comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũquid tot᷑um legatum debe¬
at. si quis quis michi hr̃s eĩt.
legatum erit. anuõ nõ.qr sit
substitutus hr̃s qui ꝑtem fa¬
ciet licet ip̃e nõ debe̾at. Idez
etiam põt ciroa noĩa expressa
tractari. Multoq magis so¬
lum cobr̃dem totum debere
puto. quia hĩs aduisctus
sit. qui ⁊̃ tũe cum adiũg̾ebat᷑
inreb humanis nõ erat.
hr̃ditate. legata erogarẽtur.
dicendum ẽ scriptis br̃dib
ꝑ futuram doli exceptione.
si amplius quam br̃ditaria
portio petatur.
tus intestati successor debeb¬
it. Quicũꝙ enim abintesta¬
to succesẜit locum hñt codi¬
cilli. namumis ca̾sus ẽ. nec ĩ¬
t̃est quis succedit. dum abĩ¬
testato succedat. ad testamẽ¬
tum aũt quo quo tͣp̃r ꝑ fecis¬
set. ꝑtinẽt codicilli. Et ut
manifestius dicam. ĩ test᷑aͬ¬
to patre fa. mortuo niehilde¬
siderant codicilli. s uicem.
testam̃ti exibent. testõ autẽ
⁊cõ ius sequũtur eius.
Tittere quib hr̃ditas ꝓ¬
mittitur. uł animi affectus

Expanded text:
numquid totum legatum debeat, si 'quisquis mihi heres erit' legatum erit, an uero non, quia sit substitutus heres, qui partem faciat, licet ipse non debeat. idem etiam potest circa nomina expressa tractari. multoque magis solum coheredem totum debere puto, quia is adiunctus sit, qui etiam tunc cum adiungebatur in rebus humanis non erat.hereditate legata erogarentur, dicendum scriptis heredibus profuturam doli exceptionem, si amplius quam hereditaria portio petatur. tus intestati successor debebit: quicumque enim ab intestato successerit, locum habent codicilli: nam unus casus est nec interest qui succedit dum intestato succedat. ad testamentum autem quod quoquo tempore fecisset, pertinent codicilli. et ut manifestius dicam, intestato patre familias mortuo nihil desiderant codicilli, sed uicem testamenti exhibent: testamento autem facto ius sequuntur eius.Litterae, quibus hereditas promittitur uel animi affectus
Abbreviated transcription (Latin):
Urcelł. Is qui unum filiu
Ehabebat cum codicillos ader̃
scripsiss decessit intestatus.
hrde eo relicto ⁊ quẽ postea
ꝓcreamt. agnatione sin hr̃¬
dis nemo dixerit codicillos
euãmusse. Igitur sinich tẽ
depostumis sꝑauit ⁊ codicil¬
li nõ euanescunt. Et que re¬
licta sũt proꝑte dĩmidia. fi¬
lius ad quẽ codicillus factꝰ e.
soluere ꝯpellitur non ⁊̃ pos¬
tumus. ¶S ⁊ si codicillos
reliquiss duob suꝑstitib
filus decedens. cum putaret
altin exhis prius decessisse.
simili mõ dici põt. oĩa pinde
debere filium ad quẽ scripti
sunt codicilli. atꝙ si solus
hr̃s extitiss patri. Inmoi
dum tãxat ꝑtem debet. eorũ
tñ que proꝑte p̃stari nõ pos¬
si̾t. niebil eorum pr̃andũ.
qm̃ illi nõ fuĩt filio ablatu¬
rus. inisi solum puraret suc¬
cessorem sibi futurum.
tus sit legata aũt ĩtabus
collata fuerint iuł. ait tabr¬
las testam̃ti non intelligi..
quib hrs scriptus non est ⁊¬
magis codicilli quam testa¬

Expanded text:
rum. Is qui unum filium habebat, cum codicillos ad eum scripsisset, decessit intestatus herede eo et quem postea procreauit. adgnatione sui heredis nemo dixerit codicillos euanuisse: igitur si nihil tum de postumis sperauit, et codicilli non euanescent et quae relicta sunt, pro parte dimidia filius, ad quem codicillus factus est, soluere compellitur, non etiam postumus. sed et si codicillos reliquisset duobus superstitibus filiis decedens, cum putaret alterum ex his prius decessisse, simili modo dici potest omnia perinde debere filium, ad quem scripti sunt codicilli, atque si solus heres exstitisset patri. immo dumtaxat partem debet: eorum tamen, quae pro parte praestari non possunt, nihil eorum praestandum, quoniam illi non fuerit filio ablaturus, nisi solum putaret successorem sibi futurum. tus sit, legata autem in tabulis collata fuerint, Iulianus ait tabulas testamenti non intellegi, quibus heres scriptus non est, et magis codicilli quam testa
Abbreviated transcription (Latin):
ne huiꝰ ꝯtrou̾siam an legata
que postea quam instituti mõ¬
tem obĩerĩt. codicillis ascripta
uł a dempta sũt. a substitutis
ualeat. ac si testam̃to fcã eẽt.
Qd̃ sabinum ⁊ cassium r̃n.¬
disse auit ꝓculo dissentiente.
Nimirum aũt sabini ⁊ cassu
collectio. quam ⁊ ip̃i reddunt
illa ẽ ꝙ codicilli ꝓp̃te testam̃¬
ti hñtur obsuationẽq ⁊ legẽ
uiris inde traditam ẜuẽt. Ego
uerissimã dicere. nullius eĩ
momĩti ẽ legatum ꝙ datum
ẽ ei. qui tp̃r codicillorum in
rebo humanis nonͣ ẽ lioet te¬
staͣm̃ti fu̾it. eẽ enim d cuir
detur. deĩ sic queri an datu
ꝯsistat. ut nõ ante iuris ratio
quam ꝑsona q̾renda sit In ꝓ
posito igĩtur ꝙ post obitu
hr̃dis codicillis legatum uł
adẽptumẽ. nullius momti ẽ.
quia hr̃s adquẽ ẜmonẽ ofe̾.¬
rat in rebo bumanis nõ ẽ. ea¬
q ad eptio ⁊ datio nũc uana
efficiet᷑ hõc in eo hr̃de qui ex
asse instituͣtus erit. dato sb̃¬

Expanded text:
ntrouersiam: an legata, quae posteaquam instituti mortem obierunt codicillis adscripta uel adempta sunt, a substitutis ualeat ac si testamento facta esset. quod Sabinum et Cassium respondisse aiunt Proculo dissentiente. nimirum autem Sabini et Cassii collectio, quam et ipsi reddunt, illa est, quod codicilli pro parte testamenti habentur obseruationemque et legem iuris inde traditam seruent. ego uerissimam dicere. nullius enim momenti est legatum, quod datum est ei, qui tempore codicillorum in rebus humanis non est, licet testamenti fuerit: esse enim debet cui detur, deinde sic quaeri, an datum consistat, ut non ante iuris ratio quam persona quaerenda sit. et in proposito igitur quod post obitum heredis codicillis legatum uel ademptum est, nullius momenti est, quia heres, ad quem sermonem conferat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc uana efficietur. haec in eo herede, qui ex asse institu‹tu›s erit dato sub
Abbreviated transcription (Latin):
affectione atq usu. iumi nuo
babebũtur. Qd̾ sitotum u̾in¬
it. non extinguit᷑ legatum..
¶Si acetum quis legaui̾t nõꝯ
tinebitur legato acetum qd̾
ium nũo testator hũit. Enba¬
ma aut ꝯtinebit᷑. qr aceti nu̾õ
fuit. ¶ Item siquis uinum qd̃¬

Expanded text:
affectione atque usu uini numero habebuntur. quod si totum uinit, non exstinguitur legatum. Si acetum quis legauerit, non continebitur legato acetum quod uini numero testator habuit: embamma autem continebitur, quia aceti numero fuit. Item si quis uinum q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ moram eius. dãpnum pas
ꝯtifietur qd̃ exumea natumau¬
num ꝑmansit. S si mulsum
factum sit. uini appellatione:
nõ ꝯtinetur ꝓprie. nisi forte pãt
fa. etiam dehec sensit. Certiphĩ
tico uł ordeo uł expane ꝯficit̃
nõ ꝯtinetur. Simili modo nec
chanũ. nec ceruisia ꝯtinebitur.
nec idromelli qd̾ ꝯditum. nec
hoc puto. nisi aliamens testã¬
tis fuit. Oenemeli plane. id ẽ
dulcissumũ uinum ꝯtinebitur:
⁊ passum. nisi ꝯͣria sit mens ꝯ¬
tinebit᷑. defructuᷤ nõ ꝯtinebit᷑.
qȯ potius ꝯditure loco finit.A¬
cinatitium plane. uino ꝯtie¬
bitur. Cydoneum.⁊ si qua alia
sũt que nõ exiunea fuĩt. uimi
appellatione nõ ꝯtinebut. ¶It̃
acetum. appellatione iumi nõ

Expanded text:
pter moram eius damnum passcontinetur, quod ex uinea natum uinum permansit. sed si mul‹s›um sit factum, uini appellatione nofamilias etiam de hoc sensit. certe zythum, tico vel ex hordeo vel ex pane conficitur, non continebitur: simili modo nec camum nec cervesia continebitur nec hydromeli. quid conditum? nec hoc puto, nisi alia mens testantis fuit. oenomeli plane id est dulcissimum vinum continebitur: et passum, nisi ontinebitur: defrutum non continebitur, quod potius conditurae loco fuit. acinaticium plane uino continebitur. cydoneum et si qua alia sunt, quae non ex uinea fiunt, uini appellatione non continebuntur. item acetum uini appellatio
Abbreviated transcription (Latin):
¶Item quãius cumuasis ⁊ cadis
legatum ẽ. tam̃ id quoq qd̾ in
dolus ẽ. legatum ẽẽ uidet᷑. Si¬
cuti si ẜuos om̃s cum peculio:
cuiꝰq eorum legass etiam eos
quib peculu nichil eẽt. legas¬
se uideretur.
uerit dare uxori sue. uinumo¬
icum. frum̃tum. acetum. mel¬
la. salsam̃enta trebanius aieb¬
at. exsingulis reb nõ. ampliꝰ
deb̾i. quã quãtum hr̃s mulieri
dare uoluiss. qm̃ nõ adiectum
eẽt. quãtum exquacumq rei
daretur. offilius. casellius. tubo.
om̃e quãtum pat̾ fa. reliquiss.
legatum putant. Iabeo id pro¬
bat. idꝙ ueru ẽ. ¶Lutio titio.
tritici modios .c. qui singuli.
pondo.c. pendeat. hr̃s dato. of¬
filius nichil legatum ẽẽ. qd̾

Expanded text:
uasis cadis legatum est, tamen id quoque, quod in doliis, legatum esse uidetur, sicuti, si seruos omnes cum peculio cuiusque eorum legasset, etiam eos, quibus peculii nihil esset, legasse uideretur.uerat dare uxori suae uinum oleum frumentum acetum mella salsamenta. Trebatius aiebat ex singulis rebus non amplius deberi, quam quantum heres mulieri dare uoluisset, quoniam non adiectum esset, quantum ex quaque re daretur. Ofilius Cascellius Tubero omne, quantlegatum putant: Labeo id probat idque verum est. "Lucio Titio tritici modios centum, qui singuli pondo centum pendeant, heres dato". Ofilius nihil legatum esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
UI. Num certus nũs ampho¬
rarumuni legatus eẽt ex eo
ꝙ infũdo semproniano natu
eẽt. ⁊ minus natum̃ eẽt. nõ am¬
plius deb̾i placuit. Et qĩ rãxa¬
tionis iucem optinẽ. hec u̾ba.
ꝙ natum erit.
Rocul O

Expanded text:
um. Cum certus numerus amphorarum uini legatus esset ex eo, quod in fundo Semproniano natum esset, et minus natum esset, non amplius deberi placuit et quasi taxationis uicem optinere haec uerba 'quod natum erit'. 6 Procul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iuimi nuo fuit. ¶Snunũ leg¬
atu sit. uideamus an cuz ua¬
se debeatur.⁊ celsus ĩquit ui¬
no legato⁊ sinõ sit legatum.
cum uasis. uasa quoq legnͣta
uideri. nõ quia pars sũt ium.
uasa. quẽ admodum ẽblemata
argentisciphorum forte.ułspe¬
culi. S quia credibile ẽ mentẽ
testantis eam ẽẽ ut uoliũt acceᷤ¬
sioni uino ẽẽ amphoras. Et sic
ĩquit loquintur hr̃e nos ãpho¬
ras mille. adm̃suram uini re¬
ferentes. ¶Indolus nõ puto
ũm ut iuno legato.⁊ dolia de̾be¬
ant̾. maxie si dep̃ssa incella.
uinaria fu̾int. ut sũt ea que p̃
magnitudine difficile mouẽt᷑.
¶Incuppis aũt siue incuppulis.
puto adinittẽdum eẽ ⁊ ea de¬
berii nisi pari modo ĩ mobiles
inagro uelud instrum̃tum a¬
gri erant. Uino legato utres
nõ debebũtur. nec culleos qui¬
dem deberidico.
lei non adiecta qualitate lega¬

Expanded text:
uit. Si uinum legatum sit, uideamus, an cum uasis debeatur. et Celsus inquit uino legato, etiamsi non sit legatum cum uasis, uasa quoque legata uideri, non quia pars sunt uini uasa, quemadmodum emblemata argenti scyphorum forte uel speculi, sed quia credibile est mentem testantis eam esse, ut uoluerit accessioni esse uino amphoras: et sic, inquit, loquimur habere nos amphoras mille, ad mensuram uini referentes. in doliis non puto uerum, ut uino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella uinaria fuerint aut ea sunt, quae per magnitudinem difficile mouentur. in cuppis autem siue cuppulis puto admittendum et ea deberi, nisi pari modo immobiles in agro uelut instrumentum agri erant. uino legato utres non debebuntur: nec culleos quidem deberi dico.lei non adiecta qualitate lega
Abbreviated transcription (Latin):
num legatum ẽẽt. exceptoui¬
no om̃e penum adalium lega¬
tarium ꝑtinebit. ¶Si .c. am̃
phore quas uelles tibi legate
sint. extestõ agendo ꝯ sequi po¬
tes ut deguͣstare tibi licent.⁊
aut quanti int̃ fuerit licẽtibi
adexibendum age̾ potes.

Expanded text:
num legatum esset, excepto uino omne penum ad alium legatarium pertinebit. Si centum amphorae quas uelles tibi legatae sint, ex testamento agendo consequi potes, ut degustare tibi liceat: aut, quanti interfuerit licere tibi ad exhibendum agere potes.
Abbreviated transcription (Latin):
mib debito¬
ribꝰ eaque debent..
recte legãtuͣr. licet
scripsit. sires pignori data lege¬
tur debitori acreditore. ualẽ le¬
gaitum. hr̃eq eum actionẽ ut
pignus recipiat priusquam
pecunam soluat. Sic aũt loq
lucͥrari. S si alia testantis uo¬
uuntas fu̾it. ⁊ ad hoc ꝑueniet᷑
exẽplo luitioms.
Op̃. Heredem dãpnatum a fi¬
deuisore non petẽ.areo posse pe¬
tere s areo petẽuetitu. si afi¬
deuissore petat. reo extestõ te¬
neri. celsus putat. Idem celsus
ait. nullam dubitatione hr̃e
quin hr̃de pete̾ adebitore uen¬
to.nechr̃s hr̃d̾is pete̾ possit¬
se legari iam certum ẽ / S ⁊ si.
cyrographum quis decedens.
debitori suo dederit. exceptõe¬

Expanded text:
ibus debitoribus ea quae debent recte legantur, licet scripsit, si res pignori data legetur debitori a creditore, ualere legatum habereque eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat. sic autem loqlucrari: sed si alia testantis uoluntas fuit, et ad hoc peruenietur exemplo luitionis..Heredem, damnatum a fideiussore non petere, a reo petere posse, sed a reo petere uetitum, si a fideiussore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat.Idem Celsus ait nullam dubitationem habere, quin herede petere a debitore uetito nec heres heredis petere possitse legari iam certum est.Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptione
Abbreviated transcription (Latin):
socu sũt. ⁊ est um. nõ solum eũ
cuĩ nom̃ intestõ scriptum est.
legatarium hñdum. uerum
eum quoꝙ qui nõ est scriptu.
s ⁊ eius ꝯtẽplatione libatio
relieta eẽt. Utriq aũt legata¬
ri hñtur ⁊ ĩ hoc eiũ. Nam ⁊
siꝙ ego debeo titio. sit ei lega¬
tum mei grã ut ego liberer
nemo menegabit legatariu.
ut ⁊ uil. eodem libro scripsit.

Expanded text:
socii sunt. et est uerum non solum eum, socii sunt. et est uerum non solum eum, cuius nomen in testamento scriptum est, legatarium habendum, uerum eum quoque, qui non est scriptus, si et eius contemplatione liberatio relicta esset.Utrique autem legatarii habentur et in hoc casu. nam et si quod ego debeo Titio sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer, nemo me negabit legatarium, ut et Iulianus eodem libro scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
facti. testam̃tum irritum nõ
fieri ꝯstat. nam quãtum ad
testan dum de castrensi pe¬
culio ꝓ patre famil. hñdus ẽ.
Et ideonec emancipatione ir¬
ritum fieri militis uł uet̾am
testa m̃tum uerum ẽ.¬

Expanded text:
facti testamentum irritum non fieri constat: nam quantum ad testandum de castrensi peculio pro patre familias habendus est, et ideo nec emancipatione irritum fieri militis uel ueterani testamentum uerum es
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta eorum ualeant. quam:
distinctionẽ. Inmilitis quo
testam̃to diuus adrianꝰ dedit
cͣpłam ad põponium falconẽ.
Ut siquidem ob ꝯsciẽtiam de¬
licti militaris mori maluit. ir¬
ritum sit eius testmn. Qd̃ si
ualere. aut si intestato deces¬
serit.cegriatis eiuis.aut si nõ
sit legiomi ista sũt uendican¬
da. ¶Hu aũt om̃s quorum
testamentaarritadãpnatioe.
fieri dixim᷑us. si prouocaue¬
rinticapite nõ miniũtt᷑ atq
ideon testam̃ta que antea.
fecerunt irrita fient. ⁊ tunc
testari poterũt. hoc enim se¬
pissime ẽ ꝯstitut᷑um. Nec ui¬
debũtur qĩ destatu suo dubi¬
tantes nonhre testam̃ti fae¬
tion̾em. Sũt enim c̾ti status.
nec ip̃i dese interim incerti.¬
Quid tñ si appellationẽ eius.
p̃ses non receꝑit. s imꝑatori
scribendo penã rememoratꝰ ẽ.
puto hũc quoꝙ suum statũ
int̾im recinẽ nec testam̃tum
irritum fieri. Namut ẽ ora¬
tione duu marti expressum.
tam ⁊ si prouocatis uł eius ꝓ

Expanded text:
ta eorum ualeant. quam distinctionem in militis quoque testamento diuus Hadrianus dedit epistula ad Pomponium Falconem, ut, si quidem ob conscientiam delicti militaris mori maluit, irritum sit eius testamentum: quualere testamentum aut, si intestato decessit, cognatis aut, si non si‹n›t, legioni ista sint uindicanda.Hi autem omnes, quorum testamenta irrita damnatione fieri diximus, si prouocauerint, capite non minuuntur atque ideo neque testamenta quae antea fecerunt inrita fient et tunc testari poterunt: hoc enim saepissime est constitutum nec uidebuntur quasi de statu su‹o› dubitantes non habere testamenti factionem: sunt enim certi status nec ipsi de se interim incerti.Quid tamen si appellationem eius praeses non recepit, sed imperatori scribendo poenam remoratus est? puto hunc quoque suum statum interim retinere nec testamentum irritum fieri: nam, ut est oratione divi Marci expressum, tametsi provocantis vel eius pro
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ etiam ante hr̃dis institu¬
tionẽ. uel int medias hr̃du
institutiones uł int̾ gradus
exhr̃dari possũt. Nam diuus
marchus decreuit idem in po¬
stumo ꝙ ⁊ infilio ẜuandum.
nec ratio d̾iu̾sitatis reddi põt.¬
Exhis apparet aliam cãm esse
filiorum suꝑstitum aliam po¬
rumpũt. Illi semꝑ. hi sinasi¬
cuntur nec inuemiãt se exhr̃¬
datos. S ⁊ si stante hoc aliud
testin aquo postumus ex hr̃¬
siue post mortẽ testatoris na¬
scatum. siue uiuo testatore na

Expanded text:
tiam ante heredis institutionem uel inter medias heredum institutiones uel inter gradus exheredari possunt: nam diuus Marcus decreuit idem in postumo quod in filio seruandum, nec ratio diuersitatis reddi potest.Ex his apparet aliam causam esse filiorum superstitum, aliam porumpunt, illi semper, hi, si nascantur nec inueniant se exheredatos.Sed et si sit ante hoc aliud testamentum, a quo postumus exheresiue post mortem testatoris nascatur si
Abbreviated transcription (Latin):
uitutem.ab hostib ubi gr̃a
captusul si maior anius .xx.¬
cipãdum p̃tim. S ⁊ siquis
fuit capite dãpnatus uel ad
bestias ul adgladium ul alia
pena que uitam adimit. test¬
am̃tum eius irritum fiet.⁊ ñ
tunc cum ꝯsũptus ẽ. s cum

Expanded text:
uitutem, ab hostibus uerbi gratia uitutem, ab hostibus uerbi gratia captus, uel si maior annis cipandum. Sed et si quis fuerit capite damnatus vel ad bestias vel ad gladium vel alia poena quae vitam adimit, testamentum eius irritum fiet, et non tunc cum consumptus est, sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
po̾nem posse admitti. S qͣsi
pat̾ eius qui mortis aui tp̃r
inutero fuit.apud hostes eãt.
nepos iste. patre ĩ eadem causa
decedente post mortẽ aui sue¬
cedendo testam̃tum rumpet.
qr supra scripta ꝑsona ei ñ ob¬
stat. Nec enim c̾ditur in reb
humanis fuisse. cum me cã
decedat. quã quam captiuus
reu̾sus. patris sui miustum
facẽt testam̃tum ĩ eo p̃t̾itus.¬
Siue aũt incuutate nepos
fuit xeptus siue apd hostes.
qm datur ⁊ partui post lum¬
nium. succedendo testam̃tu
rumpit᷑. Succedendo itaq.
sui nõ rumpũt. siue fui̾nt ĩ¬
stitutiuel exhr̃dati abeo gra¬
du ad quem hr̃ditas defertur
s. si gradus ille ualeat. Quo¬
cumꝙ aut modo parentes
p̃cedentesanpotãte eẽ desie¬
rint. succedentes lib̾i si fue¬
rint instituti uł exhr̃dati. ñ
rumpent testam̃tum. siue ꝑ
cap̾tuntatẽ siue ꝑmortẽ uł
penam ¶rritum fit testamẽ¬
tum quotiẽs ip̃i testatori ali¬
quid ꝯtingit.ut puta sĩ ciuu¬
tatem amittat ꝑsubditam ẜ¬

Expanded text:
onem posse admitti. Sed si pater eius, qui mortis avi tempore in utero fuit, apud hostes erat, nepos iste patre in eadem causa decedente post mortem avi succedendo testamentum rumpet, quia supra scripta persona ei non obstat: nec enim creditur in rebus humanis fuisse, cum in ea causa decedat, quamquam captivus reversus patris sui iniustum faceret testamentum in eo pSiue autem in ciuitate nepos fuit conceptus siue apud hostes, quoniam datur et partui postliminium, succedendo testamentum rumpit.Succedendo itaque sui non rumpunt, siue fuerint instituti uel exheredati ab eo gradu ad quem hereditas defertur, scilicet si gradus ille ualeat.Quocumque autem modo parentes praecedentes in potestate esse desierint, succedentes liberi, si fuerint instituti uel exheredati, non rumpent testamentum, siue per captiuitatem siue per mortem uel poenam.Irritum fit testamentum, quotiens ipsi testatori aliquid contigit, puta si ciuitatem amittat per subitam ser
Abbreviated transcription (Latin):
quamius filius sequentez g̃¬
dum aquo exhr̃datus ẽ pati¬
atur ualere. S si aprimo gra¬
du p̃teritus. iscdo exhr̃datus
sit. si eo tp̃r nascatur postumꝰ
quo aliquis exinstitutis uyxit.
totum testam̃tum ruptum ẽ.
Nam tollendo primũ gradu.
sibi locum faciet.
extraneum sub ꝯditione insti¬
tuerit. ⁊ pendẽte ꝯditione pt
mortẽ patris delibante br̃de
instituto de adeunda hr̃dita¬
te exhr̃datus filius decesẜit.
⁊ nepos fu̾it natus. an rũpat
testam̃tum: Et dicemus te¬
stam̃tum nõ rumpicum nec
exhr̃dari huimodi nẽpos de¬
beat abauo quem pãt p̃cede¬
bat. Plane si forte institutus
testãto. nõ dubitat᷑. Utrumq
ꝓprus rationib. Nam agna¬
scendo quidem is rumpit quẽ
nemo p̃cedebat mortis tp̃re
ab intestato uõ is suecediti
cum ante eum alu nõ ẽ dela¬
ta hrdĩtas. Non fuisse aũt
filio delatam br̃ditatem ap¬
paret. cum delib̾ante institu¬
to decesẜit. S hecita si mor¬
tis aui tp̃r inut᷑o nepos fuiͣt.

Expanded text:
quamuis filius sequentem gradum, a quo exheredatus est, patiatur ualere. sed si a primo gradu praeteritus, a secundo exheredatus sit, si eo tempore nascatur postumus, quo aliquis ex institutis uixit, totum testamentum ruptum est: nam tollendo primum gradum, sibi locum faciet. extraneum sub condicione instituerit et pendente condicione post mortem patris vel deliberante herede instituto de adeunda hereditate exheredatus filius decesserit et nepos fuerit natus, an rumpat testamentum? et dicemus testamentum non rumpi, cum nec exheredari huiusmodi nepos deberet ab avo, quem pater praecedebat. plane si forte institutustestato non dubitatur. utrumque propriis rationibus: nam adgn‹a›scendo quidem is rumpit quem nemo praecedebat mortis tempore: ab intestato uero is succedit cui ante eum alii non est delata hereditas, non fuisse autem filio delatam hereditatem apparet, cum deliberante instituto decesserit. sed haec ita, si mortis aui tempore in utero nepos fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
S̾. Postumi ꝑuirilem sexũ
descendẽtes adsimilitudine
filiorum ñominatĩ exhr̃dãdi
sũt. netestm̃. agnascẽdo rũpãt.¬
postumos aut dicimus eos
dum̃ taxat qui post mortem
parentis nascunt᷑ S ⁊ huqui
cunt᷑. ita demũ ꝑ legem uellei¬
ain rumpe testam̃tum ꝓhibẽ¬

Expanded text:
sexum descendentes ad similitudinem filiorum nominatim exheredandi sunt, ne testamentum adgnascendo rumpant.Postumos autem dicimus eos dumtaxat, qui post mortem parentis nascuntur. sed et hi, qui cuntur, ita demum per legem Uelleam rumpere testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
ẜo gradu scripti sunt hr̃des.
optinere hr̃ditatem nõ pos¬
sunt. Gradu enim rupto ⁊ ĩ¬
firmato. amplius hr̃ditas ĩ¬
de optineri non põt.

Expanded text:
o gradu scripti sunt heredes optinere hereditatem non possunt: gradu enim rupto et infirmato amplius hereditas inde optineri non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. I unc aũt prius testai¬
m̃tum̃ rumpit̾ cum postĩus
rite ꝑfectũm ẽ. msi forte po¬
st̾ius. uł uire militari sit fac¬
tum. uł meo scriptus ẽ qui
ab intestato uenirẽ põt. tunc
enim expostĩore non ꝑfecto

Expanded text:
unc autem prius testamentum rumpitur, cum posterius rite perfectum est, nisi forte posterius uel iure militari sit factum uel in eo scriptus est qui ab intestato uenire potest: tunc enim et posteriore non perfecto
Abbreviated transcription (Latin):
Abeo. Siquis legata qb̾ &tas.
dies apposita non eẽt. annuabi¬
ma trima die iuissit dari. ⁊ ali¬
cuicum pel pubes eẽt peciũam
legiuit. id quoq legatum. an¬
nia bimatrima die post pubͣ¬
tatem pr̃andum ẽẽ incomẽta¬
rus griii scriptum ẽ. qr magis
ꝯditio quam dies legato adi¬
iecta ẽẽt. Contra ego sentio. qr
fere dies ponit̾ ad ꝓroganda
ĩfuturum legata sũt. diesꝙ
pub̾tatis ht̃ aliquã tp̃ris de¬
monstritionẽ. ¶Duob eadẽ
res si hr̃di.c. dedissent. legata
ẽ. si alt̾ exhis quinquagi̾ta de¬
derit ꝑtem legati ꝯsequit᷑ ⁊ ꝑs
eius qui nõ dederit. alt̾i cum
ẽ si calimacho cum quo testĩ
fictionẽ non he̾bat. cc. dedisi.¬
ꝯdictioni parere debet. ⁊ dueẽ¬
ta dare. ut ad eum legatus fũ¬
dus ꝑtineat. licet nũmos non
faciat accipiẽtis. Quid enim
int̃ est utrum tali ꝑsone dare.
iubeat᷑ an aliquo loco poniẽ. ut
iinꝰare deicẽ n enim illud ꝙ

Expanded text:
o Si quis legata, quibus dies adposita non esset, annua bima trima die dari iussit et alicui, cum pubes esset, pecuniam legavit, id quoque legatum annua bima trima die post pubertatem praestandum esse in commentariis Gaii scriptum est, quia magis condicio quam dies legato adiecta esset. contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda in futurum legata sunt, diesque pubertatis habet aliquam temporis demonstrationem. Duobus eadem res, si heredi centum dedissent, legata est: si alter ex his quinquaginta dederit, partem legati consequetur et pars eius, qui non dederit, alteri cumest, si Callimacho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dediscondicioni parere debet et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus pertineat, licet nummos non faciat accipientis: quid enim interest, utrum tali personae dare iubeatur an aliquo loco ponere vel in mare deic
Abbreviated transcription (Latin):
Si cui lib̃tas data sit direc¬
to sub ꝯditione hac sirationes
reddidiss arbitrũm acõsulib
diuus pius dari ꝑmisit. his u̾¬
bis aditia auob̾. amplissimis
sules arbitrum dabũt. qui ex¬
cussis rationibnõ tm̃que reli¬
qu᷑a sũt epifroditi ꝯstituerit.
uerum ⁊̃ quas rationes quein
strum̃ta tritẽ aut exibere dñis
sius debemt. cuius siñe cum
fu̾it satisfactum nõ impediet᷑

Expanded text:
Si cui libertas data sit directo sub hac condicione "si rationes reddidisset", arbitrum a consulibus divus Pius dari permisit his verbis: "aditi a vobis amplissimi consules arbitrum dabunt, qui excussis rationibus non tantum quae reliqua sunt Epaphroditi constituent, verum etiam quas rationes quaeque instrumenta tradere aut exhibere dominis suis debeat: cuius sententiae cum fuerit satisfactum, non
Abbreviated transcription (Latin):
uit. in hecu̾ba. ate petromi pe¬
toutis ea duo milia solidoꝵ
reddas collegio cui̾dam tẽpli.
q̃situm ẽ cum id collegium.
postea dissolutum sit. utrum
legatum ad petronium ꝑti¬
neat.anuõ apud hr̃dem re¬
manẽ debeat. R. petronium
uire petẽ.utiꝙ si ꝑ eum non
stet̾it parere defũeti uolũtati.¬
¶Pat̾ filios suos hr̃des scripse¬
iat.⁊adiecit. p̃dia que adeos
exbonis meis ꝑuentura sũt.
successiomi sue. deq eare in¬
uicem sibi eaueãt. Exhus uer¬
bis q̃ situmẽ an p̃dia ꝑ fidei¬
ꝯmissum relicta uideãtur. R.
Nichil defidei ꝯmisso propoĩ.¬
¶ Exꝑte dimidia hr̃di ĩ stituto.
ꝑ p̾ceptionẽ fũdum legauit
⁊ abeo ita petiit. peto uti uelis

Expanded text:
uit, in haec uerba: 'a te, Petroni, peto, uti ea duo milia solidorum reddas collegio cuiusdam templi'. quaesitum est, cum id collegium postea dissolutum sit, utrum legatum ad Petronium pertineat an uero apud heredem remanere debeat. respondit Petronium iure petere, utique si per eum non stetit parere defuncti uoluntati.Mater filios heredes scripserat et adiecit: 'praedia, quae ad eos ex bonis meis peruentura sunt, successioni suae deque ea re inuicem sibi cauerent': ex his uerbis quaesitum est, an praedia per fideicommissum relicta uideantur. respondit nihil de fideicommisso proponi.Ex parte dimidia heredi instituto per praeceptionem fundum legauit et ab eo ita petit: 'peto, uti ueli
Abbreviated transcription (Latin):
meuio debeatur. R. posse adhãc
quoꝙ.u̾borum significationẽ
extͣendi/ ⁊tem q̃situmẽ. an si
kalendarii ꝙ inpatria sua. uł
int̾ra fines eiꝰ. defũetus ex̾cuit
instrum̃ta indomo quã ĩpatria
sia hẽbat reliquid. an id quoq
kalendarium ꝓpt̃ u̾ba suprascͥp¬
ta menio exc̃a fidei ꝯmissi debe¬
tur.R. nõ deberi. Item q̃situ ẽ.
an pecunia que ĩ archa domi gͣ¬
dib inuẽta ẽẽt. uel ex diu̾sis
noĩb exacta ⁊ ibi deposita. ex
⁊ uxorem hr̃dem ĩstituerat.filie
ꝑfideiꝯmissum .c. cu ĩ familia
nubet legauit ⁊ adiecit ita.fi¬
dei tue filia ꝯmitto ut cum ĩ fa¬
milia nũbes ⁊ quotienscumq
nubes patiaris ex dote tua quã
dabis ꝑtem dimdiã stipulari
fr̃em tuum ⁊ seiã matr̃ẽ tuam.
ꝓꝑtib dumidus dari sibi. sun
matrimonio eiꝰ cui nubes. siue
diuortio fcõ priusquã dos tua

Expanded text:
ad hanc quoque uerborum significationem extendi. item quaesitum est, an, si calendarii, quod in patria sua uel intra fines eius defunctus exercuit, instrumenta in domo, quam in patria sua habebat, reliquit, an id quoque kalendarium propter uerba supra scripta Maeuiis ex causa fideit non deberi. item quaesitum est, an pecunia, quae in arca domi Gadibus inuenta esset, uel ex diuersis nominibus exacta et ibi deposita, ex et uxorem heredes instituerat, filiae per fideicommissum centum, cum in familia nuberet, legauit et adiecit ita: 'fidei tuae, filia, committo, ut, cum in familia nubas et quotienscumque nubes, patiaris ex dote tua, quam dabis, partem dimidiam stipulari fratrem tuum et Seiam matrem tuam pro partibus dimidiis dari sibi, si in matrimonio eius cui nubes siue diuortio facto, priusquam dos tua
Abbreviated transcription (Latin):
reliquid filiam suam. nepte
beret.an uõ aduliam dnãm
que hũit patruum maioͣrem
iulium agrippam ꝑtine̾nt R.
cum hoc nudum pceptum ẽ
mehil ꝓponi ꝯ̃ uoluntate de¬
fũcti factum quominus ad
br̃des ꝑtinẽnt. ¶ Quin decĩs
lib̃tis quos noĩauerat.p̃dio.¬
ium cum tab̃na legauerat.⁊
adiecerat hec uba sibiq eos.
hr̃e posside̾ uolo ea lege.⁊ ꝯdi
tione nequis eorum ꝑtẽ sũa
uendẽ. conare ue aluid ue ꝗd
facere alu uelit.ꝙ si adu̾sus
ea quid factum erit. tunc eas
portiones p̃dium ue cum tab̾¬
na adrem publicam tuscula¬
norum ꝑtinẽ uolo. quidam.
exlib̾tis uendiderũt ꝑtes suas
duob collib̾tis sius exeodẽ
corpore. emptores aũt defũe¬
ti gaium seium extraneu hr̃¬
dem reliquerũt. Quesitum ẽ
ꝑtes que uenierũt utrum ad
Idem quesut an ꝑtes uendite
adrem .pi. tusculanorum ꝑti¬
quia nõ possidentis ꝑ sona qui
nẽ extraneus ẽ respicienda ẽ.
s ẽptorum qui ẜm uolũtatẽ

Expanded text:
reliquit filiam suam neptem beret an uero ad Iuliam Domnam, quae habuit patruum maiorem Iulium Agrippam, pertinere‹n›t. cum hoc nudum praeceptum est, nihil proponi contra uoluntatem defuncti factum, quo minus ad heredes pertinerent. Quindecim libertis, quos nominauerat, praediolum cum taberna legauerat et adiecerat haec uerba: 'sibique eos habere possidcione, ne quis eorum partem suam uendere donareue aliudue quid facere alii uelit: quod si aduersus ea quid factum erit, tunc eas portiones praediumue cum taberna ad rem publicam Tusculanorum pertinere uolo'. quidam ex his libertis uendiderunt partes suas duobus conlibertis suis ex eodem corpore, emptores autem defuncti Gaium Seium extraneum heredem reliquerunt: quaesitum est, partes quae uenierunt utrum ad idem quaesiit, an partes uenditae ad rem publicam Tusculanorum pertiia non possidentis persona, qui nunc extraneus est, respicienda est, sed emptorum, qui secundum uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
dum eẽ. quĩ fidei ꝯmissũ ualeat.¬
Duas filias equis exꝑtibo hr̃des
fecer̾it. alti fundum p̾legau̾ãt.
⁊ ab ea pẽtierit ut sorori sue .xx.
daret. abeãdem filia petut ut ꝑ¬
tem dimidiã fundi. eidẽ sorori
N. P ost emancipationẽ patͥs
suͥscepta apatruo ut leg̃itiimo
prde petierat ut ꝑtem br̃dita¬
tis auũculo suo daret ⁊ agros
duoradutrumq aũt ut ꝓxi¬
mũ cognatum successio eius ꝑ
missum nõ ꝯstit̾it. quã suo uire

Expanded text:
missum ualet.Duas filias aequis ex par tibus heredes fecerat: alteri fundum praelegauerat et ab ea petierat, ut sorori suae uiginti daret: ab eadem filia petit, ut partem dimidiam fundi eidem sorori  Post emancipationem patris suscepta a patruo ut legitimo herede petierat, ut partem hereditatis avunculo suo daret et agros duos: ad utrumque autem ut proximum cognatum successio eius pemissum non constiterit, quam suo iure
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ amphylo ubto hoc am¬
ꝑlius quam codicilt: resĩquis
dari uolo .c. scio omĩa que tibi
paniphyle relinquo. adfilios
meos ꝑuentura. cum affectõer
tuam circa eos bene ꝑ spectam
habeo. Quero anu̾bis supra.
scriptis pamphyli fidiꝯmisit.
ut poit mortẽ filus defuncti .c.
tur nõ urderi quidẽ. quãtum.
adu̾ba testatoris ꝑtinet. fidei
ꝯmissum pamphyli.ut.e. resti¬
tueret. S cum sniaᷤ definicti a
lib̾to decipi satis ĩ humanu ẽ.
c. ei relictos.filus testatoris de

Expanded text:
"Pamphilo liberto hoc amplius, quam codicillis reliqui, dari volo centum. scio omnia, quae tibi, Pamphile, relinquo, ad filios meos perventura, cum affectionem tuam circa eos bene perspectam habeo". quaero, an verbis supra scriptis Pamphili fidei commissit, ut post mortem filiis defunctitur non uideri quidem, quantum ad uerba testatoris pertinet, fidei commissum Pamphili, ut centum restitueret: sed cum sententiam defuncti a liberto decipi satis inhumanum est, centum ei relictos filiis testatoris de
Abbreviated transcription (Latin):
ẜm ea que ꝓponerẽtur reete ꝯe¬
tum.¶ dem quesuut cum filius
p̃dia hẽditaria. ut dimitteret
hr̃ditarios creditores. distra.¬
xisset. an emptores qui fideio¬
missum ignorãuerũt. bene e¬

Expanded text:
m ea quae proponerentur recte contractum. idem quaesiit, cum filius praedia hereditaria, ut dimitteret hereditarios creditores, distraxisset, an emptores, qui fideicommissum ignorauerunt, bene e
Abbreviated transcription (Latin):
pedie autem quinquͤaginta.
pospea meuius uolente testato¬
relittͣas emisit ad eas scd̃m.
uoluntatẽ testatois restitute¬
rum. postea testator fecit codi¬
cillos. quib ⁊ hoc p̃cepit. pret̾
hos codicillos siquidaliud ꝓ¬
latumẽẽt nõ ualeat. q̃ situmẽ
an menuis qui .cc. accepit. qr
mutauit uoluntatẽ de ea epła
testator.amulierib ꝯueniri.
excã fidei ꝯmissi possit. R̾. ẜm¬

Expanded text:
pidi autem quinquaginta: postea Maeuius uolente testatore litteras emisit ad eas secundum uoluntatem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibus et hoc praecepit, ut praeter hos codicillos si quid aliud prolatum esset, non ualeat. quaesitum est, an Maeuius, qui ducenta accepit, quia mutauit uoluntatem de ea epistula testator, a mulieribus conueniri ex causa fideicommissi possit. r
Abbreviated transcription (Latin):
nerẽtur .s. cum ius uirãdum de¬
disse. sup hoc testator affirma¬
uit. credẽn᷑da ẽ supħ. scriptuã.¬
Titia honestissima femina cu
ĩnegotus sius oꝑa calumachi
non pot̾at. testõ facto manu

Expanded text:
nerentur, scilicet cum iusiurandum dedisse super hoc testator adfirmauit, credenda est scriptura.Titia honestissima femina cum negotiis suis opera Callimachi non poterat, testamento facto manu
Abbreviated transcription (Latin):
dequo q̃ritur. ꝑinde ratione ĩ
fundo hr̃i uoliusse. ac si uninsuᷤ
hr̃ditarius ẽẽt. ut ꝓdimidia ꝑ¬
te ⁊ uxor ⁊ filius agrum ut bẽ¬
ditarium hant. ¶Intestõ ita scͥp¬
tum fuit. domũ meam cum orto
applicito. lib̾tismeis ꝯcedi uolo.
meo ꝯcedi uolo. q̃situm ẽ. an ɨ¬
br̃s test. itoris.honeratꝰ uideat᷑¬
p̃legata. R̾. non ẽẽ honeratu.¬
¶Codicilł ꝯfirmatis ita cauit..
om̃ib aũt lib̾tis meis ⁊ quos
uiuus. ⁊ quos his codicillis
manumisi. uł postea manu¬
misos tub̾nales suas Itez fi

Expanded text:
de quo quaereretur, perinde rationem in fundo haberi uoluisse ac si uniuersus hereditarius esset, ut pro dimidia parte et uxor et filius agrum ut hereditarium habeant.In testamento ita scriptum fuit: 'domum meam cum horto applicito libertis meis concedi uolo' meo concedi uolo'. quaesitum est, an heres testatoris oneratus uideatpraelegata. respondit non esse oneratum.Codicillis confirmatis ita cauit: 'omnibus autem libertis meis et quos uiuus et quos his codicillis manumissi uel postea manumisero, contubernales suas, item fi
Abbreviated transcription (Latin):
puenerit restituas filio suo. re¬
tenͣtis tibiortis meis. Questtr̃
ẽ cum gr̃ali capite fidei ꝯmisiss.
quisquis hr̃s eẽt de om̃ib ut p̃¬
staret ꝙ cuiq legasset pr̃ari fi̾
uississ. ancum dodrantẽ hr̃di¬
tatis restituẽt. ortos ĩ assem uẽ¬
dicare seia debeat.R. etiam cobr̃¬
dis fidei ꝯmissum iude̾ri. ut qua¬
drantẽ quẽ inhis ortis haberet.
seie redderet.
institiut ⁊ uxoris fidei ꝯmisit
ĩ hec u̾ba. peto ate dña uxor ne
ex fundo titiano ꝑtem tibi ue̾n¬
dices cum scias me uniu̾sa ẽp¬
tionẽ eius fundi fecisse. s bene¬
fitio affectionis ⁊ pietatis quã
tibi debui. cadẽ emptionẽ cum
nũmis meis ꝯꝑassem. tecum coĩ

Expanded text:
rvenerit, restituas filio tuo retentis tibi hortis meis". quaesitum est, cum generali capite fideicommississet" quisquis heres esset" de omnibus, ut praestarent quod cuique legasset praestari fierive iussisset, an, cum dodrantem hereditatis restituerit, hortos in assem vindicare Seia debet. respondit etiam coheredis fidei commissum videri, ut quadrantem, quem in his hortis haberet, Seiae redderet. instituit et uxoris fidei commisit in haec verba: "peto a te, domina uxor, ne ex fundo Titiano partem tibi vindices, cum scias me universam emptionem eius fundi fecisse, sed beneficio affectionis et pietatis, quam tibi debui, eandem emptionem, cum nummis meis com
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtemue enis publiũ sep̃mu
dñm᷑ meũ hr̃dem eẽ uolo. ⁊ me¬
uio ad quẽ hr̃ditatis portionẽ
noluit ꝑuenire cum hoc elogͣi¬
o fidei ꝯmissu reliꝗd.⁊ meuio
lib̾to meo deme nichil merito

Expanded text:
emue eius Publium Sempronium dominum meum heredem esse uolo', et Maeuio, ad quem hereditatis portionem noluit peruenire, cum hoc elogio fideicommissum reliquit: 'Maeuio liberto meo de me nihil merito
Abbreviated transcription (Latin):
Quesitum ẽ cum imnͣlis filius
eundẽ fundum ẜm uolũtater
patris retinuit. an defũcto eo
nõ adhr̃des scriptos a filio. s
colligi posse. scilicet filium
quoadiuneret alienare uł pi¬
gnorare nõ posse. testam̃ti aũt
factionẽ ⁊ meo fundo ⁊ ĩ extͣ

Expanded text:
itum est, cum uiuus filius eum fundum secundum uoluntatem patris retinuerit, an defuncto eo non ad heredes scriptos a filio, sed colligi posse filium qu‹oa›d ‹u›iueret alienare uel pignerare non posse, testamenti autem factionem
Abbreviated transcription (Latin):
an hec petunia. ex eã mercedis
posse ĩ firãdem legis relictum.¬
¶Exhis ubis testam̃ti oĩb quos
siue his tabulis. suie quib cũ¬
ꝙ alus filios filias ue sũos ẽs
ocediuolo. Quesitum ẽ an his
quos uiuus mamimisiss debe¬
antur filii.R̾. his quoq quos
quasue ante testm̃ factum.

Expanded text:
an haec pecunia ex causa mercedis posse in fraudem legis relictum.Ex his uerbis testamenti: 'omnibus, quos siue his tabulis siue quibuscumque aliis, filios filiasue suos omnes concedi uolo' quaesitum est, an his, quos uiuus manumississet, debeantur filii. respondit his quoque, quos quasue ante testamentum factum
Abbreviated transcription (Latin):
atum eẽt.cec̾i queq minuent
legata ꝑ hoc ⁊ ip̃m hoc. ꝑ aliã:
cape enim uidetur eo ꝙ lib̾atur.
S ⁊ si alii hoc nom̃ legetur nul¬
ium legatum erit. nec cetis cõ¬
tribuetur.

Expanded text:
 cetera quoque minuentur legata per hoc et ipsum hoc per alia; capere enim uidetur eo, quod liberatur. Sed si alii hoc nomen legetur, nullum legatum erit nec ceteris contribuetur.
Abbreviated transcription (Latin):
lul. Hilus fa. qui militaue¬
rat.decedẽs patris sui fidei cõ¬
misit codicillis ut peculiũ suũ
castrense titio post mortẽ resti
gem falcidiam ĩ ductam ẽẽ
adiuo pio ⁊̃ uũ testatorum
successionib ꝓpt̾ fidei ꝯmissa.
S inpposito nec hr̃ditatem eẽ.
quamius placẽt michi extra¬
neo hr̃de instituto fieri hr̃di¬
tatem aditioẽ eius. nam cuni.
ap̃ patrem remanet.ius pri.¬
stinum durat ⁊ peculium est.
tur falcĩdia.nam fictio legis
cornelie ⁊ hr̃ditatem ⁊ hrdem
fecit. S nẽmo dubitat qu de¬
beat io quoꝙ in dulgeri legis
bñfitium. Siquidẽ qiͣ patris

Expanded text:
um. Filius familias qui militauerat decedens patris sui fidei commisit codicillis, ut peculium suum castrense Titio post mortem restitgem Falcidiam inductam esse a diuo Pio etiam in intestatorum successionibus propter fideicommissa: sed in proposito nec hereditatem esse, quamuis placeret mihi extraneo herede instituto fieri hereditatem aditione eius: nam cum apud patrem remanet, ius pristinum durat et peculium est. tur Falcidia: nam fictio legis Corneliae et hereditatem et heredem facit. sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, siquidem quasi patris
Abbreviated transcription (Latin):
implende cã data fuu̾ssẽt adeo
aũt ⁊ soluẽ iudetur ut repudia¬
to legato uł sticho qui legatꝰ
ẽ morrtuo nich il repetẽ possit᷑.
¶Si ego ⁊ ẜuus nis̃ hr̃des insti¬
turi simus ex diusis ꝑtibus.
nec aẜuo errogatus dodranͣs.
his quib ame legatum est ꝯͣ
falcidiam ꝓderit ꝙ exportiõẽ
ẜui xdine ꝑueĩt supra falcioi
legatis nõ retinet᷑ exẽplo eo¬
mea portione nich̾ exaustũ sit.

Expanded text:
implendae causa data fuissent. adeo autem et soluere uidetur, ut repudiato legato uel Sticho qui legatus est mortuo nihil repetere possit. Si ego et seruus meus heredes instituti simus ex diuersis partibus nec a seruo erogatus dodrans, his quibus a me legatum est contra Falcidiam proderit quod ex portione serui ad me peruenit supra Falcidialegatis non tenetur exemplo eomea portione nihil exhaustum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
to cautio erit exigẽñda. ¶Si se¬
mel fu̾it satisdatum. q̾situm ẽ
an ⁊̃ rursus cauẽdum sit. si for¬
te dicatur egenos fideuissores
eẽdatos. ⁊ magis ẽ ut caui non
debeat. hoc enim duus puis re¬
scripsit pacubie licinane. Ip̃a
enim facilitati sue expensum:
ferre debe que minus fideuisso¬
res ydoneos accẽpit. Neq enĩ
oportet ꝑsingula mom̃ta ho¬
ueluti ꝙ fideuissor decessit. aut

Expanded text:
to cautio erit exigenda. Si seto cautio erit exigenda. Si semel fuerit satisdatum, quaesitum est, an etiam rursus cauendum sit, si forte dicatur egenos fideiussores esse datos. et magis est, ut caueri non debeat: hoc enim diuus Pius rescripsit Pacuuiae Licinianae: ipsam enim facilitat‹i› suae expensum ferre debere, quae minus fideiussores idoneos accepit: neque enim oportet per singula momenta oueluti quod fideiussor decesserit aut
Abbreviated transcription (Latin):
aditam hr̃ditatem satisdandũ
delegatis ẽ. cum adhuc dubiu¬
nõ est an br̃ditas adẽaͥtur: cete¬
rum sic̾tum sit repudiatã uel.
omissam hr̃ditatem uł absten¬
tos nectos hẽdes. frustra hoc e¬
dictum implorat᷑. cum c̾tum.
sit legatum uł fidei cõmissum
non deberi.
d̾. Siant ctum sit br̃ditatez
nõdum aditam fuisse. nec sat̃¬
stat defideiꝯ misso.hodie agam.
dicendum ẽ cessare sat̾clationẽ
cum possit añ de fidei ꝯmisso ꝙͣ
desatisdatione ꝯstare nec non
illa cogn̾itio implorãda eĩt ab
hr̃de si forte dicat᷑ ꝑcalũpma
satis peti. hoc enim cõe ẽ oĩum
satisdationũ. Duius enĩ pius
rescripsit. eum ap̃ quẽ satis pe¬
titur. deb̾e explorare nũ pcalũ¬
pnam satis petat᷑. dequare sũ¬
matim debet cognosce̾. ¶Siꝓ
curator satis legatorum deside¬
ret. siquidẽ mãdatum ei sit. nõ
bẽbrͣt necc̃e derato caue̾. S eĩt
ei satisdãdum. Si nõ dubitet᷑
anmãdatum sit. uł nõ sit. dera¬

Expanded text:
m hereditatem satisdandum de legatis est, cum adhuc dubium est, an hereditas adeatur. ceterum si certum sit repudiatam vel omissam hereditatem vel abstentos necessarios heredes, frustra hoc edictum imploratur, cum certum sit legatum vel fideicommissum non deberi.tum Si autem certum sit hereditatem necdum aditam fuisse, nec satisstet de fideicommisso, hodie agamus", dicendum est cessare satisdationem, cum possit ante de fideicommisso quam de satisdatione constare. Nec non illa cognitio imploranda erit ab herede, si forte dicatur per calumniam satis peti: hoc enim commune est omnium satisdationum. divus enim Pius rescripsit eum, apud quem satis petitur, debere explorare, num per calumniam satis petatur: de qua re sumatim debet cognoscere. Si procurator satis legatorum desideret, si quidem mandatum ei sit, non habebit necesse de rato cauere, sed erit ei satisdandum: si uero dubitetur, an mandatum sit uel non sit, de ra
Abbreviated transcription (Latin):
equum ẽẽ uił. ait cogi eum in¬
uicẽ satisdare. aut ip̃a .x. tradẽ.
⁊ sẽpronium titio cauẽ ⁊ ħ iuire
ergo ⁊ silegatum sub ꝯditione
sierelictum ⁊ fidei ꝯmissum. n¬
noĩe fideiꝯmissi satisdet̾. equis¬
simũ erit fi dei ꝯmissariu noie
legati satis acciꝑe abhr̃desi ei
legrit ꝓrius nõ caueat .s. ut et
ipe legstauus hoc caueat.Qd̾
si iam accepit legatarius abi
hr̃de satis decernẽdu erit. exea
satisdatione magis fideiomis¬
sario quã legatario danda aͤe¬

Expanded text:
equum esse Iulianus ait cogi eum inuicem satisdare aut ipsa decem tradere et Sempronium Titio cauere: et hoc iure ergo, si et legatum sub condicione sit relictum et fideicommissum, neque fideicommissi satisdetur? aequissimum erit fideicommissarium nomine legati satis accipere ab herede, si ei legatarius non caveat, scilicet ut et ipse legatario caveat. quod si iam accepit legatarius ab herede satis, decernendum erit ex ea satisdatione magis fideicommissario quam legatario dandam ac
Abbreviated transcription (Latin):
sum relinqui posse dublum:
nonẽ /S si nõ cãueat᷑ adusus
muncipe quidẽ nõ dubitamꝰ
ex hoc edicto iri in p̾onez posse
Ipos uõ mũricipes. si husñ ca¬
ros s extraordinario remedio
opis erit iudelicet ut decreto
p̃toris actͥor eorum in p̾one
res sit legata. uł ꝑ fidei ꝯmissũ
relicta. tn si nõ soluatur abhr̃de
nel eo noĩe caueat̾ cum cauerio¬
um. siue fi dei ꝯmissariũ p̃tor le¬
gatorum ẜuãdoꝵ eã mittit.
bo. Que legatorum ẜuãdoꝵ
cã in boñis ẽ. meã uescendi de¬
minuet. si filia neptis uł ꝓnep¬
tis uxor u̾eeẽt. nec nupta sit.
fecerit hr̃s quo minus res in cã
ueluti si locum religiosũ fecerit.
aut quid publice ꝯsecrau̾it. ꝑ¬

Expanded text:
sum relinqui posse dubium non est. sed si non caveatur, adversus municipes quidem non dubitavimus ex hoc edicto iri in possessionem posse: ipsos vero municipes, si his non caros: sed extraordinario remedio opus erit, videlicet ut decreto praetoris actor eorum in possessres legata sit vel per fideicommissum relicta, tamen, si non soluatur ab herede uel eo nomine caueatur, cum caueri oum siue fideicommissarium praetor legatorum seruandorum causa mittit.. Quae legatorum seruandorum causa in bonis est, in causa uescendi deminuet, si filia neptis proneptis uxorue esset nec nupta sit fecerit heres, quo minus res in causa ueluti ‹si› locum religiosum fecerit aut quid publice consecrauerit
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Si m̃utiles sint res hr̃di¬
tarie inquas legataru uel fid̾i¬
ꝯmissaru mittant᷑. inrẽ quidẽ
brdis mitti nõ possũt. s ꝑ p̾to¬
ꝑem denegatas hr̃di actiones.
ip̃i ꝑ sequantur.

Expanded text:
ur. Si nullae sint res hereditariae, in quas legatarii uel fideicommissarii mittantur, in rem quidem heredis mitti non possunt, sed per praetorem denegatas heredi actiones ipsi persequantur.
Abbreviated transcription (Latin):
debebit. Et ratio quidez ẽ here¬
dem colere agros. ac posse fruc¬
tus redigere.S custodire lega¬
tarium fructus oꝑtebit. ne ab
hẽ de ꝯsumãtur¶ Qo si hr̃s fruc¬
tus nolit colere. ꝑ mittenduz
erit legatario cogeͬre frucius
⁊ coactos suare. Quin ĩ mo si
tales sint fructus quos primo
quoq tp̃r uenire expediat uẽ¬

Expanded text:
debebit. et pati quidem heredebebit. et pati quidem heredem colere agros et fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos servare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore venire expediat, ve
Abbreviated transcription (Latin):
fact̾ionis ũbum licet latius paͣ¬
tet. tñ ad exsoluẽdum legatu
referetur. ꝑinde ⁊ si remissa:
sit satisdatio. rescripium locu¬
locum hoebit. ꝙr mora fit soluti
dum. ¶ Cessatum nõ accipimꝰ
si pupillus tutorem nõ hãt. nec
curatorẽ furiosus uł adolescẽs.
nam frustratio nõ debet noc̃e¬
aliquo tp̃r. hoc tĩx demeclio detͣ¬
bendumẽ. ¶Queri pot̾it an in
uicẽ usurarum hu fructus ce¬
dant quͣe ĩ fidei ꝯmissis debenͣt᷑.
Et cum exẽplum pignorũ seꝗ¬
mu.id ꝙ ex fructib ꝑcipitur.
primũ inusuras mox siquid
suꝑfluum ẽ. insortẽ debet imͦ¬
putari. qn ĩmo ⁊ si ampliꝰ quã
sibi debẽtur ꝑcepit legatarius.
exeplo pignoraticie actionis. ⁊
utilis actio obid redoendum
dari debebit. S pignora quid
quis. ⁊ distrahere p̃ot. hic aũt
frui tm̃ eĩ ꝯstitutio ꝑmisit. ut
festmet᷑ adsñam. ¶Quilega¬
torũ ẜuãdorum cã in possõne
mittit᷑ ⁊ fructus custodire. ⁊c̃. ce

Expanded text:
factionis uerbum licet latius patet, tamen ad exsoluendum legatum refertur. Proinde et si remissa sit satisdatio, rescriptum locum habebit, quia mora fit solutionum conputandum. Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non habeat nec curatorem furiosus uel adulescens: nam frustra‹t›io non debet aliquo tempore, hoc tempus de medio detrahendum est. Quaeri poterit, an in vicem usurarum hi fructus cedant, quae in fideicommissis debentur. et cum exemplum pignorum sequimur, id quod ex fructibus percipitur primum in usuras, mox, si quid superfluum est, in sortem debet imputari: quin immo et si amplius quam sibi debetur perceperit legatarius, exemplo pigneraticiae actionis etiam utilis actio ad id refundendum dari debebit. sed pignora quidem quis et distrahere potest, hic autem frui tantum ei constitutio permisit, ut festinetur ad sententiam. Qui legatorum servandorum causa in possessionem mittitur, et fructus custodire et cetera