comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam hec perpeti mereretur. Igit᷑ pre¬
in nauim. ad monast̾ium cui uoca¬
bulum maiores indiderunt helno¬
ne.ad uirum dei addux̾unt aman¬
dum. Cumq iam uesꝑascente die
uxta morem isset: subito ei nunti¬
atum ẽ. qualit̾ idem monachus egͦ¬
taret. Lenit̾q ut aiunt subridens di¬
xisse fertur. Adhuc maiora sustine¬
bit ꝑicula: quia ualde iactantie at¬
q inobedientie deditꝰ erat. S tamẽ
presbiterũ quendam fidelem uirum
ad se uocari precepit: eidem mona¬
cho calicem uini. et fragnen panis
per eundẽ transmisit presbiterũ: eiq
mandauit dicens. Uade ⁊ dic mo¬
nacho illi ut sumat partem panis is¬
tius ⁊uini: ⁊cras uibente deo cum
ad eum uisitandũ ꝑrex̾o: obuiã mͥ
procedat. et in lectulo iace̾ non patia¬
tur. Quod ita fr̃m est. Accepta itaq
idem monachus prĩs benedictõe: ita
totius corporis recepit sanitatem. ac¬
si umqͣm nullam pertulisset lesionẽ.
processit: atq cum eo loqui cepit. Mi¬

Expanded text:
tiam haec perpeti merebatur. Igitur praein navi ad monasterium, cui vocabulum maiores indidere Helnonem, ad virum Dei adduxerunt Amandum. Cumque, iam vesperascente die, reficiendum iuxta morem isset, subito ei nuntiatum est, qualiter hisdem monachus egrotaretur, leniterque, ut aiunt, adridens, dixisse fertur; 'Adhuc maiora sustenebit pericula, quia valde iactantiae vel inoboedientiae deditus erat'. Sed tamen presbiterum quendam fidelem virum ad se evocare praecepit, eidemque monacho calicem vini et fracmen panis per eundem transmisit pręsbiterum eique mandavit, dicens: 'Vade et die monacho illi, ut sumat partem panis istius et vini, et cras, iubente Deo, cum ad eum visitandum perrexero, obviam mihi procedat, et in lectulo iacere non patiatur'. Quod ita factum est. Accepta itaque isdem monachus patris benedictionem ita omni corporis recepit sanitatem, acsi umquam nullam pertulisset lesionem. processit atque cum eo loqui coepit, mi
Abbreviated transcription (Latin):
Er idem tempus elotarius an¬
degauis ueniens:uiro dei ad mo-¬
nast̾ium se ire uelle mandauit. Cui
cum auiro dei ut ueniret remandatũ
fusset: paucis secum assumptis ire-
prexit. Cumq ueniss: tradidit ad ip¬
sum locum fiscum regium qui blazon
nuncupatur uillam etiam que longꝰ¬

Expanded text:
Per idem tempus Clotarius Andegavis veniens, viro Dei ad monasterium se ire velle mandavit. Cui cum a viro Dei ut veniret remandatum fuisset, paucis secum assumptis, ire perrexit. Cumque venisset, tradidit ad ipsum locum fiscum regium, qui blazon nuncupatur. Villam etiam quae Longu
Abbreviated transcription (Latin):
dixit symon. Modo si eum suscitau̾o
interficietis petrum: Responditq oĩs
symon inuocatis demoniis. ministĩo
eoꝵ cepit agere ut moueretur corpus.
Quod ppłi uidentes. ceperũt clamare ĩ¬
in laudem symonis. et in perniciem
petri. Tunc petrus uix impetrato silen¬
tio: ait ad ppłm. Si uiuit loquatur.
ambulet. accipiat cibũ: reu̾tatur ad do-¬
patiatur. Symon u̾o fingens se ira¬
nuit eum cum ingenti exprobratõẽ:
dens manus suas ad celum dixit.
Domine ih̾u xp̃e qui nobis discipłis
tius clixisti. ite in nomine meo demo¬
nia eicite. infirmos curate. et mortu¬
os suscitate: extita puerũ istum. ut
om̃is hec turba cognoscat quia tu es
deus. et non est alius p̾ter te. qui cũ
patre tuo et sp̃u sco uiuis ⁊ regnas

Expanded text:
dixit Simon: « Modo si suscitavero illum, interficietis Petrum? » Turba respondit: « Simon, invocatis daemoniis, ministerio eorum coepit agere ut moveretur corpus. Quod populi videntes coeperunt clamare in laudem Simonis et in perniciem Petri. Petrus autem, vix impetrato silentio, ait ad populum: « Si vivit, loquatur, ambulet, accipiat cibum, revertatur ad do» Simon autem fingens se iralus eum cum ingenti exprobratione dens manus suas ad coelum, dixit: « Domine Jesu Christe, qui nobis discipulis tuis dixisti: Ite, in nomine meo daemonia ejicite, infirmos curate, mortuos suscitate, excita puerum istum ut omnis haec turba agnoscat quia tu es Deus, et non est alius praeter te qui cum Patre et Spiritu sancto vivis et regnas
Abbreviated transcription (Latin):
nos docuit. ut pro malis bona redda
cens. Uideamus si petrus qui solet
uenire ad te potuerit ingredi. Sed
post unam horam ueniens petrus:
fc̃o signo crucis soluit canem. et di¬

Expanded text:
nos docuit ut pro malis bona reddamNunc uiderit si Petrus qui solet uenire ad te potuerit ingredi». Post paululum uenit Petrus et facto signo crucis soluit canem. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ih̃m xp̃m iubentem angelis et dicẽ¬
tem. Ad petitõem amici mei petri resti-¬
tuat᷑ orfanus unicus uidue matri
bat. Unus d̃s quem p̾dicat petrus. Sy¬
mon u̾o tranffigurauit se in caput

Expanded text:
istum jubentem angelis et dicentem: Ad petitionem amici mei Petri restituatur orphanus unicus viduae matri nte: « Unus est Deus quem praedicat Petrus, » Simon tran
Abbreviated transcription (Latin):
ut nulla pars corporis eius tecta re¬
man̾et. Populus autem om̃is. et
p̾cipue pueri. simul cum cane post¬
lum cum ululatu. quasi lupũ ꝑ mu¬
obprobrii huius pudorem non ferens.
ꝑ annũ unũ nusqͣm comparuit. Post¬
dicens. Symon ⁊ nero pleni demoni¬
is adu̾sum te cogitant: noli tumere
quia ego tetum sum: et dabo tibi ser¬
ui mei apłi pauli solaciũ: qui tras
romam ingredietur. Cumq post sep¬
tem menses simul habu̾itis contra
tis eum. et deposueritis eum in ĩfer¬
no: simul ad me uenietis ambo ui¬
ctores. Quod et fcm est: nam altera
die uenit paulus. Quo autem ordi¬
ne se uiderint et post septem menses

Expanded text:
ut nulla pars corporis ejus tecta remaneret. Omnis autem populus, et praecipue pueri post eum simul cum canque cum ululatu quasi lupum extra muobprobrii pudorem non ferens, per annum non comparuit. Postdicens: « Simon et Nero pleni daemoniis adversum te cogitant. Noli timere, quia tecum ego sum, et dabo tibi apostoli Pauli solatium, qui cras Romam ingredietur. Cum quo post septem menses simul habebis contra tis eum et deposueritis in infernum, simul ad me ambo venietis victores. » Quod et factum est. Nam alia die venit Paulus. Quo ordine se viderunt, et post septem menses
Abbreviated transcription (Latin):
nos quoq in prima etate nr̃a iudi¬
mus. Diu etenim ꝑmansit in ui¬
ta: et longeua etate ꝑdurans. no¬
bił uiuendo: s et moriendo nobili¬
or extitit. Quippe: qui uitam mar¬
tyrio t̾minauit. Docebat autẽ sem¬

Expanded text:
nos quoque in prima aetate nostra vidimus diu etenim permansit, in vita et longaeva aetate perdurans nobilis vivendo, sed et moriendo nobilior exstitit; quippe qui vitam martyrio terminavit. Et sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
cessum est. Nam et eo tempore scõ
sibi sp̃u reuelante cognouit. quod
bratissimam apram filiam suã
quam cum matre pictauis reliq̃¬
rat. quidam iuuenis nobilissimꝰ.
prediues. pulcherrimꝰ. coniugii
uinculo sibi quereret adnectendã.
S ip̃e interuentu orationis assi

Expanded text:
nitus concessum est. Nam eo tempore, sancto nitus concessum est. Nam eo tempore, sancto sibi Spiritu revelante, cognovit quod beatissimam Abram filiam suam, quam cum matre Pictavis reliquerat, quidam juvenis nobilissimus, praedives, pulcherrimus, conjugii vinculo sibi quaereret adnectendam. Sed ipse interventu orationis assi
Abbreviated transcription (Latin):
curus nichil de sua morte formi¬
dans: illud solum metuens quod
absit preiudicio religionis illatio
ne uiueret. Hinc a ualente ⁊ ur
sario qui praua crudelitate ecclesi¬
am dei turbare ꝑtinacit̾ insistebãt.
imꝑatori ꝑsuasum ẽ ut uirum e
bium uerzellensem exilio condemp¬
narent. Nichil enĩ poterat ante
insuꝑabilem sci hylarii facundiã
heretitus obtinere. sꝑans hostis fi¬
dei aliquas se nebulas splendori ca¬
tholicto posse pretendere. si retrusus
exilio talis uir a certamine defus¬
set. Qm̃ ut dictum est qui ꝑu̾sus
uoluit illi confligere ac si mutus
et claudus nec uerba ꝑrterat ꝓfer-¬
re nec currere. s quasi natans in
pelagus ante fluctum eius eloquẽ¬
tie mergebatur. Itaq in frigia asi
e regionem missus exilio ad uir¬
tutis augmentum grãs agit: qͥa¬
qͣntum pro nomine xp̃i longius
discebat de solo ꝓprio. tantum me¬
rebatur fieri uitinior celo. Qui dũ
ad locum ꝑuenisset obtabilem. no
bis tacendum non est quod illi cõ

Expanded text:
cuius| nihil . de sua morte formidans. Illud solum metuens quod| absit praeiudicio relegionis inlato+ ne uiueret. A ualente| igitur et ursatio qui praua credulitate ecclesiam dei pertur| bare pertinaciter insistebant imperatori persuasum est . ut ui| rum bium| uernaret. Nihil enim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii facundiam haereticus obtinere, 16 Sperans hostis fidei aliquas se nebulas splendori catholico posse praetendere, si retrusus exilio talis vir a certamine defuisset: quoniam, ut dictum est, quis perversus voluit confligere ac si mutus et claudus nec verba poterat proferre nec currere, sed quasi natans in pelagis ante fluctum eius eloquentiae mergebatur. 17 Itaque in Frigia Asie regionem missus exilio ad uirtutis augmentum| gratias agit quantum pro nomine christi longius discede| bat de solo proprio . tantum exhibabatur fieri uicino .| caelo qui dum illo cum peruenisset obbis tacendum non est quod illi divi
Abbreviated transcription (Latin):
mone cum ornato ꝑ singula rese¬
rauit: Quam fuit in disertione
ꝓuidus. in tractatu profundus.ꝑ
litt̾a̾s eloquens. ꝑ uirtutem mirabi¬
lis. in complexionib multiplex. in
resolutõe subtilis. astutus uixta ꝓ¬
pham ut serpens. columbe simpli¬
cis grãm non amittens. Conditi
sale ingenii. fons loquencdi. thesau¬
Cuius dicta qui leg̾it. non credit
dicere s tonare. Hoc fuit ultra
hominem sapere. tam caute de re¬
ligione censere. S qui uult ip¬
sum agnosc̾e. eius exilia memo¬
ret: merita respiciat. uolum in a
relegat. dicta ꝓpendat. signa coti-¬
diana percenseat. Qui dum suꝑ¬
stes fuit in scło. aut scripsit eccle¬
siastice fidei documenta. aut pug¬
uando calcauit heretica crimina.
aut petenti tribuit miraculorum
ficit singula de scõ sp̃u que per
eum et operatus est et locutus.
sicut illi dignum est. cuncta pro¬
ferre. Det michi pius ueniam
quia multa p̾terii. qui uix pau¬
ca conscripsi. Ita beatissimi hyla¬

Expanded text:
mone coturnato per singula resemone coturnato per singula reseravit? 51 Quam fuit in dissertione providus, in tractatu profundus, per litteraturam eloquens, per virtutem mirabilis, in complexionibus multiplex, in resolutione subtilis, astutus iuxta prophetam ut serpens, columbae simplicis gratiam non amittens, conditi sal ingenii, fons loquendi, thesauCuius dicta qui legerit non credit dicere sed tonare. Hoc fuit ultra homines sapere tam caute de religione censere. 52 Sed qui vult ipsum agnoscere eius exilia memoret, merita respiciat, volumina relegat, dicta perpendat, signa cotidiana percenseat. Qui dum superstis fuit in saeculo aut scripsit ecclesiasticae fidei documenta, aut pugnando calcavit haeretica crimina, aut petenti tribuit miraculorum ficit singula de sancto spiritu qui per eum et operatus est et locutus, sicut illi dignum est, cuncta proferre. Det mihi pius veniam, quia multa praeterii qui vix pauca conscripsi. 54 Ita beatissimus Hila
Abbreviated transcription (Latin):
reb cum uita traditis talem tran¬
sitũ comparare. si m̾itũ forsitan ĩ¬
uenirent. Quid distat int̾ uiuifi¬
cati infantis. et filie mortificate
myst̾ium. illum resuscitauit ad
baptismũ. hanc destinauit ad reg¬
num. nisi quod in illo adhuc spes
pectandi restabat. hec immaculata
finierat: Quod cum uidiss mr̃
beate apre. a pontifice postulat ut
et ip̃a mereretur erepta de mũdi
crimine. cum filia presentaretur
al regnum. Cuius uota conside¬
rans. assidua oratione et ip̃am
ante se transmisit ad gloriam.
Quis estimaturus est talem
uirum ita dilexisse dñm coniu¬
gis. et filie affectu cotempto:
Tamen in hoc magis illas amas¬
se cognoscitur: cum per ip̃m lu¬
mem ad perpetuũ transferunt᷑.
Quis uero habundantiã rigan¬
tis ingenii contendat euoluere.
aut eius u̾ba uerbis ualeat exe¬
quare. qualit̾ ille indiuise trini¬
tatis libros stilo tumente cõtexuit.
aut scripta dauitici carminis ser¬

Expanded text:
rebus cum vita traditis, talem tranrebus cum vita traditis, talem transitum comparare, si mercatorem forsitan invenirent? Quid distat inter vivificati infantis et filiae mortificatae mysterium? Illum resuscitavit ad baptismum, hanc praedestinavit ad regnum, nisi quod in illo adhuc spes peccandi restabat, haec immaculata finierat. 49 Quod cum vidisset mater beatae Abrae a pontifice postulat, ut et ipsa si mereretur erepta de mundi crimine cum filia praesentaretur ad regnum. Cuius vota considerans assidua oratione et ipsam ante se transmisit ad gloriam. 50 Quis aestimaturus est, talem virum ita dilexisse dominum coniugis et filiae affectu contempto? Tarnen in hoc magis illas amasse cognoscitur, cum per ipsum lumini perpetuo transferuntur. Quis vero abundantiam rigantis ingenii contendat evolvere, aut eius verba verbis valeat exaequare? Qualiter ille indivisae trinitatis libros stilo tumente contexuit, aut scripturam Davitici carminis ser
Abbreviated transcription (Latin):
hoc miraculo cumulauit. Deniq cũ
bratissimam apram filiam suam.
ad quam de exilio destinauit epłam.
incolumem inuenisset. alloquitur qͦ¬
mͦ poterat dulcedo prĩs. et facundia
oratoris. Quid dicam: Auoquitur
hylarius. cuius eloquentie post ip̃m
comparare aliquem uix audemus:
nisi qui fuit sp̃u diuino repletus.
temptans eius animũ si uellet spõ¬
sum attingere. quem patris gratia
prouiderat. Tunc libent̾ desiderant̾q
ut celerit̾ iungeretur orabat. Quam
uoluntatẽ pat̾ pius agnoscens. intẽ¬
tus orationibz non cessauit. donec si¬
ne dolore sine contagio se presente. fili
a de mundi ludibrio migraret ad
xp̃m: quam ꝓpriis manib ut decu¬
it uenerande tradidit sepulture.
O fun̾is gła. que melior haletur
qͣm uita. quia quod t̾re subripuit.
in celis tͣnsmisit. Uere ut ego consi¬
dero. plus fuit qm resuscitare. sic
mori. Certe enim salus est non cõ¬
taminari peccatis. Quãti cuperent

Expanded text:
hoc miraculo cumulavit. 46 Denique cum hoc miraculo cumulavit. 46 Denique cum beatissimam Abram filiam suam, ad quam de exilio destinavit epistolam, incolomem invenisset, alloquitur quomodo poterat dulcedo patris et facundia oratoris. Quid dicam? alloquitur Hilarius, cuius eloquentiae post ipsum comparare aliquem vix audemus nisi qui fuit spiritu divino repletus; temptans eius animum, si velit sponsum attingere. quem patris gratia provideret. 47 Tunc libenter desideranterque ut celeriter ei iungeretur optabat. Quam voluntatem pater pius agnoscens, intentus orationibus non cessavit, donec sine da de mun| di ludibrio migraret ad christum. Quam propriis manibus| ut decuit . uenerandae tradedit sepulturae o funeris| gloria quae melior habetur . quam uita . quia quod ter| rae subricuit . in caelo transmisit . uere ut et ego conside| ro . plus fuit quam resuscitare . sic mori certa enim salus| est non cotaminari peccatis. Quanti cuperent,
Abbreviated transcription (Latin):
puloꝵ pat̾ agnosc̾is. ut mr̃ ego uo¬
cer obtineas. Sic illa plus lacͥmis
petente qͣmͣ uerbis. commotꝰ uir
dei expectante ppło ad consueta ar¬
ma recurrens in t̾ra prost̾nens:
mox paulatim defuncti palsor ĩ
ruborem conu̾tit᷑. frigida membͭ
reuocato sp̃u tepescunt. oculi aꝑti
palpebre ianuis peregrinũ lumen
agnoscunt: uox adducto aere de
pectoris domicilio. conflata ꝓfer¬
tur. gressus suis uestigiis redi¬
uiuus extendit᷑. in anteriori fun¬
damento tota fabrica renouatur.
Quid plura: Tam clui iacuit
sacerdos in pulu̾e donec parit̾ sur¬
gerent senex de oratione. infans
de morte. Ecce uita laudabilis. q̃
de alterius corpore. necem precib
effugabat: spoliauit tartarũ. spẽ
habens in xp̃o. Mors ibi iura ñ
tenuit. ubi hylarius uim oratõis
ingessit.S tanta res non potest
nr̃is u̾bis plus ornari qͣm m̃itis.
Nunc u̾o memorandum ẽ. quod sup̃
p̾termisimꝰ. qualit̾ miracula reliq̃.

Expanded text:
puli pater agnosceris, ut mater ego vopuli pater agnosceris, ut mater ego vocer obtineas. 44 Sic illa plus lacrimis petente quam verbis commotus vir dei spectante populo ad consueta arma recurrens in terram prosternitur. Mox paulatim defuncti pallor in ruborem convertitur, frigida membra revocato spiritu intepescunt, oculi apertis palpebrae ianuis peregrinum lumen agnoscunt, vox adducto aere de pectoris domicilio conflata profertur, gressus suis vestigiis redivivus extenditur, in anteriore fundamento tota fabrica renovatur. 45 Quid plura? Tamdiu iacuit sacerdos in pulvere, donec pariter surgerent, senex de oratione infans de morte. Ecce vita laudabilis, quae de alterius corpore necem precibus effugavit, spoliavit tartarum, spem habens de Christo. Mors ibi iura non tenuit ubi Hilarius vim orationis est ingressus. Sed tanta res non potest nostris verbis plus ornari quam meritis. Nunc vero memorandum est quod supra promisimus, qualiter miracula reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
mora uenena fugata sunt. Addi¬
dit terram hominib quia in loco
belue incola tnsmigrauit. S reu̾¬
tamur acd orlinem. Cum de exili¬
o egressus regressus introiret picta¬
uis sũmo fauore plaudebant õs
parit̾ eo quod eccłia recepisset pon¬
tificem. grex pastorem. Et at si õs
cum ip̃o tunc redissent. ad patriã.
ita sine ip̃o se exules fuisse deflebãi¬
Itaq beato martino in uico legoti¬
aco dum precepiss consistere. uirtu¬
te diuina meruit sibi mortuum
suscitare. Post aliquos lies infãs
sine baptismi regeneratione defun¬
ctus est. duplici morte dampnatꝰ.
presentẽ lucem amiserat. et pena
futuri secłi non carebat. Tũc ma-¬
ter extincti. que iam mat̾ ñ erat
dum filium non habebat: prouo¬
luta ad pedes sancti hylarii p̾cedẽ¬
tib lacrimis. nati sui corpus ef¬
fudit exclamans. Martinꝰ adhuc
incipiens. catecuminꝰ mortuũ re¬
uocauit. tu pontifex redde rogo fili¬
um aut mͥ aut baptismo. qui po¬

Expanded text:
mora venena fugata sunt! Addimora venena fugata sunt! Addidit terram hominibus, quia in loco belluae incola transmigravit. Sed revertamur ad ordinem. 11. Cum, de exsilio regressus, introivit Pictavis, summo favore plaudebant omnes pariter, eo quod ecclesia recepisset pontificem, grex pastorem; et ac si omnes cum ipso tunc redissent ad patriam, ita sine illo se exsules fuisse deflebaItaque beato martino in uicolo teluco dum praecipisset| consistere uirtute divina meruit ibi mortuum suscitare. 42 Post aliquot dies infans sine baptismi regeneratione defunctus est: duplici morte damnatus praesentem lucem amiserat et poena futuri saeculi non carebat. 43 Tunc mater extincti, quae iam mater non erat, dum filium non habebat, provoluta ad pedes sancti Hilarii praecedentibus lacrimis nati sui corpus effudit exclamans: Martinus adhuc incipiens cathecuminum mortuum revocavit, tu pontifex redde, rogo, filium aut mihi aut baptismo: qui po
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur ẽẽ qͣm affrica. Quo
audito uir dei sentiens sibi de be¬
stiali pugna uenire uctoriã in
nomine dñi precedente crucis au¬
xilio. ascendit in insulam. Eo ui
so serpentes in fugam conu̾si sũt:
non tolerantes eius aspectum. Tẽ
baculum figens in terram quasi
metam. quousq deberent exturrere
uirtutis potentia designauit. Nec
amplius libertas est illis octupa¬
re quod uetuit: tanqͣm pars in su¬
le non sit t̾ra s pelagus. Equidem
dum semꝑ illam partem uerent᷑
attingere: facilius erat illis mare
tnͣsire qͣm uocem. S ummutabilẽ
terminum de sermone plantatũ.
Apparet qnͣtum est melior adam
secũdus antiquo. Ille serpenti pa
paruit. iste seruos habet. qui pos¬
sunt serpentib imperare. Ille per be¬
stiam de sede paradysi proiectus ẽ.
iste de suis cubilib serpentes exclu¬
sit. Deposuit angus antiquũ mẽ¬
datiũ: qui didicit implere manda¬
tum. O hylari dulcedo medicamẽ¬
tum emeritum. ante quem sine

Expanded text:
ebatur esse, quam Africa. Quo ebatur esse, quam Africa. Quo audito, vir Dei sentiens sibi de bestiali pugna venire victoriam, in nomine Domini, praecedente crucis auxilio, descendit in insulam: eoque viso, serpentes in fugam conversi sunt, non tolerantes ejus adspectum. Tunc baculum figens in terram, quasi metam, quo usque deberent excurrere, virtutis potentia designavit: nec amplius libertas est illis occupare quod vetuit, tamquam pars insulae non sit terra sed pelagus. Qui dum semper illam partem verentur attingere, facilius erat illis mare transire quam vocem. 38 O immutabilem terminum de sermone plantatum! apparet quantum est melior Adam secundus antiquo. Ille serpenti paparuit; iste servos habet, qui possunt serpentibus imperare. Ille per bestiam de sede paradisi projectus est, iste de suis cubilibus serpentes exclusit. Deposuit anguis antiqui mendacium, qui didicit implere mandatum. O Hilarii dulcedo, medicamentum, et meracum, ante quem sine
Abbreviated transcription (Latin):
galliis sẏnolis ꝑ hylarium fuis¬
se ad iuam u̾itatis acluctos. con¬
fitetur lingua multoꝵ. Quil au¬
tem int̾est uel sibi pro uita et̾na
factum fuisse martyrem. uel am¬
plius iuxisse. reliqui ne perirent.
Igitur scĩssimam animam et si
gladius persecutoris no abstulit:
palmam tamen martyris nõ ami
meritoꝵ lumine non absconsus
institutus. cognito aduentu eius.
romam festinant̾ occurrit: quem
cum preterisse cognosceret. usq gal¬
lias consecutus est. Neq enĩ mar¬
tinus qui adhuc cathecum inꝰ xp̃m
clamide suo tectũ iudere meruit. il¬
li deuotus occurreret: nisi ꝑ omnia
myst̾iis plenum in eo sp̃m preui¬
disset. Nec mirum si ille qui deũ
prius uidit in pauꝑe. postea ip̃m
habitare cognosceret in doctore. Illud
bile pret̾ire miraculũ. Nam cũ cir¬
ca gallinariam insulam ꝓpinqua-¬
dem ingentia serpentiũ uolumina
sine numero ꝑuagari. et ob hoc qͥa
accessibilem locum. longius illis

Expanded text:
Gallia synodis, per Hilarium fuisGallia synodis, per Hilarium fuisse ad viam veritatis adductum, confitetur lingua multorum. Quid autem interest, vel sibi pro aeterna vita factum fuisse martyrem; vel amplius vixisse, reliqui ne perirent? Igitur sanctissimam animam etsi gladius persecutoris non abstulit, palmam tamen martyrii non amismeritorum lumine non absconsus,constitutus, cognito adventu ejus, Romam festinanter occurrit. Quem cum jam praeterisse cognesceret, usque ad Gallias consecutus est. Neque enim Martinus , qui adhuc catechumenus Christum chlamyde sua tectum videre meruit, illi devotus occurreret, nisi per omnia mysteriis plenum in eo spiritum praevidisset. Nec mirum, si ille, qui Deum prius vidit in paupere, postea illum habitare cognosceret in doctore. 10. Exbile praeterire miraculum. Nam cum circa Gallinariam insulam propinquadem ingentia serpentium volumina sine numero pervagari: et ob hoc quamaccessibilem tamen locum longius illis
Abbreviated transcription (Latin):
atu perterriti. quoniã si daretur fa
cultas certandi. mox se recognoscelãt
hylarii contentione ꝓst̾ni. sollicitãt
imꝑatoris animũ iam malignari
parte captiuum. ut ip̃m beatissi¬
mum redire ad gallias perurg̾ent.
dicentes illo presente heretica non
posse machinamen proficere Quo
obtentu ad gallias compulsus re¬
uertitur. putans magis amplius
se pati auxilium: quod illuc ꝑt̾ba¬
tionem eccłie relinquebat termi¬
num non secutum. Obeatũ pon¬
tificem. qui in sũmo discrimine
inimicum uidicẽ adiit tribunal̾
iudicii sine timore tormenti. Nere
totis iuscerib diligebat xp̃i regnũ.
qui non formidabat in principatu
constantium. Nam quod se ꝓ dño
sic ingerebat aꝑto periculo. opta-¬
bat martyriũ. si non defiusset pcus¬
sor. Et tam̃ sumpsit głam animꝰ:
et si tempus non intulit penam.
testificor pro correctione cunctorũ
Nam pene totum mundum gͣui
errore confusum. factis sepius in

Expanded text:
atu perterriti, quoniam, si daretur fatu perterriti, quoniam, si daretur fcultas certandi, mox se recognoscebant Hilarii contentione prosterni, sollicitant imperatoris animum tantum in maligna parte captivum, ut ipsum beatissimum redire ad Gallias perurgueret, dicentes illo praesente haeretica non posse machinamenta proficere. 29 Quo obtentu ad Gallias compulsus revertitur, putans magis amplius se pati exilium, quod illuc perturbationem ecclesiae relinquebat termino non secuto. 30 O beatum pontificem, qui in summo discrimine inimici iudicis adiit tribunal imperii sine timore tormenti! Vere totis visceribus diligebat Christi regnum, qui non formidabat in prinConstantium. Nam quod se pro Domino sic ingerebat aperto periculo, optabat martyrium, si non defuisset percussor et tamen animus sumpsit gloriam, etsi tempus non intulit poenam. testificor pro correctione cunctorum. Nam pene totum mundum gravi errore confusum, factis saepius in
Abbreviated transcription (Latin):
ducta est. patrem se habere non a
quo generata est sz per quem rege¬
nerata est predicabat. Cum u̾o seleu¬
tiam peruenisset. magno fauore a
in spectaculo mundi ꝓduceret. uͥ
erat de fide censendum. Hinc pꝰt
examinationẽ agnitis hostib et
Cum qua ꝑrexit sanctus hylarius.
quãuis ei non fuiss iniunctum.
metuens ne adhuc contra religio¬
nis dogmata. respiraret dampna¬
ta ꝑfidia. S disserere longum
est qualiter ariminensi sẏnodo
composita mentione aluid ex alio
referens. fraus heretita serpentino
b per imꝑatoris iniquitatem. ip̃a
est illata calumpnia.Quo tamẽ
athleta xp̃i beatus hylarius agno¬
scens. grauit̾ apud ariminum dỹa¬
boli p̾ualuisse mendaciũ. in tantũ
ut et orientales partes similit̾ com
eius conspectu collectis adu̾sariis es¬
set ei contra hereticos disceptancli
de religione licentia. ne u̾itatem fal¬
sisteret. ne fidei perfidia rebellaret.
Unde ualens et ursanꝰ conscientie re¬

Expanded text:
ducta est; patrem vero se habere, non a ducta est; patrem vero se habere, non a quo generata est, sed per quem regenerata est, praedicabat. 8. Cum vero Seleuciam pervenisset, magno favore a in spectaculum mundi produxerit, ubi erat de fide censendum. Hinc post examinationem agnitis hostibus et cum qua perrexit sanctus Hilarius, quamvis ei non fuisset injunctum, metuens ne adhuc contra religionis dogmata respiraret damnata perfidia. Sed disserere longum est qualiter in Ariminensi synodo, composita mentione aliud ex alio referens, fraus haeretica serpentino bus per imperatoris iniquitatem ipsa est illata calumnia. Quod tamen athleta Christi beatus Hilarius agnoscens, graviter dolet apud Ariminum diaboli praevaluisse mendacium, in tantum ut et Orientales partes similiter comejus conspectu collectis adversariis, esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsisteret, ne fidei perfidia rebellaret. Unde Valens et Ursacius, conscientiae re
Abbreviated transcription (Latin):
epła prĩs amplectens. ad monitio
nem secuta est. nulli se coniugio
resoluens. Sed qualit̾ ad illũ spõ¬
sum ꝑuenerit. locus in sequenti ser¬
uat᷑. Int̾ea cum toto orbe arriane
heresis ꝑu̾sitas pullularet. dato ge¬
neraliter imꝑatoris edicto. ut om̃t
orientales ep̃i apud seleutiã isar¬
rie oppidum conuenirẽt. discepta¬
turi quid sentirent de fidei u̾itate
tunt int̾ reliquos quarto iam exi¬
lii anno de frigia sanctus hylariꝰ
quoddam castellum ddum aclisset.
die dñico ingressus est templum.
Mox florentia puella gentilis in¬
crepans multitudinẽ ppłi. uoce ma¬
gna seruũ dei aduenisse testata ẽ.
et ad pedes eius accurrens nõ ces¬
sauit petere. nisi signum crucis
ab ip̃o sibi fieri fidelit̾ impetrasset.
Quam florentius pater secutus
est. et cuncta familia in nomi
dñi meruit parit̾ baptiz ari. Que
florentia relictis parentib uestigi¬
is eius inherens. usq pictauis ꝑ¬

Expanded text:
epistola patris complectens admonitioepistola patris complectens admonitionem secuta est, nulli in conjugio se resolvens. Sed qualiter ad illum sponsum pervenerit, locus in sequenti servatur. 7. Interea cum toto orbe Arianae haeresis perversitas pullularet, dato generaliter imperatoris edicto, ut omnes Orientales episcopi apud Seleuciam, Isauriae oppidum, convenirent, disceptaturi quid sentirent de fidei veritate, tunc inter reliquos, quarto jam exsilii anno de Phrygia sanctus Hilarius quoddam castellum dum adisset, die Dominico ingressus est templum; moxque Florentia puella gentilis, irrumpens multitudinem populi, voce magna servum Dei illuc advenisse testata est, et ad pedes ejus accurrens non cessavit petere, nisi signum crucis ab ipso sibi fieri fideliter impetrasset. Quam Florentius pater secutus est, et cuncta familia in nomine Domini meruerunt pariter baptizari. Quae Florentia, relictis parentibus, vestigiis ejus inhaerens, usque Pictavos per
Abbreviated transcription (Latin):
due celestem illi sponsũ sine cõ¬
taminatione ꝓuiderat. Mox opor¬
tunitate reꝑtã. manu ꝓpria sub¬
scriptam filie direxit epystolam.
sufficiente sale conlitam. ⁊ uelut
aromaticis unguentis infusam.
que tenetur pictaius pro mun̾e
conseruata. inlicans ei eo quod
talem sponsum pater anxius ꝓ¬
uidiss cuius nobilitas celos ascẽ¬
deret. pulchritudo rosarum et lilii
comparationẽ precederet. oculi gẽma¬
rum lumina luminarent. uestis.
candorem niuis opprimeret.orna¬
menta. inestimabili fulgore u̾na¬
rent. diuitie intra se regna conclu¬
derent. sapientia incomp̾hensibilꝰ
emanaret. dulcedo. faui mella post¬
poñet. pudicicia. incontaminafa
ꝑsisteret. odor. suauitaie flagraret.
thesauri. sine defectione constarent.
Adlens ergo monitis. ut filia nul¬
li se prius marito coniungeret. quã
ut patrem expectaret pollicitũ. et
sponsum parit̾ cum promissione
uenturũ. Quod apra dulcit̾ excipi¬
ens. et quasi sponsũ futurum in

Expanded text:
duae caelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. 19 Mox oportunitate reperta manu propria subscriptam filiae direxit epistolam, sufficienti sale conditam et velut aromaticis unguentis infusam, quae tenetur Pictavis pro munere conservata: indicans ei, eo quod talem sponsum pater anxius providisset, cuius nobilitas caelos ascenderet, pulchritudo rosarum et lilii comparationem praecederet, oculi gemmarum lumina luminarent, vestis candorem nivis opprimeret, ornamenta inaestimabili fulgore vernarent, divitiae Ultra se regna concluderent, sapientia incomprehensibilis emineret, dulcedo favi mella postponeret, pudicitia incontaminata persisteret, odor suavitate flagraret, thesauri sine defectione constarent. 20 Addens ergo monitis, ut filia nulli se prius male divisa coniungeret, quam ut patrem exspectaret pollicentem et sponsum pariter cum promissione venturum. Quod Abra dulciter excipiens et quasi sponsum futurum in
Abbreviated transcription (Latin):
in mari et in t̾ra. nocte ac die. liga¬
tus cum decem leopardis. hoc ẽ mi¬
litib: qui me custodiũt. Quib et
cum benefec̾is: peiores fiũt. Iniqͥtas
autẽ eoꝵ: mea doctrina ẽ. S ñ ilcir¬
co iustificatꝰ sum. Utinam fruar
bestiis: que mͥ st̾ p̃parate. Quas et
martyrum ñ audeant corpus attingẽ.
Qd̾ si uenire noluerint: ego uim fa
Quid michi ꝓsit: ego scio. Nunc ĩ
uidentur desid̾ans: ut ihm xp̃m ĩ¬
ueniam. Ignis. crux lestie: confractõ
ossiũ. membroꝵ q diuisio. et totius
corpis contritio: et tormenta cdyaboli
ĩ me ueniant: tantũ ut xp̃o fruar.
ut panis mundus inueniar. Igitur¬

Expanded text:
in mari et in terra, nocte dieque ligatus cum decem leopardis, hoc est, militibus, qui me custodiunt: quibus et cum benefeceris, pejores fiunt. Iniquitas autem eorum, mea doctrina est, sed non idcirco justificatus sum. Utinam fruar bestiis, quae mihi sunt praeparatae, quas et Martyrum, non audeant corpus meum attingere. Quod si venire noluerint, ego vim facquid mihi prosit, ego scio. Nunc incvidentur desiderans, ut Jesum Christum inveniam. Ignis, crux, bestiae, confractio ossium, membrorum divisio, et totius corporis contritio, et tota tormenta diaboli, in me veniant, tantum ut Christo fruar. ut panis mundus inveniar. Passu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam policarpus marcioni aliqnͣdo
cum occurriss dicenti sibi: agno¬
sce nos: respondit. Agnosco: agno
ligione cautela utebant᷑: ut ne
u̾bi quidem communionẽ cũ ali¬
quo eoꝵ qui a u̾itate deuiau̾ant
habere paterentur: sicut et paulus
dicit. Hereticum hominẽ post unã
et alt̾am correptionem deuita: sci¬
ens quod ꝑu̾sus est huiusmodi ⁊

Expanded text:
tiam Polycarpus Marcioni aliquando cum occurrisset, dicenti sibi: « Agnosce nos, » respondit: « Agnosco, agnosligione cautela utebantur, ut ne verbi quidem communionem cum aliquo eorum qui a veritate deviaverant habere paterentur; sicut et Paulus dicit: Haereticum hominem, post primam et secundam correptionem, devita, sciens quia perversus est h
Abbreviated transcription (Latin):
tum autem exarsit nequitia eoꝵ:
ut darent pecuniam eis dicentes.
cuniam: quod fcm fuerat tacere ñ¬
potuerunt. Nam et illum surrexis¬
se testati st̃ se uidisse: et a uideis
pecuniam accepisse. Hec ideo ingessi.
ne quis alit̾ mentiatur: et existi¬
met credendũ mendatiis udeorum.
Cumq perlecta fuiss epystola: nero

Expanded text:
tum autem exarsit nequitia Judaeorum, tum autem exarsit nequitia Judaeorum, ut darent pecuniam custodibus, etcuniam, quod fpotuerunt; nam et illum resurrexisse testati sunt se vidisse et a Iudeis pecuniam accepisse. Hec ideo ingessi, ne quis aliter mentiatur et estimes credendum mendaciis Iudeorum. Cumque perlecta fuisset epistola, Nero
Abbreviated transcription (Latin):
tius pylatus claudio salutẽ. Nuper
accidit et quod ip̃e probaui uideos ꝑ
inuidiam se suos qz posteros ihesũ¬
cudeli condempnatione punisse.
Deniq cum promissum haberent
prẽs eoꝵ quod illis deus eoꝵ mitte¬
ret de celo scm̃ suũ. qui eoꝵ rex m̾ito
diceretur: et hunc se promisit per
urginem missurum ad terras. Iste
itaq me preside in uidea hebreorum¬
deus cum uenisset: et iudissent eum
cecos illuminasse. leprosos mundas¬
se siccis pedib suꝑ undas maris. et
multa alia mirabilia fecisse: cum
om̃is ppłs uideorum dei filiũ esse
illum dic̾e̾nt.: inuidia contra eum
passi st̃ principes sacerdotum. ⁊ tenu-¬
erunt eum et mͥ tradiderũt. Et
alia pro aliis michi de eo mentien
contra legem eoꝵ agere. Ego autem
credidi ita eẽ: et flagellatũ tradicli
illũ arbitrio eoꝵ. Illi autem crufixe¬
runt eũ: et sepulto eo custodes adhi¬
buerunt. Ille autẽ militib meis cu¬
stodientib die t̾cia resurrexit. In tã¬

Expanded text:
tius Pilatus Claudio salutem. Nuper accidit, et quod ipse probavi, Judaeos per invidiam se suosque posteros crudeli condemnatione punisse. Denique cum promissum haberent patres eorum, quod illis Deus eorum mitteret de coelo Sanctum suum qui eorum Rex merito diceretur, et hunc se promiserit per Virginem missurum ad terras: istum itaque me praeside in Judaeam Deus Hebraeorum cum misisset, et vidissent eum caecos illuminasse, leprosos mundasse siccis pedibus super undas maris, et multa alia fecisse, cum omnis populus Judaeorum eum Filium Dei esse diceret, invidiam contra eum passi sunt principes Judaeorum, et tenuerunt eum, mihique tradiderunt, et alia pro aliis mihi de eo mentientgum esse, et contra legem eorum agere. Ego autem credidi ita esse, et flagellatum tradidi illum arbitrio eorum. Illi autem crucifixerunt eum, et sepulto custodes adhibuerunt. Ille autem militibus meis custodientibus, die tertio resurrexit: in tan
Abbreviated transcription (Latin):
Adiuro te inquit qui tnscribis librũ
feras postqͣm tnscripseris: et emen¬
des illum ad exemplar unde scrip¬
sisti. diligentissime. hanc quoq
obtestationem similit̾ tͣnfferas. ut
inuenisti in exemplari. Uerũ in hiis

Expanded text:
Adjuro te, qui 875 transcribis librum feras, postquam transcripseris, et emendes illum ad exemplar, unde scripsisti, diligentissime: hanc quoque obtestationem similiter transferas, ut invenisti in exemplari. Feruntur ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Et sunt adhuc etiam nunc qͥ audi
apud ephesum cum balneas lauã¬
di grã fuisset ingressus: et udis¬
set ibi cherintum. exiluiss conti¬
nuo: et discessiss non lotus di¬
cens. fugiamus hinc ne et balnee¬

Expanded text:
Et sunt etiam nunc qui audieus Domini, apud Ephesum cum balneas lavandi gratia fuisset ingressus, et vidisset ibi Cerinthum; exsiluisset continuo, et discessisset non lotus, dicens: Fugiamus hinc, ne et balne
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Ego u̾o et post resurrectionẽ eũ
uidi in carne: et credo quia sit. Et
qͣndo uenit ad petrũ et ad eos qͥ cũ
petro erant: dixit eis. Etce palpate
me et uidete: quia non sum demo¬
niũ corporale. Et statim tetigerũt
eum: et trediderunt. Rursus in ea

Expanded text:
 Ego vero et post resurrectionem in carne eum vidi, et credo quia sit. Et quando venit ad Petrum, et ad eos qui eum Petro erant, dixit eis: Ecce, palpate me, et videte, quia non sum daemonium incorporale. Et statim tetigerunt eum, et crediderunt. Dignum a
Abbreviated transcription (Latin):
faciebat enim serpentem eneũ mo¬
ridere. et mouere: seip̃m autẽ currere:
et subito in aere uideri. Contra hec
su fugabat: interca et ipos mortu¬
os suscitabat. Dicebat autem ad¬

Expanded text:
Faciebat enim serpentem aereum moridere et moveri; se autem currere et subito in aera videri. Contra haec su fugabat. Interea et ipsos mortuos suscitabat, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
membra eius. et restaurata erat ma-¬
nilla eius.: ita ut per totam noctem
lux exuberaret in carce̾m. Et pre ti¬
more custodes fugerunt: et carcẽm
apertum dereliquerunt. Tunc tlicebãt
scẽ agathe persone que ibi erant clau¬
se ut abiret. Illa autem dicebat. Ab-¬
sit a me ut coronam meam ꝑdam. ⁊
eos qui custodes sunt tribulationib
one eius qui me saluam fecit. et cõ¬
solatus est me. factum est post qͣtu¬
cipum inuictissimoꝵ. Immola diis:
sinautẽ scito te grauiorib tormen-¬
tis aptandam. Sancta agathes re¬
pondit. Om̃ia uerba tua uana sũt
et iniqua: precepta tua aerem ip̃m
maculant. Nam sine sensu st̾. ⁊ si¬
ne intellectu. Quis enim uult ad
auxilium suũ lapidem inuocare.
dignatus est ab om̃i plaga quã in
me exercuisti. ita curare. ut etiam
mamillam meam integerrimam

Expanded text:
membra eius . et restaurata erat mammembra eius . et restaurata erat mammella|  Ita  per totam noctem . lux exuberauit in carcerem| ut prae pauore custodias ii fugirent . et carcirem aper| tum derelinquerent. Tunc dicebant sanctae Agathe| personae qui ibi erant clausae . ut habieret. Illa au| tem . dixit absit a me ut ego coronam meam perdam| et eis qui custodes sunt tribulationibus one| eius . qui me saluam fecit et consolatus est me.| Factum est aucipum in| uictorum. Immola diis. Sin autem. scito te acrioribus| tormentis aptandam. Sancta . agathe . respondit om| nia uerba tua . uacua et uana+ . et iniqua praecepta| tua aerem ipsum maculant et sine sinsu est . et sine in| tellectu qui uult ad auxilium suum lapidem inuocare .dignatus est ab omni| plaga quam in me+ exercuisti ita curare . ut etiam| mammillam meam integerrimam
Abbreviated transcription (Latin):
mea ante ẽẽ. cum tu sis senior⁊ ma
ior natu. ego u̾o licet sim puella ita
totũ corpus meũ laceratũ est. ut uul¬
nera ip̃a non ꝑmittant te aliqͥd sti¬
mulare in mente mea. unde possit
u̾etundia ȩxritasi. Es ego tibi grãs a
go dñe pater quia dignatus es mͥ
sollititudinem tuam impendere. Hoc
tamen scias: quia acd corpus meum
medicamenta ab homine facta nũ¬
qͣm accedunt. Dixit ad eam ille se¬
nior. Et quare non permittis ut cu-¬
rem te : Beata agathes clixit. Quia
suus solus restaurat uniu̾sa. Nic
si uult: potest me saluam face̾. Tũc
subridens senior dixit. Et me ipsum
misit ad te. Nam et ego apostolus
eius sum: et in nomine eius. scias
te ẽẽ saluatã. Et cum hoc dixiss. su¬
bito ab oculis eius sublatus ẽ. Tunc
proiciens se in orationem scã agathes
tuum. qui me confortauit. et sanauit
uscera mea. Et dum complesset orati-¬
onem sanctam. respiciens ad omnes
maculas corporis sui. saluata st̃ oĩa

Expanded text:
mea ante te esse . cum tu sis sinior . et ma| mea ante te esse . cum tu sis sinior . et ma| ior natus . ego uero sim puella. Ita totum corpus meum| laceratum est . ut uulnera ipsa non permittant te| aliquid stimulare in mentem meam . unde possit uerecun| dia excitari. Sed ago tibi gracias domine pater . quia dig| natus es mihi sollicitudinem tuam inpendere hoc tamen| scias . quod ad corpus meum medicamenta ab homine facta| numquam accedunt. Dicit ad eam ille senior. Quare non| permittis ut curem te. Beata agate dixit. Quia suus solus . restaurat uniuersa hic si uult potest me| saluam facere. Tunc subridens senior dixit . et me ipse misit| ad te. Nam ego apostolus eius sum et in nomine eius scias| te esse saluandam. Et cum haec dixissit . ab oculis eius| sublatus est. Tunc proiciens se in oracionem sancta agtuum qui me confortauit et sana| uit uiscera mea. Et dum conplisset oracionem suam| respiciens ad omnes maculas corporis sui. Et saluata| sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
las integras intus in aĩa mea: ex
quib nutrio om̃s sensus meos. quas
ab infantia dño consecraui. Tũc qͥn
tianus iussit eam in carterem iteꝵ
mitti: ⁊ iussit ut nulli liceret medi¬
corum introire ad eam. et neq panẽ
neq aquam ei ministrare. Cumq
eẽt inclusa: ecce circa mediam noctẽ
uenit quidam senex quem antece¬
debat puer luminis portitor. ferens
diuersa medicamenta in manu su¬
a: qui se medicũ ẽẽ cõmemorans. ce¬
pit eam hiis u̾bis alloqui. Licet te
corporalib penis nimis afflixerit
gis grauiorib suppliciis extorsisti
responsionib tuis. et licet ubera tua
torserit et excidi fecerit. s illius mã¬
me in felle et amaritudine conu̾ten¬
tur. in nimio cruciatu erit anima
illius in eternũ: tamem quia ibi erã
pe est quod tam diu ab ineunte eta¬
te conseruaui. nunc ꝑdam. Dixit
ille senior. Ego xp̃ianus sum ⁊ noui
medicinam: nolo me uerearis. Dixit
ei agathes. Que potest ueretuncdia

Expanded text:
las integras intus in animam meam ex las integras intus in animam meam ex qui| bus nutrio omnis sensus meos . quos ab infanttianus iussit eam in carcerem iterum mit| ti . et iussit nulli licere medicorum introire ad eam et neque| panem neque aquam ei ministrare. Cumque esset in| clusa .·ecce circa media nocte . uenit quidam senex| quam antecedebat puer luminis portitor . ferens| diuersa medicamenta in manu sua qui se medicum| esse commemorans coepit eam his uerbis adloqui licet| te nimiis corporalibus poenis adflixerit nim grauioribus suppliciis extorsisti . res| ponsionibus tuis et licet ubera tua torserit et excita| re fecerit . sed illius mammas in felle et amaretudi| ne conuertetur . et in nimio cruciat anima illi| us in aeternum+ tamen quia ibi eram pe est . quod tamdiu ab ineunci  aetate conseruaui nunc| perdam. Dicit ei ille senior. Ego christianus sum . et noui me| dicinam. Nolo me ueriaris. Dicit ei agate. Quid potest| uerecundia
Abbreviated transcription (Latin):
creatorem tuum qui te fecit. deum
uerum adora. Quem si contempse¬
ris: acerrimis penis et perpetuis ĩ¬
cendiis subiacebis. Tunc iratus qͥn¬
tianus iussit eam eculeo ingenti
suspendi.⁊ torqueri. Cumq torque¬
rent eam: dixit ad eam quintianus.
Relinque intentionẽ animi tui: ut
uite tue possit ẽẽ consultũ. Agathes
respondit. Ego in hiis penis ita delec¬
tor. sicut si quis bonum nuntium
audit. aut qui uidet quem diu desi¬
derat. aut qui iuenit thesauros ml̾¬
tos. ita ego delector in huis penis cor¬
poralib posita. Non enim potest tri¬
test in paradysum domini cum pal¬
ma intrare martyrii: nisi diligent̾
fec̾is corpus meũ a carnificib at¬
trectari. Cunc iratꝰ quintianꝰ uissit
eam in mãnullam torqueri: et tor¬
tam du uissit eam excidi. Agathes
respondit. Impie et crudelissime et
dire tyranne. non es confusus hec
amputare in femina. quod ip̃e in
matre suxisti. S ego habeo mamil¬

Expanded text:
creatorem tuum qui te fecit . deum creatorem tuum qui te fecit . deum uerum adora .| quem si contempseris aeternis poenis et perpetuis incendiis| subiacebis. Tunc iratus quintianus iussit eam aeculeo| suspendi . et torqueri Cumque torquerent eam dixit ad| eam quintianus . relinque intentionem animi tui . Vt ui| tae tuae possit esse consultum. Agathe respondit in| his poenis ita delector . sicut si quis bonum nuntium au| dit aut qui uidet quam diu desiderauit. Aut qui inuenit| thesauros multos . ita ego delector in his poenis corporalibus| posita. Non enim post tris in paradyso domini cum| palma intrare martyrii . nisi diligenter feceris corpus meum| a carneficibus quoartare. Tunc iratus quintianus| iussit eam in mammillam torqueri . et tortam diu ius| sit eam excidi. Agathe respondit impie et crudelis| sime et dire tyranne non es confusus hoc ampotare in| faeminam quod ipse in matre suxisti. Sed ego habeo| mammil
Abbreviated transcription (Latin):
fica diis: aut uariis te suppliciis fa¬
ciam int̾ire. Agathes dixit. Si feras
suescunt. Si ignem adhibeas: de celo
michi rorem saluificum angeli mi¬
nstrabunt. Si plagas et uerbera ad¬
hibeas: habeo intra me sp̃m sanctum
per quem uniu̾sa tormenta tua des¬
piciam. Tunc quintianꝰ agitans ca¬
put suum iussit eam in carcerẽ te¬
nebrosum recipi: dicens ad eam. Cogi¬
ta tetum agatha et penitere: ut possis
euadere tormenta horrifica que te for
tit̾ laniabunt. Agathes respondit. Tu
carcerem: quia uoce publica eum cõ¬
fundebat. Agathes autem letissime ⁊
gł̾anter carcerem intrauit: et qͣsi ad
epulas inuitata gaudens agonẽ su¬
um domino precib commendabat.
Sequenti igitur die ĩpiissimꝰ quinti¬
anus siuis eam aspectib uissit as¬
tare: cui et dixit. Quid tractasti cir¬
ca salutem tuam:Agathes respon
uentuti. ne acerrima morte consu-¬
maris. Agates dixit.Tu nega deos
tuos. qui sunt lapides ⁊ ligna: et

Expanded text:
fica| dies aut uaries te suppliciis fafica| dies aut uaries te suppliciis faciam interire. Aga| the dixit si feras suescunt. Si ignis adhibeas de caelo mihi ros| saluificum angeli ministrabunt. Si plagas et uer| bera habeo intra me spiritum sanctum . per quem uniuersa tua| tormenta dispiciam. Tunc quintianus agitans| caput . iussit eam in carcerem tenebrosum recipi di| cens ad eam cogita tecum agathe . et paenetere| ut possis euadere tormenta horrifica quae te for| titer laniabunt. Agathe respondit . tu carcerem . quia uoce eum pu| blica confutabat. Agathe autem| laetissimam et glorianter carcerem intrauit . et quasi| ad aepulas inuitata ita gaudens agonem suum dominum| praecibus commendabat. Sequenti igitur die impiissimus| quintianus . suis eam aspectibus iussit aptari . cui et dixit| quid tractasti circa salutem tuam. Agathe respon| uentutis ne acerba morte con| sumas. Agathe dixit tu nega deos tuos qui sunt lapides| et ligna . et
Abbreviated transcription (Latin):
tu sis talis ut iouis d̃s tiius extitit.¬
Tunc quintianus aucliens hec. iussit
eam alapis cedi: cui et lixit. Iniuriã
iudicis: noli temerario ore garrire.
Agathes dixit. Dixisti deos tuos esse
quos diuinitas u̾a demonstrat. Sit
eigo talis uxor tua ut uenus. et tu
ut iouis: ut et uos possitis in deoꝵ
numero computari. Q̾ntianꝰ dixit.
Alpparet te hec eligere. ut diũsa torm̃¬
ta sustineas: que repetisti meas ĩiu-
rias. Agathes dixit. Miror te uirum
prudentem ad tantam stulticiam de-¬
uolutum. ut illos tuos deos dicas qͦ¬
rum uitam non cupias tuam con¬
iugem uel te imitari: ⁊ dicas tibi
iniuriam fieri. si eoꝵ uiuas exẽplo.
Si enim dii tui sunt. bonum tibi
optaui: ut talis uita tua sit. quał
craris eoꝵ consortium: michi consẽ¬
tis. Dic ergo tam pessimos eẽ atq
sordidissimos: ut qui maledic̾e uolu¬
erit aliquem talem illum op tet eẽ.
qualis fuit exetrabilis uita eorum.

Expanded text:
tu sis ta| lis ut ioues deus tuus extitit.tu sis ta| lis ut ioues deus tuus extitit. Quintianus audiens haec . ius| sit eam alapis caedi. et dixit iniuriam iudici noli teme| rario ore garrire. Agathe dixit . dixisti deos tuos esse| quos uera diuinitas demonstrat. Sit ergo talis uxor tua| ut uenus . et tu ut ioues . ut uos possitis in deorum numero con| putari. Quincianus dixit appare te hoc elegire ut di| uersa tormenta susteneas. Qui repas. Agathe dixit miror te urum pruden| tem . ad tantam stulticiam duolutum ut illos | deos tuos dicas quorum uita non cupias tuam| coniugem esse uel imitare et dicas tibi iniuriam fieri. Si| eorum uiuas exemplo . si enim dii tui sunt . bonum tibi opta| ui . ut talis uita tua sit qualiscraris eorum consortia m sentis. Dic ergo| tam pessimos esse tamque sordedissimos+ ut qui male| dicere uoluerit aliquem talem illum optit esse qualis| fuit execrabilis  uita eorum.