comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isit. quo in nuoͣ fuerunt Tarbelli Bigerriones frocianii vocates Tapu¬
sates flustrates sarifes Austi Garũni Sibusatres cocosatres. paucae ul¬
time nationes anni tempore confisae ꝙ hiems suberat hoc facere neglexe¬
runt. Fodem fere tempore Caesar et si propeiam exacta aestas erat: tamen ꝙ oĩ
gallia pacata Morini Menapiiq suꝑerant qui in armis ẽẽnt: neq ad eum unꝗͣ le¬
ratos de pace misissent: arbitratus id bellum celeriter confici posse: eo exerc¬
adduxit. Qui longe alia ratione ac reliqui galli bellum gerere ceperunt. Nã qđ in¬
telligebant maximas nationes quae praesio contendissent pulsas suꝑatasq cõ
inentes syluas ac paludes habebant. eo se suaq: omnia cõtulerunt.Ad qua
tium syluaꝵ cum Caesar ꝑuenisset castraq munire instituisset. neq hostis ĩterĩ
usus ẽẽt disꝑsis in opere nr̃is: subito ex omnibꝰ partibus syluae euolaueru

Expanded text:
misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarumisit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
Etis his cohortibus quae praesidio castris relictae integrae a labore erãt.
et longiore itinere circunductis ne ex hostiũ castris cõspici possent. on¬
niũ oculis mentibꝰq ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximꝰ
munitiones ꝑuenerũt. atq his proruptis pͥus in hostium castris extiterũt
plane ab ħis uideri: aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum uͦoͦ el¬
more ab ea parte audito nr̃i redintegratis uiribus: quod plerunq in spe
uictoriae accidere cõsueuit acrius impugnare caeperunt. Hostes undiq
rcũuenti desperatis omnibus rebus se ꝑmunitiones deicere et fuga
salutem petere contenderunt. qͦs equitatus apertissimis campis cõsecta¬
tus ex millium qͥnquaginta nuͣo quae ex Aquitania cantabrisq cõuenis¬
se cõstabat uix parte quarta relicta multa nocte se in castra recepit. Hac
audita pugna maxima pars Aꝗtani&e sese crasso dedidit obsidesq ultro

Expanded text:
uctis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, uctis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro
Abbreviated transcription (Latin):
lites alacriores ad pugnandum effecisset. atq omniũ uoces audirent᷑
expectari ditius non oportere ꝗn ad castra iretur. cohortatus su
omnibꝰ cupientibus ad hostium castra cõtendit. Ibi cum alii fossas cõple¬
rent alii multis telis coniectis defensores uallo munitionibꝰq depellerẽt
auxiliaresq quibus ad pugnam nõ multum crassus confidebat. lapidi¬
bus telisq subministrandis et ad aggerem cespitibꝰ comportandis. specĩẽ
q opinionẽ pugnantium preberent. cum item ab hostibꝰ constanter ai
no timide pugnaretur. telaq ex superiore loco missa nõ frustra accedȩ¬
rent equites circũitis hostium castris crasso renunciauerũt: nõ eadẽ
eẽ diligentia castra ab decumana porta munita facilemq aditũ habere.
Crassus equitum praefectos cohortatus ut magnis premiis pollicitationi
suos excitarent: quid fieri uellet ostendit. Illi ut erat imꝑatum ed¬

Expanded text:
lites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur lites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, ed
Abbreviated transcription (Latin):
sibi supportari. in dies hostium numeꝵ augeri. ñe eunctandũ existimae¬
uit qn pugna decertaret. Hac re ad conciliũ delata ubi omnes sentire
intelłexit posterum diem pugnae cõstituit. Prima luce productis omnibꝰ co¬
pus duplici acie instructa auxiliis in mediam aciẽ collectis quid hostes cõsi¬
lui caperent expectabat. Illi etsi propter multitudinẽ et ueteris helli gloriã
paucitatemq nr̃oꝵ se tuto dimicaturos existimabãt tñ tutius cẽ arbitrabã¬
tur obsessis uiis cõmeatu in tercluso sine ullo uulnere uictoria potiri. et si
pꝑ inopiam rei frumẽtari& Romani sese recipere caepissẽt impeditos in
pomine et sub sarcinis inferĩoreq animo adorim cogitabãt. hoc cõsilio
probato ab ducibus ꝓductis Romanoꝵ copiis sese castris tenebãt iacre
perspecta crassus cum sua cunctatio ac opinio timidiores hostes nr̃os m¬

