comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si non potueram inspicere codires grecos prop¬
t̃ quedam psalmi sexti decimi. inspexi postea¬
quos imueni: et unus habebat quod et latim
nr̃i. domine ꝑdens de t̾ra disꝑtire eos. alius sic̃
ipse posiusti: a paueis de terra diuide eos. Et illd̾
quidẽ aꝑtum aꝑtum sensum habet. ꝑdens de t̾ra
quam eis dedisti. disꝑtire eos in gentib quod et
factum est eis cum graui bello expugnati atq
subuersi sunt: illud autem alteruni quomodo ac¬
cipiendum sit. non michi occurrit. nisi quia in
comparatione ꝑ dite multitudinis. eoꝵ reliquie
salue facte sunt. utiq in paucis: a quib eos disꝑ¬
tiendos hoc ẽ diuidendes atq separandos scͥptura
p̃nuntiauit dicens. domine apaucis idẽ. a reli¬
quiis quas ex illa gente saluas fecisti det̾ra disꝑ¬
tire eos. ut t̾ram intelligamus ecclesiam heredita
dictum eẽt a paucis det̾ra diuide eos additum ẽ.
inuta eorum: ut in manifesto futurũ intelli¬

Expanded text:
si, non potueram inspicere codices Graecos propsi, non potueram inspicere codices Graecos propter quaedam psalmi sexti decimi, inspexi posteaquos inueni. et unus habebat, quod et Latini nostri: Domine. perdens de terra dispertire eos; alius, sicut ipse posuisti: A paucis de terra. et illud quidem apertum habet sensum, perdens de terra, quam eis dedisti, dispertire eos in gentibus, quod et factum est eis, cum graui bello expugnati atque subuersi sunt. illud autem alterum quo modo accipiendum sit, non mihi occurrit, nisi quia in comparatione perditae multitudinis eorum reliquiae saluae factae sunt utique in paucis, a quibus eos dispertiendos, hoc est diuidendos atque separandos scriptura praenuntiauit dicens: Domine, a paucis, id est a reliquiis, quas ex illa gente saluas fecisti, de terra dispertire eos, ut terram intellegamus ecclesiam hereditatdictum esset: A paucis de terra diuide eos, additum est in uita eorum\', ut in manifesto futurum intelle
Abbreviated transcription (Latin):
quidem quateͥnus ad int̾rogata responderim.
recolere non eualui: nec eaꝵ exemplum cum
requisissem ubi hoc possem recognoscere in ueni:
Ad ñ nulla me tam̃ respondissẽ certus omni¬
no sum. et idõ ñ adomnia: quia ut cito fini¬
rem festinatio ꝑlatoris urgebat. Simul etiã
miseram sic̃ uisseras et illius eple exemplũ
quam tue caritati cartagine de corpoꝵ resur¬
rectione rescripserã ubi deusu menbroꝵ exor¬
ta erat questio. Nunc ergo et hanc misi et
alteram alterius. quia nec ipsam inmanus
tuas ꝑuenisse conieci: eo quod ierum int̾ro¬
gasti quedam que iam me in ea respondis-¬
se lege et agnosce:
S istam ꝑquem direxerim: nescio. Scripta
quippe caritatis tuȩ quib eam reddidi sic̃ etiã
ipsa indicat. missa sunt michi ab yppone a nr̃is
cum eem̃ ap̃ scm̃ frm̃ et coepiscopum nr̃m bo¬
ne facrum. nam eoꝵ ꝑlatorem non uidi: et con¬
tinuo rescripta non distuli. Quia tunc sicut scͥp¬

Expanded text:
quidem quatenus ad interrogata responderim, quidem quatenus ad interrogata responderim, recolere non eualui nec earum exemplum cum requisissem, ubi hoc possem recognoscere, inueni. ad nonnulla me tamen respondisse certus omnino sum et ideo non ad omnia, quia, ut cito flnirem, festinatio perlatoris urgebat. simul etiam miseram, sicut iusseras, et illius epistulae exemplum, quae tuae caritati apud Carthaginem de corporum resurrectione rescripseram, ubi de usu membrorum exorta erat quaestio. nunc ergo et hoc misi et alterum alterius; quia nec ipsam in manus tuas peruenisse conieci eo, quod iterum interrogasti quaedam, quae iam me in . ea respondisse lego et agnosco. sed istam per quem direxerim, nescio. scripta quippe caritatis tuae, quibus eam reddidi, sicut etiam ipsa indicat, missa sunt mihi ab Hippone a nostris, cum essem apud sanctum fratrem et coepiscopum nostrum Bonifatium, — nam eorum perlatorem non uidi — et continuo rescripta non distuli. Quia ergo tunc, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
srĩ coepõ paulino: angustinus indomino sał.
ud̃ deper¬
uentione tam prospera
cito nos dominus exillaraũ
nuntiantib litteris scĩtatis
tue grãs agens ei qui regre¬
Lat afflictos et humiles consolatur. et sinceri¬
tatis cordis tui occasione filii et cundiaconi nr̃i
rufini que proxima occurrit. nunc rescͥpta ꝑ¬
saluo: delitore namq hyponiensi profectus
ẽ. et approbo mĩȩ consiliũ quod tͥ dominus in¬
spirauit. michiq insinuare dignatus ẽ: ip¬
se et hoc adiuuet ipse prosperet aui istam
curam nram magna ex parte releuauit: qr
ꝑuectus ꝙ̃ cominendatus ẽ. carissimus homo
non solum bonis operib s etiam scĩsoratio¬
nib tius: littere sane uenerationis tue ubi
multa quesisti. et querenda admoniusti. et q̃-¬
rendo dociusti ad me ꝑuenerunt. s quas ipse
continuo rescripsi ꝑ homines eoꝵdẽ scõꝵ sola¬
tiorum nr̃oꝵ: sicut his tuis recentiorib com¬
peri. non sunt reddite ueneratiom tue. Inqͥb

Expanded text:
EPISCOPO PAULINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quod de peruentione tam prospera cito nos dominus exhilarauit nuntiantibus litteris sanctitatis tuae, gratias agens ei, qui recreat afflictos et humiles consolatur, et sinceritati cordis tui occasione filii et condiaconi nostri Rufini, quae proxima occurrit, nunc rescripta persoluo; de litore Hipponiensi namque profectus est. et adprobo misericordiae consilium, quod tibi dominus inspirauit mihique insinuare dignatus es. ipse et hoc adiuuet, ipse prosperet, qui iam curam nostram ex magna parte leniuit, quia peruectus et commendatus est cai-issimus homo non solum bonis operibus sed etiam sanctis orationibus tuis.. Litterae sane uenerationis tuae, ubi multa quaesisti et quaerenda admonuisti et quaerendo docuisti, ad me peruenerunt. sed quas ipse continuo rescripsi per homines eorundem sanctorum solaciorum nostrorum, sicut his tuis recentioribus comperi, non sunt redditae uenerationi tuae. in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
non uult ipse ducatur: nisi quod et ꝓpt̾ głam
futuram de certamine iustus gaudet. et ꝓpter
passionis uiolentiam refugit subire quod dolet
accipe exemplum adeundi sub trepidatione
martirium de usu bellandi: in quo et exercitat᷑
quisq in pręlio. et ꝑ audaciam certam̃ aggredit᷑.
et ꝑ timorem cunctatione mouetur. Item acci¬
pe exemplum martirii de reꝑatione humani
corꝑis ad salutem: dum quisq et de spe reꝑati¬
onis gaudet. et de incisionib seu amarissimis
poculis meret

Expanded text:
non vult ipse, ducatur, nisi quod et propter gloriam non vult ipse, ducatur, nisi quod et propter gloriam futuram de certamine justus gaudet, et propter passionis violentiam refugit subire quod dolet. 5. Accipe exemplum adeundi sub trepidatione martyrii de usu bellandi, in quo exercitatus quisque in praelio et per audaciam certamen aggreditur, et per timorem cunctatione movetur. 6. Item accipe exemplum martyrii de reparatione humani corporis ad salutem; dum quisque et de spe reparationis gaudet, et de incisionibus ceu amarissimis poculis moeret
Abbreviated transcription (Latin):
ei seruus aduersitate illa non frangitur: s ꝓ
ueritatis defensione ultro se certamini offert.
Nec unqͣm ꝓ ueritate diffidit. Sepe ex discipłis
ad martirium eliguntur. qui suos doctores ad coronã
precedant: et qui sunt ordine postremi. fiunnt nonũ¬
qͣm incertamine primi. Uir sanctus ultro se in ago¬
ne ꝓ certamine non debet offerre iusticiȩ: s tam̃¬
si agonis fructum uiderit ub̃rimũ: non debet decli¬
nare laboris ꝑiculum. Quod si maior est labor qͣm
animarum lucrum: declinandꝰ ẽ labor quem mi¬
nimum comitatur augmentũ. Utrumq enir fecit
lucrum uidit. et sapient̃ se ꝑiculo abstulit. in quo
potiorem laborem quam luerum ẽẽ ꝑspexit. Ultro
se apłe apud ephesum ꝑiculis obtulit: quia poci-
orem ꝑieulo lucrum iudit. Damasco autem ideo
aꝑiculo subtrahit seuet ipsum: quia uullum
ꝑiculi ipsius arbitratus est frnctũ. Disce quouͦi se
ad martirium offerat quisq ultro. uł quomo do
iuxta sententiam dei cingatur ab altero. et quo

Expanded text:
ei servus adversitate ulla non frangitur, sed pro veritatis defensione ultro se certamini offert, nec unquam pro veritate diffidit. 2. Saepe ex discipulis ad martyrium eliguntur, qui suos doctores ad coronam praecedunt; et qui sunt ordine postremi, fiunt nonnunquam in certamine primi. 3. Vir sanctus ultro se pro agone certaminis debet offerre justitiae; sed tamen agonis fructum videns uberrimum, non debet 178 declinare laboris periculum. Quod si major est labor quam animarum lucrum, declinandus est labor, quem minimum comitatur augmentum. Utrumque enim fecit lucrum vidit; et sapienter se periculo abstulit, in quo potiorem laborem quam lucrum esse perspexit. Ultro se Paulus apud Ephesum periculis obtulit, quia 179 potius periculo lucrum vidit. Damasci autem ideo periculo subtraxit semetipsum, quia nullum periculi ipsius arbitratus est fructum. 4. Disce quomodo ad martyrium se offerat quisque ultro, vel quomodo juxta sententiam Dei cingatur ab altero, et, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uplex dampnatoꝵ pęna ẽ ingehenna: quoꝵ
et mentem urit tristicia. et corpus flamma
quod ꝑficerent corꝑe : simul et animo puniantur et
corꝑe. Ignem gehenne aliquid lumen hab̾e: ad aliqͥd
non hab̾e. Hoc ẽ hab̾e lum̃ ad dampnationem. ut ui¬
deant impii unde doleant: et non habere ad consola¬
tionem. ne uideant unde gaudeant. Apta comꝑatio
de camino trium pueroꝵ: ad exemplum ignis gehen¬
henne. Nam sic̃ ille ignis non arsit ad trium pueroꝵ
supplicium: et arsit ad comburenda ligamina uin¬
culoꝵ : ita ignis gehennȩ et lucebit miseris ad aug-¬
mentum pęnarum. ut uideant unde doleant. et ñ
lucebit ad consolationem: ne uideant unde gaudeant
Int huius uitȩ et futurȩ infelicitatis miserias: multa
discreto ẽ. Illuc enim et miseria ẽ ꝓpter cruciationẽ
doloꝵ: et tenebrȩ ꝓpter lucis auersionem. Quorum
unum in hac uita ẽ id est miseria et aliud non est: in
inferno autem utrumq¬

Expanded text:
uplex damnatorum poena est in gehenna, quorum et mentem urit tristitia, et corpus flamma quod perficerent corpore, simul et animo puniantur et corpore. Ignem gehennae ad aliquid lumen habere, et ad aliquid non habere, hoc est, habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant, et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Apta fit comparatio de camino trium puerorum, ad exemplum ignis gehennae. Nam sicut ille ignis non arsit ad trium puerorum supplicium, et arsit ad comburenda ligamina vinculorum , ita ignis gehennae et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Inter hujus vitae et futurae infelicitatis miseriam multa discretio est. Illic enim et miseria est propter cruciationem dolorum, et tenebrae propter lucis aversionem. Quorum unum in hac vita, id est miseria, est, aliud non est. In inferno autem utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
si ad dm̃. religiosa sequuntur obedientia xp̃m.
Et qui antea celsitudine mundiali tumebant.
postea ipsam elationem instudio humilitatis
cõmutant. Quidam sunt qui iam secret im conuer¬
si sunt quoꝵ conu̾sio quia non ꝓcedit ad publicũ
apud existimationẽ humanam quales fuerunt:
tales adhuc ẽẽ putantur. Iam tam̃ in dei oculis
surrexerunt. Item quidam adhuc humano iudi¬
cio stare cernuntur: iam tam̃ in dei oculis cecide¬
runt. Multi apud homines reꝓbi sunt: et apud
dm̃ electi. Atq item multi apud homines electi
pitantur. et apud dm̃ reꝓbi existunt: salomone
dicente. Uidi inquit impios sepultos: qui dum
adiuuerent in loco scõ erant. et laudabantur
in ciuitate quasi iustoꝵ operum. Nullus gͦ se pu¬
tet electum: ne forte iam apud deum sit reꝓbꝰ.
UiII. De primordiis conuersorum:

Expanded text:
rsi ad Deum, religiosa sequuntur obedientia Christum; rsi ad Deum, religiosa sequuntur obedientia Christum; et qui antea celsitudine mundiali tumebant, postea ipsam elationem in studio humilitatis commutant. 12. Quidam sunt qui jam secrete conversi sunt, quorum conversio, quia non procedit ad publicum, apud aestimationem humanam, quales fuerunt, tales adhuc esse putantur; jam tamen in Dei oculis surrexerunt. Item quidam adhuc humano judicio stare cernuntur; jam tamen in Dei oculis ceciderunt. 13. Multi apud homines reprobi sunt, et apud Deum electi; atque item multi apud homines electi putantur, et apud Deum reprobi existunt, Salomone dicente: Vidi, inquit, impios sepultos, qui cum adhuc viverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civitate quasi justorum operum . Nullus ergo se putet electum, ne forte jam apud Deum sit reprobus. CAPUT VIII. De primordiis conversorum
Abbreviated transcription (Latin):
exercere. Multis modis terret deus homines ut uel
sero conuertantur : atq exinde magis erubescant.
quod taindiu expectati sunt ut redirent. Nam nunc
minis. nc̃ plagis. nunc reuelationib quosdam con¬
cutit: ut qui uoluntate conuerti despiciunt. com¬
moti terrorib corrigantur. Pleriq ex sola mentis
deuotione conuertuntur ad dm̃ Nlonnulli uero
ooacti plagis conuertuntur: qui ex deuotione ñ
conu̾tebantur iuxta capitulum psalmi dicentis.
Infreno et chamo maxillas eoꝵ constringes: qui ñ
ad ꝓximant ad te. Pleriq autem dum deuotione
non conu̾tuntur: plage stimulis feriuntur. Qui
tamen nec sub uerbere sentiunt ut aliquatentis cor¬
rigantur: sicut egyptus qus et pęnas dedit. et
emendari nequiuit. De talibꝰ enim ait ꝓpheta.
Feussisti eos et non doluerunt: attriuisti et renue¬
runt suscipere disciplinam. Nonnulli uiri secula¬
res elatione mentis tumentes: postmodum conu̾¬

Expanded text:
exercere. 8. Multis modis terret Deus homines, ut vel exercere. 8. Multis modis terret Deus homines, ut vel sero convertantur, atque exinde magis erubescant, quod tandiu exspectati sunt ut redirent. Nam nunc minis, nunc plagis, nunc revelationibus quosdam concutit, ut qui voluntate converti despiciunt, commoti terroribus corrigantur. 9. Plerique ex sola mentis devotione convertuntur ad Deum; nonnulli vero coacti plagis convertuntur, qui ex devotione non convertebantur, juxta capitulum psalmi dicentis: In freno et camo maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te . 10. Plerique autem, dum devotione non convertuntur, plagae 201 stimulis feriuntur; qui tamen nec sub verbere sentiunt, ut aliquatenus corrigantur, sicut Aegyptus, qui et poenas luit, et emendari nequivit. De talibus enim ait propheta: Percussisti eos, et non doluerunt; attrivisti eos, et renuerunt suscipere disciplinam 11. Nonnulli viri saeculares elatione mentis tumentes, postmodum conve
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ intelligi posse iusticiam. dum eam quisq sequi
conuersus temptauerit: quia lux non intelligitur
nisi cum uidecur: Iudicium quod in hominis pote¬
state consistit. conuersionis ẽ gratia. ꝑ quam nosmet¬
ipsos iudicamꝰ: quando flentes mala nr̃a punimꝰi. et
bono quod ex dõ nobis ẽ solidius inheremꝰ. Ripercitũ
describitur eẽ unuiscuiꝰq conu̾si ꝓfectum. Id ẽ pri¬
mum corrigendi a malo. Scdm: faciendi bonum.
Terecium consequendi boni oꝑis premiũ. Nam quod
ait ꝓpħa. solue fasciculos deprimentes: mali ẽ em̃¬
datio. Quod uͦ addiecit. frange esurienti panem tuũ.
oꝑis boni ẽ actio. In eo uero quod subiungit. tunc
erumpet matutinũ lum̃ tuum: oꝑis boni ẽ retribu¬
tio. Ergo non ꝓficit facere bonum: nisi correctuu
fuerit malum. Nec poterit quisqͣm ad contemplatio¬
nem dei ꝓficere : nisi se prius in bonis studuerit actibꝰ

Expanded text:
bilem intelligi posse divinam justitiam, dum eam quisque sequi bilem intelligi posse divinam justitiam, dum eam quisque sequi conversus tentaverit, quia lux non intelligitur, nisi cum videtur. 6. Judicium quod in hominis potestate consistit conversionis est gratia, per quam nosmetipsos judicamus, quando flentes mala nostra punimus, et bono quod ex Deo nobis est solidius inhaeremus. 7. Tripertitus describitur esse uniuscujusque conversi profectus, id est, primus, corrigendi a malo; secundus, faciendi bonum, tertius, consequendi boni operis praemium. Nam quod ait propheta: Solve fasciculos deprimentes , mali est emendatio: Quod vero adjecit: Frange esurienti panem tuum, operis boni est actio. In eo vero quod subjungit: Tunc erumpet matutinum lumen tuum, operis boni est retributio. Ergo non proficit facere bonum, nisi correctum fuerit malum. Non poterit quisquam ad contemplationem Dei proficere, nisi se prius in bonis studuerit actibus
Abbreviated transcription (Latin):
on inchoantib premium ꝓmittitur: s ꝑse¬
uerantibus datur. Sic̃ scriptũ est. Qui ꝑseue¬
rauerit usq infinem: hic saluus erit. Tunc
enim placet dõ nr̃a conu̾sio: quando bonum quod
inchoamus ꝑseueranti fine complemus. Nam sicut¬
scriptum ẽ. Ue his qui sustinentiam ꝑdiderunt.
id ẽ opus bonum non consũmauerunt. Indulgentia
peccatoꝵ: sciendum ubi. quaudo. uł qualib datur.
ubi quippe nͥ intra ȩccłiam catholicam : quando
uisi aute uenturum exitus diem: quia ecce nc̃ tem¬
piis acceptabile: ecce nuc dies salutis. Qualibus
nisi conuersis: qui ꝑ humilitatẽ ad paruulorum
transeunt imitationem de quibꝰ dicitur. Talium
ẽ enim regnum celorũ : nemo ꝑpendẽ potest qͣnti
sit ponderis miusticia. uł quanti fulgoris radio iui¬
sticia clareat: nisi prius toto mentis adnisu conu̾ta¬
tur ad dm̃. quatenus ipso lumine quo illustratur
et suam fȩditatem agnoscat: et lum̃ quod oeco cor¬
de non intuebatur intelligat. Tunc autẽ inattingi¬

Expanded text:
 Inchoantibus praemium promittitur, sed perseverantibus datur, sicut scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Tunc enim placet Deo nostra conversio, quando bonum quod inchoamus, usquescriptum est: Vae his qui sustinentiam perdiderunt, id est, opus bonum non consummaverunt . 3. Indulgentia peccatorum, sciendum, ubi, quando, vel qualibus datur. Ubi quippe? nisi intra Ecclesiam catholicam? Quando, nisi ante venturi exitus diem? Quia ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Qualibus, nisi conversis, qui per humilitatem 200 ad parvulorum transeunt imitationem? de quibus dicitur: Talium est enim regnum coelorum . 4. Nemo perpendere potest quanti sit ponderis in justitia, vel quanti fulgoris radio justitia clareat, nisi qui prius toto mentis nisu convertatur ad Deum, quatenus ipso lumine quo illustratur et suam foeditatem agnoscat, et lumen quod caeco corde non intuebatur intelligat. 5. Tunc autem inattingi
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ putare quod ꝓ auima tua .i. ꝓ cõmutatione
animȩ tuȩ peccuniam tuam dare possis: quia
et ipse peccuniam tuam sic datam non acciꝑet.
et tu animã tuam seruare non posses: sic reten¬
tam. Itaq peccumia amitteretur: et anima ñ
seruaret᷑. Hoc qͥ unum ẽ qđ recompensationẽ
ũ accipit.

Expanded text:
ergo putare quod pro anima tua, id est pro commutatione ergo putare quod pro anima tua, id est pro commutatione animae tuae pecuniam tuam dare possis, quia et ipsam pecuniam sic datam non acciperet, et tu animam tuam servare non posses sic retentam. Itaque et pecunia amitteretur, et anima non servaretur. Hoc igitur unum est quod recompensationem non accipit.
Abbreviated transcription (Latin):
peceuniã tuã. Hoc enĩ eẽt plus uouere et minꝰ
redde. et non eẽt equa compensatio. Si tua das
dõ. te ipsum zabulo: non ẽ equa partitio. Non¬
ne si recte offeras. et non recte diuidas peccasti:
Pius ualet anima et minus peccunia. Nonne
anima plus ẽ qm esca. et corpꝰ plusqͣm uestim̃¬
tum : Si plus ẽ anima qͣm esca: plus utiq est
qͣm peccunia. quia et esca plus ẽ qͣm peccutua.
ꝓpt̃ escam enim datur peccunia. Et si esca ñ
eẽt. peccunia quid eẽt: Nam quod plus confert
et ꝓdest. ipsum plus eẽ necesse eẽ. Si gͦ noues
animã. noli ꝓ anima dare pecciniã: quia si
hoc facis. fraudem facis. plus uouens et minus
reddens. Cum anima tua dare potes peccuniã
tuam. ꝓ anima tua non potes: nisi forte ꝓ ani¬
ma tua ita peccuniam dare tuam uolueris. ut
anima tua data acceptabilior fiat. ꝓ illa cuni¬
ula amatur. ꝓ illa sine illa non accipitur. Noli

Expanded text:
pecuniam tuam. Hoc enim esset plus vovere et minus pecuniam tuam. Hoc enim esset plus vovere et minus reddere, et non esset aequa recompensatio Si tua das Deo, teipsum zabolo, non est aequa partitio. Nonne si recte offeras et non recte dividas, peccasti? Plus enim valet anima, et minus pecunia. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum? Si plus est anima quam esca, plus utique est quam pecunia, quia et esca plus est quam pecunia. Propter escam enim datur pecunia, et si non est esca, pecunia quid esset? Nam quod plus confert et prodest, ipsum plus esse necesse est. Si ergo voves animam, noli pro anima dare pecuniam, quia si hoc facis, fraudem facis; plus vovens et minus reddens. Cum anima tua dare potes pecuniam tuam, pro anima non potes, nisi forte pro anima tua ita pecuniam tuam dare volueris, ut anima tua data acceptabilior fiat. Pro illa, cum illa amatur, pro illa sine illa non accipitur. Noli
Abbreviated transcription (Latin):
terit sp̃m tuum: Redde gͦ uoluntariꝰ : ne amit¬
tas inuitus. Uouete et reddite dño dõ ur̃o om̃s
qui in circuitu eiꝰ affertis munera. terribili et
ei qui aufert sp̃m p̾ncipum. et t̃ribili apud re¬
ges terrȩ. Uide frat̃ quid ẽ quod uouere et red¬
dere nos oportet dño dõ nr̃o. quod si uouere
uł post uotũ redde nolumꝰ. tam̃ retinere non
ualemus. Si reddimus accipiet. si non reddimꝰ
tollet. Si reddimꝰ ꝓdato remunerabit. si non
reddimꝰ ꝓ non dato condempnabit. Si enĩ reddi¬
mus quod nr̃m ẽ damꝰ. et reputatur adiustici¬
am. si autẽ non reddimus. quod alienum ẽ reti¬
nemus. et imputatur ad culpam. Qui amat inqͥt
animã suam ꝑdet eam. Et qui ꝑdid̾it animanti
suam ꝓpt̃ me inueniet eã. Seruabit sibi qui mͥ
tribuit. et qui sibi retinet amitit. Nouete gͦ et
reddite. Si uoues animã tuã: redde animã tuã.
Noli putare quod reddere possis ꝓ anima tua

Expanded text:
terit spiritum tuum? Redde ergo voluntarius ne amitterit spiritum tuum? Redde ergo voluntarius ne amittas invitus. Vovete et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus affertis munera. Terribili et ei qui aufert spiritum principum, terribili apud reges terrae. Vide ergo, frater, quid est quod vovere et reddere nos oportet Domino Deo nostro. Quod si post vovere vel post votum reddere nolumus, tamen retinere non valemus. Si reddimus, accipiet, si non reddimus, tollet. Si reddimus, pro dato remunerabit, si non reddimus, pro non dato condemnabit. Si enim reddimus, quod nostrum est damus, et reputatur ad justitiam, si autem non reddimus, quod alienum est retinemus, et imputatur ad culpam. Qui amat, inquit, animam suam perdet eam , et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam . Servat sibi qui mihi tribuit, et qui sibi retinet amittit. Vovete ergo et reddite. Si voves animam tuam, redde animam tuam. Noli putare quod reddere possis pro anima tua
Abbreviated transcription (Latin):
dabit: s quã dabit homo cõmutationẽ ꝓ aĩa
sua. Ecce qͥ non affirmauit s int̾rogauit. tu
responde si potes. quã dabit homo cõmutatio¬
nem ꝓ anima sua. Uides manifeste quia utũ
est quod cõmutationẽ non recipit. neq dispen-¬
sationẽ amitcit. Hoc si uoues. inmo quia uoues.
non enim bonus ẽẽ potes si hoc non uoueris.
redde quod uouisti. et ipsum quod uouisti red¬
de. qͥa si aluid redde uolueris. non accipitur
ꝓ isto quodcũq illud fuerit. uouete inquit psal-¬
nusta et reddite dño dõ ur̃o. om̃s qui incircuitu
eius affertis mumera. Quȩ minera: Afferte
dño filii dĩ. afferte dũo filios arietum. forte
ista sunt munera quȩ uouere nos iubet et red¬
aere psalmista. arietes et filii arietum: cum
ut pꝰqͣm dixerat reddite dño dõ ur̃o munera.
statim subiungeret. qui aufere sp̃m pͥnciꝑiun
nisi quia ipsa munera ipsum significare uo-

Expanded text:
dabit, sed quam dabit homo commutationem pro anima dabit, sed quam dabit homo commutationem pro anima sua? Ecce igitur non affirmavit, sed interrogavit, tu responde, si potes, quam dabit homo commutationem pro anima sua? Vides manifeste quod unum est quod commutationem non recipit, neque dispensationem admittit. Hoc si voves, imo quia voves non enim bonus esse potes si hoc non voveris redde quod vovisti, et ipsum quod vovisti redde, quia si aliud reddere volueris, non accipitur pro isto quodcunque illud fuerit: Vovete, inquit Psalmista, et reddite Domino Deo vestro, omnes qui in circuitu ejus affertis munera . Quae munera? Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum . Forte ista sunt munera quae vovere nos jubet et reddere Psalmista: arietes et filii arietum cum ut postquam dixerat: Reddite Domino Deo vestro munera, statim subjungeret: Qui aufert spiritum principum; nisi quia ipsa munera ipsum spiritum signifi
Abbreviated transcription (Latin):
is scire quȩ sunt illa quȩ cõmutationem
non patiunt᷑: Fortassis mͥ non credis qui
auctoritatẽ queris. si quid ex uniu̾sis unũ
ego ꝓferre uoluero: est tam̃ qͥddam quod cõmu¬
tationẽ nullam admittit. Nam dispensatio eẽ
non potest. uͥ recompensatio eẽ non potest. Dis¬
pensatio quippe noñ dispendii et detͥmentum
sonat. quantũ in ipso ẽ. Stultũ uͦ ẽ uoluntarie
dampnũ fustinere. ubi lucrũ nullũ consequit᷑.
Ubi autẽ in paruo detͥnentum uoluntarie to¬
leratur. ut in maiori lucrũ ꝓueniat: hoc dispen¬
satio uocatur. et hona ẽ dispensatio ista. Eoce qͦ
m bene in illo uoluntarie dampnũ sustineri
potest. quo maiꝰ nichil adquiri potest: Unum
ẽ si auccoritatẽ is qđ cõmutationẽ non recipii
non ego dico s u̾itas aicit. et si ego dico post ũ¬
tatem dico. et scłm ueritatẽ dico. quia non da¬
uit homo cõmutationẽ ꝓ anuna sua. S forte
respondebis et dices. quia non dixit u̾itas non

Expanded text:
is scire quae sunt illa quae commutationem ullam non patiuntur? Fortassis mihi non credis, qui auctoritatem quaeris, si quid ex universis unum ego proferre voluero. Est tamen quoddam quod commutationem nullam admittit. Nam dispensatio esse non potest, ubi recompensatio esse non potest. Dispensatio quippe nomen dispendii est, detrimentum sonat quantum in ipso est. Stultum vero est voluntarie damnum sustinere, ubi nullum lucrum consequitur. Ubi autem in parvo detrimentum voluntarie toleratur ut in majori lucrum proveniat, haec dispensatio vocatur, et bona est dispensatio ista. Ecce ergo quomodo bene in illo voluntarie damnum sustineri potest, quo majus nihil acquiri potest? Unum est, si auctoritatem vis quod commutationem non recipit, non ego dico sed veritas dicit; et si ego dico, post veritatem dico, et secundum veritatem dico; quia non dabit homo commutationem pro anima sua . Sed forte respondebis et dices quod non dixit veritas non
Abbreviated transcription (Latin):
et si ñ intelligent̃ Hoc em̃ ꝙ. ait passiones pec¬
catoꝵ que ꝑ legẽ sunt operabantur iumenbͥs
nr̃is. multum est ut intelligas. S pͥus esto me¬
cum laudator legis. et tunc fieri mereberis intel¬
lector. Clarisum cor habes et clauem accusas : ec¬
ce iuteri quod ñ intelligimus paulũ sepona¬
mus: ad laudem legis que aꝑta est uemannus.
Passiones inquit peccatoram que ꝑ legẽ sunt oꝑ¬
abuntur tumenbris nr̃is: ut fructũ ferremus¬

Expanded text:
et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in membris n
Abbreviated transcription (Latin):
transiit. Nonꝰ illum aut in illum. s in omnes ho¬
mines ꝑtransiit. Geriuit peccatores morti obno¬
xios: primus peccator. pͥmus p̃uaricator. Ue¬
nit ad sanandos deuirgine saluator: qui adte
non qua uenisti uenit. Non enĩ ille deconcu¬
te. Dictum est. ħ uirgini: dictum est. fide fer¬
uenti. non concupiscentia carnis estuanti. Sp̃c
sanctus super ueniet inte: et uirtus altissimi
obumbrabit tibi. Que tale umbraculum hab̾et
quando ardore libidinis estuaret: Quia ergo
ñ qua uenisti ad te uenit: lib̾at te ubite inueñ
uenundatum sub peccato. iacentẽ in morte pri
possis arbitrium. Eece ubi te inuenit. quando
paruulum inuenit. S paruuli etatem excessisti.
Ecce creiusti pͥmo peccato multa addidisti. Legem
accepisti. p̃uaricator ęxiitisti. S noli eẽ sollicit᷑.
llbi abundauit peccatum. suꝑ habundauit grã:

Expanded text:
transiit: non in illum aut illum, sed in omnes homines pertransiit. Genuit peccatores morti obnoxios primus peccator, primus praevaricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua venisti, venit: non enim ille de concute. Dictum est hoc virgini, dictum est fide ferventi, non concupiscentia carnis aestuanti: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi . Quae tale obumbraculum haberet, quando ardore libidinis aestuaret? Quia ergo non qua venisti ad te venit, liberat te. Ubi te invenit? Venumdatum sub peccato, jacentem in morte primposses arbitrium. Ecce ubi te invenit, quando parvulum invenit. Sed parvuli aetatem excessisti: ecce crevisti, primo peccato multa addidisti; legem accepisti, praevaricator exstitisti. Sed noli esse sollicitus: Ubi abundavit peccatum, superabundavit gr
Abbreviated transcription (Latin):
ante legem securus peccabas. nc̃ autẽ op-¬
positis tĩbi obicib legis. fluuius ꝯcupiscentie
quasi frenatus. est paululum ñ siccatus. S in¬
crescente impetu qui te ducebat obicib nul¬
lis. obruit te obicib ruptis. Concupiscentra
tua minor erat quando tuam mouebat libi
Uis nosse ꝗͣ magna sit. uide quid rupperit.
ñ ꝯcupisces. Non hõ dixit. ds̃ dix̃. Creator dix̃.
uidex eternus dix̃. Non quic̃q dix̃. Fac ergo
q dixit. Si ñ facis: obserua iudicantem qui
dixit. S quid facies : O hõ idõ ñ uicisti. quia

Expanded text:
ante Legem securus peccabas, nunc autem opante Legem securus peccabas, nunc autem oppositis tibi obicibus Legis, fluvius concupiscentiae quasi frenatus est paululum, non siccatus: sed increscente impetu qui te ducebat obicibus nullis, obruit te obicibus ruptis. Concupiscentia tua minor erat, quando tuam movebat libidVis nosse quam magna sit? Vide quid ruperit: Non concupisces. Non homo dixit, Deus dixit, Creator dixit, Judex aeternus dixit, non quicumque dixit. Fac ergo quod dixit. Non facis? observa judicantem qui dixit. Sed quid facias, o homo? Ideo non vicisti, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sces: et cognoscit. eẽ. peccatum. Dẽ dix̃ hͦ audi¬
uit: dõ credidit. peccatũ suũ uidit.ꝙ bonũ
putabat malum ẽẽ. cognouit. oluit freua¬
re ꝯcupiscentiam: ñ irẽ post eã. Strinr̃ se cona¬
tus est uctus ẽ. Qui fuit ante nescuis maloꝵ
suoꝵ. factus est doctus. et peius est uictus. os¬
pit esse. non solum peccator. s etiam p̃uari¬
cator. Peccator enim et antea erat: s anteqũa
legem audiuit. peccatorem se ẽẽ. nesciebat.
Legem audiuit. peccatum uidit. conatus ẽ
uincere. suꝑatus atq prostratus ẽ. Factus. est
et legis p̃uaricator. qui fuit ante nescius pec¬
cator. Hoc dic̃ apłs. Lex peccatũ est : absit. S
peccatum noncognoui: nisi ꝑ legem. Nam ꝯ¬
cupiscentiam nesciebam: nisi lex diceret. ñ ꝯ
cupisces. Occasione autẽ accepta peccatum
ꝑ mandatum oꝑatum est . in me omnem ꝯcu¬
piscentiam. Minor erat ꝯcupiscentia qñ

Expanded text:
sces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audisces; et cognoscit esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, conatus est, victus est. Qui fuit antea nescius malorum suorum, factus est doctus, et pejus est victus: coepit esse non solum peccator, sed etiam praevaricator. Peccator enim et antea erat: sed antequam Legem audiret, peccatorem se esse nesciebat. Legem audivit, peccatum vidit; conatus est vincere, superatus atque prostratus est; factus est et Legis praevaricator, qui fuit antea nescius peccator. Hoc dicit Apostolus: Lex peccatum est? Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscenvicta.--Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Minor erat concupiscentia, quando
Abbreviated transcription (Latin):
quis aliquando inpublicis tribunalib accusa¬
tus. est. quia ꝑ suas liristrias lasciuus iniim¬
dusq deflurit. quis aliquando habens uro¬
rem quia ancillam suam inciauit crim̃ inue¬
nit : s inforo. ñ incelo. inlege mundi. ñ in lege
creatoris mudi. Luxueios autẽ ininundus atq
lasciuuus felir dr̃. abundare uoluptatib frui
delicis. Iam uero si se etiam unio ingurgitet.
si bibat mensurã sñ meusura par̃ ẽ: quia ñ
inuenit crien. etiam uiri fortis accepit no¬
men. Tanto nequior. quanto sub poculo in¬
nictior. Collaudantur et dicitur. felix est. mag¬
nus ẽ. bene est illi. Et non solum hoc uon pũ¬
tatur eẽ. peccarum: s etiam putatur uł dei do¬
num. uł certe blandum et licitũ bonũ. P ro¬
cedit lex dei. et dicit. noncupisces. Ille hoc qui
putabat magnum bonum eẽ. magnãq feli¬
citatem existũnabat ea que possit sue ꝯcupiscen¬
tie ñ negare. sequi. qua trahitur. audi ñ ocupi¬

Expanded text:
Quis aliquando in publicis tribunalibus accusaQuis aliquando in publicis tribunalibus accusatus est, quia per suas lyristrias lascivus immundusque defluxit? Quis aliquando habens uxorem, quia ancillam suam vitiavit, crimen invenit? Sed in foro, non in coelo; in lege mundi, non in lege Creatoris mundi. Luxuriosus autem, immundus atque lascivus felix dicitur abundare voluptatibus, frui deliciis. Jamvero si se etiam vino ingurgitet, si bibat mensuras sine mensura; parum est quia non invenit crimen, etiam viri fortis accipit nomen: tanto nequior, quanto sub poculo invictior. Cum laudantur ista, et dicitur, Felix est, magnus est, bene est illi; et non solum hoc non putatur esse peccatum, sed etiam putatur vel Dei donum, vel certe suave, blandum et licitum bonum: procedit lex Dei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupi
Abbreviated transcription (Latin):
disti ũ ꝯcupisces rep̃hendere non audes: quia
bonum est.ꝙ dixit. ñ ꝯcupisces. Malum est
ꝯcupiscere: malum culpat lex. atuo malo te
prohibet lex. Ergo ꝯcupiscere: malum culpat
lex. atuo inalo te probibet lex. Ergo fac ꝙ. nib
lex: noli facere ꝙ uetat lex. Noli ꝯcupiscere.
lex diceret. ñ ꝯcupisces. Ibam enĩ post concu¬
piscentiam meam. et qua trahebat currebã
eiusq illecebras blandas. et excarnali suainta¬
te iocundas. magnam felicitatem arbitrabar.
Laudatur enim peccator ait lex indesideriis
attine sue. et qui iniqua gerit benedicitur.
Inuenis hominẽ ꝯcupiscentias suas carnales
sectantem: totumq illis se seruum donantem
occupari undiq uoluptatib formcari. iii¬
ebriari. ñ dieo amplius fornicari. inꝗͣ in ebͥa¬
ri. hec dixi que licite committuntur: s non¬
in dei legib. Quis enim aliquando adiudieem
dactus est. quia meretricis lupanar intrauit.

Expanded text:
disti, Non concupisces, reprehendere non audes. Quia disti, Non concupisces, reprehendere non audes. Quia bonum est quod dixit, Non concupisces; malum est concupiscere. Malum culpat Lex, a tuo malo te prohibet Lex. Ergo concupiscere malum culpat Lex, a tuo malo te prohibet Lex. Ergo fac quod jubet Lex, noli facere quod vetat Lex, noli concupiscere. Lex diceret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. Laudatur enim peccator, ait Lex, in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur . Invenis hominem concupiscentias suas carnales sectantem, totumque se illis servum donantem, aucupari undique voluptates, fornicari, inebriari; non dico amplius; fornicari, inquam, inebriari. Haec dixi quae licite committuntur, sed non Dei legibus. Quis enim aliquando ad judicem ductus est, quia meretricis lupanar intravit?
Abbreviated transcription (Latin):
state littere. Lex peccatum est : Absit. Quare gͦ
s peccatum inquit ũ cognoui nisi ꝑ legem. Dã
ꝯcupiscentiam nesciebam: nisi lex diceret. non
ꝯcupisces. Iam modo te interrogo manichee:
modo te int̾rogo. responde michi. Mala ẽ lex.
que dic̃ non ꝯcupisces : hoc nec luxuriosus mͥ
et neꝗͣ aliquis respondet. et enim ipsi homines
flagitiosi quando rep̃henduntur erubescunt:
et quando siuit int̾ castos lasciire ñ audent.
pisces: impune ius ꝯcupiscere. Accusas legem
quia ꝑcutit libidinẽ. frs̃ mei si ñ audiremts
apłm dicentem lex peccatum est: absit. S tau¬
tum modo uerbalegis ꝯmemorantem. ubi dic¬
tum est. ñ ꝯcupisces. etiam legem illo ñ laudan¬
te. uos eam laudare deberemus. Illam lauda re
nos accusare. Eece lex. ecce desuꝑ tuba diuina
clamat homini. non ꝯcupisces. ñ ꝯcupisces.
Rep̃ hende si potes. fac. si rep̃hend̾e ñ potes. au¬

Expanded text:
state litterae: Lex peccatum est? Absit. Quare ergo, state litterae: Lex peccatum est? Absit. Quare ergo, Legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Jam modo interrogo te, Manichaee, modo te interrogo, responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. pisces; impune vis concupiscere; accusas Legem, quia percutit libidinem. Fratres mei, si non audiremus Apostolum dicentem, Lex peccatum est? Absit; sed tantummodo verba Legis commemorantem, ubi dictum est, Non concupisces: etiam Legem illo non laudante, nos tamen laudare deberemus: illam laudare, nos accusare. Ecce Lex, ecce desuper tuba divina clamat homini, Non concupisces. Non concupisces, reprehende si potes; fac, si reprehendere non potes. Au
Abbreviated transcription (Latin):
euacuati sumus alege mortis inqua detinebam.
ita ut seruiamus innouitate spẽ. et ñ inuetusta¬
te littere. Iactabas te.clamabas. dicebas. audi le¬
gem. Side. Ista dixeras. et iam uerso t̾go ire
cupiebas. Expecta. audiui te. audi me. Immo
inquit᷑. lex peccatum est. Hoc dicebas. Lex pec¬
catum est: hoc nempe dicebas. Ecce audisti
q dicebas: audi quid dicas. Legem dei peccatũ
dicebas. ẽẽ: ꝗdo eam cecus et inꝑuidus rep̃hen¬
debas. Crasti. Uidit paulus errorem tiuun.ꝙ.
dicebas. ipse dixit. Quid ergo dicimus  lex pec¬
catum ẽ : qd dicebas : hoc dicimus. Ler peccatũ
est : Absit. Si apłi sequebaris auctoritatem:
appende uerbum. et cape inde consilium. Audi.
& quod sertiebas ate absit. Quid ergo dicimꝰ :
quid dicimus : q dixi passiones peccatorũ que
ꝑ legem sunt oꝑabantur in nenbris nr̃is. ut
fructum ferrent mort. quia dixi euacuati
sumus alege mortis in qua detinebannir. quia
dixi seruiamiis innouitate sꝑe. et ñ inuetu¬

Expanded text:
sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi me: imo inquit? Lex peccatum est? Hoc dicebas, Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Quod dicebas, hoc dicimus? Lex peccatum est? Absit. Si Apostoli sequebaris auctoritatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, et quod sentiebas, a te absit. Quid ergo dicemus? Quid dicemus? quia dixi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetu
Abbreviated transcription (Latin):
tes: non ẽ. multũ eĩm siquis uelit eẽ. Ailigeus
post calumpnias abheretico auditas. saltim ꝯsi¬
derare icodice circũstantiam lectionis. quod si
fecerit: ibi mox inueniet unde aduersarium loqͣ¬
cem redargnat. unde hostes legis rebellesq prost̃¬
nat. Et si enim tarclus est ad intelligenda uerba
apłi: mainfesta ibilaus erp̃ssa est legis dĩ. Uide¬
te enu pͥus et aduertite. Cum essemꝰ incarne ait
passiones peccatoꝵ que ꝑ legemi sunt operaban¬
tur. hic iam mauicheus erigit ceruicem. exal¬
tat corma. impetit te. fac̃ impetũ. Ecce inquit
passiones paratoꝵ que ꝑ legẽ s̃. Quomodo bo

Expanded text:
tes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, tes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est expressa legis Dei. te enim prius et advertite. Cum enim essemus in carne, ait, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur. Hic jam Manichaeus erigit cervicem, exaltat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomodo bo
Abbreviated transcription (Latin):
res uos esse sentio. quẽ admodum nos ut ista ꝑ¬
cipiatis oramus: sic et orate ut ea uob̾ explica¬
re ualeamus. Si enun oratio nr̃a concordet:
et uos facit ds̃ idoneos audictores. et nos de¬
biti huius fidelissimos redditores. Cũ enĩ essemꝰ
sunt operabantur in menbris nris: ut fructũ
ferrent morti. Hic uidetur q. intelligentibus
pͥmum et grande ꝑiculum ẽ. apłim rep̃ hendere
et culpare legeni dei. Dicit aliquis. Absit hoc ab
animo qualiscumq xpĩani qui hoc uel ni sanus.
audeat de apło suspicari. Et tam̃ fr̃s mei uerba sta
male intellecta: fonutem insanie furori mani¬
cheoꝵ sub niistrar̃. Manichri enĩ legem dei
ꝑ moysen datam dicunt. et ñ adõ datam: et
eam euuangło contrariam ẽẽ. ꝯtendunt. Et qñ
cum eis agitur his testimonii apłi pauli: que
ñ intelligant conantur ꝯuincere. Quid dicam
catholicos ñ intelligentes. et ñ potius negligen¬

Expanded text:
res vos esse sentio. Quemadmodum nos, ut ista perres vos esse sentio. Quemadmodum nos, ut ista percipiatis, oramus: sic et vos orate, ut ea vobis explicare valeamus. Si enim oratio nostra concordet; et vos faciet Deus idoneos auditores, et nos debiti hujus fidelissimos redditores. CAPUT II. 2. Hocsunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Hic videtur quod non intelligentibus primum et grande periculum est Apostolus reprehendere et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt. Et quando cum eis agitur, his testimoniis apostoli Pauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligen
Abbreviated transcription (Latin):
udiuimus. concordit̃q respondi¬
mus: et dõ consona uoce cantaui¬
mus. Beatus uir quem tu eru¬
dieris dũe. et exlege tua docue¬
ris: eum. Silentium si p̃beatis:
audistis. Noñ inuenit loc̃ sapientia. ubi ñ
est pacientia. Nos loquimur: s erudit ds̃ nos
loquimur. s ds̃ docet. Non enĩ beatus dictus
est. quem docet homo: s quẽ tuerudieris d̾.
Nos plantare possumus & nͣegare. s dĩ ẽ.
incrementũ dare. Qui plantat et qui rigat:
formsecus operatur. Qui uero increm̃tum dat:¬
intus opitulatur. Que nobis lectio de scĩ apłi
ꝗͣ latebrosa. quã si ñ iutelligatur aut male in¬
telligatur ꝑiculosa. puto fr̃s immo scio que
nob̾is cũ recitarenir audistis. et fluctuastis.
si aduertistis aut si aliqui intellexistis: ꝗͣ sit
arduum sine dubitatione uidistis. hauc itaq
lectionem totũq ipsum molestum et obscu¬
rum s intelligentib salubrem epłr apłi loc̃
rendo. caritati ur̃e debitores nos esse. scio eracto¬

Expanded text:
udivimus, concorditerque respondimus, et Deo nostro consona voce cantavimus: Beatus vir quem tu erudieris, Domine, et ex lege tua docueris eum . Silentium si praebeatis, audietis. Non invenit locum sapientia, ubi non est patientia. Nos loquimur, sed erudit Deus: nos loquimur, sed Deus docet. Non enim beatus dictus est quem docet homo, sed quem tu erudieris, Domine. Nos plantare possumus et rigare: sed Dei est incrementum dare . Qui plantat et qui rigat, forinsecus operatur: qui dat incrementum, intrinsecus opitulatur. Quae nobis lectio de sancti Apoquam latebrosa, quam si non intelligatur aut male intelligatur periculosa; puto, fratres, imo scio, quia nobiscum recitaretur, audistis; et fluctuastis, si advertistis; aut si aliqui et intellexistis, quam sit arduum sine dubitatione vidistis. Hanc itaque lectionem totumque ipsum molestum et obscurum, sed intelligentibus salubrem Epistolae Apostrendo. Charitati vestrae debitores nos esse scio, exacto
Abbreviated transcription (Latin):
inqua detinebamur. ita tit seriuamus in uo¬
uitate sp̃ẽ. et ñ inuetustate litere. quasi ubiq
uidetur legem accusare atq culpare. Sidit
hoc et ipse: uidit. Sensit se ñ urtelligi. et ꝯtra
obscuritatem uerboꝵ suoꝵ cognonit argitati¬
ones hominum commoueri. Sentit quis quid
inquit: hoc sequitur. quid gͦ dicimus ͤ Lex pec¬
catum est : absit. Uno uerbo legẽ absoluit.
legis accusatorem dampnauit. Auetoritatẽ apłi
contra me proferebas o manichee. et dicebas in
c̃ legem rep̃henderes. Ecce audi apłm. lege a

Expanded text:
in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, quasi utique videtur Legem accusare atque culpare. Vidit hoc et ipse, vidit, sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum commoveri: sensit quid inquit? Hoc sequitur. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem reprehenderes, Ecce Audi Apostolum, lege A
Abbreviated transcription (Latin):
E ꝯcupiscentiam nesciebam. Sic etiam hic ñ ate
ut sit peccatum. s ut appareat peccatum: ꝑ bo¬
num michi operatum est mortem. Quam mor¬
tem᷑ ut fiat supra modũ peccator. aut ꝑ peccatũ
mandatum. Attende supra modũ peccatũ ꝑ man¬
datum. Quare supra modũ ÷ qi iam et p̃uarica¬
apͥma illius pͥmi hominis morte fluxisse. et¬
enim peccatum aprimo homine intrauit in
hunc mundum. et pͥeccatum mors: et itamn
omnes homines ꝑtransiit ꝑtransit. Inde esti.¬
et paruulus reus. Peccatũ nundũ fecit s. terẽ.

Expanded text:
sed, concupiscentiam nesciebam Sic etiam hic non ait, sed, concupiscentiam nesciebam Sic etiam hic non ait, Ut sit peccatum; sed, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Quam mortem? Ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. Attende, supra modum peccator. Quare supra modum? Quia jam et praevaricaa prima illius primi hominis morte fluxisse. Etenim peccatum a primo homine intravit in hunc mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit . Pertransiit, ve
Abbreviated transcription (Latin):
paulo ante uerbo illo ꝙ. dix̃. absit: defend̾at cͥm̃
non laudauerat. Aliud ẽ. crimine abiecto defen¬
dere. aliud debito p̃conio p̃dicare. Crim̃ obiec¬
tum fuit. Quid ergo dicimus. lex peccatum ẽ:
defensio. absit. Uno uerbo defenditur uͥtas.
quia magna est.apłi defendentis auetoritas. Qd
dui defendat : sufficit. absit. An uultis inquit
exꝑimentum accipere eius qui in me loquit᷑
peccatum ñ appareat peccatum. ꝑbonũ michi
operatum est mortem. Mor non est lex: s pec¬
catum est mors. Iamdudum autem dixerat: sũ
lege peccatum mortuum est.bi uos admo¬
nueram quia mortuũ est dix̃ absconditum: la¬
tens non apparens. Modo uidete ꝗ uere ita dic¬
tum sit. Peccatum inquit. ut appareat pecc̃ni
Non dix̃ ut sit quia erat. et quando ñ appare¬
bat peccatum. s: ut appareat peccatum. quia ꝯ
cupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret. ñ ꝯcu¬
pisces. Non ait ꝯcupiscentiam non habebam:

Expanded text:
Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, Paulo ante verbo illo quod dixit, Absit, defenderat a crimine, non laudaverat. Aliud est a crimine objecto defendere, aliud debito praeconio praedicare. Crimen objectum fuit, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum accipere ejus qui in me loquitur peccatum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Mors non est lex, sed peccatum est mors. Jamdudum autem dixerat. Sine lege peccatum mortuum est. Ubi vos admonueram, quia mortuum est, dixit, absconditum latet, non apparet. Modo videte quam vere ita dictum sit: PeccatuNon dixit, ut sit, quia erat, et quando non apparebat peccatum. Quid est, ut appareat peccatum? Quia « concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret; Non concupisces. » Non ait, concupiscentiam non habebam;