comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ior is ẽ ꝑ auie fr̃ patris uł matris
auũculus magnus. Ea dem de¬
nũãtione hic quoq octo ꝑsonas
ꝯputabimus. hoc tm̃ ⁊ ĩmutato
merum ⁊ expositionẽ ꝑ sonaru
eadem erũt. ĩ mutato hoc ut ꝑ am
soror adextremũ ponat̃. mat̾tera
maior. hoe ẽ soror. ꝓame patris
uł matris.mat̾tera magna nũs
ꝑsoãrum idem ẽ. ut ĩ nouissimo
ꝓponat᷑. ꝓauie soror hos om̃s ad
patruos maiores quos retulunuꝰ
quidam appellãt ita. ꝓ patriuis ꝓ¬

Expanded text:
ior: is est proaviae frater, patris vel matris avunculus magnus: eadem denumeratione hic quoque octo personas computabimus, hoc tantum immutato, merum et expositionem personarum eadem erunt immutato hoc, ut proavi soror ad extremum ponatur. matertera maior: haec est soror proaviae, patris vel matris matertera magna: numerus personarum idem est, ut in novissimo ponatur proaviae soror. hos omnes a patruo maiore quos rettulimus quidam appellant ita: propatruus p
Abbreviated transcription (Latin):
tionis hr̃e. s ita demonstrati i¬
frĩs sororis q filios filias. qd̃ꝗ
tem ⁊ ĩ alus accidẽ expost̾iorib
apparebit. ¶Pronepos quoꝙ ⁊
ꝓ neptis quadripharit intelli.¬
gunt᷑ uł enim exnepote exfilio.
qut ex nepte ex filia descendũt.
aut exnepte ex filio. aut nepte
lici mõ intelligendos. diximus
aut paiue patne aut mat̾ne pat̃
que ⁊ ip̃e singłe ꝑsone duplicit
accipiunt ab auie ⁊ hec quoties

Expanded text:
re, sed ita demonstrari fratris sororisque filios filias: quod quidem et in aliis accidere ex posterioribus apparebit. pronepos quoque et proneptis quadrifariter intelleguntur: aut enim ex nepote ex filio aut ex nepote ex filia descendunt, aut ex nepte ex filio aut ex nepte lici modo intellegendos diximus, aut proaviae paternae aut maternae pater, quae et ipsae singulae dupliciter accipiuntur. abavia: et haec octies
Abbreviated transcription (Latin):
culi q̃ femine inuic̃e mat̾tere
erũt. Et eadem rõne maseli puel¬
lis auũculis ⁊ ille illis ert̃ mat̾¬
tere. ¶Amita ẽ patris soror siẽ
sͣ. accipienda. ¶Mat̾tera ẽ matͥs
soror si c̃ supra. Illud notãdum ẽ.
nõ quẽ ad̾m. patris matrisq.
fres ⁊ sorores patrui amite auy¬
culi mat̾tere dnĩ. ita frĩs sororis¬

Expanded text:
cem materterae erunt, et eadem ratione masculi puellis avunculi et illae illis erunt materterae. amita est patris soror sicut supra accipiendi. matertera est matris soror similiter ut supra. illud notandum est non, quemadmodum patris matrisque fratres et sorores patrui amitae, avunculi materterae dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
cum patruus maximus.xui..
efficiat filius eiꝰ eãdem ht̃ nuaͣ¬
tionẽ totidemqr filie sit exõĩb
his quas apatriu maximi filio
ab aui ab ameue ꝓ nepos ⁊ cuz¬
ab abauus octies numeretur.
nepotis his octies ꝯputatis to¬
nũm effitiũt. patriu maioris
auũculi maioris nepos neptis.
eadem ratione ꝑsonas ꝯplebt̃.¬

Expanded text:
cum patruus maximus sedecim efficiat, filius eius eandem habet enumerationem totidemque filia: et fit ex omnibus his, quas a patru‹i› maximi filio abaui abauiaeue pronepos et cum abauus octies numeretur, nepotes bis octies computati numerum efficiunt. patrui maioris auunculi maioris nepos neptis eadem ratione personas conpleb
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝑsonis auus auia eiꝰ de cuiꝰ
cognatione q̃ritur priores so¬
brim sũt pater ⁊ mater. sobemiꝰ¬
sobrina. is deciũ cognatione q̃¬
ritur sobrino natus ẽ. hic ꝓxĩo
noĩe diffimũtur parenti suo.
sobrinus. ut trebatius ait. ratio¬
nemq noĩs hãc reddidit ꝙ ul¬
tum cognationũ gradus sobri¬
norum sũt. Itaq sobrini filiur
recte ꝓximũ nom̃ ab eo ip̃o buiꝰ
sobrini filius dicet᷑. ⁊ iõ eos ꝗ
ex sobrinis nati sũt. int̾ se ꝓxi¬
mũ nom̃ appellant. hos enim.
ꝓnepos ꝓneptis. magne amitẽ¬

Expanded text:
is personis auus auia eius, de cuius cognatione quaeritur, propius sobrinis sunt, pater mater sobrisobrina: is de cuius cognatione quaeritur, sobrino natus est: hic proximo nomine definitur parentis sui sobrinus, ut Trebatius ait, rationemque nominis hanc reddit, quod ultimi cognationum gradus sobrinorum fiunt itaque sobrini filium recte proximum nomen. ab eo ipso huius sobrini filius dicetur, et ideo eos, qui ex sobrinis nati sunt, inter se proximum nomen appellare: hos enim pronepos
Abbreviated transcription (Latin):
nam cum exẽpli grã patruusi
magnus quadriphariã intelli¬
gitur ad singłorum patru ma¬
iorum ꝑ sonas duplicat᷑. prone¬
reddit. tot ꝙ quãtum nũate il¬
lam que ꝓposita ẽ sũma efficĩt
eorum patres matresq ei decui
cognatione q̃ritur. sobrim sobri¬
neꝙ sũt. ip̃e uõ isdem sobrinaso¬
brinouenatus. patrui abnepos
ab neptis. auũculi abnepos ab¬
neptis. amite ab nepos ab nep¬
tis. mat̾tere abnepos ab neptis
ħ̾ singła uocabula senas denasꝯ
abnepos. sic enmerabit᷑ ut bi¬
phariam patruo accepto. quat᷑
ꝑnepos totiens ꝓneptis ducat᷑
⁊sic ad eorum filios ueniat᷑ se de¬
cies ꝯputatos. eadem ratione ad
hu sũt eius decuiꝰ cognatione q̃¬
ritur patrui maxum auũculimai¬
ximi amite maxime mat̾tere
maxime filius filia. Item ꝓ aui
ꝓaiie ꝯsobrinus frĩs sororisq
abnepos abneptis ꝑsoãs ꝯtinet.
tibi neptis filius. Itẽ filia hu.c.
rum eãdem enumeratione. toti¬
demꝙ filia ee ꝑutabitur. Unde

Expanded text:
nam cum exempli gratia patruus magnus quadrifariam intellegitur, ad singulorum patruorum magnorum personas quadruplicatus pronereddet, totque quater numeratae illam, quae proposita est, summam efficiunt. eorum patres matresque ei, de cuius cognatione quaeritur, sobrini sobrinaeque sunt, ipse autem isdem sobrino sobrinaue natus. patrui abnepos abneptis. auunculi abnepos abneptis. amitae abnepos abneptis. materterae abnepos abneptis. haec singula uocabula senas denas abnepos si‹c› enumerabitur, ut bifariam patruo accepto quater pronepos, totiens proneptis ducatur et sic ad eorum filios ueniatur sedecies computatos: eadem ratione ad si eorum, de cuius cognatione quaeritur, patrui maximi avunculi maximi amitae maximae materterae maximae filius filia, item proavi proaviae consobrinus. Fratris sororisque adnepos adneptis: personas continent Trinepotis filrum eadem enumeratione totidemque filia computabitur. UNDE
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpossibili ꝯ dictioe
ul alio mõdo facta
institutionẽ. plaicet
non uitiari
ẜuuĩ sims erit. aut qui ms̃ erit
cum moriat. hr̃s esto. Quatenꝰ
accipiat᷑ meus. querit̾. ⁊ siquiõ
eo alienauit. an deficiat ꝯditio
institutioĩs querit. Et mius ẽ
tionib testatorem uoliusse.
apparĩt ꝓhac ꝯdietione hec
u̾ba mͦẜuisse si totus ẜuus in
diño eius remanẜit. tũc eni
ꝑte alienata ꝯditio deficit..
S si duo ẜui ita sint hr̃des
instituti primus ⁊ ẜs simei¬

Expanded text:
impossibili condicione uel alio mendo factam institutionem placet non uitiari.seruus, si meus erit' aut 'qui meus erit' 'cum moriar, heres esto', quatenus accipiatur 'meus', quaeritur. et si quidem o partem in eo alienauit, an deficiat condicio institutionis, quaeritur. et uerius est tionibus testatorem uoluisse apparuerit pro hac condicione haec uerba inseruisse 'si totus seruus in dominio eius remanserit': tunc enim parte alienata condicio deficit. Sed si duo serui ita sint here‹de›s instituti: 'Primus et Se
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Set ⁊ ip̃is qui sũt inpote¬
state cauẽdu ẽ quẽ admodu
relicta sit. Duob enim satis da¬
sat̾clationẽ subituris.
hr̃ditas. nec legatorum fatis¬
dat. in p̾onem adiisus eum le¬
gatarius mittitur.

Expanded text:
 et ipsis, qui sunt in potestate, c‹a›uendum est, quemadmodum condicionibus relicta sit: duobus enim satisdasatisdationem subituris. hereditas ne‹c› legatorum satis‹dat›, in possessionem aduersus eum legatarius mittitur.
Abbreviated transcription (Latin):
portio hr̃dicatis ꝑuenĩt. cessa¬
bit ista stiꝑlo qr nec solet fiseꝰ
sat̾darẽ. ¶Qui minorẽ ꝑtem
br̃ditatis possidet cum exma¬
iore ꝑte hr̃s sit. siquidẽ ip̃o uire
minuat᷑ portio br̃ditatis. sei¬
tarus quam exqua hr̃s ẽ. Siuõ
nom̃ quidem br̃dis ap̃ eõs inte¬
grum maneat. umtũ nec effec¬
tum mimus habeãt hr̃ditatis.
⁊ cauerĩt legatorum nõie udẽ¬
tur honerari qr ip̃o ure ꝓea ꝑ

Expanded text:
portio hereditatis peruenerit, cessabit ista stipulatio, quia nec solet fiscus satisdare.Qui minorem partem hereditatis possidet, cum ex maiore parte heres sit, si quidem ipso iure minuatur portio hereditatis, setariis, quam ex qua heres est: si uero nomen quidem heredis apud eos integrum maneat, uerumtamen eff‹e›ctu minus habeant hereditatis et cauerint legatorum nomine, uidentur onerari, quia ipso
Abbreviated transcription (Latin):
cum hr̃ditas paliqua ꝑte extre¬
belliano restituit᷑. Nam prata
exhon̾erãdi sũt hr̃des eius ꝑ¬
tis noĩe cuiꝰ emolum̃tum sibi
ablatumẽ. ¶ Si eiqui ĩ alt̾ius
pot̾ate erit. iñc̾taͣ die legatum
fui̾t. cauebit᷑ ei qui ht̃ eum ĩ po¬
testate. nõ p̃cise. s sub ꝯditione
sicum eiꝰ legati dies cedit. ĩ po¬
testate sit. Cetm si siuuiris in¬
ueniat᷑. iniquum eẽ uisum est
patri eautum ẽẽ. cum alu̾ legatũ
debeatur. quãquam ⁊ si sine hac
adiectione cauẽtur. uerumtñ
exceptione patrẽ uł dñm sũmo¬
uẽmus. si existentis ꝯditioĩs
sit delegato cautum. nam siexi¬
stentis ꝯditionis tp̃¬

Expanded text:
iqua parte ex Trebelliano restituitur: nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nomine, cuius emolumentum sibi ablatum est.Si ei, qui in alterius potestate erit, incerta die legatum fuerit, cauebitur ei, qui habet eum in potestate, non praecise, sed sub condicione 's‹i›, cum eius legati dies cedit, in potestate sit'. ceterum si sui iuris inveniatur, iniquum esse visum est patri cautum esse, cum alii legatum debeatur, quamquam etsi sine hac adiectione caveretur, verum tamen exceptione patrem vel dominum submoveremus, si existentis condicionisit de legato cautum: nam si existentis condicionis t
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ legatarium. si mõ ei cauẽatũ.
S si subꝯdicione eĩ.x. legata
sũt. fructuarium int̾im .xͦ. ob¬
lata cautione hĩturum. legata¬
rionõ cum ꝓprietas relicta ẽ.
int̾im legatorũm stipulatio
pranda ẽ S si omiẜit stiplã¬

Expanded text:
in legatarium, si modo ei caueatur. in legatarium, si modo ei caueatur. sed si sub condicione ei decem legata sint, fructuarium interim decem oblata cautione habiturum, legatario uero, cui proprietas relicta est, interim legatorum stipulatio praestanda est. sed si omi
Abbreviated transcription (Latin):
te placuit. exmnora increm̃tum
tebit ꝯp̃hendat. ¶Siquis. sub
ꝯditione legatum.stipulatus.
pendẽte ꝯditione decessit. sti¬
pulatio euanescit. qr nec lega¬
tum transmittit᷑. ⁊ huic stipu¬
excẽp̾tio. que petenti legatum
opponi solet eãdem exstipłatu
quop agenti opponẽdam ẽẽ pla¬
cet. ¶ Procũratori eiꝰ qui absẽs
ẽẽ dicitur. si stipulãti legati no¬
mine r̾ndeat hr̃s. offilius art
ita cauẽ debere. sus cui noĩe ca¬
ueat uuiat. udelicet ne tenea¬
q̃ritur. ĩ hac stipulatioe utru
ip̃e res ueneãt que legate sũt.
an uõ p̃tia earum.⁊ ẽ uerius ĩ
hanc stipulationẽ. res uł p̃tia
deduci. ¶Si .x. que ĩ arca erãt
mͥ legata sũt. ⁊ tibi eorum us
f. legatus sit. si pure utͥiq le¬
gatum sit relictum. is cui ꝓpͥe
lirepelli. qr fruetuarius deresti¬
tuendis .u. hr̃di cauit plane si
x. aureorum p̾onẽm legatariꝰ
bãt. marcellait danda hr̃di
uł fructuario utilem actionẽ

Expanded text:
te placuit ex mora incrementum rtebit conprehendat.Si quis sub condicione legatum stipulatus pendente condicione decesserit, stipulatio euanescit, quia ne‹c› legat‹um› transmittitur. huic stipuexceptio, quae ‹pet›enti legatum opponi solet, eandem ex stipulatu quoque agenti opponendam esse placet.Procuratori eius, qui absens esse dicitur, si stipulanti legati nomine spondeat heres, Ofilius ait ita cauere debere, si is, cuius nomine caueat, uiuat, uidelicet ne teneaquaeritur, in hanc stipulationem utrum ipsae res ueniant quae legatae sunt an uero pretia earum. et est uerius in hanc stipulationem res uel pretia deduci.Si decem quae in arca erant mihi legata sint, tibi eorum usus fructus legatus sit, si pure utrique legatum sit relictum, is cui proprli repelli, qua fructuarius de restituendis quinque heredi cauit. plane si decem aureorum possessionem legatarius habeat, Marcellus ait dandam uel heredi uel fructuario utilem actionem
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Quamius nõ ꝓprie ꝑs hr̃¬
do afficiatur.
U̾. ¶um enimhr̃ditas. ab eo
quoq peti possit. qui unã ali¬
quamrem hr̃ditario noĩe pos¬
sideat. dubitari nõ oportet. qui
suerum sit. qd diximus.
degt. excludũtur legatarii. nã
lib̾m cuiq eẽ debet ⁊ lucrosam
hr̃ditatem omittẽ. licet eomõ
legata lib̾tatesꝙ mnt̾cidãt./S
infidei ꝯmissarus hrditatib.¬

Expanded text:
. quamuis non proprie pars heredo adficiatur.. Cum enim hereditas ab eo quoque peti possit, qui unam aliquam rem hereditario nomine possideat, dubitari non oportet, quin uerum sit quod diximus. deat, excluduntur legatarii: nam liberum cuique esse debet etiam lucrosam hereditatem omittere, licet eo modo legata libertatesque intercidunt. sed in fideicommissariis hereditatib
Abbreviated transcription (Latin):
sua enum culpa. testator. sub
hac ꝯditione.hr̃ditatis ꝑte
dedit quam potuit pure dare.
Quare ⁊ sita scriptum fuiss.
titius hr̃s esto quisꝗs michi
ex supra scriptis hr̃s erit. sticꝰ
lib̃. ⁊ hr̃s esto ⁊ titius omisso
testõ. hr̃ditatem possideit. li¬
b̾tatem p̃tor stichi tueri ñ d.
nec hr̃ditatis petitionẽ ei daẽ
¶Siquis hoc modo. testm̃ scrip¬
sit. titius br̃s esto. sititiꝰ hr̃s
nõ erit. meiuus hr̃s esto. Q¬
siquis michi ex supra scriptis

Expanded text:
sua enim culpa testator sub hac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dar‹e›. Quare et si ita scriptum fuisset: 'Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis heres erit, Stichus liber heresque esto' et Titius omisso testamento hereditatem possideat, libertatem praetor Stichi tueri non debet nec hereditatis petitionem ei dare. Si quis hoc modo testamentum scripserit: 'Titius heres esto: si Titius heres non erit, Maeuius heres esto: quisquis mihi ex supra
Abbreviated transcription (Latin):
diante uenturus ẽ nõ repu¬
si obeuertenda inditi᷑a io fec̃
ibi dicendumẽ. adusus pos¬
sessorẽ ꝯpetere acci onẽ. sic tñ.
ut ubi qui dẽ pecunia accepta.
repudiauit. ibi dicemus. eũ
qui omisit. ꝯueruẽdum. Ubi
uõ gratis. in fraudẽ tñ eoru
ꝯuẽĩri utili actione. ¶Quã¬
quam dehr̃̾dib institutis ui¬
deatur p̾tor loqui. aꝑtñ ⁊̃ ad
alios quã br̃des serpit. ut si
sit legatarius. a quo fideiꝯmiᷤᷤ¬
sum relictuzẽ⁊ bic id egisset.
ut omittat᷑ hr̃ditas. doloq
ro fecit. ꝯueniri debet. ¶Si
quis uendroit hr̃ditatem.
utiq possidere ui̾det᷑. ñ dolo.¬

Expanded text:
diante uenturus est, non repusi ob euertenda iudicia id fecit, ibi dicendum est aduersus possessorem competere actionem, sic tamen, ut, ubi quidem pecunia accepta repudiauit, ibi dicamus eum qui omisit conueniendum, ubi uero gratis, in fraudem tamen eorum conueniri utili actione. Quamquam de heredibus institutis uideatur praetor loqui, attamen etiam ad alios haec res serpit: ut, si sit legatarius, a quo fideicommissum relictum est, et hic id egisset, ut omittatur hereditas, doloque id fecit, conueniri debet. Si quis uendiderit hereditatem, utique possidere uidetur, non dolo
Abbreviated transcription (Latin):
aditam brditatem ẜuus lega¬
tus. he̾di furtum fecĩt. ita pra¬
ri debebit. ut obhec delictipr.
qi litis extimatio. alegatario:

Expanded text:
aditam hereditatem servus legatus heredi furtum fecerit, ita praestari debebit, ut ob hoc delictum quasi litis aestimatio a legatario
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ cursorẽs sint. cursorib
ced̾ent. sẽꝑ enim sp̃es genei̾
derog̾at. si in sp̃e aut ingenẽ
tio titio. stichum ẜuum meu
reddẽ. uł itaallum ẜuum meũ
illi reddito. casselluis ait. debi.
n ro labeo improbat. quia ꝗ
reddẽ iubetur. simul ⁊ dare ui¬
bẽtur. ¶Due statue marmoree

Expanded text:
‹e›t cursores sint, cursoribus ‹e›t cursores sint, cursoribus cedent: semper enim species generi derogat. si in specie aut in genere cio Titio Stichum seruum meum reddere' uel ita: 'illum seruum meum illi reddito'.Cascellius ait deberi neque id Labeo improbat, quia qui reddere iubetur, simul et dare iubetur.Duae statu
Abbreviated transcription (Latin):
dum. ⁊ scripium sit. hr̃s meus
tato. adom̃s gradus. hic ẜ mo
ptinet. Sicuti hec u̾ba. quisquis
michi h̃s erit. Itaq siquis ue¬
lit non om̃s hr̃des. legatorum
pratione honerare. s aliquos
sexhis noĩatim dãpnare debet.
Herius urbams legatis q¬
damurbana mancipia. ñ loco.
s ope separant. ut licet inpre¬
dus rusticis sinit. si tñ opus:
rusticum nõ faciant. urbana
merare solitus sit. ꝙ maxĩe
ex libellis familie. Itẽ cibarus:
dep̃hendi potĩt. ¶Uenatores
⁊ aucupes. utrum ĩ urbanis:
an inrusticis ꝯtineãtur. põt
dubitari. S dicendu ẽ. ubi
pat̾ familias moraret᷑. ⁊ bos
alebat. ibi eos mĩari. ¶Muli¬
ones deurbano minisfio sũt.
nisippt̃ opus rurestre testatoͬ
eos destinatos habebat. ¶Euz
qui natus ẽ exancilla urbana
uideamus ne ĩ urbanis eẽ ĩ¬
telligatur. ꝙ magis placet.
lecticarus ẜuis legatis. sudẽ
lecticarius st ⁊ cocue accedet
legato. ¶Si aiuuerne. alucũ¬
sores legati sũt. si quidã ⁊ uer

Expanded text:
dum et scriptum sit 'heres meus dato', ad omnes gradus hic sermo pertinet, sicuti haec uerba 'quisquis mihi heres erit'. itaque si quis uelit non omnes heredes legatorum praestatione onerare, sed aliquos ex his, nominatim damnare debet.eruis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen si opus rusticum non faciant, urbani merare solitus sit: quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit.Uenatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineantur, potest dubitari: sed dicendum est, ubi pater familias moraretur et hos alebat, ibi eos numerari.Muliones de urbano ministerio sunt, nisi propter opus rurestre testator eos destinatos habebat.Eum, qui natus est ex ancilla urbana uideamus, ne in urbanis esse intellegatur, quod magis placet.Seruis lecticariis legatis si idem lecticarius sit et cocus, accedet legato.Si alii uernae, alii cursores legati sunt, si quidam et uernae
Abbreviated transcription (Latin):
marmor erat legatum. nuliã
statuam marmoreã pret̾ duas.
cassellius pu̾tabat deb̾i. offiliꝰ¬
⁊ trebatius ꝯͣ. labeo. cassellu sẽ¬
quia duas statuas legando põt
uideri nõ putasse ĩ marmore:
se statuas legare. ¶uxori mee
stator ñuo uasoru hũit. ꝓcu¬
lus uõ recte ait. si enee quidẽ
ñ deb̃i. ¶ Cui testudmea leg¬
ataeent. ei lectos testudineos
pedib margẽtatos debi. lab̾o
bita. codicillis ita scripsit. pa¬

Expanded text:
marmor erat legatum: nullam statuam marmoream praeter duas Cascellius putat deberi: Ofilius Trebatius contra.Labeo Cascellii senquia duas statuas legando potest uideri non putasse in marmore se statuas legare. 'Uxori meaestator numero uasorum habuit.Proculus uero recte ait, si aeneae quidem non deberi.Cui testudinea legata essent, ei lectos testudineos pedibus inargentatos deberi Labeo bita, codicillis ita scripsit:
Abbreviated transcription (Latin):
pensis nisi parata sit mulier
pati maritum tollentẽ. exac¬
tionẽ patitur. Dam siuult
br̃e remmulier. reddẽ ca que
impense sut. debet marito.
aut si nõ uult. pati d tollen¬
tem. si mõ recipiant separa

Expanded text:
pensis, nisi parata sit mulier pati maritum tollentem, exactionem patitur. Nam si vult habere mulier, reddere ea quae impensa sunt debet marito: aut si non vult, pati debet tollentem, si modo recipiant separa
Abbreviated transcription (Latin):
Mpens. arum q̃dam sũt
necc̃ie.q̃dam utiles. que¬
dam ño uoluptarie: Ne¬
cessarie hee dicunt᷑ que
hñt in se nec̃citãtem̃ in¬
pendendi. Cetum sinulla
sunt nõ habent inse reputitõ¬
nem. ¶Int neccias im pensas
ẽẽ labeo art. moles ĩ mare uel
influm̃ ꝑiẽct᷑as. S ⁊ si pistri¬
num uel horreum neccio fac¬
tum sit. innec̃cus imperisis
hñdumait. ¶ Prom̃ fulcim̃
ait. si edifitum ruens ꝙ br̃e
mulieri utile erat refecerit.at¬
ut si oliueta reiecta restauraue¬
ritrul quid exstipulationei
dampni infecti noĩe ne ꝯmit¬
Auł. U el ĩ ualitudine ẜuo
arbores curam̃t. uł semiñaria
putilitate agri fecĩt. impẽsas
necc̃ias fecisse uidebit᷑. ¶Nos
gn̾aliter diffiniemus multũ
int̾ ẽẽ an adppetuam utilita.¬
tem agriuł adẽam que nõ ad
p̃sentis tp̃ris ꝑtineat. an uõ
adp̃sentis anni frũctum. Si
inp̃señtis. cum fructib hoc ꝯ¬
pensãdum ẽ. Siũo non fuĩt.
adp̃sens tñ tp̃c apta errogatõ.

Expanded text:
mpensarum quaedam sunt necessariae, quaedam utiles, quaedam vero voluptariae. Necessariae hae dicuntur, quae habent in se necessitatem inpendendi: ceterum si nulla sint, non habent in se reputationem. Inter necessarias inpensas esse Labeo ait moles in mare vel flumen proiectas. Sed et si pistrinum vel horreum necessario factum sit, in necessariis impensis habendum ait. Proinde Fulcinius inquit, si aedificium ruens quod habere mulieri utile erat refecerit, aut si oliveta reiecta restauraverit, vel ex stipulatione damni infecti ne commitum. uel in ualetudinem seruorarbores curauerit uel seminaria pro utilitate agri fecerit, necessarias inpensas fecisse uidebitur. Nos generaliter definiemus multum interesse, ad perpetuam utilitatem agri uel ad eam quae non ad praesentis temporis pertineat, an uero ad praesentis anni fructum: si in praesentis, cum fructibus hoc compensandum: si uero non fuit ad praesens tantum apta erogatio,
Abbreviated transcription (Latin):
Inuoluptuarus aũt aĩ¬
sto scribit. nec si uoluntate
mulieris facte sut. exactioe
parere. ¶Donationẽ int̾ uiꝵ
⁊ uxorem circampensas quo¬
uł. ¶mĩno ⁊ ĩ edificãdis
ecdibꝰ ⁊ ĩ reponendis ꝓpagan¬
disꝙ uineis ⁊ ĩualitudine:
mãcipiorum. modicas impẽ¬
sas nõ debet arbit̾e curare alio¬
quin neg̃orum.g̃. potius quã
Deq stipẽdiu̾m neq tri¬
butum obdotalem fundum
hec imrpendia sunt.
aggeres facere.flumina ad¬
uertere. edifitia uetã fulcire.
Itemq refic̾earbores ĩ lecu
mortuarum repone Utiles
sunt ueluti pecora p̃dus im¬
ponẽ. ide stercorare.Uolup
sunt. dotem dimnuẽ. Ita ĩ¬
t̃pretandum ẽ. ut siquid exͣ¬

Expanded text:
In uoluptariis autem Aristo scribit nec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere. Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoum Omnino et in aedificandis aedibus et in reponendis propagandisque vineis et in valetudine mancipiorum modicas impensas non debet arbiter curare: alioquin negotiorum gestorum potius quam e stipendium neque tributum ob dotalem fundu‹mhaec impendia sunt. aggeres facere, flumina auertere, aedificia uetera fulcire itemque reficere, arbores in locum mortuarum reponere. Utiles sunt ueluti pecora praediis imponere, id est stercorare. Uolupsunt, dotem deminuere, ita interpretandum est, ut, si quid ex
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e res corporalit̃ diminuãt.
ut puta fundus uł qd̃cumq
aluid corpus. Et enim absur¬
dum ẽ dimimutionẽ corporis
fieri ꝓpt̾ pecuniam. Cctum ħ
res faciet ᷑ desinẽ ẽẽ fundu do¬
tale̾m uł ꝑtem eius. Manebit
igitur maritus ĩrerum detẽ¬
tione. donec ei satisfiet. ñ enĩ
ip̃o uire. corporum. s dotis fit
diminutio. Igitur ib̃i admit
timus dimimitionẽ dotis ɨ¬
ip̃o uire fier. abi nõ sũt corꝑa
s pecuna. Nam ĩpecuñia ra¬
tio admitrit dumpniti onei
fieri. Prom̃ si estim᷑ata corpa
ĩ totem data sĩt .ip̃o iure dos
diminuet᷑ ꝓpt̃ impeͬnsas ne¬
cessarias hoc dehis impensis
dictum ẽ que in dotẽ ip̃am fcẽ
sut. Cetum si extrm secus. ñ
minuẽnt dotem. S si impen¬
sis nec̃cus mulier satisfeceĩt.
utrum dos crescat. an ũo dici.¬
mus exintegrouideri dotem
ditam.⁊ ego ubi pecunia ẽ nõ¬

Expanded text:
ipsae res corporaliter deminuantur, ut puta fundus uel quodcumque aliud corpus: etenim absurdum est deminutionem corporis fieri propter pecuniam. ceterum haec res f‹a›ciet desinere esse fundum dotalem uel partem eius. manebit igitur maritus in rerum detentationem, donec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. utimus deminutionem dotis ipso iure fieri? Vbi non sunt corpora, sed pecunia: nam in pecunia ratio admittit deminutionem fieri. proinde si aestimata corpora in dotem data sint, ipso iure dos deminuetur per inpensas necessarias. hoc de his inpensis dictum est, quae in dotem ipsam factae sint: ceterum si exstrinsecus, non imminuent dotem. Sed si inpensis necessariis mulier satisfecerit, utrum dos crescat an uero dicimus ex integro uideri dotem? et ego, ubi pecunia est, no
Abbreviated transcription (Latin):
les impesum sit. io nõinea cã
sit. nan tueri res dotales. uir
suo sumptud. alioquin ta
cibaria dotalib mãcipus da¬
ta ⁊ q̃ uis modica edifitioru
dotalium refectio ⁊ agrorum
quoq cultura dotẽ minuẽt.
Om̃ia enim hec in spẽ necc̃ia¬
rum imp̃esarum sũt. s ip̃e res
ita praremtelligũtur. ut iõ
tam ĩ pendas mneas quam d̾¬
ducto ẽo ꝑcepisse minus ex
pendia ẜm eam distinctionẽ
ex dote deduci debeant. nõ tã
facile ẽ inumu̾sum diffini¬
ri.quam ꝑsingula ex̃gñe ⁊
exmagintudine impendio¬

Expanded text:
les impensum est, ‹id› in ea causa sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in specie necessariarum inpensarum sunt. sed ipsae res ita praestare intelleguntur, ut non tam inpendas in eas, quam deducto eo minus ex pendia secundum eam distinctionem ex dote deduci debeant, non tam facile in universum definiri, quam per singula ex genere et magnitudine inpendio
Abbreviated transcription (Latin):
go filia. ut bona tu̾a qñcumq
distribuas libis tius. ut ꝗsq
dete meruit. iidet᷑ oĩb libĩs
⁊ si nõ equalit̃ ꝓmeruerĩt. fi¬
dei ꝯmissum relictum. Quib.
matris electione cessan᷑te. suf¬
ficit si non offenderĩt Eos
aut quos mat̾ elegerit. fore
potiores. si soli promeruissẽt.
existunaui. ꝙ si neminẽ eleg¬
erit. eos solos non admũti q

Expanded text:
go, filia, bona tua quandoque go, filia, bona tua quandoque distribuas liberis tuis, ut quisque de te meruerit.' uidetur omnibus liberis, etsi non aequaliter promeruerint, fideicommissum relictum, quibus matris electione cessante sufficiet, si non offenderint: eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimaui: quod si neminem elegerit, eos solos non admitti, q
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ⁊ res quas subcura sua ha¬
buit. assignari uissit. cõe filio¬
rum neg̃m gestum ĩ telligeba¬
tur. nec obeamrem. apud arbiͣ¬
trum diuisionis p̃cipuam ẽa
filie fore. ¶Cum ĩ ꝑfecta scrip¬
tura ĩuenitur. ita demu u̾bu
legati uł fidei ꝯmissi ꝙ p̃cedit
uł sequitur. ad coĩonem assu¬
mitur. si dẽo scriptum ꝯgruat.¬
Filius. matrẽ hr̃dem scripẜat.
⁊ fidei ꝯmissa tabulis data. cũ
iuris uirandi religione pr̃ari:
rogauerat. cum testm̃ nullo ui¬
re factum eẽt. nichominus ma¬
dam prãre fidei ꝯmissum. R̾. iã¬
enłce uoluntatis p̃ces. adoe
successionũm sp̃em porrecte ui¬
debãtur. ¶Mando filie mee
ꝓsalute sollicitus ip̃ius. ut.
quo adlibos tollat. testam̃tum
nõ faciat. Ita enim pot̾ĩt sine
piculo uiue̾. fidei ꝯmissaria
hr̃ditatem. sorori cohr̃di non
uideri relictam appaͬruit. ꝙ nõ
depecunia sua testar s obten¬
tu ꝯsciłu derogare iiri. testm̃
fieri ꝓhibendoaioluit. ¶ Ro¬

Expanded text:
erat, res quas sub cura sua habuit adsignare iussit. commune filiorum negotium gestum intellegebatur nec ob eam rem apud arbitrum diuisionis praecipuam causam filiae fore.Cum inperfecta scriptura inuenitur, ita demum uerbum legati uel fideicommissi, quod praecedit uel sequitur, ad communionem adsumitur, si dicto scriptum congruat.Filius matrem heredem scripserat et fideicommissa tabulis data cum iurisiurandi religione praestari rogauerat. cum testamentum nullo iure factum esset, nihilo minus madam praestare fideicommissa renixae uoluntatis preces ad omnem successionis speciem porrectae uidebantur. 'Mando filiae meae pro salute sollicitus ipsius, ut, quoad liberos tollat, testamentum non faciat: ita enim poterit sine periculo uiuere.' fideicommissariam hereditatem sorori coheredi non uideri relictam apparuit, quod non de pecunia sua testari, sed optentu consilii derogare iuri testamentum fieri prohibendo uoluit. 'Ro
Abbreviated transcription (Latin):
totum honͣus. ĩ restouo donati¬
oms eẽ. Rrdend̾ erit. ex defũc¬
ti uoluntate quide maiore pe¬
cuma prari non du̾bie uoluit
intẽg̾ra. ¶ Mat̾. filus suis.
uulgo xeptis. dotem suã mõ¬
tis cã donando. stipłari ꝑmi¬
sit. cumalus hr̃dib ĩstitutis.
pẽtiss afilus. uiro dotẽ resti¬
tui. totum iuro fidei ꝯmissu
dotis deb̾i. si falcidie ratio ñ
int̾uenerit. Ideo retentionẽ
dotis. nirum hr̃e plãcuit ali¬
oquin falcidie p̃tem hr̃dib.
a filus exstipulatu cum iuro
agentib. ex dote ẽẽ. ⁊ ꝑĩn fac¬
tum actionẽ.reddendã. ¶Sũ
do ⁊ muto qui legatum accip̃.
ut cum moriet̾ restituat. recte
mãdatur. nam ⁊ ignorantes
astringũtur sidei ꝯmisso. ꝗb
ignorantihꝰ emolũtum ex
lius cum moreret᷑. filus suis
ĩinsulam depor̃t᷑ato. eligẽdi
facultatẽ. non ẽẽ pẽnam pẽp¬
ui xinͣt. cum dealus eligenda
potãs non fmit. ¶ Qui dotale
p̃dium ꝯtra legem uiliam nẽ¬
didit. uxori legutũm ded̾it¬

Expanded text:
totum onus in residuo donationis esse respondendum erit ex defuncti voluntate, qui de maiore pecunia praestari non dubie voluit integra. Mater filiis suis vulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit: cum aliis heredibus institutis petisset a filiis viro dotem restitui, totum viro fideicommissum dotis deberi, si Falcidiae ratio non intervenerit: ideo retentionem dotis virum habere placuit: alioquin Falcidiae partem heredibus a filiis ex stipulatu cum viro agentibus ex dote esse per in factum actionem reddedo et muto, qui legatum accipit, ut cum morietur restituat, recte mandatur: nam et ignorantes adstringuntur fideicommisso, quibus ignorantibus emolumentum ex lius cum moreretur filiis suisin insulam deportato eligendi facultatem non esse poena perempuixerint, cum de aliis eligendi potestas non fuerit.Qui dotale praedium contra legem Iuliam uendidit, uxori legatum dedit et
Abbreviated transcription (Latin):
Placet emmꝯsistere fideiꝯͣmns¬
sum. ac si defũctus cum eo loqͣ¬
tur quẽ pcario remuin̾at. ¶ ꝓ
pte hr̃s institutus. cui p̃cepti¬
ones erant relict᷑e. post diez le¬
gatorum cedentẽ. ante adita
hr̃ditatem. uita decessit. ꝑtem
hr̃ditatis ad cohr̃des substit᷑u¬
tos ꝑtinẽ placᷤut. p̃ceptionu¬

Expanded text:
placet enim consistere fideicommissum et si defunctus cum eo loquatur, quem precario remuneratur.Pro parte heres institutus, cui praeceptiones erant relictae, post diem legatorum cedentem ante aditam hereditatem uita decessit. partem hereditatis ad coheredes substitutos pertinere placu
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ.Non secus quam si .c.
milib legatis. rogetur post
tp̃c maiorẽ quantitatẽ resti¬
tuere. ¶Cum aũt rogat̾ꝰ sit.
quicquid exhr̃dicate superit.
post mortẽ suam restitue̾. dep̃¬
tio rerum uendit᷑arum. alias
ꝯparit.diminusse que uendi¬
dit. nõ uidẽtur.¬

Expanded text:
sum est, non secus quam si centum milibus legatis rogetur post tempus maiorem quantitatem restituere.Cum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere de pretio rerum uenditarum alias comparat, deminuisse quae uendidit non uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ sit seio. fid̾iq eiꝰ ꝯmis¬
su fũit sb̾hac ꝯditioẽ ut titio
daret᷑. ⁊ titiꝰ pendẽte ꝯditio ne
decesẜit. fi dei ꝯmissũ deficiẽs.
ap̃ seiim remanet. nõ ad fi¬
lium hr̃dem ꝑtinet. qr ĩ fidei¬
ꝯmissis. potiorẽ cam hr̃e eu
cuĩ fid̾e̾s electa sit. Se. uoluit.

Expanded text:
legatum sit Seio fideique eius commissum fuerit sub condicione ut Titio daret, et Titius pendente condicione decesserit, fideicommissum deficiens apud Seium manet, non ad filium heredem pertinet, quia in fideicommissis potiorem causam habere eum, cuius fides electa sit, senatus uoluit.
Abbreviated transcription (Latin):
nebũtur. Nam ordo script᷑ue̾.
nõ impelit eãm uiris ac uo¬
uuntatis. S dos p̃legata retĩ¬
nebitur. qm̃ reddi potius ui¬
det᷑ quam dari. ¶Uolo dari p̃
dia libtis meis. Qd siquis eo¬
rum sine lib̾is uita decesẜit. ꝑ¬
tes eorum adreliquos ꝑtinere
uoio. cõlib̾tum patris eundẽq
filium. exuolũtate substituti¬
onem excludẽ placuit. ¶Cu¬
ratoris sui. frustra fidei ꝯmisis¬
se uidebat᷑ ut hr̃di fr̃i. negõꝵ
gestorum rationẽ reddet quã¬
quam ig̾it᷑ testõ cautum eẽt.:
ut cum adstatum suum frat̃
pueniss. ei demũ solueretur.
tñ subcuratore alio frẽ agen
te. placuit actionẽ inferre.:
cum illis u̾bis fr̃i potius ꝯsul¬
tum uidẽtur. quam solutio q̃
uiste fieri potuit. ẽẽ dilata.
¶Abinstituto extraueo p̃dia li¬
b̾tis cum moreret᷑. u̾bis fi dei¬
ꝯmissi reliq̃rat. ⁊ petierat: ne
exnõie familie alienarẽt᷑. sub
stitut᷑um ea p̃dia debere ex de
iectura exuoluntate testato¬

Expanded text:
nebuntur, nam ordo scripturae non impedit causam iuris ac uoluntatis: sed dos praelegata retinebitur, quoniam reddi potius uidetur, quam dari. 'Uolo praedia dari libertis meis: quod si quis eorum sine liberis uita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere uolo.' collibertum patris eundemque filium ex uoluntate substitutionem excludere placuit.Curatoris sui frustra fidei commisisse uidebatur, ut heredi fratri negotiorum gestorum rationem redderet: quamquam igitur testament‹o› cautum esset, ut, cum ad statum suum frater pervenisset, ei demum solveretur, tamen sub curatore alio fratrem agentem recte placuit actionem inferre, cum illis verbis fratri potius consultum videretur quam solutio quae iuste fieri potuit dilata. Ab instituto extraneo praedia libertis cum moreretur verbis fideicommissi reliquerat et petierat, ne ex nomine familiae aliestitutum ea praedia debere ex def sed coniectura ex uoluntate testato
Abbreviated transcription (Latin):
gere nec postea ꝑt̾e alienata.
reuocare actionẽ sẽm̾el ex̃tĩe¬
tanis S si ps fundi simplicit᷑.
non que meiui fuit legetiur.
solutio prior. nõ ꝑim̾t alt̾am
actionem atq ⁊̃ hane ean̾de
ꝑtem. aliquo modo suãm fac¬
neq enim plures in uno fũdo
dinumauris in tellectu. noͣn
diuisione corporis. optinent.

Expanded text:
ostea parte alienata reuocari actionem semel extinctam.Sed si pars fundi simpliciter, non quae Maeuii fuit, legetur, solutio prior non peremit alteram actionem, atque etiam hanc eandem partem aliquo modo suam facneque plures in uno fundo dominium iuris intellectu, non diuisione corporis optinent.
Abbreviated transcription (Latin):
Am filiꝰ diu̾sis tribunialibꝰ
actõe ĩ offosi testĩ matris ꝑtu¬
liss. atꝙ ita uarie sm̃e urdicu
extitisset. hr̃dem qui filiu u¬
dib abstulit fili. nõ hĩtuꝵ pre¬
ceptiones sibi datas. Non.
magis quam cetõs legatarios.
actiones ꝯstir᷑it. S lib̾tates ex
filius detestam̃to matris litig¬
asset. Qd nõ erit trabendum ad
ẜuitutes. que ꝑ ꝑt̾e minui non
possunt. plane petet̾ integra ẜ¬
uitus. a b eo qui filium uncit.
ptis aũt estimͬatio pr̃abitir.
aut si ꝑatus erit filius. p̃tio ac¬
cepto ẜuitutem p̃bere.doli sum¬
mouebit̃ exceptione legataruiᷤ.
si nõ offerat ꝑtis extimationẽ.
exẽplo.s. legis falcidie. ¶Lutio¬

Expanded text:
s tribunalibus actionem inofficiosi testamenti matris pertulisset atque ita uariae sententiae iudicum exstitissent, heredem, qui filium uedibus abstulit filius, non habiturum praeceptiones sibi datas, non magis quam ceteros legatarios actiones, constitit. sed libertates ex filius de testamento matris litigasset. quod non erit trahendum ad seruitutes, quae pro parte minui non possunt: plane petetur integra seruitus ab eo qui filium uicit, partis autem aestimatio praestabitur: aut si paratus erit filius pretio accepto seruitutem praebere, doli summouebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae. 'Lu
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tis. gnͣaliter hõ legat᷑.
nam qui soluente alto. legata¬
ru factus ẽ. quamius postea
sit alienatus. abaltero hrde
idem solui non potit. Ea dem¬
quoq ratio stipulationis ẽ.
hoĩs enim legatum. oratĩois
ꝯpendio. singulos ꝯtinet hoĩ¬
nes. ut qͣuia abinitio nõ ꝯsi¬
stit in hus qui legataru fue¬
rant. ita frustra soluit᷑: cuius
dñium postea legatarius ad¬
legato. si hr̃s sepellierit. exsti¬
matio referenda erit ad totu
p̃tuim fũdi. quo potuit ante
sepulturã extimaĩ. Qrͣ si fuĩt
souitꝰ actionem ad huc exte¬
stamento propt̾ alienatũ locũ¬
durare ratoĩsẽ. ¶Eumqui ab

Expanded text:
testamentis generatim homo legatur: nam qui soluente altero legatarii factus est quamuis postea sit alienatus, ab altero herede idem solui non poterit: eademque ratio stipulationis est. hominis enim legatum orationis compendio singulos homines continet utque ab initio non consistit in his qui legatarii fuerunt, ita frustra soluitur cuius dominium postea legatarius adlegato si heres sepelierit, aestimatio referenda erit ad totum pretium fundi, quo potuit ante sepulturam aestimari: quare si fuerit solutus, actionem adhuc ex testamento propter locum alienatum durare r
Abbreviated transcription (Latin):
est dñs. incuĩ ꝑsona decapacita¬
te queri possit. sine ullo impe¬
dim̃to. acquiratur legatum
hr̃ditati. atq obid omĩmodo
adeum ꝑtineat quicumq po¬
stea heres extiterit.ẜm qd̾¬
accipẽ põt. reliqua aũt p̃s ad
qui ante quã dies legati cedat.

Expanded text:
est dominus, in cuius persona de capacitaest dominus, in cuius persona de capacitate quaeri possit, sine ullo impedimento adquiratur legatum hereditati atque ob id omnimodo ad eum pertineat, quicumque postea heres exstiterit, accipere potest: reliqua autem pars ad qui ante, quam dies legati cedat,
Abbreviated transcription (Latin):
titur. utrum is inquẽ solumao¬
tis act̾io datur. legata in tegra
exꝑsona sua debeat. pinde ac
si om̃s hr̃des dotem pr̃arent..
andotem totam ĩ ere alieno cõ¬
putare. qr ĩ eum solum. actioeiꝰ
detur. Qd̾ sane magis ratioẽz
hre uidẽtur.
si cui fundus. edignus.
legatus fui̾t si .c. hẽdi uł cuili¬
ret alu ded̾it. uberrimũ uidet᷑
eẽ legatum. Namali̾as int̾ ẽ
legatari fũdum potius hab̾e
quam .c. Sepe enim ꝯfin̾es fũ¬
dos. etiam supra uistam exsti¬
mationẽ int̃ est nr̃a acquire̾.
legata fu̾it.⁊ is die cẽdente le¬
gati decesẜit. me br̃de relicto.
Quel exmea ꝓpria cã. uł exlor̃¬
ditaria. legatum repudiauero.
mãg̾is plaçere uideo ꝑtem de¬
fecisse. ¶Si eo hrde instituto.
quius nehil. uił nõ totum cape
põt ẜuo hr̃ditario legatu fu̾it.
tractantib nob̾ decapacitate.
uidẽdum ẽ. utrum̃ hrdis. an
defuncti ꝑsona. an neutriꝰ spec¬
taridebeat. Et post multas.
uarietates placet. ut qr nullus

Expanded text:
tatur, utrum is, in quem solum dotis actio detur, legata integra ex persona sua debeat, perinde ac si omnes heredes dotem praestarent, an dotem totam in aere alieno computare, quia in eum solum actio eius detur: quod sane magis rationem habere uidetur.Si cui fundus centum dignus legatus fuerit, si centum heredi uel cuilibet alii dederit, uberrimum uidetur esse legatum: nam alias interest legatarii fundum potius habere quam centum: saepe enim confines fundos etiam supra iustam aestimationem interest nostra adquirere. legata fuerit et is die cedente legati decesserit me herede relicto et uel ex mea propria causa uel ex hereditari‹a› legatum repudiauero, magis placere uideo partem defecisse.Si eo herede instituto, qui uel nihil uel non totum capere potest, seruo hereditario legatum fuerit, tractantibus nobis de capacitate uidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post multas uarietates placet, ut, quia nullus
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. fruc̾tus quoꝙ legato¬
rum. quos inpr̃cipio promit¬
ti necce est. restitue̾ d. ¶Uari¬
is actionib legatorum. simł
legatarius uti nõ põt. qa lega¬
tum datum. inꝑtes diuidi nõ
te datum ẽ legatarus pluribꝰ
actionib uti. s ut laxior eis.
agendi facultas sit. exuna ĩ te¬
rim que fu̾it elect᷑a. legatum
petẽ. ¶Repetẽdorum legatoꝵ
facultas. exeo testõ solutoru
dandã ẽ. ꝙ irritum ẽẽ. p̾t defũe¬
ti menioriã dãpnata appaͬruit.
mõ si iam legatis solutis cri¬
sit. Peto ate filia ut acceptis
exhrditate mea in portione
tuam centum aureis.⁊ p̃dio
tusculano. ꝑtem hr̃ditatis. re¬
stituas matri tue. R̾ndi.p̃di¬
um quidem hr̃ditarium audi¬
tio diuisionis. de coĩ filiã tua¬
hĩturim. pecuniamaũt depte¬

Expanded text:
fecerit, fructus quoque legatorum quos principio promitti necesse est restituere debet.Uariis actionibus legatorum simul legatarius uti non potest, quia legatum datum in partes diuidi non tum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere. Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo si iam legatis solutis crisit: "peto a te, filia, ut acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano partem hereditatis restituas matri tuae". respondi praedium quidem hereditarium iudicio divisionis de communi filiam habituram, pecuniam au
Abbreviated transcription (Latin):
dem ẜuãdũm erit. ⁊ si ꝓ¬
prios creclitores ex ea peciũ a
filãm emã. ea quȩ apid me.
sit enixa. rationẽ suma Ren¬
sum ẽ.non ex cã lucratiua ꝑ¬
tum intelligi meũ factum.
deoꝙ petendum extestam̃to.
tãquam istum emissẽ.ut scił.
matris estimatione: ꝯstit᷑isse
iuchi. uidex inẽa legati datꝰ.
extimauerit.

Expanded text:
dem seruandum erit et si proprios creditores ex ea pecunia philam emam eaque apud me sit enixa, ratione summa responsum est non ex causa lucratiua partum intellegi meum factum ideoque petendum ex testamento, tamquam istum emissem, ut scilimatris aestimatione constit‹i›sse mihi iudex in causa legati datus aestimauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
titatem legati.honus eris a¬
lieni sustinere. reliqua ꝑte do¬
tis. abhr̃dib ei pr̃anda. Ea dẽ
erũt dice̾nda.si hẽs instituta.
ꝓdote. omiẜit hr̃ditatem.ut
insubstitutum actio det᷑. ⁊ hoc
uerum ẽ S delegatis.⁊ legis
falcidie ratione. ualde dubii¬

Expanded text:
antitatem legati onus huius aeris aantitatem legati onus huius aeris alieni sustinere reliqua parte dotis ab heredibus ei praestanda.Eadem erunt dicenda, si heres instituta pro dote omiserit hereditatem, ut in substitutum actio detur: et hoc uerum est.Sed de legatis et legis Falcidiae ratione belle dubi
Abbreviated transcription (Latin):
tarius agere non põt. Qd̾ si.
statim dies legati cedit.ut pu¬
blius recte putat. legatarius
agẽ ꝑõt. ut actiones p̃stent᷑¬
Ap̃. Siita quis intestõ suo ca¬
uisset. illi quãtum plurimũ ꝑ
legem acciꝑe põt. tm̃ dari uo¬
lo. utiq tũe. cum qͣñ cape po:¬
terit uidetur relictum. S si di¬
xerit. quã maximã ꝑtem dare
possum. dãpnas esto hr̃s meus
ei dare idem erit dicendum.¬
Is cui intp̃e lib̾orum. tr̃ia pars
relicta ẽ. utiq non pot̾it adop
depniattone cuĩquam q̃ri. quã
brditas. legatumue. adeum
ꝑtineat.
ueri ꝓ dote.ꝯpensãdi aĩo lega¬
tum eẽt. eaq dotem suã ferre.
quam legatum maluit. utru
momĩs hr̃des. an ĩ eum solur
a quo legatum ẽ actio ei dedo¬
te dari debeat. q̃ritur. ⁊ uilianꝰ
ĩ eum primũ aquo legatũ sit.
actionẽ dandã putat. Nam
cum aut suo mͬre aut uiditio
mariti ꝯtenta ẽẽ debeat. equũ
eẽ. eum a quo ei maritus ali.¬
quid ꝓ dote legauãt.usq adqͣ¬

Expanded text:
tarius agere non potest: quod si statim dies legati cedit, ut Publicius recte putat, legatarius agere potest, ut actiones praestentam.Si ita quis testamento suo cauisset: 'illi quantum plurimum per legem accipere potest, dari uolo', utique tunc, cum quando capere potuerit, uidetur ei relictum. sed et si dixerit: 'quam maximam partem dar‹e› possum, damnas esto heres meus ei dare', idem erit dicendum.Is cui in tempus liberorum tertia pars relicta est, utique non poterit adoptcondicione cuiusquam quaeri, quam hereditas legatumue ad eum pertineat.lieri pro dote compensandi animo legatum esset eaque dotem suam ferre quam legatum maluit, utrum in omnes heredes, an in eum solum, a quo legatum est, actio ei ‹de› dote dari debeat, quaeritur.Iulianus in eum primum, a quo legatum sit, actionem dandam putat: nam cum aut suo iure aut iudicio mariti contenta esse debeat, aequum esse eum, a quo ei maritus aliquid pro dote legauerat, usque ad qu
Abbreviated transcription (Latin):
re debet. si ꝑẜuum factus sit
hr̃s. Qd̃ si ante quã uissu eiꝰ
adiret᷑ hr̃ditas. ẜuus manu¬
missus fuit ⁊ suo arbitrio adi
uis ac̃tio. hoc eaũ ꝯpetit. ut is
ad quẽ emolum̃tum hr̃ditatiꝰ
ꝯpellatur.

Expanded text:
uum factus sit heres: quod si ante, quam iussu eius adiretur hereditas, seruus manumissus fuerit et suo arbitrio adielis actio hoc casu competit, ut is, ad quem emolumentum hereditatis compellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ditia. cum testõ fcõ decede¬
ret. hrdib institutis. meiua
sẽp̃romio filus siuis. exequis ꝑ¬
tib. pẽtut ameuia ut stichum
ẜuum suum manumittẽt. in
hec uba. Ate aũt meuia filia:
carissima peto. ut ẜuum tuu
stichum manumittas. cum ĩ
ministio tuo tot capiͣta ẜuoꝵ.
tibihis codicillis legaũo. nec
legauit. Quero quid his ubis
relictum uideat᷑. cum ut supra
euitumẽ. duob hr̃dib ĩ stitu¬
tis. defuncta testatrice. ⁊ man¬
cipia hr̃ditaria ducͤium ꝑsoã¬
rum fuisse. ⁊ codicillis nicħꝰ re¬
lictum sit depr̃andis manci:¬
pus. nec possit utile fidei ꝯmis¬
sum putari. ꝙ datum nõ sit.
cum legasse se dixerit. nec ad¬
iet̾erit legati spẽm. nec abhr̃de
ut prarent᷑ mancipia petierit.
ẜtis. meuiã. n legati n fidei̾s¬
missi petitionẽ hr̃e. nec lib̾tatẽ
suo suo dare cõpelli. ¶Iutius
titius intestõ suo cauit ita. Oc

Expanded text:
itia cum testamento facto decederet heredibus institutis Maeuia et Sempronio filiis suis ex aequis partibus, petit a Maeuia, ut Stichum seruum suum manumitteret, in haec uerba: 'a te autem, Maeuia filia carissima, peto, ut Stichum seruum tuum manumittas, cum in ministerio tuo tot capita seruorum tibi his codicillis legauero', nec legauit. quaero, quid his uerbis relictum uideatur, cum, ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam test‹at›ricem et mancipia hereditaria duarum personarum fuisse, et codicillis nihil relictum sit de praestandis mancipiis nec possit utile fideicommissum putari, quod datum non sit, cum legasse se dixerit nec adiecerit legati speciem nec ab herede uti praestarentur mancipia petierit.Msertis Maeuia‹m› neque legati neque fideicommissi peti tionem habere neque libertatem seruo suo dare compelli.Lucius Titius in testamento suo ita c
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ ũm: Nam cui tessera. uł
militia legat᷑. estimatio uidet᷑
legata. ¶La bẽo refert.agruꝵ
cuiꝰ ꝯmertiũ non habes. legari
posse tibi. Trebatium Rendisse
ꝙ merito priscus fulcinius.
falsum ẽẽ aiebat. S ꝓculus.
ait. Si quis hr̃dem suum eum
fũdum cuiꝰ ꝯmertium is hr̃s
nõ ht̃. dare uisẜit. ei qui eius &¬
fieri.aut mũnus dari. ꝓport̾io¬
ne sua eos pr̃are. quib ꝑs hr¬
ditatis accrescit. eque atq cetͣa
legata. placet.
ita etiam legatarus. uideamꝰ
an idem fieri possit: ⁊ cum mõ¬
tis cã conabitur.ut id ꝓmit¬
tat ille alt̾i. si ip̃e cape ñ p̃oti̾t.
ꝙ magis ẽ. qr inpost̾ioris qͦq
psona tonatio ꝯfer̃tur.¬
D̾. Si tituis. michi stichu
aut .x. debẽat. ⁊ legauero tibi:
stichum quẽ mchi debet. pla¬
cet. extingui legatum .x. mich¬
alu stichus. legatus fuĩt. exe¬
uentu solutionis legatu ua¬
si sub ꝯditione legatum ẽ. q̃¬
te quã exacta pecunia sit. lega

Expanded text:
non est uerum, nam cui tessera uel militia legatur, aestimatio uidetur legata.Labeo refert agrum, cuius commercium non habes, legari tibi posse Trebatium respondisse, quod merito Priscus Fulcinius falsum esse aiebat.Sed Proculus ait, si quis heredem suum eum fundum, cuius commercium is heres non habeat, dare iusserat ei, qui eius cfieri aut munus dari, pro portione sua eos praestare, quibus par hereditatis adcresceret, aeque atque cetera legata, placet. ita etiam legatariis. uideamus, an idem fieri possit et cum mortis causa donabitur, ut id promittat ille alteri, si ipse capere non poterit: quod magis est, quia in posterioris quoque persona donatio confertur.Si Titius mihi Stichum aut decem debeat et legauero tibi Stichum quem mihi debet, placet exstingui legatum decealii Stichus legatus fuerit, ex euentu solutionis legatum uasi sub condicione legatum est, antequam exacta pecunia sit, lega