comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt tibi. Uiuo ego dicit dñs. quia
Iomĩb his uelut ornamento uestieris.
S&e circundabis tibi eos quasi sponsa. Quia
deserta tua &e solitudines tuȩ & terra
Iruine tuȩ nunc angusta er̃t prȩ habi-¬
Itatorib. & longe fugabunt᷑ qui absor.¬
Ibebant te. Ad hũc dicẽnt in aurib tuis
filiisterilitatis tuȩ. Angustus michi est
Ilocus. fac spacium michi ut habitem. Et
dices in corde tuo. Quis genuit mͥ istos:
Egosterilis & non pariens. transmigrata
&e captiua. & istos quis enutriuit᷑: Ego
destituta & desolata. & isti ubi hic̃ erant.
Lacx. Dixit aut̃ sion. Dereliquit me dñs. & dñs
oblitus est mei. Nunquid obliuiscetur
Imulier paruuli sui. ut non misereatur
posteris uteri sui: Sin aut̃ & hori oblita
fuerit mulier. sed ego non obliuiscar
tui dicit dñs. Ecce suꝑ manꝰ meas depin-¬
Iri muros tuos. & coram me es semꝑ. citoq
edificaberis a quib destructa fueras.
&e qui te dissipauerunt egredient᷑ ex te.

Expanded text:
t tibi vivo ego dicit Dominus quia omnibus his velut ornamento vestieris et circumdabis tibi eos quasi sponsa quia deserta tua et solitudines tuae et terra ruinae tuae nunc angusta erunt prae habitatoribus et longe fugabuntur qui absorbebant te adhuc dicent in auribus tuis fi locus, fac spatium mihi, ut habitem. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non pariens, transmigrata et captiva: et istos quis enutrivit? Ego destituta et sola: et 569 isti ubi hic erant? LXX: Dixit autem Sion: Dereliquit me Dominus, et Deus oblitus est mei. Numquid obliviscetur mulier parvuli sui, ut non misereatur partus uteri sui? Sin autem et horum oblita fuerit mulier: sed ego non obliviscar tui, dicit Dominus. Ecce super manus meas depinxi muros tuos: et coram me es semper. Citoque aedificaberis, a quibus destructa fueras: et qui te dissipaverant, egredientur ex te.
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ ad contẽptibilẽ animã ad abomi.¬
natam gentẽ. ad seruũ dominor: theodo¬
tion transtulit. Et qui despicit animam.
qui abominationi est genti. qui seruus est
principũ. Qd manifeste. xp̃i ꝑsonȩ conue¬
nit. Ipse eium bonꝰ pastor posuit animam
suã ꝓouib siuis. & contempsit eã. qui ab¬
ominationi est genti iudeoꝵ. cui ter ꝑsin¬
gulos dies sub nomine nazarenor male.¬
dicunt in sinagogis suis. qui seruus fuit
principum. & tam humilis: ut staret ante
annã & caipham. & crucifigendus pilato
&e herodi mitteretur. Cui int̃p̃tationi
a quila consentit & ex parte septuaginta.
te gentes. & ꝓ seruo seruos int̾p̃tati sunt.
Alii uiero hoc dici arbitrantur ad gentem
uideoꝵ quȩ contempsit animã suã. & ab¬
ominationi est uniuerso mundo. & serut
principib de quib scriptum est. qui deua¬
rant plebẽ meã sicut cibum panis. Sed me¬
lior suꝑ xp̃o interp̃tatio. Quȩ gͥ pat̾ redeꝰ¬
ptor quondã. & sc̃s isrł ad filium̃ loquitur:

Expanded text:
ontemptibilem animam, ad abominatam gentem, ad servum dominorum, Theodotio transtulit: ei qui despicit animam, qui abominationi est genti, qui servus est principum: quod manifeste Christi personae convenit. Ipse enim bonus pastor posuit animam suam pro ovibus suis , et contempsit eam, qui abominationi est genti Judaeorum, cui ter per singulos dies sub nomine Nazarenorum maledicunt in synagogis suis. Qui servus fuit principum, et tam humilis ut staret ante Annam et Caipham; et crucifigendus Pilato et Herodi mitteretur. Cui interpretationi Aquila consensit, et ex parte Septuaginta, te, gentes; et pro servo, servos interpretati sunt. Alii vero hoc dici arbitrantur ad gentem Judaeorum, quae contempsit animam suam, et abominationi est universo mundo; et servit principibus, de quibus scriptum est: 566 Qui devorant plebem meam sicut cibum panis . Sed melior super Christo interpretatio. Quae igitur Pater, redemptor quondam et Sanctus Israel, ad filium loquitur?
Abbreviated transcription (Latin):
& cuius ignorabas ortum. Siue ut septua¬
guita transtulerunt. ueniet suꝑ te ꝑditio.
e nescies foueam & incides in eam. ut qui
unctis gentib parabas captiuitatis malũ
pa incĩdas inforieam quam parasti. Quȩ
psbiua sunt. cito sermone transeurrimꝰ.
Sta cum in cantatorib tuis & cum multi.¬
tudine maleficioꝵ tuoꝵ. inquib laborasti
abadolescentia tua. si forte quid ꝓsit tibi.

Expanded text:
t cujus ignorabas ortum. Sive ut Septuat cujus ignorabas ortum. Sive ut Septuaginta transtulerunt: Veniet super te perditio, et nescies: fovea, et incides in eam: ut quae cunctis gentibus parabas captivitatis malum, ipsa incidas in foveam quam parasti. Quae perspicua sunt, cito sermone transcurrimus. Sta cum incantatoribus tuis, et cum multitudine maleficiorum tuorum, in quibus laborasti ab adolescentia tua, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
fident̃. quȩ dicis incorde tuo. Ego sum. & ñ
est pret̾ me amplius. Non sedebo uidua. &
ignorabo sterilitatẽ. Uenient tibi duo hȩc su¬¬
rom die una. sterilitas & uiduitas. Uniuersa
uenerunt suꝑ te ꝓpt̾ multitudinẽ male.¬
tuor uehementẽ. Et fiduciam habuisti in
malicia tua. & dixisti. non est qui uideat
pit te. Et dixisti incorde tuo. Ego sum: &
prȩt me non est altera. Ueniet suꝑte ma¬¬
lum. & nescies ortum eiꝰ. Ꝙ irruet sũꝑ te
calamitas: quam non poteris expiare.
Ueniet suꝑ te miseria repente. quã nescies.
Duosimul uenient babiloni. sterilitas & uidu¬
itas. ut nec habeat filios idest subiectos
sibi popłos. nec uirum. quem regẽ possumꝰ
itelligere. quȩ dum non sꝑat : repente
sistinuit. Neq enim poterat arbitrari. qđ
sse nullius ante fortitudinis eam cyro re-
Que ꝑpessa es inquit. nonsolum ꝓpt̃ suꝑbiã
& abundantiam cunctarũ opum atque

Expanded text:
fidenter, quae dicis in corde tuo: Ego sum, et non fidenter, quae dicis in corde tuo: Ego sum, et non est praeter me amplius: non sedebo vidua, et ignorabo sterilitatem. Et venient tibi duo haec subito in die una, sterilitas et viduitas: universa venerunt super te, propter multitudinem male vehementer. Et fiduciam habuisti in malitia tua, et dixisti: Non est qui videat pit  Al. deceperunt te. Et dixisti in corde tuo: Ego sum, et praeter me non est altera. Veniet super te malum, nescies ortum ejus: et irruet super te calamitas, quam non poteris expiare, veniet super te repente miseria, quam nescies. Duo simul venient Babyloni, sterilitas et viduitas, ut nec filios habeat, id est, subjectos sibi populos; nec virum, quem regem possumus intelligere: quae dum non sperat, repente sustinuit. Neque enim poterat arbitrari quod Persae, nullius ante fortitudinis, eam, Cyro regQuae perpessa es, inquit, non solum propter superbiam et abundantiam cunctarum opum atque
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Rursumq ad ipsam lubilonẽ sem
dirigitur. sede tacens siue compundtaa
tuorꝰ criminum recordare. Ingredere
tenebras. quia prȩ confusione ce ignoni¬
nia lucemferre non sustines. Nequaqul
uocaberis non unius regni. sed omĩum
regnor. domina. Simulq quia occult
quȩstio nascebatur. cur irascitur ds̃ as¬
uersum chaldeos quos ipse misit ad
capiendum isrł: respondit iratum se contra
popłin suum. corripere eos uoluisse non ꝑdere.
uerberare non occidere. Illos aut̃ abusos esse
crudelitate sua. &e plus imposuisse plagarũ.
quam dĩ ultio flagitabat. Magnũq babilo¬¬
nie crudelitatis indicium est: ne senib qͥdẽ
pepcisse. quor ȩtas etiam int̾ hostes uenera.¬
onlis est. Sed & hoc signum suꝑbiȩ. qđ prȩ¬
senti felicitate decepta. futuroꝵ non cogita¬
ret ambigua. Ergo semꝑ in ꝓsꝑis debemus
cauere uentura. nec traditos nobis oppͥmere.
qui ad hoc erudiuntur ut meliores fiant.
t nunc audi hȩc delicata &e habitans con.¬

Expanded text:
Israel. Rursumque ad ipsam Babylonem sermo dirigitur. Sede tacens, sive compuncta, et tuorum criminum recordare. Ingredere tenebras: quia prae confusione et ignominia lucem ferre non sustines: nequaquam vocaberis, non unius regni, sed nec omnium regnorum domina. Simulque quia occulta quaestio nascebatur: cur irasceretur Deus adversus Chaldaeos, quos ipse misit ad capiendum Israel: respondit, iratum se contra populum suum, corripere eos voluisse, non perdere, verberare, non occidere. Illos autem abusos esse crudelitate sua, et plus imposuisse plagarum quam Dei ultio flagitabat: magnumque Babyloniae crudelitatis indicium est, ne senibus quidem pepercisse, quorum aetas etiam inter hostes venerabilis est. Sed et hoc signum superbiae, quod praesenti felicitate decepta, futurorum non cogitarit ambigua. Ergo semper in prosperis debemus cavere ventura: nec traditos nobis opprimere, qui ad hoc erudiuntur, ut meliores fiant. Et nunc audi haec, delicata et habitans con
Abbreviated transcription (Latin):
non habeant : Aut enim iratus est eis: aut
placatus. Si iratꝰ. quomodo semen illius co.¬
tidie multiplicatur : Si placatus. quomͦ
seruunt. &e pacem iusticiãq non possident:
ir quo ꝑspicuum est de apłico nunc dicise.
nuine. de quo supra legimꝰ. nisi dñs sab aoth
reliquisset nobis semen. quasi sodoma fu

Expanded text:
non habeant? Aut enim iratus est eis, aut non habeant? Aut enim iratus est eis, aut placatus. Si iratus, quomodo semen ejus quotidie multiplicatur? Si placatus, quomodo serviunt, et pacem justitiamque non possident? Ex quo perspicuum est de Apostolico dici nunc semine, de quo et supra legimus: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, quasi S
Abbreviated transcription (Latin):
te utilia. gubernans te inuia qua ambu
las. Utinam attendisses mandata mea.
cia tua sicut gurgites maris. Et fuisset
quasi arena semen tuum. &e stirps uteri
tui ut lapilli eius. Non interisset. &e non
fuisset attritũ nom̃ eiꝰ a facie mea. Qui isra
eli futura ꝓmisit: reddit causas quare
eos afflirerit prius. quas si uitauerit ne.¬
quaquã similia patiatur. Si inquit atten.¬
disses mandata mea ut septuaginta tran.¬
stulerunt. uel certe optantis affectu. utinã
attendisses mandata mea. quȩ si fecisses:
fuisset sicut flumen pax tua. & iusticia
tua sicut gurgites maris. abundantiam
omium rerũ copiamq significans. Quodq
sequitur. & fuisset sicut arena semen tuũ.
& stirps uteri tui ut lapilli eiꝰ : uidet᷑ quidẽ
ꝑmanere in popło iudeoꝵ. qui usq inprȩ.¬
sentẽ diem instar uermiculor pullulant
filios &e nepotes. Sed quomodo hoc in reꝓ.¬
missione accipiendum: cũ pacẽ iusticiamq

Expanded text:
te ute ulas. Utinam attendis es mandata mea: tia tua sicut gurgites maris. Et fuisset quasi arena semen tuum, et stirps uteri tui ut lapilli ejus: Non interisset, et non fuisset attritum nomen ejus a facie mea. eli futura promisit, reddit causas quare eos prius afflixerit: quas si vitaverit, nequaquam similia patiatur. Si, inquit, attendisses mandata mea: ut Septuaginta transtulerunt: vel certe optantis affectu, utinam attendisses mandata mea: quae si fecisses; fuisset sicut flumina pax tua, et justitia tua sicut gurgites maris: abundantiam omnium rerum copiamque significans. Quodque sequitur: et fuisset quasi arena semen tuum, et stirps uteri tui ut lapilli ejus: videtur quidem permanere in populo Judaeorum, qui usque in praesentem diem, instar vermiculorum pullulant filios et nepotes; sed quomodo hoc in repromissione accipiendum est, cum pacem justitiamque
Abbreviated transcription (Latin):
nunciauit hȩc quẽ dñs dilexit. quifan
uoluntatẽ eiꝰ in babilone. & iuxta simu¬
ginta ut auferat semen chaldeor. al
dñi ꝑsonam refertur: qui uere dilectus
a pat̾re est. & qui fecit uoluntatẽ omit
patris. & qui subuertit in babilone su
inconfusione huius mundi omẽ sent
chaldeoꝵ. qui demones int̾̃p̃tanti
Ipse locutꝰ est : & audiuit filiũ. & adi¬
ad me om̃s qui onerati estis. & audite
hȩc quȩ a principio in abscondito sum
locutꝰ. hoc est ꝑ enigniata & mysteni
ꝓpħarũ. quod cunctis retro generation
fuerat ignoratũ. Quando fiebant omil
a patre: ipse erat cumeo. cui aggaudl¬
bat. Qui etiam nunc dicit. Ego qui semꝑ
eram cum patre &e inpatre. & si ne pl-¬
tre nunquã eram: etiam nunc loquor.
uel uixta fragilitatẽ carnis assuipit
dico quod dñs dĩ miserit me & sp̃s eius.
freiuiq uersiculo. trinitatis nobis ostendit᷑
sacramentum. Hȩc dicit dñs ds̃ redem.¬
ptor tius sc̃s isrł. Ego dñs ds̃ tuus docens

Expanded text:
nuntiavit haec? quem Dominus dilexit, qui facit voluntatem ejus in Babylone: et juxta Septuaginta, ut auferat semen Chaldaeorum, ad Domini personam refertur: qui vere dilectus a Patre, et qui fecit omnem voluntatem Patris, et qui subvertit in Babylone, hoc est, in confusione hujus mundi omnem semen Chaldaeorum, qui daemones interpretantur. Ipse locutus est, laboratis et onerati estis . Et audite haec quae a principio in abscondito sum locutus, hoc est per aenigmata et mysteria Prophetarum, quod cunctis retro generationibus fuerat ignoratum. Quando fiebant omnia a Patre, ipse erat cum eo, qui adgaudebat, qui etiam nunc dicit: Ego qui semper eram cum Patre, et in Patre, et sine Patre numquam eram, etiam nunc loquor : et juxta fragilitatem carnis assumptae dico, quod Dominus Deus miserit me, et spiritus ejus: brevique versiculo, Trinitatis nobis ostenditur sacramentum. Haec dicit Dominus, redemptor tuus sanctus Israel: Ego Dominus Deus tuus docens
Abbreviated transcription (Latin):
scđm historiam expletum docere ñ ualeant.
neq enĩ sub torobbabel & esdra uenerunt
ꝑ desertum. & scissa petra prȩbuit eis aqͣm
quod de egipto exeuntib accidisse narrat᷑ :
tamen yꝑbolice insimilitudinẽ pͥoris fe¬
licitatis impleta testantur. quando ꝑde.¬
sertum nationũ uenerint inuideam. &
de captiuitate sint liberati. Et ut sciamꝰ
inquiunt non esse de xp̃o sed de cyro ꝓ.¬
phetatũ: uingitur. Non est pax impiis
dicit dñs. Et est sensus. Perfecta felicitas
non erit nisi sub xp̃o. quod inultimo tem.¬
pore reseruatur. Porro qui ce uerius & re.¬
ctius hȩc referunt adsaluatoris aduen¬
tum. de quo dr̃. annunciare pauꝑib
misit me. p̃dicare captiuis remissionẽ:
cohortationẽ esse intelligunt eoꝵ qui
euangeliũ nunciant ip̃sius dnisaluato.¬
ris. ut egrediamur de babilone idest
confusione istius mundi. & fugiamus
chaldeos. de quib crebro dictũ est. Rede¬
mit enĩ dñs seruum suũ iacob p̃ciosissimo

Expanded text:
m historiam expletum docere non valeant; neque enim sub Zorobabel et Ezra venerunt per desertum, et scissa petra praebuit eis aquas, quod de Aegypto exeuntibus accidisse narratur: tamen hyperbolice in similitudinem prioris felicitatis impleta testantur, quando per desertum nationum venerunt in Judaeam, et de captivitate sunt liberati. Et ut sciamus, inquiunt, non esse de Christo, sed de Cyro prophetatum, jungitur: Non est pax impiis, dicit Dominus: et esse sensum, Perfecta felicitas non erit nisi sub Christo, quod in ultimo tempore reservatur. Porro qui et verius et rectius haec referunt ad Salvatoris adventum , de quo dicitur: Annuntiare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem , cohortationem esse intelligunt eorum qui Evangelium annuntiant ipsius Domini Salvatoris, ut egrediamur de Babylone, id est, confusione istius mundi; et fugiamus Chaldaeos, de quibus crebro dictum est: Redemit enim Dominus servum suum Jacob pretiosissimo
Abbreviated transcription (Latin):
uacuum laboraui. sine causa &e uane
Ifortitudinẽ meam consumpsi. Ergo uidi¬
cium meum cum dño. &e opus meũ cum
dõ meo. Larr. Audite insulȩ & attendite
gentes. post tempus multũ stabit dicit

Expanded text:
vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi: ergo judicium meum cum Domino, et opus meum cum Deo meo. LXX: Audite me, insulae, et attendite gentes. Post multum tempus stabit, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Egredimini debabilone. fugite a chaldeis.
inuoce exultationis annunciate. Auditũ
facite hoc: & efferte illud usq ad extremũ
terrȩ. & dicite. Redemit dñs seruũ suum
iacob. Honsitierunt in deserto cum edu¬
int eos. aquam de petra ꝓduxit eis. c
silit petram & fluxerunt aquȩ. Non
st pax impiis dicit dñs. Qui supra in¬
eoloco ubi scriptũ est ego locutus sum
& uocaui eum. adduxi eum & directa est
uia eiꝰ. suꝑ cyro darioq intelligunt: etiã
hȩc adillius referunt tempora. quando
egressus est popłs de babilone & fugit de
chaldeis. &e redemptꝰ est a dño dõ sũo.

Expanded text:
egredimini de Babylone fugite a Chaldeis in voce exultationis adnuntiate auditum facite hoc efferte illud usque ad extrema terrae dicite redemit Dominus servum suum Iacob non sitierunt in deserto cum educeret eos aquam de petra produxit eis et scidit petram et fluxerunt aquae non est pax dicit Deo loco, ubi scriptum est: Ego ego locutus sum, et vocavi eam: adduxi eum, et directa est via ejus, super Cyro Darioque intelligunt, etiam haec ad illius referunt tempora; quando egressus est populus de Babylone, et fugit de Chaldaeis; et redemptus est a Domino Deo suo.
Abbreviated transcription (Latin):
magos intelligimꝰ. huc ꝓuocant. ut unꝰ¬
quisq sua erret uia. & ipse ꝑditus salutẽ alti
non prȩberet. Interrogemꝰ eos qui diuersas
asserunt naturas esse. utrum babilon ma¬
lȩ naturȩ sit anbonȩ. Si malȩ dixerint.
quod eos responsuros esse non dubiũ est.
quomodo ꝓuocatur ad poenitentiã &e dr̃
ei. sede compuncta. intra in tenebras fi.¬
lia chaldeoꝵ. ac deinceps post enumera¬
tionẽ peccatoꝵ & criminum. habes car¬
bones ignis. sedebis suꝑ eos. hi erunt tibi
inadiutorio: & quid sibi uelit quod infert᷑
uixta eosdem septuaginta laborasti incõ¬
mutatione abadolescentia : Quȩ sit ista
cõmutatio. Utiq de bono in malum. Ex
quo ꝑspicuum est natura bonos. uoluntate
malos fieri. Deniq infertur. Homo insemet.¬
ipso errabit. non natura sed mentis arbitrio:¬
Iudite hoc domus iacob qui uocamini no¬
mine isrł: & de aquis uidȩ existis. Qui iu-¬
ratis innomine dñi. & di isrł recordamini

Expanded text:
magos intelligimus, hoc profecit, ut unumagos intelligimus, hoc profecit, ut unusquisque sua erraret via; et ipse perditus salutem alteri non praeberet. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, utrum Babylon malae naturae sit, an bonae? Si malae dixerint, quod eos responsuros esse non dubium est, quomodo provocatur ad poenitentiam, et dicitur ei: Sede compuncta, intra in tenebras, filia Chaldaeorum. Ac deinceps post enumerationem peccatorum et criminum, Habes carbones ignis, sedebis super eos: hi erunt tibi in adjutorium? Et quid sibi velit quod infertur juxta eosdem Septuaginta: Laborasti in commutatione ab adolescentia? Quae est ista commutatio? Utique de bono in malum. Ex quo perspicuum est, natura bonos, voluntate malos fieri. Denique infertur: Homo in semetipso erravit, non natura, sed mentis arbitrioaudite hoc domus Iacob qui vocamini nomine Israhel et de aquis Iuda existis qui iuratis in nomine Domini et Dei Israhel recordamini
Abbreviated transcription (Latin):
quid suꝑ te dñs cogitauerit. Illisq tacentib
quid uenturum sit ꝓpħa respondit. Ecce
facti sunt quasi stipula. ignis deuorauit
eos. ut qui salutem aliis ꝓmittebant. sua
ignorarent supplicia. Nec dubium. quin
ardente urbe habitatores eius uorax flam.¬
ma consumpserit. Qdq sequitur. ñ sunt
prunȩ quib calefiant. nec focus ut sede¬
ant adeum: sic hebrei edisserunt Hullã
habent caloris scientiam. nec illuminantẽ
sensũ qui eoꝵ. tenebras possit discutere.
& frigus erroris expellere. Pro quo nescio
quid uolentes septuaginta transtulerunt.
Habes carbones ignis. sede suꝑ eos. hi erunt
tibi in adiutorio. Nisi forte possumꝰ hoc
dicere. qđ multo utilior fit ignis & incen-¬
dium babiloni. quã fuer̃ mag̾i. &e gaza¬
reni. astrologi & incantatores. Hic enĩ eos
ꝑpoenas atq supplicia ad poenitentiam
ꝓuocat. illi ꝑerrorẽ ducunt ad suꝑbiam.
Omis labor eius &e negociatores illius quos

Expanded text:
quid super te Dominus cogitaverit, illisque tacentibus, quid super te Dominus cogitaverit, illisque tacentibus, quid venturum sit, Propheta respondit: Ecce facti sunt quasi stipula, ignis devoravit eos; ut qui salutem aliis promittebant, sua ignorarent supplicia: nec dubium quin, ardente urbe, habitatores ejus vorax flamma consumpserit. Quodque sequitur: Non sunt prunae quibus calefiant, nec focus ut sedeant ad eum, sic Hebraei edisserunt. Nullam habent caloris scientiam, nec illuminantem sensum, qui eorum tenebras possit discutere, et frigus erroris expellere. Pro quo nescio quid volentes Septuaginta transtulerunt: Habes carbones ignis, sedebis super eos: hi erunt tibi in adjutorium; nisi forte possumus hoc dicere, qdium Babyloni, quam fuerunt magi et Gazareni, astrologi et incantatores. Hic enim eos per poenas atque supplicia ad poenitentiam provocat; illi per errorem ducunt ad superbiam. Omnis labor ejus et negotiatores illius, quos
Abbreviated transcription (Latin):
Serrabit. tibi aut̃ nonerit salus. Habuisse
Ibabilonem omnẽq chaldeam incantator.
& augurũ arioloꝵq & gazarenoꝵ studi.¬
um quos nos aruspices appellamus. da¬
nielis ꝓpħȩ lectio ꝓbat. qui ad eor consi¬
lium cuncta reges babilonios fecisse com¬
memorat. Pro eo quoq quod nos uxta
simmachũ & theodotionẽ int̾p̃tati sumꝰ.
stent & saluent te augures tui. septuagin¬
ta manifestius transtulerunt. stent &
saluam te faciant astrologi cęli. qui uul.¬
go appellantur mathematici. & ex astroꝵ
cursu lapsuq siderum res humanas regi
arbitrantur. Unde & magi de orientẽ
uenerunt dñi stellam se uidisse dicentes.
uel ex artis scientia. uel ex uaticinio ba¬
laam ꝓpħȩ sui. qui in numeris dixerat.
Orietur stella epia cob &e homo ex isrł.
sti gͥ qui supputant menses annosq dinu-¬
merant. & horarum momenta librantes
futuroꝵ scientiam pollicentur: dicant tͥ

Expanded text:
erravit: tibi autem non erit salus. Habuisse erravit: tibi autem non erit salus. Habuisse Babylonem omnemque Chaldaeam, incantatorum et angurum, et hariolorum et Gazarenorum studium, quos nos aruspices appellamus, Danielis Prophetae lectio probat, qui ad eorum consilium, cuncta reges Babylonios fecisse commemorat. Pro eo quoque quod nos juxta Symmachum et Theodotionem interpretati sumus: Stent et salvent te augures coeli, Septuaginta manifestius transtulerunt, Stent et salvam te faciant astrologi coeli; qui vulgo appellantur mathematici, et ex astrorum cursu lapsuque siderum, res humanas regi arbitrantur. Unde et Magi de Oriente venerunt, Domini stellam se vidisse dicentes, vel ex artis scientia, vel ex vaticinio Balaam Prophetae sui, qui in Numeris dixerat: Orietur stella ex Jacob, et homo de Israel igitur qui supputant menses, annosque dinumerant, et horarum momenta librantes, futurorum scientiam pollicentur, dicant tibi
Abbreviated transcription (Latin):
titudine consilioꝵ tuor. Stent & saluent
te aiigures cęli qui contemplantur sidera
oe supputant menses. ut ex eis annuncia.¬
rent uentura tibi. Ecce facti sunt quasi
stipula. ignis combussit eos. Hon liberabt̃
animam suam de manu flammȩ. non
sunt prunȩ quib calefiant. neq focus ut
sedeant adeum. Sic facta sunt tibi: inquib
cunq laboraueras. Negociatores tui ab
adolescentia tua. unusquisq inuia sua
errauerunt. non est qui saluet te. Laxrr
Sta nunc in incantationib tuis. & inmul¬
tis maleficuis tuis quȩ discebas ab ado.¬
lescentia tua. si ꝑdesse tibi possint. &
Ilaborasti in consiliis tuis. Stent & saluã
te faciant astrologi cęli qui contẽplant᷑
stellas. annuncient tibi quid uenturũ sit
Isuꝑte. Ecce om̃s quasi prigana inigne
Icomburent᷑. & non eruent animã suã
Ide flamma. Qui habes carbones ignis.
sedebis suꝑ eos. hi erunt tibi in adiutori¬
Ium. Laborasti in comm utatione tua ab
Iadolescentia tua. Homo insemet ipso

Expanded text:
consiliorum tuorum: stent, et salvent te augures coeli, qui contemplabantur sidera, et supputabant menses, ut ex eis annuntiarent ventura tibi. Ecce facti sunt quasi stipula, ignis combussit eos: Non liberabunt animam suam de manu flammae: non sunt prunae, quibus calefiant; nec focus, ut sedeant ad eum. Sic facta sscumque 553 laboraveras: negotiatores tui ab adolescentia tua unusquisque in via sua erraverunt: non est qui salvet te. LXX: Sta nunc in incantationibus tuis et in multis maleficiis tuis, quae discebas ab adolescentia tua, si prodesse tibi possunt: et laborasti in consiliis tuis: stent et salvam te faciant astrologi coeli, qui contemplantur stellas: annuntient tibi quid venturum sit super te. Ecce omnes quasi phrygana in igne comburentur: et non eruent animam suam de flamma; quia habes carbones ignis, sedebis super eos. Hi erunt tibi in adjutorium. Laborasti in commutatione tua ab adolescentia: homo in semetipso
Abbreviated transcription (Latin):
ptatem. Redemptor nr̃ dñs exeri¬
tuum nomen illius. sc̃s isrł. Sede. tace
S&e intra tenebras filia chaldeoꝵ: quia
non uocaberis ultra domina regnor.
NIratus sum suꝑ popłm meũ. contãminas
hereditatẽ meam. & dedi eos in manut
Non posusti eis miscđia s. suꝑ senẽ aggraus
iugum tuum ualde. & dixisti. in semptia
Iero domina. Non posuisti hȩc suꝑ cor tium
neq recordata es nou issimi tui. Lai.
lia chaldeoꝵ. nequaquã uocaberis ultis¬
fortitudo regni. Iratus sum contra popłi
meum. contaminaui hereditatẽ meano
:Ego dedi eos in manum tuã. tuuͦ ñ dedisti
ta es nouissimoꝵ. Primus uersus iuati
septuaginta cum suꝑiorib copulatur
ut sit sensus. Hȩc &e hec faciet qui erut
te dñs sabaoth. nomen est eiꝰ sc̃s isral
Porro uixta hebraicum exꝑsona por

Expanded text:
ptatem. Redemptor noster Dominus exerciptatem. Redemptor noster Dominus exercituum, nomen illius. Sanctus Israel. Sede tacens intra tenebras, filia Chaldaeorum; quia non vocaberis ultra domina regnorum. Iratus sum super populum meum, et contaminavi haereditatem meam, et dedi eos in manu tua, non posuisti eis misericordias. Super senem aggravasti jugum tuum valde, et dixisti, in sempiternum ero domina: non posuisti haec super cor tuum, neque recordata es novissimi tui. LXX: lia Chaldaeorum: nequaquam ultra vocaberis fortitudo regni: iratus sum contra populum meum, contaminavi haereditatem meam. Ego dedi eos in manum tuam, tu vero non dediata es novissimorum. Primus versus juxta Septuaginta cum superioribus copulatur, ut sit sensus: Et haec faciet qui eruit te Dominus sabaoth, nomen ejus Sanctus Israel. Porro juxta Hebraic
Abbreviated transcription (Latin):
de ea quȩ oppressit popłm suum. & nul¬
lum ꝓ ea audiat peccatorẽ. quu irã dni
suo lenire conetur occursu. Significat
aut̃ angłm gentis babiloniȩ p̃sidẽ. qui
cum cęteris angelis loquit᷑. curauimus
babilonẽ. & non est curata. Quod aut̃
septuaginta transtuler̃. quod iustũ ÷
de te aũferã. nequaquã ultra tradam
hominib sub auditur babilonẽ. uel certe
hoc quod iustũ est & ablatũ de babilone:
disputant stoici multa re turpia pra¬
ua hominũ consuetudine. uerbis hone¬
sta esse. ut parricidiũ. adulteriũ. homi¬
cidium. incestum. &e cȩtera his similia.
rursumq re honesta hominib uiden
turpia. ut liberos ꝓcreare. inflationen
uentris crepitu digerere. Aliiumreleu
stercore. uesicam urinȩ effusione laun
Ergo semmates qđ aquila posuit ut dir¬
uẽrecundia mulieris appellatur cuius
ethimnologia apud eos sonat sitiens dus
ut in expletam babilonis indicet uolu¬

Expanded text:
de ea, quae oppressit populum suum, et nulde ea, quae oppressit populum suum, et nullum pro ea audiat precatorem, qui iram Domini suo lenire conetur occursu. Significat autem Angelum gentis Babyloniae praesidem, qui cum caeteris Angelis loquitur: Curavimus Babylonem, et non est curata. Quod autem Septuaginta transtulerunt, quod justum est de te auferam, nequaquam ultra tradam hominibus, subauditur Babylonem: vel certe hoc quod justum est, et ablatum de Babylone. Disputant Stoici, multa re turpia, prava hominum consuetudine, verbis honesta esse, ut parricidium, adulterium, homicidium, incestum, et caetera his similia. Rursumque re honesta, nominibus videri turpia; ut liberos procreare, inflationem ventris crepitu digerere, alvum relevare stercore, vesicam urinae effusione laxare: ere. 551 Ergo SEMMATHEC  , quod Aquila posuit, ut diximus, verenda mulieris appellantur. Cujus etymologia apud eos sonat, sitiens tuus; ut inexpletam Babylonis indicet volu
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. denuda turpitudinẽ tuã: etiã
mola abhebreis figuraliter intelligit᷑.
scilicet quod in morem scorti uictoꝵ
libini pateat. Illũq qđ iniudicũ libro
de sanson scribitur. ad molam eũ a phi.¬
listum esse damnatũ : hoc significare
uolunt. quod ꝓsobole robustissimoꝵ ui¬
ror. hoc in allophilas mulieres facere
mere possumus taciturnitatẽ tuã qđ
tacere debeat ꝓuerecundia. Qđ quidẽ
si pulchritudo describitur. & adextre.¬
mum infertur. absq taciturnitate tua.
nolentib qui interp̃tati sunt trans ferre
nomen qͦd inscã scriptura sonaret tur-¬
pitudinẽ. Recteq contra bibilonẽ inue¬
recundis utitur nominib. licet nulla
sit turpitudo. humani corporis mem.¬
brũ uocare nomine suo. Cui p̾cipit᷑ ut
nudet pectora & crura. ac femina aꝑiat.
& uadat in captiuitatẽ. uideaturq igno¬
minia eiꝰ. & opꝓbrio pateat sempit̃no.
& hoc dñs fecisse se dicit. ut ultionẽ caꝑet

Expanded text:
sequitur: Denuda turpitudinem tuam, etiam sequitur: Denuda turpitudinem tuam, etiam mola ab Hebraeis figuraliter intelligitur, quod scilicet in morem scorti, victorum libidini pateat. Illudque quod in Judicum libro de Samson scribitur , ad molam eum a Philisthiim esse damnatum, 550 hoc significare volunt, quod pro sobole robustissimus virorum, hoc in allophylas mulieres facere mere possumus taciturnitatem tuam, quod taceri debeat prae verecundia. Quod quidem sae pulchritudo describitur: ad extremum infert: Absque taciturnitate tua : nolentibus qui interpretati sunt transferre nomen, quod in sancta Scriptura sonaret turpitudinem. Recteque contra Babylonem inverecundis utitur nominibus licet nulla sit turpitudo, humani corporis membrum vocare nomine suo, cui praecipitur ut nudet pectora, et crura ac femina aperiat, et vadat in captivitatem, videaturque ignominia ejus, et opprobrio pateat sempiterno. Et hoc Dominus fecisse se dicit, ut ultionem caperet
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cum senuisset. & uicina esset occasui.
uirgunculã & puellã se esse iactabat.
Licet ex eo qđ uixta septuaginta scriptũ
est. filia babilonis. non ipsam babilonẽ
quidam sed romanã urbẽ int̃p̃tantur.
quȩ &e in apocalipsi iohannis & in epła
petri babilon specialit̃ appellat᷑. & cun¬
eta quȩ nunc ad babilonẽ dicuntur.
illius ruinȩ conuenire testant᷑. contra
quã uocanda sit auis. dĩq uisticia. ut
postquam syonidest eccłia saluata
fuerit: illa peat in ęt̾nũ. Dicitur ergo
babiloni reginȩ & filiȩ chaldeoꝵ. a chal.¬
deis enim condita est quod nequaquam
uocetur mollis &e tenera & delicus afflu¬
ens. quȩ cunctarũ gentium manib por¬
tabatur. ita ut t̾rę̃ plantas uix impri.¬
meret. pͣcipiturq ei ut tollat molam
&e molat farinam. quod est durȩ captiui-¬
tatis &e extremȩ seruitutis indicium.
ut quȩ quondam regina fuerat. postea
molendȩ farinȩ oꝑi seruiat. Sed quia

Expanded text:
quae cum senuisset, et vicina esset occasui, quae cum senuisset, et vicina esset occasui, virgunculam, et puellam se esse jactabat. Licet ex eo quod juxta LXX scriptum est, filia Babylonis, non ipsam Babylonem quidam, sed Romanam urbem interpretentur, quae in Apocalypsi Joannis et in Epistola Petri , Babylon specialiter appellatur, et cuncta quae nunc ad Babylonem dicuntur, illius ruinae convenire testentur, contra quem vocanda sit avis, Deique justitia: ut postquam Sion, id est, Ecclesia salvata fuerit, illa pereat in aeternum. Dicitur ergo Babyloni reginae et filiae Chaldaeorum a Chaldaeis enim condita est quod nequaquam ultra vocetur mollis et tenera et deliciis affluens, quae cunctarum gentium manibus portabatur; ita ut terrae plantas vix imprimeret: praecipiturque ei ut tollat molam, et molat farinam, quod est durae captivitatis, et extremae servitutis indicium; ut quae quondam regina fuerat, postea molendae farinae operi serviat. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
uocaberis mollis &e tenera. Tolle molã.¬
I&r mole farinam. Reuela oꝑimentum
Ituum. de nuda canos. discooꝑi tibias.
Itransi flumina. Reuel abitur ignominia
tua. & apparebunt opꝓbria tua. Qđ iustũ
est dete auferam. nequa quã ultra tradã
hominib. Quomͦ in et echiele subfigura
nauis & omĩs instrumenti eiꝰ tyri ornatꝰ
exprimitur. quȩ negociationib dedita
est. &e ꝓpt̾ aquarũ abundantiã rea egipti
draco appellatur. & squamȩ illius uincꝰq
acpapirus & pisculi describuntur. & ierłm
cum idolis fornicationẽ. scortoꝵ ac lupa¬
naris similitudo testat᷑: sic inp̾sentiloco
subꝑsona captiuȩ mulieris quȩ quondã
regina fuerit babilonis seruitus indicat᷑.
diciturq ei ut descendat de regni suꝑbia.
& inpuluere sedeat. Uirgo aut̃ appellat᷑
& filia. uel quia om̃s homines creatura
dĩ sumus. nec est babilonis iuixta hereti¬
cos natura damnabilis. uel obluxuriã
& ornatum urbis quondã potentissimȩ.

Expanded text:
ultra vocaberis mollis et tenera. Tolle molam, mole farinam. Revela operimentum tuum, denuda canos, discooperi tibias, transi flumina: revelabitur ignominia tua, apparebunt opprobria tua. Quod justum est de te auferam, nequaquam 549 ultra tradam hominibus. Quomodo in Ezechiele sub figura navis et omnis instrumenti ejus, Tyri ornatus exponitur, quae negotiationibus dedita est , et propter aquarum abundantiam rex Aegypti draco appellatur, et squamae illius juncusque ac papyrus et pisciculi describuntur, et Jerusalem cum idolis fornicationem scortorum ac lupanaris similitudo testatur: sic in praesenti loco sub persona captivae mulieris, quae quondam regina fuerit, Babylonis servitus indicatur: diciturque ei ut descendat de regni superbia, et in pulvere sedeat. Virgo autem appellatur et filia: vel quia omnes homines creatura Dei sumus; nec est Babylonis juxta haereticos natura damnabilis: vel ob luxuriam et ornatum urbis quondam potentissimae,
Abbreviated transcription (Latin):
in quo ꝑspicue significatur popłs axp̃ianis
Moris est enim ȩccłiasticis xp̃o genuflectos
quod uidei mentis suꝑbiam demonstrante
omĩno non faciunt. Sed & omĩs lingua
cunctarũ gentium barbarũ. non insinags¬
gis sed in xp̃i ȩcclesiis confitetur dm̃.
Omĩis aut̃ lingua xp̃m confitens. indño
loquitur & dicit. Meȩ sunt iusticiȩ. ce mei
est imꝑium. non popłi udeor. Ad eũ cin¬
ctȩ gentes uenient. & confundent᷑ qui

Expanded text:
In quo perspicue significatur populus christianus. Moris est enim ecclesiastici Christo genu flectere: quod Judaei, mentis superbiam demonstrantes, omnino non faciunt. Sed et omnis lingua cunctarum gentium barbararum, non in synagogis, sed in Christi Ecclesiis confitetur Deum. Omnis autem lingua Christum confitens, in Domino loquetur, et dicet: Meae sunt justitiae, et meum est imperium, non populi Judaeorum. Ad eum cunctae gen
Abbreviated transcription (Latin):
cta & filius unigenitꝰ est. quã inphama
sua abscondit idest inhumano corpa
ut habitaret in eo plenitudo diuines
corporalit̾. raraq esset credentiũ fil
cui & supra dr̃. Tu es ds absconditꝰ. al¬

Expanded text:
electa, et filius unigenitus est, quam in pharetra electa, et filius unigenitus est, quam in pharetra sua abscondit, id est, in humano corpore, ut habitaret in eo plenitudo divinitatis corporaliter. Raraque est credentium fides, cui et supra dicitur: Tu es Deus absconditu
Abbreviated transcription (Latin):
uit me: de uentre matris meȩ recorautꝰ
est nominis mei. Quod nunc interimdi¬
dientib uidetur obscurũ. postea autem
cunctis gentib notum fiet. quando gibi¬
el ioseph de partu dixerit uirginali &
cabis nomen eius iħm. ipse enĩ saluũ fint
popłin suum. Posuit quoq os eiꝰ quasi gla¬
dium acutũ. ut sp̃u oris sui int̾ficiat m¬
pium. De quo gladio. ipse in euangelioli¬
quitur. Non ueni pacem mittere suꝑt̾uã
sed gladium: malos a bonis sẽparans.
Uenit enĩ diuidere hominẽ contra patren
suũ. & filiam contra matrẽ suã. & nuni
contra socrũ suã. & inumbra inquit n
suȩ ꝓtexit me: ut carnis uilitas dum¬
me sicut sagittam electã: in pharetra su
sed non electas. Quȩ sagittȩ ꝓpħȩ sunt
&e apłi. qui in toto orbe discurrunt. Deqͥb
& in alio loco canitur. Sagittȩ tuȩ acite
potentissimȩ. populi sub te cadent.
Et iterum. Sagittȩ potentis acutȩ. cũ cari

Expanded text:
vit me, et de ventre matris meae recordatus vit me, et de ventre matris meae recordatus est nominis mei. Quod nunc interim audientibus videtur obscurum, postea autem cunctis gentibus notum fiet, quando Gabriel Joseph de partu dixerit virginali: Et vocabis nomen ejus Jesum: ipse enim salvum faciet populum suum : Posuit quoque os ejus quasi gladium acutum, ut spiritu oris sui interficiat impium. De quo gladio et ipse in Evangelio loquitur: Non veni pacem mittere super terram, sed gladium, malos a bonis separans: Veni enim dividere hominem contra patrem suum, et filiam contra matrem suam, et nurum contra sosuae protexit me, ut carnis vilitas, divme sicut sagittam electam, in pharetra sua sed non electas: quae sagittae Prophetae sunt et Apostoli, qui in toto orbe discurrunt. De quibus et in alio loco canitur: Sagittae tuae acutae, potentissime; populi suEt iterum: Sagittae potentis acutae, cum carbo
Abbreviated transcription (Latin):
tuli intelligentiã ꝑtinere. & omĩa ex
ꝑsona xp̃i debere accipi. Sed nolui simul
omĩa ꝓponendo lectoris onerare sensĩ.
&e quod ꝑ partes facilius disci potest. ma¬
gnitudine sui confundere. Unde &e utran-¬
q editionẽ posui. ut qđ in altera uidetur
obscurũ. alterius lectione reseretur.
Post uocationẽ gͦ reliquiarũ isrł & abie¬
ctionẽ in incredulitate popłi ꝑmanentis.¬
de quib dixerat. non est pax impiis dic̃
dñs: transit ad eccłias de gentib congre.¬
gatas. & eis sub insularũ nomine loquit᷑.
quȩ ita ꝑsecutoꝵ insidiis quasi maris flu¬
ctib patent. & exomĩ parte seuiente
naufragio tunduntur potius quã mo-¬
uent᷑. Ac̃ ne quis putet uiolentã esse ex¬
positionem nr̃am. &e non ad gentes ꝑtine¬
re quod dr̃. sed ad sinagogam̃ popłi ui¬
deor : sequitur. Et attendite popłi siue
gentes de longe. hoc est abex tremis terrȩ
hoc tempore quo dicuntur. sed post nult
fiant tempora. Dñs inquit abuten uora¬

Expanded text:
u intelligentiam pertinere, et omnia ex persona Christi debere accipi. Sed nolui simul omnia proponendo, lectoris onerare sensum; et quod per partes facilius dici potest, magnitudine sui confundere. Unde et utramque editionem posui: ut quod in altera videtur obscurum, alterius lectione reseretur. Post vocationem ergo reliquiarum Israel, et abjectionem in incredulitate populi de quibus dixerat: Non est pax impiis, dicit Dominus ; transit ad Ecclesias de gentibus congregatas, et eis sub Insularum nomine loquitur, quae persecutorum insidiis, quasi maris fluctibus patent, et ex omni parte saeviente naufragio tunduntur potius quam moventur. Ac ne quis putet violentam esse expositionem nostram, et non ad gentes pertinere quod dicitur, sed ad synagogas populi Judaeorum. Et attendite, populi sive gentes, de longe. Hoc est, ab extremis finibus hoc tempfient tempora. Dominus, inquit, ab utero voca
Abbreviated transcription (Latin):
babilonẽ & brachium suũ erercuitn
chaldeis. Et ipse locutus est & uocait
eum nomine suo. & adduxit eũii
recta est uia eius. ut nullus uiri
auderet resistere. Unde ꝓuocat eosin

Expanded text:
Babylonem, et brachium suum exercuit in Chaldaeis. Et ipse locutus est et vocavit eum nomine suo, et adduxit eum, et directa est via ejus, ut nullus viribus ejus auderet resiste
Abbreviated transcription (Latin):
llam. sed ut habitetur formauit illam.
Ego dñs & non est alius. Non in abscondito
locutus sum: in loco terrȩ tenebroso. non
dixi semini ia cob frustra quȩrite me.
ł godñs loquens iusticiã. & annuncians re.¬
sta. Congregamini & uenite & accedite
smul : qui saluati estis exgentib Nescier̃
quileuant signum sculpturȩ suȩ. &e rogant
amnon saluantẽ. Annunciate &e uenite.
& consiliamini simul. Qiuis auditũ fecit¬
I hoc: Ab initio ea tunc prȩdixi illud.
Nunquid non ego dñs. &e non est ultra ds̃ absq
Ime : Ds̃ iuistus & saluans non est pͣt me.
Conuertimini ad me & salui eritis om̃s fi

Expanded text:
eam: sed ut habitaretur formabit eam. eam: sed ut habitaretur formabit eam. Ego Dominus et non est alius: non in abscondito locutus sum in loco terre tenebroso. Non dixi semini Jacob, frustra queritis me: ego Dominus loquens iustitiam et adnuncians rea. Congregamini et venite: et accedite simul qui salvatis ex gentibus. Nescierunt qui lebant signum sculpture sue: et rogant Deum non salvantem. Adnunciate et venite et consiliamini simul: quis auditum fecit hoc ab initio ex tunc predixit illut. Numquid non ego Dominus et non est ultra Deus absque me? Deus iustus et salvans non est preter me. Convertimini ad me
Abbreviated transcription (Latin):
buntur simulachra egipti a facie eiꝰ. & cor
egipti tabescet in medio eiꝰ. Porro qđ in
septuaginta additum est innouamini ad
me insulȩ. sic ex ponere possumus: ut dica¬
mus ȩccłias de gentib congregatas in noua¬
ri in xp̃o. & appellari insulas. qđ ꝑsecutor
rabiẽ ꝓcellasq sustineant. & fundatȩ suꝑ
petrã nulla turbinũ molȩ quatiantur.
ebrei stulta contentione nitunt᷑ asserere.
usq ad eum locũ ubi legit᷑ tantũ inte ÷
ds. & non est absq te ds̃. uel ad ierłm uel
adcrum dici. Hoc aut̃ qđ sequit᷑. uere tu
esd̃s absconditꝰ. ds̃ isrł saluator: subito
adomĩpotentẽ dñm apostropham fieri.
cumetiam stultis ꝑspicuũ sit unũ contex.¬
ui esse sermonis. nec posse sensũ diuidi qui¬
psonarrationis ordine & ratione coniun¬
stus est. Quia hȩc dicit dñs creans
cȩlos ipse ds̃ formans terram & faciens eã.
ipse plastes eius. Non inuacuũ creauit

Expanded text:
buntur simulacra Aegypti a facie ejus, et cor buntur simulacra Aegypti a facie ejus, et cor Aegypti tabescet in medio ejus. Porro quod in Septuaginta additum est: Innovamini ad me, insulae, sic exponere possumus, ut dicamus 541 Ecclesias de gentibus congregatas innovari in Christo, appellari insulas, quod persecutorum rabiem procellasque sustineant, et fundatae supra petram, nulla turbinum mole quatiantur. Hebraei stulta contentione nituntur asserere, usque ad eum locum ubi legitur: Tantum in te est, Deus, et non est absque te, Deus, vel ad Jerusalem, vel ad Cyrum dici. Hoc autem quod sequitur: Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel salvator, subito ad omnipotentem Deum apostropham fieri, cum etiam stultis perspicuum sit, unum contextum esse sermonis, nec posse sensum dividi qui in ipso narrationis ordine et ratione conjunctus est. Quia haec dicit Dominus, creans coelos, ipse Deus formans terram, et faciens eam, ipse plastes eius. Non in vanum creabit
Abbreviated transcription (Latin):
qui ds̃ appellat᷑ absconditꝰ ꝓpt assũs
corporis sacram̃tũ. & ds̃ isrł saluatos.
qđ int̾ p̃tat᷑ iesus. Hic enĩ iuxta angriu
gabriel saluabit popłm suũ. Confuisio
& erubuer̃ om̃s simul scribȩ uideliue
& pharisei. &e abierunt in confusiones
fabricatores erroris: qui in toto mundb
disseminauere mendaciũ. ut eum dit.¬
rent ab aplis furto esse sublatũ. lsrł aĩ
nde dicitur adeos. Non confundemini neq
erubescetis. nonsolum in pͣsenti scło. sed neq
in futuro. Seruisse aut̃ ei egiptũ &e ȩthiopes
& sabaim excelsos uiros atq sullimes nemo
dubitat. cum ei mundũ uideat esse subie-¬
stum & ex paucarũ nomine nationum
quȩ habitant in extremis finib terrȩ.
cunctos cȩloꝵ cardines & omĩa terrȩ lito¬
i ei creditura ꝑspiciat. Unde pulchre
quasi laborantib in errore idolatriȩ. cessa.¬
re labor egipti nominatur. Nulla enĩgens
ita idolatriȩ dedita fuit. & tam in nume.¬
rabilia portenta uenerata est quã egipt᷑.

Expanded text:
Qui Deus appellatur absconditus propter assumpti corporis sacramentum, et Deus Israel Salvator, quod interpretatur Jesus. Hic enim juxta Angelum Gabrielem salvabit populum suum . Confusi sunt et erubuerunt omnes simul. Scribae videlicet et Pharisaei. Et abierunt in confusione fabricatores erroris, qui in toto mundo disseminavere mendacium, ut eum dicerent ab Apostolis furto esse sublatum . Israel nerubescetis, non solum in praesenti saeculo, sed et in futuro. Servisse autem ei Aegyptum, et Aethiopas, et Sabaim, excelsos viros atque sublimes, nemo dubitat, cum ei mundum videat esse subjectum, et ex paucarum nomine nationum, quae habitant in extremis finibus terrae, cunctos coelorum cardines, et omnia terrae littora ei creditura perspiciat. Unde pulchre quasi laborantibus in errore idololatriae, cessare labor Aegypti nominatur. Nulla enim gens ita idololatriae dedita fuit, et tam innumerabilia portenta venerata est, quam Aegyptus,
Abbreviated transcription (Latin):
& nequaquã ultra tardare. nec ꝓcul fieri.
Dedit enĩ syon salutare suum & isrł głam
suam. Hoc de uaticinio dictũ sit futuror
& de aduentu dñĩ saluatoris. Cȩterũ uixta
it uocaret aboriente auem. & de terra
longinqua uirum uoluntatis sue. qui
israhelis &e subuersȩ ierłm ulcisceretur
iniurias. & medis ꝑsisq suꝑantib. babi
sede inpuluere uirgo filia babilon: sede
int̾ra. non est solium filiȩ chaldeor. Quia
ultra ñ uocaberis mollis & tenera tolle
molam. & mole farmam.Denuda tur¬
ytudinẽ tuã. discoopi humerũ. reuela
crura. transi flumina. Reuelabitur
ignominia tua. & uidebitur opꝑbriũ

Expanded text:
 nequaquam vult tardare nec procul fieri.  nequaquam vult tardare nec procul fieri. Dedit enim Sion salutare suum, et Israeli gloriam suam. Hoc de vaticinio dictum sit futurorum, et de adventu Domini Salvatoris. Caeterum juxta ut vocaret ab Oriente avem, et de terra longinqua virum voluntatis suae, qui Israelis et subversae Jerusalem ulcisceretur isede in pulverem virgo filia Babylon sede in terra non est solium filiae Chaldeorum quia ultra non vocaberis mollis et tenera tolle molam et mole farinam denuda turpitudinem tuam discoperi umerum revela crus transi flumina revelabitur ignominia tua et vide
Abbreviated transcription (Latin):
iuata eos uocatas de oriente aues anssi¬
lor possumus intelligere ministerid
quȩ a dimꝑium diũ in toto orbe discus¬
runt. qui sunt a dministratoru sp̃s.
& mittuntur ob salutem credentium. de
quib & in psalmis canitur. Qui facit
angelos suos sp̃s. & ministros suos ignem
urentẽ. Audite mȩ duro corde. qui
longe estis a iusticia. Prope feci iusticiam
meam non elongabitur. & salus mea non
ierłin głam meam. Lxa. Audite me qͥ
ꝓdidistis cor: qui longe estis a iusticia.
iaauri iusticiam meam. & salutẽ quȩ a
me est tardare non faciã. Dedi in syon sa¬
lutẽ & israeli głam. Quib supra dixerat.
auãte medomus iacob & ome residuum
domus isrł. & iterum redite p̃uaricatores
adcor: etiam nunc iuxta hebraicum
ꝓpt̃ incredulitatẽ eoꝵ appellat eos du-¬
ros corde. & iuta septuaginta qui cor
mentẽq ꝑdiderint. Qđ sẽcutus uir eru¬
ditus & dignus nomine suo stephanus
martir: inuideoꝵ. loquit᷑ contione. dura
ds fecit esse uicinam & uenire ad terras.¬

Expanded text:
iente aves, Angelorum possumus intelligere ministeria, quae ad imperium Domini in toto orbe discurrunt; qui sunt administratorii spiritus, et mittuntur ob salutem credentium. De quibus et in psalmo canitur: Qui facis Angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem . 548 Audite me, duro corde, qui longe estis a justitia. Prope feci justitiam meam: non elongabitur, et salus mea non Israel gloriam meam. LXX: Audite me qui perdidistis cor, qui longe estis a justitia. Adduxi justitiam meam, et salutem quae a me est, tardare non faciam. Dedi in Sion salutem et Israeli gloriam. Quibus supra dixerat: Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel. Et iterum: Redite, praevaricatores, ad cor, etiam nunc juxta Hebraicum propter incredulitatem appellat eos duro corde, et juxta Septuaginta, qui cor mentemque perdiderunt. Quod secutus vir eruditissimus, et dignus nomine suo Stephanus martyr in Judaeorum loquitur concione: Dura Deus fecit esse vicinam, et venire ad terras,
Abbreviated transcription (Latin):
in partib sumamꝰ. Ac ne putaret᷑ ista prę¬
dicatio dici omi semini iacob & ñ histan.¬
tum qui ꝑ apłos credituri sunt: infert᷑
&e ungitur. Non est pax impus dic̃ dñs.
Illis uidelicet qui inerrore pristino ꝑman-¬
serunt. qui non meruert bibere de pe-¬
tra. cuius ut noue loquar latus lancea
uulneratum aquis fluxit & sanguine.
baptismum nobis & martiriũ dedicans.

Expanded text:
in partibus. Ac ne putaretur ista praedicatio dici omni semini Jacob, et non his tantum qui per Apostolos credituri sunt, infertur et jungitur: Non est pax impiis, dicit Dominus: illis videlicet qui in errore pristino permanserunt; qui non meruerunt bibere de petra. Cujus ut nove loquar, latus lancea 561 vulneratum, aquis fluxit et sanguine , baptismum nobis et martyrium dedicans.