comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et homo est: quia uerbum et caro. un¬
de et bis genitus dicitur. siue quia pa¬
ter eum genuit sine matre incternita¬
te. siue quia mater sine patre. in tem
pore. Uingenitus autem uocatur se¬
cundum diuinitatis excellentiã: qͥa
sine fratrib. Primogenitus scđ̾m suscep¬
tionem hominis inqua ꝑ adoptionem
grẽ fr̃s habere dignatus est: quibus
cẽt primogenituis. O mousyon patri. ab
unitate substantie appellatur.Sub¬
stantia enim uel cẽntia. grece usia ap
pellatur. O mo: unum. Utrunq igit᷑
comunctum: sonat uua substantia.
Hoc enim uocatur omousion. qd
est ego et pater unum sumus. hoc ẽ
eiusdem cum patre substantie. Quod
nomen et si scriptum in literis sc̃is ñ
inuenatur. in assertione tamen totiꝰ
triuitatis defenditur: quia datur
ratio unde recte dici ostendatur. sic̃¬
et pater in illis libris nusquam uni¬
genitus legitur. sed tamen dicendus
cẽ atq credendus non dubitatur. Omo¬

Expanded text:
et homo, quia Verbum et caro. Unet homo, quia Verbum et caro. Unde et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine matre in aeternitate, sive pore. 13. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionem gratiae fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. 14. Homousios Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim, vel essentia Graece οὐσία dicitur, ὅμος unum. Utrumque igitur conjunctum sonat una substantia. Hoc enim vocatur homousion, quod est: Ego et Pater unum sumus, hoc est, ejusdem cum Patre substantiae. 15. Quod nomen, etsi scriptum in sanctis Litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio, unde recte dici ostendatur; sicet Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. Homoe
Abbreviated transcription (Latin):
iłis xp̃c. proprium est uocabulum
saluatoris. Xp̃i autem nom̃ nunquã
alibi omnino. nec in aliqua gente
fuit. nisi tantum in illo regno ubi
rat. Messias autem hebraice dicitur.
xp̃c grece: latina autem locutione
unctus. Iħs hebraice. grece sother: la¬
tine autem salutaris siue saluator
interpretatur. ꝓ eo quod cunetis gen¬
tib salutifer uenit. Ethimologiam
enim nominis huiusetiam euange¬
lista significat dicens. uocabis nom̃
saluum faciet populum suum. Si c̃
saluator. Quod uerbum latina lingͣ
antea non habebat. s habere potẽ¬
rat: sicut potuit quando uoluit.¬
Emmanuel ex hebreo in latinũ sig¬
nificat nobiscum ds̃. Scilicet quia
ꝑ uirginem natus deus hominib
in carne mortali ita apparuit. ut
terrenis uiam salutis ad glũ aꝑiret.
ad diuinitatis substantiam que ꝑ¬
tinent ista sunt: deus et dñs. Deus
autem dictus: propter unitam cũ
patre substantiam. Dñs: propter
seruientem creaturam. Deus autẽ

Expanded text:
Iesus Christus, proprium est vocabulum Iesus Christus, proprium est vocabulum Salvatoris. Christi autem nomen nusquam alibi omnino nec in aliqua gente fuit, nisi tantum in illo regno ubi rat. Messias autem Hebraice dicitur, Graece Christus, Latina autem locutione unctus. Iesus Hebraice, Graece σωτήρ, Latinterpretatur, pro eo quod cunctis gentibus salutifer venit. 8. Etymologiam enim nominis hujus etiam evangelista significat, dicens: Vocabis nomen salvum faciet populum suum a peccaSalvator. Hoc verbum Latina lingua antea non habebat; sed tamen habere poterat, sicut potuit quando Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat 'nobiscum Deus,' scilicet quia per Virginem natus Deus hominibus in carne mortali apparuit, ut terrenis viam salutis ad caelum aperiret. Ad divinitatis substantiam quae pertinent ista sunt: Deus, Dominus. Deus autem dictus propter unitam cum Patre substantiam. Dominus propter servientem creaturam. Deus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ultis etiam modis xp̃c appellari
in scripturis iuenitur diuinis.
Nam ipse dei patris unigenitus filius
dum cẽt equalis patri. propter salutẽ
nr̃am formam serui accepit. Proinde
quedam nomina in illo ex diuinita¬
tis substantia. quedam ex dispensati
hoc est unctus. Preceptum enim fue¬
rat iudeis. ut sacrum conficerent unguẽ¬
tum. quo pungi possent. hi qui uoca¬
bantur ad sacerdotium uel ad regnũ.
Et sicut nunc regib indumentum pur¬
pure insigne est regie dignitatis: sic
illis unctio sacri unguenti nomen
ac potestatem regiam conferebat.
Et inde xp̃i dicti acrismate: quod ẽ
unctio. Nam crisma grece: latine
unctio nuncupatur. Que etiam dño
nomen accomodauit facta sp̃ualis:
quia sp̃u unctus est a deo patre.
tisunt enim in hac ciuitate aduersus
scm̃ filium tuum. quem uuxisti non
utiq oleo uisibili sed gre dono: quod
insibili significatur unguento. Non
testatis. Dum enim dicitur xp̃e com¬
mune dignitatis nomen est: dum

Expanded text:
ultis etiam modis Christus appellari in Scripturis invenitur divinis. Nam ipse Dei Patris Unigenitus Filius, dum esset aequalis Patri, propter salutem nostram formam servi accepit. Proinde quaedam nomina in illo ex divinitatis substantia, quaedam ex dispensatiohoc est, unctus. 300 Praeceptum enim fuerat Judaeis ut sacrum conficerent unguentum quo perungi possent ii qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum; et sicut nunc regibus indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat, et inde christi dicti a chrismate, quod est unctio. 3. Nam chrisma Graece, Latine unctio nuncupatur, quae etiam Domino nomen accommodavit facta spiritualis, quia spiritu unctus est a Deo Patre, ti sunt enim in hac civitate, adversus sanctum Filium tuum, quem unxisti; non utique oleo visibili, sed gratiae dono, quod visibili significatur unguento. 4. Ntestatis. Dum enim dicitur Christus, commune dignitatis nomen est; dum
Abbreviated transcription (Latin):
substantialis amborum. Sp̃s sc̃s ideo
non dicitur genitus. ne duo in trini¬
tate filii suspicentur : ideo non pre¬
dicatur ingenitus. ne duo patres
in ipsa trinitate credantur. Procedẽs
autem dicitur testimonio dm̃i dicen
quar. sed non potestis illa mͦ audire.
ueniet autem sp̃s ueritatis qui a
patre ꝓcedit. et de meo accipiet: ille
uobis indicabit omnia. Hic autem
non solum natura ꝓcedit. sed sẽper
ad ꝑagenda oꝑa trinitatis indesi¬
nenter procedit. Hoc autem interẽ
inter nascentem filium et ꝓcedentẽ
sp̃m scm. quod filus ex uno nascit᷑.¬

