comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficitur. illi pluribꝰ submissis cohortibꝰ repelluntur Toto hoc gnͣe pugnae cum
derent: minus aptos ẽẽ ad huius generis hostem. equites autẽ magno eũ ꝑiculo
raelio dimicantes. ꝑꝑea qđ illi etiam consulto plerunq cederẽt: et cũ pau
a legionibꝰ nr̃os remouissent et ex essedis desilirent et pedibus dispari praelio
ontenderent.Accedebat huc ut nunꝗͣ conferti sed rari magnisq interual.¬
praeliarentur: stationesq dispositas haberent: atq: alios alii deinceps exciperẽt
integriq et recentes defatigatis succederent.Postero die cum procul a castris
hostes in collibus constitissent: rari se ostendere et leuius ꝗͣ pridie nr̃os eꝗtes
praelio lacessere caeperunt. Sed meridie cum Caesar pabulandi causa tres le¬
iones atq omnem eꝗtatum cum. E. Trebonio legato misisset repente ex o¬

Expanded text:
rficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum rficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum derent, minus aptos esse ad huius generis hostem, equites autem magno cum periculo proelio dimicare, propterea quod illi etiam consulto plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari proelio contenderent.proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt rarique se ostendere et lenius quam pridie nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi causa tres legiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex o
Abbreviated transcription (Latin):
brum superius. Uxores hñt deni duodeniq interse cõmunes: et maxime¬
tur liberi quo pͥmum uirgo quaeq deducta ẽ. Equites hostiũ essedariiq acri¬
er praelio cum equitatu nr̃o in itinere cõflixerũt. tamen ut nr̃i om¬
bꝰ ꝑtibus suꝑiores fuerint atq omnes in syluas collesq compulerĩt. Sed com¬
pluribus interfectis cupidius insecuti nõ nullos e suis amiserũt. At illi in¬
mnisso spatoo imprudentibꝰ nr̃is atq occupatis in munitione castroꝵ subi¬
to se ex sylus eiecerunt. impetuq in eos facto ꝗ erãt in statione ꝓcastris
collocati acriter pugnauerũt. duabꝰq missis subsidio cohortibꝰ a caesare atq
his pͥmis legionum duaꝵ: cũ hae ꝑ exiguo int̾misso loci spatio interse cõstitis¬
sent. nouo genere pugnae ꝑterritis nostris ꝑmedios audacissime ꝑruperũt
inde incolumes receperũt. Eo die .. Laberius durꝰ tribunꝰ militum inte¬

Expanded text:
brum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maximbrum superius. Vxores habent deni duodenique inter se communes et maximm habentur liberi, quo primum virgo quaeque deducta est. Equites hostium essedariique acriter proelio cum equitatu nostro in itinere conflixerunt, tamen ut nostri omnibus partibus superiores fuerint atque eos in silvas collesque compulerint. Sed compluribus interfectis cupidius insecuti nonnullos ex suis amiserunt. At illi intermisso spatio imprudentibus nostris atque occupatis in munitione castrorum subito se ex silvis eiecerunt, impetuque in eos facto qui erant in statione pro castris collocati, acriter pugnaverunt, duabusque missis subsidio cohortibus a Caesare atque eis primis legionum duarum, cum hae perexiguo intermisso loci spatio inter se constitissent, novo genere pugnae perterritis nostris per medios audacissime perruperunt seque inde incolumes receperunt. Eo die Quintus Laberius Durus, tribunus militum, inte
Abbreviated transcription (Latin):
noctes. Nos nihil de eo ꝑcontationibꝰ reꝑiebamꝰ nisi certis ex aqua mensuris bre¬
uiores ẽẽ ꝗͣ in cõtinenti noctes uidebamus: huius est longitudo lateris ut fert
loꝵ opinio septingentoꝵ milium. Tertium ẽ contra septentrionẽ: cui par
nulla est obiecta terra: sed eius angulus lateris maxime ad germaniam
spectat. haec milia passuum octingenta in longitudinẽ ẽẽ existimant᷑. Ita
omnis insula in circuitu est uicies centũ milibus passuũ. Ex his omnibꝰ longe
sunt humanissimi qui cantium incolunt: quae regio ẽ maritima omnis: neq
itum gallica differunt cõsuetudine. Interiores pleriq frumenta nõ serun
sed Lacte et carne uiuunt pellibusq sunt uestiti. Omnes uo britani se nitro
ficiunt qͦd ceruleum efficit colorem: atq hoc horridiores sunt in pugn.
spectu: capilloq sunt ꝓmisso atq omni ꝑte corporis rasa praeter caput et la¬

Expanded text:
noctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris brenoctem. Nos nihil de eo percontationibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breviores esse quam in continenti noctes videbamus. Huius est longitudo lateris, ut fert illorum opinio, septingentorum milium. Tertium est contra septentriones; cui parti nulla est obiecta terra, sed eius angulus lateris maxime ad Germaniam spectat. Hoc milia passuum octingenta in longitudinem esse existimatur. Ita omnis insula est in circuitu vicies centum milium passuum. Ex his omnibus longe sunt humanissimi qui Cantium incolunt, quae regio est maritima omnis, neque multum a Gallica differunt consuetudine. Interiores plerique frumenta non serunt, sed lacte et carne vivunt pellibusque sunt vestiti. Omnes vero se Britanni vitro inficiunt, quod caeruleum efficit colorem, atque hoc horridiores sunt in pugna aspectu; capilloque sunt promisso atque omni parte corporis rasa praeter caput et la
Abbreviated transcription (Latin):
rum: sed eius exigua ẽ copia: ere utuntur importato materia cuiusq
eneris. ut in gallia est praeter fagum et abietem. leporem et gallinã e
anserem gustare fas non putant. haec tamen alunt animi uoluptatisq cã.
oca sunt temperantiora ꝗͣ in gallia remissioribꝰ frigoribus. Insula natura tri¬
quetra. cuius latus unum ẽ contra galliam: huius lateris alter angulꝰ qui
est ad cantum quo fere omnes ex gallia naues appellantꝰ ad orientem solem
iferior ad meridiem spectat. hoc ꝑtinet circiter milia passuũ quingenta
alterum uergit ad hispaniam atq occidentem solem qua ex ꝑte est hiber¬
nia dimidio minor: ut existimatur. ꝗͣ britania. sed pari spatio transmis¬
sus atq ex gallia est inbritaniam. In hoc medio cursu est insula quae appel¬
latur Mona: complures praeterea minores subiect &e insulae existimantur
e quibus insulis nõnulli scripserunt. dies cõtinuos triginta sub bruma e

Expanded text:
rum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque rum, sed eius exigua est copia; aere utuntur importato. Materia cuiusque generis ut in Gallia est, praeter fagum atque abietem. Leporem et gallinam et anserem gustare fas non putant; haec tamen alunt animi voluptatisque causa. Loca sunt temperatiora quam in Gallia, remissioribus frigoribus. Insula natura triquetra, cuius unum latus est contra Galliam. Huius lateris alter angulus, qui est ad Cantium, quo fere omnes ex Gallia naves appelluntur, ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat. Hoc pertinet circiter millia passuum quingenta. Alterum vergit ad Hispaniam atque occidentem solem; qua ex parte est Hibernia, dimidio minor, ut aestimatur, quam Britannia, sed pari spatio transmissus atque ex Gallia est in Britanniam. In hoc medio cursu est insula, quae appellatur Mona: complures praeterea minores subiectae insulae existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos triginta sub bruma esse
Abbreviated transcription (Latin):
fines a maritimis ciuitatibꝰ flumen diuidit quod appellarur Tamesi
mari circiter passuum milia . Lxxx. huic suꝑiore tempore cum reliꝗs ciuita¬
tibꝰ cõtinua bella intercesserãt. sed nr̃o aduentu ꝑmoti britani hunc toti bel¬
lo imꝑioq praefecerãt. Britaniae pars interior abhis incolitur qͦs natosi
sula ipsi memoria ꝓditum dicunt. maritima pars abiis ꝗ praedae ac belli
inferendi causa exbelgis transierũt. Qui omnes fere his nominibꝰ ciuitatum
appellantur quibꝰ orti ex ciuitatibꝰ eo ꝑuenerũt. et hello illato ibi ꝑmanserũt
atq agros colere cȩperũt: hominũ est infinita multitudo: craeberrimaq aedi¬
ia fere gallicis consimilia. Pecorum magnus numerꝰ utuntur aut ere-
aut nummo aureo aut anulis ferreis ad certum pondus examinatis ꝓ nũmo
ascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus: in maritimis fer-¬

Expanded text:
fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a fines a maritimis civitatibus flumen dividit, quod appellatur Tamesis, a mari circiter milia passuum LXXX. Huic superiore tempore cum reliquis civitatibus continentia bella intercesserant; sed nostro adventu permoti Britanni hunc toti bello imperioque praefecerant. Britanniae pars interior ab eis incolitur quos natos in insula ipsi memoria proditum dicunt, maritima pars ab eis, qui praedae ac belli inferendi causa ex Belgio transierunt qui omnes fere eis nominibus civitatum appellantur, quibus orti ex civitatibus eo pervenerunt et bello illato ibi permanserunt atque agros colere coeperunt. Hominum est infinita multitudo creberrimaque aedificia fere Gallicis consimilia, pecorum magnus numerus. Vtuntur aut aere aut nummo aureo aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo. Nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus, in maritimis fer
Abbreviated transcription (Latin):
quae ex nunciis litterisq cognouerat coram ꝑspicit sic ut amissis circiter
quaginta nauibus: reliquae tamen posse refici magno negocio uiderẽ
taq ex legionibꝰ fabros delegit et ex continenti alios accersiri iubet. Labi¬
eno scribit ut ꝗͣ plurimas posset his legionibꝰ quae sunt apud eum naues insti¬
tuat. Ipse etsi res erat multi operis ac laboris: tñ cõmodissimũ esse statu¬
it omnes naues subduci et cum castris una munitione cõiungi. In his rebus
circiter dies decem consumit: ne nocturnis ꝗdẽ temporibꝰ ad laborẽ mi
intermissis. subductis nauibꝰ castrisq egregie munitis easdem copias qͣs
ante praesidio nauibꝰ reliꝗt. Ipse eodem unde redierat ꝓficiscitur. ⁊o cum
nisset maiores iam undiq in eum locũ copiae britannoꝵ cõuenerãt: sũm¬
q imꝑii belliq ad ministrandi cõmuni consilio ꝑmissa est casiuellano: cuiꝰ

