comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾q omnib sermonis seriem recognoscentib ꝓfundũ consili¬
ũ dĩ ꝓsalute animarũ ammirantes & stupentes głificauimus
scm̃ eius nom̃ & benediximus. Qui cũ uoluerit & unde uoluerit
& quomꝰ uoluerit. ⁊ per scientes & ꝑ nescientes salutem oꝑatur ani¬
eaurEcgeo ille homo ꝓposito seruoꝵ dĩ adherens negociatoris
linist̃ actionem: & ꝓsi tiens in ecđẽ menbris in alia regione: ad
uro biarii quoq dĩ uoluntate petitus. & coactus accessit offitiũ:
hens atq custodiens ꝓpositi scĩtatem. & forte ad huc usq. in reb
himanis uiuit: transmare constitutus. Apud kartaginem¬
q&s dum ꝑquendã domus regie ꝓcura¬
torem nomine
ursum fidi catholice hominem. ad quos dã manicheoꝵ quos e¬
lectos uł lectas dicuni presentes ꝑueniretur atq adecłam abeo¬
nouerat. & eoꝵ prodens huiꝰmodi damnabiles blasphemias ex lo¬

Expanded text:
nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilinobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voluerit, et quomodo voluerit, et per scientes et per nescientes salutem operatur animarum. Et ex eo ille homo proposito servorum Dei adhaerens, negotiatoris dimisit actionem, et proficiens in Ecclesiae membris, in alia regione ad presbyterii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humanis vivit trans mare constitutus. CAPUT XVIdum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eonoverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex lo
Abbreviated transcription (Latin):
excurso ꝑrexi : atq ita non conclausa uł explicata quęstione. dispu¬
tationẽ terminaui magis aduersus manicheoꝵ errorem Vnde
nihil dicere decreueram disputans : quam dehis que ad serere ꝓ¬
posueram. Et¬
t post hec nisi fallor ecce alia die uł post bidu¬
um. uenit
quidã firmus nomine negotiatoꝵ intra monas¬
teriũ. sedente sco augustino nob̾ coram adpedes genib ꝓuolutus se¬
se iactauit. lacrimas fundens & rogans ut ꝓsius delictis sacerdos
cum scĩs dñm p̃caretur: confitens qđ manicheoꝵ sectam secutus fu¬
iss& & inea quã plurimis annis uixiss&. & ꝓpterea peccuniam
multam ipsis manicheis uel eis quos dicunt electos in cassum ero
atq catholicum factum. Quod & ipse uenerabilis augustinus
& nos qͥ tunc aderamus ab eodem diligenter inquirentes: ex qͣ
re potissimũ illo ꝯtractatu sibi fuerit satis factum. Etreferente

Expanded text:
excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, dispuexcursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiator, et intra monasterium sedente sancto Augustino, nobis coram, ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis quos dicunt electos, incassum erogatque catholicum factum. Quod et ipse venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo,
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ reticer& factaq eius cunctis manifestata diffidentia.
eccte dĩ augm̃ta ac firmam̃ta ꝓuenerunt. Quis quis ergo¬
diligentiam & oꝑa beatissimȩ memoriͬę augustni
statuta cognoscere plenius uoluerit: etiã illa ꝑcurrae gesta. &
inueni& que uel qualia pertulerit: quibus illum doctum.
eloquentem. & p̃dicatũ hominẽ ꝓuocauerit. horaatusq fuerit.
ut ꝓsue defensione partis quod uell& edicer&. illumq uictum
inecđa meũ sermonem: eiusq initium & finem contra mea consuę¬
tudinẽ ꝓcessisse. qm̃ non eam rem terminatam explicui quã ꝓpo
suerã. sed pendentem reliquerim: Cui respondimꝰ. ita nos intẽpo¬
re miratos fuisse scimus: nrecognoscimus Atille. Credo ait. forte
cere &curare uoluerit: in cuiꝰ manu sunt & nos ⁊ sermones nri.
Iam cũ ꝓposite quęstionis latera ꝑtractarem. in aliud sermonis

Expanded text:
et reticeret, ejus cunctis manifestata diffidentia, et reticeret, ejus cunctis manifestata diffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergoligentiam et operam beatissimae memoriae Augustistatu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum in ecclesia meum sermonem, ejusque initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ait, quod forte ceri et curari voluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
defensorem uider&. ⁊ cũ eodẽ publicę inęcđa popło adstante.
Diuerse communionis ex hoc ipso disputar&. & ꝓuocar& gestis
ecdesiasticis: ut quod forte sicut dicebant ꝓsequi potuit in con¬
latione & ꝑmissus non erat in presenti sine alicuiꝰ potestatis
ꝓhibitione aut potentia. securus dicere minime dubitar&: & in
sua ciuitate suis omib p̃sentib ciuib fiducialiter ꝓpriam de¬
fenłe cõmunionem non denegass&. Ille nec hac oratione nec suo¬
rũ parentũ & ciuium instante petatione id facere uoluit qui ei
polli cebantur se adeuis redituros cõmunionem. etiã cũ discrimi¬
ne patrimonioꝵ salutisq sue tẽporalis si modo catholicam su¬
perar& assertionem. Atille ampliꝰ dicere illis gestis nihil uoluit:
nem inter epõs confecta: utrũ uinceremus an uidi fuerimis
Et alio loco dum anotario ut responder& ammoneretur: ait:¬

