comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
llere discipłi meieritis. Et quid
uob̾ ꝓdest. & cognoscetis uerita¬
tem. Quid ꝓmittit credentib fr̃s
& cognoscetis ueritatem. quid eñ:
ñillam cognouerant quando dñs lo¬
quebatur : Si non cognouerant: quͦ¬
modo credider̃ : Non quia cognouer̃
credider̃: sed ut cognoscerent cre¬
dider̃. Credimus enĩ ut cognoscamꝰ:
ñ cognoscimꝰ ut credamus. Qđ enĩ
cognpturi sumus nec oculus uidit.
nec auris audiuit : nec in cor homi¬
nis ascendit. Quid ẽ enĩ fides. ni¬
si credere qđ ñ uides: Lides ergo
ẽ qđ ñ uides cređe: ueritas qđ cre¬
didisti uidere : sicut ipse quodam
loco ait. Idõ dñs. prius ad faciendam
fidẽ ambulauit in terra: homo erat :
humilis factus erat. ⁊ ab omnibus
uidebatur. nec ab homnib cognosce¬
batur : Amultis reꝓbabat᷑ a turba
occidebat᷑: a paucis dolebat̾: sed tam̃
& ab eis aqͥb dolebatur. ñdum sicut
erat agnoscebatur. Totũ hoc
quasi iniciũ .ẽ. liniam̃toꝵ fidĩ. &

Expanded text:
Vere discipuli mei eritis. Et quid Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritatem. 9. Quid promittit credentibus, fratres? Et cognoscetis veritatem. Quid enim? non illam cognoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ ñ hab&ꝰ. sed celsitudinẽ . Trec¬
tionem.Sullã defectionẽ : a et̃namsta¬
bilitatẽ. nullã ab inimico expugnatio¬
nẽ: nullũ deficiendi timorẽ Magnum
.ẽ. qđ incipit afide : sed contẽpnit᷑ fun¬
dam̃tũ. Sol& iam inedificio ab ĩperi¬
tis contẽpnii fossa fit grandis: lapi¬
des quoq modo passim mittuntur
Nulla expoliatio nulla pulcrhitu¬
do aparet: quomodo nec in arboris
radice ñ a par& aliqua pulcrhitudo:
totũ tam̃ quic qͥd te delectat in ar¬
bore : deradice surrexit : Sed uides
radicẽ & ñ delectaris: uides arborem.
& miraris. Stulte : qđ miraris: inde surrex̃
quo ñ delectaris: Parum aliquid uidet᷑
fides credentium: ñ habes stateram un¬
de appendas. Audi ergo quo ꝑueniat:
& uide quantasit. sicut & ipse dñs alio
loco dicit : Si habueritis fidem. sicut gra¬
nũ sinapis. Quid humilius: qͥd uehem̃tius.
Quid minutius: Quid feruentius.o
Prgo &uos ait. simanseritis in ũbo meo
in quo credidistis: quo ꝑducemini:

Expanded text:
militatem, sed celsitudinem; erectionem, nullam defectionem, aeternam stabilitatem, nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide; sed contemnitur. Fundamentum solet etiam in aedificio ab imperitis contemni. Fossa fit grandis, lapides quoquo modo passim mittuntur; nulla ibi expolitio, nulla pulchritudo apparet: quomodo nec in arboris radice, non apparet aliqua pulchritudo; totum tamen quidquid te delectat in arbore, de radice surrexit. Sed vides radicem, et non delectaris; vides arborem et miraris. Stulte, quod miraris, inde surrexit quo non delectaris. Parum aliquid videtur fides credentium, non habes stateram unde appendas. Audi ergo quo perveniat, et vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini?
Abbreviated transcription (Latin):
anima tãquam ꝓstituta subicitur:
Ad hoc responder̃ dixer̃ itaq ei
Nos exfornicatione ñ sumꝰ nati: unũ
patrẽ habemꝰ dm̃ Iã uiluit abraham:¬
repulsis enĩ Quomo  repelli debuer̃
cuiꝰ facta ñ imitabantur. & de illus
seipsos: quotiescũq nominauerimꝰ
abraham : dicturus ẽ nob̵ quare
ñ imitamini eũ. decuiꝰ genere gła¬
mini Nos scm̃ iustũ in nocentem
tantũ uirũ imitari ñ possumꝰ: dm̃
dicamus patrem: belideamꝰ quid nob̃
dicturus ẽ: ꝓrsus falsitas inuenit
cant: audiamꝰ quid audiant. blnum
inquiunt: patrẽ habemus dm̃
trem: agnoscite me uł fratrem
Uerũtam̃ erex̃ intelligentib cor:
& illud tetigit qđ sol& dicere Non
ameipso ueni. illeme misit:
Adõ ꝓcessi. & ueni. Mem̃tote quid
soleamꝰ dicere: ab illo uenit. & a quo
uenit: cũ illouenit. Xp̃i ergo mis¬
sio : incarnatio : Qđ uero dedõ ꝓcessit
uerbum. a t̾̃na ꝓcessio ẽ : ñ hab& tẽpꝰ.

Expanded text:
anima tanquam prostituta subjicitur, anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt: Dixerunt itaque ei, Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam repulsi sunt enim, quomodo repelli debueruncujus factum non imitabantur, et de illius seAbraham, dicturus est nobis, Quare non imitamini eum, de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus patrem nostrum, videamus quid nobis dicturus est. 8. Prorsus falsitas invenit cant, audiamus quid audiant: Unum, inquiunt, patrem habemus Deumtrem, agnoscite me vel fratrem. Verumtamen erexit intelligentibus cor, et illud tetigit quod solet dicere, Non a meipso veni, ille me misit, a Deo processi et veni. Mementote quid soleamus dicere, Ab illo venit; et a quo venit, cum illo venit. Christi ergo missio, est incarnatio. Quod vero de Deo processit Verbum, aeterna processio est: non habet tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
filiis ñ fraudare. Hab& enĩ unde ex¬
cit& filios abrahȩ. Fient filii: qui fi¬
dem fuerst imitati. Potens. est ds̃ de
lapidi b istis: suscitare filios abrahȩ:
Nos sumus: in parentib nrĩs bapiđ
eramꝰ : quando ꝓdõ lapides colebamꝰ
Detalib lapidib : familiã ds̃ fecit
abrahȩ. Quid se ergo extoll& manis
& uana iactatio.  Pilii abrahȩ głari iã
desinant. Audier̃. qđ audirẽ debuer̃
Si filui abrahȩ estis : factis ꝓbate ñ
ũbis Queritis me occidere. hominẽ.¬
interĩ ñdico filiũ dĩ. ñ dico dm̃. ñdico
ũbũ. quia ñmoritur ũbũ. Hoc dico.
qđ uidetis : Quia & qđ uid& is potestis
occide: & quemñ uid&is offenđe loc
ergo abrahã ñ fecit. elo facitis oꝑa pa¬
tris urĩ & adhuc ñ dicit. Quis ẽ. iste
ratione dm̃ loqui. sed de uitȩ ĩstituti¬
one: & quia consu& udo scripturar̃
.ẽ. quas legebant fornicationem sp̃a¬
lit̃ appellare. cũ dis multis & falsis.

