comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si legem sanitatis acceptã seruare uo¬
luisses: Nonne tͥ et disposuit et mã¬
dauit quid tang̾es. quid ñ tang̾es
ad retinendã salutẽ: Noliusti audi¬
re adretinendã: audi ad recipiendã.
Langͦre tuo exꝑtus es: qͣm uera ille
iussisset. Lam tandẽ aliqñ homo qͦd
ñ tenuit monitꝰ: audiat uł exꝑtus.
Qͤ duricia ẽ. qͣm nec exꝑientia do¬
cet: Nongͦ te sanabit qͥ talẽ fec̾at
ut nũꝗͣ egrotares. si eiꝰ p̾cepta serua¬
re uoluisses: Nonte sanabit qui fec̃¬
angłos. & te refectum ȩquaturus ẽ
angłis: Nonsanabit factum ad ima¬
ginem suam. qͥ fec̃ cęlum & t̾ram: Sa¬
nabit te. Opꝰ ÷ ut sanari uelis. Sanat
omnino illȩ quẽ libet languidu: sed
ñ sanat inuitum. Quid autẽ beatiꝰ. ꝗͣ
ut tanqͣm inmanu tua sic habeas in
uoluntate sanitatẽ tuã: Si uelles ẽẽ.
maliqͦ sublum honore in hac t̾ra ÷ du¬
catũ ꝓconsulatũ. p̾fecturam si concu¬

Expanded text:
si legem sanitatis acceptam servare vosi legem sanitatis acceptam servare voluisses? Nonne tibi et disposuit et mandavit quid tangeres, quid non tangeres, ad retinendam salutem ? Noluisti audire ad retinendam, audi ad recipiendam. Languore tuo expertus es quam vera ille jussisset. Jam tandem aliquando homo quod non tenuit monitus, audiat vel expertus. Quae duritia est, quam nec experientia docet? Non ergo te sanabit qui talem fecerat ut nunquam aegrotares, si ejus praecepta servare voluisses? non te sanabit, qui fecAngelos, et te refectum aequaturus est Angelis? non sanabit factum ad imaginem suam, qui fecit coelum et terram? Sanabit te; opus est ut sanari velis. Sanat omnino ille quemlibet languidum, sed non sanat invitum. Quid autem te beatius, quam ut tanquam in manu tua, sic habeas in voluntate sanitatem tuam? Si velles esse in aliquo sublimi honore in hac terra; ducatum, proconsulatum, praefecturam si concu
Abbreviated transcription (Latin):
dolore. magnam mercedẽ. D s̃ te quẽ
fec̃: et certus curat et gratis. Fer¬
to gͦ manus eiꝰ. o anima quȩ benedi¬
cis eum: non obliuiscens retͥbuciõe
eiꝰ. s anat enĩ om̃s languores tuos:
qui redimit de corruptione uitã
tuam. Inde sanat om̃s languores
tuos: ꝙ redimit de corruptione iu¬
tam tuam. Ecce corpꝰ qͦd corrũpit᷑:
aggrauat animã. Uitã gͦ ht᷑ anima:
in corꝑe corruptibili. Qualẽ uita̾: O¬
nera patit᷑: ponła sustinet. Ad ipsũ
dm̃ cogitandum sic̃ digñ: ab homĩe
cogitaridm̃: qͣnta impediunt. uelut
int̾pellantia de necessitate corruptio¬
nis hiunanȩ. qͣnta se uocant. qͣnta de
sublimi intentione detorqͤnt: qͣnta
int̾pellant. Quȩ turba fantasmatũ:
qͥ ppłi suggestionum. Totum hoc
in corde humano: tanꝗͣ de u̾mibuᷤᷤ
corruptionis hꝰ scatet. Exaggeraui¬
mꝰmorbũ: laudemꝰ et medic̃. Nõ gͦ
te sanabit. qui fec̃ talẽ qͣł ñ egͦtares.

Expanded text:
dolorem, magnam mercedem. Deus te, quem dolorem, magnam mercedem. Deus te, quem fecit, et certus curat, et gratis. Ferto ergo manus ejus, o anima, quae benedicis eum, non obliviscens retributiones ejus; «sanat» enim «omnes languores tuos.» 6. «Qui redimit de corruptione vitam tuam.» Inde sanat omnes languores tuos, quia redimit de corruptione vitam tuam. Ecce corpus quod corrumpitur, aggravat animam . Vitam ergo habet anima in corpore corruptibili. Qualem vitam? Onera patitur, pondera sustinet. Ad ipsum Deum cogitandum, sicut dignum est ab homine cogitari Deum, quanta impediunt, veluti interpellantia de necessitate corruptionis humanae? quanta revocant? quanta a sublimi intentione detorquent? quanta interpellant? quae turba phantasmatum? qui populi suggestionum? Totum hoc in corde humano, tanquam de vermibus corruptionis hujus scatet. Exaggeravimus morbum, laudemus et medicum. Non ergo te sanabit, qui fecit talem qualis non aegrotares,
Abbreviated transcription (Latin):
guorib. corꝑis quanta homines to¬
lerent: ut paucos diesuicturi mori¬
ant᷑. & hos paucos diesincertos. Mul¬
ti enim post tolerantiaᷤ magni do¬
loris. cum a medicis secarent᷑. aut
int̾ manꝰ medicoꝵ mortui sunt:
aut iam sani. irruente aliqͣ egͥtudi¬
ne defuncti s̃. si tã sꝓpinqͣm mortẽ
sꝑarent: illos ĩmensos dolores ñ sus¬
ciꝑent. tolerandos. Tu ñ toleras ad
incertũ. Qui ꝓmisit sanitatẽ: ñ
pot̾ falli. E allitur medicꝰ aliqͣndo:
et ꝓmittit sanitatẽ. de corpore hu¬
mano. Quare fallit᷑: Quia hoc
curat quod ñ fecit. Ds̃ fec̃ corpꝰ tuũ:
ds fecit animã tuam. Nouit quẽ¬
ad modũ recreẽt & quod creauit.
Nouit quẽ admodum reformet
qͦd ipsȩ formauit: tu tantũ sub
manib medici esto. O dit enim re¬
pellentem manꝰ suas. Non fit hoc
in medici hominis manib Ligari
se uolunt homines et secari: dati¬
daturi ꝓ incerta santate. & certo

Expanded text:
guoribus corporis quanta homines toguoribus corporis quanta homines tolerent, ut paucos dies victuri moriantur, et hos paucos dies incertos. Multi enim post tolerantiam magnorum dolorum, cum a medicis secarentur, aut inter manus medicorum mortui sunt, aut jam sani, irruente aliqua aegritudine, defuncti sunt. Si tam sibi propinquam mortem sperarent, illos immensos dolores susciperent tolerandos? Tu non toleras ad incertum: qui promisit sanitatem, non potest falli. Fallitur medicus aliquando, et promittit sanitatem de corpore humano. Quare fallitur? Quia non hoc curat quod fecit. Deus fecit corpus tuum, Deus fecit animam tuam; novit quemadmodum recreet quod creavit, novit quemadmodum reformet quod ipse formavit: tu tantum sub manibus medici esto; odit enim repellentem manus suas. Non fit hoc in medici hominis manibus. Ligari se volunt homines, et secari; daturi pro incerta sanitate certum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpicius fit omnib iniquitatib tuiᷤᷤ.
Post remissionẽ peccatorũ: corpꝰ in¬
firmũ geris. Necesse sint ẽ quedã desi¬
deria carnalia. que te titillent. ce qͥ
tͥ sugg̾ent delectationes illicitas: s¬
de languore tuo ueniunt. Adhue
enĩ infirmã carnem g̾is: ñdum ẽ.
absorta mors inuictoriã. Non dũ
corruptibile hoc induit incorrup¬
tionem. Adhuc quibꝰdã ꝑturbatio¬
nib etiã ip̃a anima quatit᷑. P ost
aliqͣndo quibꝰdam consentit: capit᷑.
Languor ẽ. Sanat et om̃s languoreᷤᷤ
tuos. Sanabunt᷑ om̃s languores tui:
nolitim̾e. Magni sunt inquies. s
maior ÷ medicꝰ. Omipi medico. nullꝰ
languor in sanabilis ocurrit: tan¬
tum tu curari sine te. manꝰ eiꝰ ne re¬
pellas. Nouit quid agat. Non tan¬
tum delecteriscum fouet: s etiã
toleres cum secat. Tolera medicina¬
lem dolorẽ: futurã cogitans sani¬
tatem. Uidete frẽs mei inistis lan¬

Expanded text:
«propitius fit omnibus iniquitatibus tuis.» «propitius fit omnibus iniquitatibus tuis.» Post remissionem peccatorum corpus infirmum geris: necesse est sint quaedam desideria carnalia quae te titillent, et quae tibi suggerant delectationes illicitas; de languore tuo veniunt. Adhuc enim infirmam carnem geris, nondum est absorpta mors in victoriam, nondum corruptibile hoc induit incorruptionem : adhuc quibusdam perturbationibus etiam ipsa anima quatitur post raliquando quibusdam consentit, capitur. Languor est; «sanat» et «omnes languores tuos.» Sanabuntur omnes languores tui, noli timere. Magni sunt, inquies: sed major est medicus. Omnipotenti medico nullus languor insanabilis occurrit: tantum tu curari te sine, manus ejus ne repellas; novit quid agat. Non tantum delecteris cum fovet, sed etiam toleres cum secat: tolera medicinalem dolorem, futuram cogitans sanitatem. Videte, fratres mei, in istis lan
Abbreviated transcription (Latin):
picius fit om̃ib iniquitatib tuis:
quisanat om̃s infirmitates tuas.
Qui redimet de interitu uitã tuã.
qui coronat te inmiseratione et
et miscd̃ia. Qui satiat inbonis desi¬
dium tuum: renouabit᷑ ut aquilȩ iu¬
uentꝰ tua. Ecce retͥbuciones. Quid
debebatur peccatori. nͥ suplicium:
Quid debebat᷑ blasphemo. nͥgehen¬
na ignis ardentis: Nompsa retͥbuit.
Ne ex pauescas. ne exhorrescas: ne si¬
ne amore timeas. Noli obliuisci omᷤ
retͥbuciones eiꝰ bonas: & mutare
iam ne exꝑiaris retͥbuciones. Quid
dicã: oalas: Suustas: ñ malas. A
hȩc quȩ pat̾is mala: mala sunt. Si enĩii.
iusta sunt: bona sunt. s tͥ patienti
hȩc mala sunt. Nonuis ut mala sunre
tͥ. quȩ iusta sunt dei: Nonsit mala in
conspectu dei iniquitas tua. Nonenĩ
cessauit uocare. aut uocatũ neglexit
instruere: aut instructum cessauit
ꝑ fic̾e̾: aut ꝑfectum neglexit corona¬
re. Quid dicis quia especcator: Con¬
uertere: ce accipe retͥbuciones istas.

Expanded text:
ropitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos. Qui redimet de corruptione vitam tuam, qui coronat te in miseratione et misericordia. Qui satiat in bonis desiderium tuum: renovabitur sicut aquilae juventus tua.» Ecce retributiones. Quid debebatur peccatori, nisi supplicium? quid debebatur blasphemo, nisi gehenna ignis ardentis? Non ipsa retribuit: ne expavescas, ne exhorrescas, ne sine amore timeas. Noli oblivisci omnes retributiones ejus bonas; et mutare jam, ne experiaris retributiones ejus: quid dicam? malas? Si justas, non malas. Ad haec quae pateris mala, mala sunt: si enim justa sunt, bona sunt; sed tibi patienti haec mala sunt. Non vis ut mala sint tibi, quae justa sunt Dei? Non sit mala in conspectu Dei iniquitas tua. Non enim cessavit vocare, aut vocatum neglexit instruere, aut instructum cessavit perficere, aut perfectum neglexit coronare. Quid dicis? Quia es peccator? Convertere, et accipe retributiones istas;
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ es iusto: Innecessitatib tantũ cor¬
poralib. Quib si defu̾int supplem̃ta
ate: ñ deerunt adõ. Qͦdgͦ facis: tͥ
plus prodest. Das mendico tͣnseunti
et petenti: quęris et iustum cui des.
ꝑquẽ recipiaris intabnacula ęt̾na:
qͥa qͥ recipit iustũ in nomine iusti. m̾¬
cedem iusti accipiet. Mẽdicꝰ te quęxit:
iustũ tuquęre. De alio enim dictũ ẽ.
Om̃i petenti te da. Et de alio dictũ
ẽ. De sudet elemosina in manu tua:
donec inuenias iustũ cuitut᷑das eã.
Et sidiu inuenit᷑: diuquȩre. Inue

