comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gemitũ compeditoꝵ. ut soluat filios mortificatoꝵ.
nucnimꝰ in alio psalmo dictũ. Intret in conspec¬
tu tuo gemitꝰ cõpeditoꝵ. Et in eo loco dictũ est
ubi uor martyrũ intelligat᷑. Unde martyres
compediti. Nonne cathenati potiꝰ quã cõpediti:
Ductos enim sanctos dei martyres post iudices ꝑ
ꝓ uintiã circũeuntes in cathena notumꝰ. missos an¬
tem in cõpedes non nouimꝰ. Agnoscrint᷑ & cõpe¬
dis ddisciplinȩ dei. & timoris eitis de q̃ dictũ est.
Initium sapientię timor dñi. ꝑ hunc enim cimo¬
rem non tinueriuit serui dei eos qͥ corpꝰ occidunt.
animã autem non possunt occidere: qͥa eñ time¬
bant qui habet potestatẽ & corpꝰ & animã occide¬
re in gehenna ignis. Nisi enim cõpedib timo¬
ris huiꝰ ligati essent martrres. qͣndo illa omĩa
dura & molesta sustinerent a ꝑsecutorib suis.
cũ eis liberũ fuerit facere qͦd cogebant᷑. & euade¬
re quod patiebant᷑ : Sed alligauerat eos aeus

Expanded text:
at filios mortificatorum.» Invenimus in alio psalmo dictum, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum» ; et in eo loco dictum, ubi vox martyrum intelligebatur. Unde martyres compediti? Nonne catenati potiusquam compediti? Ductos enim sanctos Dei martyres post judices, per provincias circumeuntes, in catenas novimus missos; in compedes autem non novimus. Agnoscuntur et compedes disciplinae Dei et timoris ejus, de quo dictum est: «Initium sapientiae timor Domini» . Per hunc enim timorem non timuerunt servi Dei eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; quia eum timebant qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehennam ignis . Nisi enim compedibus timoris hujus ligati essent martyres, quando illa omnia dura et molesta sustinerent a persecutoribus suis, cum eis liberum fuerit facere quod cogebantur, et evadere quod patiebantur? Sed alligaverat eos Deus
Abbreviated transcription (Latin):
habitauit in nobis. R espice & illam uocem. ego ser¬
uus tuus & filiꝰ ancille tue. Adtende ancillam
istam. castam & uirginem matrem. Ibi enim ac¬
cepit pauꝑtatem nr̃am. ubi forma serui indutus
est semecipsum exinaniens ne diuitias eius expaues¬

Expanded text:
pice et illam vocem: «Ego servus tuus et filius ancillae tuae» . Attende ancillam illam castam, et virginem, et matrem: ibi enim accepit paupertatem nostram, ubi servi forma indutus est, semetipsum exinaniens; ne divitias ejus expaves
Abbreviated transcription (Latin):
tate id est filioꝵ. Ergo filii seruorũ tuoꝵ inhabi¬
tabunt. E ilii seruoꝵ. oꝑa seruoꝵ sunt. Nemo ibi
habitabit: nͥ poꝑa sua. Quid gͥ est filii habitabunt.
Nenio głetur se habitaturũ. si dicit se seruum dei.
& oꝑa non habet. Non eiuu habitabunt. nͥ filii.
Qͥ a ist gͦ filii seruoꝵ tuoꝵ inhabitabunt: Serui ꝑ
oꝑa sua inliabitabunt. serui ꝑ filios suos inhabita¬
bunt. Noli gͣ ẽẽ. sterilis. si uis habicare. Eremit¬
de fetus quos sequaris p̃mittendo non efferendo.
F ilii cui te deducant ad terram ꝓmissionis. terram
uiuentiũ. ñ morientiũ. Cũ hic uiuis in hac ꝑe¬
grinatione. illi ante cedant. suscipient te. A pter re¬
fectionem carnalem filiꝰ antecessit iacob ad egyptũ.
& ait patri suo. & fr̃sb fitis. Ego p̃ueni preparare
uobis escas. ł receclant gͣ filii tui. precedant ce¬

Expanded text:
tate, id est filiorum. Ergo, «Filii servorum tuorum inhabitate, id est filiorum. Ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt. Filii servorum,» opera servorum sunt; nemo ibi habitabit, nisi per opera sua. Quid igitur est, et filii habitabunt? Nemo glorietur se habitaturum, si dicit se servum Dei, et opera non habet; non enim habitabunt nisi filii. Quid est ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt?» Servi per opera sua inhabitabunt, servi per filios suos inhabitabunt. Noli ergo esse sterilis, si vis habitare; praemitte fetus quos sequaris, praemittendo, non efferendo. Filii tui te deducant ad terram promissionis, terram viventium, non morientium: cum hic vivis in hac peregrinatione, illi antecedant, suscipiant te. Propter refectionem carnalem, filius antecessit Jacob in Aegyptum, et ait patri suo et fratribus suis: «Ego praeveni praeparare vobis escas»
Abbreviated transcription (Latin):
culum ecernum. in scłm manens. Sed filii inqͥt
seruoꝵ tuoꝵ. Metuendũ ne nos serui dei simus. &
filii nr̃i ibi fut᷑i fint non nos. A ut si nos filii sumꝰ
seruoꝵ. quia filii sumus apłoꝵ. qͥd dicturi sumꝰ:
Q ueuã tancdem audatia. tam infelix filioꝵ subnas¬
centiũ. & recenti successione głantiũ. que audeat
dicere nos ibi erimꝰ. apłi ibi non erunt : Absit hoc.
a pietate filioꝵ. absit a side paruuloꝵ. absit
ab intelligentia grandium. Ibi erunt & apłi.
cui & filii eoꝵ serui tui. & istoꝵ filii nepotes illoꝵ.
quid nisi serui cui : Omnes compendio induderes.
ui heremo. nullus eoꝵ iutrauit in terram repro¬
missionis. sed filii ipsoꝵ incrauerunt. Sane qͥa
ita recordam̃: nisi falior duo. ceteri non intrauerunt.
De tot matib duo. Laboratum est cum eis tantum. sed
deus non laborat. Certe laborauerunt serui ipsius.
Quanta ꝑtualit. quanta auliuit moyses. ꝓ hominib
non intraturis in terrã repmissionis : Incrauerunt¬

Expanded text:
culum aeternum, in saeculum manens. Sed «filii,» inquit, «servorum tuorum:» metuendum ne nos servi Dei simus, et filii nostri ibi futuri sint, non nos? Aut si nos filii sumus servorum, quia filii sumus Apostolorum, quid dicturi sumus? Quaenam tandem audacia tam infelix filiorum subnascentium, et recenti successione gloriantium, quae audeat dicere: Nos ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a pietate filiorum, absit a fide parvulorum, absit ab intelligentia grandium. Ibi erunt et Apostoli: tui, et filii eorum servi tui, et istorum filii nepotes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio includeres, in eremo: nullus eorum intravit in terram promissionis, sed filii eorum; intrarunt sane, quia ita recordamur, nisi fallor, duo, caeteri non . Intrarunt de tot millibus duo. Laboratum est cum eis tantum: sed Deus non laborat; certe laboraverunt servi ipsius. Quanta pertulit, quanta audivit Moyses pro hominibus non intraturis in terram promissionis? Intrarunt
Abbreviated transcription (Latin):
Tu uͦ dñe in ęternũ ꝑmanes. Mei dies sicut umbra
dedinauerunt. & tu in eternum ꝑmanes. Tempora¬
lem saluit eternus. Non enim quia ego fecidi. &
tu seniusti. Uiges ad me liberandum. qui iuguisti
ad me humiliandum. Tu uͦ dñe in eternum ꝑma¬
nes. & memoriale tuũ in generatione & gn̾ationẽ.
Memorale tuum. qͥa non odlitusceris in generaciont̃. non

Expanded text:
in aeternum manes.» Mei dies sicut umbra declinaverunt, et tu in aeternum manes: temporalem salvet aeternus. Non enim quia ego cecidi, et tu senuisti: nam viges ad me liberandum, qui viguisti ad me humiliandum. «Tu vero; Domine, in aeternum manes; et memoriale tuum in generationem et generationem. Memoriale
Abbreviated transcription (Latin):
enim & nos aliquando nat᷑a filii ire. sicut & ceteri.
Et unde dieit adñs. Ira dei manet suꝑ eũ. quia non
credidit in unigeuitã filiũ dei. Non enim ait ira dei
ueniet suꝑ eum. sed manet suꝑ eum: qͥa non tollicur
in qua natris est. Quare gͦ: Et qͥd fibi uult uor
ista. qm̃ leuasti aisisti me: Non eñ ait. qm̃ leuasti
& lisisti me: seo qm̃ leuasti elifisti me. Ideo elisisti:
qͥa leuasti. U̾nde homo in honore positus factus est
ad imaginem dei. Leuatus in hiine honorem. ereccus a
pulriere. erectus a terra. accepit animã rationabilem.
p̃positus est rationis ipsius uiuacitate omnib bestiis. peco¬
rib. uolatilib. piscib. Quid etum hoꝵ habet intelli¬
gentie rationem : Quia nullum faccum est ad imagi¬
nem dei. Emodo nullum hor habet hunc honorem.
sic nulbtũ hors habet hanc miseriã. Quod enim pecus
plangit de peccato: Quȩ auis timet gehennã ignis
eterni: Quia nulla ei participatio beate uite. nulli

Expanded text:
s aliquando natura filii irae, sicut et caeteri;» et unde dicit Dominus, «Ira Dei manet super eum, quia non credidit in unigenitum Filium Dei» . Non enim ait, Ira Dei veniet super eum; sed, «manet super eum:» quia non tollitur in qua natus est. Quare ergo, et quid sibi vult vox ista, «Quoniam levasti, elisisti me:» Non enim ait, Quoniam levasti, et elisisti me; sed, «Quoniam levasti, elisisti me.» Ideo elisisti, quia levasti. Unde hoc? Homo in honore positus, factus est ad imaginem Dei: levatus in hunc honorem, erectus a pulvere, erectus a terra, accepit animam rationalem, praepositus est rationis ipsius vivacitate omnibus bestiis, pecoribus, volatilibus, piscibus . Quid enim horum habet intelligentiae rationem? Quia nullum horum factum est ad imaginem Dei. Quomodo nullum horum habet hunc honorem, sic nullum horum habet hanc miseriam. Quod enim pecus plangit de peccato? quae avis timet gehennam ignis aeterni? Quia nulla ei participatio beatae vitae, nulli
Abbreviated transcription (Latin):
hic guȩ me cogant uelle. & rursus quedam que
me cogat tunere. Ipse est: & non est ipse. Iam infor¬
ma serui est: iã mortalem fragilemq carnem portat.
iam moriturus actuenit : & camen non᷑ intelligit᷑
in hãc egestate. Cinerem sicut panem mandilcaui.
& potum meum cum fictu miscebam. Addat gͦ
pauꝑtatem pauꝑtati. & cransfiguret in se corpus hu¬
militatis ñr̃e. Sit caput ur̃m. simus m̃bra eiꝰ: sĩt
auo in carne una . Ita enim erunt duo & in uoce u
na. & in illa una uoce iam non mirabim᷑ uocẽ ñrã.
Cinerem sicut panem manducaui. & potum meum
cum fletu miscebam. Dignatus est enim nos hab̾e¬

Expanded text:
t velle, et rursus quaedam quae me cogant timere. Ipse est, et non est ipse. Jam in forma servi est, jam mortalem fragilemque carnem portat, jam moriturus advenit, et tamen nondum intelligitur in hac egestate. «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam.» Addat ergo paupertatem paupertati, et transfiguret in se corpus humilitatis nostrae : sit caput nostrum, simus membra ejus, sint duo in cana, et in illa una voce jam non mirabimur nostram vocem: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam.» Dignatus est enim
Abbreviated transcription (Latin):
tractemꝰ. Q modo ei respondet laus eiꝰ : Quando
ei gr̃as agunt uocati ab illo. Ille enim uocat nos
respondemꝰ ñ tioce sed fide. non lingua seo uita.
te: qͥa sic iuitis ut ñ ille laudet᷑. sed potiꝰ blasphe¬
met᷑ ꝑte. Cũ autem sic uiuimꝰ ut ꝑ nos laudet᷑

Expanded text:
tractemus. Quomodo et respondit laus ejus! Quando ei gratias agunt vocati ab illo. Ille enim vocat, nos respondemus; non voce, sed fide; non lingua, sed vita.te; quia sic vivis, ut ille non laudetur, sed potius blasphemetur per te: cum autem sic vivimus, ut per nos lau
Abbreviated transcription (Latin):
uis facti sunt. impii facti sunt: de qͥb ar̃. Non
sic impii non sic: sed tanquã puluis quem ꝓicit
uentꝰ a fatie terrę. Sed expecta dñe. sustine dñe.
patiens esto dñe. Non irruat uentꝰ. & auferat hẽ
puluerem a fatie terre. Ueniant ueniant serui cui.
agnoscant in lapidib eloqͥa tua. misereant᷑ pul¬
ueris syon. F ormet᷑ homo ad imaginem tuam.
dicat puluis ne pereat. memento qͥa pultus sumꝰ.
Spulueris eius miserebunt̃. Hoc de syon. Nũqͥd
non erat puluis qͥ deum crucifixit: Quod peius est

Expanded text:
n sic impii, non sic; sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae» . Sed exspecta, Domine; sustine, Domine; patiens esto, Domine: non irruat ventus, et auferat hunc pulverem a facie terrae. Veniant, veniant servi tui, agnoscant in lapidibus eloquia tua, misereantur pulveris Sion, formetur homo ad imaginem tuam: dicat pulvis ne pereat, «Memento quia pulvis sumus» . «Et pulveris ejus miserebuntur.» Hoc de Sion. Numquid non erat pulvis, qui Dominum crucifix
Abbreviated transcription (Latin):
uero non declinasses. Declinasti. & accepisti dies declinan¬
tes. Qͥa mirum si dies tui facti sunt similes tui:
Ipsi sunt enim dies declinantes. qͥa dedinasti: qͥ sunt
dies fumi. quia decłinasti. Supra enim dixerat de¬
fecerunt sicut fumꝰ dies mei. & nunc dicit dies mei
sicut tmbra dectinauerunt. In hac timbra agnoscen¬
dus est dies. in hac umbra uidenda est lux: ne postea

Expanded text:
vero non declinasses: declinasti, et accepisti dies declinantes. Quid mirum si dies tui facti sunt similes tui? Ipsi sunt enim dies declinantes, quia deviasti, qui sunt dies fumi, quia tumuisti. Supra enim dixerat, «Defecerunt sicut fumus dies mei;» et nunc dicit, «Dies mei sicut umbra declinaverunt.» In hac umbra agnoscendu
Abbreviated transcription (Latin):
ale. cuꝰ. habes. Ecer quam diues n hoc tam ctiui¬
ti unde agnititri sumꝰ hec uerba inertm sicut
panem manducaui. & pocum men cum fletu
miscebam: Huene ille tante diue puenerunt:
Multum illum x̾ccelsum. multum ⁊ abiectum.
Quid faciemus: Quemadmnodum n ima illis sũ¬
mis contemꝑabimꝰ : Nimis ab iͥnum longe st̃.

Expanded text:
n hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?» Hucne illae tantae divitiae pervenerunt? Multum illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ spes est. cur iam non faciam qͥeqͥa libet. & si non licet:
Cur non impleam quantũ possum. quantũq defidero.
si post hec non restant tusi sola tormenta: Nonne hoc
tͥ diceres. & desꝑatione ipsa peior fieres: Potius gͦ ce cor¬
rigit qui indulgentiã ꝓmittit & dicit. redite p̃uarica¬
tores ad cor. nolo moitem peccatoris. tantum reuertat᷑
& uiuat. Hoc ꝓcul dubio portu ꝓposito deponis uela¬

Expanded text:
non licet? non licet? Cur non impleam, quantum possum, quaecumque desideria, si post haec non restant nisi sola tormenta? Nonne hoc tibi diceres, et desperatione ipsa pejor fieres? Potius ergo te corrigit qui indulgentiam promittit, et dicit: «Redite praevaricatores ad cor» . «Nolo mortem impii; quantum» «ut revertatur, et vivat» . Hoc procul dubio portu p
Abbreviated transcription (Latin):
panem manucaui. & potũ merim cũ fletu misce¬
bam. O qͥ infultas. inuito te ad istum panẽ. Non
scientiã tuam. ascendi tͥbinal mentis cue. Noli tibi
parcere. examina ti. Loquat᷑ tibi medulla cordis.
uide utrũ audeas innocentiã ꝓfiteri. Hic plane si
se respererit concͣbabit᷑. si se non palpauerit confite¬
bitur. Et qͥd agit miser. si non erit portus inpui¬
nitatis: Si sola fuit peccandi licentia. & nalla
peccatoꝵ est indulgentia. tibi eris: Quo ibis:
Certi & ꝓpter ce factũ est uͭ pauꝑ iste ciuerem sicut
panẽ manducaret. & potum suũ cum flecu misce¬
ret. Non te iam delectat tale conuiuiũ Sed
camen inquis augent homines peccata spe tienie.
Immo augerent peccata desꝑatione uenie.  onne
accendis quiã licentiosa crudelitate uiuant gladia¬
tores: Unde hoc nͥ iam tanquã ad ferrũ & uicti¬
mã aestinati. explere tolunt ubidinẽ. ancequã
fundant sangiinem: Nonne & cu hoc t̾ diceres iam pec¬
cator sitm. iam iniquus. iam dampnandus. uulla uemi

Expanded text:
panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam.» O qui insultas, invito te ad istum panem. Non ientiam tuam, ascende tribunal mentis tuae, noli tibi parcere, examina te, loquatur tibi medulla cordis; vide utrum audeas innocentiam profiteri. Hic plane si se respexerit, conturbabitur; si se non palpaverit, confitebitur. Et quid agis miser, si non erit portus impunitatis? Si sola fuit peccandi licentia, et nulla peccatorum est indulgentia, ubi eris? quo ibis? Certe et pro te factum est, ut pauper iste cinerem sicut panem manducaret, et potum suum cum fletu misceret. Non te jam delectat tale convivium? Sed tamen, inquit, augent homines peccata spe veniae. Imo augerent peccata desperatione veniae. Nonne attendis quam licentiosa crudelitate vivant gladiatores? Unde hoc, nisi jam tanquam ad ferrum et victimam destinati, explere volunt libidinem, antequam fundant sanguinem? Nonne et tu hoc tibi diceres: Jam peccator sum, jam in
Abbreviated transcription (Latin):
GCE IN
pauper oiat & non orat iflentio:
Licet gͦ audire eum & iudere qͥsum sit: ne forte ille
Si gͦ ipse est. qͦmodo pauꝑ: Nai quomͣ diues. qtuꝰ.
non uidet: Unde cium homias sunt diuites:
Puto auro. argento. familia. teta. sed omnia ꝑ
ipsum facta sunt. Quid gͦ didis illo ꝑ queia facᷤ¬

Expanded text:
ce unus pauper orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne forte ille . Si ergo ipse est, quomodo pauper? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quid ergo illo di
Abbreviated transcription (Latin):
nullus hominum oꝑatus est: nulla tranfusa concu¬
piscentia. sed sola fides accensa. & uerbi caro cõcepta.
Deinde ꝓcessit ex utero. Locuti sunt celi. angli nun
magos trara srmeon repletus sp̃u infantem dm̃
in manib matris agnouit. Accessit etas: non di¬
uinitati sed carni. Horrent mirant᷑q sapientiãm pu¬
eri auodennis: inpiti senes. Aut etiam si ꝑiti. quid
illoꝵ ꝑitia ad uerbum aei: Quid illors ꝑitia ad
sapientiam dei :. Nonie & ꝑiti nͥ illo subueniente
utiq ꝑituri: Crescit adhuc ętate corporis. uenit

Expanded text:
tus est, nulla transfusa concupiscentia, sed sola fides accensa, et Verbi caro concepta. Deinde processit ex utero; locuti sunt coeli, Angeli pamagos traxit , Simeon impletus Spiritu infantem Deum in matris manibus agnovit. Accessit aetas, non divinitati, sed carni. Horrent, miranturque sapientiam pueri duodennis, imperiti senes . Aut etiamsi periti senes, quid illorum peritia ad Verbum Dei? quid illorum peritia ad Sapientiam Dei? Nonne et periti, nisi illo subveniente, utique perituri? Crescit adhuc aetate
Abbreviated transcription (Latin):
Nã asinꝰ in figura ppłi cdĩ. iunentũ dĩ. c̃: portans
sessorem dũm: ne erret in uia. Ebos ille. de quo
dicit apłs. Boui trituranti os non infrenabis.
Nũquid ae bobus ꝑtinet ad am̃: Dixit. sco ꝓpter
nos scrpptara aixit. Om̃is homo qui p̃dieat uer.¬
bum aĩ. monet. obiurgat. territ. triturat artã.

Expanded text:
Nam asinus in figura populi Dei, jumentum Dei est, portans Nam asinus in figura populi Dei, jumentum Dei est, portans sessorem Dominum ne erret in via: et bos ille de quo dicit Apostolus, «Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum,» dixit? «Sed propter nos Scriptura dicit» . Omnis ergo qui praedicat verbu
Abbreviated transcription (Latin):
ab sconditũ.ẽ. Aut̃ eñi dicimꝰ excuti uestem. ut
cecutiant inde puluerem: e alit̾ dicimꝰ gͥxcuti sac¬
cum. ut ilud quad intus latebat exeat. Ergo in.¬
telligo sẽs quantũ possũ filios excussoꝵ. fortasse
ipsos apłos dictos filios ꝓpħarum. Propłis eñi
clansa sacramenta & oꝑta continebant. & excussi
sunt: ut inde manifesta ꝓcederent. Futo ergo di¬
occurrit: quod de ꝓpħa dicerem. Si aliud occur.¬
ruser: hoc dixissem. Hoc autt̃ audiens homo. si
asinum a bonẽ. o peccora. & iumenta quȩ uidet
cogitanerit: nescio quid intus tanquã in uolucro
positum. forinsecus ꝑtractauit. qͥd ibi sit nescit.
Asmnus o bos: aliqtd significant. Quid gͦ dicttur
homini. iam ÷ ꝓmintiare uoleuti: Expecta. aau-¬
sum est quod cangis. Exenie in uolucrũ. Propheta
nescio quid istis uelaminib nominum texit.
nescio queta asinim. nescio quem bouem significat.

Expanded text:
absconditum est. Aliter enim dicimus excuti vestem, ut absconditum est. Aliter enim dicimus excuti vestem, ut excutiant inde pulverem; et aliter dicimus excuti saccum, ut illud quod intus latebat, exeat. Ergo intelligo, fratres, quantum possum, filios excussorum fortasse ipsos Apostolos dictos, filios Prophetarum. Prophetae enim clausa sacramenta et operta continebant: excussi sunt, ut inde manifesta procederent. Puta ergo proccurrit, quod de propheta dicerem: si aliud occurrisset, hoc dixissem. Hoc autem audiens homo, si asinum et bovem, et pecora et jumenta quae videt, cogitaverit; nescio quid intus tanquam in involucro positum forinsecus pertractabit; quid ibi sit nescit. Asinus et bos aliquid significant. Quid ergo dicitur homini jam pronuntiare volenti? Exspecta; clausum est quod tangis, excute involucrum: Propheta nescio quid illis velaminibus nominum texit; et nescio quem asinum, nescio quem hovem significat.
Abbreviated transcription (Latin):
ixcussuis est. ñ gceutiens. Si autt̃ gxeutiat sc ipsũ.
oxcntiens. t̃ quia ixcutit se: & excussus. quia exeu.¬
titur a se. Quexitur ergo quos grcusstrint apostoli.
Utq sc ipsos. A pedib cũi suis. puluert̃ excusscrunt.
Sed ait aliqͥs. Non sẽ excusscrunt. sed puluerẽ.
Hoc plane calũmose dicitur. Duob em̃ modis
dicitur aliqͥd excuti. sine illud qͦd inde gxcutit᷑.
siue illud unde excutitur. Hã & excussus ẽ.
pulius dicinus. &  excussa. ẽ. uestis.
Tenent aliqui & gecutiunt uestem. & inde exilit
puluis qui inheserat. Qͥd dicis de puluere:
Excussus est puluis. Qd dicis de ueste: Excussa
alia sententia: quã p̃termittere non debemus.
Ideo eñi forte obscurnis positũ est: ut multos intel¬
lectus gcueraret. & ditiores discalant homines quia
cdausum inuenerunt. quod multis modis aꝑire¬
tur: quã si uno mͦ aꝑtum inuenirent. Dicimꝰ
gecuti iciam aliquid: ut exeat inde quod forte

Expanded text:
excussus est, non excutiens: si autem excutiat seipsum, excussus est, non excutiens: si autem excutiat seipsum, excutiens est, quia excutit se; et excussus, quia excutitur a se. Quaeritur ergo quos excusserint Apostoli? Utique seipsos: a pedibus enim suis pulverem excusserunt. Sed ait aliquis: Non se excusserunt, sed pulverem. Hoc plane calumniose dicitur. Duobus enim modis dicimus aliquid excuti; sive illud quod inde excutitur, sive illud unde excutitur. Nam et, Excussus est pulvis, dicimus; et, excussa est vestis. Tenent aliqui et excutiunt vestem, et exsilit inde pulvis qui inhaeserat. Quid dicis de pulvere? Excussus est pulvis. Quid dicis de veste? Excussa alia sententia quam praetermittere non debemus. Ideo enim forte obscurius positum est, ut multos intellectus generet, et ditiores discedant homines, quia clausum invenerunt quod multis modis aperiretur, quam si uno modo apertum invenirent. Dicimus excuti etiam aliquid, ut exeat inde quod forte
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate in qua ñ audiunt uos: gxeuaite puluerẽ
de pedib ur̃is. Seo ait alius. Non gͦ filii excitssoꝵ
dici debuerunt. s filii exeuticntiã. Excutitates
em̃ illos fecit dñs. quib dixit: excutite puluerẽ
de pedib ur̃is. non excussos. Subtilit̾ quidẽ. qͣsi
contindictre uoluit p̃cedenti sententię. qua iam
ista tractata & dicta erant. Uerũtam̃ nos quan¬
tũ adiuuat dñs. quęrentes quomͦ recte dici potu.¬
trint: gͥtiam pocussi quib añs ait. exeutite pul¬
uerem de pedib ur̃is: inuenutiꝰ non ab surde
dici potuisse. Quãuis cũi ipsi excuterent: se
ipsos excutiebant. Hoc dico. quia qui excutit:
aut se txeutit. aut aliquid alius. Si aliqͥo aliud
excutiat: excutiens est. ⁊ pxcussus non .t̃. Si autẽ
se excutit: & excuticus est. & exeussus. Intendite
hoc. planius dicam si potutro. Si aliud excutiat.
excuticas est ñ excussus. Si ab alio excutiatur.:

Expanded text:
civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excutientium: excutientes enim illos fecit Dominus, quibus dixit, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti sententiae, ille a quo jam ista tractata et dicta erant: verumtamen nos, quantum adjuvat Dominus, quaerentes quomodo recte dici potuerint etiam excussi, quibus ait Dominus, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» invenimus non absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est; si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intendite; hoc planius dicam, si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nos t̾re. Q quomͦ iꝑsi possessio ꝑtendit᷑. s crescit
usq ad fines t̾re: Quia sicut sagnte in manu po¬
tentis: sic filii excusso. Dt arcu excutiunt᷑ sagittt.
Et quanto fortior excusserit: tanto longuis uadit
sagata. Quid antt̃ fortius excutiente año: De arcu
suo. mandat apłos suos. Non potuit esse residiũ.
quo ñꝑueniret sagnta. a tam forti exeussa. ꝑue.¬
nit usꝙ ad fines tix. Ideo non ultra: quia nichil. t̃.
ultra geueris humani. Hã tantas ures ille ha¬
bet. ut etiam si ultra essit quo ꝑtenaerit saguta:
gceuitret aluc sagatam. Sic sunt aut̃ & falii ex¬
cussorũ: quoisi s ali exenssi. Quesitũ est cm̃i de
hoc uerbo. eciam ab his qui ante nos isti tractatunt.
quare filii excussorũ dicti sint. uł qui sint intel¬
ligendi fili excussoꝵ. & quibꝰbam uisũ. ẽ. sicut mͦ
lulũ caritas urã. Quęsitum. ẽ. quare gxcussi dicti¬
sunt apłi. Dietum est a quib̾dam idõ illos appel¬
latos excussos: quia p̃cipit tis dñs. Si cxieritis de

Expanded text:
tenditur et crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior excusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excutiente Domino? De arcu suo mandat Apostolos suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vires ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, vel qui sunt intelligendi filii excussorum; et quibusdam visum est, sicut modo lulum Charitas vestra. Quaesitum est quare excussi Apostoli: dictum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de
Abbreviated transcription (Latin):
ertas. quia e ipse liberat. Ego in aqua atcendo son¬
tem. In uoc p̾conis agnosco uidioem. Non eris
tua plane auctos salutis mee. ille erit de qͦ securꝰ
sũ. De tẽ incertus sũ. Si non sis arroganis. non
ꝯo solus de te incertus sũ: sco e tũ de te. Abillo
ergo michi salus qui est suꝑ om̃ia: quia dñi est
salus. Tũ inter filios hominũ: tu it̃ pͥncipes.
cipes:. & in filios hominũ. in quib non est salus.
rcucrtetur in t̾ram suam. Ecee totũ qͦd loquitur.
nesciens quãdui loquat᷑. Mimnatur. nesciens quã¬
diu uitat. Subito exiet sp̃s eiꝰ oreuerretur in
terrã suã. Nũquad quando uult gxiet sp̃ł eius:
xiet & quando non uult: ẽxiet &o quando nescit.
Reuertente in t̾ram suam. E xeunte spũ. caro
reuertetur in t̾ram. Sed quia caro erat quȩ sic

Expanded text:
et praeco quia et ipse liberat. Ego in aqua attendo fonet praeco quia et ipse liberat. Ego in aqua attendo fontem, in voce praeconis agnosco judicem. Non eris tu plane auctor salutis meae: ille erit de quo securus sum; de te incertus sum. Si non sis arrogans, non ego solus de te incertus sum, sed et tu de te. Ab illo ergo mihi salus, «qui est super omnia;» quia «Domini est salus.» Tu inter filios hominum, tu inter principes: cipes, et in filios hominum, a quibus non est salus.»revertetur in terram suam.» Ecce totum quod loquitur, nesciens quamdiu loquatrevertetur in terram suam. Numquid quando vult, exiet spiritus ejus? Exiet, et quando non vult exiet, et quando nescit revertetur in terram suam. Exeunte spiritu, caro revertetur in terram. Sed quia caro erat quae sic l
Abbreviated transcription (Latin):
carnem suꝑ om̃ia as benedictus in scła. Ioco in illo
salus: quia dm̃ est salus. Dicit cñi aliꝰ psalmꝰ.
Dñi est salus. & suꝑ p̾płm tuũ benedictio tua. &e
sine cansa sibi arrogant homuines. quia dant
salntem. Sibi dent. Responde suꝑbo homini.
Głaris quia dicis tẽ dare mͥ salute̾: ł dã. Uide
si lidoes cumn. Gonsidtrans bene fragilitatt̃ tuã:
uides quia ũdum habes. Ergo noli monere ut
gepcetem a te. s gepecta mecũ. Noliit confidere
in pͥncip es. & in filios hominũ in quib ñ ẽ salus.
E oet nescio qui pͥncipes ꝓcrount. nescio ũde. &
diennt. Ego baptixo. o ego qd acaero: hoc ẽ scm̃.
Q a abalio acceꝑis: nicha accepisti. Si a mẽ acccꝑis:
aliquis accepisti. O homo. o princeps. int̾̃ filios
hominũ uis esse. & intet pͥncipes in quib non est
salus: Id̃s g̃ habco salutem. quia tu mͥdas: Tuũ
cendũ. quia tu das: Dicat co fistula qđ ipsa dat
aquã. dicat c canalis quia tpsa manat. cdicat

Expanded text:
«super omnia Deus benedictus in saecula.» Ideo in illo salus, quia «Domini est salus.» Dicit enim alius psalmus: «Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua» . Et sine causa sibi arrogant homines quia dant salutem. Sibi dent. Responde superbo homini: Gloriaris, quia dicis te dare mihi salutem; tibi da. Vide si habes eam. Considerans bene fragilitatem tuam, vides quia nondum habes. Ergo noli monere ut exspectem a te, sed exspecta mecum. «Nolite confidere in principes, et in filios hominum, quibus non est salus.» Ecce nescio qui principes procedunt, nescio unde, et dicunt: Ego baptizo, et ego quod dedero, hoc est sanctum: et si ab alio acceperis, nihil accepisti; si a me acceperis, aliquid accepisti. O homo, o princeps, inter filios hominum vis esse, et inter principes quibus non est salus? Ideo ergo habeo salutem, quia tu mihi das? Tuum cendum est, quia tu das? Dicat et fistula quia et ipsa dat aquam; dicat et canalis quia ipse manat; dicat
Abbreviated transcription (Latin):
cutur uobis. Habcͥtis hic ipcreit & duntias a
głam. & in fcituro seło uitam xteruam. Et sinis.¬
⁊ta contincbo infirmitatẽ urãm. a dextera co.¬
rouabo ꝑfectionẽ urãm. An forte apłi relinquen.¬
tes omĩa sua. aut pauꝑib qͦd habebant aistoibu.¬
entes. sinc duntiis in hoo scło remanserunt: Et
ubi est illa ꝓmissio siustrȩ. accipient in hoc sclo

Expanded text:
entur vobis» . Habebitis hic, inquit, et divitias et entur vobis» . Habebitis hic, inquit, et divitias et gloriam, et in futuro saeculo vitam aeternam: et sinistra continebo infirmitatem vestram, et dextera coronabo perfectionem vestram. An forte Apostoli relinquentes omnia sua, aut pauperibus quod habebant distribuentes, sine divitiis in hoc saeculo remanserunt? Et ubi est illa promissio
Abbreviated transcription (Latin):
Duntiȩ si fiuant: ne apponatis cor. Si cãi diui.¬
tiis fluentib cor apposueritis: qͦd sinistrum est
aextrum facienis. Corrigite uos. agnoseite sa.¬
pientiam. amplectentẽ uos: cui dictum.ẽ. sinis.¬
tra eiꝰ sus capite meo. & dextera ciꝰ amplecbet᷑ me.
Uioete amatoria scã cantica. udete cantica canticoꝵ
sponso: Sinstra eł sub capite meo. & dextera eiͥ
amplectitur me. Sinistra sub capite. dextera suꝑ
caput. Amplectentis ciĩ agxtrũ bracnũ suꝑcapur:
sinistra autẽ sibter caput. Sinistra inqͥt ei. sub
capite meo. Non cñi me deseret & intẽporalib
necessariis: s tamen ipsa simstra sub capite crit.
Non capiti p̃ponetur s crit sub capite. ut dgetera
ciꝰ complectatur me. pollicens uitã xt̃nã. Ita cnĩ
sinistra sub capite. dextem suꝑ caput: impletur
capite. Qa in futuro: Dextera ciꝰ complectetur
nie. Tempori necessaria quęritis: Quȩrite pri.¬

Expanded text:
Divitiae si fluant, ne apponatis cor . Si enim diviDivitiae si fluant, ne apponatis cor . Si enim divitiis fluentibus cor apposueritis, quod sinistrum est, dextrum facietis. Corrigite vos, agnoscite sapientiam amplectentem vos; cui dictum est, «Sinistra ejus sub capite meo, et dextera ejus complectetur me» . Videte amatoria sancta cantica; videte Cantica canticorusponso? «Sinistra ejus sub capite meo, et dextera ejus complectetur me.» Sinistra sub capite, dextera super caput. Amplectentis enim desuper brachium super caput, sinistra autem subter caput. «Sinistra,» inquit, «ejus sub capite meo.» Non enim me deseret in temporalibus necessariis: sed tamen ipsa sinistra sub capite erit; non capiti praeponetur, sed erit sub capite; ut dextera ejus complectatur me, pollicens vitam aeternam. Ita enim sinistra sub capite, si dextera super caput; impleturqcapite.» Quid in futuro? «Dextera ejus complectetur me.» Tempori necessaria quaeritis? «Quaerite pri
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne iacob sc̃s patriareha. fagiens a facie csau
fris sui in mesopotamiã scruieus ditatus regressus
est. & egit grãs dño dõ suo. quia in uirga sua transiit
fluuiũ. & regressus est cũ tanta babundantia pee¬
coꝵ atq faioꝵ : Quid dicimꝰ: Non est ista felicitaᷤ :
Sit licet: seo sinistra. Quid est sinistra: Tempomilis.
mortalis. corporalis. Holo illam iam diffugias.
s neq dexteram putes. Non em̃ istiidõ maligni.
idõ uami. quia his abundabant. sed quia id quod
simstrũ esse debuit. in dextro ponebant. Ioco &
dextera coꝵ. dexttia iniquitatis:. ido os coꝵ locutũ est
uanitatẽ. quia hoc in dextera posuerunt. qͦs in sinist̃
habert actuerunt. Qͥd cñi in dextera ponert debu¬
erant: Dm̃. eternitatem. annos cũ ñ aeficients.
de quib aicitur:  anni tui ñ deficient. Ibi dex.¬
tera. ibi esse debet desideriũ nr̃m. Sinistra uta.¬
mur ad tempꝰ: aexteram aesideremus ineternũ.

Expanded text:
? Nonne Jacob sanctus patriarcha fugiens a facie Esau ? Nonne Jacob sanctus patriarcha fugiens a facie Esau fratris sui in Mesopotamiam, serviens ditatus, regressus est, et egit gratias Domino Deo suo, quia in virga sua transiit fluvium, et regressus est cum tanta abundantia pecorum atque filiorum ? Quid dicimus? non est ista felicitas? Sit licet, sed sinistra. Quid est, sinistra. Temporalis, mortalis, corporalis. Nolo illam jam diffugias, sed neque dexteram putes. Non enim isti ideo maligni, ideo vani, quia his abundabant; sed quia id quod sinistrum esse debuit, in dextera ponebant. Ideo «et dextera eorum dextera iniquitatis;» ideo «os eorum locutum est vanitatem:» quia hoc in dextera posuerunt, quod in sinistra habere debuerunt. Quid enim in dextera ponere debuerunt? Deum, aeternitatem, annos Dei non deficientes, de quibus dicitur, «Et anni tui» «non deficient» : ibi dextera, ibi esse debet desiderium nostrum. Sinistra utamur ad tempus, dexteram desideremus in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
a iuuentute sua. faiȩ eoꝵ cõposite & oruatȩ. sicut
similitudo templi. Callaria eoꝵ plena: eructantia
ex hoc in hõc. Oues eoꝵ fȩcundȩ multiplicantes
in egressib suis: boues eoꝵ crasse. Nlon est ruina
seꝑis. nec exitus neq clamor in plattis coꝵ. Ergo ñ¬
est ista felicitas: Interrogo filios regni celoꝵ. inter.¬
rogo ꝓgeniem resurrectionis ingternũ. interrogo
corpus xpĩ. menbra xxp̃i. templũ dĩ. Ergo non est
ista felicitas habere fiios incolumes. filias ornatas.
plena cellaria. abundantia peccora. nullã ruinã
ñ dico parietis. s nec sȩpis. nullũ tumultũ & cla.¬
morem in plateis. sco quietem. pacem. abundantiã.
copiam rerũ. in domib. in ciuitatibꝰ: Ergo ñ est
ista felicitas. aut debent cã iusti diffugere. aut ñ
ĩnuenis & domũ iusti haduradare reb his om̃ibus.
plenã ista felicitate: Non crat domus abrahȩ
habundans auro. argento. familia. filiis. peccoribꝰ:

Expanded text:
entute sua. Filiae eorum compositae et ornatae velut similitudo templi. Cellaria eorum plena, eructantia ex hoc in hoc. Oves eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis; boves eorum crassae. Non est ruina sepis, nec exitus, neque clamor in plateis eorest ista felicitas? Interrogo filios regni coelorum, interrogo progeniem resurrectionis in aeternum, interrogo corpus Christi, membra Christi, templum Dei: Ergo non est ista felicitas, habere filios incolumes, filias ornatas, plena cellaria, abundantia pecora, nullam ruinam, non dico parietis, sed nec sepis; nullum tumultum et clamorem in plateis, sed quietem, pacem, abundantiam, copiam rerum in domibus, in civitatibus? Ergo non est ista felicitas? aut debent eam justi defugere? aut non invenis et domum justi abundantem rebus his omnibus, plenam ista felicitate? Non erat domus Abrahae abundans auro, argento, filiis, familia, pecoribus
Abbreviated transcription (Latin):
miseroꝵ uiuenti similis forma quę sibi esficit sup¬
pacari : quam quod eam manisestũ est non esse
uiuentem. ut debeat a uiuente contẽpni. Plus
eñi ualent simulacra ad curuaudam infelicem
animã. quod os habent. oculos habent. aures ba¬
bent. nares habent. manꝰ habent. pedes habent:
quã ad corrigendã qͥd non loquent᷑. non uidebt̃.
ñ atidient. ñ odorabunt. ñ contrectabunt: non

Expanded text:
miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supmiserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam quod os habent, oculos habent, aures habent, nares habent, manus habent, pedes habent, quam ad corrigendam quod non loquentur, non videbunt, non audient, non odorabunt, non contrectabunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
affectã quo humana & carnalis infirmitas
facile capi potest. cantat scriptura dĩ res ual¬
de notissimas: quib cõmemorit. & tanquam
gxcitet mentes hominũ. in consuetudint cor¬
poꝵ orimentes. Simulacra inqͥt gentiũ. ar.
grutũ caurũ. Ded aĩ fecit argentũ & aurũ.
Oꝑa inquit manuũ hominũ. Hoc enĩ uenerant᷑.
qͦd ipsi exauro argentoq fecerunt. Sed cũi &
nos pleraq instrumenta & uasa ex huiꝰscemodi
materia uł inetallo habemus in usu celebran¬
dorã sacramentoꝵ quȩ ipso minusterio con¬
scerata. sc̃a dicuntur. in cuis honore cui ꝓ salute nr̃a
inde scruitur: & sunt ꝓsecto etiam ista irstrum̃ta
uł uasa. quid aliud quam oꝑa manuũ hominũ:
Ucrũtam̃ nũqͥd os habent & non loquent᷑ : Nã quid
oculos habent & non uidebunt:lũqͥd eis supplica¬
mus. quia ꝑ ea supplicamꝰ dõ: Illa causa est maxi
ma impietatis insanȩ. quod plus ualet in affectib

Expanded text:
affectum, quo humana et carnalis infirmitas affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus commemoret et tanquam excitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. «Sigentum et aurum, sed Deus fecit argentum et aurum, opera, inquit, manuum hominum. Hoc enim venerantur, quod ipsi ex auro argentoque fecerunt, sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa, ex hujuscemodi materia, vel metallo habemus in usu celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, et in ejus honore cui pro salute nostra inde servitur. Et sunt profecto etiam ista instrumentavel vasa, quid aliud quam opera manuum hominum? Verumtamen numquid os habent, et non loquentur? numquid oculos habent, et non videbunt? numquid eis supplicamus, quia per ea supplicamus Deo? Illa maxime causa est impietatis insanae, quod plus valet in affectibus
Abbreviated transcription (Latin):
carum rerũ quas fabricauit ad̃: transmutant
ueritatẽ d̃ĩ in mendatiũ. Res aut̃ ipsas ꝓ dus
habendo & uenrando. seruiunt creature potiꝰ
quam creatori: qui est dĩ benedictus in seeula.
Quis aut̃ adorat atit orat intuens simulacrũ.
qui non sic afficit᷑. tit ab eo se exaudiri putet.
ab eo sibi p̃stari quod acsiderat speret: Itaq
homines talib suꝑstitionib otligati: plerũ q
ad ipsum solcm dorsũ ponentes. p̾ces fundunt
statuę quam solem uocant. & cũ sontta maris
a tergo feriantur: neptuni statuã quã ꝓ ipso
mari colunt. quasi scutientem gemitib feri¬
unt. Hoc cm̃ facit. & quodãmͦ extorquet illa
figura menbroꝵ: ut auimus uiuens in sensib
corꝑis. magis arbitret᷑ scutire corpus quod suo
corpori simillimũ uidet: quã rotundũ solem
undasq diffusas.&. quicqͥd non eisdem liniam̃¬
tis formatũ conspicit: quib illa fomata sunt
que uiuentia uidere consueuit. Contra hc̃

Expanded text:
earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando, serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc
Abbreviated transcription (Latin):
alio ignem sicut uulcani. alio luciferũ sicut
ueneris. alio solem. alio lunam: quoꝵ simula¬
eris eadem nomina sicut telluris imponunt.
alio illud. alio illud sydus. uł illam aut illã cre.¬
aturam. Neq cr̃i cutcta caumerare sufficimus.
Oc quib rursũ cũ exagitari eꝑint qͥdo corpa colant.
nobis usus in ꝓmptu est: nã de celestib qͥa nr̃o
ea corꝑe contrettart atq contingere. nͥ oculoꝵ
radiis non ualemus. non ita crubesenut: audeñ¬
q respondert non se ipsa corꝑa colere. s quȩ illis
regendis p̃sident numina. Itiq apłi una scaten¬
tia pęnam istoꝵ: dampnationẽq testat᷑. Qui
transmutauerunt inquit. ueritatẽ dĩ in men
aatiũ. & coluerunt & seruierunt creat᷑e potius
quã creatori: qui est aĩ benedictus in scła. Nã
pͥore parte huiꝰ sententię simulacra dapnauit.
posteriore aut̃ interp̃tationes simulacroꝵ. Effi¬
gies eñi a fabro factas appellando nominibus

Expanded text:
alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ simulacra. talts hominũ affectus inuitat:
quoꝵ possidentiũ uaria fallacia mortiferi se.¬
minant᷑ & multiplicant᷑ errores. Aliis itaq lo¬
cis & contra ista diuinȩ litterx uigilent. ne qͥs¬
quã dicat cũ iorisa sueruat simula era: non boc
uisibile colo. s numen qͦd illic inuisibilit̃ habitat.
Ipsa gͦ numina. in alio psalmo cadem scriptura
sic dãpuat. Qm̃ di gentiũ inqͥt demonia. dñs
aut̃ celos fecit. Dicit & apłs. Non qͦd idobã sit
aliqͥd: s qm̃ que ĩmolant gentẽs. aemoniis im¬
molant & non dõ. Ꝙ nolo uos socios fieri aemo¬
nioꝵ. Uidentur aut̃ sibi purgatioris esse religi¬
onis qui dicunt. Nec simulachrũ nec aemo¬
niũ colo. s effigiem corꝑalem eiꝰ rei signũ intu¬
cor: quam colere debeo. Itaq int̾p̃tantur simu¬
lacra. ut alio dicant significari t̾ram. uudo
templum solent appellare telluris. alio mare
sicut neptuni simulacrũ. alio aerẽ sic̃ iunonis.

Expanded text:
tium simulacra talis hominum affectus invitat, tium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Apostolus: «Non quod idolum sitimmolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis,
Abbreviated transcription (Latin):
certũ esse responderit. quod simula era gentium
os habent & non loquent᷑. oculos habent & ñ uide¬
bunt. & cȩt̾̃a quȩ diuiuꝰ sermo contexuit: Cur gͦ
hȩc insinuare atq inculcare. ueluti nescientib
quasi non om̃ib aꝑtissima atq notissima. nͥ qͥa
species m̃broꝵ quã naturalit᷑ in animantib ui¬
uentẽ uidere. atq in nobis metipsis sentire con¬
sueuimꝰ: quãquam ut illi asserunt in signum
aliqͦt fabrefacta atq eminenti collocata suggesto.
cũ adorari atq honorari amultitudine epenit:
parit in uno quoq sordidissimũ erroris affectũ.
ut qm̃ in illo sigmento non inuenit uitalẽ motũ.
credat numen occultã: Effigiem tam̃ uiuenti
corpori similem seductus forma & cõmotꝰ aucto¬
ritate quasi sapientiam institutoꝵ obsequentiũ¬
q turbarũ. sine uiuo aliquo habitatore esse t̃
putat. Hinc & mala demonia ad possidenda gen¬

Expanded text:
certum esse respondeat, quod «Simulacra gentium certum esse respondeat, quod «Simulacra gentium os habent, et non loquentur; oculos habent, et non videbunt,» et caetera quae divinus sermo contexuit? Cur erghaec insinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gen
Abbreviated transcription (Latin):
animata sentiret. Quanto gͦ meliꝰ mures atq
serpentes. & idgenꝰ ammantiã colerent. quę de
simulacͥs gentiũ si ita diceudũ est: quodam mͦ
iudicant. in quib quia non sentiunt humanã
uitã. ñ curant humanã figurã. Itaq in cisple¬
rũq indificant. & nͥ humanis muitib aet̾reant᷑:
nulla sibi habitacula muitiora conquairunt.
Aouet gͦ se homo. ut uiuentẽ bestiã a dõ suo ae¬
terreat. & illũ ñ se mouentẽ quasi potentem
colit. a quo meliorem deterruit. Deterruit
cñi uidentt̃ a epco. audientẽ a surdo. clamati¬
tẽ a muto. ambulantẽ ab ĩmobili. sentientem
ab insensato. uiuentẽ a mortuo: inmo deterio¬
re quã mortuo. Mortuã qͥꝑpe sic̃ manifestũ est
non uiuere: ita manifestũ est aliquando uixisse.
quappt̃ dm̃ qui nec uiuit nec uixit: ꝓfecto omor¬
tuus anteccoit. Qͥd hoc manifestĩ tr̃s mei dilecti.
quid cuidentius: Quis puer int̾rogatus non hoc

Expanded text:
animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur, nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc