comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illo addux̃ istos ut eum regem constituerent : Et quomo¬
do adduxit: num quid corporalibus ullis uincalis alli¬
gauit intus egit: corda tenuit : corda hbuit t̃osqueuo¬
luntatibus eorum quiipse in illis operatus est traxit : sicgo cũ
uolucrit reges interra dĩ constituere. magis hab& in potesta¬
te uoluntates hominum quam ipsisuas : quis alius facit ut
sa lubris sit correptio & fiat incorrepti cordeccorrep¬
pracpositissuis subditi fratres correptionib decaritate ue¬
nientibus proculparũ diuersitate diuersis uelminoribus
uel amplioribus : quia & ipsa quae dam ratio nominatur quã
facit epis copale iudtium: quapoena in ecclesia nulla maiorest
potest si ds̃ uoluert: incorreptionem sa luberrimam cedere
atq: prosicere : Neque enon sonus quid continguat sequen

Expanded text:
illo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomoillo, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correcantur itaque a praepositis suis subditi fratres correptionibus de charitate venientibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel amplioribus. Quia et ipsa quae damnatio nominatur, quam facit episcopale judicium, qua poena in Ecclesia nulla major est, potest, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequen
Abbreviated transcription (Latin):
legitur : et ambulabat dauid proficiens & manificabatur :
& dñs erat cum illo: hoc cam praemissum fiuss&: paulo post
tui sumus dauid: & tecum futuri filii iesse: paxtibi : & pax
adiutoribus tuis : quia auxiliatus est tibids : num quid
iste poss& aduersari uoluntatidi  & non potius eius face¬
reuo luntatem qui in eius corde operatus est persp̃msu¬
um quo indutus est ut hoc uell& dicer& & facera:
itempaulo postait. eadem scriptura : omnes hiuiribel¬
latores dirigentes aciem corde pacifico uenerunt in
chebron : ut constituerent dauid super omnem is rabł :
sua uoluntate utique isti constituerunt regem dauid
Quis nonuidit quis hociag& non enim hoc non exanimo
men hoc in eis egit qui in cordibus hominum quoduolue¬
rit operatur : propter quod praemisit scriptura : Etam¬
bula uit dauid proficiens & magnificabatur : & d̃ som¬
nipotens eratcum illo: acper hoc dñs om̃ps quierat cũ

Expanded text:
legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, paulo post Tui sumus, o David, et tecum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset adversari voluntati Dei, et non potius ejus facere voluntatem, qui in ejus corde operatus est per Spiritum suum quo indutus est, ut hoc vellet, diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, men hoc in eis egit, qui in cordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus omnipotens erat cum illo. Ac per hoc Dominus omnipotens qui erat cum
Abbreviated transcription (Latin):
it sauli regnum dare sic erat inpotestate isra helitarum
sub derese memorato uiro siue non subdere quod utiqua
incorumerat positum uoluntate : ut &iamdõ u&lete uel¬
lent resistere quitamen hoc non fecit nisiper ipsorum
hominum uoluntates sine dubio habens huma norum cor¬
dium quopla cer& inclinandorum omni potentis simam
potesta temigic enim scriptum est : Et dimisit samuelpo¬
pulum & habiitunus quis quȩ in locum suum: & saulha¬
bit in domum suam ingabaa :et habierunt potentes quo¬
rum tecigit d̃s corda cum saule: & filii pestilentes
dixerunt : qlli saluabit nos hic: & in honorauerunt eum :¬
& non obtulerunt: ei munera: num quid aliquis dictu¬
nus est non iturum fuisseccum sacile: quem quam eorum quo¬
rum tetigit cordadñs utirent cum illo autipse aliquem pesti¬
lentium : quorumut hoc facerent corda non tetigit : stem de
dauid quem dñs in regnũ successii properiore constituit sta

Expanded text:
it Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum it Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dictuus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
homines Quult saluos fieri ut intellegantur. omnes
prae destinati qua omne genus hominam in eis est.
sicut dictum est pharisa eis decimatis omne holus.
ubi nonesꝵintellegen dum nis omne quod habebant neq
cnim omne holus quoderat in tot& terrarum orbedeci¬
mabant : sccundum istum locutionis modd̃ dictum este Scuo
& ego omnibus peromnia placeo : Num quid enim quihoe
dixit placebat &iam tammultis perse cutoribus suissed
placebat omnigeneri hominum quod xp̃i congregabat
eccdesia : siueiam intus positis. siue in troducendis in eumi non
est itaque dubitandum uoluntate dĩ quuncelo & interra
om̃a quecum que uoluit fecit et quȩ iamilla quae futura
sunt fecit humanas uoluntates non posseresister& quin¬
minus facit ipse quẽ uult t uando quidem & iam deipns
hominum uoluntatibus. quoduult. cumuult facit : nisi
forte ut exmultis aliqua commemorem. quando ds̃ uola¬

Expanded text:
homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus volu
Abbreviated transcription (Latin):
dicamentum : si autem non pertin& siei correptio paena¬
letor mentumi sub isto ergo incerto. excaritate adhi¬
benda ert Cuius exitus ignoratur: & pro illo cui adhi¬
b&ur orandum est. ut sanetur: Cum autem homines
per correptionem inuiam iusticiae seu ueniunt. seure¬
uertentur : quis operatur incordibus eorum salutem
nisi illequi quo lib& plantante & rigante et quolib&
in agris uel arbur culis operante. datincrementum
ds̃ cui uolente facere saluum nullum hominem resis¬
tit arbitrium sic enim uelle. seunolle: inuolentis aut
nolentis est potestate ut diuindon uoluntatem non in¬
pediat nec super& potestatem: &iam dehis enim quifa¬
ciunt quodnonuult: fact ipse quoduulei et quod scrip¬
tum est. quod omnes homines uult saluos ficri nec tamen
omnes salui fiunt᷑ multis quidem modis intelligipo¬
test ex quibus in aliis opus culis nostris aliqua com¬
monorauimus  sed hicunumdicam: stadictum est omnes

Expanded text:
dicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenadicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel arbustulis operante dat incrementum Deus; cui volenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipse quae vult. 44. Et quod scriptum est, quod vult omnes homines salvos fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ducit adregñũ̃ huergo qui non pertinent adistum cer¬
tissonum & selicissonũ numerum: promeritis iustissime.
iudicantur: Autełi lacebunt subpeccato quod originalit᷑
generatione traxerunt Et cum illo hereditario debito
hinc exeunt qđ non est regeneratione dimissum: aut per
pec catiautem seruum: qui uoluunt᷑ per diuersas noxias¬
que cupiditates aliimagis aliiminus sed omnes mali &
proipsa diuersitate diuersis suppliciis iudicandi aut
gratiam dĩ suscipiunt. sed temporales sunt. necper seuerant᷑¬
sel deserunt & deseruntur : Dimis sienim sunt libero arbitrio
cant÷ nec deipsa correptione argumententur contra¬
gratiam : nec degratia contra correptionem: q̃uia & pec ca¬
tis iusta paena deb&ur &dipsam pertin& iustacorrep¬
tio quae medi cinalitor adib&ur etiam sisalus erga¬
tantis incerta est : ut sihis quicorripitur ad praedesti¬
norum numerum pertin&: sit ei correptio salubre me¬

Expanded text:
ducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum cerducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt libero arbitrio, cant, nec de ipsa correptione contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre me
Abbreviated transcription (Latin):
cedentibus. misericordia ens pra uenit hominem
ut liberetur amalis. & qua fecit. & quae facturus
fuerat nisi digratia regeneraretur : & quae passurus
fucrat in axernũ. nisi eruer&ur a potestate tene¬
brarum ec trans ferretur in regnum filii caritatis
dii uerum tamen quia & ipsa uita a erna quã certũ c̃
bonis operibus debitant reddi: atanto apostolo gratia
dĩ dicitur: cumgratia non operibus reddatur. sed gra¬
tis detur sinculla dubitatione confitendum est Ideo
gratiam uitam a& ernam uocari : quia his meritos rad¬
dicur. quae gratia contulit hominis pecte quippe ipsa
intellegitur gratia. quac inuangelio legitur gratiam
progratia  Id est eis meritis que contalit gratiaihii
uero qui non pertinent adhunc prae distinatorum nu¬
merum : quos dĩ gratia siue nondu habentes ullum libe¬
rum suae uoluntatis arbitrium. siue cum arbitrio uolun¬
ta tis id eouers libero quia peripsam gratiam liberato per¬

Expanded text:
aecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, aecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Verumtamen quia et ipsa vita aeterna, quam certum est bonis operibus debitam reddi, a tanto Apostolo gratia Dei dicitur , cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur; sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quippe ipsa intelligitur quae in Evangelio legitur, Gratia pro gratia , id est, pro his meritis quae contulit gratia. 42. Hi vero qui non pertinent ad hunc praedestinatorum numerum, quos Dei gratia sive nondum habentes ullum liberum suae voluntatis arbitrium, sive cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, per
Abbreviated transcription (Latin):
coronantur in iusti que damnatur alios cũmiscricor¬
dia . Alios sinom miseri cordia iudi candos proptor
quod &iam mater machabeorum filio suo dicit : ut
in illa miseratione cumsratribus te recipiam : Cũ enim
rexiustus sicut striptunest sederit inthrono ł non
aduersabitur ante cum omne malũ : qłis gloria¬
bitur castu sehabere cor: aut quis gloriabitur mun¬
dum se esse apeccato: acper hoc &ĩam ubidĩ miseri¬
cordia necessaria est quasiat beatus Cui non impu¬
tauit dñs peccatum : sestꝰ bonorum operũ meritis ius¬
to iudicio &iam ipsa miseri cordia tribu&ur : cum enĩ
dicitur iudicium si nemisericordia illiqui non fecit
misericor diam : manifestatur in his in quibus inueni¬
untur bona opera miseri cordia : iudiciũ cumini sericor¬
dia sierui acperhoc & iamipsã miscricordiam meritis
bonorum operum reddii nonsic est nurs q̃uandonon
solũ nullis bonis sed&iam multis malis operibus p̃¬

Expanded text:
coronantur, injustique damnantur, alios cum misericorcoronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Ac per hoc etiam ibi Dei misericordia necessaria est, qua fit beatus, cui non imputavit Dominus peccatum . Sed tunc pro bonorum operum meritis justo judicio etiam ipsa misericordia tribuetur. Cum enim dicitur, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam; manifestatur in his in quibus inveniuntur bona opera misericordiae, judicium cum misericordia fieri; ac per hoc etiam ipsam misericordiam meritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus pr
Abbreviated transcription (Latin):
usque infinem nfide quaeper electionem operantur. in¬
cipere uiuere & aliquandiu fideliter aciuste uiuere
& postea cadereꝰ Nȩquae deacuita prius quam hoceis
contingat aufferri quorumsi nemini contingiss& tam¬
diu haberent homines istum saluberrimum timorem
quo uitium elationis opprimitur. donec ahep̃igratiã
qua pie uiuitur peruenpre nt: dem ceps iam securinum¬
quam seabillo esse casuros : quae praȩ sumptio insto temp¬
tationum loconon expedit : ubitanta est infirmitas ut
superbiam possit generare securitas: denique &ia
hocerit : sed tunc quando quodiam est in angelis & sam
in hominib: erit : quando ulla super bia esse non poterit:
Numerus erga scõrum perdĩ gratiam dregno prae dẽ¬
tinatds donata sibi &iam usqua infinem perseueran¬
cordia saluatoris sui siue cum uertuitur siue cum
prae liantur : si uecum coronantur : nam & tunc esse illis
sericordiam: ubi ostendit. &iam in illo iudicto inquo iusti

Expanded text:
usque in finem, in fide quae per dilectionem operatur inusque in finem, in fide quae per dilectionem operatur incipere vivere, et aliquandiu fideliter ac juste vivere, et postea cadere, neque de hac vita priusquam hoc eis contingat auferri. Quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo vitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam qua pie vivitur pervenirent, deinceps jam securi nunquam se ab illo esse casuros. Quae praesumptio in isto tentationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse non poterit. Numerus ergo sanctorum per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverancordia Salvatoris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam et tunc esse illis isericordiam : ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi
Abbreviated transcription (Latin):
quod autem qeiam perse ueraturis sc̃is sic ista dcun¬
tur. quasieos perseueraturos habeatur incertum :
non aliterhac audire debena quibus expedit non al¬
tum sapere sed timere: quis enĩ exmultitudine fideli¬
um quam diu inhac morta litate uiuitur. in numero
prae distinatorum se esse praesumat : quia idoccultari
opus est in hoc loco ubisic cauenda est elatio ut gia
persatone angelum ne extoller&ur. tantus colasi¬
tar&ur a postolus : hinc a postolis dicebatur siman¬
seritis in me dicente illo quieos utiq sciebat esse
mansuros : & brophaeaiam siuo lueritis & obaudieritis
me cũ sure ipse inquibus opera retur et uello&si
milia multa dicuntur: nam propter huius utilitatẽ
seer & inefortequis extollatur. sed omnes &iam quibene cur¬
runt timeant dumoc cultum est quiperueniant : propt̃
huius ergo utilitatẽ secreti credendum est quos da
defiliis praedicationis non accepto domo perseuerandi

Expanded text:
Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicunQuod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus expedit non altum sapere, sed timere . Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate vivitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizaretur apostolus . Hinc Apostolis dicebatur, Si manseritis in me : dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros. Et per prophetam, Si volueritis et audieritis me : cum sciret ipse in quibus operaretur et velle . Et similia multa dicuntur. Nam propter hujus utilitatem creti, ne forte quis extollatur, sed omnes etiam qui bene currunt timeant, dum occultum est qui perveniant: propter hujus ergo utilitatem secreti credendum est quosdam de filiis perditionis, non accepto dono perseverandi
Abbreviated transcription (Latin):
desserere inuictissime nollent: Dicente ergo xp̃o
pogac prote ne deficiat fidestuaꝵ Intelligamus ei dic¬
tũ Qqua edificatur supere mia atq ita homo di ñ
solum quia miscrodiã consecutus est ut fidelis essae
Uerũ &iam quia fides ipsa non desecit÷ quigloriatur
sunt in regnũ di: quorũ ita certus est numerus. ut
nec ad datur eis quis quam nec minuatur ex eis non
de his. quicum ad nunciass& et locutus ess& multi pli¬
catisunt supernaimerum : Ipsi actem uocati dicipos sent non
actem elect : Quia non sccundum prossitum uocati : certu
uero essenumerum electorum. neque augendũ nequemi¬
nuendũ quam cuis & io hannes baptista signific& ubidicit
facitergo fructũ dignum paenitenti& et nolite dicere
desit numerus qui promis sus etabrahae: tamena¬
pertius in a pocalips dicitur: tone quodhabes nea¬
lius ac cipiat coro namtuã : sienim alius non e ac¬
cepturus nisi iste perdiderit: Certus est numerus

Expanded text:
deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non deficit, qui gloriatursunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certuvero esse numerum electorum, neque augendum, neque minuendum quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit: Facite ergo dignum fructum poenitentiae, et nolite dicere desit numerus qui promissus est Abrahae: tamen apertius in Apocalypsi dicitur, Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est numerus. 40.
Abbreviated transcription (Latin):
lent nec ds in cis operar&ur. ut uellent: Instertot &
tantas temptationes. infirmita tesua uoluntas ipsa
subcũber& :Eideo perseuerare nom possent. quia de¬
ficientes nfirmitate nec uellent : Autnon ita uel¬
lent infirmitate uoluntatis. ut possent: subuentũ
est igitur infirmitati uoluntatis humanȩ ut
diuina gratia in declinabiliter. & in superabiter age¬
r&ur: Et ideo quamuis infirma gnon tamen desi¬
cer& neque aduersitate aliqua uincer&ur: ita factũ
est ut uoluntasihominis. Inualida &in becilla in bono
adhuc paruo perseuerar& per uirtutem di Cũcio¬
luntas primihominis fortis & sana. in bono ampli¬
ore non perscuera uerit habens uirtutem Viberiar¬
bitriiͣ quamuis non de futuro ad iutorio dã si ne quo
non possa perscuerare siuell& : nonta mentali quomillo
dsc operͣaur utuelle : fortissimo quippedimisit atq
permisit facere quod uol& : infirmos seruauitit ip¬
sodonante inuictissime quodbonũ est uellent: Et hoc

Expanded text:
lent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et lent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& scĩ ficatio etre denstio : ut quem ad modum scriptum
est quigloriatur in chĩo glori&uri hinc est quod in hoc
loco miseriarum habitantium. ubi temptatio est uitahu¬
mana superterram : uirtus infirmitate perficitur
perhoc nec deipsa perseuerantia boni uoluit ds̃ sc̃os suos
inuiribus suis sed in ipso gloriari : Qui non solum dat
adiutoriũ. quale primo honinidedit. sine quo non pos¬
sint per seuerare siuellint: sed ineis &iam operatur &
uelle : ut qm̃ non perseuerabunt: nisi & possint & uellint:
perseuerandieis & possibilitas & uoluntas. diuina gra¬
tiae largitate don&ur : tantũ quippe persp̃mscm
accenditur uoluntas eorũ : ut ideo pos sint quia sic uo¬
lunt : ideo sic uellint quia ds̃ operatur utuel linti nã
suntanta infirmitate uitae huius. in quatamen infirmitate.
propter elationẽ reprimendam. perfici uirtutẽ opor¬
tebat ipsis relinqueretur uoluntas sua. ut in adiuto¬
rio dĩ sine quoperseuerare non possent manerent siuel¬

Expanded text:
atio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi tentatio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : tur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vel
Abbreviated transcription (Latin):
mane superbiam prae sumptionis extinguer& ut nonglo¬
rsȩtur omnis caro coram ipsa Id est omnis homo: undeau¬
tem nongloriͣcurcaro coram ipsor nisi demeritis qua̧ qui¬
dem ppotuit habcro sedperdidit: & per quod habere potuit
per hocperdidit hoc est perlibrũ arbitriun᷑ propter quod÷
non restat liberandis nisi gratia liberantis : itaergo nonglo¬
riatur omnis caro coram ipso: non enim glori antur inius¬
ti quinon habent und  nec iusti quiex ipso habentunde
nec habentgloriam suam nisi ipsũ cuidicunt. gloriame¬
a & exaltans capud incũ: acperhoc ad omnem hominẽ
pertin& qđ scriptũe ut nonglorietur omnis caro coram
ipio : adiuncto stam illo quigloriatur in dño glori&ur:

Expanded text:
manae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glomanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui glo
Abbreviated transcription (Latin):
rogarent : potens est enĩ ds inquid statuere eum:
ipscita quedat perseuerantiam : quistatuere potens est cos
quistant ut perseuerantissime stent uelrestituere quaȩ ce¬
ciderint : Dñs crigit elisos : Vt ergo non acciper& hoc donũ
dĩ id est in bono per seuercentiã pritis homo. sed perseue¬
rare uel per seuerare in eius relinquera arbitriotales
uireshabebateius uoluntas. quaesineullo fuerat insti¬
tuta peccato &nihil illia exse ipso concupiscencialiter re¬
sistebat ut digne tantac bonitati. et beneuiuendi facilitati
per seuerandi committeretur arbitriũ : Dõquidem prae¬
sciente quid essae facturuin iuste praesciente tamen
non adhoc qus gente : sedsi mulsciente quid de illo pss ipie
facer& iuste: nuncuero postea quam est illa magna pecca¬
ti merito amissa libertas &iam maioribus donis adiuuan¬
da remansit infirmitas: placuit enim do: cummaxime hu¬

Expanded text:
rogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . rogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime hu
Abbreviated transcription (Latin):
tens est faccre : Ipseergo illos bonos facit : ut bona faciant
Neque enimeos propterea ꝓmisit abra hae: quia p̃¬
stiuit ase ipsis bonos futuros: namsiita est. non suun
sedeorum est quod ꝓmisit: non autem sic credidit abra¬
ham sednonẽ infirmatus insid&dansgloriam do &
plenis sime creduns quia quae promisit potens est facere:
non ait quac presciuit: potens es promittere aut
q: prac dixit potens est ostendere a ut quae promi¬
sit potens est praescre : sed quae promisit potens est &
facerei ipse igitur eosfacit perseuerare inbono. qui
facit bonos: quiautem cadunt & pereunt: exprae des¬
tinatorum numero non fuerunt: Quãuis ergod comni¬
bus regenera łsit Cetpiae uiuentibNo quaeretur a pos¬
tolus dicenstuquis ẽs quiiudices alienum seruum:
suo dño stat aut cadit: continuo tamen res petsit ad
praedestinatos. & ait: stabitautem : & ne hoc sibi ar¬

Expanded text:
tens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. tens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi ar
Abbreviated transcription (Latin):
nes a postolus est peccatũ ad mortem non proillo
hco utroga: dequo peccato. qmnon expraessum est pos¬
sunt multa & diuersa sentiri : ego auteni dico idene
peccatum: fidem q perdilationẽ operatur descrere
usq: ad mortem: huic peccato ultra non seruiut
non prima conditione sicut ille liberi: sed secundum
adam digratia liberati᷑ & ista liberatione habentes
liberum arbitrium quo seruiant do non quo capti¬
uentuit adiabolo: Hiberati enim a peccato. serui sunt sac¬
ti iustitiae : in quastabunt usqi insinem donante sibi per¬
seuerantiã illo quieo& praestiuit: & predestinauit:
& secundũ proposicũ uocauit. & iustificauit. eglari¬
ficauit : q̃i illa quae dehis promisit &iam futura
iansccit : cui promit tentr Gredidit abraham & depu¬
catum est illia diusticiami deditenim gloriam dop̃le¬
nissime credons sicut scriptũ est Quia quaeꝓmisit. po¬

Expanded text:
nes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo nes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget . De quo peccato quoniam non expressum est possunt multa et diversa sentiri: ego autem dico id esse peccatum, fidem quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. Huic peccato ultra non serviunt, non prima conditione, sicut ille, liberi; sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium quo serviant Deo, non quo captiventur a diabolo. Liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae , in qua stabunt usque in finem, donante sibi illo perseverantiam, qui eos praescivit, et praedestinavit, et secundum propositum vocavit, et justificavit, et glorificavit; quoniam illa quae de his promisit, etiam futura jam fecit: cui promittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, po
Abbreviated transcription (Latin):
saeuiente nestarent: steterunt infidẽ cũ uiderent illebona
prac sentia quae fuerat relicturus isti futura quac accp¬
turi fuerant: non uiderent : Vunde hocnisi donante illo a quo
miscricordiã consecutisunaut fideles essent: A quo acceper
spmnontimorisquoper secutoribuscederent : sedcir¬
tutis. & caritatis. & continenuae  quocunctaminantia
cuncta inuitantia. cuncta crucidntia. superarent : illiergo
sinepeccato ullo datum est cũ qua conditus est uoluntas
libera & cam secit seruire peccato. Horumuero cuonsuniae
uoluntas serua peccati. liberatest perillu quidixit᷑. Siuos
filius libera uerit tuncuere liberierius: Et accepit tana
peristã gratiam libertatem  ut quãuis quamdiu hic
uiuunt. pugnent contra concupicentias pec catorum.
eis que non nulla subrepiant propter quae dicant co¬
tidie dimicte nobis debita nostra: Nontanenultra ser¬
uiant peccato quod est admortem. dequohiure iohan¬

Expanded text:
saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiueisque nonnulla subrepant, propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra ; non tamen ultra serviant peccato quod est ad mortem, de quo dicit Joan
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse monstrauit : xp̃o enim sic cos ponente ut cant
& fructũ afferant & fructus corum maneat. quisac¬
deat dicere nonmanebit ᷑ Quis audeat dicere. forsi¬
tan non manebit ᷑ sine paenitentia sunt enim dona & uo¬
catio di seduo catio corume qui secundum propositum
uocati sunt: prohis igitur interpellante xp̃onedefido
fides eorum sine dubio non defici& utique infinemac
perhoc perseuerabut usq: infinem᷑ nec cam nisimanen¬
tem uitae huius inuenit finis: maior quippelibertas
est necessaria ad aduersustot & tantas temptationes
quae in para diso non fuerunt: dono per seuerantiae
munita adq firmata: ut cum omnibus amoribus
terroribus. erroribꝰ ꝓ suis uincatur hic mundus. hoc stõ¬
rũmartrria docuerunt: deniq: ille. &t̃rente nal¬
lo & insuper contradi terrentis imperiũ. libero usus
arbitrio non steti& intanta felicitate intanta¬
non peccandi fdicitat : Istiautem nondico cerrentronun dosed

Expanded text:
dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente ut eant, dedisse monstravit. Christo enim sic eos ponente ut eant, et fructum afferant, et fructus eorum maneat, quis audeat dicere, Non manebit? quis audeat dicere, Forsitan non manebit? Sine poenitentia sunt enim dona et vocatio Dei : sed vocatio eorum qui secundum propositum vocati sunt. Pro his igitur interpellante Christo ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usquper hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tantanon peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quam erit : Alimenta uero non consequent̃ faciunt ut
homo uiuant sed tamen sine illis non potest uiuero:
primo ita quae homini quidin eo bono quo factus erat
redus accłperat: posse non peccare posse noniori : pos¬
scipsũ bonũ non deserere: datũ est adiutorium. per¬
seuerantia: non quo fier& ut perseuerar& : sed sine quo
per liberum arbitrium perscuerare nom poss& : nunc
uero sc̃is in regnum di pergratiam di praedestinatis. nontale
adiutoriũperseuerantia&datur: sed tale. ut eis perse¬
uerantia ipsa donur: non solum ut sine isto donopen¬
seuerantes esse non possunt  Uerũ &iam utper hoc do¬
num. non nisi pers euerantes sinti nonsolũ enum dixit si¬
neme nihil potestis facere: Verũ&iam dix̃ nonuas me
elegistis sedegoelegiᷝ ͦ set posui uoscuteatis. & fructum
afferatis : & fructus uester maneat: Quibus uerbis. eis
non solũ iustitiae : uerum &ia in illa perseuerantiã se

Expanded text:
quam erit. alimenta uero non consequenter fquam erit. alimenta uero non consequenter fhomo vivat: sed tamen sine illis non potest vivere. Primo itaque homini, qui in eo bono quo factus fuerat rectus acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adjutorium perseverantiae, non quo fieret ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseverare non posset. Nunc vero sanctis in regnum Dei per gratiam Dei praedestinatis non tale adjutorium perseverantiae datur, sed tale ut eis perseverantia ipsa donetur; non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verum etiam ut per hoc donum non nisi perseverantes sint. Non solum enim dixit, Sine me nihil potestis facere: verum etiam dixit, Non vos me elegistis; sed ego elegi vos, et posui vos, ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat . Quibus verbis eis non solum justitiam, verum etiam in illa perseverantiam se
Abbreviated transcription (Latin):
non possemoriĩ prima erat perseuerantiac. potestas. bo¬
num posse non deserere: Nouissima erit per seueranti ae
fclicitas bonũ non posse deserere : Num quidquia erunt bo¬
na nouissima potiora atquȩ meliora: id eo fuerunt illa
prima uel nullatuel parua  tem que ipsa ad iutoria dis¬
tinguenda sunt : aliud estcadiutorium sine quo aliquid
nonfit: et aliud est adiutorium quod aliquidñt : Nam
sinealimentis nom pos sumus uiuere: nec tamen cum af¬
fuerint alimenta eis fit ut uiuat quimori non uolueri:
Ego adiutorium alimentorum est sinequo nonsit : non
quo fitut uiuamus: Auero beatitudo quamnon hab&
homo cũ data fuerit : continuo sit beatus: Ad iutorium
est enim non solũ sine quo nonfit: Verum &iã quosit ꝓp̃t
quod daturi qua propter hoc adiutorium quofit. est
& sine quo nonsit quia & si da ta suerit homini beatitu¬
do continuo fit beatus et si data num quã fuerit. num¬

Expanded text:
non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonon posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data numquam fuerit, num
Abbreviated transcription (Latin):
libero arbitrio : quando non potur seuire peccats
quae futura erate et homini siefacta est &x angels sc̃s
merces merito: nunc autem Pr opeccatũ perdito bono
mmerito in his quiliberantur factum est donin gbotiae
quae merces meriti futura crat: Qua propter bona isi&
quud interse disserant diligenter & uigilantor intuendu
est pos se nom peccare & nam posepeccarei possenonmort
& non possemori bonum posse non de serere bonai nonpos¬
se deserenes potuit enim nom peccaro prios hondrpos¬
diccu rormori÷ potuit boniũ non de sererq numquad
licuri sumcs non potuit peccare quitale habebant
liberum arbitrium : aut nonpotuitmori cuidictaest
si pec ca ueris mortepo morteris Aut nom potuit bonum
dles c̃terencũ hoe pectando deserere es udeo morunus
sit prima er golibertas uoluntatis crat posseñ peccare :
no uisima eria multo masor nompos sepeccare: prima inmo¬
ta litas erat possenoninori nouissima erit. multo maior.

Expanded text:
libero arbitrio, quando non potuerit seruire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est angelis sanctis, merces meriti? nunc autem pro peccato perdito bono merito in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et uigilanter intuendum est, posse non peccare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte morieris? aut: "non potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit damna r&ur: Quot quot enĩ ex hacsarpe gratia
di liberantur adãpnatione utique liberantur qua ia tenen¬
tur obstricti: unde &im sinullus liberaretur. iustum di
iuditiũ nemo iuste reprae hender &s Quodergopauci in con¬
paratione pereunciũ: In suo uero numero multi liberan¬
tur. gratia sit. gratis fit. gratiae sunt a gena&e : quafit
nequis uelud desuis meritis extollatur. sedomne õs obs¬
ada non habuit łi gratiãe immouero habuit magnã sed
dispar& ille inbonis erat quae bonitate sui condicores
acciperat: neq enĩ eabona & ille suis meritis conparaue¬
rat : in quibi porsus nullũ paciebatur malũs scĩuero in
hacuita ad quos pertin& liberationis hac gratia: inmalis
sunt : ex quib: clamant ad dm̃ liberanos a malolllȩ in illis
bonis xp̃i morte non eguit : ĩstos. areatu & hereditario&
ꝓprio illius agni sanguis absoluit: illȩ nonopus habe¬

Expanded text:
verat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia verat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omne os obsAdam non habuit Dei gratiam? Imo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habe
Abbreviated transcription (Latin):
que sup pliciumt bcati atique esie nom possent : q̃uos huius
tostimalim&us antune miseros esse compeller& sica ho¬
minem fecit cum libero arbitrio : & quam uis sui futuri
inius i gnarum tamen ideo beatũ. quia & non morie miserũ
non fieruinsua potestite esȩ senciebauts inquo staturecto
aerne tutio siper ipsam liberum arbitrium manere uo¬
luis sca qisecto sine ullo mortis & infelicitatis eperimento
acciper & illam merito huius permansionis beatitudinis
plenitudinem qua & sc̃i an gelisunt beati : id est. ut cade¬
re non poss& ulterius. & hoc certissime scireñ nam
quomo do ipse poss& &iã in paradiso beatus esse immo
ibi non ers&: ubiesse miserũ non decer& sieũ suicasus praȩ¬
scientia. & timor tantimali miserũ facer& :̃ qua uero ꝑlibrũ
ar bitriũ dm̃ deseruit iustũ iuditiũ dĩ expertus est: ut
cũ tota sua stirpe qua in illo adhuc posita tota cũ illo pecca¬

Expanded text:
que supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus que supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo pecca
Abbreviated transcription (Latin):
So bes onuppe benta sinefine uita promis aest  diealita
angelonum exqua promis siome cortisnis iuic cumad illam
uitam postiuditium uenerimus non inde nos esse lapsuros:
Quod sidese ipsis angela nesciunt : non aequales. sed beati.¬
beatiores erimus ueritas autem nobis eorum promisit
aequalitatem: certum est igitur hoc eos nos se perspeci¬
em quodiios perfidem nullam scilic&iam ruinam cuius¬
quam sc̃i angeli iam futuram : habolus uero & angelieiꝰ
& si beati erant antequam caderent & seinmi seriam casu¬
ros essenes ciebant: Erattamen ad huc quod eorum ad¬
Ver&ur beatitudini si perliberum arbitrium inueri¬
tate stctissent  donec istam sumiae beatitudiris pleni¬
tudinem tam quam praemiũs ipsius permansionds ac¬
hoc dese certissome nossent: hanc plenitudine beatitudinis
non habebant : sed qui a nes ciebant suã futuram miseriam
minore quidem sed tamen beatitudine sineuillo uitio frue¬
bantur: nam sisuum casum futurum nossent a & ernum¬

Expanded text:
Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis achoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
ucrasre porro sipropterea non habuit quia non acceot: quid
ipse non perseuerando peccauitquiperseuerantiam non ac¬
cepit neque enim dicipotestdeo non accepisse quia nonẽ
discretus a massa perditionis gratie largitato: nondã quop¬
peerat Iilla ingenere hamano perditionis massa ante quã
pcccase : ex quo tracta est origo uicaata : Qua proptersalu¬
bero sonsiteinas. quo drectisone credimus dm dimq
nerun oonnium quuereauit omnia bona ualle cmala exdo¬
nis cxoritura esse praesciut: et iciuit i magis acua gobo¬
m potentissimã bonitatem pertinere sccam demalis benesaet¬
norminuan iutala esiȩ non sinere si cor dinas se Aangelortone ace
homunam cuiton it inea prius oftender&  quiapose eor um

Expanded text:
verasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid verasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum