comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit repꝑire. E treliqua usq ad finem capituli.
Sienim beatus est qui maures loquit᷑ audientis &
auris auditoris desiderium sapientis est. lȩxitiaq
dicentis. auditor intelligens. Econtrario luctus docto¬
ris est malus discipłs. Hieremiȩ quoq ũbis huic
querelle congruentib non ꝓfui. neq profuit mihi
quisquam. Sunt qui ex ꝑsona saluatoris hoc dici pu¬
tent causantis quod intanta credentiũ inultitudine.
& in toto orbe genĩs humani uix suo sanguine dig¬
na oꝑa repperiat. qui & inuicesimo nono psalmo ait.
ruptionem. Licet adserant alii ꝑsonȩ. illius hoc no¬
mine conuenire ut dicat Ue mihi quia factus sũ
sicut qui colligit stipulam inmesse. qui in eugło lo¬
cutus est. Leuate oculos ur̃os. & uidete regiones.
quia iam candidȩ sunt admetendũ. Et alibi Messis
quidem multa. oꝑarii autẽ pauci. Qui gͦ exꝑsona
saluatoris uolunt intelligi: aunt Non mirũ ẽẽ. si

Expanded text:
potuerit reperire, et reliqua usque ad finem capituli. potuerit reperire, et reliqua usque ad finem capituli. Si enim beatus est qui in aures loquitur audientis, et auris auditoris desiderium sapientis est, laetitiaque dicentis auditor intelligens: econtrario luctus doctoris est malus discipulus, Jeremiae quoque verbis huic querelae congruentibus: Non profui, neque profuit mihi quisquam . Sunt qui ex persona Salvatoris hoc dici putent, causantis quod in tanta credentium multitudine, et in toto orbe generis humani vix suo sanguine digna opera reperiat, qui et in vicesimo nono psalmo ait: descendero in corruptionem ? Licet asserant alii, personae illius hoc minime convenire, ut dicat: Vae mihi, quia factus sum, sicut qui colligit stipulam in messe: qui in Evangelio locutus est: Levate oculos vestros, et videte regiones: quia jam candidae sunt ad metendum . Et alibi: Messis quidem multa, operarii autem pauci . Qui ergo ex persona Salvatoris volunt intelligi, aiunt non mirum esse si d
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ab alio iudicatur. ut p̃stent scelerib siͥis mutuũ
fauorem. & in alterius crimine sedefendant. Quicũq
magnus est & quasi in lege doctissimus. non di sed suã
loquit᷑ uoluntatem. et conturbauerunt eam ł urbẽ
uł ueritatem siue tram. dequa supra dr̃. periit sc̃s
de t̾ra. Qui enim optimus int̾ eos est. quasi paliurus
pungens et retinens uulnerans ad propinquantem
sibi & adunco dente conp̃hendens ł tqui rectus fue¬
rit inuentus quasi spina desepe. & ubi inueniatur
dolor. ubi putabat᷑ auxilium. Hoc iuxta hebraic ũ
capituli omnino alit̾ transtulert̃. Huiusce modi mͥ
sensus uidet᷑. Plangit sermo propłncus siue apłicus
generalit̾ humanum genus quod frustra sem̃tẽ
eiecerit doctrinarũ. & prosegetib & frum̃tis uix
uacuas stipulas et inanes culmosserus messor inue¬
uerit. & ne paruos quidem racemos in uiti ea

Expanded text:
ipse ab alio judicatur, ut praestent sceleribus suis 513 mutuum ipse ab alio judicatur, ut praestent sceleribus suis 513 mutuum favorem, et in alterius crimine se defendant. Quicumque magnus est, et quasi in Lege doctissimus, non Dei, sed suam loquitur voluntatem. Et conturbaverunt eam, vel urbem, vel veritatem, sive terram, de qua supra dicitur: Periit sanctus de terra. Qui enim optimus inter eos est, quasi paliurus pungens, et retinens, vulnerans appropinquantem sibi, et adunco dente comprehendens: et qui rectus fuerit inventus, quasi spina de sepe, ut ibi inveniatur dolor, ubi putabatur auxilium. Hoc juxta Hebraicum. capituli omnino aliter transtulerunt, hujuscemodi mihi sensus videtur: Plangit sermo propheticus, sive apostolicus, generaliter humanum genus, quod frustra sementem jecerit doctrinarum, et pro segetibus, et pro frumentis vix vacuas stipulas et inanes culmos serus messor invenerit, et ne parvos quidem racemos in vinea
Abbreviated transcription (Latin):
enim dñi factum ẽ. ad micheam morastiten suꝑ sama¬
riam & hierłm. Plangit propła quod nullus e popło
iustus inueniat᷑ in t̾ra qui possit irae di resistere. &¬
& inedum se quasi murum op ponere fristra in qͥt
locutus sum. frustra uolui iam uindemiate & ꝑdigȩ
ciuitatis. quasi extremos racemos requirere. Etcũ
nonsit botrus ad comedendum. saltem inmaturas
ficorum incybo sumere. Quastdicat non inuemers
panem prȩ famis magnitudine. quisquilias & furfu¬
res requisiui. Peruit sc̃s det̾ra. & rectus in hominib
non est. ubiq insidiȩ. ubiq fraudulentia. in noxius
fanguis effundit᷑ p̃auaricia & libidine germanitas
ignoratur Et non solum faciunt: sed defendunt qꝗ
mala et nominib commutatis bonum dicunt ẽẽ.
quod malum ẽ. Ipsi pͥncipes non ab offerentib acci¬
piunt munera: sed cogunt dare subiectos & postu¬
lant etuidex in reddendo est. sic alium udicans qm

Expanded text:
enim Domini factum est ad Michaeam Morasthiten super Samaenim Domini factum est ad Michaeam Morasthiten super Samariam, et Jerusalem, plangit propheta quod nullus e populo justus inveniatur in terra, qui possit irae Dei resistere, et medium se quasi murum opponere. Frustra, inquit, locutus sum: frustra volui jam vindemiatae et perditae civitatis quasi extremos racemos requirere; et cum non sit botrus ad comedendum, saltem immaturas ficorum, in cibo sumere: quasi dicat, non inveniens panem prae famis magnitudine, quisquilias et furfures requisivi. Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est: ubique insidiae, ubique fraudulentia: innoxius sanguis effunditur: prae avaritia et libidine germanitas ignoratur; et non solum faciunt, sed defendunt quoque mala, et nominibus commutatis, bonum dicunt esse quod malum est. Ipsi principes non ab offerentibus accipiunt munera, sed cogunt dare subjectos, et postulant. Et judex in reddendo est, sic alium judicans, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
botrus ad comedendum pmitiuas ficus desidera¬
uit anima mea. Perit sc̃s det̾ra & rectus in hominib
non est. om̃s uisangune insidiant᷑. uirfrẽm suum
uenat᷑ ad mortem: inalum manuum suarum dicu
bonum. Princeps postulat & iudex inreddendo est
et magnus locutus ẽ. desidium animȩ suȩ. & contur¬
bauerunt eamgͥobtunus ins est. qua paliurꝰ & qͥ rectꝰ
quasi spina desepe Loex. Uemichi quia factꝰ sum sic̃
qui congregat stipulam inmesse. & sicut racemos
in uindemia cum nonset botrꝰ ad cornedendum pͥmi¬
gregat in hominib non ẽ. Om̃s insanguine iudican
unus quisq proximuni suum tribulat tribulatio¬
ne. inmalum inanꝰ suas parant Princees postulat
& uidex ũba pacifica locutꝰ est desideriꝙ̃ animȩ suȩ ẽ.
& auferani bona eorum quasi tinea comedens & abu¬
lans suꝑ regulam indie speculationis tuȩ Predicta
captiuitate. & decem tribuum & duarum. Uerbum

