comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝑnicies. Et exiit inqͥt moy ses ad popłm & locutꝰ ẽ. uer¬
ba dni. Donec uerba audit moyses & ab ipso docetur in¬
tus est & inincerior ibꝰ consistit atq insecretis habetur:
Ubi uͦ turbis loquit᷑ & popło ministrat. ei qui intꝰ nͣpo¬
dest stare: exire dr̃ foras. Quid gͦ formę talis continet
sermo: qd om̃is doctor & magister ȩccłię si de ꝓfundi¬
oribꝰ misteruis aliqͥd moueat᷑: si archanum quid ae re.¬
conditũ de dĩsapientia ꝓferat inter ꝑfectos. donec in.
ꝓfundis sensibꝰ uersatur intus esse & in interiorib con¬
quȩ sufficiant his qui foris sunt. & quę potest uulgus au¬
dire foras ch̃ exisse & loqui ad popłm uerba dñi. Hoc
uideo & paylum fecisse. intus fuisse cũ diceret: sapientus

Expanded text:
nt. Et exiit, inquit, Moyses ad populum, et locutus est verba Domini. Donec verba Dei audit Moyses et ab ipso docetur, intus est et in interioribus consistit, atque in secretis habetur. Ubi vero turbis loquitur et populo ministrat, ei qui intus non potest stare, exire dicitur foras. Quid ergo formae et talis continet sermo, nisi quod omnis doctor et magister Ecclesiae, si de profundioribus mysteriis aliquid moveat, si arcanum quid reconditum de Dei sapientia proferat inter perfectos, donec in profundis sensibus versatur, intus esse et in interioribus conquae sufficiunt his qui foris sunt, et quae potest vulgus audire, foras dicitur, et loqui ad populum verba Domini. Hoc video et Paulum fecisse et intus quidem fuisse cum diceret: Sap
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphauerunt om̃s. Qd dix̃. quia assumens de Spũ ono
terialem aliquã corporalemq substantiam auferens doꝰ
amor se in septuaginta secuerit portiones. & ita unicuiq
seniorũ exiguamꝰ dederit particulam. Impiũ est ita intel¬
ligere naturam sp̃s sc̃i. Sed hoc mͦ figuram inystici huꝰ
sermonis aduerte. quasi moyses & sp̃s qui erat in moy se
clarissimi cuiusdã luminis fuerit lucerna: ex qua se¬
tuaginta alias lucer nas accenderit ds. adquas ita pͥna¬
palis illius luminis splendor aduenerit: ut origo ip¬
saluminis nichil dampni ex cõmertio diriuationis
acceꝑit. Et hoc mͦ pie intelligitur qͦd scripgũ.ẽ.: quia

Expanded text:
averunt omnes. Quod dixit quia assumens de Spiritu Mterialem aliquam corporeamque substantiam auferens Deus a Moyse, in septuaginta secuerit portiones et ita unicuique seniorum exiguam particulam dederit. Impium est ita intelligere naturam Spiritus sancti. Sed hoc modo figuram mystici hujus sermonis adverte: quasi Moyses et Spiritus qui erat in Moyse clarissimi cujusdam luminis fuerit lucerna, ex qua septuaginta alias lucernas accenderit Deus; ad quas ita principalis illius luminis splendor advenerit, ut origo ipsius luminis nihil damni ex commercio derivationis acceperit. Et hoc modo pie intelligitur quod scrip
Abbreviated transcription (Latin):
non possit impleri. Uerbi gr̃a. erant inegy pto incantatois
& magi. Qͥs potest hominũ fortitudine corporis uirgam
mutare inserpentẽ : Qͦd abillis factũ refertur. Aut quis po¬
test uiribꝰ corporis aquã insanguine̾ uertere : fecert᷑ hoc
tam̃ egyptiorũ incantatores & magi. Fecerat enĩ hȩc priꝰ
moy ses. Sed qͥa sciebat rex ȩgypti qd̃ possint hȩc arte quadã
fieri uerborũ. quȩ habent᷑ int̾ homines: putauit & mas¬
sen non hȩc dĩ uirtute. sed magica arce fecisse : & qͦd huma¬
na arte fecerat. id dĩ factũ uircute simularet. Conuocat con¬
tinuo ȩgy ptiorũ incantatores & magos. & int̾ eũ qͥ uirtute
dĩ oꝑabatin: & eos qͥ demones inuocabant facit. eẽ. certamen. Effi

Expanded text:
nes habentur. Verbi gratia, erant in Aegypto incantatores et magi. Quis potest hominum fortitudine corporis virgam mutare in serpentem, quod ab illis factum refertur? Aut quis potest viribus corporis aquam in sanguinem vertere? Fecerunt tamen hoc Aegyptiorum incantatores et magi. Fecerat enim haec prius Moyses. Sed quia sciebat rex Aegypti, quod possent haec arte quadam fieri verborum, quae habentur inter homines, putavit et Moysen non haec Dei virtute, sed magica arte fecisse, et quod humana arte fecerit, id Dei factum virtute simulare. Convocat continuo Aegyptiorum incantatores et magos, inter eum qui virtute Dei operabatur, et eos qui daemones invocab
Abbreviated transcription (Latin):
głs qͥ excubabat ꝓ isrł. Deqͦ scriptũ. ẽ. dicente dño ad
moy sen angłs m̃s ibit tecũ. Ptendentigͦ ire concedit᷑.
in uia conteritur abasina. Sed magus demonas ui¬
det. angłm ñ uidet afina tam̃ uidec: nͣ qͦ digna. eẽt.
uid̾e angłm sicut nec loqͥ digna erat. sed ut confutaret᷑
humana uoce respondens.arguere ꝓpħȩde m̃tiã. Uerũ¬

Expanded text:
gelus qui excubabat pro Israel, de quo scriptum est, dicente Domino ad Moysen: Angelus meus ibit tecum . Pertendenti ergo ire conceditur: in via conteritur ab asina. Sed magus daemones videt, angelum non videt; asina tamen videt: non quod digna esset videre angelum, sicut nec loqui digna erat; sed ut confutareturhumana voce respondens argueret prophetae de
Abbreviated transcription (Latin):
herbam campi: obhoc sine dubio qͥa uitulũ ore abrũpit
berbã de campo. & lingua tãꝙ falce quȩcũq inuenerit
secat. ita & popłs hic quasi uitulus ore & labiis pugnat:
laam: ut & ipse deferat uerba uerbis contͣria & precibn
ces. Nec mireris si est inmagica arce tale aliqͥd. Esse enĩ anc
artẽ de signat etiã scriptura. sed uti ea ꝓhibet. Nam &. de¬
mones scriptura. ẽe designat. s coli eos uetat. Recte gͦ edũ¬

Expanded text:
herbam campi. Ob hoc sine dubio, quia vitulus ore abrumpit herbam de campo, lingua tanquam falce, quaecunque invenerit secat. Ita et populus hic quasi vitulus, ore et labiis pugnat, laam, ut et ipse deferat verba contraria, et precibus preces. Nec mireris, si est in magica arte tale aliquid. Esse enim hanc artem designat etiam Scriptura, sed uti ea prohibet. Nam et daemones Scriptura designat, sed coli eos et e
Abbreviated transcription (Latin):
moas misit eos adme dicens. Ecce popłs exiit de egy pto.
& opuit faciem t̾rȩ & hic sedet iuxta me: Ueni gͦ Nc̃ & ma¬
ledic mͥ eũ. si forte poterimꝰ ꝑcutere eũ & eicere. Et dixit
ds̃ adbalaam. Non eas cũ eis. neq maledicas popłm. est enĩ
uenedictꝰ Altior hic ex orit᷑ questio. & nescio utrũ ou¬
spĩtalem sensũ ꝓauca aliqua dicimꝰ ex muttis: sape

Expanded text:
s exivit de Aegypto et cooperuit faciem terrae, et hic sedit juxta me. Veni ergo nunc et maledic eum, si forte poterimus percutere eum et ejicere. Et dixit Dominus ad Balaam: Non eas cum eis, neque maledicas populum. Est enim benedictus. Altior hic exoritur quaestio; et nescio utrum conspiritalem sensum pauca aliqua dicimus ex multis. Potest
Abbreviated transcription (Latin):
płis. & aquibꝰ in nera erat uinculis relaxata. ut filius
dĩ sederet suꝑ eam. & cũ ipsa ingrederetur in scam ei¬
uitatem ierłm cȩlestem. & compleretur scriptura quȩ
sinam. credentes sine dubio ex uideis dicit. Et pullũ
no uellũ eos ꝓfecto qui st ergentibꝰ credentes ina. p̃¬

Expanded text:
pulis, et a quibus innexa erat vinculis relaxata, ut Filius Dei sederet super eam, et cum ipsa ingrederetur sanctam civitatem Jerusalem; et compleretur Scriptura quae am. Asinam, credentes sine dubio ex Judaeis dicit; et pullum novellum, eos profecto qui sunt ex Gentibus credentes in
Abbreviated transcription (Latin):
seom srs teptes fn nos habitaturos int̾ra eiꝰ pet mora¬
seton undũ conses transituros tantũmꝰ & incesserros nua iea¬
galiꝰ nec decdinaturos usquã neq inagrũ net inuineã
tostii cũ si g nacula fidei pͥma suscepit. & ad fontem
salutaris accessit. quibꝰ ibi tunc usus sit u̾b & dͥd denun¬

Expanded text:
Seon, promittentes non nos habitaturos in terra ejus, nec moraturos cum eo, sed transituros tantummodo, et incessuros via regali, nec declinaturos usquam, neque in agrum, neque in vineam: tismi, cum signacula fidei prima suscepit, et ad fontem salutaris accessit, quibus ibi tunc usus sit verbis; et quod renun
Abbreviated transcription (Latin):
plantare. De regno seon nͣest scriptũ. ut nullus uiuus re¬
linquat᷑. nec de regno moab. forte enĩ ex illis opꝰ habemꝰ al
gemus. Mioqͥn debuissemꝰ de hoc mundo ex isse. De ba¬
san uͦ hoc ÷ deturpitudine. nullo penitꝰ indigemꝰ. nichil
exea relinquamꝰ. E.rcidenda om̃ia. oĩa subuertenda sunt
oꝑa turpitudinis. Innullo enĩ potest honestuͣ. ẽẽ. qͦd turpe
est. Et ꝓfecti in de filii isrł collocarunt castra ab occiden¬
te moab uirta iorclañe contra iericho. Et ut uidit ba¬
lac filius Sephor & reliqͣ omͣia iam de balaam & asina eiꝰ¬
scribunt᷑ hy storia plena negotiis. Interior uͦ intellectus.
multo negotiosior. Et nescio si facile sit. uł ipsas tantũ hi¬
storicas ex planare sententias. Dõ tam̃ donante breuiter quiȩ
phor sexcenta milia armatorũ fines tuos irruunt. Oportir.

Expanded text:
plantare. De regno Seon non est scriptum. Et nullus vivus replantare. De regno Seon non est scriptum. Et nullus vivus relinquatur, nec de regno Moab. Forte enim ex illis opus habebat agemus. Alioquin debuissemus ex hoc mundo exisse. De Basan tamen, hoc est de turpitudine, nullo penitus indigemus, nihil ex eo relinquamus. Excidenda omnia, omnia subvertenda sunt opera turpitudinis. In nullo enim potest honestum esse, quod turpe  profecti filii Israel collocaverunt castra ab Occidente Moab juxta Jordanem contra Jericho, et vidit Balac filius Sephor, et reliqua omnia quae de Balaam et asino scribit historia plena negotiis . Interior vero intellectus multo negotiosior: et nescio si facile sit vel ipsas tantum historicas explanare sententias: Deo tamen donante, breviter quae p
Abbreviated transcription (Latin):
rue media reserunt᷑. Post ea eni que obtinue i suli que¬
sare editates a morreorũ. ascenderunt ecia auamquȩ
aucit nbasan ubi erat og rex basan. Sed ad hunc neq
iegatos mittere dignantur neq petere abeo: ut ꝑt̾rã
eius tnseant sed continuo confligunt cũ eo. & suꝑant
tam ipsũ quã popłm sirũ. Uideamꝰ gͦ quȩ ÷ basan. Wau¬
san int̾pͣtatur turpitudo. merito gͦ nec legati mitun.¬
tur ad istam gent̾e. nec tnsitus ꝑt̾ram eius poscitur.
Nullus enĩ nob tnͣsicus. eẽ. debet: nullus accessus ad cur¬
pitudinẽ. s abinitio statim expugnanda. & omĩmodis ca
Potest hic figuram tenere onĩiũ carnaliũ & materialui rerũ.
quarũ amore & desiderio detenta anima. excludit᷑ & seꝑa¬
tur adẽ. Aduersũ hos gͦ ita p̾cipitur bellũ gerendũ. ut ñ
relinquatis inqͥt exeo uiuentẽ. Nullũ enĩ afilus isrł opor.¬
tet relinqͥ in regno turpitudinis. & dedecoris uiuentem.
Sed decet ifrłiticam uir tut᷑e excidere & resecare turpia.

Expanded text:
us. Postea enim quam obtinuerunt filii Israel civitates Amorrhaeorum, ascenderunt etiam viam, quae ducit in Basan, ubi erat Og rex Basan. Sed ad hunc neque legatos mittere dignantur, neque petere ab eo, ut per terram ejus transeant; sed continuo confligunt cum eo et superant, tam ipsum quam populum ejus. Videamus ergo, quae est Basan. Basan interpretatur turpitudo. Merito ergo nec legati mittuntur ad istam gentem, nec transitus per terram ejus poscitur. Nullus enim nobis transitus debet esse, nullus accessus ad turpitudinem, sed ab initio statim expugnanda, et omnimodis caPotest hic figuram habere omnium carnalium et materialium rerum, quarum amore et desiderio detenta anima excluditur, et separatur a Deo. Adversus hos ergo ita praecipitur bellum gerendum, ut non relinquatur ex eo vivens. Nullum enim a filiis Israel oportet relinqui in regno turpitudinis et dedecoris viventem, sed decet Israeliticam virtutem excidere et resecare turpia,
Abbreviated transcription (Latin):
bose aor potestas euos plurima in cogitationibo res naa Die
enu dixit & dris qͥa decorde ꝓcedunt cogitationes mabe
homicidia adulteria furta. falsa testimonia. blasphemie.
& ista sunt quȩ in qͥnant hominẽ. Et ido necessario incen¬
ditur ista ciuitas. & igni exurit᷑. Exurit᷑q igni illo ꝓfe¬
cto. de qͦ dicit saluator. Ignẽ ueni inittere intram. & qu̾a
uolo ut accendat᷑. Post pauca autẽ refert᷑ de ipsa ciuitate.

Expanded text:
in cogitationibus regnat. Sic enim dixit et Dominus: Quia de corde procedunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, furta, falsa testimonia, blasphemiae: et ista sunt, quae inquinant hominem . Et ideo necessario incenditur ista civitas et igni exuritur. Quo igni? illo profecto quo dicit Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut accendatur . Post pauca autem refertur de civitate.
Abbreviated transcription (Latin):
dicencdi st̃. Post hȩc & aputeo in qͥt ꝓfecti unt en mana¬
haim. & amanathaim innahaliel: & anahaliel inba
hec quȩ uidentur l ocorũ ẽe. uocabula er significantia¬
rũ consequentuã qua uocabul orũ appellationẽ uident᷑
ptat᷑ aute matham muera ipsorũ. Undes eͦ da siqͥ do de
puteo hoc biberit quẽ fodert reges & pͥncipes statim ꝓfi¬
ꝗt ad hoc ut habeat munera quę offerat d̾o : Q dautẽ est
qd homo offerat dõ: Hoc ipsũ qd in lege seriptũ. oui
nera data mea. Fa his gͦ quȩ ch̃ dedit. offerẽ nichil oronũ¬

Expanded text:
desertum. Posthaec et a puteo, inquit, profecti sunt in Mathana; et Mathana in Nahaliel; et de Nahaliel in Bahaec quae videntur locorum esse vocabula, et significantiarum consequentiam quam vocabulorum appellationem videnturrpretatur autem Mathana munera ipsorum. Vides ergo, quia si quis de puteo hoc biberit quem foderunt reges et principes, statim proficit ad hoc, ut habeat munera quae offerat Deo. Quid autem est, quod homo offerat Deo? Hoc ipsum quod in lege scriptum est: Munera mea data mea. Et his ergo quae dedit Deus, offerunt nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
ea &ͦ a bundat ursticia nr̃a plusquã scribarer ⁊ ple¬
seorũ si ollade fruetibꝰ terre sue gustare nonariẽs pti
separent & ego nichil horũ faciens fruetibꝰ cerix
abutar uo saecerdos nesciat leuites ignoretꝰ Teumn
Generales autẽ lex significatur uerbigr̃a cui de saluatores¬
qena uenit non soluerel egem sed adimplere titemali
Plenitudo dͦ legis .e. dilectio inqͦ utiq onũa simul quel
ta sunt inlege legem noĩauit Hȩc diximꝰ. adserentes me¬
cdatũ de pͥmitiis frugũ uł peçorũ debere etiam scdm ter
stare Nuncautẽ uideamꝰ quomͦ a allegori cũ ict . ẽ. spitasen
recipiat intellectũ. R equiramꝰ gͦ sic ub in scripturis ber

Expanded text:
em abundabit iusticia vestra plus quam scribarum et Phariseorum, si illi de fructibus terre sue gustare non audent, preparant; et ego nichil horum faciens fructibus terre ita abutar, ut sacerdotes nesciant, levites ignorent, divinum Generalis autem lex significatur verbi gratia, ut cum de Salvatoreolvere legem, sed adimplere . Et item alibi: Plenitudo legis est dilectio , in quo utique omnia simul, quae scripta sunt in lege, legem nominavit. Haec diximus asserentes mandatum de primitiis frugum vel pecorum debere etiam secundum litteram stare. Nunc autem videamus quomodo et allegoricum, id est, spiritualem recipiat intellectum. Requiramus ergo, sicubi in
Abbreviated transcription (Latin):
glica quȩq atq apłi scripta. simul oĩa unꝰ: puteus. quẽ
n possunt fode uł excudere ñ inueniant᷑ reges & pͥncixs
Nere enĩ reges & uere pͥncipes habendi st: qͥ possunt au¬
ferre terram de puteo hoc: & amouere suꝑficiẽ litterȩ as
soeres: & uusticie regnũ parauerint in mebris fiuis. Decet¬

Expanded text:
 puteus; quem non possunt fodere neque excidere, nisi inveniantur reges et principes. Vere enim reges et vere principes habendi sunt, qui possunt auferre terram de puteo hoc, et amovere super faciem litterae, et lerint, et justitiae regnum paraverint in membris suis. De
Abbreviated transcription (Latin):
ut pote eorũ astrologi. ut ñ nulli etiã phy losophorũ qͥ inania
locuntur & uana. fideliũ autẽ regñu qͦd adõ est: ñ in sermo.
ne÷ sed inuirtute. Uolumꝰ gͦ nos pacifice transire ꝑmim¬
dũ. sed hoc ipsũ magis incitat pͥncipẽ mundi: qͦd dicimꝰ
nos nolle ꝑmanere cũ illo. nec morari. nec aliqͥd eius uelle
contingere. inde magis exacerbat᷑. in de extollitur & iras¬
citur. & cõmouet nob̾ ꝑsecutiones. pericula suscitat. cruci¬
atus intentat. Et idõ dic̾it. Congregauit in qͥt seon omnẽ
popłm suũ & exut confligere adu̾sũ isrł. Qui .ẽ. om̃is po¬
płs seon quẽ concitat ad u̾sũ isrł: Pncipes ac iudices mun-

Expanded text:
ut poetae eorum, ut astrologi, ut nonnulli etiam philosophorum, qui inania ut poetae eorum, ut astrologi, ut nonnulli etiam philosophorum, qui inania loquuntur et vana. Fidelium autem regnum, quod a Deo est, non in sermone est, sed in virtute. Volumus ergo nos pacifice transire per mundum: sed hoc ipsum magis incitat principem mundi quod dicimus nos nolle permanere cum illo nec morari, nec aliquid ejus velle contingere. Inde magis exacerbatur, inde extollitur et irascitur, et commovet nobis persecutiones, pericula suscitat, cruciatus intentat. Et ideo dicit: « Congregavit iniquus Sehon populum suum, et exiit confligere adversum Israel. » Quis est omnis populus Sehon
Abbreviated transcription (Latin):
co liastror ogre. n magice ñ ullius om̃ino doctete que
uer eni  fidelis suos fontes & bibit defontibrisre bibit
Qe fontib salutaris. ñ bibit a quã de lacu seon. nec relinqu.¬
ens fontẽ aquȩ uiuȩ congregat sibi lacus confractos. Sedae
ina regali incessurũ se ꝓfitetur. Quȩ: uia regalis. Illa sine
dubio quȩ dicit. Ego sũ uia & ueritas. & uita. Et merito rega¬
eͦ regali incedendũ ÷: nec declinandũ usquã ñ inagrũ eiꝰ.
neq inuineã eius: idest neq adoꝑa neq adsensus diaboli¬
cos declinare ult mens fideliũ debet. Quomͦ gͦ uolumꝰ fi¬
nes amorreorũ cũ pace tnͣsire: Amorrei. infideliũ qͥ stͣ in
hoc mundo pars accipi potest. Sed isti int̾pretant᷑ ut supͣ di.¬
qͥdẽ inamaritudinẽ adducant dm̃ infideles & increduli.
expositione ñ indiget Qd̾ aut̾e ait loquentes. & adillam par¬
tem trahi pocest. qͥa infideles quiq & subpͥncipe diabolo a¬
gentes. loqͥ norunt tantũmͦ. S locunt᷑ in ania. Herbi causa

Expanded text:
us omnino doctrinae quae lis enim habet suos fontes, et bibit de fontibus Israel, bibit de fontibus salutaribus. Non bibit aquam de lacu Sehon, nec relinquens fontem aquae vivae, congregat sibi lacus confractos. Sed et via regali incessurum se profitetur. Quae est via regalis? Illa sine dubio quae dicit: « Ego sum via, veritas et vita . » Et merito rega regali ergo incedendum est, nec declinandum usquam, neque in agrum ejus, neque in vineam ejus, id est, neque ad opera, neque ad sensus diabolicos declinare ultra mens fidelium debet. Quomodo volumus ergo fines Amorrhaeorum cum pace transire? Amorrhaei, infidelium qui sunt in hoc mundo, pars accipi potest. Sed isti interpretantur, ut supra dimodo in amaritudinem quidem adducant Deum infideles et increduli, expositione non indiget. Quod autem ait loquentes, ad illam partem trahi potest, quia infideles quique et sub principe diabolo agentes, loqui norunt tantummodo, sed loquuntur inania. Verbi causa,
Abbreviated transcription (Latin):
nathan autẽ uenimꝰ in nahaliel: qͦd interptatur ex dõ
Qͥd est exdõ : postea quã obtulerimꝰ nos quȩ ex nob̃sunt. ue.¬
iumus ad hoc ut consequamur ea quȩ exdõ sunt. Cum .n.
fidem nram & affectũ obtulerimꝰ ei. tunc & ipse largitur
nob̾ diuersa dona sp̃s scĩ: de quibꝰ dicit apłs: oĩa autẽ ex dõ
sunt. Et anahaliel uenimus in bamoth: qͦd int̃p̃tatun
aduentus morcis. Cuiꝰ mortis hic intelligimꝰ aduentũ nͥ
illius qua a p̃o cõmorim᷑. ut & conuiuam er & qua debemꝰ
mortificare m̾ebra nr̃a quȩ st̃ suꝑ tram ł iterũ. Conse

Expanded text:
Mathana autem venimus in Nahaliel, quod interpretatur ex Deo. Quid est ex Deo? Postea quam obtulerimus nos, quae ex nobis sunt, venimus ad hoc ut consequamur ea quae ex Deo sunt. Cum enim fidem nostram et affectum obtulerimus ei, tunc et ipse largitur nobis diversa dona Spiritus sancti de quibus dicit Apostolus: Omnia autem ex Deo sunt . Et a Nahaliel venimus in Bamoth, quod interpretatur adventus mortis. Cujus mortis hic intelligimus adventum, nisi illius, qui Christo commoritur, ut et convivamus ei, qua debemus mortificare membra n
Abbreviated transcription (Latin):
dominatur in om̃i terra seon. Et dominati st᷑ abarnon
usq iaboch: arnon & iaboch ciuitates erant regni seon
qͥa dominati st̃ abarnon usq iaboch. Inter pͣtatur au¬
tem arnon maledictiones eorũ. Inituĩgͦ regni seon
huiꝰ elati & in fructuosi maledictiones st̃. Finis uͦ: ia
boch: qͦd interpͣtat᷑ luctamen. Necesse enĩ ut om̃ĩs qui
uult exire de regno diaboli. & fines eiꝰ euade. luctam̃
inueniat & certamina ei aministris eiꝰ satellitibꝰ susci¬
tentur. Sed si luctatus fuerit & incerit.iam nͣ erit iaboch
ciuitas seon: sed erit ciuitas isrł. Hoc est nimirũ qͦd le¬
gimꝰ & de patriarcha iacob: qm̃ cũ uenisset ad locum
quendã luctamen ei pͣparatũ: Et ibi tota nocte luctatꝰ
cũ obtinuissec & inualuisset addm̃: uocatũ ẽ. nom̃ eiꝰ
isrł. Et accepit in qͥt isrł om̃s ciuitates istas. & habita.¬
uit isrł inom̃ibꝰ ciuitatib amorreorũ. Hic isrt qui in

Expanded text:
dominatur in omni terra Seon. Et dominati sunt ab Arnon usque Jaboc. Arnon et Jaboc civitates erant regionis Seon. quia dominati sunt ab Arnon usque Jaboc. Interpretatur autem meledictiones eorum. Initium ergo regni Seon, hujus elati et infructuosi maledictiones sunt; fines vero est Jaboc, quod interpretatur luctamen. Necesse est enim ut omnis qui vult exire de regno diaboli et fines ejus evadere, luctamen inveniat, et certamina ei a ministris ejus et satellitibus suscitentur. Sed si luctatus fuerit et vicerit, jam non erit Jacob civitas Seon, sed erit civitas Israel . Hoc est nimirum quod legimus et de patriarcha Jacob, qui cum venisset ad locum quemdam, luctamen ei praeparatum est, et ibi tota nocte luctatus, cum obtinuisset et invaluisset ad Deum, vocitatum est nomen ejus Israel. Et accepit, inquit, Israel omnes civitates istas, et habitavit Israel in om
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ꝑscrutari alta dĩ. & alta ac ꝓfunda putei ministrare
misteria: iccirco reges. eẽ. dicunt᷑ qͥ puteũ istũ etiã inpedu
excuderint: ac dura & difficilia scientiȩ secreta penetͣuerm
Qd aut̾e reges dici possint etiã apłi. puto exeo facile pharas
se qͦd de om̃ibꝰ credentibꝰ drͣ. Uos autẽ genꝰ regałe. sacr¬
dotiũ magnũ. gens scã. Si gͦ illos dict reges qͥ pur¬

Expanded text:
ipsi alta Dei, et alta ac profunda putei penetrare mysteria, idcirco reges esse dicuntur, qui puteum istum etiam in petra exciderunt, ac dura et difficilia scientiae secreta penetraverunt. Quod autem reges dici possint etiam apostoli, puto ex eo facile probari posse, quod de omnibus credentibus dicitur: Vos autem genus regale, sacerdotium magnum, gens sancta . Si
Abbreviated transcription (Latin):
noua & uetera: scire qͦmͦ in uno qͦq loco scripture. aut abi¬
ciat penitus occidentẽ litterã. & spm uiuificantẽ r equi.¬
rat: aut confirmet om̃imodis utilem. ac necessariã ꝓbet
litterȩ doctrinã: aut manente hy storia oportune & de-¬
cent̾ introducat etiã misticũ sensũ: sicut & in hoc sermo¬
ne quẽ habemꝰ inmanibꝰ. arbitror conuenire. Decec autẽ¬

Expanded text:
nova et vetera, scire quomodo in unoquoque loco Scripturae, aut abjinova et vetera, scire quomodo in unoquoque loco Scripturae, aut abjiciat penitus occidentem litteram et spiritum vivificantem requirat, aut confirmet omnimodis, et utilem aut necessariam probet litterae doctrinam, aut manente historia, opportune et decenter introducat etiam mysticum sensum: sicut et in hoc sermone, quem habemus in manibus arbitror convenire. Decet e
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ds conumxit. hõ ñ separet. Sed ⁊ in aliis apłs ubi dici
qͥa abraham duos filios habuit: uñ de ancilla & unũde
libera. qͥs dubitat hȩc scd̾m licterã stare deb̾e: Certũ. ẽ eni
qͥa & isaac de sara. & i smahel de agar filii fuerint abrahe
Addit tam̃ his apłs & dicit hȩc autẽ sunt allegorica. quq
duo testam̃ta conuertunt. & sarȩ qͥdem sobolem tanquã
in liber tate gignentis. noui testam̃ti libos dicit. Agar autẽ
tanquã inseruitutẽ generantis. terrene ierłm filios noĩa¬
uit. Ostendimꝰ ut opinor auctoritate scripture diuine is
que inlege scripta sunt aliqua penitꝰ refugienda. ẽẽ. & ca¬
uenda ne scd̃m litterã ab euangłi discipłis obseruent᷑. Qu¬
dam uͦ om̃imod̾ ut scripta sunt obtinenda. alia autẽ hab̾e
quidẽ. & scd̾m litteram ueritat̾e sui recipe. tam̃ utilit᷑ & ne¬
cessario etiã allegoricũ sensũ. Erit gͦ iam sapientis& scrib
& doctoris in regno di qui sciat & dethesauris his ꝓ ferre

Expanded text:
s conjunxit, homo non separet. Sed in aliis Epistolis ubi dicit, quia Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , quis dubitat haec secundum litteram stare debere? Certum est enim, quia et Isaac de Sara, et Ismael de Agar, filii fuerunt Abrahae. Addit tamen his Apostolus et dicit: Haec sunt autem allegorica, quae in duo testamenta convertit. Et Sarae quidem sobolem, tanquam in libertate gignentis, novi testamenti liberos dicit. Agar autem tanquam in servitute generantis, terrenae Jerusalem filios nominavit. Ostendimus ut opinor auctoritate Scripturae divinae, ex his quae in lege scripta sunt, aliqua penitus refugienda esse et cavenda, ne secundum litteram ab Evangelii discipulis observentur; quaedamm litteram sui; recipere tamen utiliter ex necessario etiam allegoricum sensum. Erit ergo jam sapientis scribae et edocti de regno Dei, qui sciat de thesauris suis proferre
Abbreviated transcription (Latin):
ch. docebunt honestate morũ. obseruantiȩ statuta mon¬
ipsi enĩ hoc ÷ eccłiȩ filii. qͥa figuras legis & enigmata
spĩtalit᷑ intelligunt. enigmatiste appellant᷑. Hoc ÷ qͦd&
ieremias figurali nichilominꝰ sermone de signat. ubi
ad eũ dr̃ a dño. Ecce dedi u̾ba mea inos tuũ. ecce consti¬
tui te hodie suꝑ gͣs & regna. eradicare & subuercere. &
re ȩdificare & replantare. Qͥd eradicat. & qͥd subuertit:
ciuitatẽ esebon quȩ erat regis seon. Qͥd eradicat in ea. &¬
qͥd subu̾tit : Cogitationes impias & impuras. Qͥd reȩdi¬
ficat in ea. & qͥd replantat᷑: cogitationes pias & castas.
ut efficiat᷑ esebon ciuitas ñ a morreorũ sed filiorũ isrł¬

Expanded text:
di docebunt, honestatem morum, observantiam statim mondi docebunt, honestatem morum, observantiam statim monipsi enim, hoc est Ecclesiae filii, quia figuras legis et aenigmata spiritaliter intelligunt, aenigmatistae appellantur. Hoc est, quod et Jeremias figurato nihilominus sermone designat, ubi ad eum dicitur a Domino: Ecce dedi verba mea in ore tuo, ecce constitui te hodie super gentes et regna, eradicare et subvertere, et reaedificare et replantare . Quid eradicat et quid subvertit? Civitatem Hesebon, quae erat regis Seon. Quid eradicat in ea? Cogitationes impias et impuras. Quid reaedificat in ea, et quid replantat? Cogitationes pias et castas. Ut efficiatur Hesebon civitas Seon, non Amorrhaeorum, sed filiorum Isr
Abbreviated transcription (Latin):
fiatassup̃to ostendamꝰ exemplo. Si uideas gentilem in
dedetore uitȩ positũ ac religionis errore. non du¬
bites de eo dice̾: qd̾ sit hic esebon ciuitas. in regno
regis seon. Regnat enĩ incogitationibꝰ eiꝰ rex infruc.¬
tuosus & elatus. Adhunc si accedat isrł hoc ẽ. filur
gladiũ sp̃s destruat in eo om̃s munitiones dogiatũ
gentiliũ. & elationes argum̃torũ eiꝰ igne ueritatis
ex urat. Orͣ & de hoc qͥa subu̾sa. ẽ esebon ciuitas seon.
Sed ñ continuo desertꝰ & destitutꝰ relinquet᷑ iste. uiqͦ sub¬
uersa st̃ gentiliũ dogmata. Non enĩ disciplina. ẽ. Nus
isrł. destructas relinquerȩ qͦs destruxerint ciuitate.
Sed cũ subruerint & euerterint in homine̾ malas cogita¬
tiones. & impios sensꝰ: re ȩdificant rursus in corde eiꝰ
quẽ destruxerint bonas cogitationes.pios sens: doctri n̾a
ueritatis. inferent religionis ritũ. tradent ordinẽ uiuen¬

Expanded text:
fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in dedecore vitae positum, ac religionis errore, non dubites de eo dicere, quod sit haec Hesebon civitas in regno regis Seon. Regnat enim in cogitationibus ejus, rex infructuosus et elatus. Ad hunc, si accedat Israel, hoc est, Ecgladium spiritus, et destruat in eo omnes munitiones gentilium dogmatum, et elationes argumentorum ejus, igne veritatis exurat, dicito de hoc, quia subversa est Hesebon civitas Seon. Sed non continuo desertus et destitutus relinquitur iste in quo subversa sunt gentilium dogmata. Non enim disciplina est filiis Israel destructas relinquere, quas destruxerunt civitates, sed cum subruerint et everterint in homine malas cogitationes et impios sensus, reaedificant rursus in corde ejus, quam destruxerant bonas cogitationes, pios sensus, doctrinam veritatis inserent, religionis ritum tradent, ordinem viven
Abbreviated transcription (Latin):
ligendꝰ est ordo uerborũ. qͥa dicant isti enigmatistę: ue-¬
nite ut ȩdificet᷑ & construatur esebon quȩ fuit ciuitas seon.
Sed reqͥramꝰ nc̃ qͥ sunt isti enigmatistȩ. Enigma drͣ ser-¬
mo figuratꝰ. enigmatistę gͦ dicunt᷑ qͥ figuralit᷑ locuntur.
Et qͥs. ẽ alius aliqͥs qͥ infiguris locutꝰ sit. nͥ lȩx & ꝓpħe: Au
di enĩ qͦmͦ dauid dicit. Aꝑiã in parabolis os meuͣ. loqͣr ꝓ¬
positiones abinitio.Sed & isa ias qͥa enigmata sint quȩ scri.¬
bit. hoc mͦ declarat. Et ertͣ inqtͥ u̾ba libri huiꝰ sicut u̾¬
ba libri signati. Quẽ si dederint in manꝰ hoĩs nescientis
litteras. & dixerint ei lege.dicet Non noui litteras.Si.
enĩ. Signatꝰ aute̾ drͣ liber. ꝓeo qͦd figuris ꝑ plęrus est.
ce enigmatibꝰ inuolutꝰ. Dicũt gͦ isti enigmatistȩ. uenite
inesebon ut edificet᷑. Cecidit pͥma illa esebon. ĩmo sub.¬
uersa est & incensa. re ȩdi ficanda. ẽ. alia. Sed qͦmi hat

Expanded text:
verborum, quia dicunt isti aenigmatistae: Venite, ut aedificetur et construatur Hesebon, quae fuit civitas Seon. Sed requiramus nunc qui sunt isti aenigmatistae. Aenigma dicitur sermo figuratus. Aenigmatistae ergo dicuntur, qui figuraliter loquuntur. Et quis est alius, qui in figuris locutus sit, nisi lex et prophetae? Audi enim, quomodo David dicit: Aperiam in parabola os meum, loquar propositiones ab initio . Sed et Isaias, quia aenigmata sint quae scripsit, hoc modo declarat. Erunt, inquit, verba libri, sicut verba libri signati: quem si dederint in manus hominis nescientis litteras et dixerint ei, Lege, dicet, Non novi litteras. Si enim . Signatus autem dicitur liber, eo quod figuris perplexus est, et aenigmatibus involutus. Dicunt ergo isti aenigmatistae: Venite Hesebon, ut aedificetur. Cecidit prima illa Hesebon, imo subversa est et incensa, reaedificanda est alia. Sed quomodo hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ non littera: cuiꝰ laus non ex hominibꝰ sȩd exdo̾ est.
Mec gͥ singła quȩ nequaquã penitꝰ scd̾m litterã obseruan¬
da dicit apłs. inuenies om̃ia fere apud moy sen suble-¬
gis titulo de signari. Iam uͦ in eo ubi dicit non occides
non adulteriũ facies. nõ furabis. & rłqͣ huiꝰ modirion
inueniemꝰ qm̃ legis in his titulũ p̾miserit. sed magis
het mandata uident᷑. & idõ non ex inanitur apud disci¬
płos euangłu scriptura ista.sed adimpletur qͥa ut dixi
non mandatũ sedlex hab̾e dr̃ umbrã futurorũ bonorũ.
& idõ hec nobis scd̾m litteram custodienda sunt Item alibi.
iuste inqͥt sectare qͦd iustũ:. Qͥd opus. ẽ. in his allegoriã
querere. cũ edificet etiã littera : Ostendimꝰ gͦ. eẽ. quȩdam
quȩ om̃ino non st̃ seruanda scdm litteram legis. &. eẽ.
quiro si sunt aliqͣ quȩ & scđm litterã qͥdem stare possint.
necessaric tam̃ in eis etiã allegoria requirenda sit: & ui¬

Expanded text:
d ex Deo est . Haec ergo singula quae nequaquam penitus secundum litteram observanda dicit, invenies omnia fere apud Moysen sub legis titulo designari. Jam vero in eo ubi dicit, Non occides, non adulterium facies, non furaberis, et rel. , hujusmodi non invenimus, quoniam legis in his titulum praemiserit, sed magis haec mandata videntur; et ideo non exinanitur apud discipulos in Evangelio scriptura ista, sed impletur, quia, ut dixi, non mandatum, sed habere dicitur umbram futurorum bonorum. Et ideo haec nobis secundum litteram custodienda sunt. Item alibi: Juste, inquit, sectare quod justum est . Quid opus est in his allegoriam quaerere, cum aedificet etiam littera? Ostendimus ergo esse quaedam quae omnino non sunt servanda secundum litteram legis, et etiamquiro si sunt aliqua, quae et secundum litteram quidem stare possint, necessario tamen in eis etiam allegoria requirenda sit. Et vi
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ peccati. Qͥ d enĩ dulce. qͥd suaue potest hab̾e peccatũ
sed & ampliꝰ aliqͥd ht̃. Sienĩ ueneris ad he etcam senten¬
ciã si ueneris ad a maritudinẽ peccati: ueiosti ad puteoᷤ
bituminis. Bitumen. esca & nutrimentũ. ẽ. ignis Si gͦ
&tu gustaueris aquã de istis puteis. si sũpseris heretium
sensũ: si peccati a maritudinẽ ceꝑis. fomenta in te gehennę¬
& incendia pͣparab. Et ꝓpt̾ea adeos qͥ nolunt de illo pir sp
ualle peccati st̃ & ignis materiã alunt dr̾ incedii inlumi¬
ne ignis urĩ: & flãmȩ quã uob̾ accendistis. Qͥd enĩ canitur
apud hc̃ puteũ: Initiate inqͥt ei puteũ foderũt illũ pͥnci¬
pes. & excuderũt eũ reges. Possũt qͥdẽ pͥncipes & reges idem

Expanded text:
d suave potest habere peccatum. Sed amplius aliquid habet. Si enim veneris ad haereticam sententiam, si veneris ad amaritudinem peccati, venisti ad puteos bituminis. Bitumen, esca et nutrimentum ignis. Si ergo et tum gustaveris aquam de istis puteis, si sumpseris haereticum sensum, si peccati amaritudinem coeperis, fomenta in te ignis et gehennae incendia praeparabit. Et propterea ad eos qui nolunt de illo puteo ais, qui in valle peccati sunt, et ignis materias alunt, dicitur: Incedite in lumine ignis vestri, et flamma quam vobis accendistis . Quid ergo canitur apud hunc puteum? Initiate ei, inquit, puteum. Foderunt illum principes, exciderunt eum reges. Possunt quidem principes et reges idem
Abbreviated transcription (Latin):
ad puteos inuenit rebeccã. quȩ int̾pretat᷑ patientia. hec
efficitur inior isaac ñ alibi nͥ adputeos. Similit̃ & iacob een
me sopotamiã uenit habens p̾ceptũ patris ne alieni generis¬
Si gͦ intellexisti que qualesq sint uxores scorũ: etam tẽ siui
patientiã inconiuigiũ tͥ adsciscere si sapientiam. & si quȩ alt
sunt animi uirtutes: & dicere qͦd de sapientia ddictũ et
animi habitare uirtures. Sunt gͦ multi putei qͦs dirimꝰ
ẽe. intra animã. Sunt & alii plurimi qͥ in singłis quibosri
pturarũ sermonibꝰ intelligunt᷑ ex sensibꝰ Est tamen em¬
nentior ceceris iste puteus & erimius. de qͦ inp̃sente loco
scriptura dicit iguia fodert̃ eum. Non quicũq comiuns
homines sed pͥncipes & ad huc horũ subdimiores mmaines

Expanded text:
ad puteos invenit Rebeccam, quae interpretatur Patientia: haec efficitur uxor Isaac, sed apud puteos ; similiter Jacob cum ad Mesopotamiam venit habens praeceptum patris, ne alienigenam drgo intellexisti quae et quales sint sanctorum uxores, si vis patiias animi virtutes, et dicere quod de sapientia dictum est: t habitare virtutes. Sunt ergo multi putei intra esse intra animam. Sunt et alii plurimi, qui in singulis quibusque Scripturarum sermonibus intelliguntur et sensibus. Est tamen eminentior caeteris iste puteus et eximius, de quo et in praesenti loco Scriptura dicit, quia foderunt eum non quicunque communes homines, sed
Abbreviated transcription (Latin):
racly tũ spm̃ ueritatis. Est gͦ hȩc triũ distinctio ꝑsona¬
rũ. in patre. n filio. & spũ scoͣ. quȩ ad plurale puteorum
numerũ reuocatur: Sed horũ puteorũ fons uniss :. Una¬
enĩ substantia. ẽ & natura trinitatis. Et hoc mͦ ñ otiosa in¬
uenietur scripturȩ scę distinctio. que dicit de puteorũ tu¬

Expanded text:
racletum Spiritum veritatis . Est ergo haec trium distinctio personarum, in Patre, et Filio, et Spiritu sancto, quae ad pluralem puteorum numerum revocatur. Sed horum puteorum unus fons, una substantia est, et natura Trinitatis. Et hoc modo non otiosa invenietur Scripturae sanctae distinctio quae dicit de puteorum
Abbreviated transcription (Latin):
te suscepit. Si fructũ statim ut ad orationẽ surgimꝰ osten:¬
derit. id÷ si collectis & congregatis intra sensibꝰ orec
dm̃ si neuagetur mente. & cogitationibꝰ euolee. ꝑduie
um corpore quide in oratione curuet᷑. sensib autẽ ꝑdiuer¬
at discurrat. Siquis inquã intentam & dix ectam sense¬
ricoo setratione suam. & ipsis dei conspectib at q inesne¬
bili bis sumim se intell exerit assistentẽ. ibiq orationes
& obsecrationes postulationesq & gr̃arũ actiones suas ꝓ¬
fudđit nulliꝰ ex trinsecus fantasiatũ sollicitatꝰ imagine.
Hicse nouerit ꝑ angłm qui assistit altari obtulisse im¬
molationis sue pͥmitias pontifici magno. & uͦ. xp̃o itlu¬

Expanded text:
te susceperit, si fructum statim ut ad orationem surgemus, ostente susceperit, si fructum statim ut ad orationem surgemus, ostenderit, id est, si collectis et congregatis intra se sensibus, oret Deum, si non evagetur mente et cogitationibus evolet, ita ut corpore quidem in oratione curvetur, sensibus autem per diversa discurrat. Si quis, inquam, in tantam et directam obsecrationem suam, et ipsis conspectibus atque ineffabiactiones suas profuderit, nulla extrinsecus phantasiae sollicitus imagine, is se noverit per angelum, qui assistit altari, obtulisse immolationis suae primitias pontifici magno et vero
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmitiȩ pontifici. Hoc in expositione allegorica. ita arbitror
posse constare. Siqͥs uł egentibꝰ distribuat. uł faciat aliquid
boni oꝑis ꝓmandato munꝰ obtulit dõ. Sed huiꝰ muneris offert
pͥmitias. si ñ solũ cibos uerbi gr̃a uł pecuniam largiatur.
sed & affectũ miserandi habeat & coͣpatiendi. Hoc enĩ est Qͦdre¬
qͥrit ab hom̃ibꝰ ds̃. ut mens ipsa piis & misericordibꝰ repleatur.
& formetur affectib: & ab om̃ib immolationibꝰ eorũ ĩmola¬
tio spĩtał÷ illa quã legimꝰ. Immola do̾ sacͥficiũ laudis. & re¬
de altissimo uota tua. Laudare gͦ dm̃. & uota orationis of.¬
ferre: immolare est dõ. Sed huiꝰ modi ĩmolationis pͥmitię
mente. Psalmũ dicam spũ. ͤsalmũ dicã & mente Assistunt .ꝓ
& tunc angłi dĩ cultores. & agricolȩ cordis nr̃i: & requirt᷑
si est inaliquo nrm huiꝰcemodi mens tam sollicita. tam in¬
tenta: quȩ uerbũ dĩ tanquã semen diuinũ tota auidita¬

Expanded text:
ti, et rel. Hoc in expositione allegorica ita arbitror posse constare, si quis vel egentibus distribuat, vel faciat aliquid boni operis, pro mandato munus obtulit Deo. Sed hujus muneris offert primitias, si non solum cibos verbi gratia, vel pecuniam largiatur, sed et affectum miserendi habeat et compatiendi. Hoc enim est quod requirit ab homine Deus, ut mens ipsa piis et misericordibus repleatur et formetur affectibus, et ab omnibus immolationibus eorum. Immolatio spiritalis est illa quam legimus: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua . Laudare enim Deum et vota orationis offerre, immolare est Deo. Sed hujusmodi immolationis primitiae, mente . Psalmum dicam spiritu, psalmum dicam et mente. Assistunt enim et nunc angeli Dei, cultores et agricolae cordis nostri, et requirunt si est in aliquo nostrum hujuscemodi mens tam sollicita, quae verbum Dei tanquam semen divinum tota avidita
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ scđ̾m ea quȩ in ꝓu̾biis scripta ꝓposuimꝰ. ubi putei si¬
mul cũ fonte nominantur: accipiendũ .ẽ. uerbũ dĩ. Pute¬
us qͥdem si ꝓ fundi aliqͥd misterii tegit. fons autẽ si adpo.¬
płos habundat & fluit. Sed ñ otiose requirendũ ÷. qͦmͦ pos¬
simꝰ pluralẽ numerũ de puteis ex ponere. & singularem de
fonte: quia in ꝓu̾bus dicit sapientia Bibe aqͣs de puteorũ
tuorũ fonte. Uideamꝰ gͦ quorũ puteorũ unũ dixerit font᷑e.
Ego puto qͦd scientia ingeniti patͥs. unꝰ possit intelligi pute¬
us. Sed & unigeniti filii eiꝰ agnitio. alius puteus intelligi¬
debeat. alius enĩ a Patre filius. & non idẽ filius qͥ & pater
Sicut & ipse in euangłus dic̃. Alius est qͥ de me testimoniu̾

Expanded text:
Igitur secundum ea, quae in Proverbiis scripta proposuimus, ubi putei simul cum fonte nominantur, accipiendum est verbum Dei. Puteus quidem, si profundi aliquid mysteriis tegit: fons autem, si ad populos abundat et effluit. Sed non otio  Al., otiose requirendum quomodo possumus pluralem numerum de puteis exponere, et singularem de fonte: quia in Proverbiis dicit Sapientia: Bibe aquas de puteorum tuorum fonte . Videamus ergo quorum puteorum unum dixerit fontem. Ego puto quod scientia ingeniti Patris, unus possit intelligi puteus: sed et unigeniti Filii ejus agnitio, alius puteus debeat intelligi. Alius enim a Patre Filius, et non idem Filius qui et Pater, sicut et ipse in E
Abbreviated transcription (Latin):
eiu appellabitur. Sed requiras fortasie qͥs istas pͥmitiat
offerardo. aut qͥs est pontifex cuiꝰ rationibꝰ cedant. E go
autẽ. non terrȩ solũ. sed corda intelligantur humana:
que agrũ angłi dĩ susceperint excolendũ. Cultude gͦ
siue a uctus ipsi quidẽ possident & habent eos iudelicet
que sub ꝓ̃ curatous agunt. ce auctoribꝰ &non qũ uisar ad
suma ꝑ foctionis uenerint. Si quorũ uͦ corda diligert er
cuita ꝙ ad ꝑfectũ ad ducta sunt tanquã electos &e precipu
osceteris pͥmicias offerunt pontifici magno. Deniq in¬

Expanded text:
tium appellabitur. Sed requiras fortasse, quis istas primitias offerat Deo, aut quis est pontifex, cujus haec rationibus cedant. Ego aautem terrae non solum, sed corda intelligantur humana: quem agrum angeli Dei susceperunt excolendum . Culturae ergo suae fructus ipsi quidem possident et habent, eos videlicet qui sub procuratoribus agunt et actoribus, et nondum usque ad summam perfectionis venerunt. Si quorum vero corda diligenter exculta, et ad perfectum perducta sunt, hos tanquam electos et praecipuos ex caeteris, primitias offerunt pontifici magno.
Abbreviated transcription (Latin):
seruire celestiũ. Possumꝰ gͦ dicere. qͥa forte infuturo cũ onͣt
fructus congregabuntur ad aream. & erunt qͥdam portio pont¬
ficut iam fupͣ diximꝰ uł angłis uł aliis celestib uirtutibꝰ seque¬
strata: puto autẽ qͦd erunt qͥdam portio etiam hominũ eorum
duntarat qui in hac uita prudentes ac fideles dispensatores
uerbi di fuert̃. Hoc enĩ arbitror in euangłus designaria
Ano ubiait adeum cui crediderat qͥnq mnas. & fecerat
ereis decem. esto potestatem habens sup dece̾ ciuitades.I.

Expanded text:
i magno. Possumus ergo dicere quia forte in futuro cum omnes fructus congregabuntur ad aream, erunt quidam portio pontsicut jam supra diximus, vel angelis, vel coelestibus virtutibus sequestrata. Puto autem quod erunt quidam portio hominum eorum duntaxat, qui in hac vita prudentes ac fideles dispensatores verbi Dei fuerunt. Hoc enim arbitror in Evangeliis designari a Domino, ubi ait ad eum cui crediderat quinque minas, et fecerat ex eis decem: Esto potestatem habens super decem civitates .
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ubi pͥmitię nominentur Si enĩ om̃s pͥmitiȩ ad pon cꝰ¬
cem ꝑtinent. necessario nob̾ & pontifer requirenduo:. i
quẽ ꝑtinere debeant etiam ille pͥmitiȩ qs in aliisscripture
locis inditas inuenimꝰ. Et pͥmo qͥdem om̃iũ de ipso rħu xpo
& ipse aliqua in parte pͥmitiȩ. Et iterũ inuenimꝰ de quibꝰ¬
dam dici abapło. quia sint pͥmitiȩ asiȩ. & alibi primi¬
ciȩ achaiȩ. Unde consequens est ꝑsingłas eccłias. aliqͦs

Expanded text:
ec ubi primitiae nominentur. Si enim omnes primitiae ad pontificem pertinent, necessario nobis et pontifex requirendus est, ad quem pertinere debeant etiam illae primitiae, quas in aliis Scripturae locis inditas invenimus. Et primo quidem omnium, de ipso Domino et ipse in aliqua parte primitiae. Et iterum invenimus de quibusdam dici ab Apostolo, quia sunt primitiae Asiae; et alii primitiae Achaiae . Unde consequens est, per singulas ecclesias aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
sed depͣcem᷑ dñm ut aliqͥd drgnũ possimꝰ ininterioribꝰ eius
elatus. Mittit gͥ ifrł legatos ad seon: mitcit ad arborem in¬
fructuosam mittit ad elatũ & suꝑbũ. Hic autẽ seon rex est
amorreorũ. qͥ & ipsi intͣp̃tant᷑ inamaritudin̾e adducentes ꝑ
loquentes. Mittit gͦ ad seon regẽ amorreorũ moy ses uerb pa¬
cificis dicens tnsibimꝰ ꝑ t̾ram tuam. Si sccłm spĩtalẽ intelligen:¬
tiam dixerimꝰ seon regẽ figuram tenere diaboli qͥa ipse:
elatus & infructuos.: puto qͦd ñ debeas mirari qͥd eũ
nrm ineuangłiis de eo dicentẽ. Ecce Nĩc uenit pnceps
huius mundi & inme non inueniet qͥcquã ꝑ  pterps
deri. si seon regi amor reorũ uł etiã alus quibuber ger¬

Expanded text:
sed deprecemur Dominum, ut aliquid dignum possimus in interioribus elatus. Mittit igitur Israel legatos ad Seon: mittit ad arborem infructuosam, mittit ad elatum et superbum. Hic autem Seon rex est Amorrhaeorum, qui et ipsi interpretantur in amaritudinem adducentes vel loquentes. Mittit ergo ad Seon regem Amorrhaeorum Moyses verbis pacificis, dicens: Transibimus per terram tuam. Si secundum spiritalem intelligentiam dixerimus Seon regem figuram tenere diaboli, quia ipse est elatus et infructuosus, puto quod non habeas mirari quod eum ntem: Ecce nunc venit princeps hujus mundi, et in me non invenit quidquam . Et iterum: deri, si Seon regi Amorrhaeorum, vel etiam aliis quibuslibet gen
Abbreviated transcription (Latin):
fructus gaudii. Nam si gaudeam de rebꝰ scłi. de honorib
de diuitiis. falsa st̃ ista gauda ex uanitatibꝰ uanitatum.
Si uͦ in malis gaudeam & exultem de aliorũ ruinis. ista iam
ñ solũ uana: sed & diabolica gaudia immo nec gauda
nominanda stͣ. Non est enĩ gaudere impiis dicit dñs.¬

Expanded text:
fructus gaudii. Nam si gaudeam de rebus saeculi, de honoribus, fructus gaudii. Nam si gaudeam de rebus saeculi, de honoribus, de divitiis, falsa sunt ista gaudia ex vanitatibus vanitatum. Si vero in malis gaudeam, et si exsultem de aliorum ruinis, ista etiam non solum vana, sed et diabolica gaudia: imo nec gaudia nominanda sunt: « Non enim est gaudere impiis, dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
rende pͥmitiȩ. sed spĩtali pontifici. Ex om̃ibꝰ gͦ fructibꝰ spͣita¬
offeram uͦ pontifici: Illas gͦ puto. eẽ. pͥmitias caritatis
ut diligam qñm dm̃ meu̾ ex toto corde meo. & extota a¬
nima mea. & ex tota mente mea. Istȩ st̃ pͥmitie. Qͥ dautͬẽ :
qͦd existo caritatis fructu scd̃o loco habere debeamꝰ Ut
diligam ꝓximũ meũ sicut me ipsũ. Illȩ gͦ pͥmitiȩ ca¬
ritats dño offerunt᷑ ꝑ pontifice̾. Hȩc uͦ que scdo in loco
sunt. ineis usibꝰ relinꝰquunt᷑. Puto adhuc. eẽ. aliqͥd ex
hoc fructu qͦd tercio loco habendũ sit. ut diligã etiam
inimicos meos. Uide aut̾e si potes similit᷑ & deceterĩ fru¬
Ctitꝰ ip̃s similes inuenire pͥmitias. Saudiũ scđo loco fru.¬
pͥmicias gaudii ꝑ pontificem uerũ dnõ obtuli. Sed
& si rapinam bonorũ meorũ cũ gaudio sustineam. ꝙ
si tribulationes. si pauꝑtatẽ. si qualẽcunq contumeliã
gaudens tolerem: est mͥ & iste scdo loco ex fructib sps.

Expanded text:
rendae primitiae spiritali pontifici. Ex quibus ergo fructibus spiritaofferam vero pontifici, illas ego puto esse primitias charitatis, ut diligam Dominum Deum meum ex toto corde meo, et ex tota anima, et ex tota mente mea ; istae sunt primitiae. Quid autem est, quod ex isto charitatis fructu secundo loco habere debeam, ut diligam proximum meum sicut memetipsum. Illae ergo primitiae charitatis Deo offeruntur per Pontificem, haec vero quae secundo in loco sunt meis usibus relinquuntur. Puto adhuc aliquid esse ex fructu quod tertio loco habendum sit, ut diligam etiam inimicos meos. Vide etiam si potes similiter, et de caeteris fructibus spiritus similes invenire primitias. Gaudium secundo loco frucimitias gaudii per Pontificem verum Deo obtuli; sed et si rapinam bonorum meorum cum gaudio sustineam, et si tribulationes, si paupertatem, si qualemcumque contumeliam gaudens tolerem, est mihi et iste secundo in loco ex fructibus spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
adaquilonẽ ascendã supͣ nubes. ero similis altissimo.
Adhuc requiris si ipse sit elatꝰ & suꝑbꝰ: tmmo porii p
ipse suꝑb ẽ. & elatus: Qui quasi unigenitꝰ eiꝰ est: deqͦ scrip¬

Expanded text:
ad aquilonem; ascendam supra nubes: ero similis Altissimo . ad aquilonem; ascendam supra nubes: ero similis Altissimo . Adhuc requiris, si ipse sit elatus et superbus? Imo potius et ipse superbus et elatus; et ille quasi unigenitus ejus, de quo scrip