comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ cũ quadragnita annis ferme regnasset. hildeoe
filiũ siũ qͥ quartũ in nuiero fuit. regni succes¬
sorẽ reliqͥt: Hoc qͦq defuncto. quintus gude¬
Iõc regnum suscipit: xxx.
Lis tẽporib int̾ odoacar qͥ in ttalia ꝑ aliquot
iã annos regnabat. ⁊ feleteũ qͥ ⁊ feba dictus ẽ
rugorũ regẽ. magnarũ immiciarũ fõmes exar¬
sit: Qͥ feleteus illis dieb ulteriorẽ. danubii ri
pã incolebat. quã anoriei finbꝰ idẽ. damibiis se¬
parat: In his noricorũ finib beati tẽ erat seue¬
rini cenobiũ. qͥ omĩ abstinentiȩ scĩtate p̾ditus.
multis iã erat uirtutib clarus Qͥ cũ eisdẽ in
locis ad intȩ usq metas habitasset. nc̃ tñ eiꝰ cor¬
pusculũ neãpolis retinet: Hie sepuis himc de
qͦ diximꝰ feleteũ. eiꝰq conrigẽ cuiꝰ uocabulũ
gisa fuit. ut ab iniqͥtate qͥescerent uerbis ce¬
lestibꝰ monuit: Qͥb pia uerba sꝑuentibꝰ. hoc

Expanded text:
Qui cum quadraginta ferme annos regnasset, Hildehoc Qui cum quadraginta ferme annos regnasset, Hildehoc filium, qui quartus in numero fuit, regni successorem reliquit. Hoc quoque defuncto, quintus Godehoc regnum suscepit. 19. His temporibus inter Odoacar, qui in Italia per aliquot iam annos regnabat, et Feletheum, qui et Feva dictus est, Rugorum regem, magnarum inimicitiarum fomes exarsit. Qui Feletpam incolebat, quam a Norici finibus idem Danubius separat. In his Noricorum finibus, beati tunc erat Severini coenobium, qui omni abstinentiae sanctitate praeditus multis jam erat virtutibus clarus. Qui cum hisdem in locis, ad vitae usque metas habitasset, nunc tamen ejus corpus Neapolis retinet. Hic saepius hunc de quo diximus Feletheum, ejusque conjugem, cujus vocabulum Gisa fuit, ut ab iniquitate quiescerent, verbis coelestibus monuit. Quibus pia verba spernentibus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
se suosq armis defenderent: meliꝰ ẽẽ dicens
in bello animã ponere. quã ut uilia manci¬
pia hostiũ ludibriis subiacere: Hȩc ⁊ huiꝰce¬
modi dũ uociferans diceret.⁊ nc̃ minis nẽ
ꝓmissionib ad toleranda eoꝵ animoᷤᷤ belli
certamina roboraret. si quẽ etiã serui dis cõ¬
ditionis pugnantẽ uidisset. libertati eũ simul
cũ p̃miis donaret. tandẽ hortatu exẽplisq
pͥncipis qͥ pͥmꝰ ad bellũ ꝓsilierat. accensi. suꝑ
hostes irrunt. pugnant atrocit᷑. ⁊ magna
adu̾sariõ clade ꝓsternũt. Tandẽq de uctorib
uictoriã capientes. tã regis sui fimus. quã ꝓpͥas intu¬
rias ulciscunt᷑. Cimc magna de hostiũ exinuis p̃¬
da potiti. ex illo iã tẽpore. ad expetendoᷤ belli labo¬
res audatiores effecti sunt: x u.iiii.
De functo post hȩc lamisione qͥ scd̾s regnaue¬
rat. tciuᷤ ad regni gubernacula lethuc ascendit.

Expanded text:
se suosque armis defenderent, melius esse dicens se suosque armis defenderent, melius esse dicens in bello animam ponere, quam ut vilia mancipia, hostium ludibriis subjacere. Haec et hujuscemodi vociferans cum diceret, et nunc minis, nunc promissionibus, ad toleranda eorum animos belli certamina roboraret: si quem etiam servilis conditionis pugnantem vidisset, libertate eum simul cum praemiis donaret. Tandem hortatu, exemploque principis, qui primus ad bellum prosilierat, accensi, super hostes irruunt, pugnant atrociter, et magna adversarios clade prosternunt. Tandemque de victoribus victoriam capientes, tam regis frias ulciscuntur. Tunc magna de hostium exuviis praeda potiti, ex illo iam tempore ad expetendos belli labores audaciores effecti sunt. 18. Defuncto post haec Lamissione, qui secundus regnaverat, tertius ad regni gubernacula Lethu ascendit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsternũt. W in tantũ ꝑ eoꝵ castra debachati
sũt. ut ipsũ agelmundũ regẽ int̾ficerent. eiꝰq
unicã filiã sorte captiuitatiᷤᷤ auferrent. XUiIi.
esũptiꝰ tñ post hȩc incõmoda langobar¬
di uirib samisionẽ de qͦ suꝑiꝰ dixeramꝰ.
sibi regẽ constituerũt. Qui ut erat iuuenili
ȩtate feruidus. ⁊. ad belli certamina satis ꝓmp¬
tus. alumni sui agelmundi necẽ ulcisci cupienͨ.
inilgares arma conu̾tit: Primoq mer p̃lio
cõmisso. langobardi hostib dantes. t̃ga ad
castra refugiunt: Tunc rex lamisio ista conͦ¬
piciens. eleuata altuuiᷤ uoce om̃i exercitui clama¬
re cȩpit. ut opprobrioꝵ quȩ ꝑtulerant re¬
miniscerent᷑. reuocarentq añ oculos dedecuᷤ
qͥmͦ eoꝵ regẽ hostes iugulauerĩt. quãq mise¬
rabilit̃ eiꝰ natã quã sibi reginã optauerant.
captiuã ab duxerint: Postremo hortat᷑. ut

Expanded text:
prosternunt, et in tantum per eorum castra debachati prosternunt, et in tantum per eorum castra debachati sunt, ut ipsum Agelmundum regem interficerent eiusque unicam filiam sorte captivitatis auferrent. 17. Resumptis tamen post haec incommoda Langobardi viribus, Lamissionem, de quo superius dixeramus, sibi regem constituerunt. Qui, ut erat iuvenili aetate fervidus, et ad belli certamina satis promptus, non aliud nisi Agelmundi necem ulcisci cupiens, in Bulgares arma convertit. Primoque praelio mox commisso, Langobardi hostibus terga dantes ad castra refugiunt. Tunc rex Lamissio ista conspiciens, elevata altius voce omni exercitui clamare coepit, ut opprobriorum, quae pertulerant, reminiscerentur, revocarentque ante oculos dedecus, quomodo eorum regem hostes jugulaverint, quam miserabiliter ejus natam, quam sibi reginam optaverant, captivam abduxerint. Postremo hortatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
subnixa est Omĩb ⁊ enĩ qͥb ueteres historiȩ
notȩ sunt patet. gentẽ amazonũ longe antea
uͥ hȩc gesta ferunt᷑. ñ satis historiograpbis nota
fuer̃. ⁊ uix ab aliqͦ eoꝵ uulgata sũt. fieri potuerit
ut usq ad id tẽpꝰ huiꝰcemodi inibi mulierũ genꝰ
haberet᷑. Nã ⁊ ego referri a qͥbdã audin. usq
hodie mintimis germaniȩ finib gentẽ harũ
existere feminarũ XUII.
git᷑ transmeato lingobardi de qͦ dixeramꝰ flu¬
mine. cũ ad ulteriores terras ꝑuenissent. illic
ꝑ tẽpꝰ aliqͦd morabant᷑. Int̾ea cũ nichil aduersi
suspicarent᷑. ⁊. eẽnt qͥ ete longaminꝰ solliciti.
securitaᷤᷤ quȩ semꝑ detrmm̃toꝵ. mat᷑ ẽ eis ñ mo¬
dicã ꝑniciẽ peꝑit: Noctu demꝙ cũ negliget¬
tia resoluti cuncti qͥescerent. subito suꝑ eos uul¬
gareᷤᷤ irruenteᷤ. plures ex eis saueiant. multos

Expanded text:
subnixa est. Omnibus etenim quibus veteres historiae subnixa est. Omnibus etenim quibus veteres historiae notae sunt patet, gentem Amazonum longe antea,uia loca eadem, ubi haec gesta feruntur, non satis historiographis nota fuerunt et vix ab aliquo eorum vulgata sunt, fieri potuerit, ut usque ad id tempus huiuscemodi inibi mulierum genus haberetur. Nam et ego referri a quibusdam audivi, usque hodie in intimis Germaniae finibus gentem harum existere feminarum. 16. Igitur transmeato Langobardi de quo dixeramus flumine, cum ad ulteriores terras pervenissent, illic per tempus aliquod commorabantur. Interea cum nihil adversi suspicarentur et essent quiete longa minus solliciti, securitas, quae semper detrimentorum mater est, eis non modicam perniciem peperit. Noctu denique cum neglegetia resoluti cuncti quiescerent, subito super eos Vulgares inruentes, plures ex eis sauciant, multos
Abbreviated transcription (Latin):
nutrici traditũ. omĩ cũ studio mandat
alendũ. a qͥa eũ de piscma quȩ eoꝵ lingua lama di¬
cit abstulit. lamisio eidẽ nom̃ ĩposuit. Qͥ cũ ad oleuis¬
set. ita strenuus uiuenis effectuᷤ ẽ: ut ⁊ bellicosis¬
simꝰ extiterit. ⁊ post agelmundi fimꝰ regni guber
cula rexerit. Ferunt hunc dũ langobardi cũ rege
suo it᷑ agenteᷤ ad quendã fluinũ ꝑuenissent. ⁊ ab
amatonibꝰ eẽnt ꝓhibiti ultra ꝑmeare. cũ earum
fortissima in fluiuo natatu pugnasse. eãq ꝑemiᷤᷤ¬
se. sibiq laudis głam. langobardis qͦq transitum
parauisse. hoc siqͥdẽ int̾ utrasq acies pͥu consti¬
tuto. quatinꝰ si amaton eadẽ lamisionẽ suꝑaret.
langobardi a flumine recȩderent. sinuͦ a lamisi¬
one ut ⁊. factũ ẽ ipsa uinceret᷑. langobardis
eadẽ ꝑmeandi fluenta copia p̾beret᷑ Constat
sane. qͥa huiꝰ assertioniᷤ series minus ueritate

Expanded text:
nutrici traditum omni cum studio mandat nutrici traditum omni cum studio mandat alendum; et quia eum de piscina, quae eorum lingua 'lama' dicitur, abstulit, Lamissio eidem nomen inposuit. Qui cum adolevisset, tam strenuus iuvenis effectus est, ut et bellicosissicula rexerit. Ferunt hunc, dum Langobardi cum rege suo iter agentes ad quemdam fluvium pervenissent, et ab Amazonibus essent prohibiti ultra permeare, cum earum fortissima in fluvio natatu pugnasse, eamque peremisse, sibique laudis gloriam, Langobardis quoque transitum paravisse: hoc siquidem inter utrasque acies prius constitisse, quatenus si Amazona eadem Lamissionem superaret, Langobardi a flumine recederent; sin vero a Lamissione, ut et factum est, ipsa vinceretur, Langobardis eadem permeandi fluenta copia praeberetur. Constat sane, quia huius assertionis series minus veritate
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝓsapia ducens origiẽ guningorũ: quȩ
apud eos generosior habebat᷑: Hic sic̃ amaio¬
ribꝰ traditur. tribus ⁊ triginta anniᷤꝰ langobar¬
dorum tenuit regnum: Xui.
is tẽporib quȩdã meretrix imo partu
sẽptẽ puerulõ enyca. belins omib mat̾ cru¬
delior. inpiscmnã ꝓpͥecit necandos: Hoc sicui
impossibile uidet᷑. relegat historias ueterã:
⁊ inueniet. ñ solũ septẽ infantulos s etram
nouẽ imã mulierẽ simul peꝑisse: & hoc cer¬
tũ ẽ. maxime apud egyptios fieri Contigit
itaq ut rex agelmundu̾ dũ iter caperet.
ad eandẽ piscmã deueniret: Qͥ cũ equo re¬
tento miserandos infantuloᷤ miraret᷑. hasta¬
q quã manu gerebat huc illucq eos mu̾¬
teret. imus ex illis miectamanu hastam
regiã conp̃bendit: Rermised̾ia motus. factũ¬
q altiũ admiratus ⁊ eũ magnũ futurũ ꝓnun¬
ciat Ooxq eũ apiscina leuari p̃cipit : atq

Expanded text:
ex prosapia ducens originem Gungingorum, quae ex prosapia ducens originem Gungingorum, quae apud eos generosior habebatur. Hic, sicut a maioribus traditur, tribus et triginta annis Langobardorum tenuit regnum. 15. His temporibus quaedam meretrix uno partu septem puerulos enixa, beluis omnibus mater crudelior in piscinam proiecit necandos. Hoc si cui impossibile videtur, relegat historias veterum, et inveniet, non solum septem infantulos, sed etiam novem unam mulierem semel peperisse. Et hoc certum est maxime aput Aegyptios fieri . Contigit itaque, ut rex Agelmund, dum iter carperet, ad eandem piscinam deveniret. Qui cum equo retento miserandos infantulos miraretur hastaque, qua manu gerebat, huc illucque eos inverteret, unus ex illis iniecta manu hastam regiam conprehendit. Rex misericordia motus factumque altius ammiratus, eum magnum futurum pronuntiat. Moxque eum a piscina levari praecepit, atque
Abbreviated transcription (Latin):
ne. ut si de hoste uictoriã caꝑet. ase sua¬
q ꝓgenie seruitutiᷤᷤ neusi auferrent:
Qͥ d plura Gratanter quȩ postulauerat.
sese facturoꝰ pollicent᷑: Aggressũ hostẽ.
pugnauit ⁊ uicit: Langobardis transeim¬
di facultatẽ. sibi suisq ut obtauerat uira
libertatis adeptu xiiii.
git᷑ langobardi tandẽ in mauringã ꝑue¬
nientes. ut bellatorũ possint numerũ¬
ampliare. plures a seruili iugo ereptos.
ad libertatiꝰ statũ ꝑducunt: Utq rata
eorũ haberi possit ingenuitas. sanctiunt
more solito ꝑ sagitã: ĩmurmurantes ni¬
chilominꝰ obrei farmitatẽ quȩdã patria
plicuer̃ ingolanda: uͥ aliquanto tẽpore cõmora¬
ti dicunt᷑: Post hȩc: antahib .i. bantahib pari
cũq locorum: u.
ortuis int̾ea hibos uagiõne ducibus. lan¬
ultra langobardi ẽẽ susb dncibꝰ. regem sibi ad
cȩterarũ instar gentiũ statuunt: Regna
unit gͥ suꝑ eos pͥmꝰ agelmundũ filius agiõnis

Expanded text:
ne, ut, si de hoste victoriam caperet, a se suane, ut, si de hoste victoriam caperet, a se suaque progenie servitutis naevum auferrent. Quid plura? Gratanter quae postularat sese facturos pollicentur. Adgressus hostem, pugnavit et vicit; Langobardis transeundi facultatem, sibi suisque, ut optaverat, iura libertatis indeptus est. 13. Igitur Langobardi tandem in Mauringam pervenientes, ut bellatorum possint ampliare numerum, plures a servili iugo ereptos ad libertatis statum perducunt. Utque rata eorum haberi possit ingenuitas, sanciunt more solito per sagittam, inmurmurantes nihilominus ob rei firmitatem quaedam patria plicuerunt in Golanda, ubi aliquanto tempore commorati, dicuntur post haec Anthab et Banthaib, pariumcumque locorum. 14. Mortuis interea Ibor et Aione ducibus, qui Lanultra Langobardi esse sub ducibus, regem sibi ad ceterarum instar gentium statuerunt. Regnavit igitur super eos primus Agelmund, filius Agionis,
Abbreviated transcription (Latin):
cruorẽ: Atq ut hiuc assertioni fidẽ fac̾ent.
ampliant tentoria. plurimoᷤᷤq in castris
ignes accendunt: his hostes auditis. uisisq
creduli effecti. bellũ qͦd minabant᷑ iã tẽptare
Sñ audent:
XIII. Nabebant tam̃ apud se iurũ fortissimũ de
cuiꝰ fiebant uirib posse se ꝓcul õbtinere
dũbio qͦd uellent: hunc solũ ꝓ omnib
pugnaturũ obiciunt: Mandant. lango¬
bardis. unũ quẽ uellent suoꝵ mitterent.
qͥ cũ eo ad singulare certam̃ exiret. ea
uidelicet conditione. ut si suus bellator
uictoriã caꝑet. langobardi itinere quo
uenerant abirentꝰ siuͦ suꝑaret᷑ ab al¬
tero. tc̃ se langobardiꝰ transitũ ꝑ fines
ꝓpͥos ñ uetituros Cũq langobardi quẽ
e sius pociꝰ adu̾sus uirũ bellicosissimum
nutterent ambigerent. qͥdã ex seruili con¬
ditione sponte: se obtulit: ꝓmittit q¬
se ꝓꝓuocanti hosti congressurũs earatio¬

Expanded text:
cruorem. Utque huic adsertioni fidem facerent, cruorem. Utque huic adsertioni fidem facerent, ampliant tentoria plurimosque in castris ignes accendunt. His hostes auditis visisque creduli effecti, bellum quod minabantur iam temptare non audent. 12. Habebant tamen apud se virum fortissimum, de cuius fidebant viribus, posse se procul dubio optinere quod vellent. Hunc solum pro omnibus pugnaturum obiciunt. Mandant Langobardis, unum quem vellent suorum mitterent, qui cum eo ad singulare certamen exiret, ea videlicet conditione, ut, si suus bellator victoriam caperet, Langobardi itinere quo venerant abirent; sin vero superaretur ab altero, tunc se Langobardis transitum per fines proprios non vetituros. Cumque Langobardi, quem e suis potius adversus virum bellicosissimum mitterent, ambigerent, quidam ex servili conditione sponte se optulit, promittit se provocanti hosti congressurum, ea ratio
Abbreviated transcription (Latin):
dixer̃. ipse est qͥ apud romanõ mercuruis
dicit᷑.⁊. ab unnui̾sis germaniȩ gentibꝰ ut dĩ
adorabatur: Qͥ ñ circa hȩc tẽpora. s longe
alteriũ: nec ingermania. s in grecia fuisse
perhibetur:
iisp̾lio. acriter ut pote ꝓ libertatᷤᷤ gła decer¬
tantes inctoriã capiunt: Qͥ magnã post mo-¬
dũ famiᷤ penuriã in eandẽ scoringa ꝓiuntia¬
ꝑꝑessi. ualde animo consternati sunt: xI.
Ne qua egredientes. cũ in mauringam
transire disponerent. assipicti eoꝵ iter
ĩpediunt. deneganteᷤ eis omĩ mͦ ꝑ suos ter¬
minos transitũ: Porro langobardi cũ mag¬
nas hostiũ copiaᷤᷤ cernerent. neq cũ eiꝰ ob pau¬
necessitã consiliũ reꝑit: Simulant se meastriᷤ
suis habere cenocephaloᷤᷤ. id ẽ canim capitiᷤ
homines. duuilgant apud hostes hos ꝑtina-¬
citer bella gerere. humanũq sangunẽ bi¬
bere. ⁊. si hostẽ asseqͥ ñ possint. ꝓpͥũ portare.

Expanded text:
dixerunt, ipse est qui apud Romanos Mercurius dixerunt, ipse est qui apud Romanos Mercurius dicitur et ab universis Germaniae gentibus ut deus adoratur; qui non circa haec tempora, sed longe anterius, nec in Germania, sed in Graecia fuisse perhibetur. lis proelio, acriter, utpote pro libertatis gloria, decertantes, victoriam capiunt. Qui magnam postmodum famis penuriam in eadeperpessi, valde animo consternati sunt. 11. De qua egredientes, dum in Mauringam transire disponerent, Assipitti eorum iter impediunt, denegantes eis omnimodis per suos terminos transitum. Porro Langobardi cum magnas hostium copias cernerent neque cum eis ob paunecessitas consilium repperit. Simulant, se in castris suis habere cynocephalos, id est canini capitis homines. Divulgant apud hostes, hos pertinaciter bella gerere, humanum sanguinem bibere et, si hostem adsequi non possint, proprium potare
Abbreviated transcription (Latin):
Freamq consiliũ dedisse. ut uinnuloꝵ muliereᷤ
solutõ ermes erga faciẽ ad barbȩ similitudinẽ
cõponerent. maneq pͥmo cũ iuiris adessent.
se seq agotan uidendaᷤᷤ parit᷑ in regione quã
ille ꝑfenestrã orientẽ uersus erat. solitũ aspi-¬
cere collocarent: Aatq ita factũ fuisse: Quas cũ
gotan oriente sole conspiceret. dixissez Qͥ sunt
isti longibardie Tunc freã subiunxisse. ut qͥb
nom̃ tribuerat. uictoriã condonaret: Sicq
uinnuliᷤꝰ gotan uictoriã concessisse Hȩc risu
digna sunt. ⁊ ꝓnichilo habenda Uictoria
eñ ñ potestati ẽ attributa hominũ. s de cȩlo
potius ministratur:
Certũ ẽ tañ langobardõ ab intactȩ ferro .cx.¬
barbȩ longitudine cũ pͥmũ uinnuli dicti
fuerint. ita postmodũ appellatoᷤ Nã uirta
illoꝵ linguã. lang. longũ. bar. barbã signifi¬
cat: Gotãn sane. quẽ adiecta.d. littera godan

Expanded text:
Freamque consilium dedisse, ut Winnilorum mulieres Freamque consilium dedisse, ut Winnilorum mulieres solutos crines erga faciem ad barbae similitudinem componerent maneque primo cum viris adessent seseque a Godan videndas pariter e regione, qua ille per fenestram orientem versus erat solitus aspicere, conlocarent. Atque ita factum fuisse. Quas cum Godan oriente sole conspiceret, dixisse: "Qui sunt isti longibarbi?". Tunc Frea subiunxisse, ut quibus nomen tribuerat victoriam condonaret. Sicque Winnilis Godan victoriam concessisse. Haec risui digna sunt et pro nihilo habenda. Victoria enim non potestati est adtributa hominum, sed de caelo potius ministratur. 9. Certum tamen est, Langobardos ab intactae ferro barbae longitudine, cum primitus Winnili dicti fuerint, ita postmodum appellatos. Nam iuxta illorum linguam “lang” longam, “bart” barbam significat. Wotan sane, quem adiecta littera Godan
Abbreviated transcription (Latin):
Sringa uenientes. ꝑ anno illic aliquot reseder̃:
Illo utiq tẽpore ambri assi ⁊ uandalorũ
duces. uicmã quasq ꝓuinciã bello p̾mebant:
Hi iã multiꝰ elati uictoriis. nunciõ ad umnuloꝰ
mittunt. ut aut tributa uandali ꝑsoluerent.
aut se ad belli certamina p̃pararent: Tunc hi¬
bor ⁊ agio annitente matre gambara. delib̃at᷑
meliꝰ eẽ armi libertatẽ tueri. quã tributoꝵ
candẽ solutionẽ fȩdare: Mandant ꝑ legatos
uandalis. pugnaturoᷤᷤ se potiꝰ quã seruituros
rente̾ iuuenili. s numero ꝑerigui Quippe.
qͥ uniuᷤ ñ miniȩ amplitudiniꝰ insulȩ. t̾ciȩ solũ¬
in partieula fuerant: UIIII.
Refert hoc in loco antiqͥtã rudiculosã fabulã.
qͦd accȩdenteᷤ uandali ad gotan uictoriã de uin¬
nulis postularint. ille.q responderit. se illis
uictoriã daturũ. qͦs pͥmũ sole oriente conspi¬
ceret: Tunc accessisse dicit᷑ i. gambara ad freã
urorẽ gotan .⁊. uinnulĩ uictoriã postulasse:

Expanded text:
aliquot consederunt. Illo itaque tempore Ambri et Assi Wandalorum duces vicinas quasque provincias bello premebant. Hi iam multis elati victoriis, nuntios ad Winnilos mittunt, ut aut tributa Wandalis persolverent, aut se ad belli certamina praepararent. Tunc Ibor et Aio, adnitente matre Gambara, deliberant, melius esse armis libertatem tueri, quam tributorum eandem solutione foedare. Mandant per legatos Wandalis, pugnaturos se potius quam servituros. aetate florentes, sed numero perexigui, quippe qui unius non nimiae amplitudinis insulae tertia solummodo particula fuerint. 8. Refert hoc loco antiquitas ridiculam fabulam: quod accedentes Wandali ad Godan victoriam de Winnilis postulaverint, illeque responderit, se illis victoriam daturum quos primum oriente sole conspexisset. Tunc accessisse Gambaram ad Fream, uxorem Godan, et Winnilis victoriam postulasse,
Abbreviated transcription (Latin):
tridentũ Gisulphuꝰ. forouiliũ: S ⁊ alii extrahõ
insuis urbib trignnta duces fuer̃: His diebus
multi nobiliũ romanoꝵ ob cupiditatẽ int̾fecti
sũt: reliqͥ uͦ ꝑ hostes diuisi. ut t̾ciã partẽ suaꝵ
frugũ langobardis ꝑsoluentes tributarii effi¬
cerent᷑ ꝑhos langobardoꝵ duces. septimo an¬
no ab aduentu alboini ⁊ tocus gentiꝰ. spoliatis
ecelłiis sacerdotib int̾fectis. euntatibꝰ subrutis.
ppłisq qͥ more segetũ excreuerant ertine¬
tis exceptis his regionib quas alboinꝰ ce¬
ꝑat. italia sͣ maxima parte capta ⁊ lango¬
bardis subiugata est: Exeplicit lib̾ .ii.
Incipiunt capła. libri tereĩi.
Qua duces langobardoꝵ galliuã ad prendandũ.l.
ingressi sunt:

Expanded text:
Trientum, Gisulfus Forumiuli. Sed et alii extra hos Trientum, Gisulfus Forumiuli. Sed et alii extra hos in suis urbibus triginta duces fuerunt. His diebus multi nobilium Romanorum ob cupiditatem interfecti sunt. Reliqui vero per hospites divisi, ut terciam partem suarum frugum Langobardis persolverent, tributarii efficiuntur. Per hos Langobardorum duces, septimo anno ab adventu Alboin et totius gentis, spoliatis ecclesiis, sacerdotibus interfectis, civitatibus subrutis populisque, qui more segetum excreverant, extinctis, exceptis his regionibus quas Alboin ceperat, Italia ex maxima parte capta ct a Langobardis subiugata est. EXPLICIT LIBER SECUNDUS. INCIPIUNT CAPITULA LIBRI TERTII 1. Quia duces Langobardorum Galliam ad praedandum sunt ingressi ;
Abbreviated transcription (Latin):
tuĩ dicturuᷤꝰ ꝓpͥuᷤ accessit ⁊ atq ãbos utraq ma¬
nu gladiisquos absconsos habebat fortit᷑ uul¬
herauit: ita ut statimꝰ trã corruerent: ⁊. expira¬
rent Sic samsoniꝰ illiũ fortissum ex aliqua par̾¬
te ñ absimiliꝰ. suas inurias ultuiꝰ ẽ: ⁊ ꝓamissione
duoꝵ luminũ. duos imꝑatori uiros utilissimos
angobardi uͭ aput italiã. om̃s cõmuni cõ¬
sĩio elebh nobilissimũ de siuis uirũ in urbe ticinen¬
suĩ sibi regẽ statuer᷑̃: hic multos romanoꝵ iurõ
Iste cũ annũ unũ ⁊. sex m̃ses cũ masane sua con¬
uige regnũ obtimuset. a puero de suo obseqͥo
gladio iugulatus est xxxxIi¬
ost euiꝰ obitũ langobardi ꝑ annos x.
regẽ ñ habentes. sub ducib fuer̃: Unꝰ¬
qͥsq enĩ ducũ. suã ciuitatẽ obtinebat: Laban.
ticinũ Ualari. ꝑgamũ Alchis bririã: Coinui̾.

Expanded text:
tius dicturus, propius accessit atque ambos utraque matius dicturus, propius accessit atque ambos utraque manu gladiis, quos absconsos habebat, fortiter vulneravit, ita ut statim in terra corruerent et expirarent. Sic Samsonis illius fortissimi ex aliqua parte non absimilis, suas iniurias ultus est et pro amissione duorum luminuLangobardi vero aput Italiam omnes communi consilio Cleph, nobilissimum de suis virum, in urbe Ticinensium sibi regem statuerunt. Hic multos Romanorum viroIste cum annum unum et sex menses cum Masane sua coniuge regnum obtenuisset, a puero de suo obsequio gladio iugulatus est. 32. Post cuius mortem Langobardi per annos decem regem non habentes, sub ducibus fuerunt. Unusquisque enim ducum suam civitatem obtinebat: Zaban Ticinum, Wallari Bergamum, Alichis Brexiam, Eoin
Abbreviated transcription (Latin):
res iniqͥssimi uno mom̃to ꝑierunt: xxxxx.
Sis ita ꝑactis. longiꝰ p̃fectuᷤ albisuindã cũ
langobardoꝵ thesauro constantinopolim ad imꝑa¬
torẽ direxit: affirmant aliqͥ etiã ꝑideũ pariter
cũ helmiche ⁊ rosemunda rauennã uenisse. atq
ex inde cũ albisumda constantiopolim eẽ direc
tũ. ibiꝙ inspectaculo ppłi corã imꝑatore. leonẽ
mirȩ magnitudinis occidisse: Cui ut fer̃ neqͥd
malignũ in urbe regia qͥa uir fortiꝰ erat moliret᷑.
iussu imꝑatoriꝰᷤ oculi s̃ euulsi Qͥ sibi post aliquott¬
tẽpꝰ duoᷤ cultelloᷤ aptauit: Qͥb in utrisq siuĩ ma¬
nieiꝰ absconsis palarũ petit: atq se quȩdã ad
augusti utilitatẽ. si ad eũ intromitteret᷑ locu¬
turũ ꝓmisit Ad quẽ augustũ duos sibi famili¬
arẽ qͥ eiꝰ uba susciꝑent patricios misit Q cum
ad ꝑideũ uenissent. ille ad eoꝰ quasi aliqͥd eĩ secre¬

Expanded text:
res iniquissimi uno momento perierunt.res iniquissimi uno momento perierunt.His ita peremptis, Longinus praefectus Albsuindam cum Langobardorum thesauris Constantinopolim ad imperatorem direxit. Adfirmant aliqui, etiam Peredeo pariter cum Helmechis et Rosemunda Ravenna venisse atque exinde cum Albsuinda Constantinopolim directus esse ibique in spectaculo populi cmirae magnitudinis occidisse. Cui, ut ferunt, ne aliquid malignum in regia urbe, quia vir fortis erat, moliretur, jussu imperatoris oculi evulsi tempus duos cultellos aptavit; quibus in utrisque suis manicis absconsis, palatium petiit atque se quaedam ad augusti utilitatem, si ad eum intromitteretur, locuturum promisit. Ad quem augustus duos sibi familiares, qui eius verba susciperent, patricios misit. Qui cum ad Peredeo venissent, ille ad eos, quasi aliquid eis secre
Abbreviated transcription (Latin):
langobardi nimiũ de morte illiꝰ dolentes.
eũ moliebant᷑ extinguere Statĩq rosemunda
longino p̃fecto rauenȩ mandauit. ut cituis na¬
uẽ dirigeret: quȩ eos susciꝑe posset: Longinus
tali nuntio lȩtũ effectũ. festinant᷑ nauẽ direxit.
in qua helmichis cũ rosemunda sua iã coniuge.
noctu fugientes ingressi sunt: Auferente ꝙ se¬
thesaurũ. uelotius rauennã ꝑuener̃: Tunc lon¬
ginu̾ p̃fectũ suadere cȩpit rosemundȩ. ut hel¬
michẽ int̾ficeret.⁊ eiꝰ se nuptiis copularet: Illa
ut erat ad omnẽ neqͥtiã facilis. dũ oꝑtat rauen¬
natiuĩ dnã fieri. ad tantũ ꝑpetrandũ facinꝰ assen¬
sũ dedit: Atq dũ helmichis se in balneo abluer&.
egrediente eo de lauachro. ueneni poculũ quod
salutis eẽ asseuerabat ꝓpinauit: Ille ut bibit. sta
dȩ euaginato suꝑ eã gladio qͦd reliquũ erat bibe¬
re coegit Sic q dĩ omĩpotentiᷤ iudicio. int̾fecto¬

Expanded text:
Langobardi, nimium de morte illius dolentes, Langobardi, nimium de morte illius dolentes, eum moliebantur extinguere. Statimque Rosemunda Longino praefecto Ravennae mandavit, ut citius navem dirigeret, quae eos suscipere possit. Longinus tali nuntio laetus effectus, festinanter navem direxit, in qua Helmichis cum Rosemunda, sua iam coniuge, noctu fugientes ingressi sunt. Auferentesque sethesaurum, velocius Ravennam pervenerunt. Tunc Longinus praefectus suadere coepit Rosemundae ut Helmichis interficeret, et ejus se nuptiis copularet. Illa, ut erat ad omnem nequitiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum perpetrandum facinus assensum dedit, atque dum Helmichis se in balneo ablueret, egredienti ei de lavacro, veneni poculum, quod salutis esse asseverabat, propinavit. Ille ubi sensit dam, evaginato super eam gladio, quod reliquum erat bibere coegit. Sicque Dei omnipotentis judicio interfecto
Abbreviated transcription (Latin):
nũ citiuᷤ ad spatã porrerit: Quã strictus
App̾henso tam̃ scabello suppedaneo. se cũ eo ꝑ
aliqͦd spaciũ defendit: S heu ꝓdolor uir
bellicosissimꝰ ⁊ sũnȩ audatiȩ. niehil contra
hostẽ p̃ualens. quasi imꝰ de mertib int̾fectꝰ
est Umꝰq mulierculȩ consilio ꝑiit. qͥꝑ tot
hostiũ strages bello famosissimꝰ extitit: Cuiꝰ
corpꝰ cũ maxuno langobardoꝵ. fletu ⁊ lam̃tis.
sub cuiꝰdã scalȩ ascensii quȩ palatio erat con¬
tigua sepultũ est fu̾it aut̃ statura ꝓceru̾.
⁊ ad bella ꝑagenda toto corpore coaptatus:
huiꝰ tumulũ nr̃is dieb giselꝑtuᷤ qͥdux uero¬
nensiũ fuerat aꝑiens. spatã eiꝰ ⁊ siqͥd in orna¬
tu ipsius inuentũ fuit abstulit Qͥ se ob
hanc causã uanitate solita. apud in doctos
homimes abboinũ iudisse iactabat: xxxuiiii.¬
git᷑ helmichis extancto alboino regnũ eiꝰ
inuadere conatũ ẽ : s minime potuit. qͥa

Expanded text:
num citius ad spatham porrexit; quam strictius num citius ad spatham porrexit; quam strictius adprehenso tamen scabello subpedaneo, se cum eo per aliquod spatium defendit. Sed heu pro dolor! vir bellicosissimus et summae audaciae nihil contra hostem praevalens, quasi unus de inertibus interfectus est; uniusque mulierculae consilio periit, qui per tot hostium strages bello famosissimus extitit. Cuius corpus cum maximo Langobardorum fletu et lamentis sub cuiusdam scalae ascensu, quae palatio erat contigua, sepultum est. Fuit autem statura procerus et ad.bella peragenda toto corpore coaptatus. Huius tumulum nostris in diebus Giselpert, qui dux Veronensium fuerat, aperiens, spatham eius et situ ipsius inventum fuerat abstulit. Qui se ob hanc causam vanitate solita aput indoctos homines Alboin vidisse iactabat. 29. Igitur Helmechis, extincto Alboin, regnum eius invadere conatus est. Sed minime potuit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ habebat supposuit: Ubi ꝑideuᷤ rem
nesciens. ueniens cũ regina concubuit: Cũq
illa patrato iã scelere ab eo quȩxeret quã se
estimaret. ⁊ ipse nom̃ suȩ amicȩ quã ipse
putabat nomuiasset. regina subumxit:
Nequaquã ut putas. s ego rosemunda sum
inqͥt: Certe nunc talẽ rẽ ꝑidee ꝑpetratam
habes. ut aut tu alboinũ int̾ficies. aut ipse
te gladio suo ertunguet: Tunc ille inteligeñ
malũ qͦd fecit. quod sponte noluerat. tali mͦ
in regis necẽ coactuꝰ assensit: Tunc rose¬
munda dũ se alboinꝰ meridie soporĩ dedis¬
set. magnũ inpalatio silentiũ fieri p̃cipiens.
omiã aba arma subtrahens. spatã iliꝰ ad lec¬
tuli caput ne tolli aut euaginari posset
fortit᷑ colligauit. I uixta consiliũ ꝑ idei
elmichem intfectorẽ om̃i bestia crudelior
introdux̃: Albomꝰ itaq subito de sopore ex¬
ꝑrectus. malũ qͦd imminebat intelligens. ma¬

Expanded text:
dinem habebat, supposuit; ubi Peredeo rem dinem habebat, supposuit; ubi Peredeo rem nescius veniens, cum regina concubuit. Cumque illa patrato iam scelere ab eo quaereret, quam se esse existimaret, et ipse nomen suae amicae, quam esse putabat, nominasset, regina subiunxit: 'Nequaquam ut putas, sed ego Rosemunda sum', inquit. 'Gerte nunc talem rem, Peredeo, perpetratam habes, ut aut tu Alboin interficies, aut ipse te suo gladio extinguet'. Tunc ille intellexit malum quod fecit, et qui sponte noluerat, tali modo in regis necem coactus adsensit. Tunc Rosemunda, dum se Alboin in meridie sopori dedisset, magnum in palatio silentium fieri praecipiens, omnia alia arma subtrahens, spatham illius ad lectuli caput, ne tolli aut evaginari possit, fortiter conligavit, et iuxta consilium Peredeo Helmechis interfectorem omni bestia crudelior introduxit. Alboin subito de sopore experrectus, malum quod imminebat intellegens, ma
Abbreviated transcription (Latin):
lȩtũ resideret. cũ poculo qͦd de capite gunimũ¬
di regis sui soceri fecerat. reginȩ ad bibendũ
dari p̃cepit. atq eã ut cũ patre suo gratant᷑
biberet inuitauit: hoc ne uideat᷑ impossibile.
ueritatẽ in xpõ loquor. ego hoc poculũ uidi.
in qͦdã die festo rachisũ pͥncipẽ ut illud conui¬
uis suis ostentaret. manu tenentt᷑ Igt rose-¬
munda uͥ rẽ animadu̾tit. altũ concipit corde do¬
lorem: Quẽ conpescere ñ ualens. mex in mari-¬
ti necẽ patris uindicatura fimꝰ erarsit: Consiliũ¬
q mox cũ helmiche qͥ regis scilpus hoc ẽ armi¬
ger ⁊ collacteneuᷤ erat. ut regẽ int̾ficeret
imiit Qͥ regniȩ ꝑsuasit. ut ipsa ꝑideũ qͥerat
uir fortissimꝰ. in hoc consiliũ asciret: Pideus
cũ reginȩ suadenti tantũ nefas. consensum
adhibere nollet. illa se noctu in lectulo suȩ
uestiariȩ cũ qua ꝑideus strupri consuetu¬

Expanded text:
laetus resederet, cum poculo quod de capite Cunimunlaetus resederet, cum poculo quod de capite Cunimundi regis sui soceris fecerat reginae ad bibendum vinum dari praecepit atque eam ut cum patre suo laetanter biberet, invitavit. Hoc ne cui videatur impossibile, veritatem in Christo loquor, ego hoc poculum vidi in quodam die festo, Ratchis principem ut illud convivis suis ostentaret, manu tenentem. Igitur Rosemunda ubi rem animadvertit, altum concipiens in corde dolorem, quem compescere non valens, mox in mariti necem, patris funus vendicatura exarsit. Consiliumque mox cum Helmichis, qui regis schilpor, hoc est armiger et collactaneus erat, ut regem interficeret iniit. Qui reginae persuasit ut ipsa Peredeo, qui erat vir fortissimus, in hoc consilium asciret. Peredeo cum reginae suadenti tanti nefas consenadhibere nollet, illa se noctu in lectulo suae vestiariae, cum qua Peredeo stupri consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
quã cũ alboinꝰ ꝑ portã quȩ dicit᷑ scĩ ioħis ab orien¬
tali urbis parte introiret. equus eiꝰ in portȩ medio
concidens. quãuis calcaribꝰ stimulatꝰ. quãuis hinc
inde hastarũ u̾beribꝰ cesiᷤ. ñ poterat eleuari Tuc̃
unuꝰ ex eisdẽ langobardis. taliter regem allocutũ ẽ:
in haᷤcuutate: Siqͥdẽ alboinꝰ nouerat. qͦd umniu̾sum
ppłm qͥa se tradere nolusset. gladio extingueret:
Q postquã tale uotũ dirũpens. cuub indulgentiã
ꝓmisit. mox eiꝰ equus consurgit: Ipse aut̃ ciuita¬
tẽ ingressu. nulli lȩsionẽ inferen. in sua ꝓmissione
ꝑmansit: Tuc̃ ad eũ om̃s ppłs in palatiũ qͦd quondã rex
theo dericuᷤ construxerat concurrens. post tantas
animũ miserias de spe iam fidus cȩꝑit futura
releuare:
Qui rer postquã mitalia trẽ annõ ⁊. sex
m̃ses regnauit. insidiis suȩ coniugis int̾emptuᷤ
est Causa aut̃ int̾fectionis eiꝰ. ista fuit: Cũ
in conuigͥio ultra quã oportuerat apud ueronã

Expanded text:
quam cum Alboin per portam quae dicitur Sancti Iohannis ab orientali urbis parte introiret, equus eius in portae medio concidens, quamvis calcaribus stimulatus, quamvis hinc inde hastarum verberibus caesus, non poterat elevari. Tunc unus ex eisdem Langobardis taliter regem adlocutus est in hac civitate'. Siquidem Alboin voverat, quod universum populum, quia se tradere noluisset, gladio extingueret. Qui postquam talem votum disrumpens civibus indulgentiam promisit, mox eius equus consurgens, ipse civitatem ingressus, nulli laesionem inferens, in sua promissione permansit. Tunc ad eum oTheudericus construxerat, concurrens, post tantas animum miserias de spe iam fidus coepit futura relevare. Qui rex postquam in Italia tres annos et sex menses regnavit, insidiis suae coniugis interemptus est. Causa autem interfectionis eius fuit. Cum in convivio ultra quam oportuerat apud Veronam
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc tres langobardoꝵ duces. id est
amo. taban. acrodanꝰ. galliaᷤ irruper̃:. Et
amo qͥdem hebredimensem carpens uiã. usq ma-¬
chao uillã quã mũmolus munere regis meruerat
acceffit. ibiq tentoria fixit: Taban uͦ ꝑ diensem
descendens urbẽ. usq ualentiã uenit: Rodanus
aut̃ gratianopolim ciuitatẽ aggressus est amo
qͥdẽ arelatensem debellauit ꝓuintiã. eũ urbib quȩ

Expanded text:
Post haec tres Langobardorum duces, id est Post haec tres Langobardorum duces, id est Amo , Zaban ac Rodanus, Gallias inruperunt. Et Amo quidem Ebredunensem carpens viam, usque Machoavilla, quam Mummulus munere regis meruerat, accessit ibique tentoria fixit; Zaban vero per Deinsem descendens urbem, usque Valentiam venit; Rodanus autem Gratianopolin civitatem adgressus est. Et Amo quidem Arelatensem debellavit provinciam cum urbibus qui
Abbreviated transcription (Latin):
rũt eã a sueiuis ⁊ aliis gentib sic̃ supra cõ¬
memoraiumꝰ retineri: Contra qͦs insurgen
centes: Simul possumꝰ uiuere. ⁊ sine collisio¬
ne cõmunit᷑ habitare Cũq illi nullo mͦ
acqͥescerent. obtuler̃ eis medietatẽ: Post hȩe
duas partes sibi tantũ t̾ciãreseruan¬
tes Nolentib aut̃ illis obtuler̃ cũ t̾ra etiã
omĩa peccora. tantũ ut abello cessarẽt:
S nec ad hoc sarones acqͥescentes. certam̃ expetunt.
atq int̾ se ante certam̃ qualit̾ uxores sueuorũ di¬
uderent statuunt: S ñ eis ut putabant euenit:
Nã cõmisso ꝑ̃lio. iuginti milia er eis int̾empta sũt:
dueuorũ uͦ. quadrangenta octoginta milia cecide¬
runt: Reliqͥ uictoriã capiunt: Sex milia qͦq sax¬
onũ qͥbello suꝑfuerant. deuouer̃ se neq barbã
neq capillos incisuros. nͥse de sueuis ulciscerent᷑:¬
Q iterũ pugnã aggredientes. uehem̃ter attriti st̃.¬
⁊ sic abello quieuerunt Uiii.

Expanded text:
runt eam a Suavis, et aliis gentibus, sicut supra commemoravimus, retineri. Contra quos insurgencentes: Simul possumus vivere, et sine collisione communiter habitare. Cumque illi nullo modo acquiescerent, dehinc obtulerunt eis medietatem; post haec duas partes, sibi tantum tertiam reservantes. Nolentibus autem illis, obtulerunt cum terra etiam omnia pecora, tantum ut a bello cessarent. Sed nec iis Saxones acquiescentes, certamen expetunt, atque inter se ante certamen qualiter uxores Suavorum dividerent statuunt. Sed non eis ut putabant evenit. Nam commisso praelio, viginti millia ex eis interempta sunt. Suavorum vero quadringenti octoginta ceciderunt, reliqui vero victoriam capiunt. Sex millia quoque Saxonum, qui bello superfuerant, devoverunt se, neque barbam, neque capillos incisuros, nisi se de hostQui iterum pugnam adgredientes, vehementer adtriti sunt, et sic a bello quieverunt. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
patriã repedasse: hi gallias ingressuri. duos
tempꝰ messiũ erat. colligentes ac triturantes
frum̃ta. comedebant e ac siuis animantib ad
esum p̃belũt: Dep̃dabant᷑ pecora. s nec ab in¬
ꝑuenissent. ut transmeato eo regno se sigun¬
berti conferrent. occurrit ei mũmolus cũ
ualida multitudine: T̾unc illi ualde insio¬
eo tim̃tes. datis ꝓ redẽptione sua multis au¬
ri numisinatibꝰ. rhodanũ transire ꝑmissi sũt:
Qͥ dũ ad sigimbertũ regẽ ꝑgunt multos in
itinere negotiatione sua decipiunt: Uenim¬
dantes scilicet regulas ȩris. quȩ ita nescio qͦ¬
mͦ erant coloratȩ. ut auri ꝓbati atq erami¬
nati spetiẽ simularent: Unde ñ nulli ab hoc
dolo seducti. dantes aurũ ⁊ es accipientes:
pauꝑes st̃ effecti: ꝑuenientes tam̃ ad re-¬
gẽ sigimbertũ. ad locũ pͥus egressi fuerant

Expanded text:
patriam repedasse. Hi Gallias inpatriam repedasse. Hi Gallias intempus messium erat, colligentes, ac triturantes frumenta comedebant, ac suis animantibus ad esum praebebant. Depraedabantur pecora, sed nec ab inm pervenissent, ut transmeato eo regno se Sigisberto, conferrent, occurrit eis Mummulus cum valida multitudine. Tunc illi viso eo valde timentes, datis pro redemptione sua multis auri numismatibus, Rhodanum transire permissi sunt. Qui dum ad Sigisbertum regem pergunt, multos in itinere negotiatione sua deceperunt, venundantes regulas aeris, quae ita nescio quomodo erant coloratae, ut auri probati atque examinati speciem simularent. Unde nonnulli hoc dolo seducti, dantes aurum et aes accipientes, pauperes sunt effecti. Pervenientes tandem ad regem Sigisbertum, ad locum unde prius egres
Abbreviated transcription (Latin):
tes. uł etiã cuncta uastantes Qͦd cũ mum¬
molũ cõꝑisset. suꝑ eos cũ exercitu irruit.
multosq ex eis int̾fecit .⁊. donec nox finem
faceret cędere ñ cessauit: Ignaros eñ repꝑe¬
rat homines. ⁊. nchil de his quȩ acciderant
estunantes: Maue aut̃ facto. statuunt sarones
exercitũ. p̃parantes se fortit᷑ ad bellũ: S int̾¬
currentibꝰ nuntiis. pacẽ fecer̃ : datisq mimerib
mũmolo. relictis captiuis ⁊ imniuersa preda.
ad italiam reuertuntur:
git᷑ regressi saxones in italiã. assũptis secum¬
scilicet ut a sigimberto rege suscepti. eiꝰ possẽt
ad uitorio ad patriã remeare: Certũ ẽ aut̃ hos
sarones ideo ad italiã cũ uxorib ⁊ paruulis ad¬
uenisse. ut in ea habitare deberent: S quantũ
dat᷑ intelligi. noluer̃ langobardoꝵ imꝑio sub¬
iacere. s neq eis alangobardis ꝑmissum ẽ in
ꝓpͥo iure subsistere Idõq estimant᷑. in suam

Expanded text:
am cuncta vastantes. Quod cum Mumam cuncta vastantes. Quod cum Mummulus conperisset, super eos cum exercitu inruit multosque ex eis interfecit; donec nox finem faceret, caedere non cessavit. Ignaros enim reppererat homines et nihil de his quae accesserant autumantes. Mane autem facto, statuunt Saxones exercitum, praeparantes se fortiter ad bellum; sed intercurrentibus nuntiis, pacem fecerunt, datisque muneribus Mummulo, relictis captivis et universa praeda, ad Italiam revertuntur. 6. Igitur regressi saxones in Italiam, adsuilicet ut a Sigibadjutorio ad patriam remeare. Certum est autem hos Saxones ideo ad Italiam cum uxoribus et parvulis advenisse, ut in ea habitare deberent. Sed quantum datur intelligi, noluerunt Langobardorum imperiis subjacere. Sed neque eis a Langobardis permissum est in proprio jure subsistere, ideoque aestimantur ad suam
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ deuastantib langobardis iii. ꝑierunt:¬
gallias amatus patricus ꝓuintiȩ qͥ guntranno
regi francoꝵ parebat. contra eos erercitũ duxit:
Cõmissoq bello t̾ga u̾tit. ibiq extinctus est:
Tantãq tc̃ stragẽ langobardi de burgundionib
fecer̃. ut ñ posset colligi nuimerus occisorũ di¬
tatiq mestimabili p̃da. ad italiã reu̾tuntur: iiii.
Guib discȩdentib enniũ qͥ ⁊. mummolus accer¬
situs a rege: patriciatus honorẽ ꝓmeruit: Irruen¬
mũmoluᷤ exercitũ mouit. ⁊ cũ burgundionibꝰ illue
ꝓficiscit᷑ Circũdatis q langobardis cũ ererciti. fac
tis etiã concisis ꝑ deuia siluarũ. irruit suꝑ eos: mul¬
tosq ex eis int̾fecit. ñ mullos uͦcȩpit. ⁊ regi suo
guntranno direrit: Langobardi qͦq his patra¬
tis. ad italiã sunt reuersi:
riũ regense. id est apud stablonẽ uillã castra
constituunt: discurrentes ꝑ uillas urbium
uicinarũ. diripientes p̃das. captiuos ad ducen

Expanded text:
gitur devastantibus Langobardis Gallias, Amatus, patricius provinciae qui Guntramno regi Francorum parebat, contra eos exercitum duxit, commissoque bello terga vertit, ibique exstinctus est. Tantamque stragem tunc Langobardi de Burgundionibus fecerunt, ut non possit colligi numerus occisorum. Ditatique inaestimabili praeda ad Italiam revertuntur. 4. Quibus discendentibus, Eunius, qui et Mummulus, accersitus a rege, patriciatus honorem emeruit. InruenMummulus exercitum movit et cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumdatisque Langobardtis etiam concisis per devia silvarum, irruit super eos, multosque ex eis interfecit. Nonnullos vero cepit, et regi suo Guntramno direxit. Langobardi quoque his patratis, ad Italiam sunt regressi. rium Rhegense, id est, apud Stablonem villam, castra constituunt, discurrentes per villas urbium vicinarum, diripientes praedas, abducen
Abbreviated transcription (Latin):
a mũmolo porrerit. eũq citius aduentare dir̃:
Qͦ cõꝑto. zaban ⁊ rodanus exinde mer ad ꝓpͥa
discesserunt: his auditis amo. collecta omĩ p̃da.
italiã rediturũ ꝓficiscit᷑: S resistentibꝰ om̃ib p̃¬
dã ex magna parte relinquens. uix cũ sins alpmũ
tramitẽ erũꝑe potuit. ⁊ sic ad patriã ꝑuenit: x.

Expanded text:
a Mummulo porrexit eumque citius adventare dixit. a Mummulo porrexit eumque citius adventare dixit. Quo conperto, Zaban et Rodanus exinde mox ad propria discesserunt. His auditis, Amo, collecta omni praeda, Italia rediturus' proficiscitur; sed resistentibus nivibus, praedam ex magna parte relinquens, vix cum suis Alpinum tramitem erumpere potuit et sic ad patriam pervenit. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
poterat. usq ad ipsũ lapideũ eampũ qͥ urbi adiacet
aut̃ obsidionẽ parans: ingniti ⁊ duabus libris ar¬
genti acceptis. ab eodẽ loco discessit: Rodanũ qͦꝙ
i. zaban. pari mͦ incendiis ⁊ rapinis loca ad quȩ
accesserant demoliti sũt: Quȩ cũ mũmulo patͥ¬
cio ꝑlata fuissent. cũ ualida manu ueniens. pͥmũ
tos de eiꝰ exercitu ꝑemit. ipsũq rodanũ lancea
uulneratũ. ad montiũ excelsa fugere cõpulit: Q
ex inde cũ quingentis uiris qͥ ei remanserant ꝑ
deuia siluarũ ꝓrũpens. ad zaban qͥ tẽ urbẽ ualen¬
tiã obsidebat ꝑuenit. eiq omĩa quȩ acta fuerãt
nunciauit: Q parit dũ hebredunensem urbem
om̃a dep̃dantes uenissent. ibi eis mũmolũ cum
in numero exercitu occurrit: Cõmissoq p̾lio.
cosdẽ uicit: Tunc zaban ⁊ rodanꝰ italiã repeten¬
tes. seusiũ deuenere Quã urbẽ sismnius cune
magister militũ. a parte retinebat imꝑatoris:
ad quẽ puer mũmoli adueniens. litteras ei directas

Expanded text:
et usque ad ipsum Lapideum campum, qui adiacet autem obsidionem parans, viginti duabus libris argenti acceptis, ab eodem loco discessit. Rodanus quoque et Zaban pari modo incendiis et rapinis loca ad quae accesserant demoliti sunt. Quae cum Mummulo patricio perlata fuissent, cum valida manu veniens, primum tos de ejus exercitu peremit, ipsumque Rhodanum lancea vulneratum ad montium excelsa fugere compulit. Qui exinde cum quingentis viris, qui ei remanserant, per devia silvarum prorumpens, ad Zaban, qui tunc Valentiam obsidebat, pervenit, eique omnia quae acta fuerant nuntiavit. Qui pariter dum ad Ebredunensem urbem omnia depraedantes venissent, ibi eis Mummulus cum innumero exercitu occurrit; commissoque proelio, eosdem vicit. Tunc Zaban et Rodanus Italiam repetentes, Secusium devenere; quam urbem Sisinnius tunc magister militum a parte retinebat imperatoris. Ad quem puer Mummuli adveniens, litteras ei directas
Abbreviated transcription (Latin):
x iii. e aquȩ diluuio. ⁊. miraculo quod factum est
in basiliea sancti zenonis:
matrimonium petuit:
xXX. Quomodo franci italiam introierunt. et alan¬
gobardis deuicti sunt:
xxXXI Quomͦ rexauthari in baioariam ut sponsam suam
uideret perrerit. ⁊ qͦmͦ eã accepit uxorem:
xxxxoe I Q uomodo francorum exercitus in italiam uenit.
xxx iii. Pe Totone prao beneuentano duce:
et de eius mirabili uisione:
XXUUI De morte authari⁊ regno agilulfi Ex
cũ ualido erercitu gallias ingrediuntur:
horũ aduentũ uir dei hospitius qͥ apud nice¬
ã erat inclusus. scõsibi reuelante spũ longe
ante p̃uidit. eiusdẽq urbis ciuib quȩ mala
imminerent p̃dirit: Erat enĩ uir iste mag¬
nȩ abstinentiȩ. ⁊ ꝓbabilis uitȩ. qͥ constrictiũ
ad carnẽ cathenis ferreis induto de suꝑ cilicio.
solo pane in cibo cũ paucis dactilis utebat᷑ Indi¬
eb aut̃ quadragesimȩ: radicibꝰ herbaꝵ egẏptiarũ
qͥbꝰ heremitȩ utunt᷑. exhibentib negociatoribus¬

Expanded text:
 23. De aquae diluvio et miraculo quod factum est in basilica sancti Zenonis. matrimonium petiit. 29. Quomodo Franci in Italiam introierunt et a Langobardis devicti sunt. 30. Quomodo rex Authari in Baioariam, ut suam sponsam videret, perrexit ; et quomodo eam accepit uxorem. 31. Quomodo iterum Francorum exercitus in Italiam venit ; xit. 33. De Zottone primo Beneventanorum duce. isit, et de eius mirabili visione. 35. De morte Authari regis, et de regno Agilulfi. EXPcum valido exercitu Gallias ingrediuntur. Horum adventum vir Dei Hospitius, qui aput Niceam erat inclausus, sancto sibi revelante Spiritu, longe ante praevidit eiusdemque urbis civibus, quae mala inminerent, praedixit. Erat enim vir iste magnae abstinentiae et probabilis vitae; qui constrictus ad carnem cathenis ferreis, induto desuper cilicio, solo pane in cibo cum paucis dactilis utebatur. In diebus autem quadragesimae radicibus herbarum Aegyptiarum, quibus heremitae utuntur, exibentib
Abbreviated transcription (Latin):
restituit: Langobardus aut̃ qͥsanatus fuerat. ad
fidẽ xp̃i conu̾sus: statim clericus. deinde monachus
effectus ẽ: atq in eodẽ loco usq ad finẽ uitȩ suȩ
in dei seruitio ꝑmansit: Beatũ uͦ hospitius dũ lan¬
gobarcdis dei u̾bũ loqueret᷑. duo duces qͥ eũ uenera¬
bilit̃ audier̃ incolumes patriȩ redditi sunt: Qui

Expanded text:
restituit. Langobardus autem qui sanatus fuerat, et ad restituit. Langobardus autem qui sanatus fuerat, et ad fidem Christi conversus, statim clericus, deinde monachus effectus est, atque in eodem loco, usque ad finem vitae suae, in Dei servitio permansit. Beatus vero Hospitius dum Langobardis Dei verbum loqueretur, duo duces, qui eum venerabiliter audierunt, incolumes patriae redditi sunt; qui
Abbreviated transcription (Latin):
ille ꝑ fenestrã tͣris. se eis ostendit: Illi uͦ circum¬
eintes turrẽ. dũ aditũ quȩrerent ꝑ quẽ. ad eũ
ingredi possent. ⁊ minime inuenirent. duo
ex eis ascendentes tectũ. discooꝑuer̃ illud Et
uidentes eũ cinctũ cathenis. indutũq cilicio: di¬
cunt: hic malefactor est .⁊. homicidiũ fecit:
Idõ his ligaminib uinctus tenet᷑ Uocatoq
int̃prete. sciscitant᷑ ab eo qͥs mali fecerit: ut tal
supplicio artaret᷑ At ille fatet᷑ homicidã se eẽ.
omniũq criminũ rerũ: Tunc imꝰ extracto gla¬
dio ut caput eiꝰ amputaret. mor eiꝰ dextera in ipso
ictu suspensa diriguit. nec eã ad se potuit reuo¬
care Qͥ relictũ gladiũ t̾rȩ deiecit: hoc uidenteᷤ
socii. clamorẽ incȩlũ deder̃: flagitantes ascõ ut¬
qͥcqͥcd eis agendũ cẽt. clem̃ter insinuaret: Ipse uͦ
imposito salutis signo. arens brachiũ sanitati

Expanded text:
ille per fenestram turris se eis ostendit. Illi vero circumille per fenestram turris se eis ostendit. Illi vero circumeuntes turrem, dum aditum quaererent, per quem ad eum ingredi possent, et minime invenirent, duo ex eis ascendentes tectum, discoperierunt illud. Et videntes eum vinctum cathenis indutumque cilicio, dicunt: 'Hic malefactor est et homicidium fecit, ideo in his ligaminibus vinctus tenetur'. Vocatumque interpretem, sciscitantur ab eo, quid mali fecerit, ut tali supplicio artaretur. At ille fatetur, se homicidam esse omniumque criminum reum. Tunc unus, extracto gladio, ut caput eius amputaret, mox eius dextera in ipso ictu suspensa diriguit, nec eam ad se potuit revocare. Qui relictum gladium terrae deiecit. Haec videntes socii eius, clamorem in caelquid eis agendum esset clementer insinuaret. Ipse vero, imposito salutis signo, arens brachium sanitati