comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽc ta. placuit. labeo existima¬
bat cipitis accusatione eẽ
eam cuiꝰ pena mors aut exili¬
um ẽẽt ¶ Quĩ nom detulit.
accusasse ĩ tellige̾ndus ẽ. in¬
si abolitionẽ petat. Idq ⁊̃ ꝓ
culo ꝑlacuisse ẜuiꝰ refert.

Expanded text:
as placuit. Labeo existimabat capitis accusationem eam esse, cuius poena mors aut exilium esset. qui nomen detulit, accusasse intellegendus est, nisi abolitionem petit: idque etiam Proculo placuisse Servilius refert.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ familia retinuit. ac frĩb subs
dictione si dotem ⁊ ẽ: que nube detͣ¬
ti tradidit ꝯtuliss. cohr̃dem a¬
scripsit.cum filia se bonis ab¬
stiniuss fr̾ib res nõ in dõtͣem
datas uendieãtib exceptiõe
doli placuit obstare. qm̃ pat̃
hr̃s filia patri cum fr̾̃ib ꝯtẽta
dote abstineat se bonis opella
stinentẽ se abhr̃ditate patris.
ergo nõ tĩ data.apud maritr̃
remanebit. s ⁊ ꝓmissa exiget᷑
cessit enim abonis patris. de¬

Expanded text:
in familia retinuit ac fratribus sub condicione, si dotem et cetera quae nubenti tradidit contulisset, coheredem adscripsit. cum filia se bonis abstinuisset, fratribus res non in dotem datas vindicantibus exceptionem doli placuit obstare, quoniam pheres filia patri cum fratribus contenta dote abstineat se bonis, compellatstinentem se ab hereditate patris. ergo non tantum data apud maritum remanebit, sed et promissa exigetur loco: abscessit enim a bonis patris.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯpulit eos miscẽ se tutele ⁊ cuz
plenum offitium desideramus.
amatre ⁊ hec ei curanda sũt ne
inhr̃ditate ei obstẽt. ¶Conrẽ¬
stim aũt sic accipiendum ei̾t¬
ubi primũ potuit .i. p̃toris co¬
piam hũit hiuc rei sedentis n¬
si forte ĩ firmitate impeditaẽ
uł alia magna eã que ⁊ mãdare
ea ad petendos tutores ĩpediẽt.
itatn ut nullo mõ annale tp̃c
exced̾et. si enĩ mortalitate filii
p̃uenta ẽ. mebil matri ĩ putet᷑.
¶Tractari uelle põt. si amplur

Expanded text:
on compulit eos miscere se tutelae? et cum on compulit eos miscere se tutelae? et cum plenum officium a matre desideremus, et haec ei curanda sunt, ne in hereditate ei obstent. 'Confestim" autem sic erit accipiendum "ubi primum potuit", id est praetoris copiam habuit huic rei sedentis, nisi forte infirmitate impedita est vel alia magna causa, quae etiam mandare eam ad petendos tutores impediret: ita tamen, ut nullo modo annale tempus excederet. si enim mortalitate filii praeventa est, nihil matri imputetur. Tractari be
Abbreviated transcription (Latin):
tierit qm̃ sciebat p̃torem cos nõ
daturum ꝗd tñ si ded̾it eosdem p̃¬
tor matris petitõem secutus. iã
quidẽ p̃toris delictum ẽ. s ⁊ ma¬
tris punimus ꝯsilium. Igit̾ si
forte sint excusati illi uł impro¬
bati. d mat̾ alios sine mora petẽ
ergo sino petierit. siue y doneos
nõ petierit pumet᷑. ⁊̃ sidati fue¬
rint minus ydonei p̃tore ẽrrã¬
te. ¶ydoneos aũt utrum facul
cile ei ignosci. si locupletes sint
hu quos petut. S ⁊ si priorib
excus itis reiectis ue nõ ꝯfesti
ñ om̃s reiecti st̃ iudendum an ee
imputet᷑ cur ĩ locum recusati nõ
petut. ⁊ putoimputãdum. quio
si decessint quidam puto l u̾ba
deficiãt snĩam ꝯslicutõis locum
br̃e. S ꝙ diximus reiecti utru
sic accipimus. ap̃tore ñ dati an
⁊ si suspecti fiĩnt remoti uel ob¬
negligẽtiam uł ignauiã repulsi.
R̾ ⁊ bos quis reiectos mete dier
lem potuit edc̃o desiderire ut
eos p̃tor adẽẽ iub̾et ⁊ suspectos

Expanded text:
tierit, quoniam sciebat praetorem eos non daturum? quid tamen si dedit eos praetor matris petitionem secutus? iam quidem praetoris delictum est, sed et matris punimus consilium. Igitur si forte excusati sint illi vel improbati, debet mater alios sine mora petere. Ergo sive non petierit sive idoneos non petierit, punietur, etiamsi dati fuerint minus idonei praetore errante. Idoneos autem utrum facultcile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit. Sed et si prioribus excusatis reiectisve non confestim non omnes reiecti? uidendum, an ei imputetur, cur in locum excusati non petiit: et puto imputandum.Quid si decesserint quidam? puto, licet verba deficiant, sententiam constitutionis locum habere. Sed quod diximus "reiecti" utrum sic accipimus "a praetore non dati" an et si suspecti fneglegentiam uel ignauiam repulsi? etiam hos quis reiectos recte dicet. nt, potuit edicto desiderare ut eos praetor adesse iuberet et suspectos
Abbreviated transcription (Latin):
in magratib municipalib t̾e¬
tatur ap̃ ttullianum ⁊ puto.
dandã in eos actiõem qͣtenus
plus eẽt in dãpno qua ĩ lega¬
tonisi forte quis putet ꝯditi¬
onẽ hane qiͣutilitati publice
obpugnãtem remittendã ut
al plerasq aut u̾ba cauillatus
imputauĩt matri cur curatões
matͥ ignoscẽdum aut hoc mi¬
putatur matri cur nõ deside᷑a¬
uerit aprincipe ꝯditioẽ reqnt¬
tis ꝓuto non eẽ imputãdum.
Egd ⁊ si mat̾ ei qui soluendo nõ
erit nõ petierit tutorẽ puto i¬
gnoscẽdum ꝯ suluit enim eiut
minus ei ĩ quietet᷑ qĩ indefen¬
sus./ Et si forte quis uxorẽ coĩs
filu matrẽ hr̃dem scripẜit. ro¬
gauit q remissa ⁊̃ satifdatic̃ẽ
ut impub̾e filio fẽo restituat
br̃ditatem nec mat̃ ei petierit
tutores d dici cessare ꝯstoner
cum patris uoluntatẽ secuta
ẽ ⁊ nichil hñti filio tutores nõ
S si forte impubes p̾t matris
cessatione fu̾it arrogatus ⁊ ĩ¬
pubes obierit. dicendum eĩt

Expanded text:
in magistratibus municipalibus tractatur apud Tertullianum: et putat dandam in eos actionem, quatenus plus esset in damno quam in legato. nisi forte quis putet condicionem hanc quasi utilitati publicae obpugnantem remittendam ut alias plerasque: aut uerba cauillatus imputaumatri ignoscendum? aut hoc imputatur matri, cur non desiderauit a principe condicionem remitt puto non esse imputandum. Ego etiam si mater ei, qui solvendo non erit, non petiit tutorem, puto ignoscendum: consuluit enim ei, ut minus inquietetur quasi indefensus. Et si forte quis uxorem communis filii matrem heredem scripsit rogavitque remissa etiam satisdatione, ut filio puberi facto restitueret hereditatem, nec mater ei petiit tutores, debet dici cessare constitutionem, cum patris voluntatem secuta sit et nihil habenti filio tutores non sed si forte impubes post matris cessationem fuerit adrogatus et impubes obierit, dicendum erit
Abbreviated transcription (Latin):
tio tua. plus enim quam ridi¬
culum ẽ.dubitare an aliquis
iure testis adhibit᷑us sit. qm̃
idem ⁊ tabulas test̾i scripẜit.
odS

Expanded text:
tio tua: plus enim quam ridiculum est dubitare, an aliquis iure testis adhibitus sit, quoniam idem et tabulas testamenti scripserit. Mod
Abbreviated transcription (Latin):
ad hib̾i possumus ego⁊ pat̾.
⁊ plures qui sumus in eidem
potate. ¶Condietionẽ testiũ
tũc inspice debemus cum sig̃¬
rent. non mortis tp̃r. Si igit¬
tũc cum signarẽt.tales fuerĩt
ut adhibi possint. nichil no¬
cet siquid postea eis ꝯtin̾gĩt.
¶Si abip̃o testatore anulum
accepo ⁊ signauero testĩn ua
let. qiͣ alieno signaueri. ¶Si
signa turbata sint abip̃o testa¬
tore nõ uidetur signatũ ¶Si
quis extestib nom̃ suum nõ
ascripserit. Um̃ tamen cum si¬
gnauĩt. ꝓeo ẽ. atꝙ si adhibi¬
tus non ẽẽt. Et siut multi.¬
faciunt ascripẜit se non tñ.
signau̾it. adhuc idẽ dicemus.
Signum aũt utrum anulo
tm̃ inp̃sso adhibemus. an et
sine anulo. uerum alio quodã
inp̾sso. Uarie enim hoĩes sign¬
ant. et magis ẽ. ut tm̃ anulo
quis possit signare. dum tñ:
te signari testam̃tum nulla.
dubitatio ẽ. ¶Signatas ta¬
bulas accipi oportet.⁊ si lin¬
teo quo tabule ĩuolute sũt. si¬
gna inpressa fuerint.

Expanded text:
dhiberi possumus ut ego et pater et plures, qui fuimus in eiusdem potestate. Condicionem testium tunc inspicere debemus, cum signarent, non mortis tempore: si igitur cum signarent, tales fuerint, ut adhiberi possint, nihil nocet, si quid postea eis contigerit. Si ab ipso testatore anulum accepero et signavero, testamentum valet, quasi alieno signaverim. Si signa turbata sint ab ipso testatore, non videtur signatum. Si quis ex testibus nomen suum non adscripserit, verumtamen signaverit, pro eo est atque si adhibitus non efaciunt, adscripserit se, non tamen signauerit, adhuc idem dicemus. Signum autem utrum anulo tantum inpressum adhibemus, an uero et si non anulo, uerum alio quodam inpresso? uarie enim homines signant. et magis est, ut tantum anul‹o› quis possit signare, dum tamencte signari testamentum nulla dubitatio est. Signatas tabulas accipi oportet et si linteo, quo tabulae inuolutae sunt, signa inpressa fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
turã fi eius qd̾ reliquid uel
exuicuns scripturis uł ex cõ¬
suetudine ꝑatris fam᷑uł. uel
regionis. ¶In cestam̃tis in.
quib testes roga̾ti adẽẽ deb̃
ut testam̃tum fiat. alt̾ius rei
cã forte rogatos ad testadu
non eẽ ydoneos.placet. Qo
sic accipiẽdum ẽ ut licet ad
aliam rem sĩt rogati uł collec¬
ti. si tñ ante testimoĩum cer¬
tiorent᷑ ad testm̃ se eẽ ad bi¬
bitos. posse eos testimoium
textu actiomis testari opor¬
teret. Est aũt uno ꝯtextua
nullum actum alienum te

Expanded text:
ri eius quod reliquit uel ex uicinis scripturis uel ex consuetudine patris familias uel regionis. In testamentis, in quibus testes rogati adesse debent, ut testamentum fiat, alterius rei causa forte rogatos ad testandum non esse idoneos placet. quod sic accipiendum est, ut, licet ad aliam rem sint rogati uel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium textu actus testari oportet. est autem uno contextu nullum act
Abbreviated transcription (Latin):
Lorent᷑ Y num testam̃tum
płib exemplis ꝯsignare quis
põt. idq int̾dum neccĩum est.
forte si nauigaturus ⁊ secum
ferre ⁊ relinquẽ domi iuditioꝵ
suorum testationẽ uelit.
Abor. Si isqui testin fac̾et. hr̃¬
dib primis nũcupatis prĩ qͣ
secundos exprimẽt hr̃des ob¬
mutiuss magis cepisse eum.
testam̃tum fae̾e quam fecisse.
uarus digestorum libro pri¬
mo ẜuiũ rndisse scripsit. Ita¬
ꝙ primos hr̃des exeo testõ ñ
futũros. labeo tñ hoc uerum eẽ
existimat ẽẽ. si ꝯstaret uolius¬
se płes eum qui testam̃tum:
feciss hr̃des ꝓmĩtiare. ego yec
ẜuium puto alurd sensisse.
ubetur eẽ. eoptinet ne eius te¬
stimonium recipiat᷑.⁊ eo am¬
plius ut quidam putãt neue
ip̃i dicat᷑ testimoĩum.
so suo salutem. Quero an te¬
stium nũo hñdus sit is quicr̃
rogntus ẽ adtestm̃ scribẽdu.
idẽ queq cum tabulas scrip¬
siss signau̾it. Inbẽtius celsu
labeoni suo salutẽ. aut nõ m¬

Expanded text:
onum. Unum testamentum pluribus exemplis consignare quis potest idque interdum necessarium est, forte si nauigaturus et secum ferre et reli‹n›quere iudiciorum suorum testationem uelit.qui testamentum faceret, heredibus primis nuncupatis, priusquam secundos exprimeret heredes, obmutuisset, magis coepisse eum testamentum facere quam fecisse Uarus digestorum libro primo Seruium respondisse scripsit: itaque primos heredes ex eo testamento non futuros. Labeo tum hoc uerum esse existimat, si constaret uoluisse plures eum, qui testamentum fecisset, heredes pronuntiare: ego nec Seruium puto aliud sensisse. iubetur esse, eo pertinet, ne eius testimonium recipiatur et eo amplius, ut quidam putant, neue ipsi dicatur testimonium. so suo salutem. Quaero, an testium numero habendus sit is, qui, cum rogatus est ad testamentum scribendum, idem quoque cum tabulas script, signauerit. Iuuentius Celsus Labeoni suo salutem. Non
Abbreviated transcription (Latin):
stem ꝓduci uel dic̃ẽ testio¬
mum uetat. ¶ Seriius quo
merito ad sollẽpña adhibi
non põt cum uiris cuulis co¬
munionẽ non hãt intotu
nec p̃toris quidẽ edicti. ¶ Et
ueteres putauerũt eos qui:
ꝓpt̃ sollempnia testamtiad¬
nibentur durare deb̾e donec
supprema ꝯtestatio ꝑagatur.¬
gentiam ẜmonis exigimus.
hec enim diuus marchus.
dino uiliano inteste quilati¬
ne s. loqui nõ nouerat rescrip¬
sit. nam siuel sensu ꝑcipiat
quis cum rei adhibitus siti
sufficere. S ⁊ si detẽti sint ĩ¬
uiͣti ibi testesnõ putat. iuił.
D̾. Heredes palamut ita exa¬
udiri possint. nũcupandi ft̃.
licebit ergo testanti uł hr̃des
nuĩcupare uel scribere. S sinũ¬
cupet. palam debet. Quid est
palam nõ utiq ĩ publicum. s
ut exaudiri possit. Ex audiri
aũt non abom̃ib s atestib.
Et siplures fiui̾nt testes ad¬
hibiti. sufficit sollempne nu¬
merũm exaudire. ¶Siquid
post test̾m factum mu̾tari
placuit. oĩa exintegro sunt¬

