comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia p̃clara. Quȩri potest. cur hereditatẽ istã sibi cecidisse dicat: qđ uerbũ ad¬
uersis solet casib: applicari. Sed hoc eloquentia diuna & in bonis utit᷑ Ait eñ in
genda ẽ scã p̃dicatio quanta ꝓuidentia iã tunc heresis uenturas excluserit᷑ ut in car
dominica intellectũ sibi ꝓnunciasset adño contributũ: illũ scilicet. quo on
uera scãq cernebat: nequid sibi humana infirmitas applicaret. cũ nullis meritis
p̃cedentib p̃cedentib sed gratiȩ largitate ꝓfutura prestent᷑. Seqͥt᷑. Increpauer̃ me
renes mei. Acsi diceret: supra mala quȩ michi fec̃ om̃is cognatio iudȩoꝵ: insuꝑ & de
nẽ. Usq ad noctẽ : ad mortẽ significat. Renes uero parentelã declarant: ꝑ quos so¬
mediũ: quo peccata uitemꝰ. Nã qui illũ semꝑ intuet᷑ acie mentis : nullatenꝰ ad
conuertit᷑ sic quando ueritas cor inhabitat: introitũ falsitatis emendat. Dicit enim

Expanded text:
aeclaram, quaeri potest cur haereditatem istam sibi cecidisse dicat? Quod verbum adversis solet casibus applicari. Sed hoc eloquentia divina et in bonis utitur; ait enim genda est sancta praedicatio. Quanta providentia jam tunc haereses venturas excluserit, ut incarnatio dominica intellectum sibi pronuntiasset a Domino contributum; illum scilicet quo omnia vera sanctaque cernebat: ne quid sibi humana infirmitas applicaret, cum nullis meritis praecedentibus, sed gratiae largitate profutura praestentur. Sequitur, increpuerunt me renes mei, ac si diceret: supra mala quae mihi fecit omnis cognatio Judaeorum; insuper et de Usque ad noctem, ad mortem significat. Renes vero parentelam declarant, per quos somedium quo peccata vitemus. Nam qui illum semper intuetur acie mentis, nullatenus ad delicta convertitur. Sic quando veritas cor inhabitat, introitum falsitatis emendat. Dicit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ ille scilicet adextris astitit & in cogitationib: suis iocunditatẽ & exultationem
ȩ obortã sibi eẽ testat᷑. Ipsa ẽ. ꝑfecta lȩcitia: quȩ & hilari corde concipit᷑ & ala
sermone ꝓfert᷑. Nã sic̃ dix̃ de malis insuꝑ: ita sermonẽ ipsũ & in bonis iterauit᷑: ut
secundũ m̃surã molestiarũ. humanitas ipsius cȩlestigaudia recepisse credere¬
tur. Supra exultationes quippe suas sibi adhuc dicit creuisse lȩcitiã¬

Expanded text:
nibus suis jucunditatem et exsultationem linguae obortam sibi esse testatur. Ipsa est enim perfecta laetitia, quae et hilari corde concipitur, et alacri sermone profertur. Nam sicut dixit de malis, insuper, ita sermonem ipsum, et in bonis iteravit, ut secundum mensuram molestiarum humanitas ipsius coelestia gaudia recepisse crederetur. Supra exsultationes quippe suas sibi adhuc dicit crevisse laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
ia tua suꝑ cȩlos. Suꝑiori uersu ꝑquiri fec̃: qđ hic conpetent̃ exposuit. Magnificenti
enĩ dm̃. in carnationis archanũ: int̃ cuiꝰ diuersa miracula hoc nob supra om̃a cognoscit᷑ ẽẽ. col¬
latũ : qđ ds̃ dignatꝰ ẽ. homo fieri & cruc̃ẽ ꝓ omiũ salute sustinuit. Ista gͦ magnificentia super
cȩlos. om̃sq ereaturas eleuata ẽ : quando dñs xp̃c resurgens a mortus sedet ad dexterã patris
sic & alius psalmꝰ dic̃. Exaltare suꝑ cȩlos dĩ: & suꝑ om̃em trã gła tua. Exore infantiũ & lac

Expanded text:
ia tua super coelos. Superiore versu perquiri fecit, quod hic competenter exposuit. Magnificentia est enim Domini incarnationis arcanum; inter cujus diversa miracula hoc nobis super omnia cognoscitur esse collatum, quod Deus dignatus est homo fieri, et crucem pro omnium salute sustinuit. Ista ergo magnificentia super coelos omnesque creaturas elevata est: quando Dominus Christus resurgens a mortuis, sedet ad dexteram Patris, sicut et alius psalmus dicit: Exa
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ. unũ offendere cũ alterũ contigerit optinere. Probata gͦ ꝓpħȩ causa odiũ fius¬
se constat aduersi: qͥa ñ poterat ꝑsecutor placere cũ decreuerit dñs eũ qͥ impie p̾mebat᷑
eripere : S cũ dic̃ udiciũ meũ & causã meã: ꝓsperã sibi testat᷑ fuisse sententiã. Sic & naui
antes suũ uentũ dicunt: quando illis euentꝰ ꝓsperitatis arriserit. Sedes suꝑ thro
dr̃ xp̃o : qͥ nunc sed et ad dexterã patris. unde uenturꝰ ẽ uidicare uiuos & mortuos. Sedes
aut̃ ꝓphetiȩ uirtute : p̃sens dictũ ẽ ꝓfuturo. Nã sessionẽ istã ad in carnationẽ dñi ꝑtinere

Expanded text:
cesse est unum offendere, cum alterum contigerit obtinere. Probata ergo prophetae causa, odium fuiscesse est unum offendere, cum alterum contigerit obtinere. Probata ergo prophetae causa, odium fuisse constat adversi: quia non poterat persecutor placere, cum decreverit Dominus eum qui impie premebatur eripere. Sed cum dicit, judicium meum et causam meam, prosperam gantes suum ventum dicunt, quando illis eventus prosperitatis arriserit. Sedes super thronum: Domino dicitur Christo, qui nunc sedet ad dexteram Patris, unde venturus est judicare vivos et mortuos. Sedes autem, prophetiae virtute, praesens dictum est pro futuro. Nam sessionem istam ad incarnationem Domini pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. & oꝑib se dño & uoce cantare. In conuertendo inimicũ meũ retror
infirmabunt᷑ & peribunt a facie tua. Quãuis multos in imicos habuerit: tam̃ hnc
modo saulẽ conuenient̃ aduertimꝰ. Retrorsũ enĩ dix̃ quia ñ potuit optinere qđ uo¬
luit.:s magis qͥnto ille neqͥter ꝑsequebat̃ tanto iste tolerando imꝓbũ iustior ap
parebat. Et cũ prius in imicũ numero dixerit singulari : hic dic̃ infirmabunt᷑
qͥa rex ꝑsecutor erat. qͥ uoluntates suas multis famulantib exercebat. Qua ꝓpt̃
congrue dictũ ẽ. infirmabunt᷑ qͥa dĩ uoluntati om̃s in efficaces generalit̃ extiterunt.
Et peribunt a facie tua : dũ ego ad te deuota m̃te confugio. Iniquus enĩ ante faciẽ. id. ẽ.
nte gr̃am eiꝰ non uenit: quia ꝑsequit᷑ innocentẽ. Qm̃ fecisti iudiciũ meũ & ca¬
meã: sedisti suꝑ thronũ qͥ iudicas ȩquitatẽ. Cũ duo ex diuersa parte confligiunt: ne¬

Expanded text:
e Domino, et voce cantare. Vers. 3. In convertendo inimicum meum retrorsum, infirmabuntur et perient a facie tua. Quamvis multos inimicos habuerit, tamen hic modo Saulem convenienter advertimus. Retrorsum enim dixit, quia non potuit obtinere quod voluit; sed magis quanto ilparebat. Et cum prius inimicum dixerit numero singulari, hic dicit infirmabuntur: quia rex persecutor erat, qui voluntates suas multis famulantibus exerebat. Quapropter congrue dictum est infirmabuntur, quia Dei voluntate omnes inefficaces generaliter exstiterunt. Et perient a facie tua, dum ego ad te devota mente confugio. Iniquus enim ante faciem tuam, id est ante gratiam tuam, non venit, quia persequitur innocentem. Vers. 4. Qumeam: sedes super thronum qui judicas aequitatem. Cum duo ex diversa parte confligunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
diucius possint in sua uoluptate gaudere. Seqͥt᷑ in infernũ: ne se crederent alibi ẽẽ.
mittendos. Infernũ aut̃ dictũ ẽ. ab eo. qđ illic animȩ iugit̃ inferant᷑: siue ut quidã
uolunt a parte inferiore. Sed hic infernũ uult intelligi ꝑpetuã morte : ad qua sine
dubio ꝑuenturi sue qui dñi p̃cepta contempnunt. Obliuisci aut̃ dñm ẽ errorib¬

Expanded text:
diutius possint in sua voluptate gaudere. Sequitur, in infernum, ne se crederent alibi esse diutius possint in sua voluptate gaudere. Sequitur, in infernum, ne se crederent alibi esse mittendos. Infernum autem dictum est ab eo quod illic animae jugiter inferantur: sive, ut quidam volunt, a parte inferiore. Sed hic infernum vult intelligi perpetuam mortem, ad quam sine dubio perventuri sunt qui Domini praecepta contemnunt. Obli
Abbreviated transcription (Latin):
sceleratis legimꝰ imminere. Nã ut reuera cognoscamꝰ beatitudinẽ adamnationib quibus¬
dã t̾minis cẽ. diuisã: recordem᷑ diuitẽ oculos subleuasse. pauperẽq latarũ in sinu a¬
brabȩ fuisse conspectũ : se aut̃ flãmis ultricib deputatũ. Unde ordo iste ueritatis nul¬
latenꝰ diceret᷑ : si peccatores maloꝵ recordatio sola torqueret. hȩc s̃ occulta filii: quȩ titu¬
lus p̃dir̃ CAnTICO DAΡSALMATISNouũ¬
oiũ diapsalma. cui suꝑ positũ ꝓbat᷑
& canticũ: unde ñ nullos hȩc res fec̃ ad¬
uertere. diapsalma silentiũ ñ pu¬
tare. Aiunt enĩ fieri ñ posse: ut canticũ silentu ẽẽ. uideat᷑. S res ista. det̾minationẽ
iȩ in p̃fatione posita ẽ. om̃ino nil impedit. hic enĩ canticũ ñ int̾ruptionẽ i
quȩ obliuiscunt᷑ dm̃. Venit ad tciã sectionẽ : in qua peccatorib finẽ sub alacritate a¬
mi ꝓnunciat ẽẽ. uenturũ. Conuertant᷑ dic̃. ab huiꝰ mundi delectatione tollan

Expanded text:
ut revera cognoscamus beatitudinem a damnationibus quibusdam terminis esse divisam, recordemur divitem oculos sublevasse, pauperemque Lazarum in sinu Abrahae fuisse conspectum, se autem flammis ultricibus deputatum . Unde ordo iste veritatis nullatenus diceretur, si peccatores malorum recordatio sola torqueret. Haec sunt occulta filii, quae titulus praedixit. Canticum diapsalmatis. Novum diapsalma, cui superpositum probatur et canticum: unde nonnullos haec res fecit advertere, diapsalma silentium non putare; aiunt enim fieri non posse ut canticum silentii esse videatur. Sed res ista determinationem quae in praefatione posita est, omnino nil impedit: hic enim canticum non interruptionem verborum critate animi pronuntiat esse venturum. Convertantur, dicit; ab hujus mundi delectatione tollantur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
pu sauciarent e& fidelib efficax cura ꝓueninet ẽffec̃ aut̃ significat oꝑatꝰ ẽ. Qđ uerbũ poc
perit iniqͥtate. Subtilit̃ in qͥramꝰ uerba quȩ dicta st̃ Parturiit iniustitiã plebs uidȩa seiui
deret dñm ꝓ salute humana miracula facientẽ: & de eiꝰ potiꝰ exitio cogitauit. Concepit dolo¬
re qͣndo eos diuersis parabolis increpabat ut a sua illos ꝑuersitate conuerteret. Peperit aqͥ¬
tates . qͥndo dur̃ s rucifige crucifige. & merito posuit peperit : quasi filios neqͥssimos edidit

Expanded text:
pii sauciarentur, et fidelibus efficax cura proveniret. Effecit autem significat operatus est. + Quis pii sauciarentur, et fidelibus efficax cura proveniret. Effecit autem significat operatus est. + Quis . Subtiliter inquiramus verba quae dicta sunt. Parturivit injustitiam plebs Judaica, cum videret Dominum pro salute humana miracula facientem, et de ejus potius exitio cogitavit. Concepit dolorem, quando eos diversis parabolis increpabat, ut a sua illos perversitate converteret. Peperit iniquitatem, quando dixit: Crucifige, crucifige . Et merito posuit, peperit, id est, quasi filios nequissimos edidit
Abbreviated transcription (Latin):
uodues q̃ uni sege dontepa idoloꝵ culturis ne fandifsimis seruuebant psis eñ i diu ulise
conuerqͥmimni eta dñi siũ ubrabuit: idẽ unicu filiũ suũ sublucente clatrtade ronssor uoneftar
uladiẽ eris rla mita congruent accipimꝰ qui duob quoda modo curuatis flexib deuotoe cul¬
la conplerat᷑. hic fidelib suaue iugũ ostendit᷑ contumacib aut̃ arma tribilia delarant ł ecendĩt
adicrti ẽ ne eiꝰ patientia remissa putarec᷑. Ad postremũ posuit parauit illũ:uot inosi pse sagit¬
tantũ peressi me uderet ex pressus qͥ postqua tetenderint areũ contra signũ manũ collo¬
rit st in ipso parauit uasa mortis sagittas suas ardentib effecit Hic distribuitisinlontis ue
nit & sagitas ipsi uita prestat᷑. Egressȩ s̃ aut̃ de isto arcu tanqu̾a sagittȩ id ẽ apli.q arden¬
tib hocꝰ e desiderantib animis m modũ sagittarũ p̃cepta salutaria transnuser dindebu pa¬

