comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc erat inprincipio apud dm̃: & Reliqua.¬
ominice natiuita¬
tis diem. qua tem¬
poraliter natusẽ.
annua reuolutio¬
ne recolentes.libet
oculos mentis ad
contemplandam
naturam diuinitatis conuertere. Et quia in
tribus euuangelistarum dictis. mathei scilicet
marci & luce. modus humane natiuitatis des¬
cͥbitur. ad consubstantialem dei patris substã¬
tiam. oportet beati iohannis euuange liste di¬
cta considerare. Detuuis euuangelio locuturi
breuiter quidem. sed rationabiliter commemo¬
randumiudetur. quare tam domini dilectus
discipulus in ordine euuangelistarũ ponat᷑¬
uI
extremus. Quia enim suum euuangelium sc̃p¬
sit nouissumus. deo uite ponitur ultimiis. Iam.
uero tria euuangelia scͥpta erant. atq in uniũ¬
sum orbem diuulgata. ꝑ matheum quidem in
uidea. ꝑ marcum uero. &lucam ingentibus. Ipse
me annos euuangelium suum. absq ullo amini¬
niculo scͥbendi masiepartibus predicauit. Sed
pꝰquã a domiciano impiissimo cesare acctude¬

Expanded text:
 reliqua.ominicae nativitatis diem, qua temporaliter natus est, annua revolutione colentes, libet oculos mentis ad contemplandam naturam Divinitatis convertere; et quia in tribus evangelistarum dictis, Matthaei scilicet, Marci et Lucae, modus humanae nativitatis describitur, ad consubstantialem Dei Patris essentiam, oportet beati Joannis evangelistae dicta considerare. De cujus Evangelio locuturi, breviter quidem, sed rationabiliter commemorandum videtur, quare tam Domini dilectus discipulus, in ordine prophetarum ponatur extremus. Quia enim suum Evangelium scripsit novissimus, ideo jure ponitur ultimus: jam vero tria Evangelia scripta erant atque in universum orbem divulgata. Per Matthaeum quippe in Judaea, per Marcum vero et Lucam in gentibus. Ipse me annos Evangelium suum, absque ullo adminiculo scribendi, Asiae partibus praedicavit; sed postquam a Domitiano, impiissimo Caesare ac crude
Abbreviated transcription (Latin):
si mente.non nul¬
li propt̃ amorẽ.
non nulli propt̃ mindiam. Aliquanti propter
curationem. aliquanti propt̃ ad mirationem.
Quibus dominus.ita suum sermonem temꝑa¬
bat. ut inuna eadẽq ꝑabola. unusquisq suã
sententiã audiret. Sed ipse ominum infirmi¬
tati condescendens. siuis sc̃ĩs sermonibus simili¬
tudines de rebus uisibilib adhibebat. ut ꝑ rem
uifibilem iuisibilia cognoscere discerent.Unde
matheus ait. Loquebatur iħc cum discipulis
suisi parabolis. & sine parabolis ñ loquebat᷑ eiᷤ.
Hec uirtus qualis sit. etiã dñs alibi manife¬
stat cum dic̃. In patientia ur̃a possidebitis aĩas
ur̃as. Et iterum. Beati pacifici. quoniã filii dei
uocabuntur. Et alibi.Habete sal in uobis.&pa
cem habete int̾ uos. Unde paulus exemplũ ma¬
gistri secutus. discipulis precipit dicens. Pacem

Expanded text:
si mente. Nonnulli propter amorem, nonnulli propter invidiam, aliquanti propter curationem, aliquanti propter admirationem; quibus Dominus ita suum sermonem temperabat, ut in una eademque parabola, unusquisque suam sententiam audiret, et omnium infirmitati condescendens, suis sanctis sermonibus similitudines de rebus visibilibus adhibebat, ut per rem visibilem invisibilia cognoscere discerent. Unde sicut Matthaeus ait: « Loquebatur Jesus cum discipulis suis in parabolis, et sine parabolis non loquebatur eis. qualis sit, etiam Dominus alibi manifestat, cum dicit: « In patientia vestra possidebitis animas vestras . » Et iterum: « Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . » Et alibi: « Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos . » Unde Paulus exemplum magistri secutus, discipulis praecepit, dicens: « Pacem
Abbreviated transcription (Latin):
aduent tilii: hominiii. Et poit sua sesirie¬
ctionẽ querentib discipulis ait. Non ẽ ur̃m
nosse temꝑa. ułmomenta. que pat̾ posuit
m sua potestate. Hinc petrus apłs.dic̃. dies
tunc generalit̾ futurũ ẽ omnibꝰ in resurre¬
ctione amimarũ. &e corporũ cotidie fit singu¬
lismanimab dũ enĩ nõputamꝰ filiꝰ hominis
uenit. qñ subita morte p̃uenti: ipsum hm̃s
t̃minum peccandi. quẽ & uiuendi. Et dũ¬
seram agimus penitentiã. ñ attendentes il¬
lud quod scͥptum ẽ. Ne tardes conuerti ad do¬
minum. neq differas de die in diẽ. ne subito

Expanded text:
adventus Filii hominis . » Et post suam resurrectionem, quaerentibus discipulis ait: « Non est vestrum nosse tempora vel momenta quae Pater posuit in sua potestate . » Hinc Petrus apostolus dicit:tunc generaliter futurum est omnibus in resurrectione animarum et corporum, quotidie fit singulis in animabus. Dum enim non putamus, Filius hominis venit, quando subita morte praeventi, ipsum habemus terminum peccandi, quem et vivendi. Et duseram agimus poenitentiam, non attendentes illud quod scriptum est: « Ne tardes converti ad Deum, neque differas d
Abbreviated transcription (Latin):
arbores spiritalit̾ in scͥpturis homines sig¬
ificant. sic̃ ille cetꝰ qui a dño illuminatꝰ fu̾at
dicebat. Uideo homines quasi arbores. Et da¬
mel muisione nabuchodonosor regis arbo¬
rem magnã. ipsum regem int̾pretatꝰ ẽ. fr̃uctꝰ
aũt arborts. oꝑa sunt hominis. uel bona uel
mala. sic̃ dñs ait in euuangłio. Aut facite ar¬
borem bonã. & fructum eiꝰ bonum. aut facite
arborem malã. & fructũ eiꝰ malũ. S querit᷑
quare ipsedñs dicat. Nonẽ. arbor bona. que
facit fructum malũ. neq arbor mala fatiens
fructum bonum. cum legamus petrũ apłm¬

Expanded text:
Scripturis homines significant, sicut ille caecus, qui a Domino illuminatus fuerat, dicebat: « Video homines quasi arbores . » Et Daniel in visione Nabuchodonosor regis, arborem magnam ipsum regem interpretatus est . Fructus autem arboris opera sunt hominis vel bona, vel mala, sicborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . » Sed quaeritur quare ipse Dominus dicat: « Non est arbor bona quae facit fructum malum, neque arbor mala faciens fructum bonum, » cum legimus Petrum ap
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa temꝑauit:
ut frequent̃ ĩ
uno eodemq
miraculo se
uerum dm̃. uerumq hominẽ declararet.
resuscitasse narratur. Qui en ĩ ad fletum indue
misccłia mouet᷑ uerꝰ ẽ homo. qui autẽ sola ui¬
sione uiuenẽ amortuis resuscitauit ꝓculdu¬
cent uideamꝰ. ut uñ unꝰ resuscitat᷑ in corꝑe
mñ multi resurgant inmente. Ait enĩ eiuian¬
gelista. Ibat iħc incinitatẽ que uocat᷑ naim.
ce reliqͣ. Nam ciuitas ẽ galilee. duobꝰ milib
distans a monte tabor. Int̾pretat᷑ aut̃ in nr̃a
lingua fluctꝰ siue commotio. Et signi ficat
sꝑitalit̃ mundum. quia missa tranquillita¬
te. in fluctuationib & commotionibꝰ ẽ. sic̃

Expanded text:
t, ut frequenter in uno eodemque miraculo, se verum Deum verumque hominem declararet. inde juvenem resuscitasse narratur. Qui enim ad fletum viduae misericordia movetur, verus est homo: qui autem sola jussione juvenem a mortuis resuscitavit, procul duter videamus, ut unde unus resuscitatur in corpore, inde multi resurgant in mente. Ait enim evangelista: « Ibat Jesus in civitatem, quae vocatur Naim. » Naim civitas est Galilaeae, duobus millibus distans a monte Thabor. Interpretatur autem in nostra lingua fluctus, sive commotio, et significat spiritaliter mundum, qui amissa tranquillitate, in fluctuationibus et commotionibus est; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
liaitime. sit oricam sutisicationes tuas.
Qͣnͣto enim unusquisq hic ꝓpt̃ dm̃ fuerit
humilior. tãto ĩ futo᷑ erit excelsior. petro a¬
postolo teste qui ait. Humiliamini sub po¬
tenti manu dei.ut uos exaltet in tempore

Expanded text:
liasti me, ut discam justificationes tuas . » Quanto enim unusquisque hic propter Deum fuerit humilior, tanto in futuro erit excelsior, Petro apostolo teste qui ait: « Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore
Abbreviated transcription (Latin):
negaũ. Ac sidiceret. Non sum ego sponsus. s ami¬
cussponsi. Hec in bethania facta sunt transior¬
danen. ubi erat iohannes baptitans. Bethanias
duas ẽẽ legimus.Est autem bechania in latere
montis oliueti. ubi dominus latarum resucita¬
uit. ipsa ẽ &ebethphage. Est aalia bethania tranłor¬

Expanded text:
negavit. Ac si diceret: Non sum ego sponsus, sed amicus sponsi. « Haec in Bethania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. » Bethanias duas esse legimus: est namque Bethania in latere montis Oliveti, ubi Dominus Lazarum suscitavit, ipsa est et Betphage. Est et alia Bethania tran
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ obediẽtie int̾ptat᷑. Pulchre ergo precursor
dominim bethania. quȩ domus obedientie int̾¬
pretat᷑ baptizare dicitur: ut intelligant᷑ homines
quia si apeccato orginali. quod ꝑ mobedientiã
pͥmi hominis contingit. absolui desiderant sub¬
misso corpore.& credulo corde baptisim sacram¬
tum suscipere debent. Quoniam sic̃ ait salua¬
tor alibi. nisi quis renatus fuerit exaqua ce sp̃u
scõ: non potest intrare in regnum dĩ. Iordanisau¬
tem descensuseorum inter pretatur. Quorum fii¬
si baptizatorum: Quasi enim in iordane bapti¬
tanturhomines. quia antequam ad baptismũ
ueniant. filii irȩ &e filii diaboli sunt. Sedcum
ad baptismum descendunt. discedentibus pec¬
catis. filii pacis. & filiidei ꝑ adoptionem ascen¬

Expanded text:
domus obedientiae interpretatur. Pulchre ergo praecursor Domini in Bethania, quae domus obedientiae interpretatur, baptizare dicitur, uti intelligant homines quia si a peccato originali, quod per inobedientiam primi hominis contigit, absolvi desiderant, submisso corpore et credulo corde baptismi sacramentum suscipere debent. Quoniam sicut ait Salvator alibi: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei . » Jordanis autem descensus eorum interpretatur: quorum, nisi baptizatorum? quasi enim in Jordane baptizantur homines, quia antequam ad baptismum veniant, filii irae et filii diaboli sunt: sed cum in baptismum descendunt, descendentibus peccatis, filii pacis et filii Dei per adoptionem ascen
Abbreviated transcription (Latin):
adiuua incredulitatẽ meã. finita aut̃ simi¬
litudine ad nr̃am ad monitionẽ tm̃n sermo¬
nem conuercit. cum ait. Nolite gͦ solliciti ẽẽ
dicentes. Quid manducabimꝰ. aut guidbibe¬
mus. aut quo oꝑiem᷑. Hec omnia gentes inqͥ¬
runt. Gentes dicit alienos a fide. echincos.
ce paganos qui dm̃ nesciunt &e uitã et̾nam
non credunt. Et ideo tantum dep̃sentib
solliciti sunt. ut habeant quod manducent
usq ad crapulã. & quod bibant usq ad eb̾e¬
tatem. ⁊ quod induantur. usq ad iactantiã
&e suꝑfluitatẽ. Nam p̃tiosa uestis. non nisi
propt᷑ in anem głam requiritur. Uñ dñs in
hoc loco bene uxta alium euuangelistã fer¬
tur dixisse. & nolite insublime tolli. Nobisau¬
tem qui sollicite seruare debemꝰ unitatẽ sp̃c in
uincło pacis. & quorum spes in altera uita ẽ.¬

Expanded text:
adjuva incredulitatem meam . » Finita autem similitudine, ad nostram admonitionem iterum ser monem convertit, cum ait: « Nolite ergo solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Haec omnia gentes inquirunt. » Gentes dicit, alienos a fide, ethnicos et paganos, qui Deum nesciunt, et vitam aeternam non credunt, et ideo tantum de praesentibus solliciti sunt, ut habeant quid manducent usque ad crapulam, et quid bibant usque ad ebrietatem, et quid induantur usque ad jactantiam et superfluitatem. Nam pretiosa vestis non nisi propter inanem gloriam requiritur: unde Dominus in hoc loco bene juxta alium evangelistam fertur dixisse: « Et nolite in sublime tolli . » Nobis autem, qui solliciti servare debemus unitatem spiritus in vinculo pacis, et quorum spes in altera vita e
Abbreviated transcription (Latin):
ex his locis
in quibꝰ eũ
supra euuã¬
gelista do¬
ctusse commemorauit.Et ias
ad litteram ꝑ mediam samariã &e galileam
transitum habuit. Et quia ꝓpt̃ nos. & ꝓpt̾
nr̃am salutem homo factꝰ non solum adue
mentibꝰ regnum dei euuangelitabat. s etiã
ꝑdiu̾sa loca ꝑgens. płimis sanitatẽ tͥbuebat.
fidei : Ac si diceret. fenum agri. id: herbas terre
quȩ ad habundantiã pluiue crescunt. & in ardo¬
re solis arescunt.d̾s tanta uarietate ce decore ueᷤᷤ¬
tit. nec uos nuditate uł srigore ꝑue patiet᷑ qͦs ad
ymaginem & similitudinẽ suam creauit. Sed
cum eos quibus loquitur minimoᷤ fid̾i uocat.
ostendit quia fides augm̃tum ht̃. Qui enĩñ cre¬
dit infidelisẽ. Qui aũt ꝑfecte credit recte fidezẽ.
Quiu̾o ex parte credit. &e ex parte ñ credit. mi¬
nime fioei ẽ. Et talis fides augm̃tum desid̾at
sic̃ apłi dño dixerunt. domine auge nobis
fidẽ. Et centutio ille. qui ꝓ puero rogaturꝰ

Expanded text:
ex his locis, in quibus eum supra evangelista docuisse commemoravit, etiam ad litteram per mediam Samariam et Galilaeam transitum habuit. Et quia propter nos et propter nostram salutem homo factus, non solum ad se venientibus regnum Dei evangelizabat, sed etiam per diversa loca pergens, plurimis sanitatem tribuebat. fidei? » Ac si diceret: Si fenum agri, id est herbas terrae, quae ad abundantiam pluviae crescunt et in ardore solis arescunt, Deus tanta varietate et decore vestit, nec vos nuditate vel frigore perire patietur, quos ad imaginem suam et similitudinem creavit. Sed cum eos, quibus loquitur, minimos fidei vocat, ostendit quia fides augmentum habet. Qui enim non credit, infidelis est; qui autem perfecte credit, rectae fidei est; qui vero ex parte credit, et ex parte non credit, minimae est fidei. Et talis fides augmentum desiderat, sicut apostoli Domino dixerunt : Domine, « adauge nobis fidem. » Et centurio ille, qui pro puero roga
Abbreviated transcription (Latin):
ce desiderare debemꝰ. ut regni celestis partici¬
pes simꝰ. Notandum autẽ quod ñait hec oĩa
dabunt᷑ uobis. s aditientur. ostendens illud
ẽẽ pͥncipale bonum: quod dat᷑. id⁊ regnum
dei & iustitiam eiꝰ. Hecauĩ quȩ aditiuntur
tantum inpresenti uita ẽẽ necessaria. idest

Expanded text:
ebemus, ut regni coelestis participes simus. Notandum autem quod non ait: Haec omnia dabuntur vobis, sed adjicientur, ostendens illud esse principale bonum quod datur, id est regnum Dei et justitiam ejus; haec omnia quae adjicientur, tantum in praesenti vita esse necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
omnibꝰ indigetis. Pater nr̃ ille ẽ. qui ñ solum
nos dignatus ẽ creare. s etiam redimere. & ꝑ
nr̃m. & considerans fragilitatẽ nr̃am. si nos ꝓ
et̾na uita sollcitos ẽẽ inderit. absq magna
sollicitudine uictum & uestitum ministrabit.¬

Expanded text:
omnibus indigetis. » Pater noster ille est, qui non solum nos dignatus est creare, sed etiam redimere, et pnostrum, et considerans fragilitatem nostram, si nos pro aeterna vita sollicitos esse viderit, absque magna sollicitudine victum et vesti
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdnis ñ solũ regnat. s etiam quiescit. Sicut
scriptum ẽ insalomone. Anima iusti sedes¬
ẽ sapientie. Sunt autem ñ nulli qui hanc
eandem lectionẽ ẽẽputant. qmͣ lucas sub
appellatione cene describit.s quedam in¬
ter se diuisa continere uidentur.Quia ibi
cena. hic prandrum noĩat᷑. ibi nullꝰ qui
intrauit egressus legitur. hic qui cũ ueste
nuptiali non intrauerat. cum magno de¬
decore expulsus narrat᷑. Nam quãus con¬
suetudo antiquis fuerit semel in die pran¬
dere. & hoc conuiuium & pͣndiũ cecenã
uocaretur: Apud nos usitatius tam̃ post
prandium cenarestat. post cenam uͦ nul¬
lum conuiuiũ remanee. Uñꝑ illã cenã ec¬
clesia signat᷑. qualis erit in futuro: ꝑ hoc uͦ
prandium qualis ẽ in p̃senti. Homo iste rex
spiritalit̾ ds onmpotens ẽ. filius eiꝰ dñsiħc¬
xp̃c de quo ꝑ psalmistam d̾r. ds̃ iuditiũ
Qui fecit nuptias filio suo. qñ ꝑ in carna¬
ginem castam exhibere xp̃o. In miptiis

Expanded text:
nus non solum regnat, sed etiam quiescit, sicut scriptum est in Salomone: « Anima justi, sedes sapientiae. » Sunt nonnulli, qui hanc eamdem lectionem esse putant, quam Lucas sub appellatione coenae descripsit, sed quaedam inter se diversa continere videntur: quia ibi coena, hic prandium nominatur: ibi nullus qui intravit, egressus legitur: hic qui cum veste nuptiali non intraverat, cum magno dedecore expulsus narratur. Nam quamvis consuetudo antiquis fuerit, semel in die prandere, et hoc convivium et prandium et coena vocaretur, apud nos tamen usitatius post prandium coena restat, post coenam vero nullum convivium remanet. Unde per illam coenam Ecclesia figuratur, qualis erit in futuro: per hoc vero prandium, qualis est in praesenti. Homo iste rex spiritaliter Deus omnipotens est, Filius ejus Domium cit nuptias filio suo, quando per incarnaginem castam exhibere Christo . » In nuptiis
Abbreviated transcription (Latin):
turbe que minꝰ erudite erant eiusoꝑaui
dentes cum timore &e ammiratione glorifi¬
sione peccatorum.Quia dũ quilibet faci¬
norosus publice ad dm̃ conu̾titur ce ꝑ peni¬
tentiã curatur. multi in eius conũsione ĩ¬
mensam dĩ pietatem glorificant. Iuxta
suꝑiorem sensum turbe que tinent.ĩmũ¬
di sp̃c intelligi possunt. qͥuidentes pecca¬
tores ꝑdñi incarnationẽ de sua potestate
eripi. timore & ãmiratione concussi sunt.
Uñ⁊ ꝑ obsessum hominẽ loquebantur.
Quid nobis & tibi fili dĩ. uenisti ante tẽpͦ
torquere nos. Et ut euuangelista ait.mul¬
tum rogabant eum demonia ut ñ eosmit¬

Expanded text:
turbae, quae minus eruditae erant, ejus opera videntes, cum timore et admiratione glorifirsione peccatorum, quia dum quilibet facinorosus publice ad Deum convertitur, et per poenitentiam curatur, multi in ejus conversione immensam Dei pietatem glorificant. Juxta superiorem sensum turbae quae timent, immundi spiritus intelligi possunt, qui videntes peccatores per Domini incarnationem de sua potestate eripi, timore et admiratione concussi sunt. Unde et per obsessum hominem loquebantur: « Quid nobis et tibi, Fili Dei? venisti ante tempus torquere nos . » Et ut evangelista ait: « Multum rogabant eum daemonia ut non eos mit
Abbreviated transcription (Latin):
ypra retulit
euuangłica
lectio. qͣlit̾ do¬
minus fines
tyri ce sidomis
appropinqͣns
filiam mulie¬
ris chanani¬
tidis ademo¬
nio liberauit. Nunc aut̃ &e aliud miracłm
descͥpturꝰ non frustra ipsa loca ꝑ que ambu¬
lauit commemoranda putauit dicens.Et
it̾m exiens iħc definibus tyri. uenit ꝑ sydo¬
isrł in sorte date sunt. s ab eis minime posses¬
se. In corde enĩ maris site. ñ facile ab hostib
capiunt᷑. In hac tyro fuit iram rex fortissi¬
mus. qui salomonẽ in constructione domꝰ
dñi płimum iuuit. Contraquã ezechiel pro¬
pheta multa locutꝰ ẽ. dicens eam in corde
maris sitam. diuitiis locupletã. s nec aui¬
ciisuacuã. Nabucho donosor quoq regem.

Expanded text:
pra retulit Evangelica lectio, qualiter Dominus fines Tyri et Sidonis appropinquans, filiam mulieris Chananitidis a daemonio liberavit. Nunc autem et aliud miraculum descripturus, non frustra ipsa loca, per quae ambulavit, commemoranda putavit, dicens: « Et iterum exiens Jesus de finibus Tyri, venit per SidoIsrael in sortem datae sunt, sed ab eis minime possessae. In corde enim maris sitae, non facile ab hostibus capiuntur. In hac Tyro fuit rex Hiram potentissimus, qui Salomonem in constructione domus Domini plurimum juvit . Contra quam Ezechiel propheta multa locutus est , dicens eam in corde maris sitam, divitiis locupletem, sed nec a vitiis vacuam. Nabuchodonosor quoque regem
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrabat. respondit. Qui fecit miscdiã
in illo.Cuiꝰ responsionẽ dominus confirmat
idiungens. uade &e tu fac similit̃. Ac si dice̾t.
Sicut samaritanuis alienus natione. ꝓximꝰ
facttis ẽ uulnerato homimi caritate. ita &e tu
omnẽ hoĩem ꝓximum tuũ uidicans. omnia
caritatem. que aduitam ꝑducit et̾nã. Dme.

Expanded text:
t misericordiam in illum. » Cujus responsionem Dominus confirmat adjungens. « Vade, et tu fac similiter. » Ac si diceret: Sicut Samaritanus alienus natione, proximus factus est vulnerato homini charitate, ita et tu omnem hominem proximum tuum judicans, omnia charitatem, quae ad vitam ducit aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
xorem cum duob filiis suis paruulis. Quorum
unus aristobolus. alter hitranus uocabatur
Qui cum ad ulti eẽni. desiderio regnandi iuigia
inter se habere ceperunt. Erat tunc uir quidam
nomine anipater. fortis uiribus facultate ditis¬
simus. ex herode quodam genitus. qui intemplo
apollinis editiuꝰ fuerat. Hunc ergo sibi hirranus
inamicitiam ce sotietatẽ contͣ fratrem uocanit.
Gumq eum inarmis ñ solum. sed etiam in facul

Expanded text:
xorem cum duobus filiis parvulis, quorum xorem cum duobus filiis parvulis, quorum unus Aristobolus, alter Hyrcanus vocabatur. Qui cum adulti essent, desiderio regnandi jurgia inter se habere coeperunt. Erat tunc quidam vir nomine Antipater, fortis viribus, facultate ditissimus, ex Herode quodam genitus, qui in templo Apollinis aedituus erat. Hunc ergo sibi Hyrcanus in amicitiam et societatem contra fratrem vocavit. Cumque eum non solum armis, sed etiam in facul
Abbreviated transcription (Latin):
ipse scilicet quiait in eiuiangelio. Ego sum pa
nis uiuns qui decelo descendi. Et te quo ꝑ psal¬
mistam dicitur. Panẽ de celo dedit eis. et
panemangelorum manducauit homo. Dequo
diebus herodis regis nasci uoluit. ut adimpleret᷑
prophetia iacob dicentis. Non auferetur sceptrr̃
deuida nͥ dux defemonibus enis. donit uentat
qui mutendus ẽ. ce ipse erit expectatio gendium
Ex quo enim ex egipto ascendetunt: sue gentis
principes reges &e duces habuerunt. Iam uerode¬
ficientibus principibus ex iuda. primus exali¬
enigenis herodes regnum udeorum artipuerat.
Cuiis se qr mentio intulit. qualiter ad uidaici
regni apicem ꝑuenetit breuiter comintmoran¬
dum uidetur. Cum enim hii quide mathathia
styrpe descenderant ꝑaliqua annorum spatia
ducatum regna uideorum tenuissent. ꝑuenit
tindem potestas ad quendam uirum ex eorunt¬
ex eorum styrpe genitum nomine alexandrum.
Qui post aliquot tempꝰ cum obisset. reliquit u¬

Expanded text:
ipse scilicet qui ait iipse scilicet qui ait inis vivus, qui de coelo descendi; » et de quo per Psalmistam dicitur: « Panem de coelo dedit eis, » et: « Panem angelorum manducavit homo . » De quo diebus Herodis nasci voluit, ut impteretur prophetia Jacob, dicentis: « Non auferetur sceptrum de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium . » Ex quo enim de Aegypto ascenderunt, suae gentis principes, reges et duces habuerunt. Jam vero deficientibus principibus ex Juda, primus ex alienigenis Herodes regnum Judaeorum arripuerat. Cujus quia se mentio intulit, qualiter ad Judaici regni apicem pervenerit, breviter commemorandum videtur. Cum enim hi qui de Mathathiae stirpe descenderant, per aliqua annorum spatia ducatum regni Judaeorum tenuissent, pervenit tandem potestas ad quemdam virum, ex eorum stirpe genitum, nomine Alexandrum. Qui cum post aliquod tempus obiisset, reliquit u
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ capitulo huiuslectionis iria sunt que no¬
bis beatus matħs eunangelista commendat.
ꝑsonam scilicet nascentis. locum natiuitatis
& tempus. Decebat enim. ut in illa domi na¬
tiuitate nichil auctoritatis deeẽt. ꝑ sonam ergo
ostendit cum ait. Gum natus eẽt iħs̃. Locum
cum subiuaxit. In bethleem uide. Tempu̾ᷤ cũ
subiti fert. In diebus herodis regis. Bene autem
postquam dixit bethleem addidit iude. addi¬
stinctionem alterius bethleem. quȩ ẽ ingalilea¬
ut exlibro iħu naue comprobatur. Pulchreer¬
godominus in bethleem nasci uoluit. B ethle¬
em quippe domus panis interpretatur. ex eo
quod ibi ꝑauerit ia cob patriarcha pecora sua
imponensei nomen bethleem ob future signi¬
ficationis misterium. quȩ prius effrata uoca¬
batur. Locus namq in quo dñs nasciturus e¬
rat antea bethleem uocatus ẽ. quia fututum ꝓ¬
fecto erat ut uerus panis ibi ꝑ materiã carniᷤᷤ ap¬
parene. qͥ electoꝵ m̃tes eterna sacietate reficeret.

Expanded text:
 capitulo hujus lectionis, tria sunt quae nobis beatus Matthaeus evangelista commendat, personam scilicet nascentis, locum nativitatis et tempus. Decebat enim ut in illa Domini nativitate nihil auctoritatis deesset. Personam ergo ostendit, cum ait: « cum natus esset Jesus; » locum, cum subjunxit: « in Bethlehem Judae; » tempus, cum infert: « in diebus Herodis regis. » Bene autem, postquam dixit Bethlehem, addidit Judae, ad distinctionem alterius Bethlehem, quae esse in Galilaea, ex libro Jesu Nave comprobatur. Pulchre ergo Dominus in Bethlehem nasci voluit. Bethlehem quippe domus panis interpretatur, eo quod ibi paverit Jacob patriarcha pecora sua, imponens ei nomen Bethlehem, ob futurae significationis mysterium, quae prius Ephrata vocabatur. Locus namque in quo Dominus nasciturus erat, ante Bethlehem vocatus est, quia futurum profecto erat ut verus panis ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes aeterna satietate reficeret,
Abbreviated transcription (Latin):
qñ uoluit elementa potuit ĩmutare. Quod sub¬
ditur. et crediderunt ineum discipuli eius. non
putandum ẽ. eos quod tunc ineum pͥmum cre¬
diderint. maxime cumab illo ad nuptias rioca¬
tieẽ dicantur. sed qui prius crediderant. uiso
miraculo firmius cred. ¶Nint. Et queman¬
te hominem credebant. hoc signum uidenteᷤ
deum uerum & hominem eẽ crediderunt.

Expanded text:
quando voluit, elementa potuit immutare. Quod vero subditur: « Et crediderunt in eum discipuli ejus. » Non putandum est quod tunc primum in eum crediderint, maxime cum ab illo ad nuptias vocati esse dicantur: sed qui prius crediderant, viso miraculo, firmius crediderunt, et quem antea hominem credebant, hoc signum videntes, Deum verum et hominem esse crediderun
Abbreviated transcription (Latin):
lenitatis considerans te ipsum.ne & tu temp¬
teris. Cum autẽ aliquẽ incorrigibilit̾ uitiis in¬
herere conspicimꝰ zelo rectitudinis accensi duriꝰ
increpare debemus in exemplo qui ait. Uidi p̃¬
uaricantes cecet̾a. Et itm̃. Nonne qui oderunt
te dñe oderam: Et ꝑfecto odio oderam illos
ce Reliqua. Tunc enim sine culpa irasci uide¬
m᷑. qñ talem asꝑitatem ñ ira.s zelus format
inexemplo moysi. qui exuit apharaone iratͦ
nimis. quia eius nequitiã incorrigibilẽ uidit.

Expanded text:
lenitatis, considerans teipsum, ne et tu tenteris . » Cum autem aliquem incorrigibiliter vitiis inhaerere conspicimus, zelo rectitudinis accensi, durius increpare debemus, exemplo illius qui abescebam . » Et iterum: « Nonne qui oderunt te, Domine, oderam? Perfecto odio oderam illos . » Tunc enim sine culpa irasci videmur, quando talem asperitatem non ira, sed zelus format, in exemplo Moysi, qui exiit a Pharaone iratus nimis, quia ejus nequitiam incorrigibilem vidit.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ea que prius non sine formidine obserua¬
bat. post modum sicut naturaliter ꝑ bonam cõ¬
suetudinem custodire incipit dicenscum psal¬
mista. Declinate a me maligni. &e scrutabor mã¬
data dei mei. Sicq transnauigato mari. & huiꝰ
seculi fluctibus calcatis. ad portum felicit̾ ꝑue¬
nit. Detalibus ꝑꝓpħam dicitur. Qui descen¬
dunt mare innauibus. fatientes oꝑationem
inaquis multis. ipsi uiderunt oꝑa domini &

Expanded text:
quia ea quae prius habuit, non sine formidine observabit postmodum, sicut naturaliter per bonam consuetudinem custodire incepit, dicens cum Psalmista: « Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei . » Sicque transnavigato mari, et hujus saeculi fluctibus calcatis, ad portum feliciter pervenit. De talibus per prophetam dicitur: « Qui descendunt mare in navibus facientes operationem in aquis m
Abbreviated transcription (Latin):
olet inscripturis sacris
una eademq res. dupli¬
cem. uł triplicem habe
significantiam. ut po¬
te nauis. que aliquando
uexillum crucis. aliꝗͣ¬
do uterum intemerate
uirgimsaliquando sc̃ã
eccłiam significat. Sc̃am eccłiam ut ẽ illud.
Ascendens iħc in nauiculã. &e sedens docebat
de nauicula turbas. Uterum intemerate uir¬
ginis. sicut alibi legitur. Ascendens iħc in nauĩ
transfretauit. & uenit inciuitatẽ suam.Ue
xillum sc̃e crucis. sicut in hoc loco ascenden

Expanded text:
 in Scripturis sacris una eademque res duplicem vel triplicem habere significantiam, utpote navis, quae aliquando vexillum crucis, aliquando uterum intemeratae virginis, aliquando sanctam Ecclesiam significat. Sanctam Ecclesiam, ut est illud: « Ascendente Jesu in naviculam . » Et, « Sedens docebat de navicula turbas . » Uterum intemeratae virginis, sicut alibi legitur: « Ascendens Jesus in navem, transfretavit et venit in civitatem suam . » Vexillum sanctae crucis, sicut in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
animabus fatientes oꝑationem scilicet bonã.
carnem suam cum uitiis&e concupiscentiis.
crucifigentes. & ad celestia suspirantes. In aqͥs
multis scilicet in populo magno. inter quos
manentes iomnibꝰ seꝓuident. ne in aliquo
maculentur. Sed sicut homo in naui ꝑmare
nauigans non tangitur mari: siciusti inhoc
seculo inter popłm habitantes eorum maligni¬
tatibus non adherent. Doic. in septuagesi

Expanded text:
ationem, scilicet bonam, carnem suam cum vitiis et concupiscentiis confringentes, et ad coelestia suspirantes: in aquis multis, scilicet in populo multo, inter quos manentes, in omnibus se provident, ne in aliquo maculentur. Sed sicut homo in navi per mare navigans non tangitur mari, sic justi in hoc saeculo, inter populum habitantes, eorum malignitatibus non adhaerent. HOMILIA XXI
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ adũsa. ꝑ sompnia. & reuelationes. Sunt autem
non nulli. qui cum fide polleant. & doctrine si¬
bisluceant. tamen abono oꝑe torpent abelectio¬
nedei reprobantur. Quia ut ait iacobꝰ apłs. fides
sine oꝑibus mortua ẽ. Detalibus paulus apłs dic̃
Sonfitentur se nosse d̾m. factis autem negant.
Et dominus in euuangłio. Non omnis quidicit
michi domine dñe intrabit in regnum celorũ
s qui fac̃ uoluntatem patris mei qui in celis ẽ:

Expanded text:
 adversa, per somnia et revelationes. Sunt autem nonnulli, qui cum fide polleant et doctrinae verbis luceant, tamen quia a bono opere torpent, ab electione Dei reprobantur, quia, ut ait Jacobus apostolus: « Fides sine operibus mortua est . » De talibus Paulus apostolus ait: « Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . » Et Dominus in Evangelio: « Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit volu
Abbreviated transcription (Latin):
quã exordia
subsequentos
facilius intel¬
ligantur. ex
consideratio¬
ne precedentis. Quod inhac lectione facileag¬
noscimus. si suꝑiora huiꝰ euuangelii parũꝑ
attendamus. Postquã enĩ commemorauit eu¬

Expanded text:
quam exordia subsequentis facilius intelligantur ex consideratione praecedentis. Quod in hac lectione facile agnoscimus, si superiora hujus Evangelii parumper attendamus. Postquam enim commemoravit e
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ nicħ ẽ utilius muita hominis habeamus.
Quia enim quadratus lapis ñ fluctuat. s in
quancumq partem uersꝰ fuit equalit̾ iacet. re¬
cte quaternario numero constantia scõrum de¬
signatur. qui ñ curumferunt᷑ omni uento do¬
drine. s ut firmi lapides siue in prosꝑis. siue
in adu̾sis in bonis actib & fide constantissime
ꝑ seuerant. considerantes illud quod dñs ait.
Qui ꝑ seuerauerit usq in finẽ hic saluus erit.
Siue quia &e fidem bene credendi. & constantiã
tecte tuuendi ꝑ quatuor euuangłii doctrinam
discimꝰ. recte quatuor milia hominũ dequinq
panibꝰ refecta fuisse memorant᷑. Non enĩ alit̃
credere aut uiuere debemꝰ. nisi quomͦ quatu¬
or euuangelia docent. Unde ioħs in apocha¬
lipsi quatuor animalia. ante thronum dei
plena ocłis ante ⁊ retro seuidisse testaturcla
qui erat ce qui uenturus ẽ.¬

Expanded text:
quibus nihil est utilius in vita hominis, habeamus. Quia enim quadratus lapis non fluctuat, sed in quamcunque partem versus fuerit, aequaliter jacet, recte quaternario numero constantia sanctorum designatur, qui non circumferuntur omni vento doctrinae, sed ut firmi lapides, sive in prosperis, sive in adversis, in bonis actibus et in fide constantissime perseverant, considerantes illud quod Dominus ait: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . » Sive, quia et fidem bene credendi, et constantiam recte vivendi per quatuor Evangeliorum doctrinam discimus, recte quatuor millia hominum de septem panibus refecta fuisse memorantur. Non enim aliter credere aut vivere debemus, nisi quomodo quatuor Evangelia docent. Unde Joannes in Apocalypsi quatuor animalia ante thronum Dei plena oculis ante et retro se vidisse testatur, clqui erat, et qui venturus e
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. ut in
uno eodemq miracło seuerum dm̃. uerum¬
q hominem eẽ declararet.Quod in huius
lectionis serie cito cognoscimꝰ. si hanc dili¬
genter consideremus. Quod enim supra
turbam esurientẽ misccłia mouet᷑. huma¬

Expanded text:
tus est, ut in uno eodemque miraculo se verum Deum, verumque hominem esse declararet. Quod in hujus lectionis serie cito cognoscimus, si hanc diligenter consideremus. Quod enim super turbam esurientem misericordia m
Abbreviated transcription (Latin):
quinunc eorũ ordinẽ in eccłia retinent. ligandi
soluendiq potestatẽ hñt. Uñ ilege deleꝓsis
figuralit̾ precipit᷑. ut siquis lepra ꝑcusfuseẽt
oftenderet se sac̾doti. &e ad eius ruditium. aut
eiceretur extra castra. aut reciperet᷑. Non quod

Expanded text:
qui nunc eorum ordinem in Ecclesia retinent, et ligandi solvendique potestatem habent. Unde in lege de leprosis figuraliter praecipitur, ut si quis lepra percussus esset, ostenderet se sacerdoti, et ad ejus judicium aut ejiceret
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. S quia numerꝰ electorum. ñ solum ex
iudeis. s eciam exgentibꝰ colligendꝰ erat. recte
sub infertur. Et annuerunt sotiisqui erant
malia naui. ut uerirent ce adiuuarent eos.
Alia nanis ut suꝑius diximꝰ. eccłia ẽ ex genti.¬
bꝰ uocata. Annuerunt gͦ sotiis quierant ĩ alia
naui. ut uenirent & adiuuarent eos. quia płes
inter gentiles inuenti sunt. qui apłis inpre¬
dicatione ad nitores eristerent. Et ueneruntꝰ
&e impleuerunt ambas nauicłas. ita ut pene
mergẽntur. Impletio nauiũ ꝑfectionem sig¬
nificat eccłie. que cotidie ex comilsione creden¬
tium impletur. & usq ad finẽ scłi implebit᷑.
Periditant᷑ autem naues .s ñ mergunt᷑ quia
sepe ꝑsecutionib hereticoꝵ eccłia concussa ẽ
sepe falsorum fratrum mniqua oꝑatione cõ¬
mota. s mergi non potuit: quia xp̃m infun¬
dam̃to habuit ipsodicente suꝑ hanc petram
edificabo eccłiam meã ⁊ cet̾ã. Et sic̃ alibi ait.

Expanded text:
obis . » Sed quia numerus electorum non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus colligendus erat, recte subinfertur: « Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. » Alia navis, ut supra diximus, Ecclesia est ex gentibus vocata. Annuerunt ergo sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos, quia plures inter gentiles inventi sunt, qui apostolis in praedicatione adjutores existerent. « Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut pene mergerentur. » Impletio navium, perfectionem significat Ecclesiae, quae quotidie ex conversione credentium impletur, et usque in finem saeculi implebitur. Periclitantur autem naves, sed non merguntur, quia saepe persecutionibus haereticorum Ecclesia concussa est, saepe falsorum fratrum iniqua operatione commota, sed mergi non potuit, quia Christum in fundamento habuit, ipso dicente: « Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam , » etc. Et
Abbreviated transcription (Latin):
enm hic ab illo uocati esse dicunt᷑. s uiso mi¬
racłopisci. subductis ad terrã nauib reli¬
cti somnbꝰ secuti illũ eẽ memorant᷑. Ubi intel¬
ligendum ẽ. quia post hec ad propria ted̾elint.
& sumet curamgesserunt. Post ea uo̾ ab illo no¬
cati. ut matheus marcꝰq commemorant relicti
nauibꝰ ce rete secuti sunt eum. ita ut ult̾uis ad
propria ñ tedirent

Expanded text:
enim hic ab illo vocati esse dicuntur, sed viso mienim hic ab illo vocati esse dicuntur, sed viso miraculo piscium, subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti illum esse memorantur. Ubi intelligendum est, quia post haec ad propria redierunt, et suimet curam gesserunt. Postea vero ab illo vocati, ut Matthaeus Marcusque commemorant, relictis navibus et reti, secuti sunt illum, ita ut ulterius ad propria non redirent
Abbreviated transcription (Latin):
tanea captura piscium. non solũ stupore .s
etiam timore cireundati sunt. S eorum fragi¬
litatem dñs consolatur.cum patientẽ symonẽ
confortat dicens. Noli tie̾. In uno ĩpatiente sy¬
mone omnes penitentes confortare uidet᷑ ne
demagnitudine peccatoꝵ desꝑent. ubi mani¬
feste ministium p̃dicandi. quod ei commeda¬
tutꝰ erat. p̃dicit cum ait.E xhoc enĩ eris ho¬
mines capiens. Non enĩ offitiũ piscandi ue¬
tuit .s sp̃ualit̾ comimitauit. Nam post dm̃
resurrectionem legimꝰ eum eẽ piscatum. Et.
pulchre qui piseator erat pistium. piscator ho¬
pisces de ꝓfundis gurgitibꝰ adlitꝰ trahere sole¬
bat. ita sp̃ualis p̃dicationis homines de amaris
mundi fluctib ad fidem traheret. Et subdtic¬
tis ad t̾ram nauib relictis omnibꝰ secuti sunt
eum. Non putandum ẽ banc et̃ eandẽ uoca¬
tionem. qua matħs binos de nauicłif disci¬
pulos ad dñm sequendũ uocatos narrat. Non

Expanded text:
tanea captura piscium non solum stupore, sed tanea captura piscium non solum stupore, sed etiam timore circumdati sunt. Sed eorum fragilitatem Dominus consolatur, cum paventem Simonem confortat, dicens: « Noli timere. » Imo in pavente Simone omnes poenitentes confortare videtur, ne de magnitudine peccatorum desperent. Ubi manifeste ministerium praedicandi, quod ei commendaturus erat, praedicit, cum ait: « Ex hoc enim jam homines eris capiens. » Non enim officium piscandi vetuit, sed spiritaliter commutavit. Nam post Domini resurrectionem legimus eum isse piscatum. Et pulchre, qui piscator erat piscium, piscator hopisces de profundis gurgitibus ad littus trahere solebat, ita spiritali praedicatione homines de amaris mundi fluctibus ad fidem traheret. « Et subductus ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt illum. » Non putandum est hanc eamdem esse vocationem, qua Matthaeus binos de naviculis discipulos ad Jesum sequendum vocatos narrat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
S qui se peccatorem confiderat. dm̃ desperã¬
do a se repellere ñ debet.si piis gemitib & as¬
siditis fletib eius miscłie appropinquate
qui carnaliter uiuentes sp̃ualium rectoriun
disciplinam imꝑuipaeẽ arbitrantut. Et dũ ei
sp̃uale magisti̾um honerosum uidet᷑. ingum
eccłiastici regiminis a suis ceruicibꝰ ex̃cutere
nolentes fubiecti funt. a se recedere ꝑ suadent.
hotumgꝰ subiectionem significauit petrus.
meo quod ꝓcidit ad genua ibu. Morum autẽ
stor pastorum suoꝵ exemplo ostendit. qui non
a rogante simone recessit. at ei sp̃ualem doct̾rã
impendit. Non ertĩ ꝓpt̃ subiectossuꝑbos deseren¬
di funt humiles. s potius cumbonis corrigen¬
di. tolerandi funt mali dicente salomone. Si
sp̃c potestatem habentis ascend̾it suꝑte. locũ
tuum ne dimiseris. Stupor emm entumde¬
detat eimit omnes qui cum illo erant ꝙ ie¬
liqua usq sotii simonis. Quia isti discipłi duti¬
ni misterii adbuc capaces minꝰ erant. in subi¬

Expanded text:
 qui se peccatorem considerat, Deum desperando a se repellere non debet, sed piis gemitibus et assiduis fletibus ejus misericordiae appropinquare, qui carnaliter viventes, spiritualium rectorum disciplinam imperium esse arbitrantur, et dum eis spiritale magisterium onerosum videtur, jugum ecclesiastici regiminis a suis cervicibus excutere nolentes subjecti sunt, a se recedere persuadent. Horum ergo subjectionem significavit Petrus, eo quod procidit ad genua Jesu; morum vero stor pastorum exemplo suo decet, quia non a rogante Simone discessit, sed spiritalem doctrinam impendit. Non enim propter abjectos superbos deserendi sunt humiles, sed potius cum bonis corrigendi et tolerandi sunt mali, dicente Salomone: « Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris . » « Stupor enim circumdederat eum, qui erant socii Simonis. » Quia isti discipuli divini mysterii adhuc capaces minus erant, subi
Abbreviated transcription (Latin):
it. tamen angelorũ uisione pͥuata ñ ẽ. Unde
&e subditur. Et uidit duos angelos in albisse¬
dentes. unũ ad caput. & unum ad pedes.ubi¬
positum fuerat corpus iħi. Ubi forte mouet
aliquẽ. qͣre iohannes in dm̃i resurrectione se¬
dentes describat. cum lucaᷤ eiusdẽ resurrecti¬
onis modum descͥbens commemoret. quod
iuxta mulieres steterint. Ad quod respondẽ¬
dum. quia sic̃ sedere: regie dignitatis ẽ. sic sta
dei ce hominũ rex nobis parit̾ &e sacerdos effe¬
ctus ẽ. alius sedentes. & aliꝰ stantes describit.
Et quia is cuiꝰ resurrectionẽ testificari uene¬
rant deus &e homo credendꝰ ẽ. recte unus ad ca¬
mitur. sicut ꝑ moysen dicitur. Et qui appro¬
pinquant pedib eiꝰ. capient de doctrina eius.
Quasi ergo ad caput sed et angłs. cum euuã¬
gelista predicat. inpͥncipio erat u̾bum. & u̾¬
bum erat apud dm̃: & ds erat u̾bum. Quasi¬

Expanded text:
it, tamen angelorum visione privata non est. Unde it, tamen angelorum visione privata non est. Unde et subditur: « Et vidit duos angelos in albis sedentes unum ad caput positum fuerat corpus Jesu. » Ubi forte movet aliquem, quare Joannes in Domini resurrectione sedentes describat, cum Lucas ejusdem resurrectionis modum describens, commemoraret quod juxta mulierem steterint. Ad quod respondendum, quia sicut sedere regiae dignitatis est, sic starDei et hominum rex nobis pariter et sacerdos effectus est, alios sedentes et alios stantes describit. Et quia hic cujus resurrectionem testificari venerant, Deus et homo credendus est, rete unus ad camitur, sicut per Moysen dicitur: « Et qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius . » Quasi ergo ad caput sedet angelus, cum Evangelista praedicat: « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ca ĩduit᷑ sp̃ualit̾. qͥboñ opꝰ usq ĩ finẽ ꝑduc̃. Hic̃ noᷤ
psalmista admont dicẽs. Cõstituite diẽ sollẽpnẽ
in ꝯdensiᷤ usq ad cornu altariꝰ. Incornu nãq al¬
taris finis ẽ. Et ille diẽ sollẽpnẽ m̃te celebrat.
qͥ ĩ bono oꝑe usq in fine ꝑseuerat. Qnͣto autẽ
merore de dnõ de dñs mulier ħ affligeret᷑. ma
ergo fleret inelinauit se ce prospexit in monu¬
m̃tũ. Iamenim monumentũ uacuũ uide¬
rat. qr c&e dñm de monum̃to furatũ discipłis
nuntiauerat. Quid ẽ. quod it̾m se melmauit
nisi quia iterũ uidere desiderat: Ualde enim
amanti semel aspexisse ñ sufficit. Sicut enĩ
cum aliquã rem ꝑdimus. quamius hucillucq
querendo discurramus. tam̃ad eum locũ septꝰ
respicimus. ubi eam habuisse meminimꝰ. ita
& hecmulier quamuis huc illucq dm̃ corpus
quereret.anxia tam̃ de eius absentia frequen¬
tius monumentũ aspitiebat. ubi eum positũ
nouerat. Unde & si dñm statim uidere ñ meru¬

Expanded text:
 induitur, qui bonum opus usque in finem perducit. Hinc nos et Psalmista admonet, dicens: « Constituite diem solemnem in condensis usque ad cornu altaris . » In cornu namque altaris finis est. Et ille diem solemnem mente celebrat, qui in bono opere usque in finem perseverat. Quanto autem moeroreergo fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum. » Jam enim monumentum vacuum viderat, quia et Dominum de monumento furatum discipulis nuntiaverat. Quid est quod iterum se inclinavit, nisi quia iterum videre desiderat? Valde enim amanti semel aspexisse non sufficit. Sicut enim nos, cum aliquam rem perdimus, quamvis huc illucque quaerendo discurramus, tamen ad eum locum saepius respicimus, ubi eam habuisse meminimus: ita et haec mulier, quamvis huc illucque Domini corpus quaereret, anxia tamen de ejus absentia, frequentius monumentum aspiciebat, ubi eum positum noverat. Unde etsi Dominum statim videre non meru
Abbreviated transcription (Latin):
mento: & nescimꝰ ubi posuerunt eum. At ilh
currentes introiert̃ in monum̃tũ. & ita inuene¬
runt. sic̃ mulieres dixerunt. Et de illisꝓtinus
apud semetipsos. De illa aut̃ subdit᷑. Maria
stabat ad monum̃tũ foris plorans. Ubiconsi¬
derandum ẽ mulieris huiꝰ m̃tẽ. qͣntꝰ amor dñi
incenderat. que etiam discipulis amonum̃to
discedentib ñ discedebat. & quia ab inquisi¬
tione ñ cessauit. pͥma uidere meruit. Unde
cognoscimꝰ. quia iomni bono oꝑe ꝑseueran
ẽ corꝑis. Et ille deo acceptũ sacͥficiũ ĩmolat: qͥ
opꝰ bonũ usq insinẽ ꝯsũmat. Hinc ẽ etiã qd̃
iosepb int̾ reliqͦs fr̃s tunica talari ĩdutꝰ eẽ me

Expanded text:
 ubi posuerunt eum. At illi currentes introierunt in monumentum, et ita invenerunt sicut mulieres dixerunt. Et de illis protinus ad semetipsos. De illa autem subditur: « Maria stabat ad monumentum foris, plorans. » Ubi considerandum est, mulieres hujus mentem quantus amor Domini accenderat, quae etiam discipulis a monumento discedentibus, non discedebat. Et quia ab inquisitione non cessavit, prima eum videre meruit. Unde cognovimus quia in omni bono opere perseverantest corporis, et ille Deo sacrificium acceptum immolat, qui opus bonum usque in finem consummat. Hinc est etiam, quod Joseph inter
Abbreviated transcription (Latin):
dissima dĩ pietaᷤᷤ ĩ ħ loco erga sexũ femineũ de¬
claratur quia enim ꝑfeminã mors mun¬
do illata fuerat. ne semꝑ in opꝓbrium sexꝰ
femineus haberetur. ꝑ sexum femi neu̾m
uoliit nuntiare uiris gaudia resurrectio¬
nis. ꝑ quam nuntiata fuerat tristitia mor¬
tis. Ac si diceret᷑ hõibus decuiꝰ manu sũp¬
sistis poculũ mortis. Ab enus ore audite
gaudia resurrectionis. Postquã autẽ mu¬
lier audiuit. uade. dic fratrib & cetera.
recte subiunctũ ẽ. Ueñ maria naĩcians discipłiᷤ
Qͥ a omĩs qui recte intelligit. aliis nunciare

Expanded text:
dissima Dei pietas in hoc loco erga sexum femineum declaratur. Quia enim per feminam mors mundo illata fuerat, ne semper in opprobrium sexus femineus haberetur, per sexum femineum voluit nuntiare viris gaudia resurrectionis, per quem nuntiata fuerat tristitia mortis. Ac si diceret hominibus: De cujus manu sumpsistis poculum mortis, ab ejus ore audite gaudia resurrectionis. Postquam autem mulier audivit: « Vade, dic fratribus meis, » etc., recte subjunctum est: « Venit Maria nuntians discipulis; » quia omnis qui recte intelligit, al
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m. dm̃ meũ cedm̃ ur̃m. Magna dignatio
redemptoris erga apłos declaratur: Qui
enim serui non fuerant digni. fratres uo¬
cant᷑. uxta illud quod in eius ꝑsona ꝑ psal¬
mistam dicitur. Narrabo nomen tuum
fratribus meis. in medio eccłie laudabo te.
Nec ab hac dignitate nos erimus alie¬
ni. simorũ scĩtate parcicipes fuerimus.
ipso dño dicente. Quicũq fecerit uolun
tatem patris mei qui incelisẽ ipse meus
frater.soror. & mater ẽ.Quamergo maio¬
rem remunerationẽ pot̃ habere adopta¬
tus seruus. quã ut appelletur frater illiꝰ
qui ẽ unicus filius: Et ideo qui digni ñ
fuͥmus serui uocari. fratres appellamur.
Sed cum diceret ascendo ad patrẽ meũ:¬
nos accepimꝰ ꝑ adoptioniᷤᷤ grãm. Dẽ illi qr descẽ¬
dit ad nos & minoratꝰ ẽ paulominꝰ ab angelis

Expanded text:
um et Deum vestrum. » Magna dignatio Redemptoris erga apostolos declaratur. Qui enim servi non fuerant digni, fratres vocantur, juxta illud quod in ejus persona per Psalmistam dicitur: « Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te . » Nec ab hac dignitate nos alieni erimus, si morum sanctitate participes fuerimus, Domino ipso dicente; « Quicunque fecerit atem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater et soror et mater est . » Quam ergo majorem remunerationem potest habere adoptatus servus, quam ut appelletur frater illius, qui est unicus filius? Et ideo qui digni non fuimus servi vocari, fratres appellamur. Sed cum diceret: « Ascendo ad Patrem meunos accepimus per adoptionis gratiam. Deus illius, quia descendit ad nos, et minoratus est paulo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ predicationem &
doctͥnam euuange¬
.lii.non solum fide¬
libꝰ presentis uitȩ
labores indixit.ue¬
ruẽtiã futurã beati
repromisit. Unde cũ

Expanded text:
 praedicationem ac doctrinam Evangelii, non solum fidelibus praesentis vitae labores indixit, verum etiam futuram beatitudinem repromisit. Unde cu
Abbreviated transcription (Latin):
quam ipsum dominũ iħm xp̃m intelligere
debemus. Qui homo factus semen u̾bum dei in
cordib hominum seminauit. iuxta quodip¬
se in alia parabola dicit. Qui seminat bonũ
semen. ẽ filius hominis. Unde bene hanc simi¬
litudinem dicturus iuxta alios euuangelistas
dedomo exisse. mare adisse. nauem ascentisse
commemoratur. Ipso situ corporis demonstrãs
quod oreꝓmebãt. Sicut enim pruden sagri¬
cola. post eradicationem ueprium &e spinarũ
defert. & int̾ram spargit. ut multiplicatũ il¬
lud recipiat. ita dominus iħ e xp̃c. post excul¬
bilis apparuit. Nauem ascendit. quia in ec¬
clesia ꝑ fidem habitauit. ce semen sp̃uale

Expanded text:
quam ipsum Dominum Jesum Christum intelligere quam ipsum Dominum Jesum Christum intelligere debemus, qui homo factus, semen verbi Dei in cordibus hominum seminavit, juxta quod ipse in alia parabola dicit: Qui seminat bonum semen est Filius hominis. Unde bene hanc similitudinem dicturus, juxta alios evangelistas, de domo exiisse, mare adiisse, navem ascendisse commemoratur, ipso situ corporis demonstrans quod ore promebat. Sicut enim prudens agricola, post eradicationem veprium et spinarum,defert et in terram spargit, ut multiplicatum illud recipiat; ita Dominus Jesus Christus post exculapparuit: navem ascendit, quia in Ecclesia per fidem habitavit, et semen spirituale