comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta elementa ĩillo qͣrto tiĩ sua nat᷑a exercet.
que cͥea illud ⁊ ĩ illo discurrentia lege ĩuisi¬
bili ⁊ uise ĩuicẽ contẽꝑantia tã ĩnumera¬
biles formas ⁊ sp̃es rerũ exea ꝓducũt. quot
animꝰ mñstrius diurnis t̃poꝵ uicissittidini¬
bus in eoꝵ accessu ⁊ recessu iugit̃ sũ cessatio¬
ne alt̾nantib demonstrant᷑. Orit᷑ sol ꝙ̃ occi¬
mortalib datus est: ortu suo ⁊ occasu cotidie
int̾rtum mundi demonstrat: qui ꝑ icogni¬
tas uias nobis ab occasu ad ortũ regreditur:
expletoq noctis cͥculo dethalamo suo nouus
ñ ad hoc scire mala uoluit ut cognita uita¬
ret: s ut se de maloꝵ cognitione extolleret
alios de oꝑe dampnaret. Error est. cũ ꝑ igno¬
rantiam ialũ cõmittit᷑: stulticia. cũ malũ
cognitũ non uitat᷑. Ergo & bona & mala pa¬

Expanded text:
a elementa in illo quarto vim suam natura exercet, quae circa illud, et in illo discurrentia lege mirabili, et se invicem contemperantia, tam innumerabiles formas et species rerum ex ea producunt, quot annuis menstruis, diurnis temporum vicissitudinibus in eorum accessu et recessu jugiter sine cessatione alternantibus demonstrantur. Quia igitur cmortalibus datus est, ortu suo et occasu quotidie interitum mundi demonstrat, qui per incognitas vias nobis ab occasu ad ortum regreditur, expletoque noctis circulo, de thalamo suo novusmala cognoscere voluit, ut cognita vitaret; sed ut et se de malorum cognitione extolleret, et alios de opere damnaret. Error vero est cum per ignorantiam malum committitur, stultitia autem cum malum cognitum non
Abbreviated transcription (Latin):
timonio iugularetur bonosus hereticus
⁊ ꝓfanus heliuidꝰ: qui ore fetido ausi sũt
garrire. quod ex ut̾o uirginali aliꝰ pre¬
ter p̃m partus esfisus sit: & post salua¬
torem natũ. ioseph eam licentia marita
liꝯtig̾it. Ipse dep̃c de cruce mat̾̃ne uirgi¬
nitatis est arbit: iden assertor. Neq enĩ¬

Expanded text:
timonio juguletur Bonosus haereticus timonio juguletur Bonosus haereticus et profanus Helvidius, qui ore fetido ausi sunt garrire quod de utero virginali alius praeter Christum partus effusus est, et post Salvatorem natum Joseph eam licentia maritali contigerit. Ipse Christus de cruce maternae virginitatis est arbiter idem et assertor.
Abbreviated transcription (Latin):
mat̃ne angustta. Stabat ante crueem
tasse enĩ quia in morte filii intelligebat
redemptionẽ mundi ⁊̃ ipsa sua morte
se aliquid estinabat publico i uneri ad
parentis effectũ: non tam̃ que sunt auxi¬
lium: ĩmo ip̃am int reliquos ꝓ quib san
guinis sui patri sacͥficiũ offerebat. illo ge¬
nerali bñficio complexus est. Etce bone
mei : Modo nec matrẽ abicis nec ignoras:
s cõmendas discipło: &nicariam imponis
sollicitudinem illi quẽ p̃cipue diligis. qui
suꝑ pectus tuũ in cena recubuit. Muli¬
er ecce inquit filiꝰ tuus. Et ad discipłm.
Ecce mat̾ tua. Suꝑerat ioseph: adquem
usq ad illud tempꝰ p̃cipua obsequii speo¬
tauerat ratio: ꝙ eui ad hoc ip̃m fuerat
desponsata: & modo quasi hoc mintft̾ro
censeatur indiguꝰ. ioħes assumit᷑. Hũc
intellectũ cͥcumꝰ.intia sermonũ uidet᷑
exigere. Uerũ secretiori ratione uirgi¬
nitati uirgin itas cõmendatur: ut hoc tes¬

Expanded text:
maternae angustia. Stabat ante crucem maternae angustia. Stabat ante crucem tasse autem quia in morte filii intelligebat redemptionem mundi, et jam sua ipsa morte se aliquid aestimabat publico muneri addparentis affectum, non tamen quaesivit auxilium: imo ipsam inter reliquos pro quibus sui sanguinis Patri sacrificium offerebat, illo generali beneficio complexus est. Ecce, bonemei? Modo matrem non abjicis, nec ignoras, sed continendas discipulo, et vicariam imponis sollicitudinem illi quem praecipue diligis, qui supra pectus tuum in Coena recubuit . Mulier, inquit, ecce filius tuus. ; et ad discipulum: Ecce mater tua . Supererat Joseph ad quem usque ad illud tempus praecipua obsequii spectaverat ratio, et cui ad hoc ipsum fuerat desponsata; et modo quasi hoc ministerio censeatur indignus, Joannes assumitur. Hunc intellectum circumstantia sermonis videtur exigere. Verum secretiori ratione virginitas virginitati commendatur, ut hoc tes
Abbreviated transcription (Latin):
& diuini consera sacram̃ti humili affectu
uenerabatur ut dm̃ : amplectebatur ut
filiũ. Uentum est ad miracula : & ilico
iudaica ꝑfidia mou ccalumpnias: et cor¬
de felleo doctrinã eugłicam ꝑsecuta rin¬
gens in xp̃m despumabat conuicia. diceus
eum iubeelzebub eicere demonia: & non
esse a dõ sabbati contemptorẽ. Multa p̃t̾it
suecinctus ⁊ ad finem ꝓpans stilus. Quid
singula ꝓsequar. Nec mortuo ẽp̃o qͥeuit
inuidia: nec saturata est cruente plebis
malicia: cũ pedib & nranib claui cũ lan¬
cea lateri: fel ori: spine capit: & totum
corpus hereret cruci. Obseruabãt mili¬
tes cruoificcũ. irridebant uidei: nec et¬
torquebant responsũ. fugientib apłis
infaciem filii se opposuerat mater.: & gladio
doloris anime eꝰ infixo. uuluerabat᷑ sp̃u:
et concrucifigebatur affectui & quod in
carne agebant claui & lancea: hoc in eiꝰ
mente compassio naturalis et affectiõis

Expanded text:
et divini conscia sacrati, humili affectu et divini conscia sacrati, humili affectu venerabatur ut Deum, amplectebatur ut filium. Ventum est ad miracula, et illico Judaica perfidia movit calumnias, et corde felleo doctrinam evangelicam persecuta, ringens in Christum despumabat convicia, dicens eum in Beelzebub ejicere daemonia , et non esse a Deo Sabbati contemptorem . Multa praeterit succinctus et ad finem properans stylus. Qui singula prosequar? Nec mortuo Christo quievit invidia, nec saturata est cruentae plebis malitia, cum pedibus et manibus clavi, cum lancea lateri, fel ori, spinae capiti, et totum corpus haereret cruci. Observabant milites crucifixum, irridebant Judaei, nec extorquebant responsum. Fugientibus apostolis, in faciem filii se opposuerat mater et gladio doloris animae ejus infixo, vulnerabatur spiritu, et concrucifigebatur affectu: et quod in carne Christi agebant clavi et lancea, hoc in ejus mente compassio naturalis et affectionis
Abbreviated transcription (Latin):
lacuiiis reposuit fasciatũ : ubi uirgo et
genitria obstetrix sibi ip̃i in illa celebri¬
tate exhibuit clientelam. Nichil quippe¬
ibi doloris nichil clamoris erat. nullã ibi
usuram penar ũ pro uoluptate ultio re¬
petebat. Neq enĩ erat cp̃c in peocato con¬
ceptiis. oui solius est donare peccatũ : unde
ip̃i egredienti nullũ exigens torm̃ti ueo¬
tigal: ultro natura ianuas reserabat.
Aderat ibi cherubin & seraphin : & gratu¬
labu idꝰ głam in excelsis dõ cantabat oe¬
lestis ecercitus: & usq ad pastorũ excuban¬
tium aures armonie angłice consonan¬
tia ꝑstrepebat. Reges arabum & saba ab
oriente egressi. secuti stellam in soliti lu¬
minis. genib curuatis ⁊ humi purpura
defluente iħm nr̃m pannosũ ad orantes
donis sacram̃talib uenerati sunt. Ab or¬
tu saluatoris usq adbaptisma anni. xxa
defluxerant: neo toto hoc tꝑe seiuncta
est mater afilio: semꝑ indiuidira astititr

Expanded text:
laciniis reposuit fasciatum ; ubi virgo, et laciniis reposuit fasciatum ; ubi virgo, et obstetrix et genitrix, sibi ipsi in illa celebritate exhibuit clientelam. Nihil quippe doloris, nihil clamoris ibi erat, nullam ibi usuram poenarum pro voluptate ultio repetebat. Neque enim erat Christus in peccato conceptus, cujus solius est domare peccatum. Unde ipsi egredienti, nullum exigens tormenti vectigal, ultro natura januas reserabat. Aderant illi cherubin et seraphin, et gratulabundus Gloria in excelsis Deo decantabat coelestis exercitus , et usque ad pastorum excubantium aures harmoniae angelicae consonantia perstrepebat, reges Arabum et Sabba ab Oriente egressi, secuti stellam insoliti luminis, genibus curvatis et humi purpura defluente, Jesum nostrum pannosum adorantes, donis sacramentalibus venerati sunt . Ab ortu Salvatoris usque ad baptismum anni triginta defluxerant , nec toto hoc tempore sejuncta est mater a filio, semper individua astitit,
Abbreviated transcription (Latin):
legem ⁊ discipliã. incensionẽ ⁊eli. casti¬
tatis odorẽ. ꝯcordiam testam̃toꝵ panem
uite. in consũptibilem cybũ. sc̃itatẽ hu¬
militatis ⁊ obedientie holocaustũ. peni¬
tentie tutũ omĩb naufragiis portum
Nulla facta est angłice dignitatis ĩiuria.
si illiꝰ excellentie cacum̃ obumbrat uͥgo
exaltata quasi cedrus in lybano. Cedrus
arbor est ꝓcera timpitribilis. Uirgini¬
tasqͦ marie quia nulla ꝯcupisoñti e car¬
nis uiscatur putredine: in hoc ꝓcerior et
altior uirginitate uidetur angłica quod
hec uirtutis est. illa nature. hec uolunta
singłaris. Prosequi ꝓpħarũ oracula que
de maria scͥpta sunt. non est nr̃i ꝓpositi:
neq enĩ rem tanticulminis sibi nr̃ arrogat
stilus. Quomͦ enĩ illud diuinũ puerꝑium
eloquar: quod abangłis inbelleem celebra¬
tum est: ubi in angusto tugurio hospita
uirgo non habens diũ soriũ. infantẽ iħm

Expanded text:
legem et disciplinam, incensionem zeli, castilegem et disciplinam, incensionem zeli, castitatis odorem, concordiam testamentorum, panem vitae inconsumptibilem cibum, sanctitatem, humilitatem, et obedientiae holocaustum, poenitentiae omnibus tutum naufragis portum. Nulla facta est angelicae dignitati injuria, si illius excellentiae cacumen obumbrat Virgo exaltata sicut cedrus in Libano. Cedrus arbor est procera et imputribilis. Virginitas quoque Mariae, quia nulla concupiscentiae carnalis viscatur putredine, in hoc procerior et altior virginitate videntur angelica, quod haec virtutis, illa naturae; haec voluntatsingularis. Prosequi prophetarum oracula quae de Maria scripta sunt, non est nostri propositi; neque enim rem tanti culminis sibi noster arrogat stylus. Quomodo enim illuc divinum puerperium eloquar, quod ab angelis in Bethlehem celebratum est, ubi in angusto tugurio hospitata Virgo, non habens diversorium, infantem Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
mones. gaudent hoĩes. in celo dõ głam cõ¬
cinunt pͥncipatus ⁊ potestates. Non ca¬
dit in angłos zelus. nec inuidie liuore cã¬
didatus ille tabescit exxcercitus: nec de p̃po¬
sito sibi carnis ordine offenditur. quia
⁊ si xep̃c aliquando paulominꝰ ab angłis
ꝓpt̃ passibilitatẽ sit minutus. modo gła
⁊ honore coronatus. sub pedib suis conti¬
net omĩa subiecta. nec ad ominatõe et po
Unitas diuisionẽ non recipit : nec secat᷑
in partes. Et si exduob factũ sit unũ. illud
tamen ultra scindi non potest.⁊ filii głam
cũ matre non tã ꝯmunẽ iudico quã eãdẽ
Eoce tab̾naculũ dĩ. habens intra se sc̃a sõoꝵ
uirgam signorũ. tabulas testam̃ti. altare
incensi. ambo cherubin respicientia in
alterutrũ manna : ⁊ sine umbra ꝓpiti¬
atoriũ palam excpositũ. Hec ñ infiguris
s in ip̃a uĩtate sacrariũ uirginiis in se
continebat reposita: exhibens mundo

Expanded text:
mones, gaudent homines, in coelo gloriam Deo conmones, gaudent homines, in coelo gloriam Deo concinunt principatus et potestates . Non cadit in angelos zelus, nec invidiae livore canditatus ille tabescit exercitus, nec de praeposito sibi carnis ordine offenduntur, quia etsi Christus aliquando paulominus ab angelis, propter passibilitatem sit imminutus, modo gloria et honore coronatus sub pedibus suis continet omnia subjecta. . Nec a dominatione vel pUnitas divisionem non recipit, nec secatur in partes, et si ex duobus factum sit unum, illud tamen ultra scindi non potest, et filii gloriam cum matre non tam communem judico quam eamdem. Ecce tabernaculum Dei, habens intra se Sanctum sanctorum, virgam signorum, tabulas testamenti, altare incensi, ambo cherubin respicientia in alterutrum, manna, et sine umbra propitiatorium palam expositum. Haec non in figuris, sed in ipsa veritate sacrarium Virginis in se continebat reposita, exhibens mundo
Abbreviated transcription (Latin):
puncture uepum ⁊ clauorũ ⁊ lancẽe ex p¬
mebant. et fundebant extͥn secus: eratq
omĩ oleo liquor ille celebrior. sc̃ificatio¬
nem et emundationẽ nr̃am ñ sig̃cans. sed
consũmans. Hec & alia multa que lex ue¬
lamine posito suꝑ faciem moysi absconde¬
rat. xp̃o transfigurato in monte paucis
patuere discipulis : ⁊ consũmato ĩ cruce
facta sunt euidñtia uniũsis. Ruptũ qͥppe
est illud uelũ in tegum̃toꝵ carialiũ: & pa¬
reserata: quia hec consũmatio & lapideis
cordib aꝑit spũalem in tellectũ. & ad eos
qui mortui erant in peccato. uitalem re¬
uocat sp̃m. ita ut qui desꝑati erant.⁊ male
tur ancillam. hoc seruitutis genus omni
regno sublimiꝰ esse intelligit. Constituta
quippe est suꝑ omnẽ cͤaturã. & quicumq
iħu curuat genu matri qͦꝵ prouꝰ supplicat
⁊ acclinis. In suꝑis ⁊ inferis ad miratõi¬
est uirgo est uirgo puerpera. stupent de¬

Expanded text:
puncturae veprium et clavorum et lanceae expripuncturae veprium et clavorum et lanceae exprimebant, et fundebant extrinsecus; eratque omni oleo liquor ille celebrior, sanctificationem et emundationem nostram non significans, sed consummans. Haec et alia multa, quae lex velamine posito super faciem Moysi absconderat Christo transfigurato in monte, paucis patuere discipulis, et consummato in cruce, facta sunt evidentia universis. Ruptum quippe est illud velum integumentorum carnalium, et pareserata, quia haec consummatio et lapideis cordibus aperit spiritualem intellectum, et ad eos qui mortui erant in peccato vitalem revocat, spiritum ita ut qui desperati erant et malae tur ancillam, hoc servitutis genus omni regno sublimius esse intelligit. Constituta quippe est super omnem creaturam: et quicunque Jesu curvat genu, matri quoque pronus supplicat et acclivis. In superbis et inferis admirationi est Virgo puerpera; stupent dae
Abbreviated transcription (Latin):
cerat macula: nec qͥcquã ei de suo pͥnceps
muidi huiꝰ ad limerat. Nec bẏssus nec pͣ¬
pura eiꝰ munditie uł glorie aliqua rõne
aptantur. õmĩa suꝑat eiꝰ potestas ⁊ scĩtas.
scĩtudo nature. ⁊ pͥncipatus iusticie: et
amplioris głe sunt: quã fila quelibet tor¬
quentib digitis elaborata uł conchiliorũ
sangͥne delibuta. Imposita estcapiti cruci¬
fixri corona pro cydari: & in texte illi ser¬
to erant pro bracteis spiue: & ꝓlamina
aurea in qua noñi dñi sculptũ erat. lignũ
cer uici suꝑeminens. in quo pylatus ꝓ bere¬
leel conscripserat nom̃. quo nichil in celo
sit gñtilis homo : nesciens quia ip̃e esset rex
⁊̃ gentiũ. Idõ aũ scͥpsit. utiq non intelligñs
quia ad hũc tytulũ ꝑuenturus erat. ⁊ iun¬
gendus aliquando ppłs gñtium. Unocit ĩ
manus sacerdotis nr̃i. ĩmno ⁊ cap̃. ⁊ pedes
⁊ latus sangiis balsamo p̃ciosior quẽ utiꝙ

Expanded text:
cerat macula; nec quidquam ei de suo princeps cerat macula; nec quidquam ei de suo princeps hujus mundi alliniverat. Nec byssus nec purpura ejus munditiae vel gloriae aliqua ratione aptantur, omnia superat ejus potestas et sanctitas, sanctitudo naturae, et principatus justitiae, et amplioris gloriae sunt quam fila quaelibet torquentibus digitis elaborata, vel conchyliorum sanguine delibuta. Imposita est capiti Christo corona pro cidari, et intextae illi serto erant pro bracteis spinae; et pro lamina aurea, in qua nomen Dei sculptum erat, lignum cervici supereminens: in quo Pilatus pro Beseleel conscripserat nomen quo nihil in coelo sit gentilis homo, nesciens quia ipse esset Rex etiam gentium. Ideo autem scripsit, utique non intelligens quia ad hunc titulum perventurus erat et jungendus aliquando populus gentium. Unxit etiam manus sacerdotis nostri, imo et caput et pedes et latus, sanguis balsamo pretiosior: quem utique
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ nos uoluit morib implere quã uesti¬
biis: ⁊ lumbos sp̃uali zona succiugi p̃cipĩes
ad lucem surintellectus ⁊ cognitionẽ diuinã
sinementis carnisꝙ mundieta neminẽ pos¬
se ꝑuenire nuilla p̃cinctione nos docuit.
Demq ipse tunica in consutili. qiͣpodere põ¬
tificali indutus. integͥtatem caritatis et u¬
nitatem sp̃c in uinculo pacis in eo uos obser¬
uare docuit. Crucẽ aũ quasi suꝑhumerale
sacͥficium oblaturus pro ppło humeris im¬
posuit. & plaga ⁊ sanguis loco rõnalis ñ solũ
est naturã. sicut ⁊ infiocus copiti tytulus
continebat scͥptus grece. hẽbraice. ⁊ latine
dit : totum pallidum est quicqͥd lea typice
colorauit. & ad comparationem ueritatis
totũ maroidũ est quod conteatũ fuerat
infiguris. Nulla iacinoł comꝑatio ad car¬
nem xp̃i: quiacũ ũbum caro factun sit:
totũ celeste erat: quod nulla pecoati infe¬

Expanded text:
amplius nos voluit moribus implere quam vestiamplius nos voluit moribus implere quam vestibus, et lumbos spirituali zona succingi praecipiens , ad lucem sui intellectus et cognitionem divinam, sine carnis mentisque munditia neminem posse pervenire in illa praecinctione nos docuit. Denique ipse tunica inconsutili quasi podere pontificali indutus, integritatem charitatis, et unitatem spiritus in vinculo pacis, in eo nos observare docuit, crucem autem quasi superhumerale, sacrificium oblaturus pro populo, humeris imposuit, et plaga et sanguis loco rationalis, non soest naturam, sicut et infixus capiti titulus continebat, scriptus Graece, Hebraice et Latine dit: totum pallidum est, quidquid lex typice coloravit; et ad comparationem veritatis totum marcidum est quidquid contextum fuerat in figuris. Nulla hyacinthi comparatio ad carnem Christi, quia, cum Verbum caro factum sit , totum coeleste erat, quod nulla peccati infe
Abbreviated transcription (Latin):
intimant erueis cornia. dequib abacuc. Cor¬
nua inquit in manib eiꝰ. Ibi abscondita est for¬
titudo eiꝰ. Sic ornatus pantifex creatarãr oi¬
um tẏpum portabat inuestib suis: in quar̃
colorib totiꝰ mundi similitudinẽ p̃ferebat
Byssiis enĩ t̃re deputatur: de qua gignit᷑
Purpura mari: quia ex eꝰ cõcleis tinguit᷑
Iacinctus aeri : cuiꝰ speciem habet. Coccus ꝓpt̃
ruborem. igni uł etheri. Iustũ enĩ erat. ut
so mundo. qui ex his quatuor ꝯstant rogar&
tũ ꝓ liberis & parentib s ꝓ onũ creat᷑a & uo¬
ce & habitu p̃caretur. Hecͦ que dicta st̃ in ui¬
sibili pontifice. ad inuisibilia iusticie orna¬
menta nos mittunt. de quib dr̃. sacerdotes
tui in duantur iusticiam. Et alibi. Erit iust¬
cia cingulũ lumboꝵ eus: & fides cinctoriũ
renũ eius. Hec omĩa nr̃ sũmꝰ pontifea in¬
dutus decore & fortitudine in sp̃u ⁊ uitate
consũmauit: & ingressus sacratiore cultu
quã aaron: uirtutũ sigc̃atarũ ipsã rem

Expanded text:
 Cornua in manibus ejus, ibi abscondita est fortitudo ejus . Sic ornatus pontifex, creaturarum omnium typum portabat in vestibus sanctis: in quarum coloribus totius mundi similitudinem praeferebat. Byssus enim terrae deputatur, de qua gignitur; purpura mari, quia ex ejus cocleis tingitur, hyacinthus aeri, eujus speciem habet; coccus, propter ruborem, igni vel aetheri. Justum enim erat ut am pro universo mundo qui ex his quatuor constat rogaret tum pro liberis et parentibus, sed pro omni creatura et voce et habitu precaretur. Haec quae dicta sunt in visibili pontifice, ad invisibilia justitiae ornamenta nos mittunt, de quibus dicitur: Sacerdotes tui induantur justitiam . Et alibi: Erit justitia cingulum lumborum ejus et fides cinctorium renum ejus . Haec omnia noster Pontifex, indutus decore et fortitudine , in spiritu et veritate consummavit: et ingressus sacratiore cultu quam Aaron, virtutum significatarum ipsam rem
Abbreviated transcription (Latin):
Inde gͦ semetip̃m despic̃e cogitur: unde in
oculis omĩum italioꝵ magnꝰ ficriconatur:
qr dũ ampliꝰ scire querit qͦd de uĩtate aliis
scitur. & indignatio: qr dũ subiacere uiciis de¬
dignatur. atq ea ase ꝓpellere intitur. ne per-
minari incipit : ut qr id qͦd insemetip̃a odit.
ꝑꝑ ĩfirmitatẽ ñ potest tollere. possit tam̃
ꝑignorantiã ñ uid̾e. Propt̾ea cũ diciss in
sua se scientia laborẽ ⁊ afflictionẽ ĩ uenisse.
atq eadem afflictio ⁊ labor unde esset expo¬
suiss dicens. eoqͦd ĩ multa fapientia multa
sit indignatio: ⁊ qͥ addit scientiã addit et
laborẽ. ꝓtinꝰ qualit̾ ꝑ eandẽ asfliclonẽ sp̃c
laborẽ. ⁊ indignationẽ. atiͥtus. ⁊ accidia¬
tus. ip̃am scientiam sp̃uerit: & animũ suũ
ab inquisitione sapientie uͥ affligebatur
ad delicias ⁊ uoluptatẽ conũterit: subiun¬

Expanded text:
Inde enim semetipsum despicere cogitur, unde in oculis aliorum magnus fieri conatur; quia dum amplius scire quaerit quod de veritate aliis scitur et indignatio; quia, dum subjacere vitiis dedignatur, atque ea a se propellere nititur, ne perfiminari incipit, ut quia id quod in semetipsa odit, propter infirmitatem, non potest tollere, possit saltem per ignorantiam non videre. Propterea cum dixisset in sua scientia laborem et afflictionem invenisse, atque eadem afflictio et labor unde esset, exposuisset, dicens: Eo quod in multa sapientia multa sit indignatio, et qui addit scientiam, addit et laborlaborem et indignationem attritus et accidiatus ipsam scientiam superaverit; et animum suum ab inquisitione sapientiae ubi affligebatur ad delicias et voluptatem converterit, subjun
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid mauditũ ⁊ in opinabile atq nature
incognitũ facere : & abud naturam aut etate
aut aliquo uitio debilitatam sanare. & ad su¬
uirginis datum: s quod suis causis infirma¬
tum erat. cogno scitur esse reparatũ. Qmuis¬
sime conceptus fit : non tam̃ hoc ea necessi¬
tate factum est quasi de peccatͥce parente
iusta ꝓles rationabiliter gñari ꝑhuiꝰ modi
ꝓpagationem nequiret: s quia decebat ut illiꝰ
hominis conceptio de matre purissima fie¬
ret. Nempe decens erat. ut ea puritate qua
maior sub dõ nequit intelligi: uirgo illa ni¬
teret: cui ds pater unicũ filrũ quem de cor¬
de suo equalem sibi genitũ tanquã seip̃m di¬
ligebat. itadare disponebat: ut naturalit
filiꝰ. &quan ip̃e filiꝰ substantialit̃ fac̃ẽ sibi ma¬
ille de quo procedebat.¬

Expanded text:
aliquid inauditum et inopinabile atque naturae aliquid inauditum et inopinabile atque naturae incognitum facere: et aliud naturam aut aetate aut aliquo vitio debilitatam sanare, et ad suVirginis, datum; sed quod suis causis infirmatum erat, cognoscitur esse reparatum. Qusime conceptus sit, non tamen hoc ea necessitate factum est, quasi de peccatrice parente justa proles rationabiliter generari per hujusmodi propagationem nequiret: sed quia decebat ut illius hominis conceptio de matre purissima fieret. Nempe decens erat, ut ea puritate, qua major sub Deo nequit intelligi, Virgo illa niteret, cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de corde suo aequalem sibi genitum, tanquam seipsum diligebat, ita dare disponebat, ut naturaliter Filius, et quam ipse Filius substantialiter facere sibi maille, de quo ipse procedebat
Abbreviated transcription (Latin):
uatum aꝑte mens rõnalis cognoscit eũ quẽ
similiter ꝓpa uoluntate &̾ uirtute ꝓ creat
alicui malo subditũ fieri non debere. qm̃ n
misinconueniens est omĩpotenti & fapienti
dĩ bonitati talem facere rõnalem natirram
sola ꝓpͥa uoluntate de mat̾ia in qua nullũ ẽ
peccatum. Quod qui non intelligit. ñ cogno¬
seit quid dõ non conueniat. Nulla ratio gnol¬
la uĩtas. nullus intellectus ꝑmittit adhoĩem
ex sola uirgine conceptũ depeccato masse pec¬
catͥcis. quamuis de illa sit assumptꝰ aliqͥd potu¬
isse ac debuisse accedere ꝙ̃ si non esset deus.
bus. & in quib p̃senectute nat᷑a gñan¬
di iam erat emortua ꝓpagati sunt: & qiͣ ꝑsimi¬
lem rõnem putantur debuisse nassci sine pecca¬
to & pena peccati quia ꝑ miraculũ conceptist̃:
ualde utiq intelligñda est abistis ratio illa ali
ena que uirginalem conceptionẽ liberã ab omi
peccati monstrat necefsitate. Aliud est cnim

Expanded text:
vatum, aperte mens rationalis cognoscit eum, quem vatum, aperte mens rationalis cognoscit eum, quem similiter propria voluntate et virtute procreat, alicui malo subditum fieri non debere: quoniam nimis inconveniens est omnipotenti et sapienti Dei bonitati, talem facere rationalem naturam sola propria voluntate de materia, in qua nullum est peccatum. Quod qui non intelligit, non cognoscit quid Deo non conveniat. Quaprola veritas, nullus intellectus permittit ad hominem ex sola Virgine conceptum de peccato massae peccatricis, quamvis de illa sit assumptus, aliquid potuisse aut debuisse accedere, etiamsi non esset Deus. bus, et in quibus, prae senectute, natura generandi jam erat emortua, propagati sunt, et quasi per similem rationem putantur debuisse nasci sine peccato et poena peccati, quia per miraculum concepti sunt; valde utique intelligenda est ab istis aliena, ratio illa quae virginalem conceptionem liberam ab omni peccati monstrat necessitate. Aliud est enim
Abbreviated transcription (Latin):
nec ille dedit eis aliqͥd nisi sub se. Qm̃ gͦ ꝓpaga
aut uoluntaria. s mirabilis. fiec̃ illa que mu¬
lierem ꝓtulit de solo uiro: & sicut creatio uiri
delimo. palam est quia nequaqmͣ subiacet
legib & meritis illiꝰ ꝓpagationis. quã ⁊ uolun¬
tas. & natura quãnis discrete oꝑantur. Alliud
enĩ ibi facit uoluntas. aliud natura. Pariter
tam̃ uerus est homo ⁊ adam. de non hoĩe. et
ihe de sola muliere. & eua de solo iuro. siẽ est
uerus homo quilibet uir aut mulier de uiro¬
& de muliere. Om̃is aũ homo aut adam est. aut
deadam. S eua de solo adam. & om̃s alii de adã:
& eira. Qm̃ namq maria de qua sola est iħe:
deadam est & eua: non potestip̃e deeisdem ñ
esse. Sicnamq expediebat: ut qui redempturꝰ
erat genus humanũ. esset & nasceretur de pa¬
tre & matre om̃ium. Item. Si eadem ipsa¬
ratione qua non debuit ds̃ adam face nisi
uiftũ hec aliquo debrto siue ĩ cõmodo gra¬

Expanded text:
nec ille dedit eis aliquid nisi sub se. Quoniam ergo nec ille dedit eis aliquid nisi sub se. Quoniam ergo aut voluntaria; sed mirabilis, sicut illa quae mulierem protulit de solo viro, et sicut creatio viri de limo; palam est quia nequaquam subjacet legibus et meritis illius propagationis, quam et voluntas et natura, quamvis discrete, operantur; aliud enim ibi facit voluntas, aliud natura: pariter tamen verus est homo et Adam de non homine, et Jesu de sola muliere, et Eva de solo viro; sicut est verus homo, quilibet vir aut mulier de viro et muliere. Omnis autem homo aut Adam est, aut de Adam: sed Eva de solo Adam est, et omnes alii de Adam et Eva. Quoniam namque Maria, de qua sola est Jesu, de Adam et Eva est; non potest ipse de eisdem non esse. Sic namque expediebat ut qui redempturus erat genus humanum, esset et nasceretur de patre et matre omnium. CAPUT XIratione, qua non debuit Deus Adam facere nisi justum, nec aliquo debito sive incommodo gra
Abbreviated transcription (Latin):
sola gr̃a regñte ao hoc qͦd ꝓdest conũtuntur:
cũ alia multa fiunt. que nec creatura. nec
quando nullo uoluntatis oꝑe p̃cedñte. herbas
⁊ arbores innumeras ꝓducere ⁊ eas fructifi¬
care facit: & alia multa que faciliꝰ uisu quã
doctrina cognoscimꝰ. Uoluntati illa impu¬
tantur que sunt huiꝰ modi. iter facere. cdifi¬
eare. scribere. loqui & similia que ñ nisi uo¬
luntas facit. Cũ gͥ omĩa que fiunt. si diligen¬
ter considerent᷑ fiant aut sola uoluntate dĩ.
aut natura scđm uĩ illi adõ inditam. aut uo¬
luntate creature. & ea que nec natura cͤata
nec uoluntas creature. s solus ds̃ facit. semper
miranda suit apparet: quia tres funt cursus
rerũ. scilicet mirabilis. naturalis. uoluntari
Et mirabilis quidem aliis aut eoꝵ legi nulla¬
tenus est subditus. s libere dominatur. neq
illis facit in iuriã. quando eis obuiare uidet᷑
quia nichil habent. nisi quod ab illo acceꝑunt.

Expanded text:
sola gratia regente, ad hoc quod prodest convertuntur; sola gratia regente, ad hoc quod prodest convertuntur; cum alia multa fiunt, quae nec creatura, nec quanto nullo voluntatis opere praecedente, herbas et arbores innumeras producere et eas fructificare facit; et alia multa, quae facilius usu quam doctrina agnoscimus. Voluntati imputantur illa, quae sunt hujusmodi, iter facere, aedificare, scribere, loqui, et similia quae non nisi voluntas facit. Cum igitur omnia quae fiunt, si diligenter considerentur, fiant aut sola voluntate Dei, aut natura secundum vim a Deo illi inditam, aut voluntate creaturae: et ea quae nec natura creata, nec voluntas creaturae, sed solus Deus facit, semper miranda sint; apparet quia tres sunt cursus rerum, scilicet, mirabilis, naturalis, voluntarius: et mirabilis quidem aliis aut eorum legi nullatenus subditus est; sed libere dominatur: neque illis facit injuriam, quando eis obviare videtur; quia nihil habent, nisi quod ab illo acceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quedam tam̃ sola potestas &uoluntas eius
facit quedam creata natura. quedã uolũtas
creature. S sicut creata natura nichil ꝑse
facere potest. nisi quod auoluntate dĩ acce¬
pit: ita uolinitas creature nequit ꝑ se qͥoqͣm
oꝑari: nisi quod nat᷑a ad iuuat. aut concedit
Sola dĩ uoluntas fecit in pͥncipio rerũ nat᷑as
dans quib dam competentes singłis uolũtates
ut nature &uoluntates sođ̾m ordinem sibi
traditũ suũ apꝰ in rerũ cursu ꝑsoluerẽt: et
ad huc multa facit. dũ decisdem nat᷑is & uo¬
luntatib oꝑatur qͦd ille sod̾m suũ usũ. ꝓpo¬
situm nequa qmͣ facerent. Solius quippeuo¬
luntatis dĩ opus est. cũ mare siccũ iter intra
se ppło prebet. cũ mortui refurgunt. cũ aqua
subito in uinũ ꝯũtitur. cũ sp̃u sc̃o corda homi¬
nũ ea que nee ꝑse. nec ꝑ aliam creaturã sciunt
docentur. cũ naxie ualinitates a suo mminetu

Expanded text:
quaedam tamen sola potestas et voluntas ejus quaedam tamen sola potestas et voluntas ejus facit; quaedam, creata natura; quaedam, voluntas creaturae. Sed sicut creata natura nihil per se facere potest, nisi quod a voluntate Dei accepit: ita voluntas creaturae nequit per se quidquam operari, nisi quod natura adjuvat aut concedit. Sola Dei voluntas fecit in principio rerum naturas, dans quibusdam competentes singulis voluntates; ut naturae et voluntates secundum ordinem sibi traditum, suum opus in rerum cursu persolverent: et adhuc multa facit, cum de eisdem naturis et voluntatibus operatur, quod illae secundum suum usum et propositum nequaquam facerent. Solius quippe voluntatis Dei est opus, cum mare siccum iter intra se populo praebet; cum mortui resurgunt; cum aqua subito in vinum convertitur; cum et Spiritu sancto corda hominum ea quae nec per se, nec per aliam creaturam sciunt, docentur; cum noxiae voluntates a suo impetu,
Abbreviated transcription (Latin):
omni necessitate dm̃ exhonorauit. unde
ꝑ se satiffacere non potuit. grãm quam
acceptam ꝓpagandis de se potuit semꝑ¬
seruare ꝑdidit: & peocatũ secũ comi¬
tante pena peccati. quantũcũꝙ ꝑdatã
ꝓpagatidi naturam ꝓpagẽtur trabit.
une diligñter consid̾andũ
est. utrum heo quasi hereditas pec¬
cati ⁊ pene peccati ad hominẽ per
uirginẽ deadam ꝓpagatũ iuste ꝑtran¬
seat. Certũ quidem est quod adam ñ accep̃
& impossibile cognoscitur. ut solus uir.
aut sola mulier hominẽ generet. natura
tantũ & uoluntate ꝓpͥa oꝑante. Sicut nãq
limus tre non acceꝑat naturã aut uolun¬
tatem. qua oꝑante uirpͥmꝰ deillo fieret. qm¬
uis esset de quo a deo fieri posset: sie non est
facta mulier de costa uiri. aut uir desola
muliere oꝑante natura aut uoluntate ho¬
minis: s ds ꝓpͥa potestate & uoluntate fecit
et feminã de solo uiro. Licet enĩ nichil fiat
nisi uoluntate di faciente aut ꝑmittñte:

Expanded text:
omni necessitate, Deum exhonoravit, unde per se satisfacere non potuit; gratiam, quam acceptam propagandis de se semper potuit servare, perdidit: et peccatum, secum comitante poena peccati, quantumcunque per datam propagandi naturam propagetur, trahit.unc diligenter considerandum est utrum haec quasi haereditas peccati, et poenae peccati ad hominem per virginem de Adam propagatum juste pertranseat. Certum quidem est quod Adam non accepit on habet, et impossibile cognoscitur, ut solus vir, aut sola mulier hominem generaret, natura tantum et voluntate propria operante. Sicut namque limus terrae non acceperat naturam aut voluntatem, qua operante vir primus de illo fieret; quamvis esset de quo a Deo fieri posset: sic non est facta mulier de costa viri, aut vir de sola muliere, operante natura aut voluntate hominis. Sed Deus propria voluntate et potestate fecit et feminam de solo viro: licet enim nihil fiat, nisi voluntate Dei faciente aut permittente;
Abbreviated transcription (Latin):
Tria gͦ ꝓpon̾e uidetur in argumentũ muta¬
bilitatis omiũ. Solem. sp̃mi. flumina. idest
ignẽ. aerẽ. humorẽ. ut ꝑ solẽ qͥdem ignẽ. per
aparte significatũ intelligat᷑. Suꝑiꝰ nãꝙ
t̃ram qiͣ fundam̃tũ ĩ mobile medio loco con¬
stituit: nẽ cet̾a tͥa elem̃ta .i. ignẽ. aerẽ. aqͣm.
cͥca ip̃am motu instabili fiuctuantra dispo¬
suit: ut in ꝓcͤandis mutabilib his tͥb elem̃¬
tis motũ agñdi.⁊ qͦdãmͦ uicẽ artificis att̾¬

Expanded text:
roponere videtur in argumentum mutabilitatis omnium, solem, spiritum, flumina, id est ignem, aerem, humorem, ut per solem quidem ignem, per parte totum significatum intelligatur. Superius namque terram quasi fundamentum immobile medio loco constituit. Nunc caetera tria elementa, id est ignem, aerem, aquam circa ipsam motu instabili fluctuantia disponit, ut in procreandis mutabilibus, his tribus elementis motum agendi, et quodammodo vicem artificis attr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ morituri suocedũt: qͦd gaudiũ est ᷑: Widet᷑
quidem dolor uiuentiũ innascentib ꝯsolati¬
onem acciꝑe: s unde finiriputatur ut ñ sitr
in de accipit. ut semꝑ sit. Quod enĩ mouẽtes
discedunt dolor est. quen consolatio sequit᷑
bile uideretur. nc̃ aũ seua lues om̃s secũ ad in¬
t̃tum trahit. Gñatio p̃t̾it. & gñatio adue¬
nit. Sip̃t̾it: quo uadit : Si aduenit. unde
⁊ erubesde: t̾ra autẽ met̾num stat. Stat. ut
uenien tes mittat. ꝑtranseuntes portet. di¬

Expanded text:
ri succedunt, quod gaudium est? Videtur quidem dolor viventium in nascentibus consolationem accipere; sed unde finiri putatur ut non sit, inde accipit ut semper sit. Quod enim morientes discedunt dolor est. Quae consolatio sequitur bile videretur, nunc autem saeva lues omnes secum ad interitum trahit. Generatio praeterit, et generatio advenit. Si praeterit, quo vadit? Si advenit, unde et erubesce. Terra in aeternum venientes mittat, pertranseuntes portet, di
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimo loco adunãc: ut hoc hõ ad ext̾mũ
audiat. in quo euidñtꝰ miseriã sue conditio¬
nis agnoscat. Prima enĩ uanitas nec ĩ hoĩe :
nec refertur ad hominẽ. Scd̾a uanitas in
hõĩe quidẽ ñ est : s tantũ refert᷑ ad hominẽ
grediens. pͥmũ posuit illam uanitatẽ. q̃ nec
pena hõis est. nec culpa: deide illã uanita¬
tem adumõe. que pena hõis ñ ẽ s culpa. po¬
stͤmo que culpañ est. s pena. licet tñ nec
talis culpa sine pena ñquã ẽẽ possit. nͨ talis
pena in his dũtarat qͥb sacram̃tũ salutis ñ
dixi. ñ penã.⁊ hane penã ñ culpã. qr in illa me¬
ritũ hõis cernitur: inista iudiciũ inuenit᷑
Hanc gͦ penã quasi grauiorẽ nouissime appo¬
lestior tam̃ carni est: & ad excitandas carna¬
les mentes efficatior. Dicat gͦ. Gñatio p̃tĩr

Expanded text:
novissimo loco adjunxit, ut hoc ad extremum homo audiat, in quo evidentius miseriam conditionis suae agnoscat. Prima enim vanitas nec in nomine est; nec refertur ad hominem. Secunda vanitas in homine quidem non est; sed tamen refertur ad hogrediens, primum posuit illam vanitatem quae nec poena hominis est, nec culpa. Deinde illam vanitatem adjunxit, quae poena hominis non est, sed culpa. Postremo illam quae culpa non est, sed poena: licet tamen nec talis culpa sine poena unquam esse possit, nec talis poena in iis duntaxat quibus sacramentum salutis non dixi, non poenam, et hanc poenam, non culpam; quia in illa meritum hominis cernitur, et in ista judicium invenitur. Hanc ergo poenam quasi caeteris lestior tamen carni est et ad excitandas carnales mentes efficacior. Dicat ergo: Generatio praeterit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nertam̃ in ymagine ꝑtransit hõ: s et
frustra conturbatur. Thesaurizat. & ig¬
tudine arguitur: labor istoꝵ ꝓ patientia co¬
ronatur. Istis dr. sufficit diei malicia sua. et
illud. nolite solliciti esse dioentes quid mandu¬
cabimꝰ aut qͥd bibemꝰ. aut quo oꝑiem᷑. istis dr

Expanded text:
Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et igtudine arguitur. Labor istorum pro patientia coronatur. Illis dicitur: Sufficit diei malitia sua . Et illud: Nolite solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Istis dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
laborat. iste sub sole ñ laborat.⁊̃ si sub sole
sit labor inquo laborat. Nong iste ad hanc
sententrã ꝑtinet qͣ dictũ est. stͥd ht ampliꝰ
hõ de uniũso labore suo quo laborat sub
sole. qr ñ laborat subsole. s supͣsolem. qui
laboris sui mercedẽ ñ constituit in reb uo¬

Expanded text:
t, iste sub sole non laborat, etiamsi sub sole est labor in quo laborat; quia licsententiam pertinet, qua dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Quia non laborat sub sole, sed supra solem, qui laboris sui mercedem non constituit in rebus vo
Abbreviated transcription (Latin):
cruce quasi infirmus: & latronẽ in para¬
dysũ p̃mittit qiͣ ds̃. quod orat ꝓ eis qui
se maledicunt: & crucifigñtib obtinet
ueniam: quod in eodem puncto ui quo
apud patrem totꝰ mundi causã allegat.
quam ꝓpͥe ⁊ singłarit̃ matrẽ reuereat᷑
indicat. quod de siti ⁊ ñ de corꝑe uulne¬
rato eloquitur. qͦd tc̃ demum ꝓtestatꝰ
omĩa ꝯsũmata: ⁊ sic in manu patͥs sp̃u¬

Expanded text:
cruce, quasi infirmus : et latronem in paracruce, quasi infirmus : et latronem in paradisum praemittit, quasi Deus : quod orat pro eis qui se maledicunt, et crucifigentibus obtinet veniam : et quod in eodem puncto in quo apud patrem totius mundi causam allegat, quam proprie et singulariter matrem revereatur indicat; quod de siti et non de corpore vulnerato eloquitur: quod tunc demum protestatur omnia consummata , et sic in manus Patris sp
Abbreviated transcription (Latin):
tio separaretur. Obstructum est os loqñ¬
tium in iqua. Suscepit eam ioħes ĩ sua.
non abnuente ioseph: nec aliquã calũp¬
niam inferente. Suscepit eam in suani
in eũ contum eliis ⁊ tormentis. iam pro
pinquante hora. in matre ampliꝰ quã
in se pati uidebatur : nec dissimulans
quod humano pungeretur affectu c̾ca
nouissua exp̃ssit. quantã matri reue
rentiã uellet amundo exhiberi: cui in
ultimis tam officiosũ reliquit dilectio¬
nis iudiciũ in ip̃o mortis articulo expo¬
nens quod matris esset in temerata uir¬
ginitas: & quod e gr̃e singłaris ẽt̃na ma¬
neret hereditas. Suscepit itaq discipłs
quod ei cõmendatũ est. Et ap̃c diã. Con¬
summatũ est. Hoc dix̃. ⁊ bono pietatis
fine myst̾ĩum omne compleuit. Postu¬
labat ordo ut de cet̾is capitłis que xp̃o
incruce tetigit aliqua sc̾beremꝰ: s supͣ
nos esse scimus. ad tante ꝓfunditatis
in ystĩa mittere manũ. Quis enĩ dissere¬
re sufficrat quod se derelictũ clamat ĩ

Expanded text:
t assertor. Obstructum est os loquentium iniqua ; suscepit eam Joannes in suam , non abnuente Joseph, nec aliquam calumniam referente, suscepit eam in suam,  contumeliis et tormentis, jam hora propinquante, in matre amplius quam in se pati videbatur; nec dissimulans quod humano pungeretur affectu, circa novissima expressit quantam matri vellet reverentiam a mundo exhiberi, cui in ultimis tam officiorum reliquit dilectionis indicium, in ipso mortis articulo exponens quod matris esset intemerata virginitas, et quod ei gratiae singularis aeterna maneret haereditas. Suscepit itaque discipulus quod ei commendatum est, et Christus dixit: Consummatum est . Hoc dixit, et bono pietatis fine mysterium omne complevit. Postulabat ordo ut et de caeteris capitulis quae Christus in cruce tetigit aliqua scriberemus, sed supra nos esse scimus ad tantae profunditatis mysteria mittere manum. Quis enim disserere sufficiat, quod se derelictum clamat in
Abbreviated transcription (Latin):
butione. labor aũ iustoꝵ p̾enam quidẽ ht̃
in oꝑe. s p̃miũ in retͥbutione. Nongͦ mir¬
uideatur quod malos inhac uita laborantes
⁊ agentes. bonos uͦ laberantes tantũ ⁊ pati¬
entes dicimꝰ : quid si ꝓpiꝰ uĩtatem in tuemur
semꝑnalos agñdo laborare. ⁊ bonos semper
patiendo inueniemꝰ. Notandũ qͥa nonait.¬
quid ampliꝰ est labor hõis. s qͥd ht̃ inquit
ampliꝰ homo deunnĩso labore suo qͦd labo¬

Expanded text:
m in retributione. Labor autem istorum poenam, quidem habet in opere, sed praemium in retributione. In ivideatur quod malos in hac vita laborantes, et agentes; bonos vero laborantes tantum, et patientes dicimus, quia si propius veritatem intuemur, semper malos agendo laborare, et bonos semper patiendo inveniemus. Nam, Quid amplius est labor hominis? Sed: Quid habet, inquit, amplius homo de universo labore suo quo labo
Abbreviated transcription (Latin):
acantico. quantũ esse canticũ aũbo. & de¬
sione per contrariũ tantũ uanitas uanita¬
tum deterior est asimplici uanitate. qnͣtũ
simpler uanitas ab essentia solida .⁊ ꝑma
expͥmatur: &̾ ex omĩb sũma quedam uani¬
tas confici intelligatur. que omnẽ uanita¬
uanitas sint.⁊ unrũsitas ex om̃ib collecta
uanitas uanitatũ. Sic in creatione rerũ
cũ oꝑa sua compleret d̃s̃. unũ qͦdꝙ opꝰ ꝑ se
bonum dr. ⁊ nouissime unũsitas ꝑfectis
omĩb ualde bona noĩatur. Nam si id qͦd in
parte bonũ est. in toto meliꝰ inuenit᷑ : idqͦ
quod in parte malũ est: in toto det̾ĩus esse
necesse est. Ergo uanitas est uanitatũ. et
uanitas omĩum uanitatũ uniũsa uanitas
⁊ uanitatis uniũsitas. & oĩa uauitas. Uel

Expanded text:
a cantico quantum canticum a verbo, et desione hic per contrarium facta: Tanto vanitas vanitatum deterior esse a simplici vanitate, quanto simplex vanitas ab essentia solida et permexprimatur, et ex omnibus summa quaedam confici intelligatur, quae omnem conti per se vanitas sint et universitas ex omnibus collecta, vanitas vanitatum. Sic in creatione rerum, cum opera sua compleret Deus unumquodque opus per se bonum dicitur, et novissime universitas perfectis omnibus valde bona nominatur. Nam si id quod in parte bonum est in toto melius invenitur, id quoque quod in parte malum est in toto deterius esse necesse est. Ergo vanitas est vanitatum, et vanitas omnium vanitatum universa vanitas, et vanitatis uni
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑. hoc ꝙͦ restitueret᷑. & hõis natura
que infirmior erat. quasi dm̃ exeusar&
atꝙ diabolũ confinideret. si ille casũ su¬
um infirmitati sue imputaret: cũ ip̃a
infirmior staret: ac si ⁊ eadem ip̃a cad̾et:
multomag̃ & ip̃a dm̃ defenderet contra
diabolũ. ⁊ cont᷑ seipãm: cũ ip̃a facta ual¬
de infirmior ⁊ mortalis: inelectis detã¬
ta infirmitate tanto altiꝰ ascenderet ꝗͣ
unde diabolus cecidiss quauto boni an¬
głi quoꝵ equalitas ei debetur ꝓfecerũt

Expanded text:
deret, restitueretur: et hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur, profecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
honorauĩt pͥꝰ dm̃ uincendo diabolũ. siẽ ĩ¬
honorauit illũ uictus adyabolo. Uictoria
uͦ talis esse debet. ut sic̃ fortis ac potestate
ĩmortalis consensit facile diabolo ut pecca¬
ret. uude iuste incurrit penã mortalitatis:
ita infirniꝰ ⁊ mortalis qualem ip̃e se fecit ꝑ
mortis difficultatẽ uincat diabolũ ut nul¬

Expanded text:
honoraverit Deum vincendo diabolum; sicut inhonoravit illum victus a diabolo. Victoria vero talis esse debet, ut sicut fortis ac potestate immortalis consensit facile diabolo ut peccaret, unde juste incurrit poenam mortalitatis: ita infirmus et mortalis, qualem se fecit ipse, per mortis difficultatem vincat diabolum, ut nul
Abbreviated transcription (Latin):
omo in ꝑadyso
sũpeocato factus. quasi positꝰ est pro
diabolum non consentiendo pecẽm
suadenti ad excusationem et honorem dĩ. et
ad confusionem diabol. cũ ille infirmor un
t̃ra non peccaret. eodem diabolo suadente
qui fortior peccauit in celo nullo suadñte.
Et cũ hoc facile posset efficere. nulla ui coac¬
tus. sola se suasione sponte uinci ꝑmisit ad
uoluntatẽ diaboli: & contra uoluntatẽ

Expanded text:
omo in paradiso sine peccato factus, quasi positus est pro diabolum non consentiendo suadenti peccatum ad excusationem et honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmior in terra non peccaret, eodem diabolo suadente, qui fortior peccavit in coelo, nullo suadente: et, cum hoc homo facile posset efficere, nulla vi coactus, sola suasione sponte se vinci permisit ad voluntatem diaboli, et contra voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ simul p̃dicatio ⁊ actio coherent. & doo¬
tor uerus qtod dicit. hoc facit. Sextum
additur indumentũ. qͦd suꝑhui̾ale dicit᷑.
hoc ap̃ hebreas ⁊̃ ephot appellatur. Hoc sa¬
muel cũ puer esset habuisse dr̃ : & dauid añ

Expanded text:
cum simul praedicatio et actio coherent, et doccum simul praedicatio et actio coherent, et doctor ipse quae dicit haec facit. Sextum deinde additur indumentum, quod superhumerale dicitur: hoc apud Hebraeos etiam Ephod appellatur. Hoc Samuel, cum puer esset, habuisse legitur ; et David ante
Abbreviated transcription (Latin):
cere auditores: ut & p̃dicatio qiͣ tintinna¬
bulo ex auro purissimo puritatẽ ꝑfectio¬
nemq singłaris intelligñtie indicet: et
ex onini parte ꝑ cͥcuitũ sermo eiꝰ lucis dini¬
ne intonet claritatẽ : & ip̃i florum colores
in iacincto ut dictũ est. celeste defiderium.
in purpurã magnam mitatẽ regiã adũs
peccatum. in coccobistuncto. in flamatũ ĩ
dilectione dĩ & ꝓximi pie mentis exponat
affectum. Oportet sane ut sac̃dotalis actio
semꝑ sit ⁊ auro sapientie fulgida. & iacin¬
cto spei in sublime erecta: & purpura reg
ni debellatrix peccati. & incaptiu itatem
tincto dilectione gemina flãmea. &bysso
retorta semꝑ in opp̃ssione. & castigatione
carnis sollicita. In malis punicis que intͣ
corticẽ unũ multa ꝯtegunt grana. uir¬
tutũ multipharia oꝑatio expͥmit᷑: que
imidiq uno caritatis tegum̃to ambit᷑.
Et recte tintrmiabulis mala miscentur:

Expanded text:
cere auditores, ut praedicatio quasi tintinnacere auditores, ut praedicatio quasi tintinnabulum ex auro purissimo puritatem perfectionemque singularis intelligentiae indicet, et ex omni parte per circuitum sermo ejus lucis divinae intonet claritatem; et ipsi florum colores in hyacintho, ut dictum est, coeleste desiderium, in purpura magnanimitatem regiam adversus peccatum, in cocco bis tincto inflammatum in dilectione Dei et proximi piae mentis ostendat affectum. Oportet sane ut sacerdotalis actio semper sit et auro sapientiae fulgida, et hyacintho spei in sublime erecta, et purpura regni ut debellatrix peccati et in captivitatem tincto, dilectione gemina, flammea, et bysso retorta semper in oppressione et castigatione carnis sollicita. In malis punicis, quae intra corticem unum contegunt multa grana, virtutum multifaria operatio exprimitur: quae undique uno charitatis integumento ambitur. Et recte tintinnabulis mala miscentur;
Abbreviated transcription (Latin):
denuntiare t̃ribilĩt iudiciũ : totusq in
cessus eoꝵ & sermo resonare debent diui¬
na mystĩa. nec gr̃ãm diuinã que data est
si bi premere. uł suffotare debent silen¬
tio : quia non satis est acceptũ insudario
reponere talentũ. nisi a negotiatione ser¬
uus reuertatur cum lucro. Nec prodest
iacinctina tunica. nec castitatis continẽ¬
tieq insignia doctori sufficiunt. nec paci¬
ficus est ad altarta sc̃a ingressus. si negligit
annuntiare impio uiã suã : peccandiq
stipendiũ. cũ & ille ñ habens correctorem
ĩpeccato suo ꝑeat. nec prosit doctori iusti¬
cia sua: cũ sanguinẽ erronei nudex dema¬
⁊ hoĩes fugit. qui alios uidere non potest
s uelud timidũ atq iners aĩal metu obli¬
tuit. nequaꝗͣ dicendus est ⁊̃ uiueresͥ. sed
somno & uentͥ. Idõq ingrediens in sc̃a sõo
totũ uocalem sedebet sũmꝰ pontifex exhi¬
bere: & uͥtute ũbi qiͣ florib odoriferis illi¬

Expanded text:
denuntiare terribile judicium; totusque eorum denuntiare terribile judicium; totusque eorum incessus et sermo resonare debent divina mysteria, nec gratiam divinam, quae data est illis, premere vel suffocare debent silentio. Quia non satis est acceptum in sudario reposuisse talentum, nisi a negotiatione servus revertatur cum lucro ; nec prodest hyacinthina tunica, nec castitatis continentiaeque insignia doctori sufficiunt, nec pacificus est ad altaria sancta ingressus, si negligit annuntiare impio viam suam, peccatique stipendium, cum et ille non habens correctorem in peccato suo pereat, nec prosit doctori sua justitia, cum sanguinem errantis judex de maet homines fugit, qui alios videre non potest, sed velut timidum atque iners animal metu deoblituit, nequaquam dicendus etiam vivere sibi, sed somno et ventri. Ideo ingrediens in sancta sanctorum totum vocalem se debet summus pontifex exhibere, et virtute verbi quasi floribus odoriferis alli