comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frs Multi enĩ habent multos deos
& dicunt eos dominos suos. & deos
suos Sed dic̃ apłs. Et si sunt qui¬
dicant᷑ dii. siue in cęlo. siue in terra.
multi : nob tam̃ unus ds̃ pat̃ ex qͦ om̃ia¬
illo sit spestua. Indomino deo suo ẽ
spes &iam illius : qui colit saturnũ In
domino deo ipsius ẽ. spes qui colit mar¬
tẽ. qui colit neptunũ qui colit mer¬
curium. Plus addo : qui colit uentrem
de quib dictũ ẽ. quoꝵ ds̃ uent̃ ẽ. Ergo
ille illius dr̃ atq ille illius. Quid huius
beati: quia spes ipsius in dño dõ ipsius.
mei: magnũ dm̃ habemꝰ. Benedicamus
nom̃ sc̃m eiꝰ : quia dignatus ẽ. facere nos
possessionẽ suã Nondũ uides dm̃ ñ potes
amare plene qđ nondũ uides: que uides
ipse fecit. Miraris mundũ : quȩre arti¬
ficẽ mundi. Suspicis cęlũ: & exhorre¬
scis Cogitas uniuersam t̾rã. & contre¬
miscis maris magnitudinẽ Quando
cogitationẽ occũpas: respice innume¬

Expanded text:
fratres. Multi enim habent multos deos, fratres. Multi enim habent multos deos, et dicunt eos dominos suos et deos suos. Sed dicit Apdicuntur dii, sive in coelo, sive in terra; multi: nobis tamen unus Deus Pater, ex quo omniaillo sit spes tua. In domino deo suo est spes etiam illius qui colit Saturnum; in domino deo ipsius est spes, qui colit Martem, qui colit Neptunum, qui colit Mercurium: plus addo, qui colit ventrem, de quibus dictum est, «Quorum deus venter est» . Ergo ille illius deus, atque ille illius. Quis hujus beati? Quia «spes ipsius in Domino Deo ipsius.»mei, magnum Deum habemus! benedicamus nomen sanctum ejus, quia dignatus est facere nos possessionem suam. Nondum vides Deum, non potes amare plene quod nondum vides. Quae vides, ipse fecit. Miraris mundum, quare non artificem mundi? Suspicis coelum, et exhorescis; cogitas universam terram, et contremiscis; maris magnitudinem quando cogitatione occupas? Respice innume
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ dm̃ : Quid si dicerẽ heredita¬
tẽ nr̃ãm futurum : spes mea estu:
portio mea in t̾ra uiuentium Tueris
portio mea. eris tu possessio. & posside¬
bis. Possessio dĩ eris: & possessio tua
erit dr̃: Tu eris possessio eiꝰ ut colaris
ab eo: & ipse erit possessio tua. ut colas
eum Nam& tu colis dm̃: & coleris a dõ
Recto dr̃ colo dm̃ quomodo aut̃ color
adõ: muenimus apud apłm. Dĩ inquit
agricultura estis: dĩ ȩdificatio estis. &
dns Ego sum inquit uitis. uos estis sar¬
menta : & pat̃ ms agricola Colit te gͦ
ds ut sis fructuosus. & colis dm̃ ut sis
fructuosus Tibi bonũ ẽ qđ te colitds̃:
tibibonũ ẽ qđ colis dm̃ Cultor ds̃ si
recedat ab homine : desertus fit homo
cultor. homo si recedat adõ: desertus
fit ipse homo. Nec crescit ds̃ acceden¬
tete nec decrescit discedente te
Ergo erit ipse possessio nrã ut nos pas¬
catꝰ & erimus possessio ipsius ut nos

Expanded text:
futurum Deum? Quid si dicerem haereditafuturum Deum? Quid si dicerem haereditatem nostram futurum? «Spes mea es tu, portio mea in terra viventium» . Tu eris portio mea. Eris tu possessio, et possidebis; possessio Dei eris, et possessio tua erit Deus: tu eris possessio ejus, ut colaris ab eo; et ipse erit possessio tua, ut colas eum. Nam et tu colis Deum, et coleris a Deo. Recte dicitur, Colo Deum: quomodo autem color a Deo? Invenimus apud Apostolum: «Dei,» inquit, «agricultura, Dei aedificatio estis» . Et Dominus, «Ego sum,» inquit, «vitis, vos estis sarmenta, et Pater meus agricola» . Colit te ergo Deus, ut sis fructuosus; et colis Deum, ut sis fructuosus. Tibi bonum est quod te colit Deus; tibi bonum est quod colis Deum. Cultor Deus si recedat ab homine, desertus fit homo; cultor homo si recedat a Deo, desertus fit ipse homo. Nec crescit Deus accedente te, nec decrescit discedente te. Ergo erit ipse possessio nostra, ut nos pascat; et erimus possessio ejus, ut nos
Abbreviated transcription (Latin):
Exi& sps eius & reuertet᷑ in t̃rã suam:
in illa die ꝑibt̃ om̃s cogitationes. Quid
gͦ facimus. si in filios hominũ. si in prin¬
cipes non est sꝑandũ : quid facimꝰ :
Non ille homo aut ille homo non ille
angłs. aut ille angłs: sed beatus cuius
ds̃ iacob adiutor. Quia & ipsi iacob
sic fuit adiutor: ut de iacob facer&
isrł. magnũ adiutorium. Isrł iã uidens
dm̃: hiic gͦ positus & peregrinꝰ Nondum
uidens: Si habueris adiutorẽ dm̃ iacob:
ex iacob eris isrł. & eris uidens dm̃:
& peri& omnis labor & om̃is gẽmitus
Transeunt curȩ mordaces. succedent
laudes felices. Beatꝰ cuius dr̃ iacob ad¬
uitor est eiꝰ huius iacob quare iste be¬
atus Interim adhuc in hac uita gemens:
Spes illius indnm̃dm̃ ipsius. Ideo beatꝰ
quia spes ipsius in dnm dm̃ ipsius. In qͦ
ẽ spes ipsius : ipse erit res ipsius : fr̃s.
an forte erraui quia dixerim nm̃

