comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audite fratres mei: concludam sermonem. fi¬
gens incordib ur̃is anchoram salubrẽ. ante
omina nolite iurare: Quare ante omnia si
magnum ẽ. facinus ꝑuirare: nuilla autem
culpa est uerum uirare. Quare ante omnia
nolite uirare: Debuit enim dicere. ante oĩa
nolite pesiurare. ante omnia inquit nolite
uirare. Iurare enim penis est quam furari : Iu¬
rare peius est quam adulterarg: Non dico
falsum uirare: iurare dico. Iurare peius ẽ. quã
hominem occidere: Absit. Hominem occidere.
adulterare. furari. peccatum ẽ: Iurare non ẽ.
peccatum. s falsum uirare peccatum ẽ. Quare
ergo ante omina: Isto uerbo ꝙ ait ante omnia:
cautos nos fecit aduersus linguam nrãm. Ante
omnia ait. ut attendatis p̃ceteris. ut uigiletis
ne subrepat uobis consuetudo uirandi. tanqũã
in specula ita te posurt contrate. ante omiuia
leuauit te suꝑ cetera unde te attendas. Con¬
Et hec quoties ꝑdiem. quoties ꝑ horam. non a¬

Expanded text:
audite, fratres mei, concludam sermonem, fiaudite, fratres mei, concludam sermonem, figens in cordibus vestris curam salubrem: Ante omnia nolite jurare. Quare, Ante omnia? Si magnum est facinus pejerare, nulla autem culpa est verum jurare, quare, Ante omnia nolite jurare? Debuit enim dicere, Ante omnia nolite pejerare. Ante omnia, inquit, nolite jurare. Jurare enim pejus est, quam furari? Jurare pejus est, quam adulterare? Non dico falsum jurare; jurare dico: jurare pejus est, quam hominem occidere? Absit. Hominem occidere, adulterare, furari, peccatum est: jurare non est peccatum; sed falsum jurare, peccatum est. Quare ergo, Ante omnia? Isto verbo quod ait, Ante omnia, cautos nos fecit adversus linguam nostram. Ante omnia, ait, ut attendatis prae caeteris, ut vigiletis ne subrepat vobis consuetudo jurandi. Tanquam in specula ita te posuit contra te: Ante omnia, levavit te super caetera, unde te attendas. Conet haec quoties per diem, quoties per horam? Non a
Abbreviated transcription (Latin):
bat caro. ꝑ uirauit: exclusit spm̃ quo uiuebat
anima. Expirauit s nescis: expirauit s non ui¬
des Carnem enim latentem sine anima uides:
animam miseram sine dõ uidere non potes. Cre¬
de ergo et adhibe oculos fidei nemo impunitꝰ
ꝑuirus: prorsus nemo. Cum illo est pena sua.
Si haberet incubibulo suo tortorem carnis.
punitus eẽt. habet in secreto cordis sui torto¬
rem conscientiȩ suȩ. et impunitus uocatur:
Et tamen quid dicis: uiuit. gaudet. luxuri¬
atur: qui michi mendum uirauit. Quid est.
quod me mitis adinuisibilia : quia et ipse de¬
us ꝑ quem uirauit inuisibilis est. Iurauit ꝑ
iusibilem: ferttur pena inuisibili. S uiuit
inquit. Et quodammodo scatet et bullit luxu¬
riis. Si hoc ita est. quod scatet luxuriis. qͦd
bullit lururiis uermes sunt anime mortue.
Deniq omins homo prudens qui tales luxuri¬
antes ꝑ uiros attendit: sano cordis olfactu a¬
non uult audire. Unde se ista sanitas auertit

Expanded text:
bat caro. Pejeravit, exclusit spiritum quo vivebat bat caro. Pejeravit, exclusit spiritum quo vivebat anima. Exspiravit, sed nescis; exspiravit, sed non vides. Carnem enim jacentem sine anima vides, animam miseram sine Deo videre non potes. Crede ergo, adhibe oculos fidei. Nemo perjurus impunitus; prorsus nemo, cum illo est poena sua. Si haberet in cubiculo suo tortorem carnis, punitus esset: habet in secreto cordis sui tortorem conscientiae suae, et impunitus vocatur? Et tamen quid dicis? Vivit, gaudet, luxuriatur qui mihi mendacium juravit: quid est, quod me mittis ad invisibilia? Quia et ipse Deus, per quem juravit, invisibilis est. Juravit per invisibilem, feritur poena invisibili. Sed vivit, inquit, et quodam modo scatet et bullit luxuriis. Si hoc ita est, quod scatet luxuriis, quod bullit luxuriis, vermes sunt animae mortuae. Denique omnis homo prudens, qui tales luxuriantes perjuros attendit, sano cordis olfactu, anon vult audire. Unde se ista sanitas avertit,
Abbreviated transcription (Latin):
est habitator. Quomodo inquies cũ uiuebat
corpus mortua est anima. cũ corpus non ui¬
ueret. nisi iuuificatum ab anima: Quomodo
ergo est mortua anima de qua uiuit corpusᷤ
Audi ergo et disce. Corpus hominis creatura
dĩ est: et anima hominis creatura dei est. De
auima ds̃ uiuificat corpus: ipsam item animã
niuificat de serꝑso non de seipsa. llita ergo cor¬
poris anima est: uta amme deus ẽ. Moritur
corpus cum recedit anma: moritur ergo am¬
ma. si recedit ds̃. Recedit anima cum corpus
ꝑ cutitur gladio: et putas quia ñ recedit ds̃ c̃
ipsa anima. ferntur ꝑ uirio: llis uidere quia
mortuus est de quo loqueris: Lege scripturam.
Os quod mentitus. occidit animam: S tu
presentem putas ultorem deum. si ille qui te
uiratione falsa deceperit continuo expiret. Si
pirz ante oculos tuos: expirauit caro ipsius. Quidẽ.
expirauit caro ipstus : spm quo inuificabat᷑
eiecit. Hoc ẽ. expirauit: excluso spũ quo inue¬

Expanded text:
est habitator. Quomodo, inquies, cum vivat corpus, mortua est anima; cum corpus non viveret, nisi vivificatum ab anima? Quomodo ergo mortua est anima, de qua vivit corpus? Audi ergo, et disce: corpus hominis creatura Dei est, et anima hominis creatura Dei est. De anima Deus vivificat carnem; ipsam item animam vivificat de se ipso, non de se ipsa. Vita ergo corporis anima est; vita ergo animae Deus est. Moritur corpus, cum recedit anima: moritur ergo anima, si recedit Deus. Recedit anima, cum corpus percutitur gladio: et putas quia non recedit Deus, cum ipsa anima feritur perjurio? Vis videre quia mortuus est, de quo loqueris? Lege Scripturam: Os quod mentitur, occidit animam . Sed tu praesentem Deum ultorem putas, si ille qui te juratione falsa deceperit, continuo exspiret. Si expiret ante oculos tuos, exspiravit caro ipsius. Quid est, exspiravit caro ipsius? Spiritum quo vivificabatur, ejecit. Hoc est, exspiravit excluso spiritu, quo vive
Abbreviated transcription (Latin):
stricti sumus ñ fiat hondie. certe c̃ recens ser¬
mo est exꝑtus loquor non fiat hodie. pigrius
sit cras. Si et cras factum non fuerit. minus
laborante qui custodit. ad iuuatur enim con¬
suetudine superioris diei: triduo moritur pe¬
stis de qua laboramus. et gaudebimus defru¬
ctu ur̃o. quiamagno bono habundabitis.
si tam magno malo carebitis. CoN SeR¬

Expanded text:
stricti sumus. Non fiat hodie, certe cum recens serstricti sumus. Non fiat hodie, certe cum recens sermo est, Expertus loquor: non fiat hodie, pigrius fit cras. Si et cras factum non fuerit, minus laborat qui custodit; adjuvatur enim consuetudine superioris diei. Triduo moritur pestis de qua laboramus: et gaudebimus de fructu vestro; quia magno bono abundabitis, si tam magno malo carebitis. Conver
Abbreviated transcription (Latin):
chil est perꝙ uirant: non se crimine tene
non puto: scm̃ putat cui uiras. Non entni
quando uiras tͥ uiras. aut lapidi iuras. s
proximo iuras. Homini iuiras ante lapideai.
s numquid non ante dm̃: Non te audis la¬
omnia ergo fratres mei. obsecro uos. ne sine
causa me ds̃ hec loqui compulerit. Dico enim
ante ipsum quod dixi sepe me istam dłuitas¬
se questionem. Timui ne mouendo et p̃cipien¬
do: plus reos facerem non audituros. Hodie aũ
plus timui: ne ioqui recusarẽ quod loqui ui¬
beret. Quasi uero paruus sit fructus sudoris
huius mei: Si õs qui michi accla mauerute
clament. et contra se ne falsum uirent adu̾sũ
se. Si tot homines qui me attentissime audi¬
erunt. attenti fint adu̾sus consuetudinem suã.
et ad moneãt se hodie cum ad domos suas ue¬
nerint. c̃ consuetudinẽ suã lapsum lingue
repetiuerint. ad moneat proximus praximũ:
hoc ẽ. quod hodie audiuimus. hoc ẽ. quod ob¬

Expanded text:
hil est per quod jurant, non se crimine tenerhil est per quod jurant, non se crimine tenernon puto. Sanctum putat cui juras. Non enim quando juras, tibi juras, aut lapidi juras; sed proximo juras. Homini juras ante lapidem: sed numquid non ante Deum? Non te audit laomnia ergo, fratres mei, obsecro vos, ne sine causa me Deus haec loqui compulerit. Dico enim ante ipsum quod dixi, saepe me istam quaestionem devitasse: timui ne monendo et praecipiendo plus reos facerem non audituros: hodie autem plus timui ne loqui recusarem, quod loqui juberer. Quasi vero parvus sit fructus sudoris hujus mei, si omnes qui mihi acclamaverunt, clament et contra se, ne falsum jurent adversum se: si tot homines qui me attentissime audierunt, attenti sint adversus consuetudinem suam, et admoneant se hodie, cum ad domos suas venerint, cum consuetudinem suam lapsu linguae repetiverint; admoneat proximus proximum: Hoc est quod hodie audivimus, hoc est quod ob
Abbreviated transcription (Latin):
flagitat. non rei leuis consuerudo. si de ma nu
aliquid faceres: facilius manui tue impera¬
res ne faceres. Si pedib aliquo eundũ eẽt. pi¬
gritia retardante: excitares te. ut surgeres
⁊ ires. Lingua facilitatem habet motus. in u¬
do postta est: facile in lubricum labitur. Qnͣ¬
to illa cicius et facilius mouetur. tanto tu ad¬
uersus illam firus esto. domabis: si iugilabis.
iugilabis si timebis. Timebis. sixp̃ianũ te eẽ. co¬
gitaueris. Nam tantũ mali hãbet uiratio:
ut qui lapides colunt. tuneant falsum iura¬
re ꝑ lapides. Tu non tunes dm̃ p̃sentẽ. dm̃
uiuentem. dm̃. scientem. deũ manentẽ. dm̃ in
contemptorem uindicantem: Claudit ille tẽ¬
plum suꝑ lapidem: et id ad domum suam. Ipse
suꝑ dm̃ suum clausit. et tam̃ quando illi dici¬
Et ecce dico caritati urẽ: et qui ꝑ lapidem
falsum uirat. ꝑ uirus ẽ. Unde hoc dico: quia
multi et in hoc falluntur. et putant quia ni¬

Expanded text:
flagitat, non rei levis consuetudo. Si de manu flagitat, non rei levis consuetudo. Si de manu aliquid faceres, facilius manui tuae imperares ne faceret; si pedibus aliquo eundum esset, pigritia retardante excitares te ut surgeres, et ires. Lingua facilitatem habet motus, in udo posita est, facile in lubrico labitur. Quanto illa citius et facilius movetur, tanto tu adversus illam fixus esto. Domabis, si vigilabis; vigilabis, si timebis; timebis, si christianum te esse cogitaveris. Nam tantum mali habet juratio, ut qui lapides colunt, timeant falsum jurare per lapides: tu non times Deum praesentem, Deum viventem, Deum scientem, Deum manentem, Deum in contemptorem vindicantem? Claudit ille templum super lapidem, et it ad domum suam: ipse super deum suum clausit, et tamen quando illi diciEt ecce dico Charitati vestrae, et qui per lapidem falsum jurat, perjurus est. Unde hoc dico? Quia multi et in hoc falluntur, et putant, quia ni
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse. uidit fecisse. et cogit iurare homicida
est. Illo enim suo ꝑurio se ꝑunit: s iste ma¬
num int̾ficientis. et exp̃ssit et p̃ssit cum uero
aliquis sceleratus fur audit. iura si non tulisti:
uira si non fecisti. ab eo qui nescit anfecit: Ille
tunc. Crastino non licet uirare. Quando ab il¬
lo erigitur iusurandum: non licet urare. xͥ¬
anus sum: michi non licet: Capta talem: aũ¬
te te ab illo. Dissimula a negotio de quo loque¬
baris: misce alias fabulas. et inuenies eum
milies urantẽ: qui semel uirare noluit. Istam
ergo consutudinem cotidianam. crebram. sine
causa nullo extorquente. nullo de tus uerbis
dubitante uirandi: auertite a uobis. amputa¬
te alingius ur̃is. Circumcidite ab ore ur̃o: s¬
consuetudo ẽ. solet dici auando ñ dico. hoc ẽ.
aute omnia. Quid. ẽ. ante omnia: Pcet̾is cau¬
tus esto. plus adhuc intentus esto. quam ad a¬
lia. Maior consuetudo: maiorem intentionẽ

Expanded text:
fecisse, vidit fecisse, et cogit jurare, homicida fecisse, vidit fecisse, et cogit jurare, homicida est. Ille enim perjurio suo se perimit: sed iste manum interfialiquis sceleratus fur audit, Jura si non tulisti, jura si non fecisti, ab eo qui nescit an fecit: ille tunc, Christiano non licet jurare; quando ab illo exigitur jusjurandum, non licet jurare; Christianus sum, non mihi licet. Capta talem, averte te ab illo, dissimula a negotio de quo loquebaris; misce alias fabulas, et invenies eum millies jurantem, qui semel jurare noluit. Istam ergo consuetudinem quotidianam, crebram, sine causa, nullo extorquente, nullo de tuis verbis dubitante jurandi, avertite a vobis, amputate a linguis vestris, circumcidite ab ore vessolet dici. Solet dici, quando non dico. Hoc est, Ante omnia. Quid est, Ante omnia? Prae caeteris cautus esto, plus ad hoc intentus esto, quam ad alia. Major consuetudo majorem intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
uiras et horrentib hominib uiras. Non ta¬
ces iurando: uix es sanus non peiurando.
Nisi forte putatis fratres. quia si sciret paulꝰ
apłs credere sibi galatas ad dere̾ uirationem
et diceret. que au̾tem scribo uobis ecce corã
dõ quia non mentior. Nidebat eos ibi qui cre¬
debant: uidebat et alios qui non credebant.
Ergo noli dicere non uiro si forte exigitur. A
malo est enim quod facis: s illius exigit. Nã
tu quo modo te purges non habes. quomodo
satis facias negotio quod in stat non inuenis.
S aliud est cum erigitur uiratio: aliud cum
offertur. Et hoc ipsum quod offertur non cre
nem quantum potes. non quomodo quidam
non credo. ds̃ iudicet iura michi. Et ipse qui ex¬
igit uirationem multum inter est si nescit illũ
falsum uiraturum an scit. Si enim nescit et
idõ dicit uira michi ut fides ei fiat. non au¬
deo dicere ñ ẽẽ. peccatum. tam̃ humana tem¬
ptatio ẽ. Si autem scit eum fecisse. nouit eum¬

Expanded text:
juras; et horrentibus hominibus juras; non tajuras; et horrentibus hominibus juras; non taces jurando, vix es sanus non perjurando. Nisi forte putatis, fratres, quia si sciret apostolus Paulus credere sibi Galatas, adderet jurationem et diceret, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . Videbat ibi eos qui credebant; videbat et alios qui non credebant. Ergo noli dicere, Non juro, si forte exigitur. A malo est enim quod facis; sed illius qui exigit. Nam tu quomodo te purges non habes, quomodo satisfacias negotio quod instat, non invenis. Sed aliud est, cum exigitur juratio; aliud, cum offertur: et hoc ipsum quod offertur, aliud cnem, quantum potes: non quomodo quidam,non credo: Deus judicet, jura mihi. Et ipse qui exigit jurationem, multum ifalsum juraturum, an scit; si enim nescit, et ideo dicit, jura mihi, ut fides ei fiat, non audeo dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem scit eum fecisse, novit
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo dõ seruire cepimus. et quantum malũ
sit in ꝑuirio uidimus timunnus uehement̃.
et ueternosissimam consue tudinẽ timore fre-¬
nauimus. frenata restringitur. restricta lan¬
guescit. languescens emoritur: et male con su¬
etudini. bona succedit. Deniq non uobis di¬
cimus. non nos iurare. Si enim hoc dicimus:
mentimur. quantum adme ꝑtinet uiro: S
quantum michi itidetur: magna necesfitate
dire quod non credit. Hac ꝑpensa ratione
et consideratione librata. coram dõ cum
scit ap̃c. quod sicit sic ẽẽ. in animo meo. Et
uidõ quia plus est. idẽ. quia amplius est
quam est est. non. non: s hoc quod amplius
ẽ. a malo est. Et si non amalo turanti s ama¬
lo ẽ. non credentis. Denia non ait. si am¬
plius facit malus est. Sit in ore ur̃o ẽ. est.
non. non. si quis amplius facit malus est:
plius amalo est. S quere cuius sed tam̃
aliud habet humana pessima consuetudo.
et cum tibi creditur uiras. et cũ nemo exigit

Expanded text:
ex quo Deo servire coepimus, et quantum malum sit in perjurio vidimus, timuimus vehementer, et veternosissimam consuetudinem timore frenavimus. Frenata restringitur, restricta languescit, languescens emoritur, et malae consuetudini bona succedit. Denique non vobis dicimus, non nos jurare. Si enim hoc dicimus, mentimur. Quantum ad me pertinet, juro; sed quantum mihi videtur, magna necessitate dire quod non credit, hac perpensa ratione et consideratione librata, cum magno timoScit Christus sic esse in animo meo: et video quia plus est, id est, quia amplius est quam Est, est; Non, non: sed quod amplius est, a malo est; et si non a malo jurantis, a malo est non credentis. Denique non ait, Si amplius facit, malus est: et, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non; si quis amplius facit, malus est:plius est, a malo est . Sed quaere cujus. Sed tamen aliud habet humana pessima consuetudo. Et cum tibi creditur, juras; et cum nemo exigit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ego scio ille michi falsum uirauit et uiuit.
illetͥ falsum uirauit et uiuit. Falsum iu¬
rauit et uinit: ille falsum uirauit. tu fal
mortem. huius: si et tu in eo quod ẽ mori et
non mori non fallereris. uideres huius mor¬
tem. Et modo intende scripturã. et ibi inue¬
mes iacentem. quem putabas: uiuentem.
quia pedib ambulat. quia manib contẽ ec.¬
tat. quia oculis uidet. et audit aurib oef¬
ficiis ceteris menbroꝵ satis utitur: uiuen¬
tem putas. lliuit. s corpus enis: mortua
est autem amma eius. Mortium ẽ. qͥd
melius eiuis ẽ Hiuit habitaculum: mortĩ

Expanded text:
Ego scio, ille mihi falsum juravit, et vivit. Ego scio, ille mihi falsum juravit, et vivit. Ille tibi falsum juravit, et vivit? Falsum juravit, et vivit: ille falsum juravit. Tu fall videres, si et tu in eo quod est mori, et non mori, non fallereris, videres hujus mortem. Et modo intende Scripturam; et ibi invenies jacentem, quem putas viventem. Quia pedibus ambulat, quia manibus contrectat, quia oculis videt, et audit auribus, officiis caeteris membrorum satis utitur, viventem putas. Vivit, sed corpus ejus: mortua est autem anima ejus, mortuum est quod melius est ejus. Vivit habitaculum, mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
li contingit dõ: quando falsum uiras ꝑ dm̃.
S contingit mali multum tibi: qui fallis ꝓxi¬
mum. cui testem adhibes dm̃. S si aliquid te¬
ste filio tuo faceres. et amico. uł preximo tuo
ł cuilibet homini diceres ñ feci: et tangeres¬
filio tuo caput quo teste fecisti. et diceres. ꝑ
huius salutem non feci exclamaret forte filiꝰ
tuus. sub pat̾na. manu tremens. nec tam̃ pa¬
teruam manum s duinam tremens. Noli
pat̃. non tͥ uilis sit salus mea. Deum supͣ
me inuocasti. ego te uidi. fecisti. noli ꝑ uirare.
Te quidem habeo genitorem: s plus et me¬
um et tuum timeo creatorem. S quia ds̃ ꝗ
te occidis. Quia ergo non dicit ego te uidi.
putas quia non uidit : Et ubi ẽ. quando dic̃
tacm. tacui. numquid semꝑ tacebo: Et tam̃
plerumq dicit ego te uidi: s alit̃ quando
iundicat in ꝑiurium. S non in omnes uin¬
dicat. idõ homines edificantur ad exemplũ.