Expanded text:
filiis non fraudare. Habet enim unde exfiliis non fraudare. Habet enim unde excitet filios Abrahae; fient filii qui fidem fuerint imitati: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Nos sumus: in parentibus nostris lapides eramus, quando pro Deo lapides colebamus; de talibus lapidibus familiam Deus fecit Abrahae. 6. Quid se ergo extollit inanis et vana jactatio? Filii Abrahae gloriari jam desinant: audierunt quod audire debuerunt, Si filii Abrahae estis, factis probate, non verbis. Quaeritis me occidere homineFilium Dei, non dico Deum, non dico Verbum, quia non moritur Verbum; hoc dico quod videtis, quia et quod videtis potestis occidere, et quem non videtis offendere. Hoc ergo Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. Et adhuc non dicit quis est iste ratione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quas legebant, fornicationem spiritualiter appellare, cum diis multis et falsis
Abbreviated transcription (Latin):
missionem heredes. Nos ergo facti
sumus sem̃ abrahȩ: grã dĩ. Nonde
carne abrahȩ fecit iltes heredes ds̃
Illos exeredauit: istos adoptauit¬
& dearbore illa oliue cuiꝰ radix ẽ
in patriarchis. ramos naturales su-¬
lem inseruit. Idõ c̃uenirent ad io¬
ħem baptizandi uidȩi: erupit in
illos. & ait illis: Generatio uperar̃
Maxime quippe de altitudine ori¬
ginisgloriabantur : Ille aut̃ genera¬
tionẽ dix̃ eos eẽ iuperar̃. ñ saltem
hominũ sed uiperarũ: hominũ formã
uidebat. sed uenenũ agnoscebat. blene¬
rant tam̃ mutandi. quia utiq bapti¬
tandi: & ait illis. Generatio uiperar̃.
quis uob ostendit fugere auentura ira :
Facite ergo fructꝰ dignos poenitentiȩ:
& nolite dicere intrauos m& ipsos patrẽ
habemꝰ abraham. Potens ẽ. enĩ ds dela¬
pidib istis: suscitare filios abrahȩ
Si fructus dignos poenitentiȩ ñ fece¬
ritis: nolite uob de illa strrpe blandiri.
Potens ẽ ds̃& uos dãpnare : & abraham

Expanded text:
promissionem haeredes . Nos ergo facti sumus semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales suprum inseruit . Ideo cum venirent ad Joannem baptizandi Judaei, erupit in illos, et ait illis, Generatio viperarum. Maxime quippe de altitudine originis gloriabantur: ille autem generationem eos dixit viperarum; non saltem hominum, sed viperarum. Hominum formam videbat, sed venenum agnoscebat. Venerant tamen mutandi, quia utique baptizandi: et ait illis, Generatio viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Et nolite dicere intra vos ipsos, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Si fructus dignos poenitentiae non feceritis, nolite vobis de illa stirpe blandiri: potens est Deus et vos damnare, et Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs dicit: Euangelium loquitur: dedia¬
lo dicensait : Ille homicida erat abinicio.
& inueritate ñ stetit: quia ueritas ñ .ẽ.
in eo. Cũ loquitur mendaciũ. dȩꝓprus lo¬
quitur : quia mendax ẽ. & pat̃ eius. Audiꝰ
intellige. ñ te longe mitto.⁊ in ipsis uerbis
intellige : diabolum dñs dix̃ patrem m̃ dacii
Quid ẽ hoc  Audi quid sit. seplica modo
ipsa uerba: & intellige. Non enĩ omĩs qui
m̃titur. pater m̃dacii sui ẽ. Sienĩ ab alio
m̃daciũ accepisti & dixisti. tui quidemmñ¬
titus es ꝓferendo m̃daciũ: spat̃ ipsius mñ

Expanded text:
Dominus dicit, Evangelium loquitur, de diaboDominus dicit, Evangelium loquitur, de diabolo dicens, ait, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit; quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. 13. Audi, intellige; non te longe mitto, in ipsis verbis intellige. Diabolum Dominus dixit patrem mendacii. Quid est hoc? Audi quid sit, replica modo ipsa verba, et intellige. Non omnis enim qui mentitur, pater mendacii sui est. Si enim ab alio mendacium accepisti, et dixisti; tu quidem mentitus es proferendo mendacium: sed p
Abbreviated transcription (Latin):
non stetit Ergo inueritate fuit.
sed non stando ceci dit Etquare
inueritate ñ stetit: quia ueritas nẽ.
Siergo iste inuerita te stetis s&: inxp̃o
stetiss&: Sed inueritate ñstetit.
quia ueritas non est in eo Cũlo¬
quitur m̃datium. exꝓpriis loqͥt᷑.
quia m̃dax est & pater ens.
Quid . ẽ. hoc Audistis uerba
e uangeli rintenti accepistis:¬
Ecce rẽpeto: ut agnos catis qͥd exi¬
Igatis¬
Sediabolo dñs ea dicebat: quȩ dediabolo
te lapsus .ẽ. Cũ loquitur mendatiũ. utiq
ipse diabolus. deꝓpͥis loquitur: quia m̃dax
ẽ & pat̃ eiꝰ. In his uerbis quidam patrem
quis esset diabolipat̃. hic uero de testabi¬
lis error manicheoꝵ: inuenit adhuc qua
deciperet imperitos. Solent enĩ dicerȩ :
puta dibolus angłs fuit. & lapsus ẽ: Abil¬
lo coepit peccatũ sic̃ dicitis: pat̾ eius quis
erat nos contra. Quis enĩ nr̃m aliquando
dix̃ diabolũ habere patrem. Et illi contra