Expanded text:
botrus ad comedendum: primitivas ficus desiderabotrus ad comedendum: primitivas ficus desideravit anima mea. Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est: omnes in sanguine insidiantur, uir fratrem suum uenatur ad mortem. malum manuum suarum dicunt bonum: princeps postulat et iudex in reddendo est et magnus locutus est desiderium animae suae. baverunt eam. Qui optimus in eis est, quasi paliurus; et qui rectus, quasi spina de sepe. LXX: Vae mihi, quia factus sum sicut qui congregat stipulam in messe, et sicut racemos in vindemia, cum non sit botrus ad comedendum primirrigat in hominibus non est: omnes in sanguine judicantur: unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, in malum manus suas praeparant: princeps postulat, et judex verba pacifica locutus est, desiderium animae suae est. Et auferam bona eorum quasi tinea comedens, et ambulans super regulam in die speculationis tuae. Praedicta captivitate et decem tribuum et duarum Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
minib p̃sint suꝑ hanc t̾ram. uł apud inferos con¬
stituti eorum qui suo uitio extitẽre terren fun¬
dam̃ta dicant᷑. Dequib t̾r& fundam̃tis & alibi
scriptum inuenimus Ignis accensus ẽ. exfurore meo
ardebit. usq ad inferos deorsum. Deuorauit t̾ram
& fundam̃ta eius fortia & antiqua fundam̃ta t̃rȩ
Quorum causa huc usq t̾ra non p̃terit. & suꝑinanẽ
conis. idest inintĩtum carnis. ut sp̃s saluus fiet: & cor¬
repti discant non blasphemare. & hoc totũ patient᷑
ut intellegant errorem suumi quod omniũ gentiũ
multorumq populorum obprobria & peccata porta¬
uerint Scio quosdam adȩccłam retulisse. quȩ nos
suꝑ heresib intp̃tatisumꝰ. Sed quomi nom̃ aiiri. &
achab samarię pͥncipum. & adhierłm & iudam sub
quoꝵ nominib intp̃tat᷑ ȩccła. possit referri ñ satis
intelligo. Ue mnchi ꝗuia factus suai sic̃
qui collegit inautumno racemus uindemię. non ẽ.

Expanded text:
minibus praesint super hanc terram, vel apud inferos conminibus praesint super hanc terram, vel apud inferos constituti, eorum qui suo vitio exstitere terreni, fundamenta dicantur: de quibus terrae fundamentis et alibi scriptum invenimus: Ignis accensus est ex furore meo, ardebit usque ad inferos deorsum: devorabit terram, et fundamenta ejus . Fortia et antiqua fundamenta terrae quorum causa hucusque terra non praeterit, et super inane conis, id est, in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat , et correpti discant non blasphemare . Et hoc totum patientur, ut intelligant errorem suum, quod omnium gentium multorumque populorum opprobria et peccata portaverint. Scio quosdam ad Ecclesiam retulisse, quae nos super haeresibus interpretati sumus. Sed quomodo nomen Amri et Achab, Samariae principum, ad Jerusalem et Judam, sub quorum nominibus interpretatur Ecclesia, possit referri, non satis intelligo. 512 Vae mihi, quia factus sum sicut qui colligit in autumno racemos vindemiae: non est
Abbreviated transcription (Latin):
minos t̾rae scd̃m numerum angłorum di Hi sunt
administratorii sp̃s missi inministium propteos
qui hereditatẽ salutis possessuri sunt. & contende
referat᷑ ad pͥncipes. Legamꝰ apocalipsin ioħ̃is apłi. in
qua laudant᷑ accusant᷑q angłi ȩccłarum ꝓuircu¬
tibus uitiisq eorum quib p̃ẽe. dicunt᷑. Sicut enĩ
int̾elum ep̃i culpa ẽ. int̾dum plebis & sepe magistꝰ
peccat: gepe discipłs & nonnumquam patris uitiũ
est. Nonnumquam filii. ut ł bone ł male erudiant᷑.
ita in iudicio dĩ ł ad angłos crim̃ seꝑat᷑ sinon ege¬
rint cuncta quȩ ad suum officium ꝑtinebant. uł
ad popłm si illis uniũsa facientib ipsi audire contẽp¬
serint Sunt qui montes & colles & fortia funda¬
m̃ta t̾r&. abraham. isaac. & iacob. & patriarchas reli¬
sit. aliĩ montes colles & ualles. Angelos sic̃ supra di¬
ximus arbitrant᷑. qui uel incęlestib seruiant dõ ł ho¬

Expanded text:
minos terrae secundum numerum Angelorum Dei . Hi sunt minos terrae secundum numerum Angelorum Dei . Hi sunt administratorii spiritus, missi in ministerium propter eos qui haereditatem salutis possessuri sunt. Et contendereferatur ad principes. Legamus Apocalypsin Joannis Apostoli, in qua laudantur accusanturque Angeli Ecclesiarum pro virtutibus vitiisque eorum, quibus praeesse dicuntur. Sicut enim interdum episcopi culpa est, interdum plebis; et saepe magister peccat, saepe discipulus, nonnumquam patris vitium est, nonnumquam filii, ut vel bene vel male erudiantur: ita in judicio Dei, vel ad Angelos crimen referetur, si non egerint cuncta quae ad suum officium pertinebant, vel ad populum, si illis universa facientibus, ipsi audire contempserint. Sunt qui montes et colles et fortia fundamenta terrae, Abraham, Isaac et Jacob, et patriarchas reli negotium ventilandum sit. Alii montes, colles, et valles Angelos, sicut supra diximus, arbitrantur, qui vel in coelestibus serviant Deo, vel ho
Abbreviated transcription (Latin):
Sẏmmachus & theodotio transtulerunt. & antiqͣ
fundam̃ta t̾rae. Quinta autem edicio ipsum he¬
braicum posuit. at thanim. fundam̃ta t̾rae. Prima
igit᷑ uox propħa eẽ. audit quȩ dñs loqͥt᷑ de inde os̃
loquit᷑ ad propħam. Surge contende iudicio adũ¬
sum montes. & audiant colles uocem tuã. Rursũ
propħa sicut ei fuerat imꝑatum. montib loquit᷑.
& non solum montib sed ad fortia quoq funda¬
audire : quia iudicium dñi cum popło suo. & cũ
ifrł diuidicabit᷑: promontib: ad quos propħaloqͥt᷑
tes. quod popłs nihil dignum montium auditio¬
ne fecerit. sed uel collib qui inferiores sunt
sublimitate montium. uel uallib inima demer¬
sis. Surge inquit iudicio. contende apud montes.
cuis. ut in nouitate ambules uitȩ ut terram
deserens altioranitaris. & iudicio contende adũ sũ
montes. quos non alios significari puto quam angłos
quib rerum humanarũ commissa ẽ. procuratio. Deu
gentes cum disseminaret filios adam. constituit ter¬

Expanded text:
Symmachus et Theodotio transtulerunt, et antiqua fundamenta terrae: quinta autem editio ipsum Hebraicum posuit, ETHANIM , fundamenta terrae. Prima igitur vox prophetae est: Audite quae Dominus loquitur. Deinde Deus loquitur ad prophetam: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant colles vocem tuam. Rursum propheta, sicut ei fuerat imperatum, montibus loquitur, et non solum montibus,sed ad fortia quoque fundaaudire. Quia judicium Domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur. Pro montibus ad quos propheta loqutes, quod populus nihil dignum montium anditione fecerit, sed vel collibus qui inferiores sunt a sublimitate montium, vel vallibus in ima demersis. Surge, inquit, judicio contende apud montes, tuis, ut in novitate ambules vitae, ut terram deserens, ad altiora nitaris. Et judicio contende adversum montes, quos non alios significari puto quam Angelos, quibus rerum humanarum commissa est procuratio, Deutgentes, cum disseminaret filios Adam, constituit ter
Abbreviated transcription (Latin):
cant nom̃ eius. Inuocabant dñm & ipse exaudie¬
bat eos. in colũna nubis loquebat᷑ ad eos.Sigͥ¬
& decredentib chorinthiis. & de moyse & aãron
ac samuhele scribit̾ quod inuocauint nomen
dñi. non incipientium. sed ꝑfectorum hanc
gram eẽ. credamꝰ. Uerbum quoq effusionis
quod hebraiee dicit᷑. esphoch. & om̃s similit᷑¬

Expanded text:
se exaudiebat eos: in columna nubis loquebatur ad eos . Si igitur de credentibus Corinthiis, et de Moyse et Aaron ac Samuele scribitur, quod invocaverint nomen Domini, non incipientium, sed perfectorum, hanc gratiam esse credamus. Verbum quoque effusionis, quod Hebraice 205 dicitur ESPHOCH  , et omnes similit
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s in ȩc̾num: Lxx. Confide t̾ra. gaude atq
lȩtare: quia magnificauit dñs ut faceret
Confidite uim̾ta campi. qm geriinauerunt
campi solitudinis: quia lignũ acculit fructũ
suum. ficꝰ & uinea dederunt fortitudinẽ suã
Et filii syongaudete atq lȩcamini in dño dõ ur̃o.¬

Expanded text:
meus in sempiternum. LXX: Confide, terra, gaude atque laetare, quia magnificavit Dominus ut faceret: confidite, jumenta campi, quoniam germinaverunt campi solitudinis, quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt fortitudinem suam: et filii Sion, gaudete atque laetamini in Domino Deo
Abbreviated transcription (Latin):
cebat᷑ cȩcitas uidȩorũ. Etsuꝑ liminare motũ
ẽ: & domꝰ inpleta ẽ. fumo. Unde postea seqͥt᷑
ade dic popło huic. Auditu audietis & non
intelległtis & uidentes aspitietis. & non uide¬
bitis. Incrassatum ẽ enim cor popłi huius. &
aurib: suis grauit᷑ audierunt. Solquoq ẽ usꝰ
dere non aus e: & luna insangiunẽ. Qd aut uix¬
ta historiã factum ẽẽ. credamꝰ. & ab euangelistis
silentio p̃tͣmissum. neq enim om̃ia quȩ fecit iħc
scripta referunt᷑. Quȩsi scribant᷑ ꝑsingula.
neipsum quidem arbitror. mundũ capere eos
qui scribendi sunt libros. Aut certe. solẽ. u̾sus
in tenebras. non quo ipse e. mutatꝰ intenebras.
sed tenebras mundo induxerit. sic & luna
non ẽ. u̾sa insanguinẽ. sed iudȩos blasphemia¬
rum & negationis in xp̃o horrore comꝑtos.¬

Expanded text:
cebatur caecitas Judaeorum: Et superliminare motum cebatur caecitas Judaeorum: Et superliminare motum est, et domus impleta est fumo. Unde postea sequitur: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; et videntes aspicietis, et non videbitis: incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt . Sol quoque est dere non ausus est. Et luna in sanguinem: quod juxta historiam factum esse credamus et ab evangelistis silentio praetermissum. Neque enim omnia quae fecit Jesus scripta referuntur: Quae si scribantur per singula, ne ipsum quidem arbitror mundum capere eos qui scribendi sunt, libros . Aut certe quomodo sol versus in tenebras est, non quod ipse sit mutatus in tenebras, sed quod tenebras mundo induxerit: sic et luna non est versa in sanguinem, sed Judaeos blasphemiarum et negationis in Christum horrore coo
Abbreviated transcription (Latin):
siue uaporem fumi. sangius ille ẽ. dequo &¬
in psalmista legimꝰ. ut intinguat᷑ pes tuus in sang¬
uine. & inesaia. quam rubicunda sunt uesti¬
m̃ta tua. & quem ꝑcusso latere saluatoris mio¬
tis aquis romanus miles effudit: & ignis sp̃s sc̃i
qui descendit decglo. ut in actib apłorũ legimꝰ
Apparuerunt illis disꝑtitȩ linguȩ tamqͣm ignis.
seditq supra singulos eorum. & repleti st om̃s¬
sc̃s dabat eloqui illis. Hic ẽ ignis quem uenit
dñs mittere suꝑ t̾ram. & antequã pateretur
indiscipłis optabat ardere Ignis na¬
turȩ ẽ. duplicis. habet lum̃ credentib habet te¬
nebras suppliciaq incredulis. qui appellant᷑ ua¬
pores fumi. Iste fumꝰ ẽ. amarissimꝰ. qui exceca¬
uit oculos iudȩorum : dequo in ꝓũbis legimꝰ
Sicut fumꝰ noxius ẽ. oculis. & inmatura uua
dentib sic iniquitas utentib ea. Dehoc fumo
etisaias inuisione magna loquit᷑. inqua p̾di¬

Expanded text:
sive vaporem fumi, sanguis ille est, de quo sive vaporem fumi, sanguis ille est, de quo in Psalmis legimus: Ut intingatur pes tuus in sanguine . Et in Isaia: Quam rubicunda sunt vestimenta tua ! et quem, percusso latere Salvatoris, mixtis aquis Romanus miles effudit . Et ignis Spiritus sancti, qui descendit de coelo, ut in Actibus apostolorum legimus: Apparuerunt illis dispertitae linguae tamquam ignis, seditque supra singulos eorumitus sanctus dabat eloqui illis. Hic est ignis quem venit Dominus mittere super terram, et antequam pateretur in discipturae est duplicis: habet lumen credentibus; habet tenebras suppliciaque incredulis, qui appellantur vapores fumi. Iste fumus est amarissimus, qui excaecavit oculos Judaeorum, de quo in proverbiis legimus: Sicut fumus noxius est oculis, et immatura uva dentibus, sic iniquitas utentibus ea Prov. X, 26. De hoc fumo et Isaias in visione magna loquitur, in qua praedi
Abbreviated transcription (Latin):
iohannis. in eum qui uenturꝰ erat hoc ẽ. in no¬
mine dñi iħu. quia responderunt paulo intͣ¬
quia sine sp̃i sc̃o et mysterio trinitatis. quicqͥd
et gr̃am spiritalem: suꝑ effusionẽ sp̃s sc̃i di¬
u̾sas grͣas consequent᷑. alii propħiam. ut filii
& filiȩ qui maioris sunt meriti. aliĩ sominia.
ut senes iam ꝓuectioris ętatis. alii uisiones.
ut iuuenes qui uicerunt malignũ. Serui
uͦ &ancillȩ. qui adhuc sp̃m timoris habent
& non dilectionis. quia ꝑfecta dilectio fo¬
ras mittit tumorẽ. non habebunt ꝓphetiam.
non somnia. nonuisiones: sed sp̃s sc̃i effusione
contenti. fidei tantũ et salutis gram possidebt
Tunc dabit ꝓdigia dñs incȩlo & int̾ra. Incȩlo.
quia solẽ. u̾sꝰ intenebras & luna insanguinẽ.
Int̾ra. quia tam uehem̃ti & insolito motu t̾ra
contremuit.& monum̾ta aꝑta & saxa difrupta
sint. Quod autẽ dicit. sanguine̾ & uapores

Expanded text:
Joannis in eum qui venturus erat, hoc est, in noJoannis in eum qui venturus erat, hoc est, in nomine Domini Jesu: quia responderunt Paulo interquia sine Spiritu sancto et mysterio Trinitatis, quidquid et gratiam spiritualem; sed per effusionem Spiritus sancti diversas gratias consequetur . Alii prophetiam, ut filii et filiae qui majoris sunt meriti; alii somnia, ut senes jam provectioris aetatis: alii visiones, ut juvenes qui vicerunt malignum. Servi vero et ancillae qui adhuc spiritum timoris habent, et non dilectionis, quia perfecta dilectio foras mittit timorem, non habebunt prophetiam, non somnia, non visiones; sed, Spiritus sancti effusione contenti, fidei tantum et salutis gratiam possidebunt. Tunc dabit prodigia Dominus in coelo et in terra: in coelo, quia sol est versus in tenebras, et luna in sanguinem: in terra, quia tam vehementi et insolito motu terra contremuit, ut monumenta aperta, et saxa disrupta sint. Quod autem dicit, sanguinem et vapores,
Abbreviated transcription (Latin):
nare p̾sentib. dealt̾ius temporis testimonuis
roborarent : non qͦ abuterent᷑ audientiũ simpli¬
citate & iꝑitia. ut impius calumpniatur
porfirius. Sed uixta apłm paulũ. p̾dicarent
oportune inportuno. & sequentes regulam pro¬
pharũ. quicquid uidȩi inultimo tempore sibi car¬
nalit̾ reꝓmntunt. spiritalit᷑ in pͥmo aduentu
dñi saluatoris dicerent ẽẽ. completu. Maxime
cum & illi & nos quȩ ꝓmissa sunt. in xp̃odicamꝰ
eẽ. complenda. in hoc tantum discrepantes. qd̃
illi futura contendunt. nos iam facta conum¬
cimꝰ. dequo inhis quȩ secunt᷑ plenius disseren¬
dum ẽ. Om̃is autẽ caro suꝑ quani effusurũ se
de spu sco dñs pollicet᷑ illaẽ. dequa esaias loqͥt᷑.
et uidebit om̃is caro salutare dĩ. Ergo salutare
dĩ uideri non potest. nisi sp̃s sc̃s effundatur
Etquicumq credere sedicit in xpo non credens
Unde & in actib apłoꝵ qui baptirauerant baptis¬
mate

Expanded text:
nare praesentibus, de alterius temporis testimoniis nare praesentibus, de alterius temporis testimoniis roborarent, non quod abuterentur audientium simplicitate et imperitia, ut impius calumniatur Porphyrius, sed juxta apostolum Paulum, praedicarent opportune, importune . Et sequentes regulam prophetarum, quidquid Judaei in ultimo tempore sibi carnaliter repromittunt, spiritualiter in primo adventu Domini Salvatoris dicerent esse completum: maxime cum et illi, et nos quae promissa sunt, in Christo dicamus esse complenda: in hoc tantummodo discrepantes, quod illi futura contendunt, nos jam facta convincimus: de quo in his quae sequuntur, plenius disserendum est. Omnis autem cde spiritu suo Dominus pollicetur, illa est de qua Isaias loquitur: Et videbit omnis caro salutare Dei . Ergo salutare Dei videri non potest, nisi Spiritus sanctus effundatur. Et quicumque credere se dicit in Christum, non credens Unde et in Actibus apostolorum, qui baptizati erant baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
bulationẽ. unmisionẽ ꝑ angłos malos. Dequib
et micheas uiregum uolumine loqͥt᷑ Uidi dñm
dm̃ isrł sedentẽ suꝑ thironũ suũ. et om̃is exercitꝰ
cȩli stabat iuxta eum adextris & asinistris. Ego
puto sinistrũ fuisse sp̃m qui egressus ẽ. & stecit
corã dño & ait Ego decipiã ã ab & egrediar et ero
textum seruasse sermonis. & laboris ẽ. maximi.
quomꝰ quȩ sequunt᷑ his quȩ nunc disserimꝰ eoap¬
tanda sint. Alius dicit. quȩ generalit᷑ inultimo
tempore repmissa sunt. nunc exparte completa.
& quia p̾miũ futurorũ in pͥmo aduentu dĩu
apłi sentiebant. lib am̾ta quȩdam & pͥmicias mi¬
rabilium expleta inemorasse. utdonec ueniat
quod ꝑfectumẽ. id qđ ex parte p̾cesserat sen¬
tiremꝰ alius uͦ apostolice eẽ. asserit consue¬
tudinis. uixta illud quod de sco̾ uiro seriptõ
ẽ dispensabit sermones suos iniudicio. ut qͥeqͥd
utile audientib eẽ cernebant. & non repug¬

Expanded text:
bulationem, immissionem per angelos malos . De quibus bulationem, immissionem per angelos malos . De quibus et Michaeas in Regum volumine loquitur: Vidi Dominum Deum Israel sedentem super thronum suum, et omnis exercitus coeli stabat juxta eum a dextris et a sinistris . Ego puto sinistrum fuisse spiritum, qui egressus est, et stetit coram Domino et ait: Ego decipiam Achab et egrediar, et erotextum servasse sermonis. Laboris est maximi, quomodo quae sequuntur, his quae nunc disserimus, coaptanda sint. Alius dicit quae generaliter in ultimo tempore repromissa sunt, nunc ex parte completa. Et quia praemium futurorum in primo adventu Domini apostoli sentiebant, libamenta quaedam et primitias mirabilium expletas memorare, ut donec veniat quod perfectum est, id quod ex parte praecesserat, sentiremus. Alius vero apostolicae esse asserit consuetudinis, juxta illud quod de sancto viro scriptum est: Dispensabit sermones suos in judicio : ut quidquid utile audientibus esse cernebant, et non repug
Abbreviated transcription (Latin):
diluuio. uł fulmine concremare. sed ꝑ parua
unta dicam puncta corporũ. ostendit humanã
fragilitatem. Unde & illud solemꝰ martioni &
cȩtis respondere heretieis. qui uecꝰ laniant tes¬
tamtum. quod &e pulices & culices et cimit᷑es
et huiuscemodi animantia idcirco fecerit ds̃
ut fragilitatẽ et imbecillitatẽ nrae carnis osten¬
deret. quȩ uitantum nihilẽ. ut abhis quȩ par¬
ua sunt uulneret᷑. Siautẽ eruca paruusq uer¬
miculus fortior homine ẽ: quid głat᷑ t̾ra etcinis.
et elata ꝑsuꝑbiã cum exhumo sit aquo homo
appellat᷑. humana contẽpint᷑ Quidã locũ istũ
sio interp̃tant᷑. Ad extris & asinistris uirtutes &¬
fortitudines dĩ legimꝰ. quas greci ðINΑMEΙC
uocant. & ad extris seraphim et cherubim cunc¬
tasq angłorum potestates. a sinistris contrarias
forcitudines. dequib scriptum ẽ. Misit in eos
iram in dignationis suȩ. furorem et iram & tri¬

Expanded text:
diluvio, vel fulmine concremare; sed per parvdiluvio, vel fulmine concremare; sed per parva, et, ut ita dicam, puncta corporum, ostendit humanam fragilitatem. Unde et illud solemus Marcioni et caeteris respondere haereticis qui vetus laniant Testamentum, quod et pulices et culices et cimices, et hujuscemodi animantia idcirco fecerit Deus, ut fragilitatem et imbecillitatem nostrae carnis ostenderet, quae intantum nihil est, ut ab his quae parva sunt vulneretur. Si autem eruca tardus parvusque vermiculus fortior homine est, quid gloriatur terra et cinis; et elata per superbiam cum ex humo sit, a quo homo appellatur humana contemnit? Quidam locum istum sic interpretantur: A dextris et a sinistris virtutes fortitudines Dei legimus, quas Graeci δυνάμεις vocant. A dextris seraphim et cherubim, cunctasque angelicas potestates, a sinistris contrarias fortitudines, de quibus scriptum est: Misit in eos iram indignationis suae, furorem et iram, et tri
Abbreviated transcription (Latin):
et nequaquam confundant᷑. & sciant quia dñs
ds̃ isrł habitet in medio eorum. & pret̾ illum
nullus sit alius. quia pat̾ infilio. &: filius in pa¬
tre. & non confundet᷑ popłs nis inat̾num.¬
Haec iuxta litteram quia ad ño ꝓinissa suntac
cidisse credimꝰ: etsterilitatem pret̾itam nouis
frugib compensatam. ut quicquid. T ROΠIRΩ̃¬
locustȩ bruchus etrubigo & eruca consumpse¬
rat. annis sequentib impleret᷑. Quȩrimꝰ cur
eruca fortitudo ł uirtꝰ dñi apellata sit. & non
solum uirtꝰ sed uirtꝰ magna. Quomͦ potentia dĩ
in egyptus plagis ostensa ẽ. ꝑ parua animalia. et
p̾cipue sciniphes. qui tam parui sunt cũlices. ut
uix cernant᷑ oculis. sic & nunc in paruo tardoq
uermiculo qui uix moueri potest & leui tactu
cont̾it᷑. dĩ potentia & humana fragilitas demon¬
strat᷑. non quo ds̃ ad nutũ suũ & potentiȩ maies¬
tatem uequeat t̾ras subũtere. & oꝑire cuncta

Expanded text:
et nequaquam confundantur: et sciant quia Dominus et nequaquam confundantur: et sciant quia Dominus Deus Israel habitet in medio eorum, et praeter illum nullus sit alius, quia Pater in Filio, et Filius in Patre: et non confundetur populus illiuHaec juxta litteram, quia a Domino repromissa sunt, credimus accidisse, et sterilitatem praeteritam novis frugibus compensatam: ut quidquid locusta, bruchus, et rubigo, et eruca consumpserat, annis sequentibus impleretur. Quaerimus cur eruca fortitudo, vel virtus Domini appellata sit, et non solum virtus, sed virtus magna? Quomodo potentia Dei in Aegyptiis plagis ostensa est per parva animalia, et praecipue ciniphes, qui tam parvi sunt culices, ut vix cernantur oculis. Sic et nunc in parvo tardoque vermiculo, qui vix moveri potest, et levi tactu conteritur, Dei potentia et humana fragilitas demonstratur. Non quo Deus ad nutum suum et potentiae majestatem nequeat terras subvertere, et operire cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
uobiscum mirabilia. Etnon confundet᷑ popłs
m̃s inęt̾num. et scietis quia ego sum in medio
ria pollicet᷑. Supra dixerat. ignis comẽdit
speciosa desera. & flamma succendit om̃ia ligna
regionis. & bestiȩ agri quasi area sitiens im
brem suspexerunt adte : qm̃ ex siccati sunt
fontes aquarum. etignis deuorauit speciosa
deserti. nuno lȩxis tristia initigat. & lacri¬
mas ũtit iirisum. Nolite inquit tunero
animalia regionis. quia germinauert̃ spe¬
ciosa deserti. quia lignum attulit fructũ suũ.
ficꝰ & umea dederunt uirrutem suam. & tan¬
ta erit rerum omniũ habundantia. ut neqͣ
quo saturemini: sed adimpleant᷑ areȩ frum̃to.
& redundent torcularia uino &oleo. ut non
solum ipsi comedere. sedetiam aliis p̾bẽre ua¬
leatis. Ad filios quoq syon nunc specialit᷑ loquit᷑.
ut exultent etgaudeant. non inquacumq rẽ
et serotinum: ut comedant atq lȩtent᷑ &. lau¬
dent nom̃ dm̃ dĩ sui qui fecit cum eis mirabilia.

Expanded text:
obiscum mirabilia: et non confundetur populus meus in sempiternum. Et scietis quia in medio ria pollicetur. Supra dixerat: ignis comedit speciosa deserti, et flamma succendit omnia ligna regionis, et bestibrem, suspexerunt ad te: Quoniam exsiccati sunt fontes aquarum, et ignis devoravit speciodeserti. Nunc laetis tristitiam mitigat, et lacrymas vertit in risum. Nolite, inquit, timere, animalia regionis: quia germinaverunt speciosa deserti: quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt virtutem suam: et tanta erit rerum omnium abundantia, ut nequaquo saturemini; sed adimpleantur areae frumento, et redundent torcularia vino et oleo, ut non solum ipsi comedere, sed etiam aliis praebere valeatis. Ad filios quoque Sion specialiter loquitur, ut exsultent et gaudeant, non in quacumque re et serotinum, ut comedant atque laetentur, et laudent nomen Domini Dei sui, qui fecit cum eis mirabilia,
Abbreviated transcription (Latin):
trequiram sanguinem eorũ. inultumq eẽ. non
patiar. & dñs habitabit in syon. Non utiq haeo
iudȩa inęt̾num habitabit᷑ quam uidemus ẽẽ
desertam. non ista hierłm cuius ruinas cernimꝰ:
sed illa iudȩa cuius filiȩ exultauert̃ & lȩtatȩ
sunt in om̃ib uidiciis dm̃. & dequa infine qͥnqͣge¬
simi psalmni legimꝰ. Dengne fao dñe inbona uo¬
luntate tua syon. ut edificent᷑ muri hierłm.
In hac ꝓuincia confessionis & głȩ. & in hac urbe
ł intres aut plures generationes. sed ingenera¬
tionem & generationem. Hoc ẽ. induab gene¬
rationib eorum qui de uideis & degentib credi¬
derunt & mundabit dñs sanguine̾ omnium
peccatorum quem pͥus non mundauerat᷑ ut
mundet in eugłio. quos in legge peccantes in mun¬
dos reliquerat. Ideo enim conclusit omĩa subpec¬
cato. ut om̃ib inisereat᷑: siue ulciscet᷑ seruorum
suorum sanguinem. quem in inartyrio ꝓ no¬
minis eius confessione fudert᷑. & dñs commora¬

Expanded text:
e non patiar, Et Dominus habitabit in Sion. Non utique haec Judaea in aeternum habitabitur, quam videmus esse desertam: non ista Jerusalem, cujus ruinas cernimus: sed illa Judaea, cujus filiae exsultaverunt et laetatae sunt in omnibus judiciis Domini. Et de qua in fine quinquagesimi psalmi legimus: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. In hac provincia confessionis et gloriae, et in hac urbe non in unam, vel in tres, aut plures generationes, sed in generatione et generationem, hoc est, in duabus generationibus eorum, qui de Judaeis et de gentibus crediderunt. Et mundabit Dominus sanguinem omnium peccatorum, quem prius non mundaverat, ut mundet in Evangelio, quos in Lege peccantes immundos reliquerat. Ideo enim conclusit omnia sub peccato, ut omnibus misereatur ; sive ulciscetur servorum suorum sanguinem, quem in martyrio pro nominis ejus confessione fuderunt. Et Dominus commora
Abbreviated transcription (Latin):
cox. hoc ẽ a funioulis usq ad galgalam: Ergo egrediã
fons dedomo dñi quȩ int̾pretat᷑ ȩxclesia. dequo &¬
hiezechiel & racharias ponunt infine uoluminõ
suorũ. ut spinas nr̃as & uitia atq peccata quae
nullum frugem habuere iusticiȩ cominutent
in dñi noualia. & ariditatem nr̃am rigent aqͥs
largissimis: & ꝓspinis acueprib flores uirtut̃
multiplices germinemꝰ & in eo loco ubi qͦndam
titatis. &. rosȩ pudoris ac uirginitatis exub̾ent
Aegyptꝰ indesolatione erit. & idumea in desertum
ꝑditionis. proeo quod inique egerint infilios uida
et effudint sanguinem in nocentem in t̾ra sua: Hxri

Expanded text:
 hoc est, a funiculis usque ad Galgalam. Ergo egredietur  hoc est, a funiculis usque ad Galgalam. Ergo egredietur fons de domo Domini, quae interpretatur Ecclesia. De quo et Ezechiel et Zacharias ponunt in fine voluminum suorum , ut spinas nostras et vitia atque peccata, quae nullam frugem habuere justitiae, commutent in Domini novalia, et ariditatem nostram rigent aquis largissimis, et pro spinis ac vepribus, flores virtutum multiplices germinemus. Et in eo loco, ubi quondam titatis et rosae pudoris ac virginitatis exuberent. Aegyptus in desolatione erit et Idumea in desertum perditionis pro eo quod inique egerint in filios Iuda et effuderint sanguinem innocentem in terra sua et I
Abbreviated transcription (Latin):
dubium ẽ. om̃ia quȩ intabnaculo di legimꝰ de lig¬
nis sechim fuisse ꝑfecta. quȩ septuaginta int᷑pre¬
tati sunt ligna iputribilia. Est autẽ genꝰ arbo¬
ris inheremo. spinȩ albȩ simile colore & folũs. ñ
magnitudine Alioquin tam grandes arbores stͦ.
ut altissima ex illis tabulata cȩdant᷑ lignũq for¬
tissimum ẽ. & incredibilis leuitatis ac puldiritu¬
dinis. ita ut exhis etiam uasa torcularium quae
studiosissimi faciant. Quȩ ligna in locis cultis &
inromano solo. absq arabiȩ solitudine non inue¬
niunt᷑ lro torrente funiculorum siue spuaruͦ.
sẏmmachus interp̃tatꝰ ẽ. uallẽ spinarũ. Est aut̃
locꝰ iuxta libiadem transinare mortuuꝰ sexto
abea distans miliario. ubi qͦndã cũ madianitis
fornicatꝰ ẽ. isrł. Huius loci. exꝑsona di micheas
propła meminit dicens. Popłs mis ms mem̃to quȩso
quid cogitauĩt balach rex moab. & quid respon¬
derit balam filius beor. desethin usq ad galgalã

Expanded text:
 omnia quae in tabernaculo Dei legimus, de lignis Settim fuisse perfecta: quae LXX interpretati sunt ligna imputribilia. Est autem genus arboris in eremo, spinae albae simile, colore et foliis, non magnitudine. Alioquin tam grandes arbores sunt, ut latissima 216 ex illis tabulata caedantur, lignumque fortissimum est, et incredibilis levitatis ac pulchritudinis, ita ut ex his etiam vasa torcularium, quae studiosissimi faciant, quae ligna in locis cultis, et in Romano solo, absque Arabiae solitudine non inveniuntur. Pro torrente funiculorum, sive spinarum, Symmachus interpretatus est, vallem spinarum. Est autem locus juxta Liviadem trans mare mortuum, sexto ab ea distans milliario, ubi quondam cum Madianitis fornicatus est Israel. Hujus loci ex persona Dei Michaeas propheta meminit, dicens: Populus meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balach, rex Moab, et quid responderit Balaam filius Beor de Settim usque ad Galgalam .
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum purum aurũ remanet. Idcirco
autt̃ gentiũ dequib supra diximꝰ inualle ui¬
dicĩ siue concisionis popłi congregant᷑: ut int̾¬
fitiant᷑ & corruant. et adño uidicent᷑. Cuius
merorem diei & torm̃ta pereuntiũ. ne sol
quidem & luna astraq & cetera poterunt in-¬
tueri sed retrahent fulgorem suum: & se ueri¬
tatem uidicantis reddentisq uniuscuiusq opꝰ
in caput suum. aspicere nonaudebunt. non qͦ
clem̃tiora sint dĩ iudicio. sed quo om̃is creatura
intorm̃tis aliorum desuo uidicio ꝑtimescat
t dñs desyon rugiet. & de hierłm dabit uocem
suam: & mouebunt᷑ cȩli & t̾ra. Et dñs spes popłi

Expanded text:
peccatorum, purum aurum remaneat. Idcirco autem gentium, de quibus supra diximus in valle judicii, sive concisionis, populi congregantur, ut interficiantur et corruant, et a Domino judicentur. Cujus moerorem diei et tormenta pereuntium, ne sol quidem et luna astraque caetera poterunt intueri; sed retrahent fulgorem suum, et severitatem judicantis reddentisque uniuscujusque opus in 214 caput suum, aspicere non audebunt. Non quod clementiora sint quam Dei judicia; sed quod omnis creatura in tormentis aliorum de suo judicio pertimescat. Et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam, et movebuntur coeli et terra, et
Abbreviated transcription (Latin):
montib ẽ: & necdum adꝑfectionis culm̃ ascenđĩt.
uocabit᷑ collis: & fluent de eo riui lactis. quib: ru¬
dis uixp̃o nuirit᷑ infantia. & aquarum flumina quȩ
oeuentre suo dñs manare testatꝰ ẽ. Om̃s enim
riui siue emissiones uida implebunt᷑ aquis: &
nichil in eis siccũ erit. sedundantib cunctis gr̾a sp̾itali
spinarũ Pro torrente spinarum Ixx transtulerunt
torrentem funiculorum id est. exoINCΙN. quod
funiculos significat. aut iuxta egyptios m̃suram
certi itineris. psalmista dicente. semitam meam
& funiculum meum tu inuestigasti. Innilo enĩ
flumine siue inris eiꝰ solent naues funib tra¬
here certa habentes spatia. quȩ appellant funi¬
culos. ut labori defensorum recentia trahentium
colla succedant Necinirum siuna quȩq gens cer¬
ta uiarum spatia suis apellet nominib diu̾sa m̃su

Expanded text:
montibus est, et necdum ad perfectionis culmen ascenderint, montibus est, et necdum ad perfectionis culmen ascenderint, vocabitur collis, et fluent de eo rivi lactis, quibus rudis in Christo nutritur infantia, et aquarum flumina, quae de ventre suo Dominus manare testatus est . Omnes enim rivi, sive emissiones Juda, implebuntur aquis, et nihil in eis siccum erit, redundantibus cunctis gratia spirituali.spinarum. Pro torrente spinarum, Septuaginta transtulerunt, torrentem funiculorum, id est, σχοίνων: quod aut funiculos significat, aut juxta Aegyptios mensuram certi itineris, Psalmista dicente: Semitam meam et funiculum meum tu investigasti . In Nilo enim flumine, sive in rivis ejus, solent naves funibus trahere, certa habentes spatia, quae appellant funiculos, ut labori defessorum, recentia trahentium colla succedant. Nec mirum si unaquaeque gens certa viarum spatia suis appellet nominibus, cu
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ naͦquaquam ultra in nob̾ uiam reperient. sihabue¬
rimus dĩ pacem: & cor nr i adu̾sarus npatuerit
Haec udei & nr̃i ut diximꝰ udaitantes. admille annoꝵ
fabulam referunt. quando putant xꝑm habitatur uͣ
insyon & inhierłm auream atq gemmatã. scorum
popłos congregandos. utqui inisto scł̃o opp̾ssi sunt ab
uniu̾sis gentib in hoc eodem cunctis imperent na¬
tionib Et eRit in ore illa St illabort mort es
dulcedinem. & colles fluent lacte & ꝑom̃s riuosiu¬
dȩ ibunt aquȩ .Lxx. E terit indie illo stillabunt
montes dulcedinem & colles fluent lacte. & om̃s
emissiones uidȩ fluent aquis. Habitante dño in
syon & inmonte sc̃osuo. quando nullus ꝑhierłm
rit & aduirtutum excelsa ꝑuenerit. dulcedine &
melle sudabit. & ftillabt᷑ exeo grae spiritales: de
quib propħa loquit᷑. Quam dultia guituri meo
eloquia tua. suꝑ mel orimeo. Quiautẽ inferior

Expanded text:
: quae nequaquam ultra in nobis viam reperirent, si habue: quae nequaquam ultra in nobis viam reperirent, si habuerimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant Christum habitaturum in Sion, et in Jerusalem aurea atque gemmata sanctorum populos congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per omnes rivos Judae ibunt aquae. LXX: Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et omnes emissiones Judae fluent aquis. Habitante Domino in Sion et in monte sancto suo, quando nullus per Jerurit, et ad virtutum excelsa pervenerit, dulcedine et melle sudabit, et stillabunt ex eo gratiae spirituales, de quibus propheta loquitur: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo ! Qui autem inferior
Abbreviated transcription (Latin):
rumq stellarum splendor tenebris fuerit com¬
mutatꝰ. dñs desẏon instar leonis fugiet siue clama¬
bit. & tam excelsa uox eius erit atq tͣribilis. ut
cȩlorum cardines. & t̾rarum fundam̃ta quatiant᷑
uinq tamseuerꝰ in eos fuerit qui puniendi sunt:
erit clemens erga popłm suũ. & dabit eis fortitu¬
dinem qui appellant᷑ filiĩ isrł. mens scilice cer
dĩ dicere posumꝰ. qui non ambulauert᷑ ꝑ prauas
semitas. sed gradientes inuia xp̃o om̃ĩa recta fecerunt
Tunc scient & hiqui punient᷑. & illiqui ad sumentur.
ingłam quod dñs habitet inspecula insyon. & in xpͥo
monte scõ ineo. siue in eo quise dignum habitaculo
p̾parauit Tunc erit sca herłm uisio pacis. a qua &
salomon nom accepit: & alieni non ꝑtransibunt ꝑ
eam amplius. Alienos uł demones intellige qͥ exter¬
mini adõ sunt ł om̃s pessimas cogitationes atq peccata.
dequib propħa loquit᷑ Abalienis parce seruo tuo

Expanded text:
 cunctarumque stellarum splendor tenebris fuerit commutatus, Dominus de Sion instar leonis rugiet, sive clamabit, et tam excelsa vox ejus erit atque terribilis, ut coelorum cardines et terrarum fundamenta quatiantur. Cumque tam severus in eos fuerit qui puniendi sunt, erit clemens erga populum suum, et dabit eis fortitudinem qui appellantur filii Israel, mens scilicet cerDei dicere possumus: qui non ambulaverunt per pravas semitas, sed gradientes in via Christi, omnia recta fecerunt. Tunc scient et hi qui punientur, et illi qui assumentur in gloriam, quod Dominus habitet in specula sua Sion, et in Christo monte sancto suo, sive in eo qui se dignum Dei habitaculo praeparavit. Tunc erit sancta Jerusalem visio pacis, a qua et Salomon nomen accepit, et alieni non pertransibunt per eam amplius. Alienos vel daemones intellige, qui externi a Deo sunt: vel omnes pessimas cogitationes atque peccata, de quibus propheta loquitur: Ab alienis parce servo tuo
Abbreviated transcription (Latin):
lans: idumea t̾rena & cruenta. Quicumq igitur
tudie delictorum cotidie fudit sanguine̾ in nocen¬
tem. eorum scilicet quos deceꝑit. erit inꝑditionem.
ut animas quoq martyrum subaltari clamare
cognoscimꝰ. Usquequo dñe sc̃s & uerꝰ non uidicas
& undicas sanguine̾ nr̃m. dehis qͥ habitant in

Expanded text:
lans: Idumaea, terrena, vel cruenta. Quicumque igitur lans: Idumaea, terrena, vel cruenta. Quicumque igitur tudine delictorum quotidie fuderit sanguinem innocentem, eorum scilicet, quos decipit , erit in perditionem, ut animas quoque martyrum sub altari clamare cognovimus: Usquequo, Domine sanctus et verus, non judicas et vindicas sanguinem nostrum de his qui habitant in
Abbreviated transcription (Latin):
lationis. propt̾ iniquitates filiorũ iuda ꝓeo qd
effudint sanguinem iustum in t̾ra sua. łt in hoo
loco uidei grauissimo somno dormiunt Inultimo
& in romanos qͦs int̾ptant᷑ idumeos spe uanissima
confingentes: ut scilicet quomͦ pharao & om̃iseiꝰ
exercitꝰ qui ꝑ quadringentos et xxx annos popłm
dĩ captuum tenuit inmari rubro submersus ẽ.
sicetram romani qui ȩtiam eodem annorũ spatio
uidȩos possessuri sunt. inultione dñ deleantur
Hoc illi spe sibi cassa ꝓmittunt. neq enim possunt
exponere quare cum inorbe tantȩ sint nationes.
duȩ solum gentes aegẏptiorum & idumeorũ expectag᷑
adpęnam. aut cur proidumeis intellegant᷑ roman.
cumeadem licentia m̃tiendi ediu̾so possimꝰ ad serere.
subidume orum uocubulo ł ꝑsas ł elamitas ł francos
dñicȩ resurrectionis ł die iudicĩ. utrumq enim
recipimꝰ. & aegyptũ & idumeã in eo qd egyptu &. idu¬
mei st̃ destruendas. Aegyptꝰ dr̃ mesraim. quod int᷑¬

Expanded text:
 iniquitates filiorum Juda, pro eo quod effuderunt sanguinem justum in terra sua. Et in hoc loco Judaei gravissimo somno dormiunt: in ultimo et in Romanos quos interpretantur Idumaeos, spe vanissima confingentes. Ut scilicet quomodo Pharao et omnis ejus exercitus, qui per quadringentos et triginta annos populum Dei captivum tenuit, in mari 217 Rubro submersus est: sic etiam Romani qui eodem annorum spatio Judaeos possessuri sunt, ultione Domini deleantur. Hoc illi spe sibi cassa promittant. Neque enim possunt exponere quare cum in orbe tantae sint nationes, duae solum gentes, Aegyptiorum et Idumaeorum expetantur ad poenam; aut cur pro Idumaeis intelligantur Romani, cum eadem licentia mentiendi e diverso possimus asserere, sub Idumaeorum vocabulo vel Persas, vel Elamitas, vel Francos,Dominicae resurrectionis, vel die judicii utrumque enim recipimus et Aegyptum et Idumaeam, in eo quod Aegyptus et Idumaea sunt, destruendas. Aegyptus dicitur MESRAIM  , quod inte
Abbreviated transcription (Latin):
audient. sine p̾dicante : Quomͦ aut̃ p̾dicabunt.
nsi mittant᷑. Quodq ait. om̃is eniꝰ qui in uoca¬
uerit nom̃ dñi. saluus erit: non leue eẽ. credamꝰ
Licet enim idem apłs seribat. nemo dicit dñm
iħm nisi in sp̃u sc̃o: tam̃ hoc ipsum dicere non
sermone. sed affectu cordis ẽ. ponderandũ. Om̾is
enim qui inuocau̾it nom̃ dñi. saluus erit.
U̾nde & paulus & sosthenes scribunt ȩccłȩ dĩ.
quȩ ẽ. coruithi. Sc̃ificatis in xp̃o iͣu uocatis sc̃is
cum uniu̾sis qui inuocant nom̃ dñi ihͣu xp̾i

Expanded text:
ante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur . Quodque ait: Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, non leve esse credamus, licet enim idem apostolus scribat: Nemo dicit Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto ; tamen hoc ipsum dicere, non sermone, sed affectu cordis est ponderandum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Unde et Paulus et Sostenes scribunt Ecclesiae Dei quae est Corinthi: Sanctificatis in Christo Jesu, vocatis sanctis cum universis qui invocant nomen D
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. sanguis etus suꝑ nos.& suꝑ filios ur̃os.
Hȩo om̃ia pͥusquã dies dñi ueniat magnꝰ & bor¬
ribilis. futura describit. Dies autẽ dñ magnꝰ
& horribilis. aut resurrectionis ẽẽ. credendus ẽ:
autrecte multopost tempore dies uidicii. qui
uere magnꝰ ẽ. & horribilis. Sed quia sequit᷑. &
eritom̾is quiinuocau̾it nom̃ dm̃i saluus erit et
hoc apłs paulus refert ad tempꝰ domuncȩ passio
passionis : magis deresurrectionis die intelligen¬
dus est Ait enim scribens ad romanos. Non est
distinctio uidȩi & greci. Idem enu ipse dñs
omniũ. diues. in om̃s qui inuocant illum. Omis
enim quicũq inuocauit nom̃ dñi. saliuis erit

Expanded text:
dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Haec omnia priusquam dies Domini veniat magnus et horribilis, futura describit. Dies autem Domini magnus et horribilis aut resurrectionis esse credendus est, aut certe, multa post tempora, dies judicii, qui vere magnus est et horribilis. Sed quia sequitur: Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, et hoc apostolus Paulus refert ad tempus Dominicae passionis, magis de resurrectionis die intelligendum est. Ait enim scribens ad Romanos: Non est distinctio Judaei et Graeci. Idem enim ipse Dominus omnium: dives in omnes qui invocant illum. Omnis enim
Abbreviated transcription (Latin):
tarũ tr̃a contremuit. cęli moti st̃. Quȩ dicta hyꝑ¬
bolice sentiamꝰ. ñ quo locustarũ aut hostiũ tanta
uissit ut possit mouere cȩlos. & t̾ram concutere.
sed qͦ aduersa patientib p̃terroris magnitudine.
et cęlũ ruere & tram fluctuare uideat᷑. Deniq
p̃ multitudine locustarũ obtexentiũ cȩlum. sol

Expanded text:
tarum terra contremuit, et coeli moti sunt, quae dicta hypertarum terra contremuit, et coeli moti sunt, quae dicta hyperbolice sentiamus, non quod locustarum aut hostium tanta vis sit, ut possit movere coelos, et terram concutere; sed quod adversa patientibus prae terroris magnitudine, et coelum ruere et terra fluctuare videatur. Denique prae multitudine locustarum obtexentium coelum, sol
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑfenestras ait cadent. & non demolient᷑ Nichil
enim locustis inuiũ ẽ. cum et agros & sata &
arbores et urbes & domos. et cubiculorũ secre¬
ta penetrent. Hoc autẽ delocustis dr̃. ut dehos¬
tib intelligat᷑. Quodq nos unt̾p̃tati sumꝰ ꝑ
fenestras cadent & non demolient᷑. Lxx trans¬
tulerunt. ad grauati in armis suis ibunt. &
iniaculis suis cadent et non consũm̃t᷑. quod neqͦ¬
quam mͥ uidet᷑ expositionis ordini conuenire.
sed in eo errorem eẽ. generatũ. quod sala u̾bum
hebraicum illi iacula. nos fenestras intellexim.
Seruatq coeptam narrationẽ. ut eos dicam ur¬
bem ingredi. inmuris discurrere. domosq
conscendere. & ꝑfenestras intrare quasi fures.
non quo furum timorẽ habeant qui uictores sunt.
sed ut fures solent ingredi ꝑ fenestras et occulte ra¬
pere. sic illi clausis ianuis ne ulla sit mora. ꝑfenes¬
tras tota irrũꝑent audatia. A fatie istiꝰ modi locus¬

Expanded text:
et per fenestras, ait, cadent, et non demolientur. Nihil et per fenestras, ait, cadent, et non demolientur. Nihil enim locustis invium est, cum et agros, et sata, et arbores, et urbes, et domos, et 187 cubiculorum secreta penetrent. Hoc autem de locustis dicitur, ut de hostibus intelligatur. Quodque nos interpretati sumus per fenestras cadent, et non demolientur, LXX transtulerunt, aggravati in armis suis ibunt, et in jaculis suis cadent et non consumentur: quod nequaquam mihi videtur expositionis ordini convenire, sed in eo errorem esse generatum, quia SALA   verbum Hebraicum, illi jacula, nos fenestras intelleximus. Servatque coeptam narrationem, ut eos dicat urbem ingredi, in muris discurrere, domosque conscendere, et per fenestras intrare quasi fures, non quod furum timorem habeant qui victores sunt; sed ut fures solent ingredi per fenestras, et occulte rapere, sic illi, clausis januis, ne ulla sit mora, per fenestras tota irrumpent audacia. A facie istiusmodi locus