comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sque ad id tempus ab inicio quo regnare ce¬
tensis urbis ep̃i et pippini maioris domus usus in
tanta prosperitate regale culmen regebat et rexerat
ut acunctis gentibus Inmensis honoraretur laudi¬
timorem me isserat ut etiam deuotione concurrerẽt
sistunt eum prompte expeterent ut ille post tergũ
illorum nec feliciter in tantum ut auari et sclaui
ceterarumqz gentium nationes manu publica ip̃iꝰ
ditioni se subicundas fiducialiter sponderent post
decessum uero beati armilphi ad huc consilio pipini
maioris domus et chimberti pontificis colomensis
utens et ab ipsis fortiter ãmonitus prosperitatis et
iusticie amorem complexus uinuersarum sibi
gencium subditarum usque dum parisius ut su¬
pra menum peruenisset a deo fauoribus extollebat᷑
ut nullus de precedentibus francorum regibus
Illius laudibus fuisset precellentior. Ueinens qz
diomisu sociorumq eius dimĩ precabatur ut ea
que cererat ipsis martiribus intercedentibus in

Expanded text:
ad illud tempus ab inicio quo regnare coettensis urbis pontificis et Pippini maioris domus Usus, tantae prosperitatis regale culmen in Austria regebat, ut a cunctis gentibus inmensi honoris laudpotentia, ut iam devotione concurrerent sistunt, eum prompte expeterent, ut ille post tergum eorum iret feliciter, in tantum ut et Avari et Sclavi ceterarumque gentium nationes manu publica ipsius dicioni se subiciendas fiducialiter sponderent. Post discessum vero beati Arnulfi adhuc consilio Pippini maioris domus et Chuniberti pontificis urbis Coloniae utens et ab ipsis fortiter admonitus, prosperitatis et iustitiae amorem complexus, universarum sibi gentium subditarum, usque dum Parisii, ut supra memini, pervenisset urbem, adeo favoribus extollebatur, ut nullus de praecedentibus Francorum regibus illius laudibus fuisset precellentior. Veniensque Dyonisii sociorumque eius, Dominum precabatur, ut ea quae coeperat, ipsis martyribus intercedentibus, in
Abbreviated transcription (Latin):
eo die quãuis precipua festinitas esset eccliãm non in¬
sset inmutato ergo ordine regnorum inimitandus
etiam ordo titulorum qr ab huic sub uno comprehen¬
dendum est regñmn francorum et regnum romanorũ¬
et regñu constant iopolitanorum distinguendum
est a regno romanorum Ex quo bizancium tracie ci¬
uitas aprimo constantino imperatore in nouam amp¬
liata et in regiam urbem est extltata et translata
in illam onmñs romane dignitatis glĩa in sedem ro¬
mani imperu dedicata et nona est roma appellata
Oiuiso igitur a constantino poli romano imperio ha¬
rolus primus regum francorum imperat romaĩe¬

Expanded text:
eo die, quamvis precipua festivitas esset, aecclesiam non in Immutato ordine regnorum, immutandus est etiam ordo titulorum; quia abhinc sub uno comprehendendum est regnum Francorum et Romanorum, et Constantinopolitanum regnum distinguendum est a regno Romanorum. Ex quo Byzantium Traciae civitas a primo Constantino in novam ampliata et in regiam urbem est exaltata, et translata in illam omni Romanae dignitatis gloria, in sedem Romani imperii dedicata et nova Roma est appellata; diviso a Constantinopoli Romano imperio, Karolus primus Francorum imperavit Rom
Abbreviated transcription (Latin):
Rx idem tempus dagobertus rex parisuiᷤ
rediens atq in amore sepedictorum marti¬
rum dionisu rustici et elenterii propter magnifica ᷤ
que ad eorum uener anda sepulchra cotidie dñs ope¬
rabatur uirtutes magis ac magis gliscens Arcas
quasdam nnfra extrãqz auitateni parisu et portã
Ipĩus ciuitatis que posita est iuxta car ceren glan¬
tun quam negociator suus salomon eo tempore
post iudebat cum omnbus theloneis ꝙͣ ad modum
ad suam cameram deseruiri iudebatur ad coxum
basilicam tradidit et per precepti sui anctor itatem
perpetualiter id mansurum esse proprii nomĩs sub¬
scriptione atqz amili impressione firmauit

Expanded text:
r idem tempus Dagobertus rex Parisius rediens, atque in amore saepedictorum martyrum Dionysii sociorumque ejus, propter magnificas, quas ad eorum veneranda sepulcra quotidie Dominus operabatur, virtutes, magis ac magis gliscens, areas quasdam infra extraque civitatem Parisii, et portam ipsius civitatis, quae posita est juxta Carcerem Glaucini, quam negotiator suus Salomon eo tempore praevidebat, cum omnibus teloneis, quemadmodum ad suam cameram deserviri videbatur, ad eorum basilicam tradidit, et per praecepti sui auctoritatem perpetualiter id mansurum esse, proprii nominis subscriptione atque annuli impressione firmavit
Abbreviated transcription (Latin):
Rlge ab extremis gallie finibus oriurntur
pertment autem ad inferiorem partem flumĩs
reni spectantqz inter septentrionem et orientem solem
urbes eius Inclite ac fumose Colonia a gripineñ Tongri
Treneris metis que et mediomatricum Reemis Laudumũ
suessionis ambianis uiremandus beluatiis actribatum
singomis et pagus helueciorum quẽ mĩe alemam incolũt
euis prouintie fluu. Scaldus matione at mosa ꝑfluẽs
Ex monte uosago qui est In fibus lingoniĩ et parte
quodam ex rheno recepta que appellatur natulus uulgo
autem dicitur uualis insulam efficit batonorum que
rustico sermone uocabatur batua illter fluuius est apud
belgas axona ultrinos romorum fines preter fluens sal¬
uã quo que ardenna que est tocius gallie maxima atq
arippis ⁊ heui fimbusisz trenerorum milibus amplius
quingentis in longitudinẽ patet hec de belgis dixisse¬
satis est¬

Expanded text:
lgae ab extremis Galliae finibus oriuntur. Pertinent autem ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectantque in septentrionem et orientem solem. Urbes ejus inclytae ac famosae, Colonia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Metis, quae et Mediomatricum, Remis, Laudunus, Suessionis, Ambianis, Viromandus, Belvagus, Atrebatum, Lingonis, et pagus Helvetiorum, quem nunc Alamanni incolunt. Ejus provincia fluvii, Scaldus, Matrona, atque Mosa profluens ex monte Vosego, qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta quae appellatur Vaculus, vulgo autem dicitur Vualis, insulam efficit Batavorum, quae rustico sermone vocatur Battua. Alter fluvius est apud Belgas Axona, ultimos Remorum fines praeterfluens. Silva quoque Arduenna, quae est totius Galliae maxima, atque a ripis Rheni finibusque Trevirorum millibus amplius quingentis in longitudinem patet. Haec de Belgis satis
Abbreviated transcription (Latin):
austrasioram sibi parere regnum indignatione inima
perinotus clotario per legãtos mandat ut se de illo ducatu
remoueat quod iisi efficiat se ilico de iuuiria uindica
adduxerat estuare cepit Quam dum sibi copulare uellet
ab auia ne hoc faceret prohibebatur mi Ille Et quid ait
incurram offensionis si Illam uxorem duxero Ad hec
brunchildis Nou inquit est sas fratris progenitant
te habere conugen Ad hec theodericus ut auduit felle
i̾uisa bonis michi dixeras eun non fratrem meum
esse Ut quid imposiusti michi tant graue ouris fra¬
tricidi, et euagnato ense uoluit eam interficere que ta¬
men acircũstantibus erepta ac mambus dono elapsa
mortis quidem euasit discemien sed nepoti dolos uin¬
dicare parauit temeritate feminea Nai egredienti¬
quadam die de balueo per mans minstrorum pertu¬
ma corruptorum uenem porrexit poculum quo hausto
impenitens scelerum que gesserat uite sortitus est ter¬
minũ quam crimĩbus uarus fedauerat

Expanded text:
Austrasiorum sibi parere regnum, indignatione nimia permotus, Clotario per legatos mandat: « Ut se de memorato ducatu removeat. Quod nisi efficiat, se ad vindicaaverat, deperire coepit. Quam dum sibi copulare vellet, ab avia, ne hoc faceret, prohibebatur. Cui ille: « Et quid, ait, incurram offensionis, si illam uxorem duxero? » Ad haec Brunechildis: « Non, inquit, est fas fratre progenitam te habere conjugem. » Ad haec Theodoricus, ut audivit, felleinvisa bonis, mihi dixeras, eum fratrem non esse meum? Ut quid imposuisti mihi tam grave onus fratricidii? » Et evaginato ense, voluit eam percutere. Quae a circumstantibus erepta ac in manibus domo elata, mortis quidem evasit discrimen, sed nepoti dolos paravit temeritate feminea. Nam egredienti e balneo, per manus ministrorum pecunia corruptorum veneni porrexit poculum. Quo hausto, ut poenitens scelerum quae gesserat, vitae sortitus est terminum, quam criminibus foedaverat
Abbreviated transcription (Latin):
partem paterni regni regnaret et ipm̃¬
catu uallatus burguidiam ingreditur Tantunt
autem timorem pontificibus et proceribus in regno
burgundie consistentibus seu et ceteris ducibus ad¬
uentus ipsius incusserat ut cunctis esset adiurandus
Auuperibus quoque iusticiam requirentibus gaudiũ
uehementer augmentauit Cumqz lingonis crutatem
uenisset tantã unnuersis sibi subditis tam sublimibus
qmͣ pauperibus iusticiam debitam excercuit ut credere¬
tur õiuo deo fuisse placabilis Apud ip̃m nullummi inter¬
cedebat premium nec personaru acceptio sedsola do¬
minabatur iusticia quam diligebat altissimus Demde
dimonũ inde que latona residens aliquantis diebus ta¬
tam intencionem cum uinuerso regni sui populo iusti¬
cie excercende posuerat ut huius bemgnntatis de siderio
plenus nec sompnum caperet nec cibo satiaretur inten¬
tissime cogitans ut om̃s cum iusticia peracta de co¬
uspectu suo remearent Eodem autem tempore quo
ablatona cabilonum deliber aret properare priusꝙͣ¬

Expanded text:
partem paterni regni, ut supra memini, regnaret, ptatu vallatus, Burgundias ingreditur. Tantum autem timorem pontificibus et proceribus in regno Burgundiae consistentibus seu et ceteris ducibus adventus ipsius concusserat, ut cunctis esset admirandus. Pauperibus namque iustitiam querentibus gaudium vehementer irrogaverat. Cumque Lingonas civitatem venisset, tantam universis sibi subditis tam sublimibus quam pauperioribus iudicabat iustitiam, ut crederetur omnino fuisse Deo placabilis. Apud quem nullum intercedebat premium nec personarum acceptio, sed sola dominabatur iustitia, quam diligebat Altissimus. Deinde Divionna immoque Latona residens aliquantis diebus, tantam intentionem cum universi regni sui populo iustitiae iudicande posuerat, ut huius benignitatis desiderio plenus nec somnum caperet nec cibo saciaretur, intentissime cogitans, ut omnes cum iustitia recepta de conspectu suo remearent. Eodem autem die, quo ab Latona Caballonnum deliberare properat, prius
Abbreviated transcription (Latin):
et ancille ab ouni opere relax entur quo magis plebs uni¬
uersa connenat. Quo triduo etiam om̃es abstmneant et
ris diuinationes uel auguria crediderit obseruanda uel
sortes quas menciunitur esse sanctorum quibuslibet puta¬
uerint intimandas cum his qui eis credunt ab ecclesie
cõmunione pellantur Episcopus si infirmitate nõ fuerit
impeditus ecclesie cui proximus fuerit die dominico

Expanded text:
et ancillae ab omni opere relaxentur quo magis plebs universa conveniat: quo triduo omnes abstineant et ris divinationem vel auguria crediderit observanda, vel sortes quas mentiuntur esse sanctorum quibuscunque putaverint intimandas, cum his qui eis crediderint, ab ecclesiae deesse non debeat. Episcopus si infirmitate non fuerit impeditus, ecclesiae cui proximus fuerit die dominico
Abbreviated transcription (Latin):
rentes legatum francie contumelus asfecerunt Nain quadã
nocte dum Ille in solario cuiusdam dormitum isset gothi
tabulatum quod ante lectum eius erat destruxerunt Qui
iz contrito uix ex tunc unus euasit festinus itaq natale
solum repetit rei geste ordinem et aquo missus suerat elegan¬
tissue pandit flebilem qz sue querelam erumpne mifabilr̃

Expanded text:
et legatum Clodovei contumeliis affecerunt. Nam quadam nocte, dum ille in solario cujusdam domus dormitum isset, Gothi tabulatum quod ante lectum ejus erat destruxerunt, quique contrito vix vivus evasit. Festinus itaque natale solum repetit, rei gestae ordinem ei a quo missus fuerat pandit, flebilemque suae querelam aerumnae miserabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
dum alerico regi collo queretur ferreum ostii obitem eum pro
batulo mann gerere persensit et ꝙ reliqui Idem faciebãt
agnoit apprehensa q dextera manis regis dixit ei Quid
inquit o rex te le sit dominus meus clodoneus rex et franci
ut nos fraude machinareris de cipere Quo ne ghante et cau¬
sa ad uirgiũ procedente diffinitum est ut in iudicio theo¬

Expanded text:
dum Alarico regi colloqueretur, ferreum ostii obicem eum pro baculo manu gerere persensit, et quod reliqui idem facerent agnovit. Apprehensaque regis dextra, dixit ei: « Quid, inquit, o rex, te laesit dominus meus Clodoveus et Franci, ut nos fraude machinareris decipere? » Quo negante, et causa ad jurgium usque procedente, definitum est ut judicio Theo
Abbreviated transcription (Latin):
moram traxit Iterum ad orientem itmere conuerso
ad onacrum fluuium accedens cum ibi om̃s orĩe¬
taliũ parcium saxones ut preceperat occurrissẽt
mariia eorum multitudo in loco qui horheni
uocalutur solita simulacione baptizata est profectuᷤ
inde ad albiam castris q in eo loco ubi ora et albia
confluũt ad habenda scatina collatis tam ad res sa¬
xonũ qui ceteriorem qm scanorum qui ulteriorẽ
flumis ripram incolunt componendas operam ĩ¬
pendit quibus tunc pro tempore ordinatis atq
dispositis in franciam reuersus est

Expanded text:
t. Inde ad orientem itinere converso ad Ovaccrum fluvium accessit. Cui cum ibi omnes orientalium partium Saxones, ut iusserat, occurrissent, maxima eorum multitudo in loco, qui Orheim appellatur, solita simulatione baptizata est. Profectus inde ad Albiam castrisque in eo loco, ubi Ora et Albia confluunt, ad habenda stativa conlocatis tam ad res Saxonum, qui citeriorem, quam et Sclavorum, qui ulteriorem fluminis ripam incolunt, conponendas operam inpendit; quibus tunc pro tempore ordinatis atque dispositis in Franciam reversus est
Abbreviated transcription (Latin):
et hemũgum danorum regem propter hye¬
mis asperitatem qui inter partes cõmeandi uiam clau¬
debat in armis tantum iurata seruatur donec rede¬
unte ueris temperie et apertis uñs ã inmanitate
frigoris clause fuerant congredientibus ex utraqz
parte utruisq gentis francorum sc et danorum decẽ
iuratis pax firmatur primores aũt de gente fr̃ãcoꝵ
hu fuerunt uualac comes filius bernardi bucardus
egbertus comes thedoricus̃ comes abo comes ostdag
comes uingniam comes de parte uero danorum in¬
primis fratres heminugi haucun et angandeo deinde
ceteri honorabiles inter suos uiri offred cognomento
ligeir offred destonaonne hebi et aomun

Expanded text:
et Hemmingum Danorum regem pax propter hiemis asperitatem, quae inter partes commeandi viam claudebat, in armis tantum iurata servatur, donec redeunte veris temperie, et apertis viis quae inmanitate frigoris clausae fuerunt, congredientibus ex utraque parte utriusque gentis, Francorum scilicet et Danorum, duode, pax confirmatur. Primores autem de parte Francorum hii fuere: Walach comes filius Bernhardi, Burchardus Egbertus comes, Theotheri comes, Abo comes, Ostdag comes, Wigman comes; de parte vero Danorum inprimis fratres Hemmingi, Hancwin et Angandeo, deinde caeteri honorabiles inter suos viri, Osfred cognomento ligen, et Osfred de Sconaowe, et Hebbi, et Aowin
Abbreviated transcription (Latin):
agenitore suo receperat theoderico uero regnum gũtrã¬
in. quod childebertus iuire adoptionis tenuerat sorte o¬
uenit Cu̾ui etiam sibi sedes in his locis in quibus pristi
xombus destinauerat epm̃ illis sp̃aliter cõmendans
In quibus idem uir domĩ petenti memorate regine fa¬
tetur se reliquias beatorum appostolorum petri et pau¬
qui excercitus super theodebertum et theodericum
reges irruens adimatas abipĩs militares copias loco

Expanded text:
sibi relictum acceperat; Theodorico autem regnum Guntranni, quod Childebertus jure adoptionis tenuerat, sorte obvenit. Qui etiam sibi sedes in his locis, in quibus et prixonibus destinaverat episcopum, illis commendantis. In quibus idem vir Domini petenti memoratae reginae fatetur se reliquias beatorum apostolorum Petri et Paurcitus super Theodebertum et Theodoricum reges irruens, adunatas ab ipsis militares copias loco
Abbreviated transcription (Latin):
amplexibus te sociam astitam strati mei et propauti
ad aulam ociurrit regine sereno in ulus paruulam
quam bis ut ita dicam generauerat siliam ad quãrex
nephandã inquit rem o regina perpeteasti et regie
iuconuementem maiestati nec potero te habere cõiugẽ
cum cõmatricis adepta sis nomẽ Postea epũs qui
Ipãm baptizauerat in exilium acto reginã et siliam
sacro oꝑtas uelamine monasterio retrusit Predia et
facultates ingentas eis tribuens et sic fredeguindi¬

Expanded text:
amplexibus, te sociam asciscam mei stratus. » Et properanti ad aulam occurrit regina, ferens in ulnis parvulam, quam bis ut ita dicam generaverat, filiam. Ad quam rex: « Nefandam, inquit, o regina, rem perpetrasti, et regiae inconvenientem majestati. Nec potero te habere conjugem, cum commatris adepta sis nomen. » Postea episcopo qui puellam baptizaverat in exsilium acto, reginam cum filia sacro adopertas velamine monasterio retrusit, praedia ac facultates eis tribuens. Fredegund
Abbreviated transcription (Latin):
ĩo firauiorum ⁊ege qui eum per sequebatir captus aque
lurdianis ꝑductus carceri mancipatus est Cũc
beatus auitus qui in territorio eiusdem urbis ab¬
batis fumgebatur officio r ogare clodonurum cepit
ne tam exellentissime nobilitatis insignis q bonitatꝭ
uirum neci traderet Quod Ille audire decre ttans cũ
in uilla cui calumpnia nomen est perduci ac ibidem
cum filiis capite cesum in puteum proici iussit de
quo post modum sublatus acque ad basilicam sanc¬
torum agannensium deuectus martirum condig¬
no et hoĩe sepultus Quẽ sanctorum collegio xp̃m¬
dũm ãnumerasse Ideo nõ ambiguã habetur ꝙ
febricitantes quiqz si pro remedĩo aĩc ipsius saluta¬
re fideliter fecerint offerre sacrificium continuo
ab ĩnfirmitatis sue liberantur incõmodo Suctor uero
necis eius non diu letatus est in hoc facto

Expanded text:
ro, Francorum rege, qui eum persequebatur, captus atque ro, Francorum rege, qui eum persequebatur, captus atque Aurelianis perductus, carceri est mancipatus. Tunc beatus Avitus, qui in territorio ejusdem urbis abbatis fungebatur officio, rogare Clodomirum coepit ne tam excellentis nobilitatis insignisque bonitatis virum neci traderet. Quod ille audire detrectans, eum in villa, cui Calumpnia nomen est, perduci, ac ibidem cum filiis capite caesum in puteum projici jussit. De quo postmodum sublatus atque ad basilicam sanctorum Agaunensium devectus martyrum, cum digno est honore sepultus. Quem sanctorum collegio um annumerasse, ideo non ambiguum habetur quod febricitantes quique, si pro remedio animae ipsius salutare fideliter offerre fecerunt sacrificium, continuo ab infirmitatis suae liberantur incommodo. Auctor vero necis ejus non diu laetatus est in hoc facto
Abbreviated transcription (Latin):
uincum amisisse filium Quem cum illa odio persequitur
nouercali in tantum ex osu fecerat patri ut felle cõmoto
Iberet eum puniri gladio Nec multo post facti penitẽcia
ductus secum ip̃e reputans quid sceleris admiserit ũd se¬
pulchrum sauctorum sepe recurrens humiq prostiatuᷤ
eos erga se clementissimes fore esslagitans rogubat ut
si quid mimis perfectum diumeq maiestati aduersum
In suis reperiret artibus Id eorum interuentu iustus iudex
In hoc seculo potius ꝙͣ in futuro puniret ex amine Quam
peticionem ad effectum Iuxta uotum peruenisse constat
iludiens quippe excercitum aduenire francorum instruit
et lpe copiosam suorum manum atq aduersus eos pug¬
natirrus aniem dirigit Congressione itaqz francis ala¬
criter preliantibus uicti birguindiones suge presidio
se cõmitunt Sigisimĩdus uero cum tutelam sanctorũ
aganens iiz martirum citato expeteret cursu aclodomi¬

Expanded text:
unicum amisisse filium. Quem, dum illa odio persequitur unicum amisisse filium. Quem, dum illa odio persequitur novercali, in tantum exosum fecerat patri, ut felle commotus juberet eum puniri gladio. Nec multo post facti poenitentia ductus, secum ipse reputans quid sceleris admiserit, ad sepulcra sanctorum recurrens saepe humique prostratus, eos erga se clementissimos fore efflagitans, rogabat ut, si quid minus perfectum divinaeque majestati adversum in suis reperiretur actibus, id corum interventu justus Judex in hoc saeculo potius quam in futuro puniret examine. Quam petitionem ad effectum juxta votum pervenisse constat. Audiens quippe exercitum advenire Francorum, instruit et ipse copiosam suorum manum, atque adversus eos pugnaturus aciem dirigit. Congressione itaque facta, Francis acriter praeliantibus, victi Burgundiones fugae praesidio se committunt. Sigismundus vero cum tutelam sanctorum Agaunensium martyrum citato expeteret cursu, a Clodomi
Abbreviated transcription (Latin):
uos iustam non ex igeritis ultiõnem ip̃i uobis insestam inserẽt
necem Quod si nimine racione mouemimi mortuorum auxios
saltem contemplamĩ meorum affectus uiscerum qui fueruit
dum patrem gladio matrem fluminis submersione sororem
ex ilii relegacione dampuari conspexi his filii pus materne
quere le cõmoti assec tibus excercitum francorum perualidũ
congregantes burgunidiã contra sigismũdum et gotarũ
filios gundebaldi regis pugnaturi ingrediuntur. Tunc
temporis sigisimũdus basilicam sancti m ant icii sotiorum¬
q eius magnis extruebat impensis in loco minicupato a¬
ganno Cir̃ca eunidem quippe locum magnamuntatem
sue ostendit deuotionis dum esset uir optime mentis et sa¬
uctarum locupletator eclesiarum Nam et prediorum illi
loco contulit coppiam et clericorum ordinem psallencium
constituens sancte religionis martires propicios sibi ascuut
Meminerat et eñ se comugis persuasionibus deceptum

Expanded text:
vos justam non exegeritis ultionem, ipsi vobis infaustam inferent vos justam non exegeritis ultionem, ipsi vobis infaustam inferent necem. Quod si miseratione non movemini mortuorum, anxios saltem meorum contemplamini affectus viscerum, qui fuerint, dum patrem gladio, matrem fluminis submersione, sororem exsilii relegatione damnari conspexi. » His filii piis maternae querelae commoti affectibus, exercitum Francorum pervalidum congregantes, Burgundiam contra Sigismundum et Godmarum, filios Gundebaldi regis, pugnaturi ingrediuntur. Ctemporis Sigismundus basilicam sanctorum Mauricii sociorumque ejus magnis exstruebat impensis, in loco nuncupato Agauno. Circa eumdem quippe locum magnanimitatem suae ostendit devotionis, dum esset vir optimae mentis et sanctarum locupletator ecclesiarum. Nam et praediorum illi loco contulit copiam, et clericorum ordinem psallentium constituens, sanctae religionis martyres propitios sibi adscivit. Meminerat etenim se, conjugis persuasionibus deceptum,
Abbreviated transcription (Latin):
suos clodomirum childebertum et clotarium aduotans hac
racione usa est Dummpotens inquit tocius orbis conditor ac
materne uos constitueret uindices ininrie Qua propter
dulcissum filii seliciter nati felicius educati si bene quid
de uobis promerlu ulcissimũ queso iniistam patris matris¬
q mee infandissimã necem baudeam inquã hos me enuitri¬
sse materni exequutores doloris quorum ingemisco ꝑusse
auos magu si aduiuerent auctores honoris Neqz et em̃ per¬
impendenda uobis est causa mearum querelarum quibus
centigit tantorum carere patrocinus propinquorum quos
nobis abstulit inniurici atrox tumdia priusꝙ̃ huius uite per¬
ciperitis oblectamina Guid uero spei uobis fit in reliquin
amimaduertite Ilum parcitiros putatis ne potibus qui¬
Llon ppecerunt fiatribus Et çerie lllos parua pro parte regni
emedio substulerunt hominũ. uobis aũt mitiores fore censeti
quibus ablatis magnorum ĩuerit spes regnorum Naniq si

Expanded text:
Clotarium, advocans, hac quitur: « Omnipotens, inquit, totius conditor ac maternae vos constitueret vindices injuriae. Quapropter, dilectissimi filii, feliciter nati, felicius educati, si bene quid de vobis promerui, ulciscimini quaeso, injustam patris matrisque meae infandissimam necem. Gaudeam, inquam, hos me enutrisse materni exsecutores doloris, quorum ingemisco perisse avos, magni si adviverent auctores honoris. Neque etenim parvi pendenda est vobis causa mearum querelarum, quibus contigit tantorum carere patrociniis propinquorum, quos vobis abstulit inimici atrox invidia, priusquam hujus vitae perciperetis oblectamina. Quid vero spei sit reliquum animadvertite. Nunquid parcituros putatis nepotibus quinon pepercerunt fratribus? Et certe illos parva pro parte regni e medio sustulerunt hominum. Vobis autem mitiores fore censetis, quibus ablatis magnorum inerit spes regnorum? Namque si
Abbreviated transcription (Latin):
lochariũ filiũ suũ primogenitum in ytaliam remi¬
sit cum quo uualachum monachum propinquus
suũ fratrem scl adalardi abbatis corbxie et gerũgium
hostiariorum magistrum una dixexit quorum cõsi¬
lio et in re familiari et in negocus ad regni cõmodu
pertinentibus uteretur xippinũ auͣt in aquitamã
ire precepit quã tam̃e prius filiam thenberti comi¬
tis matricensis in comugm fecit accipere et post
impcias celebratas ad occiduat̾ partes profisasti
lotharus uero cum secumdũ patris iussionem in
ytalia iusticias excerceret et ĩam se ad reuertendũ
de ytalia properaret rogante paschali pappa ro¬
m̃a uenit et honorifice ab illo susceptus in sancto
paschali die apud sanctum petrum et regni coro¬
nã et imperatoris atq angusti nomen accepit re¬
ytaliam adalardus comes palacu uissum qz est
ut mauringum brixie comitẽ secum assumer et
et inchoatãs iusticias perficere curares¬

Expanded text:
Hlotharium vero filium suum in Italiam misit, cum quo Walahum monachum, propinquum suum, fratrem videlicet Adalhardi abbatis, et Gerungum ostiariorum magistrum una direxit, quorum consilio et in re familiari et in negotiis ad regni commoda pertinentibus uteretur. Pippinum autem in Aquitaniam ire praecepit, quem tamen prius filiam Theotberti comitis Matricensis in coniugium fecit accipere, et post nuptias celebratas ad occiduas partes proficiscilotharius vero, cum secundum patris iussionem in Italia iustitias faceret et iam se ad revertendum de Italia praepararet, rogante Paschale papa Romani venit et honorifice ab illo susceptus in sancto paschali die apud sanctum Petrum et regni coronam et imperatoris atque augusti nomen accepitItaliam Adalhardus comes palatii, iussumque est, ut Mauringum Brixiae comitem secuin adsumeret et inchoatas iustitias perficere curar
Abbreviated transcription (Latin):
censis et adalardus abbas monasteri corbeie romã
ad leonẽ papum missi sunt agitatum est etiam in eod
consilio de statu ecclesiarum et conuersatione eorum
qui in eis deo seruire dicutur nec aliquid tam̃e diffi¬
initum est

Expanded text:
censis et Adalhardus abbas monasterii Corbeiae Romam ad Leonem papam missi sunt. Agitatum est etiam in eodem concilio de statu ecclesiarum et conversatione eorum, qui in eis Deo servire dicuntur, nec aliquid tamen definitum est
Abbreviated transcription (Latin):
decebat cupiditate motus os brachu eusdem fegit et
rapuit et tunc subito stupefactus in amenciam decidit
Tantus qz tune terror metus ac tenebre locum ipsum
repleuerunt ut om̃s qui aderant timore maximo
consternati fugam hue illue peterent. Ab Isto namqz

Expanded text:
licet cupide, os brachii eius fregit et rapuit, confestimque stupefactus, in amentiam decidit. Tantusque terror et metus ac tenebre locum ipsum repleverunt, ut omnes qui aderant timore maximo consternati, fuge praesidium peterent. Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
quo utrum iuste au inuste sunt perpetrate non
est istius temporis explicare dumi modo uos dul¬
cissin cõmilitones et preminentes francie p̾mo¬
res decernatis cui subiaceat supplicio tanti obno¬
xia sceleris Ac clamantibus cunctis mandicis
eam debere subici penis iubet indonnitum exhibere
equũ crinesqz miseerime regnie cum brachus
caude eius conligari ac demũ ad cursum conci¬
tari Sicqz ni primo impetu currentis equi
calcibus cerebrum dispersum reliqua uero mẽ¬
bra per aspera quoque sentibus rupibus ne pro¬
tracta loca dissipata sunt Hunc brumchildis
exitum tulit mulier in cedibus propinquorum
maxime excercitata quibus extinctis possessiõe
eorum quasi spoluni suis iunxerat Cui secunde
res superbiam augebant ut muliebris in potencia
supra modun se se ex tolleret

Expanded text:
quae utrum juste an injuste fuerint perpetratae, non quae utrum juste an injuste fuerint perpetratae, non est istius temporis explicare, dummodo vos, dulcissimi commilitones, et praeeminentes Franciae primores, decernatis cui subjaceat supplicio tanti obnoxia sceleris. » Acclamantibus cunctis inauditis eam debere subjici poenis, jubet indomitum exhiberi equum, crinesque miserrimae reginae cum brachiis caudae ejus colligari, ac demum ad cursum concitari. Sicque in primo impetu currentis equi calcibus cerebrum dispersum. Reliqua vero membra, per aspera quaeque sentibus rupibusve protracta loca, dissipata sunt. Hunc Brunechildis exitum tulit, mulier in caedibus propinquorum maxime exercitata; quibus exstinctis, possessionem eorum quasi spolium suis junxerat. Cui secundae res superbiam augebant, ut muliebris impotentia supra modum sese extolloret.
Abbreviated transcription (Latin):
dissimo crudelitatis genere est interfectus Quid
autem memorem chilpericum mee natiitatis
parentem quem ut fertur per directos apparitore
plicare orbitatis fraternas aciẽs alterna bella
que prophainis decertata sunt odus reuoluere
pudet que tu trtius aule procella excitans in
mutuam necem nepotes ammasti tuos ut frater
fratrem interimeret nec iusta cõmoueretur com¬
mbus quod theodebertus eius non esset germanͦ
esfusor fraterm extitit sangumis cum iam pri¬
deu meronei ex se geniti cruore pollutas gere¬
ret manus thedeberti filium in albis nonẽ re¬
generacionis ad huc constitutum ate ad petrã
allisum notum est cum fratre nuocentem ex a¬
lasse spm̃ Illud non miatenduni recens piaculũ
iuidelicet theedericum maleficio tuo ueneno neca¬
tum atqz eius filios ut aduersum me bella moue¬
rent persuasos tres ex ipsis ac si reos neci esse tra¬
ditos Silere malo ĩmimebiles ducum strages.

Expanded text:
dissimo crudelitatis genere est interfectus. Quid dissimo crudelitatis genere est interfectus. Quid autem memorem Chilpericum meae nativitatis parentem, quem, ut fertur, per directos apparitores plicare orbitatis. Fraternas acies alternaque bella, quae profanis decertata sunt odiis, revolvere pudet; quae tu, totius aulae procella, excitans, in mutuam necem nepotes animasti tuos ut frater fratrem interimeret, nec justa commoveretur mentis comnibus, quod Theodebertus ejus non esset germanus, effusor exstitit fraterni sanguinis, cum jam pridem Merovei ex se geniti cruore pollutas gereret manus. Theodeberti filium, in albis novae regenerationis adhuc constitutum, a te ad petram allisum, notum est cum fratre innocentem exhalasse spiritum. Illud non omittendum recens piaculum, videlicet Theodoricum maleficio tuo veneno necatum, atque ejus filios, ut adversum me bella moverent, persuasos, tres ex ipsis, ac si reos, neci esse traditos. Silere malo innumerabiles ducum strages,
Abbreviated transcription (Latin):
Drro brunchildem presentari sibi facũs¬
cloturius astante multitudine ex cercitus
qui non solum ex neustria uerum etiam ex austria
et burgundia conuenerant accepta auctoritate quo
miniĩs odia tegerent que aduersus eam iam diu
anmo conceperant per triduumt diuersis euni
tormentis affici tanteloqz impositam per totum
circunduci excercitum iubet Ad postremũ imputãs
ei ꝙ x. reges francorum partun eius consilio partĩ
manu uẽl etiam maleficio extincti forent sic eam
pessimarum ex quisitrix arcium in tantam eripui¬
sci ꝑuicaciam ut non erubesceres tam multiplicẽ
preclare stirpis subuertere generationem pereas
igitur ceudeli penarum exemplo que non ex paui¬
sci tam ingentite notari facinore patricidam Nam
ut de ceteris sileam sigebertum meum patruum
tuũ uero iuirum nomiius tuo consilio usumi cõtra
fratrem suum insurrexisse propter quod improuisũ
incurrit interitum Mreroneus quoqz frater meus¬
ex patre tui causa agenitore odio habitus nephan¬

Expanded text:
rro Brunechildem praesentari sibi praecipiens, astante multitudine exercitus, qui non solum ex Neustria, verum etiam ex Austria sive Burgundia convenerant, accepta auctoritate, quo minus odia tegerent quae adversus eam jamdiu animo conceperant, per triduum diversis eam jussit tormentis affici, cameloque impositam per totum circumduci exercitum. Ad postremum reputans ei quod X reges Francorum, ejus partim consilio, partim manu, vel etiam maleficio exstincti essent, sic eam pessimarum exquisitrix artium, in tantam erupisti pervicaciam, ut non erubesceres tam multiplicem praeclarae stirpis subvertere generationem? Pereas igitur crudeli poenarum exemplo, quae non expavisti tam ingenti te maculare parricidio. Nam, ut de caeteris sileam, Sigebertum meum patruum, tuum vero virum, novimus tuo consilio usum contra fratrem insurrexisse suum: propter quod in improvisum incurrit interitum. Meroveus quoque frater ex patre meus, tui causa a genitore odio habitus, nefan
Abbreviated transcription (Latin):
eo dum̃i et sanctos martires deuocius delectarẽt᷑.
exorati uisus est onni futuro tempore anuatun
concessisse¬
Ost hec Itaque dagobertus rex chyppiaco
nucios ut que britanni contra suos cõmiserant
emendarent et ditiom eius se traderent aliquin ex¬
cercitus supradictus burguidie qui uãscones uin¬
liter grassandum Quod audiens iudicail xex bri¬
petens cunctaqz sui regni britanni contra du¬
ces francorum Illicite perpetrauerant emendan¬
dum spondent et semper se et regnum britanie
quod ip̃e regebat subiectum ditiomi regis dago¬
berti esse et post modum omn tempore francoꝵ
regibus iure iurando promictit ted tamen cum
dagoberto rege ad prandium discumbere noluit
eo ꝙ esset iudĩcail religiosus et timens deum ual¬
de. Cumqz rex sedissẽt ad mensam iudicail egre¬
diens de palacio ad mansionem dadoms referen¬
daru qui alio uocabulo audoenus dictus est postea
eum sanctam religionem sectantem cum eo uoluit

Expanded text:
eo Dominum et sanctos martyres devotius delectaretur eo Dominum et sanctos martyres devotius delectaretur exorare, visus est omni futuro tempore annuatim concessissePost haec itaque Dagobertus rex Clippiaco niam, ut quae Brittani contra suos admiserant emendarent et dicioni eius se traderent: alioquin exercitus supradictus Burgundiae, qui in Wasconianiam irrueret. Quod audiens Iudicaila rex Bripetens, cuncta, quae sui regni Brittani contra duces Francorum inlicite perpetraverant, emendandum spondet et semper se et regnum Brittaniae, quod ipse regebat, subiectum dicioni regis Dagoberti esse et postmodum omni tempore Francorum regibus iureiurando promittit. Sed tamen cum Dagobert o rege ad prandium discumbere noluit, eo quod esset Iudicaila religiosus et timens Deum valde. Cumque rex resedisset ad mensam, Iudicaila egrediens de palatio ad mansionem Dadonis referendarii, qui alio vocabulo Audoenus dictus est posteaqat eum Iudicaila sanctam religionem sectantem, cum eo accessit
Abbreviated transcription (Latin):
preceptorum subser iꝑtionibus decamꝑama uilla
que cita est in pago caniliacense quã eidem regi
quedam mater familias nomĩe teodila tradiderat
quam idem xex cum sancto ferreolo angustudu¬
nensi ep̃o cõmutauerat necnon et decłippiaco su¬
periore et idcina atqz salice seu aqua pucta que
om̃s sunt in pago parisiaco seu etiam delatima¬
co uilla que sita est in territorio meldico quam
ipse rex cum bobone duce et cassilone comite pa¬
lacu de suo proprio fisco cõnutauerat sanctoruz
semper auxilium contra insibiles et inuisibiles
aduersarios expetens ut sieut ei tempore puber¬
tatis in sompins predicti martires promiserãt
ad ĩminentibus augustus euni exiperent atq
ei et in uita et posi mortem pollicita suffragia
ferrent Super hoc uero centum uaccas inferen¬
dales que ei de ducatu cenomanico annis singuli
soluebantur fratribus imbi deo seruientibus per
propri precepti rescriptionem ut eisdem pro

Expanded text:
praeceptorum subscriptionibus de Campania villa, praeceptorum subscriptionibus de Campania villa, quae sita est in pago Camliacense, quam eidem regi quaedam mater familias nomine Theodila tradiderat:quam idem rex cum sancto Ferreolo Augustidunensi episcopo commutaverat; necnon et de Clippiaco superiore, et Idcina, atque Salice, seu Aquaputta, quae omnes constant in pago Parisiaco: seu etiam de Latiniaco, quae sita est in territorio Meldico, quam ipse rex cum Bobone duce, et Tacilone comite palatii, de suo proprio fisco commutaverat. Sanctorum semper auxilium contra visibiles et invisibiles adversarios expetens; ut sicut ei tempore pubertatis in somnis praedicti martyres promiserant, ab imminentibus angustiis eum eriperent, atque ei et in vita et post mortem pollicita suffragia ferrent. Super haec vero centum vaccas inferendales, quae ei de ducatu Cenomannico annis singulis solvebantur, fratribus inibi Deo servientibus per proprii praecepti subscriptionem, ut eisdem pro
Abbreviated transcription (Latin):
montis collocantes latitarent ex cercitus post ter¬
gum eorum cum ducibus insequens plurimũ
numerum captiuorum unici uuascones supe¬
ratos seu exhus multitudine interfecta om̃s ꝙ
domos eorumi incensas peculus et rebus ex poliãt
Tandem unascones oppressi atq pex domici ueniã
et pacem a supradictis ducibus petentes pro¬
mitunt se glorie et conspectui dagoberti regis
presentaturos seq ipsuis ditiom tradituros cuncta
abcodem luũc̃ta im pleturos feliciter aũt regis
excercitus absqz ulla lesione ad patriam fuisset
reuersus si haribertus dux maxime cum semori¬
bus et nobilioribus excercitus sui per negligentiã
in ualle robola non fuisset interfectus excercitu
uero srancorum qui de burgundia In unascomã
accesserat patrata iuitoriã redut glorio se
O demi autem tempore deuotissimus xex
dagobertus ecclesiam xp̃i martirum dio¬
insi ac soñorum eus heredem propriorum fecit

Expanded text:
montis collocantes latitarent: exercitus post termontis collocantes latitarent: exercitus post tergum eorum cum ducibus insequens, plurimum numerum captivorum vinci, Wascones superatos, seu ex his multitudine interfecta, omnesque domos eorum incensas, peculiis et rebus exspoliant. Tandem Wascones oppressi atque perdomiti, veniam et pacem a supradictis ducibus petentes, promittunt se gloriae et conspectui Dagoberti regis praesentatos, seque ipsius ditioni traditos, cuncta ab eodem injuncta impleturos. Feliciter autem regis exercitus absque ulla laesione ad patriam esset reversus, si Harimbertus dux maxime cum senioribus et nobilioribus exercitus sui per negligentiam a Wasconibus in valle Robola non fuisset interfectus. Exercitus vero Francorum, qui de Burgundia in Wasconiam accesserat, patrata victoria rediit ad odem autem tempore devotissimus rex Dagobertus ecclesiam Christi martyrum Dionysii ac sociorum ejus haeredem propriorum fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Uu uascones fortiter rebellarent et auxilio¬
corum quod haribertus frater dagobexti tennerat
excercerent dagobertus rex francõrum de uniuer¬
so regno burgumidie excercitum. promoueri lubet
statuens in capite adomdum referẽdariũ qui tem¬
uoribus theoderia quondã regis in multis prelu
probatus est ex tremusꝰ cum quo decem duces una
cum excercitibus missi sunt. Nomĩa autem ducini¬
sunt harmmibertus amalgarius lendobertus uuan
dalinarus uualdricus ermeuricus barontus han¬
bardus ex genere francorum ramelenus ex genere
romano uiullebadus patricius ex genere burg¬
undionũ agmo ex genere saxonum exceptis cõmi¬
tibus plurimis qui ducem super se non habebãt¬
citu burgumdie fuisset repleta uascones de inter¬
montium ruppibus egressi ad bellum se prepara¬
uerunt Et cum preliari cepissent ut eorum mos
est terga uertentes dum cernerent se esse supera¬
dos in fauces uallium montiumqz pumas late¬
bram dantes se locis tutissimis per ruppes eiusde

Expanded text:
um Wascones fortiter rebellarent, et mulcorum, quod Haribertus tenuerat, , facerent, Dagobertus rex de universo regno Burgundiae exercitum promoveri iubet, statuens in capite Adoindum referendarium, qui temporibus Teuderici quondam regis in multis praeliis probatus est strenuus. Cum quo 10 duces una cum exercitibus missi sunt, id est Haridalmarus, Waldericus, Hermendricus, Barontus, Airardus ex genere Francorum, Ramelenus ex genere Romanorum, Willibadus patricius ex genere Burgundionum, Aichinus ex genere Saxonum, exceptis comitibus plurimis, qui ducem super se non habebantcitu Burgundiae fuisset repletamontium rupibus egressi ad bellum properant. Et cum praeliari coepissent, ut eorum mos est, terga vertentes, dum cernerent se esse superandos, in fauces vallium montiumque pinnas latebram dantes, se locis tutissimis per rupes ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
Odem anno imperator burchardum comi¬
tem stabuli sui cum classe misie in cor¬
consuetudinem suam de hyspama egressi primo
sardimam appulsi sunt ibiq cum sardis prelio
cõmisso et multis suorum amissis Nam tria milia
ibi iterum in quodam portu eiusdem insule cum cla¬
sse cui burchardus perat prelio decertauerunt uicti¬
q ac fugati sunt amissis tresdecim nauibus et
płis suorum interfectis adeo ĩllo anno in om̃ribuᷤ
locis aduersa fortuna fugati sunt ut tp̃i sibi hoc
accidisse testati sunt eo ꝙ anno superiore contra
oem̃ iusticiam de patalaria insula sexaginta mo¬
nachos asportatos in hispania uendiderant quorũ
aliqui per libertatem imperatoris Iterũ ad sua
loca reuersi sunt

Expanded text:
e anno Burchardum comitem stabuli sui cum classe misit in Corconsuetudinem suam de Hispania egressi primo Sardiniam adpulsi sunt ibique cum Sardis proelio commisso et multis suorum amissis – nam tria milia Ibi iterum in quodam portu eiusdem insulae cum classe, cui Burchardus praeerat, proelio decertaverunt victique ac fugati sunt, amissis tredecim navibus et plurimis suorum interfectis. Adeo illo anno in omnibus locis adversa fortuna fatigati sunt, ut ipsi sibi hoc accidisse testati sint, eo quod anno superiore contra omnem iustitiam de Patalaria insula sexaginta monachos asportatos in Hispania vendiderunt; quorum aliqui per liberalitatem imperatoris iterum in sua loca reversi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eisq talia dicens in sigñi dedit ut ad sepulchrum
cius̃ irent et si corpuo eiue mimine reperirent ea que
dicebat crederent esse uera. ipsi autem pargentes ad dictũ
q eius appientes iusus est subito exisse draco et totum
illud sepulchrum interius mũctum est dengratum
ac si fuisset exustum. Nos autem illos audiuimus qui
usq ad nostram etatem deuenerunt qui huic rei inter¬
fuerunt et nobis uiua uote in ueritate testati sunt que
audierunt et uiderunt ut autem pippinus filius eiꝰ

Expanded text:
eisque talia dicens in signum dedit, ut ad sepulchrum eisque talia dicens in signum dedit, ut ad sepulchrum illius irent et, si corpus eius ibidem non repperissent, ea quae dicebat vera esse concrederent. Ipsi autem pergentes ad predictum illius aperientes, visus est subito exisse draco, et totum illud sepulcrum interius inventum est denigratum, ac si fuisset exustum. Nos autem illos vidimus qui usque ad nostram aetatem duraverunt, qui huic rei interfuerunt, et nobis viva voce veraciter sunt testati quae audierunt atque viderunt. Quod cogn
Abbreviated transcription (Latin):
Oc anno propter inges plunas et aerem
mimo humore solutum magna ĩcõmoda con¬
tingerunt nã honm et boñm pestilencia tam ĩ mane
longe lateqz grassata est ut uix ulla pars totius reg¬
in francorum ab hac peste ĩmumis posset reperiri
pta uel colligi non poterant uel computrescebant col
lecta uniu etiam cuius prouentus eodem anno fuit
propter caloris mopiam acerbum et insuane fuit
in quibusdam uero lotis de m̃udacione flim̃s aqui
in plano stagñatibus autũnalis satio ita impedita
est ut penitus mhil fruguin aute berm temperiem
seminaretur. Luna defecit octauo kal decembris hora
et aspera ut non solum minores rim ac mediotret
fluuũ uerum ip̃i maximi et famosissimi amnues
rliemis uidelicẽt ac damibus albie̾ ꝙ ac fecana
ceteraqz per galliam ac germam̃a occeanũ petẽtia
flimña adeo solida glane stringerentur ut tricems
uel eo amplius diebus ꝑ laustra huc atqz illuc
cõmeancia uelut pontibus uĩcta sustinerent/ cuius

Expanded text:
oc anno propter iuges pluvias et aerem nimio humore resolutum magna incommoda contigerunt. Nam et hominum et boum pestilentia tam inmane longe lateque grassata est, ut vix ulla pars totius regni Francorum ab hac peste inmunis atque intacta popta vel colligi non poterant vel collecta conputrescebant. Vinum etiam, cuius parvus proventus eodem anno fuit, propter caloris inopiam acerbum et insuave fiebat. In quibusdam vero locis de inundatione fluminum aquis in plano stagnantibus autumnalis satio ita impedita est, ut penitus nihil frugnm ante verni temperiem seminaretur. Luna defecit VIII. Kal. Decembr. hora et aspera, ut non solum minores rivi ac mediocres fluvii, verum ipsi maximi ac famosissimi amnes, Rhenus videlicet ac Danubius, Albisque ac Sequana, caeteraque per Galliam atque Germaniam oceanum petentia flumina adeo solida glacie stringerentur, ut tricenis vel eo amplius diebus plaustra huc atque illuc commeantia velut pontibus iuncta sustinerent, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
anbo declinantes presenciam basilicanr sancti mar¬
tini super muros prefate urbis ligneis constructã
tabulis sunt ingressi. Hrita nãqz forent chilperici
to spopondisset eos minime seꝑatirrum yno promi¬
tente deo magis copulaturum Quod illi credentes
fectus suum addux it filium secum partu penden ᷤ
quod dederat iusuirandum morum egregiu
censor qui illicitum in filio dampnarẽt matrim¬
omumi nec futurum pro ꝑiuirio super se non per¬
tunesceret dei iudiciumt Uerumt Ille plus metuebat
mclmaret qͣui indignaretur pro diume leg̾is illa¬
ta unuria Reuertenti inde regi numciatur ꝓcere
carxpane remensis suessionem sibi preripuisse
et eos acie superans multos nobilium interemit qͥ¬

Expanded text:
 declinantes praesentiam, basilicam sancti Martini super muros praefatae urbis ligneis constructam tabulis sunt ingressi. Irritaque fuissent Chilperici to spopondisset: Se eos minime separaturum, imo permittente Deo magis copulaturum. Quo illi credentes,fectus secum abducit filium, parvipendens quod dederat jusjurandum. Morum egregius censor, qui illicitum in filio damnaret matrimonium nec futurum pro perjurio super se Dei pertimesceret judicium. Verum ille plus metuebat erfidia, quam indignaretur pro divinae legis illata injuria. Revertenti inde nuntiatur proceres Campaniae Remensis Suessionensem sibi praeripuisse dem acie superans multos nobilium interemit
Abbreviated transcription (Latin):
ta ardennem situm est custodiri precepit in qua
custodia usq ad tempus quo Idem karlomãnne pre
fectus est dicitux permãsisse¬

Expanded text:
ta Arvernum situm est, custodiri fecit, in qua custodia usque ad id tempus, quo idem Karlomannus Romam profectus est, dicitur permansisse
Abbreviated transcription (Latin):
dicente ea ꝙ clotarii fratris sui filius esset sed eur¬
odio habebat Quem childebertus rex expers filiorum
ad educandum acceperat poscentiq clotario fratri ui¬
dendum transiisit. Ille intuitus eni madi eus pre¬
cerit capillos hunc suũ negans suisse filium Post
fratris haberetur asigiberio rege euocatus iterum
sassis crimbus colonie in custodiam traditus est un¬
de fuga lapsus subcrescentibus iapillis primo ad nar

Expanded text:
dicente ea quod Clotarii fratris ejus filius esset. Sed queducaretur. Quem Childebertus, expers filiorum, ad educandum suscepit, poscentique Clotario videndum transmisit. Ille intuitus eum incidi ejus praecepit capillos, hunc suum negans filium fuisse. Post fratris aleretur, a Sigeberto evocatus, iterum incisis crinibus Coloniae in custodiam truditur. Unde fuga elapsus, suc