comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
serere mei ds. qm̃ ibi plus
pecco ubi pereata emenda¬
re debeo. Inmonasterio namq se¬
pe dũ oro: nõ attendo qͦd dico. Ore
quidẽ oro: s mentẽ foris uacantẽ
or̃onis fructu pͥuo. Corꝑe sũ int̾ius.
s corde erterius ⁊ iõ ꝑdo qͦd dico.
Pͥarũ it ꝓdest sola uoce cantare si¬
ne cordis intentione. ꝓptẽa mag¬
na ꝑũsitas. ĩmo magna insania est
qñ eũ d̃no maiestatis loqui inor̃one
p̃sumimus ⁊ insensati aurẽ auerti¬
mus. ⁊ ad nescio q̃s ineptias conuer¬
timus cor. ¶agna qͦ insania ⁊ graui¬
ter uindicanda. cũ ulissimus puluis
loquentẽ ad se audire dedignat᷑ crea
nos infelices. aures au̾tentes. obturan¬
tes corda. ⁊ nichilominꝰ clamat adnos
dicens. Redite p̃uaricatores ad cor
uacate.⁊ uidete qm̃ ego sũ ds. Loqui¬
tur mͥ ds inpsalmo. ⁊ ego illi. nec ta¬
ñ eũ psalmũ dico attendo cinꝰ psal¬
mus fit. Id circo magnã inuriã do
facio cũ illũ p̃cor ut p̃cẽ meã exau¬

Expanded text:
serere mei, Deus, quoniam ibi plus pecco, ubi peccata mea emendare debeo. In monasterio namque saepe dum oro, non attendo quod dico. Oro quidem ore, sed mente foris vagante, orationis fructu privor. Corpore sum interius, sed corde exterius: et ideo perdo quod dico. Parum enim prodest sola voce cantare sine cordis intentione. Propterea magna perversitas, imo magna insania est, quando cum Domino majestatis loqui in oratione praesumimus, et insensati aurem avertimus, et ad nescio quas ineptias convertimus cor. Magna quoque insania, et graviter vindicanda, cum vilissimus pulvis loquentem ad se audire dedignatur Creanos infelices aures avertentes, obdurantes corda, et nihilominus clamat ad nos dicens: Redite, praevaricatores, ad cor . Vacate, et videte quoniam ego sum Deus . Loquitur mihi Deus in Psalmo, et ego illi: nec tamen, cum Psalmum dico, attendo cujus Psalmus sit. Idcirco magnam injuriam Deo facio, cum illum precor ut meam precem exau
Abbreviated transcription (Latin):
assie ut ꝯfitenti peccatoꝵ ueniam
tͥbuat. Ed si forte pecc̃or u̾e peni¬
teat: s int̾eurrente articulo ne¬
cessitatis. ad cõfessionẽ ꝑuenire nõ
possit. confident̃ crede debenus.
qm̃ summꝰ sae̾dos cõplet ineo qͦd mor¬
talis nõ potuit.⁊iã ap̃dm factũ cõs¬
tat. qͦd homo quidẽ uere uoluit. s
nõ ualuit ad implere. quia cõfessio¬
nẽ nõ cõtẽptus exclusit. s impedi¬
uit necessitas.¬
n capitulo ubi peccata mei em̃dare
debui. peccatis peceata addidi. cum
defendi.uimpacient̃ respondi. Cũ
nullũ sit peccatũ aqͥ ñ sim aliqͦ mͦ cõ

Expanded text:
adsit, ut confitenti peccatorum veniam adsit, ut confitenti peccatorum veniam tribuat. Quod si forte peccator vere poeniteat, sed intercurrente articulo necessitatis, ad confessionem pervenire non possit; confidenter credere debemus, quod summus Sacerdos complet in eo quod mortalis non potuit. Et jam apud Deum factum constat, quod homo quidem vere voluit, sed non valuit adimplere; quia confessionem non contemptus exclusit, sed impedivit necessitas. CAdebui, peccatis peccata addidi Cum ddefendi, et impatienter respondi: cum nullum sit peccatum a quo non sim co
Abbreviated transcription (Latin):
ita uenia cari: ad qͣm ꝑ partes ꝑue¬
nire putaui. Exerranda namq fic.¬
cio ẽ pec̃em diuidere.⁊ suꝑficiete¬
nus radere. nõ intrinsecus eradi
⁊ ut tres sint qui testimoniũ nob̃
um stet om̃e uerbũ. S dicis. Suf¬
ficit mͥ soli đo confiteri qr sac̾dos
sñ eo apeccatis me soluere nõ potest.
Ad qͦd nõ ego. s beatus iacob respon¬
det dicens. Confitemini alterutrũ
pecca ur̃a. Conueniens namq uald̃
ẽ: ut nos qͥ peccando do ꝯtumaces
fuimus. penitendo supplices sacer¬
dotib ⁊ministris eiꝰ simus: ⁊ homo
qͥ ad cdi grãm conseruandã mediato¬
re nõ eguit : iã eam recuꝑare ñ nͥ
ꝑ mediatorẽ hominẽ possit.Geniat
meat. et expauescat. sollicitꝰ discur¬
rat. auxciliatores ⁊ int̾cessores que¬
rat. ꝓsternat se humilit̾ homini :
qui humilit̃ astare noluit creatori.
Nã ⁊ hoc salubrimũ ẽ ut corde pe¬
niteat. lore delictũ suũ confiteat᷑.
ad penitentiã compungat. deinde

Expanded text:
ita venia carui, ad quam per partes pervenire putavi. Exsecranda namque fictio est, peccatum dividere, et superficie tenus radere, non intrinsecus eradicuritate. Et ut tres sint qui testimonium nobisum stet omne verbum. 26. Sed dicis: Sufficit mihi soli Deo confiteri, quia sacerdos sine eo a peccatis me absolvere non potest. Ad quod non ego, sed beatus Jacobus respondet dicens: Confitemini alterutrum peccata vestra . Conveniens namque valde est, ut nos qui peccando Deo contumaces fuimus, poenitendo supplices sacerdotibus et ministris ejus simus, ut homo qui ad gratiam conservandam mediatore non eguit, jam eam recuperare non nisi per mediatorem hominem possit. Gemat meat, et expavescat: sollicitus discurrat, auxiliatores et intercessores quaerat; prosternat se humiliter homini, qui humiliter adstare noluit Creatori. Nam et hoc saluberrimum est, ut homo corde poeniteat, et ore delictum suum confiteatur: ad poenitentiam compungat: deinde
Abbreviated transcription (Latin):
quã qͦd de uirgine natũ ẽ. ⁊iam in¬
mortale ad dex terã di ẽ ingła. ¶di¬
ra res caro que comedit᷑ inimis: in¬
tegra manet in excelsis. Ad quid op¬
ponis dialetice: Quid hic meditaris
sophista: Cur argum̃ta hic queris:
Hoc ẽ puluerẽ in astris. Bialectica
tua tantũ ñ ascendit. Respice enim
i uide ubi es. untellige qͦd sensus
pͥmã tenet regionẽ ascendendi unagi¬
natinacio scd̾am. racio t̾eiam. inqua
dialectica tua didieit ludere. Supͣ
hanc fides ẽ excellentior. Dialectica
que nõ ẽ audita methaam. neq ui
sa intheman. ein humana racio nõ

Expanded text:
quam quod de Virgine natum est et jam imquam quod de Virgine natum est et jam immortale ad dexteram Dei est in gloria. Mira res! Caro quae comeditur in imis, integra manet in excelsis. Ad quid opponis dialectice? quid hic meditaris, sophista? cur argumenta hic quaeris? hoc est pulverem in astra spargere. Dialectica tua tantum non ascendit. Respice enim et vide ubi es, et intellige quod sensus primam tenet regionem ascendendi, imaginatio secundam, ratio tertiam, in qua dialectica tua didicit ludere. Supra hanc fides est excelsior dialectica, quae non est audita in Chanaan nec visa est in Theman, cui huma
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ cred̾et. nisi prius audiret᷑ : Q mͦ
in qͥd credent sine p̃dicante: Deinde
quis nisi recte credens. munus dõ
acceptabile offeire poterit: Quia
copiosã uietimã que oblata ẽ appło.
cũ rex salomon templũ ⁊ altare d̃no
sacraret. E remplo illiꝰ plebs fidelis
offert se et sua dona d̃no. Hunc dili¬
gentius ad hoc referamus ocłos. qͦd
sacerdos ut suꝑͣ cõmemorauimus
offert dona sẽificanda. panẽ scili
⁊ uinũ in sanguinẽ. qͣm ut̃q inutrũq
conuerteretur dicerem. nisi uideret᷑
occurrere. qͦd sub utraq specie utrũ¬
q sumi credimus. S nec hoc repug¬
nat. si rem subtilius intueamur. Sub
spetie enĩ panis utrũq eẽ potest et
sumi. nõ quia panis inutrũq forsitan
sunt speties : sub quib sumitur. Set
m̃s. S dicet aliquis. E rat ne corpus
quod tũc dedit discipłis. ⁊ nũc in alta¬
ri sumitur: ⁊ manducat᷑. Idem in¬

Expanded text:
enim crederet nisi prius audiret? Quomodo, enim crederet nisi prius audiret? Quomodo, inquit, credent nisi praedicentur? . Deinde quis non recte credens, munus Deo acceptabile offerre poterit? quia copiosam victimam, quae oblata est a populo cum rex Salomon templum et altare Domino sacraret. Exemplo illius plebs fidelis offert se et sua dona Domino. Nunc autem diligentius ad hoc referamus oculos, quod sacerdos, ut supra commemoravimus, offert dona sacrificanda, panem scilicet vinum in sanguinem, quam utrumque in utrumque converteretur dicerem, nisi videretur occurrere quod sub utraque specie utrumque sumi credimus. Sed nec hoc repugnat si rem subtilius intueamur. Sub specie enim panis utrumque esse potest et sumi, non quia panis in utrumque forsitan sunt species sub quibus sumitur, sed meus. Sed dicit aliquis: Eratne proprium quod tunc dedit discipulis et nunc in altari sumitur et manducatur, idem, in
Abbreviated transcription (Latin):
uindictã ego retribuã dicit dns.
Reclinatona relinquere. significat
qͦd nõ debemus cõfidere inpͥncipib
uł sustentaculis terrenis. quia ua¬
nitas ⁊ e yanitatũ. ⁊ om̃ia uani¬
tas dixit excłustes. sub auditur
tare debemus. Sapud detegitur.
ut ostendatur qͦd attende audite
Signũ crucis imprimnit᷑ ne hostis anti¬
quus suꝑ ueniens: ꝑ zizania heresis
corrumpat semen recte fidei. ꝑ hoc
quod stantes audimꝰ. grauem pugnã
restare cõsidera: quia nõ ẽ nob colluc¬
tacio aduersus carnẽ ⁊ sanguinem
s aduersus pͥncipes tenebrarum.
In altiori gradu legitur eu̾ngłium.
uocat: respondent milites sequimꝰ.
sumpta ẽ. Boo enĩ messores suos sic
salutauit. Et ꝓpħa imparalipomenon
adasa regẽ: ⁊ eos qui cũ eo erant. Sa
⁊ fidẽ quã confessus sum oꝑe ad impleo.
Uñ sacerdos statim offert dona conse¬
cranda.⁊ de hinc munera sua ppłs sig
tur. Deinde offerunt᷑ munera. Heces¬
se ẽ enĩ primũ audire u̾bum di. Qͥs

Expanded text:
vindictam et ego retribuam . Reclinatoria relinquere, significat quod non debemus confidere in principibus vel sustentaculis terrenis, quia vanitas vanitatum et omnia vanitas, dicit Ecclesiastes , subauditur tare debemus. Caput detegitur, ut ostendatur quam attente audire Signum crucis fronti imprimitur, ne hostis antiquus superveniens per zizaniam haeresis corrumpat semen rectae fidei. Per hoc quod stantes audimus, gravem pugnam restare consideretur: Quia nobis non est colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes tenebrarum hurum . In altiori gradu legitur Evangelium vocat, respondent milites: Sequimursumpta est: Booz enim messores suos sic salutavit, et propheta in Paralipomene Asa regem et eos qui cum eo erant. Saet fidem quam confessus sum opere implebo. Unde sacerdos statim offert dona consecranda; et dehinc munera sua populus, tur, dehinc offeruntur munera. Necesse est enim primum audire verbum Dei. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
transcendit. ꝑ quẽ seĩ uident celi se¬
ereta. Hel paulus in tercio celo. et
ioħs mapocalipsi. Det intellectus minsi¬
one eterne uite ꝑficietur. quando uide¬
bius facie ad faciem : quod hic contẽ¬
plamur ienigmate. Nemo hic ꝓt̾ue
disputet. s quod auget fidi meritum
humiliter queratur.⁊ quod sine ꝑicło

Expanded text:
i secreta ut Paulus in tertio coelo, et Joannes in Apocalypsi. Sed intellectus in visione aeternae vitae perficietur, quando videbimus Deum facie ad faciem quem hic contemplamur in aenigmate . Nemo hic proterve disputet, sed quod auget fidei meritum humiliter quaeratur, et quod sine
Abbreviated transcription (Latin):
alios penitus in mersos ipsius fluui i
rapacitate ferri deorsum. S quia
hic ploratus qͣndoq ẽ: respectu nr̃e¬
suꝑm gaudii quandoq respectu nr̃e
miserie. tractus qͣndoq tangit leti¬
ciam. ꝓsuꝑiori irriguo. ut iniubila¬
et cõtinuũ. s sepe int̾rumpit᷑ eccłia.
qͣndoq int̾ ponit tractũ. ut in septua¬
gesimali tempore.⁊ cũ repetit alle¬
lina insabbato paschali: tractus alła
sequit᷑. quia gaudiũ hic : nõ expedit
sine fletu. In sabbato in albis duppli

Expanded text:
alios penitus immersos ipsius fluvii rapiditate ferri deorsum. Sed quia hic ploratus quandoque est respectu superni gaudii, quandoque est respectu nostrae miseriae; Tractus quandoque tangit laetitiam pro superiori irriguo, ut in Jubilaet continuum, sed saepe interrumpitur, Ecclesia quandoque interponit Tractum, ut in Septuagesimali tempore. Et cum repetit Alleluia in Sabbato paschali, Tractus Alleluia sequitur, quia gaudium hic non expedit sine fletu. In Sabbato in Albis, i
Abbreviated transcription (Latin):
tet. ut in exemplo breui claret. set
to amore quod nõ eẽt diuisũ ⁊ mans
fuit. qͦd ꝑdilectionẽ sp̃ualiter ipsum
existere. quia sepe ꝓdonis exterius
collatis. caritas intus magis flammas¬
eit ⁊m̾itũ crescit. Hic siquis dicat.
qͦd sola caritas ẽ donũ remunerabile.
uerũ quidẽ ẽ si ita intesligatur. qͦd so¬
nerat d̾s pret̃ caritatẽ. ñ quasi sine
caritate : s multa q̃ ñ ft̃ ipsa caritas.¬
nerat᷑ simul aut̃ cũ ea auget m̃itum.
G sua cetera dona remunerat đs
hic: qui ea cũ caritate cõseruat et
Et ꝓsingłis donis suis siue uirtutib si¬
ue sacram̃tis q̃ ꝑ caritatẽ custodiuntur
coronas reddit singłas. sola tam̃ grã.
Reddit dixxi. intuens lib̾um arbitũ.
⁊ sola tam̃ gra subiunei : considans
qͦd omne bonũ de sursũ ẽ. descendẽs
apatre luminũ. S his hac tenus in

Expanded text:
tet, ut in exemplo brevi claret, sed to amore, quod non esset divisum; etiam majus fuit quod per dilectionem spiritualiter ipsum existere, quia saepe pro donis externis collatis charitas intus magis flammescit et meritum crescit. Hic si quis dicat quod sola charitas est solum remunerabile, verum quidem est si ita intelligat quod sonerat praeter charitatem, non quasi sine charitate, sed multa quae non sneratur: simul autem cum ea auget meritum. Sic ergo sua caetera dona remunerat Deus iis qui ea cum charitate conservant, ex et pro singulis suis donis sive virtutibus sive sacramentis quae per charitatem custodiuntur, coronas reddit singulas, sola tamen gratia. Reddit, dixi, intuens liberum arbitrium, et sola tamen gratia subjunxi, considerans quod omne bonum est desursum, descendens a Patre lu
Abbreviated transcription (Latin):
maltiori gradu ponitur: qͣm respon¬
soriũ. Item alła dũ post uersũ repeti¬
tur. significat et̾nũ gaudiũ qͦd post
hanc uitã seĩ recipient. Unde alleliua
modicũ ẽ insermone. multũ in neu
possit narrari. Ad eunus magnitudi¬
nẽ narrandã om̃is lingua modica est
et imꝑfecta. Quis enĩ plenarie enar¬
ret quo cor hominis non ascẽdit.
Hoc gͦ gaudiũ quia nec penitus uer¬
bis exprimi. nec penitus potest tace

Expanded text:
in altiori gradu canitur quam Responsorium. Item Alleluia dum post Versum repetitur, significat aeternum gaudium quod post hanc vitam sancti recipiunt. Unde Alleluia modicum est in sermone, et multum in Pneumpossit explicari, ad cujus magnitudinem revelandam omnis lingua modica est et imperfecta. Quis enim plane enarraret, quod in cor hominis non ascendit? Hoc ergo gaudium quia nec penitus verbis exprimi, nec penitus tace
Abbreviated transcription (Latin):
unde exuut impublieũ sic̃ scͥptũ ẽ.
Desyon exibit lex ⁊ uerbũ d̃mi de ihe¬
rusalẽ. Et nota quod facta gn̾ali con¬
fessione. ut pectora pura siit serui¬
entiũ sacerdos dat osculũ : significãs
xp̃m. qui nob̃ pacẽ attulit primus.
Post hec ueniens ad altare osculatur
ip̃m : ⁊ euãgłm. Altare in hoc loco iuda
paeẽ. quando angłaris lapis factus
fecit utrumq unũ. Et nota quod
diaconus uel subdiaconus offert euãgłm
adosculandũ quia p̃dicatores reconliaue
dexterã partẽ altaris petit. innuit
legem indextera parte tũc fuerunt.
gentes quasi insinistra quia colebant
ydola. Post hec finitis supͣdictis ⁊ cle¬
ro tacente sacerdos inmedio altaris
sias quẽ ꝓpħe p̃dixcerant. In cuiꝰ nati¬
uitatẽ. angłs ad pastores ait. Annum¬
cio uob̃ gaudiũ magnũ. Qͦd aut̃ cho¬
rus comiunit̃ uociferans deinde
complet ymnũ quẽ sacerdos solus
incipit significat quod statim facta
lutacio in uet̾i testam̃to audita est.

Expanded text:
inde exivit in publicum, sicut scriptum est: De Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem . Et nota quod, facta generali confessione ut pura pectora sint servientium, sacerdos dat osculum, significans Christum qui nobis pacem attulit primus. Post hoc veniens ad altare, similiter osculatur ipsum et Evangelium. Altare in hoc loco Judaipacem, quando, lapis angularis factus, fecit utraque unum. Et nota quod diaconus vel subdiaconus offert sacerdoti Evangelium ad osculandum, quia praedicatores reconciliavdexteram partem petit altaris, innuit legem in dextera parte tunc fuerunt; gentes vero quasi in sinistra, quia colebant idola. Post hoc vero finitis supradictis, et choro tacente, sacerdos in medio altaris sias quem prophetae praedixerunt; in cujus nativitate angelus ad pastores ait: Annuntio vobis gaudium magnum . Quod autem chorus communiter vociferans deinde complet Hymnum, quem solus sacerdos prius incoepit, significat quod statim facta lutatio in Veteri Testamento audita est.
Abbreviated transcription (Latin):
.s.l. hinc significationi pulere conue¬
nit qͦd sequentia u̾ba habet melliflua.
⁊ cantũ dulcissonũ. quia omina ibi
erunt plena laude.⁊ melodia celestis
orguam. habundabit dulciflua leti¬
cia. Qua sic̃ letantiũ om̃iũ. habita¬
głis librũ uite intuentib. Tractus auẽ
quia gemitũ ⁊ canticũ lacrimabile
expͥmit. lacrimas scõꝵ sine mactiua.
siue in cõtemplatiua uita rep̃sentat.
Unde tractus dt. quia scĩ suspirantes
abintio: pet toris gemitũ tͥhune.
Qui licet spe gaudeat. ut monet alle¬
luia. tam̃ hic inualle lacrimarũ cõ
morantes. habẽt irriguũ suꝑnus et
uriguum inferius. quod tractus sig¬
iificat. Gemiunt enĩ flebiliter pro

Expanded text:
. Huic significationi pulchre convenit quod Sequentia verba habet laudiflua et cantum dulcisonum, quia ibi omnia erunt plena laude, et melodia coelestis organi abundabit dulciflua laetitia. Quia sicut laetantium omnium habitagulis librum vitae intuentibus. Tractus autem, quia gemitum et cantum lacrymabilem exprimit, lacrymas sanctorum sive in activa sive in contemplativa vita repraesentat. Unde Tractus dicitur, quia sancti suspirantes ab imo pectoris gemitum trahunt, qui licet spe gaudeant, ut monet Alleluia, tamen in valle lacrymarum hic commorantes habent irriguum superius, et irriguum inferius, quod tractus mysticat. Gemunt enim flebiliter pro
Abbreviated transcription (Latin):
uor que poterit lingua retexere. Hic
enĩ uerba nõ sufficiunt uel intellectus.
nec tam̃ amor sunt tacere. Sic ergo
eccłia neumatizando dictu mirabile
enarretur qͣntum sit gaudiũ et̃num¬
hoc saltẽ monstratur ipsũ eẽ ienar¬
rabile. Quando aut̃ sequitur posteriꝰ¬

Expanded text:
vox, quae poterit lingua retexere, etc. Hic enim verba non sufficiunt nec intellectus, nec tamen amor sinit tacere. Sic ergo Ecclesia pneumatizando, dictu mirabile,enarretur quantum sit aeternum gaudium, saltem monstratur ipsum esse inenarrabile. Quando autem Sequentia se
Abbreviated transcription (Latin):
uel suauissimas orationes considera.
Sic̃ enĩ thus inigne thuribuli suauiter
redolet ⁊ ardet. ⁊ sursũ ascendit: ita
opus bonũ uł oratio excaritate flagres¬
ett. ultra om̃ia balsama. et pigmenta.
et thuiamata. Thuri ferarus ante ce¬
roferarios et sequentes p̃cedens. mõs¬
trat qd thuris significatio cõmunis
seĩs fuit utriꝰq testam̃ti. Subdiaconꝰ
⁊ diaconus p̃cedunt sacerdotẽ. quia
discipłi missi sunt ante dm. ⁊ ad huc

Expanded text:
es suavissimas considera. Sicut enim thus in igne thuribuli suaviter redolet et sursum ascendit, ita opus bonum vel oratio ex charitate fragrescit ultra omnia balsama, pigmenta et thymiamata. Thuriferarius autem, ceroferarius et sequentes praecedens, monstrat quod thuris significatio communis est sanctis utriusque Testamenti. Subdiaconus et diaconus praecedunt sacerdotem, quia discipuli missi sunt ante Dominum, et adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ dĩ. Alioguin ceci sunt duces
cecoꝵ. more iudeoꝵ portantes misf̾ia que
nõ uident. nec intelligunt. tantũ in de
habituri. qͣͥntum capiunt. iuim̃ta portan¬
cia panes adusus alioꝵ. nͥ in hoc sit dif¬
ferentia. ut uere ẽ: quod ipsi quibus
qͥd faciet uirga deserti: Nec tamen
hic ds saeram̃ta sua deserte. s com¬
plet ea ꝑministros licet indignos:
ad salute illoꝵ qui scdđm ꝓpositũ uo¬
cati sunt scĩ. Et attende quod eũ sacͣ¬
mentũ dicitur sac rei signũ. ⁊ sacrũ
secretũ hic accipimꝰ sacram̃tũ ꝓsig¬
nis. Qui gͦ portant sacram̃ta: debẽt
fulgere uirtutib que ꝑsacram̃ta sig¬
nificantur. ut exluce illoꝵ ceteri il¬

Expanded text:
torum Dei. Alioquin caeci sunt et duces torum Dei. Alioquin caeci sunt et duces caecorum , more Judeorum portantes mysteria quae non vident nec intelligunt, tantum inde habituri quantum capiunt jumenta quae portant panes ad usum aliorum. Nisi in hoc sit differentia, ut vere est quod ipsi quibus ecquid faciet virgula deserti? Nec tamen Deus sacramenta sua hic deserit, sed complet ea per ministres licet indignos, ad salutem eorum qui secundum propositum vocati sunt sancti . Et attende quod cum sacramentum dicatur sacrae rei signum vel sacrum secretum, hic accipimus sacramenta pro signis. Qui ergo portant sacramenta, debent fulgere virtutibus quae per sacramenta significantur, ut ex luce ipsorum caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
debellare suꝑbos. Unde dictũ ẽ. Cur¬
ua trahit mites : pars pungit acuta
rebelles. Et item. Curua trahit mi¬
regit pars ultima pungit. Et item.
Attrhahe ꝑpͥium. medio rege. pun¬
archi epĩs: torquẽ ⁊brauiũ significat.
qͦd legitime certantes accepturi sũt.
Et disciplinã ex pͥmit. qua se suꝑ in¬
duere ⁊ constringere ad exemplum
subditoꝵ debent. Coccinea u plane¬
ta qͣ indint᷑ apłicus. quocũq ꝓficis¬
citur p̃dicando: martiriũ de clarat.
Crucem precedere hunc uł illũ : signi¬
ficat. ei magis conuenire illud: Michi
aut̃ absit głari : nͥ mneruce d̾m nr̃i
onsura capilloꝵ melerieis .: do¬
Scet om̃ia suꝑflua ẽẽ resecanda:
ut lib̾e possint audire ⁊ uidere legem
bent ẽẽ porrigibiles ad largiendũ.
⁊ nõ aride ⁊ curue ad retinendũ. Hec
tes docentur. quales cẽ debeant. hec
saeram̃ta intelligant p̃lati eccłie qͥ
capsarii sunt ⁊ dispensatores secre¬

Expanded text:
debellare rebelles. Unde dictum est: Curdebellare rebelles. Unde dictum est: Curva trahit mites, pars pungit acuta rebelles. Et iterum: Curva trahiregit, pars ultima pungit. Et item: Attrahe per curvum, medio rege, punarchiepiscopis, torquem et bravium significat quod legitime certantes accepturi sunt, et disciplinam exprimit qua se desuper induere et constringere ad exemplum subditorum debent. Coccinea vero planeta, qua induitur apostolicus, quocunque proficiscitur praedicando, martyrium declarat. Crucem praecedere nunc vel illum significat ei magis convenire illud: Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini Tonsura capillorum in clericis, docet omnia superflua esse resecanda, ut libere possint audire et videre legem bent esse porrigibiles ad largiendum, et non aridae et curvae ad retinendum. Haec tur utentes quales esse debeant. Haec sacramenta intelligant praelati Ecclesiae qui capsarii sunt et dispensatores secre
Abbreviated transcription (Latin):
ria considauit qui ait. Qͣm spetiosi
pedes annunciantis pacẽ. Calige pon¬
tificales.significant p̃parare iter i¬
ter. et festinare ad p̃dicandũ. Amiluᷤ
aut̃ epĩ ẽ: fidei signacłm. qͥa siẽ an¬
tiquitus insigillo anuli nom̃ regis ⁊
imago expͥmebat᷑: ita infide catho¬
lica. nom̃ celestis regis ⁊ imago decla¬
ratur. Uerbi grã. Nom̃ eiꝰ demons¬
traturũ dicitur. ds̃ pater. ds̃ filius.¬
ds sp̃ẽ sp̃s. quia d̾ns nom̃ illi. Imago
lia. licet scdm ꝓprietatẽ loqͥndi nul¬
la sit qualitas uel diuersitas in co
sponso castã exhibere sponsam. et ut spon
manu docet quod fidẽ in oꝑe monstrare
debeat. ꝑciroteras inmanib oꝑa que
inmanib habenda sunt intelliguntur.
⁊ qͦd oꝑa ab om̃i inquinam̃to munienda
sunt: ne modicũ ferm̃tũ totã massam
corrumpat. Baculus pastoralis recti¬
tudine sui rectũ regunen significat.
Quod aut̃ una pars curua ẽ. ⁊ altera
acuta. monstrat parcere subiectis. et

Expanded text:
ria consideravit, qui ait: Quam pretiosi pedes annuntiantium pacem . Caligae pontificis significant praeparare iter et festinare ad praedicandum. Annulus autem episcopi est fidei signaculum, quia sicut antiquitus in sigillo annuli nomen regis et imago exprimebatur, ita in fide catholica nomen regis coelestis et imago declaratur, verbi gratia, nomen ejusdem demonstratur cum dicitur: Dominus Pater, Ds sanctus, quia Dominus nomen est illi. Imago lia, licet secundum proprietatem loquendi nulla qualitas vel diversitas in eo sponso castam exhibere Christo . Et ut sponsmanu, docet quod fidem in opere monstrare debeat. Per chirothecas in manibus, eibus habenda sunt, intelliguntur, et quod opera ab omni inquinamento munienda sunt naturae, ne modicum fermentum totam massam corrumpat . Baculus pastoralis rectitudine sui rectum regimen significat. Quod autem una pars curva est, altera acuta, monstrat praeesse subjectis et
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ. quos dns mifie mominẽ ciuita
te ilocũ : quo erat ip̃e uenturus.
quẽ auditores monitis p̃buerunt
p̃dicantiũ. Unde pulcre responsum no¬
minat᷑. Qui enĩ ꝑp̃dicationẽ credide¬
rũt iuxta uelle p̃dicantiũ responde¬
runt: dũ legem di sc̃e uiuendo cõple¬
uer̃. Uel quia respondente choro ean¬
tatur. responsum dicit᷑. ⁊ actiuam in¬
tã significat. Unde scĩ ad inuicẽ se exc¬
hortantur : ut ad eternã uitã ꝑueni¬
ant. Aquib dam uͦ gradale apellatur.
uel quia ingradib canitur uel ꝓptet
misticã significationẽ. qͥa actiui uiri
etiam ingradib uirtutũ cantant.
dũ inuirtutib excelsa faciunt oꝑa.
Sequitur alleliua: quod ẽ hebraieũ.
Tres em̃ lingue sunt : que int̾ alias
clesia de cantatur. Itaq alleluia he¬
braice lingue ẽ et latine. int̾pretat᷑¬
ꝑsequam᷑. Alleluia quod iubilũ habet.¬

Expanded text:
in omnem civitatem et in locum quo erat ipse venturus, et quem auditores monitis praebuerunt praedicantium. Unde pulchre Responsorium nominatur. Quod enim per praedicationem crediderunt juxta velle praedicantium responderunt, dum Dei legem sancte vivendo compleverunt, vel quia respondente choro cantatur, Responsorium dicitur, et activam vitam significat, in qua sancti se ad invicem exhortantur, ut ad aeternam vitam perveniant. A quibusdam autem Graduale vocatur, vel quia in gradibus canitur, vel propter mysticam significationem, quia activi etiam viri in gradibus virtutum cantant, dum in virtutibus excelsa faciunt opera. Sequitur Alleluia, quod est Hebraicum. Tres enim linguae sunt quae inter alias Dei in Ecclesia decantatur. Itaque Alleluia Hebraeae linguae est, et Latine interpretatprosequamur. Alleluia quod jubilum habet
Abbreviated transcription (Latin):
di iacincto qui etheris serentatem
imitatur : scõs significat. cogitantes.
et mutantes celestia. Et merito hec
lapis ille mutat colorẽ tunc. inaere
testam̃ta. quib ip̃e debet expugna
re hostes eccłie. Sandalia quib utun¬
tur ep̃i. et cardinales integra suite
inferiꝰ. quia nõ debet inhiare t̾renis.
Desuꝑ sunt ꝑforata. quia ocłos m̃tis
debent aꝑire ad ea que sursũ sut
Qͦd aut̃ inquibꝰdã locis aꝑta. et inqͥb¬
dam in tegra sũt : monstrat aꝑte q̃d

Expanded text:
di hyacintho, qui aetheris serenitatem imitatur, sanctos significat cogitantes et imitantes coelestia. Et merito haec lapis ille mutat colorem cum aere, inTestamenta, quibus expugnare debet hostes Ecclesiae. Sandalia quibus ipse utuntur episcopi et cardinales, integra sunt inferius, quia non debent inhiare terrenis, et desuper sunt forata, quia oculos mentis debent aperire ad ea quae sursum sunt. Quod autem in quibusdam locis aperta et in quibusdam sunt integr
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciant de thesauro d̾m ꝓferre
extrib tumcis tẏpum gerit ꝓpͥum.
Soderis enĩ in hoc quod byssina ẽ uel
linea mundieiã significat. quia sic̃
bẏsso uel lino candor qui ñ in ẽ ꝑna¬
turã. contingit ꝑexcerecieuĩ abluen¬
oꝑum corpus macerant et mundificant.
Seda aut̃ tumea serica ẽ: que q origi

Expanded text:
ut sciant de thesauro suo proferre ex tribus tunicis typum gerit proprium. Poderis enim in hoc quod byssina est vel linea, munditiam indicat. Quia sicut bysso vel lino candor, qui non per naturam est, contingit per exercitium abluenoperum corpus macerant et mundificant. Secunda autem tunica serica, quae origi
Abbreviated transcription (Latin):
ori stemate clericatus. nõ sit insignitꝰ.
hoc enĩ nom̃ clericus sonat ingreco
qͦd fit de sorte dm. hoc ẽ qͦd d̾ns sortitꝰ
quicũq alios sp̃ualit̃ ineecłiam in¬
trodueit idẽ qui fidẽ p̃dicando do¬
eet. Lector ẽ qui libet mores docendo.
exorcista orando. accolitus illumman¬
do. subdiaconus humilitatẽ demons¬
trando. diaconus alios eocortando. sa¬
cerdos se ipsũ do seãm hostiã offeren-¬
do. Induat gͦ quisq sͥ. humeros ⁊ pec¬
tus amictu sp̃uali hoc ẽ muniat se
uirtute oꝑũ iusticie ⁊ sc̃itate sensa
dutus quantũ fieri pot̾ utraq tu¬
tis stolã fortitudinis ⁊ plenitudinem
scientie id ẽ caritatẽ quã significat
in fula. Qui enĩ sic ornatur habet ue¬
rũ ⁊ regale sacerdotiũ intra templũ
dĩ quod ipse ẽ. ¶dagnificatũ ẽ gͦ qͦd
significata sine significantib. id ẽ uͥ¬
tutes sine extiorib sacram̃tis qͣndoq
iustificant. Hec aut̃ sine ilł nicħ peni¬
tus ꝓsunt: muno arguunt. dimul

Expanded text:
 signo, clericatus non sit signatus. Hoc enim nomen clericus sonat in Graeco, quod sit de sorte Domini, hoc est, quod Dominus sortitus quicunque alios spiritualiter in Ecclesiam introducit, id est, qui fidem praedicando docet. Lector est quilibet mores docendo, exorcista orando, acolythus illuminando, subdiaconus humilitatem monstrando, diaconus alios exhortando, sacerdos seipsum hostiam sanctam Deo offerendo. Induat ergo quisque humeros et pectus amictu spirituali, hoc est muniat se virtute operum justitiae, sanctitate sensatdutus, quantum fieri potest, utraque tutis, stolam fortitudinis, et plenitudinem scientiae, id est charitatem quam figurat infula. Qui enim sic ornatur, habet verum et regale sacerdotium intra templum Dei quod ipse est. Manifestum est ergo quod significata sine significantibus, id est virtutes sine exterioribus sacramentis quandoque justificant; haec autem sine illis nihil penitus prosunt, imo arguunt. Simul
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Iudea enĩ respuente uerbum
di apłi transierunt ad gentes dũ sie¬
aream. Qui enĩ priꝰ diccerat. in unã
gentiũ ne abieritis. postea p̃cepit
dicatio ꝑuenit ad illos qui insinistra
parte fuerant: n̾ato infinistra par¬
te legitur eungłiũ. nec tantũ insi¬
nistra s etiã uersus aquilonẽ. qui
malos significat. uixta illud. ponã
sedẽ meã ad aquilonẽ. Q uia etiam
solis recesserant: uł ꝓpter hoc po¬
cus contͣ aquilonẽ legit᷑. quia aqͥlo
uentus frigidus diabolũ significat.
Merito ergo contͣ aquilonẽ legit᷑
eungłm. quia fides que ineu̾ngłio
continet᷑. armatura nr̃a ẽ contra
diabolũ. Cin inquid resistite fortes
infide. Hũc cõsidera qͦd plebs hic¬
baculos deponit. reclinatora relin¬
qͥt: caput detegit erucẽ fronte ĩ¬
singła. Deponere baculos. innuit

Expanded text:
tur. Judaea enim respuente verbum Dei, apostoli transierunt ad gentes, dum sicaream. Qui enim prius dixerat: In viam gentium ne abieritis , post haec praecepit it etiam ad illos qui in sinistra parte fuerant, merito in sinistra parte legitur Evangelium; nec tantum in sinistra, sed etiam adversus aquilonem, qui malos significat juxta illud: ponam sedem meam ad aquilonem ; quia etiam solis recesserant. Vel propter hoc potius contra aquilonem legitur, quia aquilo ventus frigidus diabolum significat, Merito ergo contra aquilonem legitur Evangelium, quia fides quae in Evangelio continetur, armatura nostra est contra diabolum. Cui, inquit resistite fortes in fide . Nunc considera quod plebs baculos hic deponit, reclinatoria relinquit, caput detegit, crucem fronti imsingula. Deponere bacmos innuit
Abbreviated transcription (Latin):
que g̾ce pod̾is uł talaris dr. significat
mundiciã manima zona castitatem
incorꝑe. que ad tẽꝑantiã ꝑtinet. Suꝑ¬
humerale quod hebraice dr epohdius
nime coronant᷑. Longitudo stole no¬
tat ꝑseutrantiã: idẽ quod tumca.
In hoc ipsa talaris ẽ hoc ẽ inpatientia
tandẽ animas possideri: que ad fortitu¬
colligatur. ninuit qͦd uirtutes uir tu¬
tib adunant᷑. His supͣ dictis: casula¬
suꝑ apponitur. q̃ alio nomine planeta
uel infula diett᷑. Hec caritatẽ signafi¬
cat q̃ loco prudentie ponitur. quia ple¬
nitudo legis ẽ dilectio. ¶dappula que
m̃tib post supra dictas uirtutes sur¬
repit. remouenda ẽ ⁊ abstergenda.
Duodecim fimbrie linearũ utͥmq
duodecĩ caritatis ramos expͥmunt.
quos apłs numerat dicens. Caritas
q̃ inter duas trib fimbrus ante et
ret᷑ insignitut : caritatẽ fide trinita¬
tis decoratã demonstrat. ꝑfimbrias
insmnistꝰ latere: sollicitudo uite acti¬
ue circa plurima intelligit᷑. ꝑ dextrũ

Expanded text:
 hoc est talaris dicitur, significat munditiam in anima. Zona castitatem in corpore, quod ad temperantiam pertinet. Superhumerale quod hebraice dicitur ephonime coronantur. Longitudo stolae notat perseverantiam, idem quod tunica, in hoc quod ipsa talaris est, hoc est in patientia tandem animas possideri, quod ad fortitucolligitur, innuit quod virtutes virtutibus adunantur. His supradictis casula apponitur; quae alio nomine planeta vel infula dicitur. Haec charitatem exprimit, quae loco prudentiae ponitur, quia plenitudo legis est dilectio. Manipula quae t post supradictas virtutes subrepit saepe removenda est et abstergenda aDuodecim fimbriae linearum utrinque duodecim charitatis ramos exprimunt, quos Apostolus enumerat, dicens: Charitas t et tribus fimbriis ante et retro insignitur, charitatem, fide Trinitatis condecoratam, demonstrat. Per fimbrias in sinistro latere, sollicitudo vitae activae circa plurima intelligitur; per dextrum
Abbreviated transcription (Latin):
poralẽ. S utramq secretã et me¬
narrabilem quia illã habet sine
matre. ⁊ hane sine patre. Unde
ꝓpħa. Generationẽ eiꝰ quis enarrabit: Sa¬
cerdotẽ iutẽ egredientẽ p̃cedunt duo
ceroferarii ⁊ portitor turibuli. Deinde
subdiaconus portans eiugeliũ. et dia¬
conus lecturus ein̾igłium. ꝑceroferari¬
os ⁊ thuriferas intelligius sc̃os. qui
nouum p̃cesserunt testam̃tũ. ꝑ subdi

Expanded text:
poralem. Sed utramque secretam et ineporalem. Sed utramque secretam et inenarrabilem, quia illam habet sine patre, et hanc sine matre, unde propheta: Generationem ejus quis enarrabit? Sacerdotem autem egredientem praecedunt duo ceroferarii et portator thuribuli, deinde subdiaconus portans Evangelium, et diaconus lecturus evangelium. Per ceroferarios et thuriferarium intelligimus sanctos qui Novum praecesserunt Testamentum; per subd
Abbreviated transcription (Latin):
tes p̃miserunt desicłia. oꝑa. laudes ⁊
preces. Hec aut̃ in introitu misse me¬
morantur. Chorus enĩ clericoꝵ canen¬
tiũ. choꝵ significat ꝓpħarũ ⁊ multi¬
titudinẽ scõꝵ qui exxpectauerũt ad¬
uentũ d̃ni. Introitus qͥ dt officium.
psalmistieus. oꝑa ⁊ uatima. Głia patͥ.
laudes. Iteracio officrii: innuit sepe
eos itasse suspiria de xp̃o atq p̃conia.
kyrieł. ter triplicatũ: significat p̃¬
ces illoꝵ ad hoc multiplicatas. ut gr̃a
summe trinitatis ꝑ aduentũ xp̃i. no¬
uies distinetis angłoꝵ agminib con
sacerdos sacra ueste indutus deserre
ta ede ꝓcedit. significans qͦd ax p̃s ex¬
pectatio gentiũ. sic desid̾atus carne
sacro scã assũpta exuirginis carne ĩ¬
ta ede egressus ẽ id ẽ de uirginali utero
tanq̃ sponsus ꝓcedens de thalamo suo
qͦd ad natiuitatẽ ꝑtinet quã habet
amatre. De alia aut̃ dictũ ẽ. E gres¬
sus eiꝰ apatre. duas enĩ habet genera¬
ciones. Unã eternã.⁊ alteram tẽ¬

Expanded text:
tes, praemiserunt desideria, opera, laudes et preces. Haec autem in Introitu missae commemorantur. Chorus enim clericorum canentium chorum significat prophetarum, et multitudinem sanctorum qui exspectaverunt adventpsalmisticus opera et vaticinia; Gloria Patri laudes. Iteratio officii innuit eos saepe iterasse suspiria de Christo atque praeconia. Kyrie eleison ter triplicatum, significat preces illorum, qui ad hoc multiplicant, ut gratia summae Trinitatis per adventum Christi novies distinctis angelorum agminibus eos sacerdos sacra veste indutus de sacra aede procedit, significans quod Christus exspectatio gentium sic desideratus, carne sacrosancta assumpta de Virginis carne insecreta aede egressus est, id est de virginali utero, tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Quod ad nativitatem pertinet quam habet a matre, de alia autem dictum est: Egressus ejus a Patre, etc. Duas enim habet generationes, unam aeternam, alteram tem
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝓpħarũ. duob p̃eiosis lapidib der
nomina inuno. ⁊ sex in alt̾o. In raciona
li erant duodecim lapides duodecim
tes. In lamina aurea inscultũ erat. nom̃
dotes aut̃ nomi testam̃ti nõ utuntur
his om̃ibꝰ uestim̃tis. qr nõ utunt᷑ nisi
solet. Hulli aut̃ lamina aurea utuntur
hoc mͦ. quia qͦd in illa nẽ insigno cru
sacerdotes. ⁊ stola qua uetus sacerdo¬
Toslite nigũ meũ suꝑ uos. Qͦd autẽ
zona et suꝑ rationale nũe tot colou¬
bus nõ uariat᷑. nec illi lapides qͥ solẽt
poni insuꝑ humerali: nil refert cũ
xͥana religio ueritati seruiens. idem
mistice reb compendiosũs facit. qͦd
uetus obseruantia sumptuosis. Nũe

Expanded text:
n duobus pretiosis lapidibus, sex in uno, et sex in altero. In rationali autem erant duodecim lapides, duodecimtes. In lamina aurea insculptum erat nomen dotes autem Novi Testamenti non utuntur his omnibus ornamentis, quia non utuntur nisi solet. Nulli autem lamina aurea utuntur modo, quia quod olim in illa, nunc in signo crucsacerdotes, et stola, qua vetus sacerdoTollite jugum meum super vos . Quod autem zona, et superhumerale nunc tot coloribus non variantur, nec illi lapides solent poni in superhumerali nil refert, cum Christiana religio veritati serviens idem mystice rebus compendiosis facit, quod vetus observatio su
Abbreviated transcription (Latin):
entie cet̾is excellentiꝰ de ipso dnĩci pectoris
fonte potauit. begerat siquidem erangłia
tͥum exangłistarum. & aꝓpbauerat fidem eo¬
rum: et u̾itatẽ. In quib uidit deesse aliqͣ ge¬
starum rerum hystorie. et ea maxime que
dominus gessit pͥmo sue p̃dicationis tẽꝑe

Expanded text:
entiae caeteris excellentius de ipso Dominici pectoris entiae caeteris excellentius de ipso Dominici pectoris fonte potavit. Legerat siquidem evangelia trium evangelistarum, et approbaverat fidem eorum et veritatem in quibus deesse vidit aliqua gestarum rerum historiae, et ea maxime quae Dominus gessit primo praedicationis suae tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
quia qd̾ lex et ꝓpħe futu¬
rum predixerunt. hoc: ꝯple¬
tum dicit eyangłium. Inter
ipsos autem eyangłiorum scriptores: ioħs
eminet in diuinoꝵ mist̾i̾oꝵ ꝓfunditate. qui
domiciani. cum nerua ꝑmittente. de exilio re¬
disset ephesum: compulsꝰ ab episcopis asie.
de coetͣna patri diuinitate xp̃i scͥpsit adu̾sus
qui. xp̃m ante mariam fuisse negabant᷑. Uñ
merito in figura quatuor animalium. aquile
uolanti ꝯꝑatur: que uolat altiꝰ ceteris aui¬
b. et solis radios in reu̾beratis aspicit lumi¬
nib. Ceteri quippe euangłiste. qui temꝑalẽ
xp̃i natiuitatẽ. ⁊ temꝑalia eiꝰ facta que ges¬
sit in homine sufficient᷑ exponũt. et de di¬
uinitate pauca dixerunt: quasi animalia
cũ domino ambulant in tͣra. Hic autẽ pau¬
ca de temꝑalib eiꝰ actib edisserens. s diuini¬
tatis potentiam sublimiꝰ ꝯtemplans: cum
domino ad celum uolat. Qͥ enim supͣ pectꝰ
dñi incena recubuit: celestis haustum sapi¬

Expanded text:
quia quod lex et prophetae futurum praedixerunt, hoc completum dicit Evangelium. Inter ipsos autem evangeliorum scriptores Joannes eminet in divinorum mysteriorum profunditate, qui Domitiano, cum permittente Nerva de exsilio redisset Ephesum, compulsus ab episcopis Asiae de coaeterna Patri divinitate Christi scripsit adversus as, qui Christum ante Mariam fuisse negabant. Unde merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur, quae volat altius caeteris animalibus, et solis radios irreverberatis aspicit luminibus. Caeteri quippe evangelistae, qui temporalem Christi nativitatem et temporalia ejus facta, quae gessit in homine sufficienter exponunt, et de divinitate pauca dixerunt, quasi animalia gressibilia, cum Domino ambulant in terra. Hic autem pauca de temporalibus ejus gestis edisserens, sed divinitatis potentiam sublimius contemplans, cum Domino ad coelum volat. Qui enim supra pectus Domini in coena recubuit, coelestis haustum sapi
Abbreviated transcription (Latin):
Potest archa putrescere. ⁊ it̾m ex illa que ẽ. inarte. a¬
lia fabricari archa ioꝑe. que ñ ẽ uita. Archa uͦ in
arte: uita ẽ. qr iuiuit anima artificis. uͭ ista sunt ante¬
ꝙͣ proferantur. Qd factum ẽ: transit. Qed est in sa¬
pientia: transire ñ potest. Qod si aliquis ñ potest
capere qua ratione omĩa que ꝑ u̾bum facta sunt.
uniformiter urxerunt. ⁊ uiuunt artifice: a xp̃o lac¬
te facto ꝑcarnem nutriat cor. ut ad solidum cybũ¬
.I. illa dĩ sapientia ꝑ quam facta sunt oĩa. que in
natura sue diuinitatis suꝑ omnia erat incognita.
ꝑ assumptionẽ naturȩ in qua uideri posset. in cog¬
nitione angłicȩ ⁊ humane nateͤ descendit. Ex ipsa
uita. ñ peccora. s homines adimaginem dĩ facti. il¬
luminantur: qi eapaces racionis. si mundi sunt auiez¬

Expanded text:
Potest arca putrescere, et iterum ex illa quae est in arte, aPotest arca putrescere, et iterum ex illa quae est in arte, aliam fabricari. Arca in opere non est vita; arca in arte vita est, quia vivit in anima artificis, ubi ista sunt antequam proferantur: quod factum est, transit; quod in sapientia est, transire non potest. Quod si aliquis non potest capere, qua ratione omnia quae per Verbum facta sunt, uniformiter vixerunt et vivunt in artifice; a Christo lactefacto per carnem nutriat cor, ut ad solidum cibuid est illa Dei sapientia, per quam facta sunt omnia, quae in natura suae divinitatis super omnia erat incognita, per assumptionem naturae in qua videri posset, in cognitione angelicae et humanae naturae descendit. Ex ipsa ergo vita non pecora, sed homines ad imaginem Dei facti illuminantur; quia capaces rationis si mundi sunt a viti
Abbreviated transcription (Latin):
filius ds̃ erat. Alii hominẽ eũ apud homines dem¬
ꝑaliter fuisse conũsatum. Iohannes in pͥncipio apd̾
dm̃ manentem ostendit. Hoc erat in pͥncipio:
apud dm̃. Ita apud patrem erat unum cum ip̃o
patre: ut omne pͥncipium creaturarum sua p̃iret
essentia. Alii dicunt quomodo miracła fecit in mũ¬
do. Iste omnia ꝑ ipsum eẽ. facta testatur. Omnia¬
uisibił. & si nicħ creaturarum subsistentium sine¬
ipso factum ẽ: patet quia ipse creatura ñ est. ꝑ ꝙͣ
omnis creatura facta ẽ. Et sine ipso factum est¬
nichil. subaudis earum rerum que subsistunt. Ma¬
lum enim. ꝑeccatum. ⁊ ydolum. ꝑ ipsum facta ñ sũt
quia ncħ st̃. Nulla enim natura sua: subsistunt. Cũc¬
ta enim que pondꝰ. nĩsuram. numerum habere pos¬
sunt: ꝑ uerbum facta sunt. omnis forma. omnis
compago. oĩs concordia parcium. Ds̃ omnia fecit:
sue. et cum aliquis audiat mutabilem creaturã
i arte: archam. deinde. illam fabricando ꝓfert

Expanded text:
 Deus. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum; Joannes vero in principio apud Deum manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Ita apud Patrem erat unum cum ipso Patre, ut omne principium creaturarum sua essentia praeiret. Alii dicunt, quomodo miracula fecit in mundo; iste omnia per ipsum facta esse testatur, sine ipso nihil creaturarum subsistentium factum est. Patet ergo quia ipse creatura non est, per quem omnis creatura facta est, et sine quo nihil factum est, subaudis, earum rerum quae subsistunt: malum enim et peccatum et idolum per ipsum facta non sunt, quia nihil sunt; nulla enim natura sua subsistunt: cuncta quippe, quae pondus, mensuram et numerum habere possunt, per Verbum facta sunt; omnis forma, omnis compago, omnis concordia partium, Deus omnia fecit, . Et cum aliquis audiat, mutabilem creaturam n arte arcam, deinde illam fabricando profert.
Abbreviated transcription (Latin):
ponit substantiuum u̾bum. erat.
erat. erat. erat. ut intelligens u̾bum
qui de ore loquentis enittitur.⁊ au¬
ditur. uel ipse intellectus. qui in
corde audientis ꝑ auditum sonum genera¬
ligimus quandam substantiam ineffabi¬
lem. in cominutabilem. in cogitabilem. que
ñ transit cum ꝓlata uoce. Hoc uerbum ẽ.
patri coet̾num: ẽidem substantie. Et neqͥs
putaret filium ita subsistere in patre. ut
nulla differentia credatur inesse: subiun
filius subsistit in patre. in unitate essentie.

Expanded text:
ponit substantivum Verbum, erat, erat, erat, erat; ut intelligeres omniaqui de ore loquentis emittitur, et auditur; vel ipse intellectus, qui in corde audientis per auditum, sonum generaligimus quamdam substantiam ineffabilem, incommutabilem, incogitabilem, quae non transit cum prolata voce; hoc Verbum est Deo Patri coaeternum, et ejusdem essentiae. Et ne quis dubitaret Filium in Patre sustinere, ut nulla differentia credatur inesse, subjungdiceret: Filius subsistit in Patre in unitate essentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
ter ẽ. pͥnciptum: ex quo omnia. Suis ẽ¬
hannes affirmat eum in pͥncipio fuis
se .i. in patre. Qͦderat in principio:¬
ñ finitur temꝑe. ñ p̾uenitur pͥncipi¬
o. Non enim fuit pater ante filium.
Est gͦ pater pͥncipium. ñ de pͥncipio.
filius autẽ pͥncipium: s de pncipio.
Eł uerbum erat in pͥncipio creat᷑a¬

Expanded text:
 omnia. Alii eautem affirmat eum in principio fuisse, id est in Patre, qui erat principium. Non finitur tempore, nec praevenitur principio, quia non fuit Pater ante Filium. Est ergo Pater principium, non de principio; Filius autem principium, sed de principio. Vel, Verbum erat in principio,
Abbreviated transcription (Latin):
suam intentionem et p̾dicationem tenuit.
In qua ꝯtemplatiua uacatur: ut ds̃ uide¬
atur. Iste siquidem est ioħes quẽ dominus
de fluctiuaga nuptiarum tempestate uoca¬
uit. cui ⁊ matrem uirginẽ: uirgini cõm̃da¬

Expanded text:
nda, intentionem suam et praedicationem tenuit. In qua contemplativa vacatur, ut Deus videatur. Iste siquidem est Joannes quem Dominus de fluctivaga nuptiarum tempestate vocavit, et cui matrem virginem virgini commenda
Abbreviated transcription (Latin):
tis comm̃dare curauit. Tres siquidem eu
adinformandos mores uite pͣsentis maxĩe
ualent. copiosius ꝓsecuti: circa actiuam ui¬
tam u̾sati sunt. in qua actiua laboratur. ut
cor mundetur aduidendum dm̃. Ioħ̃es uero.
pauea dicit dñi facta. U erba domini uͦ

Expanded text:
 commendare curavit. Tres siquidem aliad informandos mores vitae praesentis maxime valent, copiosius consecuti, circa activam vitam sunt versati. In qua laboratur, ut cor mundetur ad videndum Deum. Joannes vero pau
Abbreviated transcription (Latin):
fonte potauit. begerat siquidem erangłia
tͥum erangłistarum. & aꝓꝓbauerat fidem eo¬
rum: et u̾itatẽ. In quib uidit deesse aliqͣ ge¬
starum rerum hẏstorie. et ea maxime que
dominus gessit pͥmo sue p̃dicationis tẽꝑe.

Expanded text:
fonte potavit. Legerat siquidem evangelia fonte potavit. Legerat siquidem evangelia trium evangelistarum, et approbaverat fidem eorum et veritatem in quibus deesse vidit aliqua gestarum rerum historiae, et ea maxime quae Dominus gessit primo praedicationis suae tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
rum predixerunt. hoc: ꝯple¬
tum dicit eyangłium. Inter
ipsos autem euangłiorum scriptores: ioh̾s
eminet in diuinoꝵ mist̾ioꝵ ꝓfunditate. qui
domiciani. cum nerua ꝑmittente. de exilio re¬
disset ephesum: compulsꝰ ab episcopis asie.
de coetͣna patri diuinitate xp̃i seͥpsit adu̾sus
qui xp̃m ante mariam fuisse negabant᷑. Uñ
merito in figura quatuor animalium. aquile
uolanti ꝯꝑatur: que uolat altiꝰ ceteris aui¬
b et solis radios in reu̾beratis aspicit lumi¬
nib Ceteri quippe euangłiste. qui temꝑalẽ
xp̃i natiuitatẽ ⁊ temꝑalia eiꝰ facta que ges¬
sit in homine sufficient᷑ exponũt. et de di¬
unitate pauea dixerunt: quasi animalia
cũ domino ambulant in tͣra. Hic autẽ pau¬
ca de temꝑalib eiꝰ actib edisserens. s diuini¬
tatis potentiam sublimiꝰ ꝯtemplans: cum
domino ad celum uolat. Qͥ enim supͣ pectꝰ
dñi in cena recubuit: celestis haustum sapi¬
entie cet̾is excellentiꝰ de ipso dnĩci pectoris

Expanded text:
rum praedixerunt, hoc completum dicit Evangelium. Inter ipsos autem evangeliorum scriptores Joannes eminet in divinorum mysteriorum profunditate, qui Domitiano, cum permittente Nerva de exsilio redisset Ephesum, compulsus ab episcopis Asiae de coaeterna Patri divinitate Christi scripsit adversus as, qui Christum ante Mariam fuisse negabant. Unde merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur, quae volat altius caeteris animalibus, et solis radios irreverberatis aspicit luminibus. Caeteri quippe evangelistae, qui temporalem Christi nativitatem et temporalia ejus facta, quae gessit in homine sufficienter exponunt, et de divinitate pauca dixerunt, quasi animalia gressibilia, cum Domino ambulant in terra. Hic autem pauca de temporalibus ejus gestis edisserens, sed divinitatis potentiam sublimius contemplans, cum Domino ad coelum volat. Qui enim supra pectus Domini in coena recubuit, coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de ipso Dominici pectoris