comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ꝑfecta iusticia: nisi dĩ adiuuet grã. Qͥ a
plenitudo legis ñ ÷ nisi caritas. quȩ ñ a nob̾
existit in nobis. s diffunditur in cordib nr̃is.¬
quitate redimet animas eoꝵ. Quȩ sunt istę
usurȩ nisi peccata. quȩ etiã debita nominan¬
tur: Usuras enĩ appellatas puto. quia plus
mali inuenitur in suppliciis. qmͣ commissũ
ẽ. in peccatis. Nam uerbi gr̃ã. cum homici¬
da corpus tantũ hominis ꝑimat. animȩ aut̃
nocere nichil possit: ipsius & anima & corpꝰ
ꝑditur ingehenna. Ppter huius modi contep̃¬
tores p̃sentis p̃cepti. & irrisores futuri suppli¬
cii: diccum est. Ego ueniens cum usuris exi¬
gerem. Ab his usuris. redimunt᷑ animȩ pari¬
perũ. sanguine illo qui fusus ẽ. in remissionem
peccatoꝵ. Redimet gͦ ab usuris. dunittendo
peccata: quȩ debebant ampliora supplicia.
Redimet aut̃ ab iniquitate. adiuuando ꝑgrãm
etiã ad faciendam iusticiam. Fadem itaq duo

Expanded text:
est perfecta justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia est perfecta justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae non a nobis existit in nobis, sed diffunditur in cordibus nostriquitate redimet animas eorum. Quae sunt istae usurae, nisi peccata, quae etiam debita nominantur ? Usuras autem appellatas puto, quia plus mali invenitur in suppliciis, quam commissum est in peccatis. Nam, verbi gratia, cum homicida corpus tantum hominis perimat, animae autem nocere nihil possit; ipsius et anima et corpus perditur in gehenna. Propter hujusmodi contemptores praesentis praecepti, et irrisores futuri supplicii dictum est: Ego veniens, cum usuris exigerem . Ab his usuris redimuntur animae pauperum, sanguine illo qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet ergo ab usuris, remittendo peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimet autem ab iniquitate, adjuvando per gratiam etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo
Abbreviated transcription (Latin):
adorantes eum. Non enĩ egeni ẽẽ. dedignan¬
tur & pauꝑes. id ẽ. humilit̾ peccata confiten¬
tes. & egentes gła & grã dĩ: ut eos rex ille filiuᷤ
regis liberet a potente. Idem quippe ẽ. poten ᷤ
ille qui suꝑius caliminiator ẽ. dictus. qm po¬
tentem ad homines sibi subdendos. & incapti¬
uitate retinendos. ñ uirtus eiꝰ fecit: s huma¬
na peccata. Idem ipse & fortis ẽ. dictus: ideo
et hic potens. S qui humiliauit calumniato¬
rẽ. & intrauit in domũ fortis. ut eo alligato
uasa eius diriperet : hic lib̃auit egenum a
potente. & pauꝑem cui ñ erat ad iutor. Non
cata homo tenebatur a diabolo. nunqͥd nam
xp̃o qui eruit egenum apotente. peccata pla-¬
tem sꝑanti. s indigenti gr̃ã saluatoris sui.
Cum aut̃ addidit. & animas pauperum saluas
faciet. utrunq adiutorium gr̃ẽ cõmendauit.
& qđ est. in remissione peccatorũ cũ ait parcet
Nemo enĩ sͥ ẽ. idoneus ad salutem. quę salus

Expanded text:
adorantes eum. Non enim egeni esse dedignanadorantes eum. Non enim egeni esse dedignantur et pauperes, id est humiliter peccata confitentes, et egentes gloria et gratia Dei, ut eos rex ille, filius Regis, liberet a potente. Idem quippe est potens, ille qui superius calumniator est dictus: quem potentem ad homines sibi subdendos et in captivitate retinendos non virtus ejus fecit, sed humana peccata. Idem ipse et fortis est dictus; ideo et hic potens. Sed qui humiliavit calumniatorem, et intravit in domum fortis, ut eo alligato vasa ejus diriperet , hic liberavit egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Non cata homo tenebatur a diabolo, numquidnam Christo qui eruit egenum a potente, peccata platem speranti, sed indigenti gratia Salvatoris sui. Cum autem addidit, Et animas pauperum salvas faciet, utrumque adjutorium gratiae commendavit; et quod est in remissionem peccatorum, cum ait, Parcet Nemo enim sibi est idoneus ad salutem, quae salus
Abbreviated transcription (Latin):
rabum & saba. dona adducent. & adora¬
bunt eum omnes reges terrȩ. omnes gentes
seruient ei. Hoc iam ñ expositorem s con¬
templatorẽ desiderat. immo non solũ lȩtan¬
tium fi deliũ. s etiã infidelium gementiũ.
infertur aspectib. nisi qđ r̾brtasse quȩren¬
dum ẽ. quid dictum sit. dona addicent.
Ea quippe adduci solent: quȩ ambulare
possunt. Hunquid nã gͦ de immolandis
uictimis dici potuit: Absit. ut calis ori¬
atux in dieb eius iusticia. S: ista dona quę
adducenda p̃dicta sunt. bomines mͥ uiden¬
tur significare quos in societatem ȩecłȩ
xp̃i: regum adducit auctoritas. Qmuis
reges etiã ꝑsequentes dona adduxerint.
ñ scientes quid facerent scõs marty res
ei tantus honor deferret᷑ a regib. eiq ser¬
uiretur ab omnib gentib: qm̃ lib̾auit in-¬
quit egenum a potente. & pauꝑem cui ñ¬
erat adnitor. Iste egenus & pauꝑ. popłs ẽ. cre¬
dentium in eum. In hoc popło sunt etiam rege̾.

Expanded text:
Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient ei. Hoc jam non expositorem, sed contemplatorem desiderat; imo non solum laetantium fidelium, sed etiam infidelium gementium infertur aspectibus: nisi fortasse quaerendum est quid dictum sit, dona adducent. Ea quippe adduci solent, quae ambulare possunt. Numquidnam ergo de immolandis victimis dici potuit? Absit ut talis oriatur in diebus ejus justitia. Sed ista dona quae adducenda praedicta sunt, homines mihi videntur significare, quos in societatem Ecclesiae Christi regum adducit auctoritas; quamvis reges etiam persequentes dona adduxerint, non scientes quid facerent sanctos martyres ei tantus honor deferretur a regibus, eique serviretur ab omnibus gentibus: Quia liberavit, inquit, egenum a potente, et pauperem cui nerat adjutor. Iste egenus et pauper, populus est credentium in eum. In hoc populo sunt etiam reges
Abbreviated transcription (Latin):
tu xp̃i suꝑ libanũ. id ẽ. suꝑ arbores duiturnaᷤᷤ
& ligna imputribilia. quia ille fructꝰ et̾nus
est: omnis claritas hominis scđ̾m temporalẽ
scłi celsitudinem: fęno comꝑatur. qm̃ a creden¬
tib & uitã et̾nam iã sꝑantib sꝑnit᷑ felicitaᷤᷤ
temꝑalis: ut impleatur illud qđ scriptũ ẽ.
Omnis caro fęnum. & oñ claritaᷤ carmꝰ ut flos
fȩni. fęnum aruit. Flos decidit. uerbum
aut̃ dni manet in ȩt̾num. Ibi ẽ fructus eiꝰ
exaltatus suꝑ libanũ. Semꝑ enĩ caro fenũ
fuit. & claritas carnis ut flos feni. S quia
non demonstrabat᷑ qnȩ fuerat eligenda. & p̃¬
ponenda felicitas: flos feni ꝓ magno habeba¬
cur. nec solum minime contemñebat᷑. s etiã
maxime appetebatur. Quasi gͦ tunc ita eẽ.
ceperit quando animaduersumẽ. atq con-¬
tẽptum quicquid florebat in scło. ita dio¬
tum ẽ. suꝑ excolletur suꝑ libanum frutꝰ

Expanded text:
tu Christi super Libanum, id est super arbores diuturnas tu Christi super Libanum, id est super arbores diuturnas et ligna imputribilia, quia ille fructus aeternus est; omnis claritas hominis secundum temporalem saeculi celsitudinem feno comparatur, quoniam a credentibus et vitam aeternam jam sperantibus spernitur felicitas temporalis, ut impleatur quod scriptum est. Omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni: fenum aruit, f fructus ejus exaltatus super Libanum. Semper enim caro fenum fuit, et claritas carnis ut flos feni: sed quia non demonstrabatur quae fuerat eligenda et praeponenda felicitas, flos feni pro magno habebatur; nec solum minime contemnebatur, sed etiam maxime appetebatur. Quasi ergo tunc ita esse coeperit, quando aversum est atque contemptum quidquid florebat in saeculo, ita dictum est, Superextolletur super Libanum fructus
Abbreviated transcription (Latin):
ambigue posita ẽ. cuitas. nec ad iunctũ ẽ.
eiꝰ aut dĩ. ñ enĩ dictum ẽ. deciuitate eiꝰ
uel de ciuitate dĩ. s tantũ de ciuitate: in
bono intelligitur. ut de ciuitate dĩ hoc ẽ
eccła floreant sicut fęnũ. s fenũ fructiferũ
sicuti ẽ frumenti. Nam & hoc fȩnũ ap¬
pellatur inscã scriptura. sic̃ in genesiius¬
sum ẽ. ꝓducere t̾ram omne lignũ & om̃e
fenũ. nec adiunctũ ẽ. omne frum̃tum. qđ
ꝓculdubio ñ p̃teriret᷑. nisi feni nomine etiã
hoc intelligeret᷑. & multis aliis scriptura¬
rum locis: hoc inuenit᷑. Si aut̃ sic accipi¬
endũ est. florebunt sicut fęnum terrȩ. qͦm-¬
admodum dictum ẽ. omnis caro fęnũ. &
claritas hominis ut flos feni. ꝓfecto etci-¬
uitas illa intelligenda ẽ. quȩ scłi huiꝰ so¬
cietatem significat. Non enĩ frustra primus
cam condidit ciuitatẽ. Ex altato itaq fruc¬

Expanded text:
ambigue posita est civitas, nec adjunctum est ambigue posita est civitas, nec adjunctum est ejus, aut Dei; non enim dictum est, de civitate ejus, vel de civitate Dei, sed tantum de civitate; in bono intelligitur, ut de civitate Dei, hoc est, de Ecclesia floreant sicut fenum; sed fenum fructiferum, sicuti est frumenti: nam et hoc fenum appellatur in sancta Scriptura; sicut in Genesi jussum est producere terram omne lignum et omne fenum , nec adjunctum est, omne frumentum; quod procul dubio non praeteriretur nisi feni nomine etiam hoc intelligeretur; et in multis aliis Scripturarum locis hoc invenitur. Si autem sic accipiendum est, Et florebunt sicut fenum terrae, quemadmodum dictum est, Omnis caro fenum, et claritas hominis sicut flos feni; profecto et civitas illa intelligenda est, quae saeculi hujus societatem significat: non enim frustra primus Cain condidit civitatem . Exaltato itaque fruc
Abbreviated transcription (Latin):
rib manifestus mons dñi. paratus in ca-¬
cumine montium: qͦd hic ait in summis
montiũ. Suꝑ extollet᷑ suꝑ libanum fructꝰ
eius. Libanum solemus acciꝑe ueluti huiꝰ
scłi dignitatem. qm̃ mons est. libanus ex¬
celsas arbores habens. & nom̃ ipsũ int̾pre¬
tatur candidatio. Quid gͦ mirum. si suꝑ
huius scłi p̃clarũ omne fastigium fruct
suꝑ extollitur xp̃i. cuiꝰ fructꝰ dilectores
omnia secularia culmina contempserunt:
Di aut̃ in bono accipimus libanũ. ꝓpt̾ cedroᷤᷤ
libani quas plantauit. quis alius fructus
intelligendiis ẽ. qui suꝑ hunc libanũ ex¬
tollitur. nisi de qͦ apłs ait. de caritate locu¬
turiis. adhuc suꝑeminentẽ uiam uob̃ demon¬
stro: Hoc enĩ & in pͥmo ꝓponit᷑ munerũ
anunoꝵ ubi ait. fructus aut̃ sp̃s ẽ. caritas.
atq inde cet̾a utiq consequentia contȩxunt᷑.
& florebunt de ciuitate sicut fęnum t̾rȩ.Am̃

Expanded text:
ribus manifestus mons Domini, paratus in caribus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium » ; quod hic ait, « in summis montium. Superextolletur super Libanum fructus ejus. » Libanum solemus accipere veluti hujus saeculi dignitatem; quoniam mons est Libanus excelsas arbores habens, et nomen ipsum interpretatur Candidatio. Quid enim mirum, si super hujus saeculi praeclarum omne fastigium fructus superextollitur Christi, cujus fructus dilectores omnia saecularia culmina contempserunt? Si autem in bono accipimus Libanum, propter cedros Libani quas plantavit ; quis alius fructus intelligendus est, qui super hunc Libanum extollitur, nisi de quo Apostolus dicit de charitate sua locuturus: Adhuc supereminentem viam vobis demonstro ? Haec enim et in primo proponitur munerum divinorum, ubi ait. Fructus autem spiritus est charitas; atque inde caetera utique consequentia contexuntur Et florebunt de civitate sicut fenum terrae. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
lib regnum dĩ. ꝓeo uͦ quomͦ intelligat᷑ an¬
gustum. ẽ nisi quia cũ oratur. ꝓ ęccła: ꝓ ip¬
so oratur. ꝗnia corpus ẽ. eius. De xp̃o qͥppe
& ȩccła p̃missum ẽ. sacrapitum magnũ. ert̃
duo in carne una. Iam uͦ qđ sequit᷑ tota
die. iã ẽ. toto tempore benedicent ei: satis
quicqͥd ꝓ salute nr̃a ꝓpħatum ẽ. Nam sũ¬
ma montium scripturarũ diuinarũ au¬
ctores. id ẽ. ꝑ quos ministratȩ sunt intelli¬
gere conuenit. inqͥb utiq ipse ẽ. firmam̃
tum. qm̃ ad illum onmia quȩ diuinitus
scripta sunt. referuntur. Hoc aut̃ in t̾ra
ẽẽ. uoluit. quia ꝓpter eos qui int̾ra sunt
illa c̾scripta sunt. Unde & ipse uenit in ter-
ram. ut ea cuncta firmaret. id est. in se mon¬
straret impleri. Oportebat enĩ inquit im¬
pleri omnia. quȩ scripta sunt in lege &e ꝓ¬
phetis & psalmis de me. id ÷. in summis
montiũ. Sic̃ enĩ uenit in nouissimis tempo¬

Expanded text:
libus regnum Dei. Pro eo vero quomodo intelligatur, anlibus regnum Dei. Pro eo vero quomodo intelligatur, angustum est; nisi quia cum oratur pro Ecclesia, pro ipso oratest sacramentum magnum: Erunt duo in carne una . Jam vero quod sequitur, Tota die, id est toto tempore, benedicent ei, satis quidquid pro salute nostra prophetatum est. Nam summa montium, Scripturarum divinarum auctores, id est, per quos ministratae sunt, intelligere convenit; in quibus utique ipia quae divinitus scripta sunt, referuntur. Hoc autem in terra esse voluit, quia propter eos qui in terra sunt, illa conscripta sunt: unde et ipse in terram venit, ut ea cuncta firmaret, id est, in se monstraret impleri. « Oportebat enim, » inquit, « impleri omnia quae scripta sunt in Lege et Prophetis et Psalmis de me » ; id est, « in summis montium. » Sic enim venit « in novissimis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ei ultra ñ dominabit᷑. Atq idõ & uiuet
qui contemptus ẽ. moriens: qm̃ sicut alius
ꝓpħa dicit. tollet᷑ de t̾ra uita eiꝰ. S quid ẽ.
& dabitur ei de auro arabię: Nã qđ inde
aurum etiam ille salomon accepit: inhune
psalmũ figurate traiectum ẽ. in aliũ uierĩ
salomonẽ. id est. uerũ pacificum. Non enĩ
ille dominatus ẽ. a flumine usq adt̾minos
orbis terrȩ. Sic gͦ ꝓpħatum ẽ. etiam sapi¬
entes hinus mundi in xp̃o fuisse creditines.
Parabiam quippe gentes intelligimus ꝑ
aurum sapientiam. quȩ ita ex celltt mnĩ
omnes doc trinas. ut aurum int̾ metilla. Unde
semptum est. Accipite prudentiã sic̃ argentũ
&e sapientiam sicut aurũ ꝓbatum. E ado¬
rabunt deipso semꝑ. Q uod hab̾et grecus.
peri autu: aliqui int̾pretati sunt de ipso.
aliqui ꝓ ipso. uel ꝓ eo. Quid ẽ. aut̃ de ipso. ħ
forte qͥđ oramus dicentes. adieniat regnũ
cuum: xpĩ nanq aduentus p̃sentabit fid̃e¬

Expanded text:
ei ultra non dominabitur . Atque ideo et vivet qui contemptus est moriens: quoniam sicut alius propheta dicit, Tolletur de terra vita ejus . Sed quid est, et dabitur ei de auro Arabiae? Nam quod inde aurum etiam ille Salomon accepit, in hoc psalmo figurate transjectum est in alium verum Salomonem, id est verum pacificum: non enim ille dominatus est a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sic ergo prophetatum est, etiam sapientes hujus mundi in Christo fuisse credituros. Per Arabiam autem Gentes intelligimus: per aurum sapientiam, quae ita excellit inter omnes doctrinas, ut aurum inter metalla; unde scriptum est, Accipite prudentiam sicut argentum, et sapientiam sicut aurum probatum . Et orabunt de ipso semper. Quod habet graecus, περὶ αὐτοῦ, aliqui interpretati sunt, de ipso; aliqui, pro ipso, vel pro eo. Quid est autem, de ipso, nisi forte quod oramus dicentes: Adveniat regnum tuum ? Christi namque adventus praesentabit fide
Abbreviated transcription (Latin):
tia sub sequentes. Quare gͦ montes pacem.
et colles iusticiã: An forte nichil int̾ee̾t᷑.
etiã si tta diceret᷑. suscipiant montes iusti¬
ciam popło. & colles pacem: Utrisq enim
iusticia. & utrisq pax necessaria ẽ. & fieri
pocest. ut alio nomine. pax appellata sit
ipsa iusticia. Hȩc ẽ. enĩ uera pax. ñ qualem
iniusti int̾ se faciunt. An potius cũ distinca¬
one ñ contemnenda intelligendũ ẽ. qđ ait
montes pacẽ. & colles iusticiam: Excellences
quippe in ȩccła. paci debent uigilanti inten¬
tione consulere. ne ꝓpt̾ suos honores suꝑbe

Expanded text:
tia subsequentes. Quare ergo montes pacem, tia subsequentes. Quare ergo montes pacem, et colles justitiam? An forte nihil interesset, etiamsi ita diceretur: Suscipiant montes justitiam populo, et colles pacem? Utrisque enim justitia, et utrisque pax necessaria est: et fieri potest ut alio nomine pax ap pellata sit ipsa justitia; haec est enim vera pax, non qualem injusti inter se faciunt. An potius cum distinctione non contemnenda intelligendum est quod ait, Montes pacem, et colles justitiam? Excellentes quippe in Ecclesia, paci debent vigilanti intentione consuler
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo iustum uult intelligi. sicut ẽ. qđ ait.
Relinquitis grauiora legis. miscđ̾iam & udi¬
cium. E illud qͦd ieremias dicit. faciens di¬
uitias suas: ñ cũ iudicio. Non ait faciens
diuitias suas prauo in iustoue iudicio. uł
ñ cum iudicio rect̾o aut iusto. s ñ eũ ui¬
dicio. iudicium ñ appellans: nͥ qđ rectum
atq iustum ẽ. Suscipiant montes pacem
popło. & colles iusticiam. Montes maioreᷤᷤ
sunt: colles minores. Himirũ gͦ hi sunt. qͦs
alius habet ꝓsalmus. pusillos cũ magnis. Isti
quippe montes exultauerunt sic̃ arietes.
& isti colles sic̃ agni ouium. In exitu isrł de
egypto. id ẽ. in popłi dĩ lib̾atione: ab huius
scfi seruitute. Excellenti gͦ scĩtate eminen¬
tes in ȩccła. montes sunt : qui idonei st̃. & ali¬
os docere. sic loquendo ut fidelit̾ instruant.
sic uiuendo ut salubrit̾ imitentur. Colles
aut̃ sunt. illoꝵ excellentiam sua obȩdien¬

Expanded text:
tinuo justum vult intelligi; sicut est quod ait tinuo justum vult intelligi; sicut est quod ait Relinquitis graviora Legis, misericordiam, et judicium . Et illud quod Jeremias dicit: Faciens divitias suas non cum judicio . Non ait, Faciens divitias suas pravo injustove judicio, vel non cum judicio recto aut justo; sed, non cum judicio: judicium non appellas. 3. Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Montes majores sunt, colles minores. Nimirum ergo hi sunt quos alius habet psalmus: Pusillos cum magnis. Isti quippe montes exsultaverunt sicut arietes, et isti colles sicut agni ovium, in exitu Israel ex Aegypto , id est in populi Dei liberatione ab hujus saeculi servitute. Excellenti ergo sanctitate eminentes in Ecclesia, montes sunt; qui idonei sunt et alios docere , sic loquendo ut fideliter instruantur, sic vivendo ut salubriter imitentur: colles autem sunt illorum excellentiam sua obedien
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam. postea priꝰ iusticiã posuit. dsinde
iudiciũ dicens. uidicare popłm cuũ cũ iusti¬
cia. & p auꝑes cuos in iudicio: magis osten¬
dit uidicium se appellasse iusticiã. nichil
int̾ eẽ. demonstrans. qͥ ordine ponatur. cũ idẽ
significat. Solet enĩ dici uidiciũ prauũ. qđ
inustũ ẽ. iusticiã uͦ iniqͣm uel iniustam. di¬
cere ñ solemus. Si enĩ praua & iniusta erit.
nec iusticia iam dicenda ẽ. Pinde ponendo
iudicnum. atq id̾ iusticiȩ nomine repeten¬
do. uel ponendo iusticiã & eam iudicii no¬
mine repetendo: satis edocet propͥe se appel-¬
lasse iudicium. qđ ꝓ iusticia poni solet. id ẽ.
qđ in male iudicando intelligi ñ potest. U¬
bi enĩ dñs dic̃. nolite udicare ꝑsonalit̾. s
rectũ iudiciũ nidicate: ostendit cẽ. posse
prauũ iudicium. cũ dic̃. rectũ iudiciũ iudi¬
cate. Demq illud uetat. hoc precipit. Cũ
uͦ sineulla adiectione dicĩ iudicium: con¬

Expanded text:
 justitiam posuit, deinde judicium, dicens, Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio; magis ostendit judicium se appellasse justitiam, nihil interesse demonstrans quo ordine ponatur, cum idem significet. Solet enim dici judicium pravum quod injustum est; justitiam vero iniquam vel injustam dicere non solemus. Si enim prava, et injusta erit; nec justitia jam dicenda est. Proinde ponendo judicium, atque justitiae nomine repetendo; vel ponendo justitiam, et eam judicii nomine repetendo, satis edocet proprie se appellare judicium quod pro justitia poni solet, id est, quod in male judicando intelligi non potest. Ubi enim Dominus dicit, Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate , ostendit esse posse pravum praecipit. Cum vero sine ulla adjectione dicit judicium, con
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. an acusatuuis pluralis. tas geneas
ia ẽ. has generationes ñ euident̾ apparet.
nisi quia merito sensus ille prȩlatus ẽ: ut
canqm exponendo qđ dixerit lunã. secutꝰ
nuit illud qđ factum ẽ. ꝑ iudicem gedeon.
de xp̃o id habere finem. Petiit quippe ille
signum a dño. ut in area positum solum
uellus complueretur. & sicca eẽt. area. &
rursum solũ uellus siccum ee̾t̾. & complu¬
eretur area. & ita factum est. Qđ significa¬
uit tanqm inarea in coto orbe t̾rarum.
siccum uellus fuisse pͥorem popłm isrl. Idẽ
ipse gͦ xp̃c descendit sicut pluuia in uellus.
cum alhuc area sicca eẽt. Unde etiam dix̃.
Non sum missus. nisi adoues quȩ ꝑierant
domus isrł. Ibi matrẽ dequa formã serui
acriꝑet. in qua hominibus appareret ele
git. ibi discipłos quib hoc idem precepit
dicens. Inuiam gentium ne ab ieritis. & in
ciuitates samaritanoꝵ ne introieritis. ite
primũ adoues quȩ ꝑierunt domus isrł.
um dicit ite primum ad illas: ostendit et

Expanded text:
tionis, an accusativus pluralis τὰς γενεάς, id est, has generationes, non evidenter apparet; nisi quia merito sensus ille praelatus est, ut tanquam exponendo quid dixerit lunam, secutus nuit illud quod factum est per judicem Gedeon, de Christo id habere finem. Petiit quippe ille signum a Domino, ut in area positum solum vellus complueretur, et sicca esset area; et rursum solum vellus siccum esset, et complueretur area; et ita factum est . Quod significavit, tanquam in area in toto orbe terrarum, siccum vellus fuisse priorem populum Israel. Idem ipse ergo Christus descendit sicut pluvia in vellus, cum adhuc area sicca esset; unde etiam dixit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Ibi matrem de qua formam servi acciperet, in os quibus hoc idem praecepit, dicens: In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis: ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Cum dicit, Ite primum ad illas, ostendit et
Abbreviated transcription (Latin):
lutem discernet. qui sunt in popło pauꝑes.
am quid sint pauꝑes sup᷑ exposuimis. hoᷤ
& egenos intelligimus. Et humiliauit calũ¬
niatorem. Nullus melius qͣm diabolus hic
calummator agnoscitur. Calumnia eiꝰ est. ñ¬
quid gratis colit iob dm̃ : Humiliat aut̃

Expanded text:
n populo pauperes. Jam qui sint pauperes supra exposuimus: hos et egenos intelligamus. Et humiliabit calumniatorem. Nullus melius quam diabolus hic calumniator agnoscitur. Calumnia ejus est: Numquid gratis colit Job Deum ? Humiliat autem
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renas duitias amisisset. Qđ ido cominemo¬
randum putali. qm̃ sunt quidam qͥ faciliꝰ
omnia sua pauꝑibus distribuunt. qm ipsi
paupes aĩ fiunt. Inflati sunt enĩ iartantia.
qua putant s ec. cribuendũ. ñ grẽ dĩ qdđ
bene uiuunt. & ido̾ iam nec bene uiuunt.

Expanded text:
terrenas divitias amisisset. Quod ideo commemorandum putavi, quoniam sunt quidam qui facilius omnia sua pauperibus distribuunt, quam ipsi pauperes Dei fiant. Inflati sunt enim jactantia qua putant sibi esse tribuendum, non gratiae Dei, quod bene vivunt; et ideo jam nec bene vivunt
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium tuũ regida. & iusticiam tuã filio
regis: Dñs ipse ineuangłio dic̃. Pat̃ ñ iuq¬
cat quemqͣm. s omne iudicium dedit filio.
Hoc ẽ. gͦ as idiciun tuũ regi da. Qui rex
etiam filius ẽ. regis: quia & ds̃ pater utiq
rex est. Ita scriptum ẽ. qd rex fecit nuptaᷤ
filio. More aut̃ scripturȩ idem repetiaui.
Nam quod dixit indicium tuũ. hoc alit̃
dix̃ iusticiam tuã. & qđ dix̃ regi. hoc ali¬
ter dixit filio regis. Sicut ẽ. illud. Quiba¬
bitat in cȩlis irridebit eos. & dñs sub sanna¬
bit eos. Qͦd ẽ. qui habitat incȩlis. hoc ẽ. et
qͥñs . Q qͦd ẽ. irridebit eos: hoc ẽ. subsanna¬
bit eos. &. Cęli enarrant głam dĩ. &. opa
manium eiꝰ annuntiat firmamentũ. seli
repetiti sunt. nomine firmamenti. &. quo

Expanded text:
justitiam tuam filio regis. Dominus ipse in Evangelio dicit, Pater non judicat quemquam; sed omne judicium dedit Filio : hoc est ergo, Deus, judicium tuum regi da. Qui rex etiam filius est regis, quia et Deus Pater utique rex est. Ita scriptum est, quod rex fecit nuptias filio suo . More autem Scripturae idem repetitur. Nam quod dixit, judicium tuum; hoc aliter dixit: justitiam tuam: et quod dixit, regi; hoc aliter dixit, filio regis; sicut est illud. Qui habitat in coelis, irridebit eos, et Dominus subsannabit eos . Quod est, qui habitat in coelis; hoc est, et Dominus: et quod est, irridebit eos; hoc est, subsannabit eos. Et, Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum . Coeli re
Abbreviated transcription (Latin):
isto psalmo ꝓpt̃ suscepti hominis sacram̃¬
tum. qͦ uerbũ caro factum ẽ. dicat᷑ dõ pat̾
regi. iusticiam tuã da filio regis: nolunt¬
enĩ isti sͥ dari iusticiam s a se ipsis eam se ha¬
bere confidunt. Ignorantes enim dĩ iusticiã
& suam uolentes constituere: iusticiȩ dĩ ñ
sunt subiecti. Non sunt itaq ut dixi pauꝑeᷤ
dĩ. s diuites sui: quia ñ sunt humiles. s suꝑ¬
bi. Ueniet uͦ ille iudicare popłm dĩ in usti¬
cia. & pauperes dĩ in iudicio. & in eo iudici¬
o discernet a diuitib eoꝵ pauꝑes suos. s
quos pauꝑtate sua facit diuites suos. C la¬
mat ei quippe popłs pauꝑ. Iudica meds̃
& discerne causam meã de gente ñ scã. Qđ¬

Expanded text:
opter suscepti hominis sacramentum quo Verbum caro factum est , dicatur Deo Patri regi, Justitiam tuam da filio regis; nolunt isti sibi dari justitiam, sed a semetipsis eam habere confidunt. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Non sunt itaque, ut dixi, pauperes Dei, sed divites sui; quia non sunt humiles, sed superbi. Veniet vero ille judicare populum Dei in justitia, et pauperes Dei in judicio: et eo judicio discernet a divitibus eorum pauperes suos; sed quos paupertate sua fecit divites suos. Clamat ei quippe populus pauper: Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sa
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ.&. qđ dictũ ẽ. enarrant repetitum ẽ. an¬
nuntiant. Iste aut̃ repeticiones multũ elopͥ
diuina cõmendant. siue eadẽ uerba. sine
aliis uerbis eadem sententia repetaturis
maxime repperiunt᷑ in psaliis. & in eoꝗ
nere sermonis quo animi est inͣuendus as.¬
fectus. Deinde sequitur seqr̃. Iudicar
popłm cuum in iusticia. & pauperes cuos
in iudicio. Rex pat̾ regi filio. ad qͣm rẽ di¬
dit iudicium suũ. & iusticiam suã: satisa
stenditur cũ dic̃. Iudicare popłm cuũ in

Expanded text:
annuntiat. Istae autem repetitiones multum eloquia divina commendant; sive eadem verba, sive aliis verbis eadem sententia repetatur: et maxime reperiuntur in Psalmis; et in eo genere sermonis quo animi est movendus affectus. 3. Deinde sequitur: Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Rex Pater regi Filio ad quam rem dedit judicium suum et justitiam suam satis ostenditur, cum dicit, Judicare populum tuum in
Abbreviated transcription (Latin):
ad sciendam sapientiã & ddisciplinam. Icae
iudiciũ cuũ regida. iudicare popłm tuũ.
iq̃ ẽ. iudicium tuum dã. ad iudicandũ pqłi
tuum. Qq aut̃ ait prius popłm cuũ. hocas
posterius pauperes cuos. & qđ ait prius
in iusticia. hoc posterius in udicio. more
illo repeticionis. Ubi sane de monstrat
popłm dei pauꝑem ẽẽ. debere. idẽ. ñ suꝑ¬
bum. s humilem. ẜ eati enĩ paupes sp̃i

Expanded text:
ad sciendam sapientiam et disciplinam. Ita, judicium tuum da, judicare populum tuum; id est, judicium tuum da, ad judicandum populum tuum. Quod autem ait prius, populum tuum; hoc ait posterius, pauperes tuos: et quod ait prius, in justitia; hoc posterius, in judicio; more illo repetitionis. Ubi sane demonstrat populum Dei pauperem esse debere, id est, non superbum, sed humilem. Beati enim pauperes spi
Abbreviated transcription (Latin):
N salomont quidem ꝑsalmi huius titulus
p̃notatur. s hȩc in eo dicunt᷑ quȩ ñ possint
illi salomoni regi isrł scđ̃m carnẽ. iuxta ea
quȩ delllo scã scriptura loquit᷑ conuenire :
dñõ aut̃ xp̃o aptissime possint. Unde intel¬
ligitur eciam ipsũ uocabulũ salomonis. ad
figuratam significationẽ adhibitum. ut
meo xpẽ accipiatur. Salomon quippe in¬
terp̃tatur pacificus. ac ꝑ hoc tale uocabu¬
lum illi uerissime atq aptissime congru¬
it: ꝑ quẽ mediatorem exinimicicus: accep¬
ta remissione peccatoꝵ. reconciliemͣ deo.
Et enĩ cum inimici essemus. reconciliati su

Expanded text:
n Salomonem quidem psalmi hujus titulus praenotatur; sed haec in eo dicuntur, quae non possint illi Salomoni regi Israel secundum carnem, juxta ea quae de illo sancta Scriptura loquitur, convenire: Domino autem Christo aptissime possunt. Unde intelligitur etiam ipsum vocabulum Salomonis ad figuratam significationem adhibitum, ut in eo Christus accipiatur. Salomon quippe interpretatur Pacificus; ac per hoc, tale vocabulum illi verissime atque optime congruit, per quem mediatorem ex inimicis, accepta remissione peccatorum, reconciliamur Deo. Etenim cum inimici essemus, reconciliat
Abbreviated transcription (Latin):
nerationi suꝑuenture. Ueniet & ipse ultimꝰ
in claritate sua. & resurgent omnes mortui.
quisq cum causa sua. Seꝑabunt᷑ boni ađd dex¬
ceram. mali ad sinistram. & confundent᷑ qui
insultabant. erubescent qui garriebant. et
sic lingua mea post resurrectionem meditabi¬
cur iusticiam tuã. tota die laũem tuã. cũ con¬
fusi fuerint & erubuerint: qui quert̃ mͥ mala

Expanded text:
nerationi superventurae. Veniet et ipse ultimus nerationi superventurae. Veniet et ipse ultimus in claritate sua; resurgent omnes mortui, quisque cum causa sua: separabuntur boni ad dexteram, mali autem ad sinistram ; et confundentur qui insultabant, erubescent qui garriebant: et sic lingua mea post resurrectionem meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam, sum confusi fuerint, et erubuerint qui quaerunt mihi mala.
Abbreviated transcription (Latin):
ciam tuã. id ẽ. inęt̾nitate sine fine. S hoc
quando: Iam in fine scłi. in resurrectione
corporis. & inmutatione in angłicum statũ.
Unde hoc ꝓbat᷑. quia de fine dr̃: Adhuc aũt
& lingua mea cqͦta die meditabit᷑ iusticiam
tuam: cum confusi fuerint & erubuerint. qͥ
querunt iͥ mala. Quando confundent᷑. qͣndo
erubescent. nisi infine scłi.: Duob enĩ modiᷤᷤ
confundentur. Aut cũ credunt in xpm̃. aut
diu gemit criticum rat̾ paleas. qmͣdiuge¬
munt spece int̾ ti tania. qͣm dni genunt ua¬
sa miscię int̾ uasa irȩ facta in contumeliã.
qͣindiu gemit lilium int̾ spinas: ñ dcerunt
mͥ qui dicant. Quando moriet᷑ & ꝑiet nom̃
eius: Id est ecce ueniet tempiis. ut finant᷑
& non sint xp̃iani. Sicut ceperunt ex aliquo
tempore: ita usq ad certum cempꝰ erunt. S
cum ista dicunt: & si ne fine moriuntur. & per¬
manet ȩccła. p̃dicans brachium dni omni ge¬

Expanded text:
tiam tuam: id est in aeterni tate sine fine. Sed tiam tuam: id est in aeterni tate sine fine. Sed quando hoc? Jam in fine saeculi resurrectione corporis, et immutatione in angelicum statum. Unde hoc probatur quia de fine dicitur, Adhuc autem et lingua mea tota die meditabitur justitiam tuam? Cum confusi fuerint, et erubuerint qui quaerum mala mihi. Quando confundentur, quando erubescent, nisi in fine saeculi? Duobus enim modis confundentur; aut cum credent in Christum, aut diu gemit triticum inter paleas, quamdiu gemunt spicae inter zizania , quamdiu gemunt vasa misericordiae inter vasa irae facta in contumeliam , quamdiu gemit lilium inter spinas, non deerunt inimici qui dicant, Quando morietur, et peribit nomen ejus ; id est, Ecce veniet tempus ut finiantur, et non sint Christiani: sicut coeperunt ex aliquo tempore, ita usque ad certum tempus erunt. Sed cum ista dicunt; et sine fine moriuntur, et permanet Ecclesia, praedicans brachium Domini omni ge
Abbreviated transcription (Latin):
ut resonent: in suꝑiore parte habet psalte¬
rium. erchara minferiore. & quia sp̃l de¬
sp̃s. ꝑcitharam caro. & quia duas dixerat re¬
ductiones nr̃as ab abẏssis t̾re. unam scđ̾̃m spm̃
in spe alteram seđm corpus in re: audi eas du¬
as. Q enĩ ego confitebor tͥ in uasis psalmi ue¬
ritatem tuã as̃. Hoc ẽ. scd̾m spm̃. Qui de cor¬
pore: Psallam t̾ ieithara sc̃s isrł. Iterũ
ci solent. & interioris hominis. & excerioris:
Incertum ẽ. quomꝰ sint posita labia. Sequit᷑ gͦ
Et anima mea qm redemisti. Ergo de labus
interiorib. Saluati in spe. reducti ab abys¬
sis t̾rȩ: in fide & caritate. expectantes camen
adhuc redemptionẽ corporis nr̃i. quid dicimꝰ:
Iam dix̃ anima mea qm redemisti. S ne solã
animã redemptã putares. in qua nunc audi¬
sti uniĩ iterum. adhuc aut̃ inquit. Qd ad¬
huc: Adhuc aut̾ & lingua mea. E rgo iam
lingua corporalis tota chie medicabitur iusti¬

Expanded text:
ut resonent, in superiore parte habet psalteut resonent, in superiore parte habet psalterium, cithara in inferiore. Et quia spiritus deum spiritus, per citharam caro. Et quia duas dixerat reductiones nostras ab abyssis terrae; unam secundum spiritum in spe, alteram secundum corpus in re; audi eas duas: Etenim ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam. Hoc secundum spiritum: quid de corpore? Psallam tibi in cithara, sanctus Israel. ci et interioris hominis et exterioris, incertum est quomodo posita sint labia: sequitur ergo, Et anima mea quam redemisti. Ergo de labiis interioribus salvati in spe, reducti ab abyssis terrae in fide et charitate, exspectantes tamen adhuc redemptionem corporis nostri, quid dicimus? Jam dixit: Et anima mea quam redemisti. Sed ne solam animam redemptam putares, in qua nunc audisti unum iterum, Adhuc autem, inquit: quid adhuc? Adhuc autem et lingua mea: ergo jam lingua corporis Tota die meditabitur justi
Abbreviated transcription (Latin):
iam resurreximꝰ mente. fide. spe. caritate. s
restat ut resurgamus corpore. Audisti unum
itirum. auitisti alterum iterũ. Unũ iterũ ꝓ
cenes spe. qđ restat in re. Multiplicasti iusti¬
ciam cuã. iam incredentib. iam in illis qͥ
primo resurrexerunt inspe. Multiplicasti
insticiam tuã. Ad ipsam iusticiã ꝑtinet &
flagellum: quia tempus ẽ. ut iudicium inci¬
piat adomo dĩ: ait pecrus. idẽ a scĩs euis.
Flagellat aut̃ omnẽ filium qͦm recipit. Mul¬
tiplicasti insticiam cuã. quia iam nec filiis
peꝑcisti. s quib hȩreditatẽ ȩt̾nam seruabas:
disciplina non deseruisti. M ultiplicasti iusti¬
eiam tuã. & conuersus consolatus es me. &
ꝓpter corpus in fine resurrecturum: & de a
Uasa psalmi: psalterium. S quid ẽ: psalteri¬
um: Organum ligneum cũ cordis. Quid sig¬
nificat: Inter est aliquid int̾ ipsũ & cithã¬
ram: Intereẽ. dicunt qui norunt. eo qđ con¬
cauum illud lignum cui cordę suꝑ tendunt᷑

Expanded text:
am resurreximus mente, fide, spe, charitate; sed restat ut resurgamus corpore. Audisti unum iterum; audisti alterum iterum: unum iterum, psed adhuc spe, quod restat in re. Multiplicasti justitiam tuam: jam in credentibus, jam in illis qui primo resurrexerunt in spe. Multiplicasti justitiam tuam. Ad ipsam justitiam pertinet et flagellum; quia tempus est ut judicium incipiat a domo Dei , ait Petrus; id est a sanctis ejus. Flagellat autem omnem filium quem recipit . Multiplicasti justitiam tuam: quia jam nec filiis pepercisti; sed quibus haereditatem aeternam servabas, disciplina non deseruisti. Multiplicasti justitiam tuam; et conversus consolatus es me: et propter corpus in fine resurrecturum, et de ai veritatem tuam. Vasa psalmi, psalterium. Sed quid est psalterium? Organum ligneum cum chordis. Quid significat? Interest aliquid inter ipsum et citharam: interesse dicunt qui norunt, eo quod concavum illud lignum cui chordae supertenduntur
Abbreviated transcription (Latin):
te.Quid doceret te Quia surrecturus es un¬
de enĩ crederes. nisi exemplũ carnis p̃ceaet
assũptȩ de massa mottis tuȩ: Ergo in illo
nos resurreximus. Non enĩ uerbũ mortuũt
& resurrexit: s in uerbo caro mortua ẽe
resurrex̃. Ibi mortuus ẽ. xp̃e. ubi es tu rn¬
curis. & ibi resurrexit xp̃c. ubi es turia.¬
rexturus. Exemplo suo docuit quid ñ cin¬
res. quid sꝑares. Timebas mortẽ. mortuus it
Desꝑabas resurrectionẽ: resurrexit. S dicis nͥ
Ille surrexit. nunquid ego: S resurrex̃ ix
ilło pc̃essit ce: & qͦa sumptũ ẽ. ate. ascendte
ante te. Ibi gͦ & tu ascentisti. Ascendits
ille pͥor & in illo nos: quia caro illa degent¬
re humano. Ergo & illo resurgente: redua
sumus ex abyssis t̾rȩ. Cũ itaq resurrexi
xpẽ: de abyssis t̾rȩ reduristi me. Cum u̾at
dimus in xpm. de abẏssis terrȩ iterum red

Expanded text:
te. Quid doceret te? Quia resurrecturus es. Unte. Quid doceret te? Quia resurrecturus es. Unde enim crederes, nisi exemplum carnis praecederet assumptae de massa mortis tuae? Ergo in illo nos resurreximus. Non enim Verbum mortuum est, et resurrexit; sed in Verbo caro mortua est, et resurrexit. Ibi mortuus est Christus, ubi es tu moriturus; et ibi resurrexit Christus, ubi es tu resurrecturus. Exemplo suo docuit quid non timeres, quid sperares. Timebas mortem; mortuus est: desperabas resurrectionem; resurrexit. Sed dicis mihi: Ille resurrexit; numquid ego? Sed resurrexit in cessit te; et quod sumptum est ex te, ascendit ante te: ibi ergo et tu ascendisti. Ascendit ergo ille prior, et in illo nos; quia caro illa de genere humano. Ergo et illo resurgente, reducti sumus ex abyssis terrae. Cum itaque resurrexit Christus, de abyssis terrae reduxisti me. Cum vero credimus in Christum, de abyssis
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud am.&. ds̃ erat uerbũ. Hoc erat
inprincipio apud dm̃. Omnia ꝑ ipsũ facta
sunt: & sine ipso factum ẽ. nichił. Grande
hoc. magnũ hoc. Tu qͥd captiue: Ubi iaceᷤ.
In carne. sub morte. Quis gͦ ille: Quis cu
& quid ille postea: ꝓꝑter qͣm: Qs ille. nisi
quod dictũ ẽ. uerbũ: Qđ uerbũ: Ne forte so¬
nat & transit : uerbũ ds̃ apud dm̃. uer¬
bũ ꝑ qđ facta sunt omnia. Quid ꝓpt̃ ce:
Q uerbum caro factũ ẽ. & habitauit in nobis
Qui filio ꝓprio non peꝑcit. s ꝓ nob̾ omnib t᷑¬
didit illũ. quomͦ ñ & cũ illo omnia nobis
donauit. Ecce quid. quis ꝓpt̾ qͦm. filius
dĩ caro ꝓpt̾ peccatorẽ. ꝓpter iniquũ. ꝓpt̾ des¬
filii dei. Caro factus. Unde caro: Ex maria
uirgine. Unde maria uirgo : Ex adam. gͣ
ex illo primo captiuo. et caro in xp̃o. de mas¬
sa captiuitatis. Ut quid: Hoc exemplum
suscepit a tẽ: in quo moreretur ꝓ ce. Susce¬
pit a te. qđ offerret ꝓ te. qͦ exemplo doceret

Expanded text:
rat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Grande hoc! magnum hoc! Tu quid, captive? ubi jaces? In carne, sub morte. Quis ergo ille? quis tu? et quid ille postea? Propter quem? Quis ille, nisi quod dictum est, Verbum? Quod Verbum? ne forte sonat et transit? Verbum Deus apud Deum; Verbum per quod facta sunt omnia. Quid propter te? Et Verbum caro factuQui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Ecce quid, quis, propter quem. Filius Dei caro propter peccatorem, propter iniquum, propter deseos efficeremur filii Dei! Caro factus: unde caro? Ex Maria virgine . Unde Maria virgo? Ex Adam. Ergo ex illo primo captivo; et caro in Christo de massa captivitatis. Utquid hoc? Ad exemplum. Suscepit a te in quo moreretur pro te; suscepit a te quod offerret pro te, quo exemplo doceret
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ueti q sumꝰ iterum de abẏssis sp̃e. Quare ite¬
rum: Quia iam xpc̃ p̃cesserat. S quia resurge¬
musinre. mͦ enĩ spe uiuimus. mͦ sca̾m fidem
ambulamus. reancti sumus ab abyssis terrȩ:
creciendo in eum qui ante nos resurrexit de a¬
Gestes tre suscitata ẽ. anima nr̃a abiuiquitate
infidelitatis. & facta ẽ. in nob̾ quasi pͥma re

Expanded text:
are iterum? Quia jam Christus praecesserat. Sed quia resurgemus in re: modo enim spe vivimus, modo secundum fidem ambulamus: reducti sumus ab abyssis terrae, credendo in eum qui ante nos resurrexit ab abyssis terrae; resuscitata est anima nostra ab iniquitate infidelitatis, et facta est in nobis quas
Abbreviated transcription (Latin):
as tuas uagabundus. Errans ꝑsiluosa. ꝑ asꝑa.
laceratus omnib membris : patriã q̃rebasͭ.
hoc ẽ. stabilitatem qͣndam sps tui. ubi dicars
bene est. & securus diceres. quietus ab ommi
molestia. ab omni tẽp̃tatione. ab omni po¬
mo captiuitate. & non inueniebas. Qmdda
Uenit ad te: qui tͥ ostenderet nam. Uenit
ad te ipsa uia: & constitutus es in ea nulłsu
is meritis p̃cedentib. qm̃ utiq errabas. ꝓ
ex quo ingressus es: Iam regis te: Iam illea
uiam docuit te. dimittit te: Non inquit. b¬
euisti me ex iuuentute mea. & usq nunc
annuntiabo mirabilia tua. Mirabile ẽ i
qđ adhuc facis ut regas me. qui iniia posu¬
isti me: & hȩc sunt mirabilia tua. Quȩ suit
putas mibabilia dĩ: Quro mirabilius inter
mirabilia dĩ. qͣm mortuos suscitare: Nunꝰ

Expanded text:
as tuas vagabundus; errans per silvosa, per aspera, as tuas vagabundus; errans per silvosa, per aspera, laceratus omnibus membris: patriam quaerebas, hoc est stabilitatem quamdam spiritus tui, ubi diceres, Bene est; et securus diceres, quietus ab omni molestia, ab omni tentatione, ab omni postremo captivitate; et non inveniebas. Quid dicam? Venit ad te qui tibi ostenderet viam? Venit ad te ipsa via, et constitutus es in ea nullis tuis meritis praecedentibus, quoniam utique errabas. Quid, ex quo ingressus es, jam regis te? jam ille qui viam docuit te, dimittit te? Non, inquit: Docuisti me ex juventute mea; et usque nunc annuntiabo mirabilia tua. Mirabile est enim quod adhuc facis, ut regas me, qui in via posuisti me; et haec sunt mirabilia tua. Quae sunt, putas, mirabilia Dei? Quid mirabilius inter Dei mirabilia, quam mortuos suscitar
Abbreviated transcription (Latin):
tute mea. quid post iuuentutẽ: In ipsa enĩ
pͥma conuersione tua didicisti. quod ante
conuersionem iustus ñ fuisti. s p̃cessit im¬
quitas: ut expulsa iniquitate succederet
caritas. Ut renouatus in nouum hominẽ. spe
dum taxat. nundũ re. didicisti qđ nichil tui
boni p̃cesserat. & grã dĩ conuersus es addm̃.
am forte ex quo conuersus es. habebis atiqͥd
tuum. & de uirib cuis p̃sumere debes. qͦm¬
tite. opus erat dit uiam ostendẽtis. suffi¬
cit ambulo eã. Ꝙ ille qui tͥ ostendit uiã.
Ne forte nis ut deducam te: Tñ aut̃ si su¬
ꝑbis. Absit. sufficit. ambulo. Dimitteris.
& ꝑ infirmitatem iterũ ab errabis. Bonum
erat tͥ ut deduceret ce: qui prius inuia col¬
locauit te. Ceterum nͥ & ipse ducat rursus
errabis. Dic illi gͦ. Deduc me dñe inuia tua.
& ambulo inueritate tua. Qd aut̃ uiam in¬
gresus es. iuuentus est : ipsa renouatio et
initium fidei. Antea enĩ ambulabas ꝑ ui¬

Expanded text:
t, ex juventute mea; quid post juventutem? In ipsa enim t, ex juventute mea; quid post juventutem? In ipsa enim prima conversione tua didicisti quod ante conversionem justus non fuisti, sed praecessit iniquitas, ut expulsa iniquitate succederet charitas; et renovatus in novum hominem spe duntaxat, nondum re, didicisti quod nihil tui boni praecesserat, et gratia Dei conversus es ad Deum. Jam forte ex quo conversus es, habebis aliquid tuum, et de viribus tuis praesumere debes? Quemtte; opus erat ut viam ostenderes, sufficit, ambulabo viam. Et ille qui tibi viam ostendit: Ne forte vis ut deducam te? Tu autem si superbis: Absit, sufficit, ambulabo viam. Dimitteris, et per infirmitatem iterum aberrabis. Bonum erat tibi ut deduceret te, qui prius in via collocavit te. Caeterum nisi et ipse ducat, rursus errabis: dic illi ergo, Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Quod autem viam ingressus es, juventus est, ipsa renovatio, et initium fidei. Antea enim ambulabas per vi
Abbreviated transcription (Latin):
disti. Quis enim conuertit᷑ addm̃. nisi ab imiqͥ¬
cate: Quis redimitur. nͥ a captiuitate: Quiseũ
potest dicere iniustam fuisse captiuitatẽ suã.
quando deseruit imꝑatorem. & diuertit aqͥ
desertorem: Imꝑator enĩ ds̃. desertor autẽ¬
diabolus. Preceptum dedit imꝑator. fraudẽ
suggessit desertor. Ubi aures tue int̾ p̃ceptio¬
nem & deceptionẽ : Melior ne diabolus qͣm ds̃ :
Melior qui defecit. qͣm qui te fecit:sredidisti
quod ꝓmisit diabolus. & inuenisti qđ minatꝰ
est. as. Iam gͦ ex captiuuntate liberatus. adhuc
tanĩ in spe. ñdum in re: ambulas ꝑfidem. ñ¬
dum ꝑ speciem. Dẽ inquit docuisti me ex
iuuentute mea. Ex quo adte conuersus sũ.
innouatus a te qui factus a tẽ. recreatus
qui creatus. reformatus qui formatus. exqͦ
conuersus sum: didici merita mea nulla p̃¬
cessisse. s gram̃ tuam mͥ gratis uenisse. ut
memorarer iusticiȩ cuȩ solius. Quid deinde

Expanded text:
disti. Quis enim convertitur ad Deum, nisi ab iniqudisti. Quis enim convertitur ad Deum, nisi ab iniquitate? quis redimitur, nisi a captivitate? quis autem potest dicere injustam fuisse captivitatem suam, quando deseruit imperatorem, et defecit ad desertorem? Imperator enim Deus, desertor diabolus: praeceptum dedit imperator, fraudem suggessit desertor . Ubi aures tuae inter praeceptionem et deceptionem? Meliorne diabolus quam Deus? melior qui defecit, quam qui te fecit? Credidisti quod promisit diabolus, et invenisti quod minatus est Deus. Jam ergo ex captivitate liberatus, adhuc tamen in spe, nondum in re, ambulans per fidem, nondum per speciem, Deus, inquit, docuisti me ex juventute mea. Ex quo conversus sum ad te, innovatus a te qui factus a te, recreatus qui creatus, reformatus qui formatus: ex quo conversus sum, didici merita mea nulla praecessisse; sed gratiam tuam mihi gratis venisse, ut memorarer justitiae tuae solius. 3. Quid deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ri erant: Hoc ẽ. mentẽ sanam ñ habere.
Postremo ecce quia occiderunt filium. resur¬
rexit filius. & lapis reꝓbatus ab ȩdificantib
factus ẽ. in caput anguli. Offenderunt in il¬
lum. & conquassati sunt: ueniet suꝑ eos &
conteret eos. S ñ ita iste qui cantat in psal¬
mo & dicit. introibo in potentiam dñi.
Non meam. s dñi. Dnẽ memorabor iusticiȩ
tuȩ solius. Nullã meã agnosco. soliꝰ iusticiȩ¬
tuȩ memorabor. A te habeo: quicquid bo¬
ni habeo. quicquid aut̃ a me habeo: ma
li habeo. Non meritis supplicium reddi¬
tuȩ solnus iusticiȩ memorari debeo. Consid̾ans
enim uitam p̃ceritam meã: udeo quid mͥ de¬
bebatur. & qͥd acceꝑim ꝓ eo qͦd mͥ debebat᷑.
Debebatur pęna: s data ẽ. grã. Debebat᷑ ge¬
henna. data ẽ. uita ęt̾na. Ds dociusti me
ex iuuentute mea. Ex ipso initio fidei meȩ.
qua me uocasti: dociusti me nichil inme
pͣcessisse. unde michi dicerẽ deberi qͦd de¬

Expanded text:
ri erant; hoc est mentem sanam non habere. ri erant; hoc est mentem sanam non habere. Postremo ecce quia occiderunt filium: resurrexit filius, et lapis reprobatus ab aedificantibus factus est in caput anguli . Offenderunt in illum, et conquassati sunt: veniet super eos, et conteret eos. Sed non ita iste qui cantat in Psalmo, et dicit: Introibo in potentiam Domini; non meam, sed Domini. Domine, memorabor justitiae tuae solius. Nullam meam agnosco; solius tuae justitiae memorabor. A te habeo, quidquid boni habeo; quidquid autem mali habeo, a me habeo. Non meritis supplicium reddituae solius justitiae memorari debeo. Considerans enim vitam praeteritam meam, video quid mihi debebatur, et quid acceperim pro eo quod mihi debebatur. Debebatur poena; reddita est gratia: debebatur gehenna; data est vita aeterna. Deus, docuisti me ex juventute mea. Ex ipso initio fidei meae, qua me innovasti, docuisti me nihil in me praecessisse, unde mihi dicerem deberi quod de
Abbreviated transcription (Latin):
tangere. exꝑtus gͦ malũ: postea saltem optem¬
peret p̃ceptis medici ut surgat. qui noluit
credere medico ut ñ egrotaret. Nam & saniꝰ
bonus & fidelis medicus dat p̃ceptum. ne sit
illis necessarius. Non ẽ. enĩ sanis necessariꝰ
medicus. s male habentib. Boni aut̃ amici
medici. qui nolunt uendere artẽ suã. et
plus gandent ad sanos: qͣm ad egrotos. dais
quȩdam p̃cepta sanis. quȩ obseruando in
egritudinem ñ cadant. Porro aut̃ illi si p̃¬
cepta contempserint. & ĩ egritudinẽ inci¬
derint: supplicant medico. qͦm contẽpsert̃
sani. rogant egroti. Utinam salutẽ rogeis.
ne ꝑfebrem mente ꝑdita: medicũ cȩdant.
Audistiᷤᷤ mͦ cũ euangłium legeret᷑. qͣm admodũ
in illis dicta sit ꝑabola. Mentis sanȩ erant
qui dixerunt: hie ẽ hȩres. uenite occidamꝰ
eum. &. nr̃a erit hȩreditas: Utiq non. Pu¬
ca quia occiderunt filium. & patrẽ occisu¬

Expanded text:
tangere ; expertus ergo malum, postea saltem obtemtangere ; expertus ergo malum, postea saltem obtemperet praeceptis medici ut surgat, qui noluit credere medico ut non aegrotaret. Nam et sano bonus et fidelis medicus dat praeceptum, ne sit illi necessarius. Non est enim sanis necessarius medicus, sed male habentibus . Boni autem amici medici, qui nolunt vendere artem suam, et plus gaudent ad sanos quam ad aegrotos, dant quaedam praecepta sanis, quae observando in aegritudinem non cadant. Porro autem illi si praecepta contempserint, et in aegritudinem inciderint, supplicant medico: quem contempserunt sani, rogant aegroti. Utinam saltem rogent! ne per febrem mente perdita et medicum caedant. Audistis modo, cum Evangelium legeretur, quemadmodum in illos dicta sit parabola. Mentis sanae erant qui dixerunt: Hic est haeres; venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas ? Utique non: puta qui occiderunt filium, et patrem occisu