comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognoscat & uideat. Sin autẽ in
natura gentiũ fuit ut dĩ uitã intelli¬
gerent & uiderent. non .ẽ. stoicorũ
& sp̃ualiũ natura uaria: sed uolunt
Dixeramꝰ supra oꝑationẽ unmundic
om̃is in auaricia. ñ ad auariciã ut
sonat simplicit̾ ꝑtinere. sed ad libii¬
nem atq luxuriam. Debemꝰ hunc ho¬
sum alterius loci testimonio cõprolat
In prima ad thessalonicenses epła scrls
re in scĩficatione & honore. ñ in libi¬
dine desiderii si cut & gentes quȩ ñ
nouerunt dm̃. Ut ne quis suꝑ gredil¬
tur & circũ scribat in negotio frem
Nonenĩ uocauit nos ds̃ in immundiciã.
sed in sc̃ĩficationẽ. Diligent᷑ obserua qͥa
ad castitatẽ nos ꝓuocans & uolens uxo¬
rib tantũ esse contentos dixerit. ne qͥs
suꝑgrediatur & circũ scribat in negoti¬
o frem suũ Id÷ ne suã coniugem dere¬
linquens: alterius polluere quęrat u¬
xorem. Ubi nos habemꝰ & circũ scribat

Expanded text:
ut cognoscat et videat. Sin autem in ut cognoscat et videat. Sin autem in natura gentium fuit, ut Dei 622 vitam intelligerent et viderent: non choicorum et spiritualium natura varia, sed voluntas. Dixeramus supra operationem immunditiae omnis in avaritia, non ad avaritiam, ut sonat simpliciter, pertinere; sed ad libidinem atque luxuriam. Debemus hunc sensum alterius loci testimonio comprobare. In prima ad Thessalonicenses Epistola re in sanctificatione et honore: non in libidine desiderii, sicut et gentes, quae non noverunt Deum: ut ne quis supergrediatur, et circumscribat in negotio fratrem Non enim vocavit nos Deus in immunditia, sed in sanctificatione . Diligenter observa, quia ad castitatem nos provocans, et volens uxoribus tantum esse contentos, dixerit: Ne quis supergrediatur, et circumscribat in negotio fratrem suum, id est, ne suam conjugem derelinquens, alterius polluere quaerat uxorem. Ubi nos habemus, et circumscribat
Abbreviated transcription (Latin):
in greco significat quã in latino. De¬
qui post quã peccauerint ñ dolent. qui
requaquã sentientes ruinã suã ferunt᷑
in pronũ. & tanquã bestiȩ ferrũ uidemes
in mortẽ ruunt. Pone mͥduos in unoui¬
tio deprehensos. alterũ qui intelligat
plangatq qđ fecit. alterũ qui delecte¬
tur inscelere: & nonsolũ ñ doleat ueni
etiam gloriet᷑. & putet se quandã tur¬
pitudine palmã & uictoriã consecutis
Nonne tͥ uidetur ille dolere. & hic por¬
nitus non dolere : Exprimamꝰ si possu¬
TNIotec. in dolentes siue in dolorios.
id÷ indoloriam p̾dicauit: ii qui naturs
uarias introducunt. Sciant ꝓpt̾ea genr¬
tes inuanitate sensus obscuratis m̃tib
ambulare: quia ignorantię se & oȩcitat
dederint. Nemo ẽnim imꝑitus appel¬
latur & cȩcus. nisi is qui cognoscere po¬
test & uidere. Nec dicimꝰ cęcũ esse lap¬
dem & brutũ animal ignorare. quia
ñ abeo quęritur nec eius natura est

Expanded text:
in Graeco significat quam in Latino: dein Graeco significat quam in Latino: dequi postquam peccaverint, non dolent: qui nequaquam sentientes ruinam suam, feruntur in pronum, et tamquam bestiae ferrum videntes, in mortem ruunt. Pone mihi duos in uno vitio deprehensos: alterum qui intelligat, plangatque quod fecit: alterum qui delectetur in scelere, et non solum non doleat, verum etiam glorietur, et putet se quamdam turpitudinum palmam et victoriam consecutum: nonne tibi videtur ille dolere, et hic penitus non dolere? Exprimamus, si possiγηκότες, indolentes, sive, indolorios. d est, indoloriam praedicavit. Hi qui naturas varias introducunt, sciant propterea gentes in vanitate sensus obscuratis mentibus ambulare: quia ignorantiae se et caecitati dederint. Nemo enim imperitus appellatur et caecus, nisi is qui cognoscere potest et videre. Nec dicimus caecum esse lapidem, et brutum animal ignorare: quia non ab eo quaeritur, nec ejus naturae est,
Abbreviated transcription (Latin):
certe ultra concessũ uiri ad feminȩ
coniunctionẽ. ad maiora conscendunt.
masculi in masculos turpitudinem
opantes. & mercedem erroris sui iN
semet ipsis recipientes. Uanitas sensus
& mentis obscuritas bifarie diuidit᷑
in scłi huius negotia. & in sapientiã
secularẽ: quando aut in his quȩ mun¬
di huius sunt & cito transeunt deti¬
nemur. aut ñ ꝓfutura cognoscimus.
Nonne uobis uidecur inuanitate sensus
& obscuritate m̃tis ingredi qui dieb
ac noctib in dialectica arte torquet᷑.
qui physicus ꝑscrutator oculos trans
cęlũ leuat. & ultra ꝓfundũ terrarũ
& abyssi quoddã in ane demergit :
siluã in suo studiosus corde distinguit
& congerit. & ut ad alterã partẽ tran¬
seat. qui diuitias ꝑ fas & nefas quęrit.
qui adulat᷑ regib. hȩreditates captat.
alienas opes congregat. quas in mo¬
mento cui sit relicturus ignorat. Qđ
autẽ ait qui desꝑantes semet ipsos id ÷

Expanded text:
certe ultra concessam viri ad feminam certe ultra concessam viri ad feminam conjunctionem, ad majora conscendunt, masculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem erroris sui in semetipsis recipientes. Vanitas sensus, et mentis obscuritas, bifariam dividitur, in saeculi hujus negotia, et in sapientiam saecularem: quando aut in his quae mundi hujus sunt, et cito transeunt, detinemur, aut non profutura cognoscimus. Nonne vobis videtur in vanitate sensus et obscuritate mentis ingredi, qui diebus ac noctibus in dialectica arte torquetur: qui physicus perscrutator oculos trans coelum levat, et ultra profundum terrarum et abyssi quoddam inane demergit  silvam in suo studiosus corde distinguit et congerit: et ut alteram partem transeam qui divitias per fas et nefas quaerit: qui adulatur regibus, haereditates captat alienas, et opes congregat, quas in momento cui sit relicturus, ignorat? Quod autem ait, qui desperantes semetipsos, id es
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Dico uobis ephesii uosq contestor.
ut quia occursuri estis in mensurã ȩtatis
plenitudinis xp̃i. non ambuletis sicut
ambulant gentes quȩ idolis seruientes
& sensu & mente abutunt᷑ in praua.
Quȩ cũ ideo acceꝑint animã & intellectũ
ut cognoscerent dm̃. ab alienati sunt
a uitã eius quã aliam absq xp̃o non no¬
uimus. & in sui cordis ambulant oci¬
tate. atq utinã peccasse sufficeret. uł
sero agerent poenitentiã. damnarentq
uitia in quib iugit̾ inhiarunt. esset
remediũ resipiscere post errorẽ. Hunc
uͦ desꝑantes se & in ritũ irrationabiliũ
bestiarũ coeno uoraginiq mergentes tra¬
diderunt impudiciciȩ atq liixurię.
opantes quicqͥd corpus uoluerit. mens
desiderauerit. libido suggesserit. Et cũ
nichil om̃ino prȩt̾miserint qđ ĩmun¬
dũ sit. hoc totũ facere in auariciã.
dũ nunquã luxuriando saturant᷑.
nec eoꝵ terminũ habet uoluntas. aut

Expanded text:
ait, dico vobis, o Ephesii, vosque contestor, ait, dico vobis, o Ephesii, vosque contestor, ut quia occursuri estis in mensuram aetatis plenitudinis Christi, non ambuletis sicut ambulant gentes, quae idolis servientes, et sensu et mente abutuntur in prava. Quae cum ideo acceperint animam et intellectum, ut cognoscerent Deum, abalienati sunt a via ejus quam aliam absque Christo non novimus et in sui cordis ambulant caecitate. Atque utinam peccasse sufficeret, et sero agerent poenitudinem, damnarentque vitia in quibus jugiter inhiarunt, esset remedium resipiscere post errorem. Nunc vero desperantes, se, et in ritum irrationabilium bestiarum, coeno voraginique mergentes, tradiderunt impudicitiae atque luxuriae, operantes quidquid corpus voluit, mens desideravit, libido suggessit. Et cum nihil omnino praetermiserint quod immundum sit, hoc totum fecere in avaritia, dum numquam luxuriando satiantur, nec 621 eorum terminum habet voluptas. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
id esse incipiat qđ creatus . ẽ. & hom̃o
qui de paradyso fuerat eiectus. ad cultu¬
ram iterũ parachysi restituatur. Ista
autẽ uniuersa sic fient. ut inuicẽ int̾
se caritate iungant᷑. Et dũ congaudet
membrũ membro. & in alterius ꝓuecti¬
one lȩtatur xp̃i corpus. ȩccła primiti
uorũ habitet incęlesti ierłm. quã in
alio loco apłs matrẽ scõrũ uocat. Iecirco
ut supra diximꝰ hȩc apud nos obscuriora
co. & omis metaphora si de alia in aliam
linguã transferatur ad uerbũ. quib dã
quasi sentib orationis sensus & germina
suffocantur. Hoc gͦ dico & contestor in
dño ut non amplius ambuletis sicut
& gentes ambulant in uanitate sensus sui.
obscurati m̃te. ab alienati a uita dĩ ꝓpt̃
ignorantiã quȩ. ẽ. in illis. ꝓpt̾ cęcitatẽ
cordis coꝵ. Qui desꝑantes semet ipsos
tradiderunt impudiciciȩ in opationẽ
immundiciȩ om̃is in auaricia. Hoc gͦ

Expanded text:
id esse incipiat quod creatus est: et homo, id esse incipiat quod creatus est: et homo, qui de paradiso fuerat ejectus, ad culturam iterum paradisi restituatur. Ista autem universa sic fient, ut invicem inter se charitate jungantur: et dum congaudet membrum membro, et in alterius provectione laetavorum habitet in coelesti Jerusalem, quam in alio loco Apostolus matrem sanctorum vocat . Idcirco ut supra diximus haec apud nos obscuriora co. Et omnis metaphora, si de alia in aliam linguam transferatur ad verbum, quibusdam quasi sentibus, orationis sensus et germina suffocantur. Hoc ergo dico, et contestor in Domino, ut non amplius ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate sensus sui, obscurati mente, abalienati a via Dei propter ignorantiam, quae est in illis, propter caecitatem cordis eorum. Qui desperantes, semetipsrunt impudicitiae in operatione immunditiae omnis in avaritia. Hoc ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
glutino partib restitutis unũ corpus
efficere Huc usq nobis una similitudo
ꝓcesserit. nunc in eandẽ similitudinem
ad id qđ intelligi uolumꝰ aliud trahat᷑
exemplũ. Paruulus crescat & occulto
euo in ꝑfectã adolescat ȩtatẽ suũ ma¬
tient increm̃ta. Uenter dũ nescimus
impletur. humeri fallunt᷑. oculi dila¬
tantur: & omĩa membra ꝑ partes unxta
mensurã suam succrescunt. ut tamen
ñsibi sed corpori uideant᷑ augeri. Ita gͥ
& in restitutione om̃iũ quando corpus
totius ȩccłȩ minc dispsũ atq laceratũ
uerus medicus xp̃c iesus sanaturus
aluenerit. unus quisq scđ̾m mensuram
fidei & agnitionis filii dĩ quẽ ideo agnosce¬
re dicitur quia prius nouerat & postea
nosse desiuit. suũ recipiet locũ & incipiet
id esse qđ fuerat: ita tam̃ ut ñ iurta aliã
heresim om̃s in una ętate sint positi. id÷
om̃s inaralos reformentur: sed unũ qđ q

Expanded text:
glutino partibus restitutis, unum corpus glutino partibus restitutis, unum corpus efficere. Huc usque nobis una similitudo processerit: nunc in eamdem similitudinem ad id quod intelligi volumus, aliud trahatur exemplum. Parvulus crescat, et occulto aevo, in perfectam adolescat aetatem: suum matient incrementa: venter dum nescimus, impletur: humeri, dum falluntur oculi, dilatantur: et omnia membra per partes juxta mensuram suam sic crescunt ut tamen non sibi, sed corpori videantur augeri. Ita igitur et in restitutione omnium, quando corpus totius Ecclesiae nunc dispersum atque laceratum, verus medicus Christus Jesus sanaturus advenerit, unusquisque secundum mensuram fidei, et agnitionis Filii Dei quem ideo agnoscere dicitur, quia prius noverat, et postea nosse desivit suum recipiet locum, et incipiet id esse quod fuerat. Ita tamen ut non juxta aliam haeresim, omnes in una aetate sint positi, id est: omnes in angelos reformentur: sed unumquodque
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Hȩc autẽ tota ȩdificatio ꝑ quã ȩccłȩ¬
ꝑ partes corpus auget᷑: mutua in se cari¬
tate cõplebitur Totas rationabiles cre¬
aturas sub unius rationabilis animalis
intelligamꝰ exemplũ: & qđcunq de huiꝰ
mẽbris dixerimus & partib. hoc sciamꝰ
esse referendũ ad unã quanq rationabilẽ
creaturã. Putemus hoc animal ita ꝑartꝰ
uenas carnesq laceratũ: ut nec os ossi hȩ¬
reat. nec neruus iungat᷑ ad neruũ. separa¬
tim oculi iaceant. seorsũ nares. manꝰ aliũ
locũ teneant. in aliũ ꝓiecti sint pedes.
& reliqua membra in hunc modũ int̾ sẽ
disꝑsa sint & diuisa. Finge aliquẽ uenire
tanta conscientia medicũ qui iuxta fa¬
bulas ethnicoꝵ esculapiũ possit imita¬
ri. & in nouã figurã nouũq nom̃ uer¬
bium suscitari. Hic necesse habebit
unũ qđq membrũ suo loco restituere. &
compagem copulare compagi: & quodã

Expanded text:
ant. Haec autem tota ant. Haec autem tota  partes corpus augetur, mutua in se charitate complebitur. Totas rationabiles creaturas sub unius rationabilis animalis intelligamus exemplo, et quodcumque de hujus membris dixerimus et partibus, hoc sciamus esse referendum ad unamquamque rationabilem creaturam. Putemus hoc animal ita per artus, venas, carnesque laceratum, ut nec os ossi haereat, nec nervus jungatur ad nervum: separatim oculi jaceant, seorsum nares, manus alium locum teneant, alio projecti sint pedes, et reliqua membra in hunc modum inter se dispersa sint, et divisa. Finge aliquem venire tantae scientiae medicum, qui juxta fabulas ethnicorum, Aesculapium possit imitari, et in novam figuram novumque nomen, Virbium suscitare: hic necesse habebit unumquodque membrum suo loco restituere, et compagem copulare compagi, et quodam
Abbreviated transcription (Latin):
glutinatũ ꝑ omnẽ iuncturã sub ministi¬
tionis scđm oꝑationẽ in mensurã unius¬
cuiusq membri augmentũ corporis fi¬
cit. in ędificationem sui in caritate
nfine rerũ cum dñi faciem uidere cos¬
perimus ad faciem & inmensurã ꝑue¬
nerimus ȩtatis plenitudinis xp̃i. de cu
plenitudine nos om̃s accepimus ita ut
xp̃c ñ ex parte sit sed totus in nob̾. & i¬
ctis initiis paruulorũ creuerimꝰ in u
uirũ de quo ꝓpħa dicit. ecce uir oriens
nom̃ eius. & ioħes baptista cõmemorat.
unius fidei & unius agnitionis filii
dĩ quem nunc ꝓ uarietate mentiũ non
una nec eadem fide & agnitione cogn¬
scimus totũ corpus qđ prius dissi pat
fuerat & indiuersa laceratũ. in suam
compagem iuncturãq redigetur: iti
& una sũministratio eademq oꝑatio &
ciat corpus ȩqualit᷑. & omĩa membra iux¬
ta mensurã suã incrementũ ȩtatis accipi¬

Expanded text:
glutinatum per omnem juncturam subministrglutinatum per omnem juncturam subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscujusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in charitate. In fine rerum, cum Deum facie videre coeperimus ad faciem, et in mensuram pervenerimus aetatis plenitudinis Christi de cujus plenitudine nunc omnes accepimus , ita ut Christus non ex parte sit, sed totus in nobis: et relictis initiis parvulorum, creverimus in eum virum, de quo Propheta dicit: Ecce vir, Oriens nomen illi . Et Joannes Baptista commemorat :unius fidei, et unius agnitionis Filii Dei, quem nunc pro varietate mentium, non una nec eadem fide et agnitione cognoscimus, totum corpus, quod prius dissipatum fuerat, et in diversa laceratum, in suam compagem juncturamque redigetur: ita ut una subministratio eademque operatiociat corpus aequaliter, et omnia membra juxta mensuram suam incrementum aetatis accipi
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ sed ñ elidebat᷑ in sara nec nauis
eius gurgitib implebatur. Stabat
quippe inpuppi gub naculũ tenens
& spumantes hereseon fluctꝰ fidei secu¬
ritate frangebat. Non tam̃ intrepidus &
securus. nec quietus & placidus ꝓspiciebe
uentos hinc inde ꝑflantes. & sollicita ai¬
re captabat uincebatq contraria: sed ñ
erat illi secura uictoria. Quia gͥ adue¬
sariorũ uerba atq rationes quib ueriti¬
tem uertere nitebantur uidebat ñ fadi
posse suꝑari. & om̃i calliditate plenas d¬
alecticȩ quoq immo diaboli arte conti¬
tas. sꝑabat dĩ auxiliũ ut omnẽ delibe¬
rationẽ de m̃te sua ꝓpelleret. & certe
atq defixe absq ulla molestia credem
ueritati & augeret eam in dilectione
xp̃i quem sciebat & sui & totius ȩccłȩ
corporis caput. Sciendũ qđ hic locus in
greco manifestior sit. Dũ autẽ in lati¬
nũ e uerbo transfertur ad uerbũ. sensi
sermonib inuoluti obscurũ fecere qđ¬

Expanded text:
618 sed non elidebatur in saxa, nec navis 618 sed non elidebatur in saxa, nec navis ejus gurgitibus implebatur: stabat quippe in puppi gubernaculum tenens, et spumantes haereseos fluctus, fidei securitate frangebat. Non tamen intrepidus et securus, nec quietus et placidus, prospiciebat ventos hinc inde perflantes, et sollicita aure captabat, vincebatque contraria: sed non erat illi secura victoria. Quia igitur adversariorum verba, atque rationes, quibus veritatem evertere nitebantur, videbat non facile posse superari, et omni calliditate plenas, dialecticae quoque, immo diaboli arte contextas, sperabat Dei auxilium, ut omnem deliberationem de mente sua propelleret, et certae atque defixae absque ulla molestia crederet veritati, et augeret eam in dilectione Christi: quem sciebat et sui et totius Ecclesiae corporis caput. Sciendum quod hic locus in Graeco manifestior sit, dum autem in Latinum e verbo transfertur ad verbum, sensus sermonibus involuti, obscurum fecere
Abbreviated transcription (Latin):
quando uͦ factus sũ uir. euacuaui ea
quȩ erant paruuli. Alius uͦ ad ista
respondeat cõparatione multorum
inȩtate ꝑfecti uiri apłm ꝑuenisse. ad
uulum nuncupari: siquidẽ om̃s apłos
qui in xp̃o credunt paruulos ꝓpħa cõ¬
memorat dicens. Ecce ego & paruuli qͦs¬
mͥ dedit ds. Post hȩc attentius disseren¬
dum neforte uere iurta humilitatẽ
non solum paruulũ apłs eẽ. se direrit.
sed fluctuantẽ & om̃i doctrinarum
flatu indiuersa raptatũ infallacia
hominũ in nequicia ad circunuentio¬
nis errorem. Qui autẽ uult & hȩc eũ
ñ de humilitate sed de conscientia ꝓ¬
tulisse: dicit. Paulus apłs homo erit
acuti & acris ingenii. Et qui primos
quosq disputandi conatus sagaci
mente quȩ erant inferenda pnosceret
Uidebat gͥ sepe ex utraq parte sicdici
& tam ueri similia in reb contrari¬
is asseri ut ambigere facerent audi¬
entem: iccirco ut homo & adhuc it
fragili corpusculo constitutꝰ circũ¬
ferebatur quidem om̃i uento doctri

Expanded text:
a quae erant parvuli . Alius vero ad ista respondeat, comparatione multorum, in aetatem perfecti viri Apostolum pervenisse: ad vulum nuncupari. Siquidem omnes apostolos qui in Christo credant, parvulos propheta commemorat, dicens: Ecce ego et parvuli quos dedit mihi Deus . Post haec attentius disserendum, ne forte vere juxta humilitatem, non solum parvulum Apostolus se esse dixerit, sed fluctuantem, et omni doctrinarum flatu in diversa raptatum, in fallacia hominum, in nequitia, ad circumventionem erroris. Qui autem vult haec eum non de humilitate, sed de conscientia protulisse, dicit: Paulus apostolus, homo erat acuti et acris ingenii, et qui ad primos quosque disputantium conatus, sagaci mente quae erant inferenda, praenosceret. Videbat igitur saepe ex utraque parte sic dici, et tam verisimilia in rebus contrariis asseri, ut ambigere facerent audientem: idcirco ut homo, et adhuc in fragili corpusculo constitutus, circumferebatur quidem omni vento doctrinae,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ alterius significationẽ uerbi expli¬
care uoluisse. maxime cũ apud hebre¬
os gratiosus & gr̃as agens uno tantũ ser¬
mone dicatur. Unde & in ꝓuerbiis
er grata suscitat uiro głam. ꝓ eo qđ . ẽ.
gratiosa. Uideremur uim facere scri-¬
pturȩ. & gr̃as agentẽ mulierem ꝓgra¬
tiosa audacter acciꝑe. nisi & cȩterȩ
editiones cum nł opione congruerent
A quila enĩ & theodotion. & sẏminachus

Expanded text:
suum alterius significatione verbi explisuum alterius significatione verbi explicare voluisse: maxime cum apud Hebraeos gratiosus et gratias agens, uno, ut aiunt, sermone dicatur. Unde et in Proverbiis er grata suscitat viro gloriam , pro eo quod est, gratiosa: videremur vim facere Scripturae, et gratias agentem mulierem, pro gratiosa audacter accipere, nisi et caeterae editiones nostrae opinioni congruerent. Aquila enim et Theodotio, et Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
positũ est sed magis gr̃arum actio: quȩ¬
rat aliquis & dieat quid sit post forni¬
cationem ꝓhibitã & immundiciã. & la¬
sciuiam. & turpitudinem. & stultilo¬
quium. & scurrilitatẽ. actio gr̃arum
Si enĩ semel ei liberũ fuit ponere quam¬
cunq uirtutẽ. potuit dicere. sed magis
iusticia. ueritas. dilectio. Quomͦ autẽ hoc
inconsequens. ẽ. ita etiã illa in conse¬
quentia esse potuissent: & eadem licen¬
tia ordinem non haberent. Forsitan gͥ
gr̃ãrum actio in hoc loco non ista est nõ.¬
minata iuxta quã grãs agimus dõ:
sed iuxta quã grati siue gratiosi & sal¬
si apud homines appellamur. Stulti
num. Decet autẽ sermonẽ eius sale esse
conditũ. ut grãm apud audientes habe¬
at. Et quia non . ẽ. confuetudinis nisi
eucharistiam ad distinctionẽ eucharistiȩ
dicere. hoc est gratiosũ esse & agere gr̃as:
ꝓpterea puto apłm quasi hebreũ ex he¬
breis uerbo usum esse uulgato. & sensũ

Expanded text:
positum est: Sed magis gratiarum actio, quaepositum est: Sed magis gratiarum actio, quaerat aliquis, et dicat quid sibi velit post fornicationem prohibitam, et immunditiam, et lasciviam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, actio gratiarum. Si enim semel ei liberum fuit ponere quamcumque virtutem, potuit dicere, sed magis justitia, veritas, dilectio. Quomodo autem hoc inconsequens est: ita etiam illa inconsequentia esse potuissent, et eadem licentia ordinem non haberent. Forsitan igitur gratiarum actio in hoc loco non ista est nominata: juxta quam gratias agimus Deo, sed juxta quam grati sive gratiosi, et falsi apud homines appellamur. Stultilnum. Decet autem sermonem ejus sale esse conditum, ut gratiam apud audientes habeat. Et quia non est consuetudinis, nisi ad distinctionem Eucharistiae dicere, hoc est, gratiosum esse, et agere gratias: propterea puto Apostolum quasi Hebraeum ex Hebraeis, verbo usum esse vulgato, et sensum
Abbreviated transcription (Latin):
Solium qͦq in cęlis positũ & suꝑ eo sedere
dm̃ & in ritũ imꝑatoris & iudicis angłos
stare in circũitu: qui uerbis iubentis obtẽ¬
perent & in diuersa mittant᷑ officia. Sed
quia sequitur stulti loquiũ scurrilitas.
magis stultiloquiũ ad fatuas & ineptas
fabulas transferendũ. Int̾ stultiloquiũ
autẽ & scurrilitatẽ hoc int̾est. qđ stul¬
tiloquiũ nichil in se sapiens & corde ho¬
minis dignũ habet. Scurrilitas uͦ de
prudenti mente descendit. & confulto ap-
uerbo possumus appellare ut risũ mo¬
ueat audientib. Uerũ & hȩc a scĩs uiris
penitus ꝓpellenda. quib magis conue-¬
nit flere atq lugere. ut in hebraico qͦq
euanglio legimus dñm ad discipłos lo¬
quentẽ. & nunquã inquit lȩti sitis nisi
cumfrẽm ur̃m uideritis in caritate.
Uidetur huc usq nichil extra positũ &
extra consequentiã textũq ordinis in¬
tulisse. Uerũ hoc qđ sequitur & in fine

Expanded text:
solium quoque in coelis positum, et super eo sedere solium quoque in coelis positum, et super eo sedere Deum, et in ritum imperatoris et judicis, angelos stare in circuitu, qui verbis jubentis obtemperent, et in diversa mittantur officia . Sed quia sequitur stultiloquium scurrilitas: magis stultiloquium ad fatuas et ineptas fabulas tranferendum. Inter stultiloquium autem et scurrilitatem 641 hoc interest, quod stultiloquium nihil in se sapiens et corde hominis dignum habet. Scurrilitas vero de prudenti mente descendit, et consulto appeverbo possumus appellare, ut risum moveat audientibus. Verum et haec a sanctis viris penitus propellenda, quibus magis convenit flere atque lugere, ut in Hebraico quoque Evangelio legimus, Dominum ad discipulos loquentem: Et numquam, inquit, laeti sitis, nisi cum fratrem vestrum videritis in charitate. Videtur hucusque nihil extra propositum et extra consequentiam, textumque ordinis intulisse. Verum hoc quod sequitur, et in fine
Abbreviated transcription (Latin):
genera lasciuiȩq discurrat. Sicut
decet inquit scõs. Ex quo sc̃s nor
potest appellari. quicunq extra for¬
nicationem in aliqua immundicia &
auaricia uoluptatũ quȩ se delecta¬
uerint inuenit᷑. Siquis autẽ arbitratur
auariciã non illo sensu accipiendã esse
qđ diximus. sed dat causas quare inter
fornicationem & immundiciam & tur-¬
pitudinem & stultiloquiũ & scurrilitatẽ.
mediã auariciam extra ordinariã posuerit.
Porro stultiloquiũ esse estimo. non solum
eorii qui aliqua narrant turpia ut risũ
moueant. & fatuitate simulata magis il¬
ludant eis quib placere desiderant:
sed etiã eoꝵ qui sapientes scłi putant᷑
& de reb physicis disputantes dicunt sẽ
arenas litorũ. guttas oceani. & cȩlorũ
spaciũ terrȩq punctũ liquido compre¬
hendisse. Est & in ȩccła stultiloquium.
siquis cęlũ putet fornicis more curuatũ.
isaiȩ quem ñ intelligit sermone deceptus

Expanded text:
genera, lasciviaeque discurrat. Sicut genera, lasciviaeque discurrat. Sicut decet, inquit, sanctos. Ex quo sanctus non potest appellari, quicumque extra fornicationem in aliqua immunditia et avaritia voluptatum, quae se delectaverint, invenitur. Si quis autem arbitratur avaritiam non in illo sensu accipiendam esse quo diximus, reddat causas, quare inter fornicationem, et immunditiam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, mediam avaritiam extraordinarie posuerit. Porro stultiloquium esse existimo non solum eorum qui aliqua narrant turpia, ut risum moveant, et fatuitate simulata magis illudant eis, quibus placere desiderant: sed etiam eorum qui sapientes saeculi putantur, et de rebus physicis disputantes, dicunt se arenas littorum, guttas Oceani, et coelorum spatium, terraeque punctum liquido comprehendisse. Est et in Ecclesia stultiloquium. Si quis coelum putet fornicis more curvatum, Isaiae, quem non intelligit, sermone deceptus:
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse ꝓ quib potest libent᷑ occũbens
imitabit᷑ eum qui & oblationẽ & hosti
am in odorem suauitatis se patri tra-¬
didit. & fiet etiã ipse oblatio & hostia
dĩ in odorem suauitatis. Fornicatio
autem & omĩs immundicia aut auari¬
cia nec nominetur in uob̾: sicut decet
scõs. Aut turpitudo aut stultiloquiũ.
aut scurrilitas quȩ ad rem ñ ꝑtinet.
sed magis actio grãrum. Hisi phyloso¬
phorum quidã cẏnicus exticisset qui
doceret omnẽ titillationẽ carnis &
fluxũ seminis ex qualicunq attritu
tactuq uenientẽ intempore ñ uitan¬
dũ. & nonnulli sapientes scłi in hanc
turpem & erubescentẽ heresim cor¬
sensissent: nunquã sc̃s̃ apłs scribens ad
ephesios ad fornicationẽ etiã omnem
qua pecunias cupimus congregare.
sed illã de qua supra diximus ne suꝑ¬
grediatur. & auarus fraudet in nego¬
tio frem suum. Qđ scilicet insatiabi¬
lis & in expletus ꝑ om̃ia turpitudinũ

Expanded text:
et iste pro quibus potest libenter occumbens, et iste pro quibus potest libenter occumbens, imitabitur eum qui oblationem et hostiam 640 in odorem suavitatis se Patri tradidit, et fiet etiam ipse oblatio et hostia Dei in odorem suavitatis. Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetusanctos: et turpitudo, et stultiloquium, aut scurrilitas, quae ad rem non pertinent: sed magis actio gratiarum. Nisi philosophorum quidam Cynicus exstitisset, qui doceret omnem titillationem carnis, et fluxum seminis ex qualicumque attritu tactuque venientem, in tempore non vitandum, et nonnulli sapientes saeculi in hanc turpem et erubescendam haeresim consensissent: numquam sanctus Apostolus scribens ad Ephesios, ad fornicationem etiam omnem qua pecuniam cupimus congregare, sed illam de qua supra diximus: ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quod scilicet insatiabilis et inexpletus, per omnia turpitudinum
Abbreviated transcription (Latin):
ud cęlũ & aliã terrã patefecerit: ad
similitudinem eoꝵ aliud cęlũ & alia
t̾ra & elem̃ta a xp̃o facta st̃ cȩtera:
sed quȩcunq oꝑetur pat᷑. hȩc eadem
opetur & filius. In quo autẽ similes
dõ possimꝰ fieri. supra testatus. ẽ. di¬
cens. Donantes uobis. sicut & ds̃ in
xp̃o donauit uobis. Non enĩ puto qd
incęteris quoq quȩcunq ds̃ fecit
homo dm̃ possit imitari. sed uerbi
causa ut quomͦ ille clemens. ẽ. &
pluit suphonos & malos & reliqua
sic etiã nos bonitatem nr̃am suꝑ om̃s
siue qđ melius puto dĩ. Et ambulate
in caritate. sicut & xp̃c dilexit nos. &
tradidit se ipsũ ꝓnohis oblationẽ & ho
stiam dõ in odorem suauitatis. Qui ꝓ
aliorũ salute usq ad sanguinem contͣ
peccatũ dimicat: ut & animã suam tra¬
dat ꝓ eis: iste ambulat in caritate i¬
mitans xp̃m. qui nos intantũ dilexit
ut crucem ꝓ salute om̃ĩũ sustineret.
Quomꝰ enim ille se tradidit ꝓ nob̾: sic

Expanded text:
aliam terram Pater fecerit, et ad similitudinem eorum, aliud coelum et alia terra, et elementa a Christo facta sint caetera; sed quo quaecumque operetur Pater, haec eadem et Filius operetur. In quo autem similes Deo possumus fieri, supra testatus est, dicens: Donantes vobis, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Non enim puto quod in caeteris quoque quaecumque Deus fecit, homo Deum possit imitari: sed verbi causa, ut quomodo ille clemens est, et pluit super bonos et malos, et reliqua: sic etiam nos bonitatem nostram super omnes sive, quod melius puto, Dei. Et ambulate in charitate, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum proo in odorem suavitatis. Qui pro aliorum salute usque ad sanguinem contra peccatum dimicat, ita ut et animam suam tradat pro eis: iste ambulat in charitate, imitans Christum, qui nos intantum dilexit, ut crucem pro salute omnium sustineret. Quomodo enim ille se tradidit pro nobis: sic
Abbreviated transcription (Latin):
furetur. & reliqua. ꝓpt̾ illud qđ scri¬
ptũ est de pseudo apłis qui furant᷑ ser¬
mones unusquisq a ꝓximo suo. Et in
euangłio. Om̃s qui uenerunt ante me:
fures fuerunt & latrones. & ad roma¬
nos. Qui prȩdicas ñ furandũ furaris.
Qđ furta ꝓhibeamur facere sp̃ualia.
Neq enĩ hoc qđ sequitur magis autem
laboret oꝑando manib suis qđ bonũ
est. ad uitę huius necessaria cdigne re-¬
ferri potest ut bonũ dicatur. Qđcunq
ꝑiturũ. ẽ. & ad mãmonã iniquitatis ꝑ¬
tinet. Quãuis enĩ iustus labor opes
habeat absq tergiuersatione quȩsitus
satis habebit si ñ dicantur malum.
Cȩterũ bonũ non poterunt appellari.
& facit bonũ. & oꝑatur in agro animȩ
suȩ ut sp̃ualib panib impleatur ut
possit cõmodare esurienti & necessitatẽ
sustinenti. dans intempore cibaria
tur bonũ. ergo & is qui furatur conse¬
quent̃ uerba furatur & dogiata. de

Expanded text:
furetur, et reliqua: propter illud quod scrifuretur, et reliqua: propter illud quod scriptum est de pseudoprophetis: Qui furantur sermones unusquisque a proximo suo . Et in Evangelio: Omnes qui venerunt ante me, fures fuerunt et latrones . Et ad Romanos: Qui praedicas non furandum, furaris : quod furta prohibeamur facere spiritualia. Neque enim hoc quod sequitur: magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum est, ad vitae hujus necessaria digne referri potest: ut bonum dicatur quodcumque periturum est, et ad mammonam iniquitatis pertinet. Quamvis enim justus labor opes habeat absque tergiversatione quaesitas, satis habebit si non dicantur malum: caeterum bonum non valent appellari. et facit bonum, et operatur in agro animae suae, ut spiritualibus panibus impleatur, et possit commodare esurienti et necessitatem sustinenti, dans in tempore cibaria tur bonum, ergo et is qui furatur consequenter verba furatur et dogmata, de
Abbreviated transcription (Latin):
alim̃ta & usus necessarios coguntur a¬
liqua uł emere uł uendere. & lucra
de negotiatione sectari: Et difficile. ẽ
etiã eos qui a cęteris passionib liberi
sunt. fornicatione uidelicet & idola¬
tria. adulterio & homicidio. hoc uitio¬
ñ teneri:. Propterea nunc ephesios mo¬¬
net. ne sub occasione emolum̃ti furti
crimen incurrant: Furtũ nominans
om̃e qđ alterius damno quextt᷑. Iustũ
autẽ esse ut manib suis unusquisq
oꝑans & uictũ labore conquirens imꝑ¬
tiat ñ habentib. Neq uͦ ait magis au¬
tem laboret oꝑando manib suis qđ
bonũ est. ut non indigeat. & habeat
uictũ. & nulli molestiã exhibeat. sed
laboret inqͥt manib suis qđ bonũ est.
ut habeat unde cõmunicet indigenti¬
bus. Qui gͥ ad hoc tantũ laborat ut
ipse ñ egeat & a cęteris contrahat ma¬
num. quãuis applaudat sibi tamen
apłi precepta ñ facit: Potest autẽ & al¬
tius intelligi. qui furabatur iam non

Expanded text:
alimenta et usus necessarios coguntur aalimenta et usus necessarios coguntur aliqua vel emere, vel vendere, et lucra de negotiatione sectari: et difficile est etiam eos qui a caeteris passionibus liberati sunt, fornicatione videlicet, idololatria, adulterio, et homicidio, 631 hoc vitio non teneri. Propterea nunc Ephesios monet, ne sub occasione emolumenti, furti crimen incurrant. Furtum nominans, omne quod alterius damno quaeritur. Justum autem esse, ut manibus suis unusquisque operans, et victum labore conquirens, impertiat non habentibus. Neque vero ait: Magis autem laboret, operando manibus suis, quod bonum est, ut non indigeat, et habeat victum, et nulli molestiam exhibeat: sed, Laboret, inquit, manibus suis quod bonum est, ut habeat unde communicet indigentibus. Qui igitur ad hoc tantum laborat, ut ipse non egeat, et a caeteris contrahit manum: quamvis applaudat sibi, tamen Apostoli praeceptum non fecit. Potest autem et altius intelligi: qui furabatur, jam non
Abbreviated transcription (Latin):
sagiteam ut traderet saluatorem. Quã
si exceptam ille miserabilis ñ fouisset
nunquã post intinctũ panẽ in parapsi¬
de intrasset in illũ sathanas. Simulq
& hoc diligent᷑ attendite qđ ñ inuene-¬
rit diabolus locũ introeundi in iudã.¬
cuius pectus iam ante ꝑcusserat. nisi iN
conuiuio saluatoris. Quia tunc uł mxxi¬
me in potestate ei damur. quando nec
humanitate nec clementia nec mansue¬
tudine eius uincimur. quem odimus
indigne. Huic qđ prȩcepit neq locum
detis diabolo. illud de ȩcclesi astico
comparatur. Si sp̃s potestatẽ habentis
ascenderit suꝑ te. locum ne dederis ei.
lle suꝑbus & temerarius uult ascendere.
uult subire. sed etiã si te oppressũ puta¬
uerit & si extulerit: tune dederis ei lo¬
cum. Potestas quippe diaboli. ñ in teme¬
ritate illius atq iactantia. sed in tua
est uoluntate. Qui furabatur iam
re ei qui indiget. Quia ii qui in uitę
istius negotiis conuersantur. ꝓpter

Expanded text:
sagittam, ut traderet Salvatorem, quam sagittam, ut traderet Salvatorem, quam si exceptam ille miserabilis non fovisset, numquam post intinctum panem in paropside, intrasset in illum Satanas. Simulque et hoc diligenter attendite, quod non invenerit diabolus locum introeundi in Judacujus pectus jam ante percusserat, nisi in convivio Salvatoris . Quia tunc vel maxime in potestatem ei damur, quando nec humanitate, nec clementia, nec mansuetudine ejus vincimur, quem odimus indigne. Huic quod nunc praecepit, neque locum detis diabolo, illud de Ecclesiastico comparatur: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dederis ei . Ille superbus et temerarius vult ascendere, vult subire: sed etiam si te oppressum putaverit, et se extulerit, tu ne dederis locum. Potestas quippe diaboli, non in temeritate illius atque jactantia, sed in tua est voluntate. Qui furabatur, jamre ei qui indiget. Quia hi qui in vitae istius negotiis conversantur, propter
Abbreviated transcription (Latin):
de collo suo dĩ abiecerit seruitutem.
Quẽ aquila apostatã transtulit. Et sci¬
endũ ubicunq in ueteri lege filii pe¬
stilentiȩ scribant᷑ sicut ibi. filii autẽ
heli filii pestilentiȩ ibi in hebraicis
uoluminib belial hoc. ẽ. diabolũ ꝓpe
stilentia nominari: licet plurimi ꝓ
belial corrupte in apłobelia uł belian
diabolo. qui tanquã leo rugiens quęrit
aditũ ꝑ quẽ possit irrumꝑe. Quomodo
enĩ pater & filius stant ante hostium
& pulsant ut introeant & cenent cũ
eo qui se receꝑit. ita & aduersarius
semꝑ in nos. ẽ. paratus irrũꝑe. & cum
locum dederimus ingreditur. Solet
autẽ ante quã ueniat quȩdã iacula pͦ¬
mittere. & p̾cursorem aduentꝰ sui face¬
re cogitationẽ. Hanc si nos in corde nr̃o
susceptam nutrierimꝰ intrinsecus & cre:¬
scere fecerimus: cũ in nobis prolem suã
auctam uiderit ipse audebit̃ intrare
Deniq in udȩ scarioth cor primã iecit

Expanded text:
de collo suo Dei abjecerit servitutem: de collo suo Dei abjecerit servitutem: quem Aquila apostatam transtulit. Et sciendum ubicumque in veteri Lege filii pestilentiae scribantur, sicut ibi: Filii autem Heli, filii pestilentiae , ibi in Hebraicis voluminibus Belial, hoc est, diabolum pro pestilentia nominari: licet plurimi 630 pro Belial corrupte in Apostolo Beliar diabolo, qui, tamquam leo rugiens, quaerit aditum per quem possit irrumpere. Quomodo enim Pater et Filius stant ante ostium, et pulsant, ut introeant, et coenent cum eo qui se receperit : ita et adversarius semper in nos est paratus irrumpere, et cum locum dederimus, ingreditur. Solet autem, antequam veniat, quaedam jacula praemittere, et praecursorem adventus sui facere cogitationem: hanc si nos in corde nostro susceptam nutrierimus intrinsecus, et crescere fecerimus, cum in nobis prolem suam auctam viderit, et ipse audebit intrare. Denique in Judae Iscariot cor, primam jecit
Abbreviated transcription (Latin):
habeat cũ utiq nox requies sit furo¬
ris. & succedente somno etiã si ira¬
scimur indiem iracundiã differamꝰ:
Quia gͥ uerus sol sicut occidit super
malos ꝓpħas iuxta illud qđ scriptũ
die:. ita etiã suꝑ om̃s occidit peccato¬
res. nequaquã eis ortus sut lum̃ in¬
dulgens. Prȩcipit nunc apłs ne ta¬
lia faciamus furore suꝑati ꝑquȩ no¬
bis sol occidat: & principale cordis
tenebris inuoluatur. Quidã putant
sic accipiendũ hoc esse simpliciter
quomͦ & illud quarti psalmi unde
idipsum sumptũ uidetur. quȩ dicitis in
cordib uris & in cubilib urĩs compun¬
sermone uł cogitatione peccatis. hȩc
succedente poenitentia purgate ꝑ noctẽ.
& ira sit breuis nec indiem crastinum
differatur. Neq locũ detis diabolo.
Diabolus grecũ uerbũ. ẽ. qđ latine dicit᷑
criminator. Lingua uͦ hebrea sathanas
appellatur. aduersarius siue contrarius.
Et ab apłobelial hoc est absq iugo. qđ

Expanded text:
habeat, cum utique nox requies sit furohabeat, cum utique nox requies sit furoris, et succedente somno, etiam si irascimur, in diem iracundiam differamus. Quia igitur verus sol, sicut occidit super malos prophetas, juxta illud quod scriptum die : ita etiam super omnes occidit peccatores, nequaquam eis ortus sui lumen indulgens: praecipit nunc Apostolus, ne talia faciamus furore superati, per quae nobis sol occidat, et principale cordis, tenebris involvatur. Quidam putant sic accipiendum hoc esse simpliciter, quomodo et illud quarti psalmi, unde idipsum sumptum videtur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compunsermone, vel cogitatione peccatis, haec succedente poenitentia purgate per noctem: et ira sit brevis, nec in diem crastinum differatur. Neque locum detis diabolo. Diabolus Graecum verbum est, quod Latine dicitur criminator: lingua vero Hebraea Satan appellatur, id est, adversarius, sive contrarius: et ab Apostolo Belial , hoc est, absque jugo quod
Abbreviated transcription (Latin):
priori ira nunc dictũ & nobis quasi ho¬
minib esse concessũ. ut ad indignȩ alicu¬
ius rei faciẽ moueamur tranquillitatẽq
m̃tis uelut lęnis quȩdã aura conturbet.
nequaquã tam̃ intumescentes gurgites
furoris impetu subleuem᷑. Firminianus
nr̃ librũ de ira dĩ docto parit᷑ & elo-¬
quenti sermone conscripsit. Quem qͥ
legerit. puto ei ad irȩ intellectũ satis
abundeq posse sufficere. Sol ñ occi¬
dat suꝑ iracundiam ur̃am. Si simpli¬
citer hunc solem intelligimꝰ qui ocu¬
lis carnis aspicitur. peccamꝰ quando i¬
rascimur & occidente sole iracundia
pseuerat: non peccamꝰ autẽ quando
uerbi gr̾a a prima hora usq ad unde¬
cimam irascentes facimꝰ qđ indignatio.
furor. ira. suggesserint: Quo sensu
nichil mͥ uidetur absurdius quasi ñ
queat quispiam ab ortu solis usq ad
occasũ intanta scelera debaccari. qͣnta
tota uita sua ñ possit lacrimis expi¬
are IAut ñ magis ira locũ in die

Expanded text:
priori ira nunc dictum, et nobis quasi hopriori ira nunc dictum, et nobis quasi hominibus esse concessum, ut ad indignae alicujus rei faciem moveamur, tranquillitatemque mentis, velut lenis quaedam aura conturbet: nequaquam tamen in tumentes gurgites furoris impetu sublevemur. Firmianus noster librum de Ira Dei docto pariter et eloquenti sermone conscripsit, quem qui legerit, puto ei ad irae intellectum 629 satis abundeque posse sufficere. Sol non occidat super iracundiam vestram. Si simpliciter hunc solem intelligimus, qui oculis carnis aspicitur, peccamus, quando irascimur, et occidente sole, iracundia perseverat. Non peccamus autem, quando verbi gratia a prima hora usque ad undecimam irascentes, facimus quod indignatio, furor, ira suggesserint. Quo sensu nihil mihi videtur absurdius, quasi non queat quispiam ab ortu solis usque ad occasum, in tanta scelera debacchari, quanta tota vita sua non possit lacrymis expiare? Aut non magis ira locum in die
Abbreviated transcription (Latin):
Loquat᷑ itaq ueritatẽ atq mẏsteria
unus quisq cum ꝓximo suo. & non det
scm̃ canib neq mittat margaritas¬
suas ante porcos. Sed quicunq oleũ
Porro qđ ait loquimini ueritatẽ unꝰ¬
quisq cũ ꝓrrimo suo: sciamꝰ de zacha¬
ria ꝓpħa sumptũ. Irascimini & noli¬
te peccare. De quarto psalmo hoc usir¬
patũ nulli dubiũ est. & uidetur il
esse contrariũ qđ alibi dr̃. Nunc aut̃
deponite & uos omnẽ iram. & indigna
tionem. & maliciã. & blasphemiam.¬
& turpem sermonẽ ex ore ur̃o. Sed &¬
simplicit̾ intellectũ nocet. dum putat᷑
irȩ frena laxata. Duplex autẽ non solũ
apud nos. uerũ etiam apud phylosophos
irȩ nom̃ accipitur. Uł cũ iniuria la¬
cessiti naturalib stimulis concitam᷑.
uł cũ requiescente impetu & furore
restincto potest mens habere iudicium.
a nichil ominꝰ suꝑ eo qui putatur lesisse
desiderat ultionẽ. Arbitror itaq de

Expanded text:
356 Loquatur itaque veritatem atque mysteria 356 Loquatur itaque veritatem atque mysteria unusquisque cum proximo suo, nec det sanctum canibus, neque mittat margaritas ante porcos: sed quicunque oleumPorro quod ait: Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo, sciamus de Zacharia propheta sumptum . Irascimini, et nolite peccare. De quarto psalmo hoc usurpatum, nulli dubium est, et videtur illi esse contrarium quod alibi dicitur: Nunc autem deponite et vos omntionem, maliciam, blasfemiam, turpem sermonem de ore uesimpliciter intellectum nocet, dum putantur irae frena laxata. Duplex autem non solum apud nos, verum etiam apud philosophos irae nomen accipitur. Vel cum injuria lacessiti, naturalibus stimulis concitamur: vel cum, requiescente impetu, et furore restincto, potest mens habere judicium, et nihilominus super eo qui putatur laesisse, desiderat ultionem. Arbitror itaque de
Abbreviated transcription (Latin):
esse ꝓximiͦs. & hoc quidem sic intelle¬
ctum. edificat audientes. Cȩterũ id
qđ sequitur qm̃ sumus alterutrum
membra: magis mͥ uidetur significa¬
re mysteriũ. & de his dicere qui nob̾
fide & uirtute sunt ꝓximi. Alẽbra
quippe alterutrũ non sunt. nisi fide
alia loquebatur. Sapientiã autẽ loquim᷑
int̾ ꝑfectos. Ergo hoc iubet ut unꝰ quisq
mystica quęq atq secreta & ea quȩ dĩ ue¬
ritate sunt plena loquatur cũ ꝓrimo
suo. Et dies diei eructat uerbũ & nox
nocti indicat scientiã. Hoc. ẽ. clara
quȩq & lucentia his indicet qui meren¬
tur audire. Uos estis lumen mundi.
Porro tenebrosa & inuoluta & om̃i sacra¬
mentoꝵ noctu uelata his referat. qui
& ipsi nox tenebrȩ & caligo st̃. De quib
dicit᷑. & caligo subpedib eius. haud
dubiũ quindi. Nam in monte sẏna
moyses ingredit᷑ in turbinẽ & caligi¬
nem ubi erat ds̃. & de ipso dõ scriptu
est. Posuit tenebras latibulũ suum

Expanded text:
esse proximos. Et hoc quidem sic intelleesse proximos. Et hoc quidem sic intellectum aedificat audientes. Caeterum id quod sequitur: Quoniam sumus alterutrum membra, magis videtur mihi significare mysterium, et de his dicere, qui nobis fide et virtute sunt proximi. Membra quippe alterutrum non sunt, nisi fidelalia loquebatur: Sapientiam autem loquimur inter perfectos . Ergo hoc jubet, ut unusquisque mystica quaeque atque secreta, et ea quae Dei veritate sunt plena, loquatur cum proximo suo, et dies diei eructet verbum, et nox nocti indicet scientiam , hoc est, clara quaeque et lucentia his indicet, qui merentur audire: Vos estis lumen mundi . Porro tenebrosa et involuta, et omni sacramentorum nocte velata, his referat, qui et ipsi nox, tenebrae, vel caligo sunt, de quibus dicitur, Et caligo sub pedibus ejus , haud dubium quin Dei. Nam et in monte Sina Moyses ingreditur in turbinem et caliginem, ubi erat Deus . Et de ipso Deo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum .
Abbreviated transcription (Latin):
dacium. loquimini ueritatẽ unꝰquisq
cũ ꝓximo suo: qm̃ sumꝰ alterutrum
membra. Non simplicit᷑ ut quidam pu¬
tant. nec moralit̾ apłs p̾cepit mendacio
derelicto cũ ꝓximis ueritatẽ loquen¬
dam. Alioquin si tantũ cum ꝓximis
loquim᷑ ueritatẽ. quicunq ñ fuerit
ꝓximus debet audire mendaciũ. qđ
quidem in lege p̾ceptũ. non adultera¬
bis uxorem ꝓximi tui. si ꝓximꝰ tantũ¬
ꝓpinquus uł amicus accipit᷑. adulte¬
ria in alienos uire ꝑmittit: sed ꝓxi¬
mum uocat omnẽ hominẽ qui ex eodẽ
nobiscũ parente generatus. ẽ qđ qui¬
dem & parabola illa significat de ie¬
rłm iericho hominis descendentis qui
incidit in latrones. & sacerdote & le¬
uita prȩtereuntib a samaritano cura¬
tus . e. & ad stabulariũ euectus. Af¬
firmat autẽ post hȩc dñs eum. ẽẽ. ꝓxi¬
mum. qui illi miscđiam fecerit: uo-¬
lens ostendere om̃s homines omnib

Expanded text:
dacium, loquimini veritatem unusquisque dacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo: quoniam sumus alterutrum membra. Non simpliciter, ut quidam putant, nec moraliter Apostolus praecepit, mendacio derelicto, cum proximis veritatem loquendam. Alioqui si tantum cum proximis loquimur veritatem, quicumque non fuerit proximus, debet audire mendacium. Quod quidem et in Lege praeceptum est: Non adulterabis uxorem proximi tui . Si proximus tantumpropinquus vel amicus accipitur, adulteria in alienos jure permittit: sed proximum vocat omnem hominem, qui ex eodem nobiscum parente generatus est. Quod quidem et parabola illa significat, de Jerusalem Jericho hominis descendentis, qui incidit in latrones: et sacerdote et Levita praetereuntibus, a Samaritano curatus est, et ad stabularium revectus . Affirmat autem post haec Dominus eum esse proximum, qui illi misericordiam fecerit, volens ostendere omnes homines, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
bet sicut ille ambulauit & ipse ambu¬
lare. Qđ autẽ ait qui scđm dm̃ creatꝰ
est ñ idipsũ sonat in latino sermone
qđ ingreco. Creatio quippe apud nos.
generatio uł natiuitas dicitur. Apud
grecos uͦ sub nomine creationis uerbũ
facturȩ & conditionis accipitur. Et qđ
apud nos conditio. hoc apud grecos cre-¬
atio sonat. Unde & heresis natiuitatẽ
xp̃i calumnians. salomonis usurpat
exemplũ. Dñs creauit me initiũ uia¬
rũ suarũ. Considerandũ gͥ quia crea¬
tio atq conditio. nunquã nisi in ma¬
gnis oꝑib nominetur. Uerbi causa.
Mundus creatus . ẽ. urbs condita. Domus uͦ
quãuis magna sit. ȩdificata potius di¬
citur quã condita uł creata. In magnis
enĩ oꝑib atq facturis. uerbũ creatio¬
nis assumitur. Ex quo anĩ aduertendũ
eminere ultra cęteras creaturas: cũ sic
conditus. ẽẽ. dicatur mundus & initiũ
uiarũ dĩ. & in exordio elem̃toꝵ om̃iũ
fit creatus. Propt̾ qđ deponentes meN¬

Expanded text:
t ipse ambulare . Quod autem ait: Qui secundum Deum creatus est, non idipsum sonat in Latino sermone quod Graeco. Creatio quippe apud nos, generatio, vel nativitas dicitur: apud Graecos vero sub nomine creationis, verbum facturae et conditionis accipitur. Et quod apud nos conditio, hoc apud Graecos creatio sonat. Unde et haeresis 627 nativitatem Christi calumnians, Salomonis usurpet exemplum: Dominus creavit me initium viarum suarum . Considerandum igitur, quia creatio atque conditio numquam nisi in magnis operibus nominentur. Verbi causa, mundus creatus est: urbs condita est: domus vero quamvis magna sit, aedificata potius dicitur, quam condita, vel creata. In magnis enim operibus atque facturis, verbum creationis assumitur. Ex quo animadvertendum ieminere ultra caeteras creaturas: cum sic conditus esse dicatur, ut mundus, et initium viarum Dei, et in exordio elementorum omnium sit creatus. Propter quod deponentes men
Abbreviated transcription (Latin):
sam cõmotionem animȩ generalit᷑ au-¬
ferente. quiesce abira & dimitte furo¬
rem. Si enĩ ira desiderat ultionẽ. om̃ĩs
autẽ ultio reponere cupit ei malũ a
quo se lȩsam putat. & xp̃ianus ñ debet
malũ ꝓmalo reddere sed uincere ꝓ
bono malũ. & mͥ uindictã ego retribu¬

Expanded text:
sam commotionem animi generaliter ausam commotionem animi generaliter auferente: Quiesce ab ira, et dimitte furorem. Si enim ira desiderat ultionem: omnis autem ultio rependere cupit ei malum a quo se laesam putat, et Christianus non debet malum pro malo reddere; sed vincere in bono malum . Et: Mihi vindictam, et ego retribu