑
qui non causa fornicationis uxore dimissa alterã ducit. qđ genꝰ
ad ulterii cõmemorauit matheus : tam̃ ñ solũ ipse mȩchat᷑ sed
sicuti ẽ Apđ martũ quicunq dimiserit uxorẽ suã & aliã duxerit:
adulteruĩ cõmittit suꝑ eã. & si uxor dimiserit uirũ suũ & alu
nupserit mechatur. Et sicuti ẽ. apđ lucã. om̃is qͥ dimictit uxor
suã & ducit alterã mȩchat᷑ & qui dimissã a uiro duxerit me¬

Expanded text:
fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — quod genus adulterii commemorauit Matthaeus — tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit super eam; et si uxest apud Lucam, omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro rit, moe
Abbreviated transcription (Latin):
tate sententiã. Quib consideratis atq tractatis. si cõmunis
conditio cõmune malũ. cõmune periculũ. cõmune uulnus.
cõmunis salus fidelit̃ & humilit̾ cogitet᷑. non erit turpis
neq difficilis etiã post ꝑpetrata atq purgata ad ulteria
reconciliatio conuigũ. ubi ꝑ claues regni cęloꝵ non dubi¬
tat᷑ fieri remissio peccatoꝵ. non ut post uiri diuortium
ad ultera reuocet᷑: sed ut post xp̃i consortiũ ad ultera non
uocetur. Uerũ ecce iton fiat nemo cõpellit: quia forte lex
aliqua huiꝰ scłi hoc uetat scđm t̾renȩ ciuitatis modum.
ubi cogitata non. ẽ. ab olitio criminũ ꝑ sanguinẽ scm̃. Suscipiat᷑
gͦ continentia qũa nulla lex ꝓhibet: in alia non eatur ad ulteria
& quid ad nos sinec saltẽ diuina miseratione mundata marito re¬
conciliet᷑ ad ultera dũ tam̃ ñ reconciliatis ad ulteris. non alia

Expanded text:
tate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis tate sententiam. Quibus consideratis atque tractatis si communis condicio, commune malum, commune periculum, commune uulnus, communis salus fideliter et humiliter cogitetur, non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia
Abbreviated transcription (Latin):
exhibet. Quȩ res potest & uirũ dãnare non obcõpõsetionem
crimuus mutui. uł rẽ int̾ utrũq cõponere. uł causã facti
tolerare. Si hȩc obseruanda sunt ꝓpt̃ decus t̾renȩ ciuitatis.
quanto castiores quęrit cȩlestis patriȩ sociecas angłoꝵ: Quȩ
cũ ita sint. nunquid idõ minor. ẽ. ac ñ potius maior & peior
uiroꝵ impudicitia quã ui. ẽ. illis suꝑba & licentiosa iac¬
tantia: Non gͥ exhorreant uiri qđ ad ultere xp̃c ignouit:
sed potius agnoscant etiã periculũ suũ. & simili morbo la¬
borantes ad eundẽ saluatorẽ supplici pietate confugiant.
& qđ in illa factũ legunt. etiã sibi necessariũ. eẽ. fateant᷑.
Ad ulterioꝵ suoꝵ medicinã suscipiant: ad ulterare iã desi¬
nant. laudent in se dĩ pacientiã. agant pęnitentiã. sumant
i dulgentiã: mutent de pęna feminarũ & de sua impuni¬

Expanded text:
exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob conpensationem exhibet. quae res potest et uirum damnare, non ob conpensationem mutui criminis rem inter utrumque conponere uel causam facti tollere. si haec obseruanda sunt propter decus terrenae ciuitatis, quanto castiores quaerit caelestis patria et societas angelorum! quae cum ita sint, numquid ideo minor est, ac non potius maior et peior uirorum inpudicitia quam inest illis superba et licentiosa iactantia? non igitur exhorreant uiri, quod adulterae Christus ignouit; sed potius agnoscant etiam periculum suum et simili morbo laborantes ad eundem saluatorem supplici pietate confugiant et quod in illa factum legunt etiam sibi necessarium esse fateantur, adulteriorum suorum medicinam suscipiant, adulterare iam desinant, laudent in se dei patientiam, agant paenitentiam, sumant indulgentiam, mutent de poena feminarum et de sua inpuni
Abbreviated transcription (Latin):
nexib uiros uident᷑ obstringere : legant quid imꝑator anto¬
nius non utiq xp̃ianus dehac constituerit ubi maritus
uxorẽ de ad ulte̾ri i crimine accusare ñ sinit᷑. cui morib sius
ñ p̃buit castitatis exẽplũ. ita ut ambo dãpnarent᷑. si ambos
parit̃ impudicos conflictus ipse coniunceret. Nã supradicti
imꝑatoris hȩc uerba sunt : quȩ apud gregorianũ leguntur
Sane inquit litterȩ meȩ nulla parte causȩ p̃iudicabunt
Neq eñi si penes te culpa fuit ut matrimoniũ solueretur.
& scđm legẽ uiliã eupasia uxor tua nuberet ꝓpt̃ hoc rescrip¬
tũ meũ ad ulteri dãnã erit : nisi constet. eẽ. cõmissũ. habe¬
bunt aũt ante oculos hoc inquirere. an cũ tu pudice uiueres.
illi quoq mores bonos colendi auctor fuisti. Per iniquum
mͥ uidet᷑. ẽe : ut pudicitiã uir ab uxore exigat. quã ipse non

Expanded text:
nexibus uiros uidentur obstringere, legant, quid imperator Antonexibus uiros uidentur obstringere, legant, quid imperator Antoninus, non utique christianus, de hac re constituerit, ubi maritus uxorem de adulterii crimine accusare non sinitur, cui moribus suis non praebuit castitatis exemplum, ita ut ambo damnarentur, si ambos pariter inpudicos conflictus ipse conuinceret. nam supra dicti imperatoris haec uerba sunt, quae apud Gregorianum leguntur. sane, inquit, litterae meae nulla parte causae praeiudicabunt. neque enim, si penes te culpa fuit, ut matrimonium solueretur et secundum legem Iuliam Eupasia uxor tua nuberet, propter hoc rescripto meo adulterii damnata erit, nisi constet esse commissum. habebunt autem ante oculos hoc inquirere, an, cum tu pudice uiueres. illi quoque bonos mores colendi auctor fuisti. periniquum enim mihi uidetur esse, ut pudicitiam uir ab uxore exigat, quam ipse non
Abbreviated transcription (Latin):
magis debeant mulierib suis ad uirtutis huiꝰ exẽplũ se p̃bere
quia uri sunt. quasi non ꝓpt̃ea minꝰ debeant alibidine superari
quia uiri sunt. quasi non ꝓpt̾ea minꝰ debeant lascuuenti carnu
seruire quia uiri sunt: & tam̃ in dignant᷑ si audiant ad ulteros
uiros pendere similes ad ulteris feminis pęnas. cũ tanto grauius
eos puniri oportuerit qͣntomagis ad eos ꝑtinet & uirtute un¬
cere . & exẽplo regere feminas . Xp̃ianis siquidẽ loquor : qui fi¬
delit̃ audiunt. caput mulieris uir. Ubi se agnoscunt duces:
illas aũt comites. eẽ . debere. Et idõ cauendũ uiro illicere uiuen¬
do: quia timet ne uxor sequat᷑ imitando. Sed isti quib displi¬
cet ut int̃ uirũ & uxorẽ par pudicitiȩ forma seruet̾. & potius
eligunt maximeq in hac causa mundi legib subditi eẽ quã
Xp̃o. qm̃ ura forensia non eisdẽ quib feminas. pudicitiae

Expanded text:
magis debeant mulieribus suis ad uirtutis huius exemplum se praebere, magis debeant mulieribus suis ad uirtutis huius exemplum se praebere, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant a libidine superari, quia uiri sunt; quasi non propterea minus debeant lasciuienti carni seruire, quia uiri sunt et tamen indignantur, si audiant adulteros uiros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto grauius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et uirtute uincere et exemplo regere feminas. christianis equidem loquor, qui fideliter audiunt: caput mulieris uir, ubi se agnoscunt duces, illas autem comites esse debere. et ideo cauendum uiro iliac ire uiuendo, qua timet, ne uxor sequatur imitando. sed isti, quibus displicet, ut inter uirum et uxorem par pudicitiae forma seruetur, et potius eligunt, maximeque in hac causa, mundi legibus subditi esse quam Christi, quoniam iura forensia non eisdem quibus feminas pudicitiae
Abbreviated transcription (Latin):
& tẽptare xp̃m atq ad ulterã ꝑsequi destiterunt. Isti aũt &
egroti medicũ rep̃hendunt & in adulteras ad ulteri seuiunt
Quib si diceret᷑ non qđ illi audier̃ qui sine peccato est. Quis eñi
sine peccato: Sed qui sine isto peccato. ẽ. pͥor in illã lapidem
mitat: tunc forsitan cogitarent qͥ in dignabant᷑ qđ ad ulterã
non occiderant. qͣnta illis miscđia parceretur si ad ulteri uiuerent
Sed cũ hȩc eis dicimꝰ. non solũ uichil uolunt detrahere seueritati
sed ira scunt᷑ in suꝑ ueritati. & loquunt᷑ atq respondent. Sed
nos uiri sumus An uͦ sexus nr̃i dignitas hanc sustinebit in uiriã
ut cũ aliis feminis p̃ter uxores uras si qͥd ad mictimꝰ in luendis
pens mulierib cõparem̃: Quasi non ꝓpt̃ea magis debeant illicitas
concupiscentias uirilit̃ frenare . quia uiri sunt. quasi non ꝓpt̃ea

Expanded text:
et temptare Christum atque adulteram persequi destiterunt, isti autem et et temptare Christum atque adulteram persequi destiterunt, isti autem et aegroti medicum reprehendunt et in adulteras adulteri saeuiunt: quibus si diceretur, non quod illi audierunt: qui sine peccato est — quis enim sine peccato? — sed: qui sine isto peccato est, prior in illam lapidem mittat, tum uero forsitan cogitarent, qui indignabantur, quod adulteram non occiderant, quanta illis misericordia dei parceretur, ut adulteri uiuerent. Sed cum haec eis dicimus, non solum nihil uolunt detrahere seueritati, sed irascuntur insuper ueritati et loquuntur atque respondent: sed nos uiri sumus. an uero sexus nostri dignitas hanc sustinebit iniuriam, ut, cum aliis feminis praeter uxores nostras si quid admittimus, in luendis poenis mulieribus comparemur? quasi non propterea magis debeant inlicitas concupiscentias uiriliter frenare, quia uiri sunt; quasi non propterea
Abbreviated transcription (Latin):
quã pat̃ euisdẽ mulieris ab eo separatã dederat alteri. tanqũa
noui testam̃ti p̃figurator sine cunctatione receperit. Nunc aũt
peccare : quis non intelligat debere ignoscere maritũ. qđ uidet
in nouisse dñm amborũ. nec seiã debere ad ulterã dicere. cuiꝰ pe¬
nitentis crunen diuina credit miseratione deletũ: Sed hoc iu¬
delicet in fideliũ sensus ex horret. ita ut non nulli modicȩ fidi
uł potius inimici uere fidĩ credo metuentes peccantib impuni¬
tatẽ dari mulierib sus. illud qđ de ad ultere indulgentia
dñs fecit. auferrent de codicib suis: quasi ꝑmissionẽ peccandi tr¬
offenderent᷑ in sani. Non enĩ quib illud factũ dñi displicet ipsi¬
ꝑfecte pudici sunt. & eos seueros castitas facit. sed potius ex illo
sunt hominũ numero quib: dñs ait. Qui sine peccato .ẽ. ur̃m
prior in eã lapidẽ iaciat. nisi qđ illi conscientia t̾riti recesser̃.

Expanded text:
quam pater ejusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tanquam quam pater ejusdem mulieris ab eo separatam dederat alteri, tanquam novi testamenti praefigurator sine cunctatione receperit. Nunc autem, peignouisse dominum amborum nec se iam debere adulteram dicere, cuius paenitentis crimen diuina credit miseratione deletum? Sed hoc uidelicet infidelium sensus exhorret, ita ut nonnulli modicae fidei uel potius inimici uerae fidei, credo, metuentes peccandi inpunitatem dari mulieribus suis, illud, quod de adulterae indulgentia dominus fecit, auferrent de codicibus suis, quasi permissionem peccandi troffenderentur insani. neque enim quibus illud factum domini displicet, ipsi pudici sunt et eos seueros castitas facit; sed potius ex illo sunt hominum numero, quibus dominus ait: qui sine peccato est uestrum, prior in eam lapidem iaciat. nisi quod illi conscientia territi recesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
est. Pari gͦ forma & uir alligatus. ẽ : quã diu mulier eiꝰ in corpore
est. Unde si uult dimittere ad ulterã. non ducat alterã: ne qđ
in illa culpa ipse cõmittat. Similit̃ & mulier si dimittat
ad ulterũ non sibi copulet alterũ. Alligata .ẽ enĩ qũã dui ur eiꝰ
uiuit: nec alege uiri. nisi mortui lib̾at᷑. ut non sit ad ultera si fuerit
eũ altero uiro. Quod aũt tibi durũ uidet̾ ut post ad ulteriũ recon¬
cilictur conuigi conux si fides assit non erit durũ. Cur eñi ad hus
deputamꝰ ad ulteros quos uł baptismate ablutos uł penitentia
credimꝰ eẽ sanatos: hȩc crimina in ueteri dĩ lege nullis sacri¬
ficiis mundabant᷑: quȩ in nouo testam̃to in sanguine xp̃i sine
dubitatione mundantur. Ꝙ idõ tunc om̃imodo ꝓhibitũ ẽ. ab
alio contaminatã iuro reciꝑe uxorẽ: qũã uis dauid saulis filiã

Expanded text:
est. pari ergo forma et uir alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. pari ergo forma et uir alligatus est, quamdiu mulier eius in corpore est. unde si uult dimittere adulteram, non ducat alteram, ne quod in illa culpat, ipse committat. similiter et mulier, si dimittit adulterum, non sibi copulet alterum; alligata est enim, quamdiu uir eius uiuit nec a lege uiri nisi mortui liberatur, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. Quod autem tibi durum uidetur, ut post adulterium reconcilietur coniugi coniux, si fides adsit, non erit durum. cur enim adhuc deputamus adulteros, quos uel baptismate ablutos uel paenitentia credimus esse sanatos? haec crimina in uetere dei lege nullis sacrificiis mundabantur, quae noui testamenti sanguine sine dubitatione mundantur; et ideo tunc omni modo alio contaminatam viro recipere uxorem, quamvis David Saulis filiam,
Abbreviated transcription (Latin):
idõ nunqu̾a carebit regenerationis sacram̃to etiã non recon¬
tandũ & idõ licere uxorẽ eiꝰ alteri nubere. Qũa uis eñĩ sit mors
ad ulteriũ non corporis sed qđ peus. ẽ. animȩ: non tam̃ & de
eiꝰ cui uult nubat: sed de illa sola qua de corpore exit᷑. qm̃ si
suꝑ coniugis ad ulteriũ conuigale soluit᷑ uinculũ: sequitur
illa ꝑuersitas qu̾a cauendã. ẽẽ monstraui. ut & mulier ꝑ impu¬
dicitiã soluat᷑ hoc uinculo. Quȩ si soluit᷑. libera erit alege uri
& idõ qđ insipientissime dicit᷑. non erit ad ultera si fuerit cum
altero uiro: quia ꝑ adulteriũ libata ẽ. apriore uiro. Qđ si ita.ẽ.:
auertat ds̃ tale coniugiũ. ut nullus id non dico xp̃ianus sed
humanus sensus admittat. Profecto mulier alligata . ẽ. qũa¬
dui uir eius uiuit. Qđ ut aꝑtius dicã : quã diu uir eiꝰ in corpo

Expanded text:
ideo numquam carebit regenerationis sacramento etiam non reconideo numquam carebit regenerationis sacramento etiam non recontandum et ideo licere uxori eius alteri nubere. quamuis enim sit mors adulterium non corporis, sed, quod peius est, animae, non tamen et de uerit uir eius, cui uult nubat, sed de illa sola, qua de corpore exitur, quoniam, si per coniugis adulterium coniugale soluitur uinculum, sequitur illa peruersitas, quam cauendam esse monstraui, ut et mulier per inpudicitiam soluatur hoc uinculo, quae si soluitur, libera erit a lege uiri, et ideo, quod insipientissime dicitur, non erit adultera, si fuerit cum alio uiro, quia per adulterium liberata est a priore uiro. quod si ita est a ueritate deuium, ut nullus id, non dico christianus, sed humanus sensus admittat, profecto mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, quod ut apertius dicam, quamdiu uir eius in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerit cũ altero uiro. Si aũt mortuus fuerit uir eiꝰ libe¬
rata. ẽ. alege uiri ut non sit ad ultera si fuerit cũ altero
uiro Haec uerba apłi totiens. repetita. totiens inculcata
uera sunt uiua sunt. sana sunt. plana sunt. Nullius uiri
posterioris mulier uxor. eẽ incipit : nisi prioris ẽẽ desiuerit
esse aũt desinet ux or prioris: si moriat᷑ uir eiꝰ non si fornicet᷑.
licite itaq dimittitur conuix obcausã fornicationis: sed manet
uinculũ pudoris: ꝓpt̃ qđ sit reus ad ulterii. qui dimissa duxerit
etiã obeausã fornicationis. Sicut eñi manente ui se sacram̃to
regenerationis ex cõmunicat᷑ cuiꝰquã reus criminis. nec illo sa¬
cram̃to caret etiã si nunqu̾a reconciliet̾ dõ. ita manente in
se uinculo federis coniugalis. uxor dimittit᷑ ob causã fornica¬
tionis. nec carebit illo uinculo etiã si nunqu̾ã reconciliet᷑ uiro:
carebit dũt si mortuus fuerit uir eius. Reus aũt ex cõmunicatꝰ.

Expanded text:
o. si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio uiro. haec uerba apostoli totiens repetita, totiens inculcata uera sunt, uiua sunt, sana sunt, plana sunt. nullius uiri posterioris mulier uxor esse incipit, nisi prioris esse desiuerit. esse autem desinet uxor prioris, si moriatur uir eius, non si fornicetur. licite itaque dimittitur coniux ob causam fornicationis; sed manet uinculum pudoris, propter quod fit reus adulterii, qui dimissam duxerit etiam ob hanc causam fornicationis. Sicut enim manente in se sacramento regenerationis excommunicatur cuiusquam reus criminis nec illo sacramento caret, etiamsi numquam reconcilietur deo, ita manente in se uinculo foederis coniugalis uxor dimittitur ob causam fornicationis nec carebit illo uinculo, etiamsi numquam reconcilietur uiro; carebit autem, si mortuus fuerit uir eius. reus uero excommunicatus
Abbreviated transcription (Latin):
nonesca nec dũ eñi poteratis inquit. sed nec adhuc quidem
potestis: Si deniq ipse dñs electis apłis dixit: Ad hue multa
habeo uob dicere. sed non potestis illa portare modo qͣntominꝰ
possunt ferre quȩcunq de in corporea luce dicunt̾ im munde
sũpsit exordiũ : ego non solũ alios cathecuminos. uerũ etiam
ipsos qui uiuentiũ conuigiis copulati retinent ad ulterina
consortia cũ saluo corpore in his ꝑmanentes non admittendos
baptit audos puto: ut etiã hoc peccatũ cũ cȩteris lauacro rege
nis illecebra usq: adbaptismũ statuerant de tineri si ab illa des¬
peratione recreati potuerint uiuere: aut facient qđ statueran
aut edocti ob tẽperabt̃. aut de contẽptorib fiet. qđ fieri etiam
de baptizatis talib debet. Quȩ aũt baptismatis. eadẽ reconcili¬
ationis ẽ. causa: si forte penitentẽ fuuendȩ uitȩ periculũ pre¬

Expanded text:
non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem potestis — si denique ipse dominus electis apostolis dixit: adhuc multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, quanto minus possunt ferre, quaecumque de incorporea luce dicuntur, inmundasumpsit exordium, ego non solum alios catechumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium coniconsortia, cum salvos corpore in his permanentes non admittamus baptizandos puto, ut etiam hoc peccatum cum ceteris lauacro regennis inlecebra usque ad baptismum statuerant detineri? si autem ab illa desperatione recreati potuerint uiuere, aut facient, quod statuerant, aut edocti obtemperabunt aut de contemptoribus fiet, quod fieri etiam de baptizatis talibus debet. quae autem baptismatis, eadem reconciliationis est causa, si forte paenitentem finiendae uitae periculum prae
Abbreviated transcription (Latin):
Sed non solũ in credibile ẽ. nec in fine uitȩ huiꝰ baptizari cathieu¬
minũ uelle : uerũ etiã si uoluntas eiꝰ incerta. ẽ. multo sacius :
nolenti dare : qũa uolenti negare. ubi uelit annolit sic non
apparet. ut tam̃ credibile sit eũ si posset uelle se potius fuisse
dicturũ ea sacram̃ta ꝑcipere. sine quib iã credidit non se
oportere de corpore exire. Si aũt dñs ubi ait. nolite dare
scm̃ canib hoc qđ isti cauendũ putant uellet intelligi: non
ipse suo traditori dedisset. qđ in suã ille ꝑnitiẽ sine culpa
dantis cũ dignis indignus accepit. Unde cũ hoc diceret dñs.
credendũ ẽ. significare uoluisse. qđ lucẽ intelligentiȩ. spũ alis
imninunda corda non portant & si portanda doctor in gesserit
quie non recte accipunt. quia non capiunt: uł rephensionis mor¬
us in xp̃o iã renatis. tam̃ adhuc paruulis. lac dicit se dedissẽ

Expanded text:
sed non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechused non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore exire. Si autem dominus, ubi ait: nolite dare sanctum canibus, hoc, quod isti cauendum putant, uellet intellegi, non ipse suo traditori dedisset, quod in suam ille perniciem sine culpa dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est significare uoluisse, quod lucem intellegentiae spiritalis inmunda corda non portant. et si portanda doctor ingesserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis mors quamuis in Christo iam renatis tamen adhuc paruulis lac dicit se dedisse,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ sit eis qđ eoꝵ fide xp̃iana iã nota uoluntas. ẽ ut eo modo bap¬
tirent᷑ quomodo baptirant᷑ in fantes: quoꝵ uoluntas ad huc
nulla patuit. Non tam̃ ꝓpt̾ea dãpnare debemꝰ eos qui timidius
agunt qũa nob uidet᷑ agi oportere: ne de pecunia conseruo cre¬
dita in ꝓuidius qu̾a cautius uidicare uoliusse iudicem. Satis
quippe in talib respiciendũ . ẽ. illud apłi: ubi ait. Unus quisq
nr̃m ꝓse rationẽ reddet dõ. Non gͦ amplius in uicẽ iudicemus
Sunt eñi qui uel uhis uł etiã in aliis obseruandũ putant qđ
dixisse dñm legimꝰ. nolite dare scm canib neq ꝓieceritis mar¬
garitas ur̃as ante porcos & ista saluatoris uerba reuerentes.
baptizare non audent eos qui ꝓse respondere nequiuerint: ne
forte contrariũ gerant uoluntatis arbitrium. Quod de par¬
uulis dici non potest: in quib: adhuc rationis nullus . ẽ. usus

Expanded text:
prosit eis, quod eorum fide christiana iam nota uoluntas est, ut eo modo bapprosit eis, quod eorum fide christiana iam nota uoluntas est, ut eo modo baptizentur, quo modo baptizantur infantes, quorum uoluntas adhuc nulla patuit. non tamen propterea damnare debemus eos, qui timidius agunt, quam nobis uidetur agi oportere, ne de pecunia conseruo credita inprouidius quam cautius iudicare uoluisse iudicemur. satis quippe in talibus respiciendum est illud apostoli, ubi ait: unusquisque nostrum pro se rationem reddet deo. non ergo amplius inuicem iudicemus. sunt enim, qui uel in his uel etiam in aliis obseruandum putant, quod dixisse dominum legimus: nolite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas uestras ante porcos. et ista saluatoris uerba reuerentes baptizare non audent eos, qui pro se respondere nequiuerint, ne forte contrarium gerant uoluntatis arbitrium. quod de paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus.
Abbreviated transcription (Latin):
non licet alteri nubere. & dimissa uxore non licet alterã ducere :
qm̃ dñs nulla exceptione facta dicit. si uxor dimiserit uirũ suũ
& alii nupserit. mȩchatur. His ita ꝓmeo modulo ꝑ tractatis atq
discussis: questionẽ tam̃ de coniugiis obscurissimã & implicatissimã
.ẽẽ. non nescio. nec audeo ꝓfiteri om̃s sinus eiꝰ. uł in hoc oꝑe uł in
aliome adhuc explicasse. uł iã posse si urgeat explicari. Illud aũt
unde idẽ in alia sceda consulendũ existimasti. seorsũ etiã ego
enodare curarẽ : simͥ aluid quã tibi iusũ .ẽ. uderetur. Cũ uero
eadẽ sit etiã nr̃a sententia: non hinc opus. ẽ. duitius disputare.
Cathicuminis gͦ in huꝰ uitȩ ultimo constitutis. seu morbo seu
casu aliquo si cõp̃hensi suit. ut quã uis adhuc uiuant petere
sibi tam̃ baptisinũ. uł ad int̾rogata respondere non possint:

Expanded text:
non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, quoniam dominus nulla exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, mdiscussis quaestionem tamen de coniugiis obscurissimam et inplicatissimam esse non nescio. nec audeo profiteri omnes sinus eius uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum existimatis, seorsum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est, uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad interrogata respondere non possint,
Abbreviated transcription (Latin):
teris sine ambiguitate declaratũ . ẽẽ. recolo : utrũ dñs ꝓhibuerit
fideles in fidelib uingi. quã ius beatissimꝰ eyprianꝰ inde non du¬
bitet. nec in leuib peccatis constituat. uingere cũ infidelib uinculũ
matrimonii. atq id . eẽ. dicat ꝓstituere gentib mebra xp̃i. Sed quia
de his qui iã conuincti sunt. alia questio. ẽ: audiat᷑ & hic apłs dicens
Siquis fr̃ habet uxorẽ infidelẽ & hȩc consentit habitare cũ illo:
non dimittat illã. Et si qua mulier habet uirũ infidelẽ & hic
consentit habitare cũ illa non dimittat uirũ. & sic audiat᷑. ut in
aliquib fieri licitũ sit. quia hoc non dicit dñs. non tam̃ fiat: quia
non expedit. Non eñi om̃ia expedire quȩ licita sunt aꝑtissime doc
apłs. sicut supra iã ostendimꝰ. Propt̃ qđ lib& tam̃ fornicationis ge¬
nus suie carnis. sue sp̃s. ubi & infidelitas intelligit᷑ & dimisso uiro

Expanded text:
teris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit teris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit fideles infidelibus iungi, quamuis beatissimus Cyprianus inde non dubitet nec in leuibus peccatis constituat, iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, atque id esse dicat prostituere gentilibus membra Christi. sed quia de his, qui iam coniuncti sunt, alia quaestio est, audiatur et hic apostolus dicens: s i quis frater habet uxorem infidelem et haec consentit sentit habitare cum illo, non dimittat illam; et qua mulier habet uirum infidelem et hic consentit habitare cum illa, non dimittat uirum, et sic audiatur, ut, quamuis fieri licitum sit, quia hoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expedire, quae licita sunt, apertissime docet apostolus, sicut supra iam ostendimus. propter quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro
Abbreviated transcription (Latin):
utiq licebat. Habentes in qͥt dãnationẽ qm̃ primã fidẽ irrit
fecerunt. Nichil gͦ expedit qđ illicitũ. ẽ : & nichil qđ ꝓhibe
dñs licitũ .ẽ. Quȩ aũt nullo dñi constringente p̃cepto in po¬
ut uł meliora capiant᷑ uł ea quȩ non expediunt caueant᷑. Ibi audiat᷑
dicens. p̃ceptũ dñi non habeo consiliũ aũt do: & ego dico non dñs
Ibi si meli ore elegerit. qui audit solutus estabuxore. non quȩrat
uxorẽ : quia & si acceperit uxorẽ non peccat Ibi uirgo non nubat
Qui eñi non dat nuptũ melius facit: & qui dat nuptũ bene facit
lbi beatior fit mulier sic ꝑ manendo. quo mortuo uro suo in
potestate habet cui uult nubere tantũ in dño. Quod duob mo¬
dis accipi potest. Aut xp̃iana ꝑmanens. aut xp̃iano nubens. Hon
enĩ tẽpore reuelati testam̃ti noui in euangłio. uł ullis apłicis lit¬

Expanded text:
utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inlicitum est, et nihinus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in pout uel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in domino. quod duobus modis accipi potest: aut christiana permanens aut christiano nubens. non enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis lit
Abbreviated transcription (Latin):
ista cõpensatione peccare. ut idõ credat uxorẽ sibi. ẽẽ. ducendã
quia ꝓmisit quȩ nuptias eius appetit futurã se. ẽẽ. xp̃ianam
Quod eñi cuiq anteꝗ uouisset licebat. cũ id se nunqu̾a facturũ
uouerit non licebit si tam̃ id uouerit qđ uouendũ fuit : sicuti ẽ
ꝑpetua uirginitas uł continentia post exꝑta conubia. solutis a
iunculo coniugali. uł ex consensu uouentib & carnalia debita
sibi uiuice relaxantib fidelib castisq coniugib qđ alterũ sine
altera uł alterã sine altero uouere fas non . ẽ. Hȩc gͦ & si qua
alia sunt quȩ rectissime uouent᷑ cũ homines uouerint: nulla
conditione rũpenda sunt. quȩ sine ulla conditione uouerunt.
quia &e hoc dñm p̃cepisse in telligendũ. ẽ. ubi legitur. Uouete
& reddite dño dõ uro. Unde apłs de quibusdã quȩ continen¬
tiã uouent. & postea nubere uolunt: qđ eis anteꝗ uouissent

Expanded text:
ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpetit futuram se esse christianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi legitur: uouete et reddite domino deo uestro. unde apostolus de quibusdam, quae continentiam uouent et postea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent,
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla exceptione dixerunt. Sed si hȩc ille xp̃ianus
responderit tẽptatori. intelligens licuisse quidẽ sibi dimittere
ad ulterã sed aliã ducere non licere: Quid si dicat ille teptator
comitte hoc peccatũ ut ad quiras animã xp̃o imoreabt infideli¬
tatis positȩ feminȩ. quȩ parata. ẽ. si tibi nupserit fieri xp̃iana
Qud aliud xp̃ianus ad ista respondere debec & dicere. nusi se
non posse si hoc fecerit euadere uidiciũ qđ cõmemorauit apłs
ubi ait : Q sicut dicunt nos quidã dicere. faciamꝰ mala ut ueni¬
ant bona quoꝵ uidiciũ iustũ.ẽ. Quomodo aũt poterit. ẽẽ. salubrũ
xp̃iana quȩ cũ illo aquo ducit᷑ ad ulterat: non solũ aũt mȩchan¬
dũ non ẽ qđ facit non quidã sed om̃is qui dimittit uxorẽ suã
& ducit alterã & si ꝓpt̾ea duxerit ut fiat xp̃iana: sed etiã quis qs
non alligatus uxori continentiã dõ uouerit. nullo modo debet

Expanded text:
sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus sine ulla exceptione dixerunt. Sed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae parata est, si tibi nupserit, fieri christiana? quid aliud christianus ad ista respondere debet et dicere, nisi se non posse, Si hoc fecerit, euadere iudicium, quod commemorauit apostolus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum iudicium iustum est? quomodo autem poterit esse salubriter christiana, quae cum illo a quo ducitur erit adultera? Non solum autem moechandum non est, quod facit non quidam, sed omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, ut faciat christianam, sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet
Abbreviated transcription (Latin):
qui p̃ter causã fornicationis uxore dimissa alterã duxerit :
sed etiã illũ qui uxore fornicante dimissa. sibi aliã copulauit.
non idõ non mȩchari. quia mȩchantẽ reliqͥt. sicut mȩchat᷑ qui
eã quȩ ꝓpt̾ causã fornicationis dimissa. ẽ. duxerit. nec idõ non
mȩchatur qui eã ducit qu̾a dimissã p̃ter causã fornicationis
in uenerit & ꝓpt̾ea qđ sic sub obscure apđ matheũ positũ . ẽ.
qm̃ totũ a parte significatũ. ẽ: expositũ. eẽ. apđ alios. qui totũ
generalit̃ ex presser̃. sicut legit᷑ apđ marcũ. Quicunq dimiserit
uxorẽ suã & aliã duxerit: ad ulteriũ cõmittit. Et apđ lucã.
Om̃is qui dimitat uxorẽ suã & ducit alterã. mȩchatur. Non
eñi alios dixerit mȩchari. alios non mechari. qui dimissis uxo¬
rib sius duxerint alteras: sed quicunq dimiserit. om̃em
ꝓrsus qui dimiserit uxorẽ suã & aliã duxerit. mechari eũ

Expanded text:
qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, qui praeter causam fornicationis uxore dimissa alteram duxerit, sed etiam illum, qui uxore fornicante dimissa sibi aliam copulauit, non ideo non moechari, quia moechantem relinquit: sicut moechatur qui eam, quae praeter causam fornicationis dimittitur, duxerit; nec ideo non moechatur, qui eam ducit, quam dimissam praeter causam fornicationis inuenerit. et propterea quod subobscure apud Matthaeum positum est, quoniam totum a parte significatum est, expositum esse apud alios, qui totum generaliter expresserunt, sicut legitur apud Marcum: quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit, et apud Lucam: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. non enim alios dixerunt moechari, alios non moechari, qui dimissis uxoribus suis duxerint alteras, sed: quicumque dimiserit, omnem prorsus, qui dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, moechari eum
Abbreviated transcription (Latin):
corã illo ẽ: siue imꝓbent. siue laudent homines. Nunqͥd hanc
dici non oportet ꝓpt̾ offensiones hominũ : Aut eñi ne impedi¬
seruandã : Quis eñi xp̃ianus audeat dicere ne homines offendã
aut homines xp̃o ad quirã faciã mȩchari uxorẽ meã ut ego ipse
mȩchus fiã. Potest eñĩ fieri ut cũ ad ulterã uxorẽ quisq dimi¬
serit xp̃ianus ita tẽptetur : ut aliqͦ femina quȩ nondũ credidit
cupiens in eiꝰ nuptias conuenire. ꝓmittat se futurã. ẽẽ. xp̃ianã¬
& hoc non fallacit̃: sed si ei nupserit hoc om̃ino facturã. Huic
itaq iã conubiũ recusanti poterit suggerere ille tẽptator. dĩ
dix̃. quicunq dimiserit uxorẽ suã p̃ter causã fornicationis
& aliã duxerit mȩchatur. Iu aũt qͥ dimisisti ꝓpt̃ causã fornica
tionis uxorẽ : si aliã duxeris ñ mȩchaberis. Huic talia sugge¬
renti: erudito corde respondeat mȩchari quidẽ illũ grauius

Expanded text:
coram illo est, sive approbent, sive improbent homines: et ideo dici non oportet, propter offensiones hominum, aut ne impediservanda. Quis enim christianus audeat dicere: Ne homines offendam, aut ut homines Christo acquiram, faciam moechari uxorem meam, aut ego ipse moechus fiam? 28. Potest enim fieri ut cum adulteram uxorem quisque dimiserit christianus, ita tentetur, ut aliqua femina quae nondum credidit, cupiens in ejus nuptias convenire, promittat se futuram esse christianam, non fallaciter, sed si ei nupserit hoc omnino factura. Huic itaque hoc connubium recusanti poterit suggerere ille tentator: Dominus dixit, Quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, et aliam duxetionis uxorem, si aliam duxeris, non moechaberis. huic talia suggerenti erudito corde respondeat moechari quidem illum grauius,