comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis: qmͣ fibi iam impenilere clixerat: tammagna con¬
flictat᷑o. tam molestum: tam grande certamen : ad ciuiꝰ
consũmancdum cursum: ad huc illud deerat: uͥ erat fa¬
curus acͥor ⁊ crudelior inimicus. s ħ dic̃ñre plena. s
spe firma. quiꝰ de uictoria fut᷑ certaminis: ⁊ cursus cõ¬
fu̾mat̾onem: certu eum securumq iamfecerat. qui
sibi passionem iaminminere reuelauerat. ⁊ id̃: qd̾
de cłi ꝓmissione p̃siclũs: totum ita dicebar: tanqmͣ fui ss
effectum. un: ⁊ de p̃mio securꝰ: ad uing̃. ⁊ inreliquo:
.i. insut᷑o. corona iusticie reposita est mͥ. qmͣ.s. nłł au

Expanded text:
nis quam sibi impendere dixerat tam magna conflictatio, tam molestum certamen, ad cujus consummandum cursum, adhuc illud deerat ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? Sed hoc dicit non re plena, sed spe firma, quia de victoria futuri certaminis, et cursus consummatione certum eum securumque jam fecerat, qui sibi passionem jam imminere revelaverat, et ideo quod de Dei promissione praesumens totum ita dicebat tanquam fuisset effectum. Unde et de praemio securus adjungit: Et in reliquo, id est in futuro, corona jus
Abbreviated transcription (Latin):
tͥna. inquo eum sequidebes .s. ut erudias erudiens:
nos dico: adħ: ut nos ab negantes .i. fugientes. impie¬
tatem nane culte : ⁊ ignorantiam: i desidena secłaria:
que amundihiuus pͥncipe suggerunt᷑: sobrie inno¬
bis: ⁊ iuste. ad ꝓximum. ⁊ pie ad lm̃ iuuamus in ħ
scł̃o. tam fragili. nos dico: ex pectantes. ut certi ⁊ solli¬
citi. beatam speni .i. głam eternam. ⁊ aduñtum. ⁊
mani festat̾onen głie magni cdi ⁊ saluatoris nr̃i. iħu¬
xͥquinon infirmitate ut pͥus: s ingła ⁊i potestate ue¬
niet p̃mia daturꝰ. sccdm m̾̃ta quiinpͥmo adintu
ad eohumił fuit: quod non solum erudiuit. s etiã
sumus de spe dedit dico: adh: ut redimeret nos per
sanguinem: ab onĩ iniqutate. tam originali qmͣ ac¬
tuali ⁊ muncdaret in baptismo a culpa ⁊ pena: ppłm.
sibi acceptabilemł peculiarem .i. ꝓpͥum. sectatorem bo

Expanded text:
trina, in quo eum sequi debes, scilicet ut erudias. Erudiens nos dico ad hoc, ut nos abnegantes, id est fugientes, impietatem, vanae culturae et ignorantiam et desideria saecularium, quae a mundi hujus principe suggeruntur, sobrie in nobis, et juste ad proximum, et pie ad Deum vivamus in hoc saeculo tam fragili. Nos dico exspectantes, ut certi et solliciti, beatam spem, id est gloriam aeternam, et adventum, vel manifestationem gloriae magni Dei et Salvatoris nostriin infirmitate ut prius, sed in gloria et potestate veniet, praemia daturus secundum merita, qui in primo adventu adeo humilis fuit. Quod non solum erudivit, sed dedit, sumus de spe. Dedit dico, ad hoc, ut redimeret nos per sanguinem ab omni iniquitate, tam originali quam actuali, et mundaret, in baptismo a culpa et poena, populum sibi acceptabilem, vel peculiarem, id est pro
Abbreviated transcription (Latin):
qr scienter peccat. ꝓpͥo uiditõ condempnatus ꝓpͥo uidicio
se condempnat: ꝗͥ errore laudat. ⁊ u̾itatẽ uituꝑat. cum
misero ad ce arthemã. ł titic̃. qͥ intĩm puideat ẽto̾sib du
ad me ueneris: festina uenire ad me. nichopolĩ. ibi .ii. stti¬
tiui hẏemare. Iõ dic̃ ut festinet pꝰ epłam datamuenire:
qr uult eu̾ uidẽ. cã affectus. ⁊ ut plenius consirmet inece¬
cłiastica disciplina: Tenamlegis ꝑitum: ĩo ħ dic̾. ñ qi
te. i ta sollicite: ut nicħ desit ilł .i. ut que ad iuaticum
necessaria funt eis: habeant insuis sitarcis. nequerant
aliena. i qiͣ quis quererer: un autẽ reserit ilł ᷑ un̾ ht̃ ty¬
tus ꝙ eis ad iuaticum largiatur:: respondr. discant aut̾ẽ
ministris. nan dico adquelib: s adi sus necessarios
⁊ ħ ĩo: ut non sint infructuosi. ⁊ tuxta ꝑabolam arboriᷤ.
essẽt canalia. Apollo ep̃ẽ fuit corithior. qui p̃pseditõnem
ꝯcitatã adu̾suĩse apsendo apłis: discesserat c̃ rena socio suo: ad

Expanded text:
quia scienter peccat, proprio judicio condemnatus. Proprio judicio se condemnat, qui errorem laudat, et veritatem vituperat. Cum misero ad te Artemam vel Tychicum, qui interim provideat Cretensibus, dum ad me veneris, festina venire ad me Nicopolim, ibi enim statui hiemare. Ideo dicit ut festinet post Epistolam datam venire, quia vult eum videre causa affectus, et ut plenius confirmet in ecclesiastica disciplina. Zenam legisperitum. Ideo hoc dicit, non quia te, ita sollicite, ut nihil desit illis, id est ut quae ad viaticum necessaria sunt eis, habeant apud suos, ne quaerant aliena. Et quasi quis quaereret: Unde autem res erit illis? Unde habet Titus quod eis ad viaticum largiatur? respondet: Discant autem eministris. Non dico ad quaelibet, sed ad usus necessarios, et hoc ideo, ut non sint infructuosi, et juxta parabolam arboris qessent carnalia. Apollo episcopus fuit Corinthiorum qui propter seditionem concitatam adversum se a pseudoapostolis discesserat, cum Zena soci
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. ⁊ replenioꝑib boms: regnitłi ħ edes ẽẽ possimꝰ.
ħ loquere uescientib ⁊ exortare scientes: ⁊ argue
ue. qr̃ ĩam non aspere ħ accipitur: cumꝓ salute fteri sci¬
atur: ita cunumꝑio: ii nemo contempnat ꝓ simplicita-¬
rib ⁊ obedire dicto: illoꝵ non quidem: ad malum łã
mone: paratos ẽẽ ad om̃ẽ opꝰ bonum .i. obedire ilł in
ti scientes: guid singuł per solui oporteat. qr singłis patur

Expanded text:
es, et repleti operibus bonis regni Dei haeredes esse possimus. Haec loquere nescientibus, et exhortare, scientes, et argue te, quia jam non aspere hoc accipitur, cum pro salute fieri sciatur ita cum imperio, ut nemo contemnat pro simplicitaribus, et obedire dicto illorum, non quidem ad malum, sed admone, paratos esse ad omne opus bonum, id est obedire illis in rati, scientes quid singulis persolvi oporteat, quia singulis paratur
Abbreviated transcription (Latin):
cendis. labora. ⁊ opus fac euangłiste .i. quod ore p̾di¬
cas: ħ oꝑetestare. ut recorqueatur os tͦturis: ad asellaᷤ.
⁊ fint mala punica: ⁊ tintumabula: inextremis. oris iaccĩ¬
tine tum te. opus fac dico intm̃: ut impleasminisf̾iũ
ter facere. iõq ẽgo iam delibor .i. inciꝑio dõ offecri
Cassionem enim suamdelibatõnem appellat. dõ en̾i
inmolatur: qui pro iunicia eius parit᷑. un̾addit. ⁊ repꝰ
mee resolutõnis.i. mortis: instał .i. ꝓpeest:⁊ quasi ali¬

Expanded text:
cendis, labora et opus fac evangelistae, id est quod ore praedicendis, labora et opus fac evangelistae, id est quod ore praedicas hoc opere testare, ut retorqueatur os turturis ad axellas, et sint mala punica et tintinnabula in extremis oris hyacinthinae tunicae. Opus fac dico in tantum ut impleas ministerium. tet facere, ideo quia ego jam delibor, id est incipio Deo offerri, Passionem enim suam delibationem appellat. Deo enim immolatur qui pro justitia ejus patitur. Unde subdit: Et tempus meae resolutionis
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a occultat̾onem conmendat. ⁊ qi candit. ut libñtꝰ
audiatur cuius ꝓhibitam. surantur seducti: audien-¬
tiam. Hecenim occultatõ. fac̃ qi pruritum mauril
sp̃ualiter fornicantib sicuit pruritu libiduris: cor¬
rumpͣr inc̾ane integͥtas castitatis. Nepharii enun doc¬
cores: ip̃a occultatone condiuñt. suauenena: curio¬
sis. ut io exͣtiment eos dicere aliquid magnum quia
hñt sec̃tũ. ⁊ suauius bauriant insipientiam. qmpu¬
tant scĩam. dulcuisq aucliant: que palam ineccła
dici creliq ꝓhibñtur. Mulier illa: ꝓpter illicita. atq
pumencda secreta: uoniolum insipiens. uerumetiã
audax noncupat᷑. Stib xͥano enmuocabulo. multaᷤᷤ
scelestͣs ħesei conc̾tifsit. nesantlas rabulas fuxx̃. inti¬
namtales: quales intheatͥs cantantur: siue munica
scuxilitate ricł̾ntur:. ⁊ non tales. quales aduersus cłm
fingẽ potuisse: illam dolemus insipientiam. ⁊ miramur
tempꝰ hr̾s: uigila. Indisciplina eccłastica. inscͥptis

Expanded text:
ipsa occultatione contendat, et quasi condit ut libentius audiatur, cujus prohibitam furantur seducti audientiam. Haec enim occultatio facit quasi pruritum in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu libidinis corrumpitur in carne integritas castitatis. Nefarii enim doctores ipsa occultatione condiunt sua venena curiosis, ut ideo existiment eos dicere aliquid magnum, quia habent secretum, et suavius hauriant insipientiam quam putant scientiam, dulciusque audiunt quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Mulier illa propter illicita atque punienda secreta non solum insipiens, verum etiam audax nuncupatur. Sub Christiano enim vocabulo multas scelestas haereses condidit, nefandas fabulas finxit, et utinam tales quales in theatris cantantur, sive rhythmica scurrilitate ridentur, et non tales quales adversus Deum fingere potuisse illam dolemus insipientiam, et miramur tempus habes, vigila in disciplina ecclesiastica in Scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
ait. eramus enim ⁊ nos aliqñ insipientes ⁊ siphylosophy
eẽnt qͥdam nr̃m: uera tñ sapientia carebant. ⁊eraniuᷤ.
inc̃duli errantes ꝑmala: ⁊ seruientes desideriis animi:
⁊ uolupͣtib carnis uariis agentes ititam intĩm. in ma¬
iuccessib ⁊ sinocere non licuit. ꝗlibilescdo ł alii hominib
iiuicem odientes alios. Cuntautem benignitaᷤ ⁊ huma
nitas saluatoris nr̃idi .i. cum benignus ⁊ humanatus
ad̾s ialuator nr.: apparuit mundo ꝑ carnen. ł nob̾ ꝑfid̾:¬

Expanded text:
ait: Eramus enim et nos aliquando insipientes, etsi philosophi essent quidam vestrum, vera tamen sapientia carebant. Et eramus increduli errantes per mala, et servientes desideriis animi, et voluptatibus carnis variis agentes vitam nostram in masuccessibus, et si nocere non licuit, odibiles Deo, vel aliis hominibus, et invicem odientes alios. Cum autem benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, id est cum benignus et humanus Deus Salvator noster, apparuit mundo per carnem, vel nobi
Abbreviated transcription (Latin):
net. Cum hac quippe ira: omis homo nascitur. Ip̃a
c̃illa ira: cumqua om̃s nati sumus cum ascendo hesi¬
mus. ira. de ꝓpagine iniquitatis. de massa peccati. Et᷑ no¬
ta: quodip̾a uẽ: ac ꝓpͥe. nata᷑ hominis dicit᷑: qualissine
uitio pͥmitus condita ẽ. translato autem u̾bo utimur:
ut nataͣ dicanius. ⁊̃ quał nascitur homo. scd̃mqmͣ¬
locutõnem: drħ. eramus. na. fi. ire. sic̃. ⁊ cet̾i. ac sidi¬
cat. cum ħ p̃dicta fuerunt in nob. sic̃ ingntib nondes¬
perẽt gentibs. quin par tridis fiat. qi nos sic̃ illi. eramꝰ
silii rre. Inhac ira cum eẽnt homines poriginale pet̾m:
diderant. necessarius erat mecdiatdr .i. reconciliator.

Expanded text:
net. Cum hac quippe ira omnis nascitur. Ipsa est enim illa ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo haesimus, ira de propagine iniquitatis, de macula peccati. Et nota quod ipsa vere ac proprie natura hominis dicitur, qualis sine vitio primitus condita est. Translatitio autem verbo utimur ut naturam dicamus etiam quali nascitur homo; secundum eramus natura filii irae, sicut et caeteri. Ac si dicat: Cum haec praedicta fuerint in nobis sicut in gentibus, non desperet gentilis quin par Judaeis fiat, quia nos sicut illi eramus filii irae. In hac ira cum essent homines per originale peccatum, diderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator,
Abbreviated transcription (Latin):
habebimus głam. non utstertis ⁊ ħeatis: s tenclatis ad il¬
lud maius. ꝙ habebimus. Quoddam enin incrementũ
głe habebunt. sũmi doctores: ult᷑ illud. ꝙ comniuniter
onĩs habebunt. Habebunt enĩ om̃s eidem denarium.
s differet stella astella: in claritate. ⁊ erunt diuerse m̾a¬
siones indomo patris. ⁊ inter alios: clarius fulgentes
apłi: altius sedebunt. Un̾intab̾nacło dñi: suꝑmensã
factaẽ corona interra silis: alta digitis .iiiiͦ. ⁊ oꝑiens totã
inensam. ⁊ suꝑ eam: altera corona aureola. ꝑ coronam
altam cligitis .iiii. que men samoꝑiebat. gła uite eter¬
interrasił: ꝓdiuersitate mĩtoꝵ. Corona aureola suꝑ
illam. ẽ ꝑfectõ remuneratõnis eoꝵ: qͥ indoctorib ex¬
cellunt. io apłs ait. que sit st̃eni. magni głie innos. que¬

Expanded text:
habebimus gloriam, non ut stetis et habeatis, sed tendatis ad illud majus quod habebimus. Quoddam enim incrementum gloriae habebunt summi doctores ultra illud quod communiter omnes habebunt. Habebunt enim omnes eumdem denarium, sed differet stella a stella in claritate, et erunt diversae mansiones in domo Patris: et inter alios clarius fulgentes, apostoli altius sedebunt. Unde in tabernaculo Domini super mensam facta est corona in terra simul alta digitis quatuor et operiens totam mensam, et super eam altera corona aureola. Per coronam altam digitis quatuor quae mensam operiebat, gloria vitae aeterin terra simul pro diversitate meritorum. Corona aureola, super illam, est perfectio remunerationis eorum qui in doctoribus excellunt. Ideo Apostolus ait, quae sit superem
Abbreviated transcription (Latin):
citans illum amortuis. ⁊ constituens illum ad dexte¬
rasuam .i. iueterna beatitudine. Non eos audiamꝰ.
quinegant ad dexteram pats sedere filium. dicenteᷤᷤ.
Num quid deus pater: ht latus dextrum. ł finistrumsi-¬
cur corꝑa: Nec nos ħ de do sentimus. Nulla enĩ forma
corꝑis d̾s finitur. ⁊ concludit᷑. s dextera cdi. ẽbeatitudo
eterna. que scĩs datur. sicut sinistͣ eius: dr̃ miseria ꝑ¬
inresurrectõne saluatoris. ut in ea cognoscant ndeleᷤ.
mecum sint. Qi ⁊ corpus ͥ quodẽ eccła: in ip̃a dextra
.i. inip̃a beatitudine erit. Quamuis eiũ corpus noᷤ¬
trũ nũdũ ibi sit. tñ: spes nr̃a. iam ibi est. Io. ⁊ cłns¬

Expanded text:
citans illum a mortuis, et constituens illum ad dexteram suam, in aeterna beatitudine. Non eos audiamus qui negant ad dexteram Patris sedere Filium, dicentes: Nunquid Deus Pater habet latus dexterum, vel sinistrum, sicut corpora? Nec nos hoc de Deo sentimus. Nulla enim forma corporis Deus finitur et concluditur. Sed dextera Dei est beatitudo aeterna quae sanctis datur, sicut sinistra ejus dicitur miseria pin resurrectione Salvatoris, ut in ea cognoscant fideles mecum sint . Quia et corpus ejus, quod est Ecclesia, in ipsa dextera, id est in ipsa beatitudine, erit. Quamvis enim corpus nostrum non ibi sit, tamen spes nostra jam ibi est. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
lonicensib. Orta enim apud
eos gͣuiori tͥbulatione: it̾e
monet eos ad patientiam.
ost̾nclĩs. iustum di uidicium. ut boni głam cõ¬
sequant᷑. ⁊ malipenam. Et qr inpͥma epła quedã
dix de adu̾ntu dñi.⁊ de resurrectione mortuoꝵ.¬
it̾n: putabatur dies dñi nstare: nunc aliam scͥbit
epłam. inqua significat. licet obscure. Neceni

Expanded text:
lonicensibus. Orta enim apud eos graviori tribulatione monet eos ad patientiam, ostendens justum Dei judicium, ut boni gloriam consequantur, mali poenam. Et quia in prima epistola quaedam dicit de Adventu Domini et de resurrectione mortuorum, unde putabatur dies Domini instare; nunc alteram scribit epistolam, in qua significat, licet obscure nec eni
Abbreviated transcription (Latin):
ad̃oꝑ xꝑm. toti humanogm̃ sunt data. ⁊ distinguit: duas dĩ
p̃ordinatõnes: ⁊ e arum effectus. quarum altera ẽ: de p̾sũ¬
tiaduisticͥam. altera: de fino ad coronam. nec dnr due. qͥn
uma sit di p̃ destinat̾õ: que ẽ ip̃e ds. s qr de ãuob ẽ: ip̃a di et̃¬
na p̃ordinat̾õ.s. de iusticia inp̾senti.⁊ de gła infuto᷑. Ds̃ .ii.

Expanded text:
m toti humano generi sunt data, et distinguit duas Dei praeordinationes, et earum effectus, quarum altera est de praesenti ad justitiam, altera de futuro ad coronam: nec dicuntur duae, quin una Dei sit praedestinatio quae est ipse Deus, sed quia de duobus est ipsa Dei aeterna praeordin
Abbreviated transcription (Latin):
contentiones: tedium sibi fieri.: de re. qnͣt satiserit ex po¬
randi. Laborem enin pstat magistro:qui aliter sentit.
qmͣ dociuit. dico ut nemo sit molestus mͥ. ciriutiq nonẽ
facienclamolestia. ego enĩ porto in corꝑe meo: profidelib.
faciunt. qiͫ. quod uos nõ attenditis. Stiginata gͦ appel¬
lauit. qiͣ notas penar̾ de ꝑiecurõnib quas pati pͣui:
Stigmaenim: dicitur punctum. ł nota: aliquo ferro
facla:⁊ est sensus. Io. non debet fieri michi molestia: da
ego habeo alios conlictus. ⁊ certamina. que inpersecu¬
tõnib quaspatior: metũdimitant. Grã. ecce concdusio ã¬

Expanded text:
contentiones taedium sibi fieri de re quae tum satis erat exporandi. Laborem enim 162 praestat magistro qui aliter sentit quam docuit. Dico ut nemo sit molestus mihi, cui utique non est facienda molestia. Ego enim porto in corpore meo, pro fidelibusfaciunt. Quasi dicat: quod vos non attenditis. Stigmata ergo appellavit quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. Stigma enim dicitur punctum vel nota aliquo ferro facta. Et est sensus: ideo non debet fieri mihi molestia, quia ego habeo alios conflictus, et certamina quae in persecutionibus quas patior mecum dimicant. Gratia. Ecce conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
occupatõnib astringit. ⁊ mortuus ẽ homo mundo. ⁊ mũ¬
duseum: arunius conspicit: dum alio intentum: in sr̃
actib raꝑe contend̾. S nec paulus mundum cup̃: nec
munduseum. ut in duobꝰ mortuus: neut̃: neutrum
iricdi. Quiagͦ nec paulus mundi ilam querebat. nec

Expanded text:
occupationibus astringit. Et mortuus est homo mundo, et mundus cum quasi vivus concupiscit, dum alio intentum in suis actibus rapere contendit. Sed nec Paulus mundum cupit, nec mundus eum, ut in duobus mortuis neuter neutrum videt. Quia ergo nec Paulus mundi gloriam quaerebat, nec
Abbreviated transcription (Latin):
eccimĩ mundi philosopꝰ erubiuit. ibiapłs te̾saurum reppe¬
rit. quod illi uisumest stulticia: apło factum ẽ sapientia
⁊ gła. Noli gͦ erubescere de cruce xͥ. recole frontem tuam.
ne lingiia ex pauescas abienã. De qua cnice: rit non eru¬
besceremus. eam in ip̃a froute .i. impudoris domicilio. lo¬
cauimis. Id̾o emim crux infronte c̃dñtium. uͥ sedes uecũ¬
die sigitur: ut de nomine euis nͣdes non erubescat. ⁊ mãg̃
ãigłam. qm homirum diligat. Signum uet̾is test. cͥcũ¬
cisio: inlatenti carne. signu̾ noui .t. crux. in lib̾a fr̾oce.
ro: ꝑ ilga regni nob̾ conmendauit. quod ẽ grande ludibͥ¬
um impiis. gnͣd̾ mist̾ĩum piis. hõc gͦ oxpb̃num ⁊ deformi¬
tatemxͥ: nonerubescantiis s uenerem᷑. deformitasenĩ
.xͥ. te format. nͥdeformis ille ẽẽ uoluiss tu formam qmͣ
perdidisti. non recepisses. pendebat gͦ incruce deformiᷤᷤ.
s deformitas illus: pulcͥtudo nr̃a erat. In hac gͦ defor¬

Expanded text:
e ubi mundi philosophus erubuit, ibi Apostolus thesaurum reperit: quod illi visum est stultitia, Apostolo factum est sapientia gloria. Noli ergo erubescere de cruce Christi, recole frontem tuam, ne linguam expavescas alienam: de qua cruce ut non erubesceremus, eam in ipsa fronte, id est pudoris domicilio locavimus. Ideo enim crux in fronte credentium, ubi sedes est verecundiae figitur, ut de nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei gloriam quam hominum diligat. Signum veteris Testamenti circumcisio in latenti carne, signum novi Testamenti crux in libera fronte. ro, pro virga regni nobis commendavit: quod est grande ludibrium impiis, grande mysterium piis. Hic ergo opprobrium et deformitatem Christi non erubescamus, sed veneremur. Deformitas enim Christi te format; nisi deformis ille esse voluisset, tu formam quam perdidisti non recepisses. Pendebat enim in cruce deformis, sed deformitas illius pulchritudo nostra erat. In hac ergo defor
Abbreviated transcription (Latin):
bis. odias ⁊̃ in illo: quod ds̃ odit .i. quod maliusẽ. ⁊ corpͥe.
⁊ ꝑsequere: ut ꝑunas quod homo fecit. ⁊ conserua quod
nomoẽ. Peccatum quippe homo fecit. hominem uͦds̃.
⁊ non suscipias peccatoren: ut uelis saluum ẽẽ. in eoꝙ. ma¬
luisest. s ꝙr homo. ut nulli homini claudatur mĩa. nl
niquitatem miseream᷑ ineisdem conmiiem conditõ ẽ.
Uidere.ic̃. Postqmͣ ad moralia oꝑa ͤ ortatus ẽ ẽos. re dit ad
illude im̃ pͥuis agebatur. ne.s. legales obseruantie teneant᷑.
nẽqͥuis autem sub nomine euis. fallat in cautos: cauet.
finemepłe. manussue ad notatõner conplens. Abħ enĩ
sciatis hãc epłam: ame missam. ⁊ ꝑhoc: magis obediatis.
⁊hẽ. eͥ cũꝙ .n. uolunt placere: uidĩs insidelib incarne:
.i. incarnalib obseruantiis. hii cogunt uos cͥcumcidi.

Expanded text:
bis; odias etiam in illo quod Deus odit, id est quod malus est, et corripe et bis; odias etiam in illo quod Deus odit, id est quod malus est, et corripe et persequere, ut perimas quod homo fecit, et conserva quod homo est. Peccatum quippe homo fecit, hominem vero Deus; et non suscipias peccatorem, ut velis salvum esse in eo quod malus est, sed quia homo, ut nulli homini claudatur misericoriniquitatem, misereamur in eisdem communem conditionem. utem. Postquam ad moralia opera exhortatus est, redit ad illud unde prius agebatur: ne scilicet legales observantiae teneantur. Ne quifinem Epistolae manus suae adnotatione complens. Ab hoc enim sciatis hanc Epistolam a me missam, et per hoc magis obediatis. lunt placere, Judaeis infidelibus, in carne, id est in carnalibus observantiis, hi cogunt vos circumcidi,
Abbreviated transcription (Latin):
Benefacite hisqui oderunt nos. diligite mimicos ur̃os.
si ad uersum nos hostilem animum gerant. qr up̾ihomi¬
nes sunt. ⁊ h: exemplo dĩpatͥs astiuitur: quisolem suu̾
fac̃ oriri suꝑbonos ⁊ malos. ⁊ pluit suꝑ uistos ⁊ nriuitoᷤᷤ.
sieis uolumus fubuenire: quosip̃e uult punire adhib̾et
⁊ testimonia sc̃e scͥpte. Dic̃ eiͣm scͥpta. damĩam.⁊ nesci
pias peccatoreni.⁊ impiis ⁊ pecc̃orib redde tundictam. De-¬
nefac humili: ⁊ ne dederis impio: qr ⁊ altissimus h̃t o
dio peccatores. ⁊ impiis.: reddet uindictam. ħ u̾ba qͦ¬
modo accipiend̾a sint non intelligñtes: detestabiliesu¬
delitate induuntur. un nos oportet ħ caritati ur̾e ex
explanatõ. planare: qualuer intelligenda suit. Iula gͦ ob hoc dic¬
ta sunt: netuiqͣm peccatori io uñfacias: qr pec̃cor ẽ s qi
homo ẽ. ut nonsis aduindicantum remissus. nec ad fub¬
ueniendum inhumanis. Ita utrumq p̾̃ceptum tene¬

Expanded text:
Benefacite his qui oderunt vos, diligite inimicos vestros . si adversum nos hostilem animum gerant; quia et ipsi homines sunt. Et hoc exemplo Dei Patris astruitur, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . si eis volumus subvenire quos ipse vult punire. Adhibent etiam testimonia sanctae Scripturae. Dicit enim Scriptura: Da miseripias peccatorem, et impiis et peccatoribus redde vindictam. Benefac humili et ne dederis impio, quia et Altissimus odio habet peccatores, et impiis reddet vindictam . Haec verba quomodo accipienda sint non intelligentes, detestabili crudelitate induuntur. Unde nos oportet haec charitati vestrae explanare qualiter intelligenda sint. Illa ergo ob hoc dicta sunt, ne cuiquam peccatori ideo benefacias quia peccator est; sed quia homo est, ut non sis ad judicandum remissus, nec ad subveniendum inhumanus. Ita utrumque praeceptum tene
Abbreviated transcription (Latin):
caret. s ñ eis facile aꝑire sententiã suã uellet. si inꝙͣ
causa patior auicdis. ꝑsecutõnẽs enim creberrimas sus¬
criicis. ñ irascunt᷑ uidi. decruce: si assero cͥcumcisione
uistificare. s candalum erat udĩs: p̃dicõ erucis. qr sab¬
batum. ⁊ cͥcuicisionem euacuabat. si uͦ aͣmitteret eͥ c̃¬
cisionem. ñ eẽt eis scandalum. ⁊ pacisici eẽnt ei. Utin̾a

Expanded text:
caret, sed non eis facile aperire sententiam suam vellet. Si, inquam, caret, sed non eis facile aperire sententiam suam vellet. Si, inquam, cutionem. Persecutiones enim creberrimas suscrucis, non irascuntur Judaei de cruce, si assero circumcisionem justificare. Scandalum erat Judaeis praedicatio crucis, quia Sabbatum et circumcisionem evacuabat; si vero admitteret circumcisionem, n
Abbreviated transcription (Latin):
sponte: s cͥenmiuenti errabant. ⁊ ĩo: ostñsa mͦ uera uia:
facile cdit eos reu̾ti. Qui antẽ. qiͣ. inuob̃̾ comfido.sille qͥ con
dine de spũtalib sitis carnales: portabit iudicium .i.
trum lacerat: cui supͣ ifaciem se restitisse scͥpsit. quod
non rectopede incesserit ad euangłii ueritatem. s nec
paulus tamꝓcaci maledicto de eccłie pͥncipe loqueret᷑.¬
te. ex quo: arbitrandum ẽ. de alio quodam dici. qͥuel cũ
apłis suerat. ł de uidea uenerar. lexphariseis crediderat.
ł certe magnussit ap̃ galathas estimatus. ut portet eccłie
sac̾dem unerandusẽ. ita:i qui rectum incedentem ĩt:
fieclit indeuium: dampnatonenconsequit᷑. Ego autẽ.
conturbo uos. o fr̃es. p̃dicando legaliaq sicͥc̾cisionemp̃cn¬
ẽ enim. quod imponebatur ei apseudo. istam seruiturẽ
galathis ꝑsuadere uolentib : ꝙ alibi cͥcuncisionem p̃di-¬

