comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est uere multũ cauendũ & moletũ hy po¬
uitioꝵ accusationes odio & liuore suscipi¬
ant: etiã ꝓuisores & consultores uideri
se uolunt. et idõ pie cauteq uigilandũ
est: ut cũ aliquẽ rephendere uel obiurga¬
re necessitas coegerint: pͥmo cogitemꝰ utrũ
tale sit uitiũ qđ nunꝗͣ habiumꝰ. uel qͦ iã
caruimꝰ. Et si nunqͣm habuimꝰ. cogitemꝰ
& nos homines esse & habere potuisse. Si
uͦ habuimꝰ & ñ habemꝰ: tangat memoriã
cõmunis infirmitas ut illã rep̃hensionẽ
uel obiurgationẽ ñ odiũ sed miscdiam
precedat ut siue ad correctionẽ eꝰ ꝓpt̃ que
id facimꝰ siue ad ꝑuersionẽ ualuerit. nã
incertꝰ: exitꝰ nos tam̃ de simplicitate ocłi
nr̃i securi simꝰ. Si aut̃ cogitantes nosmet
ipsos inuenerimꝰ in eo esse uitio in qͦ est
ille quẽ reprehendere paramꝰ: ñ rep̾hen
damꝰ neq obiurgemꝰ sed tantũ conge¬
miscamꝰ & ñ illũ ad obtẽꝑandũ nob sed
ad parit̃ collugendũ inuitemꝰ. Raro gͦ

Expanded text:
est uere multum canendam et mouitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si uero habuimus et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem uel obiurgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. si autem cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem reprdamus, neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ Contra hypochritã dñs quȩ coe¬
ꝑat exequit᷑ Siuerã in qͥt & ñ fictam
uis habere iusticiã quȩ uerb ostentas.
etiã factis cõpensare curato. ut bona
existens arbor: bonis orneris & fruc¬
tib. Quia & si se fingat hypochrita
ñ est bonꝰ qͥ facit oꝑa mala. & si rep̃¬
hendat insontẽ ñ idõ malus ÷ qͥ facit
oꝑa bona: UNa quȩq enĩ arbor:
de fructu suo cognoscit᷑. Qui sic fruc¬
tꝰ qͦ mala bonaue dinosci debeatar¬

Expanded text:
ra hypocritam quae coeperat exsequitur. Si veram inquit et non fictam vis habere justitiam, quae verbis ostentas, etiam factis compensare curato, ut bona existens arbor, bonis orneris et fructibus. Quia et si se fingat hypocrita, non est bonus, qui facit opera mala. Et si reprehendat insontem, non ideo malus est qui facit opera bona. Unaquaque enim arbor de fructu suo cognoscitur. Qui sit fructus quo mala bonave dignosci debeat ar
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. peccatũ aut̃ cũ consũmatũ fue¬
rit: generat mortẽ. Potest etiã ꝑ impetu
fluminis extremi iudicũ discrim̃ intelli¬
gi: qͣndo utraq domo consũmata. om̃is qͥ
se ex altat humiliabit᷑ & qͥ se humiliat
exaltabit᷑ ibuntq impii ñ solũ homines
sed & angłi qͥ ad diaboli domũ ꝑtinebant

Expanded text:
peccatum. Peccatum autem cum consummatum fuepeccatum. Peccatum autem cum consummatum fuerit generat mortem. Potest etiam per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando, utraque domo consummata, omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur; ibuntque impii, non solum homines, s
Abbreviated transcription (Latin):
ead deteriora deicit᷑ qͣsi in puteo qͦ ceci¬
dit fundũ ñ inuenit qͦ figat᷑ Unde be¬
ne alias dr̃. Peccatorcũ uenerit in ꝓfun¬
dũ malors contẽnit. Redire nanq dis¬
simulat: qͥa misereri s̃ posse desꝑat.
Sed cũ desꝑando ãpliꝰ peccat: qͣsi putto
suo fundũ subtrahit. ne ubi retineri
possit inueniat Ergo qͥ audit sermo¬
nes xp̃i & ñ facit. siue initiatꝰ miste¬
riis xp̃i seu in totũ alienꝰ a xp̃o. quia se¬
ipsũ male ȩdificat: similis ẽ homini
stulto de qͦ dr̃ inimicus homo hoc fecit:
N quã illisus ÷ fluuiꝰ & continuo ceci¬
dit & facta est ruina domꝰ illiꝰ magna.
Manifestũ ÷ qr irruente qualibet tẽp¬
tatione mox & uere mali & ficte boni
peiores fuint donec ad extremũ ꝑpe¬
tuã labant᷑ in poenã. Porro moraliter
dicendũ. qͥa unusqͥsq tẽptat᷑ a concu¬
piscentia sua abstractus & illectus.
dehinc concupiscentia cũ conceꝑit parit

Expanded text:
e ad deteriora dejicitur, quasi in puteo, quo cecie ad deteriora dejicitur, quasi in puteo, quo cecidit, fundum non invenit, quo figuratur. Unde bene alias dicitur: Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit . Redire namque dissimulat, quia misereri sibi posse desperat. Sed cum desperando amplius peccat, quasi puteo suo fundum subtrahit, ne ubi retineri possit inveniat. Ergo qui audit sermones Christi, et non facit, sive initiatus mysteriis Christi, seu in totum alienus a Christo, quia seipsum male aedificat, similis est homini stulto, de quo dicitur: Inimicus homo hoc fecit . In quam illisus est fluvius, et continuo cecidit. Et facta est ruina domus illius magna. Manifestum est quia, ingruente qualibet tentatione, mox et vere mali et ficte boni pejores fiunt, donec ad extremum perpetuam labantur in poenam. Porro moraliter dicendum quia unusquisque tentatur a concupiscentia sua, abstractus et illectus. Dehinc concupiscentia cum coeperit, parit
Abbreviated transcription (Latin):
tissimȩ illi petrȩ adhȩrent labe facturcu
nequeunt:
ui aut̃ audiuit & ñ fecit similis est homi¬
ni edificanti domũ suã sup̃ t̾rã sine fun¬
damdo Fundam̃ta domꝰ diaboli mundus
qͥ in maligno positus ẽ ñ creatoris digni¬
tate sed malignitate delinquentis uocat᷑
Quã sup̃ terrã ȩdificat qͥa obsequentes sibi
de cȩlis ad terrena decrahit. Sine fundam̃
lũ qͥppe sine substantia est: qđ tam̃ ut¬
cunq in boni natura concrescit. Quia
uͦ a fundo dicit᷑ fundam̃tũ possumꝰ etiã
fundam̃tũ ꝓ fundo positũ ñ in conue¬
nient̃ accipe. sic̃ auditꝰ ab aure dicitur.
& tam̃ plerunq ipsa auris auditꝰ no¬
mine designat᷑ Sic ut gͦ qͥ in puteo
mergit᷑ putei fundo retinet᷑ ita corri¬
ens quasi in quodã fundi loco consiste¬
ret anima. si semel lapsa in aliqͣse pecca¬
d mensura retineret. Sed cũ peccato in
qͦ labit᷑ ñ potest esse contenta dũ cotidi¬

