comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rim resisto quã quã nondesunt qui etiã significa¬
cionẽ istã discernum. Iuorũ sententiã modo con¬
siderare non opus. ẽ. sed certe anim aduertis adea
iã signa nos ꝑuenisse. quae se inuicẽ significent eum¬
ceteris om̃ib partib oracionis. Non intelligo
Non ergo intelligis & nomen uocabulo. & uocabulum
nomine significari. et ita ut p̃ter sonũ lit terarum
nichil inter sit quantũ ad generale nom̃ ad tinet
Nam & speciale dicimꝰ nomen. qđ int̃ octo partes
oracionis ita .ẽ. ut alias septẽ non contineat. Intelli

Expanded text:
rim resisto, quanquam non desint qui etiam significarim resisto, quanquam non desint qui etiam significatione ista discernunt, quorum sententiam modo considerare non opus est. Sed certe animadvertis ad ea jam signa nos pervenisse, quae se invicem significent, nucaeteris omnibus partibus orationis. Ad. Non intelligo. Aug. Non ergo intelligis et nomen vocabulo et vocabulum nomine significari; et ita ut praeter sonum litterarum nihil intersit, quantum ad generale nomen pertinet: nam et speciale nomen dicimus, quod inter octo partes orationis ita est, ut alias septem n
Abbreviated transcription (Latin):
& incertũ habere utrũ animal sit ansaxũ uel quid ali¬
ud. meq tibi dicere quia homo. ẽ. animal. ẽ. non ne
temere dicerẽ temere om̃ino sed non temere pla-¬
ne dicerẽ: si homo .ẽ. animal ẽ. Recte dicis. Itaq
intua locucione placet michi. siplacet &tibi Utriq
aut̃ nrm in mea displicet quia assentior. Uide iã
utrũ iste duȩ sententiȩ plane ꝓmuntiatȩ sunt. placet
si displicet quia plena om̃ino. Age nuno dic michi
si & quia. has ergo duas coniunctiones. etiã nomina
eẽ. satis ꝓ batum est. Prorsus satis. Potes ne ipse
ꝑte inaliis partib orationis hoc idem adermn¬
hinc etiam dic mͥ utrũ sicut om̃a uerba nomina
et om̃a nomina uerba. eẽ. comperimꝰ. ita tibi &
om̃a nomina uocabula. & omia uocabula nomina
.eẽ. uideant᷑. Plane. int̃ hȩc quid distet preter di¬
uersũ syllabarum sonũ. nonuideo. Nec ego inte¬

Expanded text:
et incertum habere utrum animal sit an saxum, vel quid aliet incertum habere utrum animal sit an saxum, vel quid aliud, meque tibi dicere, Quia homo est, animal est; nonne temere dicerem? Ad. Temere omnino: sed non temere plane diceres, Si homo est, animal est. Aug. Recte dicis. Itaque in locutione tua placet mihi, Si; placet et tibi: utrique autem nostrum in mea displicet, Quia. Ad. Assentior. Aug. Vide jam utrum istae duae sententiae plena pronuntiata sint: Placet si, displicet, quia. Ad. Plena omnino. Aug. Age, nunc dic mihi si, et, quia? Aug. Has ergo duas conjunctiones etiam nomina esse satis probatum est. Ad. Prorsus satis. Aug. Potesne ipse per te in aliis partibus orationis hoc idem ad eamhinc, et jam dic mihi utrum sicut omnia verba nomina, et omnia nomina verba esse comperimus, ita tibi et omnia nomina vocabula, et omnia vocabula nomina esse videantur. Ad. Plane inter haec quid distet praeter diversum syllabarum sonum non video. Aug. Nec ego inte
Abbreviated transcription (Latin):
alias aliter uel ame uel abalio: Est ad quod respon¬
deri posse nichil puto. Tradunt enĩ nobilissimi dis¬
putationũ magistri. nõe & uerbo plenã constare sen¬
tentiã quȩ affirmari negariq possit. Iuod genus
idem tullius quodã loco ꝓnunciatũ uocat: & cum
uerbi tertia ꝑsona.ẽ. nominatiuũ cũ ea casũ nõis
a iunt. eẽ. oportere. & recte auint. qđ mecũ sic con¬
sideres uelim. cũ dicimꝰ homo sedet. equus currit
A gnoscis ut opinor duo ꝓnuntiata. eẽ : agnosco
Cernis insingulis singula. eẽ. nomina. in uno homo.
in altero equus. & uerbu singula sedet. in altero eur¬
ete ame quaereres quis uel qͥd responderẽ homo.
uel equus. uel animal. uel quod libet aliud quo posset
nom̃ redditũ uerbo implere ꝓnuntiatũ. id est illam
sententiã quȩ affirmari et negari potest. Intelligo
At tende cetera & finge nos uidere aliquid longius.

Expanded text:
alias aliter, vel a me vel ab alio; est ad quod responalias aliter, vel a me vel ab alio; est ad quod responderi posse nihil puto. Tradunt enim nobilissimi disputationum magistri, nomine et verbo plenam constare sententiam, quae affirmari negarique possit: quod genus idem Tullius quodam loco pronuntiatum vocat: et cum verbi tertia persona est, nominativum cum ea casum nominis aiunt esse oportere; et recte aiunt: quod mecum si consideres, velut cum dicimus, Homo sedet, Equus currit, agnoscis, ut opinor, duo esse pronuntiata. Ad. Agnosco. Aug. Cernis in singulis singula esse nomina, in uno homo, in altero equus; et verba singula, in uno sedet, in altero curantum, recte a me quaereres, quis vel quid; ut responderem, Homo, vel equus, vel animal, vel quodlibet aliud, quo possit nomen redditum verbo implere pronuntiatum, id est illam sententiam quae affirmari et negari potest. Ad. Intelligo. Aug. Attende caetera, et finge nos videre aliquid longius,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nos nominamus & responderi. Rai Iuid greci
nominent qđ nos nominamꝰ ab. responđi ATIO
Quid grȩci nominent quod nos nominamꝰ. heu. res¬
ponderi .cũ. atq in his om̃ib: partib: orationis quas
nunc enumeraui recte loqui eũ quisic int̾roget:
qđ nisi nomina eent fieri nonposset. Hac ergo ra¬
cione paulũ apłm recte locutũ. eẽ . cũ remotis om̃ium
eloquentiũ auctoritatib obtinere possimꝰ. Iuid opꝰ
est quierere cuius ꝑsona sententia nr̃a fultiatur
sed nequis tardior aut inpudentior nondũcedat.
asseratq nisi illis auctorib quib uerbo sũ leges
concessu om̃ium tribuunt᷑. nullo modo. eẽ. cessurum.
quid inlatina lingua excellentius cicerone in ueniri po¬
test. At hic in suis nobilissimis orationib quas uerri¬
nas uocant. corẽ p̃positionẽ. siue illo loco ad uerbiũ
sit. nom̃ appellanit. Uerũ tam̃ quia fieri potest. ut¬
cũ ego illũ locũ minus bene intelligam exponaturq

