comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
estis. in quib scientia. & uita mea. rep̃sentattr aliis. & ideo comm̃dati-¬
tia epła. ñ egemꝰ. & hȩc epła scripta est in condib nr̃is. quia semꝑ
habemꝰ curam de uobis. quȩ epła scitur ab om̃ib hominibꝰ: sciunt
enim quia ꝑ nos instituti estis: & legitur ab eisdem. quia in uobis
nos imitari discunt. Epła nta estis. & uos idem estis manifestati om̃i¬
tis. quia axp̃c uos pͥncipalit̾ scͥsit id est instituit: ñ ego. quia eo
auctore in ipbis est fides. Et hȩc epła est ministrata. a nobis. qͥa
nr̃o ministerio ds oꝑatur in uobis. & est scͥpta ñ atram̃to sed spu
dei uiui ia est eterni. Quod autẽ uiuus scribit iuuit. id est. qđ
uos estis rep̃sentatio xp̃i & mea. hoc est firmit̃ scͥtum in cordib
ur̃is. ñ delebitur. ut qđ atram̃to scribitur. facile deletar: uel scp¬
tum est ñ atram̃to. id est non tȩtris notis hereticȩ prauitatis. ut
speudo faciunt qͥ hereses iiterserunt. s: sp̃u dei uiui id est spũ

Expanded text:
mea repraesentatur aliis, et ideo commendatitia epistola non egemus. Et haec epistola scripta in cordibus nostris, quia semper habemus curam de vobis. Quae epistola scitur ab omnibus hominibus, sciunt enim quia per nos instituti estis; et legitur, ab eisdem, quia in vobis nos imitari discunt. Epistola nostra estis, et vos idem estis. Manifestari omnitis, quia Christus vos principaliter scripsit, id est instituit, non ego, quia eo auctore in vobis est fides. Et haec epistola est ministrata a nobis, quia nostro ministerio Deus operatur in vobis, et est scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi, id est aeterni.vos estis repraesentatio Christi, et mea: hoc firmiter scriptum in cordibus vestris non delebitur, ut quod atramento scribitur, facile deletur. Vel, scripta est, non atramento, id est non tetris notis haereticae pravitatis, ut pseudo faciunt, qui haereses interserunt, sed spiritu Dei vivi, id est Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
estis. s fidutiam talem id est dicendi talia. habemꝰ id est referunꝰ
isse fidutiam ad dm. quia. minor̾ fuit amministratio. Et hanc fidu
cogitare saltem aliqͥd boni qd sit ex nobis . id ẽ ex nr̃a parte. sciđ
Attendant hic & uerba ista ppendant. qui putant ex nob̾ ẽt̃ fidĩ
ceptum. & ex deo ẽẽ fidi supplem̃tum. Comm̃dans enim istã. grãm
quȩ ñ datur scq̃m aliqua merita. s efficit om̃ia. bona merita. inqͥt. ñ¬
qͣd sufficienteᷤ simꝰ cogitare aliqͥd & cet̾a. Quis enim ñ uiderat priꝰ ẽẽ
cogitare qm credere: Nullus quippe credit aliqͥa. nͥ priꝰ cogitaue¬
nt ẽẽ credendum. quamqͣm & ipsum credere. nichil est aliud. qͣm
cum assentione cogitare. Si gͦ cogitare bonum ñ est ex nobis. nec
credere: s sufficientia nr̃a. qua credere. incipimꝰ. ex deo est. Ecce
tio est. Comm̃dat enim se ꝑ dignitatem officũ scit eugłii. prefe¬

Expanded text:
estis, sed fiduciam talem, id est dicendi talia, habemus, id est referimisse fiduciam ad Deum, quia minor fuit administratio. Et hanc fiduccogitare, saltem, aliquid boni quod sit ex nobis, id est ex nostra parte, scilicet Attendant hoc, et verba ista perpendant qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Commendans enim istam gratiam quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita, inquit, nunquam sufficientes simus cogitare aliquid, etc. Quis enim non videat prius esse cogitare qt esse credendum, quanquam et ipsum credere nihil est aliud quam cum assensione cogitare. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, nec credere, sed sufficientia, qua credere incipimus, ex Deo est. Ambrtio est. Commendat enim se per dignitatem officii, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tum fidi ubi ñ erat. ꝗͣ suꝑ alioꝵ p̃dicationẽ. Hoc au¬
tem ꝓpħico testimonio confirmat. dicens. Sicut scͥptũ ẽ. Quasi
Ita. hoc feci sicut scͥptum ẽ in ysaia. qm̃ quibꝰ ñ ẽ priꝰ annun¬
ciatum de eo id ẽ de xp̃o ipsi uideb̃t id ẽ credent. & qui ñ
ẽẽ ucrã. Hoi enĩ uerꝰ es & inuiolabilis de ũbo dĩ intel¬
lectus. festinauit apłs gentes ueritate imbuere. Ropt̃

Expanded text:
super aliorum praedicationem. Hoc autem prophetico testimonio confirmat dicens, Sicut scriptum est. Quasi dicat: Ita hoc feci, sicut scriptum est in Isaia, quoniam quibus non est prius annuntiatum de eo, id est de Christo, ipsi videbunt, id est credent, et qui non esse veram. Ut enim verus esset et inviolabilis de verbo Dei intellectus, festinavit Apostolus gentes veritate imbuere. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
miscdiam expedat. Et uere st̃ tlebitores. nam si genti¬
les facti st̃ participes sp̃ualiũ. id ẽ p̃dicationis & sa¬
cram̃toꝵ. eoꝵ id ẽ iudeoꝵ. qͥ miser̃t eis p̃dicatores ab
scł faccre. cõmunionẽ scĩs qui sunt. in iherłm.¬
gͥ cum consũmauero hoc. id ẽ cum ꝑfec̃o opꝰ
ministrationis. & assignauero eis. id ẽ sub signo
cuiꝰq ecdiȩ ostendero eis frudũ hc̃: ꝓficiscar in hẏspa¬
niam. & hoc ꝑ uos. & ido interĩ corrigite uos. Scio
autẽ. Quasi. Pet uos tnsibo. s tam̃ scio certꝰ de gr̃a dĩ.

Expanded text:
misericordiam exspectat; et vere sunt debitores. Nam, si gentimisericordiam exspectat; et vere sunt debitores. Nam, si gentiles facti sunt participes spiritualium, id est praedicationis et sacramentorum, eorum, id est Judaeorum qui miserunt eis praedicatores ab scilicet facere communionem sanctis, qui sunt in Jer cum consummavero hoc, id est cum perfecero opus ministrationis, et assignavero eis, id est sub signo cujusque Ecclesiae, ostendero eis fructum hunc, proficiscar, in Hispaniam, et hoc, per vos. Et ideo interim corrigite vos. Scio autem. Quasi dicat: Per vos transibo, sed tamen scio, certus de gratia Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
sam morandi i his regionibꝰ. cupiditatẽ autẽ uenien¬
di ad uos habens ex multis iã p̃cedentibꝰ annis. cum
occupare. festinat: & qͥa. ad illos difficile iter fuit speudo¬
s interĩ uos p̃paretis. ne me ã cet̾is retardetis. Uideã
uos dico & a uob̃ deducar illuc scił in hyspaniam.
si tam̃ uob̃ pͥmum fuero fruitꝰ. id ẽ de fructu ur̃o le¬
tatꝰ. ex parte. illa quȩ m discors ẽ. uel ex parte tem-¬
poris. id. ẽ aliq̃ndui. Et qͥa. hic ñ habeo locũ. & uos
uide. desidõ: gͥ ñc id ẽ indilate ꝓficiscar in ierłm mi¬
suis: de his cõmunis cura. erat om̃ibꝰ apłis. ꝓficiscar
ministrare. Probauer̃t enĩ. ñ eos coegi: mãcedones &
runt se diuinis obsequiis. nil mundanũ cuantes ex¬
emplũ bonȩ conũsationis p̃bebant credentibꝰ. Istis
quã rẽ ad huiꝰmodi oꝑa. romanos apłs inuitat. qͥa qͥ¬
ꝑ miscdiam dĩ uiuit & iustificatꝰ ẽ. piꝰ debet
c̃ẽ can fr̃i. placuit. Qsi. Benedico ꝓbauer̃t.

