comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. inuirore sapientiȩ. Quẽ uirorẽ meliꝰ
ñ puto intelligi posse: qͣm caritatẽ. S quare
a dorso. & ñ apectore: Qͣimqͣm mirer qͦmͦ poli.¬
tum sit hoc uerbũ in alio psalmo ubi dict᷑.
int̃ scapulas suas obumbrauit tͥ. & subalis
eiꝰ sꝑabis: cũ sub alis obumbrari ñ posit. nili
qd a pectore fuerit. & latine quidem ĩ
scapulas fortasse aliquo mͦ exutraq par¬
ce possit intelligi. & ante & post: ut scapi¬
las accipiamꝰ. quȩ inmedio caput habent.
& inhebreo sit fortasse ambigiũ. qđ posst
nesi ñ nisi a posteriorib significat qđ ẽ.
int̃ scapulas. Utrum ꝓpt̾ea ẽ. ibi auriui¬
riditas. id ẽ. sapientia & claritas. quia ibi
sunt quodã mͦ radices alarũ. an quia ibi
portat᷑ illa sarcina leuis: Quid enĩ sunt uł
ipsȩ alȩ. nisi duo p̃cepta caritatis. inqͥbis
tota lex pendet & ꝓpħȩ: Quid ipsa sarcina
leuis. nisi ipsa caritas quȩ in his duob. pr¬

Expanded text:
hoc est in vigore sapientiae; quem vigorem melius hoc est in vigore sapientiae; quem vigorem melius non puto intelligi posse quam charitatem. Sed quare a dorso, et non a pectore? Quanquam mirer quomodo positum sit hoc verbum in alio psalmo, ubi dicitur, Inter scapulas suas obumbrabit tibi, et sub alis ejus sperabis , cum sub alis obrumbrari non possit, nisi quod a pectore fuerit. Et latine quidem inter scapulas fortasse aliquo modo ex utraque parte possit intelligi, et ante, et post; ut scapulas accipiamus quae in medio caput habent: et in hebraeo sit fortassis ambiguum, quod possit να, nonnisi a posterioribus significat, quod est inter scapulas. Utrum propterea ibi est auri viriditas, id est sapientia et charitas, quia ibi sunt quodammodo radices alarum; an quia ibi portatur illa sarcina levis? Quid enim sunt vel ipsae alae, nisi duo praecepta charitatis, in quibus tota Lex pendet et Prophetae ? Quid ipsa sarcina levis, nisi ipsa charitas quae in his duobus pr
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco dicuntur. argentũ igne ex amina¬
tum. t̾re purgatũ septuplum. M agnũ itaq
aliquod bonũ ẽ. dormire int̃ medios cleros. qͦ
nunnulli duo testamenta ẽẽ. uoluerunt: ut
dormire sit int̾ medios cleros. in eoꝵ testam̃toꝵ
auctoritate requiescere. id ẽ. utriusq testa¬
menti testimoniis adquiescere. ut quando
aliquid ex his ꝓfert᷑ & ꝓbatur. omĩs intenti¬
o pacifica quiete finiatur. Qđ si ita ẽ. qͥd
aliud admoneri uident᷑ ȩuangłuantes uirtu¬
te multa. isi qͥa tunc eis dñs dabit uerbũ
ut ȩuangłnare possint si dormiant inter
medios cleros: Tunc enĩ eis uerbũ ueritatis
dat᷑. si auctoritas ab eis duũ testam̃torum
non relinquat᷑. ut ipsi sint & pennę colũ¬
bȩ deargentatȩ. quoꝵ p̃dicatione in cęlũ
utiq corporis. pars ẽ. circa regionẽ cordis.
a posteriorib tam̃ id ẽ. adorso. Qͣm columbe
illius de argentatȩ partẽ inuiriditate auri e̾t de

Expanded text:
alio loco dicuntur argentum igne examinaalio loco dicuntur argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum . Magnum itaque aliquod bonum est, dormire inter medios cleros: quae nonnulli duo Testamenta esse voluerunt; ut dormire sit inter medios cleros, in eorum Testamentorum auctoritate requiescere; id est, utriusque Testamenti testimoniis acquiescere, ut quando aliquid ex his profertur et probatur, omnis contentio pacifica quiete finiatur. Quod si ita est, quid aliud admoneri videntur evangelizantes virtute multa, nisi quia tunc eis Dominus dabit verbum ut evangelizare possint, si dormiant inter medios cleros? Tunc enim eis verbum veritatis datur, si auctoritas ab eis duorum Testamentorum non relinquatur: ut ipsi sint et pennae columbae deargentatae, quorum praedicatione in coelum utique corporis; pars est circa regionem cordis, a posterioribus tamen, id est a dorso: quam columbae illius deargentatae partem in viriditate auri esse dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
curationũ. in eodem spũ. & cętera. sigͦ uoᷤᷤ
dormiatis int̾ medios cleros: cunc pennȩ
columbȩ deargentatȩ niue dealbabuntur
cleros. niue dealbunt᷑ in selmon: ut sub¬
intelligant᷑ homines qui ꝑ gram̃ remissi¬
onem accipiunt peccatoꝵ. Unde etiã de ip¬
sa ȩccła dr̃ in canticis canticoꝵ. Quȩ est
ista quȩ ascendit dealbata: Promisio qͥp¬
pe dĩ tenetur. ꝑ ꝓpħãm dicentis. Si fuerint
peccata ur̃ã tanquam fenitiũ: sicut niuẽ
dealbabo. Potest & sic intelligi. ut in eo qd̃
dictum ẽ. pennȩ columbȩ deargentatȩ. sub¬
audiat᷑ eritis: ut iste sit sensus. O uos qͥ tanꝙͣ.
spolia speciei domus diuidimini. si dormi
atis int̾ medios cleros: pennę columbe dear.¬
gentatȩ eritis. id ẽ. in altiora eleuabimini. cõ¬
pagini cam̃ ȩccłȩ coherentes. Nullã quippe
aliam melius hic intelligi puto columbã
columba mea. Deargentata ẽ. aut̃: quia di¬
uinis eloquiis ẽ. erudita. Eloquia nãq dñi

Expanded text:
cetera; si ergo uos dormiatis inter medios cleros, tunc pennae columbae deargentatae niue dealbabuntur cleros, niue dealbabuntur in Selmon, ut subintellegantur homines, qui per gratiam remissionem accipiunt peccatorum. unde etiam de ipsa Ecclesia dicitur in Cantico canticorum: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Promissio quippe Dei tenetur, per Prophetam dicentis: Si fuerint peccata vestra tanquam phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Potest et sic intelligi, ut in eo quod dictum est, pennae columbae deargentatae, subaudiatur, eritis; ut iste sit sensus: O vos qui tanquam spolia speciei datis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae eritis, id est, in altiora eleuabimini, conpagini tamen ecclesiae cohaerentes. nullam quippe aliam melius hic int: Una est columba mea. Deargentata est autem, quia divinis eloquiis est erudita: eloquia namque Domini
Abbreviated transcription (Latin):
regni t̾rem felicitatem iam contẽpnentes.
& regni cȩlorũ ȩt̾nitatẽ sꝑantes. & ñlum tẽ¬
nentes. & quia tam bene dormieriuit: eis
eoꝵ fama ad imitandũ posteris inuitatis.
dũ sic etiã ceteri dormiunt. addant᷑ pen
suꝑ cȩlestis. ille qui ascendit suꝑ omnes cȩ¬
los ut adimpleret omnia. dũ discernit re¬
ges suꝑ eam. id ẽ. suꝑ eandẽ columbã destr¬

Expanded text:
ni terreni felicitatem jam contemnentes, et regni coelorum aeternitatem sperantes, et nondum tenentes. Et quia tam bene dormierunt, eis eorum fama ad imitandum posteris invitatis, dum sic etiam caeteri dormiunt, addantur pensupercoelestis, ille qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia, dum discernit reges super eam, id est super eamdem columbam dear
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionẽ petit hec uox: Ut benedicat
nos benedictione: qͣm seruat amicis suis. qͣm
solis bonis dat. De ꝓ magno appetas. qđ or ma.¬
li accipiunt. Quia bonus ẽ ds fac̃ illa. qͥ solẽ
iustos & iniustos. Quid gͦ precipue bonis:
Quid precipue iustis: Illuminet uultũ suũ
suꝑ nos. Solis huiꝰ uultum illuminat suꝑ
bonos & malos. uultum suũ illiumuet suꝑ nõ.
Uident istã lucem cũ pecorib & boni & mali.

Expanded text:
tionem petit haec vox, U benedicat tionem petit haec vox, U benedicat nos Deus? Benedictionem quam servat amicis suis, quam solis bonis dat. Ne pro magno appetas quod et mali accipiunt: quia bonus est Deus, facit illa, qui solem justos et injustos . Quid ergo praecipue bonis? quid praecipue justis? Illuminet vultum suum super nos. Solis hujus vultum illuminas super bonos et malos; vultum tuum illumina super nos. Vident istam lucem cum pecoribus et boni et mali
Abbreviated transcription (Latin):
suggerere & imbuere dignatus ẽ. infirmitatẽ
& hummilitatem nr̃am. quantũ capimus ꝓ mo¬
dulo nr̃o diximus: quare det ds̃ omnia ista ꝑ¬
mixta & bonis & malis. & quare auferat & bo¬
nis & malis. Dedit tͥ. non extollaris. Abstulit
tͥ. ñ frangaris. Tunes ne auferat. potest aufer¬
re & malo. Melius gͦ bomis qđ dĩ ẽ. amittis. s
dm̃ tenes. Sic gͦ & ille maluis. Ip sũ hortamur.
Passurus es damnũ. Quis ñ passurus ẽ. orbita¬
tem: Aliquis casus irruet. aliqua calami¬
tas de transuerso. Undecunq plenus est
mundus. exempla ñ cessant. Loquor tͥ in
estate. grana quȩ colligas ñ desunt. Atten
de formicã o piger. collige cum potes. Hy¬
emps colligere te ñ sinet. s manducare qđ
collegeris. Quam multi enĩ tͥbulationẽ ita pa¬
tiunt᷑. ut ñ eis uac&e nec leg̾e aliqͥd. nec audire
aliqͥd. r  foite admittunt᷑ ad eos: qͥ eos consolent᷑. Re¬
mansit formica in cauerna. uideat si colle

Expanded text:
suggerere et imbuere dignatus est infirmitatem suggerere et imbuere dignatus est infirmitatem et humilitatem nostram, quantum capimus pro modulo nostro, diximus, quare det Deus omnia ista permixta et bonis et malis, et quare auferat et bonis et malis. Dedit tibi; non extollaris: abstulit tibi; non frangaris. Times ne auferat; bono potest auferre et malo: melius ergo bonus quod Dei est amittis, sed Deum tenes. Sic ergo et ille malus; ipsum hortamur: Passurus es damnum; quis non passurus est orbitatem? aliquis casus irruet, aliqua calamitas de transverso, undecumque plenus est mundus, exempla non cessant: loquor tibi in aestate, grana quae colligas non desunt: attende ad formicam, o piger ; collige aestate cum potes; hiems colligere te non sinet, sed manducare quod collegeris. Quam multi enim tribulationem ita patiuntur, ut non eis vacet, nec legere aliquid, nec audire aliquid; nec forte admittuntur ad eos qui eos consolentur. Remansit formica in caverna; videat si colleg
Abbreviated transcription (Latin):
poitans. & recondens. in conspectu cernentiũ.
Ueit hẏemps aliqͣndo. Cin enĩ ñ uenit: Accidit
dãnuim. accidit oibitas. seteri miserant᷑ forte
ut miserum. qui ñ norunt qͥd intꝰ habeat for¬
mica. qđ comedat: & dicunt. Miser ille cui
hoc accidit. aut ille cui hoc accidit. Quid il¬
si credis animi ẽẽ. quomͦ confectus ẽ: Metit᷑
ex se. compatit᷑ ex uirib sus. & idõ fallitur.
quia mensurã qua se metit᷑ uult afferre: ad
eñ qͥm non nouit. Ui det illũ passũ dãnum.
aut humiliatũ. aut orbitate ꝑcussũ. Qͥd credis:
Iste aliquiã mali fecit. ut hoc isli continger&:
Tale cor habeant. aut talem anmã inimicimei.
Ignoras o homo. uere tu tͥ mnimicus es. qͥ ꝑ esta¬
tem tͥ ñ colligis: qͦd iste collegit. Modo intus
formica cõmedet labores estatis. S eam colli¬
gentẽ uidere poteras. manducantẽ uidere non
potes. Ista fr̃s. quantũ dñs dedit. quantum

Expanded text:
portans et recondens in conspectu cernentium. portans et recondens in conspectu cernentium. Venit hiems aliquando; cui enim non venit? Accidit damnum, accidit orbitas: caeteri miserantur forte ut miserum, qui non norunt quid intus habeat formica quod comedat, et dicunt, Miser ille cui hoc accidit, aut ille cui hoc accidit: quid illi credis animi esse? quomodo confectus est! Metitur ex se, compatitur ex viribus suis, et ideo fallitur; quia mensuram qua se metitur, vult afferre ad eum quem non novit. Vides illum passum damnum, aut humiliatum, aut orbitate percussum: quid credis? Iste aliquid mali fecit, ut hoc illi contingeret. Tale cor habeant, talem animum inimici mei. Ignoras, o homo; vere tu tibi inimicus es, qui per aestatem tibi non colligis quod iste collegit. Modo intus formica comedit labores aestatis: sed eam colligentem videre poteras; manducantem videre non potes. Ista, fratres, quantum Dominus dedit, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tas ipsius erat. Imitaret᷑ formicã. audiret
uerbum dĩ. colligeret grana. intus recon
tristiciȩ. Siue dãnum ẽẽt. siue aliqd salutis
ꝑiculum. siue aliqua orbitas suoꝵ. siuc aliqͦ
exhoneratio & hummiliatio: hyemps erat. Re¬
ait formica ad id qđ estate collegit. & nitus
in secreto suo ubi nemo uidet. estiuis laboribꝰ
recreat᷑. Quando sͥ ista colligebat estate. inde¬
bant omnes. cũ his pascit᷑ hẏeme : nullus uid&
Qui ẽ. hoc: Uide formicã dĩ. Surgit cotidie
currit ad ȩccłam dĩ. orat. audit lectionem.
ymnũ cantat. ruminat qđ audiuit. apud se
cogitat. recondit intus grana electa de area.
Hec ipsa quȩ mͦ dicunt᷑ qͥ prudent̃ audiunt. hoc
agunt. & ab ominib uident᷑. ꝓcedere adȩccłam.
redire deȩccła. audire sermonẽ. audire leccorẽ.
inuenire librũ. aꝑire & legere: omnia ista ui¬
dentur. cũ fiunt. Fornica illa ẽ. conderens it̃.

Expanded text:
tas ipsius erat. Imitaretur formicam, si audiret tas ipsius erat. Imitaretur formicam, si audiret verbum Dei; colligeret grana, et intus recondtristitiae, sive damnum esset, sive aliquod salutis periculum, sive aliqua orbitas suorum, sive aliqua exhonoratio et humiliatio; hiems erat: redit formica ad id quod aestate collegit; et intus in secreto suo, ubi nemo videt, aestivis laboribus recreatur. Quando sibi ista colligebat aestate, videbant omnes: cum his pascitur hieme, nullus videt. Quid est hoc? Vide formicam Dei: surgit quotidie, currit ad ecclesium Dei, orat, audit lectionem, hymnum cantat, ruminat quod audivit, apud se cogitat, recondit intus grana collecta de area. Haec ipsa quae modo dicuntur qui prudenter audiunt, hoc agunt, et ab omnibus videntur procedere ad ecclesiam, redire de ecclesia, audire sermonem, audire lectionem, invenire librum, aperire et legere: omnia ista videntur, cum fiunt. Formica illa est conterens iter,
Abbreviated transcription (Latin):
aa est consolator qui abstulit. Arça exinani¬
ta ẽ. auro. cor plenum ẽ. fide. Foris pauꝑ es:
s intus diues: Diuitias tecũ portas. qͣs non
amitteres: etiã si de naufragio nudus exires.
Qđ gͦ forte ꝑditurus es malus. eur ñ bonũ
ce inuenit dampnũ. quando qͥdem uides
& malos pati dãnum: S maiore illi dãno
feriunt᷑. Inanis ẽ. domus: in anior ẽ. cons¬
cientia. Qsqͥs malus ista ꝑ did̾it: ñ babet
foris qđ ceneat. ñ habet intus ubi requies¬
cat. Fugit hȩc ubi damnũ passus ẽ. ubi se
in oculis hominum dediuitiarũ ostentatio¬
ne iactabat. lam se in oculis hominũ iac¬
care ñ potest. Ad se intro ñ redit. qͥa nicħ
habet. Non ẽ. imitatus formicã. ñ sͥ col¬
ligit grana: cũ estas eẽt. Quid dixi cum
estas eẽt: Cũ eẽt inte tranquillitas. cũ eẽt̾ se¬
culi huius erga illum ꝓsꝑitas. quando ei ua¬
cabat. quando felix uocabat᷑ ab omnib: es¬

Expanded text:
adest consolator qui abstulit: arca exinaniadest consolator qui abstulit: arca exinanita est auro, cor plenum est fide; foris pauper es, sed intus dives es: divitias tecum portas quas non amitteres, etiamsi de naufragio nudus exires. Quod ergo forte perditurus es malus, cur non bonum te invenit damnum, quandoquidem vides et malos pati damnum? Sed majore illi damno feriuntur: inanis est domus, inanior conscientia est. Quisquis malus ista perdiderit, non habet foris quod teneat, non habet intus ubi requiescat. Fugit hic ubi damnum passus est, ubi se ad oculos hominum de divitiarum ostentatione jactabat; jam se in oculis hominum jactare non potest: ad se intro non redit, quia nihil habet. Non est imitatus formicam; non sibi collegit grana, cum aestas esset . Quid dixi, cum aestas esset? Cum esset vitae tranquillitos, eum esset saeculi hujus erga illum prosperitas, quando ei vacabat, quando felix vocabatur ab omnibus, aes
Abbreviated transcription (Latin):
s non subtraxii datorem. Anima benedic̃.¬
ca. omnis simplex ñ herens reb cerrenis.
nec uisco implicatis pennis iacens. s exerto
nitore uirtutum in geminis alis geminȩ
dilectionis exultans in auras liberas. uidet
sibi subtractũ eẽ. qd calcabat. ñ ubi ineũ¬
bebat.: & dicit secura. Dñs dedit. dñs abstu¬
lit. sic̃ dno placuit ita factũ ẽ.: sit nomen
anĩ bene dictum. Dedit ꝙ abstulit. Man&
tum. Ad hoc gͦ ista auferunt᷑ bonis. S ne
quis forte infirmus dic̾et. quando gͦ ẽẽ.
possum tantȩ uirtutis. quantȩ sc̃s iob: Ro¬
bur miraris arboris. quia mͦ natus es. Hȩc
magna qͣm miraris. sub cuiꝰ ramis & imibͣ
refrigeraris: uirga fuit. S times ne tͥ aufe¬
rant᷑ ista: cũ talis fueris. Attende. quia au¬
ferunt᷑ & a malis. Quid tẽ gͦ differs a conũ¬
sione. Quod bonus cunes atnittere: forte
malus amissurus es. Si bonus ea ꝑdideris:

Expanded text:
sed non subtraxit datorem. Anima benedictsed non subtraxit datorem. Anima benedicta omnis simplex, non haerens rebus terrenis, nec visco implicatis pennis jacens, sed exserto nitore virtutum, in geminis alis geminae dilectionis exsultat in auras liberas; et videt sibi subtractum esse quod calcabat, non ubi incumbebat; et dicit secura: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum. Dedit, et abstulit; manettum. Ad hoc ergo ista auferuntur bonis. Sed ne quis forte infirmus diceret: Quando ego esse possum tantae virtutis, quantae sanctus Job? Robur miraris arboris, quia modo nata es: haec magna quam miraris, sub cujus ramis et umbra refrigeraris, virga fuit. Sed times ne tibi auferantur haec, cum talis fueris? Attende quia auferuntur et malis. Quid te ergo differs a conversione? Quod bonus times amittere, forte malus amissurus es. Si bonus ea perdideris,
Abbreviated transcription (Latin):
peram. si solis bonis darent᷑ ista: om̃s ꝓpter
hȩc accipienda uellent ronuerti ad dm̃.
Rursus si solis malis darent᷑: tunerent infirmi
ne cũ conuerterent᷑. amitterent qđ soli mili
haberent. ꝑmixte data sunt bonis & mals.
Rursus si solis bonis auferrent᷑: idẽ ille tumnor
eẽt infirmoꝵ. nec conuerterent᷑ ad dm̃. Rur¬
sus si solis maliᷤᷤ auferrent᷑. ipsa sola putarti᷑¬
pena. qua mali pleccunt᷑. Qđ gͦ dat ea bo¬
nis: consolat᷑ itinerantes. Quod dat ea et
malis: admonet bonos. ut alia desiderent.
quȩ non habent cũ malis comiminia. Rurs
bonis aufert ea quando uult: ut int̾roges
se de uirib suis. & inueniant se qui forte
latebant se: utrũ iam possent dicere. D̃¬
dedit. añs ab stulit. sicut dnõ placuit ita
factum ẽ. sit nomen dñĩ benedictum. Bene¬
dixit enĩ & illa anima dnm. & reddidit
fructus compluta sagina benedict̾ionis.
Dñs dedit. dñs abstulit. Subtraxit data.

Expanded text:
peram, si solis bonis darentur ista, omnes propter peram, si solis bonis darentur ista, omnes propter haec accipienda vellent converti ad Deum: rursus si solis malis darentur, timerent infirmi, ne cum converterentur. amitterent quod soli mali haberent. Permixte data sunt et bonis et malis. Rursus si solis bonis auferrentur, idem ille timor esset infirmorum, ne converterentur ad Deum: rursus si solis malis auferrentur, ipsa sola poena putaretur qua mali plectuntur. Quod ergo dat ea bonis, consolatur itinerantes: quod dat ea et malis, admonet bonos ut alia desiderent, quae non habent cum malis communia. Rursus bonis aufert ea quando vult, ut interrogent se de suis viribus; et inveniant se, qui forte latebant se, utrum jam possint dicere: Ddedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Benedixit enim et illa anima Dominum, et reddidit fructus compluta sagina benedictionis. Dominus dedit, Dominus abstulit: subtraxit data;
Abbreviated transcription (Latin):
sariis. aut soliboni uł salui fact̾i sunt. uł
ab egritudine conualescunt. aut soli boni
filios habent. soliboni pecuniam. soli bomi
cet̾a apta huic uitę tẽporali. atq tͦͣnseunti.
Habent hȩc & mali. & aliquando desunt bo¬
nis. s & desunt &e malis. Et plerũq illis ma¬
gis qͣm illis. aliqͣndo illis potiꝰ qͣm istis habun¬
dant. ꝑmixta ista tẽporalia: ds̃ uoluit. Qa
si solis bonis ea daret: putarent & mali ꝓpt̾
hȩc colendum dm̃. Rursus si ea solis malis
daret: timerent bomi infirmi conuerti. ne
ista illis forte deee̾nt. Est enĩ adhuc anima
infirma minus capax regni dĩ. nutrire il¬
lam debet ds̃ agricola nr̃. Nãq & arbor¬
quȩ iam cẽpestates robore sustinet: cũ de
terra nasceret᷑ herba erat. Nouit gͦ ille a¬
gricola non solum robustaᷤ arbores putare.
atq purgare: s etiã ceneras in recentioitu
sepire. Propterea dilectissimi ut d̃icere &¬

Expanded text:
sariis; aut soli boni, vel salvi sunt, vel sariis; aut soli boni, vel salvi sunt, vel ab aegritudine convalescunt; aut soli boni filios habent, soli boni pecuniam, soli boni caetera apta huic vitae temporali atque transeunti. Habent haec et mali, et aliquando desunt bonis: sed desunt et malis, et plerumque istis magis quam illis; aliquando illis quam istis potius abundant. Permixta ista temporalia Deus esse voluit; quia si bonis solis ea daret, putarent et mali propter haec colendum Deum; rursus si ea solis malis daret, timerent boni infirmi converti, ne ista illis forte deessent. Est enim adhuc anima infirma minus capax regni Dei; nutrire illam debet Deus agricola noster. Nam et quae arbor jam tempestates robore sustinet, cum de terra nasceretur, herba erat. Novit ergo ille agricola non solum robustas arbores putare atque purgare; sed etiam teneras in recenti ortu sepire. Propterea, dilectissimi, ut dicere coe
Abbreviated transcription (Latin):
non erat: ipse plis surcessu fac̾ ꝑmanere qͦd
condidit. Facitꝰ hec ds̃. donat hec deus. Parũ
ẽ nobis dicere facit hȩc d̃. donat hec ds̃. si solus
facit. solus donat. Quid si enim facit hec as. sed
fac̃ hȩc & aliquis ñ ds̃ : Fac̃ hȩc .& solus fac̃.
& sine causa petunt᷑ ista: uel ab hominib¬
uł a demonib. & quęq bona accipiunt mi¬
mici dĩ. ab illo accipiunt. & cũ ab aliis petuit
cũ accipiunt: nescientes ab illo accipiunt. Qͦ
mͦ cũ puniunt᷑. & putant se ab aliis puniri.
nescientes ab illo puniunt᷑: sic & cũ uegetant᷑.
implent᷑. saluant᷑. lib̃antur. & si hȩc nescien¬
tes uł hominib. uł demonib. uel angelis
tribuunt: ñ habent nͥ ab illo penes qͣm po¬
na quȩ dat ds̃ & inmicis suis. & alia quę
ñ seruat nisi amicis suis. Quȩ sunt dona
quȩ dat inunicis: Ea quȩ numeraui. Non
enĩ soli boni plenas habent domos reb nedes¬

Expanded text:
non erat, ipse prolis successu facit permanere quod non erat, ipse prolis successu facit permanere quod condidit. Facit haec Deus, donat haec Deus. Parum est nobis dicere, Facit haec Deus, donat haec Deus; sed solus facit, solus donat. Quid si enim facit haec Deus, sed facit haec et aliquis non Deus? Facit haec, et solus facit. Et sine causa istavel a daemonibus; et quaecunque bona accipiunt inimici Dei ab illo accipiunt; et, cum ab aliis petunt et accipiunt, nescientes ab illo accipiunt. Quomodo, cum puniuntur, et putant se ab aliis puniri, nescientes ab illo puniuntur. Sic et cum vegetantur, implentur, salvantur, liberantur; etsi hoc nescientes, vel hominibus, vel daemonibus, vel Angelis tribuunt, non habent nisi ab illo, penes quem pona quae dat Deus et inimicis suis, alia quae non servat nisi amicis suis. Quae sunt dona quae dat inimicis suis? Ea quae numeravi. Non enim soli boni plenas habent domos rebus neces
Abbreviated transcription (Latin):
msereat᷑ nr̃i & benedicat nos. illuminet uul¬
tũ suũ suꝑ nos. Quesiturus eras fortasse qͥd
ẽ. benedicat nos. Multis modis se uolunt ho¬
mines benedici a dõ. Alius benedici se uult.
ut habeat plenam domũ: necessariis reb huiꝰ
uitȩ. alius benedici se cupit. ut optineat sa¬
lutem corporis sine labe. alius benedici se
uult. si forte egrotat: ut reparet sanitatem.
alius desiderans filios. & forte contristatꝰ qđ
ñ nascant᷑ : benedici se uult. ut habeat poste¬
ritatem. Ꝙ quis enumeret diuersa uota ho¬
minũ. se a dõ benedici cupientium: Qͥs aut̃
nr̃m dicturus ẽ. ñ eẽ.illam di benedictionẽ.
si uł agricultura ei fructum ferat. uł domꝰ
cuiꝰqͣm habundet copia rerũ temporaliũ. uel
ipsa corporalis salus aut ceneat᷑ ne amittatur.
aut amissa reparet᷑ : Fecunditas etiã femina¬
riĩ. & casta uota filios desiderantiũ. ad quẽ
ꝑtinet nͥ ad dnm dm̃: Qui enĩ creauit qͣndo

Expanded text:
misereatur nostri, et benedicat nos. 2. Illuminet vulmisereatur nostri, et benedicat nos. 2. Illuminet vultum suum super nos. Quaesiturus eras sortasse quid est, benedicat nos. Multis modis se volunt homines benedici a Deo: alius benedici se vult, ut habeat plenam domum necessariis rebus huic vitae; alius benedici se cupit, ut obtineat salutem corporis sine labe; alius benedici se vult, si forte aegrotat, ut reparet sanitatem; alius desiderans filios, et forte contristatus quod non nascantur, benedici se vult ut habeat posteritatem. Et quis enumeret diversa vota hominum se a Domino Deo benedici cupientium? Quis autem nostrum dicturus est non esse illam Dei benedictionem, si vel agricultura ei fructum ferat, vel domus cujusque abundet copia rerum temporalium, vel ipsa corporis salus, aut teneatur ne amittatur, aut amissa reparetur? Fecunditas etiam feminarum, et casta vota filios desiderantium, ad quem pertinent nisi ad Dominum Deum? Qui enim creavit quando
Abbreviated transcription (Latin):
&e ab ipso donata grã. Ipse gͦ & colit & incre¬
mentumdat. Agricola enĩ homo uineam
colit hactemis. ut aret & putet. adhibeat
cetera quȩ ꝑtinent ad agricolarum diligen¬
tiam: pluere uineȩ suȩ ñ potest. Quod si for¬
ce irrigare pocest. de cuniꝰ potest: Ipse quidẽ
ducit irriguũ: s ds̃ implet fontẽ. Postremo
in uinea sua incrementũ dare sarmentis
non potest. formare fructus ñ pot̾. modifi¬
care semina ñ pot̃. temꝑa gignendi tẽꝑare
ñ potest. Ds̃ aut̃ qui omnia potest: agrico¬
la nr̃ est. Securi sumus. forte ait aliquis.
tu dicis agricolam nrm̃ eẽ. dm̃. Immo gͦ
apłos agricolas dico. qui dixerunt. ego plan¬
taui. apollo rigauit. Si ego dico: nemo credat.
Ego sũ uitis. uos sarm̃ta. pat̾ m̃s agricola. Si¬
tiat gͦ t̾ra. & edat uoces sitissuȩ. qm̃ scriptũ ẽ.
Anima mea sicut t̾ra sine aqua tͥ. Dicat gͦ t̾¬
ranrã nos ipsi. pluuiam di desiderans. Deus

Expanded text:
et ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit, et increet ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit, et incrementum dat. Agricola autem homo vineam colit hactenus, ut aret, putet, adhibeat caetera quae pertinent ad agricolarum diligentiam: pluere vineae suae non potest. Quod si forte irrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare fructus non potest, modificare semina non potest, tempora gignendi temperare non potest. Deus autem qui omnia potest, agricola noster est: securi sumus. Forte ait aliquis, Tu dicis agricolam nostrum esse Deum: imo ego Apostolos agricolas dico, qui dixerunt, Ego plantavi. Apollo rigavit. Si ego dico, nemo credat: Ego sum vitis, vos sarmenta, Pater meus agricola . Sitiat ergo terra, et edat voces sitis suae; quoniam scriptum est: Anima mea sicut terra sine aqua tibi . Dicat ergo terra nostra, nos ipsi, pluviam Dei desiderans: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tura. dĩ edificatio estis. In rebus huiꝰ mundi
uisibilib uitis ñ ẽ. edificium. & edificium
ñ ẽ. uinea. Nos aut̃ uinea dñi sumus. quia
colit nos ad fructũ. ȩdificium dĩ sumus. qͥa
qͥ colit nos habitat in nobis. & quid ait idẽ
apłs: Ego plantaui. appollo rigauit. s ds̃
dedit incrementũ. Ergo neq qui plantat
ẽ. aliquid neq qͥ rigat. s qui in crementũ
dat ds̃. Ille gͦ incrementũ dat. Nunquid
forte isti sunt agricolȩ: Agricola enĩdr̃.
qui plantat. qui rigat. Dixit aut̃ apłs.
Ego plantaui. apollo rigauit. Quȩrimus un¬
de iam ipse fecerit. respondit apłs. Non ego
aut̃. s grã di mecũ. Gͣ quocunq te uerteri.
siue ꝑ angłos. dĩ inuenies agricolam tuum.
siue ꝑpropħas. ipse ẽ. agricola tuus. siue ꝑ
apłos. eundẽ ipsũ cognosce agricolam tuũ.
Qia gͦ nos: fortasse oꝑaruĩ sumus agricolȩ
illius. & hoc ipsiĩ ab hoc ipso imꝑtitis uiribꝰ

Expanded text:
tura estis, Dei aedificatio estis. In rebus hujus mundi tura estis, Dei aedificatio estis. In rebus hujus mundi visibilibus, vitis non est aedificium, et aedificium non est vinea: nos autem vinea Domini sumus, quia colit nos ad fructum; aedificium Dei sumus, quia qui colit nos habitat in nobis. Et quid ait idem Apostolus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Ergo nest aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ille ergo incrementum dat. Numquid forte isti sunt agricolae? Agricola enim dicitur qui plantat, qui rigat: dixit autem Apostolus, Ego plantavi Apollo, rigavit. Quaerimus unde ipse hoc fecerit? Respondet Apostolus: Non ego autem; sed gratia Dei mecum . Ergo quocumque te verteris; sive per Angelos, Deum invenies agricolam tuum; sive per Prophetas, ipse est agricola tuus; sive per Apostolos, eumdem ipsum agnosce agricolam tuum. Quid ergo nos? Fortasse operarii sumus agricolae illius, et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus,
Abbreviated transcription (Latin):
Se comit caritas urrã
in duobus psalmis qͥ
iam tractati sunt ex¬
hortatos nos fuisse a¬
nimam nram ut bene¬
diceret dñm. & pio can¬
tu dixisse. benedic aĩa
mea dñm. Si gͦ hortati sumus in illis psal¬
mis animã nr̃am: ut benediceret dnm: in
hoc psalmo recte dĩ. Ds̃ misereat᷑ nr̃i.
& benedicat nos. Benedicat anima nr̃a do-¬
minũ. & as̃ benedicat nos. Cum benedicit
nos dñs: nos crescimus. & cũ benedicimus
dñm: nos crescimus. Utrũq nob̃ ꝓ dest.
Mon auget᷑ ille benedietione nr̃a. nec minu¬
itur maledictione nr̃a. Qui maledicit dño:
ipse minuit᷑. qui benedicit dnm̃ ipse auget᷑.
Prior ẽ. in nob benedictio dñ. & consequenᷤᷤ
ut & nos benedicamus dnm̃. Illa pluuia. iste
fructus ẽ. Ergo readdit᷑ canqͣm fructus a¬
gricolȩ dõ. compluenti nos & colenti. Can¬
temus ista deuotione. non sterili ñ in ani
uoce. s uero coide. Rꝑtissime enĩ ds pater
dictus ẽ. agricola. Apłs dicit. Dĩ agricul¬

Expanded text:
eminit Charitas Vestra, in duobus psalmis qui jam tractati sunt, exhortatos nos fuisse animam nostram ut benediceret Dominum, et pio cantu dixisse: Benedic anima mea Dominum . Si ergo hortati sumus in illis psalmis animam nostram ut benediceret Dominum; in hoc psalmo recte dicitur: Deus misereatur nostri, et benedicat nos. Benedicat anima nostra Dominum, et Deus benedicat nos. Cum benedicit nos Deus, nos crescimus; et cum benedicimus nos Dominum, nos crescimus: utrumque nobis prodest. Non augetur ille benedictione nostra, nec minuitur maledictione nostra. Qui maledicit Domino, ipse minuitur; qui benedicit Dominum, ipse augetur. Prior est in nobis benedictio Domini, et consequens est ut et nos benedicamus Dominum. Illa pluvia, iste fructus est. Ergo redditur tanquam fructus agricolae Deo, compluenti nos et colenti. Cantemus ista devotione non sterili, non inani voce, sed vero corde. Apertissime enim Deus Pater dictus est agricola. Apostolus dicit: Dei agricul
Abbreviated transcription (Latin):
tum dilecti. Deinde seqñ. Dilecti. & spe¬
ciei doniis diuide spolia. Repetitio ꝑtinet
ad cõmendationẽ. Qmqͣm istam repetitionẽ
non omnes codices habeant. & eã diligentio¬
res stella apposita p̃nocant. Que signa uocan¬
cur asterisci. quib agnosci uolunt ea ñ
ẽẽ. in int̾pretatione septuaginta. s eẽ. in
hebreo. quȩ calib insigniunt᷑ notis. S: si

Expanded text:
tum Dilecti. 16. Deinde sequitur: Dilecti, et spetum Dilecti. 16. Deinde sequitur: Dilecti, et speciei domus dividere spolia. Repetitio pertinet ad commendationem: quanquam istam repetitionem non omnes codices habeant, et eam diligentiores stella apposita praenotant, quae signa vocantur asterisci; quibus agnosci volunt ea non esse in interpretatione Septuaginta, sed esse in hebraeo, quae talibus insigni
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmuis ñ habeat iste sensus tantã necessita¬
cem. ut aliud non ualeat accipi. quia & pa¬
ter potest intelligi rex uirtutum filii sui
dilecti. cui dic̃ ipse dilectꝰ. omnia mea cu¬
a sunt. & cua mea. Qđ si forte quęxit᷑ utrũ¬
as̃ dnĩ xp̃ĩ pat̾. etiã rex dici possit: nescio
utrum quisq audeat hoc ab eo nom̃ aufer¬
re ubi apłs dicit. Regi aut̃ scłoꝵ immor¬
cali inuusibili soli dõ. Quia & si hoc de
ipsa trinitate dictum ẽ: ibi ẽ. & ds̃ pat̃.
Si aut̃ ñ carnalit̾ intelligimus. ds̃ iudiciũ
tuũ regi da. & iusticiam cuã filio regis: nes¬
cio utrum aliud aliquid dictũ ẽ. qͣm filio
tuo. Rex gͦ ẽ pat̃. Unde uersiculus iste
psalmi huius rex uirtutum dilecti: utroq
modo intelligi pocest. Cũ itaq dixisset. dñs
dabit uerbum ȩuangłizantib uirtute mul¬
ta. quia ipsa uirtus ab eo regit᷑. eiq militat
a qͦ datur: ipse inquit dñs. qui dabit u̾bũ
ȩuangłitantib uirtute multa: rex ẽ. uirtu¬

Expanded text:
n habeat iste sensus tantam necessitatem, ut aliud non valeat accipi: quia et Pater potest intelligi rex virtutum Filii sui dilecti, cui dicit ipse Dilectus, Omnia mea tua sunt, et tua mea . Quod si forte quaeritur utrusu Christi Pater etiam rex dici possit; nescio utrum quisquam audeat hoc ab eo nomen auferre, ubi Apostolus dicit: Regi autem saeculorum immortali, invisibili, soli Deo . Quia etsi hoc de ipsa Trinitate dictum est, ibi est et Deus Pater. Si autem non carnaliter intelligimus, Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis ; nescio utrum aliud aliquid dictum est quam, Filio tuo. Rex ergo est et Pater. Unde versiculus iste psalmi hujus, Rex virtutum Dilecti, utroque modo intelligi potest. Cum itaque dixisset, Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa; quia ipsa virtus ab eo regitur, eique militat a quo datur, ipse, inquit, Dominus qui dabit verbum evangelizantibus virtute multa, rex est virtu
Abbreviated transcription (Latin):
argentatȩ. utrũ singulari numero intelli¬
gendum ẽ. huiꝰ pennę an plurali hȩ penȩ.
S singłarẽ numerũ grecus excludit. ubi
onmino pluralit̃ hoc positũ legit᷑. S ad¬
huc incertũ ẽ. utrũ hȩ pennȩ. an ouos
penniȩ: ut ad ipsas pennas loqui indeat᷑. Utrũ
gͦ uerb̾ quȩ p̃cesserunt finit᷑ ista sententia.
ut ordo sit. dñs dabit uerbum ȩuangłizan¬
tibus uircute multa. si dormiatis int̾ medi¬
os cleros ouos pennȩ columbȩ de argentatȩ.
an in his quȩ secunt᷑. ut ordo sit. si dormiatis
inter medios cleros pennȩ columbȩ dear¬
gentatȩ. niue dealbabunt᷑ in selmon. idẽ
ipsȩ pennȩ dealbabunt᷑: si dormiatis int̃
medios cleros. ut illis hoc dicere intelli¬
gatur. qui speciei domus tanqͣm spolia di¬
udunt᷑. id ẽ. si dormiatis int̾ medios cleroᷤᷤ
o uos qui diuidimini speciei domus ꝑ ma¬
nifestationẽ sp̃s ad utilitatẽ. ut alii quidẽ

Expanded text:
argentatae, utrum singulari numero intelleargentatae, utrum singulari numero intellegendum est huius pennae, an plurali hae pennae. sed singularem numerum Graecus excludit, ubi omnino pluraliter hoc positum legitur. sed adhuc} incertum est utrum hae pennae, an o uos pennae, ut ad ipsas pennas loqui uideatur. utrum ergo uerbis quae praecesserunt finiatur ista sententia, ut ordo sit: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa, si dormiatis inter medios cleros, o uos pennae columbae deargentatae, an his quae sequuntur, ut ordo sit: si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae niue dealbabuntur in Selmon, id est, ipsae pennae dealbabuntur, si dormiatis inter medios cleros, ut illis hoc dicere intellegatur, qui speciei domus tamquam spolia diuiduntur, id est, si dormiatis inter medios cleros, o uos qui diuidimini speciei domus per manifestationem spiritus ad utilitatem, ut alii quidem
Abbreviated transcription (Latin):
repta. ꝓstrato atq sigato: diuisit ea speci¬
ei domussuȩ. alios constituens apłos. alios
nisterii. i nȩdificationẽ corporis xp̃i. Sicut
corpus: sic & xp̃c. Nunquid omnes apłi: Nun¬
quid om̃s ꝓpħȩ: Nunquid omnes uirtutes:
Nunquid omnes dona habent curationũ :
Nunquid om̃s lungiis locunt᷑. Nunqͥa
omnes int̾pretantur: Omnia aut̃ hȩc o¬
ꝑatur unus atq idem sp̃s: diuidens ꝓpria
unicuiq ꝓut uult. & hec ẽ. species domꝰ.¬
eui spolia diuidunt᷑. ut amator eiꝰ apulcri¬
cudine accensus exclamet. Dñe dilexi de
ipsa m̃bra: de quib fit speciẽs domꝰ. allo¬
quendo conuertit dicens. Si dormiatis int̃
medios cleros. pennȩ columbȩ deargentatȩ.
& int̾ scapulas eiꝰ inuiriditate auri. Priꝰ
bic quȩrendus ẽ. ordo uerboꝵ. qͦmͦ finiat᷑
sententia. quȩ utiq pendet: cũ dic̃. si dor¬
miatis. Deinde qđ ait. pennȩ columbȩ de¬

Expanded text:
repta prostrato atque alligato, divisit ea specirepta prostrato atque alligato, divisit ea speciei domus suae; alios constituens apostolos, alnisterii, in aedificationem corporis Christi . Sicut Christus . Nunquid omnes Apostoli? Nunquid omnes prophetae? Nunquid omnes virtutes? Nunquid omnes dona habent curationum? Nunquid omnes linguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, dividens propria unicuique prout vult . Haec est species domcui spolia dividuntur; ut amator ejus hac pulchritudine accensus exclamet: Domine, dilexi ipsa membra, de quibus fit species domus, alloquenda convertit, dicens: Si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae, et inter scapulas ejus in viriditate auri. Prius hic quaerendus est ordo verborum quomodo finiatur sententia; quae utique pendet, cum dicimiatis. deinde {quod ait: pennae columbae de
Abbreviated transcription (Latin):
positum ẽ. dilecti: sic intelligendũ puto.
qd̃ sequit᷑ & speriei domus diuidere spolia:
ac si diceret᷑. dilecti etiã speciei domus di¬
uidẽ spolia. idẽ. dilecti etiã ad diuidenda
spolia. Speciosam quippe domũ id ẽ. ec¬
clesiã. xpẽ fec̃ diuidendo illi spolia: sicut
speciosum ẽ. corpus distributione membroꝵ.
Spolia porro dicunt᷑. quȩ uictis hostib de¬
trahunt᷑. Hoc quid sit ȩuangłium nos admo¬
net ubi legimus. Demo intrat indomũ for
cis. ut uasa eiꝰ diripiat: nisi pruis alligau̾it
bus uinculis: suꝑ ando mortẽ. & suꝑ cȩlos
ab inferis ascendendo. Alligauit eñ sacra¬
mento incarnationis suȩ. qđ nichil in eo
repperiens morte dtignũ.: tam̃ ẽ ꝑmissus
occidere. ac sic alligato. abstulit canqͣm
spolia uasa eiꝰ. Oꝑabat᷑ quippe in filiis dif¬
fidentiȩ. quoꝵ infidelitate utebat᷑ ad uolũ¬
catem suam. Hȩc uasa dñs mundans remis¬
sione peccatorũ. hȩc spolia sc̃ĩficans hosti e¬

Expanded text:
uto quod sequitur, et speciei domus dividere spolia, ac si diceretur, Dilecti etiam speciei domus dividere spolia, id est, Dilecti etiam ad dividenda spolia. Speciosam quippe domum, id est Ecclesiam Christus fecit, dividendo illi spolia; sicut speciosum est corpus distributione membrorum. Spolia porro dicuntur quae victis hostibus detrahuntur. Hoc quid sit Evangelium nos admonet, ubi legimus: Nemtis, ut vasa ejus eripiat, nisi prius alligaverit bus vinculis; superando mortem, et super coelos ab inferis ascendendo: alligavit eum sacramento incarnationis suae, quod nihil in eo reperiens morte dignum, tamen est permissus occidere; ac sic alligato abstulit tanquam spolia vasa ejus. Operabatur quippe in filiis diffidentiae , quorum infidelitate utebatur ad voluntatem suam. Haec vasa Dominus mundans remissione peccatorum, haec spolia sanctificans hosti e
Abbreviated transcription (Latin):
In ueterib aut̃ libris crebra ẽ. ista locutio.
& ideo quando sub oscure fit ex manifestis
sui generis exemplis intelligenda ẽ. sicut
hoc loco psalmi huiꝰ qͦm tractamus. subos¬
cure facta ẽ. Nam si diceret᷑ iħc xp̃c rer¬

Expanded text:
In veteribus autem libris crebra est ista locutio: et ideo quando subobscure fit, ex manifestis sui generis exemplis intelligenda est; sicut hoc loco psalmi hujus quem tractamus, subobscure facta est. Nam si diceretur Je
Abbreviated transcription (Latin):
unius modi habitare in domo. S quid ẽ. qđ̃
sequit᷑. mons sẏna a facie dĩ isrł. An subau¬
diendũ ẽ. distillauit. ut qđ uocami cȩlor
nomine. hoc uoluerit intelligi nomine e¬
tiã montis sẏna. sic̃ diximus tos uocari
montes. qui uocati sunt cęli : Nec in isto sin¬
su mouere debet. qđ mons non montes. eũ
ibi dicti sunt cęli non celum. Quia & in illo
psalmo cũ dictũ eẽt. cęli enarrant głam di.

Expanded text:
unius modi habitare in domo. 11. Sed quid est quod unius modi habitare in domo. 11. Sed quid est quod sequitur, Mons Sina a facie Dei Israel? An subaudiendum est, distillavit: ut quod vocavit coelorum nomine, hoc voluerit intelligi nomine etiam montis Sina; sicut diximus eos vocari montes, qui vocati sunt coeli? Nec in isto sensu movere debet quod ait, mons; non, montes; cum ibi dicti sint, coeli; non, coelum: quia et in alio psalmo cum dictum esset, Coeli enarrant gloriam D
Abbreviated transcription (Latin):
audiant᷑ uoces eoꝵ. In omnẽ t̾ram exunt
sonus eoꝵ. & in fines orbis t̾re uerba eoꝵ.
Neq tam̃ istis cȩlis tanta gła tribuenda ẽ:
tanqͣm ab hominib illa grã uenerit in de¬
sertum gentiũ. qͦ t̾ra moueret᷑ ad fidem. Non
enĩ cęli a seipsis distillauerunt: s a facie der:
utiq in habitantis eos. & facientis eos in ha¬
bitare uniꝰ moris indomo. Ipsi sunt enim
& montes. de quib dr̃. Leuam oculos meoᷤ
in montes. unde ueniet auxilium mͥ. & ta¬
men ne in hominib spem posuisse uideret
continuo subiecit. Auxilium meũ a dño. qͥ
fecit cȩlum & t̾ram. Ei quippe alio loco dr̃.
lluminans cũ mirabilit̃ a montib ȩteris.
Qͥmuis a montib et̃nis : tam̃ illuminans tu. Sic
& hic cȩli distillauert̃: s a facie dĩ. Et ipsi
enĩ salui facti sunt ꝑ fidem. & hoc ñ ex seipsi
s dĩ donũ ẽ. non ex oꝑib. ne forte quis extal
latur. Ipsius enĩ sumus figmentũ: qui factt

Expanded text:
diantur voces eorum: in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Nec tamen istis coelis tanta gloria tribuenda est, tanquam ab hominibus illa gratia venerit in desertum Gentium, ut terra moveretur ad fidem. Non enim coeli a seipsis distillaverunt; sed a facie Dei, utique inhabitantis eos, et facientis eos inhabitare unius moris in domo. Ipsi sunt enim et montes, de quibus dicitur: Levavi oculos meos ad montes, unde veniet auxilium mihi. Et tamen ne in hominibus spem posuisse videretur, continuo subjecit: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Ei quippe alio loco dicitur, Illuminans tu admirabiliter, a montibus aeternis : quamvis a montibus aeternis, tamen illuminans tu. Sic et hic, coeli distillaverunt; sed, a facie Dei. Et ipsi enim salvi facti sunt per fidem, et hoc non ex seipsis; sed Dei donum est: non ex operibus, ne forte quis extentum , qui facit
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. Hoc ẽ. tu uͦ ꝑfecisti eam. si legẽ ꝑfe¬
cisti intelligat᷑. Si uͦ hȩreditatẽ: facilior ẽ
intellectus. Si enĩ ꝓpt̾ hoc dicta ẽ hȩrecti¬
caᷤ dĩ infirmata. id ẽ. popłs dĩ infirmatꝰ data
lege. quia lex subintrauit ut habundaret
delictum: gͦ qđ sequitur. tu uͦ ꝑfecisti eam.
ex illo intelligit᷑ qł etiã in apło sequit᷑. UIbi aũ
habundauit delictum: suꝑ habundauit grã.
Manq habundante delicto. multiplicatȩ sunt
infirmitates eoꝵ. & postea accelerauerunt:
quia ingemuert̃ & inuocauert̃. ut ipso ad¬
iuuante impleret᷑. qͦd ipso iubente ñ imple¬
batur. E st in his uerb̃̾ & alius sensus. qͥ ꝓba¬
bilior mͥ uidet᷑. Multo enĩ congruentius in¬
telligit᷑ ipsa grã: pluuia uoluntaria: quia
mllis p̃cedentib oꝑum meritis. gratis da¬

Expanded text:
nobis: hoc est, Tu vero perfecisti eam, si Legem perfecisse intelligatur; si vero haereditatem, facilior est intellectus. Si enim propter hoc dicta est haereditas Dei infirmata, id est populus Dei infirmatus data Lege, quia Lex subintravit, ut abundaret delictum: ergo et quod sequitur, Tu vero perfecisti eam, ex illo intelligitur quod etiam in Apostolo sequitur, Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Namque abundante delicto, multiplicatae sunt infirmitates eorum; et postea acceleraverunt : quia ingemuerunt, et invocaverunt, ut ipso adjuvante impleretur quod ipso jubente non implebatur. 12. Est in his verbis et alius sensus, qui probabilior mihi videtur. Multo enim congruentius intelligitur ipsa gratia pluvia voluntaria, quia nullis praecedentibus operum meritis gratis da
Abbreviated transcription (Latin):
his uerbis si ꝓprietas cantũ mͦ litterȩ. non
spũalis requirendus ẽ intellectus: oportet
ut ostendat᷑ scđm ꝓprietatem corporalẽ. qͥ tẽ
compediti. qͥq etiã habitantes in sepulcris:
educti sunt in fortitudine. Deinde si ille
popłs. illa scilicet hȩreditas dĩ: fastidio man¬
na respuens: infirmata ẽ: ñ debuit seqͥ. cũ
uͦ ꝑfecisti eam. s tu uͦ ꝑ cussisti eã. Dõ quippe
offenso ꝑ illa murmura atq fastidia: ingens
plaga secuta ẽ. Postremo illi omnes in here¬
mo consternati sunt: nec qͥsqͣm eoꝵ pret̃ du¬
etiã si dicat᷑ infiliis eoꝵ hȩreditas illa ꝑfeca:
nos sensũ spũalem libentiꝰ tenere debemus.
Omnia quippe illa in figura contingebant
& mnẏsterioꝵ eiꝰ quantũ ipse dignat᷑ secreta
pandant᷑. Qenim ut t̾ra mota eẽt. ad fidẽ.
cũ in deserto gentium tͦnsiret ȩuangłium:
cȩli distillauert᷑ a facie dĩ. Hi sunt cȩli de

Expanded text:
his verbis si proprietas tantummodo litterae, non his verbis si proprietas tantummodo litterae, non spiritualis requirendus est intellectus, oportet ut ostendatur secundum proprietatem corporalem, qui tunc compediti, quique etiam habitantes in sepulcris educti sunt in fortitudine. Deinde si ille populus, illa scilicet haereditas Dei, fastidio manna respuens infirmata est, non debuit sequi, Tu vero perfecisti eam; sed, Tu vero percussisti eam. Deo quippe offenso per illa murmura atque fastidia, ingens plaga secuta est . Postremo illi omnes in eremo consternati sunt, nec quisquam eorum, praeter duetiamsi dicatur in filiis eorum haereditas illa perfecta, nos sensum spiritualem liberius tenere debemus. Omnia quippe illa in figura contingebant et mysteriorum ejus, quantum ipse dignatur, secreta pandantur. Etenim ut terra mota esset ad fidem, cum in desertum Gentium transiret Evangelium, coeli distillaver
Abbreviated transcription (Latin):
est. t̾rem homines ad fidem excitati sunt.
S unde mota ẽ. terra: Et enĩ cȩli distillaue¬
runt a facie dĩ. Forsitan hic aliqͥs recolat
illud tempꝰ. quando in deserto as̃ transibat
coram popło suo. id .ẽ. corã filiis isrł. die in
columna nubis. nocte in fulgore ignis. &
hoc ẽẽ. sentiat qđ cȩli distillauerunt a facie
dĩ. qm̃ manna pluit popło suo. hoc etiã
ẽẽ. qđ sequit᷑. Mons sẏna a facie dĩ isrł.
pluuiam uoluntariã segregans ds̃ hȩredi¬
tatituȩ. quia in monte syna locutus ẽ. ds̃
ad moẏ sen. quando legem dedit. ut man¬
na sit pluuia uoluntaria. qͣm segregauit ds̃
hȩreditati suȩ. id est popło suo quia solos eos
ita pauit. ñ ut cet̾as gentes. ut qđ deinde di¬
cit. & infirmata ẽ: ipsa hȩreditas infirmata
intelligat᷑. qm̃ murinurantes manna fasti¬
diosi respuerunt. desid̾antes escas carniũ. et
eas qͥb uesci in egipto consueuerant. S in

Expanded text:
est, terreni homines ad fidem excitati sunt. est, terreni homines ad fidem excitati sunt. Sed unde mota est? Etenim coeli distillaverunt a facie Dei. Forsitan hic aliquis recolat illud tempus, quando in deserto Deus transibat coram populo suo, coram filiis Israel, die in columna nubis, nocte in fulgore ignis ; et hoc esse sentiat quod coeli distillaverunt a facie Dei, quoniam manna pluit populo suo ; hoc etiam esse quod sequitur, Mons Sina a facie Dei Israel, pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae, quia in monte Sina locutus est Deus ad Moysen, quando Legem dedit : ut manna sit pluvia voluntaria quam segregavit Deus haereditati suae, id est populo suo: quia solos eos ita pavit, non et caeteras Gentes: ut quod deinde dicit, Et infirmata est, ipsa haereditas infirmata intelligatur; quoniam murmurantes, manna fastidiosi respuerunt, desiderantes escas carnium, et ea quibus vesci in Aegypto consueverant . Sed in
Abbreviated transcription (Latin):
umus modi habitare in domo. educens cõ¬
peditos in fortitudine: similit̃ amaricanteᷤ
qui habitant in sepulcris. Deus cũ egrede¬
reris coram popło tuo. Egressus eiꝰ intelli¬
git᷑. cũ appar& in oꝑib suis. Apparet aut̃
ñ omnib: s eis qui nouerunt oꝑa eiꝰ in tue¬
ri. Non enĩ ea oꝑa nunc dico quȩ conspi¬
cua sunt omnib. cȩlum. t̾ram. & mare.
& uniuersa quȩ in eis sunt: s oꝑa quib
educit compeditos infortitudine. similit̾
amaricantes qui habitant in sepulcris. &
facit eos unius moris habitare in domo.
Sic egredit᷑ coram popło suo. id ẽ. corã eis
qui istam grãm eiꝰ intelligunt. Deniq se¬
quit᷑. Cum t̾nsieris indeserto: t̾ra mota ẽ.
Desertum erant gentes: quȩ ignorabant deũ.
Desertum erat. ubi lex nulla ab ipso dõ data
erat. ubi nulli ꝓpħe habitauerant. dm̃q e̾e
uenturũ predixerant. Cum gͦ transires in
deserto. cũ p̃dicareris in gentib: t̾ra mota

Expanded text:
unius modi habitare in domo: educens comunius modi habitare in domo: educens compeditos in fortitudine; similiter amaricantes qui habitant in sepulcris. 9. verus ejus intelligitur, cum apparet in operibus suis. Apparet autem non omnibus, sed eis qui noverunt opera ejus intueri. Non enim ea nunc opera dico, quae conspicua sunt omnibus, coelum, et terram, et mare, et universa quae in eis sunt; sed opera quibus educit compeditos in fortitudine, similiter amaricantes qui habitant in sepulcris, et facit eos unius moris habitare in domo. Sic egreditur coram populo suo, id est coram eis qui istam gratiam ejus intelligunt. Denique sequitur: Cum transires in deserto, terra mota est. Desertum erant Gentes, quae ignorabant Deum: desertum erat, ubi lex nulla ab ipso Deo data erat; ubi nulli Prophetae habitaverant, Dominumque esse venturum praedixerant. Cum ergo transires in deserto, cum praedicareris in Gentibus, terra mota