comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De seth & cayn & filus eoꝵ.xii.
lli qui fuerunt de stirpe seth. uoca¬
ti sunt filii dei: illi qui de stirpe cayn.
filu hominũ. Sech significat xp̃m:¬
significant electos: filii cayn signifi
cant repbos. Electi regenerantur
Generatio filioꝵ dei in uiro complet᷑:
qui ꝓpt̾ uires designat uirtutem:
inmuliere t̾minat᷑: que designat
molliciem: quia repboꝵ uita. finit᷑¬
in mollicie uicioꝵ. filii d̾i acceꝑunt
filias hominũ. & plerumq qui ꝑ
baptismũ renati sunt. & electi uide¬
bant᷑ sibi uingunt delectationes &
uicia reꝑboꝵ. Ex huiꝰ modi conugio
nati sunt gygantes. suꝑ t̾ram: & mali
filii seth electi: filii cayn reꝓbi: filie
hominũ. delectationes carnalium:
copula coniugii. inhonestus usus
scłi: gỹgantes t̾re. suꝑbia uite.

Expanded text:
De Seth, Cain et filiis eorum. Illi, qui fuerunt de stirpe Seth, vocati sunt filii Dei; illi autem, qui de stirpe Cain, filii hominum. Seth significat Chrissignificant electos, filii Cain, reprobos. Electi regenerantur Generationes filiorum Dei in viro complentur: qui propter vires designat virtutes, in mulierem terminatur, quae designat mollitiem, quia reproborum vita finitur mollitie vitiorum. Filii Dei acceperunt filias hominum. Plerumque enim qui per baptismum sunt renati, et electi videbantur sibi conjungunt delectationes et vitia reproborum. Ex hoc conjugio nati sunt gigantes super terram; et mali filii Seth, electi; filii Cain, reprobi; filiae hominum, delectationes carnalium; copula conjugii, inhonestus usus saeculi; gigantes terrae, superbia vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
mius caro corruꝑat ꝑillititũ
coniugium uiam suam:. S in¬
uenit noe grãm coram dño: & ait
dñs ad noe. fac tibi archam de lig¬
ins leigatis: & intrabis in eam.
tu & tres filii tui. uxor tua & uxorẽ
filioꝵ tuoꝵ: q de cunctis ammantib
& uolucrib mundis septena & sep¬
tena: de iminudis uͦ bina & bina.
Adducam aquas diluuii. & delebo
hominem: & cuncta que feci ꝓpter
hominem: in quib ẽ sp̃s uite & cet̾.¬
signat culpe. Inundatio diluuii:
ꝑturbationem. instabilitatem. ftue¬
tuationem. & ꝑsecutionem figirrat
p̃sentis scłi. Noe significat xp̃m.
siue quemlibet bonum p̃latum:
qui inquantũ potest facit archam.
id est edificat eccłiam: ut ipse saluet᷑
inea ⁊ filũ eiꝰ. idest subiecti eiꝰ. Sin¬
gula ligna: sunt singule anime.
Que bene leiugant᷑. dum ꝑp̾dica¬
tionem cortex. & enormitates uici¬
oꝵ & peccatoꝵ ab eis resecant᷑. & sibi
conuingunt᷑: dum ꝑ gr̃am in uni¬
tatem fidei quasi ex diũsis siluis.

Expanded text:
mnis caro corruperat per illicitum conjugium viam suam, et invenit Noe gratiam coram Domino. Et ait Dominus ad Noe: Fac tibi arcam de lignis laevigatis, et intrabis in eam tu, et tres filii tui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum, et de cunctis animantibus et volucribus mundis septena et septena, de immundis vero bina et bina. Adducam enim aquas diluvii, et delebo hominem, et cuncta quae feci propter hominem, in quibus est spiritus vitdesignat. Inundatio diluvii perturbationem, instabilitatem, fluctuationem et persecutionem significat praesentis saeculi. Noe significat Christum, sive quemlibet praelatum, qui, inquantum potest, facit arcam, id est aedificat Ecclesiam, ut ipse salvetur in ea, et filii ejus, id est subjecti ejus. Singulae virgae sunt singulae animae. Quae bene levigantur, dum per praedicationem cortex, et enormitas vitiorum, et peccatorum ab eis resecantur. Et sibi conjunguntur, dum per gratiam in unitatem fidei, quasi ex diversis silvis,
Abbreviated transcription (Latin):
ostqmͣ adam & eua deꝑadyso ꝓ
culpa mobedientie ꝓiecti sunt:
parens humani generis. significat
dm̃: qui ẽ pat̾ ominũ rerum ꝑna¬
lius pat̾. quia conditor: istis pater
quia redemptor. E ua synagogam
significat. qmͣ sibi ds desponsau̾at:
de qua etiam quodammͦ genuit ca¬
tulit d̾o carnem ouinam: xp̃s obtu¬
Respexit d̃s adiminera. abel iusti: &
respexit similit̾ ad passionem xp̃i.
quem suscepit ꝓredemptione tociꝰ
generis humani. Cayn abel int̾fecit:¬

Expanded text:
ostquam Adam et Eva de paradiso per culpam inobedientiae projecti sunt, m. Adam parens humani generis significat Deum, qui est pater omnium rerum Illis Deus, quia est Conditor; istis pater, quia Redemptor. Eva Synagogam significat, quam sibi Deus desponsaverat, de qua etiam quodam modo genuit Catulit Deo carnem ovilem, Christus obtuRespexit Deus ad victimam Abel justi, et respexit similiter ad passionem Christi quam suscepit pro redemptione totius generis humani. Abel significat
Abbreviated transcription (Latin):
ui.Numerus. quadraginta dierũ
quib mnundauerunt aque qui con¬
stat ex quat decem. uitam p̃sentem
significat. inqua fluctib temptati¬
onum & ꝑsecutionum in cessanter
quatim᷑. & tam̃ decalogum & quatuor
euuangłia complere debemiꝰ. Montes
armeire. sublunitatẽ designant uite¬
ȩt̾ne. Corruptio gͥ nie. ꝑpetratio cul¬
pe. archa eccłia. Noe p̃lati. familia
eius subiecti. mundatio diluuii. tẽp¬
tationes & ꝑsecutiones sch. singula
ligna. singule anime. Leiugatio lig¬
norum. iustificatio animaꝵ. linitio
interior. caritas inaffectii cordium.
exterior linitio. caritas in exhibitione
oꝑm. Mansiuncule & tristega. diu̾si
ordinis. & diuersa merita. bicamera¬
tio. bona astio. & contemplatio. trica¬
meratio. conuigium. continentia.
oꝑis. altitudo. excellentia triũ pͥnci¬
palium uirtutum. ficli. spei. & cari¬
tatis. Ammalia actiuri. uolucres con¬
templatiui. esca scriptura. quadra
ginta dies. uita p̃sens. montes arme¬