Expanded text:
non stetit. Ergo in veritate fuit, non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate non stetit? Quia veritas non Si ergo iste in veritate stetisset, in Christo stetisset. Sed in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus. Quid est hoc? Audistis verba Evangeliecce repeto, ut agnoscatis quid exigatisdiabolo Dominus ea dicebat, quae de diabolote lapsus est. Cum loquitur mendacium, utique ipse diabolus, de propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. In his verbis quidam patrem quis esset diaboli pater. Hic vero detestabilis error Manichaeorum invenit adhuc qua deciperet imperitos. Solent enim dicere: Puta diabolus angelus fuit, et lapsus est; ab illo coepit peccatum, sicut dicitis: Pater ejus quis erat? Nos contra: Quis enim nostrum aliquando dixit diabolum habere patrem? Et illi contra:
Abbreviated transcription (Latin):
alienã gente udȩoꝵ: sed quia erant ĩpii
amorrei & c& hȩi. uidȩi aut̃ imitatis
sectando parit̃ dãpnarentur. Quȩritis
aut̃ fortasse unde ipse diabolus : inde
uitiq unde c&eri angeli. Sed c&ȩrian¬
głi insua oboedientia ꝑsteter̃: ille in¬
oboediendo & suꝑbiendo lapsus ẽ. angłs.
& factus ẽ diabolus. Sed modo audite
re uultis Icce unde filii eiꝰ: quia talia
desidatis. ñ quia de illonati estis. Quȩ s̃
illius desideria. Ille homicida erat ab
micio: Icce qđ .ẽ. desideria patris urĩ
facere uultis. Quȩritis me occidere
hominẽ qui uob ueritatẽ dico: & ille

Expanded text:
alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethaei, Judaei autem imitati sectando pariter damnarentur. Quaeritur autem fortasse, unde ipse diautique unde et caeteri Angeli. Sed caeteri Angeli in sua obedientia perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. 11. Sed modo audite ltis facere. Ecce unde filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desideria patris vestri facere vultis: Quaeritis me occidere, homine
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt gentem tenebrarum. creden¬
do qđ falsũ .ẽ. contra cũ a quocrea¬
tisunt. Bona ẽ. enĩ omĩs creatura :
sed uiciata ẽ hominis natura ꝑuolunta¬
tẽ malã. Qđ fecit ds̃. ñ potest. eẽ malũ:
supse homo ñsit sibi malus. Sed plane
creator. creator ẽ: Creatura: creatu¬
ra.ẽ: aequari ereatura. ñ potest creatori.
Discernite eũ quifecit: ab eo qđ fecit
Aequari ñ potest fabro scannũ : aeq̃ri
ñ potest colũpna structori: & tam̃ fa¬
ber siscamnũ fecit. lignũ ñcreauit
de facer&. & tam̃ fecit Pacta enĩ hiuia
uoluit: factas quia dix̃. Sed facta.
factori cõparari ñ poss̃ Quȩris qͥđ com¬
pares. filium unicũ. agnosce unde
Ergo uidei filii diaboli imitando. ñnas¬
cendo: Audite scripturȩ scȩ̃ consu&udinẽ
ꝓpħa dicit ad ipsos uidȩos. Pat̃ tuus amor¬
reus: mat̃ tua c&thea. Amorrei gens erat
quȩdã : unde originem uidein ducebant.
C& hei & ipsigentẽ suã habebant. omino

Expanded text:
faciunt gentem tenebrarum, credenfaciunt gentem tenebrarum, credendo quod falsum est contra eum a quo creati sunt. Bona est enim omnis natura; sed vitiata est hominis natura per voluntatem malam. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus: sed plane Creator, Creator est; creatura, creatura est; aequari creatura non potest Creatori. Discernite eum qui fecit, ab eo quod fecit. Aequari non potest fabro scamnum, aequari non potest columna structori; et tamen faber si scamnum fecit, lignum ipse non cde faceret, et tamen fecit. Facta sunt enim quia voluit, facta sunt quia dixit: sed facta factori comparari non possunt. Quaeris quod compares, Filium unicum agnosce. Unde ergo Judaei filii diaboli? Imitando, non nascendo. Audite Scripturae sanctae consuetudinem. pheta dicit ad ipsos Judaeos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea . Amorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant: Cethaei et ipsi gentem suam habebant, omnino
Abbreviated transcription (Latin):
humanitas eiꝰ qua imꝰ. nisi nob̾ fieret
qua iremus: Nũquã ad illũ manentẽ:
ꝑueniremꝰ. Quare inquit loquelã me¬
ã ñ cognoscitis: Quia ñ potestis audire :¬
sermonẽ meũ . Idõ ñ poterant cognosce¬
re : quia ñ poterant audire. Sed unde
audire ñ poterant : nisi quia corrigicre¬
dendo nolebant: & hoc unde : blos
expatre diabolo estis. Quãdiu patrẽ
cõmemoratis: quãdiu patres mutatis.
modo abrahã. modo dm̃. audite afiliodĩ:
cuiꝰ filiisitis: A patre diabolo estis.
Hic iam cauenda .ẽ. heresis maniche¬
cũ princibib suis. quȩ ausa. ẽ. pugnare
contra dnĩ Illũ uero dm̃ ned ebellar&
gens adũsa regnũ eiꝰ. misisse contra
eam tãquam uiscera sua principes
deluce sua. eãq gentem fuisse debel¬
latã :blnide dibolus originem ducit:
hinc dicunt ducere originem carnem
Uos expatre diabolo estis đ essent
illi uelut natura mali. ducentesori¬
ginem degente contraria tenebrarũ:
Sic errant: sic excȩcantur. sic seipsos

Expanded text:
humanitas ejus qua imus. Nisi nobis fieret qua iremus, nunquam ad illum manentem perveniremus. 9. Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos a patre diabolo estis. Quamdiu patrem commemoratis? Quamdiu patres mutatis, modo Abraham, modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus sitis filii: A patre diabolo estis. 10. Hic jam cavenda est haeresis Manichaecum principibus suis, quae ausa est pugnare contra Deum: illum vero Deum, ne debellaret gens adversa regnum ejus, misisse contra eam tanquam viscera sua principes de luce sua; eamque gentem fuisse debellatam, unde diabolus originem ducit. Hinc dicunt ducere originem carnem Vos a patre diabolo estis, quod essent illi velut natura mali, ducentes originem de gente contraria tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, sic seipsos
Abbreviated transcription (Latin):
endi. qđ cogitabant. Pat̃ nr̃ abra
ponderit dñs: cũ illoꝵ dãpnatione
laudans abraham. Dicit eis iłis. Sifi¬
lii abrahȩ estis. oꝑa abrahȩ facite
Nunc autem queritis me int̾ fice¬
re. hominem qui uera locutus sũ
uobis quã audiui adõ hoc abrahã
ñ fecit. Ecce ille laudatus . istidãp¬
nati. Abrahã ñ erat homicida.
Tunc enĩ ill̾ lapidare uoluerunt:
Non dix̃ hoc interĩ qđ uid& is
qđ aspicitis qđ me solũ putatis: homo
sum: hominem dicentẽ uobis qđ au¬
diuit adõ. quare uultis occidere: ni¬
si quia ñ estis filii abrahȩ. & tam̃ait
suꝑius: Scio quia filii abrahȩ estis
Mon negat eoꝵ originẽ: sed facta
condeminat. Caro eoꝵ exillo erat.
sed uita ñ erat. Nos autẽ karissimi
nũquid degenere uenimꝰ abrahȩ. aut
ullo modo abrahã pat̾̃ nr̃ fuit scđm
carnẽ : originem de carne eiꝰ. caroiu¬
aliis gentib uenimꝰ : & tam̃ imitan¬
do abrahe filii facti sumꝰ. Apłm audi.¬

Expanded text:
endi, quod cogitabant. Pater noster, endi, quod cogitabant. Pater noster, pondit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abraham. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qvobis, quam audivi a Deo. Hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati: Abraham non erat homicida. Tunc eum illi lapidare voluerunt. Non dixit hoc. Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum. Hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Etsuperius ait, Scio quia filii Abrahae estis. Non negat eorum originem, sed facta condemnat: caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. 5. Nos autem, charissimi, numquid de genere venimus Abrahae, aut ullo modo Abraham pater noster fuit secundum carnem? Originem de carne ejus caro Jualiis gentibus venimus; et tamen imitando, Abrahae filii facti sumus. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
libtaserit : Quando nullȩ inimici¬
ciȩ : quando nouissima inimica des¬
truetur mors Oport& ergo cor¬
ruptibile hoc induere in corruptionẽ:
& mortale hoc induere ĩ mortalitatẽ¬
Tunc fi& sermo qui scriptus. ẽ : & ab¬
sorta ẽ mors inuictoria. Ubi . ẽ.
mors contemptio tua. Quid. ẽ. ubi
.ẽ mors contentiotua. Caro concu
nem : Sed quando peccati caro ui¬
gebat . u̾bi. ẽ mors contentio tua.
Iã uiuemus iã ñ moriem᷑ in illo qͥ ꝓno
bis mortuus . ẽ. & resurrex̃: Precem᷑¬
mecũ saucii: portem᷑ instabulum
curandi Ille . ẽ. enĩ qͥ ꝓmittit sanita¬
tẽ : qͥ misertus. ẽ. inuia semiuiuo ala¬
tronib de relicto. infidit oleum
& uinum: curauit uulnera. leuauit
inium̃tũ suũ: ꝑdux̃ instabulũ: sta¬
bulario cõm̃dauit. Cui stabulario:
penderentur saucio curando Torte
bulũ ẽ. uiatoris sed ipsi eccłȩ sur¬
sũ ẽ. hereditas pos sessoris Exeuc̃.¬
beo qđ scriptũ.ẽ. scio quia fi

Expanded text:
libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruetur mors. Oportet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatetunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio tua? Caro concupnem, sed quando peccati caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexmedicum saucii, portemur in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latronibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? penderentur saucio curando : forte bulum est viatoris: sed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris. TRACTeo quod scriptum est, Scio
Abbreviated transcription (Latin):
cere gͦ inqͥt bonũ ñ mihi adiac&:
ñ possum ĩplere qđ dictum ẽ
ñ concupisces. Quid ergo opus est
ut impleas. Post concupiscentias
tuas ñ eas hoc age interim : quã¬
diu ins̃ illicitȩ concupiscentię in
carne tua: post concupiscentias tuas
ñ eas Mane inseruitute dĩ: in lib̾¬
tate xp̃i. Mente serui legi dĩtui:
noli te donare concupiscentus tu¬
is. sequendo eas Uires eis addis:
dando eis uires: Quomodo uincis
quando c̃tra te inimicos nutris ui¬
rib tuis.: Quȩ igitur lib̾tas plena
atq ꝑfecta.: in illo dño iħi qui dix̃
Siuos filius lib̾auerit. tunc uere
libi eritis. Quindo plena & ꝑfecta

Expanded text:
cere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris viribus tuis? 13. Quae igitur libertas plena atque perfecta in illo Domino Jesu qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habeat unde contrate pugn& Dis¬
c& &iam ñ surgere : cũ arma ñ coepe¬
rit inuenire. Non exhibeatis m̃bra ur̃a:
arma iniquitatis peccato. Alioquin. toti
captiui eritis : & ñ erit dicere m̃te
seruio legidĩ. Mens enĩ siteneat ar¬
ma: mbra ñ mouentur in ministerium
furentis peccati Teneat arcẽ imꝑator
intior : quia sub maiore ĩperatore iu¬
Quid aut̃ uolebat ille iustusm̃te
seruiens legi dĩ: nisi ut om̃ino ñ ess&
qđ frenaretur  & hoc deb& conari
omĩs qui tendit ad ꝑfectionẽ: ut &¬
ipsa concupiscentia cui ñ datur ad
oboediendũ m̃bra. cotidie in ꝓficien¬
te minuatur. Velle inquit ad iac&
mihi ꝑficere aut̃ bonũ non Nuquid
dix̃ ñ mihi adiac& facere bonum. &¬
Si hoc dixiss& : spes nulla ess&
Nõait ñ mihi ad iac& facere: sed ñ
mihi adiac& ꝑficere. Quȩ ẽ enĩ
ꝑfectio boni. nisi consũmatio mali:
Quȩ ẽ. aut̃ consũmatio mali. nisi qđ
lexdicit ñ concupisces: Om̃ino ñ
concupiscere ꝑfectio boni ẽ. : qu

Expanded text:
 arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juQuid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisi consumptio et finis mali? Quae est autem consumptio mali, nisi quod Lex dicit, Non concupisces ? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Heresis quippe ista. nimis anti¬
qua .ẽ. : & paulatim euiscerata.
Arrianoꝵ aut̃ adhuc uid& hab̾e
aliquas motiones. quasi cadaue-¬
ris putrescentis: aut certe ut
multũ quasi hominis animȩ
agentis Oportet inde reliqͦs
liberari: sicut inde libatis
multi. Et qͥdem ista ciuitas
eos ñ habebat: sed postea quã
multi ꝑ egrini aduener̃ ñ nulli

Expanded text:
haeresis quippe ista nimis antihaeresis quippe ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas motiones quasi cadaveris putrescentis; aut certe, ut multum, quasi hominis animam agentis: oportet inde reliquos liberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advener
Abbreviated transcription (Latin):
itaq pat̾ filium: sed ñ retessit
afilio. Nonenim quomisit filium.
non ibi erat pater.: Vbienĩ ñ .ẽ.
qui fecit omĩa Albi ñ ẽ qͥdix̃
celũ & t̃ram ego ĩpleo. Sed
forte pat̾ ubiq ẽ. : & filius non .ẽ.¬
ubiq Quangelistam audi. In
hoc mundo erat: & mundus ꝑ
eũ factus .ẽ: Ergo inqͥt quime
memisit . cuius actoritate tãquam
pat̾na incarnatus sũ: mecũ est
ñ me relinqu& Quare me ñ re¬
inquit : quia ego quȩ placita sẽi
facio sẽꝑ. Ipsa.ẽ. &qualitas sẽꝑ.¬
ñ ex quodam inicio & deinceps:
sed sine inicio. sine fine. Dĩ enĩ
generatio ñ hab& iniciũ tẽporis:
quia ꝑgenitũ facta sunt tẽpora:
hȩc illoloquente: multi credi¬
der̃ in eũ. Utinam & me loquen¬
te : multi qui aliud sapiebant.
intelligant & credant in eum
Quidã enĩ fortasse sunt in ista
multitudine arriani. non aude.¬
o suspicari. eẽ. sabellianos: qͥ
ipsũ patrem dicunt. eẽ qͥ ẽ filus

Expanded text:
itaque Pater Filium, sed non recessit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego impleo ? Sed forte Pater ubique, et Filius non ubique est? Evangelistam audi: In hoc mundo erat, et mundus per eum factus est . Ergo, inquit, qui misit me, cujus auctoritate tanquam paterna inon me dereliquit. Quare me niquit? « Quia ego quae placita sunt ei, facio semper. » Ipsa est aequalitas semper, non quodam initio et deinceps, sed sine initio, sine fine: Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora. 7. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Utinam et me loquente multi qui aliud sapiebant intelligant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in ista multitudine ariani. Non audeo suspicari esse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qui Filius est:
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixiꝰ. licet parua magnis modo aliquo
siccogitate: Incor poralit̃ pat̃ loquutus. ẽ. fi¬
lioͦ quia incorporalit̃ genuit pat̃ filium:
Nec eũ sic docuit quasi in doctum genu
erit.: sed eũ hoc ÷ docuisse. qđ ÷ scientẽ
genuisse: & hoc ÷ docuit me pater:
plex ÷ natura ueritatis: hocẽ
filio eẽ qdđ nosse abillo ergo
hab& unouerit a quo ab& ut
sit : Hon ut prius ab illo eẽt¬
& ab illo postea nosset: ised quẽ¬
ad modum illi gignendo dedit
ut ess&. sic gignendo dedit ut
noss&: Quia simplici ut dictum
.ẽ. naturae ueritatis. eẽ. & nosse.
ñ .ẽ. aliud atq aliud. sed hoc
ipsum. Dixit ergo ista uidȩis. &
addidit: Et qͥ memisit mecũ ẽ.
Iã hoc & ante dixerat: sed rem
magnã assidue cõmemorat Mi¬
sit me. & mecũ ẽ : Si ergo tetũ ẽ
o dñe ñ unus ab alio missus ẽ sed
ambo uenistis: & tam̃ cũ ãbo
simul sint. unus missus ẽ.
alt̃ misit: qm̃ missio incarna¬
tio ẽ Et ipsa incarnatio. filui
tantũ.ẽ. ñ & patris. Misit

Expanded text:
ut dixi, si licet parva magnis modo aliquo comparare; sic cogitate. Incorporaliter Pater locutus est Filio, quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum erit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et hoc est, docuit me Pater, plex est natura veritatis, hoc est Filio esse, quod nosse. Ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit; non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset: sed quemadmodum illi gignendo dedit ut esset, sic gignennosset, quia simplicis ut dictum est naturae veritas est, esse et nosse non est aliud atque aliud, sed hoc ipsum, daddidit: Et qui me misit mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit
Abbreviated transcription (Latin):
credant. ñ ĩme. sed mecũ Dicebat ergo
ad eos dñs : qui crediderant in eum u̾i¬
deos Siuos manseritis in ũbo meo Idõ
manseritis: quia iniciati estis: quia ibi
.eẽ. cȩpistis. Simanseritis. hoc. ẽ. i infi¬
dequȩ in uobis. eẽ. credentib coepit : qͦ
ꝑuenietis.& Uide quale iniciũ : quo ꝑ¬
ducit. Amasti fundam̃tũ xulmen at¬
tende : Et ex ista humilitate. aliam
celsitudinem quęre. Pides enĩ humi

Expanded text:
m. 8. Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant in eum Judaeos: Si vos manseritis in verbo meo. Ideo manseritis, quia initiati estis, quia et ibi esse coepistis. Si manseritis, hoc est in fide quae in vobis esse credentibus coepit; quo pervenietis? Vide quale initium, quo perducit. Amasti fundamentum, culmen attende, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaere. Fides enim humi
Abbreviated transcription (Latin):
audiretis: ad cor urm quis dix̃. ut intellige¬
retis : Sine dubio aliquis & ad corurm̃
aliquid dixit: ut ñ solũ strepitus iste ũ¬
lori ꝑcuter& aurem uram: sed &iã in cor
urm aliquid descender& ueritatis: Dixit
aliquis & ad corur̃m: sed ñ eum uidaeis
Si intellexistis fr̃s: dictũ ẽ. & cordi ur̃o
munus dĩ ẽ intelligentia Quis hoc dix̃
incorde ur̃o. Si intellexistis cui dicit
psalmus. Bamihi intellectũ ut discam
mandata tua: bl erbigrã: ẽpiscopus loqutꝰ
ẽ quid loquutus .ẽ ait aliquis : Res

Expanded text:
audiretis, ad cor vestrum quis dixit ut intelligeaudiretis, ad cor vestrum quis dixit ut intelligeretis? Sine dubio aliquis et ad cor vestrum aliquid dixit, ut non solum strepitus iste verborum percuteret aurem vestram, sed etiam in cor vestrum aliquid descenderet veritatis: dixit aliquis et ad cor vestrum, sed non eum videtis; si intellexistis, fratres, dictum est et cordi vestro. Munus Dei est intelligentia. Quis hoc dixit in corde vestro, si intellexistis? Cui dicit Psalmus, Da mihi intellectum, ut discam mandata tua . Verbi gratia, episcopus locutus est. Quid locut
Abbreviated transcription (Latin):
quando doces filium uerba facis : Quomͦdo
facit uerba uerbo. Quȩ multa uerba
fierent unico uerbo e Uerbum enĩ patris
aures habuit ad.os patris: carnalia s̃
ista : pereant de cordibus urĩs hoc
enĩ dico. Ecce si intellexistis qđ ego dixi:
ego certe locutus sum. & mea uerba sonu¬
erunt. sonisq aures pepulerunt : & ꝑsensũ
auditus ur̃i ad cor seͥentiam ꝑduxer̃. Sun¬
tellexistis : facite aliquem audisse. latinȩ
linguȩ hominem tantũ modo audisse. nec
tam̃ intellexisse qđ dixi : quantũ ad strepi¬
tũ ꝑtinet emissum exore meo. sic eiꝰ ille
particeps factus ẽ. qͥñ intellexit: qͦ modo
& uos. Cum sonũ audiuit : eȩdem sylla¬
bȩ aures eius ꝑcusserunt: sed incorde ip¬
sius nihil genuerunt. Quare : quia ñ in¬
tellexit. Nosaut̃ si intellexistis. unde in¬
tellexistis: Ego ad aurem sonui Numqͥd
duȩ res ibi factȩ sunt. Discernite illas:
Auditus & intellectus. Auditus ꝑme factus ẽ.:
intellectus ꝑquẽ : t̃go ad aurem dixiut

Expanded text:
quando doces filium tuum, verba facis? Quomodo facit verba Verbo? Quae verba multa fierent unico Verbo? Verbum enim Patris aures habuit ad os Patris? Carnalia sunt ista, pereant de cordibus vestris. Hoc enim dico, ecce si intellexistis quod ego dixi, ego certe locutus sum, et mea verba sonuerunt, sonisque aures pepulerunt, et per sensum auditus vestri ad cor sententiam perduxerunt, si intellexistis. Facite aliquem audisse latinae linguae hominem, tantummodo audisse, nec tamen intellexisse quod dixi: quantum ad strepitum pertinet emissum ex ore meo, sic ejus ille particeps factus est qui non intellexit, quomodo et vos; eum sonum audivit, eaedem syllabae aures ejus percusserunt; sed in corde ipsius nihil genuerunt. Quare? Quia non intellexit. Vos autem si intellexistis unde intellexistis? Ego ad aurem sonui; numquidduae res ibi factae sunt, discernite illas, auditus et intellectus. Auditus per me factus est, intellectus per quem? Ego ad aurem dixi ut
Abbreviated transcription (Latin):
homines sunt: At uero pat̃ ds̃: aliquid
ẽ pat̃. id ẽ. ad filium: & filius ds̃. ad aliqͥd
.ẽ. filius: id ẽ ad patrem. Sed ñ quomodo
illi duo homines sunt: sic isti duo di.
Quare hoc ñita .ẽ. ibi : quia illud: hoc ẽ
autẽ aliud: Quia illa diumitas. ẽ. Ũ ibi
aliqͥd ineffabile qđ uerbis explicari non
possit : ut & numerus sit. & numerus ñsit
uid&e enĩ. siñ quasi appar& numerus
Pat̃. & filius. & sp̃s sc̃s : trinitas. Sitres.
quid tres: Deficit numerus Ita ds̃nec
recedit anumero. nec capitur numero.
Quia tressunt: tamquã .ẽ. numerus
Si queris qͥd tres : ñ ẽ qmerus. Vnde
dictũ .ẽ : Magnus dñs ds̃ nr̃ & magna
uirtus eiꝰ : & sapientiȩ eiꝰ ñ ẽ. numerus
bibi cogitare cȩperis. incipis numerare
llbi numeraueris : qͥd numeraueris ñ
tres mundi creatores  non. Ergo om̃i¬
potens pat̾.: omĩpotens plane. Ergo &
filius om̃ĩpotens.: plane filius omp̃s¬

Expanded text:
d aliquid est Pater, id est ad Filium; et Filius Deus ad aliquid est Filius, id est ad Patrem: sed non quomodo illi duo homines sunt, sic isti duo dii. Quare hoc non ita est ibi? Quia illud aliud, hoc autem aliud est: quia illa divinitas est. Est ibi aliquid ineffabile, quod verbis explicari non possit, ut et numerus sit, et numerus non sit. Videte enim si non quasi apparet numerus, Pater et Filius et Spiritus sanctus Trinitas. Si tres, quid tres? Deficit numerus. Ita Deus nec recedit a numero, nec capitur numero. Quia tres sunt, tanquam est numerus: si quaeris quid tres, non est numerus. Unde dictum est, Magnus Dominus noster et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus . Ubi cogitare coeperis, incipis numerare: ubi numeraveris, quid numeraveris non tres mundi creatores? Non. Ergo omnipotens Pater? Omnipotens plane. Ergo et Filius non omnipotens? Plane et Filius om
Abbreviated transcription (Latin):
sum habent: quia clauem fidĩ ñ ha¬
bent. Nos ergo fr̃s. fide p̃cedente
quȩ sanat oculũ cordis nrĩ. qđ intel¬
ligimus sine obscuritate capiamus:
qđ ñ intelligimꝰ sine dubitatione cre¬
damus: a fundamento fidĩ ñ receda¬
qui pat̃. hec sp̃s sc̃s patris & filii sp̃s.
aut pat̃ . ẽ. aut filius. Trinitas unꝰ ds̃:
trinitas una aet̾nitas. una potestas :
una maiestas: Tres : sed ñ dii . Nonmͥ
calumniator respondeat. Quid ergo
tres: Si enĩ tresait: o portet dicat
qͥdtres: Respondit Pat̃ & filius &
sp̃s sc̃s. Ecce in qͥt tres dixisti: sed
qͥd tres : ex prime: inmotu numera:
nã ego ĩpleotres: cum dico pat̃. &
filius. & sp̃s sc̃s. Id enĩ qđ pat̃ ad se ẽ.
ds̃ ẽ. : qđ ad filium ẽ pat̃ ẽ : qđ filius
ad seipsũ ds̃ . ẽ.: qđ ad patrẽ . ẽ. fili¬
us ẽ. Ista quȩ dico: potestis desi¬
militudinibus agnoscere cotidianis :
homo & alt̃ homo: Si ille sit pat̾. ille

Expanded text:
sum habent, quia clavim fidei non hasum habent, quia clavim fidei non habent. Nos ergo, fratres, fide praecedente, quae sanat oculum cordis nostri, quod intelligimus, sine obscuritate capiamus; quod non intelligimus, sine dubitatione credamus: a fundamento fidei non recedaqui Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii Spiritus aut Pater est aut Filius. Trinitas unus Deus: Trinitas, una aeternitas, una potestas, una majestas; tres, sed non dii. Non mihi calumniator respondeat: Quid ergo tres? Si enim tres, ait, oportet dicas quid tres. Respondeo: Pater et Filius et Spiritus sanctus. Ecce, inquit, tres dixisti; sed quid tres exprime. Imo tu numera: nam ego compleo tres, cum dico, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Id enim quod Pater ad se est, Deus est; quod ad Filium est, Pater est: quod Filius ad seipsum est, Deus est; quod ad Patrem est, Filius est. 4. Ista quae dico potestis de similitudinibus agnoscere quotidianis. Homo et alter homo, si ille sit pater, ille
Abbreviated transcription (Latin):
absurdum harissimi ut filiũ dicamꝰ
principiũ : & patrẽ principiũ ñdicamꝰ
Sed qͥd agimus  : Numqͥd duo erunt
principia : Cauendũ ẽ. hoc dicere
Quid gͦ: si & pat̃ principium. & filius
principium. quomodo ñ duo principia.
quomodo dicimus patrem dm̃. & filium
dm̃ nec tam̃ dicimus duos dõs. Nefas
ẽ. enĩ dicere duos deos: nefas. ẽ. dice¬
Quãuis ergo sicut aures catholicȩ sun
eruditȩ. ingremio matris eccłȩ
nec ille qͥ ẽ. pat̾ sit filius. nec ille qͥ
ẽ filius sit pat. Nec sp̃s sc̃s patris
& filii sit uel filius uel pat̃. tres
deos tam̃. eẽ ñ dicimus. Quãuis de
singulis si quȩratur. necesse. ẽ de
quocũq in t̾rogati fuerimus. dm̃ eẽ.
fateamur: & absurda ista uidentur
hominib solita trahentib ad insolita :
uisibilia ad inuisibilia: creaturam
comparantibus creatori: Int̾rogant
enĩ nos aliquando infideles: & dicunt
Patrem quẽ dicitis. dm̃ dicitis: Res¬
pondemus : dm̃. Ergo inquiunt pater

Expanded text:
absurdum, charissimi, ut Filium dicamus principium, et Patrem principium non dicamus. 2. Sed quid agemus? numquid duo erunt principia? Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas est diceQuamvis ergo, sicut aures catholicae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii sit vel Filius vel Pater, tres deos tamen esse non dicimus: quamvis de singulis si quaeratur, necesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles et dicunt: Patrem quem dicitis, Deum dicitis? Respon
Abbreviated transcription (Latin):
& loquor uob̃. Id .ẽ. quia humilis factus
ꝓpt̃ uos. ad ista uerba descendi. Namsi
principium sicuti.ẽ. ita maneret apud pa¬
trẽ. ut ñ acciperet formam serui. & ho¬
mo loqueretur hominib: : quomodo ei cre¬
derent. cũ infirma corda intelligibile uer¬
bũ sine uoce sensibili audire non possent :
Ergo inquit credite me. eẽ. principium:
quia ut credatis. ñ solũ sum. sed& lo¬
quor uobis Sed de hac re: iammultum
ẽ. loqui uobis. Placeat itaq Karitati
urẽ. ut qđ restat. illo adiuante serue¬
mus crastino reddituri . EXPLcit.¬
beo qđ dictum .ẽ. multa habeo
de uob̾ loqui & iudicare. sed qui

Expanded text:
et loquor vobis: idet loquor vobis: idvos factus, ad ista verba descendi. Nam si principium, sicuti est, ita maneret apud Patrem, et non acciperet formam servi, et homo loqueretur hominibus, quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile verbum sine voce, sed sensibilia videre non possent? Ergo, inquit, credite me esse principium, quia ut credatis non solum sum, sed et loquor vobis. Sed de hac re jam multum est loqui vobis: placeat itaque Charitati vestrae ut quod restat, illo adjuvante servemus, crastino reddituri. TRACTod scriptum est, Multa habeo de vobis loqui
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sapientia uere femina .ẽ. cum xp̃ssit
dĩ sapientia: & xp̃s apell&ur genere mas¬
culino. sapientia feminino: Cũ ergo di¬
cerent iudȩi tu qͥs es: Ille sciebat. eẽ
ibi quosdã credituros. & idõ dixisse
tũ quis es. ut scirent quid illum cređe
deberent. respondit . Principium :lon
tanquã diceret principium sum: sed
tamquam dicer& Principium me cre¬
dite. Quod insermone greco ut dixi
euident̃ a paret. ubi feminin . ẽ. geñr̃
principium. lielut si uell& dicere se
eẽ ueritatem. & dicentibus tũ quis es. res¬
ponderet ueritatem: cũ uideat᷑ ad id
qđ dictũ .ẽ. tu quises respondere de¬
buisse ueritas. id .ẽ. ueritas sum
Sed altius respondit. cũ uider& itadix¬
isse tu quis es acsi dicer&: qm̃ abste
audiuimus nisi credideritis quia ego
sũ. quid te. eẽ. credimus: Ad hoc res¬
pondit. principium : Tamquã diceret.
principiũ me credite. & addidit: quia

Expanded text:
enim sapientia vere femina est, cum Christus sit enim sapientia vere femina est, cum Christus sit Dei Sapientia , et Christus appelletur genere masculino, sapientia feminino. Cum ergo dicerent Judaei, Tu quis es? ille qui sciebat esse ibi quosdam credituros, et ideo dixisse, Tu quis es? ut scirent quid illum credere deberent, respondit, Principium: non tanquam diceret, Principium sum; sed tanquam diceret, Principium me credite. Quod in sermone graeco, ut dixi, evidenter apparet, ubi feminini generis est principium. Velut si vellet dicere se esse veritatem, et dicentibus, Tu quis es? responderet, Veritatem; cum videatur ad id quod dictum est, Tu quis es? respondere debuisse, Veritas; id est, Veritas sum. Sed altius respondit, cum videret eos ita dixisse, Tu quis es? ac si dicerent, Quoniam abs te audivimus, Nisi credideritis quia ego sum, quid te esse credemus? ad hoc respondit, Principium: tanquam diceret, Principium me credite. Et addidit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ñ ait . nisi ceperitis quia ego sum
sed qđ poterant dixit : Nisi credi¬
deritis quia ego sũ : moriemini ĩ
& respondentes : Quid ei dixerunt:
Tu quis es: Non enĩ cũ dixistini¬
si credideritis quia ego sum: ad di¬
disti qͥd esses. Quis es ut credamꝰ:
& ille Principium. Ecce qđ ẽ
esse principium: mutari ñ potest.
Principium inse man& : & innouat
om̃ia. Principiũ .ẽ. cui dictum . ẽ
Tuautẽ idem ipse es. & anni tui ñ¬
moriamini in peccatis urĩs . Tamꝗ
enĩ in eo qđ dixer̃ tii quis es nihil
aliud dixerint. quam quid te. eẽ.
quio discernit̾ : qđ ñ potest in latino.
Apud grecos enĩ feminini generis .e.
principiũ. sic ut apud nos lex gene¬
ris feminin .ẽ. quȩ apud illos est
masculini: sicut sapientia & apud
nos & apud illos generis feminini ẽ.
Consu& udo loquutionis idõ ꝑ diuer¬
sas linguas uariat genera uocabulorum:
quia inipsis rebus ñ inuenis sexum. Non

Expanded text:
Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego sum; Dominus non ait, Nisi ceperitis quia ego sum; sed quod poterant dixit, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in et respondentes, quid ei dixerunt? Tu quis es? Non enim cum dixisti, Nisi credideritis quia ego sum, addidisti quid esses. Quis es, ut credamus? Et ille, Principium. Ecce quod est esse. Principium mutari non potest: principium in se manet, et innovat omnia; principium est, cui dictum est, Tu autem idem ipse es, et anni tui moriamini in peccatis vestris. Tanquam enim in eo quod dixerunt, Tu quis es? nihil aliud dixerint quam, Quid te esse quio discernitur, quod non potest in latino. Apud graecos enim femini generis est principium, sicut apud nos lex generis feminini est, quae apud illos est masculini: sicut sapientia et apud nos et apud illos generis feminini est. Consuetudo locutionis ideo per diversas linguas variat genera vocabulorum, quia in ipsis rebus non invenis sexum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
facturus sũ ñdũ .ẽ. Qđ uixi iã
ñ .ẽ : qđ uicturus sum nondũ ẽ
Preteritũ & futurũ inuenio : in om̃i
motu rerum: Inueritate quȩ man&.
p̃teritũ & futurũ ñ inuenio: sed so¬
lum p̃sens : & hoc in corruptibilit̃ :
qđ increatura ñ .ẽ: Discute rerũ
mutationes: inuenies fuit. & erit:
cogita dm̃: inuenies est. Ubi
fuit & erit : esse ñ possit. At ergo
&tusis : transcende tempus
Sed qͥs transcend& uiribus suis:
Leu& illuc ille: qui patri dixit.
Uolo ut ubi ego sũ. & ipsi sint
metũ. hoc itaq ꝓmittens ne
tis quia ego sũ. ꝓrsus nihil aliud
mihi uidetur his ũb dixisse quã
hoc : nisi credideritis quia ds̃sũ.
moriemini inpeccatis ur̃is. Bene.
dõ grãs quia dix̃ nisi credideritis.:
n dixit nisi ceperitis. Quis enĩ
hoc capiat.  aut uero quia ausus
sũ dicere. & uisi estis intelligere.: ali¬
qͥd detanta in effabilitate cepistis:
Siergo ñ capis : fides te libat. Idõ &

Expanded text:
facturus sum, nondum est: quod vixi, jam facturus sum, nondum est: quod vixi, jam non est; quod victurus sum, nondum est. Praeteritum et futurum invenio in omni motu rerum: in veritate quae manet, praeteritum et futurum non invenio, sed solum praesens, et hoc incorruptibiliter, quod in creatura non est. Discute rerum mutationes, invenies Fuit et Erit: cogita Deum, invenies Est, ubi Fuit et Erit esse non possit. Ut ergo et tu sis, transcende tempus. Sed quis transcendet viribus suis? Levet illuc ille qui Patri dixit, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Hoc itaque promittens ne tis quia ego sum: prorsus nihil aliud mihi videtur his verbis dixisse quam hoc, Nisi credideritis quia ego Deus sum, moriemini in peccatis vestris. Bene, Deo gratias, quia dixit, Nisi credideritis: non dixit, Nisi ceperitis. Quis enim hoc capiat? Aut vere, quia ausus sum dicere, et visi estis intelligere, aliquid de tanta ineffabilitate cepistis? Si ergo non capis, fides te liberat. Ideo et
Abbreviated transcription (Latin):
uerum. eẽ : ubi .ẽ. & non. eẽ. Quic quid
enĩ mutari potest: mutatũ ñ ẽ. qđ erat.
Si ñ ẽ. qđ erat: mors quedã ibi .ẽ. fac¬
ta Pemptũ ẽ. aliquid ibi qđ erat: &
non .ẽ. Nigredo mortua. ẽ. in capite al¬
bescentis senis. Pulcritudo mortua .ẽ. in
corpore fessi. & incurui senis :Mortuȩ s
iures in corpore languentis : mortua . ẽ.
statio incorpore ambulantis. mortua .ẽ.
ambulatio incorpore stantis. mortua . ẽ.
ambulatio & statio incorpore iacentis:
Mortua ẽ. loquutio in lingua tacentis
Quic quid mutatur. &. ẽ. qđ ñ erat : iu¬
deo ibi quandã uitã in eo qđ ẽ. & mortẽ
ineo qđ fuit. Deniq demortuo cũ dr̃
ubi ẽ. homo ille: respond&ur. fuit
Oueritas quȩ uere es : nã in om̃ib
actionib: & mortibus nr̃is. & inom¬
ni prorsus agitatione creaturȩ.
duo temꝑa inuenio: p̃teritũ & futu¬
rum: p̃sens quęro: nihil stat.
Qđ dixi iã ñ . ẽ.: Qđ dicturus

Expanded text:
verum esse, ubi est et non esse. Quidquid verum esse, ubi est et non esse. Quidquid enim mutari potest, mutatum non est quod erat: si non est quod erat, mors quaedam ibi facta est; peremptum est aliquid ibi quod erat, et non est. Nigredo mortua est in capite albescentis senis, pulchritudo mortua est in corpore fessi et incurvi senis, mortuae sunt vires in corpore languentis, mortua est statio in corpore ambulantis, mortua est ambulatio in corpore stantis, mortua est ambulatio et statio in corpore jacentis, mortua est locutio in lingua tacentis: quidquid mutatur et est quod non erat, video ibi quamdam vitam in eo quod est, et mortem in eo quod fuit. Denique de mortuo cum dicitur, Ubi est homo ille? respondetur, Fuit. O veritas quae vere es! Nam in omnibus actionibus et motibus nostris, et in omni prorsus agitatione creaturae duo tempora invenio, praeteritum et futurum. Praesens quaero, nihil stat: quod dixi, jam non est; quod dicturus