comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis exemplum : cui fidelissime mulie¬
res talia necessaria de suis facultatibus mi¬
nistrabant. Amplius autem fecit apłs paulꝰ:
cum de xoapłis suis docum̃tum ad hib̵ et
huius licentiae ad no ꝑmissȩ. Neq enim re¬
p̃hendens subicit. sic̃ & coeteri apłi. et fr̃s
dñĩ. et coephas: Sedut hinc ostendet hoc
se acciꝑe noluisse: Qđ ei licere acciꝑe cȩte¬
idrum etiam commilitonum eiꝰ more pro¬
bartur Aout ego & barnabas nor
potestatem ad nõ acceptam. ut ñ oꝑareqͣ
manib: suis. sed ex euangłio uiuerent :
oꝑantes tantũ mͦ sp̃itualia in p̃dicatione
regni cȩloꝵ et aedificatione pacis eccłiȩ¬
Om̃s pariter habebat hanc potestatem :
qua isti non utebantur amplius imperi¬
dentes eccłixe. sicut in illis locis ubi euari¬
głizabant. infirmis congruere iudicabant
Et ido̾ ne coapłos suos rep̃hendisse uidẽt᷑ :
subiunx̃ & dix̃. Quis militat suis fa¬¬

Expanded text:
potestatis exemplum, cui fidelissimae muliepotestatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant? amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet huius licentiae a domino permissae. neque enim reprehendens subiecit: sicut et ceteri apostoli et fratres domini et Cephas, sed ut hinc ostenderet hoc se accipere noluisse, quod ei licere accipere ceterorum etiam commilitonum eius more probaretur. an ego solus et Barnabas non potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et aedificatione pacis eccleomnes pariter habebant hanc potestatem, qua isti non utebantur, amplius inpendendo ecclesiae, sicut in illis locis, ubi euangelizabant, infirmis congruere iudicabant. et ideo, ne coapostolos suos reprehendisse uideretur, subiungit et dicit: quis militat suis
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescet suꝑ illam pax ur̃co Sin aut̃ ad
uos reũtetur. Ineadem aut̃ domo manete :¬
elerites & bibentes quae apđ illos st̃
Dignus ÷ enim oparius mercede sua. hic appa¬
ret non eẽ. illa iussa sed ꝑmissar ut quisqͥs
uti uellet. eo uteretur qđ sibi licene ex dñi
confatutione. Siquis aut̃ uti nollet: non
contra iussum facene : sed de suo uire ceđet
in qͦ et debitam mercedem nollet acciꝑẽ.
Alioquin cont᷑ iussũ drũ fec̃ apłs: qui post ea¬
quã ostendit sibi licere. statim subiecit
Sed tam̃ ego non sũ usus hac potestate
Sed ad ordinem redeamꝰ: ac totum ipsum epła
locũ diligent̃ consiđemus. Nũ quid ñ habemꝰ
inquit licentiam manducanidi & biben¬
di: Nũquid ñ habemus licentiam sororẽ
mulierem circũ ducendi : Quam licentiã
dix̃ nisi quam dedit dñs eis qͦs ad p̃dicani¬
dum regnũ caeloꝵ misit dicens ea quae ab
ipsis st̃ manducate : Dignꝰ ẽ enim oꝑariꝰ
mercede sua. Et se ipsum proponbns ad eiusdẽ

Expanded text:
requiescet super illum pax uestra; sin autem, ad uos reuertetur. in eadem autem domo manete edentes et bibentes quae apud illos sunt; dignus enim est operarius mercede sua. hic adparet non esse illa iussa, sed permissa; ut quisquis uti uellet, eo uteretur, quod sibi liceret ex domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra iussum faceret, sed de suo iure decedein quo et debitam mercedem nollet accipere. alioquin contra iussum domini fecit apostolus, qui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus ac totum ipsum epistulae locum diligenter consideremus. numquid non habemus. inquit, licentiam manducandi et bibendi? numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi? quam licentiam dixit, nisi quam dedit dominus eis, quos ad praedicandum regnum caelorum misit dicens: ea quae ab ipsis sunt manducate; dignus est enim operarius mercede sua, et se ipsum proponens ad eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃a sius temporib: distributa exordine
gerantur : nec animam humanam ture¬
bulentis implicationib inuolutam per¬
turbent : Ibi etiam dr̃ quid oꝑabatur
apłs. Post haec inquit egressus ab at¬
thenis: uenit corinthum. Et cũ inuenis¬
set quendam udeum nomine aquilam
ponticum genere. recens aduenientẽ ab
italia. & p̃riscillam uxorem ipsius: ꝓpt̃¬
ea qđ edixisset claudius disceđe om̃s
iudxeos abroma : accessit ad illos : & ꝓpt̃
artis similitudinem mansit apͣd illos opꝰ
faciens Qtent enim tab̵ naculoꝵ artifices

Expanded text:
ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam dicitur quid operabatur apostolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a portemus. Xp̃m autem diligendo.¬
facile sustinemꝰ infirmitatem alterius.
etiam quem nondum ꝓpt̃ sua bona
diligimus Cogitamꝰ enimͣqr ille quem
dilĩgimꝰ dĩs ppt̃ eum mortuus . ẽ. Quã
caritatem nob̵ apłs paulus ingessit
infirmꝰ ẽ minus diligimꝰ : illum in illo con¬
mors ẽ. Iua ꝓpt̃ ingenti cura et im¬
plorata dĩmiscđia cogitandum ÷ ne xp̃m
negligamus propt̃ inĩfirmum÷ cum infir¬
mũm̃ debeamus diligere ꝓpt̃ xpm.¬
Uid ÷ gͦ qͦd pleriq homines ista pec¬
cata contemnuñ et dicunt: quid
magnũ feci : In hominem peccaui. Noli con¬
temnere. In hominem peccasa : Uis nosse
qr in hominem peccando perifa: Site
ille inquem peccasti corripuerit int̾ te &
ipsum solũ. et audieris illũ : lucratus ẽ te
Quid ÷ lucratꝰ ẽ te. nisi qr ꝑieras si non
lucraretur te : Nã si ñ ꝑieras : qͦmͦ lu-
cratus ẽ : Nemo gͦ contemnat : quando
peccat in frẽm. Ait enim apłs. Sic aut̃¬

Expanded text:
nostra portemus, nostra portemus, facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. Cogitamus enim, quia ille quem diligimus, Dominus propter eum mortuus est. Quam charitatem nobis apostolus Paulus ingessit infirmus est minus diligimus, illum in eo conmors est. Quapropter ingenti cura, et implorata Dei misericordia cogitandum est ne Christum negligamus propter infirmum, cum infirmum debeamus diligere propest ergo quod plerique homines ista peccata contemnunt, et dicunt, Quid magnum feci? in hominem peccavi. Noli contemnere. In hominem peccasti: vis nosse quia in hominem peccando peristi? Si te ille in quem peccasti, corripuerit inter te et ipsum solum, et audieris illum, lucratus est te. Quid est, lucratus est te; nisi quia perieras, si non lucraretur te? Nam si non perieras, quomodo te lucratus est? Nemo ergo contemnat, quando peccat in fratrem. Ait enim quodam loco A
Abbreviated transcription (Latin):
malo meo ñ euangłizabo: qr fame croci¬
abore & unde uiuam ñ habebo. Nã seqͥtur
& dicit. Si enim uolens hoc ago: merce
dem habeo. Uolentem se dicit facere si¬
neulla uite huius fulciendȩ necessitate
dm̃ głiae sempit̾nae : Si autem inuitus:
dispensatio michi credita ẽ Idẽ si neces¬
sitate trans grediendȩ huius uitȩ in¬
uitus cogor euangłizare dispensatio¬
mͥ credita ẽ Ut scilicet ex dispensatio¬
quãuis ex occasione quam uis mea
querens quam uis t̃reni emolum̃ti ne¬
necessitate cõpulsus alii ꝓficiant: ego
Aut̃ mercedem apđ dm̃ głiosam illam
sempitnamq: nor habeam. Nue .ẽ.¬

Expanded text:
malo meo non euangelizabo, quia fame cruciabor et unde uiuam non habebo. nam sequitur et dicit: si enim uolens hoc facio, merc e d e m habeo. uolentem se dicit facere, sine ulla uitae huius fulciendae necessitate deum gloriae sempiternae. si autem inuitus, inquit, dispensatio mihi credita est, id est si necessitate transigendae huius uitae inuitus cogor euangmihi credita est; ut scilicet ex dispensatioquamuis ex occasione, quamuis mea quaerens, quamuis terreni emolumenti necessitate conpulsus, alii proficiant, ego autem mercedem apud deum gloriosam illam sempiternamque non habeam. quae e
Abbreviated transcription (Latin):
dinasse his qui eugłm annuntiant de
euangłio uiuere : id.ẽ uitam istam cui
opus ÷ uictu & tegum̃to de euangłio tran¬
Hunc itaq cibum & hanc mercedem sus¬
tentande huiꝰ uitȩ debitũ euangłistis
ab eis quib euangłizarT ñ aecepit apo¬
stolus: Uerum dicens. ego aut̃ nullius
horum usussum. Et sequitur & adiun¬
git : ne forte qͥsquã arbitretur idõ ñ eũ

Expanded text:
dinasse his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere, id est uitam istam, cui opus est uictu et tegumento, de euangelio trahunc itaque cibum et hanc mercedem sustentandae huius uitae debitum euangelistis ab eis quibus euangelizabat non accepit apostolus uerum dicens: ego autem nullius horum usus sum. Et sequitur et adiungit, ne forte quisquam arbitretur ideo non eum
Abbreviated transcription (Latin):
testate dicit ñ eẽ. se usum: nisi quã habe¬
bat in eos ad ño acceptam. ut eoꝵ carna¬
lia meteret aduictũ uitae huius quae in
carne agitur: Cuius potestatis par ticipes
erant etiam alii qͥ ñ eis primo eugłium
annuntiauerant : sed ad eoꝵ eccłam id
ipsum p̃dicantes pꝰ ea uenerent. Idõ cum
dixisset si nos uob̵ sp̃itualia seminauimꝰ
Si alii potestatis ur̃ȩ participant. non ma
gis nos : Et redit rursus : modisq omĩbi
etiam atq etiam cõm̃dat qͥd sibi liceat:
& tam̃ non faciat Nescitis qm̃ qͥ in sacra

Expanded text:
testate se dicit non usum, nisi quam habebat in eos a domino acceptam, ut eorum carnalia meteret ad uictum uitae huius, quae in carne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos uobis spiritalia seminauimus, si alii potestatis uestrae parts. Et redit rursus, modisque omnibus etiam atque etiam commendat quid sibi liceat, et tamen non faciat. Nescitis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
uacabant quã dicere aliqd noui aux̃
audire Putemꝰ apłm illis omibus
dieb: quib fuit atthenis ñ fuisse
oꝑatũ. Pidpt̃ hoc enim & ex mace¬
donia supplebat᷑ eius indigentia :
sicut dicit in scđa epła ad chorint̾ios. ⁊¬
Quam qͣm & aliis horis & noctib po¬
tertit : qr ita ualehat & animo & cor¬
pore Sed cum ab athenis exisset: uide¬
amus quid dic̃ scripturt Disputabar
inquit insrnagoga ꝑ om̃e sabbatum
Hoc apd corinthum Intrdade gͦ ubi
necessitate imminentis ꝓfẽctionis
tisq: ad medium noctis sermo ꝓtra¬
ctus ẽ una sabbi erat. qͥ dies dnĩcus
dr̃. Unde intelligimꝰ eũ ñ fuisse cũ iudȩis.
sed cum xp̃ianis: quando etiam dicit
ipse narrator adfrangendũ panem fu¬
isse collectos Et ipsa ẽ optima gub̃natio