Expanded text:
i. Numerus quadraginta dierum, quibus inundaverunt aquae qui constat ex quater decem, vitam praesentem significat, in qua fluctibus tentationum et persecutionum incessanter quatimur: tamen et Decalogum et quatuor Evangelia complere debemus. Montes Armeniae sublimitatem significant vitere. Corruptio viae perpetratio est culpae; arca, Ecclesia; Noe, praelati; familiae ejus, subjecti; inundatio diluvii, tentationes saeculi. Singula ligna, singulae animae; laevigatio lignorum, justificatio animarum; linitio interior, charitas in affectu cordium; exterior linitio, charitas in exhibitione operum; mansiunculae et tristega, diversi ordines et diversa merita; bicameratio, bona actio et contemplatio; tricameratio, conjugium; continentia, operis; altitudo, excellentia trium principalium virtutum: fidei, spei, charitatis; animalia, sunt activi; volucres, contemplativi; esca, Scrginta dies, vita praesens; montes Arme
Abbreviated transcription (Latin):
Inos t̾cius abadam. qui cepit
inuocare nom̃ dñi: designat eos
qui ꝑfesti sunt in fide sc̃e tͥnitatis.
Enoch septimꝰ ad adam qui d̾o pla
cuit: significat eos qui sc̃ificati sunt¬
septem donis grẽ sꝑitalis. Noe de¬
cimus ab adam. qui coram dõ gr̃am

Expanded text:
nos tertius ab Adam, qui coepit invocare nomen Domini, designat eos, qui perfecti sunt in fide sanctae Trinitatis. Enoch septimus ab Adam, qui Deo pcuit, significat eos qui sanctificati sunt donis gratiae spiritualis. Noe decimus ab Adam, qui gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo. qui ẽ scdm hebreos ab origine
mundi annꝰ quat̾ millesimꝰ no gen¬
cesimꝰ. & quinquagesimꝰ primꝰ.P. tro
sicut beatus maximꝰ insernione de
pascha testat᷑. & quẽ ad modũ greci
calculatores computant. ẽ qͥnquies
millesimꝰ quadringentesimꝰ septi¬

Expanded text:
mo, qui est secundum Hebraeos ab origne mundi annus quater millesimus nongentesimus et quinquagesimus primus. Porro sicut beatus Maximus in sermone de Pascha testatur, et quemadmodum Graeci calculatores computant, est quinquies millesimus quadringentesimus septi
Abbreviated transcription (Latin):
ub lege naturali duo p̾cepta¬
fuerunt. & tria sacramenta. Duo
p̃cepta qd̾ tibi ñ uis fieri: alii ne fece¬
ris. Et quetumq uultis ut uobis
faciant homines: & uos eadem faci¬
te. illis. Tria sacramenta: decime.
oblationes. sacrificia. Decime inpor¬
tionib: oblationes inreb: sacrificia
in animalib. Sub lege scripta mul¬
ta fuerunt mandata: & multa sacra¬
menta. Precepta legis scripte. alia¬
fuerunt. mobilia. alia immobilia.
Mobilia sunt. quȩ ex dispositione
ad tempus sunt ordinata. Immobi¬
lia. quȩ anatura ueniunt. uel ita
mala sunt: ut nullo temꝑe sine cul¬
lo temꝑe possint sine culpa dimitti.

Expanded text:
ub lege naturali et tria sacramenta. Duo praecepta: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Et quaecunque vultis ut vobis faciant homines, eadem et vos facite illis . Tria sacramenta: decimae, oblationes, et sacrificia. Decimae in portionibus, oblationes in rebus, sacrificia in animalibus. Sub lege scripta multa fuerunt praecepta, et multa sacramenta. Praecepta enim legis scriptae, aliafuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia sunt quae ex dispensatione ad tempus sunt ordinata. Immobilia sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine cullo tempore possint sine culpa dimitti.
Abbreviated transcription (Latin):
bob cucurrit post helyam: qͥa elec¬
toꝵ chorus. andito insi quis renun¬
tiauerit om̃ib ñ potest meus ẽe dis¬
cipulus. statim cessauit t̾renis lucͥs
inhiare. secularib desideriis deser¬
uire. & sic aliis u̾bum uite p̾dicauit.
hoc ẽ enim osculari patrem & matrẽ.
quoscumq potest de uideis siue de
gentib. sermone uelle corrigere.

Expanded text:
urrit post Eliam: quia electorum chorus audito, nisi quis renuntiat omnibus, non potest meus esse discipulus , statim cessavit terrenis lucris inhiare, saecularibus desideriis deservire, et sic aliis verbum vitae praedicavit, hoc est enim osculari patrem et matrem, quoscunque potest sive de Judaeis, sive de gentibus sermone velle corrigere.
Abbreviated transcription (Latin):
illum: ydor aqua. inde ydropis mor¬
b aquosas subcutaneus. de uicio
uesice natus. cum inflatione turgẽ¬
te & hanelit fetido. Et est ꝓprium
ydropici. qnͣto pltis bibit tanto am¬
& ideo coram ipsis curat᷑ corꝑalit̾. ut
hoc exemplo illi dicant curari sp̃u¬
alit̾. Comꝑat᷑ & enim diues anarus
& cuꝑidꝰ. ydropico. quia sic̃ ydropicꝰ
quanto plus bibit. tanto plus sitit
sic miser auatus & cripidꝰ. quãto am¬
pliꝰ transitoria accumulat. tanto mag̾
ad ampliora cong̾ganda ꝑ cupidita¬
tem succensus hanelat. Qui recte
fetidum hanelitũ emittit: dũ pra
uitatis sue infamiam ubiq disꝑ¬
git. Assimilat᷑ etiam quistibet car¬
nis noluptatib deditus ydropico.
quia qnͣtomagis carnalis quisq fe
degustat. tantomagis eadem concu¬
piscentia fedari desiderat. Tociens
gͦ ydropicus ab infirmitate sira sa¬
nat᷑. quotiens aliquis uel carnalis
aluxuria. uel auarus a cupiditate

Expanded text:
 aqua, inde hydropis, morbus aquosus subcutaneus, de vitio vesicae natus cum inflatione turgente et anhelitu fetido. Et est proprium hydropici, quanto plus bibit, tanto  Ideo coram ipsis curatur corporaliter: ut hoc exemplo ipsi discant curari spiritualiter. Comparatur autem dives avarus, et cupidus hydropico; quia, sicut hydropicus quanto plus bibit, tanto plus sitit, sic miser avarus, et cupidus quanto amplius transitoria accumulat, tanto magis ad ampliora aggreganda per cupiditatem succensus anhelat. Qui recte fetidum anhelitum emittit, dum suae vitatis infamiam ubique dispergit. Assimilatur etiam quilibet carnis voluptatibus deditus hydropico; quia, quanto magis carnalis quisque fedegustat, tanto magis ea concupiscentia foedari desiderat. Toties ergo hydropicus ab infirmitate sua sanatur, quoties vel carnalis quisque a luxuria, vel avarus a cupiditate
Abbreviated transcription (Latin):
nis ẽ. quando sublimiori ꝓpt̾ dm̃
subdimur. & inde ñ nunqm ama¬
ritudinem toleramꝰ. Myrra aut̃
compassionis ẽ. quando aliens ma¬
lis compatim᷑. Myrra aut̃ passionis
ẽ. quando mala nr̃a patimur. Ha¬
benius itaq decem species myrre.
pͥmam ꝑdolorem. scdam ꝑtimorem.
t̾tiam ꝑ compunctionem. quartam
ꝑconfessionem. qͥntam ꝑ satisfactionẽ.¬

Expanded text:
nis est, quando sublimiori propter Deum subdimur, et inde nonnunquam amaritudinem toleramus. Myrrha autem compassionis est, quando alienis malis compatimur. Myrrha vero passionis est, quando mala nostra patimur. Habemus itaque decem species myrrhae: primam per dolorem, secundam per timorem, tertiam per compunctionem, quartam per confessionem, quintam per satisfa
Abbreviated transcription (Latin):
myrra subiectionis. & ẽ myrra com¬
passionis. ẽ quoq mytra passioniis.¬
Myrra doloris ẽ. quando transacta
nala recogitamꝰ. & in de dolemus.
Myrra timoris. quando ꝓmalis qͦ
cõmisimus futuram penã timemꝰ.
Myrra compunctionis ẽ. quando
cogente dolore & timore. de malis
ꝑpetratis compungim᷑. Myrra con¬
fessionis ẽ. quando mala quȩ egimꝰ
nem detransgressione diine legis.
deo ꝑ afflictionem penitentie ꝓmo
dulo nr̃o satisfaciiis. Myrra exer

Expanded text:
ubjectionis, est et myrrha compassionis; est myrrha quoque passionis.Myrrha doloris est, quando transacta mala recogitamus, et inde dolemus. Myrrha timoris est, quando pro malis, quae commisimus, futuram poenam timemus. Myrrha compunctionis est, quando, cogente dolore et timore, de malis perpetratis compungimur. Myrrha confessionis est, quando mala, quae egimus nem de transgressione divinae legis, Deo per afflictionem poenitentiae pro modulo nostro satisfacimus. Myrrha
Abbreviated transcription (Latin):
antiquo in homme dñetur: donee
intemꝑe antixp̃i ad modicũ ipsius
ꝑmissione soluatur. & postea cũ suis
indie udicũ minfernum redigat᷑.
Pat̾ misccłia: quia pat̾na pietate ad
nos uenit. & nos redennt. a iustifica¬
uit & beatificauit. Uenit ꝑhumam¬
tatem. redennt ꝑpassionem. uistifi¬
cauit ꝑgr̃am. beatificauit ꝑ głam.
Princeps uisticia. quia reddet um¬
cuiq qd̾ suum ẽ. bona bonis. mala
malis. bonis głam. malis penã. Ad¬
mirabilis ẽ gͦ gła. consiliarius sapi¬
entia. d̾s natura. fortis potentia. pa¬
ter miscłia. pͥnceps iusticia. Uinet
& dabitur ei. Quid dabitur ẽ: De
auro arabie. Non solum de auro¬
arabie. s & dethure & de myrra. An¬
rum ꝓpt̾ fulgorem. dunne cogratio¬
nis significat claritatem. idẽ fidem.
Thus ꝓpt̾ siram redolentiam. signi¬
ficat bonam opimionem. Myrra
que corꝑa seruat incorrupta. designat
carnis incorruptionem. Possumus
aut̃ de myrra. ꝓpt̾ euis amaritudi¬
nem mulciplices trahere significati¬

Expanded text:
etur, donec in tempore Antichristi ad modicum ipsius permissione solvatur, et postea cum suis in die judicii in infernum redigatur. Pater misericordia, quia paterna pietate ad nos venit, et nos redemit, et justificavit et beatificavit. Venit per humanitatem, redemit per passionem, justificavit per gratiam, beatificavit per gloriam. Princeps justitia, quia reddet unicuique quod suum est, bona bonis, mala malis, bonis gloriam, malis poenam. Admirabilis ergo est gloria, consiliarius sapientia, Deus natura, fortis potentia, pater misericordia, princeps justitia. Vivet et dabitur ei. Quid dabitur ei? De auro Arabiae, non solum de auro, sed et de thure, et de myrrha. Aurum, propter fulgorem divinae cognitionis, significat claritatem, id est fidem; thus, propter suam redolentiam, significat bonam opinionem; myrrha, quae corpora servat incorrupta, designat carnis incorruptionem. Possumus autem de myrrha, propter ejus amaritudinem, multiplices trahere significati
Abbreviated transcription (Latin):
lii. qui hominẽ iniaiuo infidelita¬
quia deitatem ht̃ ꝑnaturam. & aliis
tribuit eẽ deos. ꝑ gr̃am. fortis poten¬
tia. quia pͥncipem hinꝰ mundi. custo¬
dicutem atrium suumi. idẽ mundũ.¬

Expanded text:
 invio infidelitaquia deitatem habet per naturam, et aliis tribuit esse deos per gratiam. Fortis potentia, quia principem hujus mundi custodientem atrium suum, id est mundu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ rotas testam̃ta figurant᷑. que quasi
deorsum tangunt t̾ram ꝑhystoriã.
& sitrsum leuant᷑. ꝑallegoriam. De¬
orsum depomint᷑ ꝑ sensum carnalẽ
sursum leuant᷑ ꝑsensum sp̃ualem.
Deorsum ꝑsignificantia. sursum ꝑ
significata. uomer atultrum quib
scinditur t̾ra & aꝑit᷑. rationẽ & intel¬
lectum designant. ꝑ que occulta cre¬
aturaꝵ & obscura scripturaꝵ rima¬
mit. pondiis diuini timoris expͥmit.¬

Expanded text:
que per rotas Testamenta figurantur, quae quasi que per rotas Testamenta figurantur, quae quasi deorsum tangunt terram per historiam, et sursum levantur per allegoriam, deorsum deponuntur per sensum carnalem, sursum levantur per sensum spiritualem, deorsum per significantia, sursum per significata. Vomer et culter, quibus scinditur terra et aperitur, rationem et intellectum designant, quae per occulta creaturarum, et obscura Scripturarum rimaemit, pondus divini timoris exp
Abbreviated transcription (Latin):
mis mexultatione metent. fr̃s
qni parte seminat parte &e metet. &
qui seminat inbenedictionib. de
benedictionib & metet. Bonum gͥ
& multum seminemꝰ. si bonum &
multũ metere desideramꝰ. Semine¬
mꝰ in merito. prout metere deside¬
ramꝰ inp̃mio. Queramꝰ arattum
& utensilia aratri. longũ lignum.
qd̃ rustici hagiam uocant. lignum
bifidum. ꝑ qd̃ aratrum manib
ponendo ponemꝰ. Pes aratri suꝑ qmͦ
cet̾a fabrica consistit. fides ẽ. que ali¬
aꝵ ẽ origo. radixq uirtutũ. Lignũ
longum. qd̃ in longum extenditur.
qd̾ hagia uoce rustica nominaimꝰ.
spem significat. de cuiꝰ longitudine
scriptum ẽ. Sꝑastis indño inscłis et̾¬
nis. in dn̾o deo forti imꝑpetuum.
Manubrium qd̾ bifurcum ẽ. & ntͣq
mani tenet᷑. caritatem demonstrat.
qm dextera tenemꝰ. dimi benefacimꝰ
amicis. simstra. dum benefacimꝰ ini¬
micis. Aures aratti uirtutem expri¬
munt. obedientie. quia aurib audi¬
uimꝰ & obedimꝰ. Rote scientiam duoꝵ

Expanded text:
metent . Fratres, qui parce seminat, parce et metet; et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet . Bonum igitur et multum seminemus, si bonum et multum metere desideramus. Seminemus in merito, prout metere desidepraemio. Quaeramus aratrum et utensilia aratri, longum lignum quod rustici hagiam vocant, lignum bifidum per quod aratrum manibusponendo ponemus. Pes aratri, super quem caetera fabrica consistit, fides est quae aliarum est origo virtutum. Lignum longum, quod in longum extenditur, quod hagiam voce rustica nominamus, spem significat, de cujus longitudine scriptum est: Sperastis in Domino in saeculis aeternis, in Domino Deo forti in perpetuum . Manubrium, quod bifurcum est, et utraque manu tenetur, charitatem demonstrat, quam dextera tenemus dum benefacimus amicis, sinistra dum benefacimus inimicis. Aures aratri virtutem significant obedientiae, quia auribus audimus, et obedimus. Rotae scientiam duoru
Abbreviated transcription (Latin):
& quasi ꝑ partes spargimꝰ. dum sin¬
gula male acta ꝓloco. ꝓtemꝑe. pro
aratri. hagiam ꝑspem. manubriũ
ꝑcaritatem. dextrum cormi eiꝰ ꝑdi
lectionem amicoꝵ. sinistrum ꝑdilec¬
tionem inmicoꝵ: aures aratri per
obedientiam. rotellas ꝑuttiusq te¬
stamenti. scientiam. cultrũ & uolme¬
rem. ꝑsanam rationem. & sanum
intellectum. uigum ꝑtimorẽ ctiui¬
num. torrigias ꝑ p̾cepta legis. boues
ꝑqumq sensuis. corꝑis: stumilum
ꝑafflictionem carnis. araturam tri¬
plicem. ꝑtriplicem compunctionẽ
fimaturam ꝑpeccatoꝵ recordationẽ.
uas in quo ea seruamꝰ. intellectus
& sensus sp̃ualis ẽ. Ista semina t̾re
mandamus. quando ea affectui &
effectui mancipamꝰ. affectui ꝑdilec¬
tionem. effectui ꝑ oꝑationem. In la¬
crimis seminamus: inexultatione
metemꝰ. Seminamꝰ inlacrimis. quia
om̃s qui uolunt pie iuiuere ixp̃o
ꝑsecutionem patrunt᷑. Mecemꝰ mex¬

Expanded text:
Et quasi per partes spargimus, dum sinEt quasi per partes spargimus, dum singula male acta pro loco et tempore, pro aratri, hagiam per spem, manubrium per charitatem, dexterum cornu ejus per dilectionem amicorum, sinistrum per dilectionem inimicorum, aures aratri per obedientiam, rotellas per utriusque Testamenti scientiam, cultrum et vomerem per sanam rationem et sanum intellectum, jugum per timorem divinum, corrigias per praecepta legis, boves per quinque sensus corporis, stimulum per afflictionem carnis, araturam triplicem per triplicem compunctionem, fimaturam per peccatorum recordationem. vas in quo ea servamus intellectus et sensus spiritualis est. Ista semina terrae mandamus, quando ea affectui et effectui mancipamus: affectui per dilectionem, effectui per operationem. In lacrymis seminamus, in exsultatione metemus. Seminamus in lacrymis, quia omnes qui volunt pie vivere in Christo persecutionem patient
Abbreviated transcription (Latin):
tore huiꝰ iugi. & hoꝵ iunculoꝵ. scrip¬
tum est. nͥ seculo excussisti uigum:
rupisti runcula: dixisti. ñ seruiam
Boues qui marando laborant. sunt¬
sensus corꝑales. qui ꝓpt̾ utrumq sex¬
um duplicati deceni fiunt. Qui bene
diciuit᷑ eẽ bones. ꝑ maturitatẽ. ñ tau¬
ri ꝑdissolutionem. boues ꝑcontinen¬
tiani. ũ tauri ꝑlascunam. Stimulus
quo ꝑunguntur. afflictio corꝑis ẽ. iii
ingiliis. mmieiunuis. & cet̾is huiꝰ modi.
Terra qm debeniꝰ arare. nosmetipsi
sumꝰ. quos debemꝰ arare ꝑcompunc¬
tionem que nascitur descrutatione
peccatoꝵ nr̃oꝵ. binare ꝑ compuncti¬
onem que oritur de consideratione
celestium donoꝵ nob̃ collatoꝵ. t̾ciare
quoq ꝑ compunctionem que gen̾at᷑
exp̃gustatione futuroꝵ bonoꝵ. Debe¬
mus etiam funare t̾ram istam per
memoriam antiquaꝵ & unquaꝵ con¬
u̾sationum nr̃aꝵ. Quasi namq de
singulis mansiuncutis. anmalium
nr̃orum fimum. suꝑ t̾ram ur̃am dti¬

Expanded text:
nculorum scriptum est: A saeculo confregisti jugum, ruvisti vincula; dixisti: Non serviam . Boves, qui arando laborant, sensus corporales, qui, propter utrumque sexum duplicati, decem fiunt. Qui bene dicuntur esse boves per maturitatem, non tauri per dissolutionem; boves per continentiam, non tauri per lasciviam. Stimulus, quo punguntur, afflictio corporis est in vigiliis, et jejuniis, et caeteris hujusmodi. Terram, quam debemus arare, nosmetipsi sumus, quos debemus arare per compunctionem, quae nascitur de scrutatione peccatorum nostrorum; binare per compunctionem, quae oritur de consideratione coelestium donorum nobis collatorum; tertiare quoque per compunctionem, quae oritur ex praegustatione futurorum bonorum. Debemus etiam fimare terram istam per memoriam antiquarum et iniquarum conversationum nostrarum. Quasi namque de singulis mansiunculis animalium nostrorum fimum super terram nostram du
Abbreviated transcription (Latin):
sionem. Et quia nichil sine diuina
gr̃a possumus. ipsam semꝑ implo¬
remus. ut ꝑ euis auxilium ualea

Expanded text:
sionem. Et quia nihil sine divina gratia possumus, ipsam semper imploremus, ut per ejus auxilium valea
Abbreviated transcription (Latin):
cogit. Deferm̃to pliariseoꝵ & herodis.n
Iauete aferm̃to phariseorum
& afermento herodis. fermen¬
tum phariseoꝵ ẽ simulatio religi¬
onis. tenacitatis. auaritie. intẽꝑan¬
tie cupiditatis. fermentũ horodis
uirandi. Aferm̃to aut̃ phariseoꝵ
& herodis minime cauet. qͥciutq

Expanded text:
I. De fermento Pharisaeorum et Herodis. Cavete a fermento Pharisaeorum et a fermento Herodis . Fermentum Pharisaeorum est simulatio religionis, tenacitas avaritiae, intemperantia cupiditatis. Fermentum Herodis jurandi. A fermento autem Pharisaeorum et Herodis minime cavet: quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ nomnia. euristeus. egeus. echestratꝰ.
labotes. dyoristeus. agesilaus. thelectus.
thalcamenes. De regno chorinthioꝵ xu
egnum choruthioꝵ sub alethe
ꝑͥmo rege exortum. ab anno.uiii.¬

Expanded text:
sunt nomina: Eurystheus, Agis, Echestratus, Labores, Doristeus Agesilaus, Archilaus, Thelectus, Alcamenes. CAP. XV. De regno Corinthiorum. Regnum Corinthiorum sub Alethe primo rege exortum, ab anno
Abbreviated transcription (Latin):
uitorem. phylistuĩm ueniunt ma
phec. idẽ furorem nouũ. quia dum
fideles inmundi sp̃c diuinis legib
amplius insistere conspiciunt. a¬
criora ac noua certamina constru¬
unt. Unde eos insuis uirib confidẽ¬
tes & inhumana sapientia głiantes.
& ꝑ hoc gr̃am euangelii contẽpnen¬
tes. quasi quatuor milia immundi

Expanded text:
em, Philisthiim venerunt in Aphec, id est furorem novum, tunc quia fideles immundi Spiritus divinis legibus amplius insistere conspiciunt, ideoque acriora ac nova certamina construunt, unde in suis viribus confidentes et in humana sapientia gloriantes, ac per hoc gratiam Evangelii contemnentes, quasi quatuor millia, immundi
Abbreviated transcription (Latin):
on furtum facies. furtum acci¬
pitur in hoc loco ꝓqualibet
illicita usurpatione rei aliene: siue
occulta siue manifesta. Qui enim
furtum ꝓhibuit: rapinam ñ con¬
cessit: cum maius peccatum sit
ut testant᷑ sc̃i. aꝑte & iuolent̾ raꝑe.
qmͣ occulte subtraliere: qͥa magis
odium & iram excitat. Sub furto
etiam comp̃hendit᷑ usura. Menda¬
tium ẽ falsa significatio. cum uolun¬
tate fallendi: que nel p̃sentialiteꝵ
adẽ. uel postea aduenit. Nam si qͥs

Expanded text:
on furtum facies . Furtum accipitur in hoc loco pro qualibet illicita usurpatione rei alienae, sive occulta, sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non concessit, cum majus peccatum sit, ut testantur sancti, aperte violenter rapere, quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram majorem excitat. Sub furto etiam comprehenditur usura. Mendacium est falsa significatio vocis cum intentione fallendi: quae praesentialiter adest, vel postea even
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾iam habet. opus conditionis: sa¬
cra uͦ scriptura mat̾iam ht̃ optis res¬
taurationis. Primũ factum ẽ. ut
stanti homini sub ee̾t. Scd̾m factum
ẽ. ut lapsum erigeret. Et sacra quidẽ
scriptura ut ad mat̾iam suam tractan¬
dam competentits accedat: primũ¬
opus conditionis commemorat. Si¬
cut namq sp̃s humanus ꝓpt̾ deum.

Expanded text:
m habet opus conditionis. Sacra vero Scriptura materiam habet opus restaurationis. Primum factum est ut stanti homini subesset. Secundum factum est ut lapsum erigeret. Et sacra quidem Scriptura, ut ad materiam suam tractandam competentius accedat, primuopus conditionis commemorat. Sicut namque spiritus humanus propter Deum
Abbreviated transcription (Latin):
impatoria ueste. Tunc sibi acclama
augusto ad eo coronato: magno &e pa¬
cifico imꝑatori: uita & uictoria.

Expanded text:
imperatoria veste. Tunc sibi adclamataugusto a Deo coronato magno et pacifico imperatori Romano vita
Abbreviated transcription (Latin):
ecorticauit iacob uirgas & po¬
suit ante oues incanalib. &
ille uariatas uirgas inconceptu in
namq iacob exaqua & canalib ad¬
aquabat cominissos sibi greges. sic
p̃clicatores & doctores & ex uniũsita¬
te scͥpture. & diu̾sis enisdẽ scripture
libris. sibi creditos reficuint fideles.
uirge uariate uarias significant sẽ¬
tentias. Que sententie. id̾o uirgis
comꝑant᷑. quia multis & granib
cõminatiomib de transgressione
mandatoꝵ dĩ nos castigant. Oues
sunt fideles. ꝓpt̾ suam in nocentiam.
Oues ex intiitu uirgaꝵ nariarum.
uarios fetus pariunt. quando fide¬
les quiq ex lectione uariar senten¬
tiaꝵ uarias oꝑm exhibitiones pro
ducunt. Iacob gͥ p̃dicatores. oues fi¬
garum differentia sententiaꝵ. ua

Expanded text:
ecorticavit Jacob virgas, et posuit ante oves in canalibus: et illae virgas variatas in conceptu intnamque Jacob ex aqua, et canalibus adaquabat commissos greges sibi, sic praedicatores et doctores ex universitate Scripturae, et diversis ejusdem Scripturae libris, sibi creditos reficiunt fideles. Virgae variatae, varias significant sententias. Quae sententiae ideo virgis comparantur, quia multis et gravibus comminationibus, de transgressionibus mandatorum Dei nos castigant. Oves sunt fideles, propter suam innocentiam. Oves ex intuitu variarum virgarum varios fetus pariunt, quando fideles quique ex locutione variarum sententiarum, varias exhibitiones operum producunt. Jacob igitur, praedicatores; oves, figarum, differentiae sententiaru
Abbreviated transcription (Latin):
minrã afebrib soccum scił petri
curauerit. Moralit̾ uirum ademo¬
nio lib̾atum. animũ abimmunda
cogitatione purgatũ intelligimꝰ:
feminã uͦ afebrib consequent̾ cura¬
tam. carnẽ a concupiscentie feruore
ꝑcontinentie p̃cepta frenatam. Et

Expanded text:
minam a febribus, socrum scilicet Petri, curavit . Moraliter virum a daemonio liberatum ab immunda cogitatione purgatum, intelligimus: feminam vero a febribus consequenter curatam, carnem a concupiscentiae fervore per continentiae praecepta frenatam. Et
Abbreviated transcription (Latin):
id̾oq cunctos qmi xp̃o deuoti ẽẽ uo¬
ret atcentuus. Non rep̃hendit᷑ pars
marthe. qͥa & ipsa bona. s laudatur
templatrua hic incipte. & incelesti pa¬
tria ꝑficiet᷑. quia amoris igiti qͥ hic
ardere incipit. cum ipsum quẽ amat
uiderit. inamore ampliꝰ ignescit.¬
astiua cum corꝑe. deficit. qͥa mȩt̾na pa¬
tria panẽ ñ porrigit esurienti. quia
senti gͦ scło: anferet᷑ actiua. Merito
gͦ contemplatiomi omĩa ustificatio¬
Inum merita: uniu̾sa uirtutũ stu

Expanded text:
Ideoque cunctos, qui Christo devoti esse veret attentius. Non reprehenditur pars Marthae, quia et ipsa bona, sed templativa autem hic incipit ut in coelesti patria perficiatur. Quia amoris ignis qui hic ardere incipit, cum ipsum quem amat viderit, in amore amplius ignescit.Activa cum corpore defici; quia in aeterna patria panem non porriget esurienti, quia aesenti ergo saeculo auferetur activa; merito ergo contemplationi, omnium justificationum merita, universa
Abbreviated transcription (Latin):
uiri leꝑsi. Decem leꝑsi illos signi¬
ficant qni contra p̃cepta decalogi ui¬
uunt. & diu̾sis & dãꝑnabilib pecca¬
tis male agendo semetipsos pollu¬
unt. Tales ueniunt adis̾m ꝑfidem
ex quo ingressus ẽ castellum huiꝰ mũ
di.ꝑiicarnationem: & stant a longe
ꝑhummilitatem. & exclamant ꝑ peni¬

Expanded text:
si . Decem leprosi significant eos, qui contra praecepta Decalogi vivunt, et diversis, et damnabilibus peccatis male agendo semetipsos polluunt. Tales veniunt ad Jesum per fidem, ex quo ipse ingressus est castellum hujus mundi per incarnationem, et stant a longe per humilitatem, et exclamant pe
Abbreviated transcription (Latin):
religiosa m̃tis intentio. amore uine¬
ta u̾bo d̾i. qua indei amore suspira¬
mꝰ. Actiua panem uel corꝑalem esu¬
rienti. uel doctrine ignoranti tribu¬
it. errantem corrigit. suꝑbum ad
humilitatem reuocat. que singłis
expediant dispensat. Contemplati¬
ua caritatem di & porimi retinet. s¬
ab ext̾iori actione quiescit. soli condi¬
toris desiderio inheret. & calcatis õib
cutis ad uidendam faciem creatoris
mardescit. & desiderat misceri suꝑ¬
ns curib. de et̾na inconspestu dm̃i
incorruptione gaudentib. Et hruc
erat soror nomine maxia. que etiã
sedens setus pedes dñi audiebat uet¬
bum illius. Maria sedet. qͥa contem
itur. Martha stat. quia astiua labori¬
osa desudat incertamine. Secus pe¬
des illius. Quanto humilitis sedet.
tanto amplius capit. sic̃ confluit agͦ
adconuallem detumorib collis. Ati¬
diebat u̾bum illius. Intenta erat ma
ria quomͦ pasceret᷑ a dño: intenta erat
martha quomͦ pasceret dñm. Hec con¬

Expanded text:
religiosa mentis intentio, amore juncta Dei Verbo, qua in Dei amore suspiramus. Activa, vel panem corporalem esurienti, vel doctrinam ignoranti tribuit, errantem corrigit, superbum ad humilitatem revocat, et quae singulis expediant dispensat. Contemplativa, charitatem Dei et proximi retinet, ab exteriori actione quiescit, soli Conditoris desiderio inhaeret, et calcatis omnibus curis ad videndum faciem Creatoris inardescit, et desiderat misceri supernis civibus, de aeterna in conspectu Dei incorruptione gaudentibus. Et huic erat soror nomine Maria: quae etiam sedens secus pedes Domini, audiebat verba illius. Maria sedet, quia contemitur. Martha stat, quia activa laborioso desudat certamine. Secus pedes illius: quanto enim humilius sedet, tanto amplius capit, sicut confluit aqua ad convallem de tumoribus collis. Audiebat verba illius. Intenta eria quomodo pasceretur a Domino; intenta erat Martha quomodo pasceret Dominum. Ista con
Abbreviated transcription (Latin):
deditq ioas ei ea quȩ obtulerunt pa¬
tres eiꝰ inthesauros dñi. & recessit. Dem
q serui ioas int̾fecert eũ. & regnauit
amasias filus eiꝰ ꝓ eo. Iste ꝓuocauit¬
ioas regem isrł. adbellum. & fugit ama¬
sias. & ascendit ioas rex ifrł in iherłem.
& tulit inde aurũ. & uasa aurea quȩ in¬
uenta fuerunt indomo dñi. facta ẽ aut̃
conuiratio contͣ amasiam. & int̾fectus
ẽ inlachis: & regnauit orias filuis eits
ꝑeo. Porro instante insigni sollẽpnita¬
te induit se orras ueste sacerdotali. &
uitrauit intemplũ oblaturus incensũ.
statimq lepra ꝑcussus ẽ. Unde post¬
modum extra urbem uitã exegit pͥ¬
uatam: ioatha filio eiꝰ regni negocia
ꝓcurante. Olimpias a grecis institui¬
tur. Mortuo ꝓinde oria. regnauit ioa¬
thas filius eiꝰ ꝑeo. Edificauit aut̃ ioa¬
thas portam domꝰ dñi. quȩ speciosa uo¬
cabatur. Romulus nascit᷑. Defuncto
ioatha: regnauit achat filus eiꝰ pro eo.

Expanded text:
deditque ei Joas ea quae obtulerant padeditque ei Joas ea quae obtulerant patres ejus in thesauros Domini, et recessJoas interfecerunt eum, et regnavit Amasis filius ejus pro eo. Iste provocavit regem Joas ad bellum, et fugit Amasias, et ascendit Joras rex Israel in Jerusalem, et tulit inde aurum et vasa aurea quae inventa fuerunt in domo Domini. Facta est autem conjuratio contra Amasiam, et interfectus est in Lachis, et regnavit Ozias filius ejus pro eo. Porro, instante insigni solemnitate, induit se Ozias veste sacerdotali, et intravit in templum oblaturus incensum, statimque lepra percussus est; unde postmodum extra urbem vitam exegit privatam, Joatha filio ejus regni negotia procurante. Olympias a Graecis instituitur. Mortuo deinde Ozia regnavit Joathas filius ejus pro eo; aedificavit autem Joathas portam domus Domini, quae speciosa vocabatur. Romulus nascitur. Defuncto Joatha regnavit Achas filius ejus pro eo.
Abbreviated transcription (Latin):
rectio temꝑis. diuidẽ¬
da ẽ. induos status.
ueterem & noium. &
tria tempora. natura¬
lis legis. & scripte. & gre. & sex ȩtates. quaꝵ
pͥma ẽ ab adam usq ad noe. scda anoe
usq ad abraham. t̾cia ab abraham usq
ad dauid. Quarta a dauid usq ad trans¬
migrationẽ babylonis.Quinta atrans¬
migratione babylonis.usq ad aduen¬
ad finem mundi. Item quinq p̃cedẽ¬
tes ȩtates. ab adam usq ad xp̃m: ꝑ qua¬
tuor successiones diuidunt᷑. Prima suc¬
cessio patarcharum fuit: ab adam usq
ad moysen. Scd̃a iudicũ: a moyse usq¬
regis isrł. quȩ uidens mortuũ filium
suum ẽẽ. int̾fecit omne sem̃ regium.
Tulit aut̃ soror ararie. ioas filiũ ararie
&̃ seruauit eum sex annis. quib regna¬
uit athalia suꝑ t̾ram. Anno uͦ septimo
conuocauit ioiada sacerdos centurioneᷤ
& ostendit eis filiũ regis. constituertq
regem. & athaliam int̾fecer̃t. In dieb eiꝰ
uoluit rex syrie. pugnare contͣ iherłm.

Expanded text:
rectio temporis dividenda est in duos status: veterem, et novum, et tria tempora naturalis legis, et scriptae et gratiae, et sex aetates. Prima aetas ab Adam usque ad Noe. Secunda a Noe usque ad ad David; quarta, a David usque ad transmigrationem Babylonis; quinta a transmigratione Babylonis usque ad advenad finem mundi. Item quinque praecedentes aetates ab Adam usque ad Christum per quatuor successiones dividuntur. Prima successio patad Moysem. Secunda fuit a Moyse usqregis Israel, qui, videns esse mortuum filium suum, interfecit omne semen regium. Tulit autem soror Azariae Joas filium Azariae, et servavit eum sex annis, quibus regnavit Athalia super terram. Anno vero septimo convocavit Joiada sacerdos centuriones, et ostendit eis filium regis, constitueruntque regem, et Athaliam interfecerunt. In diebus illis voluit rex Syriae pugnare contra Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥamo quodã diice inde
egressi. iuxta traciam
suꝑ ripas danubii con¬
sedunt. edificantesq ibi ciuitatem.
uocauer̾t eam sicambriã: manser̃t¬
q ibidem usq ad temꝑa ualentima¬
ni imꝑatoris. a quo st̃ inde expulsi.
ꝑeo qd̾ tributa romanis iuixta morẽ
ceteraꝵ gentiũ solu̾e recusarent. Egͣs¬
si inde marcomniro.sumione. & gene¬
baudo.ducib. uenert & habitauert
circa ripã reni: inconfinio germa¬
nie & alemannie.Quos cũ ualenti
nomine francos quasi ferancos. idest

Expanded text:
ce inde regressi juxta Thraciam super Danubii ripas consederunt, aedificantesque ibi civitatem vocaverunt eam Sicambriam, manseruntque ibidem usque ad tempora Valentiniani imperatoris, a quo sunt inde expulsi, eo quod tributa Romanis juxta morem caeterarum gentium solvere recusarent. Egressi inde Marcomiro, Sunnone, et Gennebaldo ducibus venerunt et habitaverunt circa ripam Rheni in confinio Germaniae et Alemaniae. Quos cum Valentinomine Francos, quasi serancos, i.
Abbreviated transcription (Latin):
xi utriꝰq. In corpore alia in uegeta¬
tionib. alia in humorib. alia in oꝑai¬
tionib. Prima conuenit om̃ib nas¬
centib. Scdã sensibilib. Tercia ratio¬
nalib. Musica manuna. alia in po¬
tentiis ut ira. ratio. alia in uirtitib
nexu utꝰq ẽ illa nat᷑alis amicitia q̃
anima corpori ñ corpoieis uincłis alli¬
gata tenet᷑. Musica instrum̃talis. alia
in pulsu. ut in timpanis ⁊ cordis alia
in flatu ut in tybus ⁊ organis. alia
in uoce. ut in carminib ⁊ cantilenis

Expanded text:
xu utriusque. In corpore alia in vegetaxu utriusque. In corpore alia in vegetationibus, alia in humoribus, alia in operationibus. Prima convenit omnibus nascentibus, secunda sensibilibus, tertia rationabilibus. Musica in anima, alia in potentiis, ut sunt ira et ratio; alia in virtutibusnnexu utriusque est illa naturalis amicitia, qua anima corpori non corporeis vinculis alligata tenetur. Musica instrumentalis alia in pulsu, ut in tympanis et chordis; alia in flatu, ut in tibiis et organis; alia in voce, ut in carminibus et cantilenis
Abbreviated transcription (Latin):
ture rationalis.
s̃ summe bonus.
et unnutabilit̾
bonus. sciens suã
beatitudinẽ com
fecit c̾aturã ratio¬
nalem. ut cam faceret beatitudinis sue¬
eẽ participem. fecit aũt eam ad imagi¬
nem ⁊ similitudiuẽ suam. Ad imaginẽ¬
maginem suã scdm cognitionẽ uerita¬
tis: ad similitudinem suam scdm a¬
morem uirtutis. Ad imagniẽ suam¬
sedm intellectũ: ad similitudinem
suam scdm affectum. Sie opifex ds̃
fecit creaturã rationalem ad unagi¬
nem ⁊ similitudinẽ suam: ut ꝑ hoc
nosceret.⁊ ꝑhoc qd̾ facta eẽt ad simi¬
litudinẽ dĩ dm̃ diligeret. ⁊ cognoscen¬
do ⁊ diligendo dm̃ possideret. ⁊ possi¬
mento igne. duo sunt int̾ se diu̾sa.
⁊ ase ꝓrsus remota. scilicet splendor
et całor. nec splendor ẽ calor nec calor¬
est splendor quia splendor lucet et
uidetur. ⁊ calor ardet ⁊ sentitur: nec
splendor ardet aut sentitur. nec calo
lucis ⁊ noctis. Musica humana alꝑa
incorpore. alia in anima. alia in cone¬

Expanded text:
turae rationalis. Deus summe bonus, et immutabiliter bonus, sciens suam beatitudinem commfecit creaturam rationalem, ut eam faceret suae beatitudinis esse participem. Fecit autem eam ad imaginem et similitudinem suam secunmaginem secundum cognitionem veritatis, ad similitudinem secundum amorem virtutis. Ad imaginem secundum intellectum, ad similitudinem secundum affectum. Sic opifex Deus fecit creaturam humanam ad imaginem et similitudinem suam, ut per hoc, c quod facta esset ad similitudinem Dei, Deum diligeret, et cognoscendo et diligendo Deum possideret, et possimento, scilicet igne duo sunt inter se diversa, et a se prorsus remota, scilicet splendor et caest splendor, quia splendor lucet et videtur, calor ardet et sentitur; nec splendor ardet aut sentitur, nec calor lucis et noctis. Musica humana alia in corpore, alia in anima, alia in conne
Abbreviated transcription (Latin):
eometͥa tres ht̃ sp̃es. Plamine¬
triam. altimetriã Cosminetã
Planim ctͥa longũ ⁊ latum metit᷑
⁊ profundũ. ⁊ extendit᷑ sursum &
deorsum. Cosiminetͥa sꝑica metit᷑
id c̃ rotunda
stronomia in ma logia.x¬
thenatica ñ solum est ordine
postrema. sed ⁊ loco sublimior ⁊ ex¬
celsior dignitate qͥa cũ cetere tres
quodãmͦ inferius uersent᷑. hec sola
celestium ⁊ suꝑnoꝵ dispositionem
inuestigandã ac tͣctandam suscepit
esse uidetur qͦd astronomia de lege astro¬
rũ ⁊ conu̾sione celi difserit. regiones.
obseruantiam. que partim naturalis
rilitas. fertilitas. tempestas. serenitas
ꝯstellationib constat. ⁊ hanc partẽ ma¬
thematici qui int̾pretant᷑ uani tͣctant.

Expanded text:
eometria tres habet species, planimetriam, altimetriam, cosmimetriam, Planimetria longum et latum metituret profundum, et extenditur sursum et deorsum. Cosmimetria sphaerica metitur, id est rotunda Astronomia in mathematica non solum est ordine postrema, sed et loco sublimior, et excelsior dignitate, quia cum quodammodo inferius versentur. Hec sola celestium dispositionem investigandam atque tractandam suscepit. resse videtur quod astronomia de lege astrorum, et conversione coeli disserit, regioobservationem quae partim natrilitas, fertilitas, tempestas, serenitas,constellationibus constat, et hanc partem mathematici, qui interpretantur vani, tractant.
Abbreviated transcription (Latin):
Capitulum pͥmum. De condicione crea¬
ture rationalis.
s̃ summe bonus.
et imnuitabilit᷑
bonus. sciens suã
beatitudinẽ com
fecit c̾aturã ratio¬
nalem. ut eam faceret beatitudinis sue¬
eẽ participem. fecit aũt eam ad imagi¬
nem ⁊ similitudinẽ suam. Ad imaginẽ¬
magiuem suã sccłm cognitionẽ uerita¬
tis: ad similitudinem suam scđm a¬
morem uirtutis. ad imaginẽ suam¬
sedm intellectũ: ad similitudinem
suam sedin affectum. Sic opifexs ds̃
fecit creaturã rationalem ad imagi¬
nem ⁊ similitudinẽ suam: ut ꝑ hoc
nosceret. ⁊ ꝑ hoc qd̾ facta eẽt ad simi¬
litudinẽ dĩ dm̃ diligeret. ⁊ cognoseen¬
do ⁊ diligendo dm̃ possideret. ⁊ possi¬
mento igne. duo sunt int̾ se diu̾sa.
et calor. nec splendor ẽ calor nec calor
est splendor quia splendor lucet et
uidetur. ⁊ calor ardet ⁊ seutitur: nec
splendor ardet aut sentitur. nec calo
lucet aut uidetur: sic in spsĩali cres¬
de regib francorum ab origine francoꝵ

Expanded text:
capitula 25. CAP. I. De conditione creaturae rationalis. Deus summe bonus, et immutabiliter bonus, sciens suam beatitudinem commfecit creaturam rationalem, ut eam faceret suae beatitudinis esse participem. Fecit autem eam ad imaginem et similitudinem suam secunmaginem secundum cognitionem veritatis, ad similitudinem secundum amorem virtutis. Ad imaginem secundum intellectum, ad similitudinem secundum affectum. Sic opifex Deus fecit creaturam humanam ad imaginem et similitudinem suam, ut per hoc, d facta esset ad similitudinem Dei, Deum diligeret, et cognoscendo et diligendo Deum possideret, et possimento, scilicet igne, duo sunt inter se diversa, et calor; nec splendor est calor, nec calor est splendor, quia splendor lucet et videtur, calor ardet et sentitur; nec splendor ardet aut sentitur, nec calor lucet aut videtur. Sed in humana cre regibus Francorum ab origine Francorum
Abbreviated transcription (Latin):
atris. alii in gabulis. alii in gygnasiis.
alui in harenis. alii in amphicirtis
alii in conuiunis. alũ in phanis I
theats gesta recitabant᷑. In gabulis
choreas ducebant. In giinasus lucta¬
bantur. In harenis pugiles exerceban¬
tur. In amphicirtis certabant cursu

Expanded text:
atris, alii in gabulis, alii in gymnasiis, atris, alii in gabulis, alii in gymnasiis, alii in arenis, alii in amphicircis, alii in conviviis, alii in fanis. In theatris gesta recitabantur. In gabulis choreas ducebant. In gymnasiis luctabantur. In arenis pugiles exercebantur. In amphicircis certabant cursu
Abbreviated transcription (Latin):
gricult᷑a qͣtuor ht̃ sp̃es. aruũ id
agrum. qui sationib deptutat᷑.
ꝯsitum. qui nemorib itt pomeria
umeta. oliueta. pascuũ qui pascuis
ut prata. tempe. tesca. floridũ ut orti
rosaria.De uer
enatio tres ht sp̃es. ferinam
aucupium. piscat᷑am. ferma fit
multis modis. Retib. pedicis. laqueis
precipitiis. arcu. iaculis cuspide. inpa¬
gine. pennarũ odore. canib accipitͥb¬
Ancupiũ fit laqueis. pedicis retibus
arcu. insco. hamo. Biscat᷑a fit sagenis
retib. gurgustuis. hamis iaculis. Ad
uenationẽ ꝑtinet õm̃is indnstria
coquoꝵ. pistoꝵ. carnificum ⁊ caupo¬
oꝑationes. Occasiones sunt sex
Aer circumdans nos. cibus ⁊ potus.
sominus ⁊ uigilie. motus ⁊ qͥes. mai¬
tio ⁊ repletio. ⁊ accidentia anime Q
ꝑationes sunt intus ⁊ foris. Intus
ut ea que intͦ mittunt᷑ ꝑ nares. ꝑ os¬
ꝑ anum. ad excitandas sternitatio¬
nes. uomitationes. purgationes. Fo¬
ris. ut emplastra. ncisio. ustio. De
ludos. Ludi alii fiebant in tho¬

Expanded text:
gricultura quatuor habet species. Arvum, id est agrum, qui sationibus deputatur. Consitum, qui nemoribus, ut pomeria, vineta, oliveta. Pascuum, quod pascuis, ut prata, tempe, tesqua. Floridum, ut horti, rosaria. Cicerenatio tres habet species, ferinam, aucupium, piscaturam. Ferina fit multis modis, retibus, pedicis, laqueis, praecipitiis, arcu, jaculis, cuspide, indagine pennaruAucupium fit laqueis, pedicis, retibus, arcu, visco, hamo. Piscatura sit sagenis, retibus, gurgustiis, hamis, iaculis. Ad venationem pertinet omnis industria coquorum, pistorum, carnificum et caupooperationes. Occasiones sunt sex: aer circumdans nos, cibus et potus, somnus et vigiliae, motus et quies, inanitio et repletio et accidentia animae. Operationes fiunt intus et foris. Intus ut ea, quae intromittuntur per os, per annum, ad excitandas sternutationes, vomitiones, purgationes. Foris, ut amplastra, incisio, ustio. CAPLudorum autem alii fiebant in the
Abbreviated transcription (Latin):
res uocauit testes uidelicet apłos & mar¬
tyres. Uetus dx testam̃tum primũ. quia
prius datuͣ ẽ. uel quia de reb ueterascen¬
tib institutũ ẽ. Nouum dicit᷑ quia de
immutabilib & semꝑ nouis loquitur.¬
ca. quaꝵ asya medie¬
tatem t̾re que ẽ ad ori¬
entem tenet. Alie due
illam que ẽ adocciden¬

Expanded text:
res vocavit testes, videlicet apostolos et martyres. Vetus dicitur Testamentum primum, quia prius datum est, vel quia de rebus veterascentibus institutum est. Novum dicitur quia de immutabilibus et semper novis loquitur.ca. Quarum Asia illam medietatem terrae, quae est ad orientem, tenet. Aliae duae illam, quae est ad occiden
Abbreviated transcription (Latin):
aiugatio t̾cia spẽs ẽ mechanice
Ad hanc ꝑtinet om̃is in dustria
uendendi ⁊ emendi Hec iuisa littora
adit. pacem⁊ familiaritatẽ cũ ext̾nis
nationib ꝯponit ⁊ pͥuata bona ꝯmu¬
ma facit. T̃¬

Expanded text:
igatio est alia species mechanice, ad hanc enim pertinet omnis industria vendendi et emendi. Hec invisa litora adit, pacem et familiaritatem cum exteris nationibus componit et privata bona communia facit.
Abbreviated transcription (Latin):
diuiditur in solitariam. priua¬
tam ⁊ publicam. Alit̃. Practica diuidi¬
tur in ethicam echonomicã. ⁊ ponuicã
Alit̃. Practica diuidit᷑ in moralem dis¬
pensatiuam. ⁊ ciuilem. E adem est so¬
litaria. ethica. moralis. Eadẽ ẽ pͥuata
echononica. dispensatuia. Eadẽ est
publica. politica. ciuilis. Prima mo¬
res instruit. Scd̃a familiam disponi
Tercia urbes regit. Prima ꝑtinet ad
singłos. Sccł̃a ad patres familias. Tcia
ad rectores urbium. Ethica est que
sui curam gerens. cunctis sese erigit.
exornat. augetq uirtutib. nichil
inuita admittens quo ñ gaudeat.
nichil faciens penitendum. E chono¬
mica ẽ. quȩ familiaris officii curã
mediocri ꝯponens dispositione disf¬
buit. Publica ẽ que rei publice curã
suscipiens cunctoꝵ saluti sue pro¬
uidentie sollertia ⁊ iusticie libra
⁊ fortitudinis stabilitate. ⁊ temꝑantie
ꝑatientia medetur.

Expanded text:
divitur in solitarium, privat publicam. Aliter practica dividitur in ethicam, oeconomicam, et politicam. Aliter, practica dividitur in moralem, dispensativam, et civilem. Eadem est solitaria, ethica, moralis; eadem est privata, oeconomica, dispensativa; eadem est publica, politica, civilis. Prima mores instituit, secunda familiam disponit, tertia urbes regit. Prima pertinet ad singulos, secunda ad patres familias, tertia ad rectores urbium. Ethica est quae sui curam gerens cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus, nihil in vita admittens, quo non gaudeat, nihil faciens poenitendum. Oeconomica est, quae familiaris officii curam mediocri componens dispositione distribuit. Publica est, quae reipublicae curam suscipiens, cunctorum saluti suae prudentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur