comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me & mouerunt capita sua. Illa tangit quȩ plebs erat iudȩorũ sub detractione dictura:
sicut ait in euangłio. in beeltebub principe demoniorũ eicit demonia. & alio loco. non-¬
ne hic est filiꝰ ioseph fabri: & iterũ dicunt uah qui destruit tẽplũ & in triduũ re ȩdifi-¬
cat illud. & cȩtera quȩ in sanis quidem mñtib uidebant᷑ oppbria. sed ipsa fuerunt quȩ no-¬
bis . ꝓbata sunt conferre medicinã. Mlouere autẽ capita: ad consuetudinẽ pertinet nimis-
irascentiũ. Nam quotiens furore succendimur: turbulenta cõmotione capitis cõminamͦ.¬
Adiuua me dñe chs̃ m̃s: saluũ me fac ꝓpt miscdĩam tuã. Adiuuari se. suscepta depre¬
cat᷑ infirmitas. Ip̃se enĩ miscłiam petit: qui & auxiliũ tribuit. Nogat uit homo: prestat ut
ds. Quod nullũ potest confundere qui duas naturas in xp̃o dño salutarit̃ confitet᷑. Innu¬
merabilia enĩ talia reperiunt᷑: quȩ nequeunt alia ratione constare. Ut sciant quia ma-

Expanded text:
me, et moverunt capita sua. Illa tangit quae plebs erat Judaeorum sub detractione dictura, sicut ait in Evangelio: In Beelzebuth principe daemoniorum ejicit daemonia . Et alio loco: Nonne hic est filius Joseph fabri ? Et iterum dicunt: Vah! qui destruit templum Dei, et in triduo reaedificat illud ; et caetera quae insanis quidem mentibus videbantur opprobria, sed ipsa fuerunt quae nobis probata sunt conferre medicinam. Moverunt autem capita, ad consuetudinem pertinet nimis irascentium; nam quoties furore succendimur, turbulenta commotione capitis comminamAdjuva me, Domine Deus meus: salvum me fac propter misericordiam tuam. Adjuvari se suscepta deprecatur infirmitas. Ipse enim misericordiam petit, qui et auxilium tribuit. Rogat ut homo, praestat ut Deus; quod nullum potest confundere qui duas naturas in Domino Christo salutariter confitetur. Innumerabilia enim talia reperiuntur, quae nequeunt alia ratione constare. Vers. 26. Ut sciant
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: id est uigesimus p̃rimꝰ. trigesimꝰ quartꝰ. quinquagesimꝰ quartꝰ. sexagesimꝰ octauus.⁊
bant᷑ fecisse sermonẽ: tercio. passionis dñicȩ gesta dixerunt: quarto. uerbis euangelii
assona ueritate consentiunt: quinto. in spe fideliũ magna exultatione finiti sunt: ut
mystico huic numero qui quinq uirginib datus est. quinq libris ascriptꝰ est. dis̨-¬
nitas sẽ p̃sentis psalmi sociata coniungeret. sed quãuis & illa sint salutis nr̃e magna
miracula: nichi tam̃ euidentiꝰ nichil acceptiꝰ est quã incarnati dñi adorandã susci¬
pere ꝑassionẽ Omĩa congruunt: omĩa sibi lucida parilitate respondent. Uirgo peperit.:
messĩas uenit: agnus immaculatꝰ occisus est : redemptor resurrexit amortuis: orbis au¬
odita credidit: & adhuc uideus simulat se nescire qđ totꝰ mundus agnouit. Presta dñe
obstinatis conuersionem. Lumen obscuris ⁊ incredulis fidem: ut ꝓ quib in cruce̾ positꝰ

Expanded text:
simus primus, tricesimus quartus, quinquagesimus quartus, sexagesimus octavus, robantur fecisse sermonem; tertio passionis dominicae gesta dixerunt; quarto verbis Evangelii assona veritate consentiunt; quinto in spe fidelium magna exsultatione finiti sunt: ut mystico huic numero, qui quinque virginibus datus est, quinque libris ascriptus est, dignitas se praesentis psalmi sociata conjungeret. Sed quamvis et illa sint salutis nostrae magna miracula, nihil tamen evidentius, nihil acceptius est, quam incarnati Domini adorandam suscipere passionem. Omnia congruunt, omnia sibi lucida parilitate respondent. Virgo peperit, Messias venit, Agnus immaculatus occisus est, Redemptor surrexit a mortuis, orbis audita credidit, et adhuc Judaeus simulat se nescire quod totus mundus agnovit. Praesta, Domine, obstinatis conversionem, lumen obscuris, incredulis fidem; ut pro quibus in cruce positus
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ omia salutari dispositione narrant᷑ ut ꝓpt̃ hereticos. & ꝑfecta natura homuiis in xp̃o dño
te de medio discipłorũ raptꝰ est. a turba iudȩorũ. quanta solet uelocitate umbra nocas
solis lumine ueniente discedere. E xcussus est autẽ sicut locusta.: dũ ꝑsecutionib crebris
loca uidebat᷑ mutare diuersa: scilicet quando de nataret uenit ad capharnaum. de ca¬
pharnau. in bechsaidas de becdhisaida in iherłm. Quȩ loca ꝓspiciendo magis peceatorib cir¬
rubat ne scelus suũs pͥ opł s ꝓsecutor impleret. Locusta enĩ manus apprehendentis eustans
quiduscda satab euolat. Cui se & propt̃ paruitatẽ cõparat: & ꝓpt̃ celerttatẽ discessionis¬

Expanded text:
Quae omnia salutari dispositione narrantur, ut propter haereticos et perfecta natura hominis in Christo DoQuae omnia salutari dispositione narrantur, ut propter haereticos et perfecta natura hominis in Christo Dote de medio discipulorum raptus est a turba Judaeorum, quanta solet velocitate umbra noctis solis lumine veniente discedere. Excussus est autem sicut locusta, dum persecutionibus crebris loca videbatur mutare diversa; scilicet quando de Nazareth venit ad Capharnaum, de Capharnaum 376 in Bethsaida, de Bethsaida in Jerusalem, quae loca prospiciendo magis peccatoribus circumibat, ne scelus suum populus persecutor impleret. Locusta enim manus apprehendentis evitans, quibusdam saltibus evolat: cui se et propter parvitatem comparat, et
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Quȩ figura dicit᷑ epiteusis: qm̃ in uno uersu. sermo ñr sine aliqͣ int̾positione geminatꝰ
esp̃t̃ nom̃ tuũ.: ut eiꝰ cultura toto orbe dilatet᷑. Ubi magna clem̃tia diuinitatis aserit᷑: quia
nullis humanis meritis potuit contingere. ut natura mortalis tã ingentib eleuata ꝓbet᷑ ẽẽ
miraculis. Miscdiam uero dicit. qͥa carnẽ est dignatꝰ assumere: ꝑ quã humano generi auc¬
tor piissimꝰ subuenir&. Seqͥt᷑. libera me: a passione utiq seuissima iudȩorũ. Quia egenꝰ¬
& pauꝑ ego sũ: & cor meũ conturbatũ est in me. Aegenũ se dicit & pauperẽ. humili¬
tate carnis: sicut superiꝰ constat expositũ. Audiant pauperes audiant egentes. & głosũ
extingiu. sicut ipse uicina passione ꝓfessus est: tristis est anima mea usq ad mortẽ.

Expanded text:
dit. Quae figura dicitur epezeuxis, quoniam in uno versu sermonem sine aliqua interpositione geminavit. dit. Quae figura dicitur epezeuxis, quoniam in uno versu sermonem sine aliqua interpositione geminavit. Propter nomen tuum, ut ejus cultura toto orbe dilatetur. Ubi magna clementia Divinitatis asseritur: quia nullis humanis meritis potuit contingere, ut natura mortalis tam ingentibus elevata probetur esse miraculis. Misericordiam vero dicit, quia carnem est dignatus assumere, per quam humano generi auctor piissimus subveniret. Sequitur, libera me, a passione saevissima utique Judaeet pauper ego sum, et cor meum conturbatum est in me. Egenum se dicit et pauperem humilitate carnis, sicut superius constat expositum. Audiant pauperes, audiant egentes, et glorioexstingui, sicut ipse vicina passione professus est: Tristis est anima mea usque ad mortem .
Abbreviated transcription (Latin):
Et tu dñe dñe. fac mecũ miscdi̾am ꝓpt̾ nom̃ tuũ: quia suauis est miscđia tua. libera me.
Uenit ad t̾tiã narrationẽ: inquã precat᷑ a parte qua passus est. ut głam resurrectio¬
nis acceleret: & inimici eiꝰ. confusionis dedecore uestiant᷑. Dũ dicit & tu dñe: subiun¬
git᷑ superiorib dictis: hoc est si uidas tradidit. si uidęus crucifixit. & tu fac miscdi¬
am: ut contra illa quȩ facta sunt. resurrectio głosa ꝓueniat. Siue filiꝰ ad patrem
dicit. & tu fac: ut uirtutẽ suę cooperationis ostendat. Omĩa enĩ quȩ facit pat̾. operat᷑
& filiꝰ: sicut ipse dicit. omĩa quȩ pat̾ facit. hȩc & filiꝰ similit̾ facit: & sicut habet pat̾
uitã in semet ipso. sic dedit & filio uitã habere in semet ipso: ut om̃s honorificent fili¬
um. sicut honorificant patrem. Dñe dñe dũ repetit: affectũ suauissimȩ p̃cationis osten¬

Expanded text:
ecum misericordiam propter nomen tuum, quia suavis est misericordia tua. Libera me. ecum misericordiam propter nomen tuum, quia suavis est misericordia tua. Libera me. Venit ad tertiam narrationem, in qua precatur a parte qua passus est, ut gloriam resurrectionis acceleret, et inimici ejus confusionis dedecore vestiantur. Dum dicit, Et tu, Domine, subjungitur superioribus dictis, hoc est, si Judas tradidit, si Judaeus crucifixit, et tu fac misericordiam; ut contra illa quae facta sunt resurrectio gloriosa proveniat. Sive Filius ad Patrem dicit: Et tu fac, ut virtutem suae cooperationis ostend Filius similiter facit. Et: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso, ut omnes honorificent Filium sicut honorificant Patrem . Domine, Domine, dum repetit, affectum suavissimae precationis osten
Abbreviated transcription (Latin):
male uestitꝰ est. Istȩ uestes sunt quȩ peccatores ardere faciunt non calere: quȩ in flãmã
mittunt. non a frigoris necessitate defendunt. Hoc opus eorũ qui ͤ t rahunt michi apud
dñm: & qui loqunt᷑ mala aduersus animã meam. Hunc uersũ contra om̃s quidem perfi-¬
dos debemꝰ accipere: sed tam̃ specialit̃ duas hereses uidet᷑ impetere. Apud dñm patrẽ
detrahunt arriani. quando & filiũ minorem eẽ testant᷑: & impudent̃ inferiorẽ dicu-¬
nt. quẽ creatorẽ omĩum cõmunit̃ confitent᷑. Apollinariste quoq locunt᷑ mala aduer¬
sus animã dñi: cũ dicunt. deitatẽ eiꝰ solã carnẽ hominis sumpsisse. non animã: nec tot
exemplis. perfidia ipsorũ superata discedit. Quaꝓpt̃. non solũ contra istos. sed contra
om̃s hereticos superiꝰ dicta bene intelligunt᷑: qui portionẽ in regno dñi non habebunt.

Expanded text:
male vestitus est! Istae vestes sunt quae peccatores ardere faciunt, non calere; quae in flammam male vestitus est! Istae vestes sunt quae peccatores ardere faciunt, non calere; quae in flammam mittunt, non a frigoris necessitate defendunt. Vers. 19. Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum, et qui loquuntur mala adversus animam meam. Hunc versum contra omnes quidem perfidos debemus accipere; sed tamen specialiter duas haereses videtur impetere. Apud Deum Patrem detrahunt Ariani, quando et Filium minorem esse testantur, et impudenter inferiorem dicuCreatorem omnium communiter confitentur. Apollinaristae quoque loquuntur mala adversus animam Domini, cum dicunt deitatem ejus solam carnem hominis sumpsisse, non animam; nec tot exemplis perfidia ipsorum superata discedit. Quapropter non solum contra istos, sed contra omnes haereticos superius dicta bene intelliguntur, qui portionem in regno Domini non habebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quadã iocunditate ꝑmulceat: quod constat malis m̃tib accidere. quando in scelere suo
p̃cingit᷑. Adhuc in ipsis cõparationib ꝑseuerat: ut hoc peccatũ quo ille in uolui maliiꝰ¬
it. similitudine uestis alteriꝰ indicet᷑. Supra enĩ dixit. induit. qđ pertinet ad tunicã. ⁊¬
nunc dicit operiat᷑. qđ uidet᷑ pallio conuenire: ut geminata uestis. ingentiũ significet
onera peccatorũ. Seqͥt᷑. Et sicut tona qua semꝑ prȩcingit᷑. Tona hic. non illa muliebris
accipienda est. sed iste balteus quo nr̃os lumbos accingimꝰ. sicut in euangłio de ioħe.
de helia uero in regũ uolumine legit᷑. & tona pellicia circa lũbos eiꝰ. Hoc enĩ nom̃ utraq
significatione doratũ est. Qua similitudine dicit sic peccatis illigantib fuisse constrictũ:
ut numquã suis onerib exueret᷑: obstinationis perfidia p̃grauatꝰ. O infelix popłs: quã

Expanded text:
quadam jucunditate permulceat. Quod constat malis mentibus accidere, quando in scelere suo quadam jucunditate permulceat. Quod constat malis mentibus accidere, quando in scelere suo praecingitur. Adhuc in ipsis comparationibus perseverat, ut hoc peccatum quo ille involvi maluit, similitudine vestis alterius indicetur. Supra enim dixit, induit, quod pertinet ad tunicam; nunc dicit, operitur, quod videtur pallio convenire, ut geminata vestis ingentium significet onera peccatorum. Sequitur, et sicut zona qua semper praecingitur. Zona hic, non illa muliebris accipienda est, sed istud balteum quo nostros lumbos accingimus, sicut in Evangelio de Joanne, de Elia vero insignificatione donatum est; qua similitudine dicit sic peccatis alligantibus fuisse constrictum, ut nunquam suis oneribus exueretur, obstinationis perfidia praegravatus. O infelix populus, quam
Abbreviated transcription (Latin):
leũ in ossib eiꝰ. Subtilit̃ intuendũ est: quẽ admodũ peccati ipsiꝰ qualitas quibusdam
dictionib indicet᷑ Primo induit se p̾dictꝰ popłs maledictione sicut ueftim̃to: quando
infagante diabolo consensũ prebuit. ut dñm pontio pilato tradere maluisset: ibi enĩ
quodã more uestis indutus est. ubi tali uoluntate noscit᷑ inuolutꝰ. scđo. intrauit ma¬
ledictio in interiora eiꝰ sicut aqua. quando deliberauit facere qđ ei fuerat in iquissi:¬
na inspiratione suggestũ: aqua enĩ quando uiscerib uiciosis recipit᷑. semꝑ ingredit᷑. ad no¬
cendũ. t̾cio. influxit iniquitas in ossib eiꝰ sicut oleũ. quando effectũ rei. in audita ꝑuer¬
sitate cõpleuit ut iã non interiora carnis. sed etiã ipsa ossa penitrasse uideret᷑. Dicendo
enĩ oleũ. significat delectationẽ facinoris: qđ sic corpus nr̃m mollit̾ ingredit᷑. ut nos

Expanded text:
leum in ossibus ejus. Subtiliter intuendum est quemadmodum peccati ipsius qualitas quibusdam leum in ossibus ejus. Subtiliter intuendum est quemadmodum peccati ipsius qualitas quibusdam dictionibus indicetur. Primo induit se praedictus populus maledictionem sicut vestimentum, quando instigante diabolo consensum praebuit, ut Dominum Pontio Pilato tradere maluisset. Ibi enim quodam onere vestis indutus est, ubi tali voluntate noscitu: involutus. Secundo intravit maledictio in interiora ejus sicut aqua, quando deliberavit facere quod ei fuerat iniquissima inspiratione suggestum. Aqua enim quando visceribus vitiosis recipitur, semper ingreditur ad nocendum. Tertio influxit iniquitas sicut oleum in ossibus ejus, quando effectum rei inaudita perversitate complevit; ut jam non interiora carnis, sed etiam ipsa ossa penetrasse videretur. Dicendo enim oleum significat delectationem facinoris, quod sic corpus nostrum molliter ingreditur, ut nos
Abbreviated transcription (Latin):
& plongabit᷑ ab eo. Adhuc de perfido popło dicit. quia dilexit maledictionem.
tunc scilicet. quando ait. sanguis huiꝰ suꝑ nos & suꝑ filios nr̃os. Quod eis ꝓuenisse ma¬
nifestũ est. qui contra dñm impia uoluntate durati sunt. Noluit autẽ benedictionẽ p̃dic¬
tiis popłs. quando acȩco illuminato int̾rogatꝰ est. nũquid & uos uultis discipłi eiꝰ fieri. at
illi quasi maledicto acerrimo ꝓuocati. responderunt. tu sis discipłs illiꝰ: nos autẽ moysi
discipła sumꝰ. Quo dicto ⁊ plongata est ab eis benedictio: quando illis derelictis uenit
ad gentiũ fidem: sicut dicit apłs. uobis quidem oportebat loqui uerbũ dei. sed quia
repulistis illud & indignos uos iudicastis ȩt̃ne uitȩ ecce conuertimur ad gentes. Et
induit  maledictionẽ sicut uestim̃ta: & intrauit sicut aqua in interiora eius: & sicut o¬

Expanded text:
 elongabitur ab eo. Adhuc de perfido populo dicit, quia dilexit maledictionem,  elongabitur ab eo. Adhuc de perfido populo dicit, quia dilexit maledictionem, tunc scilicet quando ait: Sanguis hujus super nos et super filios nostros . Quod eis provenisse manifestum est, qui contra Dominum impia voluntate durati sunt. Noluit autem benedictionem praedictus populus, quando a caeco illuminato interrogatus est: Nunquid et vos vultis discipuli ejus fieri ? At illi quasi maledicto acerrimo provocati responderunt: Tu sis discipulus ejus; nos autem Moysi discipuli sumus. Quo dicto prolongata est ab eis benedictio, quando illis derelictis venit ad gentium fidem; sicut dicit Apostolus: Vobis quidem oportebat loqui verbum Dei; sed quia repulistis illud, et insicut aqua in interiora ejus, et sicut o
Abbreviated transcription (Latin):
cit homines aut diuitiarũ ambitus. aut superbiȩ odiosa iactantia: pauperẽ uero & men¬
dicũ inseqͥ sola sȩuitia est: cuiꝰ nec honor quęrit᷑. nec habundantia facultatis ambitur.
More autẽ suo: a natura humanitatis assumptȩ. pauperem se dñs & mendicũ ẽẽ comme-¬
morat. Mendicus de nr̃o: diues de suo: sicut dicit apłs: qui ꝓpt̾ nos pauꝑ factꝰ est. ut illiꝰ
inopia nos diuites essemꝰ. Compunctũ uero. de ipso capite dici posse non arbitror. quia
tale non occurit exemplũ: sed magis cõpunctũ ad peccatorem ȩstimo referendũ: qui de¬
lictorũ recordatione cõpungit᷑ ut ad satis factionẽ redire mereat᷑: quod innumeris locis.
scriptura testat᷑. Necessariȩ itaq de menbris accipiendũ est: quia xp̃c dñs peccata non
habuit. Popłs enĩ udȩorũ cõpunctos corde ꝑsecutꝰ est. sicut de beato ftephano uel pau¬

Expanded text:
cit homines, aut divitiarum ambitus, aut superbiae odiosa jactantia. Pauperem vero et mencit homines, aut divitiarum ambitus, aut superbiae odiosa jactantia. Pauperem vero et mendicum insequi sola saevitia est, cujus nec honor quaeritur, nec abundantia facultatis ambitur. More autem suo a natura humanitatis assumptae pauperem se Dominus et mendicum esse commemorat. Mendicus de nostro, dives de sinopia nos divites essemus . Compunctum vero de ipso Capite dici posse non arbitror, quia tale non occurrit exemplum; sed magis compunctum ad peccatorem aestimo referendum, 375 qui delictorum recordatione compungitur, ut ad satisfactionem redire mereatur; quod innumeris locis Scriptura testatur. Necessarie itaque de membris accipiendum est, quia Christus Dominus peccata non habuit. Populus enim Judaeorum compunctos corde persecutus est, sicut de beato Stephano vel Pau
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ. quando a regno euis alienaa in gehennȩ contrarietatẽ. iustitia faciente mittendi sunt.
Nam cũ dñs sit xt̃na beatitudo: contra ipsũ fieri bene dicit. qui ꝑenni ultione damnatur
Dispere autẽ de tra uiuentiũ: qui inbeata patria non uidet᷑. Nec in cõmemorationẽ ueni¬
unt quando nullã uteriꝰ misediam consequunt᷑. Illos enĩ dicimur memorare.: quib sumus
beati misericordes. qm̃ ipsis miserebit᷑ ds̃. Sed quãuis ad singularem numerũ reuersus sit.
aahue tam̃ intelligere debemꝰ popłm iudȩorũ: qui miscdiam non fecit apłis uel fidelib
xpͥi quando eos post passionẽ dñi iniqͣ perscutione uexauit: quia istud de iuda non
potest intelligi quando ante crucifixionẽ dñi de hac luce transiuit: & affligere non
diendtũ: qui & xp̃m & discipłos eiꝰ nefancta p̃sumptione trucidauit. Persequi plerũq fa¬

Expanded text:
semper, quando a regno ejus alienati in gehennae contrarietatem, justitia faciente, mittendi sunt. semper, quando a regno ejus alienati in gehennae contrarietatem, justitia faciente, mittendi sunt. Nam cum Dominus sit aeterna beatitudo, contra ipsum fieri bene dicitur, qui perenni ultione damnatur. Disperit autem de terra viventium, qui in beata patria non videtur. Nec in commemorationem veniunt, quando nullam ulterius misericordiam consequuntur. Illos enim dicimur memorari, quibus sumus Beati misericordes, quoniam ipsis miserebitur Deus . Sed quamvis ad singularem numerum reversus sit, adhuc tamen intelligere debemus populum Judaeorum, qui misericordiam non fecit apostolis vel fidelibus Christi, quando eos post passionem Domini iniqua persecutione vexavit: quia istud de Juda non potest intelligi, quando ante crucifixionem Domini de hac luce transivit; et affligere non tiendum, qui et Christum et discipulos ejus nefanda praesumptione trucidavit. Persequi plerumque fa
Abbreviated transcription (Latin):
tatione percellit. Inde & ꝓpħa clamat. Auerte faciem tuã apeccatis meis. Peccatũ uero matris
eiꝰ est. synagoge nota ꝓt̾uitas: ut & ꝓpħas occideret: mnec ab ipsis dȩmonũ sacrificiis abstine¬
ret Sacrilegi enĩ iudȩ traditoris illã partẽ dicit eẽ genitricẽ. non quȩ uiros sc̃os ꝓtulit:
sed quȩ in nocentiũ sanguinẽ fudit. E iant contra dñm semꝑ.: & dispereat de t̾ra memoria
eorũ. unc pluralem numerũ ponit quia iudȩos mauult contumaces intelligi. Nam sicut
in uno scõ multos beatos aduertimꝰ: ut est illud. tu es petrus. & suꝑ hanc petrã ȩdificabo
eccłam mea: sic & in uno pessimo mutti decestabiles continent᷑. setrus enĩ gerit eccłe d
pũ uidas uero cdamnandȩ babiloniȩ portat imaginem. Unde merito post eũ de perfidis
cuicit. quia ipsũ scelerati malis facinorib subsequunt᷑. fuint ergo peccatores contra dũm

Expanded text:
tatione percellit. Inde et propheta clamat: Averte faciem tuam a peccatis meis . Peccatum vero matris tatione percellit. Inde et propheta clamat: Averte faciem tuam a peccatis meis . Peccatum vero matris ejus, est Synagogae nota protervitas, ut et prophetas occideret, nec ab ipsis daemonum sacrificiis abstineret. Sacrilegi enim Judae traditoris illam partem dicit esse genitricem, non quae viros sanctos protulit, sed quae innocentium sanguinem fudit. Vers. 13. Fiant contra Dominum semper, et dispereat de terra memoria eorum. Nunc pluralem numerum ponit, quia Judaeos mavult contumaces intelligi. Nam sicut in uno sancto multos beatos advertimus, ut est illud: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam : sic iterum in uno pessimo multi detestabiles continentur. Petrus enim gerit Ecclesiae typum, Judas vero damnandae Babyloniae portat imaginem. Unde merito post eum de perfidis dicit, quia ipsum scelerati malis facinoribus subsequuntur. Fiunt ergo peccatores contra Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
illis posteritatis abscidit: ne quo se bono. m̃tes pessime consolent᷑. Siue magis. una generatio
illa dicenda est quando nascimur in peccatis: & ideo petit ut ad scdam id est regenerationẽ
non ꝑueniant. qui tam̃ in p̃destinatione repulsi sunt: ut in prima peccatorũ suorũ fece di¬
spereant: nec scdȩ̃ natiuitatis beneficio. laqueũ mortis euadant. Sed hec & his similia. de il¬
in conspectu dñi: & peccatũ matris eiꝰ non deleatur. Per tropologiã dicit᷑. in memoriã dñi pec¬
cata redire maiorũ: ut & nouis delictis nefariꝰ iudas. & parentũ errorib torqueat᷑. Priscorũ
enĩ peccatis sicut sepe diximꝰ ita quis reus est: quando eorũ scelerib sequacissimꝰ inuenit᷑. In con¬
spectu dm̃. id est in disceptatione iudicii: qm̃ dũ peccata dñs respicit. auetores eorũ sine dubi¬

Expanded text:
pem illis prosperitatis abscidit, ne quo se bono pessimae mentes consolarentur sive magis una generatio pem illis prosperitatis abscidit, ne quo se bono pessimae mentes consolarentur sive magis una generatio illa dicenda est, quando nascimur in peccatis; et ideo petit ut ad secundam, id est ad regenerationem, non perveniant: qui tamen in praedestinatione repulsi sunt ut in prima peccatorum suorum faece dispereant, ne secundae nativitatis beneficio laqueum mortis evadant. Sed haec et illis similia dicunin conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur. Per tropologiam dicitur, In memoriam Domini peccata redire majorum; ut et novis  mss. A., B., F., suis delictis nefarius Judas et parentum erroribus torqueatur. Priscorum enim peccatis sicut saepe diximus ita quis reus est, quando eorum sceleribus sequacissimus invenitur. In conspectu Domini, id est in disceptatione judicii: quoniam dum peccata Dominus respicit, auctores eorum sine dubi
Abbreviated transcription (Latin):
ratione satis faciat. Hoc nunc optat᷑ iudȩ: ut datꝰ in potestate diaboli. bonis om̃ib enu¬
detur. Alieni quoq sunt sp̃s immundi: quib diabolus tanquã mancipiis imperat ad no¬
cendũ. Et bene dicti sunt alieni: qui aregno dñi ꝓbant᷑ extranei. Ifti. labores diripiunt
mandata dñi transgredientiũ: dũ eos bonis om̃ib priuauerint. percepta licentia. N on sit
illi adiutor: nec sit qui misereat᷑ pupillis eiꝰ. Quoniã & boni uiri diaboli quidem tẽpta¬
tione pulsant᷑. sed dñm adiutorem habere ñ desinunt. ut ab imminenti periculo liberentur
malos dicit tali adiutorio deserendos: ut remaneat iniquitas desperata⁊ cui subtrahitur
saluberrima medicina. Pupilli uero dicti sunt quasi pusilli: qui paruitate ȩtatis ad regendũ
se. ꝓbant᷑ infirmi : unde & pupilla otulorũ dicta est: quia omĩno in corpore nr̃o uidet exi¬

Expanded text:
ratione satisfaciat. Hoc nunc optatur Judae, ut datus in potestate diaboli bonis omnibus enuratione satisfaciat. Hoc nunc optatur Judae, ut datus in potestate diaboli bonis omnibus enudetur. Alieni quoque sunt spiritus immundi, quibus diabolus tanquam mancipiis imperat ad nocendum. Et bene dicti sunt alieni, qui a regno Domini probantur extranei. Isti labores diripiunt mandata Domini transgredientium, dum eos bonis omnibus privaverint, percepta licentia. Vers. 10. Non sit illi adjutor, nec sit qui misereatur pupillis ejus. Quoniam et boni viri diaboli quidem tentatione pulsantur; sed Dominum adjutorem habere non desinunt, ut ab imminenti periculo liberentur. Malos dicit tali adjutorio deserendos, ut remaneat iniquitas desperata, cui subtrahitur saluberrima medicina. Pupilli vero dicti sunt quasi pusilli, qui parvitate aetatis ad regendum se probantur infirmi. Unde et pupilla oculorum dicta est, quia omnino in corpore nostro videtur exi
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ indigentiã sienificat: ut omĩb pateat nullã eos opem habuisse rationis. qui talia
suit secuti. Ficiunt᷑ uero de habitationib suis: quando de congrezatione dñici popłi red¬
dunt᷑ alieni : ubi non m̃te. sed tantũ corpore priꝰ habitasse uidebant᷑. S crutet᷑ fenerator
omnẽ substantiã eiꝰ & diripiant alieni labores eius. Fer cõparationes factas. uersus iste de-¬
clarandus est: ut totius nobis confusionis remoueat᷑ obscuritas. Debitor quando ad ꝑsol¬
uendũ idoneus non est. fȩnerator eiꝰ a iudice ꝑcepta fiducia ingredit᷑ domũ obnoxii sui:
& omia quȩcũq habere potest diripit: & satisfacit sibi ꝓ peccunia mutuata. Sic & diabo¬
lus. quando peccata hominib multa congregauerit. & in eis obstinata uoluntate ꝓftiterit.
accipit potestatẽ ut obnoxi iᷤᷤ suis substantiã diripiat: & ꝓ libitu suo de humana sibi lace¬

Expanded text:
rerum indigentiam significat, ut omnibus pateat nullam eos opem habuisse rationis, qui talia rerum indigentiam significat, ut omnibus pateat nullam eos opem habuisse rationis, qui talia sunt secuti. Ejiciuntur vero de habitationibus suis, quando de congregatione Dominici populi redduntur alieni: ubi non mente, sed tantum corpore prius habitasse videbantur. Vers. 9. Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus, et diripiant alieni omnes labores ejus. Per comparationes factas versus iste declarandus est, ut totius nobis confusionis removeatur obscuritas. Debitor quando ad persolvendum idoneus non est, fenerator ejus, a judice percepta fiducia, ingreditur domum obnoxii sui, et omnia quaecunque habere potest diripit, et satisfacit sibi pro pecunia mutuata: sic et diabolus, quando peccata hominibus multa congregaverit, et in eis obstinata voluntate perstiterint, accipit potestatem ut obnoxii substantiam diripiat, et pro libito suo de humana sibi lace
Abbreviated transcription (Latin):
passione dñi. & euangelicis uerbis. & petri apłi attestatione: cognoscimꝰ ẽẽ appħatũ. In
hoc autẽ uersu figura intelligenda est efexegesis. quȩ latine dicit᷑ exceptio: qm iudas ab
alibi non legat᷑ iudã uxorem habuisse uel filios. tam̃ ex ista ꝓphetia. eũ maritũ patrẽq¬
fuisse dit̃ intelliq. illo eñ ocũbente affecab eiꝰ sine dubio talia conagerunt. ut uidua fierat
uxor reluta & filii orphani cũ patre caruissent. Quod si ad sp̃ualem seusuĩ uel iu cteise fere
fili possnt intellizi. qui eũ in illa traditione secut sunt : ixor uoluntas que nobis tanꝗ
conux semꝑ adiuneta est. de qua filios parimꝰ: cũ operas nr̃as quasi quo dasi nedt gene
ramꝰ Tomoti amoueant᷑ filii eiꝰ & mendicent: eiciant᷑ de habitationib suis. Additrue:
qd dictũ est poterit ꝑtinere siue ad carnales filios: siue ad operas nr̃as. Conoriie
significat uiolent̃ expulsi: ut hoc grauit̾ doleat qđ patiunt᷑ inuiti. aendicent. bonarũ

Expanded text:
ione Domini, et evangelicis verbis, et Petri apostoli attestatione cognoscimus esse prophetatum. In hoc autem versu figura est intelligenda hypexaeresis, quae Latine dicitur exceptio: quoniam Judas ab alibi non legatur Judam uxorem habuisse vel filios, tamen ex ista prophetia eum maritum patremqfuisse datur intelligi. 374 Illo enim occumbente, affectibus ejus sine dubio talia contigerunt, ut vidua fieret uxor relicta, et filii orphani cum patre caruissent. Quod si ad spiritualem sensum velis referre, filii possunt intelligi qui eum in illa traditione secuti sunt: uxor voluntas, quae nobis tanquam conjux semper adjuncta est: de qua filios parimus, cum opera nostra, quasi quodam ventre geneilii ejus, et mendicent: ejiciantur de habitationibus suis. Ad utrumque quod dictum est poterit pertinere, sive ad carnales filios, sive ad opera nostra. Commoti significat violenter expulsi; ut hoc graviter doleant, quod patiuntur inviti. Mendicent, bonarum
Abbreviated transcription (Latin):
it confessione saluari: sed desperatione malorũ. laqueo prefocatꝰ occubuit nec potuit dex¬
terã habere liberã. qui tota sinistrȩ partis scelera sapiebat. Sic enĩ unusquisq facere
significatur. qualis est ille qui eiꝰ dexterã tenet: ut est illud in malo. dextera eorũ dex¬
tera iniquitatis: in bono. ꝓuidebã dñm in conspetu meo semꝑ: q̃m adextris est michi.
Qua ꝓpt̃. his significationib. totiꝰ uitȩ nr̃ȩ qualitas indicat᷑. Cũ iudicat᷑ ex eat condemp

Expanded text:
it confessione salvari, sed desperatione malorum laqueo praefocatus occubuit; nec potuit hait confessione salvari, sed desperatione malorum laqueo praefocatus occubuit; nec potuit habere dexteram liberam, qui tota sinistrae partis scelera sapiebat. Sic enim unusquisque facere significatur, qualis est ille qui ejus dexteram tenet, ut est illud in malo: Dextera eorum, dextera iniquitatis ; in bono: Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ro. laudabilia ꝑagunt᷑: impendere bona ꝓbonis: scdo malũ ꝓmalo non redde¬
re. tertio ꝑfectissimum uirtutis genus est. bonũ ꝓ malo tribuere. Et nota. q̃m sicut iu¬
dei extremã illã uiciosissimã partẽ facere decreuerunt. ut cũ diligere debuissent.
ad odia iniqua ꝓsilirent: ita dñs summũ illud bonũ ꝑfecta pietate restituit: ut
in cruce positꝰ ꝓ illis oraret. qui eũ decreuerant impia uoluntate trucidare. Con¬
stitue suꝑ eũ peccatorem: & diabolus stet a dextris eius. Uenit ad scdam partem. in
qua primũ de iuda malorũ omium capace multa dicturus est. deinde plurali nu-¬
mero miscet & impios udeos: qui filii ipsius. sceleris imitatione extiterunt. Qua ꝓpt̾
to peccator dicit᷑: q̃m delictũ traditionis ab ipso sumpsit inicium. Et ne forsitan dubita¬
res de quo diceretur adiecit. & diabolus stet adextris eiꝰ: scilicet quia nulla meru¬

Expanded text:
ro laudabilia peraguntur, impendere bona pro bonis; secundo malum pro malo non reddero laudabilia peraguntur, impendere bona pro bonis; secundo malum pro malo non reddere; tertio perfectissimum virtutis genus est, bonum pro malo tribuere. Et nota quoniam sicut Judaei extremam illam vitiosissimam partem facere decreverunt, ut cum diligere debuissent, ad odia iniqua prosilirent: ita Dominus summum illud bonum perfecta pietate restituit; ut in cruce positus pro illis oraret qui eum decreverunt impia voluntate trucidare. Vers. 4. Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus. Venit ad secundam partem, in qua primum de Juda malorum omnium capace multa dicturus est. Deinde plurali numero miscet et impios Judaeos, qui filii ipsius imitatione sceleris exstiterunt. Quapropteto peccator dicitur, quoniam delictum traditionis ab ipso sumpsit initium. Et ne forsitan dubitares de quo diceretur, adjectum est, et diabolus stet a dextris ejus; scilicet quia nulla meru
Abbreviated transcription (Latin):
bile pullulauit interitũ. Nam sicut iusti gratis amant dñm. cũ eũ ꝓpter se tantum
diligunt. non ꝓpt̃ aliquod tẽporale beneficiũ querunt: ita impii gratis execrat᷑. quia
causam iusti odii reperire non possunt. sicut  in sexagesimo petauo psalmo dictũ est.
multiplicati sunt suꝑ capillos capitis mei. qui oderunt me gratis. Pro eo ut me dilige
rent detrahebant michi: ego autẽ orabam. Posuerunt aduersum me mala ꝓ bonis: & o¬
dium ꝓ dilectione mea. In his duob uersib facienda est rerũ positarũ diftincta separa¬
tio: ut ea quȩ occulte dicta sunt. manifestius innotescant. Trib igit᷑ modis: peccatum
omne contrahit᷑. Primꝰ delictorũ gradus est. non reddere bona ꝓ bonis: scđs reddere
mala ꝓ malis. tertius extremus est uiciorũ. tribuere mala ꝓbonis. Contra tali nume¬

Expanded text:
bilem pullulavit interitum. Nam sicut justi gratis amant Dominum, cum eum propter se tantum bilem pullulavit interitum. Nam sicut justi gratis amant Dominum, cum eum propter se tantum diligunt, non propter aliquod temporale beneficium quaerunt: ita impii gratis exsecrantur, quia causam justi odii reperire non possunt; sicut et in sexagesimo octavo psalmo dictum est: Multiplicati sunt super capillos capitisrent, detrahebant mihi; ego autem orabam. Vers. 4. Posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea. In his duobus versibus facienda est rerum positarum distincta separatio, ut ea quae occulte dicta sunt manifestius innotescant. Tribus igitur modis peccatum omne contrahitur. Primus delictorum gradus est, non reddere bona pro bonis. Secundus reddere mala pro malis. Tertium extremum est vitiorum, tribuere mala pro bonis. Contra, tali nume
Abbreviated transcription (Latin):
contumelias designat quas pertulit a iudeis. Sed hic singularem numerũ ideo ponit: qͥa
sicut sepe dictũ est popłm utroq modo appellari fas est.Nam licet nomine unꝰ audiatur:
intellectu tam̃ plurimi eẽ noscuntur. Seqͥt᷑. Locuti sunt aduersũ me lingua dolosa. Locuti su¬
nt igit᷑ lingua dolosa: quando scãm dñi simplicitatẽ uerbis captiosissinis appetebant dieci¬
tes. licet tributũ dare cesari: & illud. magister scimꝰ quia uerax es. Hȩc enĩ uerba: subdola
tis. Dicendo sermonib odii circundederunt me. tempus illud significat. quando iniqua
conspiratione pilato dixerunt: crucifige. crucifige. Nam sermones utiq odiorũ non uerita¬
autẽ gratis: quando ante prȩsidem. in nocentis sanguinẽ falsis accusationib impetebant
Gratis uero dixit. quia factũ eorũ nullũ illis potuit afferre cõpendiũ: sed magis detesta¬

Expanded text:
contumelias designat quas pertulit a Judaeis. Sed hic singularem numerum ideo ponit, quia contumelias designat quas pertulit a Judaeis. Sed hic singularem numerum ideo ponit, quia sicut saepe dictum est populum utroque modo appellari fas est; nam licet nomine unus audiatur, intellectu tamen 373 plurimi esse noscuntur. Sequitur, Locuti sunt adversum me lingua dolosa. Locuti sunt igitur lingua dolosa, quando sanctam Domini simplicitatem verbis captiosissimis appetebant, dicentes: Licet tributum dare Caesari? Et illud: Magister, scimus quia verax es . Haec enim verba subdola ctis. Dicendo, sermonibus odii circumdederunt me, tempus illud significat quando iniqua conspiratione Pilato dixerunt, Crucifige, crucifige . Nam sermones utique odiorum, non veritat gratis, quando ante praesidem innocentis sanguinem falsis accusationibus impetebant. Gratis vero dixit, quia factum eorum nullum illis potuit afferre compendium, sed magis detesta
Abbreviated transcription (Latin):
serui est dignatus assumere. ut laudem eiꝰ resurrectionis sileri non faciat
pat̃. qui scdm carnis humilitatẽ iudȩorũ erat conuicia dura pasurus. Hoc
est enĩ Laudem meã ne tacueriꝰ: idest ne taceri facias. ł ft enĩ decora diuersttas. ut qui
inimici mendacia loquȩbant᷑ contra eos toto orbe ueritatis teftimonia canerent᷑ Sic enĩ
illos ꝑgłam suȩ resurrectionis conuinci desiderat: ut reatũ propriȩ ꝑuersitatis agnoscass
& celeriꝰ recurrait ad remedia confessionis: ne in ȩt̃nũ perire debeant contumaces. Que
figura dicit᷑ sinchrisis idest collatio: quȩ fit quando cõparatione quadã iustiorem cau¬
sam nrãm quã aduersarii demonstramꝰ. Sed ista laus certa erat. quia de ueritate ma¬
nabat. sermo autẽ ille falsissimꝰ cognoscebat᷑ eẽ. qui de ore dolosi & perfidi ꝓbabat᷑ ex¬
ire. Nã quẽ a dmodũ potest dici uerũ: qđ ipsi ueritati docet᷑ aduersum: Apertũ itaq os:

Expanded text:
servi est dignatus assumere; ut laudem ejus resurrectionis silere  ed., sileri non faciat Pater, qui secundum carnis humilitatem Judaeorum erat convicia dura passurus. Hoc est enim, Laudem meam ne taceas, id est ne tacere  ed., taceri facias. Est enim decora diversitas; ut quoniam inimici mendacia loquebantur, contra eos toto orbe veritatis testimonia canerentur. Sic enim illos per gloriam suae resurrectionis convinci desiderat, ut reatum propriae perversitatis agnoscant, et celerius recurrant ad remedia confessionis, ne in aeternum perire debeant contumaces. Quae figura dicitur syncrisis, id est collatio, quae fit quando comparatione quadam justiorem causam nostram quam adversarii demonstramus. Sed ista laus certa erat, quia de veritate manabat. Sermo autem ille falsissimus cognoscebatur esse, qui de ore dolosi et perfidi probabatur exire. Nam quemadmodum potest dici verum, quod ipsi veritati docetur adversum? Apertum itaque os,
Abbreviated transcription (Latin):
in actib apłorũ euidentissime declaratũ. hunc uersũ de iuda eẽ conscriptũ: Ait enim
petrus. uiri fr̃s. oportet impleri scripturã quã prȩdixit sp̃s sc̃s per os dauid de iuda

Expanded text:
in Actibus apostolorum evidentissime declaratum, hunc versum de Juda esse conscriptum; ait enim in Actibus apostolorum evidentissime declaratum, hunc versum de Juda esse conscriptum; ait enim Petrus: Viri fr
Abbreviated transcription (Latin):
& iude apostolatus pauci dies facti sunt: quando alii post ipsum apłi custodita dñi uolun¬
tate manserunt. Et ne numerus ille sacratissimꝰ apłorũ. iuda mortuo rũperetur: iã tunc
p̃dictus est in loco eius alt̃ fieri: ut duodenariꝰ calculus. custodita integritate constaret.
ł piscopatus autẽ. summus in eccła gradus est: dictus super inspector. eo qđ dñi gregem.
ipsius gr̃a suffragante quasi pastor cautissimꝰ alta sede custodiat: sicut ihezechiel. ꝓpheta
nomen positũ est. Cuius rei uirtutem apł̃s euident̃ insinuat: dicens: qui episcopatũ desiderat.
bonũ opus desiderat: & cȩtera. Qua ꝓpt̃: nomen istud non tã honoris est quã laboris. Nã qui
alios speculandos suscipit: se iugi debet excubatione conspicere: ut non illi contingat
qđ dicit apłs.: ne aliis predicans ipse reꝓb efficiar. Illudq meminisse nos conuenit:

Expanded text:
et Judae apostolatus pauci dies facti sunt, quando alii post ipsum apostoli custodita Domini volunet Judae apostolatus pauci dies facti sunt, quando alii post ipsum apostoli custodita Domini voluntate manserunt. Et ne numerus ille sacratissimus apostolorum Juda mortuo rumperetur, jam tunc praedictus est in ejus loco alter fieri, ut duodenarius calculus custodita integritate constaret. Episcopatus autem summus in Ecclesia gradus est. ipsius gratia suffragante, quasi pastor cautissimus alta sede custodiat, sicut Ezechiel propheta nomen positum est. Cujus rei virtutem Apostolus evidenter insinuat, dicens: Qui episcopatum desiderat, bonum opus desiderat, , etc. Quapropter nomen istud non tam honoris est quam laboris. Nam qui alios speculandos suscepit, se jugi debet excubatione conspicere, ut non illi contingat quod dicit Apostolus: Ne aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Illudque meminisse nos convenit
Abbreviated transcription (Latin):
de congregatione iustorũ: unde om̃s qui egrediunt᷑. impiorũ partib aggregantur.
Oratio uero eiꝰ quã int̾ apłos alios susceperat peragendã. in grauissimũ illi pec¬
catũ ꝓbatur esse conuersa: quando ibi continetur. & dimitte nobis debita nr̃a
sicut & nos dunittimus debitorib nr̃is. Sed quid ille debentib dimitteret: qui benefici¬
orũ omnium tradebat auctoreme Merito ergo in peccatũ illi conuersa est sc̃ã oratio: qͥ
dece stabili peccauit exemplo E iant dies eiꝰ pauci: & episcopatũ eiꝰ accipiat alter. Sic di¬
cit paucos dies udȩ fieri debere: quasi longa ȩtas eiꝰ per crudelissimũ peccatũ immi¬
nuta eẽ uideatur: sicut & alibi dixit. uiri sanguinũ & dolosi. non dimidiabunt dies
suos. Sed hoc fieri merito uidet᷑: cũ iuniores seniorib comparantur. Nam cũ alii cente¬
nis annis uiuant: dimidiata illorũ ȩtas conspicit᷑. qui nec quinquaginta uixerunt. Sic

Expanded text:
um, unde omnis qui egreditur impiorum partibus aggregatur. Oratio vero ejus, quam inter alios apostolos susceperat peragendam, in gravissimum illi peccatum probatur esse conversa, quando ibi continetur: Et dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Sed quid ille debentibus dimitteret, qui beneficiorum omnium tradebat auctorem? Merito ergo in peccatum illi conversa est sancta oratio, qui detestabili peccavit exemplo. Vers. 6. Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter. Sic dicit paucos dies Judae fieri debere, quasi longa aetas ejus per crudelissimum peccatum imminuta esse videatur, sicut et alibi dixit: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos . Sed hoc fieri merito videtur, cum juniores senioribus comparantur. Nam cum alii centenis annis vivant, dimidiata illorum aetas conspicitur, qui nec quinquaginta vixerunt. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
noctib dñm ieiunasse: genua tam̃ eius infirmata eẽ non legit᷑: sed tantũ esurisse decla¬
nat. Vnde sih anc esuriem ad genua referas idest corporis stabilitatẽ. quib semꝑ insifa¬
mus: potest congruent᷑ aptari minꝰ ⁊ ne si hoc scrupulũ mouet. meliꝰ genua ad ipsiꝰ m̃bra
referant᷑ que reuera infirmata sunt. quando apłi eiꝰ passione dispersi sunt. Quid enĩ plus
et̃ potuit infirmiꝰ: quã ut petrus negaret & reliqua turba fideliũ latuisset: Seqiuitur.¬

Expanded text:
noctibus Christum Dominum jejunasse, genua tamen ejus infirmata esse non legimus, sed tantum esuriisse declaratur. Unde si hanc esuriem ad genua referas, id est corporis stabilitatem, quibus semper insistimus, potest congruenter aptari minus: nisi hoc scrupulum movet, melius genua ad ipsius membra referantur, quae revera infirmata sunt, quando apostoli ejus passione dispersi sunt. Quid enim plus esse potuit infirmius quam ut Petrus negaret, et reliqua fidelium turba latuiss
Abbreviated transcription (Latin):
eximia : quȩ uniuersum intellectum superant: quȩ omnia uota transcendunt
Et ut breuiter multa claudamus: hȩc pax ipse saluator est dñs. Sed istam
pacem omnimodis non habebunt. qui cum unitate litigant: & catholico po¬
pulo probantur aduersi.

Expanded text:
eximia, quae universum intellectum superant, quae omnia vota transcendunt; eximia, quae universum intellectum superant, quae omnia vota transcendunt; et ut breviter multa claudamus, haec pax ipse Salvator est Dominus. Sed istam pacem omnimodis non habebunt, qui cum unitate litigant, et catholico poprobantur adversi.
Abbreviated transcription (Latin):
re perimur. Sequitur. Et rectis corde Recti corde sunt qui dñm sequuntur
non preire contendunt: ut petro apło dictum. est. humana sapienti: redi rȩ¬
tro satanas. Illum enim qui precedere uolunt. errare non desinunt: qui sub¬
sequi desiderant. recti corde sine dubio comprobantur. His igitur optat pro¬
israhel. Sicut bonis & rectis corde benefiȩri postulauit: ita nunc declinan¬
tes: ad obligationem dicit posse perduci. sulchre autem definita est opera
iniquitatis: obligatio scilicet: quȩ nos uinculis prauitatis innectit: ut esse li¬
beri nequeamus: cum talibus laqueis tantisq constringimur. Et nota. quod di¬
cit declinantes: id est iussa dñi non sequentes. Pari enim sententia pereunt:
qui & declinare iussa principis. & operari maliciam uelle contendunt. Adici¬
tur certa promissio : pax super israhel. Uerum ista pace omnia promittuntur

Expanded text:
reperimur. Sequitur, et rectis corde. Rectis corde sunt qui Dominum sequuntur, reperimur. Sequitur, et rectis corde. Rectis corde sunt qui Dominum sequuntur, non praeire contendunt, ut Petro apostolo dictum est humana sapienti: Redi retro, Satanas . Illi enim qui praecedere volunt, errare non desinunt; qui subsequi desiderant, rectis corde sine dubio comprobantur. His igitur optat proIsrael. Sicut bonis et rectis corde bene fieri postulavit, ita nunc declinantes ad obligationem dicit posse perduci. Pulchre autem definita est opera iniquitatis, obligatio scilicet quae nos vinculis pravitatis innectit; ut esse liberi nequeamus, cum talibus laqueis tantisque constringimur. Et nota quod dicit declinantes, id est jussa Domini non sequentes. Pari enim sententia pereunt, qui et declinare jussa principis, et operari malitiam velle contendunt. Adjicitur certa promissio, pax super Israel. Verum ista pace omnia promittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
manere. Sors uero iustorũ est hereditas dñi. idest religio xp̃iana: supra quam
non sinit dutius crudeles tyrannos insurgere: ne possint eccłam dñi longissi¬
ma persecutione conterere. Dicendo enim non derelinquet: significat qm̃ & si
ad tempus temptatio permitatur. non tamen libera in sua potestate deseritur.:
nis & rectis corde. Confirmato populo. & fidei firmitate solidato. uenit
ad scdam partem: in qua breuiter dñm deprecatur. quod scit eum ẽẽ fac¬
turũ: ut bonis bona. malis digna refaituat. Boni autem sunt homines: cum
gratia diuina preuenti. cȩperint desiderare & implere quȩ iussa sunt. Le¬
gimus enim: nemo bonus. nisi solus ds̃. Sed utrumq uerũ: utrumq perfectũ
est. Nam si nr̃is uiribus relinquimur mali sine dubio comprobamur: si diui¬
na misericordia suffragante respicimur donec obȩdientes sumus boni utiq

Expanded text:
manere. Sors vero justorum est haereditas Domini, id est religio Christiana, supra quam manere. Sors vero justorum est haereditas Domini, id est religio Christiana, supra quam non sinit diutius crudeles tyrannos insurgere, ne possint Ecclesiam Domini longissima persecutione conterere. Dicendo enim, non derelinquet, significat quoniam, etsi ad tempus tentatio permittatur, non tamen libera in sua potestate deseritur,  Domine, bonis, et rectis corde. Confirmato populo et fidei firmitate solidato, venit ad secundam partem, in qua breviter Dominum deprecatur, quod scit eum esse facturum; ut bonis bona, malis digna restituat. Boni autem sunt homines, cum gratia divina praeventi, coeperint desiderare et implere quae jussa sunt. Legimus enim: Nemo bonus, nisi solus Deus . Sed utrumque verum, utrumque perfectum est. Nam si nostris viribus relinquimur, mali sine dubio comprobamur; si divina misericordia suffragante respicimur, donec obedientes sumus, boni utique
Abbreviated transcription (Latin):
maiestate sui luminis apparebit. Sed cur prebeatur ista defensio: consequenter
stas significatur. Sic enim in bono dictũ est de ipso dño saluatore. uirgam uir¬
tutis tuȩ emittet dñs ex syon: & dominaberis in medio inimicorũ tuorum.
Accepit etiam moyses uirgã: de qua miracula numerosa faciebat. Datur si¬
quidem & illis in malo: qui semper fideles studio prauitatis affligunt. Nam
& persecutores sunt uirga martỹribus. item & iracundi dñi. famulis suis:
ut fuit pharao. nabuchodonosor & cȩteri qui asperrima dominatione res¬
narunt. Sed hanc iniquam potestatem non permitat dñs duitina libertate
crassari : ut intelligant fideles. ad patientiȩ suȩ probationem hoc superbis bre¬
uissimo tempore fuisse concessum. Poterant enim serui dei animos suos ad ini¬
quitates forsitan extendere: si persecutionem crederent longis temporib per¬

Expanded text:
majestate sui luminis apparebit. Sed cur praebeatur ista defensio consequenter emajestate sui luminis apparebit. Sed cur praebeatur ista defensio consequenter estas significatur. Sic enim in bono dictum est de ipso Domino Salvatore: Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion ; et dominaberis in medio inimicorum tuorum . Accepit etiam Moyses virgam, de qua miracula numerosa faciebat. Datur siquidem et illis in malo, qui semper fideles studio pravitatis affligunt; nam et persecutores sunt virga martyribus; item et iracundi domini famulis suis, ut fuit Pharao, Nabuchodonozor, et caeteri qui asperrima dominatione regnarunt. Sed hanc iniquam potestatem non permittit Dominus diutina libertate grassari; ut intelligant fideles ad patientiae suae probationem hoc superbis brevissimo tempore fuisse concessum. Poterant enim servi Dei animos suos ad iniquitates forsitan extendere, si persecutionem crederent longis temporibus per