comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uielere ceperimꝰ. & si sꝑando
diligimꝰ. quo non dũ ꝑuenimꝰ:
Qto magis cũ ꝑuenerimꝰ. Int̃
tẽporalia quippe atq aet̃na hoc
int̾ est: qd̾ temporale aliquid
płꝰ diligitur. ante quã habea¬
tur uilescit autem. cũ ael¬
uenerit. Non enĩ saciat ani.¬
mã.  cuiuera ẽ. ⁊ certa sede̾
at̾nitas. Aetͥnũ aut̃ ardentiꝰ
diligit᷑ adeptũ: quã desiele¬
ratũ. Hulli enĩ desideranti
concedit᷑ pł de illo existuna¬
re. quã se habet ut ei iules¬
cat cũ minꝰ inuenerit : s ꝗͣ¬
tũ quisq ueniens existimare
potuerit. pł ꝑueniens inuen¬
turus est. Nomo itaq fide.¬
⁊ spe. & caritate. subnixus.
eaq inconeusse retinens. non
iniget scripturas. nͥ ad alioͦ
instr uenelos. Itaq multi ꝑ heᷤ
tria. etiã insolitueline sine eo¬
dicibꝰ uiunt: Unde in illis ar.
ta fidĩ. ⁊ spei. ⁊ caritatis in
eis surrexͣ instructio : ut ꝑ¬
fectũ aliquid tenentes. ea quͤ
sunt ex parte non querant.

Expanded text:
uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentdiligitur adeptum quam desideratum. Nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei vilescat cum minus invenerit, sed quantum quisque veniens existimare potuerit, plus perveniens inventurus est. Homo itaque 45 fide, spe, et charitate subnixus, eaque inconcusse retinens, non indiget Scripturis, nisi ad alios instruendos: itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus vivunt; unde in illis arbita fidei, et spei, et charitatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes, ea quae sunt ex parte non quaerant:
Abbreviated transcription (Latin):
aut in nomine pauli baptizati estĩ:
Et neq qui plantat. ẽ. aliqͥd neq qͥ
rigat: s qui inerem̃tũ dat deus. Et̃
angłs hominẽ se ad orantẽ monet i te
illũ potiꝰ adoret: sub quo ei dño etiã
ipse cõseruus. ẽ. Cũ aut̃ homine in d̾o
frueris: deo potiꝰ quã homine fueris.
lllo enĩ frueris. quo efficieris beatuᷤ.
& ad sũ te ꝑuenisse letaberis. in quo
spem ponis ut uenias. In de ad phi¬
lemonẽ. paulus ita fr̃ inqͥd ego te
fruar in dño. Qd̾ si non ad didisset
in dño. & te fruar tantũ dixisset: in eo
constituisset sp̃e beatitudinis sue. qͥnꝙͣ
etiã uicinissime dr̃ frui. cũ delectatio¬
ne uti. Cum eñĩ ad.ẽ. qd̾ diligitur:
etiã delectacionẽ secũ necesse. ẽ. gerat.
ꝑquã si transieris: eãq ad illud ubi
ꝑmanendũ.ẽ. retuleris uteris ea:
& abusiue non ꝓpͥe dicesris frui. Siuͦ
in heseris atq ꝑmanseris. finẽ in ea
ponens leticie tue: tunc uere & ꝓpͥe
frui dicendus. es. Qd̃ non faciendũ

Expanded text:
t in nomine Pauli baptizati estis ? et, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Et angelus hominem se adorantem monet ut potius illum adoret, sub quo ei Domino etiam ipse conservus est . 37. Cum autem homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. Illo enim frueris quo efficeris beatus; et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino . Quod si non addidisset, in Domino, et te fruar tantum dixisset, in eo constituisset spem beatitudinis suae. Quanquam etiam vicinissime dicitur frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat: per quam si transieris, eamque ad illud ubi permanendum est, retuleris; uteris ea, et abusive, non proprie, diceris frui. Si vero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc vere et proprie frui dicendus es: quod non faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
llle igit᷑ usus qui dr̃ d̾i quo nob̾ utit᷑:
non ad eiꝰ s ad nr̃am utilitatẽ refere᷑.
ad eiꝰ aut̃ tantũ modo bonitatẽ. Cuiꝰ
autẽ nos miseremur. & cui cõsulimus.
ad eiꝰ quidẽ utilitatẽ id facimꝰ. eãq in¬
cuemur: s nescio quomͦ etiã nr̃a fie
consequens. cũ eã misccłiã quã impen
dimus egenti. sine mercede non relinqͥd
deus. Hec autẽ merces sũma. ẽ. ut ipso
ꝑfruam᷑: et om̃s qui eo fruimͦ. nob̃ etiã
inuicẽ in ipso ꝑfruam᷑. Nã sim nob̾ id
facimꝰ. remanemꝰ inuia. & sp̃e beatitu¬
dinis nt̃e in homine aut in angło col¬
locamus. Quod & homo suꝑb & angls
suꝑb arrogant sibi. atq in se alioꝵ
spem gaudent constitui. Sc̃s aut̃ ho¬
mo. & sc̃s angłs. etiã fessos nos ato in
se ad quiescere. & remanere cupien¬
tes. reficiunt potiꝰ aut eo spũtu quẽ
ꝓpt̾ nos. aut illo etiã quẽ ꝓpt̾ se acce¬
perunt. accepert̃ tam̃. atq ita refec¬

Expanded text:
gitur usus qui dicitur Dei, quo nobis utitur, non ad ejus, sed ad nostram utilitatem refertur, ad ejus autem tantummodo bonitatem. Cujus autem nos miseremur, et cui consulimus, ad ejus quidem utilitatem id facimus, eamque intuemur; sed nescio quomodo etiam nostra fit consequens, cum edimus egenti sine mercede non relinquit Deus. Haec autem merces summa est, ut ipso perfruamur, et omnes qui eo fruimur, nobis etiam invicem in ipso perfruamur. Nam si in nobis id facimus, remanemus in via, et spem beatitudinis nostrae in homine aut in angelo collocamus: quod et homo superbus et angelus superbus arrogant sibi, atque in se aliorum spem gaudent constitui. Sanctus autem homo et sanctus angelus etiam fessos nos atque in se quiescere et remanere cupientes reficiunt potius, aut eo sumptu quem propter nos, aut illo etiam quem propter se acceperunt, acceperunt tamen, atque ita refec
Abbreviated transcription (Latin):
q tͥnitas. una queda sũma res c̃omu¬
nisq om̃ib fruentib ea: si tam̃ res&
non rerũ om̃iũ causa sit. si tam̃ & cau¬
sa. Non eñi facile nom̃ quod tante
excellencie conueniat potest in ue¬
niri: nisi qͦd meliꝰ ita dicit᷑ tͥnitas
in quo omĩa. Ita pat̾ & filiꝰ ac sp̃s sc̃i.¬

Expanded text:
 Trinitas, una quaedam summa res, communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res et non rerum omnium causa sit, si tamen et causa. Non enim facile nomen quod tantae excellentiae conveniat potest inveniri, nisi quod melius ita dicitur Trinitas in quo omnia . Ita Pater et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
didit etiã. s nutrit & fouit eam.
di p̾cipiendꝰ. ẽ. homini id .ẽ. qͦmͦ se
diligat ut ꝓ sit sibi. Quin auttẽ se
diligat. & ꝓ desse sibi uelit. dubita¬
re dem̃tis. ẽ: Precipiendũ etiã qͦmͦ
corpus suũ diligat. ut ei ordinate
prlident̾q cõsulat. Nã qͦd diligat
etiã corpus suũ. idq saluũ hab̾e
atq integrũ uelit eque mantfestũ
est. Aliqͥd itaq ampliꝰ diligere
aliqͥs potest: quã salutẽ atq inte¬
gritatẽ corporis sui. Nam multi
& dolores & amissiones ñ nulloꝵ
membroꝵ uoluntarias suscepiffe
in uenuint᷑: s ut aliqͦ que ampliꝰ
diligebant salte c̃osequerent᷑. hon
gͦ ꝓp̾tea quisꝙͣ dicendus. ẽ. ñ diligere
salutẽ atq incolum itatẽ corporis sui:
quia plus aliqͥd diligit. Nam & auaru.
quã uis pecuniã diligat: tam̃ enite si¬
bi panẽ. Qd̾ cũ facit: dat pecuniã qͦ mul¬
tum diligie. & augere desiderat. Sed

Expanded text:
didit etiam: Sed nutrit et fovet eam, didit etiam: Sed nutrit et fovet eam, di praecipiendus est homini, id est, quomodo se diligat ut prosit sibi. Quin autem se diligat et prodesse sibi velit, dubitare dementis est. Praecipiendum etiam quomodo corpus suum diligat, ut ei ordinate prudenterque consulat. Nam quod diligat etiam corpus suum, idque salvum habere atque integrum velit, aeque manifestum est. Aliquid itaque amplius diligere aliquis potest, quam salutem atque integritatem corporis sui. Nam multi et dolores et amissiones nonnullorum membrorum voluntarias suscepisse inveniuntur, sed ut alia quae amplius diligebant, consequerentur. Non ergo propterea quisquam dicendus est non diligere salutem atque incolumitatem corporis sui, quia plus aliquid diligit. Nam et avarus quamvis pecuniam diligat, tamen emit sibi panem: quod cum facit, dat pecuniam quam multum diligit et augere desiderat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
motib resistat spiritui. qd̃ donee
fiat caro cõcupiseit adu̾sus sp̃m &¬
sps ad ñsus carnẽ. Nonꝑhodiũ resis¬
tente sp̃u sed ꝑ pͥncipatũ: qͥ magis ad
diligit uilt subditũ. eẽ. meliori Nec
podium resistente carne. s ꝑ c̃õsu¬
etudinis uinculũ: qd̾ aparentum
etiã ꝓpagine inueteratũ nature
lege in oleuit. Id gͦ agit sp̃s in dom̃a¬
dã carne. ut soluat male cõsuetu¬
dinis. quasi pacta ꝑu̾sa. & fiat par
consuetudinis bone. Iam̃ nec isti
qui falsa opinione depͥuati corpora
sua detestant᷑. parati essente unũ ocłu.
uł sine sensu doloris amittere. etiã¬
si in alt̾o tantꝰ cernendi sensus re¬
maneret. qͥntũ erat in duob: nisi
aliqua res que p̃ponenda. eẽt. urgu¬
eret. Isto atq huiꝰ modi docum̃tis
satis oftenditur eis. qui sine ꝑtina¬
tia uerũ requirunte. quã certa sen¬
tancia sit apłi ubi ait. Nemo eñi
unquã carnẽ suã odio habuit: ad¬

Expanded text:
motibus resistat spiritui. quod donec motibus resistat spiritui. quod donec fiat, caro concupiscit aduersus spadversus carnem: non per odium resistente spiritu, sed per principatum; quia magis quod diligit vult subditum esse meliori: nec per odium resistente carne, sed per consuetudinis vinculum, quod a parentum etiam propagine inveteratum naturae lege inolevit. Id ergo agit spiritus in domanda carne, ut solvat malae consuetudinis quasi pacta perversa, et fiat pax consuetudinis bonae. Tamen nec isti qui falsa opinione depravati corpora sua detestantur, parati essent unum oculum vel sine sensu doloris amittere, etiamsi in altero tantus cernendi sensus remaneret, quantus erat in duobus, nisi aliqua res quae praeponenda esset, urgeret. Isto atque hujusmodi documento satis ostenditur eis qui sine pertinacia verum requirunt, quam certa sententia sit Apostoli, ubi ait: Nemo enim unquam carnem suam odio habuit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
tur corpora sua: qui hoc recte faci¬
unt non id agunt. ut nonꝰ abeant
corpus. sed ut habeant subiugatum
& paratũ ad oꝑa necessaria. Libitlineᷤ
etiã male utentes corpore. id .ẽ. cõsue¬
tudines inclinacionis anime. ad fru¬
endũ inferiorib: ꝑ ipsiꝰ corporis labo¬
riosam quãdam miliciã extinguere
affectant. Nam ñ se in terimuite: & cu¬
ram sue ualitudinis geruite. Qui aut̃
ꝑu̾se id agunt: quasi naturalit̾ inimi¬
co suo corpori bellũ ingerunt. in quo
fallit eos qͦd legunt. Caro concupiseit
adu̾sus quã sp̃s cõcupiseit: non ite
in terimat corpus. sed ut cõcupicen¬
cia eiꝰ id.ẽ. consuetudine mala edomi¬
ta. faciat spũi subuigatũ. qͦd naturał
ordo desiderat. Quia enĩ hoc erit post
resurrectionẽ. ut corpus om̃i mocdd
cũ quiete sũma sp̃ui subditũ immor¬
talit᷑ iugeat: hoc etiã in hac uita
meditandũ ẽ. ut consuetudo carnał
muttetur in meliꝰ. nec in ordinatis

Expanded text:
tur corpora sua, qui hoc recte facitur corpora sua, qui hoc recte faciunt, non id agunt, ut non habeant corpus, sed ut habeant subiugatum et paratum ad opera necessaria. libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines inclinationis animae ad fruendum inferioribus, per ipsius corporis laboriosam quandam militiam extinguere affectant. nam non se interimunt, et curam suae ualetudinis gerunt. qui autem peruerse id agunt, quasi naturaliter inimico suo corpori bellum ingerunt. in quo . fallit eos quod legunt: caro concupiscit aduersus quam spiritus concupiscit, non ut interimat corpus, sed ut concupiscentia eius, id est consuetudine mala, edomita faciat spiritui subiugatum, quod naturalis ordo desiderat. quia enim hoc erit post resurrectionem, ut corpus omni modo cum quiete summa spiritui subditum immortaliter uigeat, hoc etiam in hac uita meditandum est, ut consuetudo carnalis mutetur in melius nec inordinatis
Abbreviated transcription (Latin):
lud diligat. & eiꝰ corruptione p̃gͣuet᷑.
Immortalitas eñi. & in corruptio eor¬
poris de santtate animi existtesar
uitas autẽ animi est: firmissime in¬
herere pociori. hoc est in cõmutabili
deo. Cũ uͦ etiã eis qui sibi naturaltt̃
pares st̃. hoc ẽ hominib dñari affec¬
tat intolerabił om̃ino suꝑbia est.
Nemo gͦ se ocdit. Et hinc quidẽ nulla
cũ aliqua secta. questio fuit: S ne¬
que corpus suũ qͥsqͣ odit. Uerũ est
eni. qͦd ait apłs. Nemo unqͣ. earnẽ
suã odio habuit. Et qͦd non nulli
dicunt. malle se. eẽ. omĩno sine eor¬
pore. om̃ino falluntur. Non eñi cor¬
pus suiũ. sed corruptiones eiꝰ & pond̾
oder̃. Hon itaq nullũ corpus .s in¬
corruptum & celerrimũ eorpus
uolunt hab̾e: s pittant nullũ corpus
ẽẽ. si tale fuerit. quia tale aliqͥd. ẽẽ.
animã putant. Qd̾ autẽ continentia
quadã. & laborib quasi ꝑsequi uiden¬

Expanded text:
lud diligat, et ejus corruptione praegravetur. lud diligat, et ejus corruptione praegravetur. Immortalitas enim et incorruptio corporis de sanitnitas autem animi est firmissime inhaerere potiori, hoc est incommutabili Deo. Cum vero etiam eis qui sibi naturaliter pares sunt, hoc est hominibus, dominari affectat, intolerabilis omnino superbia est. Nemo ergo se odit, et hinc quidem nulla cum aliqua secta quaestio fuit, sed neque corpus suum quisquam odit. uerum est enim quod ait apostolus: nemo umquam carnem suam odio habuit. et quod nonnulli dicunt malle se esse sine corpore omnino, falluntur; non enim corpus suum, sed corruptiones eius et pondus oderunt. non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum corpus uolunt habere, sed putant nullum corpus esse, si tale fuerit, quia tale aliquid esse animam putant. quod autem continentia quadam et laboribus quasi persequi uiden
Abbreviated transcription (Latin):
diligenda. unũ qͦd sup nos. ẽ. att̾um
qͦd nos sumꝰ. t̾ciũ qͦd uixta nos ẽ. quar¬
tum qͦd in franos. ẽ: de sedo & quarto
nulla pcepta danda erant. Quantũ li¬
bet enĩ homo excidat aueritate: remanet
illi dilectio sui. & dilectio corporis sui. fu¬
gar enimus ab inc̃õmutabili lumine
om̃iũ regnatore. id agit: ut ipse sibi
regnet & corpori suo. Et ideo non potest.
nisi se & corpus suũ diligere. Magnum
autẽ aliqͥd ad eptũ se putat. si etiã soci¬
is. id.ẽ. aliis hominib dominari potue¬
rit. In est eñi uicioso animo id magis
appere. & sibi tanqͣ debitũ uindicare:
qͦd uni ꝓpͥe debet᷑ do. Talis aittẽ sui di¬
lectio. meliꝰ odiũ uocat᷑. Iniquũ est eñi.
quia uult᷑ sibi seruire qͦd in fra se. ẽ:
cũ ipse suꝑiori seruire nolit. Rectis¬
simeq dictũ est. Qui autẽ diligit
iniquitatẽ: odit animã suã. Et id̾o
fit in firmus animꝰ: & de mortali cor¬
ꝑore eruciatur. Necesse est eñĩ ut il¬

Expanded text:
d supra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod juxta nos est, quartum quod infra nos est; de secundo et quarto nulla praecepta danda erant. Quamtumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio sui et dilectio corporis sui. Fugax enim animus ab incommutabili lumine omnium regnatore, id agit ut ipse sibi regnet et corpori suo; et ideo non potest nisi et se et corpus suum diligere. 23. Magnum autem aliquid adeptum se putat, si etiam sociis, id est aliis hominibus, dominari potuerit. Inest enim vitioso animo id magis appetere, et sibi tanquam debitum vindicare, quod uni proprie debetur Deo. Talis autem sui dilectio melius odium vocatur. Iniquum est enim, quia vult sibi servire quod infra se est, cum ipse servire superiori nolit: rectissimeque dictum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam : et ideo fit infirmus animus, et de mortali corpore cruciatur. Necesse est enim ut il
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ suã bonitatẽ: nos autẽ nob̃ inui¬
cem ꝓpt̾ illiꝰ. Id.ẽ. ille nr̃i miseretur
ut se ꝑfruam᷑: nos uͦ in uicẽ nr̃i mise¬
huc ambiguũ uidet᷑ eẽ. cũ dicimꝰ ea
re nos ꝑfru quã diligimꝰ. ꝓpt̾ seipsã
& ea re nob̃ fruendũ. ẽẽ. tantũ qua

Expanded text:
pter suam bonitatem, nos autem nobis invicem propter illius: id est, ille nostri miseretur, ut se perfruamur; nos vero invicem nostri misehuc ambiguum esse videtur, cum dicimus ea re nos perfrui, quam diligimus propter seipsam, et ea re nobis fruendum esse ta
Abbreviated transcription (Latin):
Sũ e qui ꝓlocoꝵ & tẽpoꝵ uł quarũ¬
libet rerũ oportunttatib eõstrietiuis
tibi quan quadã sorte unguntur uiẽ
em̃ si tibi abudaret aliqͥd qͥa dari opor¬
teret ei qui ñ haberet nes duob dari
potuisset. si tibi occurrissent duo. cpe
uenter aliũ uł indigentia uł ergate
aliqua necessicudine suꝑaret. nichil
iustius faccres ꝙ ut sorte legeres eui
dandũ. ẽẽ qͥd dari utq ñ posset: sic
in hominib qbiis om̃ib consulere ne¬
queas ꝓsorte habendũ est. ꝓuteͥser tioi
temporalit̃ colligatiꝰ ad herere potuerit.
cos diligimꝰ qͦs ipse ad iuuamꝰ. partieos
aqb adsuuamuli parti quoꝵ & in digenꝰ
aduutoriti. & in digentie subueni¬
mus. partĩ quib nec aliqͥd ipsi cõfe¬
rimus cõmodi. nec ab eis ut nob̾ cõ¬
feratur adtendimꝰ. uelle tam̃ debe¬
mus. ut om̃s nob̾cũ diligant dm̃:
nam᷑ ab eis. ad unũ illũ finẽ referẽ¬
dũ. ẽ. Si enĩ in theatris neqͥcie qui

