comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idumea &e moab extendent manꝰ suas. uix¬
ta illud qđ sub ꝑsona dauid xp̃c muistice
loquitur. in idumeam extendã calciam̃tũ
meũ. mͥ alienigenȩ seruient. Hȩ enĩ gentes
eo tempore quo isaias ꝓphetabat aduersa¬
riȩ erant popło udeor: & iccirco nunc
duit quod post qua surrexerit radi x iesse
ut regnet in gentib. & uexillum crucis
obsalutem totius orbis fuerit eleuatum:
tunc etiam idumea & moab & filii ãmon
omĩs scilicet arabiȩ latitudo dent apłis
manus. & in locis idolatriȩ xp̃i ȩccłia
suscitetur. Et desolabit dñs linguã
maris ȩgẏpti. & leuabit manũ suã suꝑ
flumen in fortitudine sp̃s sui. & ꝑcutiet
Seum in riuis septẽ: ita ut transeant ꝑeũ
calciati. Et erit uia residuo popło meo qͥ
relinquet᷑ abassiriis. sicut fuit israeli in
die qua ascendit de t̾ra egypti. Quomodo
idumea & moab & filii ammon tradent
manus suas apłis ut obȩdiant euangelicȩ

Expanded text:
Idumaea et Moab extendent manus suas, juxIdumaea et Moab extendent manus suas, juxta illud quod sub persona David Christus mystice loquitur: In Idumaeam extendam calceamentum meum: mihi alienigenae servient . Hae enim gentes eo tempore quo Isaias prophetabat, adversariae erant populo Judaeorum, et idcirco nunc dicit quod postquam surrexerit radix Jesse, ut regnet in gentibus, et vexillum Crucis ob salutem totius orbis fuerit elevatum, tunc etiam Idumaea et Moab et filii Ammon, omnis scilicet Arabiae latitudo dent Apostolis manus, et in locis idololatriae Christi Ecclesiae suscitentur. Et desolabit Dominus linguam maris Aegypti, et levabit manum super flumen in fortitudine spiritus sui, et percutiet eum in rivis septem: ita ut transeant per eum calciati. Et erit via residuo populo meo qui relinquetur ab Assyriis, sicut fuit Israel in die qua ascendit de terra Aegypti. Quomodo Idumaea et Moab, et filii Ammon tradent manus suas Apostolis, ut obediant Evangelicae
Abbreviated transcription (Latin):
gnos uos uidicatis ȩt̃nȩ uitȩ: ecce conuer.¬
tinur ad gentes. sicut prȩcepit nob̾ dñs.
Quattuor aut̃ plagas. or ientẽ. & occidentẽ.
meridiem oe septentrionẽ significat: ut
phȩc mundi uocatio demonstret᷑. Eo tem¬
pore inquit isaias nequaquã ephraim &
udas qui nunc me ꝓphetante int̾ se ho¬
stili odio dissident inimici erunt. sed ux.¬
ta ezechielis ꝓphetiam duȩ uirgę inunã
uirgã copulabunt᷑. & iungentur in xp̃i
eccłia qui priꝰ fuerant separati. ita ut in
gentib cõmuni labore desident. & uolent
inhumero philistum ꝑmare. hoc est pͥmũ
siue iuxta septuaginta interp̃tes uolabunt
innauib alienigenarũ. & mare simul prȩ.¬
dabuntur. Qdđ de unius pauli apłi intelli.
atq ꝓuincias. ad italiã quoq ut ipse scribit¬
& adhispanias. alienigenarũ portatus est
nauib. igitur ephraim &e uidas. idest qui
de duodecim tribub in xp̃m crediderunt
exuideis simul prȩdabunt᷑ orientẽ. & in

Expanded text:
os judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes, sicut praecepit nobis Dominus . Quatuor autem plagas, orientem, et occidentem, meridiem et septentrionem significat, ut per haec mundi vocatio demonstretur. Eo tempore, inquit Isaias, nequaquam Ephraim et Judas, qui nunc, me prophetante, inter se hostili odio dissident, inimici erunt, sed juxta Ezechielis prophetiam, duae virgae in unam virgam copulabuntur, et jungentur in Christi Ecclesia, qui prius fuerant separati , ita ut in gentibus communi labore desudent, et volent in humero Philisthiim per mare, hoc est, primuSive juxta LXX Interpretes: volabunt in navibus alienigenarum, mare simul praedabuntur: quod de unius Pauli apostoli exempatque provincias, ad Italiam quoque , et ut ipse scribit, ad Hispanias, alienigenarum portatus est navibus . Igitur Ephraim et Judas, id est, qui de duodecim tribubus in Christum crediderunt ex Judaeis, simul praedabuntur Orientem, et in
Abbreviated transcription (Latin):
mittit nos ad incertum. ut dicat in ex¬
tremo mundi tempore & inconsũma¬
tione huiꝰ scłi. imminentib poenis sensũ
magnũ principẽ assirior esse fugiturũ.
& ꝑ diuersa loca uariosq ꝓfectus fũgere
cuꝑe abira dĩ. Cũq ille fugerit: habi¬
tatores iebin idest excelsas quasq uir.¬
tutes sermone ꝓphetico ꝓuocari ut con-¬
solentur fugientẽ. & hoc esse colles in ie¬
rłm de quib in posteriori parte huius
ꝓphetiȩ legimus. Consolamini. consola¬
mini popłm meũ sacerdotes. loquimini
ad cor ierłm. Hȩc dix̃. quia rei ueritate
constrictꝰ. aliud qđ diceret ñ habebat.

Expanded text:
se testetur, mittit nos ad incertum, ut dicat in exse testetur, mittit nos ad incertum, ut dicat in extremo mundi tempore, et in consummatione hujus saeculi imminentibus poenis, sensum magnum, principem Assyriorum esse fugiturum: et per diversa loca variosque profectus fugere cupere ab ira Dei. Cumque ille fugerit, habitatores Gebim, id est, excelsas quasqututes sermone prophetico provocari, ut consolentur fugientem, docrusalem de quibus in posteriore parte 154 hujus prophetae legimus: Consolamini, consolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem . Haec dixit, quia rei veritate c
Abbreviated transcription (Latin):
&e ipsa scriptura non continet. Et quia
sarcinis prȩpeditus uelocius fugere non
poterit: deponet uasa sua in machinis.
& gradu concito transibit uallẽ. quam & ipsã
hebreus sermo non resonat. Et rursum
ueniet in aggai quȩ bis in hoc lo ponit᷑
& in hebraico non habet᷑. Ad sonitũ fuge
eiꝰ contremiscet rama ciuitas saul. quod
ꝑspicue falsũ est. Ciuitas enĩ saul appel¬
latur gabee : ut in hebraico continetur.
Deinde ueniet ingallim. audiet laisa.
audiet anatoth. contremiscet medemena.
Habitatores aut̃ iebin & colses qui sunt
in ierłm. idest excelsi quiq uiri ꝓuocant᷑
ad consolandũ ierłm. ñ longo post tem¬
pore sed in prȩsentiarũ & in eadẽ die dũ
inuia est assiruis. ut maneant in locis
suis. & ꝑturbati timore nequaquã fugi¬
ant. Hoc iuxta litterã. Cȩterũ quidam
inisto loco cũ falsoꝵ nominũ iuxta .Lxx.
ethimologias inuenire ñ possit: nec se

Expanded text:
et ipsa Scriptura non continet. Et quia et ipsa Scriptura non continet. Et quia sarcinis suis praepeditus velocius fugere non poterit, deponet vasa in Machmas, et gradu concito transibit vallem, quam et ipsam Hebraeus sermo non resonat: et rursum veniet in Aggai, quae bis in hoc loco ponitur, et in Hebraico non habetur. Ad sonitum fugae ejus contremiscet Rama, civitas Saul: quod perspicue falsum est. Civitas enim Saul appellatur Gaba, ut in Hebraico continetur. Deinde veniet in Gallim: audiet Laisa, audiet Anathoth, contremiscet Medemena. Habitatores autem Gebim et colles, quae sunt in Jerusalem, id est, excelsi quique viri, provocantur ad consolandam Jerusalem: non longo post tempore, sed in praesentiarum, et eadem die dum in via est Assyrius; ut maneant in locis suis, et perturbati timore nequaquam fugiant. Hoc juxta litteram. Caeterum quidam in isto loco, cum falsorum nominum juxta LXX ἐτυμολογίας invenire non possit, nec se
Abbreviated transcription (Latin):
urbs medemena : uos aut̃ qui habitatis
in collib qđ interp̃tat᷑ ieb in tuti locor
altitudine confortamini. idest arma
corripite. Ad huc tantum suꝑ erat diei
ut stans in oppidulo nõb & ꝓcul urbẽ
conspieiens ierłm. agitaret manũ suam
atq concuteret suꝑ montem syon: uel
despiciens eam atq contemnens. uel insul.¬
tans &e cõminans. & admirans qđ toto sibi
oriente subiecto. tam parua ciuitas poten¬
tię suȩ audeat repugnare. Hȩc iuxta
hebreos ut nobis ab eis traditũ est hreui
sermone ꝑstrinximus. nunc qͥd iuxta
septuaginta editionẽ eccłastici uiri de
hoc locõ sentiant subiciamꝰ. Cum iugum
assiru siue ut quidã male arbitrantur
babilonii ablatũ fuerit de humeris tiuis
atq corruptũ: fugiens assirius sennache.¬
ribcum paucis reliqui is ueniet in aggai
quȩ in hebraico ñ habet᷑. & tanta erit
fugientis trepidatio ut ibi manere non
audeat. sed transibit in magedo quam

Expanded text:
urbs Medemena. Vos autem qui habitatis urbs Medemena. Vos autem qui habitatis in collibus, quod interpretatur Gebim, tuti locorum altitudine, confortamini, id est, arma corripite. Adhuc tantum supererat diei, ut stans in oppidulo Nob, et procul urbem conspiciens Jerusalem; agitaret manum suam, atque concuteret super montem Sion, vel despiciens eam atque contemnens, vel insultans et comminans, et admirans, quod toto sibi Oriente subjecto, tam parva civitas potentiae suae audeat repugnare. 153 Haec juxta Hebraeos, ut nobis ab eis traditum est, brevi sermone perstrinximus. Nunc quid juxta LXX editionem Ecclesiastici viri de hoc loco sentiant, subjiciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut quidam male arbitrantur, Babylonii, ablatum fuerit de humeris tuis, atque corruptum, fugiens Assyrius Sennacherib, cum paucis reliquiis veniet in Aggai, quae in Hebraico non habetur. Et tanta erit fugientis trepidatio, ut ibi manere non audeat, sed transibit in Mageddo, quam
Abbreviated transcription (Latin):
abhebraico descordant. Quam obrem
utranq editionẽ posuimꝰ. ut quid nob uideat᷑
dicamus. Describit sermo ꝓpheticus as¬
sir iter pompamq redeuntis de ȩgypto
ierłm. & quanto strepitu quantoq cursu
adoppugnandã eã ueniat. Et primum
nimia nolens manere: transibit in magron.
Tantãq capiendȩ urbis habebit fiduciam.
ut apud machinas cõmendet sarcinas suas:
quasi eito subuersa urbe rediturus. Quib
depositis: transibit eam cursim. & ingabee
habebit diuersoriũ. Quo paululũ ibĩ dẽ
subsistente. ut lassum refoueat exercitũ.
rama urbs uicina t̾rebit᷑. gabee saulis
quondam ciuitasfugiet. Tunc &
filia gallim quȩ hebraice dr᷑ beth. gallim
ita ciulabit: ut equoꝵ arbitreris humni¬
tum. Unde olaisa & pauꝑcula uel oboe-¬
diens siue humilis anatoth. trib enim
modis interp̃tari potest : diligent̃ atten¬
dite & declinate currentis impetũ si po.¬
testis. Migrauit enim iam de sedib suis

Expanded text:
Hebraico discrepant: quam ob rem Hebraico discrepant: quam ob rem utrdicamus. Describit sermo propheticus Assyrii iter pompamque redeuntis de Aegypto Jerusalem, et quanto strepitu quantoque cursu ad oppugnandum eam veniet. Et primum,nimia nolens manere, transibit in Magron, tantamque capiendae urbis habebit fiduciam, ut apud Machmas commendet sarcinas suas, quasi cito subversa urbe rediturus: quibus depositis, transibit eam cursim, et in Gabee habebit diversorium: quo paululum ibidem subsistente, ut lassum refoveat exercitum, Rama urbs vicina terrebitur: Gaba Saulis quondam civitas fugiet. Tunc et filia Gallim, quae Hebraice dicitur BETH GALLIM  , ita ejulabit, ut equorum arbitreris hinnitum. Unde, o Laisa, et paupercula, vel obediens, sive humilis Anathoth tribus enim modis interpretari potest, diligenter attendite, et declimate currentis impetum, si potestis: migravit enim jam de sedibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
quam uirga. idest non occidere sed iue
quia in uia ambulauerint ȩgypti. &n
in dño sint confisi. Cum aut̃ ad dñm
uersi fuerint . & reliquerint iter egi
tunc flagellũ dĩ iudicio suscitandim
contra aduersarios. Madian enim inter¬
eniet inaiath. transibit in magron
apud machinas cõmendabit uai̾a su
Transierunt cursim. gabee sedes nras ul¬
saulis fugit. Hinni uoce tua filia gallim.
attende laisa. pauꝑcula anatoth. Migra¬
hnt medemena. habitatores iebin conforta¬
mins. adhuc dies est ut in nob stetur.
A gicabit manum suam suꝑ monte filiȩ
sron collem ierłm. L.x.x. Ueniet enĩ inciuitatẽ
mas ponet uasa sua. & transibit uallem:¬
& ueniet in aggai. Timor app̃hendit ra¬
ma ciuitatem saul: fugiet filia gallim.
Attende laisã. audietur in anatoth. Obstu¬
puit medemena. & habitatores iebin.
Consolamini hodie inuia ut maneat.
consolamini montẽ filiȩ syon. & collem
ierłm. Multũ in hocloco septuaginta

Expanded text:
quam virga, id est, non occidere, sed minari, quam virga, id est, non occidere, sed minari, quia in via ambulaverint Aegypti, et non in Domino sint confisi. Cum autem ad Deum reversi fuerint, et reliquerint iter Aegypti, tunc flagellum Dei judicio suscitandum contra adversarios. Madian enim interVeniet in Aiapud Machmas commendabit vasa sua. Transierunt cursim, Gabee sedes nosSaulis fugit. Hinni voce tua, filia Gallim; attende, Laisa, paupercula Anathot. Migravit Medemena: habitatores Gabin, confortamini. Adhuc dies est, ut in Nobe stetur: agitabit manum suam super montem filiae Sion, collem Jerusalmas ponet vasa sua: et transibit vallem,t veniet in Aggai. Timor apprehendet Rama civitatem Saul: fugiet filia Gallim: attende Laisa: audietur in Anathot: obstupuit Medemena, et habitatores Gebim. Consolamini hodie in via, ut maneat: consolamini montem filiae Sion, et collem Jerusalem. Multum in hoc loco LXX ab
Abbreviated transcription (Latin):
bit eam inuia egypti. etiam sic intelligo
qđ iccirco ꝑcusserit plurimos de tribu i¬
da & incircũitu regni ierłm ceꝑit cuuit¬
tes. quia non indõ. sed in egyptiis habue
fiduciam. Unde &e rapsaces ex ꝓbrat eis
dicens. Ecce confidis suꝑbaculum arundut¬
homo. intrabit in manũ eiꝰ & ꝑforabit ẽ
Sic pharao rex egẏpti omĩb qui confidi
ineum. Hystoria madianitarũ inuidici
libro scripta est: quan & inpsalmo leqd
Pone principes eoꝵ sicut oreb. & teb. & t
bee. & salmana. Errant gͦ qui putant i¬
lud significari tempꝰ. quando in librom
aliis apud hebreos scribuntur littens.
cum eo in tempore non fuerint in monte
oreb sed in solitudine sethim. luxta mus¬
gen prȩcipit᷑ popło in ȩccłia cõmoranti.
ne timeat aduersarios qui ad pugnan¬
dum semꝑ parati sunt. & multas dispi¬
tatione sua animas subuerterunt. lat
en um contra popłm dĩ pa xillum accus
potestatem. & non tam gladio ꝑcuti

Expanded text:
abit eam in via aegypti: etiam sic intelligere, abit eam in via aegypti: etiam sic intelligere, quod idcirco percusserit plurimos de tribu Juda, et in circuitu regni Jerusalem ceperit civitates, quia non in Deo, sed in Aegyptiis habuerint fiduciam. Unde et Rabsaces exprobrat eis dicens: Ecce confidis suhomo, intrabit in manum ejus, et perforabit eam : sic Pharao rex Aegypti omnibus qui confidunt in eo. Historia Madianitarum in Judicum libro scripta est , quam et in Psalmo legimus: Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana . Errant ergo qui putant illud significari tempus, quando in libro aliis apud Hebraeos scribuntur litteris, cum eo tempore non fuerint in monte Oreb, sed in solitudine Sethim. Juxta anagogen praecipitur populo in Ecclesia commoranti, ne timeat adversarios, qui ad pugnandum semper parati sunt, et multa disputatione sua animas subverterunt. Ideo enim eos contra populum Dei pauxillum accipere potestatem, et non tam gladio percutere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuiam egrp̾ti. baculum tantum suũ ele¬
uet contra te &e ferire nonpossit. Adhuc
enĩ paululũ. & reuersus de egypto cũ in.¬
finita exercitus multitudine. atq obside.¬
re tẽ cupiens statim mea indignatione
feriet᷑. & flagellum illud qđ quondam
aduersum mãdianitas sub gedeone qui
altero nomine uocabat᷑ ieroba al suscitaui.
quando oreb & zebeȩ principes madia¬
nitarũ occisi sunt supra petrã durissimã
i est si licẽ quȩ hebraice appellatur sur.
ita ut ex petra &e ex rege qui inea occisus
Et locus petra oreb nomen acceꝑit. Leua.¬
bit g uirgani suam suꝑ mare rubrum
ꝑgens aduersum ethiopas. & leuabat
beuertens Aete p uiam egypti sed statim¬
ut de egypto uenerit auferetur onus de
humeris tuis & uigum imꝑii eius. ac senm¬
re desistes. Quod iugum idest potentia asi¬
rii a facie olei idest dĩ miscđia cõputit¬
te. & baculum leuabit suꝑ te inuia egr
&e rursum. & uirgã suã suꝑ mare. & leu¬

Expanded text:
per viam Aegypti, baculum tantum suum eleper viam Aegypti, baculum tantum suum elevet contra te, et ferire non possit. Adhuc enim paululum, et reversus de Aegypto cum infinita exercitus multitudine, atque obsidere te cupiens, statim mea indignatione ferietur, et flagellum illud, quod quondam adversum Madianitas sub Gedeone , qui altero nomine vocabatur Jerobaal, suscitavi: quando Oreb et Zebee principes Madianitarum occisi sunt super petram durissimam, id est, silicem, quae Hebraice appellatur SUR , ita ut ex petra et ex rege, qui in ea occisus est, locus petrae Oreb nomen acceperit. Levabit ergo virgam suam super mare Rubrum pergens adversus Aethiopes, et levabit revertens ad te put de Aegypto venerit, auferetur onus de humeris tuis et jugum imperii ejus, ac servire desistes. Quod jugum, id est, potentia Assyrii, a facie olei, id est, Dei misericordiae computrete, et baculum suum levabit super te in via Aegypti: Et rursum: Et virgam suam super mare, et lev
Abbreviated transcription (Latin):
gnatio &e furor ms suꝑscelus eoꝵ. Et susci¬
tabit sup eum dñs exercituum flagellũ
iuxta plagam madian in petra orẽb: &
uirgam suam suꝑmare. & leuabit eam in
uia egypti. Et erit. In die illa auferetur
oniis eius de humero tuo. & iugum eiꝰ de
collo tuo. & computrescet iugum a facie
pretatus est aquila. simmachus & theodo¬
tion ipsum uerbũ posuere hebraicũ sur.
locum tribulationis. de quo in suo dicemus
loco. Difficile inquit tibi uidetur o habita¬
tor syon ut cunctis in circũitu assirio gen¬
tib subiugatis: tu solus de eiꝰ manibus
libereris. Ausculta quȩ dico. Noli timere
popłs m̃s qđ assur uincente capiaris. Licet
enim anno quarto decimo regis ez eclȩ
ascensurus sit sennacherib rea assirius
suꝑ om̃s ciuitates uidȩ munitas oe capiat
eas & missurus R apsacem qui obsessum
inierłm popłm terreat: tam̃ hoc scire
debes. qđ non te gladio sed uirga ꝑcussu-¬
rus sit. &e ꝑgens contra taracha regem
ethiopiȩ & egyptios ac mare rubrum

Expanded text:
a et furor meus super scelus eorum. Et suscitabit super eum Dominus exercituum flagellum, juxta plagam Madian in petra Horeb, et virgam suam super mare, et levabit eam in via Aegypti. Et erit in die illa: Auferetur onus ejus de humero tuo, et jugum ejus de collo tuo, et computrescet jugum a facie t Aquila, Symmachus et Theodotio ipsum verbum posuerunt Hebraicum SUR locum tribulationis: de quo in suo dicemus loco. Difficile, inquit, tibi videtur, o habitator Sion, ut cunctis in circuitu ab Assyrio gentibus subjugatis, tu solus de ejus manibus libereris. Ausculta quae dico: noli timere, populus meus, quod Assur vincente capiaris. Licet enim anno quarto decimo regis Ezechiae ascensurus sit Sennacherib rex Assyrius super omnes civitates Judae munitas, ut capiat eas, et missurus Rabsacen, qui obsessum in Jerusalem populum terreat; tamen hoc scire debes, quod non te gladio, sed virga percussurus sit, et pergens contra Taracham regem Aethiopiae, et Aegyptios ac mare Rubrum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ multiplicaret᷑ eius imꝑium. & paciseiꝰ
non esset t̾minus. Hunc in ꝓlogo aduentꝰ
eius priusquã dicatur qđ ds esset. ce ex
dauid sit genere nasciturꝰ: ꝑ translatio¬
ne fracte sagunculȩ passio illiꝰ demon¬
strat᷑. qͥd uolente dõ iccireo caro eiꝰ morti
tradita sit ut iudeoꝵ sullimitas destrua¬
tur & excelsi quondã in t̾rã corruant.
& libanꝰ cum sius cedris succidat᷑. de qͥb
in racharia legimus. Aꝑi libane portas¬
tuas. & comedat ignis cedros tuas. Ululet
abies quia cecidit cedrus. qm̃ magnifici
uastati sunt. Qđ aut̃ a patre & contritꝰ
ae ꝑcussus esse dicatur: de ilud indicio est
Percutiam ꝓastorem: & oues dissipabundur
Et aliud testunoniũ. Qm̃ quem tu ꝑcusust
ipsi ꝑsecuti sunt. Uerbum hebraicũ furi¬
lar. qđ ce ipsũ iuxta inscriptionẽ trium
psalmoꝵ dominicã significat passionen
ipso dicente inisaia. Torcular calcaui solis
& de gentib uir non erat mecũ. Septuaois

Expanded text:
m, et pacis non esset terminus. Nunc in prologo adventus ejus, prius quam dicatur quod de Jesse et David sit genere nasciturus, per translationem fractae lagunculae passio illius demonstratur: quod, volente Deo, idcirco caro ejus morti tradita sit, ut Judaeorum sublimitas destruatur, et excelsi quondam in terram corruant; et Libanus cum suis cedris succidatur, de quo in Zacharia legimus: Aperi, Libanecomedat ignis cedros tuas: ulula, abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici vastati sunt . Quod autem a Patre contritus et percussus esse dicatur, et illud indicio est: Percutiam pastorem, et oves dissipabuntur . Et aliud testimonium: Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecuti sunt . Verbum Hebraicum lar, quod 155 et ipsum juxta inscriptionem trium psalmorum dominicam significat passionem, ipso dicente in Isaia: Torcular calcavi solus, et de gentibus vir non erat mecum . LXX autem
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ eius iħm. ipse enĩ saluum faciet popln
suum: nunc uocat saluatorẽ. & de eius
fontib aquas prȩdicat hauriendas. neqͣqͣu
de aquis fluminis egypti quȩ ꝑcussȩ sunt
neq de aquis fluminis Rasin. sed de fontib
iesu. Hoc enim hebreor lingua saluatoro
primit᷑. Vnde &e ipse clamabat in euangelia
Qui sitit. ueniat ad me & bibat. Qui credit¬
in me sicut dicit scriptura: flumina deu
tre cius fluent aquȩ uiuȩ. Hoc aut̃ inquit
euangelista dicebat de sp̃u scõ quẽ credent
in eum accepturi erant. Et in alio ipse loqut̃
euangelio. Qui biberit de aqua quamego
dedero ei. non sitiet in ȩt̃nũ: sed aqua qui¬
inuitam ȩternã. Fontes saluatoris doctri

Expanded text:
nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum : nunc vocat Salvatorem, et de ejus fontibus aquas praedicat hauriendas, nequaquam de aquis fluminis Aegypti, quae percussae sunt, neque de aquis fluminis Rasin, sed de fontibus Jesu, hoc enim Hebraeorum lingua Salvator exprimitur. Unde et ipse clamabat in Evangelio, Qui sitit, veniat ad me, in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hoc autem, » inquit Evangelista, « dicebat de Spiritu sancto, quem credentes in eum accepturi erant . » Et in alio ipse loquitur Evangelio: « Qui biberit de aqua quam ego dedero ei, non sitiet in aeternum, sed fiin vitam aeternam . » Fonte
Abbreviated transcription (Latin):
in solitudine dixeratis quando ascendistis
de terra egipti & mare siccatũ est rubrũ.
cantemꝰ dño. gloriose enim magnificatꝰ
est. ce reliqua: nunc ꝑcussa lingua maris
egypti. & flumine illiꝰ arefacto atq
conciso & humiliato. gl orificate dñm
&e dicite. Confitebor tibi dñe. qm̃ iram
merui &e furorẽ tuum. miscdiã consecut᷑
nequaquam habebo in idolis. nec timebo
quȩ non sunt timenda. sed tues fortitu¬
do mea &e laus mea. qui mͥ factus es in
salutem. Audiat sceleratissima heresis
factum dñm ins saluantur. & quoꝵ pruis
dñs non erat. ut creationem inscripturis
atq facturam ñ semꝑ conditionẽ eor quę
non erant. sed interdum grãm in eos qui me¬
ruerunt sibi dm̃ fieri intelligamꝰ.
Maurietis aquas in gaudio de fontib saluado
Quem supra emmanuel & spolia detrahe.
festina prędari. & reliquis appellarat no¬
minib. ne uideret᷑ alt̾ esse prȩt̾ eũ. quen
gabriel uirgini nunciauit dicens. uocabis

Expanded text:
in solitudine dixeratis, quando ascendistis de terra Aegypti, et mare siccatum est Rubrum: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: et nunc percussa lingua maris Aegypti, et flumine illius arefacto, atque conscisso et humiliato, glorificate Dominum, et dicite: Confitebor tibi, Domine, quoniam iram merui et furorem. Tuam misericordiam consecutus fiduciam habeo in idolis, nec timebo quae non sunt timenda; sed tu es fortitudo mea, et laus mea, qui factus es mihi in salutem. Audiat sceleratissima haeresis, factum Dominum his qui salvantur, et quorum prius Dominus non erat, ut creationem in Scripturis sanctis atque facturam, non semper conditionem eorum quae non erant, sed interdum gratiam in eos qui meruerint sibi Deum fieri, intelligamus. Haurietis aquas in gaudio, de fontibus Salvatoris. Quem supra Emmanuel, deinde, spolia detrahe, festina praedari, et reliquis appellarat nominibus, ne videretur alter esse praeter eum quem Gabriel Virgini nuntiavit, dicens: Et vocabis
Abbreviated transcription (Latin):
Ohabitatio syon exulta & lauda dm̃ tuũ:
quod qui tiuis ante uidebatur ds̃. & modi¬
cis iudei t̾rȩ claudebatur angustis: nunc
repleuerit omnem t̾rã scientiã sua. & de
morte consurgens regnet in gentib. & ipsũ
nationes deprecentur atq adorent. ita dun¬
tarat ut adiciat secundo manum suam
adpossidendũ qđ reliquum est popłi sui
& congregandos ꝓfugos isrł. & disꝑsos
uida colligendos a quattuor plagis terrȩ
quia seminarium euangeli i ꝑ apłos qui
Melius aut̃ est ut syon idest speculam in
sullimib collocatã interp̃temur ȩccłiam.
de qua & quinquagesimus psalmꝰ canit.
Benigne fac dñe in bona uoluntate tua syon
&e edificentur muri ierłm: ut acceptabile

Expanded text:
abitatio Sion, exsulta et lauda Deum tuum, quod qui tuus ante videbatur Deus et modicis Judaeae terrae claudebatur angustiis, nunc repleverit omnem terram scientia sua, et de morte consurgens regnet in gentibus, et ipsum nationes deprecentur atque adorent, ita duntaxat, ut adjiciat secundo manum tuam ad possidendum, quod reliquum est populi sui, et congregantes profugos Israel et dispersos Juda colligendos a quatuor plagis terrae, quia seminarium Evangelii per apostolosmelius autem est, ut Sion, id est speculam in sublimibus collocatam interpretemur Ecclesiam, de qua et quinquagesimus psalmus canit: « Benigne fac in bona voluntate tua, Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. » Ut acceptabile
Abbreviated transcription (Latin):
dix iesse &e qui de eius stirpe conscendet
insignum omium popłoꝵ. ut uideant
popłi signum filii hominis in cȩlo. qui
habebit cornua inmanib suis. in quib
abscondetur fortitudo eiꝰ. ut ex altatus
transtuler̃ resurget a mortuis. ut prin¬
ceps sit omĩum nationũ & uiiuersȩ gen¬
tes spent in eo. Quod etiã iacob de tribu

Expanded text:
dix Jesse, et qui de ejus stirpe conscendet dix Jesse, et qui de ejus stirpe conscendet in signum omnium populorum, ut videant populi signum Filii hominis in coelo . Qui habebit cornua in manibus suis, in quibus abscondetur fortitudo ejus, ut exaltatus transtulerunt, resurget a mortuis, ut princeps sit omnium nationum, et universae gentes sperent in eo. Quod etiam Jacob de tribu
Abbreviated transcription (Latin):
radia iesse quistat in signũ popłoꝵ. ipsũ
gentes dep̃cabuntur. & erit sepulchrum
iesse. & qui consurget ut princeps sit
gentium. in ipso gentes sꝑabunt. & erit
requies eius honor. Pro requie eiꝰ inhebraico
c̾abot quod ꝑspicue głam sonat. Et est᷑
sensus. Erit mors eiꝰ g̃losa ut impleret᷑
illud quod saluator in euangelio dep̃cat᷑.
at. glorifica me gła quam habu prius
quam mundus esset apud tẽ. Dictũ est
de natiuitate eius. dictũ decȩteris in me.¬
dio sacram̃tis. Uenit admortẽ. quȩ non
consueto mortalium nomine. sed quia
in xp̃o erat uita ꝑpetua: requies appel¬
latur. Nos aut̃ ut manifestũ legenti sen.¬
sum faceremꝰ ꝓ dormitione & requie
altero uerho sed eodẽ sensu sepulchrum
uertimus. In tempore gͥ illo quando xp̃i
in toto mundo euangeliũ choruscabit
&e repleta fuerit omĩs terra scientia dñi
sicut aquȩ maris terrã oꝑientes: erit ra.¬

Expanded text:
radix Jesse, qui stat in signum populorum: ipsum radix Jesse, qui stat in signum populorum: ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum Jesse, et qui consurget, ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt, et erit requies ejus honor. Pro requie ejus, in HebraiCHABOD  , quod perspicue gloriam sonat. Et est sensus: erit mors ejus gloriosa, ut impleatur illud quod Salvator in Evangelio deprecatur: Pater, glorifica me gloria, quam habui prius quam mundus esset apud te . Dictum est de nativitate ejus, dictum est de caeteris in medio Sacramentis: venit ad mortem, quae non consueto mortalium nomine, sed quia in Christo erat vita perpetua, requies appellatur. Nos autem, ut manifestum legenti sensum faceremus, pro dormitione, et requie, altero verbo, sed eodem sensu, sepulcrum vertimus. In tempore igitur illo, quando Christi in toto mundo Evangelium coruscarit, et repleta fuerit omnis terra scientia Domini, sicut aquae maris terram operientes, erit ra
Abbreviated transcription (Latin):
scõ dĩ qͦd interp̾tatur ȩccłia. de quo in eu¬
suꝑ montẽ posita. Ac ne hoc puteniꝰ̃ dici de
monte syon. iuaxta errorẽ hebreoꝵ: sequen¬
ti uersiculo euangelicȩ pͣdicationis sa¬
cramenta monstrantur. quia repleta est
terra scientia dñi. Hoc est illud qđ supra
dicebatur obscurius. habitabit lupus cum
agno. & pardus cum hȩdo accubabit. Et iux¬
ta consuetudinẽ suam ꝓphetalia infine
uerba panduntur. sicut aquȩ inquit ma¬
ris oꝑientes. Quomodo aquȩ maris oꝑunt
ꝓfunda maris. hoc est terram quȩ oꝑta
est fluctib: sic scientia dnĩ omis terra
linteo qđ de cęlo demissũ est se uidisse
testatur. habentẽ quattuor principia qͣs
quattuor mundi plagas intelligimꝰ. ut
repletã t̾rã dĩ scientia cognoscamꝰ. In quo
uase erant quadrupedia. & serpentes. & bestiȩ. &
uolatilia cęli. ut quod arca indiliio. hoc
ȩccłia pręstet in mundo. In die il la

Expanded text:
sancto Dei, quod interpretatur Ecclesia, de quo in Evsancto Dei, quod interpretatur Ecclesia, de quo in Evmontem posita . At ne hoc putemus dici de monte Sion juxta Hebraeorum errorem, sequenti versiculo Evangelicae praedicationis sacramenta monstrantur: Quia repleta est terra scientia Domini: hoc est illud quod supra dicebatur obscurius: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; et juxta consuetudinem suam prophetalia in fine verba panduntur: Sicut aquae, inquit, maris operientes. Quomodo aquae maris operiunt profunda maris, hoc est, terram quae operta est fluctibus, sic scientia Domini omnis terra linteo , quod de coelo dimissum est, se vidisse testatur, habente quatuor principia, quae quatuor mundi plagas intelligimus, ut repletam terram Dei scientia cognoscamus: in quo vase erant quadrupedia, et serpentes, et bestiae, et volatilia coeli, ut quod Arca in diluvio, hoc Ecclesia praestet in mundo. In die illa
Abbreviated transcription (Latin):
complebitur. sumul requiescent catuli eor.
eo quoq non carnes comedet sed paleas. quo
scilicet uescatur cibo simplici. Et hic obser¬
uandum. qđ non bos carnes. sed leo paleas
comedat. Paleas puto in scripturis sc̃is uerba
sensum qui inuenit᷑ in lictera. Et frequent᷑
euenit. ut homines scłi huiꝰ mystica nescien.¬
tis simplici scripturarũ lectione pascant᷑.
nfans quoq qui malicia paruulus est.
mittit manum in foramine aspidis. &
de obsesis hominum corporib fugat
demones. Qui autem ablactatus est. &¬
nequaquam lacte nutritur infantiȩ. sed
iam solido uescitur cibo: iste in reguli ca¬
uernam mittit manum. hoc est inipsius
sathanȩ habitaculũ. & inde eum extrahit:
Unde & apłis potestas data est ut calcarent
suꝑ serpentes & scorpiones. & suꝑ omnem
fortitudinem inimici. Nocere aut̃ & occi.¬
dere nequaquam poter̃ uenenata prius
animalia eos qui habitauerint in monte

Expanded text:
complebitur: Simul requiescent catuli eorum. complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simplici. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba em medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum corporibus fugat daemones. Qui autem ablactatus est, nequaquam lacte nutritur infantiae, sed jam solido vescitur cibo. Iste in reguli cavernam mittit manum, hoc est, in ipsius Satanae habitaculum, et inde eum extrahit. Unde et Apostolis potestas data est, ut calcarent super serpentes, et scorpiones, et super omnem fortitudinem inimici . Nocere autem et occidere nequaquam poterunt venenata prius animalia eos qui habitaverint in monte
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. facilis intelligentia est. lupus enĩ pau-¬
lus qui prius ꝑsequebatur & lacerabat
eccłiam. de quo dictum est. Beniami lupus
rapax: habitabit cum agno. uel anania a
quo baptizatꝰ ÷. uel petro apło cui dictum :.
pasce agnos meos. Et hedus qui prius non
mutabat uarietates suas. lotus in fonte. xp̃i
accubuit cum hȩdo ñ qui a sinistris est: sed
qui immolat᷑ in pascha dni. Et hoc notandũ
quod ñ agnus &e hȩdus habitent cum lupo
& pardo. sed lupiis & pardus agni & hedi
imitentur in nocentiã. Leo qͦq prius ferocis¬
simus. & ouis & uitulus parit̃ morabuntur.
qđ cotidie cernimus in ȩccłia. diuites & pu¬
pes potentes &e humiles. reges atq pͥuatos
parit̾ commorari. & apueris paruulis qͦs
apłos intelligimus &e apłicos uiros imꝑitis
sermone sed non scientia regi in ȩccłia. Qui
cumint̃ se disciplina dnĩ fuerint foederati.
ita ut eoꝵ quoq familiȩ coniungant᷑: tunc

Expanded text:
spiritum facilis intelligentia est. Lupus enim Pauspiritum facilis intelligentia est. Lupus enim Paulus, qui primum persequebatur, 160 et lacerabat Ecclesiam, de quo dictum est: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus qui prius non mutabat varietates suas, lotus in fonte Domini accubuit cum haedo, non qui a sinistris est, sed qui immolatur in pascha Domini. Et hoc notandum, quod non agnus et haedus habitet pardo, sed lupus et pardus agni et haedi imitentur innocentiam. Leo quoque prius ferocissimum, et ovis, et vitulus pariter morabuntur. Quod quotidie cernimus in Ecclesia, divites et pauperes, potentes et humiles, reges atque privatos pariter commorari, et a pueris parvulis, quos Apostolos intelligimus, et Apostolicos viros, imperitos sermone, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita ut eorum quoque familiae conjungantur, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
uino plena current flumina. & defl
arbor distillabunt mella dulcissimd
lacteisq fontib omĩa complebuntus.
Qđ si responderint. ꝓ beatitudine tẽpor
hȩc futura. ut absꝙ cuiusquã nata l¬
nes bonis omĩb ꝑfruantur: audiant.
nob̾ nichil esse bonum nͥ uirtutẽ. a i
malum nͥ uitium. dicente psal mista
Quis est homo qui uult uitã. &e diligs
dies uidere bonos:: Compesce lingulias¬
a malo & fac bonum. Diuitiȩ aut̃ & sanitas
corporis &e rerum omĩum abundantia. & his
contraria. pauꝑtas. infirmitas. in opia : etiam
apud philosophos scłi. nec int̾ bona reputant̃
nec int̾ mala. sed appellant᷑ in differentia.
Unde ce stoici qui nr̃o dogmati in plerisq con¬
cordant: nichil appellant bonum nisi solã
honestatem atq uirtutem. nichil malum
nisi turpitudinẽ. Hȩc breuiter diximus. ut
iuudaizantes nr̃os grauissimo somno stertere
conuincamus. Cȩterũ iuxta uiuificantem

Expanded text:
vino plena current flumina, et de foliis vino plena current flumina, et de foliis arborum stillabunt mella dulcissima, lacteisque fontibus omnia complebuntur. Quod si responderint pro beatitudine temporum haec futura, ut absque cujusquam noxa, homines bonis omnibus perfruantur, audiant a nobis, nihil esse bonum nisi virtutem, et nihil malum nisi vitium, dicente Psalmista: Quis est homo qui vult vitam, et diligit dies videre bonos? Compesce linguaa malo, et fac bonum . Divitiae autem, et sanitas corporis, et rerum omnium abundantia, et his contraria, paupertas, infirmitas, et inopia, etiam apud philosophos saeculi, nec inter bona reputantur, nec inter mala, sed appellantur indifferentia. Unde et Stoici, qui nostro dogmati in plerisque concordant, nihil appellant bonum, nisi solam honestatem atque virtutem: nihil malum, nisi turpitudinem. Haec breviter diximus, ut Judaizantes nostros gravissimo somno stertere convincamus. Caeterum juxta vivificantem
Abbreviated transcription (Latin):
uerso monte scõ meo. quia repleta est n
scientia dñi. sicut aquȩ maris oꝑientes.
Hec quoq uidei & nr̃i iudaitantes iura
litteram futura contendunt. ut incl an¬
tate xp̃i quem putant infine mundi ei
uenturum. om̃s bestiȩ redigant᷑ uimas¬
tudinem. & pristina feritate deposita lu¬
pus & agnus pascantur simul. & eȩten
cum cȩteris. quȩ nunc uidemꝰ sibi esse cm¬
traria. Quos interrogare debemꝰ. si onũ
prȩsentis loci sic accipiuntur ut scripti
sunt. & nichil referrur ad intelligeru
ꝑcussa uerbo dĩ. & interfectus impus
sunt. & docere cogantur quomͦ reb mur¬
poreis iusticia &e ueritate renes diĩ cu¬
cundentur. Sed & hoc eos interrogen
quid dignum sit dñi maiestate si lupis
&e agnus pascantur simul. & pardus eii
hedo accubet. & leo paleas comedat. a
puer paruulus mittat manũ in forit
aspidum. Nisi forte iuxta fabulas pot
aureum nob̾ saturni scłm restituent .i
quo lupi &e agni pascent᷑ simul. & no

Expanded text:
ia repleta est terra scientia Domini: sicut aquae maris operientes. Haec quoque Judaei et nostri judaizantes juxta litteram futura contendunt, ut in claritate Christi, quem putant in fine mundi esse venturum, omnes bestiae 159 redigantur in mansuetudinem, et pristina feritate deposita, lupus et agnus pascantur simul, et caetera cum caeteris, quae nunc videmus sibi esse contraria. Quos interrogare debemus, si omnia praesentis loci sic accipiuntur, ut scripta sunt, et nihil refertur ad intelligentiam percussa verbo Dei, et interfectus impiussunt: et docere cogantur, quomodo rebus incorporeis, justitia, et veritate, renes Domini circumdentur? Sed et hoc eos interrogemus, quid dignum sit Domini majestate, ut lupus et agnus pascantur simul, et pardus cum haedo accubet, et leo paleas comedat, et puer parvulus mittat manum suam in foramine aspidum? nisi forte juxta fabulas poetarum, aureum nobis Saturni saeculum restituent, in quo lupi et agni pascentur simul, et mulso
Abbreviated transcription (Latin):
Cantate dño qm̃ magnifice fecit: annuna¬
te hoc in uniuersa terra. Hȩc p̃cipiuntis
ab apłis & reliquiis isrł iis qui de gentib
crediderunt ut soli confiteant᷑ dño. & idoi
derelictis inuocent nom̃ eiꝰ. & cuncta eus
oꝑa p̃dicent infidelib. ut sciant qm̃ solis¬
gnifice fecerit. & in omĩ orbe illius misci
prȩdicet᷑. Exulta ce lauda habia¬
tio syon: quia magnꝰ in medio tui scl
isrł. Primum dicendũ iuxta litterin

Expanded text:
annuntiate hoc in universa terra. Haec praecipiuntur ab Apostolis et reliquiis Israel his qui de gentibus crediderunt: ut soli confiteantur Domino, et idolis derelictis, invocent nomen ejus: et cuncta opera ejus praedicent infidelibus; 167 ut sciant, quoniagnifice fecerit, et in omni orbe illius misericordia praedicetur. Exsulta et lauda, habitatio Sion: quia magnus in medio tui Sanctus Israel. Primum dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
apłos isrł reliquiȩ saluabunt᷑. Tradunt
eccłiasticȩ historiȩ qđ apłi in toto orbe a¬
sꝑsi euangelium p̃dicarint. ita ut quidl
psas indoiq penetrarint. & ȩthiopia iuis
manus suas dõ. & trans flumina ȩdno
in de.ap̃o munera deferrentur: Aenede
orientales popłos significare uideatur.
iungit & reliquos. ab insulis maris. insulas
aut maris. occidentalẽ plagã significat.
quȩ oceani ambitu clauditur. Leuabit gͥ
signum crucis innationes uniuersas. & de
sinagogis uideoꝵ primũ isrł popłos congre.¬
gabit: ut apłi p̃ceptum saluatoris imple¬
rent. qui dixerat. lte ad oues ꝑditas domꝰ¬

Expanded text:
os Israel reliquiae salvabuntur. Tradunt Ecclesiasticae historiae, quod Apostoli in toto orbe dispersi Evangelium praedicarint: ita ut quidam Persas Indosque penetrarent, et Aethiopia daret manus suas Deo, et trans flumina Aethioisto munera deferrentur. Ac ne solum orientales populos significare videatur, jungit et reliqua: Et ab insulis maris. Insulas autem maris occidentalem plagam significat, quae Oceani ambitu clauditur. Levabit igitur signusynagogis Judaeorum primum Israel populos congregabit, ut Apostoli praeceptum Salvatoris implerent, qui dixerat: Ite ad oves perditas dom
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ quȩ quondam in cauda reputatȩ sint
isrł in caudã reputabit᷑: ut apponat dns
scđo manũ suã & possideat residuũ pops
sui. de quo & supra legimus ñ omẽm isrł seal
reliquias esse saluandas quȩ relictȩ fuen¬
abassiriis. & abegypto. & a diuersis ꝑcuru¬
tũ nationib Primũ enim duodecim apl̃
&e septuaginta. & centũ uiginti animȩ a
quingentȩ quib parit̃ congregatis dñs a¬
paruit. deinde tria milia. &e quinq milia
iudeoꝵ in dñm credider̃. lacob quoq as
paulum apłm loquitur. qui &r ipse de res¬
quuis erat. Uides fr̃ quanta milia sint ii¬
deoꝵ credentium. hi om̃s emulatores leqs
sunt. Et in eodẽ uolumine legimus. Erant
dei de uniuersis gentib quȩ subcȩlo sint
qui om̃s mirabantur atq dicebant. Honit

Expanded text:
gentium, quae quondam in caudam reputatae sunt, gentium, quae quondam in caudam reputatae sunt, Israel in caudam reputabitur : ut apponat Dominus secundo manum suam, et possideat residuum populi sui, de quo et supra legimus, non omnem Israel, sed reliquias esse salvandas, quae relictae fue Aegypto, et a diversis per circuitum nationibus. Primum enim duodecim Apostoli, et septuaginta, et centum viginti animae, et quingenti, quibus pariter congregatis Dominus apparuit, deinde tria millia, et quinque millia Judaeorum in Dominum crediderunt. Jacobus quoque ad Paulum apostolum loquitur, qui et ipse de reliquis erat: Vides, frater, quanta millia sint Judaeorum credentium? hi omnes aemulatores legis sunt . Et in eodem volumine legimus: Erant ti, de universis 163 gentibus quae sub coelo sunt, qui omnes mi
Abbreviated transcription (Latin):
ab insulis maris. Et eleuabit signũ inna¬
tiones. & congregabit ꝓfugos irł: & disꝑ¬
sos uida colliget a quattuor plagis terrȩ
Et auferetur zelus ephram: & hostes iuda
ꝑibunt. Ephraim non emulabitur udã
&e uidas ñ pugnabit contra ephraun.
& uolabunt in ħumero philistum ꝑmare.
simul prȩdabunt᷑ filios orientis. Idumea
&r moab prȩceptũ manus eoꝵ. & filii
ammon oboedientes erunt. In die illa.
hoc est intempore de quo ce supra dictũ
est cum surrexerit radix iesse in signũ
popłoꝵ. siue ut dominetur gentiũm.
apponet dñs scđo manum suam. ut neq
intrauerit plenitudo gentiũ. tunc omis i
saluus fiat: sed hec omĩa in pͥmo intelligin
aduentu. Neq enĩ possumꝰ cũ una dies dicã
&e nunc &e supra. illã referre ad pͥmũ aduc¬
tum & istam ad scđm. ne ꝑhȩc quȩ sequint᷑
&e illa quȩ prȩcesserunt ad eũ referenda
sint xp̃m quẽ udei necdũ uenisse sed uen¬
turũ esse contendunt. Post uocationẽ gͥ gi

Expanded text:
ab insulis maris et levabit signum in nationes et congregabit profugos Israhel et dispersos Iuda colliget a quattuor plagis terrae et auferetur zelus Ephraim et hostes Iuda peribunt Ephraim non aemulabitur Iudam et Iudas non pugnabit contra Ephraim et volabunt in umeros Philisthim per mare simul praedabuntur filios orientis Idumea et Moab praeceptum manus eorum et filii Ammon oboedienthoc est, in illo tempore, de qua et supra dictum est, cum surrexerit radix Jesse in signum populorum, sive ut dominetur gentium, apponet Dominus secundo manum suam, ut nequintraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat ; sed haec omnia in primo intelligamus adventu. Neque enim possumus, cum una dies dicatur et nunc et supra, illam referre ad primum adventum, et istam ad secundum: ne per haec quae sequuntur, et illa quae praecesserunt ad eum referenda stum, quem Judaei necdum venisse, sed venturum esse contendunt. Post vocationem igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uulneret. & non animam auferat. lpseat
modũ iracundiȩ meȩ egressus est. & ñs
contra isrł ad quem directꝰ fuerat. sed i
gentes plurimas de bachatus est: ut omi
ꝑ circũitũ regna contereret. & usq adin¬
netionẽ gentiũ plurimarũ illius muen
seuiret. Erectꝰ enĩ insuꝑbiã. hȩc ausus eh
dicere. Duces mei aliarũ gentiũ regessi
modo coepi charcamis. sic coepi & chalans
Quomodo arphat. sic obtinui & emath.
Quomͦ damascum. sic mͥ subieci & samarius
Quomͦ cȩtera regna quȩ idoloꝵ cultui ser¬
iciã potestati. Quomodo coepi samariaa
cum idolis suis : sic &e ierłm capiã quu
eosdẽ uenera t deos. Charcamis autem
septuaginta addentes de suo. regionem
trans babilonẽ interp̃tati sunt & chalan¬
ne ubi edificata est turris. arphat pe.¬
nitꝰ relinquentes. Possumꝰ aut̃ iuxta
trans lationẽ eor &e tropologiȩ dũ mod
pia sit libertatẽ. ex eo qđ ait &e poplo

Expanded text:
vulneret, et non animam auferat. Ipse autem vulneret, et non animam auferat. Ipse autem modum iracundiae meae egressus est, et non solum contra Israel, ad quem directus fuerat, sed in gentes plurimas debacchatus est, ut omnia per circuitum regna contereret, et usque ad internecionem gentium plurimarum illius mucro saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus dicere: Duces mei aliarum gentium reges sumodo cepi Charcamis, sic cepi et Chalanno: quomodo Arphad, sic obtinui et Emath, quomodo Damascum, sic mihi subjeci et Samariam. Quomodo caetera regna, quae idolorum cultui serviesubjiciam potestati. Quo modo cepi Samariam cum idolis suis, sic et Jerusalem capiam, quia eosdem veneratur deos. Pro Charcamis autem LXX addentes de suo, regionem trans Babylonem interpretati sunt, et Chalane ubi aedificata est turris, Arphad penitus relinquentes. Possumus autem juxta translationem eorum, et tropologiae, dummodo pia sit, libertatem, ex eo quod ait, et populo
Abbreviated transcription (Latin):
sed tuli arabiam &e damascũ & samariã
hunc suggerit sensum. Cum inqͥt diamm
assirio qui capti sunt. tũ pͥnceps omiũ. ille
adhuc infirmũ se esse sentiens. respondebit
Quomodo mẽ uocatis principẽ. cũ tantũ ais
& damascũ. & samariã coeperim. & long
positas nationes trans babilonẽ necdũ ni
subdiderim potestati: Quomodo aut̃ arabi
coepi. damascũ. & samariã: sic omĩa mich
regna subst̃nã. Transeamus ad hebraicun
& quid nobis uideat᷑ breuit̃ annotemus.
Ue assirio. id est sennacherib quia ipse est u¬
ga ce baculus furoris mei. Inmanu enĩ eꝰ
indignatio mea. & ꝑ illũ ꝑcutiã gentẽ falli¬
cissimã. quȩ int̾ me semꝑ &e idola elaudia¬
uit. quȩ precepta mea se facturã esse m̃tt
est. & contra popłm furoris mei ipsi pͣcipi
ut spoliet eum atq prȩdet᷑. ut redigat n
puluerẽ & conculcet quasi lutũ platearĩ.
idest ut ꝑcutiat eũ & nonint̃ ficiat. ut

Expanded text:
sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, hunc suggerit sensum: Cum inquit, dixerint Assyrio qui capti sunt, tu princeps es omnium, ille adhuc infirmum se esse sentiens, respondebitQuomodo me vocatis principem, cum tantum Arabiam, et Damascum, et Samariam ceperim, et longe positas nationes trans Babylonem, necdum meae subdiderim potestati? Quo modo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mihi regna substernam. Transeamus ad Hebraicum, et quid nobis videatur, breviter annotemus. Vae Assyrio, id est, Sennacherib, quia ipse est virga, et baculus furoris mei, in manu enim ejus indignatio mea, et per illum percutiam gentem fallacissimam, quae inter me semper et idola claudicavit, quae praecepta mea se facturam esse mentita est, et contra populum furoris mei ipsi praecipiam, ut spoliet eum atque praedetur, et redigat in pulverem, et conculcet quasi lutum platearum, id est, ut percutiat eum, et non interficiat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rimas. Quod si dixerint ei. tu solus es
princeps: respondebit. Non tuli regionẽ
quȩ est suꝑ babilonem. & chalanne ubi
turris edificata est. Tuli aut̃ arabiam
& damascum. &e samariã. Sicut has tuli:
sic omĩa regna capiam. Ululate sculpti¬
lia in ierłm & samaria. Sic ut enĩ fecisa¬
mariȩ & idolis eius : sic faciam ierłm ce
simulachris illius. Primũ sciendũ. qđ
inhebraico non habeatur chalanne.
sed chalanno. Ultima enĩ nominis huius
littera ñ est eth ut illi putauerunt. sed
uau quȩ sitterȩ sola int̾ se distant magni¬
tudine. Turris aut̃ edificata est in camp̃o
sennaar in quo erant arech. achad. &e
linguarũ nom̃ accepit. Arabia aut̃ non¬
sennꝰaar habet᷑ in hebreo. sed emath qͣm
siri usq hodie epiphaniam uocant.
Ululare quoq sculptilia inierłm: de suo
addiderunt. Quodq supra scriptũ est.¬
&e si dixerint & tu solus es princeps. re¬
spondebit. non tuli regionẽ illã &e illã.

Expanded text:
rimas. Quod si dixerint ei: Tu solus es rimas. Quod si dixerint ei: Tu solus es princeps, respondebit: Non tuli regionem quae est supra Babylonem, et Chalane, ubi turris aedificata est. Tuli autem Arabiam, et Damascum, et Samariam: sicut has tuli, sic omnia regna capiam. Ululate sculptilia in Jerusalem, et Samaria; sicut enim feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris illius. Primum sciendum est quod in Hebraico non habet Chalane, sed CHALANNO  . Ultima enim nominis hujus littera non est IOD, ut illi putaverunt, sed VAU, quae litterae sola inter se distant magnitudine. Turris autem aedificata est in campo Sennaar, in quo erant Arec  Al. Arce,linguarum nomen accepit . Arabia autem non habetur in Hebraeo, sed Emath, quam Syri usque hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque sculptilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Quodque supra scriptum est: Si dixerint ei, tu solus es princeps, respondebit, non tuli regionem illam, et illam,