Expanded text:
defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nem inter episcopos confecta, utrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio loco, dum a notario, ut responderet, admoneretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tas eoꝵ ꝑsecutiones usq ad menbroꝵ amputationem. et int̾niti¬
est. Porro aut̃ qm̃ post illam quecũ donatistas facta est
conlatio: non defuer̃ qui dicerent ꝑmissos non fuisse eosdem
ȩcde. lic& hoc deficientes & iusti ad excusationem lactarent
quando quidẽ & ante controuersiam idẽ heretici catholice cõ¬
qnonis eundẽ .cẽ nouerant. Etdum ab eodẽ conuenir eur
nublicis gestis que ad conlationem occurrerent: & se facturos
psecut s̃ poterant utiq suspectum eum habentes recusare. Con¬
tressum tam̃ omĩpotentis dĩ prestrat auxilium: ut postea in-
esariensi mauritanie ciuitate constitutus uenerabilis memo¬
re compulerunt. ob terminandas uidelic& alias ȩcłe necessita¬
tes Hac ergo occasione ꝓuenit ut emeritum eiusdem loci dona¬
tistarũ epm : quẽ suȩ̨ secte p̃cipuum in illa conlatione habuer̃

Expanded text:
tas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecitas eorum persecutiones usque ad membrorum amputationem et internecis. Porro autem quoniam post illam, quae cum Donatistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memorae compulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dimitter&ur indulgentia. et dnõ adiuuante ꝑfectum est. Qua
diligentia & scõ studio multũ creuit ȩccła. & dehis omnib ꝓpa
titie coronam seruauit. Ac magis magisq iuuante xpõ dedie in
diem augebatur & multiplicabatur pacis unitas: ęcłe dĩ fr̃ni
t id maxime factum est : post consolationem que abii.¬
niuer¬
sis epĩs catholicis aput kartaginem cũ isdem dona¬
tistarũ epĩs post modũ facta est: idiubente gloriosissimo & re¬
ligio sissimo imꝑatore honorio Propter quo dficiendum a suo
latere tribunum marcellinum. ad africam iudicem miserat
Inqua controuersia illi omĩmodis confutati. atq deerrore aca¬
tholicis conuict sententia cognitoris notati sunt: & post eoꝵ ap¬
pellationem pussimi regis responso in iusti inter hereticos com¬
dẽpnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eoꝵ epĩ cũ suis de¬
ricis & plebib cõmunicarunt ⁊ pacẽ tenentes catholicam. inul¬

Expanded text:
dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio multum crevit Ecclesia. CAPUT XIII.-- Paxtitiae coronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Deiternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jubente gloriosissimo et religiosissimo imperatore Honorio; propter quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, mul
Abbreviated transcription (Latin):
sangumis horruira misi sumus a xpo ihu dnõ nro dare tͥ sanitatis recupande
conilum. Autli g̃ monita nra & om̃a quecũq indicamus tibi. Siluester ep̃is cuii
doricis latebra fone. Hunc cũ acte ad duxeris ĩpse tibi ostenla pisemori dita¬
der snqua duce certio miserit omis te ualitulo ista deserit lepre. Quod eũ factu
fuerit: hane uicissitudinẽ tuio saluatori cõpensa. ue om̃s iussu tuo ꝑtortum orben¬
romanis qunc gełe pes caurentur . Tu aut̃ te ie sum in hac purifica ut relicta omi
& orationib: insistebat. Car̃ gͦ se amilitib conuentum uidit credidit se ad coro¬

Expanded text:
isto illorum Domino, dare tibi sanitatis recuperandae consilium. Audi ergo monita nostra, et fac quaecunque indicamus tibi. Silvester episcopus cclericis latebram fovet. Hunc cum ad te adduxeris, iste tibi pietatis piscinam ostendet, in quam dum te tertio merseris, omnis te valetudo ista deseret leprae. Quod dum factum fuerit, hanc vicissitudinem tuo Salvatori compensa, ut omnes jussu tuo Romanum ecclesiae restaurentur. Tu autem in hac parte purifica te, ut relicta omni et orationibus insistebat. At ubi a militibus se conventum vidit, credidit se ad mar
Abbreviated transcription (Latin):
modũ sortito monasterii. & animarũ reliqͥt curã. Alterũ uero nomine¬
ultanũ diuturna monasterii ꝓbatione adheremitalẽ uitam amultis
iã annis ab eodẽ electũ. qͥ relictis om̃ib curis & reb nudus ad frẽm suũ qͥ
iã theoricã pascebat uitã solus ꝓfectus ẽ labori cotidiano &orationibis
cõtinuis deseruientes annũ integrũ ibidẽ philosophant᷑. Tunc quibus¬
dã causis in grauescentib apopło uł arege uir altioris ingenii ad consiliũ
uocatꝰ ĩmo ȩtiã cõpuls desidatũ sibi heremi dimisit locũ. Omãq animo ꝑui¬
gili tractans acturbatã. eẽ ꝓiuntiã gentiliũ incursione ꝓspiciens necibi diu-¬
tnũ monasterialẽ ordinẽ ꝑpensans ad galliarũ littora dimissis ordinate om̃ib: na¬
ẽ & monasteriũ ĩloco ñcupate latiniaco construx̃. Ac non multopꝰ pͥmo fr̃ib
ordinatis : cũ rege flodoueo. & patricio herconaldo it̃agens. infirmitate corꝑis¬

