comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titudo ꝓp ripãsit. Nouus añt
tp̃s ad priorem alucum ieu̾¬
sumfuerit. Elunẽ. rursus
nonus alueus coꝵ ce incipit
quiprope ripam eius preclia
possident.¶Alia sane causa ẽ.
siciũtotus ager. inũdatus i¬
fuent. Neque em mudatio
speͥ fundi cõmitat. ⁊ obid
si recesent aqua palam est eũ
fundum cius manere. cui ⁊
fuit. ¶ Cum exaliena mat̾is
sp̃es aliqua facta sit. ab ali¬
eccesiquis exalienis uuis.
aut oliuis aut spicis. uinũ
aut oleum. aut frumc̃tum.
fecerit. aut exalieno auro⁊
argento. uł ere. uas aliqud
fecerit uł exalieno uino et
melle. mulsum miscuent.
exalienis medicamẽtis em¬
plastrũ aut collinum copo¬
fuenit. uł exaliena lana. ue¬
stime̾tum fecerit. uł exalie¬
nis tabulis. nauẽ uł anna¬
num. uł subselliũ fabricau̾it.
Et post multas sabin̾ianoꝵ.
⁊prcculianoꝵ ambiguitatos.
plãciit meclia sententia exi¬
matenam reduci possit. eum

Expanded text:
titudo prope ripam sit: nouus autem temporis ad priorem alueum reuersum fuerit et flumen, rursus nouus alueus eorum esse incipit, qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fuerit. neque enim inundatio speciem fundi commutat et ob id, si recesserit aqua, palam est eum fundum eius manere cuius et fuit. Cum ex aliena materia species aliqua facta sit ab aliecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis tabulis navem vel armarium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia eximateriam reduci possit, eum
Abbreviated transcription (Latin):
pexcepͣticem doli mali repel¬
fuit. quĩ eclificauit. Nam sci¬
culpa obici. ꝙͣ temere edifica¬
uent inco solo quod intelli¬
gebat alienum ẽẽ. ¶Sitici¬
us alienam plantam in suo¬
solo posuent. ip̃ius enit. Et
ex diuenso siticius sũa płatã¬

Expanded text:
exceptionem doli mali repelexceptionem doli mali repelfuit qui aedificasset: nam sciculpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam planta
Abbreviated transcription (Latin):
care cam potest. neꝙ ad ex¬
bibendum. de eare agere.
propter legem .xii. tabula¬
ium. qua cauet. nequis tig¬
nũ alienum eclibus suis in¬
uinctum eximere cogatur.
s duplu pro coyrester peri
acticẽm que uocatur deti¬
gno iniuncto¶Appellatõe
aut tigni. omis matenasi¬
gnificatur ex qua edificia fiũt.
De ideo proiuisum est. ne edi¬
ficia rescuidi. necẽe fit. Set
si aliqua excansa dinitũ sit
eclificium. potent matene
dñs sino fuent duplũiam
cõsecutus. tñc cam uẽdica¬
agcre.¶Et ex diuerso siqs
inͦ alieno solo sua matena i
domũ elificauent. illius fit
domus ciĩ est solum. S in
hoc casumatene dñs ꝓpricta¬
tem eius amittit. quia uolũ¬
tate eius. aliena intelligit᷑.
utique sinõ ignorabat ini
alieno solo se edificare. ar.i¬
ndeo licet duuta sit domus
uedicare mateña nõ possit.
¶Certe illud cõstat. si inposse¬
ssiõe cõstituto edificare. soli
dñs petat domũ suam eẽ. nec¬
soluat precium materie. et

Expanded text:
care eam potest neque ad exhibendum de ea re agere propter legem duodecim tabularum, qua cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro eo praestat per actionem quae vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiunt: quod ideo provisum est, ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicaagere. Ex diverso si quis in alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuius et solum est. sed hoc casu materiae dominus proprietatem eius amittit, quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esoluat pretium materiae et
Abbreviated transcription (Latin):
fortuito. ⁊ nõ exuoluntate
u̾se matene. uł que eiusdẽ
gñis sunt. ide̾ uiris ẽẽ pla¬
cuit. Quod si frumentum
ticu tuo fuimẽto mixtum
fuerit siquidem exuolun¬
tate uͣra. cc̃e ent quia sin¬
gła corpora. idest singła gra¬
na que cuĩꝙ propria fue¬
runt. excõsensunro coĩca¬
ta sunt. Qued sicasu idn¬
xtum fuerit uł ticius id
miscuerit sine uoluntate
tua. nõuidetur cõe ẽẽ. quia
singła corpora insuam suba¬
stamtiam durarantꝰ. Noc̃
magis istis casib cc̃e fiti
fumetum qua grex coĩs
ẽẽ intelligit᷑ siped̾ora ticu ⁊
tius pecorib mixta fueñt.

Expanded text:
oluntate versae materiae vel quae eiusdem generis sunt, idem iuris esse placuit. Quodsi frumentum Titii tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vestra, commune erit, quia singula corpora, id est singula grana, quae cuiusque propria fuerunt ex consensu vestro communicata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumentum quam grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint:
Abbreviated transcription (Latin):
totũ fummc̃tum retineat᷑.
inremquidem accio promͦ
Arbitrio at udicis eñti¬
nenetur ut extimet. qua¬
le crũq fuimẽtum fuerit
Cum uisuo  so  lo aliquis.
eclificauent. ip̃e dñs inre¬
mectific̾atur. solo cedit nc
fuerat. desinit eius dus
ẽẽ. set tantisper neꝙ uendi

Expanded text:
m retineatur, in rem quidem actio pro modo arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis edificaverit, ipse dominus inteinaedificatur solo cedit. nec fuerat desinit eius dominus esse: sed tantisper neque vi
Abbreviated transcription (Latin):
aut olcum aut frumerũ.
ad uuas. aut oliuas ⁊spi¬
cͥas. reu̾tino potest. ac nec
mulsum quid̃ aduinũ er
mel resolui potest. ¶Qud̾¬
si partĩ ex sua matena. par¬
tim exaliena sp̃em aliquã
fecerit quis. ułuti ex suo ⁊¬
uino ⁊ alieno melle. mul¬
sum aut exsius ⁊ aliems
mecticamẽtis emplastiu.
aut collinum. aut cxsua
fecnt. dubitandũ nõ est.
fecent. cum nõ solum opã
suam dedit. s et part̾e cius¬
demmatenc prestauit. ⁊
intexit suo uestimẽto. li¬
cet pretiosior est purpura.
acessioĩs uice ceclit uesti¬
mẽto ⁊ qui dñs fuit purpu¬
ie. aduersus eñ qui subri
dican nõpossint. condici
alus possessori bus possũt.
Siduoꝵ matene exuolũ¬
tate dñoꝵ cũfu̾se sint. to¬
tum id corpus ꝙ ex cõfusi¬
oẽ fit. utriusq comune est.
Nrriti siqui uina sua cũfu¬
derint aut massas argen

Expanded text:
aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem ad vinum et mel resolvi potest. quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua fecerit, dubitandum non est, fecerit: cum non solum operam suam dedit, sed et partem eiusdem materiae praestavit. Si intexuit suo vestimento, licet pretiosior est purpura, accessionis vice cedit vestimento: et qui dominus fuit purpui aduersus eum, qui subripdicari non possint, condici aliis possessoribus possunt.Si duorum materiae ex voluntate dominorum confusae sint, totum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui vina sua confuderint aut massas argen
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. nõ perfecisset diuip¬
tinatis oratione cautum
est. ne alias tabrile urior
fectum testanietum srne
dubio nulumest.¶Ea
demoratione expressit rõ
ad missurũ se Recitare eius.

Expanded text:
id non perfecisset, divi Pertinacis oratione cautum est, ne alias tabulae prioreerfectum testamentum sine dubio nullum est. 8 7. Eadem oratione expressit, non admissurum se hereditatem eius
Abbreviated transcription (Latin):
bis introclucta ẽẽt. Eo eñi
ip̃o quo h̾reclitatos liħ̾torũ
cessissent. iusserat lex adpa¬
tronos libos ue eoꝵ ꝑtine¬
re. crechideñt uettres uolius¬
sc legem. etiam tutelas. ad
eos pertincit. Cum ⁊agna¬
tos quoadħrditatem uecat.
oms emolumetum. iiatu
rele honus eẽ debet. Ideo aũt
dimixinius pler̃q. qui asi
femina impuibes manumi
recẽpta est eralia tu
liani. nepote. aut nep tem

Expanded text:
is introducta esset: Eo enim ipso, quod hereditates libertorum cessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, quia et agnatos, quos ad hereditatem vocavit, est emolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manumitrecepta est et alia tuliam, nepotem aut neptem e
Abbreviated transcription (Latin):
tus dignitas alico impialib
colicilus p̾stritis. apatria po¬
patiatur. patrẽ ꝙͣposse pema¬
cipicioĩs modũ sue potestatis
nexib filiũ relasare. Impato¬
riam aũt cel situdinẽ nõ ua¬
lere cũ que sibi patrẽ eleg̃
abauena eximere potestat᷑e:
ab hostib captifũt. si reu̾si fu¬
erint. oĩa pristinauiarccipi¬
unt. Id circo reuius. lib̾os heb̾
imporestate. Quia post lumi¬
nͥũfingit eũ ꝯcaptus ẽ. semp
incuntate fuisse. Siuero ibi

Expanded text:
tus dignitas illico ab imperialibus codicillis praestitis a patria popatiatur patrem quidem posse per emancipationis modum suae potestatis nexibus filiam relaxare, imperatoriam autem celsitudinem non valere eum quem sibi patrem elegit ab aliena eximere potestate? Sab hostibus capti sunt si reversi fuerint, omnia pristina iura recipiunt. idcirco reversus et liberos habebit in potestate, quia postliminium fingit eum qui captus est semper in civitate f
Abbreviated transcription (Latin):
uaris est. Cognat̾ionis uero
ma conmutatur. Quia ciui
tribus modis aceclit. Nam
aut maxima ẽ diminut᷑o ⁊¬
capitis. aut minor quam .s.¬
quidamedia uocãt. aut mi¬
numa.¶Saxima aũt esti
capitis diminuto. cũ. lliqs

Expanded text:
perimitur, cognationis uero on commutatur, quia ciuilis tribus modis accidit; nam aut maxima est kapitis deminutio, aut minor, quam quidam 'mediam' uocant, aut minima. Maxima est capi
Abbreviated transcription (Latin):
certũtp̃s. scu ex certo tp̃r.
instituciõe posse darituto¬
rẽ. nõ dubitatur. ¶Certe
is uł filiis tutores ded̾rit.q̃
posthume uł posthumo cu¬
tores uidetur delisse. quiai
filiiuł filie appelactẽe. ⁊ post¬
humus aposthuma contrr̃e¬
tur quid sinepores sint an
appellacioẽ filiorum ⁊ ip̃is tu¬
tores dacisũt. dicẽdu ẽ ut
ip̃is quop datiuideantur. si
modo lib̾os dixit. Cct̾um di
xit filios. nõ ꝯtinebũtim. a¬
liter enĩfilii. aliter nepotes
appellantur. Pi ane si postho¬
unus dedent tamfilii post¬
humi qua cet̾i libi contine

Expanded text:
certum tempus vel ex certo tempore institutionem posse dari tutorem non dubitatur. Certae is vel ‘ filiis ’ tutores dederit, etiam postumae vel postumo videtur dedisse, quia filii vel filiae appellatione et postumus et postuma continentur. quid, si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ filios, ’ non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane si ‘ postumis ’ dederit, tam filii postumi quam ceteri liberi contineb
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾tate tutorẽ datũ. tacite
lib̾tatẽ dirͣcctã accepisse ri¬
deri. ⁊ꝑhoc. recte tutorẽ ẽẽ.
datus sit. aliud dicend̾ est.
¶Seruus aũt alienus pure
tutor. s ita cũ lib̾ erit. utilit᷑i
datur. Proprius aũt senius.

Expanded text:
libertate tutorem datum tacite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure tutor: sed ita ‘ cum liber erit ’ utiliter datur. proprius autem servus
Abbreviated transcription (Latin):
manfestamt. prescute eds
om adoptatur ⁊ no ꝯtradi¬
cẽte nec ño eoqu ⁊ dopta¬
t soluicurquid ius potesta¬
tis patris naturi̾ trunsit
aut in huiꝰncci ꝓuentem
adoptus̃. in cũ pĩonama

Expanded text:
tavit, praesente eo qui adoptatur, et non contradicente nec non eo qui adoptat, solvitur quidem ius potestatis patris naturalis, transit autem in huiusmodi parentem adoptivum, in cuius persona
Abbreviated transcription (Latin):
uł que aparente manumiss
untur patrono ĩbonis ib̾ti.
Et preterea si imputes sit fi¬
et manumissice tuttlamei
nanascitur. ¶ Admonen¬
di aũt sumus lib̾um ẽc ãbi¬
tniũ eiqui filium. et ereo ne¬
potẽ ur nept̃e imporestate

Expanded text:
el quae a parente manumissuuntur patrono in bonis liberti: et praeterea si impubes sit fiex manumissione tutelam eius nanciscitur. Admonendi autem sumus liberum esse arbitrium ei, qui filium et ex eo nepotem vel neptem in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
est pater. filius suuiuris fru¬
sse udetur. ¶Ip̃e quoq filiuᷤ
nepos ue si ab hostibus capt
fuerit.similiter dicimus preo
Hictum ẽ auit post luiniũ.
Aliimnĩe. ⁊ post et cũ qui.ib
hostibus infines nros post
capuenit. post limimo reu̾¬
sum recte dictimus. Ham
limina. sicut indomibꝰ fine
quedan faciunt. sic impi
finc̃. lim̃ ẽe ueteres uoluer¬
unt. Hinc ⁊ lumes dictus ẽ
quasifinis quida ⁊ terminuᷤ.
abeo post liminũ dictum est.¬

Expanded text:
ter, filius sui iuris fuisse videtur. ipse quoque filius neposve si ab hostibus captus fuerit, similiter dicimus proptdictum est autem postliminium a limine et post, et eum qui ab hostibus captus in fines nostros postea pervenit postliminio reversum recte dicimus. nam limina sicut in domibus finem quendam faciunt, sic et imperii finem limen esse veteres voluerunt. hinc et limes dictus est quasi finis quidam et terminus. ab eo postliminium dictum
Abbreviated transcription (Latin):
adtuend̾ eum qui proter
etatt̃ se defendere nequid.
iure cuuł data ac ꝑmissa.
Tutõres aũt sũt. qui eam
iũ ac potestatẽ hñt. ex qua
re. ip̃inom̃ accepenint. Ita¬
que appellantur tutores qra¬
si tuitores. aco defensores.
sicud editui dicũtur. qui e¬
busq ita demũ parentes pos¬
post mortẽ corũ mpatͣis su
potestate. non sũt recasuri.
Itaq sifilius tuus mortis tẽ
pore tue. impotestate tͥuasit.
nepos ⁊neptes ex eo no pote¬
nũt testamẽto tuo tutorem
sunt. ¶Cum aũt inꝯplu¬
ribus aliis caĩs post humi
proiam natis kañtur. q u
hac causa placuit nõ nuiyuͦ
post humis quaiamnatis
testam̃totutores dan posse.
simedo in ea causa sint. ut si
unus parẽtib nascerentur.
sui. ⁊ impotestate eoꝵ fierẽt.
ss si maciparo filio tutor apa¬
tre testam̃to datus fuerit.o¬
furmadus est ex sentẽti⁊ p̃¬
sidis õimodo. idestꝰsiñ ĩqͥsiõe.

Expanded text:
ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aebusque ita demum parentes pospost mortem eorum in patris sui potestatem non sint recasuri. itaque si filius tuus mortis tuae tempore in potestate tua sit, nepotes ex eo non poterunt testamento tuo tutorem sunt. Cum autem in compluribus aliis causis postumi pro iam natis habentur, et in hac causa placuit non minus postumis quam iam natis testamento tutores dari posse, si modo in ea causa sint, ut, si vivis parentibus nascerentur, sui et in potestate eorum fierent. Sed si emancipato filio tutor a patre testamento datus fuerit, confirmandus est ex sententia praesidis omnimodo, id est sine inquisitione.
Abbreviated transcription (Latin):
sonis que impotesta¬
te nõ sunt. quedam uł intu¬
telafũt. uł incuratione. que¬
dam neutro iure tenctur. Ni¬
deamus igitur de his. quee
intutela. nł incuraciõe sunt.
Itã em̃ intelligemus ceteras
psoncs que nentro uu tere¬
tur. ac prius despiciamusd
his qui intutela sũt. ¶Est
aut tutelaut ẜuiꝰ diffiniit.
uis ac potestas incapite᷑ libo¬

Expanded text:
sonis quae in potestate non sunt, quaedam vel in tutela sunt vel in curatione, quaedam neutro iure tenentur. videamus igitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas, quae neutro iure tenentur. ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. Est autem tutela, ut Servius definivit, ius ac potestas in capite lib
Abbreviated transcription (Latin):
efficiuntur. Mortuo ueroa
no. ñ oĩmodo nepotes. nepte¬
qr. sin iuris fuint. sita. si po¬
patris sui rccasur non sunt.
aui. ineius potestate. fuint.
ntur. aut iam moriturus ẽ.
aut exut depotestate patris.
tunc. hiqui impotestate eies
cadere nõ possũt. sũi iurs sỹt.
¶Cumaut is qui obaliq na
leficiũm insulam deportat᷑
ciuitatẽ amirit. sequitur ut
qui comodo ex nũo cuuum
romanor tollitur ꝑinde ac

Expanded text:
efficiuntur; mortuo uero auo non omni modo nepotes neptesue sui iuris fiunt, sed ita si popotestatem recasuri non sunt. aui in patris sui potestate fiunt; itur, aut iam mortuus est aut exiit de potestate patris, tunc hi, quia in potestatem eius cadere non possunt, sui iuris fiunt. Cum autem is, qui ob aliquod maleficium in insulam deportatur, civitatem amittit, sequitur ut, quia eo modo ex numero civium Romanorum tol
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. ¶ Mior siue mediai
est capitis dunimicio. cum
ciuitas quid̃ amititur. liber¬
tas ueroretineru: Qe accid¬
it eicui aqua ⁊ igni intͣdictũ
⁊ciuitas et lib̾tas retinetur
s status hoĩs comutatur. qd̾
minuitur qui ⁊ nullũ capit
ũit Quibus aũt dignitasi
magis qũa starus pͦmutait.
capite nominimtur. Et id̾o
senatumoru. capite nõmi¬
nui cõstat. Quod aũt dicͥtũ
ẽ manere cogn̾ationis ius
⁊post capitis diminucionẽ.
¶Loc ita est siminima capi¬
tis diminutio. int̾ ueniat.
Manet enĩ cognatio. Nam
si maxima capitis diminuto
ĩtuei̾at. iuis quoꝙ cognatioĩs
pit. Nt putas uitute alicui
cognati.Mec quidẽ sim niu¬
missus sit. accipit cognatõ¬
nẽ. S si uinsulam deporta¬
tus quis sit. cognatõ soliut᷑.
Cum aũt. id agnatos turela
ytincat. nõsimul. id om̃s p¬

Expanded text:
t. Minor siue media est kapitis deminutio, cum ciuitas amittitur, libertas retinetur; quod accidit ei, cui aqua et igni interdictum civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod minuitur, quia nullum caput habuit. Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut puta servitute alicuius cognati, et ne quidem, si manumissus fuerit, recipit cognationem. sed et si in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur. Cum autem ad adgnatos tutela pertineat, non simul ad omnes p
Abbreviated transcription (Latin):
neptis. uł deimpcos ad opta¬
re. quãuis filiũ quis nõ hãt.
⁊ tã filiũ alienũ quis inlocũ
nepotis potest ad optart. quã
siquis neporisi oco ad optet.
uł quasi exeo filio quẽ ut ia
ad optatuue quas abillo qre
natiuralem impotestate sua¬
ht.ineo casu ⁊filius conser¬
tire deber. ne ei ĩuito suus ẜes
agnascatur. S ex cũtrario si
uł arrogatus ẽ. ei qui ex legi¬
timo matmonio natus ẽ.
Ideoq siquis ꝑimꝑatorẽ. siue
apud pretorẽ. uł apud preñ

Expanded text:
neptis vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. Et tam filium alienum quis in locum nepotis potest adoptare, quam si quis nepotis loco adoptet vel quasi ex eo filio, quem habet iam adoptatum, vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate habet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres adgnascatur. sed ex contrario si vel adrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per imperatorem sive apud
Abbreviated transcription (Latin):
tas. desut imporestate parẽ¬
tis ẽt̃. S si ex indulgencia i¬
pricipali restituti fue̾rt poĩa.
pristinũ statũ recipiunt. Re¬
legati paties in insulam. un
potestate suasuos lib̾os reti¬
nẽt. ⁊ecuntrario filu relegati.
impotestate parentũ remarẽt.

Expanded text:
t, desinit in potestate parentis esse. sed si ex indulgentia principali restituti fuerint, per omnia pristinum statum recipiunt. Relegati autem patres in insulam in potestate sua liberos retinent: et e contario liberi relegate in postesta
Abbreviated transcription (Latin):
ei suorũ bonoꝵ relĩquere.i
uidelicet pret uona. que ad
patre ad optluũ trastulit. ⁊
quoꝵ cõmodum. ei ad quisi¬
uit postea. ¶ Mrore natu
ño posse maiorẽ adoptare
placet. Adoptio enĩ natur¬
am imnutatur. apro mostro
est. ut maior sit filius qua
pacer. Bebet itaꝙ is qui sibi
filium fac̃. plena pubcitate .i.

Expanded text:
ei suorum bonoram relinquere, videlicet praeter bona quae ad patrem adoptivum transtulit et quorum commodum ei adquisivit postea. Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur et pro monstro est ut maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi filium facit, plena pubertat
Abbreviated transcription (Latin):
ad optauĩt. potest cundemx
alii madoptionẽdare. ¶Syn
⁊ illudũtrnisq ad optionis
comune est ꝙ ⁊bii qui ge¬
nerare nõ possũt. qualedsỹt
spuidones. ad optare possunt.
testate sua bñt. S ex indu¬
lgenciapr̃cipis. ad solaciũ
lu̾cror anussoru .s. adopta¬
re possũt. ¶ Illud ꝓpriumẽ
illius ad optionis que ꝑsa
crũ oraculum fit. ꝙ is qui
arrogandũ declent. nõ solũ
ip̃e impotestate arregatoris
nus ad optiõe fact᷑a. incipi¬
at germanicus agystinepos
ẽe. ¶Aput catonẽ uñ scrip¬
tũ refert antiquitas semi

Expanded text:
doptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. Sed et illud utriusque adoptionis commune est, quod et hi, qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare possunt, testate sua habent: sed ex indulgentia principis ad solatium liberorum amissorum adoptare possunt. Illud proprium est illius adoptionis, quae per sacrum oraculum fit, quod is qui adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris nus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi
Abbreviated transcription (Latin):
optiuisit. ¶ Cum̃ aũt im¬
pubes ꝑ pricipale rescriptu
arrogatur causa cogita arro¬
gacio ꝑmittitur. ⁊ exꝗntur
causa arregatioĩs anhonesta
sit. expediat ꝙ pupilio. Et ꝯ
quibdã condictioĩby arro¬
gatio fit .i. ut carieat hirogaror

Expanded text:
optivi sit. Cum autem imoptivi sit. Cum autem impubes per principale rescriptum adrogatur, causa cognita adrogatio permittitur et exquiritur causa adrogationis, an honesta sit expediatque pupillo, et cum quibusdam condicionibus adrogatio fit, id est ut caveat adrogator
Abbreviated transcription (Latin):
potestate nr̃a sũt. uenĩ etia
hiiquos adoptamus ¶ Ad¬
opcio aũt. duoo medis furi
aut prĩcipali rescupto. aut ÷̃¬
peno magistratus E Imꝑ¬
atoris nctorite ad optare i¬
impotestẽ parentum sũt. siõ
primũ gradũ liborũ optine¬
ant. quales sũt. filius filia.
siue infenorẽ. quał est nepo
neptis. ⁊pronepos pneptis
S hedie ex nr̃a cunstituciõe
cũfilius famił apatre nat᷑u¬
rali. exstrance ꝑsone inado¬
pcione datur. iura potestatis
naturał patris minme dissol¬
uũtur. Nec quicquã ad pat¬
rem ad opturũ transit nec in
porestate eius ẽ. licet abinte¬
stato. iura successioĩs ei ano¬
bis tributasũt. ¶ Siueropa¬
ter naturał nõ ex traneo sed
⁊ etia auo patno. uł ꝓauo sumi¬
li modo pat̾no. uł mat̾no. fi¬
liũ suũ dedit in adopcionẽ.
inħ casu. quia munam ꝑso¬
nam concurũt maturalia
⁊ adoptioĩs ĩura maner sta¬
timo adoptioĩs modo cũst¬
nccũ. ut ⁊ infamilia ⁊ pote¬
state huiusmedi patris ad¬

Expanded text:
potestate nostra sunt, verum etiam ii quos adoptamus. Adoptio autem duobus modis fit, aut principali rescripto aut imperio magistratus. imperatoris auctoritate adoptapotestate parentium sunt, siue primum gradum liberorum optineant, qualis est filius et filia, siue inferiorem, qualis est nepos neptis, pronepos proneptisSed hodie ex nostra constitutione, cum filiusfamilias a patre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime dissolvuntur nec quidquam ad patrem adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed  etiam paterno, vel proavo simili modo paterno vel materno filium suum dederit in adoptionem, in hoc casu, quia in unam personam concurrunt et naturalia et adoptitimo adoptionis modo constrictum, ut et in familia et in potestate huiusmodi patris ad
Abbreviated transcription (Latin):
ignoretur sciendum c̃ oli
quidemduo gnã testamẽ¬
torum mnusu euisse. quor
altero inpace ⁊ uctio ure¬
bantur quod calatio con
testamentor queq diceba¬
turpes ⁊ libram. silicet q.
uemancipitionem idest
ditionem agrrarur quicp
bus romanis pubibus pre¬
ptordicebatur. Sedillaq¬
tempriora duo genera te
mina testamentorum.
aduis quue referbantur

Expanded text:
ignoretur sciendum est, olim quidem duo genera testamentorum in usu fuisse, quorum altero in pace et in otio utebantur, quod calatis comitestamentorum, quod dicebatur per aes et libram, scilicet quia per emancipationem, id est nditionem agebatur, quinque ibus Romanis puberibus, praeptor dicebatur. sed illa quidem priora duo genera tesmina testamentorum ad ius civile referebantur
Abbreviated transcription (Latin):
suspectos tutores. romc pre¬
tori. improĩcus pͣresdibus
earũ. ilcgato pro cõsuł.¶Ostẽ¬
duus qui possunt de suspecto
cognoscere. Nunc udeamus
qui suspecti ficrpossũt. ⁊ quid
ti. siue testamc̃tam sint. siue
alterus gnĩs tutores. Qua¬
ie ⁊ si legitimus sit tutor aco¬
san potent. Quid si patronus.
adhuc idem ent dicendũ. dũ¬
modo meminerimꝰ fame patro¬
n parcẽdum. licet ut suspect̃
remotus fuerit. ¶Conseques .c
est uideamus. quipossũt suspec.¬
tos postulare. Et siendũ est
quasi public̾a ẽc̃ hãc actioẽm.
hoc est õmbus patere. Quim
imimo ⁊mulicres ad mittũtur.
ex rescripto diuinoꝵ senen et
antonini. Sec hee sole que
pieratis nccessitudine ducte.
ad hoc procedũt. utputa mat᷑.
nutux quoq. ⁊ amapossũt. põt
⁊ soror. S ⁊ siqua ali amulier
fuerit. cuĩ prctor ppensam pic¬
tat᷑ẽ intellexent. nõ sexusue¬
recudiam egredientẽ s piecta
te productam nõ cõtinere in¬
iuria pupilloꝵ admittit cam

Expanded text:
suspectos tutores Romae praetori et in provinciis praesidibus earum et legato proconsulis. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem t, sive testamentarii sint sive alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quin immo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta mater: nutrix quoque et avia possunt, potest  Seueri: et si qua alia mulier fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit non sexus uerecute productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam
Abbreviated transcription (Latin):
suspectũ remouen. idemiu
remotus siquid̃ obdolũ. iii¬
famis est. si obculpã nõ eque.
¶Siquis aũt suspectus postu¬
latur quo ad cognitio eius fi¬
niatur. interdicitur ei ami¬
rustratiout papiniano insũ
est. S si suspecti cognitio su¬
sccra fui̾t. posteaq tutor uł cu¬
rator decessent. ext̃iguitur co¬
gnitio suspecti. ¶ Siquis tu¬
tor copiam suño fecenit. ut
alimẽta pupillo dec̾emãtur.
⁊ que mora detenora fuctura
sunt. dato curatore distrahi
iubentur. Ergo ut suspect
remoueri potent. qui nõ pre
mẽta posse decerm. si bec ꝑ
meclatiũ dicat. remitrẽdũ
cum ẽẽ ad ꝑfectũ urb puniẽ¬
dum placuit. sicut ille remi¬
ttitur qui data pecunia miri¬
bertus quoq si fraudulẽter
gessisse tutelam filioꝵ uł ne¬
potũ patroni probetur. ad p̃¬
fectum urbis remitatur pu¬
niendus. ¶Nouissime sci¬
endũ est eos qui fraudulen¬
ter tutelam uł curam amni¬
nistrant. etĩasisatis offerãt
remouẽcios atutela. quia sa¬

Expanded text:
suspectum removeri, idem Iu autem remotus, si quidem ob dolum, famosus est: si ob culpam, non aeque. Si quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio finiatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano visum est. Sed si suspecti cognitio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, et quae mora deteriora futura sunt, dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus romoveri poterit qui non praesmenta posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad praefectum urbis puniendum placuit, sicut ille remittitur, qui data pecunia minibertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad praefectum urbis remittitur puniendus. Novissime sciendum est eos, qui frandulenter tutelam vel curam administrant, etiamsi satis offerent, removendos a tutela, quia sa
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut nec uole̾ns. ad tale hx
nus admittatur. ¶Ite ro¬
me grãmatici uł rethores.⁊
medici. ⁊ qui impatria sua id
etercent. ⁊ inter numenisũt.
atuitla uł cura hñt uacaciõe.
¶Qui ant se uult excusarc. si
plures hãt excusatioes. ⁊d̾ qui¬
busdam nõ probauĩt. alus uti
intra tpr̃a nõ proibetur. ¶Qui¬
aut excusare seuolũt. nõ appel¬
lent. s intra quĩq̃uag̾ita cõtir¬
uos dies exquo cognouerunt¬
qualitercũq dati fũemit tuto¬
res. si intra cetesimũ lãpidẽ sũt.
abeoloco ubi tutores datisunt.
Siuero ultra cetesimũ habit̾at.
dinumactõem facta .xx. miliũ
coputar ne minus sint qua.l.
uersii patnmoniu datus ẽe cre¬
ditur. ¶ Santutelam aliciũgesit
iuitus curator ciusdem ficn.¬
fien nõ copellitir. Intantum
ut licet pirer quitestameto tu
dedit. adiecent ie eund̾e curato¬
rem dare. tñ inuitũ eum cura
susciꝑx nõ cogẽdũm. diuiseue¬
rus ⁊ antoninus scripserunt.
Idem rescripserint. mañtum

Expanded text:
st, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacationem. Qui autem se vult excusare, si plures habeat excusationes et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora non prohibetur. qui excusare se volunt, non appellant: sed intra dies quinquaginta continuos, ex quo cognoverunqualitercumque dati fuerint tutores, si intra centesimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores dati sunt: si vero ultra centesimum habitant, dinumeratione facta viginti millium computari, ne minus sint quam quniversum patrimonium datus esse creditur. Qui tutelam alicuius gessit, invitus curator eiusdem fieri non compellitur, in tantum ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere non cogendum, divi Severus et Antoninus rescripserunt. Idem rescripserunt maritum
Abbreviated transcription (Latin):
ximc exposummus idest
apparet plibos hoĩes quos
quibus neꝙ niumfnictũ
haberis neꝙ iustam posse¬
sionem.⁊ n ulla excalisar
uobis acqri posie. Et hoc
est quod i di citur perextͣ¬
neam personam nichil ac¬
quin posse. excepto eo ꝙ
pliberam personam. ułn
tiꝑ procuragorem placet.
ño iolumsientibus ser
etiam ignorantibus ado
n posscĩsionem sccłm di¬
ui seuen conscitutione.
et ph̾ane possestionem.i
etiam dñium. si dñs fuit
quitradidit uł usucapi¬
onem aut longitp̃ris pre¬
scriptiõnem. sidris ñ sit.
niusse sufficit queadiio¬
dum singłe res adquirã¬

Expanded text:
xime exposuimus, id estapparet, per liberos homines, quos quibus neque usum fructum habetis neque iustam possessionem, nulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per extraneam personam nihil adquiri posse: excepto eo quod per liberam personam, veluti per procuratorem, placet non solum scientibus, sed etiam ignorantibus vo possessionem secundum divi Severi constitutionem et per hanc possessionem etiam dominium, si dominus fuit qui tradidit, vel per usucapionem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non sit. nuisse sufficiat, quemadmodum singulae res adquir
Abbreviated transcription (Latin):
o corum hoc inse habebat pri¬
uilegium ⁊ suprilacua fiata
predicta bonor possessio. Gy¬
ulata igitur prefacta quinta
bonorum possessione ingra¬
dum eius. sextam anteabo¬
norum poseicẽm duxim̃
ꝯquintã fecimus quã pretor
prorimis cognatis pollicet᷑.¬

Expanded text:
o eorum hoc in se habeat prio eorum hoc in se habeat privilegium et supervacua fiat praedicta bonorum possessio. sublata igitur praefata quinta bonorum possessione, in gradum eius sextam antea bonorum possessionem reduximus et quintam fecimus, quam praetor proximis cognatis pollicet
Abbreviated transcription (Latin):
It̃e filius filia. nepos neptis
tam ex filio quã ex silia frat̃
soror siue ꝯsanguinei siue
utenm. Nuarto cognatis ꝓ¬
ximis. Quinto tã quã ex fa¬
milia. Secto pationo ⁊ patro¬
ne lib̾isq eoꝵ ⁊ puentib. Se¬
ptimo uuo iurore. Octauo
cognatis manumissoris. ¶ Se
eas quidem pretoria indux̃
iuditio a nob̾ tñ nichilin¬
cunosum pretenissuest.
corigentes contra tabulas q¬
dema scłm tabulas bonorur
posscssoes ad misimus. utpo¬
te neccessanas cõstitutas rec
nõ ab intestato undelib̾i et
unde legutim bonoꝵ possessi¬
onem. ¶ Que. aũt in preto¬
ns edicto quĩto loco positar
fuerat id est uñ decẽ persore
campio propoĩto ⁊ compendi¬
ososmone ipuacuam osten¬
bonorũ poneno decem perso¬
nas preponebant extraneo
manumissori nr̃a constĩtutõ
quã de ematipatiõe liberorũ
fecimus. omib parentib ei ᷤ¬
demq man̾umissorib ꝯtrac¬
ta fiducia maniimissigẽm fa¬
cere dedit. ut ip̃a manũmiisi¬

Expanded text:
item filius, filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patronae liberisque eorum et parentibus: septimo viro et uxori: octavo cognatis manumissoris. Sed eas quidem praetoria induxit iurisdictio. nobis tamen nihil incuriosum praetermissum est, corrigentes, contra tabulas quidem et secundum tabulas bonorum possessiones admisimus utpote necessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto loco posita fuerat, id est unde decem personae, eam pio proposito et compendioso sermone supervacuam ostenbonorum possessio decem personas praeponebat extraneo manumissori, nostra constitutio, quam de emancipatione liberorum fecimus, omnibus parentibus eisdemque manumissoribus contracta fiducia manumissionem facere dedit, ut ipsa manumissi
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾i pationi patroneq ipa¬
rentes eorũ utranq ꝑcõsti¬
tutioem nr̃am quã de nure
patronatus fecimus penitꝰ
euacuauimus. Cum enĩ ad
similitudinẽ successioĩs in¬
genuorũ lib̾tinor successio¬
nus posuimus.quas usqr
ad quintũ tantumodo gra¬
dum coartauimus ut aliq̃

Expanded text:
liberi patroni patronaeque et parentes eorum, utramque per constitutionem nostram, quam de iure patronatus fecimus, penitus vacuavimus: cum enim ad similitudinem successionis ingenuorum libertinorum successiones posuimus, quas usque ad quintum tantummodo gradum coartavimus, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
tices principales srdes fuint.¬
Sꝰ cum eis pretordat bonorũ
possessioẽm loco ħrdum cõstitr¬
untur ⁊ nocantur honoꝵ posse¬
ssores. Adhũc autẽ ⁊alios
ꝙ̃m plures gradus pretor fecit
in bonor possesnoib:dandis dỹ
idagebat nequis sine successo¬
re moriatur. Nam angustissi¬
ms finib cõstitutũ plegem
duoclecĩ tabulañ ius percipi¬
endarũ ẜ̾rditatũ pretor exbo¬
no ⁊ equo dilacauit. ¶Sũt
aũt bonoꝵ possessiõos ex testa¬
mento quidem hee.Primaq̃
oñib unre scrptis ħrdib pre¬
tor pollicetur. Ideoq uocatun
cum de testamẽtis prius locy¬
tus est ad intestatos transitỹ
fecit. Er pͥrimo loco sius ẜrdi¬
bus ⁊ hisqui ex eclicto prero¬
ris inter suos conumerãtur
dat bonor possessicẽm que ro¬
catur unde lib̾i. Scło dlegi¬
ttimis brdib. Tercio dece̾m
psonis quas extranco maur¬
missoripreferebat sũt aũtde

Expanded text:
tiones principales: sed cum eis praetor dat bonorum possessionem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fecit in bonorum possessionibus dandis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis finibus constitutum per legem duodecim tabularum ius percipiendarum hereditatum praetor ex bono et aequo dilatavit. Sunt autem bonorum possessiones ex testamento quidem hae. prima qomnibus iure scriptis heredibus praetor pollicetur, ideoque vocatur cum de testamentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris suis connumerantur, dat bonorum possessionem quae vocatur unde liberi. secundo legitimis heredibus: tertio decem personis quas extraneo manumissori praeferebat sunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
libet alteͣnus. Itaq ⁊ lega¬
tarius. ⁊ fidei cõmissanus
nõ solum de eare roganpo¬
test ut ei alicui restituat
que euelicta sit ser etia de

Expanded text:
libet alterius. itaque et legatarius et fideicommissarius non solum de ea re rogari potest, ut eam alicui restituat, quae ei relicta sit, sed etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
stititiois diffinticer equa hec
areitius possibile est scire. ¶tẽ
iex uilia peccuuatus eos purt¬
aiipunit qui peccunia. uł rewꝰ
yuplicã. ur sacrã uł ieligiosam
futi fueñt. s siquide ip̃ir
dices tp̃r aministratioĩs publi¬
cas peccumas iubrrareñt cap¬
itui a iadu̾sione puniũtur. Et
subtractas abbis scientes iuic̾e¬
renit. alli ueio quim bae legẽ
incident rene depͣrtatioĩs m̾b

Expanded text:
stitutionis definitionem, ex qua haec apertius possibile est scire. Lex Iulia peculatus eos punit, qui pecuniam vel rem publicam vel sacram vel religiosam furati fuerint. sed si quidem ipsi iudices tempore administrationis publicas pecunias subtraxerunt, capitali animadversione puniuntur, et subtracta ab his scientes susceperunt: alii vero qui in hanc legem inciderin
Abbreviated transcription (Latin):
dicus rec exposiumus ur uo¬
bis possibue sit sumo dĩgito
⁊ quasi ꝑidicẽ ea retiginse.
aliaqui dilligentior eoꝵ sciẽ¬
cia nob̾ exlat̃orib digestorũ
scu panderarũ libris deo proy¬
cio aduͣetura est.

Expanded text:
diciis haec exposuimus, ut vobis possibile sit summo digito et quasi per indicem ea tetigisse. alioquin diligentior eorum scientia vobis ex latioribus digestorum sive pandectarum libris deo propitio adventura est.
Abbreviated transcription (Latin):
uata adusus cos croritur quiii
atur deportauo eier lege uila
dm publica iogatur. Giuero
sinc amus interti ⁊ Paix bonaꝵ
publicatio impoĩtur. ¶ Sin

Expanded text:
ata adversus eos exoritur, qui vim atur, deportatio ei ex lege Iulia de vi publica irrogatur: si vero sine armis, in tertiam partem bonorum publicatio imponitur. sin
Abbreviated transcription (Latin):
Eadẽ lege ⁊ uenenci capitt
dampnant᷑. ⁊quibr aitib odi¬
osis ramuenenis qua sũfun
magicis hõmes ocideñt ułmi¬
lamedicamẽra publice uẽdi¬
denit ¶ollia deinde lex aspe¬
que ponpeiad̾ pancidus uoc¬
tur quacauctur ur siquis pa¬
retib aut siliis. ait om̃o. iff

Expanded text:
eadem lege et venefici capite damnantur, qui artibus odiosis, tam venenis quam susurris magicis homines occiderunt vel mala medicamenta publice vendiderunt. Alia deinde lex aspequae Pompeia de parricidiis vocatur. qua cavetur, ut, si quis parentis aut
Abbreviated transcription (Latin):
eum pu remaneat licͥe¬
at ei ii. quartam. ułq de¬
est. ex nĩa auctoritate re¬
tinere uł repetere solutũ
quasi ex treuelliano sena

Expanded text:
eum remaneat, liceat ei vel quartam vel quod deest, ex nostra auctoritate retinere vel repetere solutum, quasi ex Trebelliano sena
Abbreviated transcription (Latin):
feno. stram̃c̃tis. lignis. ad
usum cotidianum utatur.
meo quoꝙ fundo. hacte nuᷤᷤ
eimoram licet. ur neꝙ dro
fundimc lestus sit. neq hi
per quos operan. sica fuĩt.
impeclimento sit. Nec ulli
ali ius ꝙh̃t. aut uendere.
aut locare. ant gratis conce¬
dere potest. Cum is qui usr
fructum h̃t. potest hec dĩa
facere Ite is qui ectun usr
intelligitur. ut ip̃r tantum
labitet. Neclxc i m ad alli¬
Et nis receptum os uidetur.
ut hospitem eurecipere liccat.
Item lib̾tis nec nõ alus libis
personis.quibus nõminus
quã suis utitur. habitandi
ius hãt. Et cõuenementer
si ad mulicrem usus elium
pertincat: cũmanto cibabi¬
tare liceat. ¶Item is ad qr̃e
ierui usus pertinet. ap̃e tm̃¬
mocdo opis atq ministeno
eius utipotest. ad anũ uero
nullomodo ius suum trasfe¬
rere. ei concessum est. Idem
silicet nuris est. ⁊ inuuimic̃to.
¶Set si pecoris uł ouiũ usus
legatus fuenit neq lacͥte. ne¬
q agnis. neq lana uretur
usuanus quia ca infructasr̃t

Expanded text:
feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis concedere potest, cum is qui usum fructum habet potest haec omnia facere. Item is qui aedium usum intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad aliet vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et item libertis nec non aliis liberis personis, quibus non minus quam servis utitur, habitandi ius habeat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alium vero nullo modo ius suum transferre ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hec. fuerim estimate. Er¬
go senatus non fecit qui¬
dem carmrerum usun
fructum nec enim poter¬
at Set xrcautionem.i
qua usunfrccum consti¬
fructus morte frctuani.
⁊ dnabus capitis dimim¬
criomibus maxima ⁊ mecli
a.mon urendo permedum
situtio ¶ Item finitur u¬
sufructus. sidño proprieta¬
tis. a sufructuaĩo cecdatur.
Nam extͣneo cedendonichꝰ
anus ꝓprietatem rei adꝯsie¬
ut que res consolidatio ap¬
pellatur ¶ Ro amplius ⁊¬
constat siecdes incendio cõ¬
sumpte fuennt. uł etiam
teremotu. aut uicio suo co¬
ruennt. extingui usunfru¬

Expanded text:
e fuerint aestimatae. ergo senatus non fecit quidem earum rerum usum fructum nec enim poterat, sed per cautionem quasi usum fructum constifructus morte fructuarii et duabus capitis deminutionibus, maxima et media, et non utendo per modumstitutio. item finitur usus fructus, si domino proprietatis ab usufructuario cedatur nam extraneo cedendo nibilarius proprietatem rei adquisierit, quae res consolidatio appellatur. eo amplius constat, si aedes incendio consumptae fuerint vel etiam terrae motu aut vitio suo corruerint, extingui usu
Abbreviated transcription (Latin):
plenam hr̃e inrem potesta
ten. Husu et habit io
moclis quibus nsu
fructus constituutur
eciam nudus usus consti¬
tui solet hisdenq illis mo¬
dis finitur. quibus ufusfiu¬
ctus desunit. Minuis autẽ
scłiuris musum est. quam
mnusufructu. Namq is qri
fũdi nudũusu ht nichil ul¬
tenus hr̃e intelligitur. qra
ut holcnbꝰ. pomus florib.¬

Expanded text:
re in re potestatem. TIT. 5 DE USU ET HABITATIONE modis quibus usus fructus constituitur etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usus fructus desinit. Minus autem scilicet iuris in usu est quam in usu fructu. namque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, florib
Abbreviated transcription (Latin):
que partem eius dutaxat
impartem dimudiam mn¬
nuunt. anquia is quarta
partem totius Beclitatis
aut amplius ỹt titio nch̾
eclegatis que ab co relic¬
tasunt retinere liceret i
placuit ut qartam parte

Expanded text:
quae partem eius dumtaxat in partem dimidiam minuunt, an, quia is quartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret: placuit, ut quartam parte
Abbreviated transcription (Latin):
ict. ¶ Noñ solũ aũt is inuinaꝵ
tenctur qui fecit inuuia hoc ẽ
bitur qui dolo fecit uł qui cu¬
rauit ut cui mala pugno pet¬
cuteretur. Hec actio dissimu¬
lacioẽ abolete Et idco siquis
iniunã dereliquent uoc est sta¬
tĩ itpassus ad animũ suũ noñ.
reuocauent postea ex penitẽcia

Expanded text:
Non solum autem is iniuriarum tenetur qui fecit iniuriam, hoc est bitur qui dolo fecit vel qui curavit ut cui mala pugno percuteretur. Haec actio dissimulatione aboletur: et ideo, si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus ad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
tror inuna estimatur. ułex
facto ułuti siquis ab aliquo
uluti si magistratus iniunã
pssus fuent uł si senatori. ab
hunuli iniuna facta sit. aur

Expanded text:
tem iniuria aestimatur uel ex facto, ueluti si quis ab aliquo ueluti si magispassus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
pissus extͣimauerit uł ru¬
noris prout eruisum fuełt.
Srpena quid̃ mu ie que ex
lege dugdeci ahalamũ in to¬
ducta est indeiuctuduĩe a¬
uoduxerũt que enã uonora¬
na appłatur inuidicus nreq̃¬

Expanded text:
passus aestimaverit, vel minoris, prout ei visum fuerit. sed poena quidem iniuriae quae ex lege duodecim tabularum introducta est in desuetudinem atroduxerunt, quae etiam honoraria appellatur, in iudiciis freq
Abbreviated transcription (Latin):
sien intelligitur. ¶ S n libo̾
qui tibi bona fide ẜuit iniuria
tacta sit nulla tibi actio dabit᷑
s suo noĩe is expeun potent. iu¬
si in cõtunclia ttia pulsatus
ut teciens admittatur umun¬
anĩ accio quociens incõtuux
¶Dena aũt muinami exlege
duodecĩ tabularũ ꝓpter mẽbrũ
quidẽ nĩptũ. talio erat ꝓpreros
uero fractũ nũmanc pene erãt
costitute quasi in magna uetur
puptate. S postea pretores p¬
mitelũt ip̃is qui inuina pini
nit cam estimare. ut iudex uł
tãti cõdepnet quãti inuunarũ¬

Expanded text:
fieri intellegitur. Sed si libero, qui tibi bona fide servit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuam pulsatus ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam Poena autem iniuriarum ex lege tabularum propter membrum quidem ruptum talio erat: propter os vero fractum nummariae poenae erant constitutae quasi in magna veterum paupertate. sed postea praetores permittebant ipsis qui iniuriam passi sunt eam aestimare, ut iudex vel tanti condemnet, quanti iniur
Abbreviated transcription (Latin):
pater familias iniestat᷑
moriturnam ⁊ prius tt¬
stamentũ no ualet ruptr
apostenore.⁊ postenus eq
nullas uires u̾t. cum exeo
nemo reres erttent. ¶S
siquis prĩore testamento
ure perfecto postenus eq
iuire fecent. etiam n excer¬
tis reb ineo Reclem institx¬
ent supenus testanlentu
sublatum ẽt. diuise uenꝰ
⁊ antormus rescrpse ñt.
cuius constiturionis uba
insen iussimus. cum alud
queq prettita inca conso¬
tutione expresum: ¶tm
peratores seuenis. ⁊anto¬
ninus cecceio campano.
Testamentum seđo icco
fc̃um licet inco certmum
riun heres scuptus sit.i
irc ualcre periide ac si
ierum mentio facta non
tum. ut cõtentus iebus
sibidatis. ant supieta qer¬
ta exlege faicidia. seclita¬
tem restituatbis quiral
uriori testamcto scupti fy¬
ciant. propteriusertan¬

Expanded text:
s intestatus moritur: nam et prius testamentum non valet, ruptum a posteriore, et posterius aeque nullas vires habet, cum ex eo nemo heres extiterit. Sed si quis priore testamento iure perfecto, posterius aeque iure fecerit, etiamsi ex certis rebus in eo heredem instituerit, superius testamentum sublatum esse divi Severus et Antoninus rescripserunt. cuius constitutionis inseri verba iussimus, cum aliud quoque praeterea in ea constitutione expressum est. ‘ Imperatores Severus et Antoninus Cocceio Campano. Testamentum secundo loco factum, licet in eo certarum rerum heres scriptus sit, iure valere, perinde ac si rerum mentio facta non tum, ut, contentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priore testamento scripti fuerant, propter inserta
Abbreviated transcription (Latin):
nec iumpãtur inxarauc fi¬
ãt. Rumpitur aũt testane¬
tum. cum meclem statur
manente testarore. ip̃ius
testamernus uiciatur. Si
quis eni factum post resta¬
mentum. adoptauert sibi
filium pimperatore eum
qui sui iuns est. aur ꝑ pre¬

Expanded text:
nec rumpatur irritumve fiat. Rumpitur autem testamentum, cum in eodem statu manente testatore ipsius testamenti ius vitiatur. si quis enim post factum testamentum adoptaverit sibi filium per imperatorem, eum qui sui iuris est, aut per prae