comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turas. ut nullo pacto possint p̾t̾ire: & hr̃e
indiuitiis cordis fidẽ. si ei ñ contingat aur̃
hr̃e in archa: quia si aur̃ hrẽt ĩ archa. furẽ
tim̾et᷑: et aurum de archa etiam nolens ꝑ-¬
det. fidẽ aut̃ de corde ñ ꝑdet: si ip̃ẽ illã in-¬
de ñ expulerit. Cito autẽ respondi potest
kiñi. fecit d̾s pauꝑẽ: ut ꝓbet hominẽ.
Et fec̃ d̾s diuitẽ: ut ꝓbet illum de pauꝑe
Et omĩa q̃ fec̃ ds: recte fecit. Et si ñ pos¬
sumꝰ uide consilium: ipsiꝰ quare illud sic
fecit. & illud sic: bonum ẽ nob ut sub¬
damus nos sapĩȩ ipsiꝰ : & credamꝰ quia
bene fec̃: & si ñdum nouimꝰ quare sic fe¬
cit. Et habebimuscor rectum. ut p̾suma¬
mꝰ & confidamꝰ in dño: ⁊ ñ mouebuntur
pedes nr̃i: & fiat in nob̾ ascendentibus
unde cepit iste psalmꝰ. ¶ ĩi.

Expanded text:
turas, ut nullo pacto possent praeterire; et habeturas, ut nullo pacto possent praeterire; et habein divitiis cordis fidem, si ei non contingit aurum habere in arca? Quia si aurum haberet in arca, furem timeret, et aurum de arca etiam nolens perderet; fidem autem de corde non perderet, si ipse illam inde non expelleret. Cito autem responderi potest, charissimi. Fecit Deus pauperem, ut probet hominem; et fecit Deus divitem, ut probet illum de paupere. Et omnia quae fecit Deus, recte fecit. Et si non possumus videre consilium ipsius, quare illud sic fecit et illud sic; bonum est nobis ut subdamur sapientiae ipsius, et credamus quia bene fecit, et si nondum novimus quare fecit: et habebimus cor rectum, ut praesumamus et confidamus in Domino, et non movebuntur pedes nostri, et fit in nobis ascendentibus unde coepi
Abbreviated transcription (Latin):
Narrauit p̾t̾ita ꝑicula sua. Ergo bonꝰ
deus isrł. S quibe Rectis corde. Qͥ st̃
recti corde : Qui ñ rep̾hendunt dm̃ s̃
recti corde : Qui uoluntatẽ suam aduo¬
luntatẽ dei dirigunt: ñ uoluntatẽ dei
ad uoluntatem suã curuare conantur.
Breue p̾ceptum: ut homo dirigat cor
suum. Uis hr̃e rectum cor: Tu fac qͦd
Pui cordes gͦ sunt. id÷ qui rectum cor
ñ hñt: qui sedent & disputant qͦmͦ de¬
buit facẽ ds̃: ñ laudando qͦd fec̃: sedre¬
p̾hendendo. Corrig̾e illum uolunt.
Par̃ ÷ quia corrigi ab eo nolunt. Et di¬
cunt. Ndebuit d̾s face pauꝑes: s soli
diuites eẽ. debuer᷑: ⁊ ipsi soliuiu̾e. Ut¬
qͥd factus ẽ pauꝑ: Ut quid iuuit: Re¬
p̃hendit dm̃ pauꝑum. Quanto meliꝰ
ẽẽt pauꝑ dei: ⁊ diues e̾ẽt de deo: hoc:
sequeretur uoluntatẽ dĩ: ⁊ uideret
pauꝑtatẽ suam temporalẽ ẽẽ. ⁊ tͣnsto¬
riam. diuitias aittẽ ĩ spu̾ales ita uen¬

Expanded text:
narravit praeterita pericula sua. Ergo, «Bonus narravit praeterita pericula sua. Ergo, «Bonus Deus Israel:» sed quibus? «Rectis corde.» Qui sunt recti corde? Qui non reprehendunt Deum. Qui sunt recti corde? Qui voluntatem suam ad voluntatem Dei dirigunt; non voluntatem Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Breve praeceptum est, ut homo dirigat cor suum. Vis habere rectum cor? Tu fac quod Pravicordes ergo sunt, id est, qui rectum cor non habent, qui sedent et disputant quomodo debuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed reprehendendo. Corrigere illum volunt: parum est quia corrigi ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli quid factus est pauper? utquid vivit? Reprehendit Deum pauperum. Quanto melius esset pauper Dei, et dives esset de Deo; hoc est, sequeretur voluntatem Dei, et videret paupertatem suam temporalem esse, et transituram, divitias autem sibi spirituales ita ven
Abbreviated transcription (Latin):
innocentiam hr̃e tantã felicitatẽ. et
insultare iustis ꝑ iniquitates felices:
S qͥs illud dix̃ ibi inpsalmo: Cuius
ñdum ẽrat rectum cor. Sic enim cȩp̃
ipse psalmꝰ. deqͦ nos mͦ testimonium
dedimꝰ: ñ iste quẽ consid̾andum et tͣc-¬
Quomꝰ sciuit deus: et si ẽ scientia in
altissimo: Ecce ipsi peccatores: et abũ¬
dantes in scło. obtinuer̾ diuitias. Nũqͥd
uane iustificaui cor meu̾: & laui inter
innocentes manꝰ meas: Illȩ gͦ psalmꝰuͥ
uidetis qͥa ꝑielitat᷑ anima.⁊ nͥ uidetis quia
nutant pedeᷤ siccepit. Qm bonꝰ d̾s isrł.
rectis corde. Mei autẽ inquit pene mo¬
ti sunt pedes: paulominꝰ effusi s̃ gressꝰ
mei. Quare: Quia zelaui inpecc̃orib
pacem peccatoꝵ uidens. Inde gͦ dixit
commnotos pedes suos. & pene effusos
gressus lapsu adruinam a deo: ꝙ intu¬
itus ẽ et inspex̾ felicitatẽ peccatoꝵ: et
uidit eos hr̃e pacẽ. se autem laborem
Narrauit autem hoc cum iam euasisset:
cum iam correcto corde dõ inhesisset.

Expanded text:
innocentiam, habere tantam felicitatem, et insultare justis per iniquitatem felices? 2. Sed quis illud dixit ibi in psalmo? Cujus nondum erat rectum cor. Sic enim coepit iste psalmus de quo modo testimonium dedimus, non iste quem considerandum et tracquomodo sciuit deus? et si est scientia in altissimo? ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt diuitias. numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus mvidetis quia periclitatur anima, ubi videtis quia nutant pedes, sic coepit: «Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem,» inquit, «pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei.» Quare? «Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens» . Inde ergo dixit commotos pedes suos et pene effusos gressus, lapsu ad ruinam a Deo, quia intuitus est et inspexit felicitatem peccatorum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam correcto corde Deo inhaesisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Scimꝰ qm̃ diligentib dm̃ omnia coo¬
ꝑant᷑ inbonũ. Et iõ sequit᷑. Bene fac do¬
mine bonis et rectis corde. Sic̃ autẽ decli-¬
nat amalo et facit bonum rectus corde:
quia ñ zelat inpeccatorib pacẽ peccatoꝵ
intuens: sic pͣui cordius qui scandalirat᷑
inuiis dñi declinat adeo ⁊ fac malũ: &
in escatꝰ dulcedine scłi. & ea illaqueatꝰ et
captꝰ. amaras penas luit. Declinanti i
a dõ cuiꝰ disciplinã ferre noluit: fit illi
ꝑ iudiciũ dei. uerꝰ laqueus. falsa maloꝵ
felicitas. Unde continuo subiungit.
Declinantes autẽ instrangulationẽ. ad¬
ducet dñs cũ oꝑantib in iusticiã: id÷
quoꝵ facta imitati s: quia eoꝵ p̾sentes¬
leticias amauer̃. & sutura suplicia ñ
credider̃. Quigͦ recti s̃corde. ⁊ ñ decli-¬
nant. quid habebunt : Iam ueniamꝰ
ad ipsã hereditatẽ frẽs. Quia filii sumꝰ.
qͥd possidebimꝰ : Quȩ ẽ hereditas. quȩ
patria nr̃a: Quid uocat᷑: Pax. ꝑhãc

Expanded text:
m, omnia cooperantur in bonum» . Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in strangulationem abducet» «Dominus cum operantibus injustitiam:» id est, quorum facta imitati slaetitias amaverunt, et futura supplicia non crediderunt. Qui ergo recti sunt corde, et non declinant, quid habebunt? Jam veniamus ad ipsam haereditatem, fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quae est haereditas? quae patria nostra? quid vocatur? Pax. Per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
durantes: ñ extendunt manꝰ suas inini¬
quitatẽ. Nam siuideant. quia semꝑ ẽ.
uirga peccatoꝵ suꝑ sortẽ iustorũ: cogi¬
tant ap̃ se & dicunt. Quid mͥ ꝓdest quia
iustus sum: Semꝑ mͥ dñabit᷑ iniquus:
et semꝑ seruus ero. faciam gͦ & ego ini¬
quitatẽ: ꝙ nichil ꝓdest ten̾e iusticiã.
Ne autẽ hoc dicat: insinuat illi fides.
sortẽ iustorũ: ut ñ extendant iusti inĩ¬
quitatẽ manꝰ suas: s teneant ab iniqͥta¬
te manꝰ suas. et ferant iniquitatẽ ñ fa¬
ciant. Meliꝰ ẽ enim iniusticiã ferre: qͣm
fac̾e̾. Unde ñ semꝑ erit: quia ñ derelin¬
quet uirgam peccatorũ suꝑ sortẽ suistoꝵ
Hoc cogitant qui recti s̃ corde. de quib pau¬
loante dixi: qui uoluntatẽ dei sequuntur
unt illum p̾cedentẽ. & se sequentes. ñ autẽ
se p̃cedentes et illum sequentẽ: & in omib
eũ bonũ in uenurnt: siue em̃dantẽ. siue
consolantẽ. siuie exercentẽ. siue coronantẽ :

Expanded text:
erdurantes, «non» extendunt «manus suas in inierdurantes, «non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si videant quia semper est virga peccatorum super sortem justorum, cogitant apud se, et dicunt: Quid mihi prodest quia justus sum? Semper mihi dominabitur iniquus, et semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, sortem justorum, ut non extendant justi in iniquitatem manus suas;» sed teneant ab iniquitate manus suas, et ferant iniquitatem, non faciant. Melius est enim injustitiam ferre quam facere. Unde non semper erit? «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatoruHoc cogitant qui recti sunt corde, de quibus paulo ante dixi, qui voluntatem Dei sequuntur,unt illum praecedentem, et se sequentes; non autem se praecedentes, et illum sequentem: et in omnibus eum bonum inveniunt, sive emendantem, sive consolantem, sive exercentem, sive
Abbreviated transcription (Latin):
iustoꝵ: s ñ ibi relinqͥt᷑: ñ erit inet̾nũ.
rens. c̃greget ante se om̃s gentes: et diui¬
det eas sicut diuidit pastor hȩdos ab ouib
Oues ponet addext̾am: hedos ad sinistrã.
Et uidebitis ibi multos seruos inter oues:
et multos dñs int̾ hȩdos. Et rursus mul¬
tos dños int̾ oues: multos seruos int̾ hȩ¬
dos. Nenĩ qi sic consolati sumꝰ seruos. õs
seruiboni s̃. aut quia sic rep̾ssimꝰ suꝑbiã
minis: ferant ad tempꝰ: qr ñ derelinq̃t
dñs uirgam peccõꝵ suꝑ sortẽ iustoꝵ.
Quare hoc: ut ñ extendant iꝰti in iniqͥ¬
tatẽ manꝰ suas: ut ad tempꝰ ferant iusti
iniqͦs dñantes. ⁊ intelligant ñ ẽẽ. hoc sẽ¬
pit̾num: sed p̾parent se ad possidendã
Ubi destrueret᷑ om̃is potentatꝰ. ⁊ omĩs
potestas: ut sit d̾s omĩa in omib. Adhoc
se seruantes ⁊ ħ corde contẽplantes. et ad¬
huc in fide retinentes. ⁊ ut uideant ꝑ¬

Expanded text:
justorum, sed non ibi relinquitur: non erit in aeternum. justorum, sed non ibi relinquitur: non erit in aeternum. rens, cdat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus: oves ponet ad dexteram; haedos ad sinistram . Et videbis ibi multos servos inter oves, et multos dominos inter haedos; et rursus multos dominos inter oves, multos servos inter haedos. Non enim quia sic consolati sumus servos, omnes servi boni sunt; aut quia sic repressimus superbminis, ferant ad tempus: «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Quare hoc? «Ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas:» ut ad tempus ferant justi iniquos dominantes, et intelligant non esse hoc sempiternum, sed praeparent se ad possidendam Ubi destruetor omnis potentatus, et omnis potestas, ut sit Deus omnia in omnibus . Ad hoc se servantes, et hoc corde contemplantes, et adhuc in fide retinentes, et ut videant p
Abbreviated transcription (Latin):
odio. Ait enim. Pat̾ ignosce illis: quia
nesciunt qͥd faciunt. Si dñs cęli &e terix̧.
ꝑ quẽ facta somnia seruiuit indignis:
rogauit ꝓ seuientib & furentib. et tan¬
qͣm medicũ se exhibuit adueniens: nã
homo ex toto animo et ex tota bona
uoluntate. cum tota dilectione serui¬
re dño etiã malo. Ecce seruit melior
det̾iori: sed ad tempꝰ. Quod autẽ dixi
de dnõ et seruo: hoc intelligite de po
s̃ & timent dm̃: aliqñ nͨ timent dm̃.
Iulianꝰ extitit infidelis imꝑator: exti¬
ebatur ad causam xͥ: ñ agnoscebant.
nͥ illũ quiincelo erat. Si q̃n uolebat ut
idola colerent. ut thurificarent: p̾po¬
nebant illi dm̃. Quando autẽ dicebat.
ꝓ ducite aciẽ: ite contͣ illam gentẽ: sta¬
tim obtemꝑabant. Distinguebant do
imꝑent iustis: Non sic erit. Uidete it
qͥd dicat iste psalmꝰ. Qm̃ ñ derelinquet
dñs uirgã peccatoꝵ: suꝑ sortẽ iustoꝵ
Sentit᷑ ad tempꝰ uirga peccõꝵ. suꝑ sorte

Expanded text:
odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potsunt, et timent Deum; aliquando non timent Deum. Julianus exstitit infidelis imperator, exstiebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebant domimperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmus: «Quoniam non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Sentitur ad tempus virga peccatoru
Abbreviated transcription (Latin):
Niõ xͥanus effectus es: ut de digñis ser¬
ure. Cũ enim xͦ iubente seruis homini:
ñ illi seruis. s illi qui iussit. Et hoc ait.
Obaudite dnĩs ur̃is scdm carnẽ: cũ ti¬
more et tremore. insimplicitate cordis:
ñ ad ocłm seruientes. quasi hominib
nam uoluntatẽ xͥ. exanimo. c̃ bona uo¬
luntate. ꝑcce ñ fec̃ de seruis lib̾os: sed
de mał seruis. bonos seruos. Qnͣtum
debent diuites xp̃o qui illis componit
domũ: ut si fuit ibi seruus infidelis.
conu̾tat illũ xͦ ÷ et ñ eidicat. Dimitte
iustiis. Indigñ ẽ: ut iustus ⁊ fidelis. ser¬
uiat iniqͦ & infideli. N hoc ei dix̃. s
mag̾. serui. Et ut corroboraret seruũ:
hoc dix̾. Exemplo meo serui. Prior ser¬
uiui iniquis. Dñs enĩ tanta in passioẽ
sustinens. a qͥb sustinuit: nͥ dñs a seruiᷤ:
Eta qͣlib nͥ amał seruis: Nã si fuissent
boniserui: honorarent dñm suũ. S qr
mali serui erant: in iuriauer᷑ dnm̃. Il¬
le quid contͣ: Reddidit dilectionẽ pro

Expanded text:
ianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc ait: «Obaudite dominis vestris secundum carnem, cum timore et tremore, in simplicitate cordis; non ad oculum servientes, quavoluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum Christus, et non ei dicat, Dimitte justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli. Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sustinens, a quibus sustinuit, nisi dominus a servis? et a quibus, nisi a malis servis? Nam si fuissent boni servi, honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro
Abbreviated transcription (Latin):
ile dei. ipsa est ciuitas dĩ. Sigͦ uidens
pax. Ergo quia xͦ filius dei pax ẽ: ideo
uenit collig̾e suos: et se cenere abiniqͥ
Aquib iniquis: Quiod̾unt ierłm.
qͥ odunt pacẽ: qui uolunt conscindẽ
unitatẽ: qui ñ credunt paci: qui fal¬
sam pacemꝓnunciant in ppło. et nõ
illam hñt: quib respondet᷑. cumdi¬
xerint: pax uobiscum ÷ et cum spu
tuo. falsum dicunt: et falsu̾ audiu̾t.
Quib dicunt pax uob̾cum: Quosse¬
parant a pace orbis terrarũ. Et qͥb¬
pax. ñ ue unitatẽ dilig̾ent. et relinq̃¬
rent dissensionẽ: falsũ gͦ ꝓnũciãtes:
falsũ audiunt. Nos uerũ ꝓnunciemꝰ:
et uer᷑ audiamꝰ. Simꝰ isrł. ⁊ amplecta¬
mur pacẽ: quia ierłm ÷ uisio pacis:
et nos isrł: et pax suꝑ isrł.¬

Expanded text:
le Dei, ipsa est civitas Dei. Si ergo videns pax. Ergo quia Christus Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos, et secernere ab iniquis. A quibus iniquis? Qui oderunt Jerusalem, qui oderunt pacem, qui volunt conscindere unitatem, qui non credunt paci, qui falsam pacem pronuntiant in populo, et non illam habent. Quibus respondetur, cum dixerint, Pax vobiscum, Et cum spiritu tuo: falsum dicunt, et falsum audiunt. Quibus dicunt, Pax vobiscum? quos separant a pace orbis terrarum. Et qpax, nonne unitatem diligerent, et relinquerent dissensionem? Falsum ergo pronuntiantes, falsum audiunt. Nos verum pronuntiemus, et verum audiamus. Simus Israel, et amplectamur pacem; quia Jerusalem est visio pacis, et nos Israel, et «pax super Isr
Abbreviated transcription (Latin):
qui fecit utͣq unum: et mediũ parietẽ
macerie soluit. Quia filii sumꝰ: heredi¬
tatẽ habebimus. Et quid uocat᷑ ipsa
hereditas. nͥ pax: Et uidete quia ex¬
heredati sunt: qui ñ amant pacẽ. Non
autẽlamant pacem: qui diuidunt uni¬
tatem. Pax possessio piorũ. possessio he-¬
redum. Et qui sunt heredes: filu. Au¬
di euuangłm. Beati pacifici: quia ipsi fi¬
lii dei uocabuntur. dudite et conclusi

Expanded text:
qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvit» . Quia filii sumus, haereditatem habebimus. Et quid vocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio haeredum. Et qui sunt haeredes? Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur» . Audite et c
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ sortẽ iustorũ: ut ñ extendant iusti
ininiquitatẽ manꝰ suas. Mͦ quidẽ iusti
aliqͣntum laborant: ⁊ mͦ aliqͣndo ĩ iusti
dominant᷑ iustis. Quib mͦis : Aliqͣndo
in iusti ꝑueniunt ad honores scłi. Cum
ꝑuen̾int. & fac̾ti fui̾nt uel iudices uel
reges: quia hoc fac̃ d̾s ꝓpt̾ disciplinã
pleb̾ suȩ. ꝓpt̾ disciplinam ppłi sui: ñ
pot̾ fieri nisi ut exhibeatur illis ho¬
nor debitus potestati. Ordinauit enĩ
sic ds ȩccłiam suam: ut omis potestas
ordinata in scło habeat honorẽ: & aliꝗͣ¬
do ameliorib. Sed exempli gr̃ã. unã rẽ
dico. Hinc conicite gradus omiu potesta¬
tum. Prima et quotidiana potestas ho¬
minis in hominẽ: dñi ẽ inseruum. ꝓpe
om̃s domꝰ hñt huiꝰmi potestatẽ. Sunt
dñi: sunt & serui. Diu̾sa s̃ noĩa: s hoĩes

Expanded text:
t non extendant justi ad iniquitatem manus suas.» Modo quidem justi aliquantum laborant, et modo aliquando injusti dominantur justis. Quibus mobis? Aliquando injusti perveniunt ad honores saeculi: cum pervenerint et facti fuerint vel judices, vel reges, quia hoc facit Deus propter disciplinam plebis suae, propter disciplinam populi sui; non potest fieri nisi ut exhibeatur illis honor debitus potestati. Ordinavit enim sic Deus Ecclesiam suam, ut omnis potestas ordinata in saeculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite gradus omnium potestatum. Prima et quotidiana potestas hominis in hominem domini est in servum. Prope omnes domus habent hujusmodi potestatem. Sunt domini, sunt et servi; diversa sunt nomina: sed homines
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ces ipsoꝵ. quare colunt dm̃. cum se ui¬
dent in laborib ͥ in egestate: in erũna᷑.
in morbo: in dolore: in aliqͣ necessitate: &
uident alios hr̃e sanitatẽ corꝑis: ab un-¬
dare temꝑalib : in columitate suorum
gaude: nitore honoꝵ florere: eosqui ñ
solũ dm̃ ñ colunt. s omĩb hominib
ad u̾sant᷑. Attendentes eos nutant: &
dicunt ap̃ se qͦd aꝑte scͥptum ẽ. in qͦdã
psalmo. Quomͦ sciuit ds: & si ẽ scienti¬
a in altissimo: Ecce ipsi peccatores et a Ln

Expanded text:
merces eorum quare Deum colunt, cum se vimerces eorum quare Deum colunt, cum se vident in laboribus, in egestate, in aerumna, in morbo, in dolore, in aliqua necessitate, et vident alios habere sanitatem corporis, abundare temporalibus, incolumitate suorum gaudere, nitore bonorum florere eos qui non solum Deum non colunt, sed et omnibus hominibus adversantur; attendentes eos, nutant, et dicunt apud se quod aperte scriptum est in quodam psalmo: «Quomodo scivit Deus, et si est scientia in A
Abbreviated transcription (Latin):
salmꝰ iste ꝑtinens ad num̃ũ
canticorum gͣduum. de qͦ
titulo inaliis iam multa
diximꝰ & repet̾e nolumꝰ.
ne uos obtundamꝰ potiꝰ qͣm instrua¬
mꝰ : docet nos ascendentes et leuan-¬
tes animas nr̃as ad dñm dm̃ nr̃m.
affectu caritatis atq pietatis. ñ in¬
tende in homines qui ꝓsꝑant᷑ in ħ
scło felicitate falsa atq uentosa. &
ꝓrsus seductoria: uͥ nicħ aliud nu-¬
tͥunt qͣ suꝑbiã: & cor eorum conge-¬
lascit adu̾sus dm̃: et fit durum aduersuͤ
imbrem gr̃e ipsius ne fructum ferat. Pre¬
fumentes enim omĩa sibi abundare quȩ
uidentur huic uitȩ necessaria. & ultra ꝗͣ
necessaria: extollunt᷑. Et cum sint hoĩes
ꝑiniquitatẽ inferiores om̃ib hominibus:
ꝑ suꝑbiã suꝑiores se putant omĩb hõib.
Atq utinam uel sicut alios homines se
eẽ deputarent. Hos aut̾ aliqͣndo intuen¬
do et nunis attendendo. etiam illi qͥ dm̃
colunt. fluctuant ⁊ nutant: quasi ꝑierit

Expanded text:
salmus iste, pertinens ad numerum canticorum graduum de quo titulo in aliis jam multa diximus, et repetere nolumus, ne vos obtundamus potius quam instruamus, docet nos ascendentes et levantes animas nostras ad Dominum Deum nostrum affectu charitatis atque pietatis, non intendere in homines qo felicitate falsa atque ventosa et prorsus seductoria; ubi nihil aliud nutriunt quam superbiam, et cor eorum congelascit adversus Deum, et fit durum adversus imbrem gratiae ipsius, ne fructum ferat. Praesumentes enim omnia sibi abundare, quae videntur huic vitae necessaria, et ultra quam necessaria, extolluntur; et cum sint homines per iniquitatem inferiores omnibus hominibus, per superbiam superiores se putant omnibus hominibus. Atque utinam vel sicut alios homines se esse deputarent. Hos autem aliquando intuendo et nimis attendendo, etiam illi qui Deum colunt, fluctuant et nutant, quasi perierit
Abbreviated transcription (Latin):
Suscipiant montes pacẽ ppło tuo: et col¬
les iusticiã. Montes magni s: colles. mi¬
nores s̃. Montes gͦ uident: colles credunt
Qui uident. pacẽ susceꝑunt: & attuler̃
adeos qͥ credunt. Qui enĩcredunt. susci¬
prunt iusticiã: qr iustus ex fide uiuit.
Angłi uident. Annunciant qͦd uident:
& credimꝰ nos. Iohannes illȩ: impͥnci-
pio inquit erat u̾bum. & u̾bũ erat ap̃

Expanded text:
ipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam» . Montes magni sunt, et colles minores sunt. Montes ergo vident, colles credunt: qui vident, pacem susceperunt et attulerunt ad cos qui credunt. Qui enim credunt, suscipiunt justitiam; quia justus ex fide vivit . Angeli vident, annuntiant quod vident, et credimus nos. Joannes ille: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
cantamꝰ. Leuaui ocłos meos ĩmontes.
unde ueniet auxilium mͥ: qi de scͥpt̾i
sc̃is in hac uita habemus auxilium. S qr
ipsi montes ñ a se ꝓteguntur. nec aseipsis
nob̾ consulunt: nec spesnr̃a debet ẽẽ in
montib. ne maledicti simꝰ qui spẽ in ho¬
mine ponimꝰ: qui iam dix̃at. leuaui ocłoᷤᷤ
meos in montes unde ueniet auxiliũ mͥ:
auxilium meũ inquit a dño qͥ fecit cęlũ¬

Expanded text:
cantamus, «Levavi oculos meos in montes, cantamus, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi;» quia de Scripturis sanctis in hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes non a se proteguntur, nec a seipsis nobis consulunt, nec spes nostra debet esse in montibus, ne maledicti simus qui spem in homine ponimus ; jam dixerat, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi; Auxilium,» inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
Breuit᷑ describit eã. Montes incircuitu
euis. Magnũ aliqͥd. ẽẽ nosin ea ciuitate
ꝗͣ cur̃ deder̃ montes: Ipsa ẽ tota felici¬
tas nr̃a÷ quia habebimꝰ ciuitatẽ qͣmcir¬
cumdedunt montes : Ilenĩ ñ nouimꝰ
montes. Aut qͥd s̃ mõtes. nͥtumores t̾rar̃:
Alii s̃ gͦ montes amabiles: montes excel
biunt illã: & qͣsi mur̃ illi faciunt. De
his montib amabilib & delectabilib
assidue scͥpt᷑a loquit᷑. Adu̾tite: cũ audi¬
tisuellegitis. Plurib locis inuenimuᷤᷤ
montes delecꝰtabiles: qͣmꝗͣ ⁊ nos pos¬
sumꝰ cominemorare. Ueruntam̃ qͣntũ
dñs sugg̾it. delectat nos de his mõtib
multa dic̾e: & diuina testimonia de
diuinis litt̾is occurrunt nob̾. Ipsi st̃
montes qͥ illuminant᷑ adeo: & pͥmitꝰ il¬
luminant᷑: ut ab ip̃is lum̃ descendat ad
ualles uel ad colles: qr ñ tante s̃ altitudi¬
nis. qͣnte s̃ montes. Ipsi s̃ ꝑ qͦs nob̾ p̾roga¬
siue meuuangłio. lpsi s̃ montes: de qͥb

Expanded text:
Breviter describit eam. «Montes in circuitu ejus.» Magnum aliquid, nos esse in ea civitate quam circumdederunt montes? Ipsa est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem quam circumdederunt montes? Num enim non novimus montes? aut quid sunt montes, nisi tumores terrarum? Alii sunt ergo montes amabiles, montes excelsbiunt illam, et quasi murum illi faciunt. De his montibus amabilibus et delectabilibus assidue Scriptura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos possumus commemorare. Verumtamen quantum Dominus suggerit, delectat nos de his montibus multa dicere; et divina testimonia de Litteris sanctis occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui illuminantur a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen descendat ad valles, vel ad colles; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. Ipsi sunt per quos nobis praerogasive in Evangelio. Ipsi sunt montes de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes ut de dño dic̾et: sicut montes. tales
animas inquib dñs ẽ: Tc̃ amant autẽ te
ipsi montes: siñ in illis spem posueris.
Uidete frẽs: quales s̃ montes dei. Nam
inde sic nominati s̃ in alioloco. lusticia
tua: sic̃ montes dei. Noniusticia ipsoꝵ:
s iusticia tua. duditalẽ montẽ montẽ¬
apłm. Ut inueniar in illo inquit. non

Expanded text:
tes, ut de Domino diceret? 6. Sed montes tales tes, ut de Domino diceret? 6. Sed montes tales ama, in quibus Dominus est. Tunc autem te amant ipsi montes, si non in illis spem posueris. Videte, fratres, quales sunt montes Dei. Nam inde sic nominati sunt in alio loco: «Justitia tua sicut montes Dei» . Non justitia ipsorum, sed «justitia tua.» Audi talem montem Apostolum: «Ut inveniar in illo,» inquit, «non
Abbreviated transcription (Latin):
nominauimꝰ: sed naufragosos. hos uideti
quia lucet de illis aliqua flamma sermo¬
nis: & aliqͥs deipsis ignis accendit᷑. Si naui¬
gatis inligno. & noctem patimini. idẽ
caliginem huius uite: ñ uos fallant: nec
dirigatis illuc. nauẽ. Ibi s̃ saxa: uͥ naufra¬
gia magna fiunt. Cum gͦ tͥ laudati fue¬
rint istimontes: et cȩꝑint tͥ suade ut
uenias ad ipsos montes quasi ad auxiliũ.
et ibi requiescas: responde. In dño c̃fido
Quom᷑ dicitis ammȩ meȩ. tͣnsmigͣ ĩ mon¬
tem sic̃ passer: Bonum ẽ enim tͥ ut in illoᷤᷤ
montes leues oculos. unde tͥ auxilium
a dño sit: ut euadas sic̃ passer de musci¬
pula uenantiũ: ñ tͣnsmigres in montes.
Passer enim: in stabile̾s res ẽ. Cito mouet᷑.
cito uolat hinc et inde. S tu confide in
dño: et eris sicut mons syon. Non moue¬
bis inȩt̾num: & ñ tͣnsmigͣbis in montem¬
⁊ sic̃ passer. Nunqͥd ibi sic nominauit mon¬

Expanded text:
nominavi, sed naufragosos. Videtis nominavi, sed naufragosos. Videtis quia lucet de illis aliqua flamma sermonis, et aliquis de ipsis ignis accenditur. Si navigatis in ligno, et noctem patimini, id est, caliginem hujus vitae; non vos fallant, nec dirigatis illuc navim: ibi sunt saxa, ibi naufragia magna fiunt. Cum ergo tibi laudati fuerint isti montes, et coeperit tibi suaderi ut venias ad ipsos montes, quasi ad auxilium, et ibi requiescas; responde: «In Domino confido; quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montes sicut passer» ? Bonum est enim tibi ut in illos montes leves oculos unde tibi auxilium a Domino sit, ut evadas sicut passer de muscipula venantium, non transmigres in montes. Passer enim instabilis res est; cito movetur, cito volat hinc et inde. Sed tu confide in Domino, et eris sicut mons Sion; non commoveberis in aeternum, et non transmigrabis in montes sicut passer. Numquid ibi sic nominavit mon
Abbreviated transcription (Latin):
incircuitu eiꝰ : ne tu rursũ reman̾es
in montib. statim subiunx̾: &e dñs
in circuitu pleb̾ suȩ: ut tua spes nõ
sit inmontib. s in illo qͥ illuminat
montes. Cum enim illȩ habitat in
montib id÷ in scĩs: ipse ẽ incircuitu
plebis suȩ: et ipse murauit plebem
suã munim̃to spu̾ali. ne moueat᷑ ine¬
t̾num. At uͦ de illis montib malis
qñ loquit᷑ scͥptura: ñ eis addit drim
Tales montes. iam sepe diximꝰ uob̾: sig¬
nificant magnas qͣsdã animas s malaᷤ
Nonenim putetis frẽs: quia potuert᷑
fieri hereses ꝑ aliqͣs paruas aiãs. Nõ fe¬
cerunt hereses: nisi magni homines.
S qͣntum magni: tantũ mali mõtes.
Non enim montes erant tales. qͥsusce
dissensionẽ susceꝑunt a diabolo patre
suo. Montes gͦ erant. Ad tales montes
caue ne fugias. Uenturi sunt enim
homines: & dicturi tͥ. Magnꝰ ille uir.
et magnꝰ illeͥ: Qualis fuit illȩ donatꝰ.

Expanded text:
in circuitu ejus;» ne tu rursum remaneres in circuitu ejus;» ne tu rursum remaneres in montibu, statim subjunxit, «Et Dominus in circuitu plebis suae:» ut tua spes non sit in montibus, sed in illo qui illuminat montes. Cum enim ille habitat in montibus, id est in sanctis, ipse est in circuitu plebis suae; et ipse muravit plebem suam munimento spirituali, ne moveatur in aeternum. At vero de illis montibus malis quando loquitur Scriptura, non eis addit Dominum. Tales montes, jam saepe diximus vobis, significant magnas quasdam animas, sed malas. Non enim putetis, fratres, quia potuerunt fieri haereses per aliquas parvas animas. Non fecerunt haereses, nisi magni homines: sed quantum magni, tantum mali montes. Non enim montes erant tales qui suscidissensionem susceperunt a diabolo patre suo. Montes ergo erant ad tales montes cave ne fugias. Venturi enim sunt homines, et dicturi tibi: Magnus ille vir, et magnus ille homo. Qualis fuit ille Donatus!
Abbreviated transcription (Latin):
unt pacẽ: dñsẽ. Sic gͦ leua oculos tuoᷤᷤ
ad montes ꝓpt̾ pacẽ: ut auxiliũ tuũ
ad nõ sit. qui fecit celum & terrã. Rur¬
sus illos montes commemorans sp̃c sc̃s:
hoc ait. Illuminans tu mirabilit̾ amõ¬
tib et̾nis. Nõ dix̃. illuminant monteᷤ:
s illuminans tu amontib ȩt̾nis. ꝑ mõ¬
tes istosqͦs ȩt̾nos ẽẽ uoluisti. p̾dicans
euuangłm. tuilluminas: ñ montes.
Tales gͦ montes in circuitu ierłm. Et
ut nou̾itis quales sint montes incir¬
cuitu eiꝰ: uͥ cominemorauit montes
bonos scͥpt᷑a: ualde raro ac difficile
aut forte nunꝗͣ. ñ statim ibi noĩat
dnm. aut simul significat: ne spes re¬
maneat in montib. Ecce uidete quã
multa cominemoraui. Leuaui oculos
meos in montes: unde ueniet auxiliũ
dixit suscipiant: ostendut aliũ ẽẽ fon¬
tem pacis. unde illi suscipiunt. Rursꝰ
a montib illuminans: s tu. dix̃. Illu¬
minans tu ait mirabilit̾: amontib
ȩt̾nis. ltem hoc loco cũ dixisset montes

Expanded text:
go leva oculos tuos ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a Domino, qui fecit coelum et terram. Rursus illos montes commemorans Spiritus sanctus hoc ait: «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis» . Non dixit, Illuminant montes; sed, «Illuminans tu a montibus aeternis:» per montes istos quos aeternos esse voluisti, praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. Tales ergo «montes in circuitu» Jerusalem. 5. Et ut noveritis quales sint montes in circuitu ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura, valde raro et difficile, aut forte nunquam non et statim ibi nominat Dominum, aut simul significat, ne spes remaneat in montibus. Ecce videte quam multa commemoravi. «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontem pacis unde illi suscipiunt. Rursus, «A montibus illuminans:» sed, «Tu,» dixit; «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis.» Item hoc loc
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃i ñ cõmouebunt᷑ in et̾num: qͥ habitãt
illic in habitant bellis et eu̾sione ipsuᷤᷤ
ciuitatis exclusi sunt. Mͦq̃ris iudeũ inci¬
uebunt᷑ inet̾num. qͥ habitant in ierłm :
nͥ qr ẽ. alia ierłm deqͣmulta soletis audi¬
re. Ip̃a ẽ mat̾ nr̃a: cui suspiramꝰ ⁊ gemi¬
mꝰ in ista ꝑ egͥnatione. ut ad illã redeamꝰ.
ipsius uenit: et uia nob̾ factus ÷ ut ad
illã redire possemꝰ. Ipsa ÷ illa uͥ stantes
erant pedes nr̃i. inatriis ierłm. sic̃ audi¬
stis: cui suspirabat ille quicantabat.
Ierłm quȩ edificatur ut ciuitas: cuiꝰ¬
participatio eius inidipsum. Quigͦ ibi
habitant: ñ mouebunt᷑ in et̾nũ. Qui

Expanded text:
n commovebuntur in aeternum, qui inhabitant illic inhabitabant, bellis et eversione ipsius civitatis exclusi sunt: modo quaeris Judaeum in civebuntur in aeternum, qui inhabitant Je est alia Jerusalem, de qua multa soletis audire? Ipsa est mater nostra, cui suspiramus et gemimus in ista peregrinatione, ut ad illam redeamus. ipsius venit, et via nobis factus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est illa, ubi «stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut audistis; cui suspirabat ille qui cantabat, «Jerusalem quae aedificatur ut civitas; cuparticipatio ejus in idipsum» . Qui ergo ibi habi
Abbreviated transcription (Latin):
hendunt᷑. Ignorantes enim dei iusticiã
et suã uolentes constituere: iusticiȩ dei
nͦ s̃ subiecti. Qui autẽ subiec̾ti sunt: sic s̃
alti ut humiles sint. Et qr magni sunt:
montes dicunt᷑. Quia uͦ subiecti sunt dõ:
ualles sunt. Et quia hñt capacitatem
pietatis: suscipiunt abundantiam
pacis: &e inuncdatione transmittunt
adcolles. Modo tam̃ tu uide: quos
colles ament. Si uis amari abonis
montibꝰ: noli spem ponere nec inbo¬
nis montib. Nam quał mons erat pau-¬
lus: Quando inuenit᷑ talis: De ma-
quisqͣm pot̾ facile inuenirie Et tam᷑
timebat: ne passer illȩ in illo pon̾et
spẽ. Et quid ait: Nunqͥd paulus ꝓuob̾
crucifixus ẽ: Sed leuate oculos in mõ¬
tes. unde auxilium ueniat uob̾: quia
ego plantaui appollo rigauit: s auxi¬
lium ur̃m a dño qui fecit cęlum et t̾iã:
quia deus increm̃tum dedit. Ergo
montes incircuitu eiꝰ. S qͦmͦ montes in

Expanded text:
ehenduntur: «Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui autem subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti sunt Deo, valles sunt: et quia habent capacitatem pietatis, suscipiunt abundantiam pacis et inundationem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos montes ames. Si vis amari a bonis montibus, noli spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons erat Paulus? quando invenitur talis? Tantae st facile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in illo poneret spem: Et quid ait? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est» ? Sed levate oculos in montes, unde auxilium veniat vobis; quia, «Ego plantavi, Apollo rigavit:» sed auxilium vestrum a Domino, qui fecit coelum et terram; quia «Deus incrementum dedit» . Ergo «montes in circuitu ejus.» Sed quomodo «montes in
Abbreviated transcription (Latin):
a quib passus ẽ. Namilli qͥ ȩdificabant
reꝓbauer̃: s. in eo qͦd dñs occulte edifica¬
bat. fec̃ incaput anguli. qͦd illi reꝓbauer᷑
Et ẽ. mirabilis in ocuł nr̃is. In ocłis int̾ioriᷤᷤ
hominis: in oculis credentium. sꝑantiũ.
diligentium: n inoculis carnalib eoꝵ qͥ
qͣsi hominẽ contẽpnendo reꝓbauer. Hic¬
ẽ dies: quẽ fecit dñs. Meminit iste hõ
si dixisse insuꝑiorib psalmis. qm̃ incli-¬
nauit aurẽ suã mͥ. ⁊ in dieb meis inuoca¬
ui: dies suos commemorans uet̾es. Unde
mͦ dicit. hic ẽ dies quẽ fecit dñs: id : qͦmͥ

Expanded text:
 est, factus est: nam illi qui aedificabant reprobaverunt, sed in eo quod Dominus occulte aedificabat, fecit in caput anguli, quem reprobaverunt. «Et est mirabilis in oculis nostris:» in oculis interioris hominis, in oculis credentium, sperantium, diligentium; non in oculis carnalibus eorum qui quasi hominem contemnendo reprobaver dies quem fecit Dominus.» Meminit iste homo se dixisse in superioribus psalmis, «Quoniam inclinavit aurem suam mihi, et in diebus meis invocavi» ; dies suos commemorans veteres: unde modo dicit, «Hic est dies quem fecit Dominus;» id est,
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i hortatur nos ad beati¬
tudinem: qͣmnemo ẽ. qͥ nõ
expetat. Quis enĩunqͣm uł
pot̾ uel potuit uel pot̾it. inueniri. qͥ ẽc̃
nolit beatus: Q uid gͥ exhortatione

Expanded text:
exhortatur nos ad beatitudinem, quam nemo est qui non expetat. Quis enim umquam vel potest vel potuit vel poterit inveniri, qui nolit esse beatus? Quid igitur exhortatione
Abbreviated transcription (Latin):
bellis qͣtit᷑ ȩccłia. & concludit᷑ psalm
quem iã exposui breuius fortasse qͣm puta¬
batis. Namusq adeo me istum totũ psal-¬
mum aliqͣntũ ꝓlixũ exposuisse arbitror:
ut iãoffitium ame ñ expectetis disputa¬
toris. s pene lectoris si tenetis quȩ dixi. Pu
lius comm̃dent᷑. breuit̾ replicent᷑. Prima
temptatio: erroris et famis ũbi. Scd̃a: dif¬
ficultatis uincendarũ concupiscentiarũ.
Tercia: tedii atq fastidii. Quarta: tem¬
pestatis et ꝑiculoꝵ ingub̾nandis eccłis.
Et inhis omib: exclammnationes et lib̃a¬
tiones. et miserationũ di confessiones.
Adextremũ ipsius ȩccł̃iȩ fit comendatio.
suum: et commemorat᷑ inimicoꝵ affli¬
ctio ꝓpt̾ suꝑbiã. Quib extinctis: erec¬
ta ÷ eccłia. Et ꝓpt̾ insidias quasdã dimi¬
nutionis abhereticis. et detͥm̃toꝵ qͦdãmͦ
domesticoꝵ: et exhis circa ȩcclłiam diui¬
na benefitia. et psalmi conclusio: lega¬
mꝰ iam magisqͣm disseramꝰ. Dicant qͥ

Expanded text:
bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Putlius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae fit commendatio, suum: et commemoratur inimicorum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui
Abbreviated transcription (Latin):
ne colligati. gemunt tanꝗͣ inclausura et
compedib. Agnoscunt et istam temptati¬
onem. quamuis iamdicant si forte dicunt:
infelix ego homo. quisme lib̾abit de corpe
mortis huiꝰ: Namuide artissima uincła.
Caro inquit concupiscit adu̾sus sp̃m.¬

Expanded text:
ne colligati gemunt tanquam in clausura et ne colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima vincula: «Caro,» inquit, «concupiscit adversus sp
Abbreviated transcription (Latin):
adult̾are. ñ furtum fac̾e. ñ homicidiũ
ñ sacͥlegium. ñ alienũ concupisce̾. Fac¬
ta ẽ facultas: quȩ fuerat ante difficultas.
Potuit dñs hoc sine difficultate prestare
S si hoc sine difficultate hab̾emꝰ: largi¬
torem huius boni ñ agnoscẽmus. Si enĩ
pͥmitꝰ cũ uellet posset. et ñ sentiret ad u̾sꝰ
se obnitentes cupiditates: nec uinculis
suis grauata anima collidet᷑: suis uirib
tribueret quod se posse sentiret. et ñcon¬
fit̾entur dño miserationes eius.
ost has duas temptationes. pͥmã er¬
roris atq inopie u̾itatis. scd̃am diffi¬
cultatis bene oꝑandi: t̾cia temptatio ex¬
cipit hominẽ. Eiloqͦr: qui iam tͣnsiit
has duas. Nam istȩ duȩ fateor multis¬
.łc ĩ. notȩ sunt. Quis enim nescit se abigno¬
rantia uenisse adu̾itatẽ. aberrore adui¬
am. a fame sapientiȩ adu̾bum sidei :
Deinde multi luctant᷑ cum difficulta¬
tibus uitiorum suorũ: et adbuc consuetudi¬

Expanded text:
adulterare, non furtum facere, non homicidium, adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
do. incipit conflig̾e uelle contͣ peccata:
et ꝓpt̾ suꝑbiã suꝑari. Inuenit gͦ seliga¬
tum difficultatib cupiditatũ : et ñ pos¬
se uiam ꝓpt̾ compedes ambulare. Inclu¬
sum se sentit difficultate uitiorum: & tan¬
quã muro impossibilitatis erecto. portis¬
q clausis qua euadat ut rec̾te iuiuat nõ
inuenit. Iam scit quomͦ uiu̾e debeat: pͥꝰ
enim inerrore erat: &e famẽ u̾itatis pati¬
ebat᷑. Accepit autẽ iam cibum u̾itatis.
et positus ẽ inuia: audit. uiue bene secũ¬
dum quod nosti. Ante enim ñ nou̾as quẽ¬
admodũ uiu̾es: mͦ accepisti et nosti. Cõ¬
nat᷑. ñ pot̾: ligatum se sentit: ex clamat
ficultatis in bene operando: sic̃ in illa pri¬
maerroris et famis. Ex clama et inhac
addñm: lib̾at dñs de necessitatib Rũ¬
pit uincula difficultatis: constituit in o¬
ꝑationẽ equitatis. Incipit ei iam facile
ẽẽ qͦd difficile fuerat abstin̾e amalis: ñ

Expanded text:
do, incipit confligere velle contra peccata, do, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat fficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non
Abbreviated transcription (Latin):
nichil putantẽ aliud ẽe pꝰhanc uitã qͣn¬
doq finiendam. negligentẽ quendam
et socordẽ: obrutũ corhñtem. illecebris
mundi et mortiferis delectationibꝰ con¬
sopitum: ut excitetur istȩ adqueren¬
dam grãmdei. ut fiat sollicitus et tan¬
qͣm de somno eiugilet: nonne manus
dei excitat eum: S tam̃ aqͦ sit excitat᷑
ignorat. Incipit autem ẽẽ. iãdi. cum
cognou̾it u̾itatis fidem: s añꝗͣ cognos¬
cat dolet errorem suum. Inuenit enĩ
se inerrorẽ: uult cognoscere u̾itatem.
Pulsat uͥ pot̾. temptat quod pot̾: uaga¬
tatis. rima gͦ temptatio ẽ. erroris
et famis. Ubi inhac temptatione fati¬
gatus exclammau̾it ad dñm. ꝑducit᷑
aduiã fidei: unde incipiat ꝑg̾e ad ciui¬
tatem quietis. ꝑducit᷑ gͦ ad xp̃m qͥdix̃:¬
ego sumuia. Cum ibi fuĩt iam sciens qͥd
obseruare debeat: ñ nunꝗͣ multũ sibi
tͥbuendo. & quasi de suis uirib p̾sum̃¬

Expanded text:
nihil putantem aliud esse post hanc vitam quannihil putantem aliud esse post hanc vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et mortiferis delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat ubi potest, tentat quod potest, vagaritatis. Prima ergo tentatio est erroris et famis. Ubi in hac tentatione fatigatus exclamaverit ad Deum, perducitur ad viam fidei, unde incipiat pergere ad civitatem quietis. Perducitur ergo ad Chri Cum ergo ibi fuerit, jam sciens quid observare debeat, nonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumen
Abbreviated transcription (Latin):
gulatimq credentes congregam᷑ inunã
qͣndã ciuitatẽ et inunũppłm di: s inu¬
no quoq nr̃m etiã singula contingunt.
hȩc q̃ scͥpta s. contingunt inpopło. Hȩc¬
enim popłs de singulis: ñ singuli depo¬
pło. Nunqͥd enim unꝰ homo expopłis:
S popłus ex singłis hominib constat.
Quicqͥd gͦ cum loquor agnou̾is. inte qͥs¬
quis exꝑtuses: noli cogitando quasi re¬
man̾e inte. et putare qͦd in solo te contin¬
git÷ s crede ista conting̾e. aut in omĩb
aut ꝓpe inomnib qui ueniunt adhc̃
ppłm: et demanu inimicoꝵ p̾cioso san-¬
guine redimuntur. Repetiturꝰ ẽ enim assi
hominum. Istos uersus quantũ animadũ¬
tere potui. quod potestis &e uosquat᷑ repe¬
titi. in quo numero quantũ dño adiuuan¬
te scrutari ualuimus: significat nob̾. iiͦii.
qͣsoam temptationes exquib nos lib̾at
cui confitent᷑ suȩ miserationes. Fac enĩ
hominẽ pͥmo nichil querentẽ scd̾m uitã
uet̾em. seductoria securitate uiuentem᷑:

Expanded text:
credentes congregamur in unam quamdam civitatem, et in unum populum Dei; sed in unoquoque nostrum etiam singulo contingunt haec quae scripta sunt, contingunt in populo. Etenim populus de singulis, non singuli de populo: numquid enim unus homo ex populis? Sed populus ex singulis hominibus constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine redimuntur. 4. Repetiturus est enim assidminum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet̃ aqͣrĩ in situm. Posuit enim flumina in
desertũ. Dicant. iam ñ ẽ ꝓpħa: &e nos ñ cog¬
noscet amplius. Adhuc posuit flumina
indesertũ &eexitus aqͣrum insitim: terrã
fructiferã in salinas. Queris ibi fidẽ xp̃i:
ñ inuenis. Queris ꝓpħam: ñ inuenis. Qͤri¬
sac̾dotẽ: sac̾dotẽ: non inuenis. Quȩris
sacͥfitium: ñinuenis. Queris templũ: ñ
inuenis. Quare hoc: Quia posuit flu¬
mina indesertũ. &e exitꝰ aquarũ insit̃:
t̾ram fructiferam insalinas. Unde: Q
m̾ito: Amalicia in habitantiũ in ea.
Ecce qͦmͦ suꝑbis resistit: audi qͦmͦ humi¬
lib dat grãm. Posuit desertũ instagna .A.¬
aquar̃: et t̾ram sine aqͣ in exitus aqͣrum.

Expanded text:
 in sitim. Posuit flumina in  in sitim. Posuit flumina in desertum.» Dicant, «Jam non est propheta, et nos non cognoscet adhuc» . «Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim, terram fructiferam in sanitas.» Quaeris ibi fidem Christi, non invenis; quaeris prophetam, non invenis; quaeris sacerdotem, non invenis, quaeris sacrificium, non invenis; quaeris templum, non invenis. Quare hoc? Quia, «Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim; terram fructiferam in salinas.» Unde, quo merito? «A malitia inhabitantium in ea.» Ecce quomodo superbis resistit: audi quomodo humilibus det gratiam. «Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum.