comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri dico ꝑ exhortationẽ. id est ꝑ talem consolationem quȩ hortat᷑
iad est quam deuf ad hoc dedit. ñ solum ut consolaretur nos. s
etiam exhortaretur ad maiora: & ita nr̃a. consolatio ualetͣ alios
exhortari. Et uere possumꝰ consolari. qm̃ sicut passiones xp̃i.
id est quę pro nomine. xp̃i inferuntur: uel passiones xp̃i. id est
quas ad similitudinem xp̃i patim̃. abundant in nobis qui sum
nr̃a. cum uel hic liberam. uel pietatem paternã. in flagellis in¬
telligimꝰ. quia flagellat omnẽ filium quem recipit. S hoc totũ
pro uobis est. Unde subdit. Siue autem tͥbulamur. ꝓ ur̃a. ex¬
hortatione & salute. quĩa exemplo nr̃o monet uos deus pati.
unde salus ȩterna erit uob̃. Siue consolam spe p̃mũ. quia pie¬
tatem pat̾nam intelligimꝰ in flagellis: hoc qͦ pro ur̃a consolati¬
one est. ut uos similit̃ speretis. Siue exhortamur ad grauiora.

Expanded text:
ri dico, per exhortationem, id est per talem consolationem quae hortaturri dico, per exhortationem, id est per talem consolationem quae hortaturid est quam Deus dedit, non solum ut consolaretur nos, sed etiam exhortaretur ad majora, et ita nostra consolatio valet etiam alios exhortari. Et vere possumus consolari, quoniam sicut passiones Christi, id est quae pro nomine Christi inferuntur, vel, passiones Christi, id est quas ad similitudinem Christi patimur, abundant in nobis, qui sum consolatio nostra, cum vel hic liberamur, vel pietatem paternam in flagellis intelligimus, quia flagellat omnem Filium quem recipit . Sed hoc totum pro vobis est. Unde subdit VEt et salute, quia nostro exemplo monet nos Deus pati. Unde salus aeterna erit nobis; sive consolamur spe praemii, quia pietatem paternam intelligimus in flagellis. Hoc quoque pro nostra consolatione est, ut vos similem speretis; sive exhortamur, ad graviora:
Abbreviated transcription (Latin):
salutationem. pͥmum ꝑfectis loquitur de tribulatione ꝓponens
se exemplũ patientiȩ. & consolationis ã deo acceptȩ: ducens laudi
qd alĩ ignominiȩ. Ait gͦ. Deus sccł creator om̃ium & pater dñi
nr̃i uĩu xp̃i sit benedictus. & si in se gła eiꝰ non potest augeri nec mi¬
nui: tam̃ sit benedictꝰ id est exaltatus in suis. in quib ꝑ cognitionẽ
ueniam peccatoꝵ & bona. oꝑa. & in tribulatione constantiã. &
ipse est d̾s dator totiꝰ id ẽ integrȩ & ꝑfectȩ consolationis. quantĩ
decet dm dare hũs qui ꝓ xp̃o patiuntur. Bene gͥ ait. ds totiꝰ
consolationis id est ꝑfecte. quia. minꝰ ñ est in tribulatione. solatiũ
Et qđ ipse sit deus consolationis. ex hoc quidem patet. quia. ip¬
animȩ & corporis. Adeo consolatur. ut & nos ipsi desolati id est
destituti humano auxilio. possimꝰ ꝑ exemplum consolationis nr̃ȩ
consolari eos qui sunt in om̃i. id est in qualibet pressura: consola¬

Expanded text:
salutationem primum perfectis loquitur de tribulatione, proponens se exemplum patientiae et consolationis a Deo acceptae, ducens laudi, quod alii ignominiae. Ait ergo: Deus, scilicet Creator omnium, et Pater Domiristi sit benedictus, et si in se gloria ejus nec potest augeri, nec minui, tamen sit benedictus, id est exaltatus in suis, in quibus per cognitionveniam peccatorum, et bona opera, et in tribulatione constantiam. Et ipse est Deus, dator totius, id est integrae et perfectae consolationis, quantam decet Deum dare his qui pro Christo patiuntur. Bene ergo ait, Deus totius consolationis, id est perfectae, quia non est minus tribulatione solatium. Et qrporis. Adeo consolatur; ut et nos ipsi desolati, id est destituti humano auxilio, possimus per exemplum consolationis nostrae consolari eos qui sunt in omni, id est in qualibet pressura. Consola
Abbreviated transcription (Latin):
celo iam recepti ut qui iam de corpore exierunt: siue in terra morantes. ut qͥ
in mortali corꝑe iam ꝑegrinantur adhuc. Et non falso putatos dico deos scõs¬
s in ueritate diĩ sunt: siquidem multi sunt. dui participatione ditatis ut
scĩ. & sunt dñi multi qͥ aluis p̃sunt: apłi in t̃ra. archangeli in celo. Et si inꝗͣ
hoc sit. nob tam̃ ẽ tantum unꝰ ds̃ pater. qui naturalit̾ & substantiue. est ds
unꝰ cum filio & sp̃u sc̃o. Dicitur enim ds tribꝰ modis. substantiue. adop
tiue. nuncupatiue. substantiue ds̃ trinitas. adoptiue sc̃i qui ꝑ adoptionis
grãm dũ suit. nuncupatiue. demones & idola. qui nomine tenꝰ dũ sunt. ñ
natura. uel participatione. De. dũs adoptiuis dictum est. & si sint qui di
ubi legttur dũs ñ maledices uel detrahes: s: ñ sunt uissi sac̃ificũs uel
ullis latriȩ obsequũs honorari. Uel potest etiam de nuncupatiuis diis ac¬
cipi illud. nam & si st̃ qͥ dicant᷑ dii a gentibꝰ. siue in celo ut sol & luna. siue

Expanded text:
elo, jam recepti, ut qui de corpore exierunt, sive in terra, morantes, ut qui adhuc in mortali corpore peregrinantur, et non falso putatos, dico deos, sed in veritate Dei sunt, siquidem multi sunt dii, participatione deitatis ut sancti, et sunt domini multi, qui aliis praesunt: apostoli in terra, archangeli in coelo. Etsi, inquam, hoc sit nobis, tamen est tantum unus Deus Pater, qui naturaliter, et substantive est Deus unus cum Filio et Spiritu sancto. Dicitur enim tribus modis Deus, substantive, ionis gratiam dii sunt; nuncupative, daemones et idola, quia nomine tantum dii sunt, non natura vel participatione. De diis adoptivis dictum est, etsi sint qui dicubi legitur: Diis non maledices, vel detrahes. . Sed non sunt jussi sacrificiis, vel ullis latriae obsequiis honorari. Ambrosius, Haimo. Vel potest etiam de nuncupativis diis dici illud, nam etsi sunt qui dicuntur dii, a gentibus, sive in coelo, ut sol et luna, sive
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ memoria erubescitis ñc cum sanȩ
m̃tis estisᵈ Est enim tẽporalis confusio
quedã utilis scił ꝑturbatio animi. respi¬
corrigentis. Et nota. qđ iđo mala. pͥora
priora. abhotrere. & magis obnoxios gr̃ȩ¬
Sequit᷑. Nam finis. Quasi. de fructu
quero. nã de fine patet. scł qͦd finis il ã ugͦtin
na. quȩ illis opibꝰ & talia oꝑantibꝰ succe¬
dit. Amorte enĩ perati. ad. mortẽ ȩt̃nã.
tnsitur. Ecce lib̾tas illoꝵ. & maculis ple¬
na & penarũ squaloribꝰ ẽ mancipata: Aui
Dẽ talibꝰ dicit ꝓpħa. Computruer̃t u

Expanded text:
quarum memoria erubescitis nunc, cum sanae mentis estis. Est enim temporalis confusio quaedam scilicet utilis perturbatio animi respicorrpriora abhorrere, et magis obnoxios grstro. » Nam finis, quasi dicat: De fructu quaero, nam de fine patet, scilicet quod finis illorum, na, quae illis op morte enim peccati ad mortem aeternam transitur. Ecce libertas illorum et maculis plena, et poenarum squaloribus est mancipata. Haimo. De talibus dicit propheta: Computruerunt j
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ id ẽ quia cũ eẽtis serui pecrati. id ẽ
cum peccatũ dñaret᷑ uob̃ libi fiustis iusti¬
ciȩ. i ẽ caruistis am̃o iusticiȩ. Serũi
addicti. queso qualis potest ẽẽ libertas.
Libertas serui ẽ. q̃ndo cũ peccare deleo¬
tat. qđ ẽ ex lib̾o atbitrio. Leberalit̃ enĩ
seruit. qͥ uoluntatẽ dñi libent̃ fait. Fc

Expanded text:
ati, id est cum peccatum dominaretur vobis, liberi fuistis justitiae, id est caruistis dominio justitiae. Servi addicti, quaeso, qualis potest esse libertas? Libertas servi est, quando eum peccare delectat, quod est ex libero arbitrio: liberaliter enim servit, qui volu
Abbreviated transcription (Latin):
diuitias congregare. ⁊ si necessaria p̃bere parentib sp̃ualib Cos autẽ thesauruatis
speudo apłis. s potiꝰ parentes sp̃uales debent filtis spualib thesaurrare. diuitias
uitȩ ȩtnȩ. & etiã. tẽꝑalia. impendere. sicut caruales patres carnalib filiis faciunt.
Carnales utiq patres filiis congregant. nam spũales dignũ ẽ ut ã. filtĩs sũptꝰ acqͥ-¬
piant ad sustentandã. uitã. hic autẽ in tantũ ꝓbat. se nolle accipe. ut tͣnsferat. cau-¬
sam carnalis patͥs ad sp̃ualẽ. & dicit ñ solũ se ꝓ salute coꝵ impendẽ sua. s etiã mori

Expanded text:
i necessaria praebere, parentibus spiritualibus. Vos autem thesaurizatis pseudoapostolis, sed potius parentes spirituales debent filiis spiritualibus thesaurizare divitias vitae aeternae, et etiam temporalia impendere, sicut carnales patres carnalibus filiis faciunt. Ambrosius Carnales utique patres filiis congregant; nam et spirituales dignum est ut a filiis sumptus accipiant ad sustentandam vitam. Hic autem probat sam carnalis patris ad spiritualem: et dicit non solum se pro salute eorum impendere, sed et mori
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ hoc uidet᷑. qͦd ꝑ ea. quȩ facta. st̃. illiꝰ sũ
me tͥnitatis noticiã habuer̃t gentiũ philosophi.
Alibi uͦ dicit augustinꝰ. philosophos ñ ꝑtigis
uidelicet loco suꝑ exodũ ubi magi pharaonis
defecer̃t in t̾cio signo. ñ in pͥmo uel in scđo̾. qͥa.
summi gentium philosophi in quit de.¬

Expanded text:
hoc videtur quod per ea quae facta sunt illius ae Trinitatis notitiam habuerint gentium philosophi. Alibi vero dicit Augustinus philosophos non pertigissncti, in illo videlicet loco super Exodum, ubi magi Pharaonis defecerunt in tertio signo, non in primo vel secundo, quia summi gentium philosophi, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonas idõ dicunt᷑ intellexisse. qͦd eas distinc¬
te ueracit & ꝓprie intellexer̃t. s qͥa. illa ẽẽ cog¬
nouer̃t in dõ. quȩ illis tribꝰ ꝑsonis in sacra.
scͥptura. frequent̃ solent
distinctĩ ac sp̃italit attribuii. & diuinitas.¬

Expanded text:
personas ideo dicuntur intellexisse, quod eas distincte veraciter et proprie intellexerint: sed quia illa esse cognoverunt in Deo, quae illis tribus personis in sacra Scriptura frequenter solent distinctim ac specialiter attribui, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
motibꝰ & administratione
corꝑis animã quã ñ uides
intelligis. sic ex ammistratio¬
ne totiꝰ mundi & regimine.
om̃ium creatorẽ intellexer̃t.
ita. ut sint in excusabiles Tl¬
los qͥppe inextusabiles scͥptu¬
ra. dicit q̃s ñ latet uerttas &
in eis ꝑseuerat iniqͥtas. Un¬

Expanded text:
motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis, sic ex administratione totius mundi, et regimine omnium Creatorem intellexerunt. Ita ut sint inexcusabiles. Illos quippe inexcusabiles Scriptura dicit, quos non latet veritas, et in eis perseverat iniquitas.
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ philosophati st̃. s in ĩtio signo defecer̃t magi
quia usq ad t̃ciam ꝑsonã ñ ualuer̃t ꝑuenire
fides catholica ꝓfitetur nullatenꝰ habuisse. uł
habere potitisse. absq doctrinȩ & int̃nȩ inspiratio¬
nis reuelatione. Fit enĩ reuelatio tͥbꝰ modis. ꝑ oꝑa
ꝑ doctrinã. ꝑ inspirationẽ. Reuelauit eis ds

Expanded text:
 philosophati sunt. Sed in tertio signo defecerunt magi, quia usque ad tertiam personam non valuerunt pervenire fides Catholica profitetur nullatenus habuisse, vel habere potuisse absque doctrinae, vel internae inspirationis revelatione. Fit enim revelatio tribus modis, per opera, per doctrinam, per inspirationem. Revelavit eis Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uos ad gnam & uultis ire. om̃e qđ uobis apponitur manducate. ni¬
chil int̾rogantes ꝓpter conscientiã: siquis autẽ dixerit. hoc unmolatũ
est idolis. nolite manducare. Quare S non quia immundus sit cibꝰ. s
propt̃ illum qui inchicauit. ne. credat te manducare sub ueneratione
idoli. & gletur in suꝑstitione. sua. quia. qui idolis scruit glabitur qͣsi

Expanded text:
nihil interrogantes propter conscientiam. Si quis autem dixerit: Hoc immolatum est idolis, nolite manducare. Quare? Non quia immundus sit cibus, sed propter illum qui indicavit, ne credat te manducare sub veneratione idoli, et glorietur in superstitione sua; et qui idolis servit, gloriabitur quasi
Abbreviated transcription (Latin):
his duobꝰ ut possitis nͥ culpa ur̃a. remaneat. mouere uos ut
ꝑ hanc laudem ꝓuocat eos ad meliora. more exhortañtis: qui
eiũ uidet se laudari. labotat ut uera sint quȩ dicunt᷑. Unde
nec dicit cos se docere s moñe. id ẽ ñ dicit ut se doceant s
moneant. qͣsi qͦd sciatur. s subt̃fugit animo. hoc enĩ solet mo¬
neri. qͦd cum sciat᷑ aliq̃ndo subt̃fugit aĩo. aut negligent᷑ ha.¬

