comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: uł sibi reseruant uł ꝓpinquis distri¬
buunt: & alienã inopiam suas suorumq
faciunt. ẽẽ. diuitiaᷤ & dix̃ dñs. łro eo qđ
eleuatȩ st̃ filiȩ sion & ambulauerant ex¬
tento collo & nutib oculorũ ibant & plau¬
debant. ambulabant ⁊ pedib suis com¬
posituͤ gradu incedebant. Supra & popłm
& pͥncipes tam ꝓpħa quã dñs corripie¬
rat: nunc ad mulieres de quib prius
dixerat. & mulieres dominate sunt eis. ⁊¬
ꝓpheticꝰ sermo conuertit᷑. ne se alienas
arbitrarent᷑ acrimine: ob quarũ dilitiaᷤ
atq luxuriã depasti st̃ exactores uineã
dñi. & rapina paupis in domibus eorũ.
confuder̃. Quas quidã putant uere fe¬
minas iudȩoꝵ : alii metaforicos de urbi
bus dici arbitrant᷑. quȩ appellant᷑ filiȩ
sion. minores uidelic& ciuitates uici&
oppida. Unde & in libro iħu ꝑsingulas
tribus ponunt᷑ nomina ciuitatũ: & post¬
ea describuntur uillȩ atq castella. &

Expanded text:
sunt, vel sibi reservant, vel propinquis distrisunt, vel sibi reservant, vel propinquis distribuunt, et alienam inopiam, suas suorumque faciunt esse divitias. Et dixit Dominus: pro eo quod elevatae sunt filiae Sion, et ambulaverunt extento collo, et nulibus oculorum ibant, et plaudebant, et ambulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant. Supra et populum et principes tam propheta quam Dominus corripuerat; nunc ad mulieres de quibus prius dixerat: Et mulieres dominatae sunt eis, propheticus sermo convertitur, ne se alienas arbitrentur a crimine, ob quarum delicias atque luxuriam depasti sunt exactores vineam Domini: et rapina pauperis in domibus eorum am putant vere feminas Judaeorum, alii 60 metaphorice de urbibus Judaeae dici arbitrantur, quae appellantur filiae Sion: minores videlicet civitates, vici et oppida. Unde et in libro Jesu per singulas tribus ponuntur nomina civitatum , et postea describuntur villae atque castella, et
Abbreviated transcription (Latin):
transtulisti: &in hoc eodẽ ꝓpħa. U inea
dñi sabaoth domus. ẽ isrł. Hanc uineã
& in euanglio locauit dñs agricolis pessi¬
mis : qui missũ ad se patrisfamilie filiũ
inter fecer̃. Rapina ait pauꝑis in domi¬
bus ur̃is. Pauꝑem uł simplicit̃ accipe
qui indiget elemosina. uł certe paupe¬
em sp̃u. de quo scriptũ est. Beatus qui
intelligit suꝑ egẽnũ & pauꝑem. Et pau¬
lus apłs. Tantũ inquit ut pauꝑum me¬
mores essemꝰ. Quodq sequit᷑ quare at¬
teritis popłm meũ. & facies pauꝑum
cõmolitis. siue confunditis : manifes¬
te ad principes dicit᷑ iudeorũ. Sed ad
nr̃os pͥncipes referri potest : si atteranT̃
subiectam sibi plebẽ. & pauꝑes delinq̃n¬
tes publice arguant atq confundant:
diuitib aut̃ maiora peccantib ne mut-¬
tum quidẽ facere audeant. & rapina
pauꝑum in domib eorũ est: quando
replent thesauros suos. & eccłȩ opibus
abutunt᷑ in delitias: publicasq stipes
quȩ ad sustentationẽ pauꝑum datae

Expanded text:
 in hoc eodem propheta: Vinea Domini sabaoth, domus est Israel . Hanc vineam et in Evangelio locavit Dominus agricolis pessimis, qui missum ad se patrisfamilias filium iuterfecerunt . Rapina, ait, pauperis in domibus vestris. Pauperem vel simpliciter accipe, qui indiget eleemosyna: vel certe pauperem spiritu, de quo scriptum est: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem . Et Paulus Apostolus: Tantum, inquit, ut pauperum memores essemus . Quodque sequitur: Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commollitis, sive confunditis, manifeste ad principes dicitur Judaeorum. Sed et ad nostros principes referri potest, si atterant subjectam sibi plebem, et pauperes delinquentes publice arguant atque confundant, divitibus autem pejora peccantibus ne mu quidem facere audeant. Et rapina pauperum in domibus eorum est, quando replent thesauros suos, et Ecclesiae opibus abutuntur in delicias, publicasque stipes, quae ad sustentationem pauperum datae
Abbreviated transcription (Latin):
mitte me. Nullusq putet me
uoluminis istius argum̃tũ breui
cupere sermone comp̃bendere. cũ
un iuersa dñi sacram̃ta presens
scriptura contineat: & tam natus
de uirgine emmanuel. quã illus¬
trium patrator oꝑum atq signoꝵ
mortuus ac sepultus. & resurgens
ab inferis. & saluator uniuersarũ
gentiũ p̃ dicatur. Quid loquar de
physica. ethica. theologica: quicqͥd
scãrum .ẽ. serpturarũ. quicqͥd po¬
test humana lingua ꝓferre. & mor¬
taliũ sensus acciꝑe: isto uolumine
continet᷑ de iuius misteriis testat᷑
ipse qui seriisit. & erit uobis ui¬
sio om̃iũ. sicit uerba libri signati.
quẽ cũ dedrint scienti litteras:

Expanded text:
mitte me . Nullusque putet, me mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scient
Abbreviated transcription (Latin):
longo uix tem¬
pore in duode¬
cim prophetas
uiginti expla¬
nãtionũ libris.
& in danielem
comm̃tariis: cogis me uirgo xp̃i eu¬
stochium transire ad isaiam. & qͦd
sc̃ȩ matri tuȩ paule dum uiueret
pollicitus sum tibi reddere. Quod
quidẽ & eruditissimo uiro fr̃i tuo
pammachio ꝓmisiSSe me memini.
Cumq iN affectu par sis: uincis
p̃sentia. Itaq & tib & illi: per te
reddo quod debeo oboediens. xp̃i pre¬
ceptis qui ait. serutamini scriptura ᷤ
& quęrite. & inuenietis: ne illud audiã
cum uideis. erratis nescientes scrip¬
turas. neq uirtutẽ dĩ. Si enĩ iuxta
noua & uetera fratruelis m̃s seruauit¬
michi. Sicq exponam isaiam. ut
illũ non solũ ꝓpħam: sed euange¬
listam & apłm doceam. Ipse enĩm
de se & de ceteris euangelistis ait.
Quã speciosi pedes euangelitanti¬
um bona. euangelizantiũ pacem.
& ad ipsũ quasi ad apłm loquit᷑
ds̃. Quẽ mutã & quis ibit ad popłm
istũ: Et ille respondit. Ecce ego

Expanded text:
longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; 3-4 sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim de se et de caeteris evangelistis ait: Quam speciosi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego,
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝑare terrã tuã. & enĩ naues nequaquã
uenient de cartagine. & manꝰ tua neqͣ¬
quã p̃ualet: quȩ in mare ꝓuocat reges.
Multũ acȩteris interp̃tib & ab ipso ebra¬
ico. in hoc loco septuaginta discordat
editio: sed ꝓpositũ ꝑsequam᷑. Supra di¬
xerat ite cartaginẽ. ululate qͥ habitatis
in insula: nẽ contraria loquit᷑. Quia na¬
ues de cartagine ultra ñuenient: oꝑare
terrã tuã. Profuit enĩ tyro naues inte¬
rire peregrinas. ut cogat᷑ oꝑari terrã
suã : de qua in ꝓuerbus dicit᷑. Qui o¬
ꝑatur terrã suã : saturabit᷑ panibus.
& nequaquã de incerto fluctuũ. & nau¬
fragiorũ discrimine. sed oꝑis sui uiuat
frugibus: de quib in psalmis ad iustũ
canit᷑ Labores manuũ tuarũ mandu¬
cabis. Scriptũ est in osee. meretricis uiaᷤ
septas esse a dño spinis. ne sequi possit
amatores suos. ut hac necessitate cõpul¬
sa. reuerteret᷑ ad uirũ suũ pristinum.
Sed in scłi rebus frequent̃ anĩaduertimꝰ.

Expanded text:
ram tuam: etenim naves nequaquam veniunt de Carthagine, et manus tua nequaquam praevalet, quae in mari provocat reges. Multum a caeteris interpretibus, et ab ipso Hebraico in hoc loco LXX discordat editio, sed propositum prosequamur. Supra dixerat: Ite Carthaginem, ululate qui habitatis 324 in insula. Nunc contrarium loquitur, quia naves de Carthagine ultra non veniunt, operare terram tuam. Profuit enim Tyro naves interire peregrinas, ut cogatur operari terram suam. De qua in Proverbiis dicitur: Qui operatur terram suam, saturabitur panibus , ut nequaquam de incerto fluctuum naufragorumque discrimine, sed operis sui vivat frugibus. De quibus in psalmis ad justum canitur: Labores manuum tuarum manducabis . Scriptum est in Osee, meretricis vias septas esse a Domino spinis, ne sequi possit amatores suos, ut hac necessitate compulsa, reverteretur ad virum suum pristinum. Quod et in saeculi rebus frequenter animadvertimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ẽ. Ciuitates firmas ascendit sapiens.
& destruit municiones earũ. Quic qͥd
enĩ hereticorũ & sapientiȩ sȩcularis
contrariorũ dogmatũ arce componit᷑.
uir ecclesiasticꝰ destruit. & suis docet
pedib esse subiectũ. &erit in die illa.
derelinquet᷑ tẏrus septuaginta annis:
sic̃ tempꝰ uniꝰ regis. sicut tempꝰ hominiꝰ.
Et post lax. annos: erit tẏrus quasi can¬
ticũ meretricis. Sume citharã. uagare
ciuitas meretrix. obliuiom tradita.
Bene cẏthariza. plurimũ canta: ut sit
tui memoria. Post lacx. autẽ annos. ui¬
sitationẽ faciet ds̃ tẏri: &e iterũ restitu¬
et᷑ in antiquũ. eritq negotiatio om̃ib
regnis orbis terrarũ suꝑ faciem terrȩ.
Eterit negotiatio eiꝰ & merces sc̃a dño.
sed ñ ipsis congregabit᷑ sedhis qͥ habi¬
tant coram dño. Om̃is negotiatio erꝰ co¬

Expanded text:
tum est: Civitates firmas ascendit sapiens: tum est: Civitates firmas ascendit sapiens: et destruxit munitiones earum . Quidquid enim haereticorum et sapientiae saecularis, contrariorumque dogmatum arte componitur, vir ecclesiasticus destruit, et suis docet pedibus esse subjectum. Et erit in die illa, derelinquetur Tyrus septuaginta annis, sicut tempus regis unius; sicut tempus hominis. Et post septuaginta annos erit Tyrus quasi canticum meretricis. Sume citharam, vagare, civitas meretrix, oblivioni tradita. Bene cithariza, plurimum canta, ut sit tui memoria. Post septuaginta autem annos, visitationem faciet Deus Tyri: et iterum restituetur in antiquum; eritque negotiatio ejus omnibus regnis orbis terrarum super faciem terrae. Et erit negotiatio ejus, et merces sancta Domino; sed non ipsis congregabitur, sed his qui habitant coram Domino. Omnis negotiatio ejus co
Abbreviated transcription (Latin):
ad negotiationẽ: rursũq causidicos
bellatorũ arma corripere. Mutant
industriã: ut mutent infelicitatẽ. Et
nichilominꝰ dispensatione dĩ his quos
saluare dignat᷑ om̃ia nitentib euenire
contraria: ut ꝑ in opiã ac miserias cogan¬
tur ñ in se sed increatore suo hab̾e fidu¬
ciam. Ululate naues carchaginis: qm̃ pe¬
riit fortitudo ur̃a. Naues carchaginis id
est tharsis iubent᷑ ululare: nequãquam
enĩ ut supra perier̃. siue ñ uenient: sed
perit fortitudo earũ. Tharsis scđ̾m aliã
interp̃tationẽ. in lingua nr̃a uertitur
consũmatio. siue sex. siue lȩcitiȩ. In sex
autẽ dieb mundũ istũ factũ legimus:
qui iuxta traditiones ecclesiasticas post¬
tot ȩtates consũmabit᷑. Om̃ĩa ergo bona
scłi huiꝰ & uniuersus mortaliũ lãbor: in¬
certo nauiũ cursui comparat᷑. Quod cito
peritura sint. & cuncta nauigantiũ for¬
titudo soluat᷑. Uude & in salomine scrip¬

Expanded text:
ad negotiationem. Rursumque causidicos ad negotiationem. Rursumque causidicos bellatorum arma corripere. Mutant industriam, ut mutent infelicitatem; et nihilominus dispensatione 326 Dei his quos salvare dignatur, omnia nitentibus evenire contraria: ut per inopiam ac miserias cogantur non in se, sed in Creatore suo habere fiduciam. Ululate naves Carthaginis: quoniam periit fortitudo vestra. Naves Carthaginis, id est Tharsis jubentur ululare: nequaquam enim, ut supra, perierunt, sive non venient; sed periit fortitudo earum. Tharsis enim secundum aliam interpretationem in linguam nostram vertitur consummatio sex, sive laetitiae. In sex autem diebus mundum istum factum legimus, qui juxta traditiones ecclesiasticas postea consummabitur. Omnia ergo bona saeculi hujus, et universus mortalium labor, incerto navium cursui comparatur, quod cito peritura sint, et cuncta navigantium fortitudo solvatur. Unde et in Salomone scrip
Abbreviated transcription (Latin):
asteriscis iungit᷑ paries eius cecidit.
Cythii interp̾tant᷑ plaga consũmata.
siue ꝑfecta. Chaldei in hoc loco: quasi
ubera. Assyrii: arguentes. Si m. echi¬
mologiã. nec nos potuimꝰ inuenire: &
cȩteri interp̃tes ipso ut apud hebreos
scribit᷑ nomine transtuler̃. Dicit᷑ gͦ
ad tyrũ qͦd licet ad cithios ire conten¬
dat. & angustiarũ suarũ plagã uitare.
ꝑfectam etiã ibi requiẽ inuenire ñ ua¬
leat: rursũq cupiat ire ad chald ȩos.
& ubtate eorũ ac rerũ om̃iũ abundan¬
tia ꝑfrui: etiã illos inueniat desola¬
ut discant non blasphemare: qͥ traduñ¬
tur in interitũ carnis. ut sp̃s saluus
fiat. Chaldȩorũ autẽ fundam̃ta iecer̃¬
Siim: quos intelligo demones pessimoᷤ
qui & ꝓpugnacula &e turres suꝑbissi¬
mas urbis chaldeȩ contra scientiã dñi
suscitauer̃: sed om̃is eorũ edificatio
in ruinas concidit. Sequit᷑ enĩ. Paries
ꝓposito transire ad aliud: uerbi gr̃a:
ut qͥ militiã malã exꝑtist̃. transeant

Expanded text:
asteriscis jungitur: paries ejus cecidit. Citii interpretantur plaga consummata sive perfecta: Chaldaei in hoc loco, quasi ubera: Assyrii, arguentes. Siim etymologiam nec nos potuimus invenire, et caeteri interpretes ipso quo apud Hebraeos scribitur nomine transtulerunt. Dicitur ergo ad Tyrum, quod licet ad Citios ire contendat, et angustiarum suarum plagam vitare, perfectam etiam ibi requiem invenire non valeat. Rursumque si cupiat ire ad Chaldaeos, et ubertate eorum ac rerum omnium abundantia perfrui, etiam illos inveniat desolaut discant non blasphemare: qui traduntur in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat. Chaldaeorum autem Siim fundamenta jecerunt, quos intelligo daemones pessimos, qui et propugnacula et turres superbissimas urbis Chaldaeae contra scientiam Domini suscitaverunt. Sed omnis eorum aedificatio in ruinas concidit; sequitur enim, paries sdam de alio proposito transire ad aliud. Verbi gratia, ut qui militiam male experti sunt, transeant
Abbreviated transcription (Latin):
le corã dño & suꝑ faciem terrȩ. & sicut
tempus hominis : in ebraico ñ habetur.
sed in greco additũ. ẽ. Septuaginta aut̃
annis tẏrus quondã de angũstia dimit¬
titur. ut expleto solitud inis tempore.
carmen quondã meretriciũ. uertat in
laudes dĩ. assumensq citharã. om̃s cor¬
das habeat concinentes: ut postquam
bene cecinerit & multa cantauerit. fi¬
at eius apud dm̃ menoria. quȩ ꝓpt̾ for¬
nicationẽ obliuioni tradita erat: & res¬
tituatur in pristinũ statũ. habeatq di¬
uitias regnorũ totius orbis: & mercedes
laboresq̃ illiꝰ nequaquã tyriis congre¬
gentur. sed his qͥ habitant in conspectu
dñi. comedantq & bibant. &e impleant᷑
om̃ib bonis quȩ in conuiiuii lȩtitia cun¬
ccoꝵ fuerint labore collata. Sydonem
ac tyrũ sermo diuinꝰ ad pęnitentiã co¬
hortat᷑. & labores eiꝰ atq mercedes dño
sc̃ificandas. eẽ. ꝓmittit. Quo ñ timorẽ¬
peccatorũ sed spem salutis babeat si tam̃

Expanded text:
terrae, et sicut tempus hominis, in Hebraico non habetur, sed in Graeco additum est. Septuaginta autem annis Tyrus quondam coangustata dimittitur, ut expleto solitudinis tempore, carmen quondam meretricium vertat in laudes Dei, assumensque citharam omnes chordas habeat concinentes: ut postquam bene concinuerit et multa cantaverit, fiat ejus apud Deum memoria, quae propter fornicationem oblivioni tradita erat: et restituatur in pristinum statum, habeatque divitias regnorum totius orbis, et mercedes laboris illius nequaquam Tyriis congregentur; sed his qui habitant in conspectu Domini, comedantque et bibant, et impleantur omnibus bonis quae in convivii laetitiam cunctorum fuerint labore collata. Sidonem ac Tyrum sermo divinus ad poenitentiam cohortatur, et labores ejus atque mercedes Domino sanctificandas esse peccatorum spem salutis habeat, si tamen
Abbreviated transcription (Latin):
landa ÷: quȩ interp̃tat᷑ quasi fluctu¬
ans siue cõmotio. Unde & ad senem
stiis robur perire chananeũ: ut dica¬
tur habitatorib eius qͦd ultrã ñ ua¬
leant iniurias facere. & opprimere
iniqͥtate uirginẽ filiã sydonis. Quic̃q
adiabolo cãptus in diuersorũ ꝑ turba¬
tione uitiorũ est. & tradit᷑ in contu¬
melias ignominiȩ. ut polluat corpus
uoluptatis turpitudine: iste filiꝰ uł
filia sidonis. ẽ & hoc sciendũ. qͦd saba¬
oth in ebraico ñ habet᷑: & econtrarioiur¬
go de hebraico addita sit. Si ieris in cy¬
thios. neq ibi requies tib: & si ad t̾rã
chaldeorũ. & ipsa uastata ÷ ab assiriis.

Expanded text:
landa est, quae interpretatur quasi fluctulanda est, quae interpretatur quasi fluctuatio, sive commotio. Unde, et ad senem stiis robur perire Chananaeum, ut dicatur habitatoribus ejus quod ultra non valeant injurias facere, et oiniquitate virginem filiam Sidonis. Quicunque a diabolo captus est in diversorum perturbatione vitiorum, et traditus in contumelias ignominivoluptatibus, et turpitudine, iste filius vel filia est Sidonis: Et hoc sciendum quod sabaoth in Hebraico non habetur, et econtrario virgo de Hebraico addita sit. Si ieris in Citios, neque ibi erit requies tibi; et si ad terram Chaldaeorum, et ipsa vastata est ab Assyriis.
Abbreviated transcription (Latin):
mare ꝓuocabant reges. siue iuxta sym¬
machũ conturbant: quorũ cor in ma¬
nu dĩ est. Atq utinã. & nos maris hui
siue naues tyri. quȩ carchaginẽ ire con¬
sueuerant: non subiciam᷑ potestati dra¬
conis qui dominat᷑ in mari. sed stabilẽ
gradũ figamꝰ in terra. immo ad cęlestia
festinantes oꝑem᷑ terrã nr̃am: ut hic se¬
minantes. ibi metamꝰ. Manus qͦq nr̃ȩ
quȩ prius in mundi negotiis uersaban¬
tur. & ꝓ diuitus ac felicitate etiã re¬
ges id ÷ scõs de statu suo poterat com¬
mouere: fiat in becilla in rebus maris.
ut fortis sit in oꝑe terrȩ suȩ. Dñs sa¬
baoth p̃cepit dechanaan ꝑdere robur
eius: & dicent nequaqͣm adicietis iniu¬
riã facere. & iniquitatẽ uirgini filiae
supra ostendimꝰ euangelii testimoniũ
ꝓponentes. in qͦ legit᷑ chananeã mulie¬
rem siue sy rophenissã exisse de fini
saluatori. Om̃is autẽ anima quȩ in
scłi fluctib posita ÷. & circunfertur
om̃i uento doctrine chanaan appel¬

Expanded text:
mari provocabat reges, sive juxta Symmachum conturbabat; quorum cor in manu Dei est. Atque utinam et nos maris hujus sive naves Tyri, quae Carthaginem ire consueverant, ne subjiciamur potestati draconis, qui dominatur in mari! Sed stabilem gradum figamus in terram, immo ad coelestia festinantes, operemur terram nostram, ut hic seminantes, ibi metamus. Manus quoque nostra, quae prius in mundi negotiis versabatur, et pro potentia ac felicitate etiam reges, id est, sanctos de statu suo poterat commovere, fiat imbecilla in rebus maris, ut fortis sit in opere terrae suae. Dominus Sabaoth praecepit de Chanaan perdere robur ejus, et dicent: nequaquam adjicietis injuriam facere et iniquitatem virgini filiae supra ostendimus, Evangelii testimonium proponentes, in quo legitur, Chananaeam mulierem sive Salvatori. Omnis autem anima quae in saeculi fluctibus posita est, et circumfertur omni vento doctrinae, Chanaan appel
Abbreviated transcription (Latin):
transtuler̃. Ro ad olescentula qđ lxx
in terp̃tati st̃ ꝓ absconditis. ⁊ in genesi
legimꝰ ubr rebecca dicit᷑ alma: aquila
non adolescentulã nec puellã. sed abs¬
conditã transtulisse. Sunamitis quoq
mulier amisso filio cũ helisei fuisset
pedib ꝓuolu̾ta. & ꝓhibuerit eã gie¬
xi. audit a ꝓpħa: Dimitte eã quia in
breo scriptũ . ẽ. celim mem memni.
Ergo alma. ñ solum puella uł uirgo.
sed cũ ofntacii uirgo abscondita dicit᷑
& secreta: quȩ nunquã uirorũ patue¬
rit aspectibus. sed magna parentum
diligentia custodita sit. Lingua quoq
p̃beamus iud ȩis. nr̃o quoq sermone
alma scã dicit᷑. om̃iumq pene lingua¬
rũ uerbis utunt᷑ hebrȩi. ut est illud

Expanded text:
transtulerunt, pro adolescentia, quod LXX interpretati sunt, pro absconditis. Et in Genesi legimus: ubi Rebecca dicitur alma , Aquilam non adolescentulam, nec puellam sed absconditam transtulisse. Sunamitis quoque mulier, amisso filio, cum Elisaei fuisset pedibus provoluta, et prohiberet eam Jezi, audit a Propheta: Dimitte eam, quia in braeo scriptum est, EELIM MEMMENNI . Ergo alma,, non solum puella vel virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoquepraebeamus Judaeis, nostro quoque sermone alma, sancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud
Abbreviated transcription (Latin):
labit dñs ds̃ brachiũ scm̃ suũ om̃ib
uelatum. ẽ Uocabitur ergo post
duo nomina : sex aliis nominib ammira¬
bilis. consiliarius. ds̃ fortis. pat̃ futuri
scłi. princeps pacis. Non enĩ ut pleriq
putant bina iungenda sunt nomina
ut legamꝰ ad mirabilis consiliarius. &
rursũ ds̃ fortis. sed ad mirabilis. le¬
gendum.ẽ. separatim. qđ hebraice
phele. & consiliariꝰ seorsum. qui lin¬
gua eorũ appellat᷑ ioes: ⁊ ds̃ separatĩ

Expanded text:
suum omnibus velatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus, admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, Pater futuri saeculi, princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, una jungenda sunt nomina, ut legamus, admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis, sed adimirabilis legendum est separatim, quod Hebraice dicitur , et consiliarius seorsum, qui lingua eorum appellatur , et Deus separatim,
Abbreviated transcription (Latin):
non ÷ alius p̃ter me. ⁊ multa his simi¬
lia: ꝑ eo quod in latino dicit᷑ ds̃. in
hebraico hel scriptum ÷. Quodq seqͥ¬
tur fortis. hebraice gibbor appellat᷑.
Unde & in eoloco ubi idem ꝓpħa cõ¬
memorat. erunt confidentes suꝑ dõ
scõ isrł inueritate : ⁊ quod residuum
est ia cob suꝑ dõ forti. Pro dõ forti. in
hebraico scriptũ habet hel gibbor. Pa¬
trem aut̃ futuriscłi & resurrectionis
qͦd in nr̃a uocatione completur. ⁊ prin¬
cipem pacis qui locutus: ad apłos. pa¬
cem meã do uobis. pacẽ meã relinquo
uobis: Non dubitabit qui pacẽ nram
iuxca apłm paulũ legerit saluatorẽ.
Quia nominũ maiestate ꝑ territos. lxx
reor non. ẽẽ ausos de puero dicere qͦd
aꝑte ds̃ appellandus sit. & cȩtera . sed. ꝓ
his sex nominib posuisse qͦd in hebrai¬
co non habetur. magni consilii angłm.
Et adducam pacem suꝑ principes et
sanitatẽ enis. Quod hunc michi habe¬
re sensũ uidetur. magni consilii ange¬

Expanded text:
r me , et multa his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR   appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in Hebraico scriptum habet EL GIBBOR. Patrem autem futuri saeculi et resurrectionis, quod in nostra vocatione completur; et principem pacis, qui locutus est ad Apcem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Non dubjuxta Paulum apostolum legerit Salvatorem. Qua nominum majestate perterritos LXX reor non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et caetera: sed pro his sex nominibus posuisse, quod in Hebraico non habetur, magni consilii Angelum, et adducam pacem super principes, et sanitatem ejus. Quod hunc mihi sensum habere videtur: Magni consilii Ange
Abbreviated transcription (Latin):
tus suꝑ humerũ eius: & uocat᷑ nomen
eius magni consilii nuntius. Adducã
enĩ pacem suꝑ principes. & sanitatẽ
eius. magnus principatus illiꝰ ⁊ pacis
non. ẽ. terminus: suꝑ thronũ dauid¬
& suꝑ regnũ eius ut corrigat illud &.
auxiliet᷑ iniudicio ⁊ iustitia. ex hoc
nunc ⁊usq in scłm. zelus dñi sabaoh
faciet hoc. Ideo diabolus ⁊ om̃is eius
iuolenta p̃datio. qua humanũ opp̃s¬
serat genus: & sanguinẽ sanguini
miscuerat: Erit in combustionẽ & ci¬
bus ignis ȩterni. quia natus ÷ nobis
de uirgine puer. de quo supra dictũ
est antequã sciat puer reprobare
malũ & eligere bonũ. & postea inge¬
neratione ꝓphetissȩ antequã sciat
puer uocare patrem suũ & matrem
suã. Iste gͥ puer qui natus÷ de uirgi¬
ne appellatur emmanuel. id ÷ nobis¬
cũ ds̃: & de ꝓphecissa hoc ÷ de sco
generatus sp̃u. nuncupatus . ẽ. Acce¬
lera spolia detrahere festina p̃da¬
ri. Nunc multis nominib appellat᷑.

Expanded text:
t super humerum ejus: et vocatur nomen ejus magni consilii nuntius. Adducam enim pacem super principes, et sanitatem ejus: magnus principatus illius, et pacis non est terminus, super thronum David et regnum ejus: ut corrigat illud, et auxilietur in judicio et justitia: ex hoc nunc et usque in saeculum. Zelus Domini sabaoth faciet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine puer, de quo supra dictum est: Antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum : et postea in generatione Prophetissae: Antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam . Iste igitur puer, qui natus est de Virgine, appellatur Emmanuel, id est, nobiscum Deus: et de Prophetissa, hoc est, de Sancto generatus Spiritu, nuncupatus est, accelera, spolia detrahe festina praedari: nunc multis nominibus appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
plicabit᷑ eius imꝑium ⁊ pacis non erit fini.
Pro qͦ lacx. transtuler̃. magnus principat᷑
eius: Scire debemꝰ qͦd uerbũ hebraicum.
mesra. & hic & supra .lxx. axXIIN. id est
principatũ interp̃tati sunt. Pro quo nos
supra principatũ: hic imꝑium uertimus.
Aquila aut̃ uerbi ambiguitate deceptꝰ

Expanded text:
 pacis non erit finis: pro quo LXX transtulerunt: Magnus principatus ejus: scire debemus quod verbum Hebraicum MESRA   et hic et supra LXX ἀρχὴν id est, principatum interpretati sunt. Pro quo nos supra principatum, hic imperium vertimus. Aquila autem verbi ambiguitate deceptus
Abbreviated transcription (Latin):
tali. scribarũ & pharisȩoꝵ.ẽ. errorib li¬
berata: & grauissimũ traditionũ iuda¬
icarũ uigum excussit de ceruicib siuis.
idest multiplicata p̃dicatio. ⁊ int̾minos
gentiũ & uiã uniuersi maris. xp̃i euan¬
geliũ splenduit. Deniq om̃is orbis qui
ante ambulabat uł sedebat in tenebris
& idolatriȩ ac mortis uinculis tenebat᷑:
clarum euangłi lum̃ aspexit. Multi¬
plicasti gentẽ non magnificasti lȩcitiã.
lȩtabunt᷑ corã te sicũt lȩtant᷑ in messe.
sicut exultant quando diuidunt spo

Expanded text:
hthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus lihthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excussit de cervicibus suis. id est, multiplicata praedicatio: et in terminos gentium et viam universi maris Christi Evangelium splenduit. Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum Evangelii lumen aspexit. Multiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam: laetabuntur coram te, sicut laetantur in messe, sicut ex
Abbreviated transcription (Latin):
tium aquila eINac gentiũ. symmachꝰ
terminos interp̃tati sunt: onnac aut̃ẽ
tumulos intelligimꝰ arenarũ. qui uł
in litorib uł inripissunt. Hebrei cre¬
dentes in xp̃m. hunc locũ ita edisser̃.
Primo temꝑe hȩ duȩ tribus ⁊ abulon
& neptalin. ab assyriis captȩ sunt. &
ductȩ in hostilem terrã: & galilȩa de¬
serta.ẽ. quã nunc propħa dicit ẽẽ. re
leuatam: eo qđ peccata popłi sustineret
Postea aut̃ non solũ duȩ tribus & re
lique qui babitabant transiordanem
& samaria: ductȩ sunt in captiuitatẽ.
Et hoc inqͥunt scriptura ñsdicit quod
regio euiꝰ popłs primus ductus. ẽ in
captiuitatẽ ⁊ babyloniis seruire cȩpit:
& quȩ prius in tenẽbris uersabat᷑ erroriᷤ
ipsa primũ lucem p̃dicantis uideret xp̃i:
& exea in uniuersas gentes sit euangłiũ
seminatũ. Nazarei quoꝵ opinionẽ supͣ
posui. hunc locũ ita explanare conant᷑.
Adueniente xp̃o & p̃dicatione illiꝰ corus¬
cante. prima terra ⁊ abulon & terra nep¬

Expanded text:
tium, Aquila θῖνας gentium, Symmachus terminos gentium interpretati sunt; θῖνας autem tumulos intelligimus arenarum, qui vel in littoribus, vel in ripis sunt. Hebraei credentes in Christum, hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali ailem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Samaria, ductae sunt in captivitatem . Et hoc, inquiunt, Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus primus ductus est in captivitatem, et Babyloniis servire coepit, et quae prius in tenebris versabatur erroris, ipsa primum lucem praedicantis viderit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nep
Abbreviated transcription (Latin):
tibi liberatos seruire fecisti absq effusione
quondã sub gedeon popło ifraeli de ma¬
dianitis uictoriam p̃buisti. Quomͦ enĩ
uestis quȩ humano sanguine cruentata
est lauari non potest. sed infecta sangui¬
ne igni comburit᷑. ut cum macuł
uestim̃ta foedi cruoris intereant᷑: sic
diaboli iuolenta p̃datio & tumultus
ac turbȩ quib humanũ sibi subicͤe¬
rat genus. gehennȩ ignibus deputa
tȩ sũnt . Lxx. non om̃s sed partem
quandã popłi credidisse significant.
licet ꝓ eo quod illi dixerunt deduxisti
inletitia: alii interp̃tati sunt magni¬
ficãsti. &cum in reliquis eundẽ sensũ
teneant stolam congregatã dolo. &
uestim̃tum cõmutatũ. eũ adiciunt
redditurũ. id est diabolũ: quo scilic&
om̃s animas quas dĩ auxilio nudaue¬
rat cũ ornam̃tis pristinis redditurys
sit. non solũ ipse sed & satellites eiꝰ de¬
mones. quib si optio decur magis eli¬

Expanded text:
tibi liberatos servire fecisti absque ullo exertibi liberatos servire fecisti absque ullo exerquondam sub Gedeon populo Israeli de Madianitis victoriam praebuisti . Quomodo enim vestis, quae humano sanguine cruentata est, lavari non potest, sed infecta sanguine igni comburitur, ut maculae cum vestimento foedi cruoris intereant; sic diaboli violenta praedatio, et tumultus ac turbae, quibus humanum sibi subjecerat genus, gehenntae sunt. LXX non omnes, sed partem quamdam populi credidisse significant: licet pro eo quod illi dixerunt, deduxisti in laetitia, alii interpretati sint magnificasti. Et cum in reliquis eumdem sensum teneant, stolam congregatam dolo, et vestimentum commutatum, eum adjiciunt redditurum, id est, diabolum: quod scilicet omnes animas, 132 quas Dei auxilio nudaverat, cum ornamentis pristinis redditurus sit: non solum ipse, sed et satellites ejus daemones: quibus si optio detur, magis eli
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ inquit si fieri potest transeat calix ifte
ame. Qui locus hunc sensũ hab&e. si potest
fieri. ut sine interitu iudȩorũ credat gen¬
tium multitudo: passionẽ recuso. si autẽ
illi excȩcandi sunt ut om̃s gentes uideaNT
fiat pat̾ uoluntas tua. Cum gͦ xp̃s adue¬
nerit & xp̃ianorũ gens de uniuersis gen¬
tibus fuerit congregata : tunc lȩtabunt᷑
apłi sicut messores lȩtant᷑ in messe. De qͥb
dñs loquebat᷑ messis quidẽ multa oꝑarui
autẽ pauci: & sicut exultant uictores qui
captam diuidunt p̃dam. Cum enĩ fortis
captus fuerit & ligatus. om̃is domus eus
diripit᷑: ⁊ diuiditur spolia. Tu enĩ dnẽ
atq saluator iugum oneris eiꝰ hoc est dia¬
boli qui prius exultabat in mundo. qui
cunctis gentib imperabat. qui grauissimo
seruitutis iugo colla om̃ium deprimebat:
& uirgam quã ꝑcutiebat uniuersos. & pec¬
cata sibi quasi quoddã tributũ reddere
compellebat. detraxisti deumeris eorũ. &

Expanded text:
 inquit, potest, transeat calix iste a me . Qui locus hunc sensum habet: Si potest fieri, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, omnes gentes videant, fiat, Pater, voluntas tua. Cum ergo Christus advenerit, et Christianorum gens de universis gentibus fuerit congregata: tunc laetabuntur Apostoli, sicut messores laetantur in messe, de quibus Dominus loquebatur: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Et sicut exsultant victores, qui captam dividunt praedam. Cum enim fortis captus fuerit et ligatus, omnis domus ejus diripitur, et dividuntur spolia . Tu autem, Domine atque Salvator, jugum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsultabat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servitutis jugo colla omnium deprimebat; et virgam qua percutieabat universos, et peccata sibi quasi quoddam tributum reddere compellebat, detraxisti de humeris eorum: et
Abbreviated transcription (Latin):
& cibus ignis. Peptua ginta. plurimã
partem popłi deduxisti in lȩtitia tua.
& letabuntur in conspectu tuo sicut lȩ¬
tari solent in messe. ⁊ sicut hi qͥ diui¬
dunt spolia: quia ablatum ÷ iugũ qđ
supra ipsũ erat positũ. ⁊ uirga de col¬
lo eorũ. Uiga enĩ exactorũ dissipabi¬
tur sicut indie madian: quia om̃em
stolam congregatã dolo. ⁊ uestim̃tũ¬
cõmutationis restituent. & cupient igni
esse combusti. In obscuris locis utranq edi¬
tionem ponimꝰ ut quantũ acȩteris editio¬
nib & ab hebraica ueritate distet uulgata
trans latio. diligens lector agnoscat. Ad
lucem ipsã quȩ apparuit popło in tenebriᷤᷤ
constituto. id est ad dñm saluatorẽ fit
apostropha. & dicit᷑ ad eum multiplicasti
gentẽ. hoc est replesti om̃s gentes notitia
tui: sed ñ magnificasti lȩcitiam. luxta qͦd
fr̃ibus suis qui sunt israelitȩ & iona ᷤᷤ

Expanded text:
cibus ignis. LXX: Plurimam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentucommutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: Multiplicasti gentem, hoc est, replesti omnes gentes notitia tui; sed non magnificasti laetitiam. Juxta quod fratribus suis qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiuos. sub rorobabel ⁊ erra referte
in templũ. Nec sicut prius de egipto
cũ tumultu ⁊ timore existis. ita egre¬
mini de babylone: sed cũ paceac uolunta¬
te regis ꝑsarum atq medorũ: in quo dñi
uoluntas apparuit. qui ꝓtexit. ⁊ congre¬
gauit uos. Alii quȩ de babylone diximꝰ.
de romano regno interp̃tantur: quod in
aduentu xp̃i qui eos liberaturus sit. hȩc
om̃ia compleantur. Nos aut̃ audientes
supra. quã pulchri suꝑ montes pedes an¬
nuntiantis ⁊ p̃dicantis pacem. ⁊ reuelabit
dñs brachiũ suũ in conspectu om̃ium gentiũ:
& uidebunt om̃s fines terrȩ salutare dei
nr̃i: nequaquã hoc de uideis. sed de apłoꝵ
p̃cipitur ut recedant de ierłm. ⁊ toto mun

Expanded text:
tivos sub Zorobabel et Esdra , referte tivos sub Zorobabel et Esdra , referte in templum; nec sicut prius de Aegypto cum tumultu et timore fugistis, ita egredimini de Babylone; sed cum pace et voluntate regis Persarum atque Medorum, in quo Domini voluntas apparuit, qui protexit et congregavit vos. Alii quae de Babylone diximus, de Romano regno interpretantur, quod in adventu Christi qui eos liberaturus sit, haec omnia compleantur. Nos autem audientes supra: Quam pulchri super montes pedes annuntiantis et praedicantis pacem. Et: Revelabit Dominus brachium suum in conspectu omnium gentium: Et, videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri, nequaquam hoc de 611 Judaeis, sed de Apostopraecipitur, ut recedant de Jerusalem, et in
Abbreviated transcription (Latin):
ctu eius om̃s familiȩ gentiũ. quia dñi
est regnũ. & ipse dominabitur gentium. ⁊
ut ñ solum uarietas gentiũ singularũ.
sed & om̃s mundi cardines credituri p̃di
tur. Cum aut̃ p̃dicatũ fuerit hoc eu̾¬
erit finis. Alii sũmitates ⁊ extrema t̾rȩ
eos intelligi uolunt qui ñ in media t̃rę.
sed in extremis eius instar rotarũ finib̾
consistentes humilia deser̃: ad excelsa
festinant. Necedite. recedite exite
inde. Pollutum nolite tangere: exite
de medio eius. Mundamini qui fertis
uasa dñi : qm̃ non in tumultu exibitis.
nec inpugna ꝓperabitis. Precedet enĩ
uos dñs : ⁊ congregabit uos ds̃ isrł.Lx x.
ecedite recedite egredimini inde. &
immundũ nolite tangere. Exite de me¬
dio eius: separamini qui portatis uasa:
dñi: quia ñ cũ tumultu exibitis. neq
disserere conantur. Exite de babylone:
& idola eorũ derelinquite. Exite de me
dio illius: & uasa quȩ nabuchodonosor
capta ierłm tulerat. cẏ̃ro lanxante cap¬

Expanded text:
um omnes familiae gentium; quia Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium ; ut non solum varietas gentium singularum, sed et omnes mundi cardines credituri praenitur: Cum autem praedicatum fuerit hoc Evaerit finis . Alii summitates et extrema terrae, eos intelligi volunt, qui non in media terra, sed in extremis ejus instar rotarum finibus consistentes, humilia deserunt et ad excelsa festinant. Recedite, recedite, exite inde, pollutum nolite tangere: exite de medio ejus, mundamini qui fertis vasa Domini. Quoniam non in tumultu exibitis: nec in fuga properabitis. Praecedet enim vos Dominus, et congregabit vos Deus Israel. LXX: Recedite, recedite, egredimini inde, et immundum nolite tangere: exite de medio ejus: separamini qui portatis vasa Domini, quia non cum tumultu exibitis, neque disserere conantur: Exite de Babylone, et idola eorum deredio illius, et vasa quae Nabuchodonosor, capta Jerusalem, tulerat , Cyro laxante cap
Abbreviated transcription (Latin):
aecoouons am. Quod autẽ filius dei pa¬
tris dextera appelletur. ⁊ brachium :
multa sunt testimonia. Equib pau
cob dicit. Hic erit expectatio gentiũ.
Et octogesimꝰ octauus psalmus. Tuũ
brachiũ cũ potentia. Hoc brachio
eduxit dñs popłm isrł de t̾ra egipti:
de quo ad apłorum principẽ loque¬
batur. Beatus essimon bariona quia
caro & sanguis ñ reuelauit tibi : sed
pat̾ m̃s qui ẽ. in cęlis. & apłs paulus
de se. Quando inqͥt placuit dõ qͥ sepa¬
rauit me de utero matrismeȩ ut reue¬
laret filiũ suũ in me. Quod aut̃ cunc¬
tis gentib om̃s terrȩ t̃minos copula¬
uit. qui uisuri sunt salutare dĩ: illud os¬
tendit qđ & in alio loco dicit᷑. Conuer¬
timini ad me. ab extremis terrȩ:⁊ salui
eritis. Et ꝑ ieremiam. Ad te gentes ue¬
nient ab extremis terrȩ. Et iterũ. Re

Expanded text:
aemorrhousam . Quod autem Filius Dei, Patris dextera appelletur et brachium, multa sunt testimonia, e quibus pacob dicit: Hic erit exspectatio gentium . Et octogesimus octavus psalmus: Tuum brachium cum potentia. Hoc brachio eduxit Dominus populum Israel de terra Aegypti. De quo ad Apostolorum principem loquebatur: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelaverunt tibi, sed Pater meus qui est in coelis . Et Apostolus Paulus de se : Quando, inquit, placuit Deo, qui separavit 610 me de utero matris meae, ut revelaret Filium suum in me. Quod autem cunctis gentibus omnes terrae terminos copulavit, qui visuri sunt salutare Dei, illud ostendit quod et in alio loco dicitur: Convertimini ad me ab extremis terrae, et salvi eritis ; et per Jeremiam: Ad te gentes venient ab extremis terrae ; et iterum: Re
Abbreviated transcription (Latin):
liator: quȩsiui ⁊ ñ fuit qui adiuuaret.
Et saluauit mͥ brachiũ meũ: ⁊ indig¬
⁊natio mea ipsa auxiliata ẽ. michi. Et¬
⁊ conculcaui popłos in furore meo: in
⁊ebriaui eos in indignatione mea. et
detraxi in t̾ram uirtutẽ eorũ. Septua¬
ginta ꝓ eo qđ nos diximꝰ torcular cal¬
caui solus interp̃tati st̃ plenũ concul¬
catũ. qđ magis cũ superiori capitulo
iungendum ÷: quã ut sic sequentis pͥn¬
cipium. Cȩtera: sic transtulerunt
Et de gentib ñ est uir mecũ. ⁊ con¬
culcaui eos in furore meo. ⁊ confregi¬
⁊ eos quasi terrã. ⁊ deduxi sanguinẽ eo¬
:rũ in trã: ⁊ om̃ia uestim̃ta mea inqͥ¬
I naui. Dies enĩ retributionis uenit eis:
⁊ annꝰ redẽptionis adẽ. Aspexi ⁊ ñ erat
auxiliator: consideraui. ⁊ nullus qui
÷ p̃beret auxiliũ. Et erui eos brachiũ¬
I meũ: ⁊ furor m̃s aduenit. & conculca¬
: ui eos in iroc mea. ⁊ deduxi in t̾ra san¬
guinẽ eorũ. ꝓ torculari qđ hebraice dr̃

Expanded text:
 non erat qui adjuvaret. Et salvavit mihi brachium meum, et indignatio mea ipsa auxiliata est mihi. Et conculcavi populos in furore meo, et inebriavi eos in indignatione mea, et detraxi in terram virtutem eorum. Septuaginta pro eo quod nos diximus, torcular calcavi solus, interpretati sunt, plenum conculcatum, quod magis cum superiori capitulo legendum est, quam ut sit sequentis principium. Caetera sic transtulerunt. Et de gentibus vir non est mecum, et conculcavi eos in furore meo, et confregi eos quasi terram, et deduxi sanguinem eorum in terram, et omnia vestimenta mea inquinavi. Dies enim retributionis venit eis, et annus redemptionis adest. Aspexi, et non erat auxiliator: consideravi, et nullus qui praeberet auxilium; et eruit eos brachium meum, et furor meus advenit, et conculcavi eos in ira mea, et deduxi in terram sanguinem eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecuntur qd iustũ est iuxta illud qđ
alib dicit᷑. quere pacẽ ⁊ ꝑsequere eã.
quęr̃ dñm: ut expriorib coniciantur¬
p̃sentia. & cũ multo difficiliora iã fac¬
ta sunt: hȩc quȩ promittunt᷑ futura
ñ dubitent. Porro iuxta lax. ꝑsecuto¬
rib iustitiȩ dicit᷑. ut aspiciant in robus¬
tissimã petrã quã exciderunt. ⁊ in foue¬
am laci quã foder̃ id ÷ in dñm saluato¬
rẽ : de quo apłs loquit᷑. Petra aut̃ erat
xp̃c. Et alibi scriptũ est. Statuit supͣ
petrã pedes meos. Et iterũ. In petra ex¬
altauit me. Huiꝰ enĩ latus lancea ꝑfo¬
derunt. de qͦ exiuit sanguis & aqua: &
huiꝰ foderunt manꝰ ⁊ pedes. dicente
ipso dño saluatore. ł oder̃ manus meas
⁊ pedes meos: dinumerauer̃ om̃ia ossa
mea. Possumꝰ excisam petrã sepulchrĩ
dicere saluatoris: in quo conditus ẽ. &
resurgens amortuis.¬

Expanded text:
persequuntur quod justum est, juxta illud quod persequuntur quod justum est, juxta illud quod alibi dicitur: Quaere paquaerunt Dominum, ut ex prioribus conjiciat praesentia: cum multo difficiliora jam facta sint, haec quae promittuntur, futura non dubitent. Porro juxta LXX persecutoribus justitiae dicitur, ut aspiciant in robustissimam petram, quam exciderunt, et foveam laci quam foderunt, id est, Dominum Salvatorem, de quo Apostolus loquitur: Petra autem erat Christus . Et alibi scriptum est: Statuit supra petram pedes meos . Et iterum: In petra exaltavit me. Hujus enim latus lancea perfoderunt, de quo exivit sanguis et aqua, et hujus foderunt manus et pedes, dicente ipso Domino Salvatore: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea . Possumus excisam petram, sepulcrum dicere Salvatoris, in quo conditus est, et resurgens a mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
quasi stellas celi: ita ut numerũ uince¬
ret multitudõ. Si gͦ de uno homine
tanta popłorũ nata sunt milia. quid
michi grande ẽ ut instaurẽ ruinas sion.
& deserta eius mutẽ in paradisũ uolup¬
tatis ⁊i hortũ dñi. quẽ plantauit in
eden ds̃ contra orientẽ. ut inueniatur
in ea ꝓ diuersis arborib gaudiũ. atq
lȩticia. confessio. ⁊ uox laudis: Hoc ui
sion. ȩdificatũq templũ. ⁊ antiqua re¬
ligio reddita. Sed quomͦ supra dicit᷑
ad syon. afferent filios tuos in ulnis. &
filias tuas suꝑ humeros portabunt. &
erunt reges nutrici tui. ⁊ reginȩ nu¬
trices tuȩ. ⁊ ecce isti de longe uenient¬
& illi ab aquilone ⁊ mari. ⁊ isti de t̾ra
australi: quando dicet sion angustus
michi est locus. fac mͥ spaciũ ut habitẽ
quȩ mediocritatẽ excedunt illorũ tẽ¬
porũ. nec siꝑ t̾renã ierłm impleta nos¬
cunt᷑. sic ⁊ hic loquit᷑ dñs ad eos qui

Expanded text:
quasi stellas coeli, ita ut numerum vincequasi stellas coeli, ita ut numerum vinceret multitudo. Si ergo de uno homine tanta populorum nata sunt millia; quid mihi grande est, ut instaurem ruinas Sion, et deserta ejus mutem in paradisum voluptatis, et in hortum Domini quem plantavit Deus in Eden contra Orientem: et inveniatur in ea pro diversis arboribus gaudium atque laetitia, confessio et vox laudis? Hoc JudSion, aedificatumque Templum, et antiqua religio reddita. Sed quomodo supra dicitur ad Sion: Afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutricii tui, et reginae nutrices tuae. Et: Ecce isti de longe venient, et illi ab Aquilone et mari, et isti de terra australi; quando dicet Sion: Angustus mihi est locus: fac mihi spatium ut habitem, quae mediocritatem excludunt illorum temporum, nec super terrena Jerusalem impleta noscuntur: sic et hic loquitur Dominus ad eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in ea: gr̃arum actio ⁊ uox laudis. Septuag̃¬
udite me qui ꝑsequimini qđ iustũ ẽ:¬
& queritis dñm. Attendite in robustã
petrã quã excidistis: ⁊ in foueã laci quã
⁊fodistis. Respicite in abrabã patrẽ ur̃m.
& in sarã quȩ peperit uos: quia unꝰ erat
ae uocaui eũ. ⁊benedixi. ⁊ dilexi illũ: de
multiplicaui eũ. Et te nunc consolabor
sion. ⁊ consolatus sũ om̃ia deserta eius
quasi paradisũ: & ea quȩ ad occidentẽ
sunt quasi paradisũ dñi. Exultationẽ
& leticiã inuenient in ea: confessionẽ &
uocẽ laudis. Dormientib in dolore ac
merore ꝑpetuo. qui succender̃ sibi ignẽ.
& flaminas robustissimas ẽẽ. fecer̃ : uos
qui ꝑsequimini iusticiã ⁊ quęritis dñm¬
patrẽ ur̃m de quo excisi estis. ⁊ ad ca¬
uernã laci de qua p̃cisi estis. id ẽ. saram
quȩ peperit uos. & hoc considerate. qđ
cũ unꝰ & centũ eẽt. annorũ ⁊ sterilẽ ba¬
beret uxorẽ. multiplicauerit filios eiꝰ

Expanded text:
n ea, gratiarum actio et vox laudis. LXX: Audite qui persequimini quod justum, et quaeritis Dominum. Attendite in robustam petram quam excidistis, et in foveam laci quam fodistis. Respicite in Abraham patrem vestrum, et in Saram quae peperit vos, quia unus erat et vocavi eum, et benedixi ei, et dilexi illum, et multiplicavi eum: et te nunc consolabor, Sion. Et consolatus sum omnia deserta ejus quasi paradisum, et ea quae ad occidentem sunt, quasi paradisum Domini: exsultationem et laetitiam invenient in ea, confessionem et vocem laudis. Dormientibus in moerore ac dolore perpetuo, qui succenderunt sibi ignem, et flammas robustissimas esse fecerunt, vos qui persequimini justitiam, et quaeritis Dompatrem vestrum, de quo excisi estis, et ad cavernam laci, de qua praecisi estis, id est, Saram quae peperit vos. Et hoc considerate, quia cum unius et centum esset annorum, et sterilem haberet uxorem, multiplicaverim filios ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmedet eos: conscientia uidelicet pec-¬
catorũ & ⁊elus gentiũ salutarũ. De quo¬
& in fine huiꝰ uoluminis dicit᷑. Uermis
eorũ non moriet᷑. & in michra contra
ꝑuersos principes. Auferam bona eoꝵ:
quasi tinea ex comedens. ⁊ ambulans
suꝑ regulã in die speculationis. Et in
prouerbus. Tinea ossuũ: cor intelligens.
Pro tinea in p̃senti loco siminachꝰ rubi¬
ginẽ : a quila uermen interp̃tatus est.
uis ex uobis timens dñm. audiens
uocẽ serui eius : Quis ambulauit in tene¬
bris. ⁊ ñ est ei lum̃: Speret in nomine
Quis ẽ. in uobis qui timeat dñm. exau¬
diat uocẽ pueri eius : Qui ambulant in
tenebris ⁊ non ẽ. eis lux: confiditis inno ÷¬
mine dñi . ⁊ innitimini suꝑ dõ. Uos me
flagellastis uos meã faciem conspiustis:
ego tam̃ ad ꝑ oenitentiã ꝓuoco ꝑsecuto¬
res meos. Nolo enĩ mortẽ popli pecca¬
toris: sed tantũ ut reuertatur ⁊ uiuat.
Et dico : quis ẽ. int̾ uos qui timeat do¬

Expanded text:
comedet eos. Conscientia videlicet peccatorum; et zelus gentium salvatarum. De quo in fine hujus voluminis dicitur: Vermis eorum non morietur. Et in Michaea contra perversos principes: Auferam bona eorum quasi tinea excomedens, et ambulans super regulam in die speculationis . Et in Proverbiis: Tinea ossium cor intelligens . Pro tinea, in praesenti loco Symmachus, rubiginem: Aquila vermem, interpretati sunt. Quis ex vobis timens Dominum, audtenebris, et non est lumen ei: speret in nomine Quis est in vobis qui timeat Dominum, exaudiat vocem pueri ejus: qui ambulant in tenebris non est eis lux. Confiditis in nomine Domini, et innitimini super Deo. Vos me flagellastis, vos meam faciem conspuistis: ego tamen ad poenitentiam provoco persecutores meos. Nolo enim mortem populi peccatoris, sed tantum ut revertatur et vivat . Et dico: quis est inter vos qui timeat Do