comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stificationem. inom̃s homines in
iustificationem uitȩ. & si qua alia
testimonia cdeclarant. neminẽ nasci
ex aclam uͥ uinculo delicti & clãp¬
nationis obatrictum: neminemꝙ
incle liberari. nͥ renascendo ꝑ xp̃m.
tam inconcusse tenere debemus:
ut sciamtis eim qui hoc negauetit.
gram ꝑtinere. Uncle si origo animȩ
lateat. ctum tamen redep̃tio clareat
piculum nonẽ. Neq enim in xp̃m
crectinstis ut mascamur. s ut renasca¬
mup᷑ qlicũq nati fuerimus. Hatꝰ¬
tenus añ cdicunus sine ꝑiculo latere
auu onginem ut non tam̃ eam
partum cłĩ tẽ creciamus. s creaturã:
nec de cdõ natam s ab illo factam:
q in enis gemis adoptanclam
iirabili cdignatione gix̃ : ñ parili
ctiganate matu. Nec cam cmpus
cẽ. s spm̃ : non creatorem utiq s creatu¬
ram. Nec icleo uenisse in hoc corpus cor¬
tuptibile quo grauatur. qͦd illuc cam
uite in celestibus uel in quibin libet
aliis mnuncti partib antea male gestȩ

Expanded text:
omines in iustificationem uitae et si qua alia testimonia declarant neminem nasci ex Adam nisi uinculo delicti et damnationis obstrictum neminemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, qui hoc negauerit, gratiam pertinere. unde si origo animae lateat, dum tamen redemptio clareat, periculum non est; neque enim in Christum credimus, ut nascamur, sed ut renascamur. quomodocumque nati fuerimus. Hactenus autem dicimus sine periculo latere animae originem. ut non tamen eam partem dei esse credamus sed creaturam nec de deo natam sed ab illo factam atque in eius genus adoptandam mirabili dignatione gratiae, non parili dignitate naturae; nec eam corpus esse sed spiritum, non creatorem utique sed creaturam: nec ideo uenisse in hoc corpus corruptibile, quo grauatur, quod illuc eam uitae in caelestibus uel in quibuslibet aliis mundi partibus antea male gestae
Abbreviated transcription (Latin):
unum peccatum misit inmundũ
iste uͦ unus non solum illud unum.
s cuncta simul abstulit. que adctita
inuenit. Uncie aicit apłi. ⁊ onsicut
Nam tudicium qͥdem er uno incon¬
dẽpnationem: grã au̾ex multis delicꝰ¬
tis in iustificationem. Quia utiq illud
unum qͦcl originalit᷑ tralt᷑ etiam si
solum sit. obnorios clãpnationi facit:
grã uͦ ex multis delictis iustificat ho¬
minem. qui p̃t̃ illud unum qđ cõ¬
munit᷑ cum omĩbus originalit᷑ tra
nus aclictum inom̃s homines ad
cõaep̃nationem. ita & ꝑunius tusti¬
ficationem iom̃s homines acdiusti

Expanded text:
unum peccatum misit in mundum; iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit, quae addita invenit. Unde dicit Apostnam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxunius delictum in omnes homines ad condemnationem, ita et per unius justificationem in omnes homine
Abbreviated transcription (Latin):
moite flurisse. Et enum peccatum a¬
homines ꝑtransiit. Uerbum atten
tius. Paccatum nonctũ sicit s trar᷑.
fr̃cum illud peccatũ non infonte
mansit. s ꝓtramlĩt. Non in ulum
aut millum s inom̃s homines per¬
tramilit. sinint peratines morti ob¬
ricat. Urinat ad sananios de uir¬
ginc saltia qͥ adit non qua ueni¬
struatut. Non cium ille de concie¬
piscentia maris a semuꝵ: nou as
illo uinculo concupiscentis. Sc̃t ii¬

Expanded text:
ccatum Pertransiit, verbum attendreus; peccatum nondum fecit, sed traxit. Etenim illud peccatum non in fonte mansit, sed pertransiit: non in illum aut illum, sed in omnes homines pertransiit. Genuit peccatores morti obricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua venisti, venit: non enim ille de concupiscentia maris et feminae, non de illo vinculo concupiscentiae. Spi
Abbreviated transcription (Latin):
enim ibi possũt intelligi om̃s nͥ
qui nascunt᷑: neq hic om̃s nͥ qͥ discũt.
Non tam̃ om̃s qͥ nascunt᷑: litteras di¬
scunt. S cuiuis claret. & qͦt illic rec¬
te dictuurẽ. om̃s ercipit. p̃t̃ cuius
manus nemo nascitur. ã hic recte
dictum ẽ. om̃s docet. pt̃ cuns ma¬
gisterium nemo discit. Erlbro d

Expanded text:
possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs excipit, praeter cuius manus nemo nascitur\', et hic recte dictum est: \'omnes docet, praeter cuius magisterium nemo discit\'.
Abbreviated transcription (Latin):
uenisse nuntiauerũt: sacramenta
eẽ potuerunt ꝓ temponum diuersita¬
te cliuersa acl unitatem tam̃ fidei eiꝰde.
concorctisstine recurrentia. Scͥptumẽ
Nunc gͦ quid temptatis dm̃ impone¬
re nigum supra collum discipulaiũ:
nos saluos fieri quẽadmodũ & illi. Si
gͦ & illi ictẽ. patres portare ugum le¬
gis uettris non ualentes. ꝑ grãm dni
iħu saluos se ficri crectiderunt: mani¬
.festume̾ qci hec grã etiam antiquos
iustos iuiuere fecit exficde. Iustus entm
hoc t̃ ueraces ddei cultires. siue ante
incarnationem siue pꝰ icarnationẽ
xp̃i nec uirerint nec uiuant nͥ ex fide
incarnationis xp̃i in quo ẽ gix̃ plemiti¬
ao ꝓfecto qͦͦ scͥptum ẽ. non et̃ aliud
nomen subelo in quo opottar saluos

Expanded text:
ta esse potuerunt pro temporum diuersitate diuersa, ad unitatem tamen eiusdem fidei concordissime recurrentia. scriptum eNunc ergo quid temptatis deum inponere iugum supra collum discipulorum, nos saluos fieri, quem ad modum et illi. si ergo et illi, id est patres portare iugum legis ueteris; non ualentes per gratiam domini Iesu salnos se fieri crediderunt, manifestum est. quod haec gratia etiam antiquos iustos uiuere fecit ex fide; iustus enim hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nomen
Abbreviated transcription (Latin):
creatura : lapsa ẽ. uetus. facta
ex adam. cͥui ñ nͥ supplitium debe-¬
batur. fãcta sũt uide uasa in hono¬
rem er eadem massa. habet enim
potestatẽ figulus luti ex eadẽ massa.
Qua massa Certe iam ꝑierat. c̃te
iam illi masse iusta dãpnatio de¬
bebatur. Gratulare qi euasisti.
uitam ñ debitam repperisti. Hab&
potestatem figulus luti ex cadem
massa facere aliud qͥde uas in ho-¬
norem. aliud uͦ in cõtumeliã. S
dicis. Ale quare fecit in honorem:
& alium in cõtumeliã: Quid re¬
sponsurus sum : Auditurus es
augustinum. qͥ ñ audisti apłm
dicentem. o homo tu qͥs es qui
respondeas dõ. duo paruuli na-¬
ti sũt. Si debitum queras : ambos
tenet massa ꝑditionis. S cur
mat᷑ dormiens suffõcat Dictu¬
.rus es mͥ. Quid ille meruit. qͥ
portatur ad grãm: quid ille me-¬
ruit. quẽ mat᷑ dormiendo suffo¬
cat Ambo nichil mali meru-¬
erunt. S habet figulus luti
potestatem ex eadem massa facere
aliud uas in honorem. aliud in cõtu¬

Expanded text:
creatura, lapsa est vetus, facta ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contu
Abbreviated transcription (Latin):
plures sint. quã qͦs in sui regni glo¬
riam. filios ꝓmisuionis p̃destinare
dignatus. ẽ. ut etiam ipsã reiecto¬
rum multitudine ostenderetur.
quã nullius mom̃ti sit ap̃ dm̃ ui¬
stum. quantalib& numerositas
iustissime dãpnatorum : atq ut
hinc qͦq intelligant qͥ ex ipsa dãp¬
natione redimunt᷑. hoc fuisse de¬
bitum masse illi uniũsȩ. qͦd tã
magnȩ parti eius redditũ cerne¬
rent. non solũ ineis qͥ originali pec¬
cato. multa addunt malȩ uolun¬
tatis arbitrio. uerum ctiã in tam
multis paruulis. qͥ tantũmꝰ uin¬
culo peccati originalis obstricti.
sine grã mediatoris ex hac luce ra¬
piuntur. Tota qͥppe ista massa
iuste dap̃nationis reciperet debi¬
tum : nͥ ex ea faceret. ñ solũ fistꝰ
s etiã misericors figulus aliauasa
inhonorem. scd̃m gram. ñ scdm de¬
bitum : dũ & paruulis subuenit
quorum nulla merita dici posit̃.
& maiores p̾uenit ut habere ali¬
qua merita possir¬

Expanded text:
plures sint eis, quos in sui regni gloplures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possi
Abbreviated transcription (Latin):
in illa tenera etate finientes. in et̃
pot̃. qͦd libero discernunt᷑ arbitrio
ab aliis infantib. qͥ sine hac grã in
ipsuis masse dãpnatione morum¬
tur. Si aũ hii soli crearentur exa¬
malo alis nonlines nascerent᷑. late¬
ret olueficiũ qͦd donaretur indig¬
nis  qi nullis ex eade dãpnabili
stirpe uenientib debitũ supplici¬
um reddcretur. Cum uͦ attulit
in multa patientia. uasa irx̧. quȩ
ꝑfecta sũt in ꝑditionẽ. ñ solum
ostendit iram. & demonstrauit
potentiã suã. tedibendo uindictã.
& bene utendo malis. s etiã notas
fecit diuitias głe sux inuasa mi¬
scdiȩ. Ita enim qͥd ⁊ͥ p̃stetur. discit
gratis ustificatꝰ. dũ ñ suo merito.
s gła largissimȩ dĩ miscdiȩ discer¬
nitur a dãpnato. cum qͦ eadem ui-¬
sticia fuerat & ipsẽ dãpnandus.
Tam multos aũ creando nasci uolu¬
it. qͦs ad suam grãm ñ ꝑtinere p̃sci¬
uit. ut multitudine incõꝑabili

Expanded text:
in illa tenera aetate finientes, in aetein illa tenera aetate finientes, in aeteon potest quod libero discernuntur arbitrio ab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae damnatione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Anulli alii homines nascerentur, lateret beneficium, quod donaretur indignis. Quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur, cum vero « attulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstrauit potentiam suam redhibendo uindictam et bene utendo non bonis, sed etiam notas fecit diuitias gloriae suae in nasa misericordiae. ita enim, quid sibi praestetur. discit gratis iustificatus, dum non suo merito sed gloria largissimae dei misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem iustitia, fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem oreando nasci uoluit, quos ad suam gratiam non pertinere praesciuit. ut multitudine incomparabili
Abbreviated transcription (Latin):
Q uasa irx̧. ad ꝑditionem : si ñ eẽt ip¬
sa uniu̾sa ex adam massa dap̃nata.
Quod gͦ inde fiunt nascendo uasa
ux. ꝑtinet ad debitam penã: qͦd aũ
fiunt renascendo uasa miscdiȩ. ꝑ¬
tinet ad indebitam grãm. Osten¬
dit gͦ ds̃ iram suam ñ utiq animi
nes nuncupatur: s iustã firamq¬
uindictam. qͦd destirpe mohedi¬
entiȩ ducitur ꝓ pago peccati atq
supplicii. & homo natus ex muliere. sic̃
& plenus iracundiȩ. Eiuis enim rei¬
uas. ẽ: qua plenus ẽ: unde irȩ uasa
dicunt᷑. Ostendit & potentiam suã.
qua bene utitur etiã malis. multa
illis naturalia & temꝑalia bona largi¬
ens. eorumq malitia ad exercendos
& cõꝑatione ãmonendos bonos accõ¬
modans. ut in eis ctiscant agere grãs
dõ. qͦd ab eis non suis meritis. quȩ in
eãdem massa paria fuerũt. s illius
miseratione discreti sũt. Qͦd mari¬
me apparet in paruulis. de qͥbꝰ cũ

Expanded text:
inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipinde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa misericordiae, pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo deus iram suam. non utique animi nis nuncupaturvindictam, quod de stirpe inobedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. Et homo natus ex muliere, sicut et plenus iracundiae uas est, qua plenus est; unde irae uasa dicuntur. ostendit et potentiam suam, qua bene utitur etiam malis multa illis naturalia et temporalia bona largiens eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accomodans, ut in eis discant agere gratias Deo, quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. Quod maxime apparet in parvulis, de quibus cu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s̃ demonstrauit mͥ mnini¬
micis meis. Quid ait: Quantã
circa me exhibuerit miscdiam:
in inimicis meis mͥ demonstrauit.
Relictis cõparet se collectus. & re¬
pulsis electus. Comparent se uasis
una massa fecit ds̃ aliud uas in ho¬
norem. aliud in cõtumeliam. Quid
.ẽ. demonstrauit mͥ in inunicis
meis. Si enrm uolens ds̃ ostende¬
re iram. & demonstrare potenti¬
am. suam. attulit in multa pati¬
entia. uasa irx̧. quȩ ꝑfecta st̃ in ꝑ¬
notas facer& diuitias suas in uasa
miscdiȩ: rectissime dictum. ẽ. mi¬
sedia eius p̃ueniet me. Ds̃ ms̃ de¬
monstrauit mͥ in inumicis meis.
id.ẽ. quãtã circa me habuit miscdi¬
am. in illis mͥ demonstrauit. cir¬
.ca qͦs ñ habuit. Hisi enĩ debitor
suspendatur : minus agit grãs. cui

Expanded text:
s demonstravit mihi in inimicis meis. Quid ait? Quantam circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim Deus volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in pnotas faceret divitias suas in vasa misericordiae, rectissime dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui
Abbreviated transcription (Latin):
sum. S si & tu homo & ego hotio:
ambo audiamꝰ dicentẽ. o homo.
Utiq si ideo mouemur. qr homines
sumꝰ ipsam naturam humanam
infirmam ac debilem alloquit᷑ apłs
dicens. Ohomo tu quis es qͥ respon¬
deas dõ Num qͥd dic̃ figm̃tũ ei qͥ
se finxit. cur me sic fecuti: Si pos¬
set loqui pecus & dicer& dõ. quare
istum hominẽ fecisti & me pecude:
ñ iuste succenseres & diceres o pecꝰ
tu qͥs es qui respondeas dõ ͦ Et tu
homo es: s ad dm̃ pecus es. Et uti¬
nam sis pecus eius & ouis pascuȩ
eius. Agnosce beneficia pastoris. &
non sequeris lupos erroris. Lupi
eramus. fiumꝰ & nos natura filii
irȩ. sic̃ & cetĩ. S mortua .ẽ. ouis
& fecit nos oues. Ecce agnus dĩ.¬

Expanded text:
go homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam ac debilem Apostolus alloquitur, dicens: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agnus D
Abbreviated transcription (Latin):
ego m̃te seruio legi cdĩ carne aũ legi pec¬
cati quãcti languor obluctat᷑ saluti.
Q si seruis carne legi peccati: fac qͦd ait
moitali empore. ad ohedienctũ deside¬
tiĩs: neq exhbeatis m̃bra ur̃ã arma
uuquitatis peocato. Nonait. non sit :
s non regnet. Quãctui peccatũ neces¬
sc. ẽ. cẽ inmenbris tus. saltẽ illi reg¬
nũ auferat᷑. ñ fiat qͦd iubet. Surgit
ira᷑ noli dare ire linguam ad m̾ale¬
cticendum: noli ctare ux manũ aut
pedem adferiendum. Non surger&
ira ista mirationabilis: nͥ peccatum
cẽt in m̃bris. S tolle illi regnũ: non
habeat arma uncde contra te pugn&.¬
discit etiam non surgere: cũ apina
ceꝑit non inuenire. Non exhibeatis
menbra ur̃a: arma iniqͥtatis pecc̃o.
Alioqͥn toti capitui ertiis. ⁊ñcrit

Expanded text:
ipse mente servio legi Dei, carne autem legi pecipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugndiscit etiam non surgere, cum arma non coeperit invenire: Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato, alioquin toti captivi eritis, et non erit
Abbreviated transcription (Latin):
se ecẽ sentiebat: tinde cdicebat. Concte¬
lector emni legidei sccłmn interiorem
hotiuneui. Delectat me ler. cdelectat
me qͦt iubet lex delectat me ipsa
iusticia. Uicleo aũ aliam legem in
m̃bris meis. hoc .ẽ. quȩ remansit in¬
firmitas. Repugnantem legi m̃tis
mȩ: ⁊captiuantem me in lege pec¬
cati quȩ. s̃ in menbris ieis Fr hac
parte sentit captiuitatem: uͥ ñ t̃ mi¬
plcta iusticia. Nam uͥ condelectatur
legi dĩ non captiuis. s legis amicrse
n ideo liber qͦel amicus. Quid gͦ ex eo
qͦd testat: Quid nͥ respiciamus ad eũ
qͥ dicit  diuos tilius liberauerit. tũc
illum resperit. Infelir ego homo qͥs
me liberabit inqͥt cde corpoie mor¬
urm. Ergo si uos filius liberauerit:
tc̃ uere liberieritis. Denq ita cõclu¬
sit. Igit᷑ ipse ego mente strino legi dĩ:
carne aũ legi peccati. Ipse ego inqͥt :
ñ enim duo suus int̃ nos conitarũ.
decdiuersis pͥncipiis uemientes. s ipse

Expanded text:
se esse sentiebat, unde dicebat, Condese esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc illum respexit: « Infelix ego homo, quis me liberabit, inquit, de corpore morum. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃. ⁊ spc̃ aduersus carneni: ut
non ea quȩ uultis faciatis. Ex parte
libertas: exparte seruitus. Nondum
tota nuncdũ pura. ñctum plena lib̾tas.
qr ñclum et̾nitas. habemus enĩ ex par¬
te infirmitatẽ: ⁊ exparte accepiinus
libtatem. Quicqͥd peccatum ẽ. a nob̾
antea : cdeletum. ẽ. in baptismo. Num¬
qͥd qr deleta ẽ. tota iniquitas: nulla
remansit infirmitas. Si non reman¬
sisset. ñue peocato hic uueremus.
se ipsum uult deciꝑe ⁊ inqͦ ueritas
ñ.ẽ: Ergo ex eo qͦd remansit aliqͥct
infirmitatis: aucdeo cdicere. Ex qua
parte secuimus dõ. liberi sumus:
ex qua parte seruimus legi peccati.
adhuc scruisuintis. Unde dicit
clelectat. Nam quanidui tunore facis
qͦcd iustum. ẽ: non cls̃ te cdelectat. Quã¬
cdni nou te clelectat: adhuc seruus fa¬
cis. Delectet te. ⁊ liber es: noli tunere
penam s ama iusticiam. Nuntuni
potes amare iusticiam. tue uel pęnã:
ut puenias act amauclam iustitiam
Ergo iam ille ex parte suꝑiore libetũ

Expanded text:
spiritus adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit delectat. Nam quandiu timore facis quod justum est, non te Deus delectat. Quandiu te non delectat, adhuc servus facis; delectet et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? vel time poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parte superiore liberum
Abbreviated transcription (Latin):
dantur adohedienctum m̃bra cotidie.
inꝓticiente minuatur. Uelle inquit
ctixit. ñ mͥadiacet facere bonũ ᷑ Siħ
Omĩno ñ concupiscere. ꝑfectio honi
.ẽ : qr cõsup̃tio mali. ẽ. Hoc cticebat ille:
ꝑfĩcere bonum ñ ilͥiactiacet.: qr non
potãt facere ut noncõcupiscerit. fã¬
ciebat tantum. ut cõcupiscentiam
frenaret. ut cõcupiscentiȩ ñ consen¬
tiret. ⁊ cõcupudentiȩ m̃bra act satel¬
litium non p̃beret. ꝑficere gͦ inqͥt
bonum: ñ tłi acdiacet. Ñ possum im¬
plere qͦ dictum ẽ: nou cõcupisces.
Quuid gͦ opus. ẽ. ut impleas  Post cõ¬
cupiscentias tuas non eas. hoc age.
interim. quãctui instuit illicat Deu¬
piscentiȩ in carne tua : pꝰcõcupisdaalas
tuas ñ eas. Mane inseruitute d̃inli
b̾tate xp̃i : m̃te serui legi dĩ tui noli

Expanded text:
idie in proficiente minuatur. Velle, inquit, dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli
Abbreviated transcription (Latin):
dirit apłs. si aũ qͦł nolo hoc facio. iam
ñ ego oꝑoe illucbs qͦd uime habitat
pecratũ. hoc enĩ peccatũ usq adeo ñ
ẽ in uoluntate: ut dicat. qͦd nolo hoc
facio. Quomꝰ gͦ misquam.ẽ. nͥ inuolũ¬
tate peccatũ ͤ S hoc peccatũ de quo fic
.ẽ locutus apłs. ideo peccatũ uocatur.
qr peccato factum ẽ ⁊ penapeccatiẽ:
carns dicis qd reit incõsequenti¬
h dicens. Scioq non habiat in me:
tia peccati sit in homine. Cui quidt̃
quancto bene uiuitur non cõsentit
uolintas: uerũtam̃ ñꝑficit bonum.
qr in .ẽ. acdhuc cõcupiscentia cui re¬
pugnat uoluntas. Cuius cõcupiscẽ¬
tiȩ reatus inbaptismo soluit᷑ s infir
mitas ꝓmanet : cui aonec sanetut
onũs fictelis qui beue ꝓficit stucdiosissi¬

Expanded text:
io, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Hoc enim peccatum usque adeo non est in voluntate, ut dicat: Quod nolo, hoc facio. Quomodo ergo nusquam est nisi in voluntate peccatum? Sed hoc peccatum de quo sic est locutus Apostolus, ideo peccatum vocatur, a peccato factum est, et poena peccati est; carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio, quia non habitat in me, tia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentimitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis qui bene proficit studiosissi
Abbreviated transcription (Latin):
iubeat imꝑator: nũqͥd dubitatur. illo
contempto illi et seruiendum : t tax si
alud imꝑacor. & aliud dõ: quid udica¬
tis: Maior potestas daueniam. Tu carce
rem ille gchemam minatur. hic iam
tͥ assumenda fides ẽ cua tã quã scutũ
in quo possis omĩa ignita iacula ininii
tines homiinem homo: Iudĩ sinu positus
sta: de illius simi noli cadere. Quicqͥd ibi
passus fueris. ad salutem ualebit ñ ad ꝑni¬
tiem. Lauiatus menbrorum marteres ꝑtu:¬
lerunt. & timent xpĩani iniurias tempoꝵ
ꝑmanebit si pot̃. Quid tulit potens nocẽs
quid magnum tulit᷑ Quod fur. qͦd effrac¬
tor: ut multum sciuat qͥd latro. Si & ad
ipsum corpus occidendum ꝑmissus fuerit:
quid collit nͥ qͦd latro: honoraui cũ dixi
latro. Nam qualiscumq latro. homo est.
Qued fibris. quod scorpius. qͦd fungns ma¬
lus. Ista coca potentia scuientium. ẽ faccre
qͥl fungas. Manducant homines fungũ
malitt. munitut. Fecc in qua fragili¬

Expanded text:
imperator, numquid dubitatur illo imperator, numquid dubitatur illo contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator, et aliud Deus, quid judicatis? Major potestas aurem, ille gehennam minatur. Hinc jam tibi assumenda est fides tua tanquam secutum, in quo possis omnia jacula inimici times hominem, o homo in sinu Dei positus? Tu de illius sinu noli cadere: quidquid ibi passus fueris, ad salutem valebit, non ad perniciem. Laniatus membrorum martyres pertulerunt, et timent Christiani injurias temporupermanebit, si potest. Quid tulit potens nocens? quid magnum tulit? Quod fur, quod effractor; ut multum saeviat, quod latro. Si et ad ipsum corpus occidendum permissus fuerit, quid tollit nisi quod latro? Honoravi, cum dixi, Latro. Nam qualiscumque latro, homo est. Quod febris, quod scorpius, quod fungus malus. Ista tota potentia saevientium est, facere quod fungus. Manducant homines fungum malum, et moriuntur. Ecce in qua fragili
Abbreviated transcription (Latin):
Idusus ẽ uel unam ouiculam collere sc̃õ
iuro iob. nͥ pͥus diceret mute manũ cuã
hoc . ẽ. da potestatem. Ille uolebat. s ille ñ
sinelat. Quando ille ꝑmnist. ille potuit. sĩ
gͦ ille potuit. s qui ꝑmisit. Idco bene erudi¬

Expanded text:
usus est vel unam oviculam tollere viro sancto Job, nisi prius diceret, Mitte manum tuam, hoc est, da potestatem? Ille volebat, sed ille non sinebat; quando ille permisit, ille potuit: non ergo ille potuit, sed qui permisit. Ideo bene erudi
Abbreviated transcription (Latin):
si sũt cerrentibꝰ debere qͥ ciment: tadilec¬
tionem iuissi sunt cim̃tibꝰ debere qͥcr̃ent.
Nichil nocendi cupiditate fiat. s omĩa
consulendi caritato᷑ & nichil fiet ĩmatr¬
cer. nichil inhumanit᷑. Ita formidabat
ultio cognitoris. ut nec int̾cessoris religio cõ¬
cempnatur. qr & plectendo & ignoscendo
hoc solum bene agitur. ut uita honimũ
corrigatur. Quod si tanta. ẽ. ꝑuersitas &
unpietas ut ei corrigende. nec discipliuȩ¬
men intentione atq conscientia quã ds̃
cernit. siue seueritate. siue lenitate. ñ nͥ
officium dilectionis impletur. Non ẽ¬

Expanded text:
si sunt terrentibus debere, qui timent, ita dilectionem iussi sunt timentibus debere, qui terrent. nihil nocendi cupiditate fiat sed omnia consulendi caritate et nihil fiet immaniter, nihil inhumaniter. ita formidabitur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut uita hominum corrigatur. quod si tanta est peruersitas et impietas, ut ei corrigendae nec disciplimen intentione atque conscientia, quam deus cernit, siue seueritate siue lenitate non nisi officium dilectionis impletur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cipes euim ñ sũt cimori boni oꝑis: ẜ̃ mali.
uis aũ ñ cimete potestatem: Bonumi fac:
& habebis laudem exilla. Dĩ enim mi pi¬
stir ẽ. cͥ mbonum. Quod si malum feceris
time. Ñ enim frustra gladium portat.
dĩenim minister .ẽ. iunder in iram ei
qͥ male oꝑatur. Ideoq necessicate subdi¬
ci estote. ñ solum ꝓpt̃ iram. s & ꝓpt̾ con¬
scientiam. Ideo enim & tributa p̃statis.
Aluustri enim dĩ sũt. in hoc ipsum ꝑseue¬
rantes. Reddite omĩb debita. Cu tͥbutũ
cͥbutum. cui uectigal. nectigal cui cimorẽ.
timorem. cui honorem. honorem. Nemini¬

Expanded text:
. uis autem non timere potestatem? bonum fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. quod si malum feceris, time; non enim frustra gladium portat, dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. ideoque necessitate subditi estote non solum propter iram sed et propter conscientiam. ideo enim et tributa praestatis; ministri enim dei sunt in hoc ipsum perseuerantes. reddite omnibus debita; cui tributum, tributum, cui uectigal, uectigal, cui timorem. timorem, cui honorem
Abbreviated transcription (Latin):
si ille ñ dat. ñ habet. Non ẽ. enim potestaᷤᷤ
nͥ a dõ. Definitiua sententia apłi ẽ. Non
dicit. ñ ẽ. cupiditas nͥadõ. Est enim ma¬
lacupiditas: quȩ ñ ẽ. adõ. d. quia ipsa.
mala cupidicas nulli nocet. si ille ñ ꝑiit¬
tat: ñ ẽ. inquit potestas nͥadõ. Unde dõ
homo stansante hominem. nĩ haberes in¬
desuꝑ. Ille iudicabat. ille docebat. Cum
iudicabatur docebat: ut iudicaret quos
docuerat. Non haberes inqͥt in me poce¬

Expanded text:
bet. Non est enim potestas nisi a Deo : definitiva sententia Apostoli est. Non dixit, Non est cupiditas nisi a Deo. Est enim mala cupiditas, quae non est a Deo: sed quia ipsa mala cupiditas nulli nocet, si ille non permittat, Non est, inquit, potestas nisi a Deo. Unde Deus homo stans ante hominem, Non haberes, indesuper . Ille judicabat, ille docebat: cum judicabatur, docebat, ut judicaret quos docuerat: Non haberes, inquit, in me pote
Abbreviated transcription (Latin):
tur quoꝵ peccata omiã dimit¬
tunt᷑. ⁊ quẽ accipit eccła. ut cui
dimiserit peccata dimittant᷑ ei. uer¬
bum ualde malum ⁊ nimis impiĩ
siue cogitatione suie etiã lingua
sua dicit. q̃uẽ patientia dĩ cũ ad px¬
nitentiã adducit. ipse scđm duritiã
cordis sui ⁊ cor inpenitens thesauritat
sͥ iram indie irx ⁊ reuelationis uisti
iudiciĩ dĩ: qͥ reddit unicuiq scdm

Expanded text:
tur quorum peccata omnia dimittuntur et quem accepit ecclesia, ut cui dimiserit peccata dimittantur ei, uerbum ualde malum et nimis impium siue cogitatione siue etiam lingua sua dicit. quem patientia dei cum ad paenitentiam adducit, ipse secundum duritiam cordis sui et cor impaenitens thesaurizat sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudic
Abbreviated transcription (Latin):
salem: hec omłno inpęnitentia. ñ
habet remissionem: neq in hos scło
neꝙ in futuro. qi penitentia inpe¬
trat remissionẽ in hoc scło quȩ ua¬
leat in futuro. S ista inpenitentia
uł coi iupenitens qͣndu qꝙͥq in hac
carne uiuit: ñ pot̾ uidicari. De nul¬
lo enim desꝑandũ ẽ. qͦndui patien¬
tia dĩ adpenitentiã adducit : nec
de hac titta rapit impium. qui ñ
uult moitem impii. tfantũ reuertat᷑
⁊iuuat. Paganus ẽ hodie: unde scis
utrum sit futurus crastino xp̃ianus:
Iudeus infidelis c̃ hodie: quid si cras
credit in xp̃mi  hereticus t̃ hodie: qͥd
maticus ẽ hodie: quid ñ cras catholi¬
in qͦaͣq genere erroris notas. ⁊ tanqͣm
despatissimos mͦ dap̃nas : antequã
finiant istam uitam. agant penitẽ¬
tiam. ⁊ inueniant ueram uitam:
Proinde frõ etiã uos ad hoc ãmoneat
qđ ait apłs: nolite aute tempus qͥcꝗͣ

Expanded text:
lem: haec omnino impaenitentia non habet remissionem neque in hoc saeculo neque in futuro, quia paenitentia impetrat remissionem in hoc saeculo, quae ualeat in futuro. Sed ista impaenitentia uel cor impaenitens quamdiu quisque in hac carne uiuit non potest iudicari. de nullo enim desperandum est, quamdiu patientia dei ad paenitentiam adducit nec de hac uita rapit impium; qui non uult mortem impii, quantum reuertatur et uiuat. paganus est hodie; unde scis, utrum sit futurus crastino christianus? Iudaeus infidelis est hodie; quid, si cras credit in Christum? haereticus est hodie; quid, maticus est hodie; quid, si cras amplein quocumque genere erroris notas et tamquam desperatissimos modo damnas, antequam finiant istam uitam, agunt paenitentiam et inueniunt ueram uitam ? proinde, fratres, etiam ad hoc uos admoneat quod ait apostolus: nolite ante tempus quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
Doꝑa ꝓpͥa uł bona uł mala scd̃m
solum onginale peccatũ dãpnabũ¬
tur. quib ꝑ lauachrũ regeneratio¬
nis ñ subuenit grã saluatous. Cct̃i
aũ om̃s qui iam utentes lib̾o arbi¬
trio. sui ꝓpͥa peccata ariginali pec̾c̾o
uisuꝑ addiderũt. si de potestate te¬
nebrarum ꝑ grãm dĩ nl eruuntur

Expanded text:
a uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ  & qͦd iub& & qđ offert: Rogat᷑
enim: ut dit qͦd iubet. Rogant
credenteo. ut abi augeatur fidto.
rogant ꝓ ñcredentibus. ut eis cdonet᷑ ficle̾

Expanded text:
i, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fide
Abbreviated transcription (Latin):
Ornatum cęli. fulgorem dispositionẽq
syderũ: solem dies efficientẽ : lunaͬ
noctis solatiũ. Int̾roga t̃ramfructi¬
ficantẽ herbis ⁊ lignis: animalibus
mare: quantis natatilib plenũ ẽ. In¬
t̾roga acrẽ : quantis uolatilib uiget.
hnt̃toga omĩa ⁊uide si ñ inspecie nia
tanquã uoce respondent : ds̃ nos fecit.
Hyo philosophi nobiles quesieruĩt. &
erarte artifiot̾ oognouerũt. Qͥd etgoͦ¬

Expanded text:
ornatum coeli, fulgorem dispositionemque siderum, solem diei sufficientem, lunam noctis solatium: interroga terram fructificantem herbis et lignis, anmare quantis natatilibus plenum est, aerem quantis uolatilibus. Interroga omnia et uide si non specie sua tamquam uoce tibi respondeant: deus nos fecit. Haec philosophi nobiles quaesierunt et ex arte artificem cognouerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ mutabilis eẽt.: ñ alius alio melius
de sp̃ecie sensibili uidicaret: meliꝰ
ingeniosior quã tardior̾ melius ꝑitior ꝗ
imꝑitior: melius exercitatior qͣm minꝰ
exercitatus. ⁊ idem ipse unꝰ cũ ꝓficit.
meliꝰ utiq pꝰea quã pͥuo. Qđ aũ recipit
tabile ẽ. Unde ingeniosi ⁊ docti. ⁊ ĩhis
exercitati homines. facile collegerunt
ñ eẽ in eis rebus pͥmã speciem. ubi muta¬
bilis ẽẽ conuincit᷑. Cũ gͥ in eoꝵ conspecꝰ¬
tu ⁊ corpus ⁊ animꝰ maiuis minus q
speciosa eẽnt: siaũ omĩ specie carere¬
possent. omĩno nulla ẽẽnt : uiderũt
ẽẽ aliqͥd uͥ pͥma eẽt ⁊ ĩcõmutabilis. ⁊
idõ nec cõꝑabilis: atq ibi eẽ rerũ pͥnci¬
pium rectissime crediderũt. qͦd fac¬
t ũ ñ eẽt: ⁊ ex quo facta cuncta cẽnt.
Ita qͦd notum ẽ dĩ. manifestauit eis
ipse: cũ ab eis inuisibilia eiꝰ ꝑ ea quȩ
facta sũt intellecta conspetiunta st:

Expanded text:
nisi mutabilis esset, non alius alio melius nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior; melius peritior quam imperitior; melius exercitatior quam minus exercitatus et idem ipse unus cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit tabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, : uiderunt esse aliquid ubi prima esset incommutabilis et ideo nec conparabilis; adque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse. qͥ simplicit̾ ẽ q ñ aliud illi e ẽt̃.
aliud uiuere. qͥsi possit eẽ. ñ uiuens:
nec aliud ẽ illi uiuere. aliud incellig̾e.
qͣsi possit uiuere. ñ intelligens: nec ali
Iud illi c̃ intelligere. aliud beatũ eẽ.
t̃ illi ẽt. Propt̃ hanc ĩcõmutabilitatr̃
⁊ simplicitatẽ intellexerut eũ ⁊ omĩa
ista fecisse: ⁊ ipsũ anullo fieri potuisse.
Considauerũt enĩ qͥcqͥd c̾. uł corpus
ẽẽ quã corpus : speciemq corporis ẽc̃
sensibilem intelligibilẽ uite. Pind̾
intelligibilem spẽm. sensibili p̃tu¬
lerut. Sensibilia dicimꝰ quȩ uisu
cactuq carporis sentiri queut: intel¬
ligibilia. q̃ conspectu mentis intel¬
ligi. Nulla ẽ enĩ pulchritudo corꝑa¬
lis fiuc in statu corpous. sic̃ ẽ figura.
siue in motu. sic̃ ẽ cantilena. de qua
ñ animꝰ uidicet. qͣd ꝓfecto ñposset.
nͥ melior illo eẽt. Hȩc species sine tumo¬
re molis. sine strepitu uocis. sine
spatio uel loci uł tẽporis ẽ. S ibi qͦꝙ

Expanded text:
non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intelud illi est intelligere, aliud beatum esse,est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem, intellexerunt eum et omnia illa fecisse et ipsum a nullo fieri potuisse. Consideraverunt enim quicquid est, vel corpus vitam, quam corpus speciemque corporis esse sensibilem, intelligibilem vite; proinde intelligibilem speciem sensibili pretulerunt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi. Nulla est enim pulchritudo corporis, sive in statu corporis, sicut est figura; sive in motu, sicut est in cantilena, de qua non animus iudicet quod profecto non posset, nisi melior in illo esset hec species, sine tumore molis, sine strepitu vocis, sine spatio, vel loci vel temporis. Sed ibi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatũ ẽ paruulis : debemus ẽt par.¬
uuli. Nam si uoluerimꝰ eõ magni qͣsi
sapientes ⁊ prudentes: ñ nob̾ illud
reuelatur. Qui sũt magni sapientes
remedium a contrario. Si dicendo
ce ẽẽ sapientẽ. stultus factuo eo: dic
te stultum ⁊ sapiens eris. S dio dic
⁊ uiti dic: qr sic ẽut dicis. Si dicis
noli oriam hominili dicere. ⁊ coram
aõ ñdicere. Ptsus qͦd adit ipsum ꝑti¬
ĩ net qͣdad tua : tenebrosus es. Quid
tiostasipientes. stulti facti sunt.
Anonqul hoc dicetet. qͣl sursũ: Et
obscurtuł ẽ insipiens cor eoꝵ. Dic qi

Expanded text:
is. Debemus esse parvuli; nam si voluerimus esse magni, quasi sapientes et prudentes, non nobis illud revelatur. Qui sunt magni? Sapientesremedium a contrario. Si dicendo te esse sapientem stultus factus es; dic te stultum, et sapiens eris. Sed dic: dic, et intus dic; quia sic est ut dicis. Si dicis, noli coram hominibus dicere, et coram Deo non dicere. Prorsus quod ad te ipsum pertinet, quod ad tua, tenebrosus es. Quid se esse sapientes, stulti facti sunt. Antequam hoc dicerent, quid rursum? Et obscuratum est insipien
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥc agnouerũt artificẽ: s aut ignẽ.
aut sp̃m. aut citatũ aerem. aut gyrũ
stellarũ. aut uiolentã aquã. aut lumi¬
naria celi. rectores oib crarũ dos puta¬
uerũt. Quort qͥdẽ si specie delectati.
hȩc dos putauerũt. sciant qͣnto dñator
eoꝵ melior ẽ. Speciei enĩ generator cre¬
auit ea. Aut si uirtutt ⁊ oꝑationẽ eoꝵ
mirati sut̃: intelligant ab his. qͣnto qui
hec constituit. fortior ẽ. A magnitudi¬
ne enĩ speciei ⁊ creaturs: cognoscibi¬
lit̾ pot̾it hoꝵ ereator uideri. Hix de
libro sapientiȩ ꝓptea posui: ne me si¬
deliũ quispiam frustra ⁊ inauit᷑ existi¬
met increatura pͥus ꝑ qͥsdam sui gene¬
ris tͥnitates. qͦdãmͦ gradatun douec
ad mentem hominis ꝑuenitr̃ ᷑ que sisse
indicia su̾mȩ illius tͥnitatis quã que¬
timus. cũ dm̃ querimus. libio¬

Expanded text:
 agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
re. qͦd ñ nullis quib pluo irascet io par¬
cere iudiris: ut ꝓsꝑctur peccattr in
uia sua ⁊ maiora recipiat innouissimo.
Potestas qͥppe humanȩ ux cũ oupuo oc¬
ciderit. ampliꝰ ñ habet qͥb facut. ¶¬

Expanded text:
llis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat;
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ut ñ ad irãs potiꝰ ad mansuetudi¬
nem tuã ꝑtinere intelligat᷑ labor ⁊ do¬
lor᷑ qͣm corripis etudioq quos diligis:
ne penis excrucient᷑ ȩt̃ñio. Sic̃ enĩ legi¬
tur in alio psalmo. irricauit dñm pec¬
cator: ꝓ magnitudine ux suȩ ñ erqui¬

Expanded text:
ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exqui
Abbreviated transcription (Latin):
plus etrant. qr auia recedunt. Si autẽ
tales homineo ꝑueniant acd iuam. et
tencant uiam. quanta securitas eͣ qr
bene ambulant ⁊ ñ errant. Si autt̃ ñ
quã p̃t̃ uiam fortit᷑ aubulare. E serir o¬

Expanded text:
. Si autem tales homines perveniant ad viam, et teneant viam, o quanta securitas est, quia et bene ambulant, et non errant! Si autem nonquam praeter viam fortiter ambulare. Haec satis
Abbreviated transcription (Latin):
situit: qui sui diũ uoluntatem libent̃
facit. Ac ꝑhoc adparanctum ubet. ẽ.
qui peccatiseriuis .ẽ. Unoe ad iuste
facienctum liber nonerit. nͥ apeccato
liberatus. eẽ iustitiȩ ceꝑit setuus. Ipsa
.ẽ. uera libertas ꝓpt̃ recte facti letitiam:
simul a pia seruitus ꝓpt̾ p̃cepti ohe¬
dientiam. d ad benefacienctũ ista li¬
bertas. uuide erit homini uenctito. &
di uos filuis liberauerit. trinc uere

Expanded text:
untatem libenter facit, ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit: nisi a peccato liberatus, esse justitiae coeperit servus. Ipsa vero est vera libertas, habere recte facti laetitiam: simul et pia servitus, amplecti praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addito et Si vos Filius liberaverit, tunc vere
Abbreviated transcription (Latin):
Gr̃as tibi. laudes cibi. Eripe me ab oui
temptatione. Non gͦ immnunditiam
obsonis timeo: s iminunditiam cupi¬
ditatis. Scio noe ome carnis genus qͥd
cibo cẽt usui. manducare eẽ ꝑuuissum.
heleam cibo carnis refectam. iohannẽ
mirabili abstincntia p̃ditum: anima¬
lib hoc ẽ. locustis mescam cedentib
ñ fuisse pollutum. Et scio esaulenti¬
culȩ concupiscentia deceptum. & dd
ꝓpt̾̃ a quȩ desiderium. ase ipso rephen¬
sum: et regem nr̃m ñ de carne. s de pa¬
ruit inꝓpbari. Itaq freni gutturis
atur aliquantulũ extra metas nocessi¬
tatis Quisquis. ẽ magnus ẽ. magnssi¬
cet nomĩ tuum. Ego aũ ñ sum: qi ho¬
mo peccator sum. S & ego magnifico
nom̃ cuum: & int̃pellat te ꝓ pecratis
meis qui uicit scłm. numerans me int̃
infirma m̃bra corporis sui. qr & imꝑfic¬
tum eius uiderunt oculi tui. & inlibr¬

Expanded text:
ratori cordis mei: eripe me ab omni temptatione. non ego inmunditiam obsonii timeo, sed inmunditiam cupiditatis. scio Noe omne carnis genus, quod cibo esset usui, manducare permissum, Elian cibo carnis refectum, Iohannem mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est lucustis in escam cedentibus, non fuisse pollutum: et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nostrum non carne, sed paruit inprobari. In atur aliquantulum extra metas necessitatis? quisquis est, magnus magnificet nomen tuum. ego autem non sum, quia peccator homo sum; sed et ego magnifico nomen tuum et interpellat te pro peccatis meis qui uicit saeculum, numerans me inter infirma membra corporis sui, quia et imperfectum eius uiderunt oculi tui et in libr
Abbreviated transcription (Latin):
aliam uocem cuam. Post concu¬
piscentias cuas ñ eas. a auoluntate cua
uitare. Audiui & aliam ex munere
tuo. quam multũ amaui. Heq si mandu¬
cauerimus. habundabimus neq si ñ
manducauctinus. dcerit nobis: hoc. ẽ.
dicere. Hec illa res ie copiosum facdet.
nec illa erũpnosum. dudiui a alteram.
Ego enim didici in quil sum suffici¬
cns cc̃. Et habundare noui. & penuri¬
am pati noui Omĩa possum in co. qͥ
me confortat. Soce miles castroꝵ celes¬
Him. ñ puluis qͦd sumus. S merĩto
dñe qr puluis sumus & de puluere
fecisti hominem. & ꝑierat & inuentꝰ ẽ.
Nec ille inse potuit. qi idem pulius
fuit. quem calia dicentem affictu tuȩ
inspirationis adamani. Omĩa inqͥt
forca me ut possim. Da qͦd ubes. & iube
quod uis. Iste se accepisse confitetur. &
quod głatur. in dño głatur. Audiui ali¬
um rogantem ut accipiat. Aufera me
ret scẽ ds̃ meus ce dare cum fit qͦd un¬
peras fieri. Dociusti me pat̾ bone. omĩa
munda mandis. s malum eẽ homini

Expanded text:
aliam uocem tuam: post concupiscentias tuas non eas et a uoluntate tua uetare. audiui et illam ex munere tuo quam multum amaui: neque si manducauerimus abundabimus, neque si non manducauerimus deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum facit nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici in quibus sum sufficiens esse et abundare noui et paenuriam pati noui. omnia possum in eo qui me confortat. ecce miles castrorum caelestium, non puluis quod sumus. sed memento, domine, quia puluis sumus, et de puluere fecisti hominem; et perierat, et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possumorta me, ut possim, da quod iubes et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatur in domino gloriatur. audiui alium rogantem, ut accipiat: aufer, inqret, sancte deus, te dare, cum fit quod imperas fieri. Docuisti me, pater bone: omnia munda mundis, sed malum esse homini
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cepta: unis sp̃c & ctuo data. on
ẽ postea q ñ alia catuas ciligit ꝓpci¬
mum quam illa que cdiligit dm̃i. Nongͦ
alia caritate. s qua caritate ꝓrimum dili¬
gimus. ipsa carirate dm̃i diligimus. S
qr aliud ẽ dõ aliud ꝓprunuis. una carna¬
te cdiliguut᷑. non sũt tam̃ unũ quȩ dili

Expanded text:
duo data. non est postea, quia non alia caritas diligit promum quam illa quae diligit deum. non ergo alia caritas est; qua caritate proximum diligimus, ipsa caritate et deum. sed quia aliud est deus, aliud proximus, una caritate diliguntur, non sunt tamen un