Expanded text:
stem produci uel dicere testimonium uetat. Seruus quoque merito ad sollemnia adhiberi non potest, cum iuris ciuilis communionem non habeat in totum, ne praetoris quidem edicti. Et ueteres putauerunt eos, qui propter sollemnia testamenti adhibentur, durare debere, donec suprema contestatio peragatur.gentiam sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putant . Heredes palam ita, ut exaudiri possunt, nuncupandi sint: licebit ergo testanti uel nuncupare heredes uel scribere: sed si nuncupat, palam debet. quid est palam? non utique in publicum, sed ut exaudiri possit: exaudiri autem non ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudire. Si quid post factum testamentum mutari placuit, omnia ex integro
Abbreviated transcription (Latin):
testatis aũt u̾bum nõ solum
adubos qui sũt inpotãte de
referendum ẽ. um ⁊̃ ad euni
quẽ redemit quis ab hostib q̃¬
ius placeat hũc ẜuum nõ ẽẽ.
s uiculo quodam retini donec
culio põt testari. adhib̾i abeo
adtestm testis possit. Et mã¬
cellus libro decimo digestoꝵ
scripsit. posse. ⁊ frat ergo pot̾it.
Quecumq aũt intestamẽto
diximus suꝑ ĩ hibendis testi¬
monus eorum qui in pot̾ate
sut. iomĩb testimonus acci¬
pias. ubi aliquid negotuge¬
ritur ꝑ ꝙ aequiratur. ¶ Nec
furiosus quidem testis ad hi¬
beri põt. cum ꝯpos m̃tis ñ sit.
S si ht̃ int̾missionẽ. eo tẽpõe
⁊dhiberi pot. ¶Testam̃tum
quoq ꝙ ante furorẽ ꝯsuma¬
geuił repetũdarum dãpnat
estiad testam̃tum adhibĩ nõ
posse existimo. qm̃ inuiditiũ
testis eẽ ueratur. ¶Mulier¬

Expanded text:
 solum ad liberos qui sunt in potestate referendum est, uerum etiam ad eum quem redemit ab hostibus, quamuis placeat hunc seruum non esse, sed uinculo quodam retineri, donculio potest testari, adhiberi ab eo ad testamentum testis possit. et Marcellus libro decimo digestorum scribit posse: et frater ergo poterit. Quae autem in testamento diximus super p‹ro›hibendis testimoniis eorum qui in potestate sunt, in omnibus testimoniis accipias, ubi aliquid negotii geritur, per quod adquiratur. Ne furiosus quidem testis adhiberi potest, cum compos mentis non sit: sed si habet intermissionem, eo tempore adhiberi potest: testamentum quoque, quod ante furorem consummage repetundarum damnatus est ad testamentum adhiberi posse existimo, quoniam in iudicium testis e
Abbreviated transcription (Latin):
explanari possit. q̃ritur. ut pr¬
ta stichum leg̾aũit. cum ples
hr̃et. nec declarauit dequo sen¬
tiret. Item titio legauit. cum
multos titios amicos hr̃et.⁊
errauerat mnoie uł inp̃noĩe
ul cognomine cum incorpoͬe
non errass. pot̾it ne postea de¬
clarare dequo senẜat.⁊ puto
posse. Nichil enĩnẽdat. s da¬
tum sign̾ificat. S ⁊ si notam

Expanded text:
explanare possit, quaeritur: ut puta Stichum legaverat, cum plures haberet, nec declaravit de quo sentiret: Titio legauit, cum multos Titios amicos haberet: errauerat in nomine uel praenomine uel cognomine, cum in corpore non errasset: poteritne postea declarare, de quo senserit? et puto posse: nihil enim nunc dat, sed datum significat
Abbreviated transcription (Latin):
ferre ⁊ nõ tulunt. E Cetum ꝗo
potuerunt facẽ adusus eos. ꝗ
ueneno. uł quo alio more in si¬
diantur. ¶Plane si uenenum
bita ẽ. que int̾imiere solet. ibi
necatus ẽẽ ꝓponatur. impuni¬
tum erit factum. nullo modo.
licet enim cessat. Se.ꝯ. sillama¬

Expanded text:
ferre et non tulerunt: ceterum quid ferre et non tulerunt: ceterum quid potuerunt facere aduersus eos, qui ueneno uel quo alio more insidiantur: Plane si uenenum bita est quae interemere solet, ibi necatus esse proponatur? impunitum erit factum? nullo modo: licet enim cessat sena
Abbreviated transcription (Latin):
ter. Sc̾eu. ait. Qd̾ ⁊̃ post mortẽ
patris ꝓbat. si ante quan ei
suus hr̃s existat. occisus fuãt.¬
¶⁊dem. sceũ. ait ꝯstañtius defẽ¬
dendum. nr̃de instituto filio.
tium. qui pure legrti uł maũ¬
missi sut. ante aditam hr̃di¬
titem filio occiso. Quãus enĩ
siuiueret. hr̃de eo existenͣte.
ip̃ius non ẽẽnt futuri. at tm̃
ubi decessit. qr extinctum le¬
locum dicit. ¶ Si pat̾ necatus
sit. an deẜuis filii questio hã¬
tur. si forte castrensis peculu
ẜuos habuit. Et magis ẽ qõ
plitiumq sum̃dum. licet uõ
sit inpotestate filius. ¶S
ris dicantur. n uxoris ꝓprie
uiri. s quia s ꝯmixta familia
ẽ ⁊ una domus ẽ. ita urdican.¬
dum atq inꝓprus ẜuis. Se.¬
censuit.S neq uxore occisa.
hñdam. senatus censuit. Mã¬
inmariti eius recte scribit. ¶ Oc¬
cisorum appellatione. eos ꝯti¬
neri labeo scribit qui ꝑiũ aut
cedem sũt int̃ fecti. ut puta.
iugulatum. strangulatum.
potuerũt ei. adu̾sas ium opez

Expanded text:
ter Scaeuola ait: quod etiam post mortem patris probat, si ante, quam ei suus heres existat, occisus fuerit.Idem Scaeuola ait constantius defendendum herede instituto filio d supplicium, qui pure legati uel manumissi sunt, ante aditam hereditatem filio occiso: quamuis enim, si uiueret, herede eo existente ipsius non essent futuri, attamen ubi decessit, qua extinctum lelocum dicit. Si pater necatus sit, an de servis filii quaestio habeatur, si forte castrensi peculio servos habuit? et magis est quapliciumque sumendum, licet non sit in potestate filius. Si ris dicantur neque uxoris proprie viri: sed quia commixta familia est et una domus est, ita vindicandum atque in propriis secensuit.Sed neque uxore occisa nestionem habendam senatus censuit: Marin mariti recte dixit.Occisorum appellatione eos contineri Labeo scribit, qui per uim aut caedem sunt interfecti, ut puta iugulatum strangulatum potuerunt ei aduersus uim opem
Abbreviated transcription (Latin):
minorum sibi quẽꝙ ꝯsule̾ de¬
bere. ¶Hoc rescriptum multa
ꝯtinet nam ei nõ parcit. qui
ineodem ꝯclaui fuit ⁊ ei qui
timuit mori. nõ ignoscit.⁊ ꝙ
uł uoce oporteat suos oñĩs au¬
xilium ferre ostendit. ¶Siqs
iuilla agens cecisus sit. plus
quam iniquum ẽ. si forte dif
mi. ¶ Sufficit ergo. eos. qui
cũ ip̃o ꝗ occisus d̾r. fuerũt ⁊ q
suspitione cedis aut ꝯsciẽtia.
attingi iudebũtur. dehis qõ
eẽt octisus. dehis qui una cum
eofuerũt cum occidẽtur. uł cu
uria fuissẽt. ꝓfugerũt. suppliti¬
um sum̃dum ẽ. Ꝙ si cum dño
nemo fuit cum occidẽtur. cess̃
ista senatus ꝯsulta. ¶Impu.¬
bes ẜuus uł ancilla nõ dumui¬
ri potens nõ in eadem cã erũt.
etas enim excusationẽ meret᷑.¬
¶Impubi aũt utrum ĩ supplitio

Expanded text:
minorum sibi quemque consulere deminorum sibi quemque consulere debere'.Hoc rescriptum multa continet: nam ei non parcit, qui eodem conclaui fuit: et ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit.Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffmi: sufficit ergo eos, qui cum ipso qui occisus dicitur fuerunt et qui suspicione caedis aut conscientia attingi esset occisus, de his, qui una cum eo fuerunt cum occideretur uel, cum una fuissent, profugerunt, supplicium sumendum est. quod si cum domino nemo fuit cum occideretur, cessant ista senatus consulta.Impubes seruus uel ancilla nondum uiripotens non in eadem causa erunt: aetas enim excusationem meretur.Impuberi autem utrum in supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
dem aũt tecto qualit̃ accipiatũ.
uideamus. utrum intra eosdem
parietes. an ultra. ĩ tra eandem
dictã uł cubiculũ. uł eã dem do¬
mũ. uł eosdem ortos. uel totam
uillam. Et ait sextus. sic ẽẽ uir
iudic̃atum. ut quicumq eo loci
fuerũt. unde uocem exaudire
potuerũt. hu pimiãtur. qiͣ sub
eodem tecto fum̾nt. licet alui ua¬
lidioris uocis alui exigioris
sitt̃. nec u om̃s undiq exaudi¬
ri possũt. Iuxta hoc tñ uidetur
⁊ diuus adrianus rescripsisse
in hec uba. ẜui quotiens dnĩs
sius auxilium ferre possiit. nõ
debent saluti eõrum suã ante¬
ponere. ¶Potuisse aũt ancil¬
lam que mneodẽ ꝯclam cuz dr̃a
sua fuerat. auxilium ei ferre.
sine corpore suo. at uoce plorã¬
tem. ut hui qui ĩ domo fuerãt.
aut uicini audirent. hoc ĩp̃m
manifestumẽ. Qd̃ dixit ꝑcusso¬
rem sibi mortẽ minatum si ꝓ¬
clamasset. Ulturiũ itaq sup¬
putium pati debet uł quia hoc.
necet̾i ẜui credant. inꝑiculodo¬

Expanded text:
dem' autem 'tecto' qualiter accipiatur, uideamus, utrum intra eosdem parietes an et ultra intra eandem diaetam uel cubiculum uel eandem domum uel eosdem hortos uel totam uillam. et ait Sextus sic esse saepe iudicatum, ut quicumque eo loci fuerunt, unde uocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii ualidioris uocis, alii exiguioris sunt nec omnes undique exaudiri possunt.Iuxta hoc tamen uidetur et diuus Hadrianus rescripsisse in haec uerba: 'Serui quotiens dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclaui cum domina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut hi, qui in domo fuerant aut uicini audirent, hoc ips‹o› manifestum est, quod dixit percussorem sibi mortem minatum, si proclamasset. ultimum itaque supplicium pati debet uel hoc, ne ceteri serui credant in periculo do
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdicatur. sait si in ꝯspectu ser¬
uorum hoc fecit. poterũtq eũ.
inse seuientẽ. ꝓbibere. pena af¬
ficiantur. si uõ nõ potuerũt li¬
berent᷑. ¶Siquis nõ metu cri¬
minis imminẽtis. s tedio ui¬
te. uł impatiens doloris. sibi
manus intułit. eius testamẽ¬
tum apiri ⁊ recitari. mortis ca¬
sus nõ impedit. ¶Item illiro
sciendum ẽ. insi ꝯstet aliquem
ẽẽ occisum. non hr̃i defamilia.
q̃onem. liq̃re igitur debet. scełe
¶ Question̾em aũt sic accipimus.
non torm̃ta tm̃. s omnẽ inqui¬
sitionẽ. ⁊ defensionem mortis.¬
¶ Hoc aũt se ꝯsultum. eos quidem
qui subeodem tecto fuerũt. oĩo
punit. Eos nõ qui nõ subeode
tecto fuerũt. s in eadẽ regione.
non alit̾. insi ꝯscu fuissẽt. ¶ Eo

Expanded text:
ilicet ut, si in conspectu seruorum hoc fecit potueruntque eum in se saeuientem prohibere, poena adficiantur, si uero non potuerunt, liberentur.Si quis non metu criminis inminentis, sed taedio uitae uel inpatientia doloris sibi manus intulit, eius testamentum aperiri et recitari mortis casus non impedit.Item illud sciendum est, nisi constet aliquem esse occisum, non haberi de familia quaestionem: liquere igitur debet scelere Quaestionem autem sic accipimus non tormenta tantum, sed omnem inquisitionem et defensionem mortis.Hoc autem senatus consultum eos quidem, qui sub eodem tecto fuerunt, omnimodo punit, eos uero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non ali
Abbreviated transcription (Latin):
alit milla domus
tuta eẽ possit. insiꝑi¬
culo capitͥis sui. cus¬
todiam diñs. tam adome¬
sticis quã ab extraneis. p̃¬
stare ẜui cogant᷑. iõ senatꝰ
ꝯsulta inducta sũt. depu

Expanded text:
aliter nulla domus tuta esse possit, nisi periculo capitis sui custodiam dominis tam ab domesticis quam ab extraneis praestare serui cogantur, ideo senatus consulta int
Abbreviated transcription (Latin):
blica qone afamilia necatorũ
hñda. ¶Dñi appellatione ꝯti¬
fructus alienus sit. ¶ Qui ẜ¬
uum bona fide possederit dni
appellatione nõ ꝯtinebit᷑. Dee
qui usumf. solum hu̾it. ¶ Ser¬
uus pignori datus ꝙ attinz
non ẽetͣ. ¶Serui appellatioẽ
⁊̃ hu ꝯtinẽtur. qui sub ꝯditio¬
ne legati sut nam mediotẽ¬
pore hr̃dis suit nec quidez cõ¬
ditio existens efficit ut desi¬
nant eẽ hr̃dis facit neuideãt᷑
int̾im eius ẽẽ. Idemq erit dicẽ¬
dum.⁊ instati libo. S ĩ eo cui
fidei ꝯmissaria lib̾tas pure de¬
betur. extat rescriptum diui
pii. adibẽtium sabinũ quo
ostendit᷑. non eẽ festinãdum
adtorm̃ta eius. cui fidei ꝯinissa¬
ria lib̾tas debetur. ⁊ magis ẽ

Expanded text:
ione a f‹a›milia necatorum habenda.Domini appellatione contifructus alienus sit.Qui seruum bona fide possedit, domini appellatione non continebitur, nec qui usum fructum solum habuit.Seruus pignori datus, quod attinet non esset.Serui appellatione etiam hi continentur, qui sub condicione legati sunt: nam medio tempore heredis sunt, nec quod condicio existens efficit, ut desinant esse heredis, facit ne videantur interim eius. idemque erit dicendum in statulibero. Sed in eo, cui fideicommissa libertas pure debetur, exstat rescriptum divi Pii ad Iuventium Sabinum, quo ostenditur non esse festinandum ad tormenta eius, cui fideicommissa libertas debetur: et magis
Abbreviated transcription (Latin):
stililoco dep̃hendãtur ⁊ illie de¬
cedant. quomõ uelit ⁊ quomõ
possit testabũt᷑. siue p̃sesꝗs sit
ꝓũitie siue legatus. siue quis
alius. qui iure militri testari
nõ põt. Item nauarthos ⁊ trie¬
rarehos classiumaure militari pꝰ¬
se testari. nulla dubitario ẽ. ĩ clas¬
sib om̃s remiges ⁊ nautemili¬
tes sũt. Itẽ uigiles. milites sitt̃.
ꝯiure militaĩ eos testari posse.
nulla dubitatio ẽ. ¶ Siq̃s mili¬
tum exalio nũo translatus sit

Expanded text:
deprehendantur et illic decedant, quomodo uelint et quomodo possint, testabuntur, siue praeses quis sit prouinciae siue legatus siue quis alius, qui iure militari testari non potest. Item nauarchos et trierarchos classium iure militari posse testari nulla dubitatio est. in classibus omnes remiges et nautae milites sunt. item uigiles milites sunt et iure militari eos testari posse nulla dubitatio est. Si quis militum ex alio numero translatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
dubium ẽ quĩ
debeãt uolũtates rate¬
cẽ eorum qui ĩ hostil¬
loco supprema uiditia sua quo¬
quo modo ordinassent ibidẽq
suum diem obissent. quãqua
enim distet ꝯditio militu abh¬
is ꝑsom̾s quas ꝯstitutiones prĩ¬
cipales separẽt. tñ qui ĩ ꝓcinctu
u̾santur. cum eaͣdẽ picula exꝑi¬
antur. uira quoq eadem mei̾to
sibiuendicãt. ¶ Om̃s igit᷑ oĩo¬

Expanded text:
dubium est, quin debeant ratae uoluntates esse eorum, qui in hosticolo suprema iudicia sua quoquo modo ordinassent ibidemque diem suum obissent. quamquam enim distet condicio militum ab his personis constitutiones principales separent, tamen qui in procinctu uersantur cum eadem pericula experiantur, iura quoque eadem merito sibi uindica
Abbreviated transcription (Latin):
adius uirãdum lib̾tum ade¬
git. nichil uiris ht̃. nec ipse
ins locum he̾bit patronus..
quicqd igit᷑ quaqua ratione
alienau̾it. ea alienatio nlliꝰ
moñiti e ꝑlane si qua alie¬
nau̾it infraudẽ patroni. ad¬
huc tñ post alienationẽ ma¬
ior cẽtenario remaneat alie
timur. E Diu̾sitatis aũt ea
ratio e. quoties infraude le¬
gis fit alienatio. nõ ualet ꝙ
factumẽ. In fru̾dẽ aũt fit
cum quis se minorẽ cẽtena¬
rio facit ad hoc ut legis p̃cep.¬
tum eũtat. ¶ Cum alienatio
dem patroni. id circo fauião
⁊ caluisiano iuditio reuocabi¬
tur id ꝙ alienatũ ẽ. ¶ Si quis
plures res simulalienando.
minorẽ se centen̾ario fecĩt.
q̃rum una reuoc̾ata. in oĩuni
ptib in aior cẽtenario efficit̃.
utrum reuocamus om̃s an p
rata exsingulis ut cẽtenariu
eum faciamus magisq ẽut
oĩu rerum alienatio fea nulliꝰ
mom̃ti sit. ¶ Siquis plane
nõ semel a lienauit. s quasdã
res ante.quasdam postea alie¬

Expanded text:
ad iurandum libertum adegit, nihil iuris habet nec ipse nis locum habebit patronus: quidquid igitur quaqua ratialienauit, ea alienatio nullius momenti est. plane si qua alienauerit in fraudem patroni, adhuc tamen post alienationem maior centenario remaneat, alientimur.Diuersitatis autem ea ratio est. quotiens in fraudem legis fit alienatio, non ualet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem centenario facit ad hoc, ut legis praeceptum euertat. at cum alienationfraudem patroni: idcirco Fauiano uel Caluisiano iudicio reuocabitur id quod alienatum est.Si quis plures res simul alienando minorem se centenario fecerit, quarum una reuocata uel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum reuocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? magisque est, ut omnium rerum alienatio facta nullius momenti sit.Sinon semel alienaverit, sed quasdam res ante, quasdam postea, alie
Abbreviated transcription (Latin):
legatarium aliꝙ ꝯmodu te¬
stator inhoc suo quam hr̃de
pre uolusset.
⁊ ita scripẜo quãtum co¬
codicillis legatum explicet᷑.
tñ ex testõ ualet sola quãtitas
que incodicillo legata ẽ. nã ⁊

Expanded text:
legatarium aliquid commodum testator in hoc servo quam heredem habere voluisset. ita scribsero: "quantum cocodicillis legatum explicetur, tamen ex testamento valet solaque quantitas in codicillo delata est. nam et
Abbreviated transcription (Latin):
eorum nonẽ necc̃ia. ¶ Memi¬
nisse aut oportebit debr̃de ĩ¬
stituto. Se. loqui ideraq trae¬
tatum ẽ ap̃ iulianum. an ad
intestatos locum hãt. S est
uerus eoq uire utimũut hoc
Se ꝯsultum adintestatos qͦ
ꝑtine̾at suie legittum siue ho¬
noraru sũt successores. S ⁊
adfilium qui ĩ potestate ẽ. hoc

Expanded text:
 Meminisse autem oportebit de herede instituto senatum loqui: ideoque tractatum est apud Iulianum, ad intestatos locum habeat. sed est uerius eoque iure utimur, ut hoc senatus consultum ad intestatos quoque pertineat, siue legitimi siue honorarii sint successores. Sed et ad filium qui in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
neeͬcus ut ap̃tore ꝯpellentur
miscere se hr̃ditati. sic de ĩde
restitue̾. Qd̃ si fecerit transtr¬
lisse uidebũtur actiões. ¶ Si
fiscouacantia bona deferant᷑.
necuelit bona agnosce̾ ⁊ fidi¬
ꝯmissario restituẽ. equissimẽ
erit qĩ uendicaũt. sic fiscu¬

Expanded text:
ellantur miscere se hereditati, sic deinde restituere: quod si fecerint, transtulisse uidebuntur actiones. Si fisco uacantia bona deferantur nec uelit bona adgnoscere et fideicommissario restituere, aequissimum erit, quasi uindicauerit, sic fiscu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ illum herẽdem nonẽẽ ac
phoc exhis u̾bis sibr̃s non eiͣt
stichus lib̾ hẽsq esto. liber et
¶ Si pupillus substitutu sibi
ẜuum alienauit. eumq ẽptor
lib̾m hr̃ demq institũit. nũqd
ist̾e ĩ substitutione hãt statu
uniu̾ sum.at siquidẽ pupillus

Expanded text:
tum est illum heredem non esse, ac per hoc ex his uerbis: 'si heres non erit, Stichus liber heresque esto', liber et Si pupillus substitutum sibi seruum alienauerit eumque emptor liberum heredemque instituerit, numquid iste in substitutione habeat substitutum uniuersum?
Abbreviated transcription (Latin):
d Intius titius legittimu
filium. ⁊ alt̾m naturalẽ hr̃des
instituit eosq inic̃ẽ substi.¬
tuit. titianus legittimus filiꝰ
quẽ pat̾ anniculũ relinquid.
post patris mortẽ. ampubes
decessit supstite mãtre ⁊ fr̃e
naturali que ⁊ cobr̃dem habe¬
bat. q̃ro anhr̃ditas eius ad
titium naturalẽ frẽm excã.
substitutionis ꝑtineat. an
uõ admatrẽ. R. ad primũ ea¬
sũm nõ existẽtium hr̃dum.⁊
substitutionẽ dequa quertt̃
ꝑtinẽ. nõ adseq̃uentẽ casum
siquis eorum poste̾a decessiss
intra pub̾tatem.cum ĩ naturi¬
lis filu ꝑsona. duplex substi¬
tutio locum hr̃e nõ possit.⁊io
admatrẽ. legitiumni filu hr̃di¬
tas abintestato ꝑtinet / ant̃¬

Expanded text:
ius Titius legitimum filium et alterum naturalem heredes instituit eosque inuicem substituit: Titianus legitimus filius, quem pater anniculum reliquit, post patris mortem impubes decessit superstite matre et fratre naturali, quem etiam coheredem habebat: quaero an hereditas eius ad Titium naturalem fratrem ex causa substitutionis pertineat an uero ad matrem. respondi ad primum casum non existentium heredum substitutionem de qua quaeritur pertinere, non ad sequentem, si quis eorum postea decessisset intra pubertatem, cum in naturalis filii persona duplex substitutio locum habere non poterit: et ideo ad matrem legitimi filii hereditas ab intestato pertinet.Paulu
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Ex fcõ querit᷑ qui fili¬
um habebat. mutum.puberẽ.
impetrauit aprincipe ut mu¬
to substituẽ ei lice̾ret. ⁊ substi¬
tuit titium. Mutus duxit
uxorem post mortẽ patris.⁊
nascitur ei filius. Quero an
quidem principalia ip̃i prĩci¬
pes solent int̾pretari. ueru
uoluntatẽ principis ĩ spiciẽ¬
tib.põt dici eatenus ideu
tribuẽ uoluisse quatenus fi¬
lius eius ĩ eadem ualitudĩe.
ꝑseuerass ait quẽ admodu
iuire cuuli pubtate finit᷑ pu¬
pillare testm̃. ita princeps im
ititus sit ius ĩ eo qui ꝓpt̃ in¬
firmitatẽ non põt testari. et¬
nam ⁊ si furioso filio substi¬
tuiss dicẽmus desine̾ ualere
testm̃ cum resipuss. quia ia
poss sibi testm̃n facere ⁊ eniz
iniquum incipit fieri bñfiti¬
um principis. si adhucidua¬
lere dicamusau ferrẽt enz
testam̃ti factionẽ hoĩ sane¬

Expanded text:
um.Ex facto quaeritur: qui filium habebat mutum puberem, impetrauit a principe, ut muto substituere ei liceret, et substituit Titium: mutus duxit uxorem post mortem patris et nascitur ei filius: quaero, an quidem principalia ipsi principes solent interpretari: verum voluntatem principis inspicientibus potest dici eatenus id eum tribuere voluisse, quatenus filius eius in eadem valetudine perseverasset, ut, quemadmodum iure civili pubertate finitur pupillare tess sit ius in eo, qui propter infirmitatem non potest testari. nam et si furioso filio substituisset, diceremus desinere ualere testamentum, cum resip‹u›isset, quia iam posset sibi testamentum facere: etenim iniquum incipit fieri beneficium principis, si adhuc id ualere dicamus: a‹u›ferret enim testamenti factionem homini san
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑. Uñ ⁊ exẜis tabulis in
tus eẽt. satis enm pumͣtus ẽ
meo ĩ quo fecit ꝯtra leges.
quin ĩ mo ⁊ si desmẽt br̃s ẽẽ i¬
dem dicem.quẽadmodumm
telligẽdum ẽ ineo quicum
scriptus eẽt hr̃s postquam.
adiss hr̃ditatem inẜitutẽ
redactus ẽ. ⁊ postea libertate
donatus ẽ. cui pmissu ẽ adsb̃¬
stitutionẽ uenire que eiim.
testõ fuerant relictam. licet
enim hr̃ditatem exĩstitutioe

Expanded text:
is tabulis in tus esset: satis enim punitus est in eo, in quo fecit contra leges. quin immo etsi desineret heres esse, idem dicerem: quemadmodum intellegendum est in eo qui, cum scriptus esset heres, postquam adisset hereditatem in seruitutem redactus est et postea libertat‹e› donatus. cui permissum est ad substitutionem uenire, quae ei in testamento fuerat relicta: licet eni
Abbreviated transcription (Latin):
deuoluit. ¶Paul.R. si om̃es
instituti hr̃des om̃s ꝙ ĩuice
substituti ẽent. portionẽ euis
qui a quibdam defũctiᷤ postea
portionẽ suam repudiauĩtad
eum solũm qui eo tp̃r supuix̃.
exsubstitutione ꝑtine̾.¬
D. Pat̃ fa. primis tab̾. postu¬
mobr̃de instituto. scd̾is tabuł.¬
sibi.uł filio sintra pub̾tatem
decessisset gaium seium frẽm
suum substituit. dem̃ titi
guo seio.⁊ postea sic dixit. ꝙ
sigaius seius frat meus pri

Expanded text:
si omnes instituti heredes omnibus inuicem substituti essent, eius portionem, qui quibusdam defunctis postea portionem suam repudiauit, ad eum solum, qui eo tempore superuixit, ex substitutione pertine familias primis tabulis postumo herede instituto secundis sibi uel filio, si intra pubertatem decessisset, Gaium Seium fratrem suum substituit, deinde Titium Gaio Seio, et postea sic dixit: 'quod si Gaius Seius frater meus pri
Abbreviated transcription (Latin):
mo loco substitutus hr̃sͣ eẽt.
michi. tũctitio fidei ꝯmissu
relĩquo. Quero cum filius pa¬
tribrs extit̾it eꝯq intra pub¬
tatem mortuo frat̃ testatoͬris
ex substitutione hr̃s sit. an fi¬
dei ꝯmissum debeatur. cum ita
relictum sit. Si gauis seius:
sum institutus uł substitutꝰ
ẽ. filio impube̾ defũcto ea q̃:
testator relinquit pr̃are debẽ
nec adu̾siri hec u̾ba. ꝙ si gaiꝰ

Expanded text:
mo loco substitutus heres mihi esset, tunc Titio fideicommissum relinquo'. quaero, cum filius patri heres exstiterit eoque intra pubertatem mortuo frater testatoris ex substitutione heres sit, an fideicommissum debeatur, cum ita relictum sit, si Gaius Seius fsum institutus uel substitutus est, filio impubere defuncto ea quae testator reliquit praestare debere: nec aduersari
Abbreviated transcription (Latin):
Ceũ. Quihabebat filum ⁊
filiam implibes ĩ stituto filio
Hrde filiam exbr̃dauit. ⁊ si fi¬
nus intra pub̾tatem decessis¬
set filiam eidem substituit. s¬
si filia ante quam nubẽt de¬
cessiss. uxorem suam Itez so¬
rorem suam substituit. Que¬
rocum filia pũbes.prior de.¬
cesẜit. deinde frat̃ ens impu¬
bes. anfilu hr̃ditas aduxorẽ
⁊ sororem testatoris. iire sub¬
stitutionis ꝑtin̾eat. R. ẜmei¬

Expanded text:
um.Qui habebat filium et filiam impuberes, instituto filio hered‹e› filiam exheredauit et, si filius intra pubertatem decessisset, filiam eidem substituit: sed filiae, si antequam nuberet decessisset, uxorem suam, item sororem suam substituit. quaero, cum filia impubes prior decesserit, deinde frater eius impubes, an filii hereditas ad uxorem et sororem testatoris iure substitutionis pertineat. re
Abbreviated transcription (Latin):
cum afferre s si extitͣit ꝯditio
due pure sũt. ⁊ ideo nuilli mo¬
m̃ti erit substitutio ꝯ si pures
quis instituat̾. deĩ subodi¬
tione sibi substituat᷑. nichil
facit ĩubstitutio ꝯditionalis.
nec mutata intelligit᷑. quippe
cum ⁊ si extitit ꝯditio due pu¬
re sũt substitutiones. Sed̾

Expanded text:
io, duae purae sunt et ideo nullius momenti erit substitutio. contra si pur‹e› quis instituatur, deinde sub condicione sibi substituatur, nihil facit substitutio condicionalis nec mutata intellegatur, quippe cum et si exstiterit condicio, duae purae sunt institutiones. secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis relicta ꝑindẽ pͦrãbit.
ac si ꝑtem pure et subꝯdieti¬
one ꝑtem altãm accepisset.
nõ idẽm ẜuabit᷑ alio substi.¬
tuto. nam ille falcidie ratio¬
nem inducẽt qĩ plãn̾e subs
dietione primis tabulis hr̃s
institutus. tam ⁊ si maxĩe co¬
hr̃s filio dãtus quadrante
integrum obtineret. Nam
⁊ cum legatum primis tabũ¬
lis titio datur. ẜis aũt tabul
eadem res sẽpromo. sẽproniꝰ
qn tͣitio ꝯcurrit. ¶ Cum̃ pͥat
impubi filie que nouissima
diem suum obiss tablȧs ẜas
feciss ⁊ impubes filia suꝑsti¬
te sorore pube uita decessiss.
irritam ẽẽ factam substituti¬
onẽ. placuit.ĩ ꝑsonam quidẽ
prioris qr nõ nouissima deces¬
siss. In alt̾ius uõ quia pube
etatem ꝯpleuit. ¶Non iudei̾
cumuitio fcãm substitutioe
hus ubis placuit. Ille autẽ¬
filius meus si qḋ abhomuo
ĩtra pub̾tatis annos decesse¬
rit. tũc ĩ locum ꝑtemue eius
titius hr̃s estonõ magis quã

Expanded text:
inde praestabit, ac si pure partem et sub condicione partem alteram accepisset. non idem seruabitur alio substituto: nam ille Falcidiae rationem induceret quasi plane sub condicione primis tabulis heres institutus, tametsi maxime coheres filio datus quadrantem integrum optineret. nam et cum legatum primis tabulis Titio datur, secundis autem tabulis eadem res Sempronio, Sempronius quandoque Titio concurrit.Cum pater impuberi filiae, quae nouissima diem suum obisset, tabulas secundas fecisset et impubes filia superstite sorore pubere uita decessisset, irritam esse factam substitutionem placuit, in persona quidem prioris, quia non nouissima decessit, in alterius uero, quia puberem aetatem compleuit.Non uideri cum uitio factam substitutionem his uerbis placuit: 'ille filius meus si quod abominor intra pubertatis annos decesserit, tunc in locum partemue eius Titius heres esto', non magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
infirmãt filii s tm̃ eum gra¬
dum qui abinitio nõ ualuit.
ssic̃ Rensum ẽ. Si aprmo sit
filius p̃teritus. aẜo exhr̃datꝰ.
nichil aũt int̾ est. qua ratiõe
ẜi hr̃dis institutio ualeat u¬
trumꝗa abeo filius exhr̃datꝰ
ẽ. an quia ip̃e filius substituit.
Iul. longnius pazreos quos
sibi hr̃des instituerat. filio ita
substituit. quisquis sibi br̃s
sibi eẽt.unus ex hr̃dib insti¬
tutis qui tacitam fidem accõ¬
mod̾auerat. ut nõ cãpiẽti pã¬
teͣm exeo ꝙ accͤepat daret.ad
substitutionẽ impubis ad.¬
missus. utrum ꝓ ea ꝑte ꝓqua
scriptus fuit ueniat᷑. an uõ
pea quam cepit ita ut angea¬
tur enis .ps. in substitutione:
R̾. qui in fraudẽ legum fidez
accomodat. adeundo hr̃s ef¬
ficitur nec desimit hr̃s eẽ. licz

Expanded text:
infirmant filii, sed tantum eum gradum, qui ab initio non ualuit, sicut responsum est, si a primo sit filius praeteritus, a secundo exheredatus: nihil autem interest, qua ratione secundi heredis institutio ualeat, utrum quia ab eo filius exheredatus est an quia ipse filius substitutus est.Iulius Longinus pater eos, quos sibi heredes instituerat, filio ita substituit 'quisquis sibi heres esset': unus ex heredibus institutis, qui tacitam fidem accommodauerat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis admissus utrum pro ea parte, pro qua scriptus fuit, ueniat, an uero pro ea quam cepit, ita ut augeatur eius pars in substitutione? respondi: qui in fraudem legum fidem accommodat, adeundo heres effi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis Igitur etiam agnatiõe
sui brdis dicendum ẽ rumpi
substitutionẽ. qr mehil int̃¬
est alium hr̃dem instituerit
ip̃e filius postea. aniure hr̃e
ceꝑit suum hr̃dem.Nec enim
aut patremaut principẽ. de h
caũ cogitasse uĩsimile ẽ ait
eum qui postea nascẽtur exhe¬
redaret. nec int̃ est queniad

Expanded text:
one sui heredis dicendum est rumpi substitutionem, quia nihil interest, alium heredem institueret ipse filius postea an iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest, q
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ñ pot̾it filu br̃ditatẽadire.¬
Nec emmualet filui testam̃tu
insi patris adita fu̾it hr̃ditas
nec enim sufficit ad sed̾arum
tabłarum iuim sic eẽ factum
testm̃ ut exeo adiri hr̃ditas p̾¬
sit. ¶Adsubititutos pupilla¬
res ꝑtinẽt ⁊ si q̃res postea pu¬
pillis obuenerit. n enim sius

Expanded text:
tum, non poterit filtum, non poterit filnec enim ualet filii testamentum, nisi patris fuerit adita hereditas: nec enim sufficit ad secundarum tabularum uim sic esse factum testamentum, ut ex eo adiri hereditas possit.Ad substitutos pupillares pertinent et si quae postea pupillis obuenerint: neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Set si plures sĩt ita sub:¬
stituti. quisquis michi ex sup̃
scriptis hr̃s erit. deiñ quidam
exillis postea quã hr̃des exti¬
terint patri obedierũt. soli suꝑ¬
stites. ex substitutione hr̃des
existeͣrent prata ꝑtium. exqb
instituti sĩt nec quicq̃ ualebit
exꝑsona defũctorum. ¶Quos
possum hr̃des michi facere ne¬
cessarios possum ⁊ filio ut ẜur̃
meũ ⁊ fr̃em suum quãius ĩ reb̾
humanis nõ dum sit postum.
Igit᷑ postumus erit fr̃i heres
hr̃s. an possit substitutus seꝑa¬
re hr̃oitates. ut filu hãt. patris
non hãt. non põt. s aut utrĩq
d hr̃ditatem hr̃e. aut neutruiᷤ.
uĩcta enim hr̃ditas cepit eẽ.
demq ẽ si pat̾ me br̃dem scrip¬
fit exparte ⁊ filiu exꝑte. et
ego patris hr̃ditatem repudia¬
uero. nam neq filu br̃ditate
hr̃e possum. ¶Si exasse hr̃s ĩ¬
stitutus filio exhrdato substi¬
tutus repudiauĩt patris hr̃di¬
tatem. cum nõ br̃et substitũ:¬

Expanded text:
um.Sed si plures sint ita substituti: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit', deinde quidam ex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt, soli superstites ex substitutione heredes existent pro rata partium, ex quibus instituti sint, nec quicquam ualebit ex persona defunctorum.Quos possum heredes mihi facere necessarios, possum et filio, ut seruum meum et fratrem suum, quamuis in rebus humanis nondum sit: postumus igitur erit fratri heres heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris non habeat? non potest, sed aut utriusque debet hereditatem habere aut neutrius: iuncta enim hereditas coepit esse. Idemque est, si pater me heredem scripserit ex parte et filium ex parte et ego patris hereditatem repudiauero: nam neque filii hereditatem habere possum. Si ex asse heres institutus, filio exheredato substitutus repudiauerit patris hereditatem, cum non haberet substitu
Abbreviated transcription (Latin):
ułuti ut aliu̾s si sibi nullus fi¬
lius fu̾it. ⁊ aliu̾s si filius fuit¬
⁊ impubes mortuus fu̾it. hr̃s
sit. ¶Quidam.iiii. hr̃des fe¬
substituerat. unus exillis ciui.
nõ erat quisquã substitutus.
⁊ excetĩs alt̾.uuo patre famił.
decesẜat. partem eius cuinenx¬

Expanded text:
ueluti ut alius, si sibi nullus filius fuerit, et alius, si filius fuerit et impubes mortuus fuerit, heres sit.Quidam quattuor heredes fesubstituerat: unus ille, cui non erat quisquam substitutus, et ex ceteris alter uiuo patre familias decessera‹n›t. partem
Abbreviated transcription (Latin):
bonis tm̃ testator substituit.
s impub̾is. cum. ⁊ exhr̃dato:
substituere quis possit. Nisi
michi ꝓponas militẽ ẽẽ ꝗ sub¬
stituit hr̃dem hac m̃te. ut ea
sola uelit adsubstitutu ꝑtin̾e
que a se adinstitutum ꝑuene¬
runt. Inarrogato quoꝙ ĩpu¬
bere dicimus ad substitutu eiꝰ
abarrogatore datum. nõ debe
ꝑtinẽ ea que hr̃et siarrogatꝰ
non eẽt. s ea sola que ip̃e ei de¬
derit adrogator. nisi forte di¬
stingiumus. ut quartã quidẽ
quam oĩmodo exrescripto di¬
ui pudebuit ei relinquẽ. sub¬
stitutus hr̃e nõ possit. suꝑflu¬
num tñ putit uł hoc arrogatoĩ
pmittẽdum. que siña ht̃ rati¬
onem. Ego ⁊̃ amplius puto.
⁊ siquid bñfitio ad̾rogatoris
acquisunt.⁊ ħ substitutum.
possehre. ut puta ab rogatoĩs
amicus uł cognatus ei aliqd
reliquid. ¶Nem̾o institutus
⁊ sibi substitutus sine eae mͣu¬
tatione. quicquã ꝓficit. s hoe
ĩuno gradu. Cet̾um si duosit̃
sibi. cum hr̃et cohr̃dem titui.

Expanded text:
bonis testator substituit, sed impuberis, cum et exheredato substituere quis possit: nisi mihi proponas militem esse, qui substituit heredem hac mente, ut ea sola uelit ad substitutum pertinere, quae a se ad institutum peruenerunt.In adrogato quoque impubere dicimus ad substitutum eius ab adrogatore datum non debere pertinere ea, quae haberet, si adrogatus non esset, sed ea sola, quae ipse ei dedit adrogator: nisi forte distinguimus, ut quartam quidem, quam omnimodo ex rescripto diui Pii debuit ei relinquere, substitutus habere non possit, superflu putat uel hoc adrogatori permittendum, quae sententia habet rationem. ego etiam amplius puto et si quid beneficio adrogatoris adquisiit, et haec substitutum posse habere, ut puta adrogatoris amicus uel cognatus ei aliquid reliquit.Nemo institutus et sibi substitutus sine causae mutatione quicquam proficit, sed hoc in uno gradu: ceterum si duo sisibi, cum haberet coheredem Titium:
Abbreviated transcription (Latin):
couice mutua substituere ur᷑
quib ĩstitutionum ꝑtes nõ
agnoscentib ceto onis cohr̃¬
des admitti. ¶Qui patrem⁊
filium proꝑte br̃des ĩstituerat¬
⁊ ĩ inuicẽ substituerat. reliqs
cohr̃dib datis post opletum
assem ita scripsit. hos om̃s in¬
nicem substimo uolũtatis fu¬
patrem ⁊ filium substitutioĩ
cobr̃dum ĩ miscuiss. an eam

Expanded text:
co uice mutua substituere uidetur: co uice mutua substituere uidetur: quibus institutionum partes non agnoscentibus ceteros omnes coheredes admitti.Qui patrem et filium pro parte heredes instituerat et inuicem substituerat, reliquis coheredibus datis post completum assem ita scripsit: 'hos omnes inuicem substituo'. uoluntatis fpatrem et filium substitutioni co
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ rogaũit si impubes diem
suum obierit titio br̃ditatem
suam restĩtuẽ. legittimũ hr̃de
filu salua falcrͤdia cogendum
patris hr̃ditatemut ab impr¬
bere fidei ꝯmissum post mortẽ
eius datum restituere placuit.
Nec aluro ẜuãdum cum substi¬
tutionis ꝯditio pubem etatẽ
u̾bis p̃carus egredit᷑. Que ita
locum habebũt. si patris testm̃
iure ualuit. Alioqn sinõ ualuit
ea scriptura quam testam̃tum
ẽẽ uoluit codicillos nõ faciet.
nisi hoc exp̃ssum ẽ./ Nec fideicõ¬
misso ꝓprie facultates filii te¬
nͣebũtur. Etͦiõ si pat̾ filium
exhrdauerit ⁊ ei nehil reliq̃rit
nullum fidei cõmissum erit.
alicquin rasi legata uł fidei cõ¬
missa filius acceꝑit intramo¬
dum eorum fidei ꝯmissum hr̃¬
ditatis afilio datum citra fal¬
cidie intionẽ debebit᷑. ¶ Qui
discretas portiones ꝯuinctis
plurib sepatim dedit. ac post
omnẽ institutioĩs ordinẽ ita
scripsit. quos hr̃des meos ĩ ui¬
cem substituo. ꝯũctos primolo¬

Expanded text:
pater rogauerit, si impubes diem suum obierit, Titio hereditatem suam restituere, legitimum, heredem filii salua Falcidia cogendum patris hereditatem ut ab impubere fideicommisso post mortem eius dato restituere placuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem uerbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, si patris testamentum iure ualuit: alioquin si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum esse uoluit, codicillos non faciet, nisi hoc expressum est. nec fideicommisso propriae facultates filii tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredauerit et ei nihil reliquerit, nullum fideicommissum erit: alioquin, si legata uel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur.Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: 'quos heredes meos inuicem substituo', coniunctos primo lo