comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritates que prime conue¬
niunt sententie. et huic uident᷑
contradicere. ut cum legitur ho¬
mo ille assumptus a uerbo iN
singularitate ꝑsone. uł factus
una ꝑsona cum uerbo: de nat᷑a
humana intelligitur que uerbo
unita est in singularitate ꝑsone.
id est ita quod eadem ꝑsona que
prius erat et simplex erat. sine
incremento numeri & unmuta
positionis uͦ huits aliam dicunt
ẽẽ rationem quam sit in aliis ho¬
minib: quia huius ex trib. alioꝵ
ex duab substantiis est cõpositio.
Negant quoq naturam humanã

Expanded text:
ctoritates quae primae conveniunt sententiae, et huic videntur contradicere: ut cum legitur: Homo ille assumptus est a Verbo in singularitate personae, vel factus una persona cum Verbo, de natura humana intelligatur, quae Verbo unita est in singularitate personae, id est, quod eadem persona quae prius erat et simplex erat, sine incremento numeri personarupositionis vero hujus aliam dicunt esse rationem quam sit in aliis hominibus, quia hujus ex tribus, aliorum ex duabus substantiis est compositio. Negant quoque naturam humana
Abbreviated transcription (Latin):
conuictio non apparentiũ. qͥa
ꝑ fidem subsistunt in nob̾ etiã
Inͦ sꝑanda. & subsistunt in fut᷑o
quia si quis de eis dubitet ꝑfidẽ
ꝓbantur. ut ad huc ꝓbatur fu¬
tura resurrectio. Quia ita credi
derunt patriarche & alii sc̃i.
uel ꝓbatio ẽ & certitudo qd̾ sin
aliqua non apparentia ut supͥ
dictum est. ꝓprie tam̃ fides dr̃
substantia rerũ sꝑandarũ. qͥa

Expanded text:
convictio, non apparentium, quia per fidem subsistunt in nobis etiam modo speranda, et subsistunt in futuro quia si quis de eis dubitat per fidem probantur, ut adhuc probatur futura resurrederunt patriarchae et alii sancti. Vel probatio est et certitudo quod sint aliqua non apparentia, ut supra dictum est. Proprie tamen fides dicitur substantia rerum sperandarum, q
Abbreviated transcription (Latin):
ub alia aũ specie łͥb specie.
de causis carnẽ & sanguinẽ
tradicdit xp̃c. ꝙ deinceps sum̃dũ
instituit: ut fides scił haberet
meritũ q̃ ẽ de his q̃ ñ uidentur.
qr fides ñ ht̃ meritũ cui humana
ratio p̃bet exꝑim̃itũ. Et ẽ ĩõ. ne
abhorreret animꝰ qđ cern̾et ocłs:
qr ñ habemꝰ in usũ carnẽ crudã
uorari cdentib fas non ẽ: in mis¬
terio carnẽ ⁊ sanguinẽ nob̃ cõm̃¬
dauit. Et etiã iõ: ne ab incredu
guinis similitudinẽ sumamꝰ.
ut ita & u̾itas ñ desit.⁊ ridiełm
nullũ fiat apaganis qd̾ cruort̃
occisi hoĩs bibamꝰ. Ne gͥ hoc fieret.

Expanded text:
ub alia autem specie tribus de causis carnem et sanguinem tradidit Christus, et deinceps sumendum instituit, ut fides, scilicet, haberet meritum, quae est de his quae non videntur, quia fides non habet meritum, ubi humana ratio praebet experimentum. Et ideo etiam, ne abhorreret animus quod cerneret oculus, quia non habemus in usu carnem crudam orari dentibus fas non est, in mysterio carnem et sanguinem nobis commendavit. Et etiam ideo, ne ab incredulguinis similitudinem sumamus; ut et ita veritas non desit, et ridiculum nullum fiat a paganis, quod cruorem occisi hominis b
Abbreviated transcription (Latin):
oris in similitudinẽ accipi sacͣm̃tũ.
Ex p̃missis iã liquet quare sub alia
specie. ⁊ qͣre sub ista hoc sacram̃tũ
dñs celebrauerit. & celebrari a nob̃

Expanded text:
 in similitudinem accipimus sacramentum. Ex praemissis jam liquet, quare sub alia specie, et quare sub ista hoc sacramentum Dominus celebraverit, et celebrari a nob
Abbreviated transcription (Latin):
omni gͦ iuratione aut ds̃ testis
adhibetur aut creatura deo
obligatur & oppignerat᷑. ut hoc
sit iurare. scilicet dm̃ testẽ adhi¬
bere. uel deo aliquid oppign̾are.
Hocẽ gͦ urare ꝑ quamilibet cre¬
aturam: scilicet creatorem eiꝰ
testẽ adhib̾e. De illis qͥ urant ꝑ¬

Expanded text:
omni ergo juratione aut Deus testis omni ergo juratione aut Deus testis adhibetur, aut creatura Deo obligatur et oppigneratur: ut hoc sit jurare, scilicet, Deum testem adhibere, vel Deo aliquid oppignerare. Hoc est ergo jurare per quamlibet creaturam, scilicet, Creatorem ejus testem adhibere. 7. De illis qu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ enim ꝑ dm̃. nͥ testis est
ds̃: Aut quid ẽ testis ẽ ds̃. nisi
ꝑ ãm̃ꝰ Quid ẽ autem iurare.
nͥ ius deo reddere: Quando per
dm̃. iuras. iis scilicet ueritatis et
non falsitatis. Item. Ecce dico cari¬
tati ure. Et qui ꝑ lapidem nirat
falsum ꝑiurus est: quia non la¬
pidem qui non audit. s eius cre¬
atorem adhibet testem. Hoc ẽ gͦ
uirare ꝑ quamlibet creaturam:
scilicet creatorem eiꝰ testẽ adhib̾e.
st etiam quoddam genꝰ ura¬
menti grauissimum qđ fit
ꝑ execrationem: ut cum hd̃ diẽ.
si illud feci illud patiar. uł illud
contingat filus meis. Sed̾m quẽ
modum accipitur etiam int̃dũ.
cum aliquis iurando dicit. ꝑ sa¬
lutem meam uł ꝑfilios meos. ⁊ hu¬
meam: salutem suam deo obli¬
gat. Cum dicit ꝑ filios meos:
oppignerat eos deo. ut hoc eueni¬
at in caput eoꝵ qd̃ exit de ore ip¬
sius. Si uerum uerum. si falsum
falsum: & sicut ꝑ hec iurans ali¬
quando ħ deo obligat. ita ꝑ dm̃
iurans ipsum adhibet testẽ. In

Expanded text:
 enim per Deum, nisi testis est mihi Deus? aut quid est testis est Deus, nisi per Deum? Quid est autem jurare, nisi jus Deo reddere, quando per Deum juras? jus scilicet veritatis, et non falsitatis. Item, ecce dico charitati vestrae: et qui per lapidem jurat falsum, perjurus est, quia non lapidem qui non audit, sed ejus Creatorem adhibet testem. Hoc est ergo jurare per quamlibet creaturam, scilicet, Creatorem ejus testem adhibere. etiam quoddam genus juramenti gravissimum, quod fit per execrationem: ut cum homo dicit: Si illud feci, illud patiar, vel illud contingat filiis meis, secundum quem modum accipitur etiam interdum cum aliquis jurando dicit: Per salutem meam, vel: Per filios meos, et humeam, salutem suam Deo obligat. Cum dicit per filios meos, oppignerat eos Deo, ut hoc eveniat in caput eorum quod exit de ore ipsius. Si verum, verum; si falsum, falsum. Et sicut per hoc jurans, aliquando hoc Deo obligat; ita per Deum jurans, ipsum adhibet testem. In
Abbreviated transcription (Latin):
dunt gͥ ad dm̃ ꝓ nob̾ sci: ⁊ merito
dũ eoꝵ merita suffragant᷑ nob̾.
⁊ affectu dũ uota nr̃a cupiunt
impłi. qd tñ non facrunt. nͥ in
uoluntate dei implenda didi¬
suffragent᷑. ⁊ ut ipsi uelint bo¬
num nr̃m: qr eis uolentib ds̃
uult. ⁊ ita fiet. Ex p̃missis ꝯstat
lis decur initigatio pene.

Expanded text:
dunt ergo ad Deum pro nobis sancti, et merito, dunt ergo ad Deum pro nobis sancti, et merito, dum illorum merita suffragantur nobis, et affectu, dum vota nostra cupiunt impleri; quod tamen non faciunt, nisi in voluntate Dei implenda didisuffragentur, et ut ipsi velint bonum nostrum, quia eis volentibus Deus vult, et ita fiet. Ex praemissis constat LIS DETUR MITIGATIO POENAE.
Abbreviated transcription (Latin):
petatis ab eo. Nec ista extẽpe
cognouit: s futura oĩa tẽpora¬
lia. atq in eis ẽ quid. ⁊ qñ ab
ilo petituri futramꝰ. ⁊ quoss
de quib reb uł exauditurꝰ uel
orationes nr̃as offerre deo. qͣsi
ds̃ tunc nouerit quid uelinꝰ
& quo indigeamus. qui omnia
ante quã iant sicut ⁊ postea¬
qñ facta sunt nouit: s qi necce
ht̃ rationał creatura tẽporales¬
causas ad et̾nã u̾itatẽ referre. si¬
ue petendo quid erga se fiat.
siue consulendo quid faciat.
discunt pecitiones nr̃as. ⁊ quid
de eis implendum sit. & qͥd nõ.
c̃ur ñ credamꝰ & aĩas scõꝵ dei fa-¬
ciem contemplantiũ in eiꝰ ueri¬
tate intelligere preces homi¬
num. & que ĩplende sunt uł ñ:
rundã. non solũ q̃n effectuman¬
cipat. s ꝙ̃ qñ innotescit curie
futursi sit uł non. ⁊ qd cognos¬
cunt in dei uoluntate uolunt
ẽẽ ipsi. ad eo enĩ suꝑne u̾itati
addicti sunt. ut nicħ p̃ter eius
uoluntatẽ queant uelle. Int̾ce¬

Expanded text:
petatis ab eo . Nec ista ex tempore cognovit, sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos de quibus rebus vel exauditurus esset vel orationes istas nostras offerre Deo, quasi Deus tunc noverit quid velimus, vel quo indigeamus, qui omnia antequam fiant, sicut et postquam facta sunt novit. Sed quia necesse habet rationabilis creatura causas ad aeternam veritatem referre, sive petendo quid erga se fiat, sive consulendo quid faciat. discunt petitiones nostras, et quid de eis implendum sit vel non, cur non credimus animas sanctorum Dei faciem contemplantium, in ejus veritate intelligere preces hominum, et quae implendae sint, vel non? rumdam, non solum quando effectui mancipat, sed etiam quando innotescit curiae futurum sit vel non; et quod cognoscunt in Dei voluntate esse, volunt et ipsi. Adeo enim supernae voluntati addicti sunt, ut nihil praeter ejus voluntatem queant velle. Interce
Abbreviated transcription (Latin):
ed iterum querit᷑ de aliqͦ
mediocrit bono. qui talib
indigens suffragũs an ipso con¬
summationis scłi articło cum
reliquis migrabit. si salinis fu¬
erit. Pro eo ñ offeret᷑ ulteriꝰ sacri¬
ficiũ uł oratio uł elemosina.
nec habebit tante ꝑfectionis
merita que his suffragiis nõ
egerent. Nunquid gͦ saluabit᷑:
Estimo qͣsi ꝑ ignẽ tͣnseuntẽ sal¬
uari meritis et int̾cessionib ce¬
lestis eccłie: que ꝓ fidelib semꝑ
audiunt p̃ces supplicantium.
ed forte queris. Nunquid
p̃ces supplicaritiũ audiuis.¬

Expanded text:
ed iterum quaeritur de aliquo mediocriter bono, qui talibus indigens suffragiis in ipso consummationis articulo cum reliquis migrabit, si salvus fuerit: pro eo non offertur ulterius sacrificium, vel oratio, vel eleemosyna; nec habebat tantae perfectionis merita, quae his suffragiis non egerent, numquid ergo salvabitur? Existimo eum quasi per ignem transeuntem, salvari meritis et intercessionibus coelestis Ecclesiae, quae pro fidelibus semper audiunt preces supplicantium; Sed forte quaeris numquid preces supplicantiu
Abbreviated transcription (Latin):
rei similitudinẽ gcrit expressã.
Nã sic̃ panis p̃ cet̾is cibis corpꝰ refi¬
cit & sustentat. et uinũ hoĩem
letificat atq inebriat: sic caro
xͥ int̾iorẽ hoĩem plus cet̾is gratiis
sp̃ualit reficit & saginat. Uñ. salix¬

Expanded text:
ressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat. Un
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ e contͣ a paulo factũ ẽ boñ cũ
bñ accipit᷑ malũ. scił dũ stimu¬
lus sathane patient̃ portat᷑. Ergo
& mala ꝓsunt bon is sic̃ angłs
sathane pailo: & sc̃a obsunt ma¬
lis. Sonis sunt ad salutẽ: malis
ad iudiciũ. Uñ. Qui manducat q
sibi manducat & bibit: non quia
res illa mala ẽ. s qr malus male
accipit qd̾ bonũ ẽ. Idem. Indigne

Expanded text:
o factum est bonum, cum bene accipitur malum, scilicet cum stimulus Satanae patienter portatur. Ergo et mala prosunt bonis, sicut angelus Satanae Paulo, et sancta obsunt malis; bonis sunt ad salutem, malis ad judicium. Unde qui manducat et sibi manducat et bibit; non quia res illa mala est, sed quia malus male accipit quod bonum est. Idem, de
Abbreviated transcription (Latin):
Qui inanducat carnẽ meã ꝙ bibit
sanguinẽ nieũ: in me manet et
ego in eum. Sunme manet & e¬
go in eũ: tunc bibit. Qui uͦ in me
manet. nec ego in illo: &. si accipit
ticipem fieri q̃n xp̃i mẽbrũ effi¬
citur: nec alienari ab illsꝰ panis
calicis q ꝯsortio. etiã siañ quam
fecit nos ipsos. Nam & nos corpꝰ
ipsius facti sumꝰ. Itẽ. Qui discor

Expanded text:
anducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo. Si in me manet, et ego in eo, tunc bibit; qui vero non in me manet, nec ego in illo; et si accipit ticipem fieri, quando Christi membrum efficitur; nec alienari ab illius panis calicisque consortio, etiamsi antequam fecit nosipsos. Nam et nos corpus ipsius facti sumus. Item, de Sacr
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: ꝓeo qd sicut panis ex multis
gͣnis. & unũ corpus ex multis mẽ¬
bris cõponitur. sic eccłia ex mul¬
tis fidelib caritate copulante
connectit᷑. Huiꝰ mist̾ium pacis &
ꝯsecrauit. Qui accipit hoc miste¬
riũ unitatis. & ñ tenet uincłm

Expanded text:
ro eo quod sicut unus panis ex multis granis, et unum corpus ex multis membris componitur, sic Ecclesia ex multis fidelibus charitate copulante connectitur. Hoc mysterium pacis et consecravit: qui accipit hoc myster
Abbreviated transcription (Latin):
tenta & significata. alt̾a significa¬
ta ce ñ ꝯtenta. Res ꝯtenta & signi¬
ficata ẽ caro xp̃i q̃ de uargine tͣx.
& sangnis quem ꝓ nob̾ fudit. Res
aut significata & non contenta
ẽ unitas eedie. in p̃destinatis. uo¬
catis. iustificatis. & głificatis. Hec

Expanded text:
cata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata, et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis vocatis, justificatis et glorificatis. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
scil sub specie uisibili carnẽ xͥ de
uirgine sumptã. & sanguinẽ ꝓ
nob̾fusum sumi. s ñ misticã: que
tm̃ bonor ẽ. Quod subditis ꝓbat᷑
testimoniis. Gregoriꝰ ait. Est qͥdẽ
in pecc̃orib scił indigne sum̃tib
uera xͥ caro & uerus sanguis: sed
eẽntia. ñ salubri efficientia. It̃ẽ
corpꝰ dñi: de quib ait apłs. Qui¬

Expanded text:
scilicet sub specie visibili carnem Christi de virgine sumptam, et sanguinem pro nobis fusum sumi; sed non mysticam, quae tantum bonorum est. Quod subditis probatur testimoniis. Gregor.: Est quidem in peccatoribus et indigne sumentibus vera Christi caro, et verus sanguis; sed essentia, non salubri efficientia. Item Acorpus Domini: de quibus Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
dem singulis partib ꝯtinent᷑.
alii non uidicant᷑ ⁊ ꝑeunt. Aliĩ¬
enĩ iudicant᷑ ⁊ regnant: alii ñ
iudicant᷑ ⁊ regnant. Iudicanͣ
⁊ ꝑeunt: quib dñica inclama¬

Expanded text:
dem singulis partibus continentur. alii non judicantur et pereunt; alii judicantur et regnant, alii non judicantur et regnant. Judicantur et pereunt, quibus Dominica inclama
Abbreviated transcription (Latin):
te tͣnscendunt. qr ñ hoc. solũ qd̾
p̃cipit lex implere contenti fc̃.
s ⁊ qd ad ꝑfectionẽ consulit᷑ im¬
plere student. De quib ꝓpħa ait.
eccłie sponso loquens ait. Nobi
saluat impios: pauꝑib iudici¬
um tribuit. Hi gͦ recte subge¬
nerali uidicio non tenentur
s iudices uenient: qr ⁊ p̃cepta
gen̾alia iiuendo uicerunt.
et omitib relictis xp̃m secuti
sunt. Recte pauꝑib iudiciũ
tribuiti qui quando huic mun¬
do magna humilitate despec¬
tisunt. tanto tc̃ maiore cul¬
mnt potestatis excrescent. De

Expanded text:
ndunt, quia non hoc solum quod lex praecipit, implere contenti sunt, sed et quod ad perfectionem consulitur, implere student. De quibus Propheta Ecclesiae sponso loquens ait, Prov. salvat impios, et pauperibus judicium tribuit. Hi ergo recte sub generali judicio non tenentur, sed judices veniunt, quia et praecepta generalia vivendo vicerunt, et omnibus relictis Christum secuti sunt. Recte pauperibus judicium tribuit, qui quanto huic mundo magna humilitate despecti sunt, tanto tunc majori culmine potestatis excrescent. De
Abbreviated transcription (Latin):
qui eiꝰ fidẽ saltẽ u̾bo tenuer̃t:
illi in damnatione sua et̾m iu¬
dicis nec u̾ba ꝑcipiunt. qͥ eiꝰ
reuerentiã nec uerbotenus
seruare uoluert̃. ⁊ iõ illi iudi¬
candi. isti ñ iudicandi dicriÑ.
Ex electoꝵ uͦ parte aluĩ iudi¬
cant᷑ ⁊ regnant: scił qui uite
maculas lacͥmis t̃gunt. ⁊ ele¬
mosinarũ suꝑinductione oꝑi¬
unt. quib uidex ueniens index¬
tera consistentib dicet. Esuriir:
⁊ dedistis mͥmanducare. Arii aũ

Expanded text:
tem verbo tenuerunt. Illi autem in damnatione sua aeterni judicis nec verba percipient, qui ejus reverentiam nec verbo tenus servare voluerunt; et ideo illi judicandi, sed isti non judicandi dicuntur. Ex electorum vero parte alii judicantur, et regnant, scilicet, qui vitae maculas lacrymis tergunt, et eleemosynarum superinductione operiunt; quibus judex veniens in dextra consistentibus dicet: Esurivi, et dedistis mihi manducare. Alii a
Abbreviated transcription (Latin):
de bonis ⁊ mał in potestate eoꝵ.
Si si querit᷑ que erit eoꝵ potes¬
tas uł auctoritas in nidicando:
puto ñ añ posse sciri ꝗͣ iudeat᷑.
nͥ diuina reuelatiene qͥs didic̾it:
De ordinib eoꝵ qͥ uidicandi

Expanded text:
de bonis et malis in potestate eorum. Si vero quaeritur, quae erit eorum potestas vel auctoritas in judicando, puto non ante posse sciri quam videatur, nisi divina revelatione quis didicerit. 3. De ordinibus eorum qui judicandi
Abbreviated transcription (Latin):
& iõ dicunt᷑ tunc ñ iuidicancdi.
aꝑta dãnatione sũe infidelita¬
tis accedint. Qui uͦ ꝓfessionem
tenuer̃t: increpationẽ uidi¬
cis in se fieri non auctient. qr
infideliratis sue tenebris pre¬
iudicati. eiꝰ quẽ despexer̾t in¬
uectione recdargui ñ merent᷑.

Expanded text:
ia aperta damnatione suae infidelitatis accedent. Qui vero professionem tenuerunt, increpationem judicis in se fieri non audient, quia infidelitatis suae tenebris praejudicati, ejus quem despexerant invectione redargui non m
Abbreviated transcription (Latin):
islud. Si quis ingenuus homo
ancillam alteriꝰ uxorẽ acceꝑit. et
estimat qd ingenua sit. si ipsa
femina fuerit pꝰea in scruitutẽ
detecta. si eã a seruitute redi¬
mere potest faciat. S i ñ potest:
siuoluerit aliã accipiat. Si uͦ¬
eam ancillam scierat & collauda¬
uerat: postea eam ut legitimã
habeat. Itẽ ex eodẽ. Si femina in¬
genua acceꝑto seruũ. sciens qd̵
seruus eẽt: habeat eũ. qr om̃s
unũ patrem. habemꝰ in ceł. Una
lex erit uiro & femine. Cũ dr̃.
sciens illũ seruũ: datur intelli¬
gi. qd si nescierit illũ seruum
ẽẽ. non cogitur manere cũ ipso.
Sienum conditionis dolũ pa¬
titur: non cogitur adherere ei
cuiꝰ fraude decepta c̃. Si aũ scie¬
rit uir conditionẽ mulieris
uł econu̾so: non ualet eã di¬
nutͬere. Uñ & zacharias papa.
monio acceꝑit. ñ habeat licenti¬
am dimtitere eã s consensu am¬
boꝵ coniuncti sunt: nͥ ob forni

Expanded text:
iam: Si quis ingenuus homo ancillam alterius uxorem acceperit, et aestimat quod ingenua sit; si ipsa femina fuerit postea in servitutem dejecta, si eam a servitute redimere potest, faciat; si non potest, si voluerit aliam accipiat. Si vero ancillam eam scierat et collaudaverat post, eam ut legitimam habeat. Item ex eodem: Si femina ingenua acceperit servum, sciens quod servus esset, habeat eum; quia omnes unum Patrem habemus in coelis, una lex erit viro et feminae. Cum dicitur sciens illum servum, datur intelligi quod si nescierit illum servum esse, non cogitur manere cum ipso. Si enim conditionis dolum patitur, non cogitur adhaerere ei cujus fraude decepta est. Si autem scierit vir conditionem mulieris, vel e converso, non valet eam dimittere. Unde Zacharias papa, monio acceperit, non habet licentiam dimittendi eam, si consensu amborum conjuncti sunt, nisi ob forni
Abbreviated transcription (Latin):
rari oportetĩ ex quo sensu
suꝑ psalmũ: intelligunt᷑ duo
aduentus. Primus: in qͦ mani¬
festã ⁊ multiplicẽ mĩam pobis
exhibuit: ⁊ sccłs in quo requi¬
rendo merita iusticiã exhibebit
facimus. In his enĩ duob: om̃e
bonum meritũ includitur. S

Expanded text:
rari oportet ex quo sensu super psal. 24, intelliguntur duo adventus: primus in quo manifestam et multiplicem misericordiam nobis exhibuit; et secundus, in quo requirendo merita justitiam exhibebit., qua bonum facimus. In his enim duobus omne bonum meritum includitur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
et non odio habemus. Eece ex pre
missis aꝑte insinuatur que in af¬
fectu caritatis distinctio sit haben¬
da. ut differeniti affectu non pari
hoĩes diligannus. et ante omnia
dm̃. Scdo nos ipsos: tercio paren¬
tes. inde filios & tr̃s. post domesti¬
cos. demum inimicos diligamus.
S inquiunt illi que de ordine di¬
leetionis supͣ dicuntur cẽ referen¬
dis ad oꝑum exhibitionem. que
different᷑ ꝓximis exhibenda sunt:
pͥmo parentib. inde filiis. post do¬
mesticis. demum ininrieis: dm̃ uͦ
tam affectu quã obsequii exhibi¬
tione ante omnia diligendum.
Qd aliqui eoꝵ tradunt tantum
uoꝵ etiam non nulli tradũt
affectu caritatis tm̃ ꝓximos
ẽẽ diligendos quantum nos ipsoᷤᷤ
diligunus: quod confirmant au¬
ctoritate augustini qui ait. Nec
quantum deo. Incorporabiliter
plus deo quam nob: fr̃i uͦ quan¬
tum nob̾. Nos autem tantomag̃
diligimus: quantomagis diligi¬
mus dm̃. Ex hoc & p̃missis testimo

Expanded text:
et non odio habemus. Vel, ipseet non odio habemus. Vel, ipsemissis aperte insinuatur quae in affectu charitatis distinctio sit habenda: ut differenti affectu, non pari, homines diligamus, et ante omnia Deum: secundo nosipsos, tertio parentes, inde filios et fratres, post domesticos, demum inimicos diligamus. Sed inquiunt illi, quae de ordine dilectionis supra dicuntur, esse referenda ad operum exhibitionem, quae differenter proximis exhibenda sunt. Primo parentibus, inde filiis, post domesticis, demum inimicis. Deum vero tam affectu quam obsequii exhibitione ante omnia diligendum. 4. Quod aliqui eorumdem tantum um etiam nonnulli tradunt, affectu charitatis tantum proximos esse diligendos, quantum nosipsos diligimus; quod confirmant auctoritate Augustini, qui ait, in quantum Deo. Incomparabiliter plus Deo quam nobis, fratri vero quantum nobis. Nos autem tanto magis diligimus, quanto magis diligimus Deum. Ex hoc et praemis
Abbreviated transcription (Latin):
at illud preceptum legis
de diligendis parentib. Honora
cialiter illud p̃cipetur de paren¬
tib. nͥ maiori dilectione forent
diligendi ͦ Sed hoc illi referendũ
dicunt ad ext̾ioꝵ exhibitionem.
in qua p̃ponendi sunt parentes:
unde honora dix̃ non dilige.
Obuiat etiam illis qđ ieromimꝰ
suꝑ ezechielem ait. scilicet ut or
omnium patremdm̃ carnis qͦ
pater diligatur et mater. & filiꝰ
et filia. frater et soror. Ambrosus
quoq diligendi expͥmens ordinẽ
suꝑ illud canticoꝵ ordinauit in
torum caritas in ordinata ẽ: qd ĩ
primo ẽ ponunt tercrum uł qͣr¬
tum. Primo ds̃ diligendus ẽ. Scdo
parentes. Inde filii. Post domestici.
Qui si boni sunt: malis filus p̃po¬
nendi sunt. Scđm hoc in euange¬
lio ad cuiusq dilectionem ꝓpͥum
ponit. diliges dñm dm̃ tuum ex
toto corde tuo & ex omnib uirib
tius. & ꝓximum tuum sicut terp¬
sum. Et inmucos non ex tota uir¬
tute. non sicut teipsum. s simpli¬
citer: sufficit enim qd̃ diligimꝰ.

Expanded text:
at illud praeceptum legis de diligendis parentibus, Deut. cialiter illud praeciperetur de parentibus, nisi majori dilectione forent diligendi? Sed hoc illi referendum dicunt ad exteriorem exhibitionem, in qua praeponendi sunt parentes. Unde, honora, dixit, non dilige. Obviat etiam illud quod Hieron. super Ezechiel. ait, scilicet, ut oromnium patrem Deum, carnis quoque pater diligatur, et mater, et filius, et filia, frater, soror. Ambrosius quoque diligendi exprimens ordinem super illud Canticorum: Ordinavit in torum charitas inordinata est, quod in primo est, ponunt tertium, vel quartum. Primo, Deus diligendus est; secundo, parentes; inde filii, post domestici, qui etiam, si boni sunt, malis filiis praeponendi sunt. Secundum hoc in Evangelio ad cujuscunque dilectionem, proprium ponit. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et proximum tuum sicut teipsum . Inimicos non ex tota virtute, non sicut teipsum, sed simpliciter: sufficit enim quod diligimus,
Abbreviated transcription (Latin):
baptirati sunt. ne quis ex iudeis
uel gentib putaret aꝗͣ sine sp̃u
sc̃õ ad salutem posse sufficere. De
runt se scire sp̃m sc̃m: cũ bapti¬
tizauit noĩe. Isti gͦ qr nec in xp̃i
noĩe. nec cũ fide sp̃s seĩ baptita¬
ti fuerant: non potuert̃ acciꝑe
baptisim sacram̃tum. Baptizati
sunt gͥ in noĩe xp̃i: nec iteratũ
ẽ in his baptisma s nouatum.¬
& que sit forma. & qñ institutꝰ:
et causa institutionis. Baptisinꝰ
or facta: sub forma u̾boꝵ p̃scͥp¬
ta. Si enĩ fiat ablutio sine uer¬
dente uerbo ad elementũ fit
sacramentũ. Non utiq ipsum
elementum fit sacramentum:
s ablutio facta in elemento.

Expanded text:
aedictum est; ne quis ex Judaeis vel gentibus putaret aquam sine Spiritu sancto ad salutem posse sufficere. De runt se scire Spiritum sanctum, cum baptitizavit nomine. Isti ergo, quia nec in Christi nomine, neque cum fide Spiritus sancti baptizati fuerant, non potuerunt accipere Baptismi sacramentum, baptizati sunt ergo in nomine Christi, nec iteratum est in his baptisma, sed innovatum.et quae sit forma, et quando institutus, et causa institutionis. Baptismus or, facta sub forma verborum praescripta. Si enim ablutio fiat sine verdente verbo ad elementum, fit sacramentum, non utique ipsum elementum fit sacramentum, sed ablutio facta in elemento.
Abbreviated transcription (Latin):
et filii & sp̃s sci fuerit baptizatꝰ.
noĩe ut exponit ambꝵe tota tri
nitas intelligit᷑. Intelligit᷑ enim
cum xp̃m dicis ꝙ pat̾ a quo une¬
ꝑ quem unctus ẽ. unde nicholaus
papa: ad consulta bulgaroꝵ. A qͦ¬
dam iudeo multos baptizatos as
seritis: & quid inde agendum sit
consulitis. Hi ꝓfectosi in nomi

Expanded text:
et Spiritus sancti fuerit baptizatus.nomine, ut exponit Amb., linitas intelligitur. Intelligitur enim cum Christum dicis, et Pater a quo unc sanctus per quem unctus est. Unde Nicolaus Papa ad Consulta Bulgarorum: A quodam Judaeo multos bapseritis, et quid inde agendum sit consulitis, hi profecto, si in nom
Abbreviated transcription (Latin):
Ambie uidetur dicere: qd̃ si fide
misterium tͥnitatis teneat᷑. ⁊ u¬
na ꝑsonatm̃ nominet᷑. plenum
ẽẽ sacram̃tũ et e conu̾so: si tres
plenũ baptisim sacramentum:
nec pͥucipium nec sp̃es aliqͣ bap¬
ris. Si unum neges: totũ subru¬
es. Et sicut si unũ in sermone cõ¬
prehendas. uł patrẽ uł filrum
uł sp̃m. fide autẽ nec patrẽ nec
filiũ nec sp̃m sc̃m ab neges. ple¬
num ẽ fidei sacram̃itum: ita etiã
licet patrem et filium & spm̃ sc̃m
mias potestatem. uacuum ẽ om̃e
mist̾iũ. Cum dr̃ in nõie .xͥ. ꝑ unt

Expanded text:
d si fide mysterium Trinitatis teneatur et una persona tantum nominetur, plenum esse sacramentum; et, e converso, si tres plenum Baptismi sacramentum, nec pris, si unum neges, totum subrues. Et quemadmodum si unum in sermone comprehendas, aut Patrem, aut Filiums, fide autem nec Patrem, nec Filium, nec Spiritum sanctum abneges, plenum est fidei sacramentum: ita etiam, licet Patrem, et Filium, et Spiritum minuas potestatem: vacuum est myst
Abbreviated transcription (Latin):
pus tangat & cor abluat. nͥ faci¬
ente uerbo: Non quia dr̃: s qr
creditur. Namet in ipso u̾bo ali¬
ud ẽ sonus tͣnsiens: aliudẽ uirtꝰ
unmanens. In duob gͦ consistit
sacramentum baptismi: scilicet
t̾i̾bo & elem̃to.Ergo et si alia de¬
sunt que ad decorẽ sacram̃ti in¬
stituta fc̃: ñ iõ minꝰ ẽ uerũ sacra¬
mentũ & sc̃m. siu̾bũ sit ibi ⁊ elem̃¬
tum. Nam in hoc sacram̃to & in
aliis quedã solent fieri ad decorẽ
nentia. De sub̃a huiꝰ sacramenti
sunt uerbum & elementũ: det̾a

Expanded text:
or abluat, nisi faciente verbo, non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud est virtus intus manens. In duobus ergo consistit sacramentum Baptismi, scilicet, in verbo, et elemento. Ergo etsi alia desint quae ad decorem sacramenti instituta sunt, non ideo minus est verum sacramentum et sanctum, si verbum sit ibi et elementum. Nam et in hoc sacramento et in aliis quaedam solent fieri ad decorem ti pertinentia. De substantia hujus sacramenti sunt verbum et elementum, caetera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sp̃s scĩ. Inuocatio gͦ trinitatis
u̾bũ dr̃ quo baptisma ꝯsecratur:
& ħ ẽ forma u̾boꝵ sub qͣ traditur
baptismꝰ. Uñ bonefacio ep̃o zacha¬
catione tͥnitatis mersus fuisset. qd̃
sacram̃tũ regen̾ationis ñ hab̾et:
qd̃ oĩo uerũ est. qd̾ si mersus in
baptismi fontem quis fuerit
sine inuocatione tͥnitatis. ꝑfectꝰ¬

Expanded text:
 sancti. Invocatio igitur Trinitatis verbum dicitur quo Baptisma consecratur; et haec est forma verborum sub qua traditur Baptismus. Unde Bonifacio episcopo Zachacatione Trinitatis mersus fuisset, quod sacramentum regenerationis non haberet, quod omnino verum est, quia si mersus in fonte baptismatis quis fuerit sine invocatione sanctae T
Abbreviated transcription (Latin):
sibaptizati a iohe iterum
baptizati sint baptismo xp̃i. et
qua forma uerboꝵ usus sit ioħs.
Illi qui baptizati sunt a ioh̾e nes
aut̃ ioħis: in noĩe uenturi tra¬
debatur. Uñ ieronimꝰ suꝑ iohel.¬

Expanded text:
baptizati a Joanne iterum baptizati sunt Baptismo Christi, et qua forma verborum usus sit Joannes. Illi qui baptizati sunt a Joanne, neautem Joannis in nomine venturi tradebatur. Unde Hieron. super Joel
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃m scm̃ credebant. non postea
baptizati fuerunt. s impositio¬
ne manuũ ab apłis suꝑ eos facta
sp̃m sc̃m receperunt. Alii uͦ qui
non ita credebant: baptismoxͥ
sunt baptizati ut predictum ẽ.

Expanded text:
 sanctum credebant, non post baptizati fuerunt, sed impositione manuum ab apostolis super eos facta, Spiritum sanctum receperunt. Alii vero qui non ita credebant. baptizati sunt Baptismo Christi, ut praedictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
desit ad misterii plenitudinem.
Rationem sequamur. Qui unũ
dixit. trinitatem signauit. Si xp̃m
dicas: et patrẽ a quo unctus ẽ filiꝰ.

Expanded text:
desit ad mysterii plenitudinem. Rationem sequamur: Qui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Patrem a quo unctus est Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
Solet queri. cum masculus et
femina. nec ille maritꝰ. nec illa
uxor alteriꝰ. sibimet non filioꝵ
lius concubitus catisa copulan¬
tur. ea fide media. ut nec illa
cum alt̾o. nec ille cũ altera faci¬
at id: utrũ nuptie sint uocan¬
de. Et pot̃ fortasse ñ absurde hoc
appellari conubiũ. si usq ad mor
temaliciuiꝰ eoꝵ id int̾ eos placu¬
erit ad ꝓlis gentrationẽ. ꝗͣuis
non ea causa comuncti fc̃. non
tñ uitauerint uelut nolint sͥ
si uł utr̃ꝙ uł unũ hoꝵ defit:
non inuenio quomͦ has nup¬
tias appellare possimꝰ. Etemm
si aliꝗͣ s ad tẽpꝰ adhibu̾it. donec
alignam dignam honorib aut¬
suis facultatib inueniat. quã
inconiugio adducat: aĩo ipso
adulter ẽ. nec cũ illa qͣ cupit
inuenire. s cum ista cũ qͣ sic cu¬
bat. ut cũ ea non habeat mari¬
tale consortiũ. Ecce comuges di¬
cuntur qui solius concubitus
causa conueniunt: si tñ ꝓlis ge¬
nerationẽ aliqͦ malo dolo non

Expanded text:
Solet quaeri cum masculus et femina, nec ille maritus, nec illa uxor alterius, sibimet non filiorulius concubitus causa copulantur, ea fide media, ut nec illa cum altero, nec ille cum altera faciat id, utrum nuptiae sint vocandae. Et potest fortasse non absurde hoc appetem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, qutias appellare possimus. Etenim si aliquam sibi ad tempus adhibuerit, donec illam dignam honoribsuis facultatibus inveniat, quam in conjugio adducat, animo ipso adulter est; nec cum illa quam cupit invenire, sed cum ista cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. Ecce conjuges dicuntur, qui solius concubitus causa conveniunt, si tamen prolis generationem aliquo malo dolo non
Abbreviated transcription (Latin):
soił & sacram̃tał. Corporalit̃ pos¬
sunt separari causa forncatioĩs.
uł ex cominum consensu causa
religionis. siue ad tempꝰ. siue
usq infinẽ. Sacram̃talit᷑ uͥ se¬
parari neq̃unt dũuiuunt: si
legitune sint ꝑsone. Manet enĩ
uincłm comugale int̾ eos: etrã¬
si aliis a se discedentes adheserus.
uiuentes semel inita iura nup¬
tiarũ: ut potiꝰ fint int̾ se ꝯiuges
etiã separati. quã cũ aliis quib
adhesert̃. Int̃ inuentes manet¬
quoddam ꝯnigale uincłm. qd̾
nec separatio. nec cũ altero copu¬
latio possit auferre: sic̃aposta¬
ta aĩa uelut de coniugio xͥ rece¬
dens. etiã fide ꝑdita sacram̃tũ
ficdei non amittit. qd lauacro
regen̾ationis accepit. Reide¬
retur enĩ redeunti: si amisiss
absceens. Habet aĩi hoc qͥ reces¬
serit ad cumulũ supplicir᷑ non
ad meritũ p̃miĩ. Item. Quib
placuit ex cominum consensu¬
ab usu carnał concupiscentie ĩ
ꝑpetuũ ꝯtinere: absit ut iun¬

Expanded text:
 sacramentalis. Corporaliter possunt separari causa fornicationis, vel ex communi consensu causa religionis, sive ad tempus sive usque in finem Sacramentaliter vero separari non possunt dum vivunt, si legitimae personae sint. Manet enim vinculum conjugale inter eos, etiamsi aliis a se discedentes adhaeserintviventes semel inita jura nuptiarum, ut potius sint inter se conjuges, etiam separati, quam cum aliis quibus adhaeserunt. Iquoddam conjugale vinculum, quod nec separatio, nec cum altero copulatio possit auferre; sicut apostata anima velut de conjugio Christi recedens, etiam fide perdita, sacramentum fidei non amittit, quod lavacro regenerationis accepit. Redderetur enim redeunti, si amisisset abscedens. Habet autem hoc qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii . Item: Quibus placuit ex conab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uin
Abbreviated transcription (Latin):
quib contrahi ꝯiugiũ. qd̾ hec
tria bona ñ comitant᷑. Deest
enĩ fides. nͥ uir cũ alia. uł mu¬
lier cũ alio coit. Hoc gͥ bonũ
si assit ampliꝰ cõm̃det᷑ comu¬
giũ: si uͦ non assit. ñ inde ad¬
nichilet᷑ Que enĩ ad ultera est.
non ĩo coniuux non ẽ. ĩmo si
ꝯiunx non ẽc̃tadultera non
foret. Qd̾ cũ sit: culpa cõmit¬
titur. sacram̃tũ uͦ ñ qͣssatur.
Ionum quoq ꝓlis: ñ oĩbus
adest coningib. Quidã pari
uoto ꝯtinentiã seruant. Alii
ꝓpͥetatis defectu. uł alteriꝰ rei
causa gen̾are ñ ualent. N ce
om̃s illi ꝙ̃ qui plem recipiun:
bonũ ꝓlis hñt. Nam bonum
spes que ad religionẽ ñ refect᷑.
immo ad hereditariã successi
heredes habere desicłat. s spes
ac desidiũ quo ꝓlos ad hoc que¬
ritur. ut religione informet᷑.
Multi gͣ ꝓlẽ hñe qui th. bono
ẽẽ desinit. Sacramentum
uͦita in separabiltẽ ꝯiugio he¬
ret legitimaꝵ ꝑsonarum: ut
sine illo ꝯugiũ ñẽe uideat᷑. qr

Expanded text:
bus contrahi conjugium, ubi haec tria bona non comitantur. Deest enim fides, ubi vir cum alia, vel mulier cum alio coit. Hoc ergo bonum si adsit, amplius commendetur conjugium, si non adsit, non inde annihiletur. Quae enim adultera est, non ideo conjux non est; imo si conjux non esset, adultera non foret. Quod cum fit, culpa committitur, sacramentum vero non cassatur. Bonum quoque prolis non omnibus adest conjugibus. Quidam enim pari voto continentiam servant. Alii pro aetatis defectu vel alterius rei causa generare non valent. Nec omnes illi etiam qui prolem recipiunt, bonum prolis habent. Nam bonum spes quae ad religionem non refertur, imo ad haereditariam succesnis habere desiderat, sed spes ac desiderium quo proles ad hoc quaeritur, ut religione informetur. Multi ergo prolem habent, qui tamen bono ugium esse desinit. Sacramentum vero ita inseparabiliter conjugio haeret legitimarum personarum, ut sine illo conjugium non esse videatur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
enim uulne¬
rato appropi¬
ans. curatioĩ
eius sacram̃¬
toꝵ alligam̃¬
ta adhibuit:
quia contra
nera. sacramentoꝵ remedia ds̃
iustituit. De quib. quatuor pri¬
mo considanda occurriuit: qͥd
sit sacramentum. quare insti¬
tutum. in quib consistat q con¬
ficiatur. et que sit distantia int̾̃
sacramenta ueteris & noue legis.

Expanded text:
enim vulnerato approprians, curationi ejus sacramentorum alligamenta adhibuit, quia contra nera, sacramentorum remedia Deus instituit. De quibus, quatuor primo consideranda occurrunt, quid sit sacramentum, quare institutum, in quibus consistat et conficiatur, et quae sit distantia inter sacramenta veteris et novae legis.
Abbreviated transcription (Latin):
matͥmoniũ faciat: sub¬
ditis ꝓbat᷑ testimoniis. Ait enĩ
ysidorus. Consensꝰ facit matͥmo¬
mum. Itẽ nicholaus papa. S uffi¬
fuerit: cet̾a ẽ cũ ipso coitu cele¬
brata frustrant᷑. Itẽ ioħs cͥsost̾.

Expanded text:
Matrimonium faciat, subditis probatur testimoniis. Ait enim Isidorus: Consensus facit Matrimonium. Item Nicolaus papa: Suffifuerit, caetera etiam cum ipso coitu celebrata frustrantur. Item Joan. Chrysost.
Abbreviated transcription (Latin):
tabat: et sic deo patri ad laudẽ
et hominib ad salutem ꝓficie¬
bat. In aliis gͦ non in se ꝓficie¬
bat sapientia et gr̃a. Unde in eo
ergo dicitur ꝓfecisse sapientia et
gr̃a: ut aliquis rector cccłiasticꝰ
dicitur ꝓficere in cura sibi tra¬
dita. dum ꝑ eius industriã aliĩ

Expanded text:
tabat, et sic Deo Patri ad laudem Dei, tabat, et sic Deo Patri ad laudem Dei, et hominibus ad salutem proficiebat. In aliis ergo, non in se, proficiebat sapientia et gratia. Unde in eodergo dicitur profecisse sapientia et gratia, ut aliquis rector ecclesiasticus dicitur proficere in cura sibi tradita, dum per ejus industriam alii
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiebat sapientia et gr̃a: nõ
uidetur a conceptione habuisse¬
plenitudinem gr̃e sine mensu¬
ra. ad quod sane dici potest ipsũ
scłm hominem tantam a concep¬
tione accepisse sapientie et gr̃e
plenitudinem. ut ads̃ ei plemus
conferre non potuerit: et tam̃
uere dicitur ꝓfecisse sapientia &
grã. non quidem in se. sed in aliis
qui de eiuis sapientia et gr̃a ꝓfici¬
ebant. dum eis sapientie & gr̃e mu¬
nera scđm ꝓcessum etatis mag̃
ac magis patefaciebat. Unde
sapientior ex tempore. qui apri¬
ma conceptionis hora sp̃ri sapi¬
entie plenus ꝑmanebat. sed ean¬
dem qua plenus erat sapientiã
ceteris ex tempore paulatim de¬
monstrabat. Iuxta hominis na¬
turam ꝓficiebat gr̃aetate: de
infantia ad uiuentutem. Iux¬
ta hominis naturam ꝓficiebat
gr̃a: non ipse quod non habe¬
bat ꝑaccessum temporis accipi¬
endo. sed pandendo donũ gr̃e
patefaciebat hominib dona
gre que sibi inerant et sapientie.
tantum eos ad laudem dei exci¬

Expanded text:
proficiebat sapientia et gratia, non videtur a conceptione habuisseplenitudinem gratiae sine mensura. Ad quod sane dici potest ipsum secundum hominem tantam a conceptione accepisse sapientiae et gratiae plenitudinem, ut Deus ei plenius conferre non potuerit; et tamen vere dicitur profecisse sapientia et gratia, non quidem in se, sed in aliis qui de ejus sapientia et gratia proficiebant, dum eis sapientiae et gratiae munera secundum processum aetatis magis ac magis patefaciebat. Unde sapientior esset ex tempore, qui a prima conceptionis hora Spiritus sapientiae plenus permanebat, sed eamdem qua plenus erat sapientiam caeteris ex tempore paulatim demonstrabat. Juxta hominis naturam proficiebat aetate de infantia ad juventutem; juxta hominis naturam proficiebat gratia, non ipse quod non habebat per accessum temporis accipiendo sed pandendo donum gratiae patefaciebat hominibus dona gratiae quae sibi inerant et sapientiae, tantum eos ad laudem Dei exci
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo. Nam ut ait augustinꝰ¬
iii ipso uincuntur inuice nob̃
inuisibiles potestates. uͥ uincun¬
tur inuisibiles cupiditates. fu¬
so enim sanguine sine culpa. om¬
num culparum eu dgrafa de¬
leta sunt: quib debitores qui eũ
credunt a diabolo aute teneban¬
tur. Unde. Qui ꝓ multis effundc̃t᷑.
P illum gͦ redempti sumus: in
quo pͥnceps mundi nichil inue¬
nit. Unde augustinus causam¬

Expanded text:
diabolo. Nam, ut ait Augustdiabolo. Nam, ut ait Augustin ipso vincuntur inimicae nobis invisibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupiditates. Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt, a diabolo ante tenebantur. Unde: Qui pro multis effundetur. Per illum ergo redempti sumus, in quo princeps mundi nihil invenit. Unde August.,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpiciatorem ꝑ fidem in sangui¬
ne ipsius. id eit ꝑ fidem passioĩs.
ut olim aspicientes in serpentẽ
eneum in ligno erectum. a mor¬
respicimus qui ꝓ nob pependit
in ligno. a uinculis diaboli sol¬
uimur. id est a peccatis. ⁊ ita a
diabolo liberamur. ut nec post
hanc uitam in nobis inueniat
quod puniat. Morce quippe
sua. uno uerissimo sacrificio
quiequid culparum erat un¬
de nos diabolus ad luenda sup¬
plicia detinebat xp̃c extuixit:
non preualeat. Licet enĩ temp
tet nos post xp̃i mortem quib
modis ante temptabat: non ta¬
men uiucere potest sicut ante
uincebat. Nam petrus qui aute
rp̃i mortem uoce ancille t̾ritꝰ
et presides ductus non cessit. Qͣ¬
re: Quia fortior. idest. xp̃c ueni¬
ens in domum fortis. id est in
corda nr̃a ubi diabolus habita¬
bat. alligauit fortem. ⁊ dest a se¬
ductione compescuit fidelium.
ut temptationem que ei adhuc
ꝑmitittur. non sequatur seduc¬
tio. Itaq in xp̃i sanguine qui
ti sumus a pectatõ. & ꝑ hoc a

Expanded text:
opitiatorem per fidem in sanguine ipsius, id est, per fidem passionis; ut olim aspicientes in serpentem aeneum in ligno erectum, a morrespicimus, qui pro nobis pependit in ligno, a vinculis diaboli solvimur, id est, a peccatis: et ita a diabolo liberamur, ut nec post hanc vitam in nobis inveniat quod puniat. Morte quippe sua, uno verissimo sacrificio, quidquid culparum erat unde nos diabolus ad luenda supplicia detinebat, Christus extinxit, non praevaleat. Licet enim nos tentet, post Christi mortem, quibus modis ante tentabat, non tamen vincere potest, sicut ante vincebat. Nam Petrus, qui ante Christi mortem voce ancillae territus et praesides ductus non cessit. Quare? quia fortior, id est, Christus, veniens in domum fortis, Lucae 11, id est, in corda nostra, ubi diabolus habitabat, alligavit fortem, id est, a seductione compescuit fidelium, ut tentationem quae ei adhuc permittitur, non sequatur seductio. Itaque in Christi sanguine, quiti sumus a peccato, et per hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
fudit amaritudinem .&. imple¬
uit dulcedine ꝑ mortem sri am
a peccatis redimens. et adoptionem
do diaholum uinceret. Nisi enĩ
cẽt homo qui diabolum uince¬
ret: non iuste sed iuolenter ho¬
mo ei colli uideretur. qui se illi
sponte subiccit. Sed si homo eũ
uineit. uire manifesto hominẽ
ꝑdit. Et ut homo uincat. necesse
est ut deus in eo sit qui eũ apoc¬
catis immunem faciat. Si enun
facile peccaret. cum utranq na¬
turai ⁊ ꝑ se constet cccidisse. Ideo
dei fius hominem passibilem
sumpsit. in quo etiam mortem
gustauit. quo celum nobis aꝑu¬
it: & a seruitute diaboli. idest
a peccato. seruitus crum diabo¬
li peccatum ẽ. ⁊ a pena redemit.
Quomͦ & a qua pena xp̃e nos

Expanded text:
fudit amaritudinem, et implefudit amaritudinem, et implevit dulcedine, per mortem suam a peccatis redimens, et adoptionem do diabolum vinceret. Nisi enim homo esset qui diabolum vinceret, non juste, sed violenter homo ei tolli videretur, qui se illi sponte subjecit. Sed si eum homo vicit, jure manifesto hominem perdidit; et ut homo vincat, necesse est ut Deus in eo sit; qui eum a peccatis immunem faciat. Si enim facile peccaret, cum utramque naturam per se constet cecidisse. Ideo Dei Filius hominem passibilem sumpsit, in quo et mortem gustavit, quo coelum nobis aperuit et a servitute diaboli, id est, a peccato servitus enim diaboli peccatum est et a poena redemit. 3. Quomodo et a qua poena Chris
Abbreviated transcription (Latin):
mori. non habens causam de
peccato. sed de obedientia & iticia
mortem gustauit. ꝑ quam nos
redemit a seruitute diaboli. In ei¬
derainus enim in principẽ huiꝰ
seli qui seduxit adam & seruũ
fecit. cepit q nos quasi uerna¬
culos possidere: sed uenit redẽp¬
tor. & iunctus est deceptor. Et qͥd
fecit redemptor captiuatori nr̃o:
Tetendit ei muscipulam. crutẽ
filam: posuit ibi quasi escã san¬
guinem sudm. Ille autẽ sangui
nem fudit non debitoris sui: ꝑ qd̾
recessit a debitorib. Ille quippe
ad hoc sanguinem suũ fudit:
ut peccata ur̃a deleret. Unde gͦ
diabolus nos tenebat: delctũẽ
sanguine redemptoris. Non enĩ
tenebat nos nisi uinculis pecca¬
torum nr̃orum: iste erant ca¬
thene captiuorum. uenit ille.
alligauit fortem uinculis passi¬
onis sue. Intrauit in domum eiꝰ.
idest in corda corũuͥ ipse habita¬
bat. et uasa eius scilicet nos eri¬
puit que ille impleuerat ama¬
ritudine sua. Deus autem nost̃
uasa eius eripiens et sua faciens

Expanded text:
, non habens mortis causam de peccato., sed de obedientia et justitia mortem gustavit, per quam nos redemit a servitute diaboli. Incideramus enim in principem hujus seculi, qui seduxit Adam, et servum fecit, coepitque nos quasi vernaculos possidere; sed venit Redemptor, et victus est deceptor. Et quid fecit Redemptor captivatori nostro? Tetendit ei muscipulam crucem suam; posuit ibi quasi escam, sanguinem suum. Ille autem sanguinem suum fudit, non debitoris, per quod recessit a debitoribus. Ille quippe ad hoc sanguinem suum fudit, ut peccata nostra deleret. Unde ergo nos diabolus tenebat, deletum est sanguine Redemptoris. Non enim tenebat nos, nisi vinculis peccatorum nostrorum; istae erant catenae captivorum. Venit ille, alligavit fortem vinculis passionis suae; intravit in domum ejus, id est, in corda eorum ubi ipse habitabat, et vasa ejus, scilicet nos eripuit, quae ille impleverat amaritudine sua. Deus autem noster vasa ejus eripiens et sua faciens,
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝑ mortem ipsius a dia¬
bolo & a peccato et a pena redẽpti
sumus. A diabolo & a peccato gͥ
ꝑ rp̃i mortem liberati sumnis. qr
sumus iustificati. id est a peccatis
soluti. a diabolo sumus libera.¬
ti. qui nos uincłis peccatoꝵ tene¬
bat. Sed quomodo a peccatis per
cius mortem soluti sumus: Quia
apparet eximia et comm̃dabił
caritas dei erga nos: in hoc qd̃
filium suum tradidit in mor¬
tem ꝓ nobis peccatorib. Exhibi¬
ta autem tante erga nos dilecti¬
onis a ra. & nos mouemur accẽ¬
dimnur q: ad diligendum dm̃ qͥ
ꝓ nobis tantum fecit: ꝙ ꝑ hoc
iustificamur. idest soluti a pec¬
catis iusti efficimur. Morsgͥ xp̃i

Expanded text:
modo per mortem ipsius a diabolo, et a peccato, et poena redempti sumus. A diabolo ergo et a peccato per Christi mortem liberati sumus, quiasumus justificati, id est, a peccato soluti, a diabolo sumus liberati, qui nos vinculis peccatorum tenebat. Sed quomodo a peccatis per ejus mortem soluti sumus? Quia apparet eximia et commendabilis charitas Dei erga nos in hoc quod Filium suum tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibita autem tantae erga nos dilectionis arrha, et nos movemur accendimurque ad diligendum Deum, qui pro nobis tanta fecit; et per hocjustificamur, id est soluti a peccatis justi efficimur. Mors igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt cłici: quidigne possint do¬
lius ẽ cnĩ dño saceraotiĩ paucos
hab̾e ministros qui possint dig¬
ue opus dei exercere: quã mul
tos inutiles qui ordinationis
onis graue inducant. Tales enĩ
quor doctrina ⁊ ꝯu̾sationis for¬
ma eadẽ gra in aliis transsim¬
dĩtur. ne celestes margaritas sp̃u¬
rum sordidt uite pedib con¬
culcent. In sacram̃to gͥ septi¬
formis sp̃s septẽ sunt᷑ gractus
eccłiastici. scił hostiarũ. lectoreᷤ
exorciste. acoliti. subdiacom. dia

Expanded text:
ur clerici, qui digne possint dolius est enim Domini sacerdoti paucos habere ministros, qui possint digne opus Dei exercere, quam tos inutiles, qui ordinatori grave onus inducant. Tales enim quorum doctrina et conversationis forma, eadem gratia in aliis transfundatur, ne coelestes margaritas spiriturum sordidae vitae pedibus conculcent . In sacramento ergo septiformis Spiritus septem sunt gradus ecclesiastici, scilicet: ostiarii, lectores, exorcistae, acolyti, diaconi
Abbreviated transcription (Latin):
cius merita usq ad triumphũ
martirii secuta sunt. ut & carita¬
tis qua excellebat luce obũbiatio
illa fugaretur. & si quid purgã
dum erat passionis falce tolfet᷑.¬
Nec nos qͥ baptizati ueritatem
et hereticoꝵ iniqͥtatẽ agnoscimꝰ
iõ cipͥano meliores sumꝰ. sic̃ nec
petro. gentes enĩ iudaizare non
ter immergat᷑ ꝓpt̃ misterium
trinitatis. tñ unꝰ bapt̃s reputa¬
tur. Illud ã ignorandũ non
ẽ. qd̾ in mat̾no ut̾o nullus bap
teris sunt iõ baptizari ñ posst̃.
qr qui natus adhuc scđm adã
neq regeneratio in eũ dici po¬
test. in quẽ generatio ñ pre¬
renasci ante quã natus sit. Si
baptista qui ab ut̾o sc̃ificatidi¬
cuntur. qd &̃ de iacob qͥdã pu¬
tant. dm̃s Si scĩficatio ibi ac¬
cipitur interior emundatio.
inmiracłis diuine potentie ẽẽ
habendum. ut augꝰ ait. ambi¬
gue suꝑ hoc loquens. Si usq
adeo inqͥt in illo puero accelera¬
tus c̃ usus rationis ꝙ uolunta¬

Expanded text:
ejus merita usque ad triumphum ejus merita usque ad triumphum martyrii consecuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce obumbratio illa fugaretur; et ut si quid habebat purgandum passionis falce ulteritatem et haereticorum iniquitatem agnoscimus, ideo Cypriano meliores sumus, sicut nec Petro, quia gentes judaizare non ter immergatur propter mysterium Trinitatis, tamen unum baptisma reputatur. Illud etiam ignorandum non est, quod in materno utero nullus baptteris sunt, ideo baptizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Aneque regeneratio in eum dici potest, quem generatio non praepotest quisquam renasci antequam natus sit. Si Baptista, qui ab utero sanctificati leguntur, quod etiam de Jacob quidam putant, dicimus, si sanctificatio ibi accipitur interior emundatio, in miraculis divinae potentiae esse habendum, ut Aug. ait, ambigue super hoc loquens. Si usque adeo, inquit, in illo puero acceleratus est usus rationis et volunta