comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N his que precedunt hoc euangelii capitulũ.
dñs discipłõs suos ad inimicotum odia ꝑferẽ¬
da confirmans. suo qtioq p̃paratut eremplo.
ut eum imitando fierent fortiores: addens
& promittens cis quod tienturus esset sp̃c
ses̃ qui de illo testimonium ꝑhiberet. & ad¬
iciens quod & ipsi fierent testes eius. hoc uti¬
q ineis oꝑante spu sco. Sic enim ait. Ile
destimonicim ꝑhibebit de me: & uos testimo¬
nium ꝑhibebitis. Utiq quia ille ꝑhibebit:
etiam uos ꝑhabebitis. Ille in cordibus ut̃is:
uos in uocibus ur̃is. Ille inspirando uosso¬
nando: ut possit impleri. in omnem ter¬
ram etiit sonus eorum. Parum qtuppe fue¬
rat eos adhottari exemplo suo: nisi imple¬
uerba enis audisset ubi dixerat. non est
sertius maior dño fuo. si me ꝑsecuti sunt
& tios ꝑsequentur. & hoc in illo iam indc̃t
impleri. in quo patientiş dñi sun exemplũ
ferens debuit imitari: subcubuit & nega¬
uit. non ttiq ferens quod illum ferre

Expanded text:
n his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturus esset Spiritus sanctus, qui de illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleverba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari: succubuit et negavit, non utique ferens quod illum ferre
Abbreviated transcription (Latin):
Sic quem delectat tam suainter sc̃m tale
spectaculum intueri. actus aploium legat:
ibi beatum petrum quem negantem dolue¬
rat. stupeat predicantem. Ibi linguã illam i¬
deat ad fidutiam a dissidentia. & ad liberta.¬
tem a seruitute transsatam. tot lingnas
iniicorum conuertere ad xp̃i confessionẽ:
quarum non ualendo unam ferre. uersa
fuerat in negationem. Quid plara:: Tant̾
apparebat. tanta de ore predicantis p̃tiosis¬
sime ueritatis pondera ꝓpcedebant: ut ingẽ¬
tis multitudinis aduersarios interfecores
ap̃i iudeos. faceret pro illo paratos mori. a
quibtis cum illo formidabat occidi. Hoc fecit
sp̃o sanctus: tanc mistus. ante ꝓmissus. Ista
dñs magna atq intranda sua benefitia
preuidebat: quando dicebat. Et uiderunt
& oderunt & me & patrem meum. ut
adimpleatur sermo qui scriptus est in le-¬

Expanded text:
Si quem delectat tam suaviter sanctum tale Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plura? Tantus enitudo apparebat, tanta de ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo qui in Le
Abbreviated transcription (Latin):
autem iste non est in caritate. sed ꝑsecta
caritas foras mittit timorem. Deniq an¬
te passionem dñi. seruilis timor eius inter¬
rogatus est a femina seruitutis: post resur¬
rectionem tiero dñi. liberalis eius amor ab
ipso principe libertatis. Et ideo ibi tur-¬
babatur. hic tranquillabatur: ibi quem
dilexerat negabat. hic quem negatierat.
diligebat. S adhiic etiam tunc amor
ipse infirmis fuerat & angustus: donec
eum roboraret & dilataret sp̃c sanctus.
Qui postea quam illi est abuindantia
gratiȩ largioris infusus. sic ad ꝑhibendam
de xp̃o testimonium. quondani eius frigi¬
dum pectus accendit. atq illa prius tre¬
pida quȩ ueritatem suppresserant ora. re¬
serauit: ut cum omnes in quos uenerat
sp̃c sc̃c. linguis omnium gentitm loque:¬
rentur. uideotum circumstantibus turbis
solus ad testimoniam de xp̃o ꝑhibendũ.
pre ceteris promtius emicaret. eiusq intex¬
fectores de illius resurrectione confundẽt.

Expanded text:
autem iste non est in charitate, sed perfecta autem iste non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem . Denique ante passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resurrectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis : et ideo ibi turbabatur, hic tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret et dilataret Spiritus sanctus. Qui posteaquam illi est abundantia gratiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat Spiritus sanctus, linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum circumstantibus turbis, solus ad testimonium de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius resurrectione confunderet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhiberi de xp̃o. ut ille qui occisus ab eis
inter mortuos deputabatur. resurrexis¬
se & uiuere ꝓbaretur. compuncti corde
conuersi sunt. & tanti sangumis tam im¬
pie atq immaniter fusi. indulgentiam
ꝑceperunt. ipso redempti sanguine. quẽ
fuderunt. Ap̃i enim sangius fic in re-¬
demptionem peccatorum omnium fusus
est: ut ipsum etiam peccatum posset
delere. quo fusus est. Hoc ergo intueas
dñs dicebat: odio habuerunt me gratis.
Odio habuerunt me & occiderunt uiden¬
ꝑhibebit. ut eos faciat in me credere ñ
quod nostis: quod it modo non facutis.
illitis fp̃c̃ plenitudo nondum idest uobis. Ille
ergo testimonium ꝑhibebit de me: & uos
ꝑhibebitis. Daibit enim uobis fidutiam testi¬
Quȩ utiq petro defuit. quando mulieris
ancillȩ interrogatione ꝑterritus. non po¬
tuit uerum testimonium ꝑhibere: s contͣ¬
suam salutem. & pollicitationem. timore
magno compulsus est ter negare. Timor

Expanded text:
perhiberi de Christo, ut ille qui occisus ab eis perhiberi de Christo, ut ille qui occisus ab eis inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur, compuconversi sunt, et tanti sanguinis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt . Christi enim sanguis sic in remissionem peccatorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatum possit delere, quo fusus est. Haec ergo intuens Dominus dicebat: Odio habuerunt me gratis. Odio me habuerunt, et occiderunt videnperhibebit, ut eos faciat in me credere nonquod nostis: quod ut modo non faciatis, illius Spiritus plenitudo nondum adest vobis. Ille ergo testimonium perhibebit de me, ut vos perhibeatis. Dabit enim vobis fiduciam testiQuae utique Petro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, non potuit verum testimonium perhibere; sed contra suam pollicitationem timore magno compulsus est ter negare . Timor
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit: unde modo disputare suiscepimꝰ.
Cum autem uenerit paraclitus quem
ego mittam uobit a patre sp̃m ueritatis.
qui a patre ꝓcedit: ille testimonium ꝑhi
bebit de me. & uos testimonium ꝑbibobi¬
tis. quia ab initio mecum estis. Quid hoc
ꝑtinet ad illud quod dixerat. nunc autem
l uderunt & ddertint me & patrem ieui:
ge eorum quiaa odio habuerunt me gratis:
Anquia paraclitas quando ucnit sp̃e ueri.¬
tatis. cos quiauderunt moderunt. testimo
aliquos ex illis. qui uiderunt. & adhuc
oderant. ad fidemq quȩ ꝑ dilectionem
oꝑatur. suu manifestatione conuertit:
Hoc ut ita intelligamus: ita factum esse
recolimus. Ulenit enim die pente costes
sp̃c̃ sc̃s in centum uginti homines con¬
gregatos. in quibus & apl̃i omnes erant:
qui illo adimpleti cum lingus omnium
gentium loquerentur. plures ex his qui
aderant tanto miraculo stupefacti. quan¬
doqtudem uiderunt loquente petro. tã
magnum atq diuinum testimonium

Expanded text:
adjunxit, unde modo disputare suscepimus: « adjunxit, unde modo disputare suscepimus: « Cum autem venerit Paracletus quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis qui a bebit de me, et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Quid hoc pertinet ad illud, quod dixerat: Nunc autem et oderunt et me, et Patrem meum; Quia odio habuerunt me gratis? » An quia Paracletus quando venit, Spiritus veritatis, eos qui viderunt et oderunt, testimonetiam aliquos ex illis qui viderunt, et adhuc oderant, ad fidem quae per dilectionem operatur , sui manifestatione convertit. Hoc ut ita intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die Pentecostes Spiritus sanctus in centum viginti homines congregatos, in quibus et Apostoli omnes erant, qui illo adimpleti cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui oderant, tanto miraculo stupefacti quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
in sermone quem lo¬
cutus est discipłis suis
post cenam. ꝓrimus
passioni. teinqtam iturus & relicturtis eos
presentia corporali. cum omnib autẽ sius aisq
ad consũmationem scli futurus presentia
spiritali: exortatus est eos ad ꝑferendas
persecutiones impiorum. quas mundi nomi¬
ne noncupauit. Ex quo tamen mundo etiã
ipsos disciptilos elegisse se dixte: ut scirent
se gratia dei esse quod sunt. sius autem
uitsis fuisse. quod fuerunt. Deinde ꝑsetu¬
tores &o suos. & ipsorum. iudeos euidenter
etpressit: ut omnino apparerit etiam ipsos
mundi dampnabilis appellatione condusos.
qtu ꝑsecuntur sanctos. Cumq de illis dice¬
ret quod ignorarent etm a quo nussus est.
&o tamen oclissent & filium &o patrem.
hoc est & eum qui missus est. & eum a q̃
missus est. de quibus omnibus in aliis ser¬
monibtis iam difseruimus: ad hoc ꝑuenit
ubi ait. Ut adimpleatur sermo. qui in eoꝵ
lege scripttis est: quia odio habuerunt me
gratis. Deinde tanquam consequenter

Expanded text:
in sermone quem locutus est discipulis suis post coenam, proximus passioni, tanquam iturus et relicturus eos praesentia corporali, cum omnibus autem suis usque in consummationem saeculi futurus praesentia spirituali, exhortatus est eos ad perferendas persecutiones impiorum, quos mundi nomine nuncupavit: ex quo tamen mundo etiam ipsos discipulos se elegisse dixit, ut scirent se Dei gratia esse quod sunt, suis autem vitiis fuisse quod fuerunt. Deinde persecutores et suos et ipsorum Judaeos evidenter expressit, ut omnino appareret etiam ipsos mundi damnabilis appellatione conclusos, qui persequitur sanctos. Cumque de illis diceret quod ignorarent eum a quo missus est, et tamen odissent et Filium et Patrem, hoc est, et eum qui missus est, et eum a quo missus est, de quibus omnibus in aliis sermonibus jam disseruimus; ad hoc pervenit ubi ait, Ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Deinde tanquam consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
nalibus uel animalibus essent spiritales
futuri. ꝓfecto & patrem. & filium. & spͣm
scm̃. capatius fuerant habituri : In nullo
ergo credendus est esse pater sine filio &
spu scõ. aut pater & filius sine spu sancto.
aut filits sine patre & spt̃i sco̾. aut sine
patre & filio spc̃ sanctus. aut pater & sp̃o
sc̃s sine filio: sed ubi eorum quilibet unus.
trinitas deus tinus. Oportebat autem
ita insinuari trinitatem. ut quamuis
nilla esset diuersitas substantiarum. sin¬
gillatim tamen commendaretur distinctio
ꝑsonarum: ubi eis qui recte intelligunt
numquam uideri potest separatio natu¬
rarum. Quod autem sequitur. & cum
uenerit ille arguet mundum de peccato.
& de iusticia. & iudicio. de peccato quidt̃

Expanded text:
nalibus essent spiritales nalibus essent spiritales futuri, profecto et Patrem et Filium et Spiritum sanctum capacius fuerant hautem credendus est esse Pater sine Filio et Spiritu sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre et Spiritu sancto, aut sine Patre et Filio Spiritus sanctus, aut Pater et Spiritus sanctus sine Filio: sed ubi eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio
Abbreviated transcription (Latin):
mo quomͦ eum etiam hic constitutus ñ
poterat. mittere: quem scimus supeꝵ
eum baptitatum uenisse atq mansisse.
immo uero a quo stimtis eum numꝗͣ
separabilem fuisse : Quid est ergo. si
non abiero. parachytus non ueniet ad
uos: nisi non potestis capere sp̃m. quã
Unde ille qui iam ceꝑat sp̃m: & si no¬
ueramus inquit scdm carnem xp̃m.
s nunc iam non nouunus. Etiam ip-¬
sam quippe carnem xp̃i non sclm car-¬
nem nouit: quia uerbum carnem fac¬
tum spiritaliter nouit. Hoo nimirum
significare uoluit: magister bonus di-¬
cendo. Si enim non abiero parachtus
non ueniet ad uos: si autem abiero
mittam eum ad uos. Ap̃o autem disce
Nam si ab eis sic abscessiti xp̃c. ut pro
illo. non cum illo in eis esset sp̃c sc̃s:
ubi est ens ꝓmissio dicentis. ecce ego uobis¬
cum sum usq in consummationem scłi.
& ueniemus ad eum ego & pater. & man-¬
sionem apud eum faciemus. cum sp̃m scm
eis esset in eternum: ac ꝑ hoc cum ex car

Expanded text:
mo, quomodo eum etiam hic constitutus non mo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero a quo scimus eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos; nisi, non potestis capere Spiritum, qUnde ille qui jam acceperat Spiritum: Etsi noveramus, inquit, secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus . Etiam ipsam quippe carnem Christi non secundum carnem novit, qui Verbum carnem factum spiritualiter novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus dicendo, Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos. 5. Christo autem discedNam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiritus sanctus; ubi est ejus promissio dicentis, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum faciemus : cum et Spirieis esset in aeternum? Ac
Abbreviated transcription (Latin):
poribus ingesturus corpus humanum.
s se ipsum credentium pectoribus in¬
fusurus. Deinde adiungit. S ego ue-¬
ritatem dico uobis: expedit uobis ut
ego uadam. Si enim non abiero: para:¬
chtus non ueniet ad uos. Si autem
abiero: mittam eum ad uos. Tanquã
diceret. Expedit uobis ut hȩc forma
serui auferatur a uobis: caro quidem
factum uierbum habito in nobis. S
nolo adhuc me carnaliter diligatis:
&o isto lacte contenti. semꝑ infantes
esse cupiatis. Expedit uobis: ut ego
uadam. Si emm non abiero: parachtus
non ueniet. Si alimenta tenera quib uos
alui non subtraxero: solidum cibum non
efurietis. Si carnaliter efurieritis: capa
ces sp̃c non eritis. Nam quid est. si non
abiero parc̾ytus non ueniet: si autem
abiero mittam eum ad uos: Numquid
hic positus. eum non poterat mittere :
Quis hoc dixerit: Neq enim ubi ille
erat. iste inde recesserat: sed hic uene¬
rat a patre. ut maneret in patre. Postre¬

Expanded text:
poribus ingesturus corpus humanum, poribus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit, Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abieroSi autem abiero, mittam eum ad vos. Tanquam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc me carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera, quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum meum non esurietis. Si carnaliter haeserices Spiritus non eritis. Nam quid est, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postre
Abbreviated transcription (Latin):
uobis interrogat me quo uadis. Signifi
cat sic se iturum ut nullus interrogaret:
quod palam fieri uisu corporis cernerent.
Nam suꝑius int̾rogauerant eum. quo
esset iturus. & responderat cis se iturũ
quo ipsi tunc uenire non possent: nunc uͦ
ita se ꝓmittit iturum. ut nullus eorum qͦ
uadit interroget. Nubes enim suscepit
eum quando ascendit ab eis: & euntem
deduxerunt. S quia hec locutus sum uo¬
bis inquit: tristicia impleuit cor ur̃m.
llidebat utiq quid illa sua uerba in eoꝵ
cordibus agerent. Spiritalem quippe
nondum habentes interius consolitio
id quod exterus in xp̃o uidebant. amit
tere metuebant. Et quia se amissu-¬
ros esse. illo uera denuntiante. dubitare
non poterant: contristabat᷑ humanus
affectus. quia carnalis desolabatur aspec-¬
tus. Nouerat autem ille quid eis po¬
tus expediret. quia uisus interior ipse
est utiq melior. quo eos consolaturus
fuerat sp̃c sc̃s: non cernentium cor-¬