Expanded text:
 quid Graeci nominent quod nos nominamus, Ab, responderi, ἀπὸ· quid Graeci nominent quod nos nominamus, Heu, responderi, οἴ· atque in his omnibus partibus orationis, quas nunc enumeravi, recte loqui eum qui sic interroget: quod, nisi nomina essent, fieri non posset? Hac ergo ratione Paulum apostolum recte locutum esse, cum remotis omnium eloquentium auctoritatibus obtinere possimus; quid opus est quaerere cujus persona sententia nostra fulciatur? 16. Sed ne quis tardior aut impudentior nondum cedat, asseratque, nisi illis auctoribus, quibus verborum leges consensu omnium tribuuntur, nullo modo esse cessurum; quid in latina lingua excellentius Cicerone inveniri potest? At hic in suis nobilissimis orationibus quas Verrinas vocant, Coram, praepositionem, sive illo loco adverbium sit, nomen appellavit. Verumtamen quia fieri potest ut ego illum locum minus bene intelligam, exponaturque
Abbreviated transcription (Latin):
docuisse quomodo in orando loqͥ oporteret. Nichil me
omĩno istud mouet. ñ enĩ uerba sed res ipsas eos uerbis
in telligis. simul enĩ te credo anĩ aduertere etiã siquisquã
contendat quã uis nullũ edamus sonũ tam̃ qͥa ipsa uerba
cogitamꝰ nos intis apud animũ loqui sic quoq locutionẽ
nichil aliud agere quã cõmemorare. cõmemoria
cui uerba inherent ea reuoluendo facit uenire
inmñtem res ipsas quarũ signa sunt uerba. Intelli¬
signũ : Non potest. Iuot uerba sunt in hoc uersu.
sinchil extanta suꝑ is placet urbe relinqui: octo

Expanded text:
docuisse quomodo in orando loqui oporteret? Ad. Nihil me docuisse quomodo in orando loqui oporteret? Ad. Nihil me omnino istud movet: non enim verba, sed res ipsas eos verbis nt. Aug. Recte intelligis: simul enim te credo animadvertere, etiamsi quisquam contendat, quamvis nullum edamus sonum, tamen quia ipsa verba cogitamus, nos intus apud animum loqui, sic quoque locutione nihil aliud agere quam commonere, cum memoria cui verba inhaerent, ea revolvendo facit venire in mentem res ipsas quarum signa sunt verba. Ad. Intellisignum? Ad. Non potest. Aug. Quot verba sunt in hoc versu, Si nihil ex tanta Superis placet urbe reli
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. &quere ndus et dep̃candus. ẽ. Haec enĩ sua tẽ¬
pla cẽ uoluit An apud apłm non legisti. nescitis
qͥa tẽplũ dĩ estis & sp̃s dei habitat uob̾.: Et in inte¬
riore homine habitare xp̃m nec in ꝓpħa anim aduer¬
tisti. dicite incordib ur̃is et incubilib ur̃is conpungimi¬
ni. sacrificate sacrificiũ iustitie & sperate in dño.
Vbi putas sacrificiũ iustitiae sacrificari. nisi intẽplo m̃¬
tis & incubilib: cordis:: ubi aũt sacrificandũ . ẽ ibi &ora-¬
ndum. Iuare nonopus .ẽ. locutione cũ oramꝰ id .ẽ. sonan¬
tib uerbis: nisi forte sicut sac̃dotes faciunt significan¬
dȩm̃tis suae causa non ut ds̃ sed ut homines audiant.
et consensione quadã ꝑcõmemorationẽ suspendant᷑ indm̃
An tu aliud existimas  omnino assentior. Nonte gͦ mouet
qđ sumus magister cũorare doceret. discipłos uerba
quaedã docuit in qͦ nichil aliud uidet᷑ fecisse quam

Expanded text:
vocatur, et quaerendus et deprecandus est; haec enim sua temvocatur, et quaerendus et deprecandus est; haec enim sua templa esse voluit. An apud Apostolum non legisti, Nescitis quia templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ; et, In interiore homine habitare Christum? . Nec in prdibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini: sacrificate sacrificium justitiae, et sperate in Domino? . Ubi putas sacrificium justitiae sacrificari, nisi in templo mentis, et in cubilibus cordis? Ubi autem sacrificandum est, ibi et orandum. Quare non opus est locutione cum oramus, id est sonantibus verbis, nisi forte, sicut sacerdotes faciunt, significandae mentis suae causa, non ut Deus, sed ut homines audiant, et consensione quadam per commemorationem suspendantur in Deum: an tu aliud existimas? Ad. Omnino assentior. Aug. Non te ergo movet quod summus Magister cum orare doceret discipulos, verba quaedam docuit ; in quo nihil aliud videtur fecisse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& duas iã loquendi causas constituo aut ut doceamꝰ aut ut
conmemoremus uł alios uel nos ipsos qđ etiã dũcantamus
efficimꝰ. antibi non uidet᷑ : Non prorsus nã rarũ ad mo¬
dũ .ẽ. ut ego cantẽ noncõmemorandi me grã. sed tantũ mo¬
do delectandi. Uideo qͥd sentias. sed non ne attendis id
quod te delectat incantu modulationẽ quandã somi. ẽẽꝰ
nisi aut docendi. aut cõmemorandi causa ñ esse insticu¬
t locutionẽ : Uideret᷑ nisi me moueret qđ dũ oramꝰ
memorari fas .ẽ. credere. Hescire te arbitror non
obaliud nob̵ p̃ceptũ. eẽ. ut inclausis cubiculis oremus.
quo nomine significant᷑ mentis penitralia. nisi qđ ds̃
ut nob̵ qđ cupimus p̃stet cõmemorari aut doceri
nrã locutione non quaerit. Iui enĩ loqͥtur. suȩ uolun¬
tatis signũ foris dat ꝑ articulatũ sonũ. Ds̃ aut in ip¬
sis racionalis animȩ secretis. qui homo interior

