comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
telligunt᷑ gͦ quedã secretiora in¬
telligentiȩ: quȩ multitudo ñ po¬
test caꝑe. Quid gͦ restat. nͥ ut illa
secretiora intelligentie quȩ popu¬
lus ñ potest caꝑe. illis credantur
& cõmittant᷑: qui idonei sunt in¬
telligere. & alios docere. sĩc erant
apłi. Vnde duodecim cophini st̃
impleti: ꝙi duodenario numero
solet ꝑfectionis cuiꝰlibet sũma sig¬
nari. Recte ꝑ duodecim copbinos
fragnientorum plenos. om̃is doctox
sp̃ualtũ chortis expͥmit᷑: quia ob¬
scura scͥpturarum que ꝑse turbe
neq̃unt intelligere. iubent᷑ medi¬
tando colligere. & meditata. &o
mandata litteris. suo & turbarũ
usui conseruare. foris quidem des¬
pecti. s inttis saltitari cibo ad aleu¬
da humiliũ corda cumulati. qͣre
dicunt᷑ cophini plem fragm̃tis:
Constat enĩ cophuns seruilia
ma mundi elegit: ut confund̾et
fortia. Manducantiũ autẽ fuit¬
numerus qͥnq milia. Notandũ
est quia due in matheo pastio
nes legunit᷑: ista uidelicet in qua

Expanded text:
telliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut illa secretiora intelligentiae, quae populus non potest capere, illis credantur et committantur, qui idonei sunt intelligentiae, et alios docere, sicut erant apostoli. Unde duodecim cophini sunt impleti, quia duodenario numero solet perfectionis cujuslibet summa signari. Recte per duodecim cophinos fragmentorum plenos omnis doctorum spiritualium chorus exprimitur, quia obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt intelligere, jubentur meditando colligere, et meditata ac mandata litteris suo et turbarum usui consvervare. Foris quidem despecti, sed intus salutari cibo ad alenda humilium corda cumulati. Quare dicuntur cophini pleni fragmentis? constat enim cophino servilia ma mundi elegit, ut confunderet fortia. Manducantium autem numerus fuit quinque millia. Notandum est quod duae in Matthaeo leguntur pastiones, ista videlicet in qua
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionẽ ait dñs. Quia o¬
portebat impleri omina q̃ scͥp¬
ta sunt in lege moysi. &o ꝓpb̃is
& psalmis de me. Qui ait illis.
Afferte mͥ illos huic. Quasi misti¬
ce dicat. legis intellectum. ꝓpħa¬
rum. psalmorum: sciatis ad me
calcandam esse carnẽ. studio
abstinentiȩ mistice docuit. Om¬
nis enim caro fenũ: & omnis
głã eiꝰ quasi flos agri. Quod
autẽ ait alius euangłista. discu¬
buerunt alii qͥnquageni. & alii
tus significari uoluit. qͥ tamen
Iubelei dipe reqͥes misterio qͥn¬
quagenarii numeri continet᷑.
Et quinqͣ genariꝰ bis ducitur:
ut ad centenariũ ꝑueniatur.
qr pͥus a malo quiescit᷑ oꝑe. ut
pꝰ anima plemus quiescat in co¬
gitatione. Alii qͥnquagen. alii
autẽ centeni discumbunt: quia
sunt nonnulli qͥ a prauis actibꝰ

Expanded text:
resurrectionem ait Dominus, quia oresurrectionem ait Dominus, quia oportebat impleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis de me. Qui ait illis: Afferte huc illos mihi. Quasi mystice dicat, legis intellectum, prophetarum, et psalmorum, sciatis ad me calcandam carnem esse studio abstinentiae mystice docuit. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos agri . Quod autem ait alius evangelista, discubuerunt alii quinquageni, alii tus significari voluit, qui tamen Jubilaei quippe requies, mysterium quinquagenarii numeri significat. Et quinquagenarius bis ducitur, ut ad centenarium perveniatur. Quia ergo prius a malo quiescitur opere, ut post anima plenius quiescat in cogitatione. Alii quinquageni, alii autem centeni discumbunt, quia sunt nonnulli, qui a pravis actibus
Abbreviated transcription (Latin):
hora preteriit. quia usq ad fuẽ
scłi iam in cecitate ꝑstiterunt. Bi¬
mitte gͦ turbas. noli in cassum
eis annuntiare uerbum ueritatis.
tt euntes in castella. idest ad mu¬
nim̃ta philosopbicarum scientiaꝵ.
q̃ quasi multis rationibꝰ munite st̃:
emant p̃cio studii & laboris escas.
id est doctͥnas quarum pasta delec
Date illis uos manducare. Puo¬
cat apłõs ad fractionẽ panis: idest
ad aꝑtionẽ scͥpturarũ. Respon¬
derunt ei. ñ habemus hic nͥ qͥno
panes & duos pisces qͥnq panes.
qͥnq libros moysi significant.
Qui bene ab alio etangłista or¬
deacei dicunt᷑: quia ordenn cibꝰͦ
ẽ im̃torum. Rudibus enĩ iudĩs
cepta. Animalis enim homo.
ñ ꝑcipit ea que dei sunt. In or¬
deo latet tamen medulla sua¬
uissimi sensus: quȩ ꝑfectis dan
da est fidelibus. ꝑ duos pisces ꝓ¬
phetias & psalmos habemus. To¬
tum enim uetus testam̃tũ: in
his tribus completur. Unde pꝰ

Expanded text:
hora praeteriit, quia usque ad finem hora praeteriit, quia usque ad finem saeculi in caecitate perstiterunt. Dimitte ergo turbas, noli incassum eis annuntiare verbum veritatis; ut euntes in castella, id est munimenta philosophicarum sententiarum, quae quasi multis rationibus munitae sunt. Emant pretio studii et laboris escas, id est doctrinas, quarum pastu delectDate vos eis potius manducare, etc. Provocat apotolos ad fractionem panis, id est ad apertionem Scripturarum. Responderunt ei, etc. Non habemus hic, nisi quinque panes, et duos pisces. Quinque panes, quinque libros Moysi significant, qui bene ab alio evangelista hordeacei dicuntur, quia hordeum est cibus jumentorum. Rudibus enim Judaeiscepta. Animalis enim homo non percipit ea quae Dei sunt. In hordeo tamen latet medulla suavissimi sensus, quae perfectis est danda fidelibus. Per duos pisces, prophetias et psalmos habemus. Totum enim Vetus Testamentum in his tribus completur. Unde post
Abbreviated transcription (Latin):
otandum est
uerba hic int̾¬
serit. Ait enim eum dixisse ad
philippum. Ulnde emenins panes
ut manducent hi : Intelligen¬
dum ẽ autẽ disciplõs pͥtis ad do¬
minũ accessisse. & rogasse ut di¬
mitteret turbas. quod mathecis¬
& marchuis referunt. & postea
xp̃m turbas inspexisse. & deinde
ad philippũ locutũ fuisse. quod
iohͣs cõmemorat. & isti p̃ter¬
mittunt. Quod autẽ philippꝰ
respondet apud iob̃m. ducentoꝵ
denariorũ panes ñ sufficiunt
eis. hoc marchus a discipłis c̾i¬
responfum cõmemorat uolens
intelligi hoc ex ore omnitm ce¬
terorum discipłõꝵ respondisse
Iistice autẽ disciplĩ ad ib̃m
accedunt & dicunt. desertus ẽ
locus. cum p̃dicatores in pͥmiti¬
ua eccłã admirant᷑ de conuer¬
sione gentiuii. quasi desꝑantis
se posse eos qͥ tamdin in idolata
ꝑmanserant. & sine lege erant
deinceps ad fidem cͥonuertere.
& ideo dicunt esercas ẽ locas:
qr gentilitas sĩne. lege ẽ. & sine
aliqua dei cognitione. Et iam

Expanded text:
otandum est, verba hic interserit. Ait enim eum dixisse ad Philippum: Unde ememus panes, ut manducent hi? Intelligendum autem est, discipulos prius ad Dominum accessisse et rogasse, ut dimitteret turbas, quod Matthaeus refert, et postea Christum turbas inspexisse, et deinde ad Philippum locutum fuisse, quod Joannes commemorat, et isti praetermittunt. Quod autem Philippus respondet apud Joannem, ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis , hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat, volens hoc intelligi ex ore omnium caeterorum discipulorum respondisse MYSTICE autem discipuli ad Jesum accedunt et dicunt: Desertus est locus, cum praedicatores in primitiva Ecclesia admirantur de conversione gentium, quasi desperantes se posse eos, qui tamdiu in idololatria permanserant et sine lege erant, deinceps ad fidem convertere. Et ideo dicunt: Desertus est locus, quia gentilitas sine lege est, sine aliqua Dei cognitione, et ideo jam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq panibus. Turbis estirien¬
tibus saluator ñ noua creat ciba¬
ria. s acceptis eis quȩ habuert̃
discipłi benedixit: quia uemiens
in carne non alia quã quȩ pre¬
dicta sunt predicat. s legis &s ꝓ¬
phetarũ scͥpta quã sint misteriis
grauida demonstrat. Intuetur
in celum ut illuc dirigendam
mentis aciem. ibi lucem doceat
esse querendam. frangit. & ante
turbas ponende distribuit disci¬
dicent patefecit. Et ministranti¬
bus illis manducauerunt om̃s
& saturati sunt. Manducauer̃t
dum intellexerunt. Saturati
sunt. dum ꝑfectum in his ꝓ suo
mͦ intellectũ habuerunt. Et
tulerunt reliqͥas duodecĩ cophi

Expanded text:
 omnibus. Turbis esurientibus Salvator non nova creat cibaria, sed acceptis eis quae habuerunt discipuli, benedicit; quia veniens in carne, non alia quam praedicta sunt, praedicabat, sed legis et prophetarum scripta, quam sint mysteriis gratiae gravida demonstrat. Intuetur in cmentis aciem, ibi lumen scientiae doceat esse quturbas ponenda distribuit discicorde praedicent patefecit, et illis ministrantibus, manducaverunt omnes et saturati sunt. Manducaverunt dum intellexerunt; saturati sunt, dum perfecte in his pro suo modo intellectum habuerunt. Et tulerunt reliquias, duodecim cophi
Abbreviated transcription (Latin):
tium uͦ ad celoᷤ ascend̾e. Uetꝰ gͦ p̃dicat.
qͥ penã infernalẽ minat᷑: nouũ uͦ
annũtiat. qͥ regnũ celeste pollicet᷑.
Et hocẽ. qd̾dicit. Idõ q ĩtelligẽteᷤᷤ
estis. oĩs qͥ int̾ uos erit doctꝰ scba.
id÷ sapiens p̃dicator ĩ regno celoꝵ.
idẽ inp̃senti eccłia erit simił mͥ

Expanded text:
 ad coelos ascendere. Vetus ergo praedicat, qui poenam infernalem minatur, novum vero annuntiat, qui regnum coeleste pollicetur. Et hoc est quod dicit: Ideo, quia intelligentes estis, omnis qui inter vos erit doctus scriba, id est sapiens praedicator in regno coelorum, id est in praesenti Ecclesia, erit simi
Abbreviated transcription (Latin):
tores. & eritis michi similes. qui
sum paterfamilias. id est dñs
sabbaoth. idest exercituum ui¬
delicet hominum & anglõrum.
qui ꝓfero de thesauro scientie
meȩ noua & uetera. idest sentẽ¬
tias noui testam̃ti & ueteris.
Similiter etiam p̃dicabitis ꝓfe¬
rendo utriusq testam̃ti sentẽ¬
tias. uel noua & uetera uocat
cõmurationem pene. & ꝓmifsio¬
nem celestis glorie: quia antiquũ¬

Expanded text:
tores, et eritis mihi similes, qui tores, et eritis mihi similes, qui sum paterfamilias, hoc est, Dominus Sabaoth, id est exercituum, videlicet hominum et angelorum qui profero de thesauro scientiae meae, nova et vetera, id est sententias Novi Testamenti et Veteris. Similiter etiam praedicabitis proferendo utriusque Testamenti sententias. Vel nova et vetera vocat comminationem poenae, et promissionem coelestis glori
Abbreviated transcription (Latin):
Terum fuile est regnum celorũ
sagene misse in mari. Sagena
est eccla cõmissa piscatoribus idet
predicatoribus que pisces de ma¬
ri. dest homines de mundo extͣ.¬
hit. & hoc ex omi genere idest
liberos. & seruos. & diuites. &
pauꝑes. fortes. & infirmos. Ulñ
psalmista. Ad te omnis caro ue¬
niet. Quam cum impleta esset
educentes. & secus litus sedentes.
re scłm: ita litus finem scłi signi¬
ficat. Tunc impleta erit cum
omnes electi in predestinatione
dei consũmabunt᷑. Educentes &s
eligentes sunt angłi: qui educent
bonos ꝑ resurrectionem. & eligẽt
separando a malis. Et ponent.
in tiasis. idest in et̾nis taberna¬
culis. malos autẽ foras mittent.
Sedere autẽ dicunt᷑. quia sedẽ
indicantis est: & quodam mͦ u¬
dicabunt. dum totum ministe¬
rium iudicii exercebunt: malos
in penis trudendo. & bonos ad
regnũ introducendo. Ideo om̃is
scͥba. quasi diceret. Quia intel¬
ligentes estis misteria q̃ uobis
retielo: ideo faciam uos p̃dica.¬

Expanded text:
terum simile est regnum coelorum sagenae missae in mari, etc. Sagena est Ecclesia commissa piscatoribus, id est praedicatoribus, quae pisces de mari, id est homines de mundo extrahit, et hoc ex omni genere, id est liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos. Unde Psalmista: Ad te omnis caro veniet . Quam cum impleta esset, educentes et secus littus sedentes.re saeculum, ita littus finem saeculi designat. Tunc impleta erit, cum omnes electi in praedestinatione Dei consummabuntur. Educentes et eligentes sunt angeli, qui educent bonos per resuscitationem, et eligent separando a malis, et ponent in vasis, id est in aeternis tabernaculis, malos autem foras mittent. Sedere autem dicuntur quia sedere judicantis est, et quodammodo judicabunt, dum totum mysterium exercebunt judicii, malos in poenis tradendo, et bonos ad regnum introducendo. Ideo omnis Scriba, etc. Quasi dicat: Quia intelligentes estis mysteria, quae vobis revelo, ideo faciam vos praedica
Abbreviated transcription (Latin):
terna uite misteria quantofi¬
de uicinior.tanto mente. capa
tior hausit. Iuxta quod psalmꝰ
ait. Accedite ad eum & illumi¬
namini. Dixit autẽ ei quidam.
ẽ uerbum. intuis est lumen. Uñ
alibi. Ut intrantes in qͥt uideant
lumen. Si ergo foris stantes: nec
ipsi agnoscuntur parentes. &
ꝓpter nr̃m fortasse ñ agnoscunt᷑
exemplum. Quemadmodum

Expanded text:
terna vitae mysteria quanto fiterna vitae mysteria quanto fide vicicior hausit, juxta quod Psalmus ait: Accedite ad eum et illuminamini . Dixit autem ei quidam.  verbum, intus est lumen. Unde alibi, Ut intrantes, inquit, videant lumen . Si ergo foris stantes nec ipsi agnoscuntur parentes, et propter nostrum fortasse non agnoscuntur exemplum, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc eo loquente.
Hec predicatio in
domo erat: ficut
seq̃ntia declarabt̃.
eius extra domum eum expecta¬
bant: querentes ei loqui. Fratres¬
dm̃ ñ filii beate semꝑq uirginis
maris uixta heliuidiũ nec filii
ioseph ex alia uxore uxta quos.¬
rogatus ab offitio uerbi dissimu.¬
lat egredi. non materne refiitat.
eloqͥa pietatis. cuius p̃ceptumẽ
honora patrẽ & matrem tiram
s pat̾nis se misteriis amplius
uerbo cõmendans ait. Qui amit
patrem aut matrẽ plusquã me:
ñ ẽ me dignts. Non initiriose
fratres contẽpnit: s opus sp̃nale
carnis cognatiomi preferens. reli¬
giosiorem cordium. copulam do¬
cet esse quã corporũ. Allegoria.¬
& popłs ẽ itdeorum. Qui saltia¬
tore intus docente. uenientes
intrare nequeunt: q sp̃naliter¬
eitis uerba intelligere negligũt.
Preoctipans enim turba ingre¬
ditur domum eiꝰ auscultans ser¬
momibus ut euangłista marchus
declarat. qr differente iudea: gẽ¬
tilitas conflurit ad xp̃m atq in¬

Expanded text:
dhuc eo loquente, etc. Haec praedicatio in domo erat, sicut sequentia declarabunt. ejus, extra domum eum exspectabant, quaerentes ei loqui. BEDomini, non filii beatae semper virginis Mariae, juxta Helvidium, nec filii Joseph de alia uxore, juxta quosrogatus, ab officio verbi dissimulat egredi, non maternae refutat obsequia pietatis, cujus praeceptum est, Honora patrem et matrem ; sed paternis se mysteriis amplius verbo commendans, Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus . Non injuriose fratres contemnit, sed opus spiritale carnis cognationi praeferens, religiosiorem cordium copulam docet esse quam corporum. et populus est Judaeorum, qui Salvatore intus docente, venientes intrare nequeunt: cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turba, ejus ingreditur domum, ejus auscultatura sermonibus, ut evangelista Matthaeus declarat: quia differente Judaea gentilitas confluxit ad Christum, atque in
Abbreviated transcription (Latin):
eũ rumore. ñ facie. Llel certe ꝓ
signorum magnitudine quȩ pa¬
trabat in popłis: etiã notus erat
sit fides. hominum t̾re genesar.
ut ñ p̃sentium tantã salute con¬
tenti funt: sed mittant ad alias
ꝑ circuitũ ciuitates. quo omnes
ad medicum currant. Homines
genesareth. gentiles significare
dicunt. Genesareth enim alia
interp̃tatione. quasi generans aurã
dr̃. Gentilitas autẽ multipliciũ
errorum nebulam generanit. Illi
audita p̃dicatione adducunt om̃s
male habentes. idest uariis crimi¬
nibus irretitos: & rogabant eum
ut uel fimbriam uestim̃ti eiꝰ tan¬

Expanded text:
eum rumore, non facie. Vel certe pro signorum magnitudine, quae patrabat in populis, et notus erat sit fides hominum terrae Genezareth, ut non praesentium tantum salute contenti sint, sed mittuntur ad alias per circuitum civitates, quo omnes currant ad medicum. Homines Genezareth, gentiles significare dicuntur. Genezareth enim alia interpretatione, quasi generans auram dicitur. Gentilitas autem multiplicium errorum nebulam generavit. Illi audita praedicatione adducunt omnes male habentes, id est, variis criminibus irretitos. Et rogabant eum, ut vel fimbriam vestimenti e
Abbreviated transcription (Latin):
llem. qr semꝑ offert auxilium
uenire cupienti. Et descendens
uerum. qr suꝑ aquas incessit: res¬
pondeat quomͦ ambulauerit pe¬
trus. quẽ uerum hominẽ negire
Histice naincula que suꝑuis sig¬
nificabat eccłãm designat huma¬
num auxilium: quia nauis est
tͣnffretandas. Descendit petrus
de nauicula. cum eccłã post posi¬
to omni humano auxilio. htimi¬
liando se ad deum solum refugit.
& ꝑ hoc dat᷑ ei calcare tribula¬
tiones huiꝰ mundi. ut ueniat ad
iħm. idest fit ei conformis. Llidenᷤ
gͦ uentum ualidũ timuit. Ecce
petrus ad litteram. ne suꝑbiret
fragilitatẽ recognoscere facrat.
ꝑmittit᷑ eũ timere mergi: ut gra¬
tius sit agxiliũ pꝰ timorem. Sic
etiam ꝑmittit eccłam tituibare
in ꝑsecutione. ut ei infirmitatẽ
suã ostendat: & uehementiꝰ ipse
ab ea inuocetur. Cui clamanti
extendit manum auxilii: & de
titubatione increpat dicens. OIo¬
cum ascendissent in nauiculam:¬
cessatit uentus. Modo redit ad

Expanded text:
Veni, quia semper affert auxilium Veni, quia semper affert auxilium omni petenti. Et descendens, super aquas incessit, respondeat quomodo ambulaverit Petrus, quem verum hominem esse negare Mystice navicula quae superius significabat Ecclesiam, designat humanum auxilium, quia navis est transfretandas. Descendit Petrus de navicula, cum Ecclesia postposito omni humano auxilio, humiliando se ad Deum solum refugit, et per hoc datur ei calcare tribulationes hujus mundi, ut veniat ad Jesum, id est, sit ei conformis. Videns autem ventum validum, timuit. Ecce Petrus ad litteram ne superbiret,fragilitatem recognoscere faciat. Permittitur timere et mergi, ut gratius sit auxilium post timorem. Sicut etiam permittit Ecclesiam titubare in persecutione, ut ei infirmitatem suam ostendat, et vehementius ipse ab ea invocetur. Cui clamanti, extendit manum auxilii, et de tribulatione increpat dicens: Mocum ascendisset in naviculam, etc. Modo redit ad
Abbreviated transcription (Latin):
btut xp̃c: cur discipłi eum esse
fantasma metuunt: Et p̃timo¬
re clamauerunt. Sepe enim
eccłã in tanto labore posita ẽ. qd̃
se autẽ consolatur eos dicens.
habete fidutiã: qr ego sum. Cũ
enĩ in pͥncipio tͣnqͥllitatis ñdũ
credit᷑ i timentibꝰ uera liberatio.
quod ꝑ fantasina significat᷑. & ideo
clamant: tandem indicat᷑ eis q
uere liberati sunt. quod ẽ dicere
ego sum. Ad litteram ideo dĩc
ego sum: ut desꝑationẽ & fanta¬
sie opinionem remoneret. Nec
subuingit qͥs: quia ex uoce notas
satis poterant eum agnoscere.
uel quia ipse est qui dicit. qui
ẽ misit me ad uos: & de eodem¬
dr̃ ego sum qͥ sum. Respondens
de petro ꝑse: & alia figura. Ea¬
dem enim res. multociens diu̾¬
sis figuris expͥmitur. Eandẽ
gͦ ꝑsonam gerit hic petrus: ꝗͣ
delicet laborantis ecclẽ. Dicit
uerus. sicut re uera es: iube me
uenire ad te. Optat eccłã ad
aquas. quasi diceret. fac me ad
exemplam tuũ. mundi suꝑare
pressuras. Optanti uenire dĩc.

Expanded text:
tus, cur discipuli eum esse phantasma metuunt? Et prae timore clamaverunt. Saepe enim Ecclesia in tanto labore posita est, s: Habete fiduciam, quia ego sunt. Cum enim in principio tranquillitas nondum creditur, a timentibus vera liberatio, quod per phantasma significatur, et ideo clamant, tandem indicatur eis, quia vere liberati sunt, quod dicere est: Ego sum. Ad litteram, id eo dicit, Ego sum, ut desperationem, et phantasiae opinionem removeret. Nec subjungit qui sum, quia ex voce satis nota poterant eum agnoscere, vel quia ipse est qui dicit: Qui est, misit me ad vos, et de eo dicitur: Ego sum qui sum . Respondens de Petro per se, et alia figura. Eadem enim res multoties diversis figuris exprimitur. Eamdem ergo personam gerit hic Petrus, quam delicet laborantis Ecclesiae. Dicit berator, sicut revera es, jube me venire ad te, optat enim Eccleaquas, quasi dicat: Fac me ad exemplum tuum mundi superare pressuras. Optanti venire dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
De nautis intelligendum ẽ uel
de apłis. Eodem modo eccłã pace
sͥ reddita: gr̃arum actione deum
adoeat. Et cum tͣnffretassent¬
tatur: & ideo paradisum signifi¬
cat. Merito pꝰ natifragiũ & naui¬
gationem maris. ad litus genesar
mundi. & cursum p̃sentis uite.
ad iocunditatẽ ꝑtieniet ꝑadissi.
Et cum cognonissent eum uri¬

Expanded text:
De nautis intelligendum est, vel de apostolis. Eodem modo Ecclesia, pace sibi reddita, gratiarum actione Deum adorat. Et cum transfretassentetatur, et ideo paradisum significat. Merito post naufragium et navigationem maris ad littus Genezar mundi, et cursum praesentis vitae ad jucunditatem perveniet paradisi. Et cum cognovissent eum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c discipłis p̃cepit transfretare.
Ipse uͦ solus fugit in montẽ orare.
Qua in re exemplum nob̃ p̃buit.
ut in his que agimus humani
fauoris retributionẽ uitemꝰ: & ꝓs¬
peritatẽ oblatam recusantes ad
orationem recurramꝰ. & in alto
spem nr̃am figamus orantes. ne¬

Expanded text:
stus discipulis praecepit transfretare, ipse vero fugit in montem solus orare . Qua in re exemplum nobis praebuit, ut in bonis quae agimus, humani favoris retributionem vitemus, et prosperitatem oblatam recusantes, ad orationem recurramus, et in alto spem nostram figamus. N
Abbreviated transcription (Latin):
qr dum eccła ẽ. in tribulatione.
dr̃ eẽ quasi in nocte: & sol iusti¬
cie se ab ea abscondisse. Quarta
autẽ uigilia noctis. Stationes
se ad eos dñm. ostendit tota
nocte ꝑiclitatos: & extremo noc¬
tis tempore eis auxilium datũ.
Appropinqͣnte autẽ die uenit
dñs ambuilans supͣ mare: qm̃
cum humana fragilitas ptisilla¬
nimitatẽ uirium fuarũ confide¬
rat. nichil erga se quã tenebras.
& hostitim cernit angustias. Cũ
uͦ mentẽ ad diuintm p̃sidium eri¬
git: quiasi inter tenebras ortum
ueri luminis cernit. Nota quia
Scdã in tempestũ. Tercia galli¬
cintum. Quarta lucifer. llent
ad eos dñs: significans qr post
multam tribulationẽ uisitat
eccłam sciã. Suꝑ mare ambulat:
dum mundi ꝑsecutiones sedat.

Expanded text:
quia dum Ecclesia est in tribulatione, quia dum Ecclesia est in tribulatione, dicitur esse quasi in nocte, et sol justitiae se ab ea abscondisse. Quarta autem vigilia noctis, etc. Stationes se ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extremo noctis tempore, eis auxilium datum. Appropinquante autem die, venit Dominus ambulans super mare, quoniam cum humana fragilitas pusillanimitatem virium suarum considerat, nihil erga se quam tenebras et hostium cernit angustias. Cum vero mentem ad divinum praesidium erigit, quasi inter tenebras ortum luminis in die cernit. Nota, quia secunda intempestum, tertia gallicinium, quarta lucifer. Venit ad eos Dominus, significans, quia post multam tribulationem visitat Ecclesiam suam: super mare ambulat, dum mundi persecutiones sedat.
Abbreviated transcription (Latin):
lucas ait in locum desertũ qͥ ẽ
bethsaida. ñ ipsius uicina cunta¬
tis. s loca deserta ad eam ꝑti¬
nentia esse designata. Marcbtis
enum dicit aꝑte. quod p̃cederẽt
eum ad becbsaidam: uͥ ipsits fi¬
nes ciuitatis constat esse notatos.
Lucas tͦi qui ñ dicit in locum
desertũ que ẽ bechsaida. s qͥ est
tum ipsicis. idest ad eiꝰ confinia
ꝑtinentem. Narrat autẽ etran¬
gelista ioħs manducasse turbas
panem uixta tiberiadem. & as¬
cendentes nauem disciplõs uenis¬
se tͣnsmare in capharnat̃: que
ambe sunt ciuitates galilex̧ uix
ta stagnum genesareth. quod ti
beriadis a ciuitate tiberiade uocat᷑.
espe autẽ facto. Allegoria.
Labor discipłoꝵ. labores sc̃e exclȩ
significat. Motꝰ fltictuũ: motus
ꝑsectitionũ. Mare. mundũ. Llen
cula eciłam significat. Solus dr̃
indet᷑. & eam deseruisse: cũ eam
ꝑmittat in tribulatione esse. Me¬
rito dicit᷑ esse tempestas in uesꝑe.

Expanded text:
Lucas ait, in locum desertum, qui est Lucas ait, in locum desertum, qui est Bethsaida, non ipsius vicinia civitatis, sed loca deserta ad eam pertinentia esse deenim dicit aperte, quod praecederent eum Bethsaidam, ubi ipsius civitatis fines constat esse notatos. Lucas vero qui non dicit in locum desertum, quae est Bethsaida, sed qui est tum ipsius, id est, ad ejus confinia pertinentem. Narrat autem evangelista Joannes manducasse panem turbas juxta Tiberiadem et ascendentes navem discipulos venisse trans mare Capharnaum, quae ambae sunt civitates in Galilta stagnum Genezareth, quae etiam Tyberiadis a civitate Tyberiade vocatur. Vespere autem facto, etc. Labor discipulorum laborem Ecclesiae significat. Motus fluctuum motum persecutionum; mare, mundum; ventus, cula Ecclesiam significat. Solus dicia: videtur et eam deseruisse, cum eam permittit in tribulatione esse. Merito dicitur esse tempestas in vespere,
Abbreviated transcription (Latin):
ba mea. Non omnis qͥ orat as¬
cendit in montẽ. Est enim ora¬
tio: que peccatũ facie. S qui
bene orat. idest qui dm̃ crando
querit: hic a t̾renis ad suꝑiori
ꝓgrediens. in montẽ ascendit.
Qui uͦ de dintiis aut de mor¬
de intinici sollicitꝰ orat. ille in
infimis iacens uiles ad dñm p̃¬
ces mittit. Orat dñs. ñ ut ꝓ se
obsecret: sed ut ꝓ nob̃ impetret.
Querit᷑ quomͦ matheuis reselat
discipłos tͣnffretasse. in t̾ram e.¬
nesareth. & marchus det̾mina¬
tius loq̃ns dĩc eos ad bethessai¬
dam tͥnsfrecisse. q̃ẽ ipcta stag¬
num genesareth: cum udeatur
lucas dicere. quod in locis beth.¬
saida factum fuerit miracłm il¬
lud memoriale. & refectio cele.¬
stis. Ait enim. Assumptis illis
secessit scorsum in locum deser¬
tum qui ẽ bethsaidei. quod cũ
cognouissẽt turbe secute sunt¬
illum. & excepit illos & cetera
q̃ secunt̾. usq ad conpletam illã
sacre refectionis historram ¶Sed
forde intelligamus in eo quod

Expanded text:
amus. Non omnis qui orat ascendit in montem. Est enim oratio quae peccatum facit; sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, in montem ascendit. Qui vero de divitiis aut de morte inimici sollicitus orat, ille in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat Dominus non ut pro se obsecret, sed ut pro nobis impetret. Sed quaeritur, quomodo Matthaeus referat discipulos transfretasse in terram Genezareth? et Marcus determinatius loquens, dicit eos Bethsaidam transfretasse, quae est juxta stag Bethsaidam: cum videatur dicere Lucas quod in locis Bethsaidae factum fuerit miraculum illud memorabile et refectio coelestis. Ait enim: Assumptis illis secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida; quod cum cognovissent turbae, secutillum, et excepit illos , et caetera quae sequuntur, usque ad completam illam sacrae refectionis historiam. Sed forte intelligamus in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
nun xp̃c ꝓpter se s ꝓpter nos¬
hoc in se manifestare uoluit.
Qm̃ in his omnibꝰ ostendit. qd̃
unusqͥsq fidelis in baptismate
accipit. Ideo enim tota tͥnitas
ba. filius in homine: ut tota tri
in baptismate nocentibꝰ innocen¬
tiam. & simplicitatẽ. quȩ ꝑ in¬
nocentẽ & simplicem auem que
felle caret designatur. Hec autẽ
innocentia confertur. cumre
missio peccatorum hominibus
xp̃m baptizatum in spetiȩ colũ
ne. Intrans figuratione uͦ in
lucida nube. Dat enĩ ut dictũ
enim secus fluenta habitat:
euadat. Meliora grana eligit.
Alienos pullos nutrit. Non lace¬
rat rostro. felle caret. In cauer¬
nis t̾erre nidificat. Gemitum
habet ꝓ cantu. Ita sc̃i predicato¬
res secus diuinȩ scͥpturȩ fluenta
quibus corda rigantur in habi¬
tant: ut eorum munimento in¬
ctirsus diaboli euadant. Melioea
ñ hereticas. Alienos pullos
idest homines pͥus a deo aliena:¬
tos. qͥ diaboli pulli idest imitato¬
res fuerunt: doctrina sua nutri

Expanded text:
propter nos se manifestare voluit, quoniam in his omnibus ostendit quod unusquisque in baptismate accipit. Ideo enim tota Trinitas ba, Filius in homine, ut tota Trinin baptismate nocentibus innocentiam et simplicitatem, quod per innocentem et simplicem avem, quae felle caret, designatur. Haec autem innocentia confertur, cum remissio peccatorum hominibus stum baptizatum in specie columbane; in transmigratione, in lucida nube. Dat enim Spiritus, enim secus fluenta habitat, n aquis et sic evadat. Meliora grana eligit. Alienos pullos nutrit. Non lacerat rostro, felle caret, in cavernis petrarum nidificat. Gemitum habet pro cantu. Ita sancti praedicatores secus divinae Scripturae fluenta, quibus corda eorum rigantur, inhabitant, ut eorum munimento incursum diaboli evadant. Meliora nt. Alienos pullos, id est, homines prius a Deo alienatos, qui diaboli pulli, id est, imitatores fuerunt, doctrina sua nutri
Abbreviated transcription (Latin):
D predicatione
⁊suni precur so¬
do prenuntiatus est. tandem qͥ
diu latuerat hominibus se ma¬
nifestare uoluit. & pͥus docuit
homines exemplo quã tierbo.
Accedit gͥ ad pͥmtm sacram̃tam
nr̃e redemptionis ñ tamen accep
turꝰ remissionem peccatorum.
qͥ in minis erat a peccato. s in¬
uitaturus homines ad baptismũ¬
suo exemplo. Oricenarius erat
cum se manifestaiit. in quo ostẽ¬
dit nullum uel sacerdotẽ uel p̃¬
dicatorem debere institui. nͥ fit
ꝑfecte etatis. Ioseph tricenarius
regnum egẏpti suscepit: daind
chiel sub eodem tempore ꝓphetiã
meruit. Plures cause sunt quare
ut exemplo nos inuitaret. ne ali¬
quis forte ab inferiori baptizari.
uel in conspectu hominum demi¬
suo. baptismum ioħis confirma-¬
ret. Tercio: ut aquas sc̃ificaret.
& quod minus erat in baptisma¬
te ioh̃is. efficatiam abluendi pec-¬
cata eis daret. Quarto: ut oꝑa¬
tionem trinitatis ꝑ descensum
columbe. ꝑ uocem patͥs. ꝑ presen¬
tiam sui. & cet̾a misteria baptis¬

Expanded text:
 praedicationem sui praecursos praenuntiatus est tandem: qui diu latuerat, hominibus se manifestare voluit. Et prius homines exemplo quam verbo. Accedit igitur ad primum sacramentum nostrae Redemptionis, non accepturus tamen remissionem peccatorum, qui immunis erat a peccato, sed invitaturus homines ad baptismum exemplo. Tricenarius erat cum se manifestavit, in quo ostendit nullum vel sacerdotem vel praedicatorem debere institui, nisi sit perfectae aetatis. Joseph tricenarius regnum Aegypti suscepit. David chiel sub eodem tempore prophetare meruit. Plures causae sunt quare ut exemplo nos invitaret ne aliquis forte ab inferiori baptizari, vel in conspectu hominum denusuo baptismum Joannis confirmaret. Tertio, ut aquas confirmaret, et quod minus erat in baptismate Joannis, efficaciam abluendi peccata eis daret. Quarto, ut operationem Trinitatis per descensum columbae, per vocem Patris, per praesentiam sui, et caetera mysteria baptis
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ne aliqͥs putaret uocẽ
patͥs ad ioħ̃em factam ñ ad do¬
minũ. Hic ẽ filius meus. Posi¬
ta columba suꝑ caput eius se¬
cuta ẽ. uox patris dicens. hic
demonstratiue ad homines.
ut hac demonstratione faciat
certiores. est filius meus. id est
consubstantialis in quo quan¬
tum ad humanitatẽ. michi cõ¬
ꝑlacui. Dictum ad similitudi¬
nem pictoris qui fibi placet
dum suã picturã bonã conside¬
rat. quasi diceret. Adam fuit
filitis diaboli. hic metis. in illo
mͥ displicui. quia penituit me
fecisse eũ. in hoc munꝗͣ s mͥ in
omnibus complacui ille mͥ
inuisus est s hic dilectus. Que¬
ritur cur euangliste diuersa pa
trem ꝓnutiasse dicant. Olitheꝰ
enim ait. Hic ẽ filius meus dilex¬
tus in quo mͥ complacui. Mar¬
chus uͦ tues filius meus dilec¬
tas in te complacui. lucas uͦ in
te cõplacuit michi. Queritur
in quã quid hortum pater di¬
xerit. S ut ait augustinus. si

Expanded text:
sedit, ne aliquis putaret vocem Patris ad Joannem factam, non ad Dominum. Hic est Filius meus. Posita columba super caput ejus, secuta est vox patris, dicens: Hic. Demonstrative ad homines, ut hac demonstratione faciat certiores. Filius meus. Id est. Filius substantialis. In quo. Quantum ad humanitatem. Mihi complacui. Dictum est ad similitudinem pictoris, qui sibi placet, dum suam picturam bonam considerat. Quasi diceret: Adam fuit filius diaboli, hic meus: in illo mihi displicui, quia poenituit me fecisse eum; in hoc nunquam, sed mihi in omnibus complacui. Ille mihi invisus est, hic dilectus. Quaeritur, cum evangelistae diversa dicant Patrem nuntiasse, Matthaeus enim ait: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Marcus vero: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui, Lucas vero: In te complacuit mihi; quaeritur, inquam, quid horum Pater dixerit? Sed, ut ait Augustinus: «
Abbreviated transcription (Latin):
rias sp̃es & nouas se hominibꝰ
ostendit. sĩc moysi in sp̃e ignis
in rubo. fĩc in angłis abrahe sub
humana spetie. & in aliis multis
nebant esse. Sic ista columba
tota trinitas plena erat in eo:
s quia homines ignorabant p̃sẽ¬
tiam sp̃c esse in eo: ideo ꝑ uisibi¬
representare. Queritur preter¬
ea utrum in illa columba esset
catur incarnatus. Erat quidẽ
sp̃c in columba sicut in ceteris
creaturis. quia eũ totum ubiq
confitem᷑ esse. s non eomodo fic̃
filius in dñico homine. Ibi enĩ
sc̃s non erat cum columba una
ꝑsona. Postea ꝑacto offitio co¬
lumba desiit esse. Uox patris
sumiliter fuit una de spetiebꝰ
enuntians que d̃s uoluit au
diri. Non enĩ pater habet os
& flatum. quo uocem emitteret.

Expanded text:
rias species et novas se hominibus rias species et novas se hominibus ostendit. Sicut Moysi in specie ignis in rubo. Sicut in angelis Abrahae sub humana specie, et in aliis multis nebant esse. Sic ista columba tota Trinitas plena fuit in eo. Sed quia homines ignorabant praesentiam Spiritus esse in eo, ideo per visibirepraesentare. Quaeritur praeterea utrum in illa columba esset  dicatur incarnatus? Erat quidem Spiritus in columba, sicut in caeteris creaturis, quia eum totum ubique confitemur esse, sed non eo modo quo Filius in dominico homine. Ibi enim  vero sanctus non erat cum columba una persona, quae postea peracto officio, columba desiit esse, Vox Patris similiter fuit una de speciebus enuntians quae voluit Deus audiri. Non Pater habet os et flatum, quo vocem emitteret.
Abbreviated transcription (Latin):
mines. ne ab inferiori dedignent᷑
baptizari. & in conspectu omniũ
denudari. ideo ȩxemplo uult do¬
cere. quid alios oporteat facere:
ut nullus postea erubescat. &
tizabor. decet nos. scilicet me do¬
minũ baptismũ suscipiendo. &
te seruũ me baptizando: implere
onmne iusticiam idest docere con¬
sũmationẽ omnis iusticie. quod
ẽ. ad baptismum inuitare. Ot̃
dimisit cum ⁊ dest consensit. &
nichil amplius eum int̾rogauit.
quia quod querebat intellexit.
Baptizatus autẽ iħc confestim
ascendit de aqua. scd̃m situm
loci quia in ualle erat. dicit ascẽ
in uirtutẽ ascendere sine dila¬
tione. Et ecce apti sunt ei celi.
Queritur quare in aqua uolu¬
it fieri remissionis sacramentũ:
uidelicet ut flãmeum gladium
&ignem gebennalem nob̃ extĩ¬
gueret. qura aqua contrariũ
elem̃tum ẽ igni. Et uidit sp̃m
dei. Queritur utrũ uera colũ¬
ba fuit. &o qualiter sp̃c sanctus
ubiq. Sciendum ẽ. quia deus
qui inuisibilis ẽ. natura. ꝑ ua¬

Expanded text:
 ne ab inferiori dedignentur baptizari, vel in conspectu hominum denudari, ideo vult exemplo docere quid alios oporteat facere, ut nullus post eum erubescat, et tizabor. Decet nos, scilicet me Dominum baptismum suscipientem, et te servum me baptizantem implere omnem justitiam, id est docere consummationem omnis justitiae, quod est ad baptismum invitare. Tunc dimisit eum. Id est, consensit ei, et nihil amplius interrogavit, quia quod quaerebat intellexit. Baptizatus autem Jesus confestim ascendit de aqua. Secundum situm loci, quia in valle erat, dicit Jesum in virtutem ascendere, sine dilatione. Et ecce aperti sunt coeli, Quaeritur quare in aqua fieri voluit remissionis sacramentum? Scilicet, ut flammeum gladium, id est, ignem gehennalem nobis exstingueret, quia aqua contrarium elementum est igni. Et vidit Spiritum Dei. Quaeritur utrum vera columba fuit, et qualiter Spiritus sanctus ubique? Sciendum est, quia Deus qui invisibilis est natura, per va
Abbreviated transcription (Latin):
tuncumq enim fuerit iustus.s
religiosus. elemosinarius. ieima¬
tor. castus. & cetera. tamen si bap¬
tismatis gratia caret. nichil ei ꝓ¬
ficit. Ulnde cornelius ad petrum
missus ẽ. Baptismus sine uirtu
quam. Ex quo dictum ẽ. nisi qͥs
renatus fuerit ex aqua & cetera.¬

Expanded text:
tumcunque enim fuerit justus, tumcunque enim fuerit justus, religiosus, eleemosynarius, jejunator, castus, etc., tamen si baptismatis gratia caret, nihil ei proficit. Unde Cornelius ad Petrum missus est. Baptismus sine virtutquam. Ex quo dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et
Abbreviated transcription (Latin):
cum ioħes ita p̃dicaret & baptiza¬
ret. Tunc iħc uenit. id est inci¬
pit apparere paulatim. qͥ diu la¬
licet & a nazareth in iordanem.
Galilea transinigratio interpre
endo ad baptismũ se humiliet.
quod inter pretatione iordanis
significatur. Ad ioħ̃em. Ulenit
dñs uidelicet ad seruum. suꝑior
ad inferiorem: ne quãlibet potenᷤ
ab inferiori. uel ab serto baptiza
tem obedientiam. attendamus.
Obedire uolebat: s cum eũ imn¬
munem peccato cognosceret. cau¬
sam uoluit. scire quare dñs uolt¬
isset baptizari. Itaq ad tempus
ꝓhibebat eum dicens. Ego ãte
debeo baptizari. quasi diceret.
Ego t̾renus a te celesti. mortalis
ab et̾no. peccator a iusto debeo
baptirari. Ego egeo. tu ñ eges.
Quare gͦ uenis ad me: Respõ
dens. dicit ioħes quod querebat.
quiesce. meẽ uoluntati modo &¬
sine me a te baptirari. Subdit
breuter rationem. quare uelit
baptizari. Quia fic decet nosim¬
plere omnẽ iusticiam. Baptismꝰ
ẽ. constĩmatio totius iusticie. Qn¬

Expanded text:
Cum Joannes ita praedicaret et baptizaret: Tunc venit Jesus. Id est, incoepit apparere paulatim, qui diu lalicet a Nazareth, in Jordanem. Galilaea, transmigratio interpretveniendo ad baptismum se humiliet, quod interpretatione Jordanis significatur. Ad Joannem. Venit Dominus scilicet ad servum, superior ad inferiorem, ne quantumlibet potens ab inferiori, vel a servo baptizartem obedientiam attendamus. Obedire volebat, sed cum eum immunem a peccato cognosceret, causam voluit scire quare Dominus baptizari postularet. Itaque ad tempus prohibebat eum dicens: Ego a te debeo baptizari. Quasi diceret: Ego terrenus a te coelesti, mortalis ab aeterno, peccator a te justo debeo baptizari. Ego egeo, et tu non eges. Quare ergo venis ad me? Respondens Jesus. Dicit Joannes quod quaerebat. quiesce modo voluntati meae, et me modo sine baptizari a te. Subdit breviter rationem quare velit baptizari: Sic enim decet nos implere omnem justitiam. Baptismus est consummatio omnis justitiae. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
gis om̃iꝑotentis: eo ex datud
stirpe genitus. Ergo q filius
humilitatis ostendere uolebat.
ne homines scandalizarentur.
maluit tributum soluere. sed
moraliter. ut nemo de cõiti¬
nitate fratrum quod ꝓpͥetati
sue ꝑtinet. expendat. Moralitaᷤ

Expanded text:
omnipotentis, et ex David stirpe genitus, ergo quia filihumilitatis ostendere volebat, ne homines scandalizaret, maluit tributum solvere, sed moraliter, ut nemo de communitate fratrum, sed quod proprietati suae pertinet, expendat. Misit
Abbreviated transcription (Latin):
Per augu¬
stum cesa¬
rem facta
est iudea tributaria: unde io¬
seph & mania in betbleem ꝓ¬
fessi sunt. soluendo tributa.
Ait enim lucas. Ascendit
autẽ ioseph in bethleemr: ut ꝑ¬
fiteret᷑ cum oxrria desponsa¬
ta. Querunt gͦ tributum a
dño. & quia nutritus ẽ. in¬
narareth que ẽ opidum gali-¬
lẽȩ. urbi capharnaum subiacẽs.
ideo cum uenisset in maiorem
ciuitatem. uͥ tributum ab eo
postulatum est: s ꝓ signorum
magnitudine ñ audent ipsum
petere. s conueniunt discipu¬
lum. malitiose inuestigando.
utrum tributũ soluerent. an
non solut didragia: Qe pe¬
trus respondit. etiam. id est ita
est. quod ñ soluit. Et cum in¬

Expanded text:
Per Augustum Caesarem facta est Judaea tributaria, unde Joseph et Maria in Bethlehem professi sunt solvendo tributa; ait enim Lucas: Ascendit autem Joseph in Bethlehem, ut profiteretur cum Maria desponsata . Quaeritur ergo tributum a Domino; et, quia nutritus est Nazareth, quod est oppidum Galilaeae, urbi Capharnaum subjacens, ideo cum venisset in majorem civitatem, ibi tributum ab eo postulatum est. Sed signorum magnitudine, non audent ipsum petere, sed conveniunt discipulos malitiose investigando, utrum tributum solverent an non solvit didragma? etc. Et Petrus respondit: Etiam, ita est quod n
Abbreviated transcription (Latin):
intimare. quod herodiani pe¬
terent tributũ: sed dñs pre¬
tenit eum dicens. Quid tibi
uidet᷑ symon: Reges terrȩ a
quibus accipiunt tributum
uel censune A filiis suis an

Expanded text:
intimare, quod Herodiani peterent tributum, sed Dominus praevenit eum, dicens: Quid tibi videtur, Simon? Reges terrae a quibus accipiunt tributum vel censum? a filiis suis an
Abbreviated transcription (Latin):
s etiam ueniam omniũ peccatix¬
si uellent in incepto ꝑsistere.
llel aliter. dimisit eñ. qi pond̾
carnaliũ obsernationum absal¬
pͥores tͣnsgressiones condonauit.
Egressus autẽ sertius ille supra¬
dictus de captiuitate liberatus.
uel ad libertatem ꝓmotus fi¬
der: inuenit unũ de conserins
scilicet qͥ debebat ei centã de

Expanded text:
sed etiam veniam omnium peccatorsed etiam veniam omnium peccatorsi vellent incoepto persistere. Vel aliter. Dimisit eum, quia pondere carnalium observationum absolpriores transgressiones condonavit. Egressus autem servus, etc. Id est ille supradictus de captivitate liberatus, vel ad libertatem fidei promotus, invonit unum de conservis ulum, qui debebat e
Abbreviated transcription (Latin):
intuendum ẽ. qr ñ passim pec
peccantẽ misericoedit̾ increpa
re: ut sit cui pꝰmodum debea¬
istice quidem ille unus qͥ
debebat decem milia talenta¬
ꝑ opłm designat iudaicum qui
reus multarũ tͣnsgressionum
legis. expletionem debuit deca¬
logi: sed cum ñ haberet unde
redderet. scilicet cũ uiribꝰ suis
explere decalogum non posset.
iussit eum dñs uenundari.
idest iusto iudicio ꝑmisit ser¬
uum malignorum sp̃uum fie¬
ri. & iussit uendi uxorem & fi¬
lios &s omnia quȩ habebat &¬
reddi. idest ussit ꝓ cupiditate.
&c oꝑibus quasi ꝓ urore & filiis
penas soluere. Pcidens autẽ ser¬
uus iale. cum sponte nollet:
coactus malis penitens oraba
eum dicens. Pacientiam habe
mine: & omnia reddam tibi.
idest peccatis meis parce. &e oĩa
reddam tibi. id est ꝑsoltiam cre¬
dendo o penitendo que delqͥ
p̃cepta tua tͣnsgrediendo. Ox¬
sertus dñs seru illitis dimisit
etim. & debitum dimisit ei.
tiuitatem iudaicam. qua qua¬
si capti tenebantur absoluit:

Expanded text:
intuendum est, quia non passim peccpeccantem misericorditer inre, ut sit, cui postmodum juste debeaystice quidem ille unus, qui debebat decem millia talenta, populum designat Judaicum, quia reus multarum transgressionum legis, expletionem debuit Decalogi, sed cum non haberet unde redderet, scilicet cum viribus suis explere Decalogum non posset, jussit eum Dominus venundari, id est justo judicio permisit servum malignorum spirituum fieri, et jussit vendi uxorem, et filios, et omnia quae habebat, et reddi, id est jussit pro cupiditate et operibus, quasi pro uxore et filiis poenas solvere. Procidens autem servus ille, etc. Cum sponte nollet malus, coactus poenitens orabat eum dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. Id est peccatis meis parce, et omnia reddam tibi, id est, persolvam credendo et poenitendo, quae deliqui praecepta tua transgrediendo. em dominus servi illius, dimisit eum, et debitum dimisit ei, tivitatem Judaicam, qua quasi captivi tenebantur absolvit,
Abbreviated transcription (Latin):
& ostendit ꝑ quandã similitu¬
dinem condonandum esse fra¬
tribus: & nisi condonetur. qd̃
periculum seqtrat᷑. Morem se¬
quitur siriortim. maxime pa¬
lestinorum. qͥ ad omnem ser¬
monem suũ parabolas iungut:
ut quod ꝑ simplex p̃ceptum
teneri ñ potest. ab auditoribͦ
similitudine exempli teneat᷑.
Littera satis patet. s sententia
terribilis est cum dicat. Sic
& pater meus celestis faciet
uob̃: si ñ remiseritis unusqͥsq
fratri suo de cordibus uris. Si

Expanded text:
. Ostendit per quamdam similitudinem, condonandum esse fratribus, et nisi condonetur, quod periculum sequatur. Morem sequitur Syrorum, et maxime Palaestinorum, qui ad omnem sermonem suum parabolas jungunt, ut quod simplex praeceptum teneri non potest ab auditoribus, similitudine exempli teneatur. Littera satis patet, sed sententia terribilis est, cum dicit: Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo d
Abbreviated transcription (Latin):
mens. sꝑnis gentes. iudicãs illas.
in xp̃o. societate tua indignas.
Nonne gͦ oportuit oo te mise¬
titus & uespasiamis. uel tarta¬
rei ministri. quibꝰ tandem funt¬
tradendi iudei. Tradidit dico
debitum. ioest quoadusq sp̃tra¬
liter intelligeret decalogum.
consũmasset. postꝗͣ euangłiista
narrauit ea que fecit. & docuit
ingalilea: accedit ad ea q̃ fecit
& doctut. & passus est in uidea.
Transitus iste significat xp̃m
tͣnsinigraturũ ꝑ fidem in fine
scłi ad iudeos. & pͥmo transior¬
danem ad orientem. post citra
iordanem. quando uenit ieri-¬
cho. &o ierłm. Nam cum om̃is
iudeortim ꝓuintia generaliter
ad distinctionem aliarum gen-¬
tium iudea dicta sit: tamen spe-¬
tialiter meridiana eius plaga
appellatur iudea ad distinctio¬
nem samarie. galilee decapolis.
& ceterarũ in eadem ꝓuintia
regionum. Et secute sunt
eum turbemulte qr in
fine scłi quando omnis ifrł sal¬
utis erit. multi conuertentur

Expanded text:
umes, spernis gentes, judicans illas umes, spernis gentes, judicans illas in Christo societate indignas. Nonne ergo oportuit et te misTitus et Vespasianus, vel tartarei ministri, quibus tandem tradendi sunt Judaei. Tradidit dico, debitum, id est quoadusque spiritualiter intelligeret Decalogum, os, etc. Postquam evangelista narravit ea quae fecit et docuit in Galilaea, accedit ad ea quae fecit, et docuit, et passus est in Judaea. Transitus iste significat Christum transmigraturum per fidem in fine saeculi ad Judaeos, et primum trans Jordanem ad orientem. Post citra Jordanem, quando venit Jericho et Jerusalem. Nam cum omnis Judaeorum provincia generaliter ad distinctionem aliarum gentium Judaea dicta sit, tamen specialiter meridiana ejus plaga appellatur Judaea, ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis, et caeterarum in eadem provincia regionum. Et secutae sunt eum turbae, etc. Quia in fine saeculi, quando omnis Israel salvus erit, multi convertentur
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ sibi p̃stitam. uel p̃standẽ
& denens suffocabat. quasi gͥ de¬
bitorem. & dicens. grãm xp̃i ñ
esse sufficientẽ ad salutem.
Carnales obseruantias ñ modo
ꝑsuasionibus. s etiam torm̃tis
exigebat grambus. & dicebat.
rade quod debes. id est obserua
carnales obseruantias. At ille
humilis pogabat etim dicens.
Pacientiam habe in me. & omĩa
reddam tibi. adimplendo sp̃tia¬
liter. qͥcqͥd lex p̃cipit. Ille autẽ
noluit. idest carnalis. s potius¬
sp̃uali intellectti recessit. & mi¬
sit eum in carcerem. idest arctã
tribulationẽ donec redd̾et debi¬
tum. idest donec legem carualẽ
impleret. quod indebat᷑ illi ut
deberet. llidentes autẽ conser¬
u sin. scilicet predicatores euã¬
gelii. que fiebant: id est perse¬
cutionem xp̃iane ȩcclẽ a iudeis
illatam. contristati funt. & cõ¬
paciendo uenerunt. & narraue¬
runt cño suo. implorandes au¬
tum. idest omnes legis p̃uaricatio¬
&e ingratus. & de iusticia p̃sti¬

Expanded text:
salutem praestitam, vel praestandam, et tenens suffocabat eum, quasi sibi debitorem, et dicens gratiam Christi non esse sufficientem ad salutem, carnales observantias non modo persuasionibus, sed etiam tormentis exigebat gravioribus, et dicebat: Redde quod debes, id est observantias carnales observa. At ille humilis adorabat dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi, adimplebo spiritualiter quidquid lex praecipit. Ille autem noluit, id est carnalis spirspirituali intellectu recessit, et misit illum in carcerem, id est arctam tribulationem, donec redderet debitum, id est donec legem carnaliter impleret, quod videbatur illi, ut quod deberet. Videntes autem conservi ejus, scilicet praedicatores Evangelii, quae fiebant, persecutionem Christianae Ecclesiae a Judaeis illatam, contristati sunt, et compatiendo venerunt et narraverunt domino suo, implorantes autum, id est omnes legis praevaricatioet ingratus de justitia praes