comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deo xꝑc mortuns ẽ & resurrexit: it & inior & mortu¬
on dũetur Nec tenebit regnum mortis eni ꝓ quomor.¬
tiuis ẽ ille liber in mortius A egrant raq eumi
illo etiam nunc sc̃i eius. Aliter quidem qũa tune reg¬
nabunt. Nec tñ cum illo regnant Nirama. qtiamuis in
eccła cum tritco crescant. Rgnant erum cũ illo qui faci¬
unt qd ait apłs. i resurrexistis cum xꝑo. que sursũ sunt
sapite: ubi xpc ẽ in dextera dei sedens. Que sursum sunt¬
querite:: ñ que suꝑ terrã. De qualib item dicit. qđ eon
conuersatio sit in celis. Postremo regnant eum illo. qui
eo mͦ sunt in regno euis: ut sint etiã ipsi regnũ eius Qpo¬
mͦ autem sunt regnũ xꝑi. qui ut alia taceam quãuis ibi
sunt donec colligantur in fine scłi de regno euis omma
scandala. tam̃ illic sua querunt. ñ que ih̃u xꝑiͤ Et

Expanded text:
 mortuus est et resurrexit, ut et vivorum et mortuorum dominetur ; nec tenebit regnum mortis eum, pro quo mortuus est ille liber in mortuis . CAPUT CXXIillo etiam nunc sancti eius, aliter quidem, quam tunc regnabunt; nec tamen cum illo regnant zizania, quamuis in ecclesia cum tritico crescant. Regnant enim cum illo, qui faciunt quod ait apostolus: Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubiChristus estin dexteraDeisedensaerite, non quae super terram . De qualibus item dicit, quod eorum conversatio sit in coelis . Postremo regnant cum illo, qui eo modo sunt in regno ejus, ut sint etiam ipsi regnum ejus. Quomodo autem sunt regnum Christi, qui, ut alia taceam, quamvis ibi sint donec colligantur in fine saeculi de regno ejus omnia scandala, tamen illic sua quaerunt, non quae Jesu Christ
Abbreviated transcription (Latin):
dñi magnitudins ñ ẽ funs: sic tue laucdis ñ erit finis.
Non eni cum mortuns fueris in hac carne. desines lau¬
dare dm̃. Dictum ẽ quidẽ: ñ mortui landabunt teddñe:
Sed illi de quib dr a mortuo uelut qui ñ sit ptt con¬
fessio. ñ illi de quib ait. qui credit in me. licet moriat᷑
mortuoꝵ sed iuoꝵ.  ienim nunquã nͥ ipsius eris.
nunqũa a laude ipsins tacebis: E imere poteris ne
uunmus. dño uiuimus: siue morimtir: dño morimur.
factum ẽ ut euis sis mortuus: Quia p̃cio sui sangumis
te redemit. ꝙ mortinis quomꝰ ꝑdit seruũ mortat̃ cintis
mors ẽ p̃cium tuũ: Ideo cum dixisset. sine ummts.

Expanded text:
ejus magnitudinis non est finis, sic tuae laudis non erit finis. Non enim cum mortuus fueris in hac carne, desines laudare Dominum. Dictum est quidem, «Non mortui laudabunt te, Domine» : sed illi de quibus dicitur, «A mortuo, velut qui non sit, perit confessio» ; non illi de quibus ait, «Qui credit in me, licet moriatur orum, sed vivorum» . Si enim nunquam nisi ipsius eris, nunquam a laude ipsius tacebis. Timere poteris, nevivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur: factum est ut ejus sis et mortuus? Quia pretio sui sanguinis te redemit et mortuus. Quomodo perdit servum mortuum, cujus mors est pretium tuum? Ideo cum dixisset, «Sive vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑauit corpus. ei cuideerat maiorẽ honor̃e dans ut ñ essent
subiectus m̃broꝵ illoꝵ usus ẽ turpis. ñ ipsa m̃bra. Que ñ
solum in excellenti integritate celibes ꝙ uirgines seruant.
sed ipsi coniugati scĩ patres ac matres sic eis generationi tan¬
tũ mͦ consulentes utebantur. ut ille naturalis motus nullo mͦ
turpis ẽẽt qui ñ libidini sed rationi seruiret
os enĩ fr̃s popłs dei estis sicut ipse
dixit. & oues pascue eius. H abetis in nomine dei pa¬
animus & uoluntas ad quanq rẽ faciendam istis uocib
poterit apparere. Paucoꝵ autẽ cura ꝓ uobis ñ uocibus
bat implestis acclamando sinite ut ꝓbetur uobis utrum
& qł ad nos ꝑtinet impleamus agendo. E oluntas agen
põtest. Putamus kim̃i ideo oportere ut uoluntas accipi¬
atur a uobis consilium implende uoluntatis ur̃e expecte¬
tur a nobis. ut m̃bra xꝑi ñ discordent. Impleant om̃ia
que in illius corpore sunt officia sua. Paciat oculus in

Expanded text:
auit corpus, ei cui deerat maiorem honorem dans, ut non essent subiectus membrorum illorum usus est turpis, non ipsa membra, quae non solum in excellenti integritate caelibes et uirgines seruant, sed ipsi coniugati sancti patres ac matres sic eis generationi tantummodo consulentes utebantur, ut ille naturalis motus nullo modo turpis esset, qui non libidini, sed rationi seruiretos enim, fratres, populus Dei estis, sicuti ipse dixit, et oves pascuae ejus. Habetis in nomine Dei paanimus et voluntas ad quamque rem faciendam istis vocibus poterit apparere: paucorum autem cura pro vobis, non vocibus, bat, implestis acclamando; sinite ut probetur vobis, utrum et quod ad nos pertinet, impleamus agendo. potest: putamus, charissimi, ideo oportere, ut voluntas accipiatur a vobis; consilium implendae voluntatis vestrae exspectetur a nobis. Ut membra Christi non discordent, impleant omnia quae in illius corpore sunt, officia sua: faciat oculus in
Abbreviated transcription (Latin):
płs cum de sꝑualib
diuersis munerib & tam̃ ad unitatem consonis rem
plane magnam & diuinã & abditam nos doceret de ista
ipsa carne nĩa similitudinẽ dedit. cuius artificẽ dm̃ cum
hec loqueretur omnino ñ tacuit. Nunc autẽ posuit ds
m̃bra singula unumqđq eoꝵ in corpore ꝓut uoluiti Si¬
ut credatis apło. sed ullus sensus humanus in uobis ẽ. ut
manifesta cernatis. unusquisq in semet ipso ista uideat
atq consideret. quã uera quã certa sint. Qũa in paruo
magna. & in extremo quã bona. Tuando quidẽ ista in lau-¬
de ponit apłs. ut ꝑ hec infirma corporalia que ñ uident᷑
dat sic laudat apłs quisquis artificẽ dm̃ negat uidetis
cui contradicat. annuntians uobis p̃t̃ id qd accepimus.
Quid gͥ opus ẽ ut a me redarguatur: potius qũã ab homi¬

Expanded text:
s cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec loqueretur, omnino non tacuit. quod etsi longum essiut credatis apostolo, sed ullus sensus humanus in uobis est, ut manifesta cernatis, unusquisque in semet ipso ista uideat atque consideret, quam uera, quam certa sint, quam in paruo magna et in extremo quam bona, quandoquidem ista in laude ponit apostolus, ut per haec infirma corporalia, quae uidentur, dat, sic laudat Apostolus, quisquis artificem Deum negat, videtis cui contradicat, annuntians vobis praeter id quod accepimus . Quid igitur opus est ut a me redarguatur potius, quam ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
Nor̃e cireũdamus. Et que in honesta st̃ nr̃a. abundantiore
honorẽ habent. H onesta autẽ nr̃a nullius egent. S el
as̃ tẽperauit corpus ei cui deerat abundantiorẽ tribuendo¬
N honorẽ. ut ñ sit scisma in corpore. Ex libro contra faustũ¬
aliqua turpitu do. Dicuntur quidẽ in honesta. quia
ñ habent eam spetiem decoris qũa m̃bra que in ꝓmptu lo-¬
cata sunt. Q el certe qd ꝓbabilius dici potest ꝓpt̃ legẽ in
m̃ibris repugñatẽ legi m̃tis. que de peccato accidit ñ de pri-
cum ex ipsa m̃broꝵ corporis nr̃i unitate atq compage
caritatẽ ꝑsuader ȩccłȩ Multo magis inquit que uident᷑
m̃bra corporis infirmiora ẽẽ necessaria st̃. Et que uident᷑
uiliora ẽe corporis hiis abundantiorẽ honorẽ circũ ponimꝰ.

Expanded text:
orem circumdamus: et quae inhonesta sunt nostra, abundantiorem honestatem habent. Honesta autem nostra nullius egent: sed Deus temperavit corpus ei, cui deerat, abundantiorem tribuendo honorem: ut non sit schisma in corpore, sed idipsuvel credatur. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent illam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt. Vel certe quod probabilius dici potest, propter legem in membris repugnantem legi mentis, quae de pecccum ex ipsa membrorum corporis nostri unitate atque conpage caritatem persuadet ecclesiae. multo magis, inquit, quae uidentur membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt; et quae uidentur uiliora esse corporis, his
Abbreviated transcription (Latin):
in partem ꝓtudentiorẽ leniorẽq sententiã. qđ licet
iudicib facere etiam ñ in causis eccłȩ: T ime gͦ nobis¬
cũ indicium dei patris. & cõm̃da mansuettidinẽ matris.
Cum enim tu facis ȩccła facit ꝓpter quam facis. & canis
filius facis. Contende bonitate cum malis. Illi scelere
immam m̃bra de corpore uuiuo uulserant. tu oꝑe misc¬
die effice ut illa quȩ nefandis oꝑib exercebant. alicui
uti li oꝑi integra eoꝵ m̃bra deseriuiant. Illi ñ peꝑcer̃t
correctionẽ sibi p̃dicantib dei seruis. tu parce cõp̃hensis.
parce ꝑductis. parce conuittis. Illi impio ferro fuderunt
sanguinẽ xꝑianoꝵ. tu ab eoꝵ sanguine etiã iuridicum
gladium cohibe ꝓpter xꝑm. Illi ministro eccłe occiso ex¬
torserunt spatium uiuendi. tu immicis exccłȩ uiuentib
relaxa spatium penitendi. Talem te oportet ẽẽ in can¬
sa ȩccłe iudicem. xꝑianũ. petentib. monentib. int̃ce¬
dentib nobis. Ideo¬

Expanded text:
in partem prouidentiorem lenioremque sententiam, quod licet iudicibus facere etiam non in causis ecclesiae? time ergo nobiscum iudicium dei patris et commenda mansuetudinem matris. cum enim tu facis, ecclesia facit, propter quam facis et cuius filius facis. contende bonitate cum malis. illi scelere immani membra de corpore uiuo auulserunt, tu opere misericordi effice, ut illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui utili operi integra eorum membra deseruiant; illi non pepercerunt correctionem sibi praedicantibus dei seruis, tu parce comprehensis, parce ductis, parce conuictis; illi impio ferro fuderunt sanguinem Christianum, tu ab eorum sanguine etiam iuridicum gladium cohibe propter Christum; illi ministro ecclesiae occiso extorserunt spatium uiuendi, tu inimicis ecclesiae uiuentibus relaxa spatium paenitendi. talem te oportet esse in causa ecclesiae iudicem Christianum petentibus, monentibus, intercedentibus nobis. so
Abbreviated transcription (Latin):
ud gͦ ait aliqͥse
Sc̃s laurentius malum fecorat: ut a potestate occidere¬
tur: Quomͦ in illo impletũ ẽ bonũ fac & habebis
laudem ex illa. quando facienclo bonum tantos crucia¬
ret laudem ex illa: hodie ñ honoraretur ñ a nobis p̃cli¬
caretur: ñ tanto p̃como laudaretur. Habet gͦ laudẽ ex
autem temꝑauit uerba. C ircum spexit. appenditi mode¬
ratus ẽ. circumcidit. Discite. quid audistis: Bonum
fac. & habebis laudem ex illa. Si enim iusta ẽ potestas.
habebis laudem ex illa. etiam ipsa laudante. Si autem
iniqua ẽ. mortuus ẽ ꝓ fide. ꝓ iustitia. ꝓ ueritate habebis
laudem ex illa. enam illa seuiente. Ex illa enĩ habe¬
bis ñ ipsa laudante: sed ipsa tibi landis occasionem p̃¬

Expanded text:
 ait aliquis, sanctus Laurentius malum fecerat, ut a potestate occideretur? Quomodo in illo impletum est, Bonum fac, et habebis laudem ex illa, quando propter bonum tantos cruciaret laudem ex illa, hodie non honoraretur, non a nobis praedicaretur, non tanto praeconio laudaretur. Habet ergo laudem eautem temperavit verba, circumspexit, appendit, moderatus est, circumcidit. Discite quod audistis: Bonum fac, et habebis lauhabebit laudem ex illa in ipsa laudante. Si autem iniqua est, mortuus pro fide, pro justitia, pro veritate habebit laudem ex illa, in illum saeviente. Ex illa enim habebit, non ipsa laudante, sed ipsa tibi laudis occasionem pr
Abbreviated transcription (Latin):
De tiobis quidem dixisse apłim ligimnis. qđ ñ
sine causa gladium gerans. & ministri dei sias. iundices
in eos qui male agunt. S ed alia cansa ẽ ꝓuintiȩ. alia
causa ẽ eccłie. Illuuis terribilit̃ gerenda ẽ acdmninistiatio.
huuis clem̃ter cõm̃danda ẽ mansuerido. ne passiones

Expanded text:
De uobis quidem dixisse apostolum legimus, quod non sine causa gladium geratis et ministri dei sitis, uindices in eos, qui. male agunt. sed alia causa est prouinciae, alia est ecclesiae: illius terribiliter gerenda est administratio, huius cl
Abbreviated transcription (Latin):
que gentes. Antea gentes multe gentes. mͦ unagens. Iua¬
re una gensͤ Quia una fides. quia una spes. quia una
caritas. una expectatio. Postremo quia una gens. una
ñ ẽi ad istam gentẽ ñ ꝑtinet. Quisquis autẽ inde
ciuis ẽ. in una gente dei ẽ. Et hec gens ab oriente in
occidentẽ. ab aqͥlone in mare distenditur. ꝑ quatuor

Expanded text:
quae gentes: antea gentes, multae gentes; modo una gens. Quare una gens? Quia una fides, quia una spes, quia una charitas, quia una exspectatio. Postremo quare non una gens, si una non est, ad istam gentem non pertinet; quisquis autem inde civis est, in una gente Dei est. Et haec gens ab oriente in occidentem, ab aquilone et mari distenditur per quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
uenitis ad manducandũ in uicẽ expectate. si quis
esurit domi manducet. ut ñ adiudiciũ conueniatis. statim
sub texuit. Cetera autẽ cũ uenero ordinabo. H inc in¬
telligi datur quia multũ erat ut in epła totũ illis agendi
ordinẽ insinuaret. quẽ uniuersa ꝑ orbẽ seruat eccła ab
ipso ordinatũ ẽẽ qd nulla hoꝵ diuersitate uariat᷑. He¬

Expanded text:
uenitis ad manducandum, inuicem exspectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur — quia multum erat, ut in epistula totum illis agendi ordinem insinuaret, quae uniuersa per orbem seruat ecclesia — ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diuersitate. uariatur.
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo ab scripturis laudatũr ipsa res: sed tantũ inde
simlitudo trahitur. Non enĩ lauilauit iniqũu iudicẽ.
qui nolebat audire illam uiduam. nec dm̃ timebat. nec
homines reuerebatur: & tam̃ dñs inde similitudinem
traxit. Nec illum laudauit pigrũ qui tres panes ñ ꝓpt̃
amicitiam dedit petenti sed tedio uictus.: & tam̃ inde sim¬
litudinẽ dedit. Et de reb gͦ ñ laudatidis trahuntur
scđm quendã modũ ñ nulle similitudines. Aut si ꝓpterea
putatis eundem eẽ ad marsos quia hos audistis in serip-¬
tura dei: eundem ẽ ad spectaculũ theatri. quia dicit apłs.
Non sic pugillor: quasi aerem cadens. Pugillari enim ẽ:
spectaculum facere. Lam quia hinc ducta ẽ similitudo¬
spectacula ista delectare nos debent: Aut quia dixit qͥ
in agone contendit ab omnib abstinens ẽ. ꝓpterea ago
ibi dicatur ad similitudinem. quid moneatur ad ꝓbibitio¬
nẽ. Tta gͦ ꝙ hic data ẽ quedam similitudo de marso. qͥ¬

Expanded text:
similitudo, ab Scripturis laudatur ipsa res, sed tantum inde similitudo trahitur. Non enim laudavit iniquum judicem qui nolebat audire illam viduam, et nec Deum timebat, nec homines reverebatur; et tamen inde similitudinem Dominus traxit : nec illum laudavit pigrum qui tres panes, non propter amicitiam dedit petenti, sed taedio victus; et tamen inde similitudinem dedit . Et de rebus ergo non laudandis trahuntur secundum quemdam modum nonnullae similitudines. Aut si propterea putatis eundum esse ad Marsos, quia hoc audistis in Scriptura Dei; eundum est et ad spectacula theatri, quia dicit Apostolus: Non sic pugillor, quasi aerem caedens; pugilari enim est pancratium facere. Jam quia hinc data est similitudospectacula ista delectare nos debent? aut quia dixit, Qui in agone contendit, ab omnibus abstinens est ; propterea agontibi dicatur ad similitudinem, quid moneatur ad prohibitionem. Ita ergo et hic data est quaedam similitudo de Marso, qu
Abbreviated transcription (Latin):
oc erhibeamus ei cuius infirmitatẽ portare uolumꝰ.
ꝗd̾ ab illo uellemus nobis exbiberi si forte nos in ea
r̃ẽmus. ꝙ ipse ñ eẽt. Adhoc ꝑtinet qđ ipse apłs ait. Om̃i¬
b omnia factus sum. ut om̃s lucrifacerẽ. E ogitando scili¬
cet in eo uitio etiam se ẽẽ potuisse. unde cupiebat alterũ
liberari. Compatiendo eĩ potius id agebat. ñ m̃tiendo
sicut quidam suspicantur: & hii marime qui m̃datis suis
defendendis que negare ñ possunt. alicuius magni exẽpli
patrocinũ querunt. Ex tractati
posita ñ ẽ. ut dicit apłs. Seid aliud ẽ ẽẽ in lege. aliud sub
lege. Qui ẽ in lege. scđm legẽ ait. Qui ẽ sub lege. scd̾m
legem agitur. Ille gͦ liberẽ. iste seruus. Heinde aliud
ẽ ler que scribitur & imponitur seruienti. aliud lex¬
N que m̃te conspicitur ab eo qui ñ indiget litteris. Nesci

Expanded text:
o exhibeamus ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo nobis uellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus et ipse non esset. ad hoc pertinet quod ipse apostolus ait: omnibus omnia factus sum, ut omcet, in eo vitio etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberari. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime, qui mendaciis defendendis quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium requirunt. Deinde etiposita, ut dicit Apostolus ; sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Medi
Abbreviated transcription (Latin):
in illo stadio in illo spectaculo. Enus tam̃ accipit braui¬
um. ceteri uicti discedunt. Et ꝑseuerauerunt in curren¬
do. Sed cum aeceꝑit unus. remanebunt ceteri. qui
similit̾ laborauerunt. Hac ñ ẽ sic. Quotquot cur¬
runt si ꝑseuerant̃ currunt om̃s accipiunt. Et qui
prior uenerit erpectat. ut cũ posteriore coronet᷑. a go-¬
nem quippe istum ñ cupiditas. sed caritas facit. Diñs
currentes amant se. & ipse amor cursus ẽ. Ego gͥ sic

Expanded text:
in illo stadio, in illo spectaculo, unus tamen accipit bravium: caeteri victi discedunt . Et perseveraverunt in currendo: sed cum acceperit unus, remanent caeteri qui similiter laboraverunt. Hac non est sic. Quotquot currunt, perseveranter currant, omnes accipiunt: et qui prior venerit, exspectat ut cum posteriore coronetur. Agonem quippe istum non cupiditas, sed charitas facit: omnes currentes amant se, et ipse amor cursus est. 12. Sac
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e facte sunt. Certe manifestũ ẽ ñ humana suspi¬
tione. sed apłico ul est diuino ꝙ dñico magisterio. H s̃
enĩ loquebatur in eis. Et quãuis de carneis nubibus.
tam̃ dñs intonabat. Certe gͦ tanto testimonio ma¬
nifestũ ẽ. illa omnia figurate gesta. nunc in nr̃a salute
compleri. Quia tunc futura p̃nuntiabantur. nc̃ p̃te¬
rita leguntur. ꝙ p̃sentia cognoscuntur. Qnld ẽ Rm̃i :¬
Qui uos cognoscias isrłitas scd̾m sem̃ abraba. qui estis
domus iacob scdm ꝓmiissionẽ heredes. cognoscite uos etiã
exissead egypto qui huic scło renuntiastis. exisse de popło
barbaro qui confessione pietatis uos a blasphemiis gentiũ
seuxistis. Non ẽ enĩ lingua ur̃a sed barbara quȩ dĩ
laudare ñ nouit cui uos cantatis allelura. Pacta ẽ enim
iudea scificatio eius. in uobis. Non enĩ qui in manifesto
uideus ẽ. neq quȩ in manifesto in carne ẽ circũcisio. sed qͥ

Expanded text:
dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspidilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. AudiQui vos cognoscitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantatis Alleluia. «Facta est» enim «Judaea sanctificatio ejus» in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque
Abbreviated transcription (Latin):
inortiferi serpentũ. exaltato & respecto eneo serpente
sanantur. Qd uerbis ipsius dm̃i declaratur. Sicut
eraltauit inquit moyses serpentẽ in heremo. sic oportet
exaltari filium hominis. ut omnis qui crediderit in
eum ñ ꝑeat. sed habeat uitã ȩt̾nã. Ex tractatu p̃.exiii.
giptus autẽ qm̃ intp̃tatur afflictionẽ uel affligen¬
tem uel cõpruñtem. sepe in imagiñe ponitur huiꝰ¬
scłi. Aquo sꝑualit̃ recedendum ẽ. ne simus iugũ ducen¬
tes cũ infidelib. Sic em̃ quisq ierłm cȩlestis fit ciuis
idoneus. cum primo huic scło renuntiauerit. quẽ ad¬
modũ ille popłs in terrã ꝓmissionis induci ñ potuit.
nisi prius ab egpto recederet. Sed sicut ille ñ inde
iohs scribit hora nouissima cotidianis egclȩ actibus
in uno quoq credente completur. Audite apłi doc¬
torẽ gentium docentẽ q instruentẽ. H ec autẽ figurȩ¬

Expanded text:
mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam.  quoniam interpretatur Afflictio, vel Affligens, vel Comprimens, saepe in imagine ponitur hui; a quo spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus . Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem: «Nolo e
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. cur ñ & manna xꝑc tanquã panis uiuus qui de
celo descendit. quo uere qui uescuntur sꝑual.t̃ uiuunt:
Nam illi ueterẽ figurã carnalit̾ accipientes. mortun st̃.
Sed cũ dicit apłs eundem cibum sꝑualẽ manducauer̃t
ostendit & illud sꝑualit̃ intelligi in xꝑo. Sicut & po¬
tũ cur sꝑualẽ dixisset. aꝑuit cum subiunxit. petra autẽ
erat xꝑc. Quo aꝑto cuncta fulserunt. Cur gͦ & ñ nu
firmitatẽ nr̃am. Per noctẽ lucens. ꝑ diem ñ lucens.
Et qui ñ uident uideant. & qui uident ceci fiant Rubet
& mare rubrũ. Daptismꝰ utiq xꝑi sangunie consecratꝰ.
Hostes sequentes a t̃go moriuntur. Peccata p̃ttrita. Buci¬
tur popłs ꝑ desertũ. Haptirati om̃s ñdũ fruentes ꝓmissa
patria. sed qđ ũ uident sꝑando. & ꝑ patientiã expectando
tanquã in deserto sunt. St illic laboriose ꝙ ꝑiculosȩ tẽp¬
taciones. ne reuertantur corde in egyptũ. Nec ibi cam̃
xꝑc deserit. nã & illa columna ñ recedit. Et morsus¬

Expanded text:
tatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. cur ergo non etfirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam expectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temptationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non recedit. et amar
Abbreviated transcription (Latin):
Hui enĩ deo ꝓbati st̃. qui bene possunt docere. Sed inam¬
festi hominib ẽẽ ñ possunt. nisi cũ docent. D ocere autẽ
noft̃. nͥ eos qui doceri quer̃t̃. Sed multi ad querendum
pigri st̃. nisi ꝑ molestias & in sultationes heretior quasi de
somno extitentur. & imꝑitia sua erubescant sibi.& de illa
imꝑitia sua ꝑiclitari se sentiant. Qui homines si bone
st fidei ñ cedunt hereticis. sed quid eis respondeant dili¬
gent̃ inquirunt. Nec eos deserit cds. ut petentes accipiant.
o querentes inueniant. & pulsantib aꝑiatur. Ex ł de itt¬
o marimne głe pricipatusq sui gr̃a falsas ac nouas
opiniones uel giguit uel sequitur. Iue autẽ qui huius¬
modi hominib credit homo ẽ imaginatione quada uerita¬

Expanded text:
Hii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed maniHii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed manifesti esse hominibus non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt nisi eos, qui doceri querunt, sed multi ad querendum pigri sunt, nisi per mollestias et insultaciones hereticorum quasi de sompnio excitentur et de impericia sua erubescant; sic et de illa impericia periclitari se senciant. Qui homines, si bone sunt fidei, non cedunt hereticis, sed, quid eis respondeant, diligenter inquirunt. Nec eos deserit deus, ut petentes accipiant et querentes inveniant, et pulsantibus aperiatur. Qui autoriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam uerita
Abbreviated transcription (Latin):
mus. appellatione uacarũ. Ad hanc gͦ utilitatẽ ꝓuidentia
aiuina ꝑmittit tauros congregari int̃ uacas populoꝵ. ut
exludantur id est ut emineant qui ꝓbati st̃ argento.
Na hoo em̃ hereses sinuntur ẽẽ. ut ꝓbati manifesti fiant.
inquit manifesti fiant in uobis. Sic uasa irȩ locis
congruis & tĩporib ordinantur: ut etiã de ipsis notas faciat
cionis fiunt in honorẽ grã ipsius ñ meritis suis. Ille quippe
donat ꝓdesse nobis ñ sosũ qđ docet ueritas uerũ etiã quod
obftrepit uanitas. ut cũ respondetur inquietissimȩ uam¬
tati. auscultetur sincerissime ueritati. Bx ł ꝯtra mani¬
deo cliuina ꝑuidentia multos diuersi erroris cheos¬
hereticos eẽ ꝑmittit. ut cũ insultant nobis & init̾rogant
nos ea que noscimus uel sic discutiamus pigritiã. & diui¬
nas scripturas nosse cupiamus. Propt̾ea ꝙ apłs dicit.
Oportet mustas ẽe hereses. ut ꝓbati manifesti fiant int̃uos.

Expanded text:
mus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia mus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant.tolus, manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat assa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi madeo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut, quum insultant nobis, et interrogant nos ea, quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas scripturas nossOportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos.
Abbreviated transcription (Latin):
Ousa multi de catholica eccła toto orbe diffusa & de
maloꝵ cõmixtione usq in sine scł̃i qd bonis in sacram̃toy
eius societate ñ obsint aduersus donatistas. luri ferianos.
auiosasiqui st̃ qui simili errore a ueritate dissentiunt.
Qũa muta contra ceteros hereticos quos enumerare uel
cõmemorare nimis longũẽ. & p̃senti oꝑi ñ necessarium.
Quon tam̃ sensuũ ꝓbati assertores aut. ꝓrsus laterent.
aut ñ ita eminerent ut eos eminere fecer̃t suꝑboꝵ contra¬
dictiones. quos uelut tauros id est iugo disciplinȩ pacifico
leniq ñ subditos cõmemorat apłs. ubi cale dicit eligendum
ad episcopatũ. ut potens sit exortari in doctrina sana. ꝙ
contͣdicentes redarguere. Sunt enĩ mutti ñ subditi. ut
st tauri elatione ceruicis impatientes aratri atq iuncture.
uamiloqui. ꝙ m̃tis seductores. H as m̃tes significauit iste psal¬

Expanded text:
quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psal
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbati manifesti fiant in uobis. boc etiã hic sequitur. ut ex¬
cludantur hi qui ꝓbati sunt argento. id est qui ꝓbati st
eloquiis dñi. E loquia quippe dñi eloquia casta. argentũ
igne ꝓbatum t̃̾rȩ. Nam exeludantur dictũ ẽ appareant.
emineant. qđ ait ille manifesti fiant. Eł nde & in arte
argentaria exclusores uocantur: qui de confusione masse
nouerunt formã uasis exprimere. Nulti enĩ sensus sc̃arũ
scripturarũ latent ꝙ paucis intelligentiorib noti sunt: nec
asseruntur cõmodius & acceptabilius. nisi cũ respondendi
heretias eura cõpellit. Tunc enĩ etiã qui negligunt studia
doctrine sopore discusso ad audiendi exaitantur diligentiã.
ut aduersari repellantur: H eniq quã multi scripturarũ
scarũ sensus de xꝑo deo asserti sunt contra forinũ. Quam
multi de homine xꝑo contra manicheũ. Quã multi de
trinitate contra sabelliũ. Quã multi de unitate trinita¬
tis aduersus arrianos. eunomianos. macedonianos.

Expanded text:
 hoc etiam hic sequitur, Ut excludantur ii qui probati sunt argento, id est, qui probati sunt eloquiis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura compellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii refellantur. Denique quam multi Scripturarum sanctarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum! quam multi de homine Christo contra Manichaeum! quam multi de Trinitate contra Sabellium! quam multi de unitate Trinitatis contra Arianos, Eunomianos, Macedonianos!
Abbreviated transcription (Latin):
durȩ indomitȩq ceruicis. Significat eñ hereticos. Elac¬
cas autẽ populoꝵ seductiles animas intelligendas puto. qͥa
facile sequuntur hos tauros. Non enĩ populos uniuersos
seducunt. in quib sunt graues & stabiles. unde scriptũ ẽ
in populo graui laudabo te: sed in eis populis quos inuene¬
rint uacas. E x hus enĩ sunt qui penetrant domos. ꝙ cap¬
tiuas ducunt mulierculas oneratas peccatis. que ducunt᷑

Expanded text:
durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas on
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ nos amasti pat̃ bone qui filio tuo unico ñ peꝑ¬
cisti. sed ꝓnobis impus tradidisti eum: Duomͦ nos
amasti. ꝓ qͥuib ille ñ rapinã arbitratus ẽẽ equalis tibi factꝰ
ẽ subditus usq ad mortẽ crucis: Unus ille in mortuis liber:
potestatẽ habens ponendi animã. potestatẽ habens iterum
sum̃di eam. ꝓ nobis tibi uictor & uictima. Et ideo uictor.
quia uictima. Pro nobis tibi sacerdos & sacrificiũ. Et
ideo sacerdos. quia sacrificium. Paciens tibi nos de seruis
filios. de te nascendo. nobis seruiendo. Ex R P xCUIII.¬
uando hoc dñs cõm̃dauit. de carne sua locutus erat¬
& dixerat. Nisi quis manducauerit carnẽ meã. ñ ha¬
uobis. sꝑc ẽ & uita. Sꝑualit̃ intelligite qđ locutus sunon
hoc corpus qł uidetis manducaturi estis. & bibituri illum
sanguinẽ. quẽ fusuri st̃ qui me crucifigent. S acram̃tũ aliqd
uobis cõm̃daui. Sꝑualit̃ intellectũ uiuificabit uos. Et si

Expanded text:
o nos amasti, pater bone, qui filio tuo unico non pepercisti, sed pro nobis impiis tradidisti eum. quomodo nos amasti pro quibus ille non rapinam arbitratus esse aequalis tibi factus est subditus usque ad mortem crucis, unus ille in mortuis liber, potestatem habens ponendi animam suam et potestatem habens iterum sumendi eam; pro nobis autem tibi uictor et uictima, et ideo uictor, quia uictima; pro nobis tibi sacerdos et sacrificium, et ideo sacerdos, quia sacrificium, faciens nos tibi de seruis filios de te nascendo, nobis seruiendo. merito mihiuando hoc dominus commendauit, de carne sua locutus erat et dixerat: Nisi quis manducauerit carnem meam non haus est et vita» . Spiritualiter intelligite quod locutus sum: non hoc corpus quod videtis, manducaturi estis; et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter intellectum vivificabit vos. Etsi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sꝑu sapientiȩ sed impatientiȩ quo solent herecicoꝵ
feruere primordia & pacẽ ꝑturbare sc̃oꝵ. Sed hec in usum
cedunt ꝓficientiũ iuxta illud apłi. O portet & hereses ẽẽ ut
ꝓbati manfesti fiant in uobis. Elnde eciã scriptũ ẽ. Bilius
eruditus sapiens erit. Imprudente autẽ ministro utetur.
ulta quippe ad fidẽ catholic̃a ꝑtinentia dũ herecicoꝵ
calida in quietudine exagitantur ut aduersus eos
defendi possint & considerantur diligentius. & intelligũ¬
tur clarius. & instantius p̃dicantur. Et ab auersario
mota questio. discendi existit occasio. Sed malus fr̃ in
filio suo hoc ẽ in oꝑe suo. puer id est seruus ẽ fr̃m suoꝵ.¬

Expanded text:
u sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere praecordia, et pacem perturbare sanctorum? Sed haec in usum cedunt proficientium, juxta illud Apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Unde etiam scriptum est, Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio, discendi existit occasio. filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratru
Abbreviated transcription (Latin):
inter uos hoc ẽ int̃ homines. cũ manifesti sint deo. Ex R¬
ula qui optime possunt scripturas psalmi . liiii.¬
dinoscere & ꝑtiactare latebant in populo dei. nec
asserebant solutionẽ questionũ difficiliũ. cũ calũpniator
nullus obstaret. Nunquid enĩ ꝑfecte de trinitate trac¬
tatũ ẽ: antequã oblatrarent arriani : Nunquid ꝑfecte
de penitentia tractatum ẽ. antequã obsisterent nouatiani:
Sic ñ ꝑfecte de baptismate tractatum ẽ. antequã contͣdicerẽt¬
foris posia rebaptitatores. Nec de ipsa unitate xꝑi enude
infirmos. Etiam illi qui nouerant hec tractare atq dissol¬
uere ne ꝑirent infirmi sollicitati questionib impioꝵ ser¬
monib & disputationib suis obscura logis in publicũ dedu-¬

Expanded text:
inter vos , hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo. An inter vos , hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo. An ulti qui optime poterant Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei, nec asserebant solutiones quaestionum difficilium, cum calumniator nullus instaret. Nunquid enim perfecte de Trinitate tractatum est antequam oblatrarent Ariani? Nunquid enim perfecte de poenitentia tractatum est antequam obsisterent Novatiani? Sic nforis positi rebaptizatores; nec de ipsa unitate Christi eninfirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infirmi sollicitati quaestionibus impiorum, sermonibus et disputationibus suis obscura Legis in publicum dedu
Abbreviated transcription (Latin):
tutis uel ad aliquã attestationẽ uel ad aliquã ꝓbationem
utiles sunt eccłe. Nam & de hereticis dictum ẽ. O portet
& hereses ẽẽ. ut ꝓbati manifesti fiant int̾uos. Ex ie p̃.uii.¬
asa moitis in arcu dñm parasse. Queri potest que
sint uasa mortis. An forte heretici: Nam & ipsi
ex eodẽ arcu id est scripturis in animas ñ caritate unflam¬
mandas. sed uenenis ꝑim̃das insiliunt. Qđ ñ contingit.
nisi ꝓ meritis. Propterea diuinȩ ꝓuidentiȩ etiã ista
dispositio tribuenda ẽ. ñ quia ipsa peccatores facit.
sea quia ipsa ordinat cum percauerint. Malo enĩ
uoto ꝑ peccatum legentes male coguntur intelligere.
ut ipsa sit pena peccati. Quoꝵ tam̃ morte filu cat¬
holicȩ eccłe tanquã quib dam spinis a somno extitantur.
& ad intelligentiam diuinarũ scripturarũ ꝓficiunt.
Oportet enĩ & hereses eẽ. ut ꝓbati inquit manifesti fiant

Expanded text:
tutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem tutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos. is dixit in arcu Dominum parasse, quaeri potest quae sint vasa mortis. An forte hex eodem arcu, id est ex eisdem Scripturis in animas non charitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatosed quia ipsa ordinat cum peccaverint: malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a somno excitantur, et ad intelligentiam divinarum Scripturarum proficiunt. Oportet enim et haereses esse, ut probati, inquit, manifesti fiant
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ uerissime dictũ ẽ. oportet multas hereses ẽẽ ut ꝓ¬
ati manifesti fiant int uos. utamur etiã isto diuinȩ
ꝓuidentie beneficio. Ex hiis eñ hominib heretii fiunt.
qui etiã si ẽẽnt in eccła nichilominus errarent. Cũ autẽ
foris sunt. plurimũ ꝓsunt. ñ uerũ docendo qđ nesciunt.
sed ad uerũ querendũ carnales. & ad uerũ aꝑiendũ sꝑua-¬
les catholicos excitando. Sunt enĩ innumerabiles in sca
eccła deo ꝓbati uiri. sed manifesti ñ fiunt int̾ nos quandiu
imꝑitiȩ nr̃e tenebris delectati. dormire maliumus quam
lucẽ ueritatis intueri. Qua ꝓpter mutti ut ueritatem
dei uideant. & gaudeant. ꝑ hereticos de somno exeitantur.
Utamur gͦ etiã hereticis ñ ut eoꝵ apꝓbemus errores. sed
ut catholica disciplinã aduersus eoꝵ insidias asserentes. ui¬
gilantiores & cautiores simus. etiam si eos ad salutẽ reuoca¬
uamuis int̾ se dissentiant & iudei ab hereticis &
ipsi heretici alii ab aliis. una tam̃ conditione serui¬

Expanded text:
m verissime dictum est, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in Ecclesia sancta Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revocauamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione serui
Abbreviated transcription (Latin):
terea te uocauit ds̃. qr coluisti dm̃. gͦ prior dedisti. ꝙ
retribuitur tibi. Nonne istam tibi uocem apłs tollit.
cum dicit. aut quis prior dedit illi ꝙ retribuetur ei: Sed
quando ñ eras: quid deo dedisti. quando qui aliquid
dares ñ eras: Quid gͦ fecit ds. quando p̃desmauit
qui ñ erat: Qd ait apłs. Qui uocat ea quȩ ñ funt.
tanquam ea que sunt. Si iam esses: ñ p̃destiareris.
Nisi auersus eẽs: ñ uocareris. Nisi impius esses. ñ
istificartris. Nisi terrenus & abiectus esses. ñ glori¬
Qm̃ ex ip̃so s ꝑ ipsum. & in ipso sunt omina Od
gͦ reddimus: Ipsi gła. quia ñ eramus quando su¬
mts p̃destmati. quia auersi eramus quando sumus
uocati. quia peceatores eramtis quando sumus iusti¬
ficati. Agamus deo gr̃as. ne remaneamts ingrat.¬

Expanded text:
terea te vocavit Deus, quia coluisti Deum: ergo prior dedisti, et terea te vocavit Deus, quia coluisti Deum: ergo prior dedisti, et retribuit tibi. Nonne istam tibi vocem Apostolus tollit, cum dicit, Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Sed nareris, nisi quando non eras? Quid Deo dedisti, quando qui aliquid dares, non eras? Quid ergo fecit Deus, quando praedestinavit qui non erat? Quod ait Apostolus: Qui vocat ea quae non sunt, tnisi aversus esses, non vocareris; nisi impius esses, non justificareris; nisi terrenus esses et abjectus, non gloriQuoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quid ergo reddimus? Ipsi gloria . Quia non eramus, quando sumus praedestinati; quia aversi eramus, quando sumus vocati; quia peccatores eramus, quando sumus justificati: agamus Deo gratias, ne remaneamus ingrat
Abbreviated transcription (Latin):
t ipsum gͥ untium fidei ur̃e ex quo nisi ex ipso
ẽ: Neq eim hoc excepto ex ipso sunt cetera. sed ex ip.¬
dicimus homim. debes mͥ qr dedi tibi. ꝙd aliter dicimus
debes mͥ q: ꝓmisisti mͥ. Quando dicis debesmͥ ꝙ dedi
tibi: a te ꝓcessit beneficitm: sed mittuatum ũ donatum.
ne in malitiam fides conuertatur. Edm autem fallit.
malus ẽ. Deo autem nunquid̃ dicimnus. reddde mͥ qi decli
tibi: Quid dedimus deo. quando totum qđ sumuis. s qd̃
habemus bom. ab illo habemus: Nichil gͦ ei dedimus.
Uon ẽ quemadmodum ista uoce exigamus debitor̃ dm̃.
maxine dicente nobis apło. Quis enim cognonte sensu
dm̃i. aut quis consiliarius eius fut. aut qitis prior dedie
illi & retribuetur ei : Illo gͦ mͦ possumus exigere do¬
mintim dm̃ nr̃m. ut dicamus. Redde qcł ꝓmisisti
qr fecimus qđ iussisti. Et hoc tu fecisti: qui laboran
co lui dm̃. Quomꝰ coluisses: si uocatus ñ fussis: Si ꝓp¬

Expanded text:
Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipdicimus homini, Debes mihi quia dedi tibi: et aliter dicimus, Debes mihi, quia promisisti mihi. Quando dicis, Debes mihi, quia dedi tibi: a te processit beneficium, sed mutuatum, non donatum. ne in malitiam fides convertatur. Qui enim fallit, malus est, Deo autem numquid dicimus, Redde mihi, quia dedi tibi? Quid dedimus Deo, quando totum quod sumus, et quod habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis Apostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Illo ergo modo possumus exigere Dominum nostrum, ut dicamus: Redde quod promisisti, quia fecimus quod jussisti: et hoc tu fecisti, quia laborancolui Deum. Quomodo coluisses, si vocatus non fuisses? Si prop
Abbreviated transcription (Latin):
nium. gaudens ñ apparere qđ satis sit moderatiom ua¬
litudims. ut optentu salutis obumbret negotiũ uolup¬
tatis. Hiis temptationib cotidie conor resistere.: s inuo¬
pori necessaria. Non erum eis eget ipse animus: in
quo posita ẽ beata uita. Ipse eñ ꝑfectus ẽ: nullus au¬
tem ꝑfectus aliquo eget. Et qđ uidetur corpori ne¬
cessarium: sumet si affuerit. Si ñ affuerit. ñ eũ istarũ
rerum franget i nopia. Omnis nanq sapiens. fortis ẽ.
Nullus autem fortis aliquid metuit. N on gͥ metint
sapiens aut mort̾e corporis. aut dolores. Quib pellen¬
dis uol euitandis uel differendis sunt necessaria illa.
quoꝵ ei potest contingere inopia. S ed tñ ñ desinto
eis bene uti. si ipsa ñ desunt. GSarnis inquitꝓ¬
uidentiam ne feceritis in concupiscentus. Quia germiꝰ
curam carnis ad necessitatem salutis. Nemo em̃ unqu̾ã
carnem suam odio habuit. ficut ipse itidem dicit Hinc

Expanded text:
nium gaudens non adparere, quod satis sit moderationi uanium gaudens non adparere, quod satis sit moderationi ualetudinis, ut obtentu salutis obumbret negotium uoluptatis. his temptationibus cotidie conor resistere et inuopori necessaria. Non enim eis eget ipse animus, in quo posita est vita beata. Ipse enim perfectus est; nullus autem perfectus aliquo eget: et quod videtur corpori necessarium sumet, si adfuerit; si non adfuerit, non eum istarum rerum franget inopia. Omnis namque sapiens fortis est; nullus autem fortis aliquid metuit. Non igitur metuit sapiens aut mortem corporis, aut dolores, quibus pellendis vel vitandis vel differendis sunt necessaria illa, quorum ei potest contingere inopia. Sed tamen non desinit eis bene uti, si ipsa non desunt. providentiam ne feceritis in concupiscentiis ; quia gerimus curam carnis, sed ad necessitatem salutis. Nemo enim unquam carnem suam odio habuit, sicut ipse itidem dicit. hinc
Abbreviated transcription (Latin):
in quib nr̃e infirmitati terra & aqua & celum
seruiunt: calamitas delitiȩ uocantur. Hoc ine docu¬
isti. ut quẽ admodũ medicam̃ta. sic alim̃ta sumpturus
accedam. S ed dñ ad quietẽ sacietatis ex indigentiȩ
molestia transeo: in ipso transitt iufidiatur mͥ laque¬
us concupiscentie. Ipse euim transitus uoluptas ẽ: &
ñ ẽ alius qua transeatur. quo transire cogit necessitas.
Et cum salus sit causa edendi. & bibendi. adiungre
se tanquam pedissequa periculosa iocunditas. Et ple¬
runq p̃ire conatur. ut eius causa fiat: qđ salutis causa
me facere uel dico uel uolo. Nec idem modus utrnis¬
q ẽ. Nam qd saluti sat ẽ: delectationi parum est.
Et sepe incertum sit. utrum adhuc necessaria cor¬
poris cura subsidiũ petat. an uoluptaria cupiditatis
fallatia ministerium suppetat. Ad hoc incertũ hilare¬
seit iufelix anima. & in eo p̃parat excusationis patrder¬

Expanded text:
in quibus nostrae infirmitati terra et aqua et caelum in quibus nostrae infirmitati terra et aqua et caelum seruiunt, calamitas deliciae uocantur. Hoc me docuisti, ut quemadmodum medicamenta sic alimenta sumpturus accedam. sed dum ad quietem satietatis ex indigentiae molestia transeo, in ipso transitu mihi insidiatur laqueus concupiscentiae. ipse enim transitus uoluptas est, et non est alius, qua transeatur quo transire cogit necessitas. et cum salus sit causa edendi ac bibendi, adiungit se tamquam pedisequa periculosa iucunditas et plerumque praeire conatur, ut eius causa fiat, quod salutis causa me facere uel dico uel uolo. nec idem modus utriusque est: nam quod saluti satis est, delectationi parum est, et saepe incertum fit, utrum adhuc necessaria corporis cura subsidium petat an uoluptaria cupiditatis fallacia ministerium suppetat. ad hoc incertum hilarescit infelix anima et in eo praeparat excusationis patroci
Abbreviated transcription (Latin):
seiat falsa ẽẽ que dicuutur: Quius rei dolor nullomͦ
anime uiscera dilamaret. si ñ amor laudis enis ossa
confriugeret
onfringeret. Et carins curã ne feceritis in desidertis.
rastmus enim dies inquit sollicitus erit fibi ipsi.¬
Id est ut cum oportuerit sumas cibum. uel potum. uel
indim̃tum. Cum ipsa scilicet necessitas urgere ceꝑit.
Aderunt enim hec: qr nouit pater ur qđ hoꝵ om̃iũ
indigens. S ufficit em̃ diei irquit malicia sua. Id est
sufficit. qđ ista sumere urgebit necessitas ipsa. Huic
gramus. Querentib primtm regntim ꝙ iustitiam
dei. id est hoc p̃ponentib ceteris reb ut ꝓpter hec
cetera queramus: ñ debet subesse sollicitado neilla
desuit que huic uite ꝓpter regnum dei sunt necessa¬
ria.Fames & sins quidam dolores sunt. Urunt¬
& sicut febres necant. nisi alim̃toꝵ medicina succur¬
rat. Que qm̃ p̃sto ẽ ex consolatione munerũ tuoꝵ.

Expanded text:
sciat falsa esse, quae dicuntur? cuius rei dolor nullo modo sciat falsa esse, quae dicuntur? cuius rei dolor nullo modo animae uiscera dilaniaret, si non amor laudis eius ossa confringeretonfringeret. Et carnis curam ne feceritis in desideriis. Crastinus enim dies, inquit, sollicitus erit id est ut cum oportuerit sumas cibum vel potum, vel indumentum, cum ipsa scilicet necessitas urgere coeperit. Aderunt enim haec, quia novit Pater noster quod horum omnium indigeamus. Sufficit enim, inquit, diei malitia sua: id est, sufficit quod ista sumere urgebit ipsa necessitas. Quam us enim primum regnum et justitiam Dei, id est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessafames et sitis quidam dolores sunt, urunt et sicut febris necant, nisi alimentorum medicina succurrat. quae quoniam praesto est ex consolatione munerum tuorum,