comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ tui boni p̃cesserat : & gra dĩ conuersus es ad dm̃
lã forte ex quo conuersus es habebis aliqͥd tuũ &
de urib tuis p̃sumere debes: quẽ ad modũ solent
dicere homines lã dimitte. opus erat ut uiã osten¬
deres: sufficit ambulabo ꝑuiã Et ille qͥ tibi uiam
ostendit neforte uis ut deducãte : tu aut̃ si suꝑbis:
absit. Sufficit ambulo : dimiteris & ꝑ infirmita¬
tẽ iterũ ab errabis. Bonũ erat tͥ ut te deducer&
qͥ prius inuia collocauit te. Eȩterũ nisi & ipse du¬
cat : rursus errabis. Dic illi gͦ deduc me dñẽ in
uia tua & ambulabo inueritate tua. qđ aut̃ uiã
in gressus es : iuuentꝰ ẽ ipsa renouatio & initium
fidei Antea enĩ ambulabas ꝑuias tuas uagabun¬
dus errans ꝑsiluosa. ꝑ asꝑa. laceratꝰ om̃ib: m̃brs
patriã quȩrebas : hoc ẽ stabilitatẽ quandã sp̃s
sui ubi diceres. bene ẽ & securus diceres. quietus

Expanded text:
nihil tui boni praecesserat, et gratia Dei conversus es ad Deum. nihil tui boni praecesserat, et gratia Dei conversus es ad Deum. Jam forte ex quo conversus es, habebis aliquid tuum, et de viribus tuis praesumere debes? Quemadmodum solent homines dicere: Jam dimitte; opus erat ut viam ostenderes, sufficit, ambulabo viam. Et ille qui tibi viam ostendit: Ne forte vis ut deducam te? Tu autem si superbis: Absit, sufficit, ambulabo viam. Dimitteris, et per infirmitatem iterum aberrabis. Bonum erat tibi ut deduceret te, qui prius in via collocavit te. Caeterum nisi et ipse ducat, rursus errabis: dic illi ergo, Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Quod autem viam ingressus es, juventus est, ipsa renovatio, et initium fidei. Antea enim ambulabas per vias tuas vagabundus; errans per silvosa, per aspera, laceratus omnibus membris: patriam quaerebas, hoc est stabilitatem quamdam spiritus tui, ubi diceres, Bene est; et securus diceres, quietus
Abbreviated transcription (Latin):
desertor diabolus Preceptũ dedit impator
fraudẽ suggessit desertor. Ubi aurẽs tuȩ in
t̃p̃tationẽ & deceptionẽ : meliorne diabolus¬
credidisci qđ ꝓmisit diabolus: & inuenisti qđ mi¬
nit᷑ ẽ ds̃ lam gͦ ex captiuitate liberatꝰ: adhuc ta¬
m̃ in sp̃e. nondũ inre. Ambulas ꝑfidẽ : nondũ ꝑspȩ¬
ciem Ds̃ inqͥt docuiftme : ex iuuentute mea Ex qͦ
conuersus sũ adte: in nouatꝰ atẽ. qͥ factꝰ atẽ. recre¬
at qͥereatꝰ reformatꝰ qͥ formatꝰ Ex qͦ conuersus sũ
didici merita mea nulla p̃cessisse: sed grãm tuã mͥ
gratis uenisse ut memorarer iustitiȩ tuȩ solius
Quid deinde post uuentutẽ: qm̃ docuifai me in qͥt
ex iuuentute mea. Quid post uuentutẽ : in ipsa
enĩ prima conuersione tua didicisti: qđ ante con¬
uersionẽ iustus ñ fuisti. Sed p̃cessit iniqͥtas: ut ex¬
pulsa iniqͥtate. succeden& caritas Et renouatꝰ ita
nouo homine. spe dũ taxat nondũ re. didicisti qͦd

Expanded text:
desertor diabolus: praeceptum dedit imperator, desertor diabolus: praeceptum dedit imperator, fraudem suggessit desertor . Ubi aures tuae inter praeceptionem et deceptionem? Meliorne diabolusCredidisti quod promisit diabolus, et invenisti quod minatus est Deus. Jam ergo ex captivitate liberatus, adhuc tamen in spe, nondum in re, ambulans per fidem, nondum per speciem, Deus, inquit, docuisti me ex juventute mea. Ex quo conversus sum ad te, innovatus a te qui factus a te, recreatus qui creatus, reformatus qui formatus: ex quo conversus sum, didici merita mea nulla praecessisse; sed gratiam tuam mihi gratis venisse, ut memorarer justitiae tuae solius. 3. Quid deinde post juventutem? quoniam docuisti me, inquit, ex juventute mea; quid post juventutem? In ipsa enim prima conversione tua didicisti quod ante conversionem justus non fuisti, sed praecessit iniquitas, ut expulsa iniquitate succederet charitas; et renovatus in novum hominem spe duntaxat, nondum re, didicisti quod
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo: & dicit. in troibo in potentiã dñi: ñ meã
sed dñi. Dñe memorabor iustitiȩ tuȩ solius Nullã
meã agnosco : soliꝰ iustitiȩ tuȩ memorabor. Ate ha¬
beo quic qͥd boni habeo: quicqͥd aut̃ a me habeo
mali habeo Ñmeritis suppliciũ red didisti: sed grãm
qͥa tuȩ solius iustitiȩ memorari debeo Considerans
enĩ uitã p̃teritã meã: udeo qͥd mͥ debebat᷑. & qͥd
acceꝑim ꝓ eo qđ mͥ debebat᷑ Debebat᷑ pena. sed¬
data ẽ grã. De bebat᷑ gehenna : data ẽ uita ȩt̾na
ds̃ docuisti me ex iuuentute mea: Ex ipso initiofi¬
dei meȩ qua me in nouasti. docuisti me nichilit
me p̃cessisse : unde mͥ dicerẽ deberi qđ dedisti
Quis enĩ conuertit᷑ addm̃. nisi ab iniqͥtate : quis
redimit᷑ nisi a captiuitate : qͥs aut̃ potest̃ dicere
iniuistã fuisse captiuita tẽ suã qͣͥndo deseruit im¬
ꝑatorẽ & defecit ad desertorẽ : imꝑator enĩ ds̃

Expanded text:
in Psalmo, et dicit: Introibo in potentiam Domini; non meam, in Psalmo, et dicit: Introibo in potentiam Domini; non meam, sed Domini. Domine, memorabor justitiae tuae solius. Nullam meam agnosco; solius tuae justitiae memorabor. A te habeo, quidquid boni habeo; quidquid autem mali habeo, a me habeo. Non meritis supplicium reddidisti; sed gratiam gQuia tuae solius justitiae memorari debeo. Considerans enim vitam praeteritam meam, video quid mihi debebatur, et quid acceperim pro eo quod mihi debebatur. Debebatur poena; reddita est gratia: debebatur gehenna; data est vita aeterna. Deus, docuisti me ex juventute mea. Ex ipso initio fidei meae, qua me innovasti, docuisti me nihil in me praecessisse, unde mihi dicerem deberi quod dedisti. Quis enim convertitur ad Deum, nisi ab iniquitate? quis redimitur, nisi a captivitate? quis autem potest dicere injustam fuisse captivitatem suam, quando deseruit imperatorem, et defecit ad desertorem? Imperator enim Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
tib Boni aut̃ amici medici. qͥ nolunt uendere artẽ
suã & plus gaudent ad scnos qͣm ad egrotos : dcnt
quȩdã p̃cepta scinis quȩ obseruando in egritudinẽ
ñ cadant Porro aut̃ illi si p̃cepta contẽpserint. & in
egritudinẽ inciderint : supplicant medico. quẽ con¬
tẽpser̃ sani rogant egroti. Utinã saltẽ rogent : ne
ꝑ febrẽ m̃te ꝑdita & medicũ cedant. Audistis mͦ cũ
euangłiũ legeret᷑ : quẽ ad modũ in illa dicta sit para¬
bola Mentis sanȩ erant qͥ dixer̃. hic ẽ heres. uenite
occidamꝰ eũ & nr̃a hereditas erit : utiq non. Puta
qͥ occider̃ filiũ & patrẽ occisur erant : hoc ẽ m̃tẽ
sanã ñ habere. Postremo ecce qͥ occider̃ filiũ resur¬
rex̃ filius: & lapis reꝓbatꝰ ab ȩdificantib factus ẽ
in caput anguli Offender̃ in illũ & conquassatis:
ueni& suꝑ eos & conten& eos. Sed ñ ita iste qͥ cantat

Expanded text:
tibus . Boni autem amici medici, qui nolunt vendere artem tibus . Boni autem amici medici, qui nolunt vendere artem suam, et plus gaudent ad sanos quam ad aegrotos, dant quaedam praecepta sanis, quae observando in aegritudinem non cadant. Porro autem illi si praecepta contempserint, et in aegritudinem inciderint, supplicant medico: quem contempserunt sani, rogant aegroti. Utinam saltem rogent! ne per febrem mente perdita et medicum caedant. Audistis modo, cum Evangelium legeretur, quemadmodum in illos dicta sit parabola. Mentis sanae erant qui dixerunt: Hic est haeres; venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas ? Utique non: puta qui occiderunt filium, et patrem occisuri erant; hoc est mentem sanam non habere. Postremo ecce quia occiderunt filium: resurrexit filius, et lapis reprobatus ab aedificantibus factus est in caput anguli . Offenderunt in illum, et conquassati sunt: veniet super eos, et conteret eos. Sed non ita iste qui cantat
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo aliã legẽ in m̃bris meis repugnantẽ legi
m̃tis meȩ. & captiuũ me ducentẽ in lege peccati
quȩ ẽ in m̃bris meis ipsa ẽ prima captiuitas nr̃a :
quia concupiscit aduersus sp̃m̃ caro. Uenit autẽ
hoc de pęna peccati : ut homo aduersus se ipsum
diuideret᷑ qui uni subditꝰ eẽ noluit Nichil enĩ
tã expedit animȩ : quã obȩdire Et si expedit
animȩ obȩdire inseruo ut obȩdiat dño infilio ut
obȩdiat patri. in uxore ut obȩdiat uiro qͥntomagis
in homine ut obȩdiat dõ : exꝑtus gͦ mala adã om̃is
aut̃ homo adã. sic̃ in his qͥ credider̃ om̃is homo xp̃c
qͥa m̃bra s̃ xp̃i. exꝑtus gͦ malũ qđ ñ debuit expe¬
riri. si creder& dicenti. noli tangere: exꝑtꝰ gͦ ma¬
lũ. postea saltẽ obtẽꝑet p̾ceptis medici ut surgat.
qͥ noluit credere medico ut ñ egrotar& . Nã & sano
bonꝰ & fidelis medicꝰ dat p̃ceptũ: ne sit illi necessa¬
rius q̃ ẽ enĩ sanis necessariꝰ medicꝰ : sed male haben¬

Expanded text:
gem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis . Ipsa est prima captivitas nostra, qua concupiscit adversus spiritum caro . Venit autem hoc de poena peccati, ut homo adversus seipsum divideretur, qui uni subditus esse noluit. Nihil enim tam expedit animae quam obedire. Et si expedit animae obedire in servo ut obediat domino, in filio ut obediat patri, in uxore ut obediat viro; quanto magis in homine ut obediat Deo? Expertus ergo malum Adam: omnis autem homo Adam; sicut in his qui crediderunt omnis homo C Christi: expertus ergo malum quod non debuit experiri, si crederet dicenti, Noli tangere ; expertus ergo malum, postea saltem obtemperet praeceptis medici ut surgat, qui noluit credere medico ut non aegrotaret. Nam et sano bonus et fidelis medicus dat praeceptum, ne sit illi necessarius. Non est enim sanis necessarius medicus, sed male haben
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ ẽ : sed obȩdientia me lior ẽ. Proinde ote¬
tigeris. nũ qͥd arbor illa malũ erit. ut mearis
Sed in obȩdientia te subicit morti: qͥa ꝓbita
tetigisti. Ideo arbor illa ap pellata ẽtentiȩ
dinoscendi boni & mali: non quia ins qͣuasi
poma pendebant. sed quic qͥđ eẽt ibor illa
cuiꝰ lib& pomi. cuiꝰ lib& fructus eẽt. deo sic uo-¬
cata ẽ: qͥa homo qͥ noll& borium amalo dis

Expanded text:
Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum teBonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum tetigeris, numquid arbor illa malum erit, ut moriaris? Sed inobedientia te subjecit morti, quia prohibita tetigisti. Ideo arbor illa appellata est scientiae dignoscendi boni et mali , non quia inde talia quasi poma pendebant; sed quidquid esset arbor illa, cujuslibet pomi, cujuslibet fructus esset, ideo sic vocata est, quia hom
Abbreviated transcription (Latin):
crificiũ dicturꝰ ẽ tibi: non ne fecit ipse om̃ia in qͥb
& te fecit: Obsequere mͥ dicturꝰ ẽ tibi. siue ad le¬
etũ cũ reqͥesco siue ad m̃sã cũ me reficio siue ad
bal neas cã lauo: qͥa gͦ nullo abs te indiget ds̃ ni¬
chil tibi debuit iubere. Si aut̃ debuit aliqͥd iubere.
ut te qđ tͥ expedit sentires eẽ sub dño. ab aliqua
re ꝓhibendus eras ñ ꝓpt̃ illius arboris maliciã.
sed ꝓpt̃ tuã obȩdientiã Ñ potuit ds̃ ꝑfectiꝰ demon¬
strare qͣntũ sit bonũ obȩdientiȩ : nisi cũ ꝓhibuit
ab ea re quȩ ñ erat qđ erat mala. Sola ibi obȩdi¬
entia ten& palmã : sola ibi in obȩdientia inue¬
nit pęnã Bonũ ẽ: nolo tangas Ñ enĩ ñ tangends
moriturus es Nũ qͥđ qͥ hinc ꝓhibuit alia subtn¬
xit : Nonne parad ỹsus fruetuosis plenꝰ arbib
qͥd tͥ de ẽ : hoc nolo tangas: hinc nolo gusis

Expanded text:
sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus et te fecit? Obsequere mihi, dicturus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me reficio; sive ad balneas, cum lavo? Quia ergo nullo abs te indiget Deus, nihil tibi debuit jubere? Si autem debuit aliquid jubere, ut te, quod tibi expedit, sentires esse sub Domino, ab aliqua re prohibendus eras; non propter illius arboris malitiam, sed propter tuam obedientiam. Non potuit Deus perfectius demonstrare quantum sit bonum obedientiae, nisi cum prohibuit ab ea re quae non erat mala. Sola ibi obedientia tenet palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum est; nolo tangas. Non enim non tangendo moriturus es. Numquid qui hinc prohibuit, alia subtraxit? Nonne est paradisus fructuosis plenus arboribus? Quid tibi deest? Hoc nolo tangas; hinc nolo gustes.
Abbreviated transcription (Latin):
deteriꝰ nutatꝰ deficiat: hoc diabolus fecit Imita¬
ri dm̃ uoluit. sed ꝑuerse : ñ eẽ sub illius potestate.
sed habere contra illũ potestatẽ: homo aut̃ positus
sub p̃cepto: audiuit adño dõ Noli tangere inquit
hanc arborẽ. Quid ÷ enĩ illa arbor : si bona ẽ qua¬
re ñ tango : simala ẽ qͥd facit in para dyso ꝓrsus
ideo ẽ in para drso: qͥa bona ẽ. Sed nolo tangas
quare ñ tango : quia obȩdientẽ te uolo ñ contra¬
dicentẽ seruũ. Adhuc serue : sed noli male serue
Serue audi priꝰ dñĩ uissũ: & tunc iubentis disce
consiliũ. Bona ẽ arbor: nolo tangas Quare : qͥa
dñs sũ & scruus es hȩc tota causa ẽ : Si parua ẽ :
dedignaris eẽ scruus. Quid aut̃ tͥ expe dit. nisi
eẽ sab dño: quo mͦ eris sub dño. nisi fueris sub p̃cepto
porro si expedit tibi eẽ sub dño. & sub p̃cepto qͥd tͥ
iussurus erat ds̃: aliqͥd enĩ quȩnt abste offermͥsa

Expanded text:
deterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitadeterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitari Deum voluit, sed perverse; non esse sub illius potestate, sed habere contra illum potestatem. Homo autem positus sub praecepto, audivit a Domino Deo, Noli tangere. Quid? Hanc arborem . Quid est enim illa arbor? Si bona est, quare non tango? si mala est, quid facit in paradiso? Prorsus ideo est in paradiso, quia bona est; sed nolo tangas. Quare non tango? Quia obedientem te volo, non contradicentem. Servi ad hoc, serve; sed noli male, serve. Serve, audi prius Domini jussum, et tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: nolo tangas. Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota causa est. Si parva est, dedignaris esse servus? Quid autem tibi expedit, nisi esse sub Domino? Quomodo eris sub Domino, nisi fueris sub praecepto? Porro si expedit tibi esse sub Domino, et sub praecepto, quid tibi jussurus erat Deus? Aliquid enim quaerit abs te? Offer mihi
Abbreviated transcription (Latin):
illi apud patrẽ optime seruabat᷑. factꝰ suȩ potesta¬
tis ꝓfectus ẽ in regionẽ longinquã: hȩsit principi
malo porcos pauit. fame correptꝰ ẽ. qͥ sa turitate su¬
ꝑbus abscesserat. Ergo quisquis ita uult eẽ similis dõ
ut ad illũ scet. fortitudinẽq suã sic̃ scriptũ ẽ adillũ
custodiat. ñ ab illo recedat. ei coherendo signet᷑ tan¬
quã ex anulo cera. illi affixus habeat imaginẽ eiꝰ
faciens qđ dictũ ẽ. mͥ ad herere dõ bonũ ẽ : uere cu¬
stodit similitudinẽ & imaginẽ ad quã factꝰ ẽ Porro
Aut̃ si ꝑuerse uoluerit imitari dm̃ ut quomͦ ds̃ non
habet a qͦ formet᷑ ñ hab& aqͦ regat᷑ sic ipse uelit
sua potestate uti. ut quomͦ ds̃ nullo formante. nul¬
lo regente uiuat. qͥd restat fris. nisi ut recedens ab
eiꝰ calore torpescat. recedens aueritate ua nescat
recedens ab eo qđ summe atq in cõmutabilit̃ ẽ in

Expanded text:
illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestailli apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi affixus habeat imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere custodit similitudinem et imaginem ad quam factus est. Porro autem si perverse voluerit imitari Deum, ut quomodo Deus non habet a quo formetur, non habet a quo regatur, sic ipse velit sua potestate uti, ut quomodo Deus, nullo formante, nullo regente vivat; quid restat, fratres, nisi ut recedens ab ejus calore torpescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab eo quod summe atque incommutabiliter est, in
Abbreviated transcription (Latin):
ds: ut aut melior sit. aut potentior. aut beatior
Quid eñĩ ẽẽt qͥcqͥd aliud ẽ nisi ille feciss& : quo gͦ
eget abs te.qͥerat ante te : & tã potens erat: ut cũ
tuñ esses. facer& te Nũ qͥd quomꝰ parentes faciuã
filios: ꝑ quandã concupiscentiã carnalẽ generad
potius q̃m creant. Ilis enĩ generantib ds̃ creat
qã si tucreas : dic qͥd tua mulier paritura ẽ quid
dicã tu dic ipsa dicat : quȩ portat ignorat. Gene¬
sant tam̃ homines filios & ad solaciũ suũ & ad sub¬
sidiũ senectutis Nũ qͥd ideo creauit hȩc om̃ia ds̃
a qͥb senex adiuuciret᷑: Nouit gͦds̃ qđ creat & qua¬
luntatẽ nouit ds̃. & ordinauit om̃ia. Ut aut̃ homo sit
aliqͥd : conuertit se adillũ a quo creatꝰ ẽ. Recedendo
enĩ frigescit accedendo feruescit : recedendo tene¬
brescit. accedendo clarescit. A quo enĩ hab& ut sit :
apud illũ hab& ut ei bene sit Deniq filiꝰ minor qͥ
uoluit in sua potestate habere substantiã suã quȩ

Expanded text:
s, ut aut melior sit, aut potentior, aut beatior. Quid enim esset quidquid aliud est, nisi ipse fecisset? Quo ergo eget abs te qui erat ante te, et tam potens erat, ut cum tu non esses, faceret te? Numquid quomodo parentes faciunt filios? Per quamdam concupiscentiam carnalem generant, potius quam creant; istis enim generantibus, Deus creat. Nam si tu ita creas, dic quid tua mulier paritura est. Quid dicam, Tu dic? ipsa dicat, quae quod portat ignorat. Generant tamen homines filios, et ad solatium suum, et ad subsidium senectutis. Numquid ideo creavit haec omnia Deus, a quibus senex adjuvaretur? Novit ergo Deus quod creat, et qualuntatem; novit Deus et ordinavit omnia. Ut autem homo sit aliquid, convertit se ad illum a quo creatus est. Recedendo enim frigescit; accedendo fervescit: recedendo tenebrescit; accedendo clarescit. A quo enim habet ut sit, apud illum habet ut ei bene sit. Denique filius minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sũ dĩ sui imitatorẽ Factꝰ ille qđtu filius hominis
uirgine. Unde maria uirgo : ex adã. Ergo ex illo
primo captiuo : & caro in xp̃o de massa captiuita¬
tis. Vt qͥd hoc : ad exemplũ. Suscepit ate : in quo
moreret᷑ ꝓte. Suscepit ate : qđ offerret ꝓte quo
exemplo docer& te qͥd docen& te : qͥa resurrecturꝰ
es. Vnde enĩ crederes nisi exemplũ carnis p̃cede¬
n&. assũptȩ de massa mortis tuȩ : ergo in illo pͥmo
es tũ moriturꝰ : Et ibi resurrex̃ xp̃c̃ : ubi esture¬
sarrecturus Exemplo suo docuit qͥd ñ timeres : qͥđ
souresi : Timebas mortẽ: mnortuus ẽ Desgibas dere¬
surrectione  re surrex̃. Secddicis mͥ. Ille resurrexit:
nũqͥd ego: sed resurrex̃ in eo qđ ꝓte accepit exte
ingo natura tua in illo p̾cessit te & qđ sumptũ ẽ ate
ascendit antete Ibi gͦ. & tu ascendisa Ascendit ergo
lle prior : & in illonos: qͥa caro illa de genere huma¬
no łrgo & illo resurgente : reducti sumꝰ ex abyssis

Expanded text:
sum Dei sui imitatorem! Factus ille quod tu, filius hominis,virgine . Unde Maria virgo? Ex Adam. Ergo ex illo primo captivo; et caro in Christo de massa captivitatis. Utquid hoc? Ad exemplum. Suscepit a te in quo moreretur pro te; suscepit a te quod offerret pro te, quo exemplo doceret te. Quid doceret te? Quia resurrecturus es. Unde enim crederes, nisi exemplum carnis praecederet assumptae de massa mortis tuae? Ergo in illo primo es tu moriturus; et ibi resurrexit Christus, ubi es tu resurrecturus. Exemplo suo docuit quid non timeres, quid sperares. Timebas mortem; mortuus est: desperabas resurrectionem; resurrexit. Sed dicis mihi: Ille resurrexit; numquid ego? Sed resurrexit in eo quod pro te accepit ex te. Ergo natura tua in illo praecessit te; et quod sumptum est ex te, ascendit ante te: ibi ergo et tu ascendisti. Ascendit ergo ille prior, et in illo nos; quia caro illa de genere humano. Ergo et illo resurgente, reducti sumus ex abyssis
Abbreviated transcription (Latin):
spe. caritate sed restat ut surgamꝰ corpore: Audi
inre: aultiplicasti iuistitiã tuã : lã in credentibus
iã in illis qͥ primo resurrexer̃ in spe : multiplicasti
iustitiã tuã Ad ipsa ustitiã ꝑtin& & flagellũ : quia
tẽpus ẽ ut udiciũ incipiat ad omodĩ ait petrus id
ẽ asc̃is ciꝰ flagellat aut̃ om̃em filiũ quẽ recipit
Multiplicasti iustitiã tuã : qͥa iã nec filuis peꝑcisti
sed qͥb hereditatẽ g̃nã seruabas. disciplinã ñ dese¬
nusti: Multiplicasti iufttiã tuã : & conuersus con¬
solatus esine. Et ꝓpt corpus in fine resurrecturũ:
& de abyssis t̾rȩ iterũ reduxistime. Et enĩ ego con¬

Expanded text:
spe, charitate; sed restat ut resurgamus corpore. Audisin re. Multiplicasti justitiam tuam: jam in credentibus, jam in illis qui primo resurrexerunt in spe. Muljustitiam tuam. Ad ipsam justitiam pertinet et flagellum; quia tempus est ut judicium incipiat a domo Dei , ait Petrus; id est a sanctis ejus. Flagellat autem omnem filium quem recipit . Multiplicasti justitiam tuam: quia jam nec filiis pepercisti; sed quibus haereditatem aeternam servabas, disciplina non deseruisti. Multiplicasti justitiam tuam; et conversus consolatus es me: et propter corpus in fine resurrecturum, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃: & ds̃ erat uerbũ. Hoc erat in principio
apud dm̃. Om̃ia ꝑ ipsũ facta s̃ : & sine ipso factũ
ẽ nichil Grande hoc : magnũ hoc Tuquid cap¬
tiue : ubi iaces : in carne . sub morte qͥs gͦ ille.
qͥs tu. & qͥd ille postea : ꝓpt̾ quẽ : qͥs ille nisi qđ
dictũ ẽ uerbũ : qđ uerbũ ne forte sonat & trai¬
quid ꝓpt̃ te : & uerbũ caro factũ ẽ : & habitauit¬

Expanded text:
s erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Grande hoc! magnum hoc! Tu quid, captive? ubi jaces? In carne, sub morte. Quis ergo ille? quis tu? et quid ille postea? Propter quem? Quis ille, nisi quod dictum est, Verbum? Quod Verbum? ne forte sonat et tranQuid propter te? Et Verbum caro factum e
Abbreviated transcription (Latin):
cernunt᷑ agrecis. Grauitas enĩ post iuuentutẽ.
aliud nom̃ hab& apud grecos & post ipsã graui¬
Quia uero in latina lingua duoꝵ istoꝵ nominum
distinctio defecit: de senectute Ambos posita se¬
necta & seniũ. Scitis aut̃ : duas eẽ ȩtates. Docuisti
me grã tua Auiuentute mea : & usq nunc post iu.¬
uentutẽ meã annuntiabo mirabilia tua. qͥa mecũ
es ut ñ moriar. qͥ uenistiut surgã. Et usq in sene
ctã & seniũ. id ÷ usq ad ultimũ nisi mecũ fueris:
ñ erit aliqͥd mei meriti. Grã tua : semꝑ ꝑseuene
mecũ. hoc dicen& etiã unꝰ homo : tu. ille ego quia
uero uox ista uniꝰ cuiꝰdã magni hominis ẽ. hoc est
ipsius unitatis. uox ẽ enĩ ȩccłȩ : quęramꝰ iuuentu¬
tẽ eccłȩ. quando uenit xp̃c. crucifixus ẽ. mortu

Expanded text:
nuntur a Graecis. Gravitas enim post juventutem aliud nomen habet apud Graecos, et post ipsam gravinex. Quia vero in latina lingua duorum istorum nominum distinctio deficit, de senectute ambo sunt posita, senecta et senium: scitis autem esse duas aetates. Docuisti me gratiam tuam a juventute mea; et usque nunc, post juventutem meam, annuntiabo mirabilia tua, quia mecum es ut nisi mecum fueris, non erit aliquid meriti mei: gratia tua semper perseveret mecum. Hoc diceret etiam unus homo, tu, ille, ego: quia vero vox ista unius cujusdam magni hominis est, hoc est ipsius unitatis; vox est enim Ecclesiae; quaeramus juventutem Ecclesiae. Quando venit Christus, crucifixus est, mortu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝓbat᷑. qđ de fine dr̃ : Ao huc aut̃ & lingua¬
fuerint & erubuerint qͥ quȩr̃ mͥmala Quando
confundent᷑ qͣndo erubescent nisi in fine scłi : duo¬
b: enĩ modis confundent᷑ aut cũ credunt in xp̃o
aut cũ uenerit xp̃c. Namq quãdiu hic ẽ ȩccła.
quãdiu gemit triticũ int̃ paleas. qͣndiu gemunt
liliũ int̾ spinas: ñ deer̃ uimici qͥ dicant: quan-¬
do moriet᷑ & ꝑibit nom̃ eiꝰ : id ⁊÷ ecce ueni&
tẽpus ut finiant᷑ & ñ sitit xp̃ianibi sic̃ cȩper̃

Expanded text:
hoc probatur quia de fine dicitur, Adhuc autem et linguhoc probatur quia de fine dicitur, Adhuc autem et lingufuerint, et erubuerint qui quaerum mala mihi. Quando confundentur, quando erubescent, nisi in fine saeculi? Duobus enim modis confundentur; aut cum credent in Christum, aut cum venerit Christus. Nam quamdiu hic est Ecclesia; quamdiu gemit triticum inter paleas, quamdiu gemunt lilium inter spinas, non deerunt inimici qui dicant, Quando morietur, et peribit nomen ejus ; id est, Ecce veniet temp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpsalteriũ sps ꝑcrcharã caro łt qͥduas dixerat
spe altertũ scđm corpꝰ in re: audiamꝰ eas duas
łtenĩ ego confitebor tͥ in uasis psalini : ueritatẽ
cythara sc̃s issł Iterũ hoc audi ꝓpt̃ ipsũ iterũ &
iterũ Et exultabunt labia mea: cũ psallã tibi. Sed
labia solent dici: interioris hominis & exterioris
incertũ ẽ quomꝰ posita sint labia: sequit᷑ ergo Et
anima m̃ea quã redemisti łrgo de labiis inceriorib
saluati in sp̃e. redueti ab abyssis t̃rȩ infide & can¬
tate expectantes tam̃ adhuc redẽptionẽ corporis
nr̃i qͥd dicimꝰ : iã dix̃ & anima mea qͣm redemifti
Sed ne solã animã redẽptã putares. in qͣnune au¬
difti unũ iterũ. Ad huc aut̃ inqͥt. qͥd : ad huc autẽ
& lingua mea. Ergo ũ lingua corporalis. tota die
meditabit᷑ iustitiã tuã : id ÷ in ȩt̾nita te sine fine
Sed hoc qͥndo : iã infine scłi resurrectionẽ cor¬
poris: & immutationẽ in angłicũ statũ. Un de

Expanded text:
piritus, per citharam caro. Et quia duas dixerat spe, alteram secundum corpus in re; audi eas duas: Etenim ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem  24. Iterum hoc audi, propter ipsum iterum et iterum. Exsultabunt labia mea, cum psallam tibi. Quia labia solent dici et interioris hominis et exterioris, incertum est quomodo posita sint labia: sequitur ergo, Et anima mea quam redemisti. Ergo de labiis interioribus salvati in spe, reducti ab abyssis terrae in fide et charitate, exspectantes tamen adhuc redemptionem corporis nostri, quid dicimus? Jam dixit: Et anima mea quam redemisti. Sed ne solam animam redemptam putares, in qua nunc audisti unum iterum, Adhuc autem, inquit: quid adhuc? Adhuc autem et lingua mea: ergo jam lingua corporis Tota die meditabitur justitiam tuam: id est in aeterni tate sine fine. Sed quando hoc? Jam in fine saeculi resurrectione corporis, et immutatione in angelicum statum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
man& ȩccła p̃dicans brachiũ dni om̃i
generationi suꝑ uenturȩ. Ueni& & ipse
ultimꝰ in claritate sua: resurgent om̃s mortui
qͥsq cũ causa sua. Separabunt᷑ boni addexterã:
mali aut̃ ad sinistrã. Et confundent᷑ qͥ insũltabaa¬
& erubescent qͥ garriebant. Et sic lingua mea post
resurrectionẽ meditabit᷑ iusticiã tuã tota die lau¬
dẽ tuã : cũ confusi fuerint & erubuerint qͥquȩr̃¬

Expanded text:
a, praedicans brachium Domini omni generationi superventurae. Veniet et ipse ultimus in claritate sua; resurgent omnes mortui, quisque cum causa sua: separabuntur boni ad dexteram, mali autem ad sinistram ; et confundentur qui insultabant, erubescent qui garriebant: et sic lingua mea post resurrectionem meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam, sum confusi fuerint, et erubuerint q
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdientiȩ cantat᷑ psalmꝰ. & his qͥ primi captiui
ductis : ut agnoscat᷑ hic gemitꝰ nr̃ ut sufficiat
diei malitra sua. lam enĩ si suꝑbi deseruimꝰ. uł
fatigati redeamꝰ: nec rediri nisi ꝑ grãm potest
Grã gratis data ẽ : nã nisi gratis eẽt gr̃a ñ ess&
Porro aut̃ si ꝓpt̃ ea gr̃a ẽ qͥa gratis ẽ: nichiltuũ
p̃cessit ut acciꝑes Nã si aliqua bona tua oꝑa p̃¬
cesser̃: p̃tiũ accepisti ñ gratis. Pretiũ aũ qđ no
sit cũ multa dixiss& : dicens dñe memorabor
iustitiȩ tuȩ solius Ad istũ uersũ: conclusa ẽ he¬
sterna tractatio Primi gͦ captiui : id ÷ ꝑtinentes
ad pͥmũ hominẽ : ꝓpt̃ hoc enĩ captiui ꝓpt̃ pͥmũ
hominẽ in qͦ om̃s morim᷑ : qͥa ñ priꝰ qđ spiritale ẽ

Expanded text:
obedientiae cantatur Psalmus, et his qui primi captivi obedientiae cantatur Psalmus, et his qui primi captivi ducti sunt, ut agnoscatur hic gemitus noster, et sufficiat diei malitia sua . Jam enim, si superbi deseruimus, vel fatigati redeamus. Nec rediri nisi per gratiam potest. Gratia gratis data est: nam nisi gratis esset, gratia non esset. Porro autem, si propterea gratia est, quia gratis est, nihil tuum praecessit, ut acciperes. Nam si aliqua bona opera tua praecesserunt, pretium accepisti, non gratis: pretium autem quodsit, cum multa dixisset, dicens: Domine, memorabor justitiae tuae solius. Ad istum versum conclusa est hesterna tractactio. Primi ergo captivi, id est, pertinentes ad primum hominem: propter hoc enim captivi, propter primum hominem i
Abbreviated transcription (Latin):
RA dĩ qua gratis salui facti sumus nullis
nr̃is merits p̃cedentib nisi quib suppliciũ
debebat᷑. isto cõm̃dari psalmo. hesterna
die in sinuauimꝰ caritatiurȩ : eũq tractando
qͣs finit nequiuimꝰ. extremã eius partẽ inhodi¬
ernũ diem distulimꝰ ꝓmittentes in nomine dñi nos
debitũ soluituros. Quod soluendi qm̃ tẽpus ẽ. ad¬
estote animo tanqͣm agro fertili. ubi & semen
multiplicetis. & pluuiȩ in grati ñ sitis: Cõmen¬
dauimus hesterno die titulũ eius: sed ꝓpt̃ re¬
nouandã intentionẽ uram & his intimandũ qui
heri absentes fuer̃. breuit̃ cõmemoramꝰ. qđ reco¬
lunt qui audier̃ audiant qui nescierunt
Filiqr ũ ionadab psalmꝰ ẽ : qđ nom̃ int̃p̃tat᷑ dñi
sponta neus : qm̃ spontaneus hoc ẽ bona pura
sincera. & ꝑfecta uoluntate : ñ ficto corde dnĩo
seruiendũ ẽ. qđ etiã illud indicat ubi dictũ ẽ:
uoluntarie sacrificabo tibi Filus huiꝰ id ÷ filiis

Expanded text:
 Dei, qua gratis salvi facti sumus, nullis nostris meritis praecedentibus. nisi quibus supplicium debebatur, isto commendari psalmo, hesterna die insinuavimus Charitati Vestrae: eumque tractando quoniam finire nequivimus, extremam ejus partem in hodiernam diem distulimus, promittentes in nomine Domini nos debitum soluturos. Quod solvendi quoniam tempus est, adestote animo, tanquam agro fertili, ubi et semen multiplicetis, et pluviae ingrati non sitis. Commendavimus hesterno die titulum ejus; sed propter renovandam intentionem vestram, et his intimandum qui heri absentes fuerunt, breviter commemoramus quod recolant qui audierunt, audiant qui nescierunt. Filiorum Jonadab Psalmus est; quod nomen interpretatur Domini Spontaneus: quoniam spontanea, hoc est bona, pura, sincera et perfecta voluntate, non ficto corde Domino serviendum est; quod etiam illud indicat ubi dictum est, Voluntarie sacrificabo tibi . Filiis hujus, id est, filiis
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ dõ. Quid putamꝰ ut exclamare captiuus: dñe
qs sinilis tibi : quȩ ẽ ista ꝑ uersa similitudo: Audite.
& intelligite sĩ potestis: Credimꝰ aut̃: qͥa ipse qͥnos
posuit hec uob dicere. dabit uob̾ etiã posse & intel¬
sigere : Ds nullo indiget bono & ipse ẽ summũbo¬
nũ & ab ip̃so ẽ om̃ebonũ. Ut gͦ boni simꝰ. dõ indi¬
gemꝰ : ut bonꝰ sit ds̃ nob̵ ñ indiget Nec nob tantũ¬

Expanded text:
lem Deo? quid putamus, ut exclamaret captivus: Domine, quis similis tibi? quae est ista perversa similitudo? Audite, et intelligite, si potestis: credimus autem quia ipse qui nos posuit haec vobis dicere, dabit vobis etiam posse et intelligere. Deus nullo indiget bono, et ipse est summum bonum, et ab ipso est omne bonum. Ut ergo boni simus, Deo indigemus: ut bonus sit D
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo audamꝰ: Quantas ostendisti mͥ
tri bulationes multas & malas &
conuersus uiuificastime : & de abyssis t̾rȩ iterũ
reduxistime. quid deinde : Multipli casti magni¬
ficentiã tuã & conuersus consolatꝰ es me : & de
abrssis t̾rȩ iterũ reduxifti me. Ecce alterũ iterũ
Si hoc iterũ soluere laboramꝰ semel positũ : quis
poterit soluere geminatũ : ĩ ipsũ iterũ geminatio
ẽ : & rorsus positũ ẽ iterũ: Ad sit ille a quo gra
ad sit & brachiũ qđ annuntiamꝰ om̃i generationi
suꝑuenturȩ. ad sit ille: & tanqͥm claue crucis

Expanded text:
ndisti mihi tribulationes multas et malas! et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Quid deinde? Multiplicasti justitiam tuam; et conversus consolatus es me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Ecce alterum iterum. Si hoc iterum solvere laboramus semel positum, quis poterit solvere geminatum? Jam ipsum iterum geminatio est, et rursum positum est iterum. Adsit ille a quo gratia: adsit et brachium quod annuntiamus omni generationi superventurae: adsit ipse, et tanquam clave crucis
Abbreviated transcription (Latin):
ita & nos debemꝰ animas ꝓ fr̃ĩb ponere. hoc est
respondere. Chorus aũ concordiã significat : quȩ
in carita te consistit quis qͥs gͦ qͥsi ȩmulator domi-¬
nicȩ passi onis tradiderit corpus suũ ut ardeat.
si antatẽ ⁊̃ habeat ñ respondet inchoro: & ideo nichil
Sodest: Proinde quẽ admodũ dicunt᷑ in arte musica
sie caã doca homines latine dicere potuer̃ p̃centor
& succentor p̾centor scilic& qͥ uocẽ p̃mittit in cantu.
succentor aut̃ qͥ subsequent᷑ canendo respond& ita in
hoc eauntico passionis pͥcedentẽ xpm̃ subseqͥt᷑ chorus
ma styru in finẽ celestiũ coronatoꝵ: hoc enĩ canit᷑ filus

Expanded text:
ita et nos debemus animam pro fratribus ponere» : hoc est respondere. Chorus autem concordiam significat, quae in charitate consistit. Quisquis ergo quasi aemulator dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si charitatem non habeat, non respondet in choro; et ideo nihil ei prodest . Proinde quemadmodum dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor; praecentor scilicet qui vocem praemittit in cantu, succentor autem qui subsequenter canendo respondet: ita in hoc cantico passionis, praecedentem Christum subsequitur chorus martyrum in finem coelestium coronarum. Hoc enim canitur «filiis
Abbreviated transcription (Latin):
penitrare ñ potui: & siqͥd de hac re legi ab eis qͥ ante
nos ista tractar̃ : ñ satis fecit ex pectationi siue car¬
ditati meȩ : In qͦ igit᷑ mysterio dictũ mͥ uideat᷑ ꝓchoro
ad respondendũ. id ÷ ut canenti ꝓchoro responde

Expanded text:
penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tractarunt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati meae. In quo igitur mysterio dictum mihi videatur, Pro choro ad respondendum, id est, ut canenti per chorum respond
Abbreviated transcription (Latin):
salai huius octogesimi & septimi titulus. hab&
aliqͥd qͦ nouũ negotiũ disputari afferat: Nusqͥn
enĩ alioꝵ psalmaꝵ positũ ẽ qđ hic legit᷑ ꝓme.
lech ad respondendũ. Nã de psalio cantici. & cantico
psalmi. alias iã qͥd nob̵ uideret᷑ diximꝰ & filiis chore
ꝓchoro dici potest. Melech enĩ uerbo hebreo : chorus
ut canendũ chorus consonandũ respondeat : sic̃ ñ isu
solũ sed alios quoq psalmos credendũ eẽ cantatos:
qͣmuis alios titulos acceꝑint qđ factũ eẽ existimo
causa uarictatis : qͣ fastidiũ leua ret᷑ Ñ eniĩ ifte
solus psalmꝰ dignꝰ ẽ habitꝰ. ubi res ponder& chorus
cũ utiq ñ sit solus de dñi passione conscriptus. A ut si
ẽ alia causa curtanta sit uarietas tituloꝵ qͣ possit
ostendi ita psalmos Lom̃s eẽ p̃notatos qͥs aliter
atq alit̾ p̃notati. ut nullus titulus ualeat alicui
alteri conuenire : ego eã fateor cũ multũ conatꝰ eẽm

Expanded text:
salmi hujus octogesimi et septimi titulus habet aliquid quod novum negotium disputatori afferat. Nusquam enim aliorum psalmorum positum est quod hic legitur: «Pro melech ad respondendum.» Nam de Psalmo cantici et cantico psalmi alias jam quid nobis videretur diximus: et, «filiis Core,pro choro dici potest: «melech» enim verbo Hebraeo chorus ut canenti chorus consonando respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque psalmos credendum est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint; quod factum existimo causa varietatis, qua fastidium levaretur. Non enim solus iste psalmus dignus est habitus, ubi responderet chorus, cum utique non sit solus de Domini passione conscriptus. Aut si est alia causa cur tanta sit varietas titulorum, qua possit ostendi ita Psalmos omnes esse praenotatos, qui sunt aliter atque aliter praenotati, ut nullius titulus valeat alicui alteri convenire; ego eam, fateor, cum multum conotus essem,
Abbreviated transcription (Latin):
o erucifixꝰ ẽ xp̃e : quȩ illiꝰ hebrei nominis int̾p̃tatio
ohibet᷑ idt chorẽ & hic ẽ intellectꝰ eman is ra helitȩ:
qđ in tituli huiꝰ ultimo positũ ẽ: Ae manqͥppe: int̾pta¬
dr ft̃ eiꝰ Eos enĩ fris suos xp̃ẽ facere dignatꝰ ẽ qͥ
sicram̃tũ crucis eiꝰ intelligunt & ñ solũ de illa ñeni¬
bescunt: uerũ eciã in illa fidelit̃ gloriant᷑ q̃ se de
suis merits excollentes sed eiꝰ grẽ ñ ingrati: ut unicu¬
iqr or dici possit. Ecce uere israhelica in qͦ dolus ñ ẽ :
sic̃ ipsũ iscł scriptura sine dolo fuisse cõm̃dat: Lam
taq xp̃i uocẽ in ꝓphetia p̃cinentis audiamꝰ: cui
suus chorus uł imitatione uł grãrũ actione respond&¬

Expanded text:
 Christus ; quae illius hebraei nominis interpretatio perhibetur, id est, Core. Et hic est «intellectus Aeman Israelitae»: quod in tituli hujus ultimo positum est. Aeman quippe intcere dignatus est, qui sacramentum crucis ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, non se de suis meritis extollentes, sed ejus gratiae non ingrati; ut unicuique eorum dici possit, «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» : sicut ipsum Israel Scriptura sine dolo fuisse commendat . Jam itaque Christi vocem in prophetia praecinentis audiamus, cui suus chorus vel imitatione, vel gratiarum actione respond
Abbreviated transcription (Latin):
illi. Qm̃ ipsus ẽ mare & ipse fecit illud. &
aridã manus eiꝰ finxer̃ : iubilemꝰ illi. Sed hȩc
om̃ia quid sibi uelint si congruent̃ discutiant᷑:
tempus forte ñ sufficit. Sed rursus si penitus ne¬
gligant᷑: debitores remanebimꝰ. Breuit̃ itaq pro
tẽpore quantũ ꝑstringere potuerimꝰ accipite:
qͥa & pauca sẽmina uberrimã messem refer̃. si
nus ds̃ nr̃ cui iubilamꝰ cui exultamꝰ cui laudes

Expanded text:
s est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt:» jubilemus illi. Sed haec omnia quid sibi velint, si congruenter discutiantur, tempus forte non sufficit: sed rursus si penitus negligantur, debitores remanebimus. Breviter itaque pro tempore, quantum perstringere potuerimus, accipite; quia et pauca semina uberrimam messem referunt, snus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ impletũ eẽ ibi qđ diximꝰ qͥa ñ repell& dñs
plebẽ suã. Videamꝰ & aliũ parietẽ qm̃ inmanu
eiꝰ fines t̾rȩ. Ecce aliꝰ paries in om̃ib gentib: in
manu eiꝰ fines t̾rȩ Uener̃ etiã om̃s gentes ad la¬
pidem angularẽ Ibi osculũ pacis agnouer̃. in
illũ unũ qui de duob fecit unũ ñ que ad modũ he-

Expanded text:
ia non repellet Dominus plebem suam:» videamus et alium parietem. «Quoniam in manu ejus fines terrae.» Ecce alius paries in omnibus gentibus: «In manu ejus fines terrae.» Venerunt etiam omnes gentes ad lapidem angularem, ubi osculum pacis agnoverunt; in illum unum qui de duobus fecit unum: non quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quẽ iun&e: ꝑ se ipsũ confirmat minas suas
certũ ẽ qđ minat᷑. Tam certus eẽ debes de requie
de felicitate. de ȩt̃nitate. de immortalitate. si
feceris p̃cepta ipsius: quã certus eẽ debes de
in teritu de ardore ignis ȩt̃ni de damnatio¬
ne cũ diabolo si contempseris p̃cepta ipsius
lurauit gͦ illis in ira sua. ne intrent in requiem
ipsius : & tam̃ oportet aliquos intrare in requi¬
em ipsius. Ñ enĩ nulli dabit᷑ requies ipsius :
illis gͦ reprobatis nos intrabimꝰ qͥa & si aliqui
ex ramis fracti s̃ ꝓpt̃ dissimilitudinẽ & infi¬
delitatẽ. nos ꝓpt᷑ fidem & humilitatẽ insere¬
mur. Nos gͦ intremꝰ in requiem eiꝰ. Unde autẽ
intrar̃ illi qui intrar̃ illi qͥ electis: qͥ ñ corde
obdurato restiter̃. qͥa uerũ ẽ. qđ ñ repellet
dñs plebem suam amen ł xllic̃ esalmus

Expanded text:
a sua, per semetipsum confirmat minas suas. certum est quod minatur. Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in requiem ipsius; non enim nulli dabitur requies ipsius. Illis ergo reprobatis, nos intrabimus: quia etsi aliqui ex ramis fracti sunt propter dissimilitudinem et infidelitatem, nos propter fidem et humilitatem inseremur . Nos ergo intremus in requiem ejus. Unde autem intrarunt illi qui intrarunt, illi qui electi sunt, qui non corde obdurato restiterunt? Quia verum est quod «non repellet Dominus plebem suam.» IN PSALMUM
Abbreviated transcription (Latin):
his nati estis. patres ur̃i erant. & si gentes ueni¬
entes ab extrema t̾rȩ sicut dicit hieremias. ad
tegentes uenient ab extremo t̾rȩ & dicent. uere
mendaciũ coluer̾ patres nri : simulachra in qͥb
ut uenirent addm̃ isrł. quos ipse ds̃ isrł de egy¬
pto ꝑmare rubrũ duxit. in quo in imicos eorum
consequent̃ oꝑuit . quos in desertũ edux̃ manna
pauit. nunquã uirgã suã ab eoꝵ disciplina tulit.
nunqͣm beneficia miãe subtrax̃. ipsi debent de¬
serere dm̃ suũ. cũ gentes uenerint ad dm̃ ipsorũ :¬
oꝑa mea. Quad raginta annis uider̃ oꝑa mea:
÷quad raginta annis exacerbauer᷑ me : Ante illos
miracula in manu moysi faciebã & ipsi magis
magisq corda obdurabant. Quadraginta an¬
huic & dixi semꝑ isti errant corde. hoc signifi
ꝑficiant᷑ scła ꝑ hunc numerũ. Ideo dñs xł dieb¬

Expanded text:
his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venihis nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, sicut dicit Jeremias, «Ad te Gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Verae mendacia coluerunt patres nostri, simulacra in quibus ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes venerint ad Deum ipsorum? «a mea.» Quadraginta annis viderunt opera mea, quadraginta annis exacerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque corda obdurabant. 14. huic; et dixi, Semper isti errant corde.» Hoc signifiperficiantur saecula per hunc numerum. Ideo D
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ quando obdurastis corda ur̃a ꝑ se nunc loquit᷑
mollescant corda ur̃a. Qui p̃cones ante se mittebat.
ipse uenire dignatꝰ ẽ. Ore suo hic loquit᷑ qͥ loquebat᷑ ꝑ
durare corda ur̃a. Quare dixisti nolite obdurare cor¬
da ur̃a : qͥa meministis qͥd soleant facere patres ur̃i
Nolite obdurare corda ur̃a : quẽ ad modũ in illa a ma¬
ricatione. scđm diem tẽptationis in deserto. Recolitis
certe fr̃s qđ ille popłs temptarit dm̃. acceꝑit disci¬
plinã & recesserit indeserto : tanqͣm ab optimo ces¬
sore. frenis legis. frenis p̃ceptoꝵ. nec sic desertus
tam̃ adõ etiã indomitꝰ ñ solũ beneficiis p̃sentib sed
etiuã uirga em̃dationis non desiftente Nolite ergo
ob durare corda ur̃a: sicut in amari catione
scđm diem temptationis in deserto ubi tẽpta¬
uerunt me patres ur̃i: Iam tales ñ sint patres
uri. nolite eos imitari Patres ur̃i erant. sed si
imitati ñ fueritis. patres ur̃ ñ er̃. Tam̃ quia de

Expanded text:
tus est, cum Deo obdurastis corda vestra. Per se nunc loquitur: Mollescant corda vestra. Qui praecones ante mittebat, ipse venire dignatus est. Ore suo hic loquitur, qui loquebatur per rs.» 9. Quare dixisti, «Nolite obdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione, secundum diem tentationis in deserto, ubi tentaverunt me patres vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen quia de
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa plebẽ ñ repell& hic nob̵ int̃p̃tari aliqͥd ñli¬
c& p̃scriptũ habemꝰ ab apło. Exposuit hoc apłs
unde sit dictũ: Erat enĩ plebs iudȩa plebs ubi
fuer̃ ꝓphetȩ plebs ubi fuer̃ patriarchȩ plebs
etiã scđm carnẽ ꝓpagata de semine abrahȩ.
plebs inqua p̾cesser om̃ia sac ram̃ta saluatorem
nr̃m ꝓmittentia. plebs ubi institutũ ẽ tẽplũ un¬
ctio sacerdotis ad figurã ut cũ om̃s umbrȩ ipsae
p̃terirent ipsa lux adueniite. Erat gͦ ista plebs
dĩ ad eã ꝓphetȩ missi. in illa natiqͥmissi eis tra¬
dita & credita eloqͥa dĩ: Quid gͦ totũ illuddam¬
natũ ẽ: absit. Arbor oliuȩ ipsa dicta ẽ ab apło:
cepit enĩ ista arbor a patriarchis. Sed fuer̃ ibi
rami aridi : qͥa nimis altiꝑ suꝑbiã. Precisi ergo
ꝓpt̃ sterilitatẽ in sertus oleaster ꝓpt̃ humi¬

Expanded text:
Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non liQuam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter sterilitatem, insertus oleaster propter humi
Abbreviated transcription (Latin):
nia & hinc habemꝰ scripturȩ testimoniũ. Ds̃ ste¬
at in synagoga deoꝵ. in mȩdio aut̃ deos discernit
Deos dix̃ participatione ñ natura : gr̃a qua uoluit
facere deos quantꝰ ds̃ ẽ qͥ facit deos: aut quales
dus quos facit homo : quã ille magnꝰ deos facien¬
do tusti nichil qͥ ab homine factis Ds̃ uerus fa¬
cit deos credentes in se: qͥb dedit potestatẽ filios
fact ñ ueridii meliores tam̃ illis qͦs homo facit
qm̃ simulachra gentiũ argentũ & aurũ opus ma¬
nuũ hominũ os habent & ñ loquent᷑ oculos ha¬
bent & ñ uidebunt. Nob̵ aut̃ ds̃ nr̃ oculos uiden¬
tes fecit nec in eo tam̃ deos nos fecit. qͥa uidentes
oculos nob̵ fecit nã fecit hoc & pecorib Sed ideo
nos deos fecit : qͥa interiores oculos nr̃os illumina¬
uit Frgo sit laus illi. confessio illi. sit iubilatigilli :
qͥa magnus ẽ dñs & rex magnꝰ suꝑ om̃s deos Iuia¬
ñ repell& dñs plebẽ suã Laus illi iubilatio illi

Expanded text:
e testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios famulacra Gentium argentum et aurum, opus manuum hominum: os habent, et non loquentur; oculos habent et non videbunt . Nobis autem Deus noster oculos videntes fecit. Nec in eo tamen nos deos fecit, quia videntes oculos nobis fecit; nam fecit hoc et pecoribus: sed ideo nos deos fecit, quia interiores oculos nostros illuminavit. Ergo sit laus illi, confessio illi, sit jubilatio illi: «Quia magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deoslli, jubilatio illi,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quẽ fecit: ñ paruȩ fiduciȩ ẽ ad factorẽ res
facta & ñ quomͦcũq facta : sed ad imaginẽ & sini¬
litudinẽ ipsius. Uenite ad oremꝰ & ꝓcidamꝰ ei &
ploremꝰ ante dñm qͥ fecit nos : quia ipse ẽ dñs ds̃¬

Expanded text:
nisi quem fecit? Non parvae fiduciae est ad factorem res nisi quem fecit? Non parvae fiduciae est ad factorem res facta, et non quomodocumque facta, sed ad imaginem et similitudinem ipsius: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum, qui fecit nos.»