comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de adulterio martis. ⁊uen̾is. Mendacium
tres habet speties. Incredibile qd̾ factum ñ
eẽ credatur: tit adolescentẽ qͥ de siculo licto¬
re ingrediences affricã classes uiderit. Impo¬
sibile ẽ. at cdoditis insidias miloni fecerit. ⁊
tõe occisus sit a milone. Contrariũ ẽ. Nã
si insidias fecit: occidit. Qui occisus ẽ: non
fecit inisldias. Hec distributio in concrariũ¬
firmatio ẽ. reformata. catasceue ꝓderit.
Oporcebit cam̃ pͥncipia sic ordinari. ct
atit credendim ẽẽ. ueterũ anetoritati:
aut fabulis fidem non habend̃a eẽ. dicamꝰ.
Et id ad postremum manasceua reqtum¬
mus neqͥo alitio significare uoluerint. qͥ
ista finxerunt ut schillam ñ marmã s
maritimã femina: nec succinetã cambꝰ
s rapacem aliqͣm ⁊ inhospitalem uenien¬
tibus extitisse. De prosopeia. .xiii.

Expanded text:
de adulterio Martis et Veneris. Mendacium autem de adulterio Martis et Veneris. Mendacium autem tres habet species: incredibile, quod factum non esse credatur, ut adolescentem de Siculo littore egredientes Africa classes videre. 5. Impossibile est: « ut Clodius insidias Miloni fecerit, et idem occisus sit a Milone. » Contrarium est: « Nam si insidias fecit, occidit. Occisus est, non fecit insidias. » Haec distributio in contrarim reformata catascevae proderit. Oportebit tamen principia sic ordinare, ut aut credendum esse veterum auctoritati, aut fabulis fidem non habendam esse dicamus. Et ad id postremum in anasceua requiramus, ne quid aliud significare voluerint, qui ista finxerunt: ut Scyllam non marinam, sed maritimam feminam, nec succinctam canibus, sed rapacem aliquam et inhospitalem venientibus extitisse. De Prosopoeia .
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatio ꝓposite rei. anasce¬
ua autem concraria siꝑiori ẽ. Reuincit
eñi non fuisse aut ũ esse qõ natum aut
factum aut dictum ẽẽ ꝓponit᷑: ut si qͥs
chemerã neget fuisse. aut fuisse confir¬
met. Inter hec ⁊ thesin hoc incer ẽ: qͥd che¬
sis quãuis ⁊ ipsa habeat dispricationem
di: tam̃ inc̾ce rei quasi quedã deliberatio
uł cohortatio ẽ. Catha̾cetia autẽ & ana¬
soeua inhis reb quȩ uieri similes ñ sunt.
s ꝓueris ponuntur. plerũq uersantur.
Anasceua pͥma diuisio ẽ: in contieniens
⁊ mendatit̃. In conuenientis speties sunt :
qd̃ in honestum ẽ. ⁊ qͦd inucile. Item in ho¬
nestũ trnctat᷑ aut indictis. aut uifactis.
Indictis. ut siquis indecora. ⁊ ñ respond en¬
tia auctoritaci dixisse dicatur. uelut si a¬
liquis infamet catonẽ illũ censoriũ ituen¬
tute illa ad neqͥtiam. ⁊ luxuriã oohortatũ.
Infaictis ut siqttis ab horrens aliquid a sc̃imo¬
nia ⁊ nomine suo secisse dicat᷑. ut ẽ fabula

Expanded text:
confirmatio propositae rei. Anasceua autem contraria superiori est. Revincit enim non fuisse, aut non esse, quod natum, aut factum, aut dictum esse proponitur; ut si quis Chimaeram neget fuisse, aut fuisse confirmet. Inter haec et thesin hoc interesse, quod thesis, quamvis et ipsa habeat disputationem tae rei quasi quaedam deliberatio vel cohortatio est. Catasceua autem et anasceua in his rebus, quae verisimiles non sunt, sed pro veris proponuntur, plerumque versantur. Anasceuae prima divisio est inconveniens et mendacium. Inconvenientis species sunt, quod inhonestum est nestum tractatur, aut in dictis, aut in factis. In dictis, ut si quis indecora et non respondentia auctoritati dixisse dicatur, velut si aliquis infamet Catonem illum Censorium juventutem ad nequitiam et luxuriam cohortatum. 4. 87 In factis, ut si quis abhorrens aliquid a sanctimonia et nomine suo fecisse dicatur, ut est fabula
Abbreviated transcription (Latin):
rs circi auriga ꝙ currꝰ. aurigis. xrrm.¬
equitest pedites. duriga ꝓͥe dictus
ꝗͥ currum agat. ⁊regat. siue qͦd scriat u̾ꝑ¬
tos eqͥs. Nam aurit. ferit. ut o latus aurit
mibus sunt. quib speciem idolatͥe uesti¬
unt. Nam prasinus cerre uenetus celo

Expanded text:
rs circi auriga et currus, equites, sive pedites. Auriga proprie dictus, quod currum agat, et regat, sive quod feriat junctos equos. Nam haurit, FERIT, ut: Latus haurit oribus sunt, quibus speciem idololatriae vestiunt. Nam prasinus terrae, venetus coelo
Abbreviated transcription (Latin):
orientem ũsus adpsicum sinum extenditur
cuiꝰ septemtͥonalia. chaldea claudit: occasũ
sinus arabicus. Syriam sirus quidã phibea
indigena a suo uocabulo nundupasse. hox
aboriente fluuio eufrate ab occasu manut
& egipto terminat᷑. tangens a scpocintͥone au¬
meniam. & capadotiam. amcridie sinum
arabicum. Situs eius porractꝰ inimunensã
longitudinẽ. inlato angustior. Ht̃ autcͣ ps
nam cuiꝰ pars ẽ inindea: absꝙ sarracenio
nabathenis. Comagena pͥma punitiã sire
ãuocabulo cõmage urbis nuncupata: quȩ
quondam ibi metropolis habebatur. Hui̾c̾a
septemtrione armenia ab ortu mesopota¬
mia. a meridie siria. aboccasu m

Expanded text:
orientem versus ad Persicum sinum extenditur, orientem versus ad Persicum sinum extenditur, cuius septentrionalia Chaldaea claudit, occasum sinus Arabicus. Syriam Syrus quidam perhibetur indigena a suo vocabulo nuncupasse. Haec ab oriente fluvio Euphrate, ab occasu mari nostro et Aegypto terminatur, tangens a septentrione Armeniam et Cappadociam, a meridie sinum Arabicum. Situs eius porrectus in inmensam longitudinem, in lato angustior. Habet autem inam, cuius pars est Iudaea absque Sarracenoet Nabathenis. Commagena prima provincia Syriae, a vocabulo Commagenae urbis nuncupata, quae quondam ibi metropolis habebatur: hujus est a Septentrione Armenia, ab ortu Mesopotamia, a meridie Syria, ab Occasu m
Abbreviated transcription (Latin):
nobilis ꝓsimum. Inpsida pͥmum orta ẽ ma
gica ari. ad quam nembrot gigas pꝰ confu¬
sionẽ I linguarum abiit ibiꝙ psasignẽ
coler docuit. slamomĩs millis partib solẽ
polũt. qui iꝑsorim lingua el dñ. Mesopo¬
tamila g̃ram echi Iogiã possidet. qͦd qͥuo¬
b luuis ambiatur. Nlam abonente tigͥm
hĩ. ab occiduo enfratem. Incipit autẽ asꝙꝑ.¬
cenitͥone unter montẽ taurum et caucasuĩ.
cuius a meridie seqͥtur babylonia. deinde
Babytnt ragionis caput habylon urboẽ
aqua & nuncupata. tam nobilis ut chadã
os assiria & mesopotamia in eius nomliqũ
significare interputat᷑. eo qͦd sit regio chari¬
nr̃i beatam nominauert᷑ in cuiꝰ saltib os i¬
ra. & cinnamonum ꝓuenit. Ibi nascit᷑ auia
fenix. saulonix gcima. & hyris. malocidu
os pederata ibi inuenit᷑ Ipsa ẽ. & saba: appa¬
lata a filo chus. qui naicupatꝰ ẽ. saba. he¬
autẽ ut p̃diximus angusto terre tractu ad

Expanded text:
nobilissimum. In Persida primum orta est ars nobilissimum. In Persida primum orta est ars magica, ad quam Nebroth gigans post confusionem linguarum abiit, ibique Persas ignem colere docuit. Nam omnes in illis partibus solem colunt, qui ipsorum lingua El dicitur. Mesopotamia Graecam etymologiam possidet, quod duobus fluviis ambiatur; nam ab oriente Tigrim habet, ab occiduo Euphraten. Incipit autem a septentrione inter montem Taurum et Caucasum; cuius a meridie sequitur BaBabyloniae regionis caput Babylon urbs est, a qua nuncupata, tam nobilis, ut Chaldaea, et Assyria, et Mesopotamia in ejus nomen alisignificare interpretatur, eo quod sit regio thuriμονα, nostri beatam nominaverunt, in cujus saltibus et myrrha et cynnamum provenit; ibi nascitur avis phoenix; sardonix gemma, iris, malochites, et paederotes ibi inveniuntur. Ipsa est, et Saba appellata a filio Chus, qui nuncupatus est Saba. Haec autem angusto terrae tractu ad
Abbreviated transcription (Latin):
hĩtes. Amensia ab oppido sta
ucrunt. eamꝙ ex stio nomine uocauerunt.
Huic a merihie rubrum mare ẽ. a septem¬
trione hyiranum salum aboccidua solis
plaga molia. Rogna uita decem et occosus.
porracta a scapio litore nsꝙ adt̾ram scitarũ.
indiam. ameridie mediam tangit: ab occi¬
duo tigrim. a seꝑtemtrione montem canca¬
sum. uͥ pont scapie sunt. In hac regione pri¬
mum usus inuentusẽ purpure. inde pͥmũ
cͥaium & corporum ungenta uener̃t. os odo¬
res quib romanorum atꝙ g̃corum afflux̃
luxuria. Media et psida aregib modo et
pso cognominate qͥ cas ꝓuintias bellando ag¬
gressi sunt: exquib aboccasu inedia transũ¬
sa. parchia regna amplectitur. ascptentrrio¬
ne armenia curudatur. abortu maxi cas¬
pio diuiditiur. a meridie ꝑsida. Huiꝰ cerra
medicam arborem gignit. quam alia regio
mmine parturit. Sunt autem modie due
maior ꝙ minor. ꝑsida tendñs abortu usꝙ
quȩ psioe anneccitur quib ẽ susa oppidũ

Expanded text:
hentes. 9. Arachosia ab oppido suo verunt, eamque ex suo nomine vocaverunt. Hujus a Meridie Rubrum mare est, a Septentrione Hyrcanum salum, ab occidua solis plaga Media. Regna in ea decem et octo sunt, porrecta a Caspio litore usque ad terras Scytharum. Indiam, a meridie Mediam tangit, ab occiduo Tigrim, a septentrione montem Caucasum, ubi portae Caspiae sunt. In hac regione primus usus inventus est purpurae, inde primum crinium et corporum unguenta venerunt et odores, quibus Romanorum atque Graecorum effluxit luxuria. Media et Persida a regibus Medo et Perso cognominatae, qui eas provincias bellando adgressi sunt. Ex quibus Media ab occasu transversa Parthia regna amplectitur, a septentrione Armenia circumdatur, ab ortu Caspios videt, a meridie Persidam. Huius terra Medicam arborem gignit, quam alia regio minime parturit. Sunt autem Mediae duae, maior et minor. Persida tendens ab ortu usquequae Persidae adnectitur, quibus est Susa oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtingit. Post hauedatia. uͥ et gotia. Deuide
g̃mania. uͥ plurimã partem sucui incolne.¬
runt. Gcrmania pꝰscibiam inseriorem ã
danubio inter renum flunium ocranũq
conclusa cingiꝵ. a septentrione q occasa
oceano. ab ortu uͦ danubio: a meridie reno
slumine dirmit᷑: tẽra diues uitͥum acppłit
numerosis od nmanib nñ et ꝓpter sectindi.¬
tatem gignendorum popłoeũ gmamadic.
ne nocce plucent. Uisontes quoꝙ feras. et

Expanded text:
Dacia, ubi et Gothia; deinde Germania, ubi plurimam partem Suevi incoluerunt. Germania post Scythiam inferiorem a Danubio inter Rhenum fluvium Oceanumque conclusa cingitur a septentrione et occasu Oceano, ab ortu vero Danubio, a meridie Rheno flumine dirimitur. Terra dives virum ac populis numerosis et inmanibus; unde et propter fectatem gignendorum populorum Germania est nae nocte perlucent. Bisontes quoque feras et
Abbreviated transcription (Latin):
sepulto inea insula: quȩ libie pͥncipium
& ostium nili: facit. Seresoppidum orientis
a qͦꝙ gens sericum et regio nuncupata ẽ.
hec abscitico occeano os mari caspio ad ocos.¬
anum orientalem infleccit᷑ nobilib frondib
fertilis . e quib uellera decerpunt᷑ quȩ cete¬
rarum gñtium ppłis seres ad ustim uestiũ
uendunt. Bactrie regioni ꝓpͥus amnis bas.¬
trus uocabulum dedit. Partescius quȩ pla¬
nesunt ꝓpanis montis unigis ambunt. que

Expanded text:
sepulto in ea insula quae Libyae principium sepulto in ea insula quae Libyae principium et ostium Nili facit. Seres oppidum orientis, a quo et genus Sericum et regio nuncupata est. Haec ab Scythico Oceano et mari Caspio ad Oceanum orientalem inflectitur, nobilibus frondibus fertilis, e quibus vellera decerpuntur, quae ceterarum gentium Seres ad usum vestium vendunt. Bactriae regionis proprius amnis Bactros vocabulum dedit. Partes huius quae pone sunt Propanisi iugis
Abbreviated transcription (Latin):
serra carumopĩma . strax os fsuctibꝰ sate¬
sitiu la. P entapolis regio inconsimo arabre
ꝑalestiie sita. dicta aquinꝙ ciuitatib ĩ¬
perum que igne celesti consumꝑte stinte t̃
uampliu ab iherosolimis olim ł anͤ¬
pularum decelo descendit ignis. qui regio¬
rem. funumꝙ exhalant quasi adhuc arde¬
ant. Nlabathea regio anabech filio ismah
nuncupata. Iacet aut̃ẽ inter udeã &x arabiã.
& surgñs ab eufrata inmare rubrum por
te nom̃ accepit. Hec aboriente sirie. ac rubro
mar coniuncta aboccasti libiam ht̃. ascp¬
temtrionemare magnum. a meridie si in¬
trorsus rreclit ꝓtũdũs usꝙ adechiopes. regio
celi imbrib infucta & pluuiarũ ignara. Ni
las solus cam curumaluens irrigat. & mun¬
datione sua feciuundat. Nñ costrax frugibus
multam partẽ tͣpatũ frum̃to alit occerorũ
quoq negotiorum adeo copiosa ut impleat
necessariis mercib etiam orbẽ trarum. sinis
egipti canopia. a canope menelai gubnatore

Expanded text:
Terra earum opima et ferax et fructibus satis fecunda. Pentapolis regio in confinio Arabiae et Palaestinae sita, dicta a quinque civitatibus inpiorum quae caelesti igne consumptae sunt. Terra amplius ab Hierosolymis olim incolarum de coelo descendit ignis, qui regiocinerem, fumumque exhalant, quasi adhuc ardeant. 26. Nabathaea regio, a Nabath filio Ismael nuncupata. Jacet autem inter Judaeam et Arabiam, et surgens ab Euphrate in mare Rubrum porrte, nomen accepit. Haec ab Oriente Syriae, ac Rubro mari conjuncta, ab Occasu Libyam habet, a Septentrione mare Magnum, a Meridie vero introrsus recedit, pertendens usque ad Aethiopes; regio coeli imbribus insueta, et pluviarum ignara. 28. Nilus solus eam circumfluens irrigat, et inundatione sua fecundat, unde et ferax frugibus, multam partem terrarum frumento alit, caeterorum quoque negotiorum adeo copiosa, ut impleat necessariis mercibus etiam orbem terrarum. Finis Aegypti Canopaea a Canope Menelai gub
Abbreviated transcription (Latin):
ferat micas farris. tuiꝰ soscrtia multa. F¬
uidet cnim infuturũ. et pͣpat estate qd
ticum. ordeum ñ tangit. dum pluit tis
suꝑ frum̃tum totum cicit. Dicunt᷑ incti¬
opia eẽ sormice ad formam canisꝰ hare
nas aureas pedib eruunt: quas custodi¬
unt nequis auferat. captantesq ad ne
quia ẽ. uł formicarũ leo: ułderte formica
paruer oe leo. Est enim anmnal paruũ

Expanded text:
ferat micas farris. Cuius sollertia multa; pferat micas farris. Cuius sollertia multa; providet enim in futurum, et praeparat aestate quod iticum, hordeum non tangit; dum pluit ei super frumentum, totum eicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad formam canis quae nas aureas pedibus eruunt, quas custodiunt ne quis auferat, captantesque ad nquia est, vel formicarum leo, vel certe formica pariter, et leo. Est enim animal parvu
Abbreviated transcription (Latin):
Est tnĩ absq: ocłis. Semꝑ terrã fodit.
ce humum egerit et radices subter frugi¬
plires dicti sunt: tꝑ pingues cos efficit sor¬
nus. Namglisci. dicimus crescẽ. Hycme
emi tota dormiunt. et immobilesqͣsi
mortui iacent. dempore estiuo reuiuscũt.
Enicius ammal e spinis cooptum. quod
exinde dr̃. nominatũ. eo qͦt surrigit se
quando spinis suis claudicur. quibun.¬
diq p̾tectus ẽ. contra insidias. Namsta¬
um ut aliquid p̾senseri t. pͥmũ se subri¬
git. atq inglobum conũsus in sua sear¬
ma recolligit.: et itaspinoso defñditur
tegiime. ut nec contingi quidẽ possit.
hui prudãtia quolam ẽ. Nam dumap¬
scidit uuam deuite supinus sese uolup¬
tat sup eam: et sic eam exbet natis stus.
Grillus nom̃ htͣ a sono uocis. Hic retro
ambulat. terram terebrat. stridet noctib.
uenatur eum sormica ciriun ligata ca¬
p̃isti sucasinam eł comecta: afflato eum¬
pͥus ptlnt̃ ne se abscondat. ita formice cq̃¬

Expanded text:
Est enim absque oculis, semper terram fodit, Est enim absque oculis, semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter frugiGlires dicti sunt quia pingues eos efficit somnus; nam gliscere dicimus crescere. Hieme enim tota dormiunt et inmobiles quasi mortui iacent, tempore aestivo reviviscunt. Ericium animal spinis coopertum, quod exinde dicitur nominatum, eo quod subrigit se quando spinis suis clauditur, quibus undique protectus est contra insidias. Nam statim ut aliquid praesenserit, primum se subrigit, atque in globum conversus in sua se arma recolligit. tegmine, ut nec contingi quidem possint.Huius prudentia quaedam est; nam dum absciderit uvam de vite, supinus sese volutat super eam, et sic eam exhibet natis suis. Gryllus nomen a sono vocis habet. Hic retro ambulat, terram terebrat, stridet noctibus. Venantur eum formica circumligata capillo in cavernam eius coniecta, afflato prius pulvere ne se abscondat; ita formicae con
Abbreviated transcription (Latin):
ammal. g̾cum illi nom̃e. Qc
ait. Alii dicunt mures. quod ex hume¬
re t̃re nascant᷑. Nam must̾ra. uñ et
humus. his inplemilumo ecur cres¬
cit: sic̃ quedã marituna augentur:
que rursus minuente luna. deficiũt
Sorix latinumẽ: co quod rodat &r uinio¬
dum serre p̾cidat. Antiqui aut̃ sori¬
em sauricem dicebant. At̃ ⁊ clodrum
ciaudum. Mustela dicta. quasi mus lon¬
ꝑ᷑. Nam telum: a longitudine dictum.
Hec ingenio subdola indomib uͥ nutrit
catulos suos transfert mutatꝙ sedem. ser¬
pñtes eciam & mures ꝑsequitur. Duo st̃
autẽ genã mustelarum. Alterum enim
siluestre ẽ. distans magnitudine quẽ g̃ci
ictidas uocant. altum uidomib oberrãs.
falso autem opinantur qui dicunt mu¬
stelam ore concipe. aure effunde partũ.
guum arance forma quȩ solifuga dr̃. qͦd
diem fugiat. In metallis argñtariis pluri¬
ma ẽ: occulto reptans. et imprudatiam
suꝑsedñtib pestem facit. Talpa dicta qͦd
sit dampnata cecitate ꝓpetua et tenebris.

Expanded text:
mal. Graecum illi nomen est;tinum fit. Alii dicunt mures quod ex humore terrae nascantur; nam mus terra, unde et humus. His in plenilunio iecur crescit, sicut quaedam maritima augentur, quae rursus minuente luna deficiunt. Sorex Latinum est, eo quod rodat et in modum serrae praecidat. Antiqui autem soricem sauricem dicebant, sicut et clodum claudum. Mustela dicta, quasi mus longus; nam telum a longitudine dictum. Haec ingenio subdola in domibus, ubi nutrit catulos suos, transfert mutatque sedem. Serpentes etiam et mures persequitur. Duo autem sunt genera mustelarum; alterum enim silvestre est distans magnitudine, quod Graeci ἴκτιδας vocant; alterum in domibus oberrans. Falso autem opinantur qui dicunt mustelam ore concipere, aure effundere partumiguum, aranei forma, quae solifuga dicitur, quod diem fugiat. In metallis argentariis plurima est, occultim reptans, et per inprudentiam supersedentibus pestem facit. Talpa dicta, quod sit damnata caecitate perpetua tenebris.
Abbreviated transcription (Latin):
tur autem ds̃ hominib non ꝑ substan¬
tiam inuisibilem. s ꝑ creaturam corpo¬
ralem: ꝑ quam etiam hominib appa¬
itre uoluit quando locutus est. Bicit
cciam apłs. Si linguis hominũ loqͣr
et angłoꝵ. Ubi queritur qua lingua an¬
homines loquantur. Nusquã reꝑitur.
de degentib posuiꝰ: quia ex linguis
gentes. non ex gentib lingue exorte ft̃.
de gentium uocabuli s .ni.

Expanded text:
tur autem Deus hominibus non per substantur autem Deus hominibus non per substantiam invisibilem, sed 399 per creaturam corporalem, per quam, et hominibus apparere voluit quando locutus est. Dicit etiam Apostolus: Si linguis hominum loquar et angelorum. Ubi quaeritur: Qua lingua anhomines loquantur: nusquam reperitur. de de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae sunt. De gentium vocabulis .
Abbreviated transcription (Latin):
gentium. aut audiendo potest tene¬
re. aut legendo ex p̃ccptore accipe. Cum
autem omnium linguarũ scientia
difficilis sit cuiquã.
uemo
tamen tam desidiosus ẽ. ut in sua gen¬
te positus sue gentis linguã nesciat.
Nam quid altud putandus ẽ. nisi
animaliũ brutoꝵ deterior: Illa enĩ
ꝓprie uocis clamorẽ expͥmunt. iste de¬
terior qui ꝓprie caret lingue noticia.
Cuiusmodi autem lingua locutus ẽ
as̃ in principio mundi dum diceret
fiat lux muenure.  dificise e. hon.¬
dum ciuim erant lingue. Item qua lin¬
gua insonuit postea exceriorib hominũ
aurib. maxine ad primum hominem
loquens uel ad ꝓpħas. uel dum corpora.¬
liter sonuit uox dicentis dei. tu es filius
m̃s dilectus: Ubi a quibdam creditur
illa lingua una et sola. que fuit ante¬
quam eẽt linguarũ diuersitas. In diu̾¬
sis quippe gentib creditur qd̾ eadem
lingua illis as̃ loquatur qua ipsi hoĩes
utuntur. ut ab eis intelligatur. Loqui¬

Expanded text:
gentium, aut audiendo potest tenegentium, aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen ita desidiosus est, ut in sua gente positus, suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est, nisi animalibus brutis deterior? illa enim propriae vocis clamorem exprimunt: iste deterior, qui propriae caret linguae notitia. Cujusmodi autem lingua locutus sit Deus in principio mundi, dum diceret: Fiat lux ; invenire difficile est, nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad prophetas, vel dum corporaliter sonuit vox dicentis Dei: Tu es filius meus dilectus; ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas. In diversis quippe gentibus creditur, quod eadem lingua illis Deus loquatur, qua ipsi homines utuntur, ut ab eis intelligatur: loqui
Abbreviated transcription (Latin):
a populo romano gesta est quã neuius.
plautus. ennius. uirgilius. poete. ẜ ex oa.¬
torib glaucus. & cattus. & eicero. uel ceqͥ
effuderunt. Mixta. que post imꝑuim
latius ꝓmotum simul cum morib et
hominib in romanam cuutatẽ irru¬
ꝑit: integritatem uerbi ꝑ soloecismos
et barbarismos corrumpens. Om̃s aut̃
orientis gentes in gutture lingitã et
uerba collidunt. sicut hebrei & syri.
Om̃s mediterranee gentes in palato ser¬
mones feriunt. sicut greci & asiam.
Om̃s occidentis gentes uerba indenti¬
bus frangunt. sicut itali & isꝑani. Syrͦ
& chaldeus uicinus hebreo e̾. in sermo¬
ne. consonans in plerisq ex litterarum
sono. Quidam autem arbitrant᷑ ling̃m
ipsam eẽ chaldeam. quia abraham de
chaldeis fuit. Quod si hoc recipitur. qͣm
in cdanihele hebrei pueri linguã quã
non nouerant doceri iubentur: Omnẽ
autem linguam unusquisq hominũ
siue grecam. siue latinam. siue cec̾arũ

Expanded text:
a populo Romano coepta est, qua Naevius, a populo Romano coepta est, qua Naevius, Plautus, Ennius, Vergilius poetae, et ex oratoribus Gracchus et Cato et Cicero vel ceteri effuderunt. Mixta, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem inrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba conlidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, a quomodo in Danielo Hebraei pueri linguam, quam non noverant, doceri iubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum, sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum
Abbreviated transcription (Latin):
nominis uel interpretationũ sermo
unius lingue attulerit. Greca enĩ lingͦ
inter ceteras gentium clarior habetur.
Est enim et latinis ꝙ omnib linguis
sonantior. Cuius uarietas: in quinq
partib discernutur. Quarum prima
dicitur cenedo. id est mixta siue com¬
munis. qua om̃s utuntur. Scd̾a attica.
uidelicit atheniensis: qua usi sunt õs
greci auctores. Tercia dorica: quam
hñt egyptii et syri. Quarta ionica. Qn¬
ta coliea. qua se eoliste locutos dixe¬
runt. et sunt in obseruatione lingue
grece eiusmodi certa discrimina. Sex¬
mo enim eoꝵ: ita ẽ disꝑtitꝰ. Latinas au¬
tem lings. quatuor ẽẽ quidam di¬
xerunt. id est pͥscam. latinam.
romanam. nixtam. Prisca ẽ: qua ut¬
tustissimi italici sub iano & satur.¬
no sunt usi: incondita. ut se habent
carmina salioꝵ. Latina. qua sub latmo
et regib tusci et ceteri in latino sunt lo¬
cuti: ex qua fuerunt duodecim tabule
scripte. Romana. que post reges exactoᷤ

Expanded text:
nominis vel interpretationis sermo nominis vel interpretationis sermo unius linguae adtulerit. Graeca autem lingua inter ceteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior: cuius varietas in quinque partibus discernitur. Quarum prima dicitur κοινὴ, id est mixta, sive communis quam omnes utuntur. Secunda Attica, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta Ionica, quinta Aeolica, †quas Αἰολιστὶ locutos dixerunt.† Et sunt in observatione Graecae linguae eiusmodi certa discrimina; sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quattuor esse quidam dixerunt, id est Priscam, Latinam, Romanam, Mixtam. Prisca est, quam vetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum. Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae. Romana, quae post reges exactos
Abbreviated transcription (Latin):
inguarĩ amersitas
exorta est in edifi. catione turris
post diluuium. Nam priusquã suꝑ¬
bia turris illius in diersos signorũ
sonos humanam diuiderit socitiatẽ.
una omnium nationum lingua furte
que hebrea uocatur. qua patriarche et
ꝓpħe usi sunt. non solum in sermonibus
suis. uerum etiam in litteris sacris. In¬
inicio autem. quot gentes. tot lingue
fuerunt. Deinde plures gentes quam
lingue: quia ex una lingua multe fc̃
gentes exorte. Lingue autẽ dicte in hoc
loco ꝓ uerbis que ꝑ linguam fiunt. ge¬
nere locutionis illo: quo is qui efficit
ꝑ id qd̾ efficitur nominatur. sicut os
dici solet ꝓuerbis: sicut manꝰ ꝓ litteris.
Tres funt autem lingue sacre. hebrea. gre¬
ca. latina: que toto orbe maxime excel¬
lunt. His enim trib linguis suꝑ crucẽ
dñi a pilato fuit causa eius scripta. Un¬
de & ꝓpter obscuritatem sc̃ãrum serip¬
turarum. harum trium linguarum
cognitio necessaria ẽ. ut ad alteram re¬
curratur. dum si quam dubitationem

Expanded text:
inguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Nam priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur; quam Patriarchae et Prophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt, deinde plures gentes quam linguae; quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutionis illo quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur; sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa eius scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur dum siquam dubitationem
Abbreviated transcription (Latin):
partem ordine mouent᷑. partimua¬
ge. Ioeo alios ordinarios. alios uagos apꝑ¬
illant. Ad uͦ qͥ mou̾̃i omnino ñ possint:
incicos dicunt. uñ & egentes homines
inciti uocantur: quib spes ult᷑ ꝓcedendi
bhac arte fraus & mendacium atq
rendo. uł feriendo dicta. De quarum gne
łpondere dorcatius sic tradidit. Nectu
parte pilos uiuatis condere cetui. uĩtia
idonec erit geminiã suꝑ adoita libram
nterspeties pilarum st̃. trigonaria. ⁊
antium expectantiumq emissa ult
stum spatium pilam excipe lusos q
ire consueuerunt. Cubitalẽ lussi apꝑnl¬
lant cum duo cominꝰ. & eꝑximo. et perxe
comunctis cubitis ꝑ ilam feriunt. sura
drdare qui pilam crure ꝓ lato ferienda

Expanded text:
partim ordine moventur, partim vage. Ideo alios ordinarios, alios vagos appellant. At vero qui moveri omnino non possunt 413 incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi Ab hac arte fraus, et mendacium, atque rendo, vel feriendo dicta, de quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminae superaddita librae. 2. Inter species pilarum santium expectantiumque emissa, ultra iustum spatium pilam excipere, lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo comminus et e proximo ac pene coniunctis cubitis, pilam feriunt. Suram dicitur dare, qui pilam crure prolato, feriendam
Abbreviated transcription (Latin):
losa greca interp̃tatione. lin¬
guȩ sorticur nomen. Hane phy¬
losophy ad uerbium dicunt. qr uocẽ
illam de cuiꝰ re requirit᷑. uno ꝙ singu¬
lari uerbo designat. Qͥd enĩ illud sit:
inuno uerbo posito declarat. ut conti¬
cescere ẽ. tacere. Item latus aurit aꝑ¬
tum. Aurit ꝑcutit. Item cum c̾minũ
dicimꝰ finem. aut populatas interp̃ta¬
mur esse uastatas: & omĩno cũ unius
uerbi rem uno uerbo manifestamus.
scriptores artium de eodem ⁊ de altero
nominant. Hec enun duo quadam in¬
ter se cõmunione confusa. comecta dif¬
ferentia secernunt᷑. ꝑ qũa quid sit ucrũ.¬
q cognoscitur. ut cum querit᷑ qͥd inter
regem sit &. tyrannũ. adiecta differentia
quid uterq sit diffinit᷑. ut rex modestus
tet᷑. Inter hȩc enim duo. differentia. cũ
posita fuerit. qͥd sit utrũq cognoscitur.

Expanded text:
lossa Graeca interpretatione linguae sortitur nomen. Hanc philosophi adverbum dicunt, quia vocem illam de qua requiritur uno et singulari verbo designat. Quid enim illud sit in uno verbo positum declarat, ut conticescere est tacere. 2. Item: latus haurit apertum; HAURIT, percutit. Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse vastatas, et omnino cum unius verbi rem uno verbo manifestamus. scriptores artium de eodem et de altero nominant. Haec enim duo quadam inter se communione confusa, coniecta differentia secernuntur, per quam quid sit utrumque cognoscitur; ut cum quaeritur quid inter regem sit et tyrannum, adiecta differentia, quid uterque sit definitur, ut 'rex modestus . Inter haec enim duo differentia cum posita fuerit, quid sit utrumque cognoscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
scene. ubi saltator agere posset. aut
bisq canentib alii gestus edebant. de tͣ¬
fficͥa sceniea. tragedi. comedigedis. rb.u.¬
osa carmine spectante ppło concinebãt
qui pͥuatoꝵ bominum acta dictis
hemelici aut̃ erant musici. socm¬
¶tantabant suꝑ pulpitum. qͦd cemnele
mibatur. de histriomb. xluiii.¬
ystriones st̃ qͥmuliebri in dum̃to
ligestus impudicarum feminax
ittosihmanarum sint unitatortᷤ
ut ẽssent aptissunc mortui corꝑis.

Expanded text:
scenae, ubi saltator agere posset, aut hisque canentibus alii gestus edebant. Officia sceniosa carmine spectante populo concinebant.qui privatorum hominum acta dictis hymelici autcantabant super pulpitum, quod thymele vocabatur. De histrionibus . Histriones sunt qui muliebri indumento gestus impudicarum feminarurerum humanarum sint imitatores,ut aptissime essent motui corporis.
Abbreviated transcription (Latin):
latine melo dicebatur. Apparit antẽ inni¬
ude lacus dequo iinerdiem u̾stis erci¬
pitur egipto: ubi aquilonis flatib rep¬
cussus aquis retro luctantib intumes¬
cit. & mundationem egipti facit. Gan¬
ges flunius quem physon scaͣ scͥptura
cognominat exiens depadiso ꝑgit adm
die rogiones. Dictus autt̃ physon .i. cater¬
ua. quia decem fluminib magnisdͥ ad¬
iinctis impletur. & efficiur unus. Gan¬
fẽinir auit̃ nli mͦ exaltari. & sup orien¬
tis cerrascrumꝑe. Tigrisilumus meso.

Expanded text:
Latine Melo dicebatur. Apparet autem in NiLatine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquilonis flatibus repercussus aquis retro luctantibus intumescit et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso, pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est, caterva; quia quindecim fluminibus magnis sibi adjunctis impletur et efficitur unus. Ganfertur autem Nili modo exaltari, et super Orientis terras erumpere. Tigri
Abbreviated transcription (Latin):
me stumine tauo abluero. T orpensc̃ aqͥ
nemens cũ impetu. Dictꝰ act̃ torreus quia
plumia crescit. siccitate torrestit .i. arescit.
Dequo ꝑacubius flammeo uapore iercis.
torret sui g̃ci abhieme nom̃ dederunt nas
abcilate. Ini a trmpore qͦ suocrestit. nosaut̃.¬
ꝑore q siratur. Amnis flumꝰ e nemore ac
frontib recdanit᷑. & exipł amenit. e amrus
nocatus. Decur sus ꝓpͥe sinscur susꝙ sine
aqnarum sit: scu quarumlibet ierum. Ri¬
ditudum aquas magͥ̾o. slam migare
inducciet᷑ Burges ppͥc locus altus inilu.¬
mine. Pnicus ẽ lacus qe bssus ergno han¬
nuir aqua: apotatione dictus. fõns caps̃
ẽ aque nascentis. quasi aquas fundiła.
Qudã autẽ flumorum ꝓpͥis ex cansisno¬
mina accepunt. exquib non milli. notã¬
disunt. qui inhystorus cclebres memo¬
rantur. Gcon fluuiꝰ de pabiso cricns atꝙ
umũsam cibiopiam eingens. uocatus
hoc nomine qͦo mereũo sue exundatb¬
nis t̾ram egpti irriget. ẜe emimg̃ae: laci

Expanded text:
me flumine vivo abluero. Torrens est aqua veniens cum impetu. Dictus autem torrens quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est arescit. De quo Pacuvius13: Flammeo vapore torrens torret. Cui Graeci ab hieme nomen dederunt, nos ab aestate; illi a tempore quo succrescit, nos a tempore quo siccatur. Amnis fluvius est nemore ac frondibus redimitus, et ex ipsa amoenitate amnis vocatus. Decursus proprie finis cursus, sive aquarum sit seu quarumlibet rerum. Riducendum aquas in agris; nam inrigare inducere est. Gurges proprie locus altus in flumine. Puteus est locus defossus ex quo hauritur aqua, a potatione dictus. Fons caput est aquae nascentis, quasi aquas fundens. Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt. Ex quibus nonnulli notandi sunt, qui in historiis celebres memorantur. Geon fluvius de Paradiso exiens, atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine, quod incremento suae exundationis terram Aegypti irriget. Ge enim terram sig
Abbreviated transcription (Latin):
narlidit loca. Lacꝰ autẽ idemo stagnũ.
uͥ miñisa aqͥ conuenit. Namdictũẽ stag¬
num abeo qͦd illic aquastit: nec dccarrat.
sꝑclonce aquarum latentium. equib
sontes & slumina ꝓcedunt. nłque ocul¬
ee subteretint. uñ t abyisus c̃i ficta. Nã
om̃s aque siue traties. poccultas uenas
ad matriorm abyssum reu̾tuntur. fłttus
dicti quod flacib siant. uentorum cum
impulsu agitate aque fluctuant. Aqua
ẽ. statiua. os sine motu equał unda uꝰemi¬
inmotu quodam ot agitatione quasi abe¬
undo o redeundo unda uocata. Latea
ꝓpͥe liquor fontis ẽ. te dicta latex qͥpinne¬
nis itrix laceat Guita ẽ que stat: stillaqͤ
cadit. Hinc stillicidium quasi stilla cabͣs
Stria enim grecum ẽ .i. guita. Indefit
diminutiuum: ut dicamꝰ stilla. Dum añ
glutinosa gatta e᷑: dum cecił̾it stilla ẽ Spu¬
ma dicta abc̃o qͦdspuat᷑. sordes enim sie
undarum. Uñ o mustum oe ea que coquũ¬
tur sprima purgant᷑. Hinc et sputũ. de

Expanded text:
idit loca. Lacus autem idem et stagnus, ubi inmensa aqua convenit. Nam dictus est stagnus ab eo quod illic aqua stet nec decurrat. ive speluncae aquarum latentium, e quibus fontes et flumina procedunt; vel quae occulte subter eunt, unde et abyssus dictus. Nam omnes aquae, sive torrentes, per occultas venas ad matricem abyssum revertuntur. Fluctus dicti quod flatibus fiant. Ventorum enim inpulsu agitatae aquae fluctuant. Aqua est stativa et sine motu aequalis. Unda vero, emi sed aqua in motu quodam et agitatione, quasi ab eundo et redeundo, unda vocata. Latex proprie liquor fontis est; et dicta latex quod in venis terrae lateat. Gutta est quae stat, stilla, quae cadit. Hinc stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim Graecum est, id est gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus stilla: dum auteglutinosa gutta est; dum ceciderit, stilla est. Spuma dicta est ab eo quod spuatur; sordes enim sunt undarum; unde et mustum et ea quae coquuntur spuma purgantur. Hinc et sputum. § 2
Abbreviated transcription (Latin):
procedit: fluutus harenis auriseris coproso:
& obhoc ceq̾s sutiss ispanarum p̃latus. Be¬
gs fluuius qͥ et bence ꝓuuinicie nom̃delit. Beqͦ¬
rona auira qui nitidis uellera tiqͥ aquis. eo
qͥd ibi lane pulchro colore tingunt᷑. Bccisaũ
dictꝰ co qͦd humili solo decurrat. Bcan cium
sunt: quedam ucro que ñ erant abyssi tẽ
iluuium dictũ qͦs aquarũ cladeoĩa

Expanded text:
it, ex qua ortus procedit; fluvius harenis auriferis copiosus, et ob hoc ceteris fluviis Hispaniarum praelatus. Baetus fluvius, qui et Baerona, aurea qui nitidis vellera tingis aquis; eo quod ibi lanae pulchro colore tinguntur. Baetis autem dictus eo quod humili solo decurrat: †bitin† ensunt, quaedam vero, quae non erant, abyssi tunc Diluvium dictum quod aquarum clade
Abbreviated transcription (Latin):
suit Ensis caucascis montib fusus. cũ plu¬
rib aliis incuxinum se p̃cipitat. mare nñ
ꝙ nuncupatur. Cignus amnis cilitie ex
tauro monte ꝓ gralicns miram aquarum
hñs suauitatẽ. Etua quioquid bandidũ ẽ
cgnum gentili lungua siri dicunt. met
pib cenus ẽ & quictus. Ilas siuuiꝰ asie. Pac¬
tolus sluuiꝰ asie harenas aureas trabũs. de
ꝑ aurato fluore aliter crisontium uocant.
Ermus fiuiuus asie qui smirncoꝵ serat cã¬
pos. et ipse fluctib aureis et harenis plenꝰ:
aquo ot snurna uocata e᷑ Meander aninis
asie flocauosus. qͥ recurrentib ruus inter
cariam et ioniam pͣcipitatur insinũ qui
misetum diuidit t pͥenam nderauͣ
uocat᷑ qͦd sit fleruosus.

Expanded text:
nfluit. Eusis Caucaseis montibus fusus cum plunfluit. Eusis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Eusinum se praecipitat mare; unde et nuncupatur. Cydnus amnis Ciliciae e Tauro monte progrediens, miram aquarum habens suavitatem, et quia quidquid candidum est, 'cydnum' gentili lingua Syri dicunt. Unde et poribus tenuis est et quietus. Hylas fluvius Asiae. Pactolus fluvius Asiae, harenas aureas trahens: de pro aurato fluore aliter Chrysorrhoam vocant. Hermus fluvius Asiae qui Smyrneos secat campos, et ipse fluctibus aureis et harenis plenus; a quo et Smyrna vocata est. Maeander amnis Asiae flexuosus, qui recurrentibus ripis inter Cariam et Ioniam praecipitatur in sinum qui Miletum dividit et Prienam; Maeander autem vocatus quod sit flexuosus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsidis fluit sibi exeo potula uendicares
Ea hocanme quidam eignum cilitie
fluuium dirinari exist uaut. Ararii
annnus armcie qui abuno monte cił
pacitate cuncia ꝓsternt. Nñ & cumale.¬
uander eum transgredi uellet ponte fa¬
pricalo. tanta ni mundauit ut pont
dirueret. Hic brcuib interuallis abe¬
ustatis ortu caput collit. ac deinde cas¬
pium fertur in mare. fsumus sirie qͥ
uocat᷑ ceums. tuxta antiochie mutos
decurrens. qͥ a solis ortu oriens si longe
aburbemani conditur: quẽ de dngi¬
nis sue tractu oruntem ueteres latim
appellauere. sinusfiuentis exipsom¬
pctu frigidiorib et ⁊ephyris assidue ibi
spirantib: tota eiuitas mom̃tis ꝓpe omnib
refrigeratur. Iordanis udee fluuiꝰ aduob fõ¬
tbꝰ noĩacur.. quorum alter uocat᷑ior: altes
dan hisgͥ procul. a se distantib munum
alneum fecdatis: iordanis deinceps appella¬
tur: Nascitur autẽ sublibano monte et di¬
uidit iudeam &. arabiam qui ꝑ multoscͥ¬
cuitus uxta icricho in mare mortuumui¬

Expanded text:
pocula vindicarunt. Ex hoc amne quidam Cydnum Ciliciae fluvium derivari existimant. Araxis amnis Armeniae, qui ab uno monte cum apacitate cuncta prosternit. Unde et cum Alexander eum transgredi vellet, ponte fabricato, tanta vi inundavit ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit, ac deinde Caspium fertur in mare. Fluvius Syriae qui vocatur Orontes iuxta Antiochiae muros decurrens, qui a solis ortu oriens non longe ab urbe mari conditur, quem de originis suae tractu Orontem veteres Latine appellavere. Cuius fluentis ex ipso impetu frigidioribus, et zephyris assidue ibi spirantibus tota civitas momentis prope omnibus refrigeratur. Iordanis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum i
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd ibi conuentus semtnarum ad oꝑtisla¬
nesicii et̃cendum conueniant. Mtilier ens
g̃te gene nunctipat᷑. Pistrinum qͣti pilistri¬
aum. ꝙ pilo antea tundebant granum:
pilo findebant. Uñ ⁊ uirgiliꝰ. Nunc torreteig¬
in fruges. uc̃ frangite saro. Elibanus acli¬
uo dictus ab eo qdi errectione sit collectꝰ
Eluium enim ascensum dicunꝰ. siue fieru¬
osum. furnum ꝑ diriuationem a farre
Torcular dictum eo qͦo uue ibi calcentur
foius ẽ. locus uͥ uua calcatur. dictus qͦd ibi
& calcatorium dr᷑. s hoc nom̃r. multa sig¬
nificat. Prua spẽs fori. locus inciuitate ad
erertendas nundinas relictus: scd̃a uͥ ma¬
gistratus iudicare solet. tercia quam supra
dirius. quani calcatorium nomuniamꝰ.
quarta: spacia plana innauily. de quib
uirgilius. Larat q foros. Lacus dictus. qi
ibi decurrit frugum liquoe.de adi

Expanded text:
ibi conventus feminarum ad opus lanificii exercendum conveniat. Mulier enim Graece γυνὴ nuncupatur. 4. Pistrinum, quasi pilistrinum, quia pilo antea tundebant granum. pilo pinsebant. Unde Virgilius: Nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo 5. Clivanus a clivo dictus, ab eo quod in erectione sit collectus. Clivum enim ascensum dicimus, sive flexuosum. 6. Furnus per derivationem a farre Torcular dictum, eo quod ibi uvae calcentur, Forus est locus, ubi uva calcatur, dictus quod ibiet calcatorium dicitur, sed hoc nomen multa significat. Prima species fori locus est in civitate ad exercendas nundinas relictus; secunda, ubi magistratus judicare solet; tertia, quam supra diximus, quam calcatorium 226 nominamus; quarta, spatia plana in navibus. De quibus Virgilius: Laxatque foros. Lacus dictus, quia ibi decurrit frugum liquor. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uasa unguentaria qm̃ oꝑtine ser¬
uare incorrupta dr̃. Nascitur circa
chebas egyptias & damascum syrie
cecĩs candiclior ꝓbatissimus u mnsdia
Parius candoris erimii. ligdimus cognom̃to
grgnta a tqͣ lances craterasq ñex¬
cedat unguentis⁊ ip̃c aꝑtus. Eoiasliticꝰ
inas ẏateptus. mensura ñ ult eubi
bina candore ꝑrimo eboris atq simili¬
tuclini e diuso ing̾. dspandicus cerre
sue noĩe nuincupatus s̾pure aspectu
similis. Ite in oriente lingne loqͥt᷑ usq
adusum uitri funditus. T̃ hebaicus in¬
tertinctus aurcis guctis mucint᷑ in paꝵ¬
ti egypti ascriptus guctulis adterenda
coliria quadam utilicate nat᷑ali con¬
ueniens. si enuites circa sienem uel
tbebas nascit᷑. Trabes ex eofactre regiᷤ¬
ꝑbibentusi. Marmora aut̃ quedam in
officiniis rupibꝰq gignunt᷑ ex quib
itasius diuersi coloris maculis distinct
cuius pͥmum usum insule ciclades de¬
derunt. Lesbuis liuidior ẽ. paulo hiic

Expanded text:
vasa unguentaria, quoniam optime servasa unguentaria, quoniam optime servare incorrupta dicitur. Nascitur circa Thebas Aegyptias et Damascum Syriae, ceteris candidior, probatissimus vero in India. Parius candoris eximii, lygdinus cognomento: a lances craterasque non excedat; unguentis et ipse aptus. Coralliticus in Asia repertus, mensurae non ultra cubita bina, candore proximo eboris et quadam similitudine. E diverso niger Alabandicus terrae suae nomine nuncupatus, purpurae aspectu similis. Iste in oriente igni liquatur atque ad usum vitri funditur. Thebaicus interstinctus aureis guttis invenitur in parte Aegypti adscripta, coticulis ad terenda collyria quadam utilitate naturali conveniens. Syenites circa Syenem vel Thebas nascitur. Trabes ex eo fecere reges. Marmora autem, quae in officinis rupibusque gignuntur: ex quibus Thasius diversi coloris maculis distinctus, cuius primum usum insulae Cyclades dederunt. Lesbius lividior est paulo huic,
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur inflummine cuius nom̃ ẽ põtꝰ
nocabulum. Nascitur enm infrigia
coiore pallidus medioctit̾ grauis. Est
aut̃ gleba punicosa. uritur antra ui¬
no ꝑfusus. flatusꝙ folubus donec tubeᷤ¬
cat. acrursus dulci uino extinguitur
ternis uicib. tinguendis fiestib cm̃ uti¬
lis. Oyriꝰ lapis asyria patͥa ubi teꝑitut
appeuatus. Hinc inceger fluctuare
craditur. cõminutus mergi. Arabicꝰ
similis ẽ. ebori. sine uulla macula.
Hic defricatus ad cotem spocum di¬
mictit croco similem. Iudaicus laꝑis
albus ẽ. atq in scemace gnͣdis. scciptit
sub inuicem modulatus. qdͣ g̾ci gra¬
mas appellant. Samius a samo insula
u̾reꝑit᷑ uocatus. ⁊ ẽ grauis ⁊ cancdidus¬
Memphites uocatus aloco egiptr
est geminancis nature. Hic tritus atq
illutus ita obstupeͣte fac̃ corpꝰ. utnsen¬
tiat cruciatum. Sorosagus lapis dictꝰ
coqacorꝑa defunctoꝵ conditaico. in¬

Expanded text:
nascitur in flumine cuius nomen est Pontus vocabulum; nascitur enim in Phrygia, colore pallidus, mediocriter gravis. Est autem gleba pumicosa. Uritur antea vino perfusus flatusque follibus donec rubescat, ac rursus dulce vino extinguitur ternis vicibus, tinguendis vestibus tantum utilis. Syrius lapis a Syria, ubi reperitur, appellatus; hic integer fluctuari traditur, comminutus mergi. Arabicus similis est eboris sine ulla macula. Hic defricatus ad cotem sucum dimittit croco similem. Iudaicus lapis albus est atque in schemate glandis, scripturis subinvicem modulatus, quas Graeci γραμμὰς vocant. Samius a Samo insula, ubi reperitur, vocatus: et est gravis et candidusMemphitis vocatus a loco Aegypti; et est gemmantis naturae. Hic tritus atquinlinitus ita obstupescere facit corpus ut non sentiat cruciatum. Sarcophagus lapis dictus eo quod corpora defunctorum condita in eo in
Abbreviated transcription (Latin):
e alius pirites. uulgaris. quem uiũ
lapidem appella tit. qui ferro uł la¬
pioe ꝑcussus scintillas ennitit. q̃ exti¬
piuntur fuligine. uł aliis sungis ł to¬
liis et dicto celerius p̃bet ignem. hũc
uulgus focattm cum petram uocat.
silentes qui latine lunaris inc̾prita¬
tur. eo qͦd interiorem tius candorem
cum luna crescert atq deficire arũt
gignitur in ꝑsida. Dionisuis iapis
suscus⁊ rubentib notis spariꝰ. Uocat

Expanded text:
 alius pyrites vulgaris, quem vivum  alius pyrites vulgaris, quem vivum lapidem appellant, qui ferro vel lapide percussus scintillas emittit, quae excipiuntur sulpure vel aliis fungis vel foliis, et dicto celerius praebet ignem. Hunc vulgus focarem petram vocant. Selenites, qui Latine lunaris interpretatur, eo quod interiorem eius candorem cum luna crescere atque deficere aiunt, gignitur in Persida. Dionysius lapis fuscus et rubentibus notis sparsus. Vocat
Abbreviated transcription (Latin):
Est qimppe ⁊ alius in etbiopiamagaes
qui ferrum ũ ambit respuitq. Om̃ꝑ
aut̃ magnes quiscrrum tanco melioe
ẽ. quandomagis ceruleus. Gagabes
lapis pͥmum inuentus ẽ. in sicdlia ga¬
gatis fluminis fluore reiectus. uñ:
nominatus. licet iubritannia sit
plurimus. Eaut̃ iger. planus. le¬
uis. & aroens igni admotus. fictilia
ex coscripta ñ delentur. Incensus ser¬
ꝑes fugat. demoniacos ꝓdit. uirgr¬
tatem dep̾hendit. Alirum qͦd accẽdit᷑
aqua. oleo restinguit᷑. b estonarcha¬
die lapis. ferracoloris. abigne nom̃
accepit. co qͦo ꝯccensus semel nunqͣ
extinguit᷑. De quo lapide mecham¬
cum aliqͥd arshumana molita ẽ. qͦđ
gentiles capiti sacrilegio mirarent᷑.
peniq intemplo quodam fuisse ueñ
lucernam sub diuo sic ardentẽ. ut eã
nulla tempestas nullus inber excĩ¬
guerit. Pirites ꝑsicus lapis fuluus.
sieris similans qualitattm. dictus itta¬
facile scincillas emnittit. Hi e tenenciᷤ
manum si uehementiꝰ p̃matur ad¬

Expanded text:
Est quippe alius in Aethiopia magnes, qui ferrum omne abigit, respuitque. Omnis autem magnes tanto melior est, quanto magis caeruleus. 3. Gagates lapis primum inventus est in Cilicia, Gagatis fluminis fluore rejectus. Unde et nominatus, licet in Britannia sit plurimus. Est autem niger, planus, lenis, et ardens igni admotus. Fictilia ex eo scripta non delentur, incensus serpentes fugat, daemoniacos prodit, virginitatem deprehendit: mirum quia accenditur aqua, oleo restinguitur. 4. Asbestos Arcadiae lapis, ferrei coloris, ab igne nomen sortitus, eo quod accensus semel nunquam exstinguitur. De quo lapide mechanicum aliquid ars humana molita est, quod gentiles capti sacrilegio mirarentur. Denique in templo quodam fuisse Venerlucernam sub dio sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret. 5. Pyrites Persicus lapis, fulvus, aeris simulans qualitatem, cufacile scintillas emittit; hic tenentis manum, 255 si vehementius prematur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ligata crodunt corꝑa. Niciora sũt
aut̃ seruandis corꝑib. nec ab sumc̃tia¬
Ematites appellatus eoqͦd cot reso¬
lutes incolorem ueniat sanguinis.
Est aut̃ admodum. limpidus. & fet
tugincus. Nascitur iulcrma egẏpti
babilonia: et hispania. ndrodomĩt
colore niger. pondere ⁊ dicritia signis.
uñ ⁊ nom̃ crarit. precipuus reꝑit᷑ in

Expanded text:
ligata erodunt corpora. Mitiores autem servandis corporibus nec absumendis haematites appellatus, eo quod cote resolutus in colorem veniat sanguinis. Est autem ammodum lividus; est et ferrugineus. Nascitur in ultima Aegypti, Babylonia et Hispania. Androdamantus colore niger, pondere et duritia insignis, unde et nomen traxit, praeci
Abbreviated transcription (Latin):
atq cranslucens ex qͦ quoͦdam cẽplũ
constructum ẽ. aquodam rege. forbꝰ
łmites eborisimilis inqͥ darium cõ¬
dicum serunt. Parioq similis can¬
dore. & duritia. mintis cñ ponderos
qͥ parus uocatur. Ostracites uocatus.
ꝗd similicudinem ceste habcat. uñ¬

Expanded text:
atque translucens; ex quo quondam templum atque translucens; ex quo quondam templum constructum est a quodam rege foribusrna erat. Chemites ebori similis, in quo Darium conditum ferunt, Parioque similis candore et duritia, minus tantum ponderosus, qui porus vocatur. Ostracites vocatus quod similitudinem testae hab