Expanded text:
li contingit Deo, quando falsum juras per Deum: li contingit Deo, quando falsum juras per Deum: sed contingit mali multum tibi, qui fallis proximum, cui testem adhibes Deum. Si aliquid teste filio tuo faceres, et amico vel proximo tuo vel cuilibet homini diceresfilio tuo caput, quo teste fecisti, et diceres: Per hujus salutem quia non feci; exclamaret forte filius tuus sub paterna manu tremens, nec tamen paternam manum, sed divinam tremens: Noli pater, non tibi sit vilis salus mea; Deum super me invocasti, ego te vidi, fecisti, noli perjurare; te quidem habeo genitorem, sed plus et meum et tuum timeo creatorem . Sed quia Deuste occidis: quia ergo non dicit, Ego te vidi, putas quia non vidit? Et ubi est quod dicit: Tacui, tacui; numquid semper tacebo ? Et tamen plerumque dicit, Ego te vidi: sed aliter quando vindicat in perjurum. Sed non in omnes vindicat: ideo homines aedificantur ad exemplum.
Abbreviated transcription (Latin):
am niras: uis filiis tius reddere. Quando ꝑ
filios tuos iuras. ꝙ. autẽ ius debemus saluri
nr̃e: filii nr̃is. dõ nr̃o. nisi caritatis. ueritatis.
et non falsitatis: Maxime autem ꝑ dm̃ coͣm
fit: ipsa est iuratio uera. Quia ẽt cũ dic̃
quisq ꝑ meam salutem: salutem suam dõ obli¬
gat: Quando dicit ꝑfilios meos: oppignerat
dõ filios suos. ut hoc ueniat in caput eoꝵ qđ
exit. de ore ipsius. Si uerum uer̃: si falsum fal¬
sum. Cum ergo filios suos. uł caput suum. ł
salutem suam. quisq inurationẽ nominans:
quicquid nominat oblige̾t dõ. Quanto magis
quando ꝑ uirat ꝑ ipsum deum: Timet enim
falsum uirare ꝑfilium suum: et ñ tumet fal¬
falsum iurare ꝑdm̃ sirum. fortassis hoc dicess
in animo tuo. Tuneo enim ꝑfilium falsum
uirare: ne moriatus. Ds̃ autem qui non
moritur. et si falsum ꝑ eum uiretur. quid ma¬
li contingit:: Bene quidem dicis. Nichil ma¬

Expanded text:
am juras; jus filiis tuis reddere, quando per am juras; jus filiis tuis reddere, quando per filios tuos juras? Quod autem jus debemus saluti nostrae, filiis nostris, Deo nostro, nisi charitatis, veritatis, et non falsitatis? Maxime autem per Deum cum fit, ipsa est vera juratio: quia et cum dicit quisque, Per meam salutem, salutem suam Deo obligat: quando dicit, Per filios meos, oppignerat Deo filios suos, ut hoc veniat in caput eorum, quod exit de ore ipsius: si verum, verum; si falsum, falsum. Cum ergo filios suos, vel caput suum, vel salutem suam quisque in juratione nominans, quidquid nominat obligat Deo; quanto magis quando pejerat per ipsum Deum? Timet enim falsum jurare per filium suum, et non timet falsum jurare per Deum suum? Fortassis hoc dicens in animo suo, Timeo per filium meum falsum jurare, ne moriatur: Deo autem qui non moritur, etsi falsum per eum juretur, quid mali contingit? Bene quidem dicis, nihil ma
Abbreviated transcription (Latin):
inuoco suꝑ animam ineam: quia parcens uo¬
bis nundum ueni chorintum. Et alio loco ad
galathas. Que autẽ scribo uobis: ecce coram
tite. et si non tam plausibilis sermo uobis fit
propter angustias questionis: utilis tamen est
si aduiscera ur̃a ꝑuenerit. Ecce uirauit apłs.
Non uos fallant qui nescio quomodo uolen¬
tes ipsas uirationes discernere. uel potius ñ
incelligere. Hic unt non eẽ. uirationem. qñ
dicit homo. scit deus. testis ẽ. ds̃. in uoco dm̃
suꝑ animam meam: uerum me dicere. Inuo¬
cauit inquit deum. testem fecit dm̃. Huinqͥti
uira uit: Qui hec dicunt nichil aliud uolunt
nisi innocato dõ teste mentiri. Itane uero quis
quis es praui cordis et ꝑuersi cordis. si dicas.
ꝑ dm̃. uiras. Si dicas testis est ds̃ ñ uiras
Quidẽ enim ꝑ dm̃. nisi testis ẽ. ds : aut quid
ẽ. testis est ds̃. nisi ꝑ dm̃ : quidẽ. autẽ uirare
nisi ius deo reddere: Quando ꝑdm̃ uiras: ius
salutitis tuȩ reddere: Quando ꝑ salutem tu¬

Expanded text:
invoco super animam meam, quia parcens vobis nondum veni Corinthum . Et alio loco ad Galatas: Quae autem scribo vobis, ecce coram tite: et si non tam plausibilis sermo vobis sit, propter angustias quaestionis; utilis tamen est, si ad viscera vestra perveniat. Ecce juravit Apostolus. Non vos fallant, qui nescio quomodo volentes ipsas jurationes discernere, vel potius non intelligere, dicunt non esse juratidicit homo: Scit Deus, testis est Deus, invoco Deum supra animam meam verum me dicere. Invocavit, inquit, Deum, testem fecit Deum: numquid juravit? Qui haec dicunt, nihil aliud volunt, nisi invocato Deo teste mentiri. Itane vero, qquis es pravi et perversi cordis, si dicas Per Deum, juras: si dicas, Testis est Deus, non juras? Quid enim est, per Deum, nisi testis est Deus? Aut quid est, testis est Deus, nisi per Deum? Quid autem est jurare, nisi jus Deo reddere, quando per Deum juras: jus saluti tuae reddere, quando per salutem tu
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit. Et maxine ꝑ cenodoxiam subicit sibi
diabolus monachum: ut quem ꝑ scłi amorem
retinere non potuit. ab humilitatis culmtne sub¬
trahat et ꝑ suꝑbiȩ tumorem sibi subditum faciat.
Dei seruus semꝑ fallentis diaboli preuidere debec
insidias. et magis in bonis oꝑib cordis debet ad¬
hibere cautelam: ne ꝑ uanam głam ꝑdat semet¬
ipsum ac ꝑeat. cunctaq bona admittat. quȩ re¬
cte agendo obtinuerat.x
.xxiii. De iactancia:

Expanded text:
duxerit. Et maxime per cenodoxiam subjicit sibi duxerit. Et maxime per cenodoxiam subjicit sibi diabolus monachum, ut quem per saeculi amorem retinere non potuit, ab humilitatis culmine subtrahat, et per superbiae tumorem sibi subditum faciat. 9. Dei servus semper fallentis diaboli praevidere debet insidias, et magis in bonis operibus cordis debet adhibere cautelam, ne per vanam gloriam perdat semetipsum, ac pereat, cunctaque bona amittat quae recte agendo obtinuerat. CAPUT XXIII. De jactantia
Abbreviated transcription (Latin):
in deterius lapsos fupra carbones frigidos fieri
nigriores: quia ꝑ torporem mentis ab igne carita¬
tis dei extincti sunt. et ꝑ mundi appetitum a
luce suꝑnȩ illuminationis priuati. nigredine
peccatorum fuscant᷑. Quidam intentione bonȩ
oꝑationis metum extingunt in opiȩ. nec ꝑuit¬
tuntur infirma mente desiderata ꝑficere. Et cũ
in digere in muudo metuunt: agła suꝑna semer¬
ipsos abscidunt. Multis consilioꝵ argumentis in¬
sidiatur eis diabolus in adquirendo plurima:
qui in paucis et modicis uouerant ẽẽ contenti.
Opponit igitur in eorum mentib futuras filio
egenisq sufficiat. Quatinus his blandimentis
intentionem bonȩ deuotionis subuertat: atq
in terrenis lucris deceptam mentẽ reducat. Mul¬
tis argumentis insidiatur eis diabolus qui renun¬
tiant scło: ut eus se iterum amor substernant.
Grauius autem illos in concupiscentiis scłi ferit.
quos post renuntiationẽ ad mundi amorem re¬

Expanded text:
in deterius lapsos supra carbones frigidos fieri in deterius lapsos supra carbones frigidos fieri nigriores, quia per torporem mentis ab igne charitatis Dei exstincti sunt, et, per mundi appetitum a luce supernae illuminationis privati, nigredine peccatorum fuscantur. 6. Quidam intentionem bonae operationis metu exstinguunt inopiae, nec permittuntur infirma mente desiderata perficere; et cum indigere in mundo metuunt, a gloria superna semetipsos abscindunt. 7. Multis consiliorum argumentis insidiatur eis diabolus in acquirendo plurima qui paucis et modicis voverant esse contenti. Opponit igitur in eorum mentes futuram egestategenisque sufficiat, quatenus his blandimentis intentionem bonae devotionis subvertat, atque in terrenis lucris deceptam mentem reducat. 8. Multis argumentis insidiatur diabolus eis qui renuntiant saeculo, ut ejus se iterum amori substernant. Gravius autem illos in concupiscentiis saeculi ferit, quos post renuntiationem ad mundi amorem re
Abbreviated transcription (Latin):
uiti cupiunt conuolare ad grãm dei. sed
timent carere obleccam̃tis mundi. Prouo¬
cat quidem eos amor xp̃i: s reuocat cupi¬
ditas scłi. Qui ꝓinde obliuiscintur uoti: quia ca¬
puntur illecebris uanitatis. Oquecumq mens ꝓ¬
cellis mundi huius in uolueris lignum conscende
crueis: ut a mari .i. a tempestate scłi huiꝰ libereris.
Nam nullus a lacu mortis humanȩ saluabit: nisi
xp̃c eruerit. Qui scło renuntiare disposuit.: trans¬
gressionis reatu adstringitur. si uotum mutaue¬
rit. Atrocit enim indiscussione dini udicii ar¬
guendi sunt: qui quod ꝓfessione spoponderant.
implere opere contempserunt. Mirabilit̃ compara¬
tur similitudo a uoluptatib mundi conanti re¬
dire ad dm̃i retinentib eum cupiditatibꝰ seculi
et qui dormitans exurgere conatur. et sopore som¬
ni deprimitur. Ille enim ad bonum nouit redi¬
re: et uoluptatum fascib non sinitur. lste meliꝰ
eligit uigilare: s soporis torpore tenetur. A bono

Expanded text:
ulti cupiunt convolare ad gratiam Dei, sed timent carere oblectamentis mundi. Provocat quidem eos amor Christi, sed revocat cupiditas saeculi. Qui proinde obliviscuntur voti, quia capiuntur illecebris vanitatis. 2. Quaecunque mens procellis mundi hujus involveris, lignum conscende crucis, ut a mari, id est, tempestate hujus saeculi libereris. Nam nullus te a lacu mortis humanae salvabit, nisi Christus eruerit. 3. Qui saeculo renuntiare disposuit, transgressionis reatu astringitur, si votum mutaverit. Atrociter enim in discussione divini judicii arguendi sunt, qui, quod professione spoponderant, implere opere contempserunt. 4. Mirabiliter comparatur similitudo a voluptatibus mundi conanti redire ad Deum, retinentibus eum cupiditatibus saeculi, ei qui dormitans exsurgere conatur, et sopore somni deprimitur. Ille enim ad bonum novit redire, et voluptatum facibus non sinitur. Iste melius eligit vigilare, sed soporis torpore tenetur. 5. A bono
Abbreviated transcription (Latin):
ucarum ordinatio. incensi p̃ꝑatio.
cura crismatis conficiendi. cura baꝑ¬
tisterũ ordinandi. preꝑatio luminarioꝵ
in sacrificio et facrificii. Quomͦ et quando ordina
tres decreuerinit. id est ieiunio quarti mensis.
et septimi et decimi. et inicii quadragesimał.
ac medianȩ quadragesunȩ. die sabbati circa
uesꝑam ieiunio celebrato. Quando uͦ ep̃c ordi¬
nationes face̾ disponit. om̃s qui ad sacrũ mitu¬
sterium accedẽ uolunt. Fr̃ .iiii. aute ipsam or¬
dinationẽ euocandi sunt ad ciuitatẽ. una cũ
presbiteris qui eos presentare debent. Tunc gͦ
ep̃e elatere suo eligere debet sacerdotes et alios
prudentes uiros gnaros legis diuinȩ. et exerci¬
tatos in eccłiasticis sanctionib. qui ordinando¬
rum et uitam et scientiã sine fauoris gr̃a aut
muneris cupiditate. sed̾m u̾itatẽ diligenter
inuestigent. ut sic ꝑ tres dies continuos diligen¬
t̃ examinati. sabato tandem qui ꝓbati fueruit
inuenti ep̃o consecrandi presententur. Benedi¬

Expanded text:
carum ordinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura baptisterii ordinandi, praeparatio luminariorum in sacrario et sacrificiis. DE QUALITATE ORDINAtres decreverunt, id est jejunio quarti mensis et septimi, et decimi, et initii quadragesimalis ac medianae quadragesimae die Sabbati circa vesperam jejunio celebrato. Quando vero episcopus ordinationes facere disponit, omnes qui ad sacrum ordinem accedere volunt, feria quarta ante ipsam ordinationem evocandi sunt ad civitatem, una cum presbyteris qui eos praesentare debent. Tunc ergo episcopus e latere suo eligere debet sacerdotes, et alios prudentes viros, gnaros legis divinae, et exercitatos in ecclesiasticis sanctionibus, qui ordinandorum et vitam et scientiam sine favoris gratia, aut muneris cupiditate, secundum veritatem diligenter investigent, ut sic per tres continuos dies diligenter examinati, Sabbato tandem qui probati fuerint episcopo consecrandi praesententur; benedi
Abbreviated transcription (Latin):
consecrare corpus dñi cathecumini foras emit¬
tuntur. Lecto enim euangłio diaconus clamat.
Si quis cathecuminus est exeat foras. Cathe¬
cumini sacris misteriis int̾esse non debent.
quȩ non nͥ baptiratis et xp̃ianis cõmittunt᷑.
sicut de quibdam qui oathecuminoꝵ et ñ
dum renatoꝵ typum gerebant sicut scͥp¬
tum est. Ipse autẽ iħe non credebat se illis.¬

Expanded text:
consecrare corpus Domini, catechumeni foras emitconsecrare corpus Domini, catechumeni foras emittuntur. Lecto enim evangelio diaconus clamat: Si quis catechumenus adest exeat foras. Catechumeni sacris mysteriis interesse non debent, quae non nisi baptizatis et Christianis committuntur, sdum renatorum typum gerebant. Scriptum est enim: Ipse autem Jesus non credebat se illis
Abbreviated transcription (Latin):
moratione passionis xp̃i agitur. sicut
ipse precepit apłis. tradens eis corpus
et sanguinẽ suum dicens. Hoc facite ĩ meam
cõmemorationẽ. Hanc missam beatus petrus
qua tres tantum oratione inicio fidei dice¬
bantur. incipiens ab eo loco ubi dicitur. hãc
qͥ oblationem. Cet̃a autem postea a scĩs patͥb
diu̾sis temꝑib diu̾sa adiecta sunt. Missa autẽ
dicta ẽ quasi transmissa. uł quasi transinissio.
eo quod popłc fidelis ꝑ ministerium sacerdo¬
tis qui mediatoris uice fungitur int dm̃ et
homines: preces et uota oblationes deo trans-¬
mittat. Ipsa etiam hostia sacra missa uocari
potest. quia trausmissa ẽ : primum scł a patre
nob̾. ut nob̾cum eẽt : postea a nob̃ patri ut
Modo in sacramento primum a patre nob̃ ꝑ
scĩficationem. qua nob̾cum eẽ incipit: postea
patri a nob̾ ꝑ oblationem qua ꝓ nobis int̾cedat.
Uł missa dicta est sicut quidam putant ab e¬
mittendo. quia temꝑe quo sacerdos incipit

Expanded text:
morationem passionis Christi agitur; sicut ipse praecepit apostolis tradens eis corpus et sanguinem suum, dicens: Hoc facite in meam commemorationem . Hanc missam beatus Petrus qua tres tantum orationes in initio fidei dicebantur, incipientes ab eo loco ubi dicitur: Hanc igitur oblationem. Caetera aut postea a sanctis Patribus diversis temporibus, diversa adjecta sunt. Missa autem dicta est quasi transmissa, vel quasi transmissio, eo quod populus fidelis per ministerium sacerdotis, qui mediatoris vice fungitur inter Deum et homines, preces et vota et oblationes Deo transmittat. Ipsa etiam hostia sacra, missa vocari potest, quia transmissa est primum scilicet a Patre nobis ut nobiscum esset; postea a nobis Patri, uModo in sacramento. Primum a Patre nobis per sanctificationem, qua nobiscum esse incipit, postea Patri a nobis per oblationem, qua pro nobis intercedit. Vel missa dicta est sicut quidam putant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos incipit
Abbreviated transcription (Latin):
N ature lapis humane seruire creatus.
Tipiea cui uirtus. ꝑmulta ꝓbatur inesse.
Nam palpebrarũ suꝑillitus asꝑitatem:
Et uisus hebetes pulsa caligine sanat.
E iuis fragmento si glarea mixta sit oui.
Succo dilutus quẽ punica mala remittunt.
In medicinali ad collira cotȩ.
U el resolutus aqua. iuuat hos qui sangumis ore.
S pumas emittit. et quȩ linit ulcera: sanat.
Portatus. stringit patitur quem femina fluxum.
Carues crescentes in uulnere pulueris huius.
Uis premit. et uentrem retinet sine more fluentem.
U ino dilitus ueteri. bibitusq frequenter:
Serpentis morsum. uł qđ fit ab aspide uulnus:
E gregie curat. resolutus aquis et inunctus.
Mixtus melle potest oculos sanare dolentes.
U esicȩ lapidem bibitus dissoluere fertur.
Hic ferrugineo rufo ue colore notatur.
Affrica mittit eum. s ethiopes arabesq¬

Expanded text:
Naturae lapis humanae servire creatus, Typica cui virtus per multa probatur inesse; Nam palpebrarum superillitus asperitatem, Et visus hebetes pulsa caligine sanat. Ejus rasurae si glarea mista sit ovi, Succo dilutus, quem punica mala remittunt, In medicinali velut ad collyria cote, Vel resolutus aqua, juvat hos qui sanguinis ore Spumas emittunt, et quae sunt ulcera curat. Potatus stringit patitur quem femina fluxum, Carnes crescentes in vulnere, pulveris hujus Vis premit, et ventrem retinet sine mora fluentem, Vino dilutus veteri bibitusque frequenter. Serpentis morsum, vel quod fit ab aspide vulnus Egregie curat, resolutus aquis et inunctus. Mistus melle potest oculos sanare dolentes. Vesicae lapidem bibitus dissolvere fertur. Hic ferrugineo rufove colore notatur. Africa mittit eum, sed et Aethiopes, Arabesq
Abbreviated transcription (Latin):
et mat̃tere silius uł filia. Amttinus amiti
na .i. amite filtus uł filia. Item consobtini
qui ex duabus sororibus naseuntur. Quib¬
accrescit patruus magnus. amita magna .i. aui
pat̃ni frat̃. et soror. Auuncłs magnus mat̃tera
magna .i. auiȩ tam pat̃uȩ qͣm mat̾nę frat̃ et so¬
ror. Quinto gradu uenuiunt supra quidem ata¬
uus. atauia. Infra adnepos. adneptis. Ex obliqͦ
fratris et sororis ꝓnepos. ꝓneptis. fratris patrue¬
lis. sororis patruelis. amitini amitinȩ. consobri¬
nus consobrinȩ filius uł fiua. Propior consobri¬
nꝰa consobrina .i. patrui magni amitȩ magnę.
auuticuli magni matertere magnȩ filius uł
filia. Quibus accrescunt ꝓpatruus. et ꝓamita

Expanded text:
et materterae filius filia, amitinus amitina, et materterae filius filia, amitinus amitina, id est amitae filius filia: itemque consobrini, qui ex duabus sororibus nascuntur. Quibuadcrescit patruus magnus amita magna, id est aui paterni frater et soror: auunculus magnus matertera magna, id est auiae tam paternae quam maternae frater et soror. Quinto gradu uenvus, atavia; infra adnepos, adneptis. Ex obliquo fratris et sororis pronepos, proneptis; fratris patruelis, sororis patruelis amitini, amitinae, consobrini consobrinae filius vel filia, propior consobrinus, consobrina, id est patrui magni, amitae magnae, avunculi magni, materterae magnae filius vel filia. Q
Abbreviated transcription (Latin):
rimo gradu suꝑiori linea continent᷑
pat̃ ec mat̃. Inferius filius filia. Quibꝰq
nullȩ aliȩ ꝑsonȩ iunguntur. Sedo gra¬
du continentur suꝑiori linea anius auia. In¬
inferiori: nepos neptis. In transuerso: frat̃ soror.
quȩ ꝑsonȩ dupplicantur. Auus enĩ et auia
ter ꝓ substantia earum quȩ in quo gradu sub
in seło gradu idõ dupplices appellantur qͥa
duo aui et pat̃nus ẽ et mat̃nus. Item duo
genera sunt nepotum. siue ex filio siue ex fi¬
lia ꝓcreati. frater et soror ex transuerso ueni¬
unt. id ẽ aut frat̃ patris aut frat̃ matris. qͥ
aut patruus aut auuncłs nominatur. Qui
et ipsi hoc ordine dirpplicantur. Tercio gra¬
filius uł filia. Patruus amita. id ẽ patris
frat̃ et soror. Auuucłs. matercera matris
frat̃ et soror. Quarto gradu ueniunt supra
ab auus ab auia. Infra abnepos ab neptis. Ex
obliquo fris et sororis nepos neptis. Patrueł
soror patrueł. id ẽ patrui filius uł filia.
Consobrinus consobrina. id ẽ auunculi

Expanded text:
rimo gradu superiori linea continentur pater mater, inferiori filius filia: quibus nullae aliae personae iunguntur. Secundo gradu continentur superiori linea auus auia, inferiori nepos neptis, transuersa frater soror. Quae personae duplicantur: auus enim et auita ter pro substantia earum quae in quo gradu subsin secundo gradu ideo duplices appellantur, quia duo avi sunt, et paternus et maternus. Item duo genera nepotum sunt sive ex filio, sive ex filia procreati. Frater et soror ex transverso veniunt, id est aut frater patris aut frater matris, qui aut patruus aut avunculus nominatur. Qui et ipsi hoc ordine duplicantur. Tertio graororisque filius filia, patruus amita, id est patris frater et soror, auunculus matertera, id est matris frater et soror. Quarto gradu ueniunt supra abauus abauia: infra abnepos abneptis: ex obliquo fratris et sororis nepos neptis, frater patruelis soror patruelis, id est patrui filius filia, consobrinus consobrina, id est auunculi
Abbreviated transcription (Latin):
aliis gradib qͣm scripta ẽ. nec aliis gradib
declatari potest. Sexto gradu ueniunt supra
triauus triauia. Infra trinepos tͥneptis. Ex
obliquo fr̃is et sororis adnepos adneptis. frĩs
patruelis. sororis matruelis. amitini amitini¬
amitinȩ. consobriui consobrine. patrui mag¬
ni amitȩ magnę. auunculi magni materterȩ
magne nepos neptis. ꝓpioris consobrin filius
uł filia qui consobrini appellantur. Quib
culi ꝓmat̃tere. filius uł filia. Ad patruus ada-¬
nuta. hi sunt abaui pat̾ui. frat̃ et soror. Abauũ¬
culus abmat̾tera. hi sunt abauiȩ pat̾nę mat¬
neq frat̃ et soror. abauiq mat̃ni. Hec quoq
explanari amplius non possunt quaniam
ipse auctor deseruit. Septimo gradu qui sunt
nentur. fratris sororis adnepos adneptis. con¬
sobrim filii filieq Successionis idcͥco gradus¬
septem constituti sunt. quia ultertus ꝑ rerũ
naturam nec nomina inueniri. nec uita
succedentib prerogari potest. In his.uii. gra¬

Expanded text:
aliis gradibus quam scripta est, nec aliis vocabulis declarari potest. Sexto gradu veniunt supra tritavus tritavia. Infra trinepos trineptis. Ex obliquo fratris et sororis adnepos adneptis. Fratres patruelis et sorores matruelis, amitini amitinae, consobrini, consobrinae. Patrui magni, amitae magnae, avunculi magni materterae magnae. Nepos nepotis propioris consobrini filius et filia qui consobrini appellantur. Quibus culi, promaterterae, filius vel filia adpatruus, adamita. Hi sunt abavi paterni frater et soror. Abavunculus, abmatertera, hi sunt abaviae paternae maternaeque frater et soror abavique materni. Haec quoque explanari amplius non possunt quam ipse auctor disseruit. Septimo gradu qui sunt nentur fratris, sororis, adnepos adneptis, consobrini filii filiaeque successionis. Idcseptem constituti sunt, quia ulterius per rerum naturam, nec nomina inueniri nec uita succedentibus prorogari potest. De manumi
Abbreviated transcription (Latin):
potest: uenit pꝰ circuncisionẽ lauaerum
aquȩ totum purgans. ut ꝑfecta iusticia sigua¬
retur. Rursum quia pͥoris popłi qui sub timore
seruiebat mundatio laboriosa fuit. ꝓpt̃ea sacram̃¬
tum circuncisionis in carue quȩ dolorẽ habet
illi datum ẽ. nouo autẽ popło qui uoluntate et
dilectione seruit. sacram̃tũ iustificationis lauacro
aquȩ que suauẽ habet purificationẽ ꝓpositum.¬
Et sic quidẽ rationẽ reddendã estunamꝰ. ꝓ eo qđ
sacram̃tũ cͥcuncisionis mutatũ ẽ : et sacram̃tũ
baptismi institutũ.

Expanded text:
potest; venit post circumcisionem lavacrum potest; venit post circumcisionem lavacrum aquae, totum purgans, ut perfecta justitia praesignaretur. Rursum quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne, quod dolorem habet, illi datum est; novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sacramentum justificationis in lavacro aquae, quae suavem habet purificationem, propositumet sic quidem rationem reddendam existimamus pro eo quod sacramentum circumcisionis mutatum est, et sacramentum baptismi institutum.
Abbreviated transcription (Latin):
obscura significatio hec in sacram̃to deciiatio¬
nis. uͥ homo de his quȩ possidebat partẽ obtulit.
partẽ retinuit. ut adhunc modum in eo quod
erat. quod imꝑfectionis et defectus erat sibi tribu¬
eret: quod uͦ ad bonitatẽ spectabat dõ impita¬
ret. hoc sibi uoluerunt nonȩ partes recente
quia nouenariꝰ signum imꝑfectionis est: ade¬
nario ꝑfecto deficiens. ꝓptẽa autẽ quia obscu¬
rum signum fuit emundationis in decimatiõe
data ẽ eircuncisio ut uirtutẽ iustificationis
eiudentiꝰ demonstraret. quando dictum ẽ hõĩ
ut porcionẽ carnis sue non quidẽ suꝑfluam.
s illiꝰ quod suꝑfluũ erat in homine signum
auferret. ut ꝑ hoc agnosceret quia culpam
quã natura ꝑ illam partẽ corꝑis traheret.
gr̃a ꝑ sacram̃tũ cͥcuncisionis emundaret. S
quia cͥcuncisio eas tantum quȩ foris sunt
enormitates amputare potest. eas uͦ quȩ irtͥn¬
secus sunt pollutionũ sordes mundare non

Expanded text:
obscura significatio haec in sacramento decimatioobscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de his quae possidebat, partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc modum in eo quod erat quod imperfectionis et defectus fuit sibi tribueret; quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novae partes retentae, quia novenarius signum est imperfectionis, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emendationis in decimatione, data est circumcisio, ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini ut portionem carnis suae non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine signum auferret, ut per hoc agnosceret quia culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑationẽ scĩficationis adiuncta fuisset. Nam
in baptisiuao quantũ scł spectat ad uirtutem
baptismi : similit̃ ut incͥcuncisione. remissio
tantũ peccatoꝵ ꝑcipitur: quia sicut dictum
ẽ quod iustificatis postea adtiꝰ patriȩ celestis.
pauditur. cruce xp̃i condonatur. ꝓpt̃ eiusmodi
rationẽ. aliam mutatȩ cͥcuncisionis causam.
cõmodiorẽ fortassa et manifestam magis ꝓpo¬
nendam putamꝰ. In precedentib quodã loco
cũ de sacram̃tis tractaremꝰ. diximus sacram̃¬
porũ sp̃ualiũ gr̃arum signa magis semꝑ ac ma¬
gis euidentia ac declarantia formarentur: ut
cum effectu salutis cresceret cognitio u̾itatis.
Itaq sub lege naturali pͥmum data sunt sa¬
cram̃ta. decimationes. sacrificia. et oblationes.
ut in decimatiotione quidẽ peccatoꝵ remissio.
in sacͥficiis uͦ carnis mortificatio. in oblatione
autẽ boni oꝑis exhibitio signaretur. S erat

Expanded text:
cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, similiter ut in circumcisione remissio tantum peccatorum percipitur; quia, sicut dictum est, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur, cruce Christi condonatur. Propter hujusmodi rationem aliam mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis tractaremus, diximus sacramenporum spiritualium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia et oblatut in decimatione quidem peccatorum remissio, in sacrificiis vero carnis mortificatio, in oblatione autem doni operis exhibitio signaretur. Sed erat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcducere potest. Nam illi antiqͥ patres qͥ sacram̃¬
ti cireuncisionis iustificationẽ ꝑceꝑant. a ꝑdi-¬
tione quidẽ seruabant᷑. s ad głam regni non
ducebantur. donec ueniret ille qui sanguine
fuso rumpheam igneã extinguens. aditum
paradisi rursum patefe̾ceret. et credentib
in se omnib regni cȩlestis ianuam precedens
pͥmus ipse aꝑirec. In hoc gͦ baptismus amplĩ
confert. quia renatos hinc euntes statim ad
regnum mittit. qđ tam̃ ex uirtute sangͥnis
fusi ipsam aquam scĩsicantis condonatur. Si gͥ
guis dicere uelit. idcͥco cͥcuncisionẽ baptismo
mutatã. ut in baptismo ꝑficeret᷑ qđ cͥcuncisio
implere non potuit. fortassis uidebit᷑ conueni¬
ent̃ illi responderi posse. quia hoc qđ amplius
nc̃ in baptismo ẽ ex baptismo ñ ẽ s ex passioẽ
xp̃i baptismũ scĩficante. impletum. Idem uͦ cir¬
cuncisionẽ facerẽ potuisse. si illi passio xp̃i in

Expanded text:
perducere potest. Nam illi antiqui Patres, qui sacrameperducere potest. Nam illi antiqui Patres, qui sacramenti circumcisionis justificationem praeceperant, a perditione quidem servabantur, ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quod hoc quod amplius nunc in baptismo est, ex baptismo non est, sed ex passione Christi baptismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in
Abbreviated transcription (Latin):
unc restat demonstrare quare institu¬
tum sit baptisii sacram̃tum. et qͣre
cͥcuncisio quȩ loco illius olim posita
fuisse putat᷑. succedente baptismo ablata sit
uł mutata. Nam si olim ꝑ cͥcuncisionẽ similit̃
ut nc̃ ꝑ baptismum peccata dimittebantur.
quid necesse fuit ut ipsa cͥcuncisio succedente
baptismi sacram̃to mutaretur : Cur autem
accepta minus fuisse credatur. quȩ negleta ñ
minꝰ nocuisse affirmat᷑: Sic̃ enĩ nc̃ ꝑ euangłm¬
non intrabit in regnum dĩ. tta olim ꝑ legem di¬
cebat᷑. masculus cuꝰ caro p̃pucii cͥcuncisa non
fuerit. ꝑibit anima illa de popło suo. Nisi for¬
te in hoc qđ ille qui non ẽ baptizat᷑ a regno dĩ
excludendus dr̃. ille uͦ qui ñ ẽ eircuncisus ꝑi¬
turꝰ memorat᷑. quis uelit intelligere. ꝓpt̃ea
baptisinum ampliꝰ aliquid conferre qͣm cͥcum¬
cisionẽ. quia cͥcumcisio suscepta a ꝑditione tm̃
potuit lib̾are. baptismꝰ uͦ renatos etiã ad głam

Expanded text:
unc restat demonstrare quare institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse fuit ut ipsa circumcisio succedente baptismi sacramento mutaretur? Cur autem accepta minus profuisse credatur, quae neglecta non minus nocuisse affirmatur. Sicut enim nunc per Evangnon intrabit in regnum Dei ; » ita olim per legem dicebatur: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo , » nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus, a regno Dei excludendus dicitur, ille vero qui non est circumcisus, periturus memoratur. Quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre, quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit liberare; baptismus vero renatos etiam ad gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
filius assumpsit hominẽ ut qui suscepit et
quod suscepit. una eẽt in tͥnirate ꝑsona.
seq enun homine assumpto quat̃nitas
facta ẽ. s tͥnitas marisit. assumptione ilia
ineffabilit faciente ꝑsonȩ unius in deo et
uerum natum de deo patre. et uerum no¬
minẽ natum de homine matre: nec eius
humanitatẽ qua maior ẽ pater. minuere
aliquid eius diuinitati qua equalis ẽ patri.
Hoc gͦ utrumq unus ẽ xp̃c qui et scđin dm̃¬

Expanded text:
Filius assumpsit hominem, ut qui suscepit et Filius assumpsit hominem, ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto, quaternitas facta est; sed Trinitas mansit; assumptione illa ineffabiliter faciente, personae unius in Deo et sed Deum verum natum de Deo Patre, et verum hominem natum de homine matre. Nec ejus humanitatem qua minor est Patre, minuere aliquid ejus divinitati qua aequalis est Patri. Hoc