comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oli autẽ putare quando partes ui¬
des in sacram̃to altaris quasi diui-¬
sum sit uł separatũ a se: aut uelut ꝑm̾
bra disceptũ corpꝰ xp̃i. Ipse integer manet.¬
& in se nec diuidit᷑ nec partit᷑. S tibi scđm
sp̃em exhiberi oportebat: qͦd ad misticam
significationẽ ꝑtinuit. Monstrat gͦ tibi fo¬
ris sp̾em in qua sensus tuus erudiat᷑: & ser¬
uat intus corꝑis sui incorruptionẽ. in qua
unitas eiꝰ ñ diuidat᷑. Uidet᷑ pars una: &
quasi pars ẽẽ uidet᷑. & totũ ibiẽ. Et pars al¬
tera tuidet᷑: & quasi altã uidet᷑. ꝙ id̾e ẽ & to¬
tũ ipsum. Et si tercia pars uidet᷑: similiter
idem ipsũ est & totum. Totũ hic & totũ ibi:
nec minus in parte quã in toto. nec in toto
maius quã in parte. Q uottunq partes
feceris: in singłis totũ ẽ. Nec mireris: opus
d̃ei ẽ hoc. Sun diu̾sis locis potest eẽ unus.
quare ñ etiã in singłis partibꝰ pot̾ eẽ totus:
Strumq mirũ ẽ s ñ ideo falsũ est si mi¬

Expanded text:
oli autem putare quando partes vides in sacramento altaris, quasi divisum sit vel separatum a se, aut velut per membra discerptum corpus Christi. Ipse integer manet in se, nec dividitur, nec partitur. Sed tibi secundum speciem exhiberi oportebat, quod ad mysticam significationem pertinuit. Monstrat ergo tibi foris speciem in qua sensus tuus erudiatur, et servat intus corporis sui incorruptionem, in qua unitas ejus non dividatur. Videtur pars una et quasi pars esse videtur, et totum ibi est, et pars altera videtur et quasi altera videtur et idem est et totum ipsum. Etsi tertia pars videtur similiter, idem ipsum est et totum. Totum hic et totum ibi. Nec minus in parte, quam in toto, nec in toto majus quam in parte. Quotcunque partes feceris, in singulis totum est. Nec mireris, opus Dei est hoc. Si in diversis locis potest esse unus; quare etiam non in singulis partibus potest esse totus? Utrumque mirum est. Sed non ideo falsum est, si mi
Abbreviated transcription (Latin):
S dicis. Quod maius bonũ ẽ. magis diligen¬
dñ ẽ. Mauis autẽ bonũ ẽ duos saluari quã
unũ. Q uaꝓpt̾ si optio data fuerit qͥd mali̾
ego eligere debeo ut multi saluent᷑ quam
ego solus. hic gͦ ñ attendis quia mariis bo¬
nũ michi ẽ ut saluus fiã. ego solus & plures
pereant. quã ut pereã solus ego & multi sal¬
uent᷑. Q. uod autẽ maius bonũ michiẽ: a
me plus diligendũ ẽ. quia mͥ pͥmũ insitũ
est. uit diligã bonũ meũ. illud maxime quod
uerũ ẽ bonũ: q& pꝰ illud & scd̃m illud diligã
bonũ ꝑrimi mei. Scł̾m me s pꝰ me aliquid
illi debeo: ante me. uł contra me nichil. Ali¬
oquin ñ staret. diliges ꝓximũ tuũ sic te ip¬
sũ.: sillũ diligerẽ odio habens me ipsum.
S cdm hunc itaq modũ non nisi duo sunt p̾cep¬
ta caritatis: pͥmũ de dilectione dei. in quo ho¬
mo ueracit̾ diligit semet ipsũ. scc̃m dilectio¬

Expanded text:
Sed dicis: Quod majus bonum est, magis diligenSed dicis: Quod majus bonum est, magis diligendum est; majus autem bonum est duos salvari quam unum: quapropter si optio data fuerit quod malim, ego eligere debeo ut multi salventur quam ego solus. Hic ergo non attendis quod majus bonum mihi est, ut salvus fiam ego solus et plures pereant, quam ut peream ego solus et multi salventur. Quod autem majus bonum mihi est, a me plus diligendum est, quia mihi primum insitum est ut diligam bonum meum, illud maxime, quod verum est bonum; et post illud et secundum illud diligam bonum proximi mei. Secundum me et post me, aliquid illi debeo, ante me vel contra me nihil. Alioquin non staret: Diliges proximum tuum sicut teipsum, si illum diligerem odio habens meipsum. Secundum hunc itaque modum nonnisi duo sunt praecepta charitatis. Primum de dilectione Dei, in quo homo veraciter diligit seipsum; secundum de dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ utrũq ñ pot̾: pͥmũ faciat qͦd pͥmũ faci¬
endũ ẽ. De reliquo enĩ si deẽ effectus: sufi¬
cit affectus. Et fortassis ꝓpt̾ hunc affectum
ostendendũ moyses de libro scͥpto deleri
petiit. & paulus ꝓ fratribꝰ anathema a xp̃o
fieri concupiuit: ñ quia dm̃ ꝓpt̾ hominẽ
ꝑdere uellent. s quia dm̃ si fieri posset sine
ꝓrimo quẽ diligebant possidere nollent.
affectus enĩ loquebat᷑. & quasi de dilectio¬
ne securus. amato & amanti in dulcedine
dilectionis de separatione cõminabat᷑. non
quia illiꝰ separationẽ diligebat: s quia al¬
terus comunctionẽ optabat. In eo autem
quod ꝓximi bonũ amat. & ꝓximo bonũ amat
bonũ suũ amat. & sibi amat: quia bonũ sibi
ẽ bonũ ꝓximi sui si amat illũ ss cupit ill.
quod bonũ ẽ illi. Uerũ enĩ bonũ cũ mnuida
ñ possidet᷑: & cũ caritate feliciꝰ possidetur.

Expanded text:
cum utrumque non potest, primum faciat, huod primum facicum utrumque non potest, primum faciat, huod primum faciendum est. De reliquo enim si deest effectus, sufficit affectus. Et fortassis propter hunc affectum ostendendum, Moyses de libro scripto deleri petiit, et Paulus pro fratribus anathema a Christo fieri concupivit, non quia Deum propter hominem perdere vellent; sed quia Deum, si fieri posset, sine proximo quem diligebant possidere vellent. Affectus enim loquebatur, et quasi de dilectione securus amato et amanti in dulcedine dilectionis de separatione comminabatur; non quia illius separationem diligebat, sed quia alterius conjunctionem optabat. In eo autem quod proximi bonum amat et proximo bonum amat, bonum suum amat et sibi amat, quia bonum sibi est bonum proximi sui; si amat illud, et cupit illud illi, quod bonum est illi. Verum enim bonum cum invidia non possidetur, et cum charitate felicius possidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
um. & tantũ bonũ suũ diligit quantũ¬
dm̃ diligit: consequens erat ut ñ tantũ
diligeret ꝓximũ quantũ dm̃. si eũ tantũ
diligeret quantũ seipsũ. ꝓpt̾ea non illi
dicit᷑ ut illũ tm̃ diligat: s ut ineo in quo
se diligit illũ diligat.&. quod sibi cupit.
illi cupiat. Hoc ẽ enĩ diligere sicut se: cu¬
pere illi & optare quod sibi optat & cupit
bonũ. pͥmũ quidẽ sibi demnde illi. Non
enĩ amat illũ sicut se: nisi pͥus amet se.
Et in corporalibꝰ quidẽ bonis quȩ intantũ
aliqñ coartant᷑. ut quod abuno solo pos¬
sidet᷑. ad alt̾ius usũ transire ñ possit. insi
ab eo a quo possidet᷑ totũ recesserit. si gra¬
tuita caritate. & ꝓpt̾ spiritalis boni
ampliorẽ remunerationẽ aut dilectionẽ
homo se supra debitũ ñ extollat: nichil
ꝓximo impendere cogit᷑ quod suȩ neces¬
sitati aebet᷑. Nichil enĩ ꝓximo debet nisi p̾
illud: & scd̾m illud quod sibi. Et ice̾co

Expanded text:
it, quantum diligit Deum, consequens erat ut tantum diligeret proximum quantum Deum, si eum tantum diligeret quantum seipsum. Propterea non illi dicitur ut illum tantum diligat, sed ut in eo in quo se diligit, illum diligat; et quod sibi cupit, illi cupiat. Hoc est enim diligere sicut seipsum, cupere illi et optare quod sibi optat, et cupit bonum, primum quidem sibi, deinde illi. Non enim amat illum sicut se, nisi prius amet se. Et in corporalibus quidem bonis quae in tantum aliquando coarctantur, ut quod ab uno solo possidetur, ad alterius usum transire non possit, nisi ab eo a quo possidetur totum recesserit; si gratuita charitate et propter spiritualis boni ampliorem remunerationem aut dilectionem homo se supra debitum non extollat, nihil proximo impendere cogitur, quod sine necessitate debetur. Nihil enim proximo debet nisi post illud et secundum illud quod sibi debet. Et idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
diligeret. & in eo ipso dixit. ut sibi dilige¬
ret. quia om̃is qui bonũ suũ diligit. sibi
diligit. O. uia uͦ ñ om̃is quibonũ alt̾ius
diligit. illi diligit cuiꝰ bonũ diligit. pꝰ
dilectionẽ dei statĩ subiuuxit. dilectionẽ
ꝓximi. ut hoc homo ꝓximo suo cuperet
illũ diligendo: quod sibi dm̃ diligendo.
Nemo gͥ existimet ꝓ eo quod dictũ ẽ. dilige

Expanded text:
diligeret; et in eo ipso dixit ut sibi diligediligeret; et in eo ipso dixit ut sibi diligeret, quia omnis qui bonum suum diligit, sibi diligit. Quia vero non omnis qui bonum alterius diligit illi diligit cujus bonum diligit; post dilectionem Dei statim subjunxit dilectionem proximi, ut hic homo proximo suo cuperet diligendo illum, quod sibi diligendo Deum. Nemo igitur existimet pro eo quod dictum est: Dilige
Abbreviated transcription (Latin):
diligat. intendens utiq ut ineo ipso se¬
ipsũ dsligat. quia diligere se ipsũ. non
aliud ẽ quã bonũ suũ diligere: & bone
siũ diligere ñ ẽ aliud. quã sibi diligere:
hoc ẽ uelle illud & desiderare. Sana enĩ
om̃is qui bonũ suũ diligit: sibi diligit.
e rursũ quia om̃is qui dm̃ diligit. bo¬
nũ suũ d̾iligit: constat ꝓfecto quia ne¬
mo dm̃ ddiligit. qui sibi illũ ñ diligit.
& om̃is qui cliligit: sibi diligit. quia de¬
siderat & habere cupit quẽ diligit. Item
quia ñ om̃is qui bonũ alt̾nis diligit illũ
ailigit. cutiꝰ bonũ diligit. quia ñ illi dili¬
git uonũ quod diligit: distuxit scͥptura
inmanȩ menti scãm ea quȩ in humanis
diuisa aliquotiens inueniunt᷑. id quod di
uina inseparabile habent. dicens homini
ut pꝰquã diligeret dm̃: diligeret ꝓximũ
suũ: ñ quod illud sine isto facere posset.
s ne posse putaret. Primũ gͦ dixit. ut dm̃

Expanded text:
diligat, intendens utique ut in eo ipso sediligat, intendens utique ut in eo ipso seipsum diligat, quia diligere seipsum non aliud est quam bonum suum diligere, et bonum suum diligere non est aliud quam sibi diligere; hoomnis qui bonum suum diligit, sibi diligit; et rursum quia omnis qui Deum diligit, bonum suum diligit, constat profecto quia nemo Deum diligit, qui sibi illum non diligit; et omnis qui diligit sibi diligit, quia desiderat et habere cupit quem diligit. Item. Quia non omnis qui bonum alterius diligit, illum diligit cujus bonum diligit, quia non illi diligit bonum quod diligit. Distinxit Scriptura humanae menti, secundum ea quae in humanis divisa, aliquoties inveniuntur, id quod divina inseparabile habent, dicens homini, ut postquam diligeret Deum, diligeret et proximum suum, non quod illud sine isto facere posset; sed ne posse putaret. Primum ergo dixit ut Deum
Abbreviated transcription (Latin):
nisi meo solo quod bonũ illiꝰ quod as ẽ aili¬
gis. Ic̾co pͥmũ d̃ilige animã tuã diligendo
tuũ sic̃ te ipsũ diligendo illi bomĩ quod
asligis tibi. Hoc ẽ enĩ illũ diligere bonũ
illi cualigere. Clambonũ iluis diligere pos¬
ses: etiã si illi ñ cuiligeres. Posses enim tibi
chiligere. aut attĩ culibet: & ñ illi. Et ita
illñ ñ diligeres quãuis bonũ illiꝰ dilige¬
res: quia illi ñ dilig̾es. Posses diligere e¬
agrũ pecumã illius. fortitudinẽ illiꝰ pul¬
chritulinẽ aut sapientiã illiꝰ. quãius illũ ñ
anigeris quia tibi ciligeres ñ illi. Ita bomĩ
alius diligere poteras: & tam̃ illum non
diligere quia tibi diligeres ñ illi. Tam̃
uerũ bonũ ñ poteras tibi diligere: nisi
illud ailigeres & cuperes ꝓximo tuo.
Distiunxit gͦ scͥptura dilectionẽ istã scołm
illã quȩ in aliis ꝙ de aliis bomis ẽ dilec¬
tionẽ: pmũ p̾cipiens homini ut dm̃

Expanded text:
nisi in eo solo, quia bonum illius quod Deus est dilinisi in eo solo, quia bonum illius quod Deus est diligis. Idcirco primum dilige animam tuam, diligendo tuum sicut teipsum, diligendo illi bonum quod diligis tibi. Hoc est enim illud diligere, bonum illi diligere. Nam bonum illius diligere posses, etiam si illum non diligeres. Posses enim tibi diligere, aut alteri cuilibet, et non illi, et ita illum non diligeres, quamvis bonum illius diligeres, quia illi non diligeres. Posses diligere eagrum, pecuniam illius, fortitudinem, pulchritudinem aut sapientiam diligeres, quia tibi diligeres non illi. Ita bonum illius tibi diligere poteras, et tamen illum non diligere, quia tibi diligeres non illi. Tamen verum bonum non poteras tibi diligere, nisi illud diligeres et cuperes proximo tuo. Distinxit ergo Scriptura dilectionem istam secundum illam quae in aliis et de aliis est dilectionem; primum praecipiens homini ut Deum
Abbreviated transcription (Latin):
mare iubet᷑. cũ dicit᷑. diliges ꝓximũ tuũ
sicut teipsũ. Si enĩ ꝑximũ sit sȩ ipsum
Alligit: ꝓfecto hoc illi cupit &. optat qͥd
sibi. Si autẽ hoc illi ȩuenire desiderat qͦd
sibi: quomꝰ illiꝰ salutẽ desiderat qui suam
ꝑditionẽ optat: Itaq pͥmũ se ipsũ bene di¬
ligere debet: ut pꝰ ea scłm se bene diligat
s ꝓximũ suũ.Si autẽ se ꝑdere uult ut
saliũ faciat ꝓximũ suũ: ñ ẽ ordinata di¬
lectio. quia ꝓ anima sua nullã cõmutatio¬
nẽ dare pot̾ homo. Hoc enĩ pͥmũ ate re¬
quirit ałsͣ. ut animã tuã des illi: deinde
cetera adicias. Si quid ꝓ isto dare uolue¬
ris: ñ accipit᷑ msi dederis & istud. Primũ
istua: reliqua cũ isto. Ni on itaq dico duos
aut tres aut quatuor homines: s nec totũ
mundũ contra animã tuã diligere debes.
Si enĩ aliquid plusquã animã tuã diligis.
ligere cõpbaris: quia animã tua ñ iligs

Expanded text:
mare jubetur, cum dicitur: Diliges proximum tuum mare jubetur, cum dicitur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Si enim proximum suum sicut m, profecto hoc illi cupit et optat quod sibi. Si autem hoc illi evenire desiderat quod sibi, quomodo illius salutem desiderat, qui sui perditionem optat? Itaque seipsum primum bene diligere debet, ut postea secundum se bene diligat et proximum suum. Si autem se perdere vult, ut salvum faciat proximum suum, non est ordinata dilectio, quia pro anima sua nullam commutationem dare potest homo. Hoc enim a te primum requirit Deus, ut animam tuam des illi, deinde caetera adjicias. Si quid pro isto dare volueris non accipitur, nisi dederis et istud. Primum istud, reliqua cum isto. Non autem dico duo aut tres aut quatuor homines, sed nec totum mundum contra animam tuam diligere debes. Si enim aliquid plus quam animam tuam diligis, ligere comprobaris, quia animam tuam non diligis
Abbreviated transcription (Latin):
& sinistrȩ petierunt in regno eius. quiddã
aliud cogitauerunt alienũ. & diersũ a
bono isto. & ꝓ eo adipiscendo aliquã diu
illi adheserunt: donec increpati & muta¬
ti ueritatẽ cognouerunt & intentionem
correxerunt. Putauerunt enĩ quod deo
seruiendũ ẽẽt: ꝓ eo quod ipse ñ ẽit: quia
se opponeris att. Si ñ dimitis ens hanc noxã:
dese me de libro quẽ scͥpsisti. Et apłs ꝓ fra
siant in xp̃o. E t fortasse hoc etiã aliquis add
anorẽ dei ꝑtinere credat: ut eũ tantũ di¬
ligamus. ut głam eius inaliis potiꝰ ampli¬
ficari. quã in nobis coartari cupiamus. Et
ꝓpt̾ea ꝓ salute multorũ nr̃am uobis ꝑdi¬
tionẽ optandã: ut potiꝰ multi saluentur.
& nos pereanius. quã multi pereant & nos¬
saluemur: S considerate qm̃ d̃ilectionis
ordo talis ñ ẽ. ut ante se diligat homo ꝓxi¬
mũ suũ: ciuiꝰ cͥilectionẽ a sua trahere ꝙ for¬

Expanded text:
et sinistrae petierunt in regno ejus, quiddam et sinistrae petierunt in regno ejus, quiddam aliud cogitaverunt alienum et diversum a bono isto; et pro eo adipiscendo aliquandiu illi adhaeserunt, donec increpati et mutati veritatem cognoverunt, et intentionem correxerunt. Putaverunt enim quod Deo serviendum se opponens ait: « Si non dimittis eis hanc noxiam, dele me de libro quem scripsisti . » Et Apostolufiant in Christo , et fortasse hoc aliquis etiam ad amorem Dei pertinere credat, ut eum tantum diligamus, ut gloriam ejus in aliis potius amplificari quam in nobis coarctari cupiamus. Et propterea pro salute multorum nostram nobis perditionem optandam, ut potius multi salventur et nos pereasalvemur. Sed considerate quoniam dilectionis ordo talis non est, ut ante se diligat homo proximum suum cujus dilectionem a sua trahere et for
Abbreviated transcription (Latin):
cennarii ñ sumus: si dm̃ ꝓpt̾ hoc diligimꝰ.
ut p̾miũ ab eo accipiamus: Nonẽ hoc gra¬
tis amare. neq amor iste filialis: s mercen¬
narii. & serui qui p̾ciũ querit ꝓ serm¬
tute sua . Oui hoc dicunt: uirtutẽ dilec¬
tionis ñ intelligunt. Quid ẽ enĩ diligere:
nisi ipsũ uelle habere: N on aliud ab ipso.
s ipsũ: hoc t̾ gratis amare. Si aliud que¬
reres ab ipso: gratis ñ amares. Nunc autem
ñ aliud queris ꝓ eo quod amas: & tam̃ ali¬
quid queris & desideras meo ipso qͦd amas.
Alio qͥn ñ amares: si ñ desiderares. s aliud ẽ
ꝓ ipso: aliud in ipso. Si ꝓ ipso aliquid amas
mertennarius es: si in ipso amas. & ipsũ a¬
mas filius es. Etiã si uitã ȩternã aliud ali¬
quid ẽẽ cogitaueris. s idiu̾sũ ab ipso bono
quod d̾s ẽ. & ꝓ ipso adipiscendo tantũ ser¬
nieris. ñ ẽ seruitus pura. neq dilectio gra¬
tuita. filii illi ⁊ ebedei qui confessũ dextrȩ

Expanded text:
cenarii non sumus si Deum propter hoc diligimus cenarii non sumus si Deum propter hoc diligimus ut praemium ab eo accipiamus. Non est gratis hoc amare, neque amor iste filialis; sed mercenarii et servi, qui pretium quaerit pro servitute sua. Qui hoc dicunt virtutem dilectionis non intelligunt. Quid est enim diligere nisi ipsum velle habere? Non aliud ab ipso sed ipsum, hoc est gratis. Si aliud quaereres ab ipso, gratis non amares. Nunc autem non aliud quaeris pro eo quod amas, et tamen aliquid quaeris et desideras in eo ipse quod amas. Alioquin non amares si non desiderares. Sed aliud est pro ipso, aliud in ipso. Si pro ipso aliquid amas, mercenarius; si in ipso amas et ipsum amas, filius es; etiam si vitam aeternam aliud aliquid esse cogitaveris, et diversum ab ipso bono quod Deus est, et pro ipso adipiscendo tantum servieris, non est pura servitus, neque dilectio gratuita. Filii illi Zebedaei qui consessum dextrae
Abbreviated transcription (Latin):
S
eris si diligis dm̃: & seruis ei ut
p̃miũ ab illo accipias. Dicunt hoc stul¬
ti quidã: & tam stulti ut se ipsos ñ intel¬
ligant. Diligimus dm̃ & seruimus illi:
s ñ querimus p̾miũ. ne mercennarii
simus: etiã ipsũ ñ querimus. dabit si uo¬
luerit: s nos ñ querimus. In tantũ enĩ
excutimus manus ab om̃i munere: ut
etiã ipsũ ñ queramus. quẽ diligimus.
Pura enĩ & gratuita  filiali dilectione
diligimus: nichil querimus. Ipse cogi¬
tet si quid dare uoluerit: nos nichĩ
querimus. Diligimus ipsũ s ñ queri¬
mus aliqͥd: etiã ipsũ ñ querimus. quẽ dili¬
grinus. Audite homines sapientes. Diligi¬
mus inquiunt ipsũ: s ñ querimus ipsũ.
Hoc ẽ dicere diligius ipsũ: s ñ curamus
de ipso. Ego homo sic diligi nollẽ a uobis.
Si me sic diligeretis ut de me ñ curaretis:
ego de ur̃a dilectione ñ curarẽ. Uos uide¬
ritis si dignũ ẽ ut deo offeratis: qͦs homo
digne respueret. Quomꝰ gͦ inqͥunt mer¬

Expanded text:
s eris si diligis Deum et servis ei, ut praemium ab illo accipias. Dicunt hoc stulti quidam, et tam stulti ut seipsos non intelligant. Diligimus Deum et servimus illi; sed non quaerimus praemium, ne mercenarii simus; etiam ipsum non quaerimus. Dabit si voluerit, sed nos non quaerimus. In tantum enim excutimus manus ab omni munere, ut etiam ipsum non quaeramus quem diligimus. Pura enim et gratuita et filiali dilectione diligimus, nihil quaerimus. Ipse cogitet si quid dare voluerit, nos nihil requirimus. Diligimus ipsum sed non quaerimus aliquid, etiam ipsum non quaerimus quem diligimus. Audite homines sapientes. Diligimus, inquiunt, ipsum, sed non quaerimus ipsum. Hoc est dicere diligimus ipsum, sed non curamus de ipso. Ego homo sic diligi nollem a vobis. Si me sic diligeretis ut de me non curaretis, ego de vestra dilectione non curarem. Vos videritis si dignum est ut Deo offeratis, quod homo digne respueret. Quomodo, inquiunt, mer
Abbreviated transcription (Latin):
matis ꝑsolos pontifices fiebat. S & pꝰ ea quam
institutũ ẽ ut baptitatũ sac̾dos in u̾tice limat
consignatio tñ frontis solis pontificibꝰ reseruat.
Solus enĩ pontifex frontẽ consignare ac linix¬

Expanded text:
matis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam matis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio tamen frontis solis pontificibus reservatur. Solus enim pontifex frontem consignare et lini
Abbreviated transcription (Latin):
N gestis pontificalibus legit᷑ quod silue¬
ster papa constituit. ut baptiiatũ p̾sbit̾
in u̾tice crismate limat: ꝓpt̾ occasionẽ
quidẽ mortis. ne forte ꝑ absentiã ep̃i. &
difficultatẽ eũ consequendi sine manus
impositione baptitatũ ab hac uita mi¬
grare contingeret. Quod quidẽ om̃ino
datur ad confirmationẽ. Q.aud autẽ ꝓdest
si a lapsu erigeris: nisi etiã ad standum
confirmeris : ꝓpt̾ea timendũ ẽ his qui
ꝑ negligentiã amittunt ep̃i p̾sentiã & ñ
suscipunt manus impositionẽ ne forte
ꝓpt̾ea dãpnent᷑: quia festinare debuert̃
dũ potuerunt. ꝓpt̾ eos enĩ qui articulo tẽ¬
poris p̾ueniunt᷑. instituta ẽ illa qua sacer¬
dos baptizatũ statĩ in uertice linit. sacri
crismatis unctio: ut in hoc ipso ostendatur.
sit. cũ tam sollicite uniu̾sis cauet᷑. ne forte si¬
ne ipso ab hac uita subtrahant᷑. Manifestum
est autẽ quod pͥmis temꝑibꝰ om̃is unctio cris¬

Expanded text:
n gestis pontificalibus legitur quod Sylvester papa constituit ut baptizatum presbyter in vertice chrismate liniat, propter occasionem quidem mortis, ne forte per absentiam episcopi, et difficultatem eum consequendi, sine manus impositione baptizatum ab hac vita migrare contingeret. Quod quidem omnino datur ad confirmationem. Quid autem prodest si a lapsu erigeris, nisi etiam ad standum confirmeris? Propterea timendum est iis qui per negligentiam amittunt episcopi praesentiam, et non suscipiunt manus impositionem, ne forte propterea damnentur; quia festinare debuerunt dum potuerunt. Propter eos enim qui articulo temporis praeveniuntur, instituta est illa qua sacerdos baptizatum statim in vertice linit, sacri chrismatis unctio, ut in hoc ipso ostendatur qtem, cum tam sollicite universis cavetur ne forte sine ipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis temporibus omnis unctio chris
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliqͥd ex ea ꝑeat. & quod alicui de¬
fuerit ille suppleat I& de nichilo po¬
tuit quod uoluit oꝑari. Ssͨautẽ in cor¬
poribꝰ resurgentiũ rationabilis in equa¬
litas erit. sicut ẽ uocũ quibꝰ impletur
cantus: hoc fiet cuiq de mat̾ia corporis
sui. quod & hominẽ reddat angłicis ce¬
tibꝰ & inchil incomieniens eorũ ingerat
sensibꝰ. In decorũ quippe aliqͥs nonerit s
quicqͥa futurũ ẽ hoc decebit: quia nec fu¬
turũ ẽ si non decebit.
Exemplũ sup̃dicto

Expanded text:
nec aliquid ex ea pereat; et quod alicui denec aliquid ex ea pereat; et quod alicui defuerit ille suppleat qui de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sic est vocum in quibus impletur cantus: hoc fiet de materia corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid futurum est, hoc decebit, quia nec futurum est, si non decebit. Exemplum supradicto
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ particula materie cuicunq menbro
statue rederet᷑. dũ tñ totum ex quo con¬
stituta fuerat restituta sumeret: ita ds̃
mirabilit̾ atq ineffabilit̃ artifex de toto
quo caro nr̃a constiterat eã mirabili &
meffabili celeritate restituet. nec aliqͥd
attinebit ad eiꝰ redintegritatẽ. utrũ ca¬
pilli ad capillos redeant. an ungues ad
ungues. an quicqͥd eorũ ꝑierat mutet᷑
in carnẽ. R in partes alias corꝑis reuoce¬
tur. curante artificis ꝓuidentia. ne quid
indecens fiat. N ec illud ẽ consequens ut
ideo idiu̾sa statura sit reuiuiscentium
singłorũ. quia fuerat diuersa uiuentiũ:
aut macri cũ eadẽ matie. aut pingues
cũ eadem pinguedine reuiuiscant. S
si hoc ẽ in consilio creatoris ut in effigie
sua cuiꝰcunq ꝓprietas. i discernibilis
similitudo seruet᷑. in cec̃is autẽ corꝑis mea
bras ęqualia cuncta reddant᷑: ita mo¬
dificabit᷑ illa in uno quoq materies. ut

Expanded text:
quae particula materiae cui membro quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra consineffabili celeritate restituet. Nec aliquid attinebit ad ejus rei integritatem, utrum capili ad capillos redeant, an ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in alias partes corporis revocetur curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Nec illud est consequens ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consil o Creatoris, ut in effigie sua cujuscunque proprietas et discernibilis similitudo servetur; in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut
Abbreviated transcription (Latin):
enbrorũ om̃ium reformatio
non solũ ex terra. uerũ etiã ex aliorũ
dementorũ secretissimo sinu quo dilapsa
cadauera recesserunt: in temꝑis puncto
reddenda. & reintegranda ꝓmitut᷑. Ipsa tra¬
q terrena materies quȩ discedente anima
sit cadauer ñ ita resurrectione reꝑabitur.
ut ea quȩ dilabunt᷑ & in alias atq alias
aliarũ rerũ sp̃es formasq uertuntur: quã¬
nis add corpꝰ redeant unde dilapsȩ sunt.
ad easdẽ quoq corꝑis partes ubi fuerunt
redire necesse sit. A lioqͥn si capillis re¬
dit quod tam crebra tonsura detraxit.
si ungnibꝰ quod tociens dempsit exsectio:
immoderata & indecens cogitantibꝰ & id̾o
resurrectionẽ carnis ñ credentibꝰ occur¬
rit informitas. S quẽ admodũ si statua
cuiꝰ libet uolubilis metalli. aut in igne
liquesceret. aut conte reret᷑ in puluerẽ.
aut confunderet᷑ in massam. & eã uelir
artifex rursus ex illiꝰ materie quantitate
reꝑare: nichil int̾ ẽẽt ad eiꝰ integritatẽ

Expanded text:
embrorum omnium reformatio non solum ex terra verum etiam ex aliorum elementorum secretissimo sinu, quo dilapsa cadavera recesserunt in temporis puncto reddenda et redintegranda promittitur. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio; immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare; nihil interesset ad ejus integritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
lligatio diaboli ẽ ñ ꝑmit exertere totam
temptationẽ quã pot̾ uł ui. uel dolo ad
seducendus homines in partẽ suã: cogendo ui¬
olent̃. fraudulent̃ ue fallendo. Quod si ꝑmit¬
teret᷑ in tam longo temꝑe & tanta infirmita¬
te multorũ. plurimos tales quales ds̃ ype¬
ti id non uult: & fideles deiceret. & ne crede¬
rent impediret. Quod ne faceret alligatꝰ ẽ
Tunc enĩ soluet᷑ : qñ & breue tempꝰ erit.
Nam tribus annis & sex mensibꝰ legit᷑ suis
totis suorũq uiribꝰ seuiturus: & tales erunt
cũ quibꝰ ei belligerendũ ẽ. ut uinci tanto
eius impetu insidiisq ñ possint. Soluetͤ
autẽ sathanas in fine scłi. ut quã fortem ad¬
nersariũ dei ciuitas suꝑau̾it: cũ ingenti
gła si redemptoris. adiutoris. liberatoris
aspiciat.
.r in nouissimo soluetur .iiii.

Expanded text:
lligatio diaboli est non permitti exercere totam tentationem quam potest vel vi, vel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo violenter, fraudulenterve fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum plurimos tales quales Deus perpeti id non vult et fideles dejiceret et ne crederent impeTunc enim solvetur, quando et breve tempus erit. Nam tribus annis et sex mensibus legitur suis totis suorumque viribus saeviturus, et tales erunt cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto ejus impetu insidiisque non possint. Solvetur autem Satanas in fine saeculi ut quam fortem adversarium Dei civitas superavit, cum ingenti gloria sui redemptoris, adjutoris, liberatoris aspiciat. Quare vero in novissimo solvatur vi
Abbreviated transcription (Latin):
quemq ad septimã obseruare decer¬
nimus generationẽ: & quãdui se agnoscunt.
affinitate ꝓpinquos. ad coniugalẽ copulã
accedere deneganus. oͦd si fecerint sepa¬
rentur.

Expanded text:
quemque ad septimam observare decernimus generationem, et quandiu se agnoscunt affinitate propinquos, ad conjugalem copulam accedere denegamus. Quod si fecerint, separentur.
Abbreviated transcription (Latin):
risniatis unctionẽ iam ab
antiquo inuet̾i testamento
institutã legimus: qua tẽ
quidẽ reges solũ & sac̾dotes
unꝰ ebant᷑. Qaioꝵ unctione singłaris ille
unctus p̾figurabat᷑: qui p̾ eilnctis parti¬
cipibꝰ suis unctus e̾: ut cũ illo participa¬
rent in noĩe. qui participes illiꝰ ẽẽ mere¬
rent᷑ in unctione. a crismate enĩ xp̃c dr̃¬

Expanded text:
rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione. A chrismate enim Chr
Abbreviated transcription (Latin):
ducat incorꝑat᷑. Ieccirco uoluit xp̃c a no¬
bis manducari: ut nos sibi incorporaret. hoc
est sacramentum corporis xp̃i: et res
porat᷑: sacram̾̃tũ habet. & rẽ sacram̃ti ht̃.
Qui manducat & ñ incorꝑatͦ sacram̃tũ ht̃:
s rẽ sacram̃ti ñ ht̃. Sic̃ qui incorꝑatur
etiã si manducare ñ contingat: rẽ sacram̃ti
ht̃. quãuis sacram̃tũ ñ habeat. Qui su¬
mit. sacram̃tũ ht̃. Qui credit & diligit:
sacram̃tũ ht̃. Melius ẽ gͦ illi qui credit
& diligit. etiã sisumere & manducare ñ¬

Expanded text:
ducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a noducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a nobis manducari, ut nos sibi incorporaret. Hoc est sacramentum corporis Christi, et res mentum habet, et rem sacramenti. Qui manducat et non incorporatur, sacramentum habet, sed rem sacramenti non habet. Sic qui incorporatur, etiam si manducare non contingit, rem sacramenti habet, quamvis sacramentum non habeat. Qui sumit, sacramentum habet. Qui credit et diligit, rem sacramenti habet. Melius ergo est illi, qui credit et diligit, etiam si
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ad effectũ remissionis pec¬
catoꝵ baptisim uicẽ gerebat. mare rubrũ
autẽ eiusdẽ similitudinẽ & figurã p̾fere¬
bat: ita agnus paschalis cuiꝰ carnes a popło
edebant᷑. & sanguine postes domoꝵ signa¬
fait ura significaret᷑. s quȩ p̾sens ꝑciperet᷑.
Mansit tñ figura quandiu res nondũ fuit:
s exhibitũ p̾us ẽ in similitudine. qͦd post¬
modũ cõplendũ erat in ueritate. Egyptꝰ
mundus. ext̾minator diabolus. agnus xp̃c
sanguus agni passioxͥ. domꝰ animarũ cor¬
pora. domus cogitationũ corda. hȩc san¬
guine tingimꝰ ꝑ passionis fidẽ. illa sangui¬
ne tingimꝰ ꝑ passionis imitationẽ. crucis
signũ intus & foris opponentes. contra ad¬
u̾sarias potestates. Deniq carnes agni come¬
dimus: qñ in sacram̃to uerũ corpꝰ eiꝰ sum̃do¬
ꝑ fidẽ & dilectionẽ xp̃o incorꝑam᷑. alibi qͦd
manducat᷑ in corꝑat᷑. qñ autẽ caro xͥ manducat᷑
ñ qui manducat᷑. s qui manducat ei quã man¬

Expanded text:
quantum ad effectum remissionis peccatorum baptismi vicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes domorum signafutura significaretur, sed quae praesens perciperetur. Mansit tamen figura quandiu res nondum fuit,  exhibitum prius est in similitudine quod postmodum complendum erat in veritate. Aegyptus mundus, exterminator diabolus, Agnus Christus, sanguis agni passio Christi, domus animarum corpora, domus cogitationum corda. Haec sanguine tingimus per passionis fidem; illa sanguine tingimus per passionis imitatiocrucis intus et foris opponentes contra adversarias aereas potestates, denique carnes Agni comedimus cum in sacramento verum corpuo incorporamur. Alibi quod manducatur incorporatur. Quando autem caro Christi manducatur, non quod manducatur, sed qui manducat ei quem man
Abbreviated transcription (Latin):
N superiori parte operis huius
conditionẽ rerũ om̃ium a pͥnci¬
pio pͥmo cum lapsu hominis et
hiis quȩ postea ad restaurationẽ
usq ad aduentũ uerbi p̃parata
sunt. sũmatim deduxi: nunc ea
quȩ sequunt᷑ usq ad finẽ:  con¬
sũmationẽ omniũ ordine con¬
tingere libet. Tempus gr̃ȩ ad
uenta filii dei in carnẽ exordiũ
sumpsit: sicut scriptũ ẽ. Grã &
quippe dei redemptio. ẽ. generis
humani. Quȩ dum ꝑ aduentũ xp̃i ꝑ-
ficitur: ueritas ꝓmissionis dei in exhi

Expanded text:
n superiori parte operis hujus conditionem omnium rerum a principio primo cum lapsu hominis et his quae postea ad restaurationem ejus usque ad adventum Verbi praeparata sunt, summatim deduxi, nunc ea quae sequuntur usque ad finem et consummationem omnium, ordine contingere libet. Tempus gratiae ab adventu Filii Dei in carnem exordium sumpsit, sicut scriptum est: Gratiata est . Gratia quippe Dei redemptio est generis humani; quae dum per adventum Christi perficitur, veritas promissionis Dei in exhi
Abbreviated transcription (Latin):
it̾um dicit tibi cogitatio tua: qͥd
fiat de corꝑe xͥ postquã sumptũ fuerit &¬
comestum. Tales sunt cogitationes homi¬
nũ. ut uix quiescere ueliit: in his maxime
quȩ querenda ñ sunt. Dicit gͦ tibi cortuũ.
& manducaui: Audigͦ. Corporalẽ p̾senti¬
am xp̃i queris: In cęlo quere. Ibixp̃c est
ad dexterã patris sedens. Tecũ ad tempus
ẽẽ uoluit: qñ & quandiu necesse fuit. Exhi¬
buit tibi ad tempꝰ corporalẽ p̾sentiã suã: ut
te ad sp̃ualẽ excitaret. Ideo corꝑalit᷑ ad te ue¬
nit: exhibuit tibi ad tempꝰ corꝑalẽ p̾sentiã
suã. ut ꝑ illã sp̃ualis inueniret᷑ quȩ ñ aufer

Expanded text:
iterum dicit tibi cogitatio tua: Quid fiat de corpore Christi, postquam sumptum fuerit et comestum? Tales sunt cogitationes hominum, ut vix quiescere velint, in his maxime quae quaerenda non sunt. Dicit ergo tibi cor tuum:  manducavi? Audi ergo corporalem praesentiam Christi. Quaeris? In coelo quaere. Ibi Christus ad dexteram Patris sedens, tecum ad tempus esse voluit, quando et quandiu necesse fuit. Exhibuit tibi ad tempus corporalem praesentiam suam, ut te ad spiritalem excitaret. Ideo corporaliter ad te venit, et exhibuit tibi praesentiam suam, ut per illam spiritualis invenire
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita hominẽ iudicat ds̃ :¬
quia aut ꝑ mala presentia irrogare
iam tormenta sequentia incipit. aut
torm̃ta sequentia fagellis p̾sentibus
extinguit

Expanded text:
hac vita hominem Deus judicat, quia aut per mala praesentia irrogare jam tormenta sequentia incipit, aut tormenta sequentia flagellis praesentibus exstinguit
Abbreviated transcription (Latin):
cire uelim quomodo iustũ sit. ut
culpa quȩ cũ fine ꝑpetrata ẽ: sine fine pu¬
niat᷑. Gregoriꝰ. Hoc recte diceret᷑. si districtꝰ
iudex ñ corda hominũ. s facta pensaret.
Iniqui uͦ ideo cũ fine iteliquert̃: quia cũ
fine uixerunt. Nam uoluissent utiq si
potuissent sine fine uiuere: ut potuissent
sine fine peccare. Ostendunt enĩ quia in
petcato semꝑ uiuere cupiunt: qui nun¬
quã desinunt peccare cũ uiuunt. Ad mag¬
nã gͦ iusticiã iudicantis ꝑtinet: ut nũquã
careant supplicio. qui in uita hac nunquã
uoluerunt carere peccato

Expanded text:
cire velim quomodo justum sit, ut culpa quae cum fine perpetrata est, sine fine puniatur. Gregorius: Hoc recte diceretur, si districtus judex non corda hominum sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum fine deliquerunt, quia cum fine vixerunt. Nam voluissent utique si potuissent sine fine vivere, ut potuissent sine fine peccare. Ostendunt enim quia in peccato semper vivere cupiunt, qui nunquam desinunt peccare dum vivunt. Ad magnam ergo justitiam vindicantis pertinet, ut nunquam careant supplicio, qui in hac vita nunquam voluerunt carere peccato
Abbreviated transcription (Latin):
quasi cuiꝰdã intrinsecus dictantis p̃ceptũ
acceꝑit nusquã terminos suos excedere pre¬
sumit. Hoc quoq mirabile ẽ quod in uno
corꝑe tot construunt᷑ menbra. tot m̃bro¬
rũ formȩ. tot loca. tot officia. Ecce in uno
hominis corꝑe quot menbra: Aliud au¬
ris. aliud ocłs. aliud lingua. aliud nasrs.
aliud pes. aliud manus. singłis sua forma.
sua loca. sua officia. & cũ sint ita diuersa.
in se. singła iuicẽ tñ cooꝑant᷑ omnia.¬

Expanded text:
quasi cujusdam intrinsecus dictantis praeceptum quasi cujusdam intrinsecus dictantis praeceptum acceperit, nusquam terminos suos excedere praesumit. Hoc quoque mirabile est quod in uno corpore tot constituuntur membra, tot membrorum formae, tot loca, tot officia. Ecce in uno hominis corpore quot membra? Aliud auris, aliud oculus, aliud lingua, aliud nasus, aliud pes, aliud manus; singulis sua forma, sua loca, sua officia, et cum sint ita diversa in se, singula invicem tamen cooperantur omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
litudo una propagata primȩ originis formam
non immutat. N on ouis uitulum. non
uacta agnũ. ñ cerua leporẽ. ñ leo uulpem.
s in sibi similẽ ꝓpaginẽ suã extendit om̃e
quod ẽ. Hoc quoq insensibilis natura cu¬
stodit. Aliud genus ẽ tilia. aliud fagus.
aliud quercus: unũ quoq suã speciẽ ha
bet. & imũ quodq generis sui seruat simi¬
litudinẽ. Uide foliũ quomꝰ serratis denti¬
bꝰ ꝑ girũ distinguit᷑. quomͦ intrinsecus
ꝓductis costulis huc illucq intexit᷑. Nn¬
mera unũ. numera aliud. om̃e quod ẽ uniꝰ
dentes inuno. quot dentes in alio. tot costu¬
las in uno. quot costulas in alt̾õ. talẽ for¬
mã in uno. qualẽ formã in alio. talẽ co¬
lorẽ in uno. qualẽ colorẽ in alio. Ecce quo¬
modo mora. quom̃ fraga quibꝰ dã grani¬
lis ad inuicẽ cõpactis circũ quaq distingun¬
tur. tale unũ quale alterũ. & om̃is natura

Expanded text:
litudo una propagata primae originis formam litudo una propagata primae originis formam non mutat; non ovis vitulum, non vacca agnum, non cerva leporem, non leo vulpem, sed in sibi simile propaginem suam extendit omne quod est. Hoc quoque insensibilis natura custodit, aliud genus arboris est tilia, aliud fagus, aliud quercus, unumquodque speciem suam habet, et unumquodque generis sui servat similitudinem. Vide folium quomodo ferratis dentibus per gyrum distinguitur, quomodo intrinsecus productis costulis huc illucque intexitur. Numera unum, numera aliud. Omne quod est uniudentes in uno quot dentes in alio, tot costulas in uno quot costulas in alio, talem formam in uno qualem formam in alio, talem colorem in uno qualem colorem in alio. Ecce quomodo mora, quomodo fraga, quibusdam granulis ad invicem compactis circumquaque distinguuntur; tale unumquodque quale alterum, et omnis natura
Abbreviated transcription (Latin):
modo decore sunt. & conuenient̾ coapptate.
ia ut ipsa dispositio oꝑis quodã mͦ innue¬
re uideat᷑ specialẽ sibi adhibitã diligenti¬
am conditoris. Rursus alia iccͥco miramur
quia monstruosa quodã modo sunt. uel ri¬
dicula. quorũ quidẽ plasmatio. quantum
ab humana ratione aliena ẽ: tanto leuius
humanũ animũ in admirationẽ cõpellere
pot̃. Quare cocodrillus manducans inferi¬
orẽ molã ñ mouet. & quomͦ salamandra in
igne illesa ꝑmanet: Quis dedit hericio spi¬
nas & docuit eũ ut se pomis turbine dis¬
cussis inuoluat. quibꝰ honustus incedens
stridet quasi plaustrũ: Et formica quȩ hie¬
mis suꝑuenturȩ prescia. granis horrea sua
implet: & aranea quoq de iusceribꝰ suis la¬
queos nectit ut predã capiat. Isti sunt testes
sapientiȩ dei. Est adhuc aliud uerũ &e
uidens diuinȩ sapientiȩ argumentum. quod om̃e
genus simile sibi procreat. & in tam multis simi¬

Expanded text:
modo decorae sunt et convenienter coaptatae, modo decorae sunt et convenienter coaptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Conditoris. Rursus alia idcirco miramur quia monstruosa sunt vel ridicula; quorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. Quare crocodilus manducans inferiorem molam non movet? et quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit ericio spinas, et docuit eum, ut se pomis turbine discussis involvat, quibus onustus incedens stridet quasi plaustrum? et formicam quae hiemis superventurae praescia granis horrea sua replet? araneam quae de visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapientiae Dei. Est adhuc aliud verum et evidens divinae sapientiae argumentum, quod omne genus simile sibi procreat, et in tam multis simi
Abbreviated transcription (Latin):
estat nunc dicere de his quȩ rara st̃.
s ob hoc magis mira uident᷑. Sunt quedã in
rebꝰ conditis quȩ iccͥco cũ uident᷑ magis mira
sunt. quia ad hominũ noticiã raro ꝑueniunt.
uel ob hoc quod in suo genere patica creata
sunt. uł quia in remotis sedibꝰ. & in abditis
terrȩ sinibꝰ abstrusa. Hȩc autẽ iccͥco creato¬
ris ꝓuidentia seorsũ collocare uoluit. ut il¬
lorũ consortio quȩ noxia sunt. ñ ledat᷑ hu¬
mana societas: eorũ quȩ p̾ciosa sunt specie
ꝓbet᷑ humana cupiditas. eoꝵ quȩ rara sunt
nouitate excitati admirari discat. humana
tarditas: postremo ut hȩx bona simul & ma-¬
la: quasi eminus posita quodã mͦ alloquant᷑
hominẽ ut attendat quanto studio ȩgerna¬
mala fugere & bona ȩt̾na appetere debet. si
ꝓ his temꝑalibꝰ bonis adipiscendis. & malis
euitandis. tantos labores sustineat. Sequit᷑
ueda chritudinẽ. Quarundã rerũ figrra¬
q tionẽ miramur. quia speciali quodã

Expanded text:
estat nunc dicere de iis quae rara sunt, et ob hoc magis mira videntur. Sunt quaedam in rebus conditis quae idcirco cum videntur magis mira sunt, quia ad hominum notitiam raro perveniunt, vel ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie probetur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitata admirari discat humana tarditas; postremo ut haec bona simul et mala quasi eminus posita quodammodo alloquantur hominem, ut attendat quanto studio mala aeterna fugere et bona aeterna appetere debet, si pro his temporalibus bonis adipiscendis et malis evitandis tantos labores sustinet. CAP. chritudinem. Quarumdam rerum figurationem miramur quia speciali quodam
Abbreviated transcription (Latin):
natura sinceritatẽ suã amittat. Tanta est
ruptione aliqua affici possit: nec sordibꝰ
maculari. Itaq si quando hȩc fieri uide¬
ris: noli timere ipsi. s sollicitꝰ esto tibi.
pse ledi non pot̾: tu noceri potes. quima¬
le credere potes.

Expanded text:
natura sinceritatem suam amittat. Tanta est natura sinceritatem suam amittat. Tanta est ruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. Itaque si quando haec fieri videris, noli timere ipsi, sed sollicitus esto tibi. Ipse laedi non potest; tu noceri potes, qui male credere potes.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ sicut contingere solet ut ui¬
ideas aliqua fieri i hoc sacram̃to. quȩ minus
digna eẽ uidebunt᷑: noli horrere. sola sp̃es
quȩ apparet hȩc habet. Tibi monstiat sp̾em:
sibi seruat ueritatẽ. Exhibet sensui tuo si¬
militucdinẽ cibi corꝑalis. ꝙͣ sensus tuus ꝑ
om̃ia in suo erudiat᷑: seruat corꝑi suo uie¬
ritatẽ naturȩ inuiolabilis & inmortalis.
ne in suo corrumpat᷑. Si in aliquo a simili¬
tudine recederet. uerũ sacram̃tũ non eẽc:
ꝙ ꝓderet se ibi. & tolleret locũ fidei. neq
iam crederet᷑. s uideret᷑. Quod ita fieri non
oportet. Itaq quantũ ad nos seruat ꝑoĩa
corruptibilis cibi similitudinẽ: & tñ ñ
amittit quantũ adse inuiolabilis corꝑis
ueritatẽ. Uidet᷑ corrodi: & manet incor¬
ruptus. Uidet᷑ affici uł maculari: ꝑseue¬
rat inuiolatus. Sustinet hoc fieri circa¬
se: ne sensus nr aliqͥd alienũ ꝑcipiat: s
non recipit hȩc inse: ne incorruptibilis

Expanded text:
aliquando sicut contingere solet, ut videas aliqua fieri in hoc sacramento, quae minus digna esse videbuntur, noli horrere. Sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacramentum non esset, et proderet se ibi, et tolleret locum fidei, neque iam si videretur. Quod ita fieri non oportet. Itaque, quantum ad nos, servat per omnia corruptibilis cibi similitudinem, et tamen non amittit quantum ad se inviolabilis corporis veritatem. Videtur corrodi, et manet incorruptus. Videtur vel affici vel maculari, et perseverat inse, ne sensus noster aliquid alienum percipiat, sed non recipit haec in se, ne incorruptibilis
Abbreviated transcription (Latin):
cris inminissio diuino breuit᷑ attm¬
gumus. ara trucẽ significat. talix sepulchrũ
patena lapidẽ. corꝑallis palla. sindonem
Incip̃ pars qͥnta

Expanded text:
cris in ministerio divino breviter attigimus. Ara crucem significat; calix sepulcrum; patena lapidem; corporalis palla sindonem isti. PARS QUINTA
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ in malo sunt boni. ꝙ
in bono mali quod uidet᷑ in iustũ. uerũ
eriã plerũq & malis mala eueniunt.
& bonis bona proueni unt: magis
inscrutabilia sunt uidicia dei et
inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Cum uͦ ad il¬
lud dei iudiciũ uenerimꝰ. cũ tempꝰ iam
ꝓprie dis iudicii. & aliqñ dies dm̃ nun¬
cupat᷑ : non solũ quęxunq tunc iudica¬
bunt᷑. uerũ etiã quȩcunq ab initio iu¬
dicata. & quȩcunq usq ad illud tempus
iudicanda sunt apparebunt ẽẽ iustissi¬
ma. bi hoc quoq manifestabit᷑ quã iu¬
sto iudicio dei fiat ut ñ tam multa ac pe¬
ne om̃ia iusta iudicia dei lateant sensus
mentesq mortalium: cũ tantũ in hac re
piorũ fidem non lateat iustũ ẽẽ quod

Expanded text:
non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuiium uenerimus, cuius tempus iam proprie dies iudicii et aliquando dies Domini nuncupatur: non solum quaecumque tunc iudicabuntur, uerum etiam quaecumque ab initio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, iustum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis. t̾cia pars ẽ unus. nec maior pars
duo. quã unus ẽ ibi. nec maiꝰ aliqͥd sunt
om̃s quã singli. quia sp̃ualis ñ corporalis ẽ
magnitudo. Qui potest caꝑe capiat. qui ñ
potest credat. & oret ut qͦd credit intelli¬

Expanded text:
ars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli, quia spiritualis, non corporalis est magnitudo. Qui potest capere capiat ; qui non potest credat et oret, ut quod credit intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uł aliqͥs huiꝰ modi diuina natura: Sed
certũ ẽ qͦd sũma natura id̾o uere ẽ. quia
ꝑ se ẽ. quicqͥd ẽ. nichil autẽ iustũ ẽ nisi ꝑ
iusticiã. Ergo si non ẽ iusta nisi ꝑ iusticia.

Expanded text:
vel aliquid hujusmodi divina natura? Sed vel aliquid hujusmodi divina natura? Sed certum est quod summa natura ideo vere est; quia per se est quidquid est, nihil autem justum est nisi per justi
Abbreviated transcription (Latin):
ci ut tres hoĩes. una natura. s plus surte iho
homines quã unus. S ñ maior ẽ eẽntia pat̃
& filius. quã solus pat̾. aut solus filiꝰ. ꝙ tres
illȩ ꝑsonȩ si ita dicendȩ sunt. equales sunt
singłis qͦd animalis homo ñ ꝑcipit. Cur gͦ
latinitas hoc ita in usitate posuit. nisi qͥi
uoluit hoc unũ nom̃ seruire hiric signifi¬
cationi quo intelligit᷑ trinitas. nec om̃io ta¬
ceremus quid tres cũ tres ẽẽ faterem᷑. quo n¬
mine ñ diuersitatẽ intelligi uoluit. s sing̃i¬
ritatẽ noluit. ita & illa tria. & a se inuicem
det̾minari uident᷑. & in se infinita sunt ti
& singła sunt. in singłis. & om̃ia in om̃ibus¬
singłis. & singła in om̃ibꝰ. & unu̾ om̃ia. Id̾e.
Deniq siqua ẽ deo cũ aliis alicuiꝰ nois com¬
munio. ualde ꝓculdubio intelligenda ẽ di-¬
uersa significatio. s hoc patentiori ratione
oportet ostendere. Si nullius accidentis
susceptibilis ẽ. quomͦ dicit᷑ iusta. uł sapiens

Expanded text:
natura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae, si ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec omnino taceremus quod tres, cum tres esse fateremur: quo nomine non diversitateilectio. Itaque illa tria a se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in singulis, et singula in omnibus, et unum omnia. Idem: Denique si qua est Deo cum aliis alicujus nominis communio, valde procul dubio intelligenda est diversa significatio. Sed hoc potentiori ratione oportet ostendere. Si nullius accidentis susceptibilis est, quomodo dicitur justa vel sapiens