comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Caput mulieris uir caput uiri xp̃s. Tunc enĩ be¬
ne ammã siue carnẽ regit spiritus. si ip̃e spuitu
xp̃i regi meruit. quia quicũqz spiritu dei agunt̃
hu filu sunt dei. Qui autẽ spiritum up̃i nõ ha-¬
bet hic non ẽ eus. Item mulieres amme fidelium
sed in. firme sicut in propheta de hereticis dicitur.
mulieres populi mei eiecistis de domo deliciarum
mearum. Item mulier uel uror sapiẽtia ut ẽ illud
Letare cum muliere adolescencie tue. Hec mulier
genuerat filios non filias hoc ẽ uirtutes nõ uicia.
Rursum mulier in malam partem accipitur mu-¬
lier urbs babilonia q̃ tocius mundi gerit figurã.
ut in apocalipsi. Uidi mulierẽ ebriam de sãguine
sanctorum. Item mulier heretica prauitas ut ĩsa¬
lomone. Mulier stulta ⁊ clamosa plenaqz illecebis
Atem mulieres: due plebes iudaica atq heretica ut
in zacharia. Ecce mulieres due portantes ampho¬

Expanded text:
Caput mulieris vir, caput viri Christus . Tunc enim beCaput mulieris vir, caput viri Christus . Tunc enim bene animam sive carnem regit spiritus, si ipse spiritu Christi regi meruit: quia quicunque spiritus Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Qui autem spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Item mulieres, animae fidelium, sed infirmae, sicut in Propheta de haereticis dicitur: Mulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum mearam . Item mulier vel uxor sapientia, ut est illud: Laetare cum muliere adolescentiae tuae . Haec mulier genuerat filios, non filias, hoc est, virtutes, non vitia. Rursum mulier in malam partem accipitur: mulier urbs Babylonia, quae totius mundi gerit figuram, ut in Apocalypsi: Vidi mulierem ebriam de sanguine sanctorum . Item mulier, haeretica pravitas, ut in Salomone: Mulier stulta et clamosa plenaque illecebris . Item mulieres, duae plebes, Judaica atque haeretica, ut in Zacharia: Ecce mulieres duae portantes ampho
Abbreviated transcription (Latin):
muilier. Utriq enim fortitudine et imbecillitate corpo¬
rum separantur. Sed ideo maxima fortitudo uiri. mu¬
sieris minor ut paciens uiro eẽt. scilicet ne a feminis
repugnantib libido cogeret iuros aliud appete̾ aut
in alium sexum proruere. Dicitur autem nuilier
secundum femineum serum nõ secundum corrupcões
integritatis ⁊ hoc ex lingua sacre scripture. Nam eua
statim facta de latere iuiri sui. non dum contactrua
uiro mulier appellata ẽ dicente scriptura. St forma¬
uit eum in muilierem. Mistice mulier aut ecclĩam
significat propter filiorum generatõem de qͣ legitur
in prouerbus. Muliere fortem guis inuemẽt. Hec
eciam mulier septiformis tenet ecclie sacramentũ
ut in esaia apprehendent inguit. septem nulieres
uirum unum aut aminam siue humanã carnem
significcit que imperio spiritus subiecta ẽẽ debet.
et eius regimie cubernari. Unde dixit apostolus

Expanded text:
mulier. Utrique enim fortitudine et imbellicitate corpomulier. Utrique enim fortitudine et imbellicitate corporum separantur. Sed ideo maxima fortitudo viri, mulieris minor, ut patiens viro esset: scilicet ne a feminis repugnantibus libido cogeret viros aliud appetere, aut in alium sexum proruere. Dicitur autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis, et hoc ex lingua sacrae Scripturae. Nam Eva atim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro, mulier appellata est, dicente Scriptura: Et formavit eam in mulierem . Mystice mulier aut Ecclesiam significat propter filiorum generationem, de qua legitur in Proverbiis: Mulierem fortem quis inveniet ? Haec etiam mulier septiformis tenet Ecclesiae sacramentum, ut in Isaia: Apprehendent, inquit, septem mulieres virum unum : aut animam sive humanam carnem significat, quae imperio spiritus subjecta esse debet, et ejus regimine gubernari. Unde dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
ir. Rursum uir spiritus intelligitur qui prĩci
in amma. Unde dominus ait. ad mulierẽ samarita¬
nam. Uade uoca iurum tuum. hoc ẽ redi ad intellec¬
tum tuum. Item uir incontrariam partem ponitur
ut ẽ illud in penthatheuco bona facie ualde iurgo¬
quam uir non cognouerat id ẽ dyabolus qui plerũq
in illo zacharie testimonio. ecce ueniet inquit iur
ciuus oriens nomen ẽ. Et alibi. Reuertumm filui re¬
uertentes quia ego uir uester. Rursum iux et upos
ur̃s et ecclĩa ut in aplõ. Propter hoc relinquet horo
patrem et matrẽ et adherebit urori sue et erunt duo
incarne una. Ego autem dico in xp̃o et in ecclesia.
Sir et uxor amma et caro. filui oꝑa ab utrisq genito
ut in erodo. Seriuet tibi cum urore et filus. Itẽ uir
et uror dyabolus et ciuitas babilonia hoc ẽ conuẽtus
omnium malorum. Mulier uero amollicie tanquã
mollier detracta .l. lictera uel mutata appellata est

Expanded text:
tur. Rursum vir spiritus intelligitur, qui principatur tur. Rursum vir spiritus intelligitur, qui principatur in anima. Unde Dominus ait ad mulierem Samaritanam: Vade, voca virum tuum ; hoc est, redi ad intellectum tuum. Item vir in contrariam partem ponitur, ut est illud in Pentateucquam uir non cognouerat, id est diabolus, qui plerumque in illo Zachariae testimonio: Ecce veniet, inquit, vir, cujus Oriens nomen est . Et alibi: Revertimini, filii revertentes, quia ego vir vester . Rursum vir et uxor, Christus et Ecclesia, ut in Apostolo: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Vir et uxor, anima et caro, filii opera ab utrisque genita, ut in Exodo: Serviet tibi cum uxore et filiis . Item vir et uxor, diabolus et civitas Babylonia, hoc est, conventus omnium malorum. Mulier vero a mollitie, tanquam mollier, detracta l littera vel mutata, appellata est
Abbreviated transcription (Latin):
rum consilio secutus sit adolescentium et iuuenũ cõsi¬
lium. Hinc et aplũs iubens ait. Nolite pueri effici sen-¬
sibus sed malicia paruuili estote. Pariuilus enim ĩtelli¬
gitur mente humilis et simplex ut ẽ illud dominicum
testimonium euangelio. Confiteor tibi domme pater
celi et terre. quia abscondisti hec asapientib ⁊ prudẽti¬
bus et reuelasti ea pacuulis aliam significacõez habet
ubi dicit apłs̃. Cum eẽm pariuilus loquebar ut ꝑuulꝰ
sapiebam ut paruulus. cogitabam ut paruulus. cum
autem factus sum uir euacuaui que erant paruuili.
Uir mincupatus quod maior in eo uis ẽ quã ĩfeminis
Unde et urtus nomen accepit. siue quõ ui agat femi¬
nam. Mistice enim uir aliquando intelligitur xp̃s.
cuius upor ẽ ecclĩa. Unde dixit apls̾. Uiri diligite
uxores nr̃as. sicut et xp̃s dilexit ecclĩam. Item̃ uir
intellectus spirital in hystoria scripturarum accipi¬

