comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut construat: sic deponit ut erigat: sic humiliat. ut ad cȩlorũ regna ꝑclucat
hȩc enĩ uerba non ingratorũ suscipias: sel magis gaudentiũ. ẽẽ. cognoscas.
Ad diclit. Iratus ẽ. & misertus. est nobis. Iratus aduersatus debemꝰ ad uertere:
quoꝵ suꝑstiones & uicia iusticiȩ suȩ uirtute ꝓstrauit. Mimis congrue populus
& iratũ sibi dic̃ clñm cũ peccaret: & misertũ dũ ad conuersionis remedia con-¬
fugisset. Sic utrasque causas: singulis sermonibꝰ fecit intelligi. Quȩ
dicit᷑ emphasis id est exageratio: latiorẽ prebens intellectũ. quã uerba per
se ipsa declarant. Ira misericors: indignatio salutaris: captuntas libera: ad¬
uersatio fructuosa. Iratus ergo. quancdo suꝑsticiones eorũ subuertit: miser-¬
tus. quando eos adcultum uerȩ religionis adduxit. Commoi

Expanded text:
ut construat, sic deponit ut erigat, sic humiliat ut ad coelorum regna perducat. ut construat, sic deponit ut erigat, sic humiliat ut ad coelorum regna perducat. Haec enim verba non ingratorum suscipias, sed magis gaudentium esse cognoscas. Addidit, iratus es et misertus es nobis. Iratus, adversatos debemus advertere, quorum superstitiones et vitia justitiae suae virtute prostravit. Nimis congrue populus et iratum sibi dicit Dominum, cum peccaret, et misertum, dum ad conversionis remedia confugisset. Sic utrasque causas singulis sermonibus fecit intelligi. Quae figura dicitur emphasis, id est exaggeratio, clariorem praebens intellectum quam verba per seipsa declarant. Ira misericors, indignatio salutaris, captivitas libera, adversatio fructuosa. Iratus est ergo, quando superstitiones eorum subvertit; misertus, quando eos ad cultum verae religionis add
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Populus ille quierat pͥscis erroribꝰ illigatꝰ. repulsũ se & destructum¬
sub grãbũactione cõmemorat: ut strages illas debellatarũ gentiũ quas titulus
gem clauid fecisse prȩc inuit: sic̃ dictũ ẽ: manufortis & desiderabilis. xp̃s in
uerso mundo potiꝰ ꝑ egisse declaret᷑: non ferro. sed conuersionis studio. Nonper
ignẽ uisibilẽ. sed ꝑcaritatis ardorẽ : quomodo diuinitas debellare acuincere
inuisibilit̃ consueuit. Qui popłs supplicat: ut aueteri suꝑstitione destrue¬
& inscõ ꝓposito cõmutatꝰ. nouȩ regenerationis grãm consequat᷑. Nec morieat: qđ
numerꝰ plural is adiunctꝰ ẽ. Popłs enĩ cũ dicit᷑: plures in eo singnificari posse ñ
dubium. ẽ. Nam cũ clicunt repulisti: ostendunt diuino munere abstudio sce-¬
lerũ se fuisse reuocatos: Ne in prauis dogmatibꝰ eorũ uita finiretur. Sequitur
Et destru.xisti nos. Oserito aelgrãrũ actionẽ uenit ista lestructio. quȩsic euertit

Expanded text:
s ille qui erat priscis erroribus illigatus, repulsum se et destructumsub gratiarum actione commemorat; ut strages illas debellatarum gentium, quas titulus regem David fecisse praecinuit sicut dictum est manu fortis et desiderabilis Christus in universo mundo potius peregisse declaretur, non ferro, sed conversionis studio; non per ignem visibilem, sed per charitatis ardorem; quomodo Divinitas debellare ac vincere invisibiliter consuevit. Qui populus supplicat ut a vetere superstitione destru proposito commutatus, novae regenerationis gratiam consequatur. Nec moveat quod numerus pluralis adjunctus est. Populus enim cum dicitur, plures in eo significari posse non dubium est. Nam cum dicunt, repulisti, ostendunt divino munere a studio scelerum se fuisse revocatos, ne in pravis dogmatibus eorum vita finiretur. Sequitur, et destruxisti nos. Merito ad gratiarum actionem venit ista destructio, quae sic evertit
Abbreviated transcription (Latin):
greis. latinis que sermonibꝰ. sigurã faciunt sarlismos: quȩ sit diuersarũ commixa¬
one linguarũ. Nunc ad exponenda uerba ueniamꝰ. Sĩ cima interpretat᷑ humeri.
Et qm̃ adonus portandũ diuinũ humeri decent̃ aptant᷑: hic chx̃ duudã sycimam:
est & onus meũ leue est. Lȩtus ergo popłs. diuidere sedic̃ supra humeros suos. gr̃am
seruitutis & ficdei: quã nouit leuissimo fasce portare. Ad didit: et conuallẽ tabernaculo¬
rum metibor. Patriarcha iacob supplectile pecorib que ditissimꝰ cũ alaban socero suo
migrare decreuisset. uenit ad conuallem syriȩ : u bi mansionẽ ponens. ories eus
qui euisse narrant᷑: loco ipsi ex habitatione sua tabernacula nom̃ inponens. Et
minimã portionẽ. Constat enĩ de uariis nationibꝰ ȩccłiam dnĩ: quasi exeliuersis
floribꝰ inuna coronȩ spetiȩ eẽ formatam. Conuallis enĩ licta ẽ. qͣsi cauata uallis

Expanded text:
iversarum commixtione linguarum. Nunc ad exponenda verba veniamus. Sichima interpretatur humeri; et quoniam ad onus portandum divinum humeri decenter aptantur, hic dixit: Dividam Sichimam, est, et onus meum leve . Laetus ergo populus dividere se dicit supra humeros suos gratiam servitutis et fidei, quam novit levissimo fasce portare. Addidit, et convallem tabernaculorum metibor. Patriarcha Jacob supellectili pecoribusque ditissimus, cum se a Laban socero suo migrare decrevisset, venit ad convallem Syriae, ubi mansionem ponens, oves ejus quievisse narrantur, loco ipsi ex habitatione sua tabernacula nomen imponens; et minimam portionem. Constat enim de variis nationibus Ecclesiam Domini, quasi ex diversis floribus, in una coronae specie esse formatam. Convallis enim dicta est quasi cavata vallis
Abbreviated transcription (Latin):
tua & exaudi me. Populus ille sideliũ diuinis iam uirtutibꝰ subiugatus.
cłam partẽ supplicationis ingredit᷑: dep̃cans ut dĩ uirtꝰ tribulationes
in gaulii alacritatẽ conuertat. It bene precat᷑ popłs iste ut saluus fiat
dextera: qͥa in ipsa parte staturi sunt. qͥ ꝑpetua felicitate gauclebt̃. Poterat¬
enĩ supplicare ut saluus fieret. & in hoc scło: sic̃ in langoribꝰ petit᷑. sic̃ intribu-¬
lationibꝰ postulat᷑ : sed dextera dñi saluũ sefieri deprecat᷑. ubi ȩterna salus
uerbũ caro factum.ẽ. & mundi saluator apparuit. Locutꝰ. ẽ. autẽ. significat
euangłicã ueritatẽ: ꝑ quã uenit redẽptio fideliũ. & beatitulo sanctorum.
Adelidit. Lȩtabor & diuidã sycimã. Iuste lȩtabat᷑ popłs. ciupsꝑe locutus

Expanded text:
tutibus subjugatus, secundam partem supplicationis ingreditur, deprecans ut Dei virtus tribulationes eorum in gaudii alacritatem convertat. Et bene precatur populus iste ut salvus fiat dextera, quia in ipsa parte staturi sunt, qui perpetua felicitate gaudebunt. Poterat supplicare ut salvus fieret et in hoc saeculo, sicut in languoribus petitur, sicut in tribulationibus postulatur: sed dextera Domini salvum se fieri deprecatur, ubi aeterna salus Verbum caro factum est et mundi Salvator apparuit. Locutus est autem significat evangelicam veritatem, per quam venit redemptio fidelium et beatitudo sanctorum. Addidit, laetabor, et dividam Sichimam. Juste laetabatur populus, c
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cunque xp̃ianꝰ inuentꝰ fuisset precepto pͥncipũ paganorũ capitali crimine cdamp.¬
nabat Hsoc ergo oꝑpbriũ um probat᷑ abolitũ & felici obluione consumptum
quanclo xpĩanuĩ. eẽ in urbe romana nunc gloria ẽ. Oserito ergo fidelis populus dic̃
obliuionẽ illam ẽẽ suiã: quȩ erat descelerũ oblauone uentura: sic̃ ioseph dicit:
oblunscime fecit els cdolorũ. & clomũ patris mei. Ad edlidit: et effrem fortitudo c¬
pitis mei. Effiem: fructificatio dicit᷑. Sed quȩ sit ista fructificatio: consequenter
exponit̃ Fortitudo capitis mei. Quis alter. nisi saluator. ẽ. dñs: Quicarne moriende
manet. si autẽ mortuũ fuerit. multũ fructũ affert. Adrecit. Iuda rex m̃s. luda¬

Expanded text:
 paganorum capitali crimine damnabatur. Hoc ergo opprobrium jam probatur abolitum et felici oblivione consumptum, quando Christianum esse in orbe Romano nunc gloria est. Merito ergo fidelis populus dicit oblivionem illam esse suam, quae erat de scelerum abolitione ventura, sicut Joseph dicit: Oblivisci me fecit Deus dolorem et domum patris mei . Addidit, et Effrem fortitudo capitis mei. Effrem fructificatio dicitur; sed quae sit ista fructificatio consequenter exponitur, fortitudo capitis mei. Quis alter nisi Salvator est Dominus, qui carne moriendo manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert . Adjecit
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. in qͦ ñ . ẽ. uiciorũ copia᷑ sed conpunctionis ubertas. Dedisti metuentibus
te significationẽ : ut fugiant a faciȩ arcus. Dedit tim̃tibus significationem:
quando ꝑ scripturas suas eclocuit in hoc mundo passiones multiplices suos fidelis.¬
simos sustinere : sic̃ in euangłio dic̃. Tradent enĩuos ante reges & presides:
& insinagogis suis flagellabt̃ uos. & eritis odio om̃ibꝰ gentibꝰ ꝓpt̾ nom̃ meũ.
significationẽ dedit tim̃tibꝰ se : Hȩc ideo fieri: ut futuri iudicu pęna p
euãdi. Ipsa enĩ causa subsequit᷑: ut fugiant a facȩ arcus. Facies arcus. diẽ iuidi-¬
cii euident̃ ostendit: ubi noui & ueteris testamenti qͦsi duobꝰ inflexis iuigis.
om̃is popłs uidicat᷑. Sed ille abisto arcu sagittã. ied ẽ. sententiã non suscipit:
ẽ in hrmilitate confessionis deuota intentione pͥostrauerit. Agamꝰ ergo

Expanded text:
num in quo non est vitiosa copia, sed compunctionis ubertas. Vers. 4. Dedisti metuentibus num in quo non est vitiosa copia, sed compunctionis ubertas. Vers. 4. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Dedit timentibus significationem, quando per Scripturas suas edocuit in hoc mundo passiones multiplices suos fidelissimos sustinere, sicut in Evangelio dicit: Tradent enim vos ante reges et praesides, et in synagogis suis flagellasignificationem dedit timentibus se. Haec ideo fieri ut futuri judicii poena possit evadi. Ipsa enim causa subsequitur, ut fugiant a facie arcus. Facies arcus diem judicii evidenter ostendit, ubi Novi et Veteris Testamenti quasi duobus inflexis jugis omnis populus judicatur. Sed ille ab isto arcu sagittam, id est sententiam non suscipit, qui se in humilitatem confessionis devota intentione prostraverit
Abbreviated transcription (Latin):
Ostendit enĩ in hoc transituro mundo iustis suis dura: ut redlat in illa ȩternitate
p̾ciosa. Non enĩ iubet uacare famulos suos. nec de latitudine se ociosa tractare:
scd ut cduris laboribꝰ exercitati. aclpalmã eiꝰ miscłiȩ mereant᷑ alduci. Sic enĩ
& paulus dic̃. Nemo coronat᷑: nisi legitie certauerit. Aldicdit. Potastinos uino
conpunctionis. Uino cõparata . ẽ uirtꝰ : quȩ in bonũ ꝓpositũ. studiũ nr̃ȩ uolun-¬
tatis immutat ⁊ & facit recta soꝑe. postꝗͣ se inde meruerint homines chuina largitate
complere. Contra hoc humanũ poculũ sanitatẽ m̃tis excuciens: intromittit uerba
uanitatis. Sed potꝰ ille. non oris. sed mentis. ẽ: nec humana inclustria prȩparat᷑.
sed diuina inspiratione concedit᷑: sic̃ suꝑiꝰ dictũ ẽ: et poculũ tuũ in ebrians quã
prȩclarũ est. Nã qđ sit istud poculũ. pulchrȩ breuit̃q clefinitum. ẽ: ielest ui-¬

Expanded text:
Ostendit enim in hoc transituro mundo justis dura, ut reddat in illa aeternitate pretiosa. Non enim jubet vacare famulos suos, nec de latitudine se otiosa tractare: sed ut, duris laboribus exercitati, ad palmam ejus misericordiae mereantur adduci. Sic enim et Paulus dicit: Nemo coronatur, nisi legitime certatus fuerit . Addidit, Potasti nos vino compunctionis. Vino comparata est virtus, quae in bonum propositum studium nostrae voluntatis immutat, et facit recta sapere, postquam se inde meruerint homines divina largitate complere. Contra hoc humanum poculum sanitatem mentis excutiens, intromittit verba vanitatis. Sed potus ille non oris, sed mentis est; nec humana industria praeparatur, sed divina inspiratione conceditur, sicut superius dictum est: Et poculum tuum inebrians quam praeclarum est ! Nam quid sit istud poculum, pulchre breviterque definitum est, id est, vi
Abbreviated transcription (Latin):
me sopotamiã syriȩ ecetera. has uictorias postꝗͣ sauli successit in regñufecisse clauid:
regũ hestoria conprehendit. Quas in congruũ uidet᷑ sub hac concinnitate depro-¬
mere : qͥndo ibi latissime narrata noscunt᷑. hoc tamen debemꝰ aduertere: bella ista
figuralit̃ posita. ꝓpt̃ uictorias chĩ saluatoris. qͦs in toto mundo depaganis agi & ꝑfidis.
quoꝵ uerba psilmꝰ iste clicturꝰ. ẽ: ut reuera destructi a suꝑsticione ueteri. mereantur
ꝓgrãm noui homi nis immutari. Orxisio psatos.. Populus ille qͥerat pͥscis errori
illigatꝰ. innouiã grãm sc̃ȩ religionis adueniens: pͥmo capite supplicat. ut post afflic-¬
tionẽ quã satisfaciendo passus. ẽ. benesicii norutate renouetur. S cdo interpositione
diapsalmatis collocata. idẽ popłs rogat. ut post tribulationes quas ꝑtulit decdu-¬
catur ad ño inmunitissimã cuutatẽ: petens auxiliũ sibi detribulatione concedi

Expanded text:
Mesopotamiam Syriae, etc. Has victorias, postquam Sauli successit in regno, fecisse David Regum historia comprehendit , quas incongruum videtur sub hac concinnitate depromere, quando ibi latissime narrata noscuntur. Hoc tamen debemus advertere, bella ista figuraliter posita propter victorias Domini Salvatoris, quas in toto mundo de paganis agit et perfidis, quorum verba psalmus iste dicturus est; ut revera destructi a superstitione veteri, mereantur per gratiam novi hominis immutari. Divisio psalmi. Populus ille qui erat priscis erroribus illigatus, in novam gratiam sanctae religionis adveniens, primo capite supplicat, ut post afflictionem, quam satisfaciendo passus est, beneficii novitate reparetur. Secundo, interpositione diapsalmatis collocata, idem populus rogat ut post tribulationes quas pertulit, deducatur a Domino in munitissimam civitatem, petens auxilium sibi de tribulatione concedi
Abbreviated transcription (Latin):
ualentes. Conterim̃ enĩ mente : quando adhumilitatẽ tota animi intentione
descendimꝰ: sic̃ in quinquagesimo psalmo dictũ ẽ. Cor contri tũ & humiliatũ
ds̃ non spernit. Et ut miscłiam clementissum iudicis impetraret: ad didit:
quia mota est : idest. a pristino errore trans lata est. ut tibi dño pareat. quȩ
ante iclolis seruiebat. O stendisti popło tuo cdhura: potasti nos uino conpune¬

Expanded text:
valentes. Conterimur enim mente, quando ad humilitatem tota animi intentione valentes. Conterimur enim mente, quando ad humilitatem tota animi intentione descendimus, sicut in quinquagesimo psalmo dictum est: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Et ut misericordiam clementissimi Judicis impetraret, addidit, quia mota est, id est a pristino errore translata est; ut tibi Domino pareat, quae ante idolis serviebat. Vers. 3. Ostendisti populo tuo dura; potasti nos vino compun
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorẽ debemus intelligere: quȩ aduentu dñi commota est. sic̃ & in alio
psalmo dicturꝰ est. Uidit & commota ẽ. terra. Cõmoti sunt ergo peccatores:
quando culturas suas deo cognouer̃ ab hominabiles extitisse: quando simu¬
lacra sua tandẽ aliquando intellexerunt. eẽ. lapidea: ammaduerter̃ etiam
diuitas. honores. cȩtera q muncli huiꝰ. apud dm̃ postrema: quȩ ante puta¬
uer̃ precipua. Conturbati sunt quoq quando inter doctrinas alias audier̃:
Apprehendite disciplinã ne quando irascatur dñs & pereatis detua iusta. It
uide ordinẽ psalmi: pulcherrima narratione dispositum. Prus eñĩ fuit ut com¬
morierent᷑: post ut conturbarent᷑. Sequit᷑. Sana contritiones eius. quia mota ẽ.
Cȩlesti mecdico ꝓdunt᷑ uulnera: ut contritis ȩgris. cõpetens medicima succurrat.
Sed intelligamꝰ quã du eos afflictos dicit: ut usq ad contraciones ꝑuenisse
uideant᷑. Ita est contritio. quȩ nos efficit fortiores: ista debilitatio. quȩ reddi

Expanded text:
re, qui adventu Domini commotus est; sicut et in alio psalmo dicturus est: Vidit, et commota est terra . Commoti sunt ergo peccatores, quando culturas suas Deo cognoverunt abominabiles exstitisse, quando simulacra sua tandem aliquando intellexerunt esse lapidea. Animadverterunt etiam divitias et honores, caeteraque mundi hujus apud Deum postrema, quae ante putavere praecipua. Conturbati sunt quoque, quando inter doctrinas alias audierunt. Apprehendite disciplinam, 199 nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Et vide ordinem psalmi pulcherrima narratione dispositum; prius enim fuit, ut commoverentur; post, ut conturbarentur. Sequitur, sana contritiones ejus, quia mota est. Coelesti Medico produntur vulnera, ut contritis aegris competens medicina succurrat. Sed intelligamus quandiu eos dicit afflictos, ut usque ad contritiones pervenisse videantur. Ista est contritio quae nos efficit fortiores: ista est debilitatio quae reddit
Abbreviated transcription (Latin):
credi uoluit. Ipse ÷ enim qui expatre ante scła natus ÷ qui mutero uirginis cuio¬
nem nr̃e mortalitatis assumpsit: h omo usion patri sccłm dicunitatẽ. h omo usion
quoq nobis scđm humanitatẽ: in uisibilis deitate. factus ÷ humanitate uisibilis
pati homo propter nos dignatus est. per se in passibilis dexis: non suminitatem
cdiuinttatis imminuens sed humanitatem carnis exaltans. hooc scã prophetia dicie:
oc euangeliorum frequenter textus insinuat᷑ h oc ꝑtotum munclũ bea
eccłia: ut a catholica fide ille cognoscatur extrensus. qui tali non fuerit stabili¬
tate fundatus. Memento preterea qđ hic quartus psalmus: ẽ: ex his quosdecluab
naturis locuturos. eẽ. prediximꝰ.

Expanded text:
credi voluit. Ipse est enim qui ex Patre ante saecula natus est, qui in utero Virginis carcredi voluit. Ipse est enim qui ex Patre ante saecula natus est, qui in utero Virginis carnem nostrae mortalitatis assumpsit, homousion Patri secundum divinitatem, homousion quoque nobis secundum humanitatem, invisibilis deitate, factus est humanitate visibilis. Pati homo propter nos dignatus est, per se impassibilis Deus, non summitatem divinitatis imminuens, sed humilitatem carnis exaltans. Hoc sancta prophetia dicit, hoc Evangeliorum frequenter textus insinuat, hoc per totum mundum beata canit Ecclesia, ut a catholica fide ille cognoscatur extraneus, qui tali non fuerit stabilitate fundatus. Memento praeterea quod hic quartus est psalmus ex his quos de duabus naturis locuturos esse praediximus.
Abbreviated transcription (Latin):
udatur. Quando dñm predicamꝰ. benedicere quidem illum dicimur: nonq
aut scĩficetur aut crescat: sed cum nos ille sua benelictione scĩficat. tunc & tuitio pr̃o¬
uenit & auginenta procedunt. Et qui sit iste dñs: ꝑ quintam speciem definitionis eur¬
enter insinuat. Ds ifrael. id ÷ ds̃ unuersȩ terrȩ: sicut alius propħa dicit
qui a nullo inelig& acliutorem. Nam lic& & angłi & multi iusti miracula faciant: non

Expanded text:
ltatione laudatur. Quando Dominum praedicamus, benedicere quidem illum dicimur, non quod per nos aut sanctificetur, aut crescat; sed cum nos ille sua benedictione sanctificat, tunc et tuitio provenit, et augmenta procedunt. Et qui sit iste dominus per quintam speciem definitionis evidenter insinuat: Deus Israel, id est Deus universae terrae; sicut alius propheta diciquia nullo indiget adjutore. Nam licet et angeli et multi justi miracula faciant, non
Abbreviated transcription (Latin):
nunc aliis quatur usq infinẽ diuisionis. cõmemorat bona beatorũr: ut ficleles in
duris afflictionib roboraret. quib tanta p̃mia pollicet᷑. holo caustũ enĩ dr̃: totũ
censum & qͥa se suꝑiꝰ examinatũ igne lixerat sicut argentũ: iuste se holocai
oblaturũ dicitꝰ. hoc ÷ purgatã clelictis animã suã. Sequit᷑. redlã tibi uota mea:
id ÷ ut laudes tuas sub ꝑpetuitate decantẽ: & cũ angłis. & potestatib thronis. &
dominationib hymnũ misccłiȩ tuae semꝑ edicã. hęc sunt enĩ uota ficdeliũ: hȩc

Expanded text:
nunc aliis quatuor usque ad finem divisionis commemorat bona beatorum; ut fideles in nunc aliis quatuor usque ad finem divisionis commemorat bona beatorum; ut fideles in duris afflictionibus roboraret, quibus tanta praemia pollicetur. Holocaustum enim dicitur totum incensum. Et quia se superius examinatum igne dixerat sicut argentum, juste se holocaustum oblaturum dicit, hoc est purgatam delictis animam suam. Sequitur, reddam tibi vota mea, id est ut laudes tuas sub perpetuitate decantem, et cum angelis et potestatibus, thronis et dominationibus hymnum misericordiae tuae semper edicam. Haec sun
Abbreviated transcription (Latin):
hoc÷ ut cdares eis potestatẽ. capitalem innos ferre sententiam. Adelidit: transiuimꝰ
pignẽ & aquã: quod utiq factũ ÷. quando alios martyrum ignis ab sumpsit alios
a qua cleuiorauit : & ꝑcliuersa elementa mors eorũ ꝓbat᷑ impleta. Sequit᷑ sȩculi¬
us beata promissio. et incluxistinos in refrigeriũ: ut ista omĩa quȩ inmen
suis patiebat᷑ ȩccłia. non ad detestabilem penã. secl ad quietis beatitudinẽ cognos.¬
res. e̾e. collata. Refrigerium ÷ enĩ. post urentes curas delectabilis & amoena securitas
quã in illa retributione suscipiunt. qui pati ꝓ dm̃i nomine meruer̃. Introibo in
merũ singularẽ. Picit enĩ corpus eius indomo ipsius se felicit̾ intraturu
id ÷ inilla futura hierłm. ubi non holo causta petudũ. sed puritas quęritur
animarũ. Et intende. qm̃ sicut trib uersib suꝑiorib pęnas martyrũ dix̃: ita

Expanded text:
hoc est, ut dares eis potestatem capitalem in nos ferre sententiam. Addidit, transivimus hoc est, ut dares eis potestatem capitalem in nos ferre sententiam. Addidit, transivimus per ignem et aquam, quod utique factum est, quando alios martyrum ignis absumpsit, alios aqua devoravit, et per diversa elementa mors eorum probatur impleta. Sequitur saeculi illius beata promissio, et induxisti nos in refrigerium, ut ista omnia quae in membris suis patiebatur Ecclesia, non ad detestabilem poenam, sed ad quietis beatitudinem cognosceres esse collata. Refrigerium est enim post perurentes curas delectabilis et amoena securitas, quam in illa retributione suscipiunt qui pati pro Domini nomine meruerunt. Vers. 13. numerum singularem. Dicit enim corpus ejus in domum ipsius se feliciter intraturum, id est in illam futuram Jerusalem ubi non holocausta pecudum, sed puritas quaeritur animarum. Et intende quoniam sicut tribus versibus superioribus poenas martyrum dixit, ita
Abbreviated transcription (Latin):
cleciꝑ&. sed probar&: qui corpꝰ quidẽ necter&. sel animȩ uincula dissolueret
qui ñ adreatũ ꝑclucer&. sed absolutionis clona p̃star&. Addidit᷑ posuisti tribulationes
indorso nr̃o: u idelic& uerbera quȩ & paulus ꝑtulit. & reliqua fidelium turba sustinuit.
adhoc uerberib humili ati. ut cliabolicam suꝑbiã. cũ mundi ipsius delectatione resnes¬
puerent. Nam cũ dicit: posuisti tribulationes indorso nr̃o: significat corporeos dolores.
qͣs i latis uerberib sustinebant. In posuisti homines suꝑ capita nr̃a. Transiuimꝰ¬
pignẽ & aquã. & induxistinos in refrigerium. In posuisti dicit: ut omia ipsius uo¬
iuntate facta fuisse constarent. ⁊ sicut cdic̃ dñs pilato: non haberes potestatẽ in me
psecutionib seuis scos martyres liuersis cruciatib affligebant. Suꝑ capita nr̃a:

Expanded text:
non deciperet, sed probaret: qui corpus quidem necteret, sed animae vincula dissolveret; non deciperet, sed probaret: qui corpus quidem necteret, sed animae vincula dissolveret; qui non ad reatum perduceret, sed absolutionis dona praestaret. Addidit, posuisti tribulationes in dorso nostro; videlicet verbera quae et Paulus pertulit, et reliqua fidelium turba sustinuit. Ad hoc verberibus humiliati, ut diabolicam superbiam cum mundi ipsius delectatione respuerent. Nam cum dicit: Posuisti tribulationes in dorso nostro, significat corporeos dolores, quos de illatis verberibrefrigerium. Imposuisti, dicit, ut omnia ipsius voluntate facta fuisse constaret, sicut dicit Dominus Pilato: Non haberes potestatem in me,persecutionibus saevis sanctos martyres diversis cruciatibus affligebant. Super capita nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nos ponit aduitã: qͥdix̃. Ego sum uia ueritas: & uita. Ipse gressus nr̃os non
eenasti nc pluralit loqͥt exm̃bris suis per hos tres uersus exponens ficleles eim̃
quantis tribulationib affligant᷑. Probari nos facit ds̃. quanelo ꝑcliuersa genera
temptationũ ꝓsui nominis confessione tolerantiã beatȩ passionis inlulget. Non enĩ ille
nos ꝓbando nouit: secł p̃sciendo cognoscit. Sequunt᷑ diuersȩ martyrum penȩ. Igne enum
caritatis examinat᷑ beata conscientia: quȩ tantũ xp̃i dñi amore succendit᷑. ut urentium
lammarũ torm̃ta tuincant᷑. Secl iste ignis. ñ consumptorius: sed purgatoriꝰ ÷. Pa
enĩ argenti exemplũ qđ igne ideo dequoquit᷑. ut purius inde reddat᷑. Lacer& eium
id ÷ intrare fecistinos custodie catenas. quas martyres sustinere meruer̃. Iaqueus qui

Expanded text:
enim nos ponit ad vitam qui dixit: Ego sum via, veritas, et vita . Ipse gressus nostros non enim nos ponit ad vitam qui dixit: Ego sum via, veritas, et vita . Ipse gressus nostros non Ecclesia; nunc pluraliter loquitur ex membris suis, per hos tres versus exponens fideles Domini quantis tribulationibus affligantur. Probari nos facit Deus, quando per diversa 216 genera tentationum pro sui nominis confessione tolerantiam beatae passionis indulget. Non enim ille nos probando novit, sed praesciendo cognoscit. Sequuntur diversae martyrum poenae. Igne enim charitatis examinatur beata conscientia, quae tantum Christi Domini amore succenditur, ut urentium flammarum tormenta vincantur. Sed iste ignis non consumptorius, sed purgatorius est. Datur enim argenti exemplum, quod igne ideo decoquitur, ut purius inde reddatur. Jaceret enim massa id est intrare nos fecisti custodiae catenas quas martyres sustinere meruerunt. Laqueus qui
Abbreviated transcription (Latin):
ocẽ lauelis eius: id÷ quȩ dicit pat̾ de filio. fideli credulitate suscipite. Uoxe
laudis ipsius ÷ : hic ÷ filius meus dilectus. in quo michi bene conplacui Quã puris-¬
nobis dignatus ÷ fieri in assumpta humanitate consimilis. Scã enĩ ȩccła in hac fide
uiuit. in hac fide proficit: ut inclño xp̃o nec sine uera dumitate humanitas: nec
sine cͣredat᷑ humanitate diuinitas. Qui posuit animã meã aduitã: & non
dedit cõmoueri pedes meos. N unc enumerat qͥb excausis miscłia dñi predicet᷑
Duo sunt ista sacram̃ta : liberationis nr̃ȩ ꝓrimũ qł nos ꝑmunꝰ baptismatis duc̃
aduitã: non enĩ illuc nr̃is meritis ꝑuenimꝰ. sed ipsius beneficio miserationis addra¬
himur : deinde nenos exinde ꝑmitͥtat expelli. qͥ grauib uitus ꝓbam᷑ onerati. Ipse

Expanded text:
vocem laudis ejus, id est quae dicit Pater de Filio fideli credulitate suscipite. Vox enim vocem laudis ejus, id est quae dicit Pater de Filio fideli credulitate suscipite. Vox enim laudis ipsius est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. . Quam purisnobis dignatus est fieri in assumpta humanitate consimilis. Sancta enim Ecclesia in hac fide vivit, in hac fide proficit, ut in Domino Christo nec sine vera divinitate humanitas, nec sine vera credatur humanitate divinitas. Vers. 9. Qui posuit animam meam ad vitam, et non dedit commoveri pedes meos. Nunc enumerat quibus ex causis misericordia Domini praedicetur. Duo sunt ista sacramenta liberationis nostrae: primum quod nos per munus baptismatis ducit ad vitam; non enim illuc nostris meritis pervenimus, sed ipsius beneficio miserationis attrahimur. Deinde ne nos exinde permittat expelli, qui gravibus vitiis probamur onerati. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ : sed non in uirtute sua. neq in ȩternũ. Qua ꝓpt̃. hȩc luo addita sunt: ut omĩ-¬
potentis regis uirtus possit ostendi. Et ne ꝓmissiones p̃dictas in anes putar& adhuc
cȩca gentilitas: addidit: o culi eius suꝑ gentes respiciunt: ut qđ illi ꝑse uide ñ poterant.
pectu ueri luminis intuerent᷑ afflati. dñs enĩ qđ respicit illuminat: qđ uisi
litatis nr̃ȩ congrua breuitate descripta ÷ : qͥa dũ talia facimꝰ unde adiram dñm
hos phibet inse ipsos exaltari: quos oportet humiles inueniri. fideles enĩ non in
se. sed inxpo exaltari oport&: ubi altitudo firma ÷ & nunquã ruiturꝰ ascensus
Benedicite gentes dm̃ nr̃m: & audite uocẽ laudis eiꝰ. U enit ad terciũ menbrũ
inqͦ gentes monet. ut dm̃ uerũ consona predicatione glorificent. Sequit᷑. & audite

Expanded text:
rarum; sed non in virtute sua, neque in aeternum. Quapropter haec duo addita sunt, ut omnirarum; sed non in virtute sua, neque in aeternum. Quapropter haec duo addita sunt, ut omnipotentis Regis virtus possit ostendi. Et ne promissiones praedictas inanes putaret adhuc caeca gentilitas, addidit, oculi ejus super gentes respiciunt, ut quod illae per se videre non poterant, aspectu veri luminis intuerentur afflatae. Dominus enim quos respicit illuminat; quos vislitatis nostrae congrua brevitate descripta est, quia dum talia facimus unde ad iram Dominum  Sed hos prohibet in seipsis exaltari, quos opose, sed in Christo exaltari oportet, ubi altitudo firma est, et nunquam ruiturus ascensus. Benedicite, gentes, Deum nostrum, et audite vocem laudis ejus. Venit ad tertium membrum, in quo gentes monet ut Deum verum consona praedicatione glorificent. Sequitur, et audite
Abbreviated transcription (Latin):
cur plurali numero flumina posuerit: dũ legamꝰ in iordane tantũ mͦ contigisse.¬
N on inmerito: qͥa lic& impso solum modo contigerit. frequent̃ tam̃ ibidem accidisse
onstratur. Nam & heliȩ illic talis transitus fuit: ut discipło illius redeunti
similiter fluminis ipsius fluenta patuerint. Siue qͥa scriptur& diuinȩ mos ÷ & unũ
plurimis clicere: & plurima unitatis nomine uocitare. Sequit᷑. Ibi lȩtabimu
transmeauit: mundi huiꝰ significat fluenta secure posse transire: & ad pęnitentia e
tutissima ꝑuenire. Unde necesse fuit ut ȩccłia cũ sc̃ĩs uiris inidipsum se licer&
.e̾e. lȩtaturã : ubi ÷ gaucdii nr̃i fons. & salutis ȩtẽnae origo preparata. Quod uero ait.
ibi indipsum: int̾̃ ꝓpria scripturȩ diuinȩ connumeranclũ ÷. Qui lominat᷑ in uir-¬
te sua inȩternũ: oculi eiꝰ suꝑ gentes respiciunt. Ex posuit qđ lixerat lȩtab
iniclipsũ : scilic& qͥ dñat᷑ inuirtute sua in ȩternũ. Dnãri enĩ possunt & principes ter¬

Expanded text:
 plurali numero flumina posuerit, dum legamus in Jordane tantummodo contigisseNon immerito, quia licet in ipso solummodo contigerit, frequenter tamen ibidem accidisse monstratur. Nam et Eliae illic talis transitus fuit, et discipulo ipsius redeunti similiter fluminis ipsius fluenta patuerunt . Sive quia Scripturae divinae mos est, et unum pro plurimis dicere, et plurima unitatis nomine vocitare. Sequitur, ibi laetabimur transmeavit, mundi hujus significabat fluenta secure posse transire, et ad poenitentiae tutissima pervenire. Unde necesse fuit ut Ecclesia cum sanctis viris in idipsum se diceret esse laetaturam, ubi est gaudii nostri fons et salutis aeternae origo praeparata. Quod vero ait ibi, in idipsum, inter propria Scripturae divinae connumerandum est. Vers. 6. Quiixerat, Laetabimur in idipsum; scilicet: Qui dominatur in virtute sua in aeternum. Dominari enim possunt et principes ter
Abbreviated transcription (Latin):
ficdem. intus habeat oꝑas ficdeles: quȩ aduicẽ medullȩ. oblationẽ pinguissimã reldant:
e sit aricdũ atq uacuũ. qđ cliuinis conspectib immolamꝰ. Qua ꝓpt̃. talia se hole
ꝓmittit offerre : quȩ firmitatẽ habeant medullȩ. & pinguedinẽ fidei salitaris. addidit:
enso & arietib. Incenso significat orationes. quȩ instanthi miamatis diuinis coi¬
pectib offerunt᷑ : sicut alibi legit᷑. Intr& oratio mea sic̃ incensũ: in conspectu tuo.
Arietes uero significant apłos: qui duces popło xpĩano piis p̃dicationib extiterunt.
& sequens: allegoricȩ proferunt᷑ ꝑ significantias enim animaliũ: declarat᷑ oblatio de-¬

Expanded text:
fidem: intus habeat operas fideles, quae ad vicem medullae oblationem purissimam reddant fidem: intus habeat operas fideles, quae ad vicem medullae oblationem purissimam reddant ne sit aridum atque vacuum quod divinis conspectibus immolamus. Quapropter talia se holocausta promittit offerre, quae firmitatem habeant medullae, et pinguedinem fidei salutaris. Addidit, cum incenso et arietibus. Incensum significat orationes, quae ad instar thymiamatis divinis conspectibus offeruntur; sicut alibi legitur: Intret oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Arietes vero significant apostolos, qui duces Christiano populo piis praedicationibus exstiterunt. Et s et sequens allegorice proferuntur; per significantias enim animalium declaratur oblatio de
Abbreviated transcription (Latin):
opũ scĩtate un xer̃. Quȩclistinxer̃ labia mea: & locutũ ÷ ᷤ meũ intribulati
mea. Illa uota exponit: quȩ suꝑiꝰ dix̃. id ÷ quȩ clistin xerunt labia mea.
fideles enĩ quãuis inafflictione sint positi. sicut iob fuit: dñm laudant & se
mꝑ accusant. Ieleoq ꝓbant᷑ distinguere uota labiis suis: quia dubiũ n
diuisum. e̾ẽ qđ humanitati imputatur. & diuinitati semꝑ offert᷑. & respice
tam tolerantiȩ scĩtatẽ: ut illa se uota laudis dicat reddere post resurrectionẽ.
in tribulatione concinuit᷑: quando frequent̃ carnisimbecillitate peccat᷑: & dolorib uicta.
plerũq non sinit᷑ anima ꝓbabilia complere disposita. Hic aut̃ dĩ munere tanta copia
Karitatis ostendit᷑: ut aduersa omĩa suꝑasse monstret᷑. holo causta medullata offerã¬
iedullata sunt: sacrificia quȩ puro atq intimo corde diuinis conspectib clamꝰ.
quando muicẽ holocausti contritionẽ cordis offerimꝰ: oport& ut intus habeat purissimã

Expanded text:
 Vers. 14. Quae distinxerunt labia mea, et, locutum est os meum in tribulatione mea. Illa vota exponit, quae superius dixit, id est quae distinxerunt labia mea; fideles enim quamvis in afflictione sint positi sicut Job fuit, Dominum laudant, et se semper accusant. Ideoque probantur distinguere vota labiis suis, quia dubium non est divisum esse quod humanitati imputatur, et Divinitati semper offertur. Et respice beatam tolerantiae sanctitatem, ut illa se vota laudis dicat reddere post resurrectionem, quae in tribulatione concinuit, quando frequenter carnis imbecillitate peccatur, et doloribus victa plerumque non sinitur anima probabilia complere disposita. Hic autem Dei munere tanta copia charitatis ostenditur, ut adversa omnia superasse monstretur. Vers. 15. Holocausta memedullata sunt sacrificia, quae puro atque intimo corde divinis conspectibus damus. Nam quando invicem holocausti contritionem cordis offerimus: oportet, ut intus habeat purissimam
Abbreviated transcription (Latin):
memoratio belloꝵ. omĩino ꝓlixꝰ ẽ. In pͥmo positũ ẽ.: infinẽ his qͥ immuta.¬
bunt᷑. Cõmutant᷑ autẽ infinẽ : qͥ ueteris hominis errore deposito. dño
saluatori pura mentis intentione famulant᷑. De quibꝰ dicit᷑. Fuistis aliquando te-¬
nebre: nunc autẽ lux indño. Queadmodũ uero possint immutari: subter exponit.
Intituli inscriptione dauid indoctrinã. Tituli inscriptione: iħm xp̃m significat
egẽ. Sic ergo mutent᷑: ut deserentes diabolũ. regẽ sibi xp̃m. eẽ. cognoscant
dauid em̃: sepe diximꝰ dñm significare. Indoctrinã ad le scilic& xpĩanã : qͥa non

Expanded text:
lixus est. In primo positum est: In finem his qui immutabuntur. Commutantur autem in finem, qui veteris hominis errore deposito, Domino Salvatori pura mentis intentione famulantur; de quibus dicitur: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quemadmodum vero possintcriptione David in doctrinam. Tituli inscriptio, Jesum Christum significat Regem. Sic ergo mutentur, ut deserentes diabolum, Regem sibi Christum esse cognoscant. David enim saepe diximus Dominum significare. In doctrinam, adde scilicet Christianam: quia non
Abbreviated transcription (Latin):
telligere natioes : quia nulla gens ÷ quȩ in parte popłi sui proprium non ador&
auctoren. Uicleo ne tantum de regib aduerteres clictum: ad didit om̃s gentes
seruient ei: Scilic& quȩ peruniuersum mundum & linguis diuidui¬
Sic clonati ꝑficlia noscitur. e̾e̾. conuicta: quę localem putat ȩccłiam. quam per
totum orbem constat. eẽ. diffusam. & intuere quia dix̃. reges aclorabt᷑. qui pu¬
tantur ad orandi: gentes autem seruire. quȩ terrenos dominos habere noscunt᷑¬

Expanded text:
intelligere nationes; quia nulla gens est quae in parte populi sui proprium non adoret intelligere nationes; quia nulla gens est quae in parte populi sui proprium non adoret auctorem. Et ideo ne tantum de regibus adverteres dictum, addidit, omnes gentes servient ei; scilicet quae per universum mundum et linguis dividuSic Donati perfidia noscitur esse convicta, qui localem putat Ecclesiam, quam per totum orbem constat esse diffusam. Et intuere quia dixit, reges adorabunt, qui putantur adorandi; gentes autem servire, quae terrenos dominos habere noscunt
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ insalo sit posita. Ipsi sunt ergo puri pectoris munera. quȩ duunis altarib
offeruntur : ipsum sacrificium quod dñs suauiter assumit oblatum. Sequit᷑. Reges
arabum & saba cdona aclclucent. Arabia ponitur pro hominib: suaui & terrena se
delectatione tractantibus. Nam sicut illa patria diuersis aromatib sensum nariũ
mule&: ita isti adelelectationes mollissimas illecebris sȩcularib iutantur. Reges
ergo arabiȩ sunt: qui blandimenta corporum regide subiciuint disciplinȩ. Similiter
saba. unde sabei dicti sunt. quamuis corporali delectatione preualeat. & iocundis
odorib sit referta: suauior a tamen conuersi eius populi offer̃ dona uirtutum.
luod autem dicit adclucent: ad ipsos respicit offerendos. quia po st aduentũ
& beneficia ipsuis subter exponit. ꝑ om̃s gentes reges: cunctas nos uolut

Expanded text:
a est, eo quod in salo sit posita. Ipsi sunt ergo puri pectoris munera, quae divinis altaribus a est, eo quod in salo sit posita. Ipsi sunt ergo puri pectoris munera, quae divinis altaribus offeruntur, ipsum sacrificium quod Dominus suaviter assumit oblatum. Sequitur, reges Arabum et Saba dona adducent. Arabia ponitur pro hominibus suavi et terrena se delectatione tractantibus. Nam sicut illa patria diversis aromatibus sensum narium mulcet, ita isti ad delectationes mollissimas illecebris saecularibus invitantur. Reges ergo Arabiae sunt, qui blandimenta corporum rigidae subjiciunt disciplinae. Similiter Saba, unde Sabaei dicti sunt, quamvis corporali delectatione praevaleat, et jucundis odoribus sit referta, suaviora tamen conversi ejus populi offerunt dona virtutum. Quod autem dicit, adducent, ad ipsos respicit offerendos; quia post adventum et beneficia ipsius subter exponit. Per omnes reges, cunctas nos voluit
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiȩ humilitate prosternunt᷑. Adiecit. & mimici eius terram lingent. Illos quib
in imici nominantur. qui insua obstinatione mansuri sunt. Quȩ ergo illis ÷ pęna:
rram lingunt. id ÷ terram sapiunt: Hoc enim sapit unicuiq quod lingit:
in modum serpentis humꝰ ÷ ȩsca pęnalis. Hoc adhumilitatẽ ipsius iuste dicunus¬
Reges tarsis & insulȩ munera offerunt : reges arabum & saba dona al lucent. T harsy
referente patre hieronimo: interpretat᷑ contemplatio. Luod ad fideles referendum
e̾ẽ. non dubium est : qui indiuma contemplatione defixi sunt. Reges ergo tarsys. id
dominatores uiciorũ. clona offer̃ dño: quando ei ꝓbant᷑ animo seriure deuoto. Insulȩ
uero sunt: qui circum fluenta mundi uicia. a suis corporib exeluser̃: nec dominatur
smare mundanũ. qđ ꝑficlorum corelib constat infusum. Insula enun die

Expanded text:
poenitentiae humiliter prosternunt. Adjecit: Et inimici ejus terram lingent. Illos quibus poenitentiae humiliter prosternunt. Adjecit: Et inimici ejus terram lingent. Illos quibus inimici nominantur, qui in sua obstinatione mansuri sunt. Quae ergo illis est poena? Terram lingent, id est, terram sapient, hoc enim sapit unicuique quod lingit, quibus in modum serpentis humus est esca poenalis. Hoc ad humilitatem ipsius juste dicimusReges Tharsis et insulae munera offerent; reges Arabum et Saba dona adducent. Tharsis, referente Patre Hieronymo , interpretatur contemplatio; quod ad fideles referendum esse non dubium est, qui in divina contemplatione defixi sunt. Reges ergo Tharsis, id est dominatores vitiorum, dona offerunt Domino, quando ei probantur animo servire devoto. Insulae vero sunt, qui circumfluentia mundi vitia a suis corporibus excluserunt, nec dominatur in eis mare mundanum, quod perfidorum cordibus constat infusum. Insula enim dict
Abbreviated transcription (Latin):
ooeamnum clebemꝰ aduertere: qui areã toeuis terrȩ sicut quidam dicunt. lumbo suo
ireum actus includit. Mam simaria ista nostrata uelis intelligere: totiꝰ mundi ambitũ
quem uersus iste significat. non preualebis aduertere. Sequit᷑ & a flumine usqro
terminos orbis terrae. Pulchra quidem breuitas: sedingentia nob̾ sacramenta profudit.
d flumine. a iorclane dicit: unde ꝑ totum orbem terrarum saluberrima regula sacri
baptismatis emanauit. Hoc autem ꝑfiguram dictum÷ perifrasis. id÷ ꝑcircuitum.
tocuis mundi ambitũ. ꝑmaria fluuiumꝰ que significans. Coram illo procident ethi¬
opes: & inimici eius terram lingent. Aethopes: peccatores populos debemꝰ alu̾tere
Nam sicut illi teterrimo corio uestiuntur: ita animȩ delinquentiũ scelerũ obscurita te
tenebrantur. Ergo isti ȩthiopes qui sunt peccatores. ante illum procidunt qndo

Expanded text:
Oceanum debemus advertere qui aream totius terrae, sicut quidam dicunt, limbo suo Oceanum debemus advertere qui aream totius terrae, sicut quidam dicunt, limbo suo circum ambiens includit. Nam si maria ista nostra velis intelligere, totius mundi ambitum quem verus iste significat non praevalebis advertere. Sequitur: Et a flumine usque ad terminos orbis terrarum. Pulchra quidem brevitas, sed ingentia nobis sacramenta profudit. A flumine, a Jordane dicit, unde per totum orbem terrarum saluberrime regula sacri baptotius mundi ambitum per maria fluviumque significans. Vers. 9. Coram illo procident Aethiopes; et inimici ejuNam sicut illi teterrimo corio vestiuntur, ita animae delinquentium scelerum obscuritate tenebrantur. Ego isti Aethiopes, qui sunt peccatores, ante illum procidunt, quando se
Abbreviated transcription (Latin):
picis donet extollitur luna. N unc uent ad treuam paras aro qei gor dmne edlessi¬
bacus  noti suo dñs qualia quantaꝙ prestterit. Intelliganus ergo qeł dix̃. oriet̃ iuste
quasi interno si sucris que seuꝑ adorancla muestite reenunt. Seclioenum uerbum
crmpore in eienseionis. quanclo erat partu iurginis naseitura. Iustiera enum uenbu e
pemiore inuuori onne ereatura & tempora secit unniersa. dequo legtaredertas de
pri otauo s onustitia de gelo prospexit. Ad didit: & abuncdancia paerse lonee x¬
collitur luna. Ehic quoque sub auhiendum est. ouetur Abundanca ergo dacasiam
dium religio xpranoꝵ coto orbe dilitatur. Ponec extollatur luna dixer. adiquato
It dominabitur amari usq admare: & aflumine usq ad terminos orbis sipiora
Dommabntur dixit. cultu religionis latius in notescit: utiq chĩs xp̃e dequao siiora
non potest ꝑtinert: qui tantũ ingente iulea rex fuisse cognoscitur. MNare eoimo

Expanded text:
pacis, donec extollatur luna. Nunc venit ad tertiam partem, in qua per ordinem describuntur, in ortu suo Dominus qualia quantaque praestiterit. Intelligamus ergo quod dixit: Orietur justitia, quasi ante non fuerit, quae semper adoranda ctae incarnationis, quando erat partu Virginis nascitura. Justitia enim Verbum Patris est, quod omnem creaturam et tempora fecit universa; de quo legitur: Veritas dest, et justitia de coelo prospexit. Addidit: Et abundantia pacis, donec extollatur luna . Et hic quoque subaudiendum est, orietur. Abundantia ergo pacis est dum religio Christianorum toto orbe dilatatur: donec extollatur luna, dixit, id est, t dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Dominabitur, dixit, cultu religionis latius innotescit utique Dominus Christus, de quo non potest pertinere, qui tantum in gente Judaea rex fuisse cognoscitur. Mare enim
Abbreviated transcription (Latin):
Hlac sipura mente consideres:: hȩsitationem departu urginis non habebis. Illud eiun
ingens mraculum: ut sine aliqua clubitatione credipossit. exemplo duplici cg̃ꝓbaut.
hic ambrosius illae quȩclam eccłix̧ candela mirabili fulgore lampauit dicens. Senu re¬
clemptor gentium ostende partum uirginis. miretur omẽ scłm talis dec& partus dm̃
Unde etam beatissimi pappe leonis cͥorusco similis. sermo resplencluit. Ait enim. Concepi
Digni patres & pontificatus arce pollentes: quorũ suauissima doctrina sermonum.

Expanded text:
Haec si pura mente consideres, haesitationem de partu Virginis non habebis. Illud enim Haec si pura mente consideres, haesitationem de partu Virginis non habebis. Illud enim ingens miraculum, ut sine aliqua dubitatione credi possit, exemplo duplici comprobavit. Hic Ambrosius ille quaedam Ecclesiae candela mirabili fulgore lampavit, dicens : Veni, Redemptor gentium, Ostende partum Virginis, Miretur omne saeculum, Talis decet partus Deum. Unde etiam beatissimi papae Leonis corusco similis sermo resplenduit. Ait enim : Conceptus Digni Patres, et pontificatus arce pollentes, quorum suavissima doctrina sermonum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑar sustineri quando se marult manifesta potestate cognosci⁊ uoluit lenit inutero
uir ginali sine aliquo strepitu tanquã pluuia inuellus agni descendere: ut uirtutem
suam hinc magis oftender&. si illam ineffabilem potentiam temꝑass&. sicut dicit apłs.
qui cum informa doi. e̾et: non rapinã arbitratus ÷ &e se ȩqualem dõ. sed semet ipsumex
inamuit formam serui accipiens. insimilitudinẽ hominum factus: & habrai inuentus it
homo. Sed consideremꝰ. tantȩ rei qualis similitudo sit posita. Uellera lanȩ sunt ouũ
que sic aquam recipiunt. ut nulla diuisione riũmpantur. &terũ. sic redelunt. ut unsus
integritatib ꝑ seuerent. Audite siqui adhuc estis increduli: & pudeat hoc de suma
cdiuinitate non credere. qđ uidetis creaturas minimas in licare. Sequit᷑. Sieut sallici¬
darstillantia suꝑ terram: Scilic& quȩ inmodum roris summa lenitate desceneluri

Expanded text:
s sustineri, quando se mavult manifesta potestate cognosci, voluit leniter in utero s sustineri, quando se mavult manifesta potestate cognosci, voluit leniter in utero virginali sine aliquo strepitu, tanquam pluvia in vellus agnae descendere; ut virtutem suam hinc magis ostenderet, si illam ineffabilem potentiam temperasset; sicut dicit Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo . Sed consideremus tantae rei qualis similitudo sit posita. Vellera lanae sunt ovium, quae sic aquam recipiunt, ut nulla divisione rumpantur, et iterum sic reddunt, ut in suis integritatibus perseverent. Audite, si qui adhuc estis increduli, et pudeat hoc de summa Divinitate non credere, quod videtis minimas creaturas indicare. Sequitur, et sicut stillicidia stillantia super terram; scilicet quae in modum roris summa lenitate descendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
exduab & inelub naturis distinctis atq ꝑfectis ꝑman& xp̃e. Deipso enim dicturi st̃ imnpu¬
sol non ortus nobis : & iustitiȩ lumen non luxit nobis. Sequitur. & ante lunã in scłm sçeuli.
eccliȩ : quã cordis semꝑ luminib contuetur. Luna enum ȩccłiȩ mertto comparat un eqre nad¬
uũ non hab& splendorem. sed a sole certis modis suscipit lumen: qđ astronomiꝰ inter alia di¬
ligent᷑ ex ponunt: Mirum prorsus & altius stupendum: cor syderũ cursus tam ingentium
rerum arduas subtilesq mensuras. munere creatoris usq ad humanam potuisse peruenurre
nottiam. Sic gͥ eecłia auero illo creatore mensurȩ suscepit lumen: quȩ modo ꝑsecutionibus
uidetur imminuui: itert̃iq tranquillitate recepta. clarissimi luminis hilaritate completur.
faciem terra tremefacta concutitur. om̃is creatura turbat᷑. cum non potest ullatenu¬

Expanded text:
ex duabus et in duabus naturis distinctis atque perfectis permanet ex duabus et in duabus naturis distinctis atque perfectis permanet Sol non ortus est nobis, et justitiae lumen non luxit nobis . Sequitur, et ante lunam in saeculum saeculi; Ecclesiae, quem cordis semper luminibus contuetur; luna enim Ecclesiae merito comparatur, quae nativum non habet splendorem, sed a sole certis modis suscipit lumen, quod astronomi inter alia diligenter exponunt. Mirum prorsus et altius stupendum tot siderum cursus, tam ingentium rerum arduas subtilesque mensuras munere Creatoris usque ad humanam potuisse pervenire notitiam. Sic ergo Ecclesia a vero illo Creatore mensurate suscepit lumen, quae modo persecutionibus videtur imminui, iterumque tranquillitate recepta, clarissimi luminis hilaritate completur. s conspectum terra tremefacta concutitur, omnis creatura turbatur, cum non potest ullatenu