Expanded text:
quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter quae ex nuntiis litterisque cognoverat coram perspicit, sic ut amissis circiter XL navibus reliquae tamen refici posse magno negotio viderentur. Itaque ex legionibus fabros deligit et ex continenti alios arcessi iubet; Labieno scribit, ut quam plurimas posset eis legionibus, quae sunt apud eum, naves instituat. Ipse, etsi res erat multae operae ac laboris, tamen commodissimum esse statuit omnes naves subduci et cum castris una munitione coniungi. In his rebus circiter dies X consumit ne nocturnis quidem temporibus ad laborem militum intermissis. Subductis navibus castrisque egregie munitis easdem copias, quas ante, praesidio navibus reliquit: ipse eodem unde redierat proficiscitur. Eo cum venisset, maiores iam undique in eum locum copiae Britannorum convenerant summa imperi bellique administrandi communi consilio permissa Cassivellauno, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
cȩperunt: eosq ex syluis expulerunt: paucis uulneribꝰ acceptis. sed eos fu¬
gientes longius caesar ꝓseꝗ uetuit: et ꝙ loci naturam ignorabat: et magͣ
parte diei consumpta munitioni castroꝵ tempꝰ relinqui uolebat. Postr
eius diei mane tripartito aditu milites eꝗtesq in expeditionẽ misit: ut eos
ꝗ fugerant ꝓsequerentur. his aliꝗͣtulum itineris ꝓgressis cũ iam extremi
essent in prospectum equitesa. & Atrio ad caesarem uenerũt ꝗ nunciarẽt
suꝑiore nocte maxima cohorta tempestate ꝓpe omnes naues afflictas atq
in littore eiectas ẽẽ: ꝙ neq ancorae funesq sustinerẽt. neq nautae gub¬
natoresq uim tempestatis pati possent. Itaq concursu nauium magnum
eẽ incõmodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones eꝗtatumq re¬
ri: atq in itinere consistere iubet. Ipse ad naues reuertitur: eadẽ fere

Expanded text:
ceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fuceperunt eosque ex silvis expulerunt paucis vulneribus acceptis. Sed eos fugientes longius Caesar prosequi vetuit, et quod loci naturam ignorabat, et quod magna parte diei consumpta munitioni castrorum tempus relinqui volebat. Postridie eius diei mane tripertito milites equitesque in expeditionem misit, ut eos qui fugerant persequerentur. His aliquantum itineris progressis, cum iam extremi essent in prospectu, equites a Quinto Atrio ad Caesarem venerunt, qui nuntiarent superiore nocte maxima coorta tempestate prope omnes naves adflictas atque in litore eiectas esse, quod neque ancorae funesque subsisterent, neque nautae gubernatoresque vim tempestatis pati possent; itaque ex eo concursu navium magnum esse incommodum acceptum. His rebus cognitis Caesar legiones equitatumque revocari atque in itinere resistere iubet, ipse ad naves revertitur; eadem fere
Abbreviated transcription (Latin):
neo capto ubi ex captiuis cognouit: quo in loco copiae hostiũ consedissẽt
cohortibꝰ decem ad mare relictis et equitibꝰ. ccc qui praesidio nauibꝰ es¬
sent de tertia uigilia ad hostes cõtendit. eo minꝰ nauibus ueritꝰ qđ in lit
tore molli atq aperto deligatas ad ancoram relinquebat: et praesidio nauibꝰ
QAtrium praefecit. Ipse noctu progressus milium passuũ circiter.xii. hosti¬
oco suꝑiore nr̃os prohibere et praelium cõmittere caeperũt. Repulsi
quitatu se in syluas abdiderunt. locum nacti egregie et natura et opere
munitum: quẽ domestici belli ut uidebaturꝰ causa iam ante praeparauerãt.
Iam craebris arboribus succisis omnes introitus erãt praeclusi. Ipsi ex syluis
rari propugnabant: nr̃osq intra munitiones ingredi ꝓhibebant. At milites
egionis septimae testudine facta et aggere ad munitiones adiectol

Expanded text:
neo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, neo capto, ubi ex captivis cognovit quo in loco hostium copiae consedissent, cohortibus decem ad mare relictis et equitibus trecentis, qui praesidio navibus essent, de tertia vigilia ad hostes contendit, eo minus veritus navibus, tore molli atque aperto deligatas ad ancoram relinquebat, et praesidio navibus Q. Atrium praefecit. Ipse noctu progressus milia passuum circiter XII hosti loco superiore nostros prohibere et proelium committere coeperunt. Repulsi ab equitatu se in silvas abdiderunt, locum nacti egregie et natura et opere munitum, quem domestici belli, ut videbantur, causa iam ante praeparaverant; nam crebris arboribus succisis omnes introitus erant praeclusi. Ipsi ex silvis rari propugnabant nostrosque intra munitiones ingredi prohibebant. At milites legionis septimae, testudine facta et aggere ad munitiones adiecto, locum
Abbreviated transcription (Latin):
lis occasum naues soluit: et leni africo ꝓuectus mediã circiter noctẽ
ento intermisso cursum nõ tenuit: et longius delatus aestu orta luce
sinistram britaniam relictam cõspexit. Tum rursus aestus cõmutationẽ
secutus remis cõtendit: ut eã ꝑtem insulae caperet: qua optimũ egressum
supiore aestate cognouerat. Qua in re admodum fuit militũ uirtus laudã¬
da ꝗuectoriis grauibꝰq nauigiis non intermisso remigandi labore longaꝵ
fere tempore nauibꝰ: neq in eo loco hostis ẽ uisus: sed ut postea Caesar ex
captiuis cognouit: cum magnae manus eo cõuenissẽt multitudine naui¬
im ꝑ territae quae cũ publicis pͥuatisq quas sui ꝗsq cõmodi causa fi¬
rat ampliꝰ octingente uno erãt uise tempore a littore discesserãt: ac se
in supiora loca abdiderãt. Caesar exercitu exposito et loco castris ido¬

Expanded text:
lis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte lis occasum naves solvit et leni Africo provectus media circiter nocte vento intermisso cursum non tenuit, et longius delatus aestu orta luce sub sinistra Britanniam relictam conspexit. Tum rursus aestus commutationem secutus remis contendit ut eam partem insulae caperet, qua optimum esse egressum superiore aestate cognoverat. Qua in re admodum fuit militum virtus laudanda, qui vectoriis gravibusque navigiis non intermisso remigandi labore longarum fere tempore, neque in eo loco hostis est visus; sed, ut postea Caesar ex captivis cognovit, cum magnae manus eo convenissent, multitudine navium perterritae, quae cum annotinis privatisque quas sui quisque commodi fecerat amplius octingentae uno erant visae tempore, a litore discesserant ac se in superiora loca abdiderant. Caesar exposito exercitu et loco castris ido
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ impeditis animis Dunorix cũ equitibꝰ heduoꝵ a castris in sciente Cae¬
sare domum discedere caepit. Qua re nunciata Caesar intermissa ꝓfectioẽ
atq omnibꝰ rebꝰ postpositis magnam ꝑtem eꝗtatus ad eum inseq̃indũ mittit
etrahiq imꝑat si uim faciat᷑ neq pareat interfici iubet. Nihil hũc abi¬
se prostanũ factuꝵ arbitratus ꝗ presentis imꝑiũ neglexisset. Ille enim reuo-¬
catus resistere ac se manu defendere suoꝵ q fidemꝰ implorare cȩpit saepe
rebus gestis labieno incõtinentẽ cum tribꝰ legionibꝰ et eꝗtum milibꝰ d¬
bꝰ relicto ut portus tueretur: et rem frumentariã ꝓuideret: quaeq ĩ gal-¬
lia gererentur agnosceret: cõsiliumq pro tempore et ꝓ re caperet. Ipse cum
ꝗnꝗ legionibꝰ et pari numero eꝗtum quẽ in cõtinenti reliquerat. ad so-¬

Expanded text:
omnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caeomnium impeditis animis Dumnorix cum equitibus Aeduorum a castris insciente Caesare domum discedere coepit. Qua re nuntiata Caesar intermissa profectione atque omnibus rebus postpositis magnam partem equitatus ad eum insequendum mittit retrahique imperat; si vim faciat neque pareat, interfici iubet, nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui praesentis imperium neglexisset. Ille enim revocatus resistere ac se manu defendere suorumque fidem implorare coepit, saepe ertuntur. His rebus gestis, Labieno in continente cum tribus legionibus et equitum milibus duobus relicto ut portus tueretur et rem frumentariam provideret quaeque in Gallia gererentur cognosceret consiliumque pro tempore et pro re caperet, ipse cum quinque legionibus et pari numero equitum, quem in continenti reliquerat, ad so
Abbreviated transcription (Latin):
liae solicitare seuocare singulos hortariq caepit: uti incõtinenti remanerẽt
I territare non sine causa fieri ut gallia omni nobilitate spoliaret᷑: id ẽẽ
cõsilium Caesaris: ut qͦs in conspectu galliae interficere uereretur. hos omẽs
britaniam traductos necaret. Fidem reliꝗs interponere ius iurandũ posc
Ut quod ẽẽ ex usu gallia intellexissent cõmuni consilio ad ministrarent.
haec a compluribꝰ Caesari deferebantur. Qua re cognita Caesar qđ tm̃ digni
bat ꝓspiciendum nequid sibi aut rei .p. nocere posset. Itaq circiter . xxu.¬
dies in eo loco cõmoratus qđ chorus uentus naiuigationẽ impediebat: qui
magnam ꝑtem omnis temporis in his flare cõsueuit: dabat oꝑam ut in offi-¬
cio Bunorigem cõtineret: nihilo tñ secius omnia eius cõsilia cognosceret.
dem idoneam nactus tempestatem milites eꝗtesq naues cõscendere iubet. At

Expanded text:
liae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; liae sollicitare, sevocare singulos hortarique coepit uti in continenti remanerent; metu territare: non sine causa fieri, ut Gallia omni nobilitate spoliaretur; id esse consilium Caesaris, ut quos in conspectu Galliae interficere vereretur, hos omnes in Britanniam traductos necaret; fidem reliquis interponere, iusiurandum poscere, ut quod esse ex usu Galliae intellexissent communi consilio administrarent. Haec a compluribus ad Caesarem deferebantur. Qua re cognita Caesar, quod tantum redi videbat, prospiciendum, ne quid sibi ac rei publicae nocere posset. Itaque dies circiter XXV in eo loco commoratus, quod Carus ventus navigationem impediebat, qui magnam partem omnis temporis in his locis flare consuevit, dabat operam ut in officio Dumnorigem contineret, nihilo tamen setius omnia eius consilia cognosceret. Tandem idoneam nactus tempestatem milites equitesque conscendere in naves iubet. At
Abbreviated transcription (Latin):
otius galliae cõuenit numero miliũ quatuor. Principesq ex omnibꝰ cuut¬
ex ꝗbꝰ ꝑpaucos quoꝵ in se fidem ꝑspeocerat relinquere in gallia: reliqͦs obsidum
Loco secum ducere decreuerat: qđ cum ip̃e abesset motum galliae uerebatur¬
at una cum caeteris Dunorix heduus de quo ante a nobis dictum ẽ. hũc
gni animi magnae inter gallos autoritatis agnouerat. accedebat huc qđ in cõci-
eduoꝵ Dunorix dixerat sibi a Caesare regnũ cuitatis deferri. qͦd dic¬
tum hedui grauiter ferebãt: neq recusandi: aut deprecãdi causa legatos ad
Caesarem mittere audebant. ld factum exx suis hospitibꝰ Caesar cognouerat
Ille omnibꝰ pͥmo precibꝰ petere cõtendit: ut in gallia relinq̃ret᷑: ꝑtim qđ in sue-¬
tus nauigandi mare timeret ꝑtim qđ religionibꝰ impediri se diceret. Postea¬
ꝗͣ id obstinate sibi negari uidit omni spe impetrandi adempta pͥncipes gal¬

Expanded text:
totius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibutotius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibuerpaucos, quorum in se fidem perspexerat, relinquere in Gallia, reliquos obsidum loco secum ducere decreverat, quod, cum ipse abesset, motum Galliae verebatur. Erat una cum ceteris Dumnorix Aeduus, de quo ante ab nobis dictum est. Hunc gni animi, magnae inter Gallos auctoritatis cognoverat. Accedebat huc quod in concilio Aeduorum Dumnorix dixerat sibi a Caesare regnum civitatis deferri; quod dictum Aedui graviter ferebant, neque recusandi aut deprecandi causa legatos ad Caesarem mittere audebant. Id factum ex suis hospitibus Caesar cognoverat. Ille omnibus primo precibus petere contendit ut in Gallia relinqueretur, partim quod insuetus navigandi mare timeret, partim quod religionibus impediri sese diceret. Posteaquam id obstinate sibi negari vidit, omni spe impetrandi adempta principes Gal
Abbreviated transcription (Latin):
ritannicũ bellum rebus comꝑatis Induciomarũ ad se cum ducentis obs¬
bꝰ uenire iussit. his adductis in iis filio ꝓpinꝗsq eius omnibꝰ noĩatim euo¬
auerat, consolatus induciomarũ: hortatusq uti in officio maneret: n
tñ secius pͥncipibꝰ Treuiroꝵ ad se cõuocatis: hos singulatim Cingentorigi cõ¬
cili auit. qđ cum merito eius a se fieri intelligebat᷑: tũ magni interẽẽ arbi¬
rabatur eius autoritatẽ inter suos ꝗͣplurimũ ualere. cuius tam egregiã in
uoluntatem ꝑspexisset. Ita tulit factum grauiter induciomarꝰ suam gratiam
hoc dolore exarsit. his rebꝰ constitutis Caesar ad portũ Mitium cũ legionibꝰ
ꝑuenit. Ibi cognoscit. lx. naues quae in belgis factae erãt tempestate reiectas
ursum tenere nõ potuisse:atq eodem unde erant profectae reuertisse. R¬
quas paratas ad nauigandum atq omnibꝰ rebꝰ instructas ĩuenit. Eodẽ eqͥtatꝰ

Expanded text:
Britannicum bellum rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibBritannicum bellum rebus comparatis, Indutiomarum ad se cum CC obsidibus venire iussit. His adductis, in eis filio propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritatem inter suos quam plurimum valere, cuius tam egregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiahoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus
Abbreviated transcription (Latin):
agnitudine ꝑ medios fines Treuiroꝵ flumine Rheno ad initium Rhemo
tinet bellum parare instituit. Sed posteaꝗͣ nõ nulli pͥncipes ex ea ciuitate et
familiaritate cingentorigis adducti et aduẽtu nr̃i exercitꝰ ꝑtẽriti ad caesa
uenerũt: et desuis pͥuatim rebus ab eo petere cȩꝑunt: qͦniam cuuitati
sulere non posset: ueritus ne ab omnibꝰ deseretur Induciomarꝰ ad Caesarẽ
legatos mittit. sese absus iccirco discedere: ac ad eum uenire noluisse
quo facilius ciuitatẽ in officio cõtineret. ne omnis nobilitatis discessu plebs
ꝑꝑ imprudentiã laberetur. Itaq ẽẽ ciuitatem in sua potestate: sese si Caesar
mitteret ad eũ in castra uentuꝵ suas ciuitatisq fortunas eius fidei ꝑmis
Caesar etsi intelligebat qua de causa ea dicerentur: quaeq eũ res ab instituto
cõsilio deterreret: tñ ne estatem in Treuiris cõsumere cogeret᷑. omnibꝰ ad

Expanded text:
magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu nostri exercitus perterriti ad Caesarem venerunt et de suis privatim rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne ab omnibus desereretur Indutiomarus legatos ad Caesarem mittit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudentiam laberetur: itaque esse civitatem in sua potestate, seseque, si Caesar permitteret, ad eum in castra venturum, suas civitatisque fortunas eius fidei permissurum. Caesar, etsi intellegebat qua de causa ea dicerentur quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treveris consumere cogeretur omnibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
passuum .xxx. transmissum a continenti. huic rei quod satis eẽ uisur
ẽ militum reliquit. Ipse cum legionibꝰ expeditis quatuor et equitibꝰ dece.
in fines Treuereroꝵ ꝓficiscitur: qđ hi neq ad cõcilia ueniebãt neq imꝑio pa¬
ant. Germanos et transrhenanos solicitare dicebant᷑. Haec ciuitas lon¬
ge plurimũ totius gallia& equitatu ualet: magnasq ht̃ copias peditũ Rhe¬
numq ut supra demonserauimꝰ tangit. In ea ciuitate duo de principatu
terse contendebãt. Induciomarus et cingentorix: e quibꝰ alter simulat
de Caesaris legionumq aduentu cognitum est ad eum uenit se suosq omnes
in officio futuros: neq ab amicicia populi. R. defecturos cõfirmauit. quaȩq in Tre¬
iris gererentur ostendit. At induciomarꝰ eꝗtatũ peditatumq cogere: his
ꝗ ꝑ aetatem in armis eẽ non poterant: in syluã arduenã abditis: quãe ingenti

Expanded text:
passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
reꝵ publico factum cõsilio sese paratos ẽẽ demonstrãt omnibꝰ rationibꝰ de
in iuiriis satisfacere. Percepta oratione eoꝵ caesar obsides imꝑat eosq ad cer¬
i diem adduci iubet. nisi ita fecerint sese bello ciuitatem ꝑsecutuꝵ de¬
monstrat. Nis ad diem adductis ut imꝑauerat arbitros inter ciuitates dat
i litem extiment penãq cõstituant. His cõfectis rebus cõuentibꝰq ꝑact
in citeriorem galliam reuertituꝵ: atq inde ad eocercitum ꝓficiscituR. Eo cũ
uenisset circũitis omnibus hybernis singulari militũ studio in sũma omniũ
⁊ inopia circiter sexcentas eius generis cuius supra demonstrauimꝰ na¬
ues et longas xxuiii. inuenit instructas. neq multũ abẽe abeo ꝗn paucis
ebus dedu̾ci possent. Collaudatis militibus atq iis ꝗ negocio praefuerãt
quid fieri uelit ostendit. atq omnes ad portum Mitium cõuenire iubet.
quo ex portu cõmodissimũ in britaniã traiectum eẽ cognouerat circiter mi

Expanded text:
ublico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium
Abbreviated transcription (Latin):
it quibus rebus nr̃i ꝑterriti atq huius omnino generis pugnae im¬
periti non eadem alacritate ac studio quo in pedestribꝰ uti praeliis cõsue¬
uerũt utebantur. Quod ubi Caesar animaduertit naues longas quaꝵ
et species inusitatior erat barbaris et motus ad usum expeditior. pau¬
lum remoueri ab aluis nauibꝰ et remis incitari et ad latus aꝑtum hostiũ
stitui atq inde fundis sagittis tormentis hostes ꝓpelli et submoue
iussit. quae res magno usui nr̃is fuit. nam et nauium figura et remoꝵ
motu et inusitato genere tormentoꝵ ꝑmoti barbari constiterũt. ac pau¬
i modo pedem retulerunt. Atq nr̃is militibus cunctantibꝰ m axĩe ꝑ
altitudinem nauis ꝗ decimȩ legionis Aꝗlam ferebat cõtestatus deos ut
ea res legioni feliciter eueniret:. Desilite inquit milites nisi uultis aꝗlã¬
hostibus prodere. Ego certe meum rei .p. atq imperatori officium praestitero.hoc

Expanded text:
tarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imtarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquhostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Ho
Abbreviated transcription (Latin):
stularent: ut ꝗͣ celerem atq instabilẽ motum haberẽt ad nutum et ad t¬
pus omnes res abhis administrarentur.his dimissis et uentum et aestum
io tempore nactus secundum dato signo et sublatis anchoris circiter
lia passuum septem ab eo loco ꝓgressus est ac plano littore naues cõsti tu
At barbari consilio Romanoꝵ cognito praemisso eꝗtatu et hessed ariis
quo plerunq genere in praeliis uti consueuerunt reliquis copiis subsecuti
nostros nauibus progredi prohibebat. Erat obhas causas summa difficul
autem ignotis locis impeditis manibꝰ magno et graui onere oppressis simul
et denaubꝰ desiliendum et fluctibus consistendum et cum hostibꝰ era
gnandum. cum illi aut ex arido: aut paululũ aqua ꝓgressi omnibꝰ membris
expediti notissimis locis audacter tela cõiicerẽt et equos insuefactos inci¬

Expanded text:
res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad temres postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultautem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos inci
Abbreviated transcription (Latin):
non uenerãt ducendum dedit. P. Sulpicium Ruffum legatum cũ eo praesidio
od satis ẽẽ arbitrabatur. portum tenere iussit. His constitutis rebus n¬
ctus idoneam ad nauigandum tempestatẽ tertia fere uigilia soluit: eꝗtesq
in ulteriorẽ portum ꝓgredi et naues cõscendere et se sequi iussit. a ꝗbus
m paulo tardius eẽt administratum ip̃e hora circiter diei quarta cum¬
mis nauibus britanniã attingit: atq ibi in omnibꝰ collibus expositas hostiũ
pias armatas conspexit.Cuius loci haec natura atq ita montibꝰ angus
mare cõtinebatur: uti ex locis suꝑioribꝰ in littus telum adiici posset.hunc
ad egrediendum nequaꝗͣ idoneum locum arbitratus: dum reliquae naues
conuenirẽt ad horam nonam in anchoris expectauit. Interim legat
tribunisq militum cõuocatis et quae ex uolseno cognosceret: et quae fiei
uellet ostendit: monuitq ut rei militaris ratio maxime ut res maritime

Expanded text:
non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. qui naui egredi ac se barbaris nõ auderet cõmittere ꝗnto die a
caesarem reuertitur: quaeq ibi prospexisset renũciat. Dum in his locis Cae¬
sar nauium parandaꝵ causa moratur: ex magna parte morinoꝵ ad eum
gati uenerunt: qui se de superioris temporis consilio excusarẽt: qđ
mines barbari et nr̃ae cõsuetudinis imꝑiti bellũ. P. R. fecissẽt: seq ea quae
imꝑasset facturos pollicentur. Haec sibi Caesar satis opportune arbit
ꝑꝑ anni tempus facultatem habebat. neq has tantaꝵ reꝵ occupationes
aniae anteponendas iudicabat. magnum his numeꝵ obsidum imꝑat.
quibꝰ adductis eos in fidem recepit. Hauibꝰ circiter octingentis octoginta¬
erariis eoactis contractisq quod satis ẽẽ ad transportandas legiones
stimabat. quod praeterea nauium longaꝵ habebat qu estori legatis praefec¬
cotte legatis in Menapios atq in eos pagos Morinoꝵ a quibus ad eum legati

Expanded text:
potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidispropter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem recipit. Navibus circiter LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefecCottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati
Abbreviated transcription (Latin):
nibus rebus ad se ꝗͣ primũ reuertatur. Ipse cum omnibꝰ copiis in morinos ꝓfi
ex finitimis regionibꝰ et quã superiore aestate ad ueneticum bellũ effecerat
classem iubet conuenire. Interim cõsilio eius cognito et ꝑ mercatores ꝑlato
Ibritannos a compluribꝰ insulae ciuitatibꝰ ad eum legati ueniuĩt ꝗ polli¬
cẽtur obsides dare atq imꝑio populi . R. optemꝑare. quibꝰ auditis liberaliter
pollicitꝰ hortatusq ut in ea sententia ꝑmanerẽt eos domũ remittit: et cum
his una comerium quẽ ipse Atrebatibus suꝑatis Regem ibi cõstituerat: cu¬
ius et uirtutem et consilium probabat: et quem sibi fidelẽ arbitrabat᷑. cu¬
isq autoritas in his regionibꝰ magna habebat᷑ praemittit. huic imꝑat qu
possit adeat ciuitates: horteturq P.R. fidem sequantur:seq celeriter eo
uentuꝵ nunciet. Uolsenus perspectis regionibꝰ omnibꝰ ꝗͣtum ei facultas da

Expanded text:
omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos profomnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos profex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperio populi Romani obtemperare. Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari
Abbreviated transcription (Latin):
subministrata auxilia intelligebat. et si tempus anni ad bellũ gerendũ
deficeret. tamen magno sibi usui fore arbitrabatur: si modo insulã ad¬
isset. et genꝰ hominum ꝑspexisset loca portus aditus cognouisset quae
fere omnia gallis erant incognita. neq enim temere praeter mercatores
illo adiit quisꝗͣ. neq his ipsis quicꝗͣ praeter oram maritimã atq eas re¬
giones quae sunt contra galliam notum ẽ. Itaq uocatis ad se undiqi
catoribus: neq quanta insulae magnitudo ẽet.neq quae aut quantae na¬
tiones incolerent: neq quẽ usum belli haberent: aut quibꝰ institutis ute¬
rentur. neq qui essent ad maioꝵ nauium multitudin ẽ idonei portus reꝑ
poterat. Ad haec cognoscenda pͥusꝗͣ periculum faceret idoneum ẽẽ arbitra¬
s. G. uolsenum cum naui longa praemittit. huic mandat ut exploratis

Expanded text:
subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus Uicis aedificiisq incensis frumẽtisq succisis se in fines vbioꝵ.
re suo concilio habito nuncios in omnes ꝑtes ninssisse uti de oppidis
demigrarẽt liberos uxores. suaq omnia in syluis deponerẽt. atq on
qui arma ferre possent unũ in locum cõuenirent hunc ẽẽ delectũ fere
regionũ eaꝵ medium quas Sueui optinerẽt. hic Romanoꝵ aduẽtũ ex¬
stare. atq ibi decertare cõstituisse. Quod ubi Caesar comperit omnib
germanis metum iniiceret: ut sicambros ulcisceretur et ubios obsidio¬
ne liberaret. diebꝰ omnino decem et octo trans Rhenũ consumptis satis ad
Laudem et utilitatem ꝑfectum arbitratus se ingalliam recepit: pontẽq
rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar etsi in his Locis qͦd om
gallia ad septentrionẽ uergit mature sunt hyemes: tamen in britanniã
ficisci contendit: quod omnibus fere gallicis bellis hostibꝰ nr̃is inde

Expanded text:
omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubioruomnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorure suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibGermanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctae uim fluminis exciperent. Et aliae item supra pontẽ mediocri
spatio: Ut si arboꝵ trunci siue naues deiiciendi operis causa eẽnt abar¬
baris missae. his defensoribꝰ eaꝵ reꝑ uis minueretur ne ponti nocerẽt. Di¬
bus decem quibus materia caepta erat comportari. omni oꝑe effecto exer¬
citus traducitur. Caesar ad utranq ꝑtem pontis firmo praesidio reli
in fines sicambroꝵ cõtendit. Interim a compluribꝰ ciuitatibꝰ ad eũ le¬
gati ueniũt. quibꝰ pacem amiciciãq petentibꝰ liberaliter respondit obsi-¬
es ad se adduci iubet. Sicambri ex eo tempore quo pons institui cęptus
ẽ fuga comparata hortantibꝰ his quos ex Tenchateris atq usipethibꝰ apud
se habebant finibꝰ suis excesserant: sua omnia exportauerãt: seq in solitu¬
dinẽ ac syluas abdiderãt. Caesar paucis diebus ĩ eoꝵ finibꝰ moratus

Expanded text:
coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus,
Abbreviated transcription (Latin):
dinem fluminis interuallo pedum duoꝵ interse iungebat. haec cũ machi¬
nationibꝰ immissa in flumen defixerat fistucisq adegerat nõ sublice
do directe ad ꝑpendiculum: sed pron ȩi ac fastigiata& ut secundũ nãm
fluminis ꝓcumberent. his item contraria duo ad eundẽ modũ iuncta
teruallo pedum quadragenum ab inferiore ꝑte cõtra uim atq impe¬
tum fluminis conuersa statuebat. Haec utraq insuꝑ bipedalibꝰ trabibꝰ ĩmis¬
tur quibus disclusis atq in cõtrariam ꝑtem reuinctis: tanta erat oꝑis fir-¬
mitudo atq reꝵ eaꝵ natura: ut quo maior uis aquae se incitasset haec ar-¬
iuis alligata tenerentur. haec directa materia iniecta cõtexebant᷑ ac
Longuris cratibꝰq cõsternebantur. ac nihilosecius sublice ad inferiorẽ ꝑtẽ
uminis obliquae agebantur quae pro ariete subiectȩ et cum omni oꝑ

Expanded text:
dinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machidinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immis parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere
Abbreviated transcription (Latin):
transRhenanis ad Caesarẽ legatos miserãt amiciciã fecerãt obside¬
derant magnope orabãt ut sibi auxiliũ ferret. qͦd grauiter a sueuis
satis futurũ tantum eẽ nomen atq opinionẽ eius exercitus. Anionisto
pulso: et hoc nouissimo praelio facto etiam ad ultimas germanoꝵ natio
uti opinione et amicicia populi. R. tuti ẽẽ possent. nauium copiã magnã
ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar hisdem causis
cõmemoraui Rhenum transire decreuerat. sed nauibꝰ transire neq satis
tutum eẽ arbitrabatur. neq suae neq populi. R. dignitatis eẽ statuebat.
q et si summa difficultas faciendi pontis ꝓponebatur ꝑꝑ latitudinẽ rap¬
ditatem altitudinemq fluminis. tamen id sibi contendendum aut aliter
s̃ traducendum exercitum existimabat. Rationẽ pontis hãc instituit
tigna bina sex quiped alia paulum abimo praeacuta dimensa ad altitu¬

Expanded text:
Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides deTransrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrabatur neque suae neque populi Romani dignitatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitu