comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pedagogus enĩ par¬
iulis assignatur¬
cemil ut lasciuens refrenetur etas
⁊ꝓna inuitia teneant᷑ corda
dũ tenera studus erudit᷑ infantia. ⁊ metupe¬
ne cohercita p̃parat᷑ ad maiora. ⁊ hoc ip̃m peda
gogi nom̃ sonat ꝯpõitum. abeo qd̾ ꝑueros a¬
gat. i. ducet. lex gͦ ppͦ lasciuienti ad instar
pedagogi appõlta e̾. ut custodiret eos ⁊ fut᷑e
fidei spararet. Ecce honor legis. qr custodiũ
ut poclagogus. s hoc ñ ẽ magnũ. qr pueroꝵ
ẽ ñ adultoꝵ pedagogus nr̃ fuit dico ⁊ ħ inxͦ¬

Expanded text:
Pedagogus enim parvulis assignatur, ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia teneantur corda, dum tenera studiis eruditur infantia, et metu poenae coercita, praeparatur ad majora. Et hoc ipsum nomen paedagogi sonat compositum ab eo quod pueros agat, id est ductet. Lex ergo populo lascivienti ad instar paedagogi apposita est ut custodiret eos, et futurae fidei praepararet. Ecce honor legis, quia custodivit ut paedagogus: sed hoc non est magnum, quia puerorum est non adultorum. Paedagogus fuit no
Abbreviated transcription (Latin):
inserentur inidei. ⁊ ue¬
cem infine plenitudo
ẽ qd̾ ait. Nolo enĩ uog̾
un hoc .i. hoc occultum
dei uiditiũ. mist̾ium
dico. ut ñ sitis uob̃¬
i deo uoco mist̾ium ne
putetis uos hoc ur̃o
ingenio posse discut̾e
⁊ qd̾ sit illud misfiũ
qd̾ ñ uult eos ignora¬

Expanded text:
Inserentur Judaei. Et vedem in fine plenitudo. est quod ait: Nolo enim vos, um hoc, id est hoc occultum Dei judicium, mysterium dico, ut non sitis ipest ideo voco mysterium, ne putetis vos hoc vestro ingenio posse discutere. Et quod sit illud mysterium quod non vult eos ignora
Abbreviated transcription (Latin):
Falsi de deo dr̃e ⁊̃ si
ad laudem eiꝰ uidea¬
tur ꝑtin̾e. qr nõ mi¬
nori. S maiori for¬
tassis scełe in deolau¬
datur falsitas. qm̃

Expanded text:
falsi de Deo dicere, etiam si ad laudem ipsius videatur pertinere, quia non minori sed majori fortassis scelere in Deo laudatur falsitas quam
Abbreviated transcription (Latin):
rum. qui ideo dñr
uormientes. qr facile
⁊ integri demorte tã¬
qm̃ de sompni dormu¬
tatione resurgent. qͦͣ

Expanded text:
rum, qui ideo dicuntur dormientes, quia facile et integri de morte tanquam de somni dormitione resurgent, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is. q̃ remissa fore
credelatis. Sunt hee
uere ꝯneriones ratio¬
c⁊c̃. Aliud incõnueni¬
ens hic ostendit.q.

Expanded text:
ris, quae remissa fore credebatis. Sunt hae verae connexiones ratioetc. Aliud inconveniens hic ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
udo apłi tradid̾ant¬
surrexlt. qui negabant ueritatem dicẽ¬
des xp̃m nõ uenisse in carnem
Si autem. Nequis
negͥet resiurectionẽ xͥ
subdit inconuenien¬
tia dicens.Si au̾ xp̃e

Expanded text:
udoapostoli tradiderant, qui negabant veritatem dicentes Christum nec venisse in carnemSi autem. Ne quis neget resurrectionem Christi, subdit inconvenientia dicens: Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
ut hõies negando dnĩ
ydolis seriuiant. ⁊ crea¬
tor sibi debitum cultũ
cedet eis cũ ñ fortiores
to sũt. unde subditꝰ

Expanded text:
ut homines negando Deum idolis serviant, et Creator sibi debitum cultum cedet eis, cum non fortiores eo sint. Unde subdit:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tum. ap̃ud nifide¬
les uł fideles. ⁊ sic
ĩcidat in laq̃um di¬
alios diaboli laq̃os.
iacones. ⁊ c̃. Hic
uescribiti qualede de¬
beant ẽẽ diacones.
ce pb̃ris tat̾e uidetur
S nõie ep̃i eos cõpre
ꝓpbris acciꝑet ñ te
eis dimitteret a des¬
cendens ad diaconoᷤᷤ
de quib ait diaco¬
nos oportet esse pu¬
dicos ñ bilingues:
ut qui semmant di¬
scordias. ñ multo
uino deditos .i. ebri¬

Expanded text:
ptum apud infideles vel fideles, et, sic incidat in laqueum dialios diaboli laqueos. Diacones, etc. Hic describit quales debeant esse diacones. De presbyteris tacere videtur, sed noris acciperet, non de eis dimitteret, descendens ad diacones, de quibus ait: Diacones oportet esse pudicos, non bilingues, ut qui seminant discordias, non multo vino deditos, id e
Abbreviated transcription (Latin):
sub deo ꝑettanit ñ in dm̃ idooq mhos mors
ñ regnauit. smhos qui insiłitudinẽ p̾ua.¬
a depeccau̾unt .i. qui sub sp̃ẽ ydoloꝵ seruiert̃
diabolo.tales erant fere os uis ad legẽ. per¬
pauci ut habrahã uni deo seruerũt. ⁊ ĩ eos¬
ñ regnauit mors. qui pꝰ mortẽ ista̾ q̃ pͥma

Expanded text:
sub Deo peccavit, non in Deum. Ideoque in eos mors non regnavit, sed in hos qui in similitudinem Adae peccaverunt, id est qui sub specie idolorum servierunt diabolo. Tales erant fere omnes usque ad legem; perpauci, ut Abraham, uni Deo servierunt, et non in eos regnavit mors, quia post mortem istam qua
Abbreviated transcription (Latin):
intelligũt. qr dũt mortẽ corpoꝵ regnasse ĩcul¬
tores uniꝰ dei ⁊̃ us ad moysen. s cur ñ us ĩ fĩ¬
ne scłi: Sunt tñ quidã latini codices quosꝰ
stat auet̾ib grecis translatos qui ita hñt
t̾as tempoꝵ seruauit ⁊ ꝓbat. postqmͣ ilo acõ¬
cordia aĩs dissidentib. ⁊ heretitis ꝑtͣbantib
mou̾i q̃ones ceꝑunt. multa tã ingłecis qm
s̃latins codicib abhereticis ꝯtentionis stu
suũ. qĩ ũbis legis asserant. ⁊ ꝯͣditentib sibi
qͣi auc resistant. Sequit᷑ qui adam ẽ forma
ꝑ unnum xp̃m em̃dare qd̾ ꝑ unũ adam pec¬
catũ erat. Uñ dr̃ In apocalipii. Agnus qͥ occisus
e ab origine m̃di. ⁊ forma fut᷑i.i. xp̃i d̾r. aꝯt̾rio

Expanded text:
 regnasse in cultores unius Dei, etiam usque ad Mosen, sed cur non usque ad finem saeculi? Sunt tamen quidam Latini codices quos constat a veteribus Graecis translatos, quasi ita habent tas temporum servavit, et probat. Postquam vero a concordia animis dissidentibus, et haereticis perturbantibus min Latinis codicibus ab haereticis contentionis studsuum quasi verbis legis asserant, et contradicentibus sibi, quasi auctoritate resistant. Qui Adam, est formaper unum Christum emendare quod per unum Adam peccatum erat. Unde dicitur in Apocalypsi: Agnus occisus e
Abbreviated transcription (Latin):
unũ hoĩem. ⁊ ñ magis ꝑ unã mulierẽ dicatꝰ¬
apłs pect̃m introisse in mund̃. cũ amuliere
mitiũ pect̃i fu̾it. ⁊ añ aserpente siue a diabo
ordinẽ tenuisse. dum successionẽ posfitatis:
humano q̃ pecc̃o ⁊ morti exeo uenienti succu¬
buit ñ mulieri s uiro actubuit. Nõ enĩ ex
muliere post̾itas. s ex iro nõiari solet. ⁊ ob
hoc mortał posfitas. ⁊ corporał successio uiro
potiꝰ tamꝙͣ auctori ⁊ ñ mulieri deputat᷑. uł
qr mulier de uiro ẽ.⁊ irtͥusq una caro ẽ
⁊ ideo siue amuliere siue ab adam dicat᷑
utrũq ad priũ hoĩem ptinet᷑ ꝑttrea sai

Expanded text:
unum hominem, et non magis per unam mulierem, dicats peccatum introisse in mundum, cum a muliere initium peccati fuerit, et ante a serpente, sive a diaboletudinis ordinem tenuisse, dum successionem posteritatis humanae quae peccato et morti ex eo venienti succubuit, non mulieri, sed viro attribuit. Non enim a muliere posteritas, sed ex viro nominari solet: et ob hoc, mortalis posteritas, et corporalis, successio viro potius, tanquam auctori, et non mulieri deputatur. Vel quia mulier de viro, et utriusque una caro est, et ideo sive a muliere, sive ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet. Praeterea sci
Abbreviated transcription (Latin):
di. sic̃ de habra hã legr̃. qr qmͣnis ap̃ inferos fu¬
crit discretͦos tñ longo int̾uallo erat apara¬
torib. ita ut chaos cẽt ingens int̾ uistos. ⁊
pectatores. et sciend̾ qd̾ libros qui alit̾ hñt. di¬
cit ambrosus eẽ corruptos. uͥ .s. scͥptũ ẽ mor

Expanded text:
di, sicut de Abraham legitur, quia quamvis apud inferos fuerit discretus, tamen longo intervallo erat a peccatoribus, ita ut chaos ingens esset inter justos et peccatores . Et sciendum quod liberos qui aliter habent dicit Ambrosius esse corruptos, ubi scilicet scr
Abbreviated transcription (Latin):
uistũ ẽ ut. ꝑ hunc unum dimittat om̃s ꝑ
eius ĩmacułatam gr̃am sp̃nalit̃ regen̾atos
⁊ hoc ẽ qd̾ ait. Propt̾ea sic̃. ⁊̃ c̃. Insiste lit̾te
ita ut aminori ⁊ a¬
simili rõcinatõnis
ordo ostendat᷑. qiͣ di

Expanded text:
num dimittat omnes per ejus immaculatam gratiam spiritualiter regeneratos. Et hoc est quod ait: Propterea sicut, etc. Insiste litterae, ita ut a minori, mili ratiocinationis ordo ostendatur; quasi
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ⁊ conre¬
gnabimus.
Si negabimꝰ
⁊ ip̃e negab¬
it nos.Siñ
creclimus il¬
le fidelis ma¬
net. negare
se lp̃m non
potest. her ã¬

Expanded text:
mus et conregnabimus si negabimus et ille negabit nos si non credimus ille fidelis manet negare se ipsum non potest ha
Abbreviated transcription (Latin):
eis traductum. cecitaᷤᷤ
enĩ inprimo hõie per
drigniẽ duximꝰ. ñ solũ
modo natura: qr peccante primo hõie. uitiũ
ꝓ natura inoleuit. tẽnebat ᷑ enĩ iusta damp¬
natione genus humanũ. ⁊ erant om̃s filii
ire. dequa ira dñs dicit. qui ñ credit ĩ filiũ ũ
ħt uitã. s ira dei manet suꝑ eum. ñ ait uenit
S man. cũ hac quippe ira. om̃is ho nascitur.
sp̃a ẽ illa ira. cum qua om̃s nati sumus. cui
nascendo hesimus. ira de ꝓpagie ĩiquitatis
re massa pecc̃i.⁊ nota ꝙͣ ipsa u̾e. ac ꝓprie na¬
tura hõis.d̾r. qualis sñuitio primum ꝯdita
ẽ. translato aut u̾bo utim᷑. ut naturã dicamꝰ
rint in nob̃. sic̃ ingentib. ne desꝑet gentił
quin par uideis fiat. qr ⁊̃ nos sic̃ illi eramus
filiure. In hac ira cũ eẽnt hõĩes ꝑ origniale
poc̃c̃m tanto grauiꝰ ⁊ ꝑuitiosius. qnto maio¬
ra. uł pła insuꝑ addid̾ant. neccessarius erat
mecliator .i. recõciliator. qui hanc irã sĩgula¬

Expanded text:
ab eis traductum. Caecitas enim in primo homine per originem duximus, non solum omodo natura? quia peccante primo homine vitium pro natura inolevit. Tenebatur enim justa damnatione genus humanum, et erant omnes filii irae, de qua ira Dominus dicit: Qui non credit in Filium, non habet vitam, sed ira Dei manet super eum . Non ait venit, sed manet. Cum hac quippe ira omnis nascitur. Ipsa est enim illa ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo haesimus, ira de propagine iniquitatis, de macula peccati. Et nota quod ipsa vere ac proprie natura hominis dicitur, qualis sine vitio primitus condita est. Translatitio autem verbo utimur ut naturam dicamus rint in nobis sicut in gentibus, non desperet gentilis quin par Judaeis fiat, quia nos sicut illi eramus filii irae. In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, id est reconciliator qui hanc iram singula
Abbreviated transcription (Latin):
no dicit illos rõnib qui mundialib erudi¬
ti erant insipientes qui illaꝵ rerũ imꝑiti
sũt. hiis ã om̃ib se debitorẽ testat᷑. qui fuit
missus ad om̃s. Nulli a̾gentiũ ppło specialiꝰ
teletur ł p̃dicatio. qr ad hoc missus fuit. ut
om̃ib p̃dicaret. qui ad hoc accepit doctrinã
ut aliis trad̾et. de uideis ã tacet qr magr̃ gẽ
tium erat. ⁊ sic̃ aluis debeo. ita ⁊ uob̾. qui ro.
estis. delro enũagelizare. qr om̃ib debitor
ptum ẽ. ⁊ si ego adhuc ꝑatus sũ. gͦ alt̾us
culpa remãsit. qmͣuis se missũ dicat p̃dica¬
re om̃ib gentib. ⁊ pmptũ tñ romanis asse¬
rit se euuagelizare ap̃ quos regni romani fa¬
pd̾ ẽ ⁊ sedes. ad mẽbra enĩ ꝑtin si capd̾ inqͥ¬
etum ũ fu̾it. ideo romanoꝵ pacẽ optat. nõ¬

Expanded text:
vero dicit illos qui mundialibus rationibus eruditi erant, insipientes qui illarum rerum imperiti sunt. His autem omnibus se debitorem testatur, quia missus ad omnes; nulli enim gentium populo specialius debetur haec praedicatio, quia ad hoc missus fuit, ut omnibus praedicaret, qui ad hoc accepit doctrinam ut aliis traderet. De Judaeis autem tacet, quia magister gentium erat; et sicut aliis debeo, ita et vobis qui Romae estis debeo evangelizare, quia omnibus debitor ptum est. Et si ego ad hoc paratus sum, ergo alterius culpa remansit. Quamvis missum se dicat praedicare omnibus gentibus promptum tamen Romanis se asserit evangelizare, apud quos regni Romani caput est, et sedes. Ad membra enim pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat,
Abbreviated transcription (Latin):
b erit. ira dei .i. ui
debit᷑ d̾s iratus. In
quo tñ oĩs tranqͥl¬
litas. ⁊ nulla ẽ per¬
turbatio. Nã deina

Expanded text:
bus erit ira Dei, id est videbitur Deus iratus, in quo omnis tranquillitas et nulla est perturbatio. Nam Dei na
Abbreviated transcription (Latin):
cis onoue heretice dicis qr non peccare ĩpote¬
ftate sic hĩs. ut hoc sñ ad iuitorio diumeͤ
cie nmplere possimꝰ. plane inquit liberił ar¬
biium ad hoc nobis sufficit. Quare gͦ dix̃
apłs: oramus. pot̾at dicere. Monemus. Do¬
cemus. uł iubemus. qd̃ si dicẽt certum dr̃et
qr ⁊ uoluntas nr̃a agit aliquid. Non enĩ
Maluit tñ dic̾e oramus ut ip̃am grãm cõ¬
mendaret. ut intellig̾ent illi qñ non faci¬
unt aliqͥd mali. ñ solum sua uolũtate se
luntatis arbitriũ. qñ oratur qd p̃cipitur
agnoscite gr̾ȩ benesitium. Utrũq eni insqͥ¬

Expanded text:
cis, o nove haeretice? dicis quia non peccare in potecis, o nove haeretice? dicis quia non peccare in potestate sic haberemus, ut hoc sine adjutorio divinae gratiae implere possimus? Plane, inquit, liberum arbitrium ad hoc nobis sufficit. Quare ergo dixit Apostolus, oramus? poterat dicere, monemus, docemus, vel jubemus. Quod si diceret, certum diceret, quia et voluntas nostra agit aliquid. Non enim Maluit tamen dicere, oramus, ut ipsam gratiam commendaret, ut intelligerent illi quando non faciunt aliquid mali, non sola sua uoluntate se luntatis arbitrium, quando oratur quod praecipitur, agnoscite gratiae beneficium. utrumque enim in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sic reꝓbi appare¬
Uicant pecc̃mes. si gͦ non sĩt
qͥs indicent cessante austoritate. qĩ rep¬
bi uidentur. Attende ĩ qd̾ ait. oramꝰ ut
nich̾ mali faciatis. s lonũ. Intelligenda
ẽ enĩ hic gr̃a dei. quasola homines li¬
berant᷑ amalo. ⁊ sñ qua nullum ꝓrsus
siue cogitando. siue uolendo. ⁊ amando
siue agendo fatiunt bonũ. ñ solum ut
monstrante ip̃a qd faciend̾ sit sciant᷑. ue¬
rum ⁊ ut p̾stante ip̃a faciant cũ dilec¬
tione qd̃ sciunt. hanc quippe inspiratio¬
nem bone uoluntatis. ut opereris po¬
scebat apłs cornthiis cum dicebat ora¬
mus ne quid mali faccatis. ⁊c̃. Quis
hec audiat. ⁊ non fateat᷑ adño deo no
nisi ꝓ illis exaudiret orantẽ. qui dat̾ in¬
crem̃tum inccculto. Guidam uero
Uitunt nos nõ debere pet̾e asempitna ma¬
lestate. ut det nob̾ ambulate inuia rec¬
ta. ⁊ ꝑseu̾are minandatis ⁊ plac̾e uli ĩ
om̃i opere bono. ⁊ hꝰmodi. qr inquiunt
mus fr̃es mei euacuant exmnaniunt elidt

Expanded text:
et sic reprobi apparedicant peccatores. Si ergo non sint quos judicent cessante auctoritate, quasi reprobi videntur. Attende quod ait oramus, ut nihil mali faciatis, sed boni. Intelligenda enim est haec gratia Dei, qua sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum, non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis et operis poscebat Apostolus Corinthiis, cum dicebat: Oramus ne quid mali faciatis, etc. Quis hoc audiat et non fateatur a Domino Deo nobnisi pro illis exaudiret orantem qui dat incrementum in occulto. Quidam vero dicunt nos non debere petere a sempiterna majestate, ut det nobis ambulare in via recta, et perseverare in mandatis, et placere illi in omni opere bono, et hujusmodi, quia, inquiunt,mus fratres mei evacuant, exinaniunt, elidunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ego doceo. eas. iłz
⁊ ideo autentice st̃
dico misi timothe¬
um. ⁊ opus eratꝰ
mitri. qr quidam
ur̃m. Sic inflatĩ¬

Expanded text:
ego doceo eas ubique t ideo authentice. Dico misi Timotheum, et opus erat mitti. Quia quidam um sic inflati
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dicit ppͦ iudeoꝵ gentiũ s iudais. ut ñ in
uetustate littere uiuant. s ĩ nouitate sp̃c
nec sunt ille cermmionie. res in differentes in¬
t̾ bonũ i malũ. si obẜuande sũt salutẽ affe¬
runt. si u̾o falutẽ ñ afferunt. ñ sũt obser¬
iudaico p̃p credid̾unt:¬

Expanded text:
n dicit populo gentium sed Judaeis, ut non in vetustate litterae vivant, sed in novitate spiritus, nec sunt illae caeremoniae res indifferentes inter bonum et malum; si observandae sunt, salutem afferunt, si vero salutem non afferunt, non sunt obserIudaico populo crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
discretionẽ ciboꝵ¬
nicħ ꝯferre. Eoce¬
qui añ fuit in ri¬
quid gͦ debẽt fac̃e
qui ñ fu̾unt ut ga¬
rent reciꝑe. siinqmͣ
ħ ẽ. qd̾ modo cogis

Expanded text:
dissertationem ciborconferre. Eccequi ante fuit in riQuid ergo debent facere qui non fuerunt ut Gabent recipere. Si, inquam, hoc est, quomodo cogis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minus diligenter᷑
qmͣ illi p̃ceperunt
lo tp̃r cum ueniss
petrus antiochia li¬
cet ħ in actib apło¬
rum ñ legatur. in
fatiẽ ei restitit pa
runt. sed ego ꝯtu¬
li petro. qr tũ uenis¬
set cephas antio¬
chiã. q̃ locus gen¬
tium erat. ego re¬
stiti ei tamqm par
Hoc enĩ nõ auderet
fac̾e. nͥ sccret se nõ
imparẽ fore. resti¬
ti dico eundo infa¬

Expanded text:
us diligenter quam illi praeceperunt. Eo tempore cum venisset Petrus Antiochiam, licet hoc in Actibus apostolorum non legatur, in faciem ei restitit Paurunt, sed ego contuli Petro, quia cum venisset Cephas Antiochiam, qui locus gentium erat, ego restiti ei, tanquam pari. Hoc enim non auderet facere, nisi sciret se non imparem fore. Restiti, dico, eundo in fa
Abbreviated transcription (Latin):
contra opinionem
insidiantium. cũ ui
dño. creditum est¬
michi. ut fideli ita
euͣngeliũ cutsicisio¬
tedit. ut ministͣret

Expanded text:
contra, opinionem insidiantium, cum vidmino creditum esmihi, ut fideli, ita Evangelium circumcisiodedit ut ministraret
Abbreviated transcription (Latin):
au̾idea. subtrahebat
se petrus latent̾ ꝑ ali¬
quas aicasiones atibry
gentilium ⁊ segrega¬
cum iuideis façiebat
timons. non cibos
S tos qui ex circũcisi¬
ualizarentur gͥ ne
scandalizarent᷑. sed
panlatim infide nu¬
trirent᷑. fc̃s ẽ iudeio
tamqmͣ indeus simu¬
lans cum infirmis
idem sentire. et simu¬
lationi eius ceti iu¬
del. qui erant anti¬
ꝯchie ꝯsenserunt tã¬
quam discernerent
cibos. itaut ⁊ barna¬
bas. qui mecũ erat̃
coctor gentium ab
ess duceretur genti¬
b subtractus ya illã
simulatione̾ indai¬
ceꝯmestionis Ut qm¬
ins recte crederet de
legis inutroq ppło
abolitione. cadem
tũ nitentõe. quape¬
trus se agentilib Eb¬
traheret. ⁊ cũnfir¬
mis idem sentire se
sumularet. hec autẽ
simidatio gentibus
inutiliserat. Ideo¬
paulus petrũ uedar¬
guit. Uñ subdit.¬

Expanded text:
aea, subtrahebat se Petrus, latenter per aliquas occasiones a cibis gentilium. Et segregacum Judaeis faciebat, timens, non cibos, sed eos qui ex circumcisidalizarentur. Igitur ne scandalizarentur, sed paulatim in fide nutrirentur, factus est Judaeis, tanquam Judaeus, simulans cum infirmis idem sentire. Et simulationi ejus caeteri Judaei, qui erant Antiochiae, consenserunt, tanquam discerneret cibos, ita ut et Barnabas, qui mecum erat doctor gentium, ab eis duceretur gentibus subtractus in illam simulationem, Judaicae comestionis, ut quamvis recte crederet de legis in utroque populo abolitione, eadem tamen intentione qua Petrus, se a gentibus subtraheret, et cum infirmis idem sentire se simularet. Haec autem simulatio gentibus inutilis erat, ideoPaulus Petrum redaguit. Unde subdit
Abbreviated transcription (Latin):
faciant. qd̃ fec̃unt in synagoga sathane
ñ illi xp̃iam fient. s uos iudeos facient:
Dicis legis cerimonias hiis qui exiudeis
sunt ñ ẽẽ pestiferas. Ego eccͣ ꝓnũcio
qd̃ sunt utiq cerimonie uideoꝵ om̃ib mor¬
tifere mĩdelib. Hinis enĩ iegis ip̃c est:¬

Expanded text:
faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. Dicis legis caeremonias his qui ex Judaeis sunt non esse pestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremoniae Judaeorum omnibus mortiferae fidelibus. Finis enim legis C
Abbreviated transcription (Latin):
omumo abec̃ iñdatium ne dispẽsato
resx̾ sibi putent lic̾e ꝓu̾itatis dispẽsa¬
tione m̃tiri. Ei delis gͥ dispensator pa¬
ulus nob̾ exhibet ꝓtul dubro instribendo
fidem. qr u̾itatis dispensator erat ñ fal¬
sitatis. ⁊ i deo ũm sqͥpsit dicens se uidisse
petrũ ñ recte ambulantẽ adu̾rtatẽ eunͣ¬
gelii eiq infaciem restitisse qd̾ cog̾et gs
iudazare. P Etri itaq ⁊ bamabe sim¬
ulatio. m̾ito rep̃hensa ẽ ⁊ correcta. ne ⁊ tẽ
in lege p̾cipiuntur celebranda. ut dceret
ñ eẽ ꝑuitiosa his qui ea uellẽt sic̃ aparen¬
tib ꝑ legẽ acceꝑant custodire. Sĩ tñ in
eis non ꝯstiruerent spem salutis Est¬
b alegis hon̾e lib̾os eẽ. s credentes de iu¬
deis beneface si sacrificant. ⁊ cirrũcidunt.
Sed si pꝰ euũgelium bnfacit qui iuda¬
izat ins acrifitus. ⁊ cet̾is in heresim labmĩ
cherinthi ⁊ ebionis qui pp̃ hoc sunt anatha¬
tizati. qd̾ euuangelio mistuerũt cultꝰ le

Expanded text:
omnino abesse mendacium, ne dispensatores Christi sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri. Fidelis igitur dispensator Paulus nobis exhibet procul dubio in scribendo fidem, quia veritatis dispensator erat, non falsitatis: et ideo verum scripsit, dicens se vidisse Petrum non recte ambulantem ad veritatem Evangelii, eique in faciem restitisse, quod cogeret gentes judaizare. Petri itaque et Barnabae simulatio, merito reprehensa est et correpta, ne et tunc in lege praecipiuntur celebranda, ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per legem acceperant custodire, si tamen in eis non constituerent spem salutis. Estbus a legis onere liberos esse, sed credentes de Judaeis bene facere, si sacrificant et circumcidunt. Sed si post Evangelium bene facit qui judaizat in sacrificiis et caeteris, in haeresim labimur Cerinthi et Ebionis, qui propter hoc sunt anathematizati quod Evangelio miscuerunt cultum leg
Abbreviated transcription (Latin):
sanandis dc̃m eꝰ. ut om̃s illius obiurga¬
tione sanarent᷑. ñ enĩ utile erat errorẽ
a dño dc̃m ẽ. pasce oues meas. obiir¬
gationẽ talem post̾ioris pastoris. ꝓ sa¬
lute gregis libentissime sustinebat.
ualebat tꝑ admagnum humilitatis
exemplum. ut in eo quiprimꝰ e̾ discãt
ceti mites eẽ ⁊ huiles. ¶pẽ enĩ petr̃
qd̾ apło ficbat utilit̾ lib̾tate caritatis
sc̃ẽ acbenigne pietate humilitatis accep̃
atq ita exemplũ post̾is p̾buit tanto
santius. qñto admutand̃ difficilius qͦ
ñ dedignarent᷑ marores. Sic ubi forte
recti tramitẽ reliquissent. ⁊̃ aposti̾oribꝰ
corngi. lausita niste pietatis lib̾tatis
inpaulo ⁊ scẽ humulitatis inpetro emi

Expanded text:
sanandis dictum est, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem a Domino dictum est: Pasce oves meas ; objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat, valebatque hoc ad magnum humilitatis exemplum, ut in eo qui primus est, discant caeteri mites esse et humiles. Ipse enim Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis, sancte ac benigne pietate humilitatis accepit, atque ita exemplum posteris praebuit, tanto sanctius quanto ad imitandum difficilius, quo non dedignarentur majores sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi. Laus itaque justae libertatis in Paulo, et sanctae humili
Abbreviated transcription (Latin):
nomia. ut sbhiis
sp̃ałr caueat. quos
⁊ ꝓphanos ⁊ impios
designat. ⁊ errantes
au̾itate. Uñ subdit
Qui excid̾unt aũi¬
tate .i. inqua olim
fuerunt. Ideoq ad¬
huc eis credr unde
magis noxũ sunt
s abea decid̾unt:
dicentes resurrecti¬
õnem corpoꝵ. iam

Expanded text:
nomina ut ab his specialiter caveat; quos et profanos et impios designat, et errantes a veritate. Unde subdit: Qui exciderunt a veritate, in qua olim fuerunt; ideo adhuc eis creditur: unde magis noxii sunt; sed ab ea exciderunt, dicentes resurrectionem corporum ja
Abbreviated transcription (Latin):
.s. q̃ sñ fructu sunt.
et si nõ ita mala sĩt.
reuita. qi aliquib
nocent. Unde subdit.
.i. efficatia sunt ad

Expanded text:
sine fructu sunt, et si non ita mala 223 sint, devita, quia aliquibus nocent. Unde subdit: id est efficacia sunt, ad
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Itaq osolamiui: demorte amicoꝵ in¬
uicem. alter altm. inuerbis istis. tante spei:
pereat ꝯttistatio. ubi ẽtanta ꝯ solatio. deter¬
gatur luctꝰ exaĩo. fides expellat dolorẽ. Intãta
spe ñ delet eẽ triste templũ dei. Ibi habitat
bonus ꝯsolator. Ibi qui ñ fallit ꝓmissor. qͥd
enĩ mortuũ diuplangimꝰ. inquies. qr mors
to. km̃o: ĩmo melius cũ dolet sanat᷑ corhu¬
mansi. qmͣ ñ colendo sit inhumanũ. Maria
enĩ dñm q̃rebat. ⁊ mortuũ frẽm dolebat.

Expanded text:
mus. Itaque consolamini, de morte amicorum, invicem, alter alterum in verbis istis tantae spei. Pereat contristatio, ubi est tanta consolatio. Detergatur luctus ex animo, fides expellat dolorem. In tanta spe non decet esse triste templum Dei; ibi habitat bonus consolator, ibi qui non fallit promissor. Quid enim mortuum diu plangimus? inquies, quia mors charissimo? Imo melius cum dolet, sanatur cor humanum, quam non dolendo sit inhumanum. Maria enim Dominum quaerebat, et mortuum fratrem dolebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ. ut contristeris. s ut ꝯtristaris ꝯsoletur
te spes. nã ideo. ⁊ dornnentes eos appellati scptu¬
re ꝯsuetudo ilacissima. ut cũ dormientes audi¬
mꝰ euigilaturos minime desperemus. e gͦ de
mortuis eis qui diligunt᷑ quedã tristicia qͦͣ dã¬
modonaturalis. Mortẽ quippe horret natura.
nec mors homini acced̾et. nͥ ex culpa p̃cedenti
hinc g necce est. ut trstes simꝰ. qñ nos rori¬
fugit. cũ eccupat dilectum ꝯtristat in nobis
ip̃ius dilectõis affectum. ¶ ¶ Ontristami᷑g̾¬

Expanded text:
eris, sed ubi contristaris, consoletur te spes; nam ideo et dormientes eos appellat Scripturae consuetudo verissima, ut cum dormientes audimus, evigilaturos minime desperemus. Est ergo de mortuis eis qui diliguntur quaedam tristitia quodammodo naturalis. Mortem quippe horret natura, nec mors homini accideret, nisi ex culpa praecedenti. Hinc igitur necesse est ut tristes simus, quando nos morifugit cum occupat dilectum, contristat in nobis ipsius dilectionis affectum. Contristam
Abbreviated transcription (Latin):
siint. amip̃o tp̃ris puncto. quo rapient᷑ xp̃o
obuiã xp̃o. ad inmortalitatẽ mira celeritate
sint transituri. Non enĩ dicendũ e̾ fĩ ñ posse
ut ꝑaera in sublime portent᷑ ĩ islo spatio. ⁊ mori¬
antur. ⁊ reuiuiscãt. Ad hũc ã sensum. quo esti¬
menus illos. quo hic uiuos inuent᷑us ẽ dñs.
imip̃o paruo spatio. ⁊ passuros mortẽ. ⁊ acceptos

Expanded text:
sint, an ipso temporis puncto quo rapientur obviam Christo, ad immortalitatem mira celeritate sint transituri. Non enim dicendum est fieri non posse ut dum per aera in sublime portentur, in illo spatio et moriantur et reviviscant. Ad hunc autem sensum, quo existiam illos quos hic uiuos inuenturus est dominus in ipso paruo spatio et passuros mortem et accepturos
Abbreviated transcription (Latin):
impietatirõ repugnat. ꝓ ut ducebamini.
amaligno sp̃u. Nõta qd̾ sp̃italia illis tradi¬
turus apłs priorem ꝯu̾sationẽ eoꝵ cõme¬
gula catismata hominib magis qmͣ deo gł¬
homme nõ bonũ. ut¬
tũc putabant. ita nc̃
ex sp̃u dei om̃ia bona¬
eẽ credantur. Dic̃ gͦ
sc̃itis qd̾ malus sp̃t uoᷤ
retractos abono dux̃¬

Expanded text:
impietati ratio repugnat, prout ducebamini, a maligno spiritu. Nota quod spiritualia illis traditurus Apostolus priorem conversationem eorum megula charismata, hominibus magis quam Deo glhomine non bonum, uttunc putabant, ita nunc ex Spiritu Dei omnia bonase credantur. Dicit ergo: scitis quod malus spiritus vos retractos a bono dux
Abbreviated transcription (Latin):
heretici arbitrant᷑.
põnet subpedib qd̾
utiq pot̾it. qr scrip
tura dicit cum deu̾s
eum qui subiecit oĩa
Sine dubio patrem
uult intelligi. sicut¬
in euuangelii mul¬
tis lotis xp̃m ad patrẽ

Expanded text:
eretici arbitrantur. ponet sub pedibus: quod utique poterit, quia ura dicit quod Deus Pero qui subjecit omnia sine dubio Patrem vult intelligi, sicuin Evangelio multis locis Christus ad Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. ñ estis hospites
.i.indigniores ĩ fide¬
ti ĩ lege. et aduene¬
.i. yetranei a deo. S
iuris ⁊ dignitatis
ĩ domo dei cũ scĩs. ⁊
chana reuelat. qiͣ de
baby lonia trãslati
asquippe cuuitates
intoto mundo. fa¬
cunt duo amores¬
Ierłm facit amor¬
dei. Babyloniam
amorscłi. Int̾roget¬
gͦ se quisq quid a¬
met. ⁊ iueniet doñ¬

Expanded text:
n estis hospites. Id est indigniores in fti in lege. Et advenextranei a Deo. Sed t dignitatis domo Dei cum sanctis, et cana revelat, quasi Babylonia translati as quippe civitates in toto mundo faciunt duo amoressalem facit amorDei, Babyloniam, amor saeculi. Interrogetgo se quisque quid amet, et inveniet un
Abbreviated transcription (Latin):
uñi a deo iustituti. hiis gͥ fuit lex tutoris lo¬
co. dũ cͣt malignoꝵ sp̃uum ĩpugnatões. ⁊ gen¬
tilium persuasiones. qui ad ydosatrã traherẽt
illos defendebat admonẽdo. increpando. aliqͣ
puniẽdo. ⁊ sic et̾na bona illis ꝯseruauit. qm̃
ex illis. xp̃c multos ab inferno lib̾auit. fuit
ꝑ sacrificia ⁊ expiatões. dm̃ eis placauit. ⁊ hoc

Expanded text:
ni a Deo instituti. His igitur fuit lex tutoris loco dum contra malignorum spirituum impugnationes et gentilium persuasiones, qui ad idololatriam traherent, illos defendebat admonendo, increpando, aliquando puniendo, et sic aeterna bona illis conservavit, quoniam ex illis Christus multos ab inferno liberavit. Fuit per sacrificia et expiationes Deum ei
Abbreviated transcription (Latin):
seruientes tũ t̾riti minis. tũ blanditiis
capti. sub elem̃tis .i. sub lege. q̃ ꝑ elemẽ¬
ta intelligr̃. qr prima ẽ ip̃a institutio ad
fidẽ ⁊iꝰticiam sic̾ ab elem̃tis primũ nsũ
disçendi assumunt pariuili. elem̃tis cdi¬
co m̃di. b̾̃n lex d̾r elem̃ta mũdi. qr lex
ñ celestia. ⁊ eterna. si t̾rena ꝓmittebat. ł
tnͣsitoria. ut ẽ mundꝰ. uł iuelem̃tis sig̃cã¬
tur neomenie .i. lunares dies ⁊ sabbm

Expanded text:
stinus tum territi minis, tum blanditiis capti, sub elementis, id est sub lege quae per elementa intelligitur, quia ipsa est prima institutio ad fidem et justitiam, sicut ab elementis principium discendi assumunt parvuli. Elementis, dico, mundi, bene lex dicitur elementa mundi, quia lex non coelestia et aeterna, sed terrena promittebat, vel transitoria, ut est mundus. Vel in elementis significantur neomeniae, id est lunares dies et Sabbatum,
Abbreviated transcription (Latin):
in elem̃tis ergo neomenias .i. lunares dies
sig̾cant. ⁊ saibatũ q̃ obseruabant iudei. nõ
qd̃ melem̃tis sperarent. ut pagani. s ĩ hiis
Dm̃ uen̾abantur dũm pariuili erant. et
ad tempꝰ plenitudinis nõ ꝑuen̾ant. sic̃
gͦ ꝑuulus subpedagogo ẽ. ⁊ actore ⁊ tuto¬
re Anqmͣ sit adultus. Ita iudeis adhuc

Expanded text:
In elementis ergo neomenias, id est lunares dies significat et Sabbata, quae observabant Judaei, non quod in elementis sperarent, ut pagani, sed in his Deum venerabantur, dum parvuli erant, et ad tempus plenitudinis non pervenerant. Sicut ergo parvulus sub paedagogo est et actore et tutore, antequam sit adultus
Abbreviated transcription (Latin):
tis. apec̃co. cuiꝰ tc̃ serm eratis. Notaꝙ supra¬
Onit eos liłos fuisse iusticie ñ libatos. nc̃ ã
apect̃o nõ liberos dic̾. ne sͥ hoc tribuant. sed
dicit ꝓuide ac iugilant᷑ lib̾atos referens hoc
tur malis. i deo ñ ẽ in bonis libera. qr liberata
ñ ẽ. nec pot̾ hõ aliqͥd boni fac̾e uelle nͥ adiu¬
uetur abeo qui malũ ñ pot̾ uelle. ⁊ ideo uigi¬
lantissime hic dixit lib̾atos apecc̃o. ⁊ supͣ libe¬
ros ĩticie. liberum enĩ arbitrium us adeo ĩ
pecc̃ore ñ ꝑuit. ut ꝑ ip̃m pectent inxxime Om̃s
qui cũ delectatione peccent. ⁊ quib placet
qd eis libet. lib̃i gͦ auisticia ñ sunt nisi arbi¬
trio lib̾tatis. lib̾ati ã apect̃o ñ sunt nͥ gr̃a sal¬

Expanded text:
atis. Nota quod supradixit eos liberos fuisse justitiae, non liberatos; nunc autem a peccato non liberos dicit, ne sibi hoc tribuant, sed dicit provide ac vigilanter liberatos, referens hoc tur malis, ideo non est in bonis libera, quia liberata non est; nec potest homo aliquid boni velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Et ideo hic vigilantissime dixit liberatos a peccato, et supra, liberos justitiae. Liberpeccatore non periit, ut per ipsum peccent, maxime omnes qui cum delectatione peccant, et quibus placet, quod eis libet. Liberi ergo a justitia non sunt nisi arbitrio libertatis; liberati autem a peccato non sunt, nisi gratia Sal
Abbreviated transcription (Latin):
.s̃. ꝑturbatio aĩ res¬
picientis pecc̃a sua¬
⁊ respectione horrentis ⁊i horrore erurescentis.¬
⁊ erubescendo corrigentis. Et nota qd̾ ideo ma
facit pͥora abhorrore. ⁊ mag̾̃ obnoxios grẽ¬
rantib succedit amorte eniꝰ pecuĩ admortẽ et¬

Expanded text:
s, perturbatio animi respicientis peccata sua, respectione horrentis, horrore erubescentis, erubescentia corrfacit priora abhorrere, et magis obnoxios grrantibus succedit. Ambrosius. A morte e
Abbreviated transcription (Latin):
significatur ꝑ agar¬
Ao et recte. agar .n.¬
int̾pr̃ alienatio. ꝙ
bũ conuenit. qr illd̾
testm. alienat ho¬

Expanded text:
significatur per Agar. Et recte: Agar entatur alienatio. Quod bene convenit, quia illud testamentum alienat ho
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. ⁊ deo operationes supposuerat omnia
referens ad unũ deũ. subdit. qui d̾s oꝑatur
ꝯĩa. neccia in om̃ib. non uni ominia tribuit
S in om̃ub om̃ia operatur. ut qd̾ ñ ht̃ quis in
se hãt inalio ⁊ sic maneat cantas ⁊ hũilitas. Si
enĩ hũilis es. ⁊ amas unitatẽ. cͥ ht̃ quisqͥs in
illa aliquid ħt. tolle inuidiam. ⁊ tuum ẽ qd̾
habeo linor seꝑat cantas iungit Sic̃ iuhuma
no corpore oculus solus uidet. s nõ sͥ soli. sic

Expanded text:
es, et Deo operationes supposuerat, omnia referens ad unum Deum, subdit quod Deus operatur omnia necessaria in omnibus, non uni omnia tribuit, sed in omnibus omnia operatur, ut quod non habet quis in se, habeat in alio, et sic maneat charitas et humilitas. Si enim humilis es et amas unitatem, tibi habet quisquis in illa aliquid habet, tolle invidiam et tuum est quod habeo; livor separat, charitas jungit. Sicut in humano 102 corpore oculus
Abbreviated transcription (Latin):
b oblatam. quam
spem hm̃s sic̃ ancho¬
ram. aĩe. sic̾ eũ an¬
chora nauẽ. sic spes te¬
net aĩam. ne m̾ga¬
tur ĩ salo hꝰ m̃di cõ-¬
sentiendo iniquitati
Si gͦ uideris fluctuare
imari isto. noli ab¬
rumpi ab anchora
añ ꝙͣ intres in portũ
fluctuat nauis in
anchoris. s ñ lõge a
terra proicitur. nec ĩ
et̾num fluctuabit
et si adtp̃s fluctuet
Anchora gͦ aĩe spes ẽ
Uñ ait. qm̃ habeamꝰ¬

Expanded text:
 oblatam, quam spem habemus sicut anchoram animae. Sicut enim anchora navem, sic spes tenet animam: non emergatur in salo hujus mundi consentiendo iniquitati. Si ergo videris fluctuare in mari isto, noli abrumpi ab anchora, antequam intres in portum. Fluctuat navis in anchoris, sed non longe a terra projicitur, nec in aeternum fluctuabit, etsi ad tempus fluctuet. Anchora ergo animae spes est. Unde ait: Quam habem
Abbreviated transcription (Latin):
q promittẽs
minẽ habu¬
it ꝑquem iu¬
raret maioeẽ
Iurauit ꝑse
met ip̃m di¬
cens. Nisi be¬
neclicens bene¬
dicam te. et
multiplicãs
multiplica¬
bo te. ⁊ sic lõ¬
trẽs adeptus
est repmissio

Expanded text:
 promittens minem habuit per quem iuraret maiorem iuravit per semet ipsum dicens nisi benedicens benedicam te et multiplicans multiplicabo te et sic lonferens adeptus est repromissio
Abbreviated transcription (Latin):
enget .i. fi deliũ quib scribit uideoꝵ. ne quia
multis mał q̃ illis accid̾ant. ualde afflicti ⁊
ꝯtritierant. putarent ex hoc se infi̾ores cet̾is:
ac miseriores exist̾e. Ideoq ut eos ꝯsoletur. at¬
q enigat maiori gr̃a p̾dicos inu̾tio epłe sue
relarat. qr antiquis quid̃ ꝓpħe missi sũt. nob̃¬

Expanded text:
est fidelium quibus scribit Judaeorum, ne quia multis malis quae illis acciderant valde afflicti et contriti erant, putarent ex hoc se inferiores caeteris ac miseriores existere. Ideoque ut eos consoletur atque erigat, majori gratia praeditos in initio Epistolae suae declarat, quia antiquis quidem prophetae missi sunt, nob
Abbreviated transcription (Latin):
ciatum est: s ñ ꝓfuit illis sermo. promissus.
.i. qr ñ fuit creditus. ut sermo. ⁊ fides fides sunt¬
unigent᷑. ñ fuit creditus dico. Ex his .i. pp̃ hec
tulerũt. ñ credid̾unt. Eglli enĩ deegypto cũ
multã uiam ꝑ ambulassẽt. ⁊ multa iudicia
iuitutis dei accepissent ĩ egypto inmari ru
bro. inheremo. ꝯsiliũ fecerunt mã dare spe¬
tulatores. qui deberent inspice naturam ter¬
re. illi u̾o cũ ꝑrexissent. reu̾si sũt ꝑ prouin
ciam magnoꝵ fructuũ. ⁊ uiroꝵ in expugna¬
biliũ ⁊ fortiũ ꝓcreatricẽ eẽ dicentes. Quib

Expanded text:
iatum est, sed non profuit illis sermo promissus est quia non fuit creditus ut sermo et fides simul jungerentur. Non fuit creditus, dico, ex his, id est proptulerunt non crediderunt. Egressi enim de Aegypto cum multam viam perambulassent, et multa judicia virtutis Dei accepissent in Aegypto, in mari 240 Rubro. In eremo consilium fecerunt mandare speculatores qui deberent inspicere naturam terrae. Illi vero cum perrexissent reversi sunt, provinciam quidem magnorum fructuum et virorum inexpugnabilium et fortium procreatricem esse dice
Abbreviated transcription (Latin):
qr ad huc suꝑsunt qui audierunt ⁊ iude¬
runt. iocutus ẽ. loqñs dep̾senti utit᷑ dep̾t̾i¬
to. qr sdem ip̃e modo loquit᷑. qui olmi iocutͦ
est Item attende qd̾ dicendo ol im nouissie
aliud quiddam nob̾ insinuat.s. qm̃ multo
in medium tp̃re ꝑcurrente qñ iam ꝓximi
eramus ad penam: erã omiria karismata
pucetir nob̃ nobis iocutus qmͣ illis qd̾
poterat uderi. Si alu loqueretur genti io¬

Expanded text:
Adhuc supersunt qui audierunt et viderunt. Locutus est: loquens de praesenti utitur praeterito, quia idem ipse modo loquitur qui olim locutus est. Chrysost. Item attende quod dicendo olim et novissime, aliud quiddam nobis insinuat, quoniam multo in medium tempore percurrente, quando jam proximi eramus ad poenam, quando omnia charismata putetur nobis locutus quam illis quod poterat videri, si alii loqueretur genti. Lo
Abbreviated transcription (Latin):
bo deiꝰ usq ad ioħem. abillo aũ nsq nfi¬
nem tempus est mplendi. q̃ promissa st.
mt᷑ dei tĩlius uentuus erat ad hõĩes. assũ¬
pturus bõiem ⁊ ꝑ id futurus homo mori¬
fitrus resmrectatꝰ. astensurus. sessurus ad
rxteram pu̾is. impleturꝰ ingentib ꝓmissa
ciandum fuit eum uenturũ. ut nõ ssbito
ueniens horreret᷑. S creditus exspectarenir
loquens dico. multiphariã .i. multocies

Expanded text:
rbo Dei usque ad Joannem. Ab illo autem usque in finem, tempus est implendi quae promissa sunt. Unicus Dei Filius venturus erat ad homines, assumpturus hominem, et per id futurus homo, moriturus, resurrecturus, ascensurus, sessurus ad dexteram Patris, impleturus in gentibus promissa. iandum fuit eum venturum, ut non subito veniens horreretur, sed creditus exspectaretur. Loquens, dico, multifariam, id est multoties,
Abbreviated transcription (Latin):
inicem dicendo olim. ergo .i. no noiit̃. d̾
qui ẽ inuariabilis ⁊ tunc ⁊ ñ. loqũs iũgit
psens cum p̾terito. qr qd̾ tunc locutꝰ est. et
ut loquit᷑ pr̃ib antiquis. qui incarne. ⁊ cultu
uei patres sunt nob̃ ⁊ hoc inꝓpħis. ñ enũ ip̃i¬

Expanded text:
Olim, ergo non noviter, Deus, qui est invariabilis, et tunc et nunc loquens, jungit praesens cum praeterito, quia quod tunc locutus est et nunc loquitur, patribus antiquis qui in carne et cultu Dei patres sunt nobis, et hoc in propheti
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ea cõꝑat eum angeł. ⁊ p̾fert multa int̾se¬
ronib ⁊ auctoritatib gr̃am fidei unibre le¬
gis p̃ferendam declarat. ⁊ sac̃dotiũ xp̃i leui¬
nendũ ostend̾. qr ibi umbra. hic u̾itas. tã¬
tem ponit fidei descriptionẽ. eam multis te¬
stimonis.: cõmendans. cura finẽ u̾o mora¬
lem subdit instructionẽ. primogͥ ꝯꝑanseũ¬

Expanded text:
ea comparat eum angelis, et praefert, multa interserationibus et auctoritatibus gratiam fidei, umbrae legis perferendam declarat; et sacerdotium Chrisnendum ostendit, quia ibi umbra, hic veritas; tandem ponit fidei descriptionem, eam multis testimoniis commendans. Circa finem vero moralem subdit instructionem. Primo igitu
Abbreviated transcription (Latin):
breis odiosus erat. quib legis destructor ui¬
suum eis odiosum tacuit. ne p̾scripti nõis in¬
ens qͦ eoꝵ suꝑbiam. suamq humilitatẽ ip̃e¬
remonstrans sui ordinis dignitatẽ noluit
añ ferre nõiando se apłm. S m̃itum sui offi¬
cii tacens suꝑbis ip̃e humilis ñ se apłm noĩa¬
uit. nesuꝑbi indignarentur. qd̃ u̾o ħ epła
maiore relucet faꝯdia qmͣ alie sane nurand
ñ ẽ cũ naturale sit unicuiq plus ĩ sua. qmͣ¬

Expanded text:
braeis odiosus erat, quibus legis destructor visuum eis odiosum tacuit, ne praescripta nominis inens quoque eorum superbiam, suamqdemonstrans, sui ordinis dignitatem voluit anteferre nominando se Apostolum, sed meritum sui officii tacens, superbis ipse humilis, non se Apostolum nominavit, ne superbi indignarentur. Quod vero haec Epistola majore relucet facundia quam aliae, sane mirandum non est, cum naturale sit unicuique plus in sua q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegrino .i. greco sermone ꝯposuit. hãc aũ
scͥpsit hebraica lingua. cuiꝰ sensum ⁊ ordine
retinens lucas pꝰ excessum es gͥro sermone cõ¬
posuti on gͦ mirũ si mhac tanto det¬
nefulget eloquio ꝓpuisatis gͥ calumpnus.

Expanded text:
egrino, id est Graeco, sermone composuit. Hanc autem scripsit Hebraica lingua, cujus sensum et ordinem retinens Lucas post excessum ejus Graeco sermone composuit. Non ergo est mirum si in hac tanto doctrinae fulget eloquio. Propulsatis
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam ⁊ adsalutem.
sam traditionẽ excludens. qui xp̃m confitenteᷤᷤ
legales obseruantias tenendas putabant. ⁊ in
uidens gentib. ne deinceps in hũc errorẽ hebre
dat ꝑ xp̃m uerũ pontificem ħ tp̃re fidelib fac¬
tam legẽns ostendens repbatam. Adultimũ

Expanded text:
stitiam et salutem, sam traditionem excludens, qui Christum confitentes legales observantias tenendas putabant, et in  Apostolus providens gentibus ne deinceps in hunc errorem Hebraedat per Christum verum pontificem, hoc tempore fidelibus factam legem ostendens reprobatam. Ad ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
al. ho. por: hic dic̾. Unusqͥsq. onꝰ su. por. s alia
sunt. hon̾ a participande infirmitatis. dequi¬
b supra egit. alia reddende deo rõms. de actib
nr̃is. dequib hic agit. illa cũ fr̾ib sustentẽ¬
ta cõicantur: hec ꝓpria: ab uno quoq por¬
tantur. hec hoña portanda sunt pecca. Alia
nec portat cum alio. nec ꝓicit in ast̾m: alia st̃.¬
q̃ cum aliis. ⁊ ꝓ aliis portant᷑. Itẽ. ꝑꝑ diu̾sos ħ¬
homines. dicit. cͣt eos enĩ qui putant. homine̾
alienis inquinari pecc̃is: dicit. unꝰꝗ . ho. su. por.¬
alieno .i. pecc̃o. nulsus inquinat᷑: nisi ꝯ sentiendo.
uł imitando. fec̾it suũ. Item cͣc negligentes qͥ
nullum curant corrigere. securi ꝙ alienis no
ꝯtaminent᷑ pecc̃is. dicit. inuicẽ. nõ ꝯtaminare¬
hoña portare. hoña infirmitatis inuice̾ porta¬
mus: dum leuitate irã alt̾ius sustinemꝰ. ⁊ dũ
ei qui lesit. si petit. indulgemus. ⁊ hiꝰ. uł ꝑ honꝰ.

Expanded text:
 hic dicit, unusquisque onus suum portabit. Sed alia sunt onera participandae infirmitatis, de quibus supra egit; alia reddendae Deo rationis de actibus nostris, de quibus hic agit. Illa cum fratribus sustentanda communicantur; haec propria ab unoquoque portantur. Haec onera, peccata sunt; alia nec portat cum alio, nec projicit in alterum; alia quae cum aliis et pro aliis portantur. Item, propter diversos homines haec dicit. Contra eos enim qui putant hominem alienis inquinari peccatis, dicit, unusquisque oAlieno quidem peccato nullus inquinatur, nisi consentiendo vel imitando fecerit suum. Item, contra negligentes qui nullum curant corrigere securi, quod alienis non contaminentur peccatis, dicit, invicem onera portate. Onera infirmitatis invicem portamus, dum lenitate iram alterius sustineamus, et dum ei qui laesit, si petit indulgemus, et hujusmodi.
Abbreviated transcription (Latin):
et accipr᷑ hec de bonis tm̃. uł debonis ⁊ malis ita
pot̾ intelligi. Unusquisq. bonus. uł malus
portabit . lo. sii .s. mercedem operũ suoꝵ refeit̃

Expanded text:
Et accipitur hoc de bonis tantum. Vel de bonis et malis ita potest dici. Unusquisque, bonus vel malus, portabit onus suum, id est mercedem operum suorum referet
Abbreviated transcription (Latin):
.I. synagogam. de¬
qua ẜ carne̾ natus ẽ
.i. sociabit se eccẽ.
erunt incar. una.i
ima utiq caro st̃.¬

Expanded text:
est Synagogam, dedum carnem natus est, est sociabit se Ecclesierunt in carne una, id una utique caro s
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ enĩ d̾s trib mo¬
dis. substantiue ad¬
optiue. nuncupatiue.¬
Substantiue dr d̾s tri¬
nitas adoptiue scĩ. qͥ
ꝑ adoptionis gr̃am:
dii sunt. Nuncupati¬
ue. demones ⁊ ydola¬
qr nominetenꝰ tm̃
uii sũt. ñ natura uł
ꝑticipatõe. de diis adoptiuis dẽm ẽ. ⁊ sisunt

Expanded text:
 tribus moeus, substantive, adoptive, nuncupative.Substantive dicitur Deus Trinitas; adoptive, sancti r adoptionis gratiam dii sunt; nuncupative, daemones et idolaa nomine tantum dii sunt, non natura vel participatione. De diis adoptivis dictum est, etsi sint
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ t̾ret᷑ .i. demones qui uolentes inderi dii.
ñ ẽ fc̃s. ⁊ideo ẽ uerꝰ d̾s. Deõs aũ hoĩes
eẽ appellatos inuenimꝰ. in illo psõ. D̾s stecit ĩ
synagoga deoꝵ. Et item. Ego dixi dii estis. s
quent᷑. Si homines dii uocant᷑. utrũ angeli uo¬
candi sint dii cũ hõib scĩs. marimũ p̃miũ¬

Expanded text:
ret, id est daemones; qui volentes videri dii non est factus, et ideo est verus Deus. Deos autem homines esse appellatos invenimus in illo psalmo: Deus stetit in synagoga deorum . Et item: Ego dixi: Dii estis . Sed quaeritur, si homines dii vocantur, utrum angeli vocandi sint dii cum hominibus sanctis, quibus m
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ siue ĩcelo. lam re¬
cepti. qui decorꝑe exie¬
rantes. ut qui adh ĩ
Unĩ multi. qui aliis
archangeli incelo. ⁊¬

Expanded text:
i, sive in coelo, jam recepti, ut qui de corpore exierantes, ut qui adhuc iini multi, qui aliis archangeli in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
nem ⁊ exemplum no¬
ui sacram̃ti ostendit
ut facilius suadeat
qr cui u̾ba ñ satisfa¬
tuint solent ⁊̃ exem¬
pla suadere. ait itaq¬
Calix bñd̾. ⁊c̾ .q. ideo
fugiend̾ est acultura ydoloꝵ qr
tum unũ est cũ demone sic̃ per corpus xp̃i di

Expanded text:
nem et exemplum novi sacramenti ostendit, ut facilius suadeat,  cui verba non satisfaciunt, solent exemla suadere. Ait itaqCalix benedictionis. Ideo fugiendum a cultura idolorum, quia tum unum est cum daemone, sic per corpus Christi
Abbreviated transcription (French):
pat̾ filios su¬
os. dep̾cantes
uos. ⁊ conso¬
lantes testifi¬
cati sumus
ut ambula¬
retis digne
deo qui uoca¬
uit uos insu¬
um regnum
⁊ gloriam.
deo ⁊ nos
gras agimus
deo. sine int̾¬
cum accepis¬
setis a nobis
u̾bum audi¬
tus dei: acce¬
ut u̾bum ho pd e atensa¬

Expanded text:
ilios suos deprecantes uos et consolantes testificati sumus, ut ambularetis digne deo, qui uocauit uos in suum regnum et gloriam. ideo et nos gratias agimus deo sine intecum accepissetis a nobis uerbum auditus dei, acceut uerbum ho
Abbreviated transcription (Latin):
uat pseudo cam. ut se abnuere dicat. cũ lic̃et
illi subsidia requirere. ad cõprmmend̾ illos qͥb
nec facultas erat. nec pudor poscendi. apłice
apłos. qui illud indebite usurpantes inpor¬
Sed fc̃i sumꝰ¬

Expanded text:
at pseudo causam, ut se abnuere dicat, cum liceret illi subsidia requirere ad comprimendum illos, quibus non facultas erat, nec pudor poscendi. Apostolpter pseudoapostolos, qui illud indebite usurpantes imporSed facti. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
no. uita sollicite feci
Alienos enĩ qũ nu¬
trit mulier: ꝓ m̃tede
ñ ex amore ꝓprios
uo exdilectione. ⁊ dõ
ꝯgrue aiti tanquͣ¬
In hoc enĩ notatur
labor ⁊ humiliatio
cede fit. lxc aũ ãd
intesligendã cari¬
tatẽ suam erga eos
se dixisse sigẽ. ditẽs
Ita nos intoto labo¬
re nr̃o desi derantes

Expanded text:
no; et ita sollicite fecimAlienos enim quandoque nutrit mulier pro mercede, non ex amore; proprios vero ex dilectione. Ideo congrue ait, tanquIn hoc enim notatur labor, et humiliatio, mercede fit. Hoc autem ad intelligendam charitatem suam erga eos se dixisse significat, dicens: ita nos in toto labore nostro desiderantes
Abbreviated transcription (Latin):
strum depat̃o. uel
de alio desolatuser
uoluntatẽ eiꝰ. qd u¬
tiq debetis qr ip̃e qͥ
uocauit. uocatione

Expanded text:
strum de peccato, vel de alio sollicitus eravoluntatem ejus. Quod utique debetis, quia ipse est qui vocavit, vocatione
Abbreviated transcription (Latin):
testes estis. ⁊ deus ꝙͣ
sc̃e quantũ ad uos
mum faciendo debi
pat̾ filios. ⁊ ꝯsolan¬
tos nos. Si quis ue

Expanded text:
testis est Deus quam sancte, quantum ad vos, mum, faciendo debitpater filios, et consolantes vos, si quis ve
Abbreviated transcription (Latin):
de regno suo. quos
gr̃as deo. qr hoc fec̃
Teus agimus dico¬
sione. uocauit dico¬
quia nos cito ⁊ fir¬
mit̾ reccpistis. qd̃

Expanded text:
de regno suo quos gratias Deo, quia hoc fecit Deus, agimus, dicosione. Vocavit, dicquia vos cito et firmiter recepistis.