Expanded text:
rum consilio secutus sit adolescentium et juvenum consirum consilio secutus sit adolescentium et juvenum consilium . Hinc et Apostolus jubens ait: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . Parvulus enim intelligitur mente humilis et simplex, ut est illud Dominicum testimonium in Evangelio: Confiteor tibi, Domine Pater coeli et terrae: quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti eubi dicitur Apostolus: Cum essem parvulus, loquebar ut parvulus, sapiebam ut parvulus, cogitabam ut parvulus: cum autem factus sum vir, evacuavi quae erant parvuli . Vir nuncupatus, quod major in eo vis est, quam in feminis. Unde et virtus nomen accepit: sive quod vi agat feminam. Mystice enim vir aliquando intelligitur Christus, cujus uxor est Ecclesia. Unde dicit Apostolus: Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam . Item vir intellectus spiritalis in historia Scripturarum accipi
Abbreviated transcription (Latin):
perfecte etatis ẽ amnius in homimnibus ita ĩ pecudibus
et in iumentis tercius robustissimus. Iuuenes signifi-¬
cant alacres in deuin ut ĩ eplã iohannis. Scribo uob.
iuuenes quia fortes estis et uerbum dei in uobis ma-¬
net. Et in malain partem ut ĩ psalmo. Iuuenes eoꝵ
comedit ignis. in fantes emin et adolescentes atoz
iuuenes mistice significant eos qui crescunt in grã
dei et fortiter resistunt dyabolo. unde iohannes apls
in eplã sua dicit. Scribo uobis adolescentes quonã
uicistis malignum. Scribo uobis in fantes quamiã
gnouistis patrem. Scribo uobes iuuenes. quia
testis et uicistis malignum et uerbum det ĩ uobis ma¬
net. Item in malam partem puer adolescens ⁊ iuuenis
positi reperiuntur. quando stulticiã sensus aut peculã¬
tiam morum significant. Unde scuiptum ẽ. Stulticia
Unde in libro regum de roboam legitur quod relicto senio-¬

Expanded text:
perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus et in jumentis tertius robustissimus. Juvenes significant alacres in Deum, ut in Epistola Joannis: Scribo vobis, juvenes, quia fortes estis, et verbum Dei in vobis manet . Et in malam partem, ut in Psalmo: Juvenes eorum comedit ignis . Infantes enim et adolescentes atque juvenes mystice significant eos qui crescunt in gratia Dei, et fortiter resistunt diabolo. Unde Joannes apostolus in Epistola sua dicit: Scribo vobis, adolescentes, quoniam vicistis malignum. Scribo vobis, infantes, quoniam cognovistis Patrem. Scribo vobis, juvenes, quia fortes estis et vicistis malignum, et verbum Dei in vobis manet . Item in malam partem puer, adolescens et juvenis positi reperiuntur, quando stultitiam sensus aut petulantiam morum significant. Unde scriptum est: Stultitia fugabit eam . Unde in libro Regum de Roboam legitur, quod relicto senio
Abbreviated transcription (Latin):
uerit quaniuis tatdissime pubescat. Certissimum
puberem eẽ qui ex habitu corporis pubertatẽ osten¬
dit et generare iam possit. Puerpere sut que ãnis
puerilibus pariunt. Unde et horatius laudatur.
Prmia prole puerpere nato. Et dicte puerpere uel
quõd partu grauentur uel quod primũ pueros pa¬
riunt. Unde de matre saluatoris ait. poeta. Salue
sc̃a parens enixa puerpera regem. Adolescens dict
eoꝙ sit ad gignendum adultus. siue a crescere ⁊ augeri.
Adolescentes fideles siue oꝑibus proficiẽtes ut ĩ epistola
iohannnis. Scribo uobis adolescentes quia uicistis mali¬
gnum. Et in aliam partem adolescentia emm et uo-¬
luptas uana sunt. Iuuenis uocatus quod uiuare pos¬
se mapit ut in bobus iuuenci cum uitulis discesserĩt.
Est enĩ iuenis in ip̃o etatis ĩ cremento positus et ad
auxilliandum preparatus. Nam iiuare hominis est
opus. aliquid conferentis. Sicut autem tricesimus

Expanded text:
verit, quamvis tardissime pubescat. Certissimum verit, quamvis tardissime pubescat. Certissimum puberem esse, qui ex habitu corporis pubertatem ostendit, et generare jam possit. Puerperae sunt, quae annis puerilibus pariunt. Unde et Horatius laudatur: Prima prole puerperae nato. Et dictae puerperae, vel quod partu graventur, vel quod primum pueros pariunt. Unde de matre Salvatoris ait poeta: Salve, sancta parens, enixa puerpera regem. Adolescens dictus eo, quod sit ad gignendum adultus: sive a crescere et augeri. Adolescentes, fideles sive operibus proficientes, ut in Epistola Joannis: Scribo vobis, adolescentes, quia . Et in aliam partem: Adolescentia enim et voluptas vana sunt . Juvenis vocatus, quod juvare posse incipit: ut in bobus juvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim juvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxiliandum praeparatus. Nam juvare hominis est opus, aliquid conferentis. Sicut autem tricesimus
Abbreviated transcription (Latin):
heretias dicitur. Secuerũt pregnantes galaad. Itẽ
pregnantes anme peccatorum cupiditatũ cogita¬
ciombus plene de guibus in euangelio dicitur. e
pregnantibus et nutrientibus in illis diebus. pa¬
riens aure cordis fidei uerba concipiens ⁊ in confessio-¬
ne uel opere generans. sicut in hieremia de fideli-¬
bus dicitur. Inter quos erit cecus et claudus pre¬
gnans et pariens. In malamn partem. Concepit do¬
lorem et peperit iniquitatẽ. Primogenitus xp̃s de
quo in lege. Dine primogentum ad aperiens. uul¬
uam sanctum domino uoccibitur. Item primogenitus
populus iudeorum ut in propheta. Primogenitus
meus ifrael. Primogenita primitiua uita per qua
in lege scriptum ẽ. Oimia primogeĩta filiorũ tuorũ
redimes. Puberes apube id ẽ apudenda corporis ꝑte
nuncupati. quõd hec loca tunc primũ lanuginem
ducunt. Quidam autẽ ex annis pubertatẽ existimãt
uocatam ĩ ẽ eum puberem ẽẽ qui xiii. annos erple¬

Expanded text:
haereticis dicitur: Secuerunt praegnantes Galaad . Item haereticis dicitur: Secuerunt praegnantes Galaad . Item praegnantes, animae peccatorum, cupiditatum cogitationibus plenae, de quibus in Evangelio dicitur: Vae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus . Pariens, aure cordis fidei verba concipiens, et in confessione vel opere generans: sicut in Jeremia de fidelibus dicitur: Inter quos erit caecus et claudus, praegnans et pariens . In malam partem: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem . Primogenitus, Christus de quo in lege: Omne primogenitum, adaperiens vulvam, sanctum Domino vocabitur . Item primogenitus, populus Judaeorum, ut in propheta: Primogenitus meus Israel . Primogenita, primitiva vita, pro qua in lege scriptum est: Omnia primogenita filiorum tuorum redimes . Puberes a pube, id est, a pudenda corporis parte nuncupati, quod haec loca tunc primum lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant vocatam, id est, eum puberem esse, qui 14 annos exple
Abbreviated transcription (Latin):
probantur alieni. Sed ab illis pupillis diuidi nõ
aduitorium dei. quorũ pater dyabolus ĩactio
facinorum probatur extinctus. Et intende quõd dicͭ.
tu eris aduitor. ut cum carnaliter affligi uideas eo
non dubites ẽẽ liberandos. Item in psalterio scriptũ
est. Pupillum et uduam suscipiet. et uiam pctõꝵ
exterminabit. Pupillus et iudua sunt qui dñm
pura mente respiciũt humanis solacus destituti.
hos recipit xp̃s suo munimine unidicandos. Deĩ cũ
istos pro sua pietate receperit dyabolum qui ẽ ua
peccatorum exterminabit id ẽ atermiio regni sui red¬
dit alienum. Pregnantes amme fidelium uerbũ dei
nuper. concipientes et nec dum in opere perturiẽtes
sicut in erõdo pro contencionis doctoribus dicitur di
duo uiri rirantes. et percusserit quis mulierem pre¬
gnãtem et abortuum fecerit id ẽ fidei uerbum ꝑdi¬
derit,. De hus nanqz ammabus fidelium ꝑ amos de

Expanded text:
probantur alieni. Sed ab illis pupillis dividi non potest probantur alieni. Sed ab illis pupillis dividi non potest adjutorium Dei, quorum pater diabolus in actione facinorum probatur exstinctus. Et intende, quod dicit: Tu eris adjutor: ut, cum carnaliter affligi videas eos, non dubites esse liberandos. Item in Psalterio scriptum est: Pupillum et viduam suscipiet: et viam peccatorum exterminabit . Pupillus et vidua sunt, qui Dominum pura mente respiciunt, humanis solatiis destituti: hos recipit Christus suo munimine vindicandos. Sed cum istos pro sua pietate receperit, diabolum, qui est via peccatorum, exterminabit, id est, a termino regni sui reddit alienum. Praegnantes animae fidelium verbum Dei nuper concipientes et necdum in opere parturientes: sicut in Exodo pro contentionis doctoribus dicitur: Si duo viri rixantes, et percusserit quis mulierem praegnantem, et abortivum fecerit ; id est, fidei verbum perdiderit. De his namque animabus fidelium per Amos de
Abbreviated transcription (Latin):
centum amiorum morietur. Pueri sancti appellati
apuritate ut in esaia. Ecce ego ⁊ pueri quos dedit
michi domnnius. Et ĩ aliam partem. Nolite pueri ef¬
fia sensibus et cetera. Puella est paruula quasi
pupilla. Unde pupillos non pro conditione sed pro
etate puerili uocanius. Pupilli autẽ dicti quasi sine
oculis hoc ẽ aparentibus orbi. Hu autẽ uere pupilli
dicuntur quorum patres ante decesserunt quam ab-
hus nomen acciperent. ceteri orbi. uocantur. Orpha¬
ni id ẽ qui et pupilli. Illud enm grecum nomen ẽ
hoc latinum. Nam ⁊ in psalmo ubi legitur pupillo
tu eris aduitor grecus habet orphano. Ciuius sentẽ¬
cie talis ẽ sensus. Pupillum uero dicit nõ cuius
genitor carnalis occubuit sed cui pater sepultus est.
mundus. Nam pupillos multos muemes orbatos pa¬
tre iusibili ⁊ sunt plasphemi obligatores et quod in
illa etate creberrimum est luxuriosi. Et hu a domino

Expanded text:
centum annorum morietur . Pueri sancti appellati centum annorum morietur . Pueri sancti appellati a puritate, ut in Isaia: Ecce ego et pueri, quos dedit mihi Dominus . Et in aliam partem: Nolite pueri effici sensibus, etc. . Puella est parvula, quasi pupilla. Unde pupillos non pro conditione, sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti, quasi sine oculis, hoc est, a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur, quorum patres ante decesserunt, quam ab his nomen acciperent: caeteri orbi vocantur. Orphani, id est, qui et pupilli. Illud enim Graecum nomen est: hoc Latinum. Nam et in psalmo, ubi legitur, pupillo tu eris adjutor , Graecus habet, orphano. Cujus sententiae talis est sensus. Pupillum vero dicit, non cujus genitor carnalis occubuit, sed cui pater sepultus est mundus. Nam pupillos multos invenies orbatos patre visibili, et sunt blasphemi, obligatores, et quod in illa aetate creberrimum est, luxuriosi. Et hi a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
diens paruulos dominus. Et in malam partem in
osce. Paruuli eorum elidantur. Pariuili cogitacoes
praue. priusquam in opere perficiant᷑ ut in psalmo.
Reatus qui tenebit et allidet paruuilos tuos adpe¬
tram. hoc ẽ ad rp̃m. Puet apuericia uocatus quia
purus est. et nec dum lamginem floremos genarũ
habens. hu sunt effebi id ẽ afebo dicti nee dum ui¬
ri adolescentuli lenes. puer autem tribus modis
dicitur pro natuutate ut esaias puer natus es no¬
bis. pro etate ut octennis decennis. Uide est illud.
Iam puerile regum tenera ceriuce gerebat ipoo oba¬
sequto ⁊ fidei puritate. de guo dominus ad propbeeã
ait. Puer meus es tu. noli tiniere dum raroi hierei¬
mias longe pueritie excessisset anos. puer misti
ce xp̃s intelligitur ut in euangelio. Puer auteno
crescebat. Atem in malam partem. pouer ceritũ ãnoꝵ
ũ ẽ peccator ꝑ facte stulticie ⁊ in esaia. Quomã puer

Expanded text:
diens parvulos Dominus . Et in malam partem in diens parvulos Dominus . Et in malam partem in Osee: Parvuli eorum elidantur . Parvuli, cogitationes pravae, priusquam in opere perficiantur, ut in psalmo: Beatus qui tenebit et allidet parvulos tuos ad petram , hoc est, ad Christum. Puer a puritia vocatus, quia purus est, et necdum lanuginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi, id est, a febo dicti, nec dum viri adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis dicitur: pro nativitate, ut Isaias, Puer natus est nobis : pro aetate, ut: octennis, decennis. Unde est illud: Jam puerile regum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate: de quo Dominus ad prophetam ait: Puer meus es tu: noli timere : dum jam Jeremias longe pueritiae excessisset annos. Puer mystice Christus intelligitur, ut in Evangelio: Puer autem Jesus crescebat . Item in malam partem. Puer centum annorum, id est, peccator perfectae stultitiae, ut in Isaia: Quoniam puer
Abbreviated transcription (Latin):
hus igitur ser spacus phi uitam descupserunt huma¬
nam. in quibus mutatur et currit. et ad terminum
mortis peruenit. Pergamius ergo breuiter per predic¬
tos gradus etatum ethimologias eorum in homine
demonstrantes. In fans dicitur homo prime etatis.
Dictus autem in fans quia ad huc fari nescit. id ẽ
loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dẽ¬
tibus plena ẽ sermonis expressio. Infantes mali-¬
cia pariuilos mistice significant. ut in psalmo.
es ore infancium et lactentium perfecisti laudem.
Lactentes in xp̃i fide proficientes. Ablactatus xp̃e
dequo per escam dicitur. Super foramina aspidis
et incauerna reguli qui ablactus fuerit manum
suam mittet. Ablactati perfecti quasi a simplici
cibo doctrine abstracti. Ubi et supra. Ablactatus
alacte expulsus ab uberibus. Pariilus mistice ip̃s
ut ẽ illud esaie. Pariuilus natus es nobis. Item
pariuili sancto spiritu humiles ut in psalmo. eusto¬

Expanded text:
his igitur sex spatiis philosophi vitam descripserunt humahis igitur sex spatiis philosophi vitam descripserunt humanam, in quibus mutatur et currit, et ad terminum mortis pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstrantes. Infans dicitur homo primae aetatis. Dictus autem infans, quia adhuc fari nescit: id est, loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus plena est sermonis expressio. Infantes, malitia parvulos mystice significant: ut in psalmo: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Lactentes, in Christi fide proficientes. Ablactatus, Christus, de quo per Isaiam dicitur: Super foramina aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet . Ablactati perfecti, quasi a simplici cibo doctrinae abstracti. Ubi et supra Ablactatus, a lacte expulsus ab uberibus. Parvulus mystice Christus, ut est illud Isaiae: Parvulus natus est nobis . Item parvuli sancto Spiritu humiles, ut in psalmo: Custo
Abbreviated transcription (Latin):
radus etatis sex sunt in fantia pueritia
adolescentia. iuuentus grauitas atoz se¬
nectus. Prmmia etas infantia ẽ pueri nas¬
centis ad lucem que poruigitur in septem
annis. SSecunda etas pueritia id ẽ pura. et nec dũ
ad generandum apta tendens usq ad xiiii. amium.
Tercia adolesc̃tia ad gignendum adulta q̃ porrigit᷑
usq ad .xxuiii. annos. Quarta iuuentus firmissima¬
etatum omnium fimens inquĩquagesimum amiũ.
Quĩta etas senioris id ẽ grauitas q̃ ẽ declinatio
aiuuentute in senectutẽ non dum senectus sẽd iã
non iuuentus quia semoris etas est. quam greci
prespiten uocant. Nam fener apud grecos non pres-¬
piter sed gereon dicitur. Que etas aguinquagesmo
amio inapiens septuagesimo anno terminatut. Sex¬
ta etas senectus que nullo annorum tempore finitur
sed post quĩqz illas etates quantũcũq uite est se¬
nectuti deputatur. enium autem pars ultinia
senectutis dicta quod sit terminus serte etatis In

Expanded text:
Gradus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est, pura, et necdum ad generandum apta, tendens usque ad 14 annos. Tertia, adolescentia ad gignendum adulta, quae porrigitur usque ad 28 annos. Quarta, juventus, firmissima aetatum omnium, finiens in quinquagesimum annum. aetas senioris, id est, gravitas, quae est declinatio a juventute in senectutem, nondum senectus, sed jam non juventus: quia senioris aetas est, quam Graeci presbyten vocant. Nam senex apud Graecos non presbyter, sed gereon dicitur. Quae aetas, a quinquagesimo anno incipiens, septuagesimo anno terminatur. Sexta aetas senectus, quae nullo annorum tempore finitur: sed post quinque illas aetates, quantumcunque vitae est, senectuti deputatur. Senium autem pars ultima senectutis, dicta, quod sit terminus sextae aetatis. In
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Item duo cherubin uxta archam posita signi¬
ficant duo testamẽta ecclĩam dei protegẽcia. Item.
abacuc propheta duo describit ammalia in quorum me¬
dio deus innotescitur. dumina autem utriusq testa¬
menti trifarie distinguitur id ẽ. in hystoria. in morib
in allegoria. Rursus ista tria multifarie diuiduntur. id
ẽ quid a deo. quid ab angelis uel ab hommib gestum dic¬
tumq sit. quid a prophetis nunciatim de xp̃o et corpore eiꝰ
quid de dyabolo ⁊ membris eus. quid deuetere et nouo
populo. quid de presenti seculo et futuro regno atqz iudi¬
cio.
De auctorib eorumdẽ librorum

Expanded text:
rent. Item duo Cherubin juxta arcam posita signirent. Item duo Cherubin juxta arcam posita significant duo testamenta ecclesiam Dei protegentia. Item Abacuc Propheta duo describit animalia, in quorum medio Deus innotescitur. Summenti trifarie distinguitur id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est quid a deo, quid ab angelis vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis pronunciatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris eius; quid de veteri et novo populo; quid de presenti seculo et futuro regno atque iudicio. DE AUCTORIBUS LIBRORUM
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. Et quomõdo septuaginta due lingue in hoc mũdo
erant diffuse congrue prouidit spiritus sanctus. ut tot
libri ẽent quot nationes quibus populi et gentes ad
percipiendam fidei graciam edificarentur. Hec sunt no¬
ua et uetera que de thesauro dei proferuntur. et quibz
cuncta sacramentorũ misteria reuelantur. Hi sũt duo
seraphin qui in confessionem sancte trintatis iugiter
de cantant agios et dicẽtes ymnum erumpunt. Hee
littere sacre. hi libri integro numero et auctoritate.
Aliud cum istis nichil est comparandum. quicquid ex¬
tra hos fuerit inter sancta ⁊ diuina nullatenus ẽ reci¬
piendum. hec duo testamenta in multis locis scriptu¬
re sacre prefigurata sunt. Nam illi duo molares lapi¬
des sunt quos lex prohibet diuidere atqz ĩloco pignoris
tollere. quia neutrum testamentum auferendum ẽ
ab altero quando utraqz necessaria sunt ad panem
celestem conficiendum ut ammarum pastum prepa¬

Expanded text:
davit. Et quomodo septuaginta duae linguae in hoc mundo davit. Et quomodo septuaginta duae linguae in hoc mundo erant diffusae, congrue providit Spiritus sanctus, ut tot libri essent, quot nationes, quibus populi et gentes ad percipiendam fidei gratiam aedificarentur. Haec sunt nova et vetera, quae de thesauro Dei proferuntur, et quibus cuncta sacramentorum mysteria revelantur. Hi sunt duo Seraphin, qui in confessionem sanctae Trinitatis jugiter decantant hagios, et dicentes hymnum erumpunt. Hae litterae sacrae, hi libri integro numero et auctoritate. Aliud cum istis nihil est comparandum: quidquid extra hos fuerit, inter sancta et divina nullatenus est recipiendum: haec duo testamenta in multis locis scripturae sacrae praefigurata sunt. Nam illi duo molares lapides sunt, quos lex prohibet dividere atque in loco pignoris tollere: quia neutrum testamentum auferendum est ab altero, quando utraque necessaria sunt ad panem coelestem conficiendum, ut animarum pastum praepa
Abbreviated transcription (Latin):
super hos prophetia libri sedecim sunt. esaias. iheremias.
chechiel et damel libri singuli duodecim quoq propheta¬
rum libri singuli et hec guldem prophetica sunt. Post hec
uersuum octo libri habentur qui diuerso apud hebreos me¬
tro scrbuntur id ẽ iobliber. et liber psalmorum ⁊ prouer¬
biorum et ecclesiastes et cantica canticorum. siue sapiẽ¬
cie et ecclesiasticus lamentacionesqz iheremie. dic quoq
primum quatuor euangelia sunt. mathei. marci. luce. et
iohannis. hos quatuordecim pauli apostoli sequũtur qͥb
subiuncte sunt. septem canonice eplẽ iacobi. petri. iohĩs
uide. accus quoq duodecim apostolorum quorũ
signaculum est apocalipsin iohannis qd̃ est reuelatio
ihu xp̃i qui omnes libros et tempore et ordine. Hi sunt
libri canonici septuagnnta duo et ob hoc moyses septua¬
ginta elegit prespiteros qui prophetarent. Ob hoc ⁊ ihe
dommius nr̃ septuagnnita duos discipulos predicare mã¬

Expanded text:
Super hos prophetici libri sedecim sunt: Isaias, Jeremias, Super hos prophetici libri sedecim sunt: Isaias, Jeremias, Ezechiel et Daniel libri singuli: duodecim quoque prophetarum libri singuli, et haec quidem Prophetica sunt. Post haec versuum octo libri habentur, qui diverso apud Hebraeos metro scribuntur, id est Job liber, et liber Psalmorum, et Proverbiorum, et Ecclesiastes, et Cantica canticorum, sive Sapientiae et Ecclesiasticus, Lamentationesque Jeremiae. Sic quoque primum quatuor Evangelia sunt: Matthaei, Marci, Lucae et Joannis. Hos quatuordecim Pauli apostoli sequuntur, quibus subjunctae sunt septem canonicae Epistolae Jacobi, Petri, Joannis et Judae. Actus quoque duodecim apostolorum: quorum omnium signaculum est Apocalypsis Joannis, quod est revelatio Jesu Christi, qui omnes libros et tempore concludit et ordine. Hi sunt libri canonici septuagginta elegit presbyteros, qui prophetarent. Ob hoc et Jesus Dominus noster septuaginta duos discipulos praedicare man
Abbreviated transcription (Latin):
mus sapiẽcie liber est. Secundus ecclesiasticus. Tertius
tobi. Quartus iudith. Quĩtus et. Sextus machabeorũ
quos licet uidei intra apocrifa separent ecclĩa tamen xp̃i
eos inter diuinos libros honorat et predicat. In nouo autẽ
testamento duo sunt ordines. Primus euangelicus in quo
sunt. matheus. marcus. lucas. iohannes. Secundus a¬
postolicus in quo sunt in xiiii. epistolis. petrus in dicabus
iohannes in tribus. iacobus et uidas ĩsingulis actus apos¬
tolorum et apocalipsin iohannis. Ali autem uetus ⁊ nouũ
testamentum in septuaginta duos libros distinguũt ita
ut premi legis ncoysi libri quĩqz sint hoc ẽ genesis. erodus.
leuiticus. numerus. deuteronomium. Hos secuntue hysto¬
rici libri serdecim iesumaue scz et iudicũ libri singuli. siue
ruch regum eciam libri quatuor. paralippomenon duo. to¬
bi q et hester atq singuli ebre duo. et duo machabeorũ.

Expanded text:
mus Sapientiae liber est; secundus, Ecclesiasticus; tertius, mus Sapientiae liber est; secundus, Ecclesiasticus; tertius, Tobias; quartus, Judith; quintus et sextus, Machabaeorum: quos licet Judaei intra apocrypha separent, Ecclesia tamen Christi eos inter divinos libros honorat et praedicat. In Novo autem Testamento duo sunt ordines: primus, evangelicus, in quo sunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes; secundus, apostolicus, in quo sunt in quatuordecim Epistolis: Petrus in duabus, Joannes in tribus, Jacobus et Judas in singulis, Actus apostolorum et Apocalypsis Joannis. Alii autem Vetus et Novum Testamentum in septuaginta duos libros distinguunt: ita ut primi legis Moysi libri quinque sint, hoc est, Genesis, Exodus, Leviticus, Numerus, Deuteronomium. Hos sequuntur historici libri sedecim, Jesu Nave scilicet et Judicum libri singuli, sive Ruth; Regum etiam libri quatuor. Paralipomenon duo. Tobi quoque et Hester, atque singuli Esrae duo: et duo Machabaeorum.
Abbreviated transcription (Latin):
lachim qui est regum secundus. Quĩtus esayas. Sextus
ierenias. septimus ezechiel. Detauus tharistra quidicit᷑¬
xii. prophetarum qui libri quia sibi pro breuitate adiũcti
sunt pro uno accipiuntur. Tercius ẽ ordo agiographorum
id ẽ sancti scribenciũ in quosunt libri nouem quorum
primus iob. decundus psalterium qui in quĩq incisiom¬
bus diuiditur. Tercius masloth qd̃ est prouerbium sale¬
motus. Quartus coeleth qui ẽ ecclĩastes. Quĩtus sira¬
sirim quod est cantica canticorum. Sextus damel. Septi-¬
mus dabreiamin qd̃ est uerba dierum. id ẽ paralippomenon
qui et cronicõ. Detauus ẽ esdras qui in duos libros diuiditur
apiud grecos et latinos. Nonus hester. Qui simul om̃s .u.
Quidam autem ruch et cmoch. qd̃ latine dicitur. lamẽtacõ
assistunt. Quartus ẽ apud nos ordo ueteris testumẽti eoꝵ
librorum qui in canone ebraico non sunt. quorum. Pri¬

Expanded text:
lachim, qui est Regum secundus. Quintus Isaias. Sextus lachim, qui est Regum secundus. Quintus Isaias. Sextus Jeremias. Septimus Ezechiel. Octavus Tharistra, qui dicitur 12 Prophetarum, qui libri quia sibi prae brevitate adjuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, quorum primus Job. Secundus Psalterium, qui in quinque incisionibus dividitur. Tertius Masloth, qui est Proverbium Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, qui est Cantica canticorum. Sextus, Daniel. Septimus Dabretamin, qui est Verba dierum, id est Paralipomenon, qui et Chronicon. Octavus est Esdras, qui in duos libros dividitur apud Graecos et Latinos. Nonus Hester. Qui simul omnes quinsi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, qui Latine dicitur Lamentatio assistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum, qui in canone Hebraico non sunt: quorum pri
Abbreviated transcription (Latin):
aplũs meminit. Uetera transierunt. et ecce fcc̃a
sunt omma noua. Testamentum autẽ nouum
i deo mincupatur. quia innou̾at. Non enim illud discũt insi
renouati. hommes ex uetustate ꝑgraciam et pertinentes
iam ad testamentum nouum quod est regnum celorum.
Hebrei enim uetus testamentũ esdra auctore iuxta nume¬
rum licterarum suarum . in xxii. libros accipiunt diuidẽtes¬
eos in tres ordines legis sez et prophetarum atqz agiogra-¬
primus est brefith. qui ẽ genesis. Secundus ellesmoth.
qui est exodus. Tercius uaiecra. qui est leuiticus. Quartꝰ
uaiedaber. qd̃ est numerus. Quĩtus helleaddabarim. qd
est deuteronomium. Hi sunt quĩqz libri moyse quos hebrei
thorath. latini legẽ appellant. Proprie autem lex appella-¬
tur que ꝑ moysen data est. Decundus ordo prophetarum
in quo continentur libri octo quorum primus iosue bennũ
qui latine iesu naue dicitur. Secimdus sobthim qui ẽ iudi-¬
cum. Tercius samuel qui ẽ regum primus. Quartus ma¬

Expanded text:
lus meminit, dicens: Vetera transierunt et ecce facta sunt omnia nova. 240 2. Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illud discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes jam ad Testamentum Novum, quod est regnum coelorum. 3. Hebraei autem Veteris Testamenti, Esdra auctore, juxta numerum litterarum suarum, viginti duos libros accipiunt, divideeos in tres ordines, Legis scilicet et Prophetarum atque Hagiograur, quorum primus est bresith, qui est Genesis. Secundus ellesmoth, qui est Exodus. Tertius vaiecra, qui est Leviticus. Quartus vaiedaber, qui est Numerus. Quintus helleaddabarim, qui est Deuteronomium. Ili sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei thorath, latini legem appellant. Proprie autem lex appellatur, quae per Moysen data est. Secundus ordo Prophetarum, in quo continentur libri octo, quorum primus, Josuae bennum, qui latine Jesus Nave dicitur. Secundus Sobthim, qui est Judicum. Tertius Samuel, qui est Regum primus. Quartus Ma
Abbreviated transcription (Latin):
satagas. ut ĩprimis ⁊ ĩbltimis conuersacoĩs tue temporibz dei ser-¬
uicium perfecte agens. ad celestis preni plenitudinem feliciter
peruenire ualeas. quatinus tibi ĩextremo iudicio ip̃e summus
pater familias cum ceteris electis dicat. Euge serue bone¬

Expanded text:
satagas: ut in primis et in ultimis conversationis tuae temporibus Dei sersatagas: ut in primis et in ultimis conversationis tuae temporibus Dei servitium perfecte agens, ad coelestis praemii plenitudinem feliciter pervenire valeas; quatenus tibi in extremo judicio ipse summus paterfamilias cum caeteris electis dicat: Euge, serve bone
Abbreviated transcription (Latin):
suie docuisse. Inuenitur tamẽ ĩ euuangelio scriptũ: quod quidam
homo rogauert ip̃m mediatorẽ nr̃m ꝙ frata suo iuberet ut diuide¬
ret secum hereditatẽ suã Cui ille respondit. Dhomo quis cõstituit
me iudicẽ aut diuisorem inter bos et reliquos. In quo probauit se
nolle. doctores euangelu. curis et rixis seculariũ occupari belint̾es¬
se. Non enim idem officiũ est euangeliũ xp̃i ĩpulpito ecclie populo
predicare. et in placi toseculauũ lites forenses inter rixantes de cer¬
nere. Hec ergo cũ scribãtur mi domiue nolout estimes me nouam
legem biuendi tibi constituere: sed olim a sanctis bius prolatã ob
comnemoracõem breuiter cõmemorare. Credo emm te magis uelle
int̾no conspectui conditoris tui salubriter placere: quam fauorib
umanis forisecus inaniter extolli. Ideo quod bene ĩseruic
agere cepisti hoc melius ac melius semper oꝑando usqz ĩ finẽ ꝓficẽ

Expanded text:
sive docuisse. Invenitur tamen in Evangelio scriptum quod quidam sive docuisse. Invenitur tamen in Evangelio scriptum quod quidam homo rogaverit ipsum Mediatorem nostrum quod fratri suo juberet ut divideret secum haereditatem suam. Cui ille respondit: O homo, quis constituit me judicem aut divisorem inter vos et reliquos? In quo probavit se nolle doctores Evangelii curis et rixis saecularium occupari vel interesse. Non enim idem officium est Evangelium Christi in pulpito ecclesiae populo praedicare, et in placito saecularium lites forenses inter rixantes decernere. Haec ergo cum scribantur, mi domine, nolo ut aestimes me novam legem vivendi tibi constituere, sed olim a sanctis viris prolatam ob commemorationem breviter commemorare. Credo enim te magis velle interno conspectui conditoris tui salubriter placere, quam favoribus humanis forinsecus inaniter extolli. Ideo quod bene in servitio Dei agere coepisti, hoc melius ac melius semper operando usque in finem perficere
Abbreviated transcription (Latin):
et disceptacoĩb seculariũ sepe intersint. ita ut ĩeorũ conuẽtib qͣi arbitres
presideant. et eorũ conflictuum iudicesfiana.et rudo bi neslomode cipos¬
tosus consentir qui aut. Nemo militans deo impsicet senegoeue secusa
ribi ut ei psaceat cui se probauit. Nam qui certat ĩagone mo corona fur
msi segia inte certauent. Item asibi ait. Si quos contemptibiles heibet.
hos constituite: ad iudicandũ secusaria negocia. Musto meliaes ẽ em̃
laborare episcopũ ĩ doctima. uẽrbi dei obsalutẽ ammarũ sibi cõmiar.
quam ĩ disponẽdis et difmiendis ciuilibus questionib. et barus hom̃
cõtencionib bacare qr propter terrenã cupiditatẽ lites riras ĩcessanter
mouẽt. et bnusquisq ĩ his alterum suꝑare contendit. Nusquã enu
iscupturis sacris legitur ip̃e saluator. aut discipuli eius hoc egisse

Expanded text:
et disceptationibus saecularium saepe intersint: ita ut in eorum conventibus quasi arbitres et disceptationibus saecularium saepe intersint: ita ut in eorum conventibus quasi arbitres praesideant, et eorum conflictuum judices fiant. Quod tamen nullo modo Apostolus consentit, qui ait: Nemo militans Deo t ei placeat cui se probavit. Nam qui certat in agone, non coronatur nisi legitime certaverit . Item alibi ait: Si quos contemptibiles habetis, hos constituite ad indicandum saecularia negotia . Multo melius est enim laborare episcopum in doctrina verbi Dei ob salutem animarum sibi commissarum, quam in disponendis et definiendis civilibus quaestionibus; et variis hominum contentionibus vacare, qui propter terrenam cupiditatem lites et rixas incessanter movent, et unusquisque in his alterum superare contendit. Nusquam enim in Scripturis sacris legitur ipse Salvator, aut discipuli ejus, hoc egisse
Abbreviated transcription (Latin):
lus scribens ad thimotheũ de doctrina sapiẽcie diuine ad hoc ip̃m exhor-¬
tatus ẽ eum dicens. Nec preponens fratrib bonus minister eris cristi
ihũ enutritus uerbis fidei. et bone doctrme quã assecutus es. Precipe hec
et doce. Nemo adolescenciã tuã contempnat: sed exemplũ esto fideliũ.
in berbo. ĩ conuersacõe. ĩ caritate. ĩfide. in castitate. Hec meditare ut
profectus tuus manifestus sit omnibz. Attende tibi et doctrine insta
ĩillis. Hoc enim faciens. et reipsum saluũ facies. et eos qui te audiũt
Unde decet te nichil aliud preponere meditacõe diuine legis. et doctrine
uerbo dei. nec ullo mõdo debes ea deserere propter mundanã curã. et se¬
culara negocia. quia hec marimũ impedimẽtũ faciũt oꝑi diuino.
apud eos qui his abutuntur. Nam prodolor multi ĩueniũtur huius
temporis uiri ecclĩasticis personis. qui relicto predicandi officio. et spui¬
tali conuersacõe. ĩ eose magnos estimant. si terrenis negocus preponãt.

Expanded text:
scribens ad Timotheum de doctrina sapientiae divinae, ad hoc ipsum exhortatus est eum, dicens : Haec proponens fratribus, bonus minister eris Christi Jesu, enutritus verbis fidei, et bonae doctrinae, quam assecutus es. Praecipe haec et doce. Nemo adolescentiam tuam contemnat: sed exemplum esto fidelium in verbo, in conversatione, in charitate, in fide, in castitate. Haec meditare, ut profectus tuus manifestus sit omnibus. Attende tibi et doctrinae: insta in illis. Hoc enim faciens, et teipsum salvum facies, et eos qui te audiunt. Unde decet te nihil aliud praeponere meditationi divinae legis, et doctrinae verbi Dei: nec ullo modo debes ea deserere propter mundanam curam et saecularia negotia: quia haec maximum impedimentum faciunt operi divino apud eos qui his abutuntur. Nam, proh dolor! multi inveniuntur hujus temporis viri in ecclesiasticis personis qui, relicto praedicandi officio et spiritali conversatione, in eo se magnos aestimant, si terrenis negotiis praeponantur,
Abbreviated transcription (Latin):
hoe frequẽti oraciom atq assidue lectioni te uãcare nõ permictũt. lec.
emim ommia michi solliate tractãcti. ueiit inmentẽ ut uixta morẽ anti-¬
quorũ qui de rerũ naturis et nomnũ atqz uerborũ ethimologus plura
conscripsere: ip̃e tibi aliquõ oposcuilum conderẽ. ĩ qͦ haberes scriptũ. nõ
solũ de rerũ naturis. et uerborũ proprietatib: sed eciã de mistica earũdẽ
rerũ significacõe. ut continuatĩ positã ĩuenires hystoricã ⁊ misticã sin

Expanded text:
hoc frequenti orationi atque assiduae lectioni te vacare non permihoc frequenti orationi atque assiduae lectioni te vacare non permienim omnia mihi sollicite tractanti venit in mentem ut juxta morem antiquorum qui de rerum naturis et nominum atque verborum etymologiis plura conscripsere, ipse tibi aliquod opusculum conderem in quo haberes scriptum non solum de rerum naturis et verborum proprietatibus, sed etiam de mystica earumdem rerum sig
Abbreviated transcription (Latin):
Dimio Reuerendissimo et cũ omni caritatis officio me¬
rito uenerando atqz colendo patri hemmoni episcopo. Ra¬
banus ĩbtilis seruorũ dei seruus ĩ xp̃o eternã optat salu¬
tem. Memor boni studu tui sc̃e pater quõd habiuisti ĩpue-¬
rili atq iuuenili etate ĩlitterarũ excertio et sacrarũ scripturarũ me¬
ditacõe. qͣndo mecũ legebas nõ solum diuinos libros ⁊ sc̃or patrũ sr̃ eos
cura absoluit. teqz in pastoralis cure officiũ sublimauit. cogitabam
quid tue sanctitati gratũ ⁊ utile ĩscribendo conficere possem. quo habe¬
res ob commemoracõem ĩ paucis breuiter annotatũ. quod ante ĩmul¬
torũ coditũ amplitudine. et facũda oratorũ locucõe disertũ copi
gisti. Neq enim michi ignotũ ẽ qualem ĩfestacõem habeas. nõ solum
apaganis qui tibi confines sũt. sed eciã apopłolor turbis q̃ ꝑ ĩsolẽciã
et improbitatẽ mor tue paternitati nõ paruã molestiã ingerũt. et ob

Expanded text:
Domino reverendissimo, et cum omni charitatis officio merito venerando atque colendo Patri HEMMONI episcopo, RABANUS, inutilis servorum Dei servus, in Christo aeternam optat salutem. Memor boni studii tui, sancte Pater, quod habuisti in puerili atque juvenili aetate in litterarum exercitio et sacrarum Scripturarum meditatione, quando mecum legebas non solum divinos libros et sanctorum Patrum super eos ecura absolvit, teque in pastoralis curae officium sublimavit, cogitabam, quid Tuae Sanctitati gratum et utile in scribendo conficere possem: quo haberes ob commemorationem in paucis breviter adnotatum quod ante in multorum codicum amplitudine et facunda oratorum locutione disertum copiose legisti. Neque enim mihi ignotum est qualem infestationem habeas, non solum a paganis qui tibi confines sunt, sed etiam a populorum turbis, quae per insolentiam et improbitatem morum Tuae Paternitati non parvam molestiam ingerunt, et ob
Abbreviated transcription (Latin):
ambiendo constringit. Sed armilla latius extendit᷑
cuculus rotundus fit. Sibule sunt quibus pectus fer̃ã¬
rum ornatur uel pallium tenetur abiris in humeris
seu cingulum in lumbis. Lumule sunt ornamẽta nulie¬
rum in luue similitudine hullule auree dependentes.
Specula sunt inquibz femine uultus suos intuentur
diccum autem speculum uel quod exsplendore reddat᷑.
uel quod ibi femine metuentes considerent speciem sui
uultus. et quicquid ornamenti deesse uiderint ad iciãt.
Perichelides sunt apud feminas crurum ornamenta
quihus gressus earum oruantur. D hactoriola uascri¬
la sunt in quibus odoramenta gestantur De
De Anulis

Expanded text:
ambiendo constringit; sed armilla latius extenditur, ambiendo constringit; sed armilla latius extenditur, circulus rotundus fit. Fibulae sunt quibus pectus feminarum ornatur, vel pallium tenetur a viris in humeris, seu cingulum in lumbis. Lunulae sunt ornamenta mulierum, in lunae similitudinem bullulae aureae dependentes. Specula sunt in quibus feminae vultus suos intuuntur. Dictum autem speculum vel quod ex splendore reddatur, vel quod ibi feminae intuentes considerent speciem sui vultus et, quidquid ornamenti deesse viderint, adiciant. Periscelides sunt apud feminas crurum ornamenta quibus gressus earum ornantur. Olfactoriola vascula sunt muliebria quibus odoramenta gestantur. De anulis
Abbreviated transcription (Latin):
tates uestes dicamus ut ip̃a ⁊ seginentatis dormis ⁊ par¬
iuila cums. Plerumqz autem et permonile omia orna¬
menta matronarum significantur quicquid illis mu¬
nere datur. Murena uulgo uocatur quod sailicet auri
metallo in uirgulis lentenscente quadam ordinis flexu¬
si catena contexitur in similitudinẽ murene serꝑ
que ad collum ornandum aptatur. Hec et interdũ auri
ataz argẽti teritur uirgulis Unde et in cantias dicatur
canticorum muremilas aureas faciemus tibi uermicula
cugento. In muremitis quippe scriptura sancta ostendi¬
tur qui auro spiritalium sensuum fulget interius ⁊ argẽ¬
to celestis eloqui nitet exteruis dexteras cõmunes cẽ
uirorum ac femmnarum quia utruisqz serus dextre st̃.
Armille aut proprie uirorum sunt collate uictorie
causa militibz ob armorum uirtutem unde ⁊ quõdã
uulgo iurile dicebantur. Ah intellectu autẽ circuli
armilla non discrepat quia ip̃a quoqz hoc ubi ponit

Expanded text:
tatas vestes dicamus, ut ipse, Et segmentatis dormisset partatas vestes dicamus, ut ipse, Et segmentatis dormisset parvula cunis. Plerumque autem et per monile omnia ornamenta matronarum significantur, quidquid illis munere datur. Muraena vulgo vocatur, quod scilicet auri metallo in virgulis lentescente quaedam ordinis flexuosi catena contexitur in similitudinem muraenae serpentis, quae ad collum ornandum aptatur. Haec et interdum auri atque argenti texitur virgulis. Unde et in Canticis dicitur canticorum: Muraenulas aureas faciemus tibi vermiculatas argento . In muraenulis quippe Scriptura sancta ostenditur, quae auro spiritalium sensuum fulget interius, et argento coelestis eloquii nitet exterius: dextras communes esse virorum ac feminarum, quia utriusque sexus dextrae sunt. Armillae autem proprie virorum sunt, collatae victoriae causa militibus ob armorum virtutem; unde et quondam vulgo viriolae dicebantur. Ab intellectu autem circuli armilla non disc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uinciant. Tenia autẽ uictarum extremitas dependẽs
diuersorum colorum. Item uicta est qua corona uiicit᷑
tena uõ extrema pars uitte que dependet corone. Discri¬
minalia capitis mulierum sunt uocat᷑ ex eo ꝙ caput car
a uiro discernant nam et discriminare dicitur. Acus st̃
quibus in feminis ornandorum crimum comꝑago retine
res ab aurium foraminb nuncupate quibus preciosa
graria lapidum dependent harum in gretia puelle uti¬
qz. aure pueri tantum dertera gerebant. Torques sũt
circuli aurei a collo ad pectus usoz pendentes Torques
uitem ⁊ bulle a uiris geruntur. a feminis uo monilia
et catelle dicte autem torques q sint torce ⁊ bulle ꝙ simi¬
les sint rotunditate bullis que in aqua uento in flãt.
monile ornamentũ ex gemiinis est quod solet ex femĩar
pendere collo dictum ã munere hoc etiam et serpentum
dicitur quia constat ex amforol quibusdã aureis gem¬

Expanded text:
quod vinciant. Taenia autem vittarum extremitas dependens quod vinciant. Taenia autem vittarum extremitas dependens diversorum colorum. Item vitta est, qua corona vincitur; taenia vero extrema pars vittae quae dependet coronae. Discriminalia capitis mulierum sunt, vocantur ex eo quod caput earum a viro discernant; nam et discriminare dividere dicitur. Acus sunt, quibus in feminis ornandorum crinium compago retineres ab aurium foraminibus nuncupatae, quibus pretiosa grana lapidum dependent: harum usus in Graecia, puellae utraque aure: pueri tantum dextera gerebant. Torques sunt circuli aurei a collo ad pectus usque pendentes. Torques autem et bullae a viris geruntur, a feminis vero monilia et catellae. Dictae autem torques, quod sint tortae: et bullae, quod similes sint rotunditate bullis, quae in aqua vento inflantur. Monile ornamentum ex gemmis est, quod solet ex feminarum pendere collo: dictum a munere. Hoc etiam et serpentum dicitur quia constat ex amphorulis quibusdam aureis, gem