comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est templũ. Sp̃s. ẽ. ds̃. et eos qͥ ad orant
eũ inspũ & ueritate oportet adorare
Audiamus: et manifestũ est: fora sȩramꝰ.
intromissi sumus. O si inuenirem Diçe¬
bas montẽ aliquẽ altũ etsolitarium
Credo quia inalto est ds: magis me
exaudit in alto. Quia in monte es ꝓpinquũ
te dõputas. & citote exaudiri quasi de ꝓximo
clamantem:. In exccelsis habitat: sed humi¬
lia respicit. Eopeest dñs. Quibus : forte
altis : his qui obtriuerunt cor Mirares.
Et in altis habitat: & humilibus ꝓpinquat.
humilia respicit: excelsa autem alonge
cognoscit. Suꝑbos longe uidet Eoillis
minus propinquat: quosibi uidentur
altiores. Quȩ rebas gͦmontem: descende
ut ad tingas. Sedsi ascendereuis. ascende:
noli montem quȩrere Ascensiones inquit:
incorde eius. Hoc psalmus dicit: incon¬
ualle plorationis: Conuallis : humilitatẽ
habet Ergo intus: age totum: & si forte

Expanded text:
est templum. Spiritus est Deus; et eos qui adorant est templum. Spiritus est Deus; et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. 25. Audivimus, et manifestum est; foras ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Et si forte
Abbreviated transcription (Latin):
credemihi. Ueni& enim eccła sicutdictũ
est incanticis canticorũ: ueni& et ꝑ transi&
abinitio fidei. ueniet ut ꝑtranseat: etper¬
transisse non potest. nisi abinitio fidei
Merito iam presenti uiro: audit mulier
credemihi: Iã est enĩ inteqͥcredat : quia
p̃sens est uir tuus. Coepisti ad eẽ. intellec¬
tui quandome ꝓpħam appellasti. mulier
crede mihi. quia nisi credideritis non intel¬
ligetis. Ergo mulier credemihi. quia uenit
hora. quando neq in monte hoc. neq in hie¬
rasolimis adorabitis patrem: Uos ad oratis
qđ nescitis : nos ad oramus qđ scimus. quia
salus exx iudȩis est. Sed ueni& hora : qͣndo.
etnunc est: Quȩ gͦ hora: quando ueri ad¬
oratores ad orabunt patrem. in spũ & ueri¬
tate. Non in monte isto. non intemplo. sed
in spuetueritate Nã & pater talesquerit:
qui ad orent eũ. Quare pat̾ talesquȩrit
qui adorent eum: non inmonte. non in
in monte : quia corporeus mons Oporte¬
bat eũ adorari intẽplo. quia corporeũ

Expanded text:
 enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorum, veniet et pertransiet ab initio fidei . Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi: quia nisi credideritis, non intelligetis . Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adquod nescitis, nos adoramus quod scimus, quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora, quando? et nunc est, quae ergo hora? quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non in in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum
Abbreviated transcription (Latin):
pheca estu. Incipit uirum adulterũ exclu
fuerat intersamaritanos & iudȩos. quia
iudei in templo a salomone fabricato ad¬
orabant dm̃: samaritani indelonge posi¬
ti non ineo ad orabant. Et eo uidei melio¬
res se.ẽẽ. iactabant. quia dm̃ intẽplo
adorabant. Non enĩ coutuntur iudȩi
samaritanis : quia dicebant eis. Quomͦ
ꝑ hibetis. quia templũ habetis qđ nos non
habemus e: Numquid patresnrĩ quidõ placu¬
erunt. in illo templo ad orauerunt: Ronne
inistomonte adorauerunt ubi nossumus:
Melius ergo nos inqui unz In hoc montedm
rogamus : ubi patres nrĩ ad orauerunt Con¬
tendebant utriq ignari: quia uirũ non
bantur. aduersus inuicem . Dñs tamen modo
quid docet mulierem. tanquã cui :uir coe¬
perit p̃sens esse: Iicit eimulier. Dñẽ.

Expanded text:
pheta es tu. Incipit virum adulterum excludfuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum: Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant; et eo Judaei meliores se esse laetabantur, quia in templo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis; quia dicebant eis: Quomodperhibetis, quia templum habetis, quod nos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non bantur adversus se invicem. Dominus tamen modo quid docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse? Dicit ei mulier: Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
quia magister est. Magistrũ appellabant:
quia discere desiderabant. Questionem
qͥppe dño ꝓposuer̃ : tãquã magistro Quis
peccauit. hic aut parentes eiꝰ. ut cęcus nas
ceretur. Respondit ihs. Neq hic peccaũ
neq parentes eiꝰ ut cȩcꝰ nasceretur. Quid est
qđ dixł̃. sinullus homo sine peccato : Numqͥd
parentes huius cȩci sine peccato erant: Nũ¬
uel uiuendo nihil addiderat. Anquia oculos
clausos habebat. concupiscentiȩ minime ui.¬
gilabant. Quanta mala cęxi cõmittunt:¬

Expanded text:
i magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant. Quaestionem quippe Domino proposuerunt tanquam magistro. Quis peccavit? hic, aut parentes ejus? Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parentes ejus, ut caecus nasceretur. Quid est quod dixit? Si nullus homo sine peccato, numquid parentes hujus caeci sine peccato erant? Numvel vivendo nihil addiderat? An quia oculos clausos habebat, concupiscentiae minime vigilabant? Quanta mala committunt
Abbreviated transcription (Latin):
maior ẽ pat̃: quia utiq glorificat filiũ
Heretice: ñ legisti & ipsũ filium dicentẽ.
qđglific& patrem suum: Si& ille filium
glificat & filius patrem glorificat : pone
ꝓniciem agnoscȩ qͣualitatem: corrige
dico quia rursum quidã heretici dicunt.
dm̃ annunciatum inuet̃i testam̃to . ñ. eẽ. pa¬
trem xp̃i. sed nescio quem principem ma
cunt. Sunt & alii fortasse heretici. quos
recoli inp̃sentia ñ poss̃ : Non defuer̃ tam̃¬

Expanded text:
a utique glorificat Filium. Haeretice, non legisti et ipsum Filium dicentem quod glorificet Patrem suum ? Si et ille Filium glorificat, et Filius Patrem glorificat: pone pervicaciam, agnosce aequalitatem, corrige dico, quia rursus quidam haeretici dicunt Deum annuntiatum in Veteri Testamento, non esse Patrem Christi; sed nescio quem principem malcunt. Sunt et alii fortasse haeretici, quos recoli in praesentia non possunt: non defuer
Abbreviated transcription (Latin):
est Non enĩ est missus: sed uenire per¬
missus. Om̃s gͦ ꝑ tinentes ad corpus xp̃i.
neinducamur inlaqueos antichristi.
non quaeramus gloriam nram: Sed
si ille quȩ siuit gloriam eiꝰ qͥeũ misit :
quanto magis nos eiꝰ qui nos fecit. Ilaera¬

Expanded text:
est. Non est missus, sed venit perest. Non est missus, sed venit permissus. Omnes ergo pertinentes ad corpus Christi, ne inducamur in laqueum Antichristi, non quaeramus gloriam nostram. Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit, quanto magis nos ejus qui nos fecit? Se
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. & uerissime dix̃ : ego & pat̃
unum sumus Sigͦ ille cumpatire
unum. a equalis patri: ds dedõ ds
apud dm̃: coaeternus. Immortalis.
pariter in cõmutabilis. pariter sine
tempore. pariter creator. & disposi¬
tor temporũ. amen quia uenit in
tempore et formam serui accepit.
et ahbitu inuentus. ẽ. ut homo. Quȩ¬
rit głam patris non suã. Quid tri
homo facere ilebes. quiquando ali¬
quid bonifacis. głam tuã quaeris
Quando autem aliquid malifacis. dõ
calumpniam meditaris : Intende tibi
Creatura es : agnosce creatorẽ Ser¬
uus es: necontempnas dñm Adopta¬
tus es. sed non meritis tuis Quaere
eius głam. a quo habes hanc grãma
homo ad optatus: cuius głam quae¬
siuit. qui est abillo unicus natus:
qui autẽ quaerit głameiꝰ qui misit il¬
lum. Hic uerax . ẽ : & in iustitia in il¬
lo non. ẽ. Inanti christo autẽ in iustitia
est et uerax non est : quia głam suam
quaesiturus est. non eius aquo missus

Expanded text:
dixit, et verissime dixit: Ego et Pater dixit, et verissime dixit: Ego et Pater unum sumus . Si ergo cum Patre unum, aequalis Patri, Deus de Deo, Deus apud Deum coaeternus, immortalis, pariter incommutabilis, pariter sine tempore, pariter creator, dispensator temporum: tamen quia venit in tempore, et formam servi accepit, et habitu inventus est ut homo , quaerit gloriam Patris, non suam; quid tu, homo, facere debes, qui quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris: quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es. Agnosce Creatorem, servus es. Ne contemnas Deum, adoptatus es, sed non meritis tuis. Quaere gloriam ejus a quo habes hanc gratiam homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo est. In Antichristo autem injustitia est, et verax non est, quia gloriam suam quaesiturus est, non ejus a quo missus
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim trinitatem uiderunt. sed
suicordis errorem secuti sunt Nos cul¬
doctrina rep̃i: qm̃ non. ẽ. eius It ideo
dix̃ nonse aseipso loqui. qm̃ xp̃s pa
asem& ipsoloquitur : gloriam propri¬
am quaerit hoc erit ille qͥuocatur
antichristus. ex tollens sesicut apłs dicit.
supra omne qđ dicitur ds̃. aut quod coli¬
tur Ipsum quippe ad nuntians dñs
głam suam quaesiturũ nongłam patris :
ait ad iudaeos Ego ueni in nomine
patris mei. & non suscepistisme : alius
ueni& in nominesuo. & hunc suscipi&is
Significauit eos antichristũ susceptu¬
ros. quigłam nominis suiquȩsiturus. ẽ.
inflatus non solidus : & ideo nonstabilis.
magnum exemplum nobis p̃buit humi¬
litatis Nempe aequalis . ẽ. patri:. nẽpe
in principio erat uerbum. et uerbum
erat apud dm̃ : etds̃ erat uerbum :
nempe ipse dixit. et uerissime di¬
xit. tanto tempore uobiscumsum et
non cogno uistisme. phy lippe. qui ui
detine uid& & patrẽ : nempe ipse

Expanded text:
non enim Trinitatem viderunt, sed non enim Trinitatem viderunt, sed sui cordis errorem secuti sunt. Nos culdoctrina Christi, quoniam non est ejus. Et ideo dixit non se a seipso loqui, quoniam Chria semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit. Hoc erit ille qui vocatur Antichristus, extollens se, sicut Apostolus ait, supra omne quod dicitur Deus, et quod colitur . Ipsum quippe annuntians Dominus gloriam suam quaesiturum, non gloriam Patris, ait ad Judaeos: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, hunc . Significavit eos Antichristum suscepturos, qui gloriam nominis sui quaesiturus est, inflatus, non solidus, et ideo non stabilis, magnum exemplum nobis praebuit humilitatis. Nempe aequalis est Patri. Nempe in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nempe ipse dixit, et verissime dixit: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me videt, videt et Patrem . Nempe ipse
Abbreviated transcription (Latin):
membris incorporari Ip̃sa. ẽ. gͦfides.
quã denobis excigit deus: & non in¬
uenit qđ exxigat. nisi donauerit qđ
in ueniat Quaefides. nisi quã definit
alio loco apł̃s plenissime dicenfNeq
circumcisio aliquid ual& neq p̃pu¬
tium: sed fides quae ꝑ dilectionem
operatur. Nonqualiscumq fides: sed
fides quae ꝑdilectionẽ operatur haec
intesit: & intelleͥges dedoctrina Quid
enim intellaͥgis.: quia doctrina ista
non ÷ mea. sed eiꝰ quimisitme : Id .ẽ.
intellͥges. quiaxp̃s filius dĩ qui est
doctrina patris. non ÷ exseipso. sed
filius .ẽ. patris. Sabellianã heresim:
sententia ista dis soluit. Sabelliani
enim dicere ausisunt. ipsum. ẽẽ. filiũ.
qui. ẽ. & pater Duo. ẽẽ. nomina. sed
unamrem Siduo essent nomina & res
una : nondiceretur. mea doctrina ñ. ẽ.
mea. Itiq si tua doctrina non est tua
o dnẽ cuius. ẽ. nisi alius sit cuiussit.
qđ dideisti: sabelliani non intellgunt

Expanded text:
membris incorporari. Ipsa est ergo fides membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apostolus plenissime dicens: Neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur ? Non qualiscumque fides, sed fides quae per dilectionem operatur: haec in te sit, et intelliges de doctrina. Quid enim intelliges? Quia doctrina ista non est mea, sed ejus qui misit me: id est, intelliges quia Christus Filius Dei, qui est doctrina Patris, non est ex seipso, sed Filius est Patris. 7. Sabellianam haeresim sententia ista dissolvit. Sabelliani enim dicere ausi sunt ipsum esse Filium qui est et Pater; duo esse nomina, sed unam rem. Si duo essent nomina, et res una, non diceretur, Mea doctrina non est mea. Utique si tua doctrina non est tua, o Domine, cujus est, nisi alius sit cujus sit? Quod dixisti, Sabelliani non intelligunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Sedquia cognosc&. hoc ÷ intellig&.
om̃s intelliͥgunt Quia uͦ qđ ait. siquis
uoluerit uoluntatẽ eiꝰ facere. hoc ꝑ¬
tinet ad credere: ut diligentius
intelliͥgatur : opus ẽ. nobis ipso dño
nr̃o expositore : ut indic& nobis utrũ
reuera ad credere ꝑtineat. facere uo¬
luntatẽ patris eius. Quis nesciat hoc
.eẽ. facere uoluntatẽ dĩ. operari opus
eius. id ÷ qđ illi plac& : ipse autẽ dñs
aꝑte aliolo codicit Hoc ÷ opus dĩ : ut
credatis in eum quẽ misit ille Ut cre¬
datis in eum : nonut credatis ei Sed
sicreditis in eum. creditis ei : non autẽ
continuo qui credit ei. credit in eũ
Nam & daemones credebant ei : et ñ
credebant in eũ Rursus &iam deapłis
ipsius possumus dicere Credimꝰ paulo:
sed non credimꝰ inpaulũ Credimꝰ p&ro:
sed noncredimꝰ inpetrũ credenti enĩ
ineũ qͥ iustificat impium: deputatur
fides eius adiustitiam Quid÷ ergocre¬
dere in eum: credendo a mare. creden¬
do diligere: credendo in eũ ire. et eius

Expanded text:
 hoc est intelliget, omnes intelligunt: quia vero quod ait, Si quis voluerit voluntatem ejus facere, hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum revera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat hoc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus, id est, quod illi placet? Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Credenti enim in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Cogita corpus xp̃i ad huc in mundo.
cogita corpus xp̃i. adhuc in area Uide
quẽ ad modũblasphemet᷑ apalea. Simul
quidẽ triturantur : sed paleae conte¬
runtur. frumenta purgantur Quod
de qͦcũq hoc dictũ fuerit xp̃iano Nemo
tamen palã loquebatur deillo: ꝓpter
m&um iudatoꝵ Sed qui nonloqueban¬
tur deillo ꝓpter m&um iudaeorũ :
Quidicebant bonus est : nonqui dicebant
seducit turbas Qui dicebant seducit
turbas. sonitus eorũ apparebat : tãquã
aridorũ foliorum : Seducit turbas. cla¬
rius sonabant: Bonus est. pressius susur¬
rabant. Modo autẽ fres. quã uis nondũ
uenerit illa głaxp̃i quaenos a&ernos
factura est: modo tamen ita crescit
ecdesia eius. ita eam dignatus. ẽ. ꝑ
cuncta diffundere : ut iam susurret᷑.
seducit turbas: & clarius ꝑ sonet
e eo ubi aitIam autẽ die festo
mediante : ascendit iħs intẽplũ

Expanded text:
Cogita corpus Christi adhuc in mundo, Cogita corpus Christi adhuc in mundo, cogita corpus Christi adhuc in area; vide quemadmodum blasphemetur a palea. Simul quidem triturantur; sed paleae conteruntur, frumenta purgantur. Quod de quocunque hoc dictum fuerit Christiano. « Nemo tamen palam loquebatur de illo propter metum Judaeorum. Sed qui non loquebantur de illo propter metum Judaeorum? qui dicebant, Bonus est: non qui dicebant, Seducit turbas. Qui dicebant, Seducit turbas, sonitus eorum audiebatur tanquam aridorum foliorum. Seducit turbas, clarius sonabant; Bonus est, pressius susurrabant. Modo autem, fratres, quamvis nondum venerit illa gloria Christi, quae nos aeternos factura est; modo tamen ita crescit Ecclesia ejus, ita eam dignatus est per cuncta diffundere, ut jam susurretur, Seducit turbas; et clarius personet, gelii, Jam autem die festo mediante, asce
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o indõ Ideo lic& dicere hominib
ꝑ hiemem: mortua est ista arbor:
Verbigrã Arbor fici. arbor piri. et
huiusmodi pomorũ similis ẽ. arida s
& quã diu hiemps. ẽ. non appar& Aestas
ꝓbat. Iudicium ꝓbat Aestas nra . re¬
uelatio xp̃i est Dsmanifestus ueniet.
ds̃ nr̃ & non silebit Ignis ante eũ p̃ibit
Iste ignis. inflammabit. inimicos eiꝰ
Arioas arbores. ignis cõp̃ hendet
Tunc enĩ aridae apparebunt. quando
eis dicstur esuriui. et non dedistis mͥ
manducare Inalia uero parte hoc ÷
index tra. apparebit fecunditas fruc¬
tuum: dignitasqfliorũ Uiriditas.
aeternitas erit Illis ergo. tamquam
aridis dicetur: Ite inignem a &ernũ
&cce enĩ inquit securis ad radicẽ ar¬
borũ posita est Om̃is arbor quaenon
facit fructũ bonũ. excidetur : et
inignem mittetur Dicant gͦ dete si pro¬
ficis in xp̃a: Dicant homines: Seducit
turbas. Deipso toto corpore xp̃i. hoc dr̃

Expanded text:
Christo in Deo . Ideo licet dicere hominibus Christo in Deo . Ideo licet dicere hominibus per hiemem, Mortua est ista arbor, verbi gratia, arbor fici, arbor piri, et hujusmodi pomorum, similis est aridae; et quamdiu hiems est, non apparet. Aestas probat, judicium probat. Aestas nostra, revelatio Christi est: Deus manifestus veniet, Deus noster et non silebit ; ignis ante eum praeibit: iste ignis inflammabit inimicos ejus ; aridas arbores ignis comprehendet. Tunc enim aridae apparebunt, quando eis dicetur, Esurivi, et non dedistis mihi manducare: in alia vero parte, hoc est in dextera, apparebit fecunditas fructuum, dignitasque foliorum; viriditas, aeternitas erit. Illis ergo tanquam aridis dicetur, Ite in ignem aeternum . Ecce enim, inquit, securis ad radicem arborum posita est. Omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Dicant ergo de te, si proficis in Christo, dicant homines, Seducit turbas. De ipso, de toto corpore Christi hoc dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩerat ipsum inocculto: quia in ipsodie
festo xp̃s latebat. quia ipse dies festus.
xp̃i mẽ bra pere grinatura significa¬
bat Iuda eigͦ quaerebant eũ indie
festo: antequã ascender& Frioresenĩ
frẽs ascenderunt: & non tunc ascendit
ille. quando illi putabant & uolebant:
ut &iam hoc impler&ur qđ ait:
Non adhunc id ÷ ad quẽuos uultis. pri¬
mum uel scđm diem Ascendit autẽ
postea ut euangelium loquitur. me¬
diante die festo: id ÷ cũ iã illius diei
festi tot dies p̃terissent. quot reman¬
sissent Ipsam enĩ festiuitatẽ. quantũ
intelligendũ est: dieb plurimis cele¬
brabant Dicebant ergo Ubi est ille :
&murmur multũ deeo erat in tur¬
ba Unde murmur : decontentione
Quae fuit contentio: Quidã enĩ dice¬
bant. quia bonus. ẽ : alii autẽ non.
sed seducit turbas. De omĩb seruis
eiꝰ hoc dicit᷑ modo: quicũq eminue¬
rit in aliqua grã. Aluidicunt bonꝰ
est: aluinon. sed seducit turbas. Unde
hoc: quia uita nrã abscondita est cũ

Expanded text:
enim erat ipsum in occulto, quia in ipso die festo Christus latebat; quia ipse dies festus, Christi membra peregrinatura significabat. 10. Judaei ergo quaerebant eum in die festo: antequam ascenderet. Priores enim fratres ascenderunt, et non tunc ascenille, quando illi putabant et volebant, ut jam hoc impleretur quod ait, Non ad hunc, id est, ad quem vos vultis, primum vel secundum diem. Ascendit autem postea, ut Evangelium loquitur, mediato die festo, id est, cum jam illius diei festi tot dies praeterissent, quot remansissent. Ipsam enim festivitatem, quantum intelligendum est, diebus plurimis celebrabant. Dicebant ergo: Ubi est ille? et murmur multus de eo erat in turba. Unde murmur? De contentione. Quae fuit contentio? Quidam enim dicebant: Quia bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas. De omnibus ejus servis hoc dicitur modo. Quicunque eminet in aliqua gratia, alii dicunt, Bonus est; alii, Non, sed seduhoc? Quia vita nostra abscondita est cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse sunt oues: aliquando se ipsȩ nesci
unt: sed pastor nouit es seđ istam
p̃destiuationem scđm istã dĩ p̃scientiã.
feđm electionem ouium. ante consti¬
tutionem mundi Nam & hoc dicit apłs
Sicut elegit nos in ipso: ante constituti¬

Expanded text:
et errasse erubescunt. Quando ergo et errasse erubescunt. Quando ergo unt, sed pastor novit eas, secundum istam praedestinationem, secundum istam Dei praescientiam, secundum electionem ovium ante constitutionem mundi. Nam et hoc dicit Apostolus: « Sicut elegit nos in ipso ante constituti
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: & ouem apellat. Siquando errabat.
ouis erat: cuiꝰ uocem ut errar& audiebit.
ꝓculdubio enĩ ñ erraret: siuocem pas¬
toris audiret: Sed idõ errauiit. quia
uocem audiuit alieni. Uocem furis &
latronis audiuit. Certe latronũ uocẽ:
ñ audiunt oues. Qui uener̃ inquit: & in¬
telligimus p̃t̃ me. Id ẽ qͥ uener̃ p̃t̃ me
uit p̃destinatos. De illo quippe dr̃
Quos autẽ p̃sciuit. & p̃destinauit con
formes fieri imaginis filii sui: ut sit
ipse primogenitus inmultis fribus
Quos autem p̃destinauit : ipsos & uocaũ:
et quos uocauit: ipsos & iustificauit.¬
Quos autem iustificauit: ipsos & mag¬
nificauit. Sids ꝑnobis. qͥs contranos:
Adde adhuc. Qui ꝓprio filiosuo ñ
peꝑcit. sed ꝓnobis om̃ib tradidit
illum : Quomͦdo ñ & ẽ illo omia nob¬
donauit. Sed qͥbus nob̵ Prescitis
p̃destinatis. iustificatis. głificatis.¬
de qͥbus seqͥtur. Quiꝰ accusabit adũs
electos dĩ. Nouit ergo qͣuisunt eiꝰ:

Expanded text:
dicit, et ovem appellat. Si quando errabat dicit, et ovem appellat. Si quando errabat ovis erat, cujus vocem ut erraret audiebat? Procul dubio enim non erraret, si vocem pastoris audiret: sed ideo erravit, quia vocem audivit alieni; vocem furis et latronis audivit. Certe latronum vocem non audiunt oves: Qui venerunt, inquit, et intelligimus, Praeter me; id est, Qui venerunt tu autem veritas es: quisquis veritatem audit, non utique errat. Illi autem errant, et oves appellantur. Nam si in errore ipso oves non appellarentur, non diceretur per Ezechielem, Errantem ovem non revocastis. Quomodo et errat, et ovis est? Vocem alieni audivit? Certe non audierunt eos oves. Deinde modo multi colliguntur ad ovile Christi, et ex haereticis fiunt catholici; a furibus tolluntur, pastori redduntur: et aliquando murmurant, taedium patiuntur ad revocantem, et non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum renitentes venerint quae oves sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat inturba: quando dicebat
Cum exaltaueritis filium hominis
tunc cognoscetis quia ego sum
Quomodo enim ista soluitur questio
Audiunt ñ oues: & ñ audiunt oues
Sequntur uocem pastoris quidam lupi.
& ei quȩdã contradicunt oues: postre¬
mo pastorem occidunt oues. Soluitur
questio: respondit᷑ enĩ aliquis & dicit
Sed quando ñ audieban. oues ñdũ eran:
tunc lupi erant: Uox audita eos mu¬
.tauit: & exlupis oues fecit. Quan¬
do ergo facte sunt oues audier̃: & pas¬
torem in ueͬruns. Pastoremq sequutȩ
sunt : & pastoris ꝓmissa sperauerunt.
quia ussa fecerunt. Soluta ẽ. ut cũq
ista questio: & ciiquã forte sufficiat.
Meautem ad huc mou&. & qͥd me mou&
cõmunico uobiscum . ut quodã modoque¬
rens uobiscum. reuelante illo. uobiscum
merear inuenire. Quid ergo memoueat
accipite: ꝑ ietehielem ꝓpħam : Dñs obiur¬
gat pastores: & dicit int̾c&era de ouibus.
Errantem ouem ñ reuocastis. Et errantẽ

Expanded text:
videbat in turba, quando dicebat, videbat in turba, quando dicebat, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Quomodo enim ista solvitur quaestio? Audiunt non oves, et non audiunt oves; sequuntur vocem pastoris quidam lupi, et ei quaedam contradicunt oves; postremo pastorem occidunt oves. Solvitur quaestio: respondet enim aliquis, et dicit, Sed quando non audiebant, oves nondum erant, tunc lupi erant; vox audita eos mutavit, et ex lupis oves fecit: quando ergo factae sunt oves, audierunt, et pastorem invenerunt, pastoremque secutae sunt; pastoris promissa speraverunt, quia jussa fecerunt. 11. Soluta est utcumque ista quaestio, et cuiquam forte sufficiat. Me autem adhuc movet, et quid me moveat communico vobiscum, ut quodammodo quaerens vobiscum, revelante illo vobiscum merear invenire. Quid ergo me moveat, accipite. Per Ezechielem prophetam Dominus objurgat pastores, et dicit inter caetera de ovibus, Errantem ovem non revocastis . Et errantem
Abbreviated transcription (Latin):
nor̃ fideles. Si speciem uisibilem in¬
tendas. aliud ẽ : si intelligibilem sig¬
nificationem: eundem potum spalẽ
biberunt. Quot quot gͦ illo tẽpore
ia cob uł morsi. uł aliis patriarchis.
uocem: sed ipsius audierunt. Iudex
fuerat in p̃cone : quia & quando udex
loqͥtur ꝑ p̃conem. exceptor ñ facit
Preco dixit. sed uidex dix̃. Alii ergo s̃
quos ñ audier̃ oues in quibis nerat uox
xp̃i: Errantes. falsa dicentes. in ania gar¬
rientes: uana fingentes: miseros sedu¬
hȩc ẽ: Quid hab& obscurum ad intelli¬
gendum difficile : audite obsetro. Ecce
pastoris. Si enĩ ꝑ ꝓħas uox pastoris erat :
quanto magis uocẽ pastoris ꝓferebat lin¬
gua ipsa pastoris Non om̃s audierunt.
Sed quid putamus. Qui audierunt.
oues erant : Ecce audiuit udas: &
lupus erat. Sequebatur: sed pelle oui¬
na tectus. pastori insidiabatur Aliqͥ
uero eoꝵ qui xp̃m crucifixerunt. non
audiebant : & oues erant: Ipsos enim

Expanded text:
norunt fideles. Si speciem visibilem innorunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud est: si intelligibilem significationem, eumdem potum spiritualem biberunt. Quotquot ergo illo tempore Jacob, vel Moysi, vel aliis Patriarchis, nt: non alienam vocem, sed ipsius audierunt. Judex fuerat in praecone. Quia et quando judex loquitur per praeconem, exceptor non facit, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat voxChristi; errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seduestio? Quid habet obscurum et ad intelligendum difficile? Audite, obsecro. Ecce pastoris. Si enim per Prophetas vox pastoris erat, quanto magis vocem pastoris proferebat lingua ipsa pastoris? Non omnes audierunt. Sed quid putamus? qui audierunt, oves erant? Ecce audivit Judas, et lupus erat: sequebatur, sed pelle ovina tectus pastori insidiabatur. Aliqui vero eorum qui Christum crucifixerunt, non audiebant, et oves erant: ipsos enim
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃alem biberunt. Mare rubrum. sig¬
nificat baptismum: eorses ductor ꝑ
mare rubrum. significat xp̃m . Popłs
transiens. significat fideles : Morsegip¬
tioꝵ. significat abolitionem pecca¬
toꝵ: Insignis diũsis: eadem fides
Sic insignis diuersis: quomodo inũ¬
b̵ diuersis : Quia ũba sonos mutant
ꝑtempora: & utiq nihil sunt aliud
uerba. quam signa. Significando enĩ:
uerba sunt. Iolle significationem
uerbo: strepitus in anis .ẽ. Signifi¬
cata s̃ gͦ omĩa. Numqͥd ñ eadẽ crede¬
bant ꝑ quos hȩc signa ministrabant᷑.:
ꝑ quos eadem quȩcredimus ꝓpheta¬
ta p̃nunciabantur: ultiq credebans
Se illi uentura. eẽ.: nos autem uenisse:
Idõ sic ait: E undem potum spalem
biberunt. Si sp̃ãlem eundem: nã
corporalem ñ eundem. Quid enĩ illi
bibebant.: Bibebant enĩ despãli. se¬
quenti petra : p&ra aut̃ erat xp̃e
blidete ergo fidem : ante signa uari¬
cram̃to eiusdem xp̃i. biber̃ aquam
ꝓfluentem depecra : Nos qͥd bibamis.

Expanded text:
iberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem fides: sic in signis diversis, quomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant per tempora, et utique nihil aliud sunt verba quam signa. Significando enim verba sunt: tolle significationem verbo, strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per quos haec signa ministrabantur, per quos eadem quae credimus, prophetata praenuntiabantur? Utique credebant: sed illi ventura esse, nos autem venisse. Ideo et sic ait, Eumdem potum spiritualem biberunt. Spiritualem eumdem, nam corporalem non eumdem. Quid enim illi bibebant? Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Videte ergo, fide manente, signa varicramento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus
Abbreviated transcription (Latin):
telligetis. Quare ista cõmendo: qut &iã
cum uerba hȩc obscura sicut possum ex¬
posuero. aut quia ualde sunt abdita. uel
ego eoꝵ non app̃hendero intelligentiam.
uel explicandi qđ intelligo ñ habuero fa¬
cultatem: uł tam fuerit qͥsq. tardus. ut
&ĩam exponentem ñ sequatur. Nonde
se desper&. maneat infide: ambul& inuia :
audiat apłm dicentem. Et siqͥd alit̃ sa¬
pitis. hoc quoq uobis ds̃ reuelauit:
Uerumtam̃ in qđ ꝑuenimus: in eo am¬
bulemus. Incipiamꝰ ergo audire expo¬
nentẽ: quem audiuimus ꝓponentem.
sum ostium qđ clausum posuerat ape¬
ruit: ipse ẽ. ostium: agnouimus: in¬
tremus : ut nos intrasse gaudeamus
Om̃s quot quot uener̃: fures sunt.
& latrones. Quid ÷ hoc dnẽ :: Om̃s
quot quot uenerunt: Quid enim:
Tu ñ uenisti. Sed intellige: om̃s quot¬
quot uener̃. dixiutiq p̃t̃me: recola¬
mus ergo: ante aduentum ipsius ue¬
ner̃ ꝓpħȩ. Numquid fures & latro¬
nes fuer̃. ⁊ absit. Non p̃t̃ illum ue¬

Expanded text:
telligetis . Quare ista commendo? Quia etiam cum verba haec obscura, sicut possum, exposuero, aut quia valde sunt abdita, vel ego eorum non apprehendero intelligentiam, vel explicandi quod intelligo non habuero facultatem, vel tam fuerit quisque tardus, ut etiam exponentem non sequatur; non de se desperet: maneat in fide, ambulet in via, audiat Apostolum dicentem, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus . 8. Incipiamus ergo audire exponentem, quem audivimus proponentem. sum ostium quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, aut nos intrasse gaudeamus. Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. Quid est hoc, Domine, Omnes quotquot venerunt? Quid enim? tu non venisti? Sed intellige: Omnes quotquot venerunt dixi, utique praeter me. Recolamus ergo. Ante adventum ipsius venerunt Prophetae; numquid fures et latrones fuerunt? Absit. Non praeter illum ve
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i iħu xp̃i qͦ humilis uenit incarne.
p̃cesser̃ iusti: sic in eũ credentesuen¬
turum. quomodo nos credimus ineũ
qͥuenit:. Tempora uariata sunt: ñ
fides: Quia et ipsa uerba ꝓtẽpore
uariantur: cũ uarie declinantur
Alium sonum habet uenturus. ẽ : aliũ
sonum hab& uenit. Mutatus. ẽ. sonus.
ueniturꝰ. ẽ. & uenit: Eadem tam̃ fides
utrosq conungit: & eos qͥuenturum
eẽ. & eos qͥ eũ uenisse crediderunt:
iuersis qͥdem temporibus : sed u-¬
trosq ꝑ unum fidei ostium. hoc est
isse. incelum ascendisse : totum hoc sic̃
uerba auditis p̃t̃iti temporis. impletũ
eẽ. iamcredimus. In eius sunt fidei so¬
cietate. nobiscum & illi patres qui cre¬
diderunt deuirgine nasciturum: pas¬
surum. resurrecturum: incęlum as¬
censurum. Illos enim ostendit apłs.
scias aũt qđ una sit fides: audi dictẽ.
habentem eundem spm̃ fidei. & nos
credimus Sic & alio loco. Nolo uim
uos ignorare fr̃s. quia patres nr̃i om̃s
subnube fuer̃ : & om̃s ꝑmare transier

Expanded text:
risti, quo humilis venit in carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturum, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Quia et ipsa verba pro tempore variantur, cum varie declinantur: alium sonum habet, Venturus est; alium sonum habet, Venit: mutatus est sonus, venturus est, et venit: eadem tamen fides utrosque conjungit, et eos qui venturum esse, et eos qui eum venisse crediderunt. Diversis quidem temporibus, sed utrosque per unum fidei ostium, hoc est isse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim ostendit Apostolus scias autem quod una sit fides, audi dicentem, Habentes eumdem spiritum fidei, et nos credimus. Sic et alio loco, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
iã ñ palã ãbulabat apud iudȩos: sabi¬
it in regionem unta desertũ inciuitatẽ
quȩ dr̃ effrem. & ibi morabat᷑ c̃ disci¬
płis suis. Non quia potentia eius defe-¬
in hominis infirmitate. uuendi exẽ¬
plũ discp̃lis demonstrabat. In qͦ appa¬
rer& ñ eẽ peccatũ. si fideles ei qͥsinẽ¬
bra eiꝰ oculis ꝑsequentiũ se subtrahe¬
rent. & furorẽ sceleritoꝵ latendo
potius deuitarent. quã se offerendo
magis accẽderent. Exouscit om̃uu

Expanded text:
d Judaeos, sed abiit in regionem juxta desertum, in civitate quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Non quia potentia ejus defein hominis infirmitate, vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo apparet non esse peccatum, si fideles ejus,bra ejus, oculis persequentium se subtraherent, et furorem sceleratorum latendo potius devitarent, quam se offerendo magis accenderent. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
ipse testis.: Quia ñ quęrit aliũ. unde cog¬
noscat quisis. Quare iudex: quia ip¬
se hab& potestatẽ mortificandi & uiui¬
ficandi: dãnandi & absoluendi: ingęhen¬
nas. p̃cipitandi. & in cęlos leuandi. Idiaba¬
lo c̃iungendi & c̃angłis coronandi: Cũgͦ
ipse habeat. potestatẽ hanc: udex .ẽꝰ.
Cina uero ut te cognoscat ñ quęrit aliũ
testẽ : qͥ tunc iudicabit te. modo uid& te :
ñ ẽ. unde illũ fallas cũ coeperͣte iudica¬
care. Non enĩ adhibes tibi aliquos falsos
testes. qͥ uidicem illũ possent circum.¬
uenire : quando te coeperit uidicare.
Ds hoc tibi dicit. Quando contẽpnebas:
ego uidebã: & quando ñ credebas: sen¬
tentiam in eam ñ frustabam. Differebã:
ñ auferebam. Noliusti aidire qđ p̃cepi:

Expanded text:
ipse testis? Quia non quaerit alium unde cogipse testis? Quia non quaerit alium unde cognoscat qui sis. Quare ipse judex? Quia ipse habet potestatem mortificandi et vivificandi, damnandi et absolvendi, in gehennas praecipitandi et in coelos levandi, diabolo conjungendi et cum Augelis coronandi. Cum ergo ipse habeat hanc potestatem, judex est. Quia vero ut te cognoscat non quaerit alium testem; qui tunc judicabit te, modo videt te: non est unde illum fallas, cum coeperit judicare. Non enim adhibes tibi aliquos falsos testes, qui judicem illum possint circumvenire, quando te coeperit judicare. Deus hoc tibi dicit: Quando contemnebas, ego videbam; et quando non credebas, sententiam meam non frustrabam: differebam, non auferebum. Noluisti audire quod praecepi,
Abbreviated transcription (Latin):
cipiendũ . ẽ. in ore duoꝵ uł triũ testium
stabit ome uerbum: nisi quia hoc modo ꝑ
mysterium trinitas cõmendata .ẽ. in qua
est ꝑp&ua stabilitas ueritatis.: Uis habe
bonã causam e Hab&o duos. uł tres testes:
susanna casta femina fidelisq coniux. du¬
ob falsis testib urgebat᷑ : trinitas illi in
conscientia. atq in occulto suffragabat᷑
Illa trinitas de occulto unũ testem dani-¬
helẽ excitauit : & duos conuicit. Ergo
quia in lege ur̃a scriptũ .ẽ. duoꝵ homiñ
testimoniũ uerũ. eẽ : accipite nrm̃ testi¬
monium. nesentiatis iudiciunt:
Ego enĩ inquit ñ uidico quẽ quã : sed tes¬
teͥmoniũ ꝑ hibeo deme differo iudiciũ:
ñ differo testimoniũ. Eligamus nobis frs̃
contra linguas hominũ. contra infirmas
suspitiones generis humani : dm̃ uidicem
dm̃ testem Non enĩ dedignatur testis. eẽ.
qui iudex .ẽ.: aut ꝓmouetur cũ sit tu¬
dex : qm̃ qͥ testis ẽ ipse iudex erit. Iuare

Expanded text:
cipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum: nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua est perpetua stabilitas veritatis? Vis habere bonam causam? Habeto duos vel tres testes, Susanna casta femina fidelisque conjux duobus falsis testibus urgebatur, Trinitas illi in conscientia atque in occulto suffragabatur: illa Trinitas de occulto unum testem Danielem excitavit, et duos convicit . Ergo quia in Lege vestra scriptum est, duorum hominum testimonium verum esse, accipite nostrum testimonium, ne sentiatis judicium. Ego enim, inquit, non judico quemquam, sed testimonium perhibeo de me: differo judicium, non differo testimonium. 11. Eligamus nobis, fratres, contra linguas hominum, contra infirmas suspiciones generis humani Deum judicem, Deum testem. Non enim dedignatur testis esse qui judex est, aut promovetur cum fit judex; quoniam qui testis est, ipse judex erit. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
degentibus : alienigena agenere iudeoꝵ
Audiamus gͦ in illanos. & in illa agnosca¬
mus nos: & in illa grãs agͥamus dõ ꝓnobis.
Illa enimfigura erat nonueritas : quia et
ipsa p̃misit figurã. & facta est ueritas
Nam credidit. in eum: qͥ deilla nobis figu¬
ram p̃tendebat. Uenit gͦ haurire aquam:
Simpliciter uenerat haurire aquã : sicut

Expanded text:
de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat haurire aquam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
inpsalmis : De profundis clamaui ad tedñe
Sedit utdizi: quia humiliatus est It ue
nit mulier. forma ecdłȩ nonia iustificatȩ :
sed iustificandȩ Nmhoc agitsermo Uenit
ignara: inuenit eum: & agitur cum illa
Uideamꝰ quid: uideamꝰ quare uenit mulier
desamaria haurire aquã Samaritani ad
iudȩorum gentẽ. non ꝑtinebant. Alieni¬
gene fuerunt : quãuis uicinas terrasinco-¬
lerent: bongũ est originem samaritanorũ
retexere: nenos multa teneant. & necessa¬
ria non loquamur. Sufficit gͦ. ut samarita nos
inter alienigenas deputemus. Etne hoc
audatius me arbi tremini ditxisse quãue¬
rius: audite ipsum dñm iħm qͥd dixcerit
de illo samaritano uno dedecem leꝑsis tuos
mundauerat: quisolus redut. utgratias
erat alius qͥdar& głam dõ: nisi alienige¬
na ist&: Pertin& ad imaginẽ rei: qđ
abalienigonis uenit ista mulier. quȩcipũ
gerebat eccłe Uentura enĩerat ecđa

Expanded text:
in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias erat alius qui daret gloriam Deo, nisi alienigena iste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
est mulier. & in locũ ossis caro adimple¬
taest. Poterat ꝓosse. os reddere poterat
ad faciendamꝰ mulierem. non costã sed ear¬
nem detrahere. Quid igitur significauit:
facta estmulier in costa. tanquã fortis:
factus est alam in carne tãquã in firmus:
dp̃s. ẽ: et ecclesia. Illius infirmitas.
nra est fortitudo. Quare gͦ hora sexcta .
quia atatẽ scłi sexta computa in euange¬
lio tanquã unam horam: Ynã ȩtatem:
abadam usq ad noe Secundam a noe.
usq ad abraham: Tertiã iã ab abraham.
usq ad dauid. Quartam ad auid. usq
ad transinigrationẽ babiloniae Qiuntam
a transmigratione babiloniae: usq ad bap¬
tismumiohannis. Inde sercta agitur
Duid miraris: Uenit iħs: & humiliandus
uenit.: aputeũ fatigatusuenit: quia infir¬
mã carnẽ por tauit. Hora sexta : quia ȩta¬
te scłi sexeta Adputeum: quia ad ꝓfundi¬
tatem huius habitationis nrȩ̃ Undedicit᷑

Expanded text:
est mulier, et in locum ossis caro adimpleest mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam infirmus. Christus est et Ecclesia, illius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius. Ideo fatigatus abitinere quid est
aliud quã fatigatus in carne: infirmus in car¬
ne iħs : sednoli tu infirmari in illius infir mi¬
tate. Tufortis esto. quia qđ infirmũ est dp̃.
fortius. ẽ. hominibus Subhac rerũ imagine.
adam quierat forma futuri p̃buit nobis
magnũ inditium sacramenti: immo deus
in illo p̾buit. Nã & dormiens meruit acci
erat eccła delatere eius : Delatere scilic&
dormientis : quia etdelatere incruce pen¬
dentis Aancea ꝑcusso. sacramenta eccłȩ
ꝓfluxerunt. Sed quare hoc dicere uolui:
fr̃s. quia infirmitas xp̃i nosfacit fortes:
Magna ibi imago p̃cessit. Iotuit enĩ ds carnẽ
detrahere homini. unde faceret feminam.
& magis uidetur quasi congruere potuisse
siebat enĩ sexus infirmior. & magis decar¬
ne infirmitas fieridebuit. quã deosse
Ossa enim: incarne firmiora sunt. Monde¬
traxit carnem unde facer& mulierem.
sed decraxit os: etdetracto osse. formata

Expanded text:
ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit acciperat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata
Abbreviated transcription (Latin):
Uidetis autẽ frẽs. quẽ ad modũ gallina
infirmetur inpullis suis. Nulla alia auis.
sic mater agnoscitur. Uidemus nidificare
passeres quos lib& ante oculos nros: hirun-¬
dines. ciconias. columbas cotidie uidemus
nidificare: quosnisi quando innidis uide¬
mus. parentes. eẽ . non agnoscimus. Gallina
uero sic infirmatur inpullis suis. ut &iam¬
si ipsipulli non sequantur filios nonuideas.
matrem tamen cognoscas. Ita fit alis dimis¬
sis. plumis hispida. uoce rauca. omĩbus
membris dimissa & abiecta : utquẽ ad mo¬
dum dixi. & si filios non uideas. matrẽ
tamen intellͥgas Sicgͦ infirmus iħo fari¬
gatus abitinere Iter ipsius est: caro
hab& qui ubiq est. quinusquã de est:
Quoit. aut unde it. nisi quia non ad nos
uenir&. nisi formam uisibilis carnis ad su¬
mer&: Quia gͦ uenire ad nos eo modo dig¬
natus. ẽ. ut in forma serui ad sumpta carne
apparer&. ipsa carnis ad sumptio ẽ. iter

Expanded text:
? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina ? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinere. Iter ipsius est caro habet qui ubique est, qui nusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter
Abbreviated transcription (Latin):
ceret : pulsate & aperietur uobis. Tibifat¬
gatus est abitinere iħs inuenimus uirtu¬
tem iħm : & inuenimus infirmũ iħm
Fortem & infirmum: fortem: quia in prin¬
cipioerat uerbũ. et uerbũ erat apud dm̃.
etds erat uerbum: Hoc erat in principio.
apud dm̃ Uis uidere quã iste filiusdĩ
fortis sit:. Omĩa ꝑ ipsum facta sunt :: & sine
ipso factũ est nihil: & sine labore facta sunt
Qu gͦ illo fortius. ꝑ quẽ sinelabore factasun
omĩa. In firmum uis nosse : uerbũ carofac¬
tum. ẽ. echabitauit in nobis: fortitudoxp̃i.
tecreauit Infirmitas xp̃i. te retreauit
Fortitudo xp̃i fecit. ut qđ nonerat ess&:
infirmitas depĩ refecit. ut qđerat non perir&
Condiditnos fortitudine sua: quȩsiuitnos
infirmitate sua. Nutritgͦ ipse infirmus
infirmos: tanquã gallinapullos suos. hiuc
enĩ : sesimilem fecit Quotiens uolui inqͥt
abhierusalẽ congregare filios tuos subalas
tanquã gallina pullos suos. & noliusti

Expanded text:
ceret, Pulsate, et aperietur vobis . Tibi fatigatus est ab itinere Jesus. Invenimus Virtutem Jesum, et invenimus infirmum Jesum; fortem et infirmum Jesum: fortem, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Vis videre quam iste Filius Dei fortis sit? Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; et sine labore facta sunt. Quid ergo illo fortius, per quem sine labore facta sunt omnia? Infirmum vis nosse? Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Fortitudo Christi te creavit, infirmitas Christi te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sub alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti
Abbreviated transcription (Latin):
utiq suspendit. Uiua aqͣ dicitur uulgo.
illa quȩ defonte ezcit Illa enĩ quȩ colligi¬
tur pluuia in lacunas. aut incisternas.
aqua uiua nondicitur Et si de fonte ma-¬
nauerit: et in loco aliqͦ collecta steterit.
nec adse illud undemanabat admise¬
rit. sed in rupto meatu tanquã afontis
tramite separata fuerit : nondicitur
aquauiua: Sed illa aquauiua dicit᷑.
quȩ manans excipitur: Talis aqua.
erat in illo fonte. Quid ergo promit te¬
bat: qđ pecebat. Tamen mulier sus

Expanded text:
usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier sus