comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentum de pilis camelornin ⁊
ronam pelliciam cirea lumbos suos.
Esca aur̃ eiꝰ erat locuste ⁊ mel siluescie.
ohanni solitudo locꝰ ẽ: ⁊ meditari
oꝑatio. P enitentiam ꝓnunciat
ꝑquam reditus ẽ ab errore. recur sus
acrimine: & ptꝰ uiciorum pudorẽ
ꝓfessio desmench. filis ñ lana erat ue¬
stitus. qd̃ ẽ indiqum austeritatis nori
lirurie. Tona aut̃ pellicia qua
accinctus fuit. etiã helyas: enigulũ
ẽ depellib siccis animalium. unde
iohanues cingebatur circa lumibos. ad
ligruriam mortificandam. Locustas ⁊
mel filuestre edebat: quia solitudinis
habitatori congruum ẽ non sequi dti¬
tias s necesfitatem. ¶ ilis ⁊ asꝑa ue
stis de pilis camelorum. uel dequib libet
exuuiis ammalium: cor contritum
⁊ humilatum penitentis designat.
mmisterium uoluntatis xxp̃i simus
accincti. Locnste fugaces iesum ele¬
cte figurant nos qui pͥtis quasi quibꝰdã
corpoꝵ saltib efferebamur uoluntate
uagi. oꝑib mutiles: u̾bis qtieruli. sede

Expanded text:
pilis cameli, et zona pellicea circa lumbos ejus. Esca autem ejus erat locustae et mel silvestre. » Joanni solitudo locus est et meditari operatio. Poenitentiam pronuntiat per quam reditus et ab errore, recursus a crimine, et post vitiorum pudorem professio desinendi: Pilis, non lana erat vestitus, quod est indumentum austeritatis non luxuriae. Zona auaccinctus fuit etiam Elias, cingulum est de pellibus siccis animalium . Unde Joannes cingebatur circa lumbos, ad luxuriam mortificandam. Locustas et mel silvestre edebat, quia solitudinis habitatori congruum est non sequi divitias sed necessitatem. Vilis et aspera stis de pilis camelorum, vel de quibuslibet exuviis animalium, cor contritum et humiliatum poenitentis designat. ministerium voluntatis Christi simus accincti. Locustae fugaces in esum electae, figurant nos, qui prius quasi quibusdam corporum saltibus efferebamur voluntate vagi, operibus inutiles, verbis queruli, sede
Abbreviated transcription (Latin):
cia ponitur. Qni non ex san¬
guinb neq ex uoluntate carnis
neq ex noluntate uiri. s ex do na¬
tisinit. Qui scilicet in hoc qd̃
facti funt filii di non sunt ex san¬
gninib. id ẽ ex materia sanguius.
patris ⁊ matris: qd exposuit dicens.
Neq ex concupiscentia carnis. id÷
fenune. neq turi. Quia caro ab
ossib sustentur. ⁊ ninus fortitu¬
dinis habet. id̾o ꝑeam sexus infir¬
t uerbini caro factum ẽ: & habi¬
tauit in nobis. Qualit̾ n̾bum in
ꝓpria nenerit. non tudelicet locali ad¬
uentu. s humiliando se ꝑ nr̃e infir¬
mitatis assumptionem det̾minat
dicens: u̾bum carnẽ factum. id ẽ
hominem assumptum in unam ꝑ¬
sonam sib copulasse. S sic habita¬
uit ni nob̃. idẽ mansionẽ ꝑpetuam
cum nr̃a natura miit: nt amplius
nullatenis a nr̃a penitus natura ꝑ
diuisionem ꝑsone disuingeretur
Nͥam & si carnem adhoram deposuit.
antinȩ tam̃ ⁊ uerbi unio ñ defuit.
Uel habitauit in nob̾ ꝑ gr̃am: sicut

Expanded text:
Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Quid scilicet in hoc quod facti sunt filii Dei, non sunt ex sanguinibus, id est ex materia sanguinis patris et matris, quod exposuit dicens: Neque ex concupiscentia carnis, id est feminae neque viri. Quia caro ab ossibus sustentatur, et minus fortitudinis habet, ideo per eam sexus infirt verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Qualiter Verbum in propria venerit, videlicet non locali adventu, sed humiliando se, per nostrae infirmitatis assumptionem, determinat, dicens verbum carnem factum esse, id est, hominem assumptum in unam personam sibi copulasse. Et sic habitavit in nobis, id est mansionem perpetuam cum nostra natura iniit, ut amplius nullatenus a nostra penitus natura per divisionem personae disjungeretur. Nam, et si carnem ad horam deposuit, animae tamen et Verbi unio non defuit. Vel habitabit in nobis per gratiam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nem ado ꝑatre. E st gͦdi filius
iuxta chiriinitatis excellentiam iini.¬
genitus a patre: iuxta frat̾nam uͦ
societatem primogenitus omnis cre¬
ature. Unigenitus iusubstantia
deitatis: primogentus in susceꝑ¬
tione huminitatis. Uingenitus
in natura: primogenitus in gr̾a.
pleuum gr̃e ⁊ neritatis dicit: ipsũ

Expanded text:
e. Est ergo Dei Filius juxta divinitatis excellentiam, Unigenitus a Patre, juxta fraternam vero societatem primogenitus omnis creaturae. Unigenitus in substantia Deitatis, primogenitus in susceptione humanitatis. Unigenitus in natura, primogenitus in gratiaplenum gratiae et veritatis dicit ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
N onnulli cum grauit̾ petcant. hac
uoce se excusant. quia militant. &
malis actib sunt occupati. ꝑ inde qͣs
milicia ñ uoluntas inculpa sit. S
militare ñ ẽ delictum. nisi ẽ ꝓpter
p̃dam militant: nec genere rem¬
publicam ẽ crinimosum. insi c̃
ideo geriuit. ut rem familiarem
augeant. Quilibet quoq rectores.
quilibet cleriq. si ampliꝰ quam de¬
cretum ẽ eis querunt: tanqͣm caltmpn¬
atores & contussores ioħis sententia con¬

Expanded text:
Nonnulli cum graviter peccant, hac voce se excusant, quia militant, et malis actibus sunt occupati: perinde quasi militia, non voluntas, in culpa sit. Sed militare non est delictum, nisi cum propter quaedam militant; nec gerere rempublicam est criminosum, nisi eam ideo gerunt, ut rem familiarem augeant. Quilibet quoque rectores, quilibet clerici, si amplius quam decretum est eis quaerunt, tanquam calumniatores
Abbreviated transcription (Latin):
ad cestimonium sue assertionis. ui.¬
dimis ꝑ lenum gre : & dehac plenitu¬
chne donoꝵ qm habuit. om̃s nos ele¬
cti ꝗnas ꝑ partes riuulos qnosdam
illi homini collatã. etiam nob̾ tanqͣm
huius capitis membris. gr̃a qua salua
uerentia exaudiri meruit a patre.
Iel gr̾am accepimus ab eo ꝓgr̾a: a
seram dech: ita intelligninis hoc. Quia
ꝑmoysen famulum fidelẽ data ẽ ã
deo lex inqua cognitio boni ⁊ mali
uamus a malo ⁊ facinns bontm.
genitus dĩ filius qui ẽ insinu pa¬
tris. ipse narrauit. upͣ hominẽ
est nidere dm̃i. Ido paulus supra horai¬
nem raptus ẽ. ut uidet archana quȩ
ñ licet homini loqui.U idit moꝵ̾¬
ses nubẽ. ⁊ angłm ⁊ ignem. ñ ipsius
dñi p̃sentiam. Quare ptꝰ omnu uisa
dixit. Ostende mͥ teipsum. Sinum
dicit secretum patris. Inde filius ue¬
nit ꝑassumptionẽ carnis: & narta¬
uit qd̾ ibi iudit id ẽ renelaut suis
qd̾ inp̃senti oculata fide uident de
trinitate deitatis. ⁊ qiia introdu¬

Expanded text:
ad testimonium suae assertionis. Vidimus plenum gratiae, et de hac plenitudine donorum quam habuit, omnes nos electi, quasi per partes rivulos quosdam illi homini collatam, etiam nobis tanquam hujus capitis membris, gratia qua salvro sua reverentia exaudiri meruit a Patre. Vel gratiam accepimus ab eo pro gratiseram dedi; ita intelligimus hoc, quia per Moysen famulum fidelem data est a Deo lex, in qua cognitio boni et malinamus a malo et facimus bonum, genitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Supra hominem est videre Deum. Ideo Paulus supranem raptus est, ut videret arcana quae non licet homini loqui . Vidit Moyses nubem, et angelum, et ignem, non ipsius Ddixit: Ostende mihi teipsum . Sinum, dicit secretum Patris. Inde Filius venit per assumptionem carnis, et narravit quod ibi vidit, id est revelavit suis quod in praesenti oculata fide vident de Trinitate Deitatis, et quia introdu
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃c. scd̾m diuinitatẽ plenum ueri¬
tatis. id ẽ in cominutabilitatis. licet
mutabilem naturam sibi unierit.
Sic quippe assumpsit nr̃am: ut non de¬
sereret suam. A ui. m xi.Riiii.lx.
o hanues testimonium ꝑhibet de ipso:
& clamiat dicens. Hic erat quem dixi.
Qui p̾t me uenturus ẽ. ante me fac¬
tus ẽ: quia prioi me erat. Qui post
iie ad p̃dicandum uenturus ẽ: factus
ẽ aute me. ñ dico factus ẽ anteqͣm ee̾m
rgo. s ante positus ẽ michi. & ante¬
cellit me in humanitate. qtria pͥor
me erat met̾nitate ditatis. A uii¬

Expanded text:
s; secundum divinitatem plenum veritatis, id est incommutabilitatis, licet mutabilem naturam sibi junxerit. Sic quippe assumpsit nostram, ut non desereret suam. A. 6I M. 40 R. 4 L. 10 Joannes testimonium perhibet de ipso, et clamat, dicens: Hic erat quem dixi, qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Qui post me ad praedicandum venturus est, factus est ante me, non dico, factus est antequam essem ego, sed antepositus est mihi, et antecellit me in humanitate, quia prior me erat in aeternitate Deitatis. A
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾is nobilitate głantes. iccirco se pec¬
catores non agnoscebant: qinia de abra¬
ham descenderant. ꝑlapides intelligim¬
tur corda gentilrum: adintel ¶um dĩ
insenfibilia. Unde etiã dicit᷑ qs̃
iudeis. Anferam ooc lapideum de can ae¬
ur̃a. Merito lapidib gentes signant᷑.
quȩ lapides coluerunt: in naturam la¬
pidum ñ tisu corporis. s mentis habitu
conuerse. Unde illud. Similes illis fi¬
aut qui facrunt ea. & om̃s qui confi

Expanded text:
generis nobilitate gloriantes, idcirco pecgeneris nobilitate gloriantes, idcirco peccatores non agnoscebant, quia de Abraham descenderant. Per lapides intelliguntur corda gentilium, ad intellectum Dei insensibilia. Unde etiam dicitur quibusdam Judaeis: Auferam cor lapideum de carne vestra . Merito lapidibus gentes comparantur, quae lapides coluerunt, in naturam lapidum non usu corporis, sed mentis habitu conversae. Unde illud: Similes illis fiant qui faciunt ea, et om
Abbreviated transcription (Latin):
q saduceorum uenientes ad baptis¬
mum scium: dixit eis. Progemes ui¬
perarum. quis monstrauit uobis fu¬
gere auentura ira: Pharisei sunt
hypocrism. Saducei sint iustificati.
uel rstificantes se. Hii qumq libros
moẏsi recipuunt. ꝓpħ̾as respuunt.
inuident. eosq ꝑsequiuit᷑ : & ita nene¬
nati filii de uenenatis parentib natist̾.
Cum gͥ penitentia ⁊ correctione maxi¬
me iichigerent: increpantur. quia ñ
pͥtis deponunt uenena. ut sic ad baptis¬
mum ueniant. Uentura iraẽ extrema
di uindicta: qm trinc fugere peccator
non ualet. qui uimc ad lam̃ta ponitentie
non rectirrit. Facite gͦ dignum ftu¬
ctum penitentie. & ne tielitis dicere in¬
tra uos patrem habenius abraham.
Dico enim uobis. quia potest ds de la¬
ꝑidib istis suscitare filios abrahe.
Fructum dicit non qualemeũq s.
dignum penitentie. ut quanto quis
grauius peccauit. tanto amplius ꝑio
qualicate crilpe culpe peniteat. ⁊ bona
oꝑa maiori lucrofaciat. S iudei de

Expanded text:
orum venientes ad baptismum suum, dixit eis: Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira? Pharisaei sunthypocrisin. Sadducaei, sunt justificati vel justificantes se. Hi quinque libros Moysi recipiunt, prophetas respuunt, invident, eosque persequuntur, et ita venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Cum igitur poenitentia et correctione maxime indigerent, increpantur, quia non prius deponunt venena, ut sic ad baptismum veniant. Ventura ira est extrema Dei vindicta, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad lamenta poenitentiae non recurrit. Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dicere intra vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, quoniam potest Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Fructum dicit non qualemcunque, sed dignum poenitentiae: ut quanto quis gravius peccavit, tanto amplius pro qualitate culpae poeniteat, et bona opera majori lucro faciat. Sed Judaei de
Abbreviated transcription (Latin):
ad radicem pofitatest. quia ⁊ si ꝑ pati¬
entiam expectat. seit tam̃ quid tandẽ
factura sit. Non adramos s adradicẽ
positam dicit securim. Cum enin fi¬
lii ii alorum tollunt᷑. quid aliud qͣm
ranii infructuiose arboris abscidunt᷑:
cum tota ꝑgenies cum parente tollit᷑.
arbor radicitus abscidit᷑. nequid rema¬
neat. unde it̃̾m aliquid germinis ori¬
atur: Rami quidẽ digni uicen¬
dio alii sunt aridi. ut pagani: alii st̃
uirides. s sine fructu. ut hẏpoc̾rite.
alii fructum. s amarum faciuut ut

Expanded text:
ad radicem posita est, quia etsi per patiad radicem posita est, quia etsi per patientiam exspectat, scit tamen quid tandem factura sit. Non ad ramos, sed ad radicem positam dicit securim. Cum enim filii malorum tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris abscinduntur? cum tota progenies cum parentibus tollitur, arbor radicitus abscinditur, ne quid remaneat unde iterum aliquid germinis oriatur. Rami quidem digni incendio alii sunt aridi, ut pagani; alii sunt virides, sed sine fructu, ut hypocritae; alii fructum, sed amarum faciunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
semini eius uniti sunt gentiles ꝑfide.
diabolum patrẽ ꝑ infidelitatẽ habere
ceꝑant. cum eis qui delapidib excita¬
rent᷑. rursuni abrahe fiti ꝑfidem funt.
am enim securis ad radicem arboꝵ
posita est. Arbor intelligit᷑ homo.
radix uoluntas. ex qua fructus oꝑum
ꝓcedit. securis uͦ predicatio eunangelii
quȩ ilicit᷑ ad radicem poni: quia mun¬
diciam uoluntatis ꝑ quirit. Docet
enun primum in bona noluntate
consistere: penam uͦ in mala. O pera
aut̃ quȩ lex moysi dainnabat uel re¬
nunerabat. testimonia quedam sunt
uoluntatis. Oninis gͦ arbor quȩ
non facit fructum bonum: excidetur
& in ignem micttetur. S ensus est.
Quicumq contempint benefacere lue:
excidetus acetu fidelium. uel a p̾sen¬
tiuita in qua plantatus ẽ. ⁊ cremabit᷑
ingehenna. Uel alit̾. Arbores sunt
genus humamim. Securis uͦ est re¬
demptor nr̃: qui uelit ex manubrio
& ferro tenetur ex humanitate: s in¬
cidit ex diuinitate. Quȩ securis iam

Expanded text:
Christo, uniti sunt gentiles per fidem. diabolum patrem per infidelitatem habere coeperant, cum eis qui de lapidibus excitarentur rursum Abrahae filii per fidem fiant. Jam enim securis ad radicem arborum posita est. Arbor intelligitur homo; radix, voluntas ex qua fructus operum procedit; securis vero, praedicatio Evangelii, quae dicitur ad radicem poni, quia munditiam voluntatis perquirit. Docet enim praemium in bona voluntate consistere, poenam vero in mala. Opera autem quae lex Moysi damnabat vel remunerabat, testimonia quaedam sunt voluntatis. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem miQuicunque contemnit hic bene facere, excidetur a coetu fidelium vel a praesenti vita, in qua plantatus est, et cremabitur in gehenna. Vel aliter: Arbores sunt genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae securis jam
Abbreviated transcription (Latin):
gregis pastorum cul¬
pa est: & uiciũ ma¬
gistratuum. Uidens intuitude¬
mentie dñs iminundi sp̃s uiolen-¬
tia plebem uexatam. & sub legis
oncre egrotam. ac ꝑuarios eriet̃
uana securitate torpentem. miser¬
tus ẽ enis uiam neritatis aꝑiendo. &
itolestias corporales auftrendo. Hic
p̃termittitur septuagesimumn octa¬
uum capitulũ matħi: quia inpara¬
bola seminantis. & intricesimo t̾cio
capitulo iohis clatum fiet: qd̃ ppłi st̃
messis. & predicatores operaris.

Expanded text:
gregis, pastorum culpa est, et vitium magistratuum. Videns intuitu clementiae Dominus immundi spiritus violentia plebem vexatam, et sub legis onere gravatam, ac per varios errores vana securitate torpentem, misertus est ejus, viam veritatis aperiendo, et molestias corporales auferendo. Hic praetermittitur septuagesimum octavum cap. Matthaei, quia in parabola seminantis et in trigesimo tertio cap. Joannis clarum fiet, quod populi sunt messis, et praedicatore
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ habere & accipere. Ds̃ potestati¬
ne langores fugabat : discipuli uͦ
in nomine etus. Concessa pri¬
mum potestate signoꝵ. misit p̃dhi¬
care regnum di ut promissorum
magnitudini attestaret᷑ magnitudo
factorum. cum noua facerent qui
noua predicarent. Et ait adillos.
Nichil trleritis inita. T anta pre¬
gicatori debet t̾eͥ fiducia indeo: itt
presentis uitȩ sumptus ñ ferat:
Cui etiam scdm lucam neminem¬
tuam salutare concedit᷑. ut sub qͣnta
festinatione ad p̃dicationẽ ꝑ gere
debeat ostendatur. Screndum qua
salutans in uia ex occasione sabatat:
non ex stridio obtinende salutis.
Qui igit᷑ ñ amore et̾ne patrie. s pre¬
norum ambitione. salutem p̃dicat.
quasi initinere salutat.M.lxxxi.
Nuiam gentium ne abieritis. ꝙ in
ciuitates samaritanorum ne intra¬
ueritis. s potitis ite adones quȩ pe

Expanded text:
inter habere et accipere. Deus potestative languores fugabat, discipuli vero in nomine ejus. BEDA. Concessa primum potestate signorum, misit praedicare regnum Dei, ut promissorum magnitudini attestatur magnitudo factorum, cum nova facerent, qui nova praedicarent. Et ait ad illos: Nihil tuleritis in via. Tanta praedicatori debet esse fiducia in Deo, ut praesentis vitae sumptus non ferat. Cui etiam secundum Lucam per viam neminem salutare conceditur, ut sub quanta festinatione ad praedicationem pergere debeat, ostendatur. Sciendum est quia salutans in via, ex occasione salutat, non ex studio obtinendae salutis. Qui igitur non amore aeternae patriae, sed praemiorum ambitione salutem praedicat, quasi in itinere salutat. M. 84X In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite
Abbreviated transcription (Latin):
gentib nondim: s post resurrec¬
tionẽ dicit᷑. euntes docete om̃s gentes.
Et pͥmum quide oportebat euuan¬
gelitari indeis: ne haberent excusa
logiam abstinere a uiis gentim ẽ:
abstinere ab oꝑe & uita gentilis ig¬
norantiȩ. non intrare in ciuitates
samaritauoꝵ non adire eccłias he¬
ũntes autem

Expanded text:
post resurrectionem dicitur: Euntes, docete omnes gentes . Et primum quidem oportebat evangelizare Judaeis, ne haberent excusat Juxta tropologiam, abstinere a viis gentium, est abstinere ab opere et vita gentilis ignorantiae; non intrare in civitates Samaritanorum, non ire ad Ecclesias haeEuntes autem
Abbreviated transcription (Latin):
atis ostenditur qd̾ dñs ñ ꝓhibuit
tis ferre necessaria ad sustentationẽ
huitis inte. quod eis egerent cum opꝰ
essec. s ut monstraret hȩc cis deberi
abillis quib p̃dicarent. H ȩc hysto¬
rice: ceterum scdm anagogen. autũ
ꝓsensu. argentum ꝑ sermone. es. pro
noce spͤe inuenituir: Quȩ a dño data
possidere debemus. & non suscipere
ilisciplina hereticortu. Decnnia
in zonis clausa ẽ sapientia ñ erogata.
Et scͥptiẽ. Sapientia abscondita. &
thesaurus absconditus. quȩ utilitas in
bet opprimi scłartum negotiorum
u̾b sub ocio lenti tor poris abscondere.
Cum ꝓhibentur indͥui duȩ tumꝙe:¬
erpresse monet᷑. non dupplicit᷑. s sim¬
plicit̾ ambulare. Per calciam̃ta
mortuorum oꝑum exempla signant᷑.
ne p̃dicator exempla stultorum conspi¬
crat. ut inde quasi ex mortiferis uni¬
culis pedes suos. id ẽ affectiones tegat
& ninniat. Incalciamentis non por
insandaliis uel soleis sođm maxcum

Expanded text:
atis ostenditur quod Dominus non prohibuit atis ostenditur quod Dominus non prohibuit eis ferre necessaria ad sustentationem hujus vitae, quod eis egerent cum opus esset; sed ut monstraret haec eis deberi ab illis, quibus praedicarent. Haec historice, caeterum secundum anagogen, aurum pro sensu, argentum pro sermone, aes pro voce saepe invenitur. Quae a Domino data possidere debemus, et non suscipere disciplinam haereticorum. Pecunia in zonis clausa, est sapientia non erogata. Et scriptum est: Sapientia abscondita, et thesaurus absconditus, quae utilitas in bet opprimi saecularium negotiorum otio debet lenti torporis abscondere. Cum expresse monetur, non dupliciter, sed simpliciter ambulare. BEDA. Per calceamenta, mortuorum operum exempla signantur ne praedicator exempla stultorum conspiciat, ut inde quasi ex mortiferis vinculis, pedes suos, id est, affectiones, tegat et muniat. In calceamentis non portin sandaliis vel soleis, secundum Marcum,
Abbreviated transcription (Latin):
nicas. neq caltiam̃ta. neq uirgam
dignus est enm mercennanius cỹ¬
bo stio. Si possiderent aurui
apħ. crederentur. non cansa salu¬
tis hominum. s causa lucri pre¬
dicare. Non peram inuia. Hinc
arguit puylosophos. qui uulgo ap¬
pellantur bactroꝑite: qd̾ contẽp¬
tores scł ⁊ omuia ꝓ nichilo ducen¬
tes cellarium secum uehant.
eq duas tuncas. Non hoc dicit
ut in scithie frigore quis una tum¬
ca contentus ẽẽ debeat. s quo in tu¬
nica uestimentũ intelligarins. ne
alio uestiti alind nob̃ futurorum
timore rescruemꝰ. Neq calciam̃¬
ta. & plato p̃cepit duas corporis sũ¬
mitates non ẽẽ uelandas: nec assuefie¬
ri debere mollicie caput & pedes. Cum
enim hȩc habuernit firmitatem: ce¬
tera robustiora sunt. Neq uirgam.
Qui dñi habet auxilium. emr baenli
p̃sidium querat: Digniis ẽ oꝑariꝰ
cybo. Tantum accipite: quantum
uob̾ ẽ necessarium. in uictu ⁊ uestieu.

Expanded text:
nicas, neque calceamenta, neque virgam. nicas, neque calceamenta, neque virgam. Dignus est enim mercenarius cibo suo. Si possiderent aurum apostoli, crederentur non causa salutis hominum, sed causa lucri praedicare. Non peram in via. HIERON. Hinc arguit philosophos, qui vulgo appellantur bactroperitae, quod contemptores saeculi et omnia pro nihilo ducentes, cellarium secum vehant. Neque duas tunicas. Non hoc dicit, ut in Scythiae frigore quis una tunica contentus esse debeat; sed quo in tunica vestimentum intelligamus, ne alio vestiti, aliud nobis futurorum timore reservemus. Neque calceamenta. Et Plato praecepit duas corporis summitates non esse velandas, nec assuefieri debere mollitiae caput et pedes. Cum enim haec habuerint firmitatem, caetera robustiora sunt. Neque virgam. Qui Domini habet auxilium, cur baculi praesidium quaerat? Dignus est operarius cibo. Tantum accipite, quantum vobis est necessarium in victu et vestitu.
Abbreviated transcription (Latin):
propinquat his: qui ꝑ xpi consor¬
tium imaginẽ dĩ inse reformant.
Simundus cadit ad similitudinẽ
donnis ruentis. & nos enm aman¬
do amplectimur. opprimi nolumꝰ
priusqm habitare: quia milla nos
ratio a ruina illuis separat. quos eiꝰ
passionib amor ligat. Infirmos
curate. mortuos suscitate: leprosos
tib regnum celorum: dat potesta¬
tem miracula facien: ut magni¬
tudinem ꝓmissorum ꝑbet mag¬
nitudo signorum
stis: gratis date.
qui numminorum p̃mia ex ordinati¬
one ñ accipint. s ꝓhumana gr̾a
sacros homines largiuntur. hii
nimirum ñ gratis dant: quia num¬
mum facioris expetunt. Unde pro¬
pheta bene describit nuistum de: qui
excutit manus suas abonini munere.
Rbene adriinxit anomiui: quia ali¬
ud munus ẽ ab obseqino idẽ asubie¬
ctione indebite expensa. alirid a
manti. quod ẽ peciina. aliud a lin¬
gua. quod ẽ fatior. N olite possi¬
dere aurum. neq argeitum. neq
ꝑecuniam in zoms ur̃is. ñ peram
inuiai neq panem. neq duas tu¬

Expanded text:
propinquat his, qui per Christi consortium imaginem Dei in se reformant. Si mundus cadit ad similitudinem domus ruentis, et nos eum amando amplectimur, opprimi volumus potius quam habitare, quia nulla nos ratio a ruina illius separat, quos ejus passionibus amor ligat. Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos tibus regnum coelorum, dat potestatem miracula faciendi, ut magnitudinem promissorum probet magnitudo signorum.stis, gratis date. qui nummorum praemia ex ordinatione non accipiunt, sed pro humana gratia sacros ordines largiuntur. Hi nimirum non gratis dant, quia nummum favoris expetunt. Unde propheta bene describit justum esse, qui excutit manus suas ab omni munere . Et bene adjunxit, ab omni; quia aliud munus est ab obsequio, id est, a subjectione indebite expensa; aliud a manu, quod est pecunia; aliud a lingua, quod est favor. Nolite possidere aurum, neque argentum neque pecuniam in zonis vestris, non peram in via, neque panem, neque duas tu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectione ponitur. Terra gͥ bona fru¬
ctu centuplo fecundatur: qñ mite cor
& docile ꝑ amorẽ ꝓximi actiuam. ꝑ amo¬
rem dĩ contemplatinam adipiscitur
ne uirtutum. In senario aut̃ inmero
quia mundi ornatus expletus ẽ: con¬
grue ꝑfectio bonȩ oꝑationis in admi¬
pletione decalogi sexagesimus fructus
intelligitur: Tricesinus uͦ fructus ẽ:
infide sc̃e trinitatis impletio legis.
Hec dicens clamaliat. Qui habet aures
audiendi atidieãt. Ubicumq hȩc
ammonitio int̾ponitur: mysticiim
ce & attentius querendimi ostindit
qd̃ dicitui: Igitur qui habet aures cor¬
dis. id ẽ inteiligentiam mentis audiat
hoc ẽ spualit̾ hȩc u̾ba intelligat.Lxxii.¬

Expanded text:
perfectione ponitur. Terra ergo bona fruperfectione ponitur. Terra ergo bona fructu centuplo fecundatur, quando mite cor et docile per amorem proximi activam, per amorem Dei contemplativam adipiscitur ne virtutum. In senario autem numero, quia mundi ornatus expletus est, congrue perfectio bonae operationis in adimpletione Decalogi, sexagesimus fructus intelligitur; tricesimus vero fructus est in fide sanctae Trinitatis impletio legis. Haec dicens clamabat: Qui habet aures audiendi, audiat. Ubicunque haec admonitio interponitur, mysticum esse et attentius quaerendum ostendit quod dicitur. Igitur qui habet aures cordis, id est intelligentiam mentis, audiat, hoc est, spiritualiter haec verba intelligat.
Abbreviated transcription (Latin):
estuauit: idẽ adsiccitatẽ uenit. ⁊ ex toto
exaruit eo qd̾ firim desiderii radicem ñ
habebat. Altitudo quidẽ t̾re ẽ. probitas
ꝗnui disciplinis celestib eruditi. & in
temptationib probati. Alia autem
ceciq̾iuit insꝑinas. & creuerunt spine.
& suffocauerunt ea. Alia semina et¬
ciderunt inspinas: hoc ẽ int̾ spinas. Ca¬
cht quoq u̾bum di int̾ spinas. cum
suscipitur a cura qͥnutiarum enra sol¬
licito: & cunc multiplicate duntie quȩ
ꝑspinas intelliguntur occupant men
non possit. Alia uͦ cecidunt int̾ram
bonam: ⁊ dabant fructum almd cen¬
tesimum. aliud sexagesinim. alirid
tricesimum. Sicut in t̾ra itala
tres fuere dit̾sitates: sic sunt in bona
tres. Alnis enim bomis ẽ: alius me¬
lior: & alius optimus. Cum denarius
mimerus ꝓ ꝑfectione soleat accipi.
quia in decem p̃ceptis legis custodia
continctur. centenarius qui ꝑmulti¬
plicatum denarium furgit. ꝓmagna

Expanded text:
exaestuavit, id est ad siccitatem venit, et ex toto exaestuavit, id est ad siccitatem venit, et ex toto exaruit, eo quod firmi desiderii radicem non habebat. Altitudo quippe terrae est probitas animi disciplinis coelestibus eruditi et in tentationibus probati. « Alia autem ceciderunt in spinas, et creverunt spinae, et suffocaverunt ea. » Alia semina ceciderunt in spinas, hoc est inter spinas. Cadit quoque verbum Dei inter spinas, cum suscipitur a corde divitiarum cura, sollicitudo, et tunc multiplicatae divitiae quae per spinas intelliguntur, occupant mentnon possit. « Alia vero ceciderunt in terram bonam, et dabant fructum, aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. » Sic in terra mala tres fuere diversitates, sic sunt in bona tres. Alius enim bonus est, alius melior, et alius optimus. Cum denarius numerus pro perfectione soleat accipi, quia in decem praeceptis legis custodia continetur, centenarius qui per multiplicatum denarium surgit, pro magna
Abbreviated transcription (Latin):
cecidunt in petrosa: ubi ñ habebant
t̾ram multam. & contintio exorta
sunt: quia non habebant altitudinẽ
terre. Sole aut̃ orto estuanerunt : q
quia ñ habebant radicem aruerunt.
emina quȩ cadunt in petrosa id
suꝑ t̾ram petris habundantem.
germinare cito queunt. s ñ figit᷑ ra-¬
dix: qm̃ t̾rȩ altitudinẽ hoc ẽ ꝓfundi¬
tatem ñ habet. & iccirco estu solis ares¬
cit. Petra significat hic duritiã ꝓt̾uȩ
mentis. t̾ra lenitatem animȩ obedien¬
tis: sol feruorem ꝑsecutionis. Cadit
eͦ semen u̾bi suꝑ trmꝑet᷑m: qͣndo dulceli¬
n̾e ꝓmissionum mouet indomitum cor
millo uere fidei uamere penetratum.
ubi non inuenit ut lucas ait humorem:
idẽ urtutis amorem. Et statim exortum
ẽ ꝑ recordationem tantimimͦ. ñ ꝑ efficati¬
am: qm̃ ñ habebat altitudinem t̾re sdẽ
ꝓfunditatem cordis. ubi solide finida-¬
retur. Ꝙ qñ exortus ẽ sol. id ẽ estus ꝑ¬
secutionis. nel cuiuslibet tribulationis

Expanded text:
ceciderunt in petrosa, ubi non habebant ceciderunt in petrosa, ubi non habebant terram multam. Et continuo exorta sunt, quia non habebantterrae. Sole autem orto aestuaverunt, et quia non habebant radicem aruerunt. » Semina quae cadunt in petrosa, id est super terram petris abundantem, germinare quidem cito queunt, sed non figitur radix, quia terrae altitudinem, hoc est profunditatem non habet, et idcirco aestu solis arescit. Petra signmentis; terra, lenitatem animae obedientis; sol, fervorem persecutionis. Cadit ergo semen verbi supra petram, quando dulcedine promissionum movet indomitum cor, nullo verae fidei vomere penetratum. Ubi non invenit, ut Lucas ait, humorem , id est virtutis amorem. Et statim exortum est per recordationem tantummodo, non per efficaciam, quoniam non habebat altitudinem terrae, id est profunditatem boni cordis, ubi solide fundaretur. Et quando exortus est sol, id est aestus persecutionis, vel cujuslibet tribulationis,
Abbreviated transcription (Latin):
Multa inparabolis loquit᷑: quia si
cuncta parabolice loqueret᷑: ausq
emolumento recessissent auditores.
Parabola ẽ rerum in natura discre¬
pantium: sub aliqua similitudine
facta comparatio. S ator qui eriit¬
semmare. ipse filiꝰ dĩ intelligitur: qui
exieus de simi patris uenit in mim¬
dum ad seminandum. ꝑse ac ꝑ suos
hominib u̾bum utritatis. qd̃ apud
patrem uidit. Et dum semmat:
quedam cecid̾unt secus uiam & con¬
culcata sunt: & uenerinte uolu¬
cres celi ⁊ comederunt ea. Quedã
ceciderinit sub audis grana. srue se¬
mina: secus uam. Uia ẽ: mens ma¬
larum cogitationum. sedulo meatu
trita ⁊ arefacta. Ubi dupplicit̾ perit
semen: quia transitu errnalium co¬
gitationiun conculcat᷑. & demones
comedunt illtid. id ẽ quadam delec¬
tatione raprunt ⁊ ab sorbenrte: ut nec
memoria mens teneat. qd̾ opere ex¬
ercere neglexit. Demones aut̃ uolu¬
cres ceh appellantur. nel quia funt
celestis ⁊ spũalis nature. uel quia
in aere habitant. A lia autem

Expanded text:
Multa in parabolis loquitur; quia, si cuncta parabolice loqueretur, absque emolumento recessissent auditores. Parabola est rerum in natura discrepantium sub aliqua similitudine facta comparatio. Sator qui exiitseminare, Christus Filius Dei intelligitur, qui exiens de sinu Patris, venit in mundum ad seminandum per se ac per suos hominibus verbum veritatis, quod apud Patrem vidit. Et dum seminat, quaedam ceciderunt secus viam, et conculcata sunt, et venerunt volucres coeli, et comederunt ea. Quaedam ceciderunt, subaudis: grana sive semina secus viam. Via est mens, malarum cogitationum sedulo meatu trita et arefecta. Ubi dupliciter perit semen, quia transitu carnalium cogitationum conculcatur, et daemones comedunt illud, id est, quadam delectatione rapiunt et absorbent, ut nec memoria mens teneat, quod opere exercere neglexit. Daemones autem volucres coeli appellantur, vel quia sunt coelestis et spiritualis naturae, vel quia in aere habitant. Alia autem
Abbreviated transcription (Latin):
cent uxta illud. paub. spĩalis iudi¬
cat omnia: monentur. quia sub no¬
mine cp̃i sunt hereses. Unde seqͥt᷑.
Iccedentes aut̃ serui patrifamilias:
qͥixerunt ei. Dñe. nonne bonum se¬
men semmasti. inagro tuo: Un de
gͦ habet zizama: & ait illis. In imi¬
tus homo hoc fecit. Audito dolo ꝑa¬
ter familias. non exarsit in iram. nec
mox ulcisq uoluit. ita & nos lesi pa¬
tient̃ feramus. Diabolus ꝓpt̾ea mi¬
micus homo appellat᷑: quia d̾s e̾eͥ de¬
sinit. Unde in nono psalmo scͥptũ ẽ
de eo. Exurge dñe non confortetur ho

Expanded text:
cent, juxta illud Pauli: Spiritualis judicent, juxta illud Pauli: Spiritualis judicat omnia , moventur, quia sub nomine Christi sunt haereses. Unde sequitur: Accedentes autem servi patris familias, dixerunt ei. Domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? Unde ergo habet zizania? Et ait illi: Inimicus homo hoc fecit. Audito dolo, paterfamilias non exarsit in ira, nec mox ulcisci voluit, ita et nos laesi, patienter feramus. Diabolus propterea inimicus homo appellatur, quia Deus esse desideravit. Unde in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur ho
Abbreviated transcription (Latin):
Iegnum celorum intellige ap̃m:
Iqui dat in celestib rognare. eiq
seruire regnare ẽ. Donum quidem
non seminat nͥ bonus: qui semen bo¬
nȩ noluntatis ad bona oꝑa studet ꝑdu¬
cere. Cum aut̃ dormirent homines:
uenit imimicris euis & suꝑ semina¬
uit ⁊ izaniamui medio tritici ⁊abiit.
Iautelam moralit̾ intimat hibendã.
Dormientes sunt magistri eccłie. cum
inercia ⁊ in curia negliguit sibi com¬
missos. uel cum dormitionẽ mortis
accipunt. Tuc siquidem p̃cedente
nomine xp̃i. suꝑseminat dia bobus
zizania in medio tritici: id ẽ bereti
pellati sunt: quia excnssi fuerunt
a paleis infidelitatis ꝑ fidem. Et abiit:
quia int̾ iustos dinstare non potuit.
Cum aut̃ creuisset herba. ⁊ fructũ
fecisset: tunc apparuerunt ⁊ titanta.
Crescit herba cum u̾bum p̃dicatio¬
nis fidelium ꝓmouet᷑: fructificat.
cum bone spei oꝑa monstrat. ꝙ tunc
incipiunt manifestari hereticorum
doginata. Qd̃ nidentes bomi hoiꝰes
s nondum spũales. qui omnia rudi¬

Expanded text:
egnum coelorum intellige Christum, qui dat in coelestibus regnare; eique servire, regnare est. Bonum quidem non seminat nisi bonus, qui semen bonae voluntatis ad bona opera studet perducere. Cum autem dormirent homines, venit inimicus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici; et abiit. Cautelam moraliter intimat habendam. Dormientes sunt magistri Ecclesiae, cum inertia et incuria negligunt sibi commissos, vel cum dormitionem mortis accipiunt. Tunc siquidem, praecedente nomine Christi, superseminat diabolus zizania in medio tritici, id est inducipellati sunt, quia excussi fuerunt a paleis infidelitatis per fidem. Et abiit, quia inter justos diu stare non potuit. Cum autem crevisset herba et fructum fecisset, tunc apparuerunt et zizania. Crescit herba, cum verbum praedicationis fidelium promovetur; fructificat, cum bonae spei opera monstrat: et tunc incipiunt manifestari haereticorum dogmata. Quod videntes boni hominos sed nondum spirituales, qui omnia judi
Abbreviated transcription (Latin):
hant. quȩ subirilitate litate quasi
sub aristarum horrore uelatur. S
qui solam littere suꝑficiem secunt᷑
stulti defensores sabbati: neq mentis
refectionem norunt. neq animarum
requiem querunt. Unde sequitur
Quidam aut̾ phariseorum dicebant
illis. Qiuid facistis. qd̾ non licet in
sabatis: Hȩe anii euuangłiste
narrant dño obiecta fuisse. s siue
illi. siue discipulis ems. sine ntrisq
dicta sint: ad eum qtiasi ad magistrũ
ꝑtinebat responfio. Inqua note gr̃e
imunere designat: ocium legis e̾ gñ
opus. arguens doctores legis nescire
legem. Ot frugum quidẽ uastati¬
one nulla sit questio: quia licet ꝑ
legem de uinea uel frnge nicini
edere. s non falcem mittere. tiel fo¬
ras eicere. Et respondens iħe: ad
cos dixit. Nec hoc legistis qd̾ fecit da¬
ind eni esurisset ipse ⁊ qui cum eo
erant. ꝗto modo intratut in domũ

Expanded text:
hant, quae sub vilitate litterae, quasi hant, quae sub vilitate litterae, quasi sub aristarum horrore velatur; sed qui solam litterae superficiem sequuntur, stulti defensores Sabbati, neque mentis refectionem norunt, neque animarum requiem quaerunt. Unde sequitur: Quidam autem Pharisaeorum dicebant illis: Quid facitis quod non licet in sabnarrant Domino objecta fuisse. Sed sive illi, sive discipulis ejus, sive utrisque dicta sint, ad eum quasi ad magistrum pertinebat responsio, in qua novae gratiae munere designat, otium legis esse gratiae opus, arguens doctores legis nescire legem De frugum quidem vastatione nulla fit quaestio, quia licet per legem de vinea vel fruge vicini edere, sed non falcem mittere vel foras ejicere. Et respondens Jesus, dixit ad eos: Nec hoc legistis quod fecit David cum esurisset ipse et qui cum eo erant
Abbreviated transcription (Latin):
mento carinis & spẽ : ꝑ ora p̃dicantiũ
eccłe membris incorporari. I pud
marcum discipuli pregredientes do¬
minum hoc egisse referuntur: quia
precedie sermo doctoris. & sub sequit᷑
gc̃a sirꝑne uisitationis. Bene hoc fit
sabbatis. quia predicatores ꝓspe quie¬
tis eõne laborant. ad qm & alios in ui¬
tant. Uel ita. Ager ẽ minidus. agri
segis humara generis fecinditas: spi¬
ce fructus eccłie. quib saturantur
apł nr̃o se alentes ꝓfestu. Alit̃. Per
sata ambrilant cum cño: qui obtem¬
perantes diuinis imꝑiis delectant᷑
in sacris eloquiis. G suriunt insatis.
cm in sacris eloquiss quȩ legendo
transeunt. illa innenire desiderant:
quib amplius accensi. amore dei.
guasi pane pascantur. & hoc in
sabbatis: dum a turbidis cogitati¬
onib uacare &e uidere quam su¬
anis ẽ dͥñs gandent. Uellunt spi¬
eas ⁊ terunt: cum testimonia scͥp.¬
turarum assumminit. & discutiunt
c̃ones medullam dilectioms extra¬

Expanded text:
mento carnis et spiritu per ora praedicantium mento carnis et spiritu per ora praedicantium Ecclesiae membris incorporari. Apud Marcum discipuli praegredientes Dominum, haec egisse referuntur ; quia praecedit sermo doctoris, et subsequitur gratia supernae visitationis. BEDA. Bene hoc fit Sabbatis, quia praedicatores pro spe quietis aeternae laborant, ad quam et alios invitant. Vel ita: Ager est mundus; agri seges, humani generis fecunditas; spicae, fructus Ecclesiae, quibus saturantur apostoli, nostro se alentes profectu. Aliter: Per sata ambulant cum Domino, qui, obtemperantes divinis imperiis, delectantur in sacris eloquiis. Esuriunt in satis, cum in sacris eloquiis, quae legendo transeunt, illa invenire desiderant: quibus amplius accensi, amore Dei quasi pane pascantur. Et hoc in Sabbatis, dum a turbidis cogitationibus vacare et videre quam suavis est Dominus, gaudent. Vellunt spicas et terunt, cum testimonia Scripturarum assumunt et discutiunt, donec medullam dilectionis extra
Abbreviated transcription (Latin):
re ut nil aliud sedo primum sabba¬
tum incelligas esse quĩ inferiori su
sccło primum adarti uelit appella¬
re. non errat: qui merito scilicet
& gc̃a non humane natutitatis
ordine pͥmum p̾cessit adam. Po¬
test ⁊ ita intelligi. ut sabbitum
noui testam̃ti scđm & primum
sit: scm quia post legale e. pri¬
mum quia ante decreta legis a in¬
stis obseruabatur antiquis. My¬
stice aut̃ discipuli ꝑ sata transeunt.
id ẽ ꝑgentes: eorum salitẽ esuriente̾.
Unde illud. Surge petrt: macta &
mandtca. Mira sacramenti concor¬
dia ẽ. mactari animalia. ⁊ confrica¬
ri spicas: sicrit paulus dicit. Mor¬
tificate membra ur̃a quȩ sunt suꝑ
t̾ram : & exite uos ueterẽ hominẽ
cum actib stus. Uellere spicas ẽ ho¬
mines a terrena intentione eruere:
fricare aut̾ manib. ab ipsa etiã cał¬
nis concupiscentia quasi ab integu¬
mentis aristarum. puritatem m̃tis
exuere. Grana uͦ manducare est.
emundatũ quẽq ab omm inquina¬

Expanded text:
re, ut nil aliud secundo primum Sabbare, ut nil aliud secundo primum Sabbatum intelligas esse, quam inferiori suptum secundo primum Adam velit appellare, non errat: qui merito scilicet et gratia, non humanae nativitatis ordine primum praecessit Adam. Potest et ita intelligi, ut Sabbatum Novi Testamenti secundum et primum sit: secundum, quia post legale est; primum, quia ante decreta legis a justis observabatum antiquis. Mystice autem discipuli per sata transcunt id est, per gentes, eorum salutem esurientes. Unde illud: Surge, Petre, macta et manduca . Mira sacramenti concordia est, mactari animalia et confricari spicas, sicut Paulus dicit: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus suis . Vellere spicas, est homines a terrena intentione eruere; fricare autem manibus, ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi ab integumentis aristarum, puritatem mentis exuere. Grana vero manducare, est emundatum quemque ab omni inquina
Abbreviated transcription (Latin):
in sabbato scd̃o pͥmo cum trans¬
siret iħc ꝑsata. uellebant esurientes
discipuli eius spicas: & manducabant
imiam importumtatẽ cornm qui
ueniekant ut curarentur Unde qͥ¬
si homines esuriebant. Confricatio
illa uitam austeriorẽ significat. N
uitam querentum p̃paratas epu¬
las. s tybas simplices. Nota pͥmes
apłbs litteram sabbati destruere. con¬
tra hebionitas: qui cum alios apłos
recipiant. paulum quasi transgres¬
sorem legis reputiant. Bent lu¬
cas sabbatum qid̾ apħ soluebant: de¬
utero proton. hoc ẽ scđo primum
nuncupat. uolebat em intira¬
re obseruantiã legis sabbati tiltra
cessare debere: & natutalis sabbati
libertatem quȩ fuit usq ad tempora
moysi cet̾is dieb sinulit̾ oportere
restitu. Huins itaq tempons sab¬
batum quo sicut in oet̾i. ctieb riti¬
lia licet oꝑari. scdo pͥmum ad distu¬
ctionem puidaici sabbati appellat.
pͥmum uidelicet hoc ẽ p̃latum scdđm
urel temporis orine. uel gr̾e mime.¬

Expanded text:
in Sabbato secundo primo, cum transiret Jesus per sata, vellebant esurientes discipuli ejus spicas et manducabant nimiam importunitatem eorum qui veniebant ut curarentur . Unde quasi homines esuriebant. Confricatio illa vitam austeriorem significat, non vitam quaerentium praeparatas epulas, sed cibos simplices. Nota primos apostolos litteram Sabbati destruere, contra Ebionitas, qui cum alios apostolos recipiant, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. BEDA. Bene Lucas Sabbatum quod apostoli solvebant, deuteroproton, hoc est, secundo primum nuncupat. Volebat enim intimare observantiam legis Sabbati ultra cessare debere, et naturalis Sabbati libertatem, quae fuit usque ad tempora Moysi, caeteris diebus similis, oportere restitui. Hujus itaque temporis Sabbatum, quo sicut in caeteris diebus utilia licet operari, secundo primum ad distinctionem Judaici Sabbati appellat, primum videlicet, hoc est, praelatum; secundum, vel temporis ordine, vel gratiae mune
Abbreviated transcription (Latin):
arene steriles atq inutiles ad iacent.
& diuinis sarmonis coꝑe intelligen¬
tiam non possunt. Uertuntam᷑ in
litidre stantes qui neq in mari neq
ni naui eraut. figurat gestant illoꝵ
qui ab amaritudine rȩꝓboꝵ se sub¬
traxerunt. s nondum celestib myste¬
riis quȩ desiderant sunt imbuti.
Et loquutus ẽ eis multa inꝑaboł diceis.¬

Expanded text:
arenae steriles atque inutiles, adjacent, arenae steriles atque inutiles, adjacent, et divini sermonis capere intelligentiam non possunt. Verumtamen in littore stantes, qui neque in mari, neque in navi erant, figuram gestant illorum, qui ab amaritudine reproborum se subtraxerunt, sed nondum coelestibus mysteriis, quae desiderant, sunt imbuti. Et locutus est eis multa in parabolis, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
egredit᷑ de domõ. ĩd ẽ deprofundis
mysteriis. & sedet iuxta mare huiꝰ
scłi: ut saltem in lictore audiatur.
Etenmi mare mundus ẽ: quia gu¬
status amarus ẽ. & uiciorum fluctib
niquietus. S ab ipso dño eripunt᷑
p̃destinati: qui amara dulcificat. tri¬
sticiam conu̾tit ingaudrum. egritu¬
dinem in salutem. Quotiens aut̾
in exiuangłio turbȩ uocabulum int̾se¬
ritur sicut diu̾sitas hominum. sic.
etiã diu̾sitas itimat᷑ uoluntatum.
Diu̾sis enim excausis xp̃m sequeban
tur. Congregatio tanĩ turbaꝵ.
figurabat stequentiã ppłorum ꝑ apo¬
stolos ad xp̃m colligendam. In quo¬
rum mentes ascensurus erat ꝑfide:
qd̃ indicat asccusꝰ in uauem. Nauis
namq in mari tẏpum p̾fert ecdie
in medio non credentium ⁊ contra¬
dicentium edificande: intra qmͣ
u̾bum uite positum. & p̃dicatum.
gr̾a suȩ uisitationis illam illustrat.
&̃ diloctam sibi uansionem in ea conse¬
erat. Hii uͦ qui extra sunt: in modo

Expanded text:
ur de domo, id est, de profundis mysteriis, et sedet juxta mare hujus saeculi, ut saltem in littore audiatur. Etenim mare mundus est, qui gustatus amarus est, et vitiorum fluctibus inquietus. Sed ab ipso Domino eripiuntur praedestinati, qui amara dulcificat, tristitiam convertit in gaudium, aegritudinem in salutem. Quoties autem in Evangelio turbae vocabulum interseritur, sicut diversitas hominum, sic etiam diversitas intimatur voluntatum. Diversis enim de causis Christum sequeban Congregatio tamen turbarum figurabat frequentiam populorum, per apostolos ad Christum colligendam. In quorum mentes ascensurus erat per fidem: quod judicat ascensus in navem. Navis namque in mari typum praefert Ecclesiae, in medio non credentium et contradicentium aedificandae, intra quam verbum vitae positum et praedicatum, gratia suae visitationis illam illustrat, et dilectam sibi mansionem in ea consecrat. Hi vero qui extra sunt, in modum
Abbreviated transcription (Latin):
non confringet. ⁊ linum fumigans
non porrigit manum. nec portat
sringit: & qui scintillã fidei modicã
non fecit: potius uenit querere.
qd̃ ꝑierat᷑. Patientiam namq ser¬
uauit. donec rudicium qd̃ in eo age¬
batur ad iuctoriam ꝑ ueniret. &¬
expulso mundi pͥñcipe ad regnũ¬
rediret inãext̾a di sedens: donec po
Dicit harundinem quȩ quassata sit
non eẽ confractam: ide̾ gentes uento
uanitatis agitatas. & in peccatis qͣs¬
satas. in salutẽ ꝑ crpm̃ reseruatas.
Linum fumigans ait non ee̾ extmi¬
ctum. hoc ẽ eriguum spm ex reliqͥis
uetĩs grͣeͣ isrł non eẽ adlatum: quia
totius resumendi luminis in tr̃r
ꝑenitentie sit facuttas. Per ha¬
inuicẽ discrepando difsipati sunt.
quas naturalis legis ardore fere. ex¬
tncto erroris fumtis amarissimus
in noluit. quo usq de parua scin¬
tilla in magnum ardorẽ caritatis
exp̃c illas snscitauit. Equidem p̃dica¬
tio euis nullis insidiis fuꝑapta tandui
mundo lucebit. donec eitiat id ẽ osten¬

Expanded text:
fumigans non porrigit manum, nec portat stinguit, qui scintillam fidei jam non fecit, potius venit quaerere quod perierat . Patientiam namque servavit, donec judicium quod in eo agebatur, ad victoriam perveniret, et expulso mundi principe, in regnurediret ad dexteram Patris sedens, donec ponDicit arundinem, quae quassata sit, non esse confractam, id est, gentes vento vanitatis agitatas, et in peccatis quassatas, in salutem per Christum reservatas. Linum fumigans ait non esse exstinctum, hoc est, exiguum spiritum ex reliquiis veteris gratiae, Israel non esse ablatum, quia totius resumendi luminis in tempore poenitentiae sit facultas. Per ainvicem discrepando dissipati sunt. quas, naturalis legis ardore fere exstincto, erroris fumus amarissimus involvit, quousque de parva scintilla in magnum ardorem charitatis Christus illas suscitavit. Equidem praedicatio ejus nullis insidiis superata, tandiu mundo lucebit, donec ejiciat, id est, osten
Abbreviated transcription (Latin):
edificrre qui non computat sumꝑ¬
tus. nec secure potest occurrere
qui non p̃mictit legationẽ : gͦ nec
meus potest ee discipulus qui ñ
renunciat omnib. Hic docetur
qd̵ edificare turrim. facere pacẽ
cum fortiore. nichil ẽ aliud qͣm
ee discipulum oxp̾i: p̃parare uͦ sũp¬
tus uel mittere legationem ad s¬
gendam pacem. urichil aliuid ẽ qm̃
renunciare omnibi quȩ possidemus.
nr̃a ꝗbã quidam accipiunt ꝓ tem¬
porali uita intelligutur E qm
sic poffidire dibtͥmmus. uit non nos
impediat ad ȩc̾na. Distat sane int̾
remunciare omnib & relinquere
omina: quia pancorum ꝑ fectoꝵ
est relinquere omina. ⁊ solis et̾rus
in hiare: cunctorum aut̃ fidelium
reminciare omnib: hoc ẽ sio t̾re¬
na gerere. ut tam̃ tota mente. ad
celestia tendant. Lxxiii. lxli.¬

Expanded text:
aedificare qui non computat sumpaedificare qui non computat sumptus, nec secure potest occurrere qui non praemittit legationem: ergo nec meus potest esse discipulus qui non renuntiat omnibus. Hic docetur quod aedificare turrim, facere pacem cum fortiore, nihil est aliud quam esse discipulum Christi; praeparare vero sumptus, vel mittere legationem ad faciendam pacem, nihil aliud est, quam renuntiare omnibus quae possidemus. nostra, quam quidam accipiunt pro temporali vita, intelliguntur, et quam sic possidere debemus, ut non nos impediat ad aeterna. Distat tamen inter renuntiare omnibus, et relinquere omnia; quia paucorum perfectorum est relinquere omnia et solis aeternis inhiare, cunctorum autem fidelium, renuntiare omnibus, hoc est, sic terrena gerere, ut tamen tota mente ad coelestia tendant. CAPUT LXVI