Expanded text:
sam morandi, in his regionibus, cupiditatem autem veniendi ad vos habens ex multis jam praecedentibus annis, cum uia et hos praeoccupare festinat, et quia ad illos difficile iter fuerit pseudosed interim vos praeparetis ne me a caeteris retardetis. Videam vos dico, et a vobis deducar illuc, scilicet in Hispaniam, si tamen vobis primum fruitus fuero, id est de fructu vestro laetatus ex parte illa quae modo discors est. Vel, ex parte temporis, id est aliquandiu, et quia hic non habeo locum, et vos videre desidero. Igitur nunc, id est indilate, proficiscar in Jerusalem misuis. De his communis cura erat omnibus apostolis. Proficiscar ministrare. Probaverunt enim, non eos coegi. Macedones, et runt se divinis obsequiis, nil mundanum curantes, exemplum bonae conversationis praebebant credentibus Ambroquam rem ad hujusmodi opera Romanos Apostolus invitat, quia per misericordiam Dei vivit, et justificatus est; pius debet esse causa fratris. Placuit. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ̃r dedi uob̃ p̃cepta ñ bona & iustificati¬
ones ñ bonas. in quibꝰ ñ uiuatis: intelligen¬
dum ẽ hoc de p̃ceptis legaliũ cerimonialũ
que dicunt᷑ ñ bona. ñ qͥa. mala eent. s qͥa
bonos ñ faciebant obseruatores scđm litte
pienda st̃ de. lege. scdm sp̃ualem intellectũ
& scđ̃m moralia. quȩ in eugło ñ tollunt᷑¬
s adimplent᷑. sicut in matho ostenditur. Haim̃o¬
Lex autẽ data ẽ ppło iudeoꝵ tantũ. ido
qͥa ille ppłs solꝰ unũ dm colens dignꝰ erat.
cui eloquia di crederent᷑. cet̾is idola colen aug̾t̾ de¬
tibꝰ. Ido etiã quia de hoc ppło nasciturꝰ
erat dĩ filiꝰ. & ido data. fuit lex. ꝑ quã
illud intellig̾et. & dĩ filiũ uenturũ ex

Expanded text:
cepta non bona, et justificationes non bonas in quibus non vivent, intelligendum est hoc de praeceptis legalium caeremoniarum, quae dicuntur non bona, non quia mala essent, sed quia bonos non faciebant observantes, secundum litterpienda sunt de lege secundum spiritualem intellectum, et secundum moralia, quae in Evangelio non tollunticut in Matthaeo ostenditur. Lex autem data est populo Judaeorum tantum, ideo quia ille populus solus unum Deum colens dignus erat, cui eloquia Dei crederentur, caeteris idola colentibus. Ideo etiam quia de hoc populo nasciturus erat Dei Filius, et ideo data fuit ei lex, per quam illud intelligeret, et Dei Filium ventur
Abbreviated transcription (Latin):
& huiꝰmodi dispositione & natutali ratione
asseqͥ possumꝰ. ignotũ uͦ dĩ ẽ ratio substan¬
quȩ omnẽ latet
creaturã. Simi. Iat̃m¬
liter & misteriũ
humanȩ lib̾atio¬

Expanded text:
 mundi dispositione, et naturali ratione assequi possumus. Ignotum vero Dei, est ratio substanquae omnem latet creaturam. Similiter et mysterium humanae liberatio
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. qͥa ñ solũ ratio
nat᷑alis ad hoc ꝓ¬
fuit. s & ds illis reuelauit. uel manifestũ: ꝑ
õpꝰ suũ. ꝑ qͦd eos adiutut. Hoc dicit. ne. sola
natura. suffic̾e uiderct᷑. Ut enĩ ds qui natura.
inuisibilis ẽ ctrã a uisibilibꝰ posset sciri. opꝰ fecit
qđ opificẽ uisibilitate sui manifestauit. ut ꝑ¬

Expanded text:
o naturalis ad hoc profuit, sed et Deus illis revelavit, vel manifestavit per opus suum, per quod eos adjuvit. Hoc dicit, ne sola natura sufficere videretur. Ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera. Non enim ita dictũ est. qua¬
si cum posuerit inimicos sub pedibus.
non sit postea tegnaturꝰ s ad tantam
euidentiam regnum ꝑduceret: ut inimi¬
ci ñ audeant negare qđ regnet. qͦ am¬
pliꝰ non erit. manifestius.
& si ampliꝰ duret. Aliud
est ñ ampliꝰ manifestari.
Non ampliꝰ manifestari ẽ.¬
non fieri manifestiꝰ: non
ampliꝰ ꝑmanere. ñ esse¬
ꝑseuerantiꝰ. Qnͣdõ autem Fug̃tinꝰ¬

Expanded text:
 etc. Non enim ita dictum est, quasi cum posuerit inimicos sub pedibus, non sit postea regnaturus, sed ad tantam evidentiam regnum perducet, ut inimici non audeant negare quod regnet, quo amplius non erit manifestius, tsi amplius duret. Aliud non amplius manifestari, Non amplius manifestari enon fieri manifestius; non amplius permanere, non esserseverantius. Quando autem man
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem mortis xp̃i. quid facient cũ
ñ sint uitã habituri: Iterat idem aliis
uerbis dicens. Si mortui om̃ino ñ resur¬
gunt. ut nec etiam xp̃c resurrexit: ut
quid etiam baptitantur ꝓ illis id est ꝓ
quidam imꝑiti qui baptitabantur ꝓ his
qui de hac uita. sine baptismo discesse¬
rant. putantes illis ꝓdesse. Timebant enĩ
ne aut ñ resurgerent. aut male tesurgo¬

Expanded text:
litudinem mortis Christi, quid facient, cum litudinem mortis Christi, quid facient, cum non sint vitam habituri? Iterat idem aliis verbis dicens, si mortui omnino non resurgunt, ut nec etiam Christus resurrexit, ut quid etiam baptizantur pro illis, id est pro quidam imperiti qui baptizabantur pro his qui de hac vita sine baptismo discesserant, putantes illis prodesse. Timebant enim ne aut illi non resurgerent, aut male resurg
Abbreviated transcription (Latin):
tio. quã con¬
summationẽ
explicans. quom sit consũmatio. cum ait.
cum tradiderit regnũ. & euacuauerit omnẽ.
pͥncipatum: & cȩtera. Et est sensꝰ. Ut sit
qs om̃ia. in om̃ib. id est ut nemo coheren
tium ei. amet aduersꝰ eum aliquid. & it
manifestum erit qł đr. quid habes qͥd ñ
accepisti. Tunc enim manifestum erit. ni¬
chil boni aliquẽ habere uel habuisse. nͥ
a. xp̃o. Illud etiam nemo estimet. qđ pat̃
sic subiecerit om̃ia. filio. ut ipsum filium
sͥ om̃ia. subiecisse ñ putet: inseparabilis
enim est oꝑatio patris & filii. Alioqͥn. &¬
cȩtera. Aliud adhuc inconueniens osten¬
dit. si resurtectio mortuoꝵ ñ est futura.
quia si mortui ñ resurgent. tc̃ nec xp̃c
resurrexit: & si ipse ñ resurrexit. tc̃ in
baptismo ñ fit remissio peccatoꝵ. Quasi
fiesurgent mortui. alioquin scđ si ñ est
resurrectio mortuoꝵ futura. illi qui bapti¬
pantur ꝓ mortuis id est ꝓ peccatis delen¬
dis. uel ꝓ se mortuis faciendis ad simi¬

