comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
IxERat suꝑius: qͥ cantat
hunc psalmũ. Exitusaqͣ¬
rum descendunt oculi
mei: qm̃ ñcustodier̃ legẽ
tuã. Ubi se multũ fle¬
uisse testatus ẽ. p̾uaricationẽ suã. ꝑ inde
uelut rationem reddens cur multũ fle¬
re debuerit et suum gͣuit̾ dolere pecca¬
um tuũ. Mandasti iusticiã testimonia
tua: et u̾itatẽ tuã ualde. Hȩc itaq iusticia
dei rectũq iudiciũ ⁊ u̾itas: omĩ ẽ metuẽ-¬
Inde fletꝰ rectus ẽ. penitentis: qm̃ sicor eiꝰ
impenitens dãp̃naret᷑ : iustissime utiq
dãpnaret᷑. Sane iusticiã dic̃ testimonia
dei. Iustum quippe se ꝓbat: mandando
tas: ut ds̃ testimoniis talib innotescat.
uł sic̃ alii codices hñt relus tuus: Hñt nõ¬
nulli etiamdomꝰ tuȩ: &e ñ tabe fec̃ me s
commedit me. Quod ex alio psalmo qͣn-¬
tum mͥuidet᷑ putatum ẽ. em̃dandũ: uͥ
scͥptũ ẽ. Telus domꝰ tuȩ commnedit me.
Qͦd commemoratũ etiã ineuuangłio no¬
uimꝰ. Simile tam̃ aliqͥd ẽ. hic tabe fecit:

Expanded text:
at superius qui cantat hunc psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccaum tuum. Mandasti justitiam testimonia tua, et veritatem tuam valde.» Haec utique justitia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenInde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando tas, ut Deus testimoniis talibus innotescat.vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,»
Abbreviated transcription (Latin):
time ⁊ factus es mͥ insalutẽ: Nonstrepi¬
tuu̾borum. ista dicimꝰ: sed dilectio in he-¬
rens illi. ꝑscipsam clamat istamuocem:
&e dilectio ipsa uox ista ẽ. Itaq sic̃ cȩpit
qd deseriumꝰ ita infine qͦ redimꝰ ñ ẽ ali¬
quid qͦd salubriꝰ delectet qͣm laus dei.

Expanded text:
ti me, et factus es mihi in salutem?» Non strepitu verborum ista dicemus, sed dilectio inhaerens illi per seipsam clamat istam vocem, et dilectio ipsa vox est ista. Itaque sicut coepit quod deseruimus, ita in finem quo redimus, non est aliquid quod salubrius delectet, quam laus D
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm suauis : dñs: qui mortuus ẽ ꝓpt̾ delic¬
ta nr̃a. ⁊ resurrexit ꝓpt̾ iustificationem¬
nram. Tamuͦ qͦd sequit᷑ exarser̃ uelut ig-¬
diffuso. meliꝰ intelligitur: quẽ circ̃ dede¬
runt om̃is g̾s. c̃sit collectꝰ de omnib gen-¬
nͣitib. Exarser̃ quippe uelut ignis inspini:

Expanded text:
quam suavis est Dominus , qui mortuus est propter delicquam suavis est Dominus , qui mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit pam vero quod sequitur, «Et exarserunt velut igopulo ubique diffuso melius intelligitur; quem circumdederunt omnes gentes, cum sit collectus de omnibus gentibus. «Exarseru
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine dñi ultus sum ineos: significat
eccliȩ laboresatq uictoriam.S quasi cau¬
sa quereret᷑. unde tanta mala suꝑare po¬
tuerit: respectum ẽ ad exemplũ ⁊ et dixit
quid pͥmo passa sit incapite suo: addendo
qͦd sequit᷑. Circumdantes circũ delunt me
Et bene enim ibi ñ repetitum ẽ. om̃s gen¬
tes: qͦd a iudeis solis factumẽ. Et innoiẽ
dñi ultus sum meos: quia et illic ipse pius
rem carnem uirtute immortali. mortalit̾
et exarserunt sic̃ ignis inspinis: ⁊ innomi¬
ne dñiultus sum ineos. Hic iã ȩxordine ge¬
starum rerum: etiã u̾boꝵ ordo c̃texitur.
Nã ipsũ dnm̃ cap̃ eccłiȩ. recte accipimꝰ cir¬
cundatum a ꝑsecutorib: sic̃ circ̃dant apes
fauũ. Qd enim abignorantib gestũ sit:
mistica subtilitate sp̃c sc̃s loquit᷑. oo el
quippe: apes oꝑantur infauis. Nescienteᷤᷤ
autẽ ꝑsecutores dñi. fec̾unt eum nob̃ in
passione dulciorẽ: ut gustemꝰ ⁊ uideamuᷤᷤ

Expanded text:
in nomine Domini ultus sum eos,» significat Ecclesiae labores atque victoriam; sed quasi causa quaereretur unde tanta mala superare potuerit, respectum est ad exemplum, et dixit quid primo passa sit in capite suo, addendo quod sequitur, «Circumdantes circumdederunt me:» et bene ibi non repetitum est, «omnes gentes;» quod a Judaeis solis factum est. «Et in nomine Domini ultus sum eos:» quia illic ipse pius rem carnem virtute immortali mortaliter et exarserunt sicut ignis in spinis, et in nomine Domini ultus sum eos.» Hic jam ex ordine gestarum rerum, etiam verborum ordo contexitur. Nam ipsum Dominum caput Ecclesiae recte accipimus circumdatum a persecutoribus, sicut circumdant apes favum. Quid enim ab ignorantibus gestum sit, mystica subtilitate Spiritus sanctus loquitur. Mel quippe apes operantur in favis: nescientes autem persecutores Domini, fecerunt eum nobis ipsa passione dulciorem; ut gustemus et videamus
Abbreviated transcription (Latin):
cosmeos. Ex quolibet gn̾e inimicier¬
urgant: siue ex num̾o maloꝵ homiñ.
siue ex numi̾o maloꝵ angłorum: in do¬
mini ad iutorio despicient᷑. cui c̃fitem᷑
tem inmicis. ñ sic m tanqͣm bonꝰ homo
se amicꝰ opponat: ut inse spẽ meã iu¬
beat collocari. Bonum ẽ. enĩ confidere
indño: quã confide in homine. Nec
quisqͥs scđ̃m quendã modum dicipot̾
angłs bonꝰ. sic ame cogitet᷑: ut in eo con¬
fidere debeam. Nemo enimbonꝰ: nͥ solꝰ
cum hoc uera dilectione faciunt: illȩ
ꝑ eos facit. qͥ eosꝓmͦ eorum bonos fec̃

Expanded text:
cos meos.» Ex quolibet genere inimici exsurgant, sive ex numero malorum hominum, sive ex numero malorum angelorum; in Domini adjutorio despicientur cui confitemur tem inimicis, non sic mihi tanquam bonus homo se amicus opponat, ut ipse in se spem meam jubeat collocari: «Bonum est» enim «confidere in Domino, quam confidere in homine.» Nec quisquis secundum quemdam modum dici potest angelus bonus, sic a me cogitetur, ut in eo confidere debeam: nemo enim bonus, nisi solus cum hoc vera dilectione faciunt, ille per eos fa
Abbreviated transcription (Latin):
sacrisitium sempit̾num. sacrifitiũ laudi ᷑
et sacerdos sempit̾nus ẽ. ⁊ altare sempit̾nũ.
paccata mensipsa iustorum. hoc aꝑtiꝰdice
mꝰ frẽs. Quic̃q dm̾u̾bum intellig̾e uolunt:
neis suffitiat caro qd ꝓpt̾ eos u̾bum caro fa¬
tumẽ. ut lacte nutrirent᷑: nec interra
suffitiat iste dies festus. qͦ agnus occisus ẽ:
s constituat᷑ in confrequentationib quo¬
usq ad eius diuinitatẽ int̾iorem: qͥ nobiᷤ
extiorẽ humanitatẽ lacte nutͥendis p̾b̃e

