comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& p̾dicat cȩlestib sunt plena sacram̃tis. Post ser¬
monẽ quippe indomo habitũ. uhi nefanda blasphe¬
mia demoniũ habere dictꝰ ẽ. egrediens docebat
ad mare: ut ostenderet se relicta obculpã pfidiȩ
iudea. ad gentes saluandas ẽẽ transiturũ. Genti¬
liũ nanq suꝑba. & incredula diu corda merito
tumidis amarisq fluctib maris assimilant᷑. Do-¬
mũ uͦ dñi ꝑfidã fuisse iudeã quis nesciat: Sed
relicta domo in qua blasphemias ꝑpessus.ẽ. impiorũ.
coepit docere admare. quia derelicta ob incredulita¬
tẽ synagoga: ad colligendã ꝑ apłos popłĩ gentilis mul¬
titudinẽ uenit. Unde apte pͣmittit᷑ qđ eo in domo
p̃dicante mat̾ ac fr̃s eiꝰ foris steter̃. & quasi agniti ab
illo ñ st̃ ac sic de domo exiens ad mare docturus tran¬
sierit. Quia post quã sẏnagoga ad custodiã se litre¬
rȩ foris fixit. internisq dnicȩ fidei archanis figu¬

Expanded text:
et praedicat, coelestibus sunt plena sacramentis. Post seret praedicat, coelestibus sunt plena sacramentis. Post sermonem quippe in domo habitum, ubi nefanda blasphemia daemonium habere dictus est egrediens docebat ad mare, ut ostenderet se, relicta ob culpam perfidiae Judaea, ad gentes salvandas esse transiturum. Gentilium namque superba et incredula diu corda merito tumidis amarisque fluctibus maris assimilantur. Domum vero Domini perfidam fuisse Judaeam quis nesciat? Sed relicta domo in qua blasphemias perpessus est impiorum, coepit docere ad mare, quia derelicta ob incredulitatem Synagoga, ad colligendam per apostolos populi gentilis multitudinem venit. Unde apte praemittitur, quod eo in domo praedicante, mater ac fratres ejus foris steterunt et quasi agniti ab illo non sint, ac sic de domo exiens ad mare docturus transierit, quia postquam Synagoga ad custodiam se litterae foris fixit, internisque dominicae fidei arcanis figu
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ dĩ fecerit soror & fr̃ dñi dicit᷑ ꝓpt̾ utrunq sexũ
qui ad fidẽ colligit᷑: mirũ ñ ẽ. Mirandũ. ẽ. uͦ ualde.
quomͦ etiã mat̾ dicatur Fideles & enĩ discipłos fr̃s¬
uocare uocare dignatꝰ. ẽ. dicens. Ite nunciate frĩb
meis. Qui gͦ fr̃ dñi fieri ad fidẽ ueniendo potuerit.
quęrendũ est quomͦ etiã mat̾ esse possit. Sed scien
audientis infuderit: & mat̾ efficit᷑. si ꝑ eius uocẽ
amor dnĩ in ꝓximi m̃te generatur. Et iterũ
coepit cdocere ad mare. Si euangłrũ mathei inspi-¬
cimus. patet ꝓfecto hanc doctrinã dnĩ ad mare
eadẽ die qua suꝑiorẽ indomocelebratũ c̃ẽ. sermo¬
nẽ. Terminatonanq eo sermone: subiunxit conti¬
nuo matheus dicens. In illo die exiens de domo sede¬
bat secus mare. & congregatȩ sunt ad eũ turbȩ
multȩ & çȩtã. Nonsolũ autẽ facta & uerba dñi.
uerũ etiã itinera ac loca in quib uirtutes opat᷑

Expanded text:
 utrumque sexum qui ad fidem colligitur mirum non est; mirandum vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles enim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis . Qui ergo frater Domini fieri ad fidem veniendo potuerit, quaerendum est quomodo etiam et mater esse possit? Sed sciendaudientis infuderit. Et mater ejus efficitur, si per ejus vocem amor Domini in proximi coepit docere ad mare. Si Evangelium Matthaei inspicimus, patet profecto hanc doctrinam Domini ad mare eadem die qua superiorem in domo celebratum esse sermonem. Terminato namque eo sermone, subjunxit continuo Matthaeus dicens: In illo die exiens de domo, sedebat secus mare, et congregatae sunt ad eum turbae multae, etc. . Non solum autem facta et verba Domini, verum etiam itinera ac loca in quibus virtutes operatur
Abbreviated transcription (Latin):
es ꝑonpit illi ioħes dicens. Magister. uidimꝰ quendã
in nomine tuo eicientẽ demonia qui ñ sequit᷑ nos: &
ꝓhibuimꝰ cũ. Ioh̃es p̾cipua deuotione dñm amans.
ideoq redamari dignꝰ: excludendũ beneficio putauit
eũ qui ñ utat᷑ officio. sed docet᷑ neminẽ a bono qđ ex
parte habet arcendũ. sed ad hoc potius qđ ñdũ habet
esse ꝓuocandũ. Nã sequit᷑ Iesus aut̃ ait Noli¬
te ꝓhibere eũ. Nemo enĩ est quĩ faciat uirtutẽ in no-¬
mine meo. & possit cito male loqui de me.Qui enĩ
ñ . ẽ. aduersũ uos: ꝓ uobis. ẽ. Hac doctus sententia dicit
apłs. Sed siue occasione siue ueritate xp̃c annunciet᷑.
& in hoc gaudeo. sed & gaudebo. Sed licet ille gaude
aliquando in nomine. xp̃i signa facientes: obaliorũ
salutẽ censeant᷑ ñ esse ꝓhibendi: ñ tam̃ ipsis ꝑ talia
signa secura sua conscientia reddit᷑. quin potius in illa

Expanded text:
dam in nomine tuo ejicientem daemonia, qui non sequitur nos, et prohibuimus eum. Joannes praecipua devotione Dominum amans, ideoque redamari dignus, excludendum beneficio putavit eum qui non utatur officio, sed docetur neminem a bono quod ex parte habet arcendum, sed ad hoc potius, quod nondum habet, esse provocandum. Nam sequitur: Jesus autem ait: Nolite prohibere eum; nemo est mine meo, et possit cito male loqui de me. Qui enim non est adversum vos, pro vobis est. Hac doctus sententia dicit Apostolus: Sed sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Sed licet ille gaudea et tales aliquando in nomine Christi signa facientes ob aliorum salutem censeantur non esse prohibendi; non tamen ipsis per talia signa, secura sua conscientia redditur, quin potius in illa
Abbreviated transcription (Latin):
simul infutura cũ illo pereamus. Qđ aut̃ subiungit᷑
ubi uermis eorũ ñ moritur. & ignis ñ extinguit᷑: iN
uerme putredinẽ gehennȩ. sicut in igne ardorẽ de¬
signat. Si ue uermẽ dicit serã scelerũ poenitudinẽ.
qͥ nunquã intorm̃tis conscientiã afflictorũ morde
re cessabit : ut ignis sit poena extrinsecus sȩuiens. &¬
uermis dolor interius accusans. Et si pestuus¬
te scandalizat. ãputa illũ. Bonũ ẽ. tͥ claudũ intro¬
ire inuitã ȩt̾nã. quã duos pedes habentẽ mitti
ingehennã ignis in extinguibilis. & çt̃a. In pede
sicũt & in manu. caros inemendabiles docet alie¬
nandos a nob̾. ne ꝑ immundiciã eorũ quos castigare
nequimꝰ. & ipsi polluti pereamꝰ. Sed manꝰ ꝓpt̃ opus
necessariũ nob̾. pessunt diti tales: ꝓpt̾ ministeriũ
discursusq in nr̃is usib: accõmodatos. Quod si

Expanded text:
simul in futura cum illo pereamus. Quod aut subditur: simul in futura cum illo pereamus. Quod aut subditur: Ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguetur. In verme putredinem gehennae, sicut in igne ardorem designat, sive vermis dicia, quae in tormentis conscientiam peccatorum mordere non cessat, ut ignis sit poena extrinsecus saeviens, vermis autem dolor interius accusans. VERS. troire in vitam aeternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inexstinguibilis, etc. In pede, sicut et in manu charos inemendabiles docet alienandos a nobis, ne per immunditiam eorum, quos castigare nequimus, et ipsi polluti pereamus. Sed manus propter opus necessarium nobis, pes sunt dicti tales propter ministerium discursuque in nostris u
Abbreviated transcription (Latin):
ris uitȩ circũitꝰ ac labor exprimit᷑. & ꝑ ꝓfundũ ma¬
ris extrema dãnatio designat᷑. Qui gͦ ad scĩtatis speciẽ
ꝓfecto erat. ut hunc ad mortẽ subexteriori habitu
terrena acta constringerent. quã sacra officia in cul¬
pacȩteris imitabil ẽ dẽmonstrarent. Quia nimirũ
si solus caderet: ut cunq hunc tolerabilior inferni
tua: abscide illã. Bonũ .ẽ. tͥ debilẽ introire ad uitã.
quã duas manꝰ habentẽ ire in gehennã in ignẽ inextin¬
quibilẽ. Quia supra docuerat ne scandalizemꝰ eos qͥ
credunt in eũ. nunc consequent admonet. quantũ ca¬
uere debemꝰ eos qͥ scandalitare nos id ÷ uerbo uł exẽ¬
plo suo ad ruinã peccati ꝓpellere certant. Manũ
quippe nr̃am appellat necessariũ amicũ. cuiꝰ oꝑe atq:
auxilio cotidiano opus habemꝰ Sed talis si nõs lȩdere
incausa animȩ uoluerit excludendus . ẽ. a nr̃a soci-¬
etate. ne si cũ ꝑdito in hac uita partẽ habere uolumꝰ.

Expanded text:
vitae circuitus et labor exprimitur, et profundum maris, extrema damnatio designatur. Qui ergo sanctitatis specie dprofecto fuerat, ut hunc ad mortem sub exteriori habitu terrena acta constringerent, quam hunc sacra officia in culpa caeteris imitabilem demonstrarent, quia nimirum si solus caderet, utcunque hunc tolerabilior inferna  debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inexstinguibilem. Quia supra docuerat, ne scandalizemus eos qui credunt in eum, nunc consequenter admonet quantum cavere debeamus eos qui scandalizare nos, id est, verbo vel exemplo suo ad ruinam peccati propellere certant. Manum quippe nostram appellat necessarium amicum, cujus opere atque auxilio quotidiano opus habemus. Sed talis si nos laedere in causa animae voluerit, excludendus est a nostra societate, ne si cum perdito in hac vita partem habere voluerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
a salute. Notandũ sane quia in nr̃o bono oꝑe aliqͣn¬
do cauendũ. ẽ. scandalũ ꝓximi. aliquando uͦ ꝓnichi¬
lo contẽnendũ. In quantũ enĩ sine peccato possumꝰ:
uitare ꝓximorũ scandalũ debemꝰ. Si aut̃ de ueri-

Expanded text:
a salute. Notandum sane quod in nostro bono opere aliquana salute. Notandum sane quod in nostro bono opere aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihilo contemnendum. In quantum enim sine peccato possumus, vitare proximorum scandalum deb
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmansissent: pot erant eos quos ad fidẽ uocabant p
suũ scandalũ ꝑdere. dũ apłos uident int̾ se de honore
pugnare. Qd aut̃ dixit. bonũ. ẽ. ei magis si circunda-¬
retur mola asinaria collo eiꝰ : scđm ritũ ꝓuintiȩ loquit᷑.¬
quo maiorũ criminũ ista apud ueteres iudeos poena
fuerit. ut in ꝓfundo ligato sixo dimergerent᷑. Ꝙ rẽ ue¬
ra melius. ẽ. in noxiũ poena quãuis atrocissima tẽporali
tam̃ uitã finire corporeã: quã lȩdendo frẽm. mortẽ
animȩ mercri ꝑpetuã. Recte aut̃ qui scandalitari
potest pusillus appellat᷑. Qui enĩ magnꝰ. ẽ: qđcunq
uiderit. qđ cunq passus fuerit: ñ declinat a fide.
Qui aut̃ pusillus . ẽ. animo & paruus: occasiones quȩ¬
rit quomꝰ scandaliz et᷑. Propterea deniq oportet nos
maxime his consulere qͥ parui sunt infide. ne occa¬
sione nr̃i offendant᷑. & recedant a fide ac decidant

Expanded text:
permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant per permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant per suum scandalum perdere, dum apostolos viderent inter se de honore pugnare. Quod autem dixit: Bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, secundum ritum quo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera utilius est innoxium poena quamvis atrocissima, temporariam tamen vitam finire corpoream, quam fratri nocentem, mortem animae mereri perpetuam. Recte autem qui scandalizari potest pusillus appellatur. Qui enim magnus est, quodcunque viderit, quodcunque passus fuerit, non declinat a fide. Qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere qui parvuli sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant
Abbreviated transcription (Latin):
Frigidȩ inquit aquȩ ñ calidȩ. ne & in calida pauꝑtatis
& penuriȩ lignorũ occasio quęreret᷑. Iale quid &
apłs ad galathas p̃cepit. Cõmiicet is qͥ cathecizatꝰ¬
uerbo: ei qui se cathecizat in omĩb bonis. Discipłos
ad magistrorũ refrigeria cohortat᷑. Et qͥa poterat
quilibet pͣcendere pauꝑtatẽ. & pͣceptũ eludere: pri¬
usquã illud ꝓponat imminentẽ soluit quȩstionẽ dicens.
Nolite crrare: ds̃ ñ irridet᷑. Quȩ enĩ seminauerit hõ.
ex his pusillis credentib in me : bonũ. ẽ ei magis si
circundaret᷑ mola asinaria collo eiꝰ. & in mare mitte¬
retur. Quanquã hȩc generalis possit. eẽ sententia ad¬
uersus om̃s qui aliquẽ scandalizant: tam̃ iuxta conse¬
quentiã sermonis. etiã contra apłos dictũ intelligi po¬
test. qui int̾ se disputantes quis eẽt. illorũ maior: uide¬
bant᷑ inuicẽ de dignitate contendere. Ꝙsi inhoc uitio

Expanded text:
Frigidae, inquit, aquae, non calidae, ne et in calida paupertatis Frigidae, inquit, aquae, non calidae, ne et in calida paupertatis et penuriae lignorum occasio quaereretur. Tale quid et Apostolus ad Galatas praecipit, Communicetis qui catechizatur ei qui se catechizat, in omnibus bonis . Et discipulos ad magistrorum refrigeria cohortatur. Et quia poterat quilibet obtendere paupertatem, et praeceptum eludere, priusquam illud proponat, imminentem solvit quaestionem dicens: Nolite errare; Deus non irridetur. Quae enim seminaverit homo, llis credentibus in me, bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, et in mare mitteretur. Quanquam haec generalis possit esse sententia adversum omnes qui aliquem scandalizant, tamen juxta consequentiam sermonis etiam contra apostolos dictum intelligi potest, qui inter se disputantes, quis esset illorum major, videbantur invicem de dignitate contendere . Etsi in hoc vitio
Abbreviated transcription (Latin):
inhereticis & malis catholicis. ñ sacram̃ta cõmunia in
quib nob̾cũ sunt & aduersũ nos ñ sunt. sed diuisionẽ
paci ueritatiq contrariã qua aduersũ nos sunt: & dñm
ñ sequunt᷑ nobiscũ: decestari & ꝓhibere debemus.
Uiseins enĩ potũ dederit uobis calicẽ aquȩ in nomine
meo quia xp̃i estis: am̃ dico uob̾. ñ ꝑdet mercedẽ suã.
Legimꝰ in ꝓpħa dauid. ad excusandas excusationes in
peccatis: qđ multi peccatorũ suorũ quasi iustas p̾tendant
occasiones. ut qđ uoluntate delinquunt. uideant᷑ ne¬
cessitate peccare. Dñs scrutator çordis & renũ: futuras
cogitationes in singulis contuet᷑. & quia dixerat. quis¬
quis unũ paruulũ receꝑit in nomine meo me recipit:
poterat aliquis causari & dicere. pauꝑtate ꝓhibeor.
tenuitas me retinet ut hospitalis. eẽ ñ possĩ: & hanc
excusationẽ leuissimo p̾cepto diluit. ut calicẽ aquȩ
& hoc frigidȩ iuxta matheũ toto animo porrigamus

Expanded text:
in haereticis vel in malis catholicis, non sacramenta communia in quibus nobiscum sunt, et adversum nos non sunt, sed divisionem paci veritatique contrariam, qua adversum nos sunt, et Dominum non sequuntur nobiscum, detestaidae in nomine meo, quia christi estis, amen dico vobis, non perdet mercedem suam . Legimus in propheta David: Ad excusandas excusationes in peccatis, quod multi peccatorum suorum quasi justas praetendebant occasiones, ut quod voluntate delinquunt, videantur necessitate peccare. Dominus scrutator cordis et renum, qui futuras cogitationes in singulis contuetur, dixerat: Quisquis unum parvulum receperit in nomine meo, me recipit. Poterat aliquis causari et dicere: Paupertate prohibeor, tenuitas me retinet, ut hospitalis esse non possim. Et hanc excusationem levissimo praecepto diluit, ut calicem aquae, et hunc frigidae, juxta Matthaeum, toto animo porrigamus.
Abbreviated transcription (Latin):
bũ dĩ omia enĩ ꝑipsũ facta sunt: & sine ipso factũ est
nichil in omĩb autẽ tẽporib etiã dies iudicii sit: qua
consequentia potest eiꝰ ignorare partẽ. cu iꝰ totũ nouerit:¬

Expanded text:
bum Dei omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est bum Dei omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil , in omnibus autem temporibus, etiam dies judicii sit: qua consequentia potest ejus ignorare partem, cujus totum noverit
Abbreviated transcription (Latin):
da sunt. sed hȩc ipsa renouanda. Cȩlũ gͥ & t̾ra. & transit
& erit: qͥa & ab ea quã nunchabet: speciẽ ꝑ ignẽ tergit᷑.
& tam̃ in sua semꝑ natura seruat᷑. Unde & ꝑ p̃salmistã
dr̃. Mutabis ea & mutabunt᷑. Quã quidẽ comutatione
u sib indesinent᷑ alternant Nã t̾ra a sua specie. hiema¬
li ariditate deficit. uernali humore uiridescit. Cȩlũ
cotidie caligine noctis obducit᷑. & diurna claritate re¬
nouat᷑. Hinc gͦ. hinc fidelis quisq colligat. & interire
hȩc & tam̃ ꝑ innouationẽ refici: quȩ constat nunc assi¬
Que uelut ex defectu reparari. De die aut̃ illo uł
hora nemo scit: neq angłi incęlo. neq filius. nisi pat̃.
Gaudet arrius & cunomĩus. quasi ignorantia magistri
gła discipłorĩ sit. & dicunt. ñ potest ȩqualis essẽ qͥ nouit.
& qͥ ignorat. Cũ uͦ om̃ia tẽpora fecerit iesus hoc. ẽ. uer¬

Expanded text:
da sunt, sed haec ipsa renovantur. Coelum igitur et terra transit, da sunt, sed haec ipsa renovantur. Coelum igitur et terra transit, et erit: quoniam ab ea quam nunc habet specie per ignem tergitur, et tamen in sua semper natura servatur. Unde per Psalmistam dicitur: Mutabis ea et mutabuntur . Quam quidem ultimam usibus indesinenter alternant. Nam terra a sua specie hiemali ariditate deficit, vernali humore virescit. Coelum quotidie caligine noctis obducitur, et divina claritate renovatur. Hinc ergo, hinc fidelis quisque colligat, et interire haec, et tamen per innovationem refici, quae constat nunc assidue velut ex defectu reparari. De die autem illo vel hora nemo scit, neque angeli in coelo, neque Filius, nisi Pater. Gaudet Arius et Eunomius, quasi ignorantia magistri, gloria discipulorum sit: et dicunt: Non potest aequalis esse qui novit, et qui ignorat. Cum vero omnia tempora fecerit Jesus, hoc est Ver
Abbreviated transcription (Latin):
roaindus a qua inundatꝰ periit. cȩli aut̃ qui nunc sunt
etraigne reseruati in dic̃ iudicii & ꝑditionis hominũ im¬
piorĩ. apte docens qͥa ñ alii cȩli sunt igne ꝑituri. quã
qui sunt aqua ꝑditi. hoc ẽ. in ania hȩc & nubilosa uen¬
tosi aeris spacia. Neq enĩ aqua diluuii quȩ quindetĩ
tantũ cubitis montiũ cacumina transcendit: ultra
aeris ȩherisq confinia ꝑuenisse credenda. ẽ. Quocunq
aut̃ ꝑuenire potuit.: eo nimirũ uxta p̾fatã beati petri
sententiã. ignis qͦq iudicii ꝑueniet. Si aut̃ celũ & t̾ra
transibunt: mouere potest quomͦ dicat eccłastes. ge¬
neratio p̾terit & generatio aduenit. t̾ra uͦ in ȩt̾nũ stat.
Sed aꝑta ratione celũ & t̾ra ꝑeã quã nunc habent ima¬
ginẽ transeunt: at tam̃ ꝑ essentiã sine fine subsistunt
rȩterit enĩ figura huiꝰ mundi. Et ad ioħem angłs. erit
inqͥt cȩlũ nouũ & t̾ra noua: quȩ quidẽ ñ alia conden¬

Expanded text:
 sunt igni reservati in die judicii et perditionis hominum impiorum . Aperte docens quia non alii coeli sunt igne perituri, quam qui aqua perditi, hoc est, inania haec, et nubilosa ventosi aeris spatia. Neque enim aqua diluvii quae quindecim tantum cubitis montium cacumina transcendit, ultra aeris aetherisque confinia pervenisse credenda est. Quocunque autem pervenire potuit, eo nimirum juxta praefatam beati Petri sententiam et ignis judicii perveniet. Si autem coelum et terra transibunt, moveri potest quomodo dicat Ecclesiastes: Generatio praeterit, et generatio advenit, terra vero in aeternum stat . Sed aperta ratione coelum et terra per eaginem, transeunt, attamen per essentiam sine fine subsistunt. Praeterit enim figura hujus mundi . Et ad Joannem angelus: Erit, it coelum novum, et terra nova. Quae quidem non alia conden
Abbreviated transcription (Latin):
or uentis: a quattuor mundi clymatib dicttur. oriente.
occidente. aquilone & austro. Et ne qͥsquã putaret a quãt¬
tuor solũmodo plagis t̾rȩ & ñ potius a cunctis eiꝰ finib
simul & mediterraneis regionib electos eẽ. congregan¬
dos: apte subiunxit. a sũ moterrȩ usq ad sũmũ cęli. id ÷
ab extremis t̾rȩ finib ꝑdirectũ usq ad ultimos t̃minoseiꝰ.
ubi longe aspectantib circulus cȩli trȩ uidet᷑ insidere.
Nullus gͦ indie illa remanebit electꝰ qͥñ uenienti adiu¬
diciũ dño inaera occurrat: siue uiuens adhuc in cor¬
pore reperit᷑. seude morte iã resuscitatꝰ ad uitã. Ueni¬
unt ad iudiciũ & reprobi. & ipsi alii incorpore uiui in¬
uenti. alii ad uitã a morte suscitati: sed ea nimirũ di¬
stantia qđ iusti congregent᷑ in gaudiũ dnĩ sui. in imici
aut̃ eiꝰ pacto iudicio dissipent᷑ &e ꝑeant a facie dñi.
Atioo aut̃ discite parabola Cil sa camꝰ ei toner. fuerit

Expanded text:
or ventis, a quatuor mundi climatibus dicit, Oriente, Occidente, Aquilone et Austro. Et ne quisquam putaret a quatuor solummodo plagis terrae, et non potius a cunctis ejus finibus simul et mediterraneis regionibus electos esse congregandos, apte subjunxit: A summo terrae, usque ad summum coeli, id est, ab extremis terrae finibus per directum, usque ad ultimos terminos ejus, ubi longe aspectantibus circulus coeli terrae videtur indicere. Nullus ergo in die illa remanebit electus, qui non venienti ad judicium Domino in aera occurrat, sive vivens adhuc in corpore repertus, seu de morte jam resuscitatus ad vitam. Veniunt ad judicium reprobi et ipsi, alii in corpore viventes inventi, alii ad vitam a morte suscitati. Sed ea nimirum distantia, quod justi congregantur in gaudium Domini sui; inimici autem ejus peracto judicio dissipentur, et pereant a facie Dei. A ficu autem discite parabolam: cum jam ramus ejus tener fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis. & estatẽ uerȩ pacis aclucis esse in ꝓximo ñ ambiges
meg dico uob̾: qm̃ ñ transibit generatio hȩc donec om̃ia
istafiant. Nomine generationis. aut om̃e hominũ si¬
gnificat genꝰ aut specialit̃ iuideors. C elomrartra
transibunt: uerba aut̃ mea ñ transibunt. Cȩlũ qđ

Expanded text:
nis, et aestatem verae pacis ac lucis esse in proximo non ambiges. nis, et aestatem verae pacis ac lucis esse in proximo non ambiges. Amen dico vobis, quoniam non transibit generatio haec donec omnia ista fiant. Nomine generationis aut omne hominum significat genus, aut specialiter Judaeorum. Coelum et terra transibunt, verba autem mea non t
Abbreviated transcription (Latin):
itt atedu hec om̃ia quȩ scripta st̃ uideritis nolite pu¬
tare ia ad dse consumationẽ mundi: sed quast proemia
ap̾ciur sores qͥscda uenire ut ostendant qł ꝓpe sic os he
anus socest aut̃ hȩc fructifi catioliuxta mysticos sen
son indellig: iudelicet suꝑ statu sy nagoge quȩ qͦnclã
uemente ad se dño qͥa fructũ iusticiȩ ñ habebat ineis
q tuc in creduli erant: ȩt̾na sterilitate dãnata est
donec plenitudo gentiũ intraret. & sic omis isrł saluus
erit: cũ hoc affuerit tẽpus ut ablata di utina cȩcitate
pfidiȩ omĩs isrł lucẽ recipiat & salutẽ qͥd nisi diu ste¬
rilis arbor fici fructũ quẽ negauerat reddet: Iuxta
illud beati iob. Lignũ habet spem. Si p̾cisũ fuerit rur¬
sũ uirescit: & ramieiꝰ pullulant. Si senuerit in t̾ra ra¬
dix eiꝰ & in puluere mortuus fuerit truncus illius: ad
odorẽ aquȩ germinabit. & faciet comã quasi cũ pͥmũ
plantatũ. ẽ. Qđ ubi factũ uideris: diẽ extremi discrimi¬

Expanded text:
ia haec quae scripta sunt videritis, nolite putare jam adesse consummationem mundi, sed quasi prooemia et praecursores quosdam venire, ut ostendant quod prope sit et in januis. Potest autem haec fructificatio fici juxta mysticos sensus altius intelligi, videlicet super statu Synagogae, quae quondam veniente ad se Domino, quia fructum justitiae non habebat, in eis qui tunc increduli erant, aeterna sterilitate damnata est. donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus erit . Cum hoc adfuerit tempus, ut ablata diutina caecitate perfidiae, omnis Israel lucem recipiat et salutem, quid nisi diu sterilis arbor fici fructum quem negaverat reddet? juxta illud beati Job: Lignum habet spem, si praecisum fuerit, rursum virescit, et rami ejus pullulant. Si senuerit in terra radix ejus, et in pulvereodorem aquae germinabit, et faciet comam, quasi cum primum plantatum est. Quod ubi factum videris, diem extremi discrimi
Abbreviated transcription (Latin):
lennitas. Uerũ euangłistȩ in different᷑ & diẽ azimorũ
ꝓpascha & ꝓ dieb arimorũ pascha ponere solent. Dicit
enĩ maacus. Erat aut̃ pascha & azima post biduũ. Dicit
liicas. Dies festꝰ arimorũ qͥ dicit᷑ pascha. Itẽ iohes cũ pͥmo
at imorũ die id÷ quinta decima luna res ageret᷑: ait.
Et ipsi ñ introier̃ in prȩtoriũ ut ñ contaminarent᷑: sed
manducarent pascha. Quȩ ideofecere: qͥa & pascha
in azimis panib est celebrari p̾ceptũ & nos quasi pascha
ꝑƿecuũ facientes. semꝑ ex hoc mundo transire p̾cipim᷑.
Uno qͥppe die: agno immolato ad uesꝑam. septẽ ex ordi¬
ne dies sequuntur azimoꝵ: quia xp̃c iesus semel ꝓ nob̾
in plenitudine tẽporũ passus in carne. ꝑ totũ nob̾ huius
t̾rena quasi ȩgypti retinacula fugere. & uelut a munda¬
na conuersatione secretã solitudinẽ iter admonet subire

Expanded text:
lemnitas. Verum evangelistae indifferenter, et diem azymorum lemnitas. Verum evangelistae indifferenter, et diem azymorum pro Pascha, et pro diebus azymorum Pascha ponere solent. Dicit enim Marcus: Erat autem Pascha et Azyma post biduum . Dicit Lucas: Dies festus azymorum, qui dicitur Pascha . Item Joannes, cum primo azymorum die, id est, quindecima luna res ageretur, ait: Et ipsi non introierunt in praetorium, ut non contaminarentur, sed manducarent pascha . Quod ideo fecere, quia et paschae dies in azymis panibus est celebrari praeceptus, et nos quasi pascha perpetuum facientes, semper ex hoc mundo transire praecipimur. Uno quippe die agno immolato ad vesperam, septem ex ordine dies sequuntur azymorum, quia Christus Jesus semel pro nobis in plenitudine temporum passus in carne, per totum hujus terrena, quasi Aegypti retinacula fugere, et velut a mundana conversatione secreta solitudine iter admonet subire
Abbreviated transcription (Latin):
tur sed a transitu nominatur: eo qđ exterminator
uidens sanguinẽ in forib israhelitarũ ꝑtranfierit. nec
pcusserit eos: uł ipse dñs p̾bens auxiliũ popło cđe suꝑ
ponens euangłista ioħes: ait. Ante diem aut̃ festũ pa-¬
schȩ. sciens ie sus qͥa uenit hora eiꝰ ut transeat ex hoc
mundo ad patrẽ. Ubi manifeste declarat. ideo solen-
nitatis huiꝰ diem ꝑlegẽ mystice transitũ. cẽ uocatũ.
qđ agnꝰ dĩ qͥ peccata mundi tolleret. in eo de hoc mundo
siue ĩpse transiturus siue nos salubri transitu quasi de
egyptia ẽẽt seruitute ducturus. Hoc sane iuxta ueteris
instrum̃ti scripturã int̾ pascha & arima distat: qđ
pascha ipse solus dies appellat᷑. in qͦ agnꝰ occidebatur
ad uesꝑam. hoc .ẽ. quarta decima luna primi mensis.
Quinta decima aut̃ luna quando egressũ ẽ. de ȩgypto. suc¬
cedebat festiuitas atimorũ.: qͥa septẽ dieb id ÷ usq ad
uicesimũ primũ diem eiꝰdẽ m̃sis ad uesꝑam. ẽ. statuta so¬

Expanded text:
tur, sed a transitu nominatur: eo quod exterminator videns sanguinem, in foribus Israelitarum pertransierit, nec percusserit eos. Vel ipse Dponens evangelista Joannes ait: Ante diem autem festum Paschae, sciens Jesus quia venit ejus hora, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem . Ubi mnitatis hujus diem per legem mystice transitum esse vocatum, quod agnus Dei, qui peccata mundi tolleret, in eo de hoc mundo, sive ipse transiturus, sive nos salubri transitu quasi de Aegyptia esset servitute ducturus. Hoc sane juxta Veteris Testamenti scripturam inter Pascha et Azyma distat, quod Pascha ipse solus dies appellatur in quo agnus occidebatur ad vesperam, hoc est, quartadecima luna primi mensis. Quintadecima autem luna, quando egressus est de Aegypto, succedebat festivitas Azymorum, quae septem diebus, id est usque ad vigesimum primum diem ejusdem mensis ad vesperam est statuta so
Abbreviated transcription (Latin):
tore scripsit: in qͦ sunt om̃s thesauri sapientiȩ & scien-¬
tiȩ absconditi. Sunt gͦ om̃s thesauri in xp̃o sapientiȩ
& scientiȩ. sed absconditi sunt. Quare absconditi:
Post resurrectionẽ int̾rogatꝰ ab apłis de die iudicii. ma¬
nifestius respondit. Non ẽ. ur̃m scire tẽpora & mom̃ta.
quȩ pat̾ posuit in sua potestate. Quando dicit᷑ ñ ÷ ur̃m¬
scire: ostendit qđ ipse sciat. sed ñ expediat nosse apłis.
ut semp incerti de aduentu iudicis. sic cotidie uiuant
quasi die illa iudicandi sint. Deniq & consequens euan¬
głii sermo. idipsũ cogit intelligi. Docens qͦq patrẽ solũ
nosse: in patre cõprehendit & filiũ. Omĩs enĩ pat᷑. fili i
nom̃ est. U iotie. uigilate: & orate. Nescitis enĩ¬

Expanded text:
s thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Sunt ergo omnes thesauri in Christo sapientiae et scientiae, sed absconditi sunt. Quare absconditi sunt? Post resurrectionem interrogatus ab apostolis, de die manifestius respondit: Non est vestrum scire tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate . Quando dicit, non scire, ostendit quod ipse sciat, sed non expediat nosse apostolis, ut semper incerti de adventu Judicis, sic quotidie vivant quasi die illa judicandi sint. Denique et consequens Evangelii sermo idipsum cogit intelligi. Docens quoque patrem solum nosse, in patre comprehendit et filium. Omnis enim pater, filii nomen est. Videte, vigilate, et orate. Nescitis eni
Abbreviated transcription (Latin):
cet oblatio quasi caput a membris secernendũ esse
significet. & uel. xp̃m sine nr̃ȩ redẽptionis amore pati
potuisse. uł nos sine illius passione saluari. ac patri
posse offerre confingat. Qd aut̃ dicit hic ẽ. sanguis

Expanded text:
cet oblatio, quasi caput a membris secernendum esse cet oblatio, quasi caput a membris secernendum esse significet, et vel Christum sine nostrae redemptionis amore pati potuisse, vel nos sine illius passione salvari, ac Patri offerri posse, confingat. Quod autem dicit: Hic est sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
pane gr̃as egisse ꝑlbetur Gras itaq agit. qͥ flagella
alienȩ iniqͥtatis suscipit. Ꝙ qͥ nil dignũ ꝑcussione
ex hibuit. humilit̾ in ꝑcussione benedicit: ut hinc
uidelicet ostendat quid unꝰquisq inflagello culpȩ ꝓ¬
priȩ facere debeat. si ipse ȩquanimit᷑ flagella culp̃ş
portat alienȩ : ut hinc ostendat quid in correctione
faciat subditꝰ. si in flagello positus patri grãs agit
ȩqualis. Et ait iliis. Hic . ẽ. sanguis ms noui testa¬
m̃ti: qui ꝓmultis effundetur. Quia panis corpus
confirmat. uinũ uͦ sanguinẽ oꝑatur in carne : hic ad
corpus xp̃i mystice. illud refertur ad sanguinẽ. Uerũ
dnĩci calicis aqua miscetur. Attestante enĩ iohe. aquȩ
popłi sunt: & neq aquã solã. neq solũ uinũ: sicut
nec granũ frum̃ti solũ sine aquȩ ad mixtione & confe¬
ctione in panẽ cuiquã licet offerre: ne talis uideli¬

Expanded text:
pane gratias egisse perhibetur. Gratias itaque agit, qui flagella pane gratias egisse perhibetur. Gratias itaque agit, qui flagella alienae iniquitatis suscipit. Et qui nihil dignum percussione exhibuit, humiliter in passione benedicit: ut hinc videlicet ostendat quid unusquisque in flagello culpae facere debeat, si ipse aequanimiter flagella culpae portat alienae. Ut hinc etiam ostendat, quid in correptione faciat subditus, si in flagello positus, Patri gratias agit aequalis. « Et ait illis: Hic est sanguis meus Novi Testamenti, qui pro multis effundetur. » Quia panis corpus confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne, hic ad corpus Christi mystice, illud refDominici calicis aqua miscetur. At testante enim Joanne, aquae populi sunt , et neque aquam solam neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in pane cuiquam licet offerre, ne talis videli
Abbreviated transcription (Latin):
agni ac sanguine. sui corporis sanguinisq sacram̃tũ
substitueret: ipsũq se. ẽẽ. monstraret cui iurauit dñs¬
a ñ poenitebit eũ. tu es Sacerdos in ȩt̾nũ. scđm ordinẽ
mel chisedech. Frangit aut̃ ipse panẽ quẽ discipłis por¬
rigit: ut ostendat corporis sui fractionẽ: ñ absq sua
sponte acꝓcuratione uenturã. sed sic̃ alibi dicit. po¬
testatẽ se habere ponendi animã suã. & potestatẽ se
habere iterũ sumendi eã. Quẽ uidelicet panẽ certi qͦq
gr̃a sacram̃ti priusquã frangeret benedixit: qͥa naturã
humanã quã passurus assũpsit. ipse una cũ patre &
sp̃u scõ. grã diuinȩ uirtutis impleuit. Benedixit panẽ
& fregit: qͥ hominẽ assũptũ ita morti subdere dignatꝰ
est. ut ei diuinȩ immortalitatis ueracit̾ inesse potentiã
demonstraret: ideoq uel ocius eũ a morte resuscitandũ
.eẽ. doceret. E⁊ accepto calice: grãs agens dedit eis.

Expanded text:
agni ac sanguine, sui corporis sanguinisque sacramentum agni ac sanguine, sui corporis sanguinisque sacramentum institueret, ipsumque se esse monstraret, cui juravit Det non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Frangit autem ipse panem, quem discipulis porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam; sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam . Quem, videlicet, panem certi quoque gratia sacramenti, priusquam frangeret benedixit, quia naturam humanam quam passurus assumpsit, ipse una cum Patre et Spiritu sancto gratia divinae virtutis implevit. Benedixit panem et fregit, quia hominem assumptum ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis veraciter inesse potentiam demonstraret, ideoque velocius eum a morte resuscitandum esse doceret. Et accepto calice, gratias agens, dedit eis,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorib mẽbris uidelicet suis. quib illud in esti¬
mabile & in uiolabile dnĩci corporis ac sanguinis sa¬
cram̃tũ temerare p̃sumit. Ille dñm uendit: qͥ eiꝰ timo¬
re atq amore neglecto. terrena ꝓillo & caduca. im¬
mo etiã criminosa diligere & curare conuincitur.
onum erat ei : si ñ essec natꝰ homo ille. Non ideo pu¬
tandus. ẽ. ante fuisse quã nasceret᷑ cũ nulli possit
esse bene nisi ei qͥ fuerit: sed simplicit̾ dictũ ẽ. multũ
melius. ẽ. ñ subsistere. quã male subsistere.
Ꝙ manducantib illis: accepit iesus panẽ. & benedicens
fregit & dedit eis & ait. Sumite: hoc. ẽ. corpus meu̾
Finitis paschȩ ueteris solenni is quȩ in cõmemorationẽ
antiquȩ de ȩgypto liberationis popłidĩ agebantur.
transit ad nouũ qđ in suȩ redẽptionis mẽmoriam
ȩccłam frequentare uolebat: ut uidelicet ꝓcarne

Expanded text:
peccatoribus membris, videlicet, suis, quibus illud inaestipeccatoribus membris, videlicet, suis, quibus illud inaestimabile et inviolabile dominici corporis ac sanguinis sacramentum temerare praesumit. Ille Deum vendit, qui, ejus timore atque amore neglecto, terrena pro illo et caduca, imo etiam criminosa diligere et curare convincitur. Bonum esset ei, si non esset natus homo ille. Non ideo putandus est ante fuisse quam nasceretur, quia nulli possit esse bene, nisi ei qui fuerit, sed simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere quam male subsistere. Et manducantibus illis, accepit Jesus panem, et benedicens fregit, et dedit eis, et ait: Sumite, hocinitis veteris phase solemniis, quae in commemoratione antiquae de Aegypto liberationis populi Dei agebantur, transit ad novum, quod in suae redemptionis memoria, Ecclesiam frequentare volebat, ut scilicet pro carne
Abbreviated transcription (Latin):
tristatis & retrahentib manũ & int̾dicentib cihos
ori suo: temeritate & impudentia qua ꝓditurus
erat. etiã manũ cũ magistro mittit in catino: ut au¬
dacia bonã conscientiã mentiretur. E⁊ filius qͥdẽ
hominis uadit : sic̃ scriptũ ẽ de eo. Ue aut̃ homini
illi: ꝑquẽ filius hominis tradet᷑. Nec pͥmo nec scđo
correptꝰ. a ꝓditione retrahit pedẽ: sed patientia dñi
nutrit impudentiã suã. & thesaurizat sibi irã in
die irȩ. Poenã pͣdicit. ut quȩ pudor ñ uicerat. corri¬
gant denunciata supplicia. Sed & hodie qͦq & in sẽ¬
piternũ ue illi homini qͥ ad mensã dñi malignꝰ acce¬
dit. qͥ insidiis m̃te conditis. qͥ p̾cordiis aliqͦ scelere
pollutis. mysteriorũ xp̃i oblationib sacrosc̃ĩs par¬
ticipare ñ metuit. Et ille enĩ in exẽplũ iudȩ filiũ
hominis tradit: ñ quidẽ iudeis peccatorib. sed tam̃

Expanded text:
tristatis et retrahentibus mantristatis et retrahentibus manori suo, temeritate et impudentia, qua proditurus erat, etiam manum cum magistro mittit in catinum, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. « Et filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de illo. Vae autem homini illi, per quem Filius hominis tradetur. Nec primo, nec secundo correptus a proditione retrahit pedem, sed patientia Domini nutrit impudentiam suam, et thesaurizat sibi iram in die irae . Poena praedicitur, ut quem pudor non vicerat, corrigant denuntiata supplicia. Quod autem sepiternum vae illi homini, qui ad mensam Domini malignus accedit, qui insidiis mente conditis, qui praecordiis aliquo scelere pollutis mysteriorum Christi oblationibus sacrosanctis participare non metuit. Et ille enim in exemplum Judae Filium hominis tradit, non quidem Judaeis peccatoribus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
prȩnunciabant de aduentu dñi saluatoris: &hi aut̃¬
multa de huiꝰ uineȩ sterilitate dixer̃: sed unius iere¬
miȩ planctũ ponere sufficiat. Ego aut̃ inqͥt plantaui
te uineã electã. om̃e sem̃ uerũ. quomͦ conuersa es in
prauũ uineȩ alienȩ : His sane trib: seruorũ gradib
om̃iũ sub lege doctoꝵ figurã posse cõp̃hendi. dñs &¬
alibi manifeste ꝓnunciat dicens. Qm̃ necesse. ẽ. impleri
omĩa quȩ scripta st̃ inlege moysi & ꝓpħis. & psalmis de

Expanded text:
praenuntiabant de adventu Dpraenuntiabant de adventu Dmulta de hujus vineae sterilitate dixerunt, sed unius Jeremiae planctum ponere sufficiat. Ego autem, inquit, plantavi te vineam electam, omne semen verum, quomodo conversa es in pravum vineae alienae ? His sane tribus servorum gradibus omnium sub lege doctorum figuram posse comprehendi, Dominus alibi manifeste pronuntiat, dicens: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et p
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt. Dicentes enĩ quȩ nob̾ pars indauid. aut quȩ hȩre-¬
ditas infilio isai: regnũ simul eiꝰ ignobilistirpe & religio¬
nẽ in impietatẽ mutarunt. At tam̃ ipse ꝓ ha uinea
quȩ de ȩgypto translata palestinȩ montes sua obum¬
brationẽ ꝓtexerat. ne radicitꝰ exterminaret᷑: orabat
Dñe ds̃ uirtutũ conuerte nunc respice de cęlo &uide.
& uisita uineã istã: & dirige eã quã plantauit dextera tua
U bi parit̾ exposuit: qͥ sit homo ille qͥ hanc uineã planta¬
uit. dñs uidelicet ds̃ uirtutũ Et rursũ aliũ misit.
& illũ occider̃: & plures alios qͦsdã cȩdentes. alios occi¬
dentes. Terciũ cũ suis sociis seruũ. ꝓpħarũ chorũ intel¬
lige: qͥ continuis attestationib popłm conuener̃. & quȩ
huic uincȩ uentura imminerent mala pͣdixer̃. Sed
quẽ ꝓpħarũ ñ sunt ꝑsecuti. & occider̃ eos scilicet qͥ¬

Expanded text:
cerunt. Dicentes enim: Quae nobis pars in David, aut quae haerecerunt. Dicentes enim: Quae nobis pars in David, aut quae haereditas in filio Isai ? regnum simul ejus ignobili stirpe, et religionem impietate mutaverunt. Attamen ipse pro hac vinea, quae, de Aegypto translata, Palestinae montes sua obumbratione protexerat, ne radicitus exterminaretur orabat: Domine Deus virtutum, convertere nunc, respice de coelo, et vide, et visita vineam istam, et dirige eam quam plantavit dextra tua . Ubi pariter exposuit quis sit homo ille qui hanc vineam plantavit, Dominus videlicet Deus virtutum. Et rursum alium misit, et illum occiderunt, et plures alios, quosdam caedentes, alios vero occidentes. Tertium cum suis sociis servum, prophetarum chorum intellige, qui continuis attestationibus populum convenerunt, et quae huic vineae ventura imminerent mala praedixerunt. Sed quem prophetarum non sunt persecuti? Et occiderunt eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m eiꝰ. Qui & ipse seruus quid de fructu uineȩ huiꝰ sen¬
tiat: palã carmine declarat dicens. Ex uinea enĩ sodomo¬
rũ uitis eoꝵ: & ꝓpago eoꝵ ex gomorra. Uua eoꝵ uua fellis.
botrus amaritudinis in ipsis. Furor draconis uinũ eoꝵ.
& furor aspidũ insanabilis. Et iterũ misit adillos
aliũ seruũ. & illũ incapite uulnerauer̃: & contumeliis
affecer̃. Seruus alter. dauid regẽ ꝓpħamꝰ & cȩteros psal
mistas significat: qͥ post moysen missi sunt ut colonos
uineȩ post edicta legalia psalmodiȩ modulatione & dul¬
cedine cytharȩ ad exercitiũ boni oꝑis excitarent. Nã &
ipse dauid qͥcor popłi ad cȩlestia desideranda suspende-¬
ret. int̾ritus carnaliũ uictimarũ laudes dnĩ continuas
suaui melodia decantare constituit: sed & hunc affectũ
contumeliis incapite uulnerauer̃. qͥa psalmistarũ carmi¬
na quȩ ad laudẽ dnĩ uocabant parui pendentes. ipsũ qui
psalmodiȩ caput in sp̃u scõ & fons claruerat dauid: ab ie-¬

Expanded text:
m ejus. Qui et ipse servus quid de fructu vineae hujus sentiat, palam carmine declarat dicens: Et vinea enim Sodomorum, vitis eorum, et propago eorum ex Gomorrha. Uva eorum uva fellis, et botrus amaritudinis in ipsis, furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis . Et iterum misit ad illos alium servum, et illum in capite vulneraverunt, et contumeliis affecerunt. Servus altermistas significat, qui post Moysen missi sunt, ut colonos vineae post edicta legalia psalmodiae modulatione et dulcedine citharae ad exercitium boni operis excitarent. Nam et ipse David, qui cor populi ad coelestia desideranda suspenderet, inter ritus carnalium victimarum laudes Domini continuas, suavi melodia decantari constituit. Sed et hunc affectum contumeliis in capite vulneraverunt, quia psalmistarum carmina quae ad laudem Domini vocabant, parvi pendentes, ipsum qui psalmodiae caput in Spiritu sancto et fons claruerat, David abje
Abbreviated transcription (Latin):
orũ principes ñ ꝑignorantiã sed ꝑ inuidiã crucifixisse
filiũ dĩ: intellexerunt enĩ esse hunc cui dictũ. ẽ. postula
a mẽ & dabotͥ gentes hȩreditatẽ tuã. & ꝓpterea quasi
sibi consulentes aiebant. Ecce mundus totꝰ post cũ abiit.
& si dimittimꝰ eũ sic om̃s credent in eũ. Hȩxeditas gͦ fili i
ȩccła. ẽ. cunctis ei data de gentib: quã ñ moriens illi
pat̾ reliquit. sed ipse sua morte mirabilit̾ adqui siuit.
qͥa resurgendo possedit. Hanc aut̃ occiso eo mali coloni
p̃ripere molicbant᷑. cũ crucifigentes eũ iudei. fidẽ quȩ
ꝑeũ est extinguere. & suã magis quȩ ex lege. ẽ. iusticiã
prȩferre. ac gentib imbuendis conabantur inserere.
Notat eos maliciȩ ꝑtinaces. qͥ nec crucifixo ac resusci¬
tato amortuis dño. ad pͣdicationẽ apłoꝵ credere uolu¬
erint: sed quasi cadauer uile ꝓiecerint. qͥa quantũ in se
erat. a suis eũ finib excludentes. gentib suscipiendũ de¬

Expanded text:
orum principes non per ignorantiam, sed per invidentiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tus totus post eum abit; et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas ergo Filii Ecclesia est cunctis ei data de gentibus, quam non moriens illi Pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem occiso eo mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem, quae per eum exstinguere, et suam magis, quae ex lege est justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. neam. Notat eos malitiae pertinacis, qui nec crucifixo ac resuscitato a mortuis Domino ad praedicationem apostolorum credere voluerint, sed quasi cadaver vile projecerunt. Quia quantum in se erat a suis eum finibus excludentes gentibus suscipiendum de
Abbreviated transcription (Latin):
& relicto eo abierunt. Principes sacerdotũ & scribȩ quasi
mentientẽ contra se dñm quȩrebant int̾ficere : sed hoc idem
quȩrendo docebant uera eẽ. quȩ dixerat. Ipse quippe est
hȩres. cuiꝰ iniustã necẽ aiebat esse uindicandã a patre. Illi
nequã coloni. qͥ ab occidendo dĩ filio ad modicũ quidẽ timo¬
re humano retardari donec ueniret hora eiꝰ: nunquã uͦ
diuino amore potuere cohiberi. Morali sane intellectu
cuiq fideliũ cũ mysteriũ baptismi qđ exerceat oꝑando
cõmittit᷑. quasi uinea quã excolat locat᷑ Mlictitur seruus
unꝰ & alter & t̃cius. qͥ de fructu accipiant: cũ lex psalmo¬
dia. ꝓphetia. quarũ admonitionẽ bene agendo sequatur
legitur. Sed missus seruus contumeliis affectꝰ uł cȩsus
eicit᷑: cũ sermo auditꝰ uł contẽnitur. uł qđ peius . ẽ. etiã¬

Expanded text:
et relicto eo abierunt. Principes sacerdotum et scribae, quasi et relicto eo abierunt. Principes sacerdotum et scribae, quasi mentientem contra se Dominum quaerebant interficere. Sed hoc idem quaerendo, docebant vera esse quae dixerat. Ipse quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam a patre. Illi nequam coloni, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari, donec veniret hora ejus, nunquam vero divino amore potuere cohiberi. Morali sane intellectu, cuique fidelium cum mysterium baptismi quod exerceat operando committitur, quasi vinea quam excolat locatur. Mittitur servus unus, alter, et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum admonitionem bene agendo sequatur, legitur. Sed missus servus contumeliis affectus vel caesus ejicitur, cum sermo auditus contemnitur, vel quod pejus est etia
Abbreviated transcription (Latin):
condat in semet ipso. atq ex utroq popło unã sibi fideliũ
ciuitatẽ. unũ templũ ȩdificet: Fosdẽ enĩ synagogȩ ma¬
gistros qͦs supra colonos dixerat. nunc ȩdificantes appel¬
lat: qͥa qui subditã sibi plebẽ ad ferendos uitȩ fructꝰ
quasi uineã iubebant᷑ excolere. ipsi qͦq hanc dõ in habi¬
tar̃e dignã quasi domũ construere atq ornare pͣcipie¬
bantur Unde & apłs fidelib scribens ait. Dĩ agricul¬
tura. dĩ ȩdificatio estis. Sed qͥ fructũ uineȩ dĩ quasi
pessimi coloni reddere magno patri familias negabant.
idem quasi mali cementarii laborabant. domui dĩ
lapidẽ preciosũ electũ qͥ uel in fundam̃tis uł inangulo
ponendus erat subtrahere. hoc ẽ. fidẽ xp̃i auditorib
suis conabant᷑ eriꝑe. Et quȩrebant eũ tenere. & timuer̾
turbã: cognouerunt enĩ qm̃ ad eos parabolã hanc dixerit.

Expanded text:
condat in semetipso, atque ex utroque populo unam sibi fidelium condat in semetipso, atque ex utroque populo unam sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet? Eosdem enim Synagogae magistros quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat. Quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam jubebantur excolere, ipsi quoque hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere atque ornare praecipiebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens, ait: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Sed qui fructum vineae Dei quasi pessimi coloni reddere magno patrifamilias negabant, iidem quasi mali caementarii laborant domui Dei lapidem pretiosum et electum, qui vel in fundamentis, vel in angulo ponendus erat, subtrahere, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Et quaerebant eum tenere, et timuerunt turbam. Cognoverunt enim quoniam ad eos parabolam hanc dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa auferet᷑ a uob̾ regnũ dĩ: & dabit᷑ genti facienti fruct
eiꝰ. Qđ ita futurũ etia figuralit̾ ostenderat: cũ in exẽplũ
ñ credentiũ iudeoꝵ. infructuosȩ fico malediceret. Qui
e contrario post modũ credentes siue de iudeis seu de gen¬
tib fructiferȩ atq eximiȩ cõparauit arbori dicens. Ego
sũ uitis. uos palmites. Qui manet in me & ego in eo: hic̃
fert fructũ multũ. Cũ aut̃ dixisset qͥa ueniens dñs uineȩ
post ꝑditionẽ malorũ agricolarũ uineã daturus esset
aliis: hoc idem ita diuinitꝰ fuisse ꝓcuratũ. ꝓpħico statĩ
affirmauit exemplo subiciens. N ec scripturã hanc
legistis: lapidẽ quẽ reprobauer̃ ȩdificantes hic factus ẽ.
in caput anguli. a dño factũ est istud & est mirabile in¬
oculis nr̃is. : Quomͦ inqͥt implebit᷑ hȩc ꝓphetia quȩ
lapidẽ abȩdificantib reprobatũ in caput anguli dicit
ris . ẽ. gentib p̃dicandus. & qͥa lapis. ẽ. angularis: duos

Expanded text:
quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quod ita futurum etiam figuraliter ostenderat, cum in exemplum non credentium Judaeorum infructuoso fico malediceret. Qui e contrario postmodum credentes, sive de Judaeis, sive de gentibus, fructiferae atque eximiae comparavit arbori, dicens: Ego sum vitis, vos palmites. Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum . Cum autem dixisset quia veniens Dominus vineae post perditionem malorum agricolarum, vineam daturus esset aliis, hoc idem ita divinitus fuisse procuratum, prophetico statim affirmavit exemplo, subjiciens: Nec Scripturam hanc legistis: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? A Doculis nostris. Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quod lapidem ab aedificantibus reprobatum in caput anguli dicit ris est gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis duos
Abbreviated transcription (Latin):
solueret & primitiua daret. & cȩtera quȩ in lege scripta
sunt: humanis legib subiacere. Cuiꝰ seditionis fomes
adeo inualuit: ut post dnĩ resurrectionẽ insistentib
sibi romanis. patriã. gentẽ & regnũ. augustũ qͦq illud
cũ sua religione tẽplũ. insuꝑ ipsã lucẽ ꝑdere: quã tribu

Expanded text:
daret, et caetera quae in lege scripta sunt , humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum, imo ipsam lucem perdere, q