comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã uerba uisibilia. Adaures autẽ quȩ ꝑtinent
ut dixi : plura sunt in uerbis maxime. Nã &e tuba
& tibia & cythara : dant plerũq ñ solũ suauẽ.
sed etiã significantẽ sonũ. Sed om̃ia signa uerbis
cõparata: paucissima sunt. Verba enĩ : ꝓrsus
int̃ homines optinuer̃ pͥncipatũ significandi
quȩcũq animo concipiuntur: siea quisq ꝓdere
uelit. Nã&dodore ungenti dñs quoꝑ fusi sunt
pedes eiꝰ. signũ aliquod dedit : & sacram̃to cor¬
poris & sanguinis sui ꝑgustũ significauit
qđ uoluit. & cũ mulier tangendo fimbriam
uestim̃ti eiꝰ salua facta ẽ. ñnihil significa uit
Sed innumerabilis multitudo signorũ qͥbus

Expanded text:
quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam et tuba, et tibia, et cithara, dant plerumque non solum suavem, sed etiam significantem sonum. Sed haec omnia signa verbis comparata paucissima sunt. Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere velit. Nam et odore unguenti Dominus, quo perfusi sunt pedes ejus, signum aliquod dedit ; et Sacramento corporis et sanguinis sui praegustato, significavit quod voluit ; et cum mulier tangendo fimbriam vestimenti ejus, salva facta est, nonnihil significat : sed innumerabilis multitudo signorum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã interse signa: quib: ꝓdunt appecitũ ani¬
misui Nã & gallus gallinatius reꝑco cibo dat uoci
signũ gallinȩ ut accurrat. & columbus gemitu
columbã uocat. uł ab ea uicissim uocatur. & mul¬
ta huiusmodi anim aduerti solent. Quȩ utrũ
sicut uultus. aut dolentis clamor. sine uoluntate
significandi sequantur motũ animi. anuere
ad significandũ dentur: alia quȩstio ẽ. & ad rem
quȩ agitur nonꝑtinet. Quã partẽ : ab hoc opere
quȩdã ꝑtinent adoculorũ sensum. pleraq
ad aurium. paucissima ad cȩteras sensus Nãcũ
innuimꝰ : nondamꝰ signũ nisi oculis eiꝰ quẽ uolumꝰ
ꝑ hoc signũ uoluntatis nr̃ẽ participẽ facere.
& quidã ꝑmotus manuum pleraq significant.
& hystriones om̃iũ m̾brorũ motib dant signa
quȩdã scientib: &cũ oculis corũ quasi fabulant᷑.
& uexilla draconesq militares ꝑoculos insi¬
nuant uoluntatẽ ducũ. & sunt hȩc om̃ia quasi

Expanded text:
quaedam inter se signa, quibus produnt appetitum aniquaedam inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum s gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae utrum, sicut vultus aut dolentis clamor, sine significandi voluntate sequantur motum animi, an vere ad significandum dentur, alia quaestio est, et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc opere quaedam pertinent ad oculorum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae participem facere. Et quidam motu manuum pleraque significant: et histriones omnium membrorum motibus dant signa quaedam scientibus, et cum oculis eorum quasi fabulantur; et vexilla draconesque militares per oculos insinuant voluntatem ducum: et sunt haec omnia quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & uestigiũ transeuntis animantis: ad hoc
genꝰ ꝑtinet. Et uultus irati seu tristis affectionẽ animi
significat. etiã nulla eiꝰ uoluntate qͥaut iratus auttris¬
tis est. aut siqͥs alius motus animi uultu indice
ꝓditur. etiã nob̵ ñid agentib ut ꝓdatur. Sed de
hoc totogenere: nunc disserere ñẽ ꝓpositum
ñ potuit. atq id actenꝰ notatũ eẽ. suffecerit. Data
uero signas: quȩ sibi quȩq uiuentia inuicẽdant
ad demonstrandos quantũ possunt motus animi
sui. uł sensa aut intellecta quȩ̨libet. Nec ulla cau¬
saẽ nob̵ significandi id .ẽ signi dandi.nisi addep¬
m̃dũ & traiciendũ in alterius animũ id qđ in ini¬
mogerit qͥ signũdat. Horũ igitur signorũ genꝰ
quantũ ad homines attinet. considerare atq trac¬
tare stacuimꝰ. quia & signa diuinitus data. quȩ
scripturis sc̃ĩs continentur. ꝑhomines nobis indi¬
catasunt. quiea conscripser. Habent etiã bestiȩ

Expanded text:
Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est proposnon potuit; atque id hactenus notatum esse suffecerit. uero signa sunt, quae sibi quaeque uidentia inuicem dant ad demosui, vel sensa, aut intellecta quaelibet. Nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et trajiciendum in alterius animum id quod animo gerit is qui signum dat. Horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus; quia et signa divinitus data, quae in Scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. Habent etiam bestiae
Abbreviated transcription (Latin):
m̃cũdereb: scriberẽ p̃misi cõmonens neqͥs
ineis attenderet nisi qđ sunt: ñ etiã siqͥd aliud
p̃terse significant uicissim designis disserens
hoc dico neqͥs in eis attendat qđ s̃ : sed potius qđ
signa sunt. id ẽ. qđ significant. Signũ enĩres ÷
p̃ter spetiem quã ingerit sensib aliud aliqͥd
exse faciens in cogitationẽ uenire: sic̃ uestigio
uiso transisse animal cuiꝰ uestigiũ ẽ. cogitamꝰ.
& fumo uiso ignẽ sub eẽ cognoscimꝰ łt uoce
animãtis audita affectionẽ anim i eiꝰ aduer¬
timꝰ Et tuba sonante milites uł pͨgredi seuł
regredi & siqͥd aliud pugna postulat oportere
nouer̃. Signoriugitur alia sunt naturalia :
alia data: Naturalias: quȩ sine uoluntate atq:
ullo appetitu significandi. p̃terse aliqͥd aliud
ex se cognosci faciunt. sicuti .ẽ. fumꝰ. significans
ignẽ . Non enĩ uolens significare id facit. sed rerũ
exꝑtarũ anĩ aduersione & nocatione cognos¬
citur ignẽ sub eẽ. otiã sifumꝰ solus appãreat

Expanded text:
cum scriberem, praemisi commonens ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est, quod significant. Signum est enim res, praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem venire: sicut vestigio viso, transisse animal cujus vestigium est, cogitamus; et fumo viso, ignem subesse cognoscimus; et voce animantis audita, affectionem animi ejus advertimus; et tuba sonante, milites vel progredi se, vel regredi, et si quid aliud pugna postulat, oportere noverunt. 2. Signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. Naturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi, praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. Non enim volens significare id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat.
Abbreviated transcription (Latin):
Longior euasit liber hic quã uolebã.quãq putauerã:
sedlegenti uł audienti cuigratis. ẽ. longus non est.
Cui aut̃ longus c̃: ꝑ partescũ legat. quihabe uult
cognitũ. quẽ uero cognitionis eiꝰ piget : delongi¬
ego eẽ . Euimulta desunt. sed qualis eẽ debeat qui
indoctrina sana id est xp̃iana non solũ sibi. sed alus
etiam laborare sudet: quantula cumq potiu
facultate disserui. Amen:¬

Expanded text:
Longior evasit liber hic quam volebam, quamque putaveram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partes eum legat, qui habere vult cognitum; quem vero cognitionis ejus piget, de longiego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum sibi, sed etiam aliis laborare studet, quantulacumque potui facultate disserui.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑ eos acciꝑe uolunt. & acceꝑint orent utbene &ipsi
ꝓferant &illiad quos pser̃ sumint & dȩꝓspero exitu
dictionis cidẽ grãsagant. a quo sc accepisse ñ dubitant.¬

Expanded text:
quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant
Abbreviated transcription (Latin):
atq oꝑe negando qđ dicunt. Unde contingit : ut homo
di sertꝰ & malꝰ sermonẽ quo ueritas p̃dicet᷑. dicendũ
ñ abalio disserto. sedbono ipse cõponat. Iđcũ sit. ĩpse
a seipsotradit alienũ ille ab alieno accipit suũ. Cũuͦ
bonifideles bonis fidelib hancoꝑam cõm̃dant. utrisq
cõposite uiuunt. Siueaut̃ apđ popłm ut apđ quos¬
libet iãiãq dictur u siue qđ apđ popłm dicendum.
uł ab eis qͥuoluerint aut potuerint legendũẽ. dicta¬
turus. oret ut ds̃sermonẽ bonũ det in os eiꝰ. Si enim
regina orauit hester ꝓsuȩgentis cẽporali salute
locutura apdregẽ ut in oseiꝰ ds̃ congruũ sermonẽ
daret : quanto magis orare debet uttalemunꝰ acci¬
piat . qͥ pro ȩt̃na hominũ salute in uerbo & doctrina
laborat : illiu qͥea dicturis quȩ abaliis acceper̃. & ante¬
quã accipiant orent ꝓeis a qͥb accipiunt. ut eisdetur

Expanded text:
atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso tradit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique Sive autem apud populum vel apud quoslibet jamjamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur
Abbreviated transcription (Latin):
ei Potiꝰq illedicit aliena: qͥcũ dicat ⁊ biene. maleuiuit.
Quȩcũq em̃ bona dicit eiꝰ excogitariuident̃ ingenio: sedabeiꝰ
morib: alienas : Fositaq: dix̃ ds̃ funari uerbasua : qͥboniuo¬
lunt uideriloquendo q̃dĩs̃. Cũmalissint facienda q̃suas :
nec sane ipsidicunt bona q̃dicunt. sidiligent attendas.
Quom enĩdicunt uerb. qđ negant facas: cion enĩ frustra
detalib ait apłs. Confitentur senossedm̃ : facas aut̃ negant
Modogͦ qͦdĩ ipsidicunt. & rursus alio mͦ ipsi ñdicunt. ꝗmutrũq¬
uerũ ẽ. qđ ait ueritas. Detalib eñiloquens. quȩdicunt
inqͥt facite. quȩautẽ faciunt facere nolite. Hocẽ qđ
exore illoꝵ auditis facite. qđ inoꝑe uidetis. facere nolite
tam̃. Sedaliolo tales arguens: hypocritȩ in qͥt. qͥmͦ
potestis bonaloqͥ cũsitismali: ac ꝑ hoc &ta quȩdicunt
quand o bonadicunt. ñ ipsidicunt. uoluntate scilicet

Expanded text:
ei: potiusque ille dicit aliena, qui cum dicat bene, vivit male. Quaecumque enim bona dicit, ejus excogitari videntur ingenio, sed ab ejus moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sint, faciendo quae sua sunt. Nec sane ipsi dicunt bona quae dicunt, si diligenter attendas. Quomodo enim dicunt verbis, quod negant factis? Non enim frustra de talibus ait Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam ipsi dicunt, et rursus alio modo non ipsi dicunt, quverum est quod Veritas ait. De talibus enim loquens. Quae dicunt, inquit, facite; quae autem faciunt, facere nolite; hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere videtis, facere nolite:tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicunt, quando bona dicunt, non ipsi dicunt, voluntate scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
dedit quare ipsũ donũ dĩ cũ patre & filio eque incõmutalile aui¬
colere & tenere nos conuenit. unius substantiȩ trinitatẽ. unũ dm̃ a quo
sumus ꝑquẽ sumus. in quo simus a quo discessimus. Cui dissimiles
fact sumus. a quo ꝑire non ꝑmissi sumus. Principiũ ad quod
recurrimus. & forsuã quã sequimur. & gr̃ãm qua reconciliamur.
Vnũ dñ quo auctore conditi sumus. & similitudinẽ eiꝰ ꝑquã ad
unitatẽ formamur. & pacẽ qua unitati adheremus dm̃ qui dxit
.ẽ. Auc tori suo ut non interir& quicquid abeo ꝑuerbũ factũ est:
Unũ dm̃ qua creatore uiumus. ꝑquẽ reformati sapienter uiumus.
quẽ diligentes & quo fruentes beati uiuimus. Unũ dm̃ exquo om̃ia

Expanded text:
dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessimus, cui dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum Deum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus per quam ad unitatem formamur, et pacem qua unitati adhaeremus: Deum qui diest auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
quid metuimus nealiquẽ illoꝵ offendamus si non suꝑsutio¬
si fuerimus. Cũ ipsis adiuuantib ad unũ dm̃ tendentes &
ei uni religantes animas nr̃as unde religio dicta creditur
om̃i suꝑstitione careamus  Ecce unũ dm̃ colo. unũ omniũ
principiũ. & unã sapientiã qua sapiens. ẽ. anima quȩ cũq

Expanded text:
quid metuimus ne aliquem illorum offendamus, si non superstitioquid metuimus ne aliquem illorum offendamus, si non superstitiosi fuerimus, cum ipsis adjuvantibus ad unum Deum tendentes, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus? 112. Ecce unum Deum colo, unum omnium Principium, et Sapientiam qua sapiens est quaec
Abbreviated transcription (Latin):
cere facile. ẽ: quod subhomine dominante liberas cogitatio¬
nes habere concessũ. ẽ: Illos autẽ dominos in ipsis mentib
formidamus. Vnus. ẽ. oculus intuende acꝑcipiendȩ ueritatis.
Quare si om̃ib potestatib quȩ dantur hominib ad regendã rẽ¬
puplicã ꝓnr̃o uinculo subditi sumus. Reddentes cęsari quod
est cęsaris. & dõ quod dĩ. ẽ. Non. ẽ. metuendũ ne hoc post nr̃am
mortẽ aliquis exigat. Aliud . ẽ. seruitus animȩ. aliud seruitus
corporis. lusti autẽ homines & inuno dõ habentes om̃ia gaudia
sua: quando ꝑ eoꝵ facta ds̃ benedicitur congratulantur laudan¬
tibus: cũ uero ipsi tanquã ipsi laudantur corrigunt errantes
quos possunt. Quos autẽ non possunt: non eis gratulantur.
& ab illo uitio corrigi uolunt Quib similes etiã mundiores
& sanctiores si sunt boni angłi & om̃ia sc̃a ministeria dei

Expanded text:
 cognoscere facile est, quod sub homine dominante liberas cogitatio cognoscere facile est, quod sub homine dominante liberas cogitationes habere concessum est: illos autem dominos in mentibus ipsis formidamus, qui unus est oculus intuendae ac percipiendae veritatis. Quare si omnibus potestatibus, quae dantur hominibus ad regendam rempublicam, pro nostro vinculo subditi sumus, reddentes Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est , non est metuendum ne hoc post mortem nostram aliquis exigat. Et aliud est servitus animae, aliud servitus corporis. Justi autem homines, et in uno Deo habentes omnia gaudia sua, quando per eorum facta Deus benedicitur, congratulantur laudantibus: cum vero ipsi tanquam ipsi laudantur, corrigunt errantes quos possunt; quos autem non possunt, non eis gratulantur, et ab illo vitio corrigi volunt. Quibus si similes, vel etiam mundiores atque sanctiores sunt boni Angeli, et omnia sancta Dei ministeria;
Abbreviated transcription (Latin):
dũ quod ab om̃i creatura intellectuali & rationali credendũ. ẽ. Et
hoc etiã ipsos angłos optimos & excellentissima ministeria dei cre
damus uelle: ut unũ cũ ipsis colamus dñ ciiꝰ contemplatione beati
sunt Heq eñi & nos iidendo angł̃os beati simus: sed iudendo uerita¬
cẽ qua ecã diligãmus ipsos angł̃os. & his congratulamur nec uiude¬
mus quod ea paratiores & nullis molestus inter pedientib ꝑfruuntur
sed magis eos diligimus. qn cale aliquid sperare a cõmuni dño uissi
simus. Quare honoramus eos caritate non seruitute: nec eis tẽpla
constituimus. Nolunt enĩ se sic honorari a nob̃ quia nos ipsos cũ bo¬
m sumus templa dĩ sũmi nouerunt. ẽẽ: Recte itaq scribitur homi¬
nẽ ab angł̃o ꝓhibitũ ne se adorar&. sedunũ dm̃ sub quo ei ess&
& ille conseruus. Qui nos autẽ inuitant ut sibi seruiamus & tanquã
deos colamus. similes sunt suꝑbis hominib qui si liceat similiter

Expanded text:
mni creatura intellectuali et rationali colendum est. « Hoc etiam ipsos optimos angelos et excellentissima ministeria Dei velle credamus, ut unum cum ipsis colamus Deum, cujus contemplatione beati sunt. Neque enim et nos videndo angelos beati sumus, aut unquam eritem, qua etiam ipsos diligimus Angelos, et his congratulamur. Nec invidemus quod ea paratiores, vel nullis molestiis interpedientibus perfruuntur: sed magis eos diligimus, quoniam et nos tale aliquid sperare a communi Domino jussi sumus. Quare honoramus eos charitate, non servitute. Nec eis templa construimus: nolunt enim se sic honorari a nobis; quia nos ipsos cum boni sumus, templa summi Dei esse noverunt. Recte itaque scribitur, hominem ab angelo prohibitum ne se adoraret, sed unum Dominum sub quo ei esset et ille conservus . 111. Qui autem nos invitant ut sibi serviamus, et tanquam deos colamus, similes sunt superbis hominibus, quibus si liceat, similiter
Abbreviated transcription (Latin):
illũ intelligimus nulla inter posita creatura. ẽ: Quare ipsã quoq
ueritatẽ nulla exparte dissimilẽ in ipso & cũ ipso ueneremur: quȩ¬
forma. ẽ. omniũ quȩ abuno facta sunt & ad unũ nituntur Vnde
appar& sp̃italib animis ꝑhanc formã. eẽ. facta om̃ĩa: Quȩ
sola impl& quod appetunt om̃ia Quȩ tamen omma neq fie¬
rent apatre ꝑfiliũ. neq siuis finib salua. ẽẽnt: nisi ds̃ sũmȩ bonus¬
ess&. qui & nulli naturȩ quȩ ab ipso bona. eẽ. poss&. inuidit.
& boño ipso alia quantũ u iłent alia quantũ possent ut maneren

Expanded text:
illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam facta esse omnia, quae sola implet, quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe esset, qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse possent, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut maneren
Abbreviated transcription (Latin):
quiaderant legendo ꝑcurreret. Aut sihȩc
quisq falsi cẽ arbitratur non ago pugnacit᷑
scripturas scas sine duce homine nosse gau
bono: concedant necesse ẽ. unũ quẽq nrm
& abineunte pueritia consuetudine audi¬
endi linguã suã didicisse. & aliã aliquam
uł grecã. uł hebreã. uł quãlibet ceterarũ. aut simi¬
liter audiendo. Aut ꝑ hominẽ p̃ceptorẽ accepisse:
amergo siplacet : moneamꝰ om̃s fr̃s nepar uulos
suos ista doceant. quia mom̃to uno tẽporis
adueniente spũ scõ repleti apłi. om̃ium gentiũ
linguis locuti sunt. Aut cui talia nom puene¬
ꝑhominem discendũ . ẽ sine suꝑbia discat:
& ꝑquẽ docetur alius sine suꝑbia & sine
inuidia tradat qđ accepit. Neq tẽptemꝰeũ
cui credidimꝰ: netalib inmici uersutiis apͥ¬
uersitate decepti ad ipsũ quoq: audiendũ
euangłm atq discendum nolimꝰ ire in eccłas

Expanded text:
qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec quisque falsa esse arbitratur, non ago pugnaciterScripturas sanctas sine duce homine gaudent nobono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui talia non proveneper hominem discendum est, sine superbia discat; et per quem docetur alius, sine superbia et sine invidia tradat quod accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici versutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in eccles
Abbreviated transcription (Latin):
uel ipsa demonstratio mea uł etiã illud qđ uolo
demonstrare cernatur : Iãuero eorũ quidiuino : .s.2¬
munere exultant. & sine talib p̃ceptis qualia
nunc tradere institui. sescos libros intelligere
atq dactare gloriantur & ppterea suꝑflua
uoluisse me scribere existimant. sic est lenienda
cõmotio. Ue quãuis magno dĩ dono ure lȩtent᷑
rucordentur sẽ tam̃ ꝑ homines didicisse ut litteras
N e ꝓpterea sibi ab antono scõ & ꝑsecco uiro egiptio
monacho insultari debere . quisine ulla scienta
literarũ scripturas diuinas & memorit̃ audiendo
tenuisse. & prudenter cogitando intellexisse
predicatur. Aut abillo seruo barbaro xp̃iano
dequo a grauissimis fideq dignissimisiiris
nuꝑ accepimꝰ qui luteras quoq ipsas nullo
docente homine inplenã notitiã orando
ut sibi reuelarentur accepit. triduams p̃cib
inpetrans. ut etiã codicẽ oblatũ stupentib

Expanded text:
vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo demonstrare, cernatur. 4. Jamvero eorum qui divino munere exsultant, et sine talibus praeceptis, qualia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atque tractare gloriantur, et propterea superflua voluisse me scribere existimant, sic est lenienda commotio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab Antonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultari debere, qui sine ulla scientia litterarum Scripturas divinas et memoriter audiendo tenuisse, et prudenter cogitando intellexisse praedicatur; aut ab illo servo Barbaro christiano, de quo a gravissimis fideque dignissimis viris nuper accepimus, qui litteras quoque ipsas nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus
Abbreviated transcription (Latin):
litterarũ obscuritatib: laudabiliter aꝑitur :
diuino munere fieri posse damitabunt
Quib om̃ib: breuit̃ respondens illis quihȩc
quȩ scribimꝰ non in telligunt. hoc dico i ta me
non eẽ. rep̃hendendũ quia hȩc non intelligunt.
tãquã silunã uł ueterẽ uł nouã. sidusue aliquod
minime clarũ uellent uidere. qđ ego digito
intento demonstrarem Illis autẽm nec ad ipsũ
digitũ meũ uidendũ sufficiens cẽt acies oculorũ
Nũ ꝓpterea mihi succensere deberent: illiuero
qui etiã istis p̃ceptis cognitis atq ꝑceptis ea
quȩ in diuinis scripturis obscura sunt in tueri
nequi uerint : arbitrentur sedigitũ quidẽ meũ
intueri posse. sidera uero quib: demonstrandis
intenditur. uidere non posse : Et illi ergo &isti
me rep̃hendere desinant: & lumen oculorum
diuinitus sibi p̃beri dep̃centur : Nonenĩ si possũ
membrũ meũ ad aliquid de monstrandum
mouere : possũ etiã oculos accendere quibus

Expanded text:
Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens esset acies oculorum, non propterea mihi succensere deberent. Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen oculorum divinitus sibi praeberi deprecentur. Non enim si possum membrum meum ad aliquid demonstrandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
si eos nonante placaremus: Iđsi non nulli etiã
post ista rep̃henderint: saltẽ alios non mo¬
uebunt. nec abutili studio adimperitiȩ
pigritiã reuocabunt. quos mouere possent
nisi p̃monitos p̃paratosq in uenirent¬
Quidã eñ rep̃hensuri sunt hoc opus nrm̃: cũea quȩ
p̃cepturi sumꝰ non intellexerint Quidĩ uero
cũ intellectis uti uoluerint : conatiq fuerint scrip¬
turas duiinas scđm hȩc p̃cepta tractare. neque
ualuerint aperire atq explicare qđ cupiunt
mnaniter me laborasse arbitrabuntur. Et quia
ipsi non aduiuabuntur : hoc opere nullum
adiuuari posse censebunt : Tertiũ genus est
rep̃ hensorũ : qui diumas seripturas uel reuera
bene tractant. uelbene tracta re sib uident᷑
Qui qm̃ nullis huiꝰ modi obseruationib: leccs
quales nunc tradere institui. facultatem
exponendorũ scõrũ librorũ se assecutos ut
uident uł putant: nemini eẽ ista p̃cepta
necessaria. sed potius totũ qđ de illarum

Expanded text:
si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirentQuidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Et hȩc me intelligere ꝑhanc rursus intelligo & hoc rursus
& rursus ẽ: cũ quisq se aliquid intelligere intelligit & id ipsum
rursũ intelligit in infinitũ ꝑgere intelligo: & nulla hic. ẽẽ. spatia
cuius quã tumoris & uolubilitatis intelligo Intelligo etiã non me
posse intelligere nsi uiuã. & me uiuatiorẽ intelligendo fieri

Expanded text:
sunt, et haec me intelligere per hanc rursus intelligo. Et hoc rursus sunt, et haec me intelligere per hanc rursus intelligo. Et hoc rursus et rursus cum quisque se aliquid intelligere intelligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut volubilitatis intelligo: intelligo etiam non me posse intelligere, nisi vivam, et me vivaciorem intelligendo fieri
Abbreviated transcription (Latin):
igneũ putauer̃: alii candorẽ lucis in mensȩ ꝑ infinita spatia
usq quaq porrectũ. ex una tamen parte quasi nigro quodã
cuneo fisum. duo aduersa regna opinantes. & alia reb constituen¬
tes pͥncipia. cũ siuis fantasmatib fabulati sunt Iuo ssi iurare cogã
utrũ hȩc uera. ẽẽ. sciant fortasse non audeant. seduicissim dicag̃
Tuigitur ostende quid uerũ sit. Iuib sinihil responderẽ. nisi ut
illã lucẽ querant. qͣ eis appar& et certũ. ẽ aliud. ẽẽ. credere:
aliud incelligere. iurarent & ipsi nec oculis uideri posse istã lucẽ
nec cũ aliqua locoꝵ uastitate cogitari & nuisquã nonp̃sto. ẽẽ. quȩ¬
rentib & nihil ea certius atq serenius inueniri Iuȩ rursus om̃ia
quȩ dehacluce mentis nunc ame dicta sunt: nulla alia quã eadẽ
luce manifesta sunt. Per hanc eni intelligio uera. ẽẽ. quȩ dicta

Expanded text:
igneum putaverunt. Alii candorem lucis immensae per infinita spatia igneum putaverunt. Alii candorem lucis immensae per infinita spatia usquequaque porrectum, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu igitur ostende quid verum sit. Quibus si nihil respondeam, nisi ut illam lucem quaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. 97. Quae rursus omnia, quae de hac luce mentis nunc a me dicta sunt, nulla alia quam eadem luce manifesta sunt. Per hanc enim intelligo vera esse quae dicta
Abbreviated transcription (Latin):
ore uno respondeamus uerũ. ẽẽ. melius. iocis & ludis tam̃
ubi nos utiq nonuera sedficta delectant: multo ꝓpensius.
quã p̃ceptis ipsius ueritatis hereamus. Ita nr̃o iuditio & ore
punimur : aliud ratione ꝓbantes. aliud uanitate sec tantes
Tam diu autẽ .ẽ. ludicrũ & ioculare aliquid. quan dui nouimus
incuius ueri cõparatione rideatur: sed diligendo talia ex¬
cedimus auerõ. & non iã inuenimus. quarũ rerũ imitam̃ta
sint. quib tanquã pͥmis pulchris inhiamus. & ab eis
recedentes amplexamur nr̃a fantasmata. Nam redeun¬
tib nob̾ ad inuestigandã ueritatẽ : ĩpsa initinere occurruis.
& nos cransire nonsinuntꝰ nullis uirib sed magnis insidiis
latrocinantia. non intelligentibus quã late pateat quod
dictũ. ẽ. cauete asimulachris: Itaq alii ꝑ innumerabiles modos:
uaga cogitatione uoluptati sunt Alu dm̃. ẽẽ. nonposse. nisi corpꝰ

Expanded text:
ore uno respondeamus, verum esse melius; jocis et ludis tamen, ore uno respondeamus, verum esse melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed ficta delectant, multo propensius quam praeceptis ipsius veritatis haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione approbantes, aliud vanitate sectantes. Tamdiu autem est ludicrum et joculare aliquid, quamdiu novimus in cujus veri comparatione rideatur. Sed diligendo talia excidimus a vero, et non jam invenimus quarum rerum imitamenta sint, quibus tanquam primis pulchris inhiamus, et ab eis recedentes amplexamur nostra phantasmata. Nam redeuntibus nobis ad investigandam veritatem, ipsa in itinere occurrunt, et nos transire non sinunt, nullis viribus, sed magnis insidiis latrocinantia, non intelligentibus quam late pateat quod dictum est: Cavete a simulacris . 96. Itaque alii per innumerabiles mundos vaga cogitatione volutati sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus
Abbreviated transcription (Latin):
spectator om̃is ꝑuenire se cupere confitetur᷑: Cũ uigilanter
ne fallatur inuigilat. & inde se iactat si aliquid acutius cȩt̾is
& inuacius spectando cognoscat & iudic&: Ipsũ deniq p̃sti¬
giatorẽ nihil aliud quã fallatiã ꝓfitentem. diligenter intu¬
entur & cautissime obseruant. & si eludantur quia sua non
possunt illius delectantur scientia. qui eos eludit Nã & si
& ille nescir& quib causis falluntur intuentes. ł si nescire
crederetur: pariter erranti nullus plauder& Si quis autẽ
depopło unus eũ dep̃henderit. maiorẽ illo laudẽ se mereri
putat: non obaliud nisi quia deceͥpi falliq non potuit. Si autẽ
multis aꝑtus sit: non ille laudat᷑. sed irridentur cȩt̃i : qui talia
dephendere nequeunt. Ita om̃is palma cognitioni datur
& artificio & conp̃hensioni ueritatis: ad quã nullomͦ ꝑueniurs̃
qui foris eã quȩr̃. Itaq intantas nugas tͦurpitudines mer¬
si sumus: ut cũ int̾roganti quid sit melius uerũ anfalsum

Expanded text:
spectator pervenire se cupere confitetur, cum vehementer ne fallatur invigilat, et inde se jactat si quid acutius caeteris, et vivacius in spectando cognoscat et judicet? Ipsum denique praestigiatorem, nihil aliud quam fallaciam profitentem, diligenter intuentur, et cautissime observant; et si eluduntur, quia sua non possunt, illius delectantur scientia qui eos eludit. Nam si et ille nesciret quibus causis fallantur intuentes, vel nescire crederetur, pariter erranti nullus plauderet. Si quis autem de populo unus eum deprehenderit, majorem illo laudem se mereri putat, non ob aliud, nisi quia decipi fallique non potuit. Si autem multis apertus sit, non ille laudatur; sed irridentur caeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis palma cognitioni datur, et artificio, et comprehensioni veritatis: ad quam nullo modo perveniunt qui foris eam quaerunt. 95. Itaque in tantas nugas et turpitudines mersi sumus, ut cum interrogati quid sit melius, verum an falsum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cõmunicamꝰ accepta fuerit : cdausaquęq pate fi łnt.
& obscura dilucidabunt᷑. ut qͥs ꝓphetiȩ ĩm̃sa siluã
ꝑãbulans. his regulis qͦdã mͦ lucis tramitib: deductꝰ.
aberrore defendat᷑: Hic si dixisset. sunt enĩquȩdã
regulȩ mistice quȩ non nullos legis recessu sopti¬
nent. Aut certe quȩ legis magnos recessus optinent.
fient : uerũ dixisset Nectã elaborato atq utili
oꝑisuo plusquã resipsa postulat dando: in spem
faliã lector seiꝰ cognitorẽq misisset : Iđ ideo dicen¬
dũputaui: utliber ipse & legat᷑ astudiosis. ql plu¬
rimũ adiuat ad scripturas intelligendas. & ñde
illosꝑet̃ tantũ qͣntũ ñ habet: Caute sanelegendus ẽ

Expanded text:
ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; fient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad Scripturas intelligendas, et non de illo speretur tantum quantum non habet. Caute sane legendus e
Abbreviated transcription (Latin):
lipsi ioħis quȩrit. quẽ ad modũ intelligendis angłi
eccłarũ septẽ qͥb scribere iubẽt. & ratiocinat mula¬
rũ. & utiq res illic obscurissimaquȩrit᷑: qđ exẽpli
grã sacis diccũ sit: Nã colligere om̃nanimis longũ
& mimisoperosũ ẽ : quȩ ista obscuras inscripturis
canonicis. ut nihilistorũ septẽ ibi reqͥrendũ sit
steautẽ cũ has uelit regulas cõm̃daret : tantũ cis
tribuit qͣsi om̃ia quȩ in legeid ẽ. indiuinis libris
obscure posita in uenerimꝰ his bene cognitis atq:
adhibitis intelligere uileam. Ita qͥppe exorsus est
eundẽ librũ . ut diceret. Necessariũ duxiante om̃ia
quȩ muident̃ libellũ regularũ scribere . & secre¬
torũ legis ueluti claues & luminaria fabricare:
Sunt enĩ quȩ dã regdlȩ mistice quȩ uniuersȩ legis
recessus optinent. & ueritatis thesauros aliqͥb inuisi
biles faciunt. Quarũ siratio regularũ sine inuidia

Expanded text:
lypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli lypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibus scribere jubetur, et ratiocinatur multrum, et utique res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles visibiles faciunt. Quarum si ratio regularum sine invidia,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fuerit donatista & illic inuenit᷑ ab sordissumi cordis
ubieos nom̃ ex parte relinquere uoluit : fecit librũ
quẽ regularũ uocauit. quia ineo quisdã septẽ regulas
exetutꝰ ẽ. qͥb qͣsi clauib: diunarũ scriptunarũ api¬
rent᷑ occulta : Quarũ pͥmã. ponit ded̃o & escorpore
Seđam dedm̃ corpore biꝑtito : Tertiã eepinisrs II
& lege. Quitã. despecie & genere: uintam
detẽporib : Sextã derecapitu latione. Septi¬
mã dedibolo& es corpore : Quȩ qdẽ considta
sic̃ ab illo a ꝑiunt᷑. ñ parũ adiuuant ad penitraonda
quȩ tectas diumorũ eloqͥorũ. Nectim̃ om̃ia quȩita
seriptas ut ñfacile intelligant᷑ poss hisregulisi nueniri¬
uI
sed aliis modis plurib: qͦs hocnu mero septenario usq
ad eoñ ẽ iste cõplexus. ut idẽ ipse multa exponat obs¬
cura. in qͥb: harũ regularũ ad hib& mullã. qm̃ nec opꝰ ẽ:
Neq enĩ aliqͥd illictaleuersat autquerit᷑. sic̃ in apoca¬

Expanded text:
cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem executus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperiuntur occulta. Quarum primam ponit de Christo, secundam, De Domini corpore bipartito; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; quintam, De temporibus; sextam, De recapitulatione; septimam, De diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adhibet nullam, quoniam nec opus est. Neque enim aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apoca
Abbreviated transcription (Latin):
flagitia rep̃hendamꝰ : Fieri eñ pocest ut sine
aliqͦuitio cuppediȩ uł uoracitatis p̃cio sissimo
cibo sapiens utat᷑ : Insipiens autẽ fedissimȩ gulȩ
flĩmna inuilissimũ ardescat. & sanius qͥsq maluerit
more dñe pisce uesci. quẽ lenticulamore esau
nepotis abrahã aut hordeo more ium̃torũ : Non enĩ¬
ppcerea continentiores nob̃s̃ plereq bestiȩ qͥaui¬
liorib: alunt᷑ ȩscis : Nã in om̃ib huiꝰce modireb:
ñ exearũ rerũ natura qͥb utim. sed ex causa utendi.

Expanded text:
flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut sine flagitia reprehendamus. fieri enim potest, ut sine aliquo uitio cupediae uel uoracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abrahapropterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae quod vilioribus aluntur escis. Nam in omnibus hujusmodi rebus, non ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥsũ siceisutit̃ ut metas consuctudinis bonorũ int̃quos
uersat᷑ excedat aut aliqͥd significat. aut flagiciosus cẽ
Inom̃ib enĩ talib: ñ usus perũ sedlibidoutentis incul¬
paẽ Neq ullomͦ qͥsqͣm sobrius crediderit dñipeder
itaunguento p̃cio so muliere ꝑfusos. ucluxuriosorũ
& nequã hominũ solent. quorũ talia conuuna de¬
testamꝰ: Odor enĩbonꝰ fimabonaẽ: quã qͥsqͥs bonȩ
p̃ciosissimo odore ꝑfundit: Ita qđ in alus ꝑsonis
plerũq flagitiũ c̃. indiuna uł ꝓphetica ꝑsona mignȩ
cuidãrei signũ ẽ: Aliã qͥppe in ꝑditis morib alia
inoseȩ ꝓpheteuaticinatione coniunctioe mere¬
tricis necsi fagitiose in conuiuus temulentorũ
& lasciuorũ nudant̃ corpora ꝓpterea inbalneis
nudũ t̃ flagitiũ ẽ : Quid igit᷑ locis & tẽpori & p¬
sonis conueniat diligent̃ atendendũ ẽ : net mere

Expanded text:
quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bonae pretiosissimo odore perfundit. ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in diuina uel prophetica persona magnae cuiusdam rei signum est alia est quippe in perditis moribin Osee prophetae vaticinatione conjunctio meretricis : nec, si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora; propterea in balneis nudum esse flagitium est. 19. Quid igitur locis et temporibus personis conueniat, diligenter attendendum est, ne temere
Abbreviated transcription (Latin):
regno terreno. ueteres iusti cȩleste regnũ imagina¬
bant᷑ & p̃nuntiabant: Sufficiende ꝓlis: causaerat
uxorũ pluriũ simul uni uiro habendarũ inculpabilis
consuetudo. & ideo unã feminã maritas habere
plurimos. honestũ nonerat Non enĩ mulier eo ẽ.
fecundior : sed meretricia potius turpitudo.ułquestũ
qͥc qͥdillorũ tẽporũ scĩ ñ libidinose faciebant : quãuis
ea facerent quȩ hoc tẽpore nisi ꝑlibidinẽ fieri
ñ poss nculpat scriptura : & qͥcqͥdibi talenarratur
ñsolũ historice aeꝓprie. sed etiã figurate acꝓphe¬
tice acceptũ int̃p̃tandũ ẽ. usq infinẽ illũd caritatis.
siuedĩ siueparimi. suic utriq: Sic̃ enĩtalarescemnan¬

Expanded text:
Regno terreno veteres justi coeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius turpitudo est, vel qquidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓsit ꝓximo: beneficientia uouat: & huic p̃cedit
utilitas: quia nemo potest exeo qđ ñ habet ꝓdesse
alteri: Quanto enĩ magis regnũ cupiditatis destruit᷑:
tanto caritatis augetur : Quicqͥdgꝰ asperũ &qua si
seuũ factu dictuq inscis scripturis legit᷑ ex ꝑsona dĩ
id scorũ eiꝰ ad cupidititis regnũ destruendũ ualet:
figiate dictũsit: sicutiest illud apłi thesauritas
tibiuũ indieirȩ &ereuelationisiustirudicudĩ

Expanded text:
ut prosit proximo, beneficientia nominatur. et hic praecedit utilitas, quia nemo potest ex eo quod non habet prodesse alteri. quanto autem magis regnum cupiditatis destruitur, tanto caritatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saeuum factu dictuque in sanctis scripturis legitur ex persona dei uel sanctorum eius, ad cupiditatis regnum destruendum ualet. figurate dictum sit. Sicuti est illud Apostoli: Thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii
Abbreviated transcription (Latin):
diligimus. Sapientẽ animã atq ꝑfectã talẽ diligat qualẽ
illã uid&: stultã non talẽ. Sed quia. eẽ ꝑfecta & sapiens
potest: qua nec se ipsũ deb& stultũ diligere Nã qui diligit
stultũ: non ꝓfici& ad sapientiã. nec fi& quisq qualis cupit
.ẽẽ: nisi se oderit qualis est. Seddonec ad sapientiã ꝑfec¬
tionẽq ueniatur. animo eoferat stultitiã ꝓximi. quo ferr& suã.
sistultus. eẽt. & siamar& sapientiã Qua ꝓpt̃ si & ipsa suꝑbia
uere lib̾tatis & ueri regni umbra. ẽ : etiã ꝑ ipsã nos cõmemorat
diuina ꝓuidentia. quid significemus uitiosi. & quo debeamus
redire correcti. Iã uͦ cuncta spectacula & om̃is illa quȩ appel¬
latur curiositas. quid aliud quȩrit quã dererũ cognitione lȩa¬
tiã : Quid gͦ ad mirabilius. quid speciosius ipsa ueritate: ad quã

Expanded text:
diligimus. Sapientem animam atque perfectam talem diligat, qualem diligimus. Sapientem animam atque perfectam talem diligat, qualem illam videt; stultam non talem, sed quia esse perfecta et sapiens potest: quia nec seipsum debet stultum diligere. Nam qui se diligit stultum, non proficiet ad sapientiam; nec fiet quisquis qualis cupit esse, nisi se oderit qualis est. Sed donec ad sapientiam perfectionemque veniatur, eo animo ferat stultitiam proximi, quo suam ferret, si stultus esset et amaret sapientiam. quapropter si et ipsa superbia uerae libertatis et ueri regni umbra est, etiam per ipsam nos commemorat diuina prouidentia quid significemus uitiosi et quo debeamus redire correcti. iam uero cuncta spectacula et omnis illa quae appellatur curiositas quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa ueritate, ad qua
Abbreviated transcription (Latin):
Huic uiro intribulationeͥb paruũ non contristari: nisi eciã
gaudeat. sciens quod tribulatio patientiã oꝑatur Pitientia
ꝓbationẽ Probatio spem. Spes autẽ non confundit: qm̃¬
ẽ. nobis. Iuis huic nocebit: quis hu cͥ subiugabithomo
qui prosꝑis reb ꝓficit. asꝑis quid ꝓfecerit discit: Cũ enĩ
mutabiliũ bonoꝵ ad .ẽ. copia non eis confidit᷑: sed cũ subtra¬
huntur agnoscit. utrũ eũ non cȩperint quia plerũq cũ assurq
nob: putamus quod non ea diligamus. sed cũ ab. ẽẽ. cȩperint:
inuenimus quid simus. hoc eñi sine amore nr̃o aderat. quod
sine dolore discedit. Uidetur gͦ uincere ũ uincatur qui suꝑ¬
ando adid ꝑuenit: quod cũ dolore amissurus est: Et uincit
cũ uinci uideatur. quisqͥs cedendoadid ꝑuenit quod non amit
liber ẽ e. appetat: & quẽ regnare delectat. uni om̃ium
regnatori dõ subditꝰ hereat: plus etũ diligendo quã se ipsũ
Et hȩc ẽ ꝑfecta iustitia: qua potius potiora. & minus minora

Expanded text:
huic uiro in tribulationibus parum est non contristari, nisi etiam gaudeat, sciens quod tribulatio patientiam operatur, patientia obationem, probatio spem, spes autem non confundit; qest nobis . Quis huic nocebit? Quis hunc subjugabit? Homo qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discit. Cum enim mutabilium bonorum adest copia, non eis confidit; sed cum subtrahuntur, agnoscit utrum eum non ceperint: quia plerumque cum adsunt nobis, putamus quod non ea diligamus; sed cum abesse coeperint, invenimus qui simus. Hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore discedit. Videtur ergo vincere, cum vincatur, qui superando ad id pervenit, quod cum dolore amissurus est: et vincit cum vinci videatur, quisquis cedendo ad id pervenit, quod non amittliber esse appetat; et quem regnare delectat, uni omnium regnatori Deo subditus haereat, plus eum diligendo quam seipsum. Et haec est perfecta justitia, qua potius potiora, et minus minora
Abbreviated transcription (Latin):
rarissime inuenio Grandea ut̃ dicendigenꝰ hoc maxime
distat abisto genere tẽꝑato : qđ ñtã uerboꝵ ornatib: con¬
ceptũ ẽ quã uiolentũ animi affectib Nã capit etiã illa or¬
nam̃ta pęneom̃ia : sed ea siñ habuerit ñ reqͥrit. Fertꝰ qͥppe
ĩpetusuo & elocutionis pulchritudinẽ sioccurrerit uim
rerũ apit ñ cura decoris assionit. Satisenĩ ẽ. ei ꝓpt̃ qđ agia¬

Expanded text:
rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agi
Abbreviated transcription (Latin):
stituo sumus. ẽ. ille amicus m̃s. falsus. ẽ. iste quẽ cogitans fingo.
Hã ille ubi sit nescio: iste ibi fingitur ubi uolo. Ego ipse certe ĩmnus
sũ & hoc loco. ẽẽ. sentio corpus meũ: & tamen figmento cogitatio¬
nis ꝑgo qͦlibet. loquor cũ quolib& falsa sune hȩc: nec qͥs quã intelli¬
git falsa. Hon gͦ intelligo cũ ista contẽplor: & satis credo quia
uerũ. eẽ. oportet quod intellectu contẽplor. Nũ quid forte ista
fantamata dici solent᷑: Inde gͦ impleta anima
mea . ẽ. illusionib Ubi .ẽ. uerũ quod mente conspiciturꝰ ita

Expanded text:
stituo. Si unus est ille amicus meus, falsus est iste quem cogitans fingo: stituo. Si unus est ille amicus meus, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille ubi sit nescio; iste ibi fingitur, ubi volo. Ego ipse certe unus sum, et hoc loco esse sentio corpus meum; et tamen figmento cogitationis pergo quo libet, loquor cum quo libet. Falsa sunt haec; nec quisquam intelligit falsa. Non ergo intelligo, cum ista contemplor, et istis credo; quia verum esse oportet quod intellectu contemplor: numquid forte sunt phantasmata dici solent? Unde ergo impleta est anima mea illusi