Expanded text:
 temporum uel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi quasi quadam sorte iunguntur. sicut enim si tibi abundaret aliquid, quod dari oporteret ei qui non haberet, nec duobus dari potuisset, si tibi occurrerent duo, quorum neuter alium uel indigentia uel erga te aliqua necessitudine superaret, nihil iustius faceres, quam ut sorte eligeres cui dandum esset quod dari utrique non posset: sic in hominibus, quibus omnibus consulere nequeas, pro sorte habendum est, prout quisque tibi temporaliter colligatius adhaerere potuerit.  quos ipsi adjuvamus, partim eos a quibus adjuvamur, partim quorum et indigemus adjutorio, et indigentiae subvenimus; partim quibus nec ipsi conferimus aliquid commodi, nec ab eis ut nobis conferatur attendimus. Velle tamen debemus ut omnes nobiscum diligant Deum, vamur ab eis, ad unum illum finem referendum est. Si enim in theatris nequitiae qui
Abbreviated transcription (Latin):
utat᷑. an ut fruat᷑: S si fruit᷑: egee
bono nr̃o. qd̾ nemo sanꝰ direxit. Omẽ
Senĩ bonũ nr̃m: uł ipse uł ab ipso est.
Cui aut̃ obscurũ uł dubiũ.ẽ. ñ egere
lucẽ rerũ harũ nitorẽ. quas ipse illus¬
non indiges. Non ergo frutt᷑ nob̾ s
utitur. Nam sineq fruit᷑. neq utitur.
non in uenio quẽ admodũ diligat.Sed¬

Expanded text:
n ut fruatur? Sed si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Omne enim bonum nostrum vel ipse, vel ab ipso est: cui autem obscurum vel dubium est, non egere lucem rerum harum nitore quas ipsa illusnon eges . Non ergo fruitur nobis, sed utitur. Nam si neque fruitur neque utitur, non invenio quemadmodum diligat.
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uͦ si uł eui p̃bendũ uł aquo nobis
p̃bendũ. ẽ. officiũ miscdie recte ꝓximꝰ
dicitur: manifestũ ẽ. hoc p̃cepto quo
iubemur diligere ꝓximũ etiã scos
angłs contineri. aquib tanta nobis¬
miscđie impendurt᷑ officia. qͦnta
multis seripturarũ diuinaru locis
animaduertere facile. ẽ. Ex quo & ipse

Expanded text:
Iamuero si uel cui praebendum, uel a quo nobis praebendum officium misericordiae, recte proximus dicitur, manifestum est hoc praeceptum quo iubemur diligere proximum, etiam sanctos angelos contineri a quibmisericordiae impenduntur officia, quanta multis divinarum Scripturarum locis animadvertere facile est. Ex quo et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
minũ exceperit. qui p̃cepit ite ꝓximũ
diligamꝰ: & ipse in euangłio dñs oftendit.
& paulus apłs. Namq ille cui duo ip¬
sa p̃cepta ꝓtulerat. atq in eis pendere
totã legem ꝓpħasq dixerat. cũ in t̾ro¬
garet eũ dicens. & qͥs ẽ. m̃s ꝓrimꝰ: ho¬
minẽ quendam ꝓposuit descendentẽ
ab ierusalẽ in iericho in cidisse in latro¬
nes. & ab eis gͣuit̾ uulneratũ. saucium
& semi uiuũ. eẽ. derelictũ. Cui ꝓximũ
esse non docuit. nisi qui erga ilsũ reere¬
audũ atq curandũ misericors extitit:
ita ut hoc qui interrogauerit inter¬
rogatus ipse fateret᷑. eui dñs ait. ua¬
de & tu fae similit̾: ut uidelicet. ẽẽ.¬
eum ꝓximũ in telligamus. eui uel
exibindũ. ẽ. officiũ miscđie si indiget¬
uł exibendũ eẽt si indigeret. Ex quo
x̃. ĩa cõsequens. ut etiã ille aquo nob̾¬
hoc uicissim xibendũ est ꝓximꝰ sit ur̃.
ꝓximi enĩ nom̃ ad aliqͥd. ẽ: neqͥsquã

Expanded text:
exceperit qui praecepit ut proximum diligamus, et ipse in Evangelio Dominus ostendit, et Paulus apostolus. Namque ille cui duo ipsa praecepta protulerat, atque in eis pendere totam Legem Prophetasque dixerat, cum interrogaret eum dicens, Et quis est meus proximus? hominem quemdam proposuit descendentem ab Jerusalem in Jericho, incidisse in latrones, et ab eis graviter vulneratum, saucium et semivivum esse derelictum; cui proximum esse non docuit, nisi qui erga illum recreandum atque curandum misericors exstitit, ita ut hoc qui interrogaverat, interrogatus ipse fateretur. Cui Dominus ait, Vade, et tu fac similiter ; ut videlicet eum esse proximum intelligamus, cui vel exuel exhibendum esset si indigeret. Ex quo est iam consequens, ut etiam ille a quo nobis uicissim exhibendum est proximus sit noster. Proximi enim nomen 'ad aliquid' est, nec quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
ma. tota mente. nullam uite nr̃e par¬
tẽ reliqͥd que uacare debeat. & quasi
locũ dare. ut alia re uelte frui: sed
quieqͥd alud diligendũ lienerte in
animum illue rãpiatur. quo totus
dilectionis impetus currit. Quis quĩ
gͦ recte diligie ꝓximũ: hoc cũ eo debet
agere. ut etiã ipse toto corde. tota ani
lection̾e sui & illiꝰ refert. in illã dilec¬
tionẽ dei: que nullũ ase ruiulũ duci
extra patitur. euiꝰ diriuatione minua¬
tur. Non autẽ omĩa qͥbus utendũ. ẽ. di¬
ligenda st̃: s ea sola que aut nob̾cum
societate quadã referunt᷑ indm̃. siec̃. ẽ.

Expanded text:
ima, tota mente, nullam vitae nostrae parima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit quae vacare debeat, et quasi locum dare ut re alia velit frui, sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota animlectionem sui et illius refert in illam dilectionem Dei, quae nullum a se rivulum duci extra patitur, cujus derivatione minuatur. Non autem omnia, quibus utendum est, diligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referun
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ dum res. tamen spes eiꝰ nos hoc
tempore consolat᷑. M aledictus
autẽ qui spem suã ponit in homi¬
ne. S nec se ipso quiscuiã frui de¬
bet: si liquide adu̾tas quia nec se
est quippe optimus homo. cũ tota
uita sua ꝑgit in incomitabilẽ uitã
uitã. & toto affectu in heret illi.
Si autẽ se ꝓpt̾ se diligit: non se refert
ad dm̃ s ad se ipsũ conu̾sus non ad
incõmutabile aliqͥd cõuertit᷑. Et ꝓpt̾¬
ea iã cũ defectii aliquo se fruitur.
quia melior. ẽ. cũ totus heret atq
constringit᷑ in cõmittabili bono qũa
cĩtinde uł ad se ipsũ relaxatur. Sigͦ
te ipsũ ñ ꝓpt̾ te debes diligere. s ꝓpt̾
homo. si etiã ipsũ ꝓpt̾ dm̃ diligimus
enĩ regula dilectiouis. diuinitus cons¬
ta anima: ite om̃s cogitationes tuas
& omnẽ uitã. & ominem intellectũ in
illũ conferas. aquo habes ea ipsa que
confers. Cũ autẽ ait toto corde. tota am¬

Expanded text:
si nondum res, tamen spes ejus nos hoc si nondum res, tamen spes ejus nos hoc tempore consolatur. Maledictus autem qui spem suam ponit in homine. Sed nec seipso quisque frui debet, si liquide advertas quia nec seium est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum, sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur: et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur: quia melior est, cum totus haeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed prophomo, si etiam ipsum propter Deum diligis: haec enim regula dilectionis divinitus cons: ut omnes cogitationes tuas, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, Toto corde, tota an
Abbreviated transcription (Latin):
reuiuisete. hoc ttaq fides habet.
atq tta se rem habere eredendũ ẽis
nec animũ. netꝙ corpus humanĩ.
omnimodo in tertcũ pati. s impioᷤ
resurgere ad penas mestimabiles.
om̃ib reb ille tantũ st̃ qͥb fruen¬
dum ẽ: quas et̾nas atq in cõmuta¬
biles cõmemorauimꝰ. Cet̾is aut̃ u¬
tendũ. ẽ: ut ad illarũ ꝑfructionẽ
ꝑuenire possimꝰ. Nos itaq qͥ fruũ
& itimur aliis reb : res aliq sumus.
Magne enĩ quedã res. ẽ. homo: faclusad
iaginẽ & similitudinẽ dĩ non inqͥntũ
mortali corpore includitur s inqͥntũ
bestias racionalis anime honore pre¬
cellit. Itacy magna questio.ẽ: utrũ
crui se homines debeant. an itti. an
utrũq. ꝑ receptũ. ẽ. enĩ nob̾: ut
diligamus inuicem.S queritur
utrũ ꝓpter se homo ab homine dili¬
gendus sit: an ꝓpt̾ aliud: utimͦ ed.¬
Hidet᷑ autẽ mͥ. ꝓpt̾ aliud diligendũ.
Quod enĩ ꝓpt̾ se diligendũ ẽ. ineo
constituitur beata uita: Cuiꝰ etiã

Expanded text:
rectione. Hoc itaque fides habet, atque ita se rem habere credendum est, neque animum, neque corpus humanum omnimodum interitum pati; sed impios resurgere ad poenas inaestimabiles, omnibus rebus illae tantum sunt quibus fruendum est, quas aeternas atque incommutabiles commemoravimus; caeteris autem utendum est, ut ad illarum perfructionem pervenire possimus. Nos itaque qui fruimur et utimur aliis rebus, res aliquae sumus. Magna enim quaedam res est homo, factus ad imaginem et similitudinem Dei, non in quantum mortali corpore includitur, sed in quantum bestias rationalis animae honore praecedit. Itaque magna quaestio est utrum frui se homines debeant, an uti, an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem; sed quaeritur utrum propter se homo ab homine diligendus sit, an propter aliud. Si eVidetur autem mihi propter aliud diligendus; quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata vita. Cujus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tcineris de sp̃u suo tautũ dedit. quo in
ad uersis uite huiꝰ fiduciam. caritatecy
tantã eiꝰ qũe non dũ uidemꝰ habemꝰ.
& dona unicuiq ꝓpͥa ad instructio¬
nem eccłe sue. ut id qd̃ oftendie. eẽ. fa¬
esendũ ñ solũ sine murnure. s etã

Expanded text:
itineris de Spiritu suo tantum dedit, quo in itineris de Spiritu suo tantum dedit, quo in adversis vitae hujus fiduciam charitatemque tantam ejus, quem nondum videmus, habeamus, et dona unicuique propria ad instructionem Ecclesiae suae, ut id quod ostendit esse faciendum, non solum sine murmure, se
Abbreviated transcription (Latin):
membris. & uulnerib nr̃is adhibita
illa sc̃: qd̾ ꝑfeminã deceptos ꝑfeminã
natus. homo homines. mortał mortales.
morte mortuos liberauit. Multa quo¬
que alia diligentiꝰ intuentib. quosui¬
slituti oꝑis ꝑ agendi necessitas ñ rapit.
uł acotͦriis uł asimilib medicine xp̃i¬
ane apparet institutio. Iam uͦ credita¬
dñi amortuis resurrectio. & in celum
ascensio. magna sꝑe fulcit ur̃am fidẽ.
Multũ enĩ oftendit quia uoluntarie
ꝓ nob̾ animã posuerit: qui eã sic habuit
in potestate resumere. Quanta gͦ se fi¬
ducia spes credenciũ consolat᷑: cõside¬
rans quantus. quanta ꝓ non dũ credenti¬
incutit nigligentib ut se ad diligentiã
conuertant. eũc magis bene agendo
desiderent. qũa male agendo formidẽt.
Quib autẽ u̾bis dici autt qua cogitati¬
one capi potest p̃miũ qd̾ ille in fine da¬
turus .ẽ. quando ad cõsolacionẽ huius

Expanded text:
membris et vulneribus nostris adhibita, membris et vulneribus nostris adhibita, illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus, homo homines, mortalis mortales, morte mortuos liberavit. Multa quoque alia diligentius considerantibus quos instituti operis peragendi necessitas non rapit, vel a contrariis, vel a similibus medicinae christianae apparet instructio. CAPUT Domini a mortuis resurrectio, et in coelum ascensio, magna spe fulcit fidem nostram. Multum enim ostendit quam voluntarie pro nobis animam posuerit, qui eam sic habuit in potestate resumere. Quanta ergo se fiducia spes credentium consolatur, considerans quantus quanta pro nondum credentiincutit negligentibus, ut se ad diligentiam convertant, eumque magis bene agendo desiderent, quam male agendo formident. Quibus autem verbis dici, aut qua cogitatione capi potest praemium, quod ille in fine daturus est; quando ad consolationem hujus
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ frigidũ calido. uł humido siceũ.
Ał si qͥd aliud eiusmodi. adhibet etĩã
quedam similia sic̃ linteolũ uł rotun¬
do uulneri rotundo. uł oblongũ ob¬
longo. ligaturãq ipsã non eademq
membris om̃ib. s similẽ similib co¬
aptat: sic sapientia dei hominẽ cu
rans. se ipsã exibuit ad sanandum.
ipsa medicus. ipsa medicina. Quia
tatem ad hibuit ad sanandũ. Ser¬
pentis sapientia decepti sumus:
dĩ stulticia liberamur. quead modum
autẽ illa sapientia uocabat᷑. erat autẽ
stulticia contemnentib dm̃: sic ista que
uocatur stutticia sapiencia ẽ. uincen¬
tib diabolũ. Nos imortalitate ma¬
le usi sumꝰ ut moreremur: xp̃s mor¬
talitate bene usus. ẽ. ut uiueremus.
Corrupto animo femine. in gressus ẽ
morb: integro corpore femine ꝓcessit
salus. Ad eadem contraria ꝑtinet: qd̾
etiã exemplo uirtutũ es uicia nr̃a eu¬
rantur. Iam uͦ similia quasi ligam̃ta

Expanded text:
sicut frigidum calido uel humido siccum sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapirans, seipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medicina. Quia tatem adhibuit ad sanandum. Serpentis sapientia decepti sumus, Dei stultitia liberamur. Quemadmodum autem illa Sapientia vocabatur, erat autem stultitia contemnentibus Deum; sic ista quae vocatur stultitia, Sapientia est vincentibus diabolum. Nos immortalitate male usi sumus, ut moreremur; Christus mortalitate bene usus est, ut viveremus. Corrupto animo feminae ingressus est morbus; integro corpore feminae processit salus. Ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo virtutum ejus vitia nostra curantur. Jamvero similia quasi ligamenta
Abbreviated transcription (Latin):
dentes: quomͦ uente. nisi qd̃ u̾bẽi caro fac̃¬
tum est. & habitauit in nob̾: Sicuti cũ
loquitur. ut id qd̃ animo gerumus in
audientis animĩi ꝑaures carneas illa¬
batur. fit sonus u̾bũ. qd̃ corde gestamꝰ
& locucio uocatur. nec tamen in eun¬
dem sonũ cogitacio nr̃a cou̾tit᷑. s apud
se manens in tegra formã uocis qͦse
in sinuat aurib sine aliqͥ labe sue
mutationis assumit: ita u̾bũ dĩ non
cõmutatũ. caro tam̃ factũ. ẽ. ut habita¬
ret in nob̃. Sic̃ autẽ curacio uia ẽ. ad
sanitatem: sic ista curacio peccatores
sanandos. reficiendosq suscepit.st qͦ¬
ad modũ medici cũ alligant uulnera.
non in composice s apte id faciunt.
ut uinculi utilitatẽ quedam pulchri¬
tudo etiã consequat᷑: sic medicina sa¬
piencie ꝑ homines susceptionẽ nr̃is
est accomodata uulnerib de qͥbusdã
contrariis curans. & de qͥbusdã simi¬
lib. Sic̃ etiã ille qui medet᷑. uulneri
corporis adhibet quedã contraria.

Expanded text:
 nisi quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis? sicuti cum loquimur, ut id quod animo gerimus in audientis animum per aures carneas inlabatur, fit sonus uerbum, quod corde gestamus, et locutio uocatur, nec tamen in eundem sonum cogitatio nostra conuertitur, sed apud se manens integra formam uocis, qua se insinuet auribus, sine aliqua labe suae mutationis assumit: ita uerbum dei non commutatum caro tamen factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio uia est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam contraria,
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħe. Finis itaq p̃ceptũ .ẽ. dilectio:
&  ea gemina id.ẽ. d̾i & primi. Qd̾ site
eius. homo enĩ exanima constat & cor¬
pore: nullũ rerũ diligendarũ genꝰ.
in his duob p̃ceptis p̃ter missũ est.
Cũ enĩ p̃currat dilectiod̾i. eiꝰq dilecꝰ¬
tionis modus p̾scriptus appareat:
ita ut & cet̾a milłu cõfluant. dedi¬
lectione tua nichil dictũ uidetur.
Sed eũ dictũ ẽ. diliges ꝓximũ tancͦͣ¬
pretermissa est. Ille aittẽ iuste & sc̃ẽ ui¬
uit: qui rerũ in teger estimator ẽ. Ipse
est aut̃ qui ordinatã habet dilectionẽ:
ne aut diligat qd̾ ñ. ẽ. diligendũ. aute
non diligat qd̃ dilsgendum.ẽ. aut am¬
plius diligat qd̾ minus diligendũ. ẽ
eque diligendũ est. Omĩs peccator in
quantũ peccator ẽ. non est dilgendus
Et om̃is homo in quantũ homo .ẽ. dili¬
sum. Et si d̾s omii homine ampliꝰ dili¬
gendus est: ampliꝰ qͥsq dm̃ debet dili¬
gere quã se ipsũ. Item ampliꝰ homo

Expanded text:
e. Finis itaque praecepti est dilectio, et ea gemina, id est Dei et proximi. Quod si te eius — homo enim ex anima constat et corpore — nullum rerum diligendarum genus in his duobus praeceptis praetermissum est. cum enim praecurrat dilectio dei eiusque dilectionis modus praescriptus appareat, ita ut cetera in illum confluant, de dilectione tua nihil dictum uidetur, sed cum dictum est: diliges proximum trmissa est. Ille autem juste et sancte vivit qui rerum integer aestimator est: ipse est autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod diligendum est, aut amplius diligat quod minus diligendum est, aeque diligendum est. Omnis peccator in quantum peccator est non est diligendus; et omnis homo in quantum homo est, dilisum. Et si Deus omni homine amplius diligendus est, amplius quisque Deum debet diligere quam seipsum. Item amplius alius homo
Abbreviated transcription (Latin):
Signoꝵ igit᷑ quibꝰ int̾ hoĩes se¬
sũa sensa conmunicanͭ. quecdã
ꝑtinent ad occłoꝵ sensũ. plena¬
q al auriũ: paucissima ad
ceteros sensuꝰ. Nã cũ innumꝰ. noͣ
clamꝰ signũ nͥocełis eiꝰ quẽ uolumꝰ
ꝑ hoc signũ uoluntatis nr̃e parti.¬
cipem facere & quilã ꝑ motꝰ

Expanded text:
Signorum igitur quibus inter se homines Signorum igitur quibus inter se homines sua sensa communicant, quaedam pertinent ad oculorum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae partici
Abbreviated transcription (Latin):
uentia inuicem clant addem¬
onstrandos ꝗͣ tũ posst̃ motꝰ ani¬
mi sui. uł sensuͣ aut intellecta
quȩ lib. Nec ulla causa ẽ. nobis
significandi ide. signi dandi.
nͥ ad deꝓm̃dũ ⁊ tͣicienedũ in
alteriꝰ animũi d qđ in animo
gerit qͥ signũ dat. hori igit᷑
signoꝵ genꝰ ꝗͣtũ ad hoi̾es atti¬
net : conside̾rare atq tͣctarȩ
statiumꝰ. Quia ⁊ signa diuini¬
tuꝰ data. que seͥpturis scĩs con¬
tinent᷑: ꝑ hoi̾es nob̃ indicatas.
qͥ ea conscripseriͣnt. ħabent ⁊̃¬
bestie queclã int̾ se signa: quibꝰ
ꝓlunt appetitũ a̾ĩ sui. Nã ⁊ gall̾
gallinatiꝰ reꝑto cibo: dat signũ
galline ut accurrat. ⁊ colũbus.
gemitu colũbã uocat : uł ab ea ui¬
cissim uocat᷑. ⁊ multa huiꝰ modi
aĩadu̾ti solent. Que̾ utrũ sic̃ uultꝰ.
aut dolentis elamor. sñ uolunta
an uere ad signifieadũ clentur:
alia questio ẽ. ⁊ aed rẽ que agit᷑
non ꝑtinet. Quã partẽ : ahhoc oꝑe

Expanded text:
dentia inuicem dant ad demdentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui uel sensa aut intellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus, quia et signa diuinitus data, quae in scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. bestiae quaedam inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae utrum, sicut vultus aut dolentis clamor, sine signifiimi, an vere ad significandum dentur, alia quaestio est, et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc ope
Abbreviated transcription (Latin):
tes uł egredi. seu regredi. ⁊ si
quil aliuel pugna postulat. o¬
portet̃re nouerunt. Signorum
igitur alia st̃ naturalia: alia
clata. Haturalia st̃: que sine uo¬
lunteatae atq ullo appetitu sig¬
nificandi. p̃ter se aliquid aliuel
ex se cognosei facunt. sicuti ẽ.
fumꝰ. signifieans ignẽ. Non enim
uolens significare id facit. seed
rerũ exꝑtarũ animadu̾sione &
notatione cognoseit᷑. ignẽ sube̾e.
etiã si fumꝰ appareat. S & uesti¬
giũ transeuntis animantis. adħ
genꝰ ꝑtinet. & uultꝰ irati. seu
tͥitis. affectionẽ anim significã.
ĩ nulla eiꝰ uoluntate . qui aut
iratꝰ aut tͥstis .ẽ. aut si quis aliuꝰ
motꝰ animi uultu uidice ꝓdit᷑.
etiã nob̾ non id agentib ut ꝓdlat᷑.¬
Seel de hoc toto gen̾e: nc̃ clisse¬
rere non ẽ ꝓpositũ. Qm̃ tam̃ in¬
cidit inpartitionẽ nr̃am : p̃te¬
riri non omĩno ñ potuit. atq id
ta uͦ signa st̃: que sibi quaq ui¬

Expanded text:
tes uel progredi se uel regredi et tes uel progredi se uel regredi et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens significare id facit, sed rerum expertarum animaduersione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. snimantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut pSed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id ta uero signa sunt, quae sibi quaeque ui
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ se ad iel qd̾ eredit ⁊ diligit
conscientie scrupullanest. in¬
est. Tereio : ⁊ ficle inquit non
ficta. Sienĩ fides nr̃a m̃datio
caruerit : tẽ ⁊ non diligimꝰ
uendo id sꝑamꝰ. ut nullo mͦspẽ
nr̃a fallatur. ꝓpt̃ea de reb eon-
tinentib fidem qͥtũ ꝓtẽpore
in aliis uoluminib. siue ꝑalio
siue ꝑnos. multa iã clieta sunt.
Noclũ itaq sit iste libri huius.
Cetera : de signis ꝗͥtũ ds decle-¬
Iicipit. lisEr. SeCUNDUS
p̃misi. conmonens ne quis
ineis attencle̾̃t nͥ qd sunt. non
etiã si qͣid aliuel p̃t̾ se. significãt:
uicissim le signis clisserens. hoᷤ
dico. nequis in eis attenclat qeł
gnificant. Signũ ẽ enĩ res p̃ter
spetiem quã ingerit. sensib aliu̾
aliquiel ex se faciens incogitati¬
onẽ ueni̾re: sic̃ uestigiaͦ uiso.
trãssise animal. cuiꝰ uestiguĩẽ.
cogitamꝰ ⁊ uso fumo ignẽ sub.¬
eẽ. cognoscimꝰ. & uoce animan¬
tis auelita: affectionẽ anini eiꝰ
adu̾timꝰ. Et tuba sonante. mili¬

Expanded text:
edit et diligit conscientiae scrupulus inest. tertio: et fide, inquit, non ficta. si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus uendo id speramus, ut nullo modo spes ntinentibus fidem, quantum pro tempore in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dede. LIBER SECUNDUSmisi commonens, ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius aduertimus set de tuba sonante mili
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qui ꝑ intelligenciam ꝑgunt uidere
qd̃ ds. ẽ: om̃ib eũ naturis uisibilib & corpo¬
ralib intelligibilib uͦ & spiritualib om̃ib
mutabilib p̃ferunt. Om̃s autẽ tamen: cer¬
tati ꝓexcellencia dĩ dimicant. Nec qͥsqũa
inueniri potest: qui hoc dm̃ credat. ẽe.
Et qm̃ om̃s qͥ de cło cogitant. uiuui aliqͥd cogi¬
tant: illi soli possunt non absurda & indig¬
na existimare de dõ qͥuita ipsã cogitãt. & que¬
cũq illis forma occurrerit corporis. eã uitã
uiuere uł non uiuere statuunt. & uiuentẽ.
non uiuenti ante ponunt. Eamq ipsam
talibet magnitudine p̃mineae qͣntalibet
pulcritudine ornet᷑: aliud. ẽẽ. ipsã. aliud
uitã qua uegetatur in telligunt: eãque
illi molique ab illa uegetatur & animat᷑.
dignitate in cõparabili p̃fer̃t. Seinde ipsã
uegetantẽ in uenerint. quał. ẽ. arborũ.
p̃ponunt ei sencientẽ quał. ẽ. peccorum:

Expanded text:
autem qui per intelligentiam pergunt videre autem qui per intelligentiam pergunt videre quod Deus est, omnibus eum naturis visibilibus et corporalibus, intelligibilibus etiam et spiritualibus, omnibus mutabilibus praeferunt. Omnes tamen certatim pro excellentia Dei dimicant; nec quisquam inveniri potest qui hoc Deum credat esse m omnes qui de Deo cogitant, vivum aliquid cogitant, illi soli possunt non absurda et indigna existimare de Deo, qui vitam ipsam cogitant, et quaecumque illis forma occurrerit corporis, eam vita vivere vel non vivere statuunt, et viventem non viventi anteponunt; eamque ipsamtalibet magnitudine praeemineat, quantalibet pulchritudine ornetur, aliud esse ipsam, aliud vitam qua vegetatur intelligunt, eamque illi moli quae ab illa vegetatur et animatur, dignitate incomparabili praeferunt. Deinde ipsam vegetanti invenerint, qualis est arborum, praeponunt ei sentientem, qualis est pecorum,
Abbreviated transcription (Latin):
lemq naturã. Nã cũ ille unꝰ cogitat᷑ deoꝵ
deus: abhis etiã qui alios & suspicantur
& uocant. & colunt deos siue incelo siue
interra. ita cogitat᷑ ut aliqͥd qͦd nichil
sit meliꝰ atq sublimiꝰ illa cogitacio co¬
netur ad tingere.Sane qm̃ diu̾sis mo¬
uentur bonis. part̃i eis que ad corporiᷤᷤ
sensũ. part̾i eis que ad animi intelligẽ¬
tiam ꝑtinent: Illi qui dediti sunt cor¬
poris sensib. aut ipsũ celũ. aut qͦd incelo
fulgentissimũ uident aut ipsũ mundũ
dm̃ deoꝵ. eẽ. arbitrant᷑. Aut si extra mũdũ
ire contendu̾nt. aliqͥd lucidũ imaginant᷑
Idq uł infinitũ. uł ea forma que optima
uidetur. in ani suspicione costituiine.
aut si humani corporis figurã cogitant.
sic eam cet̾is aute ponunt. Qͦd si unũ dm̃i
deoꝵ. ẽẽ. ñ putant. s pociꝰ multos aut in¬
numerabiles equalis ordines deos: etiã eoᷤ
tamen ꝓut cuiq aliqͥd corporis uidetur
excellere. ita figuratos animo tenent. Illi

Expanded text:
lius. 7. Nam cum ille unus cogitatur deorum Deus, ab his etiam qui alios et suspicantur et vocant et colunt deos sive in coelo sive in terra, ita cogitatur, ut aliquid quo nihil melius sit atque sublimius illa cogitatio conetur attingere. Sane quoniam diversis moventur bonis, partim eis quae ad corporis sensum, partim eis quae ad animi intelligentiam pertinent; illi qui dediti sunt corporis sensibus, aut ipsum coelum, aut quod in coelo fulgentissimum vident, aut ipsum mundum, Deum deorum esse arbitrantur: aut, si extra mundum ire contendunt, aliquid lucidum imaginantur, idque vel infinitum, vel ea forma quae optima videturris figuram cogitant, si eam caeteris anteponunt. Quod si unum Deum deorum esse non putant, et potius multos aut innumerabiles aequalis ordinis deos; etiam eos tamen prout cuique aliquid corporis videtur excellere, ita figuratos animo tenent. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
reb loquem᷑ italoquem: ut etiã siearũ
rllique adhiberi adsignificandu possint.
non impediant portionẽ. qu̾a pͥus dereb.
postea de signis disseremꝰ. Memorit̾q te¬
neamꝰ: id nunc in reb considerandũ ẽẽ.
qd̃ ft̃. ñ qd̾ aliud etiã p̃t̃ se ipsas signiticãt.
Res gͦ alie sunt qͥb fruendũ ẽ: alie qͥb uten
dũ. alie que fruunt᷑ & utunt᷑. Ule qͥb fru

Expanded text:
rebus loquimur, ita loquemur, ut, etiam si earum rebus loquimur, ita loquemur, ut, etiam si earum aliquae adhiberi ad significandum possint, non impediant partitionem, qua prius de rebus, postea de signis disserimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter se ipsas significant. Res ergo aliae sunt, quibus fruendum est, aliae, quibus utendum est, aliae, quae fruu
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ nullã paciam᷑ inopiã. s de mira¬
ꝓpͥe. aut̃ nunc res appellaui. que ñ ad signi¬
ficandũ aliqͥd ad hibent᷑. sicuti est lignũ.
lapis. pecus. atq huiꝰ modi cet̾ra. s ñ illud
ligñu. qd̾ in aqͣs amaras moy sen misisse
legimꝰ. ut amaritudine carerent. neq ille
lapis qũe iacob sibi ad capud posuerat. neq
illud pecus. qd̾ ꝓfilio in molauit abrahã.
Nec nãq ita res ft̃: ut aliarũ etiã signa sint
rerũ. Sunt aigcẽ alia signa: quoꝵ om̃is plꝰ
in significando.ẽ. sicuti st̃ u̾ba. Nemo em̃
utitur u̾b̃: nisi aliqͥd significandi gr̃a.
Ex quo in telligit᷑. qͥd apellẽ signa res eas
uidelicet. que ad significandũ aliqͥd ad¬
hibet᷑. Qũa obrẽ omne signũ. etiã res ali¬
qua est. Qdđ eñi nulla res ẽ. om̃ino nichil
.ẽ. Nõ autẽ om̃is res. eciã signũ est. Et id̾o
in hac diuisione rerũ atq signoꝵ. cũde

Expanded text:
non solum nullam patiamur inopiam, sed de miranon solum nullam patiamur inopiam, sed de miraProprie autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicuti est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera. Sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent ; neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat ; neque illud pecus quod pro filio immolavit Abraham . Hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in significando est, sicuti sunt verba. Nemo enim utitur verbis, nisi aliquid significandi g signa; res eas uidelicet, quae ad significandum aliquid adhibentur. quam ob rem omne signum etiam res aliqua est. quod enim nulla res est, omnino nihil est. non autem omnis res etiam signum est. et ideo in hac diuisione rerum atque signorum, cum de
Abbreviated transcription (Latin):
inueniendo priꝰ: deꝑferendo postea disse¬
remꝰ. Magñũ opus & arduũ. & si ad sufti¬
nendũ difficile. uereor ne ad suscipiendũ
aquo nob̾ in cogitacione multa de hac re
iam tradita tenemꝰ: ñ. ẽ. metuendãi ne da¬
re desinat cetera. cũ ea que data sunt ce¬
perimꝰ impendere. Om̃is eñi res quedan¬
do ñ deficit. dũ habet᷑ & ñ dat᷑: non dum
habet᷑ quomͦ habenda. ẽ. Ille autẽ ate.
Qui habet: dabit᷑ ei. Babit gͦ habentib:
id.ẽ. cũ benignitate utentib eo quod acee¬
perunt. ad implebit atq cumulabit qͦd
dedit. Illi qͥnq & illi septẽ erant panes:
ante qu̾a in ciperent dari esurientib qͦd
ubi fieri cepit: cophynos & sportas. saciats᷑
tot hominũ milib impleuer̃e. Siẽ gͥ ille
panis dũ frangeret᷑ accreuit. sic ea que ad
hoc opus aggrediendũ iã dñs p̃buit. cũ dis¬
putari ceperĩt eo ipso suggerente multi¬
plicabunt᷑: ut in ipso boc nr̃o ministerio.

Expanded text:
eniendo prius, de proferendo postea disseremus. Magnum opus et arduum, et si ad sustinendum difficile, vereor ne ad suscipiendum a quo nobis in cogitatione multa de hac re jam tradita tenemus, non est metuendam ne dare desinat caetera, cum ea quae data sunt coeperimus impendere. Omnis enim res quae dando non deficit, dum habetur et non datur, nondum habetur quomodo habenda est. Ille autem ait: Qui habet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, id est, cum benignitate utentibus eo quod acceperunt, adimplebit atque cumulabit quod dedit. Illi quinque et illi septem erant panes, antequam inciperent dari esurientibus; quod ubi fieri coepit, cophinos et sportas satiatis tot hominum millibus impleverunt . Sicut ergo ille panis dum frangeretur accrevit, sic ea quae ad hoc opus aggrediendum jam Dominus praebuit, cum dispensari coeperint, eo ipso suggerente multiplicabuntur, ut in ipso hoc nostro ministerio,
Abbreviated transcription (Latin):
nos delectaret. conuersi ad fruendũhis
quib uti debuimꝰ. nollemꝰ etto uiã fini¬
re. & ꝑu̾sa suauitate implicati alienare¬
mur a pata euiꝰ suauitas faceret beatos.
sic in huiꝰ mortalitatis uita peregri¬
nantes adño. si reclire in patͥam uolumꝰ
ubi beati. ẽẽ. possimꝰ. utendũ. ẽ. hoc mu¬

Expanded text:
nos delectaret, conuersi ad fruendum his nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possim