Expanded text:
sacrificium, sempiternum sacrificium laudis, et sacerdos sempiternus est, et altare sempiternum pacata mens ipsa justorum. Hoc apefratres: quicumque Deum Verbum intelligere volunt, non eis sufficiat caro, quod propter eos Verbum factum est, ut lacte nutrirentur; nec in terra sufficiat iste dies festus quo agnus occisus est: sed constituatur in confrequentationibus, quousque ad ejus divinitatem interiorem, qui nobis exteriorem humanitatem lacte nutriendi
Abbreviated transcription (Latin):
domini fec̃ uirtutem. Qmͣ uirtutẽ dic̃: Dex¬
tera inquit dñi exaltauit me. Magna uir-¬
tus. exaltare humilẽ: deificare mortalẽ.
p̾b̃e de infirmitate ꝑfectionem. de subiecti¬
one głam. de passione uictoriã: dare auxi¬
lium de tͥbulatione: ut afflictis uera salus
dei patesceret: affligentib autẽ uana saluˢᷤ
hominis remanet. Oagna hȩc. S qͥd mira-¬
ris: Audi quid repetat. Nonhomo se exal-¬
tauit: ñ homo se ꝑfecit: nͣ sibi homo głam
dedit̾ ñ homo uicit: ñ homo sibi saluti fu
gem fun̾um uͥq facientes: eccłiam xp̃i mo¬
riarbitrabant᷑. Ecce nunc enarrat oꝑa do
dauit me dñs: & morti nͣtradidit me. Nõ
gͦt qͥcꝗͣuirib suis licuisse arbitret᷑: fremi¬
tus impioꝵ. Non habet istam potestatẽ: nisi
sibi datum ẽẽt desuꝑ. Sepe filios pat̾ fami¬
lias ꝑnequissimos seruos emendari iubet:
c̃ illis hereditatem. illis compedes p̾paret.
Quȩ ẽ ista hereditas: Auri ẽ anargenti: an¬

Expanded text:
Domini fecit virtutem.» Quam virtutem dicit? «Dextera,» inquit, «Domini exaltavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non homo se perfecit, non sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, non homo sibi saluti fuigem funerum ubique facientes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. Ecce nunc enarrat opera Dndavit me» «Dominus, et morti non tradidit me.» Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum: non haberet istam potestatem, nisi sibi data esset desuper. Saepe filios paterfamilias per nequissimos servos emendari jubet; cum illis haereditatem, illis compedes praeparet. Quae est ista h
Abbreviated transcription (Latin):
modum intret᷑ inportas iusticiȩ. Hȩ por¬
te dñe inquit: iusti intrabunt in ẽas. Has¬
faciat mͥ homo. S nunqͥd homines solos
habet inimicos eccłia: Quid÷ hõ carni
et sanguini deditꝰ. nͥ caro et sanguis:
S ait apłs. Non ẽ nob colluctatio adu̾¬
sus carnẽ ⁊ sanguinẽ: s adu̾sus pͥncipeᷤ
et rectores mundi. tenebrar̃ har̃: id:
rectores inimicoꝵ mundũ istum diligẽ¬
tium et ꝓpt̾ea tenebrarum: qr ⁊ nos fui¬
mꝰ aliquando tenebre. nunc aut̃ lux in
dño. Adu̾sus sp̃ualia inquit neqͥtie ince¬
lestib: id: diabolum ⁊ angłos eius. Qͣm
diabolum: alio loco dicit pͥncipẽ potes¬
tatis aeris huius. Audigͦ qͦd sequitur.

Expanded text:
modum intretur in portas justitiae. «Hae portae Domini,» inquit, «justi intrabunt in eas.» Hasfaciat mihi homo.» Sed numquid solos homines habet inimicos Ecclesia? Quid est homo carni et sanguini deditus, nisi caro et sanguis? Sed ait Apostolus, «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et rectores mundi tenebrarum harum:» id est, rectores iniquorum, mundum istum diligentium, et propterea tenebrarum; quia et nos fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . «Adversus spiritualia,» inquit, «nequitiae in coelestibus» : id est, diabolum et angelos ejus; quem diabolum alio loco dicit principem potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
et laudatio mea dñs: ⁊ factus ẽ mͥinsalu¬
tem. Quigͦ cadunt cum impellunt᷑ : nͥ qͥ
sua sibi fortitudo. et sua sibi uolunt ẽe lau¬
datio: Nullus quippe in c̾tamine cadit: nͥ
cuiꝰ fortitudo et laudatio cadit. Qͥ ꝓptꝰ cuiꝰ
fortitudo et laudatio : dñs: tam ñ cadit ꝗͣ
ñcadit dñs. Et ideo factus ẽ eis in salutẽ.
Nonquia ipse aliquid factus ẽ qͦd ante ñ
erat: s quia ipsi cum in eum credent qͦd ñ
erant facti sunt: & iam ipse nͣ sibi s illis.
quod au̾sis a se ñerat. salus cȩpit ẽẽ conu̾si.¬
Uox leticiȩ et salutis intab̾naculis iustoꝵ.
Ubiuocem meroris ⁊ exitii putabant esse:
qui in eorum corpora seuiebant. Nonenim
sentiebant int̾iora gaudia scõꝵ: de spe su¬

Expanded text:
et laudatio mea Dominus; et factus est mihi in saluet laudatio mea Dominus; et factus est mihi in salutem.» Qui ergo cadunt, cum impelluntur, nisi qui sua sibi fortitudo, et sua sibi volunt esse laudatio? Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Quapropter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non cadit quam non cadit Dominus. Et ideo eis factus est in salutem; non quia ipse aliquid factus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se non erat, salus coepit esse conversiox laetitiae et salutis in tabernaculis justorum:» ubi vocem moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia sanctorum de spe fu
Abbreviated transcription (Latin):
confessio qua peccã nr̃a dõ confitem᷑. õib
nota ẽ: ita ut hanc solam dici confessio¬
nem inscͥpt᷑is scĩs. minꝰ erudita estimet
multitudo. Nam uͥ hocu̾bum lectoris
ore sonuerit: continuo strepitꝰ piꝰpecto¬
ra tundentium consequit᷑. S debent ad¬
u̾tere: qͦmͦ dictum sit in alio psalmo.
Qm̃ingrediar in locũ tabnaculi admi
siue quia cet̾i eorum qͥ c̃tẽpserunt hoc t̾pre
uocantis miscłiam. u̾itatem iudicantis
me. Q uamus enim ẽẽt iam magna multi¬
tudo credentium. qͣsiarenȩ innum̾abili cõ¬
paranda. et inunam societatem tanqͣm
incumulũ ducta: tam̃ quid÷ homo nͥ qͦd
memor es eiꝰ : Nondixit abundantiã numi
meinum̾us gentiũ suꝑare ñualuit: s dñs
inquit suscepit me. Multitudinẽ gͦ fide¬
lium inunitate fidei simul habitantẽ. ꝑse¬
cutio gentium qͦ impelleret ut deic̾e̾t nõ
habebat: qñ in eum creditũ ẽ. qui et sin¬
gulos ⁊ om̃s uͥq susciꝑet. quia eis inuocan

Expanded text:
confessio, qua peccata nostra Deo confitemur, omnibus nota est; ita ut hanc solam dici confessionem in Scripturis sanctis minus erudita existimet multitudo: nam ubi hoc verbum lectoris ore sonuerit, continuo strepitus pius pectora tundentium consequitur. Sed debent advertere quomodo dictum sit in alio psalmo: «Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admisive quia caeteri eorum qui contempserunt hoc tempore vocantis misericordiam, veritatem judicantis me.» Quamvis enim esset jam magna multitudo credentium, quasi arenae innumerabili comparanda, et in unam societatem tanquam in cumulum ducta; tamen quid est homo, nisi quod memor es ejus ? Non dixit, Abundantiam numeri mei, numerus gentium superare non valuit; sed, «Dominus,» inquit, «suscepit me.» Multitudinem ergo fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio gentium quo impelleret, ut dejiceret, non habebat: quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; quia eis invocant
Abbreviated transcription (Latin):
Crucifixũ et sepultũ. resuscitatũ. as¬
cendit in celũ: et uenit spc̃ sc̃s a capite.
Qͦ : Adbarbã. Barba significat fortes.
Barba significat iuuenes: iuuenes. ftre¬
nuos: impigros: alacres. Ideo qͣndo taleᷤᷤ
describimꝰ: barbatꝰ homo ẽ dicimꝰ. Er¬
in illos qͥ pͥmos qui pͥmos impet᷑ scłi su¬
stinuer̃. Descendit in illos gͦ sp̃e sc̃s.¬

Expanded text:
sepultum, resuscitatum ascendit in coelum; et venit Spiritus sanctus a capite. Quo? Ad barbam. Barba significat fortes; barba significat juvenes, strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales describimus, Barbatus homo est, dicimus. Erin illos qui primos impetus saeculi sustinuerunt: descendit ergo in illos Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
gustauit inunicus tuus ut cogaris ma¬
ledic̾ẽ: In t̾ra angustatꝰ es. oigͣ: habi¬
ta incęlo. Quomͦ inquis habitabo incȩlo.
homo carne indutus. carnideditus:
Corde precede: qͦ sequaris corpore. Noli
surdus audire: sursũ corda. Sursum
habe cor: et nemo te angustabit int̾ra.
Et idõ bene sequit yn

Expanded text:
tuus, ut cogaris maledicere? In terra angustatus es; migra, habita in coelo. Quomodo, inquies, habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? Corde praecede, quo sequaris corpore. Noli surdus audire, Sursum corda. Sursum cor habe, et nemo te angustabit in coelo. Et ideo bene sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
habitant in unũ. Ibi p̾cepit benedic¬
tionẽ. Ipsi benedicunt dñm: qͥ habi¬
tant c̾cordit̾. Nã indiscordia: ñ benedi¬
cis dñm. Sine causa dicis. quia lingͣ
tua sonat benedictionẽ dñi: si corde
ñ sones. Ore benedicis: et corde male¬
dicebant: et corde suo maledicebant.
Nunqͥd u̾ba nr̃a st̃: Significati s̃ qͥdã.
Benedicis dñm cũ oras: et sequeris in
p̾ce tua. et maledicis inimico tuo.
hoc ÷ quod audisti ab ipso dño tuo.
diligite inimicosurõs: Si autẽ faciaᷤ.
et diligas mimicũ tuũ. et orespeo:
ibi mandabit dñs benedictionẽ suã.¬

Expanded text:
in unum. Ibi praecepit benedictionem, ibi benedicunt Dominum qui habitant concorditer. Nam in discordia non benedicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua sonat benedictionem Domini, si corde non sones: ore benedicis, et corde maledicebant, et corde suo maledicebant» . Numquid verba nostra sunt? Significati sunt quidam. Benedicis Dominum, cum oras; et sequeris in prece tua, et maledicis inimico tuo. Hoc est quod audisti ab ipso Domino, «Diligite inimicos vestros?» Si autem facias, et diligas inimicum tuum, et ores pro eo, «ibi manda
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo audiebat᷑: Ecce mitis factus:
Uenientib inse lapidib ñ uicta ẽ caritas: qr
unguentũ acapite inbarbã descendat.: et
audierat ab ipso capite. Diligite inimicosur̃o:
et orate ꝓeis qui uos ꝑsequunt᷑. Audierat ab
ipso capite: pendente incruce &e dicente. Pa¬
ter ignosce ilł: quia nesciunt qͥd faciunt
Eomͦ gͦ unguentũ a capite descendat in
barbam: quia et ille cũ lapidaret᷑ ait.
Ergo illi tanꝗͣ barba erat. Multũ enim
mͦ monast̾ia ñ hab̃̾emꝰ. S qi descendit et
in orã uestim̃tiͥ sic enĩ ait. qͦd descendit
in orã uestim̃ti eiꝰ: secuta . ẽ. eccłia de ueste

Expanded text:
quando audiebatur? Ecce mitis factus equando audiebatur? Ecce mitis factus eVenientibus in se lapidibus non victa est charitas: quia unguentum a capite in barbam descenderat, et audierat ab ipso capite, «Diligite inimicos vestros, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Audierat ab ipso capite pendente in cruce, et dicente, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Eo modo ergo unguentum a capite descenderat in barbam; quia et ille cum lapidaretur, Ergo illi tanquam barba erant. Multi enim modo monasteria non haberemus. Sed quia descendit et in oram vestimenti; sic enim ait, «Quod descendit in oram vestimenti ejus:» secuta est Ecclesia, de veste
Abbreviated transcription (Latin):
caput passũ: unde descendit unguẽ¬
tum. Precedente tali exemplo quis
uinc̾e̾t barbã: Ex illa barba erat
stepħs sc̃s. Et hoc ẽ ñ uinci: ut caritaᷤᷤ
ñ uincat᷑ ab inimicis. Nam uisi s̃ sibi ui¬
cisse: qui ꝑsecutis scõis. Illi cȩdebant:
illi cedebant᷑. Illi occidebant: illi occide¬
bant᷑. Quis ñ putaret illos iunce̾. illos
uinci: s quia ñ uicta ẽ. caritas: ideo
unguentũ descendit inbarbã. Atten-¬
de stepħm. Seuiebat i illo caritas.
Seiuebat in eos cum audirent: roga¬
uit ꝓ eis cum lapidarent. Quid enim
ait cũ audirent: Dura ceruice et in¬
rent ista quȩ millos dicebant᷑: quasi
Seuiebat ore÷ corde diligebat: et ñ ÷
uicta ipsa caritas in eo. Nam illi abhor¬
rentes au̾bo. tanꝗͣ tenebrȩ fugientes
alumine: ad lapides cucurrer̃: cepe¬
runt stepħm lapidare. Sicut antea
stepħi u̾ba lapidabant illos: sic postea
lapides eorũ stepłm. Quando debu
it irasci stepħs: qñ lapidabat᷑. aut

Expanded text:
at, unde descendit unguentum. Praecedente tali exemplo, quis vinceret barbam? 8. Ex illa barba erat Stephanus sanctus. Et hoc est non vinci, ut charitas non vincatur ab inimicis. Nam visi sunt sibi vicisse, qui persecuti sunt sanctos. Illi caedebant, illi caedebantur; illi occidebant, illi occidebantur. Quis non putaret illos vincere, illos vinci? Sed quia non victa est charitas, ideo unguentum descendit in barbam. Attende Stephanum. Saeviebat in illo charitas: saeviebat in eos, cum audirent; rogavit pro eis, cum lapidarent. Quid enim ait, cum audirent? «Dura cervice et inrent ista, quae in illos dicebantur: quasi saeviebat ore, corde diligebat; et non est victa charitas ipsa in eo: nam illi abhorrentes a verbo, tanquam tenebrae fugientes a lumine, ad lapides currere coeperunt, Stephanum lapidare. Sicut antea Stephani verba lapidabant illos, sic postea lapides eorum Stephanum. Quando debuit plus irasci Stephanus, quando lapidabatur, an
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ ut ñ habeat maculã: extendit᷑ ut ñ
habeat rugã. Ubi eam extendit fullo. nͥ
in ligno: Uidemꝰ cotidie afullonib tuni¬
cas qͦdãmͦ crucifigi. Crucifigunt᷑: ut ru¬
gam ñ habeant. Quid ÷ gͦ ora uestimenti:
fr̃es mei in ora uestimenti quid accepturi
sumꝰ: Ora finis uestim̃ti ÷ Quid accepti
sumꝰ in fine uestim̃ti: Anquia in fine
temporũ habitura erat ȩccłia frẽs habi¬
tantes in unum: An inora ꝑ fectionem
intelligimꝰ. quia mora uestim̃tũ ꝑ fici¬
tur: et illi ꝑfecti qui nor̃ habitare in
unũ. illi ꝑfecti qͥ legẽ implent: Quom᷑
autẽ implet᷑ lex xͥ ab eis quihabitant
frẽs inunũ : audi apłm. Inuicẽ onera

Expanded text:
datur, ut non habeat maculam; extenditur, ut non habeat rugam. Ubi eam extendit fullo, nisi in ligno? Videmus quotidie a fullonibus tunicas quodammodo crucifigi: crucificuntur, ut rugam non habeant. Quid est ergo ora vestimenti? fratres mei, in ora vestimenti quid accepturi sumus? Ora, finis vestimenti est. Quid accepturi sumus in fine vestimenti? An quia in fine temporum habitura erat Ecclesia fratres habitantes in unum? an in ora perfectionem intelligimus, quia in ora vestimentum perficitur; et illi perfecti, qui norunt habitare in unum? Illi perfecti qui legem implent. Quomodo autem impletur lex Christi ab eis qui habitant fr
Abbreviated transcription (Latin):
de ilł dicant. qͦmͦ in iunctura inqͥetũ
ium̃tũ ñ solũ ñ trabit: s et frangit
calcib qͦd iunctũ ẽ. Si autẽ ht̃ rorẽ
hermon qui descendit suꝑ montẽ syon:
quietꝰ ẽ. placatꝰ ÷ humił: tolerans ꝓmur¬
mure precẽ fundit. Nam om̃s murmu
rantes magnifice descͥpti s̃ qͦdã loco scͥp¬
turarũ. Precordia fatui: sic̃ rota carri.Qd¬
÷ p̾cordia fatui sicut rota carri᷑ Fenũ
portat: et murmurat. Non eniꝰpot̾ ro¬
ta carri quiesc̾e̾ amurmure. Sic s̃ mul¬
mo dicebat aliquid suũ ẽẽ: s exant ilł
omiã communia. Designati s̃. descͥpti
s̃. qui ꝑtineant adbarbã: qui ꝑtineant
ad orã uestim̃ti. qͥ num̾ent᷑ int̾ montes
syon. Et sis ibi alii murmuratores: me¬
min̾int dicti dni. Tnꝰ assumet᷑: et unꝰ

Expanded text:
de illis dicant; quomodo in junctura inquietum de illis dicant; quomodo in junctura inquietum jumentum non solum non trahit, sed et frangit calcibus quod junctum est. Si autem habet rorem Hermon, «qui descendit super montes Sion,» quietus, placatus, humilis, tolerans, pro murmure precem fundit. Nam murmuratores omnes magnifice descripti sunt quodam loco Scripturarum: «Praecordia fatui sicut rota carricordia fatui sicut rota carri?» Fenum portat, et murmurat: non enim potest rota carri quiescere a murmure. Sic sunt mulmo dicebat aliquid suum esse, sed erant illis omnia communia» . Designati sunt, descripti sunt, qui pertineant ad barbam, qui pertineant ad oram vestimenti, qui numerentur inter montes Sion. Et si sunt ibi alii murmuratores, meminerint dicti Domini: «Unus assumetur, et unus
Abbreviated transcription (Latin):
arias : qͣndo iã dies incipiunt cresc̾e.
Audi ip̃m ioħem c̃fitentẽ. Illũ oportet
cresce̾: me autẽ minui. Et passiones
ipsorũ: hoc indicant. Dñs incruce exal¬
tatꝰ ẽ: ille cȩso capite deminut᷑. Ergo
S quic̃q uultis habitare inunũ. optate
rorem istum: complumini inde. Alio¬
quin: ñ pot̾itis ten̾e qͦd ꝓfitemini. Nec
ꝓfit̾i nec aude pot̾itis. nͥ ille intonue¬
rit: nec ꝑman̾e pot̾itis. nͥ eiꝰ sagina ñ
desit uob̾. Ipsa enĩ sagina descendit
suꝑ montẽ sy on. Tam montes syon:
magni insyon. Quid ÷ sron: Ecclia.
Et qui ibi s̃ montes: Magni. Quos
significant montes. hos significat
barba: hos significat ora uestimenti
Barba ñ intelligit᷑ nͥ imꝑfectis. Nongͦ
habitant in unum: nͥ inquib ꝑfecta
fuit caritas xͥana. Nam in quib ñ est
ꝑfecta caritas xͥ: et cum in unũ sint
odiosi s. molesti s̃. turbulenti sͦ. ama¬
etate sua turbant cęt̾os: et quer᷑ qͥd

Expanded text:
ias, quando jam dies incipiunt crescere. Audi ipsum Joannem confitentem: «Illum oportet crescere, me autem minui» . Et passiones ipsorum hoc indicant. Dominus in cruce exaltatus est; ille caeso capite deminutus. ErgoSed quicumque vultis habitare in unum, optate rorem istum, compluimini inde. Alioquin non poteritis tenere quod profitemini, nec profiteri audere poteritis, nisi ille intonuerit; nec permanere poteritis, nisi ejus sagina non desit vobis: ipsa enim sagina descendit super montes Sion. 12. Jam «montes Sion,» magni in Sion. Quid est Sion? Ecclesia. Et qui ibi sunt montes? Magni. Quos significant montes, hos significat barba, hos significat ora vestimenti. Barba non intelligitur nisi in perfectis. Non ergo habitant in unum, nisi in quibus perfecta fuerit charitas Christi. Nam in quibus non est perfecta charitas Christi, et cum in uno sint, odiosi sunt, molesti sunt, turbulenti sunt, anxietate sua turbant caeteros, et quaerunt quid
Abbreviated transcription (Latin):
mon longe sit disiunctus abierłm. Nã
tͣnsiordanẽ ẽẽ dr̃. Ergo aliqͥd int̾ptati¬
one hermon queramꝰ. Nom̃ enĩ hebre¬
um ẽ: et habemꝰ int̾p̃tationẽ ab eis qui
illã linguã nouer̾. Hermon: int̾ptari
dr̃. lum̃ exaltatũ. Axp̃o enĩ ros. Nam
Exaltatꝰ incruce: cum humiliaretur. s
humiliatio illius. ñ potuit nͥalta ẽẽ. hõis
dispensatio minꝰ minꝰq fiebat q̃ significa¬
batur in ioħe: dei dispensatio in dño nro
rum ostendit᷑. Nam ille natus ẽ stcadit¬

