comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
risq Rndet᷑ nullum exhere
cere. exscĩaaũt natum dixit.
recte exhr̃dat. Et si cum ꝯui¬
tio dixerit. nõ nominãdus ł
nõ filius meus. latro. gladia¬
tor⁊ magis ẽ. ut recte exhr̃¬
datus sit. ⁊ si exadultio natr̃
dixerit. ¶ Pure aut filium
utimur. ¶ Filius fa. int̾ me¬
dias quoq hr̃dum ĩ stitutoẽs
recte ex hr̃dat᷑. ⁊ eĩt atõto gra¬
du sũmotꝰ. nisi forte abunius
ꝑsona eum testator exbr̃da¬
uerit. nam si boc fecit uitiosa
erit exhr̃datio. Queadmod̾
suta eum exhr̃dauerit. quis¬
quis michi hr̃s erit. filius
exhr̃s esto. nam ut uilianus
scripsit. huĩ modi exhr̃datio
uitiosa e. qm̃ post aditam.
hr̃ditatem uoluit eum sub¬
tehr̃dis institutionẽ exhere¬
datus abomib gradib sub¬
motus ẽ. S. ⁊ int̾ duos gra
dus exhr̃datus abutroꝙ re
qui miscuit duos gradusex¬

Expanded text:
respondetur nullum exheredcere, ex Seia autem natum dixit, recte exheredat: et si cum conuicio dixerit 'non nominandus' uel 'non filius meus', 'latro', 'gladiator', magis est, ut recte exheredatus sit, et si ex adultero natum dixerit. Pure autem filium utimur. Filius inter medias quoque heredum institutiones recte exheredatur et erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredaverit: nam si hoc fecit, vitiosa erit exheredatio. quemadmodum si ita eum exheredaverit "quisquis heres mihi erit, filius exheres esto": nam, ut Iulianus scribit, huiusmodi exheredatio vitiosa est, quoniam post aditam hereditatem voluit eum sumte heredis institutionem exheredatus ab omnibus gradibus summotus est. Inter duos adus exheredatus ab utroque qui miscuit duos gradus
Abbreviated transcription (Latin):
dote fuĩt aliquid derelictum.
ut puta si dos mreb sit ⁊ pro
reb ei quantitas relinquat᷑
quami ĩ dote. dabit̾ illis actio.
cande hr̃dem scripsit.tuenda
cẽ puto. ¶Esse aũt uxorem.
mort̾is tp̃r exigimus. ¶ Si
mortis tp̃r nũpta sit nullu
legatũm ẽ. qr dos nõ dum de¬
bebatur. S cum ⁊ ostãte m̾io.
adu̾sus hrdes soceri dabit̾ ãc¬
tio. dicendu ẽ ⁊ plegate do¬
tis petitionẽ dari debere. ¶Nõ
omĩa que a boĩb grãdib relie¬
ta sunt legata pr̃are eum opor

Expanded text:
dote aliquid fuerit relictum, ut puta si dos in rebus sit et pro rebus ei quantitas relinquaturquam in dote, dabitur illis actio.eandem heredem scripserit, tuendam esse puto. Esse autem uxorem mortis tempore exigemus. si mortis tempore nupta sit, nullum legatum est, quia dos nondum debeatur: sed cum et Constante matrimonio adversus heredes soceri dabitur actio, dicendum est etiam praelegatae dotis petitionem dari debere. Non omnia, quae ab omnibus gradibus relicta sunt, l
Abbreviated transcription (Latin):
eo uirilem portionẽ sit. qd ei
imputet᷑. ⁊ de dolo actione te¬
neat᷑. dãpno enim afficit br̃di¬
tatem dum ꝯpetant lib̾tates.
aũt appellatione ⁊ ꝑmrũ cet̾as

Expanded text:
sit quod ei imputetur et de dolo actione teneatur: damno enim adficit hereditatem, dum competunt libertates. autem appellatione et pronurum ceteras
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlius utroq quam iurile hat.
¶Si adierit brditatem is cui iu¬
rilis ꝯfuatur. lib̃tates ꝯpe̾tẽt
exneccitate ꝑadinonẽ ueru¬
tñ uidendum ẽ. an de dolo acti¬
one tencat᷑ qui adit. Et mag̃
ẽ. ut si demntiãte eo qui pt̾i¬

Expanded text:
plius in utroque quam uirilem habeat. Si adierit hereditatem is cui uirilis conseruatur, libertates competent ex necessitate per aditionem: uerumtamen uidendum est, an de dolo actione teneatur qui adit, et magis est, ut, si denuntiante eo, qui praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
Saliuus aristo. uiliano.¬
suo salut. qͣuii filium emãcipa¬
tum hẽbat. p̃tĩto eo patrẽ suũ
⁊ extraneum br̃dem instituit.
⁊ patri legatum dedit. filius cc̃.
aut ut̾ꝙ hr̃ditatem adisset:
aut alt̃ exhis aut nenͣt᷑. an.⁊
hanc ꝑtem edicti. qua emaci
iubetur. hr̃e nõ nullas rep̃ben¬
siones. nam si dodrans legatꝰ
sit. plus hĩturus ẽ iscui lega:¬
tum erit. quã emãcipãtus. De
creto itaq istatẽpari debet̾ait
hr̃ditatis ꝑtem emãcipatus
p̃stẽt.ita ne scriptus hẽs ãpli
hãt quã emãcipatus ⁊ legato¬
rum modus tẽpetur. ut nicł
plus exlegatis adaliquẽ pue¬
niat quã apud emãcipatum

Expanded text:
Salvius Aristo Iuliano salutem. qui filium emancipatum habebat, praeterito eo patrem suum et extraneum heredem instituit et patri legatum dedit: filius contraut uterque hereditatem adisset aut alter ex his aut neuter, an et hanc partem edicti, qua emancipiubetur, habere nonnullas reprehensiones: nam si dodrans legatus fuerit, plus habiturus est cui legatum erit quam emanccreto itaque ista temperari debebunt, ut et hereditatis partem emancipatus praestet ita, ne scriptus heres amplius habeat quam emancipatus, et legatorum modus temperaretur, ut nihil plus ex legatis ad aliquem perveniat, quam apud emancipatum
Abbreviated transcription (Latin):
iuditio eĩ quibdã ꝑsonis lega¬
ta ⁊ fidei ꝯmissa prarenͣt. hoc e
ub̃is. ⁊ parentib. uxoribnu¬
rib q dotis noĩe legatum. Ge¬
neralit̾ aũt parentes ⁊ lib̃̾os p̃¬
tor excepit. nec gradus liborũ
parẽtum ue enumerauit. In in¬
funitum igit᷑ eis pr̃abit᷑ S nec
ꝑsonas ꝑsecutus ẽ. utrum ex
uirili sexu anex femine descẽ¬
derent. Quisquis igitur ex libis
parentib ꝙ fu̾it. ad legati pe¬
titionẽ admittetur. s ita de¬
mũ. siuira cogn̾ationis sit int̃
eos libos aut ⁊ eos adlega̾to¬
rum petitionẽ admittimus.
quũ a doptionẽ dati sũt. uel ⁊̃
adopt̾iui dum mõ maneãt lib̾i.
PPostumis libis legata relicta
lius emãcipatus fuĩt ⁊ bo. p̾oyẽ.¬

Expanded text:
usdam personis legata et fideicommissa praestarent, hoc est liberis et parentibus, uxori nuruique dotis nomine legatum. Generaliter parentes et liberos praetor excepit nec gradus liberorum parentiumue enumerauit: in infinitum igitur eis praestabitur. sed nec personas prosecutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent. quisquis igitur ex liberis parentibusque fuerit, ad legati petitionem admittetur, st inter eos. Liberos autem etiam eos ad legatorum petitionem admittimus, qui in adoptionem dati sunt uel etiam ‹ad›optiui, dummodo maneant liberi. Postumis liberis legata relicta lius emancipatus fuerit et bono
Abbreviated transcription (Latin):
statim primo die quo fuit de¬
lata agnouisse eum bo.po. cer
aũt cedere cumi cͣertior fieri po¬
tuerit p̃teritis aũt c. dieb̾ fru¬
tere neglexĩt anpeti amplius
nõ possit. s quid noceat. nõ pe

Expanded text:
statim primo die, quo fuerit delata, adgnouisse eum bonorum posautem cedere, cum certior fieri potuit. praeteritis autem centum diebus frutere neglexerit, an peti amplius non possit. sed quid noceat non peti
Abbreviated transcription (Latin):
s. ꝑsingulos dies ⁊ scierit ⁊ po¬
tuerit ⁊dmittẽ. Cet̾um q̃cumq
die nescierit. uł nõ potũit. nlla
fieri aũt põt ut qui ĩ mitio sciẽ¬
uiss eum ĩ testatum decessisse.
postea qĩ ctiore nũtio allato
dubitare ceꝑit nũquid testat

Expanded text:
per singulos dies et scierit et potuerit admittere: ceterum quacumque die nescierit aut non potuerit, nullfieri autem potest, ut qui initio scievisset eum intestatum decessisse, postea quasi certiore nuntio allato dubitare coeperit, numquid testatus
Abbreviated transcription (Latin):
plãn̾o peti potuit. ꝙ si ea q̃ cãẽ
cognitionẽ ꝓtͣribunali desid̾at.
uł que decretum exposcit. sessi¬
ones erũt nob̃ ꝯputãde quib
sedit is quibẽq ꝑ ip̃m p̃torẽ
factum nõ ẽ quo minus daẽt

Expanded text:
plano peti potuit. quod si ea, quae causae cognitionem pro tribunali desiderat vel quae decretum exposcit, sessiones erunt nobis computandae, quibus sedit is quibusque per ipsum praetorem factum non est, quo minus daret
Abbreviated transcription (Latin):
rum poͬnem excarboniano ac¬
cepit. si ante quã põ. adeũ trãs¬
lata fuit.pubes factus sit. peti¬
toris ꝑtib fungi debeat. Rrn

Expanded text:
onem ex Carboniano accepit, si, antequam possessio ad eum translata fuerit, pubes factus sit, petitoris partibus fungi debeat. r
Abbreviated transcription (Latin):
stati po̾nem hr̃e potuint mori¬
ant̾.hr̃dib eorum succurrẽdũ
erit. quid enim sinõ potuerint
adire hr̃ditatem. iure cessante.
sui. postumã enixa ẽ. eide titie.
crim adult̾u sẽpromus apud
an intp̃c pub̾tatis. qo adultẽni
differri debeat. ne p̃uiditium p̾
desiderare adult̾ii queꝙ qõne ĩ¬

Expanded text:
onem habere potuerit, moriantur, heredibus eorum succurrendum erit: quid enim, si non potuerunt adire hereditatem iure cessante usui postumam enixa est: eidem Titiae crimen adulterii Sempronius apud an in tempus pubertatis quaestio adulterii differri debeat, ne praeiudicium pdesiderare adulterii quoque
Abbreviated transcription (Latin):
manẽs deportatus ẽ. Querit᷑
an nepoti noceat. Uerius ẽ in
utroq caũ nepotem admͣttẽ¬
dum. deportatos enĩ mortuo¬
rum loco hñdos. G ⁊ si pat̾ et
filius deportati sũt ⁊ ambo re¬
stituti. dicemus ad bo̾rum põ¬
nem a dirutti filiumi. S ⁊ si fi¬
lius ĩ metallum dãpnatus ẽ.¬
uł alia pena que ẜuum efficit

Expanded text:
manens deportatus est: quaeritur, an nepoti noceat. et uerius est in utroque casu nepotem admittendum: deportatos enim mortuorum loco habendos. Si et pater et filius deportati sint et ambo restituti, dicemus ad bonorum possessionem admitti filium. sed et si filius in metallum damnatus uel alia poena, quae seruum ef
Abbreviated transcription (Latin):
stere nõ potuit. tenebit. s bñ¬
ĩami̾ssis portionib erit quod
falcidiam equitate ꝯpensatio¬
nis recusaret.

Expanded text:
stere non potuit, tenebit, sed Falin amissis portionibus erit, quod Falcidiam aequitate compensationis recusaret.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siquis ei qui caꝑe possit roga¬
tus sit restituẽ ⁊ is mortis tẽ¬
pore ꝓhibet̾ hoc legib capere.
nõ dubito. quin ⁊ si deficit fi¬
deiꝯmissum. ⁊pud eum tñqui
rogatus ẽ restitue̾. mariere d.
quia nulla fraus eiꝰ int̾ ueĩsse
uidetur. nisi ĩ futurum cãum
fidem accõmodauit .i. ut licet
caꝑe legib ꝓ hib̾i ceꝑit. restitu
fidem int̾posuit nõ d id filio
nocẽ. quia parendi necessita¬
tem habuit.
Heres qui tacitam fidem
tra leges accõmodauit. inea
ꝑte qua fraudem adhibuit fal¬
cidia nõ utitur ⁊ ita senatus cẽ¬
suit S si maior modus insti¬
tutionis quã fraudis fuĩt. ꝙ
adfalcidiam attinet. desuper¬
fluo quarta retinebit.
des quos instituere nõ potãt.
hr̃ditatem. Qd̾ quius marchꝰ
ĩ eius ꝑsona udicauit. cuius
nom̃ ꝑacto testõ. testator in

Expanded text:
e possit rogatus fuerit restituere et is mortis tempore prohibetur legibus hoc capere, non dubito quin, etsi deficit fideicommissum, apud eum tamen, qui rogatus est restituere, manere debet, quia nulla fraus eius interuenisse uidetur, nisi si in futurum casum fidem accommodauit, id est ut, licet capere legibus prohiberi coeperit, restituafidem interposuerit, non debere id filio nocere, quia parendi necessitatem habuerit. Heres, qui tacitam fidem contra leges accommodauit, in ea parte, quae fraudem adhibuit, Falcidia non utitur: et ita senatus censuit. sed si maior modus institutionis quam fraudis fuerit, quod ad Falcidiam attinet, de superfluo quarta retinebiturdes quos instituere non potuerathereditatem. quod diuus Marcus in eius persona iudicauit, cuius nomen peracto testamento testator i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊aꝑte testatori maledixit. ⁊ ĩ¬
faustis nõces adu̾sus eumiae¬
taũit. idem erit dicendum./ Si
aũt status eius ꝯtrou̾siam mo¬
uit. denegat᷑ eius ꝙ testõ acce¬
pit ꝑ secutio ex qua sp̃e statim
fisco defertur.
modat. qui uł id ꝙ relinquit᷑
uł aliud tacite ꝓmittit restitu

Expanded text:
aledixerit et infaustas uoces aduersus eum iactauerit, idem erit dicendum. si autem status eius controuersiam mouit, denegatur eius quod testamento accepit persecutio: ex qua specie statim fisco deferetur.modat, qui uel id quod relinquitur uel aliud tacite promittit restitu
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Ingratus lib̾tus ẽ qui pa¬
trono obsequiũ nõ pr̃at.uł res
eĩ filiorum ue tutelã admini.¬
strare detracͤtat.
Ermog̾. Sue patronus suieli¬
b̾tus deportat᷑.⁊ post restitũat᷑.
uatur.⁊ si ĩ metallum pationus
uł lib̾tus dãpnatus restituat᷑
si exuntia hr̃s instituat᷑. ⁊ id ꝙ
de ẽ adsupplendã debitam porti¬
neꝯditione ⁊ dilatione ei in hr̃¬
ditate uł legato siue fideiomis¬
so q̃ri põt ¶ Exduob patroĩs.
unus exdebitaͬ ꝑte hr̃s institu¬
tus sine ꝯditione ⁊ dilationes¬
ta .bo. po̾nem petẽ non p̃ot̾it lie
tiam portio ei accresce̾ potiuss.
Naturales lib̾i lib̾ti. exhr̃dati.
fcĩ. alio expte hr̃de instituto. si

Expanded text:
a. Ingratus libertus est, qui patrono obsequium non praestat, uel res eius filiorumue tutelam administrare detractat.m Sive patronus sive libertus deportetur et post restituatur, ervatur et si in metallum patronus vel libertus damnatus restituatur. instituatur et id, quod deest ad supplendam debitam porticondicione et dilatione ei, hereditate vel legato sive fideicommisso, quaeri potest. Ex duobus patronis unus, ex debita parte heres institutus sine condicione et dilationeonem petere non poterit, licet, tiam portio ei adcrescere potuisset. Naturales liberi liberti exheredati facti, alio ex parte herede instituto, si
Abbreviated transcription (Latin):
ano lib̾os quidẽ eõs eẽ s extia¬
tionẽ sui pr̃are debere. Et hos
lib̾tos manumissoris ẽẽ recte
ꝓbatur. quia saluum ẽ etiam ĩ
his lib̾tis ius patroni.

Expanded text:
ano liberos quidem eos esse, sed aestimationem sui praestare debere: et hos libertos manumissoris esse recte probatur, quia saluum est etiam in his libertis ius patroni.
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾it. ¶ Et qd̾ a quibdamre¬
spon̾detur. si lib hõ qui bona:
fide michi ẜuiebat. ꝑꝑ mehr̃s
institutus erit posse eu iussu
meo adire br̃ditatem. um põt

Expanded text:
poterit. Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi seruiebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, pot
Abbreviated transcription (Latin):
S si res alibi sit. quã ubi petit᷑
primũ quidẽ ꝯstat.ibi eẽ pre¬
stãdam. ubi relictaᷤ ẽ. insi ali¬
bi testator uoluit. nam si alibi
uoluit. ibi pr̾anda ẽ ubi testa¬
tor uoluit uł ubi ueri simile
ẽ eum uoluisse. ⁊ ita uil. scrip¬
sit. tam ĩ ꝓprus. quã ĩ alienis¬
reb lẽgͤatis. S si alibi relicta
ẽ. Alibi aũt abhr̃de translata
ẽ. dolo ma. eiꝰ. isi ibi pretuꝵ.
ubi petit᷑. hr̃s ꝯdempnabit᷑
doli sui noĩe. Cetm̃ si sine dolo.
ibi pr̃abitur. quo tr̃anstulit
S si d petat᷑. ꝙ pondere. nũo.
m̃sur. ꝯtinet. Siquidẽ certũ
corpus legatum ẽ. ueluti fru¬
m̃tum exillo orreo.aił umu
exapotheca illa.ibi pr̃abitur
ubi relictũm ẽ. nisi alia mẽs
fuit testantis. Si uõ nõ fuit
certa sp̃es. ibi erit prandum
ubi pecit᷑. Itãꝙ si stiehus sit
legatus. ⁊ culpahr̃dis nõ ap¬
pareat᷑. debebit extimationẽ
eius prare. S si culpa nulla
lienus ẜuus infuga sit sine

Expanded text:
sed si res alibi sit quam ubi petitur, primum quidem constat ibi esse praestandam, ubi relicta est, nisi alibi testator uoluit: nam si alibi uoluit, ibi praestanda est, ubi testator uoluit uel ubi uerisimile est eum uoluisse: et ita Iulianus scripsit tam in propriis quam in alienis legatis. sed si alibi relicta est, alibi autem ab herede translata est dolo malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine: ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit. Sed si id petatur quod pondere numero mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, veluti frumentum ex illo horreo vel vinum ex apotheca illa, ibi praestabitur ubi relictum est, nisi alia mens fuit testantis: sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare: sed si culpa nulla lienus servus in fuga sit sine
Abbreviated transcription (Latin):
tas eadem ĩ eodem testõ sepiꝰ.
diuus pius rescripsit. tũc se
pius prandam sũmam. si eui¬
dentissimis ꝓbationib ostẽ¬
datur. testatorem multipli.¬
care legatum uoluisse. Idẽq
⁊ infidei ꝯmisso ꝯstituit. Eiꝰ¬
ꝙ rei ratio euidens ẽ. ꝙ eadẽ

Expanded text:
tas eadem in eodem testamento saepius, tas eadem in eodem testamento saepius, diuus pius praestandam summam, si euidentissimis probationibus ostendatur testatorem multiplicasse legatum uoluisse: idemque et in fideicommisso constituit. eiusque rei ratio euidens est, quod eadem
Abbreviated transcription (Latin):
gatarium. testatorem ꝯuͣolas¬
se. solum post̾iorem. adlegatẽ
ꝑuenire placet. Sinautẽ hoc
minime apparere põt. ꝓuirili
porti̾one adlegatum om̃s ue¬
nire .s. nisi ip̃e testator exscͥp¬
tura manifestissimus ẽ. utrũ¬
ꝙ eorum. solidum accipe uo¬
luisse. Tũc enimum p̃tium.
alu ip̃ares assignat᷑. Electõe
rei uel p̃tu ẜuanda ei qui pͥor
delegato siue fidei ꝯmisso. lit.
ꝯtestatus ẽ. ita tñ ut nõ hãt
licentiam: alto electo. ad al¬
terum transire.
lane ubi transferre uo¬
luit legatum ĩ nouissimum.
priori nõ debebitur.tam ⁊ si
nouissimus tał sit. in cuiꝰ ꝑ¬
sona legatum nõ ꝯstitit. At
state fungũtur. ¶Si cadem
res sepius legẽt meode t̾estõ.
amplius quam semel peti nõ
põt. sufficit q uł remꝯ sequi.
uł rei estimationẽ. ¶S si du¬
orum testĩs. michi eadem res
legata sit. bis petere pot̾o.ut
exalt̾o testõ rem ꝯsequar. ex
altero extimationẽ. S si nõ
corpus sit legatum. s quãti¬

Expanded text:
gatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnes uenire: scilicet nisi ipse testator ex scriptura manifestissimus est utrumque eorum solidum accipere uoluisse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res adsignatur electione rei uel pretii seruanda ei, qui prior de legato siue fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam altero electo ad alterum transire. lane ubi transferre uoluit legatum in nouissimum, priori non debebitur, tametsi nouissimus talis sit, in cuius persona legatum non constitit. at state funguntur. Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sufficitque uel rem consequi uel rei aestimationem. Sed si duorum testamentis mihi eadem res legata sit, bis petere potero, ut ex altero testamento rem consequar, ex altero aestimationem. Sed si non corpus sit legatum, sed quanti
Abbreviated transcription (Latin):
labeo ait. utiꝙ estimationẽ ñ
deb̾i. ꝙ ita ũm ẽ. si mõ nõ post
moram fẽm id euem̾it. potu¬
it enim eum acceptum legata
tani. ignorante dño subtraxis¬
set. ⁊ uendidiss. ait attilici¬
nus. ĩ factum̃ dandã actionẽ.
ut uł noxͣe ẜuum dedẽt dñs.
uł expec̾ulio pr̃aret ꝙ exuen¬
ditione eius reihr̃et. ¶Siunꝰ
exhr̃dib. ẜuum legatum oc¬
cidiss. omĩmodo michi non
placet. cobr̃dem teneri. cuius
culpa factum nõ sit neres ĩ
rerum natura sit᷑.

Expanded text:
Labeo ait utique aestimationem non deberi: quod ita verum est, si non post moram factam id evenerit: potuit enim eum acceptum legatartam ignorante domino subtraxisset et vendidisset, Atilicinus in factum dandam actionem, ut vel noxae servum dederet dominus vel ex peculio praestaret, quod ex venditione eius rei haberet. Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.
Abbreviated transcription (Latin):
gatarium ꝑtinͣebit. Inde dr̃.
siduo sint hr̃de̾s. unus exun¬
tia. Alt̾ exundeci untus. ⁊ eis
fundus legatus sit .x. ñtia¬
rum br̃dem. undecĩ ꝑtes in
fundo hĩturum. cohẽdem un¬
tiam. Plane si alt̾ ex legata¬
rus. hrs extitit hr̃di. aquo
legatum erat relictum. ñ iõ
minus ꝑtem cõlegatario fa¬
ciet. retinet enm ꝓꝑte lega¬
tum. ¶Si ita titio leget᷑. fũ¬
dum seianum.uł usum .f. eiꝰ
sibi habeto. duo ẽẽ legata. ⁊ ĩ
arbitrio eius eẽ. an uelit usũ
f uendicare. S ⁊ siquis ita
leget. titio fũdum do lego.
uideri enim fũdi appellatioe.
nõ totum fũdum s ꝑtez aꝑ¬
pellasse.nam ⁊ ꝑs fundi. fũ¬
dus recte appellatar.
Aul. Si hr̃s alienim hoĩez
dare dampnatus sit. ⁊ hic a
dño manumissus sit. niͬchil
ex haox legato debetur.
meos om̃s. pret̾ quam quos.¬
alu legaui. lego. cumẽent ꝗ¬
dam ⁊ uerne.⁊ dera ⁊ textores.
labeo ait. qm̃ nec quos titie
textores nõ legañit. Alit̃ aꝑ¬

Expanded text:
gatarium pertinebit.Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et eis fundus legatus sit, unciarium heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam.Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum.Si ita Titio legetur: 'fundum Seianum uel usum fructum eius sibi habeto', duo esse legata et arbitrio eius esse, an uelit usum fructum uindicare.Sed et si quis ita leget Titio: 'fundum do lego, turum: uideri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse: nam et pars fundi fundus recte appellatur. um Si heres alienum hominem dare damnatus sit et hic a domino manumissus sit, nihil ex hoc legato debetur. meos omnes, praetalii legaui, lego.' Cum essent quidam et uernae idem et textores, Labeo ait, quoniam nec quos Titiae textores non legauerit, aliter ap
Abbreviated transcription (Latin):
mus. post biẽmum deḃi.Si.
xxi. post ãnum debebit᷑. Si m̃¬
uit. si uõ scit. trienum adlega¬
ti prãtionẽ. ex die testam̃ti fcĩ.
nimerabimus. Hoc aũt lega¬
tum ⁊ ꝯditionale ẽ ⁊ ĩ diem ꝯ¬
hr̃dem transfert᷑. Qd̾ si testĩ¬
inueniat᷑ puto tp̃x annua bi¬
dere. nisi euidens alia mens
ꝓbaretur testatoris. aliud sẽ¬
tientis. ¶Si titio .x. que ego
debeo. legaueroet rogaueroi
eadem meo creditori p̃stare.
fideiꝯmissum quidẽ.incredi¬
toris ꝑsona nõ ualet. qr nieh̾
eius int̾ est. hr̃s u̾õ põt cum
legatario agere. qr ip̃ius ĩt¬
est. creditori solui.ne eum ꝯ¬
ueniat. ergo ꝓpt̾ hoc ualebit
legntum. S si testator .x. mͥ
sub si deuissore debuit. fi deio¬
missi petitio. nõ solum hr̃di

Expanded text:
mus post biennium deberi: si sedecim, post annum debebitur: si menuit: si uero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.Hoc autem legatum et condicionale est et in diem, cheredem transfert. quod si testinueniatur, puto tempus annua binni statim cedere, nisi euidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis.Si Titio decem quae ego debeo legauero et rogauero eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non ualet, quia nihil eius interest, heres uero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solui, ne eum conueniat: ergo propter hoc ualebit legatum.Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
decesẜit. alt̾m omĩmo prestã¬
dum. fortassis uł mortui p̃tiũ.
S si ambo sit̃ infuga. nõ ita
ciuẽdum ẽ. ut si in potãtẽ am¬
ip̃m uł absentis estimationẽ
prãndam. ¶Item sires alieã.¬
uł br̃ditaria. sine culpa hr̃dis
pierit. uł nõ ꝯpareat. nichil
amplius quã cauẽ eum opor¬
tebit. S si culpͦa hr̃dis resꝑie

Expanded text:
o praestandum, fortassis vel mortui pretium. sed si ambo sint in fuga, non ita cavendum, ut, "si in potestate amipsum vel absentis aestimationem praestandam". Item si res aliena vel hereditaria sine culpa heredis perierit vel non compareat, nihil amplius quam cavere eum oportebit: sed si culpa heredis r
Abbreviated transcription (Latin):
m̃imorum. sepius sit relictu.
ut puta .c. que in archa ht̃. sepiꝰ
legauit. Tũc enim fũdo legato
eẽ ꝯparadum credo. S si pon¬
dus auri. auił argenti. sepi̾ sit
dere. numero. m̃ sura ueꝯtine¬
tur. sepius relictum. i dem eĩt
dicendum.i. sepius debi. si hoc
testator uoluit. Qd sirem e¬
missẽ michi legatam. usq ad
p̃tium qd̾ michi abẽ. ꝯpetit
michi extestõ actio. Et mul

Expanded text:
elictum, ut puta centum, quae in arca habet, saepius legauit: tunc enim fundo legato esse comparandum credo.Sed si pondus auri uel argenti saepius sit dere numero mensura continetur saepius relictum, idem erit dicendum, id est saepius deberi, si hoc testator uoluerit.Quod si rem emissem mihi legatam, usque ad pretium quod mihi abest competet mihi ex testa
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis fideicõmissum cõuale¬
scat. ut puta si iam pupillus
decessit. Cet̾m si adhucuiuat.
imꝓbum ẽẽ iul. existimat. eũ
qui sollicitus ẽ deuiui pr̃dita¬
adeunde hr̃ditatis exc̃a fuei̾t
restitutus. puto ꝓfic̃e ẜis ta¬
bulis ut p̃tor utiles actiones
decernat substitutis. ¶Prius
aũt sibi debet hr̃dem quis scri¬
bere. dem᷑de filio substituẽ.⁊ nõ
ꝯu̾tere ordinem scripture. ⁊ hoc
uil. purat prius sibi deb̾e̾. dem̃
filio. hr̃dem scrib̾e. Cet̾m si ante¬
a filio. deinde sibi testm faciat.
nõ ualere. que sña rescripto im¬
ꝑatoris nri. adiurum lupum
test̃m licet due sit br̃ditates.
Usꝙ adeo ut quos quis sibi fa¬
cit necc̃ios. eosdem etiam filio
faciat. Et postumũ suum filio
imꝑubi possit quis substituẽ.
¶S ⁊ siquis ita fu̾it testatus.
tutio. licet ꝯu̾sa scriptura. ⁊ fi¬
lu testam̃tum feciͣt. S⁊ si ita
scripẜit. si filius m̃s michi hr̃s
nõ erit. seius hr̃s esto. filius he

Expanded text:
tabulis fideicommissum conualescat: ut puta si iam pupillus decessit: ceterum si adhuc uiuat, improbum esse Iulianus existimat eum, qui sollicitus est de uiui hereditaadeundae hereditatis causa fuerit restitutus, puto proficere secundis tabulis, ut praetor utiles actiones decernat substituto. Prius autem sibi quis debet heredem scribere, deinde filio substituere et non convertere ordinem scripturae: et hoc Iulianus putat prius sibi debere, deinde filio heredem scribere: ceterum si ante filio, deinde sibi testamentum faciat, non valere. quae sententia rescripto imperatoris nostri ad Virium Lupum testamentum, licet duae sint hereditates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat et postumum suum filio impuberi possit quis substituere. Sed si quis ita fuerit testatus: tutio, licet conuersa scriptura filii testamentum fecerit. Sed et si ita scripserit: 'si filius mihi heres non eri
Abbreviated transcription (Latin):
iam. succẽdendonõ rumpũt
testm̃. nam siprincipale rup¬
tum sit testam̃tum. ⁊ pũpͣilla¬
re euanuit. S si extraneum
quis impuberẽ br̃dem scr̃ip¬
serit. potĩt ei substitu̾e sũfiõ
eum ĩ locum nepotis adoptaue¬
filio p̃cẽdente. ¶Quisqs aut
impub̾i testam̃tum fac̃. sibi
quoꝙ debet facẽ. cet̾m soli fili¬
o non pot̾it nsi forte mͦiles sit.
adeo aũt nisi sibi quoq fecit
nõ ualet.ut nisi adita quoq
patris hr̃ditas sit. pupillare
testam̃tum euanescit¶Plane
si omissa eã principalis testĩ.
abintestato possideat᷑ hr̃ditaᷤ.
dicendumẽ. ⁊ pupillo sb̃sti¬
tutum ẜuadum. ¶ Int dn
etiam pupillaris testam̃ti eã
ꝯpellendũ hr̃dem institutu
adire hr̃ditatem. ut ex sedis¬

Expanded text:
succedendo non rumpunt testamentum: nam si principale ruptum sit testamentum, et pupillare euanuit. sed si extraneum quis impuberem heredem scripserit, poterit ei substituere, si modo eum in locum nepotis adoptauefilio praecedente. Quisquis autem impuberi testamentum facit, sibi quoque debet facere: ceterum soli filio non poterit, nisi forte miles sit. adeo autem, nisi sibi quoque fecerit, non ualet, ut, nisi adita quoque patris hereditas sit, pupillare testamentum euanescat. plane si omissa causa principalis testamenti ab intestato possideatur hereditadicendum est et pupillo substitutum servandum: Interdum etiam pupillaris testamenti causa compellendum heredem institutum adire hereditatem, ut ex se
Abbreviated transcription (Latin):
ut quis libĩs impubib testm̃
facẽ possit.donec masculi ad
si sint inpͤotate. cet̾m emanci¬
patis nõ possumus. plane po
stumis possumus nepotib e¬
tiam possumsis. ⁊ deinceps si
qui recasuri nõ sũt in patris.¬

Expanded text:
ut quis liberis impuberibus testamentum facere possit, donec masculi ad si sint in potestate: ceterum emancipatis non possumus. postumis plane possumus. nepotibus etiam possumus et deinceps, si qui non recasuri su
Abbreviated transcription (Latin):
des aũt instituti di¬
cunt᷑. aut substitu¬
ti. Instituti. prims
gradu. substitti. scd̾o ur t̾uo.
Urdis substintio. aut sĩplex
ẽ aut duplex. Simplex uelu¬
ti ltustitus hr̃s esto. simͥ

Expanded text:
des aut instituti dicuntur aut substituti: instituti primo gradu, substituti secundo uel tertio. Heredis substitutio duplex est aut simplex, ueluti: 'Lucius Titius heres esto: si
Abbreviated transcription (Latin):
Ineuise aũt cognitione hoc
uertet᷑. an iusta eã sit ut di¬
minuere p̃tor ꝑmittat. Ergo
⁊ furĩs cã diminui ꝑmittet.
⁊tem eorum que sine ꝑiculo.
nõ possũt p̃teriri uescẽdi grã
eque diminui ꝑmittet.S ⁊
ubi urguet. exalus quoq eũs.
pmittẽ eum oportet.ut edifi¬
iTIA
nto gri

Expanded text:
In causa‹e› autem cognitione hoc In causa‹e› autem cognitione hoc uertetur, an iusta causa sit, ut deminuere praetor permittat. ergo et funeris causa deminui permittet, item eorum quae sine piaculo non possunt praeteriri. uescendi gratia aeque deminui permittet. sed et ubi urguet, ex aliis quoque causis permittere eum oportet, ut aedificia ne agri
Abbreviated transcription (Latin):
luti uim̃ta aut uẽnalitia. Itẽ
ea que mora detĩora fiant uẽ¬
dere. Quiq p̃terea curaturus
sit ut es auenum ꝙ sub pena
uił subp̃tiosis pignorib debe¬
te situinum. ⁊ oleum frumẽ¬
tum nũata pecunia.ã de fieri
debebunt impendia. Siminꝰ.
adebitorib hr̃ditarus exigẽ¬
da ẽ pecuma. Qd si nulli sit
debitores aut uroicẽ ꝓuocẽt᷑.
uenire debent res supuacue.
ꝑille uẽ noĩe. postulabit᷑ tp̃e
addelibandum an expediat
eum br̃ditatem retinẽ. ⁊ hocei
datum sit. siuista cã ẽẽ uidebit᷑.
bona int̾ea diminui nsi causa
cognita. boni uiri arbitratu ue¬
tabo. Merito p̃tor impedit ĩ¬
terim diminutionẽ. quã diu
noĩe pupilli petitur tp̃e ad de¬
lib̾andum. ¶Quid sit autẽ.
diminui uetabo. uideamus. hiꝰ
aũt u̾bis p̃tor non tm̃ alieã¬
tionẽ impedit. ũm etiam ac¬
tiones exceri nõ patitur. Est
enim absurdum. ei cui alieã¬
tio int̾dicitur ꝑmitti actio¬
nes exerdẽ. ⁊ ita labeo scribitꝰ.

Expanded text:
luti iumenta aut uenalicia, item ea quae mora deteriora fiant, uendere, quique praeterea curaturus sit, ut aes alienum quod sub poena uel sub pretiosis pignoribus debete sit uinum oleum frumentum numerata pecunia, inde fieri debebunt impendia: si minus, a debitoribus hereditariis exigenda pecunia. quod si nulli sunt debitores aut iudicem prouocent, uenire debent res superuacuapillae no mine postulabitur tempus ad deliberandum, an expediat eum hereditatem retinere, et hoc datum sit: si iusta causa esse uidebitur, bona interea deminui nisi si causa cognita boni uiri arbitratu uetabo'. Merito praetor impedit interim deminutionem, quamdiu nomine pupilli petitur tempus ad deliberandum. Quid sit autem 'deminui uetabo' uideamus. his uerbis praetor non tantum alienationem impedit, uerum etiam actiones exerceri non patitur: est enim absurdum ei, cui alienatio interdicitur, permitti actiones exercere, et ita Labeo scribit.
Abbreviated transcription (Latin):
ec nõ illud sciendu ẽ.¬
nõ nquam semel nõ nũquã
sepius diem addelibandum
dãdum eẽ. dum p̃tori suadet᷑.
tẽpus qd̾ primũ additus p̃¬
stituerat. nõ suffecisse.¬

Expanded text:
ec non illud sciendum nonnumquam semel, nonnumquam saepius diem ad deliberandum datum esse, dum praetori suadetur tempus, quod primum aditus praestituerat, non suffecisse
Abbreviated transcription (Latin):
tuto. p̃torem subuenire dẽbe.
bisꝙ copiam instrum̃torum
inspiciendorum facẽ ut ꝑiñ
instrue̾ se possĩt expediat nec
ne agnoscẽ hr̃ditatem.¶S
maior sit hr̃oitas ⁊ deliberat
hr̃s. ⁊ res fu̾int in hr̃ditate
que extractu tp̃ris deteriores
fiũt. adito p̃tore põt isqui de¬
libat. sine p̾urditio eas iustis
p̃tus uendere. Qd̾ possit ⁊̃ ca
que nimiũ sũt sũptuosa. ue¬
ut ⁊ ibi ⁊ silitudo

Expanded text:
tuto praetorem subuenire debere hisque copiam instrumentorum inspiciendorum facere, ut perinde instruere se possint, expediet nec ne agnoscere hereditatem. Si maior sit hereditas et deliberat heres et res sunt in hereditate, quae ex tractu temporis deteriores fiunt, adito praetore potest is qui deliberat sine praeiudicio eas iustis pretiis uendere: qui possit etiam ea, quae nimium sumptuosa ut
Abbreviated transcription (Latin):
ti sint. si qua pecunia subpena
debet᷑. ut restituat̾. ne pignoa
distrahant̾. Exalus quoq ui¬
stis eũs p̃tor aditus. diminu¬
tionẽ ꝑmittet. neq enim sine
quam se abstinũt. tũc tp̃c ip̃e¬
an impetrare debeat.magisq
ẽ. ut excã debeat impetrare. cu
m̃ta hr̃e debet exhr̃ditate.
Arcell. Si plures gradus sĩt
hr̃dum institutoru. ꝑsĩgulos
obẜuaturum se ait p̃tor. idꝙ
dep̃fimiendo tp̃r delib̾ationis e¬
dicit. uidelicet ut aprimo quo¬
ꝙ adsequentẽ transacta br̃di¬
tate. quam primũ inueniat
successorem. qui possit defũcti
bat. hr̃dem eum instituerat. de¬
chi nullus erit qui insuam tũ¬
telam ueniat. tũc damas ẜuus
lib̾ ⁊ hr̃s esto. Is filius pupill¬
⁊ lib̾tinus erat. Querebat᷑ si
damas lib̾ eẽt. Trebatius negͦ
at. quia filu appellatione lib̾ti¬
Quia eo loco uerum filium ac¬
cipi oportet. Trebatii senten.¬
tiam probo. sitam̃ testatorem
dehoc filio locutum ẽẽ apparear.¬

Expanded text:
ti sint, si qua pecunia sub poena debetur ut restituatur, ne pignora distrahantur. ex aliis quoque iustis causis praetor aditus deminutionem permittet: neque enim sine quam se abstinuerit, tunc petat tean impetrare debeat: magisque est, ut ex causa debeat impetrare, cum nta habere debet ex hereditate. rum. Si plures gradus sint heredum institutorum, per singulos obseruaturum se ait praetor id quod praefiniendo tempore deliberationis edicit, uidelicet ut a primo quoque ad sequentem translat‹a› hereditate quam primum inueniat successorem, qui possit defuncti bat, heredem eum instituerat, deus nullus erit, qui in su‹a›m tutelam ueniat, tum Dama seruus liber esto': is filius pupillus libertinus erat: quaerebatur, si Dama liber esset. Trebaat, quia filii appellatione libertiquia eo loco verum filium accipi oportet. Trebatii sententiam probo, si tamen testatorem de hoc filio locutum esse appare
Abbreviated transcription (Latin):
bẽs institutus.uti¬
ꝙ non ip̃iͣ p̃stitium
tp̃c ad delib̾andum.
s ei cuiꝰ ẜuus ẽ. quia prod̃
nullo isti hñtur apud p¬
torem. ⁊demꝙ si pluriũ
ẜuus sit. utiq om̃ib do¬
minis p̃stituemus. ¶ Ait
p̃tor. Si tp̃c addelibandum
petet. dabo. Cum dicit tp̃e nec
adicit diem.sine dubio osten¬
dit eẽ inus dicentis potãte
quẽ die̾m ꝑ restituat.¬

Expanded text:
es institutus, utique non ipsi praestituimus tempus ad deliberandum, sed ei cuius seruus est, quia pro nullo isti habentur apud praetorem. itemque si plurium seruus sit, utique omnibus dominis praestituemus. Ait praetor: 'si tempus ad deliberandum petet, dabo'. Cum dicit tempus nec adicit diem, sine dubio ostendit esse in ius dicentis potestate, quem diem praestituat
Abbreviated transcription (Latin):
exꝓpria re hrdis que legata ẽ
post diem fidei ꝯ. cedentẽ ꝑcep¬
tos. ⁊ si nõ sint restituendi fidi¬
ꝯmissario.hr̃di ĩ quartam ĩ pu¬
tari nõ solere.

Expanded text:
ex propria re heredis, quae legata est, post diem fideicommissi cedentem perceptos, etsi non sint restituendi fideicommissario, heredi in quartam imputari non solere.
Abbreviated transcription (Latin):
cidia. integer fũdus capietur
⁊ ua peritꝰ/ S siuia leget̾. nec
soluento sit hr̃ditas ñ debebit᷑.
uidendum etiam si fũdo ⁊ uia
legato mimis exutroꝙ deside¬
ret quã sit uie p̾tium. põt coae¬
taratione dici. nontm̃ funͣdũ
solidum capi. S ⁊̃ ut doliex.¬
ceptio tm̃sarciat quãtum de ẽ.
ne plus hãtͣ quam falcidia de¬
siderat ut tũc solum uia in t̾ci¬
dat. quotiens falcidiam plus¬
desiderit quamẽ uie p̃tium.¬

Expanded text:
integer fundus capietur et via perit. sed si via legetur nec solvendo sit hereditas, non debebitur. videndum etiam, si fundo et via legato minus ex utroque desideret quam sit viae pretium. potest coacta ratione dici non tantum fundum solidum capi, sed etiam, ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum via intercidat, quotiens plus Falcidia desiderat quam est viae pretium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pat̾ eorum  nẽptis om̃e dotẽ
soli frĩ collatura ẽ/ Emãcipata
aũt neptis dotem ⁊ bona sua.
soli nepõti non ⁊̃ patruo oferet.¬
S si sit neptis sola nõ etiam
nepos exeodem. tũc ꝯfert̾ pa¬
truo Itemq nepoti uł nepti
exalio.S si due neptes sit ex
diu̾sis filus ꝯferẽt ⁊ in uieẽ ⁊
patruo. s exeodem pat̾re tm̃ã
uicemꝰ ꝯferrẽt. ¶ Cumdos cõ¬

Expanded text:
n pater eorum: neptis omnem dotem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet.Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo itemque nepoti uel nepti ex alio.Sed et si duae neptes sint ex diuersis filiis, confere‹n›t et inuicem et patruo, si ex eodem patre, tantum inuicem
Abbreviated transcription (Latin):
us ita demnũ adcolla¬
tionẽ dotis p̃tor cog¬
nis ĩ misceat.⁊ hoc diuus pius
ulpio a driano rescripsit. ⁊̃ eã
que ñ petierit bõrum ponem.
ad collationẽ dotis ꝑ arbitriũ
familie hertiscunde posse ꝯpel¬
n. ¶ Si ĩstipulatum deducta
sit dos siquidẽ ip̃a mulier stip¬
ulata sit. uel ip̃i negotium ge¬
stum ẽ. eq ꝯferre cogetur. Si
¶Si sit nepos ⁊ neptis exeode¬

Expanded text:
 ita demum ad collationem dotis praetor cogernis misceat. et hoc diuus Pius Ulpio Adriano rescripsit etiam eam, quae non petierit bonorum possessionem, ad collationem dotis per arbitrum familiae herciscundae posse compelli.Si in stipulatum deducta sit dos, si quidem ipsa mulier stipulata sit uel ipsi negotium gestum, aeque conferre cogetur: si Si sit nepos et neptis ex eode
Abbreviated transcription (Latin):
aptandus sit. possitq uel ex
o ꝓnepotem br̃dem instituat.
redeãtq mortuo eõ. S cum
testm̃ ab eo nõ rum᷑pat̾. nicħ
refert.utrum exiure antiquo.
an exlege uelleia excludatur.
¶Forsitm adhuc dubitet quis
anͥ istis caĩb. si nẽpos post te¬
stam̃tum nascatur unõ pͥre
suo. deinde exeo ꝯcłpitur. isq¬
mortuo patre deuide auona¬
scatiuan non potũt hr̃s in.¬
stitui. quia pat̾ ip̃ius ñ rẽc̾te
institutus eẽt. Qd̃ minime
ẽ expãilescendum. hic enim
pronepos admi̾tcetur qui na¬
tus erit exnepote. posterumo
filio. atͥͦq si exeo natus. eẽt
adoptatus. ¶Inontib his
spẽb illud ẜuandum ẽ ut et
filius dum taxãt qui ẽ in po

Expanded text:
aptandus sit, possitque uel expronepotem instituat redeatque mortuo. sed cum testamentum ab eo non rumpitur, nihil refert, utrum ex iure antiquo an ex lege Uellea excludatur. Forsitan addubitet quis, an istis casibus si nepos post testamentum nascatur uiuo patre suo, deinde ex eo concipiatur, isque uiuo patre deinde auo nascatur, an non potuerit heres institui, quia pater ipsius non recte institutus esset. quod minime est expauescendum: hic enim pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, atque si ex eo natus esset, adoptatur. In omnibus his speciebus illud seruandum est, ut filius dumtaxat, qui est in po
Abbreviated transcription (Latin):
eius ⁊ cet̾i in locum suorum
sui hr̃des succe̾dant. possit per¬
int̾pretationẽ induciut si fi¬
lium apudhostẽs habens. ne¬
potem exeo hr̃dem instituas.
non tm̃ sunuo te filius deced¬
at. ¶ S etiam post mortem
ante quam abhostib reu̾sus
fuĩt. succẽdendo nõ rumpat.
nichil enim addidit quo sign¬
ificaret tempus. ansi ꝙ licet au¬
dacter possis dicere uio patre
hunc suum hr̃dem ẽẽ desisse li¬
cet post mortem decedat. ꝗ
nec redit nec põt redire ¶Ille
caũs indifficilis ẽ. si filium ha¬
beas ⁊ nepotem nõdum natu
instituas isꝙ nascatur uiuo
patre suo ac mox pat̾ deceda.
nõ enm suus hr̃s est tempore
quo nascitur. nec posteriori.
alii succedendo. ꝓhiberi uidͬet
rumꝑe. quam qui iam natus
erit. Deniq ⁊ suꝑiore capĩte

Expanded text:
eius' et cetera 'in locum suorum sui heredes succedunt', possit interpretatione induci, ut, si filium apud hostes habens nepotem ex eo heredem instituas, non tantum si uiuo te filius decedat, sed etiam post mortem, antequam ab hostibus reuersus fuerit, succedendo non rumpet: nihil enim addidit, quo significaret tempus: nisi quod, licet audenter, possis dicere uiuo patre hunc suum heredem esse desisse, licet post mortem decedat, quia nec redit nec potest redire. Ille casus in difficili est, si filium habeas et nepotem nondum natum instituas isque nascatur uiuo patre suo ac mox pater decedat: non enim suus heres est tempore quo nascatur nec posteriori alii succedendo prohiberi uidetur rumpere quam qui iam natus erit. denique et superiore capite
Abbreviated transcription (Latin):
tos. qui cum nascẽntur sui e¬
runt ꝑmitcit. post̾iore cãpite
nõ ꝑmittit institui s uetat
rumpit.ne ue obeam renimi¬
nus ratum eẽt. quod succedit.
Porro ꝓcedere debet ut utilitẽ
sit institutus. qd̾ nullo uure
potͣuit. quia nõdum natus e¬
rat. Iuliano tam̃ indetur.duo¬
b quasi capitib legis coadu¬
naͣtis.in hoc quoq induce̾ le¬
gem ne rumpãtur testam̃ta.
Querẽmus tam̃ cum recepta
ẽ uiliani sentẽtia. an si nasca¬
tur nẽpos uiuo patre suo. dem̃
emancipetur. sponͣte a dire p̾¬
sit hr̃ditatem. Qd̾ magis ꝓ¬
bandum ẽ. nam ẽmãcipatioe.
suus hr̃s fieri nõ põtuit.

Expanded text:
tos, qui cum nascentur sui erunt, permitti, posteriore capite non permittit institui, sed vetat rumpi neve ob eam rem minus ratum esset, quod succedit. porro procedere debet, ut utiliter sit institutus: quod nullo iure potuit qui nondum natus erat. Iuliano tamen videretur duobus quasi capitibus legis commixtis in hoc quoque inducere legem, ne rumpantur testamenta. Quaeremus tamen, cum recepta est Iuliani sententia, an, si nascatur nepos vivo patre suo, deinde emancipetur, sponte adire possit hereditatem. quod magis probandum est: nam emancipatione suus heres fieri non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
stituͣtus. Nam frustra exhr̃da¬
bitur post mor̾tẽ suam. Quod
bostes ẽ subi decedat. Et ĩne¬
pote certe ⁊ pnepote quorum si
lib̾i hr̃des instituant᷑. institu¬
tionem mĩquam exigemus.
quia possunt p̃teriri. ¶ Nunc
delege uelleia uidennus.⁊ uo.¬
luit uiuis nobis natos similit̃
nõ rumꝑe testam̃tum. Et iud̾¬
tur primũ capnd adeos specta¬
re.quicum nascẽtur. sui hor̃des
futuri ẽent. Ergͣo si filur hãs
⁊ nepotem nõ dumnatum exeo
tam̃ br̃dem instituas. si filius
decedat. mox inuo tͬe nepos na¬
seatur. Et uerius dicendum ẽ
nõ rumpi testam̃tumait ñ so¬
lum illud primo capite nota¬
uerit. si nepos qui eo tp̃r institu¬
atur quo filius nõ sit. Uerum
etiam siuiuo patre nascatuir
Quid enim necẽe est tp̃x faciẽ¬

Expanded text:
stitutus: nam frustra exheredabitur post mortem suam: quod hostes est, si ibi decedat et in nepote certe et pronepote, quorum si liberi heredes instituantur, institutionem numquam exigemus, quia possunt praeteriri. Nunc de lege Vellaea videamus. voluit vivis nobis natos similiter non rumpere testamentum. Et videtur primum caput eos spectare, qui, cum nascerentur, sui heredes futuri essent. et rogo, si filium habeas et nepotem nondum natum tantum ex eo heredem instituas, filius decedat, mox uiuo te nepos nascatur? ex uerbis dicendum est non rumpi testamentum, ut non solum illud primo capite notauerit, si nepos, qui eo tempore instituatur, quo filius non sit, uerum et si uiuo patre nascatur: quid enim necesse est te
Abbreviated transcription (Latin):
postumus excludat᷑. non tñ
magis substitutum amitti.
¶ Qd ulgo dicit̾ eũm gradũ
aquo filius p̃teritus sit non
ualere. nõ usq quaq ũm eẽ
ait. Nam siprimo gradu he¬
res institutus sit filius. nõ
debẽre eum asubstitutis ex hr̃¬
dari. Ideoq si filio ⁊ titio. br̃¬
dib institutis citius ⁊ meuiꝰ
substitutus sit. omittente ti¬
tio hr̃ditatem. meuuis ⁊̃ ea
adire potest. quãius filius ex¬
ẜo gradu exhr̃datus non sit
Siquis ita scripẜit. Ille quẽ
scio exmenatum nõ ẽẽ ex hãs
esto. hanc exhr̃datione ita
nullius mom̃ti eẽ ait. si ꝓbet̃
exeonatus. Non enim iudei̾
qĩ filiu᷑t exhr̃datum ẽẽ. cum
exhr̃dare ꝓposuiss. adieciss¬
quia ꝓbatur patrem circa cã
exhrdationis errasse.
ei a dult̾um ꝑerrorẽ assignãs.
liꝙ substitutus sit. omisso
postumo.filioq substitutũ
nepos exeo sit. si inu̾mͦ mori¬
atur filius postumo nõ nato.
nepotem tam patri quã auo
suum hr̃dem futurum. Q d̃

Expanded text:
postumus excludatur, non tamen magis substitutum admitti. Quod uulgo dicitur eum gradum, a quo filius praeteritus sit, non ualere, non usquequaque uerum esse ait: nam si primo gradu heres institutus sit filius, non debere eum a substitutis exheredari: ideoque si filio et Titio heredibus institutis Titio Maeuius substitutus sit, omittente Titio hereditatem Maeuium eam adire posse, quamuis filius secundo gradu exheredatus non sit. Si quis ita scripserit: 'ille, quem scio ex me natum non esse, exheres est‹o›', hanc exheredationem ita nullius momenti esse ait, si probetur ex eo natus: non enim uideri quasi filium exheredatumexheredaret, proposuisset et adiecisseprobaturque patrem circa causam exheredationis errasse. ei adulterum per errorem adsignans. res institutus sit omisso postumo filioque substitutus nepos ex eo sit, si interim moriatur filius, postumo non nato nepotem tam patri quam auo suum heredem futurum. quod
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam si parente uiuo nascãt᷑.
sequenti parͣte. succedẽtes in
locum lib̾orum nõ uult leͥx rũ¬
pere testam̃tum ⁊ ita int̾pre-¬
tͣandum ẽ. ut ⁊ si filium ⁊ nepo¬
tem ⁊ ꝑnepͦtem hãs. mortuiis
utrisq ꝓnepo institutus suc¬
cedens in sui hr̃dis locumnon
rumpat. ¶Et bene u̾ba se ha¬
bent. Si quis ex sius hr̃dib su¬
us hr̃s ẽẽ desierit. adom̃s caũs
ꝑtinẽtia. quos supplendos in
galli acquilu sia diximus.
nec solumͣ sinepos uiuo patre
decedat. nec succedens nepos
auomortuo rumpat. S ⁊ si.
suꝑuixerit patri ac decedat.
dũmõ hr̃s ĩ stitutus sit. aut ex¬
hr̃datus. ¶Uidenduzmũ hac
postĩorĩ pͥte. siquis ex suis bere

Expanded text:
te parente uiuo nascantur, sequenti parte succedentes in locum liberorum non uult rumpere testamentum: et ita interpretandum est, ut, si et filium et nepotem et pronepotem habeas, mortuis utrisque pronepos institutus succedens in sui heredis locum non rumpat. et bene uerba se habent 'si quis ex suis heredibus suus heres esse desierit' ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximus: nec solum, si nepos uiuo patre decedat, nec succedens pronepos auo mortuo rumpat, sed et si superuixit patri ac decedat, dummodo heres institutus sit aut exheredatus. Uidendum, num hac posteriore parte 'si quis ex suis here
Abbreviated transcription (Latin):
escił. sinascatur in potãte. Qd̾
tñ sinõ integrum aĩal editum
sit. cum spu tñanadhuc te.
michinatus fui̾t. exbesse hr̃s
esto. exreliqua ꝑte uxor mea.
hr̃s esto. Si uõ filia michi ya¬
ta fuĩtextriente br̃s esto. ex
reliqua ꝑte uxor hr̃s esto. ⁊ fi
lius ⁊ filia nati eẽnt. dicendũ
ẽ. assem distribuẽdum eẽ in
septem ꝑtes. ut exhis filius
quatuoraxor duas ⁊ filia uxã
tatem testantis filius altero
tanto amplius be̾bit quam u¬
xor. Item uxor alt̾o tanto am¬
plius hẽbit quam filia. licet
enim subtilis iuris regule cõ¬
ueniebat ruptum fieri testa.¬
mentũ. at tam̃ cum utroq na¬
to testator uoluit uxorem a¬
liquid hr̃e. Ideo ad huimodi
sñiam humanitate suggẽn¬
te decursum ẽ. ꝙ etiam uiben¬
tio celso aꝑtissime placuit.
Regula ẽ iuris cuulis quas
stitutum ẽ hr̃ditͣate adimi¬
ẜuo nõ posse. ꝓpt̾ quam liber

Expanded text:
si nascatur in potestate. Quid tamen, si non integrum animal editum sit, cum spiritu tamen, an adhuc testmihi natus fuerit, ex besse heres esto: ex reliqua parte uxor mea heres esto. si uero filia mihi nata fuerit, ex triente heres esto: ex reliqua parte uxor heres esto', et filius et filia nati essent, dicendum est assem distribuendum esse in septem partes, ut ex his filius quattuor, uxor duas, filia unam voluntatem testantis filius altero tanto amplius habebit quam uxor, item uxor altero tanto amplius quam filia: licet enim suptili iuris regulae conveniebat ruptum fieri testamentum, attamen cum ex utroque nato testator voluerit uxorem aliquid habere, ideo ad huiusmodi sententiam humanitate suggerente decursum est, quod etiam Iuventio Celso apertissime placuit. Regula est iuris civilis, qua constitutum est hereditatem adimi non posse: propter quam liber