comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinem suam tormenta ꝑsonis
iussit adhiberi. Quod cum faceret:
ppls nichilominus acclamabat. pecca-¬
tum tuum suꝑ nos: s non similitᷤᷤ
populus tunc clamabat sicut ppł̾s iu¬
deoꝵ. Illi enim uocib suis sanguinẽ
dñicum effuderunt dicentes. sãgus
huius suꝑ nos: isti u̾o scientes cathe¬
cuminum: fideli uoce remissionẽ illi
pcc̃oꝵ omnium per baptismatis gra¬
tiam promittebant. Tunc ille turbatꝰ.
reu̾tens domum philosophicã profi¬
teri uoluit. futurus uerus philoso¬
phus xp̃i: qui contemptis secularib
pompis. piscatorũ secuturꝰ eẽt uesti¬
gia. qui xp̃o ppłos congregarunt. nõ
fucis u̾boꝵ. s simplici sermone. et
u̾a fidei ratione. missi sine pera. sine
uirga. etiam ip̃os philosophes conũ¬
terunt. Quod ubi ne fac̾et reuocatꝰ
publicas mulieres publice ad se in¬
gredi fecit: ad hoc tantum ut uisis
hiis ppłi intentio reuocaret᷑. At uero
ppłs magis magisq clamabat. pecca¬

Expanded text:
suetudinem suam tormenta jussit suetudinem suam tormenta jussit personis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis hujus super nos : isti vero catechumenum scientes, fideli voce remissionem illi peccatorum omnium per baptismatis gratiam promittebant. Tunc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
stri probo. tunc prefecto pretorii ad
consilium tribuendum. Post hec cõ¬
sularitatis suscepit insignia. ut re¬
geret liguriam emiliãq prouinci¬
as: uenit q mediolanum. ꝑ idem
tempus mortuo auxentio arriane
ꝑfidie ep̃o. qui dionisio beate memori¬
e confessori ad exiliũ destinato ĩpug¬
nabat eccliam. cum ppls ad seditio
nem in petendo ep̃o. eẽtq illi cura
sedande seditõis. ne ppłs ciuitatis ĩ
periculum tiuitatis conuerteretur.
perrexit ad eccl̃iam: ibiq cum alloq̃¬
retur plebem. subito uox fert᷑ infan¬
tis in ppło sonuisse. ambrosiũ ep̃m:¬
ita ut qui antea turbulentissime
dissidebant. quia et arriani. et catho¬
lici sibi ep̃m cupiebant. suꝑatis alte¬
rutris ordinari: repente in hunc u¬
num mirabili et incredibili concor¬
dia consenserunt. Quod ille cognito.
egressus eccl̃am: tribunal sibi para¬
re precepit. Quippe mox futurꝰ ep̃s
altiora conscendit. Tunc contra cõ¬

Expanded text:
stri Probo, tunc praefecto praetorii, ad stri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret in petendo episcopo, essetque illi cura sedandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium epita qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra con
Abbreviated transcription (Latin):
seruuli sui infantia: ut impleretur
quod scriptum est faui mellis sermo-¬
nes boni. Ilud enim examen apum
scriptorum ip̃ius nobis generauit
fauos: qui celestia dona adnuntia¬
rent. et mentes hominũ. de t̾ris ad
celum erigerent. Postea u̾o cũ ado¬
leuisset. et eẽt in urbe roma consti¬
tutus. cum matre uidua. et sorore
que uirginitatẽ fuerat iam profes¬
sa: comite alia uirgine. cuius uirgi¬
nis soror canlida. ⁊ ip̃a eiusdem pro¬
fessionis que nunc cartagine degit.
iam anus. cum uideret sacerdotis
a domestica sororis uel matris ma¬
nus osculari: ip̃e ludens dexterã offe¬
morabat. Soquebat᷑ enim in illo sp̃c
dnui. qui illum ad saterdotiũ nutrie¬
bat: illa uero ut adolescentẽ. et crescẽ¬
tem quid diteret respuebat. S post¬
qͣm edoctus lib̾alib discipluus ex ur¬
be egressus est. ꝓfessusq in auditori-¬
o prefectorie pretorii. ita splendide cau¬
sas porauit: ut eligeret᷑ a uiro illu¬

Expanded text:
servuli sui infantia, ut impleretur servuli sui infantia, ut impleretur quod dictum est: Favi mellis sermones boni ; illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis generabat favos, qui coelestia dona annuntiarent, et mentes hominum de terrenis ad coelum erigerent. 4. Postea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dememorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illu
Abbreviated transcription (Latin):
que etiam ip̃e minus. aut audire
aut uidere potui. Unde a die natiui¬
tatis eius narrandi initiũ sumã:
ut gr̃a uiri ab incunabulis que fue¬
rit agnoscatur.
Gitur posito in administratõe p̾fec¬
ture galliarum patre eius ambrosi¬
o. natus ambrosius est: qui infans
in area pretorii in cuna positꝰ cũ dor¬
miret aperto ore. subito examen apũ
adueniens. faciem eius atoz ora com¬
pleuit:ita ut ingrediendi in os egre¬
diendi q frequentarent uices. Que
pater qui ꝓpterea cum mr̃e et filia
deambulabat ne abigerent᷑ ab an¬
cilla que curam nutriendi infãtis
susceperat ꝓhibens. sollicita enim
erat ne infanti nocerent: expectabat¬
enim patrio affectu. quo fine illud
miraculum clauderetur. At
ille aliqͣndiu. euolantes in tantam
aeris altitudinem subleuate st̃: ut
humanis oculis minime cernerent᷑.
Quo fcõ. territus pat̾ ait. Si uixerit
infantulus iste: aliquid magni erit.
Operabatur enim iam tunc dñs in

Expanded text:
quae etiam minus ipse aut audire quae etiam minus ipse aut audire aut videre potui. Unde a die nativitatis ejus narrandi initium sumam, ut gratia viri ab incunabulis quae fuerit, agnoscatur. 3. Igitur posito in administratione praefecturae Galliarum patre ejus Ambrosio, natus est Ambrosius. Qui infans in area praetorii in cuna positus, cum dormiret aperto ore, subito examen apum adveniens, faciem ejus atque ora complevit; ita ut ingrediendi in os, egrediendique vices frequentarent. Quae pater, qui propter cum matre vel filia deambulabat, ne abigerentur ab ancilla, quae curam nutriendi infantis susceperat, prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent exspectabat patrio affectu, quo fine illud miraculum clauderetur. At illae post aliquamdiu evolantes, in tantam aeris altitudinem sublevatae sunt, ut humanis oculis minime viderentur. Quo facto territus pater ait: Si vixerit infantulus iste, aliquid magni erit. Operabatur enim jam tunc Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
requirit. lector tantarum uirtutum
amitat scientiam: quem non ma-¬
monũ. quã uirtutem rerũ. grãm q
u̾imus uiatores gratiorem habere
aquam breui uena stillantẽ fonte
cum sitiunt. qmͣ ꝓfluentes fontis
riuos. quoꝵ copiam sitis tempore
reppetire non possunt: ⁊ hordeaceus
panis dultis soleat ẽẽ etiam hiis qͥ
centenis uicib ferculoꝵ cotidiani cõ-¬
uiuii copias ructare consueuerũt:
s et hortoꝵ amena mirantib herbe
agrestes placere consueu̾nt. Qͣmob.¬
rem obsetro uos om̃s in quoꝵ mani¬
bus liber iste u̾sabit᷑ ut credatis u̾a
eẽ que scripsimus: nec me quisqͣm¬
putet studio amoris aliquid quod
fide careat posuisse: qͣndoquidẽ meliꝰ
sit nichil penitꝰ dicere. qmͣ aliquid
falsi ꝓferre: cum sciamus nõs om¬
niũ sermonũ nr̃oꝵ reddituros ẽẽ ra¬
tionem. nec dubitẽ et si non ab om¬
nib omĩa tamen a diu̾sis diuersa
sciri: et ea cognita non nullis esse.

Expanded text:
requirit, lector tantarum virtutum requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non maborum, quam virtutem rerum, gratiamquverimus viatores gratiorem habere aquam brevi vena stillantem, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse etiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, ut credatis vera esse, quae scripsimus: nec putet me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum reddituros esse rationem . Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis diversa sciri, et ea cognita nonnullis esse,
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ augustine. ut si¬
cũti bĩ uiri athanasiꝰ
ep̃s et iheronimus presbit̾ stilo ꝓse¬
cuti st̃ uitam scõꝵ. pauli et antonii
in heremo positoꝵ. sicut etiam mar
lanensis eccłie. meo ꝓsequar stilo: s
ego ut m̾itis tantoꝵ uiroꝵ qui mu¬
ri eccl̃iarum sunt. et eloquentie fon¬
tes. ita etiam sermone me imparem
noui: tamen quia absurdum esse
opinor quod precipis declinare ea q̃ a
probatissimis uiris qui illi ante me
adstiterunt. ⁊ maxime a sorore ip̃iꝰ¬
ambrosii. uenerabili marcellina di-¬
dici. uel que ip̃e uidi cum illi adsta¬
rem. uel que ab hiis cognoui qͥ illũ
diu̾sis ꝓuintiis post obitum ipsius
se uidisse narrarunt:uel que ad ip̃m
scripta sunt cum adhuc obisse nesci¬
retur. adiutus orationib tus ⁊me¬
ritis tanti uiri licet inculto sermo¬
ne breuit̾ strictimq describam: ut
lectoris animũ. ⁊ si sermo offendit.¬
tamen breuitas ad legendum prouo¬
cet. nec uerborum fucis u̾itatem ob¬
ducam. ne dum eligantie pompain

Expanded text:
pater Augustine, ut sicut beati viri Athanasius episcopus et Hieronymus presbyter stylo prosecuti sunt vitas SS. Pauli et Antonii in eremo positorum, sicut etiam Martlanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae ipse vidi, cum illi astarem, vel quae ab iis cognovi, qui illum in diversis provinciis post obitum ipsius se vidisse narrarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam
Abbreviated transcription (Latin):
res deberet presumi. Nam quis ego
qui scribam: Quis inqͣm ego quẽ
nullus color tullianus asscciat. qͥ
ad lic sufficiam: S quis ego qui
domno albati ur̃o. uobisq fribus
nr̃is ⁊ dominis. inmo ip̃i caritati
non obediam: Totus igitur ur̃ uo¬
bis acquieui: et de gestis domni me¬
i hugonis ꝓut potui paucis absol¬
uii. forsitan etiam sp̃c sc̃s dispensa¬
uit. quatinus ego britannorum
nachus monachum predicem.⁊ u̾i¬
tate seruata extollam. et de nobili
mat̾i̾a. parum quid excerpam Spm
autẽ paraclitũ michi cooꝑatorem.
et coadiutorem. ip̃e beatissimꝰ hugo
preces q ur̃e. carissimi frẽs implo¬
rent.AmeN.
Incipit uita ip̃iꝰ

Expanded text:
res deberet praesumi. Nam quis ego res deberet praesumi. Nam quis ego qui scribam? Quis, inquam, ego, quem nullus color Tullianus associat, qui ad hoc sufficiam? Sed quis ego, qui D. abbati vestro vobisque fratribus nostris et dominis, imo ipsi charitati, non obediam? Totus igitur vester, vobis acquievi, et de gestis domini mei Hugonis, prout potui, paucis absolvam. Forsitan etiam Spiritus sanctus dispensavit quatenus ego Britannorum monachus monachum praedicem, et veritate servata extollam, et de nobili materia parum quid excerpam, Spiritum autem paraclitum mihi cooperatorem et coadjutorem ipse beatissimus Hugo precesque vestrae, charissimi fratres, implorent. Amen. INCIPIT VITA. II
Abbreviated transcription (Latin):
eam colorau̾it stilus. a nobilita¬
te sua deperit. Cantilenas etiam
nisi cõmendau̾it modulatio. lectõ¬
nem quoq nisi uenustau̾it sono¬
ritas. et faceta distinctio:. ip̃a eam
deturpat inconcinnitas. et fastidi¬
osa subripit ei uilitas. Euidens ẽ
igitur quia tantũ in singulis su¬
ꝑaddita ualet euphonia: qnͣtum ĩ
om̃ib nocet negligentia uel impe¬
ricia. Uos autem frẽs gemmeticen¬
ses gemma cenobialis. gẽma lau¬
dabilis humilitati nr̃e imperando.
et obsetrando iniunxistis. quatinus
de conu̾sione et conu̾satione dom¬
ni hugonis rotomagensis archi¬
ep̃i. uiri pene ab utero m̃ris sanc¬
tissimi aliquid scribam: et libello
qui suꝑ hoc ab annis et annis con¬
scriptus est. correctorie censoris ccu¬
lum adiciam. Librum autẽ illũ
uel laudare uel liuidare supersedeo.
corrigere u̾o non p̾sumo: qm̃ ad
hoc opus et onus nequaqͣm suffi¬
cio. Beatus siquidem hugo regale
germem eluxit: et ideo regali ur̃ba¬
nitate. calamo q palatino tanta

Expanded text:
eam coloraverit stylus, a nobilitate sua deperit. Cantilenas etiam nisi commendaverit modulatio lectionem quoque nisi venustaverit sonoritas et faceta distinctio, ipsa eam deturpat inconcinnitas, et fastidiosa subripit ei vilitas. Evidens est igitur quia tantum in singulis superaddita valet euphonia, quantum in omnibus nocet negligentia vel imperitia. Vos autem, fratres Gemmeticenses, gemma coenobialis, gemma laudabilis, humilitati nostrae imperando et obsecrando injunxistis, quatenus de conversione et conversatione D. Hugonis, Rothomagensis archiepiscopi, viri pene ab utero matris sanctissimi, aliquid scribam, ex libello qui super hoc ab annis et annis conscriptus est, correctorie censoris oculum adjiciam. Librum autem illum, vel laudare, vel lividare supersedeo, corrigere vero non praesumo, quoniam ad hoc opus et onus nequaquam sufficio. Beatus siquidem Hugo, regale germen eluxit, et ideo regali urbanitate calamoque palatino tanta
Abbreviated transcription (Latin):
Aldricus dei gr̃a
britannoꝵ archie¬
piscopus. ursioni
uen̾abili meciensi¬
um albati. eiusdẽ¬
q loci reuerende cõ¬
gregationi obedientiam et benedic¬
tionem. Omnis mat̾ies nullius
politoris artificio cõmendata mino¬
ris apud intuentes est prerii. Auꝵz
enim et argentum ebur et lignũ
marmor et omne genus lapidũ
nulla decusata sculptura uel poli¬
tura. quod ẽẽ uidebantur dũtaxat
sunt. quib si accesserit manus
politoris. statim ex preciosis preci¬
ꝯsiora fiunt. Haut dissimiliter
quelibet nobilis hystoria nisi ur¬
bane recitetur uilescit nisi disertꝰ¬

Expanded text:
ALDRICUS, Dei gratia Britannorum archiepiscopus, URSIONI, venerabili Gemmeticensium abbati ejusdemque loci reverendae congregationi, obedientiam et benedictionem. Omnis materies nullius politoris artificio commendata, minoris apud intuentes est pretii. Aurum enim et argentum, ebur et lignum, marmor et omne genus lapidum, nulla decusata sculptura, vel politura, quod esse videbantur, duntaxat sunt; quibus si accesserit manus politoris, statim ex pretiosis pretiosiora fiunt. Haud dissimiliter quaelibet nobilis historia, nisi urbane recitetur, vilescit; nisi disert
Abbreviated transcription (Latin):
rtum est aliquando bellũ
fortissimum inter comitẽ
fontis calcarie. et militem suum
noĩe guuillermum. Qui captus
est a comite. ⁊ ante eum adductꝰ.
Quem cum comes decollari iussis¬
set. et miles clamaret. sc̃e iacobe
apostole dei. quem herodes iheroso¬
limis occidit adiu̾ua me ⁊ libera
me a spiculatoris gladio. Ter ictũ
immensum nudo collo erectis ad

Expanded text:
rtum est aliquando bellum fortissimum inter comitem Fontis Calcariae et militem suum, nomine Guillelmum, qui captus est a comite, et ante eum adductus; quem cum comes decollari jussisset et miles clamaret: « Jacobe apostole Dei, quem Herodes gladio Hierosolymis occidit, adjuva me et libera me a spiculatoris gladio, » ter ictum immensum nudo collo erectis ad
Abbreviated transcription (Latin):
celum manibz sustinuit: ⁊ illesus
est. Tunc spiculator mucronem
fixit in uengem eius
Quem sanctus iacob sic ebeta¬
uit. ꝙ nec ictum eius sensit.
Tunc comes iussit eum in castro
suo recludi. Cui beatum iacobũ
inuocanti. mane apostolus ftans¬
ei apparuit dicens. Ecce assum.
quem uocasti. Tunc impleta est
domus tanta suauitate odoris.
ꝙ omnes qui ibi erant putaue¬
runt se esse in paradyso propter
odorem et propter lucem que in¬
mensa ibi apparuit. Tunc in ip̃o¬
fulgore beatus iacobus eduxit e¬
um. coram omnib manu tenens
et perduxit usq ad postremã por¬
tam castri. custodib quasi exceca¬
tis: et apertis ianius pariter usq
ad unum miliarium extra muroᷤ
perrexerunt. Tunc miles amore
apostoli accensus. perrexit in gala¬
tiam. ad uisitandum corpus apłi.
De uindicta celesti in non obseruan

Expanded text:
elum manibus sustinuit; et nihil laesus est. Tunc spiculator mucronem fixit in ventrem ejus; quem B. Jacobus sic hebetavit, quod nec ictum ejus sensit. Tunc comes jussit eum in castro suo recludi. Cui beatum Jacobum invocanti mane apostolus ei stans apparuit, dicens: « Ecce adsum, quem invocasti. » Tunc impleta est domus tanta suavitate odoris, quod omnes qui ibi erant putaverunt se esse in paradiso, propter odorem; et propter lucem, quae immensa ibi apparuit. Tunc in ipfulgore beatus Jacobus eduxit eum coram omnibus manu tenens, et perduxit eum usque ad extremam portam castri, custodibus quasi excaecatis, et apertis januis iter usque ad unum milliarium extra muros perrexerunt. Tunc miles amore apostoli accensus perrexit in Galiciam ad visitandum corpus apostoli. De vindicta coelesti in non observan
Abbreviated transcription (Latin):
mulier. dixit uel ex ip̃a mͥ da. quã
attulisti. Que ut gustauit grãs
egit do. eo quod nũqm̃ melius ui¬
num bibisset. Tunc p̾cepit om̃i fa¬
milie sue exinde ut gustarẽt: at¬
q uicinis om̃ib qui ex eo biberũt.
claruerũt mita scĩ furser: et ipsa
cum om̃ib suis recepit sanitatem.
Om̃ib. hec res claruit. Postea u̾o¬

Expanded text:
ier dixit: 'Vel ex ipso mihi da quem adtulisti'. Quae ut gustavit, gratias agens Deo, eo quod numquam melius vinum bibisset, tunc praecepit omni familiae suae exinde gustum dare atque vicinis omnibus; qui ex eo biberunt. Claruerunt merita sancti Fursei, et ipsa cum omnibus suis recepit sanitatem; omnibus haec res damit. Postea
Abbreviated transcription (Latin):
ministrũ suũ misit. p̾cipiens illi
ut cito perg̾et ad locum p̾dictũ et
posc̾et sibi tnͣsmitt̾e de eulogus scĩ
fursei. Hoc credebat ex fide. qd post¬
ea agnouit in fcõ: ex gusto credebat
crat et petit ut eulogias sc̃ fursei
ei transmittas. qr per ip̃as credit
recipere sanitatẽ. Q dicit ei. Certe
scias nos abiq uino eẽ: nisi tãtũ
unde uix ad missas obltiones faci¬
mus: quia ualidissima in loc an¬
no. in hac tra extitit plaga: tam
uel fontẽ inlica mͥ ut hauriã: et
ex ip̃o deferã ut de eo desid̾iũ suũ ĩple¬
at. Pergens ergo fr̃ ille: monstrauit
fontẽ. Qui ex ip̃o hauriens uas ple-¬
num. detulit dñe sue. et cuncta q̃

Expanded text:
missum suum misit, praecipiens illi, missum suum misit, praecipiens illi, ut cito pergeret ad locum praedictum et posceret sibi transmittere de eulogiis sancti Fursei. Hoc credebat ex fide, quod postea agnovit in facto; ex gustu credebat crat et petit, ut eulogias sancti ei transmittatis, quia per ipsas credit recipere sanitatem'. Qui frater dicit ei: 'Certe scias nos absque vino esse, nisi tantum, unde vix ad missas oblationes facimus, quia validissima in hoc anno et in hac terra extitit plaga tam ivel fontem mihi indica, ut hauriam et ex ipso deferam, ut ex ipso desiderium suum impleat'. Pergens frater, monstravit ei fontem; qui ex eo ferens vas plenum et tulit dominae suae et cunc
Abbreviated transcription (Latin):
qui aderant gaudio magno reple¬
ti: eleuauerũt corpus cũ exulta¬
t̾a parte altaris apłoꝵ pͥncipis ubi
ꝯditũ iacuit annis quatuor: ubi ⁊
multa patuerũt miracła. Inquam
sic q tũc inuentũ est. illesũ. quasi e¬
adem hora migrasset de corpore. Ibi
cũ odorib magnis clarant memib᷑.
ubi et uirtutes ml̾t̾e clarescunt per
m̾ita scĩ: ibi paralitici et leprosi cu¬
rant᷑: et demoniaci lib̾ant᷑: ceci reci¬
piunt uisũ. atq cuncta necessaria
letam petiit domũ: tristes ⁊ merore
plenos. letos deducit in domũ cele-¬
stem. Sed et illud non est silendũ:
qd̾ in memoriã reducimꝰ. Erat quedã
femina mltas habens diuitias. sed
ualidam infirmitatẽ patiebatur
cũ suis om̃ib languores. ita ut nul¬
lus alium posset aduare. Que ad¬
monita. in somnis ut perg̾et acl
sepulcrum uiri oratõib uacare:
s p infmitã non ualuit ire: sed¬
tam̃ cõpucta in fide ⁊ amore sãcti.

Expanded text:
cti adstantes, gaudio magno replecti adstantes, gaudio magno repleti, elevaverunt corpus cum magna exultatra parte altaris apostolorum principis, ubi conditum iacuit annis quattuor, ubi et multa patuerunt miracula. InteriSicque tunc inventum est inlesum, quasi eadem hora migrassete corpore. Ibi cum odoribus magnis clara tegunt membra; ibi et virtutes multae clarescunt per merita sancti. Ibi paralitici et leprosi curantur et daemoniaci liberantur; ceci visum recipiunt atque cuncta necessaria, os laetum petiit domum; tristes et merore plenos laetos reducit in domum caelestem. 23. Et illud non est silendum, quod in memoriam reducimus. Erat quaedam femina multas Habens divitias et possessiones, sed validam infirmitatem patiebatur cum suis hominibus, languores ita, ut nullus alium posset adiuvare. Quae ammonita in somnis, ut pergeret ad sepulchrum sancti viri orationibus vacare; sed prae infirmitate non valuit ire. Tamen conpuncta in fide et amore sancti
Abbreviated transcription (Latin):
q ei bñdictõem. deduxerunt eũ cum
pace acl lictora maris. Nauigans aut̃
uenit in galliã: atq statĩ a rege clo¬
deueo et patricio herchenoldo honori¬
fice susceptus est. Data est ergo ei a
rege licentia p̾uidere omnẽ potestatẽ
suam: ut sibi locũ dignũ inueniret.
S uir dñi iter qd̃ ceperat petebat. ne
impediret᷑. S longum ẽ narrare qͣn¬
ta in partib tͣnsmarinis dñs digna
tentissimo operi. eiusdẽ diuino iun¬
gendũ ẽ miracłm. ueniens in pagũ
ad lonum quẽ ei y̾paratũ habeo
et si sic inuen̾is ut ditis centu¬
plum restaurabo tͥ pecunias. Tunc
leutsinda leta effecta perrexit cũ
turba mlta ad locũ. ubi scm̃ iace¬
bat corpus. iubet discooperire seplꝰ¬
chiũ. ⁊ ideo quia ñ erat digna uidẽ
corpꝰ: amisit lum̃ oculoꝵ. Que cli¬
u iacens iuxta sepulchrũ. quicq̃d¬
a iuuentute acqͥsiuit. xpõ ꝓpt̾ amo¬
rem scĩ fursei uouit. Statĩ autẽ¬
ut credidit sanata ẽ. Cuncti uero¬

Expanded text:
 eius benedictionem, deduxerunt eum cum pace ad litora maris. 5. Navigantes autem, venit in Galliam; statim a rege Chlodoveo et patricio Erchenaldo honorifice susceptus. Data ei a rege licentiam praevidere omnem potestatem suam, ut sibi condignum locum inveniret; sed vir Domini iter quod coeperat petebat, ne impediretur. 6. Sed longum est narrare, quanta in partibus transmarinis Dominus pertentissimo operi eiusdem divino iungendum est miraculum. Veniens in pago ad locum quem ei praeparatum habeo, et si sic inveneris, ut dicis, centuplum restaurabo tibi pecunias tuas'. Tunc Leutsinda laeta effecta perrexit cum turba multa ad locum ubi sanctum iacebat corpus; iubet discooperire sepulchrum et ideo, quia non erat digna videre corpus, amisit lumen oculorum. Quae diu iacens iuxta sancpter amorem sancti Fursei vovit; statim ut credidit sanata est. 22. Cun
Abbreviated transcription (Latin):
traditõne ꝯstruxit monast̾ia. ecclesi¬
as suis pignorib dedicauit: atq mo¬
nachos et uirgines ad seruiendũ cum
cura regulari ꝯstituit. Qͥ uenientes ad
tos saluabat ab infirmitatib: ⁊ cũ-¬
ctis se petentibz dabat netessaria.
Qͥ honorabilior cet̾is effectus: cũctis
p̾dicabat remediũ penitentie: ⁊ cũctos
ab errorib saluabat. Benedictus u̾o¬
pater furseus omĩa sua gub̾nata pro¬
priis germanis suis foillano ⁊ ulta¬
no. ad custodiendũ dereliqͥt. Angelo¬
igit᷑ ãmonente: petiit sibi a rege li
centiam dari. in romaniã tͣnsmeare.
ubi piis p̾cib ad limina scõꝵ petri
⁊ pauli. et cet̾oꝵ scõꝵ oratõib uaca¬
ret. Qͥ ad hec respondit ei. dicens nõ
dimissurũ eũ nisi ei uota uouisset.

Expanded text:
traditione construxit monasteria et ecclesias cum sanctis pignoribus dedicavit atque monachos et virgines ad serviendum Domino cum cura regulari constituit. Qui venientes ad tos salvabat ab infirmitatibus et cunctis se petentibus dabat necessaria. Qui honorabilior ceteris effectus cunctis praedicabat remedium penitentiae et cunctos ab erroribus salvabat. 4. Benedictus pater Furseus omnia sua gubernata propriis germanis suis Foilnano et Ultano ad custodiendum dereliquid. Angelo admonente, petiit a rege sibi licentiam dari in Romaniam transmeare, ubi piis precibus ad limina sanctorum Petri et Pauli et ceterorum sanctorum orationibus vacaret. Qui ad haec rex respondit, ei dicens, non dimissurum eum, nisi ei voto vovi
Abbreviated transcription (Latin):
abstinentie. et mortificatõis carnis.
que hec om̃ia custodiuit ⁊ docuit.
Ueniens nanqz in saxoniã. ibi a sy¬
geb̾to rege honorifice susceptus est.
qui p̾ gaudio nesciens quod opus ei
egisset bonitatis. obtulit ei munera.
hec omĩa. s petens ab eo aliqͥd specta¬
cl̾m. ubi sibi ⁊ suis post se uenientil
p̾parauit hospiciũ. Qui rex eiꝰ acqui¬
escens sermonib. non solũ aut̃ clile¬
xit: uerũ etiã post eius regimen cla¬
mans. pro amore sc̃ĩ dedit auxiliũ¬

Expanded text:
t mortificationis carnis, quae et haec omnia custodivit et docuit! 3. Veniens namque in Saxoniam, ibi a Sigeberto rege honorifice susceptus est. Qui prae gaudio nesciens, quod opus ei egisset bonitatis, obtulit ei munera, haec omnia, sed petens ab eo aliquid expectaculum, ubi sibi et suis post se venientibus praepararet hospitium. Qui et rex eius adquiescens sermonibus non solum eum dilexit, verum etiam post eius regimen clamans pro amore sancti dedit auxiliu
Abbreviated transcription (Latin):
eccl̃as. quia pastor gregis et doctor istd̃
despexit scl̃m. laudes t̾renas. mun̾a re¬
galia. decus pͥncipis: et aulam xp̃i di¬
ligens. penetrauit regna poloꝵ: cũ scõ¬
rum milib letus pastor cũ ouili letꝰ
portans fructus. Nam quos elegit et
amauit. non dereliquit post t̾gũ. Pius
utiq antistes furseus. largus ⁊ humi¬
lis. qui cũ eẽt ex regali regimine affa¬
bilis. ad ꝯgregandũ prõptꝰ. efficax in
opere: om̃ia sibi ꝯmendata deo diligẽ¬
ter se et omĩa ꝓpͥa sua in munꝰ detu¬
lit saluatori. Omĩa hec ut audiuimꝰ
et credidimꝰ pro intuitu amoris dei.
uel tnsmarinis a dimpleuit docum̃ta
partib: ac postremo meruit audire
uocem dñi dicentis. uenite ad me õs
qui laboratis et onerati estis. et ego
reficiam uos. Et iterũ. Qͥ reliquerit

Expanded text:
ecclesias, quia pastor gregis et doctor istud despexit saeculum, laudes terrenas, munera regalia, decus principis et aulam Christi diligens, penetravit regna polorum cum sanctorum milibus: laetus pastor cum ovili laetos portans fructus. Nam quos elegit et amavit, non reliquid postergum. 2. Pius utique antistis Furseus largus et humilis, qui cum esset ex regali regimine decore affabili, ad congregandum promptus, efficax in opere, omnia sibi commendata Deo diligenter, se et omnia sua propria in munus detulit salvatori. Omnia haec, ut audivimus et credimus, pro intuitu amoris Dei ultramarinis adimplevit documenta partibus ac postremo meruit audire vocem Domini dicentis: Venite ad me omnes qui laboratis et honerati estis, et ego reficiam vos; et
Abbreviated transcription (Latin):
sibi magnoꝑe ꝯstruxit in uilla cui
uocabulũ perrona. ponit᷑. Et quia
prius eccl̃ie dedicatio inter . xxuii.
parabatur dies. in quodã loco in por-¬
diligentia custodit᷑. ac post tantos
dies ita illesũ inuenit᷑. quasi eadẽ ho¬
ra de hac luce fuisset egressus. Reu̾ent̾
ergo iuxta morẽ prope altare recondit᷑:
ibiq fere annis qͣtuor demoratur. Cõ¬
structa u̾o. ad orientalẽ altaris partẽ
domuncła: ibi post tot annos. ĩ macła¬

Expanded text:
struxerat, in villa cui Perrona vocabulum est ponitur. Et quia ipsius eclesiae dedicatio inter triginta parabatur dies, in quodam loco in porcum diligentia custoditur ac post tantos dies ita inlaesus invenitur, acsi eadem hora de hac luce fuissit egressus. Reverenter ergo iuxta morem prope altare reconditur, ibique fere annis quatuor demoratur. Constructus vero ad orientalem altaris partem domuncolam, ibi post tot annos inmacula
Abbreviated transcription (Latin):
nast̾̃ii. et aĩaꝵ dereliquit curã: alte¬
monastii probatõne. ad h̾emitalem
uitam młtis iam annis ab eodem e¬
lectum derelictis om̃ib curis ⁊ reb.
nudus ad frẽm suũ ultanũ qui iam
causis ingruentib a ppło uł rege al¬
tioris ingenii ad ꝯsiliũ uocatꝰ. ĩ mo
etiam ꝯpulsus. desid̾atũ sibi de reliqͥt
locũ. om̃iaq aĩo ꝑuigili tractans ac
turbatã ẽẽ prouinciam gentiliũ ĩcur¬
sione ꝑspiciens: nec ibi diutͣnũ mo¬
nastialem ordinẽ perpensans: ad gal¬
li arum littora dimissis ordinate oĩ¬
b nauigauit. Ibiq a francoꝵ rege
chlodoueo. uel patricio herchenoldo
honorifice susceptꝰ: monast̾iũ qd̃ nũ¬
cupant latiniacũ ꝯstruxit. ac ñ młto
post frĩb ordinatis dimissis. cũ rege
⁊ patricio iter agens. infirmitate cor¬
ripit᷑: ibiq: ibiq diu iacens. uiroꝵ
nobiliũ uel ipsius reu̾entissimi regis
uisitatõe frequentat᷑: ab ore illiꝰ sermo¬
nib gr̃e ⁊dimentũ uite assumebat

Expanded text:
nasterii et animarum dereliquit curam; altemonasterii probatione ad heremitalem vitam multis iam annis ab eodem electum. Derelictis omnibus curis et rebus, nudus ad fratrem suum, qui iam causis ingravantibus, ad populo vel regi altiores ingeni ad consilium vocatus, immo etiam conpulsus, desideratum sibi herimi dereliquids locum. Omniaque animo pervigili tractans ac turbatam esse provintia gentilium incursione perspiciens nec ibi diuturnum monasterialem ordinem perpinsans, ad Galliarum litore, dimissis ordinate omnibus, navigavit, ibique a Francorum rege Chlodoveo vel patricio Ercanwaldo honorifice susceptus, monasterium in loco nuncupante Latiniaco construxit. Hac non multum post, fratribus ordinatis, cum rege et patricio iter agens, infirmitate correpitur, ibique diu iacens, virorum nubilium vel ipsius reverentissimi regis visitatione frequentatus, ab ore illius sermonibus gratiae condimentum vitae adsumebat
Abbreviated transcription (Latin):
de p̾dicationis instantia ãmonitus:
nullũ uiuendi finẽ audiuit. certũ
d̃iem tatendo eungłico p̾cepto reuol¬
uens. Sigilate et orate. quia nesci¬
tis diem neq horam. Quod uir do̾
plenus intelligens: locũ monast̾ii
accelerauit ⁊struere. Quod mona
dam castro constructũ. siluaꝵ ⁊ ma-¬
ris uitinitate amoenum. Rex gẽtis
tectis et mun̾ib adornauit illd̃ mo¬
nast̾ium. Hiis rite gestis. uir sc̃s
ab om̃i scl̃i atq ip̃ius monast̾ii cu-¬
ra alienare se cupiens. cũ sapien¬
tib fr̃ib tractabat. Habuit enim
secũ reu̾entissimos et spiritales ui¬
ros qui exemplo tanti uiri. ⁊ ĩ mo¬
nast̾ii probatõe et in diu̾sis labori¬
b uite ad humilitatis et caritatis

Expanded text:
iam admonitur, nullum vivendi finem audivit; certum diem tacendo euangelicum praeceptum admonens: Vigilate et orate, quia nescitis diem neque horam. Quod vir Deo plenus intellegens, loco monasterii adceleravit construere. Quod monadam castro constructum, silvarum et maris vicinitate amoenum rex gentis tectis et muneribus adornarunt. 8. His rite gestis, vir sanctus ab omni saeculi atque ipsius monasterii cura alienare se cupiens, cum sapientibus fratribus tractavit, Habuit enim secum reverentissimos et spiritalis verus, qui exemplum tanti viri et in monasterii probatione et in diversis laboribus vitae ad hum
Abbreviated transcription (Latin):
sine ꝑsonaꝵ acceptõe u̾bũ dñi
annũtians irruentiũ ppłoꝵ młtitudi¬
nes. ñ ferens aliqnͣtoꝵ etiam aĩos in¬
uidia stimłante. contͣ se uel ꝯmotos
eẽ. deprehendens. relictis om̃ib q̃ habe
uidebat᷑ paucis cũ frĩb ad insulam
qnͣdam paruulã in mare profectus
est. atq exinde ñ młto post de hyb̾nia
pegrina lictora petens. ꝑ britannos.
ad saxoniã tͣnsuectus ẽ. Ubi honori¬
fice a sygelerto rege susceptus: u̾bo
dñi. barbara mitigabat corda.
ompletis u̾o
decem annis quos angłs sc̃s¬

Expanded text:
sine personarum acceptione verbum Dei adnontians, inruentium popolorum multitudines non ferens, aliquantorum etiam animos, invidia stimulante, contra se commotus esse deprehendens, relictis omnibus quae habere videbatur, paucis cum fratribus ad insolam quandam parvolam in mare profectus est atque exinde non multum post de Hibernia pericrina litora petens per Britannias in Saxoniam transvectus est, ubi honorifice a Siggiberctho rege susceptus verbo Domini barbarum mitigabat cor. 7. onpletis vero duodecim annis quos angelus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pauꝑes recreabat.
umq unius anni spacio hyb̾¬
nie insule populos doctrine
studio cirtumiret: instabat anniũ¬
sarius dies. quo uisionẽ a corpore su¬
blatus uidebat. memorans semꝑ uniꝰ
diei iter sibi fuisse iniunctũ. Multis
enĩ sapientib ac religiosis comitan¬
tib uiris. eadem nocte molestia corpo¬
rali gͣuatꝰ. in solo tantũ pectuscło ui¬
ta palpitante. uidit angłm dñi ⁊ ea
q̃ ad opus p̾dicatõis sunt ꝯgrua sibi¬

Expanded text:
 pauperes recreabat. Dumque unius anni spatio Hiberniae insoli populos per doctrinae studium circumiret, instabat anniversarius, quo visione a corpore sublatus vidibat, memorans semper, unius diei iter sibi fuisset iniunctum. Multis enim sapientibus ac religiosis comitantibus viris, eadem nocte molestia corporale correptus, in solo tantum pectusculo vita palpitante, vidit angelum Domini ea quae ad opus p
Abbreviated transcription (Latin):
indutus descendisti irloacham. ⁊
manus tuas misisti in sordibus.
ut anulum de sordibz liberares: ex¬
uit maiestas diuinitatis sue splen-¬
dore non tamen suꝑna relinquens:
et induit se seruili nr̃i corporis in¬
dum̃to. et huc in cloacham huius
muncli de celo descendens. misit ma¬
nus suas in sordib passionũ nostͣ¬
rum. et passionem que meritis no¬
stris debebatiur: in semet ip̃o susci¬
piens glorie nos suoꝵ reddilit digi¬
torum. Nam qui per incredulita¬
tem uolutabamur in squaloribus
mundi: per fidem abluti a sordib.
diuinis sumus manib restituti.
ut ille tuus anulus. Pdrefectꝰ dix̃.
intentione tolleres poposcisse proba¬
ris iclutias: s ut has aniles fabu¬
las ad nr̃a tribunalia meditatas
afferres. Tranquillinus dixit. Non
meditantur discipuli xp̃i: quid in
conspectu iudicũ prosequant᷑. Sic
enim monuit dicens. Qnͣdo uos
potestatib huius mundi causa

Expanded text:
indutus descendisti in cloacam, et indutus descendisti in cloacam, et manus tuas misisti in sordibus, ut annulum de sordibus liberares: Exuit et se majestas Divinitatis suae splendore, non tamen superna relinquens; et induit se servili nostri corporis indumento, et huc in cloacam hujus mundi coelo descendens, misit manus suas in sordibus passionum nostrarum; et passionem, quae meritis nostris debebatur, in semetipso suscipiens, gloriae nos suorum reddidit digitorum. Nam qui per incredulitatem volutabamur in squaloribus mundi, per fidem abluti a sordibus, divinis sumus manibus, ut ille tuus annulus, restituti. intentione tolleres poposcisse probaris inducias, sed ut has aniles fabulas ad nostra tribunalia meditatus afferres. Tranquillinus dixit: Non meditantur discipuli Christi quid in conspectu judicum prosequantur. Sic enim praemonuit dicens: Quando potestatibus h
Abbreviated transcription (Latin):
tu ip̃e deponens has sericas quas
indutus es uestes. induas tibi ser¬
uilem tunicam. et descendens in
cloacham mittas manus tuas ĩ
stercorib. et anulum aureum si¬
mul tuis manibz representes. et
inuites ad epulas. et leteris super
anulũ ⁊ gemmã. quod sint de ni¬
miis squalorib liberata: Prefectꝰ
dixit. Hanc ꝓpositõem: ad cuius
similitudinem. attulisti: Tranqͥlli¬
nus respondit. Ut ostenderem tibi
unũ nos inuisibilem colere. Pre¬
fectus dixit. Et quod est aurum.
Corpus ergo et aĩa unũ hominẽ¬
faciunt. quomͣ aurũ et gẽma unũ
anulũ facere comprobantur. S qͣn¬
tum uis tibi preciosus sit anulus.
longe satis homo pretiosior est in
os ut anulũ de sordib eriperent:
tia potuerunt: misit ꝓph̃as suos ds̃
de celo loquens ad eos ut humanũ
genus a sordib huius mundi eri¬
perent: et nulla om̃ino hoc facere
istantia ualuerunt. Tu deposuisti
aureas uestes. et seruili indum̃to

Expanded text:
tu ipse, deponens has sericas quas tu ipse, deponens has sericas quas indutus es vestes, induas te servilem tunicam et descendens in cloacam mittas manus tuas in stercoribus, et annulum aureum simul tuis manibus repraesentes et g tuos invitas ad epulas et laetaris super annulum et gemmam, quod sint de nimiis squaloribus liberata. Praefectus dixit: Hanc propositionem ad cujus similitudinem attulisti? Tranquillinus respondit: Ut ostenderem tibi unum invisibilem Deum nos colere. Praefectus dixit: Et quod est aurum? Corpus vero et anima unum hominfaciunt, quomodo aurum et gemma unum annulum facere comprobantur. Sed quantumvis pretiosus tibi sit annulus, longe satis homo pretiosior est cenos, ut annulum de sordibus eriperent, potuerunt. Misit et prophetas suos Deus de coelo loquens ad eos, ut humanum genus a sordibus hujus mundi eriperet: et nulla ratione omnino hoc facere vel instantia potuerunt. Tu deposuisti aureas vestes, et servili indumento
Abbreviated transcription (Latin):
agende sunt gratie cuius nutu et
omnib usib nr̃is elementa deser¬
uiunt. et sol ip̃e cotidie terre mari¬
q parit̾ et clauditur in fine diei.
est quem colitis: xp̃m quem uidei
crucifix̾unt non colitis: Tranquilli¬
nus dixit. Recte hec inquireres:si
credere destinares. Incredulis enim¬
mortalium declinans omnem qd̃
uituꝑat. uituperari desid̾at: ⁊ uult
ut laudetur ab om̃ib om̃e qd̃ lau¬
dat. Sed sapientes pro merito suo¬
cuicumq rei aut uituꝑationem
suam impendere nituntur: aut
laudem. Prefectus dixit. Ego te de
xp̃o ur̃o int̾rogo. Si enim a uobis
hic colitur quod istis oculis non ui-¬
detur: xp̃m non colitis. qui et ui
Tranquillinus dixit. Si hodie anu¬
lum habentem gemmam p̾ciosam.
uideas in cloacha aut in sterquili¬
nio uolutantem. et adhuc eruen¬
dum mittas seruos tuos: illi aũt
nec illum potuerint. liberare. sed
se ip̃os in aliquo dum illũ conan¬
tur eripere polluerint: postea uero

Expanded text:
agendae sunt gratiae, cujus nutu et agendae sunt gratiae, cujus nutu et haec omnibus usibus nostris elementa deserviunt, et sol ipse quotidie terrae marique pariter et clauditur in fine diei, est quem colitis, Christum, quem Judaei crucifixerunt, non colitis? Tranquillinus dixit: recte haec inquiereres, si credere destinares. Incredulis enimmortalium declinans, omne quod vituperat vituperari desiderat; et vult ut laudetur ab omnibus omne quod laudat. Sed sapiens pro merito suocuicumque rei, aut vituperationem suam impendere nititur aut laudem. Praefectus dixit: Ego te de Christo vestro interrogo. Si enim a vobis hoc colitur quod istis oculis non videtur, Christum non colitis qui et visus Tranquillinus dixit: Audi tuum habentem gemmam pretiosam videas in cloaca, aut in sterquilinio volutantem, et ad hunc eruendum mittas servos tuos; illi autem nec illum potuerint liberare, sed et seipsos in aliquo dum illum conantur eripere, polluerint; postea vero
Abbreviated transcription (Latin):
tat romanũ imꝑiũ. Sed qd̃ peius
est: ds̃ qui hoc prestat non cognosci¬
tur. et creature eius eius ascribit᷑
quicquid a creatore prestatur. Pre¬
fectus dixit. Si ille colendꝰ ẽ qui hu¬
manis cõmodis aliquid prestat nul¬
lus nisi sol habebitur deus qui aspec¬
tu suo t̾re uiscera uegetat. ut semina
suscepta parturiant: et genuine so¬
bolis grana in culmo restituant. atq
uniu̾sis salutis nr̃e utilitatib et
lumen et restaurationem parit̾ tri¬
buit et iugorem. Tranquillinus res¬
pondit. Et in hoc errore est infinitus.
Nam si hodie per seruum suũ quis¬
piam clientib suis tribuat quod
rogatur: infinita stultitia est si ne¬
glectus ille qui prestitit. seruus
per quem prestit̾it honoretur. Et ut
aliquã huius dicti comparationẽ
exhibeam: nunquid cum naues
nauib potius qͣm regib gratie re¬
feruntur: Si ergo non nauiganti¬
b s imperantib hominib qd̃ dona¬
tur ascribunt: qͣnto magis soli deo

Expanded text:
tat Romanum imperium. Sed quod pejus tat Romanum imperium. Sed quod pejus est, Deus, qui hoc praestat, non cognoscitur; sed creaturae ejus ascribitur, quidquid a Creatore praestatur. 43. Praefectus dixit: Si ille colendus est, qui humanis commodis aliquid praestat, nullus nisi sol habebitur deus, qui aspectu suo terrae viscera vegetat, ut semina suscepta parturiat, et genuinae sobolis grana in culmo restituat, atque universis salutis nostrae utilitatibus, et lumen et restaurationem pariter tribuat et vigorem. Tranquillinus respondit: Et in hoc error est infinitus. Nam si hodie per servum suum quispiam clientibus suis tribuat quod rogatur, infinita stultitia est, si neglectus ille qui praestitit, servus per quem praestiterit honoretur. Et ut aliquam hujus dicti comparationem exhibeam; numquid cum naves navibus potiusquam regibus gratiae referuntur? Si ergo non navigantibus, sed imperantibus, homines quod annonantur ascribunt, quanto magis soli Deo
Abbreviated transcription (Latin):
colitur non negatur. Non ergo erras
uir sublimissime. qui tales colis
quales romane uibent leges prosui
facti qualitate dampnari: et relicto
deo omnipotente qui in celis regnat.
lapidi dicis. ds̃ meus es: et ligno di¬
cis adiuua me : Prefectus dixit. Ex
quo cepisti deos blasphemare. et a
cultura deoꝵ recedere: ex eo liu̾sis
cladib romanus orbis opprimit᷑.
Tranquillinus respondit. Non est
uerum. Nam si recenseas decadas.
stilo liuii digestas: illic inuenies
ioui thura ponentes. una die uigĩ¬
ti tria milia romani exertitꝰ iuue¬
num cecidisse. Secd et illud non es
immemor. quod uenientes galli eti¬
am capitolium occuparunt:⁊ om¬
nem romanam manũ suis ludibri¬
is subiugarunt. Siu̾sas fames ⁊ in¬
enarrabiles. diu̾sas q captiuitates.
cliu̾sas effusiones sanguinis roma-¬
nus orbis passus est. anteqͣm unũ
colerent homines deum:nunc uero
ex quo inuisibilis et uerus deus ce¬
pit a credentib coli. alta pace exul¬

Expanded text:
colitur, non negatur. Non ergo erras, colitur, non negatur. Non ergo erras, vir sublimissime, qui tales colis, quales Romanae jubent leges pro sui facti qualitate damnari, et relicto Deo omnipotente qui in coelis regnat, lapidi dicis, Deus meus es tu: et ligno dicis: Adjuva me? 42. Praefectus dixit: Ex quo coepistis blasphemare deos, et a cultura eorum recedere, ex eo diversis cladibus Romanus orbis opprimitur. Tranquillinus respondit: Non est verum. Nam si recenseas decadas stylo Livii digestas, illic invenies Jovi thura ponentes, una die viginti tria millia Romani exercitus juvenes cecidisse. Sed et illud non es immemor, quod Senonenses Galli etiam Capitolium occupaverunt et omnem Romanam manum suis ludibriis subjugarunt. Diversas fames, et inenarrabiles pestes, diversas captivitates, diversas effusiones sanguinis Romanus orbis passus est, antequam unum colerent homines Deum. Nunc vero ex quo invisibilis et verus Deus coepit a credentibus coli, aucta pace exsul
Abbreviated transcription (Latin):
ligna et lapides adorare: Prefectus
dixit. Ergo non st̃ dii quos colimus:
Tranquillinꝰ dixit. In tantum non st̃
dii ut legatur in codicib ur̃is ⁊ quã
male nati sut. et qmͣ iniquos et
crudeles. et sceleratos patres habu̾int:
et qmͣ inique et dolose et fraudulen¬
ter uix̾int. ⁊ qͣm miserabilit̾ mor¬
tui sunt. Nunquid anteqͣm saturnꝰ
cretensib imperaret: et filiorũ suo¬
rum carnes comed̾et: d̃s̃ in celis nõ
erat. Aut creta insula non habebat
regem: et celi non habebant deum:
Ualde errat qui iouem filium eius
imperare fulminib: homuntionẽ
in quo malicia et libido regnabat.
Quem non persecutus est qui patͥ¬
suo non pepercit: aut quam sordẽ
non ȩxercuit. qui suam germanam
accepit uxorem: In foro in plateis in
domib atq in omni loco cotidie le¬
gitur sordidissima uino: quod soror
atq coniunx fu̾it gloriata: ⁊ rapti
gani medis honor. turpissimus atq
incestissimus ab ip̃is a quib iouis

Expanded text:
ligna et lapides adorare? 41. Praefectus ligna et lapides adorare? 41. Praefectus dixit: Ergo non sunt dii quos colimus? Tranquillinus dixit: Intantum non sunt dii ut legatur in codicibus publicis, et quam male sint nati, et quam iniquos et crudeles et sceleratos parentes habuerint; et quam inique et dolose et fraudulenter vixerint; et quam miserabiliter mortui sint. Numquid antequam Saturnus Cretensibus imperaret, et filiorum suorum carnes comederet, Deus in coelis non erat, aut Creta insula habebat regem, et coeli Deum non habebant? Valde errat qui putat Jovem filium ejus, imperare fulminibus, homuncionem in quo malitia et libido regnabat. Quem non persecutus est, qui patri non pepercit? Aut quam sordem non exercuit, qui suam germanam accepit uxorem? In foro, in plateis, in domibus, atque in omni loco quotidie legimus, quia sordidissima Juno quod et soror et conjux fuerit gloriatur: et rapti Ganymedis honor turpissimus atque incestissimus ab ipsis, a quibus Jovis
Abbreviated transcription (Latin):
filii condonentur. Aucliens hec tran¬
quillinus dixit Ilustrissime uiroꝵ
examinis ur̃i libram si uelitis er¬
ga me et filios meos equa lance pẽ¬
sare: agnoscere pot̾itis hoc xp̃ianum
uccabulum magne ẽẽ uirtutis. Pre¬
fectus dixit. Insanis tnͣquilline. Trã¬
quillinus dixit. Insaniam passus sũ
ut uideo ad hoc inlutias sceleratis fi¬
liis tius delisse cognoscor: ut nõ so¬
lum tu illos ab errore non tolleres:
sed illi te suis errorib irretirẽt. Trã¬
quillinus dixit. Per gl̾am ur̃am
nomen ip̃m erroris discute: ⁊ uide
que oꝑa erroris nomine nuncupẽ¬
tur. Prefectus dixit. Tu dic que o¬
pera erroris nomen accipiant. ẽrã¬
quillinus dixit. Primus error est:
uam uite relinquere: et per uiã mor-¬
tis gratãter incedere. Prefectꝰ dixit.
Et que est uia mortis: Tranquillinꝰ
dixit. Non tibi uidetur uia mortis
esse. mortius hominib deitatis no¬
men imponere: et figuras eorũ per

Expanded text:
filii condonentur. Audiens haec Tranfilii condonentur. Audiens haec Tranquillinus dixit: Illustrissime virorum, examinis vestri libram si velitis erga me et filios meos aequa lance pensare, agnoscere poteritis hoc Christianum vocabulum magnae esse virtutis. Praefectus dixit: Insanis, Tranquilline. Tranquillinus respondit: Insaniam passus sum,ut video, ad hoc inducias sceleratis filiis tuis dedisse cognoscor, ut non solum tu illos ab errore non tolleres, sed illi te suis erroribus irretirent. Tranquillinus dixit: Per gloriam vestram, nomen ipsum erroris discutite, et videte quae opera erroris nomine nuncupentur. Praefectus dixit: Tu dic quae opera erroris nomen accipiant. Tranquillinus dixit: Primus error est viam vitae relinquere, et per viam mortis gratanter incedere. Praefectus dixit: Et quae est via mortis? Tranquillinus dixit: Non tibi videtur via mortis esse, mortuis hominibus Deitatis nomen imponere, et figuras eorum per