Expanded text:
et duas jam loquendi causas constituo, aut ut doceamus, aut ut et duas jam loquendi causas constituo, aut ut doceamus, aut ut commemoremus vel alios vel nosmetipsos; quod etiam dum cantamus, efficimus: an tibi non videtur? Ad. Non prorsus: nam rarum admodum est, ut ego cantem commemorandi me gratia, sed tantummodo delectandi. Aug. Video quid sentias. Sed nonne attendis id quod te delectat in cantu modulationem quamdam esse soni; nisi aut docendi, aut commemorandi causa non esse institutam locutionem? Ad. Videretur, nisi me moveret quod dum oramus, memorari fas est credere. Aug. Nescire te arbitror non ob aliud nobis praeceptum esse ut in clausis cubiculis oremus , quo nomine significantur mentis penetralia, nisi quod Deus, ut nobis quod cupimus praestet, commemorari aut doceri nostra locutione non quaerit. Qui enim loquitur, suae voluntatis signum foras dat per articulatum sonum: Deus autem in ipsis rationalis animae secretis, qui homo interior
Abbreviated transcription (Latin):
uid tibi uidem᷑ efficere uelle cum loqͥmur : At quan¬
tũ quidẽ mͥ nunc occurrit. aut docere aut disc̾ere.
imũ horũ uideo &assentior. Nam loquendo nos docere
uelle manifestũ est. Discere aũt quomodo Iuo tandem
cences nisi cũ interrogamus etiã tunc mehil alud quam
docere nos uelle intelligo. nã quȩro abste. utrũ obaliam
causã int̾roges. nisi ut eũ quẽ int̾rogas doceas qͥd uelis. Ue
rũ dicis. Vides gͦiã nichil nos locutione nisi ut doceamus
appetere : non plane uideo. nã sinichil. ẽ. aliud loqͥ quã
uerba ꝓnnere. indeo nos id facere cũ cantamꝰ qđ sepe
cũ soli facimꝰ. nullo p̃sente quidiscat: non puto nos docere
aliqͥd uelle. At ego puto. eẽ. qđdã genus docendi ꝑ cõme¬
morationẽ magnũ sane qđ in hac nrã sermocinatione
res ipsa indicabit. sed situ non arbitraris nos discere cũ
recordam᷑ nec docere illũ qͥ cõmemorat. non resisto tͥ

Expanded text:
uid tibi videmur efficere velle cum loquimur? ADEODATUS: Quantum quidem mihi nunc occurrit, aut docere, aut discere. Aug. Unum horum video et assentior: nam loquendo nos docere velle manifestum est; discere autem quomodo? Ad. Quo tandem censes, nisi cum interrogamus? Aug. Etiam tunc nihil aliud quam docere nos velle intelligo. Nam quaero abs te, utrum ob aliam causam interroges, nisi ut eum quem interrogas doceas quid velis? Ad. Verum dicis. Aug. Vides ergo jam nihil nos locutione, nisi ut doceamus appetere. Ad. Non plane video: nam si nihil est aliud loqui quam verba promere, video nos id facere cum cantamus. Quod cum soli saepe facimus, nullo praesente qui discat, non puto nos docere aliquid velle. Aug. At ego puto esse quoddam genus docendi per commemorationem, magnum sane, quod in nostra hac sermocinatione res ipsa indicabit. Sed si tu non arbitraris nos discere cum recordamur, nec docere illum qui commemorat, non resisto tibi:
Abbreviated transcription (Latin):
plinas quas se docere ꝓfitent᷑ ipsiusq uirtutis atq sapi¬
entiae cũ uerb̵ explicauerint . tũ illi qui discipłi uocan¬
tur utrũ uera dicta sint apđ semet ipsos considerant.
interiorẽ scilicet illã ueritatẽ ꝓuirib intentes lunc

Expanded text:
plinas quas se docere profitentur, ipsiusque virtutis atque sapientiae, cum verbis explicaverint; tum illi qui discipuli vocantur, utrum vera dicta sint, apud semetipsos considerant, interiorem scilicet illam veritatem pro viribus intuentes. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
nec si ea discere cupiens inaliquos forte inciderit. uel episco¬
pos. uel presbiteros. uel cuiꝰcemo di ȩccłȩ catholicȩ antifates &
ministros quia ut passim caueant non dari misteria. aut conten
sed quia non .ẽ. mnaniter fusus. Sic & patientia pauperũ pi.
sed ditandorũ heredũ xpi. non peribit in ȩternũ : Non quia
& illic patient̃ ferre iubemur: sed quia ꝓhis quȩ hic pati¬
enter ꝑtulimꝰ. aet̾na beaatudine ꝑfruemur. Non dabit
sinẽ sempitnȩ felicitati : qui donat tẽporalẽ patientiam
uoluntati quia utrumq: munꝰ donate donatum est hari

Expanded text:
Nec, si ea discere cupiens, in aliquos forte inciderit vel episcoNec, si ea discere cupiens, in aliquos forte inciderit vel episcopos vel presbyteros, vel cujuscemodi Ecclesiae catholicae antistites et ministros, qui aut passim caveant nudare mysteria, aut contensed quia non est inaniter fusus. sic et patientia pauperum Christi, sed ditandorum heredum Christi non peribit in aeternum, non quia et illic patienter ferre iubebimur, sed quia pro his quae hic patienter pertulimus, aeterna beatitudine perfruemur. non dabit finem sempiternae felicitati, qui donat temporalem patientiam uoluntati, quia utrumque munus donatae donatum est cari
Abbreviated transcription (Latin):
NALIIS LIBRAS SaTIS OEMoN EOISgEIOS. QueMD¬
modũ manicheorũ inieitionib quib in legẽ quod uetus
testamentũ uocat᷑ imperitȩ atq impiȩ ferunt᷑. seseq in
t̃peritosũ plenius in ani iactatione uentilant. possimꝰ occur¬
rere : quod breuit̃ etiã hic cõmemoriri ame potest. Quis
enĩ mediocnrit̃ sanus non facile intelligat scripturarũ expo¬
sitionẽ ab his petendã . eẽ. quieitrũ doctores se. eẽ ꝓfitentur.
fieriq posse. mmo id semꝑ accidere. ut multa indoctis uidean
tur absurda quȩ cũ ad octorib: exponunt᷑ eolaudantla uide¬
ant᷑ elatius. quo abiectiꝰ aspernanda uidebant᷑ & eo accipiantur
aꝑta dulcius. quo clausa difficilius aperiebant᷑ : Hoc fere in
scĩs uetens cestamenti libris euenit: simodo ille qui eis offen¬
dit̃. doctorẽ potius eoꝵ piũ. quã impiũ laceratorẽ requirat.
pnusq studio quȩrentis quã temeritate rep̃hendentis imbuat᷑:

Expanded text:
s quemadmodum Manichaeorum invectionibus, quibus in Legem, quod Vetus Testamentum vocatur, imperite atque impie feruntur, seseque inter imperitorum plausus, inani jactatione ventilant, possimus occurrere: quod breviter etiam hic commemorari a me potest. Quis enim mediocriter sanus non facile intelligat, Scripturarum expositionem ab iis petendam esse, qui earum doctores se esse profitentur; fierique posse, imo id semper accidere, tur absurda, quae cum a doctioribus exponuntur, eo laudanda videantur elatius, quo abjectius aspernanda videbanaperta dulcius, quo clausa difficilius aperiebantur? Hoc fere in sanctis Veteris Testamenti libris evenit, si modo ille qui eis offenditur, doctorem potius eorum pium, quam impium laceratorem requirat, priusque studio quaerentis, quam temeritate reprehendentis imbuatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Clamemꝰ ergo sp̃u kantatis: & donec ueniamꝰ adhere¬
ditatẽ in qua semꝑ maneamꝰ: liberali amore simꝰ non in
seruilitimore. Patienter damemꝰ. quandiu pauperes
sumꝰ donec illa hereditate ditemar. Mogna quippe
inde pignora accepimꝰ ÷ quod ad nos ditandos pauꝑ
factus est xp̃s : quo in suꝑnas duitias exaltato missus ẽ.
pauperũ adhuc credentiũ nondũ contẽplantiũ. ad huc
sperantiũ nondũ tenentiũ. adhuc deñ derio susprran¬
tiũ. non dũ felicitate regnantiũ ÷ adhuc esurientiũ & sta
entiũ nondũ satiatorũ : hoꝵ ergo pauperũ patientia.
non peribit in ȩternũ: Nonquia et illic patierta a erit
ubi qͦd toleret᷑ nonerit: sed non peribit diccũ ẽ. quio
infruuosa nonerit. Fructũ autẽ habebit aec̃nũ: ideo
nonꝑibit i nȩcernum. Qui enĩ baborat inaniter. cũ eũ
spessefellerit ꝓpt̃ quã labor abat. mento dicit Per¬
didi tantũ labore: Quisquis uero ad sui laboris ꝓmissa

Expanded text:
Clamemus ergo spiritu caritatis et, donec ueniamus ad hereditatem, in qua semper maneamus, liberali amore simus, non seruili timore patientes; clamemus, quamdiu pauperes sumus, donec illa hereditate ditemur. magna quippe inde pignora accepimus, quod ad nos ditandos pauper factus est Christus, quo in supernas diuitias exaltato missus est,  horum pauperum adhuc credentium, nondum contemplantium, adhuc sperantium, nondum tenentium, adhuc desiderio suspirantium, nondum felicitate regnantium, adhuc esurientientium, nondum satiatorum: horum ergo pauperum patientia non peribit in aeternum : non quia et illic patientia erit, ubi quod toleretur non erit; sed non peribit, dictum est, quia infructuosa non erit. Fructum autem habebit aeternum, ideo non peribit in aeternum. Qui enim laborat inaniter, cum eum spes fefellerit, propter quam laborabat, merito dicit, Perdidi tantum laborem: quisquis vero ad sui laboris promissa
Abbreviated transcription (Latin):
mã faciat optimã. Nã eo ꝑcepto non potest homo non aut op¬
timȩ aut certe multo melius sese habere quã si hoc unũ defins¬
sed rectissime quȩri potest . utrũ ista uirtus etiã ꝑse se. annisi
mn anima eẽ non posse. Oborit᷑ iterũ altissima et longissi¬
mi sermonis indigens quȩstio sed hoc bene utar fortasse
cõpendio spero dm̃ ad futurũ. ut quantũ imbec illitas nr̃a
patitar detantis reb:. non modo dilucide sed etiã breui

Expanded text:
imam faciat optimam: nam eo percepto, non potest homo non aut opimam faciat optimam: nam eo percepto, non potest homo non aut optime, aut certe multo melius sese habere, quam si hoc unum defuisSed rectissime quaeri potest utrum ista virtus etiam per sese, an nisi in anima esse non possit. Oboritur iterum altissima et longissimi sermonis indigens quaestio: sed hoc bene utar fortasse compendio; spero Deum adfuturum, ut quantum imbecillitas nostra patitur, de tantis rebus non modo dilucide, sed etiam brevi
Abbreviated transcription (Latin):
non corꝑis inuestiganda ẽ disciplina Postremo bonos mores
ea nr̃a pars actura .ẽ. quȩ ei inquirit et discit. et hȩc animȩ
sunt ꝓpria. Non igit᷑ decorpore cũ de uirtate obtinenda sata¬
gimꝰ quesdio est: Quodsi est consequens sicuti est : ut ipsũ cor¬
pus cũ ab anima regit᷑ quȩ uirtutis cõpos .ẽ. multo & melius
rogat᷑ et honestius: eoq optime sese habeat. quo .ẽ. optima
illa quȩ sibi iusta lege damnant̃. id erit hominis optimum
quod animã optimã facit. etiã si hominẽ corpus uocemus. An
uero simichi auriga obtemperans equos quib p̃est alit
ac regit cõmodissime. atq ipse quo michi est oboedientior
mea liberalitate ꝑfruit᷑. negare quis quã potest non solum
qͦd auriga. uerũ etiã quod ȩqui sese optimȩ habent mͥ
deberi. Itaq siue corpus tantũ. siue anima tantũ. siue utru¬
mq homo sit non mͥmaxi mȩ quȩrendũ uidet᷑ nisi quid am¬

Expanded text:
non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec animae sunt propria: non igitur de corpore, cum de virtute obtinenda satagimus, quaestio est. Quod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima illa, quae sibi justa lege dominatur: id erit hominis optimum quod animam optimam facit, etiamsi hominem corpus vocemus. An vero, si mihi auriga obtemperans, equos, quibus praeest, alit ac regit commodissime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea liberalitate perfruitur, negare quisquam potest non solum quod auriga, verum etiam quod equi sese optime habent, mihi deberi? Itaque sive tantum corpus, sive tantum anima, sive utrumque homo sit, non mihi maxime quaerendum videtur, nisi quid an
Abbreviated transcription (Latin):
Nã & ista quȩ cõmemoratu sunt p̃sentia sui exhibet corpori. &
quod ante cellit om̃ib uitã. Quã obrem non michi uidetur
anima. eẽ sũmũ homanis bonũ siue anima simul & corpus
siue animã solã hominẽ dicimꝰ. Vt enĩ corporis sũ mũ bonũ
id inuenit ratio quod ẽ corporimelius et quo ei iugor & uita
p̃betur : ita siue corpus & anima siue anima ipsa ꝑse homo
sit. inueniendũ . ẽ si quid anim̃a p̃cedit ipsã. quod cũ anima se¬
quitur: fit in suo genere quã potest optima. Quo dsi reperire
poterimꝰ id erit ꝓfecto . Quod ambagib remotis omib: sũmũ
hominis bonũ iure meritoq nominandũ est. At si corpus ẽ. hͦ.
quin hominis optimũ anima ipsã sit : recusare nom possũ. Sed
certe cũ demorib agitur. cũ quȩrimꝰ quinã uitȩ modus tenen¬
dussit ut beatitudinẽ possimꝰ ad ipisci. non corpon p̃cepta dant᷑.

Expanded text:
Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et quod antecellit omnibus, vitam. Quamobrem non videtur mihi anima esse summum hominis bonum, sive animam simul et corpus, sive animam solam hominem dicimus. Ut enim corporis summum bonum id invenit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita sive corpus et anima, sive anima ipsa per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima sequitur, fit in suo genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, id erit profecto quod ambagibus remotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecepta dantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ quod sit inusu animȩ se regentis. tanquã lucerna non
hominẽ quã animã dicimus: Sed ꝓpter corpus quod regit
ueluti ȩquitẽ. nonsimul equum & hominẽ. sed hominẽ solum:
ex eo tamen qd regendo ȩquosit ac comodatꝰ uocamꝰ. difficile . ẽ.
istã controuersiã diuidicare. aut siratone facile. oratione
longũ ẽ. quẽ laborẽ ar morã suscipere ac subire nonopus . ẽ.
Siue enĩ utrumq siue anima sola nomen hominis teneat.
non .ẽ. hominis optimũ qd optimũ est corporis sed quod aut
corporisimul &animȩ. aut soli animȩ optimum .ẽ. id .ẽ. homi¬
cogit fateri ꝑ quod fit ut sese corpus quã optimȩ habeat. Nichil
est autẽ om̃iũ quȩ uegetant corpus. anima melius atq prȩstan¬
tius. Est ergo summũ corpons bonum non uoluptas cius. non
indoloria non uires non pulchritudo non uelocitas Et siquid
aliud mbonis corporis numerari solet sed omĩno anima:

Expanded text:
tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, notantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, nohominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimum est, id est ocogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil est autem omnium quae vegetant corpus, anima melius atque praestantius. Est ergo summum corporis bonum, non voluptas ejus, non indoloria, non vires, non pulchritudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis corporis numerari solet, sed omnino anima.
Abbreviated transcription (Latin):
possimus :: Noc igit᷑ si est tale . eẽ. debet qͦd non amitrat inuitꝰ¬
Nemo quippe potest confidere detali bono quod sibi eripi
posse sentit. etiã si retinere id ãplectiq uoluerit: Quisquis
cusso quid sit ipse homo nec nunc diffinitionẽ hominis ame postu¬
landã puto illud ẽ magis quod michi hoc loco quȩrendũ uidet᷑.
cũ inter om̃s pene constet. aut certe id quod satis. ẽ. interme atq
illos cũ quib: nunc agit᷑. hoc conuemat ex anima & corpore
nos eẽ. cõpositos. Quid.ẽ ipse homo. utrumq horũ quȩ nomi¬
naui. ancorpꝰ eantũ modo. antantũ modo anima. quanquã
alterum Namneq corpus homo eẽt si anima non esset nec
rursus amma homo siea corpus non animare t : fieri tamen potest
ut unũ horũ ethabeat᷑ homo et uocetur. Quid ergo hominẽ
dicimꝰ aninia et corpus. tanquã bigas uel centaurum. ancorpus

Expanded text:
possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitpossimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiamsi retinere id amplectique voluerit. Quisquis cusso quid sit ipse homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo, utrumque horum quae nominavi, an corpus tantummodo, an tantummodo anima. Quanquam alterum nam neque corpus homo esset, si anima non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ nobis debet obtimũ nrm̃. sibeatȩ uiuere cogitamus Seꝗͥtꝰ
ut quȩramꝰ quidsit hominis obtimũ qͦđ ꝓfecco decerius. eẽ
quã ipse homo non potest. Quisquis enĩ quod se ipso est. dece¬
nus sequitur. fit et ipse deterior. Oportet autẽ omnẽ hominẽ
id quod obtimũ ẽ. sequi. Non ẽ. igitur homine deterius ho¬
minis aptimũ fortasse tale aliquid ent quale ipse homoest :
ltasit sane. sinilest homine melius quo ꝑfrui possit : Si autẽ in¬
uenimꝰ aliquid quod & homine sit excellentius. et prȩsto eẽ a¬
manti sese homini possit. quis dubi tauent homini ad nitendũ
esse ut beatꝰ sit. quod eo ipse quinitit᷑. manifestũ . ẽ. esse prȩstani¬
tius . Nãsi id est beatũ. eẽ. ad tale bonũ ꝑuenisse quo ãplius
non potest id est autẽ quod dicimꝰ optimũ. Quotandẽ pacto po¬
est in ea diffinitione includi. qui ad summũ bonũ suũ nondum
ꝑuenerit. aut quomodo sũmũ .ẽ. si est aliquid meliusꝰ ꝑuenire

Expanded text:
si beate vivere cogitamus. 5. Sequitur ut quaeramus quid sit hominis optimum, quod profecto deterius esse quam ipse homo non potest. Quisquis enim quod seipso est deterius, sequitur, fit et ipse deterior. Oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi. Non est igitur homine deterius hominis optimum. Fortasse tale aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homine sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, manifestum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest, id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui ad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
fallitur Et qui non appetit quod ad ipi scendũ esset. egrotat
Nichilautẽ istorũ animo conaingit sine miseria. nec miseria et
beati tudo in homine uno simul habitare consuerunt. Nullus igitꝰ
illoꝵ beatus est. Quartũ restat ut uideo ubi uita beata inuemi¬
riquȩat cũ id quod .ẽ. hominis obtimũ. et amatur et habetur.
Iuid ẽ. enĩ aliud quod dicimꝰ frui. nisi prȩsto habere quod
diligis  Neq quisquã beatus ẽ qui non fruit᷑ eo quod .ẽ. homi¬
nis obtimũ nec quisquã qui eo fruitꝰ nonbeatꝰ. Prȩsto ergo

Expanded text:
fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset, aegrotat. fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset, aegrotat. Nihil autem istorum animo contingit sine miseria; nec miseria et beatitudo in homine uno simul habitare consueverunt: nullus igitur illorum beatus est. Quartum restat, ut video, ubi beata vita inveniri queat; cum id quod est hominis optimum, et amatur, et habetur. Quid enim est aliud quod dicimus frui, nisi praesto habere qudiligis? Neque quisquam beatus est, qui non fruitur eo, quod est hominis optimum, nec quisquam, qui eo fruitur, non beatus. Presto ergo
Abbreviated transcription (Latin):
torũ uitiorumq uelant᷑ ꝑsp̃icuitatr sinceritatiq rationis aspec¬
tũ idoneũ intendere neq unt. saluberrime cõparatu mest
ut in lucẽ ueritatis aciem titubantẽ ueluti ramis humanitaas
opacatã inducat auctoritas. Sed qnm̃ cũ his nobis res.ẽ. qͥ omia
contra ordinẽ et sentiunt et loquunt᷑. et gerunt. nichilq aliud
maxime dicunt nisi rationẽ prius eẽ. reddendã. morẽ illis
gerã. & quod fateor indisputando uitiosu . ẽe. suscipiã . Delectat
qui etiã ipsius mortis malo quonos exuere uellet indutus est:
Beate certe om̃s uiuere uolumꝰ. neq quisquã . ẽ in hominum
generẽ qui non huio sententiȩ antequã plane sit emissa consen¬
tia t. Beatiis autẽ quantũ eeistimo. neq ille dicipotest qui non
etiã si obtimũ sit. Nam & qui appecit quod ad ipisei non po¬
teso cruciatur. Et qui ad eptus ẽ. quod appetendũ nom. eẽt

Expanded text:
torum vitiorumque velantur, perspicuitati sinceritatique rationis aspectorum vitiorumque velantur, perspicuitati sinceritatique rationis aspectum idoneum intendere nequeunt; saluberrime comparatum est, ut in lucem veritatis aciem titubantem veluti ramis humanitatis opacata inducat auctoritas. Sed quoniam cum iis nobis res est, qui omnia contra ordinem et sentiunt, et loquuntur, et gerunt, nihilque aliud maxime dicunt, nisi rationem prius esse reddendam, morem illis geram; quod fateor in disputando vitiosum esse, suscipiam. Delectat hristi, qui etiam ipsius mortis malo, quo nos exuere vellet, indutus est. Beate certe omnes vivere volumus; neque quisquam est in hominum genere, qui non huic sententiae, antequam plene sit emissa, consentiat. Beatus autem, quantum existimo, neque ille dici potest, qui noetiamsi optimum sit. Nam et qui appetit quod adipisci non potest, cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non est,
Abbreviated transcription (Latin):
descripturis assumã testimonia. quib: eos necesse sit credere:
denouo scilicet testamento. dequo tam̃ nichil ꝓferã. eoꝵ quȩ
solent immissa. eẽ dicere. cũ magnis angustiis coartant᷑ sed
ea dicã quȩ et apꝓbare et laudare cogunt᷑. nec omĩnoullã
relinquã testẽ sententiã ꝓductã de apostolica disciplina cui
non deueteri testam̃to similẽ comparẽ . ut si euilgilare tandẽ
re uoluerint : anĩ ad uertant et quã nonsit xp̃ia na uita quam
ostentant : & quã sit xx̃i scripara quã lacerant.
nde igit᷑ ordiar : ab auctoritate. an a narratione : Naturȩ
qui dẽ ordo ita se habet : ut cũ aliquid discimꝰ rationẽ p̃cedat
auetoritas. Nam infirma ratio uideri potest : quȩ cũ reddita
fuerit auctontatẽ post ea ꝑ quã firmet᷑ assumit. Sed quia caligan¬
tes hominũ mentes consuetudine tenebrarũ quib: in nocte pecca¬

Expanded text:
de Scripturis assumam testimonia, quibus eos necesse sit credere, de Scripturis assumam testimonia, quibus eos necesse sit credere, de Novo scilicet Testamento, de quo tamen nihil proferam eorum quae solent immissa esse dicere, cum magnis angustiis coarctantur; sed ea dicam, quae et approbare et laudare coguntur. Nec omnino ullam relinquam testem sententiam productam de apostolica disciplina, cui non de Veteri Testamento similem comparem; ut si evigilare tandem,re voluerint, animadvertant et quam non sit christiana vita quam ostentant, et quam sit Christi Scriptura quam lacerant.nde igitur exordiar? ab auctoritate, an a ratione? Naturae quidem ordo ita se habet, ut cum aliquid discimus, rationem praecedat auctoritas. Nam infirma ratio videri potest, quae cum reddita fuerit, auctoritatem postea, per quam firmetur, assumit. Sed quia caligantes hominum mentes consuetudine tenebrarum, quibus in nocte pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ti simplici fide altiora cognoscere noncurarint. despfret ibi. eẽ.¬
scientiã ueritatis ubineq om̃s a quib: quȩrit᷑ docere possunt. neq
omĩs qui quȩr̃ discere dignisunt. Et diligentia igit᷑. & pietas ad¬
hibenda est. Altero fiet. ut scientes inuenia mꝰ. altero ut scire me¬
reamur. Sed qnm̃ due maxime illeoebre sunt manicheorum.
quib: decipiunt᷑ incauti. ut eos uelint habere doctores. una cũ
scripturas rep̃hendunt. uel quas male intelligunt. uel quas in
telligi uolunt. altera cũ uitȩ castȩ & memorabilis continentiȩ ima¬
ginẽ p̃ferunt᷑: hic liber congruentẽ catholicȩ disciplinȩ sententiã
nram deuita &morib: continebit: in quo fortasse intelligetus.
et quã sit facile simulare . et quã difficile habere uirtutem.
ł umsane modũ tenebosi potero : ut neq in illoꝵ morbos quim
sunt notissimi tã grauit̃ inuehar. quã illi in eaquȩ ignorant:
Sanan enĩ eos potius sifieri potest quã oppugnari uolo: et ea

Expanded text:
ti simplici fide, altiora cognoscere non curarint, desperet ibi scientiam esse veritatis, ubi neque omnes a quibus quaeritur docere possunt, neque omnes qui quaerunt discere digni sunt. Et diligentia igitur et pietas adhibenda est: altero fiet ut scientes inveniamus; altero, ut scire mereamur. 2. Sed quoniam duae maxime sunt illecebrae Manichaeorum, quibus decipiuntur incauti, ut eos velint habere doctores; una, cum Scripturas reprehendunt, vel quas male intelligunt vel quas male intelligi volunt; altera, cum vitae castae et memorabilis continentiae imaginem praeferunt: hic liber congruentem catholicae disciplinae sententiam nostram de vita et moribus continebit, in quo fortasse intelligetur et quam sit facile simulare, et quam difficile habere virtutem. Eum sane modum tenebo, si potero, ut neque in illorum morbos, qui mihi sunt notissimi, tam graviter invehar, quam illi in ea quae ignorant; sanari enim eos potius, si fieri potest, quam oppugnari volo. Et ea
Abbreviated transcription (Latin):
contepnere. Nolite ergo inquit solliciti eẽ dicentes
uui dedemꝰ aut quidbibemꝰ aut quid ueste murs
hȩc enĩ onnã gentes quȩrunt Scit emĩ pater ur̃
quia horũ om̃iũ indigetis. Querite primũ regnũ &ius¬
titiã dei & hȩc omiã apponentur uobis Hic manises
tassime ostendit non hȩc ẽẽ appetendti tanquã talia
bonanrã ut ꝓpter ipsa debeamꝰ bene facere siquid
facimꝰ. sed tamen. eẽ necessaria. Quid enĩ intersit in¬
ter bonũ quod appetendũ est & necessarũ qͦd sum̃¬
dũ ẽ. hac sententia declarauit cũ ait. Quȩrite pͥmũ

Expanded text:
contemnere. Nolite ergo, inquit, solliciti esse, dicentes: contemnere. Nolite ergo, inquit, solliciti esse, dicentes: quid edemus aut quid bibemus aut quid uestiemur? haec enim nationes quaerunt. scit enim pater uester quia horum omnium indigetis. quaerite primum regnum et iustitiam Dei, et haec omnia adptissime ostendit, non haec esse appetenda tanquam talia nostra bona, ut propter ipsa debeamus benefacere si quid faciamus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit cum ait: Quaerite primum
Abbreviated transcription (Latin):
minis trabant angłi tamen ꝓpt̃ exemplũ nequis pos¬
tea scandalũ pateret᷑ cũ aliquẽ seruorũ eiꝰ anĩ ad uer¬
tisset ista necessaria ꝓturare. loculos habere dignatꝰ :

Expanded text:
ministrabant angeli, tamen propter exemplum, ne quis posministrabant angeli, tamen propter exemplum, ne quis postea scandalum pateretur, cum aliquem servorum ejus animadvertisset ista necessaria procurare, loculos habere dignat
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑfectũ opus. Crastinꝰ enĩ dies inquit: sollicitus erit
sibi ipsĩ id .ẽ. ut cũ oportuerit sumas cibũ uel potũ uel
indumentũ. cũ ipsa scilicet necessitas urgen cȩperit
Aderunt enĩhȩc : quia nouit pat̃nr̃ quodhorum
nouit pat̃ nr̃ quodhorum
id .ẽ. sufficit quod ista sumere urgebit ipsa necessitas.
quã ꝓpterea malitiã nominatã arbitror : qui a poe¬
nalis est nobis. Pertinet enĩ adhanc fragilitatẽ & mor¬
talitatẽ quã peccandomeruimꝰ. Huic ergo pȩnȩtẽ¬
poralis necessitatis noli addere aliquid grauius: ut
non solũ patiaris harũ rerũ indigentiã sed etiã ꝓpt̾
hanc explendã milites deo. Hoc autẽ loco uehem̃ ter
cauendũ est neforte cũ uiderimꝰ aliquẽ seruũ dei
ꝓuidere ne ista necessaria de sint uelsibi uel eis quoꝵ
sibi cura cõmissa est iudicemꝰ eũ contra p̃ceptũ dnĩ
fucere et de crastino. eẽ sollicitũ. Nã &ipse dñs cui

Expanded text:
et perfectum opus. crastinus enim, inquit, dies sollicitus erit et perfectum opus. crastinus enim, inquit, dies sollicitus erit sibi ipse, id est ut cum oportuerit sumas cibum uel potum uel indumentum. cum ipsa scilicet necessitas urguere coeperit, aderunt haec, quia nouit pater noster quod horumnovit Pater vester quod horum id est, sufficit quod ista sumere urgebit ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis, pertinet enim ad hanc fragilitatem et mortalitatem quam peccando meruimus. Huic ergo poenae temporalis necessitatis noli addere aliquid gravius, ut non solum patiaris harum rerum indigentiam, sed etiam propter hanc explendam milites Deo. Hoc autem loco vehementer cavendum est ne forte cum viderimus aliquem servum Dei providere ne ista necessaria desint vel sibi, vel eis quorum sibi cura commissa est, judicemus eum contra paeceptum Domini facere, et de crastino esse sollicitum; nam et ipse Dominus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
nũ assumat. Id est ꝓpt̾ regnũ dei. Sicut autẽ om̃s
militantes accipiunt annonã et stipendiũ: si com̃s
euangelitantes accipiunt uictũ & tegumentum:
sed ꝓpt̃ illa quȩ accipiunt. Sic non om̃s ꝓptersa¬
lutẽ ȩccłȩ ministrant deo sed ꝓpt̃ hȩc tẽporalia.
quȩ tanquã annonã &stipendia consecuntur.
aut & ꝓpt̃ hoc et propter illud. Sed supra iam
dictũ ẽ non potestis duob dnĩs seruire. Ergo sim¬
plicis orde tantũ modo ꝓpter regnũ dei debemꝰ
operari bonũ ad om̃s: non autẽ in hac operatio¬
ne uel solã cũ regnodei mercedẽ tẽporaliũ cogi¬
tare: Quorũ omĩũ tẽporaliũ nomine crastinã
posuit dicens. Nolite solliciti eẽ decrastino Non
enĩ dicit᷑ crastinꝰ dies: nisi intẽpore ubi p̃terito suc¬
cedit futurũ Ergo cũ aliquidboni operam᷑. non tẽpo¬
ralia sed ȩterna cogitemꝰ. Tunc erit illudbonum

Expanded text:
hoc assumat, id est, propter regnum Dei. Sicut autem hoc assumat, id est, propter regnum Dei. Sicut autem militantes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum et tegumentum. sed propter illa quae accipiunt, sic non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipendia consequuntur, aut et propter hoc, et propter illud. Sed supra jam dictum est, non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes, non autem in hac operatione vel solam, vel cum regno Dei mercedem temporalium cogitare. Quorum omnium temporalium nomine, crastinum posuit, dicens: Nolite ergo solliciti esse de crastino. Non enim dicitur crastinus dies, nisi in tempore, ubi praeterito succedit futurum. Ergo cum aliquid boni operamur, non temporalia, sed aeterna cogitemus.
Abbreviated transcription (Latin):
non debet sub eẽ sollicitudone illa desint quȩ
huic uitȩ ꝓpt̾ regnũ dei sunt necessaria: Dixit
enĩ superiu s. Scit pater ur̃ quia horũ omnium
indigetis. Et ideo cũ dixisset. quȩrite primum
regnũ & iustitiã dei : non docit deinde ista quęri¬
te quã uis sint necessãria. sed ait. hȩc omiã apfo
nentur uobis . id .ẽ. consequent̃ ñ illa quȩratis sine
ullo ur̃o impedimento. Necã ista queritis. illio a¬
uertamini Aut ne duos fines const̾ituatis. ut et reg¬
nũ dei ꝓpterse appetatis & isti necessaria Sedhȩc
potius ꝓter illud ita uobis non deerunt . qui a non
potestis duob dñis seruire Duobus autẽ dnĩs
seruire conatꝰ: qui & regnã dei ꝓmagno bono
appetit & hȩc tẽporalia. Non poterit autẽ sim¬
plicẽ habere oculũ. & unidnõ deo seruire : nisi quȩ¬
cumq sunt cetera si sunt nec essaria ꝓpt̾ hoc u

Expanded text:
non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius: Scit enim Pater vester quia horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset: Quaerite primum regnum et justitiam Dei, non dixit: Deinde ista quaerite, quamvis sint necenentur vobis, id est, consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento. Et cum ista quaeritis, illinc avertamini, aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria, sed haec potius propter illud vobis non deerunt, quia non potestis duobus dominis servire. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et haec temporalia. Non potest autem simplicem habere oculum, et uni Domino Deo servire, nisi quaecunque caetera si sunt necessaria, unum propter
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter dispensare partic ipibi. suis Sed nunc
ubi ait . si autẽ inuitus. dispensatio michi cre¬
dita ẽ : talẽ dispensatorẽ intelligi uoluit qui
alienũ dispensat uande ipse nichil accipiat łrgo
quȩ cumq res ꝓpt̾ aliud aliquid quȩrit᷑: sine dubio
inferior est quã id ꝓpt̃ quod quȩritur Et ideo
illud primũ est ꝓpter quod istã rẽquȩris
non istares quã ꝓpt̃ illud quȩris. Qua ꝓpt̃
si euangeliũ & regnũ dei ꝓpter cibũ quȩrimꝰ
priorẽ facimꝰ cibũ & posterius regnũ deilta
ut si nondesit cibus: non quȩramꝰ regnũ dei hoc ẽ
primũ quȩrere cibũ. & deinde regnũ dei: id est
hoc prioriloco ponere. illud posteriori: Si autẽ
ideo quȩramꝰcibũ. ut habeamꝰ regnũ dei : faciamꝰ
quod dictũ est. Quȩrite primũ regnũ & iusticiam
enĩ primũ regnũ & iustitiã dei : id est hoc p̃ponen¬
tib cȩteris rebus. ut ꝓpt̃ hoc cȩtera quȩramus.

Expanded text:
fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. Ergo quaecunque res propter aliud aliquid quaeritur, sine dubio inferior est quam id propter quod quaeritur; et ideo illud primum est, propter quod istam rem quaeris, non ista res quam propter illud quaeris. Quapropter si Evangelium et regnum Dei propter cibum quaerimus, priorem facimus cibum, et posterius regnum Dei, ita ut si non sit cibus, non quaeramus regnum Dei. Hoc est ergo primum quaerere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priori loco ponere, illud posteriori. Si autem ideo quaerimus cibum, ut habeamus regnum Dei, faciamus quod dictum est: Quaerite primum regnum Deie primum regnum ejus et justitiam Dei, id est praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus,
Abbreviated transcription (Latin):
lta enĩ potest non coactus euangłitare : sed uolens
Sienĩ uolens inquit hoc facio: mercedẽ habeo. Si
autẽ inuitus : dispensatio michi credita ẽ. ldẽ. sico¬
actus in opia earũ rerũ quȩ tẽporali uitȩ sunt neces¬
saria p̃dico euangłiũ : alii ꝑme habebunt mercedẽ
euangłn qui euangeliũ issũ me p̃dicante diligent
Ego autẽ non habebo : quia non ipsũ euangłium
diligo sed eiꝰ p̃tiũ in illis tẽporalib consatutum
Quod ne fas ẽ fieri : ut non tanquã filius miniscret
quisq: euangłiũ. sed tanquã seruus. Cui dispen¬
satio credita .ẽ. ut tanquã alienũ eroget nichil in¬
de ipse capiat prȩt̃ cibaria quȩ non de participa¬
tione regni sed sustenta culũ miserȩ seruitutis
dantur extrinsecus. qnquã alio loco & dispen¬
satorẽ sedicat. Potest enĩ & seruus infiliorũ nume¬
rũ adoptatus eãrẽ inqua coheredis sortẽ meruit

Expanded text:
Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est: id est, si coactus inopia earum rerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non habeo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum, quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisquam Evangelium, sed tanquam servus, cui dispensatio credita est, ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam et alio loco dispensatorem se dicat . Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ dñi fecisse tenebitur. Deinde sequit᷑ & dicit
Non autẽ scripsi hȩc ut ita fiant in me. Bonum est
michimagis mori quã głiam meã quisquã in a¬
nẽ faciat . hoc dicit : quia iã statuerat ꝓpt̃ qͦsdã
occasionẽ quęrentes manibus suis uictũ transigere.
Sitnĩ euangelita uero inquit: non .ẽ. michi gła.
Idẽ si euangelita uero ut ita fiant in me. id est siꝓpte¬
rea euangelta uero ut ad illa ꝑueniã & finẽ euangłu
incibo & potu et uestitu collocauero. Sed quare
non est eigła : Necesũtas enĩ inquit michi incũnbit.
id ẽ ut ideo euangelitẽ qui a unde uiuã non habeo
aut ut ad quirã tẽporalẽ fructũ dep̃dicatione
ȩternorũ. Sic enĩ iã necessitas ert ineuangłio. non
uoluntas Ue enĩ michi erit inquit sinon euangeli¬
tauero. Sed quomodo debet euangelitare: Scili
cet ut in ipso euangłio & in regnio dei ponat mercedẽ

Expanded text:
praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: praeceptum Domini fecisse tenebitur. Deinde sequitur, et dicit: « Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam gloriam meam quisquam inanem faciat. » Hoc dixit, quia jam statuerat, propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. Si enim euangelizauero, inquit, non est mihi gloria: id est: si euangelizauero, ut ista fiant in me, id est: si propterea euangelizauero, ut ad illa perueniam et fidem euangelii in cibo et potu et uestitu collocauero. sed quare non est ei gloria? necessitas enim, inquit, mihi incumbit, id est: ut ideo euangelizem, quia unde uiuam non habeo aut adquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. sic enim iam necessitas erit in euangelio, non uoluntas. uae enim mihi est, inquit, si non euangelizauero. quomodo debet euangelizare? scilcet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem.