comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
die quȩ uocat᷑ alcluith. ad cuiꝰ uidelicet sinꝰ partẽ
septentrionalẽ scotti quos diximꝰ aduenientes. sibi
locũ patriȩ fecerunt. Uerũ eadem britannia . Ro
manis usq ad gaium iylixm cesarem in accessa atq
incognita fuit. Qui anno aburbe condita sescente¬
simo nonagesimo tercio. ante uͦ incarnationis dnicȩ
tẽpꝰ anno sexagesimo. functus gradu consulatus cũ Lucio
bibulo. dũ cont᷑ germanorũ gallorũq gentes: qui ahe¬
no tantũ flumine dirimebant᷑ bellũ gereret. uenit ad
morianos unde inbritanniã ꝓximꝰ & breuissimꝰ tran:¬
situs .ẽ & nauib onerariis atq actuariis circit octo¬
ginta p̾paratis inbi itanniã tnsuehit᷑. Ubi acerba pͥmum
pugna fatigatus de in  aduersa tẽpestate correptꝰ. plu¬
rimã cdassis parte & ñ paruũ numerũ militũ. equitũ
fieri imꝑauit. Quib iterũ inbritanniã i mo uere tͣns¬

Expanded text:
die quae vocatur Alcluith: ad cujus videlicet sinus partem die quae vocatur Alcluith: ad cujus videlicet sinus partem Septemtrionalem Scotti, quos diximus, advenientes, sibi locum patriae fecerunt. CAPUT II. Ut Brittanimanis usque ad Gaium Julium Caesarem inaccessa atque incognita fuit: qui anno ab Urbe condita sexcentesimo nonagesimo tertio, ante vero Incarnationis Dominicae tempus anno sexagesimo, functus gradu consulatus cum Lucio Bibulo, dum contra Germanorum Gallorumque gentes qui Rheno tantum flumine dirimebantur, bellum gereret, venit ad Morinos, unde in Brittaniam proximus et brevissimus transitus est, et navibus onerariis atque actuariis circiter octoginta praeparatis, in Brittaniam transvehitur, ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde adversa tempestate correptus, plurimam classis partem, et non parvum numerum militum, equitum fieri imperavit: quibus iterum in Brittaniam primo vere trans
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat. Nã sepe illo de britannia allati serpentes. mox
ut ꝓximante t̃ris nauigio odore aeris illius attacti
fuerint intereunt. Quin potius om̃ia pęne que de eã-¬
dẽ insula sunt: contͣ uenenũ ualent. Heniq uidimꝰ
qͥbusdã aserpente ꝑcussis rasa folia codicũ qͥ de hib̾nia
fuerant. & ipsã rasurã aquȩ immissã ac potuidatã talib:
ꝓtinꝰ totã uim ueneni crassantis atq totũ inflati corpo¬
ris absũpsisse ac sedasse tumorẽ. Diues lactis ac mellis
insula. nec uinearũ expers. pisciũ uolucrũq sed ce
ceruorũ caprearũq uenatu in signis. Hȩc autẽ ꝓpͥȩ
patria scottorũ . ẽ. Abhac egressi ut diximꝰ: t̾ciã in
britannia britonib & pictis gentẽ addiderunt. Est
autẽ sinꝰ maris ꝑ maximꝰ. qͥ antiquitꝰ gentẽ britonũ
apictis secernebat. qͥ aboccidente int̾ras longo spacio
erũpit. ubi. ẽ. ciuitas britonũ munitissima usq ho¬

Expanded text:
valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin potius omnia pene quae de eadem insula sunt contra venenum valent. Denique vidimus, quibusdam a serpente percussis, rasa folia codicum qui de Hibernia fuerant, et ipsam rasuram aquae immissam ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, piscium volucrumque, sed et cervorum caprearumque venatu insignis. Haec autem proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, qui ab Occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Brittonum munitissima usque ho
Abbreviated transcription (Latin):
si uultis. habitabilẽ uob̾ facere ualetis: uł si qͥd restite¬
rit. uob̃ aux iliariis utimim. Itaq petentes britanniã
picti. habitare ꝑseptentrionales insulȩ partes cȩpert̃.
tes picti peterent ascottis. ea solũ conditione dare con¬
sensert̃. ut ubi res ueniret indubiũ. magis de fe¬
minea regũ ꝓsapia quã de masculina regem sibi eli¬
gerent: qͥdusq hodie apud pictos constat. ee. seruatũ łce
hibnia ꝓgressi. uł amicicia uł ferro sibimet int̾ eos sedes
qͣs hactenꝰ habent uindicart̃. Aq uidelicet duce: usq ho¬
die balreudinii uocant᷑. Nã lingua eorũ daal. partẽ sig¬
nificat. Hibnia aut̃ & latitudine suistatꝰ. & salubritate
ac serenitate aerũ multũ britanniȩ prestat. ita ut ra¬
ro ibi nix plusquã triduana remaneat. nemo ꝓpt̃ hy e¬
m̃e aut fȩna secet estate. aut stabula fabricet ium̃tis.
nullũ ibi reptile uideri soleat. nullus uiuere serpens

Expanded text:
si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restitesi vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales insulae partes coeperunt,tes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos constat esse servatum. ProHibernia progressi, vel amicitia vel ferro sibimet inter eos sedes quas hactenus habent, vindicarunt: a quo videlicet duce usque hodie Dalreudini vocantur, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nullus vivere serpens
Abbreviated transcription (Latin):
N pͥmis autẽ hec insula britones solũ aqͥb nom̃ acce¬
pit incolas habuit. qͥ de tractu armoricano ut fert᷑
britanniã aduecti. australes sibi partes illius uindica¬
runt. & cũ plurimã insulȩ partẽ incipientes ab au¬
stro possedissent. contigit gentẽ pictorũ de scit̾ia ut
ꝑhibent longis nauib ñ multis oceanũ in gressã circũ¬
inuenta ibi gente scottorũ sibi qͦq inpartib illis sedes
petisse. nec impetrare poruisse. Est autẽ hib̾nia in¬
sula om̃iũ post britanniã maxima: ad occidentẽ britan
tͣnsillius fines plurimũ ꝓtendens. usq contͣ hispaniȩ sep¬
tentrionalia qͣnuis magno ȩquore int̾ iacente ꝑuenit.
Adhanc gͦ usq ꝑuenientes nauigio picti ut diximꝰ: pe¬
tier̃ in ea sibi qͦq sedes & habitationẽ donari. Responde¬
bant scoͬti: qͦd ambos eos ñ caperet insula. S possumꝰ in¬
pe lucidiorib dieb de longe aspicere solemꝰ. Hanc adiri

Expanded text:
n primis autem haec insula Brittones solum a quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Brittaniam advecti, Australes sibi partes illius vindicarunt. Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab Austro, possedissent, contigit gentem Pictorum de Scythia, ut perhibent, longis navibus non multis Oceanum ingressam, circuminventa ibi gente Scottorum, sibi quoque in partibus illius sedes petisse, nec inpetrare potuisse. Est autem Hibernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad Occidentem quidem trans illius fines plurimum protendens, usque contra Hispaniae Septentrionalia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inpe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire
Abbreviated transcription (Latin):
oriente. maximianꝰ herculius in occidente uastari ȩc¬
atq immanior fuit. Nã ꝑ decẽ annos incendiis ȩccła¬
rũ. ꝓscriptionib in nocentũ. cedib martyrũ in cessabi¬
lit̾ aucta .ẽ. Deniq etiã britanniã tũ plurima confessi

Expanded text:
Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari EccOriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari Eccatque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Denique etiam Brittan
Abbreviated transcription (Latin):
nini cognomine assũpto. regno potitꝰ ẽ.ui. ANgo in caR
nationis dnĩcȩ ducentesimo octogesimo sexto: diocletianꝰ
tricesimꝰ t̃cius abaugusto imꝑator. ab exercitu electꝰ an¬
nis uiginti fuit. maximianũq cognom̃to herculiũ sociũ
imperii creauit. Quorũ tẽpore carausius qͥdã genere qͥd
infimꝰ. sed consilioᷤ manu ꝓptus. cũ ad obseruanda oceani
littora quȩ tunc franci & saxones infestabant positꝰ plus
inꝑniciẽ quã in ꝓuectũ rei publice ageret: ereptã p̃donib
prȩdã nulla ex parte restituendo dñĩs. s soli sibi uindi¬
cando accendens suspicionẽ: qͥa ipsos qͦq hostes ad incur¬
amaximiano iussus occidi purpurã sũpsit. ac britan:¬
nias occupauit. Quib sibi ꝑseptẽ annos fortissime uin¬
dicatis ac retentis: tandẽ fraude allecti socii sui int̾fe
tanniãq post decẽ annos recepit. Interea diocletianꝰ in

Expanded text:
nini cognomine assumpto regno potitus est. Laus Severnini cognomine assumpto regno potitus est. Laus Severnationis Dominicae ducentesimo octogesimo sexto, Diocletianus tricesimus tertius ab Augusto imperator ab exercitu electus, annis viginti fuit, Maximianumque cognomento Herculium socium creavit imperii. Quorum tempore Carausius quidam, genere quidem infimus, sed consilio et manu promptus, cum ab observanda Oceani litora quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus, plus in perniciem quam in provectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis, sed sibi soli vindicando; accendens  Al., accedens suspicionem, quia ipsos quoque hostes ad incura Maximiano jussus occidi, purpuram sumpsit ac Brittanias occupavit; quibus sibi per septem annos fortissime vindicatis ac retentis, tandem fraude Alecti socii sui interfettaniamque post decem annos recepit. Interea Diocletianus in
Abbreviated transcription (Latin):
sed laboriosissime rex. Uictor gͦ ciuiliũ bellorũ quȩ ei gra¬
uissima occurrerant. inbritanniã defectu pene om̃iũ socio¬
rũ trahitur. Ubi magnis grauibꝰq p̾liis sepe gestis: recep¬
tã partẽ insulȩ acȩteris indomitis gentib ñ muro ut qͥdã
estimant: s uallo distinguendã putauit. Murus & enĩ de
lapidib. uallũ uͦ quo ad repellendã uim hostiũ castra mu¬
niunt᷑ fit de cespitib: quib circũcisis et̾ra uelut murꝰ ex¬
truit᷑ altꝰ suꝑ t̾rã. ita ut inante sit fossa de qͣ leuati sunt
cespites: supͣ quã sudes de lignis fortissimis p̾figunt᷑. Itaq
Seuerꝰ magnã fossã firmissimũq uallũ crebris insuꝑ tur¬
rib cõmunitũ a mari usq admare dux̃. ibiq apud ebora¬
cũ oppidũ morbo obiit. Reliqͥt duos filios bassianũ & getã
quorũ geta hostis publicꝰ iudicatꝰ interiit. bassianꝰ anto¬

Expanded text:
sed laboriosissime rexit. Victor ergo civilium bellorum quae ei grased laboriosissime rexit. Victor ergo civilium bellorum quae ei gravissima occurrerant, in Brittanias defectu pene omnium sociorum trahitur, ubi magnis gravibusque praeliis saepe gestis, receptam partem insulae a caeteris indomitis gentibus, non muro, ut quidam aestimant, sed vallo distinguendam putavit. Murus etenim de lapidibus, vallum vero quo ad repellendam vim hostium castra muniuntur fit de cespitibus, quibus circumcisis, e terra velut murus extruitur altus supra terram, ita ut in ante sit fossa, de qua levati sunt cespites, supra quam sudes de lignis fortissimis praefiguntur. Itaque Severus magnam fossam firmissimumque vallum crebris insuper turribus communitucum oppidum morbo obiit. Reliquit duos filios Bassianum et Getam: quorum Geta hostis publicus judicatus interiit. Bassianus Anto
Abbreviated transcription (Latin):
talib triũ: a meridiano britanniȩ littore distans. Suc ce¬
dens autẽ claudio inimꝑiũ nero: nichil om̃ino inre mili¬
tari ausus. ẽ. Unde int̾ alia Romani regni detrim̃ta in¬
numera. britanniã pene amisit. Nã duo subeo nobilissima
oppida illic capta atq subuersa sunt. ANO ab incar¬
natione dñi centesimo qͥnqͣgesimo sexto. marcꝰ antoninꝰ
tui Romanȩ ȩxcłȩ p̾esset: misit adeũ luciꝰ britannorũ¬
Rex epłam. obsecrans ut ꝑ eiꝰ mandatũ xp̃ianꝰ efficeretur.
& mox effectũ piȩ postulationis consecutꝰ ẽ: susceptãq fi¬
dẽ britanni usq intẽpora diocletiani pͥncipis inuiolata
integrãq quieta pace seruabant.U ANNO ab incarnat
one dñi centesimo octogesimo nono seuerꝰ genere afer
tripolitanꝰ aboppido lepti septimꝰ decimꝰ ab augusto im
multis semꝑ bellis lacessitus. fortissime quidẽ rem publicam

Expanded text:
talibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succetalibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re militari ausus est. Unde inter alia Romani regni detrimenta innumera Brittaniam pene amisit; nam duo sub eo nobilissima oppida illic capta atque subversa sunt. CAPUT Inatione Domini centesimo quinquagesimo sexto Marcus Antoninustui Romanae Ecclesiae praeesset, misit ad eum Lucius Brittaniarurex epistolam, obsecrans ut per ejus mandatum Christianus efficeretur: et mox effectum piae postulationis consecutus est, susceptamque fidem Brittani usque in tempora Diocletiani principis inviolatam integramque quieta in pace servabant. CAPUT V. Utione Domini centesimo octogesimo nono, Severus genere Afer Tripolitanus, ab oppido Lepti, decimus septimus ab Augusto impmultis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam,
Abbreviated transcription (Latin):
utilẽ rei publicȩ sese ostentare pͥncipe. bellũ undiq & uicto¬
riã undecũq quesiuit. Itaq expeditionẽ inbritanniã mo¬
uit. quȩ excitata intumultũ ꝓpt̾ ñ redditos tnͣsfugas ui¬
debat᷑: & tͣnsuectꝰ in insulã.ẽ. quã neq ante loliũ cęsarẽ.
sanguine intra paucissimos dies plurimã insulȩ partẽ inde
ditionẽ recepit. Orcadas etiã insulas ultͣ britanniã in oceano
positas Romano adiacit imꝑio: ac sexto quã ꝓfectꝰ erat mense
Romã rediit. filioq suo britannici nom̃ imposuit. Hoc autẽ
bellũ qͣrto imꝑii sui anno cõpleuit: qͥ ẽ. annꝰ ab incarnatione
dñi qͣdragesimꝰ sextꝰ. Quo etiã anno fames grauissima ꝑsy
memorat᷑. Ab eodẽ claudio uespasianꝰ qͥ pꝰ peronẽ ĩ ꝑauit in
britanniã missus. etiã uectã insulã britanniȩ ꝓximã ame¬
ridie: Roi ianorũ ditioni subiugauit. Quȩ habet aborien
.xiiͫ. inorientalib su s partib mari sex miliũ. in occiden¬

Expanded text:
e principem, bellum ubique et uictoriam undecumque quaesiuit. itaque expeditionem in Britanniam mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos transfugas uidebatur: transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem sanguine intra paucisditionem recepit. Orcadas etiam insulas ultra Brittaniam in Oceano positas Romano adjecit imperio, ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit, filioque suo Brittanici nomen imposuit. Hoc autem bellum quarto imperii sui anno complevit, qui est annus ab Incarnatione Domini quadragesimus sextus, quo etiam anno fames gravissima per memoratur. Ab eodem Claudio Vespasianus, qui post Neronem imperavit, in Brittaniam missus, etiam Vectam insulam Brittaniae proximam a Meridie, Romanorum ditioni subjugavit; quae habet ab Orientduodecim, in Orientalibus suis partibus mari sex milium, in Occiden
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ librorũ qͥb lex diuina scripta. ẽ. qͥnq gen¬
tiũ linguis unã eandẽq sũ mȩ ueritatis & uerȩ sulli¬
mitatis scientiã scrutat᷑ & confitet᷑. anglorũ iudeli¬
cet. britonũ. scotorũ. pictorũ & latinorũ. quȩ me

Expanded text:
numerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gennumerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gentium linguis, unam eamdemque summae veritatis et verae sublimitatis scientiam scrutatur et confitetur, Anglorum, videlicet, Brittonum, Scottorum, Pictorum et Latinorum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
timũq. Est autẽ nigro gẽmeus & ardens igniadmotꝰ. in¬
census serpentes fugat. attritus calefactus applicita de¬
mera quȩ & ipsa muris. turrib. portis ac seris erant instru¬
cta firmissimis. & qͥa ꝓpe subipso septẽtrionali uertice
mundi iacet. lucidas estate noctes habet: ita ut medio sepe
tuti iũ. ut pote nocturno sole n longe subt̃ris ad orien¬
tẽ boreales ꝑ plagas redante. Unde etiã plurimȩ longi¬
tudinis ht̃ dies estate sicut & noctes contra inbruma.
sole nimirũ tunc libicas inpartes secedente id÷ horarũ
decẽ & octo. Plurimȩ itẽ breuitatis noctes estate & dies
habet inbruma. hoc ÷ sex solũ modo ȩqͥnoctialiũ hora:¬
rũ. cũ in armenia macedonia. italia. cȩtĩsq eiꝰdẽ li¬
neȩ regionib longissima dies siue nox qͥndecĩ. bre¬
uissima nouẽ cõpleat horas. Hȩc inp̾senti iuxta

Expanded text:
timumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni admotus, intimumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni admotus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus adplicita demera, quae et ipsa muris, turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso Septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet; ita ut medio saepe tutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad Orientem Boreales per plagas redeunte: unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate, sicut et noctes contra in bruma, sole nimirum tunc Lybicas in partes secedente, id est, horarum decem et octo: plurimae item brevitatis noctes aestate et dies habet in bruma, hoc est, sex solummodo aequinoctialium horarum: cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae regionibus longissima dies sive nox quindecim, brevissima novem compleat horas. Haec in praesenti, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
rini & del fines. nec non & ballenȩ exceptis uariorũ
gener o conchiliorũ inqͥb sunt & muscule. qͥb inclusã
sepe margaritã om̃is quidẽ coloris opti. nã inueniunt.
id ẽ. & rubicundi. & purpurei. & iaci ctini. & prassini.
sed maxime candili. Sed & cocleȩ satis suꝑq abundan¬
tes. quib tinctui ciccinei coloris conficitur. cuiꝰ rubor
pulcherrimꝰ nullo unquã solis ardor e. nulla ualet
pluuiarũ iniuria pallescere. sed qͦ uetustior: eo solet. ee.
uenustior. Habet fontes salinarũ. habet & fontes cali-¬
dos. & ex eis fluuios balnearũ calidarũ. omĩ ȩtati &
sexui ꝑdistincta loca iuxta suũ cuiq modũ accõmodos.
Aqua enĩ ut ait sc̃s basilius feruida qualitate recipit. cũ
ꝑcepta quedã metalla trai.scurrit. & fit ñ solũ calida sed
ara ns. Quȩ etiã uienis metallorũ eris & ferri. plubi &
ar genti fȩcunda. Gugnit & lapidẽ gagatem plurimũ op¬

Expanded text:
rini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum rini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum generibus conchyliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et jacintini et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus nullo unquam solis ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, eo solet esse venustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, et ex eis fluvios balnearum calidarum omni aetati et sexui per distincta loca juxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim ut sanctus Basilius dicit fervidam qualitatem recipit, quum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi et argenti faecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum op
Abbreviated transcription (Latin):
cur quondam Albion nomen fuit.
int᷑ sepa ntrioner & occidentẽ locata
est: germaniȩ galliȩ. hispaniȩ. ma¬
ximis europȩ partib multo intͣualle
aduersi. Quȩ ꝑmili passuũ oct. gen¬
toruĩ inboream longa. latitudinis ha¬
bet milia ducenta: exceptis duntaxat
ꝓlix orib: diueriorũ ꝓmunctorioru
tractib quib efficit᷑ ut ciriũitꝰ eiꝰ qͣdra¬
gies octies septuaginta qͥnq milia cõpleir
abet admeridiẽ galliã belgicã. cuiꝰ ꝓximũ li tus trans¬
meantib aperit̾ cui tas quȩ diuitur Rutubi portus.
ximo. traeetr aliũ qͥnquaginta. siue ut quidã s.xi sen
stadiori. qd ringentorũ qͥr. quaginta. a tergo autẽ unde
oceano infinito patet. orchadas insulas habet. Opima fru
mentis. uineis etiã qͥbꝰdã in loc.s germinans. sed & auiũ
ferax t̾ra mariq gen eris diuersi. fluuiis qͦq multũ pis¬
cosis ac fontib p̾clara copiosis. & qͥdẽ p̃cipu isicio ahin¬
dat & anguilla. Capiunt᷑ autẽ sepissime & uituli ma¬

Expanded text:
cui quondam Albion nomen fuit, inter Septentrionem et Occidentem locata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, maximis Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per milia passuum octingenta in Boream longa, latitudinis habet milia ducenta, exceptis duntaxat prolixioribus diversorum promontoriorum tractibus, quibus efficitur ut circuitus ejus quadragies octies septuaginta quinque milia compleat. Habet a Meridie Galliam Belgicam, cujus proximum litus transmeantibus aperit civitas quae dicitur Rutubi portus, roximo, trajectu milium quinquaginta, sive, ut quidam scripsere, stadiorum quadrigentorum quinquaginta. A tergo autem, unde Oceano infinito patet, Orcadas insulas habet. Opima  Almentis; vineas etiam quibusdam in locis germinans: sed et avium ferax terra marique generis diversi. Fluviis quoque multum piscosis, ac fontibus praeclara copiosis, et quidem praecipue issicio abundat et anguilla. Capiuntur autem saepissime et vituli ma
Abbreviated transcription (Latin):
duodena fulgent lumina: demonstrat᷑ qͦd inea predicanda sit
lucens & ardens apostolica doctrina. domꝰ autẽ ipsa dominica.
conuocatio int̾pretat᷑. s sicut diximꝰ ñ ꝓprie uocat᷑ ȩccła domꝰ.
quȩ conuocari ñ potest. Dicit tam̃ ꝓpħa. Coadunate senes. conuo¬
cate ȩccłiam. Sed sciendũ. hunc usũ ab antiqͦ popło sũptũ. eẽ. qͥ in¬
different᷑ sy nagogã & popłm & locũ ubi adorandũ & legendũ
conuenire consueuerant uno noĩe uocitabant. De popło enĩdi¬
ctũ. ẽ. Dixitq moy ses ad omne̾ sy nagogã filiorũ isrł. De loco aut̃
inquo adoraturi & lecturi conueniebant: dicit᷑ in euangłio. qͦd
cũ centurio misisset addñm pͥncipes iudeorũ ꝓsanitate pueri
sui roganda. uenert addnm idẽ principes: & dep̾catist̃ eũ sollicite
dicentes. dignꝰ: ut hoc illi prestes. Diligit enĩ gentẽ nr̃am. & syna

Expanded text:
duodena fulgent lumina, demonstratur quod in ea praedicanda sit duodena fulgent lumina, demonstratur quod in ea praedicanda sit lucens et ardens apostolica doctrina. Domus autem ipsa Dominica convocatio interpretatur, sed sicut diximus, non proprie vocatur ecclesia domus quae convocari non potest. Dicit tamen propheta: « Coadunate senes, convocate ecclesiam. » Sed sciendum est hunc usum ab antiquo populo sumptum esse, qui indifferenter synagogam, et populum et locum, ubi ad orandum et legendum convenire consueverant, uno nomine vocitabant. De populo enim dictum est: « Dixitque Moyses ad omnem synagogam filiorum Israel. » De loco autem in quo adoraturi et lecturi conveniebant, dicitur in Evangelio quod, cum centurio misisset ad Dominum principes Judaeorum pro sanitate pueri sui roganda, venerunt ad Dominum iidem principes et deprecati sunt eum sollicite, dicentes: « Dignus est ut hoc illi praestes, di
Abbreviated transcription (Latin):
sors in eccłiȩ edificationẽ concurreret. scĩficationẽq eiꝰ non
scismatũ diuersitas. sed potius unita confessio ueritatis ad¬
ornaret. Ista sunt & ligna sp̃s scĩ fonte irrigata. quorũ fru-¬
ctus. ẽ. ad esum sicut in ez echiele & in apocalipsi legit᷑. & folia
eiꝰ ad medicinã. & ꝑsingulos menses afferentia primitiua sua.
inquorũ figura ante quã pontifex basilicã consecraturꝰ iN¬
grediat᷑. duodecĩ candelȩ incircuitu accendunt᷑. Ipsi sunt
enĩ: qͥb ueritas dicit. Uos estis lux mundi. Itẽq ex ortans eos
ad prȩdicationis uerbũ fidelib suis erogandũ: nemo in qͥt
accendit lucernã & in abscondito ponit neq submodio. sed
suꝑ candelabrũ: ut qͥ in grediunt᷑ lumen uideant. Isti sunt
prius linguas accepert̃ igneas. ut insinuarent᷑ & amore
feruere & uerbo lucere.Dũ ergo incircuitu domꝰ dicandȩ

Expanded text:
sors in Ecclesiae aedificatione concurreret, sanctificationemque ejus non sors in Ecclesiae aedificatione concurreret, sanctificationemque ejus non schismatum diversitas, sed potius unica  al. unita confessio veritatis adornaret. Ista sunt et signa Spiritus sancti fonte irrigata, quorum fructus est ad usum, sicut in Ezechiele et in Apocalypsi legitur, et folia eorum ad medicinam et per singulos menses afferentia primitiva sua, in quorum figura, antequam pontifex basilicam consecraturus ingrediatur, duodecim candelae in circuitu accenduntur. Ipsi sunt enim quibus Veritas dicit: « Vos estis lux mundi. » Itemque exhortans eos ad praedicationis verbum fidelibus suis erogandum: « Nemo, » inquit, « accendit lucernam, et in abscondito ponit neque sub modio, sed super candelabrum, ut qui ingrediuntur lumen videant. » Isti sunprius linguas acceperunt igneas, ut insinuarent et amore fervere et verbo lucere. Deum ergo in circuitu domus dicandae
Abbreviated transcription (Latin):
ORE Mauẽ sc̃a eccła tenet
insolenm domͦ dñicȩ consecratio¬
ne non esse cuiꝰcunq dignitatis ille
xognoscit: qͥ antiquȩ reminiscens
hy storiȩ meminit cũ qͣnta cele¬
britate tab̾nacłm testimonii & tẽ¬
plũ adalomone constructũ dño iubente dedicatũ sit. Nã cum
duodecim duces insignificatione duodenorũ apłorũ una die
munera sua ad tab̾nacłm detulissent dño sanctiente : uissi st̃
singuli singulis dieb oblationẽ suã offerre. quatinꝰ & festiui¬
catis splendor augesceret. & significatiomi futurȩ ipsa ueri¬
tas hystoriȩ arrideret. In eo nanq qͦd singuli duces ꝑsingu¬
los dies munera sua obtulert: iam tunc prȩfigurabat᷑ qͦd
ñ confuse apłi inuna gente euangelizaturi manerent. sed
singuli plurimas pluresue gentes ꝑ distributionẽ scĩ sp̃s eu
angłizaturi sortirent᷑. In eo uͦ qd om̃s eadẽ munera obtule¬
runt: prȩfigurabat᷑ qͦd apłorũ doctrina unanimis & con¬

Expanded text:
orem, quem sancta Ecclesia tenet in solemni domus Dominicae consecratione, non esse cujuscunque dignitatis ille cognoscit qui antiquae reminiscens historiae, meminit cum quanta celebritate tabernaculum Testimonii et templum a Salomone constructum Domino jubente dedicatum sit. Nam cum duodecim duces in significatione duodenorum apostolorum una die munera sua ad tabernaculum detulissent, Domino sanciente, jussi sunt singuli singulis diebus oblationem suam offerre, quatenus et festivitatis splendor augesceret, significationis futurae ipsa veritas historiae arrideret. In eo namque quod singuli duces per singulos dies munera sua obtulerunt, jam tunc praefigurabatur quod non confuse apostoli in una gente evangelizaturi manerent, sed singuli plurimas pluresve gentes per distributionem sancti Spiritus evangelizaturi sortirentur. In eo vero quod omnes eadem munera obtulerunt praefigurabatur quod apostolis doctrina unanimis et con
Abbreviated transcription (Latin):
nuo conuersio quȩ infine scłi consũmanda est: ꝑ opus nichi¬
lominꝰ sacerdotale ꝑficiatur. id ÷ ꝑ prȩdicationẽ. Curac¬
Cur aqua sali
cineriq miscet᷑ & suꝑ aquã ex sale & cinere t̾crux figitur

Expanded text:
fine saeculi consummanda est per opus nihilominus sacerdotale perficiat, id est, per praedicationem. Cur aqua sali cinerique miscetur, et super aquam ex sale et cinere crux figitur
Abbreviated transcription (Latin):
gib & ꝓhis qͥ insullimitate st̃. Pontifex gͦ dũ in eccłiam no¬
uã sc̃ificaturus eã ingredit᷑. & statim ad oratione se con¬
fert: apłi uocẽ coplet. qͥ primũ om̃iũ orationes fieri poscit
ꝓom̃ib hominib scilicet & ꝓcredentib & necdũ credentibꝰ At¬
tamen eorũ adhuc typũ tenet. qui rudẽ plebẽ instruere incipi¬
unt. Inde : qͦd surgens aboratione: ñ salutat popłm ad huc di¬
cendo dñs uobiscũ sed adorationẽ cunctos hortatur. Necdũ eni
popłs nouellus ad eã dignitatẽ ꝑuenit. ut sacerdotis salutati¬
one dignꝰ uideat᷑. Ad huc enĩfęnũ tectorũ: de qͦ ñ implet
manũ suã qͥ metit. nec sinũ suũ qͥ manipulos colligit: ut eis
possit dici a prȩtereuntib. benedictio dñi suꝑ uos. benediximꝰ uo¬

Expanded text:
pro his qui in sublimitate sunt. » Pontifex ergo, dum ecclesiam novam sanctificaturus eam ingreditur et statim ad orationem se confert, Apostoli vocem complet, qui primum omnium orationes fieri poscit omnibus hominibus, scilicet et pro credentibus et necdum credentibus. Attamen eorum adhuc typum tenet qui rudem plebem instruere incipiunt. Inde est quod surgens ab oratione non salutat populum adhuc dicendo, « Dominus vobiscum, » sed ad orationem cunctos hortatur. Necdum enim populus novellus ad eam dignitatem pervenit ut sacerdotis salutatione dignus videatur. Adhuc enim fenum tectorum est, de quo non implet manum suam qui metit, nec sinum suum qui manipulos colligit, ut eis possit dici a praetereuntibus, « Benedictio Domini super vos, benediximus vo
Abbreviated transcription (Latin):
aeps sacerdotũ pͥdicatorib qͦs eccłie prȩficiebat pͣcepit dic̃s. In¬
tͥites autẽ domũ. salutate eã dicentes. Pax huic domui. Sed &
ꝓpse ingressus domũ ⁊ achei dix. Quia hodie pax huic domui fa-¬
cta .ẽ: eo qͦd & ipse sit filius abrahȩ. Idẽq post resurrectionẽ appa¬
rens discipłissuis ait. Pax uob̃. Pontifex gͦ ȩccłam ingrediens pax
huic domui clamat: qͥa scĩ doctores adhoc satagunt ut popłs qͥ
adõ discor dauerat ꝑpeccata. ei reconciliet᷑ ꝑbonorũ operũ ex¬
ercitia. Hoc Pavluis agit pȩne ꝑom̃s epłas suas scribendo ad disci-¬
filii &e sp̃s scĩ quorũ una ÷ diuinitas. sit reconciliationis ȩqua pa-¬
rilitas. Unꝰ est enĩ ds̃. una fides: unũ baptisma. In his reconcili-¬

Expanded text:
icatoribus quos Ecclesiae praeficiebat praecepit dicens: « Intrantes autem domum, salutate eam dicentes: Pax huic domui. » Sed et ipse ingressus domum Zachaei dixit: « Quia hodie pax huic domui facta est, eo quod et ipse filius sit Abrahae. » Idemque post resurrectionem apparens discipulis suis ait: « Pax vobis. » Pontifex ergo ecclesiam ingrediens, « Pax huic domui, » clamat, quia sancti doctores ad hoc satagunt ut populus qui a Domino discordaverat per peccata, ei reconcilietur per bonorum operum exercitia. Hoc Paulus agit pene per omnes Epistolas suas scribendo ad discipFilii, et Spiritus sancti, quorum una est divinitas, sit reconciliationis aequa parilitas. Unus est enim Dominus, una fides, unum baptisma. In his reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ñ ꝑmisit ut aliqͥd tollerent inuia nͥ uirgã tantũ. Qua uir¬
ga scĩ Sacerdotes & solant᷑ humiles & t̾rent suꝑbos. ac feriunt
impenitentes. Est eadẽ uirga recurua. quȩ sollicitudinẽ & pieta¬
tẽ prȩfigurat cõpassionis. Ne enĩ aliqua ouiũ aberret: habena
p̾cepti & caritate utuntur affectionis. imitantes eũ qͥ ꝑ ꝓpħam
olim clamabat. Conuertimini filii reuertentes. & sanabo a¬

Expanded text:
uod non permisit ut aliquid tollerent in via nisi virgam tantum. Quia viruod non permisit ut aliquid tollerent in via nisi virgam tantum. Quia virga sancti sacerdotes et consolantur humiles, et terrent superbos ac feriunt impoenitentes. Est eadem virga recurva, quae sollicitudinem et pietatem praefigurat compassionis. Ne enim aliqua ovium aberret, habena praecepti et charitate utuntur affectionis, imitantes eum qui per prophetam olim clamabat: « Convertimini, filii revertentes, et sanabo a
Abbreviated transcription (Latin):
nare cũ uirga qũa antiquitas cambutã uocat. & cantare
antiphonã. tollite portas pͥncipes ur̃as. & eleuamini portȩ ȩt̃na¬
les. Et hec quidẽ nequaquã ut pueris uł puerilit̃ intelligentib
uidet᷑ quasi ludus accipienda sunt: sed subtilit̃ discutiendũ qͣre
ita aueterib instituta sint. Hȩc nanq & alia ꝑdoctrinã apłorũ
eorũq discipłorũ ad nos credimꝰ deuoluta. Scimꝰ aut̃ẽ sacros pon¬
tifices dñi nr̃i iħux p̃i gestare ꝑsonã. sicut eis ipse dicit. Sicut
misit me pat̾: & ego mit̾to uos. Itemq. Qui uos audit: me audit.
Et quiuos spernit: me spernit. Beatꝰ etiã Pay lus huic sensui asti¬
obsecramꝰ ꝓaẽo: reconciliamini dõ. Uirga autẽ sacerdotis. pote¬
stas intelligit᷑ sacerdotalis: quã eis contulit cũ apłos ad prȩdi.¬
cationẽ mittens. nichil eis aliud ferre ꝑmisit euangłio dicente :¬

Expanded text:
nare cum virga quam antiquitas cambutam vocat, et cantare nare cum virga quam antiquitas cambutam vocat, et cantare antiphonam: « Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales. » Et haec quidem nequaquam, ut pueris vel pueriliter intelligentibus videtur, accipienda sunt, sed subtiliter discutiendum quare ita a veteribus instituta sint; haec namque et alia per doctrinam apostolorum eorumque discipulorum ad nos credimus devoluta. Scimus autem sacros pontifices Domini Jesu Christi gestare personam, sicut eis ipse dicit: « Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. » Itemque: « Qui vos audit me audit, et qui vos spernit me spernit. » Beatus etiam Paulus huic sensui astio Christo, reconciliamini Domino. » Virga autem sacerdotis potestas intelligitur sacerdotalis quam eis contulit cum apostolos ad praedicationem mittens nihil eis aliud permisit, Evangelio dicente q
Abbreviated transcription (Latin):
paret int̾ ista duo noĩa. sy nagogȩ scilicet & ȩccłiȩ. Synagoga nanq
congregatio dr̃ quȩ & lapidũ & brutorũ animaliũ dici potest.
Eccłia uͦ quȩ conuocatio nuncupat᷑. non nͥeorũ: qͥ intelligentiȩ dig¬
nitate prȩpollent. ut monstretur qͣntũ distat xp̃iana dignitas
a iudaica uilitate. Beatꝰ uͦ aysustinꝰ in libro de origine aĩę de hac
re ita dicit. Sic̃ gͦ appellamꝰ ȩccłiam basilicã. qua continet᷑ popłs
qͥuere appellat᷑ eccła: ut noie ȩcclȩ id÷ popłi qͥ continet᷑ signifi¬
cet locũ qͥ continet: ita qͥa animȩ corporib continent᷑. intelli¬
gi corpora filiorũ isrł ꝑ nominatas animas possunt. Roprie
aute greco uocabulo basilica dr̃: quȩ latine regia interp̃tat᷑.
ut habitaculum regis ȩt̾ni monstretur. Quare suꝑ limina¬
re t̾ ꝑcutitur. & pax huic domui dicitur.
ANE illuminatis candelis mos÷ pontificẽ ad hostiũ accedẽ
basilicȩ dero & popło subsequente. & ꝑcutere ter suꝑ limi¬

Expanded text:
ynagogae scilicet et Ecclesiae. Synagoga namque congregatio dicitur, quae et lapidum et brutorum animalium dici potest. Ecclesia vero, quae convocatio nuncupatur, non nisi eorum est qui intelligentiae praepollent, ut monstretur quantum distat Christiana dignitas a Judaica vilitate. Beatus vero Augustinus in libro de Origine animae de hac re ita dicit: « Sicut ergo appellamus ecclesiam basilicam qua continetur populus qui vere appellatur Ecclesia, ut nomine Ecclesiae, id est populi qui continetur significemus locum qui continet, ita, quia animae corporibus continentur, intelligi corpora filiorum Israel per nominatas animas possunt. Proprie autem Graeco vocabulo basilica dicitur quae Latine regia interpretatur; ut habitaculum Regis aeterni monstretur. Quare superliminare ter percutitur, et PAX HUIC DOMUI dicitur. Sane illuminatis candelis, mos est pontificum ad ostium accedere basilicae clero et populo subsequente, et percutere ter superlimi
Abbreviated transcription (Latin):
płos & ꝓcunctis qͥ post sequunt᷑ fidelibꝰ patre exorans dicendo.
lat. scĩfica eos in noĩe tuo qͦs dedisti mͥ. Non ꝓhis aut̃e rogo tan-¬
tũ sed ꝓ eis qͥ credituri st̃ ꝑ uerbũ eorũ in me. Sed & apłi iN
epłis suis discipłis scribunt orare se sine int̾missione addm̃
pipsis. & memoriã facere eorũ inorationib. Nec non & ȩcclȩ
mos in oleuit ꝑtraditionẽ apłorũ. ut ñ solũ ꝓfidelib: sed & ꝓ

Expanded text:
pro cunctis qui post sequuntur fidelibus Patrem exorans, dicendo: « Pater, sanctifica eos in nomine tuo quos dedisti. Non pro his autem rogo tantum, sed pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. » Sed et apostoli in epistolis suis discipulis scribunt orare se sine intermissione ad Dominum pro ipsis et memoriam facere eorum in orationibus. Necnon Ecclesiae mos inolevit per traditionem apostolorum ut non solum pro fidelibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
re & docere usq indiẽ qua prȩcipiens apłis ꝑ sp̃m scm̃ qͦs ele-
git assũptus est Sedcũ uersus isdẽ ab angulo orientali dex¬
tro reuertit᷑ ad angulũ orientalẽ sinistrũ: hoc indicare ui¬
det᷑ qͥa cũ plenitudo gentiũ introierit tunc oĩs.
saluus fiet. Utriusq gͦ popłi collectionẽ duo
uersus isti significant: inunã tamen crucis
cõpagẽ. Hinc÷ qͦd iacob cũ filiis ioseph bene-¬
diceret: cancellatis manib effigiem cru¬
cis fa¬
ciens. dextrã manũ suꝑ effraim minoris:
sinistram
autẽ suꝑ caput manasse maioris posuit. significans qͥa po¬
pl̃s dexter qͦndã insinistrũ uerteret᷑. sinisterq indextrũ.

Expanded text:
re et dre et dgit, assumptus est. Sed cum versus isdem ab angulo orientali dextro revertitur ad angulum occidentalem sinistrum, hoc indicare videtur quia cum plenitudo gentium introierit tunc omnis salvus fiet. Utriusque ergo populi collectionem duo versus isti significant, in unam tamen crucis compagem. Hinc est quod Jacob, cum filiis Joseph benediceret, cancellatis manibus effigiem crucis faciens, dextram manum super caput Ephraim minoris, sinistram autem super caput Manasse majoris posuit, significans quia populus dexter quondam in sinistrum verteretur, sinisterque in dextrum.
Abbreviated transcription (Latin):
puit falsitat̾e. Qd autẽ abangulo orientali inangulũ occiden¬
talẽ prior uersus desinit. iterũq aborientali angulo insini¬
strũ angulũ occidentalẽ duplici figurȩ aggaudet. quarũ
prima est. Quia intali scismate crix figurat᷑. ut doctrinȩ eu¬
angłicȩ mors xp̃i semꝑ inserat᷑. Incrucis enĩ effigie litterȩ fi¬
gurant᷑: cũ simplicib quibusq mors xp̃i simplicit᷑ innuitur.
bere incipit usq in angulũ ccidentalem: angulus sinister uudaieꝰ
intelligit᷑ popłs. Unde isdẽ angulus orientalis est: ex qͦ ortus est
dñs nr Peruenit autẽ usq in angulũ occidentalẽ pontifex scri
.ẽ. suscepta. Siue angulus orientalis natiuitas. occidentalis as¬
censio inqua occidit: id÷ postea nob̾ non apparuit. Scribit eñ
lucas abangulo orientali sinistro: usq inangulũ occidentalẽ
dextrũ. qͣndo pͥmũ sermonẽ fecit de om̃ib quȩ cȩpit iħs face¬

Expanded text:
puit falsitatem. Quod autem ab angulo orientali in angulum occidenpuit falsitatem. Quod autem ab angulo orientali in angulum occidentalem prior versus desinit, iterumque ab orientali angulo in sinistrum angulum occidentalem, duplici figurae aggaudet, quarum prima est, quia in tali schismate crux figuratur, ut doctrinae evangelicae mors Christi semper inseratur. In crucis enim effigie litterae figurantur, cum simplicibus quibusque mors Christi simpliciter innuitur. bere incipit usque in angulum occidentalem, angulus sinister Judaicus intelligitur populus. Unde isdem angulus orientalis est ex quo ortus est Dominus. Pervenit autem usque in angulum occidentalem pontifex scribest suscepta. Sive angulus orientalis nativitas, occidentalis ascensio in qua occidit, id est, postea nobis non apparuit. Scribit enim Lucas ab angulo orientali sinistro usque in angulum occidentalem dextrum, quando primum sermonem fecit de omnibus quae coepit Jesus face
Abbreviated transcription (Latin):
post uerba paulatĩ ad sententiarũ cognitionẽ ꝑue¬
nire. sic quidã gradus sunt intellectꝰ infamilia
sce eccłȩ. Quorũ primꝰ ÷ eorũ qui simplicit̃ ui¬
uentes camen ad robur doctrinȩ ꝓficientes.
primis elementis contenti st̃. Sed quomꝰ ea
dẽ elem̃ta scribi debeant attendamꝰ. Non passim sed distincto
ordine ab angulo sinistro orientali usq insinistrũ angu¬
lũ occidentalẽ. Ac primũ sciendũ. ẽ. qͦd qtͣtuor anguli basilicȩ
qͣttuor designent plagas mundi. ad quas ꝑuenit doctrina ȩc¬
cłastica quȩ ꝑlitteras significat᷑ int̾ra descriptas. Qd̃ alphabe-¬
tũ ibidẽ describit᷑. prędicatio euangelii simplex & pura insi¬
nuat᷑. In alphabeto enĩ nichil duplicitatis. nichil falsitatis
incurrit: quia euangłica puritas nichil fucatũ. nichil ap¬
petit falsũ. sed simplici ueritate subnira: ext̾̃nã ꝓrsus res¬

Expanded text:
post verba paulatim ad sententiarum cognitionem pepost verba paulatim ad sententiarum cognitionem penire, sic quidam gradus sunt intellectus in familia sanctae Ecclesiae, quorum primus est eorum qui simpliciter viventes adhuc tamen ad robur doctrinae proficientes quasi primis elementis contenti sunt. Sed quomodo dem elementa scribi debeant attendamus. Non passim, sed distincto ordine ab angulo sinistro orientali usque in dextrum angulum occidentalem. Ac primum sciendum est quod quatuor anguli basilicae quatuor designent mundi plagas, ad quas pervenit doctrina ecclesiastica quae per litteras significatur in terra descriptas. Quod alphabetum ibidem describitur praedicatio Evangelii simplex et pura insinuatur. In alphabeto nihil duplicitatis, nihil falsitatis incurrit, quia evangelica puritas nihil fucatum, nihil appetit falsum, sed simplici veritate subnixa externam prorsus res
Abbreviated transcription (Latin):
tũ :: om̃ia quȩ intalib fiunt dñi exẽplũ p̃cessisse. & qͦd in illo
precessit in successorib imitabile remansisse. Suꝑius nanq
pontifex tantũ modo orationẽ fudit. nc uͦ iã alphabeti ordinẽ
ꝓfuturã ȩccłiam sub certe significationis misterio de scribit.
Qd autẽ ꝑ alphabetũ. nͥ inicia & rudim̃ta doctrinȩ sacrȩ intel¬
ligi conuenitꝰ Unde i Pauliis hebreis ex ꝓbrans dicit. & enĩ cũ de¬
beretis magistri esse ꝓpt̾ tempus. rursũ indigetis ut uos instru¬
amini quȩ st̃ elementa mundi & exordia sermonũ dĩ. Scribit gͦ
pontifex alphabeti ordinẽ cũ fidei docet simplicitate. & dicit eũ
saulo apł̃o. Lac uob̾ potũ dedi non ȩscam. Nondũ enĩ poteratis. sed
nec adhuc qͥdẽ potestis. Sicut eni paruulorũ eruditioni con¬
gruit primũ litterarũ elementa cognoscere. qe inde adsilla

Expanded text:
tum est, omnia quae in talibus fiunt Domini exemplum praecessisse, et quod in illo tum est, omnia quae in talibus fiunt Domini exemplum praecessisse, et quod in illo praecessit in successoribus immutabile remansisse. Superius namque pontifex tantummodo orationem fudit, nunc vero jam alphabeti ordinem per futuram ecclesiam sub certae significationis mysterio describit. Quid autem per alphabetum, nisi initia et rudimenta doctrinae sacrae intelligi convenit? Unde et Paulberetis magistri esse, propter tempus rursum indigetis ut vos instruamini quae sint elementa mundi et exordia sermonum Dei. » Scribit ergo pontifex alphabeti ordinem, cum fidei docet simplicitatem, et dicit cum Paulo apostolo: « Lac vobis potum dedi, non escam. Nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis. » Sicut enim parvulorum eruditioni congruit primum litterarum elementa cognoscere, deinde ac syllabas, ac
Abbreviated transcription (Latin):
bet dicendo ꝑ apłm. Quȩ cõmunicatio xp̃i ad belial: Qui conuentꝰ
adulandũ. qͥa ipsis p̃dicatorib dñs dicit: ut euntes ad pͣdicandi
neminẽ salutent inuia. Hinc ÷ etiã qđ heliseus uerus cũ puerũ
mitteret ad resuscitandũ mortuũ: pręcepit ut neminẽ inuia sa¬
lutaret. Uidelicet neminẽ fluxa uite huiꝰ gaudia requirentẽ:
& hȩc cũ alacritate appetentẽ. spe cassa uł ad ulatione demulce¬
at: sed administeriũ sibi iniunctũ tota intentione ꝑ agendũ se¬
oriente scribere ꝑ pauimentũ al phabetũ. usq in dex¬
rũ angulũ occidentis. Atq iterũ similit̾ adextro an¬
giało orientis. usq insinistrũ angulũ occidentalẽ basilicȩ. Quȩ
res puerilis ludus uideretur nisi amagnis & spualib ut pst¬
apostolicis uiris institutꝰ crederet᷑. Atq idõ tanto magissacra¬
tius qͥd intali facto sit reconditũ requirendũ. ẽ: qͣntominꝰ ñ
intelligentib uile uideri potest. Sciendũ tam̃ sic̃ ia supra dic¬

Expanded text:
er Apostolum: « Quae communicatio Christi ad Belial? Qui conventusadulandum, quia ipsis praedicatoribus Dominus dicit, ut euntes ad praedicandum neminem salutent in via. Hinc est etiam quod Elisaeus verus cum puerum mitteret ad resuscitandum mortuum, praecepit ut neminem in via salutaret, videlicet neminem fluxa vitae hujus gaudia requirentem, et haec cum alacritate appetentem spe cassa vel adulatione demulceat, sed ad ministerium sibi iniunctum tota intentione peragendum feoriente scribere per pavimentum alphabetum usque ad dextrum angulum occidentis, atque iterum similiter a dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum occidentalem basilicae. Quae res puerilis ludus videretur, nisi a magnis et spiritualibus, utpotapostolicis viris, instituta crederetur. Atque ideo tanto magis sacratius quid in tali facto sit reconditum requirendum est, quanto minus non intelligentibus vile videri potest. Sciendum tamen, sicut jam supra dic
Abbreviated transcription (Latin):
uestigare sermonẽ. Aꝑto uͦ hostio intrat pontifex dicens cum
clero & popłoter. Pax huic domui. Quia dñs ingrediens mundũ
genus humanũ ꝑ carnis suȩ assũptionẽ dño reconciliauit. pa¬
cẽq illã quã discordia ꝑpeccatũ disciuerat. ipse aduentꝰ sui misera¬
tione consciuit. Hinc : enĩ qͦd angłi eo nato clamauer.G ła in ex'¬

Expanded text:
estigare sermonem. » Aperto vero ostio, intrat pontifex, dicens cum clero et populo ter: « Pax huic domui. » Quia Dominus ingrediens mundum genus humanum per carnis suae assumptionem Domino reconciliavit, pacemque illam quam discordia per peccatum disciderat ipse adventus sui miseratione conscivit. Hinc est enim quod angeli eo nato clamaverunt: «
Abbreviated transcription (Latin):
uiciis diuersis ut tollant portas suas. quatinꝰ portȩ cȩlestes ele¬
uent᷑ & introeat Rex głȩ. Portȩ enĩ mortis st̃ peccata. de quib ꝓ¬

Expanded text:
vitiis diversis, ut tollant portas suas, quatenus portae coelestes elevitiis diversis, ut tollant portas suas, quatenus portae coelestes eleventur et introeat Rex gloriae. Portae enim mortis sunt peccata, de quib
Abbreviated transcription (Latin):
prȩualebt̃. & eiligandi incȩlo & soluendi int̾rasimul priuilegiũ
tradit᷑. constat nimirũ qͥa & cȩlo & t̾rȩ & inferno principet᷑. Cũg
pontifex uirga sua suꝑ liminare future eccłȩ ter ꝑcutit. ostendit
quia sibi & cęli & t̾rȩ & inferi potestas cedit. Unde & post ꝑcussionẽ
hostiũ aꝑitur. uidelicet qͥa sibi potestat̾ẽ suã digne conseruanti.
pars ad uersa resistere ñ potest. Nam ipsa domꝰ ante quã eã pontifex
ingrediat᷑ popłi ignorantis ꝑfidiȩ repagulis indusi figurã te¬
net. Ad que drĩs uenit ut educeret cunctos de tenebris. cui pater
dixerat. Ego ante tẽ ibo. & głosos terrȩ humiliabo. Portas ereas con¬
terã & uectes ferreos confringa. Itẽq post aliqua ei pat̾ dicit. Ut
carios suos agere ñ desistit. Cantat᷑ autẽ antiphona apontifice
dicente. Tollite portas pͥncipes ur̃as. & el euamini portȩ ȩt̾nales:
& cȩtera. Cũ auctoritate diuina imperat pontifex demonib siue

Expanded text:
praevalebunt et ei ligandi in coelo et solvendi in terra simul privilegium trahitur, constat nimirum quia et coelo, et terrae et inferno principetur. Cum ergo pontifex virga sua superliminare futurae ecclesiae ter percutit, ostendit quia sibi et coeli, et terrae et inferi potestas cedit. Unde et post percussionem ostium aperitur, videlicet quia sibi potestatem suam digne conservanti pars adversa resistere non potest. Nam ipsa domus, antequam eam pontifex ingrediatur, populi ignorantis perfidiae repagulis inclusi figuram tenet ad quem Dominus venit ut educeret cunctos de tenebris, cui Pater dixerat: « Ego ante te ibo et gloriosos terrae humiliabo, portas aereas conteram et vectes ferreos confringam. » Itemque posfinem saeculi per vicarios suos agere non desistit. Cantatur autem antiphona a pontifice dicente: « Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, » etc. Cum auctoritate divina imperat pontifex daemonibus sive
Abbreviated transcription (Latin):
exaltauit. & donauit illi nomen qͦd ÷ suꝑ om̃e nom̃: ut innoĩe
it om̃e genu flectat᷑. cȩlestiũ t̾restriũ & infernorũ. Unde ei
& inferi patuert descendenti. dicente psalmista. Quia contri¬
uit portas ęreas & uectes ferreos confregit: & cęli nouo obse¬
quio suscepert᷑ ad patre ascendentẽ. Sed & corda mortaliũ dura
prius ꝑ obstinationẽ. postea pate facta sunt ꝑhumilẽ confessi¬
onẽ. Candẽ gͦ potestatẽ saluator suis largitur presulib.
cũ Pecao & in eo ȩccłȩ principib potestatẽ suã largit᷑. dicendo. T es

Expanded text:
 super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum. » Unde ei et inferi patuerunt descendenti, dicente Psalmista: « Quia contrivit portas aereas, et vectes confregit. » Et coeli novo obsequio susceperunt ad Patrem ascendentem. Sed et corda mortalium dura prius per obstinationem postea patefacta sunt per humilem confessionem. Eamdem ergo potestatem Salvator suis largitur praesulibus, cum Petro, et loco Ecclesiae principibus potestatem largiatur dicendo: « Tu es
Abbreviated transcription (Latin):
bilib patrib incorrupta abom̃ib nob̾ seruent᷑. Hȩc & alia quã¬
plura quȩ ad lc aritatẽ ꝑtinebant unitatẽq ȩccłȩ conseruandã ꝓ¬
secutꝰ sũ. Cũq explessem prȩlocutionẽ: int̾rogaui unũquenq eorũ
ꝑ ordinẽ. si consenserint ea quȩ apatrib canonice sunt antiquitꝰ
decreta custodire. Ad qͦd om̃s consacerdotes nr̃i respondentes
dixert. Optime om̃ib placet quȩq definiert̃ scõrũ canones pa

Expanded text:
bilibus Patribus, incorrupte ab omnibus nobis serventur. Haec et alia quamplura quae ad caritatem pertinebant, unitatemque Ecclesiae conservandam, prosecutus sum. Cumque explessem praelocutionem, interrogavi unumquemque eorum per ordinem, si consentirent, ea quae a Patribus canonice sunt antiquitus decreta, custodire. Ad quod omnes consacerdotes nostri respondentes dixerunt: Optime omnibus placet, quaeque definierunt sanctorum ca