comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempore atq imbribus procubuerãt. ut siqui etiam in presentia se occultas¬
sẽt tamen his deducto exercitu reꝵ omnium inopia pereundum uideretur:
saepe in eum locum uentum ẽ tanto in omnes ꝑtes diuiso equitatu: ut ñ¬
modo uisum ab se Ambiorigem in fuga circũspicerent captiui. sed nec etiã¬
plane abiisse ex conspectu contenderẽt. ut spe consequendi illata atq infi¬
nito labore suscepto: qui se summã a Caesare gratiam ini turos putarent
pene naturam studio uincerent. semꝑq paulum ad summã felicitatẽ defu-¬
isse uideretur. atq ille latebris aut saltibus se eripere. et noctu occultare¬
ilias regiones partesq peteret. non maiore eꝗtum praesidio ꝗͣ quatuor
bus solis uitam suam cõmittere audebat. Tali modo uastatis regionibꝰ exer¬
citum Caesar duaꝵ cohortum damno duto coortoꝵ Rhemoꝵ reducit. conci¬

Expanded text:
tempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultastempore atque imbribus procubuerant ut, si qui etiam in praesentia se occultassent, tamen his deducto exercitu rerum omnium inopia pereundum videretur. Ac saepe in eum locum ventum est tanto in omnes partes diviso equitatu, ut modo visum ab se Ambiorigem in fuga circumspicerent captivi nec plane etiam abisse ex conspectu contenderent, ut spe consequendi illata atque infinito labore suscepto, qui se summam ab Caesare gratiam inituros putarent, paene naturam studio vincerent, semperque paulum ad summam felicitatem defuisse videretur, atque ille latebris aut saltibus se eriperet et noctu occultalias regiones partesque peteret non maiore equitum praesidio quam quattuor, quibus solis vitam suam committere audebat. Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit conci
Abbreviated transcription (Latin):
itus sustulit. Reuersus ille euentus belli nõ ignorans unum qđ cohortes
ex statione et praesidio ẽent emissae quaestus non minimo casu locum relin
debuisse. multum fortunam in repentino hostiũ aduentu potuisse iudicauu
multo etiam amplius: qđ pene ab ipso uallo portisq castroꝵ barbaros auertis-¬
set. Quaꝵ omnium reꝵ maxime admirandum uidebatur. ꝙ germani ꝗ eo
silio Rhenum transierant: ut Ambiorigis fines depopularentur ad castra
Romanoꝵ delati optatissimũ Ambiorigi beneficium optulerũt. Caesar rur-
ad uexandos hostes profectus magno coacto nuͬo ex finitimis ciuitatibus
in omnes partes dimittit. omnes uici atq omnia aedificia quae quisq con-¬
spexerat incendebantur: praeda ex omnibꝰ locis agebatur. frumenta nõ so-¬
um tanta multitudine iumentoꝵ atq hominum consumebant᷑. sed etiã a

Expanded text:
entus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes entus sustulit. Reversus ille eventus belli non ignorans unum, quod cohortes ex statione et praesidio essent emissae, questus ne minimo quidem casu locum relinqui debuisse, multum fortunam in repentino hostium adventu potuisse iudicavit, multo etiam amplius, quod paene ab ipso vallo portisque castrorum barbaros avertisset. quarum omnium rerum maxime admirandum videbatur, quod Germani, qui eo consilio Rhenum transierant, ut Ambiorigis fines depopularentur, ad castra Romanorum delati optatissimum Ambiorigi beneficium obtulerunt. Caesar rursus ad vexandos hostes profectus magno coacto numero ex finitimis civitatibus in omnes partes dimittit. Omnes vici atque omnia aedificia quae quisque conspexerat incendebantur; praeda ex omnibus locis agebatur; frumenta non solum tanta multitudine iumentorum atque hominum consumebantur, sed etiam anni
Abbreviated transcription (Latin):
turiones quoꝵ nõnulli ex inferioribꝰ ordinibus reliquaꝵ legionũ uirtutis cau-¬
sa in superiores erant ordines huius legionis traducti: ne ante partam rei¬
litaris laudem amitterent: fortissime pugnantes cõciderunt: militũ pars
hoꝵ uirtute submotis hostibus praeter spem incolumis in castra ꝑuenit: pars
arbaris circũ uenta periit. Germani desperata expugnationẽ castroꝵ ꝙ
nostros iam constitisse in munitionibꝰ uidebant: cum ea prȩda quam in syluis de¬
posuerant trans henum sese receperunt. ac tantus fuit etiam post discessũ
uenisset: fidem non faceret adẽẽ cum incolumi Caesarem exercitu. Sic om¬
io animos timor praeoccupauerat: ut pene alienata mente deletis omnibꝰ
copiis equitatum se recepisse ex fuga dicerent. neq incolumi exercitu ger¬
manos castra oppugnaturos fuisse contenderẽt. quem timorem Caesaris ad-¬

Expanded text:
Centuriones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis cauCenturiones, quorum nonnulli ex inferioribus ordinibus reliquarum legionum virtutis causa in superiores erant ordines huius legionis traducti, ne ante partam rei militaris laudem amitterent, fortissime pugnantes conciderunt. Militum pars horum virtute summotis hostibus praeter spem incolumis in castra pervenit, pars a barbaris circumventa periit. Germani desperata expugnatione castrorum, quod nostros iam constitisse in munitionibus videbant, cum ea praeda quam in silvis deposuerant trans Rhenum sese receperunt. Ac tantus fuit etiam post discessum stra venisset, fidem non faceret adesse cum incolumi Caesarem exercitu. Sic omnino animos timor praeoccupaverat ut paene alienata mente deletis omnibus copiis equitatum se ex fuga recepisse dicerent neque incolumi exercitu Germanos castra oppugnaturos fuisse contenderent. Quem timorem Caesaris adv
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑo magis timidos ꝑterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter ꝑrumperẽt
censent qͦniam tam ꝓpinqua sut castra. etsi pars aliqua circũuenta cecide¬
rit: at reliquos seruari posse confidunt. Alii ut in iugo consistant atq eundem
omnes ferant casum: hoc ueteres nõ probant milites quos sub uexillo una profe¬
ctos docuimus. Itaq intra se cohortati duce. G. Trebonio equite Romano ꝗ eis
erat praepositus ꝑ medios hostes ꝑrumpunt: incolumesq: ad unum omnes in c¬
stra ꝑueniunt. hos subsecuti calones equitesq eodem impetu militum uir¬
tute seruantur. At illi qui iugo constiterant: nullo etiam nũc usu rei milit.¬
ris percepto. neq in eo quod proþauerãt consilio ꝑmanere: ut se loco suꝑiore
defenderent: neq eam quam prodesse aliis uim celeritatemq uiderant imi¬
tari potuerunt. sed se in castra recipere conati in iniquũ locum dimiserũt.

Expanded text:
eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant eo magis timidos perterrent milites. Alii cuneo facto ut celeriter perrumpant censent, quoniam tam propinqua sint castra, et si pars aliqua circumventa ceciderit, at reliquos servari posse confidunt; alii, ut in iugo consistant atque eundem omnes ferant casum. Hoc veteres non probant milites, quos sub vexillo una profectos docuimus. Itaque inter se cohortati duce Gaio Trebonio, equite Romano, qui eis erat praepositus, per medios hostes perrumpunt incolumesque ad unum omnes in castra perveniunt. Hos subsecuti calones equitesque eodem impetu militum virtute servantur. At ei qui in iugo constiterant, nullo etiam nunc usu rei militaris percepto neque in eo quod probaverant consilio permanere, ut se loco superiore defenderent, neque eam quam prodesse aliis vim celeritatemque viderant imitari potuerunt, sed se in castra recipere conati iniquum in locum demiserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aniuius Sextu grauibꝰ acceptis uulneribꝰ aegre ꝑ manus tractus seruatur. hoc
spatio interposito reliqui sese confirmãt tantum ut inmunitionibꝰ consister
audeãt spemq defensoꝵ prebeãt. Interim cõfecta frumentatione milites nr̃i
clamorẽ exaudiunt: praecurrũt equites: quanto res sit in periculo cognoscũt.
L ic uero nulla munitio ẽ quae ꝑterritos recipiat: modo conscripti atq usus
militaris imperiti ad tribunum militum cẽturionesq ora cõuertunt. ꝗd
his praecipiatur expectant. Nemo ẽ fortis qui nõ rei nouitate ꝑturbetur
Barbari procul signa conspicati ab oppugnatione desistunt. rediisse pͥmo legio¬
nes credunt quas longius discessisse ex captiuis cognouerant. Postea despe¬
a paucitate ex omnibꝰ ꝑtibus impetum faciũt. Calones in proximũ tumi¬
Lum procurrũt. hinc celeriter deiecti se in signa manipulosq cõiiciunt.

Expanded text:
animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc animus Sextium gravibus acceptis vulneribus: aegre per manus tractus servatur. Hoc spatio interposito reliqui sese confirmant tantum, ut in munitionibus consistere audeant speciemque defensorum praebeant. Interim confecta frumentatione milites nostri clamorem exaudiunt: praecurrunt equites; quanto res sit in periculo cognoscunt. Hic vero nulla munitio est quae perterritos recipiat: modo conscripti atque usus militaris imperiti ad tribunum militum centurionesque ora convertunt; quid ab his praecipiatur exspectant. Nemo est tam fortis quin rei novitate perturbetur. Barbari signa procul conspicati oppugnatione desistunt: redisse primo legiones credunt, quas longius discessisse ex captivis cognoverant; postea despecta paucitate ex omnibus partibus impetum faciunt. Calones in proximum tumulum procurrunt. Hinc celeriter deiecti se in signa manipulosque coniciunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ex ercitu atq imperatore uictores barbaros uenisse contendit: pleriq ex lo
co nouas religiones fingunt: cottȩq et: Titurii calamitatem qui in eodẽ ceci¬
derunt castello ante oculos ponunt. Tali timore omnibꝰ ꝑterritis confirmat
opinio barbaris ut ex captiuis audierant nullum intus ẽẽ praesidium: praȩ¬
rumpere nituntur:seq ipsi adhortantur ne tantam fortunam e manibi
dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus. P. sextus Baculeius qui pͥmũ
pilum ad Caesarem duxerat: cuius mentionem suꝑioribus praeliis fecimus ac
diemꝰ ꝗntum cibo caruerat. hic diffisus suae atq omnium saluti inermis
tabernaculo prodit: uidet immin ere hostes atq in summo ẽẽ rem discrimĩẽ.
capit arma a proximis: atq in porta consistit. Conseꝗtur eum centurio e
cohortis quae in statione erat. paulisper una praelium sustinent. reliquit

Expanded text:
exercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novasexercitu atque imperatore victores barbaros venisse contendit; plerique novas sibi ex loco religiones fingunt Cottaeque et Tituri calamitatem, qui in eodem occiderint castello, ante oculos ponunt. Tali timore omnibus perterritis confirmatur opinio barbaris, ut ex captivo audierant, nullum esse intus praesidium. perrumpere nituntur seque ipsi adhortantur, ne tantam fortunam ex manibus dimittant. Erat aeger cum praesidio relictus Publius Sextius Baculus, qui primum pilum ad Caesarem duxerat, cuius mentionem superioribus proeliis fecimus, ac diem iam quintum cibo caruerat. Hic diffisus suae atque omnium saluti inermis ex tabernaculo prodit: videt imminere hostes atque in summo esse rem discrimine: capit arma a proximis atque in porta consistit: consequuntur hunc centuriones eius cohortis quae in statione erat: paulisper una proelium sustinent. Relinquit
Abbreviated transcription (Latin):
erea multitudo calonũ: magna uis iumentoꝵ quae in castris subsederant
facta potestate sequitur. hoc ip̃o tempore et casu germani equites interue¬
niunt. protinusq eodem illo quo uenerãt cursu ab decumana porta ĩ cast
irrumpere conantuꝵ. nec prius sunt uisi obiectis ab ea parte sẏluis ꝗͣ castͥs
appropinquarẽt: usq eo ut qui sub ualle tenderent mercatores recipiendi
ui facultatem non haberent: inopinantes nr̃i re noua ꝑturbantur. ac ui¬
primum impetum cohors in statione sustinet: circũ funduntur ex reliquis par-¬
tibus hostes siquẽ aditum reꝑire possẽt. aegre nr̃i portas tuentur: reliquos
iditus Locus ipse perse munitioq defendit: totis trepidatur castris atꝙ a
ex alio causam tumultus quaerit. neq quo signa ferantur. neq quam in ꝑtẽ
quisq conueniat prouident. Alius iam castra capta pronũciat: alius deleto

Expanded text:
terea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, terea multitudo calonum, magna vis iumentorum, quae in castris subsederant, facta potestate sequitur. Hoc ipso tempore et casu Germani equites interveniunt protinusque eodem illo, quo venerant, cursu ab decumana porta in castra irrumpere conantur, nec prius sunt visi obiectis ab ea parte silvis, quam castris appropinquarent, usque eo ut qui sub vallo tenderent mercatores recipiendi sui facultatem non haberent. Inopinantes nostri re nova perturbantur, ac vix primum impetum cohors in statione sustinet. Circumfunduntur ex reliquis hostes partibus, si quem aditum reperire possent. Aegre portas nostri tuentur, reliquos aditus locus ipse per se munitioque defendit. Totis trepidatur castris, atque alius ex alio causam tumultus quaerit; neque quo signa ferantur neque quam in partem quisque conveniat provident. Alius iam castra capta pronuntiat, alius deleto
Abbreviated transcription (Latin):
dies praeceptis caesaris cum summa diligentia milites in castris cõtinuisset:
ac ne calonem quidem quenꝗͣ extra munitiones egredi passus ẽẽt. septiõ
lie diffidens de numero dieꝵ Caesarem fidem seruaturum: qđ longu
pro gressum audiebat. neq ulla de reditu eius fama afferebatur. simul eo¬
ꝵ permotus uocibus: qui illius patientiam pene obsessionẽ appellabãt. si¬
quidẽ ex castris egredi nõ liceret nullum eius incõmodi casuni expectão
quo nouem legionibꝰ oppositis maximoq equitatu dispersis ac pene dele¬
tis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset. quinq cohortes fru¬
uentatum in proximas segetes mittit: quas inter et castra unus omnino c¬
lis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti: ex quibus ꝗ hoc
spatio dieꝵ conualuerant circiter. ccc. subuexillo una mittuntur. magna prae¬

Expanded text:
dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset dies praeceptis Caesaris cum summa diligentia milites in castris continuisset ac ne calonem quidem quemquam extra munitionem egredi passus esset, septimo die diffidens de numero dierum Caesarem fidem servaturum, quod longius progressum audiebat, neque ulla de reditu eius fama adferebatur, simul eorum permotus vocibus, qui illius patientiam paene obsessionem appellabant, siquidem ex castris egredi non liceret, nullum eiusmodi casum exspectans, quo novem oppositis legionibus maximoque equitatu dispersis ac paene deletis hostibus in milibus passuum tribus offendi posset, quinque cohortes frumentatum in proximas segetes mittit, quas inter et castra unus omnino collis intererat. Complures erant ex legionibus aegri relicti; ex quibus qui hoc spatio dierum convaluerant, circiter CCC, sub vexillo una mittuntur; magna prae
Abbreviated transcription (Latin):
cinore stirps ac nomen ciuitatis tollatur. Magnus undiq numerus cele
fuga Ten chateros atq usipethes supra docuimus. transeuntes rhenum
nauibus ratibusq triginta milibus passuum infra eum locum ubi pons erat
imꝑfectus praesidiumq a caesare relictum pͥmos eburonum fines adeunt
Iltos ex fuga dispersos excipiunt magno pecoris numero cuius sunt cu¬
pidissimi barbari potiuntur. Inuitati pręda longius procedũt. non hos pa¬
us in bello latrociniisq natos non syluae morantur. Quibus in locis site¬
sar ex captiuis quaerunt profectum longius reꝑiunt omnẽq exercitũ di¬
scessisse cognoscunt: atq unus ex captiuis. Quid uos inquit hanc mise¬
am ac tenuem sectamini praedam: quibus licẽt iam ẽẽ fortunatissim
tribus horis ad uatucam uenire potestis huc omnes suas fortunas exerci¬
nacti erant prȩdam in occulto relinquũt. ipsi ad uatucam contendunt.
si eodem duce cuius haec indicio cognouerant. Cicero qui omnes suꝑior

Expanded text:
cinore stirps ac nomen civitatis tollatur. Magnus undique numerus celefuga Tencteros atque Vsipetes supra docuimus. Transeunt Rhenum navibus ratibusque triginta milibus passuum infra eum locum, ubi pons erat perfectus praesidiumque ab Caesare relictum: primos Eburonum fines adeunt; multos ex fuga dispersos excipiunt, magno pecoris numero, cuius sunt cupidissimi barbari, potiuntur. Invitati praeda longius procedunt. Non hos palus in bello latrociniisque natos, non silvae morantur. Quibus in locis sit Caesar ex captivis quaerunt; profectum longius reperiunt omnemque exercitum discessisse cognoscunt. Atque unus ex captivis "Quid vos," inquit, "hanc miseram ac tenuem sectamini praedam, quibus licet iam esse fortunatissimos? Tribus horis Aduatucam venire potestis: huc omnes suas fortunas exercinacti erant praedam in occulto relinquunt; ipsi Aduatucam contendunt usi eodem duce, cuius haec indicio cognoverant. Cicero, qui omnes superiores
Abbreviated transcription (Latin):
liberos uitae necisq habent potestatem. Et cum pater famili a&e illustriore l
natus decessit: eius ꝓpinqui ueniunt: et de morte sires in suspicionẽ uenit de
nibꝰ tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu galloꝵ magͥ¬
coribꝰ in seruilem modum quaestionẽ habent. et si compertum ẽ igni atq on
runt etiam animalia ac paulo supra hanc memoriam serui et clientes: qͦs
his dilectos ẽẽ constabat iustis funeribꝰ confectis una cremabantur. Quae
ciuitates cõmodius suam rem .p. administrare existimant᷑. hñt legibꝰ sañc

Expanded text:
liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, denibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque runt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanc
Abbreviated transcription (Latin):
fugam coniectis: quod fore sicut accidit uidebat unum omnes peterẽt in ducio¬
rum neu quis quenꝗͣ prius uulneret ꝗͣ illum interfectum iudei̾t. qđ mo¬
ra reliquoꝵ spatium nactum illum effugere nolebat: magna ꝓponit iis ꝗ occi¬
derẽt premia. Submittit cohortes equitibꝰ subsidio: comprobat hominis con¬
silium fortuna: et cum omnes unũ peterent: in ip̃o fluminis vado deprehensus
induciomarꝰ interficitur: caputq eius defertur in castra. redeuntes eꝗtes qͦs pos-¬
t consectantur atq interficiũt. Hac re cognita omnes eburonũ et neruioꝵ
quae conuenerant copiae discedunt. pauloq habuit post id factum CaesaR

Expanded text:
fugam coniectis quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiomafugam coniectis quod fore, sicut accidit, videbat unum omnes peterent Indutiomarum, neu quis quem prius vulneret, quam illum interfectum viderit, quod mora reliquorum spatium nactum illum effugere nolebat; magna proponit eis qui occiderint praemia; summittit cohortes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
colloq̃ndi: aut territandi causa. equites plerunq omnes tela intra uallum
coniiciebãt. Labienus suos intra munitionẽ continebat. timorisq opinionẽ
quibuscunq rebus poterat augebat. cũ maiore in dies contentione inducio¬
marus ad castra accederet nocte una intromissis eꝗtibus oũim finitimaꝵ
ciuitatum quos accersendos curauerat: tanta diligentia omnes suos custodiis i¬
tra castra cõtinuit: ut nulla ratione ea res enunciari aut ad Treuiros ꝑferri
posset. Interim ex cõsuetudine quotidiana induciomarus ad castra accedit at
bi magnam ꝑtem diei cõsumit equites tela coniiciunt: et magna cum cõtu¬
melia uerboꝵ nostros ad pugnam euocãt nullo ab nr̃is dato responso. Ubi uisũ
est. sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito labienus duabꝰ po
omnẽ equitatum emittit: praecipit atq interdicit ꝑterritis hostibus atq in

Expanded text:
colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit; praecipit atque interdicit, proterritis hostibus atque in
Abbreviated transcription (Latin):
nõ discessisse hostem iudicabat: bonaq euis publicat. his rebꝰ confectis in cõ¬
cilio ꝓnunciat accersitum se a senonibꝰ et carnutibꝰ aliisq ꝗͣ pluribꝰ galliae
ciuitatibꝰ huc ituꝵ ꝑfines Rhemoꝵ eoꝵq agros populatuꝵ ac pͥusꝗͣ id faci¬
at castra oppugnatuꝵ: quae fieñ uelit praecepit. Labienus cum et loci naͣ¬
et manu munitissimis castris sese teneret: de suo ac legionis ꝑiculo nihil¬
timebat. ne quã occasionẽ rei benegerendae dimitteret᷑ cogit᷑abat. ltac
cingentorige atq eius ꝓpinꝗs or̃one induciomari cognita quã in concilio ha¬
buerat nuncios mittit ad finitimas ciuitates equitesq undiq euocat. his cẽ¬
um diem cõueniendi dicit. Interim ꝓpe quotidie cũ omni equitatu induc¬
marus sub castris eius uagabatur alias ut situm castroꝵ cognosceret alias

Expanded text:
non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in connon discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id facistra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecet manu munitissimis castris sese teneret, de suo ac legionis timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias
Abbreviated transcription (Latin):
copias cogere: exercere a finitimis equos parare exules damnatosq tota gal¬
lia magnis premiis ad se allicere cępit. ac tantam iam sibi his rebꝰ ingallia
toritatem comparauerat: ut undiq ad eum legationes cõcurrerent. gratiã
atq amiciciam publice pͥuatimq peterent. Ubi intellexit ultro ad se ueniri
altera ex parte Senones Carnutesq conscientia facinoris instigari. altera
neruios Aduaticosq bellum Romanis parare. neq sibi uoluntarioꝵ copias de¬
fore si ex his finibus suis progredi cȩpisset: armatum conciliũ indicit. ho
re galloꝵ ẽ initium belloꝵ quo lege cõmuni omnes puberes et armati cõue¬
nire consuerũt. ꝗ ex his nouissimis cõuenit in cõspectu multitudinis cruc
tibꝰ omnibus affectus necatur. In eo concilio Cingentorigẽ alteriꝰ pͥncipẽ factio¬
nis generum suum quẽ supra demonstrauimꝰ caesaris secutum fidem ab eo

Expanded text:
copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Galcopias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est initium belli, quo lege communi omnes puberes armati convenire consuerunt; qui ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affectus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
ua populi . R. fide. alteros pro recentibꝰ gallici belli officiis nulla fere ciuita:
fuerit non suspecta nobis: idq adeo haud scio mirandum ne sit cũ compluribꝰ
aliis de causis: tum maxime qđ ii qui uirtute belli omnibꝰ gentibus praefere¬
antur. tantum se eius opinionis deꝑdidisse: ut a populo. R. imꝑia defug¬
ret̃ grauissime dolerẽt. Treuiri uõ atq induciomarus totiꝰ hyemis nullũ tempꝰ
intermi serũt ꝗn trans Rhenum legatos mitterẽt ciuitates solicitarẽt pecuni¬
as pollicerentur magna ꝑte exercitus nr̃i interfecta: multo minorẽ suꝑesse
dicerẽt ꝑtem. neq tamen ulli ciuitati germanoꝵ ꝑsuaderi potuit ut Rhenũ
transiret: cum sebis expertos dicerẽt Arionisti bello et Tenchateroꝵ trans
nõ esse amplius fortunã tentaturos. Hac spe lapsus induciomarus nihilominꝰ

Expanded text:
etua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas etua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis deperdidisse ut a populo Romano imperia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus
Abbreviated transcription (Latin):
Lato de uictoria Caesaris discessisse adeo ut fugae similis discessus uideret᷑.
caesar pͥncipibꝰ cuiusq ciuitatis ad se uocatis alias territando: cũ se scu
quae fierent: alias cohortando denũ ciaret: magnã partem galli&e in officio
tenuit. Tamen Senones quae ẽ ciuitas in pͥmis firma et magnae inter gal-¬
los autoritatis: Cauarinum quẽ caesar apud eos Regẽ constituerat: cuius
frater Moristagus aduẽtu in galliam Caesaris: cuiusq maiores Regnũ op¬
uti Regno domoq expulerũt. et missis ad caesarẽ satisfaciendi causa li¬
gatis: cum is omnẽ ad se senatum uenire iussisset dicto audientes nõ fuer̃t
t᷑antum apud hoĩes barbaros ualuit ẽẽ aliqͦs repertos pͥncipes inferendi belli
antamq omnibus uoluntatum cõmutationem attulit. Ut praeter heduos
Rhemos quos praecipuo semper honore caesar habuit. alteros pro ueteri ac ꝑpe

Expanded text:
lato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At lato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis alias territando, cum se scire quae fierent denuntiaret, alias cohortando magnam partem Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtiuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perp
Abbreviated transcription (Latin):
in hyberna. Ipse cum tribꝰ legionibꝰ circum Samorobriũ trinis hybernis hye¬
nare cõstituit: eo qđ tanti motus gallie ecctiterãt totam hyemem ip̃e ac
exercitum manere decreuit. Nam illo incõmodo de Sabini morte ꝑlato: omes
fere galliae ciuitates de bello cõsultabant: nuncios legationesq in omnes ꝑtes
limittebant. et quid reliqui consilii caperẽt.atq: unde initium belli fi¬
ret explorabant. nocturnaq: in locis desertis cõcilia habebãt. neq ullum
fere hyemis totiꝰ tempus sine solicitudine Caesaris intercessit: ꝗn aliquem
de consiliis ac motu galloꝵ nunciũ acciꝑet. In his a lucio Rosio qu aestore quẽ
legioni tertiaedecim ae praefecerat. certior factus ẽ magnas galloꝵ copias
aꝵ ciuitatum quae ormoricȩ appellantur oppugnandi causa sui cõuen¬
se. neq longius milibꝰ passuum octo abhybernis suis cõstitisse. Sed nuncio al¬

Expanded text:
in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiein hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio al
Abbreviated transcription (Latin):
oscit. Postero die concione habita rem gestam ꝓponit: milites consolat
et confirmat. quod detrimentum et culpa et temeritate legati sic acceptum
aequiore animo ferendum docet: qͦd beneficio deoꝵ ĩmortaliũ et uirtute
eoꝵ expiato in cõmodo: neq hostibꝰ diutina laetatio: neq ipsis longior dolor
relinquatur. Interim ad labienum ꝑ Rhemos incredibili celeritate de uic¬
oria caesaris fama ꝑfertur: ut cum abhybernis Ciceronis milia passuu
abesset circiter. lx. eoq post horam diei nonã Caesar ꝑuenisset ante medi-¬
am noctem ad portas castroꝵ clamor oriretur: quo clamore significatio uic¬
toriae gratulatioq ab Rhemis labieno fieret. Hac fama ad Treuiros ꝑlata. In¬
duciomarꝰ qui postero die castra labieni oppugnare decreuerat noctu ꝓfugit
opiasq omnes in Treuiros traducit. Caesar fabium cum sua legione remu

Expanded text:
oscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur oscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit
Abbreviated transcription (Latin):
fossas complere inciperẽt. Tum caesar omnibꝰ portis eruptione facta eꝗtatu
emisso celeriter hostes in fugam dat: sic uti omnino pugnandi causa resisteret
nemo: magnumq ex eis numerũ occidit: atq omnes armis exuit: longiꝰ ꝓse
ueritus ꝙ syluae paludesq intercedebant: neq etiã paruulo detrimẽto il¬
lum locum relinqui uidebat omnibꝰ suis in columibꝰ copiis eodẽ die ad cice¬
nem ꝑuenit. Institutas turres testudines munitionesq hostiũ admiratu
legionẽ ꝓducta cognoscit decimum nõ eẽ quenꝗͣ reliquũ militẽ sine uulne̾.
Ex his omnibꝰ iudicat rebus quanto cum ꝑiculo et quanta cũ uirtute res sint
administratae. Ciceronẽ pro eius merito legionemq collaudat. Centuri
singulatim tribunosq militum appellat: quoꝵ egregiã fuisse uirtutẽ testi¬
monio ciceronis cognouerat. De casu sabini et cottae certiꝰ ex captiuis co-¬

Expanded text:
fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cogn
Abbreviated transcription (Latin):
efficere non posset. ut exploratis itineribꝰ minori cum ꝑiculo uallem riuũq
tran siret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit. praeliumq cũ nr̃is
equitibꝰ cõmittit. Caesar cõsulto equites cedere seq in castra recipere iubet
simul ex omnĩbꝰ partibus castra muniri altiore uallo: portasq obstrui atq
his administrandis rebꝰ qͣmaxime concursari et cum simulatione agi timoris
iubet. quibus omnibus rebus hostes inuitati copias traducunt: aciẽ in ini¬
uo loco cõstituunt. Nostris etiam de uallo deductis propius accedunt: e
tela intra municionem ex omnibus ꝑtibus cõiiciunt preconibꝰq circũ mis¬
sis ꝓnunciari iubet. seu quis gallus: seu quis Romanus uelit ante horam
nr̃os contempserũt: ut obstructis in speciem portis singulis ordinibꝰ cespitũ
qđ eas non posse intrarumpere uidebantuꝵ. alii uallum manu sundere. alii

Expanded text:
efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii
Abbreviated transcription (Latin):
e luce pͥma mouet castra: et circiter milia passuũ quatuor progressus tran
uallem et riuum: multitudinem hostium conspicatur. Erat magni ꝑiculi
res tantulis copiis iniquo loco dimicare. tamen qͦniam obsidione liberatũ ci-¬
ceronem sciebat a quo animo remittendum de celeritate existimabat con¬
sedit. et q̃ equissimo loco castra potest cõmunit. atq haec etsi erant exigua
e uix milium hominum septem praesertim nullis cum impedimentis: ta ñ
angustiis uiaꝵ ꝗͣ maxime põt contrahit. eo consilio ut in summã contemptio¬
cõmodissime itinere ualles transire possit. Eo die paruuilis equestribꝰ praelis
ad aquam factis utriq sese loco suo cõtinent. Galli qđ ampliores copias quae
õdum uenerãt expectabant. Caesar si forte timoris simulatione hostes i
suũ locum elicere posset ut citra uallem pro castris praelio contenderet: si id

Expanded text:
die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptiocommodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id
Abbreviated transcription (Latin):
rat praeceptum: tragulam mittit. haec casu ad turrim adhesit. neq ab nr̃is bi¬
duo animaduersa tertio die a quodam milite conspicitur. dempta ad ciceronẽ
defertur. Ille ꝑlectam incõuentu militum recitat maximaq laeticia omnes¬
affecit. Tum fumi incendioꝵ procul uidebantur: quae res omnẽ dubitat¬
nẽ aduentus legionum expulit. Galli re cognita ꝑ exploratores obsidionẽ
relinquunt. ad Caesarem omnibꝰ copiis contendunt. hae erant armatoꝵ circi-¬
r milia . lx. Cicero data facultate gallum ab eodem uerticone quem. supra
demonstrauimꝰ repperit qui litteras ad caesarem deferat. hũc admonet iter
caute diligenterq faciat. ꝑscribit in litteris hostes abse discessisse: omnẽq
ad eum multitudinẽ conuertisse. quibus litteris circiter media nocte caesar
allatis suos facit certiores: eosq ad dimicandum animo cõfirmat. Postera

Expanded text:
rat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris birat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero
Abbreviated transcription (Latin):
gionem ex hybernis educturus ẽẽt. rem gestam in eburonibꝰ ꝑscribit. doc
omnes peditatus eꝗtatusq copias Treuiroꝵ milia tria passuũ longe ab suis
castris consedisse. Caesar consilio eius probato: etsi opinione trium legionũ
deiectus ad duas redierat. tamen unum cõis salutis auxiliũ in celeritate po¬
nebat. Uenit magnis itineribꝰ in neruioꝵ fines. ibi ex captiuis cognoscit quae
apud ciceronẽ gerantur. quantoq in ꝑiculo res sit. Tum cuidã ex eꝗtibꝰ gallis
magnis praemiis ꝑsuadet: ut ad ciceronẽ epistolam deferat. hãc graecis cõscrip¬
tam litteris mittit: ne intercepta epistola nostra abhostibus consilia cognoscant᷑
si adire non possit monet ut tragulam cum epła ad amentum deligata intra
uinitionẽ castroꝵ abiiciat. his litteris scribit secum legionibꝰ ꝓfectum celeri
affore. hortatur ut pristinam uirtutem retineat. Gallus ꝑiculum ueritus. ut e¬

Expanded text:
gionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet gionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
facere posset cum legione ad fines neruioꝵ ueniat reliquam ꝑtem exercitꝰ
paulo aberat longius non putat expectandam. Equites arciter quadringen¬
tos ex proximis hybernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribꝰ de crassi
uentu certior factus eo die milia passuũ .xx. procedit. Crassum sãmorob¬
nȩ praefecit legionẽq attribuit: qđ ibi impedimenta exercitꝰ obsides ciuitatũ
litteras publicas: frumẽtumq omne quod eo hyemis tolerand & causa deuexe¬
rat. relinquebat. Fabius ut imꝑatum erat nõ ita multũ moratus in itine̾ cũ
legionibꝰ occurrit. Labienus interitu Sabini et cȩde cohortiũ cognita: cum
omnes ad eum Treuiroꝵ copiae uenissẽt. ueritus ne ex hybernis fuga si¬
lem ꝓfectionẽ fecisset: ut hostium impetum sustinere nõ posset: praesertĩ quos
recenti uictoria efferri sciret litteras caesari dimittit quanto cũ ꝑiculo le¬

Expanded text:
facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo le
Abbreviated transcription (Latin):
deprehensa in conspectu nr̃oꝵ militum cum cruciatu necabatuꝵ. Erat unus
tus Neruius nomine uertico loco natus honesto qui a pͥma obsidione ad
Ciceronẽ perfugerat suamq ei fidem praestiterat. huius seruo spe libertatis
magnisq ꝑsuadet praemiis: ut litteras ad Caesarem deferat. has ille in ia-¬
culo alligatas effert. et gallus inter gallos sine ulla suspicione ad Caesare
ꝑuenit. ab eo de periculis ciceronis legionisq cognoscitur. Caesar acceptis
teris hora circiter undecima diei statim nuncium in bellouacos ad. M. era¬
sum quaestorem mittit. cuius hyberna aberant abeo milia passuum . xxu. iu¬
bet media nocte legionẽ proficisci: celeriterq ad se uenire. Exit cum nũcio
assus alterum ad. G. fabium legatum mittit: ut in Attrebatum fines le¬
gionẽ adducat. qua sibi iter sit faciendum scribit. Labieno si rei .p. cõmodo

Expanded text:
deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo
Abbreviated transcription (Latin):
cultatem Transfigitur scutum pulloni et uerutum in basteo defigitur.
uertit huic casus uaginam et gladium educere conantis dexterã moratu
manum: impeditumq hostes circũ sistunt. succurrit illi inimicꝰ uorenus. et
Laboranti subuenit. ad hunc se confestim a pullone omnis multitudo cõuertit.
cto reliquos paululum propellit. Dum cupidius instat in locum deiectus inferi¬
orem concidit. huic rursus circũuento fert subsidium pullo atq ambo in co¬
mes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiũt.
Sic fortuna in contentione et certamine utrunq seruauit. Ut alter alteri ini¬
cꝰ auxilio salutiq ẽẽt: neq diuidicari posset uter utri uirtute anteferẽd
uideretuꝵ. Quanto erat in dies grauior atq asperior oppugnatio et maxĩe
nerat tanto craebriores litterae nunciiq ad caesarem mittebantur. oͦꝵ pars

Expanded text:
cultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. cultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: cto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maximenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars
Abbreviated transcription (Latin):
turbati turrisq succensa est. Erat̃ in ea legione fortissimi uiri cẽturio¬
nes ꝗ pͥmis ordinibꝰ appropin quarẽt.T. pullo et .L.uorenus: hi ꝑpetuas
interse cõtrouersias habebant. quinã anteferretur. omnibꝰq annis sum¬
is simultatidꝰ contendebant. ex his pullo cũ acerrime ad monitiones pue¬
retur. quid dubitas inꝗt vorene: aut quem locum tuae ꝓlaude uirtutis
spectas: hic dies de nr̃is controuersiis diuidicabit. Hoc cum dixisset pro¬
dit ex castris munitionesq qua ꝑte hostium cõfertissima ẽ uisa irrũp
ne uorenꝰ quidem sese uallo cõtinet: sed omniũ ueritus estimationẽ sub¬
sequitur : Tum mediocri spatio relicto pullo pilum in hostes ĩmitit. atq u¬
num ex multitudine ꝓcurrentem traucit: quo ꝑcusso et exanimato hũc
scutis ꝓtegũt: in hostem tela omnes cõiiciunt: neq dant regrediendi fa-¬

Expanded text:
turbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centurioturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi fa