comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ad euangłium ꝑtinentem. Cur autẽ nũ quã etiam rstis
generationib ueritas desit: uelut aꝑiens causã. fundasti
inquit terram &ꝑmanet. eos qui int̾ra sunt. t̾rã nuncu¬
paris. Fundamentũ autẽ aliud nemo potest ponere. p̃t̃
id qͥo positum ẽ: quod est xp̃s iħs. Neq em̃ & illiꝰ gene
rationis adlegem ꝓpħasq ꝑtinentis fund ameatũ ũ
erat xp̃s. testimoniũ habens a lege a ꝓpħis : uit uero
moꝵ ses & ꝓpbȩ. fili deputandi sunt in seruitutt gene.¬
tantis ancillȩ fuisse. non liberx quȩ est mater nra.
cui mat᷑ syon dicit homo. & homo factus est i .ca.
& ipse fundanit eam altissimus. Ipse. c̃. en̾i & apud
patrem altissimus: & ꝓpt̃ nos in ista matre factꝰ.c̃.
humillimꝰ. qtñ qui as erat suꝑ eam: homo factus et
in ea. Hoc itaq fundamento añt fundasti fram a
ꝑmanet: quia in tali fundam̃toꝯstabilita. ñ ineli¬

Expanded text:
vero ad Evangelium pertinentem. Cur autem nunquam etiam istis vero ad Evangelium pertinentem. Cur autem nunquam etiam istis generationibus veritas desit, velut aperiens causam; «Fundasti,» inquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans. Fundamentum autem aliud nemo potest ponere praeter id quod positum eundamentum non erat Christus, testimonium habens a Lege et Prophetis . Aut vero Moyses et Prophetae filii deputandi sunt in servitutem generantis ancillae fuisse, non liberae, quae est mater nostra ; cui, «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos in ista matre factus humillimus; quoniam qui Deus erat super eam, «homo factus est in ea.» Hoc itaque fundamento, Domine, «fundasti terram, et permanet:» quia in tali fundamento constabilita, non incli
Abbreviated transcription (Latin):
tiontĩ suas. ꝓxxͣ quas supra dixerat. iuiqui ꝑsecuti st̃
me: & paulominꝰ cõsũmauert᷑ me in t̾ra. ĩflãmatus
desiderio cilestis iherłm. in suꝑna suspexit & dixit.
angłis tuis custodientib eternã sine desertione mi.
ter ad terrã. Unus autẽ uersus est eoꝵ octo. qui ad
istã litterã ꝑtinent. Singulis qͥppe litteris hebreiss
subdunt᷑ octoni: donec psalmi huiꝰ ꝓlixitas t̃minet᷑.
In generatione & generationẽ ueritas tua: fundasti
fam o ꝑmanet. Post cclũ eñi t̾ram contuitu fidelis
tentis ispicitas: inuenit in ea generationes quę in
ꝗlo non sunt. & ait. in generatione a generationẽ ue.¬
ritas tua: siue om̃is generationes ista repetitione sig¬
nificans. a quib ñquã defuit ueritas dĩ in sanctis esꝰ.
mͦ pauciorib mͦ pluriorib. ut se tempoꝵ uarietas
habuit uł habebit. suit duas quasdã generationes
intelligi nolens: unã scilicet ad legem & ꝓpħas. aterã

Expanded text:
 suas, propter quas supra dixerat, «Iniqui persecuti sunt me,» et, «Paulo minus consummaverunt me in terra;» inflammatus desiderio coelestis Jerusalem; in superna suspexit, et dixitAngelis tuis custodientibus aeternam sine desertione milienter ad terram. Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspiciens, invenit in ea generationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei in sanctis ejus, modo paucioribus, modo pluribus, ut se temporum varietas habuit vel habebit; sive duas quasdam generationes intelligi volens, unam scilicet ad Legem et Prophetas, alteram
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑. Seo quid sibi uult uersus qui sequit᷑. dccli¬
nate a mẽ maligni. & scrutabor mandata dĩ mei:
ꝑfistẽq nouerit: malignos a sc̃ acclinart desiderat.
cosq gĩ compelendo a sc̃ abigit. Nlã maligni exer.¬
cent ad facienda mandita. &serntandis aut̃ ãuo¬
cant. non solsi cũ ꝑsecuntur aut litigart nobiscũ
uolunt: ncrũctiam cũ obsecunt᷑ & honotant: &¬
tamen suis uiciosis & negotiosis cupidititib adiu¬
uinis ut occupemur. o tis nta tempora impcuda.¬
mus esligitant: aut certe infirmos p̃munt. & cau.¬
sas suas io nos defcrrt cõpalunt: quib dicere non
iudemus. Dic homo. quis me constituit iudicem.
ant diuisorem inter uos : Constituit eñi talibus
cansis pecllisticos apłs cognitoris. in foro ꝓbibens

Expanded text:
 Sed quid sibi vult versus qui sequitur: «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» diligenterque noverit, malignos a se declinare desiderat, eosque etiam compellendo a se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impendamus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus causis ecclesiasticos Apostolus cognitores, in foro prohibens
Abbreviated transcription (Latin):
sermis tuus. Da mͥ intellectũ. nt discã testimonia
tua. Nũquã. ẽ. int̃mutenda ista petitio. Non
cñi sufficit accepisse intellectũ o testimonia dĩ¬
didicisse. nͥ semꝑ accipiat᷑: & quobãtsi semꝑ bibatur
de fonte lucis ȩt̃nȩ. Testimonia quippe dĩ. qͥnto
uł quid faciendi uoluit intelligendi dño. Illud
quidem quod paulo ante dyxerat. fac cũ serno tuo
poris: misit ds̃ fatũ suũ. Propt̃ qͦd alibi ȩtiã testi¬
moniũ ꝓpħicũ adiungens. ubi dixit : itmpoie ac¬
ceptebili exaudicii te. & in die salutis adiuni te: eoce
nunc inquit tempꝰ acceptabile. ecce nẽ dies silutis.
S quid.ẽ. qͦd tañquã uolins ostendere año. ecͥ. faci

Expanded text:
servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto vel quid «faciendi» voluit intelligi «Domino?» Illud quidem quod paulo ante dixerat, «Fac cum servo tuo poris, misit Deus Filium suum» . Propter quod alibi etiam testimonium propheticum adjungens, ubi dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te; Ecce nunc,» inquit, «tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» . Sed quid est quod tanquam volens ostendere tempus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
nia quanta uł qualis sit. qua calitꝑniatus est
iusto dicens. nũquid gratis colit iob dm̃i: Quoꝵ
om̃iũ calc̃pniȩ suꝑboꝵ. tanqua colubreꝵ ue
nẽna uinctintur: cũ ingilantissima & diligen
tissima pictate ap̃s cruoifixus ntendit᷑ ꝓꝑter
qͥd p̾sigurandũ morses ad̃ miserante ac iubecte.
exaltauit in heremo similitudint̃ scrptntis in
liguo : nt snmlitido caris pecem crucisigenda
p̃figuraretur in xp̃o. Hanc intutntes filintiseram
crucẽ. omt̃ calt̃pniantiũ suꝑboꝵ uirus expellimꝰ.
Quã ꝓrsus ȩtiam iste quodliłi ualde intente in.¬
eloquiũ iusticie dĩ aefecisse apxit oculos suos.
ardent̃ & sitient᷑ intuendo: dũ memor infirmitatis
humaniȩ. diuinã in xxp̃o desiderat gr̃am. Propt᷑¬
quod sequit᷑. Fac cũ scruo tuo scdm miscdłiã tuã.
Non utiq scdm iusticiã nieã. & iustificationes
inquit tuas ddoce me. Illas ꝓculoubro. quib

Expanded text:
nia quanta vel qualis est, qua calumniatus est nia quanta vel qualis est, qua calumniatus est justo, dicens, «Numquid gratis colit Job Dominum» ? Quorum omnium calumniae superborum tanquam colubrorum venena vincuntur, tissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente ineloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam in Christo desiderat gratquod sequitur, «Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam:» non utique secundum justitiam meam. «Et justificationes,» inquit, «tuas doce me:» illas procul dubio, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Excipe sepuũ tuũ in bono : ut ñ calũpmentur me
suꝑbi. Illi inpellunt ut cadant in malũ. te ge¬
cipt in bonũ. Qui aut̃ int̾p̾tati sunt ñ calãpnien.¬
tur me: grecã locutionẽ secutisunt. latinȩ linguȩ
minꝰ usitatũ. An fnte hanc habet uĩ. cã dicitur.
ñ calũpnient᷑ me: quã haberet si diceret᷑. ñ me
capiant calũpniando: Multe aut̃ possunt intel¬
ligi calũpniş suꝑboꝵ. a quib humilitas xxp̃ia.¬
na despicit᷑: s illa uł maxima. ẽ. si homines
hoc loco accipiunt᷑ suꝑbi. quod a nobis mortuũ
calũpniant᷑ coli. Humilitas quippe illa xp̃iana.¬
xp̃i morte insinuat᷑: cõmendatur q aiuinitus.
Hec aut̃ calumpnia. utrisq infidelib .id. ẽ. iudcis¬
o gentib cõmunis. ẽ. Habent calũpnias suas
etim heretici singuli quid ꝙ heresib ꝓprias.
habent & scismatici. Quos om̃is suꝑbia de men¬
broꝵ apĩ cõꝑagt p̾cĩdit. Ipsus aut̃ diaboli calũp¬

Expanded text:
Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa chrindaturque divinitus. Haec autem calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schismatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compage praecidit. Ipsius autem diaboli calum
Abbreviated transcription (Latin):
minł em dictum. ẽ. stalte hac nocte auferet᷑
ait inima tia. quę s̃parasti cuiꝰ erunt: qͥuia &
quando dicimꝰ non recedunt. nec declinant i nob̾.
se instant. trrgrnt. p̃cant᷑. tumultuant᷑. extorqueꝵꝑ
ut ipsis potius ad ista quȩ diligunt. quã scrutan¬
tis ã maradatis quȩ diligimꝰ occupemur. Oqͣtito
tidio tarbarũ turbulentrrss. s quanto defiderio

Expanded text:
um est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum tu
Abbreviated transcription (Latin):
talon huiꝰ locus ae quo in uoluntate
dis disputaturi sumus. sic incipit. Iniqͦs
odio habui. & legẽ tuã dilexi. Hon ait
iniquos odio habui. & iustos dilgci: aut inqͥtatt̃
odio babui. & legẽ tus dilexi. Sed cũ dixiss iniqͦs
adio haburi. exposuit quare addendo. & legẽ tuã
Aalexi: ut demonstraret non se in hominib mi-¬
quis odisse naturã qua homines sunt. s iniqͥtatẽ.
qua legi quã asigit mimici sunt. Dcinde scht᷑.

Expanded text:
almi hujus locus de quo in voluntate Dei disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio habui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret, non se in hominibus iniquis odisse naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua legi quam diligit, inimici sunt. 2. «vers.
Abbreviated transcription (Latin):
lucernas de illo lumine quod ĩmutabilit̃ lucit acctnsas.
Nuel a quippe creatura quãuis racionabilis & intillectualis
a sc̃ ipsa aluminatur.s participatione sempit̃aȩ ueri¬
tatis accenditur. Etiam si aliquando dies uocatur.
ad eum a aluminamini. Propt̃ quã participationẽ
in quantũ homo est atpłe mediator: lucerna in
apocalipsi nũcupat᷑. Sed singularis est ista suscep¬
tio. De nullo em̃i seõꝵ dici diuinitꝰ potuit. aut dici
ullo mͦ fas. ẽ. uerbũ caro factum. ẽ: nͥ de uno me¬
aiatore dĩ & hominũ. Cum gͥ lumen dieatur
uigenitã uerbũ equale gignenti. lumen dicat᷑¬
& homo. ab illo uerbo illuminatꝰ qui dicitur a
lucerna sient auoħes. sicut apłi. nec ullus coꝵ
homo sit uerbũ: & illud uerbũ aqͦ. illuminati st̃
lucrrna non sit: quid est hoc uerbũ quod ita lum̃
dicit᷑ ut lucerna sit. ait eñi lucerna pedibꝰ meis
uerbũ tuũ. & lum̃ semitis meis. nͥ uerbũ intelli¬

Expanded text:
e illo lumine quod immutabiliter lucet, accensas. Nulla quippe creatura, quamvis rationalis et intellectualis, a seipsa illuminatur, sed participatione sempiternae veritatis accenditur: etiamsi aliquando dies vocatur, ad eum, et illuminamini . Propter quam participationem, in quamtum homo est et ipse Mediator, «lucerna» in Apocalypsi nuncupatur . Sed singularis est ista susceptio: de nullo enim sanctorum dici divinitus potuit, aut dici ullo modo fas est; «Verbum caro factum est» , nisi de uno Mediatore Dei et hominum . Cum igitur lumen dicatur unigenitum Verbum aequale gignenti, lumen dicatur et homo ab illo Verbo illuminatus, qui dicitur et lucerna, sicut Joannes, sicut Apostoli, nec ullus eorum homo sit Verbum, et illud Verbum a quo illuminati sunt lucerna non sit; quid est hoc verbum, quod ita lumen dicitur, ut lucerna sit ait enim, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis», nisi verbum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
Iue erat lucerna ardens clucens. S lumen est a
lucerna. & tam̃ in comꝑatione uerbi de qͦ dictũ. ẽ.
as̃ erat uerbũ. non erat ille lum̃: s missus est ut
testimoniã ꝑhiberet de lumine. Erat eñi lumen
esse quod ille qui hoc dpperat. nã & dc se ipsd quodã
loco dixit. ego sũ lumen mundi: ait illis de illis. noni
potest ciuitas abscondi suꝑ montẽ constituta. neq
uectndunt luctruã e ponunt eã suo modio. sed super

Expanded text:
«Ille erat lucerna ardens et lucens» . Sed lumen est et «Ille erat lucerna ardens et lucens» . Sed lumen est et lucerna: et tamen in comparatione Verbi, de quo dictum est, «Deus erat Verbum,» non erat ille lumen; sed missus est, ut testimonium perhiberet de lumine. Erat enim lumen esse, quod ille qui hoc dixerat; nam et de seipso quodam loco dixit, «Ego sum lumen mundi» : ait illis de illis, «Non potest civitas abscondi super montem constituta; neque accendunt lucernam et ponunt eam su
Abbreviated transcription (Latin):
pratur sapientia: o ꝑcepta sapientia. ñ . ẽ. deserenda
a mandatis tuis intellexi. Hoc eñi recte dic̃ xp̃i
copus in eis. quib mandata seruantob ꝓpt ipsds
custodiã mandatoꝵ. p̃detur uberior doctrina
tatis. H ecesse. ẽ. eñi ut oderit om̃em iniquitatem
amor iusticię. qui tanto maior. ẽ: quanto eũ magis
inflãmat amplioris dulcedo sapientiȩ quȩ p̃betur
ei qͥ obtemꝑat dõ. &a mandatis cius intelligit:¬
enutanpos atq tractandos ꝓro uirib
quas ãt donat. nc̃ istos uersus psalmi huꝰ
aggreannur: quoꝵ primꝰ est. lucerna pe¬
dib meis uerbũ tuũ. Clum̃ sciitis meis. Quod est
mitis meis. quid.c̃. ergo uerbũ taũ: Nũqͥo nã illad
quod in pͥncipio erat aĩ apud dm̃. uerbũ scilicit ꝑ qͦd
facta sunt omĩa : Non est ita. llã illud uerbũ lum̃
ist: s lucerna non est. Lucerna quippt creatura. ẽ:
non creator. quȩ participatione in cõmutabilis lucis
accenditur. Hoc erat ioħes: de quo dicit uerbũ ds.

Expanded text:
pientia non est deserenda «A mandatis tuis intellexi.» Hoc enim recte dicit Christi corpus in eis, quibus mandata servantibus propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina tatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae praebetur ei qui obtemperat Deo, et a mandatis ejus intelligitndos atque tractandos pro viribus quas Deus donat, nunc istos versus psalmi hujus aggredimur, quorum primus est, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis.» Quod est, mitis meis.» Quid est ergo, «verbum tuum?» Numquidnam illud quod in principio erat Deus apud Deum, Verbum scilicet per quod facta sunt omnia? Non est ita. Nam illud Verbum lumen est, sed lucerna non est. Lucerna quippe creatura est, non Creator, quae participatione incommutabilis lucis accenditur. Hoc erat Joannes, de quo dicit Verbum Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
puerũ potuerunt eũ homines maioriͥs etatis do¬
ccndũ purart. Sed ille qut̃ patͣ docuit. suꝑ om̃s
docentes se intellexit: quia testimonia rnqͥt tua
meditatio mea est. Idco suꝑ om̃s docentes se intel.¬
ligebat: quia testimonia dĩ meditabat᷑. que melius
quã illi at sẽ ipso nouerat. qui dicebat. Uos misistis
ad ioħem. & testimoniũ ꝑhibuit ueritati. Ego aut̃

Expanded text:
puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis dopuerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum putare, sed ille quem Pater docuit, super omnes docentes se intellexit. «Quia testimonia,» inquit, «tua meditatio mea est.» Ideo super omnes docentes se intelligebat, quia testimonia Dei meditabatur: quae melius quam illi de seipso noverat, qui dicebat, «Vos misistis ad Jo
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ auodecĩ. remansit puer ibs in iberłm: &
a querentib suis post triouo inuentus. ẽ. illie. in
templo sedens int̾ doctoris. audiens eos e itt̃rogius.
ubi stupebant om̃s qui eũ audiebant: siꝑꝑ pruden.¬
tia & responsis eiꝰ. Hec inmerito. qui ꝑ istã ꝓphetiã
tanto ante dixerat. suꝑ om̃s docentes me intellexi.
Om̃s es̃i utiq homines uult intelligi. si dm̃ patrem
de quo dicit ipse fsiiꝰ. sicut docuit me patͣ. hio loqͦs.
Q a difficillime ex ꝑsona uerti intelligit᷑. nͥ qͥs utrũq
caꝑe ualeit.id. cc̃. filiũ i patre doctum. qͦd genitũ.
Cui em̃ sĩ .c̃. aliud cẽ. aliud doctem cssc. s qͦd illi est
ee. hoc .ẽ. doctũ. cẽ ꝓfecto i quo ei est. ec̃. ab illo simul
est ei doctũ esst. E xo ꝑsona uͦ hominis ubi formam
scruu accepit. facilins intelligit᷑ i patre didicisse
que dixit. in qua forma serui constitutũ. maxime

Expanded text:
annorum duodecim, remansit puer Jesus in Jerusalem, et annorum duodecim, remansit puer Jesus in Jerusalem, et a parentibus suis post triduum inventus est illic in templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupebant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante dixerat, «Super omnes docentes me intellexi.» Omnes enim utique homines vult intelligi, non Deum Patrem; de quo dicit ipse Filius, «Sicut docuit me Pater, haec loquor» . Quod difficillime ex persona Verbi intelligitur; nisi quis utcumque capere valeat id esse Filium a Patre doctum, quod genitum. Cui enim non est aliud esse, aliud doctum esse, sed quod illi est esse, hoc est doctum esse; profecto a quo ei est esse, ab illo simul ei est doctum esse. Ex persona vero hominis, ubi formam servi accepit , facilius intelligitur a Patre didicisse quae dixit: in qua forma servi constitutum, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
In tabulis uꝰ corois dilectio dĩ & ꝓorum manebit inꝑter¬
nũ: in quo mandato geminato. tota lex pendet o pro¬
pħe. Erit q p̃miũ custoditi mandati huiꝰ ipse man¬
dator. & p̃miũ dilectionis ipse dilectus: quando
ꝓpłas. qui ñ solum lequenda tos qui sceũ upccrunt.
uerũctiã scribendo posteros tam gxceslenti auctori¬
tate docuerĩtaudet se intelligendo sponere: Salo.¬
moni quidem tanta est donata sapientia. uo gtiã his
om̃ib qui fuerunt ante illñ. uideat᷑ esse prelatas.
Sed non .ẽ. credendũ ipstm hio i patre suo aauid potu¬
isse ꝓpłari: maxime quia. dici non posset exꝑsona
salomonis. quod hio dicit᷑. ab om̃i uia maligna ꝓlibui
quod. t̃. eccłia: uerba ꝓphetica digerens. & tanquã unũ
loquentẽ faciens. ꝓpt᷑ magnũ illud sacrdãtũ ubi dic¬
tum. ẽ: erunt auo in carne una: aguoseo p̃lane cumm¬
qui suꝑ om̃s docentes se intellgxit. quando cũ. ett.

Expanded text:
in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeterin tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, quando Prophetas, qui non solum loquendo eos qui secum vixerunt, verum etiam scribendo posteros tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui fuerunt ante illum, videatur esse praelatus : sed non est credendum ipsum hic a patre suo David potuisse prophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab omni via maligna prohibui quod est Ecclesia, verba prophetica digerens, et tanquam unum loquentem faciens, propter magnum illud sacramentum, ubi dictum est, «Erunt duo in carne una» ; agnosco eum plane qui super omnes docentes se intellexit, quando cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
quã legunt inimici eꝰ ñ iẽ. ex dõ. s quii eã ñ sipi¬
unt sicut iste. qui suꝑ inriicos suos eã sapit. cohe¬
rendo lapidi in quẽ illi offenderunt. frais eñ legis
xp̃s. ad iusticiã om̃i credenti: ut iustificent᷑ gratis
ꝑ gr̃am ipsuis. ñ sic̃ illi qui uirib suis se legẽ factre
existimant. Et idõ ex lege quidc̃ dĩ: s iusticiã ftiã
constituert querunt. ñ quomͦ filiꝰ ꝓmissionis qui
esuriens & sitiens tã perendo. quȩrendo. pulsando:
quodãmͦ a patre m̃dieat. ut adoptatas ꝑ unigenitũ ac¬
cipiat. Sic aut̃ manaatũ aĩ quando sapuisset. nͥ cum
sie suꝑt ipst fccisset: cin dicit. suꝑ inimicos meos suꝑe
fecisti me mandatũ tuũ: Inimici qͥppe ciꝰ illi. uelut
ficut est huic. Mluis quippe intellgceruat qͥ uat᷑¬
p̃tati sunt inet̃nũ. quã qui in scłm: tañgum̃ finito
isto scło. nullũ iam legis posset. eẽ. manetatẽ. Ita uero
nullũ erit: s in tabulis insidilib librisq conscͥptum.

Expanded text:
quam legunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia eam non sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, cohaerendo lapidi in quem illi offenderunt. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti , ut justificentur gratis per gratiam ipsius : non sicut illi qui viribus suis se legem facere existimant, et ideo ex lege quidem Dei, sed suam justitiam constituere quaerunt; sed quomodo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut rnum, sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui interpretati sunt «in aeternum,» quam qui «in saeculum,» tanquam finito isto saeculo nullum jam legis posset esse mandatum. Ita vero nullum erit, sed in tabulis visibilibus librisque conscriptum:
Abbreviated transcription (Latin):
harens. Sequenti autẽ uerbo allud quod anttecdit.
gepositũ.t̃. Quasi eñi quexeremus quid. et̃t. uiraui:
adiunxit. a statui. Hoc eñi appellauit iuram̃tũ:
quod statuit ꝑsacramentũ. Quia ita debet esse
mens fixa. in custodiendis iudiciis iusticiȩ dĩ: ut
sit om̃ino ꝓuiratione qđ statuit. Ftoe aut̃ custodi¬
urit᷑ iudicia iusticiȩ dĩ: cũ sub dõ iusto iudice. ncc
recte factum infructuosũ. nec peocatũ creditur
in p̃cepto est intelligi sit necesse: sed ait. bumili¬
atus sum usq ualde: maxima scilieet passus ꝑse.¬
cutionẽ ꝓco quod uirauit & statuit custodire iu¬
dicia iusticiȩ dĩ. S ne in tanta humiliatione
fides ipsa deficerit: addidit. Dñe uiuisica me
scđm uerbũ tnũ. Hoc est scł̾m ꝓmissum tuum.
consũmauerunt me in t̾ra. ego aut̃ ñ dereliqui

Expanded text:
tem verbo illud quod antecedit expositum est. Quasi enim quaereremus quid esset, «Juravi;» adjunxit, «et statui.» Hoc enim appellavit juramentum quod statuit per sacramentum; quia ita debet esse mens fixa in custodiendis judiciis justitiae Dei, ut sit omnino pro juratione quod statuit. 3. Fide autem custodiuntur judicia justitiae Dei; cum sub Deo justo judice, nec recte factum infructuosum, nec peccatum creditur in praecepto est, intelligi sit necesse: sed ait, «Humiliatus sum usque valde;» maximam scilicet passus persecutionem, pro eo quod juravit et statuit custodire judicia justitiae Dei. Et ne in tanta humiliatione fides ipsa deficeret, addidit, «Domine, vivifica me secundum verbum tuum:» hoc est secundum promissum tuum. consummaverunt me in terra; ego autem non dereliqui
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: in cinꝰ manus suint & sermones nr̃i. Et legis¬
tue inquit non sum oblitus. Tanquã ad non oblituis.¬
ctndũ dĩ legem manob ipsius adiuuet᷑ eiꝰ memoria.
intelligatur ignoro. Iusti qͥppe sta uerba sunt. non
iniusti redeuntis ad patrem. non disceilentis a patre.
Nã potesi uideri ille iumor filius animã suã tn ma¬
nib suis habere uoluisse. quando dyxit petri: Aa ra
substantiã meã quȩ me contuigit: s idõ mortuuis erat.
idõ ꝑierat. Añ forte ita dictum.ẽ. anima mea in
manib meis semꝑ: tanquã eĩ uiuificandã offerre
ad: Unat alibi dicit᷑. Aote leuaui animã meã.
Dixerat eñi & hic suꝑuis. uiuisica nie. Posuerunt
in quit peccatores laqueũ mͥ. & a mandatis tuis ñ
erraui. Unde hoc. nͥ quia es anima in manib
uolentes dicere. qͦd uno t̾bo in greco positũ. ẽ. here¬
ditati infpretati sunt. Qd o si latinũ esse posset.

Expanded text:
sunt et nos et sermones nostri . «Et legis,» inquit, «tuae non sum oblitus:» tanquam ad non obliviscendam Dei legem manibus ipsius adjuvetur ejus memoria, is,» quomodo intelligatur, ignoro. Justi quippe ista verba sunt, non injusti; redeuntis ad Patrem, non discedentis a Patre. Nam potest videri junior ille filius animam suam in manibus suis habere voluisse, quando dixit patri, «Da mihi substantiam meam quae me contingit:» sed ideo mortuus erat, ideo perierat . An forte ita dictum est, «Anima mea in manibus meis,» tanquam eam vivificandam offerret Deo? Unde alibi dicitur: «Ad te s. 110. Posuerunt,» inquit, «peccatores laqueum mihi, et a mandatis tuis non erravi.» Unde hoc, nisi quia ejus anima in manibus volentes dicere quod uno verbo in graeco positum est, «Haereditavi» interpretati sunt. Quod etsi lati
Abbreviated transcription (Latin):
taria oris mei. beneplacita fao añe. Hoc. ẽ. planceaat
tibi. noli reꝑbare. s aproba. Bene intelligunt᷑ oris
uoluntaria. sacrisicia laudis confessione caritatis.
non timore necessitatis oblata: unde dictum est.
N otuntarie sacrificabo tͥSed quid. ẽ. qͦo adiungit. &
iudicia taa doee mes Nonne ipst in uersib suꝑio¬
ribus dixerat. i iudiciis tuis ñ dcclinaui: Quomodo
istad si ea non nouerat: Porro si nouerat. quomͦ lus
dicit. ꝙ indicia tua doct me : An sicut illua est
suauitatẽ fecisti cłi seruo tuo añe. a postea dicit.
suanitatt̃ doce me: Quod ita exposuimus ut intel¬
ligeremus uerba ꝓficientis. & adoi sibi ad id cͦo acceꝑat

Expanded text:
taria oris mei beneplacita fac, Domine:» hoc est, placeant tibi; noli reprobare, sed approba. Bene autem intelliguntur «oris voluntaria,» sacrificia laudis, confessione charitatis, non timore necessitatis oblata: unde dictum est, «Voluntarie sacrificabo tibi» . Sed quid est quod adjungit, «Et judicia tua doce me?» Nonne ipse in versibus superioribus dixerat, «A judiciis tuis non declinavi?» Quomodo istud, si non ea noverat? Porro si noverat, quomodo hic dicit, «Et judicia tua doce me?» An sicut illud est, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» et postea dicit, «Suavitatem doce me?» Quod ita exposuimus, ut intelligeremus verba proficientis, et addi sibi ad id quod acceperat
Abbreviated transcription (Latin):
a iudiciis tuis non declinam. nͥ qͦd quod alio
loco dicit. a iudiciis aut̃ tuis timui: ꝑseue¬
rant᷑ eis credidi: quia ta legt̃ posuisti m. T u
interior intimis meis. tu intus in corde meo¬
legẽ posusti ili spu tuo. tanqua digito tuo: ut
eam non tanquã seruus sine amort metuerẽ.
cib meis uerba tua. uł qͦd de greeo est exp̃ssius
doquia tua: suꝑ mel ao fauũ omi meo. Hec est
illa suauitas quam dñs cdat. ut t̾ra nr̃a det fru¬
ctum suum : ut bonũ uere bene.id. ẽ. ñ mali
carnali formidane. s boni sp̃uali delectitione
faciamus. Nonnulli sane cobices ñ habent fa¬
uũ: s plures babent. Melli autẽ est similis
aꝑta doctrina sapientiȩ. fauo uͦ quȩ de abstru¬
siorib sacramentis tanquã de cellis cereis ore
disserentis. uelut mandentis exprimit᷑. Utrũ
ori cordis. non carnis est dulcis. Sed quid est
mandata tua intellexi: aluid a mandatis tuis.
mandatis dĩ. Hoc est quantũ mͥ iact᷑. Facien¬

Expanded text:
o loco dicit, «A judiciis autem tuis timui?» Perseveranter eis credidi, «quia tu legem posuisti mihi.» Tu interior intimis meis, tu intus in corde legem posuisti mihi spiritu tuo, tanquam digito tuo; ut eam non tanquam servus sine amore metuerem, cibus meis verba tua!» vel, quod de graeco est expressius, «eloquia tua: super mel et favum ori meo.» Haec est illa suavitas quam Dominus dat, ut terra nostra det fructum suum ; ut bonum vere bene, id est, non mali carnalis formidine, sed boni spiritualis delectatione faciamus. Nonnulli sane codices non habent; «favum,» sed plures habent. Melli est autem similis aperta doctrina sapientiae; favo vero, quae de abstrusioribus sacramentis, tanquam de cellis cereis, ore disserentis, velut mandentis, exprimitur: verum ori cordis, non carnis est dulcis. 8. «vers.» 1Mandata tua intellexi; aliud est, «A mandatis mandatis Dei: hoc est, quantum mihi videtur, facien
Abbreviated transcription (Latin):
uos salui sitis. Ille erat luctrua ardcns c lucens:
uos aut uoluistis exultare ad hotam in lucem euis.
Ego aut̃ habeo testimoniã maiis iołane. Talia tes¬
itiũ ipsi esso semiores: de quib continuo aꝑxit. Suꝑ
stmores intellexi. Qa idõ mͥ co mͦ repetitũ mact᷑:
ut nobis hec legtutib illa rras eiꝰ ueniret in mentẽ.
quȩ nobis innotuit gx euangłio. qua itate puerili
inter itate maioris. hoc est iuuior inter semuores
sebebat. a suꝑ om̃s doccntes st̃ ratelligebat. Solent eñi
inuior & scmor: ad se intuetta dici minor a maiet.¬
& si neuter eoꝵ scuili accessit: aut ꝓpinquanit ꝓtati.
Quĩquã si & expresiũ nomen senorũ in guangio
uelimꝰ inquirert. supra quos itellexit: inuenimus

Expanded text:
s et lucens; vos autem voluistis exsultare ad horam in luce ejus: ego autem habeo testimonium majus Joanne» . Talia tesetiam ipsi esse seniores, de quibus continuo dicit, «Super seniores intellexi.» Quod ut nobis haec legentibus illa aetas ejus veniret in mentem, quae nobis innotuit ex Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum in Evangelio velimus inquirere, supra q
Abbreviated transcription (Latin):
delectationib anteponit: cũ ꝑohunc artisicũ
uentã fuerit. ut aut ille discnant. aut dep̃s.
Ubi si non anteponit᷑ xp̃c: nontilli. ẽ. fundam̃tũ.
Om̃ib quippe struoturs posterioribo partib. ante¬
ponitur fundam̃tã. Ne cogitasst existimo eos
qui senserunt non ꝑire. de quib dictum eso ꝑ
legem iudicabuntur: nͥ quia fundam̃tũ habent
xep̃m. Parũ gͦ attenderunt qͦd demonstrauimus.
atq ipsa se̾p tura clamat de iudeis hoc apłm di¬
cere. qui sine fandam̃to sunt xxp̃o. Quis autem
s tantũmꝰ udicari. cũ xp̃o ipse ad candẽ gentẽ
ꝓpt̃ oues quȩ inde perierunt se missũ. cẽ. testetur.
& tolerabilius dicat futurũ sodomitis in die iudi¬
cii. qui ntiq sine lege ꝑierunt: quã eiuitati ui¬
dee quȩ in eum non credidit tanta uirtute mi¬
rabilia facientẽ: Si ergo apłs scdm legem quã¬

Expanded text:
delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Christo. Quis autem sed tantummodo judicari: cum Christus ipse ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientem ? 4. Si ergo Apostolus secu
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomꝰ ailexi legẽ tuã dñc. Dilectio est igit᷑. latitudo
mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatut᷑ as̃
iubet diligi. & ipsa iussio non diligat᷑ : Ipsa .ẽ. eñi
lex. Totadie inquit meditatio mea ẽ. Scec quomͦ
eam dilexi. ut totadie meditatio mea esset. U el
potius sicut grecus habet totam aiem: ubi magis
continuatio meditantis exprimit᷑. Id autẽ intelli¬
git᷑ ꝑ om̃e tempꝰ. quod est semꝑ. Tali expugnatur dir¬
lectione cupiditas. quȩ sepe facitudis legis russioru

Expanded text:
«Quomodo dilexi legem tuam, Domine!» Dilectio est igitur latitudo «Quomodo dilexi legem tuam, Domine!» Dilectio est igitur latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
morte ĩminente. & int̾ quantacñq torm̃ta illa
martyria confiteri: si caritas in confitente ñ. eẽt:
Audiamꝰ apłm. Q si tradidero inqͥt corpus meum
ut ardcam. caritatem aut̃ ñ habeam: nichil michi
ꝓdest. Caritas antẽ dĩ diffusa. c̃. in cordib nr̃is. ꝑ
sp̃m scm̃ qu datus . ẽ. nobis. Inhac diffasione latitu.¬
do. ẽ: in qua sine angustiis uia quoq ambulatur
angusta. donante illo cui dictũ. ẽ. Dilatasti gressꝰ
meos subtꝰ me. & ñ st̃ infirmata uestigia mea. Latũ
.iẽ. gͦ mandatus caritatis. mandatũ illud gemirũ. quo
iubet᷑ ais̃ aꝓximꝰ diligi. Qͥd aut̃ litius. quã ut ibi
n qua nullas cũ mandata dĩ facimus
ppitiamur angustias: intelligendam esse
caritatem. Propt᷑ qͦd etiam in magno isto
pialmo cum suꝑius dixisset. latũ mandatũ tuũ ual¬
de: in hoc sequenti uersu ostendit unde sit latũ dicẽs.

Expanded text:
morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero,» inquit, «corpus meum ut ardeam, charitatem autem non» «habeam, nihil mihi prodest» . Charitas autem Dei diffusa sanctum, qui datus est nobis . In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi em, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
grecũ uerbũ sonat. martyria tua intellexi: quia
scilicet me sibi ñ consentientem. etiã si occiderent
tua martyria confitens non ꝑirem. S illi qui ut
ꝑdertat expectabant quando consentirẽ. tor quebaꝵ¬
cũ etiã confiterer. Hec tam̃ qͥd intellex erat relin¬
quebat. intuens & uidens utiq sine fine finẽ. &¬
Om̃is consũmationis uidi finẽ. latũ mandatũ tuũ
ualde. Intranerat quippe in scũariũ dĩ. & intellexe¬
rat in nouissima. Om̃is aut̃ consũmatio michi
uidet᷑ hoc loco intelligenda usq ad mortẽ ꝓ uerita.¬
te certare. e ꝓsũmo ac uero bono mala omĩa to¬
lerare. Cuiꝰ consũmationis finis. ẽ. excellere in
regno xp̃i quod ñ habet finẽ. & habere ibi sine
morte. sine dolore. & cũ magno honore uitam.
morte huiꝰ uitȩ ac dolorib & obꝓbriis adqͥsitam.
daut̃ addidit. latum mandatũ tuũ ualde: non
intelligo nͥ caritatem. Quid es̃u ꝓfuisset quacũq

Expanded text:
graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, is consummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est aliquid non esse eiꝰ in t̾ra. cũ clamet alius psal¬
mus: dñi est t̾ra a plenitudo eł. orbis terrarũ &
om̃s qui habitant in ea  Quid est ergo quod iste ita
sẽ quodã mͦ familiarus dõ cõmendandũ putauit ut
diceret. tuus sũ ego saluũ me fac: nͥ intelligi uolens
quod malo suo sus csst uoluerit: quod est inobedi¬
entiȩ pͥmũ & iapimũ mabũ. & tanquã diceus.
meus esse uelui. & ꝑditũ me feci: tuus sũ ego inqͥt
saluũ inc fac. quia iustificationes tuas exquisiui.
ñ uoluntates meas. quib fui m̃s. s iustificationes tuas
ut ꝑacrent me: testimonia aut̃ tua intellexi. Qͥa. ẽ.
expectauert᷑ ut ꝑderent: An uelut insidiis obsede¬
runt uiã. expectantes ut quando transiret occiderẽt:
Nũqͥ gͥ morte corꝑis ꝑire metuebat: Absit. Q qͥd. ẽ.
ine expectauerunt. nͥ ut cis ad malum consentiret:
Tunc tñi ꝑderent. Unde aut̃ ñ ꝑierit dixit. testimo¬
nia tua intellexi. S familiarius hic ꝓcłis aurib

Expanded text:
alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terrae et omnes qui habitant in eo» ? Quid est ergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;» non voluntates meas, quibus fui meus, sed «justificationes tuas,» ut perderent me; testimonia autem tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus
Abbreviated transcription (Latin):
dientes fideles. qui ꝓ siris scłarib causis taro nos
quirunt. & indiciis nr̃is facillicit ad quiescunt.
nes nos conterunt litigando: s ob temꝑando pats
consolantur. Certe ꝓptꝰ cos qui & int᷑ se ꝑti¬
nacit᷑ agant. & quando bonos p̃mrait tt᷑a in¬¬
dicata contempnunt: faciit ꝙ nobis ꝑtrire
tempora reb ereginda diuinis. cerit inquam
ꝓpt̃ istos. & nobis liceat exclamart in bac uoce
corꝑis ap̃r. Declinate a me maligni. & scrutabor

Expanded text:
ideles qui pro suis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis Christi, «Declinate a me, maligni, et scrutabor
Abbreviated transcription (Latin):
iitas. Le ꝑhoc iniuste ꝑsccutisunt me. quia non
in me ꝑsecati sunt nͥ ueritatẽ. Ergo adiuua me.
ruat me int̾ra. Multa scilicit strage martrrũ
facta: dũ confitentit o p̾dicant ueritate. S anua
non frustr᷑a ductam. ẽ. adiuua me. ego autẽ inquit

Expanded text:
nitas. Ac per hoc «injuste persecuti sunt me,» quia non nitas. Ac per hoc «injuste persecuti sunt me,» quia non in me persecuti sunt nisi veritatem. Ergo «adjuva me,»runt me in terra:» multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur et praedicant veritatem. Sed quia non frustra dictum est, «Adjuva me; Ego autem,» inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
adeo unio uerbo nequaquã dici latine pdtest nt
aliqui aedectationes. aliqui fabnlationes tas ductrẽt:
ut ñ inmerito accipiat᷑. ct̃. quidt̃ illas ixercitationes.
s in sermone cũ quadã delcctitione. Has uͦ habent
in diuersis sectis ac ꝓfessionib & littere scculares.
& indeoꝵ quȩ denterosis nũcupatur: continens pret̾
diuinarũ canonẽ scripturarũ milia fabularũ. Habet
eas co hercticoꝵ uana atq crrabunda loquacitas.
Hos om̃s iniquos intelligi uoluit. a quib sibi narra¬
tas dicit ãdulescias. id.ẽ. exercititiones delecꝰti¬
biles in nerbis. Sed ñ inquit ut lex tua dñe: quia
me in ei neritis non nerba delectant. Ituiq adiulg̃t.
quot sunt dies serui tm. quando facies de ꝑsequen¬
nͥ scrmonũ suoꝵ acetitiones. s cis p̃posin legẽ tuĩ.
Qnȩ iddo plas me dlectanit. quia om̃ia mandata tua
neritas: nion sicut in illoꝵ harundat sermonib ua¬

Expanded text:
usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi narratas dicit ἀδολεσχίας, id est exercitationes delectabiles verbis: «Sed non,» inquit, «sicut lex tua, Domine;» quia me in ea veritas, non verba delectant. 6. «vers.» 86. «Quot sunt dies servi tui? quando facies de persequeni legem tuam, quae ideo plus me delectavit, quia «omnia mandata tua veritas;» non sicut illorum abundat sermonibus va
Abbreviated transcription (Latin):
diciñ: In apotalipsi est ista uox martrrũ.&. cis
imꝑatur patientia: doneo frfa coꝵ numerus im¬
picitur. De dieb ergo siuis int̾rogat corpus ap̃i
qui futuri sunt in hoc scło. Et ne quis quã putaret
ante hic ecellam non futuram quã finis scłi uenerit.
& aliqͥd temꝑis futurũ in hoc scło quo eocłia ũ ñ sit
in t̾ris. ꝓpt̾ta eñ quesisset de ddieb suis: adiunxit gtiã
ae iudicio. ꝓfecto demonstraus usq ad idiciũ in quo
ae ꝑsecntorib eiꝰ est futura uindicta. ipsam quoq in
tris futurã.Si autẽ quẽquã monet cur qugrat qͥd
cñ discipłi quererent magister respondit. ñ est ur̃m
scire tempora quȩ pat̃ postrit in sua potestate: cur
ñ credamus isto loco psalmi huiꝰ. tẽ ꝓpłiatũ. hoc ipsũ
illos fuisse quęsituros. & gccłię uoctmi quȩ hic tanto
ante p̃dicta. ẽ. illoꝵ int̾regatione cõpletam : Qd atit̃¬
sequit᷑. narrauerunt mͥ iniqui delcctitiones. s non

Expanded text:
a vox martyrum, et eis imperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tanto ante praedicta est, illorum interrogatione completam? 5. sequitur, «Narraverunt mihi» «iniqui delectationes; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
& custodiã testanonia oris tui. quę gritus habet mar¬
trria. qͦd tactudũ ñ fuit ꝓpt̃ dulcissintũ martyrum
nom̃. Qui proculdubio qu ando tanta ꝑsequentium
crudelitas seuiebat. ut gecłia paulominꝰ consũmaretur
in t̾ra: nullo mͦ dĩ martrria custodixtut. nͥ fierit eis
Iiuificati st̃ eñi. ne amando uitã negarẽt uitã. & ne.¬
gando uitã. amitterent uitã. Ac sicqui pro uita
ueritatem deserere noluerunt: moriendo ꝑuerita¬

Expanded text:
custodiam testimonia oris tui:» quae graecus habet, «Martyria.» Quod tacendum non fuit, propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis ivificati sunt enim, ne amando vitam negarent vitam, et negando vitam amitterent vitam; ac sic qui pro vita veritatem deserere noluerunt moriendo pro verita
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑ. quam reddet mͥ dñs in illa die iustus iudex.
Non solũ autt̃ mͥ: s & om̃ib qui diligunt manifesta¬
tionẽ ciꝰ. hoc itaq desideriã de quo nunc agimꝰ.
de dilcctione consurgit manifestationis ciꝰ de
qua item dicit. Cũ ap̃c apparuerit uita ur̃a :¬
ra eccłiȩ ante uirginis partum scõs habuerunt.
qui aesiderartat in carnationis eł aduentũ.: ista
nͦ tempora ex quo ascendit in gelũ. scõs habent qui
desiderent nꝰ manifestationẽ. ad uiuos & mortuos

Expanded text:
s judex; non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus» . Hoc itaque desiderium de quo nunc agimus, de dilectione consurgit manifestationis ejus; de qua item dicit: «Cum Christus apparuerit vita vesesiae ante Virginis partum sanctos habuere, qui desiderarent incarnationis adventum: ista vero tempora, ex quo ascendit in coelum, sanctos habent, qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
fit. ut auleior ueniat dilata iocunditas. Ant iste
sensos. ẽ. dcsiaerantiũ. cũ insꝑatio temporis eciam
qͦo subucuienti brtue. ẽ̾: longã est amanti. Houit
autẽ añs quid quando faciat. qui in mensura &
numero &pondere cuncta disponit. Ardentibus
aubitatione frigescunt. Propt᷑ hoc sequit᷑. Qm̃
factus sã tanquã uter in pruina. iustificationes
tuas ñ sũ oblitus. Himixã ch̃i ꝑ utrem. caruit̃
mortis huiꝰ. ꝑ pruinã uͦ edeste  beneficiũ
uiat intelligi. quo carnis concupiscentiȩ uelut
frigore cobibente torpescunt. Et fit
huic ut iustifica. tiones dĩ de me¬
moria non labant᷑: Aũ non cogitatur aliunde.
tuas non sũ oblitas. Hoc est ideo non sũ oblitus:
qm̃a talis factas sñ. Feruor cm̃ cupidititis obtorpuit.
ut serueret memoria caritatis. Quot sunt dies

Expanded text:
fit ut dulcior veniat dilata jucunditas, fit ut dulcior veniat dilata jucunditas, ntium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit autem Dominus quid quando faciat, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . 3. «vers.dubitatione frigescunt: propter hoc sequitur, «Quoniam factus sum tanquam uter in pruina; justificationes tuas non sum oblitus.» Nimirum enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit c ut justificationes Dei de memoria non labantur, dum non cogitatur aliunde; tuas non sum oblitus:» hoc est, ideo non sum oblitus, quoniam talis factus sum. Fervor enim cupiditatis obtorpuit, ut ferveret memoria