comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credimꝰ & ore confitem᷑. Quare
ñ tantũ susciꝑe cũ certitudine
debemꝰ q̃ in saera script᷑a legun¬
t̾ s etiã ea q̃ ex his nulla alia ẽtͣ¬
dicente ratione. rationabili necessi¬

Expanded text:
fitemur. Quare non tantum suscipere cum certitudine debemus quae in sacra Scriptura leguntur, sed etiam ea quae ex his, nulla alia contradicente ratione, rationabili necessi
Abbreviated transcription (Latin):
ch̃ cognoscere solũ dm̃ uerũ pa¬
trẽ & filiũ eẽ uitã et̾nã. insepa¬
rabilit̾ intelligendꝰ ⁊ in illa cogni¬
t̾ habet uitã in semet ipso sic dedit
filio hab̾e uitã in semet ipso: ñ de¬
beniꝰ uitã eand estimare alienã
a spũ scõ. aut qđ illã ñ in semet¬
ipso habeat. Et cũ audimꝰ. pater
in me ÷ & ego in patre. & qͥ uidet¬
me uidet & patrẽ : cognoscere de¬

Expanded text:
 cognoscere solum verum Deum Patrem et Filium esse vitam aeternam, inseparabiliter intelligendus est in illa cognier habet vitam in semetipso; sic dedit Filio habere vitam in semetipso, non debemus vitam eamdem existimare alienam a Spiritu sancto, aut quod illam non in semetipso habeat. Et cum audimus: Pater in me est, et ego in Patre. Et: Qui me videt, videt et Patrem, cognoscere de
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ alicubi eũ de filio ꝓcedere.
ꝑ qd monem᷑ ñ nr̃o sensu qd nusqͣm di¬
etũ ÷ asserere. Ad quod responde
lit̾ intelligere : p̃sertĩ cũ ex iis q̃
dicunt᷑ nulla ratioe c̃tͣdicente ea
ab hac salubri & uitali cognitione
lũ dm̃ uerũ & spiritum san¬
ctum. aut ħ est uita ęt̃na ut cogno.¬
scant filiũ solũ dm̃ uerũ. & spi¬
ritum sanctum: Aut cũ le¬
gimꝰ. quia sic̃ pat̾ ht̃ uitã in se¬
met ipso sic dedit & filio hab̾e ui¬

Expanded text:
legimus alicubi cum de Filio procedere. Per quod monemur non nostro sensu, quod nusquam dictum est, asserere. Ad quod respondemliter intelligere; praesertim cum ex his quae dicuntur, nulla ratione contradicente, eaab hac salubri et vitali cognitione lum verum Deum, et Spiritum sanctum. Aut: Haec est vita aeterna, ut cognoscant Filium solum verum Deum et Spiritum sanctum? Aut cum legimus: Quia sicut Pater habet vitam in semetipso; sic dedit et Filio vitam ha
Abbreviated transcription (Latin):
sui q uni qͣsi soli attribuit. ab a
Multa huiꝰmodi in sacra seript᷑a le¬
gimꝰ. ut qd de una ꝑsona singła¬
rit̾ dr̃ : indifferent᷑ de tribus
oportet intelligi: nͥ cũ ħ unde a¬
liȩ st̃ ut dixi ab inuicẽ obuiare
cognoscit᷑. Qua ꝓpt̃ cũ credimꝰ¬

Expanded text:
uod uni quasi soli attribuit, ab alMulta hujusmodi in sacra Scriptura legimus: ut quod de una persona singulariter dicitur, indifferenter de tribus oportet intelligi; nisi cum hoc, unde aliae sunt, ut dixi, ab invicem obviare cognoscitur. Quapropter cum credim
Abbreviated transcription (Latin):
sic ñ ht̃ ds̃ aliud in se ipso qͣm ds.
nec ⁊ ds̃ extͣ dm̃ .nec ds̃ ÷ dissimi¬
ł dõ. Deniq ubi legimꝰ in ꝓpħa
aut euanglista aut apło his ubis.
dm̃ unũ esse tres ꝑsonas. aut u¬
nũ dm̃ ẽẽ trinicatẽ. aut dm̃ de
dõ: S neq in illo simbolo in qͦ
ñ ÷ ꝓlata ꝓcessio scĩ sp̃s de filio anue¬

Expanded text:
in seipso quam Deum; nec est Deus extra Deum; nec Deus est dissimilis Deo. Denique, ubi legimus in propheta, aut evangelista, aut Apostolo his verbis Deum unum esse tres personas, aut unum Deum esse Trinitatem, aut Deum de Deo? sed neque in illo Symbolo, in quo non est prolata processio Sp
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ ÷. illud uͦ de qͦ ÷ neqͣ qͣm
egeat eo qđ de se ⁊: Ad qđ re¬
spondendũ . qͥa sic̃ essentia dĩ
ualde diũsa & aliena ÷ a cre¬
dendo. Longe alit̾ intelligenda
⁊ ista natiuitas siue ꝓcessio. qͣm
cũ dicimꝰ in aliis rebꝰ aliqͥd na¬
sci uł ꝓcede. Ibi enĩ nicħ aut
natura aut tẽpore aut ui aliqͣ
pͥus aut posteriꝰ. magis aut mi¬
nus aut ulla ratione aliqͦ indi-¬
gens. sed totũ qđ ÷ ñ tã eqͣle
uł simile sibi & coet̾nũ quã id̾
sibt ipsi. & ꝑ se sibi ipsi omĩno
sufficiens. nec nascitur uł ꝓce¬
dit ibi aliqͥd qͣsi de ñ esse̾ ꝓfici¬
ens ad esse. Sic̃ gͥ intellectus nr̃
ñ potest tͣnsire ultra ęt̾nitatẽ
ut qͣsi de pͥncipio eiꝰ iudicet: sic
ñ potest de hac natiuitate uł
ꝓcessione. nec debet ad simili¬
tudinẽ creat᷑e sentire uł iu¬
ꝓcedit ñ ⁊ aliud qͣm id de qͦ

Expanded text:
 nequaquam egeat eo quod de se est? Ad quod respondendum quia sicut essentia Dei valde diversa et aliena est a credendo, longe aliter intelligenda est ista nativitas sive processio, quam cum dicimus in aliis rebus aliquid nasci vel procedere. Ibi enim nihil est aut natura, aut tempore, aut in aliquo prius aut posterius, magis aut minus, aut ulla ratione aliquo indigens: sed totum quod est non tam aequale vel simile sibi et coaeternum, quam idem sibi ipsi, et per se sibi ipsi omnino sufficiens; nec nascitur vel procedit ibi aliquid, quasi de non esse proficiens ad esse. Sicut igitur intellectus noster non potest transire ultra aeternitatem, ut quasi de principio ejus judicet; sic non potest de hac nativitate vel processione nec debet ad similitudinem creaturae sentire vel jucedit, non est aliud quam id de quo
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ diuersi : s qm̃ diuersi st̃ ido
nicħ ꝓhibet eos eẽ in habendo
& ñ habendo filiũ ẽe dissimiles.
Similit̾ responđi potest. si idõ dr̃
scđm illos loqͣr qͥ negant sp̃m scm̃
de filio ꝓcedẽ. sic̃ ñ hec ÷ causa

Expanded text:
iversi sunt, ideo nihil prohibet eos in habendo et non habendo Filium esse dissimiles. Similiter responderi potest, si ideo dicisecundum illos loquar qui negant Spiritum sanctum de Filio procedere, sicut non est haec causa
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ & sp̃s sc̃s. Sed a se ipso neqͥt
ẽẽ: qm̃ nulla ꝑsona a seipsa
potest existere. Quare siqͥs
negat eũ eẽ a filio: negare ne¬
qͣt illũ a patre ẽẽ. Si quis aut̃
dicit qͥa licet ñ habeat ẽẽ de
patre. tñ ꝑ ꝓcessionẽ aliꝰ po¬
test intelligi : ad hoc qͦq re¬
spondendum arbitror. ne pos¬
sit aliquid in hac questione
nre obici assertioni. cui re
sponsio nr̃a ñ obuiet. Hec mi¬
ret᷑ aliqͥs me tantũ in hoc im¬
morari . qm̃ ñ parue auctori¬
ex patre. nec tẽ habui oppor¬
tunitatẽ respondendi. Qui gͦ¬
spm̃ scm̃ dicere uult ex solaᵈ
ꝓcessione aliũ ẽẽ a patre licet
non sit ex illo: intelligit aut
id ipsũ ẽẽ ꝓcede de patre solũ¬
mͦ qđ ⁊ mitti uł dari a patre.
ut cũ mittit uł dat eũ pater.
tẽ tantũ ꝓcedat a patre. aut
hoc ẽẽ ꝓcede qđ ÷ ẽe̾ de patre.