Expanded text:
«Exiet spiritus ejus, et revertetur in terram suam: «Exiet spiritus ejus, et revertetur in terram suam: in illa die peribunt omnes cogitationesgo facimus, si in filios hominum, si in principes non est sperandum? quid facimus? Non ille homo aut ille homo, non ille angelus aut ille angelus; sed, «Beatus cujus Deus Jacob adjutor est:» quia et ipsi Jacob sic fuit adjutor, ut de Jacob faceret Israel . Magnum adjutorium, Israel jam videns Deum. Hic ergo positus et peregrinus nondum videns Deum, si habueris adjutorem Deum Jacob, ex Jacob eris Israel, et eris videns Deum; et periet omnis labor et omnis gemitus, transient curae mordaces, succedent laudes felices. «Beatus cujus Deus Jacob adjutor est ejus:» hujus Jacob. Quare iste beatus, interim adhuc in hac vita gemens? «Spes illius in Dominum Deum ipsius.» Ideo beatus, quia «spes ipsius in Dominum Deum ipsius.» In quo est spes ipsius, ipse erit res ipsius. Fratres, an forte erravi, quia dixi rem nostram
Abbreviated transcription (Latin):
batur: de me pͣsume. & egotibi do non
dicerent : nisi illi dequib dictum est
in terram suã. IN illadie ꝑist̃ omĩs
coonationes eoꝵ ubi .ẽ. typus:
ubi est suꝑbias. ubi est iactantia.:
Sed forte ad locũ bonũ transierit
ad iustos: sitam̃ transiit Nam qui
sic loquebat᷑: nescio quo transierit
Loquebatur enĩ suꝑba: & nescio quo
transeant tales homines : nisi quia in¬
spicio alterũ psalmũ. & uideo malũ
eoꝵ esse transitum Vidi impiũ exal¬
tari suꝑ cȩdros libani: & transiui &
ecce non erat. & quȩ siui eũ. & non est
inuentus locus eius Iste pius qui
transi it. & non inuenit impiũ. illuc
ꝑuenit ubi non ẽ impius. Ergo fr̃s
om̃s audiam. fr̃s dilecti dõ om̃s audi¬
amus in qualib& tribulatione in quo¬
lib& desiderio muneris diumi Non
fidamus in principes. nec infilios homi¬
num quib non est salus Totum hoc
mortale. transitorium. & caducũ est

Expanded text:
batur De me enim praesume, et ego tibi do, non batur De me enim praesume, et ego tibi do, non dicerent nisi illi de quibus dictum est, in terram suam: in illa die peribunt omnes cogitationes ejus». Ubi est typhus? ubi est superbia? ubi est jactantia? Sed forte ad locum bonum transierit, ad justos: si tamen transiit. Nam qui sic loquebatur, nescio quo transierit. Loquebatur enim superbia; et nescio quo transeant tales homines, nisi quia inspicio alterum psalmum, et video malum eorum esse transitum. «Vidi impium exaltari super cedros Libani, et transivi, et ecce non erat; et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus» . Iste pius qui transiit et non invenit impium, illuc pervenit ubi non est impius. Ergo, fratres, omnes audiamus; fratres dilecti Deo, omnes audiamus: in qualibet tribulatione, in quolibet desiderio muneris divini, non fidamus in principes, nec in filios hominum in quibus non est salus. Totum hoc mortale, transitorium et caducum est.
Abbreviated transcription (Latin):
lis quia ipsa manat. dicat & preco. quia
& ipse liberat Ego in aquã attendo fon-¬
tem: in uocẽ p̃conis agnosco udicem
Non eristu plane auctor salutis meȩ:
ille erit de quo securus sum De te incer¬
tussum : si non sis arrogans . Nonego
solus de te incertus sum: sed &tudete
Ab illo ergo mihi salus. qui ẽ. suꝑ omĩa
quia dñi est salus: tu int̃ filios homi¬
num. tu int̃ principes sed audio uocẽ
psalmi. Nolite confidere in principes.
& infilios hominũ quib non ẽ salus
Scđm turbã hominũ qͥd s̃ ĩstifilii hominũ :
Quid sint uisscire: ExiEt inquit sp̃s
Ecce totũ qđ loquitur. nesciens quã¬
diu loquat᷑. minatur nesciens quan¬
diu uiuat: subito exi& sps eiꝰ & reuer¬
tet᷑ in t̾rã suã. Numqͥd quando uult
exi& sp̃s eiꝰ : exiet & quando non uult.¬
& exiet &̃ quando nescit reuertetur
in t̾rã suã Ex eunte sp̃ũ caro reũtet᷑
in t̾ram: Sed quia caro erat quȩ sic loque¬

Expanded text:
lis quia ipse manat; dicat et praeco quia lis quia ipse manat; dicat et praeco quia et ipse liberat. Ego in aqua attendo fontem, in voce praeconis agnosco judicem. Non eris tu plane auctor salutis meae: ille erit de quo securus sum; de te incertus sum. Si non sis arrogans, non ego solus de te incertus sum, sed et tu de te. Ab illo ergo mihi salus, «qui est super omnia;» quia «Domini est salus.» Tu inter filios hominum, tu inter principes: sed audio vocem Psalmi, «Nolite confidere in principes, et in filios hominum, a quibus non est salushominum, quid sunt isti filii hominum? Quid sunt vis scire? «Exiet spiritus Ecce totum quod loquitur, nesciens quamdiu loquatur; minatur, nesciens quamdiu vivat. Subito exiet spiritus etetur in terram suam. Numquid quando vult, exiet spiritus ejus? Exiet, et quando non vult exiet, et quando nescit revertetur in terram suam. Exeunte spiritu, caro revertetur in terram. Sed quia caro erat quae sic loque
Abbreviated transcription (Latin):
dictus in scła. Ideo in illo salus. quia dnĩ
ẽ. salus. Dicit enĩ alius psalmus. Dñi est
salus. & suꝑ popłm tuũ benedictio tua
& sine causa sibi arrogant homines
quiadant salutẽ: sibident. Responde
suꝑbo homini Cloriaris quia dicis
te dare mihi salutẽ.tibi da. Uide si
habes eã Considerans bene fragilitatẽ
tuã : uides quia nondũ habes: Ergo no¬
li mouere ut expectem ate: sed expe¬
ctti mecũ. Nolite confidere in pͥncipes.
& infilios hominũ quib: non ẽ salus
Ecce scio qui principes ꝓcedunt. nes¬
scio unde & dicunt: ego baptizo. &
ego qđ dedero hoc ẽ. scm̃ : & si ab alio
acceperis: nihil accepisti Si ame
acceperis : aliquid accepisti Ohomo.
oprinceps int̃filios hominũ uis eẽ:
& int̃ principes quib non est salus e
Ideo gͦ habeo salutẽ quia tumihi das.
tuum ẽ enĩ qđdas. Aut uero &iã tudas.
uł hoc dicendum ẽ quia tudas : dicat
& fistula. qđ ipsa dat aquã: dicat & cana¬

Expanded text:
dictus in saecula.» Ideo in illo salus, quia «Domini est salus.» Dicit enim alius psalmus: «Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua» . Et sine causa sibi arrogant homines quia dant salutem. Sibi dent. Responde superbo homini: Gloriaris, quia dicis te dare mihi salutem; tibi da. Vide si habes eam. Considerans bene fragilitatem tuam, vides quia nondum habes. Ergo noli monere ut exspectem a te, sed exspecta mecum. «Nolite confidere in principes, et in filios hominum, quibus non est salus.» Ecce nescio qui principes procedunt, nescio unde, et dicunt: Ego baptizo, et ego quod dedero, hoc est sanctum: et si ab alio acceperis, nihil accepisti; si a me acceperis, aliquid accepisti. O homo, o princeps, inter filios hominum vis esse, et inter principes quibus non est salus? Ideo ergo habeo salutem, quia tu mihi das? Tuum est enim quod das? Aut vero etiam tu das? vel hoc dicendum est, quia tu das? Dicat et fistula quia et ipsa dat aquam; dicat et cana
Abbreviated transcription (Latin):
uult loqui in porta : latere uult qđ lo¬
quit᷑ & foste ideo uult latere qui a
malum .ẽ. Si fidit. in porta loquatur
sicut dr̃ de sapientia. In portis autẽ
ciuitatum: audent̃ dicit Quanto tẽ¬
pore iustitiam in nocentes tenueriNT.
non erubescent. hoc .ẽ. in porta prę¬
dicare. & quis .ẽ. qui p̃dicat in porta:
porta : qua intramꝰ ad illam ciuitatẽ
Mentior si non ipse dix̃ : ego sũ ianua
Si ianua.ẽ: & porta .ẽ. Ianua enĩ

Expanded text:
vult loqui in porta, latere vult quod lovult loqui in porta, latere vult quod loquitur; et forte ideo vult latere, quia malum est. Si fidit, in porta loquatur; sicut dicitur de Sapientia: «In portis autem civitatum audenter dicit» . Quanto tempore justitiam innocentes tenuerint, non erubescent: hoc est in porta praedicare. Et quis est qui praedicat in porta? porta qua intramus ad illam civitatem. Mentior, si non ipse dixit, «Ego sum janua» . Si janua est, et porta est. Janua en
Abbreviated transcription (Latin):
ille : potent̃ excussit.Si potenter
excus sit : usq in fines terrȩ ꝑue¬
nerunt quos excus sit Beatus
quis repl& desiderium suũ ex eis
qui non amat scłm. Qui desiderio
scłi plenus ẽ: non ẽ quo intr&
quod illi p̃dicauer̃ Funde quod
portas & capax fiere ad id quod
non habes Id ẽ. desideras diuitias
non potes implere ex eis desideriũ
tuum. Desideras honorem in t̾ra.
desideras ea quȩ etiam ium̃tis do¬
nauit ds̃. Hoc . ẽ. uoluptatẽ tempo¬
ralem & salutẽ corporis. & talia ñ
ex eis implebis desiderium tuum.
Si autem sic desideras quomͦ ceruus
desiderat ad fontes aquarũ si dicis
desiderat & deficit anima mea
in atriis dñi. Imples desiderium tuũ
ex eis: Non quia iã illi possunt talede¬
siderium implere : sed ales imitando
uenis ad eum. qui impleuit desideriũ
ipsorum. NON COREUNDETUR CUM
LOqUETUR IIMCIS SIIS INPORT A
Frattes in porta loquam᷑. id ẽ ut om̃s
nouerint quid loquam᷑. Qui enũ non

Expanded text:
ille, potenter excussit; si potenter ille, potenter excussit; si potenter excussit, usque in fines terrae pervenerunt quos excussit. 12. «vquis replet desiderium suum ex eis? Qui non amat saeculum. Qui desiderio saeculi plenus est, non est quo intret quod illi praedicaverunt. Funde quod portas, et capax fiere ad id quod non habes. Id est, desideras divitias; non potes implere ex eis desiderium tuum: desideras honores in terra, desideras ea quae etiam jumentis donavit Deus, hoc est voluptatem temporalem, et salutem corporis, et talia; non ex eis implebis desiderium tuum. Si autem sic desideras, quomodo cervus desiderat ad fontes aquarum ; si dicis, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» : imples desiderium tuum ex eis; non quia jam illi possunt tale desiderium implere, sed tales imitando venis ad eum qui implevit desiderium ipsorum. 13. «Non confundetur, cum loquetur inimicis suis in porta.» Fratres, in porta loquamur, id est, omnes noverint quid loquamur. Qui enim non
Abbreviated transcription (Latin):
abouis implerofficium. Uenie¬
& asinus de gente prȩputii. id ẽ
a gentib Uenit enuim ut portane
dñm. & ideo in asino sedit dñs:
qui num quã portauerat hominẽ.
est : Cognouit bos posses sorẽ suũ
& asinus presepe dñi sui. Sed nũ qͥd
ista exirent nisi saccus excutere¬
tur. nisi ꝓphetia in uoluta acceden¬
te diligentia discuteretur : nũqͥd
opta exirent adnos: Om̃ia ergo
ista clausa erant. ante quã ueniy re
dñs uenit dñs & excussit illa
clausa. & manifestata sunt. exeus¬
si sunt ꝓphetȩ. & generati sunt apłi
Quia ergo excudsis ꝓphetis gene¬
ratis apłi: filii sunt excus sorum
Ipsĩ in manu potentis positi. tam¬
quã sagite ꝑuener̃ usq infines
terrȩ: Unde dici hab& infinem:
ecce hereditas dñi filui mercis fruc¬
tus uentris. Quia ideo de finib.
terre colligit᷑ ista hereditas : quia
sicut sagittȩ in manu potentis sic
filii excus sorũ. Id ẽ sic filii pro¬
sagitte in manu potentis Si potens

Expanded text:
bovis implet officium. Veniebovis implet officium. Venie asinus de gente praeputii, id est a Gentibus. Venit enim ut portaret Dominum: et ideo in asino sedit Dominus, qui nunquam portaverat hominem; est; «Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui.» Sed numquid ista exirent, nisi saccus excuteretur? Nisi prophetia involuta, accedente diligentia discuteretur, numquid operta exirent ad nos? Omnia ergo ista clausa erant, antequam veniret Dominus. Venit Dominus et excussit illa clausa, et manifestata sunt; excussi sunt Prophetae, et generati sunt Apostoli. Quia ergo excussis Prophetis generati sunt, Apostoli filii sunt excussorum. Ipsi in manu potentis positi tanquam sagittae, pervenerunt usque in fines terrae. Unde dici habet in fine: «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quia ideo de finibus terrae colligitur ista haereditas: quia, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum;» id est, filii Prosagittae in manu potentis. Si potens
Abbreviated transcription (Latin):
exũ clausa sacram̃ta & oꝑta contine¬
bant. & excussi sunt: ut inde ma-¬
nifesta ꝓcederent. Puta ergo dixis
presens occurrit: qđ de ꝓpheta
dicerem. Si alius occurriss&: hoc
dixissem. Hoc autem audiens ho¬
mo. si asinũ & bouem & pecora
& uim̃ta quȩ uid& cogitauerit.
nescio quid intus tamquam in uor¬
lucro positum forinsecus ꝑ trac¬
tauit quid ibi sit nescit. Asinus
& bos aliquid significant. Quid
ergo dr̃ homini iam ꝓnuntiare
uo lenti ex pecta clausum est
qđ tangis. excute in uolucrũ: ꝓ¬
pheta nescio quid istis uelaminib
nominũ texit Nescio quem asinũ.
nescio quembouem significat: Nã
asinus infigura popłi dei. iumen¬
tum dĩ ẽ: portans ses sorem dñm.
ne err& in uia & bos ille de quo
dicit apłs: bouitrituranti or
non infrenabis. Num quid de ba.¬
bus ꝑtin& ad dm̃ dix̃: sed ꝓꝑter
nos scriptura dicit. Om̃is homo
qui p̃dicat uerbum dĩ: mon&. ob¬
uirgat. terr&. triturat aream :

Expanded text:
enim clausa sacramenta et operta contineenim clausa sacramenta et operta continebant: excussi sunt, ut inde manifesta procederent. Puta ergo prophepraesens occurrit, quod de propheta dicerem: si aliud occurrisset, hoc dixissem. Hoc autem audiens homo, si asinum et bovem, et pecora et jumenta quae videt, cogitaverit; nescio quid intus tanquam in involucro positum forinsecus pertractabit; quid ibi sit nescit. Asinus et bos aliquid significant. Quid ergo dicitur homini jam pronuntiare volenti? Exspecta; clausum est quod tangis, excute involucrum: Propheta nescio quid illis velaminibus nominum texit; et nescio quem asinum, nescio quem hovem significat. Nam asinus in figura populi Dei, jumentum Dei est, portans sessorem Dominum ne erret in via: et bos ille de quo dicit Apostolus, «Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum,» dixit? «Sed propter nos Scriptura dicit» . Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, monet, objurgat, terret; triturat aream, et
Abbreviated transcription (Latin):
de excutitꝰ: siue illud unde excu¬
tit᷑. Nam excussus ẽ. puluis dici¬
mus & excussa . ẽ. uestis: Tenent
aliqui & excutiunt uestem: &
exiit inde puluis qui inheserat
Quid dicis de puluere: excus¬
sus .ẽ. puluis. Quid dicis de ueste :
excussa.ẽ. uestis. Si ergo & qđ
inde excutiendo exiliit & illud
unde exiliit qđ inheserat excus¬
apłi excus sisunt. Quare ergo
non dicant᷑ filii excus sorũ. fili ĩ
enim forte obscurius positum . ẽ
ut multos intellectus generent &¬
ditiores. discant homines. quia
clausum inuener̃ quod multimo¬
dis aperiret᷑. quã ñ uno modo a-¬
ꝑtũ inuenirent. Dicimꝰ excuti
etiam aliquid : ut exeat inde qđ
forte absconditũ .ẽ. Alit̃ enim
dicimus excuti uestem. ut ex¬
cutiant inde puluerem: & alit̃
dicimus excuti saccum ut illud
qđ intus latebat exeat. Ergo in¬
telligo fr̃s quantũ possum filios
excus sorum : fortasse ipsos apłos
dictos filios ꝓphetarũ. Frophetȩ

Expanded text:
de excutitur, sive illud unde excude excutitur, sive illud unde excutitur. Nam et, Excussus est pulvis, dicimus; et, excussa est vestis. Tenent aliqui et excutiunt vestem, et exsilit inde pulvis qui inhaeserat. Quid dicis de pulvere? Excussus est pulvis. Quid dicis de veste? Excussa est vestis. Si ergo et quod inde excutiendo exsiliit, et illud unde exsiliit quod inhaeserat, excusApostoli excussi sunt. Quare ergo non dicantur «filii excussorum» filii enim forte obscurius positum est, ut multos intellectus generet, et ditiores discedant homines, quia clausum invenerunt quod multis modis aperiretur, quam si uno modo apertum invenirent. Dicimus excuti etiam aliquid, ut exeat inde quod forte absconditum est. Aliter enim dicimus excuti vestem, ut excutiant inde pulverem; et aliter dicimus excuti saccum, ut illud quod intus latebat, exeat. Ergo intelligo, fratres, quantum possum, filios excussorum fortasse ipsos Apostolos dictos, filios Prophetarum. Prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
entium. Excutientes enĩ illos fecit
dñs : quib dixit. excutite puluerẽ
de pedib uris. non excussos Subti¬
lit quidem quasi contradicere
uoluit precedenti sententiȩ. quia
nimus non ab surde dici potuis se
Quam uis enim ipsi excuterent
se ipsos excutiebant. Hoc dico:¬
quia qui excutit. aut se excutit. aut
aliqͥd aliud. Si aliquid aliud ex cu¬
tiat : excutiens .ẽ. excussus non est
Si autẽ se excutiat: & excutiens
.ẽ. & excussus. Intendite hoc: pla¬
nius dicã si potuero. Si aliud ex¬
cutiat : excutiens .ẽ. non excus sus
Si ab alio excutiat᷑ : Excus sus est
non excutiens. Si autẽ excutiat
se ipsum: excutiens .ẽ. quia excu¬
tit se. & excussus. quia ex cũcitur
a se Quȩrit᷑ ergo quos excusse¬
rint apłi : utiq se ipsos A pedib
enĩ suis puluerẽ excus fer̃. Sed
ait aliquis. Non̾ se excur seruNt.
sed puluerem. Hoc płane calump.¬
niose dr̃. Duob enim modis dr̃
aliquid excuti: siue illud quod in¬

Expanded text:
entium: excutientes enim illos fecit entium: excutientes enim illos fecit Dominus, quibus dixit, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti sententiae, ille nimus non absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est; si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intendite; hoc planius dicam, si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur, excussus est, non excutiens: si autem excutiat seipsum, excutiens est, quia excutit se; et excussus, quia excutitur a se. Quaeritur ergo quos excusserint Apostoli? Utique seipsos: a pedibus enim suis pulverem excusserunt. Sed ait aliquis: Non se excusserunt, sed pulverem. Hoc plane calumniose dicitur. Duobus enim modis dicimus aliquid excuti; sive illud quod in
Abbreviated transcription (Latin):
excus serit : tanto longius uadit sa¬
gitta. Quid autem fortius excuti¬
ente dño: de arcu suo: mandat
apłos suos. Non potuit. eẽ. residuũ:
quo non ꝑuenir& sagitta a tam
forti excussa Peruenit usq ad
fines terrȩ. Ideo non ultra: qui a
nihil .ẽ. ultra generis humani
Nam tantas uires ille hab&: ut
etiam si ultra ess& quo ꝑtenderat
sagitaa excuter& illuc sagitam
Si sunt autẽ & filii excussorum :
quomodo & illi excussi Quȩsitum
est de hoc uerbo etiam ab his qui
ante nos ista tractarunt : quare
filii excus sorũ dicti sunt. uel qui sint
intelligendi filii excus soꝵ: & qui-¬
busdam uisum .ẽ. sicut modo dixi
Quȩsitum .ẽ. quare excus si dictis¬
apłi : dictum .ẽ. a quibusdam.
ideo illos appellatos excussos quia
p̃cepit eis dñs. Si exieritis de ci-¬
uitate inqua non audiunt uos.
excutite puluerem de pedib urĩs.
Sed ait alius Non ergo filu excus¬
sorũ dici debuer seđ filii excuti¬

Expanded text:
excusserit, tanto longius vadit saexcusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excutiente Domino? De arcu suo mandat Apostolos suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vires ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, vel qui sunt intelligendi filii excussorum; et quibusdam visum est, sicut modo dixi, Quaesitum est quare excussi Apostoli: dictum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excuti
Abbreviated transcription (Latin):
cernebat quos geminos pregnans
ꝑtulerat. Sic & modo fr̃s quãdiu
gemitus datus .ẽ. ec cłae quam diu
parturit eccła: ipsi sunt in tus. &
boni & mali: Fructus autẽ uentris in
iacob erit : quia ipsum dilex̃ mater
Iacob dilexi dicit dñs. esau autem
odio habui. Ambo de uno utero pro¬
cesser̃ : unus amari meruit. alius
reꝓbari. In dilectis ergo eius: erit
Uude enim facta ẽ. hereditas ista
fr̃s: unde facta ẽ. tam multa here¬
ditas: de qua dici hab& infinem
Ecce hereditas dñi filii mercis
fructus uentris Excussi sunt qͥdo
de manu dñi tamquã sagitȩ. & ier̃
longe. & totam t̾ram impleuer unde
pullulanti sc̃ĩ. Nam ipsa ẽ heredi¬
tas de qua dr̃: Postula ame &dabo
tib gentes hereditatem tuam & pos¬
sessionem tuam t̾minos t̾rȩ & quo
modo ipsa possessio ꝑtenditur &
crescit usq ad fines terre : quia
sicut sagittae in manu potentis.
sic filui excus sorum. De arcu excuti¬
untur sagitȩ: & quanto fortior

Expanded text:
cernebat quos geminos praegnans cernebat quos geminos praegnans pertulerat. Sic et modo, fratres, quamdiu gemitus datus est Ecclesiae, quamdiu parturit Ecclesia, ipsi sunt intus et boni et mali. Fructus autem ventris in Jacob erat, quia ipsum dilexit mater. «Jacob dilexi,» dicit Deus, «Esau autem odio habui» . Ambo de uno utero processerunt; unus amari meruit, alius reprobari. In dilectis ergo ejus fructus Unde enim facta est haereditas ista, fratres? unde facta est tam multa haereditas, de qua dici habet in fine, «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris?» Excussi sunt quidam de manu Domini, tanquam sagittae, et ierunt longe, et totam terram impleverunt, unde pullulant sancti. Nam ipsa est haereditas de qua dicitur: «Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possssessio pertenditur et crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat Filioli mei quos iterũ par¬
turio : donec xp̃s formetur in uobis.
Sed non frustra parturiuit. nec frus¬
tra peperit. Erit sem̃ scm̃ in resur¬
rectione mortuoꝵ : abundabunt
iusti qui diffusi sunt modo totoorbe
terrarũ. Gemit illos eccła: par¬
turit illos eccła. In illa autẽ resur¬
rectione mor tuoꝵ appa rebit
partus eccłae: transi& dolor &
gemitus: & quid dicet᷑ Ecce he¬
reditas dñi. filii mercis fructus
uentris. Huius fructꝰ uentris
quae est: ipsa mertes resurgere
a mortuis. Quȩ . ẽ ipsa merces
Tsurgere postea quã sedistis
Que. eĩt ipsa merces : Taetaripos¬
tea quã manducastis panẽ doloris
Cuius uentris : eccłae. In cunus
uentre quia eius typum rebecca
gestabat.: Duo gemini tamquam
duo popłi luctabant᷑. Una mater
in uiscerib suis dissentientes fr̃s
non dum natos continebat. Pulsa¬
bant materNia uiscera : discor¬
diis internis. Gemebat illa.
uim patiebatur sed pariens dis¬

Expanded text:
dicebat: «Filioli mei, quos iterum pardicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frustra parturivit, nec frustra peperit: erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» HuQuae est ipsa merces? Resurgere a mortuis. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat: pulsabant materna viscera discordiis internis; gemebat illa, vim patiebatur; sed pariens dis
Abbreviated transcription (Latin):
eius dilecti eius: cũ somnũ accepe.¬
rimꝰ tunc surgemus in resurrectio¬
ne mortuoꝵ. Unus resurrexit. iã
non moriturus: Resurrexit lazarus.
rex xp̃c Non moriturus. Audi apłm
onẽ: & ꝓpt̃ hoc esto xp̃ianus non
ꝓpt̃ felicitatẽ t̾renȩ huius uite
Namsi ꝓpt̃ felicitatẽ uitȩ huuis
uis. eẽ . xp̃ianus. quando illa lux tua
non hic quȩ siuit mundanã felicita¬
tẽ : ante lucẽ uis surgere. neces se
ẽ. ut intenebris ꝑseueres. Mutare :
sequere lucẽ tuam. Quare surrexit:
surge. Sede prius : & sic surge Cũ
reres iterũ quib dilectis: Eccene¬
REditas dtn filii Mercis fruc¬
tus ueNTRis. Quando dicit
fructus uentris:Sparturiti sunt
filii isti. Est quȩdam mulier: in qua
spiritalit̃ ostendit᷑ qđ dictũ ẽ. euȩ
in Gemitu parres Parit enim
eccła filios. coniux xp̃i. & sipa¬
rit: parturit. In cuius figura etiã
eua mat̾ uiuorum appellata ẽ. In
membris parturientis erat ille qui

Expanded text:
ejus dilecti ejus, cum somnum accepeejus dilecti ejus, cum somnum acceperimus, tunc surgemus in resurrectione mortuorum. Unus resurrexit, jam non moriturus. Resurrexit Lazarus , non moriturus. Audi Apostonem; et propter hoc esto christianus, non propter felicitatem terrae hujus. Nam si propter felicitatem vitae hujus vis esse christianus, quando illa lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum reres iterum, Quibus dilectis? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
entis: Si ergo ille non resurrex̃ nisi
mortuus. tu exaltationem speras.
nisi post hanc uitã: Sed ut doceat
te iste psalmꝰ. quasi in t̾rogares. qͣndo
surgam fortassis priusquã sedero
mierint dilecti eius tunc surgent di¬
lecti eius id .ẽ. xp̃i. Om̃s enĩ resur¬
gent. sed non quomodo dilecti eius.
Om̃ium .ẽ. resur rectio mortu¬
orũ. Sed quid ait apłs: Om̃s
quidem resur gemus sed non om̃s
immutabim᷑ Resurgunt illi ad pę¬
nas : resurgemus nõs quomodo re¬
surrexit d̾ñs nr̃. ut sequam᷑ caput
nr̃m si membra ipsius sumus Si
autem menbra eius sumus : tunc
sumus dilecti eius. tunc ad nos ꝑtin &
illa resurrectio. quȩ p̃cessit in dño
Ut lux surrexit ante hos post lu-¬
cem quia inuanũ ẽ. nobis ante luc ẽ
surgere id .ẽ. altitudinẽ quȩrere
ante quã moriamur: cum xp̃s lux
nr̃a non sit exaltatus in carne: nisi
postea quã mortuus . ẽ. Constituti
ergo membra eius. & in membras

Expanded text:
entis. Si ergo ille non resurrexit nisi entis. Si ergo ille non resurrexit nisi mortuus, tu exaltationem speras nisi post hanc vitam? Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Quando surgam? fortassis priusquam sedero?um dormierint dilecti ejus; tunc surgent dilecti ejus, id est Christi. Omnes enim surgent, sed non quomodo dilecti ejus. Omnium est resurrectio mortuorum; sed quid ait Apostolus? «Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur» . Resurgunt illi ad poenas; resurgimus nos quomodo resurrexit Dominus noster, ut sequamur caput nostrum, si membra ipsius sumus. Si autem membra ejus sumus, tunc sumus dilecti ejus, tunc ad nos pertinet illa resurrectio quae praecessit in Domino, ut lux surrexerit ante nos, nos post lucem: quia in vanum est nobis ante lucem surgere, id est, altitudinem quaerere antequam moriamur; cum Christus lux nostra non sit exlatatus in carne, nisi posteaquam mortuus est. Constituti ergo membra ejus, et in membris
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliquid humilius quã campus est
Si ergo in conualle plorationis man¬
ducas panem doloris & dicis. facte
Bene surgis quoniam sedisti : & quaa¬
si dicera s. quando surgimus : modo
iubemur sedere quando erit Nrã
surrectio: quando fuit dñi. Ad eum
ad tende. quite precessit. Nam sinon
ipsum adtendis : inuanum.ẽ. tibi an.¬
te lucẽ surgere. Ipse quando exalta¬
tus. ẽ : cũ mortuus ẽ Ergo & tuã exal¬
tationẽ : post mortẽ spera. In resur¬
rectione mortuoꝵ spera: quia ille re¬
surrexit & ascendit. Sed ubi dormi¬
uit: incruce Quando dormiuit᷑
incruce : signũ gestabat. immo imple¬
bat qđ signiificatũ .ẽ. in adam Quia
cũ dormĩr& adam: costa illi detrae¬
mir& incruce. latus eius lancea ꝑ.¬
cus sum .ẽ: & sacram̃ta ꝓ fluxerunt
unde facta .ẽ eccła. Eccła enĩ conui x¬
facta .ẽ. de latere: Sed quomͦ illa ñ.ẽ.
facta nisi de latere dormientis: sic
ista non .ẽ. facta nisi de latere mori¬

Expanded text:
sit aliquid humilius quam campus est. sit aliquid humilius quam campus est. Si ergo in convalle plorationis manducas panem doloris, et dicis, «Factbene surgis, quia sedisti. 7. Et quasi diceres, Quando surgemus? modo jubemur sedere; quando erit nostra surrectio, quando fuit Domini. Ad eum attende, qui te praecessit: nam si non ipsum attendis, in vanum est tibi ante lucem surgere. Ipse quando exaltatus est? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mortem spera, in resurrectione mortuorum spera, quia ille resurrexit et ascendit. Sed ubi dormivit? In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gestabat, imo implebat quod significatum est in Adam: quia cum dormiret Adam, costa illi detracmiret in cruce, latus ejus lancea percussum est , et Sacramenta profluxerunt, unde facta est Ecclesia. Ecclesia enim conjux Dfacta est de latere. Sed quomodo illa non est facta nisi de latere dormientis, sic ista non est facta nisi de latere mori
Abbreviated transcription (Latin):
honoretur. ut ostender& quia ses sio¬
nẽ istã humilitatẽ uoluit cõmendare
ne quis se putar& iussum. eẽ. sedere.
aut adiudicandũ. aut adepulandum
& gaudendũ. & maiorem suꝑbiam ibi
querer&: in significationẽ humilita¬
tis addidit Qui manducatis
PANẼ DolORis Illi ergo manducant
panẽ doloris: qui gemunt in ista pere¬
grinatione. Ipsi sunt in conualle ꝑlo¬
rationis. Ascensiones enĩ facit ds̃ iN
corde Sed ubi illas disponit : Ascen¬
siones inquit incorde eius disposuit.
Quis ds̃ Si ascensiones incorde łdõ
cantant canticũ gͣduũ. Humiliem᷑ in
scło: ascendamꝰ. Quomodo: Corde
Qui a ipsa ascensio cordis. Aconualle
montes sic seder̃ conualles. Conual¬
les enim dicuntꝰ᷑. loca depressa t̾rarũ
Colles enĩ dicunt᷑ eminentiora loca:
minus tam̃ quam montes. Multũ ex¬
delsa loca t̃rarum. montes dicuntur
Parum ẽ Non ait a colle surgite.
nec ait a campo sed a conualꝰ le: us

Expanded text:
honoretur; ut ostenderet quia sessiohonoretur; ut ostenderet quia sessione ista humilitatem voluit commendare; ne quis se putaret jussum esse sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gaudendum, et majorem superbiam ibi quaereret; in significationem humilitatis addidit, «Qui manducatis panem doloris.» Illi ergo manducant panem doloris, qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in convalle plorationis. Ascensiones enim facit Deus in corde. Sed ubi illas disponit? «Ascensiones,» inquit, «in corde ejus disposuit.» Quis? Deus. Si ascensiones in corde, ideo cantant canticum graduum. Humiliemur in lo: ascendamus. Quomodo? Corde. Quia ipsa ascensio cordis, a convalle montes, sic sederunt convalles: convalles enim dicuntur loca depressa terrarum: colles autem eminentiora loca, minus tamen quam montes; multum excelsa loca terrarum montes dicuntur. Parum est: non ait, A colle surgite; nec ait, a campo; sed, a convalle, ut
Abbreviated transcription (Latin):
eum exaltauit: & donauit illi nom̃
qđ est suꝑ om̃e nomen: Iam uos ađ
illud nomen festinatis surgite: sed
postea quã sedistis. Surgere uultis.
sed primo sedete & surgens abhu¬
militate : ꝑuenis ad regnũ. Nam
si preripis regnũ: cadis a reguoan¬
tequam surgas. Potestis bibe̾re in¬
quit calicẽ. quẽ ego bibiturus sum:
& illi. Possumus & ille Calicem
inquit meũ bibetis : sedere autem
ad dexterã uel ad sinistrã meam
ait. non . ẽ. meum dare uobis. aliis
paratũ .ẽ. a patre meo Quid est
non .ẽ. meumdare uobis : Non est
meum dare soꝑbis. Nocenim adhuc
erant. Sed si uultis illud accipe nolite
eẽ. qđ estis. Aluis paratum .ẽ. & uos a¬
lii estote. & uobis paratũ est. Quid est
alii estote: prius humiliamini: quiã
uultis exaltari. Intellexer̃ ergo hu.¬
militatẽ futurã sibi. & correcti sunt
Ergo & nos hoc audiamꝰ. quia hoc diẽ
psalmus iste : Surgite postquã sedistis
Sed ne quis put& se ad hoc sedere. ut

Expanded text:
um exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis bibere,» inquit, «calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi: «Possumus.» Et ille: «Calicem,» inquit, «meum bibetis; sedere autem ad dexteram, vel ad sinistram meam,» ait, «non est meum dare vobis: aliis paratum est a Patre meo» . Quid est, «non est meum dare vobis?» Non est meum dare superbis; hoc enim adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. «Aliis paratum est;» et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Intellexerunt ergo humilitatem profuturam sibi, et correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalmus iste: «Surgite posteaquam sedistis.» 6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit dđ legẽ sine gr̃a oꝑariñ posse
nisi cũ illos lapides quinq quib signi¬
ficabat᷑ lex in libris quinq coniungere
uolens gr̃ȩ posuit inuase pastorali
quo lac mulgere consueuerat: his ar¬
matus. grã utiq armatꝰ. & ideo p̃sumens
ñ de se sed de d̃o suo ꝓcessit aduersusgo¬
liam suꝑbũ. se iactantẽ. dese p̃sumentem:
tulit unum lapidẽ iecit inimicũ. in fronꝰ¬
tẽ ꝑcussit. Cecidit ex eo loco corporis
ubi sanguinẽ xp̃i non habuit Hocquoq
lic& attendas: quinq lapides posuit. u¬
rentes inuicẽ in dilectione : studentes
seruare unitatẽ sp̃s inuinculo pacis
Deinde illo ꝑcusso atq deiecto gladium
eius abstulitinde & illi caput abscidit
& hoc fecit mr̃ dđ. Deiecit diabolum de
suis. Quando aut̃ credunt magni eius
quos ille inmanu habebat. & de quib
cȩteras animas trucidabat. conuer¬
tunt linguas suas contra diabolum.
& sic golię de gladio suo caput in ci¬

Expanded text:
ostendit David Legem sine gratia operari non posse, ostendit David Legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque, quibus significabatur Lex in libris quinque, conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgere consueverat? His armatus, gratia utique armatus, et ideo praesumens non de se, sed de Domino suo, processit adversus Goliam superbum, se jactantem, de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo loco corporis, ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas: quinque lapides posuit, urentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Demum illo percusso, atque dejecto, gladium ejus abstulit, et mox caput illi abscidit: et hoc facit noster David, dejicit diabolum de suis: quando autem credunt magni ejus, quos ille in manu habebat, et de quibus caeteras animas trucidabat, convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliae de gladio suo caput inci
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio reuelat᷑ Velũ remouimus
saluatoris nrĩ qui pronobis crucifix¬
us est quo crucifixo & iã uelũ tẽpli
conscissũ ẽ . Deniq arma ille posuit.
tanquã onera sacram̃toꝵ ueteris
legis: & ipsam legẽ accepit. Quinq
enim lapides : quinq libros moysi
significat: Tulit ergo illos quinq
lapidesde flumine Nostis quid sit
fluuiuse labitur enĩ mortale scłm:
Q̃ pretfluit quic quid uenit in mundũ
Erant g in flumine tanquã in popło¬
Vacabant. nihil ꝓderant: transiebant
sicut fluuius: Quid fecit dauid: ut
lex ipsa utilis ess& : accepit gratiã
Lex enĩ sine gr̃a: impleri ñ potest
plenitudo eniꝰ legis: caritas. & unde
unde ista caritas: uide si non ex gr̃a. Cari.
gr̃a fecit impleri legem : significatur
enĩ gr̃ã lacte: Hoc enĩ .ẽ. in carne gratu.¬
itum : ubi mat̃ non querit accipere. sed
satagit dare. hoc mat̾ gratis dat : &
contristatur qui accipiat. quomꝰ ergo

Expanded text:
in Evain EvaSalvatoris nostri, qui pro nobis crucifixus est; quo crucifixo etiam velum templi conscissum est . Denique arma ille posuit, tanquam onera sacramentorum Veteris Legis; et ipsam Legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. Nostis quid sit fluvius. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant vacabant, nihil proderant, transibant super fluvios. Quid fecit David, ut Lex ipsa utilis esset? Accepit gratiam. Lex enim sine gratia impleri non potest: «Plenitudo» enim «Legis charitas» . Et unde ista charitas? Vide si non ex gratia. «Chagratia fecit impleri Legem, significatur autem gratia lacte; hoc enim est in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat: quomodo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicibus holo caustoꝵ sacrificioꝵq.
generib: hȩc dauid nr̃ tanquã arma
p̃mentia non ad iuuantia posuit. Sienĩ
data. eẽt. lex quȩ possit uiuificare :
uere ex lege eẽt iustitia. Vt quid ergo
lex : sequit᷑ sed conclusit scriptura
om̃ia sub peccato: ut ꝓmissio ex fide
iħu xp̃i daret᷑ credentib Deniq iste
tempore reuelationis noui testam̃ti
tẽpore insinuandȩ & cõm̃dandȩ grãe
dĩ quid fecit : arma posuit quinq la¬
pides tulit. arma ut diximꝰ onerantia
posuit. Ergo sacram̃ta legis sacram̃ta
illa legis quȩ non sunt imposita gentib
posuit : quȩ non obseruamꝰ Meministis
enim quanta in ueteri lege legamus. & ñ
obseruamꝰ : sed tam̃ ad aliquã signi fica¬
tionẽ p̃missa & posita intelligamꝰ Non¬
ut abiciamꝰ legẽ dĩ: sed ut sacram̃ta pro-¬
mittentia impleta ꝓmissione celebre¬
mus: Qđ enĩ ꝓmittebant: uenit
Grã enĩ noui testam̃ti in lege uelabat᷑.

Expanded text:
tiplicibus holocaustorum sacrificiorumque tiplicibus holocaustorum sacrificiorumque generibus. Haec David noster tanquam arma prementia, non adjuvantia, posuit. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset justitia.» Utquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Deniqtempore revelationis Novi Testamenti, tempore insinuandae et commendandae gratiae Dei, quid fecit? Arma posuit, quinque lapides tulit: arma, ut diximus, onerantia posuit; ergo sacramenta Legis, sacramenta illa Legis, quae non sunt imposita Gentibus, posuit, quae non observamus. Meministis enim quanta in Veteri Lege legamus, et non observemus; sed tamen ad aliquam significationem praemissa et proposita intelligamut abiciamus legem Dei, sed ut sacramenta promittentia, impleta promissione, non celebremus; quod enim promittebant venit; gratia enim Novi Testamenti in Lege velabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessit & uicit Hoc qͥdem ille dđ
sed mysteria ꝑscrutem. Proposuera¬
mus enĩ titulũ istum breuemnu¬
mero uerboꝵ. sed grauẽ pondere
mi sterioꝵ ueniat inm̃tem apłica
illa sententia. om̃ia hȩc infigura
contingebant illis . Ne impudentes
uideamur quȩrere aliquid abscon¬
ditũ ubi possit dici totũ sine miste¬
rii ꝓfunditatẽ simplicit̃ dictum :
habemus ergo auctoritatẽ facien¬
tẽ nos intentos ad queren dum .ui.¬
giles ad inuestigandũ deuotos ad
Audiendum fi deles ad credendũ
inpigros ad faciendum: Inđđ xp̃sit
sed sicut soletis intelligere eruditi
in scola eius : Ap̃s caput & corpus
Non ergo si audiatis aliqͥd ex ꝑsona
xp̃i quasi aduos ñ ꝑtineat qui estis
m̃bra xp̃i : hoc tanquã fundam̃to
posito uidete quȩ sequant᷑ nostis
multis sacram̃tis uisibilib: corpora¬
lib: oncratũ eẽ popłm primũ circum¬
cisione negotioso illo quodã sacerdo¬
tio & templo figuris pleno mul¬

Expanded text:
processit, et vicit . Hoc quidem ille David: processit, et vicit . Hoc quidem ille David: sed mysteria perscrutemur. Proposueramus enim titulum istum brevem numero verborum, sed gravem pondere mysteriorum. Veniat in mentem apostolica illa sententia, «Omnia haec in figura contingebant in illis» ; ne impudenter videamur quaerere aliquid absconditum, ubi possit dici totum sine mysterii profunditate simpliciter dictum. Habemus ergo auctoritatem facientem nos intentos ad quaerendum, vigiles ad investigandum, devotos ad audiendum, fideles ad credendum, impigros ad faciendum. In David Christus: sed sicut soletis intelligere eruditi in schola ejus, Christus caput et corpus. Non ergo sic audiatis aliquid ex persona Christi, quasi ad vos non pertineat, qui estis membra Christi. Hoc tanquam fundamento posito, videte quae sequantur. 2. Nostis multis sacramentis visibilibus et corporalibus oneratum esse populum primum; circumcisione, negotioso illo quodam sacerdotio, et templo figuris pleno, mul
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi huius titulus breuis est
numero uerboꝵ : sed grauispon¬
dere mysterioꝵ. Ipsi dauid aduerl
goliam: prȩliũ hoc factũ tempore
patrũ nr̃oꝵ de scripturis sc̃ĩs reco¬
Iqͥt mecũ caritas ur̃a: Cũ enĩ ad¬
uersus popłm dĩ alienigenȩ dimi¬
carent. ꝓ uocauit unus unũ. goli as
dauid. In quo certamine uoluntas dĩ
ꝓcuiusq partis uictoria probaret᷑
Sed quid de uictoria satagimꝰ qu ando
ꝓuocantẽ prouocatũq cernamus
Prouocauit impietas pietatẽ: ꝓuo¬
cauit suꝑbia humilitatẽ postremo
ꝓuocauit diabolus xp̃m quid mi¬
ramini diabolũ uictũ : Ille erat
grandis statura corporis iste aut̃
statura paruus fide magnus: Acce¬
pit arma bellica sc̃s dauid: ut aduer¬
sus goliam ꝓceder&. haet arma per
actatem & paruam ut diximꝰ staturã
corporis portare non ualuit. abiecit
onerantia ñ adiuuantia : accepit
quinq lapides de flumine & po¬
suit inuase pastorali : his armatus
corporalit̃ nomine autẽ dĩ spiritalit̃

Expanded text:
salmi hujus titulus brevis est numero verborum, sed gravis pondere mysteriorum: «Ipsi David ad Goliam.» Praelium hoc factum tempore patrum nostrorum, de Scripturis sanctis recolit mecum Charitas vestra. Cum enim adversus populum Dei alienigenae dimicarent, provocavit unus unum, Golias David: in quo certamine voluntas Dei pro cujusque partis victoria probaretur. Sed quid de victoria satagimus, quando provocantem provocatumque cernamus? Provocavit impietas pietatem, provocavit superbia humilitatem, postremo provocavit diabolus Christum. Quid miramini diabolum victum? Ille erat grandis statura corporis; iste autem statura parvus, fide magnus. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem, et parvam, ut diximus, staturam corporis, portare non valuit. Abjecit onerantia, non adjuvantia: accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus corporaliter, nomine autem Dei spiritualiter,
Abbreviated transcription (Latin):
tendentes tan quã lucernȩ lucenti
in obscuro loco. donec dies lucescat
& lucifer oriatur in cordib ur̃is.
in nocte manibꝰ tuis: id ẽ bonis
oꝑib in quire dm̃. ante quã ueniat
dies ille qui te lȩtific&. nec ueniat
qui te mestific&. Uide enĩ quã se¬
curus opereris : quia non deseris
reddat tibi: ideo corã eo. intꝰ habes
miscđiam. caritatẽ. ne aliquid fa¬
cias quanĩ studio placendi hominib
Manib: meis: oꝑib meis. Inumbra.
in hac uita. uhi ipse uidet: non ubi
hominibus placere studeo &
quid sequitur: & non sum deceptꝰ.
Homo uanitati similis factus est
dies eiꝰ. sicut umbra transeunt.

Expanded text:
tendentes quemadmodum lucernae lucenti tendentes quemadmodum lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies lucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris» in nocte, manibus tuis; id est, bonis operibus inquire Deum, antequam veniat dies ille qui te laetificet, ne veniat qui te moestificet. Vide enim quam securus opereris, quia non desereris reddat tibi ; ideo, «coram eo.» Intus habeas misericordiam, charitatem; ne aliquid facias quasi studio placendi hominibus. «Manibus meis,» operibus meis: in umbra, in hac vita: ubi ipse videt, non ubi placere hominibus studeo. Et quid sequitur? «Et non sum deceptus. Homo vanitati similis factus est; di