comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qd uͦ inconsequentibꝰ dr̃ sepulcrũ patens: guttur eoꝵ linguis
suis dolose agebant: inqͥnto psalmo reꝑies. Post hoc uenenũ
aspidũ sublabiis eoꝵ. Qc & ipsũ: a quodã psalmo assũptũ ĩmu¬
ledictione & a marituhine plenũ:: & nono psalmo uidet᷑ acce.
ptũ. Tũ de inde ueloces pedes eorũ adeffundendũ sanguinẽ.
dor ubi scriptũ sit. Suspicor tam̃ in uno ꝓpħarũ inueniri
posse. Inpsalmis autẽ scriptũ ÷ Non ÷ timor dei ante ocłos eoꝵ.
Hȩc autẽ omia testimonia uidetur congregare uoluisse obhoc¬
ut ostendet qͥa qd̃ causatur uideos & grecos om̃s sub peccato

Expanded text:
Quod vero dicit, Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, in quinto psalmo reperies. Venenum aspidum, sub labiis eorum, ex quodam psalmo assumptum puledictione et amaritudiptum. VELOCES PEDES EORUM AD EFFUNDENDUM SANGUINEM, dor ubi scriptum sit; suspicor tamen in uno prophetarum inueniri posse. In psalmis autem scriptum est: NON EST TIMOR DEI ANTE OCULOS EORUM. Haec autem testimonia uidetur congregasse ut ostenderet quia, quod causatur Iudaeos et Graecos omnes sub peccato
Abbreviated transcription (Latin):
secut᷑ ad didit nc̃ & dic̃. Qͥd gͦ tenemꝰ ampliꝰ causati enĩ sumꝰ
rudeos & grecos om̃s sub peccato. eẽ. Qđ si om̃s subpectato
stͣ gͦ ñ erit elationis causa ini adu̾sũ aliũ. cũ ut̃q ñ ex sua
iusticia. s exdĩ miscd̃ia ueniat ad salutẽ. ꝓbauit gͦ gręcos
qͥdẽ id÷ gentiles. eẽ. subpeccato: cũ ait. Dicentes enĩ se. eẽ. sapi¬
entes. stulti facti st̃ & mutauer̃ głam incorruptibił dĩ. insi

Expanded text:
tenemus amplius? causati enim sumus Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Quod si omnes sub peccato sunt, non erit elationis causa uni adversum alium, cum uterque non ex sua justitia, sed ex Dei misericordia veniat ad salutem. Probavit ergo Graecos quidem, id est gentiles, esse sub peccato cum ait: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt, et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in si
Abbreviated transcription (Latin):
Smali uillici pars cũ infidelibꝰ ponitur. Si autẽ pͣputiũ iustid.¬
as legis custodiat. nonne uidicabit id qͦd exnatura t p̃putiũ legis
ꝑficiens te qui ꝑlitteram & circuncisionẽ p̃uaricator eslegis

Expanded text:
mali villici pars cum infidelibus ponitur; si autem praeputium justitimali villici pars cum infidelibus ponitur; si autem praeputium justitias legis custodiat, nonne judicabit id quod ex natura est praeputium, legem perficiens
Abbreviated transcription (Latin):
abstiaie nob homo uerar sine querelan ustus det ulbt olici
abstines se abom̃i re mala. ci precederet bone yltaude
in ultimo mili continerta nimmereccerdente bs nuopis labidee
qͥdẽ que bona sunt misceant tam aliqͥdo ois ili. pauti ui¬
si cue e iob. d ita & ueraces & in rep̃hensibiles. ita iusti sint &
cultores dei ut hȩc om̃ia agentes abstineant se abom̃i rema
a genđo que bona sunt: circuncisio tua preputio factaest don
& hoc tibi Odabstinere amalo uisus es oꝑa fiseia iustices non
a gendiadii fidelitatem reputatur. seq. enĩ possibustiaei non
car nalem circuncision̾e rursũ in preputũ uerte cuutiq abi¬
cisa pͣputucaro ultea redire non possit Dignius E E euigeat¬
lisintelligurr qͥd continentia mali opis que ꝑcir cuncisione
hec preuaricator sit legis xp̃i. circuncisio baptismi ad infideli¬
tatis ei pͣputiũ reputabitur: qͥa & fides sine oꝑibꝰ mortua dr̃ &

Expanded text:
ob homo verax, sine querela justus Dei cultor, ob homo verax, sine querela justus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala , cur praecedente boni operis laude in ultimo mali continentia numeretur: illud quod arbitror quidem quae bona sunt, misceant tamen aliquid et operis mali; pauci sicut Job, qui ita veraces et irreprehensibiles, ita justi sunt et cultores Dei, ut haec omnia agentes abstineant se ab omni re magendo quae bona sunt, circumcisio tua praeputium facta est, dum et hoc tibi quod abstinere a malo visus es, opera fidei et justitiae non agenti ad infidelitatem reputatur; neque enim possibile est alicui carnalem circumcisionem rursum in praeputium verti, cum utique abscissa praeputii carne ultra redire non possit. Dignius ergo et evidentius intelligitur, quod continentia mali operis, quae per circumcisionem haec praevaricator sit legis Christi, circumcisio baptismi ad infidelitatis ei praeputium reputabitur, quia et fides sine operibus mortua dicitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
as. cũhȩc ipsa circũcisio non nͥ ex legis obseruantia fieri uide.¬
atur : Sed intuere. ne forte absçid̾e uitia & cessare amał. cir.¬
cũcisionẽ significet: agere autẽ quȩ bona sunt & efficere quȩ
ꝑfecta sunt: custodire sit legẽ. Neq enĩ in eo ꝑfectio: si cessetui
amał. sed ineo si aguntur bona: sicut inpsalmo euidentius
ꝑdocem cũ dicit : Declina amalo & non hic stetit. sed addicdit
dicit pdlesse circũcisionẽ & abiectionẽ malorũ. si custodias legẽ
bonorũ. Heco enĩ ꝑfectus quis. eẽ pocest si nichil egerit neꝗe¬
lr ses u alid eget it boni. Unde &r ipsa circucisio quȩ fiebat
incarne non absꝙ huuis intelligentiȩ quã nc ei ogneebat
nificalatur imagine Deniq octaua die paruubs ualaẽ
qui nic ul intꝙ adhuc oꝑisegerint. Qd siquis nol pferat u¬
lue ad in pͥncipio libri iob de laude eius posituest ubidicit¬