Expanded text:
itus sanctus; sed a seipso nequit esse, quoniam nulla persona a seipsa potest existere. Quare si quis eum negat esse a Filio, negare nequit illum a Patre esse. Si quis autem dicit quia licet non habeat esse de Patre; tamen per processionem alius potest intelligi. Ad hoc quoque respondendum arbitror, ne possit aliquid in hac quaestione nostrae objici assertioni, cui nostra responsio non obviet: nec miretur aliquis me tantum in hoc immorari, quoniam non parvae auctoriex Patre; nec tunc habui opportunitatem respondendi. sanctum dicere vult ex sola processione alium esse a Patre, licet non sit ex illo, intelligit aut idipsum esse procedere de Patre solummodo, quod est mitti vel dari a Patre: ut cum mittit vel dat eum Pater, tunc tantum procedat a Patre, aut hoc esse procedere, quod est de Patre;
Abbreviated transcription (Latin):
est ex patre : ds̃ ÷ de dõ. un¬
de filio & ꝓcede. Ab illo nã¬
q. ꝓcedit de quo est. & de
ilso existit a quo ꝓcedit
Si u tunc tantũ ꝓce̾dit cum
mittit᷑ uł datur : ꝓcedit
a filio a quo daturꝰ & mit¬
titur. Qđ si utroq ꝓcedit
modo: parit̾ utroq modo
ꝓcede cognoscitur a filio.
est positũ in p̃fato simbo¬
lo. Si gͦ ido negant eun
ẽẽ &̃ ꝓcede̾ de filio. qͥa ibi
unt : ñ timeant confiteri nob̾cũ spi scm̃
ibi significat᷑ qͥa est & ꝓcedit de dõ.
eũ drͣ quia a patre ꝓcedit: qm̃ pat̾
est ds̃. Et nos similit̾ dicimꝰ quia
aꝑte monstrat᷑ ꝓcedere de filio. cũ
iccirco eẽ de dõ quia ÷ de patre.
Licet enĩ inuicẽ altum altero ꝓ¬
betur. si enĩ ⁊ cle patre est de
dõ. & si pde dõ est de patre. qͦ¬

Expanded text:
est de Patre, Deus est de Deo: unde Filio et procedere. Ab illo namque procedit de quo est, et de illo existit a quo procedit. Si vero tunc tantum procedit, cum mittitur vel datur, procedit a Filio, a quo datur et mittitur. Quod si utroque modo procedit, pariter utroque modo procedere cognoscitur a Filio. est positum in praefato symbolo: si ergo ideo negant eum esse et procedere de Filio, quia ibi unt, non timeant confiteri nobiscum Spiritumibi significatur quia est et procedit de Deo, cum dicitur quia a Patre procedit, quoniam Pater est Deus: et nos similiter dicimus quia aperte monstratur procedere de Filio, cum idcirco esse de Deo, quia est de Patre. Licet enim invicem alterum altero probetur si enim est de Patre, est de Deo; et si est de Deo, est de Patre; qu
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. ꝑhoc enĩ ꝓbari possunt qa
alii st̃ ab inuicẽ. ñ tam̃ hȩc ÷ cau¬
sa ut diuerse sint ꝑsone. Qͥppe
si duo sint hoĩes quoꝵ alt̾ habe¬
at filiũ alt̾ non : qͣmuis ꝑ hoc
ostendi possint ẽẽ diũsi. n̾on tñ
sese habeant in habendo uł non
habendo filiũ. diũsitatẽ tam̃ ñ
amittunt. Ita in patre & spũ scõ.¬

Expanded text:
 hoc enim probari possunt quia alii sunt ab invicem; non tamen haec est causa ut diversae sint personae. Quippe si duo sint homines, quorum alter habeat filium, alter non, quamvis per hoc ostendi possint esse diversi; non tameuomodo se habeant in habendo et non habendo filium, diversitatem tamen non amittunt. Ita in Patre et S
Abbreviated transcription (Latin):
dã ep̃m grecis forsitan fauentẽ
in barensi ciuitate sensi nolle
sentire. Nã si non ÷ hoc ipsũ
de patre qd ÷: cũ sit unꝰ iđ̾q ds̃
qͥ pat̾. inueniri neqͥt unde¬

Expanded text:
pum, Graecis forsitan faventem, in Barensi civitate sensi nolle sentire. Nam si non est hoc ipsum de Patre, quod est: cum sit unus idemque Deus, qui Pater; inveniri nequit unde
Abbreviated transcription (Latin):
essentia. sed de hoc qđ ds̃ pat̾
est id ÷ de hoc unde refertur ad
filiũ. Erit gͦ diuina essentia in
spũ scõ ñ de dĩtate patris s de re¬
latione. qđ stuldissimũ ÷ dicere.
Quãuis & si hoc aliqͥs uelit acciꝑe:¬
de patre ꝓcede. Nẽpe nulla ÷ re¬
latio patris sine relatione filii:
sic̃ nicħ ÷ filii relatio sine patris
relatione. Si gͦ alta nicħ ÷ sine
alta : ñ potest aliqͥd de relatioẽ
patris ẽe̾ sine relatioẽ filii. Qua¬

Expanded text:
essentia; sed de hoc quod Deus Pater est, id est de hoc unde refertur ad Filium. Erit igitur divina essentia in Spiritu sancto, non de deitate Patris, sed de relatione: quod stultissimum est dicere. Quamvis et si hoc velit de Patre procedere. Nempe nulla relatio est Patris sine relatione Filii, sicut nihil est Filii relatio sine Patris relatione. Si ergo altera nihil est sine altera, non potest aliquid de relatione Patris esse sine relatione Filii. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓcedit. At si dicimꝰ duas sp̃s
sci posse nominari ꝓcessiones.
unã qͣndo existit de patre. al¬
t̃am qͣndo dat᷑ uł mittit᷑: ñ
puto hoc ẽẽ negandũ si una¬
quȩq in suo sen̾su intelligit᷑.
De illa qͥppe ꝓcessiõe qͣ datur
uł mittitur : ñ inc̃grue dnin
sic dixisse intelligimꝰ. Sp̃s ubi
uult spirat & uocẽ eiꝰ audis.
& nescis unde ueniat aut qͦ
uadat. Sic enĩ poͬtuisse dici
uidet᷑. Nescis unde ꝓcedat aut
qͦ recedat. Cũ enĩ datur qͣsi de
occulto uenit &̃ ꝓcedit. cũ uͦ

Expanded text:
cedit. At si dicimus duas Spiritus sancti posse nominari processiones: unam, quando existit de Patre; alteram, quando datur vel mittitur. Non puto hoc esse negandum, si unaquaeque in suo sensu intelligitur. De illa quippe processione, qua datur vel mittitur, non incongrue Dominum sic dixisse intelligimus: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, aut quo vadat . Sic enim hoc potuisse dici videtur: Nescis unde procedit, aut quo recedat. Cum enim datur, quasi de occulto venit
Abbreviated transcription (Latin):
patre & de filio. qm unus ÷ ds pa-¬
ter & filius. quãuis ñ sit filiꝰ de
dõ. aut ÷ totus de toto. aut pars
de parte . aut totꝰ de parte. aut
pars de toto. Sed ds nullã ht̃
partẽ. Impossibile gͥ ⁊ ut sit ds
de dõ ut totꝰ de parte. aut ut
pars de toto. aut ut pars de par

Expanded text:
m unus est Deus Pater et Filius; quamvis non sit Filius de Deo, aut est totus de toto, aut pars de parte, aut totus de parte, aut pars de toto. Sed Deus nullam habet partem: impossibile igitur est ut sit Deus de Deo, aut ut totus de parte, aut ut pars de toto, aut ut pars de part
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m de se ꝓcedentẽ sic̃ pat̾. nec
qa de aliquo ꝓcedit.  pater
de nullo. S neq ꝑħ intelligi
enĩ intelligi aliqͥs aliꝰ ab aliqͦ pͥus¬
qͣm sit illiꝰ qͣmuis alicuiꝰ neq̃at

Expanded text:
m de se procedentem, sicut Pater; nec quia de aliquo procedit, et Pater de nullo. Sed neque per hoc intelligi enim intelligi aliquis alius ab aliquo, priusquam sit illius; quamvis alicujus nequeat
Abbreviated transcription (Latin):
aliud nisi quia ex ipso exi
modo qͣͦm. filius. Inuestigemꝰ
aut in existendo ht̃ unde a¬
lius ⁊. Contingit enĩ. aliquẽ
esse qđ est pruis qͣm sit aliꝰ.
& contingt aliquẽ aliũ in

Expanded text:
aliud nisi quia de ipso exismodo, quam Filius. Investigemus aut in existendo habet unde alius est. Contingit enim aliquem esse quod est, priusquam sit alius; et contingit aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ tres ille ꝑsone . qͥa ista ñ
semꝑ fuit. sicut ñ semꝑ fuit
sp̃s sc̃s alius a patre.Qm̃ itaq
falsa st̃ hȩc : patet qͥa in existen¬
do ht̃ unde aliꝰ ÷. Esse aut̃ ne¬
qͥt nͥ aut ex aliqͦ sic̃ filiꝰ. aut
ex nullo sic̃ pat̾. Qđ si ex nullo
quẽ admodũ pat̾ existit : aut
ita existit unꝰqͥsq ꝑ se.
ut neut᷑ ab alt̾o quicquã ha¬
beat. & st̃ duo dii pater & sp̃s¬
de nullo ⁊ penitꝰ nichil in¬
ueniri ualet in fide . xp̃iana
unde sint ab inuicẽ alii. sed
abhorret.Non ÷ gͦ uerũ sp̃m¬

Expanded text:
a ista non semper fuit, sicut non semper fuit Spiritus sanctus alius a Patre. Quoniam itaque falsa sunt haec: patet quia in existendo habet unde alius est. Esse autem nequit nisi aut ex aliquo, sicut Filius; aut ex nullo, sicut Pater. Quod si ex nullo quemadmodum Pater existit; aut ita existit unusquisque per se, ut neuter ab altero quidquam habeat; et sunt duo dii, Pater et Spde nullo est, penitus nihil inveniri valet in fide Christiana, unde sint ab invicem alii; sed abhorret. Non est ergo verum Sp
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s dĩ. & sp̃s patris & filii. Quã¬
uis enĩ greci negent de filio il¬
lũ ꝓcedere : ñ tam̃ negant eũ
esse sp̃m filii. Credt̃ quoq &
c̃fitent᷑ dm̃ de dõ esse nascendo.
& dm̃ esse de do ꝓcedendo: qͥa
filiꝰ ds ÷ de patre do nascendo.¬

Expanded text:
spiritus Patris, et Filii. Quamvis enim Graeci negent de Filio illum procedere; non tamen negant eum esse spiritum Filii. Credunt quoque et confitentur Deum de Deo esse nascendo, et Deum esse de Deo procedendo; quia Filius Deus est de Patre Deo, nascendo
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ a patre ꝓcede: Qua re sic̃ in¬
telligeretur de filio ꝓceđe. si iđ
filius dixisset de solõ uͦ dõ illũ ꝓ¬
cede qͣndo ctix̃ se & patrẽ solum
uerũ dm̃ ẽẽ: ita cũ dic̃ eũ de pa-¬
tre ꝓceđe . absq dubio eũ de se¬

Expanded text:
r a patre procedere? Quare sicut intelligeretur de Filio procedere, si idem Filius dixisset de solo vero Deo illum procedere, quando dixit se et Patrem solum verum Deum esse; ita cum dicit eum de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ego miteã a patre ñ ⁊ aliud
qͣm ego mittã & pat̾ : filiꝰ nanq
÷ nom̃ illiꝰ qͥ dicebat . mittet pa¬
t in nomine meo. Non ⁊ gͦ aliud
mittet pat̾ in nomine meo. nisi
mittet pat᷑ in nomine filii. Qͥd
gͥ ÷ mitcet pat̾ in nomine filii.
nisi mittet pat̾ tanqͣm si init¬
tat filiꝰ. ut in missione patris
missio intelligat᷑ filii : Qđ uͦ ait.
quẽ ego mittã a patre. qͣmͦ in¬
telligendũ ÷ Utiq a quo eũ
mittit filius. ab eo mitcit᷑. Mit¬
tit autem eũ apatre. Ergo a pa¬
tre mittit᷑. S ille mittit a quo
mittit᷑. Pat̾ itaq mitt̾e intelligi¬
t᷑ cũ filiꝰ dic̃. ego mittã a patre.

Expanded text:
Quem ego mittam a Patre, non est aliud quam ego mittam et Pater. Filius namque est nomen illius qui dicebat: Mittet Pater in nomine meo 54 Non est ergo aliud: Mittet Pater in nomine meo nisi, mittet Pater in nomine Filii. Quid igitur est, mittet Pater in nomine Filii, nisi, mittet Pater, tanquam si mittat Filius, ut in missione Patris, missio intelligatur Filii? Quod vero ait: Quem ego mittam vobis a Patre, quomodo intelligendum est? Utique a quo eum mittit Filius, ab eo mittitur. Mittit autem eum a Patre: ergo a Patre mittitur. Sed ille mittit a quo mittitur: Pater itaque mittere intelligitur, cum Filius dicit: Ego mittam a Patre.
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ẽẽ & ꝓcedẽ de filio. nec÷
positũ in illo simbolo in qͦ rep̃¬
hendimͣ ab illis addidisse ꝓces¬
sionẽ eiꝰ de filio. Sed qͥ hoc pu¬
tat : negat aut patrem ẽẽ dm̃n

Expanded text:
illum esse et procedere de Filio; nec est positum in illo symbolo, in quo reprehendimur ab illis addidisse processionem ejus de Filio. Sed qui hoc putat, negat aut Patrem esse Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
duobꝰ uł de tribꝰ simul ne qͥt ẽe pa¬
ter: ꝓpt̾ eand oppositiõis rationẽ.
Filium uͦ dm̃ necesse est eẽ de pa¬
tre dõ: qͥa pat̾ ñ ÷ de illo. De fi¬
lio uͦ hoc ÷ de seipso ẽe neqͥt: qͥa
ñ ÷ ił existens de aliqͦ. & de qͥ exi
prius dicemꝰ de sp̃u sc̃o. si scđm ẽ
sequentiã pͣdictã sit de patre &
de seipso. De patre qͥd necesse est
eũ ẽẽ: qͥa nulla obuiat oppositio.
Non ÷ enĩ pat̾ de illo. De seipso uͦ
In his om̃ibꝰ nicħ obuiat c̃sequentię
uniꝰ identitatis: nͥ aliqͣ de p̾dictis
oppositio. Qđ uͦ in his cognoscit᷑:
in om̃ibꝰ q̃ de do dicunt᷑ immu¬
tabilit̾ euenire necesse est. Nẽ¬
quȩrendũ ÷ ꝑ supͣdictas irrefra¬
sicut ꝑ supͣdictã rationẽ aut pater
est de filio aut filiꝰ de patre. & si¬
milit̾ aut ÷ de spũ scõ pater. aut
sps sẽs de patre: ita ÷ aut filiꝰ de
spũ scõ. aut sp̃s sc̃s de filio. Qđ qͥ

Expanded text:
Pater, propter eamdem oppositionis rationem. Filium vero Deum necesse est esse de Patre Deo, quia Pater non est de illo; de Filio vero, hoc est de seipso esse nequit; non est idem existens de aliquo, et de quo exisprius dicemus de Spiritu sancto si secundum consequentiam praedictam sit de Patre, et de seipso. De Patre quidem necesse est eum esse; quia nulla obviat oppositio: non enim est Pater de illo. De seipso verIn his omnibus nihil obviat consequentiae unius identitatis , nisi aliqua de supradictis oppositio. Quod vero in his cognoscitur, in omnibus, quae de Deo dicuntur, immutabiliter evenire necesse est. quaerendum est per supradictas irrefrasicut, per supradictam rationem, aut Pater est de Filio, aut Filius de patre: et similiter aut est de Spiritu sancto Pater aut Spiritus sanctus de Patre; ita est aut Filius de Sp
Abbreviated transcription (Latin):
s obinat relatio que ꝓhibet filium
aut spm̃ scm esse patrẽ. Quip¬
pe nec nat᷑a ꝑmittit. nec intel¬
lectꝰ capit existentẽ de aliqͦ ẽẽ
de qͦ existit . aut de qͦ existit
ẽẽ existentẽ de se. Existit aut̃
ñ potest filiꝰ aut sp̃s sc̃s e̾ẽ pat̾:
sit pat̾ & filiꝰ & sp̃s sc̃s. Idipsũ¬

Expanded text:
sed obviat relatio quae prohibet Filium aut Spiritum sanctum esse Patrem. Quippe nec natura permittit, nec intellectus capit existentem de aliquo esse de quo existit; aut de quo existit, esse existentem de se. Existit autemnon potest Filius aut Spiritus sanctus esse Pater, sit Pater et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ÷ pat̾ & filiꝰ ut dicis. Ad quod
alii sint ꝑ hoc ab inuicẽ ut dictũ
÷. & idõ cũ nascit᷑ unꝰ ñ potest cũ
eo nasci ille qͥ ꝑ hoc ⁊ aliꝰ ab eo
qͥa ñ similit̾ nascit᷑ s ꝓcedit. &
cũ unꝰ ꝓcedit neqͥt ille simul ꝓcedẽ¬

Expanded text:
st Pater et Filius, ut dicis. Ad quod alii sint per hoc ab invicem, ut dictum est. Et ideo, cum nascitur unus, non potest cum eo nasci ille, qui per hoc est alius ab eo, quia non similiter nascitur, sed procedit, et cum unus procedit; nequit ille simul proce
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sidemus : clarius apparebit.
Qualit̾ qͥđ unitatis simplicitas a
se excludat pluralitatẽ.que est
in relatiuoꝵ nominũ significati¬
one. facile ÷ cognoscere. Confite¬
mͦ enĩ qͥa pat̃ non ÷ filiꝰ aut sp̃s¬

Expanded text:
consideremus, clarius apparebit consideremus, clarius apparebit qualiter quidem unitatis simplicitas a se excludat pluralitatem, quae est in relativorum nominum significatione, facile est cognoscere: confitemur enim quia Pater non est Filius, aut Sp
Abbreviated transcription (Latin):
indiusibił unitas & in sociabił
pluralitas in đo atinuicẽ se¬
hec quȩ dicta st̃ parit̃ credi
de hac re non sentiunt: debe¬
niꝰ absq ulla ambiguitate quȩ
ex his necessarie consequunt᷑
uno consensũ susciꝑe. Seqͥtur
enĩ scđm unitatis łĩ quȩ nul¬
las ht̃ partes ꝓpͥetatẽ. ut qͥc¬
qͥd de uno dõ qͥ totꝰ ÷ qͥcqͥd est
cłr: de toto do patre dicat᷑ & de
dicta uͦ relationis oppositio quę
ex hoc nascit᷑ qͥa supradictis du¬
obꝰ modis d̃s ⁊ de deo: ꝓhibet
attribui. Sic gͦ huius unita¬
tis & huiꝰ relatioĩs c̃sequentie
se c̃tẽꝑant : ut nec pluralitas
quȩ sequit᷑ relationẽ transeat
ad ea in qͥbꝰ predicte simplicitad
sonat unitatis. nec unitas co¬
hbeat pluralitatẽ. ubi eađ re¬
latio significat᷑. Quatinꝰ nec
unitas amittat aliqͣndo suum
consequens ubi ñ obuiat aliqͣ
relationis oppositio. nec relatio
ꝑdat qđ suũ ÷: nͥ ubi obsistit uni¬
tas inseparabił. Qđ si ꝑ exẽpla

Expanded text:
insociabilis pluralitas in Deo se ad invicem haec, quae dicta sunt, pariter credimde hac re non sentiunt, debemus absque ulla ambiguitate, quae ex his necessarie consequuntur, uno consensu suscipere. Sequitur enim secundum unitatis Dei, quae nullas habet partes, proprietatem; ut quidquid de uno Deo, qui totr, de toto Deo Patre dicatur, et dicta vero relationis oppositio, quae ex hoc nascitur quia supradictis duobus modis Deus de Deo est, prohibet attribui. Sic ergo hujus unitatis, et hujus relationis consequentiae se contemperant; ut nec pluralitas quae sequitur relationem transeat ad ea in quibus praedictae simplicitas sonat unitatis; nec unitas cohibeat pluralitatem, ubi eadem relatio significatur; quatenus nec unitas amittat aliquando suam consequentiam, ubi non obviat aliqua relationis oppositio; nec relatio perdat quod suum est, nisi ubi obsistit unitas inseparabilis. Quod si per exempla
Abbreviated transcription (Latin):
ri: non ⁊ aliꝰ a patre nec ꝓce¬
dit a patre nͥ cũ dat᷑ uł mittit᷑.
qͥ nemo puto intelligit. Sẽꝑ
ante creat᷑am. ñ aut̃ dat᷑ uł
mittit᷑ nͥ creat᷑e. Nec tamen
dicendũ ÷ qđ accidat ei dari uł
mitti. Nã cũ ipse sit ubiq & im¬
mutabił : accipienti qͥđ̾ accidit
aliqͥd qͥa circa illũ fit qđ pͥus
ñ erat & ab ee potest. circa spm̃
magis nec minꝰ ht̃ lux aliqͥd.
& si depulsa cecitate sentiat ce¬
cꝰ lucẽ : circa illũ fit motꝰ ñ cir
cedẽ qͣm dari uł mitti. Est gͦ
patens eũ ꝑ ꝓcessionẽ hab̾e ẽẽ de
patre . & ꝑ hoc aliũ e̾ẽ a patre:¬

Expanded text:
ri; non est alius a Patre, nec procedit a Patre, nisi cum datur vel mittitur: quod nemo, puto, intelligit. Semper ante creaturam; non autem datur, vel mittitur, nisi creaturae; nec tamen dicendum est quod accidat ei dari, vel mitti. Nam cum ipse sit ubique et immutabilis, accipienti quidem accidit aliquid, quia circa illum fit quod prius non erat, et abesse potest; circa Spirimagis nec minus habet aliquid lux; et si depulsa caecitate sentiat caecus lucem, circa illum fit motus, non circarocedere quam dari vel mitti. Est ergo patens eum per processionem habere esse de Patre; et per hoc alium e
Abbreviated transcription (Latin):
de patre aut de filio aut de sp̃u
sc̃o. Inspiciamꝰ gͦ utrũ unꝰ qͥsq sit
ds de do. & patebit utrũ sit sing
qsq d̾s de qͦ ⁊ ds. Sed pat̾ ñ potest
ẽẽ de do. ꝓpt̾ p̃dictã oppositionẽ.
Cũ enĩ ñ sit ds̃ nͥ aut pat̾ aut filius
aut sp̃s sc̃s. aut duo ex his aut tres
simul: ñ potest ẽẽ ds pat̾ de dõ nͥ
aut de patre hoc ÷ de se ipso. aut
de filio. aut de spũ scõ. aut de duobꝰ.
aut de tribꝰ. De seipso ñ potest ẽẽ:
qͥa existens de aliqͦ & de qͦ existit.
ñ potest id ẽe̾. De filio ñ ÷: qͥa filĩ¬

Expanded text:
de Patre aut de Filio aut de Spiritu sancto. Inspiciamus ergo utrum unusquisque sit Deus de Deo, et patebit utrum sit singtest esse de Deo, propter praedictam oppositionem. Cum enim non sit Deus nisi aut Pater aut Filius aut Spiritus sanctus, aut duo ex his, aut tres simul; non potest esse Deus Pater de Deo, nisi aut de Patre, hoc est de seipso, aut de Filio, aut de Spiritu sancto, aut de duobus, aut de tribus. De seipso non potest esse; quia existens de aliquo, et de quo existit non potest id
Abbreviated transcription (Latin):
plures dõs ẽẽ & alios ab inuicẽ:
Sed hoc nullatenꝰ admittit in uio¬
labił simplicitas dĩtatis. qͣm unũ
solũ dm̃ esse credimꝰ. Sic repellit
rimꝰ aliqͣ ex his in qͥbus nulla
obsistit oppositio. Dicimꝰ unum
dm̃ ẽẽ patrẽ. & esse filiũ. & esse
siue singłi. siue bini. siue tressi¬
est nisi unꝰ et̃nꝰ. Simił ÷ c̃ sequen¬
tia si ds dr creator. siue iustꝰ. si¬
ue aliqͥd alioꝵ in quibꝰ nulla p̾¬
dicta intelligit᷑ relatio. Uidea
mꝰ nc̃ qͦmͦ han̾c unitatis di con¬
sequentiã restringat relatio.
Dicimꝰ enĩ qͥa ds ÷ pat̃. Qm̃ gͦ unꝰ ÷¬

Expanded text:
plures deos esse, et alios ab invicem? Sed hoc nullatenus admittit inviolabilis simplicitas Deitatis, quam unum solum Deum esse credimus. Sic repellit rimus aliqua ex his, in quibus nulla obsistit oppositio. Dicimus unum Deum esse Patrem, et esse Filium, et essesive singuli, sive bini, sive tres siest nisi unus aeternus. Similis consequentia, si Deus dicitur creator, sive justus, sive aliquid aliorum, in quibus nulla praedicta intelligitur relatio. CAmus nunc quomodo hanc unitatis Dei consequentiam restringat relatio. Dicimus enim quia Deus est Pater. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ sp̃s nisi eiꝰd̃ patris &
filii. Hȩc itaq sola causa plu
inuicem sed alii sint ab in¬
uicẽ.: qͥa prędictis duobus
modis ÷ ds de đo. Qđ totũ
potest dici relatio. Nam qm̃
tiuitatis & ꝓcessionis referunt᷑
ad inuicẽ ut diuersi & alii ab
inuicẽ. & qͣndo substantia ht̃
esse de substantia : due fiunt
ibi relationes in sociabiles. si se¬
cundũ illas nõa ponant᷑ sub¬
stantie. Cũ enĩ hõ ÷ a hegi¬
filius. Impossibile gͥ ÷ patrẽ
esse illum filiũ cuius pat̾ est.
& filiũ ẽẽ illũ patrẽ euiꝰ filiꝰ ::
qͣmuis patrẽ ẽe filiũ & filiũ

Expanded text:
itus, nisi ejusdem Patris et Filii. Haec itaque sola causa plurinvicem, sed alii sint ab invicem; quia praedictis duobus modis est Deus de Deo. Quod totum potest dici relatio: nam, quotivitatis, et processionis referuntur ad invicem, ut diversi et alii ab invicem. Et quando substantia habet esse de substantia, duae fiunt ibi relationes insociabiles; si secundum illas nomina ponantur substantiae: cum enim homo est, gifilius. Impossibilile igitur est patrem esse illum filium, cujus pater est; et filium esse illum patrem, cujus filius est: quamvis patrem esse filium, et filium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ÷ possibile. Nãq pͥmꝰ home
pͥus qͣm de illo eet hõ aliquis.
erat ipse hõ s ñ erat alius.
Cũ uͦ pͥmũ extitit de illo ali¬
quis : & ille de qͦ extitit p̃¬
illo extitit simul habuit &
tre alius : aut ht̃ in existendo

Expanded text:
 possibile. Namque primus homo, priusquam de illo esset homo aliquis, erat ipse homo, sed non erat alius: cum vero primum exstitit de illo aliquis; et ille de quo exstitit poillo exstitit, simul habuit ettre alius; aut habet in existendo
Abbreviated transcription (Latin):
EGATUR AGRECIS QUOD
sp̃s sc̃s de filio ꝓcedat si¬
cut nos latini confitenur. nec re¬
cipiunt doctores nr̃õs latinos. as
in hoc sequim᷑. Qui qm̃ euan¬
głia nobiscũ uenerant᷑. & in a¬
luis de trino & uno do credunt
hoc ipsũ ꝑ omĩa qđ nos qͥ de ead
re certi sumus: sꝑo ꝑ auxilium
eiusdẽ scĩ sp̃s. quia si malunt Io¬
lide ueritati ad quiescere qm
ꝓmani uictoriam conten¬
dere. ꝑ hoc qđ absq ambiguta¬
te confitentur. ad hoc qđ non

Expanded text:
egatur a Graecis quod Spiritus sanctus de Filio procedat, sicut nos Latini confitemur. Nec recipiunt doctores nostros Latinos, quos in hoc sequimur. Qui quoniam evangelia nobiscum venerantur, et in aliis de trino et uno Deo credunt hoc ipsum per omnia quod nos, qui de eadem re certi sumus: spero per auxilium ejusdem Spiritus sancti, quia si malunt solidae veritati acquiescere quam pro inani victoria contendere, per hoc quod absque ambiguitate confiten
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓpłia uenite in galgal & ĩpie agite &
sacrificate de ferm̃tato laudẽ: intelligen¬
dũ ÷ ẽẽ dictũ aut apꝓbando tale sacrificiũ
de ferm̃tato sacrificant. At si ħ exꝓbran¬
do dictũ ÷: qͣ fronte sacrificaNt đ ꝓpħa in
sacrificiũ execrat᷑. aut qͣ ratiõẽ ħ in aucto¬
ritatẽ sibi assunit̃: Qđ aut̃ ħ ꝓpħa ñ iu¬
bendo s rep̃hendendo dixerit dubiũ ñ ⁊.
cũ ħ ĩpie actioĩ associauerit. Dixerat enĩ.
Ulenite ad bechel & ĩpie agite. Et paulo pͦ
c̃tinuata increpatiõẽ ait. & sacrificate
de ferm̃tato laudẽ. Aut gͦ tanta ratiõe
partẽ suã ferm̃tarii defendant. qͣn¬
ta suã roborant azimite. aut reici¬
ant suũ ferm̃tũ & fiant azimite.
aut si nec illud ualent nec istud
uolt̾: saltẽ ñ rep̾hendant azimitas. B¬

Expanded text:
de propheta: Venite in Galgala, et impie agite: et sacrificate de fermentato laudem ; intelligendum est esse dictum aut approbando tale sacrificium,de fermentato sacrificant. At si hoc exprobrando dictum est, qua fronte sacrificant quod propheta in sacrificium exsecratur: aut qua ratione hoc in auctoritatem sibi assumunt? Quod autem bendo, sed reprehendendo dixerit, dubium non est; cum hoc impiae actioni associaverit. Dixerat enim: Venite ad Bethel, et impie agite. Et paulo post, continuata increpatione ait: Et sacrificate de fermentato laudem. Aut ergo tanta ratione partem suam fermentarii defendant, quanta suam roborant azymitae: aut rejiciant suum fermentum, et fiant azymitae: aut si nec illud valent, nec istud volunt, saltem non reprehendunt azymitas.
Abbreviated transcription (Latin):
itaq in figura sacrificemꝰ azi¬
mũ panẽ: siue sine om̃i figura:
nullatenꝰ nos greci rep̃hensibi¬
les ualent ostende. sed aut soli
nos bene agimꝰ illi ñ bene. aut
nos meliꝰ & diligentiꝰ si illi bene.
Nẽpe satis ostendt̃ se nullã hab̾e
rationẽ ad suã partẽ c̃firman¬
dã & nr̃am infirmandã cũ ħ
c̃tra nos ꝓfert̃. qđ nullo m aut
de qͥa litt̾a quę uetꝰ pasca cele¬
brari iubet in azimis nos occidit
cũ eã seruamꝰ azimũ sacrificando.
ñ bene apłi uerba intelligentes.
Litt̾am enĩ tẽ diẽ occide: qͥndo il¬
la iubens a peccato declinare pec¬
catũ ostendit. qm̃ nͥ adiuuet grã
ut fiat qđ iubet᷑ : in obedientem
& pͣuaricatorẽ fac̃. Qđ in epła

Expanded text:
sacrificemus azymum panem, sive sine omni figura, nullatenus nos Graeci reprehensibiles valent ostendere; sed aut soli nos bene agimus, illi non bene; aut nos melius et diligentius, si illi bene. Nempe satis ostendunt se nullam habere rationem ad suam partem confirmandam, nostram infirmandam: cum hoc contra nos proferunt, quod nullo modo aut dere quia littera, quae vetus Pascha celebrari jubet in azymis, nos occidit; cum eam servamus, azymum sacrificando, non bene Apostoli verba intelligentes. Littera enim tunc dicitur occidere, quando illa jubens a peccato declinare, peccatum ostendit: quoniam, nisi adjuvet gratia, ut fiat quod jubetur, inobedientem et praevaricatorem facit. Quod in E
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑ ad uniꝰ cognatioĩs conubia.
qͦt st̃ in illa uiri & mulieres pe¬
tentes c̃iugia. Qđ aut̃ sine om̃i
auctoritate & ratioẽ fit ẽtra rati¬
onẽ : absq dubio rationabilit̾ re¬
pudiandũ iudicatur
S. Si gͦ irrep̃hensibilit̾ figurate
baptizamꝰ in aqͣ. licet illud
baptisma uetus qđ fuit huiꝰ
noui figura in aqͣ fuerit: que.
nã ⁊ ista grecoꝵ sapientia q̃
ꝓpt̾ hoc qͦuia uetus pasca ꝑ¬
qđ nrm figuratũ ÷ celebratũ
est in azimis. detestatur nos
ad cõmemorandũ qͥa talis fuit
ille cuiꝰ corpus sacrificamꝰ sci¬
licet sine peccati infectioẽ. si¬
ue ad cõmonendũ nos qͥ corpꝰ
eiꝰ comedimꝰ tales deb̾e ẽẽ scđm¬

Expanded text:
rantur ad unius cognationis connubia, rantur ad unius cognationis connubia, quot sunt in illa viri et mulieres petentes conjugia. Quod autem sine omni auctoritate et ratione fit contra rationem, absque dubio rationabiliter repudiandum judicatur. Si ergo irreprehensibiliter figurate baptizamus in aqua: licet illud baptisma vetus, quod fuit hujus novi figura, in aqua fuerit: quaenam est in ista Graecorum sapientia, quae propter hoc, quia vetus Pascm figuratum est, celebratum est in azymis, detestatur nos ad commemorandum quia talis fuit ille, cujus corpus sacrificamus, scilicet sine peccati infectione; sive ad commonendum nos, quia corpus ejus comedimus, tales debere es
Abbreviated transcription (Latin):
initas. Pn c̃tia quęstione sic̃
intelligo mandastis quia greci
decestant᷑ nr̃a conubia. ubi cogna¬
ti cognatis de alia cognatione᷑
copulantur. Qđ cur faciant :
nullã uideo auctoritatẽ aut ra¬
tionẽ. Nã si ħ in suis ꝓhibent
fieri conubiis : aut ñ extendt̃
cognatioẽs usq ad septimã gnã¬
tionẽ sic̃ nos. aut impossibile
uidet᷑ seruari qđ pͣcipiunt. St̃
enĩ sepe in una cognatiõe plus¬
qͣm centũ uiri & mulieres egen¬
tes c̃iigio. Totiđ̾ gͥ cognationes
inuenuire mecesse ÷ de qͥbꝰ singłis
singłi eligant᷑ uiri & mulieres:
qͥbꝰ illi de una cognatiõẽ singłi
singłis copulentur. Aut itaq dete¬
stabilia st̃ indubitant̃ illoꝵ conu¬
bia si intra septẽ gn̾atioes st̃. nec
debent rep̃hende nr̃a qͣndo cogna-¬
ti c̃iungunt᷑ cognatis de alia co-¬
gnatiõe qđ nulla ꝓhibet aucto¬
ritas uł ratio. aut impossibile ÷
ut dixi seruari qđ p̾cipiunt.
ut scilicet tot cognatioẽs exqui¬

Expanded text:
In tertia quaestione, sicut intelligo, mandatis quia Graeci detestantur nostra connubia, ubi cognati cognatis de alia cognatione copulantur. Quod cur faciant, nullam video auctoritatem aut rationem. Nam si hoc in suis prohibent fieri connubiis, aut non extendunt cognationes usque ad septimam generationem, sicut nos; aut impossibile videtur servari, quod praecipiunt. Sunt enim saepe in una cognatione plusquam centum viri et mulieres egentes conjugio. Totidem igitur cognationes invenire necesse est, de quibus singulis singuli eligantur viri et mulieres, quibus illi de una cognatione singuli singulis copulentur. Aut itaque detestabilia sunt indubitanter eorum connubia, si intra septem generationes sunt; nec debent reprehendere nostra, quando cognati conjunguntur cognatis de alia cognatione, quod nulla prohibet auctoritas vel ratio; aut impossibile est, ut dixi, servare quod praecipiunt; ut scilicet, tot cognationes exqui
Abbreviated transcription (Latin):
nec udeos nec xpianos in ħ se ꝓ¬
fitent᷑: qͥa dm̃ in ferm̃ti suiꝰ
figura nec uent᷑ũ ut iudei. nec
uenisse ut . xp̃iani sine peccato
significant. s potiꝰ paganis fa¬
uere uident᷑ qͥ illũ sic̃ alios ho¬
mines peccato ferm̃tatũ existi¬
mant. Si uͦ aiunt xpiãnos ñ de¬
b̾e uti figuris. qͥa uet̾a tͣnsiert᷑
in qͥbꝰ erant necessariȩ: negent
ut alia taceã baptismũ ẽẽ figam
cuiꝰdã mortis & sepult᷑e c̃tͣ apłm¬

Expanded text:
ianos in hoc se profitentur, quia Deum in fermenti sui figura, nec venturum, ut Judaei; nec venisse, ut Christiani, sine peccato significant: sed potius paganis favere videntur, qui illum, sicut alios homines, peccato fermentatum existimant. Si vero aiunt Christianos non debere uti figuris, quia vetera transierunt , in quibus erant necessariae: negent ut alia taceam baptismum esse figuram cujusdam mortis et sepulturae, contra Ap
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ in . xp̃o ihũ: in mortẽ ipsius
baptizati sumꝰ. Consepulti enim
sumꝰ cũ illo ꝑ baptisinũ in mortẽ.
Aut si c̃cedt̃ nos uti figuris. sed
ñ in eisd̃ rebꝰ qͥbꝰ in figura lex
azimũ assum̃dũ ad ullã fig᷑am.
qͥ ad ħ in ead lege accipit᷑ : ñ¬

Expanded text:
in morte ipsius baptizati sumus. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem . Aut si concedunt nos uti figuris, sed non in eisdem rebus, quibus in figura lex azymum assumendum ad ullam figuram, quia ad hoc in eadem lege accipit
Abbreviated transcription (Latin):
tus figura in pane de qͦ carnẽ
ipsam conficimus. Aꝑtissimum¬
tam̃ ÷ qͥa meliꝰ sacrificat᷑ de ati¬
mo qͣm de ferm̃tato: cũ qͥa iral¬
de aptiꝰ & puriꝰ & diligentiꝰ fit.
tũ qͥa dĩs hoc fecit. Unde illud
ũ est tacendũ. qͥa cũ greci ana¬
thematizant azimitas. sic enĩ
nos uocant : anathematizant xpmn.
Si autẽ dict̃ qͥa uidaizamꝰ : dicant
similit̾ xpm̃ uidaizasse. Et si au¬
dent asserere xpĩn ꝓpt̃̾ iudaismũ
ut pͣceptũ de azimo datũ serua¬
ret. de azimo corpus suũ fecisse:
absur dissime errant. cũ illũ tã sin¬
cerã Nouitatẽ infecisse ferm̃to ue¬
tustatis existimant. Patet gͥ quia
cũ usus ÷ atimo ad illud opus: ñ
hoc fecit ut p̃ceptũ de azimo ser¬
uaret . sed aut ut ferm̃tarios quos
pͣuidebat reꝓbans azimitas appro¬
baret. aut certe ut si etiã ferm̃¬
tarii approbarent᷑ : azimitas qͦq

Expanded text:
illa figura in pane, de quo carnem illa figura in pane, de quo carnem ipsam conficimus. CAPUsacrificatur de azymo quam de fermentato, tum quia valde aptius et prius et diligentius fit, tum quia Dominus hoc fecit. Unde illud non est tacendum quia, cum Graeci anathematizant azymitas sic enim nos vocant, anathematizant Christum. Si autem dicunt quia judaizamus; dicant similiter Christum judaizasse. Et si audent asserere Christum propter Judaismum, ut praeceptum de azymo datum servaret , de azymo corpus suum fecisse, absurdissime errant: cum illum tam sinceram novitatem infecisse fermento vetustatis existimant. Patet igitur quia, cum usus est azymo ad illud opus, non hoc fecit ut praeceptum de azymo servaret, sed ut fermentarios, quos praevidebat, reprobans azymitas approbaret; aut certe ut, si etiam fermentarii approbarentur, azymitas quoque
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificans: panẽ sacrificat. Et cũ
legit᷑ de dño qͣndo corpus suum
de pane fecit. quia accepit panẽ
& benedixit : ñ addit᷑ azimũ uł
ferm̃tatũ. Certũ tam̃ ÷ qͥa azi¬
inũ benedixit. forsitan non quia
res quȩ fiebat hoc exigebat : sed
qm̃ cena in qua hoc factũ ÷ hoc
exhibebat. Et cũ alibi se & carnẽ
suã panẽ uocauit. qͥa sicut isto pa¬
ne uiuit hõ tẽporalit̾. ita illo ui¬
uit in et̃nũ : ñ ait azimũ uł fer¬
mentatũ. quia ut̃q pariter pa¬
nis est. Non enĩ differt̃ azimus
& ferm̃tatꝰ substantialit̃ ᷤ Propt̃¬
Kgͦ solũ uidet᷑ se & carnẽ suã pa¬
nẽ uocasse. & de pane corpus su¬
um fecisse : quia sicut iste panis
ut quidã putant: sicut homo nouus ante pec¬
catum. & inuet̾atus fermento peccati nequaquã
substantialiter differunt.
uis in lege ubi fere omĩa in figura
& mundus futurus esset. & nos
uenimꝰ. & azimã xpi carne̾ come¬
dimꝰ: ñ ÷ nob̾ necessaria illa ue

Expanded text:
sacrificans panem, sacrificat. Et cum legitur de Domino, quando corpus suum de pane fecit, quia accepit panem, et benedixit; non additur, azymum, vel fermentatum. Certum tamen est quia azymum benedixit; forsitan non quia res, quae fiebat, hoc exigebat; sed quoniam coena, in qua hoc factum, hoc exigebat. Et cum alibi se, et carnem suam, panem vocavit , quia, sicut isto pane vivit homo temporaliter, ita illo vivit in aeternum, ait, azymum vel fermentatum; quia uterque pariter panis est. Non enim differunt azymus et fermentatus substantialiter utgo solum videtur se et carnem suam panem vocasse, et de pane corpus suum fecisse: quia sicut iste panis ut quidam putant sicut homo novus ante peccatum, et inveteratus fermento peccati nequaquam substantialiter differunt.vis in Lege, ubi fere omnia in figura et mundus futurus esset; nos, venimus, et azymam Christi carnem comedimus, non est nobis necessaria vetus
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ & sp̃s sc̃s: ꝑ hoc solũ essent di¬
uersi. Cũ aut̃ dico ex eo qͥa pat̾
rat᷑ quȩ obuiet unitatis c̃sequen¬
tiȩ qͥa ñ utrũq dico ẽẽ sed alt̾ũ
tantũ. Omimoda gͥ & in expu¬
gnabili necessitate c̃cluditur.
quia si uera st̃ quȩ supra dixi nos
parit̾ cũ grecis crede. aut filiꝰ ÷
de sp̃u sc̃o: aut sp̃s sc̃s est de filio.
Qđ aut̃ filiꝰ ñ sit de spũ scõ: palã
est ex catholica fide. Non enĩ ÷
cdeus de dõ : nͥ aut nascendo ut
filiꝰ. aut ꝓcedendo ut sp̃s sc̃s. Ri¬
liꝰ aut̃ ñ n̾ascit᷑ de spũ scõ. Si enĩ

Expanded text:
Spiritus sanctus, per hoc solum essent diversi. Cum autem dico ex eo quia Pater ratur, quae unitatis obviet consequentiae; quia non utrumque dico esse, sed alterum tantum. Omnimoda igitur et inexpugnabili necessitate concluditur, quia si vera sunt quae supra dixi nos pariter cum Graecis credere, aut Filius est de Spiritu sancto, aut Spiritus sanctus est de Filio. Quod autem Filius non sit de Spiritu sancto, palam est ex catholica fide. Non enim est Deus de Deo, nisi aut nascendo, ut Filius; aut procedendo, ut Spiritus sanctus. Filius autem non nascitur de Spiritu sancto: si enim
Abbreviated transcription (Latin):
tioni cũ ꝓ debito ueritatis amore. tũ
ꝑ eoꝵ caritate & religiosa uolunta¬
spm̃ scm̃. ut ad hoc me dignetur
dirigere. Hac itaq spe ꝓ mee sci¬
entię humilitate scientioribꝰ alti¬
ora relinquens qđ postulant ag¬
gredias. & grecoꝵ fide atq iis que
credunt indubitant̃ & confitent᷑
ꝓ certissimis argum̃tis ad ꝓbandũ

Expanded text:
tioni, tum pro debito veritatis amore, tum pro eorum charitate et religiosa voluntaSpiritum sanctum ut ad hoc me dignetur dirigere. Hac itaque spe pro meae scientiae humilitate, scientioribus altiora relinquens, quod postulant aggrediar; et Graecorum fide atque his, quae credunt indubitanter et confitentur, pro certissimis argumentis ad probandum
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. cũ execrat᷑ in pasca suo
comede ferm̃tatũ. & noua dũ
monet nos in pasca nr̃o epulari ñ
inferm̃to uet̾i.neq inferm̃to ma-¬
litiȩ & neqͥtie. Dm̃s etiã qͥa nos
ñ iudaizamꝰ si figurã tenemꝰ in¬

Expanded text:
peccatum, cum exsecratur in Pascha suo peccatum, cum exsecratur in Pascha suo comedere fermentatum ; et nova, dum monet nos in Pascha nostro epulari non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae . Dicimus etiam quia nos non judaizamus, si figura
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ confidit de sapientia suã.
ut pͣsumat uł ꝓferre qͥa cũ di¬
xit dñs ħ facite. sic̃ cõpetent̾ sub¬
intelligimꝰ qđ ego. sic indubitant᷑
sit subaudiendum sed ñ de hoc
mus: cũ sacrificiũ de qͦ agit
de panis siue azimi siue ferm̃tati substantia
constet ẽẽ celebrandũ. quẽ panem
digniorẽ estimamꝰ ad faciendã do¬
minici corporis ueritatẽ. nͥ illũ
quẽ & uetꝰ lex elegit ad signifi¬
candã. & euangłium ad exhiben¬
dã eandẽ ueritatẽ : Si gͦ respon¬
demꝰ grecis nos hoc de azimo non
ꝓpt̃ figurã sed ꝓpt̾ p̃dictas causas
facere : nicħ hic intelligi ualet cur
nos greci anathemati zaudos. aut
salte̾ reprehendendos recte iudiceñ.
At si dicunt nos ñ hoc agere posse
de azimo sine intellectu figure.
ꝑ qđ iudaizare ꝓbam᷑ : gͦ nec il¬
li similit̃ queunt ad hoc ipsum
uti ferm̃tato sine feiga. quia &
uetus script᷑a ꝑ ferm̃tũ designat

Expanded text:
tantum confidat de sapientia sua, tantum confidat de sapientia sua, ut praesumat vel proferre, quia, cum dixit Dominus: Hoc facite, sicut competenter subintelligimus, quod ego: sic indubitanter sit subaudiendum, sed non de hoc,mus; cum sacrificium, de quo agitur, de panis sive azymi, sive fermentati, substantia constet esse celebrandum, quem panem digniorem aestimamus ad faciendam Dominici corporis veritatem, nisi illum quem et vetus lex elegit ad significandam, et Evangelium ad exhibendam eamdem veritatem? Si ergo respondemus Graecis nos hoc de azymo, non propter figuram, sed propter praedictas causas facere, nihil hic intelligi valet, cur nos Graeci anathematizandos, aut saltem reprehendendos recte judicent. At si dicunt nos non hoc agere posse de azymo sine intellectu figurae; per quod judaizare probamur: ergo nec illi similiter queunt ad hoc ipsum uti fermentato sine figura; quia et vetus Scriptura per fermentum designat
Abbreviated transcription (Latin):
in chiebꝰ pasce azimũ panẽ aligͥs
comedit. siue qͥa ñ habet aliũ.
fermĩtato. aut siqͥs ꝓpt̾ infirmita¬
tẽ pͣputiũ circũcide cogit᷑. aut
si boui suo qͥs trituranti ne esuri¬
at os ñ obturat : nullus nͥ insipi¬
ens hȩc agentẽ iudaizare iudicabit.
Cũ gͦ nos panẽ azimũ sacrificamꝰ. non
ut ꝑ azimi figurã talẽ dnm̃ iħm fu
turũ significemꝰ. sed ut ipsũ panẽ
in corpus eiꝰ diuina uirtute oꝑante
sicut ipse fecit scificemꝰ: neqͣquã
in hoc legis uetustatẽ seruamꝰ. s
euangłis ueritatẽ celebramus.
Deniq quando iđ ipse hoc fecit.
& ait discipłis suis. hoc facite in me¬
ã cõmemorationẽ: si noluisset ut
nos quibꝰ hoc in apłis prȩcepit
hoc de azimo faceremꝰ. prȩmonu¬
isset nos in eis & dixisset. ne faci¬
atis ħ de azimo. Quare cũ di¬
ipse fecit. & hoc ꝓhib̾e qđ ipse ñ
solũ nullo sermone ꝓhibuit. s
etiã oꝑe p̾cepit Quis in quã
nͥ plus sapiens qͣm oportet sape

Expanded text:
Paschae azymum panem aliquis comedat, sive quia non habet alium, fermentato; aut si quis propter infirmitatem, praeputium circumcidere cogitur; aut si bovi suo quis trituranti, ne esuriat, os non obturat, nullus nisi insipiens haec agentem judaizare judicabit. Cum ergo nos panem azymum sacrificamus, non ut per azymturum significemus, sed ut ipsum panem in corpus ejus, divina virtute operante, sicut ipse fecit, sacrificemus: nequaquam in hoc Legis vetustatem servamus, sed Evangelii veritatem celebramus. Denique quando idem ipse hoc fecit, 136 et ait discipulis suis: Hoc facite in meam commemorationem ; si noluisset ut nos, quibus hoc in apostolis praecepit, hoc de azymo faceremus, praemonuisset nos in eis; et dixisset: Ne faciatis hoc de azymo. Quare cum diipse fecit, et hoc prohibere quod ipse non solum nullo sermone prohibuit, sed etiam opere praecepit? Quis, inquam, nisi plus sapiens quam oportet sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
NSELMUS seruus eccłȩ cantua¬
riensis. WaltRamno nuenbur¬
gensi ep̃o. Scienti breuiter loqͦr.
Si certus essem prudentiã uram ñ
fauere successori iulii cȩsaris & ne¬
ronis & iullani apostatȩ. contra
successorẽ & uicariũ petri apłi:
libentissime uos ut amicissimũ &
reuerendũ epm salutarẽ. Qm̃
autẽ ad defensionẽ ueritatis qͣm
contra grecos qui ad uos uenert̃

Expanded text:
NSELMUS, servus Ecclesiae Cantuariensis, WALERANNO Newenburgensi episcopo. Scienti breviter loquor. Si certus essem prudentiam vestram non favere successori Julii Caesaris, et Neronis, et Juliani apostatae, contra successorem et vicarium Petri Apostoli, libentissime vos ut amicissimum et reverendum episcopum salutarem. Quoniam autem ad defensionem veritatis, quam contra Graecos, qui ad vos ven
Abbreviated transcription (Latin):
¶ N utͥtiq stomachiq solet depellere morb
Tres sciatos eiꝰ. tepide si sumpsent eg̾.
Inditiũ ructꝰẽ. qd̾ demonstrat a pertum.
Lo s stomachi uentũq ꝑ ħ exusse nocinũ.¬
a ꝓ uocat urinas. obstantia q̃ repelles. ⁊ ꝓuocat brinas:¬
Cum tepida tͥcum paciens si dat᷑auet ũ¬

Expanded text:
 nutrici, stomachique solet depellere morbos, tres cyathos ejus tepide si sumpserit aeger; indicio ructus est qui demonstrat apertum os stomachi ventumque per hoc exisse nocivuprovocat urinas, obstantia quaeque repellens, matriCum tepida tritum patiens si potet anethum
Abbreviated transcription (Latin):
accipit. eo qd̃ ligni eiꝰ fructꝰ sit dulcis. ex silio qͥppe dicũt
lignũ licon dulce huiꝰ arboris pomo suceus exp̃ssus. N cacia
refert. Piuus arbor picea ab acumine folioꝵ uocat a.¬
pinũ eñĩ antiqui noĩabant. puiũ autẽ aliã piti. aliam¬
greci peuten uocant. qͣm nos piceam dicimꝰ. eo qd̾ desudat

Expanded text:
accepit, eo quod ligni ejus fructus dulcis, ξύλον quippe dicunt accepit, eo quod ligni ejus fructus dulcis, ξύλον quippe dicunt lignum γλυκὺ dulce. Hujus arboris pomo succus expressus acatia areferat. pinnum enim antiqui nominabant acutum. Pinum autem aliam pitin, aliam peucen vocant, quam nos piceam dicimus eo quod desudet