Expanded text:
sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimasibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros mi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Tum uoͣ barbari cõmoti qͦd oppiclum et natura loci et manu munitum
paucis diebus quibꝰ eo uentum erat. expugnatũ cognoue̾rãt. legatos qua¬
qua uersum dimittere cõiurare: obsides interse dare copias parare cae¬
perũt. mittuntur etiã ad eas ciuitates legati quae sunt citerioris hispa¬
iae finitimae Aꝗtaniae inde auxilia ducesq accersunt᷑. qͦꝵ aduentu
gna autoritate et magna cũ hominũ multitudine bellum gerere conã¬
tur. Duces uero hi deliguntur ꝗ una cum. Q. Sertorio omnes annos
uerãt sũmamq scientiam rei militaris habere excistimabant᷑. hi c̃i¬
tudine populi .R. Loca capere: castra munire: cõmeatibꝰ nr̃os interclu¬
dere instituũt. Quod ubi erassus anima duertit copias suas ꝑꝑ exigu¬
itatem nõ facile deduci hostem et uagari et uias obsidere et castris sa¬
is praesidii relinquere. ob eã causam minꝰ cõmode frumentũ cõmeatũ

Expanded text:
est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque
Abbreviated transcription (Latin):
at petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt: atq in ea re oiuuim
nr̃oꝵ intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunus qui summã imperii
enebat: cum sexcẽtis deuotis qͦs illi soldurios appellant. qͦꝵ haec condi¬
est: ut omnibꝰ in uita cõmodis una cum his fruantur: qͦꝵ se amiciciae dedi¬
derũt. siꝗd his ꝑuim accidat: aut eundẽ casum una ferent. aut sibi mo¬
tem consciscent. nec adhuc hominum memoria repertus ẽ quispiã ꝗ eo
inter fecto cuiꝰ se amiciciae deuouisset mori recusaret.Cum his Adiãtũnꝰ
ruptionẽ facere conatus: clamore ab ea ꝑte munitionis sublato cũ ad
ma milites cõcurrissent uehementerq ibi pugnatum ẽẽt.repulsus ĩ op¬
pidum ut tũ eadem deditionis condicione uteretur ab crasso impetrauit.
armis obsidibꝰq acceptis crassus in fines uocantreũ et Tarusatiũ ꝓfectꝰ

Expanded text:
at petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium at petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus
Abbreviated transcription (Latin):
Sonciates magnis copiis coactis equitatuq quo plurimũ in itinere i
lebant agmen nostrum adorti pͥmum equestre praelium cõmiserũt. deiñ
equitatu suo pulso: atq insequentibꝰ nr̃is subito pedestres copias quas in
õualle in insidiis collocauerant ostenderũt. Hi nr̃os disiectos adort
praelium renouarunt. Pugnatum ẽ diu atq acriter: cum sontiates suꝑio¬
ribꝰ uictoruis freti in sua uirtute totius Aquitaniae salutem positam pu-¬
arent. nostri autem quid sine imꝑatore et sine reliꝗs legionibꝰ adole¬
tulo duce efficere possent ꝑspici cuperent: tamen confecti uulneribꝰ ho¬
stes terga uertere. quoꝵ magno numero interfecto. Crassus ex itinere op¬
pidum Sonciatum oppugnare caepit. quibꝰ fortiter resistentibꝰ uineas tũresq
egit. Illi alias eruptione tentata: alias cuniculis ad aggerẽ uineasq ac¬
tellexerunt: legatos ad crassum mittunt: seq in deditionem ut recipi¬

Expanded text:
Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipi
Abbreviated transcription (Latin):
pienda galloꝵ alacer ac promptꝰ ẽ animꝰ. sic mollis ac resistẽs: minime¬
l calamita tes ꝑferendas mens eoꝵ. Eodẽ fere tempore. P. crassus
cũ in Aquitaniam ꝑuenisset: quae pars ut antedictum ẽ et regionũ
titudine et multitudine hominũ ex tertia ꝑte galliae ẽ existimã¬
da: cum intelligeret his in locis sibi bellum gerenduem: ubi paucis ante
annis. L. ualerius Cominius Legatus exercitu pulso interfectꝰ esset
atq unde .L. Mallius proconsul impedimentis amissis profugisset: nõ me¬
diocrem sibi diligentiam adhibendam intelligebat. Itaq re frumẽtaria ꝓ-¬
uisa auxiliis equitatuq comparato. multis praeterea uiris fortibus Tolosa

Expanded text:
pienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens apienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis praeterea viris fortibus Tolosa
Abbreviated transcription (Latin):
nanoꝵ compleant. ad castra ꝑgunt. Locus erat castroꝵ editus et paula
ab imo accliuis circiter passus mille. huc magno cursu cõtenderũt, ut ꝗͣ
nimũ spatii ad se colligendos armandosq Romanis daretur: ex anima¬
tiq opprimerẽt. Sabinus suos hortatꝰ cupientibꝰ signum dat. Impeditis ho¬
stibus ꝑꝑea quae ferebant onera subito duabꝰ portis eruptionẽ fieri iubet. fa¬
m est opportunitate loci hostium inscientia ac defatigatione. uirtu te
militum et suꝑioꝵ pugnaꝵ exercitatione: ut ne unũ quidem nr̃oꝵ im¬
um ferent ac statim terga uerterent: qͦs impeditos integris uiribus
milites nr̃i consecuti magnum numeꝵ eoꝵ occiderũt. reliquos eꝗtes cõ¬
sectati paucos ꝗ ex fuga eua serãt reliquerũt. Sic uno tempore et de
nauali pugna sabinus: et de Sabini uictoria Caesar certior est fae
ciuitatesq omnes se statim Titurio dediderũt. Nam ut ad bella susci¬

Expanded text:
manorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim manorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella susci
Abbreviated transcription (Latin):
tationibꝰq ꝑsuadet uti adhostes transeat: et ꝗd fieri uelit edocet. Qui
ubi pro ꝑfuga ad eos uenit: timorẽ Romanoꝵ ꝓponit: quibꝰ angustiis ip̃e
clam ex castris exercitum educat et ad caesarẽ ferendi auxilii causa
ficiscatur. Quod ubi auditum ẽ: conclamant omnes occasionẽ neg¬
cii benegerendi amittendam nõ ẽẽ: ad castra iri oportere. Multae res ad
hoc cõsilium gallos hortabantur. suꝑioꝵ dieꝵ sabini cunctatio: ꝑfugae
rmatio: in opia cibarioꝵ. cui rei paꝵ diligenter ab his erat ꝓuisum spes
uenetici belli: et qđ fere libenter id quod uolunt hoĩes credunt. His rebꝰ
Aucti non pͥus uiridonicem reliqͦsq duces ex cõcilio dimittũt ꝗͣ abhis
sit concessum arma uti capiãt et ad castra contendãt. Qua re concessa
Laeti ut explorata uictoria sarmentis uirgultisq collectis quibꝰ fossas Ro¬

Expanded text:
citationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui citationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse  Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Latronũ q cõuenerat. qͦs spes prȩdandi studiumq bellandi ab agricul-¬
tura et quotidiano labore reuocabat. Sabinꝰ idoneo omnibꝰ rebꝰ Loco
astris sese tenebat. Cum uiridonix cõtra eum duũ miliũ spatiũ cõi¬
disset: quotidieq productis copiis pugnandi potestatẽ faceret: ut iã non
solũ hostibus in contentionẽ Sabinus ueniret: sed etiã nr̃oꝵ militũ uocibꝰ nõ
ihil carperetuR. tantamq opinionẽ timoris prȩbuit: ut iam ad castroꝵ
uallum hostes accedere auderent. Id ea causa faciebat qđ cũ multitudine¬
anta hostium praesertim eo absente ꝗ summã imꝑii teneret. nisi aeqͦ lo
aut opportunitate aliqua data legato dimicandũ non existimabat. hac
confirmata opinione timoris idoneum quendã hoĩem et callidũ delegit
allum ex iis qͦs secum auxilii causa habebat. huic magnis p̃miis polli¬

Expanded text:
latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cullatronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis polli
Abbreviated transcription (Latin):
nauiũ qđ ubiq fuerat in unũ locum coegerãt. Quibꝰ amissis reliꝗ neq qͦ
se reciperent: neq quẽ admodũ oppida defenderẽt hẽbãt. Itaq se suaq
omnia Caesari dediderũt. In qͦs eo grauius caesar uindicandũ statuit qͦ
diligentiꝰ in reliquũ tempus a barbaris ius legatoꝵ cõseruaretur. Itac
omni senatu necato reliquos sub corona uendidit. Dum haec in uenetis ge¬
runtur.. Titiriꝰ Sabinus cũ iis copiis quas a Caesare acceꝑat in fines unel¬
oꝵ ꝑuenit. his praeerat Uiridonix: ac summã imꝑii tenebat eaꝵ o
niũ ciuitatũ quãe defecerãt ex quibꝰ exercitũ magnasq copias coege¬
rat. Atq his paucis diebꝰ Aulurci Eburonices Lex ouiiq senatu suo int¬
fecto ꝙ autores belli nolebãt ẽẽ portas clauserũt seq cũ uiridonice con¬
iunxerũt. Magnaq praeterea multitudo undiq ex gallia ꝑditoꝵ hoĩs

Expanded text:
navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
nis cum singulas binae ac ternae naues circũ steterãt. milites summa ui trãs¬
idere in hostium naues contendebãt. qͦd postꝗͣ barbari fieri animadue¬
tere: expugnatis compluribꝰ nauibus cum ei rei nullũ reperiretur auxiliũ
fuga salutem petere contenderũt. Ac iam cõuersis in eam ꝑtem nauibꝰ quo
uentus ferebat: tanta subito malachia ac trãquillitas extitit. ut se e
co cõmouere nõ possent. quae quidem res ad negocium cõficiendũ maxĩe
fuit opportuna. Nam singulas nr̃i consectati expugnauerũt: ut ꝑpai
ex omni numero noctis interuentu ad terrã ꝑuenerint. cum abhora fere
quarta usq ad solis occasum pugnaretur. quõ praelio bellũ uenetoꝵ totiꝰ¬
q horae maritimae cõfectum est Nam cum omnis iuuẽtus omnes etiã
uioris aetatis in quibꝰ aliꝗd cõsilii aut dignitatis fuit eo cõuenerãt. tũ

Expanded text:
nis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ turribus: tamen has altitudo puppium ex barbaris nauibꝰ suꝑabat:
neq ex inferiore loco satis cõmode tela adiici possent et missa ab gallis gra¬
uius acciderẽt. Una erat magno usui res praeparata a nr̃is falces praeacu¬
tae insertȩ affixcȩq Longuris nõ ab simili forma muraliũ falciũ. his cũ f
qui antennas ad malos detinebant comprehensi adductiq erãt. nauigio re¬
mis incitato praerumpebantur. ꝗbꝰ abscissis antennae necessario cõcidebãt.
ut cum omnis gallicis nauibꝰ spes in uelis armamẽtisq cõsisteret. his erep¬
tis omnis usus nauium uno tempore eriperetur. Reliquũ erat certamen
positum in uirtute qua nr̃i milites facile suꝑabant. atq eo magis qͦd in¬
spectu Caesaris atq omnis exercitus res gerebatur: ut nullum paulo for¬
tius factum latere posset. omnes enim colles ac loca suꝑiora unde erat ꝓpĩ¬
quus despectus in mare ab exercitu tenebãtur. Disiectis ut diximꝰ ani¬

Expanded text:
autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antem
Abbreviated transcription (Latin):
um ab defensoribꝰ ẽẽ audiebat ꝑꝑ latitudinẽ fossae muriq altitudinẽ paucis
defendentibꝰ expugnare nõ potuit: castris munitis uineas agere quaet
ad oppugnandũ usui erãt comparare cepit. Interim omnis Ex fuga sues¬
sionum multitudo in oppidĩa ꝓxima nocte cõuenit. celeriterq uineĩs ad op¬
pidum actis aggere iacto turribusq constitutis magnitudine operũ quae neq ui¬
derant ante galli neq audierant et celeritate Romanoꝵ ꝑmoti legatos ad Cae-¬
Cesar obsidibus acceptis pͥmis ciuitatis atq ipsius galbe Regis duobus filiis ar

Expanded text:
um ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis um ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caeesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis ar
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimos adorti et multa milia passuũ ꝓsecuti magnã multitudinẽ eo¬
ꝑ fugientium conciderunt. cũ ab extremo agmine ad quos uentũ erat cõ¬
ssterent: fortiterq impetũ nr̃oꝵ militum sustinerẽt pͥores ꝙ ab eẽ a ꝑiculo
uiderentur. neq ulla necessitate: neq imꝑio cõtinerentur: ex audito clamo¬
re: ꝑturbatis ordinibꝰ omnes in fuga sibi p̾raesidiũ ponerũt. ita sine ullo ꝑi¬
otantã eoꝵ multitudinẽ nr̃i interfecerũt: ꝗͣtum fuit diei spatiũ. subo¬
casũ solis sequi elestiterunt: seq in castra ut erat imꝑatũ receperũt. Postri¬
die eius diei caesar pͥusꝗͣ se hostes ex teͬrore ac fuga reciꝑẽt in fines Sues¬
num qui proximi rhemis erãt exercitum duxit: et magno itinere cõfe¬
cto ad oppidum nouiodiũ contendit: id ex itinere oppugnare conatꝰ qđ uacu¬

Expanded text:
novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eonovissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacu
Abbreviated transcription (Latin):
rie uterentur. Ad eam sententiam cũ reliꝗs causis haec quoq ratio eos dedu¬
cit : qđ Diuicia chũ quoq atq heduos finibꝰ bellouacoꝵ appropinquare
gnouerãt. his ꝑsuaderi ut diutius morarent᷑ neq suis auxilium nõ ferrẽt
n̾on poterat. Fare constituta secunda uigilia magno cum strepitu ac tumul¬
tu castris egressi nullo certo ordine atq imperio cum sibi quisq pͥmũ itineris
Locum peteret et domũ ꝑuenire ꝓperaret: fecerunt ut cõsimilis fugae ꝓfe
uideretur. Hac re statim caesar ꝑ speculatores cognita insidias uerit
qđ quade causa discederẽt nõdum ꝓspexerat: exercitum eꝗtatũq castris
cõtinuit. Prima luce confirmata re ab exploratoribꝰ omnẽ eꝗtatum ꝗ nouis¬
simum aginen moraretur praemisit eiq. & fedium et .L. arunculeiũ cottã
legatos praefcit: Titum labienũ Legatum cum legionibꝰ tribꝰ subseꝗ iuissit.

Expanded text:
riae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduriae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Q. Pedium et L. Aurunculeium Cottam legatos praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
otussent agros Rhemoꝵ popularentur qui magno nobis usui ad bellũ gerẽ
erãt cõmeatuq nr̃os ꝓhiberẽt. Caesar certior factus ab łiturio omnẽ eꝗͥtatũ
et leuis armaturae numidas funditores Pagittariosq pontẽ traducit atq ad eos
contendit. Acriter in eo loco pugnatum ẽ hostes impeditos nr̃i in flumine ag¬
gressi magnũ eoꝵ numeꝵ occiderunt. ꝑ eoꝵ corpora reliqͦs audacissime transi¬
ronantes multitudine teloꝵ repulerũt. pͥmos ꝗ transierãt eꝗtatu circũuẽ¬
tos intfecerunt. hostes ubi et de expugnando et de flumine transeũdo spem hopo
fefellixe intellexerunt. neq nr̃os in Locum iniꝗorem progredi repugnandi
isa uiderunt. atq ip̃is res frumentaria deficere caepit: concilio cõuoca¬
potiꝰ in suis ꝗͣ in alienis finibus decertarẽt. et domesticis copiis rei frumẽta¬

Expanded text:
potuissent agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum potuissent agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui ad bellum gerendum erant, commeatusque nostros sustinebant. Caesar, certior factus a Titurio, omnem aequitatem et lenis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit, atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine aggressi, magnum eorum numerum occiderunt. Per eorum corpora reliquos audacissime transiconantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocapotius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumenta
Abbreviated transcription (Latin):
ostes qđ tantum multitudine poterant a lateribꝰ pugnãtes suos circũ ue
possent. Hoc facto duabꝰ legionibus quas proxime cõscripserat in castris re¬
lictis: ut si quo opus ẽẽt subsidio duci possent. reliquas sex legiones ꝓcasts
in acie constituit. Nostes item copias suas ex castris eductas instruxerãt.
Palus erat non magna inter nostrũ atq hostiũ exercitum: hãc si nr̃i traresi¬
ent: hostes expectabant. nr̃i autem si ab illis initium transeundi fier
Ut impeditos aggrederent᷑ parati in armis erãt. Interim praelio equestri
inter duas acies contendebatur. ubi neutri initiũ transeundi faciũt se¬
undiore eꝗtum praelio nr̃oꝵ caesar suos in castra reduxit. hostes ꝓtinꝰ e
loco ad flumen axonam cõtenderant: quod ẽẽ post castra nr̃a demonstratũ ẽ.
cui praeerat. ꝯ situriꝰ legatus expugnarẽt. pontemq inter scinderẽt. sin minꝰ

Expanded text:
hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus eloco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse etiam post nostra castra demonstratum est. cui praeerat Quintus Titurius legatus, expugnarent pontemque interciderent . Si minus
Abbreviated transcription (Latin):
posuerunt. Ouae castra ut fumo ac ignibꝰ significabatur ampliꝰ milibus passuum
cto in latitudinem patebant. Caesar pͥmo et ꝑꝑ multitudinẽ hostiũ ac ꝑꝑ e
miam opinionem uirtutis praeliis supersedere statuit. qͦtidie tamen equestri¬
us praeliis quid hostis uirtute posset: et ꝗd nr̃i auderent ꝑiclitabatur.
nr̃os non eẽ inferiores intellexit loco pro castris ad aciem instiuendã natu¬
ra opportuno atq idoneo: qđ is collis ubi castra posita erãt paululũ ex plani¬
cie editus tantum aduersus in latitudinẽ patebat ꝗͣtum loci acies instructa
occupare poterat. atq ex utraq parte lateris deiectus habebat: et in frõte
euiter castigatꝰ paulatim ad planiciẽ redibat. ab utroq Latere eius col
transuersam fossam obduxit circiter passuũ quadringẽtoꝵ: et ad extremas
fossas castella constituit: ibiq tormenta collocauit. ne cum aciẽ instruxisset

Expanded text:
posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset,
Abbreviated transcription (Latin):
cum tanta multitudo lapides ac tela cõiicerent: in muro cõsistendi potestas e¬
at nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset siccius rhemus sũma nol¬
litate et gratia inter suos qui tum oppido praefuerat. unus ex iis qui legati de
pace ad Caesarem uenerant: nuncium ad eum mittit. nisi subsidiũ sibi sub¬¬
nittatur sese diutius sustinere nõ posse. Eo de media nocte caesar hisde
ducibꝰ usus ꝗ nuncii a siccio uenerant: numidas et cretas sagittarios et
funditores baleares subsidio oppidanis mittit. oͦꝵ aduentu et rhemis cũ
pe defensionis studium ꝓpugnandi accessit: et hostibꝰ eadẽ de causa sp
potiendi oppidi discessit᷑. Itaq paulisper apud oppidũ morati agrosq rhe¬
noꝵ depopulati omnibꝰ uicis aedificiisq quot adire potuerãt incensis a¬
stra caesaris cum omnibꝰ contenderunt: et a milibus passuũ minus duobꝰ castra¬

Expanded text:
amque tanta multitudo lapides ac tela conjiciebant, ut in muro consistendi potestas eamque tanta multitudo lapides ac tela conjiciebant, ut in muro consistendi potestas esset nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praefuerat, unus ex his, qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi mittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar, iisdem ducibus usus, qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit. Quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit, et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum merati, agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis, aedificiisque, quo adire poterant, incensis, ad castra Caesaris omnibus co
Abbreviated transcription (Latin):
cere maturauit. atq ibi castra posuit. quae res et latus unũ castroꝵ ripis
fluminis muniebat. et post eum quae ẽẽnt tuta ab hostibꝰ reddebat. et
õmeatus ab Rhemis reliquisq ciuitatibus ut sine ꝑiculo ad eũ portari po¬
sẽt efficiebat. in eo flumine pons erat ibi praesidiũ ponit: et in altera parte flu-¬
minis. O. Titinium sabinum legatum cum sex cohortibꝰ relinꝗt. Castra in altitudi¬
ne pedum . XII. uallo fossaq duodeuiginti munire iubet. Ab his castris oppidũ
rhemoꝵ nom̃e Bibrax aberat milia passuũ octo. ld ex itinere magno impetu bel¬
te oppugnare caeperũt: aegre eo die sustentatum ẽ. Galloꝵ eadem atq:
gaꝵ oppugnatio est. Ac ubi circũiecta multitudine hominũ totis męnibus un¬
diq in muꝵ lapides iaci cępti sunt: murusq defensoribꝰ nudatus est: testu
line facta portas succendunt murumq subruunt: qͦd tum facile fiebat: n¬

Expanded text:
cere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis cere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci cdine facta portis succedunt, murumque subruunt, quod tum facile fiebat. N
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ et octo milia: condrusos: eburones: ceroeses: pemanos ꝗ uno noĩe ger¬
mani appellantur arbitrari ad quadragĩta milia. Caesar rhemos cohorta¬
tus liberaliterq or̃one ꝓsecutꝰ omnẽ senatum ad se cõuenire pͥncipũq libe¬
ros obsides adse adduci iussit: quae oĩa abhis ad diem facta sunt diligẽ¬
ter. Ipse Diuiciachũ heduũ magnoꝑe adhortatus docet ꝗͣtopere .R.p. cõ
munisq salutis intersit manus hostiũ distineri: ne cũ tanta multitudĩe
uno tempore confligendũ sit. Id fieri posse si suas copias hedui in fines bel¬
louacoꝵ introduxerĩt: et eoꝵ agros populari cȩperĩt. his mandatis eũ
dimittit. Postꝗͣ omnes belgaꝵ copias in unũ locũ coactas ad se uenire
uidit: neq iam longe eẽ abhis qͦs miserat exploratoribꝰ et ab Rhemis co¬
gnouit: flumen aconam qͦd ẽ in extremis rhemoꝵ finibꝰ exercitũ tradu¬

Expanded text:
ucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Gerucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet quanto opere rei publicae communisque salutis intersit manus hostium distineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum tradu
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmuni belgarũ concilio ad id bellũ podicitus sit cognouerint plurimũ int̾
bellouacuos et uirtute et autoritate et hominũ numero ualere. hos posse
conficere armata milia centum pollicitos ex eo nuͬo electa milia sexagita
totiusq belli imꝑium sibi postulare. Suessiones suos ẽẽ finitimos fines latis¬
simos feracissimosq agros possidere. Apud eos fuisse Regem etiam nr̃a me¬
moria Diuiciachũ totius gallie potentissimũ: ꝗ cum magn̾ae partis haꝵ regio¬
m: tum etiam britaniae imꝑium optinuerit: nũc eẽ Regem galbã: adb
Oppida habere nũo duodecĩ. polliceri milia armatoꝵ ꝗnquagĩta: totidẽ Nerui¬
os: qui maxĩe feri inter ip̃os habeantur: longissimeq absint: ꝗndecĩ milia
Atrebates: Ambiãnos decẽ milia: morinos uigintiꝗnq milia. menapios sep
milia: galetͦos decẽmilia: uelocasses et ueromanduos totidem: catuati

Expanded text:
in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hoppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Caleti decem milia, Velocasses et Ve
Abbreviated transcription (Latin):
furorem ut ne suessiones quidem fratres cõsanguineosq suos qui eodẽ iure et
iisdem legibus utuntur unũ imꝑium unũq magistratum cũ ipsis hñt deteͬrere
potuerũt ꝗn cum his cõsentirent. Cum abhis quaereretur quae ciuitates: quãtȩ
n armis ẽẽnt: et quid in bello possẽt sic reꝑiebat plerosq belgas ẽẽ ortos al
germanis rhenũq antiquitus traductos ꝑꝑ loci fertilitatẽ ibi consedisse. gal¬
Los qui ea loca incolerẽt expulisse: solosq eẽ ꝗ patrum nr̃oꝵ memoiͬa omni
lia uexata teutonos cymbrosq intra fines suos ingredi ꝓhibuerint. Qua
ex re fieri uti eaꝵ reꝑ memoria magnã sibi autoritatẽ magnosq spiritꝰ in re
militari sumerent. de numero eoꝵ omnia se habere explorata Rhemi dicebãt
pꝑea qđ propinquitatibꝰ affinitatibꝰq cõiuncti quantã quisq multitudinem

Expanded text:
furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum pabuli copia eẽ inciperet ad exercitum uenit. negociũ senonibꝰ reliquis dit
ꝥgallis qui finitimi belgis erant. uti ea quae apud eos gerantur cognoscat
seq de his rebus certiorem faciant. hi cõstanter omnes nunciauerunt maneis
ogi exercitus in unum locum cõduci. Tum uoͣ dubitandum nõ existimau
ad eos ꝓficisceretur. Re frumẽtaria comꝑata castra mouet. diebꝰq circiter .xu.
ad fines belgaꝵ ꝑuenit. Eocum de improuiso celeriꝰq omni opinione uenisset
hemi qui proximi galliae ex belgis sũt ad eũ legatos Siccium et Andoci¬
buxum pͥmos ciuitatis suae miserunt. qui dicerẽt se suaq omnia in fidẽ ac
coniurasse: paratos eẽ et obsides dare et imꝑata facere et oppidis recipere
frumento caeterisq rebus iuuare. Reliquos omnes belgas in armis eẽ ger-¬
manosq qui cis Rhenum incolũt sese cum his cõiunxisse. tantumq eẽ eoꝵ oĩum

Expanded text:
primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in fidem atqum Romanum coniurasse, paratosque esse et obsides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
UM ESSET. CAESAR IN CITERIORE GAUIA IN
hibernis: ita ut supra demonstrauimꝰ: crebri ad eum rumores
afferebantur: litterisq item labieni certior fiebat omnes bel¬
iurare obsidesq in terra se dare. coniurandi has ẽẽ causas
pͥmum ꝙ uererentur ne omni pacata gallia ad eos exercitus
noster adduceretur. Deinde qđ a nõnullis gallis solicitarẽt᷑
qui uti germanos diutiꝰ in gallia uersari noluerãt: it̾a . P. R. exercitum
hiemare atq inueterascere in gallia moleste ferebant. ꝑtim qui mobilitate et
euitate animi nouis imꝑiis studebãt: a nõnullis etiam qđ in gallia a poten¬
ribꝰ atq iis qui ad conducendos hoĩes facultates habebãt uulgo regna occupabã¬
tur. ꝗ minus facile eam rem in imꝑio nr̃o consequi poterãt. Nis nunciis litteiͬs¬
ꝑ cõmotus caesar duas legiones in citeriore gallia nouas cõscripsit: et in¬
te aestate in ulteriorẽ galliam qui deduceret. e. Pedium legatum misit. Ip̃e cũ

Expanded text:
um esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belmanum coniurare obsidesque inter se dare. Coniurandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum