comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stas. ꝑ thus diuinitas uel sacer¬
dotium figurat᷑. Thus enim soli
deo & a sacerdote offertur. Per
myrrã mortalis humanitas desig¬
natur. Corpora enĩ mortuorum
mirra condiuntur: quia ex numa
amaritudine ꝑ eam uermes ex¬
tinguntur. Leo. Queritur an
singuli singłã. an unusqͥsq tria
obtulerit. s magis fatendum ẽ
quod congruit misterio. scilicet
quod singłi tria. Vnusquisq e¬
nim & eũ regem. & deum. & pas
ne sapientiȩ resplendemtis. This
offerimus. si cogitationes carnis
ꝑ studium orationis in ara cordis
incendimus. Mirram offerimꝰ. si
carnis uitia ꝑ abstinentiã morti¬
ficamꝰ. Mistice ueniunt gentes all
dimisso herode idest drabolo qui
pelliceus int̾pretat᷑. & dimissis
hypocritis qͥ uere pellicei sunt.
idest mortrus pellibus induti. id
est peccatis. llnde adam & eua
pelliceis tuncis induti post pecca.¬
tum fuisse leguntur. Ulenunt
stella p̃cedente idest fide intrat
domum. idest eccłam. dum pars

Expanded text:
stas; per thus, divinitas et sacerstas; per thus, divinitas et sacerdotium significatur; thus enim soli Deo et a sacerdote offertur. Per myrrham, mortalis humanitas designatur. Corpora enim mortuorum myrrha condiuntur, quia ex nimia amaritudine per eam vermes exstinguuntur. LEO papa. Quaeritur an singuli singula, an unusquisque tria obtulerit. Sed magis fatendum est quod congruit mysterio, scilicet, quod singuli tria. Unusquisque enim regem et Deum, et paernae sapientiae resplendemus. Thus offerimus, si cogitationes carnis, per studium orationis in ara cordis incendimus. Myrrham offerimus, si carnis vitia per abstinentiam mortificamus. MYSTICE. Veniunt gentes, dimisso Herode, id est diabolo qui pelliceus interpretatur, vel dimissis hypocritis qui vere pellicei sunt, id est mortuis pellibus induti, id est peccatis. Unde Adam et Eva pelliceis induti tunicis post peccatum fuisse leguntur. Veniunt stella praecedente, id est fide, et intrant domum, id est Ecclesiam, dum pars
Abbreviated transcription (Latin):
ecce stella. Dimisso consilio pra¬
uorum. ecce redit uera cognitio.
Stella enim ẽ. quelibet bona¬
tius fides q̃ ẽ. mentis illuminatio.
llsq dum ueniens staret. Hinc
apparet quia in aere erat posita.
quia domui in qua puer erat
multum fuit uitina. Aliter
enĩ ñ discernerent domum mra-¬
gi plusꝗͣ aliam. Uidentes autẽ
stellam gauisi sunt gaudio mag¬
no. Gaudet gaudio qui ꝓpter
deũ gaudet. qui ẽ uerum gau¬
dium. sicut uita uiuit qͥ inur¬
tutibꝰ uiuit: & morte moritur
factum ẽ quod ñ aderat ioseph.
ne aliqua male suspitionis occa¬
sio daretur gentibꝰ. Et ꝑciden¬
tes ad orauerunt eum. Non fe¬
cerunt herodi qd̃ fecerunt pue¬
ro. quia credunt uerbũ in carne.
Et aꝑtis thesauris suis. Quãuis
arabes morem sue gentis in doms
offerendis sequant᷑. qͥ in auro &
thure & diuersis generibꝰ aro¬
matum habundant. tamen ali¬
quod misterium in his donis in-¬
telligebant. ꝑ aurũ regia pote¬

Expanded text:
ecce stella. Dimisso consilio praecce stella. Dimisso consilio pravorum, ecce redit vera cognitio. Stella enim est quaelibet potius fides, quae est mentis illuminatio. Usque dum veniens, etc. Hic apparet quod in aere posita erat, quia domui in qua puer erat multum fuit vicina. Aliter enim domum non discernerent plus quam aliam. Videntes autem stellam, gavisi sunt gaudio. Gaudet gaudio, qui, propter Deum gaudet, qui est verum gaudium. Sicut vita vivit, qui in virtutibus vivit, et morte moritur factum est, quod non aderat Joseph, ne aliqua malae suspicionis occasio daretur gentibus. Et procidentes adoraverunt eum. Non fecerunt Herodi, quod fecerunt puero, quia credunt Verbum in carne. Et apertis thesauris suis. Quamvis Arabes morem suae gentis in donis offerendis sequantur, qui in auro et thure et diversis generibus aromatum abundant, tamen aliquid mysticum in donis intelligunt. Per aurum, regia pote
Abbreviated transcription (Latin):
nequaꝗͣ minima es in pͥncipibꝰ
uida. idest inter pͥncipales citir¬
tates ida. ñ de qͣntitate si de
dignitate intelligitur. Tunc
herodes clam tocatis magis. Ideo¬
clam udeis uoluit hoc inuestiga¬
re a magis: quia timebrt ne its¬
dei quasi ex ditimo oraculo ꝓmis¬
sum regem oculerent. si eum uel¬
le ꝑimere p̃sentirent. Ideo etiã
nosceret. s potius sine suspitione
ei renuntiarent. Mittens gͦ illo ᷤᷤ
in bethleem dixit. Ite & inter¬
rogate diligenter de puero. Cog¬
nito loco & tempore. ꝑsonam
pueri ñ uult ignorare. Nota qd̃
illud p̃cepit quod absq dubio
& absq p̃cepto erant facturi.
Quod autẽ addit. & cum inue¬
neritis renuntiate mͥ. p̃ceptio
ỹsumptuosa ẽ. ualde. quia pu¬
tat quod sͥ omnes debeant obtẽ¬
perare. S ut ad renuntiandũ s¬
inuitaret subiungit. ut & ego
uemiens adorem eũ. Hic herode ᷤ
ꝑsonam gerit hẏpocritarũ. qui
quã inuenire merentur. Et

Expanded text:
Nequaquam minima es in principibus Nequaquam minima es in principibus Juda, id est inter principales civitates Judae, non de quantitate, sed de dignitate intelligitur. Tunc Herodes clam vocatis magis. Dclam Judaeis voluit hoc investigare a magis, quia timebat ne Judaei quasi ex divino oraculo promissum regem occulerent, si se eum velle perimere praesentirent. Ideo etiam noscerent, sed potius sine suspicione ei de puero renuntiarent. Mittens ergo illos in Bethlehem dixit, ite, interrogate diligenter de puero. Cognito loco et tempore, personam pueri non vult ignorare. Nota quod illud praecepit, quod absque praecepto erant facturi. Quod autem addit, et cum inveneritis, renuntiate mihi, praeceptio praesumptuosa est valde, quia putat quod omnes debeant sibi obtemperare. Sed ut ad renuntiandum invitaret subjungit: Ut et ego veniens adorem eum. Hic Herodes gerit personam hypocritarum, qui nunquam invenire merentur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbetas non legerant. Scͥptam
est ꝑ ꝓpħam micheam. Et tu
bethleem t̾ra inde. & cetera. No¬
tandum ẽ. quod in testimonio
aliter dicunt. sensum tamen &
ueritatem ꝓphetiȩ expͥmunt. Dic
eñ hebraiȩ scͥptum est. Et tu
bethleem effrata parua ñ es in
milibus iuda. ex te egredict᷑ qui
sit dñator in isrł. & egresstis eits
ab untio a diebus eternitatis. Se¬
cundũ hec uerba. est talis sensus.
Otu bethlẽem quȩ pͥus es noca
ta effrata. quãuis sis parnus uicꝰ
inter milia cinitatum iuda. tñ
ex te nascetur. xp̃c. qui erit do¬
minator isrł. qui non tantum
ex dauid. s etiam egressus. eius ẽ.¬
ab mitio. quia ab mitio nascitur
a patre. Sicut scͥptumẽ. Inpͥnci¬
pio erat uerbum. &one mitiũ ii.¬
deretur habere. det̾minat. dum
dicat a diebus et̾nitatis. Nec mul¬
tum differt sensus iste auerbis
positis in euangłio. Cum enĩdĩc
t̾ram itda. tantundem ualet. qͣn¬
timxsseata. Quod autẽ dicit

Expanded text:
rophetas non legerant. Scriptum rophetas non legerant. Scriptum est per prophetam Michaeam: Et tu, Bethlehem, terra Juda, etc. Notandum est, quod in testimonio aliter dicunt, sensum tamen et veritatem prophetae exprimunt. Sic enim Hebraice scriptum est: Et tu, Bethlehem Ephrata, parva es in millibus Juda, ex te egredietur qui sit Dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis . Secundum haec verba sensus est talis: O tu, Bethlehem, quae prius vocata es Ephrata, quamvis sis parvus vicus inter millia civitatum Juda, tamen ex te nascetur Christus, qui erit dominator Israel, qui non tantum ex David, sed etiam egressus ejus ab initio, quia ab initio natus est ex patre, sicut scriptum est: In principio erat Verbum ; et ne initium videretur habere, determinat cum dicat, a diebus aeternitatis. Nec multum differt sensus iste a verbis positis in Evangelio: cum enim dicit, terra Juda, tantumdem valet quantum Ephrata. Quod autem dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
quã pateretur si consentiret.
Decreuerant enuim romami. ne
quis rex ifrł. uel deus sine consi¬
lio suo diceretur. Turbatus est
etiam ꝓpter astantẽ multitudinẽ
magos comitantẽ: quasi eru¬
bescens alium quã se queri re¬
gem. Unde notandũ quia hic
rex nominat᷑. ut ex collatione
eius qui q̃ritur. ipse extraneus
intelligat᷑. & uide quia rege celi
nato rex terre turbatur. Dum
enim celestis celsitudo aperitur.
quitur. Et omnis ierosolima cñ
illo. turbatur. uolens illi fauere
quẽ timebat. Popłs enim plus
uisto eis fauet. quos crudeles
sustinet. Unde salomon. Rex
iniustus. omnes ministros habet
impios. Et congregans. Dnio
inuestigat herodes. loctm &
tempꝰ locum a iudeis qui cog-¬
nouerant a ꝓpħis. Cempus a
magis qͥ cognouerant. a stella. ut
cirta locum illum querere pos¬
sit puerum. & si a magis illuda¬
tur: pueros omnes illitis tem
nes aliis traditionibus moysi.
Locum nesciebat̃ magi: quia ꝓ¬

Expanded text:
quam pateretur si consentiret. quam pateretur si consentiret. Decreverant enim Romani ne quis rex vel Deus sine suo consilio diceretur. Turbatus est propter astantem multitudinem magos comitantem, quasi erubescens alium quam se quaeri regem. Unde notandum, quia rex hic nominatur, ut ex collatione ejus qui quaeritur, ipse extraneus intelligatur. Et vide quia coeli Regi nato, rex terrae turbatur; dum enim celsitudo coelestis aperitur, quitur: Et omnis Jerosolyma cum illo. Volens illi favere quem timebat. Populus enim plus justo illis favet, quos crudeles sustinet. Unde Salomon. Rex injustus omnes ministros habet impios . Et congregans, etc. Duo investigat Herodes, locum et tempus. Locum a Judaeis, qui cognoverant ex prophetis. Tempus a magis, qui cognoverant a stella, ut circa locum illum quaerere possit puerum: et si a magis illudatur, pueros omnes illius tempones aliis traditionibus Moysi; locum nesciebant magi quia p
Abbreviated transcription (Latin):
& anglorum quia iam defecerat
lingna ꝓpħarum. Ulbi est quinatꝰ
est rex iudeorum: Ulide hac. tali
inqͥsitione iudeos confutatos esse.
Gentilis enim inqͥrit deñ. natũ
dicit. regem iudeorum asserit.
Iudeus uͦ querere contẽpnit. itix¬
ta se quasi inuentũ non agnoscit.
regem suũ fateri prorsus refuigit.
quod totum significat illumina¬
tionem gentium. iudeorũ autem
ex cecationem. Ulnde nec morne¬
runt uidere stellam. Eumdicũt
ubi est rex iudeorum. ne herodẽ
querere uideantim det̾minant
dicendo. qui natus ẽ. Allegoria.
designatur gentilium saluis. que
intrãtara erat ad xp̃m. p̃cedente
stella idest fidei illuminatione. qͣ
iudei carentes non uentunt ad
xp̃m. Dum ditiertunt ad iudeoᷤᷤ
stellam amittunt. quia dum a
minationem amittunt. llidimꝰ
create illius essent: hec tamen
xp̃i ꝓpͥȩ erat. quia illum modo
muntiabat natũ. Cetere stelle
ab iuitio mundi facte sunt ut
& ꝓpter se. quia timet exitium
regni sui. & ꝓpter iram romanoꝵ

Expanded text:
ia jam cessaverat lingua prophetarum. Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Videas tali inquisitione Judaeos confutatos esse. Gentilis enim inquirit Deum, natum dicit, regemque Judaeorum asserit; Judaeus vero quaerere contemnit juxta se, quasi inventum non agnoscit, regem suum fateri prorsus refugit, quod totum significat illuminationem gentium; Judaeorum autem excaecationem. Unde nec meruerunt videre stellam: Cum dixerunt, ubi est rex Judaeorum, ne Herodem quaerere videantur, determinant dicendo qui natus est. Allegorice designatur salus, gentiliumque intratura est ad Christum. Praecedente stella, id est fidei illuminatione, qua Judaei carentes non venient ad Christum, dum divertunt ad Judaeos, stellam amittunt, quia dum a minationem amittunt. Vidimus creatae ipsius essent, haec tamen proprie Christi erat quia illum modo natum nuntiabat. Caeterae stellae ab initio mundi factae sunt, utet propter se, quia timebat exitium regni sui, et propter iram Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiam est: post peniten¬
tiam satis facere. ieiunando.
elemosinas faciendo. & cetera.
Hic ẽ enim. Ulere sic predicauit.
Sic enim ꝓph̃a predixit. Lox
clamantis & cetera. Aliud est
uerbum aliud est uox. Uerbũ
est intelligentia uocis. Ipsa est¬
enim aliquando in corde. ali¬
qͣndo in ore. Ulox est uehiculũ
intellectus: quia defert intel¬
ligentiã ad aures auditorum.¬

Expanded text:
poenitentiam, est post poenitenpoenitentiam, est post poenitentiam satisfacere, jejunando, eleemosynas dando, etc. Hic est enim. Vere sic praedicavit, sic enim propheta praedixit: Vox clamantis, etc. . Aliud est verbum, aliud est vox. Verbum est intelligentia vocis. Ipsum est aliquando in corde, aliquando in ore. Vox est vehiculum intellectus, quae defert intelligentiam ad aures auditorum
Abbreviated transcription (Latin):
mate xp̃i. Ulnde quidã inueni¬
unt᷑ in actibꝰ apłorum baptizati
in baptismate ioh̃is. rebaptirati
diebus illis. idest anno qͥnto deci¬
mo imperii tyberii cesaris. & ce¬
tera: uenit ioħes idest manifesta¬
uit se. & qualis uenit subiungit.
baptista & predicans. Utrumq
enin faciebat. baptitabeit & pre¬
dicabat. Locum subiungit. inde¬
serto. in deserto p̃dicat. ut ꝑ lo¬
cum ostendat quo debeant fa¬
gere ad agendam penitentiã.
Quicumq enĩ uult penitere
loco ad desertum transeat. Po¬
test enĩ sibi homo in mente fa
tumultũ. Iideo in deserto iudẽe.
ut ostendat iudeã desertã a dõ.¬
ud ẽ dicens. Dicens agite penitẽ¬
tiam quod presentialiter faci¬
endũerat. & p̃dicans. appropĩ¬
ꝗuabit enĩ regnum celorum.
Quod futurum erat post pas
ri regnum celorum. ꝑ quẽ sancti
dum predicabat. Aliud ẽ peni¬
tere. aliud penitentiã agere. Pe-¬
nitere est ante acta deflere. &
deflenda non cõmittere. Ag̾e

Expanded text:
mate Christi, unde quidam invenimate Christi, unde quidam inveniuntur in Actibus apostolorum baptizati in baptismate Joannis, rebaptizati diebus illis, id est anno quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, venit Joannes, id est manifestavit se, et qualis venit, subjungit, baptista, et praedicans. Utrumque enim faciebat, baptizabat et praedicabat, locum subjungit, in deserto. In deserto praedicat, ut per locum ostendat quo debeant surgere ad agendam poenitentiam. Quicunque enim vult agere loco, ad desertum transeat. Potest enim homo in mente sibtumultum. Ideo in deserto judaeae, ut ostendat Judaeam esse desertam a Da et dicens: Agite poenitentiam, quod praesentialiter faciendum erat, et praedicans: Appropinquabit enim regnum coelorum, quod futurum erat post passri regnum coelorum, per quem sancti tus nondum praedicabat. Aliud est poenitere, aliud est poenitentiam agere. Poenitere est anteacta deflere, et deflenda non committere. Agere
Abbreviated transcription (Latin):
cum ait. In diebꝰ illis uenit io¬
hannes. idest manifestauit se:
qͥ tam diu pͥus latuerat. lle-¬
nit predicans. uenit baptizans.
ut in utroq uiã dño p̃pararet.
qͥ &o predicaturus & baptizatu¬
rus erat. Nisi enimbaptitari
homines consuescerent. baptis¬
mũ xp̃i abhorrescerent. Baptis¬
mus enĩ ioh̃is ñ conferebat re¬
nssionẽ peccatorũ. quia nondũs
effusus erat sangnis xp̃i. s tam̃ s¬
latiari homines consuescebat.
Querit᷑ gͦ si moriebantur salua¬
bantur.ioħis baptismate lauati.
Di fidem habebant. in sinum ha¬
brahe descendebant in infernũ.
redẽptionẽ expectantes. sĩc abia¬
ham. & ysaac qͥñ receꝑant remiᷤ¬
sionem peccatorum nͥ sub expec¬
bant. s qͦͣsi dimitti sibi dicebat.
dum effusionem sangninis. xp̃i
ab eis relaxari in futuro se cre¬
debant. Similiter dum penitẽ¬
tiam agerent sub ioħe. ñ remissio¬
nem peccatorum recipiebant.
tenti. & om̃ib antiqͥs. Oporte¬
bat gͦ eosdem baptizari in bapti.¬

Expanded text:
diebus illis venit Joannes, id est manifestavit se, qui tam diu prius siluerat. Venit praedicans, venit baptizans, ut in utroque Domino viam praepararet, qui et praedicaturus et baptizaturus erat. Nisi enim homines baptizari consuescerent, baptismum Christi abhorrerent. Baptismus tamen Joannis non conferebat remissionem peccatorum, quia nondum effusus erat sanguis Christi, sed tamen homines lavari consuescebant. Quaeritur ergo: Si moriebantur, an salvabantur baptismate Joannis lavati? Si fidem habebant, in sinum Abrahae descendebant, in inferno redemptionem exspectantes, sicut Abraham, Isaac, qui non receperant remissionem peccatorum, nisbant, sed quasi dimitti sibi dicebant, dum effusione sanguinis Christi ab eis relaxari in futuro se credebant. Similiter dum poenitentiam agerent sub Joanne, non remissionem peccatorum recipiebant, tenti et omnibus antiquis. Oportebat ergo eosdem rebaptizari in baptis
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet triginta annorũ inci¬
piens p̃dicationẽ fuam. & uiam
dño p̃parans. ne xp̃c de se testi.¬
monium ꝑhiberet. fuit homo
missus adeo: qui testimonium
ꝑhiberet. de lumine. Ioseph in
egipto triginta annorum erat:¬
cum regnũ egẏpti suscepit. Da¬
uid regnum eadem etate inchai¬
uit. Er echiel tricenarius ꝓpħa
dem etate predicauit. quia
inꝑfecta etate & regnum &
sacerdotium. & predicatio fie¬
ri debet. Ioħes igit᷑ circa ean¬
dem etatẽ paulo ante xp̃m¬

Expanded text:
 triginta annos, incipiens praedicationem suam, et viam Domino praeparans, ne Christus de se testimonium perhiberet. Fuit homo missus a Deo ut testimonium perhiberet de lumine . Joseph in Aegypto triginta erat annorum cum regnum Aegypti suscepit. David regnum eadem aetate inchoavit. Ezechiel tricenarius prophdem aetate praedicavit: quia in perfecta aetate et regnum et sacerdotium, et praedicatio fieri debet. Joannes ergo circa eamdem aetatem paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutores. qͥ tamen ñ sunt filii
nisi ꝑ affectũ illius. quia scilicet
uellet eos esse filios suos. illos
potius plorat eccła. coñ uult
consolari. id est mitigare dolorẽ
suũ quãditi uiuit. ideo qͥa ñ st̃.
id est quia omnino ꝑierunt.
S querit᷑ iuxta litterã quomͦ
rachel plorauerat filios stios. cũ
tribꝰ iuda quȩ bethleem tenebat.
ñ de rachel s de sorore eiꝰ ha fue¬
rat oeta. Quod facile solutttr. Qͥa
ñ tantũ inbetbleem. s etiã in om¬
mibus fimbus eius sunt pueri tra¬
cidati. Tribus autẽ bemanimn q̃
de rachel orta erat: ꝑxima fuit
tribui inde. Unde credi potest ñ
paucos de tribu beiiamin inter¬
fectos fuisse. uel ideo quia rachel
uixta bethleem sepulta ẽ: uoluit
ꝓpłu homines illius loci ꝑ rachel
designare. Defuncto autẽ herode.
Mortuus fuit herodes turpissima
iudeam & galileam. S postea dãp¬
ẽ regnum in quatuor partes: &
galilea data est herodi filio hero¬

Expanded text:
persecutores, qui tamen non sunt filii persecutores, qui tamen non sunt filii nisi per affectum illius: quia scilicet vellet eos esse filios suos. Illos etiam potius plorat Ecclesia, et non vult consolari, id est mitigari dolorem suum quandiu vivit: ideo, quia non sunt, id est quia omnino perierunt. Sed quaeritur juxta litteram: Quomodo Rachel ploraverit filios suos, cum tribus Juda, quae Bethlehem tenebat, non de Rachel, sed de sorore ejus Lia fuerit orta? Quod facile solvitur, quia non tantum in Bethlehem, sed etiam in omnibus finibus ejus pueri sunt trucidati. Tribus autem Benjamin, quae de Rachel orta est, proxima fuit tribui Judae, unde credi potest non paucos de Benjamin interfectos fuisse. Vel ideo quia Rachel juxta Bethlehem sepulta est, voluit propheta homines illius loci per Rachel designare. Defuncto autem Herode. Mortuus fuit Herodes turpissima Judaeam et Galilaeam, et hic postea damest regnum in quatuor partes, et data est Galilaea Herodi filio Hero
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc tantus dolor habitus
est. quod uor dolentium in ra-¬
ma audita est. S quãuis ꝓpħa
de ꝑsecutione nabugodonosor
hoc diceret: tamen significatũ
illius intelligebat. Habugodo¬
nosor enum omnes ꝑsecatores
ȩcclȩ designat. qui interficiut̃
filios rachelis. id est eccłiȩ. Ra¬
chel enim ouis uel uidens pͥnci¬
pium interpretatur. Eccła uͦ
innocens est. & deum contẽpla¬
tur. Ipsa ẽ enim ouis centesi¬
ma: quam pastor humeris re-¬
portauit. & sic hoc tempore
herodis. scd̃m significationem
ꝓphetia illa completa est. hero¬
des enĩ fuit pͥmitie ꝑsecutorũ.
& pueri pͥmitie martyrum.
in rama. id est in excelso. idest i
celo. Rama enĩ excelsum int̾
tamen non uult consolari de
hoc ꝗuia ñ fuint. id est quia mor¬
tui  quȩ consolatio esset si in¬
hoc seculo reuocarentur. uel
ñ uult consolari. ita quã ut red¬
dantur huic sclõ. quia filii sin
ñ sunt scilicet de hoc scło. uel
aliter. filios ecclẽ uocat ipsos

Expanded text:
et tunc tantus dolor habitus et tunc tantus dolor habitus est, quod vox dolentium in Rama audita est. Sed quamvis propheta de persecutione Nabuchodonosor hoc diceret, tamen significatum illius intelligebat. Nabuchodonosor enim omnes persecutores Ecclesiae designat, qui interficiunt filios Rachel, hoc est, Ecclesiae. Rachel enim ovis vel videns principium interpretatur. Ecclesia vero innocens est, et Deum contemplatur; ipsa est ovis centesima quam pastor in humeris reportavit, et sic hoc tempore Herodis secundum significationem prophetia illa completa est. Herodes enim fuit primitiae persecutorum, et pueri primitiae martyrum. in Rama, id est in excelso, id est in coelo. Rama enim excelsum intertamen non vult consolari de hoc, quia non sunt, id est quia mortui sunt, quae consolatio esset si in mundo revocarentur. Vel non vult consolari, ita ut reddantur huic saeculo, quia filii sui non sunt, scilicet de hoc saeculo. Vel aliter, filios Ecclesiae vocat ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
feros descenderunt. quia non¬
dum passus erat rp̃c. Et ideo
in sollempnitate eorum tacent᷑
noces gaudii idest alleliuia. &
głã in excelsis deo. Bimatus cõ¬
putatus ẽ. a natiuitate xp̃i. qd̾
potuit fieri scdm̃ tempꝰ stellȩ
quod ex quifierat a magis. uax
in rama. Scdm historiam hoc
ꝓphetia de interfectione agit.
tio erit in tribu beniamin. qd
uox plorantiũ & ululantium
audiet᷑ in rama. qui locus di¬
stat a bethleem duodecimo mi
sunt. & nolent consolari quia
ñ erunt. idest qͥa mortui erũt.
Et loquebatur ad similitudinẽ
illiuis doloris & interfectionis de
qua legitur in libro iudicum.
Quod quidã lenita uenit cam
uxore sua in tribum beniami:
ubi quidam pessimi uiri uxorẽ
eius apprehendentes ex minia
stupri affiduitate mortificaue¬
runt. Quã maritus in duodecĩ
partes diuidens misit ꝑ duode¬
decim tribus ifrł. neqͥtiam ben¬
iamun ostendendo. Quare alie
tribus contra beniamin insur-¬
gentes. tribum illam destruxe¬
runt preter trecentos uiros.

Expanded text:
feros descenderunt, quia nondum passus erat Christus, et ideo in solennitate eorum etiam tacentur voces gaudii, id est alleluia, et Gloria in excelsis Deo. Bimatus computatus est a nativitate Christi, quod potuit fieri secundum tempus stellae, quod exquisierat a magis. Vox in Rama. Secundum historiam haec prophetia de interfectione quam ftio erit in tribu Benjamin, quod vox plorantium et ululantium audietur in Rama, qui locus distat a Bethlehem duodecimo milsunt, et noluerunt consolari, quia non erant, id est quia mortui erant, et loquebatur ad similitudinem illius doloris et interfectionis de qua legitur in libro Judicum, quod quidam Levita venit cum uxore sua in tribu Benjamin, ubi quidam pessimi uxorem ejus apprehendentes, ex nimia stupri assiduitate interfecerunt, quam maritus in duodecim partes dividens, misit per duodecim tribus Israel, nequitiam Benjamin ostendendo. Quare aliae tribus in Benjamin insurgentes, tribum illam destruxerunt, praeter trecentos viros,
Abbreviated transcription (Latin):
erato nato dño
angłs pastoribꝰ
apparuit. magos
autẽ non angl̃
sed stella ꝑduxrit: quia iudeis
tanꝗͣ ratione utentibꝰ rationa¬
le animal idest angls̃ predica¬
re debuit. gentiles uͦ quia uti
ratione nesciebant ꝑ figna ducendi
erant. Signa enim data sunt in¬
fidelibus non fidelibus. Dignitm
etiã erat ut ꝑ stellam chaldeis qui
de stellis sciebant. xp̃c ostenderet᷑.
& ꝑ anglõs udeis. qui anglãs satis¬

Expanded text:
erito nato Domino angelus pastoribus apparuit; magos autem non angelus, sed stella perduxit; quia Judaeis tanquam ratione utentibus rationale animal, id est angelus praedicare debuit. Gentiles vero, quia uti ratione nesciebant, per signa ducendi erant. Signa enim data sunt infidelibus non fidelibus. Dignum etiam erat, ut per stellam Chaldaeis qui de stellis sciebant Christus ostenderetur, et per angelos Judaeis, qui angelos i
Abbreviated transcription (Latin):
bum. Ioħes uox. uox claman¬
tis in deserto. Xp̃c enim erat
uerbum in corde patͥs. formatũ¬
ẽ. uerbum quasi in ore. dum
illum ad auditores deferret. id
est ioh̃m. Erat gͥ ioħes quasi
uox uerbi clamantis. Uerbum
enĩ clamabat in uoce. idest xp̃c
infidelis auditor rideret. qui eñ
uerba uera predicantẽ ñ anima¬
uerteret. Tipice autẽ scd̃m be¬
dam desertum illud designat.
scõrum uitã: a mundi illecebris
segregatã. Parate inꝗm dño id
est fidem & bona oꝑa accipite:

Expanded text:
bum . Joannes vox: Vox clamantis in deserto . Christus enim erat Verbum in corde Patris, formatum Verbum quasi in ore; quanillum ad auditorem deferret, id est, Joannem. Erat igitur Joannes quasi vox Verbi clamantis: Verbum enim clamabat in voce, id est, Chrinfidelis auditor irrideret, qui eum vera praedicantem non animadverteret. Typice autem, secundum Bedam, desertum illud significat sanctorum vitam a mundi illecebris segregatam. Parate viam Domini. Id est, fidem et bona opera accipite,
Abbreviated transcription (Latin):
oo carnaliter contristati sinnt
Si enim utriq saperent. &
intelligerent. nec isti tale qͥ
peterent. nec illi de tali peti¬
cione dolerent. Isti gͥ pͥmi am¬
bitiosi. illi inuidiosi: utriq tañ
rate cupiditatis duos argiuie
postulantes. nec decem reliquos
indignationis increpat & liuo¬
ris: s tale ponit exemplum.
quod doceat illum maiorem ẽẽ.
qui minor fuerit. & illum dñm
fieri. qui omnium seruus erit.
frustra gͥ aut illiimmodera¬
ta quesierant. aut isti do¬
lent: cum ad suminiũ culmen
non potentia s humilitate ue¬
niant. Quisquis gͦ ut ait maxi¬
mus diuinitatis cutpit denere
fastigia: humilitatis sectetur
ima. Et qui fratrem utilt p̃¬
uenire regnando: pͥuis illum
preueniat obsequendo. Dicit
itaq. Scitis quia pͥncipes gen¬
tium. quasi dicat. Llos more se¬
cularium ꝑp̃lationem uultis

Expanded text:
isti carnaliter contristati sunt. isti carnaliter contristati sunt. Si enim utique saperent, et intelligerent, nec isti tale quid peterent, nec illi de tali petitione dolerent. Isti ergo ambitiosi, illi invidiosi, utrique tameratae cupiditatis duos arguit postulantes, nec decem reliquos indignationis increpat et livoris, sed tale ponit exemplum, quo doceat illum majorem esse qui minor fuerit, et illum dominum fieri, qui omnium servus erit. Frustra igitur, aut illi immoderata quaesierunt, aut isti dolent cum ad summum culmen non potentia, sed humilitate veniant. Quisquis ergo, ut ait, maximus divinitatis cupit maxima tenere fastigia, humilitatis sectetur ima. Et qui vult fratrem praevenire regnando, prius illum praeveniat obsequendo. Dicit itaque: Scitis quia principes gentium, etc. Quasi dicat. Vos more saecularium per praelationem vultis
Abbreviated transcription (Latin):
rio. Sic oo multi alii calicem do¬
nimi biberunt: licet ꝑsecutor
sanguinem ñ fuderit. Quod
autẽ subingit sedere ad derte¬
ram meã non ẽ meũ dare uobis.
s quibꝰ paratum ẽ apatre merr
sic ẽ intelligendũ. Regntim ce¬
lorum ñ ẽ datis. s accipientis.
Non enim acceptio ꝑsonarum
apud deum. s quicumq talẽ
se prebuit ut regno celoruim dig¬
ntis fit: hic accipiet quod non
ꝑsone: sed intȩ paratum est.
Si itaq tales estis qui regnũ
celorum consequamini. quod
triumphentibus & uictoribꝰ
pater meus parauit: uos acci¬
pietis. Uel aliter. Non ẽ meum
dare uob̃. idest fuꝑbis quod ad¬
huc estis: sed aliis paratumẽ
Ergo &o uos nolite esse suꝑbi
s estote alii. idest humiliatiqͥ
iam uultis exaltari. & tunc ẽ.¬
paratum uob̃. Et audientes
apli ñ indignantur mulieri.
nec ad mulerem referunt an¬
datiam peticionis. s ad filios.
quemadmodum ut ioħ̃s ait.
illi carnaliter petierunt: fic

Expanded text:
rio. Sic et multi alii calicem Dorio. Sic et multi alii calicem Domini biberunt, licet persecutor sanguinem non fuderit. Quod autem subjungit: Sedere autem non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo, etc. Sic est intelligendum: Regnum coelorum non est dantis, sed accipientis. Non est enim acceptio personarum apud Deum , sed quicunque talem se praebuerit ut regno coelorum dignus sit, hic accipiet quod non personae, sed vitae paratum est. Si itaque tales estis qui regnum coelorum consequamini, quod triumphantibus et victoribus Pater meus paravit, vos accipietis. Vel aliter: Non est meum dare vobis, id est superbis, quod adhuc estis, sed aliis paratum est: ergo et vos, nolite esse superbi, sed estote alii, id est humiliamini, qui jam vultis exaltari, et tunc paratum est vobis Et audientes apostoli non indignantur mulieri, nec ad mulierem referunt audaciam petitionis, sed ad filios qQuemadmodum enim, ut Joannes ait, illi carnaliter petierunt, sic
Abbreviated transcription (Latin):
mecum exaltari: potestis mecũ
ꝑ passionẽ humilrari: Nomine
calicis passionem designat mar¬
tyrii. qtiã & ipstim & illos dece¬
bat consuminari. Non ignora
dixit hoc illis. ut dño interro¬
gante. & eis respondentibus.
omnes nos audiamus. qi nemo
potest cum xp̃o regnare. nisi
passionem xp̃i fuerit imitatus.
Dicunt ei possimiꝰ. Non tantã
confidentia cordis sui: quantum
ignorantiã passionis responder̃t.
Nescientibus enim desiderabile
est bellum: & mnexꝑtis leuis uidet᷑
esse temptatio passionis & mor¬
tis. Si enim dñs potuit dicere.
pater si fieri potest transeat a
me calix iste: quantomagis hii¬
ñ fuerint dicturi qr posfumus.
si scirent quod e̾ẽt demptatio
mortis: Magnum enim dolorẽ
habet passio: tamen mors habet
maiorem timorẽ. Ait illis. Cali
cem metim bibetis. & cetera. Iaco¬
bus ab herode truncatus. & io
hannes in feruentis olei doliũ
missus. & in pathinos insula re-¬
ligatus: animo ñ defuit marty¬

Expanded text:
mecum exaltari, potestis mecum mecum exaltari, potestis mecum per passionem humiliari? Nomine calicis passionem designat martyrii, qua et se ipsum, et illos decebat consummari. Non ignorabdixit hoc illis, ut Domino interrogante, et eis respondentibus, omnes nos audiamus quia nemo potest cum Christo regnare, nisi passionem ejus fuerit imitatus. Dicunt ei: Possumus. Non tantum confidentia cordis sui, quantum ignorantia passionis responderunt. Nescientibus enim desiderabile est bellum, sic inexpertis levis videtur esse tentatio passionis et mortis. Si enim Dominus potuit dicere: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste , quanto magis non fuerint dicturi, quia possumus, si scirent qualis esset tentatio mortis? Magnum enim dolorem habet passio, tamen mors majorem habet timorem. Ait illis: Calicem quidem meum bibetis, etc. Jacobus ab Herode truncatus est. Joannes in ferventis olei dolio missus, et in Pathmos relegatus, animo non defuit marty
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit tria tabernacła: nesci¬
ens quid diceret. Et notan¬
dum qr matheus dicit matrẽ
postulasse hoc ꝓ filiis: marchꝰ
ipsorũ defiderium & consiliũ
aꝑire uolens legentibꝰ. tacet
de matre. & ipsos dicit potius
rium: sed inconsideratã peti¬
cionem. Ideo & si impetrare
non debebant. simplicitas
peticionis eorum ñ tamen cõ¬
fundi merebatur. qi de amo¬
re dñi nascebat᷑. ꝓpterea non
uoltntatẽ neq ꝓpositũ eorum
culpauit: sed solam ignorantiã
eorum rep̃hendit. dicens. Nesci¬
tis quid petatis. Et notandũ
q dñs utriq euangłistȩ satiffa¬
ciens non matri. s tpsis quorũ
erat peticio. respoudit. Nescitĩt
quid petant qui sedem głoriȩ
a dño quã nondum merentur
inqͥrunt. Eos quidem delectabat
culmen honoeis: sed pͥtis debe¬
bent exercere uiam laboris. De¬
siderabant sublimiter regnare
cum xp̃o: s pͥtis erat pati huimi¬
liter ꝓ xp̃o. Potestis bibere cali¬
Qnasi diceret. Quia gͦ tultis

Expanded text:
e vult tria tabernacula, nescie vult tria tabernacula, nesciens quid diceret . Et notandum quia Matthaeus scribit matrem postulasse hoc pro filiis; Marcus ipsorum desiderium et consilium aperire volens legentibus, tacet de matre, et ipsos dicit potius rium, sed inconsideratam petitionem. Ideo etsi impetrare non debebant, simplicitas petitionis eorum non tamen confundi merebatur, quia de amore Domini nascebatur. Propterea non voluntatem neque propositum eorum culpabat, sed solam ignorantiam eorum reprehendit dicens: Nescitis quid petatis. Et notandum quia Domiminus utrique evangelistae satisfaciens, non matri, sed ipsis quorum erat petitio, respondit: Nesciunt quid petant, qui sedem gloriae a Domino quam nondum merentur inquirunt. Eos quidem delectabat culmen honoris, sed prius debebant exercere viam laboris. Desiderabant sublimiter regnare cum Christo, sed prius erat pati humiliter pro Christo. Potestis bibere caliQuasi dicat: Quia ergo vultis
Abbreviated transcription (Latin):
unc accef¬
sit ad eum¬
Queritur unde filii ⁊ebedei
habent opinionem regni: sed
hac de causa ut reor. qr audie¬
rant eum tercia die resurre¬
turum. Pntabant gͦ post re.¬
surrectionem in mundo regna¬
turum: & ideo cuipidi honoris
desiderant. eum pͥorem locum
tenere. S cum audeant hoc
ꝑ se postulare: ꝑ matrem po¬
stulant. Qui dixit ei. Non inr¬
terrogat quasi nesciens quid
uelit: sed ut illa exponente mi¬
infestam faceret irrationabilẽ
peticionem esse. Petebant qͣsi
irreligiosi. & głȩ amatores: ñ
habentes utilium petitionum¬
notionem & discretionem. Et
nota quod freq̃nter patitur
dñs discipłos suos aliqͥd ñ recte
aut dicere. aut agere. aut co¬
gitare: ut ex illorum culpa
intieniat occafiones docendi:
& exponendi regłãm pietatis.
Ait illi. dic. Postulat mater
filiorum ⁊ebedei errore mulie¬
bri. & affectu pietatis: nescienᷤ
quid peteret. Nec mirum si
ista arguitur. imꝑitiȩ: cum
de petro dicatur. quando fac̾e̾¬

Expanded text:
unc accessit ad euQuaeritur, unde filii Zebedaei habent opinionem regni? De hac causa, ut reor, quia audierant tertia die resurrecturum. Putabant ergo post resurrectionem in mundo regnaturum, et ideo cupidi honoris, desiderant apud eum primum locum tenere. Sed cum non audeant hoc per se postulare, per matrem postulant. Qui dixit ei, etc. Non interrogat quasi nesciens quid velit, sed ut illa exponente, manifestam faceret irrationabilem esse petitionem. Petebant enim quasi irreligiosi et gloriae amatores, non habentes utilium postulationum discretionem. Et nota quod frequenter patitur Dominus discipulos suos, aliquid non recte aut dicere, aut agere, aut cogitare, ut ex illorum culpa inveniat occasiones docendi et exponendi regulam pietatis. Ait illi, etc. Postulat mater filiorum Zebedaei, errore muliebri et affectu pietatis, nesciens quid peteret. Nec mirum si ista arguitur imperitiae, cum de Petro dicatur, quando facer
Abbreviated transcription (Latin):
magis a diabolo impugnamur.
ut uel odium uirtutis incutrat.
uel expulsionis sue inuiriam
uendicet. Exitutrus discerfit.¬
& furenti clamore. intuentes
t̾ruit: q plerumq dum de cor¬
de expellitur. acriores tẽptatio¬
quietꝰ possidebat. Et curatus
est puer ex illa hora. Quia ibi¬
nullus p̃tralet morbus: uͥ om¬
ipotentis interuenit mantis.

Expanded text:
cata, a diabolo impugnamur magis, cata, a diabolo impugnamur magis, ut vel odium virtutis incutiat, vel expulsionis suae injuriam vindicet. Exiturus discerpit, et furenti clamore intuentes terruit, quia plerumque dum corde expellitur, acriores tentatioquietus possidebat. Et curatus est puer ex illa hora, quia nullus praevalet morbus, ubi Omnipotentis intervenit manus.
Abbreviated transcription (Latin):
dño. fiat tͥ scłm fidem tuam.
Responlens autẽ iħc dixit. ñ¬
quasi tedio suꝑatus & furibũ¬
dus in hec uerba ꝓrumpit. qͥ
ut agnus initis est. s quantũ
ad similitudinem medici. qui
si egrotum uideat contra pre¬
cepta sua gerentẽ. dicit. llsꝙ¬
quo ad domum tuã accedam:
Usq quo artis meẽ ĩte ꝑdã indu¬
striã me aliud iubẽte. te aliud faciẽti:
statim intulit. Afferte. hunc illũ
ad me. & eum allatum increpa¬
unt iħc ñ demonium: ut ostende¬
ret peccato fuo. uel parentum
suorum inmundo sp̃u illum esse
traditum. Uel qued meliꝰ est. ñ
puerum qͥuim paciebat᷑. s de¬
monem qui inferebat incre-¬
pat: quia qui peccantẽ
einendare defiderat. ui titim
utiq arguende. & odiendo de¬
pellere. & hominem debet a¬
mando refouere. Et exiit ab
eo demontm. Marchus de
isto dicit. quod cum uidisset
dñm statim sp̃c conturbauit
eum: & elisus in t̾ra uolutaba¬
exeat exclamat. & discerpens

Expanded text:
omino: Fiat tibi secundum fidem tuam .-- omino: Fiat tibi secundum fidem tuam .-- Respondens autem Jesus, dixit, si taedio superatus ac furibundus in haec verba prorupit, qui ut agnus mitis est, sed quantum ad similitudinem medici, qui, si aegrotum videat contra sua praecepta gerentem, dicit: Usquequo ad domum tuam accedam? usquequo artis meae in te perdam industriam, me aliud jubente, et te aliud faciente? statim intulit: Afferte illum ad me. Et eum allatum increpavit Jesus, non daemonium, ut ostenderet, peccato suo vel parentum suorum, immundo spiritui illum esse traditum; vel quod melius est, non puerum qui vim patiebatur, sed daemonem qui inferebat, increpabat. Quia qui peccantem emendare desiderat, vitium utique arguendo et odiendo depellere, et hominem debet amando refovere. Et exiit ab eo, etc. Marcus de isto dicit quod, cum vidisset Dominum, statim spiritus turbavit eum, et elisus in terra volutabaexeat, exclamat, et discerpens
Abbreviated transcription (Latin):
set adtur¬
bam. Loca
ipsa rebus
congruunt. in monte dñs orat.
os tranfformat᷑ coram discipu¬
lis: ostendens archana sue ma¬
iestatis. In inferiora uͦ descẽ¬
dens turbe occursu excipit᷑.
& miseros audit. castigat. do
enim meritorum aliis ascendit
aliis descendit. Marchtis hc̃
dicit surdum oo mutum. quẽ
matheus uocat lunaticũ. non
quod luna demonibus serirat.
s demon cursum lune obser¬
uans homines uexat. ut per
creat᷑am infamet creatorem.
lunaticus est. qui ꝑ horas mo.
mentatur ad uitia. nec ꝑstat
in ꝓposito. s crescit & decrescr:
o nunc in ignem libidinis fer¬
tur. quo corda adulterantiũ
succensa funt. uel in ignem ire
quo uident᷑ alta petere. nime
que molliant do resoluant ri¬
bur mentis. de quibus aquis
dicitur. Aque multe non po¬
terunt extinguere caritatẽ.
Et obtuli eum. Latenter hoc
dicto acccisat apłõs. cumim.
possibilitas cuirandi interdumm
non ad inbecillitatem curan¬
tium. s ad eorum fidem refera¬
tur qui curandi sunt dicente

Expanded text:
set ad turbam, etc. Loca ipsa rebus congruunt. In monte Dominus orat et transformatur coram discipulis, ostendens arcana suae majestatis. In inferiora vero descendens, turbae occursu excipitur, et miseros audit, castigat, docenim meritorum, aliis ascendit, aliis descendit. Marcus hunc dicit surdum et mutum, quem Matthaeus vocat lunaticum, non quod luna daemonibus serviat, sed daemon cursum lunae observans, homines vexat, ut per creaturam infamet Creatorem. lunaticus est, qui per horarum momenta mutatur ad vitia, nec perstat in proposito, sed crescit et decrescit, et nunc in ignem libidinis fertur, quo corda adulterantium succensa sunt, vel in ignem irae, quo videntur alta petere, nunc quae molliant et resolvant rebus mentes, de quibus aquis dicitur: Aquae multae non potuerunt exstinguere charitatem . Et obtuli eum, etc. Latenter hoc dicto accusat apostolos, cum possibilitas curandi interdum non ad imbecillitatem curantium, sed ad eorum fidem referatur, qui curandi sunt, dicente
Abbreviated transcription (Latin):
Et exiens uidit tur̾bum. Exitꝰ
ille siginificat quos sfside habusit
eundi uoluntatem. s ñ uires ꝑue¬
niendi. Ideo saluator egredit᷑ ob¬
uiam. quasi uotis eortim occur¬
rens. Et misertꝰ ẽ dñs. Miserẽt
dñs dum grãm suã infidelibꝰ aspi¬
rat: & ꝑ predicatores eos uocat.
Languidos sanat. dum peccata
infirmantiũ in anima remittit.
llesꝑe autẽ facto accesserunt ad
eum discipłi eius dicentes. Desertꝰ
ẽ locus & hora iam preteriit. Pa¬
tet discipłõs dum talia dicunt:
fut᷑i miracłĩ fuisse ignaros. Misti¬
ce uenit de iudea in desertam gẽ¬
tilitatis ut dictum esti & hoc ues¬
pere facto. hoc ẽ in fine scłorum.
Tempus enim gratiȩ finis mundi
dr̃. quia cum fint tria tempora.
ante legem. sub lege. sub gr̃a. Tem

Expanded text:
Et exiens, vidit turbam, etc. Exitus ille significat, quod turbae habuerunt eundi voluntatem, sed non vires perveniendi. Ideo Salvator egreditur obviam, quasi votis eorum occurrens. Et misertus est eis. Miseretur Dominus, cum gratiam suam fidelibus inspirat, et per praedicatores eos vocat. Languidos sanat, dum peccata in anima infirmantium remittit. Vespere autem facto, accesserunt ad eum discipuli dicentes: Desertus est locus, et hora jam praeteriit, etc. Patet discipulos, dum talia dicunt, futuri miraculi fuisse ignaros. MYSTICE venit a Judaea in desertum gentilitatis, ut dictum est, et hoc vespere facto, id est in fine saeculorum. Tempus enim gratiae, finis mundi dicitur, quia cum sint tria tempora, ante legem, sub lege, sub gratia, tem
Abbreviated transcription (Latin):
ligetur: non ut ꝓ terreno cõmo¬
do. s ex dilectione predicare in¬
ueniatur. & ideo uidit duos fres.
Nomina etiam misterio congru-¬
unt. Symon enim obediens in-¬
terp̃tatur. Qui enĩ predicat.
dm̃icis p̃ceptis obedire debet. &¬
postea esse petrus idest firmus.
ut ꝑseueret in ꝓposito. neͣ aliis
predicauerit. ipse reꝓbus efficia¬
tur. Deinde sit andreas idest ui¬
rilis. ut uiriliter aliis predicet.
ne formidine. ne amore liquo
conturbetur. & predicando aliis
fiat iacobus. idest supplantator
iuitiorum. S cum in omnibus e¬
rit ꝑfectus. tunc necessaria
est humilitas. ne sibi s soli gr̃ȩ
dei ascribat. Et ideo fit ioħes:
qui gratra dei interp̃tat᷑. Isti re¬
rabant: & dãpna scłarium in¬
bant. Et erant cum patre ze¬
bedeo. idest diabolo: Tebedetis
enim fagitiuus int̾pretatur. Dia¬
bolus enim a deo fugit. Quatu¬
or tantum uoluit ponere ꝑuoca.¬
tionem: quia ꝑ eos omnes pre¬
dicatores de quatuor partibus¬
mundi uocatos significat. Uloca¬

Expanded text:
ligetur, ut non pro terreno commodo, sed ex dilectione praedicare inveniatur, et ideo vidit duos fratres. Nomina etiam mysterio congruunt. Simon enim obediens interpretatur; qui enim praedicat, praeceptis dominicis obedire debet. Postea debet esse Petrus, id est firmus, ut perseveret in proposito, ne cum praedicaverit, iste reprobus efficiatur . Deinde fit Andreas, id est virilis, ut viriliter aliis praedicet, ne formidine, ne aliquo amore turbetur, et praedicando aliis fiat Jacobus, id est supplantator vitiorum. Sed cum in omnibus erit perfectus, tunc necessaria erit humilitas, ne sibi, sed soli gratiae Dei ascribat, et ideo fit Joannes, qui gratia Dei interpretatur. Isti rerabant, et damna saecularium rnt, et erant cum patre Zebedaeo, id est cum diabolo. Zebedaeus enim fugitivus interpretatur, diabolus vero a Deo fugit. Quatuor tantum voluit ponere invocatione, quia per eos praedicatores omnes de quatuor mundi partibus vocatos significat. Et c
Abbreviated transcription (Latin):
tu uocaris iam. s quod faturũ
erat nuntiat ei. In crastino ui¬
dit philippum: & dix̃ ei Seq̃re me.
Philippꝰ inuenit nathanacł. & dix̃ ei. Imie¬
ninꝰ messiã filiũ iosephanararech. Miratꝰ
aũ nathanael. qd̾ degililea surgeret
ꝓpħa. & presertim de nazareth.
qui erat uiculꝰ iudeorum. cum
omnes ꝓpłiȩ de iudea uenirent:
ait. A narareth potest aliquid
boni esse : Iest potest credi quod
de natareth ueniat aliquodbo¬
num. idest aliquis ꝓpha. & cet̾a
quȩ sequentur. Lucas uͦ nar¬
rat. factum ẽ. autẽ cum turbe
irruerent in eum ut audirent
uerbum dei: ipse staret secꝰ stagnũ
genesareth: & uidit duas naues
stantes. Ascendens in unam natiẽ
que erat symonis: docebat turbus.
lit autẽ cessauit loqui: dixit sy¬
moni. Duc in altum: & laxate
ait. Preceptor ꝑ totam noctem
laborantes nichil cepimus: in
uerbo autẽ tuo laxabo rete. &
impleuerunt ambas nauiculas
piscibus. Stupente petro: ait

Expanded text:
tu vocaris jam, sed quod futurum tu vocaris jam, sed quod futurum erat, nuntiat ei. In crastino die vidit Philippum, et dixit ei: Sequere me. Philippus invenit Nathanael, et dixit ei: Invenimus Messiam, filium Joseph a Nazareth. Miratus autem Nathanael quod de Galilaea surgeret propheta, praesertim de Nazareth, qui erat viculus, cum omnes prophetae de Judaea invenirent, ait: A Nazareth aliquid boni potest esse? id est, potest credi quod de Nazareth veniat aliquid boni? id est, aliquis propheta? et caetera quae sequuntur. Lucas vero narrat: Factum est autem cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genezareth, et vidit duas naves stantes: ascendens autem in unam navim, quae erat Simonis, docebat turbas. Ut autem cessavit loqui, dixit Simoni: Duc in altum, et laxate tam noctem laborantes nihil cepimus: in verbo autem tuo laxabo rete, et impleverunt ambas naves piscibus. Stupente autem Petro
Abbreviated transcription (Latin):
autem. Incepta p¬
predicatione
toreᷤᷤ habeat: quos mittat ad p̃¬
dicandum. Eligit itaq apostoloᷤᷤ.
s uiles & ignobiles idiotas: ut
euangłm ex ui sua. ñ ex nobilita¬
te homintm uel sapientia recep¬
nathanaelem qͥ sapiens erat quã¬
uis sc̃issimum. apłm facere. Ostẽ.¬
so autẽ in pͥmis p̃dicatoribus q
fides xp̃i recepta ẽ. ex in ipsitis
xp̃i. cum ydiote choruiscarent
miraculis. & homines ñ in sapi¬
entia uerbi conuerterentur: tc̃
additus est tandem paulus. &
alii sapientes. ut cipͥantis & au¬
gastinus. De hac uocatione ui¬
dentur tres euangłistȩ difsenti¬
re. Ioħes enim ait. quod in pͥnci¬
pio post baptismũ duo discipłi
ioħis. quorũ unus erat andreas
uenerunt ad iħm: & int̾rogaue¬
runt. Rabi. uibi habitas: Ipse¬
a autẽ dixit. llente & uidete. Lle¬
nit fratrem suum symonẽ: et
dix̃ ei. Inuemimts messiam. Et
intuens eũ dixit. Tu es symon
filius iona. tu uocaberis cephas:
quod est petrus. Non cdixit ei

Expanded text:
autem. Incaepta praedicatione tores, quos mittat ad praedicandum. Elegit itaque apostolos, sed viles, ignobiles et idiotas, ut evangelium ex vi sua, non ex nobilitate vel sapientia hominum recepNathanaelem, qui sapiens erat, quamvis sanctissimus, apostolum facere. Ostensio autem in primis praedicatoribus, quia fides Christi recepta est ex vi ipsius Christi, cum idiotae coruscarent miraculis, et homines non in sapientia verbi converterentur, tunc additus est tandem Paulus et alii sapientes, ut Cyprianus, Augustinus. De hac vocatione videntur tres evangelistae dissentire. Joannes enim ait, quod in principio post baptismum duo discipuli Joannis, quorum unus erat Andreas, venerunt ad Jesum, et interrogaverunt eum: Rabbi, ubi habitas? Ipse autem dixit: Venite et videte. Venit fratrem suum Simonem, et dixit ei: Invenimus Messiam, et intuens, dixit: Tu es Simon filius Johanna, tu vocaberis Cephas, quod est Petrus. Non dixit ei,
Abbreviated transcription (Latin):
hac uocatione quam matheus
dicit. ignoratur ut ait augusti¬
nus utrum ante an post predi¬
cationem publicam facta ẽ. Utro¬
q enim modo potest legi ut di¬
camus ita xp̃c incepit p̃dicationẽ.
ad hanc autẽ predicationẽ iam
elegerat disciplõs. uel postea ele-¬
git. Qui ambulans iuxta mare.¬

Expanded text:
hac vocatione, quam Matthaeus hac vocatione, quam Matthaeus refert, ignoratur, ut ait Augustinus, utrum ante vel post praedicationem publicam facta est. Utroque enim modo potest legi, ut dicamus: ita Christus incoepit praedicationem, et ad hanc praedicationem jam elegerat discipulos, vel postea elegit. Qui ambulans juxta mare
Abbreviated transcription (Latin):
&o uocauit. Sciendim. quod
quando andreas uenit A iħm
&̾ adduxit fratrem. tunc ñ est
facta uocatio eorum. s tantum
predixit petro de nomine suo
quod futuruim erat: & postea
reuersi funt ad ꝓpͥa. De illo iterũ
quod lucas refert intelligendum
est ut augustintis ait. quod pͥmũ
factum ẽ ante istam uocationem.
nec eos tunc a dño fuisse uocatos.
s tantum petro fuisse predictum
quod homines esset capturus. Qd̾
non ita dictum ẽ quasi iam pisces
numquã esset capturus. Nam
post resurrectionẽ legimus eos
fuisse piscatores. s ad cibum. ñ ad
lucrum. Unde datur locus intel¬
ligere eos ad capturam ex amore
remeasse: quãins dicatur relictis
omnib. Non enim reliquerũt
nͥ ad horam. S hec uocatio fuit
ultima quã refert mathetis. &
tunc reliquerunt & res & uro¬
res. & patresita quod numꝗͣ
amplius redierunt ad ꝓpria.
Et quãuis lucas referat illud
quasi post predicationem suam¬
factam in capharnaũ non tam̃
erat rememorat. Similiter de

Expanded text:
 vocavit. Sed sciendum est quod quando Andreas venit ad Jesum, et adduxit fratrem, tunc non est facta vocatio eorum, sed tantum praedixit Petro, de nomine suo quod futurum erat, et postea reversi sunt ad propria. De illo iterum quod Lucas refert, intelligendum est, ut ait Augustinus, quod primum factum est ante istam vocationem, nec tunc eos a Domino fuisse vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, quod non ita dictum est quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam post resurectionem legimus eos fuisse piscatores, sed ad cibum, non ad lucrum. Unde datur locus intelligere, eos ad capturam piscium ex more remeasse, quamvis dicatur, relictis omnibus: non enim reliquerunt tunc nisi ad horam. Sed haec vocatio fuit ultima, quam refert Matthaeus, et tunc reliquerunt et res et uxores, et patres. Itaque nunquam amplius redierunt ad propria; et quamvis Lucas referat illud quasi post praedicationem factam in Capharnaum, tamen non erat, rememoratur. Similiter de