comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdixit seruilis timor ñ remanet uenien¬
te caritate. nec intrat caritas nͥpriꝰ ille ti¬
mor exeat. nec ĩ illo timore aliquis credit ĩ
d̃m: ⁊ si credat dõ. nec bene facit:⁊̃ si bonũ
÷ qͦd facit. Non ÷ gͦ timorille incaritate ⁊
inchoata. qr omnis qui caritatẽ ħt lic ⁊ ñ ꝑ¬
fcãm. ⁊ in d̾m credit: ⁊ bene bona facit. Qͣre¬

Expanded text:
supra dixit, servilis timor non remanet veniensupra dixit, servilis timor non remanet veniente charitate, nec intrat charitas nisi prius ille timor exeat; nec in illo timore aliquis credit in Deum, etsi credat Deo; nec bene facit, etiamsi bonum est quod facit. Non est ergo timor ille in charitate etiam inchoata, quia omnis qui charitatem habet, licet non perfectam, et in Deum credit, et bona opera facit
Abbreviated transcription (Latin):
ficatio. Est ibi qͦd titillat mentẽ. qͦd pungat.
qͦd stimulet. Stimulat ille timor. s intrat
caritas que sanat. qͦd uulnerat timor. tuor
dicit. quotimet anima nedampnet᷑. Illa
dictis aꝑte ostendit ag̃. quis sit timor castꝰ
⁊ qͥs seruilis: ⁊ qualit̾ differant. In quib q̃
inicialem timorẽ sig̃cauit. qui nec extoto
est seruilis. necex toto castus. s tanꝗͣ me¬
diꝰ: aliquid de seruili ⁊ aliquid de casto ti¬
more habet. facit it seruire timore pene
partim. partim amore iusticie. ꝑ quenti¬
memꝰ puniri:⁊ tunemꝰ offend̾e. Iste timor:
ĩinchoata caritate. ñ in ꝑfecta: ⁊ qͣntũ cre¬
scit caritas: tm̃ decrescit iste timor qͣntũ
mere penam.⁊ qͣntum ad tormentũ ꝯsci̾e.
Namquanto diligimꝰ: tanto minꝰ timemꝰ.
Iste timor notatur in illis uerbis ag̾i. ubi ñ
negat timorem esse in caritate inchoata: s
ꝑfecta. qͦd nõ posset dici de seruili. qr ut ipse

Expanded text:
ficatio. Est ibi quod titillet mentem, quod pungat, ficatio. Est ibi quod titillet mentem, quod pungat, quod stimulet. Stimulat ille timor, sed intrat charitas quae sanat quod vulnerat timor. Timor dicit, quo timet anima ne damnetur; ista edictis aperte ostendit August. quis sit timor castus, et quis servilis, et qualiter differant. In quibus etiam initialem timorem significavit; qui nec ex toto est servilis, nec ex toto castus, sed tanquam medius aliquid de servili, et aliquid de casto timore habet; facit enim servire partim timore poenae, partim amore justitiae per quem timemus puniri, et timemus offendere. Iste timor est in inchoata charitate, non in perfecta: et quantum crescit charitas, tantum decrescit iste timor, quantumere poenam, et quantum ad tormentum conscientiae. Nam quanto magis diligimus, tanto minus timemus. Iste timor notatur in illis verbis August., ubi non negat timorem esse in charitate inchoata, sed perfecta; quod non posset dici de servili, quia, ut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
on potes meliꝰ explanare qͥd int̾sit in¬
t̃ istos duos timores. quã si ponã du¬
as mulieres maritatas. quarũ unã ꝯstitu¬
net᷑ a marito. tumet maritũ: qr adhuc amat
nequiciã. huic ñ ÷ grata s honõsa mariti p̃¬
sentia ⁊ si forte uiuit nequit̃: timet mari¬
tũ neueniat. Tasessunt qui diem iudicũ ti¬
ment. fac ĩ altãm amare uirũ. ⁊ deb̾e illi ca¬
stosamplexus. nulla se adultĩna ĩmũdicia
maculare uelle. Ista optat presentiã uiri.
Istatimet ⁊ illatimet. Iam gͦ int̾rogent᷑
quare timeant. Illa dicet. timeo uirum:
ne ueniat. illa dicet. timeo uirum nedis¬
cedat. Illa dicet. timeo uirum ne dampner.
Illadicet. timeo uirum ne deserar. Poneħ
in animo. ⁊ inuenis timorem quẽ foraᷤmit¬
tit caritas:⁊ alium timorẽ castũ qui ꝑma¬
net in scł̃m scl̃i. Illum timorẽ ꝑfecta caritaᷤ
foras mittit. qr ille timortormentum ht̃.
Torquet᷑ ꝯscientia peccõrũ. nondũ fc̃a ÷iusti¬

Expanded text:
on potes melius explanare quid intersit inter duos istos timores, quam si ponas duas mulieres maritatas; quarum unam constitunetur a marito. Timet maritum, quia adhuc amat nequitiam: huic non grata est, sed onerosa mariti praesentia; et si forte vivit nequiter, timet maritum ne veniat. Tales sunt qui timent diem judicii. Fac alteram amare virum, et debere illi castos amplexus, nulla se adulterina immunditia maculare velle: ista optat praesentiam viri. Illa timet et ista timet. Jam ergo interrogentur quare timeant. Illa dicet: Timeo virum ne veniat; ista dicet: Timeo virum ne discedat. Illa dicet: Timeo virum ne damnet; ista dicet: Timeo virum ne deserat. Pone haec in animo, et invenies timorem quem foras mittit charitas; et alium timorem castum permanentem in seculum seculi. Illum timorem perfecta charitas foras mittit, quia ille timor tormentum habet; torquetur conscientia peccatorum, nondum facta est justi
Abbreviated transcription (Latin):
unũ id̾q ẽ .i. ẽentia diuina. dĩ et̾nitas. potñ¬
tia. magnitudo. ⁊ tñ ꝯsueuit scͥpt᷑a. hec ⁊ his
similia qͣi distincta ponẽ. Inhis gͦ u̾b̾ tͥum
eqͣlitatẽ ꝑsonarũ b̾uit̾ complexꝰ ẽ. augꝰ. qi¬
alius aliũ nec et̾nitate. nec magnitudĩe. nec
potñtia suꝑat.

Expanded text:
essentia divina, aeternitas, potentia et magnitudo; et tamen consuevit Scriptura, haec et his similia distincta ponere. His ergo verbis trium aequalitatem personarum breviter complexus; qua alius alium nec aeternitate, nec magnitudine, nec potentia superat.
Abbreviated transcription (Latin):
Neodem qͦq paradiso deus mulierem formauit.
de sub̃auiri. sicut post plantatũ paradisum ho¬
minẽ q in eo positum.:⁊ post uniuersa aĩalia ad
eum ducta. siuisq nominib designata: sub nec¬
tit scriptura. Inmisit ds̃ soporem in adam. Cũ¬
q obdormisset: tulit unã de costis eius: ⁊ forma¬
uit eã ĩ mulierẽ. Hic attendendũ ÷ qͣre non cre
auit simuluirũ ⁊ mulierem sicut ⁊ angłos. s
pͥus uirũ. dem̃ mulierem de uiro. Ideo .s. ut u
nũ esset humani generis pͥncipium. quatenꝰ
in hoc ⁊ suꝑbia diaboli ꝯfunderet᷑. ⁊ hominis
humilitas dei similitudine sublimaret᷑. Diabo¬
lus qͥppe a deo aliud principiũ ẽẽ cupierat. Id̾o¬
q ut eiꝰ suꝑbia retunderet᷑: hoc homo in mu¬
nere accepit. qͦd diabolus ꝑuerse raꝑe uoluit.
s optinẽ non potuit. ⁊ ꝑ hoc imago dei in ho¬
mine apparuit. qr sicut d̾s omnib reb existit
pͥncipium creationis: ita homo omĩb hõibus

Expanded text:
eodem quoque paradiso mulierem formavit Deus de substantia viri; sicut post plantatum paradisum, hominemque in eo positum, et post universa animalia ad eum ducta, suisque nominibus designata, subnectit Scriptura, Gen. 2: Immisit Deus soporem in Adam. Cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et formavit eam iavit simul virum et mulierem, sicut angelos; sed prius virum, deinde mulierem de viro. Ideo scilicet, ut unum esin hoc et superbia diaboli confunderetur, et hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus quippe aliud a Deo principium esse concupierat. Ideoque ut ejus superbia retunderetur, hoc homo in munere accepit, quod diabolus perverse rapere voluit, sed obtinere non potuit. Et per hoc imago Dei in homine apparuit; quia sicut Deus omnibus rebus existit principium creationis, ita homo omnibus hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
agat. Intellige filiũ agentẽ. ⁊ ꝑ eũ prem̃ agẽtẽ.
slon aseagat. cum pat̾ ineo mane monstrat᷑.
ꝑse agit: tum scd̾m natiuitatẽ filii agit ip̃e
que placita sũt. Infirmꝰ sit. ñ a se agendo. nͥ
a dõ. ip̃e agit. Non sit uͦ in unitate nͤ: siq̃ agit
⁊ in quib placet ñ ꝑ se agit. Sic̃ gͦ inqͥñt filiꝰ¬

Expanded text:
per eum Patrem agentem. Non a se agit, cum Pater in eo manere monstratur. Per se agit, cum secundum nativitatem Filii agit ipse quae placita sunt. Infirmus sit non a se agendo, nisi a Deo ipse agit; non sit vero in unitate naturae, si quae agit et in quibus placet non per se agit. Sicut ergo, inquiunt, Fili
Abbreviated transcription (Latin):
masse recte assũpsisse dicit᷑ xp̃s. qr non
accepit. Misit it d̃s filium suũ ut ait apłs:¬
q. ĩ similitudinẽ carnis peccati. assũpsit it uer¬
bũ carnẽ peccatrici similẽ ĩ pena ⁊ ñ ĩculpa
cati est. sola illiꝰ caro est non peccati. qr ñ eũ
mat̾ ꝯcupiscentia s gr̃a ꝯcepit. habet t̃n simi¬
litudinẽ carnis peccati ꝑ passibisitatẽ ⁊ mor¬
peccato. ⁊ necipse ĩ illa umꝗͣ peccauit. In pe

Expanded text:
massae recte assumpsisse dicitur Christus, quaccepit. Misit enim Deus Filium suum, ut ait Apostolus, in similitudinem carnis peccati . Assumpsit enim Verbum carnem peccatrici similem in poena, et non in ccati est; sola illius non est caro peccati, quia non eum mater concupiscentia, sed gratia concepit. » Habet tamen similitudinem carnis peccati per passibilitatem et morpeccato, et neque ipse in illa peccavit. Ide
Abbreviated transcription (Latin):
ta ÷: omnino ñ habuit. nec ex carnali delec¬
tõnenata ÷. uenit gͦ ad corpus in maculatũ
qͦd pret̃ libidinis ꝯcupiscentiã fuit ꝯceptũ.
nec illud in se habuit uiciũ qͦd ĩ aliis ÷ causa
peccati. nec ĩ eo peccauit. Ideoq uẽ dicit᷑ ũbi
caro ñ fuisse peccato in xp̃o obligata

Expanded text:
delectatione nata est. Venit ergo ad corpus immaculatum, quod praeter libidinis concupiscentiam fuit conceptum; nec illud in se habuit vitium, quod in aliis est causa peccati, nec in eo peccavit. Ideoque vere dicitur Verbi caro non fuisse in Christo obligata
Abbreviated transcription (Latin):
ad dei sp̃em ꝑuenit᷑: spes ⁊ fides transit.
s caritas ꝑmanet :⁊ qr caritas ÷ mat̾ om¬
nium uirtutum. que ñ iõ post fidẽ ⁊ spẽ
ponit᷑ quod ex eis oriat᷑. s qr post illa re¬
actuum intencionẽ ꝯsideranda ÷ huic
uero quod ħic ⁊ suꝑius dictum÷ .s. quod cari

Expanded text:
ansit, sed charitas permanet; et quia charitas mater est omnium virtutum, quae non ideo post fidem et spem ponitur, quod ex eis oriatur, sed quia post illa reactuum intentionem consideranda est. Huic vero quod hic et superius dictum est, sci
Abbreviated transcription (Latin):
Quod exponens ag̃: tor accipit ꝓ intellectu
⁊ꝯscientiam ꝓ spe. qualis inquit caritas est
finis precepti ꝓcedens de corde puro .i. depu¬
mulata. Non gͥ caritas fidem uel spem. S
fides ⁊ spes caritatem precedere uibent᷑.
⁊hoc gͦ ea rõne traditum intelsige. non qͦd
fides ⁊ spes causa uel temꝑe caritatẽ om¬
nium uirtutũ matrẽ precedant. s qr ca¬
ritas sine illis in aliquo esse non potest. s
illa sine caritate possunt ẽẽ. Quãuis non
sit pia fides uel spes sine caritate. Ideo gͥ

Expanded text:
ultimo: Cor accipit pro intellectu, et conscientiam pro spe. Qualis, inquit, charitas est finis praecepti procedens de corde puro, id est de pumulata. Non ergo charitas fidem et spem, sed fides et spes charitatem praecedere videntur. Hoc ergo ea ratione traditufides et spes causa vel tempore charitatem omnium bonorum matrem praecedant; sed quia charitas illis in aliquo esse non potest, sed illa sine charitate possunt esse; quamvis non sit pia fides vel spes sine charitate. Ideo er
Abbreviated transcription (Latin):
eterũ ħ̾eticoꝵ inꝓbitas instinctu diabo¬
lice fraudulentie excitata: ñ dũ qͥescit.
s in tanta rerũ q̃stione addit. Si pat̾n¬
tas ⁊ filiatio in do̾ siue in diuina eẽntia st̃.
extendentes prẽm in filiũ. eũ ip̃m sibi film̃
ip̃m ꝓponãt: ⁊ prẽm. Si uͦ negau̾int in una
dĩ eẽntia pat̾nitatẽ eẽ ⁊ filiationẽ: qͦmͦgͦ di¬

Expanded text:
eterum haereticorum improbitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum quaestione addit: Si paternitas et filiatio in Deo sive in divina essentia sunt, extendentes Patrem in Filium, cum ipsum sibi Filium proponant et Patrem. Si vero negaverint in una Dei essentia paternitatem e
Abbreviated transcription (Latin):
rõnis caritate informatus. quo ꝓpt̾ deũ
quis mori uult. alt̃: sensualitatis. carniᷤᷤ
infirmitati ꝓpinquus.⁊ sõ ꝯiunctꝰ. quo
mors refugit᷑. yt enĩ ait aõ. pius menti
rõne cupit dissolui ⁊ esse cum xp̃o. sensu
autẽ carnis refugit. ⁊ recusat. hoc habet hu¬
manus affectus q̃m diligit uitã: odit mor¬
tem. Scd̾m istum affectum xp̃s mori nolu¬
it. nec optinuit qͦd scd̾m istũ affectũ peci-
it. apctoritatibꝰ ꝓbat diuersas in xp̃o esse uo

Expanded text:
tus, quo propter Deum quis mori vult; alter sensualitatis, carnis infirmitati propinquus et ei conjunctus, quo mors refugitur. Ut enim Aug. ait: Paulus mentis ratione cupit dissolvi et esse cum Christo, sensus autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanus affectus, quoniam qui diligit vitam, odit mortem. Secundum istum affectum Christus mori noluit, nec obtinuit quod secundum istum affectum petiit. 3. Auctoritatibus probat diversas in Christo vo
Abbreviated transcription (Latin):
sensualitatis. ⁊ alius ÷ affectus anime sc̃o
rõnẽ: alius scdm sensualitatẽ. ytrumq
tñ dicit᷑ humana uoluntas. affectu aut̃
rõnis id uolebat quod uoluntate diuina.
.s. pati ⁊ mori. s affectu sensualitatis non
uolebat. ĩmo refugiebat: nec tñ in eo caro

Expanded text:
is; et alius est affectus animae secundum rationem, alius secundum sensualitatem, uterque tamen dicitur humana voluntas. Affectu autem rationis id volebat, quod voluntate divina, scilicet, pati et mori; sed affectu sensualitatis non volebat, imo refugiebat; nec tamen in eo caro
Abbreviated transcription (Latin):
dicit qͦd petrus ad illã molestiã nolens est¬
ductus. nolens ad illam uenit. s uolens
eam uicit. ⁊ reliquit affectũ infirmitatiᷤᷤ
quo nemo uult mori. qui adeo ÷ natura¬
lis: ut eum petro nec senectus abstułit. u̾n
⁊̃ dñs ait. transeat a me ca. iste. s uicit eũ

Expanded text:
dicit quod Petrus ad illam molestiam nolens estdicit quod Petrus ad illam molestiam nolens estductus, nolens ad eam venit, sed volens eam vicit; et reliquit affectum infirmitatis, quo nemo vult mori, qui adeo est naturalis, ut eum Petro nec senectus abstulerit. Unde etiam Dominus ait: Transeat a me calix iste, sed vicit eum
Abbreviated transcription (Latin):
qr hoc scdm ipsamagit anima. sicut ani¬
ma ꝑ aurem audit. ꝑ oculũ uider. saroit
nichił nisi ꝑ animã ꝯcupiscit S ꝯcupiscẽ
dicit᷑: cum anima carnali ꝯcupiscentia
spui reluctat᷑. habens carnalem delectatio¬
nem decarne ⁊ a carne: adũsus delectõnẽ
qͣm sp̃s habet. Ipsius aũ carnalis ꝯcupiscẽ¬
tie causa non ÷ in anima sola nec incarne
sola. ex utroq it fit. qr sine utͦq delectatio
talis non sentit᷑. Calis gͥ rixa talisq ocer¬
tatio inanima xp̃i nullatenus ẽẽ potuit.
qr carnalis ꝯcupiscentia ibi ẽẽ nequiuit.
Dei ⁊̃ uoluntas erat ⁊ rõni placebat. ut
manitatis in eo ẽẽ ꝓbaret᷑. Nam qͥ hoĩs
naturam suscepit. que ipsius sunt subire
debuit. Ideo q sicut ĩ nobis dupplex ÷ af¬
fectus. mentis . s. ⁊ sensualitatis: ita ⁊ ĩ eo
debuit ẽẽ geminꝰ affẽctus. ut mentis affe¬
ctu uellet mori. ⁊ sensualitatis affectu:
nollet. sicut in uiris scĩs fit. Petro enĩ ip̃a

Expanded text:
 hoc secundum ipsam agit anima, sicut anima per aurem audit, per oculum videt. Caro enim nichil nisi per animam concupiscit, sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscencia spiritui reluctatur habens carnalem delectanem de carne et a carne, adversus delectationem quam spiritus habet. Ipsius autem carnalis, concupiscentiae causa non est in anima sola nec in carne sola; ex utroque enim fit, quia sine utroque delectatio talis non sentitur. Talis ergo rixa talisque concertatio in anima Christi nullatenus esse potuit, quia carnalis concupiscentia ibi esse nequivit. Dei etiam voluntas erat, et rationi placebat, ut manitatis in eo probaretur. Nam qui hominis naturam suscepit, quae ipsius sunt subire debuit. Ideoque sicut in nobis duplex est affectus, mentis, scilicet, et sensualitatis ita et in eo debuit esse geminus affectus, ut mentis affectu vellet mori, et sensualitatis affectu nollet, sicut in viris sanctis fit. Petro enim ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
pie ꝑfessionis inserti. temꝑato int̾ utrũq
moderamine utentes. situbi uͦ parũ uox
nr̃a insonuit: ñ a pat̾nis discessit limitib.
Nongͥ debet hic labor cuiꝗͣ pigro uel mul¬
tum docto uid̃i suꝑfluus: cũ multis impi¬
tñtias appositis eoꝵ testimoniis: ut nõ sit
necc̃e querenti: libroꝵ nũositatẽ euoluere.
cui breuitas collecta: qͦd querit᷑ offert sine
rem: s & liberũ correctorẽ desid̾o. maxime
uͥ ꝓfunda uersat᷑ u̾itatis questio. que uti¬
nam tot hrẽt inuentores: qͦt ł ⁊bet ccͣdicto¬
res. Ut aũ qͦd querit᷑ faciliꝰ occͤrat: titulos
qͥb singuloꝵ libroꝵ capitula distingunt᷑¬

Expanded text:
piae professionis incerti, temperato inter utrumque piae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impitentias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod quaeritur offert sine rem, sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipãmq simulatam pietatẽ. om̃iũ uerboꝵ
mendatio impiam reddũt false doctͥne
institutis: fidei scĩtarẽ corrũꝑe molientes.
auriũq prurigine sub nouello sui desi¬
derii dogmate aliis ingentes qͥ ꝯtentioni
studentes: ccͣ u̾itatẽ sine fed̾e bellant. Int̾
ueri namq assertionẽ & placiti difensiõẽ.
ꝑtinax pugna ẽ. dũ se & u̾itas tenẽt. ꝙ se¬
uoluntas erroris tuet᷑. Hoꝵ gͥ: & dõ odibiꝰ¬
lem eccl̃am euert̾e. atq ora oppilare. ne
uirus nȩqͥcie in alios effund̾e queant. & lu¬
cernã u̾itatis in candelabro exaltare uolẽ¬
tes in labore mułto ac sudore uolumen
dõ p̃stante cõpegimꝰ. ex testimoniis u̾itatis
met̾nũ fundatis. in .iiiͦiͦ. libris distinctum.
In qͦ: maior exempla doctnamq reꝑies In
qͦ ꝑ dñice fidei sincerã ꝓfessionẽ. iuꝑee do¬
ctrine fraudulentiã ꝓdidimꝰ. Aditum de¬
monstnde u̾itatis complexi nec ꝑicło im¬

Expanded text:
ipsamque simulatam pietatem, omni verborum ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, evoluntas erroris tuetur. Horum igitur et Deo odibilem ecclesiam evertere, atque ora opilare ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distdoctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram professionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo im
Abbreviated transcription (Latin):
karitas quis nõn amb̾igamꝰ omnẽ huma¬
ni eloquu sermonẽ calũpnie atq ccͣdicti¬
oni emuloꝵ sẽꝑ fuisse obnoxiũ qr dissentiẽ¬
tib uolũtatũ motib. Dissentiẽs qͦ fit animoꝵ
sensus. ut cũ om̃e dictũ ueri ratione ꝑfe¬
ctum sit: tñ dũ aliud aliis aut uidet᷑ aut
complacet: ueritati uel non intellecte ⁊
offendenti: impietatis error obnitat᷑. ac uo¬
oꝑat᷑ in illis difrĩdentie filiiss qui ñ ratioĩ
uolũtatẽ subiciũt: nec doctne studiũ im¬
pendũt. s his que sõpniarũt: sapientie u̾¬
ba coaptare nitunt᷑. non ueri: s placiti ra¬
tionẽ sectantes. quos iniqͣ uoluntas ñ ad
intelligentiã u̾itatis: s ad defensionẽ pla¬
centiũ incitat. non desid̾antes doũ u̾itatẽ.
s ab ea ad fabulas ꝯu̾tentes auditũs quoꝵꝰ
ꝓfessio ẽ magis placita ꝗͣ docenda conquire̾.
sit uel in uerbis pietas ꝗͣ ammiserat ꝯscĩa.

Expanded text:
charitas. Quamvis non ambigamus omnem humacharitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voujus operatur in illis diffidentiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid de penuria
ac tenuitate nr̃a cũ
p̾auꝑcula in garophi¬
latium dñi mittere.
ult᷑ uires nr̃as age̾ p̃sũpsim̃us cõsu̾mati¬
onis fiduciam laborisq mercede̾ in sa¬
maritano statuentes: qui ꝓlatis incura-¬
tione seminimi duob denariis: suꝑ ero-¬
ganti cũcta reddere ꝓfessus ẽ. Delectat
nos u̾itas pollicentis s t̾ret immẽsitas la¬
boris. Desidiũ hortat᷑ ꝓficiendi: s dehorta¬
t᷑ infirmitas deficiendi ꝗͣ uincit zelus do¬
mꝰ deis qͦ mardescentes. fidẽ nrãm adu̾su̾
errores carnaliũ atq aĩaliũ hominũ: dã¬
uitice t᷑ris clipeis munite. uel potiꝰ muni¬
tam ostñd̾e. ac theologicarũ inquisitõnũ
abdita aꝑire. necnon & sacͣmentoꝵ eccła¬
sticorᷤᷤ ꝓ modico intelligẽtie nr̃e noticiam
tͣdere studuimꝰ non ualentes studiosoꝵ fra-¬
trũ uotis iure resist̾e. eoꝵ in xp̃o laudabi¬
lib studiis. lingua. ac stilo: nos seriure fla¬
gitantiũ. Quas bigas in nobis agitat xp̃i

Expanded text:
aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et Sacramentorum ecclesiasticorum pro modulo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Item inqͥunt. Si d̾s uellet: ⁊ istiboni eẽnt. ⁊ ħ
quidẽ ꝯcedimꝰ. s meliꝰ uoluit. ut qͦd uellent:
essent. & boni quid̃ non infructuose. mali uͦ¬
I non impune essent. Item inqͥunt. Poss ds uo¬
luntatẽ eorũ uertere in bonũ. qr omip̃s est.¬
posset re uera. Cur non fecit: qr noluit. Cur
noluit: ipse nouit. Nonͣ debemus plus saꝑe:
quam oporter¬

Expanded text:
Item, inquiunt: Si, Deus vellItem, inquiunt: Si, Deus vellquidem concedimus; sed melius voluit ut quod vellent essent: et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent. Et si dicitur: posset Deus voluntatem eorum vertere in bonumposset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oporte
Abbreviated transcription (Latin):
posse. Mouent᷑ ⁊̃ quidam dicentes. Cur creauit
d̃s quos futuros malos presciebat. qr preuidit
quid boni de malis esset eorum facturꝰ. Sic n
eos fecit: ut relinqueret eis unde aliqͥd face̾nt.
⁊ si culpabilit̾ aliquid facẽnt: illum de se lau¬
3dabilit̾ oꝑantem inuenirent. a se habent uolũ¬
tatẽ malam. ab illo naturã bonã. ⁊ iustã penã.
frustra gͥ dicit᷑. non deberet ds creare qͦs pres¬
ciebat malos futuros. Sciebat i bonis ꝓfu¬
turos. ⁊ iuste ꝓ mala uoluntate puniendos¬
¶ Addunt ⁊̃. salem hominem deberet facẽ: qui¬
e nollet omnino petcare. Concedimꝰ quidẽ me¬
liorem naturam ẽẽ que omnino peccare nol¬
let. Concedant ⁊ ipsi non ẽẽ malam que talis
facta ÷: ut posset non peccare si uellet. ⁊ iuste
punitã: que uoluntate non necessitate pec¬
cauit. Cum gͥ hec bona sit illa melior. cur nõ
utramq faceret. ut uberiꝰ laudaret᷑ de utͣq:
Illa enĩ de scĩs angelis hec de hominib est

Expanded text:
posse. Moventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est.
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatib tñ tradit᷑. ideo uere dr̃
omp̃s: quia quicqͥd uult potest. Unde
uult potest. nec uoluntate cunispiam cͤa¬
ture. uoluntatis ommipotñtis impedit᷑
deus facere iniusta. quia ipse simima iu¬
sticia ⁊ bonitas est. Ommpotens uͦ ẽ non
quod possit omnia fac̾e̾: s quia potest effi¬
cere quicqͥd uult. ita ut nichil ualeat eiꝰ
mͦ impedire eandem. Ioħs crisostomus in
omelia qͣdam de expostione simboli ait.
Omnipotens dicit᷑: quia posse illius non
potest inuenire non posse. dicente ꝓpħ̾a.
nipotens. ut totum quod uult possit. Uñ¬
apłs. Euis inquit uoluritati quid resistit
his auctoritatib uidet᷑ ostñdi. quod deus
treo tm̃ dicat᷑ omnipotens: quia omnia
potest que uult: non quia omnia possit.
determinatio premissar̾ auctoritatũ.

Expanded text:
auctoritatibus traditur ideo vere dici omnipotens, quia quicquid vult potest. Unde  quicquid vult potest, nec voluntate cujuspiam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur Non potest Deus facere injusta quia ipse est summa justitia et bonitas. Omnipotens vero quod possit omnia facere, sed quia potest efficere quicquid vult, ita ut nihil valeat ejus modo impedire eamdem. Joannes Chrys., in hom. quadam de Expositione Symboli, ait: Omnipotens dicitur Deus, quia posse illius non potest invenire non posse; dicente Prophetnipotens, ut totum quod vult possit, un Ejus, inquit, voluntati quis resistit? His auctoritatibus videtur ostendi quod Deus ex eo tantum dicatur omnipotens, quod omnia potest quae vult, non quia omnia possit. 7. Determinatio praemissarum auctoritatum.
Abbreviated transcription (Latin):
ldem homo talem accepisse uidet᷑. ut
⁊ quid deberet suꝑiori.⁊ quid equali. ⁊ infe¬
riori: non ignoraret. Condicionem qͦ suam
lexit. Si horũ noticiam non habuisset: non
esset reus p̃uaricationis. neq se ip̃m cogno¬
habuit eorũ que cura eũ uentura erant .i. si
ruinam suam presciuerit. ⁊ similit̾ si p̃scuie¬
rit bona que habiturꝰ fuisset. si inobedien¬
tia ꝑstitisset: respondi potest. qͦd ei magis
facienda indicta sunt: quã futura reuelata¬
.7. accepit it. scĩam ⁊ preceptum eoꝵ que facien¬
da fuãnt. s non habuit prescĩam eorum q̃

Expanded text:
dem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem quoque sulexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis, neque seipsum cognohabuerit eorum que circa eum futura erant, id est, si ruinam suam praesciverit, et similiter praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset, responderi potest quod ei magis facienda indicta sunt, quam futura revelata. Accepit enim scientiam et praeceptum eorum quae facienda fuerant, sed non habui
Abbreviated transcription (Latin):
blicolam ait. Te pͥus ꝯsiderare uolo utrum
.si quispiam ꝑ deos falsos iurauĩt ⁊ fidem ñ
seruauĩt. non tͥ uidet᷑ bis peccasse. bis utiq
peccauit. qr ⁊ iurauit ꝑ quos non debuit.
ꝓtra pollicitam fecit fidem. qͦd ñ debuit.
Ioq qui utit᷑ fide illius quem ꝯstat uirasse
ꝑ deos falsos ⁊ utit᷑ non ad malũ s adbonỹ.
non peccato illius se sociat. quo ꝑ demonia
iurauit. s bono pacto eius. quo fidem ser¬

Expanded text:
io, ait: Te prius considerare volo utrum si quispiam per deos falsos juraverit, et fidem non servaverit, non tibi videtur bis peccasse. Bis utique peccavit, quia juravit per quos non debuit, et contra pollicitam fecit fidem quod non debuit. Ideoque qui utitur fide illius quem constat jurasse per deos falsos, et utinon peccato illius se sociat, quo per demonia iuravit, sed pacto bono eius quo fidem ser
Abbreviated transcription (Latin):
maximinũ dicit: de ħ noĩe homousi¬
homousion. qͦd in ꝯcilio niceno. adu̾sꝰ ħeti¬
cos arrianos a catholicis pr̃ib u̾̃tatis au¬
ctoritate firmatũ ẽ. Qdͦ pꝰea in ꝯcilio ari¬
minensi ꝑꝑ nonitatẽ u̾bi manꝰ qͣ potuit in¬
tellectã qͣm tñ fidesantiqͣ peperat. niultis
paucoꝵ frande deceptis ħetica ĩpietas sub
hetico imꝑatore ꝯstantiuo labefactare tẽp¬
tanit. S pͣ nõ lõgũ tẽpꝰ lib̾tate fidĩ catholice
p̃ualente. pꝰ ꝗͣ uis u̾bi sic̃ debuit intellecta ẽ.

Expanded text:
Maximinum, dicit de hoc nomine homousihomousion, quod in concilio Nicaeno adversus haereticos Arianos a catholicis Patribus Veritatis auctoritate firmatum est. Quod postea in concilio Ariminensi, propter novitatem verbi minus quam oportuit intellectum quam tamen fides antiqua pepererat, multis paucorum fraude deceptis, haeretica impietas sub haeretico imperatore Constantino labefactare tentavit. Sed post non longum tempus libertate fidei catholicae praevalente, postquam vis verbi sicut debuit int
Abbreviated transcription (Latin):
gna collegerat. tales postea non puniri. qi¬
leuis culpa presenti supplicio ꝯpensata sit
Leuis it culpa leui supplicio compensat᷑. Hic¬
sansinnuit ieꝵ grauia peccata ⁊ hic puni¬
ri graui supplicio ⁊ in futuro punienda eter¬
nalit̾ de quib penitentia non agitur int̾
flagella. leuia uͦ que hic pununt᷑ leui pena
ꝯpensationem reciꝑe. quod in bonis fieriñ
co ambigimus. ⁊in malis forte ⁊̃ fit. Satis iã
apparet quod illi de ꝓph̃a induxerunt non
facere ꝓ eis qui dicunt ei qui crimen . s. re¬
seruat de alio ueniam prestari ꝑpenitenti¬
am ¶Alias quoq auctoritates inducunt su
ciuitatem: ⁊ suꝑ altam non pluit: ⁊ eandem
ciuitatem ex parte compluit.⁊ex parteari¬
dam relinquit. Cum ille qui ꝓximum odit
ab aliis uiciis se corrigit. unaeademq cuu¬
tas ex parte compluitur. ⁊ex parte arida re¬
manet. qr sunt quidam. quicum quebam
si fides desit: pena satisfacit ⁊ releuat. Ra¬

Expanded text:
gna collegerat, tales postea non puniri, qgna collegerat, tales postea non puniri, quia culpa leuis praesenti supplicio compensata sit; leuis enim culpa leui supplicio compensatur. satis innuit Hieron. gravia peccata et hic puniri gravi supplicio, et in futuro punienda aeternaliter, de quibus poenitentia non agitur inter flagella; levia vero quae hic puniuntur, levi poena compensationem recipere, quod in bonis fieri non ambigimus, et in malis forte etiam fit ita. Satis jam apparet quod illi de prophetia induxerunt, non facere pro eis qui dicunt ei qui crimen sibi reservat, de alio veniam praestari per poenitentiam. Alias quoque auctoritates inducunt. civitatem, et super alteram non pluit; et eamdem civitatem ex parte compluit, et ex parte aridam relinquit. Cum ille qui proximum odit, ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex parte compluitur, et ex parte arida remanet; quia sunt quidam qui cum quaedam etsi fides desit, poena satisfacit et relevat. Ra
Abbreviated transcription (Latin):
hiis uerbis. ⁊ caue ne de omnib intel
gella penitentiam egerunt. crebentes in de¬
um hebreorum. quã ⁊ sibreuẽ ⁊ mom̃tane¬
am tñ non respuit deus. Quod aũqui ꝑtem¬
ꝑale flagellum non corrigunt᷑ post et̾nalit̾
puniant᷑: ibidem ostendit agens. de fideli
purgari. magnauͥ otaurnis et̾nisq sup¬
pliciis reseruari ira inquiens. Querat hic
aliquis si fidelis deprehensus in adułterio¬
decolletur: quid de eo postea fiat. Aut it pum¬
etur: ⁊ falsum est quod dicit᷑. Non uidicabit
ds bis in id ip. aut non puniet᷑. ⁊ optandũ
est adułteris ut hic breui pena puniant᷑. ut
frustrent᷑ in eternos cruciatus. Ad quod res¬
pondemus. deum ut omnium rerum ita su¬
ppliciorum qͦ scire mensuras.⁊ non preue¬
niri sententiam uidicis. nec illi in peccato¬
rem exercende dehinc pene auferri potesta¬
tem.⁊ magnum pecc̾m magnis diuturnis¬
q lui cruciatib. Siquis punitus sit utille
qui isrłite maledixerat.⁊ qui in sabbato li¬

Expanded text:
his verbis, et cave ne de omnibus genergella poenitentiam egerunt, credentes in Deum Hebraeorum, quam etsi brevem et momentaneam, tamen non respuit Deus. Quod autem qui per temporale flagellum non corriguntur, post aeternaliter puniantur, ibidem ostendit, agens de fideli cio purgari, magna vero diuturnis aeternisque suppliciis reservari, ita inquiens: Quaerat hic aliquis, si fidelis deprehensus in adudecolletur, quid de eo postea fiat? Aut enim punietur, et falsum est quod dicitur “non iudicabit Deus bis in id ipsum”; aut non punietur, et optandum erit adulteris ut hic breui poena puniantur, ne trucidentur in aeternos cruciatus. Ad quod respondemus Deum ut omnium rerum ita suppliciorum quoque scire mensuram; et non praeueniri sententiam iudicis, nec illi in peccatorem exercendae dehinc poenae auferri potestatem; et magnum peccatum magnis diuersisque lui cruciatibus. Si quis uero punitus sit, ut ille qui Israelitae maledixerat et qui in sabbato li
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. ⁊ homo. qui ut seruus noluit teneri p̃¬
cepto. s uoluit ut nullo sibi dominante:
Non rapinã arbitratꝰ ÷ esse se equalem deo q
non usur pauit qͦd suum non ess: ut diabolꝰ
⁊ primus homo.
Qrũdam sentñtia qͥd adam
ambierit esse ut d̾s s ñ credidit possibile.

Expanded text:
esse; et homo, qui ut servus noluit teneri presse; et homo, qui ut servus noluit teneri praecepto, sed voluit ut nullo sibi dominante Non rapinam arbitratus est se esse aequalem Deo; quia non usurpavit quod suum non esset ut diabolus et primus homo. 7. Quorumdam sententia, quod Adam ambierit esse ut Deus, sed non crediderit possibile.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ap̃. suꝑ genesim de uiro ⁊ mulie¬
re pecc̃m suum excusantib: ait. Dixit adã
Non dicit. peccaui. Suꝑbia ⁊t habet ꝯfusio
dicens. Serpens decepit me. ⁊ comedi.impa¬
ri sexu. sed pari fastu. Ecce hic dicit ab̃. qr pa¬
rem fastũ habuit mulier cum uiro. Parit᷑
gͦ suꝑbierunt. ⁊ parit̾ peccauerũt. S hoc
ita determinari potest. ut dicamꝰ parẽ utriꝰ¬
q fuisse fastum in excusatione peccati. ⁊ ⁊̃
in esu ligni uetiti. S disparem ⁊ in muliere
multo maiorem in eo qͦd credidit ⁊ uoluit.
ẽẽ sicut d̾s. quod non uir. ueruntam̃ ⁊ de
uiro legit᷑ quod uoluit ẽẽ sicut d̾s. Dicit enĩ
at̃ suꝑ illum locum psalmi. Que non rapu¬
i. tunc exsoluebam. Rapuit adam ⁊eua p̃¬
sumens ut diabolus de diuinitate. rape
uoluerunt diuinitatem ⁊ ꝑdiderunt feli¬
citatẽ. Item suꝑ illum locũ. Ds̃ qͥssimilis tͥ
Qui ꝑ se uult esse ut ds. ꝑuerse uult esse
similis deo. ut diabolus qui noluit sub eo

Expanded text:
 1, super Genes., de viro et muliere peccatum suum excusantibus ait: Dixit Adam:non dicit peccavi. Superbia enim habet confusiondicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbierunt, et pariter peccaverunt. §. Sed hoc ita determinari potest, ut dicamus parem utriusque fuisse fastum in excusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et voluit esse sicut Deus, quod non vir. Verumtamen et de viro legitur quod voluit esse sicut Deus. Dicit enim August. super illum locum psal. 68: Quae non rapui tunc exsolvebam. Rapuit Adam et Eva praesumentes ut diabolus de divinitate; rapere voluerunt divinitatem, et perdiderunt felicitatem. Idem super illum locum: Deus, quis similis tibi: Qui per se vult esse ut Deus, perverse vult esse similis Deo; ut diabolus, qui noluit sub eo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aaron in sũmum pontificem: filios uͦ eius
unxit in minores sacerdotes. Xp̃s qͦ .xii. ele
quorum uicem gerunt in eccłia maiorẽ pon¬
cuiꝰ uicarius ⁊ successor est pontifex summꝰ.
scribens tĩmotheõ õstendit. ubi nomine ep̃i:¬

Expanded text:
 Aaron in summum pontificem, filios vero ejus  Aaron in summum pontificem, filios vero ejus unxit in minores sacerdotes. Christus quoque duoquorum vicem gerunt in Ecclesia majores poncujus vicarius et successor est Pontifex summus, Apostolus scribens Timotheo ostendit, ubi nomine epi
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes uocant᷑: qr sacrumdant. Quilicet
sint sacerdotes: tñ pontificatus apicemñ ha¬
tio actuum apłorum demonstrat. uir⁊iaput
ꝯpositum exgreco ⁊ latino. qd̾ est sacrũ dans
siue sacer dux. Sicut it rex a regendo. ita sa¬
cerdos ascĩficando dictus est. sonsecrat᷑ u ⁊sc̃i¬
ficat. Antistes sacerdos dictus est ab eo quodañ
aũ ꝑtinet sacram̃tum corporis ⁊ sanguiniᷤ do¬
mini in altaridei ꝯficere. orationes dic̾e: Ido
Inadei benedicere. Qui cũ ordinat᷑: inungun¬
t cimanus. ut intelligat se accepisse gratiam
ꝯsecrandi: ⁊ caritatis oꝑa debere ad omnesex¬
⁊tendere. accipit ⁊ stolam que tenet utrumq
latus. qr debet esse munitus armis iusticie cͣcͣ
⁊ patenam cum hostiis. ut ꝑ hoc sciat seacce¬
pisse potestatem płacabiles deo hostias offe¬
nõ rendi. hic ordo afilus aaron sumpsit exordi¬
um. Sũmos ⁊ pontifices ⁊ minores sacerdo¬
tes instituit ds ꝑ moysen. qui ex preceptod̃ĩ¬

Expanded text:
sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, qui, licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non hatio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud compositum ex Graeco et Latino, quod est sacrum dans, sive sacer dux. Sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrando dictus est; consecrat enim et sanctificat. Antistes vero sacerdos dictus est ab eo quod ante pertinet sacramentum corporis et sanguinis domini in altari conficere, oraciones dicere et dona dei benedicere. Qui cum ordinatur, inunguntur ei manus, ut intelligat se accepisse graciam consecrandi / et caritatis opera debere ad omnes extendere. Accipit et stolam, que tenet utrumque latus, quia debet esse munitus armis iusticie contrcum vino et patenam cum hostiis, ut per hoc sciat se accepisse potestatem rendi . Hic ordo a filiis Aaron sumpsit initium. Summos enim pontifices et minores sacerdotes instituit Deus per Moysen, qui ex praecepto Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
hostia: ⁊ qͥn post cenam panem ⁊ uinum ĩ cor¬
pussuum ⁊ sanguinem ꝯmutauit: Ecce de. uii
eccł̃ie gradib breuit̾ elocuti quid ad quemq¬
iͣ. ꝑtineat iam insinuauimus CCumq omnes
spũales sunt ⁊ sacri: excellent̾ t̾n canones du
Lcl̃ia legit᷑ habuisse:⁊ de hus solis preceptum
apłi habemus. Apł̃i enim in singulis cuuta
signaculum quoddã esse .i. sacrum quiddã
quo sp̾ualis potestas tradit᷑ ordinato ⁊ officiũ
saracter gͥ spu̾alis ubi fit ꝓmotiꝯ potestatis
ordo uel gradus uocat᷑. sdicunt᷑ hii ordines
sacramenta. qr in eorum ꝑceptione ressacra
runcur
.De nominib dignitatiᷤ ł officui.

Expanded text:
post coenam panem et vinum in corpus suum et sanguinem commutavit. Ecce de septem Ecclesiae gradibus breviter elocuti, quid ad quemquam pertineat insinuavimus. Cumque omnes spirituales sint et sacri, excellenter tamen canones duoclesia legitur habuisse, et de his solis praeceptum Apostoli habemus. Apostoli enim in singulis civitasignaculum esse, id est, sacrum quoddam, quo spiritualis potestas traditur ordinato, et officium. Character ergo spiritualis, ubi fit promotio potestatis, ordo vel gradus vocatur. Et dicuntur hi ordines sacramenta, quia in eorum perceptione res sacraruntur. 11. De nominibus dignitatum vel officii.
Abbreviated transcription (Latin):
obscurum erit .i. occultum uemiet. Dies it dñi
sicut fur in nocte: ita ueniet. Potest t̾n ñ incon¬
grue intelligi: medie noctis temꝑe: uenturus.
qrut ait cassiodorus. hoc temꝑe pͥmogenita e¬
gipti ꝑcussa sunt qͥn ÷ sponsus uenturus est. płi¬
hus ⁊̃ locis ꝯtestant᷑ auctores: quod aduentꝰ xp̃i
dicit᷑ dies dñi. non ꝓ qualitatetemꝑis s rerum
qr tunc cogit̾ones ꝓsilia singulorum patebunt.
Unde u daniele. Netustus dierum sedit: ⁊ libria¬
ꝑti sunt coram eo. libri sunt ꝯscientie singłorũ.
que tunc aꝑient᷑ aliis. ⁊ tunc implebit᷑. Nich oc¬
cultum qͦd non reuelabit᷑. Aduenienten sũmo
uidice. non solum tenebre aeris illuminabunt᷑
s ⁊ abscondita cordium manifestabunt᷑. Nirtu¬
te gͥ diuina fiet ut cuiq oꝑa sua bona uł mala
cunctam memoriam reuocent᷑ ⁊ mentis intui¬
tu mira celeritate cernant᷑ ut extus: ł accus hoĩe¬

Expanded text:
obscurum erit, id est, occultum, veniet. Dies enim Domini, sicut fur in nocte, ita veniet. Potest tamen non incongrue inquia, ut ait Cassiodorus, hoc tempore primogenita Aegypti percussa sunt, quando etiam sponsus venturus est. Pluribus etiam locis contestantur auctores quod adventus Chridicitur Domini, non pro qualitate temporis, sed rerum, quia tunc cogitationes et consilia singulorum patebunt. Unde in Daniele, Vetustus dierum sedit, et libri aperti sunt coram eo. Libri sunt conscientiae singulorum, quae tunc aperientur aliis. Et tunc implebitur: Nihil occultum quod non reveletur. Adveniente autem summo Judice, non solum aeris tenebrae illuminabuntur, sed abscondita corda manifestabuntur. Virtute ergo divina fiet ut cuique opera sua bona vel mala cuncta in memoriam revocentur, et mentis intuitu mira celeritate cernantu
Abbreviated transcription (Latin):
tur notare in prima responsione. otra pesa¬
gianos ita dicens oꝑadiabołi que uicia di¬
cunt᷑: actus sunt: non res. Idem in quarta.
cidens ex defectuboni. Quam obrem quod
natura non est: deus non fecit. qr natura¬
np̃ est: omne quot fecit. Item. Omne quod na¬
tura bonum ÷: deus ex nichilo fecit non di¬
abosus
Scdm hos res alique st̃. q̃ ã do ñ st̃

Expanded text:
tur notare in prima responsione contra Pelatur notare in prima responsione contra Pelagianos ita dicens: Opera diaboli quae vitia dicuntur, actus sunt, non res. Idem in quarta rcidens alicui ex defectu boni. Quamobrem quod natura non est, Deus non fecit; quia natura est omne quod fecit. Item, ibid.: Omne quod natura bonum est, Deus ex nihilo fecit, non diabolus. 3. Secundum hoc res aliquae sunt quae a Deo non s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ea que naturalit̾ habent .s. que concreta
sunt eis. sicut anima naturalit̾ habet intel¬
lectum. ⁊ ingenium. ⁊ uoluntatẽ. ⁊ huiꝰmͦi.¬
i
Quod ex uerbis aõi premissis colligit᷑. ubi
hominem appellat naturam. ⁊ malum ho¬
minem malam naturam. Scd̃m hanc g as¬
sertionem uel acceptionem mali actus non
sunt nature uel substantie:. nec ⁊̃ boni actus.
⁊ bonas actiones: siue masas. Aꝑiens enim
qeiseo bosurasig endum sit guiodam in li
deuera religione ab eo traditum ait. hoc
de substantiis atq naturis dictum est. Inde
enun disputabatur. non de bonis actionib
atq peccatis. Aꝑte hic uidet᷑ diuibere int̃
naturas siue substantias ⁊ actiones siue
peccata. Ideoq asserunt prefati doctores
actiones actiones interiores uel exteriorẽ
non esse naturas uel substantias. que si ma¬
le sunt: pectata sunt. neq ã deo sunt. Quod
uero mali actus non sunt nature: ag̃ uide¬

Expanded text:
et ea quae naturaliter habent, scilicet quae concreata et ea quae naturaliter habent, scilicet quae concreata sunt eis; sicut anima naturaliter habet intellectum et ingenium, et voluntatem et hujusmodi, quod ex verbis Augustini praemissis colligitur, ubi hominem appellat bonam naturam, et malum hominem malam naturam. Secundum hanc ergo assertionem vel acceptionem mali actus non sunt naturae vel substantiae, nec etiam boni actus, et bonas actiones sive malas. Aperiens enim quomodo intelligendum sit quiddam in lib. de vera Religione ab eo traditum, ait: Hoc de substantiis atque naturis dictum est. Inde enim disputabatur, non de bonis actionibus atque peccatis. Aperte hic videtur dividere inter naturas sive substantias, et actiones sive pecteriores non esse naturas vel substantias; quae si malae sunt, peccata sunt, neque a Deo sunt. Quod vero mali actus non sint naturae, August. vide
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Asserunt i uoluntatem malam ⁊ actũ
malum: pecc̃m esse. ⁊ nulla rõne bona. nͨ
scd̃m aliquam rõnem ex deo auctore esse. qi
sine deo fiunt. Sine eo namq ut ait euuan
luntas mala que aliquid ÷: s qr a uero
esse separat homines. ⁊ ad malum trahit.¬
⁊ sic ad non esse: deducit. Qui enĩ a summi
boni participatione recedunt. quod solũ
uere acꝓprie est: merito non esse dicunt᷑.
esse: hominem elongat. uoluntatẽq malã
atq actionem siue locutionem malam: pec.¬
catum ẽe dicunt. qr preuaricatio ⁊ inobe¬
dientia hec sunt. ⁊ contra legem dei fiunt.
Que tam̃ sedͥ ab homine. uel ã diabolo: nõ
a deo. Nulsatenus enĩ adeo hec esse dicunt.¬
⁊ siue inquantum sunt: siue asio mͦ. Illa
q uerba aũi quibus dicit. omne quod ÷ in
quantũ est bonum . ⁊ deum habere aucto¬
rem: de naturis siue de substantiis accipi¬
enda fore tradunt. Substantie uero nomi¬
ne atq nature dicunt sig̾cari subas ipsas

Expanded text:
tes: asserunt enim voluntatem malam et actum malum peccata esse, et nulla ratione bona, nec secundum aliquam rationem ex Deo auctore esse, quia sine Deo fiunt. Sine eo namque, ut ait evanluntas mala, quae aliquid est, sed quia a vero esse separat homines, et ad malum trahit; et sic ad non esse deducit. Qui enim a summi boni participatione recedunt, quod solum vere ac proprie est, merito non esse dicuntur.esse hominem elongat. Voluntatem malam atque actionem sive locutionem malam peccatum esse dicunt, quia praevaricatio et inobedientia haec sunt, et contra legem Dei fiunt, quae tamen sunt, sed ab homine vel diabolo, non a Deo. Nullatenus enim haec a Deo esse dicunt, si verba quibus dicit omne quod est, in quantum est, bonum esse et Deum habere auctorem, de natura sive de substantiis tantum accipienda fore tradunt. Substantiae vero nomine atque naturae dicunt significari substantias ipsas,
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. qr diuersorum legis mandatorũ
preuaricationes sunt. Alio enĩ mandato le¬
gis. ꝓhibetur actio furti .s. non furaberis.
sa sint quib illa duo ꝓhibent᷑: patet illa
duo diuersas esse preuaricationes. Diũsagͥ
peccata. Ad quod ⁊̃ illi dicunt. diũsa quidẽ
esse mandata. quib illa duo distinctim ꝓ¬
hibent᷑. ut aõ docet suꝑ exodum. uerumt̃n
in illis non obseruatis una preuaricatio¬
t̃m incurrit᷑. unumq pecc̃m contrahit᷑.¬
sicet duo diuersa illis ꝓhibeant᷑. sicut e cõ¬
uerso: duo sunt mandata caritatis quib
duo precipiunt᷑: diligi. Una tñ in eis nobis
cõmendatur caritas
.Si pecc̃m ab asiquo

Expanded text:
peccata, quia diversorum legis mandatorum praevaricationes sunt. Alio enim mandato legis prohibetur actio furti, scilicet, Non furaberis: ata sint quibus illa duo prohibentur, patet illa duo diversas esse praevaricationes; diversa igitur peccata. Ad quod etiam illi dicunt, diversa quidem esse mandata quibus illa duo distinctim prohibentur, ut August. docet super Exod. Verumtamen in illis non observatis una tantum praevaricatio incurritur, unumque contrahiticet duo diversa illis prohibeantur. Sicut e converso duo sunt mandata charitatis, quibus duo praecipiuntur diligi; una tamen in eis nobis commendatur charitas. 4. Si peccatum ab aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
sororib uel que cum duob fratrib dor¬
miunt: uidendum est quid censeant canonẽ.
Qui dormierit cumduab sororib ⁊ una exiłł
ante fui̾t uxor: neutram habear exipsis. Nlecip
bi redͣdidit illicitam: sororem eius cognoscendo
Nec ⁊̃ post mortem uxoris licet ei uel adułtere
biusti cum sorore uxoris tue. Si fecisti: neutrã
uitis penitentiam agite. Quod ait cui uult
nubat: intelligendum est post mortem uiri.
dunt: nec ille nec illa aliam uxorem accipiet.
uel alium uirum quamdiuambo uiuunt.
Siu̾o adultera mortua fui̾t: uir eius siuult:
nubat. adultera u̾o numquam : Isi mortuus
fui̾t uir eius. s omĩb dieb penitentia lam̃ta
ꝓsoluat. Sic de illo adultĩo agit᷑ quod cũ cog¬
nato uiri uł cũ cognata uxoris commitritur
Non est dimittenda uxor ꝓ aliqua macula cor

Expanded text:
sororibus, vel quae cum duobus fratribus dormiunt, videndum est quid censeant canones. Qui dormierit cum duabus sororibus, et una ex illis ante fuerit uxor, neutram ex ipsis habeat; nec ipsbi reddidit illicitam, sororem ejus cognoscendo. Nec post mortem uxoris licet ei vel adulterae : Concubuisti cum sorore uxoris tuae; si fecisti, neutram vitis poenitentiam agite. Quod ait, cui vult nubat, intelligendum est post mortem viri. dunt, nec ille, nec illa aliam uxorem accipiat, vel alium virum, quamdiu ambo vivunt. Si vero adultera mortua fuerit, vir ejus, si vult, nubat; adultera vero nunquam, etsi mortuus fuerit vir ejus; sed omnibus diebus poenitentiae lamenta persolvat. Hic de illo adulterio agitur, quod cum cognato viri, vel cognata uxoris committitur. 6. Non est dimittenda uxor pro aliqua macula
Abbreviated transcription (Latin):
cõnem. ⁊ ut futuri figura ẽent. uolens ea s po¬
tiꝰ offerri quam ydolis. Illagͦ signa erant. s tiri
sacͣmenta. licet minꝰ ꝓprie inscripturis sepe
uocant᷑: qr signa erant rei sacre. quã utiq non¬
De causa

Expanded text:
ut figura futuri essent, volens sibi ipsi potius offerri ea, quam idolis. Illa ergo signa erant, sed tamen et sacramenta, licet minus proprie in Scripturis saepe vocantur, quia signa erant rei sacrae quam utique pr3. De causa