comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pestas enim imbrium aeris est quẽdam concitata sẽdicio
iqua uehementer terremur dum aquarũ mimetate ue¬
ramur. dequitur. Et in ira tua conturbabis eos. Sepe
iam dixi iram diuinitati non posse congruere sed ab ho¬
minibus tractum est qui qñ sceleratos iudicant feruo
re animi commouentur. nec aliter ad danniandum ho¬
minem ueniunt inisi de cõmissis eõrum criminib excitẽ¬
ficat ex persona domini prolatus. Ueni in altitudinem
maris ⁊ tempestas demersit me. Ille qui super maria
firis gressibz ambulauit qui petro dexteram ne mege̾¬
tur extendit quem admodum se tempestate dic̾ ẽẽ demer¬
sum. Hic altitudo maris copiosa populi significatur
in sania. Item tempestas ẽ sedicio concitata demẽcium.
Ip̃a enim demersit dominum saluatorem quando eum
peruenire fecit ad ad crucem.

Expanded text:
pestas enim imbrium aeris est quaedam concitata seditio, pestas enim imbrium aeris est quaedam concitata seditio, in qua vehementer terminatur, dum aquarum nimietate vexamur. Sequitur: Et in ira tua conturbabis eos. Saepe jam dixi iram Divinitati non posse congruere: sed ab hominibus tractum est, qui quando sceleratos judicant, fervore animi commoventur; nec aliter ad damnandum homines veniunt, nisi de commissis eorum criminibus excitenficat ex persona Domini prolatus: Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me . Ille, qui super maria fixis gressibus ambulavit, qui Petro dexteram, ne mergeretur, extendit, quemadmodum se tempestate dicit esse demersum? Hic altitudo maris copiosa populi significatur insania. Item tempestas est seditio concitata dementium. Ipsa enim demersit Dominum Salvatorem, quando eum pervenire fecit ad crucem.
Abbreviated transcription (Latin):
In illa persuadetur amme ut proficiat in ista rep̾mit᷑.
proficit. In illa discit quod appetat. in ista que
metuat. Per illam dicit et letare filia sion quia ecce
uenio et habitabo in medio tui per istam dicitur dñs
intempestate ⁊ in turbine uie eius. Blandus quippe
est qui ut in medio in habitz uenit cum uero se per tẽ¬
pestatem ⁊ turbinem infinuat ninirum que tangit
i petturbat atqz ad ebdomadam elationem se e¬
erit quando potens ⁊ terribilis innotescit. Hine in psal¬
mo scriptum est. Per sequeris eos in tempestate tua
et mira tua conturbabis eos. In tempestate dicit hoc
est iudicu tempore. Item tempestas examen iudicu si¬
gnificat ut in psalmo. In circui eius tempestas uali¬
da. quod tempestati merito comparatur. p̾mum quia
in prouisum est deinde quod subito fragore conturbat.
et locum tollit consilio repentina ꝑiculi magnitũdo. Tẽ¬

Expanded text:
In illa persuadetur animae, ut proficiat: in ista reprimitur, In illa persuadetur animae, ut proficiat: in ista reprimitur, quae proficit. In illa discit, quod appetat: in ista, quod metuat. Per illam dicit: Gaude et laetare, filia Sion, quia ecce venio et habitabo in medio tui ; per istam dicitur: Dominus in tempestate et in turbine viae ejus. Blandus quippe est, qui, ut in medio inhabitem, venit: cum vero se per tempestatem et turbinem insinuat, nimirum quae tangit corda, perturbat atque ad edomandam elationem se exerit, quando potens et terribilis innotescit. Hinc in psalmo scriptum est: Persequeris eos in tempestate tua, et in ira tua conturbabis eos . In tempestate dicit, hoc est, judicii tempore. Item tempestas examen judicii significat, ut in psalmo: In circuitu ejus tempestas valida ; quod tempestati merito comparatur: primum quia improvisum est: deinde quod subito fragore conturbat: et locum tollit consilio repentina periculi magnitudo. Tem
Abbreviated transcription (Latin):
bentorum et turbo dictus a terra quociẽs uent
con surgit et terram in cirruitũ mittit. Turbo
ꝑsecucõnum uel tribulacionum impetus significat ut
in escua factus ẽ fortitudo pauperis significat. spes atur¬
bine. Tempestas aut pro tempore dicitur. sicut ubiqz
historiggraphi loqui solent dum dicũt ea tempestate.
aut ab statu celi quia magnitudine sui multis diebz
oritur. Turbo enim aut flagellum dñi in homiẽ missũ
designat aut prauorum hominum persecucões. Nam
in iob legitur. Respondens autem dñs iob de turbine
dixit. Notandum uideo quia si sano atqz ncoloni loq̃¬
retur ex tranquillitate dominiea locucio facta diceretur
sz quia fracto flau loquitur de turbine locutus fuisse
describitur. Aliter emi dñs seruis suis loquitur cũ eos
in trinsecus ꝑ compunctionem prouehit aliter cũ per
districtionem ne extollantur premit. Per blandam
locucionem domini amanda dulcedo eius ostenditur ꝑ
terribilem uero potestas eius metuenda monstratur.

Expanded text:
entorum, et turbo dictus a terra, quoties ventus consurgit et terram in circuitum mittit. Turbo persecutionum vel tribulationum impetus significat, ut in Isaia: Factus est fortitudo pauperis, spes a turbine . Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi loqui solent, dum dicunt ea tempestate, aut ab statu coeli, quia magnitudine sua multis diebus oritur. Turbo enim aut flagellum Domini in hominem missum designat, aut pravorum hominum persecutiones. Nam in Job legitur: Respondens autem Dominus Job de turbine dixit . Notandum video, quia si sano atque incolumi loqueretur ex tranquillitate Dominica locutio facta diceretur: scilicet quia fracto flatu loquitur, de turbine locutus fuisse describitur. Aliter enim Dominus servis suis loquitur, cum eos intrinsecus per compunctionem provehit: aliter, cum per districtionem, ne extollantur, premit. Per blandam locutionem Domini amanda dulcedo ejus ostenditur: per terribilem vero potestas ejus metuenda monstratur.
Abbreviated transcription (Latin):
normã quod prior fuerit ĩ martirio ad imitacõem fidelium.
Idẽ autẽ ⁊ greco fermoͤ in latinum uertitur coronatus: et hoc
prophetice ut quõd sequeretur in re: uaticinio quodam futu-¬
ri prius ĩuocabulo resonaret. Passus ẽ enim: et quõd uoca-¬
batur accepit. Stephanus enim corona dicitur: humiliter
lapidatus: sed sublimiter coronatus. Duo autẽ sũt martirii
genera. unum ĩ cꝑta passione. alterum ĩoculta anim iurtu¬
te. Nam multi hostis insidias dyaboli tollerantes; et cunctu
carnalibus desiderus resistẽtes: ꝑ hoc quod se ommpotẽti deo
ĩcorde mactauerunt etiam pacis tempore martires facti sũt:
qui etiam si ꝑsecutiomis tempus existeret martires fieri

Expanded text:
norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem et Graeco sermone in Latinum vertitur, coronatus: et hoc prophetice: ut quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur, accepit. Stephanus enim, corona, dicitur: humiliter lapidatus: sed sublimiter coronatus. Duo autem sunt martyrii genera: unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias diaboli tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes, per hoc, quod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt: qui etiam, si persecutionis tempus existeret, martyres fieri
Abbreviated transcription (Latin):
rent mortis eius ac resurrectionis memoriam cũ a romatib
sacrarum uirtutũ ĩcord̃ sui recondunt secreto iuste et pie
mundaret sibi populum acceptabilẽ sectatorem bonorũ opũ.
Nathanael donum dei interpretatur. quia dolus.
mulatio dono dei ĩeo non fuit. Cuius imitatores sunt queqz
electi qui simplici deuocione ad dominũ ueniũt ⁊ mandata
eius custõdiunt. ¶ De martiribus
artires grecalingua. latine testes dicuntur. uñ
et testimonia grece martirra nuncupantur. Te¬
stes autẽ ideo uocatĩ sunt: ꝙ propter testimoniũ
cristi passiones sustinuerũt: et usqz ad mortẽ
pro ueritate certauerũt. Ꝙ uero nõ testes quõd latine utiq
possumus dicere sed grece martires appellanius. familiariꝰ
ecclĩe auribz hoc uerbum grecum sonat: sicut ⁊ multa greca
nominna q̃ prolatims utimuir. Martirum p̃mus ĩ nouo tes¬
tamento stephanus fuit qui hebreo fermõne interpretatur

Expanded text:
rent, mortis ejus ac resurrectionis memoriam cum aromatibus rent, mortis ejus ac resurrectionis memoriam cum aromatibus sacrarum virtutum in cordis sui recondunt secreto, juste et pie mundaret sibi populum acceptabilem, sectatorem bonorum operum . Nathanael, donum Dei, interpretatur: quia dolus, id est, simulatio dono Dei in eo non fuit. Cujus imitatores sunt quique electi, qui simplici devotione ad Dominum veniunt, et mandata ejus custodiunt. CAPUT II. De martyribus. Martyres Graeca lingua, Latine testes dicuntur. Unde et testimonia Graece martyria nuncupantur. Testes autem ideo vocati sunt: quod propter testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortem pro veritate certaverunt. Quod vero non testes quod Latine utique possumus dicere sed Graece martyres appellamus: familiarius Ecclesiae auribus hoc verbum Graecum sonat: sicut et multa Graeca nomina, quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
bat filius prophetie. uel filius consolatiomis interpretatur.
iste simus cum paulo spiritus sancti iudicio ab apostoł se¬
gregatus ẽ: ad predicaindum euangelium ĩgentib ut ill
prophetie donum reuelaret; et eterne consolatioms oportu¬
num dictis et factis. p̾beret. ¶ Nichodemus qui uenerat
ad dominũ nocte ⁊ misteriũ ab eo didicit: secunde natiuitatis.
significat eos qui deuoto corde ueniũt ad magistros eccłie ut
discant ab eis ueram sapiẽciam: sz ad huc intenebris ignorãcie
positi dubitant donec gr̃a spiritussancti: aus potẽciam iħs̃
exposuit ip̃i inchodemo illustrentur. Nam fertur ĩ euangelio
ꝙ idẽ nichodemus uenerit ĩ passione domini ferens mixturã
mirre et aloes quasi libras centum ut cũ ioseph qui fuit ab
arimathia sepeliret simul corpus domini: sz nõ hoc etiã amis¬
terio uacat. quia illi qui uere discpula tui saluatoris adhe¬

Expanded text:
bas, filius prophetiae, vel filius consolationis, interpretatur. bas, filius prophetiae, vel filius consolationis, interpretatur. Iste simul cum Paulo Spiritus sancti judicio ab apostolis segregatus est ad praedicandum Evangelium in gentibus, ut illis prophetiae donum revelaret, et aeternae consolationi opportunum dictis et factis praeberet. Nicodemus, qui venerat ad Dominum nocte, et mysterium ab eo didicit secundae nativitatis, significat eos, qui devoto corde veniunt ad magistros Ecclesiae, ut discant ab eis veram sapientiam: sed adhuc in tenebris ignorantiae positi dubitant, donec gratia Spiritus sancti, cujus potentiam Jesus exposuit ipsi Nicodemo, illustrentur. Nam fertur in Evangelio, quod idem Nicodemus venerit in passione Domini, ferens misturam myrrhae et aloes, quasi libras centum, ut cum Joseph, qui fuit ab Arimathia, sepeliret simul corpus Domini: sed non hoc etiam a mysterio vacat: quia illi, qui vere discipulatui Salvatoris adhae
Abbreviated transcription (Latin):
qui iustus erat duodena refulgẽt signa chori terrisq uibar
iaculatur osympi. Et notandum ꝙ clemens alerandrine ec¬
clesie prespiter uir ꝑ omma doctissimus ambos hos qui ad sor¬
tẽ apostolatus statuti sũt de miniero fuisse septuagnita des¬
cipilorum refert. ¶ Marchus excelsus mandato utiq prop¬
ter euangelium altissimi quõo predicauit. ¶ Lucas ip̃e cõ¬
surgens seu ip̃e eleuans. Hu duo euangeliste hoc ẽ marcus
et lucas. uius ex iudeis. alter ex nationibus esectis. sigmi¬
ficant duos ordmes predicatorum. hoc ẽ unum ex uideis al¬
terum exgentib ad predicandum euangelium ĩ toto orbe
directos. Qui etiam principẽ apostolorum ⁊ magistrũ gen-¬
cium secuti sunt. uidelicet marcus petrum⁊ cui apostolatus
delegatus est circũtisiones ⁊lucas paulumm qui doctor ema¬
gister gentium fuit: ita ut utraq magistri sui rite secutꝰ
uestigia ministeru sui digne expleret officium ¶ Harna¬

Expanded text:
qui justus erat. Duodena refulgent Signa chori, terrisque jubar qui justus erat. Duodena refulgent Signa chori, terrisque jubar jaculatur Olympi. Et notandum, quod Clemens Alexandrinae Ecclesiae presbyter, vir per omnia doctissimus, ambos hos qui ad sortem apostolatus statuti sunt, de numero fuisse septuaginta discipulorum refert. Marcus, excelsus mandato, utique propter Evangelium Altissimi, quod praedicavit. Lucas, ipse consurgens, seu ipse elevans. Hi duo Evangelistae, hoc est, Marcus et Lucas, unus ex Judaeis, alter ex nationibus electus, significant duos ordines praedicatorum, hoc est, unum ex Judaeis, alterum ex gentibus ad praedicandum Evangelium in toto orbe directos. Qui etiam principem apostolorum et magistrum gentium secuti sunt: videlicet Marcus Petrum, cui apostolatus delegatus est circumcisionis: et Lucas Paulum, qui doctor et magister gentium fuit: ita ut uterque magistri sui rite secutus vestigia, ministerii sui digne expleret officium. Barna
Abbreviated transcription (Latin):
char enim interpretatur merces ut significaretur pretium
proditoris quo uendidit dominum. sicut scriptũ ẽ. Acceperũt
mercedẽ meam .xxx. argẽteos precium quõd appreciatus sum
abeis: quia ꝑ ꝓdicõ magistri eterne perditionis sibi memo¬
riam asciuit. ¶Mathias qui inter apostolos sine cognomnĩe
solus habetir. interpretatur donatus ut subaudiatur ꝓiuida.
Ille enim ĩlocum eius electus est ab apostolis cum pro duobus
sors mitteretur. ¶ Aliter mathias paruus interpretatur. et
iosepħ qui cũ eo subsorte statutus ẽ uocatur barsaba. hoc ẽ filiꝰ
quietis. De quibus duobus orator in inetrico oꝑe suo italusit
dicens. Constituere duos ioseph cognomie iustum mathiãq
dei pariiũ: quod nomẽ ut aiunt: hebreo sermone sonat. humi¬
lem q uocando comprobat o quantum distant humana suꝑ¬
mis iudicus. paru merito transcenditur ille: laude homnũ

Expanded text:
char enim interpretatur merces: ut significaretur pretium char enim interpretatur merces: ut significaretur pretium proditoris, quo vendidit Dominum: sicut scriptum est. Acceperunt mercedem meam, triginta argenteos, pretium, quod appretiatus sum ab eis , quia per proditionem magistri aeternae perditionis sibi memoriam ascivit. Matthias, qui inter apostolos sine cognomine solus habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur, pro Juda. Iste enim in locum ejus electus est ab apostolis, cum pro duobus sors mitteretur. Aliter Matthias parvus interpretatur, et Joseph, qui cum eo sub sorte statutus est, vocatur Barsaba, hoc est, filius quietis. De quibus duobus Arator in metrico opere suo ita lusit, dicens: Constituere duos, Joseph cognomine Justum, Matthiamque, Dei parvum quod nomen, ut aiunt, Hebraeo sermone sonat, humilemque vocando Comprobat. O quantum distant humana supernis Judiciis! Parvi merito transcenditur ille, Laude hominum
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum tribuens omnibz qui penitẽciam dignã pro pec¬
catis sius gerunt: ut nemo desperet deuenia. quia benepla
tri deuico galilee cana ubi aquas dominius mutauit ĩui¬
num. Ip̃e enim ẽ qui ĩalio euangelista scubitur zelotes. Ca¬
na quippe zelus interpretatur. ostendens ꝙ quisquis predi¬
cationis officium ꝑ dispẽsacionẽ dei accipit zelum iusticie
habere debet quia nemo mittens manum suam ĩaratrum
et respiciens retro; aptus est regno dei. ¶Iudas iacobi qͥ
alibi appellatur lebbeus figuratum nomẽ habet a corde: qͣd
nos dimiuitius corculum possumus appellare. Ip̃e ĩeuãge¬
lio a lio thatheus scribitur. Et bene ẽ ut cuius nomen acorde
figuratur totam intẽcõem mentis ad deum uertat ut ei per
omnia placeat: ciuius ministrum se esse probauit. ¶ Iudas
scariothis a uico ĩquo ortus ẽ: uel ex tribu isachar uocabulũ
sumpsit quodam presagio futuri ĩcondempnacõem sui. Isa¬

Expanded text:
exemplum tribuens omnibus qui poenitentiam dignam pro pecexemplum tribuens omnibus qui poenitentiam dignam pro peccatis suis gerunt: ut nemo desperet de venia: quia beneplactri de vico Galilaeae, Cana: ubi aquas Dominus mutavit in vinum. Ipse enim est, qui in alio Evangelista scribitur zelotes. Cana quippe, zelus, interpretatur: ostendens, quod quisquis praedicationis officium per dispensationem Dei accipit, zelum justitiae habere debet: quia nemo mittens manum suam in aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Judas Jacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde: quod nos diminutive corculum possumus appellare. Ipse in Evangelio alio Thathaeus scribitur. Et bene est, ut cujus nomen a corde figuratur, totam intentionem mentis ad Deum vertat, ut ei per omnia placeat, cujus ministrum se esse probavit. Judas Scariothis a vico, in quo ortus est: vel ex tribu Isachar vocabulum sumpsit quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Isa
Abbreviated transcription (Latin):
alia causa ei nomen imponens. ¶ Alpheus autem hebreo
sermone in latinum exp̾mitur millesimus siue doctus.
Philippus os lampadarũ uel manuum . ¶ Thomas abyssus
uel gemitus. Uñ et grece didimus appellatur. Hii ambo predi¬
catorum typum tenent: qui abyssum sanctarum scripturaꝵ
penetrantes lumẽ predicatiomie ꝑ ora sua ad illummandas
gentes proserunt. ¶ Bartholomeus filius suspendentis a¬
quas uel filius suspendẽtis me: syrum ẽ non hebreum. Iste sum¬
liter doctores sanctos significat: qui aquas hoc ẽ populos pre¬
dicatione sua suspendunt intentione ad supernum patrẽ cuiꝰ
ip̃i filu sunt. ¶Matheus ĩhebreo donatus exp̾mitur. id ẽ et
appellatur leui ⁊ tribu exqua ortus fuit. ĩ latino autẽ ex ope
publicami nomen accepit: quia ex publicanis fuit electus
et ĩ apostolatum translatus. Hic ĩ euangelu conscriptione
qͣntum donum gr̃e post conuersionem promeruit. ostendit

Expanded text:
alia causa ei nomen imponens. Alphaeus autem Hebraeo alia causa ei nomen imponens. Alphaeus autem Hebraeo sermone in Latinum exprimitur, millesimus sive doctus. Philippus, os lampadarum vel manuum. Thomas, abyssus, vel geminus, unde et Graece Didymus appellatur. Hi ambo praedicatorum typum tenent, qui abyssum sanctarum Scripturarum penetrantes, lumen praedicationis per ora sua ad illuminandas gentes proferunt. Bartholomaeus, filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me: Syrum est, non Hebraeum. Iste similiter doctores sanctos significat: qui aquas, hoc est populos, praedicatione sua suspendunt intentione ad supernum Patrem, cujus ipsi filii sunt. Matthaeus in Hebraeo, donatus, exprimitur: idem et appellatur Levi ex tribu ex qua ortus fuit: in Latino autem ex opere publicani nomen accepit: quia ex publicanis fuit electus et in apostolatum translatus. Hic in Evangelii conscriptione quantum donum gratiae post conversionem promeruit, ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo introiuit et ille alius disapulus qui uenerat prior ad
monumentũ. quia ĩfine mundi ad fidem domini nr̃ etiam
uidea colligitur paulo actestante qui ait. Donec plenitudo
gentium intrauerit tune omnis israhel salus erit. ¶ Iaco¬
bus zebedei apatre cognominatur quẽ relinquens cũ iohãne
uerum patrẽ secutus est. Hi sũt filii tonitri qui etiã boane¬
ges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sũt. Hic ẽ
iacobus filius zebedei frater iohannis qui post ascensionẽ
domini ab herode magnifestatur occisus. ¶ Iacobus alphei
ob distinctiõem prioris cognominatus: quia sicut ille dr̃filiꝰ
zebedei sic iste filius alphei. Cognomentum igitur ambo a
patre sumpserunt. Iste ẽ iacobus minor qui ĩ euangelio fra¬
ter domini nominatur: quia maria uxor alphei soror fuit ma¬
rie matris dñ quam mariã cleophe iohannes euangelista
cognoniniat a patre: siue agentilitate familie. aut quacũq

Expanded text:
ergo introivit et ille alius discipulus, qui venerat prior ad ergo introivit et ille alius discipulus, qui venerat prior ad monumentum : quia in fine mundi ad fidem Domini nostri etiam Judaea colligitur, Paulo attestante, qui ait: Donec plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit . Jacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Joanne verum patrem secutus est. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Jacobus, filius Zebedaei, frater Joannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifestatur occisus. Jacobus Alphaei ob distinctionem prioris cognominatus: quia sicut ille dicitur filius Zebedaei, sic iste filius Alphaei. Cognomentum igitur ambo a patre sumpserunt. Iste est Jacobus minor, qui in Evangelio frater Domini nominatur: quia Maria, uxor Alphaei, soror fuit Mariae, Matris Domini, quam Maria Cleophae Joannes Evangelista cognominat a patre: sive a gentilitate familiae, aut quacunque
Abbreviated transcription (Latin):
rectõem xp̃i ad monumẽtũ cucurerunt. ꝙ iohannes prior ue-¬
nit: sed tñ non introiuit. petrus autem posterius ueniens
statim introiuit ⁊ inuenit linteamina posita ⁊c̾. que ibi nar¬
rantur. Ibi ergo iohannes populi udaia typum tenet: qui
prior per noticiam legis ad dommum uenit; sicut iohamnes ad
monumentũ: s non intrauit: quia legis quidẽ mandata ꝑce¬
pit ꝑ prophetas de incarnatione dommi ac passione eus au¬
diuit: et ꝑ sacre scripture testimonia de eo multa antea diu
longe lateqz prophetauit; sz cum presentem uidit renuit: ho-
minem esse despexit. eũqz mortalem factum credere noluit: sicͥ
prior uenit admonumẽtũ. ita uacuus ⁊ ociosus stetit. dẽd se¬
cutus posterior petrus intrauit ꝑ quem ecclia gentiũ designa¬
tur: que statim ut audiuit de xp̃o mediatore dei et hominum
eum quem cognouit mortuum uiuentẽ credidit deũ. Tunc

Expanded text:
rectionem Christi ad monumentum cucurrerunt, quod Joannes porro verectionem Christi ad monumentum cucurrerunt, quod Joannes porro venit: sed tamen non introivit, Petrus autem posterius veniens statim introivit et invenit linteamina posita, etc. , quae ibi narrantur. Ibi ergo Joannes populi Judaici typum tenet: qui porro per notitiam legis ad Dominum venit: sicut Joannes ad monumentum: sed non intravit: quia legis quidem mandata percepit per prophetas, de incarnatione Domini, ac passione ejus audivit: et per sacrae Scripturae testimonia de eo multa antea diu longe lateque prophetavit: sed cum praesentem vidit, renuit, et hominem esse despexit, eumque mortalem factum credere noluit: sicut porro venit ad monumentum: ita vacuus et otiosus stetit. Sed secutus posterior Petrus intravit, per quem Ecclesia gentium designatur: quae statim ut audivit de Christo mediatore Dei et hominum, eum, quem cognovit mortuum, viventem credidit Deum. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tatur decorus siue respondens. Sermone autẽ greco auiro uiri-¬
lis appellatur. Hic exp̾mit populum ecclĩasticũ qui decorus
ẽ ĩ pulcritudine recte fidei. et respondet bonis oꝑibus: quia qͦd
corde credit oꝑibz erercet. iuriliter qͦ ip̃e ĩ dei mandatis agit: et
oꝑatur iusticiam ut acceptus et placitus fiat conditori suo.
Iohannes quodã uaticimo ex merito nomẽ accepit. Interpreta¬
tur enim in quo ẽ gr̃a. uel domini gr̃a. Amplius enĩ eũ cetis
aplĩs dilexit ihs. hic eorum tipum tenet: qui contemplacois
gr̃a sublimati sedulo suo adherent conditori: nec aliquid ca¬
rius ip̃o ducunt: qui cum psalmista dicere possunt michi aut̃
ad herere deo bonum ẽ: ponere ĩ dommio deo spẽ meã: ut amnũ-¬
tiem omnes laudes eius ĩportis filie syon. Natandum tñ ꝙ
in exposicione euangelica ubi petrus et iohannes post resui¬

Expanded text:
tatur decorus sive respondens. Sermone autem Graeco a viro viritatur decorus sive respondens. Sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Hic exprimit populum Ecclesiasticum, qui decorus est in pulchritudine rectae fidei, et respondet bonis operibus; quia quod corde credit, operibus exercet; viriliter quoque ipse in Dei mandatis agit, et operatur justitiam, ut acceptus et placitus fiat Conditori suo. Joannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Interpretatur enim in quo est gratia, vel Domini gratia. Amplius enim eum caeteris apostolis dilexit Jesus. Hic eorum typum tenet qui contemplationis gratia sublimati sedulo suo adhaerent Conditori: nec aliquid charius ipso ducunt: qui cum Psalmista dicere possunt: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: ponere in Domino Deo spem meam: ut annuntiem omnes laudes ejus in portis filiae Sion . Notandum tamen, quod in expositione Evangelica, ubi Petrus et Joannes post resur
Abbreviated transcription (Latin):
elatus. quando paulus humilis et modicus. Ideo sic loguinur.
Paulo post iudebote. id ẽ post modicum. Nam quia post modicus̾
factus est. ip̃e dicit. Ego enm sum nouissimus aplõrũ ⁊ mini¬
mus omnium sanctorum. ¶ Cephas autẽ ⁊ saulus ideo mu¬
tato nomme sunt uocati ut essent etiam ip̃o nomine noui sicͭ
abraham et sara. Significat autem paulus conuersionem
ecclĩe de gentibus ad xp̃i fidem: cuius ip̃e apostolus ⁊ magister
fuit. quonam siait paulus p̾mum rebellis ĩincredulitate
consistens fuit. et postea ꝑ baptisimi gr̃am ablutus et fide xp̃i
imbutus. humilis ac deuotus ꝑmansit: sic ⁊ gentilitas pri-¬
mum xp̃ianis ꝑsecutiõem intulit añ ꝑcepcõem uidelicet euan¬
gelu cristi. postea uero deuota deo existens etiam sanguinem
ro eo fundere non dubitauit. ¶ Andreas frater petr
carne et coheres gr̃a secundum hebream ethimologiã interpre¬

Expanded text:
elatus; quando Paulus, humilis et modicus. Ideo sic loquimur: elatus; quando Paulus, humilis et modicus. Ideo sic loquimur: Paulo post videbo te, id est, post modicum. Nam quia post modicus factus est, ipse dicit: Ego enim sum novissimus apostolorum, et minimus omnium sanctorum . Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sara. Significat autem Paulus conversionem Ecclesiae de gentibus ad Christi fidem, cujus ipse apostolus et magister fuit; quoniam sicut Paulus primum rebellis in incredulitate consistens fuit, et postea per baptismi gratiam ablutus et fide Christi imbutus, humilis ac devotus permansit: sic et gentilitas primum Christianis persecutionem intulit ante perceptionem videlicet Evangelii Christi; postea vero devota Deo existens etiam sanguinem suum pro eo fundere non dubitavit. Andreas, frater Petri, carne et cohaeres gratiae secundum Hebraeam Etymologiam interpre
Abbreviated transcription (Latin):
domin gr̃a. Et petrum fuisse trinomiũ. Petrus cefas: et symon
barionã. dymon autẽ interpretatur hebraice audiens ⁊ obediẽs.
petrus autẽ ꝓsonam gestat ecclĩe: que habet potestatẽ dimittẽ¬
di peccata atq reducendi ab inferis hommes ad celestia regna.¬
¶ Daulus hebreo sermone temptacõ dictus ẽ. eoꝙ prius ĩtẽp
tacõne ecclĩe sit uersatus. Persecutor emin erat: inde nomen
habebat istud. quia ꝑsequebatur cristianos. postea mutato no¬
mine a saulo factus ẽ paulus ꝙ interpretatur mirabil siue
electus. Mirabilis uel quia multa signa fecit. uelquia abori¬
ente usq ad occasum euangelium xp̃i ĩ omnibz gentib p̾dicauit.
electus sicut ĩ actib apostolorum spiritussanctus dicit segrega¬
to michi barnabam et paulum ad opus ad quod elegi eos. Lati¬
no autem sermone paulus amodico dictus est. Unde ⁊ ip̃e ait.
ego sum minimus apostolorũ. Quando enĩ saulus superbus.

Expanded text:
Domini gratia ; et Petrum fuisse trinomium, Petrus, Cephas, et Simon Domini gratia ; et Petrum fuisse trinomium, Petrus, Cephas, et Simon Barjona. Simon autem interpretatur Hebraice audiens, et obediens. Petrus autem personam gestat Ecclesiae, quae habet potestatem dimittendi peccata atque reducendi ab inferis homines ad coelestia regna. Saulus Hebraeo setatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat: inde nomen habet istud, quando persequebatur Christianos. Postea mutato nomine de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit, vel quia ab oriente usque ad Occasum Evangelium Christi in omnibus gentibus praedicavit. Electus, sicut in Actibus apostolorum Spiritus sanctus dicit: Segregate mihi Barnabam et Paulum ad opus ad quod elegi eos . Latino autem sermone Paulus a modico dictus est. Unde et ipse ait: Ego sum minimus apostolorum . Quando enim Saulus, superbus,
Abbreviated transcription (Latin):
nomen accepit. hoc ẽ axp̃o suꝑ quẽ est fundata ecclĩa. Non apetri
petra: sed petrus apetra nomẽ sortitus ẽ: sicut non cristus a cris¬
tiano: s cristianus axp̃o uocatur. ideoq ait dñs. Tu es petrus
et suꝑ hanc petram edifitabo eccliam meã. Quia dixerat petru.
tu es cristus filius deuuiui. deinde dñs ei suꝑ hanc inquit petrã
quam confessus es edificabo eccliam meã. Petra emim xp̃s erat
suꝑ quod fundamentũ eciam ip̃e edificatus ẽ petrus. ¶ Cephas
guam nr̃am sonat filius columbe. Est et nomen syrum pari-¬
ter et hebreum. Har quippe syra lingua filius. iona hebraice
columba: utroqz sermone diatur bariona. Alii simpliciter ac¬
cpiunt ꝙ simon. id ẽ petrus filius esset iohamus: iuxta illam
rum uicõ de prauatum ut probar iohanna. hoc ẽ filio iohannis
bariona scriptũ sit una detracta sillaba. Iohanna interptatur

Expanded text:
nomen accepit, hoc est, a Christo super quem est fundata Ecclesia. Non a Petro nomen accepit, hoc est, a Christo super quem est fundata Ecclesia. Non a Petro petra, sed Petrus a petra nomen sortitus est: sicut non Christus a Christiano, sed Christianus a Christo vocatur; ideoque ait Dominus: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quia dixerat Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi: deinde Dominus ei: Super hanc, inquit, petram, quam confessus es, aedificabo Ecclesiam meam. Petra enim Christus erat, super quod fundamentum etiam ipse aedgua nostra sonat filius columbae, et est nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius, Iona Hebraice columba; utroque sermone dicitur Bariona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est Petrus, filius sit Iohannis, iuxta illam rum vitio depravatum, ut pro Bar-Iohannem, hoc est filium Iohannis, Barione scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
confessionis liniuit et quia multum dilexit. multorũ ueniã
apio udice promeruit. s adem uicina passiõe eius iustifica¬
ta ⁊ familiaris effecta domino: non tantum pedes eius ut
idem iohannes narrat. uerum etiam caput ut matheus mar¬
cusq ꝓibent oleo sancto ꝑfudit. Hec a loco magdalo magdale¬
ne dicitur. Interpretatur emin magdalene: turuis. Mistice
autẽ significat fidem ac pietatem sancte ecclie que odorẽ noti¬
cie cristi predicando in unuerso spargit mundo. ¶Sic ⁊ mar¬
cha que irritans uel prouocans interpretatur; typum tenet
ecclie: que bonis oꝑibz quoctidie insudans irritat dyabolum
et membra eius. et prouocat pus actionibz ac uerb ad fidem
electos dei. ¶ Septem discipuli cum quibz dommus post re¬
surrectionem conuiuasse describitur: septimam indicant resur¬
rectiomis requiem inqua omnes sancti ꝑ xp̃m eterne beacitudinis
refectione saturabuntur. ¶ Princpes sacerdotum qui abcus¬

Expanded text:
confessionis linivit; et quia multum dilexit, multorum veniam confessionis linivit; et quia multum dilexit, multorum veniam a pio judice promeruit . Eadem vicina passione ejus justificata, et familiaris effecta Domino, non tantum pedes ejus, ut idem Joannes narrat, verum etiam caput, ut Matthaeus Marcusque perhibent, oleo sancto perfudit. Haec a loco Magdalo Magdalene dicitur. Interpretatur enim Magdalene turris, Mystice autem significat fidem ac pietatem sanctae Ecclesiae, quae odorem notitiae Christi praedicando in universo spargit mundo. Sic et Martha, quae irritans vel provocans interpretatur, typum tenet Ecclesiae; quae bonis operibus quotidie insudans irritat diabolum et membra ejus, et provocat piis actionibus ac verbis ad fidem electos Dei. Septem discipuli, cum quibus Dominus post resurrectionem convivasse describitur, septimam indicant resurrectionis requiem, in qua omnes sancti per Christum aeternae beatitudinis refectione saturabuntur. Principes sacerdotum qui, ab cus
Abbreviated transcription (Latin):
filiorum zebedei: quam marcus appellat salome; et alie mu¬
lieres qͣs incet̾is euangelus legimus. hee uidelicet figuram
habent humilium ammarũ ac deuotarum domino q̃ quo ma¬
iore sibi consciẽtia fragilitatis ꝑtimescunt eo maiore salua¬
toris amore feruentes passionis eius uestigus ĩ hoc seculo quo
requies ẽ preparanda futura diligẽter obsequũtur: et si forte
ualeant muitari pia curiositate: quo ordine sit eadẽ passio cõ¬
pleta perpendunt. ¶ Mulieres que apostoł dommi resurrec¬
tionem amiunciant: lex et prophetia intelliguntur: q̃ gliam
resurrectioms cristi anteq̃z reuelaretur quasi precursores pre¬
dicauerunt. ¶ Maria ergo magdalene ip̃a ẽ foror lazari et
marthe dequa dommus eiecit septem demonia. Ip̃a ẽ autem
non alia que quondam ut lucas scribit peccatrix ad huc ue-¬
mens pedes dommni lacrimis penitẽtie rigauit et ungẽto pie

Expanded text:
filiorum Zebedaei, quam Marcus appellat Salome , et aliae mufiliorum Zebedaei, quam Marcus appellat Salome , et aliae mulieres, quas in caeteris evangeliis legimus; hae videlicet figuram habent humilium animarum ac devotarum Domino: quae quo majore sibi conscientia fragilitatis pertimescunt, eo majore Salvatoris amore ferventes passionis ejus vestigiis in hoc saeculo, quo requies est praeparanda futura, diligenter obsequuntur; et si forte valeant imitari pia curiositate, quo ordine sit eadem passio completa, perpendunt. Mulieres quae apostolis Domini resurrectionem annuntiant, lex et prophetia intelliguntur, quae gloriam resurrectionis Christi, antequam revelaretur, quasi praecursores praedicaverunt. Maria ergo Magdalene ipsa est soror Lazari et Marthae, de qua Dominus ejecit septem daemonia. Ipsa est autem non alia, quae quondam, ut Lucas scribit, peccatrix adhuc, veniens pedes Domini lacrymis poenitentiae rigavit, et ungento piae
Abbreviated transcription (Latin):
¶ dimon cireneus cui gestandam crucem imposuerunt
populus gentilitatis intelligitur: qui peregrinus ĩlege
obediens effiatur euangelio cruas: ip̃e cristi uictor ⁊ fĩdei
baiolus factus. Duo la trones populum exp̃munt uideorũ
ac gentium: quorũ unus incredulus blasphemat cristum
ĩcruce pendẽtem. alter fidel uideos ĩcrepat blasphemantes.¬
¶ Quatuor milites qui quatuor ꝑtes sibi de ihũ uestimẽtis
fecerunt. prefigurauerunt quatuor ꝑtes mundi que diuise¬
runt sibi elõquia xp̃i sicut scriptum est. Letabor ego suꝑ eloqͥa
tua sicut qui ĩuenit spolia multa. ¶ Dancte mulieres q̃ secu¬
te sunt ihesum agalilea ministrantes ei de substanciis siuis:
que eciam interfuerunt ĩ passione eius astantes ⁊ post sepul¬
turam eius cet̾is recedentibz remanebant sedentes contra se¬
pulcrum. hoc ẽ maria magdalene. et maria mater iacobi et
ioseph: que eciam soror fuit marie matris domini ⁊ mater

Expanded text:
 Simon Cyrenaeus, cui gestandam crucem imposuerunt,  Simon Cyrenaeus, cui gestandam crucem imposuerunt, populus gentilitatis intelligitur, qui peregrinus in lege obediens efficitur evangelio crucis: ipse Christi victor et fidei bajulus factus. Duo latrones populum exprimunt Judaeorum ac gentium, quorum unus incredulus blasphemat Christum in cruce pendentem, alter fidelis Judaeos increpat blasphemantes. Quatuor milites, qui quatuor partes sibi de Jesu vestimentis fecerunt, praefiguraverunt quatuor partes mundi, quae diviserunt sibi eloquia Christi, sicut scriptum est: Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa . Sanctae mulieres, quae secutae sunt Jesum a Galilaea, ministrantes ei de substantiis suis, quae etiam interfuerunt in passione ejus astantes, et post sepulturam ejus, caeteris recedentibus, remanebant sedentes contra sepulcrum: hoc est, Maria Magdalene, et Maria mater Jacobi et Joseph, quae etiam soror fuit Mariae matris Domini, et mater
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentũ suum ĩ domini passione. ind̃icat hebreorũ popu¬
lum nudatum sacerdocio et euacuatũ regnum scisso. Barrab
qui iudeis dimittitur. significat antecristum: quem illi er-¬
rantes susapere meruerunt pro xp̃o. Barrabbas enim ĩter¬
pretatur filius magistri eorum absq dubio iudeorũ ma-¬
gister qui est dyabolus homicidiorum auctor qui usqz hodie
minatur ĩeis. Herodes ⁊ pilatus qui cũ essent disco
ĩ passione domini amicitia federantur. indicant primum
diuisos fuisse utrosqz populos circuncisionis ⁊ gẽtium: qui
tñ ꝑ passionem domini ĩ fide concordauerunt. Herodes inter¬
pretatur pellicius uer sipellẽ significat anticristum: et pon¬
tius pilatus declinans consilium utiq uideorum. Accepta
enm aqua lauit manus suas dicens innocens ego sum a
sangiune iusti huius. Nam pilatus interpretatur os mal¬
leatoris. significat dyabolum qui est malleus uniuerse t̾re.¬

Expanded text:
vestimentum suum in Domini passione, indicat Hebraeorum popuvestimentum suum in Domini passione, indicat Hebraeorum populum nudatum sacerdotio et evacuatum regno scisso. Barabbas, qui Judaeis dimittitur, significat Antichristum, quem illi errantes suscipere meruerunt pro Christo. Barabbas enim interpretatur filius magistri, eorum absque dubio Judaeorum magister, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie damnatur in eis. Herodes et Pilatus, qui cum essent discordes, in passione Domini amicitia foederantur, indicant primum divisos fuisse utrosque populos, circumcisionis et gentium; qui tamen per passionem Domini in fide concordaverunt. Herodes interpretatur pellicius. Versipellem significat Antichristum; et Pontius Pilatus declinans consilium, utique Judaeorum. Accepta enim aqua lavit manus suas, dicens: Innocens ego sum a sanguine justi hujus . Nam Pilatus interpretatur os malleatoris: significat diabolum, qui est malleus universae terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
mundum: quem grauissima peccati consuetudo corruperat.
qui tñ qͣrto die mortis suscitatur. Prima enim dies mortis
ẽ tracca de adam propago mortis. Altera dies mortis: est
transgressio legis naturalis. Tercia dies mortis p̃uarica¬
cio date legis. Quarta dies ẽ: mortis contemptus euãge¬
lice predicacoĩs ĩqua die dominus suum opus respicaens
misericorditer suscitare dignatus est. ¶ Deruus p̾ncipis
sacerdotum cuiuis dextera auricula amputatur. israheliti¬
cus est populus: qui ĩcredulitate seruus effectus ẽ. Hic decte¬
ram autẽ amittit dum ad sinistrum intellectum lc̃e trãsiuit.
Cui domnus ĩhus qui credunt. auditum restaurat fidei. et
obedientem euangelu fecit mandatis. Caiphas ĩuestigator
aut sagax aut uomens ore interpretatur. Innque emin ore
suo iustum condempnauit: quanius hoc misterio propheta¬
li annunciasset. nam idem princeps sacerdotum qui scidit

Expanded text:
mundum, quem gravissima peccati consuetudo corruperat. mundum, quem gravissima peccati consuetudo corruperat. Qui tamen quarto die mortis suscitatur. Prima enim dies mortis est tracta de Adam propago mortis. Altera dies mortis est transgressio legis naturalis. Tertia dies mortis, praevaricatio datae legis. Quarta dies mortis est contemptus evangelicae praedicationis, in qua die Dominus suum opus respiciens misericorditer suscitare dignatus est. Servus principis sacerdotum, cujus dextera auricula amputatur, Israeliticus est populus, qui in incredulitate servus effectus est. Hic dexteram aurem amittit, dum ad sinistrum intellectum litterae transivit. Cui Dominus in his qui credunt auditum restaurat fidei, et obedientem Evangelii fecit mandatis. Caiphas investigator, aut sagax, aut vomens ore, interpretatur. Inique enim ore suo justum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali annuntiasset; nam idem princeps sacerdotum, qui scidit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Simon le prosus gentilis ẽ populus. qui est a redemptore
mundatus. ¶Mulier que ungẽto caput domini urixit et¬
lesia ẽ: que fructum sui oꝑis fideiqz odorem ad laude
mouebatur aqua quĩqz porticib cincta. cristus est: ĩcuius
aduentu turbatus ẽ. uideorum populus quĩqz libris legis¬
conclusus. Descendẽte emm angelo cõmouebatur aqua et
sanabatur infirmusi descendẽte de cel̃ xp̃o: commotus ẽ in
passione eius id ẽ populus et sanatus ẽ mundus. ¶ Cecus
misit lauandum. significat genus humanũ anatiuitate.
id ẽ apͥmo homine errore tenebris uiciatum: cuius oculos
dommus de sputo ⁊ luto linuit. quia uerbum caro factum
est ⁊ lauari oculos ĩpiscina iussit ut baptizatus ĩxp̃o acci
pet lucem fidei et crederet ĩeum qui iusibiliter ĩmundo ap¬
paruit. ¶ Lazarus qui interpretatur aduitus quẽ dñs
quadriduanum fetẽtem de monumẽto suscitauit. significat

Expanded text:
 Simon leprosus gentilis est populus, qui est a Redem Simon leprosus gentilis est populus, qui est a Redemmundatus. 238. Mulier quae unguento caput Domini unxit Ecclesia est, quae fructus sui operis fideique odorem ad laudemmovebatur aqua, quinque porticibus cincta , Christus est, in cujus adventu turbatus est 150 Judaeorum populus quinque libris conclusus: descendente enim angelo, commovebatur aqua, et sanabatur infirmus; descendente de coelis Christo, commotus est in passione ejus idem populus, et sanatus est mundus. 240. Caecus misit lavandum , significat genus humanum a nativitate, id est, a primo homine errorum tenebris vitiatum, cujus oculos Dominus de sputo et luto linivit, quia verbum caro factum est. Et lavari oculos in piscina jussit, ut baptizatus in Chriperet lucem fidei, et crederet in eum qui visibiliter in mundo apparuit. Lazarus, qui interpretatur adjutus, quem Dominus quadriduanum fetentem de monumento suscitavit, significat
Abbreviated transcription (Latin):
iunctione aqͣ et uinum mutatur quia credentes ꝑ lauacri gr̃az
transeunt ad passionis coronam. ¶ Architridinus. moyses
gitur: qui miratur meliorem ⁊ sanctiorẽ populũ ꝑ il
ĩ euangelio congregatum: ꝙͣ illum priorem ab egypto eductũ
finitũ enim uinum ostendit sublatã ẽẽ gr̃am spiritus sancti
auideis. et per apostolos ingentibus contributã. ¶ Mulier
samaritana. mistice intelligitur sinagoga: quĩqz libris leg̾
quasi quĩqz uius secundum sensum carnis subiecta: quam
misericorditer dominus prouocat haurire aquã uiuã: lauacri
scilicet ꝑcipere graciam uel secretam legis intelligentiam. ¶ Nlu¬
lier adultea: que offertur domno auideis lapidanda ecclĩa ẽ:
que p̾us relicto deo ĩ idolis fuerat fornicata: quam uolebat syna¬
goga zelans inter ficere: cristus saluat ꝑ remissionem delicti.
nec sinit eam pire: qui nouit ueniam condonare peccantibus.¬

Expanded text:
junctione aqua in vinum mutatur, quia credentes per lavacri gratiam junctione aqua in vinum mutatur, quia credentes per lavacri gratiam transeunt ad passionis coronam. 234. Architriclinus , Moyses gitur, qui miratur meliorem et sanctiorem populum per Jesum in Evangelio congregatum, quam illum priorem ab Aegypto eductum. Finitum enim vinum ostendit sublatam esse gratiam Spiritus sancti a Judaeis, et per apostolos in gentibus contributam. Mulier Samaritana mystice intelligitur Synagoga, quinque libris legis, quasi quinque viris, secundum sensum carnis subjecta; quam misericorditer Dominus provocat haurire aquam vivam, lavacri scilicet percipere gratiam, vel secretam legis intelligentiam. Mulier adultera, quae offertur Domino a Judaeis lapidanda, Ecclesia est; quae prius, relicto Deo, in idolis fuerat fornicata, quam volebat Synagoga zelans interficere: Christus salvat per remissionem delicti, nec sinit eam perire, qui novit veniam condonare peccantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
mnã unã accipiens .x. acquisiuiit. significat doctores qui ac¬
ti sunt: et docendo multos ĩfide acquisierũt. id circo aduenẽte
dommo xp̃o laudantur: quia lucrati sunt. Qui uero ex una
quĩqz acquisiuit illos demonstrat: qui mandata dei seruãtes:
consequũtut saentiam legis in .u. libris moysi scraptam. eãqz¬
edocendo adusum salutis necessariam fenerant. Qui uero nnã¬
unã ip̃am ĩ sudario conseruauit: ostendit eũ qui creditũ sibi
gratie donum delicate ocioseqz tractauit. Uñ et recte amictet
collatam graciam qui ꝑ negligẽtiam predicare contempsit.
ut ei augeatur qui inde laborauit. ¶ Uidua que ĩ gazophi¬
laciũ duo minuta iecit. animã fidelem demonstrat: que ĩ the¬
sauro cordis sui fructum dilectionis dei et proximi feruat. Apõ
sus cristus est: cuius miptie cũ ecclĩa celebrantur: ĩcuius con¬

Expanded text:
mnam unam accipiens, decem acquisivit , significat doctores qui, acmnam unam accipiens, decem acquisivit , significat doctores qui, acis bene usi sunt, et docendo multos in 149 fide acquisierunt, idcirco, adveniente Domino, laudabuntur, quia lucrati sunt. 230. Qui vero ex una quinque acquisivit , illos demonstrat qui mandatum Dei servantes consequuntur scientiam legis, in quinque libris Moysi scriptam, eamque docendo ad usum salutis necessarium fenerantur. 231. Qui vero mnam ipsam in sudario conservavit , ostendit eum qui creditum sibi gratiae donum delicate otioseque tractavit, unde et recte amittit collatam gratiam, quia per negligentiam praedicare contempsit, ut ei augeretur quod laboravit. 232. Vidua quae in gazophylacio duo jecit minuta , animam fidelem demonstrat ejus qui in thesauro cordis sui fructum dilectionis Dei et proximi servat. 233. Sponsus Christus est; cujus nuptiae cum Ecclesia celebrantur, in cujus con
Abbreviated transcription (Latin):
sius hoc ẽ dyabolo et heretias. ¶ Phariseus orans ĩtemplo.
uideorum ⁊ populus: qui ex iustificacoĩbus legis extollit me¬
rita sua. publicamis uero gentilis ẽ .s. populus qui longe
adeo positus confitetur peccata sua: quorum unus suꝑbiedo
recessit nõ ustificatus. alter humiliatus confitendo appro¬
piqri meruit eraltatus. ¶ Cecus sedens secus uiam. popu¬
lum demonstrat gentisem: qui ꝑ xp̃i gr̃am fidei meruit clari¬
tatem . ¶ zacheus qui interpretatur iustus siue iustificatus
aut iustificandus. gentilis est populus: gr̃a meritorũ. pusil¬
lus qui tamẽ aterrenis accibz subleuatus ꝑ lignũ dominice
longinquam abut regionem accipere sibi regnũ redemptorẽ
nẽm significat: qui usq ad fines terre ꝑuenit acciꝑe regnum
ĩ populis gentium. ¶ Ciues qui noluerũt eum regnare. iu¬
dei intelliguntur qui xp̃m regẽ spreuerũt. ¶ Seriuis uõ qui

Expanded text:
suis, hoc est, diabolo et haereticis. Pharisaeus orans in templo, suis, hoc est, diabolo et haereticis. Pharisaeus orans in templo, Judaeorum est populus, qui ex justificationibus legis extollit merita sua. Publicanus vero gentilis est populus, qui longe a Deo positus confitetur peccata sua: quorum unus superbiendo recessit non justificatus, alter humiliatus confitendo appropinquari meruit exaltatus. Caecus sedens secus viam, populum demonstrat gentilem, qui per Christi gratiam fidei meruit claritatem. Zachaeus, qui interpretatur justus, sive justificatus, aut justificandus, gentilis est populus, gratia meritorum pusillus, qui tamen a terrenis actibus sublevatus per lignum Dominicae  qui in longinquam abiit regionem, accipere sibi regnum, Redemptorem nostrum significat, qui usque ad fines terrae pervenit accipere regnum in populis gentium. Cives, qui noluerunt eum regnare, Jud
Abbreviated transcription (Latin):
biam; florẽtem quondam imperui claritate uel honoris excel¬
lencia. ¶ Mendicus ulcerosus demonstrat gentilem popu¬
lum confessionib peccatorum humiliatũ. Quĩq fr̃es diuiti
illius qui apud inferos torquebatur: iudei intelliguntur qͥ
sub quinq libris legis positi sunt. ¶ Decem leprosi qͥ mũdã¬
tur adomnio: hereticos significant qui ĩuarietate colorum
diuersitatẽ habent sasmatum: qui ideo ad sacerdotem mittũ¬
cur. ut detonsa omni uarietate errorum unitatis ꝑapiant
sacramẽtum. ¶ Iudex iniquus qui dominũ non timebat.
assidue tñ dep̾cantem uiduam exaudiuit similitũdo ẽ qua
demonstratur quĩtã spem habere debet qui deum ĩdesmenter
exposcit tum etiam apud aures in iusti iudicis ualuert pee¬
quens nostancia udue deprecantis. Ip̃a autẽ iudua signifi¬
care potest eccliãm ꝓseueranter sui ꝑetẽtem ulcionẽ de ĩmiic̃.

Expanded text:
erbiam florentem quondam imperii claritate vel honoris excelerbiam florentem quondam imperii claritate vel honoris excellentia. Mendicus ulcerosus demonstrat gentilem populum confessionibus peccatorum humiliatum. Quinque fratres divitis illius, qui apud inferos torquebatur, Judaei intelliguntur, qui sub quinque libris legis positi sunt. Decem leprosi qui mundantur a Domino, haereticos significant, qui in varietate colorum diversitatem habent schismatum; qui ideo ad sacerdotem mittuntur ut, detonsa omni varietate errorum, unitatis percipiant sacramentum. Judex iniquus, qui Dominum non timebat, assidue tamen deprecantem viduam exaudivit, similitudo est qua demonstratur quantam spem habere debet qui Deum indesinenter exposcit, cum etiam apud aures injusti judicis valuerit frequens instantia viduae deprecantis. Ipsa autem vidua significare potest Ecclesiam perseveranter sui petentem ultionem de inimicis