Expanded text:
sponte, sed circumventi errabant, et ideo ostensa modo vera via, sponte, sed circumventi errabant, et ideo ostensa modo vera via, facile credit eos reverti. Qui autedine de spiritualibus sitis carnales, portabit judicium, Amtrum lacerat, cui supra in faciem se restitisse scripsit, quod non recto pede incesserit ad Evangelii veritatem; sed nec Paulus tamt. Ex quo arbitrandum est de alio quodam dici, qui aut cum apostolis fuerat, aut de Judaea venerat, aut ex Pharisaeis crediderat, aut certe magnus sit apud Galatas facit remunerandus est, ita et qui rectum incedentem iter flectit in devium, damnationem consequitur. conturbo vos, o fratres, praedicando legalia, quia si circumcisionem prae Intelligendum est enim quod imponebatur ei a pseudo istam servitutem Galatis persuadere volentibus, quod alibi circumcisionem praedi
Abbreviated transcription (Latin):
cornumpit totam massami .i. cong̾gatõnem fideli
umł uͥtutum. Sensus itaq iste ẽ. ne putetisꝙ aucoꝵ
hominum insidias contempnendas. Ut enim scintil¬
la res parua ẽ. ⁊ pene dum c̃nitur. nõuidetur. s si
fomitem conp̃hendit: inutͥm̃ta sui imueiuĩt:mena:
urbes latissimas saltus: regionesq consunit. Et sicut
sermentum res modica uidet᷑᷑ ⁊ nichili: scum farine
c̃spersum totam massam suo uigore corruꝑit : ⁊ in il
sa abuno incipiens: uix duos aut tres: pͥmum mex¬
ordio repperit auditores. s paulatim ut cancer serpit
incorꝑe. ⁊ uixta uulgare ꝓu̾bium: unius pecudis sca-¬
bies.: totum coninaculat g̾gem. gͥiscintilla. statĩ
ut apparuerit. extinguenda ẽ. ⁊ fermentum. amaᷤ¬
se uicinia se mouendum. ⁊ scabiosum animal: acau¬
lis ounimrepr᷑. llendum. ħ. hortor uos: ego confido ĩ
uob̾. qͣuod olimbom siustis. nec simpliciter dico: iuob̾
aliud sapietes qm docui. Iocdic̃ se confidere dehis. q ñ

Expanded text:
corrumpit totam massam, id est congregationem fidelium vel virtutem. Sensus itaque iste est: Ne putetis paucorum hominum insidias contemnendas. Ut enim scintilla res parva est, et pene, dum cernitur, non videtur, sed si fomitem comprehenderit, et nutrimenta sui invenerit, moenia, urbes latissimas, saltus, 158 regionesque consumit; et sicut fermentum res modica videtur et nihili, sed cum farina conspersum totam massam suo vigore corruperit, in illirversa ab uno incipiens, vix duos aut tres, primum in exordio, reperit auditores, sed paulatim ut cancer serpit in corpore, et juxta vulgare proverbium: Unius pecudis scabies totum commaculat gregem. Igitur et scintilla cum apparuerit, exstinguenda, et fermentum a massa vicina semovendum, et scabiosum animal a caulis ovium removendum. Haec hortor vos. Et ego confido in vobis, quod olim boni fuistis, nec simpliciter dico in vobialiud sapietis quam docui. Ideo dicit se confidere de his, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
ioquens ait. Cum mali sitis: nostis bona data dare filiis
uñs. Sp̃e e qui ordinatam h̃t dilectõnem. neaut diligat.
ꝙ ñẽ diligendum. aut ñ diligat. quod ẽ diligñdũ.
aut eque diliggat: ꝙ minus ł amplius diligendum ẽ.
ant minus ł amplius: quod eque dilign̾dumẽ. om̃is
⁊ sicdłs p̃pse: omi homine amplius diligñdus ẽ. Ampliꝰ
cuusꝙ dm̃debet diligere. qm̃ se ip̃m. Item amplius aliꝰ

Expanded text:
loquens ait: Cum mali sitis, nostis bona data dare filiisloquens ait: Cum mali sitis, nostis bona data dare filiisse est qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod diligendum est; aut aeque diligat quod minus vel amplius diligendum est, aut minus vel amplius quod Et si Deus omni homine amplius diligendus est, amplius quisque debet Deum diligere quam seipsum. Item amplius alius
Abbreviated transcription (Latin):
nis tm̃. ⁊ debonis ⁊ malis ita pͥdici. Unusquisq bonus
beant se habere gͣ subditos. hic ad subditos loquitur. do-
habeant: ut dixi. isautem qui cateciratur .i. instruit᷑.
i solo uerbo non eremplo: conmunicet ei iomĩb
bonis que ille dic̃. ñ inmał. si ea agit. ut lex sit tͥ dux: ñ
homo .i. quiu̾bum audiens ẽ: conmunem ie doctori
exibeat. recipiendo. ⁊ oꝑe implendo: que ille dire¬
rit. Et nequis dicat. non debeo agere. nͥ quod in illo
uideo. subdit. Nolite errare. qr error est. h clicere. ⁊ si m̃
eo quisq cap̃: q. mẽtur: ⁊ uere ñõ fallit᷑ q reddet si¬
gulis: ꝓmitisꝰ . que enim seminauĩt. Uł aliter potest diei
ut moneat subditos: largin tem poralia p̃latis. aqͥb reci¬
piunt sp̃ualia. discipulos gͥ: admagistroꝵ refrigeria hortat᷑.
munia. U̾sttatũ enum p̃ceptum ẽ. ut p̃dicatori uerbi dĩ
p̃beat necessaria. illecuip̃dicatur. que. boni appellatõne

Expanded text:
nis tantum. Vel de bonis et malis ita potest dici. Unusquisque, bonubeant se habere erga subditos, hic ad subditos loquitur, docehabeant, ut dixi. Is autem qui catechizatur, id est instruitur, etsi solo verbo, non exemplo, communicet ei in omnibus bonis quae ille dicit, non in malis si ea agit, ut lex sit tibi dux non homo, id est qui verbum audiens est, communem se doctori exhibeat recipiendo et opere implendo quae ille dixerit. Et ne quis dicat: Non debeo agere, nisi quod in illo video, subdit: Nolite errare, quia error est hoc dicere. Et si inde eo quisque capit quod meretur. Et vere non fallitur, quia reddet singulis pro meritis. Quae etiam seminaverit. Vel aliter potest dici ut moneat subditos largiri temporalia praelatis a quibus accipiunt spiritualia. Discipulos igitur ad magistrorum refrigeria hortatur ommunia. Usitatum enim praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria ille cui praedicatur, quae bona appellatione
Abbreviated transcription (Latin):
ad dit. sua. cum uͦ dic̾. in sp̃u: non ad dit: suo. qr semen
statu. ad qͣm dignum uocati sunt. dicens. Omĩa bñficia.
eis. ł apłis ip̃is. ł totihumano generi data. ꝑsolam dĩ grãm
collata fore. Est gͥ intentio apłi inhac epła ephesiosin
bonis habitis confirmare.⁊ ad ulterior a ꝓuocare. Nec non
ad humilitatem actõnemq gr̃aꝵ informare. Modustract̃a¬
di talis ẽ. de more suo. salutatonem p̃mittit. dem̾: gras aĩ
d̾o. ex ponens pͥus beneficu humanogñipͥstita . pꝰ. ip̃is apłis
specialiter indulta. dem̃ ephesiis ip̃is.: ostendens aquo: ⁊
postea ad patientiam ⁊ caritatem eos inuitat. unitatem
sidi ⁊ eccle conmendans. ⁊ dona gr̾e connumerans:
tandem ad certamen exhortans cc̃ pͥncipes tenebrarum:
milicie xͥ ane armaturam descͥbit. Prius gͦ: salutans: ⁊
seͥ oto nomine significaus: air. Caulus apłs xͥ iħu. n̾¬

Expanded text:
addit sua. Cum vero dicit, in spiritu, non addit suo, quia semen statu ad quem dignum vocati sunt, dicens, omnia beneficia eis vel apostolis ipsis, vel toti humano generi per solam Dei gratiam collata fore. Est igitur intentio Apostoli in hac Epistola Ephesios in bonis habitis confirmare, et ad ulteriora provocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modus tractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. Deinde gratias agit Deo, exponens prius beneficia humano generi praestita, post ipsis apostolis specialiter indulta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ostendit, postea ad patientiam et charitatem eos invitat, unitatem fidei et Ecclesiae commendans et dona gratiae connumerans. Tandem ad certamen exhortans contra principes tenebrarum, militiae Christianae armaturam describit. Prius ergo salutans, et se noto nomine significans, ait: Paulus apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uere. qm̃ qui seminat in carne sua: ut de carne .i. qui se¬
uiuat cãrnalia uitia:⁊ fouet: ⁊aii omĩia que facit. ⁊ siqͣ
bona uideantur. ĩo fac. ut carnaliter eib̾nsit.: ⁊ qͣui de le¬
ge carualiter sentit. decarue ⁊ metet. conuementem
messem: s. corrupt̾onem. nicħerum melus conuenit
carni: qmͣ corruptio. Qui autem seminat in sp̃i .i. qũi
ticie:⁊ legem sp̃ualiter intelligendo. de sp̃u ⁊ metet. ꝯ¬

Expanded text:
 qui seminat carnalia vitia et fovet, et qui omnia quae facit, etsi qua bona videantur, ideo facit ut carnaliter ei bene sit, et qui de lege carnaliter sentit, de carne et metet convenientem messem, scilicet corruptionem. Nihil enim melius convenit carni quam corruptio. Qui autem seminat in spiritu, Ambrstitiae et legem spiritualiter intelligendo, de spiritu et metet, c
Abbreviated transcription (Latin):
bndictõnis u̾bum est. s ꝓcongiuentia ꝑsone: uarie debet
intelligi. sic̃ i facere dr᷑ ds̃ ⁊ homo. s d̾s nutu solo impassi¬
biliter fac̾. homo uͦꝰ conatu ⁊ labore. ita cłs bñdicitur ab
homine: cumlaudib dignis ex tollit᷑. homo autem ad̾o:
cum ds ei gr̾e fue dona imꝑtit. non m̃tis eiꝰ: s mĩa sua. ait¬

Expanded text:
benedictionis verbum est, sed pro congruentia personae varie debet intelligi, sicut et facere dicitur Deus et homo, sed Deus nutu solo impossibiliter facit, homo vero conatu et labore; ita Deus benedicitur ab homine cum laudibus dignis extollitur, homo autem a Deo, cum Deus ei gratiae suae dona impertit, non meritis ejus sed mi
Abbreviated transcription (Latin):
Nequis gͦ putet animas: c̃do fuisse eternas. ⁊ tunc aliqͥd
cunt fitisse quascdlam animas sc̃as: rio: tunc fuisse electaᷤ.
s aꝑte ostñdit h falsum ẽe. dicens. eleig̃ nos ancontituto ẽ.
a uõmodo autem eligeret eos quin̾dum erant. nͥ p̃des¬
tinando: Elegit gͦ p̃destinans nos: ⁊ sicut non elegit:
les futis eramꝰ: qi eleg̃ ip̃e. p̃destinans: ut talesꝑ grãm euᷤ
eẽmͦ. s pelagianus ui̾tati resultans. ait. ł resciebat ds̾
qui eent futi᷑ sci: un macłati. ꝑ lib̾e uoluntatis
arbitͥum. ⁊ iõ: eos insua p̾scĩa. quales futos ẽẽ p̾sciuit.
eleg̃. eleg̃ inquit: añqͣm eẽnt: p̃destinans filios. quos
futuros sc̃os p̃sciuit. nͨ fec̃. nec se factuum: s facturos ẽt
p̃uid̾. quem confutat apłs dicens. ut ẽẽmis sc̃i. uirtutib.
⁊ inmacłati amalis. acͥm̃ine.: ⁊ ħ. in conspectu enis. non
hominum .i. intus nͥ ip̃e conspicit. non ex tra. uͥ homines

Expanded text:
Ne quis ergo putet animas cum Deo fuisse aeternas, et tunc aliquid cunt fuisse quasdam animas sanctas, et ideo tunc fuisse electas; sed aperte ostendit hoc falsum esse dicens: Elegit nos ante constitutionem. Quomodo autem eligeret eos qui nondum erant nisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos: et sicut non elegit eles futuri eramus, quia elegit ipse praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Sed Pelagianus veritati resultans ait: Praesciebat Deus qui essent futuri sancti et immaculati per liberae voluntatis arbitrium; et ideo eos in sua praescientia quales futuros esse praescivit elegit. Elegit, inquit, antequam essent, praedestinans filios quos futuros sanctos praescivit: nec fecit, nec se facturum, sed ipsos facturos esse praevidit. Quem confutat Apostolus dicens: ut essemus sancti virtutibus, et immaculati, a malis, a crimine; et hoc in conspectu ejus, non hominum, id est intus ubi ipse conspicit, non extra ubi homines
Abbreviated transcription (Latin):
nomen oneris. diu̾sis mu̾s accipit᷑. Multa enim sunt u̾ba.
sic̃h. nͥ enim oneris nomen subdiu̾sis significatõnib ac¬
onera participande infumitatis. de quib sup̃egit. alia red¬
dende dõ ronis. do actib nr̃s. de quib hic agit. Iua: cum
frib sustantanda: conmunicantur. ħ ꝓpͥa ab imo quoq.
portant᷑. ħonera: peccata sunt. alia gͦ sunt. inquib qͥsq
pecc̃o: nullus inquinatur. nͥconsentiendo.ł imitando:
fecerit suum. Item̃ ccͣ negligentes: qui nullum curãt
corrige. securi: quod alienis non contaminentur pec̾ciᷤ
dic̃ inuicem onera portate. Onera infirmitatis inuicẽ
portamus.: dumlentate iramalterius sustinemus. ⁊
dumei qui lesit: sipetit indulgemus: hmͦi. Uł ꝑomis:

Expanded text:
od non est, quia nomen oneris diversis modis accipitur. Multa enim sunt verba icut hic: nisi enim oneris nomen sub diversis significationibus aconera participandae infirmitatis, de quibus supra egit; alia reddendae Deo rationis de actibus nostris, de quibus hic agit. Illa cum fratribus sustentanda communicantur; haec propria ab unoquoque portantur. Haec onera, peccata sunt; alia ergo sunt in quibus quisque peccato nullus inquinatur, nisi consentiendo vel imitando fecerit suum. Item, contra negligentes qui nullum curant corrigere, securi quod alienis non contaminentur peccatis, dicit: Invicem onera portate. Onera infirmitatis invicem portamus, dum lenitate iram alterius sustinemus, et dum ei qui laesit, si petit, indulgemus. Vel per onus,
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣuid̃oꝵ: siebat obnoxnis. Has gͥ ꝑsecutõnes: hii qui
galathas depͣuauerant: declinare cupientes: cͥcinci¬
sionun ꝓdefensione. discipłis ꝑsuadebant. Nam nec
uisi ꝑsequieos poterant: nec gñtiles: quos uidebant ⁊
ꝓselitos cͥcuicidere: ⁊ ip̃os legalia obseruare. Neq em̃

Expanded text:
ones hi qui Galatas depravaverant declinare cupientes, circumcisionem pro defensione discipulis persuadebant. Nam nec Judaei persequi eos poterant nec gentiles quos videbant et proselytos circumcidere, et ipsos legalia observare. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑaret. ⁊ iustos ⁊ inmnacłatos faceret. p̃ordinauit ⁊.: quod
ullos iustos: ad eternambeatitudinem ꝑduceret. harum
p̾ordinatonum: altũm hic implet. quod iustos fac̾ alta̾m:
infuto᷑ implebit. que erit omĩtum ꝑfecto aqͣ consũmatõe
om̃ium incip. ortndns pͥmo effectumeis. ⁊ uitens
p̃terito. ꝓfuto. ꝓrei certitudine fute. cum ait. qui ds. bñ

Expanded text:
aret, et justos et immaculatos faceret; praeordinavit etiam quod et illos justos ad aeternam beatitudinem perduceret. Harum praeordinationum alteram hic implet, id est quia justos facit; alteram in futuro implebit, quae erit omnium perfectio, a qua consummatione omnium incipit, ostendens effectum ejus, et utens praeterit
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid bonieit uoł paulus in qm. seͥbit. ł mandat:
ey ł ego paulus scͥbo: fiue mando. om̃ib qui sunt ephesi: scĩs.
ex̾citio uirtutum. ⁊ fidelib side recta. que ẽ. inxͦ iħii. Rec¬
te illa duo posuit. tuncenim ꝓdẽ accredr᷑ bonauitasi fi
lumeis: s ⁊ fidelib qui: sinon scisunt. ł infide sani fint:¬

Expanded text:
uidquid boni est vobis. Paulus, inquam, scribit vel mandat, vel ego Paulus scribo sive mando omnibus qui sunt Ephesi sanctis exercitio virtutum, et fidelibus fide recta quae est in Christo Jesu. Recte illa duo posuit: tunc enim prodest ac creditur bona vita, si fidlum eis, sed etiam fidelibus, qui, si non sancti sunt, vel in fide sani. Et
Abbreviated transcription (Latin):
dendumẽ. qr ñdumuenerat plenitiuo temꝑis. mo¬
derante illo: ꝑ quem facta sunt tempora sciebat .N. qñ
uenire debe̾ t.ł ĩ pati. ⁊ cetera facere. Añt tũ loniga series
p̃conum p̃mittendaerat. ñ .ii. aliquis prauus ũnturꝰ
erat. dni fuerat p̃dicendus. semper tenendus. qnͣto ma¬
ior uidex uenebat: tanto p̃conum series longior p̃ced̾ẽ

Expanded text:
dendum est quia nondum venerat plenitudo temporis, moderante illo per quem facta sunt tempora. Sciebat enim quando venire deberet, vel etiam pati, et caetera facere. Ante tamen longa series praeconum praemittenda erat. Non enim aliquis parvus venturus erat, diu fuerat praedicendus, semper tenendus: quanto major judex veniebat, tanto praeconum series longior praecedere
Abbreviated transcription (Latin):
tuos.⁊ ẽ. ⁊ Itẽmsiẽ gu̾s nata stimuil. Synagoga gͦ ẽ. que h̾e
uirum.i. legem. Deserta uͦ: ⁊ uaga: ⁊ine ulla legis po¬
testate uiuens gñtium multitudo ẽ. q̃ ⁊ terilis erat. nul¬
lius legitimi uerbi ꝓferens germ̃. Sterił .ii. erat inom̃ib
de antiqua sara suꝑflue diceret ysaias. que multo ante
dico exfide ẽẽ iusticiam. qr ñ ẽ exalio. nam his auisunt
putio cͥcumcisio. his enim qui inxͦ uolunt uiuere. uͥ¬
tutes appetende sunt. ⁊ uitia fugienda. mediauͦ: q̃
inter untutes ⁊ uitia sunt: nec fugienda sunt: nec
appetenda sunt. ut cͥciuncisio. ⁊ p̃pucium. que nicħ
ualent inxͦ. s fides. nonutiq ociosa. Quia fides sine

Expanded text:
tuos, etc. . Item, si est gens nata simul. Synagoga ergo quae habet tuos, etc. . Item, si est gens nata simul. Synagoga ergo quae habet virum, id est legem, deserta vero et vaga, et sine ulla legis potestate vivens, gentium multitudo est, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Sterilis enim erat in omnibus de antiqua Sara superflue diceret Isaias, quae multo antedico ex fide esse justitiam, quia non est ex alio, nam his qui suntaeputio circumcisio. His enim qui in Christo volunt vivere virtutes appetendae sunt, et vitia fugienda; media vero, quae inter virtutes et vitia sunt, nec fugienda sunt, nec appetenda, ut circumcisio et praeputium quae nihil valent in Christo, sed fides, non utique otiosa, quia fides sine
Abbreviated transcription (Latin):
raẽ. ⁊ mnater: qi scͥptum ẽ inysaia. letare sterilis: que non
pans. enuimpe ⁊ clama: que ñ parturs. qi multi filii ⁊ ẽ
Exhis uerbis. ⁊ libera monstrat᷑. ⁊ mater. letari enim.
et enumꝑe: ⁊ clamare: ꝑtinent ad lib̾tatem. qr multi
tilii. hoc ꝑtinet admatrem. Usaias aspiciens tempꝰ bͥ.
dicens. oeccłagñtium: sterił. que temꝑe leggnec iurtu¬
te miracłi paris: ꝙ illotempore qiͣ nullos genuit. q̃ĩ
erumꝑe. i. leticiam mentis extͣ ost̾nide: ⁊clama .i. gau
tͥluinituum aliis p̃dica. ꝙ mai multi .i. plurressunt. alii
tuiolim deserte: partii quidem: non dilectõne sponsi:
cuit indeserto: s pꝰqm̃ accep̃ illa libtum repudii: ⁊ omĩa
or nam̾ta uiri. inydoli u̾tit ornam̃tum: tuno maritus
pͥore cingło putrescente: alium lumbis suis balteum: ali¬
unͥ degñtib lumbare: contexint. que statum: ut est
uiro coniuncta. concep̃i peperit. Uninysaia. dñs ex¬
claniat. Diłata locum tabernacłitui. ⁊ ꝓtende funicłos

Expanded text:
mater, quia scriptum est, in Isaia, Laetare, sterilis quae non paris, erumpe et clama, quae non parturis, quia multi filii, etc. Ex his verbis et libera monstratur et mater. Laetari enim, et erumpere, et clamare pertinent ad libertatem; quia multi filii, hoc pertinet ad matrem. Isaias aspiciens tempus Chrdicens: O Ecclesia gentium sterilis quae, tempore legis, non virtute miraculi paris, qui illo tempore quasi nullos genuit; quae erumpe, id est laetitiam mentis extra ostende, et clama, id est gaudium tuum aliis praedica, quia magis multi, id est plures sunt filii tui, olim desertae, partu quidem non dilectione sponsi, qcuit in deserto. Sed postquam accepit illa librum repudii, et omnia ornamenta viri, in idoli vertit ornamenta, tunc maritus priore cingulo putrescente, alium lumbis suis balteum, aliud de gentibus lumbare contexuit: quae statim ut est viro conjuncta, concepit et peperit. Unde in Isaia Dominus exclamat, Dilata locum tabernaculi tui, et protende funiculos
Abbreviated transcription (Latin):
tempneret. ⁊ niusa sꝑaret: nͥiuitus di hin eo oparetur
taliter generant᷑ xͥ ani. quoꝵ typꝰ pcessit inysaac. Y̾sma¬
qui accipremissionem pẽccoꝵ: Ec̃ce ex positum est enidñt
cuud significent illa uerba legis. uñ: ostñdi lex ñ eẽ tenen¬
da: que inseruitu tem generabat. snoua que in lib̾tatem
nicti. ł serui peccatierant. qd̾ testam̃tũ ẽ agar .i. signisicat᷑
ꝑagar: ⁊ recte. Agar eniminterp̃tat᷑ alienato. qd bncon¬
uenit. qr illud testamentum alienat homines: ab et¬

Expanded text:
t non visa speraret, nisi virtus Dei hoc in eo operaretur! Taliter generantur Christiani quorum typus praecessit in Isaac. Ismaqui accipit remissionem peccatorum. Ecce expositum est evidenter quid significent illa verba legis. Unde ostenditur lex non esse tenenda quae in servitutem generabat, sed nova quae in libertatem Judaei, vel servi peccati erant. Quod Testamentum est Agar, id est significatur per Agar. Et recte: Agar enim interpretatur alienatio. Quod bene convenit, quia illud testamentum alienat homines ab aet
Abbreviated transcription (Latin):
fecti iliberi fierent: ⁊ heditatem optinerent. Alio qͥn:
non fatali necessitate: s sola cłi uoluntate. uenit. ple.tẽ:¬
.i. pꝰqͣmtempꝰ p̃ceclĩs adimpletumẽ. Plẽmtudo .i. temꝑiꝰ
ẽ. c̃pletumtempꝰ. quod p̾sinitum fuerat ad̃o patre. qñ
deus filium suum .i. nsibilem fec hominib Attende: F

Expanded text:
iberi fierent, et haereditatem obtinerent: alioquin bi, id est non fatali necessitate, sed sola Dei voluntate venit ples adimpletum est. Plenitudo enim temporis est completum tempus quod praefinitum fuit a Deo Patre quando Deus Filium s
Abbreviated transcription (Latin):
u̾e qui ad p̃sentes fit: cup̃uoceni apłicam. uocem litteris conp̃¬
hensam: inp̃sentiam coniutare. Scͥpta enĩ diuina: edificat
lecta. s multo plus ꝓdest: side littens mutat᷑ inuocem. mag-¬
nam siqͥd̾ uim ht uox uiua. uox de auctoris sui ore resonans
que ea ꝓnuuitiatione ꝑfert᷑. idistinguit᷑. qͣ in homuus corde
ualet iralcentis resonare clamorem. ⁊ dolorem pectoris: apici¬
b explicare. ñ habeo quippe fructus: quos solent de aiscipłis
hre doctores. ⁊ im̃ causa: sem̃ iactum est. doctͥne. Itaut cum
ierennadicam. ñ ꝑfui. nec ꝓfuit mͥquisqmͣ Ut̾ aũt ñ pa¬
tiaruosꝑire. ⁊ enrare ꝑpetuo: ex caritate uob loqͣr. Bicite mͥ. ⁊ c̃.¬

Expanded text:
onem cum ad praesentes fit, cupit vocem apostolicam, vocem litteris comprehensam in praesentiam commutare. Scriptura enim divina aedificat lecta, sed multo plus prodest si de litteris mutatur in vocem; magnam siquidem vim habet vox viva, vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur et distinguitur, qua in hominis corde valet irascentis resonare clamorem, et dolorem pectoris apicibus explicare: non habeo quippe fructus quos solent de discipulis habere doctores, et sine causa semen jactum est doctrinae, ita ut cum Jeremia dicam: nec profui, nec profuit mihi quisquam . Ut autem non patiar vos perire et errare
Abbreviated transcription (Latin):
ti: ⁊ subditi. ñ desiciamus facientes bonuim. qi ñ debet defic̃e
operando: qui non deficitt in metendo. Si homo non im¬
posuerit finemoꝑi: nec ds imponet remuneratõui. qñt
tas inquͣirentis se dilatauit. tm̃ se aperiet ad p̃mium. ma¬
nus retͥbuentis. qr sic recipiet quisq: quomo᷑ fac̃.qi qui for¬
tiserit ad seminandum: fortis erit ad metendum. imn: subd̾.
Temꝑeenim suo .i. conuenienti. metemꝰ nõ deficientes.
Nota. quod ait: suotemꝑe nõ utiq statun ds fac̾: quicquid
ad salutem oratur: nec iõ denegat: qr differt. s temꝑe suo
.i. congruo. p̃stat ⁊ qr metemus indeficientes: cͦ dum bm̃s
nandi ẽ p̾sens uita: quacurrimus. in hac licet nob quod
uolumus seminare. cum uͦ transierit: oꝑanditempꝰ au¬
fertur. iiii oꝑanum dunidies est. ueniet nox. qñ iam nullꝰ¬

Expanded text:
ti et subditi, non deficiamus, facientes bonum, quia non debet deficere operando qui non deficiet in metendo. Si homo non imposuerit finem operi, nec Deus imponet remunerationi. Quanttas inquirentis se dilataverit, tantum se aperiet ad praemium manus retribuentis, quia sic recipiet quisque, quomodo facit, quia qui fortis erit ad seminandum, fortis erit ad metendum. Unde subdit: Tempore enim suo, id est conveniente, metemus, non deficientes. Nota quod ait, suo tempore, non utique Deus statim facit quidquid ad salutem oratur; nec ideo denegat quia differt, sed tempore suo, id est congruo praestat. Et quia metemus indeficientes, ergo, dum habemus, nandi est praesens vita qua currimus; in hac licet nobis quod volumus seminare. Cum vero transierit, operandi tempus auferetur. Unde: Operamini, dum dies est; veniet nox quando jam null
Abbreviated transcription (Latin):
tam ini. ⁊ debetis. ꝙ uos enis mei ñ dico filii. s filioli qͥa
m̾diminuti estis ⁊ ꝑfectonis gͣdib indigens. quos itm̃ uc̃
pͥus parturioi. cum labore ⁊ dolore. ad lucem ficdi: genero.
donec xͦ. quem deformastis. formet᷑ inuobis .i. formosus sit
patrum. qnͣtli cͥcum uedolorib animas infide: ⁊ con¬
loquens ait. quos itm̃ parturio. Pmum ꝑfidem illos
genuerat inbaptismo. s pꝰea deformatisunt per
pseudo. ⁊ infrimi facti.nc̃. cum dolore reformat eos. un̾ad
nonaduertentes. formatum xꝑm inanimis sius negantur
nr̃e. Fornat᷑ enim x̾ incorde c̾̃dentium: cum ilł sacm̃ta gr̃e
pandunt᷑. ⁊ eaqne obscura udebant᷑. ꝑspicua fiunt. Uł ita. de
ditum: qmͣ sidiceret eos reformari inxͦ. qr nescio quo pacto.
terbilius insonat audientium aurib Uellem autem.qͣi.
apłi. Io: ait. uellem ẽẽ ap̃uos. ⁊ mutare uocem meam. mui

Expanded text:
tamini, et debetis, quia vos estis mei, non dico filii, sed filioli, quia diminuti estis, et perfectionis gradibus indigetis. Quos iterum, sicut prius, parturio, id est cum labore et dolore ad lucem fidei genero, donec Christus, quem deformastis, formetur in vobis, ut patrum, quantisve doloribus animas in fide, et consona matris loquens ait, quos iterum parturio. Primum per fidem illos genuerat in baptismo, sed postea deformati sunt per pseudo, et infirmi facti, nunc cum dolore reformat eos. Unde anon advertentes, formatum Christum in animis suis nugantur habere. Formatur enim Christus in corde credentium, cum illis sacramenta graece panduntur, et ea quae obscura videbantur perspicua fiunt. Vel ita, dodictum, quam si diceret eos reformari in Christo, quia nescio quo pacto terribilius insonat audientium auribus. Vellem autem. QuasApostoli. Ideo ait, vellem esse apud vos, et mutare vocem meam, i