Expanded text:
tissimae illi petrae adhaerent, labefactari tissimae illi petrae adhaerent, labefactari nequeunt. Qui autem audivit, et non fecit, similis est homini aedificanti domum suam supra terram sine fundamento. Domus diaboli, mundus qui in maligno positus est, non Creatoris dignitate, sed magnitudine delinquentis vocatur. Quam super terram aedificat, quia obsequentes sibi de coelis ad terrena detrahit. Sine fundamenlum quippe sine substantia est, quod tamen utcunque sit, in boni natura coalescit. Quia vero a fundo dicitur fundamentum, possumus etiam fundamentum pro fundo positum, non inconvenienter accipere. Sicut auditus ab aure dicitur, et tamen plerumque ipsa auris auditus nomine designatur. Sicut ergo, qui in puteo mergitur putei fundo retinetur, ita corruens quasi in quodam fundi loco consisteret anima, si semel lapsa, in aliqua se peccati mensura retineret. Sed cum peccato, in quo labitur, non potest esse contenta, dum quotidi
Abbreviated transcription (Latin):
data enĩ erat supra petrã. fluminis in¬
undatio qm alibi portas inferi nuncu¬
pat dicens. qa tues petrus & suꝑ hanc
petrã ȩdificabo eccłam meã. & port in¬
feri ñ prȩualebunt ei: ipsa ẽ. cuiꝰ sup̃
meminit beati eritis inqͥens cũ uos ode¬
rint homines. & cũ separauerint uos &
expbrauerint. & eiecerint nom̃ ur̃m
tanꝗͣ malũ Quȩ firmos ȩccłȩ angͣlos. &
si irruere ñ tam̃ diruere poterit qͥa gau
inuicẽ contra undarũ rabiẽ cohortantes.
Ecce beatificamꝰ eos qͥ sustinuer:. Patientiã
iob audistis. & finẽ dñi uidistis. Et iterũ
Fluminis impetꝰ letificat ciuitatẽ dĩ scĩ¬
uificauit tab̾naculũ suũ altissimꝰ. Ds̃ in
medio eiꝰ ñ cõmouebit᷑ Sed & iuxta le-
e uel immundorũ sp̃uũ. uel imꝓborũ
hominũ uel ipsa suȩ m̃tis aut carnis in¬
quietudine pulsant᷑ & qͣntũ ꝓprus¬
uirib fidunt inclinant᷑. qͣntũ uͦ inuic¬

Expanded text:
data enim erat supra petram. Fluminis indata enim erat supra petram. Fluminis inundatio, quam alibi portas inferi nuncupat, dicens: Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt aum vos oderint homines, et cum separaverint vos, et exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum . Quae firmos Ecclesiae angulos, et si irruere, non tamen diruere potuit. Quia gau invicem contra undarum rabiem cohortantes: Ecce, beatificamus eos, qui sustinuerunt. Patientiam Job audistis, et finem Domini vidistis . Et iterum: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in mede, vel immundorum spirituum, vel improborum hominum, vel suae ipsius mentis, vel carnis inquietudine pulsantur. Et quantum prviribus fidunt inclinantur. Quantum vero invic
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃ta ñ supͣ t̾rã sed supͣ petram
sapiens architectꝰ locauit qͥa m̃tes sulli¬
miũ uiroꝵñ in t̾renis desiderus xp̃c¬
⁊ sed in insuperabili sua fide. spe & caritate
constituit Petra aut̃ inqͥt erat xp̃c Qui fo
dit in altũ. qͥa p̃ceptis humilitatis terre¬
na onia fideliũ de cordib eruit ne ꝓpter
aliqͥd in fimũ uel cõmodũ tẽporale dõ ser¬
uiant. Moralit᷑ aut̃ fundam̃ta domꝰ: ipse
sunt intentiones bonȩ conuersationis quȩ
ꝑfectus uerbi auditor exhaustis humili¬
tate x p̃iana suꝑuacuarũ fragiliũq cogi¬
tationũ ruderib: in ad implendis xp̃i
mandatis firmit᷑ inserit. hoc uidelicet
in se ipso xp̃o cooꝑante specialit̾ agens:
qđ in uniuersali ȩccła xp̃c generaliter
agit gaudensq cũ psalmista. qr eduxit
me de lacu miseriȩ & de luto fecis. & sta¬
tuit supra petrã pedes meos. & cetera.
nundatione aũt facta. illisũ est flum̃
domui illi & ñ potuit eã mouere. fun¬

Expanded text:
fundamenta non supra terram, sed supra petram sapiens architectus locavit, quia mentes sublimium virorum, non in terrenis desideriis Christus, sed insuperabili sua fide, spe et charitate constituit. Petra autem inquit erat Christus . Qui fodit in altum, quia praeceptis humilitatis terrena omnia fidelium de cordibus eruit, ne propter aliquid infimum vel commodum temporale Deo serviant. Moraliter autem fundamenta domus ipsae sunt intentiones bonae conversationis, quae perfectus verbi auditor, exhaustis humilitate Christiana supervacuarum fragiliumque cogitationum ruderibus, in adimplendis Christi mandatis firmiter inserit, hoc, videlicet, in seipso Christo cooperante specialiter agens, quod in universali Ecclesia Christus generaliter agit. Gaudensque cum Psalmista: Quia eduxit me de lacu miseriae, et de luto faecis. Et statuit supra petram pedes meosautem facta, illisum est flumen domui illi, et non potuit eam movere. Fun
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩterũ elemosina uel oratio uel ieiuniũ.
fructꝰ quidẽ est ꝓpͥe bonorũ sed ñ nunqͣm
bi. Attendite a falsis ꝓpħis qͥ ueniunt ad
uos in uestim̃tis ouiũ intrinsecus aut̃
st̃ lupi rapaces. Sed ñ idõ debent oues
odisse uestim̃tũ suũ qđ plerunq illo se
occultant lupi. dũ alud ostendunt ad
decipiendũ aliud exerunt ad dep̾dandũ
uel int̾ficiendũ eos qͥ sub isto uestitu o uino
lupos uidere ñ poss̃. hic gͦ ñ ÷ fructꝰ de
qͦ cognosci arborẽ monet: sed illa qͥ est
supra monstratꝰ. Neq eni de spinis
colligunt ficus neq de rubo uindemiant
uuã. Spinas reor & rubũ. & scłi curas &
punctiones esse uitiorũ. de qͥb peccanti
homini dictũ .ẽ. Terra tua spinas & tribu¬
los germinabit tͥ Ficusuͦ & uuas dulcedi¬

Expanded text:
eterum eleemosyna, vel oratio, vel jejunium, fructus quidem est proprie bonorum, sed nonnunquam bi: Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quod plerumque illo se occultant lupi, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exerunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hic ergo non est fructus, de quo cognosci arborem monet, sed ille qui est supra monstratus. Neque enim de spinis colligunt ficus, neque de rubo vindemiant uvam. Spinas reor et rubum saeculi curas et punctiones esse vitiorum, de quibus peccanti homini dictum est: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . Ficus
Abbreviated transcription (Latin):
rit & feruorẽ dilectionis qͥ lȩtificat cor
hominis De quib euangelio choruscan¬
te uox turtut᷑is in t̾ra longe lateq reso¬
nabat ficus ꝓtulit grossos suos. uineȩ
florentes dederunt odorẽ. Non autẽ
de spinis ficus. ñ uua de rubo colligi¬
t᷑ qr mens adhuc ueteris hominis con¬
suetudine depressa: simulare potest.
sed fructꝰ noui hominis ferre ñ potest
Quod siqͥs obicere uoluerit ac dicere. qđ
& moyses de rubo uindemia uerit uuã.
quando a cognato gentili consiliũ utile
suscepit. & de spinis colligerent ficus.
ii qͥb dictũ ÷ de phariseis. quȩ dicunt
facite . q̃ aut̃ faciunt facerẽ nolite. sci¬
at qͥa sic̃ uerax nonnunꝗͣ palmes sepi
in uolutꝰ recũbit. portansq fructũ spi¬
na ñ suũ usib hoc seruit humanis: sic
dicta uel acta malor. si quando bonis
prosunt. ñ hoc ipsi faciunt mali sed
fit de ilis suꝑno ꝓuidente consilio:
Honus homo de bono thesauro cordis suui ꝓ.¬
fert bona. & malus homo de malo ꝓfert

Expanded text:
tionis qui laetificat cor hominis de quibus Evangelio coruscante vox turturis in terra longe lateque resonabat, ficus protulit grossos suos, vineae florentes dederunt odorem . Non autem de spinis ficus, non uva de rubo colligitur, quia mens adhuc veteris hominis consuetudine depressa simulare psed fructus novi hominis ferre non potest. Quod si quis objicere voluerit, ac dicere, quod et Moyses de rubo vindemiarit uvam, quando a cognato gentili consilium utile suscepit, et de spinis collegerint ficus hi quibus dictum est de Pharisaeis: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite ; sciat quia sicut verax nonnunquam palmes sepi involuta recumbit, portansque fructum spina suum non usibus servat humanis, sic dicta vel acta malorum, si quando bonis prosunt, non hoc ipsi faciunt mali, sed fit de illis superno providente consilio. Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus homo de
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ dico. Qui parce seminat: parce &
metet . Et qui seminat in benedictionib: :
de benedictionib & metet. Potest aut̃ &
de onib: quȩ m̃te manu. linguageri¬
mꝰ accipi: qr tu reddes singulis in qͥt scđm
oꝑa eorum: Dicebat aut illis & simili¬
tudinẽ. Nunqͥd potest cȩcus cȩcũ ducere :¬

Expanded text:
tem dico: Qui parce seminat, parce et metet. Et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet . Potest autem et de omnibus quae mente, manu, lingua gerimus, accipi. Quia tu reddes singulis, inquit, secundum opera eorum. Dicebat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere
Abbreviated transcription (Latin):
duci id ÷ ꝓeccantẽ a peccatore castigari
ñ posse p̾monuit. multi enĩ suꝑbia uel odi¬
o. phylargiria uel auaricia uel alio qͦli¬
bet crimine p̾uenti : leuia hȩc aut nul¬
la uidicantes. acerrime corripiunt eos qͦs
subita uiderint ira turbatos: ocłm m̃tis
a solito puritatis statu. qͣsi festuca irru¬
ente mutasse. Aq immemores dñi p̃cepti
qͦ ait nolite condẽnare & ñ condenabimini
magis amant uituꝑare & dãnare. quam
emendare & corrigere. Et qͦmͦ potes dice¬
re fr̃i tuo. frat̾ sine eͥtiã festucã de ocłotuo
ipse in ocło tuo trabẽ ñ uidens: Hȩc cũ frẽ
agis si uerbi gr̃a. qđ ira ille peccauit. tu
tate ipsa tantũ robur acceꝑit: ut merito
appellet᷑ trabes. fieri aut̃ potest ut si iras¬
caris homini uelis etiã corrigi.Si aut̃ ode¬
ris hominẽ : ñ potes eũ uelle corrigi. et
idõ impossibile dicit᷑. ut festucã fris ocło
demat: qͥ suo trabẽ gestat in oculo.

Expanded text:
duci, id est, peccantem a peccatore castigari duci, id est, peccantem a peccatore castigari non posse praemonuit. Multi enim superbia, vel odio, philargyria, vel avaritia, vel alio quolibet crimine praeventi, laevia haec aut nulla judicantes, acerrime corripiunt eos quos subita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puritatis statu, quasi festuca irruente, mutasse, atque immemores dominici praecepti, quo ait: Nolite condemnare, et non condemnabimini , magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo potes dicere fratri tuo: Frater, sine, ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non videagis verbi gratia quod ira ille peccavit, tu tate ipsa tantum acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest ut si irasceris homini velis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere, et ideo impossibile dicitur, ut festucam fratris oculo demat, qui suo
Abbreviated transcription (Latin):
iusce sententiȩ pendet ex suꝑiorib ubi
de dando elemosina & iniuria dimitten¬
da p̾cipit᷑ Si te inqͥt ira contͣ uiolentũ
& contra petentẽ phylargiria cecauerit.
nunqͥd tua m̃te uitiata: uitiũ eiꝰ cura¬
re poteris : Aut ille solus qͥ in iuriã fe¬
cit. & ñ tu etiã qͥ ferre nesciebas reus
deputaberis : At si mitẽ te tranqͥlliq
pectoris eiꝰ imꝓbitas inuenerit: & ille
ad poenitentiã mouebit᷑ & tu patientiȩ
p̃mio donab̾is: qͥ cecũ uidente ocło hoc est
corde sereno ducere curabas ad lumen.
oN est discipłs suꝑ magistrũ. Perfectꝰ
aut̃ õnis erit.si sit sicut magister eiꝰ.
Si magister qͥ utiq quasi ds̃ potuit ñ
suas ultũ iri in iurias. s ipsos maluit
in secutores patiendo reddere mitdres.
eandẽ nec esse ÷ discipłi qͥ puri homines
sunt. regulã ꝑfectionis sequantur.
Quid autẽ uides festucã in oło fristu¬
T trabẽ aut̃ quȩ in ocłotuo ẽ ñ consideras.
Et hoc ad suꝑiora respicit. ubi cecũ a ceco

Expanded text:
superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te inquit ira contra violentum, et contra petentem philargyria, caecaverit, nunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? aut ille solus, qui injuriam fecit, et non tu etiam, qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patientiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno, ducere curabas ad lumen. Non est discipulus super magistrum. Perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus. Si magister, qui utique quasi Deus potuit, non suas ultum ire injurias, sed ipsos maluit insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est discipuli, qui puri homines sunt, regulam perfectionis sequantur. Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quae in oculo tuo est non consideras? Et hoc ad superiora respicit, ubi caecum a caeco
Abbreviated transcription (Latin):
domi s̃ iubet parare qđ cȩnet. hoc e post la¬
borẽ aptȩ locutionis humilitatẽ quoq
ꝓpͥe considerationis ex hibere.: Talis nanq
conscientiȩ tẽplũ dñs dignat᷑ ingredi.
tali cena libentissime pasci desid̾at. Ecce
enĩ ego inqͥt sto ad ianuã & pulso siqͥs sur¬
rexerit & aꝑuerit mͥ: intͣbo ad illũ & ce¬

Expanded text:
domi sui jubet parare quod coenet, hoc est, ladomi sui jubet parare quod coenet, hoc est, laborem apertae locutionis, humilitatem quoque propriae considerationis exhibere. Talis namque conscientiae templum Dominus dignatur ingredi, tali coena libentissime pasci desiderat. Ecce enim ego, inquit, ad januam et pulso, si quis surrexerit et aperuerit mihi, intrabo ad illu
Abbreviated transcription (Latin):
Uis aut̃ ur̃m habens seruum caeꝰ .u.¬
arantẽ aut pascentẽ: Hec parabola
docet. ut fides qͦ uirtutib foris excellen¬
tior. eo in ipsa conscientia fiat intꝰ humi¬
lior. Seruus quippe arans aut pascens.
qͥlibet ȩccłȩ doctor intelligit᷑ de qͦ dñs
ait Nemo mittens manũ suã in aratrũ
& aspiciens retro: aptꝰ ÷ regno dĩ Et alti
sese amare testanti. t̃c io uͦ respondit pas¬
ce oues meas. Qui regresso de agrodi¬
cat illi statĩ. transi recũbe. & ñ dicat ei
para qđ cenẽ Seruus de agro regredi¬
t᷑. cũ int̾misso ad tẽpꝰ oꝑe p̃dicandi: ad
conscientiã doctor recurrit: atq a pu¬
blico locutionis ad curã cordis rediens
sua secũ secretiꝰ acta uel dicta retractat.
Cui ñ statĩ dñs transi recũbe dicit. idẽ.
transi de hac uita mortali. & in ȩt̾nȩ
uite beata sede refouere. Hȩc enĩ postea
dicturus. interĩ post pastũ atq agriculturã

Expanded text:
uis autem vestrum habens servum uis autem vestrum habens servum arantem aut pascentem. Haec parabola docet ut fides, quo virtutibus foris excellentior, eo in ipsa conscientia fiat intus humilior. Servus quippe arans aut pascens, quilibet Ecclesiae doctor intelligitur. De quo Dominus ait: Nemo mittens manum suam in aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei. Et alteri sese amare testanti tertio respondit: Pasce oves meas. Qui regresso de agro dicet illi statim Transi, recumbe, et non dicet ei, Para quod coenem? Servus de agro regreditur cum, intermisso ad tempus opere praedicandi, ad conscientiam doctor recurrit, atque, a publico locutionis ad curiam cordis rediens, sua secum secretus acta vel dicta retractat. Cui non statim Dominus, Transi, recumbe dicit, id est, transi de hac vita mortali, et in aeternae vitae beata sede refovere. Haec enim postea dicturus, interim post pastum atque agriculturam
Abbreviated transcription (Latin):
tinas ñ solũ ad p̾sens exhaurit: sed & in fu-¬
turũ ne recolligi ualeant p̾cauet. arbor
aut̃ morus eradicanda & in mare tͣnsplan¬
tanda uel siplicit̾ posita potest intelligi
qr uidelicet consũmata fidĩ indiciũ sit
uerbo elem̃tis imꝑare. ut qđ de uno spe¬
cialit᷑ dictũ est: hoc generalit᷑ de om̃ib
sciendũ credat᷑. Deniq alibi dñs arefacta
uerbo ficulnea discipłis mirantib ait
si habueritis fidẽ & ñ hȩsitaueritis. ñ solũ
de ficulnea facietis: sed & si monti huic
dixeritis tolle & iacta te inmare. fuet. Uel
certe ꝑ morũ cuiꝰ colore sanguineo fruc¬
tꝰ & uirgulta rubent. unde &e a latinis
uȩlut instirpe gene̾ris tenebat᷑. uerbis
p̃dicationis eradicata & in mare genti¬
ũ tnsplantata atq tͣnslata est. Cui sen¬
tentiȩ. subiunctȩ qͦq parabolȩ qͣ de uerb
ministri agit. sensus astipulat᷑. luuat &
illud. qđ folia mori serpenti suꝑiecta necẽ

Expanded text:
tinas non solum ad praesens exhaurit, sed et in futinas non solum ad praesens exhaurit, sed et in futurum ne colligi valeant, praecavet. Arbor autem morus eradieanda, et in mare transplantanda, vel simpliciter posita, potest intelligi, quia videlicet consummatae fidei indicium sit verbo elementis imperare, ut quod de uno specialiter dictum est, hoc generaliter de omnibus sentiendum credatur. Denique alibi Dominus arefacta verbo ficulnea discipulis mirantibus ait: Si habueritis fidem, et non haesitaveritis, non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis, tolle et jacta te in mare, fiet . Vel certe per morum, cujus colore sanguineo fructus et virgulta rubent, unde et a Latinis daeorum, in qua velut in stirpe generis tenebatur, verbis praedicationis eradicata, et in mare gentium translata est atque plantata. Cui sententiae subjunctae quoque parabolae, quae de verbi ministris agit, sensus astipulatur. Juvat et illud, quod folia mori serpenti superjecta nece
Abbreviated transcription (Latin):
augeri. Nemo enĩ repente fit sũmꝰ. sed
in bona conuersatione a minimis qͥsq
inchoat: ut ad magna ꝑueniat. Alia nãq
nanq st̃ uirtutis exordia : aliud ꝓfectꝰ ali¬
ud ꝑfectio. Quã magnoꝑe quȩrentes ai¬
unt dño. ad auge nobis fidẽ. Dix̃ aut̃
dñs. Si haberetis fidẽ sic̃ granũ sin apis.
diceretis huic arbori moro eradicare &e tͣns
fectã grano sinapis cõparat. quȩ sit uide¬
fectionis intꝰ gerat ostendens. Sed nõtandũ.
qr granũ sinapis ad purgationẽ capitis sa¬
luberrime ꝓdest. Nã si optime tritũ & cri¬
bellatũ tepidȩ & pingui mulsȩ admisceas.
& hoc ieiunꝰ cont᷑ solẽ calidũ uel in balneo
gargarizes. omem humorẽ noxiũ etiã si
crassior fuerit de capite purgat. & immi-¬
nentiũ quoq imbetillitatũ facit ꝑicula
cribro discretionis castigata: & ꝑfecte dilec¬
tionis melle dulcorata. om̃s de corde qđ est¬
nr̃i interioris hominis caput uitiors sen¬

Expanded text:
augeri. Nemo enim repente fit summus, sed augeri. Nemo enim repente fit summus, sed in bona conversatione a minimis quisque incohat, ut ad magna perveniat. Alia namque sunt virtutis exordia, aliud prospectus, aliud perfectio. Quam magnopere quaerentes aiunt Domino: Adauge nobis fidem. Dixit autem Dominus: Si haberetis fidem sicut granum sinapis, diceretis huicerfectam grano sinapis comparat, quae scierfectionis intus gerat ostendens. Notandum est etiam quod granum sinapis ad purgationem capitis saluberrime prodest. Nam si optime tritum bellatum tepidae pingui mulsae admisceas, et hoc jejunus contra solem calidum, vel in balneo gargarizes, omnem humorem noxium etiam si crassior fuerit, de capite purgat, et imminentium quoque imbecillitatum facit pericula cribro discretionis castigata, et perfectae dilectionis melle dulcorata, omnes de corde, quod est interioris nostri hominis caput, vitiorum sen
Abbreviated transcription (Latin):
nat intuere. Si peccauerit in te fr̃ tuus
uade & corripe eũ: & cȩtera usq qͦ ait.
Si aut̃ & ȩccłam ñ audierit: sit tͥ sic̃ ethnicꝰ
& publicanꝰ. Et merito qr sub nomine
fidelis agit oꝑa infideliũ. Alit̾ sane ueniã
fr̃i petenti : alit̾ in imico ꝑsequenti dare
p̃cipim᷑. Huic uidelicet. ut accepta remis¬
sione peccati qͦ nos insontes nocuit: socia
nob̾ caritate cõmunicet. Illi uͦ. ut cũ nob̾
malũ uult & si potest facit: nos illi sẽper
bonũ uelimꝰ. faciamꝰq qđ possumꝰ. Neq
enĩ dauid eundẽ ueniȩ modũ ꝑsecutori¬
miscdit̾ eos lugens prȩstare potuit: quem
fr̃ib salubri copunctione castigatis. ioseph
beniuole cognoscendus exhibuit.i¬
ł dixertꝰ apłi dño. Ad auge nob̾ fidẽ.
Dixerat supͣ dñs. Qui fidelis. e̾. in mi¬
nimo. & in maiore fidelis est. Et si in ali
hoc ÷ in t̾renoꝵ contẽptu iã fuere fide¬
les. in suo sibi ac maiore fidẽ postulant

Expanded text:
nat, intuere. Si peccaverit in te frater tuus, nat, intuere. Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum, et caetera, usque quo ait: Si autem et Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Et merito, quia sub nomine fidelis egit opera infidelium. Aliter sane veniam fratri petenti, aliter inimico persequenti dare praecipimur. Hunc videlicet, ut, accepta remissione peccati, quo nos insontes nocuit, socia nobis charitate communicet, illi vero, ut cum nobis malum vult, et, si potest, facit, nos semper bonum velimus, faciamusque quod possimus; neque enim David eumdem veniae modum persecutorimisericorditer eos lugens praestare potuit, quem fratribus salubri compunctione castigatis Joseph benevole eognoscendus exhibuit. Domino: Adauge nobis fidem. Dixerat supra Dominus: Qui fidelis est in minimo, et in majore fidelis est. Etsi in alienhoc est, in terrenorum contemptu jam fuere fideles, in suo sibi ac majore fidem postulant
Abbreviated transcription (Latin):
nitet me. dimitte illi. Septenario nu¬
mero ñ ueniȩ dandȩ t̾minꝰ ponit᷑ sed
uel om̃ia peccata dimittenda: uel sẽ ꝑ
poenitenti dimittendũ p̃c ipit᷑. Solet
enĩ sepe ꝑ septẽ cuiꝰcunq rei aut tẽpo¬
ris uniuersitas indicari. Unde qđ in psal-¬
mo canit᷑ septies in die laudẽ dix̃i tibi:
nichil ÷ aliud. qͣm sẽꝑ laus eiꝰ in ore meo
Nã &e alibi petro int̾roganti: quotiens
peccanti in se fr̃ĩ dimittat. an usq septies:
respondit dñs. Non dico tͥ usq septies sed
usq septuagies septies. Idest qdringentis
nonaginta uicib. ut totiens peccanti fr̃i
dimitteret in die: qͦtiens ille peccare posset
Peccanti gͥ in te fr̃i. si poenitentiã egerit
dimittendi habes potestatẽ. immo necessi¬
tatẽ: ut & tͥ poenitenti ac ueniã petenti.
pat̾ qͥ est in cȩlis ignoscat. at si increpatꝰ
conuerti & poenitentiã agere neglexe¬
rit: qͥd suꝑ hoc ueritatis sententia decer¬

Expanded text:
nitet me, dimitte illi. Septenario nunitet me, dimitte illi. Septenario numero non veniae dandae terminus ponitur, sed vel omnia peccata dimittenda, vel semper poenitenti dimittendum praecipitur. Solet enim saepe per septem cujuscunque rei aut temporis universitas indicari. Unde quod in psalmo canitur: Septies in die laudem dixi tibi , nil est aliud quam semper laus ejus in ore meo . Nam et alibi Petro interroganti quoties peccanti in se fratri dimittat, an usque septies, respondit Dominus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies , id est, quadringentis nonaginta vicibus. Ut toties peccanti fratri dimitteret in die, quoties ille peccare non posset. Peccanti igitur in te fratri, si poenitentiam egerit, dimittendi habes potestatem, imo necessitatem, ut et tibi poenitenti ac veniam flagitanti Pater qui est in coelis ignoscat. At si increpatus converti et poenitentiam agere neglexerit, quid super hoc veritatis sententia decer
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ. Ne oderis frẽm tuũ in corde tuo.
sed publice argue eũ: ne habeas suꝑ illo
peccatũ. Quo gͥ ordine scandala declina¬
re & ue ꝑpetuũ uitare possimꝰ. insinuat.
Si nos uidelicet ipsos nequẽ ledamꝰ atten¬
dimꝰ. si peccatũ ⁊elo iusticiȩ corripimꝰ. si
ex corde poenitenti miscđiȩ pietatisq
uiscera pandimꝰ. Ubi cante intuendũ ẽ.
qr ñ passĩ peccanti dimittere s penitenti¬
a agenti dimittere iubem᷑. Et pͥmo quidẽ
petcantẽ miscđit᷑ increpare. ut sic sit cui
post modũ habeamꝰ iuste dimittere. Qui
dñici p̃cepti tͣnsgressor. ẽ: qͣm is qͥ eidem
poenitenti ueniã dare noluerit. Quia qͥ
dix̃ si penituerit dimitte: p̃misit. si pec¬
cauerit increpa. Itaq uenia fr̃ĩ post in-¬
crepationẽ largienda est: sed illi utiq
qͥ se poenitendo aberrore conuertit. ne uel
difficilis uenia. uł remissa sit indulgentia.
Er si septies in die peccauerit in te: & septi¬
es in die conuersus fuerit ad te dicens. poe¬

Expanded text:
imus: Ne oderis fratrem tuum in corde tuo, sed publice argue eum ne habeas super illo peccatum . Quo igitur ordine scandala declinare et vae perpetuum vitare possumus insinuat, si nos videlicet ipsos, ne quem laedamus, attendimus, si peccantem zelo justitiae corripimus, si ex corde poenitenti misericordiae pietatisque viscera pandimus. Ubi caute intuendum est quia non passim peccanti dimittere, sed poenitentiam agenti dimittere jubemur, et primo quidem peccantem misericorditer increpare, ut sit cui postmodum habeamus juste dimittere. Qui dominici praecepti transgressor est, quam is qui eidem poenitenti veniam dare noluerit. Quia qui dixit: si poenituerit, dimitte: praemisit, si peccaverit, increpa. Itaque venia fratri post increpationem largienda est, sed illi utique qui se poenitendo ab errore convertit, ne vel difficilis venia, vel remissa sit indulgentia. Et si septies in die peccaverit in te, et septies in die conversus fuerit ad te, dicens: Poe
Abbreviated transcription (Latin):
re cupiunt dubiũ ñ est. Qui uͦ iã in beatitu¬
diis sorte suscepti st̃ qͦ pacto dr̃ qr tnsire
adeos qͥ in inferno cruciant᷑ uolunt: Sed
sic̃ transire reꝑbi adelectos cupiunt. id ÷
a supplicioꝵs suorũ affictione migrare:
ita ad afflictos atq in torm̃tis positos
transire iustors est : m̃te ire ꝑ miscdiã
cosq uelle libare. Sed qͥ uolunt de beators¬

Expanded text:
re cupiunt, dubium non est, qui vero jam in beatiture cupiunt, dubium non est, qui vero jam in beatitudinis sorte suscepti sunt quo pacto dicitur quia transire ad eos, qui in inferno cruciantur, volunt? Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione migrare, ita ad afflictos atque in tormentis positos transire justorum est, mente ire per misericordiam, eosque velle liberare, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
lingua ardere ꝑhibet᷑. Sed cũ graui ual¬
de pauore pensandũ est hoc qđ sequitꝰ᷑.
t dix̃ illi abrahã. Fili. recordare quia
recepisti bona in uita tua: & lazarus si¬
milit᷑ mala. Nc̃ aut̃ hic consolat᷑: tu uͦ
cruciaris. Ecce enĩ dũ dr̃. recepistibona
in uita tua. indicatur & diues iste bo¬
ni aliqͥd habuisse: ex qͦ in hac uita bona
receꝑit. Rursũq dũ de laz aro dicitur
quit recepit mala. ꝓfecto monstrat᷑. & laza¬
rũ habuisse malũ aliqđ qđ purgaret᷑ Sed
mala lazari purgauit ignis in opiȩ &e bona
diuitis remunerauit felicitas cͣnseuntis uitȩ.
t inhis om̃ib int̾nos & uos chaos magnũ
firmatũ est: ut hu qͥ uolunt hinc tnsire
ad uos ñ possint. neq inde huc transmeare.
Qua in re ualde quȩrendũ ẽ qͦmͦ dicat᷑ ii qͥuo
lunt hinc ad uos transire ñ possint. Quia
enĩ ii qͥ in inferno st̃ ad beatoꝵ sortẽ t̃nsi¬

Expanded text:
lingua ardere perhibetur. Sed cum gravi vallingua ardere perhibetur. Sed cum gravi valde pavore pensandum est quod sequitur: Et dixit illi Abraham: Fili, recrecepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarum habuisse malum aliquod quod purgaretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Et in his omnibus inter vos et nos chaos mafirmatum est, ut hi qui volunt hinc transire ad vos, non possint, neque inde huc transmeare. Qua in re valde quaerendum est quomodo dicatur, ut hi, qui volunt ad vos transire non possint, quia enim hi, qui in inferno sunt, ad beatorum sortem transi
Abbreviated transcription (Latin):
ut refrigeret linguã meã. qr crucior in hac
flãma. o quanta ÷ subtilitas iudicioꝵ dĩ.
Oquã districte agit᷑ bonors actuũ malorũ¬
q retributio. Certe suꝑiꝰ dictũ est : qr in
hac uita lazarus cadentes micas de m̃st
diuitis quȩ rebat. & nemo illi dabat: nc̃
de supplicio diuitis dr̃ qr de extremodi¬
giti lazari distillari aꝗͣ in ore suo concu¬
piscit. Qui gͦ de m̃sa sua uel minima dare
noluit : in inferno positꝰ usq ad minima
qͥd sit qđ diues in igne positꝰ linguã suã¬
refrigerari petit. Mos qͥppe ẽ sacri eloqͥi
ut aliqndo aliud dicat: sed ex eodẽ dicto
aliud innuat. Suꝑiꝰ aut̃ hc̃ suꝑbũ diui¬
tẽ dñs ñ loqͣcitati uacantẽ dixerat. sed
suꝑflue conuiuantẽ. Neq hunc de loqua¬
citate narrauit: sed cũ elatione & tena¬
cia de edacitate peccasse. Sed qr habunda¬
re in conuiuiis loquacitas solet. qͥ hic ma¬
le conuiuatꝰ dr̃: apud inferos grauiꝰ in

Expanded text:
ut refrigeret linguam meam, quia crucior hac ut refrigeret linguam meam, quia crucior hac flamma. O quanta sublimitas judiciorum Dei! quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! certe superius dictum est: quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat, nunc de supplicio divitis dicitur quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Qui ergo mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quid sit quod dives in igne positus linguam refrigerari petit. Mos quippe est sacri elogii ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius hunc superbum divitem Dominus non loquacitati vacantem dixerat, sed superflue convivantem, neque hunc de loquacitate narravit, sed cum elatione et tenacia de edacitate peccasse; sed quia abundare in conviviis loquacitas solet, is qui hic male convivatus dicitur apud inferos gravius in
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate & in opia positũ a nullo ui¬
sitari. Nã qr nemo ei ad adiuuandũ ad¬
erat. testant᷑ canes: qͥ licent̾ uulnera lin¬
gebant. Ex una gͦ re omp̃s ds̃ duo iudici¬
a exhibuit. dũ lazarũ pauꝑẽ ante ianuã
diuitis iacere ꝑmisit. Ut & diues impiꝰ dã¬
nationis sibi augeret ultionẽ. & tẽptatꝰ
pauꝑ cresceret ad remunerationem.
accũ est aut̃ ut moreret᷑ mendicus ce
portaret᷑ ab angelis insinũ abrahȩ. Mortu¬
us est aut̃ & diues: & sepultꝰ ÷ in inferno.
Sinꝰ abrahȩ: requies est beators pauꝑum.
quors ÷ regnũ cȩlors. qͦ post hanc uitam
recipiunt᷑. Sepultura inferni. poenarũ
ꝓfunditas: q̃ suꝑbos & immisericordes post
hanc uitã uorat. Eleuans aut̃ ocłos
suos cũ esset in torm̃tis. uidit abrahã a
longe & lazarũ in sinueiꝰ. Et ipse clamans
dix̃. Pat̾ abrahã miserere mei. & mitte laza¬
rũ ut intinguat extremũ digiti sui in aqͣm.

Expanded text:
infirmitate et inopia a nullo viinfirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes qui libenter vulnera lingebant. Ex una ergo re omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Factum est autem ut moreretur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus esSinus Abraham requies est beatorum pauperum, quorum est regnum coelorum, quo post hanc vitam recipiuntur, sepultura inferni poenarum profunditas quae superbos immisericordes post hanc vitam devorat. Elevans autem oculos suos cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe et Lazarum in sazarum ut intingat extremum digiti sui in aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & canes ueniebant. & lingebant ulce¬
ra eiꝰ. Plenꝰ ulcerib m̃dicus lazarus an¬
te ianuas diuitis iacet. Quade re una. dñs
duo iudicia expleuit. Habuisset enĩ for¬
sitan aliquã excusationẽ diues. si laza¬
rus pauꝑ & ulcerosus ante eiꝰ ianuã non
iacuisset: si remotꝰ fuisset. si eiꝰ inopia ñ
ẽẽt ocłis importuna. Rursus si longe esset
diues ab ocłis ulcerosi pauꝑis: minorẽ tole¬
rasset tẽptationẽ pauꝑ in animo. Sed dũ
egenũ & ulceratũ ante ianuã diuitis &
deliciis affluentis posuit. in una eadẽq re¬
& ex uisione pauꝑis ñ miserenti diuiti cu¬
mulũ dãnationis intulit. & rursũ ex diui-¬
Cui certe poterat ad poenã sufficere pauꝑtas.
etiã si sanꝰ fuisset. Rursũ suffecisset egri¬
tudo etiã si subsidiũ adesset. Sed ut ꝓbare¬
t᷑ ãpliꝰ pauꝑ. simul hc̃ & pauꝑtas & egritu¬
do tabe fecit. Atq insuꝑ uidẽbat ꝓcedentẽ
diuitẽ obsequentib cuneis fulciri. & se in

Expanded text:
et canes veniebant, et lingebant ulcera ejus. Plenus ulceribus mendicus Lazarus ante januas divitis jacet, qua de re una Dominus duo judicia explevit. Habuisset enim fortasse aliquam excusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna; rursus si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset tentationem pauper in animo. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re, ex visione pauperis non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visiCui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset. Sed ut probaretur amplius pauper, simul hunc et paupertas et aegritudo tabefecit, atque insuper videbat procedentem divitem obsequentibus cuneis fulciri, et se in
Abbreviated transcription (Latin):
Et alibi. Qui coronat᷑ te in miseratione &
miscđia: Non ait in meritis & oꝑib tuis.
Quia cuiꝰ miscđia p̃uenimur ut humiliter
dõ seruiamꝰ. eiꝰ munere coronam᷑: ut sul¬
limit̃ cũ illo regnemꝰ. Quod debuimus
facere fecimꝰ. Re uera debuimꝰ. qr qͥ ñ ue¬
nit ministrari sed ministrare: debitores
sibi nos fecit. Ne nr̃is uidelicet oꝑib con¬
fidentes sed de eiꝰ sẽꝑ examine pauentes: cũ
quȩ retribuit nob̾: Qui ut fidẽ se grano

Expanded text:
Et alibi: Qui coronat me in miseratione et misericordia . Non ait in meritis et operibus tuis, quia cujus misericordia praevenimur, ut humiliter Deo serviamus, ejus munere coronamur, ut sublimiter cum illo regnemus. Quod debuimus facere, fecimus. Revera debuimus, quia qui non venit ministrari, sed ministrare , debitores sibi nos fecit, ne nostris videlicet operibus confidentes, sed de ejus semper examine paventes, cum quae retribuit nobis ? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
nitionẽ legis admittere. suꝑb ille popłs
despiciebat. Qui dũ doctrinã legis ñ ad ca¬
ritatẽ habuit sed ad elationẽ qͣsi de accep¬
tis opib tumuit. Et qr ei uerba defluebant
de scientia: qͣsi micȩ cadebant de mense.
At cont᷑ iacentis pauꝑis uulnera lingebant
canes. Nonnunꝗͣ solent in sacro eloquio
ꝑcanes p̾dicatores intelligi. Canũ & enĩ
lingua uulnꝰ dũ lingit curat. qr & docto¬
res scĩ dũ in confessionẽ peccati nr̃i nos ins¬
truunt: qͣsi uulnꝰ m̃tis ꝑlinguã tangunt.
Et qͥa nos loquendo a peccatis eripiunt: qͣsi
tangendo uulnera ad salutẽ reducunt.
Unde &e bene lazarus adiutꝰ int̾pretat᷑ qr
ipsi hunc ad ereptionẽ iuuant: qͥ eiꝰ uul-¬
nera ꝑ linguȩ correptionẽ curant. Conti¬
git uͦ ut ut̃q moreret᷑. Diues q̃ induebat᷑
purpura & bysso sepultꝰ in inferno. insi¬
nu uͦ abrahȩ lazarus ab angłis est ductus.
Quid abrahȩ sinꝰ nͥ secretã requiẽ signifi¬

Expanded text:
nitionem legis admittere superbus ille populus despiciebat, qui dum doctrinam legis non ad charitatem habuit, sed ad elationem, quasi de acceptis opibus tumuit, et quia ei verba defluebant de scientia, quasi micae cadebant de mensa. At contra jacentis pauperis vulnera lingebant canes. Nonnunquam solent in sacro eloquio per canes praedicatores intelligi. Canum etenim lingua vulnus dum lingit, curat, quia et doctores sancti dum in confessione peccati nostri nos instruunt, quasi vulnus mentis per linguam tangunt; et quia nos loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad salutem reducunt. Unde et bene Lazarus adjutus interpretatur, quia ipsi hunc ad ereptionem juvant, qui ejus vulnera per linguae correptionem curant. Contigit vero ut uterque moreretur: dives qui induebatur purpura et bysso, sepultus in inferno; in sinu vero Abrahae Lazarus ab angelis ductus est. Quid Abrahae sinus, nisi secretam requiem signifi
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ loqr̃ qͦ maiorũ criminũ ista apud
ueteres uideos poena fuerit. ut in ꝓ¬
fundũ alligato saxo demergerentur.
Et reuera utiliꝰ ÷ in noriũ poena ꝗͣuis
atrocissima tẽporali tam̃ uitã finire
dalizari potest: pusillus uocat᷑ ꝯͥ enĩ
magnꝰ est: qđcunq uiderit. qđ cunq
passus fuerit: ñ declinat a fide. Qui
aut̃ pusillus ẽ animo & paruus: occa¬
siones quęrit. quomͦ scandaliz et᷑ łpt̾ea
deniq oportet nos maxime his consu¬
lere qͥ parui st̃ in fide. ne occasione
nr̃i offendant᷑ & recedant a fide. ac
decidant a salute. Notandũ sane. qr in nr̃o
bono oꝑe aliqͣndo cauendũ ÷ scandalũ ꝓ¬
ximi. aliquando uͦ ꝓ nichilo contẽnendũ.
In qͣntũ enĩ sine peccato possumꝰ. uitare

Expanded text:
tur, quo majorum criminum ista apud tur, quo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera melius innoxium, poena quamvis atrocissima temporali, tamen vitam finire ui scandalizari potest pusillus appellatur. Qui enim magnus est, quaecunque viderit, quaecunque passus fuerit, non declinat a fide; qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere, qui parvi sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Notandum sane quod in nostro bono opere aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihilo contemnendum. In quantum enim sine peccato possumus vitare
Abbreviated transcription (Latin):
Impossibile est ut ñ ueniant scanda¬
la. Ue aut̃ illi ꝑquẽ ueniunt. Dicit &
apłs. Oportet aut̃ & hereses esse. ut qui
ꝓbati st̃ manifesti fiant in uob̾. Impos¬
sibile est gͦ hoc in mundo errorib ple-¬
ñ uenire. S ue illi qͥ qđ impossibile ÷
ñ uenire. suo uitio facit ut ꝑueniat.
Ubi quãuis generali sententia uel aliqͥs
falsus fr̃ uel ipse uidas qͥ ꝓditioni ani¬
mũ p̃parabat. intelligi queat: tamen
iuxta consequentiã sermonis hic locus
ad supiora respicit. ubi dñs de elemosi¬
na danda locutꝰ a phariseis irridet᷑. Qui
enĩ recta loquentẽ uituꝑat. scandalum
ꝓfecto id ÷ offendiculũ & ruinã audito¬
rib p̾bet infirmis. maxime si & ipse
cũ phariseis legis uideat᷑ hab̾e scientiã.
Quẽ increpans apłs ait. Et peribit infir
mortuus est. Utiliꝰ ÷ illi si lapis
MO laris imponat᷑ circa collũ eiꝰ &
ꝓiciat᷑ in mare. qͣm ut scandalizet
unũ de pusillis istis. Scđm morẽ ꝓuin

Expanded text:
possibile est ut non veniant scandala. Vae autem illi per quem veniunt. Dicit et Apostolus: Oportet autem et haereses esse, ut qui probati sunt, manifesti fiant in vobis. Impossibile est ergo in hoc mundo erroribus aenon venire; sed vae illi qui quod impossibile est non venire, ubi quamvis generali sententia vel aliquis falsus frater, vel ipse Judas qui proditioni animum praeparabat intelligi queat, tamen juxta consequentiam sermonis hic locus ad superiora respicit, ubi Dominus de eleemosyna danda locutus a Pharisaeis irridetur. Qui enim recta loquentem vituperat, scandalum profecto, id est, offendiculum et ruinam auditoribus praebet infirmis, maxime si et ipse cum Pharisaeis legis videatur habere scientiam. Quem increpans Apostolus ait, et peribit infirmistus mortuus est. Utilius est illi si lapis molaris imponatur circa collum ejus, et projiciatur in mare, quam ut scandalizet unum
Abbreviated transcription (Latin):
Et ait ulli abrahã Habent moy sens possint.
& ꝓpħas audiant illos. Sed qͥ uerba dĩ
despexerat: hec audire ñ posse suos sequaces
existimabat. Unde & respondit diues.
Ion pat̃᷑ abrahã: sed siquis ex mortuis ierit
Ad eos poenitentiã agent. Cui mox ueraci
unt: neq siquis ex mortuis resurrexerit¬
credent. Quanto subtiliora st̃: tanto hȩc
difficiliꝰ implebunt. Et nimirũ constat.
qr cuiꝰ implere dicta renuunt: ei ꝓculdu¬
bio cređe recusant. quẽ uͦ iuxta allegoriã
diues iste qͥ induebat᷑ purpura & bysso &
epulabat᷑ cotidie splendide nͥ iudaicũ po¬

Expanded text:
Et ait illi Abraham: Habent Moysen et prophetas, audiant illos. Sed qui verba Dei despexerat, haec audire non posse suos sequaces, aestimabat. Unde et respondit dives: Non, pater Abraham, sed si quis ex mortuis ierit ad eos, poenitentiam agent. Cui mox veraci ta qui ex mortuis surrexit, quanto subtiliora sunt, tanto haec difficilius implebunt. Et nimirum constat, quia cujus implere dicta renuunt, ei procul dubio credere recusant. Quem vero juxta allegoriam dives iste qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ta st̃ uob dicite. serui inutiles sumꝰ. Si hõ
inqͥt ab homine seruo ñ uniforme sed
multiplex ministeriũ ex igit. nec tam̃ ei
grãm habet: qͣnto magis uos qͥ sine me ni-¬
chil potestis facere. ñ tẽporũ longitudine
laborũ merita pensare debetis s amore
& famulatu spontaneo nouis sẽꝑ studus
augeri: Propterea itaq dicite. Ser¬
ui inutiles sumꝰ. Serui quidẽ qr p̃cio mag¬
om̃ia. qͥd de illo dicendũ est qͥ explere quȩ
p̃cepta st̃ uel infirmitate ñ potuit. uel q

Expanded text:
ta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus. Si homo, ta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus. Si homo, inquit, ab homine servo non uniforme, sed multiplex ministerium exigit, nec tamen ei gratiam habet, quanto magis vos, qui sine me nihil potestis facere? non temporum longitudine laborum merita pensare debetis, sed amore et famulatu spontaneo novis semper studiis augere priora. Itaque dicite: Servi inutiles sumus. Servi quidem, quia preomnia, quid de illo dicendum est qui explere quae praecepta sunt, vel infirmitate non potuit, vel, q
Abbreviated transcription (Latin):
te &e ministra m: donec manducẽ &e bibã.
Prȩtingi ẽ: m̃tẽ humiliatã abõĩb fluc¬
tuantiũ cogitationũ sinib quib oꝑũ
gressus impẽdiri solet constringere. Nã
qͥ uestim̃ta p̾cingit. hoc agit utiq ne
incedens inuoluat᷑ ad lapsũ. Ministrare
E dño est: minimũ se ꝑ om̃ia & absq gr̃ȩ
eiꝰ auxilio: nichil uiriũ habentẽ ꝓfiteri
Minister enĩ a minori statu hoc ÷ subiecti¬
one. sic̃ & magister a maiori uocabulũ
sũpsit. Ministrãt gͦ conditori. qͥ eiꝰ naturã
considerans: eiꝰ iudicia ꝑtimescens. de suis
se uirtutibus humiliat
Et post hȩc tu manducab̾ & bibes. Post quã
in qͥt ipsȩ tuȩ pͣdicationis oꝑe delectatꝰ. tuȩ
cõpunctionis epulis fuero refectꝰ. tc̃ demũ
tu tͣnsies & recũbes. ȩt̾nisq meȩ sapientiȩ
dapib in ȩt̃nũ reficieris. Nunqͥd gr̃am
habet seruo illi. qr fecit qđ sibi imꝑauerat
Non puto Sicuos cũ feceritis omia quȩ p̃cep¬

Expanded text:
em et bibam. Praecingi est mentem humiliatam ab omnibus fluitantium cogitationum finibus, quibus operum gressus impediri solet, constringere. Nam qui vestimenta praecingit, hoc agit utique, ne incedens involvatur ad lapsum. Ministrare vero Deo est minimum se per omnia et absque gratiae ejus auxilio nihil virium habentem profiteri. Minister enim a minori statu, id est, subjectione, sicut et magister a majori vocabulum sumpsit. Ministrat ergo Conditori, qui, ejus naturam considerans, ejus judicia pertimescens, de suis se virtutibus humiliat. Et post haec tu manducabis, et bibes. Postquam, inquit, ipse tuae praedicationis opere delectatus, tuaeque compunctionis epulis fuero refectus, tunc demum tu transies et recumbes, aeternisque meae sapientiae dapibus in aeternum reficieris. Nunquid gratiam habet servo illi, quia fecit quae sibi imperaverat? Non puto. Sic et vos cum feceritis omnia quae praecep