Expanded text:
m sortito monasterii et animarum dereliquit curam; alterum vero Ultanum, diuturna monasterii probatione ad heremitalem vitam multis iam annis ab eodem electum. Derelictis omnibus curis et rebus, nudus ad fratrem suum, qui iam theoricam pascebat vitam, solus profectus est. Labore cottidiano et orationibus continuis deservientibus, annum integrum ibidem phylosophantur. 9. Tunc, quibusdam causis ingravantibus, ad populo vel regi altiores ingeni ad consilium vocatus, immo etiam conpulsus, desideratum sibi herimi dereliquids locum. Omniaque animo pervigili tractans ac turbatam esse provintia gentilium incursione perspiciens nec ibi diuturnum monasterialem ordinem perpinsans, ad Galliarum litorus, monasterium in loco nuncupante Latiniaco construxit. Hac non multum post, fratribus ordinatis, cum rege et patricio iter agens, infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
na. Etqͥa ipsiꝰ eecłe dedicatio inter .xxx. parabat᷑ dies: in quodã loco p̃fato¬
inporticu interĩ corpꝰ scm̃ sũma cũ diligentia cꝰtodiebat᷑. Ac posttantos dies
ita inlesũ reꝑtũ. est quasieadẽ hora dehac luce fuiss& egressus. Reuertentes gͦ
iuxta morẽ ꝓpe altar reconditur : ibiq annis iIͦI. demoratur. Constructa
uͦ adorientẽ altaris partẽ domũcula. ibi post tot annos ĩmaculatũ corpꝰ reue¬
rentissimis subuectũ epĩs idẽ eligio & adbto transfertꝰ sine ulla putredine. u¬
id feb̃r. Ubiȩtiã recta fide petentib merita illiꝰ clarescunt diuinis uirtuti¬

Expanded text:
ur. Et quia ipsius eclesiae dedicatio inter triginta parabatur dies, in quodam loco in porticu interim corpus sanctum summa cum diligentia custoditur ac post tantos dies ita inlaesus invenitur, acsi eadem hora de hac luce fuissit egressus. Reverenter ergo iuxta morem prope altare reconditur, ibique fere annis quatuor demoratur. Constructus vero ad orientalem altaris partem domuncolam, ibi post tot annos inmaculatum corpus reverentissimis subvectus episcopis Eligio et Audopertho transfertur sine ulla putridine, ubi etiam recta fide petentibus merita illius clarescunt divinis virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
publia conclamabant. & ut lupum occidendum eẽ indefensio¬
nem gregis sui dicebant & tractabant: omãq peccata adõ in¬
dubitant̃ eẽ. credendum posse dimitti his qui hoc facere ac ꝑ¬
sicere potuissent. Nec dm̃ timebant nec hominibis reuerentes
& ut eoꝵ causa diffidentię cunctis in notescer& elaborauit & pu
publicis gestis conuenti. non sunt ausi conferre.
inauditum hominum genus ꝑuersum ac uiolentum: ue¬
lut sul ꝓfessione continentium ambulantes qui circilliones dice¬
bant᷑ & erant in ingenti numero & turbis ꝑ om̃s fere africa¬
nas regiones constituti qui malis imbuti doctoribus audatia

Expanded text:
publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensiopublice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt ausi conferre. inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ ecđa praediçabat: paratus semꝑ poscentibis reddere ra¬
tionem defide & spe que indm̃ est.
Et eius dicta atq:
excerta maxime donatiste in eadem ipponiensi uel uicina
manentes ciuitate ad suos deferebant episcopos. Que cũ audis¬
sent & contra forte aliquid dicerent. aut asuis refellebantur.
aut eadem responsa adscm̃ augustinum deferebantur. Eaq:
comꝑta patienter & leniter. & ut scriptum est cũ timore &tre¬
more salutem hominũ oꝑabatur : ostendens quã nihil refer
dẽ iugiter agebantur. Nam & epłas priuatas ad quosq eius¬
dẽ erroris epõs eminentes scilic& & laicos dedit. ratione reddita
ammonens atq exortans: ut uel abilla se prauitate corrigerent.
uł certe ad disputationem uenirent. Atilli causa diffidentiȩ qͥdẽ
umquã rescribere uoluerunt : sed furiosa loquebantur atq
seductiem & deceptorẽ animarũ augustinum eẽ: ⁊ pͥuatim &

Expanded text:
Domini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere raDomini Ecclesia praedicaret, paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe, quae in Deum est. Et ejus dicta atque excepta, maxime Donatistae in eadem Hipponensi vel vicina manentes civitate, ad suos episcopos deferebant. Quae cum audissent, et contra forte aliquid dicerent, aut a suis refellebantur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum deferebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, et, ut scriptum est, cum timore et tremore salutem omnium operabatur : ostendens, quam nihil illi dem jugiter agebantur. Nam et epistolas privatas ad quosque ejusdem erroris episcopos, et eminentes scilicet laicos dedit, ratione reddita admonens atque exhortans, ut vel ab illa se pravitate corrigerent, vel certe ad disputationem venirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et
Abbreviated transcription (Latin):
suam insinuante uoluntatem : omnibq audientib gratulan¬
tib atq id fieri ꝑficiq ingenti desidio clamantibis episcopatum
susciꝑe contra morẽ ęccłȩ suo uiuente epõ prb̃t recusabat.
Dũq illi fieri solere ab o mĩbus suader&eur. atq id ignaro trans¬
marinis & africanis ecłȩ exemplis ꝓbaretur. compulsus atq
inse postea fieri non debuisse. ut uiuo epõ suo ordinaretur. &
dixit & seripsit ꝓpter concilii uniuersalis uetitum quod iam or¬
dinatus didicit. nec quod sibi factum esse doluit aliis fieri uolue
Unde etiam satagit ut conciliis constitueretur episcopoꝵ abordina¬
torib debere ordinandis uel ordinatis omnium statuta sacer
multo instantius ac feruentius maiori auctoritati. non ad huc
inuna tantũ regione sedubicumq rogatus ueniss&. uerbum
salutis ȩt̾ne alacriter ac suauiter pullulante atq crescente

Expanded text:
suam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulansuam insinuat tunc voluntatem: omnibusque audientibus gratulantibus, atque id fieri perficique ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere contra morem Ecclesiae suo vivente episcopo presbyter recusabat. Dumque illi fieri solere, ab omnibus suaderetur, atque id ignaro transmarinis et Africanis Ecclesiae exemplis probaretur, compulsus atque in se postea fieri non debuisse, ut vivo suo episcopo ordinaretur, et dixit, et scripsit , propter concilii universalis vetitum, quod jam ordinatus didicit: nec quod sibi factum esse doluit, aliis fieri voluit. Unde etiam sategit, ut conciliis constitueretur episcoporum, ab ordinatoribus deberi ordinandis vel ordinatis omnium statuta sacerdmulto instantius ac ferventius, majore auctoritate, non adhuc in una tantum regione, sed ubicumque rogatus venisset, verbum salutis aeternae alacriter ac gnaviter pullulante atque crescente
Abbreviated transcription (Latin):
Ile uero beatus senex ualerius cȩteris exhoc amplius exultans &e do
gras agens. de concessu sibi speciali benefitio mȩtuere coepit ut est
humanus animus ne abalia eccła sacerdote priuata adepiscopa¬
tũ quacreretur & sibi auferretur Nam & id ꝓueniss& nisi hoc i¬
dem ep̃s cognito ad locum secretum eũ transire curass& atq occulta¬
tũ aquerentibis minime inueniri fȩciss&. Vnde amplius formidans
idem uenerabilis senex & sciens se corꝑe & ȩtate infirmissimũ. cogit
secretis lit teris apud primatum episcopoꝵ Rartaginensem. alligans
in becillitatẽ corporis sui aȩtatisq grauitatem & obsecrans ut iꝓponi¬
ensi ȩcde ordinaretur ep̃s quod suę cathedrę nontam succeder&:
sed consacerdos acceder& augustinus. Et qui optinauit & rogauit
satagens rescripto impetrauit: Et postea petito adiusitandũ¬
adueniente adecctam ipponiensem. tunc primate numedie. mega¬
& dericis omib ipponiensib & uniuerse plebi inopinata cunctis

Expanded text:
le vero beatus senex Valerius caeteris ex hoc amplius exsultans, et Deo gratias agens de concesso sibi speciali beneficio, metuere coepit, ut est humanus animus, ne ab alia Ecclesia sacerdote privata, ad episcopatum quaereretur, et sibi auferretur: nam et id provenisset, nisi et hoc idem episcopus cognito, ad locum secretum eum transire curasset, atque occultatum a quaerentibus minime inveniri fecisset. Unde amplius formidans idem venerabilis senex, et sciens se corpore et aetate infirmissimum, egit secretis litteris apud primatem episcoporum Carthaginensem, allegans imbecillitatem corporis sui aetatisque gravitatem, et obsecrans ut Hipponensi Ecclesiae ordinaretur episcopus, quo suae cathedrae non tam succederet, sed consacerdos accederet Augustinus. Et quae optavit et rogavit satagens, rescripto impetravit. Et postea petito ad visitanduadveniente ad Ecclesiam Hipponensem tunc primate Numidiae Megaet clericis omnibus Hipponensibus, et universae plebi inopinatam cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
bentes ea que dicebãtur excepta dsscribentes & inde iam ꝑtotum
africȩ corpus praedara doctrina. odorq suauis sunmus xpĩ diffu¬
sa a maniftstata est. Congaud&e quoq id comꝑta eccłia di transma¬
mina. qm̃ sicut dũ patitur unũ menbrũ cõpatiuntur om̃a men¬

Expanded text:
bens, etiam ea quae dicebantur excepta descripsit. Et inde jam per totum bens, etiam ea quae dicebantur excepta descripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei transmarina. Quoniam sicut dum patitur unum membrum, compatiuntur omnia me
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti tempore de ipponiensi ciuitate ꝓfectus adeam ampliꝰ
non remeauit: Ac sic ꝑmemoratum dĩ hominẽ omniũ cordibis
uel qui aderant uel qui absentes illa que gesta s̃ cagnouer̃ errorũ
ille ablatus: catholica est intimata acretenta sincera religio¬
salutis uerbum cũ omĩ fidutia aduersus africanas hereses: maxi¬
meq contra donatistas manicheos & paganos libris confecas. & re¬
de dono leuare in africa eccła catholica exorsa est caput. que multo
ãpose ills conualescentib hereticis p̃cipueq rebaptizandi donatistȩ
pare maiore multitudine a froꝵ seducta. & praessa & obsessa iace¬
ba Obhoc eius libros atq tractatus mirabili dĩ grã ꝓcedentes ac
ꝓfiuentes omni instructos ratione copia. atꝰauctoritate sanctarũ
scripturarũ: ipsi quoq her&ici concurrentes cũ catholicis ingenti
ardore audiebant. Et quisquis ut uoluit & potuit notarios adhi¬

Expanded text:
sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eam amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religiosalutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris confectis, et reque, adjuvante Domino, levare in Africa Ecclesia catholica exorsa est caput, quae multo tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque rebaptizante Donati parte majorem multitudinem Afrorum, seducta et oppressa jacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhi
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem secum errore constiaitum. cũ eodem congredi pauitabat
Uerumtam̃ suoꝵ maxime instantia coactus ac uerecundatus: ꝓmi¬
sit in cõminus se eẽ. uenturũ. certamenq: disputandi subiturũ.
Unde condicto & loco conuenerunt inunum: concurrentibus quã
plurimis studiosis turbisq curio is & aꝑtis notarii tabulis dispu¬
tatio & cepta & pͥmo & sccło finita est. Inqua ille manicheus praę¬
ceptor ut se gestorũ contin& fides nec catholicam ad sertionem po¬
tuit uacuare. nec manicheoꝵ sectam subnexam ueritati ualuit com¬
ꝓbare. Sed responsione defitiens ultima: conlaturũ secum suis ma¬
iorib ea que repellere non potuit ꝓsecutus est. Et sibi forte dehis
satis minime fecissent suę animę consulturum. atq ita ab omĩb
apud quos magnus & doctus uidebatur. nihil ualuisse in sue sec¬
te ad sertione iudicatus est. Qua ille confusione affectus. &

Expanded text:
in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec Manichaeorum sectam veritate subnixam valuit comprobare: sed responsione deficiens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus est; et si sibi forte de his satis minime fecissent, suae animae consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ase ep̃s implere minime posse cernebat. Unde accensa & ar¬
dens leuata suꝑ candelabrũ lucerna: omĩb qui in domo erant
lucebat. Et postea currente & uolante huimodi fama. bono p̃¬
cedente exemplo. accepta ab epis potestate: prbi nonnulli cora
episcopis popłis tractare coeperunt. Cane in illa tunc
nanicheorũ pestilentiã quã plurimos¬
quã plurimos
ciues uł peregrinos & infȩcerat & penetrauerat: seducente &
decipiente eiꝰdẽ heresis quodã prbo nomine fortunato. ibi¬
dem conuersante atq manente. In terea ipponiensi ciuer
ł peregrini xpĩant. tam catholici quã etiam dona tiste
Quod idẽ ut scriptum est paratus ad confessionem omĩ poscenti
se rationem defide & spe que indm̃ est: potensq exhortari in.
doctrina sana. & contradicentes redarguere minime rennuit:
ad illũ fortunatum id detulerunt: petentes exhortantes acflagi¬
tantes : quod id minime recusar&.¬
ane qm idem fortuna

Expanded text:
a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ara se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente exemplo, accepta ab episcopis potestate, presbyteri nonnulli coram episcopis populis tractare coeperunt verbum Dei. CManichaeorum pestilentia quamplurimos cives et peregrinos infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam Catholici quam etiam Donatistae Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes, quod id minime recusaream idem Fortunat
Abbreviated transcription (Latin):
pletũ est Residium, Factusq prb̃t monas teriũ intra ȩcđam mox
pnstiale & cum dĩ seruis uiuere coepit. secundum modũ & re¬
culam sub scĩs apłis constitutam : maxime ut nemo quic quã
opum in illa societate haber& sedeis eẽnt. omã cõmunia. &
Dsgribueretur unicuiq sicut opus erat. Iuod iam ipse prioi
secerat: dũ de transmarinis ad sua remeass&. Sanctus i¬
concederetur talis qui poss& uerbo dĩ & doctrina salubri ece-¬
tam dnĩ aedificare. Cui rei se homo natura grecus minusq la¬
tina lingua & litteris inscructus minus utilem praęuidebat: eidẽ
prb̃o potestatem dedit securam ęccłe euuangelium praedicandi
ac frequentissime tractandi: contra usum quidẽ. & consuetudi¬
nem africanarũ ecdesiarum. Unde etiam nonnulli epĩ detra¬
hebant. sed ille uir uenerabilis ac ꝓuidus inorientalib eccłus
idexinore fieri sciens & certus. & utilitati ęccłe consulens obtrectã¬
tium non curabat linguas: dum modo factitaretur aprbo quod

Expanded text:
verbum Dei. Factus ergo presbyter monasterium intra ecclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dũ inhonore utile dnõ adomẽ opus bonum paratum in omiloco
ipponiensi catholicę ualerius sc̃r̃ episcopatũ gerebat: Iuicum
flagitante ȩccłiastica necessitate de ꝓuidendo & ordinando prbo
ciuitati plebem dĩ alloquer&ur & exortaretur: iam scienter
catholicum scĩ augustini ꝓpositum et doctrinam: manu iniec¬
ta. qm̃ & idem in popło securus & gnarus: quid futurũ eã.
adtestabatur: Solebat autẽ laicus ut nob dicebat abeis tan¬
tum ecclesiis quę nonhaberent episcopos: suã abstinere pre¬
sentiam: Cum gͦ tenuer̃ ut & intalib consu&um est epõ ordi¬
nandũ intulerunt : id uno consensu & desiłio fieri ꝑficiq peten¬
tib magnoq studio & damore flagitantib ubertim eo flente
non nullis quidẽ lacrimas eius ut nob̾ ipse retulit: tnc suꝑ¬
be int̾p̃tantib & tamquã eum consolantib ac dicentib quia
& locus presbiterii. lic& ipse maiori dignus e&. ꝓpinquara

Expanded text:
dum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco dum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni loco Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ip
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃sentes & absentes sermonib ac libris docebat. Contigit¬
nforte eodem tẽꝑe. ut quidã ex his quos dicunt agendes inre¬
bus¬
apud ipponem regium constitautus bene xpĩanus dm̃q timens
comꝑta eius bona fama atq doctrina desideraret. atq obta¬
uit eum uidere: ꝓmittens se posse mundi huius om̃s cõtẽpne¬
re cupitates atq illecebras si aliquando ex eius ore uerbum¬
dĩ audire meruiss& Quod cũ adse fideli fuiss& relatione dela¬
tũ. liberari animã cupiens abhuius uite ꝑiculis morteq aet̃¬
na: ad iemoratam ultro atq confestim uenit ciuitatem: & ho¬
minẽ uisũ allocutꝰ frequentius atq exortatus est quantũ ds̃
donauit: ut quod dõ uouerat reddidiss&: acse illi dedie indien
facturũ pollicebatur nec tam̃ in eius tunc hoc impleuit praesen¬
tia: Sed uacari utiq & in ane. eẽ non potuit: qđ ꝑtale uas mun¬

Expanded text:
et praesentes et absentes sermonibet praesentes et absentes sermonibforte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebusapud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, comperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum pollicebatur, nec tamen in ejus tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mun
Abbreviated transcription (Latin):
habes & da pauperib & habebis thesaurum incelis. & ueni
sequere me: & suꝑ fidĩ fundam̃tũ aȩdificare desidans. non ligna
foenum. stipulam : sed aurũ. argentum. lapides pretiosos :¬
terat tunc annis maior .xxx. sola suꝑstite matre sibiq
adherente: & de suscepto eius ꝓposito seruiendi dõ amplius
quã decarnis nepotib exultante: nam iam pat̾ eius antea de¬
functus erat. Renuntiauit etiã scolasticis quos rethor docebat
ut sibi magistrũ alium ꝓuider&: eoqđ seruire ipse dõ decreus¬
s& Ac placuit ei percepta grã cũ aliis ciuib et amicis suis dõ
pariter seruientibus: ad africam & ꝓpͥam domum agrosq reme¬
are Ad quos ueniens & in quib constitutus ferme triennio. &a
se iã alienatis cumhis qui ei ͤadherebant dõ uiuebat: ĩeiunus
⁊ orationibus bonis operib in lege dnĩ meditans die ac nocte
& dehis quȩ sibi dr̃ cogitanteͥ atqr orante intellecta reuelabat

Expanded text:
a pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . Et super fidei fundamentum aedificare desiderans, non ligna, fenum, et stipulam; sed aurum, argentum, et lapides pretiosos. Et erat tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adhaerente, et de suscepto ejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipse decres. Ac placuit ei percepta gratia cum aliis civibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam alienatis c, orationibus, bonis operibus in lege Domini meditans die ac nocte. Et de his, quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓipsa uel contra ipsam heresim diceretur: & p̾renit dĩ li¬
beratoris lem̃tia sui sacerdoris cor ꝑtractantis ut contra
illũ errorem incidentes legis soluerentꝰ quaęstiones Atq
ita edoctus: sensim atq paulatim heresis illa miseratio¬
ne diuina eius exanimo expulsa est: Protinusq infide
catholica confirmatus: ꝓficiendi in religione eidẽ amoris¬
ardore renatus est : quo ꝓpinquantib: dieb sȩ paschȩ salutis

Expanded text:
pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei lipro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones: atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoriardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis
Abbreviated transcription (Latin):
uelare & confiteri. honorificum est.
de numero curialium. parentibus honestis & xpĩ¬
anis ꝓgenitus erat altus: & erat alitus ac nutritus eoꝵ cura
& diligentia. impensisq secularib litteris eruditus ad pri¬
me omnib uidelic& disciplinis imbutus quas liberales uo¬
cant. Nam & gram maticam prius inciuitate : & rethoricã
inafricȩ capite cartagine postea docuit. Consequenti etiã
tẽpore transmare in urbe roma. & apud mediolanium
ubi tunc imperatoris ualentiniani minoris comitatus
fuerat constitutus: Inqua urbe tunc episcopatum admi¬
nistrabat acceptissimus dõ. & inoptimis uiris praedarissi¬
mus sacerdos ambrosius: Huius interea uerbi dĩ p̃dicato¬
ris frequentissimis in eccła disputationib assistens: inpo¬
pło intendebat suspensus atq affixus. U erum ali¬
quando manicheoꝵ aput Rartaginem ad olescens fuerat
errore seductus & idõ suspensior cęteris ad erat. nequid uł

Expanded text:
velare et confiteri, honorificum est . velare et confiteri, honorificum est . de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cura, et diligentia impensisque, secularibus litteris eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempore trans mare in urbe Roma, et apud Mediolanum, ubi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus fuerat constitutus. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel
Abbreviated transcription (Latin):
placendũ . ẽ. fidelibus : de predicti uenerabilis uiri &ortu & ꝓ
cursu. & deuitȩ fine quę ꝑ eum didici & exꝑtussum quã plu-¬
rimis annis eius inherens karitati: ut dñs donauerit expli-¬
candum suscipio uires: Summam queso maiestatem quo
minus huius modi ame arreptũ iter geram & ꝑagam. ut
nec patris luminum offendam ueritatem: nec honoꝵ ȩccłȩ
gam ea omã insinuare quȩ idem beatissimus augustinus insu¬
is confessionum libris desem& ipso qualis ante ꝑceptam grãm fu¬
erit : qualisq iam sũpta uiuer& designauit hoc aut̃ facere uo¬
luit ut ait apts. ne dese quisquã hominum supra quã se eẽ
dnĩ de ꝓpria liberatione ac munere querens ex his uide¬
lic& quȩ iam ꝑceperat. & fraternas preces poscens dehis
quȩ accipere cupiebat: Sacram̃tũ igitur regis ut angłica aue¬
toritate ꝓlatum est : bonũ est abscondere. Oꝑa aut̃ dnĩ. re¬

Expanded text:
placendum est fidelibus, de praedicti venerabilis viri et exortu, et placendum est fidelibus, de praedicti venerabilis viri et exortu, et procursu, et debito fine, quae per eum didici, et expertus sum, quam plurimis annis ejus inhaerens charitati, ut Dominus donaverit, explicandum suscepi. Verum summam quaeso majestatem, quo munus hujusmodi a me arreptum ita geram et peragam, ut nec Patris luminum offendam veritatem, nec bonorum Ecclesgam ea omnia insinuare, quae idem beatissimus Augustinus in suis Confessionum libris de semetipso, qualis ante perceptam gratiam fuerit, qualisque jam sumpta viveret, designavit. Hoc enim facere voluit, ut ait Apostolus, ne de se quisquam hominum supra quam se esse Domini, de propria liberatione ac munere quaerens, ex iis videlicet quae jam perceperat; et fraternas preces poscens, de iis quae accipere cupiebat. Sacramentum igitur regis, ut angelica auctoritate prolatum est, bonum est abscondere: opera autem Domini re
Abbreviated transcription (Latin):
NSPIR ANTE RERUM OMINIUAI FACTORE & GUBERNATORE
dõ mei memor propositi: quo ꝑ grãm saluatoris omnipo
uita laicorũ. & nunc in offitio episcoporum: studens ex quali¬
cũq accepto ingenio & sermone aedificatione ꝓd esse sçȩ ac
uere xpĩ dnĩ catholicę eccłȩ. deuita & moribus praedestinã¬
ti & suo tẽpore presentati sacerdotis optimi augustini: quȩ
ineodẽ uidi ab eodẽq audiui. minime reticere Idenĩ &iam
ante nos factitatũ fuisse areligiosissimis scẽ matris ȩcłȩ ca¬
tholicę uiris legimis & cõperimis: qui diuino afflati spũ
sermone ꝓpͥo atq stilo & auribiss & oculis scire uolentium.
dicendo & seribendo similia studiosoꝵ notitę intulerunt
quales quãtiq uiri ex cõmuni dominica grã in reb huma¬
nis & uiuere &usq infinem obitus ꝑseuerare meruerint:
dcirco ipse quoq dispensatoꝵ omniũ minimus fide non fic¬
ta qua dnõ dominantium omnibꝗ bonis seruiendũ &

Expanded text:
nspirante rerum omnium factore et gubernatore Deo, mei memor propositi, quo per gratiam Salvatoris omnipot in vita laicorum, et nunc in officio episcoporum, studens ex qualicumque accepto ingenio et sermone aedificationi prodesse sanctae ac verae Christi Domini catholicae Ecclesiae, de vita et moribus praedestinati, et suo tempore praesentati sacerdotis optimi Augustini, quae in eodem vidi, ab eoque audivi, minime reticere debeo. Id enim etiam ante nos factitatum fuisse a religiosissimis sanctae matris Ecclesiae catholicae viris legimus et comperimus, qui divino afflati Spiritu, sermone proprio atque stilo, et auribus et oculis scire volentium, dicendo et scribendo similia studiosorum notitiae intulerunt, quales quantique viri ex communi Domini gratia in rebus humanis, et vivere, et usque in finem obitus perseverare meruerunt. Idcirco ipse quoque dispensatorum omnium minimus, fide non ficta, qua Domino dominantium omnibusque bonis serviendum et
Abbreviated transcription (Latin):
Loq ex intimis cordis medullis omnẽ spem quã habebat
in saȩculo dereliquit: iam non uxorem. non filios carnis: non
diuitias non honores saeculi querens sed do cum suis seriuire
statuit: & in illo & exillo pusillo grege eẽ. studens quẽ dñs al¬
loquitꝰ dicens. Nolite timere pusillus grex: qm̃ cõplacuit pa¬
tri uro dare uob̃ regnũ. Uendite que possidetis & date elemo

Expanded text:
 ex intimis cordis medullis spem omnem quam habebat in saeculo, dereliquit; jam non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
nequis adeũ ingredẽtur. nisi his tantũ horis quib medici ad inspiciendũ
intrabant uł cũ ei refectio inferreretur & ita obseruatũ & facdã est. Omi
illo tẽꝑe orationi uacabat uerbũ dĩ usq ad ipsã suã & tremã egritudinẽ
inp̃misse alacriter & fortiter sana m̃te sanoq consilio ineccta p̃dicabat¬
A enbris om̃ib sui corꝑis in colomis integro aspectu atq auditu. & ut scrip¬
is & nutrituis in bona senectute & nob̵ corã positis ꝓesꝰ cõmendanda
corꝑis depositione sacrifitũ dõ oblatũ est & sepultus est. Testam̃tũ nul

Expanded text:
ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo tempore oratimpraetermisse, alacriter et fortiter sana mente, sanoque consilio in Ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu atque auditu, et astantibis, enutritus in bona senectute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nul
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd inhis piculis faciamus inuenire non possumꝰ quã orationes adcinm dm̃¬
nr̃m ut misereat᷑ nri. Qđipsũ ut scilic& ȩccłas non desererent di dono non¬
nulli pͥdentes ⁊ seĩ uiri & uelle & facere meruer̃ & int̃dentes obtrectantu
asui ꝓposici intentione minime defecerunt. Sane ille scs inuita ꝓlixa
conloquia cõsleuerat post ꝑceptũ baptismũ &iã laudatos. xpĩanos & sac¬
dotes absq digna & cõpetenti poenitentia exire decorꝑe nondebere. Qđ
& ipse fecit ultima qua defunctus ÷ aegritudine. Nam sibi usserat psal¬
mos dauiticos qui s̃ paucissimi depenitentia scribi ipsosq: quat̃nionesia¬
cens in lecto cõtra parietem positos: dieb sue infirmitatis intuebat᷑ & lege¬
bat. & ubtim aciugiter flebat. Et neintentio eiꝰ aquoquã impalireta r
ante dies ferme decem. quã exir& lecorꝑe: a nob̾ postulauit praesentib

Expanded text:
quod in his periculis faciamus, inuenire non possumus quam orationes ad dquod in his periculis faciamus, inuenire non possumus quam orationes ad drum, ut misereatur nostri. quod ipsum, ut scilicet ecclesias non desererent, dei dono nonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentione minime defecerunt. CCXXIX. DOMINO MERITO colloquia consueverat, post perceptum Baptismum, etiam laudatos Christianos et sacerdotes absque digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultima qua defunctus est aegritudine: nam sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebat, et jugiter ac ubertim flebat: et ne intentio ejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
le eẽ. adloca tutiora migrare. Quo audito. siuel om̃s uł aliqͥ dixerint. in
illiꝰ potescate sumꝰ. cuiꝰ irã nullus quocũq uadat euadit. & cuiꝰ mian
ubicũq sit potest inuenire. qui nusquã uult ire siue certis necessitatib
impedits. siue laborare nolens adincerta suffragia. & non adsimienda
Si aut hoc audito abire maluerint. nec illis manen¬
qiuippter illos manebant quia ibi iã nons ꝓpter quos manere ad huc
debeant. Quicũt igitur istomodo fugit ut ecte necessariũ minisceriu illo
apĩ ea quib spirtalit̃ uiuit alim̃ta subtrahantur: alercennars ille ẽ. quiui¬
d& lupum uenientẽ &e fugit qm̃ non est ei cura deouib Haee tͥ quiame
consulusti fr̃ dilectissime. qua ex istimaui ueritate &e certa karitate resen¬
usi sediemeliorẽ si inuenires sequaris sententiã non p̃scripsi. Melius tam̃

Expanded text:
utile esse ad loca tutiora migrare. quo audito si uel omnes uel aliqui dixerint: \'In utile esse ad loca tutiora migrare. quo audito si uel omnes uel aliqui dixerint: \'In illius potestate sumus. cuius iram nullus, quocumque uadit, euadit, cuius misericordiam. ubicumque sit, potest inuenire, qui nusquam uult ire siue certis necessitatibus impeditus siue laborare nolens ad incerta suffugia et non ad finienda istiano. si autem hoc audito abire maluerint, nec illis manenqui propter illos manebant, quia ibi iam non sunt, propter quos manere adhuc debeant. Quicumque igitur isto modo fugit, ut ecclesiae necessarium ministerium illo ahantur, mercennarius ille est. qui uidet lupum uenientem et fugit, quoniam non est ei cura de ouibus. haec tibi. quia me consuluisti, frater dilectissime, qua existimaui ueritate et certa caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen,