comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tyrannus. cũ magno furore dixit. Per
magnos deos. qm̃ singuas ur̃ãs faciã ampu¬
tari. ut ex uobis discant om̃s hoĩes ñ con¬
tradicere dñis suis. łp̃i uͦ martyres dixert̃.
tradicere deo nr̃õ. ut meritopatiam̃ ea quȩ

Expanded text:
tyrannus cum magno furore| dixit ad eos . per magnos deos . quoniam linguas uestras| faciam amputare . ut ex uobis discant omnes homi| nes . non contradicere dominis suis. Christi martyres| dixerunt . tra| dicere deo nostro ut patiamur ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
ris illiꝰ loci ep̃is. celebratã recolentes: cotidia¬
multa narranda sunt. si ꝑ singla scribant᷑.
tam̃ fidelib cordib. absq lectione cognita eẽ
noscunt᷑. quȩ. quanta. & qualia miracula.
istic ꝑ scõs suos. ad honorẽ & głam noĩs sui.
dñs oꝑari ñ desinit: ꝓ quo. ipso die. noctu¬
q. psalmoꝵ ymnoꝵq decantatio ñ desistit:

Expanded text:
ris huius loci episcopis caelebratam recolentes, cotidiaris huius loci episcopis caelebratam recolentes, cotidiamulta narranda sunt, si per singula scribantur. Tamen fidelium cordibus absque lectione cognita esse noscuntur, quae quanta et qualia miracula hic per sanctos suos ad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die noctuque psalmorum hymni decantatio
Abbreviated transcription (Latin):
mulantiũ manib illata. pedib ad diu̾so¬
riũ rediit: ac sanitati de p̾mortuis restitu¬
ta m̃bris. miraculũ suũ ipsa circũtulit.
Hȩc duo tantũ mira passioni sc̃oꝵ inseren
da credidi. cȩtera satis multa sunt. quȩ uel
in purgatione demonũ. uł in reliquis cura¬
tionib cotidie illic ꝑ scõs suos. dñi uirtus
longũ tẽporis tractũ: beati innocentii mar¬
tẏris m̃bra. rodanus reuelauit. Iugi enĩ al¬
luuione. uicinũ in se cespitẽ uergens. reli¬
giosa quadã soli ꝑnitie. ad sepulturã mar-¬
tẏris. famulatrix unda ꝑuenit. Prolatas
nãq reliquias lenit̾ lambens. ñ id̾o longe¬
a sinu terrȩ ꝓtulit. ut in gurgitis sui pro¬
cella dimergeret: s ob głosam deuotionem.
intra ambitũ basilicȩ. cȩteris martyrib se-¬
pulturȩ p̃cepit sociari. Cuiꝰ translationẽ.
a sc̃ẽ recordationis domitiano genuense. &
grato augustanȩ urbis. uł ꝓthasio tẽ tẽpo¬

Expanded text:
molantium manibus inla| ta pedibus ad diuersomolantium manibus inla| ta pedibus ad diuersorium rediit. Ac sanitate de| praemortuis restituta membris miraculum suum| ipsa circumtulit. Haec duo tantum da credidi. Ceterum satis multa sunt, quae vel in purgatione daemonum vel in reliquis curationibus cotidie illic per sanctos suos Domini virtus beati Innocenti martyris membra Rhodanus revelavit. Iugi enim eluviae vicinum in se caespitem vergens, religiosa quadam soli pernicie ad sepulturam martyris famulatrix unda pervenit. Prolatas namque reliquias liniter lambens, non ideo a sinu terrae protulit, ut in gurgitis sui procella demergeret, sed ob gloriosam devocione intra ambitum basilicae ceteris martyribus sepulturae praeciperet sociari. Cuius translationem a sanctae recordationis Domiciano Genavensi et Grato Agustane urbis vel Protasio tunc tempo
Abbreviated transcription (Latin):
paruerit. nequaꝗͣ tacendũ putaui. Ac-¬
cidit ut int̾ reliquos artifices. qui inui¬
tati conuenisse ad hoc opus uidebant᷑. qui¬
dã adeẽt faber: quẽ adhuc gentilẽ ẽẽ con¬
staret. Hic cũ dñico die. quo cȩteri ad ex¬
pectanda diei eiꝰ festa accesserant. in fabri¬
ca solus substitisset: in illo secreto. sese subi¬
to clara luce manifestantib scĩs. hic idem
faber rapit᷑. atq ad pęnã. uł ad suppli¬
cia distendit᷑. uisibilit̾ turbã martyrũ
cernens. Uerberatꝰ etiã increpat᷑. qd̃ uel
die dñico ęccłiȩ solus deeẽt. uel illud fa-¬
salutare sibi nom̃ posceret. Statĩq xp̃i¬
anus effectus ẽ. Neq illud in scoꝵ mira¬
culis p̃termittã. qd ꝑinde clarũ atq
om̃ib notũ ẽ. Mat̾familias qͥnti egregii.
atq honorati uiri. cũ ita paralisi fuis¬
set obstructa. ut ei etiã pedũ usus nega¬
ret᷑. a uiro suo ut illic ꝑ multũ itineris
spaciũ deferret᷑. deposcit. Quȩ cũ per

Expanded text:
paruerit| Nequaquam tacendum putaui. Accedit ut inter| reliquos artefices qui inuitati conuenisse ad hoc opus| uidebantur . quidam adesset faber . quem adhuc gen| tilem esse constaret . hic cum domineco die . quo ceteri| dexpectanda die eius festa abscesserant in fabrica| solus substetisset . in illo secreto se subito clara luce| manifestantibus sanctis hic idem faber rapetur.| Atque ad poenam uel ad supplicia distenditur . et uisi| biliter turba marthyrum cernens uerberatus. Etiam| increpatur . quod uel die domineco eclesiae solus| deesset. Vel illud fasalutare sibi nomen poposcerit. Statim| . Neque illud in sanctorum miraculis praetermittam, quod perinde clarum atque omnibus notum est. mater familias -Quinti egregii atque honorati uiri cum ita paralysi fuisset obstricta, ut ei etiam pedum usus negaretur, a uiro suo, ut Agaunum per multum itineris spatium deferretur, poposcit. -quo
Abbreviated transcription (Latin):
hac re ꝓpt̾ quã uos inuitaui: omĩa uobiscũ
egisse quȩ debui. Hoc ad ultimũ rogo: ut
gestis istis dignemini subscͥbere qui potestis.
Hinc mͥ responsione ur̃a opꝰ ẽ. teneã respon-¬
sionẽ ur̃am de hac assensione aliqͥd acclama-¬
re. Apopło acclamatũ ẽ. fiat. fiat. Dictũ ẽ
uigies & qͥnquies. Dignus ẽ. iustus ẽ. di
ctũ uigies & qͥnquies. Iudicio tuo grãs agi¬
taret᷑: augustinꝰ ep̃c dixit. Bene habet. ut
ea quȩ dĩ sunt circa sacrificiũ eiꝰ agere uale¬
amus. In qua hora supplicationis nr̃e maxi-¬
me cõmendo caritati ur̃ȩ ut om̃s causas urãs
s negotia int̾mittatis: & ꝓ ista eccł̃ia & pro

Expanded text:
hac re, propter quam uos inuitaui, omnia uobiscum hac re, propter quam uos inuitaui, omnia uobiscum egisse, quae debui. hoc ad ultimum rogo, ut gestis istis dignemini subscribere, qui potestis. hic responsione uestra opus est; teneam responsionem uestram, de hac assensione aliquid adclamate>. a populo adclamatum est: \'Fiat, fiat - dictum est uicies quinquies —; \'dignum et iustum ctum uicies quinquies —; \'iudicio tuo gratias agiceretur, Augustinus episcopus dixit: Bene habet, ut ea, quae dei sunt, circa sacrificium eius agere ualeamus. in qua hora supplicationis nostrae maxime commendo caritati uestrae, ut omnes uestras causas et negotia intermittatis et pro ista ecclesia et pro
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Dictũ ẽ uigies & septies. Cũq recita¬
ret᷑: augustinꝰ ep̃c dixit. Ego caritati & be¬
niuolentiȩ ur̃ȩ apud dñm dm̃ nr̃m grãs
ago: ĩmo de illa do grãs ago. Ergo fr̃s qͥc¬
quid ẽ qd̃ a me ꝑferebat᷑. ad illũ ꝑferatur.
Ubi necessariũ habuerit consiliũ meũ: ñ ne¬
gabo auxiliũ. absit ut subtrahã. Tam̃ quic
qͥd illud ẽ qd̃ ad me ꝑferebat᷑: ad illũ ꝑferat᷑.
Ipse me aut consulat si forte ñ inuenit qͥd
facere debeat. aut poscat adiutorẽ quẽ no¬
uit patrẽ. ut & uobis nichil desit: & ego
tandẽ aliqͣndo si quantulũcũq spatiũ huiꝰ
uitȩ mͥ donauerit ds̃. ipsã quantulãcũq ui¬
tã. ñ dem segnitiȩ. nec donẽ mnertiȩ. s in sc̃p
turis scĩs quantũ ipse ꝑmittit. & largit᷑
exerceã. Hoc & ipsi ꝓderit. & ꝑ illũ etiam
uobis. Nemo gͦ inuideat ocio meo: quia ociũ
meũ magnũ habet negotiũ. Uideo me de

Expanded text:
mus\' - dictum est uicies sexies. Cumque reticemus\' - dictum est uicies sexies. Cumque reticeretur, Augustinus episcopus dixit: Ego caritati et beniuolentiae uestrae apud dominum deum nostrum gratias ago, immo de illa gratias ago. ergo, fratres, quicquid est, quod ad me feratur, ad illum perferatur. ubi necessarium fuerit consilium meum, non negabo; auxilium quid illud est quod ad me perferebatur, ad illum perferatur. Ipse me aut consulat, si forte non invenerit quid facere debeat, aut poscat adjutorem quem novit patrem: ut et vobis nihil desit, et ego tandem aliquando, si quantulumcumque spatium mihi hujus vitae donaverit Deus, ipsam meam quantulamcumque vitam non dem segnitiei, nec donem inertiae, sed in sanctis turis, quantum ipse permittit et largitur, exerceam. hoc et ipsi proderit et per illum etiam uobis. nemo ergo inuideat otio meo, quia meum otium magnum habet negotium. uideo me de
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ concilio niceno ꝓhibitũ fuisse nesciebã:
nec ipse sciebat. Quod gͦ rep̃hensũ ẽ in
me: nolo rep̃hendi in filio meo. Apopło
decies. Cũq recitaret᷑. augustinꝰ ep̃c dixit.
Erit prb̃r ut ẽ: quando ds̃ uoluerit fu¬
turus ep̃e. S plane mͦ facturus sũ: adiu¬
uante miscdia xp̃i. quo ad huc usq ñ feci.
Nostis ante aliquot annos qͥd facere uolue¬
nensiũ ĩponere dignati sunt: ut ꝑ quinq
dies nemo mͥ molestus ẽẽt. Gesta confecta st̃:
placuit. acclamastiᷤᷤ. recitat᷑ placitũ nr̃m.
& acclamationes ur̃ȩ. Paruo tp̃re seruatũ ẽ
circa me: & pꝰea uiolent̾ irruptũ ẽ. & ñ ꝑ¬
mittor ad qd̾ uolo uacare ante meridiẽ. post
meridiẽ. occupationib hoĩũ teneor. Obse¬
cro uos & obstringo ꝑ xp̃m: ut huic iuueni
designo ep̃m successorẽ mͥ: patiamini me¬
refundere onera occupationũ mearũ. A
popło acclamatũ ẽ. Iudicio tuo gr̃as agi¬

Expanded text:
quod concilio Nicaeno prohibitum fuisse nesciebam quod concilio Nicaeno prohibitum fuisse nesciebam nec ipse sciebat. quod ergo reprehensum est in me, nolo reprehendi in filio meo\'. a popdecies. Cumque reticeretur, Augustinus episcopus dixit: \'Erit presbyter, ut est, quando deus uoluerit, futurus episcopus. sed plane modo facturus sum adiuuante misericordia dei, quod adhuc usque non feci. nostis, ante aliquot annos quod facere uoluenis imponere dignati sunt, ut per quinque dies nemo mihi molestus esset. Gesta confecta sunt, placuit, acclamastis: recitatur placitum vestrum, et acclamationes vestrae. Parvo tempore servatum est circa me; uiolenter inruptum est et non permittor, ad quod uolo, uacare. ante meridiem et post meridiem in occupationes hominum implicor. obsecro uos et constringo per Christum, ut huic iuueni, designo episcopum successorem mihi, patiamini refundere onera occupationum mearum>. a populo adclamatum est: Iudicio tuo gratias agi
Abbreviated transcription (Latin):
grãs: do laudes. Dictũ ẽ trigies & sexies.
nus & iustus ẽ. dictũ ẽ uigies. Bene meri¬
tus. bene dignꝰ. dictũ ẽ qͥnquies. Dignꝰ &
iustus ẽ. dictũ ẽ sexies. Cũq recitaret᷑: au¬
gustinꝰ ep̃c dixit. Ergo ut dicebã. uolunta¬
tẽ meã & uoluntatẽ ur̃am gestis ȩccłiasticis
quantũ ad hoĩes attinet confirmatã uolo.
quantũ uͦ ad latentẽ omĩpotentis uolunta-¬
tẽ om̃s ut dixi oremꝰ. ut confirmet ds̃ qd̾
oꝑatus ẽ in nob̃. Apopło acclamatũ ẽ. Iu¬
dicio tuo grãs agimꝰ: dictũ ẽ sedecies. Riat.
fiat. dictũ duodecies. Te patrẽ eraclium
dixit. Scio qd̾ scitis & uos: s nolo de illo fieri qd̾ de
me factũ ẽ. Qͥd autẽ factũ sit multi scitis. illi
soli nesciunt. qͥ tẽ aut ñdũ erant nati: aut ñ¬
dum habebant ȩtatem sciendi. Ad huc in corꝑe
posito beatȩ memoriȩ patre. & ep̃o meo se-¬
ne ualerio. ep̃c ordinatꝰ sũ. & sedi cũ illo.

Expanded text:
risto laudes\' — dictum est tricies sexies —risto laudes\' — dictum est tricies sexies —num et iustum est\' — dictum est uicies —; \'bene meritus, bene dignus — dictum est quinquies —; dignum et iustum est\' — dictum est sexies. Cumque reticeretur, Augustinus episcopus dixit: \'Ergo, ut dicebam, uoluntatem meam et uoluntatem uestram gestis ecclesiasticis, quantum ad homines adtinet, confirmatam uolo: quantum uero ad latentem omnipotentis uoluntatem, omnes, ut dixi, oremus, ut confirmet deus, quod operatur in nobis\'. a populo adclamatum est: \'Iudicio tuo gratias agimus\' — dictum Eraclium dixit: \'Scio, quod scitis et uos, sed nolo de illo fieri, quod de me factum est. quid autem factum sit, multi scitis; illi soli nesciunt, qui tunc aut nondum erant nati aut nondum habebant aetatem sciendi. adhuc in corpore posito beatae memoriae patre et episcopo meo sene Valerio episcopus ordinatus sum et sedi cum illo,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o. dictũ ẽ octies. Cũq recitaret᷑: augu¬
stinus ep̃c dixit. Non opus ẽ de laudib eiꝰ
aliqͥd dicere. Faueo sapientiȩ: s parco uere¬
cundiȩ. Sufficit: quia nostis eũ. Et hoc
me uelle dico: qd̾ uos uelle scio. Et si ante
nescirẽ. hodie ꝓbarẽ. Hoc gͦ uolo. hoc a dño
deo nr̃o etiã in ȩtate frigida uotis feruentib
posco hoc. ut mecũ oretis exhortoe. admoneo.
rogo. ut om̃iũ in pace xp̃i collatis & confla-¬
tis mentib confirmet ds̃ qd̾ oꝑatus ẽ in nob̃.
Qui misit mͥ eũ. seruet eũ. seruet incolum̃.
seruet sine crimine. ut qui facit gaudium
uiuentis. locũ suppleat morientis. Anota¬
riis ȩccłiȩ sicut cernitis excipiunt᷑ quȩ di¬
cimꝰ. excipiunt᷑ quȩ dicitis: & m̃s sermo &
ur̃ȩ acclamationes in terrã ñ cadunt. Aꝑ¬
tius ut dicã eccłiastica nc̃ gesta conficimus.
Sic enĩ hoc eẽ quantũ ad hoĩes attinet. con-¬
firmatũ uolo. Apopło acclamatũ ẽ deo¬

Expanded text:
 dictum est octies. Cumque reticeretur, Augustinus episcopus dixit: Non opus est me de laudibus eius aliquid dicere; faueo sapientiae et parco uerecundiae; sufficit, quia nostis eum; et hoc me uelle dico, quod uos uelle scio et, si ante nescirem, hodie probarem. hoc ergo uolo, hoc a domino deo nostro etiam in aetate frigida notis feruentibus posco, hoc ut mecum oretis, exhortor, admoneo, rogo, ut omnium in pace Christi conlatis et conflatis mentibus confirmet deus, quod operatus est in nobis. qui misit mihi eum, seruet eum, sernet incolumem, semet sinviventis, locum suppleat morientis. A notariis Ecclesiae, sicut cernitis, excipiuntur quae dicimus, excipiuntur quae dicitis; et meus sermo, et vestrae acclamationes in terram non cadunt. Apertius ut dicam, ecclesiastica nunc Gesta conficimus: sic enim hoc esse, quantum ad homines attinet, confirmatum volo. A populo acclamatum e
Abbreviated transcription (Latin):
meruisset. Quod cũ ad se fideli fuisset rela¬
tione delatũ: liberare animã cupiens ab
huiꝰ uitȩ ꝑiculis morteq ȩt̾na. ad memoratã
ultro atq confestim uenit ciuitatẽ. & ho-¬
minẽ uisũ allocutꝰ frequentiꝰ atq exhortatꝰ

Expanded text:
meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relameruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus
Abbreviated transcription (Latin):
quã de carnis nepotib exultante. Nã eiꝰ pa-¬
ter antea defunctus erat. Renuntiauit etiã
scolasticis quos rethor docebat ut sibi magi¬
strũ aliũ ꝓuiderent. eo qd̃ seruire dõ ipse
ciuib & amicis suis d̃o parit̾ seruientib ad
affricã & ꝓpriã domũ agrosq remeare. Ad
rebant dõ uiuebat. ieiuniis. orationib. &
bonis oꝑib in lege dñi meditans die ac noc¬
te: & de his quȩ sibi ds̃ cogitanti atq oranti
intellecta reuelabat: & p̃sentes & absentes
sermonib ac libris docebat. Contigit forte
eodẽ tp̃re. ut quidã exhis quos dicunt agen¬
tes in reb apud ypone regiũ constitutꝰ. be¬
ne xp̃ianus. dm̃q timens. comꝑta eiꝰ bona
fama atq doctrina desideraret atq opta¬
ret ut eũ uideret: ꝓmittens se posse mundi
huiꝰ om̃s contẽpnere cupiditates atq illece¬
bras: si aliquando ex eiꝰ ore dĩ uerbũ audire

Expanded text:
quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus paquam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipse dcivibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad rebant Deo vivebat jejuniis, orationibus, bonis operibus in lege Domini meditans die ac nocte. Et de his, quae sibi Deus cogitanti atque ointellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Contigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire
Abbreviated transcription (Latin):
q ex intimis cordis medullis. spẽ omnẽ quã
habebat in scło dereliquit: iã ñ uxorẽ. ñ filios
carnis. ñ diuitias. ñ honores scłi querens. s
d̾o cũ siuis seruire statuit. & in illo & ex illo
pusillo grege ẽẽ studens. quẽ dñs alloquit᷑
dicens. Noli timere pusillus grex: qm̃ cõpla-¬
cuit patri ur̃o dare uobis regnũ. U endite
quȩ possidetis: & date elemosinã. Facite uobis
sacculos ñ ueterascentes: thesaurũ ñ deficientẽ
in cęlis. & cęt̾a. Et illud qd̾ dicit iterũ dñs.
id̾e uir sc̃s facere cupiens. si uis ẽẽ ꝑfectus.
uende omĩa quȩ habes. & da pauꝑib: & ha-¬
bebis thesaurũ in celis & ueni sequere me:
& suꝑ fid̾i fundam̃tũ ȩdificare desiderans.
ñ ligna. fȩnũ. stipulã. s aurũ argentũ lapi¬
des p̃ciosos. Erat enĩ tc̃ annis maior tri¬
ginta. sola suꝑstite matre sibiq ad herente:
s de suscepto eiꝰ ꝓposito seruiendi do ampliꝰ

Expanded text:
que ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo, dereliquit; jam non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam: facite vobis sacculos non veterascentes, thesaurum non deficientem in coelis , et caetera. Et illud quod dicit iterum Dominus, idem vir sanctus facere cupiens: Si vis esse perfectus, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͥs ut uoluit & potuit notarios adhiben
tes. ea quȩ dicebant᷑ excepta describebant. Et
inde iã ꝑ totũ affricȩ corpꝰ p̃clara doctrina
odorq suauissimꝰ xp̃i diffusus & manifestatꝰ ẽ.
congaudente quoq id cõꝑta eccłia dĩ trans¬
marina: qm̃ sicut dũ patit᷑ unũ m̃brũ. cõpa¬
lerius cȩt̾is ex hoc ampliꝰ exultans. & d̾o gr̃ãs
agens de concesso sibi speciali beneficio: me¬
tuere cepit ut ẽ humanꝰ animꝰ ne ab alia
& sibi auferret᷑. Nã & id ꝓuenisset. nisi hoc
id̾e ep̃c cognito. ad locũ secretũ eũ transire
curasset. atq occultatũ a querentib minime
inueniri fecisset. Unde ampliꝰ formidans ide
uenerabilis senex. & sciens se corpore & ȩtate
infirmissimũ. egit secretis litteris apud pri¬
matẽ ep̃os carthaginensẽ allegans ĩbecillitatẽ¬
corporis sui ętatisq grauitatẽ. & obsecrans¬

Expanded text:
quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, etiam ea quae dicebantur excepta descripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compalerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia  sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatecorporis sui aetatisque gravitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ di hominẽ om̃iũ cordib uł qui aderant
uł qui absentes illa quȩ gesta sunt cogno
uert̃. error ille ablatꝰ. ac catholica ẽ intima¬
ta ac retenta sincera religio. Et docebat ac
p̃dicabat ille priuatĩ & publice in domo &
in eccłia salutis uerbũ cũ om̃i fiducia adu̾¬
sus affricanas hereses. maximeq adu̾sus do¬
natistas. manicheos. & paganos. libris confe¬
ctis & repentinis sermonib. ineffabilit̾ admi¬
rantib xp̃ianis. atq collaudantib. & hoc ip¬
sũ ubi poterant ñ tacentib & diffamantib.
eccłia catholica exorsa ẽ caput: quȩ multo
tp̃re illis conualescentib hereticis. p̃cipueq
rebaptirante donati parte maiorẽ multitu¬
dinẽ affroꝵ. seducta & p̃ssa & opp̃ssa iacebat.
Ob hoc eiꝰ libros atq tractatꝰ mirabili dĩ grã
structos ratione copia atq auctoritate scãrũ
scripturarũ. ipsi quoq heretici concurrentes

Expanded text:
tum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, tum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui abverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religio. praedicabat ille privatim et publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et repentinis sermonibus, ineffabiliter admirantibus Christianis et collaetantibus, et hoc ipsum ubi poterant non tacentibus, sed diffamantibus. Ecclesia catholica exorsa est caput, quae multo tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque rebaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia structos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes
Abbreviated transcription (Latin):
constitutũ: cũ eodẽ congredi pauitabat. Ue¬
runtam̃ suoꝵ maxime instantia coactus ac
uerecundatꝰ. ꝓmisit in cõminꝰ se ẽẽ uenturũ:
certam̃q disputandi subiturũ. Unde condi-¬
cto die & loco conuenert̃ in unũ. concurren¬
tib quã plurimis studiosis. turbisq curiosis.
& aꝑtis notarioꝵ tabulis. disputatio cȩpta
pͥmo & scdo. finita ẽ die. In qua ille mani¬
cheus p̃ceptor. ut se gestoꝵ continet fides. nec
catholicã assertionẽ potuit uacuare. nec
turũ se cũ suis maioribus ea quȩ refellere
ñ potuit ꝓsecutus ẽ: & si sibi forte de his satis
minime fecissent. suȩ animȩ consulturum.
Atq ita ab om̃ib apud quos magnꝰ & doctus
uidebat᷑: nichil ualuisse in suȩ sectȩ assertione iu¬
dicatus ẽ. Qua ille confusione affectus &
sequenti tp̃re de yponensi ciuitate ꝓfectus.
ad eã ampliꝰ ñ remeauit. Ac si ꝑ memora¬

Expanded text:
constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Veconstitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec turum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non remeavit: ac sic per memora
Abbreviated transcription (Latin):
ea currente & uolante huiꝰ modi fama bono
p̃cedente exemplo: accepta ab ep̃is potestate.
prb̃ri ĩnulli corã ep̃is. popłis tractare cȩpe¬
runt. Sane in illa tẽ yponensi urbe. mani
cheoꝵ pestilentia quã plurimos uł ciues uel
ꝑegrinos. & infecerat & penetrauerat: se du¬
cente & decipiente eiꝰdẽ heresis quodã prb̃ro
nomine fortunato. ibidẽ conu̾sante atq ma¬
nente. Interea quiq yponenses ciues uł ꝑegͥ
ret. Quod id̾e ut scriptũ ẽ paratꝰ ad confes¬
sionẽ omĩposcenti se rationẽ de fide & spe
quȩ in dm̃ ẽ potensq exhortari in doctrina
sana & contͣdicentes redarguere minime re¬
nuit. s utrũ etiã ille hoc fieri uellet scisei¬
tatus ẽ. At illi confestim ad ipsũ fortunatũ
id detulert̃: petentes & exhortantes. ac flagi¬
tantes. qd id minime recusaret. Sane qm̃
id̾e fortunatꝰ iã apud carthaginẽ scm̃ noue¬
rat augustinũ. adhuc in eodẽ se cũ errore

Expanded text:
ea currente et volante hujusmodi fama, bono ea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare coeperunt chaeorum pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregret. Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore
Abbreviated transcription (Latin):
xime ut nemo quicꝗͣ ꝓpriũ in illa societate
haberet. s eis eẽnt omĩa cõmunia. & distri¬
bueret᷑ unicuiq sicut opus erat. Quod iã¬
s ipse prior fecerat: dũ de transmarinis ad
sua remeasset. Sc̃s uͦ ualeriꝰ ordinator eiꝰ. ut
erat uir pius & tumens dm̃. exultabat &
d̾o grãs agebat. suas exauditas a dño fuisse
preces. quas se frequentissime fudisse narra¬
bat. ut sibi diuinitꝰ homo concederet᷑ talis.
qui posset u̾bo d̾i & doctrina salubri ȩccłiã
dñi ȩdificare. Cui rei se homo natura grecus.
minꝰq latina lingua & litteris instructus.
minꝰ utilẽ ꝑuidebat. & eid̃ẽ prb̃ro potestatẽ
dedit se corã in eccłia ȩuangłiũ tractandi.
nerabilis ac ꝓuidus in orientalib ȩccłiis id
ex more fieri sciens & certus & utilitati ȩccłiȩ
consulens. obtrectantiũ ñ curabat linguas:
pleri minime posse cernebat. Unde accen-¬
sa & ardens leuata suꝑ candelabrũ lucerna.
om̃ib qui in domo erant lucebat. Unde pꝰ¬

Expanded text:
emo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, et Deo gratias agebat, suas exauditas a Domino fuisse preces, quas se frequentissime fudisse narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, nerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, pleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et post
Abbreviated transcription (Latin):
quia & locus p̃sbiterii. licet ipse maiore dig¬
nus eẽt ꝓpinquaret tam̃ ep̃atui: cũ ille homo
di ut nob̃ retulit maiore consid̾atione intel¬
ligeret & gemeret. quã multa & magna suȩ
uitȩ ꝑicula de regimine & gub̃natione ȩccl̃iȩ
impendere iã ac ꝓuenire sꝑaret. atq id̾o fle¬
ret. Et eoꝵ ut uoluert̃ completũ ẽ desid̾ium.
instituit. & cũ dĩ seruis uiuere cepit scđm¬

Expanded text:
quia et locus presbyterii, licet ipse majore digquia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut voluerunt, completum est desiderium. instituit.
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ pollicebat᷑: nec tam̃ in eiꝰ t̃c̃ hoc imple¬
uit p̃sentia: s uacuũ utiq & inane eẽ ñ po¬
tuit. qd̾ ꝑ tale uas mundũ in honore utile
dño. ad om̃e opus bonũ paratũ. in om̃i loco
gerebat. Qui cũ flagitante ȩccliastica ne¬
cessitate de ꝓuidendo & ordinando prb̃ro
ciuitati plebẽ d̾i alloqueret᷑ & exhortaret᷑:
iã scientes catholici sci augustini ꝓpositũ &
doctrinã: manu iniecta qm̃ & id̾e in popło
securus. & ignarus qͥd futurũ eẽt astabat.
solebat autẽ laicus uti nob̃ dicebat ab eis
tantũ ȩccłiis quȩ ñ haberent ep̃os suã abstine.¬
re p̃sentiã. Eũ gͦ tenuert̃. & ut in talib
consuetudo ẽ. ep̃o ordinandũ intulert̃: om̃i¬
b id uno consensu & desiderio fieri ꝑficiq
petentib magnoq studio & clamore flagi-¬
tantib ub̃tim eo flente. ñ nullis quidẽ lacri¬
mas eiꝰ ut nob ipse retulit tc̃ suꝑbe int̾pre¬
tantib & tanquã eũ consolantib ac dicentib.

Expanded text:
in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. Nã & epłas priuatas ad quosq eiꝰdẽ
erroris ep̃os. eminentes scilicet & laicos de¬
dit ratione reddita. admonens atq exhor-¬
tans. ut uł ab illa se prauitate corrigerent.
uł certe ad disputationẽ uenirent. At illi
causa diffidentiȩ ne quidẽ unquã rescribe¬
re uoluert̃. s irati furiosa loquebant᷑. atq
seductorẽ & deceptorẽ animarũ augustinũ
cẽ. & priuatĩ & publice conclamabant. & ut
lupũ occidendũ eẽ in defensione gregis sui
dicebant & tractabant. omĩaq peccata a d̾o
indubitant̾ eẽ credendũ posse dimitti. his
qui hoc facere ac ꝑficere potuissent: nec dm̃
tim̃tes. nec hoĩes reuerentes. Et ut eoꝵ cau¬
sa diffidentiȩ cunctis innotesceret. elabora¬
uit: & publicis gestis conuenti: ñ sunt ausi
pęne om̃s ȩccłias in auditũ hõiũ genus ꝑuer¬
sũ ac uiolentũ uelut sub ꝓfessione continen¬
tiũ ambulantes. qui circuncelliones diceban

Expanded text:
bantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem bantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt ausi pene omnes Ecclesias inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones diceban
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatis. om̃iũ statuta sacerdotũ in noticiã
stantiꝰ ac feruentiꝰ maiori auctoritate. ñ ad¬
huc in una tantũ regione. s ubicũq rogatꝰ
uenisset uerbũ salutis ęternȩ alacrit̾ ac gna¬
uiter pullulante atq crescente dñi ȩccl̃ia
p̃dicabat: paratꝰ semꝑ poscentib reddere
rationẽ de fide & spe. quȩ in d̾o ẽ: & eiꝰ dicta
atq excepta maxime donatiste. in eadẽ ypo¬
niensi ut uicina manentes ciuitate. ad suos
ep̃os deferebant. Quȩ cũ audissent. & econ¬
tra forte aliqͥd dicerent. aut a suis refellebant᷑
aut eadẽ responsa ad scm̃ augustinũ defe¬
rebant᷑: eisq comꝑtis. patient̾ ac lenit̾ ut
scriptũ ẽ cũ timore & tremore salutẽ hõĩũ
oꝑabat᷑: ostendens quã nichil refellere illi¬
uoluerint ac ualuerint: quãq uerũ mani¬
festũq sit. qd̾ ȩccliȩ d̾i fides tenet ac didicit.
Et hȩc dieb ac noctib ab eodẽ iugit̾ age¬

Expanded text:
ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam ordinatis omnium statuta sacerdotum in notitiam stantius ac ferventius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est. Et ejus dicta atque excepta, maxime Donatistae in eadem Hipponensi vel vicina manentes civitate, ad suos episcopos deferebant. Quae cum audissent, et contra forte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore quam nihil illi refellere voluerint ac valuerint, quamque verum manifestumque sit quod Ecclesiae Dei fides tenet ac docet. Et haec diebus ac noctibus ab eodem jugiter age
Abbreviated transcription (Latin):
satagens rescripto ĩpetrauit. Et pꝰea petito
ad uisitandũ & adueniente ad ȩccłiam ypo¬
niensẽ tẽ primatȩ numidiȩ megalio cala¬
mensi ep̃o. ualeriꝰ antistes ep̃is qui forte tẽ
aderant. & clericis om̃ib yponiensib & u
uniu̾se plebi inopinatã cunctis suã insinu¬
at uoluntatẽ. om̃ibꝰq audientib & gratulan¬
tib atq id fieri ꝑficiq ingenti desiderio
clamantib. ep̃atũ susciꝑe contra morem
eccłiȩ suo uiuente ep̃o prb̃r recusabat. Dũ¬
q illi fieri solere ab om̃ib suaderet᷑: atq
id ignaro transmarinis & affricanis ȩccłiȩ
exemplis ꝓbaret᷑. cõpulsus atq coactus suc
Qd̾ in se pꝰea fieri ñ debuisse. ut uiuo suo
ep̃o ordinaret᷑. & dixit & scripsit. ꝓpt̾ conci¬
lii uniu̾salis uetitũ. Qd̃ iã ordinatꝰ didicit.
nec qd̾ sibi factũ eẽ doluit. aliis fieri uoluit.
Unde etiã sategit. ut conciliis constitueret᷑
ep̃oꝵ. ab ordinatorib deberi oedinandis uł

Expanded text:
satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitandum et adveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calamensi episcopo, et Valerius antistes episcopis qui forte tunc aderant, et clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compulsus atque coactus succQuod in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã heresim diceret᷑. Et p̾uenit di liberato¬
ris clem̃tia sui sacerdotis cor ꝑtractantis: ut
contra illũ errorẽ incidentes. legis soluerent᷑
questiones. Atq ita edoctus: sensim atq pau¬
latĩ heresis illa miseratione diuina eiꝰ ex ani¬
mo pulsa ẽ. Protinꝰq in fide catholica confir¬
matus. ꝓficiendi in religione eiꝰdẽ amoris ardor
innatꝰ ẽ. quo ꝓpinquantib dieb scĩ paschȩ
salutis aquã ꝑciꝑet. Et factũ ẽ diuina õpi¬

Expanded text:
ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris ardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina p
Abbreviated transcription (Latin):
affricana ciuitate agaiten¬
si de numero curialiũ pa-¬
rentib honestis &̃ xp̃ianis
ꝓgenitus erat: altusq ac
nutritꝰ eoꝵ cura ac diligen¬
tia. impensisq scł̃arib. litteris eruditus ad¬
ptime om̃b uidelicet disciplinis imbutus:
quas liberales uocant. Nã & grãmaticã pͥus
in sua ciuitate. & rethoricã in affricȩ capite
carthagine pꝰea docuit: consequenti etiã tp̃re
transmare in urbe roma. & apud mediolanũ
ubi tc̃ imꝑatoris ualentiniani minoris comita¬
tus fuerat constitutꝰ: in qua urbe tc̃ ep̃atum
administrabat acceptissimꝰ do. & in optimis
uiris p̃clarissimꝰ sacerdos ambrosiꝰ. Huiꝰ am¬
brosii interea u̾bi dñi p̃dicatoris frequentis¬
simis in eccłia disputationib astans in popło.
intendebat suspensus atq affixus augustinꝰ.
Uerũ aliqͣndo manicheoꝵ apud carthaginẽ
adolescens fuerat errore seductus. & id̾o cȩteris
suspensior aderat: ne qͥd uł ꝓ ipsa uł contra

Expanded text:
Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cura, et diligentia impensisque, secularibus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipi ur̃o: Dicit ei demon. Satanas no
Nunqͣ peccauit. Dicit ei narcisus ep̃c. Et
qui nunꝗͣ peccauit: quare tanta ꝑpessus ẽ:
Respondit demon. Non ꝓ suis peccatis pas¬
sus ẽ. s ꝓ alienis. Dicit narcisus ep̃c. Ex
ore tuo condẽpnaberis ĩ munde sp̃c. Cũ gͦ
nis peccatis occisũ. discede ab his mulieri¬
b. etiã & ꝓ istis passus ẽ. quȩ ad eiꝰ fidẽ &
neo. & creatori creaturã suã restituo. Res¬
pondit ei demon. Et ego creatura eiꝰ sũ: &
Tu ipse ex ore tuo confessus es: xp̃m ꝓpec¬

Expanded text:
ncipis vestri?' Dicit ei demon: 'Satanan ei 'Numquam peccavit'. Dicit ei Narcissus episcopus: 'Et qui numquam peccavit quare tanta passus est?' Respondit demon: 'Non pro suis peccatis passus est, sed pro alienis'. Dicit ei Narcissus episcopus: 'Ex ore tuo condempnaris, inmundnis peccatis occisum . discede| ab his mulieribus . quia et pro istis passus est . quia ad eius| fidem et nio et creatori creaturam suam restituo respondit ei| demon dicens et ego creaturam eius non stu ipse ore tuo confessus es . c
Abbreviated transcription (Latin):
cit. ut statĩ eũ interficiã quẽ dederis mͥ¬
in potestatẽ. Et dixit ei narcisus ep̃c. Lia
de nemo potest aquã bibere. ñ homo. ñ pe¬
cus. ñ fera aliqua. quia draco ibi habitat.¬
& de flatu eiꝰ om̃s qui ad fontẽ accesseruit.
moriunt᷑. H c̃ draconẽ uade & int̾fice: ꝙ in
tuã potestatẽ redige animã eiꝰ. Cc̃ exclama¬
cidã. quẽ siñ occidero. cõpellet me ire in
abyssũ. Cc̃ demon ascendit & occidit dra¬
conẽ: & liberatꝰ ẽ fons ad usũ hoĩũ usq in
hodiernũ diẽ. Per dies autẽ plurimos do¬
cuit eas uerbũ d̾i scs̃ narcisus ep̃c: & bap

Expanded text:
dederis in potestatem'. Dixitque ei Narcissus episcopus: de nemo potest aquam bibere, non homo, non pecus, non fera aliqua, quia draco ibi habitat, et de flatu eius omnes, qui ad fontem accesserint, moriuntur. Hunc draconem vade et interfice et in tuam potestatem redige animam eius'. Tunc exclamacidam, quem si non occidero, conpellar ire in abyssum'. Tunc demon adsensit et occidit draconem, et liberatus est fons ad usum omnium usque in hodiernum diem. 8. Per dies autem plurimos docuit verbum Dei sanctus Narcissus episcopus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd tibi cũ causa mea: qͥd tibi cũ ancillis
meis: quas ego semꝑ in mea familia habui:
Ds̃ tuus mundas animas & munda corpora
diligit. Istȩ iã meȩ sunt: aliud eẽ ñ posst̃.
N unqͥd ego introibo. ubi castitas regnat:
des mͥ responsũ de eo qd̾ te int̾rogauero.

Expanded text:
quid tibi cum casa mea? Quid tibi cum ancillis quid tibi cum casa mea? Quid tibi cum ancillis meis, quas ego semper in mea familia habui? Ddiligit. Iste iam meae sunt . aliud esse non possunt. Num| quid ego intro ubi castitas regnat. des mihi .| responsum de eo quod te interrogauero .
Abbreviated transcription (Latin):
di hodierna die. simul incipite ieiuniũ te
monẽ ueritatis. Octaua autẽ die purifica¬
bimini ab om̃i peccato. & eritis tales qua¬
les fuistis infantes: ñ habentes reatũ ulliꝰ
criminis. nulliꝰq peccati. Dicit ei hilaria.
Si iubes dicimꝰ qd̃ coluimꝰ: & ita demũ do¬
ce nos qd̃ colamꝰ. Dicit ei narcisus ep̃c. In
hoc apparet quia bene poteris susciꝑe. qd̃
colere debeas. cũ quid colueris euident̾ ex¬
ponas. D ic gͦ culturã tuã. Hilaria respon¬
dit. Parentes mei genere cipris fuert̃. Ue¬
neri seruiturã. ac de meretͥcio placiturã. in
postibulo manere ꝑmisi. credens hoc qd̾ mͥ
eẽt ꝓpitia uenꝰ. si filiã meã diuinis eiꝰ imi¬
tationib occupassẽ. Nã quanto plures ama-¬
tores potuerit habere mulier quȩ ueneri
seruit. tanto plus ueneri placere posse a sa
egy ptiꝰ quidã nigrior carbone. nudus & uul¬
nerib elephantiȩ toto corpore plenꝰ: & dare
cȩpit mugitũ & dicere. O scẽ narcise ep̃e.

Expanded text:
 hodierna die simul incipite ieiunare ieimonem veritatis; octavo autem die purificamini ab omni peccato, et eritis tales, quales fuistis infantes, non habentes reatum nullius criminis nulliusque peccati'. Dicit ei Hilaria: 'Si iubes, dicimus, quod colimus, et ita demum doce nos, quod colamus'. Dicit ei Narcissus episcopus: 'In hoc apparet, quia bene poteris suscipere, quod colere debeas, cum, quid colueris, evidenter exponas. Die ergo culturam tuam'. Hilaria respondit: 'Parentes mei genere Cypri fuerunt; ineri servituram et de meretricio placituram, in prostibulo manere permisi, credens hoc, quod mihi esset propitia Venus, si filiam meam divinis eius imitationibus occupassem. Nam quanto plures amatores potuerit habere mulier, quae Veneri servit, tanto plus Veneri placere posse, a saAegyptius quidam nigrior corvo, nudus et vulneribus elefantiae toto corpore plenus et dare coepit mugitum et dicere: 'O sanctae Narcisse episcope,
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m pͥncipẽ religaret: uade tu ad pͥncipẽ tu¬
um.Respondit ei demon. Pac pietatẽ suꝑ
me: & da mͥ uel unã animã in potestate.
Dicit ei narcisus. Si dedero tibi animã in
potestate. qͥd facies de ea: Respondit ei
demon. Int̾ficio eã: & lucror animã ipsam.
Dicit ei narcisus ep̃c. Mane pͥma luce. egotͥ¬
dabo potestatẽ hanc ut facias. Dicit ei de¬
mon. Dic mͥ ante dm̃ tuũ: quia das ani¬
mã mͥ intra corpꝰ inclusã. manducantẽ. &¬
Modo iube me hic manere ista nocte. Di¬
cit ei narcisus ep̃c. Si possis nobiscũ mane¬
re: maneto. Dicit ei demon. Si ñ expan
possũ hic manere. Respondit ei narcisus
ep̃c. Nunꝗͣ sit tibi bene ĩmunde sp̃c. Non

Expanded text:
tuum+. dicit ei demon. Fac pieta| tem super me et da mihi uel unam animam in potesta| tem . dicit ei+ narcissus si dedero tibi animam in potestatem| quid de ea facies . dicit ei demon . interficio hominem et lucro| animam eius. Dicit ei narcissus+ . mane pdabo potestatem hanc, ut haec facias. Dicit ei daemon: Dic mihi ante Deum quia das mihi animam intra corpus inclusam, quam lucrer. modo iube me hic manere ista| nocte. Dicit ei narcissus . si potes nobiscum manire . maneto.| Dicit ei . demon . si expandpossum hic ma\ne/re . dicit ei narcissus . numquam| sit tibi bene immunde spiritus . non
Abbreviated transcription (Latin):
mortuũ. & sepultũ. die tercia resurrexisse a
mortus: Scis ẽẽ hoc factũ: Respondit de-¬
mon & dixit. Atinã mͥ hoc nescire licuisset.
Nã ex ea hora qua crucifixus ẽ: pͥnceps ñr
fugiens a facie eiꝰ. in tẽplo di misit se. Et id̾o
uelũ tẽpli scissũ ẽ: quia uirtutẽ ꝑsequentis
ferre ñ potuit. Tc̃ saxa ipsa solida frange
ab eo qui crucifixus ẽ tentꝰ ẽ. & catenis reli

Expanded text:
ltum . die tercia surrexisse a mor| tuis scis . esse . hoc factum . respondit . demon et dixit . utinam| mihi hoc nescire licuisset . nam ex ea ora . qua crucifixus est .| princeps noster fugiens a facie eius . in templum dei misit se .| et ideo uelum templi scisum est . quia uirtutem persequentis| ferre non potuit . tunc saxa ipsa solida findebaab eo qui crucifixus est| tentus est et catenis i
Abbreviated transcription (Latin):
diui euacuaret. Illi enĩ idõ uulnerabant
quos poterant: ut uulnerati ipsos rogarent.
Quiq id̾o curari putabant᷑: qm̃ a lesione
hos curabat quos illi ledebant: s etiam
om̃s qui ad eũ afferebant᷑ infirmitatib

Expanded text:
Dei evacuaret. Illi enim ideo vulnerabant quos poterant, ut vulnerati ipsos rogarent; quique ideo curare putabantur, quoniam a laesione non solum hos curabat quos illi laedebant, sed etiam omnes, qui ad eum afferebantur infirmitatib
Abbreviated transcription (Latin):
surda & uana sunt. tu tantũmodo baptira¬
re. Et more solito: cathecirauit eũ. Et
accepta aqua benedixit: & baptirauit eũ.
Et extersus ex aqua: cȩpit dicere ypolitꝰ.
Uidi animas innocentũ lȩtas gaudere.
Et dixit ad beatũ laurentiũ cũ lacrimis.
mus mea baptizet᷑. Et baptizati sunt ꝓ¬
miscui sexus in domo ypoliti: numero de
tiũ. Dixit autẽ ypolitꝰ ad beatũ lauren¬
bo simul ante conspectũ ualeriani: uale¬
rianꝰ dixit ad beatũ laurentiũ. Iã depo
ne ꝑtinaciã. & thesauros ȩccłiȩ qͦs apud
te cognouimꝰ eẽ reconditos. manifesta.

Expanded text:
ntummodo| babtizare . et more solito catetizauit eum . et accepit aquam benedixit| Et babtizauit eum; Et extersus ex aqua . coepit dicere ypolitus; Vidi ani| mas innocentium letas gaudere; Et dixit ad beatum laurentium .| cum lacrimis; mus mea babti| zetur; Et babtizati sunt promiscui sexus in domum ypoliti numero| dectium; Dixit itaque ypolitus ad| beatum laurenbo simul ante| conspectu ualeriani . ualerianus dixit ad beatum laurentium| Iam depone pertinaciam . et thesauros aecclesię quos apud te cognouim| e
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. & baptizare: & illum inabit tẽ. Res¬
pondit lucillus & dixit. Ego semꝑ desi-
credis: Respondit lucillus cũ fletu di¬
nedixit aquã. Et cũ expoliasset eũ: fu¬
dm̃ patrẽ om̃ipotentẽ lucille: At ille
eiꝰ qui passus ẽ sub pontio pilato: At il¬
le respondit. Credo. In ipsũ qui mortuus

Expanded text:
. et babtizare . et inluminabit te;| Respondit lucillus et dixit; Ego semper desidecredis? Respondit lucillus cum fletu dinedixit aquam;| Et cum expoliasset eum . fum patrem omni . potentem lucille? At ille s est sub pontio pilato? At ille respondit;| Credo; Ipse qui mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
ualeriano ãbulauit ex inde ad palatiũ ty
berianũ: relicto corpore suꝑ craticulã & ig¬
nẽ beati laurentii. Mane autẽ pͥmo adhuc
crepusculo. rapuit corpꝰ eiꝰ ypolitꝰ: & con¬
diuit cũ linteis & aromatib de ꝓprio suo.

Expanded text:
ualeriano . ambulauit exinde ad palacium. Ty| berianum relicto corpore supra graticula et igne beati| laurentii. Mane autem prima adhuc crepusculum| rapuit corpus eius yppolitus . et condiuit cum lenteis| et aromatibus de proprio suo
Abbreviated transcription (Latin):
& multũ tristes tulert̃ corpꝰ beati lauren¬
tii archidiaconi & martyris: & uenerunt
in uiã tiburtinã in prediũ matronȩ uiduȩ¬
erat nocte. cui & linteũ dedit unde pedes
posuert̃ usq ad uesꝑum. Lã hora uesꝑtina.
Beatus autẽ iustinꝰ optulit sacrificiũ lau¬
dis: & participati sunt om̃s de corpore &

Expanded text:
et multum tristes tullerunt . corpus beati lau| renti . archi . diaconi et martyris. Et uenerunt in| uia tiburtina . in praedium . matrone uiduerat nocte.| Cui et linteum dedit . unde pedes . posuerunt usque| ad uesperum. Iam hora uespertina Beatus aucem iustinus obtullit sacrificium| laudes et participati sunt. Omnes de corpore| et de