comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accipimus exitus uiarũ intelligimus
defectus accionũ quia illi pleruq
facile ad dm̃ ueniunt quos inter¬
renis actibus ꝓspera nulla comi¬
cantur: ET CGREESSI SERUI ENUS
IXIVIAS: CORIGREGAVERUNIT OMNES
Gentiliũ populus nonerat inuus
sed in exitibus uiarũ : quaeritur
autẽ quomodo in his quiforis
erant intermalos & boni aliqui
sint reꝑti: hunclocũ plenuis
tractat apłs ad roma nos qdđ gentes
naturalit̃ facientes ea quele¬
gis sunt condẽpnent iud aeos
qui scriptam legem non fecerint:
Inter ipsos quoq &̾nicosẽ infinita
diuersitas cũsciamus alios ẽẽ procdi¬
ues aduicia et ruentes ad mala.
alios obhonestatẽ morũ uirtutibus
deditos : ecce iã ipsa qualitate coñ¬
uiuanciũ aꝑte ostenditur ouia ꝑ
has regis nupcias p̃sens aecclesia
designatur inqua cũbonis & mali
conueniunt: ꝑmixta quippe est :¬
diuersitate filiorũ : boni enim
solinus quã sunt nisi incaelo: & mali

Expanded text:
accipimus, exitus viarum intelligimus accipimus, exitus viarum intelligimus defectus actionum, quia illi plerumque facile ad Dominum veniunt, quos in terrenis actibus prospera nulla comitantur. « Et egressi servi ejus in vias congregaverunt omnes Gentilium populus non erat in viis, sed in exitibus viarum. Quaeritur autem quomodo in his qui foris erant inter malos, et boni aliqui sunt reperti. Hunc locum plenius tractat Apostolus ad Romanos, quod gentes naturaliter facientes ea quae legis sunt, condemnent Judaeos, qui scriptam legem non fecerint. Inter ipsos quoque ethnicos est infinita diversitas, cum sciamus alios esse proclives ad vitia, et ruentes ad mala, alios ob honestatem morum virtutibus deditos. Ecce jam ipsa qualitate convivantium aperte ostenditur, quia per has regis nuptias praesens Ecclesia Dei designatur, in qua cum bonis et mali conveniunt. Permixta quippe est diversitate filiorum. Boni enim soli nusquam sunt, nisi in coelo, et mali soli
Abbreviated transcription (Latin):
gelii ueritate : ulta diuers¬
tasẽ : minoris enĩ criminis sur
qui occupati aliis rebus uenir
noluer̃. his qui contẽpto in uio¬
tis affectu uerterunt human¬
tatẽ incredulitatẽ: & tentos
seruos regis. uł contumeliis
affecer̃ uł occiderunt : Rex¬
&MSSIS EXERCITIBUS SUIS
PERDIDIT HOCCIDAS ILLOS &CVO¬
TATEM ILLORṼ SVCCENDIT
Exercitus seu ultores angelos
de ouibus in psalmis scribitur
romanos intelligamus subduce
ues pasiano &tito qui occisis iude¬
ae popłis p̃uari catricẽ succen¬
quia ꝑ sequentes inter emit:
Quitatẽ eorũ igne succendit:
quia illorũ non solũ animae:
sede& caro quoq inqua habitaue¬
rant a&nage haennae flãma
iruciatur : Missis uero exerti¬
aibus extincxisse homicidas di¬
citur quia in hominibus omne
udiciũ ꝑ angelos exhibetur
RNCAIT SERUIS SUIS: NUPCIAE
MIDEM PARATESUNT SEDqUI
LAVITATI ERANET NONFUẼ RVUNIT
DIGIII:ITCERGO ADEXITVS VIARU
&QUOS CŨQ INNUENERETIS UOCATE
Siin scriptura sacrauias acciones

Expanded text:
gelii veritatem, multa diversitas est. Minoris enim criminis sunt qui occupati aliis rebus venire noluerunt, his qui, contempto invitantis affectu, verterunt humanitatem in crudelitatem, et tentos servos regis, vel contumeliis affecerunt, vel occiderunt. missis exercitibus suis, perdidit homicidas illos, et civitatem illorum succendit. Exercitus, seu ultores angelos, de quibus in Psalmis scribitur:Romanos intelligamus, sub duce Vespasiano et Tito, qui occisis Judaeae populis, praevaricatricem succenquia persequentes interimit. Civitatem eorum igni succendit, quia illorum non solum animae, sed et caro quoque in qua habitaverant, aeterna gehennae flamma cruciatur. Missis vero exercitibus exstinxisse homicidas dicitur, quia in hominibus omne judicium per angelos exhibeturnc ait servis suis: Nuptiae quidem paratae sunt; sed qui invitati erant non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus viarum, et quoscunque inveneritis vocate Si in Scriptura sacra vias actiones
Abbreviated transcription (Latin):
nullius reinisi sui tantũ amo¬
ris dilexerimꝰ obtentu:
Uerũ quia sunt qui uerbo tenꝰ
dm̃ diligunt: con sultae sub¬
iungitur: SI QUS DIXERIT
Vnde ꝓbamus quod mendax est :
audi: quienĩ non diligit fratrem
suum quem uid&. dm̃ quem non
uid& quomodo potest diligere :
quidergo: quidiligit fratrẽ suũ.
diligit dm̃: Necesse ẽ ut diligat
dm̃. necesse ẽ ut diligat ipsam di¬
lectionem: ds enim: dilectio est:
& nequis dicere auder& & quid
optat diligere dm̃. &iam si non
diligo fratrẽ recte subdidit:
Et hoc matidatu habe crus
ADo. Ut qui dilisit dmꝰ̃. dilioat
&PRATREM SUUM
Quomodo enim diligis eum
cuius odisti mandatũ: quis ẽ qui
dicat diligo imperatorem. sed
odileges eius: non itaẽ uerus
dĩ amator: sed uide inquit.
quia mandata tua dilexi dnẽ:
&ideo confident̃ ad iungit. in
tua miscđia uiuificame:¬

Expanded text:
nullius rei, nisi sui tantum amonullius rei, nisi sui tantum amoris dilexerimus obtentu. Verum quia sunt, qui verbo tenus Deum diligunt, consulte subjungitur: Si quis dixerit, probamus quod maudi. « Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt, quomodo potest diligere? » Quid ergo? Qui diligit fratrem suum, et non diligit Deum, necesse est ut diligat Deum et diligat ipsam dilectionem. Deus enim dilectio est. Et ne quis dicere auderet: Et quid obstat diligere Deum, etiamsi non diligo fratrem, recte subdidit: « Et hoc mandatum habemus a Deo ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum. » Quomodo enim diligis eum, cujus odisti mandatum? Quis est qui dicat, diligo imperatorem sed odi leges ejus? Non ita est verus Dei amator, sed « vide nunquid quia mandata tua dilexi, Domine, » et ideo confidenter adjungit, « in tua misericordia vivifica me
Abbreviated transcription (Latin):
Nec putarł deb&is beati iohannis
sermonib: eẽ contrarium : quod
timores: unus: quotiment homi¬
nes dm̃ nemittantur ingehennã:
Ipseẽ timor ille qui introducit
caritatẽ : sed sic uenit ut exeat
Sienim ad huc ꝓpt̃ poenas times
dm̃. nondũ amas quẽ sic times:
Nonbona desideras: sed mala
caues : Sed exeo quod mala
caues corrigiste: & incipis bona
desiderare: cũ bona desiderare
coeperis. erit intetimor sc̃s:
ille scilic&̃ neipsabona ammittas.
ns nonmittaris ingehennam:
sednete deserat p̃sencia dñi
quem amplecteris: quo aet̃nũ
frui desideras:Nos ERGO Dili¬
Gamus dm̃: qm̃ IpSE PRIOR
DILEXITNOS.
Diligamus qm̃ ipse prior dile¬
x̃ nos : Nam unde diligeremus.
nisi illȩ prior dilexis s& nos
hinc enim ipse in euglo dicit
Non uos meelegistis. sed ego
elegiuos: Ita autẽ ꝑfecti erimꝰ
in caritate : siquẽ ad modũ¬
nullius nulli alterius nisi
salutis nr̃e gracia prior nos
ille dilex̃: Nos quoq: ita eum