Expanded text:
as, cum haec ipsa circumcisio non nisi ex legis observantia fieri videas, cum haec ipsa circumcisio non nisi ex legis observantia fieri videatur. Sed intuere ne forte abscindere vitia, et cessare a malis circumcisionem significet: agere autem quae bona sunt, et efficere quae perfecta sunt, custodire sit legem; neque enim in eo perfectio est, si cessetur a malis, sed in eo si agantur bona, sicut in Psalmo evidentius perdocemur, cum dicitur: Declina a malo; et non hic stetit, sed addidit, dicit prodesse circumcisionem et abjectionem malorum, si custodias legem bonorum; neque enim perfectus quis esse potest si nihil egerit mali, sed si aliquid egerit boni. Unde et ipsa circumcisio, quae fiebat in carne, non absque hujus intelligentiae quam nunc exponimus significabatur imagine. Denique octava die parvulis dabatur qui nihil utique adhuc operis agerent. Quod si quis nobis proferat illud quod in p
Abbreviated transcription (Latin):
uł que lex si custochatur diligentius requirendũ uidetur. ut
cu hec intellererimꝰ possimꝰ &̃ circũcidi. Qͥppe si ꝓdest circũci¬
sio seqm uerbi a postoli dicentis. quia circũcisio ꝓdest si legem
custodias ipse apłs inconsequentibꝰ docet quia nonilla quȩ
inmanifesto incarne est circũcisio: sed circũcisio cordis ꝑ sp̃m
non Mitteram facta. laudem ht̃ non abhominibꝰ sed ex deo.
ꝑdesse dicit apłs si legem custodias. non leg̃e litterȩ cuiꝰ utiq
deris corde. Littera enĩ occidit. sp̃s autẽ uiuificat. Q uia & lex dĩ
non refertur atram̃to scripta sed digito dei qui est sp̃s eius &
non intabuł lapideis. sed intabuł cordis. Uerũ potest nob̾ obici.
quia si apłs circũcisionẽ ꝓdesse dicit. quȩ utiq aliud non intelli-
gitur. eẽ. quã anime purgatio & abiectio uitiorũ. quomͦ addit
adhuc ita demũ ꝓdesse huiꝰmodi circũcisionẽ. si legem custodi.¬

Expanded text:
ut cum haec intellexerimus, possimus et circumcidi. Quippe si prodest circumcisio secundum verbum Apostoli dicentis quia circumcisio prodest, si legem custodias, ipse Apostolus in consequentibus docet, quia non illa quae in manifesto est in carne circumcisio, sed circumcisio cordis per spiritum, non per litteram facta, laudem non ab hominibus habet, sed ex Deo; prodesse dicit Apostolus, si legem custodias: non legem litterae, cujus utique deris corde; littera enim occidit, spiritus autem vivificat , quia et lex Dei non refertur atramento scripta, sed digito Dei, qui est spiritus ejus, et non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis. Verum potest nobis objici, quasi Apostolus circumcgitur esse, quam animae purgatio et abjectio vitiorum. Quomodo addit adhuc ita demum prodesse hujusmodi circumcisionem, si legem custodi
Abbreviated transcription (Latin):
puto qͦd sensũ legis regnũ dei dixerit. qͥ ablatꝰ: auidȩis. manen¬
tib apud illos solis litteris legis. & datus gentib quȩ possint

Expanded text:
puto quod sensum legis regnum Dei dixerit, qui ablatus est a Judaeis, manenputo quod sensum legis regnum Dei dixerit, qui ablatus est a Judaeis, manentibus apud illos solis litteris legis, et datus est gentibus qui possent
Abbreviated transcription (Latin):
na relegiuident᷑: s qͥa nichil inhis sentiunt spiritalẽ nichil.
deo dignũ. solam apud eos quȩ occidit hab̾e litterã dixerim.
teram sꝑni uideat᷑. reuertam᷑ adipsũ moy sen. & uideamꝰ ip.¬
se quã magnisi cauerit litterã legis. Qui cũ accepisset tabu.¬
las lapideas inscriptas digito dei : tantũ honoris detulit litte¬
re legis. ut ꝓiceret de manibꝰ suis tabulas. & cõminueret qͥdem
degito dĩ scriptas. nec tam̃ ꝓhoc impietatis culpa notatꝰ sit. Ui¬
des gͦ qͥa ñ solus Paylus sꝑnit litterã legis. sed multo ante eũ
moy ses. & spreuit & abiecit. & contriuit litteras legis: hoc sine
dubio iam tc̃ designans qͦd honor & uirtꝰ legisnoneẽt. inlit.¬
teris sed inspũ. Sed & dñs in eu̾głio cũ dic̃ adiudȩos loquens.
auferetur a uob̾ regnũ dei. & dabitur genti facienti fructũ eius.

Expanded text:
na relegi videntur. Sed quia nihil in his sentiunt spiritale, nihil na relegi videntur. Sed quia nihil in his sentiunt spiritale, nihil Deo dignum, solam apud eos quae occidit haberi litteram dixerim. teram sperni videatur, revertamur ad ipsum Moysen, et videamus ipse quam magnam fecerit litteram legis, qui cum accepisset tabulas lapideas, inscriptas digito Dei, tantum honoris detulit litterae legis, ut projiceret de manibus suis tabulas, et comminueret quidem digito Dei scriptas, nec tantum pro hoc impietatis culpa notatus sit. Vides ergo quod non solum Paulus spernit litteram legis, sed multo ante eum Moyses et sprevit, et abjecit, et contrivit litteras legis, hoc sine dubio jam tunc designans, quod honor et virtus legis non esset in litteris, sed in spiritu. Sed et Dominus in Evangelio, cum dicit ad Judaeos loquens: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uenient aboriente & occidente. & aqͣttuor uentis t̾rȩ:
& recũbent cũ abraham & isaac & iacob in regnodei. Filii au¬
tem regni: eicientur intenebras exteriores. Ubi gͦ adleges
uenitur & litteras: hñt udei amplius multũ ꝑ omnẽ mõ¬
dũ. Ubi uͦ uenit᷑ ad fidem ut excõꝑatione dixerim: habent
amplius gͥs multũ ꝑonẽ modũ. Requirendũ sane:: si etiã
samaritis dicendũ ÷ pͥmis credita eẽ. eloqͥa dei: q̃m qͥdẽ etiã
apudipsos lex moy si seruari uidet᷑. Sed illis gͦ: ne ipsam qͥdẽ
litterã quȩ occid̾e dr̃ creditã dixerĩ. Dicit enĩ de eis ꝓpħa. Ue is
qͥ spernunt montẽ sẜon: & confidunt in monte samariȩ. Ipsi
qͥppe se alienos alitteris dei facunt: repudiantes ꝓpħas. Sed
& hereticis qͥ iniqͥtatẽ loquunt᷑ in ex celsũ. & qͥ impietate sua
diuint̃ unitatẽ deitatis. & qͥ legẽ abeuangłuis seꝑant. non di¬
xerim credita. eẽ. el oquia dĩ ꝓ eo qđ diuina apud eos uolumi¬

Expanded text:
Quia venient ab oriente, et occidente, et a quatuor ventis terrae, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob in regno Dei; filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores . Ubi ergo ad leges venitur et litteras, habent Judaei amplius multum per omnem modum: ubi vero venitur ad fidem, ut ex comparatione dixerim, habent amplius gentes multum per omnem modum. Requirendum sane est, si etiam Samaritis dicendum est primis credita esse eloquia Dei, quoniam quidem etiam apud ipsos lex Moysi servari videtur. Sed illis ego ne ipsam quidem litteram, quae occidere dicitur, creditam dixerim, dicit enim de eis propheta: Vae his qui spernunt montem Sion, et confidunt in monte Samariae . Ipsi quippe se alienos a litteris Dei faciunt repudiantes prophetas. Sed et haereticis qui iniquitatem loquuntur in excelsum, et qui impietate sua dividunt unitatem deitatis, et qui legem ab Evangeliis separant, non dixerim credita esse eloquia Dei, pro eo quod divina apud eos volumi
Abbreviated transcription (Latin):
Circũcisio:: ex genitali mẽbro ꝑ qͦd successio humanigene¬
ris &ecarnalis ꝓpago ministrat᷑. amputare aliquã partem.
ꝑhoc gͦ iudicari figuralit̾ reor amputandã. ẽẽ. abanima si
si qua illi ex consortio carnis adheret impuritas: si qͥ eam li.¬
modi uiciã. animȩ ñ ex ꝓpͥa substantia. sed ex genuino mo.¬
tii & incentiuo carnis aduenunt. Qͦd autẽ octauo die cirtũ.¬
cisio datur. illud designari arbitror. qͦd pͣsenti quidẽ scło
septimana de putata est. Octauus autẽ dies futuri scłi miste¬
riũ tenet. Illoꝵ gͦ ÷ circũcisio spiritał. qͥ futuro scło militant.
ipsos castrauer̃ ꝓpt̃ regnũ dĩ. & quorũ interris ambulan¬

Expanded text:
Circumcisio est ex genitali membro, per quod successio humani generis et carnalis propago ministratur, amputare aliquam partem: per hoc ergo judicari figuraliter reor, amputandum esse ab anima, si qua illi ex consortio carnis adhaeret impuritas, si qui eam limodi uitia animae non ex propria substantia sed ex incentiuo carnis adueniunt. Quod autem octaua die circumcisio datur, illud designari arbitror quod praesenti saeculo septimana deputata est, octauus autem dies futuri saeculi mysterium tenet. Illorum ergo est circumcisio spiritalis qui futuro saeculo militant ipsos castrauerunt propter regnum D
Abbreviated transcription (Latin):
dicabit id qđd exnatura: p̃putiũ. legem ꝑficiens: te qͥ ꝑlitte.¬
rã & circuncisionẽ p̃uaricator es legis. Uerũ qm sciebat
multas inlege & ꝓpħis eẽ reꝓmissiones quȩ ad iudȩos fieri
uident᷑ ne possent desꝑare gentes tanquã quȩ nichil socie.¬
tatis inconscriptis reꝓmissionibꝰ habeant: docet eos oͦd scd̃m
my sticã rationẽ etiã ipsi uidei fiant. & habeant circuncisio¬

Expanded text:
ex natura est praeputium, legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es. Verum quoniam sciebat multas in lege et prophetis repromissiones, quae ad Judaeos fieri videntur, ne possent desperare gentes, tanquam qui nihil in conscriptis repromissionibus habeant, docet eos quod secundum mysticam rationem etiam ipsi Judaei sint, et habeant circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ excludit omnẽ illã głationẽ quȩ descendit exoꝑibꝰ legis.
Hec autẽ nob̾ dicta st̃ ꝓeo qd̾ tanquã int̾rogantis sermonẽ dĩx
&rur sũ quasi ipse int̾rogetait. ꝑ quã legẽ: O ꝑum: &e res¬
pondit sibi ipsi. Non. S ꝑlegẽ fidei. Arbitram̃ enĩ iustificari.
hominẽ ꝑfidẽ. sine oꝑib legis. de ls iã suꝑiꝰ diximꝰ. Qđ uͦ etiã¬
inp̃senti loco duarũ̃ legũ facit iterũ m̃tionẽ. & dicit legem
oꝑũ. & legẽ fidei: considã etiã ipse qͥ legis. utrũ ad legẽ moysi
& legẽ naturalẽ sermo hic debeat inclinari. an adlegẽ litt̾e

Expanded text:
quae excludit omnem illam gloriationem, quae descendit ex operibus legis. Haec autem nobis dicta sunt pro eo quod tanquam interrogantis sermone dixit et rursum quasi ipse interroget ait, Per quam legem? Operum; et respondit sibi ipsi, Non, sed per legem fidei. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. De his jam susenti loco duarum legum facit iterum mentionem, et dicit legem operum, et legem fidei. Considera etiam ipse qui legis, utrum ad legem Moysi, et legem naturalem sermo hic debeat inclinari, ad legem litte
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ ad sponsa m ap̃i eccłam in regios chalamos inducunt.
recte adeos d̾ Qui pͣdicas non furandũ furaris: Qui dicis
non meca̾ndũ mecaris : & qui abominantur idola sacrilegi¬
ũ cõmittunt: p̾ciosa uasa de templo dĩ. id÷ uere fidei marga.¬
ritas de scripturis scĩs furantes. ꝑ qͦs & nom̃ dĩ blasphemat᷑
inter gͣs. dũ casta & honesta ȩccłȩ dogmata. corruptis ac turpib
maculant hereticȩ prauitatis erroribꝰ. Exillis enĩ: & infanti¬
cidui & incesti. oeterorũq similiũ scelerũ ꝓbra. ad inuidiã scẽ
cere ad iudeos. Neq enĩ qͥ uere requiescit inlege & głatur in
dõ. & ꝓbat utiliora hȩc quȩ enumerata st̃ facere credendꝰ est.

Expanded text:
sensum ad sponsam Christi Ecclesiam in regios thalamos inducunt, sensum ad sponsam Christi Ecclesiam in regios thalamos inducunt, recte ad eos dicitur: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non maechandum, maecharis; et qui abominantur idola, sacrilegium committunt, pretiosa vasa de templo Dei, id est, verae fidei margaritas in Scripturis sanctis furantes, per quos et nomen Dei blasphematur inter gentes, dum casta et honesta Ecclesiae dogmata, corruptis ac turpibus maculant haereticae pravitatis erroribus. Ex illis enim et infanticidii et incesti, caeterorumque similium scelerum probra ad invidiam sanctae cere ad Judaeos: neque enim qui vere requiescit in lege, et gloriatur in Deo, et probat utiliora, haec quae enumerata sunt facere credendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ris: Ad si etiam ut nonnũquã fieri solet mimera oblata dõ.
& stipem inusus pauꝑũ datam ad ꝓpria lucra conuerterit:
recte ei dr̃. Qui abhominaris idola.sacrilegiũ facis: Si uͦetiã
aꝑta incurrat obꝓbria. & de auaricia eiꝰ atq iniqͥs iudiciis
& temulentia. publicam iã teneat notã: de honoratur ds̃ in
actibꝰ eius. & cũ doctor ȩccłiȩ talis. eẽ popłis in notuerit: nom̃
dei blasphematur ingentibꝰ Certi sunt enĩ: magistro simi.¬
les. eẽ. discipłos. Possunt tam̃ hȩc eadẽ tercio etiã hereticis ap¬
tari. & ipsi enĩ cognominant᷑ a p̃iani: & nonnulli eoꝵ eciã
legem tenere: ꝑ quã instructi. doctores se. ẽẽ cȩcorũ & magi¬
stros infantiũ ꝓfitentur ꝓbantes utiliora quȩ latere ab ec̃¬
clesiasticis dicu̾nt. Sedistĩ qm̃ furantur uerba dei. & intelle
ctũ eoꝵ ꝑuersa expositione subripiunt. & adulterinũ fidei

Expanded text:
ris. Quod si etiam, ut nonnunquam fieri solet, munera oblata Deo, ris. Quod si etiam, ut nonnunquam fieri solet, munera oblata Deo, et stipem in usus pauperum datam, ad propria lucra converteret, recte ei dicitur: Qui abominaris idola, sacrilegium facis. Si vero etiam aperta incurrat opprobria, et de avaritia ejus atque iniquis judiciis et temulentia publicam jam teneat notam, dehonoratur Deus in actibus ejus; et cum doctor Ecclesiae talis esse, populis innotuerit, nomen Dei blasphematur in gentibus; certi sunt enim magistro similes esse discipulos. Possunt tamen haec eadem tertio loco, etiam haereticis aptari: et ipsi enim cognominantur Christiani, et nonnulli eorum etiam lege instructi, doctores se esse caecorum et magistros infantium se esse profitentur, probantes utiliora quae latere ab ecclesiactum eorum perversa expositione subripiunt, et adulterum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
nis & pietatis÷ oꝑa autẽ & scientia & fides de est: & idõ maiore
cura hȩc in nobisipsis qua in his qui adfidem xp̃i non ueniunt
tismodatam uerus iudeus effectus est & in lege xp̃i requi.¬
escit. głatur quoq se idolorũ errore depulso agnouisse d̾or
& eus sibi in notuisse uoluntatem. scit enĩ ꝓbare qͦd bonum
& beneplacitũ ÷ & ꝑfectum. & eo usq ꝑuenit ut. ẽẽt. dux &
doctor ȩccłiȩ. ad illuminandos eos qui inscientia cȩci sunt. &
in struendos paruulos inxp̃o ne his inquã talis aliis quidẽ
uelit docere districtius & de his qͦs instruit fũmã disciplinȩ ca¬
stitatis ex igere. ipse uͦ intemꝑantie uitio & cupiditatis urge¬
atur: nonnũquam etiã flammis occulte libidinis ȩstuet.
Adhuius modi gͦ hominẽ apłicus hic sermo cõpetenter apta¬
tur dicens ei. Tu qui doces alium de ipsũ non doces: Qui piꝑ¬
dicas non furandũ furaris : Quidicis non mecandũ mecha¬

Expanded text:
nis et pietatis est; opera autem et scientia, et fides deest, et ideo majore cura haec in nobis ipsis quam in ipsis his qui ad fidem Christi non veniunt,tismo datam verus Judaeus effectus est, et in lege Christi requiescit, gloriatur quoque se, idolorum errore depulso, agnovisse Deum, et ejus sibi innotuisse voluntatem. Scit enim probare quod bonum et beneplacitum est et perfectum; et eo usque pervenit, ut esset dux et doctor Ecclesiae, ad illuminandos eos qui in scientia caeci sunt, et instruendos parvulos in Christo, ne is, inquam, talis alios quidem elit docere districtius, et de his quos instruit summam disciplinam castitatis exigere, ipse vero intemperantiae vitio et cupiditatis urgeatur, nonnunquam etiam flammis occultae libidinis aestuet. Ad hujusmodi ergo hominem apostolicus hic sermo competenter aptatur, dicens ei: Tu qui doces alium, teipsum non doces; qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non moechandum, moecha
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ dicendũ ÷. qͦd sicut multa necessaria erant baptismata ante
baptismũ axp̃i. & multe purificationes ante quã purificatio
latus semet ipsũ pat̾ offerret hostiã xp̃c. ita ectiã multis circun¬
cisonibꝰ opus fuit usque qͦ una inxp̃o circũcisio õibꝰ tradetur
& multor sanguinis effusio p̃cessit. usq qͦ ꝑuniꝰ sanguine ouĩ
onis ratione potuert᷑: quȩ tam̃ ea lege dicta sint anob̾. ut siqͥ me¬
lius & rationabilius dixerit. illa magis qũa hȩc nr̃a teneantur

Expanded text:
 est, quod sicut multa necessaria erant baptismata ante  est, quod sicut multa necessaria erant baptismata ante baptismum Christi; et multae purificationes, antequam purificatio latus, semetipsum patri offerret hostiam Christus: ita etiam multis circumcisionibus opus fuit, usquequo una in Christo circumcisio omnibus traderetur; et multorum sanguinis effusio praecessit, usquequo per unius sanguinem omnium os libro secundo: Haec ea lege dicta sint a nobis ut si qui melius et rationabilius dixerint illa magis quam haec nostra teneantur
Abbreviated transcription (Latin):
etiam inxp̃o factũ culpatis qͥ & octaua die circuncisus est
suũ fudit. Qͦd uͦ circuncisionis horrore difficił uob̃ ad
religionẽ uidetur accessus. difficilior multo uidetur
ingressus ad euangłiũ. ubi non part̾e exiguã cor poris.
sed ipsam qͥs anim̃a ponere iubetur. Sed exempla marq¬
rũ scđ̾m uos ꝓhibebunt homines accedẽ ad fidẽ. an eo
magis creditur firma religio qđ nichil remissũ nichil
desi catũ pollicetur aut molle: Q d ce si nichil aliud sacra¬
cretiõnẽ ceterarũ gentiũ popłs qͥ sublege dĩ instituebat᷑ ꝓpũ
aliqͥd gestaret insigne: & si necessaria uisa: partis alicuius
amputatio qͥd tã conueniens fuit quã eam inuenire que ui¬
illa mẽbri: fieri acreatore ñ debuit.Si necessario facta: ñ de¬
bet auferri. Int̾rogemꝰ eos & nos si necessariã dicant filior ꝓcre¬
ationẽ. necessariã sine dubio respondebt̾. Ertgͦ culpabiles qͥ
continentie & uirginitatis obtentu necessariis naturȩ officũ¬

Expanded text:
circumcisus est suum fudit. Quod uero circumcisionis horrore difficilis ad religionem uidetur accessus, difficilior multo uidebitur ingressus ad Euangelium, ubi non partem exiguam corporis sed ipsam quis animam ponere inbetur. Sed et exempla martyrum secundum uos prohibebunt homines accedere ad fidem. An eo magis creditur firma religio quod nihil remissum, nihil delicatum pollicetur aut molle? Quod et si nihil sacracretionem caeterarum gentium, populus qui sub lege Dei instituebatur, proprium aliquod gestaret insigne. Et si necessaria visa est partis alicujus amputatio, quid tam conveniens fuit, quam eam invenire quae viilla membri, fieri a creatore non debuit: si autem necessaria facta est, non debet auferri, interrogemus eos et nos, si necessariam dicunt filiorum procreationem. Necessariam sine dubio respondebunt. Erunt ergo culpabiles, qui continentiae et virginitatis obtentu, necessaria naturae
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. Si gͦ inqͥt is qͥ in manifesto iudeus : & quȩ manifeste
in carne: tircuncisio non reputatur : s qͥ in occulto iudeus :
& circuncisio cordis quȩ fit in spũ ipsa ÷ uera circuncisio.
uł quȩ incorporali circuncisione habetur utilitas: Adhȩc
uidetur in utrũq popłm minꝰ iustꝰ arbit̃ resedisse. ꝓnun-¬
ciat qͥd amplius habeat uidȩus. & ea quȩ incarne: circunci.

Expanded text:
o? Si ergo, inquit, is qui in manifesto Judaeus est, et quae manifeste in carne est circumcisio, non reputabitur, sed qui in occulto Judaeus est: et circumcisio cordis, quae fit spiritu, ipsa est vera circumcisio, vel quae in corruptibili circumcisione habetur utilitas? ac ut videatur inter utrumque populum justus arbiter residere, pronuntiat quid amplius habeat
Abbreviated transcription (Latin):
cisio ꝓdest. si legem custodias. Sed iterũ nẽ eriget eos qͥ
nimiam incircuncisionẽ głam ponunt: addidit.Si au¬
tẽ p̃uaricator sis legis. circuncisio tua p̃putiũ facta ÷ Ut
autẽ paululũ & eoꝵ qͥ exgentibꝰ credunt animos alleua¬¬
ret: subiungit. Si aut̃e p̃putiũ iusticias legis custodiat. non¬
ne p̃putiũ illius incircuncisione reputabitur : Atq ut ua

Expanded text:
Sed iterum ne erigat eos qui nimium in circumcisione gloriantur: addidit: Si autem praevaricator legis, circumcisio tua praeputium facta est. Ut autem paululum eorum qui ex gentibus credunt, animos allevaret, subjungit: Si autem praeputium justitias legis custodiat, nonne praeputium illius in circumcis
Abbreviated transcription (Latin):
ordines fecisse uidecur apłs. Primo enĩ dicit de his: qͥ scđm
pacientiam boni opis. głam & honorẽ & incorruptionẽ
quert̃. qͦdipsis reddidit ds̃ uitam ȩt̾nã. Patientiã autẽ boni o.¬
pis in illis et̃ certũ est: qui agones & certamina ꝑfert̾ pietatis
Qa supͣ ex posuimꝰ euident᷑ de xp̃ianis dici: apud qͦs marcyhes
fiunt ꝓban̾tur. autẽ etiã ꝑ hoc qͦd hñs dicit ad apłos: ua tͥbu¬
lationẽ habebitis in hoc mundo. & mundus gratulabitur.
uos aut̃e lugebitis. & addidit post pauca. Inur̃a patientia.
ad quiretis animas urãs. Xp̃ianoꝵ gͦ ÷ pressura patiin hoc¬

Expanded text:
s; primo enim dicit de his, qui secundum patientiam boni operis gloriam et honorem, et incorruptionem quaerunt, quod ipsis reddet Deus vitam aeternam: patientiam autem boni operis in illis esse certum est, qui agones et certamina perferunt pietatis, quod supra exposuimus evidenter de Christianis dici, apud quos martyres fiunt, probantur autom etiam per hoc, quod Dominus dicit ad apostolos, qui tribulationem habetis in hoc mundo, et, mundus gratulabitur, vos autem legebitis , et addidit post pauca, in vestra patientia possidebitis animas vestras.
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib pȩne locis apłi sensũ exlegis & ꝓpħarũ manare thesau¬
ris. Inqutramꝰ gͦ ubi appellationẽ p̃piciatorĩi poterit in uenire.¬
& unde hoc nom̃ assũpserit. Memini in exodo loquentẽ dnm̃ ad
moy sen. & pͣcipientẽ quȩ oportet eũ facẽ. Rimo qͥdẽ mundare ar.¬
cam & uectes eius: atq a nulos ꝑarce latera fieri. Post hȩc: & facies
inqͥt ꝓpiciatoriũ exauro puro. duobꝰ cubitis & semis longitudi¬
nẽ eius: & unũ cubitũ & semis latitudinẽ eiꝰ. & facies duo che-¬
rubin aurea tornata. & suꝑ pones ea ꝑsingla latera ꝓpiciatorii.¬

Expanded text:
in omnibus pene locis, Apostoli sensum ex legis et prophetarum manare thesauris. Inquiramus ergo ubi appellationem propitiatorii invenerit, et unde hoc nomen assumpserit. Memini in Exodo loquentem Dominum ad Moysen, et praecipientem quae oporteret eum facere, primo quidem mandare arcam, et vectes ejus, atque annulos per arcae latera fieri. Post haec Facies, inquit, propitiatorium ex auro puro, duobus cubitis et semis longitudinem ejus, et unum cubitum et semis latitudinem ejus, et facies duo cherubin aurea intertornata, et superpones ea per singula latera propitiatorii
Abbreviated transcription (Latin):
nt. Scoici auint. Indicet aliqͥd misticũ circuncisio: & figu¬
ra. teneat allegoriam. lta ne oporcuit ut cũ pęna & ꝑiculo par.¬
uulorũ. cum cruciatibꝰ tenere & adhuc in nocentis infantię
figurarũ species & legis enigmata conderentur: Sic non ha¬
bebat legis lator ubi formas misticas poneret nͥ in dedecora¬
creator & corpͥoͣ Aut suꝑ fluose plasmasse partẽ illam corporis
notat quã postmodũ mandat abscidi. & ꝑ miseroꝵ suꝑplicia
ꝓpriũ em̃dat errorem: aut qͦd necessario & utiliter fecit. nͥ
recte mandat auferri. Taĩ pͣterea si curȩ est dõ plurimos ad.
culcũ sanȩ religionis adduci: maximũ excircuncisione obsta.¬
cłm nascit᷑ Cũ eo enĩ qd̾ suppliciũ unꝰqͥsq declinat. tũ etiã trri¬

Expanded text:
. Stoici aiunt: indicet aliquid mysticum circumcisio et figuram teneat allegoriae. Itane oportuit ut cum poena et periculo parnulorum, cum cruciatibus tenerae et innocentis infantiae, figurarum species et legis aenigmata conderentur? Sic non habebat legislator ubi form as mystical poneret nisi in dedecoracreator et corporis superfluo se plasmasse partem illam corporis notat quam postmodum mandat abscidi, ut per miserorum supplicia proprium emendat errorem? aut quod utiliter fecit, non recte mandat auferri? Praeterea, si curae est Deo plurimos ad cultum sanae religionis adduci, maximum ex circumcisione obstaculum nascitur. Cum eo enim quod supplicium unusquisque declinat, tum etiam irri
Abbreviated transcription (Latin):
& incircuncisus labiis. cur non& simili forma incircircũqi¬
sus p̃putio carnis suȩ dicaturis quierga naturalem cottus
motũ inmoderatius & intẽꝑantius effluit. circũcisus habeat᷑¬
siqͥ in huiꝰcemodi negotio legitimis & qͥntũ posteritate sufficit
utatur officiis: Uerũ qm̃ de circuncisionis ratione tractaniꝰ.
etiam illudhis adiungere non absurdũ uidet᷑: qͦd itis filiusna.¬
uerex p̃çepto dnĩ filios isrł scdo circuncidisse cultrix sareis memo¬
Semel enĩ circuncisis incarne p̃putui. qͥd inuenire possit edaeir¬
dens: quomͦ ñ semel sed scđo circũcidat credentiũ popem. Eui¬
manãq eius circũcisio: qua abeis uł idolorũ cultũ. uił com̃¬
carnis abscidit & tunc cõpletur qͦd in iħi naue scriptũ : Hodie

Expanded text:
 ori suo custodiam. Cur non simili forma incircumcisus praeputio carnis suae dicatur qui erga naturalem coitus motum immoderatius effluit, circumcisus vero habeatur qui hujusmodi negotio legitimis et quantum posteritati sufficit utatur officiis? Unde quoniam de circumcisionis ratione tractavimus, et illud adjungere non absurdum videbitur, quod filius Nave ex praecepto Domini filios Israel secundo circumcidisse cultris saxeis memoSemel enim circumcisis in carne praeputiis, quid invenire potest seest quomodo secundo circumcidat credentium populum. Prima namque est circumcisio qua ab eis uel idolorum cultum uel commcarnis abscidit. Et tunc completur quod in Iesu Naue scriptum est: "Hodie
Abbreviated transcription (Latin):
dã si possit in hoc loco &e ille intellectus admitti. ut dieitur
etiam post aduentũ xp̃i carnalis circuncisio quȩ exlege ob¬
seruacur ꝓdesse aliquid custodiencibꝰ legem scdm hoc quod
ininicio fiddei nr̃e ad huc açredentibꝰ obs̾eruabateior ini
axtib a płorũ docetur. uł petrus indiscretione ciborũ uł
paylus insacrificiis purificationis fecisse. Si forte etiam¬

Expanded text:
dera si possit hoc in loco et ille intellectus admitti, ut dicatur dera si possit hoc in loco et ille intellectus admitti, ut dicatur etiam post adventum Christi carnalis circumcisio, quae ex lege observabatur, prodesse aliquid custodientibus legem, secundum hoc quod initio fidei nostrae adhuc a credentibus observabatur, ut in Actibus apostolorum docetur, vel Petrus in discretione ciborum, vel Paulus in sacrificiis purgationis fecisse. Sed i
Abbreviated transcription (Latin):
apł̃s: & nc̃ cõmemoret. Uidetur gͦ inpͣsenti loco pͣputiũ dicere
gentes: quȩ inpͣputio carnis ad fĩdem xp̃i uenert᷑. quas legem
spiritalem seruantes: cõponit & cõparat uideis qui ꝑlitteram
& circuncisionẽ carnis. p̃uaricatores sunt legis. qͦs & uidican.¬
qos abhis cit. in quibꝰ non carnis circuncisio sed legis obserua¬
tio est. Possumꝰ autẽ ex cõꝑatione etiam nrõs in eccła cõmonere.
uerbi causa. si dicamꝰ in preputio adhuc. ẽẽ. catecuminos aut etiã
gentiles. & circũcisos ẽe. fideles ꝑ gr̃am baptismi. Si gͦ catecu.¬
minꝰ qui nondũ ꝑ grãm lauacri circũcisus est: legem̃ ap̃i ser¬
uet iusticias & mandata custodiat. nonne excõꝑatione iudicat
eum qui fidelis dr & p̾cepta non seruat. ac legem ap̃i & manda-¬
ta contempnit: Deniq & ipse dñs dicebat. Regina austrisur.¬
get iniudicio cũ uiris generationis huius & condẽpnabit
eos quia uenit afinib: terrȩ audire sapientiã salomonis.

Expanded text:
ali commemorat. Videtur ergo in praesenti loco praeputium dicere gentes quae in praeputium carnis ad fidem Christi venerunt, quas legem spiritalem servantes componit et comparat Judaeis, qui per litteram et circumcisionem carnis praevaricatores sunt legis, quos et judicandos ab his dicit, in quibus non carnis circumcisio, sed legis observatio est. Possumus autem ex hac comparatione etiam nostros in Ecclesia commonere, verbi causa: si dicamus in praeputio adhuc esse catechumenos aut etiam gentiles, et circumcisos esse fideles per gratiam baptismi. Si ergo catechumenus, qui nondum per gratiam lavacri circumcisus est, legem Christi servet, justitias et mandata custodiat, nonne ex comparatione judicat eum qui fidelis dicitur et praecepta non servat ac legem Christi et mandata contemnit? Denique et ipse Dominus dicebat: Regina Austri surget in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae
Abbreviated transcription (Latin):
õi ĩmundicia. Uidet᷑ autẽ paulꝰ hoc in loco maius aliqͥd in-
istis de qͥbꝰ sermo÷ ostende criminis: cũ eos sepulc̾rũ ñ tec¬
tũ neq cooꝑtũ. sed patens appellat. Clausa enĩ sepulc̾ra di¬
cunt᷑. qͦs aliqͣntulũ pudor cohibet palam delinquere.
& ꝑferre ad publicũ crimina sua. Patens uͦ sepulc̾rũ dicun¬
tur. hi qͥ ĩmundicias suas & impuritates in ꝓpatulo abent:
qͥb assiduitas & usus scelerũ qd÷ in mał ultimũ. etĩa com
nt uerbũ dei uiuũ. sed aꝑiant guttũr suũ & ꝓferant u̾bũ
mortuũ. u̾bũ diaboli. ñ de corde sepulcro. Si qnͣdo gͦ uidis

Expanded text:
 eorum. Videtur autem Paulus hoc in loco majus aliquid in istis, de quibus sermo est, ostendere criminis, cum eos sepulcrum non tectum neque coopertum, sed patens appellat; clausa enim sepulcra dicuntur, quos aliquantulum pudor cohibet palam delinquere, et proferre ad publicum crimina sua: patens vero sepulcrum dicuntur hi qui immunditias suas et impuritates in propatulo habent; quibus assiduitas i, verbum vivum, sed aperiant guttur eorum, et proferant verbum mortuum, verbum diaboli, non de corde, sed de sepulcro. Linguis
Abbreviated transcription (Latin):
est: qͦd cũ dixerit circuncisio qͥdẽ ꝓdest si legem custodias. non
addidit si autẽ non custodias sicut consequens uidebat᷑. s ait.
si autẽ p̃uaricator sis legis. In quo ostendit aliud. eẽ. non custo.¬
dire legem aliud pͣuaricari legem. Nam & Paylus ipse non
semꝑ legem custodit. nũquã tam̃ p̾uaricator : legis. ꝓpt̃ea in¬

Expanded text:
est, quod cum dixisset, circumcisio quidem prodest, si legem custodias, non addit: Si autem non custodias, sicut consequens videatur; sed ait: Si autem praevaricator sis legis. In quo aliud ostendit esse non custodire legem, aliud praevaricari legem, nam et Paulus ipse non semper legem custodit, nunquam tamen praevaricator est legis. Custodi
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris aduentũ rursũ ex incredulitate isrł salus gencibꝰ
conferatur. & rursũ qd̾ neq er integro g̃s nͥ quȩ crediderint
ueniant adsalutẽ. neq ex integro abiciat᷑ isrł sed reliqͥe cre.¬
dentiũ salue fiant. E ido confusus ut dixi uidet᷑ ordo dicen¬
di dũ diuersitates credentiũ &e non credentiũ partisutriusq
om̃ib assuptionũ repulsionũq differentus. uera qͥdem &ẽ
iusta dei doceat eẽ. iudicia. multũ aut̾e in hominibꝰ abunda¬
re m̾dacui: & idõ dic̃. Sit autẽ c̾ uerax. oĩs autẽ hõ indar sic̃¬

Expanded text:
s gentibus conferatur; et rursum quod neque ex integro gentes, nisi qui crediderint, veniant ad salutem, neque ex integro abjiciatur Israel, sed reliquiae credentium salvae fiant: et ideo confusus, ut dixi, videtur ordo dicendi, dum diversitates credentium et non credentium partis utriusquomnibus assumptionum repulsionumque differentiis vera quidem et justi Dei doceat esse judicia. Multum autem in hominibus abundare mendacii, et ideo dicit: Sit autem Deus verax, omnis autem homo mendax, sic
Abbreviated transcription (Latin):
dict. Uos autẽ ut hoĩes moriemini Vnde & illud qd scriptũ:
& recogitauit ds qr fecit hominẽ suꝑ t̾ram. & penituit incor¬
de suo.& dix̃ d̃. deleam hominẽ que fecia faciȩ trȩ: ñ solũ ꝓ
ercidio diluuii dictũ puto sed aliqͥd ex hoc etiã submy sterio
tuas. ut uideatur delens eũ scđm hoc qd̾ homo:: post hȩc facẽ
eum dm tunc euierit ds oĩa in om̃ibꝰ. Ad hunc autẽ sensũ etiam

Expanded text:
autem ut homines moriemini. Unde et illud, quod scriptum est: Et recogitavit Deus quia fecit hominem super terram, et poenituit in corde suo, et dixit Deus: Deleam hominem, quem feci, a facie terrae, non solum pro excidio diluvii dictum puto, sed aliquid ex hoc etiam sub mysterio tuas, ut videatur delens eum secundum hoc, quod homo est, post haec facere eum Deum, tunc, cum erit Deus omnia in omnibus. Magnum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
putandũ quia in mẽbro corporis qͦd cor appellatur lex scripta di¬
catur. Unde enĩ caro aut tantos prudentiȩ sensꝰ possit emittere:
aut tanta memorie receptacula conuenire: Sed sciendũ: rationa¬
bilem aniȩ uirtutẽ cor solere noiari: testimonio sanȩ conscien¬
tiȩ uti apłs dicit eos qͥ descriptã continent in cordib leg̾e. Unde
necessariũ uidecur discutere: qͥd istud sit qͦd conscientiã a płs
uocat: utrune alia sit aliqua substantia quã cor uł ani male
Hecenĩ conscientia &: alibi dr̃ quia rep̃hendat. non repreher¬
datur: & udicet hominẽ non ipsa iudicet᷑ sicut ait iohes
Si conscientia inqͥd nrã non rep̃hendat nos. fiduciam habe¬
mꝰ addm̃. & iterũ ipse Paulus alibi dicit: qͥa gła nrã hȩc : te¬

Expanded text:
putandum quia in membro corporis quod cor appellatur, lex scripta dicatur, unde enim caro, aut tantos prudentiae sensus possit emittere, aut tanto memoriae receptaculo continere? Sed sciendum est rationalem animae virtutem, cor solere nominari testimonia sanae conscientiae, ut Apostolus dicit eos qui descriptam continent in cordibus legem. Unde necessarium videtur discutere, quid istud sit quod conscientiam Apostolus vocat, utrumne alia sit aliqua substantia quam cor vel anima, haec enim conscientia, et alibi dicitur, quia reprehendat, non reprebendatur, et judicet hominem, non ipsa judicetur sicut ait Joannes: Si conscientia, inquit, nostra non reprehendat nos, fiduciam habemus ad Deum . Et iterum ipse Paulus alibi dicit, quia gloriat
Abbreviated transcription (Latin):
minũ in iusticiã suã insticiam uideat apꝓbari Si enĩ nr̃a hoc:
hominũ iniusticia dĩ iusticiã cõm̃dat. ñ utiq pęna digni hoĩes
uidebunt᷑. ꝓqͦs iusticia dĩ ꝓbabilior habet᷑ & clarior Sed absit
inqͥt ut itahoc recipiamus iniquũ uidi diñ qͥ inducat ira adu¬
sũ homines. Quomͦ enĩ iniustꝰ putabit᷑ qͥ uidcat mundũ cum
in ipso nõie uidicii ostendat᷑ nichil sine iuditio facẽ: Vbi autẽ
uNdiciũ÷: constat. eẽ iusticiã & iusticia nãq: & uidex & iudiciũ
nõitur. Si gͦ ut iniusti inqͥt nos affirmare confingt. ueritas dĩ
in meo m̃datio abundauit suꝑftuo ego tanquã peccator udicor
Sed illud magis uidebit᷑ in ꝗͦ bã asphemant nos quasi uideam
iusticia eiꝰ ꝑ hominũ iniusticiã cõꝓbat᷑: faciam gͦ nos mala ut
exmalis eueniant bona. & m̃tiamur nos ut ex nr̃o m̃dacio dĩue¬
ritas clarescat Sed hȩc qͥdem de nob̾ confingunt blasphematie¬

Expanded text:
uam justitiam videat approbari. Si enim nostra, hoc est, hominum injustitia Dei justitiam commendat, non utique poena digni homines videbuntur, per quos justitia Dei probabilior habetur, et clarior. Sed absit, inquit, ut hoc ita recipiamus iniquum videri Deum qui judicat iram adversus homines; quomodo enim injustus putabitur, qui judicat mundum, cum in ipsdicium est, constat esse justitiam, a justitia namque et judex, et judicium nominatur. Si ergo ut injusti, inquit, nos affirmare confingunt, veritas Dei in mendacio abundavit, superflue ego tanquam peccator judicor. Sed illud magis videbitur in quo blasphemant nos, inquit, quasjustitia ejus per hominum injustitiam comprobatur, faciamus ergo nos mala, ut ex malis eveniant bona, et mentiamur nos, ut ex nostro mendacio Dei veritas clarescat. Sed haec quidam de nobis confingunt blaspheman
Abbreviated transcription (Latin):
sũ xp̃m Certũ : qͦd g̾s quȩ legẽ non hñt naturalit̾ quȩ legis st̃
fac̾e. non ꝓ sabbatis uł neomeniis dicant᷑ uł sacrificiis quȩ in
lege scripta st̃. Hon enĩ hec lex in cordibꝰ gentiũ dr̃ scripta. sed
adulteriũ faciant. ne furent᷑. ne falsũ testimoniũ dicant. ut ho.¬
norent patrẽ & matr̃e & hoꝵ similia. fortassis & qd̃ ds̃ unꝰ crea¬
tor sit om̃iũ. scriptũ: incordibꝰ gentiũ. Magis tam̃ mͥ uident᷑
hȩc quȩ incorde scripta dicunt᷑ cũ euangłicis legibꝰ conuenire.
ubi cuncta adnaturalem referunt᷑ equitat᷑ẽ. Qͥd enĩ ita natura¬
libꝰ sensibꝰ ꝓximũ quã ut quȩ nolunt sibi homines fieri. hȩc ne
faciant aliis : Legi uͦ moy si concor dare lex naturał scđm sp̃m:¬

Expanded text:
suis. Certum est quod gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt facere, non pro sabbatis, vel neomeniis dicuntur, vel sacrificiis quae in lege scripta sunt: Non enim haec lex in cordibus gentium dicitur esse scripta; sed adulterium faciant, ne furentur, ne falsum testimonium dicant, ut honorent patrem et matrem, et horum similia. Fortassis et quod Deus unus Creator sit omnium, scriptum in cordibus gentium; magis tamen mihi videntur haec, quae in corde scripta esse dicuntur, evangelicis legibus convenire, ubi cuncta ad naturalem referuntur aequitatem: quid enim naturalibus sensibus proximius, quam ut quae nolunt sibi fieri homines, haec ne faciant aliis? Legi vero Moysi concordare lex naturalis s
Abbreviated transcription (Latin):
dei eẽ. quis dubitet. ubi accusatores & de fensores adhibentur.
& testes : & quidẽ de hoc iusto dei uidicio nos homines capia¬
mus exemplũ: nec pucemꝰ unquã sine accusante & defenden¬¬
te & testibꝰ iustũ habere posse iudiciũ: deinde uidendũ:: quomͦ
in illa die cũ iudicabit  occulta hominũ cogitationes uł accu¬
sabunt animã. uł defendent: non utiq illȩ cogitationes quę
tunc erunt: sed iste quȩ nc̃ sunt in nob. Cum ẽni siue bona siue¬
mala cogitamꝰ: uel ut incęt̾is ita incorde nr̃o tam bonar ũ
quã malarũ cogitationii noce quȩdã & signacula relinqu.¬
untur. quȩ in occulto nc̃ pectoris posita. ũt illa reuelari di¬
cunt᷑: anullo alio nͥ abeo qͥ solus potest occulta hominũ sci¬
renquoꝵ signoꝵ uł quarũ notarũ causas. non latere diñ

Expanded text:
Dei esse quis dubitet, ubi accusatores, et defensores adhibentur, et testes? Et quidem de hoc justo judicio nos homines capiamus exemplum, nec putemus unquam sine accusante et defendente, et testibus justum haberi posse judicium. Deinde videndum est quomodo in illa die, cum judicabit Deus occulta hominum, cogitationes vel accusabunt animam vel defendent, non utique illae cogitationes quae tunc erunt, sed istae quae nunc sunt in nobis. Cum enim sive bona sivemala cogitamus, velut in caeteris, ita in corde nquam malarum cogitationum notae quaedam et signacula relinquuntur. Quae in occulto nunc pectoris posita, in die illa recuntur a nullo alio nisi ab eo qui solus potest occulta hominum scire, quorum signorum vel quarum notarum causas non latere Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdã sapientiã sapͥientiũ & intellectũ prudentiũ rephabo.
Qbo aut̾e dicit quia qͦt qͦt inlege peccauer̃ ꝑlegẽ uidicabunt᷑.
intuere ne forte scđm uinsictas has quȩ in lege scriptȩ sunt
quibꝰ agebantur iuditia. ubi lapidari. uł inignẽ tradi. uł
ciuitatem refugiiadire. uł alia huius modi pati iubeban¬
turiu asie & uiddiciũ futurũ qͣmqͥdẽ typo & umbre celes¬
tium deserinre dicuntur hi qui sublege sunt. ne force
simili quadã ratione agatur etiã fucurũ iudicũ in eos qͥ
puaricae: fuerint legem. Cũ gͦ diuersas inscripturis diꝰ¬
ci elaruerit leges. siqui intantũ om̃s has refugerit ut
etiam naturalis ipsi lex quȩ nulli fere defere ul ꝑduri
deonsto potest uideri dictũ qͦd sine lege peat. ludicandus uͦ ꝑlegẽ
dicatur is qui sublege uiuit qͥa & apostoluᷤ contestat᷑ omnẽ

Expanded text:
abo. Quod autem dicit quia quotquot in lege peccaverunt, per legem judicabuntur, intuere, ne forte secundum vindictas has quae in lege scripta sunt, quibus agebantur judicia, ubi lapidari vel in ignem tradi, vel civitatem refugii adire vel alia hujusmodi pati jubebantur, ita sit et judicium futurum, quoniam quidem typo et umbrae coelestium deservire dicuntur hi, qui sub lege sunt, ne forte simili quadam ratione agatur et jam futurum judicium in eos qui praevaricati fuerint legem. Cum ergo diversas in Scripturis dici claruerit leges, si quis in tantum omnes has refugerit, ut etiam naturalis ipsa lex quae nulli fere deest, vel per dde isto potest videri dictum quod sine lege pereat; judicandus vero per legem dicatur i
Abbreviated transcription (Latin):
nant adȩt̾nã uitam. S: & incorruptio qͥd indicet cito scie¬
mꝰ: si qd̾ ei contrariũ discutiamꝰ. In corruptio: contrariũ
habet corruptionẽ. Corruptio: duobꝰ ei modis accidẽ dr̃ cor.¬
poralit̃ & spiritalit̾. Corporalit̃ accidit: cũ euenerit illud qd̾
scriptũ ÷. Siqͥs templũ dei corruꝑit: corrũpet illũ ds̃. Spiri

Expanded text:
ae fruebatur; sed incorruptio quid indicet cito sciemus, si quod ei contrarium est, discutiamus. Incorruptio contrariam habet corruptionem; corruptio duobus ex modis accidere dicitur, corporaliter et spiritaliter: corporaliter accidit, cum evenerit illud quod scriptum est: Si quis te
Abbreviated transcription (Latin):
uerit qm̃ ꝑiturꝰ ꝓnunciat᷑. cũ utiq & miseratione aliqua
dignꝰ uideatur. qui adiutorio non usus: legis: uideamꝰ ne
bditerũ cut icedis docuimꝰ diuine bonitatis hic lateat. qua
semꝑ abscondit tim̃tibꝰ se. fortassis eni obhoc sibi ꝓpensioa¬
rem curã phis qͥ ꝑeunt in eẽ. ipse dñs in euangłus osten¬

Expanded text:
eriturus pronuntiatur, cum utique et miseratione aliquis dignus videatur, qui adjutorio non usus est legis, videamus ne quid iterum, ut in caeteris docuimus, divinae bonitatis hic lateat, quam semper abscondit timentibus se; fortassis enim, oblitus sibi propensiorem curam pro his qui pereunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
ut ego arbitror: etiã ip̃sam naturalem iam fuerat legem. Hoc
enĩ uidetur indicari ineo qͦd consũpsit partẽ paternȩ substan¬
tie quȩ eũ contingebat: uiuendo luxuriose. S & inetechiele
ꝑpħa pastoribꝰ imputatur qr infirmũ non colligauerint. &
qͦd pierat non quȩsierint. &pꝰ pauca ipse dñs dicit᷑. & qͦd periit
inquid: ego requiram. Ueruntam̃ obseruandũ ÷ qͦd in his õĩbꝰ
nusquã ds̃ aliquẽ dr̃ ꝑdidisse: sed unꝰqͥsq ex se pati hoc qͦd ꝑit
ut in hoc ipso ait. sine lege & ꝑibunt & uenit filius hoĩs que¬
rere qͦd ꝑierat non qͦd ꝑ diderat. & adoues ꝑditas dom̃ ifrł non¬

Expanded text:
ut ego arbitror, etiam ipse secundum naturalem jam fuerat legem, hoc enim videtur indicari in eo quod consumpsit partem paternae substantiae quae eum contingebat vivendo luxuriose. Sed et in Ezechiele propheta , pastoribus imputatur quod infirmum non colligaverunt, et quod perierat non quaesierunt, et per pauca ipse Dominus dicit: Et quod periit, inquit, ego requiram. Verumtamen observandum est quod in his omnibus nunquam Deus aliquem dicitur perdidisse, sed unusquisque ex se pati hoc quod periit, et in hoc ipso ait, sine lege peribunt, et venit Filius hominis quaerere quod perierat, non quod perdiderat, et ad oves perditas domus Isr
Abbreviated transcription (Latin):
habeat ipse sibi: lex. ostendens opꝰ legis in corde suo & natu
rali ratione in motus.Sicut uidemꝰ non nullos ingentibꝰ uł
iusticiã teneat. uł castitatem seruet. uł prudentiã temꝑantiã
modestiamq custodiat: iste licet alienꝰ auita uideatur ȩterna.
qͥa non credit.xp̃o. & intrare non possit in regna celoꝵ qͥa re-¬
natis non÷ exaqua & spũ: uidetur qd̃ ꝑhȩc quȩ dicunt᷑ ab¬

Expanded text:
habeat, ipse sibi est lex, ostendens opus lhabeat, ipse sibi est lex, ostendens opus lrali ratione immotus , sicut videmus nonnullos in gentibus, vel justitiam teneat, vel castitatem servet, vel prudentiam, temperantiam, modestiamque custodiat: iste licet alienus a vita videatur aeterna, quia non credit Christo, et intrare non possit in regnum coelorum, quia renat