Expanded text:
vacabant, quam dicere aliquid novi, aut vacabant, quam dicere aliquid novi, aut audire . Putemus Apostolum illis omnibus diebus quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supcunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita ualebat et animo et corpore. sed cum Athenis exisset, uideamus quid dicit scriptura. disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. in Troade ergo, ubi necessitate inminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed ipse narrator ad frangendum panem fuisse collectos. Et ipsa est optima gubernatio
Abbreviated transcription (Latin):
cuius artis opifex fuerit. & quib tẽporib:
uaccret dispensando euangłio. sca scri¬
ptura non tacuit: Nam cum dies ꝓfectio¬
nis urgeret introadȩ consaitutum. etiam
in unã sabbati congregatis fr̃ibus ad
frangendum panem. tanta fuit inten¬
tio et̃ tam necessaria disputatio: ut
sermo produceretur. usq: ad medium
noctis. tanꝗ excidisset eis qđ eo die non
esset ieiuniũ. Quando autem in alio lo¬
co immoraturus cotidie disputabat ÷
quis dubitauerit horas eum dierũ¬
habuisse ad hoc officium deputatas :
Namq rapud atthenas cũ e&̃ qr studio¬
sissimos rerum inqͥsitores inuenerat:
ita de illo scriptum. ẽ Disputabat igit᷑
cũ iudȩis insrnagoga. & gentib & in¬
inquit ꝑomnem diem ꝓpt̃ studia
utiq atheniensiũ. Dic enim Seqͥtu&
¶uidam .uͦ. epicureorum & stoicorum
phylos ophoꝵ conferebant cũ illo.
Et paulopost dic̃. Atthenienses autẽ
& aduenȩ hofpites. ad nichil aliud

Expanded text:
cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus cuius artis opifex fuerit et quibus temporibus uacaret dispensando euangelio, sancta scriptura non tacuit. nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo produceretur usque ad medium noctis, tamquam excidisset eis quod eo die non esset ieiunium; quando autem in aliquo loco inmoraturus cotidie disputabat, quis dubitauerit horas eum habuhabuisse ad hoc officium deputatas? Namque apud Athenas cum esset, quia studiosissimos rerum inquisitores invenerat, ita de illo scriptum est: Disputabat igitur cum Judaeis in synagoga, et Gentibus ininquit, per omnem diem; propter studia utique Atheniensium. Sic enim sequitur: Quidam vero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo. Et paulo post dicit: Athenienses autem et advenae hospites ad nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. cui desponsata erat uirgo maria qͥȩ
cum innocentia & sine fraude homines o¬
ꝑant᷑: bonũ ẽ. Nam praecauet hoc &ipse apo¬
stolus : ne qͥsquam ex necesfitate sustentandȩ
uitȩ in mali oꝑa delabatur. Qui furabat᷑
inquit: iam non furetur. Magis aut̃ la¬
boret manibus suis bonum: ut habeat
unde tribuere possit cui opus . ẽ. Hoc gͦ
seie sufficit : qr & in ipso oꝑe corporali
id qđ bonũ ẽ oꝑabatur apłs. Quando aut̃
soleret oꝑari .id. ẽ. quib tẽpoꝵ spaciis ne ab
euangłitando impedietur quis possit com¬
p̃hende : sane qr et diurnis et noct᷑nis ho¬
ris oꝑabatur ipse non tacuit Mirandam
itaq rem fecit apłs: qui re uera intanta sol¬
licitudine omnium eccłarum. & ꝓpagata rũ
& prdpagandarum ad eius curam ꝑtinentiũ :¬
oꝑari manib: suis : nisi ad erdgandum uer¬
bum dei certa tempora constraieret: Neq
enim et hoc ds latere nos uoluit. Nã et

Expanded text:
ctus, cui desponsata erat uirgo Maria, quaectus, cui desponsata erat uirgo Maria, quaecum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non tacuit uerumtam rem fecit apostolus, qui reuera in tanta sollicitudine omnium ecclesiarum, et propagatarum et propagandarum, ad eius curam laboremque operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neque enim et hoc deus latere nos uoluit. nam et
Abbreviated transcription (Latin):
apłis dederat. ut euangłm annuntians de euan¬
gelio uiuer& : eaquȩ supͣ dicta sunt sine ulla
dubitatione testantur. Unum scio qr nec furta¬
faciebat: nec effractor aut lato erat: nec auri¬
N aut uenator : nec histrio nec grpilucrus :
sed innocent̃ et honeste quae humanis usibus
oꝑabatur : sic̃ sese habeđ oꝑa fabidrum. structoꝵ
sutorum rusticoꝵ : & his similia Neq enim ho¬
nestas ipsa rep̃hendit qͦd rep̃hendit suꝑbia eoꝵ
qui honesti uocari amaq: sed ẽe non amant
Nigitur de dignaretur apłs siue nsticanũ ali¬
quod opus aggredi : siue in opificũ labore
uersari Qui enim ait sine offensione estote
iudaeis & grecis. & eccłȩ dĩ: quos in hac
causa reuereri posset ignoro. Si iudaos dixe
etiam paganos dicimꝰ : etiam phr losophos
multum sibi honorebiles sutores habuer̃
Sieccłam dĩ. homo ille iustus et ad testimoniõ
conugalis semꝑ mansure uirginitatis ele¬

Expanded text:
apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euanapostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur. neque enim faciebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixeretiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis ele
Abbreviated transcription (Latin):
cursum apͣd imperitos in malam suspiti¬
onem decidens impedii&: nollet acciꝑe
qđ ei iure dnĩco debebatur. Qđsi uellet
non utiq m̃tuetur : qr uere debebat᷑
Et qr noluit: non utiq m̃titus. ẽ Neq enĩ
dix̃ ñ sibi deb̃i. sed deb̾ꝗ ostendit: et de¬
bito se usum non eẽ. Nec ommino uti uelle
ꝓfessus ẽ : eo ipso factꝰ infirmꝰ qͦ potestate
sua uti noluit. tam miscđi scilicet indutꝰ
affectu : ut cogitar& quem ad modum secũ
agi uellet. si et ipse ita infirmaretur. ut
posset de illis ꝑ qͦs sibi euangłium p̃dica¬
yetur si eos uidere sumptus acciꝑe qͣsĩ
mercimoniorum nundinas suspirari
Hic fortasse aliqͥs dicat Si corporele opus
oꝑabat᷑ apłs unde uitam istam sustenta¬
ret: qđ erat ipsũ opus: & quarido ei ua¬
cabat & oꝑari & euangłm p̃diccre: Eui respondeo
Puta me nescire Corporalit̃ tam̃ oꝑatum eẽ. & in de
incarne uicisse. non utentem potestate quam dñs

Expanded text:
cursum apud inperitos in malam suspicicursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas suspicariHic fortasse aliquis dicat: si corporale opus operabatur apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus
Abbreviated transcription (Latin):
in lege: aliud sine legẽ Sublege carnales ui¬
dei : in lege sp̃ituales et iudȩi & xpĩani. Unde
illi seruauer̃ morem patrium : sed onera in¬
solita credentib gentib: ñ imposuer̃. Et
credider̃. Quib tam̃ sẽ apłs congruisse tes¬
tatur ꝑmisericordem compassionem. non
ꝑuersi pellem simulationem : id.ẽ ut eo
modo subuemr& & carnali iudȩo uł pa¬
gano : quomͦ sibi ipse si hoc e&̃ subueniri
uoluissec portans utiq eoꝵ infirmitatẽ
in compassionis similitudine non falless
in m̃datii fictione sic̃ continuo seqͥtur
& dicit ¶factus sum infirmis infirmus:
Nut in firmos lucrifacerem. Hinc enim
loqebatur : ut etiam illa om̃a dicere: Sic̃
sͦ qđ factus. ẽ infirmis infirmus ñ entit
in m̃dacium : sic et cȩt̃a illa suꝑius. Quã
enim dic̃ infirmitatem suam erga ita¬
firmos fuisse. nñ cõpatiendi eis : intantum
ut ne uidetur uenditor euangłii et ũbi dĩ

Expanded text:
in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudin lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in lege spiritales et iudaei et christiani, unde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuerunt; et crediderunt, quibus tamen se apostolus congruisse testatur per misericordem conpassionem, non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei
Abbreviated transcription (Latin):
diciẽ. Circumcisio tua p̃putium fa¬
cta. ẽ. Scđm hanc gͦ sententiam suam
qua dicit circũcisus quis uocatꝰ ẽ ñ
adducat p̃putiũ. in p̃putio quis uo¬
catꝰ ẽ ñ circum cidatur : fecit illa quae
ñ intelligentib et parum attenden¬
tibus finxisse putatus . ẽ Ludeus enim
erat: & circũcisus uocatus noluit p̃putiũ¬
adducere : id. ẽ noluit ita uiuere :
ac si circũ cisus ñ e&̃. Hoc enim iam
in potestate habebat. Et sub lege
quidem ñ erat. sic̃ illi qui eam ser¬
uilit̃ oꝑabant᷑: sed tam̃ in lege dĩ
et xp̃i. Non enim alia ertet lex illa
& alia lex xp̃i : sic̃ ꝑditi manichei
solent dicere. Alioquin si cũ illa
fecit: finxisse putandus. ẽ: Finxit & paga¬
num: et sacrificaiuit idolis : qr dicit factum se
fuisse his qui sine lege st̃ quasi sine lege
Quos utiq non nisi gentiles qͦs paganos dicimꝰ
uult intelligi Aliud. ẽ .xͦ. eẽ. sub sege: aliud

Expanded text:
dicit: circumcisio tua praeputium fadicit: circumcisio tua praeputium facta est. secundum hanc ergo sententiam suam, qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege quidem non erat sicut illi, qui eam seruiliter operabantur, sed tamen in lege dei et Christi. non enim alia erat lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dentib sũptuosum euangłm: ne puteNT
ad hoc sibi euangłitari. ut id euangłistȩ
quasi uendẽ uideantur. Et tam̃ redit
etam atq etiam : ut ostendat quid si¬
bi iure dnĩco liceat: & ipse ñ faciat
Ut non abutar potestate mea in euan¬
gelio Lam uͦ quã infirmitati homi¬
num compatiens id faciebat: audi¬
amꝰ sequentia Nam cum liber
feci.ut plures lucrifacerem. It factꝰ
Isum iudais tanqͣm iudȩus ut iudae¬
Nos lucrarer. his qui sublege st̃ qͣsi¬
Nsine lege ẽẽm cũ sinẽ lege dĩ ñ eẽm
Ised inlege eẽm xp̃i: ut lucri facerem
Seos qui sine lege erant. Qđ non
simulandi uersutia faciebat sed com¬
patientis miscđia : id.ẽ. ut quasi nor
se finger& uidxũ sic̃ non nulli puta¬
uerunt : quia legitima uetera ierd so¬
lymis obseruauit Recit enim hc scđm
liberam & manifestam sententiam suã
in qͣdicit. Circũcisus quis uocatꝰ. ẽ ñ
adducat p̃putiũ: id.ẽ. non sic uiuax
quasi p̃putiũ adduxerit: sic̃ alio loco

Expanded text:
dentibus sumptuosum euangelium, ne putent ad hoc sibi euangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat et ipse non faciat. ut non abutar, inquit, potestate mea in euangelio. Iam uero quia infirmitati hominum conpatiens id faciebat, audiamus sequentia. cum enim liber feci, ut plures lucri facerem. et factus sum ludaeis tamquam Iudaeus, ut Iudaeos lucrarer: his qui sub lege sunt, quasisine lege essem — cum sine lege dei non essem, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt. quod non simulandi uersutia faciebat, sed conpatiendi misericordia, id est non quasi ut se fingeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunt, quia legitima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat, id est non sic uiuat, quasi praeputium adduxerit et id quo
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria sequerentur ÷ ostendens quid
euangłistis et ministris dĩ tanquam
militib aplebib dĩtanꝗ prduincia¬
lib deberetur: ut quisquis eo qđ sibi
debetur uti nollet sic̃ paulus apłs no¬
luit. amplius impender& eccłȩ : non
exigendo faipendium debitũ : sed coti¬
dianũ uictũ de suis laborib transigendo.
Audierat enim stabu lariꝰ ad quem̃¬

Expanded text:
cessaria sequerentur, ostendens, quid cessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquam prouincialibus deberetur; ut, si quis eo quod sibi deberetur, uti nollet, sicut Paulus apostolus noluit, amplius inpenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
mulierem tantũ mͦ ait. sed sororem mu¬
lierem: neq ducendi sed circum ducen¬
di Verumtam̃ alios int̃p̃tes non fefellit
hȩc ambiguitas: & mulierem non uxo¬
rem int̃p̃tati st̃ Qđ quis quis putãt ñ
potuisse ab apłis fieri : ut cũ eis scãe con¬
ũsationis mulieres irent quacũq euan¬
głium p̃dicarent. ut eis de substantia sua¬
necessaria ministrarent : Eugłium audi¬
at. & cognobat quem ad modum hoci¬
psius dñi exemplo faciebant. Dñs enim
nr̃. more miscđiȩ suȩ infirmiorib cõpa¬
tiens. cũ ei possent angłi ministrere. & lo¬
culos habebat qͦ mitteretur pecunia qͥe
conferebat᷑ utiq abonis fidelib eoꝵ ui¬
ctui necessaria. Quos loculos iudae com¬
m̃dauit. ut etiam fures si euitare non
possemus. tolerare in eccła disceremꝰ.
Ille enim ea quȩ mittebant᷑. sic̃ de illo
scriptũ. ẽ auferebat : Et mulieres uoluit
ut se ad p̃paranda et ministranda ne¬

Expanded text:
"mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem mu"mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uerumtamen alios interpretes non fefellit haec ambiguitas et cmuliel\'em, non \'uxorem\' interpretati sunt.\' Quod quisquis putat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersationis mulieres circumirent, quacumque euangelium praedicabant, ut eis de sua substantia necessaria ministrarent, euangelium audiant et cognoscant, quemadmodum hoc ipsius domini exemplo faciebant. dominus enim noster more misericordiae suae infirmioribus conpatiens, cum ei possent angeli ministrare, et loculos habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda ne
Abbreviated transcription (Latin):
Sbendi: nũ quid ñ habemꝰ potestatem
dat quid sibi liceat: & idõ liceat
Nonne opus meum uos estis in dño: Quo¬
ꝓbato. ostendit sibi licere qđ cȩtis apłis :
id .ẽ ut ñ oꝑetur manib suis. sed ex eugłio
uiuat : sic̃ dñs eis constituit. Qđ in c̃sequen¬
tib aꝑtissime demonstrauit. Ad hoc
enim & fideles mulieres habentes trenã subs¬
tantiam ibaN cũ eis : et ministrabant
eis de substantia sua : ut nullius indigereꝗ
horum quȩ ad necessaria uitȩ huius ꝑti¬
nent. Qđ beatus paulus licere quidem
sibi demonstrat siẽ & cęteri apłi facie¬
bant: sed ea potestate irt se noluisse
post ea cõmemorat. Hoc qͥdam ñ intelli¬
gentes. ñ sororem mulierem quam ille
diceret. nunqͥd ñ habemꝰ potestatem so¬
rem mulierem circũ ducendi: sed uxo¬
rem in t̃p̃tati st̃. Fefellit eos uerbi greci
Ambiguitas: : qđ et uxor & muliẽr eodẽ
uerbo grece dr̃ : quam qͣm hoc ita posu¬
erit ap̃ts ut falli ñ debuerint: qr neq

Expanded text:
m at, quid sibi liceat et ideo liceat,nonne probato ostendit sibi licere quod ceteris apostolis, id est. ut non operetur manibus suis, sed ex euangelio uiuat, sicut dominus constituit, quod in consequentibus apertissime demonstrauit; ad hoc enim et fideles mulieres habentes terrenam substantiam ibant cum eis et ministrabant eis de substantia sua, ut nullius indigerent horum, quae ad substantiam uitae huius pertinent. quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem mulierem\', cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, quamquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo gͦ dicat qr non peccaui in dm̃.
sed peccaui in frẽm. In hominem peccaui᷑
leue peccatũ. ẽ: aut nullũ peccatũ est.
curatur. Peccasti infrẽm: fac satis: et
sanatꝰ es. Cito fecisti rem mortiferam:
sed iemediũ cito inuenisa:Non sum¬
uob sum. Nam signaculum apłatus

Expanded text:
n peccavi in Deum, sed peccavi in fratrem, in hominem peccavi: leve peccatum est, vel nullum peccatum est. curatur. Peccasti in fratrem: fac satis, et sanatus es. Cito fecisti mortiferam rem, sed remedium cito invenisti. Quvobis sum. Nam signaculum apostolatus
Abbreviated transcription (Latin):
in zonis urĩs. Non peram inuia: neq du¬
as tunicas : neq calciam̃ta: neq uirgã.
Dignꝰ ÷ enim oꝑarius cibo suo Ecce ubi con¬
fatuit dñs : qđ idem apłs cõmemorat
Ad hoc enĩ dix̃ illa om̃a ne portarent:
ut ubi opus e&̃ ab eis accipent quibus
anñtiabant regnũ dĩ. Ne quis autem
arbitietur solis .xiͫ hoc fuisse ꝑmissũ:
uide quid etiam lucas narret: Post haec
inquit designauit dñs & alios lex duos :¬

Expanded text:
zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam; dignus enim est operarius cibo suo. ecce ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septu
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. Si infirmꝰ es caue maiorem egritu¬
dinem : si firmꝰ es cura frĩs infirmitatẽ
Quiuid eÑ ista. ȩdificant᷑ ad alia : ut non
tantum ibi manduccire. sed et sacrificare
desident Ecce perit infirmꝰ in tua sci¬
entia sr̃ Audi frater Si contempnebas
infirmum : etiam frẽm contempnis:
Expgiscere Quid sic in ipsum xp̃m peo¬
cas : Attende enim qđ nullo pacto pos¬
sis contempnere. Sic aut̃ inquit peccantes
infr̃s. et ꝑcutientes conscientiam eoꝵ in¬
firmam  in xẽm peccatis. Fant nẽ qui ista
contempnunt: et recũ bant in idolio. Non¬
ne erunt p̃m̃ tes non tangentes : Et cum re¬
cubuerint in idolio: ueniant & imple¬
ant eccłam : non salutem accepturi: sed
pressuram facturi. Sed timeo inquis: ne
offendam maiorem. Timȩ prsus ne offen¬
das maiorem : & non offenidis dm̃. Quid¬

Expanded text:
tuum. Si infirmus es, cave majorem aegritutuum. Si infirmus es, cave majorem aegritudinem: si firmus es, cura fratris infirmitatem. Qui vident ista, aedificantur ad alia, ut non tantum ibi manducare, sed et sacrificare desiderent. Ecce perit infirmus in tua scientia frater. Audi, frater: si contemnebas infirmum, etiam fratrem contemnis? Expergiscere. Quid, si in ipsum Christum peccas? Attende enim quod nullo pacto possis contemnere. Sic autem, inquit, peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Eant nunc, qui ista contemnunt, et recumbant in idolio: nonne erunt prementes, non tangentes? et cum recubuerint in idolio, veniant et impleant ecclesiam; non salutem accepturi, sed pressuram facturi. offendam majorem. Time prorsus, ne offendas majorem; et non offendis Deum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
aprofluuio sanguinis id. ẽ a carnaliỹ
uoluptatum fluxu sane̾mini. Habetis
inquam uestim̃ti fimbriam quã tangatis
estem putate apłos sub textura unĩtatis.
ad herentes lateribus xp̃i. In his apłis
erat tanꝗ fimbria minimus & nouis
ẽ Fimbria cũ contemptu aspicitur : sed
cũ salute tangitur. Usq ad hanc horam
et esurimꝰ et sitimꝰ : & nudi sumꝰ : & cola phis¬
tam᷑. Quid tam extremum : Quid tam con¬
tẽptibile : tange : si fluxum sanguinis
pateris. Exiet uirtus de illo euius ues¬
tis ẽ et sanabitte Fimbria tͥ mͦ tangen¬
da ꝓponebat᷑ : quando ex eodem apło le¬
gebatur. Si enim quis uidit eũ qui ha¬
bet scientiam in idolio recũbentem:
nonne conscientia eiꝰ cum sit infirma
edificabit᷑ admanducandũ ydolorita :
& ꝑibit infirmus intua scientia fr̃ꝓpt̃
quem xp̃c mortuus.ẽ Quomͦ putatis
decipi posse simulachris homines. quȩ
axp̃ianis honorari putant : Nouit inqͥt
ds̃ cormeum : sed fr̃ tuus non nouit cor

Expanded text:
a profluvio sanguinis, id est, carnalium voluptatum fluxu sanemini. Habetis, inquam, vestimenti fimbriam, quam tangatis. Vestem putate Apostolos, sub textura unitatis adhaerentes lateribus Christi. In his Apostolis erat tanquam fimbria minimus et novisest. Fimbria cum contemptu aspicitur: sed cum salute tangitur. Usque ad hanc horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus, et colaphizamur . Quid tam extremum, quid tam contemptibile? Tange, si fluxum sanguinis pateris: exiet virtus de illo cujus vestis est, et sanabit te. Fimbria modo tangenda proponebatur, quando ex eodem apostolo legebatur: Si enim quis viderit eum qui habet scientiam, in idolio recumbentem; nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum idolothyta? Et peribit infirmus in tua scienus mortuus est? Quomodo putatis decipi posse simulacris homines, quae a Christianis honorari putant? Novit, inquit, Deus cor meum. Sed frater tuus non novit cor
Abbreviated transcription (Latin):
uulneratus ille ꝑductus ẽ: si quidam plius ero¬
gaueris. in redeundo reddam tibi. Ampluis
e̾rgo erogabat apłspaulus: qui suis ut ipse
testatur saipendiis militabat . IN euanigłio enĩ
scriptum. ẽ Et factum ẽ. de inceps & ipse iter
faciebat ꝑ ciuitatem & castellum. p̃dicans
& euangelitans regnum dĩ : & .xii. cũ illo Et
mulieres aliquae quȩ erent curatae ab spĩtib:
malignis & infirmitatib: : maria qua̧ uo¬
catur magdalenȩ de qͣ daemonia septem exi¬
erant. iohanna uxor cuzȩ ꝓcunctoris he¬
rodis : & susanna. & aliae multȩ quae mi¬
nistrabant eis defacultatibus suis. Hoc
exemplum dñi imitabant᷑ apłi Ad acci¬
piendum debitũ sibi cibũ. De qͦ idem dr̃s
aꝑtissime loquit᷑. Curites inquit p̃di-¬
cate dicentes: qr apꝓpinqͣuit regnũ caȩ¬

Expanded text:
uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui suis, ut ipse testatur, stipendiis militabat. in euangelio enim scriptum est: deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem et castellum praedicans et euangelizans regnum dei et duodecim cum illo, et mulieres aliquae quae erant curatae ab spiritibus malignis et infirmitatibus, Maria quae uocatur Magdalene, de qua daemonia septem exierant, Iohanna uxor Chuzae procuratoris Herodis et Susanna et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis. hoc exemplum domini imitabantur apostoli ad accipiendum debitum sibi cibum; de quo idem dominus apertissime loquitur. euntes, inquit, praedicate dicentes, quia adpropinq
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ xec ꝑquem om̃a & nos ꝑ ipsũ quis dubitet
eum omnia quae creata st̃ dicere sic̃ ioħ̃s. o¬
mnia ꝑ ipsũ facta st̃: Querd itaq dequo di¬
buantur ex ipso ex pr̃e. ꝑ ipsum ꝑfilium. in
ipso inspu scõ: manifestum qđ pater & filiꝰ
et sp̃e sc̃s unus ẽ ds̃: quando singulariter
coepit hunc sensum Ñ ait. o altitudo diui¬
tiarũ sapientiae & scieaiae pr̃is aut filii
aAut spc̃ scĩ sed sapientiȩ & scientiȩ dĩ. quã
incͣphenibilia st̃ uidicia eiꝰ et inuestiga¬
biles uiae eius. Quis enim cognouit m̃tẽ dnĩ÷

Expanded text:
 per quem omnia, et nos per ipsum ; quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Joannes, Omnia per ipsum facta sunt? Quaero itaque de quo dibuantur; Ex ipso, ex Patre; per ipsum, per Filium; in ipso, in Spiritu sancto: manifestum quod Pater et Filius et Spiritus sanctus unus Deus est, quando singulariter coepit hunc sensum, non ait, O altitudo diviliarum sapientiae et scientiae Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti; sed, sapientiae et scientiae Dei! Quam bilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae eju
Abbreviated transcription (Latin):
singuli : qr sp̃itualis ñ corporalis. ẽ magni
tudo. Qui potest caꝑe capiat : qui autẽm
non potest credat: et oret ut qđ credit in¬
nisi credidđitis non intelligetis  Tunempe
dixisti unum dm̃ non exp̃artib ẽẽ com¬
positum. Et qr de patrẽ hoc uis intelligi:
ille in quis qđ ẽ uirtus ẽ. ingenita simplex
Et tam̃ in hac simplici uirtũte. nuriquid̾
bonitas et sapientia. & clem̃tia et potentia
partes st̃ unus uirtutis quã simplicem. ẽẽ.
dixisti : Si dixeris partes st̃ : simplex xͦ
uirtus ex pãrtib constat: & simplex ntta
uirtus . te definiente unus ẽ ds. Ergo dm̃
dico inquis. Non st̃ gͦ partes : & tam̃ qͣttuor
st̃ & una uirtus ẽ eademq simplex ẽ Si
xͦ in una prĩs ꝑsona et plura inuenis et
partes non inuenis : quanto magis pater
deitatem unus ẽ. ds̃ : et ꝓpt̃ uniꝰ cuiꝰq pro¬
prietatem tres ꝑsone st̃. et propt̃ singuloꝵ

Expanded text:
singuli: quia spiritualis, non corporalis est magsinguli: quia spiritualis, non corporalis est magtudo. Qui potest capere, capiat : qui vero non potest, credat et oret, ut quod credit, inNisi credideritis, non intelligetis . 3. Tu nempe dixisti, unum Deum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute qbonitas et sapientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum edico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et partes non invenis; quanto magis Pater deitatem unus Deus est, et propter uniuscujusque proprietatem tres personae sunt, et propter singulorum
Abbreviated transcription (Latin):
rarum : nulla ẽ diũsitas uoluntatum. Si aut̃
natura unum ẽent. & consensione non eẽnł:
non summe unum eẽnt. Si uͦ natura dispa¬
res ẽẽnt: unum ñ eẽd. Higͦ tres qr unũ sunt
ꝓpt̃ in effabilem coniunctionem deitatis
qua in effabiliter copulantur : unus ds̃ . ẽ
huius ꝑsonae dici potest. Alioquin filius dĩ
ds̃ antequam susciꝑet formam serui ñ erat
totus : & creuit cum homo diuinitati eius
accessit. Qđ si una ꝑsona absurdissime dr̃:
qr pars rei ullius eẽ. ñ potest d̃s quanto
magis pars trinitatis eẽ ñ potest quic̃q
unus in tribus: Deinde ubi ait apłs. qui
unius pars ẽ. dñs : Si enim hoc dicimus ÷
quid aliud dicere dep̃hendimur. nisi qđ
augeatur ad herente homine et recedete
mul hi tres unus ds̃. Nec huius trinitatis
t̃cia pars ẽ. unus: nec maior pars duo quã
unus ẽ ibi. Nec maius aliquid st̃ oms quã

Expanded text:
rarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem rarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent: si vero natura dispares essent, unum non essent. Hi ergo tres, qui unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis, qua ineffabiliter copulantur, unus Deus est.  Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? Deinde ubi ait Apostolus,; numquid hujus unius pars est Dominus? Si enim hoc dicimus, quid aliud dicere deprehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente mul hi tres unus Deus: nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam
Abbreviated transcription (Latin):
seruire nos sine ullo scrupulo agnoscimꝰ:÷
quando audimus et legimus dñm dm̃
tuum ad orab̃. et illi soli seruies: Ne forte
ꝓpt̃ haec uerba xp̃o cuius m̃bra sumus
uel sp̃iu seõ cuius templum sumus seruire
nollemus si qđ dictum. ẽ dño dotuo soli
seruies sic acciꝑemus. tanꝗ desolo patre
et non de ipsa trinitate sit dictum Uos aut̃
cũ quaeritur a uob̵ quem credatis eẽ de
detis ds̃ pat̃ .ẽ. Item cũ quȩritur de quo
dño dõ dictum sit dnm dm̃ tuum adorab̃
et illi soli seruies: rursum respondetis. de
quomodo obtemꝑatis: huic p̃cepto
qui tanqͣm dñõ dõ seruitis et xp̃o: Neq
trinitatem unum dñm dm̃ eẽ. nr̃m didi¬
cimꝰ: ꝓfecto cũ ei soli ea quȩ dõ debetur
seruitute seruimꝰ: dñõ dõ soli seruire nͦs¬
confidimꝰ. Ergo inquis ds̃ pat̃ pars ẽ dĩ :
Absit ⁊ res eñim ꝑsonȩ st. pat̃ & filius et
sp̃s sc̃s Et hi tres qr unius substantiae st̃ unum
sunt : & summȩ unum sunt. Ubi nulla natu¬

