comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eum uolo manere donec ueniam. Illud
etiam in his duob apħe. petro. & iolẽ.
quem moueat ad querendum: cur iohm
plus dilȩxerit dñs. cum ipsum dñm plus dilere¬
rit petruse Vbicumq enim se comnemorat
ioħes. ut nomine suo tacito ipse possit intel¬
ligr: hoc addit quiod eum diligebat iħc. qͥsi
solum diligeret. ut hoc signo discerneret᷑. a
ceteris. quos omnes utiq diligebat. Quid
ergo nisi amplius se dilectum cum hȩc dic̾et.
tiolebat intelligr: qd̃ absit ut mendaciter
diceret: Qd autẽ maitis dare potuit iħc.
maioris erga eum suȩ dilectionis inditium:
quã ut homo cã cet̾is condisciplis̃ suis sociꝰ
tante salutis. solts tamen discubuerit suꝑ
pectas ipsius saluatoris: Porro qd apls pe¬
trus plas aliis dilexit xp̃m. possunt quidẽ
documenta multa ꝓferri: sed ut longe in
alia non eamus. ipsus terciȩ manifestatio¬
nis dñ paulo sciꝑiori lectione qtiȩ istam
p̃cedit. satis euident̾ apparet. ubi int̾ro-¬

Expanded text:
eum volo manere donec veniam. Illud eum volo manere donec veniam. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? ubicunque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos omnes utique diligebat. Quid ergo nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen recubuerit super pectus ipsius Salvatoris? Porro quod apostolus Petrus plus aliis dilexerit Christum, possunt quidem documenta multa proferri; sed ut longe in alia non eamus, in ipsius tertiae manifestationis paulo superius lectione quae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interro
Abbreviated transcription (Latin):
pore sub terra est. doneo ueniat terminꝰ¬
scłie Quin immo fit amplior & diffici¬
hor. cur disciplõ iħo quem pre ceteris
diligebat. in tantum ut super pectus
eits discumbere mereretur: pro magno
munere longum in corpore donauerit
sompnum. cum beatum petrum per
ingentem martirumi gloriam ab onere
ipsius corporis soluerit. eiq concefserit.
sit. dissolui. & esse cum xp̃o. Si antem qb
magis creditur ideo sanctus iobannes ait.
non dixisse dõm non moritar. ne illis
nerbis quȩ dixit hoc uoluisse intelligi
putaretur: corpusq eius in sepulchro
eius ex amniȩ sicut abioeuim mortuorum
iacet: restat ut si inucre ibi fit. quod
sparsit fama de terra. que sub inde abli¬
ta succrescit. aut ideo ut eo modo commen-¬
detur pretiosa mors eius. qm̃ non eam
cominendit martyrium. non eum pro
fide xp̃i ꝑsecutor occidit. aut ꝓpt̾ aliquid
aliud qd nos latet. manet tamen questio.
cur diterit dñs de homine morituro. sic

Expanded text:
pore sub terra est, donec pore sub terra est, donec saeculi? Quinimo fit amplior et difficilior, cur discipulo Jesus quem prae caeteris diligebat, in tantum ut supra pectus ejus discumbere mereretur, pro magno munere longum in corpore donaverit somnum, cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam ab onere ipsius corporis solverit, eique concesserit sit, dissolvi et esse cum Christo ? Si autem, quod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait non dixisse Dominum non moritur, ne illis verbis quae dixit hoc voluisse intelligi putaretur, corpusque ejus in sepulcro ejus exanime, sicut aliorum mortuorum, jacet, restat ut si vere ibi sit, quod sparsit fama de terra quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat, ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat martyrium non enim eum pro fide Christi persecutor occidit, aut propter aliquid aliud, quod nos latet, manet tamen quaestio cur dixerit Dominum de homine morituro: Si
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam in lectulo collocasse. statimq
esse defuinctum: Ult autem isti cre-¬
dunt. qui hȩc uerba dm̃ sic intelligut᷑
non defunctum. sed defuncto similem
occubusse. & cum mortius putaretur.
sepultum fuisse dormientem. & donec
xp̃o ueniat sic manere. suamq uitam
scaturigine pulueris indicare. qui pul¬
uis creditur ut ab imo ad suꝑfitiem
tumuli ascendat. flata quiescentis
impelli: huic opinoni suꝑuacuum
existimo resȩctari. Uiderunt enim
qui locum sciunt. utrum hoo ibi facut.
uel patiatur terra quod dicit᷑: quia
& reuera ñ a lembus hominibus id
audiuimus. Interim cedamus opinio¬
ni. quam certis documentis refellere
non ualemus: ne rursus almel qd̃
ã nobis queratar exurgat. cur supen
humatum mortuum ipsa humꝰ quodã¬
modo uiuere ac spirare uideatur. S nti¬
quid hinc tanto ista soluitur questio:
si magno miraculo qualia potest facere
onmipotens. tam du uitum corpꝰ in so-¬

Expanded text:
tanquam in lectulo collocasse, statimque eum tanquam in lectulo collocasse, statimque eum esse defunctum: ut autem isti putant, qui haec verba Domini sic intelligunt, non defunctum, sed defuncto similem cubuisse; et cum mortuus putaretur, sepultum fuisse dormientem; et donec Christus veniat sic manere, suamque vitam scaturigine pulveris indicare: qui pulvis creditur, ut ab imo ad superficiem tumuli ascendat, flatu quiescentis impelli. Huic opinioni supervacaneum existimo reluctari. Viderint enim qui locum sciunt, utrum hoc ibi faciat vel patiatur terra quod dicitur; quia et revera non a levibus hominibus id audivimus. 3. Interim cedamus opinioni, quam certis documentis refellere non valemus, ne rursus aliud quod a nobis quaeratur exsurgat, Cur super humatum mortuum ipsa humus quodammodo vivere ac spirare videatur. Sed numquid hinc tanta ista solvitur quaestio, si magno miraculo, qualia potest facere Omnipotens, tamdiu vivum corpus in so
Abbreviated transcription (Latin):
ubi & heħ̾as fuit. quiem mortaum le¬
gimus non esse s raptum. quasi moysi
corpus non potuerit alicubi. sic abscon¬
di. ut prorsus homines lateret ubi esset.
atq inde ad horam diuinitus excitari
quando cum xp̃o hehas & ipse sunt
usi: sicut ad horam multa scõrum cor¬
pora surrexerunt. quando passus est tp̃s.
& post eius resurrectionem apparuerunt
multis in scã sicut scriptam est ciuitate.
S tamen ut dicere ceperam. siquidam
moysen mortuum negant. quem scripta¬
ra ipsa ubi sepulchram eius nusquam in-¬
ueniri legimius. mortuum tamen esse
sine ulla ambiguitate testatur: quanto
magis ioħs ex istorum occasione uerboꝵ.
ubi dñs ait. sic eum uolo manere donec
tieniam. creditur uiuus dormire stib t̾ra.
quem tradunt quod etiam in quibus-¬
dam scripturis quamuis apochrisis re¬
peritur. quando fieri iussit sepulchrũ.
incolumen fuisse presentem. eoq effos¬
so & diligentissime p̃parato. ibi eum se

Expanded text:
ubi et Elias fuit , quem mortuum leubi et Elias fuit , quem mortuum legimus non esse, sed raptum . Quasi Moysi corpus non potuerit alicubi sic abscondi, ut prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa sanctorum corpora surrexerunt, quando passus est Christus, et post ejus resurrectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate . Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum ubi Dominus ait, Sic eum volo manere donec venio, creditur vivus dormire sub terra? Quem tradunt etiam quod in quibusdam Scripturis quamvis apocryphis reperitur, quando sibi fieri jussit sepulcrum, incolumem fuisse praesentem; eoque effosso et diligentissime praeparato, ibi se
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod scilicet non esset disciptilus ille
moriturus. s donec iħc̃ ueniret ista ma¬
neret in uita: S hanc opinionem
iohs ipse abstulit: non hoc dixisse dñm.
aꝑta contradictione declarans. Cur enĩ
subitingeret ñ dixit iħc. ñ moritur:
nisi ne hominum cordibuis quod falsũ
fuerat inhereret: S cui placet ad huc
resistat. & dicat uerum esse quod ait
ioh̃s. non dixisse dñm. quod discipls̃ ille
non moritur: sed hoc tamen significatũ
esse talibus tierbis. qualia eum dixisse
re.atq in illo sepulchro eius. quod est
apuid ephesum dormire potitis eum ꝗͣ
mortuum ucere contendat. Assumat
in argumentum. qd illic terra sens am
fatere & quasi ebullire perbibetur:
atq hoc ens anhelitu fieri fiue constã¬
ter. siue ꝑtinaciter asseueret. Non enĩ
possunt de  se qui credant. si non desunt
qui etiam moysen asserant iniuere.
quia scriptum est sepulcbrum non in¬
ueniri. & apparuit cum dño in monte.

Expanded text:
eo quod scilicet non esset discipulus ille eo quod scilicet non esset discipulus ille moriturus, sed donec Jesus veniret, ista maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim subjungeret, Non dixit Jesus, Non moritur, nisi ne hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? 2. Sed cui placet, adhuc resistat; et dicat verum esse quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse re, atque in illo sepulcro ejus quod est apud Ephesum, dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive constanter sive pertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in monte,
Abbreviated transcription (Latin):
disciptltis ille non moritur: & non dixit
ib̃o non moritur. s sic etim tiolo manere
donec ueniam quid ad te. Quo usq in
hoc euangelio extenditur questio: quȩ ꝓ¬
sua ꝓfunditate non mediocriteꝵ mentẽ
scrutantis exercet. Cur enim dicitur
petro sequere me: nec dicitur ceteris qͥ
simtil aderant. & ꝓfecto eum sicut ma¬
gistrum discipłi sequiebantur: S si ad
passionem intelligendum est: numquid
solus pro xp̃rana ueritate passus est pe-¬
truis Nonne ibi erat in illis septen. aliꝰ
filius ⁊ ebedei frater ibhannis: qui post eiꝰ
ascensionem. ab herode manifestatur occi
sequiere me. qui non solum mortem. sed
Sit hoc: si nicbil aliud quod sit contienien¬
tus poterit inueniri. Cur ergo de iob̃e
dicttm est fic etm tiolo manere. donec tie¬
mam quuid ad te. & repetitum est tu me
seqtiere: tanquam ille ideo non sequeret᷑
qm̃ eum manere uoluit. donec uenit :
Qtuis facle alimnd dictum esse crediti quã
quod fratres crediderant. qui tanc erant:

Expanded text:
 non dixit ei Jesus, Non moritur; sed, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Ecce quousque in hoc Evangelio extenditur quaestio, quae sua profunditate non mediocriter mentem scrutantis exercet. Cur enim dicitur Petro, Sequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant? Et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur. Sed si ad passionem intelligendum est, numquid solus pro christiana veritate passus est Petrus? Nonne ibi erat in illis septem alius filius Zebedaei frater Joannis, qui post ejus ascensionem, ab Herode manifestatur occis Petro, Sequere me, qui non solum mortem, sed Sit hoc, si nihil aliud quod sit convenientius potuerit inveniri. Cur ergo de Joanne dictum est, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? et repetitum est, Tu me sequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc erant,
Abbreviated transcription (Latin):
infirmatus est infide. nȩc confiderauit
corpus suum emortuum cum fere cen
tum annoeum eẽt: & emortuam iuilnã
sare. In reꝓmissione etiam dei non he¬
sitauit difsidentia. sed confortatus ẽ.

Expanded text:
infirmatus est in fide, nec consideravit corpus suum emtum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae: in remissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est
Abbreviated transcription (Latin):
aut senim eius: ut herel eẽt munq̃i.
sed ꝑ iustitiam fidei. Si enim qui ex
lege beredes sunt: ex inanita est fides.
abolita ẽ ꝓmissio. Lex enim irã oꝑat᷑.
Ubi enun non est lex: nec p̃uaricatio.

Expanded text:
aut semini ejus ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui ex lege haeredes sunt, exinanita est fides, abolita est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio.
Abbreviated transcription (Latin):
euacuam᷑ ꝑfidem: Absit. Sed legem
statiumꝰ. Quid gͦ dicemꝰ inuenisse abra¬
ham patrem nr̃m scdłm carnem: Si
enim abraham eroꝑib legis istificat᷑
est habet głam sed non apuc̃ am̃. Qͥaͥ
enim sc̃ptura dicit: Credidit abrabã

Expanded text:
er fidem absit sed legem statuimus quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem si enim Abraham ex operibus iustificatus est habet gloriam sed non apud Deum quid enim scriptura dicit credi
Abbreviated transcription (Latin):
tem bonum fac: & habebis laudem ex
illa. Dei enim minister est tibi in bonũ.
Siautem malum feceris: time. Nonemĩ
sine causa. gladium portat. Dei enĩ¬
minister est uindex iniram. ei qui ma¬

Expanded text:
m est fac, et habebis laudem ex illa. dei enim minister est tibi in bonum. si autem malum feceris, time: non enim sine causa gladium portat. dei minister, uindex est in iram ei qui ma
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo ampluis est unideo. ant quȩ
ntilitas circumcisionis: Multũ ꝑomnẽ
modim. Primum quidem quia credita
sunt ilis eloquia dei. Quid enim si qͥdam
illorum non credider: Nunquid incre¬
dulitas eorum fidem dei euacuauit:
Absit: Est antem ds̃ uerax. omĩs autẽ hõ
mendax sic̃ scriptũ est Ut iustificeris
insermonib tius: & iuncas cũ iudicaris.
Siautem iniquitas nr̃a. institiam dei com¬
mendat. quid dicemꝰ: Nunqͥd iniquiis
est ds̃. qui infert iram: Scd̾m bominem
dico. Absit. Alioqͥu. quomͦ uidicabit ds̃
bunc mundum: Si enim ueritas meo
mendatio habundauit ingłam ipsiꝰ
quid ad huc ego tanquam peccator n¬
dicor: Et ñ sic̃ blasphemam. & sicut aias¬
nos quidam dicere faciamꝰ mala ut ue-¬
mant bona: quorum dannatio nistac̃.

Expanded text:
eo aut quae utilitas circumcisionis multum per omnem modum primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei quid enim si quidam illorum non crediderunt numquid incredulitas illorum fidem Dei evacuabit absit est autem Deus verax omnis autem homo mendax sicut scriptum est ut iustificeris i» « Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus est Deus qui infert iram? Secundum hominem dico. Absit! Alioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum? Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc et ego tanquam peccator judicor? Et non sicut blasphemamur et sicut aiunt quidam nos dicere, faciamus mala ut veniant bo
Abbreviated transcription (Latin):
rent: Absit. S illortim delictum salus
gentib ut illos emulentur. Qnod si
deuctum eorum dmitie sunt mundi.
& diminutio eorum diuitiȩ gentiũ:
qͣnto magis plenitudo eorum: Nob¬
autẽ dico gentibꝰ: quandiu quidem
ego sum gentium apłs ministerium
meum honorificabo. si quo mͦ ꝓuocems
saluos fatiam aliquos ex illis. Si enim
amissio eorum reconcilatio est mi¬
di: quȩ assũptio. nͥ uta ex mortius:
Quod si delibatio scã est: & massa.Et si
radix sc̃a.  rami. Quodsi aliqui ex
ramis fracti sunt: tu autem cum
oleaster esses insertꝰ es imllis. & sotiꝰ¬
ris: non tu radicem poctas. sed radix te.
Dices ergo. Fracti sunt rami: ut ego i¬
serar. Bene. ꝓpt̃ incredulitatem fracti
sunt. tu autem fide sta. Noli altum
saꝑere: sed timei Si enim ds̃ naturali¬
bus ramis non peꝑcit: ne focte nec tibi
parcat. Uide ergo bonitatem & seueri¬
tatem dei. In eos quidem qui cecider̃.
seueritatem: inte autem bonitatem.
si ꝑ manseris inbonitate. Alioquin et¬

Expanded text:
 illorum delicto salus est gentibus, ut illos aemulentur. Quod si delictum illorum divitiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gentium: quanto magis plenitudo eorum? Vobis enim dico gentibus: Quamdiu quidem ego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo, si quomodo ad aemusalvos faciam aliquos ex illis. Si enim amissio eorum, reconciliatio est mundi: quae assumptio, nisi vita ex mortuis? Quod si delibatio sancta est, et massa: et si radix sancta, et rami. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum oleaster esses, insertus es in illis, et sociris: non tu radicem portas, sed radix te. Dices ergo: Fracti sunt rami, ut ego inserar. Bene: propter incredulitatem fracti sunt. Tu autem fide stas: noli altum sapere, sed time, Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit: ne forte nec tiparcat. uide ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem qui ceciderunt seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Et paulo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃: ex fide uuit. Reuelatur enĩ ira dĩ
de celo suꝑ omnẽ impietatem & iniusti¬
tiam hominum: eorum qͥ ueritatem
dĩ iniustitiam detinent. quia quod
notum ẽ dĩ. manifestum ẽ. hominib
Ds̃ enim illis manifestanit. Iniusibilia
enim ipsius acreatura mundi ꝑ ea qͣ
facta st̃ intellecta conspitiuntur. Sem¬
ꝑit̾na quoq euis uirtꝰ & diuinitas ita¬

Expanded text:
latur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniustitiam detinent: quia quod notum est dei manifestum est in illis: deus enim in illis manifestauit. inuisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius uirtus et diuinitas
Abbreviated transcription (Latin):
telligerent dĩ s gr̃a & non fius me-¬
ritis eẽ. saluatos. & obhoc duo int̾
se popł conflictarent. Iccirco illos
indigere asserit confirmari: uitia
gentilitatis pͥora cõmemorans. Cho¬
rinthus aut̃ iam dic̃ scientie gr̃am

Expanded text:
telligerent Dei se gratia et non suis metelligerent Dei se gratia et non suis meritis esse salvatos, et ob hoc duo inter se populi conflictarent. Idcirco illos indigere asserit corrigi, vitia gentilitatis priora commemorans. Corinthiis autem jam dicit scientiae gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
orctinati. Quib ita respondendum
est: Si ꝓpt̾ea pauli ñ erit qͥa eiꝰ non
habet nom̃ gͦ nec alicuiꝰ erit quia
nulliꝰ nomine titulat᷑. Qđ suncon¬
ueniens absurdũq ẽ. ipsiꝰ magis eẽ.
credenda est quȩ tanto doctrine
suȩ fulget eloquio. S qñt apud
hebreoꝵ eccłas quasi disertor legis
falsa suspitione habebatur noluit
tacito nomine defiguris legis &
ueritatt. xp̃i reddere rationem
ne odium nominis fronte p̾lati
utilitatem excluderet lectionis.
Non ẽ. sane mirum. si eloquentior
inꝑegrino id ẽ. ingregͥo quo cet̾e¬
criam qͦsdam qͦre romanorũ ȩpła
in pͥmo sit posita cũ eam non pri-¬
mam scͥptam. ratio manifestet.
collig̾ent litt̾is ad hortatꝰ sit. In-¬
de intelligi qͥdam uolunt ita õs̃
epłas ordinatas ut pͥma romanorũ
poneretur. quã us posterior fuerit
destinata ut ꝑsingłas epłas gͣdibꝰ ad
ꝑfectiora ueniret᷑. Romanoꝵ namq
plerique tam rudes erant. ut non in¬

Expanded text:
t.. Quibus respondendum est: Si propterea Pauli non erit quia ejus non habet nomen, ergo nec alicujus erit, quia nullius nomine titulatur. Quod si inconveniens absurdumque est, ipsius magis esse credenda est, quae tanto doctrinae suae fulget eloquio. Sed quoniam apud Hebraeorum Ecclesias quasi destructor legis falsa suspicione habebatur, voluit tacito nomine de figuris legis et veritate Christi reddere rationem, ne odium nominis in fronte praetitulati utilitatem excluderet lectionis. Non est sane mirum si eloquentior in peregrino, id est, in Graeco, quo caeteetiam quosdam, quare Romanorum Epistola in primo sit posita, cum eam non primo scriptam ratio mancolligerent, litteris adhortatus sit. Unde intelligi quidam volunt ita omnes tolas ordponeretur, quamvis posterior fuerit destinata, ut per singulas Epistolas gradibus ad perfectiora veniretur. Romanorum namque plerique 2 tam rudes erant, ut non in
Abbreviated transcription (Latin):
uiri cruditissii tͣdider. Epłam
sane que ad hebreos scͥbitur qͥdam
pauli non eẽ. affirmant. eo qͦd ñ sit
eiꝰ nomine titulata. & ꝓpt̾ sermonis
stiliq distantiã sed aut barnabe
iuxta tertullianũ. aut luce nuta
ꝗtiosdam uł certe clem̃tis discipłi¬

Expanded text:
viri eruditissimi tradiderunt. Mviri eruditissimi tradiderunt. Msane quae ad Hebraeos scribitur, quidam Pauli non esse contendunt, eo quod non sit ejus nomine titulata, et propter sermonis stylique distantiam, sed aut Barnabae juxta Tertullianum, aut Lucae juxta quosdam, vel certe Clementis discip
Abbreviated transcription (Latin):
ramum queritur quare
post euuangłia quȩ
supplem̃tum legissunt:
&in quibꝰ nob̾ exempla
et p̃cepta uiuendi plenissime digesta
causa factum uidetur. Scilicet & ut
initia nascentis ȩccłȩ nouis causis
existentibꝰ & p̃sentia atq orrentia
resecaret uitia: & pꝰ futuras exctudar
questiones. exemplo usus ꝓpħarum
qͥ pꝰ editam legem amoyse inqͣ om̃ĩa
dĩ mandata legebant᷑ nichilominꝰ tñ
doctrina sua rediuiua semꝑ popłi
conpssere peccata & ꝓpt̃ exemplum
libros ad nr̃am &iam memoriam
transmiser̃. Deinde querit᷑ cur nam
pliꝰ qͣm decem epłas. ad ȩccłias scͥpse-¬
rit. Decem st̃ enĩ. cũ illa quȩ dr̃ ad
T & se contͣ legem ñ facert moysi
ad num̾ũ pͥorum decalogi manda¬
torũ suas ęccłas ordinauit. Et qͦt ille
p̃ceptis apharbͥne instituit lib̾atos
totidem hic epłis alaqueis diaboli
& idolatrie seruitute edocet ad qui¬
sitos. Nam &e duas cabulas lapide¬
as duoꝵ testam̃toꝵ figurã habuisse

Expanded text:
rimum quaeritur quare post Evangelia, quae supplementum legis sunt, et in quibus nobis exempla et praecepta vivendi plenissime digesta causa factum videtur, ut scilicet initia nascentis Ecclesiae novis causis et ut praesentia atque orientia resecaret vitia: et post futuras excluderet quaestiones exemplo prophetarum, qui post editam Legem Moysi, in qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus tamen doctrina sua rediviva semper populi compressere peccata et propter exemplum libris ad nostram etiam memoriam transmiserunt. Deinde quaeritur cur non amplius quam decem Epistolas ad Ecclesias scripserit: decem sunt enim cum illa quae dicitur ad nto, et se contra Legem non facere Moysi, ad numerum primorum Decalogi mandatorum suas Epistolas ordinavit; et quot ille praeceptis a Pharaone instituit liberatos, totidem hic Epistolis a diaboli et idololatriae servitute edocet acquisitos: nam et duas tabulas lapideas duorum Testamentorum figuram habuisse
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta ñ ferret: s cipictate legentiũ c̃o¬
p̃bendi fcetasse ñ possent: quamtus saltra
terũ fide plerũq uerba excedere uide-¬
ant᷑ fidẽ. Qdñ fit quando aliqͥd qd̾ erat
obscurũ uel dtibiũ. causa &o ratione
reddita exponit᷑: sed quando ad id qd̃
a ꝑtũ ẽ uel auget᷑. uel extenuat᷑. nec
tam̃ atramite significande ueritatis
errat᷑: qm̃ sic uerba rem q̃ indicat᷑ ex¬
cedunt. ut uoluntas loq̃ntis nec fallẽ¬
tis appareat. qͥ nouit qͦtsq credat᷑ a
qͦultra quã credendũ ẽ uel minuit᷑
loq̃ndo aliqͥd uel auget᷑. Huno loqͣndi
modũ. greco nomine: ñ solũ grecarũ.
uerũ etiam litinarũ litterarũ magis.¬
tri yperbolen uocant. Qui modꝰ nc̃ hoc
loco. ita in ñnullis aliis ditinis litteris
inuenit᷑. ut est. posuerunt in celo os stiũ.
& uerticẽ capilli ꝑambulantiũ in de¬
lictis sttis: & multa huiꝰ modi q̃ scripta¬
ris scĩs ñ desunt. sicut alii trophi hoc ẽ

Expanded text:
ferret, sed capacitate legentium comprehendi fortasse non possent; quamvis, salva rerum fide, plerumque verba excedere videantur fidem, quod non fit quando aliquid quod erat obscurum vel dubium, causa et ratione reddita, exponitur, sed quando id quod apertum est, vel augetur, vel extenuatur, nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quoniam sic verba rem quae indicatur excedunt, ut voluntas loquentis nec fallentis appareat, qui novit quousque credatur, a quo ultra quam credendum est, vel minuitur loquendo aliquid, velmodum Graeco nomine non solum Graecarum, vel etiam Latinarum litterarum magistri Yperbolen vocant, qui modus, sicut hoc loco, ita in nonnullis aliis divinis litteris invenitur: ut est: Posuerunt in coelo os suum ; et: Verticem capilli perambulantium in delictis suis ; et multa hujusmodi, quae Scripturis sanctis non desunt, sicut alii tropi, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatio. Ꝙit̾um. Congregatis
uobcũ eo sp̃u trade huiꝰmodi satha
ne: In secunda uͦ laudant᷑ & ut ma¬
gis ac magis ꝓfitiant cõmonentur.
Galathe iam nulliꝰ crumnis argu¬
unt᷑: nͥ hoc tantũ qđ callidissimis
pseudo apłis credider̃. Ephesii sane
nulla rep̃hensione. s multa laude
sunt digni: qͥa fidem aplicam serua¬
uer̃. Philipenses &iam multo ma¬
gis collaudant᷑: qͥa nec audire qͥdẽ.
falsos apłos uoluer̃: Thessalonicenses
nichilominꝰ induab epłis omĩ lau¬
de ꝓseqͥtur: eo qd̾ non solum fidem
inconcussã seruauerint ueritatis. scd
constantes intienti. Colosenses antẽ
tales erant ut cũab apło uisi corꝑa¬
lit̃ non fuissent. ac laude digni
haberent᷑. Ꝙsi corpore inqͥt absens sũ:
sed sp̃u uobcũ sum gaudens e uideis
ordinem ur̃m. Dehebreis uͦ qͥd dicendũ

Expanded text:
is cum meo spiritu tradere hujusmodi Satanae ibidem. In secunda vero laudantur, et ut magis ac magis proficiant commonentur. Galatae vero jam nullius criminis arguuntur, nisi hujus tantum quod callidissimis pseudoapostolis crediderunt. Ephesii sane nulla reprehensione, sed multa laude sunt digni, quia fidem apostolicam servaverunt. Philippenses etiam multo magis collaudantur, qui nec audire quidem falsos apostolos voluerunt. Thessalonicenses nihilominus in duabus epistolis omni laude prosequitur, eo quod non solum fidem inconcussam servaverint veritatis, sed apostolos voluerunt. Colossenses autem tales erant, ut cum apostolo visi corporaliter non fuissent, hac laude digni haberentur. Et si corpore absens sum, sed spiritu vobiscum, gaudens et videns ordinem vestrum . Thes
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am p̃sentem nouimꝰ. quia sentimꝰ: & idõ
mi scdĩam dñi quã nob̃ de miseria liberan-¬
dis exhiberi uolumꝰ plus amamꝰ. eamq coti¬
die maxime ꝑ peccatoꝵ remissionẽ poscimꝰ.
& habenꝰ. Hed ꝑ petrũ significatũ ẽ plus
amantẽ s minꝰ amatũ: quia minꝰ nos amat

Expanded text:
nostram praesentem novimus, quia sentimus; et ideo misericordiam Domini, quam nobis de miseria liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime pro peccatorum remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus amantem, sed minus amatum; quia minus nos amat
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑. Sic̃ ipse ait Et uos fr̃s ĩmi¬
tatores facti estis ȩccłarũ dĩ. quȩ st̃
inudea. Padem enim passi estis et
uos acontribulib ur̃is. que & illi a
iudeis: Apud ip̃sos qͦq hebreos eadẽ
cõmemorat dicens: Nam &riunctis
compassi estis. & rapinam bonorum

Expanded text:
dicuntur? sicut ipse ait: Et vos fratres mei imitatores facti estis Ecclesiarum Dei quae sunt in Judaea: eadem enim passi estis et vos a contributibus vestris, quae et illi a Judaeis . Apud ipsos quoque Hebraeos eadem commemorat, dicens: Nam et vincti compassi estis, et rapinam bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
nullom᷑ esse possimꝰ. Cur gͦ iob̃s minꝰ eũ
diligebat quã petrus. si eam uitã significa¬
bat. in qua ẽ multo ampliꝰ diligendus: nisi q
to amplior erit. ñdũ babemꝰ. s futurũ ex¬
pectamꝰ. ut cũ ipse uenerit habeamꝰ: Ñ
ficrit in epłã sua idem dic̃ apłt. nondc̃i aꝑ¬
paruit qͥd erimꝰ: scimꝰ qm̃ cũ apparuerit
similes ei erimꝰ. qmͣ indebimꝰ eũ sicuti est.

Expanded text:
nullo modo esse possimus. Cur ergo Joannes minus eum nullo modo esse possimus. Cur ergo Joannes minus eum diligebat quam Petrus, si eam vitam significabat, in qua est multo amplius diligendus, nisi quia ui tunc multo amplior erit, nondum habemus, sed futurum exspectamus, ut cum ipse venerit, habeamus? Nam sicut in Epistola sua idem dicit apostolus, Nondum apparuit quod erimus; scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hunc significat᷑. cui dictum ẽ tu me
sequere: nisi nc̃ agant᷑. non ꝑuenietur
ad illtid qd̃ expectat᷑. In hac autẽ acti¬
tia uita quantomagis. xp̃m diligimus:
tanto facilius lib̾amur a malo. At ip-¬
se nos minꝰ diligit quales nc̃ stimꝰ: et
hriic ideo liberat. ne semꝑ tales simts.
Ibi uͦ ampluis nos diligit. qm̃ qd ei dis¬
pliceat & qd̃ a nob̃ auferat ñ habebimꝰ:
nec obaluid hic nos diligit. nͥ ut sanet &
transferat ab his q̃ non diligit. Hic gͥ
minꝰ. uͥ ñ uult remaneamꝰ: ibi ampliuis.
qͦ uult transeamꝰ & unde ñ uult perea¬
mus. Amet gͦ eum petrus: ut ab ista
mortalitate liberem᷑. A met᷑ ab illo
iohs : ut in illa immortalitate seruem᷑.
S ista ratione illud ostendit᷑. cur am¬
in fataro scło. uͥ cũ illo sine fine uite¬
mus. quã in isto unde eruim᷑. ut illic
semꝑ simꝰ: ꝓpt̾ea nos tunc eũ minꝰ dilec¬
turi sumꝰ. quando meliores erimꝰ. cũ
mehores utiq nͥ amplius eã diligendo.

Expanded text:
per hunc significatur, cui dictum est, Tu me sequere, nisi nunc agatur, nec pervenietur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto magis Christum diligimus, tanto facilius liberamur a malo. At ipse nos minus diligit quales nunc sumus; et hinc ideo liberat, ne semper tales simus. Ibi vero amplius nos diligit, quoniam quod ei displiceat, et quod a nobis auferat, non habebimus. Nec ob aliud hic nos diligit, nisi ut sanet, et transferat ab iis quae non diligit. Hic ergo minus, ubi non vult, remaneamus; ibi amplius, quo vult, transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur; ametur ab eo Joannes, ut in illa immortalitate servemur. Sed ista ratione illud ostenditur, cur amin futuro saeculo, ubi cum illo sine fine vivemus, quam in isto unde eruimur, ut illic semper simus, propterea nos tunc eum minus dilecturi sumus quando meliores erimus; cum meliores utique nisi amplius eum diligendo,
Abbreviated transcription (Latin):
euangłista discubuit: qm̃ nec iste solus s
uniu̾sa eccła ligat soluitq peccata. nec ille
in pͥcipio uerbũ dm̃ apud dm̃. & cet̾a
de xp̃i dunitate. & de tocius diunitati
t̾nitate atq unitate sublimia q̃ in illo reg¬
no facie ad faciẽ contẽplanda. ñc aut̃ donec
uemat dñs inspeculo & in enigmate contu¬
enda st̃. q̃ p̃dicando ructaret de fonte dm̃¬
ci pectoris soltis bibit. s ipsũ dñs ipsã euan¬
geliũ ꝓ suia cuiꝰq capacitate om̃ib suisbi¬
bend̃ toto tͥrarũ orbe diffadit. St̃ qͥ sen¬
serint. & hi qtudẽ ñ contẽptibiles sacͥ eloqͣ

Expanded text:
gelista discubuit, quoniam nec iste solus, sed universae Ecclesiae ligat solvitque peccata. Nec ille in principio Verbum Deum apud Deum et caetera de Christi divinitate, et de totius divinitatis trinitate atque unitate sublimia, quae in illo regno facie ad faciem contemplanda, nunc autem donec veniat Dominus, in speculo atque in aenigmate contuenda sunt, quae praedicando ructaret, de fonte Dominici pectoris solus bibit; sed ipse Dominus ipsum Evangelium pro sua cujusque capacitate omnibus suis bibendum toto terrarum orbe diffudit. Sunt qui senserint, et hi quidem non contemptibiles sacri eloquii
Abbreviated transcription (Latin):
efficit beatos. Nemo tam̃ istos in signes
aplõs separet. Et in eo qd̃ significabat
petrus ambo erant: & in eo qd̵ significa
bat ioħs ambo futuri erant. Significando
seq̃bat᷑ iste: manebat ille. Credo autem.
ambo mala p̃sentia btuĩ miseriȩ tolerabut.
ambo futura bona illitis beatitadmis expec¬
tabant: nec ipsi soli. s unit̾sa hoc fãc scã ecclĩ
sponsa rp̃i. ab istis tẽptationib eruenda in
illa felicitate seruanda. Quis duas uitas pe

Expanded text:
enero. Nemo tamen istos insignes apostolos separet, et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significat Joannes, ambo futuri erant: significando sequebatur iste, manebat ille; credendo autem, ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant. Ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda. Sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
na uenio redditurꝰ bona. Qd aꝑtius ita
dici potest. Pfecta me sequat᷑ actio. in-¬
formata mẽȩ passionis exemplo: inchoa¬
ta uͦ contẽplatio maneat donec uenio.
patientiȩ : manet autem donec ueniat
xp̃c. tunc manifestanda plenitudo scien-¬
tiȩ. Hic qͥppe tolerant᷑ mala huiꝰ mundi
in t̾ra morientiũ: ibi udebunt᷑ bona dñi
in t̾ra uitentiũ. Quod enĩ ait uolo eum

Expanded text:
na venio redditurus bona? Quod apertius ita na venio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo; inchoata vero contemplatio maneat donec venio, patientiae: manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala hujus mundi in terra morientium, ibi videbuntur bona Domini in t
Abbreviated transcription (Latin):
ra. Una in cẽptationib adiuuat᷑: alt̾a
sine ulla temptatione in ipso adutore
letat᷑. llna subuenit indigenti: altera
ibi ẽ tibi nullum inuenit indigentem.
Una aliena peccata ut sua sibi ignoscant᷑
ignoscit: alt̾a nec patit᷑ qd ignoscat. nec
facit qd̃ sibi poscat ignosci. Una flagel¬
lat᷑ malis. ne extollat᷑ in bonis: alt̾a tan¬
ta plenitudine gr̃ẽ caret omni malo. at
sine ulla tẽptatione suꝑbiȩ cohereat
stmmo bono. Una bona & mala discer-¬
nit: alt̾a sola quȩ bona st̃ cernit. Ergo
uina bona est s adhuc misera: alt̾a melior.
eo beata. Ista significata ẽ ꝑ apłm pe-¬
trum: illa ꝑ iobannem. Tota hic agit᷑
ista usq in biius scli finem. & illic in¬
uenit finem: differt᷑ illa complenda pꝰ
hinꝰ scł finem. s in futuro scło ñ habet
finẽ. Ideo dr̃ buic sequere me: de illo
attẽ sic eum uolo man̾e donec ueniã.
qͥd ad te. tume sequere. Quid enim ẽ

Expanded text:
ra; una in tentationibus adjuvatur, altera ra; una in tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso adjutore laetatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem; una aliena peccata ut sua sibi ignoscantur ignoscit, altera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci; una flagellatur malis, ne extollatur in bonis, altera tanta plenitudine gratiae caret omni malo, ut sine ulla tentatione superbiae cohaereat summo bono; una bona et mala discernit, altera quae sola bona sunt cernit: ergo una bona est, sed adhuc misera; altera melior et beata. Ista significata est per apostolum Petrum, illa per Joannem. Tota hic agitur ista usque in hujus saeculi finem, et illic invenit finem: differtur illa complenda post hujus saeculi finem, sed in futuro saeculo non habet finem. Ideo dicitur huic, Sequere me: de illo autem, Sic eum volo manere donec veniam; quid a te? Tu me sequere. Quid enim est
Abbreviated transcription (Latin):
płum. ut sequam᷑ uestigia euis. Ecce ꝓpteꝵ
qd̾ dictum ẽ: sequere me. Est autẽ alia ui¬
ta inmortał. qͣñ ẽ in malis. ibi facie ad faciẽ
indebimus: qd̃ hic ꝑ specult̃ & in enigmate
uidct᷑. quando multũ inconspitienda ueri-¬
tate ꝓficit᷑. Duas itaq titas sibi diuinitꝰ
p̃dicatas & cõmendatas nonit ȩcclã. qua¬
rum ẽ tina infide. alt̾a in spetiȩ. Una in
tẽpore ꝑegrinationis: altera in et̾intate.
mansionis. Ulna in labore: alt̾a in requie.
llna in itia: alt̾a in patͥa. Una in oꝑȩ ac-¬
tionis: alt̾a in mercede contẽplationis. llna
declinat a malo. &. faõ bont̃: altera nullũ
habet a quo declinet maltim & magnũ
habet quo fruat᷑ bonum. Ilna cã hoste
prignat: alt̾a sine hoste regnat. llna for-¬
tis est in adt̃ss: alt̾a niebil sentit adu̾a.
una carnales libidines frenat: alt̾a sp̃ua¬
lib delectationib uacat. Una est uincen¬
di cura sollicita: altera uictoriȩ pace secu¬

Expanded text:
plum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce propter quod ei dictum est, Sequere me. Est autem alia vita immortalis, quae non est in malis: ibi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur , quando multum in conspicienda veritate proficitur. Duas itaque vitas sibi divinitus praedicatas et commendatas novit Ecclesia, quarum est una in fide, altera in specie; una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate mansionis; una in labore, altera in requie; una in via, altera in patria; una in opere actionis, altera in mercede contemplationis; una declinat a malo et facit bonum, altera nullum habet a quo declinet malum, et magnum habet quo fruatur bonum; una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat; una fortis est in adversis, altera nihil sentit adversi; una carnales libidines frenat, altera spiritualibus delectationibus vacat; una est vincendi cura sollicita, altera victoriae pace secu
Abbreviated transcription (Latin):
contra quam maxime regeneratio ẽ institu¬
ta. & ceteroꝵ q̃ male agondo contracta sant.
lib̾arent᷑ a dãpnatione ꝑpetua. & uiuerent
infide &o spe & caritate. ꝑegrmantes in hoc
sclõ. atq in eitis tẽptationib laboriosis & peri¬
culosis. consolationib autem dei & corporalibꝰ.&
sp̃ualib. ambularent ad conspectũ eiꝰ. uiã te¬
nentes qd̵̃ eis factus est xp̃c. Et quia in ipso
quoq ambulantes ñ sunt sine peccatis. qͣ de
hinꝰ uitȩ infirmitate subrepunt. dedit elemo¬
sinarum remedia salutaria. qͥb eoꝵ adiutaret᷑
cratio. uͥ eos dicere doctat. dimitte nob̾ debita
nr̃a sic̃ &o nos dimittimꝰ debitorib nr̃is: hoc
agit ȩccłã spe beata in hac uita erumpnosa.
matum. gerebat figurata generalitate ꝑsonã.
idemq pͥmus apłẽ: sed quando ei dictam ẽ.
tͥ dabo cliues regni celortm. & qd̃cumq li¬
gatieris suꝑ t̾ram erit ligatum in celis. et

Expanded text:
contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viin fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumnosa: matum, gerebat figurata generalitate personam. idemque primus apostolus: sed quando ei dictum est, Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; e
Abbreviated transcription (Latin):
cliues ab eo regni celorum accepit in petro:
idest potestatẽ ligandi soltiendiq peccata.
Quod ẽ enim ꝑ ꝓprictatẽ in xp̃o ȩcclĩ. hoc
est per significationem petrus in petra: qͥ
significatione intelligit᷑ tp̃c petra. petras ec¬
cdesia. Hec igit᷑ eccłã quam significabat pe¬
trus quamdiu elegit in malis: amando et
sequenda xp̃m lib̾atur a malis. Magis autẽ

Expanded text:
claves ab eo regni coelorum accepit in Petro, id est potestatem ligandi solvendique peccata. Quod est enim per proprietatem in Christo Ecclesia, hoc est per significationem Petrus in petra, qua significatione intelligitur Christus petra, Petrus Ecclesia. Haec igitur Ecclesia, quam significabat Petrus, quam diu deget in malis, amando et sequendo Christum, liberatur a malis. Magis autem
Abbreviated transcription (Latin):
quens homo inquit natus ex muliere :
breuis uitȩ. &o plenus ire. cum ira dei ñ sit
hominis. id est ꝑturbatio concitati animi.
s tranqͥlla iusti supplicii constitutio. In hac
ira sua ds̃ ñ continens sic̃ scriptũ est mise¬
rationes suas. pret̾ alia solatia miscrortim.
q̃ generi humano p̃bere ñ cessat: in plemi¬

Expanded text:
quens, Homo, inquit, natus ex muliere, quens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in pleni
Abbreviated transcription (Latin):
re ipsa nondũ tenemꝰ. Si aut̃ qd ñ iudem̃¬
sꝑamus: ꝑ patientiam expectamꝰ. In malis
autem quȩ quisq patit᷑: non in bonis qͥb
fruit᷑ opus ẽ patientia. Hanc itaq uitam de
qua scriptũ est numqͥd ñ tẽptatio ẽ uita
humana suꝑ t̾ram in qua cotidie clama¬
mus ad deum lib̾a nos ã malo: cogitur
homo tolerare etiã remissis peccatis: quã¬
tus ut in eam ueniret miseriam ꝙͥmum
fuerie cansa peccatũ. Pdactior enim ẽ
pena quã culpa: ne parua puitaret᷑ calpa.
sicum illa finiret᷑ & pena. Ac ꝑhoc uel
ad demonstrationem delatȩ miseriȩ. tiel
ad emulationẽ labilis utte. uel ad exer-¬
citationẽ necessariȩ patientiȩ. temporalt̾
hominem detinet pena: & quem iam
ad dãpnationẽ sempit̾nam reum ñ deti¬
net culpa. Hȩc est ipsarum rerum. quibꝰ
in bac mortalitate agimus. malos. quãuis
in eis diligamꝰ iudere dies bonos. dolenda
qͥdẽ s ñ rep̃bendenda conditio: uenit
enim de ira dei iusta. de qua scͥptura lo¬

Expanded text:
 Si autem quod non videmeramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: quamvis ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa; ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena. Ac per hoc vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura lo
Abbreviated transcription (Latin):
datũ scm̃. & iustum & bonũ. Quod
ergo bonum ẽ: mͥ factum ẽ. mois: Absit.
Sed peccatum ut appareat peccatum. ꝑ
bonum mͥ oꝑatum est mortem: ut fiat
supͣ modum peccans peccatum ꝑ manda¬
tum. Scimus enim qm̃ lex sp̃italis est:
ego atttem carnalis sum uenundatus
subpeccato. Quod enim oꝑor. ñ intelligo.

Expanded text:
od ergo bonum est mihi factum est mors absit sed peccatum ut appareat peccatum per bonum mihi operatum est mortem ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum scimus enim quod lex spiritalis est ego autem carnalis sum venundatus sub peccato quod enim operor non i
Abbreviated transcription (Latin):
facite. que autem faciunt facere nolite.
dicunt enim & non faciunt. Docent
sermonibus: quod soluunt moribus.
Consequens est ergo. ut qui minimus
est in regno celotum. qualis nunc est
ȩccłã. non intret in regnum celorum.
qualis tunc erit ȩccłã: qm̃ docendo
qd̃ soluit ad eorum societatem. qui
faciunt quod docent. non ꝑtinebit.
Et ideo non erit in numero piscium
magnorum: qm̃ qui fecerit. & docue¬
rit. magnus uocabitur in regno ce¬
lotum. Et quia hic magnus erit: ideo
ibi erit. tibi minimus ille non erio.
lliq adeo quippe ibi magni erunt:
ut qui minor ibi est maioa sit. eo. quo
hic nemo maior est. S tamen qui bic
magni sunt. id est qui in regno celorũ
tibi sagena congregat bonos & malos.
faciunt bona quȩ docent. ipsi erunt
in illa regni celorum eternitate maio¬
res: quos isti ad dexteram. & ad resur-¬
rectionem uite ꝑtinentes indicant pis-¬
ces. Sequitur de prandio dm̃. cum istis

Expanded text:
facite; quae autem faciunt, facere nolite: facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt : docent sermonibus, quod solvunt moribus. Consequens est ergo, ut qui minimus est in regno coelorum, qualis nunc est Ecclesia, non intret in regnum coelorum, qualis tunc erit Ecclesia; quoniam docendo quod solvit, ad eorum societatem qui faciunt quod docent, non pertinebit: et ideo non erit in numero piscium magnorum; quoniam qui fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum. Et quia hic magnus erit, ideo ibi erit, ubi minimus ille non erit. Usque adeo quippe ibi magni erunt, ut qui minor ibi est, major sit eo quo hic nemo major est . Sed tamen qui hic magni sunt, id est, qui in regno coelorum, ubi sagena congregat bonos et malos, faciunt bona quae docent, ipsi erunt in illa regni coelorum aeternitate majores, quos isti ad dexteram et resurrectionem vitae pertinentes indicant pisces. Sequitur de prandio Domini cum istis
Abbreviated transcription (Latin):
poterit ꝑtinere ad numerum piscitim
magnorum. Minmus autem ille est: qui
soluit factis. quod docet uerbis. In tali eo¬
clesia potest intelligi. qualem significat
piscitm prima illa captura habentem bo¬
nos & malos: quua & ipsa dicitur regnum
celorum. ꝓpter quod ait. Simile est reg¬
num celorum sagene misse in mare: & ex
omni genere piscium congreganti. Ulbi
uult intelligi etiam bonos & malos: quos
dicit in littore. id est in fine scli separan¬
dos. Demq ut ostenderet istos minimos
reꝓbos. esse. qui docent bene loquendo.
quȩ soluunt male uiuendo. nec quasi
minimos inuita eterna futuros. s om¬
nino ibi non futuros: cum dyxisset mi-¬
nimus uocabitur in regno celorum. con¬
tinuo subiecit. Dico enim uobis: ꝗtira
nisi abtindauerit iusticia tr̃a plusquã
scribarum & phariseorum. non intra¬
bitis in regnum celorum. Illi sunt cer¬
te sribȩ & pharisei qui cathedram moy¬
si sedent: & de quibus ait. quȩ dicunt

Expanded text:
poterit pertinere ad numerum piscium poterit pertinere ad numerum piscium magnorum; minimus autem ille, qui solvit factis quod docet verbis, in tali Ecclesia potest esse, qualem significat piscium prima illa captura, habentem bonos et malos, quia et ipsa dicitur regnum coelorum: propter quod ait, Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere congreganti . Ubi vult intelligi etiam bonos, et malos; quos dicit in littore, id est, in fine saeculi separandos. Denique ut ostenderet istos minimos reprobos esse, qui docent bona loquendo, quae solvunt male vivendo, nec quasi minimos in vita aeterna futuros, sed omnino ibi non futuros; cum dixisset, Minimus vocabitur in regno coelorum, continuo subjecit, Dico enim vobis, quia nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum . Illi sunt certe, Scribae et Pharisaei, qui cathedram Moysi sedent, et de quibus ait, Quae dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
pium trmitatis. Quiquagenarius autẽ:¬
multiplicatis septem per septem. & unitis
adiectione completur. Nani septies septẽ:
funt quadraginta nouem. Unis autem
additur: ut eo significetur unum esse. qui
ꝑ septem ꝓpter oꝑationem septenariam de¬
monstratur. Et nouimus sp̃m scm. post as¬
censionem dñi quinquage simo die missum:
quem discipuli itssi sunt expectare ꝓmis¬
sum. Non enim frustra dicti sunt hi pisces.
& tot & tanti: id est centum quinquaginta
tres & magni. Sic enim scriptum est. Et
traxit rete in terram: plenum magnis pis¬
cibus centum quinquaginta tribus. Ctm
enim dixisset dñs. HIon ueni legem solue¬
re. s implere.daturus utiq sp̃m. per quẽ
lex posset impleri tanquam septem ad di-¬
turus ad decem: paticissimis uerbis inter¬
positis ait. Qui ergo soluerit unum de
mandatis istis minimis. & doctierit sic bo¬
mines: minimus uocabitur in regno celoꝵ.¬
nus uocabitur in regno celorum. Iste ergo

Expanded text:
rium Trinitatis: quinquagenarius auterium Trinitatis: quinquagenarius autemultiplicatis septem per septem, et unius adjectione, completur. Nam septies septem fiunt quadraginta novem. Unus autem additur, ut eo significetur unum esse qui per septem, propter operationem septenariam demonstratur. Et novimus Spiritum sanctum post ascensionem Domini quinquagesimo die missum, quem discipuli jussi sunt exspectare promissum . Non igitur frustra dicti sunt hi pisces et tot et tanti, id est, et centum quinquaginta tres, et magni. Sic enim scriptum est: Et traxerunt rete in terram, plenum magnis piscibus centum quinquaginta tribus. Cum enim dixisset Dominus: Non veni legem solvere, sed adimplere , daturus utique Spiritum, per quem lex possit impleri, tanquam septem additurus ad decem, paucissimis verbis interpositis, ait: Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno cus vocabitur in regno coelorum . Iste ergo