comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ds̃de esau: sed fac̃ de ia cob Sem̃ unum:
diũsi qui c̃cepti st̃. Uterus unꝰ: diũsi qͥ nati
st̃ Nunqͥd ñ liba peꝑit ia cob quae liba
peꝑit esau: luctabant᷑ inuentre matris
suae: & dictũ ẽ rebecca cũ ibi luctarentur.
Duo popłi st̃ in ut̃o tuo. Duo hoẽs: duo popłi.
Sonus popłs: malus popłs: sed tam̃ in uno
uentre luctant᷑ Quanti mali st̃ in ȩccła :
& unꝰ uterꝰ portat. donec infine discernant᷑
Et boni adũsus malos clamant: et mali ad¬
ũsus bosos reclamant: et in unius uis¬
cerib utriq luctant᷑. Nũqͥd semꝑ simul
erunt : Infine exitur ad lucẽ Dec larit᷑
natiuitas quae hic in sacram̃to figurabat᷑ & tnẽ
apparebit. ia cob dilexi. esau aut̃ odio habui.
ĩgitur loqui et dicere. transibo ante te desꝰ
dicit eugłm. Cũ uenisset hora. ut transnt
iħc de hoc mundo ad patrẽ Iui transius
etiam pascha int̾p̃tatũ eẽ ꝑ hibet᷑ Hax itq
magna omĩno ꝓpħia. ẽ Ipse enĩ ante om̃s luis

Expanded text:
de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui. egitur loqui et dicere: transibo ante te, de quo dicit euangelium: cum uenisset hora, ut transiret Iesus de hoc mundo ad patrem: qui transitus etiam pascha interpretari perhibetur. haec itaque magna omnino prophetia est. ipse enim ante omnes sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
miscđiam comm̃dasset in eo qđ ait. igit᷑
n uolentis neq currentis sed miserentis
ẽ dei. deinde ut etiã iudiciũ cõm̃da¬
ret qm in qͦ ñ fit miscđia . ñ iniqtas
fit sed iudiciũ : ñ ẽ quippe iniqͥas aea¬

Expanded text:
misericordiam commendasset in eo quod ait, Igitur misericordiam commendasset in eo quod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniq
Abbreviated transcription (Latin):
soluere quȩ stionem: immo nullam qua
iniquũ putet : siue iudiciũ poenale ingerat
digno: siue miscđiam p̃stet in dignoe te¬
m̃q infert & dicit. lgitur ñ uolentis neq
currentis : sed miserentis ẽ. dĩ. Ambo itaque
gemini. natura filii irȩ nascebantur: nul¬
lis quidem oꝑib ꝓpriis. sed originalit̾ ex
adam uinculo damnationis ob̃stricti. Sed
qͥ dix̃ miserebor cut misertꝰ ero: iacob dilexit
ꝑmiscdiã gratuitã : esau aut̃ odio habuit
ꝑiudicium debitũ. Qđ cũ debetur ambob
maltero alt̾ agnouit ñ desuis distantib
meritis sibi eẽ głiandũ. qđ in eadem causa iden
supplitiũ ñ incurrit: sed. diuine
gr̃ae largitatẽ : qr ñ uolentis neq curren¬
tis: sed miserentis ẽ dĩ. Iltissimo quippe
ac salubrimo sacram̃to. uniu̾sa facies. atq
ut ita dixerim uultus sc̃arũ scripturarã
bene intuentes id ad monere inuenitur:
ut qͥ ł atur in dño glietur. Cũ autem di¬

Expanded text:
solveret quaestionem; imo nullam, quasolveret quaestionem; imo nullam, quainiquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur . CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facit : qm cuiꝰ uult miseretur : & quẽ uult obdu¬
rat. Qđut dicer et apłs. grãm cõm̃dabat. Ad cuiꝰ
cõm̃dationem de illis in rebeccȩ utero geminis
fuerat iã locutꝰ. Quib nondũ natis nec aliqͥd
agentib seuboni seu mali ut scđm electionẽ
ꝓpositũ dĩ maneret ñ exoꝑib sed ex uocante di¬
ctũ ẽ qr maior seruiet minori. Ppt̃ qđ ad hi¬
buit atterũ ꝓpħicũ teftimontum : ubi scriptũ
e iacob dilexi esau aut̃ odio habui. Sentiens
Aut̃ quẽ ad modũ posset hoc qđ diccũ ẽ ꝑmo-¬
uere eos qui penitrare intelligendo ñ posst
hanc alatudinem gr̃ae : qͥd gͦ dicemꝰ aite non¬
quid iniqͥtas ap̾d dm̃ : Iniquũ enĩ uidetur:
ut sin e ullis bonoꝵ uł maloꝵ oꝑm̃ meritis.
unũ ds̃ diligat. ođit alterũ. Qua in re si futura oꝑa
uł bona huius uł mala illiꝰ quaȩ ds̃ utiq p̃ scie¬
bat uellet intelligi: neqͣqͣm dicer& ñ exoꝑib:
sed diceret ex futuris opibus : eaq mͦ ĩstam

Expanded text:
cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius ut difficile implet᷑ cũ si dñs ñ aedificat
ipuanũ aedificans laborasse dicat᷑ ineq seri¬
ptũsit ẽ quidem uolentis atq currentis faciliꝰ
aut miserentis. di: sed scriptũ sit. ñ uolentis
neq curfentis s miserentis. ẽ dĩ rĩ qr nulla ẽ
homini uoluntas atq cursus: sed qr nichil po
sed dixerit non ego autem: sed gr̃a dĩ mecũ Nori
qr ipce nichil bomagebat: sed quia nichilage¬

Expanded text:
ipsius uel difficile impletur, cum. si dominus non aedificet, in uanum aedificans laborasse dicatur neque scriptum sit ceat quidem uolentis atque currentis, facilius autem miserentis est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis sed miserentis est dei, non quia nulla est hominis uoluntas atque cursus, sed quia nihil potsed dixerit: Non ego antem sed gratia dei mecum, non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil age
Abbreviated transcription (Latin):
et miscđia dĩ : ut sic dictũ accipiamꝰ. ñ uolentis neq
currentis sed miserentis. ẽ dĩ : tanqͣm diceretur ñ
sufficit sola uoluntas hõis si ñ sit etiam miscđia dĩ:
ñ gͦ sufficit & sola miscđia dĩ. si ñ sit etiam uoluntas
hominis. Ac ꝑ hoc si recte dictũ ẽ ñ uolentis hoĩs s
miserentis ẽ. dĩ. qr id uoluntas hõis sola ñ implec :

Expanded text:
olentis neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur: Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet,
Abbreviated transcription (Latin):
seret scilicet magna bonitate obclu¬
ratnulla iniqͥtate: ut nec libatꝰ de
suis meritis gliecur : nec damnatꝰ msi
de sus meritis conq̃erat᷑ Sola enim end
meptor descern it apdits. qͦs mnunagut¬
tionis concremauerat massa aborigine
ducta causa communis. Hoc aut̃ quie
mͦ audit ut dicat qͥd ad huc conqͤrit ooti
uoluntati cius quis resifaic÷ tanꝗ proptea

Expanded text:
seretur ergo magna bonitate et obdurat nulla iniquitate, ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia Redemptor discernit a perditis, quos in una perditionis concreaverat massa ab orducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ humanam naturam ñ ad malitiam eitat :
sed ꝑfecte eos patiens qͦusq scit oportere. ñ
manit̃ sed utens eis ad ãdmonitioriem uel
exercitationẽ bonoꝵ. Ecce enĩ ut add ñtiaret᷑
nom̃ dĩ inuniũ sa t̾ra : uasis miscđiae utiq
ꝓdest. Ad eoꝵ utiq utilitatem pharao seruatꝰ
ẽ sic̃ script᷑a testat᷑ & exitus docet

Expanded text:
tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quonsque scit oportere: non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur nomen dei in uniuersa terra, uasis misericordiae utique prodeest. ad eorum itaque utilitatem Pharao seruatus est, sicut et scriptura testatur et exitus docet
Abbreviated transcription (Latin):
N eq enim hab& ullã
cunctationem
apłica illa sententia de ge¬
minis in rebecce
utero ñdũ agentib aliquid
boni aut
mali. Nec tam̃ frustra scriptũ
nec infantem mundũ ẽẽ. a
peccato.
cuius ẽ. unius diei uita super
t̃ram ETIL¬
lud in psalmo. Ego in iniqͥta¬
tib c̃ceptꝰ sũ:
& in peccatis mat̾ mea me in
tero aluit
Et qđ in adam om̃s moriunt᷑:
in qͦ om̃s pecca uerunt. Nc̃ aut̃ liquido
teneamꝰ quȩ libet
parentũ merita traiciantur
dĩ antequã nascat᷑ quemq
illãq sententiam qͣ non nulli putant alibi
apłicȩ ñ conuenire sententia᷑ cũ aꝑtissime dictũ
sit nichil nondũ natos seu boni siue mali

Expanded text:
Neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in Rebeccae utero nondum agentibus aliquid boni aut . 15. Nec tamen frustra scriptum est, nec infantem mundum esse a peccato, cujus est unius diei vita super terram ; et illud in Psalmo, Ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit; et quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccaverunt . Nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita trajiciantur Dei, antequam nascatur, quemque illamque sententiam qua nonnulli putant alibi apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu mali
Abbreviated transcription (Latin):
bor cui misertus ero et miscđiam p̾fabo
cui miscđiam p̃satero. Quib uerbis. pro¬
hibrit hominem uelut de ꝓpͥarum ui
sed cui misericors fuero: ut neminem p̃¬
cedentem bonis oꝑib suis miscđiam tane
uocationis meruisse demonstret. Et enĩ
idem repetere uoluerit. cũ ad dat miscdã¬

Expanded text:
bor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum sed "cui misericors fuero, ut neminem" praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae uocationis meruisse demonstret. etenim Cidem repetere uoluerit, cum addidit: mis
Abbreviated transcription (Latin):
duceret. nsi eiꝰ indelita miscłia subue¬
nisset : ut uolentiũ de suis meritis iari
om̃e os obseratur : et quigłatur in oño
Ełrecur utq̃ de isa pfundo quero¬
tes redđe rationem: in fabcilas ua nitates
abier̃ aliqͥ dicentes qr animȩ sursũ in
celo peccant: e st đm sua peceata aqͥ
corpora ꝓmeritis dirigunt᷑ : &edignis ibi
quasi cuarcerib includunt᷑ : ierunt poseco¬
graniones suas dolentes difoutare de di
pfundo mers st̃ in pfundũ Decurrit eni
los geminos mutero rebecce & dic̃ ndum
enim nati. nec qͥaliqͥd egerint boniaut
mali Uide quẽ aclmolũ tlit uanis ho¬
sius ad corpora trena decrusi ꝑila

Expanded text:
duceret, nisi eis indebita misericordia subveduceret, nisi eis indebita misericordia subvenisset, ut volentium de suis meritis gloriari omeo multi de isto profundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatis abierunt. Aliqui dixerunt quod animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus includuntur. Ierunt post cogitationes suas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim los geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis hosuis ad corpora terrena detrusa
Abbreviated transcription (Latin):
ei qͥ se finxit. qͣre me fecisa sic: Anñ ha¬
bet potestatẽ figulus luti ex eadẽ massa
facere aliud quidem uas m honorem: ali
ud in contum eliam: Hoc loco enĩ qͥdam
stulti putant apłm in responsione defe¬
cisse : et in opia reddendȩ rationis repres¬
sissȩ contradictoris audatiam. Sed magnũ
hab& pondus qđ dictũ. ẽ o homo tu quis es :¬
& intalib questi onib ad sua capacitatis
considationem reuocare hominẽ. uerbo
qͥdem breui: sed re ipsa magna. ẽ. redditio
rationis Si enĩ hac capit : qł ẽ qͥ respon¬
deat : Si aut̃ capit : magis ñ inuenit qđ
respondeat. Videt enim si capit uniũ¬
sũ genus humanũ. tam iusto iudicio
diu̾ino in apostatica radice damnatũ: ut
etiam si nullus inde libetur. nemo recte
posset dĩ uituꝑare iustitiã: Et qͥ libantur
sic oportuisse libari. ut explurib ñ liba¬
tis at indãnatione iustssima derelictis
ostenđetur quid cõmerus set uniũsa cons¬
parsio: et quo etiam istos debitũ uidicũ dĩ

Expanded text:
Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considquidem brevi, sed reipsa magna, est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat? Si autem capit magis, non invenit quid respondeat. Videt igitur, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiam si nullus inde liberaretur, nemo recte Dei posset vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis atque in condemnatione justissima derelictis, ostenderetur quid commeruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ accidẽ tẽptationem quam ñ potes ferre :
introitum tuũ custodit. Uide si custodit et
exitum. Sed faciet inqͥr cũ tẽptatione etiã
exitum. ut possitis sustinere
NUon aut̃ solum ꝑcupiditates diabolus
temptat : sed etiam ꝑt̾rores in sultationum
& doloꝵ & ipsius mortis. Quicquid homo aut̃

Expanded text:
Deus accidere tentationem quam non potes ferre, Deus accidere tentationem quam non potes ferre, introitum tuum custodit: videte si custodit et exitum. «Sed faciet,» inquit, «cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinerenon autem solum per cupiditates diabolus temtat sed etiam per terrores insultationum et dolorum et ipsius mortis. quidquid homo aut
Abbreviated transcription (Latin):
introitum : quid ẽ exitum : Quando tẽptam᷑
intramus : ꝗdo uincimꝰ tẽptationem : eximꝰ
Audi intditum : audi exitũ. Ulasa figulip¬
bat fornax ait scriptura : & hões iustos
temptatio tribulationis. Sic st̃ hoẽs iusti :
intrent. Et non quando intraentiam se¬
curus. ẽ figulus : sed cũ exierint dñs aut̃
securus ẽ: quia nouit qui st̃ eius: & nouit qͣi
infornace non crepent. Illi non crepant: qui ñ
habent uentum suꝑbiae. Humilitas gͦ custo¬
dit in omni tẽptatione : qr a conualle plora¬
tionis ascendimꝰ cantantes canticum graduũ:
Et custodit dñs intibitũ ut salui intremꝰ: sana
rimꝰ ab omni tẽptatione : iam in ȩt̃num
nulla nos tẽptatio terrebit: Nulla c̃cu¬
piscentia saltim sollicitabit. Audi apłm id¬
ipsum cõmemorantem : id qđ paulo ante
commemortui. Fidelis ds̃ qui non ꝑmittat
uos temptari supͣ quam potesas ferre. Eoce
intditus tuus custoditur: ꝗdo non tͥ sinit

Expanded text:
«introitum?» quid est, «exitum?» Quando tentamur, intramus: quando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, i fornacem intrent. Et non quando intrant, jam securus est figulus, sed cum exierint. Dominus autem securus est, quia novit qui sunt ejus , et novit qui in fornace non crepent. Illi non crepant, qui non habent ventum superbiae. Humilitas ergo custodit in omni tentatione: quia a convalle plorationis ascendimus cantantes Canticum graduum; et custodit Dominus introitum, ut salvi intremus. Sana rimus ab omni tentatione, jam in aeternum nulla nos tentatio terrebit, nulla concupiscentia saltem sollicitabit. Audi Apostolum idipsum commemorantem, quod paulo ante commemoravi: «Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra quam potestis ferre.» Ecce introitus tuus custoditur; quando non tibi sinit
Abbreviated transcription (Latin):
ds trinitas dic̃ Ego sũ qͥ sũ & non sũ mutatus
mutabitur sp̃s ueritatis. cum sit immuta¬
tium calcae sp̃itualit̃ uissit. Ipse ẽ. enim
et ꝓpħarum ds̃. qui popło infideli ad signi¬
ficanda peccata. quoꝵ ueneno inuisibi¬
liter moriebantur. uisibiles serpentes
quib ãd monerentur immisit: & plaga
em̃datoria mortes animarum mortib:

Expanded text:
s Trinitas dicit: Ego sum qui sum, et non sum mutatus mutabitur Spiritus veritatis, cum sit immutatum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus
Abbreviated transcription (Latin):
eet xp̃c. hem itaq inmysterio cib et
potus illoꝵ qui nr̃. Sed significationẽ idem
non specie : qr idem ipse xp̃e illis in petrtu
figuratus : nob inccirne manifestatus. Sed
non inquit mominib illis beneplacitũ ẽ dõ

Expanded text:
» Idem itaque in mysterio cibus et potus illorum qui noster; sed significatione idem, non specie; quia idem ipse Christus illis in petra figuratus, nobis in carne manifestatus. « Sed non, » inquit, « in omnibus illis beneplacitum est Deo
Abbreviated transcription (Latin):
aliter ñ mͥseruauit fidem. Nam
illud ẽ non credidit qđ dixi: illud ñ fec̃
qđ dixxit Scđm hanc fidem qua credimꝰ
fideles sumꝰ dõ : scđ mauͦ illam fidem qua
fit qđ ꝓmitttur edam ds̃ ipsȩ fidelis :
nobis. Hoc enim dicit apłs. fidelis ds̃
qui non uos ꝑmittat temptari suꝑ id qđ
potestis. Ne futuris temptationibus de¬
ficiat infirmus nec falsa spe decipiendus¬
i est nec terrore frangendus Dic er Prepara
animam tuam ad temprationem.: Et forte

Expanded text:
hi servavit fidem. Nam illud est, non credidit, quod dixi: hoc, non fecit quod dixit. Secundum hanc fidem, qua credimus, fideles sumus Deo: secundum illam vero, qua fit quod promittitur, etiam Deus ipse fidelis est nobis. Hoc enim dicit Apostolus: Fidelis Deus, qui non vos permittit tentari supra id quod e in futuris tentationibus deficiat infirmus, nec falsa spe decipiendus est, nec terrore frangendus. Dices ei: Praepara animam tuam ad tentationem, et forte
Abbreviated transcription (Latin):
eris sexta ȩtate signatur qua dñs uenit. SuÑ
enim ȩtates sex etiam inuno homine. in fan¬
tia. pueritia. adolescentia. uiuentus. grauitas
et senectus Rima igitur generis humani ȩtas:
ẽ ab adam usq adnoe. Scđa a noe:usq ad
Abricham. Qui articuli eudentissimi st̃ et
notissimi Tertia ab abricham : usq ad dauid
Sic enim matłs euangłista partitur. Quar¬
ta adđusq ad tieen smigrationem in ba¬
byloniam Quinta a drensmigratione in
babrlomam : usq ad aduentum dñi Sexta
ab aduentu dñi usq ad finem scłi sꝑanda
ẽ qua exteyior homo tanꝗ senectũte cor¬
rumpitur .: Qui etiam uetiis dr̃: & in terior
renouatur dedie indiem. Inde requies
sempit̾na ẽ : quȩ significatur sabbato. huic
rei congruit quod homo sexto die factus
ẽ ad imaginem et similitudinem dei  Itaq
qui se existimat st̃are : uideat ne cadat
ultos enim a ꝑnitiosa elatione repri

Expanded text:
eris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt eris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similituqui se existimat stare, videat ne cadat. Multos enim a perniciosa elatione repri
Abbreviated transcription (Latin):
trat quanta nob̵ cura legenda et intelligenda.
et inquanta auctoritate habenda siñ: qͦr
ꝓpt̃ nos utiq scripta st̃. Cũ uͦ dic̃ figurȩ
mȩ fuer̃ et infigurt contingebant illis
ostendit iam ñ õpus eẽ : ut cũ res ipsas mani¬
festatas agimꝰ. figunrrum p̃nuntiantium
celebretioni seruiamus. Vnde dic̃ alio loco
Nemo gͦ uos udicet incibo aut in potu. aut
in partem diei festi. aut nom oeniae. aut sab¬
batorum : qđ ẽ umbrti futuibꝵ. Hnc etiam
cũ dicit nemouos in eis iudicet : deđat qͣm
non sit necesse ut iam hȩc obseruentur. Cũ
autem dic̃ qđ ẽ umbrti futurorum : ostendix
quam oportuerit ut illo tp̃r obseruarentur
quo ista quȩ nob̵ iam manifestata eluxer̃
ptales umbras figurtirum futura p̃dicebant᷑¬
ongum ẽ singula commemorere : cum
ĩta concludat apł̃s et dicat. Hȩc Autem in
figura contingebant̃ eis Scripta st̃ aut̃ ꝓpt̃ nos :
manum tanꝗunum hominem conftitu¬

Expanded text:
trat quanta nobis cura legenda et intelligenda, trat quanta nobis cura legenda et intelligenda, et in quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantongum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, manum tanquam unum hominem constitu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ñ eetisđ ciunt quid intersit int̃ p̃cepta uitae agendȩ :¬
uissie & p̃cepta uitae significcindae Exempli gr̃a:
non concupisces p̃ceptum ẽ agendȩ uitae
Cirtũcides omnem masculum octauo die: p̃ceptũ
ẽ significanidȩ uitȩ Ex hac quippe imꝑitia. ma¬
nichei et om̃s quib displiceã literȩ uet̃is tes¬
tam̃ti. qͥc ꝗd ds mandauit pͥori popło ad ce¬
lebytendam umbram futuronm ñ intelli-¬
gentes et ea mͦ ñ obseruari animaduertentes:
ex more p̃sentis temporis illa rep̃hendunt
Quae utiq illi tempori congrueban : quo ista
quae ñc manifestata st̃ uenturci significairent᷑
Sed quid dicturi st̃ aduersus apłm qui ait haec
omnia infigurt contingebant illis: scripta st̃
autem ꝓpter nos in qͦs finus scłoꝵ obuenit:
Ecce ipse aꝑuit cur ille littere accipiantur
a nobis: et cur illa rerm signa iam necesse
non sit ut obseruentur anobis Cum enim
dicit scripta st̃ ꝓpt̃ nos : ꝓculdubio demons

Expanded text:
nescire quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demons
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑmanum dexterȩ tuȩ fides tua manꝰ
dextere tuae: id ÷ potestas quae tibi data ẽ
ut sis int̃ filios dĩ manꝰ ÷ dextere tuȩ Sed
quidualet ipsa potestas quã accȩpit homo.
nsi dñsꝓtegat : Ecce credidit: iam ambu¬
lat infide Infirmꝰ ẽ int̃ temptationes
agitatur. int̃ molestias int̃ carnales cor¬
ruptiories int̃ suggestiones cupiditatis:
inter uersutias & laqueos inimici. Quia hab& potes¬
tatem : credidit inxp̃m ut sit int̃filios dĩ. Ua homi
ni: nisi et ipsius fidem dñs ꝓtegat : id. ẽ ut non te
ꝑmittat temptari supͣ quam potes ferre : sic̃ dic̃
apłs : fidelis ds̃ qui non uos ꝑmittat temptari
supra quã potestis ferre: quam uis iam fideles

Expanded text:
ram pertinere. Ergo fides tua, manus dexterae tuae; id est, potestas quae tibi data est, ut sis inter filios Dei, manus est dexterae tuae. Sed quid valet ipsa potestas quam accepit homo, nisi Dominus protegat? Ecce credidit, jam ambulat in fide: infirmus est, inter tentationes agitatur, inter molestias, inter carnales corruptiones, inter suggestiones cupiditatis, inter versutias et laqueos inimici. Quid valetatem, et credidit in Christum, ut sit inter filios Dei? Vae homini illi, nisi et ipsius fidem Dominus protegat: id est, ut non te permittat tentari supra quam potes ferre; sicut dicit Apostolus, «Fidelis Deus, qui non vos permittet tentari supra quam potestis ferre» . I
Abbreviated transcription (Latin):
incipit labi contemis cere nolle acceđe:
Habes aliud. Fidelis ds̃ : qui non uos sinat
temptari supͣ quam potestis ferre Illud
enim ꝓmittere & p̃dicere uenturas passi¬
ones: infirmum confirmare ÷. Tim̃ti aut̃
nimium et ex hoc deterrito cũ polliceris
miscđiam dĩ non qr temptationes deeruNt.
sed qr non ꝑmittit temptari supͣ quam
ferre potest: fractum colligare ẽ. St̃ enim
qui cum audierint uenturas tribulati¬
ones armant se magis : & quasi potum
suum sitiunt: Paruam enim sibi putađ
fidelium medicinam: sed quȩr̃ et mair¬
tẏrum głam. St̃ aut̃ alii : qui auditis
futuris et necessario uenientib temp¬
tationib quas ꝓprie oportet ueniie
xpĩcino : quas nemo sentit nisi qui uo¬
sibi talib. frangitur & cladicat df¬
ferc̃solationis alligam̃tum : Alliga qđ
fractum ẽ : dic ne timeas: non deserit
in temptationib ille in quem credidisti
Pidelis ds̃ : qui te ñ sinat temptari supͣ
qͣm potes ferre Non hoc ame audis: apo¬

Expanded text:
incipit labi, contremiscere, nolle accedere. Habes et aliud: Fidelis Deus qui non vos sinet tentari supra quam potestis ferre . Illud enim promittere, et praedicere venturas passiones, infirmum confirmare est. Timenti autem nimium, et ex hoc deterrito, cum polliceris misericordiam Dei, non quia tentationes deerunt, sed quia non permittit tentari supra quam ferre potest, fractum colligare est. Sunt enim qui cum audierint venturas tribulationes, armant se magis, et quasi potum suum sitiunt: parvam enim sibi putant fidelium medicinam, sed quaerunt et martyrum gloriam. Sunt autem alii qui auditis futuris et necessario venientibus tentationibus, quas proprie oportet venire christiano; quas nemo sentit, nisi qui vosibi aliquibus, franguntur et claudicant. Affer consolationis alligamentum, alliga quod fractum est: dic, Ne timeas, non deserit in tentationibus ille in quem credidisti; fidelis Deus, qui te non sinit tentari supra quam potes ferre. Non hoc a me audis, Apo
Abbreviated transcription (Latin):
aduersis oriantur : nemo frangitur ad uer¬
sarum molestia qui ꝓsꝑarum delectatione
non capitur. Homines enim sumus¬
mando sententiam suam uł in uidendo
melioribus usq ad p̃cidendȩ commu¬
nionis et condendi scismatis uł here¬
sis sacrilegium ꝑueniie diabolica p̃sũptio
est Inullo autem aliter saꝑe quam se
res habet: anglica ꝑfectio.ẽ Quia utiq
homines sumus sed spe angłi sumus quib
aquales in resurrectione futuri sumus:
quam diu non habemus ꝑfectionem ari¬
geli non habeamꝰ p̃sumptionem diaboli.
dõ dicit apłs Temptatio uos non appre¬
hendat: nisi humana. Humanum est
gͦ aliquid aliter saꝑe Propt̃ea dicit
Alio loco. Iuorqͦt gͦ. ꝑfecti hoc sapiamꝰ et
si quid aliter sapitis. hoc quoq uobis
ds reuelauit. Quib autem reuelat cum
uoluerit siue in hac uita siue post hanc
uitam nisi ambulantib inuiam pacis. ÷¬
et innullam p̃cisionem deuiantibus. e¬

Expanded text:
aduersis oriantur, nemo frangitur adueraduersis oriantur, nemo frangitur aduersarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. mando sententiam suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica perfectio est. quia itaque homines sumus, sed spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo aliquid aliter sapere. propterea dicit alio loco: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praecisionem deuiantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
iuNt isitur temptationes ꝑsatan. non
potestate eiꝰ sed ꝑmissu dñs ob homines.
ꝓbandos et exercendos. Et int̃ est plurimum:
in qualem quisq temptationem quisq incidat
Non enim in talem incidit iudas qui uendidit
dñm : in qualem incidit p&rus cum territꝰ
dñm negauit. St̃ etiam humanae temp¬
tationes credo cum bono qͥsq animo scđmn
humanam tam̃ fragilitatem in aliquo
consilio labitur. aut irritatur infrem stu¬
dio corrigendi: paulo tam̃ ãplius quam
xp̃iana truenquillitas postulat: de qͥb
nisi humana : cum idem dicat. fidelis
ds̃ qui uos non sinat temptari supra quã
potestis ferye : sed faciet cum temptatione
exitum ut possitis toleraere In qua sen¬
tentia satis ostendit non id nob̵ orandum
eẽ ut non temptemur: sed ne in temptatio¬
nem induccim᷑ inducim̃ enim : sitales inci¬
derint quas ferre non possumꝰ. Sed cũ tempta¬
tiones periculose in quas inferri atq induci
ꝑnitiosum . ẽ. aut ꝓsꝑis rebus temporalibus aut

Expanded text:
iunt igitur temtationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines ordia probandos et exercendos. et interest plurimum, in qualem quisque temtationem incidat. non enim in talem incidit ludas, qui uendidit dominum, in qualem incidit Petrus, cum territus dominum negauit. sunt etiam humanae temtationes, credo, cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem in aliquo consilio labitur aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius, quam christiana tranquillitas postulat. de quibuprehendat nisi humana, cum idem dicat: fidelis deus, qui non uos sinat temtari super quam potestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerare. in qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse, ut non temtemur, sed ne in temtationem inducamur. inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus. sed cum temtationes periculosae, in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut
Abbreviated transcription (Latin):
Tnc̃ aut̃ non m̃tientis astu sed compatientis
affectu. udais tanqͣm iudȩus fiebat: quan
do Eb illo errore qđ uel in xp̃m credđe
nolebant. uł ꝑuetera sacerdotia sua cęri¬
moniarumq obseruationes se a peccatis
posse mundari fieriq saluos existimabarł
sic liberari eupiebat: tanquãm ipse illo
eybre teneretur: Diligens utiq ꝓximũ
tanꝗ se ipsum : & haec aliis faciens. qua
sibi ab aliis fieri uellet. si hoc illi opus
e&̃. Qđ cum dñs monuissẽt : Ad iunxit.
Hȩc ÷ enim lex & ꝓpħȩ Hunc cõpati¬

Expanded text:
tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex et prophetae. Hunc compati
Abbreviated transcription (Latin):
uium̃ comparari xt̃nis ignib potest : Quaȩ
cedes quaȩ uulnera quae corporum mortes
cruciatib sẽpit̃nis : Uiginti .iiiͦiͬ. milia cã¬
dentium. tanto buccarum faepitu inflat
insanus: quasi non innumerabilia milia
cotidie moriantur toto orbe t̃crum. Sed
ex omnib gentib quae sempit̾nis damnanda
st̃ ignibus : Quis autem utriuslibet secus
hom̃o non mallet gladio trucidari etiã
illo mͦ qͦo trucidauit sacerdos finees for¬
nicarios iN ido cõplexu nefariae uolup¬
tatis terribile consatuens aduersus exe¬
crendas libidines ultionis exemplum
non mallet tali genere mortis int̃fici:
Quis non postremo igne consumi: uł ferinis
morsibus ꝑ ipsa pudenda laniari : q̃m
mitti ingeb ennam ignis et̃ni Neq¬

Expanded text:
vium comparari aeternis ignibus potest? quae vium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes? quae vulnera? quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium , tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum, sed ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aete
Abbreviated transcription (Latin):
de aqua quam ego dabo ei: flumina aquȩ
uiuȩ fluens deuentre eius. Hoc enim dice¬
bat sicut in euangłio legitur: de spu quẽ
accepturi erent cyedentes in eum. Ad
quem uelut uirga lignum passionis ac¬
cessit: ut emanan& credentib: gr̃a

Expanded text:
de aqua quam ego dabo, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus. Hoc enim dicebat, sicut in Evangelio legitur, de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum . Ad quem velut virga lignum passionis accessit, ut emanaret credentibus gra
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m : sed paera eraet xp̃c. Nec dictũ.ẽ.
bonum semen significat filios regni:
aut trrania significait filios maligni:
sed dictum .ẽ. bonum semen hi st̃ filu
regni : trrania autem filii maligni.
Sic ͦ solet loqui seriptura: res signifi¬
cantes tanꝗ illas quae significantur
appellans¬
locutiõ
ultum haec locutio notanda ÷ :
ubi aliqua significantia earum reñ¬
num
quas significant nomine appellant᷑¬
Inde ẽ. qđ ait apts Petrci autem e-¬
rat xp̃c Non ait. petra significabat
olet res quae significat. eius¬

Expanded text:
m; sed, Petra erat Christus . Nec dictum est, Bonum semen significabat filios regni, aut, zizania significabant filios maligni, sed dictum est, Bonum semen hi sunt filii regni; zizania autem, filii maligni . Sicut ergo solet loqui Scriptura, res significantes tanquam illas quae significantur appellanslocutus ultum haec locutio notanda est, ubi aliqua significantia, earum rerum quas significant nomine appellanInde est quod ait Apostolus: Petra autem erat Christus. Non ait, Petra significabat olet res quae significat, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
munis erat omĩb gr̃ti : quae sacram̃torum
uirtus. ẽ sic̃ & nc̃ iam reuelata fide quȩ
tñc reuelabatur. omĩb in nõe pr̃is et filu
et sp̃s sc̃i baptizatis commune ÷ lauacrũ
regenerationis  sed ipsa gr̃a cuius ipsa
stꝰ sacuem̃ta qua m̃bra corporis xp̃i cũ
suo capite regenerata st̃: non communis
est omnibus. Nam et heretici habent
eundem baptismum & falsi fr̃s. in com¬
munione catholici nominis. Ergo et hic
recte dr̃ : sed non in omnib illis bene pla¬
i onmib illis beneplacitũ ÷ donita os¬
tendens fuisse ibi etiam illos in qͥbus be¬
neplacitũ ÷ dõ: continuo subiecit. Prostrati
enim st̃ in deserto De inde adiunxit. Hȩc
autem figunt nr̃a facte st̃ : ut non simus
concupiscentes maloꝵ sicut & illi c̃cupier̃.
Neq idolis seruientes sic̃ quidam eoꝵ: sicut
scriptũ ẽ Sedit popłs manducare et bibe:

Expanded text:
munis erat omnibus gratia, quae sacramentorum virtus est. Sicut et nunc jam revelata fide quae tunc velabatur, omnibus in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizatis , commune est lavacrum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in communione catholici nominis. Ergo et hic recte dicitur: Sed non in omnibus illis beneplain omnibus illis beneplacitum est Deo, ita ostendens fuisse ibi etiam illos in quibus beneplacitum est Deo; continuo subjecit, « Prostrati enim sunt in deserto: » deinde adjunxit, « Haec autem figurae nostrae factae sunt, ut non simus concupiscentes mala, sicut et illi concupierunt: neque idolis servientes, sicut quidam eorum; sicut s
Abbreviated transcription (Latin):
ner̃. Porro si ille interius a serpentibus et
ab ex t̃minatore illa ꝑditio et gladii tru¬
cidatio figuie fuer̃: Nc̃ euidẽnt̾ dicit
apłs cum̃ illa omnia eontigisse mani¬
festum sit. non enim ait infigura dice¬
bantur uł infigura scriptã st̃. sed in
figura inquit contingebart illis : qͣnto
maiore diligentia pietatis cauende st̃
poenȩ quarum figurȩ illȩ fuer̃ Procul
dubio quippe sicut in bonis rebus mul¬
to amplius boni. ẽ in eo qđ ꝑfiguram
significatur quam in ipia figura:
ita in malis longe utiq peiora st quae
significantur figuris : cum tanta mala
sint eaiam signficantes figurȩ. Nam sieut
terra ꝓmissionis qͣo ille popłs ducebat᷑ in cõpa

Expanded text:
nt. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in co
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ enim mos ẽ diuinoꝵ inscripturis
sc̃is mrfteriorum. ut idem homo alias.
aliam atq aliam pre aliq̾a significanda
ꝑsonam gerat : tunc morses popłi iud xoꝵ
sublege positi ꝑsonam gerebat: eũq in pro¬
płnca p̃ntiatione figurebat. Sic̃ gͦ mor¬
ses peram uiga ꝑcutiens dedi u̾irtute
dubitauit: ita ille popłs qui sub lege per
morsen data tenebat᷑. xẽm lignocrucis af¬
figens. eum uirtutem dei eẽ. non credidre:
sed sĩcut ꝑcussa p&ite manauit aqͣm si tien¬
tibus: Sic plaga chñcȩ passionis effecta ẽ
uita credentibus Rabemus enim de hac
re p̃clarissimam et fidelissimam uocem
apłi cum inde logueretur dicens Petrci
cta.ẽ: apłs paulus quid ẽẽ exposuit.
ubi ait. Et om̃s eundem potum spĩtua¬
lem biberuñ. Bibebañ autem de sp̃itu¬
Ai sequente p&rt P&re autem erat
gr̃a sp̃itualis : quã interior sitis irri¬
garetur. Sed et qđ uirga p&cra ꝑcuat᷑
crux xẽi figuratur ligno enim ad¬
Et qͦd bis ꝑcutitur: eudentius signi¬

Expanded text:
icut enim mos est diuinorum in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem apostoli, cum inde loqueretur, dicentis: petra cta est, apostolus Paulus quid esset exposuit. ubi ait: et omnes eundem potum spiritalem biberunt. bibebant enim de spiritali sequenti petra; petra autem erat gratia spiritualis, qua interior sitis irrigaretur. Sed quod virga petra percutitur, crux Christi figuratur. Ligno enim acet quod bis percutitur, evidentius signi
Abbreviated transcription (Latin):
lationem p̃uidẽ et p̃nuntiare potuer̃ : cum
et illa uetera sa otem̃ta signficantia fuerin
dem. non et popłs: Immo uͦ etiam qui
ꝓpħas fidelit̃ audiebant: eadem adiuua¬
bantur gr̃a : ut intelligerent qđ audiebaNT
ed utiq sacilem̃tum regni caloꝵ uelabatur
inueteri testam̃to: qđ plemtudine temporis

Expanded text:
lationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum lationem praevidere et praenuntiare potuerunt; cum et illa vetera sacramenta, significantia fuerintdem, non et populus? Imo vero etiam qui Prophetas fideliter audiebant, eadem adjuvabantur gratia, ut intelligerent quod audiebant. Sed utique sacramentum regni coelorum velabatur in
Abbreviated transcription (Latin):
mari : et om̃s eandem ȩscam sp̃itualem
mandue ciuer̃ : et om̃s eundem potum
spĩtualem biber̃ Mare rubrum signi¬
ficat baptismum : morses ductor ꝑmare
rubrum significat xp̃m. Popłs transi¬
ens sienificat fideles : mors egyptioꝵ
significat abolitionem peacitoꝵ. Insignis
eos haec signa ministrtibant᷑ ꝑ quos ea
Utiq credebant Sed illi uentura eẽ : nos autẽ
uenisse. Idõ sic ait. Eundem potum spitua¬
lem biber̃ Si sp̃itualem: eundem: nam cor¬
poralem: non eundem. Qd enim illi biber̃:
Bibebant enim de sp̃ituali: sequente p&rai
m̃to endem xp̃i biber aquam ꝓfluentẽ
depoera. Nos quid bibamruis : norunt fide¬
les Si fpeciem uisibilem intendas. aliud. ẽ.
si in telligibilem fignficationem: eundem
potum sp̃itualem biber̃.¬
DRofecto excent etiam in illo popło qui
intelligerent: habentes fidem quȩ post ea
reuelata ẽ non ad legis litteram. sed ad gra¬
tiam sp̃s ꝑtinentem. Non enim sine ipsa
fide fuerent. qui eius in xp̃o futuram reue¬

Expanded text:
m escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis quos haec signa ministrabantur, per quos eadem Utique credebant: sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid enim illi bibebant? Bibebant enim de spirituali sequente petra:mento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberrofecto erant etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis litteram, sed ad gratiam Spiritus pertinentem. Non enim sine ipsa fide fuerunt, qui ejus in Christo futuram reve
Abbreviated transcription (Latin):
apłicam sententiam: fidelis deus qui
ñ ꝑmitait uos temptari suꝑ id qđ potestis.
ribituis : ipsa ÷ m̃surt ut erudiaris
ñ ut opprimaris. Hȩc spes data. ẽ cor¬
in humilitate sux Propt̃ quam spem dic̃
spes ista p̃mioꝵ Est alia spesquȩ in humili¬
tate tribulationis plurimum consolat᷑:
quȩ scĩs data. ẽ in uerbo dĩ ad iutorium
grẽ pollicentis. ne qͥsq deficiat De qͣ re
dicit apłs Fidelis ds̃ qui ñ ꝑmittet uos
temptari suꝑ id qđ potestis sed faciet cũ
temptatione etiam exitũ ut possitis
sustinere Hanc spem dedit etiam salua¬
tor ore suo: quando ait hac nocte postu
lauit satanas uexare uos sic̃ triticum : et
ego rogaui ꝓte paere ne deficiat fides tua.¬

Expanded text:
apostolicam sententiam: Fidelis Deus, qui apostolicam sententiam: Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari super id quod potesviribus tuis: ipsa est mensura, ut erudiaris, non ut opprimaris. in humilitate sua. Propter quam spem dicitspes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis, ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus qui non permittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ailavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ .ẽ Potab nos in lacrimis in m̃¬
sura. Qđenim ait apłs. ñ sinit tẽptari
supͣ quã potestis ferre: hoc ait ꝓpha
in m̃sura. Lantum tu noli dimittere
corripientem & hortantem: trentem
et consolantem : ꝑcutientem et sanantẽ¬
Niabolus potestas quȩdam .ẽ. Ple¬
rumq tam̃ uult nocere et ñ potest: qr
potestas ista sub potestate. ẽ Nam si tantũ
posset nocere diabolus quantum uult.
aliquis iustoꝵ remaner&. Faut aliqͥs
fidelium eõe int̾rci Ipse ꝑuasa sua
impellit: quasi parietem inclinatum
Sed tantum impellit: qͣntum accipit
potestatem. Ut autem non cadat paries.
dñs suscipiet : qm̃ qͥdat potestatem tẽp¬
Noli gͦ timere ꝑmissum aliqͥd facere temp¬
tatorem : habes enim miscđissimum sal¬
uatorem: Tantum ad mittit᷑ ille tẽptare
qͣntũ ł ꝓdest: ut exercearis ÷ ut ꝓberis
ut qui te nesciebas a te ipso inueniaris
Nam ubi uł unde: nisi de hac dĩ potestate
et miscdia securi eẽ debemꝰ. scđm illã

Expanded text:
 in mensura . Quod enim ait Apostolus, Non sinit tentari supra quam ferre potestis; hoc ait Propheta, In mensura. Tantum tu noli dimittere corripientem et hortantem, terrentem et consolantem, percutientem et sananteiabolus potestas quaedam est; plerumque tamen vult nocere, et non potest, quia potestas ista sub potestate est. Nam si tantum posset nocere diabolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, aut aliquis fidelium esset in terra. Ipse per vasa sua impellit, quasi parietem inclinatum; sed tantum impellit quantum accipit potestatem. Ut autem non cadat paries, Dominus suscipiet; quoniam qui dat potestatem tenNoli ergo timere permissum aliquid facere tentatorem; habes enim misericordissimum Salvatorem. Tantum permittitur ille tentare quantum tibi prodest, ut exercearis, ut proberis; ut qui te nesciebas, a te ipso inveniaris. Nam ubi, vel unde, nisi de hac Dei potestate, et misericordia securi esse debemus, secundum illam
Abbreviated transcription (Latin):
cum dnĩo iudicabt̃. tore autem nomi¬
ne. cȩteram multitudinem benedic
ab eis intab̾nacula xt̾na: qͦs amicos
sibi de mammona iniqͥtatis iN
huius uitȩ mortalitate secer̃ Fis
quippe dicit apłs. Si nos uobis spi¬
ritualia seminauimus mnagriam

Expanded text:
cum Domino judicabunt ; terrae autem nomine caeteram multitudinem benedictab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunt . Eis quippe dicit Apostolus: «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum
Abbreviated transcription (Latin):
bant : qđ ñ uidebant ñ intelligebarł
Idõ patres urĩ: qr similes eftis illoꝵ
Nam quantum ꝑtinet fr̃s mei ad mor¬
tem istam uisibilem et corpoyelem ⁊
nunquid nos non morim᷑ qui man¬
duccimus panem decaelo descendentẽ
Sic st morui et illi quẽ ad modũ et¬
nos sumꝰ morituri : quantũ attinet
ut dixi admortem huiꝰ corꝑis uisibilẽ
atq carnalem. Quantũ aut̃ ꝑtinet
ad illam mortem de qͣ terie chĩs qa
mortui st̃ patyes istoꝵ: manducauit
manua et morses manduccuut manna

Expanded text:
nt: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna