comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ria dulcedini est. Unde amari uulg
appellatur. & adolescens de qua & ie¬
remias loquitur dicens. & amaritu¬
do tua ascendit suꝑ me. Furor uͦ in¬
cipiens ira. ẽ & feruescens in animo
indignatio. Ira autẽ. ẽ. cuius amaritu¬
do & furor species sunt. quȩ furore
extincto desiderat ultionem. & eum
quem nocuisse putat uult lȩdere.
quȩ quidem licet sepe indõ dicantur
scđ̃m illud. dñe ne in furore tuo ar-¬
quas me. neq in ira tua corripias me:
Non sunt ꝑturbationes animi compu¬
tandȩ sicut in nobis. quia in illo mo
qua peccatores corriguntur nr̃is uo¬
cibus appellatur. Nos uͦ si irascamur
pturbamur. & furore raptati nr̃i esse
desinimus. Unde a nobis omĩs ama
Nã & illud euangłii quicunq iratus fu
erit fr̃i suo sine causa reus erit iudi-¬
co. Frustra. ẽ. additũ sine causa. qͥa
nec cũ causa nobis irasci conceditur.
manifestissime apło nunc dicente. Omis¬
anaritudo. & furor. & ira. tollatur a
uobis. & tricesimo sexto psalmo uniuer¬

Expanded text:
est dulcedini: unde amari vulgo appellantur, et dulces. De qua et Jeremias loquitur, dicens: Et amaritudo tua ascendit super me . Furor vero incipiens ira est, et fervescens in animo indignatio. Ira autem est cujus amaritudo et furor species sunt quae furore restincto desiderat ultionem, et eum quem nocuisse putat, vult laedere. Quae quidem licet in Deo saepe dicantur, secundum illud: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me , non sunt perturbationes animi computandae sicut in nobis: quia in illo modqua peccatores corriguntur, nostris vocibus appellatur. Nos vero si irascimur, perturbamur, et, furore rapti, nostri esse desinimus. Unde a nobis omnis amarNam ad illud Evangelii: Quicumque irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio , frustra est additum, sine causa, quia nec cum causa nobis irasci conceditur, manifestissime Apostolo nunc dicente: Amaritudo, et furor et ira tollatur a vobis: 637 Et tricesimo sexto psalmo univer
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. ẽ. sp̃s: tunc induemur nouum
hominẽ qui scđm dm̃ creatus. ẽ. Qđ
quidem aliis uerbis id ipsũ puto. ẽẽ. qđ
in alio loco dicit᷑. induite uos xp̃m iesum
Iste quippe ẽ. nouus homo. quo uniuersi
credentes debemus indui atq uestiri.
Quid enĩ in homine qui a saluatore nr̃o
assũptus. ẽ. non nouũ fuit: Conceptus.
natiuitas. partus. infantia. doctrina.
uita. uirtutes. & ad extremũ crux &
passio. & spoliatos in ea principatus & con¬
trarias fortitudines ostentui habentes.
resurrectio quoq & ascensus incȩlũ. Hic
gͦ uere creatus. ẽ. in iusticia & scĩtate
ueritatis: quia ds̃ uerus dĩ ueri filius
fuit. & tota in illo religio atq iusticia
dĩ ueritate completa est. Qui gͥ con¬
uersationẽ illius imitari potest. & uni¬
uersas in se exprimere uirtutes. ut sit
animam suam ꝓ amicis ut ille posuit
ꝓouib suis. uerberatus ñ respondeat.
maledictus ñ remaledicat. sed uincat

Expanded text:
sensus est spiritus; tunc induemur novum sensus est spiritus; tunc induemur novum hominem, qui secundum Deum creatus est. Quod quidem aliis verbis idipsum puto esse, quod in alio loco dicitur: Induite vos Christum Jesum . Iste quippe est novus homo, quo universi credentes debemus indui atque vestiri. Quid enim in homine qui a Salvatore nostro assumptus est, non novum fuit? Conceptus, nativitas, partus, infantia, doctrina, vita, virtutes: et ad extremum, crux et passio, exspoliantis in ea principatus, et contrarias fortitudines ostentui habentis: resurrectio quoque et ascensus ad coelum. Hic ergo vere creatus est in justitia et sanctitate veritatis: quia Deus verus, Dei veri Filius fuit, et tota in illo religio atque justitia Dei veritate completa est. Qui igitur conversationem illius imitari potest, et universas in se exprimere virtutes, et sit animam suam pro amicis, ut ille posuit pro ovibus suis: verberatus non respondeat: maledictus non remaledicat, sed vincat
Abbreviated transcription (Latin):
pentes atq uiolantes templũ lapidib
structũ. uidebis parit̾ omnẽ corrum¬
pentem & uiolantẽ templũ dĩ. quem
corrupit & uolauit ds̃ ulciscens cor-¬
ruptionẽ templi sui. Ueruntam̃ & tẽ¬
plum qđ sẽ prębuit uiuens quippe. ẽ.
atq sensibile insidiis corrũpentis. luet
poenas ꝑ hoc ipsũ qđ corruptũ atq uio¬
latũ sp̃m incorruptionis amisit
Renouari autẽ sp̃ii sensus ur̃i. & indutte
nouũ hominẽ qui scđm dm̃ creatus. ẽ.
in iusticia & scĩtate ueritatis. Nec in
sensu renouamur absq sp̃u nec in sp̃u
absq sensu. sed renouamur coniuncti
in sp̃u sensus nr̃i. ut quomͦ psallimus
sp̃u. psallamus & sensu. Oramus sp̃u.
oraͤmus & sensu. Sic in sp̃ũ sensus nr̃i
renouemur: ut cũ sensus mundus fue-¬
rit atq purgatus. & ab om̃i macula
sordide concretionis alienus. tunc ei
iungatur & sp̃s. & ita quodã inter se
Cũ autẽ renouati fuerimus in sp̃u qͥ nr̃i

Expanded text:
pentes atque violantes templum ex lapidibus pentes atque violantes templum ex lapidibus exstructum: videbis pariter omnem corrumpentem, et violantem templum Dei, quem corrumpet et violabit Deus, ulciscens corruptionem templi sui. Verumtamen et templum quod se praebuit vivens quidem est atque sensibile insidiis corrumpentis, luet poenas, per hoc ipsum quod corruptum atque violatum, spiritum incorruptionis amisit. Renovamini autem spiritu sensus vestri: et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate veritatis. Nec in sensu renovamur absque spiritu, nec in spiritu absque sensu; sed renovamur conjuncte in spiritu 626 sensus nostri: ut quomodo psallimus spiritu, psallimus et sensu, oramus spiritu, oramus et sensu: sic in spiritu sensus nostri renovemur: ut cum sensus mundus fuerit atque purgatus, et ab omni macula sordidae concretionis alienus: tunc ei jungatur et spiritus, et ita quodam inter se Cum autem renovati fuerimus in spiritu, qui nostri
Abbreviated transcription (Latin):
ficit ueterẽ hominem. Ego enĩ occido
ait & ego uiuifico. Et cũ interficeret
illos. tunc quȩrebant eum. Nec putemꝰ
hoc qđ nuncait qui corrũpitur scđm
desideria erroris. illi. eẽ. contrarium
qđ in alio loco scriptũ est. Et si exterior
nr̃ homo corrũpitur. sed is qui inte¬
rior est renouat᷑ de die indiem. Quia
corruptio exterioris hominis. interio¬
ris hominis renouatio. ẽ: & contra inte¬
rioris hominis corruptio exterioris est
instauratio. Estimet aliquis simplicit̃
paulũ loqui. si quis templũ dĩ corrũpit.
corrũpet illũ ds̃. Templũ enim dĩ sc̃m
est. qđ estis uos. Sed forte & ibi aliqͥd
latitat. & qđ apud nos uidebat᷑ abscon¬
ditum sit Templũ dĩ nos sumus scđ̾m
id qđ scribitur. Templũ enĩ dĩ scm̃ est
qđ estis uos. Et alius. ẽ. qui corrumpit
templũ dĩ. aliud qđ corrumpitur. Quȩ¬
rendũ qui sit ille qui templũ corrũpat
dĩ Si inueneris hostes ierłm corrum¬

Expanded text:
terficit veterem hominem: Ego enim occido, terficit veterem hominem: Ego enim occido, ait, et ego vivifico ; et: Cum interficeret illos, tunc quaerebant eum . Nec putemus hoc quod nunc ait: Qui corrumpitur secundum desideria erroris, illi esse contrarium quod in alio loco scriptum est: Et si exterior noster homo corrumpitur: sed is qui interior est, renovatur de die in diem : quia corruptio exterioris hominis, interioris hominis renovatio est: et contra, interioris hominis corruptio, exterioris est instauratio. Aestimet aliquis simpliciter Paulum loqui: Si quis templum Dei corrumpit, corrumpet illum Deus: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos. Sed forte et ibi aliquid latitat, quod apud nos videtur absconditum. Si templum Dei nos sumus, secundum id quod scribitur: Templum enim Dei sanctum est quod estis vos : et alius est qui corrumpit templum Dei, aliud quod corrumpitur. Quaerendum quis sit ille qui templum corrumpat Dei. Si inveneris hostes Jerusalem, corrum
Abbreviated transcription (Latin):
& in illo docti estis. deponere uos scđm
priorem conuersationem ueterẽ hominẽ
qui corrũpitur iuxta desideria erroris.
sicut .ẽ. ueritas in iesu. Ut sit sensus.
Quomꝰ. ẽ ueritas in iesu. sicerit & in uob̾
qui didicistis xp̃m & audistis illũ &
docti estis deponere scđm priorem con¬
uersationẽ ueterem hominẽ. qui corrũ¬
pitur iuxta desideria erroris. Ueterẽ
autẽ hominẽ quem p̾cepit deponendũ.
inueteratũ a malicia arbitror appella¬
ri. Iste enĩ scđ̾m priorem conuersationẽ
& desideria erroris semꝑ errans. & in
oꝑe corruptionis helluans corrũpit᷑
atq uiolatur. Et quia in desideriis in¬
desinent uersatur erroris & nunquam
cessat a uitio. nequaquã corruptꝰ dicit᷑.
sed corrumpi: qcł ꝑ singulos dies horas
puncta atq mom̃ta corrũpitur. int̾ca¬
pitur. uiolatur. Sermo uͦ dĩ qui ideo
interficit ut uiuificet mortuũ. ut
uiuificatus dñm requirat quem ante
interitũ nesciebat: ñ corrũpit sed in¬

Expanded text:
docti estis deponere vos secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris: sicut est veritas in Jesu: ut sit sensus: Quomodo est veritas in Jesu, sic erit et in vobis qui didicistis Christum, et audistis illum; et docti estis deponere secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria erroris. Veterem autem hominem, quem praecipit deponendum, inveteratum a malitia arbitror appellari. Iste enim 625 secundum priorem conversationem et desideria erroris, semper errans, et in opere corruptionis helluans, corrumpitur atque violatur. Et quia in desideriis indesinenter versatur erroris, et numquam cessat a vitio, nequaquam corruptus dicitur, sed corrumpi: quod per singulos dies, horas, puncta atque momenta corrumpitur, intercipitur, violatur. Sermo vero Dei qui ideo interficit, ut vivificet mortuum, et vivificatus Dominum requirat, quem ante interitum nesciebat, non corrumpsit, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquẽ omĩa. Si quando gͦ dicit iedus
ego sum uita & ueritas. iuxta id dicit
qđ filius dĩ. ẽ. Cũ autẽ scribit paulus
sicut ueritas in iesu: de templo corpo¬
ris loquit᷑ in quo habitat uerbum ds̃.
Uerbũ enĩ caro factũ. ẽ. & habitauit in
nob̾ nisi forte utrunq de dõ uerbo
intelligendũ qđ quomͦ habitat in eo
uita & ipse sit uita. Sicut enĩ habet pa¬
ter uitam insemet ipso. ita & filio dedit
habere uitã in semet ipso: sic & ueritas di¬
catur filius & ipsa in eo habitare mon¬
stretur. Hȩc autẽ dicimus ñ resum a
xp̃o separantes. nec rursũ dm̃ uerbum
abeo quẽ assũpsit hominẽ alterũ esse
dicentes. sed scđ̾m intelligentias effectu¬
um uł locorũ illũ quem unũ esse credi¬
mus filiũ hominis & filiũ dĩ &ante uir¬
ginem & post uirginẽ alium atq aliũ
nuncupantes. Potest autẽ & alit̾ intel¬
ligi sicut . ẽ. ueritas in iesu. Innullo
patriarcharũ. in nullo ꝓpħarũ. in nul¬

Expanded text:
quem omnia. Si quando ergo dicit Jesus: Ego sum via, et veritas , juxta id dicit quod Filius Dei est. Cum autem scribit Paulus: Sicut est veritas in Jesu, de templo corporis loquitur, in quo habitat Verbum Deus. Verbum enim caro factum est, et habitavit in nobis . Nisi forte utrumque de Deo Verbo intelligendum, quod quomodo habitet in eo vita, et ipse sit vita: Sicut nim habet Pater vitam in semetipso: ita et Filio dedit habere vitam in semetipso . Sic et veritas dicatur Filius, et ipsa in eo habitare monstretur. Haec autem dicimus, non Jesum a Christo separantes: 624 nec rursum Deum Verbum ab eo quem assumpsit, hominem alterum esse dicentes: sed secundum intelligentias effectuum vel locorum, illum quem unum esse credimus Filium hominis et Filium Dei, et ante virginem, et post virginem alium atque alium nuncupantes. Potest autem et aliter intelligi: Sicut est veritas in Jesu. In nullo, patriarcharum, in nullo prophetarum, in nul
Abbreviated transcription (Latin):
re sapientiã. iusticiã. fortitudinem.
ambulabit in uanitate sensus sui nec
obscuratus mente gradietur. neq erit
abalienatꝰ a uita dĩ. Habebit etiã scien¬
tiam ignoratione discussa. & immisso te¬
nebris lumine omĩs de oculis cordis eius
cęcitas auferetur. Qđ cũ habuerit: non
se tradet impudiciciȩ. nec oꝑabitur
omnẽ immundiciã in auaricia. confessos
fines prȩter grediens miptiarũ. Si autẽ
aliquando contigerit ut aliqua passione
suꝑetur. dolebit suꝑ uulnere suo. & con¬
scientiȩ torm̃ta patietur quia liberã
frontẽ & puritatẽ immaculatȩ m̃tis
mentũ quȩritis eiꝰ qui in me loquit᷑ xp̃c.
curramus ad cũ: dieb ac noctib ad os
eius & ad eloquiũ pendeamꝰ. Xp̃c nob̾
.ẽ. desꝑandum qđ aliquando ipse iN
eni. tantũ non simus subditi peccato:
ne corpus nr̃m delicta possideant: & in¬
gredietur in illud sapientia: Sicut . ẽ.
ueritas in iesu. Uocabulum iesus int̾¬

Expanded text:
re sapientiam, 623 justitiam, fortitudinem, re sapientiam, 623 justitiam, fortitudinem, ambulabit in vanitate sensus sui: nec obscuratus mente gradietur: neque erit abalienatus a vita Dei: habebit etiam scientiam, ignoratione discussa, et immisso tenebris lumine, omnis de oculis cordis ejus caecitas auferetur. Quod cum habuerit, non se tradet impudicitiae: nec operabitur omnem immunditiam in avaritia, concessos fines praetergrediens nuptiarum. Si autem aliquando contigerit ut aliqua passione superetur, dolebit super vulnere suo, et conscientiae tormenta patietur: quia liberam frontem, et puritatem immaculatae mentis mentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Curramus ad eum diebus ac noctibus, ad os ejus et ad est desperandum, quod aliquando ipse in eni: tantum non simus subditi peccato; nec corpus nostrum delicta possideant, et ingredietur in illud sapientia. Sicut est veritas in Jesu. Vocabulum, Jesus, inte
Abbreviated transcription (Latin):
ricia nuncupatur. quã nos possumꝰ uim
uerbi transferentes sic in p̾senti loco ex¬
ponere. ut nequis suꝑgrediatur : & a¬
uarus fraudet in negotio frẽm suũ.
Quȩ enĩ consequentia est uł in illo ca¬
pitulo qđ nunc ad exemplũ uocauimꝰ.
uł in hoc qđ principalit̾ ad ephesios
conamur exponere int̃ pudiciciã &
immundiciã. castitatẽ quoq & affe¬
ctũ coniugalẽ. extra ordinarie repen¬
te auariciã nominari: Non uob̾ mo¬
lestũ sit. si diu in obscuriorib immo¬
remur Causati enĩ in principio sumꝰ.
int̾ om̃s pauli epłas hanc uł maxime
e uerbis & sensib inuolutã. Uos autẽ
non ita didicistis xp̃m. si tam̃ illum
audistis & in illo docti estis: Si om̃s
qui xp̃m audire uident᷑ audirent:
nunquã ad ephesios & certe illos quib
sacram̃tũ xp̃i reuelarat apłs diceret.
si tam̃ illũ audistis. Discere autẽ. xp̃m.
idipsũ est qđ nosse uirtutẽ & audire
illũ. Hon differt ab eo si diceret audi¬

Expanded text:
ritia nuncupatur, quam nos possumus, vim verbi transferentes, sic in praesenti loco exprimere: ut ne quis supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quae enim consequentia est, vel in illo capitulo quod nunc ad exemplum vocavimus, vel in hoc quod principaliter ad Ephesios conamur exponere, inter impudicitiam et immunditiam, castitatem quoque et affectum conjugalem, extraordinarie repente avaritiam nominari? Non vobis molestum sit, si diu in obscurioribus immoremur: causati enim in principio sumus, inter omnes Pauli Epistolas, hanc vel maxime et verbis, et sensibus involutam. Vos autem non ita didicistis Christum; si tamen illum audistis et in illo docti estis. Si omnes qui Christum audire videntur, audirent, numquam ad Ephesios, et certe illos quibus sacramenta Christi revelarat Apostolus diceret: Si tamen illum audistis. Discere autem Christum, idipsum est, quod nosse virtutem: et audite illum, non differt ab eo si diceret, audi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ cognoscit ueritatẽ. aueritate liber¬
tate donatur. & ipsa ueritas ꝓpt̾ ea
formã serui assumpsit & humiliauit:
se facta oboediens patri usq ad mortẽ:
ut seruũ redderet liberũ. Ubi enim
sp̃s dĩ est. ibi libertas. Si uolumꝰ for¬
mam liberi in iesu faciemq cognosce¬
re ueritatis: ascendamus cũ eo in mon¬
tem. uideamus eũ transfiguratũ ubi
& uest im̃ta eius id÷ scripturȩ quȩ de
dentur ingła. Quandiu dñs formã
serui non mutat. nec ascendit inmon¬
tem: lex insordib. ꝓpħȩ insqualore
uersantur. Cũ ille ad suꝑiora conscen¬
derit & uestim̃ta sua uoluerit immu¬
tare. intellectusq de seruo fuerit
clarus & liber: tunc moyses qͦq & he
lias & facies & uestim̃ta mutantur.
Deponere uos scđm priorem conuersatio¬
nem ueterem hominẽ. qui corrũpitur

Expanded text:
it veritatem, a veritate libertate donatur. Et ipsa veritas propterea formam servi assumpsit, et humiliavit se, facta obediens Patri usque ad mortem : ut servum redderet liberum. Ubi enim spiritus Dei est, ibi libertas. Si volumus formam liberi in Jesu, faciemque cognoscere veritatis, ascendamus cum eo in montem, videamus eum transfiguratum: ubi et vestimenta ejus, id est, Scripturae quae de dentur in gloria . Quamdiu Dominus formam servi non mutat, nec ascendit in montem, Lex in sordibus, Prophetae in squalore versantur. Cum ille ad superiora conscenderit, et vestimenta sua voluerit immutare, intellectusque de servo fuerit clarus et liber: tunc Moysi quoque et Eliae, et facies, et vestimenta mutantur. Deponere vos secundum priorem conversationem vetere
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ infernus capitur. adquẽ dñs nr̃
saluatorq descendit ut scõꝵ animas
quȩ tenebant᷑ inclusȩ secũ ad cȩlũ ui¬
ctor abduceret. Unde & post resurrecti.¬
onem eiꝰ plurima corpora iustorũ in
sc̃ã ciuitate uisi sunt. Porro qđ infer¬
nus in inferiori parte t̾rȩ sit. & psal¬
mista testat᷑ dicens. Aꝑta ẽ. t̾ra & de¬

Expanded text:
terrae, infernus accipitur ad quem Dominus noster terrae, infernus accipitur ad quem Dominus noster Salvatorque descendit, ut sanctorum animas, quae ibi tenebantur inclusae, secum ad coelos victor abduceret. Unde et post resurrectionem ejus, plurima corpora justorum in sancta civitate visa sunt . Quod autem infernus in inferiori parte terrae sit, et Psalmista testatur, dicens: Aperta est terra, et de
Abbreviated transcription (Latin):
dona non eadem sed inunũ corpus & in
unũ sp̃m om̃s uocatos esse. Id est ut sicut
unus dñs. ẽ. & una fides & unũ baptisma
& unus ds̃ pat̾. ita & nos in caritate id¬
ipsũ simus in pacis uinculo seruantes
sp̃s unitatẽ. Qđ autẽ a scendit quid
est nisi quia & descendit in inferiora
terrȩ: Qui ascendisse iam dicit᷑ ꝓpt̾ea
ascendit quia ante descenderat. Hoc
enĩ sonat. qđ autẽ ascendit quid ẽ. nisi
quia & descendit. Requirendũ itaq
suꝑeo qđ alibi scriptũ est. Nemo ascendit
incȩlũ nisi qui de cȩlo descendit filius
hominis. quomͦ ascenderit ante descen¬
dens. Quando enĩ hȩc loquebat᷑. post de¬
scensionem e cȩlis se quoncłã ad cȩlos
ascendisse monstrabat. Nec non & illud
parit̃ retractandũ. quomͦ ipsa descensio
& ascensio sentienda sit: utrũnam scđm
corpus localit̾ an supra corpus spũalit̃.
uł certe utroq modo. Inferiora autem

Expanded text:
dona: non eadem, sed in unum corpus, et in dona: non eadem, sed in unum corpus, et in unum spiritum omnes vocatos esse, id est, ut sicut unus Dominus est, et una fides, et unum baptisma, et unus Deus Pater: ita et nos in charitate idipsum simus, in pacis vinculo servantes spiritus unitatem. Quod autem ascendit, quid est, nisi quia et descendit in inferiora terrae? Qui ascendisse nunc dicitur, propterea ascendit, quia ante descenderat. Hoc enim sonat: Quod autem ascendit, quid est, nisi quia et descendit. Requirendum itaque super eo quod alibi scriptum est: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis , quomodo ascenderit ante descendens? Quando enim haec loquebatur, post descensionem e coelis, se quondam ad coelos ascendisse monstrabat. Necnon et illud pariter retractandum, quomodo ipsa descensio et ascensio sentienda sit. Utrumnam secundum corpus localiter, an supra corpus spiritualiter, vel certe utroque modo. Inferiora autem
Abbreviated transcription (Latin):
rutos secũ duxte incęlũ: Qhis ipsis
quos de inimicorũ manu uictor eripu.¬
it. diuersa gr̃arum dona largitus est.
Et elegant᷑ hic posuit. Dedit dona
hominib: cũ in psalt erio scriptum
sit accepit dona in hominib Uerũ ibi
rant. iccirco ñ accepisse scribitur sed
dedisse. Alii hunc locũ ita edisserunt
rit. ut inde angłos cȩterasq uirtutes ad
custodiã ȩccłarũ suarũ mitteret: & dũ
indignus sit locus iste terrenus sullimi¬
um potestatũ habere presentiã. quodã¬
modo ille sustinuerit captiuitatem.
deo enĩ inquiunt ascendit in altũ ut
aaptiuans captiuitatẽ dona hominib
plicat. ut quia suꝑius dixerat suffe¬
rentes inuicẽ in caritate solliciti serua¬
re unitatẽ sp̃s inuinculo pacis. Doceret
indiuersis carismatib eccłȩ esse concor¬
diã. & ñ statĩ scismatũ & dissensionũ
occasionem dari. quia scđm mensuram
donationis xp̃i unusquisq nr̃m accepisse

Expanded text:
rutos, secum duxit in coelum: et his ipsis rutos, secum duxit in coelum: et his ipsis quos de inimicorum manu victor eripuit, diversa gratiarum dona largitus est. Et eleganter hic posuit, dedit dona in hominibus, cum in Psalterio scriptum sit: accepit dona in hominibus . Verum ibi, rant: idcirco non accepisse scribitur, sed dedisse. Alii hunc locum ita edisserunt,rit, ut inde angelos caeterasque virtutes ad custodiam Ecclesiarum suarum mitteret. Et dum indignus sit locus iste terrenus, sublimium potestatum habere praesentiam, quodammodo illae sustinuerint captivitatem. Ideo enim inquiunt ascendit in altum, ut captivans captivitatem, dona hominibus plicat, ut quia superius dixerat: Sufferentes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis, doceret in diversis charismatibus Ecclesiam esse concordem, et non statim schismatum et dissensionum occasionem dari, quia secundum mensuram donationis Christi unusquisque nostrum accepisset
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. & ipse dedit quosdã quidẽ apłs
quoslam autẽ ꝓpħas. alios euangłifs
alios pastores & magistros. & reliqu
Asaluatore esse donatã. testimoniũ de
sexagesimo septimo psalmo assũ ꝑsit. ut
sciamus illas esse manubias hominib
distributas quas xp̃c uictor meruit
Ascendens quippe in altũ captiuã dux̃
captiuitatẽ. Nos qui nunc in xp̃o cri¬
dimus de gentib cong¬
gati. cũ essemꝰ creatũs
di a diabolo capti sus
& cius satellitib distributi. Uenit gͥ¬
secum captiuitatis apportans. & oꝑto
capite ne ab aduersari is cognosceretur
p̃dicauit iis qui capti erant remissionẽ.
& qui tenebantur iniunculis solutionẽ.
& nos de catenis hostiũ de compedib
lberauit. sicut illam in euangłio mu¬
lierem de qua ipse commemorat. Hanc
autẽ filiam abrahȩ quã alligauit
sathanas iam cdecem & octo annis. ñ
oportuit solui de uinculo hoc iN
die sabbati. liberatosq nos & ꝑ nouã
captiuitatẽ de captiuitate ueteri e¬

Expanded text:
quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios evangelistas, alios pastores et magistros, et reliqua, a Salvatore esse donata, testimonium de sexagesimo septimo psalmo assumpsit, ut sciamus illas esse manubias hominibus distributas, quas Christus victor emeruit. Ascendens quippe in altum, captivam duxit captivitatem. Nos qui nunc in Christo credimus de gentibus congregati, cum essemus creatura Dei, a diabolo capti sumus, et ejus satellitibus distributi. Venit secum captivitatis apportans, et operto capite, ne ab adversariis cognosceretur, praedicavit his qui capti erant remissionem, et qui tenebantur in viculis, solutionem, et nos de catenis hostium, et de compedibus liberavit, sicut illam in Evangelio mulierem, de qua ipse commemorat: Hanc autem filiam Abraham, quam ligavit Satanas jam decem et octo annis, non oportuit solvi de vinculo hoc in die sabbati ? Liberatosque nos, et per novam captivitatem de captivitate veteri e
Abbreviated transcription (Latin):
des & concorporales & cõparticipes.
indecorã facere in latino sermone
sententiã. Sed quia ita habetur ingre¬
co. & singuli sermones. syllabȩ. apices
puncta. in diuinis scripturis plena
sunt sensib: ꝓpterea magis uolumꝰ
in cõpositione structuraq uerborum
quã intelligentia ꝑiclitari. Gentes gͥ
cohȩredes sunt israheli. siue qđ melius

Expanded text:
des, et concorporales, et comparticipes, indecoram facere in Latino sermone sententiam. Sed quia ita habetur in Graeco, et singuli sermones, syllabae, apices, puncta, in divinis Scripturis plena sunt sensibus, propterea magis volumus in compositione structuraque verborum, quam intelligentia periclitari. Gentes igitur cohaeredes sunt Israeli, sive quod melius
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑant semina ueritatis habentes
corporis ęccłȩ caput dñm ieSum.
Quia uͦ ait. ut ultra ñ simus paruuli
fluctuantes & reliqua: se qͦq fluctuan¬
tem & paruulũ esse contestans retractan¬
dum uidetur utrũ nam scđm humili¬
tatem locutus sit. an certe ex parte ui¬
dens & ex parte cognoscens intellȩxerit
quantũ a ꝑfecta absit scientia & inuera
conscientiȩ suȩ uerba ꝓrupͤrit. Siquis
gͥ uult eũ hȩc scđm humilitatẽ locitũ
illo utetur exemplo quando erã pariu

Expanded text:
acceperant semina veritatis, habentes acceperant semina veritatis, habentes corporis Ecclesiae caput Dominum Jesum. Quia vero ait: Ut ultra non simus parvuli fluctuantes, et reliqua, se quoque fluctuantem et parvulum esse contestans, retractandum videtur, utrumne haec secundum humilitatem locutus sit: an certe ex parte videns, et ex parte cognoscens, intellexerit quantum a perfecta absit scientia, et in vera conscientiae suae verba proruperit. Si quis igitur vult eum haec secundum humilitatem locutum, illo
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ: deinde in eandẽ unitatem
habere agnitionẽ filii diꝰ. Quorum
cũ fuerit secura possessio paruuli. ẽẽ.
cessantes & mensurã interioris homi¬
nais recipientes. quȩ mensura plenitu¬
dinis mensura xp̃i est ꝑfecti uiri uoca¬
bulũ sortiemur: ita tam̃ ut ad consum¬
matam ętatẽ plenitudinis. xp̃i omĩs
credentiũ turba ꝑueniat. & nequaquã
in dognatib fluctuans ad instar par-¬
uulorũ gurgite infidelitatis feratur
incerto. dũ uenti hinc inde ꝑflantes
hereticorũ uidelicet siue sapientium
scłi diuersȩ cõpugnantesq rationes
naufragiũ audientib aut inferunt
aut minantur: dũ alii absq uolunta¬
te fallaciȩ ea tam̃ quȩ falsa sunt p̾di-¬
cant. alii uͦ om̃i calliditate erroris
laqueos cõponentes nos deciꝑe & uince¬¬
re festinant. Cũ autẽ occurrerint
atq ꝑuenerint sci in mensurã supra¬
dictĩ uiri. tunc intelligentes carita¬
tem xp̃i augebunt in eo omĩa quȩ

Expanded text:
unitate: deinde in eadem unitate, unitate: deinde in eadem unitate, habere agnitionem Filii Dei. Quorum cum fuerit secura possessio, parvuli esse cessantes, et mensuram interioris hominis recipientes quae mensura plenitudinis, mensura Christi est, perfecti viri vocabulum sortiemur: ita tamen ut  Al. tacet ut ad consummatam aetatem plenitudinis Christi, omnis credentium turba perveniat, et nequaquam in dogmatibus fluctuans, ad instar parvulorum gurgite infidelitatis feratur incerto, dum venti hinc inde perflantes, haereticorum 617 videlicet, sive sapientium saeculi, diversae compugnantesque rationes, naufragium audientibus aut inferunt, aut minantur: dum alii absque voluntate fallaciae, ea tamen quae falsa sunt, praedicant; alii vero omni calliditate erroris laqueos componentes, nos decipere et vincere festinant. Cum autem occurrerint atque pervenerint sancti in mensuram supradicti viri, tunc intelligentes charitatem Christi, augebunt in eo omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
construatur : Ii quos supra memoraui¬
mus in eccła constitutos habent oꝑis.
ut scđm dispensationẽ & officia sibi
ȩdificent. Si quis gͥ ñ edificat ȩccle¬
siam xp̃i. nec plebem sibi subiectã in¬
ster. ẽ. appellandus. Donec occurramꝰ
om̃s in unitatẽ fidei. & agnitionis
filii dĩ: in uirũ ꝑfectũ. in mensurã
etatis plenitudinis xp̃i. ut ultra ñ
simus paruuli fluctuantes. & cir¬
cĩm liti om̃i uento doctrine. in fallacia
hominũ & astutia ad circunuentionẽ
erroris. Ueritatẽ autẽ facientes in cas¬
ritate : augeamur in ipso ꝑonĩa qui . ẽ.s
caput xp̃c. Quęrendũ quos om̃s dixe¬
rit occurrere in unitatẽ fidei. utrũ nã
om̃s homines an om̃s scõs. ancerte om̃s
qui ratione capaces sunt. Uidet᷑ autẽ
mͥ de om̃ib hominib dicere quia
multi uenti doctrinarũ sunt. & fla¬
tu eoꝵ fluctib concitatis hucatq
illuc homines incerto cursu & uario
feruntur errore. Unde omĩ studio
laborandũ primũ infidei occurrere

Expanded text:
nstruatur: hi quos supra memoravimus in Ecclesia constitutos, id habent operis, ut secundum dispensationem et officia sibi pus ejus aedificent. Si quis igitur non aedificat Ecclesiam Christi, nec plebem sibi subjectam inster est appellandus. Donec occurramus omnes in unitate fidei et agnitionis filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Ut ultra non simus parvuli fluctuantes, et circumlati omni vento doctrinae, in fallacia hominum et astutia, ad circumventionem erroris. Veritatem autem facientes in charitate, augeamus in ipso omnia qui est caput Christus. Quaerendum quos omnes dixerit occurrere in unitate fidei: Utrumnam omnes homines, an omnes sanctos, an certe omnes qui rationis capaces sunt? Videtur autem mihi de omnibus hominibus dicere, quia multi venti doctrinarum sunt; et flatu eorum fluctibus concitatis, huc atque illuc homines incerto cursu, et vario feruntur errore. Unde omni studio laborandum, primum in fidei occurrere
Abbreviated transcription (Latin):
ditant᷑ consumunt manu. Qui autẽ
talis. ẽ. ut dignus sit ꝑscientiã suam
habere xp̃i suꝑeminentẽ caritatem:
iste nichil debet aliud prȩt̾ scientiam
cogitare. atq ita implebit᷑ in om̃i ple¬
nitudine dĩ non solũ in prȩsenti scło
sed etiã in futuro: ut qui nunc plenus
esse coepit studio. oꝑe. lectione. postea
ꝑfectius impleat᷑ dõ qui .ẽ. plenitudo
omniũ se cõplente. Ei autẽ qui potest
S suꝑ om̃ia facere abundantius quã petimꝰ¬
Saut intelligimꝰ scđm uirtutẽ quȩ opatꝰ¬

Expanded text:
ditantur, consummant manu. Qui autem ditantur, consummant manu. Qui autem talis est, ut dignus sit per scientiam suam habere Christi supereminentem charitatem, ille nihil debet aliud praeter scientiam cogitare. Atque ita implebitur in omni plenitudine Dei: non solum in praesenti saeculo, sed etiam in futuro: ut qui nunc plenus esse coepit in studio per lectionem, postea perfectius impleatur Deo, qui est plenitudo omnium, se complente. Ei autem qui potest super omnia facere abundantius quam petimus aut intelligimus, secundum virtutem quae op
Abbreviated transcription (Latin):
dũ aduersarias contrariasq uirtutes
quȩ contra nos in hoc mundo bellum ge¬
rant. Ad extremũ altitudinẽ quia
post quã noticiam earũ habentes fece¬
rimus nob̃ eas esse sub pedib. tunc me¬
rebimur adalta & excelsa conscendere
Nec putandũ in hoc finẽ laboris nr̃i esse.
ut radicati & fundati in caritate possimꝰ
cõprehendere cum omĩb scĩs. quȩ sit
latitudo. & longitudo. & ꝓfundũ. &
altitudo. nisi etiã om̃i studio nosse cu¬
piamus suꝑeminentẽ scientiȩ caritatẽ
xp̃i ut non simplex caritas sed suꝑ e¬
minens nota sit nob̾. Nec iste sit termi¬
nus habere noticiã suꝑeminentis carita¬
tis xp̃i. nisi addamꝰ & aliud. ut suꝑ e¬
minentẽ caritatẽ scientiȩ consequam᷑.
Ex quo anĩ aduertendũ est quia grandẽ
& immensã xp̃c scientiȩ habeat carita¬
tem: id÷ eoꝵs qui sẽ scire desiderant.
qui in lege eiꝰ meditant᷑ die ac nocte.
qui uerba uertunt in oꝑa. & qđ ore me¬

Expanded text:
dum, adversarias contrariasque virtutes, dum, adversarias contrariasque virtutes, quae contra nos in hoc mundo bellum gerunt. Et ad extremum altitudinem: quia postquam notitiam earum habentes, fecerimus nobis eas esse sub pedibus: tunc merebimur ad alta et excelsa conscendere. Nec putandum in hoc finem laboris nostri esse, ut radicati et fundati in charitate, possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo et profundum, et altitudo, nisi etiam omni studio nosse cupiamus, eminentem scientiae charitatem Christi, ut non simplex charitas, sed supereminens nota sit nobis: nec iste sit terminus habere notitiam supereminentis charitatis Christi, nisi addamus et aliud, ut supereminentem charitatem scientiae consequamur. Ex quo animadvertendum, quia grandem et immensam Christus scientiae habeat charitatem, id est, eorum qui se scire desiderant, qui in lege ejus meditantur die ac nocte, qui verba vertunt in opera, et quod ore me
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ inferos & quȩ intra eos sunt: longi¬
tudinẽ & laticudinẽ media quȩ inter
superos inferosq consistunt & quia
consequens. ẽ. aut superis aliquẽ aut
inferis esse uicinũ: quęcunq incipiunt
ad meliora ꝓficere. & ad cȩlestia altaq
consurgere: longitudo appellatur.
Quȩ uͦ inferiori parti ꝓrima st̃ & ad
uitia declinant᷑: his latitudinis nom̃
impositũ sit. Lata quippe & spatiosa uia.
unt. Ascendens quippe in altũ captiuã
duxit captiuitatẽ. a descendit in in¬
feriora t̾rȩ. Et post altitudinẽ & pro¬
fundũ. in omnẽ terrã exiuit p̾dicatio
crucis. Atq ita & altitudinẽ & ꝓfundũ
& longitudinẽ & latitudinẽ tenet
Nec mirũ si crux xp̃i uniuersa posside¬
at. cũ etiã qui crucifixus fuerit cum
xp̃o eandẽ habeat potestatẽ. Sciet qͥp¬
pe primũ latitudinẽ ab inferiorib
incipiens & minora cognoscens. Deinde
longitudinẽ eos qui int̾ra positi ad sul¬
limia & alta festinant. Post hȩc ꝓfun¬

Expanded text:
vero inferos, et quae infra eos sunt. Longitudinem autem et latitudinem, media quae inter superos inferosque consistunt. Et quia consequens est, aut superis aliquem, aut inferis esse vicinum, quaecumque incipiunt ad meliora proficere, et ad coelestia, et ad alta consurgere, longitudo appellentur. Quae vero inferiori parti proxima sunt, et ad vitia delabuntur, his latitudinis nomen impositum sit. Lata quippe et spatiosa via,unt. Ascendens quippe in altum, captivam duxit captivitatem : et descendit in inferiora 604 terrae. Et post altitudinem et profundum, in omnem terram exiit praedicatio crucis. Atque ita et altitudinem, et profundum, et longitudinem, et latitudinem tenet. Nec mirum si crux Christi universa possideat, cum etiam si quis crucifixus fuerit cum Christo, eamdem habeat potestatem. Sciet quippe primum latitudinem ab inferioribus incipiens, et minora cognoscens. Deinde longitudinem, eos qui in terra positi, ad sublimia et alta festinant. Post haec profun
Abbreviated transcription (Latin):
scđm mensurã donationis xp̃i. Licẽt
om̃ib. tam̃ gr̃ã iuxta mensuram cre¬
enĩ eius non . ẽ. finis: sed qđ iuxta men¬
suram uasculorũ infundat liquorem.
tantũ muneris largiens quantũ potest
ille cui donat᷑ acciꝑe. Nec enĩ ad men¬
suram ddat ds sp̃m sc̃m. aut potest habe¬
re mensuram qđ ȩqualit̾ ubiq diffusũ
est. Qđ ut manifestius fiat. imꝑfectũ
licet & non implens similitudinẽ. tam̃
ꝑ qđ possit intelligi qđ dicitur sumamꝰ
exemplũ. Mare certe immensũ est. &
capacitas eius dõ soli nota. Ex hoc siquis
uelit multis hominib scđm id qł gesta¬
re queunt tradere. necesse. ẽ ut ad men-¬
suram unicuiq tribuat. & partes eius
mensuram recipiant. cuius solidũ im¬
mensurabile. ẽ: ita a sp̃s sc̃s imm̃sus
quidem. ẽ. & nullo fine concluditur.
tam̃ unicuiq datur scđm qđ expedit
& simul notandũ qđ hȩc eadem gr̃a
quȩ nunc attributa phibetur. scđm
mensurã donationis . xp̃i data sit nob.

Expanded text:
m mensuram donationis Christi. Licet omnibus: tamen gratia juxta mensuram creenim ejus non est finis, sed quod juxta mensuram vasculorum, infundat liquorem, tantum muneris largiens, quantum potest ille cui donatur, accipere. Nec enim ad mensuram dat Deus spiritum: aut potest habere mensuram, quod aequaliter ubique diffusum est. Quod ut manifestius fiat, imperfectum licet et non implens similitudinem, tamen per quod possit intelligi quod dicitur sumamus exemplum. Mare certe immensum est, et capacitas ejus Deo soli 612 nota: ex hoc si quis velit multis hominibus secundum id quod gestare queunt, tradere, necesse est ut ad mensuram unicuique tribuat, et partes ejus mensuram recipiant, cujus solidum immensurabile est. Ita et Spiritus sanctus immensus quidem est, et nullo fine concluditur: tamen unicuique datur secundum quod expedit. Et simul notandum, quod haec eadem gratia, quae nunc attributa perhibetur, secundum mensuram donationis Christi data sit nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
mento apłoꝵ & ꝓpħarũ. Qđ si uniuer¬
sa ȩdificatio compaginata crescit inten¬
plum sc̃m in dño: om̃i labore nitendũ
est ut fiamus illi lapides de quib scri¬
ptũ est. Lapides sc̃i uoluunt᷑ suꝑ terrã.
Et cũ fuerimꝰ uiui lapides ex om̃i parte
dolati. leues. politi. nullã habentes se¬
bredinẽ. ȩdificem᷑ intemplũ & fiamus
habitaculũ dõ. condaturq in nob ara
testam̃ti custos legis dñi. & cherubim
scientiȩ multicudo. & interiora pecto¬
ris nr̃i in nouũ uocabulũ transeant.
dicanturq dabir qđ nos oraculũ siue
responsũ possumꝰ appellare. Et ut con¬
tentiosius uerbũ exprimamus e uerbo
ut cũ apło erumpamꝰ in uocẽ. an exꝑi-¬
mentũ quęritis eius qui in me loquit᷑
xp̃i. Potest autẽ om̃is edificatio quȩ¬

Expanded text:
arum. Quod si universa aedificatio compaginata, crescit in templum sanctum in Domino, omni labore nitendum est, ut fiamus illi lapides, de quibus scriptum est: Lapides sancti volvuntur super terram . Et cum fuerimus vivi lapides, ex omni parte dolati, laeves  Al. leves, politi nullam habentes scabredinem, aedificemur in templum, et fiamus habitaculum Deo. Condaturque in nobis arca testamenti custos Legis Domini, et Cherubim, scientiae multitudo, et interiora pectoris nostri in novum vocabulum transeant: dicamurque DABIR  , quod nos oraculum, sive responsum possumus appellare, et ut contentiosius verbum exprimamus e verbo, ut cum Apostolo erumpamus in vocem: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Potest autem om
Abbreviated transcription (Latin):
catur. ne deficiat in pressuris suis.¬
Uidebat se quippe de ierłm usq ad illiri¬
cum euangłium p̾dicasse. is se romam.
ad hispanias. uł ꝑrexisse uł ire dispo¬
nere. Totus mundus ad doctrinã ipsi¬
us de potestate principis tollebatur.
Descrebant᷑ idola. & cultorib templa
deserta squalore & sordib replebant᷑.
Obquã causã om̃is exercitus demonũ. om̃is
turba inimicarũ fortitudinũ contra
ipsũ facto cuneo dimicabatur: ꝓ tribu¬
lationes & angustias euangłium xp̃i
desineret p̾dicare. & lassus aliquando
requiesceret. Hoc ẽ. itaq qđ ait. peto
ne deficiam intribulationib meis ꝓ
uobis. Totũ enim qđ pacior. qđ tribu¬
lor. qđ coartor. ur̃ȩ salutis causa ẽ

Expanded text:
catur, ne deficiat in pressuris suis.catur, ne deficiat in pressuris suis.Videbat quippe se de Jerusalem usque ad Illyricum Evangelium praedicasse, isse Romam, ad Hispanias, vel perrexisse, vel ire disponere . Totus mundus ad doctrinam ipsius de potestate principis tollebatur: deserebantur idola, et cultoribus templa deserta squalore et sordibus replebantur. Ob quam causam omnis exercitus daemonum, omnis turba inimicarum fortitudinum, contra ipsum facto cuneo dimicabat, ut per tribulationes et angustias, Evangelium Christi desineret praedicare, et lassus aliquando requiesceret. Hoc est itaque quod ait: Peto, ne deficiam in tribulationibus meis pro vobis. Totum enim quod patior, quod tribulor, quod coarctor, vestrae salut
Abbreviated transcription (Latin):
fidentiam habemus ad dm̃: ut sermo.
ueritas. sapientia iusticia. quȩ om̃ĩa
intelligunt᷑ in xp̃o. Quomͦ gͥ hȩc no
lns tribuunt fiduciã ad dm̃. sic & ac-
& quasi de radiis solis calorẽ quendã
splendorẽq luminis mutuet᷑ & dicat.
signatũ est suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dñe
Magnũ est gͦ nonsolũ nos habere fidu
firmior sit accessus habere illum in
confidentiã. cuius fiduciȩ atq acces¬
iste credit in xp̃i sermonẽ atq ratio¬
hendere. credit in xp̃i sapientiam.
qui intellexerit ueritatẽ. credit in
xp̃i ueritatẽ. Qui iuste uixerit.
credit in eius iusticiã Nec opus. ẽ. plu¬
ra dicere. cũ frequent̾ mͥ necessitas
incubuerit de xp̃o similit̃ disseren¬
di Propt̃ qđ peto ne deficiatis in tri¬
bulationib meis ꝓ uob̾. quȩ . ẽ. gła
ur̃a. Id qđ nunc latinus trans lator
ixpressit ne deficiatis. potest iuxta
greti sermonis ambiguitatẽ & ita
legi ne deficiam. Ut sit sensus.

Expanded text:
fidentiam habemus ad Deum , nisi sermo, fidentiam habemus ad Deum , nisi sermo, veritas, sapientia, justitia, quae omnia ibis tribuunt fiduciam ad Deum: sic et acce quasi de radiis solis, calorem quemdam splendoremque luminis mutuetur et dicat: Signatum est 596 super nos lumen vultus tui, Domine . Magnum est ergo non solum nos habere fiducfirmior sit accessus, habere illum in confidentia, cujus fiduciae atque accesiste credit in Christum sermonem atque ratiohendere, credit in Christum sapientiam: qui intellexerit veritatem, credit in Christum veritatem: qui juste vixerit, credit in eum justitiam. Nec opus est plura dicere, cum frequenter mihi necessitas incubuerit de Christo similiter disserendi. Propter quod peto, ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis, quae est gloria vestra. Id quod nunc Latinus translator expressit, ne deficiatis, potest juxta Graeci sermonis ambiguitatem et ita legi, ne deficiam. Ut sit sensus:
Abbreviated transcription (Latin):
us. uarietate distinctius sapientia
obscurius. quam fecit ds̃ in xp̃o iesu
dño nr̃o. Licet enĩ a plerisq scđm or¬
dinem iuncturãq sermonis & ȩccła
facta intelligi possit. & tpo gͣecic
id÷ ꝓpositio quã nos genere neutrali
in latino sermone ꝓpositũ habemꝰ ex¬
pressam. tam̃ sapientia magis in xp̃i
facta potest resonare quã cȩtera: Eatli
quippe dĩ sapientius. ẽ. hominibus.
Qđ si in xp̃o scđ̾m mysticos intellectus
dicitur facta sapientia: intelligant
arriani frustra se de illo testimonio
gloriari. in quo sapientia initio uia¬
rum dĩ creatã se & genitam loquitur
& fundatã. Et utiq si iuxta illos cri¬
ata. ẽ. nata esse ñ potuit. Si autem
nata.ẽ. quomꝰ & fundata dicit᷑ & nata.
n quo habemus fiduciã & accessum
in confidentia ꝑfidem eius. Nichil no¬
bis ita potest addm̃ prębere fiduciam
& conscientię puritatẽ. de quo dicit᷑.
si conscientia nos ñ reprehenderit con¬

Expanded text:
us, varietate distinctius, sapientia us, varietate distinctius, sapientia obscurius, quam fecit Deus in Christo Jesu Domino nostro? Licet enim a plerisque secundum ordinem juncturamque sermonis, et Ecclesia facta intelligi possit, et πρόθεσις, idin Latino sermone propositum habemus expressam: tamen sapientia magis in Christo facta potest resonare quam caetera. Fatuum quippe Dei sapientius est hominibus . Quod si in Christo secundum mysticos intellectus dicitur facta sapientia , intelligant Ariani frustra se de illo testimonio gloriari, in quo sapientia in initio viarum Dei creatam se et genitam loquitur et fundatam. Et utique juxta illos creata est, nata esse non potuit. Si autem nata est, quomodo et fundata dicitur et creata? In quo habemus fiduciam, et accessum in confidentia per fidem ejus. Nihil nobis ita potest ad Deum praebere fiduciam, et conscientiae puritatem, de qua dicitur: Si conscientia nos non reprehenderit, con
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i non solũ nobis. sed & angłis cunctis¬
q incęlo uirtutib ꝓfuit. & aꝑuit
sacramentũ qđ antea nesciebant. Deniq
ad celũ cum corpore dñi reuertentem
mirantur & dicunt. quis. ẽ iste qui
ascendit de edom. fuluida uestim̃ta
dicha: & inalio loco. Quis. ẽ. iste rer
głȩ : Dñs uirtutũ ipse est rexgłę. Non
putemus gͥ in ęccła esse simplicẽ fidẽ
sed multiplicem. & multiuariã esse si¬
pientiã. ut nonsolũ uaria sit. sed multa
uarietate distincta. Respicis cuna xp̃i:
uide parit̾ & cęlũ. Uagientẽ in p̾sepe
intueris infantẽ : sed angłos simul au¬
sculta laudantes. Herodes psequitur.
sed adorant magi. Ignorant pharisei.
sed stella demonstrat᷑. Baptizatur in
seruo. sed uex desuꝑ dĩ intorantis au¬
ditur. Aquis mergitur. sed colũba de¬
scendit immo sp̃s in columbã. Ad passi¬
onem uenit. & patitimet. Uult transir
calicem. & petrũ qui calicem timebat
accusat. Quid hac stulticia prudenti¬

Expanded text:
i non solum nobis, sed et angelis cunctisque in coelo virtutibus profuit, et aperuit sacramentum quod antea nesciebant. Denique ad coelum 595 cum corpore Deum revertentem mirantur, et dicunt: Quis est iste qui ascendit de Edom, fulvida vestimenta dida . Et in alio loco: Quis est iste rex gloriae? Dominus virtutum ipse est rex gloriae . Non putemus igitur in Ecclesia esse simplicem fidem, sed multiplicem et multifariam esse sapientiam, ut non solum varia sit, sed multa varietate distincta. Respicis cunas Christi: vide pariter et coelum. Vagientem in praesepe intueris infantem: sed angelos simul ausculta laudantes. Herodes persequitur, sed adorant Magi . Ignorant Pharisaei, sed stella demonstrat. Baptizatur a servo: sed vox desuper Dei intonantis auditur . Aquis mergitur: sed columba descendit, immo Spiritus in columba . Ad passionem venit, et pati timet, vult transire calicem, et Petrum quia calicem timebat, accusat. Quid hac stultitia prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ignotũ tantũ bonũ qui pat̾ xp̃i sit
Ecce ds̃ in quo mysteriũ xp̃i ab omnib
retro scłis absconditũ fuit creator esse
om̃iũ p̃dicat᷑. Ex quo ostendit᷑ idesse ds̃
noui & ueteris testam̃ti. Potest autẽ my¬
steriũ a scłis absconditũ & alit̾ intelligi.¬
qđ ipsa illud scła ignorauerint. hoc ẽ.
om̃s sp̃uales & rationabiles creaturę
quȩ in scłis fuert̃. Scłm quippe frequen¬
ter ꝓhis quȩ in scło uersantur accipit᷑:
sicut paulus ad galathas loquit᷑ dicens.
ut eripet nos de p̾senti scło nequam.
principatib & potestatib in cȩlestib ꝑ
ȩccłam multiplex sapientia dĩ scđm ꝓ¬

Expanded text:
semper ignotum: tantum bonum, qui Pater Christi sit. semper ignotum: tantum bonum, qui Pater Christi sit. Ecce Deus, in quo mysterium Christi ab omnibus retro saeculis absconditum fuit, Creator esse omnium praedicatur. Ex quo ostenditur idem esse Deus novi et veteris Testamenti. Potest autem mysterium a ssa illud saecula ignoraverint, hoc est, omnes spirituales, et rationabiles creaturae quae in saeculis fuerunt. Saeculum quippe frequenter pro his quae in saeculo versantur, accipitur. Sicut Paulus ad Galatas loquitur dicens: Ut eriperet nos de praesenti saeculo nequam . principatibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiplex sapientia Dei s
Abbreviated transcription (Latin):
passionem. Aut certe quȩ natura sua
homini inuestigabiles erant. hec dõ
reuelante sunt cognita: Quia aliud. ẽ
ad secretũ curiositate ꝓpria ꝑuenire.
qđ post quã inuentũ fuerit desinet esse
inuestigabile. aliud ꝓpria diligentia.
aliud nequaquã posse comprehendere.
sed ꝑ gr̃am dĩ cognoscere. Qđ cũ scieris
& cęteris qͦq ostenderis. nichilo minꝰ
inuestigabile ꝑseuerat : dum tͥ quantũ
inte. ẽ: fuit ante quã ostenderetur oc¬
cultũ. Diuitias xp̃i inuestigabiles ad
ipsũ quoq xp̃m loquens psalmista te¬
statur dicens. Quã infinita multitu¬
do bonitatis tuȩ. quã abscondisti tim̃¬
tib te. Hȩ bonitatis eius diuitiȩ ab
om̃ib retro scłis absconditę fuerunt
indõ. qui creator est omniũ. Ubi ẽ. mar¬
tion & ualentinꝰ & om̃s heretici qui al¬
terũ mundi. idest uisibiliũ. & alterũ
asserunt inuisibiliũ conditoremꝰ
Hunc iustũ eẽ. dicentes. illũ nescio quẽ

Expanded text:
passionem. Aut certe quae natura sua passionem. Aut certe quae natura sua homini ininvestigabiles erant, hae, Deo revelante, sunt cognitae. Quia aliud est ad secretum curiositate propria pervenire, quod postquam inventum fuerit, desinit esse ininvestigabile. Aliud propria diligentia illud nequaquam posse comprehendere, sed per gratiam cognoscere Dei, quod cum scieris, et caeteris quoque ostenderis, nihilominus ininvestigabile perseverat, dum tibi quantum in te est, fuit antequam ostenderetur occultum. Divitias Christi ininvestigabiles, ad ipsum quoque Christum loquens Psalmista testatur, dicens: Quam infinita multitudo bonitatis tuae, quam abscondisti timentibus te . Hae bonitatis ejus divitiae ab omnibus retro saeculis absconditae fuerunt in Deo, qui creator est omnium. Ubi sunt Marcion et Valentinus, et omnes haeretici, qui alterum mundi, id est, visibilium, et alterum asserunt in visibilium conditorem? Hunc justum esse dicentes, illum nescio quem