Expanded text:
substantialis amborum. Spiritus sanctus ideo substantialis amborum. Spiritus sanctus ideo non dicitur genitus, ne duo in Trinitate Filii suspicentur. Ideo non praedicatur ingenitus, ne duo Patres in ipsa Trinitate credantur. Procedens autem dicitur testimonio Domini dicequar, sed non potestis illa modo audire. Veniet autem Spiritus veritatis, qui a Patre procedit, et de meo accipiet: ille vobis indicabit omnia.' Hic autem non solum natura procedit, sed semper ad peragenda opera Trinitatis indesinenter procedit. Hoc autem interest inter nascentem Filium et procedentem Spiritum sanctum, quod Filius ex uno nascit
Abbreviated transcription (Latin):
dominum głe crucifixissent. filium
ergo dei crucifixum fatemur. non
ex uirtute diuinitatis. sed ex infir¬
mitate humanitatis: non ex sue
nature ꝑmansione. sed ex nostra
susceptione. De spũ sc̃o. iii.
ex patre filio q procedit: ꝙ sub¬
stantiam eorum habet. Neq enĩ aliud
de patre ꝓcedere potuit: quam quod
ipse est pater. Sp̃s sc̃s autem dictus
scđm id quod ad aliquid refertur sꝑi¬
rans. Et spirans utiq sp̃u inspirans ẽ.:
& ex eo appellatus sp̃s est. Proprio au¬
tem modo quodam dicitur sp̃s sc̃s.
um: quod eorum sp̃s sit. Nam & hoc
nomen quod sp̃s dicitur. non semper¬
scđm id quod refertur ad aliqͥd: s scdm
id quod aliquam naturam signifi¬
cat. Omnis enim incorporea natura.
sp̃s in seripturis sacris appellatur. Un¬
de non tantum patriet filio & sp̃ui
sc̃õ. sed omni rationali creature & aĩc
hoc uocabulum congruit. Ideo igit᷑
sc̃s. tanquam sc̃itas coessentialis & con¬

Expanded text:
Dominum gloriae crucifixissent. Filium Dominum gloriae crucifixissent. Filium ergo Dei crucifixum fatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis; non ex suae naturae permansione, sed ex nostra susceex Patre Filioque procedit, et substantiam eius habet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit quam quod ipse est Pater. Spiritus autem dictus secundum id quod ad aliquid refertur spiratus; et spirans utique spiritu inspirans est, et ex eo appellatus Spiritus est. Proprio autem modo quodam dicitur Spiritus saum, quod eorum spiritus sit. Nam et hoc nomen, quod Spiritus dicitur, non secundum id quod refertur ad aliquid, sed secundum id quod aliquam naturam significat. Omnis enim incorporea natura spiritus in Scripturis sacris appellatur, unde non tantum Patri et Filio et Spiritui sancto, sed omni rationali creaturae et animae hoc vocabulum congruit. Ideo igitursanctus, tamquam sanctitas coessentialis et con
Abbreviated transcription (Latin):
ante scła filius. postquam uenit ꝑle¬
nitudo temporis propter salutem
nr̃am formam serui accepit. et factus
est filius dei filius hominis. Inde q̃
dam de illo in scripturis scđm for¬
mam dei. quedam scdm formã ser¬
ui dicuntur. quorum exempli gratia
duo quedam cominemorantur. ut
singula ad singula referantur. Se¬
cundum formam enim dei de se ip
so dicit. ego et pater unum sumus:
scdm formam serui. qm̃ pat̃ maior
me est. Homines autem minus intel¬
ligentes quid ꝓ quo dicatur. ea q̃
ꝓpter formam scrui dicta sunt uo¬
lunt transferri ad formam dei. & que¬
inuicem ꝑsone referantur. uolunt no¬
mina ẽẽ nature atq substantie. et fa¬
ciunt errorem in fide. Sic autem dei
filio comuncta est humana natura:
ut ex duab substantiis fieret una
ꝑsona. Solus gͥ homo ꝑtulit erucem.
s ꝓpter unitatem ꝑsone. et dicitur
deus ꝑtulisse. Hinc est quod seribit᷑.
Si enim cognouissent: nunquam

Expanded text:
ante saecula Filius, postquam venit pleante saecula Filius, postquam venit plenitudo temporis, propter salutem nostram formam servi accepit, et factus est Filius Dei hominis filius. Unde et quaedam de illo in Scripturis secundum formam Dei, quaedam secundum formam servi dicuntur. Quorum, exempli gratia, duo quaedam commemorantur, ut singula ad singula referantur. Secundum formam eniso dixit, Ego et Pater unum sumus; secundum formam servi, Pater major me est. Homines autem minus intelligentes quid pro quid dicatur, ea quae propter formam servi dicta sunt, volunt transferre ad formam Dei; et rurinvicem personae referantur, volunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei Filio conjuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus enim homo pertulit crucem, sed propter unitatem personae et Deus dicitur pertulisse. Hinc est quod scribitur: Si enim cognovissent, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
dimur. Mons: quia fortis. Petrã: qr
firmitas est credentium. Lapis angu¬
laris. uel quia duos parictes ediu̾so.
id est de circumcisione et prepucio ue¬
nientes in unam ecelie fabricam iun¬
git. uel quod pacem in se angłis et
hominibus facit. Lapis offensionis.
quia uemens humilis offenderunt
in eum increduli homines. et factus
tum autem ideo uocatur. quia fides
in eo firmissima est: uel quia super
cum catholica ccelia construeta est.
Nam et xp̃c agnus ꝓ innocentia.
& ouis propter patientiam. et ari¬
es ꝓpter principatum. et hedus ꝓp¬
ter similitudinem carnis peccati.
et uitulus ꝓto quod pro nobis ẽ in¬
molatus. et leo ꝓ regno et fortitudi¬
ne. & serpens ꝓ morte et sapientia.
idem et uerinis quia resurrexit. aqͥ
meauit. Nec mirum si uilib signi¬
ficationib figuretur. qui usq ad
nr̃arum passionum seu. carnis con¬
tumelias descendisse cognoscitur.
Qui dum sit dei patris coeterirus

Expanded text:
dimur. Mons, quia fortis. Petra, quia dimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus tum autem ideo vocatur, quia fides in eo firmissima est, vel quia super eum catholica Ecclesia constructa est. Nam et Christus Agnus pro innocentia; et Ovis propter patientiam; et Aries propter principatum; et Haedus propter similitudinem carnis peccati; et Vitulus pro eo quod pro nobis est immolatus; et Leo pro regno et fortitudine; et Serpens pro morte et sapientia; idem et Vermis, quia resurrexit; Aquiremeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Patris coaeternus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait. Rogabo patrem.⁊ alium para¬
clẏtum dabit uobis. In tercessor autẽ
ideo uocatur. quia ꝓ culpa nr̃a remo¬
uenda curam gerit. et ꝓ abluendis cri
minib nr̃is curam impendit. Sponsꝰ.
quia descendens ecelo adhesit eccłie: ut
pace noui testamentiẽent duo in car¬
ne una. angłs dicitur. ꝓpter anmunti¬
ationem paterne ac sue uoluntatis. Un
de apud propħam magni consilu an¬
ic mundo uerbum caro factum. Unde
in hunc mundum. Homo autem dt̃:
quia natis est. Propħa: quia futura
reudauit. Sacerdos: quia ꝓ nobis hos¬
tiam se obtulit. Pastor: quia custos. Ma¬
gister: quia ostensor. Nazarenus li
a loco. nazartus a merito. idest sc̃s si¬
ue muncdus: quia peccatum ñ fecit.
Siquidem et de aliis inferiorib rebus
nominum species ad se trahit xp̃e: ut
facilius intelligatur. Dicitur panis:
quia caro. uitis. quia sanguine ipsius
redempti sumus. Elos: quia clectus.
Uia: quia ꝑ ipsum ad dũm imus.
Ostium quia ꝑ ipsum ad dm̃ ingre¬

Expanded text:
 'Rogabo Patrem, et alium paracletum dabit vobis.' Intercessor autem ideo vocatur, quia pro culpa nostra removenda curam gerit, et pro abluendis nostris criminibus curam inpendit. Sponsus, quia descendens de caelo adhaesit Ecclesiae, ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Angelus dicitur propter adnuntiationem paternae ac suae voluntatis. Unde et apud Propic mundo Verbum caro factum, unde in hunc mundum.' Homo autem dicitur quia natus est. Propheta, quia futura revelavit. Sacerdos, quia pro nobis hostiam se obtulit. Pastor, quia custos. Magister, quia ostensor. Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id est sanctus sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intellegatur. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sanguine ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingre
Abbreviated transcription (Latin):
a to ẽ. acutꝰ accentus: linea. a sinistra
parte indextera parte sursum ducta fit
ita .I. Baria id est grauis linea. a sũmo
ospomene id ẽ circũflextis. linea de acuco
& graui facta expͥmittr ita. ¶.Macioᷤ
io est longa uirgula. iacens est ita.
iacens est ita . 6. I fen ibẽ. coniunctio.
quia duo uerba cõnectit subiecta uirgu¬
la. u̾sui circũ plexa: fit ica. D. Diastole
id ẽ distinctio quȩ contraria separat. dex¬
tra pars circuli siposita u̾sm fit ita. ¶.
Apostrofas pars item circuli dextera. &
ad sũmam licterã apposita fit ita. O. qͦ
nota ostendit᷑ deesse insermone ultima
uocalis. ut tribunal ꝓtribunale. Dasia
qd̃ interp̾tat᷑ aspiracio. id est ubi .Ni. lic¬
tera pom debet tali figura notatur.E.
Psyle qd̾ incerp̃tat᷑ siocitas siue purã. id
ẽ. tibi. N. liccera eẽ. non debet tali nota
ostendit᷑. I. Quoꝵ duoꝵ accentuum si¬

Expanded text:
ῖα, id est acutus accentus, linea a sinistra ῖα, id est acutus accentus, linea a sinistra parte in dexteram partem sursum ducta, fit ita:  ́.o βαρεῖα, id est gravis, linea a summo σπωμένη, id est circumflexus, linea de acuto et gravi facta, exprimitur ita: ˆ. Μακρός, id est longa, virgula, iacens est ita: iacens ita:  ̆. Ὑφέν, id est coniunctio, quia duo verba conectit, subiecta virgula versui circumflexa, fit ita: . Diastole, id est distinctio, quae e contrario separat, dextra pars circuli supposita versui, fit ita: . Apostrophus pars item circuli dextra et ad summam litteram adposita, fit ita: , qua nota deesse ostenditur in sermone ultima vocalis, ut 'tribunal' pro 'tribunale'. Δασεῖα, quod interpretatur aspiratio, id est ubi H littera poni debet, tali figura notatur: . ψιλή, quod interpretatur siccitas, sive purum, id est, ubi H littera esse non debet, tali nota ostenditur: . Quorum duorum accentuum fi
Abbreviated transcription (Latin):
curalit̾ breiis ẽ. ut uir. aut positione lõ¬
ga ut ars. accutũ accentũ habebit: si
uero naturalit̾ longa. ut res. circũflex¬
naturalit̾ longam habet ⁊ ultimã bre¬
uem. circũ flectitur: ut musa. Alit̾
mediã breuem habet ut tybia: tuno
pͥmam accumꝰ. si uero naturalit̾ lon¬
gam habet secłam. & tiltimã breuẽ.
ut romanꝰ: tunc mediã circũflectimus.
Tetrasillaba aucẽ pars orationis & pen¬
tasillaba. ratione trisillabarũ retinent᷑.¬
Grauis aocentꝰ cum uno accentu poni
potest indictione una. cã utrisq nunꝗͣ
ut catullus. Incõposita dictione unꝰ ac¬
centꝰ est. ut armipotens omĩpotens. Ac
cas ursus: uł ꝓpter ꝓnunciationẽ ne di¬
cas meta breuiter ⁊ non ꝓducte meta: tib
discernende ambiguitatis causa. ut ergo.
Nam cum ꝓducit᷑ go: causam significat.¬
tuum. decem sunt: quȩ a graminaticis
ꝓ uerboꝵ. distinctionib appomnt᷑. Oxi¬

Expanded text:
turaliter brevis est, ut 'vir', aut positione lonturaliter brevis est, ut 'vir', aut positione longa, ut 'ars', acutum accentum habebit. Si vero naturaliter longa, ut 'res', circunaturaliter longam habet et ultimam brevem, circumflectitur, ut musa, aliter mediam brevem habet, ut tibia, tunc primam acuimus: Si vero naturaliter longam habet secundam et ultimam brevem, ut romanus, tunc mediam circumflectimus. Tetrasyllaba autem pars orationis et pentasGravis accentus cum uno accentu poni potest in dictione una, cum utrisque nunquam, ut Catùllus. In composita dictione unus accentus est, ut armipotens, omcas ursus; vel propter pronunciationem, ne dicas meta breviter et non producte meta; vel discernende ambiguitatis causa, ut ergo, nam cum producittuum decem sunt, quae a grammaticis pro verborum distinctionibus adponuntur. Ὀξε
Abbreviated transcription (Latin):
ccentus qui grece ꝓsodia đr.
ex greco nomen accepit. Nã
grece pros: latine ad: oden grece lati¬
ne autẽ cantꝰ est. Hoc enĩ nom̃ de uer¬
bo adu̾bum expressum est. Lacini au¬
tẽ habent ⁊ alia nomina. Nam ac¬
centꝰ ⁊ tonos ⁊ teuores dicunt. qr ibi
sonis crescit & desunt. Aocentꝰ aut̃
dictus qr uixta cantũ sit: sicut adu̾¬
bium qr uixta uerbum ẽ. Acutꝰ aocen¬
tus dictus. qd̾ acuat erigat sillabam:
grauis qd̃ depͥmat ⁊deponat. Est e¬
mi concrariꝰ acuico. Circũflexus. qͥa
de a cuto & graui constat. Incipiens e¬
nim ab accuto ingrauẽ desinit. atq
ita dum ascendit ⁊ descendit: circum¬
flextis efficitur. Acutꝰ autẽ & circũflex¬
us similes sunt. Nam uterq leuat sil¬
labam. Gitiuitis contiriꝰ uidet᷑ ambobꝰ.
Nam semꝑ depͥmit sillabas cũ illi leue¬
nt: ut unde uenit titan. & nox ubi si
dera condit. Unde: hic grauis est. Mi¬
nus enim sonat qũa acutꝰ ⁊ circũflexus.
Monosillaba autẽ pars orationis sina¬

Expanded text:
ccentus, qui grece prosodia dicitur, ex greco nomen accepit. Nam pros grece, latine ad, oden grece, latine 'cantus' est. Hoc enim nomen de verbo ad verbum expressum est. Latini autem habent et alia nomina. Nam accentus et tonos et tenores dicunt, quia ibi sonus crescit et desinit. Accentus autem dictus, quod iuxta cantum sit, sicut adverbium quia iuxta verbum est. Acutus accentus dictus, quod acuat et erigat syllabam, gravis, quod deprimat et deponat. Est enim contrarius acuto. Circumflexus, quia de acuto et gravi constat. Incipiens enim ab acita, dum ascendit et descendit, circumflexus efficitur. Acutus autem et circumflexus similes sunt; nam uterque leuat syllabam. Grauis contrarius uidetur ambobus; nam semper deprimit syllabas, cum illi leuent, ut Vnde uenit Titan et nox udera condit. 'Unde' hic gravis est. Minus enim sonat quam acutus et circumflexus. Monosyllaba autem pars orationis si na
Abbreviated transcription (Latin):
reddunt. Sunt o qui uim fecem sicca¬
tam excoqͣnt affirmant q si exbono
uino fuerit in dici spẽm id actram̃dẽ.
p̃bere. s et sarmentũ uut ingro opti¬
motinctum pea quam siccitate ar¬
rucrit si exuras it conttras adiecto gͥ¬
ucte intorem in dici reodet. ustaq plu¬
runum necessaria ẽ. Nulla negocia pre¬
uenit. Nam et si glebam silicis bene
lorem ppurtum red det. Ea autẽ¬
si contueris. usta ertolte Omne autem
attramentum sole ꝑficit᷑. Om̃s colores
calcis admixtione corrsipunt᷑. meli¬
num dictũ qͦd eiꝰ metalli ferax sit una
decictadib insula melos noĩe. Est enĩ
caudidum necutunt᷑ eopictores pp
miniã pinguedinẽ. nulare qͦo uocq̃t
candidai ĩ. qͦͥ muliebres picture illu¬
minant᷑. sic ⁊ ipm̃n exereta admitis

Expanded text:
reddunt. Sunt et qui vini faecem siccareddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, adfirmantque, si ex bono vino faex fuerit, Indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae vino optimo tinctum posteaquam siccitate aruerint, si exuras et conteras adiecto gluten, nitorem Indici reddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae lorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur. Fit et ipsud ex creta admixtis
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo erit. Purpurissum excreta qr¬
grntaria cum purpuris parit̾ tinguitur
bibitq eum colorem celermnꝰ lanis. Ere¬
co addita certa inius idem. Et qͥciens id
sactumẽ eleuat᷑ bonitas. Ertciosissime
purpure causa ẽ. qͦo scuio maxime infi¬
citur rubeaq. Indicus color in indicio
inuenitur calamis spuma adberento
lio. Est aut̃ coloriscinaei. mixturã
spure ccruliq mirabilem reddens. Et
alterum genus in p̃purariis officiniis
sꝑuma increis cortinis innatans: quã
infectores detrahentes siccant. Acram̃¬
tum dictum qͦdsit atrũ. cuiꝰ sp̃ẽs et picꝰ¬
ture. & cotidiano usui necessaria est.
ste int̾facticios ẽ. fit enim ex fuligine
plurib mis suꝑ ardentes tedas resina
adiecta lacusculo edificata ꝗ fumũ re¬
tineat. Huic pictores csi aqͥ ad miscent
glucten. tt illustriꝰ resplendeat. Ad ses¬
tinacionem aut̃ oꝑis ctiam sarmencoꝵ
uet̾m carbones cum gluctino criti in¬
ducendis parietib actramenti spt̃m

Expanded text:
iunt. Purpurissum ex creta argentaria cum purpuris pariter tingitur, bibitque eum colorem celerius, lanis preeo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplendeat. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥo latine obcolorẽ aripigmentum uocãt
colligr᷑ iponto ex auraria mat̾ia. u et
scandaraca. Optimum ẽ qͦd in aureum
colorem tnͣsit. purũ ⁊ fissile gracili uenqx
decursu. Qb uͦ pallidiꝰ. aut scandarace si¬
mile ẽ deterius iudicatur. Est et tercium
gtinissquamosum qͦ miscet᷑ aureus col
uiseqꝵ ut scandarace. s acrior. Ocra et
ipã in insula rubri maris coparon gig¬
iitur: uͥ et sandaraca. fit qͦ et ocrea ex¬
usta rubrica in ollis nouis luto circum¬
litis q̃ qnͣto magis in camino arscrit tã¬
to melior sit. Uermiculum rubrũ sinc¬
coccinum. Est enum uermienlum ex
aluestribus frondib̾ in qͥ lanatinguit᷑
q̃ ueriniculum appellat᷑. Uenetum etru¬
leum temꝑare pͥmum alexandria repꝑit.
c mitalia ex harene puluere. etintrifio¬

Expanded text:
quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. coccineum. Est enim vermiculum ex silvestribus frondibus, in quo lana tingitur, que vermiculum appellatur. Venetum ceruleum temperare primum Alexandria reperit; et in Italia ex arene pulvere et nitri flo
Abbreviated transcription (Latin):
pbesiorum solo inuenisse tradunt᷑. cui
dit. huius distillatio argentum liquidsi
gignit. Miium aut̃ hoc quidã dicũt
cẽ cunabarim. Cumabarun a dracone
u barro .i. elefanto cognominatum.
liunt enun draconum ẽẽ sanguinẽ
dum implicant elefantos. Ruunt eĩ
belue & dracones obruunt᷑. q̃ fususcoi¬
or terram inficit. ficq pigm̾tum qͥcod
solo tinxerit. Est aut̃ puliuis coloris ru
bia cyrenensi. Crisocola colore ꝑquisi¬
na c̃ dicta. qd uena eiꝰ aurũ hr̃t tradit̾
Cypria ab insula cypro uͥplurima reꝑitar
ocaudaraca unisula rubri maris topato
nascitur colore cumabari odore salphutio.
Inuenitur aut̃ in aurtis et in argentar ip̃
metallis melior qͦ magis rufa. ꝙͦ magis utr᷑
redolet. Quamꝗͣ & cerussa sitorreat᷑ in for¬
nace. sandaracum facit. Uñ e color est
filamnieus. Quod si torreatur eqͥ ꝑte rubͥ¬
ca adinixta. scandicen reddet. Arsenicũ

Expanded text:
Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius um liquidum gignit. Minium autem hoc quidam dicunt esse cinnabarim. 8. Cinnabaris a dracone et barro, id est, elephanto cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem, dum implicant elephantos. Ruunt enim belluae, et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tinxerit. Est autem pulvis coloris rubbya Cyrenensi. 438 10. Chrysocolla colore prasino est, dicta, quod vena ejus aurum habere traditur. rae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. 11. Sandaracha in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aurariis et argentariis metallis, melior quo magis rufa, quoque magis virus redolet: Quanquam et cerussa, si torreatur in fornace, sandaracham facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur, aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd calore ignis ł sole ꝑficiuntur
sine qͥd untio colabant᷑. ut sũme subti¬
litatis existertut. Colores aut nascat᷑
Nascuntur in sinopis rubrica pati¬
iomum. meluium. fretia. auripigñitũ
Cet̾i finguntur aut arte aut ꝑmutiore
Sinopis inuenta pͥmum inponco ẽ. iñ
nom̃ a sinope urbe accepit. Speties eui
tres rubra. emuius rubens. ꝙ int̾bas
media. Rubrica uocata qͦd sit rtibra. &
sangiuineo ꝓruna. Hec plurimis in lo¬
cis gignitur. s optima ponto. uñ
pontica dr᷑. Sẏricum rubri coloꝵᷤ
ꝑigmentum ex qͦ ⁊ libroꝵ capita scͥbũt᷑
Ipsum ẽ & stnictum appellatum. ita eo
qͦo insyria colligatur ulictorib rubri
maris uͥ fenices in habitant. aliud ẽ. aut̃
sericum. Naliud syricum. Nam serici
lana ẽ. quã seres mittunt̾. syricum uͦ
pigmentum qͥd syrii fenices in rubri
maris lictorib colligunt. Est aut̃ ꝙ nt̃
facticios. Nam sepe fit aut synopi̾e. aut̾
scandice mixtis. Muuum pͥmi g̾ci me

Expanded text:
od calore ignis vel sole perficiuntur, sive quod initio colabantur ut summae subtilitatis existerent. Colores aut nascuntur Nascuntur, ut Sinopis, rubrica, Paraetonium, Melinum, Eretria, auripigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rubri coloris pigmentum, ex quo et librorum capita scribuntur. Ipsud est et Phoeniceum, appellatum ita eo quod in Syria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in
Abbreviated transcription (Latin):
instructionem fidei competit gr̃am xͥ.
Inde & a petendo competentes uocati.
Laicus. popularis. Laos enuim grece:
popłs dicitur. Proselitus grece. idest
aduena ꝙ circuncisus qui miscebat᷑
popło dei.Grecum est. Erplicit ub¬

Expanded text:
instructionem fidei competit gratiam Christi. instructionem fidei competit gratiam Christi. Inde et a petendo competentes vocati. Laicus, popularis. Laos enim Graece populus dicitur. Proselytus, id est, advena, et circumcisus, qui miscebatur populo Dei, Graecum est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretatio oftendit de unctiõe
dicitur. siue de nomine auehris
sectatorib datum ẽ. ꝓp̃iani autẽ olim
a iudeis quasi opprobrio nazarei uoca¬
bantur. ꝓ eo quod dñs nr̃ atq saluator
a uico quodain galilee nazareus sit
appellatus. Non se autem głetur xp̃i
anum: quruomen habet. & facta non
habet. Ubi autem secutum fuerit opus.
certissime ille ẽ xp̃iamis: quia se factis
ostendit xp̃iamim. ambulans sicut et
ille ambulauit. a quo ꝙ nom̃ traxit.
Catholicus uniuersalis siue generalis
inter pretatur. Nam greci uinuersale
catholicon uocant. Orchodoxus ẽ recte
credens: ꝙ ut credit iuiuens. Orcho eñ
grece. recte dicitur: doxo głe. hoc ẽ uir
recte gle. quo nomine non potest uoca¬
ri qui aliter uiuit qriam credit. Ne¬
ophitus grece. latine nouellus ꝙ rudis
ficlelis. uel nuꝑ renatus inter pretari
potest. Cathecuminus dictus. ꝓ eo qd
ad huc doctrinam fidei audiuit. nec
dium tam̃ baptismum recepit. Nam
pretatur. Competens uocatris. qͥa post

Expanded text:
interpretatio ostendit, de unctione deducitur, sive de nomine auctorissectatoribus datum est. Christiani autem olim a Iudaeis quasi opprobrio Nazaraei vocabantur, pro eo quod Dominus noster atque Salvator a vico quodam Galileae Nazaraeus sit appestianum, qui nomen habet, et facta non habet. Ubi autem nomen secutum fuerit opus: certissime ille est Christianus, quia se factis ostendit Christianum: ambulans, sicut et ille ambulavit, a quo et nomen traxit. Catholicus, universalis, sive generalis, interpretatur. Nam Graeci universale catholicon vocant. Orthodoxus est recte credens: et ut credit, recte vivens. Orthos enim Graece, recte, dicitur: doxa gloria, hoc est vir rectae gloriae. Quo nomine non potest vocari, qui aliter vivit quam credit. Neophytus Graece, Latine novellus et rudis fidelis, vel nuper renatus, interpretari potest. Catechumenus pro eo, quod adhuc doctrdum tamen baptismum recepit. Nam pretatur. Competens vocatur, quia post
Abbreviated transcription (Latin):
ecuntur aristocilis
cathegorie. quȩ latine p̃dicam̃ta di¬
cuntur: quib ꝑuarias significationes õĩs
sermo conclusus est. Instrum̃ta cathego¬
riarum funt tria. id ẽ prima equiioca.
ẽ. s non eadem diffinitio: ut leo. Nã qͣn¬
tum ad nom̃ ꝑtuiet. & uerus & pictus. ⁊
celestis leo dr̃: qͣntum ad diffinitionẽ ꝑti¬
net alit̾ uerus diffinit᷑. aliter pictus. alit̃
celestis. Uniuoca sunt: qͣndo duarum
aut plurium rerũ unum nom̃ est & dif¬
finicio. ut uestis. Dam & birrꝰ & tumca.
nicionẽ. Ergo hoc uniuocũ ingen̾ib esse
intelligitur. quia & nom̃ & disfimtionẽ
dant formis suis. Denominatiua id ẽ. diri¬
uatiuia dicunt᷑. quecũq folo ab aliquo solo
differentie casu scd̃m nomen habent ⁊ app¬
ellationẽ. ut a bonitate bonus. a malitia
malus. Cathegoriarũ autẽ species dec̃e st̃:
idẽ substantiea. quanticas. qͣlitas. relatio. si¬
tus. locus. tempus. habitus. agere. & paci.

Expanded text:
untur Aristotelis categoriae, quae Latine praedicamenta dicuntur, quibus per varias significationes omnis sermo conclusus est. 2. Instrumenta categoriarum sunt tria, id est, prima aequivoca, en, sed non eadem definitio ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, uerus et pictus et caelestis leo dicitur, quantum ad definitionem, aliter uerus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Vniuocum est quando duarum aut plurium rerum unum nomen est et definitio ut « uestis ». Nam et byrrhus et tunica nitionem. Ergo hoc univocum in generibus esse intellegitur, quia et nomen et definitionem dat formis suis. Denominativa, id est derivativa, dicuntur quaecumque ab aliquo solo differentiae casu secundum nomen habent appellationem, ut a bonitate bonus, et a malitia malus. Categoriarum autem species decem sunt, id est substantia, quantitas, qualitas, relatio, situs, locus, tempus, habitus, agere et pati.
Abbreviated transcription (Latin):
subiecto g genera ꝙ speties. inscibiecto ac¬
croentia sunt. Ex his nouem accidentib
tria intra uisiam sunt. qͣntitas. & qͣlitas.
&i situs. Hec enim sine tisia eẽ. non posst̃.
Extra usiam uero sunt. locts. tempꝰ. &
habitꝰ. Intra ⁊ extit usiam: relatio facere
ce pati. Appellatas autẽ cathegori as cõñs¬
tat. quia ñ possunt nisi ex subiectis agnoᷤ¬
ci. Qͥs enim qͥd sit homo possit agnosce¬
re. nisi aliquẽ hominẽ sͥ ponat ante occłos
quasi subiectũ hom̃i: Hoc opꝰ aristotilis

Expanded text:
subiecto igitur genera et species, in subiecto acsubiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra usiam vero sunt locus, tempus et habitus; intra et extra usiam sunt relatio, facere et pati. Appellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subiectum nomini? Hoc opus Aristotelis
Abbreviated transcription (Latin):
actum ħt. qm̃ facientis rem indicat. Scͥ¬
bor pacientis ẽ: qm̃ pati se ostendit. In his
eium nouem generib quoꝵ. exempli gr̃a
quedã posita sunt: uł in ipso suibstantie
genere qd̾ ẽ. usia: unumenbilia repperi.
untur. Nam & ea que intellecta capimꝰ:
id ad alcerutrum horum decem p̾dicam̃toꝵ.
sermone uulgamꝰ. Plena enim sententia de
his ita ẽ. Augustinus magnus orator filiꝰ
illius stans in templo hodie instilatꝰ dispu¬
cłr ab eo qd̾ om̃is res ad seipsam subsistit. Cor¬
pus enim subsistit. & ideo substancia ẽ. Illa
uero accidentia que insubsistente atq subiec¬
to funt. substantie non sunt: quia ñ stibsistũt
s mutant᷑. sicut color uł forma. De subiecto
aucẽ & insubiecto qͣsi de ipso & intpso. Ubi
enun dr de subiecto substantia ẽ: quasi di¬
catur de substantia. Ubi autẽ cłr insubiecto
accidentia sunt: idẽ. quȩ accidunt in sub
stantia ut qͣnticas. qualitas. uł figura. De

Expanded text:
actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scractum habet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostendit. In his enim novem generibus, quorum exempli gratia quaedam posita sunt, vel in ipso substantiae genere, quod est untur; nam et ea quae intellectu capimus, ea ad alterum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. 11. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus magnus orator, filius illius, stans in templo, hodie infulatus, dispudicitur ab eo quod omnis res ad seipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. 12. Illa vero accidentia quae in subsistente atque subjecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutantur, ut color, vel forma. De subjecto autem, et in subjecto quasi de ipso et in ipso. Ubi enim dicitur de subjecto, substantia est, quasi dicatur de substantia. Ubi autem dicitur in subjecto, accidentia sunt, id est quae accidunt in substantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. De
Abbreviated transcription (Latin):
dicte funt. insunt atq clauduntar. at in
homine cicero. Qnticas ẽ. mensura ꝑ qͣm
aliqͥd uł magnũ uł minꝰ ostendit᷑. ut longꝰ
breuis. Qͣltas est ut qualis sit orator. an
rasticꝰ. iger an candidꝰ. Relacio ẽ. quȩ re¬
sertur ad aliquid. Cum enim dicitur filtuᷤ.
demonstint᷑ &e pacer. Heo relacina simul
incipiunt. Namq seriis ac dñs uno tp̃r
gordiũ nominis sumunt. nec aliq̃n inue¬
nitar dñs pͥor sertio: nec seruus dño. Alt̃
enim alteri prec̾e̾. non potest. Locas est uͥ
sit. inforo. inplatea. Loci aut̃e motꝰ parteᷤᷤ
sex habet: clexciam. & sinistram. ante &e
retos sursum & deorscim. Partes quoq
tus. ut quis aut stet. aut sedeat aut iaceat.
Habitus ab habendo aliqͥd dictus. ut ha¬
bere scientiam uimente. uirtucem in corpo¬
re. cura corpꝰ uestimentum. & cetera quę
ad habendi modum designato a doctori¬
bus numero cõprehenduntur. Iam uero
agere & pati ab agentis & pacientis signi¬
ficatione consistunt. Uam scribo uocis

Expanded text:
in homine Cicero. Quantitas est mensura, per quam aliquid vel magnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit, orator an rusticus, niger aut candidus. Relatio est, quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipiunt. Namque servus ac dominus uno tempore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus partes sex habet, dextram et sinistram, ante et retro, sursum atque deorsum. Partes quoque tus, ut quis aut stet, aut sedeat, aut iaceat. Habitus ab habendo aliquid dictus, ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur. Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis
Abbreviated transcription (Latin):
consulendo decernunt. Qid constitu.¬
esponsa sunt: que iuris consulti
respondere dicuntur ini consu¬
lentibus. Unle et responsa pauli di¬
cta. fuerunt enim quidam prudenteᷤᷤ
et arbitri equitatis. qui institutiones
ciuilis iuris compositas ediderunt.
quibus dissidentium lites contentio¬
nes q sopirent. De legibꝰ consularibꝰ

Expanded text:
consulendo decernunt. § 13 Quid cconsulendo decernunt. § 13 Quid cResponsa sunt, quae jurisconsulti respondere dicuntur consulentibus; unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enet arbitri aequitatis, qui institutiones civilis iuris conpositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. De legibus consularib
Abbreviated transcription (Latin):
litaris disciplina si locus deseratur.
item stipendiorum modus. dignita¬
tum gradus. premiorum honor uelu¬
ti cum corona uel torques dantur.
Item prede decisio. et ꝓ ꝑsonarũ qua¬
litatibus et laboris iusta diuisio: itẽ
principis portio. Qd sit ns publicum
us publicum est. in sacris. et uiii.¬
sacerdotibus. in magistratib. Qid sit
romanorum quod nulli tenent nisi
quirites idest romani: tanquam de
legitimis hereditatibus. de decretio¬
mbus. de tutelis. de usu. de captio¬
nibus: que uira apud nullum almũ
populum reꝑiuntur. sed propria
romanorum sunt. et in eosdem solo̾
constituta. Constat autem ius quiri¬
tum ex legibus. ex plebiscitis consti¬
tutiomibus prineipum et edictis. si
gua maiores natu simul cum plebib
aliguid sanxerunt. Qid scita plebtũ.
etta sunt que plebes tan. .xi.¬
tum costituunt. Et uocata scita
quod eaplebs sciat. uel quod sciscirat
et rogat ut fiat. Qd senatꝰ consulnͣ.
quod tantum senatores popłis

Expanded text:
litaris disciplina, si locus deseratur; litaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Item praedae decisio, et pro personarum qualitatibus et labori iusta divisio; item principis portio. § 8 Quid sit ius publicum. Ius publicum est in sacris et sacerdotibus, in magistratibus. § 9 QuiRomanorum, quo nulli tenentur nisi Quirites, id est Romani, tamquam de legitimis hereditatibus, de cretionibus, de tutelis, de usucapionibus; quae iura apud alium nullum populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum et in eosdem solos constituta. Constat autem ius Quiritum ex legibus et plebiscitis, constitutionibus principum et edictis, siv, qua maiores natu simul cum plebibus aliquid sanxerunt. § 11 Quid scita plebium. Scita sunt quae plebes tantum constituunt; et vocata scita quod ea plebs sciat, vel quod sciscitatur et rogatur ut fiat. § 12 Quid senatusconsultum. quod tantum senatores populis
Abbreviated transcription (Latin):
gentium. Ius naturale est commu¬
ue omnum nationum. et qd̃ ubiq
instinctu nature non constitutione
aliqua habetur: ut uiri et femine
comunctio. liberorum susceptio & e¬
ducatio. comiunis omnium posses¬
sio. et omnium una libertas. acquisi¬
tio eorum que celo terra mariq capi¬
untur: item deposite rei uel comm̃¬
date pecume restitutio. iolentie. ꝑ
uim repulsio. Nam hoc autt siquid
huic simile est: nunquam inustum
quisq populus uel ciuitas sibi pro¬
prium humana diuinaꝙ causa con¬
stituit. Ed sit uis gentium. ui.¬
us genturm est sectium occripatio. eli¬
ficatio. munitio. bella. captiuitates.
seruitutes. postluminia. federa pacis
indutie legatorum. non molando¬
rum religio. conubia inter alienige¬
nas ꝓhibita. Et inde uis gentium:
quia co iure ounes fere gentes utugͣ.¬
tare est. belli inferendi sollemnitas.
feacris faciendi nerus. signo dato e¬
gressio in hostem uel commissio. item
signo dato receptio. item flagitii mi¬

Expanded text:
gentium. Ius naturale est commugentium. Ius naturale est commune omnium nationum, et quod ubique instinctu naturae, non constitutione aliqua habetur; ut viri et feminae coniunctio, liberorum successio et educatio, communis omnium possessio, et omnium una libertas, adquisitio eorum quae caelo, terra marique capiuntur. Item depositae rei vel commendatae pecuniae restitutio, violentiae per vim repulsio. Nam hoc, aut si quid huic simile est, numquam iniustumque populus vel civitas sibi proprium humana divinaque causa constituit. § 6 Quid sit ius gentium. Ius gentium est sedium occupatio, aedificatio, munitio, bella, captivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntutare est belli inferendi sollemnitas, foederis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii mi
Abbreviated transcription (Latin):
mnes autem leges aut diume
sunt aut humane. O inne na¬
tura. humane morib constant. Ileo¬
q he discrepant: qm̃ alie aliis genti¬
bus placent. fas lex diina est: ius
lex humana. Transire ꝑ alienum fas
est: ius non est. Qd differũt int̾ se
est: lex autem iuris est species. Ins au¬
tem dictum: quia iustum est. Omne
autem uis: legibus et morib constat
Lex est constitutio scripta: mos est
uetustate ꝓbata consuetudo. siue lex
non seripta. Num lex a legendo noca¬
ta. quia scripta est: mos autem lon¬
ga consuctudo est. de morib tracta¬
tantum. Consuetudo autem est. ius
quoddam morib iustitutum. quod
pro lege suscipitur cum defecerit lex:
nec differt scriptura an ratione con¬
sistat. quando et legem ratio commen¬
det. Porro si ratione lex constat. lex e¬
rit omne iam quod ratione constite¬
rit: diuntaxat quod religioni con¬
gruat. quod discipliue conuieniat.
quod saluti ꝓficiat. Uocata autem
consuetudo: quia in commum est
us aut uaturale est. aut cuule. aut

Expanded text:
Omnes autem leges, aut sunt divine, aut humane. Divine, natura, humane, moribus constant. Ideoque he discrepant, quoniam alie aliis gentibus placent. Fas lex dilex humana. Transire per alienum fas est, ius non est. § 3 Quid differunt inter se est, lex autem iuris est species. Ius autem dictum, quia iustum est. Omne autem ius legibus et moribus constat. Lex est consvetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pnec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi est us autem naturale est, aut civile, aut
Abbreviated transcription (Latin):
aguta a sagaci iactu .i. uelociictu
uocata. Pennis eium fertur qͥsi a
nut celcrit̾̃ mors ꝑcurrat ad hominem.
hisprimum cretenses usi sunt. quibus ꝑt̃¬
ne ut qͥiximus iõ ad glutinant᷑. ut uloces
spicula st̃ sagicte ł lancit brtues. abspi¬
carumspecie mincupate. scorpio ẽ sagit¬
ta uenenata arcuł tormentis extussa. q
lum ad bominem uencrit. uirrus qͦ figit
infundit. uñ o scorpio nom̃ accepiti de

Expanded text:
agitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
ome primus librorum rint.U.¬
copiam aduexit emelius paulus ꝑ¬
se. macedonum rege deuicto. deinde lu¬
cullus epontica prala. Post hos cesar de¬
dit marco uarroni negocium cum ꝙ ma¬
rrime prefecit bibliothece construende.
Primum autem rome bibliothecas pu¬
blicauit pollio grecas simul atꝙ latimᷤᷤ¬
additis auctorum imaginib mato.
quod de manubiis magnificentissimũ
instruxerat. Q apud nos bibliotheas¬
pud nos instituerint.

Expanded text:
ome primus librorum copiam advexit Emilius Paulus Persa, Macedonum rege devicto: deinde Lucullus e pontica preda, post hos Cesar dedit Marco Varroni negotium eumque maxime prefecit bibliothece construende. Primum autem Rome bibliothecas publicaadditis auctorum imaginibus in atrio, quod de manubiis magnificentissimum instruxerat. § 6 Qui apud nos bibliothecas instituerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ai faxath anno .xxxu. geu̾ tamant
H eber anno. c.xxxiiii. geñ falech.
Falcchanno .c.xxx. geñ ragau.
Nagau anno. c.xxxii. geñ seruch.
Seruch anno.c.xxx. gen̾ nachor.
N achor anno.lxxix. geñ there.
T̃hare anno. lxx geñ abraham.

Expanded text:
Arfaxat anno CXXXV genuit Salam. Cheber anno CXXXIIII genuit Falech. Falech anno CXXX genuit Ragau. Ragau anno CXXXII genuit Seruc. Seruc anno CXXX genuit Nachor. Nachor an. LXXVIIII genuit Thara. Thara anno LXX genuit Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
moti. concordi sententia damnauerunt:
dicentes confusionem rerum potius de
tali ꝑ suasione generari. Nam si genus
cessitate premitur. cur aut laudem me¬
rcantur doni. aut mali legum ꝑcipians
ultionem: Et quamuis ipsi non fuerint
celesti sapientie dediti. ueritatis tameN
testimonio errores eorun merito ꝑcule¬
runt. Ordo autem iste septem seculariũ

Expanded text:
moti, concordi sententia damnaverunt, moti, concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali persuasione generari. 40. Nam si ucessitate premitur, cur, aut laudem mereantur boni, aut mali||legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint coelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio, errores eorum merito pertulerunt. 41. Ordo autem iste septem saeculariu