comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. Inuocato enĩ dõ descendit sp̃s sc̃s
de cęlis. & medicatis aquis scĩficat eas
de semet ipso. & accipiunt uim purga¬
tionis. ut in eis & caro & anima deli
ctis inquinata mundetur. Chrisma
grece. latine unctio nominat᷑. Ex cuꝰ
crũ scĩficatur. Nam sicut in baptismo
peccatorũ remissio datur. ita ꝑ unctu¬
nem scĩficatio sp̃s adhibetur. & hoc de
pristina disciplina. qua ungui in sacet¬
dotiũ & in regnũ solebant. ex qͦ & aa¬
ron a moyse unctꝰ. ẽ. Quȩ dũ carna¬
baptismi gr̃a uisibilis actus. ẽ. qđ in
aquã mergim᷑. sed sp̃ualis effectꝰ quo
delictis mundamur. Hoc significat il¬
lud unguentũ. qđ peccatrix mulier suꝑ
pedes. & ea quȩ dr̃ ñ fuisse peccatrix.
suꝑ caput iñu fudisse scribunt᷑. Manꝰ
impositio ideo fit. ut ꝑ benedictionem
aduocatꝰ inuitetur sp̃s sc̃s. Tunc enim
ille paraclitus. post munclata & bene¬
dicta corpora libens a patre descendit.

Expanded text:
est. 49. Invocato enim Deo descendit Spiritus sanctus est. 49. Invocato enim Deo descendit Spiritus sanctus de coelis, et medicatis aquis, sanctificat eas de semetipso; et accipiunt vim purgationis, ut in eis, ut caro, ctis inquinata mundetur. Chrisma Graece, Latine unctio nominatur; ex cuicrum sanctificatur. Nam sicut in baptismo peccatorum remissio datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum solebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnabaptismi gratia visibilis actus, quod in aqua mergimur, sed spiritalis effectus, quod delictis mundamur. Hoc significat illud unguentum, quod peccatrix mulier super pedes, et ea quae dicitur non fuisse peccatrix, super caput Iesu fudisse scribuntur. Manus inpositio ideo fit, ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus post mundata et benedicta corpora libens a Patre descendit,
Abbreviated transcription (Latin):
neq qui rigat. sed qui increm̃tũ dat
secretã & reconditã habeat dispositionẽ.
Baptismũ grece. latine tinctio int̾ptat᷑
Quȩ iccirco tinctio dr̃. quia ibi homo sp̃u
gr̃ę inmelius immutat᷑. & longe aliud
quã erat efficit᷑. Prius enĩ foedi eramꝰ
deformitate peccatorũ. in ipsa tinctio¬
ne reddim᷑ pulchri dealbatione uirtu¬
tum. Vnde & incanticis seribit᷑ canti¬
corũ. Quȩ ẽ. ista quȩ ascendit dealba¬
ta. Cuiꝰ mysteriũ. ñ alit̾ nisi sub trini¬
tatis designatione. id÷ patris & filii
& sp̃s scĩ cognominatione cõpletur.
dicente dño ad apłos. Ite docete om̃s
gentes. baptizantes eos in nomine patris
& filii & sp̃s scĩ. Sicut enĩ intrib testi¬
bus stat om̃e uerbũ. ita hoc sacram̃tũ
confirmat. ternarius numerus nomi
ut res illa inuisibilis. ꝑ congruens &
ꝓfecto contractabile & uisibile impen¬
deretur elem̃tũ. suꝑ qđ etiã in prin
aqua purgat᷑ exterius corpus. ita la

Expanded text:
neque qui rigat, sed qui incrementum dat secretam et reconditam habeat dispositionem. 43. Baptismus Graece, Latine tinctio interpretatur, quae idcirco tinctio dgratiae in melius immutatur, et longe aliud, quam erat, efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum: in ipsa tinctione reddimur pulchri de albatione virtutum. Unde et in Canticis scribitur canticorum: Quae est ista, quae ascendit, quasi dealbata? . Cujus mysterium non aliter, nisi sub Trinitatis designatione, id est, Patris et Filii et Spiritus sancti cognominatione, completur, dicente Domino ad Apostolos: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris iritus sancti. 46. Sicut enim in tribus testibus stat omne verbum, ita hoc sacramentum confirmat ternarius numerus nominut res illa invisibilis, per congruens, sed profecto contrectabile et visibile, impenderetur elementum, super quod etiam in princaqua purgatur exterius corpus, ita lat
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. qđ illa quib hoc int̾ponit᷑. semp¬
terna esse confirment. Quidã uͦ gre¬
cũ uerbũ existimant. qͦ significatur
int̾uallũ psallendi. Ut psalma sit qđ
psallitur. cdiapsalia uͦ. int̾positũ in
psallendo silentiũ. Ut quẽ ad modum
sinpsalma dr̃ uocis copulatio in canto¬
do. ita diapsalma disiunctio earũ.
ubi quȩdã requies distinctȩ continu¬
tionis ostendit᷑. Unde illud ꝓbabilei
ñ coniungendas sententias in psallen¬
do. ubi diapsalma int̾posita fuerit.
quia idõ int̾ponit᷑. ut conuersio sei¬
suum uł ꝑsonarũ esse noscat᷑. Imnꝰt̃

Expanded text:
id est, quod illa, quibus hoc interponitur, sempiid est, quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confirment. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi; ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum synpsalma dicitur vocis copulatio in cantando, ita diapsalma disiunctio earum, ubi quaedam requies distincta continuationis ostenditur. Unde illud probabile est, non coniungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interposita fuerit; quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscantur. Hymnus
Abbreviated transcription (Latin):
sponsoria aut̃ & antiphonã hoc dif¬
fert. qđ in responsoriis unus uersũ
dicit. In antiphonis aut̃: uersib al¬
ternant chori. Lectio dr̃. qͥa ñ canta¬
tur ut psalmꝰ uł ymnꝰ. sed legitur
tantũ. Illic enĩ mocdulatio. hic sola
ꝓnunciatio quȩxit᷑. Canticũ . ẽ. uox
cantantis in lȩticiã. Psalmꝰ autẽ dr̃ qͥ
cantatur ad psalteriũ. quo usũ esse di¬
uid ꝓpħam in magno my sterio ꝓdit
hystoria. Hȩc autẽ duo in quibusdã
psalmorũ titulis iuxta musicã artẽ.
alternatim sibi apponunt᷑. Nam canti¬
cum psalmi ẽ : cũ id qđ organũ modi¬
latur. uox postea cantantis eloquit᷑.
loquitur. ars organi modulantis ini¬
tatur. Psalmꝰ aut̃ a psalterio dr̃. unce
nec mos. ẽ. exalio oꝑe eũ componi: Ins
autẽ gradus st̃ in cantando. Primꝰ
suecentoris. scd̃s incentoris. tercius ac¬
centoris. Diapsalma quidã hebreũ utr¬
bum esse uolunt. quo significat᷑ semꝑ.

Expanded text:
sponsorios autem et antiphonam hoc difsponsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad Psalterium, quod usum esse David prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur.vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper;
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ laudetur. Missa tẽpore sacrificii. e.
quando caticumini foras mitunt᷑.
ticuminus exeat foras. Et inde missa
qͥa sacram̃tis altaris int̾esse ñ posst̃.
quia nondũ regenerati noscuntur.
Chorus. ẽ multitudo insacris collectꝰ.
& dictus chorus qđ initio in modũ
coronȩ circũaras starent. & ita psal¬
lerent. Alii chorũ dixert̃ a concordi-¬
a quȩ incaritate consistit. quia si
caritatẽ ñ habeat. respondere conue¬
nient̾ ñ potest. Cũ autẽ unus canit
grete moradia. latine siciniũ dicit᷑
Cũ uͦ duo canunt. biciniũ appellat᷑.
cũ multi: chorus. Nam choreas. ludi¬
crum cantilenȩ. uł saltationes clas¬
sum st̃. Antiphona ex grec
ris alternatĩ psallentib ordine com¬
mutato. siue de uno ad unũ. qđ genꝰ
psallendi greci inuenisse traduntur.
Responsoriaꝰ itali tradidert̃. qͥue inde
responsoria cantuis uocant. qđ alio de¬
sinente. id alter respondeat. Int̾ re¬

Expanded text:
Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, us remansit, exeat foras'; et inde missa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graecris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter re
Abbreviated transcription (Latin):
tatem suã. Illis enĩ solũ celebrandũ
sabbatũ traditũ. ẽ. quia erat antea re¬
quies mortuorũ. Resurrectio autem
nullius erat. qui resurgens a mortuis
ñ moreretur. Post quã autẽ facta est
talis resurrectio incorpore dñi. ut prę¬
iret in capite ȩccłȩ qđ corpus esse sꝑa¬
ret infinẽ. iam dies dñicus. id ẽ octa¬
uus qui & primꝰ celebrari coepit.
plurima genera esse. sed pͣcipuũ
illud qđ in sacris diuinisq rebus
habetur. Officiũ autẽ ab efficiendo
dictũ quasi efficiũ. ꝓpt̃ decorẽ ser¬
monis una mutata littera. uł certe
ut quisq illa agat quȩ nulli officiant.
sed prosint om̃ib. Uesꝑtinũ officiũ ẽ.
in noctis initio uocatũ abstella uesꝑe
que surgit oriente nocte. Matutinũ
uͦ officiũ. ẽ. in lucis initio. abstella lu¬
cifero appellatũ. quȩ orit᷑ inchoante
mane. Quorũ duorũ temporũ signifi¬
catione ostenditur. ut die ac nocte sẽꝑ

Expanded text:
tatem suam. 20. Illis enim solum celebrandum tatem suam. 20. Illis enim solum celebrandum Sabbatum traditum est, quia erat ante requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat qui resurgens a mortuis non moreretur. 21. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae quod corpus Ecclesiae speraret in fine, jam dies Dominicus, id est, octavus, qui et primus, ceplurima genera esse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ. ut qui iã ad dĩ gr̃am ꝑcipiendã
festinant. fidem quã confiteantur agno¬
scant. Cena dñica dicta . ẽ: eoqđ in eo
die saluator pascha cũ suis discipłis fe¬
cerit. qđ usq hodie sicut ẽ. traditum
cel ebratur. scm̃ꝙ in eo crisma conficit᷑.
atq initiũ noui ac ueteris cessatio te¬
stamenti declarat᷑. Sabbatũ ab hebreis
ex int̾pretatione uocabuli sui requies
nominatur. qđ ds̃ in ipso ꝑfecto mun¬
do requieuisset. Siquidẽ & eo die re¬
quieuit dñs in sepulchro. ut quietis
illius mysteriũ confirmaret. quod
iudeis obseruandũ inumbra futuri
pͣceptũ. ẽ. Sed post quã xp̃c insepultu¬
ra sua eiꝰ figurã adimpleuit. obserua¬
tio eius quieuit. Dñi cus dies ꝓinde
uocatur. quia in eo resurrectionis dñi
nr̃i gaudiũ celebrat᷑. qui dies ñ iudeis
sed xp̃ianis in resurrectione dñi decla¬
ratus. ẽ. & ex illo habere coepit festiui¬

Expanded text:
nitatem: ut qui jam ad Dei gratiam percipiendam nitatem: ut qui jam ad Dei gratiam percipiendam festinant fidem, quam confiteantur agnoscant. 16. Coena dominica dicta est, eo quod in illo die Salvator Pascha cum discipulis suis fecerit; quod hodie, sicut est traditum, celebratur, sanctamque in eo chrisma conficitur, atque initium novi, et veteris cessatio Testamenti declaratur. 17. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. 18. Siquidem et eo die requievit in sepulcro Dominus, ut quietis illius mysterium confirmaret, quod Judaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua ejus figuram adimplevit, observatio ejus quievit. 19. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Judaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivi
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ noua luna. Erant enĩ apud hebre¬
os ipsi dies kalendarũ. ex legali insti¬
tutione solennes. de quib in psalterio
dr̃. Canite in initio m̃sis tuba. in die
insignis solennitatis ur̃ȩ. Encenta. ẽ¬
noua templi ȩdificatio. grece enĩ cenon
dicit᷑ nouũ. Quando enĩ aliquid
nouũ dedicat᷑. encenia dr̃. Hanc de¬
dicationis tẽpli solennitatẽ. iudei
octobrio m̃se colebant. Dies palmarũ
idõ dr̃. quia in eo dñs & saluator nr̃.
sicut ꝓpħa cecinit ierłm tendens.
asellũ sedisse ꝑhibetur. Tunc gracdi¬
ens cũ ramis palmarũ multitũdo
plebiũ obuiã ei. clamauert̾ osanna
benedictus qui uenit in nomine dñi
rex isrł. Uulgus aut̃ idõ hunc diem
capitilauiũ uocant. quia tunc mo
gendi st̃. ne obseruatione quactragesimȩ
sordidata. ad unctionẽ accetderent.
Hoc aut̃ die simbolũ competentib tra¬
ditur. ꝓpt̾ confinẽ dnĩcȩ paschȩ solen¬

Expanded text:
id est, nova luna. Erant enim apud Hebraeid est, nova luna. Erant enim apud Hebraeos ipsi dies calendarum ex legali institutione solemnes, de quibus in psalterio dicitur: Canite in initio mensis tuba, in die insignis solemnitatis vestrae . Encaenia, nova templi dedicatio. Graece enim kainon dicitur novum. Quando enim aliquid novum dedicatur, encaenia dicitur. Hanc dedicationis templi solemnitatem Judaei Octobri mense celebrant. 13. Dies Palmarum ideo dicitur, quia in eo Dominus et Salvator noster, sicut propheta cecinit, Jerusalem tendens asellum sedisse perhibetur. Tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaverunt: Osanna, benedictus qui venit in nomine Domini, Rex Israel. 14. Vulgus autem idCapitilavium vocant, quia in eo guendi sunt ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. Hoc autem die symbolum conpetentibus traditur propter confinem dominicae Paschae solem
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. qđ scȩ accipiendũ ẽ. Sunt aut̃
sacram̃ta baptismũ & chrisma. corpus
& sanguis. quȩ ob id sacram̃ta dicun¬
tur. quia sub tegum̃to corporaliũ
rerũ. uirtus diuina secretius salutẽ
eorundẽ sacram̃torũ oꝑatur. unde
& a secretis urtutib uł a sacris. sacra¬
menta dicunt᷑. Quȩ idõ fructuose
penes eccłam fiunt. quia sc̃s in ea ma¬
nens sps. eorundẽ sacram̃torũ latent̃
opatur effectũ. Unde seu ꝑbonos. seu
ꝑmalos ministros intra dĩ ȩccłam di¬
spensentur: tam̃ quia sp̃s sc̃s mystice
illa uiuificat. qͥ quondã apłico intẽ¬
pore uisibilib apparebat oꝑib: nec
bonorũ meritis dispensatorũ amplifi

Expanded text:
gatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem gatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismus et chrisma, corpus et sanguis. 40. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorumdem 286 sacramentorum operatur, unde et a secretis virtutibus, vel a sacris sacramenta dicuntur. 41. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eumdem sacramentorum latenter operatur effectum. 42. Unde seu per bonos seu per malos ministros intra Dei Ecclesiam dispensentur, tamen quia Spiritus sanctus mystice illa vivificat, qui quondam apostolico in tempore visibilibus apparebat operibus, nec bonorum meritis dispensato
Abbreviated transcription (Latin):
grecos orgia uocant᷑. Proprie autẽ
uisũ est doctorib a carendo appellari
cerimonias. quasi carimonias. eo qđ
ea quȩ insacris diuinis offeruntur.
in suo usu carerent homines. qđ nom̃
etiã in usu. ẽ. litterarũ scãrũ. Alii cę¬
rimonias ꝓprie in obseruationib
iudeorũ credunt. abstinentiã scilicet
quarundã escarũ. scđm ueterẽ legẽ
eo qđ obseruantes careant his rebus
quib se abstinuerint. Sacrificiũ di¬
ctum quasi sacrũ factũ. quia prece
mystica consetratur. in memoriam
ꝓ nob̾ dnĩcȩ passionis. Unde hoc eo
iubente corpus xp̃i & sanguinẽ dicimꝰ.
qđ dum sit ex fructib t̾rȩ. scĩficatur
& fit sacram̃tũ oꝑante inuisibilit᷑
spũ dĩ. Cuiꝰ panis & calicis sacram̃tũ.
greci eucharistiã dicunt. qđ latine
bona gr̃a int̃pretatur. Et qͥd melius
sanguine & corpore xp̃i: Sacram̃tũ
.ẽ. in aliqua celebratione. cũ res gesta
ita fit ut aliquid significare intelli¬

Expanded text:
Graecos orgia vocantur. Proprie autem Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari caerimonias, quasi carimonias; eo quod ea quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines; quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii caerimonias proprie in observationibus Iudaeorum credunt; abstinentiam scilicet quarundam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerunt. Sacrificium dictum quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei; cuius panis et calicis sacramentum Graeci Eucharistian dicunt, quod Latine bona gratia interpretatur. Et quid melius sanguine et corpore Christi? Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit ut aliquid significare intelle
Abbreviated transcription (Latin):
immolatio panis & calicis conuenit.
Libatio aut̃ tantũmͦ calicis oblatio est.
Hinc ẽ. illud. & libauit de sanguine
uuȩ. Sic & scłarium quidã poetarũ.
nunc inquit pateras libate ioui. Liba¬
ex libero quodã qui ingrecia usũ rep-¬
perit uitis. Hostiȩ apud ueteres dice¬
bantur sacrificia. quȩ fiebant ante¬
quã ad hostẽ ꝑgerent. Uictimȩ uero
sacrificia quȩ post uictoriã deuictis
hostib immolabant. & erant uictimȩ
maiora sacrificia quã hostiȩ. Alii uicti-¬
mam dictã putauert̃. quia ictu ꝑcus¬
sa cadebat. uł quia uincta ad aras
ducebat᷑. Holocaustũ illud ẽ. ubi to¬
tum igne consumit᷑ qđ offertur. An¬
tiqui eni cũ maxima sacrificia ad¬
ministrarent. solebant totas hostias
in sacrorũ consumere flãma. & ipsa
erant holocaustomata. Holo enĩ grece
totũ dr̃. causis incensio. Et holocau¬
stum. totũ incensũ. Cerimoniȩ apud
latinos dicunt᷑ saera om̃ia. quȩ apud

Expanded text:
immolatio panis et calicis convenit. immolatio panis et calicis convenit. Libatio autem tantummodo calicis oblatio est. Hinc est illud: Et libabit de sanguine uvae . Sic et saecularium quidam poetarum, nunc, inquit, pateras libate Jovi. Libaex Libero quodam, qui in Graecia usum repperit vitis. Hostiae apud veteres dicebantur sacrificia quae fiebant antequam ad hostem pergerent. Victimae vero sacrificia quae post victoriam, devictis hostibus, immolabant. Et erant victimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Ὅλον enim Graece totum dicitur, καῦσις incensio, et holocaustum totum incensum. Caerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia quae apud
Abbreviated transcription (Latin):
oblatio. quȩ altari offertur & sacri¬
ficatur a pontificib a qͦ offertori ũ
nominatur. quasi ꝓpt̃ fertũ. Obla¬
tio uocat᷑. quia offertur. Dona ꝓpͥe
dĩ dicuntur munera hominũ. Nam
munera dicunt᷑ obsequia. quȩ pau¬
peres diuitib loco munerũ soluunt.
taq munus homini datur. donũ dõ.
Unde etiã in templis donaria dicimꝰ.
Mimera aut̃ uocant᷑ quia manib uel
accipiunt᷑ uł dantur. Duo st̃ autẽ quȩ
offerunt᷑. donũ & sacrificiũ. Donũ dr̃.
quicquid auro argentoq. aut qualibet
alia specie efficitur. Sacrificiũ autẽ
est uictima. & quȩcunq in ara cremant᷑
seu ponunt᷑. Omẽ aut̃ qđ dõ datur aut
dedicat᷑. aut consecrat᷑. Qđ dedicatur
dicendo datur. unde & appellatur.
Unde errant qͥ consetrationẽ. dedicatio¬
nem putant significari. Immolatio ab
antiquis dicta. eo qđ in mole altaris
posita uictima cederetur. unde & ma-¬
ctatio post immolationẽ. ẽ. nunc autẽ

Expanded text:
oblatio quae altari offertur et sacrioblatio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatum, quasi propter fertum. Oblatio vocatur quia offertur. Dona proprie divina dicuntur, munera hominum. Nam munera dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria dicimus. Munera autem vocantur quia manibus vel accipiuntur vel dantur. Duo sunt autem quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur quidquid auro argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrificium autem est victima et quaecumque in ara cremantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur; unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiposita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est: nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
lingua annunciare. Nã quãuis int̾pre¬
tari possint. ꝓpt̾ sanctiorẽ tam̃ aucto¬
ritatẽ. seruata. ẽ. ab apłis in his ꝓpriȩ
linguȩ antiquitas. Tanto enĩ saera st̃
nomina. ut etiã ioħes in apocalipsin
referat. se sp̃u reuelante uidisse & au¬
disse uocẽ cȩlestis exercitꝰ tanquã uo¬
cem aquarũ multarũ & tonitruũ ua
oportet in terris utraq dici. sicut in
cȩlo resonant. O sanna in alterius
linguȩ int̾pretationẽ. in toto transire
ñ potest. Osi enĩ saluifica int̾pretat᷑.
anna int̾iectio. ẽ. motũ animi signifi¬
cans sub deprecantis affectu. Integre
aut̃ dr̃ osianna. qđ nos corrupta me¬
dia uocali litcera & elisa dicimꝰ osan¬
na. sicut fit inuersib cũ scandimus.
Littera enĩ prima uerbi sequentis. ex¬
tremã prioris uerbi ueniens excludit.
& dr̃ hebraice osanna. qđ int̾pretat᷑
saluifica. subaudiendo. uł popłm tuũ
uł totũ mundũ. Offertoriũ. tali ex
causa supsit uocabulũ. Fertũ enĩ dr̃

Expanded text:
pretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab Apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina ut etiam Iohannes in Apocalypsin referat se Spiritu revelante vidisse et audisse vocem caelestis exercitus tamquam vocem aquarum multarum et tonitroportet in terris utraque dici, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel: populum tuum, vel: totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ multiplicit̃ cũ aliqua parte eiꝰ.
Ut uerbi grã. Gͦ. ad duo lũ cõparati fue¬
rint: continent in se bis binos. & unã
partẽ eiꝰ. Nouẽ ad .iiiiʳ. dũ comparati fu¬
erint. continent in se bis quaternos.¬
& unã partẽ eiꝰ. Sub multiplex sub¬
suꝑ particularis numerus. ẽ.: quidũ
ad fortiorẽ sibi numerũ cõparatꝰ fue¬
rit. continet᷑ a fortiore sibi multiplici¬
ter cũ alia parte sua. Ut uerbigrã duo
ad .uͦ. dũ comparati fuerint. continent᷑
abeobis. cũ una parte sua. Multiplex
suꝑ partionalis numerus. ẽ. qui dũ cõpa
ratus ad inferiorẽ sibi numerũ fuerit. con¬
tinet eũ multiplicit̾ cũ aliispartib
eiꝰ. Ut uerbigrã. uiii. ad .iii.dũ cõparati
fuerint. continent in se bis ternos cũ aliis
duab partib eiꝰ: XIIII. ad ui. dũ cõparati
fuerint. continent intra bis senos cũ aliis
duab partib eiꝰ. Xui. ad .uii. dũ cõparati

Expanded text:
numerum multipliciter cum aliqua parte eius, ut uerbi gratia V ad II dum comparati fuerint, continent in se bis bini cum una parte eius; VIIII ad IIII dum comparati fuerint, continent in se bis quaterni et unam partem eus. Submultiplex superparticularis numerus est qui, dum ad fortiorem sibi numerum comparatus fuerit, continetur a fortiore sibi multipliciter cum alia una parte sua, ut uerbi gratia II ad V dum comparati fuerint, continentur ab eo bis cum una parte sua. Multiplex superpartionalis numerus est qui, dum compratus ad inferiorem sibi numerum fuerit, continet eum multipliciter cum aliis partibus ejus, verbi gratia: VIII ad III dum comparati fuerint continent in se bis ternos, cum aliis duabus partibus ejus; XIV ad VI dum comparati fuerint continent in se bis senos cum aliis duabus partibus ejus; XVI ad VII dum comparati
Abbreviated transcription (Latin):
rius. cuiꝰ partes sunt tres. Decima qđ
est unũ. quinta qđ duo. dimidia qđ
quinq Unũ enĩ & duo & quinq si¬
mul ducta. octonariũ faciunt. lon¬
ge a denario minorem. Similis. ẽ. hu¬
ic octonarius uł alii plurimi. qui in
Habet enĩ tres partes. sextã. terciã &
dimidia tres. Hȩ partes in sũmã ductȩ.
id ÷ unũ & duo & tria. simul eundẽ
consũmant. ꝑficiuntq senarium.
Sunt autẽ ꝑfecti numeri intra denari¬
um sex. intra centenariũ xx octo.
se consideratur. aut ad aliqͥd. Iste
diuidit᷑ sic. Alii enĩ st̃ ȩquales. alii
inęquales. Iste diuidit᷑ sic. Alii sunt
maiores. alii st̃ minores. Maiores diui¬
dunt᷑ sic .i. multiplices .ii. suꝑ parti¬

Expanded text:
rius, cujus partes sunt tres: decima, quod rius, cujus partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim, et duo, et quinque simul ductae octonarium faciunt, 124 longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi, qui in habet enim tres partes, sextam, tertiam, edimidia tres. Hae partes in summam ductae, id est, unum, et duo, et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium XXVIII, se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividitur sic: alii enim sunt aequales, alii inaequales. Iste dividitur sic: alii sunt majores, alii sunt minores. Majores dividuntur sic: in multiplices, su
Abbreviated transcription (Latin):
quies quini. Mediocres numeri st̃. qui
quodã mͦ simplices & incõpositi esse ui¬
dent᷑. alio uͦ modo & cõpositi. Ut uerbi
nem numcrũ. nisi solũ monadicũ. Ad
quindecĩ uͦ si cõparatꝰ fuerit. secundus ẽ
& cõpositꝰ. qm̃ in est illi cõmunis nume¬
rus prȩt̾ monadicũ id ÷ t̾narius numerꝰ
qͥ nouẽ mensurat ter terni . & qu indecĩ
ter quini. Itẽ pariũ numerorũ alii st̃
suꝑflui. alii diminutiui. alii ꝑfecti.
Suꝑflui st̃. quorũ partes simul ductȩ
plenitudinẽ suã excedunt. ut puta duo¬
denarius. Habet enĩ partes quinq duode¬
cimĩ qđ est unũ. sexrã qđ luo. qͣrtã
qđ tria. terciã qđ quattuor. dimidiã
qđ sex. Unũ enĩ & duo & tria & quat¬
& longe a duodenario excedunt. Sic
& alii similes plurimi. ut duodeuice¬
simus. & multi tales. Diminuti nume¬
ri sunt. qui partib suis cõputati. mi¬
norem sũmã efficiunt. ut pita dena¬

Expanded text:
quies quini. Mediocres numeri sunt, qui quies quini. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et inconpositi esse videntur, alio vero modo et conpositi; ut verbi nem numerum, nisi solum monadicum. Ad XV vero si comparatus fuerit, secundus est et compositus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus, quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. 9. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminuti, alii perfecti. Superflui sunt quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius; habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam quod tria; tertiam, quod quatuor; dimidiam, quod sex; unum enim, et duo, et tria, et qua longe a duodenario excedunt; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, etmulti tales. 10. Diminuti numeri sunt qui partibus suis computati, minorem summam efficiunt, ut puta dena
Abbreviated transcription (Latin):
si hunc numerũ diuiseris. incurris in nu
Hi enĩ in medietatẽ diuisi .xiʳ. faciunt
rursũq in aliã medietatẽ sex. deinde in
aliã tres. & ultra diuisionẽ ñ recipit
sectio illa. sed ante unitatẽ inuenit᷑ ter¬
minꝰ quẽ secare ñ possis. Imparit̃ im¬
par. ẽ: qͥ abimpari numero imparit̾ men¬
suratur. ut .xx. u: xl.uiiii. Quidũ
sint impares numeri. ab imparib etiã
partib diuidunt᷑. Ut septies septẽ qua¬
dragies nonus. & quinquies quini. uigies
quinq Impariũ uͦ numerorũ. alii sim¬
plices st̃. alii cõpositi. alii mediocres.
Simplices st̃. qͥnullã aliã partẽ habent
nisi solã unitatẽ. ut ternarius solã t̾ciã.
& quinarius solã quintã. & septenarius
solã septimã. His enĩ ura pars sola est.
Cõpositi st̃ qui ñ sola unitate metiunt᷑.
sed etiã alioͣ numero ꝓcreant᷑. ut nouẽ¬
terni. & septies terni. Ter quini. & quin¬

Expanded text:
ut hunc numerum diviseris, incurris in numut hunc numerum diviseris, incurris in numhi enim in medietatem divisi XII faciunt, rursum in aliam medietatem sex, deinde in aliam tres et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Impariter impar est, qui ab impari numero impariter mensuratur, ut XXV, XLIX qui dum sint impares numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem, quadries nonies, quinquies quini, vigies quinquies. Imparium numerorum, alii simplices sunt, alii compositi, alii mediocres. Simplices sunt, qui nullam aliam partem habent, nisi solam unitatem; ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et sepsolam septimam. His enim una pars sola est. Conpositi sunt, qui non solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numero procreantur, ut noveterni, et septies terni, ter quini, et quin
Abbreviated transcription (Latin):
UMEAUS diuiditur inparib & inim Ibi¬
parib Par numerus diuidit᷑ in his.
parit̾ par. parit̾ impar. & imparit̾ par.¬
Impar numerus cliuidit᷑ in his. primũ &
simplũ. scđm & cõpositũ. terciũ medio¬
crem. qͥ quodãmͦ primꝰ & incompositꝰ.
Alio uͦ modo. scđs & cõpositꝰ est. Par nu¬
merus. ẽ. qͥ in duab equis partib diui¬
di potest. ut duo. quattuor. & octo Impar
uͦ numerus. ẽ. qͥ diuidi ȩquis partib¬
nequit. uno medio uł deficiente uł su¬
reliqui. Parit̾ par numerus. ẽ qͥ scđm
parem numerũ parit̾ diuidit᷑. quousq
ad indiuisibilẽ ꝑueniat unitatẽ: ut
puta sexaginta & qͣtuor. Habet medie¬
tatem .xxͣx. & duos. Hic autẽ sedecĩ. sede¬
cim uͦ octo. Octonarius quattuor. quat᷑¬
narius cluo. Binarius unũ: qͥ singularis
indiuisibilis. ẽ Parit᷑ impar ẽ qͥmn par¬
tes ȩquas recipit sectionẽ. sed partes eiꝰ
mor in cusscabiles ꝑmanent. ut sex. decẽ¬
& octo. triginta. quinqͥginta. Mox enĩ

Expanded text:
m dividitur in paribus et in imparibus. Par numerus dividitur in his pariter: Par pariter, impar, imparitImpar numerus dividitur in his, primum et simplum, secundum et compositum, tertium mediocrem, qui quodammodo primus et incompositus est:alio vero modo secundus et compositus est. Par numerus est, qui in duabus equis partibus dividi potest, ut duo, quatuor et octo. Impar vero numerus est, qui dividi equis partibnequit, uno medio, vel deficiente, vel sureliqui. 3. Pariter par numerus est qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibilem perveniat unitatem, ut puta sexaginta quatuor habet medietatem trigintaduo, hic autem sedecim, sedecim vero octo et octonarius quatuor, quaternarius duos, binarius unum, qui singularis indivisibilis est. Pariter impar est, qui in partes equas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, ut sex decem, octo, triginta, quinquaginta. Mox enim
Abbreviated transcription (Latin):
duo & aliũ unũ. qͥ media pars . ẽ. duorũ¬
Quattuor adtres dũ cõparati fuerint c̃tinent
inse tres & aliũ unũ qui. ẽ. t̾cia pars triu.
terũ. ͦ ad iiͦii. dũ cõparati fuerint. ha¬
bent inse quaternariũ numerũ & aliũ
unũ. qͥ quarta pars esse dicit᷑ quat̾narii
numeri. & cȩt̃i tales. Subsuꝑ particula¬
ris numerus. ẽ: minor qui continet iN
fortiori numero. cum alia una parte sua.
aut media. aut tercia. aut qͣrta. aut
iiii. ad .Gͦ. & cȩceri. Suꝑ partiens numerꝰ
.ẽ. qͥ in se inferiorẽ numerũ totũ conti¬
net. & suꝑ hoc alteras partes eiꝰ duas aitt
Ut uerbigrã. u̾ ad .iiͦi. dũ cõparati fue¬
rine. habet in se quinarius numerus tri-¬
Uii. ad iiii. dũ cõparati fuerint᷑. habet
in se.iiiͬi. & alias tres partes eiꝰ Uiii ad .u.
dũ comparati fuerint. habent in se.u.
& alias .iiii. partes ciꝰ. Subsuꝑ partiens
numerus ẽ: qui continet᷑ innumero suꝑ¬
partienti. cũ aliquib partib suis. duab

Expanded text:
pars est duorum; IIII ad III dum comparati fuerint, continent in se III et alium I, qui est tertia pars trium; iterum V ad IIII dum comparati fuerint, habent in se quaternarium numerum et alium unum, qui quarta pars esse dicitur quaternarii numeri; et ceteri tales. Subsuperparticularis numerus est minor, qui continetur in fortiore numero cum alia una parte suaut media, aut tertia, aut quarta, aut 4 ad 5, et caeteri. Superpartiens numerus est qui in se inferiorem numerum totum continet, et super hoc alteras partes ejus 2, aut ut uerbi gratia V ad III dum comparati fuerint, habet in se quinarius numerus triVII ad IV dum comparati fuerint, habent in se quatuor, et alias tres partes ejus; IX ad V dum comparati fuerint, habent in se V et alias IIII partes eius. Subsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partibus suis duabus
Abbreviated transcription (Latin):
non figura quȩ ab amplo inangustũ fi¬
consurgit. Ignis enĩ apud grecos pyrin
appellat᷑. Sicut aut̃ infra decẽ omĩs ẽ.
numerus: ita & intra hunc circulum.
cuiꝰ pars nulla . ẽ. Scda linea prȩt̾ lati¬
tudinẽ longitudo. Recta linea. ẽ: quȩ
ex ȩqͦ in suis punctis iacet. Suꝑficies uͦ
qđ longitudines & latitudines solas
habet. Suꝑficiei uͦ finis linea ẽ: quoꝵ
formȩ ileo insuꝑiorib decẽ figuris
positȩ ñ st̃ : qͥa intra eas inueniuntur
scđm geometricã ita quęris. Extre¬
na quippe eiꝰ. multiplicata tantũ faci¬
unt. quantũ & media duplicata. Utputa.
sex & duodecĩ multiplicata. faciunt

Expanded text:
on, figura solida, quae ab amplo in angustum fion, figura solida, quae ab amplo in angustum ficonsurgit. Ignis enim apud Graecos πῦρ appellatur. 7. Sicut autem intra decem omnis est numerus, ita intra circulum ocujus pars nulla est. Linea est praeter latitudinem longitudo. Recta linea est quae ex aequo in suis punctis jacet. Superficies vero, quae longitudines et latitudines solas habet. 2. Superficiei vero fines lineae sunt, quorum formae ideo in superioribus figuris positae non sunt, quia intra eas inveniuntur. ndum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
in magnitudinẽ rationalẽ. & infiguras
platonẽ numero quinq. Numerabilis
magnitudo . ẽ. quȩ numeris arithineticȩ
diuicdi potest. Magnitudines rationales
st̃. quarũ m̃surã scire possumꝰ. irrationa¬
les uͦ quarũ mensura a quantitas. cogni¬
ta non habetur. DE FIGURIS.
est cubus. Cu iꝰ species quinq inplano.
quarũ pͥma circulus.ẽ. figura plana. quȩ¬
uocat᷑ circũducta. cuiꝰ in medio punctꝰ
.ẽ. quocuncta conuergunt: qđ g̃ci centrũ
geometrȩ uocant. latini punctũ circuli
nuncupant. Quadrilatera figura est
in buadrata. quȩ sub.iiiͦiͦ. rectis lineis ia¬
Scet. Danatheotongramon. figura plana:
Ortogoniũ id ẽ recti angulũ figura pla¬
na. Est enĩ triangulũ. & habet angulũ
rectũ. Isopleros figura plana recta &
subter constituta in solidũ. Sphera. ẽ.
figura in rotundũ formata. partib
cunctis ȩqualis in solidũ. Cubus ẽ. figu¬
drata. habens suꝑius semicirculũ. Co¬

Expanded text:
in magnitudinem rationalem et in figuras in magnitudinem rationalem et in figuras Platonem numero quinque. Numerabilis magnitudo est, que numeris arithmetice dividi potest. Magnisunt, quorum mensuram scire possumus, inrationales vero, quorum mensurae quantitas cognita non habetur. De figuris gest cubus, cuius species quinque in plano. Quarum pvocatur circumducta; cuius in medio punctus est, quo cuncta convergunt, quod centrum geometriae vocant, Latini punctum circuli nuncupant. Quadrilatera figura est in plano quadrata; quae sub quattuor rectis lineis iacet, ita. Dianatheton grammon figura plana, ita. Orthogonium, id est rectiangulum figura plana. Est enim triangulum et habet angulum rectum. Isopleuros, figura est plana, recta et subtiliter constituta. Sphera est figura in rotundum formata, partibus cunctis equalis in solidum. Cubus est figudrata, habens su
Abbreviated transcription (Latin):
EOMETRIE disciplina. primũ
ab ȩgyptiis reꝑta dr̃. qđ in un¬
cdante nilo & omiũ possessionib
limo obductis. initiũ t̾rȩ diui¬
dendę ꝑlineas & m̾suras. nom̃ arti dedit
Qua deinde longius acumine sapientiũ
ꝓfecta. & maris & cęli & aeris spacia me¬
tiuntur. Nam ꝓuocati studiosi coeꝑum
post t̾rȩ dim̾sionẽ & cęli spacia quęrere
quanto int̾uallo luna a t̾ris. a luna sol
ipse distaret. & usq ad uerticẽ cęli. qͣnti
se mensura distenderet. Sicq int̾ualla
ipsa cęli orbisq ambitũ. ꝑ numerũ stadi¬
orũ. ratione ꝓbabili distuxert̃. Sed qa
ex t̾rȩ clim̾sione hȩc disciplina coepit
ex initio sui & nom̃ seruauit. Nam geo¬
metri de t̾ra. & de m̃sura nuncupata. ẽ
Terra enĩ grece: ge. uocat᷑. metra: m̃sura.
Huiꝰ disciplinȩ ars continet in se lineam̃ta.
int̾ualla magnitudines & figuras. & in¬
figuris dimensiones & numeros.
comt ⁊Rie quadriꝑtita diuisio. ẽ in
planũ. in magnitudinẽ numerabilẽ.

Expanded text:
eometria disciplina, primum ab Egyptiis reperta dicitur; quia inundante Nilo et omnium possessionibus limo obductis, initium terre dividende, per lineas et mensuras nomen arti dedit. Que inde longius acumine sapientium producta et maris et celi et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studiosi, ceperunt post terre dimensionem et celi spatia querere, quanto intervallo luna a terris, a luna sol ipse distaret et usque ad verticem celi quanta se mensura distenderet. Sicque intervalla ipsa celi, orbisque ambitum per numerum stadiorum, ratione probabili distinxerunt: sed quia ex terre dimensione hec disciplina cepit, ex initio sui et nomen servavit. Nam geometria de terra et de mensura nuncupata est. Terra enim grece ge vocatur, metra mensura. Huius discipline ars continet in se lineamenta, intervalla, magnitudines et figuras et infiguris dimensiones et numeros. ometrie quadripartita divisio est, in planum, in magnitudinem numerabilem,
Abbreviated transcription (Latin):
netȩ. id ẽ erraticȩ. quȩ cursus suos ua¬
gos certa tam̃ definitione conficiunt.¬
⁊ ellȩ De uario cursu stellarũ
planetarũ feruntur. quȩdã celerius
exortȩ serius occidunt. quȩdã tardius
exortȩ cicius ad occasũ ꝑueniunt. Aliȩ
paritꝰ oriunt᷑ & ñ simul occidunt. om̃s
autẽ suo tẽpore ad cursũ ꝓpriũ reuer¬
turtur. De stellarum int̃uallis:
⁊ELLe int̾ se diuersis int̾uallis di¬
stant a terra. ꝓpterea dispari cla¬
ritate. magis minꝰue nr̃is oculis appa
rent Nam multȩ maiores st̃ his quas ui¬
demus conspicuas. sed longius positȩ
sei dr̃ in quanto tẽpore circulũ suum
unaqueq stella ꝑcurat. siue ꝑ longi¬
tudinem siue platitudinẽ. Na luna.
octo annis fertur explere circulũ suũ
Mercurius annis xͣx. lucifer annis nouẽ.
sol annis decẽ & nouẽ. uesper qu indecĩ.¬
ad reuersionẽ circuli sui. isdem signis
& partib reuertunt᷑. Quȩdã sẏdera.¬

Expanded text:
netae, id est erraticae, quae cursus suos vanetae, id est erraticae, quae cursus suos vagos certa tamen definitione conficiunt. De vario cursu stellarum planetarum feruntur, quaedam celerius exortae serius occidunt: quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt: aliae pariter oriuntur et non simul occidunt: omnes autem suo tempore ad cursum proprium revertuntur. De stellarum intervallis . Stellae inter se diversis intervallis distant a terra, propterea dispari claritrent; nam multae majores sunt iis quas videmus conspicuas, sed longius positae sci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem. 2. Nam luna octo annis fertur explere circulum suum, Mercurius annis viginti, Lucifer annis novem, sol annis decem et novem, Pyrois quindeciad reversionem circuli sui isdem signis et partibus revertuntur. Quaedam sidera
Abbreviated transcription (Latin):
sole illuminari putat᷑. unde & defectũ
patitur. si int̾ ipsã & solẽ. umbra terrę
int̾ueniat. Patitur aut̃ hoc quinta de¬
cima luna. eousq quã diu centrũ atq
umbrã obstantis t̾rȩ exeat. uideatq so¬
lem. uł a sole uideatur. De differentia
Stellarum. Syderum & astrorum xxxuiii
⁊ ellȩ & sydera & astra int̾ se diffe¬
runt. Nam stella. ẽ. quȩlibet singu¬
laris. Sẏdera uͦ sunt stellis plurimis fa¬
cta. ut hiadas. pliadas. Astra aut̃ stellȩ
grandes. ut orion. bootes. Sed hec nomi¬
na scriptores confundunt. & astra ꝓstellis.
& stellas ꝓ syderib ponunt. De lumi
ꝓpriũ lum̃. sed a sole illumirari di¬
cuntur. si cut & luna: De stellarum
cȩlo fixȩ ꝑpetuo motu feruntur. neq
cadunt ꝑdiem. sed solis splendore ob¬
scurantur. Destellarum cursu.
Ydera. aut ferunt᷑ aut mouentur.
Feruntur quȩ cȩlo fixa st̃: & cum cȩlo
uoluuntur. Mouent᷑ uͦ quȩdã si cut pla¬

Expanded text:
sole ilsole ilpatitur si inter ipsam et solem umbra terrae interveniat. Patitur autem hoc quinta decima luna eo usque, quam diu centrum atque umbram obstantis terrae exeat videatque solem, vel a sole videatur. De differentia stellarum, siderum, et astrorum . Stellae et sidera et astra inter se differunt. Nam stella est quaelibet singularis. Sidera vero sunt stellis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades. Astra autem stellae grandes, ut Orion, Bootes. Sed haec nomina scriptores confundunt, et astra pro stellis et stellas pro sideribus ponunt. De luminoprium lumen, sed a sole inluminari dicuntur, sicut et luna. De stellarum caelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splendore obscurantur. De stellarum cursu . Sidera aut feruntur, aut moventur. Feruntur, quae caelo fixa sunt et cum caelo volvuntur. Moventur vero quaedam sicut pla
Abbreviated transcription (Latin):
quo luna ñ lucet. quȩ ideo tunc uideri
ñ potest. quia soli coniuncta obscuratur.
sed eodem iom̃to renascens. paulatim
ab eo recedendo uidetur. De cursu lunȩ
uha amissi ac recepti luminis. Ixxxiiii¬
uicib menstrua spacia moderat᷑. Quȩ
ideo obliqͦ incedit cursu & ñ recto ut sol
scilicet. ne incidat incentrũ t̾rȩ. & fre¬
quent̾ patiatur et lipsin. Uicinꝰ ẽ. enĩ
eius circulus t̾rȩ. Crescens autẽ orientẽ
cornib spectat. decrescens occidentẽ.
merito quia occasura & amissura. ẽ. lum̃.
De uicinitate lunȩ ad terras.xxxu.
UNa terris uicinior. ẽ. quã sol. Inde
& breuiori orbe celerius ꝑagit cursũ
suum. Nam sol iter qđ in dieb trecentis
sexaginta quinq ꝑagit. ista ꝑ .xxͣx. dies
annos autẽ in solis cursu posuerunt.
lineam qua sol uehitur ꝑuenit. eiq sẽ
obiciens solẽ obscurat. Nam deficere nob̾
soluidetur. dũ illi orbis lunȩ opponit᷑.
currit. Non enĩ suũ lum̃ habere. sed a

Expanded text:
quo luna non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli coniuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatim ab eo recedendo videtur. De cursu lunae . Luna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae ideo obliquo incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decrescens occidentem: merito, quia occasura et amissura est lumen. De vicinitate lunae ad terras . Luna vicinior est terris quam sol. Inde et breviori orbe celerius peragit cursum suum. Nam iter, quod sol in diebus trecentis sexaginta quinque peragit, ista per triginta dies annos autem in solis cursu posuerunt. lineam 157 qua sol vehitur pervenit, eique se objiciens solem obscurat. Nam deficere nobis sol videtur, dum illi orbis lunae opponitur currit. Non enim suum lumen habere, sed a
Abbreviated transcription (Latin):
& orlinẽ uicissitudinũ pmutationũq
accipit. Nam dũ ad suꝑrora conscen¬
derit: uer temꝑat. ubi autẽ ad sum¬
mum cȩli uenerit. estiuos accendit
calores. decidens rursus autumno tẽ¬
periem reddit. ubi uͦ ad inferiorẽ redit
circulii: ex glaciali cõpage cęli frigore
nob̾ hiberni frigoris derelinquit.
Sꝑ meridiem iter habet. qui postquã
ad occasũ uenerit & oceano se intinxe¬
rit. ꝑ in cognitas sub terra uias uadte.
& rursus ad orientẽ recurrit.
globiq eius unã partẽ esse lucifluã.
alia uͦ obscurã ita O & paulatim
se uertendo. diuersas formas efficere.
Alii econtra aunt lunã non suũ lum̃
habere sed solis radiis illuminari. un¬
de & eclipsin patteur. si int̾ ipsã & solẽ
Rima figura lunȩ bicornis lunȩ.¬
est ita.  Scd̃a sectilis habetur
ita. Tercia dimidia habet᷑ ita.
Quinta tterum dimidia ex maiore
ita. E Sexta iterum sectilis ha¬
betur ita. ¶ Septima bicornis ẽ.¬

Expanded text:
et ordo vicissitudinuet ordo vicissitudinuatur. Nam dum ad superiora conscenderit, ver temperat; 155 ubi autem ad summum coeli venerit, aestivos accendit calores; descendens rursus autumno temperiem reddit. Ubi vero ad inferiorem reddit circulum, ex glaciali compage coeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit.  oriens per meridiem iter habet, qui postquam ad occasum venerit, et Oceano se tinxerit, per incognitas sub terra vias vadit, et rursus ad orientem recurrit. globique ejus unam partem esse lucifluam, aliam vero obscuram, et paulatim se vertendo diversas formas efficere. Alii e contra aiunt lunam non suum lumen habere, sed solis radiis illuminari. Unde et eclipsim patitur, si inter ipsam et solem rima figura lunae bicornis est, ita. Secunda sectilis habet, ita. Tertia dimidia habet ita. Quinta iterum dimidia ex maiore ita. Sexta iterum sectilis ita. Septima bicornis
Abbreviated transcription (Latin):
maneret. om̃s dies & noctes ȩquales
existerent. Sed qm̃ alio loco eras occa¬
surum: alio occidisse hesterno uidemꝰ
apparet eũ ꝑse ipsũ moueri. ñ cũ mun¬
do uerti. Syatiis enĩ in ȩqualib orbes
annuos conficit. ꝓpt̾ temporũ muta¬
tiones. Oriens diem facit. occidens no¬
ctem inducit. Nam uadens longius
ad meridiem hiemẽ facit. ut hibernis
humorib ac pruinis terra pinguescat.
accedens ꝓpius ad septentrionẽ: esta¬
tem reddit. ut fruges maturitate
durentur. & quȩ sunt in humidis in¬
cocta feruefacta mitescant. De defe
occidens noctẽ inducit. Nã dies est
ipso m̾ses & anni numerant᷑. ex ipso uicis¬
situdines temporũ fiunt. Quando aut̃
ꝑ meridiem currit uicinior terrȩ ẽ:
quando uͦ iuxta septentrionẽ. sullimis
atcollitur. Cui ideo ds̃ diuersos cursus
ex ipso etiam nox cum occiderit.¬
ait cursus diuersos accipit quib aeris
temꝑies ꝓratione tẽporũ dispensatur.

Expanded text:
maneret, omnes dies et noctes aequales maneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta mitescant. § 51 De occidens noctem inducit; nam dies est ipso menses, et anni numerantur; ex ipso vicissitudines fiunt temporum. 2. Quando autem per meridiem currit, vicinior est terrae; quando vero juxta Septentrionem, sublimis attollitur. Cui ideo Deus diversos cursuex ipso etiam nox, cum occideritait: 'Cursus diversos accipit, quibus aeris temperies pro ratione temporum dispensatur,