Expanded text:
tio, quam consummationem explicans quomodo sit consummatio cum ait, cum tradiderit regnum et evacuavit omnem principatum, etc., et est ut sit Deus omnia in omnitium ei, amet adversus eum aliquid, et tunc manifestum sit quod dicitur. Quid habes quod non accepisti? Tunc enim manifestum erit nihil boni aliquem habere vel habuisse nisi a Christo. Illud etiam nemo aestimet quod Pater sic subjecerit omnia Filio, ut ipsum Filium sibi omnia subjecisse non putet. Inseparabilis enim est operatio Patris et Filii. VERS. etc. Adhuc aliud inconveniens ostendit, si resurrectio mortuorum non est futura, quia si mortui non resurgent, tunc nec Christus resurrexit; et si ipse non resurrexit, tunc in baptismo non fit remissio peccatorum. Quasi dicat: Resurgunt mortui, Alioquin, scilicet si non est resurrectio mortuorum futura, illi qui baptizantur pro mortuis, id est pro peccatis delendis, vel, pro se mortuis faciendis, ad simi
Abbreviated transcription (Latin):
tendit subdens. Cum autem scͥptura di¬
cat. illud constat auctoritate. qđ om̃ia
sine dubio subiecta sunt ei scił xp̃o.¬
p̃ter eum id est ditatem eiꝰ qui subiecit.
ei om̃ia : quĩ sicut ex nullo est. ita nulla
ratione potest alicui ẽẽ subiectus. ipse
enim pͥncipium est om̃ium. Qum autem.
Quasi. Deus ñ est ei subiectus. s potiꝰ ipse
deo scđm qđ est homo: qđ tta ait. Cum¬
autem subiecta. fuerint illi id est filio om̃ia.
tc̃ etiam in ipsa p̃latione. ipse filiꝰ scđ̃m
qđ homo subiectus erit cum corpore suo
qđ est ęccłia. illi qui subiecit sͥ om̃ia. At¬
tende qđ ait. cum fuerint subiecta. Non
ideo hoc. dicit. quin & mͦ subiecta sint: &
qđ ita ait. & ipse subiectꝰ erit. ñ hoc ita

Expanded text:
tendit, subdens: Cum autem Scriptura ditendit, subdens: Cum autem Scriptura dicat, illud constat ex ejus auctoritate quod omnia sine dubio subjecta sunt ei sciter eum, id est deitatem ejus qui subjecit ei omnia. Qui sicut ex nullo est, ita nulla ratione potest alicui esse subjectus. Ipse enim principium est omnium. Cum autem. Quasi dicat: Deus non est ei subjectus, sed potius ipse Deo secundum quod est homo. autem subjecta fuerint illi, id est Filio, omnia, tunc etiam in ipsa praelatione ipse Filius, secundum quod homo, subjectus erit, cum corpore suo, quod est Ecclesia, 111 illi qui subjecit sibi omnia. Intende quod ait, cum fuerint subjecta, non ideo dicit hoc quin et modo subjecta sint. Et quod ait, et ipse subjectus erit, non hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
s de deo: ut uniꝰ pͥntipũ summa. & ineffabi¬
lis auctoritas maneat. Ita ostendet se deũ
de deo. ut tantum̃ sit ds unꝰ in om̃ibꝰ. id et
in confessione om̃ium. ex quo om̃ia. st̃. Cũ
enim discet. om̃is creatura. deum ẽẽ suum ca¬
put. xp̃i aut̃ caput esse dm. ñ tantũ erit
unꝰ deus in om̃ib id est in confessione. om̃i¬
um: s etiam om̃is creatura. fatebitur ipsum
esse ex quo sunt om̃ia. quia. om̃ia ex ipso ft̃.
Si uͥ dixisset. ut sit ds in om̃ibꝰ. intelligeret᷑.
in om̃ib quidem ẽe. uel ꝑ affectum. uel ꝑ
comiunẽ sensum. ñ tam̃ om̃ia ex ipso cẽ:
s cum dixit om̃ia. in om̃ibꝰ. significauit quia
ex ipso sunt om̃ia. & in om̃ib est: quia
ab ipso creata. sunt. in ipsis autẽ erit. quia
in om̃ium confessione unꝰ erit ds. Uel ita
ita ut ipse filiꝰ sit ds. om̃ia. in om̃ib. id ẽ
ut nemo eoꝵ.¬
qui ei cohe¬
rent. amet ad¬
uoluntatem.¬
Ipse est finis.¬
memorauit. to¬
tum breutter

Expanded text:
de Deo, ut unius principii summa et ineffabilis auctoritas maneat. Ita ostendet se Deum de Deo, ut tamen sit unus Deus in omnibus, id est in confessione omnium ex quo omnia sunt Cum enim discet omnis creatura Christum esse suum caput, Christi autem caput esse Deum, non tantum erit unus Deus, in omnibus, id est in confessione omnium, sed etiam omnis creatura fatebitur ipsum esse ex quo sunt omnia, quia omnia ex ipso sunt. Si vero dixisset ut sit Deus in omnibus, intelligeretur in omnibus quidem esse vel per affectum, vel per communem sensum, non tamen omnia ex ipso esse. Sed cum dixit, omnia in omnibus, significavit quia ex ipso sunt omnia, et in omnibus ex ipso quia ab ipso creata sunt. In ipsis autem qui in omnium confessione unus erit Deus. Vel ita,ita ut ipse Filius sit Deus omnia in omnibus, id est ut nemo eoqui ei cohaerent amet advoluntateIpse est finmemoravit totum breviter
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. in om̃ib In quibꝰdam ęternis potest
aliqua esse distantia. ipsa autẽ ȩt̃nitas
absq diuersitate m̃sure est. Et multȩ man Augͥti¬
siones in una uita erunt. scił uariȩ merito¬
rum dignitates: s ubi erit ds om̃ia in om̃ib
erit etiam in dispari claritate. par gaudiũ.
ut qđ habebunt singuli cõmune sit om̃ib.
quia. etiam gła capitis. om̃ium etit ꝑ uin¬

Expanded text:
erit in omnibus. In quibusdam aeternis potest erit in omnibus. In quibusdam aeternis potest aliqua esse distantia, ipsa autem aeternitas absque diversitate mensurae est. Et multae mansiones in una vita erunt, scilicet variae meritorum dignitates, sed ubi Deus erit omnia in omnibus, erit etiam indispari claritate par gaudium, ut quod habebunt singuli, commune sit omnibus, quia etiam gloria capitis, omnium erit per vin
Abbreviated transcription (Latin):
est. cum tradiderit. regnũ deo & patri. id
est cum patrem regnare monstrauerit.
Similit̃ & illud. Quacuabit omnẽ po¬
testatem. & etera: quia tc̃ om̃ib erit
notum. nichil ꝑ se habuisse. potestatis ter¬
renos uel celestes. nͥ ã deo ex quo st̃ om̃ia:
tunc enim nulli spes aliqua remanebit in
aliquo principe. nisi in deo. Et est sensꝰ.
Cum om̃ia subiecta illi fuerint. id ẽ sub¬
iecta ẽẽ innotuerint: tc̃ & ipse subiectꝰ crit
illi qui sͥ subietit. id est innotescet illi sub¬
iectus esse scdm formã serui. cui est ęqualis
scdm formã dĩ. Ut sit. Quasi. Tunc erit
subiectꝰ. ita tam̃ ut scđm alteram naturam
scił duunam sit ds. unꝰ cum patre & sp̃u
sc̃o. ens om̃ia quȩ desiderati possunt in
om̃ib m̃bris suis. quia p̃mium uirtutis
erit ipse qui dedit uirtutẽ. quia ds̃ erit.
unde. sacientur. Om̃ia. gͦ erit quȩ honeste
desiderantur. quia ds erit. & uita. & salus
& fuiis desiderioꝵ. & om̃ia bona: & hȩc oĩa

Expanded text:
st, cum tradiderit, scilicet Deo et Patri, id est cum Patrem regnare monstraverit. Similiter et illud, evacuabit omnem potestatem, etc., quia tunc omnibus erit notum nihil per se habuisse potestatis terrenos vel coelestes nisi a Deo, ex quo sunt omnia. Tunc enim nulli spes aliqua remanebit in aliquo principe nisi in Deo. Et est sensus: Cum omnia subjecta illi fuerint, id est subjecta esse innotuerit, tunc et ipse subjectus erit  subjecit, id est innotescet illi subjectus esse secundum formam servi, cui est aequalis secundum formam Dei. Ut sit, quasi dicat: Tunc erit subjectus, ita tamen, ut secundum alteram naturam, scilicet divinam, sit Deus, unus cum Patre, et Spiritu sancto ens omnia quae desiderari possunt, in omnibus membris suis, quia praemium virtutis erit ipse qui dedit virtutem, quia Deus erit unde satientur. Omnia ergo erit, quae honeste desiderantur, quia Deus erit vita, et salus, et finis desideriorum, et omnia bona. Et haec
Abbreviated transcription (Latin):
putans sub idoli ueneratione. ꝓpt̾ quem saluandum xp̃c mortuus ẽ: & ita
m his quȩ xp̃i st̃ peccare. sicut hĩc qui sub lege est. in lege dr̃ pecrare. Ita
hũ qui in xp̃o sunt. in xp̃o petcare. dicuntur. In xp̃o g pecatis. cuiꝰ reg¬
num diminuitis. Et quia in xp̃o peccatis. quaꝓpter abstinete sicut ẽgo
etiam ab om̃i carne: quia si esca. scandalitat fratrẽ meũ. ñ manducã¬
bo non solum immolata. s etiam omnẽ carnẽ. in ȩternum id est nec hic
nec in futuro. Sicut enum constat. qđ ñ post mortẽ sic certꝰ sum qđ
nec in uita manducabo. ñ qđ mala. sit esca. s ne. scandalitem frẽm meũ.
a licitis. ꝓ scandalo fr̃m uitando. ita & isti abstineant. Ipse enĩ aplica

Expanded text:
putans sub idoli veneratione, propter quem salvandum Christus mortuus est, et ita putans sub idoli veneratione, propter quem salvandum Christus mortuus est, et ita in his quae Christi sunt peccare. Sicut hic qui sub lege est, in lege dicitur peccare, ita hi qui in Christo sunt, in Christo peccare dicuntur. In Christo ergo peccatis, cujus regnum diminuitis. Et quia in Christo peccatis, quapropter, abstinete sicut et ego etiam ab omni carne, quia si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo, non solum immolata, sed etiam omnem carnem in aeternum, id est nec hic nec in futuro. Sicut enim constat quod non post mortem, sic certus sum quod nec in vita manducabo, non quod mala sit esca, sed ne scandalizem fratrem meum. a licitis pro scandalo fratrum vitando, ita et illi abstineant. Ipse enim apostolica
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dat nos dõ. s fides escȩ qua. om̃ia ctedunt᷑ creata a dõ. mũda. Et uere.
neq enim si ñ manducauerimꝰ deficiemꝰ. id ẽ minꝰ habebimꝰ honũ. neq si
manducauerimꝰ habundabimꝰ. in bono urtutũ uel beatitudinis. s ex fide
ciꝰ est rantum. Uidete. autem. Quasi. Quantũ ad nos nichil est esca ipsa.
nesciunt. adhuc idolum nichil ẽe. Et potest ẽẽ offendiculum: siquis enĩ
infirmꝰ uiderit eum qui habet scientiã recumnbentẽ in idolio. id est in p̃sen¬
Uidens enim quis frẽm ꝑitum in idolio sacrificata edere. incipit hipse edere
ñ illa conscientia. qua ille. ꝑiciȩ causa sciens nichil idolum ẽẽ sed esse pu¬
tat. illic num̃. cum uidet frẽm ꝑttum illic edere nec horrere. & ita. ꝑibit
infirmꝰ frat̃ ui tua conscientia. id est quia. sapientem te uidet comedere.

Expanded text:
mendat nos Deo, sed fides escae, qua creduntur omnia creata a Deo munda. Et vere. mendat nos Deo, sed fides escae, qua creduntur omnia creata a Deo munda. Et vere. Neque si non mn bono virtutum, vel beatitudinis, sed ex fide ejus tantum. Videte autem. Quasi dicat: Quantum ad vos nihil est esca ipsa. nesciunt adhuc idolum nihil esse, et potest esse offendiculum. Si quis enim infirmus viderit eum qui habet scientiam, recumbentem in idolio, id est in praesenVidens enim quis fratrem peritum in idolio sacrificata edere incipit et ipse edere, non illa conscientia qua ille peritiae causa sciens nihil esse idolum, sed esse putat illic unum, cum videt fratrem peritum illic edere, nec horrere; et ita peribit infirmus frater in tua conscientia, id est quia te sapientem videt comedere,
Abbreviated transcription (Latin):
a patre s ꝑ filium creata sunt. nec alia ꝑ filium alia ꝑ patrem. sed.
eadem. Alioquin iam ñ om̃ia. ꝑ patrem. nec om̃ia ꝑ filium. Si autẽ
om̃ia. ꝑ̃ patrem & om̃ia ꝑ filium. eadem gͦ ꝑ patrẽ quȩ ꝑ filium fac¬
ta sunt. Equalis gͦ patri est filiꝰ. & inseparabilis oꝑatio utriꝰq Sequit᷑
Et nos ꝑ ipsum xp̃m sumꝰ in dro. quia ꝑ ipsum informati sumꝰ in cog¬
nitione di. ꝑ quem fueramꝰ creati. Sed. & cet̾a. Quasi. Nos hoc scimꝰ
qđ unꝰ est ds. s non in om̃ibꝰ est hec scientia. id est ñ om̃s misteriũ uniꝰ
dĩ cognoscunt. Quidam autẽ. uel enim. Quasi. Uere ñ in om̃ibꝰ est hȩc
scientia. quia qͥdam. & cetera. Uel nos scimꝰ quia idolum nichil ẽ. s qui¬
dam manducant de sacrificatis cum conscientia idoli. quia putant idolũ
s non cum caritate. ꝑ quos in hc̃ errorem infirmi inducebantur. quoꝵ¬
mestio. uob̃ autem non ꝓdest. quia esca. sũpta. ud ñ sumpta. non com¬

Expanded text:
a Patre, sed per Filium creata sunt. Nec alia per Filium, alia per Patrem, sed eadem. Alioquin jam non omnia per Patrem, nec omnia per Filium. Si autem omnia per Patrem, et omnia per Filium, ergo eadem per Patrem quae per Filium facta sunt. Aequalis ergo est Patri Filius, et inseparabilis operatio utriusque. Et nos per ipsum Christum sumus in Deo, quia per ipsum reformati sumus in cognitione Dei, per quem fueramus creati. Sed, etc. Quasi dicat: Nos hoc scimus quod unus est Deus. Sed non in omnibus est haec scientia, id est non omnes mysterium unius Dei cognoscimus. scientia, quia quidam, etc., vel nos scimus quia idolum nihil est. Sed quidam manducant de sacrificiis cum conscientia idoli, quia putant idolum sed non cum charitate, per quos in hunc errorem infirmi inducebantur, quomestio, nobis autem non prodest, quia esca sumpta, vel non sumpta, non com
Abbreviated transcription (Latin):
libus Prophe¬
conueniat in
tem idiotȩ aut
infideles. non
tem quis infidelis
uel idiota. con¬
uincitur ab om¬
nibꝰ. diuidicat᷑
ab om̃ibus. oc¬
culta. cordis ei
manifesta fi¬
unt. & ita ca.¬
dens in faciem
adorabit deum.
pronunciaus
quod uere de¬
us in nobis
sit. Quid gͦ
est s̃ fratres:
Cum conuemi¬
tis. unusquisq
ur̃m psalmũ
habet. doctrinã
ht̃. apocalyp¬
sim habet. lin¬
guam habet.
int̃pretationẽ
aut ut multũ
tres. & ꝑ par¬
tes. & unꝰ int¬
pretetur Si
autẽ ñ fuerit
int̃pres. taceat.

Expanded text:
libus: prophelibus: propheconveniat unitem idiotae, aut infideles: nonntem quis infidelis, vel idiota, convincitur ab omnibus, dijudicatur ab omnibus: occulta cordis ejus manifesta fiunt, et ita cadens in faciem adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit. Quid ergo est, fratres? cum convenitis, unusquisque vestrum psalmum habet, doctrinam habet, apocalypsim habet, linguam habet, intepretationem aut ut multum tres, et per partes, et unus interpretetur. Si autem non fuerit interpres, taceat
Abbreviated transcription (Latin):
nes loquantur lingius. illud inconueniens sequit᷑. Si autẽ om̃s
iuritim ꝓpħent. id ẽ exponant. intret autẽ quis infidelis uel idiota
ipse conuincitur de aliquo suo errore. ab om̃ib duudicat᷑. id est
danpnabilis ostenditur ab om̃ib. & hoc ideo: enim id est quia occul¬
ta. cordis eiꝰ. id est peccata. sua quȩ nesciebat ẽẽ peccata. manifesta
sͥ fiunt expositionib illoꝵ. & ita. cadens in faciem id ẽ humilians
sese adorabit dđm. qui se sͥ ꝑ uos notificauit. ꝓnuncians ore qđ
habet in corle. scił qđ d̃s̃ uere sit in uobis. Quid gͦ. Iam incipit
determinare. qͦmͦ sit linguis utendũ. Quasi. Qñdoquidem hȩc
eueniunt de locutione linguaꝵ. gͦ quid de eis õ frẽs agendumẽ
Hoc scił. cum conuenitis in unũ utimini linguis ad edificationẽ.
sicut cetera facienda sunt. Nam unꝰquisq ur̃m habet aliqđ¬
Itaq linguȩ in
signum sunt. non
fidelib sed infide¬

Expanded text:
nes loquantur linguis, illud inconveniens sequitur; si autem omnes nes loquantur linguis, illud inconveniens sequitur; si autem omnes viritim prophetent, id est exponant, intret autem quis infidelis aut idiota, ipse convincitur suo errore ab omnibus, dijudicatur, id est damnabilis ostenditur ab omnibus. Et hoc ideo, enim, id est quia occulta cordis ejus, id est peccata sua quae nesciebat esse peccata, manifesta sibi fiunt expositionibus illorum. Et ita cadens in faciem, id est humilians se, adorabit Deum, qui se sibi per vos notificavit, pronuntians ore quod habet in corde, scilicet quod Deus vere sit in vobis. Quid ergo. Jam incipit determinare quomodo sit linguis utendum. Quasi dicat: Quandoquidem haec eveniunt de locutione linguarum, ergo quid de eis, o fratres, agendum est? scilicet hoc: Cum convenitis in unum, utimini linguis ad aedificationem, sicut caetera facienda sunt. Nam unusquisque vestrum habet aliqItaque linguae in signum sunt non fidelibus, sed infide
Abbreviated transcription (Latin):
si. Quia lingue sunt in signum. & ñ sunt ad edificationem: gͦ
si uniũsa ęccłia conueniat. in unũ. & om̃s loquantur lingiuis sine
interp̃te. intret autẽ quis idiota. uel infidelis. nonne dicet qđ
insanitis. Quasi arreptitũ namq uidebuntur. cum alter alterũ
ñ intelligat. Fit̾ enĩ tumultus quidã incogn̾itꝰ multitudinis.
quasi frenesim patientis. Aut forte. quandam seductionem qra
audiunt putabunt. ẽẽ & uanitatẽ. quȩ ideo linguis conat᷑ quia.
pudoris sit si reueletur: sicut fit ap̃ paganos. quib aliqͣ mͦ illa
quȩ ab eis uocantur sacra uelantur. ne se uanitatib cernant
illudi. Om̃is enim impostura tenebras querit. & falsa ꝓ ueris
ostendit. sicut pagani tecti uanitatib illudunt᷑. Apud nos au¬
tem nichil astute fuscatũ est. s simplicit̃ & aꝑte unꝰ laudatur
ds. quia si nullus intelligeret. posset uideri sedudio. quȩ lin¬
gius caneretur. cum pudõr eẽt reuelari. Si autem. Quasi. Si om¬

Expanded text:
t ad aedificationem, ergo si universa Ecclesia conveniat in unum, et omnes loquantur linguis, sine interprete, intret autem quis idiota vel infidelis, nonne dicet quid insanitis? Quasi dicat: Arreptitii namque videbuntur cum alter alterum non intelligat. Fit enim tumultus quidam inconditus multitudinis, quasi phrenesim patientis. Ambrosius Aut forte quamdam seductionem qui audiunt putabunt esse et vanitatem, quae ideo linguis canatur, quia pudoris sit si reveletur, sicut fit apud paganos, quibus aliquo modo illa quae ab eis vocantur, sacra velantur, ne se vanitatibus cernant illudi. Omnis enim impostura tenebras quaerit, et falsa pro veris ostendit, sicut pagani, tectis vanitatibus illuduntur. Apud vos autem nihil astute fucatum est, sed simpliciter et aperte unus laudatur Deus, quia si nullus intelligeret, posset videri seductio, quae linguis caneretur, cum pudor esset revelari. Si autem. Quasi dicat: Si om
Abbreviated transcription (Latin):
qđ linguȩ in signũ sutit ñ fidelib s infidelib id est sermones
de incognita lingua: obscuri sunt. ne uideantur ã ꝑfidis. ut cũ
audiuntur signum sit. quia. ꝓpter ꝑfidiam factum est. ne. au¬
dientes intelligant. Hoc utiq fit infidelib quib teguntur sensꝰ
fidelib uͦ conuenit ꝓpħia. ñ lingua incognita. Unde subdit.
Prophetiȩ autem ut sensib ꝑfecti sint fideles. date st̃: ñ iifi¬
delib ne. sc̃m detur canibꝰ. s fidelib ut edificentur. Si gͦ. Alia¬

Expanded text:
quod linguae in signum sunt, non fidelium sed infidelium, id est sermones quod linguae in signum sunt, non fidelium sed infidelium, id est sermones Dei incognita lingua obscuri sunt, ne videantur a perfidis, ut, cum audiuntur signum sit, quia propter perfidiam factum est, ut audientes non intelligant. Hoc utique fit infidelibus quibus teguntur sensus. Fidelibus vero convenit prophetia, non lingua incognita. Unde subdit: Prophetiae autem, ut sensibus perfecti sint fideles, datae sunt, non infidelibus, ne sanctum detur canibus, sed fidelibus, ut aedificentur. VERS.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ patet. uel ñ placet ueritas. Ex hoc itaq patet. qđ linguę ali¬
qñdo sunt in signũ ñ fidelibꝰ s infidelib: quia dum dat ds loqui
linguis. sine interp̃tatione. significatur. ꝓpter infideles hȩc fieri.
ne eis reueletur ueritas. Uel ita aliis linguis loqui. & aliis labiis
dicit parabolice & obscure loqui. qualit̃ incredulis loquit᷑ dñs:
fidelib autem in reuelatione ueritatis. Unde dñs apłis ait.
uobis datum ẽ nosse misteriũ regni dĩ. &eteris autẽ in parabo¬
lis. & uelamine incognite linguȩ. Obscurant᷑ sermones dĩ. ne. uti¬
deantur a ꝑfidis: & ideo lingua ñ ẽ appetenda. & conuenit in
parte. cum p̃cedente lectione: utraq enĩ arbitrii est. Quasi. Ideo¬
huic maliuolo. in aliis linguis & in aliis labis. qͣ fidelib & beni¬
Itaq Asimili infert. Quasi. Quia parabolice & obscure loqͥ¬
tur dñs ꝑfidis & maliuolis ꝓpt̾ ipsoꝵ maliciam: itaq ꝑ hoc patet

Expanded text:
placet veritas. Et hoc: Itaque, patet, quod linguae aliquando in signum sunt non fidelium, sed infidelium, quia dum dat Deus loqui linguis sine interpretatione, significatur propter infideles hoc fieri, ne eis reveletur veritas. Vel ita: aliis linguis loqui, et aliis labiis dicit parabolice et obscure loqui, qualiter incredulis loquitur Dominus; fidelibus autem in revelatione veritatis. Unde Dominus apostolis ait: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis . Et velamine incognitae linguae obscurantur sermones Dei, ne videantur a perfidis, et ideo lingua non est appetenda, et convenit in parte cum praecedente lectione; utraque enim est Ambrosii. Quasi dhuic, malevolo, in aliis linguis et aliis labiis quam fidelibus et beneItaque a simili infert. Quasi dicat: Quia parabolice et obscure loquitur Deus perfidis et malevolis propter ipsorum malitiam. Itaque per hoc patet,
Abbreviated transcription (Latin):
liere. Aut ũn stis uir fidelis. si mulierẽ infidelem saluã facies: Unde
inꝗͣ hoc scis o uir uel mulier. nͥ ita habeas te ad tuũ cõparem: Sicut diui
sit ds̃ unicuiq id est sicut dedit utriq. scit uiro p̃esse. uxori subesse.
Uel qm scis hoc qđ p̃dictum ẽ. nͥ patient̃ expectes ficri. sicut diuisit. ds
sustinet donec credat. Sic & tu expecta. Et qͦmͦ scis õ uir uel mulier qđ
ita. sicut ds uocauit unũquemq. id ẽ in eo statu in qͦ ds quẽq uocauit
ñ a quo. ut scł coniunx cũ coniuge ꝑseuerant̃ maneat Nc quis autem

Expanded text:
liere: Aut unde scis, vir fidelis, si mulierem infidelem salvam facies? Unde, liere: Aut unde scis, vir fidelis, si mulierem infidelem salvam facies? Unde, inquam, hoc scis, o vir vel mulier, nisi ita habeas te ad tuum comparem, sicut Deus divisit unicuique, id est sicut dedit utrique, scilicet viro praeesse, uxori subesse? Vel quomodo scis hoc quod praedictum est nisi patienter exspectes fieri, sicut divisit Deus sustinet donec credat; sic et tu exspecta. Et quomodo scis, o vir vel mulier, quod ita, sicut Deus vocavit unumquemque, id est in eo statu in quo Deus quemque vocavit, non a quo, ut scilicet conjux cum co
Abbreviated transcription (Latin):
dimittens infidelem. si aliĩ copulauerit. se adulter ẽ:. hic uͦ dicit qđ eiꝰ di¬
ꝓpt̾ dm̃. Ab illo qui abhorret nom̃ xp̃i. ibi beniuolentiȩ lex ñ seruatur.
hic ueritas custoditur: id̃oq cum liceat semꝑ dimittere. ñ tam̃ semꝑ licet
se alũ copulare. s tt̃ tantum cum ꝓpt̃ dm dimittit᷑. uel ut alii dicunt.
potest se alii semꝑ copulare. fideli. s ñ alii infideli. In pace autẽ. Qsi.
re cum discedente. qui odio fidi discedit. Unde enim. Supͣ hortatus ẽ. nes
nunc quia. eadem ficri possunt idem hortatur. reddens rationem cur ñ expe¬
diat ut̃ fidelis dimittat infidelem. quãuis liceat. Hec autem ñ iubente lege.
scis tu mulier fidelis si uirũ infidelem saluum facies: hoc ido dicit. qͥa for¬
sau possent credere. qͥ ñ horrent nom̃ xp̃i. Deinde dicit. uito idem de mu¬

Expanded text:
dimittens infidelem alii copulaverit se adulter est; hic vero dicit quod ei didimittens infidelem alii copulaverit se adulter est; hic vero dicit quod ei dipropter Deum ab illo qui abhorret nomen Christi. Ibi benevolentiae lex non servatur, hic veritas custoditur. Ideoque cum liceat semper dimittere, non tamen semper licet se alii copulare, sed tunc tantum cum propter Deum dimittitur. Vel ut alii dicunt potest se alii semper copulare fideli, sed non alii infideli. In pace autem. Quasire cum discedente, quia odio fidei discedit. Unde enim supra hortatus est ne , etc. Nunc quia eadem fieri possunt, idem hortatur reddens rationem cur non expediat, ut fidelis dimittat infidelem, quamvis liceat. Ambrosius Haec autem non scis, tu mulier fidelis, si virum infidelem salvum facies? Hoc ideo dicit quia forsan possunt credere qui non horrent nomen Christi. Deinde dicit viro idem de mu
Abbreviated transcription (Latin):
soror in huiꝰmodi. scił in co̾abitatione & in aliis talibꝰ. id ẽ non cogitur fi¬
delis sequi infidelem odio fidei discedentem. S ꝗͣ diu in pace simul ẽẽ pos¬
suut. ñ separentur. & si in eo poter̃t uocari. in eo manendum ẽ. Et ideo ait.
conuigũ: ñ ẽ enim ratum matrimoniũ. qđ sine dei deuotione. est. Et
ideo non est petratũ ei qui dimittitur ꝓpt̃ dm. si alii se copii Clauerit.
Contumelia enĩ creatoris soluit iuis matrimonũ cura eum qui relinquitur.
ne accusetur aliĩ copulatus. Infidelis autẽ discedens. & in dm & in matrimo¬
nium peccat. Itaq ñ ẽ ei fides seruanda coniuigũ. qui ido retessit ne audi¬
ret nom̃ xp̃i. Si uͦ ambo credideruit. ꝑ cognitionẽ dĩ confirmatur conui¬
gium. Nota qđ ambrosiꝰ sͥ contradicere. uidetur. supͣ enĩ dixit qđ fidelis

Expanded text:
soror in hujusmodi, scilicet in cohabitatione, et in aliis talibus, id est non cogitur fisoror in hujusmodi, scilicet in cohabitatione, et in aliis talibus, id est non cogitur fidelis sequi infidelem odio fidei discedentem. Sed quandiu in pace simul esse possunt non separentur, si in eo poterant vocari, in eo manendum est. Et ideo ait ctorem. Non est enim ratum matrimonium quod sine Dei devotione est, et ideo non est peccatum ei qui dimittitur propter Deum, si alii se copulaverit. Contumelia enim Creatoris solvit jus matrimonii circa eum qui relinquitur ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem discedens et in Deum et in matrimonium peccat. Itaque non est ei fides servanda conjugii, quia Deo recessit, ne audiret nomen Christi. Si vero ambo crediderint per cognitionem Dei, confirmatur conjugium. Nota quod Ambrosius sibi contradicere videtur. Supra enim dixit, quod si fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
aclitate remanent. si uicissim se dimiitunt. Ssi. Dico ut fidelis non di¬
intitat infidelem. alioqͥn id ẽ si uos inuicem dimititus. filũ ur̃i qui maio¬
rem partem consequuntur immundi eẽnt. id est in infidelitate. remanebt̃
mai̾or enim t̃t erit numerꝰ infidelium ꝗ̃ fidelium. Nunc autẽ filuĩ ut̃i
fieret si uno credente dissociaretur coniugiũ. & non toleraretur infidelitas
coniugis usq ad oportanitatem credendi. Qđ si infidelis. & cet̾a. Quasi.¬
Fidelis ñ dinittat᷑ꝰ fidelem consentientẽ habitare. qđ si infidelis uir uł mu¬
lier discedit odio fici. discedat:. ñ ꝓ eo fidem fidelis deserat. Eõ eium m
mulier infidelis recdissime. dimitritur. si uiro suo dicat ñ ero uxor tua. nͥ¬
mͥ diuitias de latrocinio congeras. nͥ solita lenocinia exerceas: & huimo
di. Tunc ille cui uxor hoc dicit. si ueracit᷑ xp̃ianꝰ est. plus tenebit᷑ amore
diuinȩ gr̃ȩ ꝗͣ carnis uxoris. & m̃brum qđ eum scandalitat. fortit ampute

Expanded text:
on dimittat infidelem. Alioquin, id est si vos invicem dimittitis, filii vestri, qui majorem partem sequuntur, immundi essent, id est in infidelitate remanebunt: major enim tunc erat numerus infidelium quam fidelium. Nunc autem filii vestri fieret, si uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Vel in eo quod dictum esFidelis non dimittat infidelem consentientem habitare. Quod si infidelis, vir vel mulier, discedit, odio fidei, discedat, non pro eo fidem fidelis deserat. Eo enim modo mulier infidelis rectissime dimittitur, si viro suo dicat: Non ero uxor tua n divitias congeras, nisi solita lenocinia exerceas, et hujusmodi. Ambrosius Tunc ille cui uxor haec dicit, si veraciter Christianus est, plus tenebitur amore divinae gratiae, quam carnis uxoriae, et membrum quod eum scandalizat fortiter amputat.
Abbreviated transcription (Latin):
cultura. sumꝰ. quia colit nos ad fructum & dĩ edificiũ. quia. qui colit
nos habitat in nob̾ : & ita. idem ẽ ager & edtficiũ. qͦd ñ ẽ in rebꝰ uisi¬
bilibꝰ. Aplĩ etiam possunt dici agricolȩ. agricola enĩ est qui plantat¬
& qui rigat. S qm̃ nec hoc de suo habent. s sicut ds dedit um¬
& cetera adhibet quȩ ꝑtinent. ad agricolaꝵ diligentiam: increm̃¬
tum uͦ dare sarm̃tis ñ potest. fructꝰ formare ñ potest. Ds̃ autem
qui om̃ia potest. ꝓprie agricola. ẽ. Hota qđ nos colimꝰ dm. & colit¬

Expanded text:
cultura sumus, quia colit nos ad fructum, et Dei aedificium, quia qui colit cultura sumus, quia colit nos ad fructum, et Dei aedificium, quia qui colit nos, habitat in nobis; et ita idem est ager, et aedificium, quod non est in rebus visibilibus. Apostoli etiam possunt dici agricolae; agricola enim est qui plantat et qui rigat; sed quoniam nec hoc de suo habent, sed sicut Deus divisit uncola vineam colit, et caetera adhibet quae pertinent ad agricolarum diligentiam, incrementum vero dare sacramentis non potest, formare fructus non potest. Deus autem qui omnia potest, proprie agricola est. Nota quod nos colimus Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
est aliqͥd ex se dando. neq qͥ rigat: s ds solus qui dat utͥnsecꝰ incre¬
m̃tum. Qui autẽ. Quasi. Plantat paulus. rigat. apollo. qͥ autẽ plan-¬
tat. & qui rigat unũ sunt id ẽ indifferentes: extͥnsecus enĩ tantum
oꝑantur. Nisi gͦ reuelet ille qui intꝰ ẽ qͥd ꝓdest. qͦd faciunt⁊ Frustra
qͥrpe oꝑariꝰ om̃ia moliretur extͥnsecꝰ. nisi creator intrinsecꝰ latenter
oꝑaretur. Ido ait unum sunt. sicut genere naturę. ita ministerũ ra.
autẽ ꝓpriam mercedẽ accipiet scłm suũ laborem. forinsetꝰ ministran¬
di. Benedixi mercedem. sumꝰ enĩ aduitores dĩ. in colendo agro dñco:
ñ deprauatores. ut quidam aiunt. Et si gͦ non damꝰ increm̃tum. im¬
pendimꝰ tam̃ aliqd̃ adium̃tum: qđ inde patet. qđ uos estis dĩ agricul¬
tura. dum exstirpant᷑ uicia: & estis dĩ edificatio. impositione. iuirtutũ.
Aꝑtissime ostenditur ex his ũbis. qͦd as est agticola. nos autẽ cĩ agri¬

Expanded text:
quid, dando ex se; neque qui rigat, sed Deus solus qui dat intrinsecus incrementum. Qui autem. Quasi dicat: Plantat Paulus, Apollo rigat; qui autem plantat, et qui rigat, unum sunt, id est indifferentes. Extrinsecus enim tantum operantur. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid prodest quod faciunt? Frustra m operarius omnia moliretur extrinsecus, nisi Creator intrinsecus latenter operaretur. Ideo ait, unum sunt, sicut genere naturae, ita ministerii ratiautem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem, forinsecus ministrandi. Bene dixi, mercedem. Sumus enim adjutores Dei, in colendo agro Dominico, non depravatores, ut quidam aiunt. Et si ergo non damus incrementum, impendimus tamen aliquod adjumentum. Quod inde patet, quod vos estis Dei agricultura, dum exstirpantur vitia. Et estis Dei aedificatio, impositione virtutum. Apertissime ostenditur ex his verbis quod Deus est agricola, nos autem Dei agri
Abbreviated transcription (Latin):
sentia. filũ cum patre & spũ sc̃o uidebitur. qđ solis mundi cordibꝰ dabit᷑.
quȩ est summa beatitudo. Uel ita: cum tradiderit regnũ deo & patri.
id est cum patrẽ regnare. monstrauerit. qͦd mͦ creditur. ĩt uͦ ꝑ speciem ma¬
nifestationemq clarescet. Sequit᷑. Et tc̃ erit finis: cum euacuauerit.¬
omnẽ pͥncipatum & potestatem & urtutẽ: Dum durat mundus. angli
angelis presunt. demones demonibꝰ homines hominib. ad utilitatem
uiuentiũ uel deceptionem: s om̃ib collectis iam om̃is p̃latio cessabit.
litate regnat quã. habuit. Distingue. pͥncipatum dicit maiores. &
potestatẽ dicit minores. uirtutem illos qui miracula faciunt. uel for

Expanded text:
sentia Filii cum Patre et Spiritu sancto videbitur, quod solis mundis cordibus dabitur, sentia Filii cum Patre et Spiritu sancto videbitur, quod solis mundis cordibus dabitur, quae est summa beatitudo. Vel ita: Cum tradiderit regnum Deo Patrid est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc omnem principatum et potestatem et virtutem. Dum durat mundus, angeli angelis praesunt, daemones daemonibus, homines hominibus, ad utilitatem viventium vel deceptionem; sed omnibus collectis, jam omnis praelatio cessabit, litate regnat, quam habuit. Distingue: Principatum, dicit majores; et potestatem, dicit minores; virtutem, illos qui miracula faciunt, vel for
Abbreviated transcription (Latin):
credentes ad contemplationẽ dĩ patris. ubi est. finis om̃ium. & requies
sempit̃na & gaudiũ. G tunc erit finis. cum regnum id ẽ quos redemit.
sanguine filii. tradiderit. contemplando deo & patri. ñ qđ ipse adimat .sͥ.
quia unꝰ ds̃ est cum patre. Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patͥs
coꝵ. Regnum fulgebit in regno. cum regno uenerit regnũ. qđ ñc oramꝰ
cum dicimꝰ. adueniat regnũ tuũ. Tradet g regnum patͥ. qndo regit
qđ seminauit. cum uenit minor patre. ꝑducet ad speciem. in qua ęqua.¬
lis ñ recessit a. patre. Fideles qͥppe eiꝰ quos redemit sanguine suo. dicti
Cum tradiderit regnũ deo & patri. id ẽ cũm ꝑduxerit illos ad speciẽ dei-¬
tatis. in quib: ñc regnat d̾s̃ ꝑ fidem. quia it reuelabitur a. filio pater.
unde: nemo nouit patrem nͥ filiꝰ. & cui uoluerit filiꝰ reuelare : ubi & es¬

Expanded text:
credentes ad contemplationem Dei Patris, ubi est finis omnium, et requies credentes ad contemplationem Dei Patris, ubi est finis omnium, et requies sempiterna, et gaudium. Ergo tunc erit finis, cum regnum, id est quos redemit sanguine Filii tradiderit contemplando Deo et Patri, non quod ipse adimat sibi, quia unus Deus est cum Patre. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris ejus . Regnum fulgebit in regno, cum regno venerit regnum, quod nunc oramus, cum dicimus: Adveniat regnum tuum . Tradet ergo regnum Patri, quando regnum quod seminavit, cum venit minor Patre, perducet ad speciem in qua aequalis non recessit a Patre. Fideles quippe ejus quos redemit sanguine suo dicti Cum tradiderit regnum Deo Patri, id est cum perduxerit illos ad conspectum deitatis, in quibus nunc regnat Deus per fidem, quia tunc revelabitur a Filio Pater. Unde: Nemo novit Patrem, nisi Filius, et cui Filius voluerit revelare . Ubi et es
Abbreviated transcription (Latin):
te minores. Et qui sunt xp̃i. exponit subdens: Qui credider̃t in aduen¬
tũ eiꝰ. id ẽ ipsum ad remunerandos bonos uenturum. Uẽl talis littera. ha¬
betur: Deinde qui sunt xp̃i. in aduentu eiꝰ scił resurgent. id est cum ue¬
nerit ad uidicium. deinde erit. finis id est consuminatio. Hoc ponit ad
comm̃dationem resurrectionis. quã impleta: & finis erit mundi: & con¬
summatio om̃ium. Et hoc erit. cum xp̃c tradiderit. ul est rep̃sentauerit.
regnum id est illos quos in bonis oꝑib rexit. deo creatori suo in qͣntum est.
homo. & patri suo in qͣntum est ds. Ideo autẽ dđr tradere patri. ut osten-¬
datur quia alia ꝑsona est filiꝰ qͣm pater. Non gͦ sic arbitrem xp̃m tradi-¬
turum regnum deo & patri. ut adimat sͥ: quod quidam uaniloqui cre¬
dider̃t. Cum enim dr̃. tradidit regnũ deo & patri. ñ separatur ipse uel
ita. dictũ est. cum tradiderit regnum dõ & patri. id est cum ꝑduxerit.

Expanded text:
te minores, et qui sunt Christi exponit dicens: Qui crediderunt in adventum ejus id est ipsum ad remunerandos bonos venturum. Vel in libro talis littera habetur. Deinde: Qui sunt Christi in adventu ejus, scilicet resurgent, id est cum venerit ad judicium; deinde erit finis, id est consummatio, hoc ponit ad commendationem resurrectionis, qua impleta et finis erit mundi, et consummatio omnium; et hoc erit, cum Christus tradiderit, id est repraesentaverit regnum, id est illos quos in bonis operibus rexit, Deo creatori suo, in quantum est homo, et Patri suo, in quantum est Deus. Ideo autem dicitur tradere Patri, ut ostendatur quia alia persona est Filius quam Pater. Non ergo sic arbitremur Christum traditurum regnum Deo et Patri, ut adimat sibi, quod quidam vaniloqui crediderunt. Cum enim dicitur tradiderit regnum Deo, non separatur ipse vel ita dictum est, cum tradiderit regnum Deo et Patri, id est cum perduxerit
Abbreviated transcription (Latin):
homo ad uitã. homo ad mortem. s ille non nͥ homo. iste
ds & homo. Quis autẽ iste. quis ille: supponit. Et sicut.
Quasi. Per quem uenit mors. ꝑ quẽ resurrectio: Ecce. & sicut
om̃s moruintur morte corporali. in adam. quia. eiꝰ filũ sunt.
ã quo mortẽ & mortis meritum traxerunt: ita. & om̃s
uiuificabiuitur in xp̃o. quia eiꝰ filii sunt spuali regene¬
ratione. Attende. quomͦ ait om̃s mori in adam. & om̃s ui¬
uificari in xp̃o. quia nemo ad mortem nascitur nͥ ꝑ il¬
lum. nemo ad uitam nͥ ꝑ istim: quia sicut ꝑ adam om¬
gr̃a funt. filiĩ dei. Nemo quippe. ambigit hoc de corpore mortis dictũ. qm̃
de resurrectione. corporis agebatur. Sequitur. Unusquisq autẽ. Quasi.
hoc om̃s cõmunit habebunt scił̃ qđ resurgent. sed tam̃ different. quia
unꝰquisq resurget. in suo ordine. id ẽ in sua dignitate. martyr ut mar-
ut de re certa. & tempora qͣndo factum sit. & q̃ndo futurũ ẽ. ut resur¬

Expanded text:
homo ad vitam, homo ad mortem; et ille nonnisi homo, iste Deus et homo. Quis autem ille, quis iste, supponit. Et sicut. Quasi dicat: Per quem venit mors, per quem resurrectio. Ecce: Et sicut omnes moriuntur corporali morte, in Adam, quia ejus filii sunt, a quo mortem et mortis meritum traxerunt, ita et omnes vivificabuntur in Christo, quia ejus filii sunt spirituali regeneratione. Attende quomodo ait omnes mori in Adam, et omnes vivificari in Christo, quia nemo ad mortem nascitur nisi per illum, nemo ad vitam nisi per istum. Quia sicut per Adam omgratia fiunt filii Dei. Nemo quippe ambigit hoc de morte corporis dictum, quoniam de resurrectione corporis agebatur. Unusquisque autem. Quasi dicat: Hoc omnes communiter habebunt, scilicet quod resurgent, sed tamen different, quia unusquisque resurget in suo ordine, id est in sua dignitate, martyr ut martyut de re certa, et tempora q