Expanded text:
mon longe sit disjunctus ab Jerusalem: nam mon longe sit disjunctus ab Jerusalem: nam trans Jordanem esse dicitur. Ergo aliquid interpretatione Hermon quaeramus. Non enim hebraeum est, et habemus interpretationem ab eis qui illam linguam noverunt. Hermon interpretari dicitur, Lumen exaltatum. A Christo enim ros: nam Exaltatus in cruce, cum humiliaretur; sed humiliatio illius non potuit nisi alta esse. Hominis dispensatio minus minusque fiebat, quae significabatur in Joanne; Dei dispensatio in Domino norum ostenditur. Nam ille natus est, si
Abbreviated transcription (Latin):
dei ẽẽ qͦd frẽs habitant inunũ. Non ex
suis uirib÷ ñ ex suism̾itis: s exilliꝰ dono:
s exilliꝰ gr̃a: sic̃ ros de cęlo. Non enĩ terra
sibi pluit: aut ñ quicqͥd genuerit arescit.
nͥ pluuia desuꝑ descendat. Dic̃ qͦdã loco
inpsalmo. Pluutã uoluntariã segregab̃¬
ds hereditati tuȩ. Quare dix̃ uolunta-¬
riã : Quia ñm̾itis nr̃is: s illiꝰ uoluntate.
Quid enĩ bom m̾uimꝰ peccatores: quid
boni m̾uimꝰ iniqͥ: Ex adã. adã: et suꝑ
adã multa peccã. Nascit᷑. Et quisqͥs nas¬
cit᷑ adam nascit᷑: dampnatꝰ de dãpnato.
Et addit male uiuendo suꝑ uiuendo sr̃
adã. Quid enĩ bomi m̾uit adam: Et
tam̃ misericors amauit: & sponiꝰ dilȩxͦ:
ñ pulchrã. s ut fac̾et pulcrã. Ergo g̾rã
dei dix̃ rorem hermon. S hermon qͥd
sit: nosse debetis. Mons c̃ qͥdã. longe
disiunctus abierłm: id ÷ a syon. Itaq
mir᷑ ẽ. qͦd sic ait. sic̃ ros hermon quides¬
cendit suꝑ montẽ syon: cũ mons her¬

Expanded text:
non ex suis viribus, non ex suis meritis, sed ex illius dono, sed ex illius gratia, sicut ros de coelo. Non enim terra sibi pluit, aut non quidquid genuerit arescit, nisi pluvia desuper descendat. Dicit quodam loco in psalmo: «Pluviam voluntariam segregabDeus, haereditati tuae» . Quare dixit «voluntariam?» Quia non meritis nostris, sed illius voluntate. Quid enim boni meruimus peccatores? quid boni meruimus iniqui? Ex Adam Adam, et super Adam multa peccata nascuntur. Quisquis nascitur, Adam nascitur, damnatus de damnato, et addidit male vivendo super Adam. Quid enim boni meruit Adam? Et tamen misericors amavit, et sponsus dilexit, non pulchram, sed ut faceret pulchram. Ergo gratiam Dei dixit rorem Hermon. 11. Sed Hermon quid sit, nosse debetis. Mons est quidam longe disjunctus ab Jerusalem, id est a Sion. Itaque mirum est quod sic ait, «Sicut ros Hermon, qui descendit super montes Sion;» cum mons Her
Abbreviated transcription (Latin):
solẽ. Qui gͦ sicuiuunt in unum. ut uñ
una anima et unũ cor. multa corꝑa. s
ñ multe animȩ  ͥ multa corpora. s non
multa corda: recte dicunt᷑ monos. id ẽ.
unꝰ sol. Unde ille unꝰ solꝰ sanabat᷑ in pis¬
cina. Respondeant nob̃ et exponant
qͥ in soltant nõi monachorũ: quare illȩ
firmitate. hoc responđit dño. Cũ cõmo¬
ta fuĩt aqͣ: ñ habeo qui me deponat.
Alius ante me descendit. Descenddat
unꝰ: iam alius ñ descendebat. Uñ solus
sanabat᷑: unitatẽ eccł iȩ figurabat. o̾i¬
to insultant nõi unitatis: qͥ se abunita¬
te p̾cidunt. Mito ilł displicet nom̃ mo¬
nachorũ: quia illi nolunt habitare in
unũ cum fr̃ib s sequentes donatũ. xͣͥ
dimiser. Hoc de uno ⁊ de uno solo audi¬
uit caritas ur̃a. Iam iocundet᷑ cũ psalmo:
ut sequentia uideamꝰ. Breuis ẽ: pot̾ a no¬
bis curri qͣntũ dñs sugg̾it. Puto enĩ ex
his que dicta s̃ patere posse quȩ seqũt᷑.

Expanded text:
solus est. Qui ergo sic vivunt in unum, ut unum m est, «una anima et unum cor;» multa corpora, sed non multae animae; multa corpora, sed non multa corda; recte dicitur μόνος, id est unus solus. Unde et ille unus sanabatur in piscina. Respondeant nobis et exponant, qui insultant nomini monachorum, quare ille nfirmitate, hoc respondisset Domino: «Cum mota fuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius ante me descendit» . Descenderat unus, jam alius non descendebat. Unus solus sanabatur; unitatem Ecclesiae figurabat. Merito insultant nomini unitatis, qui se ab unitate praeciderunt. Merito illis displicet nomen monachorum, quia illi nolunt habitare in unum cum fratribus; sed sequentes Donatum, Christum dimiserunt. Haec de uno, et uno solo audivit Charitas vestra; jam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia videamus. Brevis est; potest a nobis curri, quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his quae dicta sunt, patere posse quae sequuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ut puto ñ semelͥ hñt bonos suos: hñt
quet᷑. Et duȩ in molendino: una assumet᷑.¬
et una relinquet᷑. In agͦ sunt: quiguber¬
nant ȩccliam. Unde dicit apłs Uidete
siñ in agͦ erat. Ego plantaui: apollo ri¬
gauit: s. deus increm̃tũ dedit. In lecto
autẽ eos intelligi uoluit: qui amauert᷑
quietẽ. Per lectum enim: quiett̃n uolu¬
it intelligi. Non se miscentes turbis. nõ
tumultu gn̾is humani: in otio seruien¬
tes deo. Et inde tam̃ unus assimetur
et unꝰ relinquet᷑. Sunt ibi ꝓbi: et sunt
ibi reꝓbi. Ne expauescatis: qndo ibi in¬
ueniunt᷑ repbi. Nam et latent qͥdã qui
ñ inuenient᷑ nͥ in fine. Duȩ itẽ in molẽ¬
dino. Ex nomine gn̾is feminini apel¬
lauit. Plebes enĩ intelligi uoluit. Qre
inmolendino: Quia in isto mundo uer
ex eis consumat᷑. alt̾a assumat᷑. Quosdã
enĩ actiones mundi. faciunt dilectores
scłi: fraudatores. simulatores. Alii au¬

Expanded text:
ut puto, non semel, habent bonos suos, habent ut puto, non semel, habent bonos suos, habent quetur: et duae in molendino; una assumetuet una relinquetur» . In agro sunt qui gubernant Ecclesiam. Unde dicit Apostolus videte si non in agro erat: «Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit» . In lecto autem eos intelligi voluit, qui amaverunt quietem; per lectum enim quietem voluit intelligi; non se miscentes turbis, non tumultui generis humani, in otio servientes Deo: et inde tamen unus assumetur, et unus relinquetur. Sunt ibi probi, et sunt ibi reprobi. Ne expavescatis quando ibi inveniuntur reprobi; nam et latent quidam, qui non inveniuntur nisi in fine. Duae item in molendino ex nomine generis feminini appellavit; plebes enim intelligi voluit. Quare in molendino? Quia in isto mundo versex eis consumatur, altera assumatur. Quasdam enim actiones mundi faciunt dilectores saeculi, fraudatores, simulatores. Alii au
Abbreviated transcription (Latin):
admoneat unumquẽq ut attendat. Solũ
attendat: & comparet. Quid opꝰ ẽ. ut u̾b̃
gantes cum congregatis: S tam̃ dic̾e con¬
suer̾. Quids uult nom̃ monachorũ: Qnͣ-¬
to meliꝰ dicimꝰ nos. Quid s uult nom̃ cir¬
cillionũ: S ñ inquit uocant᷑ circilliones.
Forte corrupto sono nominis. eos appella-¬
mꝰ. Dicturi s̃ nob integrũ nom̃ ipsoꝵ. For¬
te circũcelliones uocant᷑: ñ circilliones.
Plane si hoc uocant᷑: exponant qͥd sint.
Nã circ̾celliones dictis: qͦd circ̃cellas uagã¬
tur. Solent enĩ ire hac et illac: nusqͣm
hñtes sedes et face que nostis. et que illi
nor̃ uelint nolint. Ueruntam̃ km̃i s̃ qͥ ce¬
monachi falsi s̃. Et nos nouimꝰ tales. S
ñ ꝑit frat̾nitas pia: ꝓpt̾ eos qͥ profitent᷑ qͦd
ñ s̃. Tam s̃ enĩ monachi falsi: qͣm et cleri¬
ci falsi. et fideles falsi. Omĩa gn̾a frẽsmĩ
tria. q̃ aliquando uob commendauimꝰ. ce

Expanded text:
admoneatis unumquemque ut attendat; solum admoneatis unumquemque ut attendat; solum attendat, et comparet. Quid opus est verbis gantes cum congregatis. Sed tamen dicere consueverunt: Quid sibi vult nomen monachorum? Quanto melius dicimus nos: Quid sibi vult nomen circellionum? Sed non, inquiunt, vocantur circelliones. Forte corrupto sono nominis eos appellamus. Dicturi sumus vobis integrum nomen ipsorum? Forte circumcelliones vocantur, non circelliones. Plane si hoc vocantur, exponant quid sint. Nam circumcelliones dicti sunt, quia circum cellas vagantur: solent enim ire hac, illac, nusquam habentes sedes; et facere quae nostis, et quae illi norunt, velint, nolint. 4. Verumtamen, c et nos novimus tales: sed non periit fraternitas pia, propter eos qui profitentur quod non sunt. Tam sunt enim monachi falsi, quam et clerici falsi, et fideles falsi. Omnia genera, fratres mei, tria quae aliquando vobis commendavimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
unũ: Et erat ilł anima una et cor
unum in dm̃. Ergo ip̃i pͥus audier̃: ecce
qͣm bonũ et qͣm iocundũ. habitare frẽs
in unũ. Primi audier̃: s ñ soli audier̃.
Non enĩ usq ad illos ista dilectio. et uni¬
tas frm uenit. uenit enĩ ad posteros
ista caritatis exultatio: et uotũ deo. Uo¬
uetur enĩ aliqͥd deo. Et dictũ ẽ. Uoue¬
te et reddite dnõ deo ur̃o. Meliꝰ ẽ autẽ
reddđe. S debet ẽẽ impiger animꝰ. ut et uo Lo t¬
ueat et reddat: ne cũ se minꝰ idoneũ putat
ad reddendũ. piger sit aduouendũ. Plane
nunqͣm reddet: si de suo se putau̾it reddit᷑¬
rum. Ex uoce huiꝰ psalmi appellatis᷑ et mo¬
nachi: neqͥs uob̃ de isto noĩe insultet catho¬
licis. Quando uos recte ħeticis de circ̃ellioni¬
b insultare cȩꝑitis. ut erubescendo saluẽ¬
tur: illi uob̃ insultant de monachis. Pri¬
mo si comparandi sunt: uoᷤ udete si uerb̃
ur̃is opꝰ ẽ. Iam ñ laboratis. Nonopꝰ ẽ: nͥ ut

Expanded text:
et cor unum in Deum» . Ergo ipsi prius audierunt, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Primi audierunt, sed non soli audierunt. Non enim usque ad illos ista dilectio et unitas fratrum venit. Venit enim et ad posteros ista charitatis exsultatio, et votum Deo. Vovetur enim aliquid Deo, et dictum est: «Vovete, et reddite Domino Deo vestro» . Melius est autem reddere . Sed debet esse impiger animus, ut et voveat, et reddat; ne cum se minus idoneum putat ad reddendum, piger sit ad vovendum. Plane nunquam reddet, si de suo se putaverit redditurum. 3. Ex voce hujus psalmi appellati sunt et Monachi, ne quis vobis de isto nomine insultet Catholicis. Quando vos recte haereticis de Circellionibus insultare coeperitis, ut erubescendo salventur; illi vobis insultant de monachis. Primo si comparandi sunt, vos videte; si verbis vestris opus est, jam laboratis. Non opus est, nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
ctu: etiam monastia pepit. Adhunc so¬
num excitatis frẽs: qͥhabitare in unũ c̾cu¬
pier᷑. Iste u̾sus fuit tuba ipsorum. Sonuit
ꝑ omnẽ orbẽ terrar᷑: et qui diuisierant cõ
gregati s. Clamor dei. clamor sp̃c scĩ. clamor

Expanded text:
ctu, etiam monasteria peperit. Ad hunc soctu, etiam monasteria peperit. Ad hunc sonum excitati sunt fratres qui habitare in unum concupierunt; iste versus fuit tuba ipsorum. Sonuit per omnem orbem terrarum, et qui divisi erant, gregati sunt. Clamor Dei, clamor Spiritus sancti, clamor
Abbreviated transcription (Latin):
salmꝰ breuis ẽ. et ualde notꝰ: sed
et ualde nominatus.
cce
quã bonũ et quã iocundũ:
habitare frẽs inunũ. Ita sonꝰ
iste dulcis ẽ: ut &e qui psal¬
terium nesciunt. ipsumu̾¬
sum cantent. Tam dulcis ẽ: quã dulcis :
caritas quȩ facit fres habitare inunum.
Et hoc qͥdem frẽs ñ indiget int̾pretatio¬
ne aut expositione ÷ qͣm bonũ et qͣm io¬
cundũ sit habitare inunu̾: s ea que se¬
quiuit᷑ hñt aliqͥd quod pulsantib aꝑiat᷑.
Ueruntam̃ ut abisto u̾su descendat nob̃
intellectꝰ uniu̾sȩ texturȩ psalmi: hoc pͥ¬
mũ &ẽ atq etiã considemꝰ: utrũ de om̃ib
xͥanis dictũ sit qͣm bonũ et ꝗͣ iocundũ
habitare frẽs inunum : an aliqͥ sint certi
atq ꝑfecti. qui habitant in unum: nec
ad om̃s ꝑtineat ista benedictio. s ad qͦs¬
dam: a quib tam̃ descendat ad cet̾os. Ista
enim u̾ba psalt̾ii. iste dulcis sonꝰ. ista su¬
auis melodia tã incantico qͣm in intelle¬

Expanded text:
lde notus et nominatus. «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis est, quam dulcis est charitas quae facit fratres habitare in unum. Et hoc quidem, fratres, non indiget interpretatione, aut expositione, quam bonum et quam jucundum sit habitare in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intelle
Abbreviated transcription (Latin):
quib iã desꝑau̾ant: c̃solatꝰ ÷ eos dñs di¬
cens. Quȩ hominib ĩ possibilia s: deo
facilias. Quom̾ autẽ illud facile facit
uitẽ humilẽͥ xͥ anũ bene c̃sidantẽ qr il¬
la omĩa p̃t̾eunt. et p̾t̾ fluunt: qr nidi
attulit in hc̃ mundũ. nicħ pot̾ de mũ¬
do auferre: cogitantẽ quẽ ad modum
diues illȩ qui ardebat inflãma apud
inferos. guttã sibi distillari de digito
desidauit eiꝰ. qͥ micas de m̃sa eiꝰ ccupie¬
rat. Cogitantes ista: faciunt qͦd ait a

Expanded text:
erabant, consolatus est eos Dominus dicens: «Quae hominibus impossibilia sunt, Deo facilia sunt» . Quomodo autem illud facile facit vitem humilem; christianum bene considerantem quia illa omnia praetereunt et praeterfluunt, quia nihil attulit in hunc mundum, nihil potest de mundo auferre; cogitantem quemadmodum dives ille qui ardebat in flamma apud inferos, guttam sibi destillari de digito desideravit ejus qui micas de mensa ejus concupierat. Cogitantes ista, faciunt quod ait A
Abbreviated transcription (Latin):
tudine ẽẽ. Audis quȩ de molendino¬
assumet᷑. Certe eñ multa peccã uid̾et᷑
ad diuites ꝑtin̾e. Cum enĩ plagunt.
et pl administrant: et pl ad eos pendet
res familiaris ampla: difficile ẽ. ut nͦ
plura peccata contrahant. Et de illis
dictũ ẽ: quia facilius ẽ. camelũ intrare

Expanded text:
molendino? Certe enim multa peccata videntur ad divites pertinere. Cum enim plus agunt, et plus administrant, et plus ad eos pendet res familiaris ampla, difficile est ut non plura peccata contrahant; et de illis dictum est quia «facilius est intrare
Abbreviated transcription (Latin):
mines. dõ grãs agunt. Quid ⁊ in quiunt
deo gr̃as: Itane surd es ut nescias quid
sit deo gr̃as: Qui dic̃ dõ gr̃as: grãs agit
deo. Uide siñ debet fr᷑ dõ grãs age: qñ

Expanded text:
mines, Deo gratias dicunt. Quid est, inquiunt, mines, Deo gratias dicunt. Quid est, inquiunt, Deo gratias? Itane surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias? Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non debet frater Deo gratias agere, quando
Abbreviated transcription (Latin):
significata s tria gen̾a hominu̾: et ĩ
ilł tͥb rurs in eu̾glio quȩ cõmemora¬
ui. Quid gͦ dicunt illi qui nob̃ de no-¬
mine monachoꝵ insultant: fortasse
dicturi s᷑. Nr̃i ñ uocant᷑ circ̃celliones.
U̾os illos ita appellatis contumelioso no¬
mine. Nã nos eos ita ñ uocamꝰ. Dicant
qͥd eos uocent: et audietis. Agonisticoᷤ
eosuocant: fatem᷑ et nos honesto no¬
mine. si res conueniret. S interiꝰ ilłã
uideat sc̃itas ur̃a. Qui nob dicunt os¬
tendite uͥ scͥptũ sit nom̃ monachoꝵ:
ostendant nob nͥ scͥptũ sit noỹi agoni¬
sticorum. Sic eosinquiunt appellamꝰ: ꝓpt̾
agonẽ. Certant enĩ. Et dic̃ apłs. Cer¬
tamen bonũ certaui: qr s̃ qͥ certant adu̾sꝰ
diabolũ et p̾ualent. Milites xͥ: agonisti¬
ci appellant᷑. U tinã gͦ milites xͥ ẽẽnt:
et ñ milites diaboli: aquib plꝰ timetur
dõ laudes. ꝗͣ fremit᷑ leonis. Hi etiã insul¬
tare nob̃ audent: ꝙr frẽs cũ uident ho-¬

Expanded text:
tria genera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. Sic eos, inquiunt, appellamus propter agonem. Certant enim; et dicit Apostolus, «Certamen bonum certavi» . Quia sunt qui certant adversus diabolum, et praevalent, milites Christi agonistici appellantur. Utinam ergo milites Christi essent, et non milites diaboli, a quibus plus timetur, Deo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident ho
Abbreviated transcription (Latin):
nomine iob significat᷑ una illa demolendi¬
no: quȩ assumit᷑. Habebat enim uxorẽ
habebat filios: habebat multas diuitias
Et tam multa habebat inisto scło: ut di¬
abol hoc ei obicẽt. quia ñ gͣtis. s ꝓpt̾ ea
que acceꝑat dm̃ colebat. Hoc obiecit
adu̾sarius scõ uiro. Et intẽptationib
sius ꝓbatus ẽ qͣm gratis iob coleret dm̃:
Amissis itaq om̃ib repentina afflicti¬
one et temptatione: amissa ħ editate.
amissis heredibͥ sola conuige sibi reli¬
cta ñ ad consolationẽ s ad te̾ptationẽ:

Expanded text:
nomine Job significatur una illa de molendinomine Job significatur una illa de molendino quae assumetur. Habebat enim uxorem, habebat filios, habebat multas divitias; et tam multa habebat in isto saeculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, sed propter ea quae acceperat, colebat Deum. Hoc objecit adversarius sancto viro: et in tentationibus suis probatus est quam gratis Job coleret Deum,Amissis itaque omnibus repentina afflictione et tentatione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem,
Abbreviated transcription (Latin):
bat. relinquet᷑: qr de molendino una
assumet᷑. et una relinquet᷑. Sic dic̃ et
ierechiel de tͥb ꝑsonis. in quib ñ absur¬
de tria hȩc gn̾a intelligimꝰ: cũ mise¬
rit dñs gladiũ in t̾ra. Et si fu̾i̾nt in me¬
dio eorum. noe. daniel et iob: ñ lib̾abt̃
filios neq filias. s ipsi soli salui er̃. Lam
illi olim lib̾ati s̃: s in istis tͥb nõib tria
quedã gn̾a significauit. Noe significat
rectores ȩccłiȩ: qr ipse archã indiluuio
gub̾nauit. Daniel autẽ uitã quietã ele-¬
git. incelibatu seruire deo: id÷ uxorẽ
ñ querens. Erat uir sc̃s indesidiis cȩle-¬
stib uitã gerens: tẽptatꝰ in multis. et
inuentꝰ aurũ obritum. Qm qͥetꝰ erat:
qui et int̾ leones securꝰ erat. Ergo in noiẽ
damelis qui etiam uir desid̃iorũ ẽ. appella¬
tus. s utiq castorum atq scõrum: signifi¬
cant᷑ seruidei: de quib dr̃. Ecce qͣm bonũ¬
et qͣmiocundũ: habitare fre̾s uunũ. In

Expanded text:
 de molendino una assumetur, et una relinquetur. 5. Sic dicit et Ezechiel de tribus personis, in quibus non absurde tria haec genera intelligimus: «Cum miserit Dominus gladium in terram, etsi fuerint in medio eorum Noe, Daniel et Job, non liberabunt filios neque filias; sed ipsi soli salvi erunt» . Jam illi olim liberati sunt, sed in istis tribus nominibus tria genera quaedam significavit. Noe significat rectores Ecclesiae, quia ipse arcam in diluvio gubernavit . Daniel autem vitam quietam elegit, in caelibatu servire Deo, id est, uxorem non quaerens. Erat vir sanctus, in desideriis coelestibus vitam gerens; tentatus in multis, et inventus aurum obrizum. Quam quietus erat, qui et inter leones securus erat ! Ergo in nomine Danielis, qui etiam «vir desideriorum» est appellatus ; sed utique castorum atque sanctorum, significantur servi Dei, de quibus dicitur, «Ecce quam» «bonet quam jucundum habitare fratres in unum.» In
Abbreviated transcription (Latin):
apłi filii ꝓpħar̃. filii excussorũ. sic̃ iã scien¬
tib loquim᷑ : Unde illi quingenti qui
dnm̃ pꝰresurrectionẽ uid̾unt: qͦs comine¬
morat apłs paulus: Unde illi centum
.xxͣ. qͥ simul erant in uno loco pꝰ resurrec¬
tionẽ dñi et ascensionẽ in cęlũ: quib in
uno loco constitutis suꝑ uenit sp̃c sc̃s
die pentecostes missus de cȩlo. sic missus
sic̃ ꝓmissus : Om̃s inde erant. Et ipsi pͥmo
habitauer̃ in unũ: qui omĩa que habe¬
bant uendidunt. rer̃q suar̾ p̃cia ad pe¬

Expanded text:
 filii Prophetarum, «filii excussorum» ? Sicut jam scientibus loquimur. Unde illi quingenti qui Dominum post resurrectionem viderunt, quos commemorat apostolus Paulus ? Unde illi centum viginti qui simul erant in uno loco post resurrectionem Domini et ascensionem in coelum, quibus in uno loco constitutis supervenit Spiritus sanctus die Pentecostes missus de coelo; sic missus, sicut promissus? Omnes inde erant: et ipsi primi habitaverunt in unum, qui omnia quae habebant vendiderunt, rerumque suarum pretia ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
in xͦ. Et tam̃uos dõ grãs nr̃m. ridetis:
dõ laudes ur̃m. plorant homines. Sed
certe reddis rationẽ nõis: quare appelleᷤ
agonisticos. Ita fiat ut appellas: ita fiat.
Omnino fauemꝰ. Prestet dñs ut illi c̾t᷑
diabolũ certent: et ñ contͣ. xp̃m cuius
ꝑsequunt᷑ ȩccłiam. Tam̃ quia certant
dicis agonisticos: et inuenistisunde ap¬

Expanded text:
isto? Et tamen vos Deo gratias nostrum ridetis: Deo laudes vestrum plorant homines. Sed certe reddidistis rationem de nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut appellatis; ita fiat, omnino favemus. Praestet Dominus ut illi contra diabolum certent, et non contra Christum, cujus persequuntur Ecclesiam. Tamen quia certant, dicitis agonisticos: et invenistis unde ap
Abbreviated transcription (Latin):
afferte dño filios arietum: Ex his: pau
fr̃s ut cito agnoscatis. ipsi didic̾unt ora¬
re qͦd oramꝰ. Ipsis data ẽ regula postulã¬
di: aiurisꝑito cȩlesti. Sic orate inquit.
Et cum quȩdã p̃misisset: posuit ⁊ hoc
ut dic̾ent arietes nr̃i. duces. duces ouu.
&e p̃cipua m̃bͣ pastoris. ⁊ c̃gregatores uni
gregis. Ipsi didic̾unt dic̾e. Dimnte no¬
bis debita nr̃a. sic̃ &e nos dimittimꝰ debi¬
sisti nob̾ debita nr̃a sic̃ ⁊ nos dimilimꝰ
debitorib nr̃is: s dimitte sic̃ dimittimꝰ
Orabant autẽ. utiq iã sideles: utiꝙ ũ
apłi. Namista orõ dñca: magis fidelib
dat᷑. Si debita illa tantũmͦ dic̾ent᷑ q̃ ꝑ
baptismũ dimittunt᷑: cathecuminis cõ¬
grueret magis orare. dimitte nob̃ debi¬
ta nr̃a. Dicant gͦ apłi. dicant: dimite
nob̾ debita nr̃a sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ debi¬
torib nr̃is. Et c̃ eis dictũ fuit. qͣre hoc
dicitis: q̃ debita ur̃a: resp̃deant. Qm̃u

Expanded text:
Afferte Domino filios arietum» ? Ex his Pauique, fratres, ut cito agnoscatis, ipsi didicerunt orare quod oramus, ipsis data est regula postulandi, a Jurisperito coelesti: «Sic orate,» inquit, Et cum quaedam praemisisset, posuit et hoc ut dicerent arietes nostri, duces ovium, et praecipua membra Pastoris et congregatoris unius gregis; ipsi didicerunt dicere: «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debis dimittimus debitoribus nostris; sed, «Dimitte, sicut dimittimus.» Orabant autem utique jam fideles, utique jam Apostoli: nam ista oratio dominica magis fidelibus datur. Si debita illa tantummodo dicerentur quae per Baptismum dimittuntur, catechumenis congrueret magis orare, «Dimitte nobis debita nostra.» Dicant ergo Apostoli, dicant, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.» Et cum eis dictum fuerit, Quare hoc dic
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ tuũ dñe uiuificabis me: in tua iꝰticia
ñ in mea: ñ qͥa ego m̃ui. s qͥa tu misere¬
ris. Nam si meũ ostendem m̾itũ: nicħ
abste mererer nͥ suppliciũ. Auuilsisti
m̾ita mea: inseriusti donatua. ꝓpt̾ no-¬

Expanded text:
m, Domine, vivificabis me: in tua justitia,» non in mea, non quia ego merui, sed quia tu misereris. Nam si meum ostenderem meritum, nihil abs te mererer, nisi supplicium. Avulsisti merita mea, inseruisti dona tua. «Pro
Abbreviated transcription (Latin):
ficat: Non utiq ipãm: s illã scientiam
comitẽ caritatis. magistrã humilita¬
tis. Uide supã ẽ. Telum inquit dei ha¬
bent: s ñ scł̾m scientiã. Exponat quã
dicat scientiam. Ignorantes enĩ dei u¬
sticiã. et suã uolentes c̃stituere: iusticiȩ
dei ñssubiecti. Q gͦ uolunt cõstituere¬

Expanded text:
on utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, «Dei habent, sed non secundum scientiam.» Exponat quam dicat scientiam: «Ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non su