Expanded text:
Nec putari debet his beati Joannis Nec putari debet his beati Joannis sermonibus esse contrarium, quod Ptimores. Unus, quo timent homines Deum ne mittantur in gehennam. Ipse est timor ille qui introducit charitatem, sed sic venit ut exeat. Si enim adhuc propter poenas times Deum, nondum amas quem sic times: non bona desideras, sed mala caves. Sed ex eo quod mala cavens corrigis te, incipis et bona desiderare. Cum bona desiderare coeperis, erit ille scilicet, ne ipsa bona amittas; non ut mittaris in gehennam, sed ne te deserat praesentia Domini, quem amplecteris, et aeternum frui desideras. Nos ergo diligamus Deum, quoniam ipse prior dilexit nos. Diligamus, quoniam ipse prior dilexit nos, nam unde diligeremus, nisi ille prior dilexisset nos. Hinc enim ipse in Evangelio dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Ita autem perfecti erimus in charitate, si quemadmodum nulli alterius, nisi salutis nostrae gratia, prior ille nos dilexit, nos quoque ita eum
Abbreviated transcription (Latin):
tas pellit foras quae ꝓmerito
iusticiae fiduciã hab& in die
iudicii sed & p̃sencium aduer¬
sitatũ timorem ꝑfecta caritas
eicit exanimo: quã habere
querebat qui dnõ supplicans ait
atimore inimici eripe animã
meã: quã habebat qui dixit:
Quis nos separabit a caritate
xp̃i: tribulacio. an angustia.
anfames. an ꝑsecucio annuditas
anpericulũ angladius: & ceter̃¬
OmtimoR Poc nã hab&:
Torqu& cor consciencia pec¬
catorũ. nondũ facta ẽ iustifi¬
cacio: ideo in psalmo de ipsa
ꝑfeccionis iusticiae conuer¬
tisti inquit plantũ meũ in
gaudiũ mihi. conscidisti saccũ
meũ a p̃cinxistime laeticia
Vt cantet tibi gloria mea et
non cõpungar: Idẽ non sit
quod stimul& conscienci am
meam : Stimulat timor. sed noli ci¬
mere quod intrat. caritas quae sanat:
quia uulnerat timor: Qiavtẽ
TIM&. NONEST ꝑFECTUS INCARITA
Quia nimirũ timor poenã Ite.¬
hab&: quãuis sicut seccione me¬
dici salus optata: itatimorem
caritas desiderata subseqͥuatur:

Expanded text:
erito justitiae, fiduciam habet in die judicii, sed et praesentium adversitatum timorem perfecta charitas ejicit ex animo, quam habere quaerebat, qui Deum supplicans, ait: A timore inimici eripe animam meam; quam habebat qui dixit: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio, angustia, fames, an persecutio, an nuditas, an periculum, an gladius ? Quoniam timor poenam habet. Torquet cor conscientia peccatorum, nondum facta est justificatio, ideo in psalmo de ipsa perfectionis justitia: Convertisti, inquit, planctum meum in gaudium mihi, concidisti saccum meum, et praecinxisti me laetitia, ut cantem tibi gloriam meam ut non compungar , id est, non sit, quod stimulet conscientiam meam. Stimulat timor, sed noli timere, intrat charquem vulnerat timor « Qui autem timet; non est perfectus in charitate. » Quia nimirum timor poenam habet, quamvis sicut sectionem medici salus optata, ita timorem charitas desiderata subsequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis de suꝑbo diuite
& de humili paupere. quantus
sit ordo narracionis: Ecce
enĩ dicitur. homo quidã erat
diues: & ꝓtinus subditur. Et
erat qudã mendicus nocni¬
NE LAARUS
Certe in populo plus solent no¬
mina diuitũ quã pauperũ sciri
Qquidẽ ergo quod dñs de paupere
& diuite uerbũ faciens. nom̃ pau¬
peris dic̃ & nom̃ diuitis non dic̃.
nisi quodds̃ humiles nouit atq
apꝓbat. & suꝑbos ignorat : Vnde
& quib: dã demiraculorũ uirtute¬
suꝑbientib infine dicturus ẽ.
Nesciouos unde sitis. discedite
ame om̃s operarii iniquitatis:
at contra morsi dicitur: No¬
uite ex nomine: A itergo dedi¬
uite. homo quidã: ait depau¬
pere. egenus nomine lazarus :
acsi aꝑte dicat: pauperem
humilem scio: suꝑbũ diuitẽ
nescio Illũ cognitũ ꝑ apꝓbaci¬
onem habeo: hunc ꝑ iudiciũ¬
s rȩꝓbacionis ignoro: Qui iace¬
bat ad ianuam eius ulcerib
Iplenus. cupiens saturari
demicis quae cadebant demensa

Expanded text:
veritatis de superbo divite, veritatis de superbo divite, et de humili paupere, quantus sit ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat dives. Et protinus subditur: Et erat quidam mendicus, nomine Lazarus. Certe in populo solent nomina divitum plus quam pauperum sciri. Quid est ergo, quod Dominus de paupere et divite verbum faciens, nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et superbos ignorat. Unde et quibsuperbientibus in fine dicturus est, Nescio vos, unde scitis, discedite a me omnes operarii iniquitatis. At contra Moysi dicitur, Novi te ex nomine: Ait ergo de divite, Homo quidam, ait de paupere, Egenus nomine Lazarus. Ac si aperte dicat, pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judicium reprobationis ignoro. Qui jacebat ad januam ejus, ulceribus plenus, cupiens saturari de micis quae cadebant de mensa
Abbreviated transcription (Latin):
restitucione quadrupli punit᷑:
hicautẽ diues iste non abstulis¬
se aliena rep̃henditur. sed
ꝓpria non de disse: Nec dicitur
quiaui. quempiam oppressit :
sed quia in acceptis rebus se
extulit: Hinc ergo. hinc sum¬
mopere colligenꝰ dũ est: quã
poena multandussit quiali¬
ena diripit . siinferni dãna¬
tione ꝑcutitur qui ꝓpria
non largitur: Et sunt non¬
nulli: quicultũ subtilium
p̃ciosar̃ que uestium non putant.
eẽ peccatũ: qđ si uidelic& culpa
non &&. ne quaquã sermo dei
tã uigilant̃ exprimer&. quod
diues quitor quȩtur apud infe¬
ros bisso & purpura indutus
fuiss&ł: Nemo quippe uestim̃ta
p̃cipua. nisi adinanem glam
querit: uidelic& ut honorabili¬
or c&eris eẽ uideatur: quam
culpam possumus melius &iã
ex diuerso colligere: quia
si abiectio uilis indum̃ti uirtus
non &&. euanglista de ioħ uigi¬
lant̃ non dicer&: Erat indutus
pilis camelorũ: Sed notandũ
nobis magnopere ẽ : inore

Expanded text:
restitutione quadrupli punitur. restitutione quadrupli punitur. Hic autem dives iste, non abstulisse aliena reprehenditur, sed propria non dedisse; nec dicitur quia vi quempiam oppressit, sed quia in acceptis rebus se extulit. Hinc ergo, hinc summopere colligendum est, qua poena multandus sit, qui aliena diripit, si inferni damnatione percutitur, qui propria non largitur. Et sunt nonnulli qui cultum subtilium pretiosarumque vestium non putant esse peccatum. Quod si videlicet culpa non esset, nequaquam sermo Dei tam vigilanter exprimeret, quod dives qui torquetur apud inferos, bysso et purpura indutus fuisset, nemo quippe vestimenta praecipua, nisi ad inanem gloriam quaerit. Videlicet ut honorabilior caeteris esse videatur, quam culpam possumus melius etiam ex diverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, Evangelista de Joanne non diceret: Erat indutus pilis camelorum. Sed notandum nobis magnopere est, in ore
Abbreviated transcription (Latin):
Hocno quidam ekat diues &
IN DUEBATUR EURPURA &brECO:
& cꝑulabatUR COTdie
SELENDIDE.
Durpuram regil habitus ẽẽ
colorem marinis econculis
tinctã. nemo fere qui dubit&.
Nã concilia ferro circũ cisa:
lacrimas purpurei coloris
quib lana tinguitur emittunt:
bissũ uero genus ẽ quod dam
lini nimiũ candidi & mollissimi :
qđ greci papagen uocant am¬
monuerat ergo dñs supra face¬
re amicos demamona iniqui¬
tatis quicũ ab hac uita defece¬
rimus recipiantnos in aet̃na
tabnacula : đ audientes
pharisei: deridebant : Verũ
ille quae ꝓ posuerat exemplis
astruens. ostendit i deo diuitẽ
purpuratũ in remediabilit̃
apud inferos tortũ :quia pauperẽ
lazarũ a quo inuitae tabnacu¬
la recipi poss&. amicũ sibi facere
neglexerat : Non nulli autem
putant p̃cepta u&eris testam̃ti
districtiora eẽ quã noui: Sed hi
nimirũ in prouida considera¬
cione falluntur : In illo enim
nontenacia: sedrapina mul¬
tatur: Ibi res iniustae sublata

Expanded text:
Homo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, etc. Purpuram regii habitus esse colorem marinis e conchulis vinctam nemo fere qui dubitet: nam conchulae ferro circumcisae lachrymas purpurei coloris quibus lana tingatur emittunt, byssus vero genus est quoddam lini, nimium candidi et mollissimi: quod Graeci papaten vocant. Admonuerat ergo Dominus supra facere, amicos de mammona iniquitatis, qui cum ab hac vita defecerimus, recipiant nos in aeterna tabernacula. Quod audientes Pharisaei deridebant, verum ille quae proposuerat exemplis astruens, ostendit ideo divitem purpuratum irremediabiliter apud inferos tortum, quia pauperem Lazarum, a quo in vitae tabernacula recipi posset amicum sibi facere neglexerat: nonnputant praecepta Veteris Testamenti districtiora esse quam Novi. Sed hi nimirum improvida consideratione falluntur. In illo enim non tenacia, sed rapina multatur, ibi res injuste sublata
Abbreviated transcription (Latin):
Grandis ẽ. ista benedictio: ut unũ
sapiant om̃s atq unũ sentiant:
& sicut sibi: itaunus quisq uelit
a ꝓximo: multũ enĩ ual& una¬
nimitatis gracia: unde salua¬
torait: siduo uł tres in unum
consenserint: quaecũq pecierint
adõ fi&eis: aiunt iudaei de illis
qui in psalterio dicuntur filii
chore quorũ nomina in exodo
inueniuntur : idẽ asrr quie¬
ruditio & hel chana qui posses¬
sio di. & abisa qui congregatio
patris int̃ praetatur : quod cũ
pater eorũ peccass&. & una
cũdathan & abiron segregare
se a coetu ne fario & sequestrati
unanimiter ad dnm p̃cem fudisse
atq exauditas eẽ & non solum
ueniã poenȩ sed &ꝓph&iae gram
meruisse o hoc quoq: eis adõ praes¬
titũ nequid triste ꝓph&are iu¬
berentur & obhoc om̃s psal mos
quicũq nominibus eorũ adti¬
tulantur. Nihil triste aduersus
peccatores aut asperũ continen¬
tur: hoc ꝓtulimus: ut quanta sit
unanimitas monstraremur:
Ut UNATIMES UTIO CRE HONORI¬

Expanded text:
Grandis Dei est ista benedictio, ut unum sapiant omnes, atque unum sentiant, et sicut sibi ita unusquisque velit et proximo. Multum enim valet unanimitatis gratia, unde Salvator ait: Si duo vel tres in unum consenserint, quaecunque petierint a Deo fiet eis . Aiunt Judaei de illis, qui in psalterio dicuntur, filii Chorae, quorum nomina in Exodo inveniuntur, id est, Assyr, qui eruditio, et Helchana, qui possessio Dei, et Abiasaph, qui congregatio patris interpretatur, quod cum pater eorum peccasset, et una cum Dathan et Abiron segregarent se a coetu nefario, et sequestrati unanimiter ad Deum preces fudisse atque exauditos esse, et non solum veniam poenae, sed et prophetiae gratiam meruisse, et hoc quoque eis a Deo praestitum, ne quid triste prophetare juberentur, et ob hoc omnes psalmi, quicunque nominibus eorum attitulantur, nihil triste adversus peccatores, aut asperum continent, hoc protulimus, ut quanta sit unanimitas monstraremus. Ut unanimes uno ore honori
Abbreviated transcription (Latin):
plus homo utiq: ipse de se stas
d̃ plus de homine quã homo
dese: homo enĩ uid& infaci¬
e: ds̃incorde : Sed non in hies
iustificatussũ idẽ in hoc
tẽpore: aut iã si forte nullũcrimꝰ
ad misi ideo non peccaui: si hoc
paulus dicit. quidnos dicere
debemus qui longe ab illius
meritis distamus : aliter: Non
in hoc iustificatussũ: hoc est
dicere: nec hoc quidem mihi
adiusticiã ꝓficit : sinolim
laudari quime in dignum
laudi cognosco: Exiartẽ
Acsidicero: cunctahȩc quae
homo ꝓpriae aestimacionis
affectu ꝓbare secredit : di¬
uno sunt reseruando iudicio
quino uit non solũ deoperibus
sed & de cogitacionibus iudi¬
care : IAq NOLITE ANETE TEM¬
S rDICaRe: quo aoesq

Expanded text:
plus homo utique de se ipso, sed plus homo utique de se ipso, sed Deus plus de homine, quam homo de se. Homo enim videt in facie, Deus in corde. Sed non in hoc justificatus sum. Id est, in hoc tempore, aut si forte nullum crimen admisi, ideo non peccavi. Si hoc Paulus dicit, quid nos dicere debemus? qui longe ab illius meritis distamus. Aliter: Non in hoc justificatus sum, hoc est dicere, ne hoc quidem mihi ad justitiam proficit, si nolim laudari, qui me indignum laude cognosco. Qui autem Ac si diceret: Cuncta haec, quae homo propriae aestimationis affectum probare se credit, divino sunt reservanda judicio, qui novit non solum de operibus, sed et de cogitationibus judicare . Itaque nolite ante tempus judicare,
Abbreviated transcription (Latin):
die. sed neq: meipsũ iudico:Nuhil enĩ¬
mihi consciussũ: qđ dicit mihi
ꝓminimoẽ : acsidicat ꝓnihilo
mihiẽ ut a uobis iudicer: huma¬
nũ iudiciũ ideo uocauit quia
frequenter in eo ueritas & iusti¬
cia frustratur: humanũ uero
diem ipsam humani iudicii re¬
uelacionẽ dix̃: Neq meipsũ
iudico inquit : Idẽ meipsum
non cul po: quia nihil mali
inme scio. neq: conscius sũ: Mlit̃
mihi ꝓminimoest. idẽ ẽẽ ali¬
quid aut ab humanodie: idẽ
humanȩ laudis gracia ut fa¬
uore non capior. Ut illud: di¬
em hominis non desideraui:
ditas carnalem ment̃ẽ potest
capere non quaesiui : Sed neq:
me ipsũ iudico:idẽ neq: meip¬
sũ alicuius meriti ẽẽ ꝓnun¬
cio: quia plus credo conscien¬
ciae meae quã laudi exalie¬
na existimacione uenienti
quando possũ iudicari consci¬
enciã mea quando examira¬
re potero quo animo facio
quicquid facio: quantũ possut
homines dealio iudi care:

Expanded text:
die, sed neque meipsum judico, nihil die, sed neque meipsum judico, nihil mihi conscius sum. Quod dicit: Mihi pro minimo est, ac si dicat, pro nihilo mihi est, ut a vobis judicer. Humanum judicium ideo vocavit, quia frequenter in eo veritas et justitia frustratur. Humanum vero diem, ipsam humani judicii revelationem dixit: Neque meipsum judico, inquit, id est, meipsum non culpo, quia nihil mali in me scio, neque conscius sum. Aliter: Mihi pro minimo est, id est, esse aliquid, ut ab humano die, id est, humanae laudis gratia vel favore non capior, ut illud: Diem hominis non desideravi, ditas carnalem mentem potest capere, non quaesivi. Sed neque meipsum judico, id est, neque meipsum alicujus meriti esse pronuntio, quia plus credo conscientiae meae, quam laudi ex aliena aestimatione venienti. Quando possum judicare conscientiam meam, quando examinare potero, quo animo facio, quidquid facio, quantum possum homines de alio judicare,
Abbreviated transcription (Latin):
DISPECI SA TORES MIDVSTERIORUẼ ÕI
Idẽ nonuit equales xp̃ihocẽ dicere
non dicam pseudo aplos sed ne
aptos quidem nimia laude hono¬
rare deb&ussicut alio loco dixit
Nũquid pauliis crucifixus est
ꝓ uobis : aut in nomine pauli bap¬
titati estis: quia baptis matis
homo minister ẽ auctor uero ds̃:
Sicut legimus : suꝑ quẽ uideris
colũba descendentẽ. hic ẽ qui
baptizat in spũ scõ: hic iã quae¬
ritur inter dispensatores. ut
fidelis quis inueniatur: haec
int̃rogantis uox ẽ . incqueritur:
id ẽ in p̃senti scło iã uos putatis
consciencias iudicare humanas :
Qđ dicit queritur sub auditur
ab hominib: ut fidelis quis inueni¬
atur siue his quimittitur siue dehis
ad quos mittitur ut fidelis & seruus
prudens inueniatur: Aliter :
Tamqua sidicer& : inciã forsitan
aliquis dispensatorũ merita
p̃sumit extollere & ausus est
ante tẽpus iudicu deconsciencus
iudicare: Mihi autẽ ꝓminimoẽ
ut a uobis uidicer aut abuma no

Expanded text:
dispensatores mysteriorum Dei. Id est, non ut aequales Christi, hoc est dicere, non dicam pseudoapostolos, sed ne apostolos quidem nimia laude honorare debetis, sicut alio loco dixit: Nunquid Paulus crucifixus est pro vobis, aut in nomine Pauli baptizati estis? quia baptismatis homo minister est, auctor vero Deus, sicut legimus: Super quem videris columbam descendentem, hic est qui baptizat in spiritu sancto . Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Haec interrogantis vox est, hic quaeritur, id est, in praesenti saeculo, jam vos putatis conscientias judicare humanas. Quod dicit, quaeritur, subauditur ab hominibus, ut fidelis quis inveniatur? Sive is qui mittitur, sive de his ad quos mittitur, ut fidelis et servus prudens inveniatur. Aliter, tanquam si diceret, hic jam forsitan aliquis dispensatorum merita praesumit extollere, et ausus est ante tempus judicii de conscientiis judicare. Mihi autem pro minimo est, ut a vobis judicer, aut ab humano
Abbreviated transcription (Latin):
NRAM DOC TRINÃ SIRIPIAS̃
Propt̃ nos eni scriptũ ẽ qđ a
braham duos filios habuit.
unũ deancilla &unũ delibera :
ut nos sciamus quia haec sunt
allegorice duo testam̃ta ꝓpt̃
nos enĩ scriptũ ẽ. qđ popłs man¬
ducauit manna & bibit aquã
depetra : ut intelligamus quia
spĩtalem aescã potũq biber̃:
bibebant autẽ de spĩtali conse¬
quenti eos petra. petra autẽ
erat xp̃s: haec & his similia
ad nram doctrinã scripta st̃:
quibus ꝑsaluatoris aduentũ
sunt reuelata: Quiautem
intelligunt quae scripta st̃ :
illud sine dubio inuenient
qđ sequitur idẽ ut ꝑ patien¬
dã & consolationẽ scriptuta¬
rũ spem habeamus ad cdñ.

Expanded text:
ctrinam scripta sunt. Propter nos enim scriptum est, quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera, ut nos sciamus, quia haec sunt allegorice duo Testamenta. Propter nos scriptum est quod populus manducavit manna, et bibit aquam de petra, ut intelligamus, quia spiritualem escam potumque biberunt. Bibebant autem de spirituali, consequente eos petra. Petra autem erat Christus. Haec et his similia ad nostram doctrinam sunt scripta, quibus per Salvatoris adventum sunt manifestata, qui autem intelligunt quae scripta sunt, illud sine dubio invenient, quod sequitur, id est, ut per sapientiam et consolationem Scripturaru
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ miscđia honorare dm̃: sic̃
audire debent quia illis ds̃
gratuitã miscdiã donauit:
cuienĩ plus dimittitur : plus
diligere deb&:SICTT SERIP¬
TBI INISENTIOS RINNOM¬
Ne Deo cartzabo
Tollit iudaeis arroganciã dũgen¬
ciũ salutẽ doc& eẽ p̃dicta quãuis
ipsis nonfuerit nunciatũ xp̃s
ad baptismum nouellũ popłm:
Acsi dicer&: uos omis gentes quire¬
lictis simula chris accessistis
addm̃ ꝑfidem laudate eum:
Qđ autẽ dicit magnificate eũ
om̃s popłi: eos hortatur quiex
iuda eis conuersi fuer̃. quodti¬
tulus ille ꝓnunciauit quẽ suꝑ
crucem pilatus posuit. Seriptũ
hebraicȩ. grecae & latinȩ idest
rexiudaeorũ: Et RVR SŨ ESA¬
PASAIT ERIT ROTOIX IESGE: &
QUI EXGORG& REGERE GEATES
INED GERTOS SPERAbONTT
Qm̃ iesse int̾p̃tatur in nr̃a
lingua ẽ mihi in aduent uergoxp̃i
Omis quicredit ei coriuenienter
dix ẽ mihi quasi dicat: ille de quo

Expanded text:
super misericordiam honorare Deum. Sicut super misericordiam honorare Deum. Sicut audire debent, quia illis Deus gratuitam misericordiam donavit; cui enim plus dimittitur, plus diligere debet. Sicut scriptibi in gentibus, et in nomine tuo cantabo. Tollit Judaeis arrogantiam, dum gentium salutem docet esse praedictam, quamvis ipsis non fuerit nuntiatum, ad baptismum novellum populum, ac si diceret: Vos omnes Gentes, qui relictis simulacris, accessistis ad Deum per fidem, laudate eum, quod David dicit: Magnificate eum omnes populi, et hortatur eos, qui ex Judaeis fuerant conversi. Quod titulus ille pronuntiavit, quem super crucem Pilatus posuit, scriptum Hebraice, Graece et Latine, id est, Rex Judaeorum. Et rursum Isaias ait: Erit radix Jesse, et qui exsurgit regere gentes in eum gentes sperabunt. Quoniam Jesse interpretatur in nostra lingua, est mihi. In adventu ergo Christi omnis, qui credit ei, convenienter dixit: Est mihi, quasi dicat ille, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
Vnũnãq os dicitur ubi unus
atq idem ꝑ diuersorũ omnia
sensus & sermo ꝓcedit & quia
potest fieri ut & in malicia
aliqui unanimiter consenciant.
mundorũ uł inmundorum
crborũ diuersa senciente s abin¬
uicem discrepabant: acsidice¬
r& nihil deinmundicia ani¬
maliũ iudic&is : sicut nec xp̃s
inmundicias credencium
reputauit. qui nullius obruit
delictũ nec alicui reputauit
peccatũ. sedom̃s in honorem
suscepit: Quos enĩ suscipit xp̃s
doc& eos itaagere debere:
ut uidentes homines opera
Duplicimodo hoc intelligi
potest siue quod circũ cisione
in carne sua suscepit. ut exsemine
abra hȩ ueniens compler& in seip¬
fuisse minister: dequa idẽ apłs
dicit: Non qui in manifesto iu¬
daeus est. neq quae mani feste
in carne circũcisio.: sedqui in
occulto iudaeus & circũ cisione
cordis quae spũ non littera fit
cuius laus non ex hominibus
sed ex dõ ẽ ꝑ huius modi circũ¬
usionẽ certũ ẽ patrũ ꝓmissio¬
nes ee completas: Gentes autẽ

Expanded text:
num namque os dicitur, ubi unus atque idem per diversorum omnia sensus et sermo procedit, et quia potest fieri, ut et in malitia aliqui unanimiter consentiant, mundorum vel immundorum ciborum diversa sentientes, abinvicem discrepabant, ac si diceret: Nihil de immunditia animalium judicetis, sicut et Christus immunditias credentium reputavit. Qui nullius obruit delictum, nec alicui reputavit peccatum, sed omnes in honorem suscepit. Quos enim suscepit Christus, docet eos ita agere debere, ut videntes homines opera Duplici modo hoc intelligi potest, sive quod circumcisionem in carne sua suscepit ipse, ut ex semine Abrahae veniens compleret in seipfuisse dicatur: de qua idem Apostolus dicit: Non qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manifesto in carne circumcisio, sed qui in occulto Judaeus et circumcisione cordis, quae spiritu non littera fit, cujus laus non ex hominibus , sed ex Deo est, per hujusmodi circumcisionem certum est patrum promissiones esse completas. Gentes autem
Abbreviated transcription (Latin):
spei: sienĩ scriptũ fuiss& superi¬
us in ipsũ gentes credunt: adiecis
s& sibids̃ fidei : sed quia absperan¬
do gentes posuit: ideo dĩ spei in¬
uocat suꝑ eos quisperant in eum.
antur omnigaudio & omni
pace quod de xpõ recce intelli¬
gitur : qui pacificauit ꝑ sanguu¬
nẽ suum non solũ quein t̾ris. sed
&ia qusincaelis st̃ : Omne gaudiũ

Expanded text:
spei; si enim scriptum fuisset superius, in ipsum gentes credunt, adjecisset sine dubio, Deus fidei, sed quia ab sperando gentes posuit, ideo Deum spei invocat super eos qui sperant in eum, antur omni gaudio et omni pace, quod de Christo recte intelligitur, qui pacificavit per sanguinem suum, non solum quae in terris, sed etiam quae in coelis. Omni gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
& confidenter ambulamus : Nati
bas: Commessatio. mensȩ colla¬
tio est: siue cõmessationes dicunt᷑
in honesta & luxuriosa conuiuia.
quib: come sẽ turpissima temu¬
lentia: Non in culilibes &ia¬
A fȩdis cubationibus cubilia ap¬
pellata sunt : quae nontã ratio¬
nabilibus uideantur hominib:
quã feris & beluis conuenire :
inpudicitia dicitur ir religio¬
sitas & sine uerecundia turpi¬
tudo: Nor INcONtencione
Illa quae superius dix̃ carnis
sunt uitia: haec uero animae :
quã uis omia simul carnis oꝑa
& tenebrarũ dicantur . quia
uera contentio & aemulatio
inmalis eorũ ẽ. qui secđ carnẽ
uiuunt. & qui intenebris am¬
bulant: Qui autẽ in luce est
& sicut indie honeste ambulat
Nihil ꝑcontentionẽ. neq ꝑ in¬
anẽ gloriam gerit: Inic aemi¬
latio inuidentia intelligitur

Expanded text:
et confidenter ambulamus. Non et confidenter ambulamus. Non bus. Comessatio mensae collatio est. Sive comessationes dicuntur inhonesta et luxuriosa convivia, quibus comes est turpissima temulentia. Non in cubilibus et imA foedis cubitationibus cubilia appellata sunt, quae non tam rationabilibus videantur hominibus, quam feris et belluis convenire. Impudicitia dicitur irreligiositas, et sine verecundia turpitudo. Non in contentione Illa quae superius dixit carnis sunt vitia, haec vero animae, quamvis omnia simul carnis opera et tenebrarum dicantur, quia revera contentio et aemulatio in malis eorum est, qui secundum carnem vivunt, et qui in tenebris ambulant; qui autem in luce est, et sicut in die honeste ambulat, nihil per contentionem, neque per inanem gloriam gerit, hic aemulatio invidentia intelligitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Noctẽ dicit tẽpus illud quo igno¬
rantia hominibus dominata est:
diemuero nominat tẽpus illud:
quo iustitiae solis aduenturares¬
centib tenebris agnitioueritatis
aduenit : Siue noxẽ infidelitas:
lux fides: siue nox p̃sens mundus
usq: adiudiciũ: dies tẽpus post finẽ
scłi : Verũ sciendũ ẽ aduentum
lucis huius & diei. duplicimodo
accipiendũ generaliter om̃ibus
et unicuiq specialiter: Generalit̃
cũdies futuri scłi aduenerit :
ad cuius cõparationẽ p̃sentis
huius mundi spatiũ tenebrae
appellantur : Singularit̃ unicũ¬
ique cũxp̃s in cordeẽ diemillũ
facit cuignorancia tenebras
illigenerat: A bICIANS ERGO
OPERA TENEBRARṼ &ITUA¬
MARARMALUCIS SIEUT INDIE
houeste aobulee:
Opera tenebrarũ sunt actus illi qui
ado alieni sunt. quae carnis opera
apellantur in his qui carnẽ suam
luxuriae & inpudicitiae non scitati
neq dnm̃ manciparunt : arma
uero lucissunt om̃ium assuptio
uirtutũ. in quib: quasi indie honeste

Expanded text:
Noctem dicit tempus illud, quo ignorantia hominibus dominata est. Diem vero nominat tempus illud, quo justitia solis adventura decrescentibus tenebris agnitio veritatis advenit. Sive nox est infidelitas, lux fides. Sive nox praesens mundus usque ad judicium, dies tempus post finem saeculi. Verum sciendum est adventum lucis hujus, et diei duplici modo accipiendum. Generaliter omnibus, et unicuique specialiter. Generaliter cum dies futuri saeculi advenerit, ad cujus comparationem praesentis hujus mundi spatium tenebrae appellantur. Singulariter unicuique, cum Christus in corde est, diem illi facit, cum ignorantia tenebras illi generat. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sicut in die honeste ambulemus. Opera tenebrarum sunt actus illi, qui a Deo alieni sunt, quae carnis opera appellantur, in his qui carnem suam luxuriae et impudicitiae, non sanctitati, neque Domino manciparunt. Arma vero lucis, sunt omnium assumptio virtutum, in quibus quasi in die honeste
Abbreviated transcription (Latin):
ger&. e⁊ siquis uobis aligud
DixeRit. dierte quiautis lis
opos haba. & corizesdien di¬
Inluca scriptũ ẽ quia dixer̃
dominieius ad illos: quid sol¬
ui tis pullũ: & apte satis :nul¬
tos quippe habebat dominos:
qui non uno dogmati & super¬
sticioni deditus. sed ꝓlibitu
inmundorũ spituum adua¬
rios diuersosq: miser ractaba¬
tur errores. ad simulacra
muta ꝓut ducebatur ince¬
dens: Hoc aotẽ Totõ
LOR QUODDIETŨEST PARERO¬
ple zam dieerrtẽ: dierte

Expanded text:
geret. Et si quis vobis aliquid geret. Et si quis vobis aliquid dixerit: Dicite quia Dominus his opus habet, et confestim diIn Luca scriptum est, quia Dixerunt domini ejus ad illos: Quid solvitis pullum? et apte satis: Multos quippe habebat dominos, qui non uno dogmati et superstitioni deditus, sed pro libitu immundorum spirituum ad varios diversosque miser raptabatur errores, ad simulacra muta, prout ducebatur incedens. Hoc autem totum tur quod dictum est per Prophetam, dicentem: Dicite
Abbreviated transcription (Latin):
Contra aptos enĩ erat. nec iugũ
doctrinarũ uolebat accipere :¬
missi isti discipuli docto
positi castelli moenia. euangeli¬
zando penłtrando destinauit:
Et seatim iroeruodis a iriam
allisatam & puibe eumnea: Sol¬
Introeuntes mundũ p̃dicatores
sc̃i inuener̃ popłm nationum
ꝑfidiae uinculis irretitum:
Funiculis enĩ peccatorũ suorũ :¬
unus quisq constrictus erat:
nec solũ nationũ uerũ &iam
iudaeorũ: om̃s enĩ peccauer &e gent
gloriadĩ: A sina quippe qui subiu¬
galis fuit &ed comita si nagogã
quae iugũ legis traxerat ex¬
primit: pullus asinae lasciuus
& liber popłm nationum significat :
Suꝑ quẽ nemo ad huc hominũ
sedit quianemorationabiliũ
doctorũ frenũ correctio¬
nis qđ uł linguã cohibere amalo.
uł in artã uitae uiae recogeret᷑:
nemo indum̃ta salutis quibus
spitalit̃ cale fier& popłogentiũ
utilia suadendo contulerat :
Seder& namq suꝑ illũ homo:
si aliquis ratione utens eius
stultitiã deprimendo corri¬

Expanded text:
Contra apostolos enim erat, nec jugum doctrinarum volebant accipereMissi isti discipuli doctorpositi castelli moenia evangelizando penetrando destinavit. Et statim invenietis asinam alligatam et pullum cum ea; solIntroeuntes mundum praedicatores sancti, invenerunt populum nationum perfidiae vinculis irretitum. Funiculis enim peccatorum suorum unusquisque constrictus erat, nec solum nationum, verum etiam Judaeorum, omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei. Asina quippe, quae subjugalis et domita, synagogam, quae jugum legis traxerat, pullus asinae lascivus et liber populum nationum significat, super quem nemo adhuc hominum sedit, quia nemo rationabilium doctorum frenum correctionis, quod vel linguam cohibere a malo, vel in arctam vitae viam ire cogeretur. Nemo indumenta salutis quibus spiritualiter calefieret, populo gentium utilia suadendo contulerat, sederet namque super illum homo, si aliquis ratione utens, ejus stultitiam deprimendo corri
Abbreviated transcription (Latin):
matło: CoMApPROpIt qUaS¬
Dah fage autẽ . domus buccae.
siue domus maxillarũ int̃p̃ta¬
tur: qui sacerdotũ uicũ lus
erat & confessionis portabit
typũ: et erat situs in monte
oliu&i : ubi lumen scientiae.
ubi laborũ & dolorũ requies est :
Teric ilos Misit Ouos dis eipr¬
los dieeris ẽls:
Non immerito possunt duo
discipuli ad exhibenda d nõ
animalia destinati duo p̃dica¬
torũ ordines : unus uidelic&
ingentes alter in circũ cisio¬
nem intelligi: Qui recte duo
mittuntur. siue ꝓpt̃ scientiã ueri¬
tatis &operacionis munditiam.
seu ꝓpt̃ geminȩ & dileccionis dĩ¬

Expanded text:
Cum adpropinquasBethphage autem domus buccae, sive domus maxillarum interpretatur, quia sacerdotum viculus erat, et confessionis portabat typumi, et erat situs in monte Oliveti, ubi lumen scientiae, ubi laborum et dolorum requies est. Tunc Jesus misit duos discipulos, dicens eis. Non immerito posuit duo discipuli, ad exhibenda Domino animalia destinati duo praedicatorum ordines, unus videlicet in gentes, alter in circumcisione intelligi. Qui recte duo mittuntur, sive propter scientiam veritatis et operationis munditiam, seu propter geminae dilectionis D
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc in ꝓpheta tachariae scro¬
tũ ẽ : filiã sron historialit̃
hierłm totã uł sion quaema
che posita erat dicit: Sp̃itali
extraneus. non alienigena: sed
ꝓerius mansuetus idẽ non fe¬
rox & inmitis ut c&eri: ipse enĩ
deseait: discite a me. quia mitis
sũ & humilis corde : eVTE
MOTẼ DISCIpłI. PE CERONI SIENT

Expanded text:
Hoc in propheta Zacharia scriptum est: Filia Sion . Historialiter Hierusalem totam vel Sion, quae in arte posita erat dicit: Spiritualextraneus, non alienigena, sed proprius, mansuetus, id est, non ferox et immitis, ut caeteri, ipse enim de se ait: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Euntes autem discipuli fecerunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Sciertres qura ho Ra ent lan
NOS DESOCNO SURGERE
Sunt animae oculi: aures:
manus : pedes & c&era : quae
singula. non menbra corpo¬
ralia sed uirtutes dicimus
ẽẽ: quibus adunũ quociqs
mouere opus est : Ergo an¬
mae. sonus quidem secundi
oculos suos Sienĩ non ait tẽpore
oportuno quaedĩ sunt sed deside¬
ria torpescit. merito dormire
die positũ ad nunt iat adeẽ iã
lucem & tẽpus eẽ ut surgatur
a somno: & tẽpus ignorantiae
relinquatur: nunc enĩ ꝓpr or
ẽ nra salus quã cũ credidimus :
nra salus idẽ uita futura in
caelo quae cotidie labescentib:
dieb apꝓpinquat & spatia quae
p̃teritis augentur. futuris sine
dubio inminuuntur: &ideo
ꝓpior fit cotidie nr̃a salus idẽ
redẽptio nrã: quae ẽ uita ꝑpoua
quã cũ credidimus: unde & dñs

Expanded text:
Scientes quia hora est jam nos de somno surgere. Sunt animae, oculi, aures, manus, pedes, etc. Quae singula non membra corporalia, sed virtutes dicimus esse, quibus ad unumquodque movere opus est. Ergo animae somnus quidem secundum oculos suos, si enim non agit tempore opportuno quae Dei sunt, sed desidia torpescit, merito dormire diae positum annuntiat adesse jam lucem, et tempus ut surgatur a somno, et tempus ignorantiae relinquatur. Nunc enim propior est nostra salus quam cum credidimus. Nostra salus, id est, vita futura in coelo, quae quotidie labescentibus diebus appropinquat, et spatia quae praeteritis augentur, futuris sine dubio imminuuntur, et ideo propior fit quotidie nostra salus, id est, redemptio nostra, quae est vita perpetua, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt eum: mihi uidetur
non fortuitu contigisse. ut
petrus quidem & andreas
&̃ filii ⁊ ebedȩi arte pisca¬
tores inuenirentur. Paulus uero
arte faber tabnaculorũ: &illi
uocati ab arte capiendorũ pis¬
ciũ mutantur & fiunt piscatores
hominũ dicente dño. Uenite
postine faciamuos piscatores
hominũ: non dubiũ quin & pau¬
lus quia &ipse ꝑ dnm̃ ihm̃ xpm
uocatus apł sẽ. simili artis suae
trans mutatione mutatussit:
ut sicut illi expiscatoribus
pisciũ. piscatores hominum
factisunt. ita &iste faciendis
tabnaculis t̃renis ad caelestia
tabernacula construenda
trans latussit: construit ȩnĩ
caelestia tabernacula docens
unũquẽq uiam salutis: & be¬
atarũ incaelestib mansionũ
it̃ ostendens. facit tab nacu
do facit &ipse tabnacula : ETPRO¬

Expanded text:
is, etc. Mihi videtur non fortuitu contigisse, ut Petrus quidem et Andreas et filii Zebedaei arte piscatores invenirentur. Paulus vero arte faber tabernaculorum, et illi vocati ab arte capiendorum piscium, mutantur et fiunt piscatores hominum, dicente Domino: Venite post me, faciam vos piscatores hominum , non dubium, quin et Paulus, qolus est, simili artis suae transmutatione mutatus sit, ut sicut illi ex piscatoribus piscium, piscatores hominum facti sunt, ita et iste faciendis tabernaculis terrenis, ad coelestia tabernacula construenda translatus sit. Construit enim coelestia tabernacula, docens unumquemque viam salutis, et beatarum in coelestibus mansionum iter ostendens, facit tabernaculdo, facit et ipse tabernacula. Et pro
Abbreviated transcription (Latin):
palibus intelligenda sunt
uirtutibus: Tunc enĩ unusquisq
oboediens est: cũ prudentiam
agnoscendi peccata habuerit:
tunc uirilis. ẽ: cũtẽperantiam
sustinendi laborem app̃hende¬
rit: Tunc subplantator. cũ for¬
titudinẽ uicendi uitia rece¬
perit : tunc di gratia. cũ uerã
iustitiam implendi mandata

Expanded text:
palibus intelligenda sunt palibus intelligenda sunt virtutibus. Tunc enim unusquisque obediens est, cum prudentiam agnoscendi peccata habuerit. Tunc virilis est cum temperantiam sustinendi laborem apprehenderit. Tunc supplantator, cum fortitudinem vincendi vitia receperit. Tunc Dei gratia cum veram justitiam implendi mandata
Abbreviated transcription (Latin):
Moralit̃: primũ enĩ homo retia
desiderii sui mittit in mare
huius scłi. ut uelut pisces opera
mortua capiat. sedmisericor¬
diter adueniens xp̃s ꝑ cõpunc¬
tionẽ animi priora mutat
instrum̃ta. ut iterũ r&eboni
desiderii insđimare iactans.
pisces bonarũ uirtutũ nauis
carnis ad portũ uitae afferat.
Relinquens fugitiuũ diabolũ:
sic enĩ rebedȩus int̃p̃tatur :
quattuor apłorũ nomina duos
poptos significant: Simonenĩ obedi¬
ens petrus autẽ agnoscens int̃p̃ta¬
tur: Significant popłmiudaeorũ:
int̾p̃tatur uirilis. significat po¬
płm gentiũ quiin fide xpi uirilit̃
agit : Idipsũ & ioħs qui dnĩgratia
int̾p̃tatur. significat: Graciaenĩ
dĩ saluatȩ sunt gentes : nã&ꝰ hȩc
quattuor nomina. in moribus
unius cuiusq hominis continen¬
tur : Sy mon oboediendo dõ.
petrus agnoscendo peccatũ suũ :
Andreas uirilit̃ sustinendo labo¬
tando Ioħs dĩ gratiam suscipi¬
endo hab&ur: siue haec quattu¬
or nomina ꝓquattuor princi¬

Expanded text:
tc. Primum enim homo retia desiderii sui mittit in mare hujus saeculi, ut velut pisces opera mortua capiat, sed misericorditer adveniens Christus, per compunctionem animi priora mutat instrumenta, ut iterum rete boni desiderii in saeculi mare jactans, pisces bonarum virtutum navi carnis ad portum vitae afferat, relinquens fugitivum diabolum, sic enim Zebedaeus interpretatur. Quatuor apostolorum nomina duos populos significant. Simon enim obediens, Petrus autem agnoscens interpretatur, significat populum Judaeorum, interpretatur virilis, significat populum gentium, qui in fide Christi viriliter agit. Idipsum et Joannes, qui Domini gratia interpretatur significat. Gratia enim Dei salvatae sunt gentes. Nam et haec quatuor nomina in moribus uniuscujusque hominis continentur, Simon obediendo Deo, Petrus agnoscendo peccatum suum, Andreas viriliter sustinendo labotando, Joannes Dei gratiam suscipiendo habentur. Sive haec quatuor nomina pro quatuor princi
Abbreviated transcription (Latin):
Quare piscatores uocantur:
nequis aestimar& qđ ꝑ eloquen¬
tiam p̃dicatorũ sermodĩ
latius exir& non filui regũ
non scribȩ primo uocari memo¬
rantur : sed piscatores : piscato¬
res & illitterati mittuntur ad
p̃dicandũ nefides credentiũ
non uirtute dĩ. sed eloquentia
atq doctrina fieri putaretur:
Bini uocantur: biniq mittun¬
tur : & apte: Uae enĩ ait scrip¬
tura soli quia cũ caeciderit.
non hab& subleuantem : bina
& enim doctrinaẽ dilectio
di & dileccio ꝓximi. quaplem
binũ testam̃tũ p̃dicant: idẽ.
legis & euangelii : E rant enĩ
piscatores : & ait illis : Nenite¬

Expanded text:
Quare piscatores vocantur? ne quis aestimaret, quod per eloquentiam praedicatorum sermo Dei latius exiret. Non filii regum, non scribae primo vocati memorantur, sed piscatores. Piscatores et illitterati mittuntur ad praedicandum, ne fides credentium, non virtute Dei, sed eloquentia atque doctrina fieri putaretur. Bini vocantur, binique mittuntur et apte: Vae enim, ait scriptura, soli, quia cum ceciderit, non habet sublevantem. Bina etenim doctrina est, dilectio Dei et dilectio proximi, qua pleni bonum Testamentum praedicant, id est, Legis et Evangelii. Erant enim piscatores, et ait illis, et
Abbreviated transcription (Latin):
Praetessit quippe iudaicus
popłs. secutus ẽ gentilis & quia
om̃s electi siue qui in iudȩa
eẽ poterant. siue quinune in
aecclesia existunt. in mediato¬
rẽ di & hominũ crediderut
& credunt: qui p̃reunt & qui
secunt᷑ osanna clama unt:
& priores quȩ sier̃ & p̃sentes
quaer̃ & bene dictũ quiuent
in nomine dnĩ confitentur.
qm̃ una spes una fides est
p̃cedentiũ atq sequentiũ

Expanded text:
Praecessit quippe Judaicus populus, secutus est gentilis, quia omnes electi, sive qui ex Judaea esse potuerunt, sive qui nunc in Ecclesia existunt, in Mediatore Dei et hominum crediderunt et credunt. Qui praeeunt, et qui sequuntur, Osanna clamant. et priores quaesierunt, et praesentes quaerunt; et benedictum qui venit in nomine Domini confitentur, quoniam una spes, una fides est praecedentium atque sequentium
Abbreviated transcription (Latin):
eũ p̃dicantib audier̃. Si cut ipse
dñsait Beati qui ñ uider̃ & credider̃
Nũ quid non audier̃ : & quidem
in omnẽ t̃rã exiuit sonus eorũ: &
infines orbt̃rae uerba eorum
hoc depsalmo sũptũ ẽ ubiait.
Non sunt loquele neq: sermones
quorũ non audiantur uoces eorũ.
in quo ꝓlinguarũ & sermonum
uarietate gentes sine dubio in¬
telliguntur. Et notandũ qđ in
tra sonus exierit & in fines orbis
t̃rae. non sonus sed uerba ꝑuene¬
rint: Terranãque hoc in loco
imperitos & indo cibiles homi¬
nes dicit. ad quos non uerba in
quibus non racio fidei contine¬
tur & his ex planacio sapiencie
sed sonus fidei cõmuni simplici
p̃dicacione ꝑuenerit : finẽ uero
orb terrarũ : eruditiores quosq
& prudentiores appella uerit̃ :¬
finis enĩ ꝑfectionẽ indicat rerũ :
adhos ergotales non solũ uoces:
sed uerba & rationẽ ꝑuenisse ꝓnun¬
ulcas: Hoc mare ꝓpt̃ terras
adiacentes. multis uocatur no¬
minibus. idẽ mare galileae.

Expanded text:
dicantibus audierunt, sicut ipse Dominus ait: Beati qui non viderunt et crediderunt. Nunquid non audierunt? Equidem in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Hoc de Psalmo sumptum est, ubi ait: Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum , in quo pro linguarum et sermonum varietate gentes sine dubio intelliguntur. Et notandum, quod in terram sonus exierit, et in fines orbis terrae, non sonus, sed verba pervenerint. Terra namque hoc loco imperitos et indocibiles homines dicit, ad quos non verba, in quibus ratio fidei continetur et explanatio sapientiae, sed sonus fidei cum manet, simplici praedicatione pervenerit. Finem vero orbis terrarum, eruditiores quosque et prudentiores appellaverit. Finis enim perfectionem indicat rerum. Ad hos ergo tales non solum voces, sed verba et rationem pervenisse pronunlilaeae. Hoc mare propter terras adjacentes multis vocatur nominibus, id est mare Galilaeae,
Abbreviated transcription (Latin):
eius filius. uiginti quinq anni
numerantur : Postea quinto
aetatis anno isaac paruulus
ab his mahele coepit affligissi c̃
idem apłs in hac ipsa epistola
memorat euidenter: ergo
monstratur scđm sermonẽ di
ad abra ham factũ posttriginta
annos rȩꝓmissionis. semeneius
ꝑsecucionibus laborare coepisse:
NaM SI EX LEGE HEREDITAS
Acsidicer& non ex lege quae
nondũ erat. sedex rȩomissio¬
ne abrahȩ donatũ ẽ semen¬
quod ẽ xp̃s. in quo om̃s benedi¬
cerentur gentes: QUID IGITUR
Hic dicere poterat aliquis quid
necesse fuit legem post cccexixͣ

Expanded text:
us filius, viginti quinque anni us filius, viginti quinque anni numerantur, postea quinto aetatis anno Isaac parvulus ab Ismahele coepit affligi, sicut idem apostolus in hac ipsa epistola memorat. Evidenter ergo monstratur, secundum sermonem Dei ad Abraham factum, post triginta annos repromissionis semen ejus persecutoribus laborare coepisse. Nam si ex lege, etc. ceret, non ex lege quae nondum erat, sed ex repromissione Abrahae donatum est semenquod est Christus, in quo omnes benedicerentur gentes. Quid igitur Hic dicere poterat aliquis: Quid necesse fuit legem post