Expanded text:
simis serviebant. Ipsis enim dicitur: Nisi convertamini, gladium suum vibrabit; id est, unicum Filium suum sub lucente claritate missurus est. eteris Testamenti congruenter accipimus, qui duobus quodammodo curvatis flexibus devotorum colla complectitur: hic fidelibus suave jugum ostenditur. Contumacibus autem arma terribilia declarantur: tetendit adjectum est: ne ejus patientia remissa putaretur. Ad postremum posuit: paravit illum, ut mos ipse sagittantium plenissime videretur expressus, qui postquam tetenderint arcum contra signum, manum colloiserit. Vers. 14. Et in ipso paravit vasa mortis: sagittas suas ardentibus effecit. Hic distributio divinae cu tanquam sagittae, id est apostoli, qui ardentibus, hoc est desiderantibus animis, in modum sagittarum praecepta salutaria transmiserunt: unde et im
Abbreviated transcription (Latin):
ñta respiciant. s: in tua ꝓmissione confidant: qͥ nouer̃ nom̃ tuũ: id ẽ qͥ maiest¬
tẽ tuã scĩssima deuotione uenerant᷑. Audier̃ enĩ nom̃ dñi & illi qͥ minime credunt: sed
ũ illi nouer̃ qͥ mandatis eiꝰ supplicit̾ obsecunt᷑. Seqͥt᷑ causa cur in dño debeat
bilia eiꝰ. Venit ad scđam sectionẽ. ubi beneficia p̾sentis tẽporis & futuri beatꝰ ꝓpł
ciens ad psalmodiã ꝓuocat popłos deuotos: ne cũ tanta eis conferunt᷑ p̃mia aliquo tor¬
pore lentescant. Primũ dix̃ psallite dño : & ne in suis suꝑstitionib psallendũ putaret ẽẽ
ntilitas. addidit qui habitat insion. ut designaret dñm saluatorẽ . qͥ in illis par
poralit̃ apparens. religione sui nominis. totius mundi ambitũ cõp̃hendit. Hoc eñi de scã
carnatione dr̃. Nã ille ubi ñ habitat qͥ ubiq totus ẽ: uerũ ut nominis huiꝰ mys

Expanded text:
 tuum, id est, qui majestatem tuam sanctissima devotione venerantur. Audierunt enim nomen Domini, et illi qui minime credunt; sed tantum illi noverunt, qui mandatis ejus suppliciter obsequuntur. Sequitur causa cur in Domino debearabilia ejus. Venit ad secundam sectionem, ubi beneficia praesentis temporis et futuri beatus propheta respiciens, ad psalmodiam provocat populos devotos: ne cum tanta eis conferuntur praemia, aliquo torpore lentescant. Primum dixit, psallite Domino; et ne in suis superstitionibus psallendum putaret esse gentilitas, addidit, qui habitat in Sion: ut designaret Dominum Salvatorem, qui in illis partibus corporaliter apparens, religione sui nominis totius mundi ambitum comprehendit. Hoc enim de sancta incarnatione dicitur; nam ille ubi non habitat, qui ubique totus est? Verum ut nominis hujus mys
Abbreviated transcription (Latin):
pus ueracit̃ dr̃ demonstrare iustitiã. Orbẽ t̾rȩ scõs uiros debemꝰ accipere qͥ de uniuer¬
tris mei: & cȩtera. Vnde sed ebunt suꝑ duo decĩ sedes. iudicantes duodecĩ trib isrł. Popłi
aut̃ debent accipi peccatores : qui oꝑib diabolicis ñ uident᷑ exuti. Isti cũ iustitia iudican
pauperũ & magna cogitatio gaudiorũ : ipsũ refugiũ habere. qũe iudicẽ audiuimꝰ sed¬
non om̃ium pauperũ putemus. P auꝑ ille dĩ ẽ qͥ terrena cupiditate uacuatꝰ. cęlesti deside
largitate ditescere. & ne imbecillitate sua pauescerent corda fideliũ : sequit᷑ ma
auxilii firma ꝓmissio adiutor in oportunitatib: quia illud ẽ ad iuitoriũ dulcissimũ qđ in
necessitate p̃stat᷑ Ipsamq: iterũ oportunitatẽ euident̃ expressit dicens in tribulationen¬

Expanded text:
 dicitur demonstrare justitiam. Orbem terrae, sanctos viros debemus accipere, qui de univertris mei , etc. Unde Sedebunt super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel . Populi autem debent accipi peccatores, qui operibus diabolicis non videntur exuti. Isti cum justitia judicandpauperum et magna cogitatio gaudiorum, ipsum refugium habere quem judicem. Audivimusnon omnem putemus inopem. Pauper ille Dei est, qui terrena cupiditate vacuatus, coelesti desiderat largitate ditescere. Et ne imbecillitate sua pavescerent corda fidelium, sequitur magni auxilii firma promissio: Adjutor in opportunitatibus: quia illud est adjutorium dulcissimum, quod in necessitate praestat
Abbreviated transcription (Latin):
cidã merito ab inimicis meis in anis. ꝑsequat᷑ in imicꝰ anima meã & conp̃hendat eã & conculcet
in t̾ra uitã meã. & głam meã in puluerẽ deducat. Istius aut̃ ꝓpositionis scđm regulas dialecti¬
coꝵ recipcatio talis ẽ: si ñ decidã merito ab inimicis meis inanis: si ñ ꝑsequat᷑ inimicꝰ animã¬

Expanded text:
quatur inimicus animam meam, et comprehendat eam, et conculcet quatur inimicus animam meam, et comprehendat eam, et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat. Istius autem propositionis secundum regulas dialecticorum reciprocatio talis est: si non decidam merito ab inimicis meis inanis; si non persequatur inimicus anima
Abbreviated transcription (Latin):
lissimꝰ uincit : ut actiis earĩi t̾rena faciat contagione maculari : qua ꝓpt̃ congriuis ẽ. positus
ordo uerborũ. Prius enĩ fuit ut conp̃benderet : postea ut conculcaret. Et głam meã in
puluerẽ deducat: id ẽ suscepti hominis honorẽ qͥ ad imaginẽ & similitudinẽ dĩ constat effetꝰ
deducat in illũ puluerẽ : quẽ ꝓicit uentꝰ a facie terrȩ. Ita dũ sibi condicionẽ ponit peccantiũ:
irabili narratione descripsit. his gͥ suꝑiorib: trib: uersib explanatis dicendũ nobi
que ad modũ in eis hẏpothetici syllogisini scđs modus appareat qͥ hoc modo fieri posse dinos¬
cit᷑ hypotheacꝰ aut̃ id ẽ conditionalis syllogismꝰ ẽ : q̃ ex conditionali aut conditionalib pr¬
positionib accipiens assũptionẽ colligit conclusionẽ Cuiꝰ ꝓpositio talis ẽ quantũ ad istã ꝑtinet

Expanded text:
lissimus vincit, ut actus earum terrena faciat contagione maculari. Quapropter congruus est positus lissimus vincit, ut actus earum terrena faciat contagione maculari. Quapropter congruus est positus ordo verborum: prius enim fuit ut comprehenderet, postea ut conculcaret. Et gloriam meam in pulverem deducat; id est suscepti hominis honorem, qui ad imaginem et similitudinem Dei constat effectus. Deducat in illum pulverem quem projicit ventus a facie terrae. Ita dum sibi conditionem ponit, peccantium ruinam mirabili narratione descripsit. His igitur superioribus tribus versibus explanatis, dicendum nobis est quemadmodum in eis hypothetici syllogismi secundus modus appareat, qui hoc modo fieri posse dignoscitur. Hypotheticus autem, id est conditionalis syllogismus est, qui ex conditionali, aut conditionalibus propositionibus accipiens assumptionem, colligit conclusionem. Cujus propositio talis est, quantum ad istam pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
buentib: mͥmala : decidã merito ab inimicis meis in anis. Secundũ caput ẽ. ante fatȩ patien¬
tiȩ : qͥa de ꝑsequentib se noluit uindicare. Nã & saulẽ sũma pietate tractauit : ut traditũ sibi
mortẽ ille remiserit ad salutẽ : qđ idẽ lectio ante fata testat᷑. Retribuebant eñĩ sa
atq absalon malũ : qͥ ab ipso prius acceꝑant pietatis officiũ. Nemo enĩ retribuit : nisi qͥ aliqͥd
ante ꝑcipit. Sed iste uir dõ plenꝰ & patientiȩ uirtute firmissimꝰ. ꝑfectȩ beniuolentiȩ
constringit: ut si malũ ꝓmalo reddidit decidat ab inimicis in anis id ẽ fructu mansuetudi¬
nis magnȩ uacuatꝰ : nec de hoc certamine referat. qđ dñs illi applicet ad coronã. Quȩ si altu
intendas dñicȩ passionis declarant᷑ indicia : c̃ũ ꝑfidus iudeus mala retribuit quauis in effabi¬
hendit. conterit: suꝑior enĩ factusdat interitũ ñ salutẽ. Sic enĩ de animab efficit qͣs crude¬

Expanded text:
antefatae patientiae: quia de persequentibus se noluit vindicare. Nam et Saulem summa pietate tractavit, ut traditum sibi saepius in mortem, ille remiserit ad salutem. Quod idem lectio antefata testatur. Retribuebant enim Saul atque Abessalom malum, qui ab ipso prius acceperant pietatis officium. Nemo enim retribuit, nisi qui aliquid ante percepit. Sed iste vir Deo plenus, et patientiae virtute firmissimus, perfectae benevolentiae se conditione constringit, ut si malum pro malo reddidit, decidat ab inimicis suis inanis; id est, fructu mansuetudinis magnae vacuatus; nec de hoc certamine referat, quod Dominus illi applicet ad coronam. Quae si altius intendas, dominicae passionis declarantur indicia, cum perfidus Judaeus mala retribuit, quamvis ineffabihendit conterit. Superior enim factus dat interitum, non salutem. Sic enim de animabus efficit, quas crude
Abbreviated transcription (Latin):
alorĩi dño prestante uicer̃. Seqͥt᷑ Narrabo om̃a mirabiliatua. Quis ro
test om̃a mirabilia diuina narrare quȩ cotidie in cęlo & in terra uirtꝰ eiꝰ oꝑatur.
s usus scripturarũ ẽ. ꝑ synedo chen figurã quȩ significat a toto partẽ dicere
a.dũ cõp̃hendi nequeant uniuersa. Sed ut de multis unũ dicere uidea m
mirabilius quã ꝓ salute humani generis dm̃ in confusibilit̾ humanatũ & qͥ hic u¬
nomini tuo altissime. Non in hoc scło. ubi lȩtifera lȩtiaa ẽ : ñ in ambitionib mun¬
di. ubi peccata amare suauia st̃. s in te ubi securũ gaudiũ sẽꝑ sumit augm̃tũ. Plus
ẽ enĩ exultare quã lȩtari. Exultare ẽ. enĩ animi & corporis maiori motu. iocundis

Expanded text:
malorum, Domino praestante, vicerunt. Sequitur, narrabo omnia mirabilia tua. Quis, rogo, malorum, Domino praestante, vicerunt. Sequitur, narrabo omnia mirabilia tua. Quis, rogo, potest omnia mirabilia divina narrare, quae quotidie in coelo et in terra virtus ejus operatur? Sed usus Scripturarum est per synecdochen figuram, quae significat a toto partem, dicere omnia, dum comprehendi nequeant universa. Sed ut de multis unum dicere videamur, quid mirabilius quam pro salute humani generis Deum inconfusibiliter humanatum, nomini tuo, Altissime. Non in hoc saeculo, ubi lethifera laetitia est; non in ambitionibus mundi, ubi peccata amara suavia sunt; sed in te, ubi securum gaudium semper sumit augmentum. Plus est enim exsultare quam laetari. Exsultare est enim animi et corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ut nob̵ uiuante dño reserent᷑. quȩ p̃dicunt᷑ occulta. DIUISIO ESAIMI.
trux̃. Scđa commonet fideles: ut psallant dño qͥ habitat insion. qͥ uindicat sangui¬
nẽ pauperũ. & exaltat eos de portis mortis. Tercia : peccatorib cũ antrxp̃o maloꝵ fi¬
dic̃ ẽẽ. uenturũ. Quarta: maloꝵ ipsoꝵ nimietate ꝑmotꝰ. conuersus ad dnm̃
si recessisse illũ dic̃ a defensione pauperũ cũ malis dat᷑ licentia p̃sũptionis suȩ.
Quinta : de p̃cat᷑ ut trem̃di illiꝰ iudicii tẽpus adueniat: quatinꝰ hȩc om̃a fine ce¬
leri transigant᷑: ne cuiꝰ libet hominis iniqͥtas ultra p̃ualeat. Talis enĩ malignitas
illius tẽporis erit: ut nemo fideliũ optet mundi tẽpora differri. in quo tanta ma
bilia tua. In toto corde confitet᷑ dõ : qͥ nullis mundanis cogitationib: fluctuat. Qđ ꝑ
fectorũ eẽ. ñ dubiũ ẽ : qͥ & originalis peccati uicia & suggestiones ꝑuersas sp̃uum

Expanded text:
psalmi. estruxit. Secunda commonet fideles ut psallant Domino, qui habitat in Sion, qui vindicat sanguinem pauperum finem dicit venturum. Quarta malorum ipsorum nimietate permotus, conversus ad Dominum, quasi recessisse illum dicit a defeQuinta deprecatur ut tremendi illius judicii tempus adveniat, quatenus haec omnia fine celeri transigantur: ne cujuslibet hominis iniquitis ultra praevaleat. Talis enim malignitas illius temporis erit, ut nemo fidelium optet mundi tempora differri, in quo tanta maoto corde meo: narrabo omnia mirabilia tua. In toto corde confitetur Dominum, qui nullis mundanis cogitationibus fluctuat; quod perfectorum esse non dubium est, qui et originalis peccati vitia et suggestiones perversas spirituum
Abbreviated transcription (Latin):
re fec̃ cuncta quȩ uoluit ẽẽ. pacifica : hoc ẽ spei nr̃ȩ singulare p̃sidiũ: redẽptionis in¬
debitũ munꝰ morts exiciũ : uita sc̃oꝵ. Quale enĩ rogo genꝰ ẽ pietatis ut ille angłoꝵ dñs
usq ad formã serui fuerit uenire dignatꝰ: lit mors cũ auctore suo diabolo uinceret᷑ qͥ mun¬
dũ sius uinculis tenebat obnaxiũ. Vnde beatꝰ ambrosius ymnũ natalis dñi eloquentię suȩ
pul cherrimo flore conpinxit: ut pues sacerdos festiuitati dignũ munꝰ offerret. At¬

Expanded text:
re fecit juncta, quae voluit esse paci fica. Hoc est spei nostrae singulare praesidium, redemptionis inre fecit juncta, quae voluit esse paci fica. Hoc est spei nostrae singulare praesidium, redemptionis indebitum munus, mortis exitium, vita sanctorum. Quale eormam servi fuerit venire dignatus, ut mors cum auctore suo diabolo vinceretur, qui mundum suis vinculis tenebat obnoxium? Unde beatus Ambrosius hymnum Natalis Domini eloquentiae suae pulcherrimo flore compinxit , ut pius sacerdos festivitati tantae dignum munus offerret. A
Abbreviated transcription (Latin):
le se dix̃ Ego sũ alfa & u : id ẽ. iniciũ & finis. Sed qm̃ diuina uerba fecunda st̃: a
nob̵ sacram̃ta ꝓgenerant. Significant enĩ & illos : quoꝵ uita diuinis munerib & religiosis
auspiciis inchoata. in dñi credulitate ꝑmansit. Unde mente condendũ ẽ: hun
ex his pͥmũ psalmũ. qͥ se repetitione uersiũ sacram̃tali iteratione congeminant. Qđ et
plurimis lampadib incensis. inhereticas cautes mimime ualeamꝰ incidere. Qu
ib tẽpore. Prius mundũ ereauit ex nichilo: post ingenti liberauit exicio. Talis
enĩ dĩ & hominis facta conexio: ut utrũq in tegrũ. utrũq ꝑmaneat sine aliqua confusione
Neq enĩ aut diuinitas impassibilis mutari potuit: aut humanitas aliud. nisi i
meliora semꝑ maneret accepit. Sic enĩ uerus atq om̃ipotens mediator effectꝰ ẽ : ut qui
in forma dĩ patri erat ȩqualis. fieret & nob̾ carnis assũptione consimilis. In se enĩ ꝑmano¬

Expanded text:
e se dixit: Ego sum alpha et omega , id est initium et finis. Sed quoniam divina verba fecunda sunt, alia nobis sacramenta progenerant. Significant enim et illos quorum vita divinis muneribus et religiosis auspiciis inchoata, in Domini credulitate permansit. Unde mente condendum est hunc esse ex his primum psalmum qui se repetitione versuum sacramentali iteratione congeminant; quod et plurimis lampadibus incensis, in haereticas cautes minime valeamus incidere. Quapropter ore, natus ex matre sub tempore. Prius mundum creavit ex nihilo, post ingenti liberavit exitio. Talis est enim Dei et hominis facta connexio, ut utrumque integrum, utrumque permaneat sine aliqua confusione distinctum. Neque enim aut divinitas impassibilis mutari potuit, aut humanitas aliud, nisi ut meliorata semper maneret, accepit. Sic enim verus atque omnipotens mediator effectus est, ut qui in forma Dei Patri erat aequalis, fieret et nobis carnis assumptione consimilis. In se enim permane
Abbreviated transcription (Latin):
ris diuinis magnarũ rerũ sacram̃ta continere dinoscit᷑. Octo & enĩ animȩ ingressȩ st̃ in archã
noe : quȩ mundo pereunte saluatȩ sunt. Oetauus filius iesse dauid fuit : que a dño
lectũ. Oetauo etiã die : circuncisio purificabat hebreos. Octauo id ẽ. dominico die dñs surrex̃
a mortus : in quo humani generis spes ab impioꝵ inferno. in celoꝵ ẽ eleuata faftigiũ. Iste
autẽ numerꝰ ẽ qũe arithmetici actu pͥmũ quadrantale appellant : que filo laus pythagori
armoniã geo metricã uocat᷑ eo qđ om̃s in ipso uideant᷑ armonicȩ conuenire rationis. EXELI¬

Expanded text:
ris divinis magnarum rerum sacramenta continere dignoscitur. Octo etenim animae ingressae sunt in arcam Noe, quae, mundo pereunte, salvatae sunt . Octavus filius Jesse David fuit, quem a Dolectum . Octavo etiam die circumcisio purificabat Hebraeos . Octavo itidem Dominico die Dominus resurrexit a mortuis , in quo humani generis spes ab impiorum inferno in coelorum est elevata fastigium. Iste autem numerus est, quem arithmetici actu primum quadrantal appellant, quem Siolaus Pythagoricus harmoniam geometricam vocat, eo quod omnes in ipso videantur harmonicae convenire rationes.
Abbreviated transcription (Latin):
deficiunt Ero occultis filui: ꝑsonã significat dm̃ saluatoris. Nã cũ nom̃ aliqđ ad qđ ꝑtineat
ñ ponit᷑: necesse ẽ. ut hoc dictũ de sũmitate aliqua sentiat᷑. Supra enĩ ubi uoluit absalon
intelligi: ꝓnunciauit filii sui. Hic uͦ. qđ ad unigenit uerbi desiderauit excellentis¬
simã sũmitatẽ : filui tantũ dix̃ qͥ ẽ. om̃ipotens atq in enarrabilit̃ filius coȩt̾nꝰ patri
ciens quȩ uult in cęlo & in tra. Simili modo in euangłio dictũ ẽ: si uos filius
uerit. tunc uere liberi eritis. Non emĩ ibi secutũ ẽ. dĩ: s tantũ uocabulũ ipsũ purũ. sine
aliqua adiectione sufficit. Pro occultis aut̃ positũ ẽ. numero plurali: qͥa ñ unũ.s du
hic cognoscit᷑ eẽ. misteriũ. Significat enĩ incarnationẽ dñi & futurũ iudiciũ

Expanded text:
is filii, personam significat Domini Salvatoris. Nam cum nomen aliquod ad quem pertineat non ponitur, necesse est ut hoc dictum de summitate aliqua sentiatur. Supra enim ubi voluit Absalom intelligi, pronuntiavit filii sui; hic vero quod ad unigeniti Verbi referri desideravit excellentissimam summitatem, Filii tantum dixit, qui est omnipotens atque inerrabiliter Filius, coaeternus Patri, faciens quae vult in coelo et in terra. Simili modo in Evangelio dictum est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Non enim ibi secutum est, Dei, sed tantum vocabulum ipsum purum sine aliqua adjectione sufficit. Pro occultis autem positum est numero plurali, quia non unum, sed duplex hic cognoscitur esse mysterium; significat enim incarnationem Domini et futurum judi
Abbreviated transcription (Latin):
te dimisso. uenas rerũ. ratione humana. assiduo labore ꝑqͥrunt. Sed cũ sint pisec
te dimisso. uenas reru. ratione inimana. assiduo labore ꝑqrunt. Sed eu unt puces a flumi¬
nũ : non uacat qđ hic posuit maris: ꝓpt̾ eos qui sibi uident᷑ ẽẽ sapientes. Uerũ isti tales
eoꝵq similes dñi pedib felicit̃ subiciunt᷑. qͣndo ad xp̃ianȩ uenerint religionis affectũ. Nam
licet om̃a uire dominationis inclinata sint : illos tam̃ ꝓp̃rie dicimꝰ eẽ. subiectos: qui ad eiꝰ onꝰ
leue. & iugũ suaue ꝑuenire meruerint. Dñe dñs nr̃ : quã ammirabile ẽ. nom̃ tuũ in uniuer¬

Expanded text:
te demisso venas rerum ratione humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint piscte demisso venas rerum ratione humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint piscso venas rerum ratione humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint pisces et fluminum, non vacat quod hic posuit, maris, propter eos qui sibi videntur esse sapientes. Verum isti tales, eorumque similes Domini pedibus feliciter subjiciuntur, quando ad Christianae venerint religionis affectum. Nam licet illi omnia jure dominationis inclinata sint, illos tamen dicimus proprie subjectos, qui ad ejus onus leve et jugum suave pervenire meruerunt. Vers
Abbreviated transcription (Latin):
tionales creaturas in conpetent̃ pecora uł ium̃ta posuisse uideat᷑. Oues electũ populũ signi¬
aliquo sensu doloris amittunt. Nã sic̃ ous tondentẽ se ñ increpat: ita nec uistus cupidita tẽ
se expoliantis accusat. Boues aut̃ p̃dicatores designat: qͥ humana pectora mandatis cȩlestib
ti st̃ s etiã peccatores. Sepe enĩ de conuersis talib: : maiori gła triũphat dñs xp̃c. Pecora e
nĩ st̃ dũ in cãporũ lib̾tate id .ẽ. in mundi istius uoluptate. pascunt᷑. Oues st̃ : cũ iã intra
cres cęli suꝑbi st̃ homines : qͥ inflatiuento iaetantiȩ. quasi ꝑ in ane aeris effe
humilia despiciunt. cũ altius eleuant᷑. Uolucres enĩ. a uolatu crebro dictȩ st̃. Pisces uͦ ma
sophos fortasse significant : qͥ huiꝰ mundi natura erratica curiositate ꝑtractas
Nã sic̃ illi posita fronte itinera sibi reserant pelagi inundatione confusa: ita & isti capi¬

Expanded text:
tionales creaturas incompetenter pecora vel jumenta posuisse videatur. Oves electum populum signiuvias sine aliquo sensu doloris amittunt. Nam sicut ovis tondentem se non increpat, ita nec justus cupiditatem se exspoliantis accusat. Boves autem praedicatores designant, qui humana pectora mandatis coelestibusjecti sunt, sed etiam peccatores. Saepe enim dnim sunt, dum in camporum libertate, id est, in mundi istius voluptate pascuntur: oves sunt, cum jam intra cres coeli superbi sunt homines, qui inflati vento jactantiae, quasi per inane aeris efferuntur, et humilia despiciunt, cum altius elevantur. Volucres enim a volatu crebro dictae sunt. Pisces vero maris philosophos fortasse significant, qui hujus mundi naturam erratica curiositate pertractant. Nam sicut illi posita fronte itinera sibi reserant pelagi inundatione confusa, ita et isti capi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa sic̃ a dñi oꝑe nichil ẽ. exceptũ: ita neca potestate .xp̃i. aliqͥd ꝓbat᷑ eẽ. diuisũ: qͥppe qͥ iudicatu¬
rus ẽ. mundũ. Dicendo enĩ om̃a: nec terrena uidet᷑ excepisse nec suꝑa:. sic̃ de hoc loco testat᷑
apłs. cȩlestis expositor. In eo enĩ. in quo ei om̃a subiecit: nichil dimisit ñ subiectũ ei. Nã & alio
Adorate eũ om̃s angłi eiꝰ. Ad didit sub pedib: ut om̃is creatura merito ipsũ coles

Expanded text:
quia sicut a Domini opere nihil est exceptum, ita nec a potestate Christi aliquid probatur esse divisum. « Omniaquia sicut a Domini opere nihil est exceptum, ita nec a potestate Christi aliquid probatur esse divisum. « Omniarus est mundum. Dicendo enim omnia, nec terrena videtur excepisse nec supera; sicut de hoc loco testatur Apostolus coelestis expositor: In eo enim in quo ei omnia subjecit, nihil dimisit non subjectum ei . Nam et alioAdorate eum, omnes angeli ejus . Addidit: sub pedibus ejus, ut omnis creatura merito ipsum colere
Abbreviated transcription (Latin):
t. Non legistis ex ore infantiũ & lactentiũ ꝑfecisti laudẽ :s ne illos lactentes
etate monet apłs dicens. Tanquã modo geniti infantes rationale & sine dolo. lac
cupiscite : ut in eo crescatis in salutẽ. Unde infantes & lactentes illi intelligendi s̃. qͥ propt̃ rudi¬
̃ta & infantiã fidĩ ȩscã ñ capiunt fortiorẽ : s doctrina teneriori nutriunt᷑: ut iste
signat & blasphemos. Ne dicerent sacrilegi. idõ docti laudant dm̃ qr libroꝵ meditationib
imbiunt᷑ professus ẽ. & infantes p̃dicare. qui uenire ad dñm fidĩ nouitate cȩper̃: ut hȩc sapi¬
entia diuinitꝰ magis tradita qua humano labore uideat᷑ eẽ. collecta. Inimicu uͦ & defensorẽ.
iudȩũ ꝑfidũ specialit̃ dic̃ qui dũ patrẽ se putat defendere : filio exiftit inimicꝰ Ita factũ ẽ.¬

Expanded text:
t: Num legistis, ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Sed ne illos lactentes am provectos aetate monet apostolus Petrus dicens: Tanquam modo geniti infantes, rationabile, 35 et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem . Unde infantes et lactentes illi intelligendi sunt, qui propter rudimenta et infantiam fidei escam non capiunt fortiorem, sed doctrina teneriori nutriuntur. Ut istesignat et blasphemos, ne dicerent sacrilegi, ideo docti laudant Deum, quia librorum meditationibus imbuuntur. Professus est et infantes praedicare, qui venire ad Dominum fidei novitate coeperunt; ut haec sapientia divinitus magis tradita, quam humano labore videatur esse collecta. Inimicum vero et defensorem, Judaeum perfidum specialiter dicit, qui dum Deum Patrem se putat defendere, Filio existit inimicus. Ita factum e
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ipse in euangłio dic̃. Qui ñ honorificat filiũ : ñ honorificat patre qͥ misit illũ. hoc & ad
is bereticos conpetent᷑ aptat᷑: qͥ dũ se putant scripturas mala int̃p̃tatione defe
las quas tu fundasti. Merito istud de futuro gloriosa dic̃ eccła :quȩ ante aduentũ dñi erat
adhuc in patriarchis & sc̃is hominib: constituta Ait eñi. Uidebo celos id ẽ. libros euangeli¬
cossqͥ cȩli merito dicunt᷑. qm̃ continent dñm saluatorẽ qͥ dix̃. sȩlũ mͥ sedes ẽ t̃ra aut̃ scabellũ¬

Expanded text:
ficat Filium, non honorificat Patrem, qui misit eum . Hoc et ad omnes haereticos competenter aptatur, qui dum se putant Scripturas mala interpretatione defendere, rum tuorum; lunam et stellas, quas tu fundasti. Merito istud de futuro gloriosa dicit Ecclesia, quae ante adventum Domini erat adhuc in patriarchis et in sanctis hominibus constituta. Ait enim, Videbo coelos, id est libros evangelicos, qui coeli merito dicuntur, quoniam continent Dominum Salvatore
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta & iniminutiones suas quas patit᷑ luna. se uisurã dic̃ eccła : ut modo crescat fide mu¬
rirꝰ modo martrrũ fine aliqͥb inminuta uideat᷑. Quȩ similitudines: ꝓpt̾ opiniones hominũ frequent̃
dant᷑ eccłȩ. Cȩterũ illa afflictionib crescit: & contritionib semꝑ auget᷑. Luna enĩ multis reb a se
discrepantib compara t᷑. Modo om̃i eccłe : ut ẽ illud. Donec extollat᷑ luna. Modo menbro eiꝰ lucidissi¬
mo ut ẽ.hic. Modo stulto : ut ait salomon. Stultꝰ ut luna mutat᷑ Subiunx̃ qͦq stellas: iustos homines

Expanded text:
ta et imminutiones suas, quas patitur luna, se visuram dicit Ecclesia: ut modo crescat fide multorum, modo martyrum fine aliquibus imminuta videatur. Quae similitudines propter opiniones hominum freqitionibus semper augetur. Luna enim multis rebus a se discrepantibus comparatur: modo omni Ecclesiae, ut est illud: Donec extollatur luna ; modo membro ejus lucidissimo, ut est hic; modo stulto, ut ait Salomon: Stultus ut luna mutatur . Subjunxit quoque stellas, justos homines
Abbreviated transcription (Latin):
gaudet quȩ dic̃ nr̃: necesse ẽ. enĩ ut huiꝰ bonis exultare debeamꝰ: cuiꝰ nos ẽẽ. ꝓfitem᷑. Sed cũ dicit
ũa. ñ potest explicare qđ sentit. Quis enĩ aut creaturas terrenarũ rerũ aut maris ambitũ. aut
in anis huiꝰ aeris diffusionẽ. aut ornatũ rerũ cȩlestiũ sufficient̃ possit agnoscere: quȩ dñs in con¬
ientiȩ suȩ uirtute disposuit. Hȩc om̃a eccła considerans. herens. ac detemtans in earũ
rerũ explicatione ꝓclamat: qũã ammirabile ẽ. nom̃ tuũ in uniuersa terra: qͥa totũ ꝑ mundũ eiꝰ re

Expanded text:
ut hujus bonis exsultare debeamus, cujus nos esse profitemur. Sed cum dixit, quam, non potest explicare quod sentit. Quis enim aut creaturas terrenarum rerum, aut maris ambitum, aut inanis hujus aeris diffusionem, aut ornatum rerum coelestium sufficienter possit agnoscere, quae Dominus incoientiae suae virtute disposuit? Haec omnia Ecclesia considerans, haerens ac detenta in earum rerum explicatione proclamat: Quam admirabile est nomen tuum, etc. In universa vero
Abbreviated transcription (Latin):
perit᷑ in troit . liberatꝰ g ex illis portis mortalib in istis portis eccłȩ quȩ beatitudinẽ
tribuunt sempitna ꝓnunciaturũ se laudes dñi pollicet᷑ ꝑ quas nom̃ eiꝰ eximiũ toto
orbe celebrat᷑. Sion enĩ reliquas mundi generauit ecclesias: qͥa ibi natũ ẽ. unde fidei
nr̃ȩ uenisse constat exordiũ . qđ manauit latius in toto orbe trarũ. Salutare patris.¬

Expanded text:
peritur introitus. Liberatus ergo ex illis portis mortalibus, in istis portis Ecclesiae, quae beatitudinem peritur introitus. Liberatus ergo ex illis portis mortalibus, in istis portis Ecclesiae, quae beatitudinem tribuunt sempiternam, pronuntiaturum se laudes Domini pollicetur; per quas nomen ejus eximium toto orbe celebratur. Sion enim reliquas mundi generavit Ecclesias, quia ibi natum est unde fidei nostrae venisse constat exordium, quod manavit latius in toto orbe terrarum. Salutare Patris
Abbreviated transcription (Latin):
missio benigna reficeret. Non ẽ. oblitꝰ: ad conqͣrentiũ infirmi tatẽ dr̃ roborandã qͥ ꝓpterꝰ
nginqͥtatẽ futuri udicu. retributionis dm̃ estimant aliquatenꝰ obliuise Orationẽ p
singularẽ nimerũ cõpetent̃ adducta: quia sẽꝑ in unitate scõꝵ hȩc turba ꝑducit᷑. Sic
eni sibi postulat fubueniri. ut aclem̃tissimo rege uideat᷑: qͥa reuera conspeetꝰ eiꝰ aurilu
en& tenebrosa ꝓtinꝰ dispereunt: cũ se tanti luminis serena concedunt. humilitatẽ igit᷑
suã de inimicoꝵ suꝑbia supplicat estimari : quia tantũ carnalit̃ bumiliant᷑ m artr¬
res xp̃i. qͥntũ ꝑsecutores eoꝵ tẽporalit̾ uident᷑ extolli. Porta uͦ mortis . ẽ. diabolus uel
longe facis a talib: Nã cũ porta mortis sit conuersatio scelerata multoꝵ uire se
bi unũ quidẽ nom̃ s res om̃ino diuersȩ s̃ In illis mortis ẽ aditus : in istis uitalis reꝑ¬

Expanded text:
ad conquerentium infirmitatem dicitur roborandam, qui propter longinquitatem futuri judicii retributiones Deum aestimant aliquatenus oblivisci. 39 Orationsingularem numerum competenter adducta, quia semper in unitatem sanctorum haec turba perducitur. Sic enim sibi postulat subveniri, ut a clementissimo Rege videatur: quia revera conspectus ejus auxilium est, et tenebrosa protinus dispereunt, cum se tanti luminis serena concedunt. Humilitatem igitur suam de inimicorum superbia supplicat aestimari, quia tantum carnaliter humiliantur martyres Christi, quantum persecutores eorum temporaliter videntur extolli. Porta vero mortis est diabolus, vellonge facis a talibus. Nam cum porta mortis sit conversatio scelerata multorum, jure bi unum quidem nomen, sed res omnino diversae sunt; in illis mortis est aditus: in istis vitalis re
Abbreviated transcription (Latin):
Sic dñs xp̃s ex duab: & in duab naturis in confusis atq distinctis. una ꝑsona salutarit̃ & indu¬
bitant̃ agnoscit᷑. Mente qͦq condendũ ẽ qđ hic psalmꝰ a xp̃o dño natura humanitatis assũptã

Expanded text:
Sic Dominus Christus ex duabus et in duabus naturis inconfusis atque distinctis, una persona salutariter et induSic Dominus Christus ex duabus et in duabus naturis inconfusis atque distinctis, una persona salutariter et indubitanter agnoscitur. Mente quoque condendum est, quod hic psalmus a Christo Domino natu
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimȩ salutarit᷑ expͥmunt᷑. Talis illi & iã similitudo & in areis datur: ubi sub assidua tritu
palcȩ sequestrant᷑ a tritico. Qua ꝓpt̃. conuenit ut hunc psalmũ ex ꝑsona priscȩ¬
ligamꝰ eẽ ꝓlatũ In qua reuera torcular ẽ quidẽ corpoꝵ sed fructꝰ salutaris animarũ. Nam
tus & nouũ recte dr̃ testam̃tui. cũ tam̃ uniꝰ lex eẽ doceat᷑: cur asserere dubitemꝰ antic¬
uã eccłam unã eẽ dñi xp̃i sponsã p̃cioso sanguine conqͥsitã : DICISIΟ ΡSALM. Eccła uetus
quȩ nob̵ ꝑ torcularia pulcherrime declarata ẽ pͥmo ingressu. laudes xp̃i dñi lȩ Uta decan¬
tat : maiestatẽ eiꝰ p̃dicans & oꝑationis excelsa. Scđo aꝑtius uenit ad hominis naturã: quã de con¬
ditione paruissima quȩ adã fuerat peccante uiciata ad magnarũ rerũ diẽ creuisse fastigia.

Expanded text:
lacrymae salutariter exprimuntur. Talis illi etiam similitudo et in areis datur, ubi sub assidua tritura lacrymae salutariter exprimuntur. Talis illi etiam similitudo et in areis datur, ubi sub assidua tritura paleae sequestrantur a tritico. Quapropter convenit ut hunc psalmum ex persona priscligamus esse prolatum: in qua revera et torcular est quidem corporum, sed fructus salutaris animarum. Nam si Vetus et Novum recte dicitur Testamentum, cum tamen unius lex esse doceatur, cur asserere dubitemus antimini Christi sponsam pretioso sanguine conquisitam? Divisio psalmi. Ecclesia vetus, quae nobis per torcularia pulcherrime declarata est, primo ingressu laudes Christi Domini laeta decantat: majestatem ejus praedicans, et operationes excelsas. Secundo apertius venit ad hominis naturam, quam de conditione pravissima, quae Adam fuerat peccante vitiata, ad magnarum rerum dicit crevisse fastigia.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ãe mom̃ta referunt᷑. Ita & hȩc confessio p̃conialis accipienda ẽ: quȩ gaudenti animo dñi uir
ꝓpħa eẽ facturũ : quia hoc reuera dño cognoscebat acceptii. COnCIUSIΟs
agnifica
nobis psalmi huiꝰ si studiose consideremꝰ : sacram̃ta patuer̃. Prima parte
fructuosã
dñs pollicet᷑. Tercia : terent᷑ impii. ne in illo iudicio damnent᷑ errantes. O pietas. optimi reuera
creatoris qͥ non uis derelinquere. qͦs nosti ad tuũ udiciũ conuenire: & imm̃sȩ pietatis archano
dũ confitentib parcis. tibi reos ipse subducis. Quis enĩ iustitiã tuã euaderet. nͥ p̃missa pietas
niret : Septenariꝰ qͦq numerꝰ ammonet nos de illa reqͥe ȩt̃na cogitare : ad quã no
q̃q ñ ẽꝰ qđ pactis sex dieb qͥ ad actiã ꝑtinent partẽ. septimꝰ repausationȩ deputet᷑: qͥ contem¬
quarti tituli erpositione ĩa notũ ẽ. Torcular uͦ ẽ. Iubi multis ponderib presse uuȩ. a¬

Expanded text:
ae momenta referuntur. Ita haec confessio praeconialis accipienda est, quae gaudenti animo Domini vipropheta esse facturum, quia hoc revera Domino cognoscebat acceptum. Conclusio psalmi. Magnifica nobis plsami hujus, si studiose consideremus, sacramenta patuerunt. Prima parte fructuosam Dominus pollicetur. Tertia terrentur impii, ne in illo judicio damnentur errantes. O pietas optimi revera Creatoris! qui non vis derelinquere quos nosti ad tuum judicium convenire; et immensae pietatis arcano, dum confitentibus parcis, tibi reos ipse subducis. Quis enim justitiam evaderet tuam, nisi praemissa pietas subveniret? Septenarius quoque numerus admonet nos de illa requie aeterna cogitare, ad quam nos m quippe non est, quod peractis sex diebus qui ad activam pertinent partem, septimus repausationi deputetur, qui contemquarti tituli expositione jam notum est. Torcular vero est, ubi multis ponderibus pressae uvae du
Abbreviated transcription (Latin):
ex alto p̃cipitata descendit uolent̃ ꝑcutit: deinde potent̃ qͦ modo impii torqueant᷑ exponit.
Nã cũ suꝑ cos ꝓpria peccata descenderint: suis malis sius scelerib in pȩnas debitas destinant᷑
ũmã colligens illa quȩ dix̃. alacri m̃te ꝓfitet᷑ se dño confiteri. Confiteri aut̃. duob
dicimꝰ modis. Vnus ẽ qͣndo peccata nr̃a humili satis factione dãpnamꝰ. ut ẽ illud ꝓpħȩ dame¬
lis. Confitebor peccata mea & peccata popłi mei. Scds unde nunc sermo ẽ cũ laudes dñi mag¬
na exultatione celebrant᷑: sic̃ in euangłio legit᷑. Consteor ÷ͥ pat̃ dñe cȩli & t̃rȩ : qͥ abscondisti

Expanded text:
ex alto praecipitata descendit, violenter percutit. Deinde potenter quomodo impii torqueantur exponit; nam cum supra eos propria peccata descenderint, suis malis, suisque sceleribus in poenas debitas destinantur. e terruerat, in summam colligens illa quae dixit, alacri mente profitetur se Domino confiteri. Confiteri autem duobus modis dicimus: unus est quando peccata nostra humili satisfactione damnamus; ut est illud prophetae Danielis: Confitebor peccata mea, et peccata populi mei . Secundus, unde nunc sermo est, cum laudes Domini magna exsultatione celebrantur, sic
Abbreviated transcription (Latin):
frenant᷑ obnaxia : quia si delictis continguat animã uinci: supra eã necesse ẽ. emineant quȩ
multitudine prauitatis exundant. Vertex qͦq dictus ẽ. qđ dextra leuaq uertat capillos. qui
significat capitis sũmitatẽ. Qũa rationẽ eẽ. ñ in merito dixerimꝰ : qͥa contẽplatiue animȩ cul
elsũ ẽ unde etiã gloriosi creatoris portat inagmñe. Hȩc si peccatis obruentib in¬
net᷑: necesse ẽ. ut inuertiee id .ẽ suꝑ rationẽ descendat: qđ augm̃to miqͥtatis excreuerit. Nã et

Expanded text:
refrenantur obnoxia. Quod si delictis contingat animam vinci, supra eam necesse est emineant, quae refrenantur obnoxia. Quod si delictis contingat animam vinci, supra eam necesse est emineant, quae multitudine pravitatis exundant. Vertex quoque dictus est, quod dextra laevaque vertat capillos, qui significat capitis summitatem. Quam rationem esse non immerito dixerimus, quia contemplativae animae culmen excelsum est; unde etiam gloriosi Creatoris portat imaginem. Haec si peccatis obruentibus inclinetur, necesse est ut in verticem, id est, supra rationem descendat, quod augmento iniquitatis excrevit.
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is enĩ fructꝰ similis ꝓbat᷑ auctori. sic̃ alibi dictũ ẽ. Ex fructib eoꝵ cognoscetis eos. Sed cũ
sit priꝰ concipere & post ea parturire : merito anteriore loco parturire posuit: ut ista neqͥtia
tergo intuentiũ oculis falsa tranqͥllitate blandit᷑: s quantũ sit ꝓfundiis abscondit᷑ Talis gͦ
ut & iste lacꝰ iniqͥtatis: que iudȩ prauitas excauauit. Aperuit: qͥa pͥmꝰ neqͥt̾ inchoa
dit : dũ eũ insua dãpnatione ꝑfec̃. Incidit in foueã qũa fec̃: in mortis scilicet locũ. Qđ uerbũ
& ad locũ. & ad sepulchr̃ii. potest aptissime conuenire: sic̃ salomon dic̃. Qui parat foueã alte¬
ri: ipse in eã incidet. A se enĩ inchoat tractatꝰ malus: & anteqũa ledat alterĩi. sibi prius oꝑat᷑¬
exiciũ. Conuertet᷑ dolor eiꝰ in caput eiꝰ: & in uerticẽ eiꝰ miquitas eiꝰ descendet. Hic caput nr̃m
debemꝰ acciꝑe : qua parte sumꝰ sine dubio celsiores. Huic subiecta st̃ peccata: qͣndo

Expanded text:
Omnis enim fructus similis probatur auctori, sicut alibi dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Sed cum prius sit concipere, et postea parturire, merito anteriori loco parturire posuit, ut ista nequitia plano tergo intuentium oculis falsa tranquillitate blanditur: sed quantum sit profundus absconditur. Talis ergo et iste fuit lacus iniquitatis, quem Judae pravitas exdit, dum eum in sua damnatione perfecit: incidit in foveam quam fecit, in mortis scilicet lacum. Quod verbum et ad lacum et ad sepulcrum potest aptissime convenire, sicut Salomon dicit: Qui parat foveam alteri, ipse in eam incidet . A se enim inchoat tractatus malus; et antequam laedat alterum, sibi prius oin caput ms. G. et ed., in capite ejus: et in verticem ejus iniquitas ejus descendet. Hic caput nostram animam debemus accipere, qua parte sumus sine dubio celsiores. Huic subjecta sunt peccata, quando