Expanded text:
vobis interrogat me, Quo vadis? Signivobis interrogat me, Quo vadis? Signicat sic se iturum, ut nullus interrogaret quod palam fieri visu corporis cerneret. Nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis eo se iturum quo ipsi tunc venire non possent. Nunc vero ita ipse promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim susceum quando ascendit ab eis, et cum eudeduxerunt. Sed quia haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Videbat utique quid illa sua verba in eorum cordibus agerent, spiritalem quippe nondum habentes interius consolationid quod exterius in Christo videbant amitere metuebant; et quia se amissuros esse illum vera denuntiantem dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnalis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus; non cernentium cor
Abbreviated transcription (Latin):
gis facerent eos. & interficerent. arbitrã¬
tes obsequium se prestare deo: qm̃ caritaᷤᷤ
omnia tolerat. que diffundenda erat in
cordibus eorum. per sp̃c scĩ donum. Hinc
ergo iste totus dicitur sensus. quia factu¬
rus eos erat martyres suos. id est testes
suos. ꝑ spͣm sanctum: ut illo in eis oꝑante.
ꝑsecutionum quetumq asꝑa tolerarent.
nec frigescerent a caritate predicandi.
illo dituno igne succensi. Hȩc ergo inquit
locutus sum uobis: ut cum uenerit hora
eorum. reminiscamini quia ego dyxi uo¬
bis. Hec scilicet locutus sum uobis. non
tantum quia passuri estis ista. s quia
cum uenerit parachytus ille. testimoniũ
ꝑhibebit de me. ne ista timendo taceatis:
unde fiet. ut etiam uos testimonium ꝑhi-¬
beatis. Hec autem uobis ab initio non
dixi quia uobiscum eram: & ego uos con-¬
humanis sensibus ur̃is. quam paruuli
capere poteratis. Nunc autem uado ad
eum qui me misit: o nemo inquit ex

Expanded text:
gis facerent eos, et interficerent arbitrangis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequium se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae diffundenda erat in cordibus eorum per Spiritus sancti donum . Hinc ergo iste totus ducitur sensus, quia facturus eos erat martyres suos, id est testes suos per Spiritum sanctum; ut illo in eis operante, persecutionum quaecumque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos conhumanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. 3. Nunc autem vado ad eum qui me misit: et nemo, inquit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
tio denuntiata esse cõmemorat: ubi pri-¬
mum nominatim duodecim exprimuntur
apli. & ad oꝑa diuina mittunttr : Quid
sibi ergo uult quod hic ait. hec autem uob̃
ab initio non dixi. quia uobiscum eram:
nisi quia ea quȩ hic dicit de sp̃ũ sancto.
quod sit uenturus ad eos. & testimonium
perhibiturus. quando mala illa passuri
sunt. hec eis ab untio non dixit quia cũ
ipsis erat: Consolator ergo ille uel. aduo¬
catus utrumq enim interpretatur. qd̃
est grece parachytus xp̃o abscedente fuerat
necessarius: & ideo de illo non dixerat. ab
initio quando cum illis erati quia eiuspre¬
sentia solabantur. Abcessurus autem opor¬
tebat ut dicerit illum esse uenturum.
per quem futurum erat ut caritate diffu¬
sa in cordibuis suis. uerbum dei cum fidutia
predicarent. & illo intrinsecus apud eos
testimonium ꝑhibente de xp̃o. ipsi quoq
testimonium ꝑhiberent. neq scandalita¬
rentur. cum inimici iudei absq synago¬

Expanded text:
tio denuntiata esse commemorat, ubi pritio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur Apostoli, et ad opera divina mittuntur ? Quid sibi ergo vult quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nisi quia ea quae hic dicit de Spiritu sancto, quod sit venturus ad eos et testimonium perhibiturus, quando mala illa passuri sunt, haec ab initio eis non dixit, quia cum ipsis erat? 2. Consolator ergo ille vel advocatus utrumque enim interpretatur quod est graece paracletus, Christo abscedente fuerat necessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur: abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut charitate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei absque synago
Abbreviated transcription (Latin):
set discipłis suis ꝑse¬
cutiones. quas passu¬
ri fuerante post eng
abscessum: subiunxit. atq ait. Hec aut̃
uobis ab initio non dixi. quia uobiscum
eram: nunc autem uado ad eum. qui
me misit. Ubi primum uidendum est:
utrum eis futuras non prechiterit ante
passiones. S alii tres euanglẽ satis eum
predixisse ista demonstrant: antequam
uentum esset ad cenam. Qua ꝑacta: scłm
iohannem ista locutus est. ubi ait. Hȩc autẽ
uobis ab initio non dyxi: quia uobiscum erã.
An forte hinc ista soluitur questio: quia &
illi eum narrant passioni proximum fuisse.
cum hȩc diceret: Non ergo ab initio quan¬
do cum illis erat: quia iam discessurus iam¬
q ad patrem ꝑrecturus. hec dixit. Et idõ
etiam scdm̃ illos euangelistas. uerum est qd̃
hic dictum est: hec autem uobis ab mnitio
non dixi. S quid agimus de fide euangelii
scdm̃ matheum. qui hec eis a dño non solũ
cum iam esset pascha. cum disctpłis cenatu-¬
rus. inminente passione tierum & ab ini-¬

Expanded text:
set discipulis suis persecutiones quas passuri fuerant post ejus abscessum, subjunxit, atque ait: Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam : qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, quia jam discessurus, jamque ad Patrem perrecturus haec dixit: et ideo etiam secundum illos evangelistas verum est quod hic dictum est, Haec autem vobis ab initio non dixi. Sed quid agimus de fide Evangelii secundum Matthaeum, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab ini
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ꝓter suam sitim maxilla mortui asim ex¬
undante. satiatus ẽ:. Quis preter hely¬
am: curru igneo in alta subuectus est:
Quis preter helyseum: quod paulo ante
cominemoraui: sepulto suo cadauere. cada¬
uer alterius reddidte uitȩ: Quis preter
danhelem: inter ora inclusorum secum
leonum esurientium uixit innocuus:
Quis preter tres uiros. ananiam. azariã.
misahel: in flaminis ardentibus. eo non
tirentib deambulatut illesus: Pretereo
cetera: qm̃ hȩc satis esse arbitror. quibus¬
demonstretur. & alios scõs quedam opera
miranda fecisse. quȩ nemo alius fecit. S
qui tam multa uitia & malas ualitudi¬
nes. uexationesq mortalium tanta potesti¬
te sanaret: nullus omnino legitur antiquoꝵ
Uo enim taceantur quos iubendo ficutꝰ
octurrebant saltios singilos fecit: marcus
euangelista quodam loco ait. Ulesꝑe autẽ
facto. cum occidisset sol. afferebant ad eũ
male habentes. & demonia habentes. oo

Expanded text:
propter suam sitim maxilla mortui asini expropter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, qdemonstretur et alios sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia, et malas valetudines, vexationesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, afferebant ei omnes male habentes, et daemonia habentes; et
Abbreviated transcription (Latin):
enim hehyas: fecit helysetis. & cum in hac
carne uiueret. & cum in suo monumento
sepaltus iaceret. Nam quidam portantes
mortuum: cum irruentibus hostib eo refu¬
gissent. eumq ibi pofuissent. continuo resur¬
rexit. fecit tamen aliqua xp̃o quȩ nemo alias
fecit: quod quinq milia hommum de quim¬
q & quatnior milia de septem panib pauit.
quod suꝑ aquais ambulauit. & petro ut hoc
faceret prestitit. quod aquam mutauit in
uinum. qtiod aꝑuit oculos ceci natr: & alia
multa qtiȩ cõmemorare longum est. S res¬
pondetur nobis alios fecisse quȩ ipse non
fecit: & quȩ nemo alius fecit. Quis enim
in̾si mõy es. agrptios plagis tot tantisꝙ pẽł¬
cuesici. diuaso mari popłm̃ dutit. manna.
de eao esar ietitib impetrauit. aquam de
petra sit̾entib fudite. Qtis nisi iħẽ naue.
popło transteudiordans stuenta diuiste:
& current̾em solem emiissa ad deum oratio¬
ne frenauit. & fixit: Quis p̃teꝵ saison:

Expanded text:
enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson
Abbreviated transcription (Latin):
yxerat dñs: qui me
odit & patrem meũ
odit. Utiq enim qui
odit ucritatem: ne ⁊¬
cesse est oderit & a
quo ueritas nata est. Unde um quantum
datum est: locuti sumus. Deinde addidit:
unde nobis nunc loquendum est. Si opera
non fecissem in eis quȩ nemo alius fecit:
peccatum non haberent. Peccatum illud
scilicet magnum. de quo oo suꝑius ait: si ñ
uenissem. & locutus eis fuissem. pecratum
non haberent. Hoc est peccatum: quo in
eum loquentem. & operantem non credi¬
derunt. Neq enim nullum habebant pec¬
catum ante qtum loque: tt᷑ eis. & oꝑaret᷑
ineis: s boo peceatũ quo in eum ñ credidert̃.
ideo sic cominemoratur. qtua ipso peccato tenen¬
tur & cetera. Hoc enim si non haberent. & in
eum crederent: dimitterentur & cetera.
S quid est hoc. quod cum dixisset. si oꝑa non
ftcissem in eis: mox addidit. quȩ nemo alitis
fectt: Nulla quippe in oꝑibus xp̃i uident᷑
ese maiora quam fuscitatio mortuorum: quod
scimus etiam antiquios fecisse ꝓpbetas. fecit

Expanded text:
xerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit
Abbreviated transcription (Latin):
uero. quia ad patrem uado.  iam non
uidebitis me. de udicio autem. quia prin¬
ceps mundi huuis indicatus est. tanqtiã
solum sit peccatum non credere in xp̃m.
& tanquam ipsa sit iusticia non uidere
xp̃m. & tanquam ipsum sit iudicium.
quod princeps huius mundi hoc est dia¬
bolus iudicatus est: ualde latebrosum est.
Nec isto sermone coartandum est: ne
fiat obscurias breuitate: sed alio potius

Expanded text:
em vado, et jam non videbitis me; de judicio autem, quia princeps hujus mundi judicatus est : tanquam solum sit peccatum non credere in Christum, et tanquam ipsa sit justitia non videre Christum, et tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius
Abbreviated transcription (Latin):
& earauit multos qui uexabantut uariis
languotib. & demonia multa esticbat. Ia
autem cum memorasset matheus: etiam
testimonium ꝓpheticum addidit dicens.
Ut adimpleret᷑: quod dictum est ꝑ y saiam
ꝓphetam dicentem. Ipse infirmitates nras
accepit: & egritadines portaiit. Item alio

Expanded text:
 curavit multos qui vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleatur, quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem: Ipse infirmitates nostras accepit, et aegrotationes
Abbreviated transcription (Latin):
s hȩc &c si pater aut sp̃c sanctus fecit. nemo
alius fecit. quia totius trinitatis una sub-¬
stantia est: inueniet ipsum fecisse. si quan¬
do quispiam dei homo tale aliquid fecit.
Potest quippe in se ipso cuncta ꝑ se ipsum:
nemo autem potest aliquid sine ipso. Ap̃o
namq cum patre & sp̃u scõ. non sunt cres
dii. s unus deus: de quo scriptum est. Be¬
nedictus dñs deus isrł: qui facit mirabibu
solus. Nemo ergo alius fecit. quecumq
ineis oꝑa fecit: qm̃ quisquis alius homo
aliquid eortim fecit. ipso faciente fecit. hȩc
autem ipse non illis facientib fecit.

Expanded text:
sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso cuncta nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non tres dii, sed unus Deus; de quo scriptum est: Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus . Nemo ergo alius fecit, quaecunque in eis opera fecit, quoniam quisquis alius homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit; haec autem ipse non illis facientibus fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
neq hoc factum est in uideis. neq corã
bit. si oꝑa non fecissem in eis quȩ nemo
alius fecit. Nimirum ergo sunt illa. ꝗͣ
in eorum ualitudinib tanta miracula
salutis ostendit: quanta in illis antea
nemo donauit. Hȩc enim tuderunt: &¬
hoc eis ex probrans adiungit. & dicit.
Nunc autem. & uiderunt: & oderunt
& me &o patrem meum. S ut adimplea.¬
tur sermo qui in lege eorum scriptus
est: quia odio habuerunt me gratis.
Forum legem dicit. non ab ipsis inuen¬
tam s ipsis datam: sic̃ dicimꝰ. panem
nr̃m cotidianum. quem tamen a deo pe¬
timus. addendo da nobis. Gratis autem
odit: qui nullum ex odio commodum que¬
rit. uel in commodum fugit. Sic oderunt
deum impii. sic diligunt iusti hoc est gratis
ut alia preter illum non expectent bona.
qmͣ ipse erit in omnib omina. Quisquis
uero altius attenderit. xp̃m dicentem. si
oꝑa non fecisem in eis que nemo alius fecit.

Expanded text:
neque hoc factum est in Judaeis, neque coram neque hoc factum est in Judaeis, neque coram bat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Niin eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta in illis antea nemo donavit: haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjungit, et dicit, Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: sed ut adimpleatur est: Quia odio habuerunt me gratis. Eorum legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem nostrum quotidianum , quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis. Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit. Sic oderunt Deum impii, sic diligunt justi, hoc est, gratis, ut alia propter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit
Abbreviated transcription (Latin):
bantur eum. ut uel fimbriam uestimenti
eius tangerent: & quot quot tangebant
eum. salui fiebant. Hȩc nemo alius fecit
ineis. Sic emim inteligendum est. quod att
in eis: non iter eos uel coram eis. s pror¬
sus in eis. quia sanauit eos. Hȩc quip¬
pe intelligi uoluit. quȩ non solum face¬
rent admirationem. uerum etiam ma¬
nifestam conferrent. salutem: pro quib
benefitiis. utiq amorem. non odium re-¬
tribuere debuerunt. Oninia quidem
ceterorum miracula suꝑat. qtiod est natꝰ
ex uirgine. matrisq integritatem solus
potuit. nec conceptus uiolare. nec natus.
s hoc nec coram eis factam est. nec in eis
Ad agnoscendam quippe huius miraculi
ueritatem: non communi cum eis aspec¬
tu. s discreto ab eis discipulatu apłi ꝑue-¬
nerunt. Iam uero illud quod die t̾cia
in carne in qua occisus fuerat. de sepul¬
chro se reddidit iuuum. & numquam
deinde morturus cum illa ascendit in
celum. suꝑat etiam cuncta quȩ fecit: s

Expanded text:
bantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
mittam uobis a patre sp̃m ucritatis qtu
a patre ꝓcedit. ipse testimonium ꝑhibebat
de me. &c uos testimonium ꝑbibebitis. Ille
quippe testimoniam ꝑhibens. & testes for¬
tissimos faciens. abstalit xp̃i amicis timorẽ:
& mimicorum odium conuertit in amorẽ.¬
cit. hec locutus sum uobis ut non scan

Expanded text:
a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; et vos testimonium perhibebitis. » Ille quippe testimonium perhibens et testes fortissimos faciens, abstulit Christi amicis timorem, et inimicorum odium convertit in amorem.cit, Haec locutus su
Abbreviated transcription (Latin):
est.xp̃o hoc dixit. uerumq predixit.
ꝓculdubio petrus xp̃m negauit. Non
accusemus tp̃m: cum defendimus pe¬
trum. Peccatum agnoscat infirmitas:
nam mendatium non habet ueritas.
Agnouit quippe peccatum suum infir¬
mitas petri. prorstis agnouit: & quan-¬
tum mali xp̃m negando cominiserit. plo¬
rando monstrauit. Ipse suos redarguit
defensores: & unde eos conuincat. ꝓduicat
lacrimas testes. Neq nos cum ista dici¬
mus. primum apłorum accusare deleo¬
tat: sed hunc intuendo. admoneri nos
oportet. ne homo quisquam de huma.¬
nis uiribus fidat. Nam quid aliud
ꝑtinut ad doctorem saluatoremq
nrͣm: nifi ut nobis nequaquam de se quẽ-¬
quam debere presumere. in ipso primo
aplõrum demonstraret exemplo: In ani¬
ma itaq contigit petri. quod offerebat
in coepore: non tamen pro dño ut teme¬
re presumebat precessit. s aliter qruiam
putabat. Namiq ante mortem & re-¬
surrectionem dñi mortuus est negando:

Expanded text:
est, Christus hoc dixit, verumque praedixit, est, Christus hoc dixit, verumque praedixit, procul dubio Petrus Christum negavit. Non accusemus Christum cum defendimus Petrum. Peccatum agnoscat infirmitas; nam mendacium non habet veritas. Agnovit quippe peccatum suum infirmitas Petri, prorsus agnovit; et quantum mali Christum negando commiserit, plorando monstravit. Ipse suos redarguit defensores, et unde eos convincat, producit lacrymas testes. Neque nos cum ista dicimus, primum Apostolorum accusare delectat: sed hunc intuendo admoneri nos oportet, ne homo quisquam de humanis viribus fidat. Nam quid aliud pertinuit ad doctorem salvatoremque nostrum, nisi ut nobis nequaquam de se quemquam praesumere debere, in ipso primo Apostolorum demonstraret exemplo? In anima itaque Petri contigit quod offerebat in corpore. Non tamen pro Domino, ut temere praesumebat, praecessit, sed aliter quam putabat. Namque ante mortem et resurrectionem Domini, et mortuus est negando,
Abbreviated transcription (Latin):
enim caput negat: quomͦ est menbrum :
S qtud multis immorer: cum ipse dñs
abstalerit omnes humanȩ argumenta-¬
tionis ambages: Non enim ait. non
cantabit gallus donec hominem ter¬
neges. aut sicut loqui familiariore cũ
hominibus dignatione consueuit. non
cantabio galltis doneo filium hominis¬
ter neges: sed att. donec me ter neges.
Quid est me: nisi quod erat:  Quic quid
negauit. dñm deum situm negauit: qͥa
& ille condiscipłs̃ eius thomas. quando
exclamauit dñs meuis & deus metis. ñ
uerbum s carnem tetigit. non in corpo-¬
ralem dei naturam. s hominis corpus
curiosis manibus contrectauite. Homi¬
nem itaq tetigit: & tamen dm̃ cogno¬
uit. Si ergo quod iste tetigit. hoc pe¬
trus negauit: quod iste exclamauit.
hoc petrus offendit. Non cantabit
gallus: donec ter me neges. Dicas licet.
nescio hominem. dicas licet nescio quid
dicis: dicas licet non sum ex eius discipu
lis. me negabis. Si quod dubitare nefas

Expanded text:
enim caput negat, quomodo est membrum? enim caput negat, quomodo est membrum? Sed quid multis immorer, cum ipse Dominus abstulerit omnes humanae argumentationis ambages? Non enim ait, Non cantabit gallus donec hominem neges; aut, sicut loqui familiariore cum hominibus dignatione consuevit, Non cantabit gallus donec Filium hominiter neges: sed ait, donec me ter neges. Quid est, me, nisi quod erat? et quid nisnegavit, Dominum Deum suum negavit. Quia et ille condiscipulus ejus Thomas, quando exclamavit, Dominus meus et Deus meus, non Verbum, sed carnem tetigit; non incorpoream Dei naturam, sed hominis corpus curiosis manibus contrectavit . Hominem itaque tetigit, et tamen Deum cognovit. Si ergo quod iste tetigit, hoc Petrus negavit; quod iste exclamavit, hoc Petrus offendit. Non cantabit gallus, donec ter me neges. Dicas licet, Nescio hominem; dicas licet, Homo, nescio quid dicis; dicas licet, Non sum ex discipulis ejus : me negabis. Si, quod dubitare nefas
Abbreviated transcription (Latin):
bis animȩ tuȩ. Quanta enim uita est con-¬
fiteri xp̃m: tanta mors est negare. xp̃m.
ꝑuerso excusare nituntur: xp̃m non nega¬
uit: quia interrogatus ab ancilla hominẽ
nescire respondit. sicut alĩ euanglistȩ
contestantur expreffius: Quasi uero qͥ
& hoc in eo negat quod factus est ꝓpter
nos. ne periret quod fecerat nos. Ergo qͥ
ita confitetur. xp̃m deum. ut hominem
neget: non pro illo mortuus est xp̃c. quia
sccdm hominem mortuus est xp̃c. Qui ne¬
gat hominem xp̃m: non reconciliabitur
unus hominis. peccatores constituti sunt
multi. ita & per obedientiam unius ho¬
muns. iusti constituentur multi. Qui¬
resurrectionem uitȩ: quia ꝑ hominem
mors. & ꝑ hominem refarrectio mortuoꝵ.
Sicut enim in adam omnes moriunt᷑:
ita & in xp̃o omnes iuificabuntur.
Per quid autem capit est ȩcclẽ: nisi ꝑ
hominem quod uerbum caro factum ẽ.
id est dei patris unigenitus deus. homo
facttis est: Quomͦ est igitur in corpore

Expanded text:
bis animae tuae. Quanta enim vita est conbis animae tuae. Quanta enim vita est confiteri Christum, tanta mors est negare Christuperverso excusare nituntur , Christum non negavit, quia interrogatus ab ancilla hominem se nescire respondit, sicut alii evangelistae contestantur expressius? Quasi vero qui hoc in eo negat quod factus est propter nos, ne periret quod fecerat nos. Ergo qui ita confitetur Christum Deum, ut hominem neget, non pro illo mortuus est Christus; quia secundum hominem mortuus est Christus. Qui negat hominem Christum, non reconciliatur unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita per obedientiam unius hominis justi constituentur multi. resurremors, et per hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Per quid autem caput est Ecclesiae, nisi per hominem, quod Verbum caro factum est? id est, Dei Patris Unigenitus Deus homo factus est. Quomodo est igitur in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
Iste ꝓmittebat: ille prenoscebat. Qui nes¬
ciebat. audebat: qui presciebat. docebat.
Quantum sibi asfampserat petrus intu¬
endo quid uellet. ignorando quid posset.
quantum sibi assumpserat: ut cum dñs
uenisset animam suam ponere pro amicis
suis. ac per hoc & pro ipso. ille hoc dño of¬
ferre consideret. & nondum pro se posi¬
ta anima xp̃i. animam suam polliceret᷑
positurum se esse pro xp̃a. R espondit
ergo dñs. Animam tuam pro me pones :
Itane facias pro me: quod nondum ego ꝑ
te: Animan tuam pro me p̃ones: Pre¬
ire potes qui sequi noꝵ potes: Quidiã¬
tam p̃sumis: quid de te sentis. quid esse
te credis: Audi quid sis. Amen amen dico
tibi: non cantabit gallus. donec me ter ne-¬
ges. Ecce quomͦ tibi cito apparebis: qui
magna loqueris. & te partulum nescis.
Qui ÷ michi ꝓmittis mortem tuam: ter
negabis uitam tuam. Qui etiam putas
mori posse pro me: prius uine prote. Nã
timendo mortem carnis tuȩ: mortem da-¬

Expanded text:
Iste promittebat, ille praenoscebat. Qui nesIste promittebat, ille praenoscebat. Qui nesciebat audiebat, qui praesciebat docebat quantum sibi assumpserat Petrus, intuendo quid vellet, ignorando quid posset; quantum sibi assumpserat, ut cum Dominus venisset animam suam ponere pro amicis suis, ac per hoc et pro ipso, ille hoc Domino offerre confideret: et nondum pro se posita anima Christi, animam suam polliceretur se positurum esse pro Christo? Respondit ergo Jesus, Animam tuam pro me pones? Itane facies pro me, quod nondum ego pro te? Animam tuam pro me pones? Praeire potes, qui sequi non potes? Quid tantum praesumis? quid de te sentis? quid esse te credis? Audi quid sis: Amen, amen dico tibi; non cantabit gallus, donec ter me neges. Ecce quomodo tibi cito apparebis, qui magna loqueris, et te parvulum nescis. Qui mihi promittis mortem tuam, ter negabis vitam tuam. Qui te jam putas mori posse pro me, prius vive pro te: nam timendo mortem carnis tuae, mortem da
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem qua se in-¬
uicem diligerent dis¬
cipulis commnendaret:
dicit ei symon petrus. Dñe quo uadis:
Sic utiq hoc dixit magistro discipulus.
es dño seruus: tanquam sequi paratus.
ꝓpterea quippe dñs qui eius animum tu¬
dit. quare hoc interrogauerit: sic ei res
pondit. Quo ego uado: non potes me mͦ
sequi. Tanquam diceret. ꝓpter quod in¬
terrogas: non potes modo. Non ait. non
potes: sed non potes modo. Dilationem
intulit non spem tulit: & eandem spem
quam non tulit s potius dedit. sequenti
uoce firmauit. addendo atq dicendo. Se¬
queris autem postea. Quid festinas pe-¬
tre: Nondum te stio sp̃u solidauit pe-¬
tra. Noli extolli presumendo: non potes
modo. Noli deici desꝑando: sequeris post¬
ea. S adhuc ille quid dicit: Quare ñ
possum te sequi modo: Animam meã¬
prote ponam. Quid in anio eis esset
cupiditatis uidebat: quid uirium. non ui-¬
debat. Uloluntatem suam iactabat infir-¬
mus: sed inspitiebat ualitudinem medicꝰ.

Expanded text:
dilectionem, qua se invicem diligerent, discipulis commendaret, dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sic utique hoc dixit magistro discipulus, et Domino servus, tanquam sequi paratus. Propterea quippe Dominus, qui ejus animum vidit, quare hoc interrogaverit, sic ei respondit: Quo ego vado, non potes me modo sequi. Tanquam diceret: Propter quod interrogas, non potes modo. Non ait Non potes, sed non potes modo. Dilationem intulit, non spem tulit; et eamdem spem quam non tulit, sed potius dedit, sequenti voce confirmavit, addendo atque dicendo: Sequeris autem postea. Quid festinas, Petre? Nondum te suo spiritu solidavit petra. Noli extolli praesumendo, non potes modo. Noli dejici desperando, sequeris postea. Sed adhuc ille quid dicit? Quare non possum te sequi modo? Animam me. Quid in animo suo esset cupiditatis videbat, quid virium non videbat. Voluntatem suam jactabat infirmus, sed inspiciebat valetudinem medicus.
Abbreviated transcription (Latin):
uidere audebitis. ut aliquȩ mansio¬
nes eius sint in regno celortim. alique
autem extra regnum celorum:
Absit absit: ut qui uolunt habita
re in regno celorum. in hac stultitia
uelint habitare uobiscum. Absio in¬
quam. ut cum omilis domus regnan¬
tium filiorum non fit alibi. nisi in reg¬
no ipsitis: regie domus pars aliqua ñ
sit in regno. Et si abiero inquit et
p̃parauero uobis locum. iterum uenio
& accipiam uos ad me ipsum: ut ubi
ego sum. & uos fitis. &. quo ego uado
scitas. & uiam scitis. O dñe iħũ quomͦ
uadis parare locum: si iam multe mã¬
siones sunt in domo patris tui. ubi
tecum habitent tui : Aut si accipis
nemur quantum tudetur hodierno satis
esse sermoni. coartata titiq non clare-¬
bunt: & erit ipsa breuitas altera obscuri¬
tas. Proinde hoc debitam differamus: qd̃
oportunius uobis patre. familias nr̃o lar¬
giente reddamus.

Expanded text:
videre audebitis, ut aliquae mansiovidere audebitis, ut aliquae mansiones ejus sint in regno coelorum, aliquae autem extra regnum cAbsit, absit, ut qui volunt in regno habitare coelorum, in hac stultitia velint habitare vobiscum. Absit, inquam, ut cum omnis domus regnantium filiorum non sit alibi, nisi in regno ipsius regiae domus, pars aliqua non sit in regno. Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi sum ego et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. O Domine Jesu, quomodo vadis parare locum, si jam multae mansiones sunt in domo Patris tui, ubi tecum habitabunt tui! Aut si accipis nemur, quantum videtur hodierno satis esse sermoni, coarctata utique non clarebunt, et erit ipsa brevitas altera obscuritas: proinde hoc debitum differamus, quod opportunius vobis Patrefamilias nostro largiente reddamus.