comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& accedentes discipuli eius tulerunt corpus. & sepelier̃ illud. ⁊ ue¬
nientes nunciauer̃ iħu. Marchus hoc siiliter nairat. Lucas aũt
non eodem ordine id recordatur. s cura ipsum baptismũ quo dñs
baptizatus ẽ. Unde hoc p̾occupasse intelligitur & ipse ex occasione.
ut ibi nairaret qđ multo post factũ ẽ. Cum enĩ cominemorasset
iołis uerba de dño qđ uentilabrum in manu eius. ⁊ mundabit areã
suam. frumenta recondet in hoireum suum. paleas aut combu¬
ret igni in extinguibili . continuo subiecit. qđ non continuo fac¬
tum ẽẽ ibłs euugłista aꝑtissime exponit. cum cõmemorat postea¬
quam baptizatus ẽ iłis isse illũ in galileam. quando fecit de aqua
uinum. ⁊ inde post paucoꝵ dierum incapharnaum habitationem
redisse ad uideam tr̃am. ⁊ ibi baptizasse multos. circa iordanem. ante¬
quam missus ẽẽt ioħs incarcerem. Quis aut̃ non putet qui minus
in his litteris eruditꝰ est tamꝗ post illa uerba de uentilabro. ⁊ de

Expanded text:
us et sepelierunt illud et uenientes nuntiauerunt Iesu. Marcus hoc similiter narrat. Lucas autem non eodem ordine id recordatur, sed circa ipsum baptismum. quo dominus baptizatus est. unde hoc praeoccupasse intellegitur et ipse ex occasione, ut ibi narraret quod multo post factum est. cum enim commemorasset Iohannis uerba de domino, quod uentilabrum in manu eius et mundabit aream suam, frumentum recondet in horreum suum, paleas autem conburet igni inextinguibili, continuo subiecit quod non continuo factum esse Iohannes euangelista apertissime exponit, cum commemorat, posteaquam baptizatus est Iesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua uinum, et inde post paucorum dierum in Capharnaum habitationem redisse ad Iudaeam terram et ibi baptizasse multos circa Iordanen, antequam missus esset Iohannes in carcerem. quis autem non putet qui minus in his litteris eruditus est, tamquam post illa uerba de uentilabro et de
Abbreviated transcription (Latin):
misisse. aut nescientes quemadmodũ se ordo rerũ gestarum haberet.
alium potius ordiem suae recordationis tenuisse. quod hinc eui¬
dentissime intelligi potest. quia Lucas ante quam namaret aliquid
dñm fecisse capharnaum. p̃occupauit hunc locum quẽ nunc cõside¬
ramus. ubi ciues eius & potenciam uirtutis in eo stupebant. & ig¬
nobilitatẽ generis contemnebant. Nam hoc eum dicit eis dixisse.
tiq dicetis michi. Medice : cum te ipsum. Quanta audiuimus
facta in capharnaum. fac ⁊ in patria tua. cum scđ̾m eiusdẽ ipsuis
Luicae nairationem nichil adhuc legatur fecisse capharnaum. Qđ qr
longũ nõ ẽ ⁊ facillimũ ẽ & ꝑnecessarium : totũ inserimꝰ. unde adhoc
nairandũ & quomodo uenerit postea quam baptizatũ & temptatũ dñm
indicauit. Ita sequitur. Et consummata om̃i tẽptatione diabłs reces¬
sit ab illo usq ad tempꝰ. & regressus ẽ iłis in uirtute sp̃s in galileam.

Expanded text:
misisse, aut nescientes quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, misisse, aut nescientes quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordationis tenuisse; quod hinc evidentissime intelligi potest, quia Lucas antequam aliquid narraret Dominum fecisse Capharnaum, praeoccupavit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi cives ejus et potentiam virtutis in eo stupebant, et ignobilitatem generis contemnebant. Nam hoc eum dicit eis dixisse, Utique dicetis mihi: Medice, cura teipsum: quanta audivimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua; cum secundum ejusdem ipsius Lucae narrationem nihil adhuc legatur fecisse Capharnaum. Quod quia longum non est, et facillimum est et pernecessarium, totum inserimus, unde ad hoc narrandum et quomodo venerit. Posteaquam baptizatum et tentatum Dominum indicavit, ita sequitur: « Et consummata omni tentatione, diabolus recessit ab illo usque ad tempus. Et regressus est Jesus i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ luca concordent. Nam ioħ̃s longe indiuersis & dissimilibꝰ nar¬
rationis suae locis. uł dicta ẽẽ dño talia uł eum dixisse cõmemo¬
rat. qualia hoc loco tres ceteri meminer̃. Q maichus quidẽ eadẽ
ape cõmemorat hic ꝯm̃a que matheus. isi quod dnm fabrũ & ori
riae filium dicit a ciuibꝰ suis dictum. non sic̃ Matheus fabrifiliũ
N ec mirandũ est cum utrũq dici potuerit. ło enĩ⁊ fabrũ crede¬
bant. quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestã latius
mdicat. & plura ibi cõmemorat. nec longe post baptismũ & tempta¬
tionem eis hoc inserit sine dubio p̃occupans qđ multis rebꝰ int̾positis
postea gestum ẽ. unde quisq possit aduertere quod huic tam magnę
questioni quam de consensu euuangłistarũ enodandã dõ adiuuante
suscepimus. Plurimum necessarium ẽ nõ nescientes aliquid eos p̃ter¬

Expanded text:
et Luca concordent. nam Iohannes longe in diuersis et dissimilibus naret Luca concordent. nam Iohannes longe in diuersis et dissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse commemorat, qualia hoc- loco tres ceteri meminerunt. Et Marcus quidem eadem prope commemorat hic omnia quae Mattheus, nisi quod dominum fabrum et Maririae filium dicit a civibus suis dictum , non, sicut Matthaeus, fabri filium. Nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit: eo enim et fabrum credebant, quo fabri filium. Lucas autem eamdem rem gestam latius indicat, et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et tentationem ejus hoc inserit, sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est: unde quisque possit advertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu Evangelistarum enodandam Deo adjuvante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praeter
Abbreviated transcription (Latin):
alius alium teneat partim gestarũ rerũ. partim recordationis suae¬
uideo quid uł cui quisq aduersetur.
matħs. Ꝙ factũ ẽ cum consũmasset iħs parabolas istas. transiit inde.
⁊ ueniens in patriã suã docebat eos insinagogis eorum. & cetera usq
ad illud ubi ait. Et non fecit ibi uirtutes multas ꝓpt̃ incredulitatem eoꝵ.
suꝑiore sermone parabolarum sic transiit. ut non ostendat conseqñtiꝰ
ordinis necessitatem. p̃sertim quia marchꝰ ab istis parabolis non in qđ
iste s in aliud tendens in quo ⁊ lucas ita contexuit nairationem. ut
credibilius ostendatur hoc eẽ potus consequenter gestum qđ ipsi duo
continuanter adiungunt. de naui scilicet in qua dormiebat iħs. & de
ilo miraculo expussorũ demonioꝵ apud gerasenos. que duo matłis
iam suꝑius recolens interposuit. Nunc gͦ que in patria sua dñs
dixerit. uł ei dicta sunt uideamis. utrum cum aliis duobꝰ marcho

Expanded text:
alius alium teneat partim gestarum rerum partim recordationis suaealius alium teneat partim gestarum rerum partim recordationis suaeuideo quid uel cui quisque aduersetur.istas, transiit inde: et veniens in patriam suam, docebat eos in synagogis eorum, etc., usque ad illud ubi ait, Et non fecit ibi virtutes multas propter incredulitatem illorum . A superiore sermone parabolarum sic transit, ut non ostendat consequentis ordinis necessitatem: praesertim quia Marcus ab istis parabolis, non in quod iste, sed in aliud tendens, in quod et Lucas ita contexuit narrationem, ut credibilius ostecontinuanter adiungunt, de naui scilicet, in qua dormiebat Iesus, et de illo miraculo expulsorum demoniorum aput Gerasenos. quae duo Mattheus iam superius recolens interposuit. nunc ergo quae in patria sua dominus dixerit uel ei dicta sint uideamus utrum cum aliis duobus Marco
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ de matre & fr̃ibꝰ dñi hoc continuo gestũ ẽẽ & eum ordinẽ matħm
eciam in uairando tenusse ea res insinuat quia cum illic transiret ita
conexuit ut diceret. In illo die exiens iħs de domo sedebat secus mare
& congregate sunt ad eum turbae multae. Cum enĩ dic̃ in illo die nisi
forte dies more scripturarũ tempis significet. satis indicat aut hoc cõ¬
sequenter gestum. aut non multa inter pom potuisse. maxime qr et
marchus eum ordinem tenet. Lucas aut̃ post illud qđ nairat de ma¬
tre & frĩbꝰ dm̃ in aliud transit. nec eo transitu conexionẽ aliquã fac̃.
qua huic ordini repugnare uideatur. Om̃iũ gͦ horũ que matħs dñm
loquutum ẽẽ nairauit que cum illo dixer̃ marchꝰ & Lucas nõ hñt
repugnanciae questionem. Que aut̃ ipse solus dix̃ multomagis sine
controuersia sunt. nec in ipso ordine quamuis aliquanto diuersum

Expanded text:
tum est de matre et fratribus domini hoc continuo gestum esse et eum ordinem Mattheum tum est de matre et fratribus domini hoc continuo gestum esse et eum ordinem Mattheum etiam in narrando tenuisse ea res insinuat, quia, cum illic transiret, ita conexuit, ut diceret: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregatae sunt ad eum turbae multae. cum enim dicit in illo die — nisi forte dies more scripturarum tempus significet —, satis indicat aut hoc consequenter gestum aut non multa interponi potuisse, maxime quia et Marcus eum ordinem tenet. Lucas autem post illud quod narrat de matre et fratribus domini in aliud transit nec eo transitu conexionem aliquam facit, qua huic ordini repugnare uideatur. omnium ergo horum quae Mattheus dominum locutum esse narrauit, quae cum illo dixerunt Marcus et Lucas, non habent repugnantiae quaestionem; quae autem ipse solus dixit multo magis sine contrauersia sunt. nec in ipso ordine, quamuis aliquanto diuersum
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ita hoc de matre ⁊ fr̃ibꝰ eius recordatũ interposuit. Uener̃ aut̃
non exp̃ssit quando ad eum uenerint. Rursus cum ⁊ hinc transit italo¬
quitur. Factum ẽ aũt inquit inina dierum & ipse ascendit in nauiculã
& discipuli eiꝰ. Q hic utiq dicit factum ẽ in una dierum. satis indicat¬
ñ necesse ẽẽ ut hec dies intelligatur in qua hoc gestum ẽ uł illa que cõ¬
tinuo sequitur. Nichil itaq habet repugnanciae cum ceteris duobꝰ
qđ matħs de matre & fr̃ibꝰ dñi nairat. neq inuerbis dm̃ neq in ipso or¬
dme rerum gestarum.
illo die exiens de domo sedebat secus mare. & congregatȩ s̃ ad eũ turbȩ
multae. ita ut in nauiculam ascendens sederet. & om̃is turba stabat in
ubi ait. Ideo om̃is scriba doctur in regno celorũ similis ẽ homini patͥ¬
familias qui ꝓfert de thesauro suo noua ⁊ uetera. Post illud qđ naira¬

Expanded text:
domini ita hoc de matre et fratribus eius recordatum interposuit: uenerunt autdomini ita hoc de matre et fratribus eius recordatum interposuit: uenerunt autnon expressit, quando ad eum uenerint —, rursus cum et hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum et ipse ascendit in nauiculam et discipuli eius. et hic utiqnon necesse esse ut haec dies intelligatur in qua hoc gestum est, vel illa quae continuo sequitur. Nihil itaque habet repugnantiae cum caeteris duobus quod Matthaeus de matre et fratribus Domini narrat, neque in verbis Domini, neque in ipso ordL. 76 Et exiens de domo, sedebat secus mare, et congregatae sunt ad eum turbae multae, ita ut, in naviculam ascendens, sederet. Et omnis turba stabat in is scriba doctus in regno caelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thensauro suo noua et uetera. post illud quod narra
Abbreviated transcription (Latin):
SEQUITUR gͦ matheus & dicit. Adhic eo loquente ad turbas.
ecce mat̾ eius ⁊ sr̃s stabant foris querentes loqui ei. & cetera usq ad
illud ubi ait. Quicumq enĩ fecerit uoluntatẽ patris mei qui in ce¬
lis est. ipse meus ⁊ fr̃ ⁊ soror & mater est. Hoc sine dubio conse¬
quenter gestum intelligere debemus. Premitait enĩ cum ad hoc nar¬
randũ transiret adhuc eo loquente ad turbas. Quid ẽ aũt adhuc nisi
illud qđ loquebatur. Nõ enim dixit & eo loquente ad turbas. ecce
mat̃ enus ⁊ fr̃s. s adhuc eo loquente. cum dic̃: cogit intelligi hec lo¬
quente que suꝑus indicabat. Nam ⁊ marchꝰ post illud qđ de blas¬
theus ꝓlixius marcho. & Lucas ꝓlixius matheo posuer̃. Lucas aut̃
ñ huius rei gestȩ ordinem tenuit. s p̃occupauit hoc & recordatum
ante nairauit. Deniq hoc sic interposuit ut solutũ appareat anexu
& suꝑioꝵ ⁊ posteriorum. P ost cõmemoratas enim quasdã parabolas

Expanded text:
loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quaerentes loqui ei, etc., usque ad illud ubi ait, Quicumque enim fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater et soror et mater est . Hoc sine dubio consequenter gestum intelligere debemus. Praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, Adhuc eo loquente ad turbas: quid est autem, Adhuc, nisi illud quod loquebatur? Non enim dixit, Et eo loquente ad turbas, ecce mater eius et fratres. sed adhuc eo loquente cum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam et Marcus post illud quod de blasttheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo posuerunt. Lucas autem non huius rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupauit hoc et recordatum ante narrauit. denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. post commemoratas enim quasdam parabolas
Abbreviated transcription (Latin):
piamus. aut adhuc sicut Lucas cõmemorat esitantem. presertĩ quia
⁊ marchus qui suꝑuis dixerat ab aliis fuisse dictũ qđ ioħs a mortuis
resinrexit. in extremo tam̃ ipsum herodẽ dixisse non tacet quem
ego decollaui ioħem hic a mortuis resuirexit. Que item uerba duobꝰ
modis ꝓnunciari possunt. ut aut confirmantis aut dubitantis intel¬
ligantur. Cũ aut̃ lucas postea quã hoc cõmemorauit in aliud tran¬
seat. duo isti matħs & marchus ex hac occasione nairant quẽ admodũ
sit abherode iołis occisus. X CIIII. Sꝑoiuitur gͦ matheus ⁊ dicit.
Herodes enim tenuit ioħem & alligauit eum & posuit in carcere ꝓpt̃

Expanded text:
piamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia piamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia et Marcus, qui superius dixerat ab aliis fuisse dictum quod Iohannes a mortuis resurrexerit, in extremo tamen ipsum Herodem dixisse non tacet: quem ego decollaui Iohannem, hic a mortuis resurrexit. quae item uerba duobus modis pronuntiari possunt, ut aut confirmantis aut dubitantis intellegantur. cum autem Lucas, posteaquam hoc commemorauit, in aliud transeat, duo isti, Mattheus et Marcus, ex hac occasione narrant, quemadmodum sit ab Herode Iohannes occisus. Sequitur ergo Mattheus et dicit: Herodes enim tenuit Iohannem et alligauit eum et pos
Abbreviated transcription (Latin):
IauI. Quis ẽ aut̃ iste de quo audio ego talia. & querebat iudere eũ.
n his uerbis luicas quoq marcho attestatur adhoc dum taxat qđ alii
dixerint non herodes ioħem a mortuis siurexisse. s quia esitantẽ cõme¬
morauit herodem uerbaq eius ita postea posuit dicentis loħem ego
decollaui. Quis ant est iste de quo ego audio talia. intelligendum ẽ
aut post hanc esitationẽ confirmasse i animo suo qđ ab aliis dicebat᷑.
cum ait pueris suis sic̃ matħs nairat & ait pueris suis hic est ioħs
baptista ipse sunrexit a mortuis. & idõ uirtutes moperantur ieo. Aut
ita ꝓnuncianda sunt hec uerba ut esitantẽ adhuc indicent. Si enĩ dice
ret Numquidnam hic ẽ. aut uumquid forte hic ẽ ioħs baptista: nõ opꝰ
ẽẽt ammonere aliquid de ꝓnunciatione qua dubitans atq hesitans
intelligatur. Nunc quia illa uerba desunt. utroq mͦ ꝓnunciari po¬
test. ut aut consirmatum eum ex aliorum uerbis credentẽ dixisse acci¬

Expanded text:
uis est autem iste de quo audio ego talia? et quaerebat uidere eum. in his uerbis Lucas quoque Marco adtestatur, ad hoc dumtaxat quod alii dixerint, non Herodes, Iohannem a mortuis resurrexisse. sed quia haesitantem commemorauit Herodem uerbaque eius ita postea posuit dicentis: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? intellegendum est aut post hanc haesitationem confirmasse in animo suo quod ab aliis dicebatur, cum ait pueris suis, sicut Mattheus narrat: et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uiita pronuntianda sunt haec verba, ut haesitantem adhuc indicent. Si enim ret numquidnam hic est?\' aut \'numquid forte hic est Iohannes baptista?\' non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem dixisse acci
Abbreviated transcription (Latin):
tate non ab enauit. Utilis igitur modꝰ ⁊ maxime memorię cõ¬
mendandꝰ cum de conueniencia discimus euugłistarũ nõ eẽ m̃da¬
cum cum quisq eciã dicens aliquid aliud quod eciam ille nõ
dixit de quo aliud nanit. uoluntatẽ tam̃ euis hanc explicat quã
eciam ille qui eius uerha cõmemorat. Ita enim salubriter disci¬
mus nichil aliuã eẽ querendũ quam quid uelit ille quiloquit᷑
nen ad ioħni ut baptiz aretur ab eo. Ioħs aut̃ ꝓhibebat eum dicens
go a te debeo baptizari ⁊ tu uenis ad me: Respondens aũt iħs

Expanded text:
tate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime comtate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uoluntatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim salubriter discimus nihil aliud esse quaerendum quam quid uelit qui loquitur. XInen ad Iohannem, ut baptizaretur ab eo. Iohannes autem prohibebat eum dicens: ego a te debeo baptizari et tu uenis ad m
Abbreviated transcription (Latin):
eam que obluuscendo. Itaq si ad rem ꝑtinet aliquid aliud intelligere
ex eo qđ dictum ẽ calciamenta portare. & aliquid aliud ex eo qd̃ dic¬
tũ ẽ comigiam calciam̃ti soluere. quid aliud accipiendũ recte eristi¬
maueris nisi ioħem utrũq dixisse. siue aliud alio tp̃re. siue cõtex¬
tim . Potuit enim sic dicere Cuius non sum dignus corrigiam calcram̃ti
soluere. nec calciamenta portare. ut unus einigłistarum hiic aliud.
alii uero aliud. om̃s tamen uerum nanauerint. Si aũt nil intendit
ioħs cum de calciamentis dm̃ diceret nisi excellenciam etis ⁊ hu¬
militatẽ suam: qdđ libet horum dixerit. siue de soluenda corigia cal¬
ciamentoꝵ. siue de portandis calciamentis. eandem tam̃ sentenciã
tenuit. quisquis eciam uerbis suis ꝑ calciamentoꝵ cõmemonitionẽ
eandem significationẽ humlitatis exp̃ssit. unde ab eadem uolun¬

Expanded text:
eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet aliquid aliud intellegere eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est calciamenta portare et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam calciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem significationem humilitatis expressit, unde ab eadem uolun
Abbreviated transcription (Latin):
utuntur cum rebꝰ sentencusq non discrepant. in eadem ueritate con¬
stitisse approbamus. Quid gͦ ahis que de nairationibꝰ euuangłistarũ
conlata ꝓposui putandũ est eẽ contrariũ: An qđ alius dixit Cuius nõ
sum dignus calciamenta portare. Alii uero Corrigiam calciam̃ti soluere.
on enim uerbis. aut uerboꝵ ordine. aut aliquo genere loquutionis . s
eciam re ipsa idetur aliud ẽẽ calciam̃ta portare. aliud corigiã calci¬
amenti soluere. Merito gͦ queri potest quid ioħs dixerit nõ se dignũ
ẽẽ utrum calcramenta portare an coirigiam calciamenti soluere. Si
enim alterum horum dixit. ille uerun uidetur nairasse qui hoc po¬
tuit nanare qđ dixit. Qui aũt aliud ⁊ si non est mentitus cerbe uł
oblitus aliud ꝓ alio dixisse putabitur. Omnem aut̃ falsitatẽ ab esse
ab euuangłistis decet. non solum eam que mentiendo ꝓmitur. s eciã

Expanded text:
utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate conutuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate constitisse adprobamus. Quid ergo in his quae de narrationibus euangelistarum conlata proposui putandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
id debuisse concedi ut nec in genere uerboꝵ. nec m ordine. nec in
numero discreparent. nõ intelligit quanto ampluis enugłistarũ
ercellit auctoritas. tantomagis ꝑ eos fuisse firmandã ceteroꝵ homi¬
num uera loquentium securitatem. ut pluribꝰ eandem rem forte
namantibꝰ. nullomodo quisquam eoꝵ de mendatio recte arguatur.
si ab altero ita discrepauerit ut possit iam eiugłistarũ exemplo p̃¬
cedente defendi. Cum enim fas non sit euugłistarum aliquẽ m̃titũ
fuisse uł existimare uđ dicere sic apparebit nec eum fuisse mentitũ
cui recordanti tale aliquid accid̾it quale illis accidisse monstratur.
t quantomagis ad mores optimos ꝑtinet cauere mendacium. tanto
magis tam eminenti auctoritate regi debeanius ne putaremꝰ esse
mendacia cum sic inter se uariari aliquoꝵ nanationes inueniremꝰ
dam uł amplectendã ẽẽ ueritatẽ. quando eos qui non eadem loquutione

Expanded text:
id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, dam uel amplectendam esse ueritatem, quando eos qui non eadem locutione
Abbreviated transcription (Latin):
sato suminum culmen auctoritatis obtinuit. non nos debere arbitrarr
mentiri quẽ quam. si pluribꝰ rem quam audierunt uł uider̃ reminis¬
centibꝰ. non eodem modo atq eisdem uerbis eadem tam̃ res fuerit in¬
dicata. Aut siue mutetur ordo uerboꝵ. siue alia ꝓ aliis que tamen
idem ualeant uerba ꝓferantur. siue aliquid uł qd̾ recordanti ñ occur¬
rit. uł qđ ex aliis que dicuntur possit intelligi. minus dicatur. siue
aliorum que magis dicere statuit. nairandoꝵ gracia. ut congruus
tp̃ris modus sufficiat. aliquid sibi non tatum explicandum. s ex
parte tangendũ quisq suscipiat. siue ad illumandã declarandãq
sentenciam. nichil quidẽ rerũ uerborum tamen aliquid addat. cui
auctoritas narandi concessa ẽ. siue rembene tenens nõ assequatur.
quamus id conetur memoriter eciam uerba que audiuit ad integrũ
enunciare. Quisquis aut̃ dicit euugłistis certe ꝑ sp̃s sc̃ĩ potenciã

Expanded text:
sato, summum culmen auctoritatis obtinuit; non nos debere arbitrari sato, summum culmen auctoritatis obtinuit; non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribcentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisquis autem dicit euangelistis certe per spiritus sancti potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Hic erat quem dixi. qui pꝰme uenit. Si gͦ queritur que uerba poti
ioħs baptista dixerit utrũ que matłis. an que luchas eum dixisse cõme¬
morat. anque marchus. in ipsis paucis que illum dixisse posuit. tacens
cetera. nullomodo hinc laborandũ esse udicat. qui prudenter intelligit
ipsas sentencias ẽẽ necessarias. cognoscendȩ ueritati quibuslibet uerbis
fuerint explicatȩ. Qđ enim aliis alium uerborum ordinem tenet. ñ
est utiq contrarium. Neq illud contrarium ẽ si alius dic̃ qđ alius p̃ter¬
mittit. Ut enim quisq meminerat. & ut cuiq cordi erat uł breuius
uł ꝓlixius eandem tamen explicare sentenciam. ita eos explicasse ma¬
iifestũ est. Ꝙ in hoc satis apparet qđ ad rem maxime ꝑtinet qm̃ ue
ritas euugłii uerbo dĩ qđ supra omnem creaturam aeternum atq in cõ¬
mutabile ꝑmanet ꝑ creaturam tpr̃alibꝰ signis ⁊ linguis hominũ dispẽ¬

Expanded text:
ait, Hic erat quem dixi, qui post me venit. 27. Si ergo quaeritur quae verba potius ait, Hic erat quem dixi, qui post me venit. 27. Si ergo quaeritur quae verba potius Joannes Baptista dixerit, utrum quae Matthaeus, an quae Lucas eum dixisse commemorat, an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit, tacens caetera; nullo modo hinc laborandum esse judicat, qui prudenter intelligit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae veritati, quibuslibet verbis fuerint explicatae. Quod enim alius alium verborum ordinem tenet, non est utique contrarium. Neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. Ut enim quisque meminerat, et ut cuique cordi erat vel brevius vel prolixius, eamdem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. 28. Et in hoc satis apparet quod ad rem maxime pertinet, quoniam veritas Evangelii, verbo Dei, quod supra omnem creaturam aeternum atque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispen
Abbreviated transcription (Latin):
cetera taceat. Nam post cõmemoratum habitum ⁊ uictũ eius. secutꝰ
ait. It p̃dicabat dicens. Uenit fortior me post me. cuius non sum
dignus ꝓcumbens soluere coirigiam calciamentoꝵ. Ego baptizaui uos
aqua. ille uero baptizabit uos spũ scõ. De calciamentis gͦ hoc alucha
distat qđ addidit. ꝓcumbens. De baptismo aũt hoc ab utroq quia nõ
dix̃ ⁊ igni. s tantum in spũ sc̃o. Sicut enim matħs ita ⁊ luchas dixit.
& eodem ordine. Ipse uos baptizabit in spũ ⁊ igni. nisi qđ luchas nõ
addidit scõ. sic̃ matłis dixit in spũ sẽo ⁊ igni. his tribꝰ attestatur io¬
hannes euugłista cum dicit. ioħs testimonium ꝑhibet de ipso. & clamat
dicens. Hic erat quem dixi. Qui pꝰ me uenit ante me factus est. quia
prior me erat. Sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse. quando eum
illi dixisse cõmemorat. Repetisse aut̃ ⁊ cõmenorasse qđ iam dixisset cũ

Expanded text:
 dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus  dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuius us procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non addidit sancto, sicut Mattheus dixit in spiritu sancto et igni. his tribus adtestatur Iohannes euangelista, cum dicit: Iohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factuprior me erat . Sic enim ostendit, tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant; repetisse autem et commemorasse quod jam dixisset, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ticũ suum in hoireum. paleas aut̃ comburet igni in extingubili. hec
om̃a dicit ⁊ luchas. eadem poene uerba ioħis ex ꝓmens. & ubi aliqͥd
uarium ẽ inuerbis. ab eadem tam̃ sentencia non receditur. Uelut
cum dicit matħs ioħem dixisse & ne uelitis dicere intra uos patrem
habenus abraham. Ille aut̃ & ne ceperitis dicere patrem habemus
abraham. Iste. Ego. quidẽ uos baptipo in aqua in poenitenciam.
ille inter ponit interrogationem turbarum quid facerent. & eis respon¬
dentem ioħem de bonis oꝑibꝰ tamquam de fructibꝰ penitencie qđ ma¬
tħs omisit. Deinde in cordibꝰ suis cogitantibus de illo utrũ ipse eẽt
xp̃s eum dicit respondisse. Ego quidem aqua baptizo uos. ñ dixit
in poeitenciam. Deinde matheus. qui aũt inquit post me uenturꝰ
ẽ. fortior me est. ille uero uenit aũt inquit fortior me. Item matłis
Cuius non sum inquit dignus calciamenta portare. ille aũt Cuius non

Expanded text:
ticum suum in horreum, paleas autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem et ne coeperitis dicere: patrem habemus Abraham, iste ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit in paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, inquit, post me uenturus est fortior me est, ille uero: uenit autem, inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille autem: cuius no
Abbreviated transcription (Latin):
nam etiam in utero matris exultauit cum adhelisabech maria uenisset:
aliquid tamen in eo qđ nondũ nouerat columbȩ descensione didicisce:
qđ ipse scilicet baptizaret in spu scõ. ꝓpria quadam & diuma potestate ut
nullus homo qui accepisset a deo baptismum eciam si aliquẽ baptizaret
posset dicere suimi eẽ qđ traderet uł a se dari spm scm̃.¬

Expanded text:
— nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod traderet uel a se dari sp
Abbreviated transcription (Latin):
filius meus es tu ego hodie genui te. quamquã in antiquioribꝰ codicib
grecis nõ inueniri ꝑhibeatur tam̃ si aliquibꝰ fide dignis exemplaribꝰ
confirmari possit. quid aliud quam utrumq intelligendũ est quolibet
uerboꝵ ordme de celo sonuisse.
de columba dr̃. non qño factum ẽ nitiratur. s uerba ioħis baptiste
referuntur. cõmemorintis quid uiderit. In quo queritur quẽ ad modũ
dictum sit & ego non noueram eum. s qui misit me baptizare in aqua:
ille michi dixit. Suꝑ quem uideris spm̃ descendentẽ ⁊ manentẽ suꝑ eũ:
hic ẽ qui baptizat in spũ sc̃o. Si enim tunc eum cognouit ut columbã
uidit descendentem suꝑ eum: querendũ est quomodo dixerit uenienti
ut bapti aretur ego magis abs te debeo baptizari. Hoc enim ei dixit.
ante quam columba descenderet. Ex quo apparet quamuis eũ iam nosset

Expanded text:
filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuisse? de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: super quem uideris spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in spiritu sancto. si enim tunc eum cognouit, cum columbam uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset
Abbreviated transcription (Latin):
loquutionem reculer̃ candem retulisse sentenciam. Que diuersitas lo¬
quutionum ad hoc eciam utilis est. ne uno modo dictum minus intelli¬
gatur. & aliter quã se res habet interp̃tetur. Qđ enim dictũ est in quo
michi complacui. si uelit quis ita intelligere ut ds̃ in filio suo sibi placu¬
isse uideatur. ammonetur ex eo qđ dictin est inte complacui si rursꝰ
ex hoc uno intelligat quisq in filio patrem placuisse homiibus. Ammno¬
netur ex eo qđ dictum est inte complacuit nchi. ꝑ x auo satis apparet:
quilibet euuangłistarum celestis uocis eciam uerba tenuerit alios
ad eandem sentenciam familiarius explicandã. uerba uariasse. ut in¬
tesligatur hoc dictum ẽẽ ab om̃ibꝰ. tamquã diceretur. In te placitũ meu
constitu. hoc est ꝑ te gerere qd̾ michi placet. Illud uero qđ nõnulli co¬
dices hñt scđm lucham hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo seriptũ est

Expanded text:
locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas lolocutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ic est filus meus dilectus in quo michi complacui. hoc & alii duo marchꝰ
⁊ luchas similiter nairant. Si de uerbis uocis que de celo facta est. uari¬
ant loquutionem salua tamen sentencia. Quod enim oiatłs ait dictura
hic est filius meus dilectꝰ. & alii duo dicunt tu es filius meus dilectꝰ ad
eandem sentenciam explicandam ualet sicut suꝑus tractatũ est. Uox
enin celestis unũ horim dixit. Sed eiugłista ostendere uoluit ad id
ualere quod dictum est hic est filius meus. ut illis potius qui audie¬
bant indicaretur. qđ ipse eẽt filus dei. Atq ita dictum refeire uoluit tu
es filius meus. Ac si illis diceretur. Hic est filius mieus. Non enim xp̃o
indicabatur qđ sciebat. s audiebant qui ad erant ꝓpter quos ecram ip¬
sa uox facta ẽ Iam uero quod alius dicit in quo michi complacui. alius
inte complatui. aluis inte complacuit michi: si queris quidhorũ in illa
uoce sonuerit. qđlibet accipe. dum modo intelligas eos qui nõ eandem

Expanded text:
o mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te conplacuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ⁊ nõ cognouer̃ cum. s fecer̃ i eo quecũq uoluer̾. sic ⁊ filius hominis
passurus ẽ ab eis. Timnc intellexer̃ discipuli quia de loħe baptista axis
eis. Hoc idem marchus eciam hunc ordinem seruans cõmemorauit ⁊m
non nulla diuersitate uerboꝵ. nusquã tam̃ ab euisdẽ sentenciae ueritate
LUIII.

Expanded text:
. sic et filius hominis passurus est ab eis. tunc intellexerunt discipuli, quia de Iohanne baptista dixisset eis. hoc idem Marcus etiam hunc ordinem seruans commemorauit et in nonnulla diuersitate uerborum. nusquam tamen ab eiusdem sententiae ueritate LVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
iam inseparabiliter cohererent. s tantum cognouisse quis eẽt eumq
mirtos ad ꝓprici remeasse. Iam ⁊ ichanan galileae cum fecisset
de aqua uinum dicit idem ioħs qđ eredider̃ meum discipuli eius. qđ¬

Expanded text:
iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognouisse quis esset eumque iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse? Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum, dicit idem Iohannes, quod crediderint in eum
Abbreviated transcription (Latin):
nes eris capiens. qđ illi ambobꝰ fribꝰ dictum ẽẽ narrauer̃. S potuit utiq
prius hoc Petro dici cum de capta ingenti multitudine piscium miraretur
qđ Lucas insinuauit. & ambobꝰ postea qđ illi duo cõmemorauer̃. Illud
gͦ qđ de ioħe diximus diligenter considandũ est. Non enim parua re¬
pugnancia putari potest. & cum locoꝵ plurimum intersit & temporis
& ipsuis uocationis. Nam si iuxta iordanen ante quã iħs isset in galileã
ad testimonium ioħis baptiste sequuti sunt eum duo quorũ erat unus
andreas qui frem suum simonem continuo adduxit ad iħm qño ⁊ nom̃
ut Pecrus uocaretur accepit. quomodo ab aliis euugłistis dr̃ qđ eos in
galilea piscantes iuenerit. atq ad discipulatum uocauerit. Nisi quia
intelligendum est non sic eos uidisse tunc dñm uixta iordanen. ut ei

Expanded text:
nes eris capiens, quod illi ambobus fratribus dictum esse narrarunt. sed potuit utique nes eris capiens, quod illi ambobus fratribus dictum esse narrarunt. sed potuit utique prius hoc Petro dici, cum de capta ingenti multitudine piscium miraretur, quod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus Andreas, qui fratrem suum Simonem continuo ad- . duxit ad legum, quando et nomen ut Petrus uocaretur accepit, quomodo ab aliis euangelistis dicitur, quod eos in Galilaea piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia intellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta Iordanen, ut ei
Abbreviated transcription (Latin):
qđ pretermiserat quãuis nõ om̃a pretermissa in narrationẽ reuocauerit.
ane potest mouere quomodo ioħs dicat non in galilea s uixta iordanen
primo andream sequutũ ẽẽ dnm cum alio cuius nom̃ tacetur. dende
Petrũ ab illo nom̃ accepisse. tercio Philippum uocatũ ut eum sequeretur.
Ceteri aut̃ tres euugłistȩ de piscatione uocatos eos dicunt. satis interse
conuementer maxime matħs ⁊ marchus. Nam luchas andream nõ no¬
minat. qui tamen intelligitur in ea naui fuisse scđm mathei ⁊ marchi
nanitionem qui breuiter hoc ꝑstringunt quemadinodũ gestum sit qđ lu.¬
chas aꝑtius explicauit. cõmemoranr ibi eciam miracłm suꝑ captura pisci.¬
um. & quod ex ipsa naui dñs prius fuerit loquutus ad turbas. Hoc eciam ui¬
detur distare quod tantũ Petro a dño dictum cõmemorat. Ex hoc iam homi¬

Expanded text:
quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa in narrationem reuocauerit. quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa in narrationem reuocauerit. Sane potest monere, quomodo Iohannes dicat non in Galilaea, sed iuxta Iordanen primo Andream secutum fuisse dominum cum alio, cuius nomen tacetur, deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum uocatum, ut eum sequeretur. ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos dicunt satis inter se conuenienter, maxime Mattheus et Marcus. nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intellegitur in ea naui fuisse secundum Matthei et Marci narrationem, qui breuiter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit, quod Lucas apertius explicauit commemorans ibi etiam miraculum super captura piscium et quod ex ipsa naui dominus prius fuerit locutus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro a domino dictum commemorat ex hoc iam homi
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc ipse dixit qđ ⁊ matħs post illum ꝓlixum sermonem quia erat do¬
cens eos quasi potestatem hñs. & non sic̃ scribae. Narauit eciam de
homine a quo expulsus est inmundꝰ sp̃s. Deinde de socru łetri. In his aũt
luchas ei consentit. Matħs uero de isto demomo nichil nantuit. de so¬
cru aut̃ Petri non tacut. s postea. in hoc aut̃ loco quẽ nunc conside¬
ramus. idem matħs post uocationem discipuloꝵ quibꝰ piscantibus
iussit ut eum sequerentur nairat eum circumisse galileam. docen¬
tem in smagogis & p̃dicantem enugłm & sanantem omnem langorẽ
& collectis ad illum turbis ascendisse in montem. & usum fuisse illo ser¬
mone ꝓlixo. Dat gͦ locum intelligendi tuc facta eẽ que marchꝰ post
electionem eorundem discipuloꝵ nairat cum irec galileam & doceret in
sinagogis eoꝵ. tunc eciam de socru Petri. sed eum postea cõmemorasse

Expanded text:
tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem, quia erat dotunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem, quia erat docens eos quasi potestatem habens et non sicut scribae. narrauit etiam de homine, a quo expulsus est spiritus inmundus, deinde de socru Petri — in his autem Lucas ei consentit —, Mattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem in synagogis et praedicantem euangelium et sanantem omnem languorem et collectis ad illum turbis ascendisse in montem et usum fuisse illo sermone prolixo. dat ergo locum intellegendi tunc facta esse quae Marcus post electionem eorundem discipulorum narrat, cum circumiret Galilaeam et doceret in synagogis eorum, tunc etiam de socru Petri, sed eum postea commemorasse
Abbreviated transcription (Latin):
est. s tunc potuis quando ei ioħs dictũ ẽẽ cõmemorat Tu uocaberis Cepha
qđ int̃pretatur Petrus. ut eum hoc nomine appellaret postea dñs dicens.
Tu es Pecrus. Non enim ait tu uocaberis Petrus. s tu es Pecrus. qđ ei iã
dictum erit antea tu uocaberis. Deide contex̃ nairationem matłis ⁊ dicit.
& relicta ciuitate Nazareth : uenit & habitauit in cafairnaum maritimã in
finibꝰ ⁊ abuloꝵ ⁊ ueptalim. & cetera quo usq sermo t̃minetur quẽ habuit
in monte in quo contextu narrationis attestatur ei marchus de discipuloꝵ
uocatione Petri & andreae. & paulopost lacobi & ioħ̃is. S cum matħs cõ¬
tinuo conuingeret nanationẽ ꝓlixi illius sermonis quẽ in monte habuit
postea quam multos curauit & eum multȩ turbe sequutę sunt: marchꝰ
int̾posuit alia quia docebat eos isinagoga. & stupebant suꝑ doctrinã eiꝰ.

Expanded text:
est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait \'tu uocaberis Petrus, sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis. Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciuitate Nazareth uenit et habitauit in Capharnaum maritimam in finibus Zabulon et Neptalin, et cetera, quo usque sermo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius.
Abbreviated transcription (Latin):
audisset qđ ioħs traditus eẽt. secessit in galileam. Hoc ⁊ marchꝰ dicit.
hoc ⁊ luchas. s. luchas de Ioħe tradito nichil hoc loco dic̃. Ioħs aũt eu
uangłista prius quã iret iłis i galileam dicit fecrũ & andreã mansisse
cum illo uno die. & tune letro nomen impositum cum antea symon
uocaretur. Sequenti item die iam uolentẽ exire in galileam inuenisse
Philippum & ei dixisse ut sequeret᷑ eum. inde uentũ est ut etiã de xa¬
thanaele nairaret. Nie aut̃ tercio in galilea constitutũ fecisse illud in
cͥanan de aquae in unium conuersione mirađm. Que om̃a ceteri euuan¬
głiste p̃termiser̃ id contexentes nairationibꝰ suis. qđ iħs reuersꝰ sit in
galileam. Ande intelligitur fuisse interpositos aliquot dies quibꝰ illa de
discipulis gesta sunt. que interponuntur a ioħe. Non est aũt contrariũ
eiloco ubi matħs nannt dnm dixisse Petro. Tu es Petrus. & suꝑ hanc petrã
edificabo aeccłam meam. Neq enim hoc nom̃ tunc accepisse intelligendꝰ

Expanded text:
raditus esset, secessit in Galilaeam. hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum et ei dixisse. ut sequeretur eum. inde uentum est, ut etiam de Nathanahele narraret. die autem tertio in Galilaea constitutum fecisse illud in Cana de aquae in uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. neque enim hoc nomen tunc accepisse intellegendus
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Primo duobꝰ łetro & andreae. deide aliis duobꝰ filis ⁊ebedei.
unc enim non subductis ad tenim nauibꝰ tamquã cum redeundi s ita
eũ sequuti sunt tamquã uocantem ac iubentem ut seq̃rentur.

Expanded text:
erentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. erentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. tunc enim non subductis ad terram nauibus tamquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut sequerentur.