comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tismus aliis sit in uitã: aliis in mortẽ. & eduxit
isrł ꝑ mediũ eiꝰ. Educit etiã innouatum
ppłm scũ: ꝑlauachrũ regenerationis. Et excus.¬
sit pharaonẽ & urtutẽ ciꝰ in mari rubro. Cȩlerit̃
interunit. ꝓ peccatũ suoꝵ reatũq eiꝰ ꝑ baptismũ.
Qui traduxit ppłm suũ in deserto. T raducit &
nos in huiꝰ seli ariditate. ostrrilitate: ne in ea
ꝑeamus. Qui ꝑcussit reges magnos:  occidit
reges fortes. Pcutit atq occidit ȩtiã a nobis dia.¬
bolicas & noxias potestates. Sing regẽ amorre.¬
amorreoꝵ. Et og regem basan. Coaceruantem
qͥo int̃pretat᷑ eg. regem confusionis qͦdintp̃tat᷑
basan. Q em̃ coaceruat diabolus. uͥ confusionẽ:
Et dedit t̾umi coꝵ herditatẽ hereditatẽ ispł seruo¬
suo. Dat etiã quos diabolus possidebat. heredita.¬
dem semini abrabe. qd est axp̃s. Qm̃ in huimilita¬
te nĩa memor fuit nri: & redcunt nos ab ini.¬
mcis nr̃is: sanguine unige̾nuti sui. Qui dat

Expanded text:
it in mortem. «Et eduxit Israel per medium ejus.» Educit etiam innovatum populum suum per lavacrum regenerationis. «Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro.» Celeriter interimit et peccatum suorum reatumque ejus per Baptismum. «Qui traduxit populum suum in deserto.» Traducit et nos in hujus saeculi ariditate et sterilitate, ne in ea pereamus. «Qui percussit reges magnos, et occidit reges fortes.» Percutit atque occidit etiam a nobis diabolicas et noxias potestates. «Seon regem AmorrhaAmorrhaeorum. «Et Og regem Basan.» Coacervantem, quod interpretatur Og; et regem Confusionis, quod interpretatur Basan: quid enim coacervat diabolus, nisi confusionem? «Et» «dedit terram eorum haereditatesuo. Dat etiam, quos diabolus possidebat, haereditatem semini Abrahae, quod est Christus . Quia in humilitate nostra memor fuit nostri. Et redemit nos ab inimicis nostris:» sanguine Unigeniti sui. «Qui dat
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem. Quia astitit a dextris pauperis.
De iuida dictũ erat. & diabolus stet a dextris eiꝰ.
quia suas diuitias augere noluit ap̃o uendito.
Hic autẽ dt̃s astitit a dextris pauꝑis. ut diuitiȩ
panꝑis sint ipse dñs. Astitit qͥppe a dextris pau¬
a dextris pauꝑis: non ut ei multiplicaret an¬
nos uite quandoq finiende. tieq ut eiꝰ auge
ad malũ. Hon cis aut̃ conscinitur. cũ assistit
dñs a dextris peuꝑis: ne ipsa pauꝑtate. id est
infirmitate succãbat. Hocadintoriũ p̃stitũ
est corꝑi xp̃i. in scis martyrib om ni bus:¬

Expanded text:
 31. Quia astitit a dextris pauperis.» De Juda dictum erat, «Et diabolus stet a dextris ejus;» qui suas divitias augere voluit Christo vendito: hic autem Dominus «astitit a dextris pauperis,» ut divitiae pauperis sint ipse Dominus. «Astitit» quippe «a dextris paris,» non ut ei multiplicaret annos vitae quandoque finiendae, neque ut ejus augerad malum; non eis autem consentitur, cum assistit Dominus a dextris pauperis, ne ipsa paupertate, id est infirmitate, succumbat. Hoc adjutorium praestitum est corpori Christi in sanctis martyribus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
quia denarsꝰ atditus quadragenario. laboranttib
inhac uita fidelib merces illa ꝑsoluit᷑: quam o
primis  nouissimis pat̾samilias p̃parauit gqlem.
Qudi amus iaq plenũ diuina laude pectus ppłi
dĩ. E cee ꝑsonat in hod psalmo quendã exultan.¬
tem flici giatatione. p̾sigurat o seaturientem
corde in amore dĩ ꝑpłm. scilicet coipus xxp̃i : ab
intoto coroe meo. Non semꝑ confessio peccatoꝵ

Expanded text:
quia denarius additus quadragenario, laborantibus quia denarius additus quadragenario, laborantibus in hac vita fidelibus merces illa persolvitur, quam et primis et novissimis paterfamilias praeparavit aequalem. Audiamus itaque plenum divina laude pectus populi Dei. Ecce personat in hoc psalmo quemdam exsultantem felici exsultatione, praefigurat et scaturientem corde in amore Dei populum, scilicet corpus Christi, ab it
Abbreviated transcription (Latin):
post resurrectionẽ aabit᷑ plenario corꝑi dm̃. hoc
de nobis exigit continentiã. ut gtiam cũ labore
atq luctamine ingemiscenges grauati. & habitacu¬
lum nr̃m qͥo de celo est suꝑ indui cupientes a sccu¬
larib aelectationib temꝑemus: & significat᷑ qua
dragenario numero. qͦ& moyses & helias & ipse
dns ieiunauerut. P recipit᷑ eñi nobis. & ex legt a
ex ꝓpħis. & ex ipso euangłio: quod testimonium
habet alege & ꝓthetis. Unde gciã in monte &¬
obliuiscunt᷑ dm̃: auiditatẽ nr̃am tanquã itiumo
temꝑantis resrenemꝰ. quãdiu ꝑfectio decalogi
legis tanquã psalteriuĩ decem cordarũ ꝑ quatuor
cloem mundi partes. id. ẽ. toto orbe pdicat᷑: ut
decem quat᷑̃ Aicta quadragenariũ numerũ algult.
Quinquagenario ã numero pꝰt resarrestionem
ot̃i quo cantamus alleluia. non cusdã tẽporis
finis & transitus. s beata illa significat᷑ ec̾nitas.

Expanded text:
post resurrectionem dabitur plenario corpori Domini,post resurrectionem dabitur plenario corpori Domini,de nobis exigit continentiam, ut etiam cum labore atque luctamine ingemiscentes gravati, et habitaculum nostrum quod de coelo est superindui cupientes ; a saecularibus delectationibdragenario enim numero et Moyses et Elias, et ipse Dominus jejunaverunt; praecipitur enim nobis ex lege et prophetis, et in ipso Evangelio, quod testimohabet a Lege et Prophetis; unde etiam in monte iobliviscuntur Deum, aviditatem nostram tanquam jejunio temperantiae, refrenemus; quamdiu perfectio Decalogi Legis, tanquam psalterium decem chordarum, per quatuor ejusdem mundi partes, id est, toto orbe praedicatur, ut decem quater ducta quadragenarium numerum signent. Quinquagenario vero numero post resurrectionem Domini, quo cantamus Alleluia, non cujusdam temporis finis et transitus, sed beata illa significatur aeternitas;
Abbreviated transcription (Latin):
Uurnernt due st eantemus alle luta:
sod estore animo fr̃s. ad ꝑcipienda que dñs
asfrggerit ad eehortationẽ uram. & nutri¬
fidã caritatem qua nobis inherere
as bonũ est. Ad estote animo cantores
i e mcorrupti dĩ. adestote intenti: qui nostis can
tes in om̃ib . &. laudate dm̃. Hoc est em̃i allelia.
Ꝙ hnĩ quidem dies ueniunt transituri. transeuitq
uenturi: & siguificant dicm qui non uenit & traisit.
quia nec hesterno picur ut ucuiat: nec crastino
urgetur ut transeat. Ad quem sane nos cũ uencri.¬
mus inherentes ci. nec nos transidimus. Et sicut
quodam loco cãttur dõ. beati qui inhabitant in
domo tua. in scła scłoꝵ laudabunt te: hoc erit
otiosorũ negotiũ. hoc opus uacantiũ. hȩc actio qͥe¬
toꝵt: hȩc cura securoꝵ. Sicut eñi dies isti p̃ttritis
dieb quadragesimȩ quib ante resurrectiouẽ do.¬
minici corꝑis uite huiꝰ significatur meror. sollẽp.¬
nit̃ grata hilaritate succedunt: sic dies ille qui

Expanded text:
: adeste animo, fratres, ad percipienda quae Dominus suggerit ad exhortationem nostram, et nutriendam charitatem, qua nobis inhaerere Deo bonum est. Adeste animo cantatores ri et incorrupti Dei. Adeste intenti, qui nostis canttes in omnibus : et laudate Deum; hoc est enim Alleluia. Et hi quidem dies veniunt transituri, transeuntque venturi, et significant diem qui non venit et transit, quia nec hesterno praeitur ut veniat, nec crastino urgetur ut transeat. Ad quem sane nos cum venerimus, inhaerentes ei nec nos transibimus: et sicut quodam loco canitur Deo, «Beati qui habitant in domo tua: in saecula saeculorum laudabunt te» ; hoc erit otiosorum negotium, hoc opus vacantium, haec actio quietorum, haec cura securorum. Sicut enim dies isti praeteritis diebus Quadragesimae, quibus ante resurrectionem Dominici corporis vitae hujus significatur moeror, solemniter grata hilaritate succedunt: sic dies ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
& in uerbis quasi mala optantis intelligamus
p̃dicta ꝓphetantis. & dm̃ iusta rebbuentẽ. scible¬
uata in cius ȩternam legem mente cernamus.
nc̃ de uno loquit᷑ psalmꝰ. Suꝑrus aut̃ dpxcrat.
Locutisunt adu̾sim me lingna dolosa.  sermo

Expanded text:
et in verbis quasi mala optantis, intelligamus et in verbis quasi mala optantis, intelligamus praedicta prophetantis; et Deum justa retribuentem, sublevata in ejus aeternam legem mente cernamus. nunc de uno loquitur Psalmus. Superius autem dixerat: «Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermo
Abbreviated transcription (Latin):
congregart filios tuos. tanquã gallma pullos
stios sub alas suas. & nolusti. Dcinde quȩ pro
illa dicit. tanquam ulciscendi cupiditate optet.
uti fiant: cũ dicant᷑ futura certissima ueritate.
s ꝑdĩ iusticiã sitꝑ tales cdgna uentura. Quem
modũ futura p̃dict̾ndi uelut speciẽ male optan¬
di quidam ñ intelligentes: putant odium odio.
& malo anunio malũ animt̃ reddi. qm̃ it uera
pancoꝵ est dinoscere quomꝰ placeat᷑ iudici rect
uolantate peccata pumendi. Ille quippe reddit
malũ ꝓ malo. iste autẽ etiam cum nindicat nou
reddit mabã ꝓ malo. qm̃ iustum reddit minsto.
Quod aut̃ iustum est: utiq bonũ est. Punit gͦ
non delectatione alienȩ miscriȩ. qͦd est malũ
ꝓmalo: s dilectione insticiȩ. qͦs est bonũ ꝓ malo.
Itaq noc lirmini scͥpturarũ calãpnent᷑ ceci opi¬
nantes quod ds̾ peccata non pimiat: nec quasi
malũ ꝓ malo reddat. scbi blandiant᷑ in iusti. An.¬
diamus gͦ deuide quid adiuinꝰ sermo contexat.

Expanded text:
ilios tuos, tanquam gallina pullos suos sub alas suas et noluisti» . 7. Deinde quae pro eo modo illa dicit, tanquam ulciscendi cupiditate optet ut fiant; cum dicantur futura certissima veritate, et per Dei justitiam super tales digne ventura. Quem modum futura praedicendi, velut specie male optandi, quidam non intelligentes, putant odium odio, et malo animo malum animum reddi: quoniam revera paucorum est dignoscere, quomodo placeat poevoluntate peccata punienti. Ille quippe reddit malum pro malo; iste autem etiam cum vindicat, non reddit malum pro malo, quoniam justum reddit injusto: quod autem justum est, utique bonum est. Punit ergo non delectatione alienae miseriae, quod est malum pro malo; sed dilectione justitiae, quod est bonum pro malo. Itaque nec lumini Scripturarum calumnientur caeci, opinantes quod Deus peccata non puniat; nec quasi malum pro malo reddat, sibi blandiantur injusti. Audiamus ergo deinde quid divinus sermo contexat;
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ agebat qͦo nolebat malũ. ⁊ quomͦ pse non id
agebat. s quod habitabat in illo peocatũ e Ingtrĩ ruiᷤ
illa quęstio soluta est. satisq apparuit scripture auc̃¬
toritate canomee fieri posse: ut ambulantes i tuis
dñi. quãuis ñ sint sine peccato. ñ tam̃ id oꝑent᷑ ipsi.
Non enĩ qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatem hoc est peccatũ. quia pec.¬
catũ iniquitas. t̃: in niis ciꝰ ambulauerunt. lam ueto
qua racione possit intelligi. & ageus alud ꝓpt̃ corpus
mortis huiꝰ m quo lex peccati babitat. & ñ ipse agens
illuo ꝓpt̃ uias dñi in quib ambulat: alius sermo ne¬
cessarius est. quia iste claudeno

Expanded text:
Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccato, non tamen id operentur ipsi. «Non enim qui operantur iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas est, in viis ejus ambulaverunt.» Jam vero qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius est, quia iste clauden
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo in qua alia uia encurrtrã quando dice¬
bã. bonũ certam̃ certami. cursũ consũmaui: Satis
sint ista responsa. quibꝰ apłm paulũ in uiisam̃ am¬
bulasse didicimꝰ. s ab illo & aliud inqͥramus. Dic
obsecro o apłe. quando adhuc in carne uiuens in
uiis añi ambulabas. habelas peccatũ. an sine pecca¬
to eras: Audiamꝰ utrũ se ipse seducat. an uͦ quod
tĩ eñi qͦd uolo facio bomĩ. s quod nolo malũ hoc ago:
Et hoc andiuimꝰ. Iam itaq illud ut̾roganꝰ. quomꝰ in
uiis añi ambulabas. si malã qͦd nolebas hoc agebas.
cũ psalmus scĩ insonet dicens. non enĩ qui oꝑant᷑ ini.¬
quitatẽ. in uiis eius ambulauerunt. Audi continuo
respondentẽ. ꝑ sententiã consequentẽ. Si quos uolo
inquit ego hoc facio. iam non ego opor illud. seo quod
habitat in me percatũ. Ecoe quem admodũ qui ãbu¬
lant in uii̾s dñi ñ oꝑant᷑ peccatũ. & tam̃ ñ sunt sine
titẽ. s qͦd habitat in eis peccatũ. Hic dicit aliglus.

Expanded text:
Postremo in qua alia via cucurreram, quando dicebam, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi» ? Satis sint ista responsa, quibus apostolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obsecro, o Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quo«Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continuo respondentem per sententiam consequentem: «Si quod nolo,» inquit, «ego hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Ecce quemadmodum qui ambulant iod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis:
Abbreviated transcription (Latin):
in uiis dt̃a: Quod si ambulant inquit: ñ oꝑantur
inquitatem. Si ñ oꝑantur iniqͥtatem: non habent
fr̃s lm̃ii. ipsum de hac quęstione si placet. inmo
quia placet int̾rogemꝰ. Dic nobis paule beatissime.
utrũ ambulaueris in uiis dñi: cũ in carne^ uiueres.
Respondet. Et unde dicebam. uerãtam̃ inqͦd ꝑue.¬
nimus in eo ambulemns: Unde dicebã. nũquid
circũuenit uos titus. nonne eodem spũ ãbulamus.
nonne isdem uestigiis. Unde dicebã. quãdiu sumꝰ
in corꝑe ꝑegrinamur a dño. ꝑ fidem eñi ambulamͦ
ñ ꝑ speciem: Quȩ certior uia dm̃i. quã fides exqua¬

Expanded text:
inininiquitatem: si non operantur iniquitatem, non habent fratres mei; ipsum de hac quaestione, si placet, imo quia placet, interrogemus. Dic nobis, Paule beatissime, utrum ambulaveris in viis Domini, cum in carne adhuc viveres? Respondet: Et unde dicebam, «Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus» ? Unde dicebam, «Numquid circumvenit vos Titus? nonne eodem spiritu ambulavimus? nonne iisdem vestigiis» ? Unde dicebam, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem» ? Quae certior
Abbreviated transcription (Latin):
Hypocrita. si dicis te habere. cũ credas te ñ habere
peccatũ: foris fingis humilitatẽ. intus amplecteris
uanitatẽ. Ergo o iu ore & in corde. ñ habes uerita¬
tem. Qͥd tͥ ꝓdest inaeri hominib humile. cẽ. qͦd
dicis. si as iudet altum esse qͦd sapis: Certe si au¬
rib diuinũ insonaret o ᷤ aculum. noli altũ dicere.
neo sic ĩ merito dapnareris. si humile in ore eoñ
hominib. & altũ in corde cotũ ds̃ loquertris. Cum
s saꝑe: cur non ȩtiã intus es humilis ubi sapis
An iod mens altitudine uiflatur. ut humilitatẽ lin¬
gua mentiatur: Legis. uł audis. noli altum saꝑe.
s time: & tu in tantũ sapis altum. ut re peccatum
non estimes habere. Ac ꝑhoc quia non uis timere.
nicha łͥ aliud remanet. quam tumere. Ꝙ unde
inquis scriptũ est. non eñ qͥ oꝑant᷑ iniquitatẽ. iñ
uiis eiꝰ ambulauerunt : An uͦ scĩ dñi. ñ ãbulant

Expanded text:
Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum sed, «sapere»; cur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, vel audis, «Noli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere. 2. Et unde, inquis, scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» An vero sancti Domini non ambulant
Abbreviated transcription (Latin):
seducunt. & utritas in eis non .ẽ. S quando in aurib
homunũ hoc dicunt. non tantũ se ipsos: sed & alios qͥq
doctrine in sanȩ ꝑu̾sitate seducunt. Cũ il id in corde
ñ .ẽ. Ac ꝑhoc se ipsos in corde suo seducunt:  in suo
corde ueritatis lumen amitunt. Exclamet aut̃ sc̃ĩ
familia xp̃i fructificans & crescens in uniu̾so mundo.
humilit̃ uerax. s ueracit᷑ huimilis. exclamet. Si dixe¬
rimus quia peccatũ ñ habemꝰ: nos ipsos seducimus.
&ueritas in nobis nĩ.ẽ. Qͦd si confessi fuerimꝰ delicta
nr̃a: fidelis &iustus ut dimittat nobis peccata nr̃a.
& mundet nos ab om̃i iniqͥtate. Heo ut dicuntur:
ita sentiant᷑. Tunc eñi erit humilitas uera. si non
sola ostentet᷑ in lingua: ut simus sodm apłm. non
alta sapientes. s humilib consentientes. Non ait
colloquentes s consentientes: qͦd ñ fit ore s corde.

Expanded text:
seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, non tantum seipsos, sed alios quoque doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde on est; ac per hoc seipsos in corde suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem sancta familia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non alta sapientes, sed humilibus consentientes» : non ait, colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde.
Abbreviated transcription (Latin):
seriptũ est: si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ. nos ip¬
sos seducimꝰ. Alioquin ñ adderctur. & ueritas in nob̾
non ẽ. s diceretur: humilitas in nobis ã. c̃. Presertĩ
qui a sequit᷑ umde iste sensus clarius illustret᷑. om̃sq
auferat aubitationis ambages. Cũ em̃ hoc beatꝰ iohes
Arxisset: adiutxit. Si aittẽ consessi fuerimꝰ delicta nrã.¬
dicio dampnabilis impietatis elatio: Si eũi ꝓpt̾ arro.¬
gantiã acuitandã ñ ꝓpt̾ ueritatem fitendã ũ dicunt
sã se non habert peccatũ. qͥd. ẽ. qͥo confitent᷑ ut roans¬
sionẽ mundationẽq mereant᷑ : An & hoc fit ut ar¬
rogintia aeintet᷑: Quomꝰ gͦ impetrabit᷑ peccatoꝵ
uera mundatio. quoꝵ est falsa confessio: Contices.¬
cat ħͥ o arescat clatio fenea supboꝵ se ipsã siducens
quȩ in aurib hominũ simulata humilitate dicit se
habere peccatũ. iii corde aut̃ suo impia clatione dicit
se non habert peccatũ. Qui cñi hoc dicunt. se ipsos

Expanded text:
quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus.» Alioquin non adderetur, «Et veritas in nobis non est;» sed diceretur, Humilitas in nobis non est: praesertim quia sequitur unde iste sensus clarius illustretur, omnesque auferat dubitatione ambages. Cum enim hoc beatus Joannes dixisset, ad junxit: «Si autdicit damnabilis impietatis elatio? Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter veritatem fatendam, non dicunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur? An et hoc fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitur peccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat igitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in corde autem suo impia elatione dicit se non habere peccatum. Qui enim hoc dicunt, seipsos
Abbreviated transcription (Latin):
querunt: Non enĩ nolunt esse sapientes in dĩgłam.
s uolunt uideri sapientes ꝓpt̾ hominũ głam. Quo.¬
mͦ eñi sapientiã ñ oderunt. quȩ ubet & docet contẽp¬
nendũ esse qͦd diligunt : ꝓinde beati ĩmaculati in
ina. qui ambulant in lege añi. beati qui scrutantur
testimonia ciꝰ. in toto corde exqͥrunt eñ. Sic eñi scru¬
tando testionia ciꝰ. ut in toto corde exquirant eũ:
ĩmaculati ambulant in loge dñi. Nũ qͥo tam̃ ille non
scrutabat᷑ testimonia eiꝰ. nec quęrelut eũ qui dicebat.
magister bone. qͥd boni faciam. ut uitã eĩnã ⁊sequat :

Expanded text:
nt esse sapientes in Dei gloriam, sed volunt videri sapientes propter hominum gloriam. Quomodo enim sapientiam non oderunt, quae jubet et docet contemnendum esse quod diligunt? Proinde, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum.» Sic enim scrutando testimonia ejus, ut in toto corde exquirant eum, immaculati ambulant in lege Domini. Numquid tamen ille non scrutabatur testimonia ejus, nec quaerebat eum, qui dicebat, «Magister bone, quid boni faciam, ut vitam a
Abbreviated transcription (Latin):
tanda sunt testimoma dĩ. Demiq in libro sapientiȩ
loquens ipsa sapientia. quęrunt inqͥt me mali. &
ñ inuenient. Oderunt eñĩ sapientiã. Qa qͥo est
aliud. quã oderunt me : Querunt etgo me ait. & ñ

Expanded text:
tanda sint testimonia Domini. Denique in libro Sapientiae tanda sint testimonia Domini. Denique in libro Sapientiae loquens ipsa Sapientia: «Quaerunt,» inquit, «me mali, et non inveniunt; oderunt enim sapientiam» . Quod quid est aliud, quam, Od
Abbreviated transcription (Latin):
ait. quȩ dicunt facite. quȩ aut̃ facunt facere nolite.
dicunt cñi & ñ faciunt: utiꝙ scrutabant᷑ testaonia
dñi. ut haberent quȩ dicerent bona: quauis facerent
mala. S eo hos omittamꝰ. Recte qͥppe respondebitur
nobis. quos isti ñ serutant᷑ testunonia et̃. Non em̃ quę¬
runt ipsa. s aliud quęrunt ꝑ ipsa: id. ẽ. ut glorifi.¬
cent᷑ ab hominib. uł aitent᷑. Non est hoc serutari
testimonia dĩ. ñ diligere qͥd ostendit: & nolle ꝑue.¬
nire quo ducunt. id.c̃. ad am̃. Aut si a ipsi serutan¬
tur testimonia dĩ. quãuis non ut ipsũ s ut aliua
ge his inuetuant & ad quirant: certe non in toto
corde exquirunt eum. qͦd non utiq frustra hic
additum cernimus. Sciens tñi sp̃s qui hec dicit.
multos ꝓpt̃ aliud ñ ꝓpt̃ qͦͥd constitutũ.ẽ. scrutari
testimonia eiꝰ. non tantũ dixit beati qͥ serutant᷑
testimonia eiꝰ: sed addidit. in toto corde exqͥrunt
cũ. tanquã docens quemadinodũ uł ꝓpt̃ qͦd seru¬

Expanded text:
icunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» ; utique scrutabantur testimonia Domini, ut haberent quae dicerent bona, quamvis facerent mala. Sed hos omittamus: recte quippe respondebitur nobis quod isti non scrutantur testimonia Domini. Non enim quaerunt ipsa, sed aliud quaerunt per ipsa, id est, ut glorificentur ab hominibus, vel ditentur. Non est hoc scrutari testimonia Dei, non diligere quod ostendunt, nolle pervenire quo ducunt, id est ad Deum. Aut si et ipsi scrutantur testimonia Dei, quamvis non ut ipsum, sed ut aliud ex his inveniant et acquirant; certe non «in toto corde exquirunt eum,» quod non utique frustra hic additum cernimus. Sciens enim Spiritus qui haec dicit, multos propter aliud, non propter quod constitutum est, scrutari testimonia ejus, non tantum dixit, «Beati qui scrutantur testimonia ejus;» sed addidit, «in toto corde exquirunt eum,» tanquam docens quemadmodum, vel propter quid scru
Abbreviated transcription (Latin):
alienis cladib pascit: in om̃ib scelerid beatitad mẽ
quęrit. Hos g ertantes. & uera miserir falã beatitudi.¬
ne requirentes: reuocat ad uiã si audiat᷑ uox ista
diuna. beati ĩmaculati in uia. qͥ ambulant in
lege añi: tanquã dicens. Quo itis: ꝑitis & nescitis.
Ne illac itur qua ꝑgitis. quo ꝑuenire desideratis.
Hã utiq beati esse cupitis: sed misera sunt. & ad maio¬
rem miseriam ducunt itiuera ista qua curritis.
Tam magnũ bonũ quęrere: ꝑ mala nolite. Si ad illud
ꝑuenirt uultis: huc uenite. hac ite. Uiȩ ꝑuersȩ re.¬
linquite malignitatẽ. qͥ ñ potestis relinquere be.¬
atitudinis uolunitatẽ. Prustra tendendo fatigamini.
qͦ ꝑucmendo inquinamini. Non ant̃ benti inqui.¬
nati in errore. qui ambulant in ꝑu̾sitate scłi: sed
beati ĩmaculati in uia. qͥ ambulant in lege dnĩ.¬

Expanded text:
alienis cladibus pascit, in omnibus sceleribus beatitudinem alienis cladibus pascit, in omnibus sceleribus beatitudinem quaerit. Hos igitur errantes, et vera miseria falsam beatitudinem requirentdivina, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini:» tanquam dicens, Quo itis? Peritis, et nescitis. Non illac itur qua pergitis, quo pervenire desideratis: nam utique beati esse cupitis; sed misera sunt, et ad majorem miseriam ducunt itinera ista qua curritis. Tam magnum bonum quaerere per mala nolite: si ad illud pervenire vultis, huc venite, hac ite. Viae perversae relinquite malignitatem, qui non potestis relinquere beatitudinis voluntatem. Frustra tendendo fatigamini, quo perveniendo inquinamini. Non autem beati inquinati in errore, qui ambulant in perversitate saeculi; sed, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege D
Abbreviated transcription (Latin):
Qo cñi bomi sit ad qͦd multi pigri sunt. id. ẽ. ĩma¬
culatos ambulare in uia. quȩ lex est añi. sic osten¬
ditur. cũ beatos esse qui hoc faciunt indicatur.
ut ꝓpt̃ illud quod om̃s uolunt. etiam hoc fiat qͥd
plurum nolunt. Beatũ qͥppe osse tã magnũ est
bonũ. ut hoc obom uelint cmali. Hce mirũ est
qͦd uom ꝓpt̃ca sunt bom: sed illud est mirũ. qͦd
ȩtiam mali ꝓpt̾ea sunt mali. ut sint beati. Nam
quisqͥs libidinib aeditꝰ᷑. lipcuria stuprisq corrũ¬
pitur. in hoc malo beatitudine quęrit. & se miserũ
putat. cũ ad suȩ concupiscentiȩ uoluptatẽ. letiti¬
amq non ꝑuenit. beatũ uͦ non dubitat iactare
cũ ꝑuenit. Ꝙ quisqͥs auaritiȩ facib in ardescit:
ad hoc congregat quocũq modo diuitias. ut beatꝰ
sit. Inimicoꝵ sanguinẽ fundere quicũq desiderat.
dominationẽ quisqͥs affectat. crudelitatẽ suã qͥs qͥs

Expanded text:
Quid enim boni sit ad quod multi pigri sunt, id est, immaQuid enim boni sit ad quod multi pigri sunt, id est, immaculatos ambulare in via, quae lex est Domini, sic ostenditur, cum beatos esse qui hoc faciunt, indicatur, ut propter illud quod omnes volunt, etiam hoc fiat quod plurimi nolunt. Beatum quippe esse, tam magnum est bonum, ut hoc et boni velint et mali. Nec mirum est quod boni propterea sunt boni; sed illud est mirum, quod etiam mali propterea sunt mali, ut sint beati. Nam quisquis libidinibus deditus, luxuria stuprisque corrumpitur, in hoc malo beatitudinem quaerit, et se miserum putat, cum ad suae concupiscentiae voluptatem laetitiamque non pervenit, beatum vero non dubitat jactare cum pervenit. Et quisquis avaritiae facibus inardescit, ad hoc congregat quocumque modo divitias, ut beatus sit: inimicorum sanguinem fundere quicumque desiderat, dominationem quisquis affectat, crudelitatem suam quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
ab exordio suo lnũ exhortatur nos ad
beatitudinẽ. quã nemo est qͥ ñ expetat.
exhortatione opus est. ad eam rem quã sua sponte
appetit animꝰ: Nã ꝓfecto qui exhortatur: id agit ut
tecitetur uoluntas ciꝰ cũ quo agit. ad illud ꝓpt̃ qͥd
exhortationis adhibetur alloquiũ. Ut quid gͦ nobis¬
csi agit᷑ ut nelimus do nosle non possumꝰ. nͥ quia
om̃s quidem beatitudinẽ concupisctint: sed quomͦ
ad eam ꝑueniat᷑. plurimi nesciunt : Ideoq hoc docet¬
iste qͥ dieit. Heati ĩmaculati in uia. qͥ ambulant
in lege am̃i. Tanquã diceret. Scio qͥd uelis. beati¬
tudinẽ quęris. Si gͦ uis esse beatus: esto ĩmaculatꝰ.
lltid eñi om̃s. hoc aut̃ pauci uolunt: sine quo non
ꝑuenitur ad illud qͥd om̃s uolunt. Seo ubi erit
quisq ĩmacilatus. nͥ in uia: In qua uia. insi in
lege dñi : Ac ꝑ hoc beati ĩmaculati in uia. qͥ am¬
bulant in lege am̃i. Non suꝑfluo nobis dicitur.
s exhortatio necessaria nr̃is mentib adhibetur.

Expanded text:
arissimi, exhortatur nos ad beatitudinem, quam nemo est qui non expetat. d igitur exhortatione opus est ad eam rem, quam sua sponte appetit animus humanus? Nam profecto qui exhortatur, id agit, ut excitetur voluntas eius cum quo agit, ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Utquid ergo nobiscum agitur ut velimus quod nolle non possumus, nisi quia omnes quidem beatitudinem concupiscunt, sed quonam modo ad eam perveniatur nesciunt? Ideoqiste, qui dicit: «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini.» Tanquam diceret: Scio quid velis, beatitudinem quaeris; si ergo vis esse beatus, esto immaculatus. Illud enim omnes, hoc autem pauci volunt, sine quo non pervenitur ad illud quod omnes volunt. Sed ubi erit quisque immaculatus, nisi in via? In qua via, nisi in lege Domini? Ac per hoc, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini,» non superfluo nobis dicitur, sed exhortatio necessaria nostris mentibus adhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Non em̃ qui oꝑant᷑ iniqͥtatem. in uiis eiꝰ ambu¬
lauerunt. Q ui aut̃ peccatã ficit. & iniqͥtatẽ facit
ait beatus iob̾anes: & addidit. Peccatũ. inquitas est.
non eũi qͥ oꝑantar iniquitatẽ. in uiis eiꝰ
ambulauert̃: sed elaborandũ. ẽ. opitulante
dõ. in cuiꝰ manu funt ꝙ nos e sermones
nr̃i: nei recte dictũ ñ recte intellectum. lectorem
auditorem ue ꝑturbet. Cauendũ est cñi. ne om̃s
scĩ quoꝵ illa uox est. si dixerimꝰ quia peccatũ non
habemus. nos ipsos seducimꝰ: & ueritas in nobis ñ est.
ant ñ putentur ambulare in uiis dm̃ qm̃ peccatum¬

Expanded text:
a: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Qui» autem «peccatum facit, et iniquitatem facit,» ait beatus Joannes; et addidit, «Peccatum iniquitas est» . «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Sed elaborandum est, opitulante Deo, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , ne recte dictum, non recte intellectum, lectorem auditoremve perturbet. Cavendum est enim, ne omnes sancti, quorum illa vox est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est;» aut non putentur ambulare in viis Domini, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ut eo inuento. non sint impii nec iniqͥ. Quomͦ ergo
iã beati. cũ adhuc testionia eiꝰ scrutant᷑. & exqͥrunt
eũ. cũ hoc facere possint & impii. possint & iniqui :
Heatos aut̃ esse imipios a. iniquos. quis uł impiꝰ dixe¬
rit uł iniquus: Ergo spe beati. sicut beati qͥ ꝑsecu¬
tionẽ patiunt᷑ ꝓpt̃ iusticiã. ñ ꝓpt̃ qͦd ad est quãdiu
mala patiuntur: sed ꝓpt̾ qͦd aderit. qm̃ ipsoꝵ. ẽ reg¬
nũ celoꝵ. & beati qui esuriunt & sitiunt custiciã.
noti quia esuiunt o sitiunt: ħ ꝓpt̾ qͦo sequit᷑. qm̃ ips
s ꝓpt̃ qͦo sequit᷑. quia ridebunt. Proide beati qͥ scru¬
tantur testimonia eiꝰ. in toto corde grquirunt eũ:
ñ quia scrutant᷑ & exquirunt. s quia inuenturi
sunt qͦs exquirunt. Iti toto eñi corde. ñ negligent᷑
exquirunt. Si gͦ spt̃ beati: fetassis ȩtiã spe l̃macu.¬
lati. Ham ꝓfcto in hac tuta licet in lege dñi ambulemꝰ.
licet scrutenur testunonia eiꝰ & in toto corde exquira¬

Expanded text:
niqui. Quomodo ergo jam beati, cum adhuc testimonia ejus scrutantur et exquirunt eum, cum hoc facere possint et impii, possint et iniqui? Beatos autem esse impios et iniquos, quis vel impius dixerit aut iniquus? Ergo spe beati, sicut «beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam:» non propter quod adest, quamdiu mala patiuntur; sed propter quod aderit, «quoniam ipsorum est regnum coelorum:» et «beati qui esuriunt et sitiunt justitiam;» nosed propter quod sequitur, «quia ridebunt» . Proinde, «Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum;» non quia scrutantur et exquirunt, sed quia inventuri sunt quod exquirunt: in toto enim corde, non negligenter exquirunt. Si ergo spe beati, fortassis etiam spe immaculati. Nam profecto in hac vita, licet in lege Domini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et in toto corde exquira
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ p̃dicart.: Oe paulo quęstio. Audi qͦd sequitur.
Licit si nos aut angłs de glo annuntiauerit uobis
p̾t̃ quam qͥd accepistis. anatheta sit. Si ueniat monᷤ¬
aliud ȩuangłitans: anathematixet᷑. Si ueniat an¬
głs aliud ȩuangłi tans: anatbematitet᷑. Unde hoc :
Quia de pͥuato uult fluere. ñ de medio. Ꝙ hoc forte
homo carnali nebula p̃peditas. & de sonte cõmumi
ad ꝓpͥam suam falsitatẽ redactus. possit hoc facere.
aqua posita erat hominib. Preceptũ dĩ. aqͥ media.
aqua quodãmͦ publica. Sine fraude. sine labe.¬
sine egno fluebat ipsa aqua. Si semꝑ biberit᷑. semꝑ
inueret᷑. Uenit angłi lapsus de cęlo. factꝰ serpens.
quia insidiose ia uenena spargere cupiebat. Emisit
uenenũ at ꝓpͥo. locutꝰ est de suo: quia qui loquit᷑
m̃datiũ de suo loquit᷑. & miseri audiendo dimise¬
runt qͦd cõmune erat unde beati erant. & ad suũ

Expanded text:
aliter praedicare? de Paulo quaestio; audi quod sequitur: aliter praedicare? de Paulo quaestio; audi quod sequitur: «Licet si nos, aut angelus de coelo annuntiaverit vobis praeterquam quod accepistis; anathealiud evangelizans, anathemetur; si veniat angelus aliud evangelizans anathemetur. Unde hoc? Quia de privato vult fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam falsitatem redactus, possit hoc facere; aqua posita erat hominibus, praeceptum Dei: aqua media, aqua quodam modo publica, sine fraude valesine coeno fluebat. Si ipsa aqua semper biberetur, semper viveretur. Venit angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum, de proprio locutus est, de suo; quia «qui loquitur mendacium, de suo loquitur:» et miseri audiendo dimiserunt quod commune erat, unde beati erant; et ad suum
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ. Audi ipsũ montẽ ut dixi. qͥa int̾ medic̃
sic p̃dicamꝰ. & sic credidistis. Int̾ mediũ eñi montiũ.
fluebant aquȩ. Nulla de aquis disc ordia montiũ:
s pax consensionis & societas caritatis. Si qͥs aut̃
uellet aliud p̃dicare. iã de suo p̃dicaret: non de
medio. Et audi qͥd de illo dicat᷑. ab ipso qͥ emisit
soutes in conuallib Qui loquit᷑ m̃datiũ. de sco
loquit᷑. Itas ne acciꝑetur aliqͥs mons. ñ de medio¬
s de suo manans: ait apłs. Quisqͥs uobis cuan¬
głitauerit p̃t̃ quã qͦd accepistis: anathema sit.
& uide quẽ admodũ noluerit de monte p̃sumi.
ne forte mons discedat ab aquis ꝑ mediũ curren-¬
tib. & aliqͥd ꝓpͥũ uelit influert. Licet si nos. Et
quantus mons dixit hoc. quã uberrunȩ aquȩ
fluebant de conualle eiꝰ. Iam̃ hoc uolebat ut int¬
nebant. Licet si nos inqͥt. Extu pault potes aliqͥt

Expanded text:
aquae.» Audi ipsum montem, ut daquae.» Audi ipsum montem, ut dsic praedicamus, et sic credidistis:» inter medium enim montium fluebant aquae; nulla de aquis discordia montium, sed pax consensionis, et societas charitatis: si quis autem vellet aliud praedicare, jam de suo praedicaret, non de medio. Et audi quid de illo dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus: «Qui loquitur mendacium, de suo loquittolus: «Quisquis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Et vide quemadmodum noluerit de monte praesumi: ne forte mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut menebant. «Licet si nos,» inquit. Et tu, Paule, potes aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Quio est int̃ mediũ apłoꝵ: Quod mediũ dicit᷑. in
cõmune est. Res edmunis u̾nde om̃s equaliter¬
& sic de aliquib hominib. Nabent int̾ se pacem.
habent int̃ se fidem. habent int̾ se caritatẽ. Sic certe
dicimꝰ. Ed est itt̾ se: In medio sui Qͥo est in mechio
sui: Cõmune est illis. Audi aquas inter mediũ
montiũ. quia imunis illis fides erat: nec qͥsq
aquas qͣsi ꝓpͥas & suas habebat. Si eñi ñ sunt in
medio. qͥdi pͥuatȩ st̃: ñ publicȩ fiunt. & ego habeo
meã. & ille habet suã. Non est inmedio. qd aut
ego aut ipse habtat. s talis non est pacifica p̃dicatio.
At uͦ ut int̾ meditĩ montiũ fluant aquȩ: audi uoẽt
montis. Ns̾ inquit pacis. det uobis id ipsũ saꝑe in
inuice. E it̾m. Ut id ipsũ sapiatis om̃s. & ñ sint
in uobis scismata. Quod sentio sentis. in medio
fluit aqua. non habto quasi pͥuatam mea̾: nec
ta pͥuatam tuã. Pcritas nec mea sit ꝓpͥa. nec tua.

Expanded text:
Quid est, Inter medium Apostolorum? Quod medium dicitur, commune est. Res communis, unde omnes aequaliteret sic de aliquibus hominibus: Habent inter se pacem, habent inter se fidem, habent inter se charitatem; sic certe dicimus. Quid est, inter se? In medio sui. Quid est, in medio sui? Commune est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet suam, non est in medio quod et ego et ipse habeat; sed talis non est pacifica praedicatio. At vero ut inter medium montium fluant aquae, audi vocem montis: «Deus,» inquit, «pacis det vobis idipsum sapere in invicem» . Et iterum: «Ut idipsum sapiatis omnes, et non sint in vobis schismata» . Quod sentio, sentis; in medio fluit aqua: non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum tuum. Veritas nec mea sit propria, nec tua,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui st̃ qui dulcescert uolt̃: Qui in xp̃m adhuc
credere nolunt. Ꝙ quãuis multi sunt qͥ ñdum
crediderunt. quid faciunt eccłiȩ. Mlontes crant
aliquaado. mͦ campi sunt. Tamen fr̃s nici. ꝙ mali¬
tia mart est. Quart non scuiunt mͦ: Quare
non insaniunt: Quart non dant oꝑant: Si non

Expanded text:
Qui sunt qui dulcescere nolunt? Qui in Christum adhuc Qui sunt qui dulcescere nolunt? Qui in Christum adhuc credere nolunt. Et quamvis multi sunt qui nondum crediderunt, quid faciunt Ecclesiae? Montes erant aliquando, modo campi sunt: tamen, fratres mei, et malacia mare est. Quare enim non saeviunt modo? quare non insaniunt? quare non dant operam? Si
Abbreviated transcription (Latin):
quis iussiset. nͥ ass tonuisset: Quia uoluit at̃ alli
iusscrunt. & factũ et. Ergo nullus hominũ. sibi
a rroget aliquid. formidauerunt aquȩ.s a uoce
tonitris tii. Nam ecet cũ uoluit dĩ fugerunt
aque. ne p̃mereut montes. Antequã id fieret. &
Adhuc de aquis loquitur. Non hic montes acci¬
piamus quasi t̾renos. neq campos quasi t̃renos:
s sbactus tam magnos ut montib comparentur.
fiuctuauit aliquando mare. & fluctus eltanꝙͣ.
montes fuerunt. qui montes illos apłos oꝑirẽt.
 quãdi ascendunt montes. ꝙdescendunt campi:
Semerunt ꝙ placati st̃. Cs̃ sciuebant montes
erant. cũ placati st̃. campi sicti sunt. fundauit
cñi eis locũ. Est quid̃ẽ metus. quasi ꝓfundus
locus. quo recepta sunt quodã mͦ om̃ia seuientia
corda mortaltũ. Quãmulti mͦ & salsi &amari st̃.
ꝙ tam̃ quicti: Quãmulti sunt qͥ dulcescere nolt̃ :

Expanded text:
quis jussisset, nisi Deus tonuisset? Quia voluit Deus, illi quis jussisset, nisi Deus tonuisset? Quia voluit Deus, illi jusserunt, et factum est. Ergo nullus sibi hominum arroget aliquid; formidaverunt aquae, sed «a voce tonitrus tui.» Nam ecce, cum voluit Deus, fugerunt aquae, ne premerent montes; antequam id fieret, et Adhuc de aquis loquitur. Non hic montes accipiamus, quasi terrenos; neque campos, quasi terrenos: sed fluctus tam magnos, ut montibus comparentur. Fluctuavit aliquando mare, et fluctus ejus tanquam montes fuerunt, qui montes illos Apostolos operirent. Sed quamdiu «ascendunt montes, et descendunt campi?» Saevierunt, et placati sunt. Cum saeviebant, montes erant: cum placati sunt, campi facti sunt; fundavit enim eis locum. Est quidam meatus, quasi profundus locus, quo recepta sunt quodammodo omnia saevientia corda mortalium. Quam multi modo, et salsi, et amari sunt; et tamen quieti? Quam multi sunt qui dulcescere nolunt?
Abbreviated transcription (Latin):
&o fugietant ubiq ap̃iani. & fuga quadã occulta¬
bant᷑ apłi. Unde fuga occultabant᷑ apti: Qa suꝑ
montes stabunt aquȩ. Crat potestas aquarum
one sĩ fugerunt aquȩ. hoc est ap̃ssura montrũ
recesserunt. Iã montes ipsi extant. petrus. paulꝰ.
Quomͦ eminent: Qui antea ꝑsccutorib p̃me¬
bant᷑. nc̃ ab imꝑatorib uenerant᷑. fugerunt cñi
aquȩ ab inerepatione dĩ. quia cor regũ in manu
dĩ dessexit quo uoluit. iussit ꝑ eos pacem dari
xp̃ianis. emicuit & eminuit auctoritas apłica.
Nũ qͥd & quando supͣ erant aquę. montiũ destcerat
magnitudo: S tam̃ fr̃s mei ut om̃s uiderent
eminentiã montiũ. ꝑ quos montes salus esset
generi humano. quia leuaui oculos meos it mon¬
tis. unde ueniet auxiliũ mͥ: ab increpatione dei
fugerunt aquȩ fl uoce tonitrus tui formidabunt.
dauert̃ aque. nudati st̃ montes. Iussit imiꝑator. Sed

Expanded text:
et fugiebant ubique Christiani, et fuga quadam occultaet fugiebant ubique Christiani, et fuga quadam occultabantur Apostoli. Unde fuga occultabantur Apostoli? Quia super montes stabant aquae. Erat potestas aquarum one Dei fugerunt aquae: hoc est, a pressura montium recesserunt. Jam montes ipsi exstant Petrus et Paulus: quomodo eminent? Qui ante a persecutoribus premebantur, nunc ab imperatoribus venerantur. Fugerunt enim aquae ab increpatione Dei: quia cor regum in manu Dei; deflexit quo voluit , jussit per eos pacem dari Christianis; emicuit et eminuit auctoritas apostolica. Numquid et quando supra erant aquae, montium defecerat magnitudo? Sed tamen, fratres mei, ut omnes viderent eminentiam montium, per quos montes salus esset generi humano, quia, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilfugient, a voce tonitrus tui formidabunt. daverunt aquae, nudati sunt montes, jussit imperator. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ uolebat intelligi. Fuit enĩ tempꝰ aliquando
quod t̾ram dĩ .id. ẽ. eccłiam dĩ cooꝑuerant aquȩ.¬
ꝑsecutionũ: d ita cooꝑnerant. ut non apparerent
nec ipsi magni qui st̃ montes. Quiando eñi ibiq
sugiebant. quoni ũ munꝰ apparebant: o fortasse de
illis aquis uox est ila. Saluũ me fac dt̃. qm̃ intra¬
uert̃ aquȩ usq ad animã meã. Maxime aquȩ
quȩ mare faciunt. ꝓcellosȩ. insructuose. Hon
eñi quãcũq t̾ram cooꝑuerit aqua marina. secũ.¬
dabit eam potiꝰ quã adsterilitatẽ poucet. Erant
cuĩ & montes sub aquis. quia suꝑ montes stabunt
aquȩ. Populi resistentes suꝑauerunt auctoritatẽ
omĩt̃ ubiq fortit̃ euangłitantiũ u̾bũ dĩ. Cooꝑu¬
erunt illos aquȩ. & suꝑ ipsos stabant aquȩ. Pice¬
bant. Preme. p̃me: d p̾mebant. extingue. ñ appa.¬
reant. Dicebant ista. & p̃ualebant suꝑ mart̾res.

Expanded text:
tionum volebat intelligi. Fuit enim tempus aliquando, tionum volebat intelligi. Fuit enim tempus aliquando, quo terram Dei, Ecclesiam Dei cooperuerant aquae persequentium; et ita cooperuerant, ut non apparerent nec ipsi magni, qui sunt montes. Quando enim ubique fugiebant, quomodo non minus apparebant? Et fortasse de illis aquis est vox illa: «Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam» . Maxime aquae quae mare faciunt, procellosae, infructuosae. Non enim quamcumque terram cooperuerit aqua marina, fecundabit eam potiusquam ad sterilitatem perducet. Erant enim et montes sub aquis; quia super montes stabant aquae: populi resistentes superaverant auctoritatem omnium ubique fortiter evangelizantium verbum Dei, cooperuerant eos aquae, et super illos stabant aquae, dicebant, Preme, preme; et premebant: Exstingue, non appareant. Dicebant ista, et praevalebant super martyres,
Abbreviated transcription (Latin):
citatur. foderunt manus meas & pedes in cos. di¬
numerauert̾ om̃ia ossa mea. suꝑ uestem ieam
miscrunt sortem. Oñna iam quasi facta cõme.¬
morant᷑. quȩ utiq adhuc uentura cornebant᷑.
Sed quantũ potest nrã diligentia. quantũ autẽ
potest nr̃a occupatio. aut quando sic uaccat: ut
possimus ꝓ certo dicere ita est: Animadu̾timus
sepe ꝓpħas p̃terito tempore uerboꝵ dictre quȩ
futura sunt: figura aut̃ futuri dicere preterita:
non facile occurrit legenti. Non audeo dicere
non. ẽ: s certe studiosis earũ litterarũ indixerĩ.
quid querant. Si inuenerint & ad nos attulerint.
gratulabim᷑ adolescentiũ studiis ociosoꝵ occupati
scnes. & ex coꝵ. ministerio & nos aliquia discemꝰ.
Non eñi acdignam. quando xp̃s ae om̃ib docet.
hoc gͦ dicit. Suꝑ montes stabunt aquȩ. Propheta
curans futura p̾dicere: non narrare p̃terita: ꝓꝑ¬
t̾ea dixit. quia eccllam futuram in diluino ꝑsccu¬

Expanded text:
citatur: «Foderunt manus meas et pedes, dicitatur: «Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea; super vestimentum meum miserunt sortem» . Omnia quasi jam facta commemorantur, quae utique adhuc ventura cernebantur. Sed quantum potest nostra diligentia? quantum autem potest tanta occupatio? aut quando sic vacat, ut possimus pro certo dicere: Ita est? Animadvertimus saepe Prophetas praeterito tempore verborum dicere quae futura sunt; figura autem futuri dicere praeterita, non facile occurrit legenti. Non audeo dicere, Non est; sed certe studiosis earum Litterarum indixerim quid quaerant. Si invenerint, et ad nos attulerint, gratulabimur adolescentium studiis otiosorum occupati senes, et ex eorum ministerio et nos aliquid discemus. Non enim dedignamur; quando Christus de omnibus docet. Hoc ergo dicit: «Super montes stabunt aquae.» Propheta curans futura praedicere, non narrare praeterita, propterea dixit, quia Ecclesiam futuram in diluvio persecu
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Terrȩ oñi quasi uestim̃tũ ẽ aqua circimdans
& contegens cam. Si aliquando in diluuio ita
creuit hec uestis trȩ. ut om̃ia om̃ino cooꝑiret. s
transcendoret altissimos montes sicut script᷑a
testatur. cubitis ferme. quindecĩ. Fortasst ipstmm
tempus significauit iste psalmus cũ diceret.
abyssus sicut uestimentũ amictus ipsius. suꝑ mon¬
tes stabunt. aquȩ. Id.ẽ. uestimentũ t̾rx̧. quod est
abẏssus ita creuit: ut ętiam suꝑ montes aquę
sarent. Legimus hoc ut dixi factũ in diluuio.
inde loquebat᷑ ꝓpħa. Narrabat nobis preterita.
an p̃nuntubat futura: Sed si narraret p̾terita.
non nobis dice̾ret ᷑ ilꝑ montes stabͥiiu᷑ aqͣtsrcte
ritũ eñi tempꝰ ꝓfuturo solere poni inscetpturi
ita p̃uidente spũ quȩ futura sunt. quasi lasacta
fint: solemus legere. Inde est alud quod in alio
psalmo nouimus om̃s. ubi tanquã cuangłm re¬

Expanded text:
us.» Terrae enim quasi vestimentum est aqua, circumdans eam us.» Terrae enim quasi vestimentum est aqua, circumdans eam et contegens eam. Sed aliquando in diluvio ita crevit haec vestis terrae, ut omnia omnino cooperiret, et transcenderet altissimos montes, sicut Scriptura testatur, cubitis ferme quindecim . Fortasse ipsum tempus significavit iste psalmus, cum diceret, Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius.» 7. «Super montes stabunt aquae:» id est vestimentum terrae, quod est abyssus, ita crevit, ut etiam super montes aquae starent. Legimus hoc, ut dixi, factum in diluvio. Inde loquebatur Propheta? narrabat nobis praeterita, an praenuntiabat futura? Sed si narraret praeterita, non nobis diceret, «Super montes stabunt aquaeritum enim tempus pro futuro solere poni in Scripturis, ita praevidente Spiritu quae ventura sunt, quasi jam facta sint, solemus legere. Inde est quod illud in alio psalmo novimus omnes, ubi tanquam Evangelium re
Abbreviated transcription (Latin):
ret ad nos & carnẽ susciꝑet. om̃ia ꝑ ipst̃i facta
sunt. & sine ipso factũ est nichil. qui omĩia con¬
tinet maiestate a& nos bonitate: Non nutante
xp̃o. ñ inclinabit᷑ in scłm scłi. Ubi st̃ qͥ dicunt
ꝑisse de mundo gccłiam. quando nec inclinari
potest : S unde cepit dñs asserere istã eccłiã.
reuelare. inciꝑe. osteudere. diffundere: Unde
cepit hoc : Qeͥd erat pͥmo. quia fundauit t̾ram
Absssus sicut uestimentũ amietus ipstus. Cuius:
Nũquid forte dĩ: S iam de amictu eiꝰ apxcrat. eir¬
cũ amictus lucem. sicut uestim̃tũ. Audio deũ
luct uestitũ. & lux ipsa si uolumus nos sumus.
Quid ẽ. si uolumꝰ: Si iam tenebras fu̾gimꝰ. Ergo
si ess luce uestitus ẽ. cuiꝰ rursus uestiñtum est
abyssus: Abyssus em̃ dicit᷑ ĩmensa aquarũ co¬
pia Omis aqua. om̃is humida natura atq subs¬
tantia circũquaq diffusa ꝑ maria & stumina.
& antra occulta: semel uno nomine abyssus uocat᷑.
Ergo t̾ram intelligimus de qua dixit. fundait

Expanded text:
omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil» ; qui omnia continet majestate, et nos bonitate? Non nutante Christo, «non inclinabitur in saeculum saeculi.» Ubi sunt qui dicunt perisse de mundo Ecclesiam, quando nec inclinari potest? 6. Sed unde coepit Dominus asserere istam Ecclesiam, revelare, incipere, ostendere, diffundere? unde coepit hoc? quid erat primo? «Quia fundavit terram Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius.» Cujus? numquid forte Dei? Sed jam de amictu ejus dixerat, «Circumamictus lucem, velut vestimentum.» Audio Deum luce vestitum, et lux ipsa si volumus, nos sumus. Quid est, si volumus? Si jam tenebrae non sumus. Ergo si Deus luce vestitus est, cujus rursum vestimentum est abyssus? Abyssus enim dicitur immensa aquarum copia: omnis aqua, omnis humida natura, atque substantia circumquaque diffusa per maria, et flumina, et antra occulta, simul uno nomine abyssus vocatur. Ergo terram intelligimus, de qua dixit, «Fundavit