Expanded text:
his duobus, ut possitis, nisi culpa vestra remaneat monere vos, ut his duobus, ut possitis, nisi culpa vestra remaneat monere vos, ut per hanc laudem provocat eos ad meliora more exhortantis. Qui enim videt se laudari, laborat ut vera sint quae dicuntur. Unde nec dicit eos se docere, sed monere, id est non dicit ut se doceant, sed moneant, quasi quod sciatur, sed subterfugit animo, hoc enim solet moneri, quod cum sciatur aliquando, subterfugit animo aut negligenter ha
Abbreviated transcription (Latin):
lere in lite. Et ut possitis gaudere repleat. uos pace habita in
credendo. id ẽ det nobis pacem id ẽ concordiã. ad inuicẽ. Et
sitis de et̃na beatitudine. & abundetis in uirtute sp̃s sc̃ĩ id ẽ
in fortitudine bonȩ oꝑationis. quȩ datur ꝑ sp̃m scm. Certꝰ
des & ad corrigendũm insipientes. remouet hoc qͦd ido incipit
exemplũ. qua laborat de aliis: & opꝰ ẽ ut isti hoc faciant. cũ
ipse aliis impeditꝰ. ad eos uenire ñ possit. qͣsi: & si ita monco¬
uos susciꝑe inuicẽ. ñ tam̃ om̃s indigetis hac admonitione.
Certꝰ sum enĩ. & cct̾a. Uel si est ibi in littera. autẽ: sic iunge.
Moneo uos susciꝑe. s: tam̃ ego ipse qui ita loquor. certꝰ sũ
dde uobis o frẽs mei de hoc. qm̃ & uosipsi. ñ solus ego. pleni
estis dilectione. qua uelitis bonũ. & repleti scientia. qua possi¬
tis cognoscere. om̃i. scił ueteris & nouȩ legis: ita. repleti estis

Expanded text:
lere in lite. Et, ut possitis gaudere, repleat vos, pace, habita, in lere in lite. Et, ut possitis gaudere, repleat vos, pace, habita, in credendo, id est det vobis pacem, id est concordiam adinvicem, et sitis de aeterna beatitudine. Et abundetis in virtute Spiritus sancti, id est in fortitudine bonae operationis quae ddes et ad corrigendum insipientes, removet quod ideo incipit, exemplum qui laborat de aliis, et opus est ut isti hoc faciant, cum ipse aliis impeditus ad eos venire non possit. Repleti omnvos suscipere invicem, non tamen omnes indigetis hac admonitione. Certus sum enim, etc. Vel, si est in littera, autem, sic junge, moneo vos suscipe, sed tamen, et ego ipse, qui ita loquor, certus sum, de vobis, o fratres mei, de hoc, quoniam, et vos ipsi, non solum ego, pleni estis dilectione, qua velitis bonum, et repleti scientia, qua possitis cognoscere, omni, scilicet veteris et novae legis, ita repleti estis
Abbreviated transcription (Latin):
am tͥ de gentibꝰ confitentes. Confessio autem ñ tantũ pecca¬
toꝵ ẽ. s & laudis dĩ. Et nomini tuo cantabo. id ẽ faciã can¬
tantes tͥ canticũ nouũ. & cum leticia. te laudantes. Et iterũ
ysaias dicit. Letamini o gentes. qͣsi. assũptȩ estis ut sitis unũ
ouile. cum plebe. eiꝰ id. ẽ cum uideis. qͥa cũ eis unũ estis. &
quiddam ad idem ꝑtinens ait. iesse qͥ fuit pat̃ dauid qui &
ysai dictꝰ ẽ. erit radit. Dauid. arbor fuit. quȩ ꝑ ramũ idẽ
mariã. fecit fructũ xp̃m. qͥa maria genuit xp̃m. Dico qͦd ies-¬
se erit radix. & ex har radice erit ille. qͥ exurget a morte re¬
gere gentes ꝑ fidẽ & bona oꝑa: & iło gentes sꝑab̃t̃ in eo. Seqͥ¬
tur. Ds̃ autẽ spei. qͣsi. Moneo uos inuicẽ susciꝑe. d̃s aut̃ dator¬
spei id ẽ qui dat spem.: uł ds̃ spei id ẽ in qͦ sꝑamꝰ. repleat uos
om̃i gaudio spuali. ut nec unꝰ ur̃m doleat sicut solebatis do¬

Expanded text:
 de gentibus. Ambros. Confessio autem non tantum peccatorum est, sed et laudis Dei. Et nomini tuo cantabo, id est faciam cantantes tibi canticum novum, et cum laetitia te laudantes. Et iterum Isaias dicit: Laetamini, o gentes, quia assumptae estis, ut sitis unum ovile, cum plebe ejus, id est cum Judaeis, quia cum eis unum estis. Et quiddam ad idem pertinens, ait: Jesse, qui fuit pater David, qui et Esai dictus est, erit radix. David arbor fuit, quae per ramum, id est Mariam fecit fructum Christum, quia Maria genuit Christum, dico quod Jesse erit radix, et ex hac radice erit ille qui exsurget a morte regere gentes, per fidem et opera bona. Et ideo gentes sperabunt in eum. Deus autem spei. Quasi dicat: Moneo vos in id est qui dat spem, vel Deus spei, id est in quo speramus, repleat vos omni gaudio, spirituali, ut nec unus vestrum doleat, sicut solebatis do
Abbreviated transcription (Latin):
estis dilectione. reple¬
ti om̃i scientia. ita it
possitis alterutrũ mo¬
nere. Audatiꝰ autẽ
scripsi uob̾ frẽs ex
parte. tamquam in
memoriam uos redu¬
cens. ꝓpter grãm
quȩ data est mͥ a
deo. ut sim minister
dĩ. ut fiat oblatio
gentium accepta.
& sc̃ificata in sp̃u

Expanded text:
ione, repleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum monere. Audacius autem scripsi vobis, fratres, ex parte, tamquam in memoriam vos reducens: propter gratiam, quae data est mihi a Deo, ut sim minister Dei, ut fiat oblatio gentium accepta, et sanctificata
Abbreviated transcription (Latin):
cam latronũ: & in om̃ibꝰ aliĩs uidei mͥ unꝓperia ingessert̃. qͥa. dixert̃ me
pecrare in te. qͥ potiꝰ me ñ recipiendo quẽ misisti exꝓbrauert̃ re. & pecca¬
uert in te ñ recipiendo me. & uło me occidert̃ qͣsi peccantẽ in d̃m: & sic

Expanded text:
cam latronum, et in omnibus aliis Judaei mihi improperia ingesserunt, quia dixerunt me cam latronum, et in omnibus aliis Judaei mihi improperia ingesserunt, quia dixerunt me peccare in te, qui potius me non recipiendo quem misisti exprobraverunt te, et peccaverunt in te, non recipiendo me, et ideo me occiderunt, quasi peccantem in Deum, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
in optimis moribꝰ. Debemꝰ autẽ. Qͣsi. Infirmꝰ si edit dãpnatur. s nos firiiores
debemꝰ ñ ꝓuocare. ñ contendere. s sustinere. id ẽ pati & engere imbecillitates
infirmoꝵ. cum illi ñ possint se ad nos erigere. Et debemꝰ ñ nobis placere
s potiꝰ unꝰqͥsq nr̃m caritati studens placeat. id ẽ placere curet ꝓximo suo.
id ẽ om̃i homini. ñ in malũ s i bonũ. id ẽ ad id qͦd utile est ad edifica
qđ placeret carni fecit. sicũt ipse dicit in ȩugło. Non ueni facere uolun¬
tatẽ meam. s exꝰ qͥ misit me. Hons placĩt dico. s do pat sicut scͥptũ
est in psalmo. Imꝑperia. ꝑsalmog̃phus ex ꝑsona saluatoris ũba facit
ao patri licens. impperia uel detractiones uideoꝵ improꝑantiũ tͥ in me õ
pater. cetidert suꝑ me. id ẽ causa. fuert opp̃ssionis meȩ. id ẽ cũm facerem
uoluntatẽ tuã. o as. in hoc id ẽ quia. cieci malos de templo qͥd fecert̃ spelita¬

Expanded text:
si edit damnatur, sed nos firmiores debemus, non provocare, non contemnere, sed sustinere, id est pati et erigere, imbecillitates infirmorum, cum illi non possint se ad nos erigere; et debemus non nobis placere, Sed potius unusquisque nostrum charitati studens, placeat, id est placere curet, proximo suo, id est omni homini non in malum, sed in bonum, id est ad id quod utile est, ad aedificest quod non placeret carni fecit, sicut ipse dicit in Evangelio: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me . Non sibi placuit dicous ex persona Salvatoris verba facit Deo Patri dicens, improperia, vel detractiones Judaeorum improperantium tibi in me, o Pater, ceciderunt super me, id est causa fuerunt oppressionis meae, id est cum facerem voluntatem tuam, o Deus, in hoc, quia ejeci malos de templo quod fecerunt spelun
Abbreviated transcription (Latin):
exhibita ẽ gentibꝰ uͦ miscłia p̃stita ẽ. quib nulla. ꝓmissio facta etat.
Impleta gͦ ẽ ueritas dĩ in isrłitis qͥ credidert̃. Uenit unꝰ paries ex curũ¬
cisione. applicans se ad lapidem angularẽ. s ille lapis angulũ ñ fac̃tt
nͥ in se parietem aliũ susciꝑet. Ille itaq paries tamꝗͣ ꝓprie¬
ꝑtinet ad ueritatẽ. ille uͦ aliꝰ ad miscłiam. Unde subdit.
eas missus suscepit. & uelut oues addixit. Hoc autẽ testimo¬
nio ꝓpħico ꝓbat subdens. Sicut scͥptum ẽ in psalmo. cuiꝰ auc

Expanded text:
missio facta erat. Impleta ergo est veritas Dei in Israelitis qui crediderunt. Venit unus paries ex circumcisione applicans se ad lapidem angularem, sed ille lapis angulum non faceret, nisi in se parietem alium susciperet. Ille itaque paries, tanquam pertinet ad veritatem; ille vero alius ad misericordiam. Unde subdit: eas missus suscepit, et velut oves adduxit. Hoc autem testimonio prophetico probat subdens, sicut scriptum est in Psalmo cu
Abbreviated transcription (Latin):
transire in mace¬
doniam. & iterũ
& a. uobis dedu¬
ci in uideam.
Cum gͦ hoc
uoluissem. nun¬
quid leuitate
usus sum: Aut
quȩ cogito. scł̃m
carnem cogito.
ut sit apud me
est & ñ. F ide¬
lis autem deus
quia sermo ñr
qui fit. aput uos
ñ est in illo ẽ &
uobis ꝑ nos p̃di¬
catus est. ꝑ me
& siluanum &
timotheũ. non
fuit est & ñ .s
est in illo fuit
Quotqͣt enĩ ꝓ¬
missiones dĩ sunt.
in illo est. Ld̃o
eadem leuitate. dimiserim: Aut. quȩ cogito facienda. uel dumnittenda.
scđm carnẽ cogito. ut pro catnali cõmodo ꝓposuerim. & quia ñ erat dimi¬
scrim. ut ꝑ has causas sit apud me id est in intentione mca. est & ñ.
id est affirmatio & uegatio de eodem. id est m̃dacium: est enĩ m̃dacũ¬

Expanded text:
re in Macedoniam, et iterum et a vobis deduci in Judaeam. Cum ergo hoc voluissem, nunquid levitate usus sum? Aut quae cogito, secundum carnem cogito, ut sit apud me, est et non? Fidelis autem Deus, quia sermo noster qui fuit apud vos, non est in illo, est et vobis per nos praedicatus est per me et Silvanum et Timotheum non fuit est et non sed est in illo fuit quotquot enim promissiones Dei sunt in illo est ideoeadem levitate dimiserim? Aut quae cogito facienda vel dimittenda, secundum carnem cogito, ut pro carnali commodo proposuerim, et quia non erat, dimiserim, ut per has causas sit apud me, id est in intentione mea, est et non, id est affirmatio et negatio, de eodem, id est mendacium? Au
Abbreviated transcription (Latin):
res. ds om̃ium surrexit. & ñ credis: qui uoluit mori & surgere ut om̃s uni
credȩremꝰ. ne a. multis deciperemur. Erederes patri iterum morituro. & ñ cre¬
dis: iam immortali: qui etiam se. contrectandum discipulis p̃buit. quib ui¬
dentib in celum ascendit. cuiꝰ fidaem de celo misso sp̃u orbis tecepit. qui deniq:
testimonium habet. in cęlo. testimoniũ in terra. testimonium ab angelis. tes¬
tunonium ab inferis. Quid gͦ remansit qđ ñ clamet Desmant gͦ murmura.
male loquentium. & corrumpentium mores bonos colloquuis malis. Nolite
uulnus. & de scͥpturis conantur torquere iunculum. unde laqueum mortis
iniciant. Corrumpunt enĩ. Et ut non seducamim. nec etiam placeat uobis¬
colloqui illis. quia colloquia eoꝵ mala. corrumpunt bonos mores. id est uirtu¬
tes etiam necant. dum faciunt ñ sꝑari resurrectionem. Assiduitas enim praui

Expanded text:
res? Deus omnium surrexit et non credis, qui voluit mori et surgere ut omnes uni res? Deus omnium surrexit et non credis, qui voluit mori et surgere ut omnes uni crederemus, ne a multis deciperemur: crederes patri iterum morituro, et non credis jam immortali? Qui etiam se contrectandum discipulis praebuit, quibus videntibus in coelum ascendit, cujus fidem de coelo misso spiritu orbis recepit, qui denique testimonium habet in coelo, testimonium in terra, testimonium ab angelis, testimonium ab inferis. Quid ergo remansit quod non clamet? Desinant ergo murmura male loquentium, et corrumpentium bonos mores colloquiis malis. Nolite.vulnus, et de Scripturis conantur torquere vinculum, unde laqueum mortis injiciant. Corrumpunt enim. Quasi dicat: Non seducamicolloqui illis, quia, colloquia eorum mala corrumpunt bonos mores, id est virtutes etiam necant, dum faciunt non sperari resurrectionem Ambrosius Assi
Abbreviated transcription (Latin):
re. qm consuetudine iurandi peierare: falsum uͦ uirare. grauissimũ est
peccatum. Non est contra p̃ceptum uiratio. quȩ ñ est a malo uirantis.
ꝑpassionem est głificatꝰ. Iterum si mortui ñ¬
resurgunt.
qͥd mͥ prodest. si ego pugnaui id est disputaui ad bestias ephesi.
id est cõntra bestialit̃ uiuentes in epheso: Pugnaui dico. agens scđm
hominem id ẽ rationabilit̃. quia hominis est credere. ñ mori ut bestiã.
mus. cras enim id est in proximo morienur. hõc de ysaia sumit apłs. & est ĩbi Hai
ctione dubitabant: hõc enim dicit ꝓpter eos. qui quasi nichil futurum sit post
mortem. uentri tantum student. ut petora. qui fidem asserentium resurrectio¬
nem utident diceñtes. Quid inde uenit: non audiui uocem cuiusquam inds
uenientis. ex quo positus est ibi auus m̃s. ex quo attauus m̃s. ex quo pater m̃s:
nulliꝰ uocem audiui. Quib respondetur. Stulte: si pater tuus surgeret crede¬

Expanded text:
avissimum est peccatum. Non est contra praeceptum juratio, quae non est a malo jurantis, per passionem est glorificatus. Iterum: Si mortui nresurgunt, quid mihi prodest, si ego pugnavi, id est disputavi, ad bestias Ephesi, in est contra bestialiter viventes in Epheso? Haimo Pugnavi, dico, agens, secundum hominem, id est rationabiliter, quia hominis est credere, non mori hominem ut mus, cras enim, id est in proximo, moriemur. Hoc de Isaia sumit Apostolus, Haimo etctione dubitabant. Hoc enim dicit propter eos qui quasi nihil futurum sit post mortem, ventri tantum student, ut pecora, qui fidem asserentium resurrectionem irrident dicentes: Quis inde venit? non audivi vocem cujusque inde venientis ex quo positus est ibi avus meus, ex quo atavus meus, ex quo pater meus, nullius vocem audivi; quibus respondetur: Stulte, si pater tuus resurgeret, crede
Abbreviated transcription (Latin):
quis in nomine illiꝰ baptitabatur. putans mortuo ꝓdesse. qđ ñ sine causa cõme
dit. Et est sensꝰ. Alioquin. id est si resurrectio mortuoꝵ ñ ẽ futura. illi qui bap¬
titantur ꝓ mortuis. id est uice eoꝵ qui mortui sunt. quid facient id ẽ qͥd ꝓde¬
runt ipsis mortiuus. id est qͥd ꝓderit illis qui resurreturi ñ sunt. qđ haptiran¬
tur unui ꝓ eis: nichil utiq. Et si om̃ino mortui ñ resurgunt. utqͥd. etiam
baptirantur ꝓ illis. quasi illi id est mortui: cum peccata ñ remittuntur. nͥ cau-¬
sa futurȩ resurrectionis:Quasi dic̃et. Si stulti adeo certi sunt de futura. re¬
surredtione. uos ñ debetis dubitare. Sequit᷑. Utquid. Quasi. Si mortui ñ
resurgunt. utqͥd & nos qui ñ stulti sicut p̃dicti s sapientes uidem᷑: hos enĩ
discernit a. p̃ditis dum ait & nos: utquid inq̃ nos ꝑiclitamur id est peri¬
cula. patim̃ om̃i hora: & non solum ꝑiculum patior. s etiam morior cotidie

Expanded text:
quis in nomine illius baptizabatur, putans mortuo prodesse. Haimo Quod non sine causa commemdit. Et est sensus, alioquin, scilicet si resurrectio mortuorum non est futura, illi qui baptizantur pro mortuis, runt ipsis mortuis, id est quid proderit illis qui resurrecturi non sunt quod vivi baptizantur pro eis? nihil utique. Et si omnino mortui non resurgunt, ut quid et baptizantur pro illis? Quasi dicat: Illi, id est mortui, cum peccata non remittantur nisi causa futurae resurrectionis? Quasi dicat: Si stulti adeo certi sunt de futura resurrectione, vos non debetis dubitare. Ut quid. Quasi dicat: Si mortui non resurgunt, ut quid et nos, qui non stulti sicut praedicti, sed sapientes videmur? Hos enim discernit a praedictis, dum ait, et nos ut quid, inquam et nos, periclitamur, id est pericula patimur, omni hora? et non solum pericula patior, sed etiam morior quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
munda sunt. de cibis enĩ & carne idolis imnmolata hic agitur. Ideo
recte att licent. ia ẽ p̃cepto nullo dñi ꝓhibentur. Uel om̃ia m̃ li¬
cent. ñ quia om̃ia liceant etiam illicita. s ecce. ponamꝰ om̃ia. licere.
s: ñ om̃ia elificant. ꝓximos. ut quis facit. dum comedens idolotitum
scandalum facit ꝓximo. Et ideo nemo querat tantum qđ suum est.¬

Expanded text:
munda sunt; de cibis enim et carne idolis immolata hic agitur. Ideo recte ait, licent, id est praecepto Domini nullo prohibentur. Vel, omnia licent, non quia omnia liceant, etiam illicita. Sed ecce ponamus omnia licere. Sed non omnia aedificant proximos, ut quis facit, dum comedens idolothytum. Et scandalum facit proximo. Et ideo, VERS. 24-33.-- Nemo quod su
Abbreviated transcription (French):
uos timotheus. adiutor
sosipater cognati mei.
Saluto uos ego terciꝰ.
qui scripsi epistolam
in dño. Salutat uos
gauis hospes meus.
& uniuersa ecclesia.
Salutat uos erastus
archarius cuitatis. &¬

Expanded text:
vos Timotheus adjutor Sosipater, cognati mei. Saluto vos ego Tertius, qui scripsi epistolam, in Domino. Salutat vos Caius hospes meus, et universa Ecclesia. Salutat vos Erastus arcarius civitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
runt intelligent Propter
qͦd & impediebar płimũ
uͦ ulteriꝰ locũ ñ habens
in his regionibꝰ. cupidita¬
tem autem habens uenien¬
di ad uos ex multis iam
p̃cedentibꝰ annis. cum in
hyspanam ꝓficisci cepero.
spero qͥd preteriens iu¬
deam uos. & a uobis
deducar illuc. si uobis
pͥmum ex parte. fruit
fuero. I unc gͥ profi¬
ciscar ierłm ministrare.
scĩs. Probauer̃t enim
macedonia & achaya colla¬
tionem aliquã facere m

Expanded text:
runt, intelligent. Propter quod impediebar plurimum ulterius locum non habens in his regionibus, cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam praecedentibus annis, cum in Hispaniam proficisci coepero, spero quod praeteriens videam vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero. Nunc igitur proficiscar in Jerusalem ministrare sanctis. Probaverunt enim Macedonia, et Achaia, collationem aliquam facere in
Abbreviated transcription (Latin):
eis. Noc gͥ cum consum¬
mauero & assignauero
eis fructum hunc. ꝓfi¬
ciscar per uos in hys¬
paniam Scio enim
quoniam ueniens ad
uos in abundantia.
benedictionis xp̃i
Salutate inuicem in¬
om̃i osculo sco. Salu¬
tant uos om̃s ȩccł̃iȩ
xp̃i. Rogo autem uos
frẽs ut obseruetis cos
qui dissensiones & of¬
fendicula preter doc¬
trinã. quam uos didicis¬
tis faciunt. & declinate
ab illis. Huimodi enĩ

Expanded text:
eus. Hoc igitur cum consummavero, et assignavero eis fructum hunc, proficiscar per vos in Hispaniam. Scio enim quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Christi Salutate invicem in osculo sancto. Salutant vos omnes Ecclesiae Christi. Rogo autem vos, fratres, ut observetis eos, qui dissensiones et offendicula, praeter doctrinam quam vos didicistis, faciunt, et declinate ab aliis. Hujuscemodi enim
Abbreviated transcription (Latin):
exteriꝰ  Non sic inquit dico. ñ sic: nolo utiq expoliari s suꝑuestiri. ñ tam̃
ita. ut sub incorruptione. maneat. cotruptio. s ut absorbeatur qđ mortale
est in nobis. ut nusqͣm sit mortalitas. ñ infia. ñ supra. ñ intra. ñ extra:
absorta ẽ enĩ mors in uictoria. Vel ita. nam & qui. Quasi. De illo gemimꝰ.
scił quia ã beatitudine remoti sumꝰ. & ñ mirũ si de eo gemimꝰ. nam de hoc
itiam gemimꝰ qđ ininꝰ est. scił̃ qđ hoc cotpore exuimur. & hoc est qđ ait. nam qͥ
uestiri immortalitate. si hoc posset fieri. ita ut qđ mortale. est absorbeatur a
continet. Nolumꝰ expoliari corpote. s: tam̃ ds efficit hoc ut immortaliratem
cupiamꝰ. qđ ita ait. Qui autem efficit nos in hoc ipsum. scł ut uelimꝰ in¬
mortalitatem. as est. Uel ita ab illo loco. nam & qui. Quasi. Dico nos su

Expanded text:
exterius. Non sic, inquit, dico, non sic. Nolo itaque exspoliari, sed supervestiri, non tamen exterius. Non sic, inquit, dico, non sic. Nolo itaque exspoliari, sed supervestiri, non tamen ita, ut sub incorruptione maneat corruptio, sed ut absorbeatur quod mortale est a vita in nobis, ut nusquam sit mortalitas, non infra, non supra, non intra, non extra. Absorpta est enim mors in victoria. Vel ita: Nam et qui. Quasi dicat: De illo gemimus, scilicet quia a beatitudine remoti sumus: et non mirum si de eo gemimus: nam de hoc etiam gemimus, quod minus est, scilicet, quod hoc corpore exuimur. Et hoc est quod ait, nam qui i corpore, sed supervestiri immortalitate, si hoc posset fieri, ita ut quod mortale est absorbeatur a continet: Nolumus exspoliario corpore, sed tamen Deus efficit hoc, ut immortalitatem cupiamus, quod ita ait, qui autem efficit nos in hoc ipsum, scilicet ut velimus immortalitatem, Deus est. Vel ita a
Abbreviated transcription (Latin):
lumꝰ expoliari. Ecce uox nature. confessio penȩ. graue ẽ corpꝰ & onerosum.
atq corruptibile. gemitur sub illo. & tam̃ ñ libent̃ desentur. Pius enĩ mentis
ratione cupit. dissolui & eẽ cum xp̃o. sensu autẽ carnis refugit & recusat.
Hoc habet hunanꝰ affectus. hoc ipsa anima nescio qͥm̾ habet in uoluntate.
q̃m diligendo uitam odit mortẽ. & q̃m carnẽ suã ñ odit. nec ipsi carni uult ae¬
cidere qđ odit. & si fieri possit ñ uult expoliari s suꝑuestiri. sicut ait apłs.
Nolumꝰ expoliari.s suꝑ uestiri. Quasi diceret. Sub terrena tunica. gemo. ad
gelestem festino. illam uolo acciꝑe. istam nolo ponere. Quid apłe dicis: fiet
iniuria. tanto illi cȩlesti uestim̃to. ut ueniat tͥ immortalitas suꝑ hos pannos
mortalitatis & corruptionis. ut hoc sit inferiꝰ. illud suꝑius. hoc interiꝰ. illud.

Expanded text:
lumus exspoliari. Ecce vox nec confessio poenae. Grave est corpus et onerosum lumus exspoliari. Ecce vox nec confessio poenae. Grave est corpus et onerosum atque corruptibile, gemitur sub illo, et tamen non libenter deseritur. Prius enim mentis ratione cupit dissolvi, et esse cum Christo; sensu autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanus affectus, hoc ipsa anima nescio quomodo habet in voluntate, quoniam diligendo vitam, odit mortem, et quoniam carnem suam non odit, nec ipsi vult accidere quod odit; et si fieri possit non vult exspoliari, sed supervestiri, sicut ait Apostolus, nolumus exspoliari, sed supervestiri. Quasi dicat: Sub terrena tunica gemo, ad coelestem festino; illam volo accipere, istam volo ponere. Quid, Apostole, dicis? fiet injuria tanto illi coelesti vestimento ut veniat tibi immortalitas super hos pannos mortalitatis et corruptionis, ut hoc sit inferius illud superius, hoc interius, illud
Abbreviated transcription (Latin):
a uita. id ẽ ut urta unmortalitatis destruat mortalitatẽ. ñ ut suꝑ eam
ueniat. Et est sensꝰ. Sic uellemꝰ fieri immortales si ficri posset. ut iam ueni¬
ret ipsa. inunortalitas. & m̃ sicut sumꝰ mutaret nos. quia & si a malis ad bo¬
na tñseamꝰ. tam̃ ipse tnsitꝰ amarus est. & habet fel & acetum. ia est acre quid
tolerandum: & si corpꝰ grauat animã. & h̃t incitam̃ta uicioꝵ. & defidena uida¬
osa. ñ tam̃ mala om̃ia sunt ex eo. nec om̃ia uitȩ iniquę uicia. attribuenda. ft̃
carni. ne ab hũis om̃ib purgemꝰ diabolũ qui ñ ht̃ carnẽ. nec fuit corruptio cor¬
poris quȩ aggtauat animã peccati pͥmi causa. s pena. nec caro corruptibilis ani-¬
mam pecratricem fecit. s peccatrix anima. carnẽ corruptibilẽ fecit. Qui gͥ
om̃ia mala. anime. ex corpore. putant accidisse. in errore sunt. Attende qđ inge¬
miscere. se dixit. & grauari sub sarcina. cortuptibilis corporis.: & tam̃ ait. no¬

Expanded text:
 vita, id est ut vita immortalitatis destruat mortalitatem, non ut super eam veniat, etc. Sensus est: Sic vellemus fieri immortales, si fieri posset, ut jam veniret ipsa immortalitas, et modo sicut sumus mutaret nos, quia etsi a malis ad bona transeamus, tamen ipse transitus amarus, et habet fel et acetum, id est acre quid tolerandum. Et si corpus gravat animam, et habet incitamenta vitiorum, et desideria vitiosa, non tamen omnia carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem, nec fuit corruptio corporis, qua aggravat animam peccati primi causa, sed poena; nec caro corruptibilis animam peccatricem fecit, sed peccatrix anima carnem corruptibilem fecit. Qui ergo omnia mala animae ex corpore putant accidisse, in errore sunt. Attende quod ingemiscere se dicit, et gravari sub sarcina corruptibilis carnis, et tamen ait: no
Abbreviated transcription (Latin):
entiam uero
non huius
seculi neq pͥn¬
cipum hui
seculi qui
destruuntur.
Sed loqui¬
mur dei sapi¬
entiam in mi¬
sterio quȩ ab

Expanded text:
entiam uero non huius seculi neque principum huius seculi, qui destruuntur, sed loquimur Dei sapientiam in mysterio, quę ab
Abbreviated transcription (Latin):
qd factũ ẽ iudeis. qͥa.¬
eloquia. d̃ĩ ul . ẽ lex
lis ut amicis. ꝑ quȩ
intelligerent de futu¬
ra redẽptione. quȩ ꝓ¬
missa erat fieri ꝑ xp̃m
qͥa maxime laudis
addiscerent. rectũ A
ꝑu̾so distinguere. dig¬
ni udicarent᷑ acciꝑe.¬

Expanded text:
d factum est Judaeis, eloquia Dei, id est lex lis, ut amicis, per intelligerent de futra redemptione, quae promissa erat fieri per Chra maxime laudis addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicarentur accipe
Abbreviated transcription (Latin):
scđm potestatẽ. ꝑ quã. fit benedictio filuis
abrahȩ. cui dedit pat gentes & t̃minos t̾rȩ
hȩ patrẽ multarũ gentiũ posuite. & itẽ.
in semine to benedicent᷑ om̃s gentes. &
alia. huiꝰmodi. Hec ꝓmissio ut dictũ ẽ
benedicuntur hoĩes & fiunt filii abra¬
sticiam fid̃i ꝓmissionẽ hereditatis factã.¬

Expanded text:
m potestatem, per quem benedictio filiis Abrahae fit, cui dedit Pater gentes, et terminos terrae, hae: Patrem multarum gentium posui te . Et item: In semine tuo, benedicentur omnes gentes , et alia hujusmodi. Haec promissio, ut dictum est, benedicuntur homines, et fiunt filii Abrastitiam fidei promissionem haereditatis fact
Abbreviated transcription (Latin):
manifestũ ẽe in illis qͥ ñ acceper̃t legeni subdit.
Inuisibilia enĩ & cet̃a. Et notandũ. qͥa cum
d̾s una sit & simplex cẽntia. nec ex diũsitate
aliqua constet. pluralit̃ tam̃ dicit. iuisibi¬
rarum. om̃ps: ex magnitudine. creaturarũ. &
hutꝰmodi. ex quoꝵ etiã gub̃natione uirtꝰ eius
conspicit᷑. & ex eo qͦd om̃ia replet eiꝰ duunitas
id ẽ bonitas intelligit᷑. Et hoc ẽ qͥd ait. uere
qͦd d̃ĩ notũ ẽ manifestum ẽ in illis. Enim id ẽ
quia inuisibilia. ipsiꝰ id ẽ ipse. natura inuisibi¬
lis. uttellecta. ñ corporea. uel ymaginaria. uisio¬

Expanded text:
n acceperunt legem, subdit: Invisibilia enim, etc. Et notandum quia cum Deus una sit et simplex essentia, nec ex diversitate aliqua constet, pluraliter tamen dicit, invisibirarum; omnipotens, ex magnitudine creaturarum, et hujusmodi. Ex quorum etiam gubernatione virtus ejus coid est bonitas, intelligitur. Et hoc est quod ait: Vere quod Dei notum est manifestum est in illis. Enim, id est quia, invisibilia ipsius, id est ipse natura invisibilis intellecta, non corporea, vel imaginaria visio
Abbreviated transcription (Latin):
certum incertũ posset sciri. & ille ẽe q̃s om̃ium
crederet᷑. qͥ hoc fecit qͥd ab his impossibile ẽ fieri.
Hec philosophi nobiles quesier̃t. qͣsi int̾rogan¬
tes creaturas de ceatore. & om̃ium specie ac dis¬
positione qͣsi uoce respondente. ex arte artifi¬

Expanded text:
certum incertum posset sciri, et ille esse Deus omnium crederetur qui hoc fecit quod ab his impossibile est fieri. Haec philosophi nobiles quaesierunt, quasi interrogantes creaturas de Creatore, et omnium specie ac dispositione quasi voce respondente ex arte artifi
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs & filii. quẽ cun patre amamꝰ & filio. Ip¬
se ut diligeret᷑ nob dedit. qͥ ñ dilectꝰ nos di-¬
lexit. Ip̃se ẽ fons. de qͦ scͥptura. dicit. Bons
aquȩ uiuȩ sit tͥ ꝓpriꝰ. & nemo alienꝰ cõmuni¬
cet tͥ. Alieni enĩ st̃ om̃s. qͥ ñ diligt̃ dm. Et

Expanded text:
Patris et Filii, quem cum Patre amamus et Filio. Ipse ut diligeretur nobis dedit, qui non dilectus nos dilexit. Ipse est fons de quo Scriptura dicit: Fons aquae vivae sit tibi proprius, et nemo alienus communicet tibi. Alie
Abbreviated transcription (Latin):
mente. Ceterum
si benedixtris
sp̃u. quis suppłet.
locum idiotȩ:
Quom dicet
amen suꝑ tuam
benedictionem
qm̃ quid dicat.
nescit.Nam
tu quidem bene
gr̃as agis. sed
alter non edifi¬
catur Gratias

Expanded text:
mente ceterum si benedixeris spiritu qui supplet locum idiotae quomodo dicet amen super tuam benedictionem quoniam quid dicas nescit nam tu quidem bene gratias agis sed alter non aedificatur gratias
Abbreviated transcription (Latin):
głandum. nec in nomine. illoꝵ quoꝵ doctrina. praua ẽ. Int̾ eos autem hos
laude dignos designat. qͥ dicebant se ẽẽ xp̃i. Ende subdit. Aliꝰ autẽ di¬
at. ego sum xp̃i baptismo baptitatꝰ. Hic bene dicit. quales supra laudauit
pat̃: nemo enĩ nouit filiũ nisi pat̾. nec patrẽ qͥs nouit nͥ filiꝰ. & cui uult
filiꝰ reuelate. Sicut gͦ ipse nouit ꝑ se patrẽ. nos autẽ ꝑ illũ: sic intrat
nr̃m se dicit:. hoc enĩ sͥ ꝓprie tenuit. Nullꝰ gͦ ostium ẽ nͥ xp̃o. & si pastores¬

Expanded text:
rum non est gloriandum, nec in nomine illorum, quorum doctrina prava est. Inter eos autem hos rum non est gloriandum, nec in nomine illorum, quorum doctrina prava est. Inter eos autem hos laude dignos designat qui dicebant se esse Christi. Unde subdit: Alius autem dicit: Ego sum Christi, baptismo baptizatus. Hic bene dicit quales supra laudavit,Pater. Nemo enim novit Filium nisi Pater, neque Patrem nisi Filius, et cui vult Filius revelare. Sicut ergo ipse per se novit Patrem, nos autem per illum; sic intrat nostrum se dicit. Hoc enim sibi proprie tenuit. Nullus ergo ostium est nisi Chris
Abbreviated transcription (Latin):
femina. fuisse dõ deuota. cum qua. multi eẽnt colentes dm̃. Qͥd enĩ sig¬
nificatum ẽ de uobis: Hoc scł qͥa contentiones st̃ int̃ uos. dẽ discipli¬
na. dñica. Hoc autẽ dico. Hic contͣ baptistas agere incipit. de quibꝰ
illi głabantur. Quasi. Non solum scio contentiones quȩ st̃ int̃ uos.
s: &̃ ũba que. dicitis. Et hoc ẽ: hoc autẽ dico. qͦd unꝰquisq ur̃m dicit
Nam aliꝰ dicit hoc. scił ego qͥdem sum pauli: aliꝰ illud dicit ego sum apol¬
lo. aliꝰ uͦ ego sum cephȩ : quasi. aliꝰ dicit. ego sum baptitatꝰ baptismo illiꝰ.
aliꝰ dicit. ego sum illiꝰ. S hõc dicere. est quasi idolatria. Et sciendũ est
sine. dubio boni erant. S sub hoꝵ specie falsos apłos tangit. ne si diceret᷑
in nomine. illiꝰ uł illiꝰ. uderet᷑ eis inuidere. & sͥ uelle attribuere. Uel ide

Expanded text:
femina fuisse Deo devota, cum qua multi essent colentes Deum. Quid enim sigfemina fuisse Deo devota, cum qua multi essent colentes Deum. Quid enim significatum est de vobis: hoc scilicet, quia contentiones sunt inter vos, de disciplina Dominica. Hoc autem dico. Hic contra baptistas agere incipit, de quibus illi gloriabantur. Quasi dicat: Non solum scio contentiones quae sunt inter vos, sed et verba quae dicitis. Et hoc est: Hoc autem dico quod unusquisque vestrum dicit. Nam alius dicit hoc, scilicet: Ego quidem sum Pauli: alius illud dicit: Ego sum Apollo; alius vero; Ego sum Cephae. Quasi dicat: Alius dicit: Ego sum baptizatus baptismo illius; alius dicit: Ego illius. Sed hoc dicere est quasi idololatria. Et sciendum quiasine dubio boni erant, sed sub horum specie falsos apostolos tangit, ne si diceret in nomine illius vel illius, videretur eis invidere, et sibi velle attribuere. Vel ideo
Abbreviated transcription (Latin):
euntes in illũ diẽ. stił in diẽ aduentꝰ xp̃i. & cet̾a. Fidelis d̃s. Quasi. Con¬
firmabit. & uere: qͥa ds ẽ fidelis id ẽ uerꝰ in ꝓmissis. ꝑ quẽ uocati
estis cum essetis adũsi. Qui gͦ adũsos uocauit. iam faciliꝰ confirmabit.
nrͣi. Obsecro autẽ uos frẽs. Huc usq beatos laudauit. his laudatis inui¬
qͦd dicunt. p̃didi. & ñ sint in uob̃ scismata id ẽ diuisiones. S sitis
in eodem sensu. id ẽ in eadem uoluntate. qua p̃didi. & in eadem scientia
id ẽ in eadem intelligentia. ita qͦd ꝑfecti sitis. hoc id̃o dico. qͥa signi¬
ficatum est mͥ litteris de uob̃. tam̃ o frẽs mei. ab his qui st̃ does. Cloes
locꝰ est. ubi illi erant. qui apło significauer̃t: uel qͥ st̃ does id ẽ illiꝰ ma¬
tronȩ. Cloes cnĩ potest esse nom̃. uel loci uel ꝑsonȩ. Aliquibꝰ enĩ uide¬
tur locꝰ eẽ. ut si diceret᷑ ab his qui sunt antiochiȩ : aliqͥbꝰ autẽ uidet᷑

Expanded text:
tc. Fidelis Deus. Quasi dicat: Confirmabit et vere, quia Deus est fidelis, id est verus in promissis, per quem vocati estis, cum essetis aversi. Qui ergo aversos vocavit, facilius confirmabit. i. Obsecro autem vos, fratres. Hucusque bonos laudavit: His laudatis inviquod dicunt praedicti, et non sint in vobis schismata, id est divisiones; sed sitis in eodem sensu, id est in eadem voluntate qua praedicti. Et in eadem scientia, id est in eadem intelligentia. Ita quod perfecti sitis, hoc ideo dico, quia significatum mihi, litteris est, de vobis tamen, o fratres mei, ab his qui sunt Chloes. Chloes locus est ubi illi erant qui apostolo significaverunt. Vel, qui sunt Chloes, id est, illius matronae; Chloes enim potest esse nomen vel loci vel personae. Aliquibus enim videtur locus esse, ut si diceretur, ab his qui sunt Antiochiae; aliquibus videtur
Abbreviated transcription (Latin):
Grãs ago & cet̾a. hic gr̃as agit de bonis illoꝵ. qͥ boni erant int̾ illos.
In illa. enĩ plebe. alii erant boni qͥ digni erant laude. alii digni increpa¬
tione. Post salutationẽ gͦ pͥmum ꝓponit de bonis. ut his aliĩ conformen¬
dr. qͥ eum dilig̃t. qͥ eum tenent. qͥ illũ possident. qͥ illũ colt. quibꝰ subue¬
ã xp̃o. ñ aliunde: & hec gr̃a. a do est multiplex. qͥa. in om̃ibꝰ donis fac¬
ti estis diuites in illo id ẽ in xp̃o ñ in hõie. Et qͥa dixit in om̃ibꝰ illos ẽẽ
ditatos. supponit partes aliqͣs. scił diuites facti estis in om̃i ũbo id ẽ in om̃i
& in om̃i scientia. id ẽ scͥpturaꝵ intellectu. & in his ditati ita estis qͦd ita

Expanded text:
as ago, etc. Hic gratias agit de donis illorum qui boni erant inter eos. In illa enim plebe alii erant boni qui digni erant laude, alii digni increpatione. Post salutationem ergo primum proponit de bonis ut his aliis conformen qui eum diligunt, qui eum tenent, qui illum possident, quibus subvea Christo non aliunde et haec gratia a Deo est multiplex, quia in omnibus donis, facti estis divites in illo id est in Christo, non in homine. Et quia dixit in omnibus illos esse ditatos, supponit partes aliquas, scilicet divites facti estis, in omni verbo, id est in omni Et in omni scientia, id est Scripturarum intellectu. Et in his ditati
Abbreviated transcription (Latin):
te. Hoc enĩ inuocat aliqͥs qđ uult. ad se uenire. Quid ẽ inuocare. nͥ in
se uocare: Qui gͦ dm inuocat. ut diues fiat. dm ñ inuocat. Nam cum
dicis. ds da mͥ diuitias. ñ uis ut ad te ipse ds̃ ueniat. s: ut duutiȩ
ueniant ad te. ds̃ autẽ gratis se uult coli & diligi. hoc est caste amare.
ab eo credunt se saluari & regi. Gr̃a uob̾ & cet̃a. Eiccẽ. salutatio. Qͣsi
Paulus & sostenes scribunt uoħ hanc epłam. & ante. alia salutant uos
optantes ut gt̃a sit uob̾ stantibꝰ ut maneant. lapsis ut redeant. & pax
id est m̃tis tnquillitas: & hoc a pãtre do nr̃o & dño ĩu xp̃o qͥ ab eo ꝑ
sonali quidẽ ꝓprietate distintꝰ ẽ. s unꝰ cũ ipso unitate. substantiȩ d̃s.

Expanded text:
 vult ad se venire. Quid est invocare, nisi in se vocare: Qui ergo Deum invocat ut dives fiat, Deum non invocat. Nam, cum dicis: Deus, da mihi divitias, non vis ut ad te veniat ipse Deus, sed ut divitiae veniant ad te. Deus autem gratis se vult coli et diligi. Hoc est enim caste amare, vere invocant dum ab eo credunt se salvari et regi. Gratia vobis, etc. Ecce salutatio. Quasi dicat: Paulus et Sosthenes scribunt vobis hanc Epistolam, et ante alia salutant vos, optantes ut gratia sit vobis, stantibus ut maneant, lapsis ut redeant. Et pax, id est mentis tranquillitas. Et hoc a Deo Patre et Domino nostro Jesu sonali quidem proprietate distinctus est, sed unus cum ipso unitate substantiae Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ in tribꝰ. Huiꝰ gͦ trini¬
tatis. nec teitia. parsẽ unꝰ.¬
nec maiꝰ aliquid om̃s ꝗͣ
singuli. Tu nempe dixis¬
tibꝰ compositũ. & hoc de¬
patre. uis intelligi. Ille.
inquis uirtꝰ ẽ ingenita¬
simplex. huiꝰ autẽ uir¬
tutis quã. simplicem ẽẽ
dixisti. nunqͥd partes st̃¬
pientia. & potentia: Si
te unus est ds̃. Eirgo ex
partib dm compositum ẽẽ dicis. Non dico

Expanded text:
ribus? Hujus ergo Trinitatis, nec tertia pars nec majus aliquid omnes, singuli. Tu nempe dixisesse compositum, et hoc depatre vis intelligi. Ille, inquis, virtus est ingenitsimplex. Hujus autem virtutis quam simplicem esse dixisti, nunquid partes sementia, et potentia? Si te unus est Deus. Unum ergo partibus compositum esse dicis? Non dico,
Abbreviated transcription (Latin):
enim diuinꝰ & medicꝰ sp̃ualis. sciens om̃ium causas & uulneta. magna. industria
confouet illos. & cõpatitur. Factus est gͦ udeis tamꝗͣ udeus. quia ꝓpt̾ scanda.¬
lum illoꝵ circuincidit timotheum. & purificatꝰ ascendit in templum. ne occa¬
sionem ꝑ eum acciꝑent blasphemandi. Et hoc id̃o. ut uideos lucrarer d̃o. &¬
his qui sub lege sunt scił samaritanis. qui .u. libros moysi tantũ retipiunt. quil
non coutuntur uidei. factꝰ sum quasi sub lege eẽm. dum ñ negat. legem esse a do.
s ex ea docet xp̃m. sicut mulier samaritana. ꝑ legem dota dixit. scio quia mes¬
sias uenit: cum tam̃ ego ipse. non eẽm sub lege seruiliter. Et quare eis ita. factus
sum: Ut lucrifacerem eos qui sub lege erant. Qui sub lege erant samaritani intel. Ide¬

Expanded text:
enim divinus et medicus spiritualis, sciens omnium causas et vulnera, magna industria confovet illos, et compatitur. Factus est ergo Judaeis tanquam Judaeus, quia propter scandalum illorum circumcidit Timotheum, et purificatus ascendit in templum, ne occasionem per eum acciperent blasphemandi. Et hoc ideo, ut lucrifacerem, his qui sub lege sunt, scilicet Samaritanis, qui quinque libros tantum Moysi recipiunt, quibus non coutuntur Judaei, factus sum quasi essem sub lege, dum non negat legem esse a Deo, sed ex ea docet Christum, sicut mulier Samaritana, per legem docta, dixit: Scio quia Messias venit. Cum tamen ego ipse non essem sub lege serviliter. Et quare eis ita factus sum? ut lucrifacerem eos qui sub lege erant. Qui sub lege erant Samaritani intelli