comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& samariã. Sicut has: sic om̃ia regna
capiam. Ululate sculptilia in ierłm.
& samaria. Sicut enĩ fecisamariȩ &
idolis eiꝰ. sic faciam ierłm. ⁊ simula chriᷤᷤ
eus. Primũ sciendũ qͦd in hebraico ñ
habeat chalannȩ sed chalanno. Ultima
enĩ nominis huiꝰ littera non est ech ut
illi putauerunt: sed uau. quȩ licterȩ¬
solȩc int̃ se distant magnitud ine. Turris
aut̃ edificata ÷ in campo sennaar in quo
arabia autẽ ñ sennaar habet᷑ in hebrȩo
sed emath. quã sẏri usq hodie epypha¬
niam uocant. Ululare quoq sculptilia
in ierłm: de suo ad dider̃. Quodq supͣ
scriptum ÷ & si dixerint. ⁊ tu solus es pͥn¬
ceps: respondebit. non tuli regionẽ illã
& illã. sed tuli arabiam ⁊ damascũ & sa¬
mariã : hunc suggerit sensum. Cũ in qͥt
dixerint assẏrio qui captisunt. tu es pͥn¬
ceps om̃ium: ille adhuc infirmũ esse se
ones trans babylonẽ: nec dum meȩ sub¬

Expanded text:
et Samariam: sicut has tuli, sic omnia regna et Samariam: sicut has tuli, sic omnia regna capiam. Ululate sculptilia in Jerusalem, et Samaria; sicut enim feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris illius. Primum sciendum est quod in Hebraico non habet Chalane, sed CHALANNO . Ultima enim nominis hujus littera non est IOD, ut illi putaverunt, sed VAU, quae littersola inter se distant magnitudine. Turris autem aedificata est in campo Sennaar, in quo Arabia autem non habetur in Hebraeo, sed Emath, quam Syri usque hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque sculptilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Quodque supra scriptum est: Si dixerint ei, tu solus es princeps, respondebit, non tuli regionem illam, et illam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, hunc suggerit sensum: Cum inquit, dixerint Assyrio qui capti sunt, tu princeps es omnium, ille adhuc infirmum se esse ones trans Babylonem, necdum meae sub
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ erit cor eiꝰ. & ad internitionẽ gen¬
tium plurimarũ. Dicit enĩ. sunquid
non pͥncipes mei. simul reges sunt : Nun¬
qͥd non ut carcamis sic chalanno. Et
ut arfath sic emath: Nunqͥd ñ ut damaᷤᷤ¬
cus sic samaria: Quomꝰ inuenit manus
mea regna idoli: sic & simulachra eorũ
de ierłm ⁊ de samaria. Nunqͥd ñ sicut
feci samariȩ ⁊ idolis eiꝰ. sic faciam iery¬
salẽ ⁊ simulachris eius : Ponamꝰ in hoc
loco translationẽ lxx. quȩ ab hebraico
discordat in plurimis. Uȩ assyrus uirga
furoris mei ipse est: in manib eoꝵ ira
mea. in gentẽ iniquã mittam eũ. & po
pulo meo p̃cipiam ut faciat spolia &
p̃dam. & conculcet ciuitates. & ponat
eas in puluerẽ. Ipse autẽ ñsic cogitauit¬
& non ita arbitratus. ẽ: sed ut conterat
mens eius. ⁊ disꝑdat gentes plurimas.
Quodsi dixerint ei. tu solus es princeps:
respondebit. Non tuli regionẽ quȩ . ẽ.
suꝑ babylonẽ & chalannȩ: ubi turris
ȩdificata : Tuli aut̃ arabiã & damascũ.

Expanded text:
em gentium non paucarum. Dicet enim: Numquid non principes mei simul reges suet? numquid non ut Charchamis, sic Chalano? et ut Arphad, sic Emath? numquid non ut Damascus, sic Samaria? Quomodo invenit manus mea regna idoli, sic et simulacra eorum de Jerusalem et de Samaria. Numquid non sicut feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem, et simulacris ejus? Ponamus in hoc loco translationem LXX, qui ab Hebraico discordat in plurimis. LXX: Vae Assyriis: virga furoris mei ipse est in manibus eorum, iram meam in gentem iniquam mito meo praecipiam, ut faciat spolia, et praedam, et conculcet civitates, et ponat eas in pulverem: ipse autem non sic cogitavit, et non ita arbitratus est; sed ut conterat, mens ejus, et disperdat gentes plurimas. Quod si dixerint ei: Tu solus es princeps, respondebit: Non tuli regionem quae est supra Babylonem, et Chalane, ubi turris aedificata est. Tuli autem Arabiam, et Damascum,
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ & semis tribus sub eo captȩ sunt.
& reliquȩ sub ezechia qͥ achat succes¬
sit in regnũ. Sequens ꝓphecia cont᷑ assy¬
rios scribit᷑. Uae assur uirga furoris mei.
& bacculus ipse. ẽ. in manũ eorũ indig¬
natiomea: ad gentẽ fallacẽ mittã eũ
& contia popłm furoris mei mandabo illi:

Expanded text:
duae et semis tribus sub eo captae sunt, duae et semis tribus sub eo captae sunt, et reliquae sub Ezechia, qui Achaz successit in regnum . Sequens Prophetia, contra Assyrios scribitur. Vae Assur, virga furoris mei, et baculus ipse est, in manu eorum indignatio mea. Ad gentem fallacem mittam eum, et contra populum furoris mei mandab
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ in ore tuo un corde tuo. ⁊ in alio
loco regnũ dĩ intra uos. ẽ: sic hereticoꝵ
calamitas. de longe ueniet. Multo enĩ¬
est temꝑe p̃parata. Ad quẽ confugienT.
cũ fictum habeant dm̃: Cui tradent glo¬
riã suã cũ simulata sint om̃ia : nec põte¬
rint euadere uinculũ quo plurimos li¬
gauerunt. Unde &e in uisione uallis syon.
quȩ dĩ altitudine derelicta. heretica
humilitate decepta. ẽ: dicit᷑ de magi¬
stris falsi nominis scientiȩ. Om̃s princi¬
pes tui fugerunt: ⁊ qui capti st̃. dure
ligatist̃. Quodq cũ singulis int̃fectis
cadant: & in aliorũ nece ipsi pereant.
Et cũ multa paciant᷑ diesq uisitatio¬
nis aduenerit: nonsit finis eorũ inte¬
ritus. sed semꝑ sibi impendentẽ manũ
dñi ꝑtremescant. Hucusq contͣ decem
& duas tribus. id ÷ contra samariã &¬
ierłm dĩ cõminatio est. quȩ regnante
adhuc achar cȩpit in popło: de quib

Expanded text:
verbum in ore tuo, et in corde tuo ; et in alio verbum in ore tuo, et in corde tuo ; et in alio loco: Regnum Dei intra vos est ; sic haereticorum calamitas de longe veniet, multo eis tempore praeparata. Ad quem confugient, cum fictum habeant Deum? Cui tradent gloriam suam, cum simulata sint omnia? Nec poterunt evadere vinculum, quo plurimos ligaverunt. Unde et in visione vallis Sion, quae Dei altitudine derelicta, et haeretica humilitate decepta est, dicitur de magistris falsi nominis scientiae: Omnes principes tui fugerunt, et qui capti sunt, dure ligati sunt : quodque cum singulis interfectis cadant, et in aliorum nece ipsi pereant, et cum multa patiantur, diesque visitationis advenerit, non sit finis eorum interitus: sed semper sibi impendentem manum Domini pertremiscant. Hucusque contra decem et duas tribus, id est, contra Samariaem, Dei comminatio est, quae regnante adhuc Achaz, coepit in populo: de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
lem terrã ducat assirius. ne corruatis in
p̃lio. & ad extremũ sicut insuꝑioribus
contra samariã crebro dixerat. in om̃ib
his non ÷ aduersus furor eiꝰ sed adhuc
manus eiꝰ excelsa: etiã contra iudã lo¬
quit᷑. qđ non sit finis mali eorũ extre
eos gladius ꝑsequat᷑. luxta anagogen om¬
nis hereticus scribit iniquitatẽ: ut pau¬
peres & humiles popłi decipiat. uiduaᷤᷤ
& pupillos diripiat. Qui enĩ diues. ẽ. de
quo legimꝰ redemptio animȩ uiri ꝓpͥe
diuitiȩ pauꝑ autẽ non sustinet cõmina¬
tionẽ: non cito ab eis capitur. Et qui
scandalizatur. Uidua quoq quȩ uirum
ꝑdiderit dm̃ &pupillus qͥ patrẽ amise¬
rit creatorẽ: de quo scriptum. ẽ. dm̃ qͥ
te genuit reliquisti. ⁊ oblitus es dĩ nu¬
tritoris tui. facile supplantant᷑. Quid
igit᷑ facient indie iudicii. cũ tantos de¬
ceꝑint. ⁊ calamitatis de longe uenientis:
Sicut enĩ ad iustũ uirũ dicit᷑ prope est

Expanded text:
lem terram ducat Assyrius, ne corruatis in lem terram ducat Assyrius, ne corruatis in praelio . Et ad extremum sicut in superioribus contra Samariam crebro dixerat: In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta, etiam contra Judam loquitur, quod non sit finis mali  Al. malitieos gladius persequatur. Juxta anagogen, omnis haereticus scribit iniquitatem, ut pauperes et humiles populi decipiat, viduas et pupillos diripiat. Qui enim dives est, de quo legimus: Redemptio animae viri propriae divitiae , non sustinet comminationem, non cito ab eis capitur. Pauper scandalizatur. Vidua quoque, quae virum perdiderit Deum, et pupillus qui patrem amiserit Creatorem, de quo scriptum est: Deum, qui te genuit, dereliquisti, et oblitus es Dei nutritoris tui , facile supplantantur. Quid igitur facient in die judicii, cum tantos deceperint, et calamitatis de longe venientis? Sicut enim ad justum virum dicitur, Prope est
Abbreviated transcription (Latin):
cadatis. Suꝑ omĩb his non ÷ aduersus
furor eiꝰ. sed adhuc manus eiꝰ extenta.
Hȩc pleriq adhuc contire decẽ tribus
dici arbitrant᷑. quȩ habitant in sama¬
ria: quod ad priora scelera etiã ista socia
qđ aduersũ legem dĩ iniquas scripserins
leges. & traditionib sius sub uerterint ui¬
dicii ueritatẽ. Deo enĩ dicente. honora
patrẽ tuũ ⁊ matrẽ: illi econtrario monu¬
erunt filios parentib dicere. donũ qͦd¬
patrẽ & matrẽ. & cȩtera his similia. Prop¬
terea aut̃ scripserunt leges pessimas ut
opprimerent pauꝑes & humiles popłi:
ut p̃das agerent de uidius. & pupillos
diriꝑent. Qui in terrogant᷑ quid facturi
sint. cũ uel captiuitatis uł iudicii dies
aduenerit: & calamitatis de longe ueni¬
entis. quȩ multo temꝑe ante p̃dicta :
Ad cuiꝰ inquit fugietis auxiliũ. cũ offende¬
ritis dm̃ qui uerus auxiliator est. & ubr
relinquetis głam ur̃am: Non enĩ ꝓderunł
diuitiȩ in die furoris. ne uinctos in hosti¬

Expanded text:
omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Haec plerique adhuc contra decem tribus dici arbitrantur, quae habitabant in Samaria, quod ad priora scelera etiam ista sociarquod adversum legem Dei iniquas scripserint leges, et traditionibus suis subverterint judicii veritatem. Deo enim dicente: Honora patrem tuum, et matrem : illi e contrario monuerunt filios parentibus dicere: Donum quodpatrem, et matrem , et caetera his similia. Propterea autem scripserunt leges pessimas, ut opprimerent pauperes et humiles populi, ut praedas agerent de viduis, et pupillos diriperent. Qui interrogantur quid facturi sint, cum vel captivitatis, vel judicii dies advenerit, et calamitatis de longe venientis, quae multo tempore ante praedicta est. Ad cujus, inquit, fugietis auxilium, cum offenderitis Deum, qui verus auxiliator est, et ubi derelinquetis gloriam vestram? Non enim proderunt divitiae in die furoris, ne vinctos in hosti
Abbreviated transcription (Latin):
rantur. inuoluent᷑ fumi suꝑbia. Ad
eorũ penam contremesc&e om̃is humus.
& decepti popłi ȩternis tradent᷑ ardori¬
bus: quia turpis lucri gr̃a. nesuis quidẽ
parcunt. sed certatim deceptis poplis
p̃das agunt: relinquentes bona. & pes¬
simis immorantes. Cumq semꝑ sinistrrr
inueniunt. tam̃ sus nunquã saciat᷑ erro¬
rib uorantes carnẽ brachii sui. & aduer¬
sus eccłiam pari studio dimicantes.
Propt̃ luxurias & uoluptates & lucra.
de popłis int̾ se habent discordiam. ut
de una heresi duȩ fiant: & rursũ ipsȩ
diuidant᷑ in partes: ut ꝓprios abdũ¬
cant greges. & deuorent domos uidu¬
arum. & mulierũ peccatriciũ semꝑ dis¬
centiũ. inunquã ad scientiã ueritatis
ꝑuenientiũ. In om̃ib his non auerti¬
tur furor dñi consumens uitia. atque
subuertens: sed quantũ illi ꝓficiunt
ad peccandũ. tanto iste ampliꝰ manum
leges iniquas. ⁊scribentes iniustitiam
scripser̃. ut oppͥmerent iniudicio pau¬

Expanded text:
nvolventur fumi superbia. Ad eorum poenam contremiscet omnis humus, et decepti populi aeternis tradentur ardoribus, quia turpis lucri gratia, ne suis quidem parcunt, sed certatim de deceptis populis praedas agunt, relinquentes bona, et in pessimis immorantes. Cumque semper sinistra inveniant, tamen suis numquam satiantur erroribus, vorantes carnem brachii sui, et adversum Ecclesiam pari studio dimicantes. Propter luxuriam, et voluptates, et lucra de populis inter se habent discordiam, ut de una haeresi duae fiant, et rursum ipsae dividantur in partes, ut proprios abducant greges et devorent domos viduarum, et mulierum peccatricum, semper discentium, et numquam ad scientiam veritatis pervenientium . In omnibus his non avertetur furor Domini, consumens vitia, atque subvertens; sed quanto illi proficiunt ad peccandum, tanto iste amplius manumleges iniquas, et scribentes injustitiam scripserunt, ut opprimerent in judicio pau
Abbreviated transcription (Latin):
dirigente. nr̃m elabim᷑ in pelagus : dicente
te uirgo xp̃ eustochiũ. aquatuor uentis cę¬
li ueni sp̃s. ⁊ mortua ossa uiuifica: ut quȩ
iacebantur in terrę puluere. spirante dño
cidit in isrł: & sciet popłs om̃is ephrau
& habitantes samariã in suꝑbia & magni¬
tudine cordis dicentes. Lateres cȩcidert̃
sed quadris lapidib aedificabimꝰ. Si como¬
ros succider̃ sed cedros immutabimꝰ. Et
eleuabit dñs hostes rasin suꝑ eũ. ⁊ inimicoᷤᷤ
eius in tumultũ uercet:. syriam ab oriente.
& philistum ab occidente. ⁊ deuorabunt
isrł toto ore. In om̃ib his non ÷ au̾sus furor

Expanded text:
e cursum dirigente nostrum, elabitur in pelagus, dicente te, virgo Christi Eustochium: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et mortua ossa vivifica : ut quae jacebant in terrae pulvere, spirante Domino, populus omnis Ephraim et habitantes Samariam, in superbia et magnitudine cordis, dicentes: Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus: sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus. Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, et inimicos ejus in tumultum vertet, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, et devorabunt Israel toto ore. In omnibus his non est aversus furor
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus in humeris eius. ẽ. Hoc ipsũ &
adhereticos referri pocest. qđ postquã
ecclesiastica doctrina illuxerit. ⁊ om̃s
eorũ dĩscipulȩ patuerint: tunc ad tan¬
tam ueniant solitudinẽ. ut de saltu &
infructuosis arboribus ⁊ innumerabili
eius multitudine quã heretica frau¬
de deceperant: iuix pauci resideant
qui eius sequant᷑ errorẽ. Pro eo quod
nos uertinus. mittet dñs in pinguibus
eus tenuitatẽ: lxx. transtuler̃ mittet

Expanded text:
cipatus in humeris ejus est. Hoc ipsum et ad haereticos referri potest: quod postquam Ecclesiastica doctrina illuxerit, et omnes eorum decipulae patuerint, tunc ad tantam veniant solitudinem, ut de saltu et infructuosis arboribus et innumerabili eorum multitudine, quam haeretica fraude deceperant, vix pauci resideant qui eorum sequantur errorem. Pro eo quod nos vertimus, mittet Dominus in pinguibus ejus tenuitatem, LXX t
Abbreviated transcription (Latin):
tegenda. & arcenda parua animilia.
Et post caput ⁊ caudã. incuruantem
iungit & deprauantẽ: qđ legis p̃cepta
subuertant. & rectam deprauent uiã.
Longeuũ quoq qui caput. ẽ. & pseudo¬
ꝓpħam qui in cauda ponit᷑ disꝑdit:
& magistro ᷤ parit̃ & discipłos. Alios qͥ
propt̃ munera laudant peccatores .
alios qͥ laudati sua mala nonsentiunt.
nec agunt ꝑęnitentiã. Propt̃ hoc in ui
patrẽ uł dñm uerũ ꝑdider̃: non im¬
petrabunt miscdiam. Omĩs enĩ hereci¬
cus hẏpocrita ÷. aliud agens & aliud
simulans: & quicqͥd loquit᷑ licet uide¬
atur esse sapientia. tam̃ stultitia. ẽ.
Propt̃ hȩc extendit manũ suã ad pu¬
niendũ. & om̃s impietatis eoꝵ spinas

Expanded text:
rotegenda, et ad arcenda parva animalia. rotegenda, et ad arcenda parva animalia. Et post caput, et caudam incurvantem jungit et depravantem, quod legis praecepta subvertant, et rectam depravent viam. Longaevum quoque, quia caput est, et pseudoprophetam qui in cauda ponitur, disperdet, et magistros pariter, et discipulos; alios qui propter munera laudant peccatores: alios qui laudati sua mala non sentiunt, nec agunt poenitentiam. Propter hoc in juPatrem vel Dominum verum perdiderunt, non impetrabunt misericordiam. Omnis enim haereticus hypocrita est, aliud agens, et aliud simulans, et quidquid loquitur, licet videatur esse sapientia, tamen stultitia est. Propter haec extendit manum suam ad puniendum, et omnes impietates eorum, quas
Abbreviated transcription (Latin):
uorabit in circuitũ collium om̃ia.
Unde ⁊ adiram dñi terra contremuit.
& popłs. ignis factus. ẽ. pabulũ: quia
tanta fuit in eo crudelitas. ut ne ca¬
rissimo quidẽ germanitatis nomini
parceret᷑ sed dexterã deserens atque
contemuens. saturaret᷑ in his quae
sinistra erant: dum uoluptatũ ⁊ maloꝵ
patitur famen. & semꝑ cupit malis peio¬
ra sociare. Ipse quoq manasses ⁊ ephra¬
im. qͥ de uno natisunt utero ⁊ de eodẽ
parente generati. in tantã rabiem ꝓ¬
ruperunt: ut hostili int̃ se odio dissi¬
derent. Legamus regum & parali pome¬
non uolumina. ⁊ inueniemꝰ samariȩ
int̾ se bella ciuilia. dum alii pro alus
regib dimicant: & quomͦ suis regibus
interfectis. in uidȩ expugnatione con¬
cordent. Scđm tropologiam. auferet
dñs caput & caudã. maiorẽ pariter &
minorẽ. caudãq appellans: non homi¬
nes sed ium̃ta hereti cos. ẽẽ. demonstrat.
quȩ hoc menbro utunt᷑ ad stercora ꝓ¬

Expanded text:
vorabit in circuitu collium omnia. vorabit in circuitu collium omnia. Unde et ad iram Domini terra contremuit, et populus ignis factus est pabulum, quia tanta fuit in eo crudelitas, ut ne charissimo quidem germanitatis nomini parceret, sed dextram deserens atque contemnens, saturaretur in his quae sinistra erant: dum voluptatum, et malorum patitur famem, et semper cupit malis pejora sociare. Ipsi quoque Manasses, et Ephraim, qui de uno nati sunt utero, et de eodem parente generati, in tantam rabiem proruperunt, ut hostili odio inter se dissiderent. Legamus Regum et Paralipomenon volumina, et inveniemus Samariae inter se bella civilia, dum alii pro aliis regibus dimicant, et quomodo suis regibus interfectis, in Judae expugnationem concordent. Secundum tropologiam, auferet Dominus caput et caudam, majorem pariter ac minorem. Caudam appellans, non homines, sed jumenta, haereticos esse demonstrat, quae hoc membro utuntur ad stercora p
Abbreviated transcription (Latin):
p̃citabunt᷑ in mortẽ. Unde ⁊ supra
legimus. Popłs m̃s qui beatũ te di¬
cunt. seducunt te: & semitas pedũ
tuorũ supplantant. In tali popło.
nullius ꝑsonȩ miserebit᷑ ds̃: ñ pu¬
pilli. ñ uiduȩ: quia om̃is hẏpochri¬
ta est. aliud simulans & aliud agens.
ꝓmittens castitatẽ. & uiuens luxu¬
riose: p̃ferens pauꝑtatẽ. & replens
marsuppiũ. Unde iungens dicit :
& unuersũ os locutũ est stultitiam.
Propt̃ hȩc om̃ia dñs ñ cessat irasci:
sed adhuc ad ꝑcutiendũ eleuat ma¬
nũ. Et quia ista fecerunt. succendit᷑
quasi ignis impietas: ut non cultũ
agrũ sed uepres ⁊ spinas deuoret.
ne frugiferas arbores. sed infruccu¬
osum saltũ in quo habitant bestiae.
sapiens flãma consumat. Quã obrem
dicit᷑ quod densitas saltus igne sup¬
altitudo conuoluat᷑. Ome enĩ quod
excelsum ÷ & in sublime consurgens.
suꝑbũ appellari potest. Ero qͦ nescio
quid uolentes. lxx. transtuler̃: & de¬

Expanded text:
praecipitabuntur in mortem. Unde et supra praecipitabuntur in mortem. Unde et supra legimus: Populus meus, qui beatum te dicunt, seducunt te, et semitas pedum tuorum supplantant . In tali populo nullius personae miserebitur Deus: non pupilli, non viduae, quia omnis hypocrita est, aliud simulans, et aliud agens: promittens castitatem, et vivens luxuriose: praeferens paupertatem, et replens marsupium. Unde jungit, et dicit: Et universum os locutum est stultitiam. Propter haec omnia Dominus non cessat irasci, sed adhuc ad percutiendum elevat manum. Et quia ista fecerunt, succendetur quasi ignis impietas, ut non cultum agrum, sed vepres et spinas devoret, nec frugiferas arbores, sed infructuosum saltum, in quo habitant bestiae, rapiens flamma consumat Quam ob rem dicitur quod densitas saltus igne supaltitudine convolvatur. Omne enim quod excelsum est, et in sublime consurgens, superbum appellari potest. Pro quo nescio quid volentes LXX transtulerunt: et de
Abbreviated transcription (Latin):
im. & ephraim manassen: simul ipsi con¬
tra uidam. In om̃ib his non ÷ auersus
furor eius: sed adhuc manus illiꝰ extenta.
Non solum dñs hostes rasin eleuabit con¬
tra eũ. ⁊ inimicos eiꝰ uertet in tumultum.
sỹriam aboriente. ⁊ philistum ab occiden¬
te ut deuorent isrł in toto ore : sed
quia non ÷ reuersus ad ꝑcutientem se.
nec requisiuit dnm exercituũ. extendit
manũ ad ꝑcutiendũ. ut disꝑdat de¬
isrł caput & caudã. incuruantẽ & depͣ¬
uantẽ. eum uid elic&& qui recta ꝑuertat.
Quis sit autẽ caput ipse interp̃tatus. ẽ.
longeuus & honorabilis. Et quis sit cau¬
da. propħa inquit qui docet m̃datiũ:
id est pseudo ꝓpha. Dixit de principi¬
bus. nunc optimatib uingit & popłm:
quod ⁊ magistri. & discipłi. & eruditi.
& uulgus indoctũ pariter pereant.
Qui enĩ beatũ dicebant popłm. sedu¬
ctores sunt. & qͥ beati appellabantur.
non ꝓpt̃ uirtutẽ sed ꝓpt̃ munera :

Expanded text:
im, et Ephraim Manassen, simul ipsi conim, et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Judam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Non solum Dominus hostes Rasin elevabit contra eum, et inimicos ejus vertet in tumultum, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, ut devorent Israel toto ore: sed quia non est reversus ad percutientem se, nec requisivit Dominum exercituum, extendet manum ad percutienduIsrael caput, et caudam incurvantem et depravantem, eum videlicet, qui recta pervertit . Qui sit autem caput, ipse interpretatus est, longaevus et honorabilis. Et qui sit cauda, Propheta, inquit, qui docet mendacium, id est, pseudopropheta. Dixit de principibus, nunc optimatibus jungit et populum, quod et magistri et discipuli, et eruditi, t vulgus indoctum pariter pareant. Qui enim beatum dicebant populum, seductores sunt; et qui beati appellabantur, non propter virtutem, sed propter munera,
Abbreviated transcription (Latin):
pistis & disꝑdet dñs ab isrł caput ⁊ cau¬
dam: incuruantẽ & deprauantẽ in die
una. Longeuus & honorabilis ipse est¬
I capiit: & ꝓpħa docens mendaciũ. ipse est
Icauda. & erunt qui beatũ dicunt popłm
Iistum. seducentes: ⁊ qui beati dicuntur
p̃cipitati. Propt̃ hoc suꝑ adolescentulis
euis ñ lȩtabitur dñs. & pupillorũ illius
& uiduarũ non miserebitur: quia om̃is¬
hypochrita est & nequã: ⁊ uniuersũ os
locutũ .ẽ. stultitiã. In om̃ib his non est
auersus furor eius: sed adhuc manus
eiꝰ extenta. Succensa. ẽ. enĩ quasi ignis
impietas: ueprẽ ⁊spinam uorabit ⁊ suc¬
cendetur indensitate saltus: ⁊ conuol¬
uetur suꝑbia fumi. In ira dñi exercituũ
contremuit terra: & erit popłs quasi es¬
ca ignis. Uir fr̃i suo non parcet. & decli¬
nabit addexteram ⁊ esuriet: & comed&
ad sinistram & ñ saturabit᷑. Unusquisq
carnẽ brachii sui uorabit manasses ephra¬

Expanded text:
pistis . Et disperdet Dominus ab Israel caput et caupistis . Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam incurvantem et depravantem in die una. Longaevus et honorabilis, ipse est caput; et Propheta docens mendacium, ipse est cauda. Et erunt qui beatum dicunt populum istum, seducentes, et qui beati dicuntur, praecipitati. Propter hoc super adolescentulis ejus non laetabitur Dominus, et pupillorum illius et viduarum non miserebituruniversum os locutum est stultitiam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Succensa est enim quasi ignis impietas: veprem et spinam vorabit, et succendetur in densitate saltus, et convolvetur in superbia fumi. In ira Domini exercituum contremuit terra, et erit populus quasi esca ignis. Vir fratri suo non parcet, et declinabit ad dextram, et esuriet, et comedet ad sinistram, et non saturabitur: unusquisque carnem brachii sui vorabit. Manasses Ephra
Abbreviated transcription (Latin):
uertatur contra eũ. & om̃s amici eius con¬
tra illũ dimicent: & tam ab oriente quã
aboccidente expugnetur. ⁊ deuoraturi
sint isrł toto ore. Pro quib interp̃tatist̃
lxx. edificemꝰ nobis turrem. & allidet ds̃
qui consurgunt contra montẽ syon: et
mimicos illiꝰ dissipabit. Cupiunt enim &¬
ipsi insimilitudinẽ templi dĩ ȩdificare sibi
templũ insamaria. Sed quãuis mouerinNT
pedes ab oriente & dixerint. uenite ȩdifi¬
cemus turrẽ & faciamꝰ nobis nom̃ antequã
disꝑgamur dño impugnante soluetur. &
dissipabit᷑ consensus eorũ. & linguȩ cont᷑
se inuicem diuident᷑. ne consentientes sib¬
peiores fiant: sed ase inuicẽ destruantur.
Cumq ita ꝑcussi sint & abhostib deuora¬
ti. tamen ñ reuertunt᷑ ad dñm. sed adhuc
manus illiꝰ ad ꝑcutiendum parata ÷. iux¬
ta illud qͦd legimus in ieremia. Sine cau¬
sa ꝑcussi filios ur̃os: disciplinã non rece¬

Expanded text:
vertatur contra eum et omnes inimici ejus advvertatur contra eum et omnes inimici ejus adversum illum dimicent, et tam ab Oriente, quam ab Occidente expugnetur, et devoraturi sint Israelem toto ore. Pro quibus interpretati sunt LXX: Et aedificemus nobis turrim: et allidet Deus qui consurgunt contra montem Sion, et inimicos illius dissipabit. Cupiunt enim et in similitudinem Templi Dei, aedificare sibi templum in Samaria; sed quamvis moverint pedes ab Oriente, et dixerint: Venite, aedificemus turrim, et faciamus nobis nomen antequam dispergamur : Domino impugnante solvetur, et dissipabitur consensus eorum, et linguae eorum contra se invicem dividentur, ne consentientes pejores fiant, sed a se invicem destruantur. Cumque ita percussi sint, et ab hostibus devorati, tamen non revertentur ad Dominum: sed adhuc manus illius ad percutiendum parata est, juxta illud quod legimus in Jeremia: Sine causa percussi filios vestros: disciplinam non rece
Abbreviated transcription (Latin):
ad isrł hoc est ad gentiũ popłm: quos
& apłs appellari dicit isrł. Alii uero
ita. uerbũ suũ misit dñs ad eccłiam.
quȩ priorem popłm supplantauit: ⁊
cecidit in isrł hoc ÷ in hereticos qͥ dm̃
uidere se iactant. Scient itaq princi
pes eorũ & om̃s qͥ habitant in samaria¬
hoc ÷ qui dĩ legem custodire se dicunt & in
ubertate esse uirtutũ. & fructus afferre ui¬
stitiȩ hoc enĩ interp̃tatur epbram: qui in
suꝑbia cordis sui despiciunt ȩecłiam. ⁊ sim¬
plicitatem eius arbitrantes imperitiã: di¬
cunt. ro lateribus illius quadris lapidib
atq fortissimis ȩdificabimꝰ eedias nr̃as. &
ꝓ infructuosis arboribus citoq perituris:
cedros sublimissimas extruemꝰ. quas con¬
teret dñs. & quas iustus sub ꝑsona impu
uidisse se narrat. & non inuentũ locũ earũ.
Dicit gͦ dñs qͦd rasin qui interp̃tat᷑ sapien¬
tia secularis. cuiꝰ ephraim utebat᷑ auxilio

Expanded text:
ad Israel, hoc est, ad gentium populum, quos ad Israel, hoc est, ad gentium populum, quos et Apostolus appellari dicit Israel . Alii vero ita: Verbum suum misit Dominus ad Ecclesiam, quae priorem populum supplantavit, et cecidit in Israel, hoc est, in haereticos, qui Deum videre se jactant. Sciant itaque pripes eorum, et omnes qui habitant in Samariahoc est, qui Dei legem custodire se dicunt, et in ubertate esse virtutum, et fructus afferre justitiae hoc enim interpretatur Ephraim, qui in superbia cordis sui despiciunt Ecclesiam, et simplicitatem ejus arbitrantes imperitiam, dicunt: pro lateribus illius, quadris lapidibus atque fortissimis aedificabimus Ecclesias nostras, et pro infructuosis arboribus citoque perituris, cedros sublimissimas exstruemus, quas conteret Dominus, et quas justus sub persona impii vidisse se narrat, et non inventum locum earum . Dicit ergo Dominus, quod Rasin, qui interpretatur sapientia saecularis, cujus Ephraim utebatur auxilio,
Abbreviated transcription (Latin):
quadro lapide edificentꝰ nobis domũ.
Illoꝵ sichomoris que ligna sunt uilia
bostili incursione succisis: nos imꝑiũ
nr̃m cedris extruamꝰ quȩ inputrib¬
les sut regnum significent sempit̃nũ.
Sciat gͦ hoc populus om̃is ephraim
& habitantes samariã. qͦd sẏrus qui
nunc ei auxilio . ẽ. in hostẽ transeat .
uł certe contͣ ipsũ syrũ subita aduer¬
sariorũ bella consurgent. & om̃s uer¬
tantur in tumultũ: ita ut contͣ israel
syria ab oriente. ⁊ philistum hoc est
palestini ab occidente moueant᷑: et
simul deuorent israelem. Cumq hoc
fecerint nichilominꝰ manus mea ex¬
tenta siue excelsa . ẽ. suꝑ isrb &e eos fe¬
rire non cessat. cęsiq a dño non reuer¬
tentur ad ꝑcutientẽ se: nec dñm quȩ¬
rent exercituũ. uitulos aureos ad o¬
rantes ꝓdõ. luxta anagogen hunc lo¬
cum nr̃i ita edisserunt misit ds̃ filiũ
suũ ad ia cob. hoc ÷ ad udȩos: iuenit

Expanded text:
quadro lapide aedificemus nobis domum. quadro lapide aedificemus nobis domum. Illorum sycomoris, quae ligna sunt vilia, hostili incursione succisis, nos imperium nostrum cedris exstruemus, quae imputribiles sunt, ut regnum significent sempiternum. Sciat ergo hoc populus omnis Ephraim et habitantes Samariam, quod Syrus qui nunc ei auxilio est, in hostem transeat. Vel certe contra ipsum Syrum, subita adversariorum bella consurgant, et omnes vertantur in tumultum: ita ut contra Israel Syria ab Oriente, et Philisthiim, hoc est, Palaestini ab Occidente moveantur: et simul devorent Israelem. Cumque haec fecerint, nihilominus manus mea extenta, sive excelsa est super Israel, et eos ferire non cessat. Caesique a Deo non revertentur ad percutientem se, nec Dominum quaerent exercituum, vitulos aureos adorantes pro Deo. Juxta anagogen hunc locum nostri ita edisserunt: Misit Deus Filium suum ad Jacob, hoc est, ad Judaeos: et venit
Abbreviated transcription (Latin):
deleth. beth. & res: ꝓ locorũ qualita¬
te. si legatur dabar uerbũ significat.
deber. mortẽ & pestilentiã. Quã ob
causam pleriq sermonis ambiguita¬
te decepti: non uerbũ dicunt missũ
esse sed mortẽ. Misit gͦ dñs uerbum
in ia cob cecidit in isrł. Regnare uo¬
luit uidã ut iacob ꝓphetat in gene¬
si : usrł hoc est decem tribus sibi im¬
perium uindicarunt. De quib dic¬
tum ÷. ipsi regnauer̃ & non per me.
lmperii gͦ dignitas. quȩ in unctione
samuelis post abiectum saul cȩꝑat
in dauid: missa in ia cob hoc ÷ in duo¬
decim tribus quȩ iacob olim uoca¬
bantur. cęcidit in isrł. non ut lxx.
transtulerunt. uenit cȩcidit in impiis.
qđ staturũ ad scõs directũ erat. Scice
igit᷑ popłs ephraim ⁊ habitantes sama¬
riam. qui ꝓpt̃ multitudinẽ eriguntur¬
in suꝑbiam. ⁊ dicunt paruũ esse reg¬
num uidȩ: & nr̃i comꝑatione ulissimũ.
ltaq illis ruentib quasi laterib nos

Expanded text:
DALETH, BETH, et RES, pro locorum qualitaDALETH, BETH, et RES, pro locorum qualitate, si legatur DABAR, verbum significat, si DEBER, mortem et pestilentiam. Quam ob causam plerique sermonis ambiguitate decepti, non verbum dicunt missum esse, sed mortem. Misit ergo Dominus verbum in Jacob, et cecidit in Israel. Regnare voluit Judam, ut Jacob prophetat in Genesi : et Israel, hoc est, decem tribus sibi imperium vindicarunt, de quibus dictum est: Ipsi regnaverunt, et non per me . Imperii ergo dignitas, quae in unctione Samuelis post abjectum Saul coeperat in David, missa in Jacob, hoc est, in duodecim tribus, quae Jacob olim vocabantur, cecidit in Israel: non ut LXX transtulerunt, venit: cecidit enim in impiis: quod statutum ad sanctos directum erat. Sciet igitur populus Ephraim et habitantes Samariamin superbiam, et dicunt: Parvum est regnum Judae, et nostri comparatione vilissimum. Itaque illis ruentibus quasi lateribus, nos
Abbreviated transcription (Latin):
oriȩ regis iuida. ascenderit rasin rex sẏri¬
ae. & faceȩ filius romeliȩ rex isrł inierłm
ut expugnarent eã: & quod missus sit
isaias ꝓpħa in occursũ achat cũ iasub
filio suo ut ei diceret ne timeret. & cor
illius ne formidaret ad uob caudis stici¬
num fumigantiũ. eo qͦd in ipsis esset
sẏriȩ & isrł imꝑium finiendũ. Quo ñ
credente ꝓpt̃ rei magnitudinẽ & p̃sens
periculũ: iubetur ut sibi postul& sig¬
nã. Et quia idolatres hoc quoq facere
noluit: ꝓptẽa dñs nequaquã ipse regi
sed domui dauid dat signũ filii sui de
uirgine nascituri. Ad cuius inuocatio¬
nem sint de umminente ꝑiculo liberati:
& cetera quȩ usq ad p̃sentem locũ int̾¬
pretati sumus. Multis gͦ misteriis in
medio positis: nunc reuertit᷑ ad id qͦd
cȩperat. & euersionẽ rasin & ephraim
hoc est syrie & samarie uaticinatur.
Uerbũ inquiens misit dñs in ia cob ⁊ ce¬
cidit in isrł. Apud hebreos dabar. qͦd
ꝑtres literas scribitur consonantes.

Expanded text:
da, ascenderit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae rex Israel in Jerusalem, ut expugnarent eam. Et quod missus sit saias propheta in occursum Achaz cum Jasub filio suo, ut ei diceret, ne timeret, et cor illius ne formidaret a duabus caudis titionum fumigantium, eo quod in ipsis esset Syriae et Israel imperium finiendum. Quo non credente propter rei magnitudinem et praesens periculum, jubetur ut sibi postulet signum. Et quia idololatra erat, hoc quoque facere noluit: propterea Dominus nequaquam ipsi regi, sed domui David dat signum filii sui de Virgine nascituri, ad cujus invocationem sint de imminenti periculo liberandi, et caetera quae usque ad praesentem locum interpretati sumus. Multis ergo mysteriis in medio positis, nunc revertitur ad id quod coeperat, et eversionem Rasin et Ephraim, hoc est, Syriae et Samariae vaticinatur: Verbum, inquiens, misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel. Apud Hebraeos DABAR , quod per tres litteras scribitur consonantes
Abbreviated transcription (Latin):
pulũ de qͦ supra dictũ ÷ &erit desertũ in
chermel. ⁊ chermel in saltũ reputabitur.
& saron eandẽ habere intelligentiã scrip¬
tura dicente. factus saron sic̃ desertũ.
Om̃is gͥ candor cultus dĩ. & circuncisioniᷤ
scientia ⁊ loca uberrima atq campestri¬
a quȩ appellant᷑ saron. ꝓ quib sĩmachꝰ
in terp̃tatus. ẽ. campos dabunt᷑ desertȩ
quondã eccłȩ : & habitatores illius uide¬
bunt głam dñi. & decorẽ siue altitudinẽ

Expanded text:
pulum, de quo supra dictum est: Et erit desertum in pulum, de quo supra dictum est: Et erit desertum in Carmel, et Carmel in saltum reputabitur ; et Saron eamdem habere intelligentiam, Scriptura dicente: Factus est Saron sicut desertum. Omnis igitur candor, cultus Dei, et circumcisionis scientia, et loca uberrima atque campestria, quae appellantur Saron, pro quibus Symmachus interpretatus est campos, dabuntur desertae quondam Ecclesiae, et habitatores illius videbunt gloriam Domini, et decorem sive altitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
ebatur ꝑ eam: quȩ ñ florebit ut liliũ.
suie ut significantiꝰ expressit aquila.
necdũ foliis dilatatis possumꝰ dicere.
tici canticoꝵ: flores uisi sunt in terra.
madragore deder̃ odorẽ suũ. Quodq
in lx x. ponit᷑ &e exultabunt deserta ior¬
danis. ⁊m ebraico quidẽ non habetur.
sed possumꝰ dicere ioħis in iordane fluuio
pęnitentiȩ baptismũ demonstrari. quod
dñs suo lauacro designauit atq firmauit.
Et quia desolitudine figuraliter dicit᷑.
quȩ refertur ad gentes. in qua fuit iohes:
consequent̃ iungi potest iordanis. ut ꝑ de¬
sertũ gentiũ ueniamꝰ ad baptismũ salua¬
toris. Quodq sequit᷑ gła libani data ÷ ei.
& decor carmeli ⁊ saron. iuxta priorẽ ex¬
planationẽ debemꝰ accipe: in qua dixim
libanũ templũ siue ierłm intelligi. dicen¬
te tacharia. aperilibane portas tuas: &
iezechiel. aquila magnarũ alarũ plena
unguib quȩ habet ductũ intrandi iN
libanũ: ⁊ carmelũ priorẽ significare po¬

Expanded text:
ebatur per eam, quae nunc florebit in lilium, sive ut significantius expressit Aquila, necdum foliis dilatatis possumus dicere. tici Canticorum: 447 Flores visi sunt in terra: mandragorae dederunt odorem suum . Quodque in LXX ponitur, et exsultabunt deserta Jordanis, in Hebraico quidem non habetur, sed possumus dicere Joannis: in Jordane fluvio poenitentiae baptismum demonstrari, quod Dominus suo lavacro signavit atque firmavit. Et quia de solitudine figuraliter dicitur, quae refertur ad gentes, in qua fuit Joannes, consequenter jungi potest Jordanis, ut per desertum gentium veniamus ad baptismum Salvatoet decor Carmeli et Saron, juxta priorem explanationem debemus accipere, in qua diximus Libanum Templum sive Jerusalem intelligi, dicente Zacharia: Aperi, Libane, portas tuas ; et Ezechiel: Aquila magna magnarum alarum plena unguibus, quae habet ductum intrandi in Libanum et Carmelum : priorem significare po
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ diabolus qui circuit rugiens quomͦ
ouile dñi possit intrare. Et male besti¬
ȩ. satellites eiꝰ ñ ascendent ꝑ eã: neq enĩ
uestigiũ cõlubri. in petra inueniri po¬
test. Ambulabunt aut̃ ꝑeam qͥ libati
fuerint de uinculis peccatorũ. ⁊ redẽp¬
ti sanguine saluatoris. ⁊ egerint pęni¬
tentiã & uenerint insion. de qua sȩpiꝰ
diximꝰ accessistis ad sion montẽ ⁊ ciui¬
tatẽ dĩ uiuentis ierłm cęlestẽ: ne mo¬
re iudaico aureã quęramꝰ sion. ⁊ gem¬
matã ierłm. quȩ uixta ꝓphetiã da¬
nielis in ȩt̾̃nos cineres dissoluta est.
Eritq lȩticia sempida laudantium
dñm suꝑ caput eorũ: ut postquã scłm

Expanded text:
noster diabolus, qui circuit rugiens, quomodo noster diabolus, qui circuit rugiens, quomodo ovile Domini possit intrare . Et malae bestiae, satellites ejus, non ascendent per eam. Neque enim vestigium colubri in petra inveniri potest. Ambulabunt autem per eam qui liberati fuerint de vinculis peccatorum, et redempti sanguine Salvatoris, et egerint poenitdiximus: Accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem ; ne more Judaico auream quaeramus Sion, et gemmatam Jerusalem, quae juxta prophetiam Danielis, in aeternos cineres dissoluta est . Eritque laetitia sempiterna laudantium Dominum super caput eorum, ut postquam saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
possintq cũ psalmista dicere. Dñs pas¬
cit me ⁊ nichil mͥ deerit. in loco pascuę
ib me collocauit: suꝑ aquas refectionis
de se. ego sũ uia : ꝑquã qui pollutus est
transire ñ poterit. Unde ⁊ in psalmodi¬
cit᷑. beati ĩmaculati in uia. & hȩc uia
atq campestris ut nullũ habeat erro¬
rẽ: & stulti atq uecordes ꝑ eã ingredi
ualeant. quib in ꝓuerbiis loquitur
sapientia. Si quis paruulus ÷ ueniat.
adme : ⁊ insipientib locuta ÷. uenite &
comedite panẽ meũ. ⁊bibite uinum
qđ miscui uob: relinquite infantiã &
uiuite. ⁊ ambulate ꝑ uias prudentiȩ.
Stulta enĩ mundi eligit ds̃: quorum
stultorũ princeps loquit᷑ in psalmo.
Ds. tu scis in sipientiã meã. Sed stultũ
dĩ: sapientiꝰ ẽ. hominib Unde lxx. tͦn¬
stuler̃. ⁊ qui dispsi fuerant ⁊ asocieta¬
te dñi seperati : nequa ꝗͣ errabunt. Se¬
quit᷑. Non erit ib leo : id ÷ aduersariꝰ

Expanded text:
possintque cum Psalmista dicere, Dominus paspossintque cum Psalmista dicere, Dominus pascit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collode se: Ego sum via , per quam qui pollutus est, transire non poterit. Unde et in psalmo dicitur, Beati immaculati in via . Et haec via  et plana atque campestris, ut nullum habeat errorem: et stulti atque vecordes per eam ingredi valeant, quibus in Proverbiis loquitur Sapientia: Si quis est parvulus, veniat ad me. Et insipientibus locuta est, venite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis. Relinquite infantiam, et vivite, et ambulate 450 per vias prudentiae . Stulta enim mundi elegit Deus : quorum stultorum princeps loquitur in psalmo, Deus tu scis insipientiam meam. Et stultum Dei sapientius est hominibus . Unde LXX transtulerunt: Et qui dispersi fuerant , et a societate Domini separati, nequaquam errabunt. Sequitur, Non erit ibi leo: adversarius
Abbreviated transcription (Latin):
serat. ne possent unũ dñm confiteri.
Idcirco aut̃ aꝑientur oculi. aures au¬
dient. salient claudi. & aꝑta erit lin¬
gua mutorũ: qtuia scisse sunt siue eru¬
perunt in deserto quondã ȩcołe: quȩ
baptismi saluatoris. ⁊ torrentes ac riui
insolitudine: diuersȩ scilicet gr̃ȩ spi¬
rituales. & quȩ erat arida instagnũ
paludesq. conuersa ÷ ut ñ solũ careaet
ardore sitis. sed nauigabilis. ẽẽt. ⁊irri¬
gua: & haberet fontes plurimos quos
ceruus desiderat. Iuos qui biberit po¬
test benedicere dño : uixta illud quod
scriptũ. ẽ. benedicite dño de fontib
isrł. In cubilib animarũ gentiliũ in
quib prius dracones habitabant: ert̃
calamꝰ ⁊ iuncus. quib scribatur fides
dñi. ⁊ in quib fessa prius m̃bra requi¬
escant. Siue erit lȩcicia auiũ. ⁊ caulȩ
gregũ. ut assum ant̃ alas columbȩ ⁊ hũ¬
milia relinquentes ad excelsa festineñ:

Expanded text:
serat, ne possent unum Dominum confiteri. serat, ne possent unum Dominum confiteri. Idcirco autem aperientur oculi, aures audient, salient claudi, et aperta erit lingua mutorum, quia scissae sunt, sive eruperunt in deserto quondam Ecclesiae aquae baptismi salutaris, et torrentes ac rivi in solitudine, diversae scilicet gratiae spirituales: et quae erat arida, in stagnum paludesque conversa est, ut non solum careret ardore sitis sed navigabilis esset et irrigua, et haberet fontes plurimos, quos cervus desiderat, quos qui biberit, potest benedicere Domino, juxta illud quod scriptum est: Benedicite Domino de fontibus Israel . In cubilibus animarum gentilium, in quibus prius dracones habitabant, erunt calamus et juncus, quibus scribatur fides Domini, et in quibus fessa prius membra requiescant; sive erit laetitia avium, et caulae gregum: ut assumant alas columbae, et humilia relinquentes, ad excelsa festinent,
Abbreviated transcription (Latin):
timere : siue nos. ut salutẽ cũ credenti¬
bus apłi dicant sibi ẽẽ. cõmiinẽ. Tunc
apientur oculi cęcorũ: ⁊ aures sudoꝵ
patebunt. Tunc saliet sic̃ ceruus claudꝰ.
& aꝑta erit lingua mutorũ. Quod quã¬
quã signoꝵ magnitud ine completum
sit qͣndo dñs loquebat᷑ discipłis iohis
qͥ ad eũ missi fuerant. euntes renuntia¬
te ioħi quȩ audistis & iuidistis. cȩci ui¬
dent. claudi ambulant. lepsi mundant᷑.
surdi audiunt. mortui resurgunt. pau¬
peres euangelizant᷑ : tam̃ quotidie ex¬
plecur in gentib quando qui prius cȩci
erant ⁊ in ligna ⁊ in lapides impinge¬
bant. ueritatis lum̃ aspiciunt: &e qui
scripturȩ uerba surdis aurib audire
ñ poterant. nunc ad dĩ p̃cepta lȩtan¬
tur: quando qͥ prius claudi erant &e
rectã uiã ñ tenebant saliunt sic̃ cerui:
imitantes doctores suos. & aꝑta erit lin¬
gua mutorũ: quorũ satanas ora conclu¬

Expanded text:
timere: sive nos, ut salutem cum credentitimere: sive nos, ut salutem cum credentibus Apostoli dicant sibi esse communem. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus, claudus: et aperta erit lingua mutorum. Quod quamquam signorum magnitudine completum sit, quando Dominus loquebatur discipulis Joannis, qui ad eum missi fuerant: Euntes renuntiate Joanni quae audistis et vidistis: caeci vident: claudi ambulant: leprosi mundantur: surdi audiunt: mortui resurgunt: pauperes evangelizantur ; tamen quotidie expletur in gentibus, quando qui prius caeci erant, et in ligna et lapides impingebant, veritatis lumen aspiciunt. Et qui Scripturarum verba surdis auribus audire non poterant, nunc ad Dei praecepta laetantur; quando qui prius claudi erant, et rectam viam non tenebant, saliunt sicut cervi, imitantes doctores suos, et aperta erit lingua mutorum, quorum 449 Satanas ora conclu
Abbreviated transcription (Latin):
I tur. ⁊ uenient insion cũ laude & leticia
⁊sempit̃na suꝑ capita eorũ. Gaudiũ ⁊ leci¬
÷ciã obtinebunt: fugiet dolor ⁊ gemitus.
Utranq edicionẽ misciumꝰ. ne ꝓponendis
singulis librorũ magnitudo tendat᷑ : quȩ
supra dictum ÷ ipsi uidebunt głam dñi.
&e decorẽ dĩ nr̃i p̃cipitur. ut confortent
manꝰ ingentib dissolutas. ⁊ genua debi¬
lia roborent: ut qui prius manib disso¬
lutis opus dĩ facere ñ poterant. ⁊ aridã
habebant dexterã. extendant eã ad bo¬
na oꝑa: &e qui dudũ int̾ idola diuersis
errorib claudicabant. firmo suꝑ uerita¬
tẽ incedant gradu. & pusillanimes siue
formidolosos fide dñi firmantes. faciant
ñ timere: uniusq dĩ metus. uniuersi erro¬
ris expellat timores. Causa aut̃ securita¬
tis atq constantiȩ reddit᷑. quia uenturꝰ
est. xp̃c cui pat̃ dedit om̃e iudiciũ: &
reddet unicuiq scđm oꝑa sua. Ipse ue¬
niet ⁊ saluabit uos quib dicit᷑ nolite

Expanded text:
on cum laude, et laetitia sempiterna super caput eorum. Gaudium et laetitiam obtinebunt: et fugiet dolor et gemitus. Utramque editionem miscuimus, ne in proponendis singulis, librorum magnitudo tendatur, quae supra dictum est: Ipsi videbunt gloriam Domini et decorem Dei nostri, praecipitur, ut confortent manus in gentibus dissolutas, et genua debilia roborent; ut qui prius manibus dissolutis opus Dei facere non poterant, et aridam habebant dexteram, extendant eam ad bona opera. Et qui dudum inter idola diversis erroribus claudicabant, firmo super veritatem incedant gradu: et pusillanimes sive formidolosos fide Domini confirmantes, faciant non timere, uniusque Dei metus universi erroris expellat timores. Causa autem est securitatis atque constantiae, quia venturus est Christus, cui Pater dedit omne judicium: et reddet unicuique secundum opera sua . Ipse veniet et salvabit vos, quibus dicitur, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
lus aduerse partis poterit nauigare. Neq
trieris magna quȩ interp̃tat᷑ diabolus
eũ transgredi poterit: quia dñs ipse est
udex & princeps. & rex ⁊ saluator nr̃. &
illo. ꝓtegente. nulliꝰ mutuemꝰ insidias.
Hȩc dicta sunt de sion urbe solemnitatis
m
ipse dñs fluuiis suis circundabit. atque
tentoriũ sustinere ñ quiuerint. ⁊ malus
eius in quo pulcherrima quondã uela
pendebant. ruptis funib cȩciderit: ut
ñ solũ adnauigationẽ sed ad signũ quoq
inutilis sit. Postquã aut̃ nauis eorũ fue¬
rit dissoluta. & tabnaculũ dissipatũ ita
ut in uitrãq partẽ funiculi disrumpant᷑
preda uictorib diuidetur. qui tam imbe¬
cilli erunt ꝓpriis uirib ut claudi ap¬
pellentur : & nichilominꝰ dĩ ira tribuen¬
te eis fortitudinẽ. nullã infirmitatem
sentient. nec dicent laboraui. Iui enim
fuerit int̾ eos aliferetur ab eo iniquitas
atq peccatũ: quia dĩ exsecutus ÷ uolun¬

Expanded text:
lus adversae partis poterit navigare: neque triremis magna, quae interpretatur diabolus, eum transgredi poterit: quia Dominus ipse est judex, et princeps, et rex, et Salvator noster, et illo protegente, nullius metuemus insidias. Haec dicta sunt de Sion urbe solemnitatis m ipse Dominus fluviis suis circumdabit atque tentorium sustinere non quiverint, et malus ejus, in quo pulcherrima quondam vela pendebant, ruptis funibus ceciderit, ut non solum ad navigationem, sed ad signum quoque mutilis sit. Postquam autem navis eorum fuerit dissoluta, et tabernaculum dissipatum, ita ut in utramque partem funiculi disrumpantur, praeda victoribus dividetur: qui tam imbecilli erunt propriis viribus, ut claudi appellentur; et nihilominus Dei ira tribuente eis fortitudinem, nullam infirmitatem sentient, nec dicent: laboravi. Qui enim fuerit inter eos, auferetur ab eo iniquitas atque peccatum, quia Dei exsecutus est volun
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ. ita desiderat anma mea ad teds̃.
Et alibi. Uox dñi ꝑficientis ceruos. Et rur¬
sum. Ceruus amititiȩ & pullis grãrũ tua¬
rũ loquant᷑ tibi. & in iob. Custodisti aut̃
tuo se uidisse conspectu. ⁊ transisse ac
reliquisse eã & ad diuersas ꝓuincias ꝑre¬
diuiserit. ut alius ad indos aliꝰ ad ispani¬
as. alius ad illiricũ. aliꝰ ad grecias ꝑgeret.:
& unusqͥsq in euangelii sui atq doctrine
ꝓuincia requiesceret. Quȩ nos suꝑ ierłm
ta imperiosuspicant᷑: non nulli ad orbẽ
referunt. ne apriorib discrepare uideant᷑.¬

Expanded text:
aquarum: ita desiderat anima mea ad te, Deus ; aquarum: ita desiderat anima mea ad te, Deus ; et alibi: Vox Domini perficientis cervos ; et rursum: Cervus amicitiae et pullus gratiarum tuarum loquantur tibi ; et in Job: Custodisti autemtuos vidisse conspectus, et transisse ac reliquisse eam, et ad diversas provincias perrediviserit, ut alius ad Indos, alius ad Hispanias, alius ad Illyricum, alius ad Graeciam pergeret: et unusquisque in Evangelii sui atque doctrinae provincia requiesceret. Quae nos super Jeruta imperio suspicantur, nonnulli ad orbem referunt, ne a prioribus discrepare videant
Abbreviated transcription (Latin):
ibicẽ & coruũ. drachones & strutiones. ⁊ ono¬
centauros. ⁊ demonia. & pilosos. & lamiam.
quȩ hebraice dicit᷑ lilich. & asolo sỹma¬
cho translata . ẽ. lamia. Quã quidã hebre¬
orũ erinẏn. id ÷ furiã suspicant᷑. Et re ue¬
ra si consideremꝰ de diuersis gentib ad du¬
ctas ierłm colonias. & iuxtã ritũ ꝓuinci¬
arũ suarũ singulas familias ꝓpriorũ de¬
monũ coluisse portenta: hȩc om̃ia in iery¬
salẽ habitasse firmabimꝰ. Quodq lxx. tͣn¬
stuler̃ ibi obiuauer̃ sibi cerui. ⁊ uideruñ
facies suas. numero transier̃. unus ex ipsis
ñ perut nec quȩsiuit alterũ. dñs enĩ p̃ce¬
pit eis ⁊ sp̃s eius congregauit eos. ⁊ ppse dedit
eis sortes. & manus illiꝰ diuidet eis ut pascan¬
tur in sempit̃nũ. ⁊ possideant in generatio¬
ne ⁊ generatione. & requiescant in ea: sic
allegorice interp̃tabim᷑. ut doceamꝰ ceruoᷤᷤ
scriptũ. ẽ. sicut ceruus desiderit. ad fontes

Expanded text:
truthiones, et onocentauros, et daemonia, et pilosos, et lamiam, quae Hebraice dicitur LILITH  ; et a solo Symmacho translata est lamia, quam quidam Hebraeorum ἐριννὴν, id est, furiam suspicantur. Et revera si consideremus de diversis gentibus adductas Jerusalem colonias, et juxta ritum provinciarum suarum, singulas familias propriorum daemonum coluisse portenta, haec omnia in Jerusalem habitasse firmabimus. Quodque LXX transtulerunt: Ibi obviaverunt sibi cervi, et viderunt facies suas: numero transierunt, unus ex ipsis non periit, nec quaesivit alterum. Dominus enim praepit eis, et spiritus ejus congregavit eos: et ipse dedit eis sortes, et manus illius dividet eis: ut pascantur in sempiternum, et possideant in generatione generationum, et requiescant in ea: sic allegorice interpretabimur, ut doceamus cervos, ervus ad fontes