comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per insinitas temporum successiones et cum arcis et casis
infra parisuis cuntate cum terra et uinea et oratorium in
honore saucti audoeli martiris quẽ de helario et cerãmo dato
ma luce dederit dicessum ip̃e fistus qui uocatur astiacus
cum oumnibus que ibi aspiciũt ĩo die ad Iõm tempsuã dñi
quod nos edificamus deseruiat et ad omĩa que ibisunt opus
tam ad lumẽ qm in dei nomine ad scipendia seruorum dñ
quos ibi iustitumiꝰ se ad lpõs rectores qui ipsos regere habẽt
Ipm templum dñi absq contradictione uel refragacione aut
iudiciaria contentione inspecta Ip̃a preceptione ouni tempore
proficiat in augnentum Et ut hec preceptio cessionis nr̃e
uel nostris signaculis infra decerminus roborare Datum
quod fecit mense decembrio die fexta amno x lumi post quam
chil debertus rex regnare cepit

Expanded text:
per infinitas temporum successiones ; et cum areis et casis per infinitas temporum successiones ; et cum areis et casis in Parisius civitate, cum terra et vinea et oratorio in honore sancti Andeoli martiris, que de Elario et Ceraunio dato ma luce dederunt discessum, ipse fiscus, qui vocatur Isciacus, cum omnia quae ibi sunt aspecta ipso die ad ipsum templum Domini, quod nos edificamus, deserviat ; et omnia, quae ibi sunt opus, tam ad lumen quam in Dei nomine ad stipendia servis Dei, qui ibi instituimus, seu ad ipsos rectores, qui ipsos regere habent, ipsum templum Domini absque contradictione vel refragatione aut iuditiaria contentione, inspecta ipsa preceptio, omnique tempore profitiat in aucmentum. Ut haec preceptio cessionis nostrvel nostris signaculis subter infra decrevimus roborare. Datum quod fecit menso Decembre dies sex, anno XLVIII postquam Childebertus rex regnare cepit
Abbreviated transcription (Latin):
libertis minister ialibus Preter Illos quos nos ingemnios esse
tam in aquis uel Iusulis cum melendines Iuter portam ciuita¬
tis et turrim positis cum insulis que ad ipm festum adiacẽt
cum piscatoria que appellatur uenna cum piscatoriis om̃ibuᷤ
que sunt in ip̃o alueo secane sumũtq inicium aponte ciuitatis
et sortunitur finẽ ubi alueolus sanara ueniens precipitat se
in flumine. Has ommes piscationes que sunt et fieri possũt
in utraqz parte flumĩs sicut nos tenemus et nostra forestis
est tradimꝰ ad Ipm̃ locum ut habeant ĩbidem deo seruientee
uictum cotidianum per succedentia tempora Dimus aũt̃
flunĩs lemeant unã particam terre legalem sicut mos est
ad ducendas naues et reducendas ad mitenda retia et reducẽ¬
contentione De argumentis uero per que aues possũt capi
super aquã precipimus ut nuilla potens persona inquieta¬
re audeat famulos dei sed onnia secure teneant possideant

Expanded text:
libertis, ministerialis, preter illos, quos nos ingenuos eslibertis, ministerialis, preter illos, quos nos ingenuos estam in aquis vel insulis, cum molendinis inter portam civitatis et turrim positis, cum insulis quę ad ipsum fiscum adiacent, cum piscatoria que appellatur Bana, cum piscatoriis omnibus que sunt in ipso alveo Sequanę sumuntque initium a ponte civitatis et sortiuntur finem ubi alveolus veniens Sauara precipitat se in flumine. Has omnes piscationes, quę sunt et fieri possunt in utraque parte fluminis, sicut nos tenemus et nostra forestis est, tradimus ad ipsum locum, ut habeant ibidem Deo servientes victum cotidianum per suadentia tempora. Damus autem fluminis, teneant unam perticam terre legalem, sicut mos est, ad ducendas naves et reducendas, ad mittenda retia et retrahentione. De argumentis vero, per quę aves possunt capi super aquam, precipimus, ut nulla potens persona inquietare audeat famulos Dei, sed omnia secure teneant, possideant
Abbreviated transcription (Latin):
qui templa domini nostri Ihũ xp̃i edificauerunt et pro
requie sine dubis apud deum mercedem recpere merentur Ego
chil debertus rex una cum consensu et uolunitate francorumz
et nenstrasiorum et exortacionem sauctissimi germani pari¬
siorum urbis pontificis uel consensu episcoporum cepi Iustru¬
ere templimꝰ in uile parisiata prope muros ruitatis in tera
que aspicit ad fiscum nr̃m iciastensem in loco qui appellatur
locoticio In honore saucti uincentii martiris euius resiquias de
hispama asportamꝰ seu et sancte crucis et sancti scephant et
sancti ferreoli et sancti iuliam et beatissum saucti georgii et
sancti geruasii et prothasii nazarii et celsi pueri quorum
reliquie ibi sunt consecrate Propterea in honore sanctoꝵ
dominorum concedimus nos sistium largitatis nr̃e qui uocat᷑
istiacus qui est pago parisiorum prope alueum secane una
cum onnibus que ibi aspiciuĩt cum mansis et cõmanentibu¬
In eis agris territoriis uieis silius pratis seruis inquiliuis

Expanded text:
qui templa domini Iesu Christi redificaverunt et pro requie sine dubio apud Deum mercedem recipere meruerunt. Ego Childebertus rex una cum consensu et voluntate Francorum et Neustrasiorum et exortatione sanctissimo Germano Parisiorum urbis pontificis vel consensu episcoporum coepi construere templum in urbe Parisiaca, prope muros civitatis, in terra quae aspicit ad fiscum nostrum Isciacense, in loco qui appellatur Locotitie, in honore sancti Uincentii martiris, cuius reliquias de Spania apportavimus, seu et sancte Crucis vel sancti Stephani et sancti Ferreoli et sancti Iuliani et beatissimi sancti Georgii et sancti Geruasii, Protasii, pueri Nazarii et Celsi, quorum reliquie ibi sunt consecrate. Propterea in honore dominorum sanctorum cedimus nos fiscum largitatis nostre, qui vocatur Isciacus, qui est in pagis Parisiorum prope alveum Sequanę, una cum omnia que ibi sunt aspecta, cum mansis, comanentis, agris, territoriis, vineis, sylvis, pratis, servis, inquilinis,
Abbreviated transcription (Latin):
petere decreuisset allatum est copias quas theodericu ᷤᷤ
comẽs per frisiam ducebat in pago hristrui iuxta
uisara fluuiũ a saxombus fuisse interceptas et de
tñ ad tempus disflãñs Iter in pannoniã mt̾misit
sed cum ei persuaderetur apluribus qui Id sibi comꝑ¬
tum esse dicebant ꝙ inter radanciam et alomoram
fliuuos eiusmodi fossa diceretux que esset namũ ca¬
par posse ꝑcõmode a damibio in rheni namgari
qr horum fluniorum alter damibio mceno miscetur
confestim cum onni comitatu suo ad locum uenit at
magna hom̃i multitudine congregata totum⁊¬
Autũpni tempus in eo opere consumꝑfit Oucta est ita¬
q fossa inter duos fluuios dñũ miliũ passuũ longitu¬
dine latitudine trecentorum pedum sed in cassum hoc¬
et terram que palustris erat mimo hũmore natuxał
terre a fossoribus fuerat egestumz tantum noctibus hu¬
mo Iterum ihn locum suũ relabentis subsidebat. In hoc
opere karolo occupato duo ualde displicencia de diuer¬

Expanded text:
petere disposuisset allatum est, copias quas Theodericus comes per Frisiam ducebat, in pago Hriustri iuxta Wisuram fluvium a Saxonibus esse interceptas atque inem damni dissimulans, iter in Pannoniam intermisit. Et cum ei persuasum esset a quibusdam, qui id sibi compertum esse dicebant, quod si inter Radantiam et Alcmonam fluvios eiusmodi fossa duceretur, quae esset navium capax, posse percommode a Danubio in Rhenum navigari, quia horum fluvioconfestim cum omni comitatu suo ad locum venit, ac magna hominum multitudine congregata, totumutumni tempus in eo opere consumpsit. Ducta est itaque fossa inter praedictos fluvios duum milium passuum longitudine, latitudine trecentorum pedum; sed in cassumet terram, quae palustris erat, nimio humore naturaliter d quantum interdiu terrae a fossoribus fuerat egestum, tantum noctibus, humo iterum in locum suum relabente, subsidebat. In hoc opere occupato duo valde displicentia de diver
Abbreviated transcription (Latin):
q uiris necnon et regni proceribus primo quid̃¬
fratribus reconsiliari Itreduit quos innitos actondi
fecerat deide onnbue quibus aliquid lesure intuli¬
sse uidebatur post hec aut palain se errasse confessus
est et imitatus fheodosũ imperatoris exemplum pe¬
intenciam spontanẽa suscepis tam de his ꝙ̃ ꝙs de

Expanded text:
 viris, necnon et regni sui proceribus, primo qufratribus reconciliari studuit, quos invitos adtondi fecerat, deinde omnibus, quibus aliquid laesurae intulisse videbatur. Post haec autem palam se errasse confessus est et, imitatus Theodosii imperatons exemplum , penitentiam spontaneam suscepit, tam de his
Abbreviated transcription (Latin):
et corrigens si ꝙ̃ taliũ uel a se uel apatre suo gestum
reperirẽ alicubi potuit Elemosmarum etiãm largi¬
stancia necnon et propria satiffactione adeo dimm¬
tate sibi placare curabat quasi hec que legaliter suꝑ
unũ quẽq decurrerant gesta fuissent crudelitate sua
ũciatum est eodem tempore imperatori ꝙ
custodes lunitis hyspanici sicorim fluuium
tuebantur britanme britanmã ingressi terram¬

Expanded text:
et corrigens, si quid talium vel a se vel a patre suo gestum repperire alicubi potuit, elemosinarum etiam largium instantia, necnon et propria satisfactione adeo divinitatem sibi placare curabat, quasi haec que legaliter super unumquemque decucurrerant, sua gesta fuerint crudelitate. untiatum est eodem tempore imperatori, quod custodes limitis Hispanici Sicorim fluvium tuebantur Britannicos, Britanniam ingressi va
Abbreviated transcription (Latin):
tico pussimi imperatoris misericordia singularisd
quã ostendit super eos qui cum bernardo nepote suo
non solum uitam et membra concessit uerum etias
possessiones iudicio legis in fiscum redactas mag¬
na libertate xestituit Adalhardum quoque de equi
tana euocatum corbeie monasterio ut prius fuerat
abbatem ac rectorem esse uissit Cum quo et bernardum
fratrem eius reconsiliatum eidem monasterio reddidit

Expanded text:
cito piissimi imperatoris misericordia singularis, quam ostendit super eos, qui cum Bernhardo nepote suo n solum vitam et membra concessit, verum etiam possessiones iudicio legis in fiscum redactas magna liberalitate restituit. Adalhardum quoque de Aquitania, ubi exulabat, evocatum Corbeiae monasterio, ut prius fuerat, abbatem ac rectorem esse iussit; cum quo et Bernharium fratrem eius reeonciliatum eidem monasterio reddidit.
Abbreviated transcription (Latin):
concessit. Insuper archiepõs et epõs per diuersas
tatis accipere desimuct et insi arege laudetur et
inuestiatur epũs anemĩe consecretur Om̃s q
huic de creto rebelles auathematizauit et nisi
resipiscerent bona eorum publicari precepit

Expanded text:
os et episcopos per singulas accipere definivit: et ut, nisi a rege laudetur et investiatur episcopus, a nemine consecretur; omnesque huic decreto rebelles anathematizavit; et nisi resipiscerent, bona eorum publicari jussit
Abbreviated transcription (Latin):
prophana q pefinidata sunt nullum etatis aut
cerat ut liquido appatẽr et eos non predandi sed uol¬
cionem excercendi gracia francorum terminos nitro¬
usse Cuius rei micium eum rex apud antissiodõrũ
cuuitatem accepit extĩplo franços orientales et
alamenos ad propulsandum hostem festinare lu¬
et alentam qui contra saxones missi erant magni
Itmeribus ad eos tre contendunt si forte in suis
ad sua reuertebantur Quorum uestigia sequti qui
missi fuerant in pago hassiorum super fliuuum ader¬
na iter agentes iincenerũt eos et statim in ipso flu¬
mis uado adorti eos tanta strage cieiderunt ꝙ ex ingẽti
multitudine ipsorum uiy pauci fuga euadere potuert¬

Expanded text:
profanaque pessumdata. Nullum aetatis aut cerat, ut liquido appareret, eos non praedandi, sed ultionem exercendi gratia Francorum terminos introisse. Cuius rei nuncium cum rex apud Autesiodorum civitatem accepisset, extemplo Francos orientales atque Alamannos ad propulsandum hostem festinare iuet Alamanni qui contra Saxones missi erant, magnis itineribus ad eos ire contendunt, si forte in finibus acta, revertebantur ad sua. Quorum vestigia sequuti qui a rege missi fuerunt, in pago Hassiorum super fluvium Adernam iter agentes invenerunt, eosque statim in ipso fluminis vado adorti, tanta strage ceciderunt, ut ex ingenti multitudine ipsorum vix pauci domum fugiendo per
Abbreviated transcription (Latin):
udonicus uero audiens humsmodi patris erga
fratres suos roluntatem et regni inter eos dinisionẽ
non tulit ideoq quitquid regni transrhem fiit sibi uen¬
dicandum statuit quod cumi imperatori delatum esset post
transactam festinitatem paschalem differendum iudicauit
qua peracta nequaqͣm pro crastinandum in talibus ra¬
tus am multis uiribus rhem quidẽ maguncĩa qz tran¬
sut et triburas uenit ibiq aliꝙͣdin ob colligendum con¬
sedit excercitum quo coacto usa hodomĩa ꝑrexit ibiꝙ
filius ꝙqm̃ iunitus suplex uenit et increpatus ab eo
male se gessisse confessus emendatarum ꝙ se perperã
gesta professus est at imperator consueta es sibi semper
anlica utens mansuetudine et filio indulsit et eum uerbis
p̃mũ ut dignũ fuit paululum asperis̃ increpanit post
añt lemoribus de multum in regno reliquit atqz in re¬
deundo rhem̃ in loco qui confluentes dr trausmeanit᷑ ĩ

Expanded text:
udouuicus vero audiens huiusmodi patris erga fratres suos voluntatem et regni inter eos divisionem, non tulit, ideoque quicquid regni trans Hrenum fuit, sibi vindicandum statuit. Quod cum imperatori delatum esset, in transactam festivitatem paschalem differendum iudicavit. Qua peracta, nequaquam procrastinandum in talibus ratus, cum multis viribus Hrenum quidem Mogonumque transiit et Triburas venit, ibique aliquandiu ob colligendum consedit exercitum. Quo coacto, usque Bodomiam perrexit, ibique filius quamquam invitus subplex venit et increpatus ab eo male se egisse confessus, emendaturumque se perperam gesta professus est. At imperator consueta et sibi semper amica utens mansuetudine, et filio indulsit et eum verbis primum, ut dignum fuit, paululum asperis increpavit, post autem lenioribus demultum in regno reliquit, atque in redeundo Hrenum in loco, qui Confluentes dicitur, transmeavit, in
Abbreviated transcription (Latin):
bas his rite peractis imperator ab eo loco dinertit et ue¬
natiomi antũnali iuxta mor̃e operam dedit et ad tpr̃a
hyemalia exigenda se aquis collegit qua hyeme idest
lal̃ iannaru semuis comete ignis in signo apparuit
quitanie subsequtus Interea indich augusta consilu
quod pridem cum consiliaris anlicis ceterisqz regni
francorum nobilibus inierat nequaqua ũnemor per¬
suaserunt imperatori quats ad letha filiũ suũ missos
micteret qui eum ad patrem innitarent ea condicione
ut si fratris sui lraroli dilector et adintor tutorqz et
protector esse uellet ueniret ad patrem et sciret se ab eo
om̃ perperam gestorum indulgenciam adepturum
simul et medietatem imperii excepta baioaria consequ¬
turum q̃ res tam lochario ꝙͣ suis per onnia utilis
uisa est

Expanded text:
bas. His rite peractis, imperator ab eo loco divertit et vebas. His rite peractis, imperator ab eo loco divertit et venationi autumnali iuxta morem operam dedit et ad tempora hiemalia exigenda se Aquis collegit. Qua hieme, id est kalendis ianuarii, sevus comete ignis in signo apparuit subsecutus. Interea Iudith augusta consilii, quod pridem cum consiliariis aulicis ceterisque regni Francorum nobilibus inierat, nequaquam immemor, persuaserunt imperatori, quatinus ad Hlotharium filium suum missos mitteret, qui eum ad patrem invitarent ea conditione, ut si fratris sui Karoli dilector et adiutor, tutorque et protector esse vellet, veniret ad patrem et sciret se ab eo omnium perperam gestorum indulgentiam adepturum simul et medietatem imperii, excepta Baioaria, consecuturum. Que, res tam Hlothario quamque suis per omnia utilis visa est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙtum sibi posse fuit coagulo beninolencie firmato pippmuz
in aquitam᷑a karolum autem in portionẽ regni actributa
dmisit et presentes quidem nenstrie promncĩe primores
karolo et manus dederiit et fidelitatem sarramento obsirm¬
uerũt absenciũ aũt quisq postea itidem fecit in eodem loco
et tempore pene eiuie septimane nobiles affuerũt conquerẽteᷤ
aduersus berhardum ducem illarum partium eo ꝙ hoĩes
illius tam rebus eccłiasticis ꝙͣq priuatis absq ullo re¬
spectu diuino humanaq prohibitu abuterentur unde pe¬
cieruut ud duͣs imperator sus protectione sua eos su¬
saperet muiimine et post hec tales missos in eandem
terram dirigeret qui et potestates prudencia de ablati
equo librainine penderent et auitam eis legem conserua¬
rent ad quod peragendum missi sunt ad postulatõm
eorum et dominii imperatoris electionẽ bonefaciut et

Expanded text:
quantum sibi posse fuit coagulo benivolentiae firmato, Pippinum quantum sibi posse fuit coagulo benivolentiae firmato, Pippinum in Aquitaniam, Karolum autem in portionem regni sibi attributam dimisit. Et praesentes quidem Neustriae provintiae primores Karolo et manus dederunt et fidelitatem sacramento obstrinxerunt, absentium autem quisque postea itidem fecit. In eodem loco et tempore pene omnes Septimanię nobiles affuerunt, conquerentes adversus Berhardum ducem illarum partium, eo quod homines illius tam rebus ecclesiasticis quamque privatis absque ullo respectu divino humanoque pro libitu abuterentur. Unde petierunt, ut domnus imperator sub protectionis sue eos susciperet munimine et post hęc tales missos in eandem terram dirigeret, qui et potestate et prudentia de ablatis equo libramine penderent et avitam eis legem conservarent. Ad quod peragendum missi sunt secundum postulationem eorum et domni imperatoris electionem Bonifatius com
Abbreviated transcription (Latin):
is rite dispositis imperator ut ordinauerat
uenatum in ardennam parrexit ꝙ ut dicebãt
ultra solitum ei prosperrime cessit onna que illo tpr̃e
terea insistante angusta et ininistris palatins quãdã
partem imperu imperator filio suo dilectissimo lrarolo
aquis tradidit sed quia in officiosa remansit anobis
quoq silencio p̃mitur qua rem auditam cum fratres
eius egre tulissent mutiũi iniere colloqum bed il se
contraire posse uidentes et ceptum dissimilantes motum
patris qui ex hoc accedisse icidebatur facillime cõposuere
in his imperator tota scate consistens indixit generale
conuentum autumpni temporis idest septembrio me¬
diante ĩcarisiaco in quo loco et tempore filius eius pip¬
pimiis ab agnitania ad eum uenit et ĩp̃i conientui inter¬
fut ubi dñs imperator filiũ suum karolum armis in
qz regii quã omomiinus eius krarolus habinit idest
neustriam actribuit itaq dom̃is imperator inter filicõ

Expanded text:
s rite dispositis, uti ordinaverat, venatum in Arduennam perrexit; quod, ut dicebant, ultra solitum ei prosperrime cessit, omniaque quę illo tt. LVIIII. LVIIII.Preterea insistente augusta et ministris palatinis, quandam partem imperii imperator filio suo dilectissimo Karolo Aquis tradidit, sed quia inoffitiosa remansit, a nobis quoque silentio premitur. Quam rem auditam cum fratres eius ęgre tulissent, mutuum iniere colloquium, sed nil se contraire posse videntes et coeptum dissimulantes, motum patris qui ex hoc accidisse videbatur, facillime composuere. In his imperator tota aestate consistens, indixit generalem conventum autumni temporis, id est septembrio mediante, in Carisiaco. In quo loco et tempore filius eius Pippinus ab Aquitania ad eum venit et ipsi conventui interfuit. Ubi domnus imperator filium suum Karolum armis virque regni, quam homonimus eius Karolus habuit, id est Neustriam, attribuit. Itaque domnus imperator, inter filios
Abbreviated transcription (Latin):
cuius se spiritalem esse patrem mem̃isse deberẽt karo¬
lus aũt tanꝙ̃ patri spũali et fratri semori deferret
honorem Cum qz hec tanꝙͣ uere pacis peregisset ama¬
tor et inter fratres mutũa dilectionem et mnt̾ utruisa
filu populũ quãtum sibi posse datum est alterum sem¬
sset amor̃e letus lotharins in ytaliam letũ diuisit multi
ditatum immeribus donatum benedictionibus patermꝰ
et monitum ne obliniscentur saltem imper sibi promi¬
ssorum egit inde natale don et pascha aquis gram¬

Expanded text:
cuius se spiritalem esse patrem meminisse deberet, Karocuius se spiritalem esse patrem meminisse deberet, Karolus autem tamquam patri spiritali et fratri seniori debitum deferret honorem. Cumque haec tamquam vere pacis peregisset amator et inter fratres mutuam dilectionem et inter utriusque filii populum, quantum sibi posse datum est, alterutrum sevisset amorem, letus Hlotharium in Italiam laetum dimisit, multis ditatum muneribus, donatum benedictionibus paternis et monitum, ne oblivisceretur saltem nuper sibi promissorum. Egit ergo natalem Domini atque pasche. Aquis
Abbreviated transcription (Latin):
ad uuarmaciam post pasche sollemntatem quẽ
pater cum multa alacritate suscepit et dapsiliter suos
curari precepit et sicut mandauerat uniuer sa peregit
in tantum ut eis datis triduo indicus uniuer sum imperi¬
um suum cum suis ip̃e dinderet si ita liberet ita tamen
ut parcium electio penes imperatorem et krarolum ma¬
magis censeree itaqz lotharius cum sius dinisionẽ regni
domno imperatori cum pro suo libitu cõmictunt affir¬
mantes se hanc dinisione nequaꝙͣ exequi posse propter
ꝙ uisum est libramine onne suũ dimisit imperiũ preter
baicariam quã ludonico relinquit acqz in partem eoꝵ
nemini cessit his peractis et filus uniuersoq populo
locharius afluuio mosse australem sibi tenendam parte¬
delegit occiduam uero krarolo fratri habendam reluiquit
et ut haber et coram cuncto populo se uello uerbo signaĩt
imperator porro prohis gestis gracias deo referebat
filiosqz monebat ut unammes̾ essent et se alterutro
tuerentur et lotharius minoris fratris curam gereret

Expanded text:
ad Uuarmatiam post pasche, sollempnitatem. Quem pater cum multa alacritate suscepit et dapsiliter suos curari precepit et sicut mandaverat universa peregit, in tantum ut ei datis triduo indutiis, universum imperium suum cum suis ipse divideret, si ita liberet, ita tamen, ut partium electio penes imperatorem et Kmagis censeret. Itaque Lotharius cum suis divisionem regni domino imperatori pro suo libitu committunt, affirmantes se hanc divisionem nequaquam exsequi posse propter sque visum est libramine, omne suum divisit imperium, praeter Bajoariam, quam Ludovico reliquit atque ideo in partem eorum nemini cessit. His peractis, et filiis universoque populo Lotharius a fluvio Mosa australem sibi partem tenendam delegit; occiduam vero Carolo fratri habendam reliquit, et ut haberet coram cuncto populo se velle verbo signavit. Imperatfiliosque monebat ut unanimes essent, et se alterutro tuerentur: et Lotharius qui
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes et monachos qui ad deprecandum deum pro
militibus suis conuenerant seorsum in tuciori loco cõ¬
sistere sciscitabatur qui essent hũ quid ue acturi Illuc
conuenissent Erant anten plurui de monasterio
baucor in quo tantus fertur fuisse numerus mona¬
chorumi ut cum in septem portiones esset cum pre¬
positis sibi rectoribus monasterium diuisun milla
harum portio minus quam trescentos homines
teneret qui om̃s de labore manuũ suaxum uiuere
solebant Quorum causam aduentus ⁊ex cum in¬
tellex isset edilfrdus ait Ergo si aduersum uos ad
deum suuni clamant profecto et ipĩ quãuis arma
non ferent contra nos pugnant qui aduersus nos
imprecationibus persequntur Itaq in his p̃uumi
ferunt de hus qui ad exorandum uenerant iuiros
circiter mille ducentos et solui .l. fuga lapsos hec¬
calamitas scotis contigit secumdũ uaticimũ augu¬
stimi ep̃i qui intermĩatus scotos ab anglis perimendos¬
uerti egre ferebant

Expanded text:
sacerdotes eorum, qui ad exorandum Deum pro milite bello agente convenerant, seorsum in tutiori loco consistere, sciscitabatur qui essent hi, quidve acturi illuc convenissent. Erant autem plurimi eorum de monasterio Bangor  al. Brancor, in quo tantus fertur fuisse numerus monachorum, ut, cum in septem portiones esset cum praepositis sibi rectoribus monasterium divisum, nulla harum portio minus quam trecentos homines haberet: qui omnes de labore manuum suarum vivere et. Quorum causam adventus cum intellexisset rex Aedilfrid, ait: « Ergo si adversum nos ad Deum suum clamant, profecto et ipsi quamvis arma non ferant, contra nos pugnant qui adversis nos inprecationibus persequuntur. Itaque in hos primum ferunt, de his qui ad orandum venerant, viros circiter mille ducentos, et solum quinquaginta calamitas Scottis contigit secundum vaticinium Augustini episcopi qui interminatus est Scottos ab Anglis fore perimendoverti egre ferebant
Abbreviated transcription (Latin):
n eodem etiam palacio plurimis ogentibus
moratus neccessitatibus et publicis utilitatibuᷤᷤ
brandũ populi generalẽ comĩctum mense augusto pre
tisꝑ rumor qui serebat noranos uel danos uelle tran¬
gredi statuta pacti et proprios fines et transalbiaña
populari regione sed his alitex se habentibus. impe¬
rator secuidũ dispositionem loci et temporis adueĩt
ãmia dona suscepit more solẽm film̃q suũ lothariũ

Expanded text:
n eo etiam palatio plurimis cogentibus moratus necessitatibus et publicis utilitatibus, brandum populi generalem conventum mense augusto propcoęgit rumor, qui serebat, Nordmannos velle transgredi statuta pacti et proprios fines et transalbianam populari regionem. Sed his aliter se habentibus, imperator secundum dispositionem loci et temporis advenit, annua dona suscepit filiumque suum Hlotharium
Abbreviated transcription (Latin):
interẽa chilpericus per diaconum ad sepulirum
sancti martim duas misit cartulas quarum
una continebat ut sibi duunitus in alia q̃ erat
uaccua rescriberetur si foret fas guntrãnũ atẽ¬
plo retrahi set triduo ibi expectans diaconum¬
missis palam altaris cum sacramento fideuĩsso¬
rem dedit iactanter pollicitus nũquam se iuscio
põst positis phitonisse responsis per tridiuini ui¬
gilias agens in dnuinis hoc responsum libris
accepit. in regnum quidem eo ꝙ inquit relinq̃¬
stis duñi deun urm tradidit ues deus in ma¬
nus ninucorum uestrorum. iu psalterio aũt
deiecisti eos dumi alleuarentur In enuangelio.
uero scitis qz post biduum pascha fiet ⁊̃cꝭ his
ille uisis flens ad sancti, martun tumbani cũ
sexcentis et eo amplius uiris assumpto quoqz
guntranno du ce discessit et per antissidiorẽ¬
sein urbem diuione castro uemiens ex inde ad re¬
mensem prounnciam transiit Qui atauarnẽ¬
tus ne si ad patrem duceretur graues de se penaᷤ

Expanded text:
emum Chilpericus per diaconum ad sepulcrum sancti Martini duas mittit chartulas, quarum una continebat ut sibi divinitus in alia, quae erat vacua, rescriberetur si foret fas Guntrannum a templo extrahi. Diaconus, triduo exspectans, inaentibus regiis missis, palam altaris cum sacramento fidejussorem dedit, jactanter pollicitus nunquam se inscio postpositis Pythonissae responsis, per triduum vigilans, in divinis hoc responsum libris accepit. In Regum quidem: Eo quod, inquit, reliquistis Dominum Deum vestrum, tradidit vos Deus in manus inimicorum vestrorum. In Psalterio autem: Dejecisti eos, dum allevarentur . In Evangelio vero: Scitis quia post biduum Pascha fiet, etc. . His ille visis flens, ad sancti Martini tumbam cum quingentis et eo amplius viris, assumpto quoque Guntranno duce, discessit, et per Atissiodorensem urbem Divione castro veniens, exinde ad Remensem Campaniam transiit. Qui, a Tarvanentus ne, si ad patrem duceretur, graves de se poenas
Abbreviated transcription (Latin):
remisit hec mandata : Hoc inquid anno chilperico
defuncto meroneus deuictis fratribus regnum ac¬
cipiet teqz ducem conscituet quo miniẽre quĩquẽ¬
nio functus septimo esficieris episcopus Qui cũ
hec gregorio retulisset ab eo tale responsum acce¬
pit ꝙ talia magis adeo quam adiabolo inquiri de¬
bebant. Uerumptamẽ fredegundis que occulte gũ¬
tranno fauebat qr de mortẽ theodeberti non cũra¬

Expanded text:
remisit mandata: « Hoc, inquit, anno Chilperico defuncto, Meroveus, devictis fratribus, regnum accipiet, teque ducem constituet. Quo munere quinquennio functus, septimo efficieris episcopus. » Hoc ille episcopo Gregorio retulit, et ab eo hoc responsum accepit: « Ista magis a Deo quam a diabolo exquir idebuissent. » Verumtamen Fredegundis, quae occulte Guntranno favebat propter mortem Theodeberti non
Abbreviated transcription (Latin):
antistes arrepto salomonis libro hunc prinui uersi¬
culimt inuenit et legit Oculum quo aduersatur
patrem essodient eum corui detorrentibus et hec qui¬
deui ille nou intellexit Antistes uero miratus est
redargucionis sibi uerba prima occurrisse Post

Expanded text:
antistes, arrepto Salomonis libro, hunc primum versiantistes, arrepto Salomonis libro, hunc primum versiculum invenit ac legit: Oculum, qui aversatur patrem, effodiant eum corvi de torrentibus . Et haec quidem ille non intellexit, antistes vero miratus est, redargutionis sibi verba prima occurrisse.
Abbreviated transcription (Latin):
depopulo interuriere qm̃ sine iudicio sacerdotum eũ
cõmumine priuaret Tunc pontifex eulogias quidẽ
sibi dedit regi uero per diaconum iuocurt que acta
fuerant Degia itaq clamante ip̃m csericum ex plo¬
ratorem amereneo missum rex eum exilio relegauit
Direxit antem ad sacerdotem ut imnicum suum de
eccliã pelleret Sed eo differente chilpericus ex cercitura
cõmoueri precepit Quod audiens meronens ab eccl̃a
egredi noluit leudastis uero turomeus comes pue¬
ros eius qui pro neccessaris causis in uilla ierant
peremnt Qua propter mereuens adintente gũtrã¬
no marilesum medicum arege uemente tenĩt ab¬
latoqz auro et argento quod serebat eum utiq ocri¬
disset insi illo in eccliãm fugisset. Interea dum de
patre ac nouerca meroneus multa loqueretur faci¬
nora quadam die gregorium epm̃ ad cõuiuium in¬
uitans rogat aliquid ad edificationem legi. Tunc

Expanded text:
de populo interimere, quoniam sine judicio sacerdotum eum de populo interimere, quoniam sine judicio sacerdotum eum communione privaret. Tunc pontifex eulogias quidem ei dedit, regi vero per diaconum innotuit quae acta fuerant. Regina itaque clamante ipsum clericum exploratorem a Meroveo missum, rex eum in exsilium relegavit. Direxit autem ad sacerdotem, ut inimicum suum de ecclesia expelleret. Sed eo differente, Chilpericus exercitum commoveri praecepit. Quod audiens Meroveus a basilica egredi voluit. Leudastis vero Turonicus comes pueros ejus, qui pro necessariis causis in villam ierant, peremit. Quapropter Meroveus, adnitente Guntranno, Marileffum medicum a rege venientem tenuit, ablatoque auro ac argento quod ferebat, eum utique occidisset, nisi ille ecclesiam expetisset. Interea dum de patre ac noverca Meroveus multa loqueretur facinora, quadam die Gregorium episcopum ad convivium invitans, rogat aliquid ad aedificationem legi. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
consilio brimichildis usus iusidias ip̃i preparasse
tatus amonasterio egressus et agarleno suo fami¬
liari ueste laicali indutus ad ecclesiam sancti mar¬
tini turonis ut confugeret est compulsus Ad hanc
etiam et ip̃e gũtr ãnus consugerat metuens minas
regis chilperici eo ꝙ drẽtur silium eius theodebertũ
nĩ bello superius memorato pemisse Qua propter
chilpericus rutolenum quendã turonis direxerat
qui eum exinde ui abstraheret. Rutolenus turoĩs
ueniens beato pontifui tunc gregorio mandauit.
ut gũtrãnum abasilica sancta expelleret ꝙ si age¬
re differret sciret eum cum ualida manu uentur ũ
et hoc impleturum Sanctus antistes respondit hoc
nũquam fuisse factum nec ase ullo modo faciendim
interim miser dum domũ in qua hospitabatur de¬
scruere non formidat regio correptus morto ad ba¬
silicam sancti martun de fertur ubi nl medele adex
pontiffice missam celebrante peciit eum eu logias
sibi dare Que recusante minatus est se quos dam

Expanded text:
consilio Brunichildis reginae usus, insidias ipsi parasse tatus, a monasterio egressus et a Gaileno suo familiari veste laicali indutus, ad ecclesiam Sancti Martini Turonis ut confugeret, est impulsus. Ad hanc denique et ipse Guntranus confugerat, metuens minas regis Chilperici, eo quod diceretur filium ejus Theodebertum in bello superius memorato interemisse. Quapropter Chilpericus Ruccolenum quemdam Turonis direxerat qui eum exinde vi abstraheret. Ruccolenus Turonis veniens beato pontifici tunc Gregorio mandavit ut Guntrannum a basilica sancta expelleret. Quod si agere differret, sciret eum cum valida manu venturum et haec impleturum. Sanctus autem antistes respondit: Hoc nunquam fuisse factum, nec a se ullo modo esse faciendum. Interim miser dum domum ecclesiae, in qua hospitabatur, destruere non formidat, regio correptus morbo, ab basilicam sancti Martini defertur, ubi nil medelae adpontifice missas celebrante, petiit eum eulogias sibi dare. Quo recusante, minatus est se quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
siuens congregatis in auxilium socus de cenobio lu
et in bellico apparatu. Ad beatum uero andoenum
direxit qui peterent quid ei consilum darent at ille
per intermĩcios hoc solum rescriptum remitens ait
surgens cõmoto excercitu usq ysar am fluiuim ueĩt
interfectisq custodibus ad sanceam maxenciam
transut ac ibi quos repperit de insidiatoribus suit

Expanded text:
sinens, congregatis in auxilium sociis, hostiliter aum armorum apparatu. Ad beatum vero Audoinum direxit, quid ei consilio daret. At ille A per internuntios hoc solum, scripta dirigens, ait: surgens, commoto exercitu, usque Isra fluvium veniens, interfectis custodibus, ad Sanctam Maxenciam Isra transiit; ibi quos repperit de insidiatoribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
ii aũt gothi qui romano imperio Incubbabãt¬
uuisigothos se id est occidentales gothos
uocauerunt et per multos annos occidentales romanoꝵ
fines usq ad ipsas ulteriores hispnmas graitẽa
sue gentis habuerunt et se ostrogothos dest orien¬
tales gotheos uocauerunt qui et ipsi postea pert
theodoritum regem suum azenone imperatore ytalie
regnũ dono acẽptum per multos annos temieruet
Ita gothi quasi duobus capitis sui cornibus orientẽ
et õccidentem uentilantes acerrime duo ex serea

Expanded text:
i ergo Gothi, qui Romano imperio incubabantWisigothas se, id est occidentales Gothos, nominabant, et per multos annos occidentales Romanorum fines usque ad ipsas ulteriores Hispanias infestabsuae gentis habuerunt, et sese Ostrogothas, id est orientales Gothos appellaverunt. Qui et ipsi postea per Theodericum regem suum a Zenone imperatore Italiae regnum dono acceptum per multos annos tenuerunt. Ita Gothi quasi duobus capitis sui cornibus orientem et occidentem ventilantes acerrime, duo ex se regna
Abbreviated transcription (Latin):
miuũ genis per triꝑtitam mũ̃di regionẽ id est
ientalem plagam sez asyam cum filiis iomci
nalem sez libiam siue affricam inhabitauerũt.¬
Nati sunt filii Iaphar magoth et tubal et alii plu¬
res de magoth in gothi de tubal hysyam et ytali

Expanded text:
minum genus per tripertitam mundi regionem, id est ientalem partem, scilicet Asiam, cum filiis Ionitinalem, id est Libyam sive Africam, inhabitaveruntNati sunt filii Iapheth Magog et Tubal et alii: de Magog inde Gothi, de Tubal vero Hispani et Itali
Abbreviated transcription (Latin):
di agothis uicti alienas terras innadere
ceperunt qui suas retinere non potuerunt hos circa
damibium transemntes ⁊ ufum post multum temp
giberich gothorum ⁊ ex bello uictos inde ex turbauit
se subderent et a constantino magno locum ad habi¬
tand̃ dari suppliciter pecierũt quod et impetrarierũt
et pannomas ab eo sibi delegatas per sexaginta ãnos¬
archadii et honori nam tunc instuictu stilchonis contra¬

Expanded text:
di, a Gothis victi, alienas terras invadere ceperunt, qui suas retinere non potuerunt. Hos circa Danubium commorantes, rursum post multum tempus Giberich Gothorum rex bello victos inde exturbavit, se subderent, et a Constantino Magno locum habitandi sibi dari suppliciter peterent. Quod et impetraverunt, et Pannonias ab eo sibi delegatas per sexaginta annosArchadii 13. et Honorii. evocati insti
Abbreviated transcription (Latin):
turonica secumdum orosii diffinicionem qui aiquitani¬
am a flumine ligeris usisz ad pireneos montes determi¬
nat qrẽque moderin sequintur non in celtica gallia
sed magis In acquitama sunt prouincia flumina
In lugdinensi gallia plurima sed ex hiis precipua
rhodamis qui eius ab orientali parte termimis est
Qd̃ aũt uerbi iulii posuiius qui prouinciam nrãm
ab heluecus diuidit terram illam intelligiius que
hoc nomine proprio sortita est deinde ararum
qui per fines eduorum et sequanorum iucredibili leui¬
tate in rodanũ influit Ita et occulis in quam partem
fluat uix iudicari possit Quod nos quoque per spexi¬
mus ac miratisumus tante magnitudinis flumem
tam tardo motu perfluentem post eum extat ligeris
qui terram illam que iuter illum et sequanum iacet
pene insulam effuit Silue multe sed eminencior ceteri
perticus Et hoc quidam de gallia celtica que et lugdu

Expanded text:
Turonica, secundum Orosii diffinitionem, qui AquitaniTuronica, secundum Orosii diffinitionem, qui Aquitaniam a flumine Ligeris usque ad Pyrenaeos determinat montes, quamque moderni sequuntur, non in Celtica Gallia, sed magis in Aquitania sunt provincia. Flumina in Lugdunensi Gallia plurima; sed ex eis praecipuum, Rhodanus, qui ejus ab orientali parte terminus est. Quod autem verbis Julii posuimus, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit, terram illam intelligimus, quae hoc nomine proprio sortita est; deinde Araris, qui per fines Heduorum et Sequanorum incredibili lenitate in Rhodanum influit, ita ut oculis in utram partem fluat judicari vix possit. Quod nos quoque perspeximus, ac admirati sumus tantae magnitudinis fluvium tam tardo motu profluentem. Post eum exstat Liger, qui terram illam quae inter illum et Sequanam jacet, pene insulam efficit. Silvae multae; sed eminentior caeteris Perticus. Et hoc quidem de Gallia Celtica, quae et Lugd
Abbreviated transcription (Latin):
qui est inter secanos et heluecios Tercia lacu lemano et
flumine ⁊ hodano qui prouniciam nr̃am ab helueciis diui¬
dit Uallie una pars quam eos qui specialiter galli dicũ
obtinere dictum est inicium capit a flumine ⁊ hodano cõ¬
tinetur garonnia flumine occeanum in finibus belgarũ
actingit etiam ab secanis et helueciis flumẽ rhenum.
uergit a sextentrione urbes in ea multe et opulente sed
ex hiis precipue sunt nr̃oqz euo plus cognite lugdimiũ
Cabilonis edua que et angustudimius Senonis antissi¬
odorus meldis trecas parisius carnotum gennabus
ubi mĩc aurelianis rothomagus ebroicis Oximus Ce¬
nomãnis lexomũ nãnetis Redonis uenetus Abricatina
gne autiquitus apud gallos fuere anctoritatis atisz
nixa sanore principata sie Porro senonis uiribus con¬
fisa suis ipãm romam orbis caput romam obsidere
non pertumuerit quam et cepit urbs uero biturica ac

Expanded text:
qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia, lacu Lemanno et qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia, lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. Galliae una pars, quam eos qui specialiter Galli dicuntur obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum vergit a septentrione. Urbes in ea multae ac opulentae. Sed ex his praecipuae sunt nostroque aevo plus cognitae: Lugdunum, Cabillonis, Hedua quae et Augustodunus, Senonis, Autissiodorus, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus, ubi nunc Aurelianis, Rothomagus, Ebroas, Oximus, Cenomannis, Lexovium, Namnetis, Rhedonis, Venetus, Abrincatina, gnae antiquitus apud Gallos fuere auctoritatis atque nixa favore, principata sit. Porro Senonis, viribus confisa suis, ipsam Romam orbis caput obsidere non pertimuerit, quam et cepit. Urbs vero Bituriga atque
Abbreviated transcription (Latin):
In partes tres quarum unam incolunt belge. Aliam ac¬
quitam. Terciam qui ipsorum linga celte nr̃a galli ap¬
pellantur hanc tamẽ partem pluus galliam lugdii¬
nensem esse asserit hi ommes galli linga institũtis¬
ac legibus inter se differunt Gallos lugdungnses ab
acquitanis garonna flumen abelgis matrona et seq¬
uana diuidit horum omnuz gallorum fortissim sũt
belge propterea ꝙ acultu atqz humanitate prouincie
longissime absunt nummeqz ad eos mercatores sepe
cõmeant atqz ea que ad efseminandum aumos pertinet
Important proxum que sunt germanis qui transr hem̃i
incolunt cum quibus quasi continue bellum gerunt
Qua de causa heluecii quoqz reliquos uirtute precedunt
ꝙ fere cotidianis preliis cum germanis contendũt cum
aut a suis simbus eos perturbant atqz in eorum finibꝰ¬
ipsi bellum gerunt hu una ex parte flumine rheno lati¬
ssimo atqz altissimo continentur qui agrum heluecum
a germains diuidit altera ex parte mente iura altissiõ

Expanded text:
in partes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hanc quoque partem Plinius Lugdunensem Galliam esse asserit. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bellum gerunt. Qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere quotidianis praeliis cum Germanis contendunt, cum aut a suis finibus eos prohibent, aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. Hi una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo continentur, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte, monte Jura altissimo,
Abbreviated transcription (Latin):
rem de tractauit aut proter periculum exhoruit uerũ
uimꝙͣqz secumdum suam qualitatem et subire et fe¬
rre doctus nec in aduersis credere nec in prosperis sal¬
so blandienti fortuue assentire solebat deuictis Igitur¬

Expanded text:
rem detractavit aut propter periculum exhorruit, verum rem detractavit aut propter periculum exhorruit, verum unumquodque secundum suam qualitatem et subire et ferre doctus, nec in adversis cedere nec in prosperis falso blandienti fortunae adsentiri solebat. Cum eni
Abbreviated transcription (Latin):
et saxomce loquntur hec bellum l icet per multum
temporis spacium traheretur ip̃e tamẽ non ampliꝰ
a hoste ꝙ bis acie conflixit semel Iuxta montem
qui ognegi dicitur In loco theothinelli nominato et
Iterum apud hasa fluuium ex hoc uno mense pa¬
uois quoq interpositis diebus hus diebus prelus
hostes adeo profligati sunt ac deuicti ut ulterius
regem prouocare nec uemienti resistere inisi aliqua
loci munitione deffensi auderent pluries tamen
ex bello tam ex nobilitate francorum ꝙͣ saxonum
et functi sũmis honoribus uiri consumpti sunt
franes ex erorta sunt et sosercia iegis adim̃strata
Ut merito In tuentibus In dubium demre pos sit utiũ
in eo aut laborum pacienciam aut seluitatem pocius
mirari conuemat nam bienmo ante ytaliam hoc bellum
sumy sit inicium et cum sine intermissione gereretur
nichil tamen ex hiis que alicubi erant gerenda diuissũ
et annni magnitudine prestantissimꝰ nichil in hiis
que suscipiẽnda erant uel exequenda aut propter labo¬

Expanded text:
efficerentur. Hoc bello, licet per multum temporis spatium traheretur, ipse non amplius cum hoste quam bis acie conflixit, semel iuxta montem qui Osneggi dicitur in loco Theotmelli nominato et iterum apud Hasa fluvium, et hoc uno mense, paucis quoque interpositis diebus. His duobus proeliis hostes adeo profligati ac devicti sunt ut ulterius regem neque provocare neque venienti resistere, nisi aliqua loci munitione defensi, auderent. Plures tamen eo bello tam ex nobilitate Francorum quam Saxonum et functi summis honoribus viri consumpti sunt.Francos et exorta sint et sollertia regis administrata, ut merito intuentibus in dubium venire possit utrum in eo aut laborum patientiam aut felicitatem potius mirari conveniat. Nam biennio ante Italicum hoc bellum sumpsit exordium, et cum sine intermissione gereretur, nihil tamen ex his quae aliubi erant gerenda dimissum et animi magnitudine praestantissimus, nihil in his quae vel suscipienda erant vel exsequenda aut propter labo
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ petens contra filios gedefridi qui eũ
et ruodinaldus comites missi fuerũt qui et causam
harioldi ꝑ recesserunt et imperatori om̃ia que in illis
rum archiepus qui consilio imperatoris et auc̃te romã
pontificis predicandi gracia ad terminos danorum
accesserat Itate preterita et multos ex eis ad fidem

Expanded text:
auxilium petens contra filios Godofridi, qui eumet Hruodmundus comites missi fuerunt, qui et causam Harioldi praecesserunt et imperatori omnia, quae in illirum archiepiscopus, qui consilio imperatoris et auctoritate Romani pontificis praedicandi gratia ad terminos Danorum accesserat et aestate praeterita multos ex eis ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
tantum custodiam sed metu potuis eorimi facere
atergo mox insequntur. Porro aũt nr̃i predam
retr̃o relinquentes facies hostibus midauerunt et
derunt et sic leti ad predam quã relinquerant xe¬
dierunt Ac tandem post dies uigniti sue digre¬
ssionis ad regem alacres paucissimis suorum ami¬
ssis redierunt rex aũt ludouicus suos. letanter
recepit et terra hostili usquequaq uastata domn

Expanded text:
tantum cu stodiam, sed metu potius eorum facere, tantum cu stodiam, sed metu potius eorum facere, a tergo eos insequuntur. Porro autem nostri praedam retro relinquentes, facies hostibus nudaverunt, reverunt, et laeti ad praedam quam reliquerant redierunt: ac tandem post dies viginti suae digressionis, ad regem alacres, paucissimis suorum amissis, redierunt. Rex autem Ludovicus suos laetanter recepit, et terra hostili usquequaque vastata domum
Abbreviated transcription (Latin):
est bellico apparatu in hispamã profiscitur
cepit alios fugauit uniuersaqz loca castella muni¬
cipia usq tortosam uis militaris exndit flãma
Bardum hademarum beram buxpellum cum relĩꝗs
expeditissime ad superiora dixigens̾ ut hibero flu¬
m̃ie transito dum hostes in sedibus securi residerẽt¬
ut ab ĩstis insidus ex improuiso agrederentur
terram hostum la tissime uastauerunt et usque uillã
corum maximã que uilla rubea uocatur peruene¬
stis qui euadere potuerunt hanc plagam longe late¬
q mĩciantibus collecta est sarracenõrum mãurorũ¬
qz multitudo non mĩma et eis obina consistit ad
ostiũ uallis que uallis ybana uocatur. huiis uallis
natura est ui Ip̃a in pͥrofumdo iacens huic inde p̃¬
ruptis atq altie cingatur montibus quã insi dei
labore lapidum ictibus poterant interire uel in ma¬
nibus iminicorum deuenire at dum Illi uiam pre¬
struũt nr̃i aut aliorsum uiam aꝑciorem plamorẽ¬
qz petunt reputantes mauri hẽc nr̃os non ob sui

Expanded text:
est bellico apparatu in Hispaniam proficiscitcoepit, alios fugavit, universaque loca, castella, municipia usque Tortosam vis militaris excidit et flamma bardum, Hademarum, Beram, Burrellum cum reliquis expeditissime ad superiora dirigens, ut Ibero flumine transito, dum hostes in sedibus securi residerent, ab istis insidiis ex improviso eos aggrederenturterram hostium latissimę vastaverunt et usque villam eorum maximam, quę Uilla Rubea vocatur, perveneiis qui evadere potuerunt hanc plagam longe lateque nuntiantibus, collecta est Saracenorum Maurorumque multitudo non minima, et eis obvia constitit ad ostium vallis quae dicitur Vallis-Ibana. Cujus vallis natura est, ut ipsa in profundo jacens hinc inde praeruptis atque altis cingatur montibus. Quam nisi Deilabore lapidum ictibus poterant interire, vel in manus inimicorum devenire. At dum illi viam praestruunt, nostri autem aliorsum viam apertiorem planioremque petunt, reputantes Mauri haec nostros non ob sui
Abbreviated transcription (Latin):
nes exteras errabumdi cireuire et aliarum nationum
tollerare fastus importabiles Ractumq est ꝙ infra
paucos annos non solum persarum uerum etiam uni¬
uersa oruntalia regna sibi subiuigauerũt sub acta ara¬
euolauit ꝙ uniuersum occupauit orientem Et ut aliqua

Expanded text:
nes exteras errabundi circuire, et aliarum nationum nes exteras errabundi circuire, et aliarum nationum tolerare fastus importabiles. Factumque est, quod infra paucos annos non solum Persarum, verum etiam universa Orientalium regna sibi subjugaverunt, subacta Araevolavit, quod universum occupavit Orientem. Idque factum