comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
EPÕ CONSTANTINOPOLITANO.
Icharitatis uirtus in x.¬
ximi dilectione consistit:
si sic diligere ꝓximos ficut nos
iubemur: quid est ꝙ me beati¬
tudo restra non ita sicut se
diligit: Quo enim ardore: qͦ
studio: episcopatus pondera Fu¬
gere uolueritis scio: et lamen
hec eadem episcopatus pondera
ne michi deberent imponi non
restitistis. Constat ergo quia
non me sicut uos diligitis: qr
illa me uoluistis onera suscipe.
que robis imponi noluistis. S
quia uetustam nauem uehemẽ¬
ter confractam indignus ego
infirmusq susccpi undiq em̃
fluctus intrant: et quotidia-¬
na ac ualida tempestate quas.¬
sate putride naufragium tabu¬
le sonanti per omnipotentt̃ deũ
rogo ut in hoc michi periculo
orationis uestre manũ porri.¬
gatis: qr et tanto enixius pote¬
stis exorare quanto et a confusi.
one tribulationũ: quas in hac
terra patimur longius statis.
Synodicam uero epistolam de¬
subsequenti festinatione trans¬
mitto: quia latorem presentium

Expanded text:
po constantinopolitano. Si charitatis virtus in proximi dilectione consistit, si sic diligere proximos sicut nos jubemur, quid est quod beatitudo vestra me non ita sicut se diligit? Quo enim ardore, quo studio, episcopatus pondera fugere voluerit scio; et tamen haec eadem episcopatus pondera ne mihi deberent imponi, non restitit. Constat ergo quia 490 non me sicut vos diligitis, qui illa me voluistis onera suscipere, quae vobis imponi noluistis. Sed quia vetustam navim vehementerque confractam indignus ego infirmusque suscepi undique enim fluctus intrant, et quotidiana ac valida tempestate quassatae putridae naufragium tabulae sonant, per omnipotentem Deum rogo, ut in hoc mihi periculo orationis tuae manum porrigas, quia et tanto enixius potestis exorare, quanto et a confone tribulationum, quas in hac terra patimur, longius statis. Synodicam vero epistolam subsequenti festinatione transmitto, quia latorem praesentium
Abbreviated transcription (Latin):
D explendum affectũ
meum fateor: n lingua
non sufficit: sed quic quid
de cobis sentio uester uobis
melius affectus dicit. Qui.¬
busdam uero uos aduersi¬
tatibus laborare audiui.
Sed non hac de re salde com¬
tristor: qr plerumq nauis
que peruenire ad alta pe¬
lagi per prosperitatem pote¬
rat in ipso nauigationis
initio uento aduersante re¬
pellitur sed ad portum re¬
pulsa reuocatur. Preterea
si prolixam epistolam ad ĩ
Cum ex sensu trans ferte:
quia plerumq dum propri¬
et as uerborum attenditur:
sensuum uirtus amittitur.

Expanded text:
d explendum affectum meum, fateor, lingua non sufficit; sed quidquid de vobis sentio, vester vobis melius affectus dicit. Quibusdam vero vos adversitatibus laborare audivi. Sed non hac de re valde contristor, quia plerumque navis, quae pervenire ad alta pelagi per prosperitatem poterat, in ipso navigationis initio vento adversante repellitur, sed ad portum repulsa revocatur. Praeterea si prolixam epistolam meam ad sensum ex sensu transferte, quia plerumque dum proprietas verborum attenditur, sensuum virtus amittitur.
Abbreviated transcription (Latin):
non omittas. Iuaq instantia in locis il¬
lis fiat exmore concilium. & omnia sccłm
tib subtili indagatione ꝑquirant. & que¬
cunq eorum fuerint uidicio terminata:
te exequente modis omnib compleant᷑.
Ita gͦ cum om̃i te uiuacitate huic cause
uolumus prebere instantiã: ut ad exa-¬
minanda que ussimꝰ. nulla possit in¬
necti dilatio. Sciturus non inleuẽ te
offensam incurrere: si nr̃a fuerit qua¬
cunq excusatione lentata prȩceptio.¬

Expanded text:
non omittas, tuaque instanlia in locis ilnon omittas, tuaque instanlia in locis illis fiat ex more concilium, et omnia secundum tibus subtili indagatione perquirantur. Et quaecunque eorum judicio fuerint terminata, te exsequente modis omnibus compleantur. Ita ergo cum omni te vivacitate huic causae volumus praebere instantiam, ut ad examinanda quae jussimus nulla possit subnecti dilatio, sciturus non in levem te offensam incurrere, si nostra quacunque excusatione lentata fueri
Abbreviated transcription (Latin):
ultimum inter diacones stare constitue
nedum se illicite preferre contendit.
immeritus loco in quo nunc situs est
iudicetur. Cuuis tamen si oboedientia
fueris inuitatus. & eum facere post
hȩc cardinalem uolueris: nisi pontificis
sui cessionẽ solenni more meruerit:
abeius abstinendũ incardinatione me¬
mineris. Qm̃ equitati conuenire Nor
ambigis. ut aliis seruare non differas.
quod  apse quoq tͥ seruari desideras.
OrtG̃. hy laromonacho africȩ.
Nicissimꝰ atq uincentꝰ
diacones eccłȩ lamingensis oblata
petitione quȩ tenetur insubditis:
suggesserunt abargentio eiuscdem
curtatis ep̃o grauem se iiusticiã ꝑ¬
tulisse. & accepto pręmio donatistãs
ineccłiis fuisse prepositos: eumq
inter alia non leue aliud facinꝰ qđ di¬
ci nefas est cominisisse cõmemorant.
ꝓyterta experientiȩ tuȩ p̾sentis p̃cepti
pagina duximꝰ iniungendũ. quatinꝰ p̃fa¬
tum ep̃m idoneȩ satisfactioni comittere

Expanded text:
ultimum inter diaconos stare constitue: ultimum inter diaconos stare constitue: ne, dum se illicite praeferri contendit, immeritus loco in quo nunc situs est judicetur. Cujus tamen si obedientia fueris invitatus, et eum post hoc facere cardinalem volueris, nisi pontificis sui cessionem solemni more meruerit, abstinendum ab ejus incardinatione memineris: quoniam aequitati convenire non ambigis, ut aliis servare non differas, quod ipse quoque tibi servare desideras. orius Hilaro monacho Africae. Felicissimus atque Vincentius diacones Ecclesiae Lamigensis, oblata petitione, quae 567 tenetur in subditis, suggesserunt, ab Argentio ejusdem civitatis episcopo gravem se injustitiam pertulisse, et accepto praemio Donatistas in Ecclesiis fuisse praepositos, eumque inter alia non leve aliud facinus, quod dici nefas est, commisisse commemorant. Propterea experientiae tuae praesentis praecepti pagina duximus injungendum, quatenus praefatum episcopum idoneae satisfactioni committere
Abbreviated transcription (Latin):
tuat. cũ qua romanã eccła aliqͥdde
beat solide definire. ut si ue nichil
debet exiudicio pateat: seu aliqͥd
debȩt & restituit. ꝑsona quã insti¬
tuitis securitatem solennit᷑ emittat
ORtõ Ianuario archiep̃o ca¬
ralis Sardiniae:
CRAITIS tuis cor nr̃m letificassi
dinosceris: qđ te mandatorũ
nr̃orum memorem fuisse testatꝰ es. Et
quia memorit̾ retinemꝰ ea quȩ nos frat᷑¬
nitati tuȩ mandasse cõmemoras: quẽ¬
admodũ disponendũ sit ubi uolunta¬
tis nr̃e expectatur auctoritas. scriptis
gͥ de quo nobis tua frat̾nitas indicauit.
qui diaconii fungi ꝑhibet᷑ officio.
si adecessore tuo non factus ẽ. cardinalis:
ordinatis a te diaconib nulla debet
ratione prȩponi. ne eos quos consetran¬
do ꝓbasse cognosceris: repbare suppo¬
nendo quodam modo uidearis. Predictũ
itaq liberatum. quem reprimendus
ambitionis inflat sp̃s. omni instantia
abintentꝰ sui prauitate compesce. &

Expanded text:
tuat, cum tuat, cum beat solide definire, ut sive nihil debet, ex judicio pateat; seu aliquid debuit et restituit, persona quam instituitis securitatem solemniter emittatorius Januario archiepiscopo Caralis Sardiniae. Scriptis tuis cor nostrum laetificasse dignosceris, quod te mandatorum trorum memorem fuisse testatus es. Et quia memoriter retinemus ea quae nos fraternitati tuae mandasse commemoras, quemadmodum disponendum sit ubi voluntatis nostrae exspectatur auctoritas, scriptis igitur, de quo nobis tua fraternitas indicavit, qui diaconii fungi perhibetur officio, si a decessore tuo non factus est cardinalis, ordinatis a te diaconibus nulla debet ratione praeponi; ne eos quos consecrando probasse cognosceris, reprobare supponendo quodam modo videaris. Praedictum itaque Liberatum, quem reprimendus ambitionis inflat spiritus, omni insab intentus sui pravitate compesce, et
Abbreviated transcription (Latin):
cria frat̾nitatis ur̃e suscipiens
gras omnipotenti dõ retuli:
quia desiderabili mȩ sospitatis
euis nuncio releuauit. Qđ autẽ ꝑhi¬
hetis. abactione patrimonii siciliȩ
ꝓuintiȩ iuri scẽ cui dõ auctore prẽ¬
sidetis eccłȩ. certam reddiberi petii¬
nię quantitatẽ. ꝓeo qđ abactorib
sc̃ẽ romane eccłȩ illo intemipore pa¬
trimonii eccłȩ ur̃ȩ celebrabat᷑ exacͤ¬
tio: necessarium fuit iuxta tenorẽ
scriptorũ auobis directorũ. accepta¬
rũ illatarũq pecuniarũ summã in¬
spicere. & totus ratiocinii mẽ ritũ
subtilit̃ indagare. Quib ꝑspectis:
nichil asc̃ã romana eccła. eccłe ur̃ẽ¬
allegatũ .ẽ. redliberi. Sed s conͣstantius
diaconus ur̃. ad ea quȩ obiecta anr̃is
fuerant aliud allegauit: exameN
negotu uenit indubium. Quod sub¬
tilius poterat uentilari: si ꝑsona ex¬
isteret. cum qua definiri aliqͥd sta¬
bilit̃ potuisset. Pinde necesse. ẽ. ut
sc̃itas ur̃a hac dere ꝑsonam insti¬

Expanded text:
cripta fraternitatis vestrae suscipiens, gratias omnipotenti Deo retuli, qui desiderabili me sospitatis ejus nuntio relevavit. Quod autem perhibetis ab exactione patrimonii Siciliae provinciae juri sanctae cui Deo auctore praesidetis Ecclesiae certam redhiberi pecuniae quantitatem, pro eo quod ab actoribus sanctae Romanae Ecclesiae illo in tempore patrimonii Ecclesiae vestrae celebrabatur exactio, necessarium fuit, juxta tenorem scriptorum a vobis directorum, acceptarum illatarumque pecuniarum summam inspicere, et totius ratiocinii meritum subtiliter indagare; quibus perspectis, nihil a sancta Romana Ecclesia Ecclesiaeallegatum est redhiberi. Sed quia dum Constantius diaconus vester ad ea quae objecta a nostris fuerant aliud allegavit, examen negotii venit in dubium, quod subtilius poterat ventilari si qua persona existeret cum qua definiri aliquid stabiliter potuisset. Proinde necesse est ut sanctitas vestra hac de re personam insti
Abbreviated transcription (Latin):
crudelit̃ fustib deputasti. quã licet
post octo menses ex inde minime ar¬
hitrem᷑ fuisse defunctã: tam̃ qͥa or¬
dinis tui hab̃e nol uisti respectũr ꝓp¬
terea duob te mensib ad ministratu¬
ne missarũ statiumꝰ abstinere. Inqͥ
ab officio tuo suspensũ. flere te con¬
uenit qđ fecisti. Nam ualde dignũi
ut post quã te adite istius tranqͥlla
rectitudinẽ. laudabilium sacerdotũ
exempla non ꝓuocant: saltẽ corre¬
ptionis medicina compellat. GREG¬

Expanded text:
crudeliter fustibus deputasti, quam licet crudeliter fustibus deputasti, quam licet post octo menses exinde minime arbitramur fuisse defunctam, tamen quia ordinis tui habere noluisti respectum, propterea duobus te mensibus ab administratione missarum statuimus abstinere. In quibus ab officio tuo suspensum flere te convenit quod fecisti. Nam valde 657 dignum est, ut postquam te ad vitae istius tranquillam rectitudinem laudabilium sacerdotum exempla non provocant, saltem correptionis medicina compellat.
Abbreviated transcription (Latin):
festa ueritate comperimꝰ. Dequa etiã
contraria. ẽ. quibꝰdã nata suspicio
Sed quia in reb ambiguis absolutũ
non debet esse iudiciũ: hoc conscien¬
diȩ tuȩ elegimꝰ cõmittendũ. Qua dere
si insacro ordine constitutũ eius tẽ
ꝑmixtione. ẽe recolis maculatũ.
sacerdotii honore deposito. ad admi¬
nistrandũ nullomͦ p̾sumas accedere.
sciturꝰ manimȩ tue ꝑiculũ ministra¬
re. & dõ nr̃o sine dubio te reddere
rationẽ: si huiꝰ sceleris conscius. in eo¬
Ni quoes ordine celans ueritatẽ ꝑ ma¬
nere uolueris. Unde iteriĩ adhorta¬
mur: ut si te deceptũ antiqͥ hostis
calliditate cognoscis. competenti eũ
dũ licet pęnitentia suꝑare festines. ne
cũ eo particeps qđ ñ optam̃ indie iudicu
deputeris. Si uͦ huiꝰ reatꝰ tͥ consciusñ
es: meo te necesse. ẽ. quoes ordine ꝑma¬
nere. Prȩterea qm̃ mulierẽ de matri¬
culis. contra ordinem sacerdotii cedi

Expanded text:
festa veritate comperimus, de qua etiam festa veritate comperimus, de qua etiam contraria est quibusdam nata suspicio. Sed quia in rebus ambiguis absolutum non debet esse judicium, hoc tuae conscientiae elegimus committendum. Qua de re, si, in sacro ordine constitutus, ejus te permistione esse recolis maculatum, sacerdotii honore deposito, ad administrandum nullo modo praesumas accedere, sciturus in animae tuae periculo te ministrare, et Deo nostro sine dubio te reddere rationem, si hujus sceleris conscius, in eo quo es ordine, celans veritatem, permanere volueris. Unde te iterum adhortamur, ut si te deceptum antiqui hostis calliditate cognoscis, competenti eum, dum licet, poenitentia superare festines, ne cum eo particeps, quod non optamus, in die judicii deputeris. Si vero hujus reatus tibi conscius non es, in eo te necesse est quo es ordine permanere. Praeterea quoniam mulierem de matriculis contra ordinem sacerdotii caedi
Abbreviated transcription (Latin):
icut eccła ꝓprias res
amittere non debet: ita eam
rapacitatis ardore alienas inuadere
nonoportet. Stephania siquidẽ latrix
presentiũ qͥsdam res suas temporib
decessoris tiui lucii quondã epĩ. abacto¬
rib eius ui querit᷑ occupatas. Et quia
sibi eas petuit iusticia fauente debere
restitui: ꝓpterea frat̾nitas tua cũ dĩ
timore hec quȩ asserit subtilit̃ curet
addiscere. Et si ita quemadmodũ supra¬
scripta femina ait. ee. reppererit: quȩq
male ablata sunt. faciat sine aliquo
damno uł dilatione restitii. Nã ualde
durũ ẽ: res alienas contra rationẽ eccł̃am
detinere. Ita gͦ querimoniã prefate
mulieris salubrit̾ finire festina: ut
nec nos ex inde denuo molestiã patiamͦ.
nec te auarũ uł desidiosĩ hec causa
demonstret.
GREGORIꝰ ANDREE
ep̃O T ARENTINO
Ribunal iudicis eterm securꝰ aspi¬
ciet: quisquis reatꝰ sui conscius. digna
eum nͦi penitentia placare contendit
habuisse te siquidẽ concubinã. mani¬

Expanded text:
icut Ecclesia proprias res amittere non debet, ita eam rapacitatis ardore invadere alienas non oportet. Stephania siquidem latrix praesentium, quasdam res suas temporibus decessoris tui 656 Lucii quondam episcopi ab actoribus ejus vi queritur occupatas. Et quia sibi eas petiit, justitia favente, debere restitui, propterea fraternitas tua cum Dei timore haec quae asserit subtiliter curet addiscere. Et si ita, quemadmodum suprascripta femina ait, esse repererit, quaecunque male ablata sunt, faciat sine aliquo damno vel dilatione restitui. Nam valde durum est res alienas contra rationem Ecclesiam detinere. Ita ergo querimoniam praefatae mulieris salubriter salubriter finire festina, ut nec nos exinde denuo molestiam patiamur, nec te avarum vel desidiosum haec causa demonstret.Gregorius Andreae episcopo Tarentino. Tribunal judicis aeterni securus aspiciet, quisquis reatus sui conscius digna eum modo poenitentia placare contendit. Habuisse te siquidem concubinam mani
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quibusdã mẽbris amputatis aut
euulsis. Unde merito ꝓtam integra re¬
stitutione sanitatis. qui aderant pauen¬
tes tã & si nondũ credentes ad inuicẽ
dicebant. Quia in potestate & uir¬
tute imꝑat spiritib immundis. & exe¬
unt. Expellere enĩ demonia & homines
sc̃i sed in uerbo dĩ posst̃: ipsũ autẽ dĩ
uerbũ ꝓpria potestate uirtutis oꝑatur.

Expanded text:
etiam quibusdam membris amputatis aut etiam quibusdam membris amputatis aut evulsis. Unde merito pro tam integra restitutione sanitatis qui aderant paventes tametsi nondum credentes, adinvicem dicebant: Quia in potestate et virtute imperat spiritibus immundis, et exeunt. Expellere enim daemonia et homines sancti, sed in verbo Dei possunt, ipsum autem Dei Verbum propria potestate virtutes o
Abbreviated transcription (Latin):
primo lingua serpentina ne ultra uirus
spargeret occludi. ac deinde femina
quȩ prima seducta. ẽ. a carnalis concupi¬
scentiȩ febre curari. tercio uir qͥ male
suadentis dicta coniugis audiuit aberro¬
ris sui lepra castigari: ut ipse apud hunc
euangłistã esset ordo restaurationis qui
fuerat & casus. Et cũ ꝓiecisset illũ
demoniũ inmediũ: exiit ab illo. nichilq
cũ nocuit. Diuina ꝑmissione liberandus
a demone homo ꝓicit᷑ in mediũ: ut uir-¬
tus patefacta saluatoris plures ad fidẽ
uiãq salutis inuitet. Sed qđ dicitur
nichilq illũ nocuit: uidet᷑ repugnare
Marco qui ait. & discerpens eũ sp̃s im¬
mundus & exclamans uoce magna ęxiuit
ab eo. nisi intelligamꝰ hoc dixisse marcũ
discerpens eũ qđ Locas dixit & cũ ꝓie¬
cisiet illũ in mediũ. & qđ secutꝰ ait.
nichilq eũ nocuit: intelligat᷑ qͥa iacta¬
tio illa membrorũ atq uexatio: ñ eum
debilitauit sicut solent exire demonia.

Expanded text:
primo lingua serpentina, ne ultra virus primo lingua serpentina, ne ultra virus spargeret occludi; ac deinde femina quae prima seducta est, a carnalis concupiscentiae febre curari; tertio vir, qui male suadentis dicta conjugis audivit, ab erroris sui lepra castigari. Ut ipse apud hunc evangelistam esset ordo restaurationis qui fuerat et casus. Et cum projecisset illum daemonium in medium, exiit ab illo, nihilque illum nocuit. Divina permissione liberandus a daemone homo projicitur in medium, ut virtus patefacta Salvatoris plures ad fidem viamque salutis invitet. Sed quod dicitur, Nihilque illum nocuit, videtur repugnare Marco, qui ait: Et discerpens eum spiritus immundus, et exclamans voce magna exivit ab eo . Nisi intelligamus hoc dixisse Marcum, Discerpens eum, quod Lucas dixit: Et cum projecisset illum in medium, ut quod secutus ait: Nihilque eum nocuit, intelligatur quia jactatio illa membrorum atque vexatio non eum debilitavit, sicut solent exire daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
Introierat enĩ diabolus unde xp̃c exie¬
rat. sicut etiã nunc quidã dicunt se ui¬
deos esse & ñ sunt: sed sunt syragoga
sithanȩ. Et exclamauit uoce magna
dicens. Sine. Quid nob̾ & tͥ ieso paza¬
rene: Paululũ inqͥt a me uexando qui¬
esce: cui nulla ẽ. cũ nr̃a fraude socie¬
tas. Et uere. Quȩ enĩ participatio luci
ad tenebras.: Quȩ cõmunicatio xp̃i ad
belial: Uenissi ꝑdere nos: Scio
te qui sis sc̃s dĩ. Non uoluntatis ista con
fessio. ẽ. quã pręmiũ sequit᷑ confitendi
sed necessitatis extortio quȩ cogit inui¬
tũ temporis dñm suũ uideant nichil
aliud nisi de uerberib dep̃cant᷑. sic &
demones cernentes dñm in t̾ris repente
uersari: ad iudi candos se uenisse crede¬
bant. Prȩsentia saluatoris. torm̾̃ta sunt
demonũ. Et increpauit illi iesus
dicens. Ommutesce. & exi ab illo. Qđ
inuidia diaboli mors intrauit in orbẽ
t̾rarũ. ideo contra ipsũ mortis auctorẽ
primo debuit medicina salutis opari.

Expanded text:
Introierat enim diabolus unde Christus exierat. Sicut etiam nunc quidam dicunt se Judaeos esse et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. Et exclamavit voce magna dicens: Sine, quid nobis et tibi, Jesu Nazarene? Paululum inquit a me vexando quiesce, cui nulla est cum nostra fraude societas. Et vere: Quae enim participatio luci ad tenebras? quae communicatio Christi ad Belial? Venisti perdere nos? scio te quia sis sanctus Dei. Non vofessio est, quam praemium sequitur confitendi, sed necessitatis extorsio cogens invitum temporis dominum suum videant, nihil aliud nisi de verberibus deprecantur, sic et daemones cernentes Dominum in terris repente versari, ad judicandos se venisse credebant. Praesentia Salvatoris tormenta sunt daemonum. Et increpavit illum Jesus dicens: Obmutesce, et exi ab illo. Quoniam invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum , ideo contra ipsum mortis auctorem primo debuit medicina salutis operari:
Abbreviated transcription (Latin):
sũma centenaria quȩ in flęxu digitorũ
sicut & supͣ memoratũ. ẽ. de sinistra tran¬
sit indextrã: ęccłȩ sacram̃tis & fidei
aptissime congruit. cui ꝓlege euangłi ũ
creditũ. ꝓ terrenis diuitiis regnũ est cȩle¬

Expanded text:
summa centenaria, quae inflexu digitorum, summa centenaria, quae inflexu digitorum, sicut et supra memoratum est, de sinistra transit in dexteram, Ecclesiae sacramentis et fidei aptissime congruit, cui pro lege Evangelium creditum, pro terrae divitiis, regnum est coele
Abbreviated transcription (Latin):
dare głam patri. ut nos ȩdificet głam da¬
re creatori. Cõmendat itaq patri sp̃m.
iuxta hoc qđ dilatato corde & exultantib
spe resurgendi labiis. in alio psalmo loquit᷑.
Qm̃ ñ derelinques animã meã in inferno.
nȩc dabis sc̃m tuũ uidere corruptionẽ.
ioeNS autẽ centurio qđ factũ fuerat. glo
erat. N onsolũ centurio glorificauit dm̃.
sed & milites qͥ cũ eo erant custodientes ie¬
Sum. sicut mathcus scribit uiso t̾rȩ motu
& his quȩ fiebant. timuert̾ ualde dicentes.
Uere. dĩ filius erat iste. Quanta gͦ cęcitas
iudeorũ. qͥ tot ꝑ dñm uirtutib factis.
tantis in morte eiꝰ apparentib signis cre-¬
dere respuerunt. & insensibiliores gentilib
dm̃ glorificare uł timere contẽpserunt.
Unde merito ꝑcenturionẽ fides eccłȩ de
signat᷑. quȩ uelo mysteriorũ cęlestiũ
ꝑ mortẽ dñi reserato: continuo iesum
synagoga tacente confirmat. Nã & ipsa

Expanded text:
dare gloriam Patri, ut nos aedificet gloriam dadare gloriam Patri, ut nos aedificet gloriam dare Creatori. Commendat itaque Patri spiritum, juxta hoc quod delectato corde et exsultantibus spe resurgendi labiis, in alio psalmo loquitur: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem . Videns erat iste. Non solus centurio glorificavit Deum, sed et milites, qui cum eo erant custodientes Jesum. Sicut Matthaeus scribit viso terrae motu et his quae fiebant, timuerunt valde dicentes: Vere Dei Filius erat iste. Quanta ergo caecitas Judaeorum, qui tot per Dominum virtutibus factis, tantis in morte illius apparentibus signis credere respuerunt, et insensibiliores gentibus, Deum glorificare, vel timere contempserunt. Unde merito per centurionem fides Ecclesiae designatur, quae velo mysteriorum coelestium per mortem Domini reserato, continuo Dominusynagoga tacente, confirmat. Nam et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
matheus marcusq contestant᷑. sed locas
p̾ occupando narrauit. Uolens enĩ mi¬
raculũ miraculo adiungere. cũ dixisset
sol obscuratꝰ. ẽ. continuo subiungendũ
existimauit. & uelũ tẽpli scissũ. ẽ me¬
diũ. Scindit᷑ autẽ uelũ templi ut archa¬
testam̃ti & om̃ia legis sacram̃ta quȩ¬
pͥus tegebant᷑ appareant: atq ad popłm
transeant nationũ. Ante & enĩ dictũ fu¬
erat Notꝰ in iudea ds̃. in isrł magnũ no¬
men eiꝰ. Nunc autẽ exaltare suꝑ cȩlos
ds̃. & suꝑ omnẽ inqͥt terrã gła tua. Et in
euangłio prius dixit. Inuiã gentiũ ne
abieritis. Post passionẽ uͦ. euntes doce¬
te om̃s gentes. Eł clamans uoce
magna iesus ait. Pat̾. in manꝰ tuas
cõmendo sp̃m meũ. Et hȩc dicens expi¬
rauit. Patrẽ inuocando filiũ dĩ se esse
declarat. sp̃m uͦ cõmendando: ñ defe¬
ctũ suȩ uirtutis sed confidentiã eiusdẽ
cũ patre potestatis insinuat. Amat enĩ

Expanded text:
Matthaeus, Marcusque contestantur, sed Lucas Matthaeus, Marcusque contestantur, sed Lucas praeoccupando narravit. Volens enim miraculum miraculo adjungere, cum dixisset Sol obscuratus est, continuo subjungendum existimavit: Et velum templi scissum est medium. Scinditur autem Testamenti et omnia legis sacramenta, quae tegebantur appareant, atque ad populum transeant nationum. Ante etenim dictum fuerat: « Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus . Nunc auem: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem inquit terram gloria tua . Et in Evangelio prius dixit: In viam gentium ne abieritis . Post passionem vero: Euntes docete omnes gentes . Et clamans voce magna Jesus ait: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum; et haec dicens exspiravit. Patrem invocando Filium Dei se esse declarat. Spiritum vero commendando, non defectum suae virtutis, sed confidentiam ejusdem cum Patre potestatis insinuat. Amat enim
Abbreviated transcription (Latin):
xit radios suos. ne aut pendentẽ uideret
dñm: aut impii blasphemantes sua luce
fruerent᷑. Et notandũ qđ dñs sexta hora.
hoc. ẽ. recessuro a centro mundi sole cru¬
cifixus sit : diluculo autẽ hoc . ẽ. orien¬
te iã sole resurrectionis suȩ mysteria ce¬
lebrarit. Statu enĩ tẽporis significauit
qđ affectu oꝑis exhibuit. qͥa mortuus. ẽ.
ꝓpt̃ peccata nr̃a: & resurrexit ꝓpt̃ iusti¬
ficationẽ nr̃am. Nã & adã peccante: scri¬
ptũ. ẽ. qđ audierit uocẽ dñi dĩ deambu¬
lantis in parachyso ad aurã post meridiẽ.
Post meridiem nanq inclinata luce fidei:
ad aurã uͦ refrigescente feruore carita¬
tis. Deambulans autẽ audiebat᷑: qͥa ab
homine peccante recesserat. Rationis gͥ
ordo poscebat: ut eodẽ tẽporis articulo
quo tunc adȩ peccanti occluserat. nunc
latroni poenitenti dñs paracdy si ianuã
panderet. Et uelũ tẽpli scissũ est
mediũ. Hoc expirante dño factũ. ẽ sic̃

Expanded text:
xit radios suos, ne aut pendentem videret num, aut impii blasphemantes sua luce fruerentur. Et notandum, quod Dominus sexta hora, hoc est, recessuro a centro mundi sole crucifixus sit; diluculo autem, hoc est, oriente jam sole resurrectionis suae mysteria celebrarit. Statu enim temporis signavit, quod effectu operis exhibuit. Quia mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Nam et Adam peccante, scriptum est quod audierit vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem . Post meridiem namque, inclinata luce fidei. Ad auram vero, refrigescente fervore charitatis: Deambulans autem audiebatur, quia ab homine peccante recesserat. Rationis igitur ordo poscebat ut eodem temporis articulo quo tunc Adae peccanti obcluserat, nunc latroni poenitenti Dominus paradisi januam panderet. Et velum templi scissum est medium. Hoc expirante Domino factum est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerant. iniuste occisũ dolebant: seu
cuiꝰ mortẽ se impetrasse meminerant.
hunc in morte ãplius glorificatũ treme.¬
bant. Sed siue hȩc siue illa siue utraq cau¬
sa diuersas in turba dissidentesq ꝑsonas
pectꝰ tundere coegerit: notandũ distantia
gentis & gentis. Gentiles qͥppe moriente
xp̃o dm̃ tim̃tes aꝑta confessionis uoce glo¬
rificant: iudei ꝑcutientes solũ pectora.
silentes domũ redeunt. St abagt autẽ
om̃s noti eiꝰ alonge. & mulieres quȩ secutȩ
erant eũ a galilea hȩc uidentes. Hoc ẽ. qđ¬
ipse dns inpsalmo explicita suȩ passionis
serie: patri querit᷑ dicens. Elongasti a me
ami cũ & ꝓximũ. & notos meos ã miseria:¬

Expanded text:
dilexerant, injuste occisum dolebant: sive cujus mortem se impetrasse meminerant, hunc in morte abant. Sed sive haec, sive illa, sive utraque causa diversas in turba dissidentesque personas pectus tundere coegerit, notanda distantia gentis et gentis. Gentiles quippe moriente Christo Deum timentes apertae confessionis voce glorificant, Judaei percutientes solum pectora, silentes domum redeunt. Stabant autem omnes noti ejus a longe, et mulieres quae secutae erant eum a Galilaea haec videntes. Hoc eipse Dominus in Psalmo explicita suae passionis serie patri queritur, dicens: Elongasti a me amicum, et proximum et notos meos a miseria
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ miserint. Quadriꝑtita enĩ uestis dñi
quadriꝑtitã eiꝰ figurauit ȩccłam. toto sci¬
licet qͥ qͥuatcuor partib constat terrarũ¬
orbe diffusa. & om̃ib eisdẽ partib equa¬
lit̾ id ÷ concordit᷑ distributã. Tunica u̾
illa sortita: omiũ partiũ significat uni¬
tatẽ. quȩ caritatis uinculo continetur.
Si enĩ caritas iuxta apłm & suꝑeminen¬
tiorẽ habet uiã & suꝑ eminet scientiȩ.
& suꝑ omia p̾cepta est: merito uestis qua
significat᷑. desuꝑ contexta phibet᷑. Iti
sorte autẽ quid nisi dĩ gr̃a cõm̃data. ẽ:
Sic qͥppe in uno ad om̃s ꝑuenit cũ sors
omĩb placuit: qͥa dĩ gr̃a inunitate ad
om̃s ꝑuenit. & cũ sors mictit᷑: ñ ꝑsonȩ¬

Expanded text:
tem miserint. Quadripertita autem vestis Domini tem miserint. Quadripertita autem vestis Domini quadripertitam ejus figuravit Ecclesiam, toto scilicet orbe qui quatuor partibus constat terrarum diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer distributam. Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. Si enim charitas juxta Apostolum, etiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est , merito vestis qua significatur desuper contexta perhibetur. In sorte autem quid nisi gratia Dei commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit. Et cum sors mittitur, n
Abbreviated transcription (Latin):
esus autẽ dicebat. Pat̃. dimitte illis. ñ
enĩ sciunt qͥd faciunt. Quia lucas ꝑ uituli
typũ sacerdotiũ scribere disposuit: recte
confitenti paradysi ianuã pandit. Neq enĩ
putandũ. ẽ eũ hȩc pacrẽ frustra orasse. sed
in eis nimirũ qͥ post eiꝰ passionẽ credidere
filiũ dĩ intellexere crucifigere quã confite¬
rimaluert: sed ꝓeis utiq qͥ zelũ dĩ haben¬
tes sed ñ scđm scientiã. nesciere qđ fecert̃.
quis Imitare gͦ dnim tuũ. ꝓinimicis int̾ce¬
de. & si neccdlũ potes: saltẽ caue ne contra
illos orare p̾sumas. Sic & enĩ cotidianis ꝓfe¬
ctib auctus. & ad illud quandoq dño iu
uante ꝑuenies. ut etiã ꝓ illis int̾cedere pos¬
sis. Diuioeites uͦ uestim̃ta eiꝰ misert̃
sortes. Et stabat popłsspectans. Hec euan¬
głista iohes plenius exponit. qͥa scilicet
milites cȩtera inquattuor partes iuxta su¬
um numerũ diuidentes: de tunica quȩ in
consutilis erat desuꝑ contexta ꝑtotũ sor¬

Expanded text:
esus autem dicebat: Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt. Quia Lucas per vituli typum sacerdotium Christi scribere disposuit, recte confitenti paradisi januam pandit. Neque enim putandum est eum haec Patrem frustra orasse, sed in eis nimirum qui post ejus passionem credidere Filium Dei intellexere crucifigere quam confiteri maluerunt, sed pro eis utique qui, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam , nesciere quod fecerunt , quis . Imitare ergo Dominum tuum, pro inimicis intercede, et si necdum potes, saltem cave ne contra illos orare praesumas. Sic enim quotidianis profectibus auctus, et ad illud quandoque, Domino juvante, pervenies, ut etiam pro illis intercedere possis. Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes. Et stabat populus spectans. Haec Evangelista Joannes plenius exponit, quia scilicet milites caetera in quatuor partes juxta suum numerum diviconsutilis erat desuper contexta per totum, sor
Abbreviated transcription (Latin):
it quã rogat᷑. Ille enim rogauit ut memor
sui fuisset dñs cũ uenisset in regnũ suũ.
dñs autẽ ait. am̃ dico tͥ hodie mecũ eris
in paradyso. Uita ẽ. enĩ esse cũ xp̃o. quia
ubi xp̃c ibi regnũ. Quidã duos latrones
cũ dõ crucifixos. duob baptizatorũ ge¬
nerib coaptant. Quicunq enĩ baptiza¬
ti sumꝰ inxp̃o iesu: in morte ipsius bapti¬
tatisumꝰ. Ambo nanq similitꝰ crucifixi
sed unꝰ in cruce blasphemꝰ peior: alter. ẽ.
confessione martyr effectus. Quia pba
ptismũ quo cũ peccatores essemꝰ abluim᷑:
alii dũ dm̃ in carne passũ fide. spe & cari¬
tate laudant coronant᷑. alii dũ aut fidẽ
aut oꝑa baptismi habere renuunt: do¬
no qđ accepere priuant᷑. ERatꝰ autẽ¬

Expanded text:
it quam rogatur. Ille enim rogabat ut memor sui fuisset Dominus cum venisset in regnum suum. Dominus autem ait: Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Vita est enim, esse cum Christo, quia ubi Christus, ibi regnum. Quidam duos latrones cum Domino crucifixos, duobus baptizatorum generibus coaptant! Quicunque enim baptizati estis in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Ambo namque similes crucifixi, sed unus in cruce blasphemus pejor, alter est confessione martyr effectus, quia per baptismum, quo cum peccatores essemus abluimur. Alii dum Deum in carne passum, fide, spe et charitate laudant, coronantur. Alii dum aut fidem aut opera baptismi habere renuunt, dono quod accepere privantur. In du
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc sentire. qđ ille in sindone munda
inuoluat iesum: qͥ pura eũ m̃te susceꝑit.
In nouo autẽ ponit᷑ monum̃to. ne post re¬
surrectionẽ cȩteris corporib remanenti-¬
bus resurrexisse alius fingeret᷑. Qđ be-¬
ne monum̾tũ de petra excisũ fuisse me¬
morat᷑: ne si ex multis lapidib ȩdificatũ
esset. ex suffossis tumuli fundam̃tis ablatꝰ
furto dicerecur. AlixeR. Solus tumulo
dñs includit᷑: ut specialis illius sepultura
id ÷ nr̃ȩ dissimilis. sicut & cętera dispen¬
sationis eiꝰ archana. a nr̃ȩ naturȩ fragi-¬
litate discrepare. specialis & resurrectio
designet᷑. Nã & uerus homo apparuit.¬

Expanded text:
et hoc sentire, quod ille in sindone munda et hoc sentire, quod ille in sindone munda involvat Jesum, qui pura eum mente susceperit. In novo autem ponitur monumento, ne post resurrectionem caeteris corporibus remanentibus, surrexisse alius fingeretur. Quod bene monumentum de petra excisum fuisse memoratur, ne si ex multis lapidibus aedificatum esset, suffossis tumuli fundamentis ablatus furto diceretur. Aliter: solos tumulo Dominus includitur, ut specialis illius sepultura, id est, nostrae dissimilis, sicut et caetera dispensationis ejus arcana a nostrae naturae fragilitate discrepavere, specialis et resurrectio designet
Abbreviated transcription (Latin):
& actib eorũ. Decurio uocat᷑: qđ sit de
ordine curiȩ & officiũ curiȩ administret.
qͥ etiã curialis a ꝓcurando munera ciui-¬
la solet appellari. As arimathia ci-¬
uitate uideȩ. qͥ expectabat & ipse regnũ
dĩ Arimathia ipsa. ẽ. ramathaim ciuitas
helchanȩ & samuhelis. in regione tham-¬
nitica iuxta diospolim. Hic accessit
ad pilatũ. & petiit corpus iesu. Magnȩ
quidẽ iosephiste dignitatis ad scłm. sed
maioris apud dm̃ meriti fuisse laudat᷑:
ut ꝑ iusticiã meritorũ sepeliendo corpore
dominico dignꝰ foret. & ꝑ nobilitatẽ po¬
tentiȩ secularis idẽ corpus acciꝑe posset:
Non enĩ qui libet ignotꝰ ad pͣsidẽ accedere.
& crucifixi corpus poterat impetrare.
⁊ depositũ inuoluit sindone. & posuit
eũ in monum̃to exciso: in qͦ nondũ quis-¬
quã positꝰ fuerat. Et ex simplici sepultu¬
ra dñi ambitio diuitũ condẽnat᷑. qui ne
in tumulis quidẽ possunt carere diuitiis.
Possumꝰ autẽ iuxta intelligentiã spualẽ

Expanded text:
eorum. Decurio vocatur quod sit de ordine curiae, et officium curiae administret, qui etiam curialis a procurando munera civilia solet appellari. Ab Arimathia civitate Judaea, qui exspectabat et ipse regnum Dei. Ab Arimathia, ipsa est Ramathaim civitas Helcanae et Samuelis in regione Thannitica juxta Diospolim. Hic accessit ad Pilatum et petiit corpus Jesu. Magnae quidem Joseph iste dignitatis ad saeculum, sed majoris apud Deum meriti fuisse laudatur, ut per justitiam meritorum sepeliendo corpore dominico dignus foret, et per nobilitatem potentiae saecularis idem corpus accipere posset. Non enim quilibet ignotus ad praesidem accedere et crucifixi corpus poterat impetrare. Et depositum involvit sindone, et posuit eum in monumento exciso, in quo nondum quisquam positus fuerat. Et ex simplici sepultura Domini, ambitio divitum condemnatur, qui ne in tumulis quidem possunt carere divitiis. Possumus autem juxta intelligentiam spiritalem
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ ñ est diuisũ. qđ sine ulla contradictio¬
ne ñ aliqͦ impulsu desolandũ. sed ȩt̾na est
stabilitate mansurũ. Si uͦ sc̃ȩ & indiuiduȩ
trinitatis indiuiduũ. immo qͥa indiuidu¬
um manet regnũ: desistant arriani mi-¬
norẽ patre filiũ. minorẽ filio scm̃ dicere
sp̃m. quia quorũ unũ ẽ. regnũ: horũ est
& una maiestas. Si autẽ & sathanas in
se ipsũ diuisus. ẽ: quomͦ stabit regnũ ipsi¬
us. quia dicitis in beel zebub eicere me de
monia: Hoc dicens. ex ipsoꝵ confessione
uolebat intelligi: qđ in eũ ñ credendo in
regno diaboli esse delegissent. qđ utiq ad¬
uersũ se diuisũ stare ñ possec. Eligant gͦ
pharisei qđ uoluerint. Si sathanas sathanan
ñ potest eicere: nichil contra dñm qđ dice¬
rent inuenire potuerunt. Si autẽ potest.
multo magis sibi ꝓspiciant & recedant de
regno eiꝰ. qđ aduersũ se diuisũ stare ñ po-¬
dant qđ sequitur. Si autẽ ego inbe¬

Expanded text:
gnum non est divisum, quod sine ulla contradictiognum non est divisum, quod sine ulla contradictione non aliquo impulsu desolandum, sed aeterna est stabilitate mansurum. Si vero sanctae et individuae Trinitatis, individuum, imo quia individuum manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum. Quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Si autem et Satanas in seipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius, quia dicitis in Beelzebub ejichabet. Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intelligi, quod in eum non credendo in regno diaboli esse delegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent invenire potuerint. Si autem potmulto magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non podant quod sequitur: Si autem ego in Be
Abbreviated transcription (Latin):
immolaticii cruoris. ex cuiꝰ spurcissimoritu
uł nomine principẽ demoniorũ cognomi¬
nabant. Et alii tẽptantes signũ de
cȩlo quȩrebant abeo. Uel inmorẽ heliȩ igi
de sullimi uenire cupiebant. uł in simili¬
tudinẽ samuhelis tẽpore estiuo mugire
tonithrua. choruscare fulgura. imbres ri.¬
ere. quasi ñ possent & illa calũniari & dice¬
re. ex occultis & uariis aeris passionib acci¬
disse. At tu qui calũniaris ea quȩ oculis
uides. manu tenes. utilitate sentis. qͥd fa¬
cies de his quȩ decęlo uenerint: Utiq
respondebis. & magos inȩgypto multa signa
fecisse de cȩlo.ꝑse autẽ ut uidit cogi¬
tationes eoꝵ dixit eis. Om̃e regnũ in se ipsu dis
desolabit᷑ & domꝰ supra domũ cadet Non
ad dicta sed ad cogitata respondit. ut uł
sic cõpellerent᷑ eiꝰ credere potentiȩ. qͥ cordis
uidebat occulta. Si autẽ om̃e regnũ in se
ipsũ desolat᷑: ergo patris & filii & sp̃s scĩ re-¬

Expanded text:
immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et alii tentantes, signum de coelo quaerebant ab eo. Vel in morem Heliae, ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis, tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calummaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo venerint? Utique respondebis, et Magos in Aegypto multa signautem ut vidit cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum in seipsum divisum desolabitur, et domus supra domum cadet. Non ad dicta, sed ad cogitata respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipso divisum desolatur, ergo Patris, et Filii et Spiritus sancti re
Abbreviated transcription (Latin):
liberat᷑. Qđ & tunc quidẽ carnalit̾ factũ est
sed & cotidie cõplet᷑ in conuersione creden¬
tiũ. ut expulso primũ demone fidei lum̃
aspiciant. deinde ad laudes dĩ tacentia pͥus
ora laxentur. Quidam autẽ ex eis dixe¬
runt. In beel⁊ ebub principe demoniorum.
eicit demonia. Non hoc aliqui de turba sed
pharisei calũniabant᷑ & scribȩ sicut alii e¬
uangłistȩ testant᷑: Turbis quippe quȩ minꝰ
eruditȩ uidebant᷑ dñi semꝑ facta mirantib.
illi contra uł negare hȩc. uł quȩ negare ne-¬
quiuerant. sinistra int̾pretatione ꝑuertere
laborabant: quasi ñ hȩc diuinitatis sed im
mundi sp̃s oꝑa fuissent. id÷ beel zebub qͥ ds̃
erat accaron. Nã beel quidẽ ipse ẽ baal.
Tebub autẽ musca int̾pretat᷑ Nec iuxta quę¬
dã mendosa exemplaria. L littera uł.d in
fine . ẽ. nominis legenda. sed .b. Beelzebub
gͦ baal muscarũ. id ÷ uir muscarũ siue la¬
bens muscas int̾pretat᷑. Obsordes uidelicet

Expanded text:
liberatur. Quod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie completur in conversione credentium, ut, expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex eis dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui de turba, sed Pharisaei calumniabantur et Scribae, sicut alii evangelistae testantur. Turbis quippe, quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere, labomundi spiritus opera fuissent. Ideo in Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal. Zebub autem, musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l littera vel d in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur. Ob sordes videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
tius hec occulta tegebat. Hoc ẽ. imminente
p̃conio dñicȩ passionis ꝑ quã recondita du-¬
dũ litterȩ uelam̃to eccłę sacram̃ta patesce¬
rent: labat paulatĩ & destrui iã incipte
illa cȩlestiũ occultatrix umbra secretorũ.
Unde recte post oblationẽ uiduȩ paupis id ÷
cutus adiunxit.¬

Expanded text:
tius haec occulta tegebat. Hoc est, imminente tius haec occulta tegebat. Hoc est, imminente praeconio dominicae passionis, per quam recondita dudum litterae velamento Ecclesiae sacramenta patescerent, labat paulatim, et destrui jam incipit illa coelestium occultatrix umbra secretorum. Unde recte post oblationem viduae pauperis, idcutus adjunxit
Abbreviated transcription (Latin):
donec opus uasis expleret᷑. uerũ postea ñ mͦ
nullis usib aptũ. sed etiã ut ꝑfectio uasis
appareret: absq ulla dubietate frangen¬
dũ Quasi gͦ forma de argilla cerimoniȩ
legales antecedunt: ut dona ueritatis euan¬
głicȩ quasi uasa de auricalco succedant.
cõposita ꝓtẽpore testa uilis atterat᷑. ut
fulgor ornam̃ti ꝑmansibilis qͥ latebat
ostendat᷑. Cinis uitulȩ qͥ inquinatos scĩfi.¬
cabat tollat᷑. & erux xp̃i quȩ mundũ re¬
demi̾t p̃dicet᷑. Incũbente tẽpore qͦ mare
ȩneũ cuiꝰ unda uiuificatrice cuncti ȩccłam
intraturi baptizent᷑. qͦ colũnȩ legis geminȩ
quȩ lilia ꝓ capite gestantes xp̃o deuotarũ
ianuã hinc inde forment ouiũ. qͦbis quini
literes opũ nr̃orũ abluendis hostiis pa¬
rati. qͦ innumera deniq uasorũ electionis
milia ad montẽ tẽpli deferant᷑. soluit᷑
argillosa t̾ra quȩ incãpestri regione diu-¬

Expanded text:
donec opus vasis expleretur: verum postea non modo donec opus vasis expleretur: verum postea non modo nullis usibus aptum, sed etiam ut profectio vasis appareret, absque ulla dubietate frangendum. Quasi ergo forma de argilla caeremoniae legales antecedunt, ut dona veritatis evangelicae quasi vasa de aurichalco succedant. Composita pro tempore testa vilis atteratur, ut fulgor ornamenti permansibilis qui latebat ostendatur. Cinis vitulae qui inquinatos sanctificabat tollatur, et crux Christi quae mundum redimat, praedicetur. Incumbente tempore, quo mare aeneum, cujus unda vivificatrice cuncti Ecclesiam intraturi baptizentur, quo columnae legis geminae, quae lilia pro capite gestantes, Christo devotarum januam hinc inde firment ovium, quo bis quini lateres operum nostrorum abluendis hostiis parati quo innumera denique vasorum electionis millia ad montem templi deferantur, solvitur argillosa terra, quae in campestri regione diu
Abbreviated transcription (Latin):
UMSAPL¬
ENT ISSIM
regũ Salomon
deret. hoc qͦq
int̾ cȩtera
parente rerũ illarũ quȩ tunc umbratice si¬
gnabant᷑ ueritate & luce. mox omĩs illa
u̾bratilis ut ita dicã & imaginaria cõpositio
typorũ. ece̾t. penitꝰ auferenda. Post factam
nanq de lapide ligno & auro in cõparabilis
opis domũ. misit & in figurã credituri de
gentib popłi tulit hẏrã de tyro filiũ muli¬
eris uiduȩ. haud dubiũ quin illius quȩ supͣ
duos nũmos ingaz ophilatiũ mittendo plus
om̃ib misisse laudat᷑. de tribu in qͥt neptalĩ
patre tyrio artificẽ ȩrariũ & plenũ sapien¬¬
tia & intelligentia & doctrina. Omĩa uasa
Iiquȩ fecit hẏrã regi salomoni indomodñi:
de auricalco erant. Incãpestri regione iorda¬
nis fudit ea rex in argillosa t̾ra. Qui enĩ
om̃ia sua uasa ñ ductili sed fusili oꝑe fecit:
pͥus nimirũ ad similitudinẽ cuiꝰq uasis fi¬
gnentũ luti formabat. necessariũ quidem

Expanded text:
Cum sapientissimus regum Salomon,deret, hoc quoque inter caetera parente rerum illarum, quae tunc umbratice signabantur veritate ac luce, mox omnis illa umbratilis, ut ita dicam, et imaginaria compositio typorum esset penitus auferenda. Post factam namque de lapide, ligno, et auro incomparandi operis domum, misit, et, in figuram credituri de gentibus populi, tulit Hiram de Tyro, filium mulieris viduae ; haud dubium quin illius, quae supra duos nummos in gazophylacium mittendo, plus omnibus misisse laudatur. De tribu, inquit, Nephtalim, patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia, et doctrina . Omnia autem vasa quae fecit Hiram richalco erant. In campestri regione Jordanis fudit ea rex, in argillosa terra. Qui enim omnia sua vasa non ductili, sed fusili opere fecit, prius nimirum ad similitudinem cujusque vasis figmentum luti formabat, necessarium quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
gratos & malos. & cȩt̾a. Benignꝰ ẽ. ds̃ suꝑ
ingratos & malos. uł multiplici scilicet sua
miscłia qua etiã ium̃ta saluat tẽporalia
bona largiendo. uł ad cȩlestia dona singu¬
lari gra qua electos solũ glorificat inspi¬
rando. Sed siue hoc siue illud siue utrun¬
q intelligas. magna dĩ bonitate fit quȩ
nob̾ imitanda precipit᷑. si filii dĩ esse

Expanded text:
gratos et malos, etc. Benignus est Deus super gratos et malos, etc. Benignus est Deus super ingratos et malos, vel mulmisericordia, qua etiam jumenta salvat, temporalia bona largiendo vel coelestia bona singulari gratia, qua electos solum glorificat inspirando. Sed sive hoc sive illud sive utrumque intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
miseret᷑ & cõmodat. qm̃ benedicentes eu
possidebunt t̾rã. Et alibi cũ diceret. io¬
cundus homo qͥ miseret᷑ & cõmodat. conti¬
nuo subiunxit. In memoria ȩt̾na erit
merces. quã filios hominis terrigenȩ:
effici filios dĩ altissimi qͥ in cęlis. ẽ. Itaq
qđ ait. & eritis filii altissimi. ex illa re¬
gula ẽ intelligendũ: qua & ioħes dicit
Dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. U̾nus enĩ
naturalit᷑ filius. ẽ: qui nescit om̃ino peccare.
Nos autẽ potestate accepta efficim᷑ filii. si¬
in quantũ ualemꝰ ea quȩ ab illo p̃cipiunt᷑
implemꝰ. Unde apłica disciplina adoptio¬
nẽ appellat. qua in ȩternã hȩreditatẽ uo¬
camur. ut cohȩredes esse possimꝰ. Igit᷑ ñ
ait. facite ista qui estis filii. sed facite ista
& eritis filii. Cũ autẽ ad hoc nos uocat. p
ipsũ unigenitũ ad similitudinẽ suã nos
uocat: quia ipse benignꝰ inquiens suꝑ in¬

Expanded text:
modat . Quoniam benedicentes eum, modat . Quoniam benedicentes eum, possidebunt terram . Et alibi cum diceret: Jucundus homo qui miseretur, et commodat, continuo subjunxit: In memoria aeterna eritmerces, quam filios hominum terrigenas, effici filios Altissimi, qui in coelis est. Itaque quod ait: Et eritis filii Altissimi, ex illa regula est intelligendum, qua et Joannes dicit: Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Unus enim naturaliter filius est, qui nescit omnino peccare. Nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea, quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes esse possimus. Igitur non ait: Facite ista, quia estis filii, sed facite ista, et eritis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Quia ipse benignus est inquiens super in
Abbreviated transcription (Latin):
Mutuat᷑ autẽ omis qͥ accipit: etiã si ñ ipse
soluturus. ẽ. Cũ enĩ misericordib ds̃ plu¬
ra restituat. om̃is qui beneficiũ pręstat
foenerat᷑. Aut si ñ placet acciꝑe mutuan¬
tẽ nisi eũ qui accepit redditurus: intel¬
ligendũ est dñm ipsa duo genera prestan¬
di esse cõplȩxũ. Nanq aut donamꝰ quod
damꝰ beniuole: aut reddituro cõmenda¬
mus. Quia enĩ multi ut scriptũ est quasi
inuentionẽ estimauerunt foenꝰ. & mo¬
lestiã pręstiterunt iis qui se ad iuuerunt.
multi ñ causa nequiciȩ ñ foenerati sunt.
sed fraudari gratis timuerunt. Unde huic
etiã infirmitati diuina medet᷑ auctoritas
dicens. Et mutuũ date. nichil inde sꝑan¬
tes. Idest ñ in homine spem mercedis figes¬
tes. qui siue reddat qđ cõmodastis: redde
& ds̃ qđ illo iubente fecistis. siue ñ red¬
dat: hȩreditas ur̃a inęternũ erit. Mud¬
atur enĩ peccator & ñ soluet: iustus aute

Expanded text:
Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est. Cum enim misericordibus Deus plura restituat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est dominum ipsa duo genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus, quod damus benevole, aut reddituro commodamus. Quia enim multi ut scriptum est quasi inventionem aestimaverunt fenus, et molestiam praestiterunt his qui se adjuverunt, multi non causa nequitiae non fenerati sunt, sed fraudari gratis timuerunt. Huic etiam infirmitati divina medetur auctoritas, dicens: Et mutuum date, nihil inde sperantes . Id est, non in homine spem mercedis figentes. Qui sive reddat quod commodastis, reddet et Deus quod illo jubente fecistis, sive non reddat, haereditas vestra in aeternum erit. Mutuatur enim peccator, et non solvit, justus