comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. ad uintatẽ ꝑsone u/¬
ingeniti ꝑtinet. Rectꝰitaq
confessiõis ordo posçebat. ut
habitatori domꝰ sua. et deo
templũ suu̾. et tõditori cuutas
sua. Que tota hit accipiẽda
interus. a solis ortu usq ad
ocasũ laudans nomẽ dñi.
et post captiuitatẽ uetustatis
cantans ca̾ticũ nouil. Periẽ
etiam ex illa que intelis seꝑ
ex quo condita ẽ cohesit deo
perta est. Hec nisanctis ãge¬
lis beata ꝑsistit. et sue ꝑti
peregͥnãti sicut oportẽt opi¬
tulat᷑ qr utraq una eut cõ¬
sortio et̾nitatis. et nũt una
e̾ uinculo cantatis. que to¬
ta instituta ẽ ad collẽdũ
unũ deũ. Uñ nec tota nec
ulla pars eiq. uult se coli ꝓ
deo. nec ciuꝙͣ esse deꝯ ꝑti¬
nẽti ad templã dei qd edif¬
ficat᷑. ex dus. quos fecit nõ
tura sicreat᷑ a nõ creator esset pro¬
fecto creatura rationalis eẽt
ia.et ideo in regula fidei
nõ poneret᷑ an̾ ecclia. qr et
ip̃e ad ecclesia ꝑtinciet in

Expanded text:
dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, perta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non tus si creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ra. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in
Abbreviated transcription (Latin):
lauachrũ regeneratiõis di¬
uersoꝵ maloꝵ afflictione
cruciari. ut intelligamq to¬
tũ qd̾ salutanbꝰ agit᷑ sacra¬
mẽtis magis ad spe̾ futu¬
roꝵ bonoꝵ. ꝙͣ ad retẽtionẽ
uel ad redeptionẽ p̾sentiũ ꝑ/¬
tinere ogulta etiã mala
hic uide̾t᷑ ignosti et nullis

Expanded text:
lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hi
Abbreviated transcription (Latin):
filni sũt dei. sic tñ spũ de erci¬
tant᷑. et taꝙͣ filii dei ꝓficu̾t
ad deu̾. ut etrã spũ sc̃õ ma¬
xime aggrauate corruptibi¬
li corꝑe tãꝙͣ filii hõmũ in
ficiant ad se ipõs. et ideo pec¬
cent. In ter est quidẽ quãtũ

Expanded text:
filii Dei ; sic tamen spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore, tanquam filii hominis, in ficiant ad seipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum;
Abbreviated transcription (Latin):
uicqͥd igit᷑gestũ ẽ in
cruce xͥ. insepultura
in resurrectioẽ tertio die. in
ascensione in colu̾. et sedere
ad dextera patris. ita gestũ
T. ut his rebus nõ mistite
tu̾i dictis s etiam gestis cõ¬
figuraret᷑ uita xpĩana. q̃
hic gerit᷑ Nam p̃p̃ eiꝰ crucẽ

Expanded text:
uid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem
Abbreviated transcription (Latin):
bono secũdũ ꝙdictũ ẽ Deꝰ
ĩ noĩe tuo saluũ mefac. otĩ
ter iudiciaẽ qͥppe dei fitipa
bonoꝵ maloꝵq discretio. ut
liberandi a malo nõ ꝑdẽdi cũ
malis boni ad dexterã segre
dica mie deꝯ. Et qͥd dixrat ue¬
lut exponẽs. et disterne ĩ qͥt
causã meã de gente nõ sta

Expanded text:
uod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregdica me, Deus: et quid dixerat velut exponens, Et discerne, inquit, causam meam de gente non sa
Abbreviated transcription (Latin):
abũdauit grã. Et ideo questi¬
abudantiaz grẽ conseꝙ̃dan
ĩ pcto si ꝑmanẽdũ. S iespõ¬
dit. Absit. atq subiecit. Si
mortui sumꝰ pctõ. quõ uiue¬
inꝰ ĩ illo. De inde ut oste̾de̾t
nos mortuos esse pctõ. an i¬

Expanded text:
quaestiabundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An i
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s hõmes ad cõde̾natio.¬
ne. ita ꝑ uniꝰ iusticiã ĩ om̃is
hõmes adiustificationẽ uite.
satis indicat ex ada̾ nemine̾
natũ nisi dãnatioe detineri.
et neminẽ nͥ in xpõ renatũ.
a dãnatioe liberari. Qua¬

Expanded text:
omnes homines ad condemnationem, ita et per unius justitiam in omnes homines ad justificationem vitae ; satis indicat, ex Adam neminem natum nisi damnatione detineri, et neminem nisi in Christo renatum a damnatione liberari. CA
Abbreviated transcription (Latin):
tismaũ facta est. ego hodie
genur te nõ unũ illũ teꝑis
diem. quo baptisata ẽ. sod in¬
numerabilis et̾itatis.ut¬
illũ hõmẽ ad uingenitiꝑso¬
nã ꝑtine̾ mo̾stiarrt. Ubi enĩ
dies nec hoscerm fine nicho¬
at. nec mitio crastim t̾mina¬
t. semꝑ hodierna ẽ. In aqͣ.
ergo uoluit baptizari a io
hãne. nõ ut eiꝯ miqͥtas ul¬
la dilueret. s ut magna cõ¬
mẽdart᷑. hũilitas. Ita qͥppe
nichil in eo baptismꝰ ꝙ ab¬
lueret. sicut mors nichil
qd puniret inuenit. ut dia¬
bolꝰ ueritate iusticie nõ
uolentia potestatis opp̃sꝰ
etuictꝰ. quĩ ipm̃ sine ullo
pcti merito iniquissie̾ occi¬
derat. ꝑ ipm̃ iustissime a¬
mittere̾t quos pctĩ mo̾i̾to
detinebat. utrũq igit᷑ ab
illo idest. et baptissma et
mors corte dispe̾satiõis cau¬
sa nõ miserũda nocessitate.
s miserate potiꝰ uolũtate
susceptũ ẽ. ut unꝰ ꝓctm̃ tol

Expanded text:
tizatum facta est: ego hodie genui te, non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed incommutabilis aeternitatisillum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate su
Abbreviated transcription (Latin):
si solũsit. obnorios da̾na¬
tiomis facit. Grã uero ex mł¬
tis delictis iustificat hõme.
qͥ p̃ter illud unũ. qd cõmiũ¬
ter cũ om̃bꝰ originalit᷑ tra¬
xit. sua qͦ ꝓpͥa multꝰ ꝯmisit¬

Expanded text:
si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit
Abbreviated transcription (Latin):
iã ꝓpͥa commiseru̾t. bel cogi¬
taçioẽ. uel locutioe̾ uel oꝑe.
qͥa etĩã ꝑ singularẽ nume¬
rũ pluralis numerus figni¬
ficari solet. Sicut ait ille
litibus fecerñt. Et in nost̾s
merabilia talia Quuniuero
etillud origniale unu̾ plura¬
li nuime̾o significat᷑. qn̾ dici¬
cumꝰ in pc̃t̃oꝵ remissionẽ
baptisari ꝑuulos. nec diamꝰ

Expanded text:
el cogitatione, vel locutione, vel opere. Quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet, sicut ait ille:litibus fecerint. Et in nostris merabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec
Abbreviated transcription (Latin):
possũt penitedo sanani.sicut
etraz post baptismũ fien bide¬
instituta regeneratio. nͥ qͥa
uiciosa ẽ gencratio usqi adeo
ut etiam de legutimo matͥ.
me in utero aliuit. neq id dt¬
xit hic dixit. In miq̾tate uel
ꝑcto̾. cũ et hoc recte. dici poss.
s iiquitates et pctã dicere
maluit. Qͥa etia m illo. qd̾
in om̃s hõĩnes ꝑtrãsut. atz
tã magnũ ẽ. ut in eomuta¬
ret᷑ et cõuerteret᷑. in necessita¬
ten mortis hũana natura.
reꝑiũt᷑. sicut supra disserui.
filios. nͥ gratuita grad. et m̾ia¬

Expanded text:
possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post baptismum fieri videinstituta regeneratio nisi quia vitiosa est generatio, usque adeo ut etiam de legitimo matrimme in utero aluit . Neque hic dixit, in iniquitate vel peccato, cum et hoc recte dici possit, sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia etiam in illo uno quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est, ut in eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, filios, nisi gratuita gratia et mi
Abbreviated transcription (Latin):
tu ẽ. Mortui sũt eni qͥ quere¬
bant aĩa pue̾i. Nõ dictũ ẽ
mortuꝯ ẽ. Et inexodo ffece¬
rũt inquit sͥ deos auiros.
cũ unũ fitulũ fecerint tãtũ
de quo dixerũt.Hisũt dii
tui istł qui eduxerũt te de¬

Expanded text:
tum est: Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri . Non dictum est, mortuus est. Et in Exodo: Fecerunt, inquit, sibi deos aureos , cum unum vitulum fecerint tantum, de quo dixerunt: Hi sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de te
Abbreviated transcription (Latin):
meritis in ipõ exordio na¬
ture sue quo esse cepit uer¬
bo dei copularet᷑. inta̾ta
ꝑsone unitatẽ. ut idẽ ip̾e¬
esset filius dei qui filius ho¬
minis. et filius hoĩs qͥfiliꝰ
susceptioẽ fieret quoda̾mõ

Expanded text:
us in ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Dei copularctur in tantam personae unitatem, ut idem esset Filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui Filius susceptione fieret quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
sed in ⁊ ip̃o. Sicut ipẽ pctin
non sua. s nostrũ. nec inse.
s in nõb̃ conscitutũ. similitu¬
diñe carnis pct̾ĩ in qua cru¬
cifixus ẽ demõstrauit. Ut
quoniã pctm̃ ei nõ merat.
ita quodãmõ pctõ mo̾e̾ret᷑.
dũ morit᷑ carni. in qͣ erat si¬
militudo pct̃i. Et cũ scdm̃ ue¬
tustatẽ pctĩ nũꝙͣ ĩpẽ uixiss.¬

Expanded text:
o: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem p
Abbreviated transcription (Latin):
en recens nato usq
ad decrepitu̾ sene. sicut nul¬
lus ꝓlribendꝰ ẽ abaptismo.
ita nullꝰ ẽ. qui nõ pctõ mo¬
riat᷑ in baptismo. S ꝑuuli
tm̾ in origniali. maiores
autẽ etiam his omnibꝰ mo¬
riũt᷑. pectatis. quecũq male
uiue̾do addiderũt ad illud qd
nastendo tiaxerũt/ Quõ

Expanded text:
m recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est probibendus a baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in baptismo. Sed parvuli tantum originali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
de aliquo nastat᷑ ali¬
quid etiã nõ eomõ ut sit fi¬
lius. nec ruisꝰ o̾ns qͥ dicit᷑¬
fius filius. de illo sitnatꝰ
dus iste quo natꝰ ẽ cristus
de spũ sancto nõ sicut filiꝯ¬

Expanded text:
de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natudus iste quo natus est Christus de Spiritu sancto non sicut fili
Abbreviated transcription (Latin):
Lia uero creatura ra¬
tionalis que in hõibꝯ
erat. qmͥ peccatis atq sup¬
pliciis et originalibꝰ̃ et ꝓ¬
priis tota ꝑierat. ex eis
ꝑte reꝑata. ꝙ ãgelice socie¬
tati riuna illa diabolica
minuerat. suppleret.Hoc
ꝓ missũ ẽ resurge̾tibꝰ sac̃tis.
ꝙ erũt equales angesis dei
mater nostra ciuitas dei
nulla cuuu̾ suoꝵ nume¬
rositate fraudabit᷑. ẜ ubeno¬
re etiã copia forsan regͣbit
minũ aut ĩmũdoꝵ hx̃m

Expanded text:
lia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei mater nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. minum, aut immundorum
Abbreviated transcription (Latin):
sam sibi saltẽ fidem
sic arrogarẽt. ut nõ intel¬
ligerent diuimtꝰ eẽ dona¬
tani. sicut isde̾ apłs alio
loco se dicit. ut fidelis esset
mĩaꝵ consecutũ. hic quoq
adulxit atq ait. Et hoc nõ
ex opibus. ne forte quis ex¬
tollat᷑ Et ne putarẽt᷑fi/¬
delibus bona defutura¬
oꝑa rursq adiecit. Ipĩ eñ su¬
deq. ut in illis ambulemꝯ.
Tũc gͦ efficim᷑ ue̾ liberi. cũ
deꝯ nos fingit.id est format
et t̾at. nõ ut hoĩes. quod ia
fecit. sed ut bomi hoĩes simus.
quod nũc grã sua facit. ut
simiꝰ in xpo ihũ noua creatu¬
ra. scdm̃ qd dictũ ẽ. Cormũ

Expanded text:
sam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursus adjecit: Ipsius enim suDeus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit, ut simus in Christo Jesu nova creatura, secundum quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
remͬ. errasse. atq inde grãs
age̾ma deo Qs gͦ. uiatorẽ
sic errantẽ. sic nõ errãti latio¬
in p̃ponere dubitauent Et
fortasse ⁊ deo apud illũ sũmũ
poeta loquens quidã miser
amator. ut uidi in qͥt. ut perii.
ut me malus abstuleut er¬
ror. qm̾ est error bon ꝯ qͥ nõ so¬
lũ nichil obsit uorũ etiã pro¬
sit aliquid. S diligentiꝯ cõ¬
siderata ueritate. cũ nichil
sit aliud errare. ꝙͣ uerũ puta¬
re. qd̾ falsũ ẽ falsũq qd̾ ueꝵ

Expanded text:
remur errasse, atque inde gratias remur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsu
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝯ cura cauẽdꝰ sit. nõ solũ
in maioribꝰ. uerũ etia ĩmi¬
noribꝰ rebꝰ. nec nͥ reꝵ igno¬
rantia possit errari. nõ ẽ t̾n
consequens. ut continuo er¬
ret quisqͥs aliquid nestit. s
quisqͥs se existimat stur qd
nestit. pro uero qͥppe appro¬
bat falsũ. qd̾ ẽ erioris ꝓpͥu
uerũtamẽ in qͣ re qͥsq erret
interest pliu̾mũ. ¶am ĩ una
eadem que re/ et nestie̾ti sci¬
ens. et errãti nõ errans re
a. ille alia. et iste utiliora
ille minꝯ utilia. uel etia no¬
xia. quis nõ in eis q̃ illescit.
ei p̃ferat nestiente̾. Sũt en
meliq. Itemq nõ nullis er¬
rare ꝓfuit aliqñ. s in uia pe¬
du̾ nõ in uia moꝵ Naz nob̾
ipĩs accidit ut in quodã bi¬
iuo fallerem᷑ et nõ uenius
ꝑ eũ locũ. ubi oꝑiens tia̾fitũ
nostrũ donacistaꝵ manꝯ ar¬
mata subsederat. at ita fct̾m
e. ut eo quo tendebamꝰ ꝑ deui¬
um circuitũ ueniremq. cogni¬
tisq insidiĩs illoꝵ nos gͣtula¬

Expanded text:
 cura cavendus sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, rea, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratula
Abbreviated transcription (Latin):
rã quã uirgo concepit etpe¬
lii ꝑtinẽte tota trinitas
fecerit. neq em̾ seꝑabilia st̃
oꝑa trinitatis. cur in ea fa¬
cienda solus spũs sanctꝰ
noĩnatꝰ ẽ. An et qũ unus
triũ in aliquo oꝑe nõiat᷑
uniu̾sa opari trinitas intel¬
ligit᷑ Ita uero ẽ et exemp¬
plis doceri potest.sed nõ est
in hoc diuciꝯ ĩmorãdũ. Il¬
lud eni manet quõ dictũ
sit natꝰ de spũ scõ. cũ filius
nullo mõ sit spũs sancti¬

Expanded text:
ram quam Virgo concepit et pelii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Sp
Abbreviated transcription (Latin):
granditer et euidẽter
dei grã cõmendat᷑ Qd em
natura huana in hoĩe xp̃o
meruit. ut in unitate ꝑsone
uniti filni dei singularitor
esset assupta. Que bona
uolu̾tas. cuiꝯ boni ꝓpositi
studiũ. que bona oꝑa p̃ces¬
sere. quibꝯ me̾ret᷑. iste homo.¬
Nunqͥd añ fuit homo. et hoc
ei singulare bñficiũ p̃stitũ
ẽ. ut singulanriter ꝓm̾eret᷑
deu̾. Nempe ex quo homo
qd illo sustepto. caro factũ
ẽ. utiq deꝰ. ut quẽadmodũ
ẽ una ꝑsona quilibet homo.
anima scilic rationalis et
caro. ita sitxp̃s una ꝑsona
x̾bũ et homo. uñ nature hũa¬
ne tanta glia nullis p̃cedẽ¬
tibus meritis. sine dubita¬
tiõ̾e gratuita. nͥ qr magͣhic
et sola dei grã fideliter et so¬
brie considerantiba euident᷑
ostendit᷑᷑ ut intelligant ꝑ¬

Expanded text:
granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, eujus boni propositi studium, quae bona praecesserunt, quibus mereretur iste homoNunquid antea fuit homo; et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo homo quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit una personaVerbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant
Abbreviated transcription (Latin):
libertas. audiat eudẽ giẽ
p̾conẽ dicentẽ deꝰ ẽ eñ qͥ
oꝑat᷑: in nõb̾. et uelle et oꝑa¬
ri ꝓ bona uolu̾tate. Et alio
loco. Igit: nõ uolentis neq
currẽtis. s miserẽtis e̾ dei.
Dũ ꝓculdubio si homo eius
etatis ẽ. ut iatioẽ ios utat᷑
nõ possit c̾dere. spare. di li¬
ge. nisi uellet. nec ꝑuenire

Expanded text:
 audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus enim est qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate , et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei , cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ falsicatibꝰ salua fide q̃
ĩ deũ nõb̾ est fallimr etbia
nõ relicta q̃ ad illũ nos ducit
erramꝰ. Q errores etiã si
te deputandi sũt. Que ita
subiecta ẽ uanitati. Ut appro¬
bent᷑ hic falsa ꝓ ueris. respu¬
ant᷑ bera ꝓ falsis. incerta te
neat᷑. pro certis. Qiuis eñ
hͦ. ab eafide absiñt.ꝑ quã ad
uerã certãq adq etnã beati¬
tudiẽ tendimꝰ. ab ea tamẽ
miseria nõ absont.in qua
adhuc sumꝰ. nullomõ qͥppe
fallerem. in aliqͦ uel al uel
corꝑis sensu. si ians uera il¬
la atz ꝑfecta felicitate fiue¬

Expanded text:
i falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi ptae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frue
Abbreviated transcription (Latin):
qn̾ fuent aꝑditione liberi¬
tus. Nũ qͥd libero uolũtatis
arbitiro Absit. Nam libeo
arbituo male utens homo
et seꝑdidit et ipm dicute
in̾ qui se occidit utiq uiu̾e
potest ẜui adicti esse lib̾tas.
qͥ qnͣ eũ peccare delectat.
Liberaliter enĩ seruit. qͥsui
dm̃ uolũtatẽ libent̾ facit.
Ac ꝑ hoc ad peccãdũ liber
e. qui ꝑcti seruus ẽ. Uni ad¬

Expanded text:
 fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit, ac per hoc ad peccandum liber est qui peccati ser
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptate carnalis
concupscentie semiatꝰ e̾
siue conceptꝰ. et ideo nullũ
pctm̃ originaliter trahens.
dei quoq gra̾ uerbo patus
uingenito nõ grã filio. sed
natura ii uintate ꝑsone
mõ mirabili et in effabili
adiu̾ctꝰ atq concretꝰ. et ideo
nullũ pctiñ et ipẽ ꝯmitte̾s
tamẽ pp̃ similitudinẽ car¬
nis pct̃i in qua uenerat dic¬
tꝯẽ et ipẽ peccatũ sacͥfica¬
dus ad diluenda peccata.
In ueteri quippe lege pctã bo¬
cabant᷑. sacͥficia ꝓ peccatis
Quod uere istefacta ẽ. cuiꝰ
stolꝯ cũ dixisset obsecramꝰ

Expanded text:
oluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et itamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus stolus cum dixisset, Obsecramus
Abbreviated transcription (Latin):
rheda transit. aut illũ esse lõi¬
ne̾ cũ alius sit. qnꝰ duo sibi¬
similum sũt. qd̾ in geminus se¬
pe contingit. Uñ ait ille Gra¬
tusq ꝑentibꝰ error. et tetem.
talia etiam pctã dicẽda sũt.
Hec questio nodosissima. q̃ ho¬
mines accutissimos achade¬
micos torsit. nũt mͥ enodãda
suscepta ẽ. ꝑtiũ aliqͥd debeat
sapiens approbare ne incidat
in errorẽ si pro ueris approba¬
ueĩt falsa. cũ oĩa sicut affir¬
mãt uel oculta sint uelint̾¬
ta. Uñ tria confeci boliuna
fuerat remouẽda muemẽde
desperatio ueritatis. q̃ illoꝵ
uidet᷑. argumẽtatiõibꝰ robo¬
rari. Apud illos gͦ error õ¬
nis putat᷑ esse pctm̃ qd̵ bi¬

