comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mata confutaret. Orat ergo. ut a persequentib uidȩis diuina uirtutẽ
liberetur: qui usq adeo corporaliter facti fuerant fortiores ut &
manus inicerent. & de eius morte gauderent. Sed hȩc omnia miserri¬
mi hominũ temptauerunt. quia in eum non intuebantur uirtutẽ di
uinitatis: sed speciem corporalem. De quibus dicit apłs. Si enim cos
maiores intelligere uoluerunt: aut scłi iftius penales angustias. ꝗs
patimur in isto corpore constituti: aut magis custodias inferni qͦs
euadere non licet lege humanitatis infirmȩ. Sed melius si hocꝰ refe.
ratur ad inferos: ꝓpt̾ resurrectionis spem. quã frequent supplicatione
prȩuenire deprecatur: sicut & in alio psalmo petit non urgeat super
me puteus os suum. Carcer enim dictus est quasi arcer quod a se ar:¬
ceat exire. conelusos. Sed cur se de isto carcere liberari desideret:
causa subsequitur. Ad confitendũ nomini tuo. Tunc enim acunctis fide-¬

Expanded text:
mata confutaret. Orat ergo ut a persequentibus Judaeis divina virtute mata confutaret. Orat ergo ut a persequentibus Judaeis divina virtute liberetur, qui usque adeo corporaliter facti fuerant fortiores, ut et manus injicerent, et de ejus morte gauderent. Sed haec omnia miserrimi hominum tentaverunt, quia in eo non intuebantur Divinitatis virtutem, sed speciem corporalem; de quibus dicit Apostolus: Si enimmajores intelligere voluerunt: aut saeculi istius poenales angustias, quas patimur in isto corpore constituti; aut magis custodias inferni, quas evadere non licet lege humanitatis infirmae. Sed melius si hoc loco ratur ad inferos propter resurrectionis spem, quam frequenti supplicatione provenire deprecatur, sicut in alio psalmo petit: Non urgeat super me puteus os suum . Carcer enim dictus est, quasi arcer, quod a se arceat exire conclusos. Sed cur se de isto carcere liberare desideret, causa subsequitur: ad confitendum nomini tuo. Tunc enim a cunctis fide
Abbreviated transcription (Latin):
sũ nimis. MNerto clicit humiliatus sum nimis: qui sieut ait apl̃s.¬
semet ipsum exinaniuit. formam serui accipiens: in similitudinem hominũ
factus. & habitu inuentus ut homo. Ad huc certe amplius humiliatus eft.
qui obȩdiens factus est. usq ad mortem mortem autem crucis. Nam si
illud ddeitatis suȩ culmen mirabile non inclinasset. sumpti corporis ueri¬
tate: quemadmodũ pro salute omnium crucifigi potuerat. qui cęlum
ꝓpriȩ deitatis oftenditur sed caritas paterna monftratur. Hlam cum
haberet potestatem sicut ipse dicit ponendi animam suã. & iterumn
sumendi eam: tamen ad informationem nr̃am. reuerentiam dileeta ac
bene complaciti filii tenens honorem paternę maieftati congruent̃
exhibuit. Dicit enim in euangelio. pater clarifica me. clamat etiam
de cruce. ds̃ ds̃ m̃s respice in me quare me dereliquiftiꝰ ut bumili¬
tatem carnis euidenter ostenderet: quatinus manichȩi nefanda dos¬

Expanded text:
sum nimis. Merito dicit: Humiliatus sum nimis, qui, sicut ait Apostosum nimis. Merito dicit: Humiliatus sum nimis, qui, sicut ait Apostosemetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo . Ad hoc certe amplius humiliatus est, qui obediens factus est usque ad mortem, mortem autem crucis. Nam si illud deitatis suae culmen mirabile non inclinasset sumpti corporis veritate, quemadmodum pro salute omnium crucifigi potuerat, qui coelum propriae deitatis ostenditur, sed charitas paterna monstratur; nam cum haberet potestatem sicut ipse dicit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , tamen ad informationem nostram, reverentiam dilecti ac bene complaciti Filii tenens, honorem Paternae majestatis congruenter exhibuit. Dicit enim in Evangelio: Pater, clarifica me . Clamat etiam de cruce: Deus, Deus meus, respice in me: quare me dereliquisti ? ut humilitatem carnis evidenter ostenderet, quatenus Manichaei nefanda dog
Abbreviated transcription (Latin):
occidi. Nam ubi perit fuga: mortis periculũ nullatenus euitatur.
Nemo autẽ requisiuit animã eius. dum ei nulla consolatio prebe¬
retur: sed solus ad passionem relictus est. qui erat pro omnium
salute moriturus. Ita sub ista breui ac subtilissima significatione
uerborũ: traditionis ipsius ordo narratus eft Clamaui ad te dñe.
dixi. tu es spes mea: portio mea in terra uiuentium. Uenit ad
scdam partem. in qua inimicorũ se insidias petit euadere: ut cor¬
da fideliũ resurrectionis eius munęre gratulentur. Clamauit
autem. spem suam ponens in dñm: quando dixit. pater in manꝰ
tuas commendo sp̃m meum. Sequitur. Portio mea in terra uiuentiũ.
Probat hoc specialiter locus ille: quando in cruce posiauis. latroni dixit.
securitate uicturi sunt. Humiliter enim & cõmuniter dicit. porti¬
onem sibi esse in terra uiuentium: cũ tota ipsius ẽẽ noscatur. Si

Expanded text:
occidi. Nam ubi fuga perit, mortis periculum nullatenus evitatur. occidi. Nam ubi fuga perit, mortis periculum nullatenus evitatur. Nemo autem requisivit animam ejus, dum ei nulla consolatio praeberetur; sed solus ad passionem relictus est, qui erat pro omnium salute moriturus. Ita sub ista brevi ac subtilissima significatione verborum traditionis ipsius ordo narratus est. Vers.dixi: Tu es spes mea, portio mea in terra viventium. Venit ad partem secundam, in qua inimicorum se insidias petit evadere; ut corda fidelium resurrectionis ejus munere gratulentur. Clamavit autem, spem suam ponens in Dominum, quando dixit: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Sequitur, portio mea in terra viventium. Probat hoc specialiter locus ille, quando in cruce positus latroni dixit: securitate victuri sunt. Humiliter enim et communiter dicit, portionem sibi esse in terra viventium, cum tota ipsius esse noscatur. Sim
Abbreviated transcription (Latin):
iam tunc ueritas panderetur. Considerabam ad dexterã & uidebam:
& non erat qui cognosceret me. Periit fuga ame. & non est qui re-
quirat animam meam. Cũ dicit considerabam ad dexterã: illud tem¬
pus facit intelligi. quando ibat ad crucem: quia nullũ illic fideli¬
um potuit intueri. Icdeo enim non sunt uisi ad dexterã stare. quia f¬
carnali trepidatione dispersi sunt: sicut scriptũ est. percutiã pasto¬
rem. & dispergentur oues gregis. Sequitur. Et non erat qui cognosce¬
ret me. Qui cognosceret illam scilicet deitatem in ipso. quȩ hȩc om¬
nia in assumpta carne uoluntariȩ sustinebat: quȩ dixit. potefatẽ
habeo ponendi animã meã. & potestatem habeo iterũ sumendi eã.
Nam si in illa pertubatione xp̃m dñm cognouissent: utiq poterait
& ad dexterã uideri. Addidit. ⁊ periit fuga a me. & non est qui reqͥ¬
rat animã meam. Perisse fugã dicit: cũ se impiorũ manib permisit

Expanded text:
jam tunc veritas panderetur. Vers. 5. Considerabam ad dexteram, et videbam, jam tunc veritas panderetur. Vers. 5. Considerabam ad dexteram, et videbam, et non erat qui cognoscercognosceret me. C Considerabam ad dexteram, illud tempus facit intelligi, quando ibat ad crucem, quia nullum illic fidelium potuit intueri. Icarnali trepidatione dispersi sunt, sicut scriptum est: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis . Sequitur, et non erat qui cognosceret me; qui cognosceret illam scilicet in ipso deitatem, quae haec omnia in assumpta carne voluntarie sustinebat, quae dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Nam si in illa perturbatione Christum Dominum cognovissent, utique poterant et ad dexteram videri. Addidit, Periit fuga a me, et non est qui requirat animam meam. Periisse fugam dicit, cum se impiorum manibus permisit
Abbreviated transcription (Latin):
possit conuenire persone : ut est illud. & delicta mea ate non sunt
abscondita. Nam fideles. taliter & in octogesimo tercio psalmo locuti
sunt: concupiscit & deficit anima mea in atria dñi : & alibi. defece¬
runt oculi mei in eloquium tuum. dicentes. quando consolaberis me
& in sequenti psalmo dicturus est. uelociter exaudi me dñe. defecit sp̃s m̃s.
In uia hac qua ambulabam: absconderunt laquȩos michi. Diabolus sicut
sepe dictũ est. iuxta uiam abscondit laquęum: ut eos decipiat qui rectas
semitas declinare presumserint. Sed quia dñs xp̃c numquam a sua scita
pateretur inualidas: a qua minime probatur exire. Tangit enim. quando
illi a diabolo mundi regna monstrata sunt: quando eiꝰ temptabatur e¬
suries: & cętera quȩ diabolica fraus & malorũ hominũ presumpsit ini¬
quitas. Necesse enim erat xp̃m dñm taliter loqui: ut assumendȩ carnis

Expanded text:
possit convenire personae, ut est illud: Et delicta mea a te non sunt possit convenire personae, ut est illud: Et delicta mea a te non sunt abscondita . Nam fideles taliter et in octogesimo tertio psalmo locuti sunt: Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini . Et alibi: Defecerunt oculi mei in eloquium tuum, dicentes: Quando consolaberis me t in sequenti psalmo dicturusIn via hac qua ambulabam absconderunt laqueos mihi. Diabolus sicut saepe dictum est juxta viam abscondit laqueum, ut eos decipiat qui rectas semitas declinare praesumpserint. Sed quia Dominus Christus nunquam a suapateretur invalidas, a qua minime probabatur exire. Tangit enim, quando illi a diabolo mundi regna monstrata sunt, quando ejus tentabatur esuries, et caetera quae diabolica fraus, et malorum hominum praesumpsit iniquitas. Necesse enim erat Christum Dominum taliter loqui, ut assumendae carnis
Abbreviated transcription (Latin):
nuntio. Ille siquidem afflictiones. corã ipso poterant ꝓnuntiari: quȩ in¬
iuftȩ ꝓbabantur infligi. Prontlat itaq pius aduocatus. ante patrem tribula¬
tiones suas: ut ueniam ꝓ nr̃is possit optinere peccatis. Et nota quod in his
duobus uersib. quatuor modis oratũ est: sicut dicit apłs: exͥortate ergo
pendet pars ista uersiculi. Nã quod dicit. in deficiendo ex me sp̃m meum:
sic intelligendũ est: ac si diceret tribulationem meã ante ipsũ ꝓnuntio:
cũ deficit ex me sp̃s meus. Alultas enim & grauissimas tribulationes uiilt
intelligi: quas ante dñm se ꝓnuntiare ꝓfitetur. Sed qm̃ sp̃m eius nusquã
legimus defecisse: quia cuncta. uoluntaria passione cõpleuit: hoc potius
a parte menbrorũ debemus accipere. Quod expositionis genus. prouide
a maiorib conftat inuentũ: quando aliquid sic loquitur. quod eius non

Expanded text:
nuntio. Illae siquidem afflictiones coram ipso poterant pronuntiari, quae innuntio. Illae siquidem afflictiones coram ipso poterant pronuntiari, quae injuste probabantur 479 infligi. Pronuntiat itaque pius advocatus ante Patrem tribulationes suas, ut veniam pro nostris possit obtinere peccatis. Et nota quod in his duobus versibus quatuor modis oratum est, sicut dicit Apostolus: Exhortare ergo pendet pars ista versiculi; nam quod dicit: In deficiendo ex me spiritum meum, sic intelligendum est, ac si diceret: Tribulationem meam ante ipsum pronuntio, cum deficit ex me spiritus meus. Multas enim et gravissimas tribulationes vult intelligi, quas ante Deum se pronuntiare profitetur. Sed quoniam spiritum ejus nunquam legimus defecisse, quia cuncta voluntaria passione complevit, hoc potius a parte membrorum debemus accipere. Quod expositionis genus provide a majoribus constat inventum, quando aliquis sic loquitur, quod ejus non
Abbreviated transcription (Latin):
dñm clamasse dicit. Quȩ figura dicitur pleonasmos. id est super¬
abunlantia: sicut dicere solemus. manib meis feci: aurib meis audiui:
& his similia. Et ne clamor intelligeretur transitorius: addidit. depre¬
catus sum: quod frequentata supplicatione peragitur. Effundã in cons¬
pectu eius orationem meã: tribulationem meã ante ipsum pronuntio.
Quam pura: quã suauis erat oratio: quȩ in conspectu patris. uelut ꝑ¬
spioui fontis copia fundebatur. Fundebatur plane: non utima peteret:
sed ut acl pietatis supernȩ altitudinem peruenirẽt. Dictũ est autem.
in conspect eius: quia bonas orationes uelut aliquid uultuosum. di¬
uinitas inspicit: & cũ uoluntas nr̃a ab hominibus non possit conspici: ab
illa tamen constat intendi. Sed quȩ sit ista oratio. subter exponitur:
tribulatio scilicet: quȩ sinceras & continuas ficit orationes. Et nota.
qm̃ innocentiȩ securitate dicitur tribulationem meam ante ipsum pro¬

Expanded text:
d Dominum. Quae figura dicitur pleonasmos, id est superabundantia, sicut dicere solemus: Manibus meis feci, Auribus meis audivi, et his similia. Et ne clamor intelligeretur transitorius, addidit: deprecatus sum; quod frequentata supplicatione peragitur. Vers. 2. Effundam in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ipsum pronuntio. Quam pura, quam suavis erat oratio, quae in conspectu Patris velut perspicui fontis copia fundebatur! Fundebatur plane, non ut ima peteret, sed ut ad pietatis supernae altitudinem perveniret. Dictum est autem, in conspectu ejus, quia bonas orationes velut aliquid vultuosum Divinitas inspicit; et cum voluntas nostra ab hominibus non possit conspici, ab illa tamen constat intendi. Sed quae sit ista oratio subter exponitur, tribulatio scilicet, quae sinceras et continuas efficit orationes. Et nota quoniam innocentiae securitate dicitur: Tribulationem meam ante ipsum pro
Abbreviated transcription (Latin):
cũ atoro babel filio salathiel post captiuitatẽ tẽplũ
hierosolimitanũ constat. eẽ. reparatũ. qͦdusq ad suꝑficiẽ
terrae. chaleleoꝵ manꝰ ininnca destruxerat: sedcum
nichil tale in subsequentib dicat. ne aliquando titu-¬
lus cliscrep& a narratione psalmoꝵ. restat ut eũ sp̃italit̃ exquirere debe¬
amus. Destructa clomꝰ aclificat᷑: quando anima post captiuitatẽ peccati
al intelligentiã ueritatis cȩperit dño pręstante remeare. domꝰ enĩ ista
sinit. clonec usq al finẽ scłi. prȩdestinatoꝵ numerꝰ impleat᷑. Mente
sane conlenclũ . ẽ: psalnũ hunc sc łm. eẽ. eoꝵ. qͥ de pͥmo & scđo aduentu
clomini pro loquuntur
DIUISIO ES ALMI

Expanded text:
Salathiel post captivitatem templum Jerosolymitanum constat esse reparatum, quod usque ad superficiem terrae Chaldaeorum manus inimica destruxit. Sed cum nihil tale in subsequentibus dicat, nec aliquando titulus discrepet a narratione psalmorum, restat ut eum spiritualiter exquirere debeamus. Destructa domus aedificatur, quando anima post captivitatem peccati ad intelligentiam veritatis coeperit Domino praestante remeare. Domus enim istasinit donec usque ad finem saeculi praedestinatorum numerus impleatur. Mente sane condendum est psalmum hunc secundum esse eorum qui de primo et secundo adventu Domini proloquuntur. Divisio psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ mathathias assumpturꝰ erat. ut hębreos a suꝑsticionũ clade lib̾ar&e
ut causa humanis uirib desperata. domini uirtute iuuaret᷑. & bene
infirmitatẽ suam intellex̃. qui saluatorẽ medicũ totis uirib inuocauit.
quatenꝰ erepti iudei. honorẽ eiꝰ nomini reddẽ potuissent. Utiliter¬

Expanded text:
quod Mathathias assumpturus erat ut Hebraeos a superstitionum clade liberaret; quod Mathathias assumpturus erat ut Hebraeos a superstitionum clade liberaret; ut causa humanis viribus desperata Domini virtute juvaretur. Et bene infirmitatem suam intellexit, qui Salvatorem medicum totis viribus invocavit; quatenus erepti Judaei honore
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽẽ seclucendos ut dnĩ cultura derelicta. nefanda iclola sequerent᷑: non
poterat ꝓ antiquis tantũ rogare culpis. quos sciebat futuris quoq tem¬
porib. ingentia scelera ꝑpetrare. Sed hic antiquas similes antiquis culpis
xstimo debere sentire. quib ꝑ innumeros annos nefanda mundi prauitate
peccatũ. ẽ: sic̃ & alius psalmꝰ dicit. ecce ueteres posiusti dies meos. Seqͥtꝰ
Cito nos anticip& miscđia tua. Qui tim& iudiciũ dñĩ. antic ipari se eius
miscđia recta desicdat : quia nisi indulgentia p̃uenerit peccatorẽ inuidi.¬
in nob̃ exiguitas bonoꝵ operũ: Et non habemꝰ qđ possimꝰ offerre iusticiȩ
sinos incipiat uigor equitatis inquirere. Suꝑ hoc ponit & nimis: ne quis
se putar& deꝓbitate actuũ suoꝵ debere prȩsumere: cũ se bonis meritis
nominis tui. Cum dic̃ adiuua nos. significat forsitan illud certamen

Expanded text:
esse seducendos, ut Domini cultura derelicta, nefanda idola sequerentur, non esse seducendos, ut Domini cultura derelicta, nefanda idola sequerentur, non poterat pro antiquis tantum rogare culpis, quos sciebat futuris quoque temporibus ingentia scelera perpetrare. Sed hic, antiquos, similes antiquis culpis aestimo debere sentire, quibus per innumeros annos nefanda mundi pravitate peccatum est; sicut et alius psalmus dicit: Ecce veteres posuisti dies meos . Sequitur, cito nos anticipet misericordia tua. Qui timet judicium Domini anticipari se ejus misericordia recte desiderat, quia nisi indulgentia praevenerit peccatorem, in judis est enim in nobis exiguitas bonorum operum, et non habemus quod possimus offerre justitiae, si nos incipiat vigor aequitatis inquirere. Super hoc ponit et, nimis: ne quis se putaret de probitate actuum suorum debere praesumere, cum se bonis meritis , propter honorem nominis tui. Cum dicit, Adjuva nos, significat forsitan illud certamen
Abbreviated transcription (Latin):
figura dicit᷑ ante ꝓsopon: quancdo ꝓhomine ingrato ponit᷑ ꝑsona gratissima.
Bicenclo enĩ comeder̃: significat comedi fecer̃. Seuitiã impre gentis ostendit.
dum caclauera mortuoꝵ. ferarũ comestionib exponebant: Siue comedi signi¬
ficat eos qui lege dñi derelicta. impia suꝑsticione gluttiti sunt. Sequit᷑. Et locũ
eiꝰ desolauer̃. Tuersionẽ & solitudinẽ deplorat pulcherrime ciuitatis: quando
impa cdominatione: p suasione gentiliũ. ciuium suoꝵ habitatione nudata. ẽ.¬
Nememineris iniquitates nrãs antiquas. cito nos anticip& miscđia tua:
quia pauꝑes facti sumꝰ nimis. Confessione lelictoꝵ. ꝓpitiũ sibi uidicẽ reddit.
ut qui se ꝑ iusticiã iundicare non poterat : ꝑ supplicationes neccessarias
ex piar&. Sed cum scir& asaph. antiochi regis tempore. non nullos iuclȩoꝵ

Expanded text:
figura dicitur anteprosopon, quando pro homine ingrato ponitur persona gratissima. figura dicitur anteprosopon, quando pro homine ingrato ponitur persona gratissima. Dicendo enim, comederunt, significat comedi fecerunt. Saevitiam impiae gentis ostendit, dum cadavera mortuorum ferarum comestionibus exponebant. Sive comedi significat eos qui, lege Domini derelicta, impia superstitione glutiti sunt. Sequitur, et locum ejus desolaverunt. Eversionem et solitudinem deplorat pulcherrimae civitatis, quando impia dominatione, persuasione gentilium civium suorum habitatione nudata eNe memineris iniquitates nostras antiquas, cito nos anticipet misericordia tua, quia pauperes facti sumus nimis. Confessione delictorum propitium sibi judicem reddit, ut qui se per justitiam vindicare non poterat, per supplicationes necessarias expiaret. Sed cum sciret Asaph Antiochi regis tempore nonnullos Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
tuam licit: id ÷ supra aduersarios inclignationẽ tuã ab undanter emitte.
ut sicut nos illi conprimunt. ita tius uirtutib obruant᷑. Sciebat enĩ humanã
uictoriã. tam du posse: prę ualere:: quã diu diuina potentia ꝑmisiss&.
Et cum dicit quȩ te non nouer̃. culpas mitigat uideoꝵ: qm̃ & si multi
deliquerant : tamen erant inter eos. qui dominicis iussionib seruiebant.
Istos enim dic̃ merito ꝑ sequendos: qui nom̃ dñi omuĩmodis ignorabant.
Sic culpa quȩ excusari non potestr superioris criminis collatione leuigat᷑.
Nec uacat qđ ante dix̃ ingentes: post ea inregna. Prius enĩ popłis impre.¬
catus . ẽ: deinde ipsis regib qui talia fieri crudeliter imperabant. Quia comeder̃
iacob: & locum eius desolauer̃. Pro gente quȩ peccauerat. gratissimi patriarchȩ
nomen obiectum. ẽ: ut recorclatio scĩssimi uiri. popłi delicta mitigar&. Quae

Expanded text:
tuam, dicit, id est, supra adversarios indignationem tuam abundanter emitte; tuam, dicit, id est, supra adversarios indignationem tuam abundanter emitte; ut sicut nos illi comprimunt, ita tuis virtutibus obruantur. Sciebat enim humanam victoriam tandiu posse praevalere, quandiu divina potentia permisisset. Et cum dicit, quae te non cognoverunt, culpas mitigat Judaeorum: quoniam etsi multi deliquerant, erant tamen inter eos qui dominicis jussionibus serviebant. Istos enim dicit merito persequendos qui nomen Domini omnimodis ignorabant. Sic culpa quae excusari non potest, superioris criminis collatione levigatur. Nec vacat quod ante dixit, in gentes, postea in regna; prius enim populis imprecatus est, deinde ipsis regnis quae talia fieri crudeliter imperabant. Vers. 8. Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Pro gente quae peccaverat, gratissimi patriarchae nomen objectum est; ut recordatio sanctissimi viri populi delicta mitigaret. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
rogat. ne usque ad finem irascat᷑ genti uiclaicȩ: quando se uenturũ ꝓpħarũ
sacris prȩdicationib indicauit. Scĩ enim uiri quãuis mala paterent᷑. sciebant
se adño minime deserendos: Sicut alius psalmꝰ dicit. castigans castigauit me
dñs. & morti non tralidit me. Prophetiae quoq spũ: denuntiat fieri quȩ
prȩuidebat. e̾e. uentura. Tempore siquidẽ ipsius captiuitatis. mathathias unꝰ
hȩbcorum. celo pat̾nȩ traditionis incensus. quia uidebat ad idolorũ cultu-¬
ram. cuuũ popłm trahi᷑: collegit reliquos fideles. atq in exercitũ regis
antiochi. cum filiis suis tanta inlignatione prosiluit: ut se a uigo serui-¬
tutis exuer&. & imperata sacrificia gloriosissime respuiss&: intantũ ut
quendam iuderĩ idolis immolantẽ. supra ipsas aras amore scȩ̃ deuotionis
uissimas calamitates: nunc petie a uisto iudice. ut uastatores eorũ
afflictiones sustineant. qui nomen eius omĩmodis nesciebant. Effunde iram

Expanded text:
 genti Judaicae, quando se venturum prophetarum sacris praedicationibus indicavit. Sancti enim viri quamvis mala paterentur, sciebant se a Domino minime deserendos; sicut alius psalmus dicit: Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me . Prophetiae quoque spiritu denuntiat fieri quae praevidebat esse ventura. Tempore siquidem ipsius captivitatis Mathathias unus Hebraeorum zelo paternae traditionis incensus , quia videbat ad idolorum culturam civicum populum trahi, collegit reliquos fideles, atque in exercitum regis Antiochi cum filiis suis tanta indignatione prosilivit, ut se et a jugo servitutis exueret, et imperata sacrificia gloriosissime respuisset; intantum ut quemdam Judaeum idolis immolantem supra ipsas aras amore sanctae devotionivissimas calamitates, nunc petit a justo judice ut vastatores eorum afflictiones sustineant, qui nomen ejus omnimodis nesciebant. Effunde iram
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis studio transferamꝰ: sicut apłs dic̃. Siquid patit᷑ unũ menbrũ.
compatiunt᷑ omĩa menbra : siue glorificat᷑ unũ menbrũ. congaulent om̃ia
menbra. H inc enĩ caritas illa prȩcelsa conquiritꝰ hinc prȩdicata unitas
inuenitur : et sicausam boni istius altius ꝑscruteris. hinc & illa cęlestis
affectio gigniturque dñi ȩccłiam locupletare monstratur.
MUTABUNTUR TESTIMO HIUM ASAPE PSALMUS

Expanded text:
mitatis studio transferamus, sicut Apostolus dicit: Si quid patitur unum membrum, mitatis studio transferamus, sicut Apostolus dicit: Si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . Hinc enim charitas illa praecelsa conquiritur, hinc praedicata unitas invenitur. Et si causam boni istius altius perscruteris, hinc et illa coelestis affectio gignitur, quae Domini Ecclesiam locupletare monstratur. mutabuntur, testimonium Asaph, psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
tius irasceretur eis. quos suos. eẽ meminerat. Et inscłm scłi narrabimꝰ mira¬
bilia tua. H ic illam tangit futuri scłi beatissa̾mã psalmocliã quã chorus
scõrũ sine cessatione dicturꝰ ÷.⁊ non ut alios instruat. quia ibi nullus erit
in doctus: sed ut honorem clebitũ redentes. prȩconiorũ ipsorũ suauitate
lamentatione defleuit. sed sciendum quod septuagesimus tercius. captiuitatẽ
contin&. quam ꝑtulit subromanis. iste uero antiochi regis deflet sacrilegam
& crudelissimã uastitatem. Considerandũ quoq & alta mente condendũ
est quod caritatis studio cõmonem᷑ ęccłixe dei bonis lȩtari: & iterũ. ca¬
lamitatib eius uehementer affligi. Legit᷑ enĩ felices qui gaudent. in pa-¬
ce tua. Et felices qui contristabunt᷑ in om̃ib flagellis tuis. Qua propter
conuenit. ut quod unicuiq fidelium ꝓuenerit ad nostros dolores prexi¬

Expanded text:
tius irasceretur eis, quos suos esse meminerat. Et in saeculum saeculi narrabimus latius irasceretur eis, quos suos esse meminerat. Et in saeculum saeculi narrabimus laudem tuam. Hic illam tangit futuri saeculi beatissimam psalmodiam, quam chorus sanctorum sine cessatione dicturus est; non ut alios instruat, quia ibi nullus erit indoctus; sed ut honorem debitum reddentes, praeconiorum ipsorum sua vitate lamentatione deflevit. Sed sciendum quod septuagesimus tertius captivitatem continet quam pertulit sub Romanis: iste vero Antiochi regis deflet sacrilegam et crudelissimam vastitatem. Considerandum quoque et alta mente condendum est quod charitatis studio commonemur Ecclesiae Dei bonis laetari, et iterum calamitatibus ejus vehementer affligi. Legitur enim: Felices qui gaudent in pace tua, et felices oconvenit ut quod unicuique fidelium provenerit, ad nostros dolores proxi
Abbreviated transcription (Latin):
complemur: dequo & alio loco dictũ. ẽ. Argentũ igne examinatũ terrę
purgatũ septuplũ. Iuod ad conuersationem ipsorũ non ÷ dubium ꝑ-¬
tinere : quando sic recipiunt. ut mnbonis partib cammatentur. Insinu
corũ. utiq in animarũ secreto debemꝰ accipere : ubi semꝑ sie gloriosa
conuersio. Sequit᷑. Improperium ipsorũ : quod exꝓbrauerunt tibi dnẽ.
Fecer̃ inuirias: dicant laudles. suer̃ increduli: sint deuoti. Extiterunt
suꝑbi: fiant humiles. Iunc enim dñs gloriosȩ uindicatus agnoscit᷑.
confitebimur tibi in scła. De illis sicut arbitor dicit. reliquis: quȩ mathathiȩ
studio congregatȩ. legem dnĩ custodire meruer̃. Istȩ reuera sunt oues dñi: quæ
euis gloriã confitentes. infidei firmitate manserunt. Post autẽ hoc & generalit̃
popłis congregatio facta ÷ una scõrũ. Intuendũ ÷ autẽ in lamentatione sua qua

Expanded text:
igne examinatum, terrae igne examinatum, terrae purgatum septuplum . Quod ad conversionem ipsorum non est dubium pertinere, quando sic recipiunt, ut in bonis partibus commutentur. In sinu eorum, utique in animarum secreto debemus accipere, ubi semper fit gloriosa conversio. Sequitur, improperium ipsorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Fecerunt injurias, dicant laudes; fuerunt increduli, sint devoti; exstiterunt superbi, fiant humiles. Tunc enim Dominus gloriose vindicatus agnoscitur, confitebimur tibi in saeculum. De illis sicut arbitror dicit reliquis qui Mathathiae studio congregati, legem Domini custodire meruerunt. Istae revera sunt oves Domini, quae ejus gloriam confitentes in fidei firmitate manserunt. Potest autem hoc et generaliter est ex duobus populis congregatio facta est una sanctorum. Intuendum autem est lamentationem suam qua
Abbreviated transcription (Latin):
potentissimꝰ executoꝵ.: in cruce positus ait. p̾ater ignosce illis. quia nes¬
quos ꝓnomine dñi uinxerat irreligiosa gentilitas: qui crebris gemitib onĩ-¬
fidei augm̃ta ꝓficiant. Sequit᷑. Sccłm magnituclinẽ brachũ tui: posside
filios morte punitoꝵ. Nimis pia sub orit᷑ & affectłosa prȩcatio: ne fibios
corũ dñs a sua possessione ꝓitiat: qui ꝓ eius religione morte prntti st̃.
In numera enim tunc ibi martyrũ turba fuit: quorũ posteros dñm
desiderant possidere : ne aliquo errore uitient᷑. Ille si quidẽ quando nos
de: quale qͦđ suꝑiꝰ dixit uindica. Quod & si afflictionem tribuit corpo¬
rum salutem tam̃ efficit animarũ. Uicinos dicit finiamos. ⁊. de quibus
superiꝰ ait. facti sumꝰ opprobriũ uicinis nr̃is. Septuplũ. ꝑfectionem
significat mimeris cȩlestis: qđ accipimꝰ. quando sp̃s scĩ illuminatione

Expanded text:
potentissimus exsecutor in cruce positus ait: Pater, ignosce illis, quia nespotentissimus exsecutor in cruce positus ait: Pater, ignosce illis, quia nesquos pro nomine Domini vinxerat irreligiosa gentilitas, qui crebris gemitibus omnifidei augmenta proficiunt. Sequitur, secundum magnitudinem brachii tui posside filios morte punitorum. Nimis pia suboritur et affectuosa precatio, ne filios eorum Dominus a sua possessione projiciat, qui pro ejus religione morte puniti sunt. Innumera enim tunc ibi turba martyrum fuit, quorum posteri Dominum desiderant possidere, ne aliquo errore vitientur. Ille siquidem quando nos de quale quod superius dixit, Vindica; quod etsi afflictionem tribuit corporum, salutem tamen efficit animarum. Vicinos, finitimos dicit, de quibus superius ait: Facti sumus opprobrium vicinis nostris. Septuplum perfectionem significat muneris coelestis, quod accipimus qua
Abbreviated transcription (Latin):
re quando eos desideria praua cogit clampnare. Cum lieit coram
oculis nr̃is. celeritatẽ postulat ultionis: ut uideat fieri qđ aliquando noue-¬
rat posse concedi. U indica sangumem seruorũ tuorũ: qui effusus. ẽ Ter¬
tiam partem quȩ restabat exequitum: ut uindic& sanguinẽ fideliũ. qui
ꝑeus nomine: martyria ꝑtuler̃. Uinclicatio ÷ enim ꝑ quã ius. & iniuria.
iusta retributione defencditur : sed hic illuel uidet᷑ optare qđ ad conuersi¬
onem respicit inimici. Nam cum hic in eis temporalit̃ undicat᷑ intertã
x ternȩ dampnationis euadunt. Sic & in apocalipsi legimꝰ sub ara dĩ mar-¬
tyrum animas postulare: ut cliuno iudicio iundicent᷑. Quȩ uindicta
accipienda ÷ ad modũ quẽ diximus: quia beati uiri crudeliter se non ex¬
petunt tundicari: cum acceperint monita. orate ꝓinimicis ur̃is. benefaci¬
te his qui oder̃ uos. & his similia. Ad postremũ ipse dñs prȩceptoꝵ suoꝵ

Expanded text:
re, quando eos cogit desideria prava damnare. Cum dicit, coram re, quando eos cogit desideria prava damnare. Cum dicit, coram oculis nostris, celeritatem postulat ultionis; ut videat fieri quod aliquando noverat posse concedi. Vers. 13. Vindica sanguinem servorum tuorum, qui effusus est. Tertiam partem quae restabat exsequitur, ut vindicet sanguinem fidelium, qui pro ejus nomine martyria pertulerunt. Vindicatio est enim per quam vis et injuria justa retributione defenditur. Sed hic illud videtur optari, quod ad conversionem respicit inimici. Nam cum hic in eis temporaliter vindicatur, interitum aeternae damnationis evadunt; sic enim in Apocalypsi legimus : Sub ara Dei martyrum animas postulare ut divino judicio vindicentur. Quae 274 vindicta accipienda est ad modum quem diximus, quia beati viri crudeliter se non expetunt vindicari, cum acceperint monita: Orate pro inimicis vestris, benefacite his qui oderunt vos , et his similia. Ad postremum ipse Dominus praeceptorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
Dnẽ libera nos & propituis esto peccatis nr̃is. ꝓpter nomen tuũ. Quide
ꝓpriis uirib desperat. necessari&e ad auxiliũ omipotentis iudicis carrit.
ut qł actib ꝓpriis. conferri non potest. pietate scĩ nominis tribuatur.
ldeo enĩ saluator dicit᷑. quia in se sꝑantes saluat: & unminentes peccatoꝵ
& innotescat innationib corã oculis nr̃is. Recidit causã cur petiuerit
plebem dnĩ liberari: scilic& ne illud usitatũ dicatur ã ꝑfidis. ubi . ẽ. deus
eorũ. Nam quãuis fideles diuersa flagella patiant᷑: istud tamen ab eis
non potest ferri. quando creaturarũ omĩũ insultatur autori. Dicendo
em̃ ubi . ẽ. putat᷑ aut pręsens non .e̾ẽ. aut non posse defendere. Et respice. quã
necessariȩ inter cal amitates suas illud opprobrium comiorat: qđ ad
diuinã contumeliam ꝑtinebat. sequit᷑. Et innotescat innationib corã
oculis nr̃is. hic sub aucdiendũ uinclicta quã sol& dñs de ꝑ̃fidis face¬

Expanded text:
ne, libera nos, et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Qui de propriis viribus desperat, necessarie ad auxilium omnipotentis judicis currit, ut quod actibus propriis conferri non potest, pietate sancti nominis tribuatur. Ideo enim Salvator dicitur, quia in se sperantes salvat, et imminentes peccatorum et innotescat in nationibus coram oculis nostris. Reddit causam cur petiverit plebem Domini debere liberari, scilicet ne illud usitatum dicatur a perfidis: Ubi est Deus eorum? Nam quamvis fideles diversa flagella patiantur, istud tamen ab eis non potest ferri, quando creaturarum omnium insultatur auctori. Dicendo enim, Ubi est? putatur aut praesens non esse, aut non posse defendere. Et respice quam necessarie inter calamitates suas illud opprobrium commemorat, quod ad divinam pertinebat contumeliam. Sequitur, et innotescat in nationibus coram oculis nostris. Hic est subaudiendum, vindicta, quam solet Dominus de perfidis face
Abbreviated transcription (Latin):
t nr̃o sunt. Tadem repetit. ac cliuersitate congeminat: ut illud qđ dixerat op¬
probriũ. dariꝰ monstraret᷑. Dicit enim hȩbreos fuisse derisui: qui priꝰ fuerant
dnĩ deuotione reuerendi. Contemptui uero tunc sunt habiti. quando eos capti¬
uitati traditos uidebant : quibus pridem tot regna cęsisse cognouer. Nec uacat
qđ additũ ÷ qui incircuitu nr̃o sunt: quia semꝑ grauiora sunt opprobria. quę
uicinitas norit dum assiclua reputatione suscipit᷑ qđ longinquitãs beneficio
minime sustin&. Sicͥtotos iste textus a principio crescens. schema illud nobilissimũ
facit qđ uocet᷑ auxesis: latine uero nuncupatur augmentũ. Ubi sunt oratores qui
ad artem ueri similem. ueritatis officia transtuler̃: Ecce quib argumentis agit
simpolicitas ingeniosa: non maliciosa caͥliclitas. Usquequo dñe irasceris infinem¬

Expanded text:
nt. Eadem repetita diversitate congeminat, ut illud quod dixerat opprobrium, clarius monstraretur. Dicit enim Hebraeos fuisse derisui, qui prius fuerant Domini devotione reverendi. Contemptui vero tunc sunt habiti, quando eos captivitati traditos videbant, quibus pridem tot regna cessisse cognoverant. Nec vacat quod additum est, qui in circuitu nostro sunt: quia semper graviora sunt opprobria quae vicinitas novit, dum assidua reputatione suscipitur, quod longinquitatis beneficio minime sustinetur. Sic totus iste textus a principio crescens, schema istud nobilissimum facit quod vocatur auxesis, Latine vero nuncupatur augmentum. Ubi sunt oratores qui ad artem verisimilem veritatis officia transtulerunt? 273 Ecce quibus argumentis agit simplicitas ingeniosa, non malitiosa calliditas. Vers. 6. Usquequo, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
me conprȩhendit. addidit tuam. ut excitaret iudicis animos contra aduer-¬
sarios truculentos: dicens eos uenisse adlesionẽ rei quȩ ad uidicẽ ꝑtine.¬
bat.
Hȩc oratores latius copioseq dixer̃: cum aluersariis suis odiũ facere. inuidiamq
niterentur. Coinquinauer̃ templũ scm̃ tuũ: posuer̃ hierłm uelut po morũ custo

Expanded text:
me comprehendit. Addidit, tuam, ut excitaret judicis animum contra adverme comprehendit. Addidit, tuam, ut excitaret judicis animum contra adversarios truculentos: dicens eos venisse ad laesionem rei, quae ad judicem pertinebat. Haec oratores latius copioseque dixerunt, cum adversariis suis odium facere invidiamque niterentur. Vers. 2. Coinquinaverunt templum sanctum tuum, posuerunt Jerusalem velut pomorum cu
Abbreviated transcription (Latin):
figurã gestare fidelium popłorũ. ꝑ totũ loquit᷑ psalmũ.: in prima parte
dinumerans quanta temporib supra dicti regis antiohi ꝑtulerit hieru¬
salem. & popłs iudeorũ: sccła parte dñm rogat. ut supra potentes
inimicos iram sue indignationis effundat: & peccatis seruorũ suorũ dignetur
temporib daiuid fuerit. quã rex exister& antiochus: om̃ia tamen more suo
qł asaph deflens. subito clamabat ad dñm uener̃ gentes: tanquã iã mu¬
ros irrumperent. & formidata captiuitas introir&. Gens enim dicta ÷ quod
uno sit genere procreata. Inhereditatẽ hierłm significat. ubi erat heredi-¬
tas dei inscĩs hominib constituta: qualis fuit mathathias. eleatam. septem
cum scã matre: quales fuer̃ mille. qui nec sabbatũ uiolarent. om̃s se passi
sunt ab hostib quietis manib interirẽ: & çȩteros quos noticia humana mini.¬

Expanded text:
personam gestare fidelium populorum per totum loquitur psalmum. In prima parte personam gestare fidelium populorum per totum loquitur psalmum. In prima parte dinumerans quanta temporibus praedicti regis Antiochi pertulerit Jerusalem populusque Judaeorum. Secunda parte Dominum rogat ut supra potentes inimicos iram suae indignationis effundat, et peccatis servorum suorum dignetur temporibus David fuerit, quam rex existeret Antiochus, omnia tamen more suo quod Asaph deflens subito clamabat ad Dominum: Venerunt gentes, tanquam jam muros erumperent, et formidata captivitas introiret. Gens enim dicta est, quod uno sit genere procreata. In haereditatem, Jerusalem significat, ubi erat haereditas Dei in sanctis hominibus constituta: qualis fuit Matathias, Eleazar, septem fratres cum sancta matre; quales fuerunt mille, qui, ne sabbatum violarent, omnes se passi sunt ab hostibus quietis manibus interire; et caeteri quos notitia mini
Abbreviated transcription (Latin):
sicut sepe diximus hȩc significatio nominis al actus illos
ꝑtin& : qui ad mancdata clnĩ gramq referuntur. Asaph
uero synagogam significat: quȩ tamen catholicȩ conuenire
possit ȩccłiȩ. Neq enim xpĩan alieni credendi sunt:
qui gr̃ę dominicȩ claritate fulser̃. Adde ꝓpħas. patriar¬
Schas: & popłm illum iam xp̃o deuotũ: ante tempora
xp̃ĩana. Est ergo & iste psalmꝰ totus in lamentione positꝰ.
sicut & septuagesimꝰ tercius: qui futura tempora. uelut prȩterita deplorat
& ꝓpt̃ duritiã cordis sui genti grauiter affligenlȩ. pietatis stucdio de p̃
oport& gestarũ rerũ breuit̃ insinuare. noticiã: ut dũ causa p̃mitit᷑.
textus psalmi intelligibilius audiatur. Machabeorũ nobis primꝰ liber in¬
sinuat. antiochum regem cũ herosolimã ueniss&. hostiliter ciuitate opib
enuclata. in templo dei idola posuisse: hȩbreosq mosdũ diis suis sacrifica¬
re coger&. multos martyres effecisse. Qua propt̃ asaph quẽ diximus

Expanded text:
 actus illos pertinet qui ad mandata Domini gratiamque referuntur. Asaph vero significat Synagogam, quae tamen catholicae convenire possit Ecclesiae. Neque enim Christianis alieni credendi sunt, qui gratiae dominicae claritate fulserunt. Adde prophetas, patriarchas et populum illum jam Christo devotum ante tempora Christiana. Est ergo et iste psalmus totus in lamentatione positus, sicut et septuagesimus tertius, qui futura tempora velut praeterita deplorat, et propter duritiam cordis sui genti graviter affligendae, pietatis studio precatuoportet gestarum rerum breviter insinuare notitiam, ut dum causa praemittitur, textus psalmi intelligibilius audiatur. Machabaeorum nobis primus liber insinuat Antiochum regem cum 272 Jerosolymam venisset, hostiliter civitate opibus enudata, in templo Dei idola posuisse, Hebraeosque dum diis suis sacrificare cogeret, multos martyres effecisse. Quapropter Asaph quem diximus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & in quinto decimo psalmo iã dictũ est. adimplebis me lȩtitia
cũ uultu tuo. Ille enĩ uultus p̃miorũ omĩum munus est: nec poteft
eẽ cuiusquã bonitatis indigus. qui illũ meruerit habere conspectũ.
Sed cũ legat᷑. dm̃ nemo uidit uinquã: iftud ad illud tempus refere¬
ndũ est. quando beati. dñm non per speculũ. sed ut ait apłs facie
ad faciem contuentur.
CO NCLUSIO

Expanded text:
sicut et in quintodecimo psalmo jam dictum est: Adimplebis me laetitia sicut et in quintodecimo psalmo jam dictum est: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo . Ille enim vultus praemiorum omnium munus est, nec potest esse cujusquam bonitatis indigus, qui illum meruerit habere conspectum. Sed cum legatur: Nemo Deum vidit unquam , istud ad illud tempus referendum est, quando beati Dominum non per speculum, sed, ut ait Apostolus, facie ad faciem contuentur . Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
cognouisse: quod certissime credit᷑ esse faciendũ. faciet ergo iudicium
inopũ. quando in illa disceptatione ꝓmissa reftituet: & undicat
pauperes. de quib in apocalypsi scriptũ est. uidi sub ara dñi animas
occisorũ: & paulo post. clamantes. quousq sc̃s & uerus non iudicas
& uindicas sanguinem nr̃m. de his qui habitant suꝑ terrã: Uerũtam̃
Designat᷑ hoc debere fieri: int̃ quas libet temporis graues. amarasq
pressuras. Tunc enĩ magna uirtꝰ est laudare dñm: quando se scłi iftiꝰ
blandim̃ta subducunt. Bonus enim fuit iob. cũ dñm diues colebat: sed
quanto melior dũ eum sub multiplici afflictione laudabat. Tunc ergo
amplius desideremus gratias agere: quando nos temptator conatur
affligere. tacilius enim inimicus discedit: cũ uiderit excedere uon
illũ semꝑ uidere. a quo se solet omĩs rationabilis creatura reficere

Expanded text:
cognovisse, quod certissime creditur esse faciendum. Faciet ergo judicium cognovisse, quod certissime creditur esse faciendum. Faciet ergo judicium inopum, quando in illa disceptatione promissa restituet, et vindicabit pauperes, de quibus in Apocalypsi scriptum est: Vidi sub ara Domini animas occisorum. Et paulo post: Clamantes: Quousque sanctus et verus non judicas, et vindicas sanguinem nostrum de his qui habitant super terram Designatur hoc debere fieri inter quaslibet temporis graves amarasque pressuras. Tunc enim magna virtus est laudare Dominum, quando se istius saeculi blandimenta subducunt. Bonus enim fuit Job, cum Dominum dives colebat, sed quanto melior, dum eum sub multiplici afflictione laudabat! Tunc ergo amplius desideremus gratias agere, quando nos tentator conatur affligere. Facilius enim inimicus discedit, cum viderit excedere non illum semper videre, a quo se solet omnis rationabilis creatura reficere,
Abbreviated transcription (Latin):
dici. & illi qui linguȩ ubertate fecundi sunt: tam̃ illis hoc specialit̃ nom̃
constat impositũ. qui inconsiderata locutione uerbosi sunt. Sunt enĩ con¬
trarii sant sapientib: & diuersos more tractantes. Monet enĩ iacobus a¬
płs: sit om̃is homo uelex ad audiendũ. tardus ad loquendũ. Tales enĩ
suꝑ terrã minime dirigunt᷑: qui affluitate sua frequent̃ excedunt.
Difficile est enĩ in deliberatũ rectũ esse sermonẽ: sicut scriptũ est. in mu¬
ltiloquio non effugies peccatũ. Iniustus autẽ uir est: qui diuinas regu¬
las contẽpnens. uoluntatis ꝓpriȩ feruore traducitur. Itte capit᷑ malis
suis. & in ꝓfundũ altissima uoracitate sũmergit᷑: quia semꝑ sibi noxia co¬
pũ: & uindictã pauperũ. Scã eccła breuiter & ueracit̾ loquitur: qualis re¬
uera debuit culpare linguosos. Hoc enĩ se dicit per fidem dono dñi

Expanded text:
dici et illi qui linguae ubertate facundi sunt, tamen illis hoc specialiter nomen dici et illi qui linguae ubertate facundi sunt, tamen illis hoc specialiter nomen constat impositum, qui inconsiderata locutione verbosi sunt. Sunt enim contrarii sapientibus, et diverso se more tractantes. Monet enim Jacobus apostolus: Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus ad loquendum . Tales enim super terram minime diriguntur, qui a levitate sua frequenter excedunt. Difficile est enim indeliberatum rectum esse sermonem, sicut scriptum est: In multiloquio non effugies peccatum . Injustus autem vir est, qui divinas regulas contemnens, voluntatis propriae fervore traducitur. Iste capitur malis suis, et in profundum altissima voracitate submergitur, quia semper sibi noxia couperum. Sancta Ecclesia breviter et veraciter loquitur, quales revera debuit culpare linguosos. Hoc enim se dicit per fidem dono Dei
Abbreviated transcription (Latin):
quia simplicit̃ & sine difficultate ꝓfertur. Qua propt̃. oris eorũ mendacium
eos operit: cũ perfidi de sua assertione superantur. Nũquã enim sic eft cau¬
ignis: in ignem deicies eos. in miscriis non subsistent. Primo enĩ in explica¬
biles eorũ dixit errores: nunc pęnas memorat omnino salutares. Carbo-¬
nes ignis sunt pęnitentiȩ cruciatꝰ: qđ tam̃ incendium nascit᷑ ex imbre
lacrimarũ: sicut & in centesimo nonodecimo psalmo dictũ est: sagittȩ po¬
tentis acutȩ cũ carbonib desolatoriis. Primo enim supra eos cadet luc¬
tuosa cõpunctio: post in ignẽ deiciuntur: quando iã miseratione dñi
flamina caritatis accensi sunt. & feruere scĩs operib incipiunt. qui pridem desi¬
dioso tepore uixerunt. his euenit. ut in miseriis suis non subsiftant: quando
in bonã partẽ diuino munere transferuntur. Cir linguosus non dirigeair¬

Expanded text:
quia simpliciter et sine difficultate profertur. Quapropter oris eorum mendacium quia simpliciter et sine difficultate profertur. Quapropter oris eorum mendacium eos operit, cum perfidi de sua assertione superantur. Nunquam enim sic est cauignis, in ignem ejicies eos, in miseriis non subsistent. Primo inexplicabiles eorum dixit errores: nunc poenas memorat omnino salutares. Carbones ignis, sunt poenitentiae cruciatus, quod tamen incendium nascitur ex imbre lacrymarum, sicut et in centesimo decimo nono psalmo dictum est: Sagittae potentis acutae cum carbonibus desolatoriis . Primo enim supra eos cadit luctuosa compunctio, post in ignem dejiciuntur, quando jam miseratione Domini flamma charitatis accensi sunt; et fervere sanctis operibus incipiunt, qui pridem desidioso nimis tepore vixerunt. His evenit ut in miseriis suis non subsistant, quando in bonam partem divino munere transferuntur. Vers. 12. Vir li
Abbreviated transcription (Latin):
bitas ne traderet᷑ inimicis. sca mat̾ eccła. uenit ad tercium menbrũ: in quo
impiorũ in explicabiles designat errores. Lã sicut superiꝰ in die belli caput
suum obumbrari dixit adño: ita istorũ caputꝰ quod est diabolus. rotabilẽ
refert habere circuitũ: quia nũquã ad uiam rectã peruenit: qm̃ per uesti¬
gia sua rediens. se semꝑ inuoluit. Ordo autem uerborũ. talis est Caput eo¬
rũ circuitꝰ. De quo similit̾ petrus dicit apl̃s. Aduersariꝰ ũr sicut leo rugi¬
ens: circuit. querens quem deuoret. Pulcherrima species definitionis eft: uno
uerbo declarare quid sit res illa quȩ querit᷑ hoc grece cata antilexin: latinȩ
ad uerbũ dicit᷑. Laborͤ labiorũ est. ꝓlatũ in ore mendaciũ: quo laboriose fin¬
git᷑᷑ qm exquisita machinatione formatur. Ueritas enim sine labore dicitur:

Expanded text:
bitas ne traderetur inimicis, sancta mater Ecclesia venit ad tertium membrum, in quo bitas ne traderetur inimicis, sancta mater Ecclesia venit ad tertium membrum, in quo impiorum inexplicabiles designat errores. Nam sicut superius, in die belli caput suum obumbrari dixit a Domino, ita istorum caput, quod est diabolus, notabilem refert habere circuitum, qui nunquam ad rectam viam pervenit, quoniam per vestigia sua rediens se semper involvit. Ordo autem verborum talis est: Caput eorum circuitus. De quo similiter Petrus dicit apostolus: Adversarius vester sicut leo rugiens, circuit quaerens quem devoret . Pulcherrima species definitionis est, uno verbo declarare quid sit res illa quae quaeritur. Hoc Graece, κατὰ τὴν λέξιν, Latine ad verbum dicitur. Labor vero labiorum, est prolatum ore mendacium, quod laboriose fingitur, quoniam exquisita machinatione formatur. Veritas enim sine labore dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nita est passio dñi. dies belli: scilicet quando diabolo uicto. infernorũ
claustra di rupta sunt. captiui liberati sunt. solusq moriendo triumpha¬
uit. qui nouo more mortẽ morte destruxit. Ne tradas me dñe a de¬
quã exaltentur. A desiderio suo traditur peccatori. quisquis per concurisen¬
tias carnis diabolo relinquitur possidendus: de quib dicit apls. ꝓpterea
tradidit illos ds̃ in desideria cordis eorũ in immunditiã. Sed ne hoc fiat
sequit᷑ res omnino probabilis: ut sicut inimici consiliũ faciunt in malũ. ita
uirtus diuina pręftare dignet᷑ auxilium. Ad postremũ dicit᷑ causa iuftissima:
ne reuera exaltentur perditione iuftorũ: qui fidelis populi subuersione
głantur. Sequit᷑ scđm diapsalma: ubi diuisionẽ sicut consueuimꝰ apponemus.
Caput circuitus eorũ: labor labiorũ ipsorũ cooperiet eos. Post preces ha¬

Expanded text:
nita est passio Domini, dies belli, scilicet quando, diabolo victo, infernorum nita est passio Domini, dies belli, scilicet quando, diabolo victo, infernorum claustra dirupta sunt, captivi liberati sunt, solusque moriendo triumphavit, qui novo more mortem destruxit. Vers. 9. Ne quam exaltentur. A desiderio suo traditur peccatori, quisquis per concupiscentias carnis diabolo relinquitur possidendus. De quibus dicit Apostolus: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam . Sed ne hoc fiat, sequitur res omnino probabilis, ut sicut inimici consilium faciunt in malum, ita virtus divina praestare dignetur auxilium. Ad postremum dicitur causa justissima, ne revera exaltentur perditione justorum, qui de fidelis populi subversione gloriantur. Sequitur secundum diapsalma, ubi divisionem, siCaput circuitus eorum, labor labiorum ipsorum operiet eos. Post preces ha