comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eneis sałm ⁊ apłicam bened. Faciens
apłatꝰ assuni. ut gerentes lic ñneriti
nices enis in t̾ris in cunctis nr̃is actib
ꝓtessib ip̃iꝰ uestigia ꝙͣtum patit᷑ hu¬
mana fingilitas ĩmutemꝰ Saue

Expanded text:
neis salutem et apost. bened. Faciens apostolatus assumi, ut gerentes licet immeriti uices eius in terris in cunctis nostris actibus et processibus ipsius uestigia quantum patitur humana
Abbreviated transcription (Latin):
uanda suspirat affectus zelus acten¬
dit᷑ ⁊ spiritꝰ anxiat᷑. Ad quod cum
nos suffice̾ cõmode ñ posse sciamꝰ
leuamus oculos nr̃os ad montem
Montem quid dei montẽ ub̾em mõ¬
t̾em piguẽ. Unde opportuniũ ꝓue¬
nire nob̾ auxiliũ ⁊ humĩłr petimꝰ

Expanded text:
uanda suspirat affectus, zelus accenuanda suspirat affectus, zelus accenditur, et spiritus anxiatur, ad quod cum nos sufficere commode non posse sciamus, leamus oculos nostros ad montem, montem quidem dei, montem uberem, montem pinguem, unde oportunum prouenire nobis auxilium et humiliter petim
Abbreviated transcription (Latin):
misẜ ⁊ cirta p̾missa. lic quosd̾̃ ex eis
in plib ⁊ alios in paucõrib gͣuiter
deliquisse. Attendentes aũt ꝙ sceła
tam orrenda tͣnsire incorrecta absq
dei om̃ipotentis ⁊ oĩum catholicoꝵ in¬
niria nõ pot̾ant nͣ debebant decre
rios locoꝵ ⁊ ꝑ alios fideles ⁊ sapiẽtes
uiros ad ħ deputandos a nob̃ ꝯtͣ sin¬
dcm̃ ordinẽ ꝑ c̾cas discretas pͥs quas
ad ħ duximꝰ deputandas suꝑ p̾misẜ
cͥminib ⁊ excessib inqͥrendum
Hus nẽpe que magis flere togi¬
mur ꝙͣ narrare cor nrm passione
nimia cruciat᷑. Et cũ tanta ꝓuide
nõb̃ imineat gemendi mat̾ia flecũ
ñ possumꝰ declinare. Quis nã carho¬
pat in luctum: Quis fidelis h
sinstrũ euentũ intlligẽs amara ñ
emittar dnsinria u̾baq Lamentacõ¬
nis ⁊ mestitudinis nõ eructet: Cum
⁊ hic̾ casus fideles pertuciat uniu̾sos
Ex hus dͣ dum miuist̾i̾o debite cõ¬
obtutib. igns in nr̃is meditacõib
exardescit ⁊ ad tanta discͥmina rele¬

Expanded text:
sis et circa premissa licet quosdam ex eis in pluribus et alios in paucioribus graviter deliquisse. Attendentes autem quod scelera tam orrenda transire incorrecta absque dei omnipotentis et omnium catholicorum iniuria non poterant nec debebant, decrerios locorum et per alios fideles et sapientes viros ad hoc deputandos a nobis contra sindictum ordinem per certas discretas personas, quas ad hoc duximus deputandas, super premissis criminibus et excessibus inquirendum. Hijs nempe, que magis flere cogimur quam narrare, cor nostrum passione nimia cruciatur, et cum tanta proinde nobis immineat gemendi materia, fletum non possumus declinare. Quisnam cathopat in luctum, quis fidelis, hsinistrum euentum intelligens, amara non emittat suspiria uerbaque lamentationis, et mestitudinis non eructet, cum it particeps, et hic casus fideles percutiat uniuersos. Ex hijs etiam, dum ministerio debite conobtutibus, ignis in nostris meditationibus exardescit, et ad tanta discrimina rele
Abbreviated transcription (Latin):
tis articulo tantũmodo reseruãt
Et ut p̾missoꝵ ignoranciã nem
mandamus et uolumus ꝑll
nit̾ publicari. Datum picto
II. idꝰ angusti. Pontificatue

Expanded text:
tis articulo tantummodo reseruantes. Et ut premissorum ignorantiam nemo mandamus et uolumus per lemniter publicari. Datum Pictauis ii. Idus Augusti pontificatus
Abbreviated transcription (Latin):
baromibus Iusticꝭ uiceconntibus seuescale p̃positis et oĩb
ministris et fide̾libus suis ualiũ Sciatis me ꝓsalute
et Redemptione auiu̾aꝵ prĩs et matris mee et pro
salute . Redemptione amme inte et autecessoꝵ su̾dasse
meoꝵe fundasst et constrnpisse apud audeg ꝭ Iuxta¬
fontem sci laurencii hospitale quodd̃ qd ĩbi situm
est in houore dei et iustantamentũ et relenationem
paupox dei Epo auntem pretate motut suꝑ mopia
et neccessitate tam sauoꝵ ꝙ̃ infrrmoꝵ inhabitantiũ in ip̃o
hospiist Dedi eis et concefse et pñti carta mea cõfirmami
an liberam et ꝑpetuam elemosinam Boscũ meũ de st descrte/
sus Iupesorti habendum et possidendum cum om̃ibus
ꝑtinentus suns. libere. et. quiere. ad usus sues ⁊ ad faciẽdiõ
inde quicquid uoluerint Quare uolo et firmice p̾cipio

Expanded text:
usticiis, vicecomitibus, senescallis, prepositis et omnibus ministris et fidelibus suis, salutem. Sciatis me, pro salute et redemptione animarum patris et matris mee, et pro salute ac redemptione anime mee et antecessorum meorum, fundasse et construxisse apud Andegfontem Sancti Laurentii hospitale quoddam quod ibi situm est in honore Dei ad sustentamentum et relevationem pauperum Dei. Ego autem, pietate motus super inopia et necessitate tam sanorum quam infirmorum inhabitantium in ipso hospitali, dedi eis et concessi et presenti carta mea confirmavi in liberam et perpetuam elemosinam boscum meum Deserte sub Rupeforti, habendum et possidendum cum omnibus pertinentiis suis libere et quiete ad usus suos, et ad faciendum inde quicquid voluerint. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
kãrum ur̃ãtum nullus audeat Recinere Cum autem
gn̾ole interdictum terre fuerit liceat uobis clausit
pulsatis campanis supressa uoce dinma officia
celebrare dum modo causam non dederitis ind intdito
Crisma uero oleum sanctum consecraciones altariũ
seu basilicarum ordinaciones clitorum qui adordines¬
prauitate aliqua exlabere Prohibenius insuper
ut infra fines ꝑrocqie ur̃e si eam hetis nullus
sie diocesan ep̃i et uio capellam seu oratoriũ
de nouo construere audeat salus p̾ulegnt᷑
pontificum Romanoꝵ ddhec nouas et indebitas
decanis aliisq om̃ibus et eccaãsticis sclaribus¬
ue ꝑsonis a uobis omĩno sieri prohibenius Gepulta᷑m
quoqͣi ipuũo loci liberam esse decermiius at eorum¬
ut torum deuociomi et extieme uoliatati qui se illit deliberan̾nt¬

Expanded text:
um autem generale interdictum terre fuerit, liceat uobis clausis pulsatis campanis, suppressa uoce, diuina Officia celebrare, dummodo causam non dederitis interdicito. Crisma uero, oleum sanctum, conseseu ecclesiarum ordinaciones clericorum a dipravitate aliqua exhibere. Prohibemus insuper, ut infra fines parrochie vestre nullus sic episcopi et uestro, capellam seu oratorium de nouo construere audeat saluis priuilegiis pontificum Romanorum. Ad hec nouas et indebitas decanis, aliisque omnibus ecclesiasticis, secularibusue personis a uobis omnino fieri prohibemus. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus ut eorum deuocioni et extreme uoluntati qui se illic
Abbreviated transcription (Latin):
Ianoꝵ q̃ infirmoꝵ in habitantiũ in ip̃o hospitali  didi eisdeut
et conressse et pnte carta mea confromaui epclusam meam
audegaitñ quam ex ꝓprns sumptibus meis seci et aporo
lapill findani  habendam et tenaudam in liberam et ꝑpetuam
etamosinam uicut eam melius. habm cum omuĩ emendatione.
quam ibr faceꝰ poterunt tam molendinoꝵ ꝙ̃ aliaꝵ Rerum
ad eanid exclusam ptinenciũ Quare uolo et firmiter p̾cipio
ꝯd p̾dictum hospitale et pauperet ppĩ meodem habitantes:
p̾dictam exclusam habeam et teneant in libera et ꝑpetua
elemosiua. Aq oñi calumpina et Reclamacione alicinꝰ
Rent. et inpace. libere. et quiete. inregre. plenarie. et honorisice
cum om̃ibus ꝑtinentũs et libectatibus et lib̾eris ꝯsuetudinib
suis. Si quis uero hanc prescriptam donacronem meam
infonigere uel caffare attemptanerit uel aliquo modo minuere
presimpẜat onipotentis dei maliuolentiã. Iram et indigratõem

Expanded text:
infirmorum inhabitantium in ipso hospitali, dedi eis et concessi et presenti carta mea confirmavi exclusam meam Andegavensem, quam ex propriis sumptibus meis feci et a primo lapide fundavi, habendam et tenendam in liberam et perpetuam elemosinam, sicut eam melius habui, cum omni emendatione quam ibi facere poterunt tam molendinorum quam aliarum rerum ad eandem exclusam pertinentium. Quare volo et firmiter precipio quod predictum hospitale et pauperes Christi in eodem habitantes predictam exclusam habeant et teneant in libera et perpetua elemosina, absque omni calumpnia et reclamatione alicujus, bene et in pace, libere et quiete, integre, plenarie et honorifice, cum omnibus pertinentiis et libertatibus et liberis consuetudinibus suis. Si quis vero hanc prescriptam donationem meam infringere vel cassare attemptaverit vel aliquo modo minuere presumpserit, omnipotentis Dei malivolentiam, iram et indignationem
Abbreviated transcription (French):
nĩficẽ sen urolenciam audeat excercere preterca
om̃es liberctates et inmunitates apredecce soribus
nris Romanis pontificibus eccłiẽ ur̃ẽ concoffas
Necnon libertates et epemptõnes secularium eg¬
epactionũ a Regibus et poicipibus uel alut
sidelibus Racionabiliter uobis indultas auctẽ ap ͭͣ¬

Expanded text:
ntiam audeat exercere. PRAETEREA omnes libertates et immunitates a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus Ecclesiae uestrae concessas, necnon libertates et exemptiones saecularium exactionum a regibus, principibus, uel aliis fidelibus rationabiliter uobis indultas, aut
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾ea. et possefsionet ad r̃aes Ius eccliatum urarmmm
spectantet que alaicis detinentur tedimend̃ et lepitiẽ
liberundi demanibut eorum et ad ecclias adquas pbiuẽt
Reuotandi libera sit uobis de mã aucte ᵃ facultat Ebrũte¬
uero te nñt̃ eiusdem loci pore uel tuoꝵ quolt̃ succeppoꝵ
nullus ibi qualibet suereptionis astucia seu uiole̾tia
sponatur iisi quem fic̾t cõmuni consensũ uel.
fatrum maior par consilii samoris si adeos diem

Expanded text:
preterea et possessiones ad ius ecclesiarum uestrarum spectantes que a laicis detinentur redimendi et legittime liberandi de manibus eorum et ad ecclesias ad quas pertinet reuocandi libera sit uobis de nostra auctorituero te nunc eiusdem loci abbate uel tuorum quolibet successore nullus ibi qualibet surreptionis astucia seu uiolentia preponatur nisi quem fratres unanimi consensu uel fratrum maior pars concilii sanioris secundum
Abbreviated transcription (Latin):
hauetis iu Chantoreuo segrero Salnluio Castronouo et
que habetis in agrstune infendo salcomorum et in lortauena uilla
que Dicitur fontanas uonce cum omiu ꝑturẽtus sub Caraliram
uouendini urĩ defontibus per telram boctardi de marolio massul̃¬
ram integrani de Cullero cum homimiuus et alis ꝑtinẽtuis suic
redditũ tugnita polidorũ apud uyrenas uillan de rochetis cuin¬

Expanded text:
habetis in Chantoceio, Segreio, Salmurio, Castronovo, et ea quae habetis in Agrifame, in feudo Falconiorum, et in Loicaneria. Villam quae dicitur Fontanas Borrel, cum omnibus pertinentiis suis. Curaturam molendini vestri de fontibus per terram Boccardi de Marolio. Massuram integram de Cuelcio cum hominibus et aliis pertinentiis suis. Redditum triginta solidorum apud
Abbreviated transcription (Latin):
Decinas exigere uel extorquere presiuuat Conscituimus etiã
ut Rep̾o ueli officialus ip̃mis aprescuxta domo iul regunrat
pretor ea que de Iure sibi ep̃ali deuentur nec ministri
aut fraties ip̃is ausq magnnfesta et racionalorli caura e¬
comunicacõm uel suspenscon abaliquo supponantur Canł

Expanded text:
um etc. Constituimus etiam, ut eiscopus uel officiales ipsius a prescripta domo nil requirat preter ea, que de iure sibi episcopali debentur, nec ministri aut fratres ipsius absque manifesta et rationabili causa excommunicationi uel suspensioni ab aliquo supponantur. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃i Sitii loci in quo fundata est Domus dei aug apũs¬
andẽg Inpta fonter sanch laurẽcii quã stili dont̃/ Ego
ruhonore dei ad hospitalitatem egenorpõ et ad eoꝵ in¬
opĩa relenãdani de proprus remesinis meis fmddam
preterea concedo et conffirmo eid donui om̃a ueneficia
que racionabiliter afideliũ deuocione collata sunt aut eũt
Et quitquid fratres et custodes emrdeni donnio ĩposter
acquerere poterut tam de mer qni de alteruis seodo
habend et possidend in lebera ⁊ ꝑpetua elemosima
cũ om̃donu ꝑturẽtiis suis bene et ũpace ꝓbenaril et
itegrr et honorfice cum om̃ious li uertat dour suis ⁊ libent
consuetudindousflobera et quieta ab omni ep actioue reculari et ad¬