Expanded text:
servire nos sine ullo scrupulo agnoscimus, quando audimus et legimus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Ne forte propter haec verba, Christo cujus membra sumus , vel Spiritui sancto cujus templum sumus , servire nolimus, si quod dictum est, Domino Deo tuo soli servies, sic acceperimus, tanquam de solo Patre, et non de ipsa Trinitate sit dictum. Vos autem, cum quaeritur a vobis, quem credatis esse de e cum quaeritur de quo Domino Deo dictum sit, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; rursus respondetis, De quomodo obtemperatis huic praecepto, qui tanquam Domino Deo servitis et Christo? Neque Trinitatem unum Dominum Deum esse nostrum didicimus, profecto cum ei soli ea quae Deo debetur servitute servimus, Domino Deo soli nos servire confidimus. 2. Ergo, inquis, Deus Pater pars est Dei. Absit. Tres enim personae sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus: et hi tres quia unius substantiae sunt, unum sunt, et summe unum sunt, ubi nulla natu
Abbreviated transcription (Latin):
bimus. Qudiui aliam uocem tuam. post
c̃cupiscentias tuas non eas: et a uoluntate
tua a uertere. Audiui & illam ex munere tuo :¬
quã multum amaui. Neq simanducaue¬
rimus abundabimꝰ: neq si non manduca¬
uerimus de erit nob̵ Hoc ÷ dicere. Nec illa
res me copiosum faciet : nec illa erumnosũ
Dudiui et alteram. Ego enim didici in qͥb
sum sufficiens eẽ. Et abundare noui: &
penuriam pati noui. Om̃a possum in eo
qui me confortat Ecce miles castidrum caȩ¬
lestium : ñ puluis qđ sumꝰ. Sed mem̃to dñe
qr puluis sumꝰ: et de puluere fecisti homi¬
nem: et pierat & inuentꝰ ẽ Nec ille inse po¬
tuit: qr idem puluis fuit. Quẽ talia dicentẽ
affectu tuaȩ inspinetionis ad amaui om̃a
possum inꝗt in eo qui me ẽfortat. Conforta
me ut possim. Da qđ iubes : et iube qđ uis
ste se acceꝑisse c̃fitetur: & qđ głat᷑ in dño

Expanded text:
. audiui aliam uocem tuam: post concupiscentias tuas non eas et a uoluntate tua uetare. audiui et illam ex munere tuo quam multum amaui: neque si manducauerimus abundabimus, neque si non manducauerimus deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum facit nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici in quibus sum sufficiens esse et abundare noui et paenuriam pati noui. omnia possum in eo qui me confortat. ecce miles castrorum caelestium, non puluis quod sumus. sed memento, domine, quia puluis sumus, et de puluere fecisti hominem; et perierat, et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo qui me confortat. conforta me ut possim; da quod iubes, et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatur in do
Abbreviated transcription (Latin):
substantiae sed officii satis intelligamus : illũ
dm̃ a nob̵ eos coli uelle quem nuntiant. Totam gͥ
istam quȩstionem breuit̃ apłs soluit: ubi ait̃
Nam et si suÑ qui dicuntur dii siue in caelo
& dñ multi: sed nob unus ds̃ pat̃ ex qͦ¬

Expanded text:
substantiae, sed officii, satis intelligamus illum substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: namque etsi sunt, qui dicuntur dii siue in caelo et domini multi: sed nobis unus deus pater
Abbreviated transcription (Latin):
quod attinet ad ipsa simulachra quae grece
appellantur idola : quo nomine iam utim᷑ ꝓ
latino: ocłos habent & nonuident . & coete¬
ra quȩ de his idõ dicuntur qr omni sensu
carent. Quo circa nec terreri posst̃: qr nisi ea
quȩ sentiunt terreri utiq non posst̃. Quomꝰ gͦ
gentium simula chra: nisi ꝑsimula chra iN¬
enim retulit ad materiam terrenam : sensu
carentem. Item ne quisquam putarte ñ ẽẽ
aliquã uiuentem sentientẽq naturam quae
gentium sacrificiis delectetur : ad unxit.
Sed quae immolant gentes daemonus immo¬
lant : & nondõ Nolo uos socios fieri daemo¬
nioꝵ. Sigͦ nusquam in diuinis eloquiis repe¬
ritur scõs angłos appellatos dõs: ea mͥ causa
potissimum occurrit. ne isto nomine hões ad
hoc edificarent᷑ ut ministeriũ uel seruitium
religionis quae grece liturgia uł latria dr̃
uolunt nĩsi illi dõ : qui et ipsorum et homi¬
num ds ẽ. Unde multo utilius angłi uocant᷑.
qui latine nuntu nuncupant᷑: ut ꝓnom̃ ñ

Expanded text:
quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo Gentium simulacra,» nisi per simulacra inenim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dihiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non
Abbreviated transcription (Latin):
confatuere dm̃ in fidelis audet infir¬
mitas: qđ in homine facile ẽ. euitare
Et euidentius dici debuer̃ homines du iri
popło dĩ : ut certi ac fidentes fierent eum
qui incȩlis st̃ : non tam̃ dicti st̃ dii deoꝵ t
id.ẽ. dii hominum in popło constitutoꝵ
quib dictũ ÷ ego dixi. dii estis: et filii excel¬
sĩ om̃s. Hinc ÷ qd̾ ait apłs &si st̃ qui dicant᷑¬

Expanded text:
constituere deum infidelis auderet infirconstituere deum infidelis auderet infirmitas? Quod in homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent, eum qui in coelis sunt; non tamen dicti sunt dii deorum, id est dii hominum in populo Dei constitutorum, quibus est dictum, Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes. Hinc est quod ait Apos