Expanded text:
t illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci voluminafuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vi
Abbreviated transcription (Latin):
post peccatid exul
effectꝰ scirpẽ quoq suam.
quã pectando inse. tanꝙͣ ĩ
radice uiciauerat pena mor¬
tis et dãnatioĩs obstrinxit.
ut qͥcqͥd ꝓlis ex illo et simul
damnata ꝑ quã peccauerat
conuge ꝑ carnale̾ ꝯcupiscẽ¬
tiã. in qua ĩ obedientie pe¬
na simul retͥbuta ẽ naste¬
ret᷑. traheret origiale pcł.
qͦ trahetr ꝑ errores dolores¬
q diu̾sos ad illud extremũ
cũ desertoribꝰ angeł uitia/¬
toribꝰ et possessoribꝰ. et con¬
sortibꝰ sius sine fine suppli¬
ciu̾. sic ꝑ unũ homine̾. pcl

Expanded text:
post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit: ut quidquid prolis ex illo et simul damnata per quam peccaverat conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine suppliciu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ propriis meritis nec¬
Erũ hec pars geners
humam cuiliberati¬
onem deꝯ regnũq ꝓmisit
suoꝵ reꝑan potest. Absit.

Expanded text:
 meritis, necerum haec pars generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit suorum reparari potest? Absit.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã m̃ia dei. Non gͦ suffi
cte dictũ ẽ. nõ uolentis ho¬
niinis. s miserentis dei. qr
id uolũtas hoĩs sola nõ mi¬
plet.cur nõ incõtiauõ recte¬

Expanded text:
ericordia Dei: non ergo sufficcte dictum est: Non volentis hominis, sed miserentis Dei est, quia id voluntas hominis sola non implet, cur no
Abbreviated transcription (Latin):
noticiã cogitationes suas
ꝑferat. Uerbis igit᷑ uti ad
falatia. nõ ad qd̾ inscituta
sũt pctui ẽ. Nec ideo ullũ
mendatiũ putãdũ ẽ non
esse pctm. qr possumꝯ aliqn
alicui prodesse mẽtiedo.
Possumꝰ em̃ it et furãdo¬
lam dat᷑. sentit cõmodũ. et
diues cui clam tollit᷑ nõ sen¬
tit in cõmosũ.Nec ideo tale
furtũ quisꝙͣ dixerit nõ esse
pctmñ. Possumꝰ et adultend¬
do. si aliqua nͥ ad hoc ei cõsẽ¬
tiat᷑. appareat amãdo mori¬
tura. et si uixent penitẽdo
purganda. n ͨ ideopctm ne¬
gabit᷑. tale adulteriũ. Si ãt
meĩto nõb̾ placz castitas. qͥd¬
queso offendit᷑. ueritas. ut
pp̃ alienã utilitate̾ illa non

Expanded text:
notitiam cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furandlam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem i
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ quid credendũ sit ad
quod religionẽ ꝑtineat. non
ieril̃ natura ita rimãda ẽ. quẽ¬
admodũ ab eis quos phisicos
greci uocat. Nec metuõdũ est¬
de ui et numero elemẽtoꝵ de
motu atq oadine et de defecti¬
bus sideru/ de figura celi de
genenbꝰ et naturis aĩaliũ
fructitũ. lapidũ. fontiũ. flũ¬
nĩ. montua. de spatus locoꝵ
et temꝑũ. de signis ĩminẽti¬
i tempestatũ. et alia sextẽta
de his reba. quas illi ĩuene¬
rũt ueliuenisse se existimãt
cͥstianꝯ ignoret. qr n ͭ ip̾i oĩa
iuenerũt tanto excelletes
ingenio flagrãtes studio.
abũdantes ocio. et quedã hu¬
mana coniectura inuestigã¬
tes. queda ueo historica exꝑi¬
entia ꝑscrutantes. et meis
q̃ se iuenisse gloriãt᷑ plura
opinates potius ꝙͣ scientes
causas/ siue celestiũ et ter¬
restriũ. siue uisibilie ũ et in

Expanded text:
 quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum estde vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. causam, sive coelestium sive terrestrium, sive vi
Abbreviated transcription (Latin):
uor est. Siuos filiꝯ libera¬
uent. tũt uere liberi entis
piat quõ quisꝙͣ de libero ar¬
bituo in bono gloriabit᷑
apła dicens. Gra saliui sta¬
facti estis ꝑfidem/ Qd̾

Expanded text:
 liberaverit, tunc vere liberi eritis? cipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur oApostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ;
Abbreviated transcription (Latin):
ma dei esset. nõ rapina̾ ar¬
bitratꝰ ẽ. qd̾ nature erat. id
minuens formã dei. Ac ꝑ
hoc et minor ẽ factꝰ. et ma̾¬
sit equalis utrũq unꝰ. sic̃

Expanded text:
ma Dei esset, non rapinam arbitratus est, quod natura erat, id minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit aequalis, utrumque unus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nichal interest ad cape¬
scendũ dei regnũ. utrũ creda̾¬
tr an non. uel utrũ uera siue
sint siue putẽt᷑ an falsa. In
his errare .i. aliud pro alio
putare nõ arbitiãdũ ẽ̾ essepec¬
tatũ. Aut sie̾. minimu̾ est at

Expanded text:
nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non, et utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est aliud pro alio putare, non est arbitrandum esse peccatum: aut si est, minimum esse atque
Abbreviated transcription (Latin):
potest qͥ nõ biuit errare. Sit̃
gͦ nos uiue̾ nõ solũ uerũ. sed
etiam certũ est. ita uera et certa
sũt multa. quibꝰ nõ asentu
absit. ut sapientia potiꝰꝙͣ de/
mẽtia nominãdasit.// Qbꝯ

Expanded text:
potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nominanda sit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
bat ĩ masis. uel etiã
uoluebat᷑. et de malis ĩ ma¬
la p̃cipitabat᷑. tociꝰ hũani
geneus massa dãnata ⁊
adiũcta parti eoꝵ qͥ pecta¬
uerat angeloꝵ. luebat ĩpi¬
e desertiomis dignissimas
penas. Ad uaz qͥppe dei ꝑ¬
tinet iustã qͥcqͥd ceca et in¬
domita concupste̾tia faciu̾t
libenter mali. et qͥcqͥd ma¬
nifestis aꝑtisq penis patr¬
unt᷑ in uiti. Non sane c̾a¬
toris desistente bonitate ⁊
malis angelis subm̃istra¬
re uita uiuacẽq potẽtia
Que subim̃istracio si aufe¬
mmnare ac ordiuaie mebra
tia uegetare sensꝯ. alm̃ca
donare. Melius eni iudica¬
uit de mal bona face.ꝙͣ ma¬
la nulla esse ꝑmittere. Et
si quidẽ̾ in meliꝗ hõmũ re¬
formationẽ nullã ꝓrsꝰ eẽ
uoluisset. sicut ĩ pioꝵ nulla
e angelorũ. nõne meĩto fie¬
ret ut natura q̃ deũ deseruit.
que p̃ceptũ siu c̾atoris qd̾
custodire facillime posset.
sua male utens ꝑtate. cal¬
cauit atq trans gͣssa ẽ. q̃¬

Expanded text:
bat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala praecipitabatur totius humani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae subministratio si aufenimare, ordinare membra, tia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, q
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ incipientiũ. Secũdus
Euartꝰ beatoꝵ Hi autẽ g̈dꝰ
ita cathenati sũt. et uicaria
ope sibi muicem deseruñt.
ꝙ p̃cedentes sine subsequẽti¬
bꝰ aut parũ aut nichil pro¬
gesta et scupta legedo tras¬
currere. nͥ ea masticado etru¬
minãdo. sucũ et bibamꝰ et
transglutiendo usq ad cordis
nitima transmitamq. ut ex
his diligenter conside̾nꝯ sta¬
tũ nostrũ/. et studeamꝰ eoꝵ
oꝑa age. quoꝵ facta cuprnꝰ
lectitare. S quõ h. cogitabi¬
falsa aut mania queda me¬
ditando limites a sanctis
patubꝰ constitutos trãseama.
aut ex auditu fuerniꝰ instructi
Auditꝰ enĩ quoda̾mõ ꝑtinet
ad lcõnẽ Un solemꝮ dicere nõ
solũ libros ip̃os nos legisse
quos nõb ip̃is uel alñs legi¬
auduumꝰ Item quid ꝓdeet
hõi si ꝑ meditationes q̃ age̾

Expanded text:
um. Secundus Quartus beatorum. Hi autem gradus ita concatenati sunt, et vicaria ope sibi invicem deserviunt, quod praecedentes sine subsequentibus aut parum aut nihil progesta et scripta legendo transcurrere, nisi ea etiam masticando et ruminando succum eliciamus; et transglutiendo usque ad 317 cordis intima transmittamus: ut ex his diligenter consideremus statum nostrum, et studeamus eorum opera agere, quorum facta cupimus lectitare? Sed quomodo haec cogitabifalsa aut inania quaedam meditando, limites a sanctis patribus constitutos transeamus,aut ex auditu fuerimus instructi? Auditus enim quodam modo pertinet ad lectionem. Unde solemus dicere, non solum libros ipsos nos legisse, quos nobis ipsis vel aliis legiaudivimus. Item quid prodest homini si per meditationem
Abbreviated transcription (Latin):
inicertis. nchilq c̾tũ esse in
hõmũ bisu ꝓpt̾ in discretã si¬
militudine̾ falsi etiã si qd̾
uidet᷑. forte sit ueꝵ. Acutis¬
simis quidẽ s impudõtissĩs
cõflictatiõibꝰ disputat. Apd̾
nos aute̾ iustꝰ exfide uiuit
Atsi tollatͬ assensio et fides
tollit᷑. qͥa sine assentione ni¬
chil credit᷑: Et sũt uera ꝙͣuis
nõ uideant᷑. que nͥ t̾dant᷑. ad
uitã beata. que nõ nͥ et̾na ẽ.

Expanded text:
um esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam b
Abbreviated transcription (Latin):
ma et latebrosissima
hic giit᷑. questio. de qͣia giuã¬
de̾ libru̾ cũ responde̾di neces¬
sitas y nos brgeret absolui¬
inꝯ. Utrũ ad officiũ hõis iusti
ꝑtineat aliqñ mẽtui. nõ uul¬
li enii. eo usq progrediñt᷑. ut¬
et peierare. et de rebꝮ ad dei
cultũ ꝑtinẽtibꝰ/. ac de ip̃a dei
natura falsũ aliquid dicere
nõ nũꝙͣ bonũ piũq opꝰ esse
contendãt. Michi autẽ iudet᷑.

Expanded text:
ma et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntet pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus, ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur
Abbreviated transcription (Latin):
Ngel igit᷑ aliquibꝰ
impia suꝓbia de serẽ¬
tibus deũ. et in huiꝰ aeris
miã caligiẽ desuꝑna ce¬
li habitatione deiectis.re¬
siduꝯ numerus angeloꝵ
in et̾na cũ deo beatitudiẽ.
et sc̃itate ꝑ ma̾sit. Neq em̾
ge uno angelo lapso atq
dã nato ceteri ꝓpagati sũt.
ut eos sicut honnies origi¬
nale malũ obnoxie suctes¬
sioms uinculis obligaret.
atz unu̾sos trahẽt ad dut̾¬
s eo qͥ diabolus factꝰ ẽ.cũ
sociis ĩpietatis elato. et ipa
cũ eis elatione prostrato.
ceteri pia obedientia dnõ
coheserũt. accipie̾tes etiam
qd̾ illi nõ habuerũt. c̾ta̾ stĩe¬
tiam qͣ essent de sua sempi¬
t̾na et miꝙͣ casura stabili/¬
tate securi. Placuit itaq¬

Expanded text:
uibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debid eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate securi. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nimo deforme atq indecẽs.
ꝙͣ pulchrũ ac decoꝵ. esse sẽ¬
tunꝯ uel in loque̾do uelmas/
sentiẽdo. ẽ est. nõ nõ. ꝓfecto
et ob hoc ipm̃ õ uita misera
ꝙͣ ut nõ amitat᷑ error ẽ ne¬
cessauꝰ.Absit ut talis sit il¬
la iuta. ubi ẽ am̃e nostre ip̃a
ueritas uita. Ubi nemo fallit.
fallit᷑. nemo. Hic aute̾ hoĩes
fallũt atq fallũt᷑. miserioresq
sũt cũ mẽtiendo fallũt. ꝙͣ cũ
mentientibꝰ crede̾do fallãt᷑.
usq adeo tamẽ rationabił naͣ
refugit falsitatẽ.et quatũ põt
deiitat errorẽ. ut falli noli̾t
etia quicũq amãt falle̾. Nõ
en̾ sibi qͥ mentit᷑. iudet᷑ erra

Expanded text:
indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera m, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui m
Abbreviated transcription (Latin):
ille uersus plac. felix qͥ po¬
tuit rerũ cognostẽ causas. ñ
nõb̾ udeat᷑ ad felicitatẽ con¬
seque̾dã ꝑtine̾. si stiamꝯ cau¬
sas magnaꝵ in mu̾do corꝑa¬
liũ motionũ. que abditissimis
nature sinibꝰ occultat᷑ Unde
t̾mor t̾us. qua ui maria alta
tumestũt. obicibus iup̾tis.
rursusq inseipã residant. et
eas hoiͣ in hac bita eritriba
erũpnisq plenissima ad cosdẽ
eriores et enĩnas euadẽdas
nosse concediti᷑ Ad illã qͥppe fe¬
licitate tendendũ ẽ. bbi nlla
quatiam ͬ euĩna nullo eriore
fallam: Na si cause coꝵꝑaliud
motionũ nostende nõb̃ essẽt
nullas magis nosse ꝙͣ nostre
uero ignorãtes medicos q̃umꝰ
quis nõ bideat qd̾ de set̾tis¬

Expanded text:
qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de se
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit amitte̾ beatitu¬
dinis appetitũ. Uerũ hͨ. oĩã
mala sũt/ et hominũ etãge/¬
loꝵ. prosua malicia dm̃ iu¬
sticia danatoꝵ S hõ habet
et pena ꝓpͥam. que etia̾ cor¬
poris morte punitꝰ ẽ. mor¬
tis quippe suppliciũ doq ei
cõminatꝰ fuerat si peccaret
sit eu̾ remuerãs libero ar¬
bitrio. Ut tñ regeret ĩperio.
t̾reret exitio. Atq in ꝑadisi
felicitate cãꝙͣ in umbra uite.
uñ iusticia custodita in me¬
liora constenderet colloca

Expanded text:
non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio; atque in paradisi felicitate tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, colloca
Abbreviated transcription (Latin):
un oruret. ulla mala natuia:
na si esset. inꝙͣtũ natura ẽẽt
ꝓfecto bona esset. Et aut moca¬
ruptibił natura magnũ ẽet
bonu̾ ant natiua etia corrup¬
tibil nullo mõ esset nisi ali¬
qd̾ bonu̾. qd̾ bonũ corrupendo.
posset ei noce corruptio¬

Expanded text:
unde oriretur ulla mali natura. unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
tio. et ꝙ ex bonis mala orta
in his ꝯtrariis que ma¬
la et bona uocant᷑ illa diale¬
cticoꝵ regula defict. qͣ dicũt
nulli iei duo simul messe ꝯͣ¬
tenebrosq ẽ et lucida. Nulla
cibus aut potꝯ. simul dulcis¬
ẽ et amarus. Nullũ corpus
simul uibi albũ.ibi et nngrũ
Nullũ. simul ubi deforme.
ibi et formosũ. Et ĩmultis ac
pene ĩ om̃ib̾ꝰ cõtrariis reꝑit᷑
ut ĩ una re simul esse nopos¬
sint. Cũ autẽ bona et malei
nullꝯ ãbigat eẽ qͣria. nõ solũ
simul esse possũt.s etiã ma¬
la omino siñe bonis et nsi
in bonis ẽẽ nõ possũt. ꝙͣuis
bona sine malis possint po¬
test em̾ hõ uel angelꝮ nõ esse
iniustꝰ. iiustꝰ autẽ nõ potest
esse nͥ homo uel angelꝯ. Et bo¬
nũ ꝙ homo. bonũ ꝙ ãgelus¬
malũ ꝙ iniuistꝰ Eth ͨ duo cõ¬
traua itasiail sũt. ut sibo¬
nũ nõ esset. in quo malũ ẽẽt.
prorsꝰ nͨ malũ esse potuisses
mala ortasu̾t et nͥ in aliqͥba
bonis nõ sũt. nec erat alias

Expanded text:
osse. Ex bonis mala, et in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse cotenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonumalum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias
Abbreviated transcription (Latin):
Ac si corrũpi nõ desmet nor bonũ
utiq habere desinet quo ea pos¬
sit pͥuare corruptio. Quã si pe¬
intꝰ cotaonq cõsupserit.ideo nul¬
la bonũ merit. qr natura nul¬
la erit. Quo cͥca bonũ corruptio
consume̾ nõ potest. nͥ ꝯsumẽdo
naturã Om̃is gͦ. natura bonũ
e̾ magnu̾ si corrũpi nõ potest
ꝑuũ si potest. Negari tame̾ bo¬
nul esse. insi sculte atq ĩperite
prorsꝰ nõ potest. que si corrup/¬
tiõe consumit᷑. nec ipã corrp¬
tio remanebit nulla ubi esse
possit subsistente natura A¬

Expanded text:
At si corrumpi non desinet, nec bonum At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CA
Abbreviated transcription (Latin):
cormptio noceat intimatur¬
sus ommũ su̾me cõditor bo
nꝯ ẽ et bone su̾t. S qͥa non
sicut earũ conditor sũme at
incõmutabiliter bonesũt.
ideo in eis et minui bonu̾. et
augeri potest. S bonũ mi¬
minuat᷑. remaneat aliquid
necesse e. si adhuc natur e
un̾ natura sit. ¶eq em̾ si qͣ¬
liscũq aut qua̾tulatũq na¬
tura e. cõsimũ bonũ qd natia
e. nisi et ipa cõsumat᷑. potest
Merito quippe natura incor¬
rupta laudat᷑ porro si incor¬
ruptibil sit que corrũpi oni¬
no nõ possit multo ẽ ꝓculdu¬
bio laudabilior Cũ uero cor¬
rupit᷑. ideo malũ ẽ eiꝯ cor¬
ruptio. qr ea qualicũq p̾uat
bono. Naz si nullo bono puat
nõ nocet. nocet aute̾ adimie
do bonu̾ Quãdiu itaq na¬
tura corulpit᷑ in est ei bonũ
quod pͥuet᷑ ac ꝑ hoc finatiue
aliquid remanebit. qd̾ iã coriũ.¬
pi nequeat. ꝓfecto natura ĩcor¬
ruptibił eut. et ad hoc ta ma/¬
gnũ bonũ ccaruptio nõ ꝑueniet

Expanded text:
aturorsus omnium Conditor summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum miminuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natu si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet.
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥs igit᷑. dicit malũ est
hominẽ ẽẽ / aut bonũ ẽ iniquũ
esse ip̾e incidit in ꝓpheticam
illam sentẽtia. Del his qui
dicũt ꝙ bonũ ẽ malũ. et ꝙ
malũ e bomd opus eni dei
culpat qd̾ ẽ homo et uicium
hom̃is laudat qd̾ ẽ miquitas
õnis naq natua etia siuici¬
osa ẽ. inqua̾tũ natiua e bona¬

Expanded text:
Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim Dei culpat, quod est homo: et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in quantu
Abbreviated transcription (Latin):
uabat apłs petrus. qn̾ se exi¬
stimans uisũ uidere aliud ꝓ
alio sit putabat. Ut a corꝑu̾
imaginibꝰ in quibꝰ se esse ar¬
bitrabat᷑ uera. in quibꝰ eint.
corꝑa nõ dignosceret nͥ cũ ab¬
alto illo angelꝮ ꝑ que̾ fuerat
liberatꝰ abstessit. Ab hac uia

Expanded text:
viabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liber
Abbreviated transcription (Latin):
B hac sũme et equa¬
litei et imnu̾tabilit̃
bona t̾nitate c̾ata etiã oĩa
et nec sũme net equalitͥn ͭ
ĩmutabiliter bona. s taniẽ
bona etias singula. Simul
uero uniusa ualde bona. qͥa
ex omib̃ꝰ consiscit uniu̾sitatis
adnnabił pulchritudos E¬
N qua etia illud quod
malũ dicit᷑ bñ ordina¬
tuz. et loco suo positũ eminẽ¬
tius ꝯmẽdat bona / ut ma/¬
gis placeant. et laudabilio¬
ia sint/ dũ ꝯꝑant᷑ malis
Req eni deꝯ om̃ipotẽs. qd̾
etiaz infideles fatent᷑ieruz
cui sũma potestas. cũ su̾me
bonꝯ sit.ullo modo sineret
mali aliquid esse in oꝑibus
suis nisi usq adeo esses omi¬
potens et bonꝯ ut benefa¬
ceret et de malo posset Eid
est aute̾ aliud quod malum
diciti᷑ nisi puatio boni. Nam
sicut corꝑibꝰ animaliũ in¬
chil ẽ aliud moerbis et uul¬
neribꝰ affici. ꝙͣ sanitate p̾¬

Expanded text:
b hac summe et aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo. n qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate pr