Expanded text:
i situm loci in quo fundata est domus Dei apud Andegavim, juxta fontem Sancti Laurentii, quam scilicet domum ego in honore Dei ad hospitalitatem egenorum et ad eorum inopiam relevandam de propriis elemosinis meis fundavi. Preterea concedo et confirmo eidem domui omnia beneficia que rationabiliter fidelium devotione ei collata sunt aut erunt, et quicquid fratres et custodes ejusdem domus imposterum acquirere poterunt, tam de meo quam de alterius feodo, habendum et possidendum in libera et perpetua elemosina, cum omnibus pertinenciis suis, bene et in pace, plenarie, integre et honorifice, cum omnibus libertatibus et liberis consuetudinibus
Abbreviated transcription (Latin):
UMSCÕRUM PATRUO
priscorum ueneranda
memoria in omĩ potent
dĩ laude uenerabiliten
ẽ. colenda. et eorum honorabil
uita ad exemplũ fidelium fidę
est ꝓferenda. quia in diuinis
Luminib reus asscribitur : qu
studuerit dare gratis quod et¬
ipse gratis accep̾it. Quic qui
enim a eccle ꝓficit. et auditor
imbuit: eosq ad exemplum
uocat bonum: non est sil en
Sed potius p̃ dicandum:
de psalmista ait: lustitian
tuã non abscondi in cordemeo

Expanded text:
ctorum patrum priscorum veneranda memoria in omnipotentis Dei laudem venerabiliter est colenda, et eorum honorabilis vita ad exemplum fidelium fideliter est proferenda, quam reus in divinis voluminibus ascribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit? Quicquid enim aecclesiae proficit et auditores imbuit eosque ad exemplum provocat bonum, non est silendum, sed potius praedicandum. Unde ait psalmista: Iusticiam tuam non abscondi in corde meo
Abbreviated transcription (Latin):
dibus neoblit terari posset scrptũ reliquerunt ab
hoc mundo ad dnm̃ transiit. Vnde hoc numero quasi
fundamentũ in animo stabiliter collocato ab ipsode¬
mũ ad superiora calculando .xc. annorũ quibus
uix it numerũ computet & sic ad dlxxi. natiuitatis
dominicȩ annum quo natus . ẽ sȩpe dictus pater
gradatim ꝑueni&: His igitur duobus calculis. uno
ortus & altero obitus. diligenter animo cõmendatis
adhibeat sibi historias regum qui eo tempore iusrgi¬
um tenuerunt. insuꝑ & cronicas uenerabilium patrũ
nec non & librũ depontificib apostolicȩ sedis editũ
eosque quasi ante & retro oculatus hinc & inde sen¬
sus uiuacitate circum spiciat. atq qui a postolici qui¬
ue imperato res uel principes. beato amando incor¬
pore adhuc uiuente fuerint. solerter consider&. Et
si post nullam laboris oꝑam rei ueritatem inuenire
quiuerit. nequaquam hȩc nr̃a dicti qualia cum que sunt

Expanded text:
dibus, ne oblitterari posset, scriptum reliquerunt, ab dibus, ne oblitterari posset, scriptum reliquerunt, ab hoc mundo ad Dominum transiit. Unde hoc numero quasi fundamentum in animo stabiliter collocato, ab ipso demum ad superiora calculando XC annorum quibus vixit numerum computet, et sic ad DLXXI. nativitatis dominicae annum quo natus est saepedictus pater gradatim perveniet. His igitur duobus calculis, uno ortus et altero obitus, diligenter animo commendatis, adhibeat sibi historias regum, qui eo tempore ius regium tenuerunt, insuper et cronicas venerabilium patrum necnon et librum de pontificibus apostolicae sedis editum, eosque quasi ante et retro oculatus hinc et inde sensus vivacitate circumspiciat, atque qui apostolici quive imperatores vel principes, beato Amando in corpore adhuc vivente, fuerint, sollerter consideret: et si post nonnullam laboris operam rei veritatem invenire quiverit, nequaquam haec nostra dicta, qualiacumque sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
interfect̾o. rgalem quã nuper tonsoratus amise¬
rat theodericus recepit dignitatẽ. Ad cuius usq
tempora. beatũ uixisse amandũ cartarũ instru¬
mento quȩ apud nos hactenus habentur docem.
Quibus eaam diebus. ebromnus maior domus
ne fandas rgno francoꝵ frendens inferebat cala¬
mitates. augens dedie indiem. usq ad serã scele¬
rata piacula mortẽ. Qui rgibus cũ omni populo
ꝑturbatis. ad ultimũ omĩum maloꝵ suoꝵ cumula
beatũ leo degarium diuersis tormentoꝵ pȩnis excru¬
ciatum. xp̃i martirem fecit. Si quis uero hunc
sermonẽ ab exiguitate ingenioli nr̃i depromitũ quas
minus idoneũ ac ueritate suffultũ ꝓbabili argum̃to
inuestigare uoluerit. hunc monemus ut primo anã
obitus p̃sati confessoris. xp̃i amandi. qui fuit anatuu¬
tate dĩ.dclxi. diligentes menoriȩ figat. quia in e
sic̃ priores nr̃i nobis non solũ in libris sed ȩtiã lapi¬

Expanded text:
interfecto, regalem quam nuper tonsoratus amiseinterfecto, regalem quam nuper tonsoratus amiserat Teodericus recepit dignitatem. Ad cuius usque tempora beatum vixisse Amandum cartarum instrumento quae apud nos hactenus habentur docemur. Quibus etiam diebus Ebroinus maior domus nefandas regno Francorum frendens inferebat calamitates, augens de die in diem usque ad seram scelerata piacula mortem. Qui, regibus cum omni populo perturbatis, ad ultimum omnium malorum suorum cumulum beatum Leodegarium diversis tormentorum poenis excruciatum Christi martyrem fecit. Si quis vero hunc sermonem ab exiguitate ingenioli nostri depromtum quasi minus idoneum ac veritate suffultum probabili argumento investigare voluerit, hunc monemus, ut primo annum obitus praefati confessoris Christi Amandi, qui fuit a nativitate Domini DCLXI, diligenter memoriae figat, quia in eo, sicut priores nostri nobis non solum in libris, sed etiam lapi
Abbreviated transcription (Latin):
tertium mauriciũ. quartũ focam. cuius secundo
anno imperii. ut iam diximus qui erat annus dñi.
dei. grgorius papa obut. Postqumbeatus a mandꝰ
uix it̃ annis.lui. Quintũ romani imꝑi principẽ
eraclium. sex tum constantinũ. septimũ euidem
nominis constantinũ cuius anno reni .XX ͦIii. qui erat
annus dominicȩ incarnationis. dclxiͫ. ultimum p̃sentis
ȩui tempꝰ sepe dictus pater expleuit. Quod si & prin¬
cipes regni francoꝵ qui dempore uitȩ eius ius regium
tenuerunt. aliquis quȩrere uoluerit. quanquam
id non facile. ꝓpter historiarũ semi plenam inda¬
ginem uideatur fieri posse. diligentius animi ui¬
uacitate ꝑspiciens. repperi & tempore uitȩ eius
hos apud francos honore functos regio hoc ordine.
Primũ hilpericũ: secundũ lothariũ. tertiũ dago¬
cuius filii fuerunt hi. Lotharius. hildericus.
ac theodericus. Sed lothario inuuentute mor¬
tuo ac de inde hilderico afrancoꝵ primatibus

Expanded text:
tertium Mauricium, quartum Focam, cuius secundo tertium Mauricium, quartum Focam, cuius secundo anno imperii, ut iam diximus, qui erat annus Domini DCV, Gregorius papa obiit, post quem beatus Amandus vixit annis LVI, quintum Romani imperii principem Eraclium, sextum Constantinum, septimum eiusdem nominis Constantinum, cuius anno regni XXIII, qui erat annus dominicae incarnationis DCLXI, ultimum praesentis aevi tempus saepedictus pater explevit. Quod si et principes regni Francorum, qui tempore vitae eius ius regium tenuerunt, aliquis quaerere voluerit, quanquam id non facile propter historiarum semiplenam indaginem videatur fieri posse, diligentius animi vivacitate perspiciens, repperiet tempore vitae eius hos apud Francos honore functos regio hoc ordine: primum Hilpericum, secundum Lotharium, tertium Dagoveum quintum, cuius filii fuerunt hi, Lotharius, Hildericus ac Theodericus. Sed Lothario in iuventute mortuo ac deinde Hilderico a Francorum primatibus
Abbreviated transcription (Latin):
manus. sextꝰ bone facius septimus alter bone facius
octauus deus dedit. Nouus bone facuis. decimus
houorius. undecimus seuerius duo decimꝰ io hantes
tertius decimus theodorus. quartus decimus mar¬
tinus. beato amando samiliarissimus. quintus decinꝰ
eugenius. sextus decimus uitaliamus. cuius tertio
auno pontificatus. beatus amandus est defunctus.
uiii. iđ mensis februarii. Atq ita computati ab anno
incarnationis dominicȩ. dlxxiͦ. qui erat annus .uii.
presulatus iohannͥs papȩ usq annum dñi . de lxi.
qui erat annus episcopatus uitaliani pape tertius.
quo sc̃s amandus obut. Inueniuntur anni uitȩ
prȩ fati patroni. xc. quibus p̃sentis uitȩ munus
ex pleuit. Simili etiã modo. si rei publicȩ impera¬
tores reuoluas .uII. intempore uite prȩfati pais
amandi regio officio functos inuenies hoc ordine
Primũ iustiniani successorẽ iustinũ iuniorẽ. cuius
septimo anno regni natus est. Secundum tiberium.

Expanded text:
nianus, sextus Bonefacius, septimus alter Bonefacius, nianus, sextus Bonefacius, septimus alter Bonefacius, octavus Deusdedit, nonus Bonefacius, decimus Honorius, undecimus Severinus, duodecimus Iohannes, tertius decimus Theodorus, quartus decimus Martinus beato Amando familiarissimus, quintus decimus Eugenius, sextus decimus Vitalianus, cuius tertio anno pontificatus beatus Amandus est defunctus VIII. Idus mensis Februarii, atque ita computati ab anno incarnationis dominicae DLXXI, qui erat annus octavus praesulatus Iohannis papae, usque ad annum Domini DCLXI, qui erat annus episcopatus Vitaliani papae tertius, quo sanctus Amandus obiit, inveniuntur anni vitae praefati patroni XC, quibus praesentis vitae munus explevit. Simili etiam modo, si rei publicae imperatores revolvas, VII in tempore vitae praefati patris Amandi regio officio functos invenies hoc ordine: primum Iustiniani successorem Iustinum iuniorem, cuius septimo anno regni natus est, secundum Tyberium,
Abbreviated transcription (Latin):
niani successor iustinꝰ minor cũ sophia coniuge
in republica arcem imꝑi tenebat. Quo uidelic&
tempore iohannes pontifex romanȩ ecclesiȩ inor¬
dine pontificũ . lxiii. cathedram eiusdem urbis
Anno sui prȩsulatꝰ .uiii. strenue gubernabat.
Computantur autẽ ab anno natiuitatis p̃fati uiri
dei amandi usq ad obitũ ipsius pon tifices roma¬
nȩ sedis. xui. a iohanne scilic& incipientes numera¬
ri. cuius oc tauo anno pontificatus natus est hoc
modo. Primꝰ idem iohannes. secundus benedictus
tercius pelagius. quartus mirabilis doctor eccłe
grgorius incuius ordinationis initio uir dei amandꝰ
.xXII. ȩtatis agebat annũ. in obitu uero ipsius papȩ
.xxxi. qui erat annus anatiuitate dñi .dci. rgni
autẽ focȩ cȩsaris annus secundus sic beda uenera¬
bilis prbt incronicis suis refert. Et ut cȩptũ ꝑsequar
calculum successor grgorii pontificis quintus sabi¬

Expanded text:
niani successor Iustinus minor cum Sophia coniuge niani successor Iustinus minor cum Sophia coniuge in re publica arcem imperii tenebat. Quo videlicet tempore Iohannes pontifex Romanae ecclesiae in ordine pontificum LXIII. cathedram eiusdem urbis anno sui praesulatus VIII. strenue gubernabat. Computantur autem ab anno nativitatis praefati viri Dei Amandi usque ad obitum ipsius pontifices Romanae sedis XVI, a Iohanne scilicet incipientes numerari, cuius octavo anno pontificatus natus est, hoc modo: Primus idem Iohannes, secundus Benedictus, tertius Pelagius, quartus mirabilis doctor ecclesiae Gregorius, in cuius ordinationis initio vir Dei Amandus XXII. aetatis agebat annum, in obitu vero ipsius papae XXXV, qui erat annus a nativitate Domini DCV, regni autem Focae caesaris annus secundus, sicut Beda venerabilis presbiter in chronicis suis refert. Et ut coeptum persequar calculum, successor Gregorii pontificis quintus Sabi
Abbreviated transcription (Latin):
rgredi properauit. His ggitur ita prȩlibatis. quȩ
a nob ꝑ epistolam uob̾ scripta sunt. effectui mancipar
frater nitatem ur̃am hortamur. Deus te in columen cus¬
tofic todiat. dilectissime frater.
tione. iii epacta xit. Concurr̃ iiii Termino
xit feł apł. Pascha .t. fł apł luna. xxt .uiii. id tbr
Die clominica luna .⁊. Obit sc̃s amandus annoꝵ cir¬
citer .xc. AR Gum̃Tũ. Quo TẼΡORE. BEATuS X̃i
confe SSoR Alanidus uel natus uel hefunc¬
Tus Sit¬
E Teopore naduitatis & cursu uitȩ atq obitu bea¬
ti pontificis xp̃i am andi aliqua lectiom inserere
obplenã cognitionem legentiũ necessarium dux imus
Qui sic probabili arguiñto historius accromcis sibicon¬
emnentibus inuestigauimus. Anno ab incarnatione
Aquitanoꝵ & pago p̃fatȩ regionis uocabulo herbati¬
lico expatre sereno. genetrice amantia natiuitatis
initium habuit. Anno scilicet septimo quo iusti¬

Expanded text:
regredi properavit. Haec igitur ita praelibatis, quae regredi properavit. Haec igitur ita praelibatis, quae a nobis per epistolam vobis scripta sunt, effectui mancipari fraternitatem vestram hortamur. Deus te incolomem custodiat, dilectissime frater. tione IIII, epacta XV, concurrente IIII, termino XII. Kl. Apl., pascha V. Kl. Apl., luna XXI, VIII. Idus Feb., die dominica, luna I, obiit sanctus Amandus annorum circiter XC. IV. ARGUMENTUM, QUO TEMPORE BEATUS CHRISTI CONFESSOR AMANDUS VEL NATUS VEL DEFUNCTUS SITe tempore nativitatis et cursu vitae atque obitu beati pontificis Christi Amandi aliqua lectioni inserere ob plenam cognitionem legentium necessarium duximus. Qui, sicut probabili argumento, historiis ac cronicis sibi concinentibus, investigavimus, anno ab incarnatione Aquitaniorum et pago praefatae regionis vocabulo Herbatilico ex patre Sereno, genetrice Amantia nativitatis initium habuit, anno scilicet septimo, quo Iusti
Abbreviated transcription (Latin):
doxa fide & destructione hereacoꝵ uesaniȩ nuꝑ
exortȩ a nobis statuta sunt. Et sigibertũ prȩcellen
tatis remedio consultissime ammonere atque
prȩcare dirigere nob̾ ex corpore fratrũ nostroꝵ
dilectissimos episcopos: qui sedis a postolicȩ legati¬
one diuina concedente propitiatione fungere
Idebean.
Et quȩ in nr̃o concilio ꝑacta sunt cum his si nodialibus
apicibus nr̃is ad clementissimum principem nrin siuie
dubio asportare faciemꝰ. ut nr̃ꝵ laboꝵ paraceos
effectus mercedis cumulum adipisci ualeat. & siu
sgni ꝓtec torem inuenire eum. cuiꝰ causa flagtan
dinoscitur. Hec namq & in eius epistola ex hortan
eum cognoscimꝰ. Reliquias uero sc̃oꝵ dequibus pser¬
tium lator nobis amimonit dari p̃cepimus Nam co¬
dices iam ex inaniti sunt a nr̃a brblio teca. & unde
daremus ei nullatenus habuimꝰ. Transscribere
autem non potuit. qm̃ festinanter dehac cuitate

Expanded text:
doxe fide et destructione haereticorum vaesaniae nuper doxe fide et destructione haereticorum vaesaniae nuper exortae a nobis statuta sunt. Et Sigebertum, praecellen christianitatis remedio consultissime ammonere atque praecare, dirigere nobis ex corpore fratrum nostrorum dilectissimos episcopos, qui sedis apostolicae legatione, divina concedente propiciatione, fungere debeant, et quae in nostro concilio peracta sunt cum has synodales apices nostras ad clementissimum principem nostrum sine dubio asportare faciemus, ut nostrorum laborum particeps effectus, mercedis cumulum adipisci valeat et sui regni protectorem invenire eum, cuius causa flagitari dinoscitur. Hoc namque et in eius epistola exortare eum cognoscimus. Reliquias vero sanctorum, de quibus praesentium lator nobis ammonuit, dare praecipimus; nam codices iam exinaniti sunt a nostra bybliotheca, et unde dare ei nullatenus habuimus. Transscribere autem non potuit, quoniam festinanter de hac civitate
Abbreviated transcription (Latin):
hereacoꝵ scelerosa conscripta examinata atq denuda¬
ta sunt. & apostolico mucrone patrumq definitionibis
uno ore unoq sp̃u condem nauimus. Ut cognoscen¬
tes uniuersi errorem qui ineis continetur eorum
pollutione nullatenus maculentur. Vnde p̃uidinᷤ
uolumina gestoꝵ synodalium inprȩsenti uobis
dirigere unacum incnclia nr̃a. ex quoꝵ serie omĩa
subtiliter potestis ad discere. & tenebras illorum
nobis cum ut filu lucis ex tinguere. Id circo studeat
fraternitatua omnib eadem in notescere ut tam
abominandam heresim nobiscũ ex secrentur. Quã¬
que suȩ salutis sacramenta indiscere ualeant. at¬
que synodali conuentione om̃ium fratrum & co¬
episco porũ nostroꝵ partiũ illarũ effecta. secundũ
tenorem encycliȩ a nob̾ directȩ scripta una cũ ulib¬
scriptionib ur̃is nobis met destinanda concelebreNT.
confirmantes atque constientes eis quȩ ꝓortho¬

Expanded text:
haereticorum scelerosa conscripta examinata atque denudahaereticorum scelerosa conscripta examinata atque denudata sunt, et apostolico mucrone patrumque definitionibus uno ore unoque spiritu condemnavimus, ut cognoscentes universi errorem, qui in eis continetur, eorum pollutioni nullatenus maculentur. Unde praevidimus volumina gestorum synodalium in praesenti vobis dirigere una cum incyclia nostra, ex quorum serie omnia subtiliter potestis addiscere et tenebras illorum nobiscum ut filii lucis extinguere. Idcirco studeat fraternitas tua omnibus eadem innotescere, ut tam abominandam heresem nobiscum exsecrentur, quam suae salutis sacramenta indiscere valeant, atque synodale conventione omnium fratrum et coepiscoporum nostrorum partium illarum effecta, secundum tenorem encycliae a nobis directae scripta una, cum subscriptiones vestras nobismet destinanda concelebrent, confirmantes atque consentientes eis, quae pro ortho
Abbreviated transcription (Latin):
indeterius auxit. Pro quare sȩpius a postolica sedes
per suasionibus contestationibus atq increpationibus
plurimis ammonuit eos. quatenꝰ abhuius modi errore
recederent. & ad lumen pietatis ex quo lapsi sunt remea¬
rent. Et non solum quia hoc facere nullatenus uo¬
luerunt. sed & nunc successor eius paulus temerator
fidei ep̃s constantino politanus. aliud nequius ex co¬
guauit in prȩ iudicio catholicȩ fidei con amen. quasi
quȩ a decessorib suis hereacȩ exposita fuerant des¬
truens & imperialem typum sacrilgo ausu totius ple¬
num ꝑfidiȩ. Aclementissimo principe nr̃o fieri ꝑsuasit
in quo ꝓmulgatũ est ut om̃s populi xp̃iani credere
lebuissent. Ideoq necesse habiumus nepro quadã
neglegentia & animarũ detrimento quȩ nobis com¬
missȩ sunt culpȩ reatitudinis ad stringamur. cȩtũ
generalem fr̃m & coepiscopoꝵ nr̃oꝵ in hac romana
cuutate congrgare. Quorum presentia memor ato

Expanded text:
in deterius auxit. Pro qua re saepius apostolica sedis in deterius auxit. Pro qua re saepius apostolica sedis persuasionibus, contestationibus atque increpationibus plurimis ammonuit eos, quatenus ab huiusmodi errore recederent et ad lumen pietatis ex quo lapsi sunt remearent. Et non solum quia hoc facere nullatenus voluerunt, sed et nunc successor eius Paulus, temerator fidei, exepiscopus Constantinopolitanus alium nequiorem excogitavit in praeiudicio catholicae fidei conamen, quasi quae a decessoribus suis haereticae exposita fuerant destruens, et imperialem typum sacrilego ausu totius plenum perfidiae a clementissimo principe nostro fieri persuasit, in quo promulgatum est, ut omnes populi christiani credere debuissent. Ideoque necesse habuimus, ne pro quadam neglegentia et animarum detrimenta, quae nobis commissae sunt, culpae reatitudinis adstringamur, coetum generalem fratrum et coepiscoporum nostrorum in hac Romana civitate congregare. Quorum praesentia memoratorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓomnibus quȩ retribuit mihi: Calicem salutatis accipi¬
am. & nomen dñi inuocabo. Tantũ enĩ anobis exigitur.
quantũ possumus famulatus nr̃i obsequia commodare
Cumq cuncta quȩ nob̵ ad confortandos fraternitatis
urȩ animos poterant ministrari largiente suꝑ nȩ ma¬
iestatis clementia uobis sint ꝓculdubio manifesta.
restat ut de aliis quȩ nos ꝑsua scripta consulit fraterm¬
tati ur̃ȩ significemꝰ. Credimus & enĩ a duos ꝑ uenisse
quo modo incontur batione rectȩ fidei & catholicȩ ecłe
conculcatione. Ante hos plus minus quindecim annos
asergio falso ep̃o constantino politano in auxilio haben¬
te tunc imperantẽ heraclium ex secrantlu & ab omi¬
nanda hȩresis pullu lauit apollinaristarum & seueria¬
norũ euthy cianistarum atq manicheoꝵ errore reno¬
uantem. Qu am successor eius pirrus idemq ep̃s qui
ambitionis fasti constantino politanam sedem arripuit

Expanded text:
pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipipro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam et nomen Domini invocabo. Tantum enim a nobis exigitur, quantum possumus famulatus nostri obsequia commodare. Cumque cuncta, quae nobis ad confortandos fraternitatis vestrae animos poterant ministrari, largiente supernae maiestatis clementia, vobis sint procul dubio manifesta, restat, ut de aliis, quae nos per sua scripta consoluit, fraternitati tuae significenius. Credimus etenim ad vos pervenisse, quomodo in conturbatione rectae fidei et catholicae ecclesiae conculcatione ante hos plus minus quindecim annos a Sergio falso episcopo Constantinopolitano, in auxilio habente tunc imperantem Heraclium, exsecranda et abominanda heresis pullulavit, Apollinaristarum et Severianorum, Eutychianistarum atque Manicheorum errorem renovantem; quam successor eius Pyrrus idemque exepiscopus, qui ambitionis fastu Constantinopolitanam sedem arripuit,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrimus ad sacros ordines ꝓmouendos quib nulla
ruga nullumq uitȩ contagium prȩpediat. quanto ma¬
gis si post ordinationẽ suam quispiam in lapsu ceciderit
& p̃uaricationis peccato dephendatur obnoxius om̃i
modo prohibendus. ẽ. cum manibus lutulentis at que
pullutis mysterium nr̃ae salutis tractare : Słq huius¬
modi semꝑ iuxta sacrorum canonũ statuta in hac uita
depositus: ut ab illo qui mentis interiora scrutatur.
nullumq de ouib errare congaudet. dum aspexerit
sincȩram pęnitentiã eius. interribili iudicio habeat recon¬
ciliatum. Ideoq iterum hortamur caritatem tuam exem¬
plo eius qui ꝓnobis pati & mori uoluit promptos uos in
cunctis eius seruitus ꝑ manere. Neq nospigeat tẽpora¬
les cruciatus ꝓ xp̃inomine sustinere. sed emolumento
futurȩ remuneration: s huius sȩculi uęxationes tolerare
ꝑsuadeant. Scriptumnamq est. Quid retribuam dño

Expanded text:
quaerimus ad sacros ordines promouendos quibus nulla quaerimus ad sacros ordines promouendos quibus nulla ruga nullum que uitae contagium praepediat quanto magis si post ordinationem suam quispiam in lapso ceciderit et praeuaricationis peccato depraehendatur obnoxius omni modo prohibendus est cum manus lutulentas atque pollutas mysterium nostrae salutis tractare. Sit que huiusmodi semper iuxta sacrorum canonum statuta in hac uita depositus ut ab illo qui mentis interiora scrutatur nullum que de ovibus errare congaudet dum aspexerit sinceram paenitentiam eius in terribili iudicio habeat reconciliatum. Ideo que iterum ortamur caritatem tuam exemplo eius qui pro nobis pati et mori uoluit promptos uos in cunctis eius seruitiis permanere neque nos pigeat teles cruciatus pro Christi nomine sustinere, sed emolumenta futurae remunerationis huius saeculi vexationis tolerare persuadeant. Scriptum namque est: Quid retribuam Domino
Abbreviated transcription (Latin):
Unde namq beata per seuerantia nisi de uirtute patien¬
tiȩ. quia secundum apostolicã p̃dicationem om̃s qui
uolu erint in xp̃o pie uiuere ꝑsecutiones patiuntur
Ideoq frater carissime nonuos afflictionũ a maritudo
apio mentis ur̃ȩ ꝓposito coartet recedere. considerans
quanta ꝓ absolutione nr̃i & liberatione creator dñsq
noster ꝑtulerit. quib ue contumeliis afficiendum
tradiderit ut nos auinculis potestatis diabolicȩ libe¬
raret. Propterea nullatenus in huius modi peccato
delinquentib ad destructionẽ canonũ compassionẽ
ex hibeat. Nam qui semel post suã ordinationem in
lapsu ceciderit de inceps iam depositus erit nullumq
gradum sacerdotii poterit ad ipisci. sed sufficiat ei
lamentationib fletibus que assiduis quo usq ad uix¬
erit in eadem penitentia ꝑdurare. ut commissum delic¬
tum diuina gratia ex tinguere ualeat. Si enim tales

Expanded text:
unde namque beata perseuerantia nisi de uirtute patienunde namque beata perseuerantia nisi de uirtute patientiae quia secundum apostolicam praedicationem omnes qui uoluerint in christo pie viuere persecutiones patiuntur. Ideo que frater carissime non uos afflictionum amaritudo a pio mentis uestrae proposito coartet recedere considerans quanta pro absolutione nostri et liberatione creator dominus que noster pertulerit quibus ue se contumeliis afficiendum tradiderit ut nos a uinculis potestatis diabolicae liberaret. Propterea nullatenus in huiusmodi peccato delinquentibus ad distructione canonum compassionem exhibeat. Nam qui semel post suam ordinationem in lapsu ceciderit deinceps iam depositus erit nullum que gradum sacerdotii poterit adipiscere sed sufficiat ei lamentationibus fletibus que adsiduis quousque aduixerit in eadem paenitentia perdurare ut commissum delictum diuina gratia extinguere ualeat. Si enim tales
Abbreviated transcription (Latin):
ubertatẽ inducit. tantũ ꝓduritia sacerdotũ gentis
illius conterimur. quod post positis salutis suȩ suffra¬
guis atq redemptoris nr̃i contemnentes seruitia ui¬
tioꝵ foederib ingrauantur. quib ad p̃paratidam
salutẽ quando quidem tanto nos necesse est in por¬
tunis prȩdicationib inminere. quantũ nos ꝑfectȩ
negotiationis creditoꝵ nobis talentoꝵ duplicat ad sgnato
Atq dominicȩ uocis ad suscipiendam eius requiem per¬
suadet assertio. Suggestum. ẽ namq nobis eo quod pres¬
biteri seudiaconi aliique sacerdotalis officu post suas
ordinationes in lapsum inquinantur & ꝓpterea nimio
merore fraternitatẽ tuã ad stringi. uelleque pastorale
obsequium ꝓ eoꝵ in obȩdientia deponere. & uacationẽ
abepiscopatus laborib eligere. & silentio atque otio
uitam deere. quam in his quȩ tibi cõmissa sunt ꝑmane¬
re. Dicente dño. Beatus qui ꝑseuerauerit usq infinẽ

Expanded text:
ubertatem inducit tantum pro duritia sacerdotum gentis ubertatem inducit tantum pro duritia sacerdotum gentis illius conterimur quod postpositis salutis suae suffragiis atque redemtoris nostri contempnendo seruitia uitiorum foederibus ingrauantur. Quibus ad praeparandam salutem quandoquidem tanto nos necesse est inportunis praedicationibus imminere quantum nos perfectae negotiationis creditorum nobis talentorum duplicat adsignatio atque dominicae uocis ad suscipiendam eius requiem persuadit assertio. Suggestum est namque nobis eo quod presbiteri seu diaconi alii que sacerdotalis officii post suas ordinationes in lapsum inquinantur et propterea nimio merore fraternitatem tuam adstringi uelle que pastorale obsequium pro eorum inoboedientia deponere et uacatione ab episcopatus laboribus eligere et silentio atque otio uitam degere quam in his quae tibi commissa sunt permanere dicente domino: beatus qui perseuerauerit usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo fratri amando. martinꝰ. Fraternitatis
tuȩ studio pietatis congestam epistolam suscipien
tes animos nr̃os releuare cognoscitur. Quippe qm̃
huius sȩculi fluctiuagas atq transitorias dispiciens
oblectiones. illa quȩ ꝑpetua & sublimia dona pro
dño dõ nr̃o obsequiis tribuuntur appetere certa est.
Exrelatione igitur iuxta tenorem tuȩ fraternitatis
epistolȩ latoris. prȩsentiũ laboꝵ tuoꝵ certameꝰ cogno¬
uimus. ex quibus cȩlestis patriae ascensum humili¬
atis mentib atq contritis corporib uob̃ futuroꝵ gau¬
dioꝵ largienda sunt munera. Nam cũ sit nullȩ
omnino cõparationi coȩquandũ. quod acreatori nr̃o
ꝓbonis seruitiis conpensatur. dũ breui atq paruo
temporis spatio finiuntur labores quos ꝓdilectione
ipsius sustinemꝰ. consideratione refrigerii nos opor¬
tet libenti animo tolerare p̃sentis uitȩ angustias.
Sed quantũ nob̾ laboꝵ ur̃orum oꝑatio magna gaudui

Expanded text:
ilectissimo fratri Amando Martinus. Fraternitatis tuae studio pites, animos nostros releuare cognoscitur, quippe quoniam huius saeculi fluctiuagas atque transitorias dispiciens oblectationes illa quae perpetua et sublimia dona pro domino deo nostro obsequiis tribuuntur appetere certa est. Ex relatione igitur iuxta tenorem tuae fraternitatis epistolae latoris a praesentium laborum tuorum certamen cognouimus, ex quibus caelestis patriae ascensum humiliatis mentibus atque contritis corporibus uobis futurorum gaudiorum largienda sunt munera. Nam cum sit nullae omnino comparationi coaequandum quod a creatore nostro pro bonis seruitiis reconpensatur dum breui atque paruo temporis spatio finiuntur labores quos pro dilectione ipsius sustinemus consideratione refrigerii nos oportet libenti animo tollerare praesentis uitae angustias. Sed quantum nobis laborum uestrorum operatio magnam gaudii
Abbreviated transcription (Latin):
pictauis quondã fecundissima urbs aquitanie. hoc
sdilic& bellica obuiante manu. hostili grauit᷑ sese
concidisse incursu: Hisitaq huiꝰcemodi malis ꝑtri¬
ginta ferme annoꝵ curricula. gallis non absq piaculo
qͦ plibet detritis: cultus qͦq diuinȩ religionis
qͦmodo ꝓcesserit utrũ necne floruerit . Imꝓmptuẽ
cuilib&. licet tardioris ingenii. mortaliũ ꝑsentiscere:
Quis enĩ xp̃i anȩ religionis ordo normã eoꝓposito ad
liqͥdũ exseqͥt᷑: ut ñ magis p̃uaricator mandatoꝵ
xp̃i udicet᷑. si actuũ executiorite uestiget᷑: unde
ñ in merito talib. hoc ÷ nob trans gressorib p̃ceptoꝵ

Expanded text:
Pictavis fecundissima quondam urbs Aquitaniae: hocPictavis fecundissima quondam urbs Aquitaniae: hocscilicet bellica obviante, manu hostili graviter sese concidisse incursu. His atque hujuscemodi malis per triginta ferme annorum spatium, Gallis non absque piaculo quorumlibet detritis, cultus quoque divinae religionis quomodo processerit, utrum necne floruerit in promptu est cuilibet, licet tardioris ingenii, mortalium persentiscere. Quis enim Christianae religionis ordo normam eo propositi ad liquidum exsequitur, ut non magis praevaricator mandatorum Christi judicetur, si actuum exsecutio rite vestigetur? Unde non immerito talibus, hoc est nobis transgressoribus praeceptorum
Abbreviated transcription (Latin):
cineres quam urbem nobilem potissemcernere :
Quid proinde bellouacus. quid nouiomacum:
Et ipsȩ quondam galliȩ prestantissimȩ urbes: Nne
Piget referre coenobiorum nobilissimorum. tam
uirorum quamfeminarum dõ deuote seruienti¬
um excidia. stragesq ñ ignobilium plebium.
captiuitates matronarum. uirginum ludibrio
accuncta quȩ uictores uictis inferre ualent.
tormentorũ genera: Quid a quitanicȩ ingen¬
tem referam afflictionẽ : quȩ olimbellorum
nutrix. nunc frigidã bello p̃fert dextr̃a.: suisq
orbata luminibus ducibus egeat alienis :
Et enĩ ipsa quoq optimos quosq genitalissoli
in sese elidens : patet nunc p̃dagentibus alie¬
nis: Ab ipso quippe ut it aloquar ocean i litore
orientẽ ũsus. aruernũ usq clarissimã ueteri tem¬
pestate aqͥtanie urbẽ : nulla alibertate retineri
ualuit regio. ñ oppidũ aut uicꝰ. ñdeniq ciuitas quȩ
nonstrage ferali c̃ciderit paganoꝵ: Testat᷑ id

Expanded text:
cineres, quam urbem nobilem potis est cernere? cineres, quam urbem nobilem potis est cernere? Quid proinde Bellovacus, quid Noviomagum et ipsae quondam Galliarum praestantissimae urbes, nonne Piget referre coenobiorum nobilissimorum tam virorum quam feminarum Deo devote servientium excidia, stragesque non ignobilium plebium, captivitates matronarum, virginum ludibria, ac cuncta quae victis victores inferre valent infanda tormentorum genera. Quid Aquitanicae gentis ingentem referam afflictationem, quae olim bellorum nutrix, nunc frigidam bello praeferat dextram, suisque orbata luminibus, ducibus egeat alienis? Etenim ipsa quoque optimos quosque genitalis soli in sese elidens, patet nunc praeda gentibus alienis. Ab ipso quippe ut ita loquar Oceani littore, orientem versus, Arvernum usque clarissimam veteri tempestate Aquitaniae urbem, nulla libertatem retinere valuit regio, non oppidum aut vicus, non denique civitas, quae non strage ferali ceciderit paganorum. Testatur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
populantur : uastant. cedibus replentes omĩa:
Sequenti tempore. nauigio turonum ueniunt.
eamq demore stragibus opplentes. ad postre¬
mum ignibus tradunt: popula tamni circũ¬
quaq regione : Haud longopost superiorti
ligeris amnis. nauibus expetentes aureli anis
perueniunt : captamq urbem auro distra¬
hunt: Agio tunc temporis presulatum
cedentes. secundo aduentu predicta ciuitas
combustione dissi patur ab eis: matre dumta¬
xat ecclesia quȩ in honore sc̃ȩ̃ crucis iubente
constantino augusto. ab eato presule euartio
sacrati erat: ftudio bonorũ hominũ remanente
Iuid deniq solius niustriȩ clades memorando
stilum ꝓtra himus: dut solȩ quattuor su¬
pra memoratȩ urbes excidii da p̃na sensere :
Quidllutecia parisiorũ nobile caput resplendens
quondam gła opibus fertilitate soli incolarum
quie tissima pace. quam ñ inmerito regum diuitas.
imporium dixero populorum : Ñ magis ambustos

Expanded text:
populantur, vastant, caedibus replentes omnia. populantur, vastant, caedibus replentes omnia. Sequenti tempore navigio Turonum veniunt, eamque de more stragibus opplentes, ad postremum ignibus tradunt. Populata omni circumquaque regione, haud longo post, superiora Ligeris amnis navibus expetentes, Aurelianis perveniunt: captamque urbem auro distrahunt, Agio tunc temporis praefatae ucedentes, secundo adventu praedictam civitatem combustione dissipant, matre duntaxat ecclesia, quae in honore sanctae Crucis, jubente Constantino Augusto, a B. praesule Evurtio sacrata erat, studio bonorum hominum remanente. Quid denique solius Neustriae clades memorando stylum protrahimus? haud solae quatuor supra memoratae urbes excidii damna sensere. Quid Lutetia Parisiorum nobile caput, resplendens quondam gloria, opibus, fertilitate soli, incolarum quietissima pace, quam non immerito regum divitias, emporium dixero populorum? Num magis ambustos
Abbreviated transcription (Latin):
rotb̃to nec ñ rãnul fo: Sed illis uaria sorte ꝑeuno
b : om̃is fere neustria quȩ agenabensi urbe ꝑ
trans uersũ luteciã usq parisioꝵ ꝑtingit oppidũ :
nort mannicȩ patuit feritati: inruptionib: namq
creberrimis. cñcta uastando circũ euntes: pͥmo pedites
ũ suarũ acsi asilũ om̃u periculoꝵ. in insula quadã
cornobio soĩ florentii sub posita cõponentes: map.¬
palia qͦq instar edificauere burgi. qcaptiuoꝵ greges
catenis adstrictos ad seruarent : ipsiq ł tẽpore corpo¬
ra a labore reficerent. expeditioni ilico seruitura:
Ex qua inopinatos discursus agtantes. modo naui¬
bus modo equis delati : tota m circumcirca
deleuere prouinciam: Et primo quidem
aduentu urbem namneticam incendiocre.¬
mauere : de in andecauensem percurrentes
regionem. ipsam quidem ciuitatem concreman:
pictauorum uero castella atq uicos omemq
patriam a mariusq eandem pictauam urbẽ

Expanded text:
Rotberto necnon Rainulfo: sed illis varia pereuntibus Rotberto necnon Rainulfo: sed illis varia pereuntibus sorte, omnis fere Neustria, quae a Genabensi urbe per transversum Lutetiam usque Parisiorum pertingit oppidum, Nortmannicae patuit feritati. Irruptionibus namque creberrimis cuncta vastando circumeuntes, primo pedites um suarum, ac si asylum omnium latrunculorum in insula quadam coenobio S. Florentii supposita componentes, mapalia quoque instar aedificaverunt burgi, quo captivorum greges catenis astrictos asservarent ipsique pro tempore corpora a labore reficerent expeditioni illico servitura: ex qua inopinatos discursus agitantes, modo navibus, modo equis delati, totam circumcirca delevere provinciam, et primo quidem adventu urbem Namneticam incendio cremavere  anno 853. Andegavensem percurrentes regionem, ipsam quidem civitatem concremant; Pictavorum vero castella atque vicos, omnemque patriam a mari usque eamdem Pictavam urbem
Abbreviated transcription (Latin):
reinaldi. arma obuindictã pat̾nȩ resum̃tẽ necis.
eundẽ male depugnantẽ deuicit. talisq c̃fossum
neci tradidic: Hoc discidii genere. bellatorib: utrĩq
pereuntibu : pene omĩs illa regio defensorib: nud a¬
ta suis. p̃de gentib pituit ext̃nis Brit tonum
si qͥdẽ ꝓximauis limitẽ transgressti antiquũ: nã¬
neticã regionẽ. andecauensẽ quoq meduanã usq¬
fluuiũ uastando cedib atq incendus: in suã redeꝰ¬
git potestatẽ: Obstiterat qͥdẽ lanb̾tus iã pridem
idadnitentibe : sediusu regis lococedens. brittonib
explere conat ꝑmisit barbaricos: Preterea nort man.¬
nigens aqͥlonalis nr̃o generi plus ȩqͦ p̃cognita : ñ iã
ꝑuadendo: omẽm horã maritimã pessũ dedit: atq
ut uerius dicã : inuastã redegit solitudinẽ: Fueran
eoꝵ pessimiconati sepe aducib illarũ regionum
sibimae succedentiũ frustrati: lanb̃to scilic& atq

Expanded text:
Rainoldi arma ob vindictam paternae resumentem necis, Rainoldi arma ob vindictam paternae resumentem necis, eumdem male depugnantem vicit, telisque confossum neci tradidit. Hoc dissidii genere bellatoribus utrinque pereuntibus, pene omnis illa regio defensoribus nudata suis, praeda gentibus paruit externis. Brittonum si quidem proxima vis limitem transgressa antiquum, Namneticam regionem, Andegavensem quoque, Meduanam fluvium vastando caedibus atque incendiis in suam redegit potestatem. Obstiterat quidem Lambertus jampridem id adnitentibus: sed jussu regis loco cedens, Brittonibus explere conatus permisit barbaricos. Praeterea Nortmanni, gens Aquilonalis, nostro generi plus aequo praecognita, non jam endo, omnem oram maritimam pessumdedit, atque ut verius dicam in vastam redegit solitudinem. Fuerant eorum pessimi conatus saepe a ducibus illarum regionum sibimet succedentium frustrati, Lamberto scilicet atque