Expanded text:
turus es justo? In necessitatibus tantum corporalibus; quibus si defuerint supplementa a te, non deerunt a Deo. Quod ergo facis, tibi plus prodest. Das mendico transeunti et petenti: quaeris et justum cui des, per quem recipiaris in tabernacula aeterna; quia «qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet» . Mendicus te quaerit, justum tu quaere. De alio enim dictum est, «Omni petenti te da» : et de alio dictum est, Desudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum, cui eam tradas. Et si diu non invenitur; diu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rena in habitatio. sensũ multa cõgi¬
tantem. nͨ implet᷑ in anima mea: ñ ꝑ¬
ficit᷑. Aliȩ de corruptione delectatio¬
nes indigentiarum detorquent me
ab illa. Quando satiabit᷑ desid̃ium
meũ inbonis: Quando queris: Re¬
nouabit᷑ sicut aquilȩ iuuentus tua
Queris gͦ quando satiet᷑ inbonis a¬
nima tua: Qnͣdo renouata fuerit
iuuentꝰ tua. Et addidit. sic̃ aquilȩ.
Profecto hic aliqͥd latet. Quod tam̃
dici de aquila solet ñtaceamꝰ: qr ñ
ẽ abre hoc intellig̾e. Illud tam̃ mͦ
insinuatum sit in corcdib nr̃is: nõ
sine causa dictũ esse ab sp̃u scõ. re

Expanded text:
terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, non impletur anima mea, non perficitur: aliae de corruptione delectationes indigentiarum detorquent me ab illa. Quando satiabitur desiderium meum in bonis? quando, quaeris? «Renovabitur sicut aquilae juventus tua.» Quaeris ergo quando satietur in bonis anima tua? Quando renovata fuerit juventus tua. Et addidit, «sicut aquilae.» Profecto hic aliquid latet: quod tamen dici de aquila solet, non tacemus, quia non est ab re hoc intelligere. Illud tantummodo insinuatum sit cordibus nostris, non sine causa dictum esse a Spir
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit: ab ista uia dñi. illa alienat iniqͥ¬
tas. quȩ infidelitas. In hac autẽ uia. id:
infide pia. quisquis ambulat: aut pec¬
catum ñoꝑat᷑ : aut siqͥd a deuiante com¬
mittitur ꝓpt̾ uiã ñ imputatur: & tanꝗͣ
ñ fuerit oꝑatꝰ accipit᷑. Et ideo bene etiã
sic intelligit᷑. ñ enĩqͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ in
uis eiꝰ ambulauer̃: ut hanc iniqͥtatẽ sig¬
nificau̾it q̃ recedit a fide. aut ñ accedit
ad fidem. Quẽ ad modum enini ait dñs de
iudeis. si ñuenisse pecc̃m ñ brent. nec utiq
sine ullo pecc̾o erant anteꝗͣ xp̃c ueniret in¬

Expanded text:
vivit , ab ista via Domini illa alienat iniquitas, quae est infidelitas. In hac autem via, id est, in fide pia, quisquis ambulat, aut peccatum non operatur, aut si quid a deviante committitur, propter viam non imputatur, et tanquam non fuerit operatus accipitur. Et ideo bene etiam sic intelligitur, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt;» ut hanc iniquitatem significaverit, quae recedit a fide, aut non accedit ad fidem. Quemadmodum enim ait Dominus de Judaeis, «Si non venissem, peccatum non haberent» ; nec utique sine ullo peccato erant, antequam Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ñcredidunt. Ergo c̃ũtantur. ⁊ in eum
qͥ iustificat impium pie credant: atq in
illo miscd̃iam peccatis dimissis. ⁊ u̾itatẽ
completisꝓmissis. hoc ÷ uniu̾sas uiasdo¬
mini inueniant: inqͥb ambulantes. ñ

Expanded text:
n crediderunt. Ergo convertantur, et in eum qui justificat impium, pie credant, atque in illo misericordiam peccatis dimissis, et veritatem completis promissis, hoc est, universas vias Domini inveniant: in quibus ambulantes non
Abbreviated transcription (Latin):
milia xp̃i᷑ fructificans ⁊ crescens mnuniu̾¬
somundo: humilit̾ u̾ax. ⁊ u̾acit̾ humiliᷤ.
Exclamet inqͣm. Si dix̾imꝰ qr peccatũ ñ
habemꝰ: nosipsosseducimꝰ. ⁊ u̾itas in nob̾
ñẽ. Qdsi confessi fu̾imꝰ. delicta nr̃a: fide¬
lis ÷ niustus. ut dimittat nob pecc̾a nr̃a.
et mundet nos ab omni iniquitate. Hec
ut dicunt᷑: ita sentiant᷑. Tunc enĩ er it
humilitas uera. si ñ sola ostent᷑ in lingua:¬

Expanded text:
milia Christi, fructificans et crescens in univermilia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostentetur in lingua
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾t᷑ humilitas in nob̃ñ: Prȩsertim qͥa
sequitur unde iste sensus clariꝰ illustret᷑.
om̃sq auferat dubitationis ambages.
Cumenim hoc beat᷑ ioħs dixisset: adiũx̃
Si autẽ confessi fuĩmꝰ delictanĩa: fideł:¬
mundet uos abomũ mniquitate. Quid ħ
dic̃. qͥd contͣdicit. dãpnabilis impietatis
elatio: Sienim ꝓpt̾ arrogantiã deuitã¬
dam. ñ ꝓpt̾ u̾itatem fatendã. ñ dicunt
scĩ se ñ hr̃e peccatum: qͥd ÷ qͦd confitent.
ut remissionẽ mundationemq m̾eant᷑:
An ⁊ hoc fit ut arrogantia deuitet᷑: Qo
mͦgͦ impetͣbit᷑ peccõꝵ ueramundatio:
qͦr̃ ÷ falsa conf essici ᷑. Conticescat gͥ et
arescat elatio fenea suꝑboꝵ. seipsã secdu¬
cens: quȩ maurib hominũ simulata
humilitate dic̃ se hr̃e peccatũ. Quienĩ
doct᷑ne insane ꝑu̾sitate seducunt. Cum
uͦ id incorde suo dicunt: illic seipsos sedu
incorde seducunt: ⁊ in corde suo u̾itatis
lum̃ amittunt. Ex clamet autẽ scã fa¬

Expanded text:
diceretur, Humilitas in nobis non est: praesertim quia sequitur unde iste sensus clarius illustretur, omnesque auferat dubitatione ambages. Cum enim hoc beatus Joannes dixisset, ad junxit: «Si autem confessi fuerimus delicta nostra, fidemundet nos ab omni iniquitate» . Quid hic dicit, quid contradicit damnabilis impietatis elatio? Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter veritatem fatendam, non dicunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur? An et hoc fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitur peccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat igitur et arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde suo dicunt, illic seipsos seducin corde suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem sancta fa
Abbreviated transcription (Latin):
longe simꝰ. ñ tñ de: uͥ desidiis pecc̃i uł facto.
uel dicto. uelcogitatu obediamꝰ ÷ qñ adu̾¬
sus maiora uigilantib. quedã incautis
minuta surrepunt: q̃si adu̾sus nos colli¬
gantur: ⁊ sin̾singula suismolib conter̃:
omnia tñ aceruo nos obruunt. Et ꝓpter
hoc etiam qui ambulant inuiis dñi dic̃t.
dimitte nobis debita nr̃a: qm̃ ad uas dñi
&e ipsa oratio ꝑtinet. ⁊ ipsa confessio: qͣm¬
credit᷑ qͥ iustificat impium. qͥ etiã dixit.
ego sũuia. nemo pecc̃m oꝑatur: s confi¬
tet᷑. Deuiat gͦ cũpeccat: ⁊ ideo pecc̃m uiȩ
ñtribuitur. qͦd a deuiante cõmittit᷑. S:¬

Expanded text:
longe simus, non tamen deest ubi desideriis peccati, vel facto, vel dicto, vel cogitatu obediamus; quando adversus majora vigilantibus, quaedam incautis minuta subrepunt quae si adversus nos colligantur, etsi non singula suis molibus conterunt, omnia tamen acervo nos obruunt. Et propter haec, etiam hi qui ambulant in viis Domini dicunt, «Dimitte nobis debita nostra:» quoniam ad viet ipsa oratio pertinet, et ipsa confessio, quamcreditur qui justificat impium , qui etiam dixit: Ego sum via , nemo peccata operatur, sed confitetur. Deviat ergo cum peccat; et ideo peccatum viae non tribuitur, quod a deviante co
Abbreviated transcription (Latin):
in carne una. Refer ad distantiã maie¬
statis. duo. Duo plane. Non enĩ et nos
u̾bum. Ñ enĩ et nos impͥncipio as̃ apd̃
dm̃. Nenĩ ⁊ nos illȩ ꝑ quẽ fcã sunt oĩa
mirem᷑ inpsalmis. Multa enĩ dic̃ explo¬
na capitis: multa exꝑsona menbroꝵ
Et ħ totũ tanꝗͣ una ꝑsona sit. ita loqͥtꝰ.
Nec mireris qr duo in uoce una: si duo
in carne una. ludas filiꝰ sponsi: ꝑseq̃ns¬
sponsũ. Hoc tec̃ contigit. An et futurorũ¬
exemplũ p̃missum ẽ: Multos enĩ falsos
frẽs passura erat ȩccłia: ut ad huc ⁊ husq iꝰ
finẽ sponsũ illũ filiꝰ ꝑseqͣt᷑. Sienĩ exꝓbras¬

Expanded text:
in carne una. Refer ad distantiam majestatis duo. Duo plane. Non enim et nos Verbum, non enim et nos in principio Deus apud Deum, non enim et nos ille per quem facta sunt omnia miremur in Psalmis: multa enim dicit ex persona capitis, multa ex persona membrorum; et hoc totum tanquam una persona sit, ita loquitur. Nec mireris quia duo in voce una, si duo in carne una. 4. Judas filius sponsi perseqsponsum. Hoc tunc contigit; an et futuroruexemplum praemissum est? Multos enim falsos fratres passura erat Ecclesia, ut et adhuc et usque in finem sponsum illum filius persequatur. «Si» e
Abbreviated transcription (Latin):
s hunuł factꝰ ÷ hõ. Et idẽ ipse altissimꝰ
fundauit eamuiuitatẽ: inqͣ factus:
homo. Itaq et illa mulier sole cooꝑie¬
batur: sole ipso iusticiȩ quẽ ñ cognosẽt. P¬
impii. qua dicti s̃ infine. Ergo erraui¬
mꝰ auia u̾itatis: et iusticie lum̃ ñ lux̃
nob̾. ⁊ solñ ortꝰ ẽ nob: Est gͦ quidã sol
iusticie: qui ñ orit᷑ impiis. Cȩt̾um istũ
solẽ fac̃ oriri suꝑ bonos ⁊ malos. Gͦ ⁊ ami¬
cta erat sole: et gestabat uisc̾ib mascu¬
lũ parit᷑a. Idem ip̃e erat condens syon:
et nascens infyon. & illa mulier ciuitaᷤᷤ
dei eiꝰ luce ꝓtegebat᷑: cꝰ carne gͣuidabat᷑.
o̾ito ⁊ lunã sub pedib habebat: qr mor¬
talitatẽ crescentis et de crescentis carnis

Expanded text:
sed humilis factus est homo; et idem ipse Altissimus fundavit eam civitatem in qua factus est homo. Itaque et illa mulier sole cooperiebatur, sole ipso justitiae quem non cognoscunt impii; qui dicturi sunt in fine: «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Est ergo quidam sol justitiae qui non oritur impiis. Caeterum istum solem facit oriri super bonos et malos . Ergo et amicta erat sole, et gestabat visceribus masculum paritura. Idem ipse erat condens Sion, et nascens in Sion: et illa mulier civitas Dei, ejus luce protegebatur, cujus carne gravidabatur. Merito et lunam sub pedibus habebat , quia mortalit
Abbreviated transcription (Latin):
gine. tanqͣm ĩ solitudine sic̃ in apoca¬
lipsi audiuimꝰ. ꝑsolitulinẽ qͥppe: sig¬
nificari arbit᷑r qͦd sol ita natꝰ ẽ. Hc̃ enĩ
illa mulier peꝑit: rectur ppłm inuir¬
ga ferrea. Hȩc autẽ mulier. antiqua :
ciuitas dĩ: deqͣ inpsalmo dr̃. Gloriosã
de te dicta s̃ ciuitas dei. Hȩc ciuitas
initiũ ht̃ ab ipo abel: sicut mala ciui
tolerans t̾ram. sꝑans cȩlũ: q̃ etiã ieru-¬
salẽ uocat᷑ ⁊ syon. Utiq denato qͦdã
in syon et cõnditore ipsiꝰ syon: psalmꝰ

Expanded text:
 in Apocalypsi audivimus. Per solitudinem quippe arbitror, quod solus ita natus est. Hunc enim illa mulier peperit, recturum populum in virga ferrea . Haec autem mulier, antiqua est civitas Dei, de qua in psalmo dicitur: «Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei.» Haec civitas initium habet ab ipso Abel, sicut mala civittolerans terram, sperans coelum, quae etiam Jerusalem vocatur et Sion. Utique de nato quodam in Sion, et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽxͦ : Homo fuit xͦ: nec uiu̾e potuit cũ
euictꝰ. crucifixꝰ. occisꝰ. Inimici ista dicũt.
mͥ indicit inimicicias. facile ẽ istum uel
tolerare uł euitare. Quid facio de abessa¬
lon: Quid facio de iuda: Quid de falsis
fr̃ib: Qd de malis filiis ⁊ tñ filiis. qͥ nõ
contͣ nos blasphemant xp̃m. s nob̾cũ
De quib consequent̾ in eodẽ psalmo dr̃
Aliũ facile erat ꝑferre. eũ qͥ odat me :¬
uł absconde me abeo. Abscondis enĩ
te a pagano: intͣns eccł̃iam. Qnͣdo aut̃
et ibi inuenis qͦd times ÷ quid queris uͥ
te abscondas: Deniq ille ipse apłs qui
gemit inꝑiculis a falsis fr̃ib: foris inqͥt
pugne intꝰ timores. Si gͦ isqui odat me
magna locutꝰ fuisset: abscondem me
utiq abeo. Tuuͦ unanimis ms. Unani. Ee.I.¬
qͦd ferat foris: gemat intꝰ. Inimicos tñ
suos deputet foris ⁊ intꝰ. foris faciliꝰ eui¬
tabiles: intꝰ difficiliꝰ tolerabiles. Dicat

Expanded text:
us, nec vivere potuit, cum evictus, crucifixus, occisus. Inimici ista dicunt.  me, apertas mihi indicit inimicitias; facile est istum vel tolerare vel vitare: quid facio de Abessalon? quid facio de Juda? quid de falsis fratribus? quid de malis filiis et tamen filiis, qui non contra nos blasphemant Christum, sed nobiscum De quibus consequenter in eodem psalmo dicitur: Alium facile erat perferre, eum qui oderat me; vel abscondere me ab eo. Abscondis enim te a pagano, intrans Ecclesiam. Quando autem et ibi invenis quod times, quid quaeris ubi te abscondas? Denique ille ipse apostolus qui gemit in periculis a falsis fratribus: «Foris,» inquit, «pugnae, intus timores» . «Si» ergo «is qui oderat mebscondissem me utique ab eo; tu vero unianimis meus» . Unianiquod ferat foris, gemat intus: inimicos tamen suos deputet foris et intus; foris facilius evitabiles, intus difficilius tolerabiles. 5. Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ p̃dicantẽ. Ipse enim se in ꝓpħis p̾di¬
cabat: qm̃ ipse ẽ u̾bum dei. nec illi aliquid
tur᷑ p̃cedebant: qͦs p̃cedentes ñ deserebat.
dicebat. Non ieuinant filii sponsi: q̃diu¬
c̃ ilł ÷ sponsꝰ. Cum autẽ abeis ablat᷑ fui̾t
spons. tc̃ ieiunabunt filii sponsi. Gͦ filii
sponsi apłi: ⁊ int̾ hos ꝑsecutor diabolus
iudas. Passionẽ itaq suã in hoc psalmo

Expanded text:
t praedicantem. Ipse enim se in Prophetis praedicabat; quoniam ipse est Verbum Dei; nec illi tale aliturum praecedebant, quos praecedentes non deserebat. dicebat, «Non jecum illis est sponsus, cum autem ablatus fuerit sponsus, tunc jejunabunt filii sponsi. Ergo filii sponsi apostoli, et inter hos persecutor diabolus Judas. Passionem itaque suam in hoc psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
e psalmo quẽ cantauimꝰ:
loqͣr qͦd dñs ded̾it carita¬
ti urȩ. Hesterno die psa¬
lmꝰ breuior tractabatur:
s spaciũ tẽꝑis dabat nob. st̃ ĩ¬
copiã &e de paucis multa dicendi. Nc̃
singulis u̾sib ĩmorari: ne forte c̃cedat
dñs facultatẽ. ut totũ ꝑage̾ ualeamꝰ.¬

Expanded text:
e psalmo quem cantavimus, loquar quod Dominus dederit, Charitati vestrae. Hesterno die psalmus brevior tractabatur, sed spatium temporis dabat nobis copiam etiam de paucis multa dicendi: nuncsingulis versibus immorari; ne forte non concedat Dominus facultatem, ut totum peragere valeam
Abbreviated transcription (Latin):
fica me. & custodibo testimonia oris tui.
q̃ grecus ht̃ martyria. Qͦd tacendum ñ
fuit: ꝓpt̾ dulcissimũ martyrum nomen.
Qui ꝓculdubio. qͣndo tanta ꝑsequentiũ
crudelitas seuiebat. ut ȩccłia paulominꝰ
consũmaret᷑ int̾ra: nullomͦ dei martyria
custodirent: nͥ fieret eis quod hic oratũ:
tam: et negando uitam. amitt̾ent uitã.
Ac sic qͥ ꝓ uita u̾itatẽ deserere noluerunt:
moriendo ꝓueritate uix̾unt¬

Expanded text:
fica me, et custodiam testimonia oris tui:» quae graecus habet, «Martyria.» Quod tacendum non fuit, propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic oratum etam, et negando vitam, amitterent vitam: ac sic qui pro vita veritatem deserere noluerunt, moriendo pro veritate vixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. In iustiꝑsecuti s me: adiuua me. Et
pendet totꝰ de suꝑiorib sensus. Qͦds dies
serui tui: qñ facies de ꝑsequentib me iudi¬
sermonũ suoꝵ delectationes. s eis p̾posui
tate usq ad mortẽ: quia ⁊ hoc tuũ manda-¬
ȩcdia: passa ẽ. quod adiunxit. Paulominꝰ
consummauer᷑ me interra. multa scilicet
strage martyrum facta: dum confitent᷑
⁊p̃dicant u̾itatẽ. S quia ñ frustra dictũ
÷ ad uua me: ego autẽ inquit ñdeliqui

Expanded text:
ritas: injuste persecuti sunt me, adjuva me.» Et ritas: injuste persecuti sunt me, adjuva me.» Et pendet totus de superioribus sensus: «Quot sunt dies servi tui? quando facies de persequentibus me judisermonum suorum delectationes: sed eis praeposui tate usque ad mortem; quia et hoc tuum mandaesia, passa est quod adjunxit, «Paulo minus consummaverunt me in terra:» multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur et praedicant veritatem. Sed quia non frustra dictum est, «Adjuva me; Ego autem,» inquit, «non dereliqui
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. ipsã quoq int̾ris futurã. Si autẽ
quẽꝗͣ mouet. cur querat qͦd cũ discipłi
quererent magist̾ respondit dicens. ñ ÷¬
suit insua potestate: cur ñcredamꝰ isto
loco psalmi huiꝰ eẽ ꝓphatum hoc ipsum
illos fuisse quesituros. et ȩccłiȩ uocẽ qͣ
hic tanto ante p̾dicta ÷ illorũ int̾rogatio¬
ut lex tua dñe eas sic tͣnsferre uoluerunt
qͣ qͣm pot̾: ut aliqͥ delectationes. aliqui
fabulationes eas dicerent: ut ñ ĩm̾ito
accipiat᷑ ẽẽ qͥdem illas exercitationes: s
insermone cum qͣdã delectatione. Has
uͦ hñt indiu̾sis sectis ac ꝓfessionib et lit¬
tere sclares: ⁊ iudeoꝵ quȩ de ut̾osis nun¬
cupatur. continens pret̾ diuinar᷑ cano-¬
nem scͥpturarum milia fabularũ. Habet eas
& hereticorum uana atq errabunda loqͣcitas.
hosom̃siniquos intelligiuoluit: aquib sibi
mine: quia me in ea u̾itasñ uerba delectant.

Expanded text:
dicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem dicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vessuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tanto ante praedicta est, illorum interrogatiout lex tua, Domine:» eas sic transferre voluerunt  potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi lex tua, Domine;» quia me in ea veritas, non verba delectant.
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ factus sum sic̃ uter impriuna: iu¬
stificationes tuas ñsum oblitꝰ. Nimirũ
enĩ ꝑutrem. carnẽ mortis huiꝰ: ꝑ prui-¬
nam uͦ cęleste beneficium uult intelligi.
qͦ carnis concupiscentiȩ uelut frigore
cohibente torpescunt. Et fit hinc ut
iustificationes dei. dememoria ñ laban-
inconcupiscentiis. Ideo cum dixisset. qm fa¬
ctussum tanqͣmitter impruna: subiecit.
iustificationes tuas. ñ fum oblitus. Hoc est
ideo ñ sũ oblitus: qm talis factus sum. fer¬
uor enĩ cupiditatis obtorpuit: ut feru̾et
et eisimꝑat᷑ patientia. donec fr̃m eorum
num̾us impleatur. De dieb gͦ suis inter-¬
rogat corpꝰ xp̃i: qui futuri s̃ in hoc scło.
Et nequisꝗͣ putaret ante hic ȩccłiam non
futurã qͣm finis scłi uen̾it: ⁊ aliqͥd temporiᷤᷤ
futur̃ in hoc scło. qͦeccłia iam ñ sit interriᷤ.
ꝓpt̾ea c̃ quesisset de dieb suis. adiunxit
&̃ deiudicio: ꝓfecto demonstrans usq ad
iudiciũ. inqͦde ꝑsecutorib eiꝰ÷ futura uin¬

Expanded text:
m factus sum tanquam uter in pruina; justificationes tuas non sum oblitus.» Nimirum enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non labantuin concupiscentiis» . Ideo cum dixisset, «Quoniam factus sum tanquam uter in pruina;» subjecit, «Justificationes tuas non sum oblitus:» hoc est, ideo non sum oblitus, quoniam talis factus sum. Fervor enim cupiditatis obtorpuit, ut ferveretet eis imperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vin
Abbreviated transcription (Latin):
uix̾unt. uiuunt. uicturi sunt. desidans .xͫ.
accepisset in manꝰ dix̃. nc̃ dimittis dñe ser¬
uum tuum scđm uerbum tuũ in pace.
qm iuidunt oculi mei salutare tuu̾: Acce¬
ꝑat enim responsum diuinum: ñ se gus¬
Quale autẽ desidium fuit inisto sene.
tale fuisse credendum ẽ. in omĩb suꝑio¬
rum temporũ scĩs. unde &e ipse dñs disci¬
pulisait. multi ꝓpħȩ &e reges uoluerunt
uidere quȩ uosuidetis. ⁊ nͣuidunt. et
audire quȩ auditis ⁊ ñ audierunt: ut
ipsorum etiã uox hoc loco agnoscatur.
defecit in salutare tuũ amina mea. Nec Im
tẽ gͦ quieuit hoc desid̾ium scõꝵ. nec nc̃
quiescit in xp̃i corpore quod ÷ eccłia. us¬
q ad t̾minum scłi: donec ueniat desidã¬
tus cunctis gentib sic̃ ꝓmittit᷑ ꝑ ꝓpħã.¬

Expanded text:
vixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Chrvixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Chraccepisset in manus, dixit, «Nunc dimittis, Domine, servum tuum, secundum verbum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum.» Acceperat enim responsum divinum, non se gusQuale autem desiderium fuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait, «Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad terminum saeculi, donec veniat «Desideratus cunctis gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ponendãq suscepimꝰ: uͥ dicit.
e fecit in salutare tuum
anima mea: & inu̾bũ tuum
sꝑaui. Non omnis defectus uel culpȩ putã¬
dus÷ eẽ: uelpene. Est etiam defectus. lau¬
dabilis: ł optabilis. Nam c̃ sint int̾ se duo
ista contͣria. ꝓfic̾e̾ ce defic̾e: usitatius ꝓfectus
inbono accipit᷑. defectus in malo: quando
ñ addit᷑. uel sub intelligit᷑. inquit ꝓficiatur
uel defitiat᷑. Cum uͦ addit᷑: pot̾ et malũ ẽẽ.¬
ꝓfice̾. bonũq defice̾. Aꝑte quippe dixit apłs
malũ. malus ẽ : amalo inbonũ. bonꝰ ẽ. De
bono quippe defectu dictum ẽ. Desicłat
et deficit anima mea inatͥa dñi. Sic ⁊ hic
n̾ait. defecit a salutari tuo: s defecit insa
tus. Indicat enim desidium boni: ñdum
quidẽ adepti .s. auidissime ac uehem̃tissime
concupiti. S quis hoc dicit. nͥ genꝰ electũ
regale sac̾dotium. gens scã. pͦpłs ad quisiti¬
onis: aborigine gn̾is humani usq ad hꝰ
scłi finem. in eis qui suo quisq temꝑe hic

Expanded text:
ponendamque suscepimus, ubi dicit, «Defecit in salutare tuum anima mea, et in verbum tuum speravi.» Non omnis defectus vel culpae putandus est esse, vel poenae: est etiam defectus laudabilis vel optabilis. Nam cum sint inter se duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum esse proficere, bonumque deficere. Aperte quippe dixit Apostmalum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutari tuo; sed, «Defecit intus: indicat enim desiderium boni, nondum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ imꝓmissum: qm̃spes fac̃ ut ꝑ paciẽ¬
tiam expectetur. quod acredentib ñ uide¬
tur. Etiam hic grecus illud u̾bum habet.
in eloquiũ tuũ: dicentes. Qͣndo consolabiᷤ
me: Ecce rurs in oculis. s utiq int̾iorib
laudabilis et felix ille defectus: ñuenienᷤ
ex infirmitate animi. s exfortitudine de¬
sidii imꝓmissis dei. hoc enim ait. in eloqͥũ
do consolab̃is me. nͥ c̃ tali intentione et ex¬
ultatione oratur et gemit᷑: Lingua it¬
enim loqͥ ñ oculi solent. S oculoꝵ istoꝵ
qͦdãm uox ẽ: desid̾ium orationis. uerũ
in eo qͦd ait. quando consolab̃is me: tanꝗͣ
moras se ꝑpeti ostendit. unde ẽ etiã illd̾.
Et tu dñe quousq: Qͦd aut ideo fit ut
dulcior ueniat dilatata iocunditas: aut
iste sensus: desicdantium. c̃ inspacio tẽ¬
poris. etiã qͦd subuementi breue ÷ longũ
ẽ. amanti. Nouit autẽ dñs quid qͣndo

Expanded text:
hoc est in promissum; quae spes facit ut per patientiam exspectetur quod a credentibus non videtur . Etiam hic graecus illud verbum habet, in eloquium tuum, dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei. Hoc enim ait: in eloquium do consolaberis me?» nisi cum tali intentione et exspectatione oratur et gemitur? Lingua enim loqui, non oculi solent: sed oculorum quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ostendit. Unde est etiam illud, «Et tu, Domine, quousque» ? Quod aut ideo fit ut dulcior veniat dilata jucunditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit aut
Abbreviated transcription (Latin):
liter metuit qͦd minat᷑. Timore aut̾ ca-¬
sto. ipsa quȩ hc̃ timorẽ foras mittit pec¬
care timet caritas. & si sequit᷑ impunita.
quia nec impunitatem iudicat secuturã.
qñamor iusticiȩ pecc̾m ip̃m deputat pe¬
nam. Tali timore carnes crucisigunt᷑:
qm̃ carnales delectationes quȩ legis lit¬
tera uetant᷑ potius ꝗͣ uitant᷑. spualium
bonoꝵ delectatione uincunt᷑. ⁊ adom¬

Expanded text:
ore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritualium bonorum delectatione vincunt
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ ⁊ nr̃a testimonia necessaria: ꝓ quib
ipsã quȩ hic agit᷑ uitam martyres fi
sola lib̾at ap̾uaricatione quȩ legisco¬
gnitione committit᷑: orando dicit.
Confige clauis a timore tuo carnes meas.
Sic enim ex p̾ssius interp̾tati sunt quidã nr̃i
quod grece uno u̾bo dici potuit: id ÷ cãthĩ.¬
ĩoson. Hoc alii consige dic̾e uoluer: nec ad¬
didunt clauis. Atq ita dum uolunt uni
u̾bo greco unum latinum int̾ptando red¬
dere: sententiam minꝰ explicauer᷑: qm in
qutẽ sine clauis in telligi ñ pot̾: nec nͥ duobꝰ
uerbis latine dici potest. sicut dictum est
confige clauis. Ubi quid uult intelligi.

Expanded text:
sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vitam martyres finsola liberat a praevaricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confige clavis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretati sunt quidam nostri, quod graece uno verbo dici potuit, id est, καθήλωσον. Hoc alii «confige» dicere voluerunt, nec addiderunt «clavis;» atque ita dum volunt uno verbo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus explicaverunt: quonautem sine clavis intelligi non potest, nec nisi duobus verbis latine dici potest, sicut dictum est, «confige clavis.» Ubi quid vult intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. Ng̾ ablatio s cognitio. Nunc
inquit dilexi testimonia tua. Tanꝗͣ
diceret. Qm̃ lex siue in paradiso. siue
naturalit̾ insita. siue in litt̾is ꝓmul¬
gata p̾uaricatores fecit om̃s peccato¬
resterre: ꝓpt̾ea dilexi testimonia
tua. quȩ sunt in lege tua. de grã tua.
ut ñ sit inme iusticia mea sed tua. L.ex¬
enim adhoc ꝓdest ut mittat ad gr̾ã.
Nonsolũ enim qͦd attestatur manifes¬
tandȩ iusticiȩ di. q̃ sine lege ẽ. uer̃ etiã¬
ꝓ hoc ipso qͦd p̾uaricantes fecit. itaut
etiam litt̾a occidat: aduiuificantẽ spm
confug̾e timore compellit: ꝑ quẽ pec¬
catoꝵ deleat᷑ uniu̾sitas. ⁊ recte factoꝵ
caritas inspiretur. Propt̾ea in qͥt dile¬
x testimonia tua semꝑ. Quidã codi
semꝑ. ut sic intelligat᷑ qͣmdiu hic ui¬
uitur. Hic sunt enim testimonia ne¬
cessaria de lege ⁊ ꝓpħis: attestantia
iusticiȩ dei. qͣ iustisicam᷑ gratis. Hic

Expanded text:
peccati.» Non ergo ablatio, sed «cognitio. Nunc peccati.» Non ergo ablatio, sed «cognitio. Nunc inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lexenim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Quidam codi«semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic
Abbreviated transcription (Latin):
itult pati. Nunqͥd autẽ ista lex nat᷑alis
ipsi homines erant. Sine lege autẽ na¬
turali ẽẽnt: si p̾t̾ naturam humani ge¬
neris eẽ. potuissent. oultomagis gͦ p̾¬
uaricatores factis̃ lege diuina: qͣnatu¬
ralis illa siue instaurata. siue aucta. si¬
ue firmata ẽ. Iamuͦ si in omnib pecca¬
torib terrȩ. ñ incongrue deputentur
et paruuli ꝓpt̾ originalis uincula peccati:
etiam ipsi insimilitudinẽ p̾uaricatio¬
nis adȩ. ad illam p̾uaricationẽ ꝑtin̾e
monstrantur: quȩ data lege inpara¬
diso pͥma cõmissa ẽ. Ac ꝑ hoc recte nul¬
lo ꝓrsus excepto: p̾uaricatores estimã¬
uerunt: et egent gła dĩ. Omnes gͥ
p̾uaricantes gr̃a saluatoris inuenit: alioᷤᷤ
magis. aliosminꝰ. Quanto enim legis
maior inqͦcunq cognitio: tanto minor
uaricatio. Restabat gͦ: ut omnib ñsua.
s dei id÷ adeo donata iusticia sub ueni¬
ret. Unde ait apłs. ꝑ legem cognitio

Expanded text:
vult pati. Numquid autem lex ista naturalis vult pati. Numquid autem lex ista naturalis ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimanverunt, et egent gloria Dei.» Omnes igitur praevaricantes gratia Salvatoris invenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor varicatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
iudicari: cum xp̃c ad eandem gentẽ ꝓpt̾
oues quȩ inde ꝑierunt. se missũ ẽẽ teste-¬
tur. et tolerabilius dicat futurũ sodo¬
mitis in die iudicii. qui utiq sine lege
pierunt. quam ciuitati udeẽ quȩ ĩ eũ
ñ credidit. tanta uirtute mirabilia fa¬
cientem: Sigͦ apłs scd̃m legem quãd̾s
ꝑ moysen ppło isrł ded̾. cet̾is autẽ gentib
ñ dedit. sine lege dixit. eẽ. cȩt̾as gentes:
quid intellecturi sumꝰ in isto psalmo di¬
ctum eẽ. p̾uaricantes estimaui omnes
peccatores terrȩ: nͥ intelligamꝰ aliqͣm
legem ñ ꝑmoy sen datã. scd̾m qͣm sunt
p̾uaricantes cet̾arum gentiũ peccatoreᷤ:
Uenim lex ñẽ: nec p̃uaricatio. Quȩ
ipsi sibi sunt lex: Scdm̃ hoc gͦ qͦd dic̃
sunt lex: ñ imm̾ito p̾uaricantes esti-¬
mant᷑ om̃is peccatores terrȩ. Nullꝰ enĩ ẽ.
qͥ faciat alt̾iiniuriam: nͥ qͥ fieri nolit
sibi. Et in hoc tͣnsgreditur nat᷑e legẽ
ꝗͣn̾ sinit᷑ ignorare : dum id qͦd facit ñ

Expanded text:
um Christus ipse ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facienper Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi inteunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non
Abbreviated transcription (Latin):
nem suam. Inisto autẽ psalmo ds roga¬
tur. ut identidem faciat: cui dr̃. confi¬
ge clauis atimore tuo carnes meas:ut
intelligamꝰ etiam quod recte facimꝰ gͣ¬
tiȩ dĩ ẽẽ tͥbuendum. qui in nob oꝑat᷑
quid sibi uult qͦd cum dixisset. confige
clanis atimore tuo carnes meas. addi
enim iam timuerat uel timebat: cur
ad hut ut atimore suo ds̃ consig̾et carnes
eiꝰ orabat: An addi sibi uolebat timorẽ.
ut timeret quantũ suffic̾et crucifigendis
suis carnib id÷ concupiscentiis affectibꝰq
carnalib : tanqͣm dicens. ꝑfioe in me ti¬
morẽ tuũ. timui enĩ a iudiciis tuis: S ẽ
hic aliꝰ altior sensus: qͣntũ d̾s donat scru¬
tato sinu scͥpturȩ huiꝰ eruend. Consige
inquit clauis atimore tuo carnesmeas.
Anudiciis enimtius timui. Hoc ẽ. Atimo¬
re tuo casto qͥ ꝑmanet in scłm scłi: carna¬
lia mea desid̃ia compͥmant᷑. Aiudiciis enĩ
pot̾at dare iusticiã. s hunc timorẽ quo
pęna metuit᷑. consũmata caritas foras

Expanded text:
nem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut id faciat, cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, qui in nobis operatur quid sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» addiSi jam timuerat, vel timebat, cur c, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus. «Confige,» inquit, «clavis a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, a timore tuo casto, qui permanet in saeculum saeculi , carnalia mea desideria comprimantur; «a judiciis enim poterat dare justitiam. Sed hunc timorem, quo poena metuitur, consummata charitas fora
Abbreviated transcription (Latin):
in lege peccauer̃ id÷ ipsi iudei: ꝑ legem
uidicabunt᷑. Nec ideo ñ ꝑibunt: nͥ credãt
inerim qui uenit querere qͦd ꝑierat.
Non nulli quippe etiam catholici trac¬
tatores. in his apłi uerbis. aliter quã se
res habet parum attendendo sapuer̃.
ut dic̾ent illos ꝑire qui sine lege peca¬
urunt: hos autem qui in lege peccauerunt.
rias credantur esse purgandi: sicut illȩ
deqͦ dictum ẽ. Ipse autem saluus erit: sic ta¬
men quasi ꝑignem. S: hoc m̾ito fundamenti
bene intelligit᷑. deqͦ agebat apłs. ut hoc
dic̾et. Suꝑius quippe dix̾at. Ut sapiens ar¬
chitectus fundamentũ posui. Alius suꝑ¬
edificat. Unusquisq autem uideat: qmͦ su¬

Expanded text:
er legem judicabuntur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, rias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat q
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aurũ. argentum. lapides p̃ciosos. sed
ligna. fęnum. stipulã ȩdificat: ñ tamen
respuit ne recipiat. nec receptum deserit
fundam̃tum: idq omnib carnalib suis
quib capitur atq succumbit. delectatio¬
mib ante ponit: cum adhunc articulũ
uentum fu̾it ut aut illȩ deserantur aut
fundam̃tum. Omib quippe structure
post̾iorib partib: ante ponitur funda¬
mentũ. Nec cogitasse existimo eos qui
senserunt ñꝑire de quib dictum ẽ. ꝑ
legem iudicabunt᷑: ñ quia fundam̃tũ
straiumꝰ. atq ipsa scͥptura clamat: de u-¬
deis hoc apł i dice̾. qui sine fundam̃to

Expanded text:
 aurum, argentum, lapides pretiosos, » sed « ligna, fenum, stipulam » aedificat , » non tamen respuit ne recipiat, nec receptum respuit fundamentum, idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur vel succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, autfundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum stravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento
Abbreviated transcription (Latin):
deputat om̃is peccatores terrȩ. Hullꝰ gͣ
sedm̃ istum fine lege peccauit: quia uͥ
ñ ẽ lex nec p̾uaricatio. Anforte dicturi
sumꝰ. uerum quidẽ ẽẽ. qͦd nec p̃uaricatio
sit uͥlex ñ ẽ. s uerũ ñ eẽ. quod aliqͥ sine le¬
ge peccauer̃: aut uerum quidẽ ẽẽ aliqͦ
dixit. Uerũ ÷ gͦ utrũq: quia utr̃q ꝑ

Expanded text:
deputat omnes peccatores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi non est lex, sed verum non esse quod aliqui sine lege peccaverint; aut verum quidem esse aliquos dixit: verum est ergo utrumque, quia utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
agebat ꝗͣ ds̃ dedit ꝑ moysen famulũ
suum ppło suo isrł. Hoc ipsa q̃ circ̃stant
u̾ba eius ostendunt. Disputabat enim
de iudeis: & grecis id÷ gentib. ñ ad cir¬
cumcisionem s ad p̃putium ꝑtinentib :
ideo sine lege eos dicens. quia ñ acceꝑant
legem qͣm se accepisse gloriabant᷑ iudei.
Unde ait illis. Si autẽ tu iudeus cognomi¬
naris: et requiescis in lege &e gloriaris ĩ d̾o.
Deniq unde ad hanc sententiã uen̾it in¬
tuendum ẽ: ut dicet quicunq sine lege
peccauer̃. sine lege ꝑibunt. Irainquit ce¬

Expanded text:
agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit