comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siri uideretur. Quibus rebus cognitis cesar matu¬
randum sibi censuit. si eẽt in perficiendis pontib
periclitandum. ut priusꝙ essent maiores eo coacte
copie dimicaret. Nam ut commũto confilio iter in
prouinciam conuerteret. ut ne metu quidem neces
et opposicus mons cobenne uiarumq difficultas
impediebat. tum maxime ꝙ ad labieno atq his le¬
gi ombus quas una miserat uehementer timebat.
Itaq admodum magnis diuris nocturiisꝙ itineri¬
bus confectis. contra ominum opimonem ad ligerim
uenit uadoqz per equites inuenco prorei necessitate
oportuno ad brachia modo atqz humeri ad sustinenda
arma li beri ab aqua esse possent. disposito equita¬
tu qui uim fluminis refringeret. atqz hoscibus pri¬
no aspectu perturbatis incolumen exercitum tradu¬
xit. Ifrumentumq in ageis et pecoris copiam nactus
repleto hiis rebus exercitu. iter in senones facere in¬
scituit. Dum hec apud cesarem geruntur. Labienus

Expanded text:
siri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar matusiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necesset oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus
Abbreviated transcription (Latin):
receptum. qd est oppidum apud eos marime auctorita¬
tis. conuictolitauẽ magistratũ magnamq partem
senatus ad eum conuenisse Legatos ad uercingetorigẽ
de pace et amicica concilianda publice missos / non
preter mictendum tantum commodum existimauer̃t.
Itaq incerfectis nouiodum cuscodibus quiq eo negoci¬
andi causa conuenerant. pecumain atqz equos inter
se partiti sunt. Obsides auitatũ bibracte ad magistra¬
cum deducendos curauerũt. oppidum qd̾ a se teneri
cenderunt. frumenti ꝯd subito potuerunt nambus
auexerunt. reliquũ flumine atq incendio corruperũt.
psi ex finitums regionibus copias coctere. presidia
cuscodiasq ad ripas ligeris desponere. equitatũq
omnibus loas miciendi timoris causa ostentare
ceperunt. Si ab re frumentaria romanos excludere
aut adductos mopia ex prouincia expellere possent.
quam ad spem eos multum aduuiabat ꝙ liger ex
iibus creuerat. ut omnino uado non posse tran¬

Expanded text:
receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritareceptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri ncenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse tran
Abbreviated transcription (Latin):
eos retinendos non constituit. ne aut inferre miuriã
uideretur aut dare timoris aliquam suspitionẽ. Dis¬
cedentibus hiis breuiter sua in heduos merita exposu¬
it. quos et quam humiles accepisset et conpulsos in
oppida. multatos agais omnibus ereptis copiis impo¬
si co scipendio/ obsidibus sumina contumelia ex tortis
et quam in fortunam. quamqz in amplitudinem de¬
duxisset ut non solum in pristinũ statum redissent
sed ominum temporum dignitatem et grãm anteces¬
sisse uiderentur. hiis datis mandatis eos ab se di¬
misit. nouiodunum erat oppidum heduorũ ad ripas
ligeris. oportuno loco positum. huc cesar onmes ob¬
sides gallie frumentum pecuimam xublicam suor
atq exercitus impedimentorum magnam partem
contulerat. huc magnum numerum equorũ huius
belli causa in ytalia atq hyspania coempcos miserat
Eo cum eporidorir uradomarusq uenissent et destatu
auitatis cognouissent. Lictauicum bibracte ab hedius

Expanded text:
eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum redissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis
Abbreviated transcription (Latin):
ob han causam ammo permouerentur. Reu qd iniquitas
loa acculisset id uirtuti hostium tribuerẽt. Cadem de pro¬
fectione cogitans que ante senserat. legiones ccastris edu¬
uit. aciemq ydoneo lococonstituit. Cum uercingetorix
nihil o minus in equum locum descenderet. leui facto e¬
questri prelio atq secundo in castra exercitum redux¬
it. cum hoc idem postero die feasset. satis ad galli¬
cam ostentacionem minuendam. militumq animos
confirmanidos factum existimans in heduos mouit
castra. ne tum quidem in secutis hostibus tercio die
ad flumen elauer pontes refeat eoq exeratum tradu¬
cit. Ibi auiri domaro atq eporidorige hedius appellatus
disat cum omni equitatu litauicum ad sollicitandos he¬
duos profectum opus esse ipm̃ antecedere ad confirmã¬
dam ciuitatem. Et si multis iam rebus perfidiam
heduorum perspectam habebat. atq horum discessu ad¬
maturari de fectionem auitatis existimabat tamen

Expanded text:
ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque animos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatemq militum reprehendit. quod sibi ip̃i udi¬
cauissent. quo procedendum aut quid agendum uide¬
retur. neq signo reaipiendi dato constitissent. neq atri¬
bunis milicum legatisq retineri pocuissent. expo su¬
it quid inquitas loci possit. quid ip̃e ad auaricum sen¬
sisset. cum sine duce et sine equitatu deprehensis ho¬
scibus/ exploracam uictoriam dimisset. ne paruum
mõ detrimentum in contentione propter iniquitatem
loci accideiet. Quantopere eorum amini magnitudi¬
ne admiraretur. qd non castrorum munitiones non
alcitudo montis non murus oppidi cardare potusset.
Tantopere licenciam arroganciamq apprehendere. ꝙd
plus se ꝙ imperacorem de uictoria atq exitu uerum
sentire exiscimarent. Nec minus se ab milite mode¬
stiam et concinentiam. Quam untutem atq amii
magnitudinem desidercire. hac habita concione ⁊
ad extremam orationem confirmatis militibus ne

Expanded text:
cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
faculcate uobis consulite simul in medios hostes pro¬
rupit. duobusq interfectis reliquos a porta pausum
sũmouit. Conantibus auriliari suis frustra inꝯuit
mee uice subuemire conanimi. quẽ iam sanguis uiresqs
destituũt. Promde abite dum est facultas uosqz ad le¬
gionem recipite. Ita pugnans post paulum concidit
ac sus saluti fuit. Nostai cum undiqz p̾merentur
ului. cencurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed in¬
collerantius gallos insequentes. xͫ. legio tardauit.
que pro subsidio paulo equiore loco constiterat. hanc
rursus. me legionis cohortes exceperunt. que ex castus
mioribus educte cum tyto sextio legato ceperant locũ
superiorem. Legiones ubi primum planiciem attigerũt
in fescis contra hostes signis constiterãt. uercingeto¬
rix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit
Co die milites sunt paulum minus septingenti deside¬
rati. postero die cesar contione aduocata temerittitem

Expanded text:
facultate vobis consulite." Simul in medios hostes irfacultate vobis consulite." Simul in medios hostes irrupit duobusque interfectis reliquos a porta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro subsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem
Abbreviated transcription (Latin):
pulsos uidisset. quo minus libere hostes insequerẽtur
acerrime cõminus hostes loco et numero. nostri uirtu¬
te confiderent. subito sunt hedui uisi ab latere nrĩs
aperto. quos cesar ab dextra parte alio ascensu manꝰ
distinende causa miserat. hn sumlitudine armorum
humeris exertis ammaduertebantur. qd in sigrie
pacatum esse consuerat. tamen id ip̃m sui fallendi
causa milites ab hostibus factum existimabant
Codem tempore luaius fabius centurio ⁊ qui una
murum ascenderant circũuentionibus incerfecti mu¬
ro precipitabantur. Marcus petronius eiusdem legi¬
onis centurio caum portas excidere conatus esset: aml¬
ticudine oppressus ac suis desperans multis uulneri¬
bus acceptis mampularibus suis qui illum secuti
erant. qm̃ inquit me una uobiscum seruare non po¬
ssum. uestre quidem certe uite prospiciam. quos cupi¬
ditate glorie adductus impericulum deduxi. uos data

Expanded text:
pulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur pulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data
Abbreviated transcription (Latin):
murum extulit. Interim hn qui alteram partem oppidi
ut supra demonstrauimus municionis causa cõue¬
nerant. primo clamore exaudito inde etiam crebriis
magno concursu eo contenderunt. corum ut quisq pri¬
mus uenerat sub muro consistebat. suorũq pugnan¬
tium nuimerũ augebat. Quorũ cũ magna multitudo
conueuisses: mãtresfamisie que paulo ante romaĩs
manus tendebant. suos obtestari et morte gallico passũ
capillum ostentare. liberosq in conspectum proferre ce¬
perunt. Erat romains nec loco nec numero equa con¬
tentio. simul et airsu et spacio pugne defacigati. nõ fa¬
ale recentes atqz integros sustinebant. Cesar cum mi¬
quo loco pugnari hostiumqz copias augeri uider et pre¬
metuens suis. adtitum sextium legatum quem mino¬
ribus castrs presidio reliquerat misit. ut cohortes
ex cascris celeriter educeret. et sub infimo colle ab dex¬
tro latere hostium consticueret. ut si nostros loco de¬

Expanded text:
murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant. Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco de
Abbreviated transcription (Latin):
dis prelus nhil a deo arduum sibi esse existimauẽat
ꝙ non uirtute consequi possent. Neqz finem prus
sequendi fecerũt. quam muro oppidi portisq appropĩ¬
quauerunt. Tum uero ex omnibus urbis partibus or¬
to clamore. qui longus aberant repencino tumultu per¬
territi. cum hostem intra portas esse existimarent
se se ex oppido eieceaint. matres familie de muro uestẽ
argentumqz iactabant. et pectore mido prominentes
passis mambus obtestabantur romanos ut sibi par¬
cerent. neu sicut auarici fecissent. ne a mulieribus qui¬
dem atq infantibus abstinerent. Non nulle de muris
per manus demisse se se militibus tradebant. Ffabius
centurio legioins octaue quem inter suos eo die dixisse
constabat excitari se auaricensibus premiis. neq com¬
missitrum ut prius quisq murum asconderet. toes su¬
os nactus mampulares. atq ab hiis subleuatus mu¬
rum ascendit. hos ipẽ nirsus singulos expectans in

Expanded text:
dis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt dis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse constabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in
Abbreviated transcription (Latin):
dibus saxis .ui. pedum murum qui nostrũ tardaret
impetum produxerant galli. atq inferiore omnni spa¬
cio uacuo reticto superiorem partẽ coltis usq ad mu¬
rum oppidi dempsissimis castris compleuerant. mi¬
lites dato signo celeriter ad munitionem peru em¬
unt. eamq transgressi trims castris potiuntur.
Ac tanta fuit in castris capiendis celeritas. ut noto¬
mopatus rex in tiobrogrum in cabernaculo oppressus
ut meridie conquieuerat superiore corparis parte nu¬
data uulu erato equo uix seex manibus predantiiun
militum eriperet. Consecutus id qd ammo proposuerat
cesar receptui cam iussit. Legiomq quacum erat cõci¬
onacus signa constituit. ⁊ reliquarum legionũ milites
non ex audito sono tube. qd satis magna uallis inter¬
cedebat. camen a tribums militum legatisq ut erat
a cesare preceptum retmebantur/. Sed elati spe celeris
uictorie ⁊ hoscium fuga. ⁊ superiorum temporũ secun¬

Expanded text:
dibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetumdibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secun
Abbreviated transcription (Latin):
getur gallis suspiao. atqz omnes illo municionum copie
traduntur. Uacua castra hostium cesar conspicatus
tectis in signibus suorum occultatisq signis militari¬
bus uaros milites qui ex oppido ammaduerterentur
ex maioribus castris in minora traducit. legatisq qs
singulis legiomibus prefecerat. quid fieri uellet osten¬
dit. In primis monet ut contineãt milites. ne scudio
pugnandi. aut spe prede longuis progrediantur. Qd
iniquitas loci habeat incõmodi proponit. hoc una celeri¬
tate posse mutari. occasionis eẽ rem non prelii. hiis re¬
bus expositis signum dat. et ab dextera parte alio as¬
censu codem tempore ad heduos mittit. oppidi murus
ab planicie atq imicio ascensus recta regione si nul¬
lus aifractus incercederet.m.et. passus abierat.
quitquid huic arautus admoliendum clinum accesse¬
rat id spacium itineris augebat. A medio fere colle
in longitudine ut natura montis ferebat. ex gran¬

Expanded text:
getur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae getur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex gran
Abbreviated transcription (Latin):
iugi prope equum sed hunc siluestrem ⁊ angustum
qua esset aditus ad alteram partem oppidi. Uehemẽ
ter huic illos loco timere. nec iam aliter sentire uno
colle ab romanns occupato. si alterum amifissent
quin pene circũuallati acq omni exitu: ⁊ pabulaciõe
intercusi uiderentur. Ad hunc mumendum omnes
auercingecorige euocatos. Hac re cognita cesar mittit
complures equicum turmas. Cisdem media nocte
imperat ut paulo tumultuo suis omnibus locis ua¬
garentur. prima luce magnum impedimentorum nũm
tum spẽ ac simulatione collibus circũchi iubet. his
paucos addic equites qui latius oscencacionis causa
uagarentur. Longo arauitu casdemͤiubet petere regiones.
hec procul ex oppido uidebantur. ut erat a gergonia despectꝰ
in castra. neq tanto spacio certi quid esset explorari pote¬
rat. Legionem unam eodem ugo mittit et paulum pro¬
gressam inferiore constituit loco. silius qz occulcat. Au¬

Expanded text:
iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem oppidi; huic loco vehementer illos timere nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentortum specie ac simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Au
Abbreviated transcription (Latin):
legatiombus sollatant. Que tain et si cesar intellige¬
bat, tamien quam mitissime potest legatos appellat.
ihil se propter insaenciam leuitatemqz uulgi. gra¬
uius de ciuitate iudicare. ncq de sua in heduos benui¬
osentia dimimiere. Ip̃e maiorem gallie motũ expectãs
ne ab omnibus auitatibus ciccũ sisteretur. confilia mi¬
bat. quẽ cidmodum a gergomant discederet. ac rursus
omnem exeratum contraheret. ne profectio nata ab ti¬
more defectionis similis fuge uideretur. hec cogitãti
accidere uisa est facultas bene rei gerende / nam cum
in minora castra operis perspicendi causa uenisset
ammaduercit collem qui ab hostibus tenebatur mida¬
tum hominibus qui superioribus diebus uix pre mul¬
titudine cerm poterat. Admiratus. querit ex profu-¬
gis causam quorum magnus ad eum cotidie nime¬
rus confluebat. Conscabat inter omnes ꝙ iam ip̃e
cesar per exploracores cognouerat dorsum esse eius

Expanded text:
legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegelegationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius
Abbreviated transcription (Latin):
proelinatam conuictolitanis plebemq ad furorẽ
in bellum ut facinore admisso ad sanntatem reuer¬
ti pudeat. Marcum aristium tribilum militum iter
ad legionẽ facientem fide data ex oppido cabillone
educunt. idem facere cogũt eos qui negociandi cau¬
sa ibi constiterant. hos continuo itmere adorti ommi¬
bus impedimentis exͣ unt. repugnances diem noctẽ¬
q obfident. mulcis utrimq interfectis maiorem inl¬
titudinem armatorum concitant. Interim mĩtio al¬
lato omnes eorum milites in pocestate cesaris teneri
concurrunt ad aristium nihil publico factum cõsilio
demonstrant. questionem de bonis direptis decernũt.
Litauic fratrumq bona publicant. legatos ad ce¬
sarem sui purgandi gracia mittunt. hec facuint
recuperandorum suorum causa. Sed contamimati
facmiorer e capti compendio ex direptis boms y
ca res ad multos pertinebat. timore pene exterriti: con¬
silia clam de bello mire mapiunt. auitatesq reliquas

Expanded text:
proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas
Abbreviated transcription (Latin):
copiis castra oppugnata demonstrant/. Cum crebro
integri defessis succederent. Nostrosq assiduo labore de¬
fatigarent. quibus propter magnitudinem castrorum
perpetuo esset. Isdem in uallo permanendum multitu¬
dine sagictarum atqs omns generis telorũ multos uul¬
neratos. Ad hec sustmenda magno usui fuisse tormẽ¬
ta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis ob¬
struere ceteras. p luteosqz uelle addere ⁊ se in posterum
diem. similemqz casum apparare. his rebus cognitis
cesar sumio scudio militum ante ortum solis in castris
peruenit. Dum hec ad gergoniam geruntur. hedui pri¬
mis ninciis ab litauico acceptis. nullum sibi ad cognos¬
cendum spatium relin quunt. Impellit alios auaricia
alios iracundia et tremeritas. que maxime illi hominũ
generi est innata ut leuem audicionem habent. pro
re comperca bona auium romanorum diripiunt. ce¬
des facunt. inseruitutem abstrahunt. Aduiuat uẽ

Expanded text:
copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem
Abbreviated transcription (Latin):
milices necessario tempore itineris Labore permoue¬
antur cupidissimis omnibus progressus.m̃. p̃.xxu
agnien heduorum conspicatus inmisso equitatu in¬
ter eos moratur acq impedit. interdicitq omnibus
ne quemquam interfiaant. Eporidorigem ⁊ urado¬
marum quos illi interfectos existimabant inter equi¬
tes uersari suosqz appellareuissit. hiis cognitis et lita¬
iuci fraude prospecta. hedui manus tendere dedicionẽ
significare. et proiectis armmis mortem dep̃cari inci¬
punit. Luctauicus cum suis clientibus quibus more
gallorum ne fas est etiam in extrema fortuna dese¬
rere patronos. gergoniam profugit. Cesar mĩtiis ad
ciuitatẽ heduorũ missis. qui suo beneficio cõserua¬
tos docerent. quos iuire belli incerficere potuisset. tri¬
busq horis noctis exeratui ad quietem datis. castra
ad gergoniam mouit. Medio fere itinere equites a fa¬
bio missi. quanto res in periculo fuerit expomuĩt sĩmis

Expanded text:
milites, ne necessario tempore itineris labore permovemilites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis
Abbreviated transcription (Latin):
ad suminam dignitatem perduxerat. in equitũ mni¬
mero conuenerant nominatum ab eo euocati. his e̾cit
intersde principatu contentio. et in illa magistratũu
controuersia alter pro cõuictolicaue. alter pro cocto
suminis opibus pugnauerant. Ex huis eporedorio
cognico licauien confilio media fere nocte. rem ad cesarem
dect. ne setot hominũ milia cũ hostib conunrerint.
quorum scilutẽ neq propinqui negligere. neq auitas
leui momento estimare posset. magna affectus solli¬
acudine hoc nĩtio cesar. qd semper heduorum auitati
precipue idulserat. nulla interposita dubitacione:
legiones expeditas quatuor. equitatumq omnem ex
castris educit. nec fuit spacium tali tempore ad contra¬
henda castra. qd res posita inceleritate uidebatur. Fa
bium legatum cum legionibus duabus castris p̃sidio
reliquit. ffratres litauoci cum cõprehendi ussissẽt
paulo ante repperit ad hostes fugisse. Ad hortacus

Expanded text:
ad summam dignitatem perduxerat, in equitum nuad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem deat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus
Abbreviated transcription (Latin):
clamant hedui ⁊ litauiaun obsecrant, ut sibi consulat.
Quasi uero inquit ille consiln sit res. ac non necesse
sit uobis gergoniain concedere. ⁊ cum auerins uosmet
comungere. an dubitabimus quin nefario facinore ad¬
misso romami iam ad nos interficiendos cõcurrant.
Proinde si quid in uobis amnu est. persequannuit eor
mortem qui indignissime interierũt. atq hos latrones
interficiamus. Oscendit aues romanos qui eus pre¬
sidii fiducia una erant. magnum nimerũ frumẽti
comeacusq drapit. ip sos creduliter excruciatos inter¬
ficit. Nuntios tota auitate heduorum dimittit. Eodẽ
mendacio de cede equitum et principũ permouet. hor¬
tatur ut simili ratione atq ip̃e fecerit. suas iniuri¬
as persequantur. Exporedorio heduus summo loco
natus a doloscens. et sumine domi potencie. et una
uiridomiarus pari etate et gratia sed genere dispecri.
quem cesar ab diuitiaco sibi traditum ex humili loco

Expanded text:
clamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. clamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco
Abbreviated transcription (Latin):
cuit ut litauicus decem illis milibus que cesari ad
bellum mitterentur proficisceretur atq ea ducenda cu¬
raret. Fratresqz eius ad cesarem p̃currerẽt. reliqua
qua racione agi placeat constituunt. Litauiais accep¬
to epercitu. cum milia passuum circiter .xxx. ab ger¬
gonia abesset conuocatis subico militibus lacrimãs
quo proficisamur inquit milices. Suuis equita tꝰ¬
noster omnibus nobilitas interiit. Principe ᷤᷤ auitatis expo¬
redorio et uir dimarus in sumilati proditionis ab roma¬
ns indicta ue interfecti sunt. hec ab ipsis cognosate: qui
ex ipã cecle fugerunt. Nam ego fracribus atq omnibus
meis propinquis inter fectis dolore prohibeor que gesta
sunt pronunciare. Producuntur hn quos ille edocuerat
exponunt. Mulcos equices heduorũ interfectos. quod
collocuti cum auermis dicerent. ip̃os se inter multitudi¬
nem equitum occultasse atq ex media cede fugisse. cõ¬

Expanded text:
cuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad cuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat erat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Con
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitatus ab aru̾mis pecunia cum quibusdam adolo¬
scencibus colloquitur. quorum erat princips litauice
atqz eius fracer amplissima familia naci a doloscentes
Cum hiis pͥmum cominuncat. hortaturq ut se libros
et imperio natos meminerint. unam esse auitatẽ he¬
duorum que certissimam gallie uictoriam detineat ⁊
eius auctoritate reliquas contineri. qua traducta lo¬
aum consistendi romanis in gallia nõ fore. esse nõ¬
millo se cesaris beneficio affectum. Sic tamen apud
eum iustissimam causam obtinuerit. sed plus cõ¬
mum libertati tribuere. Cur enm potius hedui de
suo iure : de legibus ad cesarem disceptaturi quã
romam ad eduos ueniant. Celeriter adoloscentib
⁊ oratione magistratus et premio deductis. cum se
uel principes eius consilii fore profiterentur/ patio
perficiendi querebatur qd auitatem temere ad susa¬
piendum bellum adduci posse non confidebant. ꝑ la¬

Expanded text:
sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulesollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Pla
Abbreviated transcription (Latin):
tidie ad se uenire iubebat. seu quid communicandum.
se quid administrandum uideretur. Neq ullum fere di¬
em intermittebat. quin equestri prelio interiectis sactit¬
tariis quid in quoq esset amii ac uirtutis suorum
perspiceretur. Erat eregione oppidi collis sub ipsis
radicibus montis egregie munitus. Atqz ex omini
parte aicũcisus. quem si tenerent nostri et aque ma¬
gna parte ⁊ pabulacione libera prohibituri hostes
uidebantur. Sed is locus p̾sidio ab huis non mimus fumo
tenebatur. Tamen silentro noctis cesar ex castris egressy
priusqͣ subsidio ex oppido ueniri posset. deiecto p̾sidio po¬
titus est loco. Duas ibi legiones collocauit. fossaiq
duplicem duodenum pedum a maioribus castris admi¬
nora perduxit. ut tuto ad repentinum hostium in cuir¬
sum etiam singuli commeare possent. Dum ergo hec
ad gergoniam geruntur. conuicto litanis heduus. cui
magistratum ad iudicatum a cesare demonstraiuimus

Expanded text:
tidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, tidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus,
Abbreviated transcription (Latin):
longissime possent egredi iussis. cũ iam ex diei tẽpore
comecturam ceperat in castra peruencũ. Isdem sublias
quarũ pars inferior incegra remanebat. pontem re¬
ficere cepit. celeriter effecto opere legiomibusq ⁊ loco ca
getorix recognita ne contra suam uoluntatẽ dimica¬
re cogeretur. magnis itmeribus antecessit. Cesar ex
eo loco quintis castris gorgoniam peruenit equestriq
eo die prelio leuifacto, perspecto urbis sicu. que posita in al¬
tissimo mõte omes addicus diffiales habebat. de expugna
tione non prius agendum constituit. quam rem frumen¬
cariam expedisset. At uercingetorix castris prope oppidũ
posicis mediocribus circum se interuallis separatin sin¬
gularum ciuitatum copias collocauerat. atq omnibus
eius iugi collibus occupatis qua despiai poterat. horribi¬
lem speciem prebebat. Principesq earum auitatũ. quos
sibi ad consilium capiendum delegerat. prima luce co¬

Expanded text:
longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductisgetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce co
Abbreviated transcription (Latin):
in duas partes diuisit. qua tuor legiones in senones
parisrosq labieno ducendas dedit. sex ipẽ in arunos
ad oppidum gergoniam scdm̃ flumen elauer duxit.
equitatus partem illi actribuit. partem sibi reliquit.
Qua re cognita uercingetorix omnib int̾ruptis eius
fluminis pontibus. ab alcera fluminis parte iter
facere cepit. Cum uterq utrimq exisset exercitus in
conspectu fereq eregione castus castra ponebant.
dispositis exploratoribus. nec ubi confecto ponte ro¬
mam copias traducerent. Erat in magnis difficul¬
tatibus cesaris ues. ne maiorem estatis partẽ fliũe
impediretur qd non fere ante autũmem elauer ucido
ctionẽ uinius eorum pontium quos uercingetorix rescĩ¬
dendos curauerat postero die cum duabus legionibus
restitit in occulto. reliquas copias cum omnibus impe¬
dimentis ut cõsueuerat misit capeis quibusdam cohor¬
tib uci numerus legionũ constare uideretur. his quã

Expanded text:
in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado ositis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam
Abbreviated transcription (Latin):
diminiusse uideretur. Ipẽ in heduos proficisci statuit.
senacumq omnem et quos intercontrouersia esset ÷ ad
se etiam euocauit. Cum prope omins auitas eo cõnems¬
set. docereturq paucs clam conuocatis alio loco aliotpe
acq oportuerit fratrem a fratre renũciatum cũ leges
duo ꝰ ex una familia unio utroq non solum magistratꝰ
creari uecarent. sed eciam in senatu esse prohiberẽt.
rotum imperium deponere coegit. conuictositanen qui
per sacerdotes more auitaͬs incermissis magistratib
esset creatus potestatem optinere ussit. hoc decreto
interposito cohortatus heduos ut controuersiarum ac
dissenciomis obliuiscerentur. atqz omnibus omissis
hus rebus huic bello seruirent. ea que meruissent p̃
nnia deuicta gallia expectarent. equitatumq omnẽ
ac peditum milia .x. sibi celleriter mitterent. que in
presidiis uei frumentarie causa disponeret. exercitũ

Expanded text:
deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum
Abbreviated transcription (Latin):
scentem alcerum cotum antiquissima familia natum
atq ipm̃ hominem sumie potencie et magne cognacio¬
nis, auuus frater ualetiacus proximo anno eundem ma¬
gistracum gresserit. Ciuitatem omnem in armmis. diui¬
sum senacum. diuisum populum. suas cuiusq eorum
elientelas. qdͤ si diutius alatur controuersia fore uti
pars cum parte ciuitatis cõfligat. Id ne accidat posi¬
tum in eius diligencia atq auctoritate. Cesar ⁊ si a bel¬
lo atq hoste discedere detrimencosum esse existimabat.
tamen non ignorans quanta ex dissentionibus in cõ¬
moda oriri consuessent. ne tanta et tam comuncta. p ͦ
xͦ auitas. quam ipẽ semper aluisset omnibusq rebus
ornasset. ad uii atq arma descẽderet. atqz ea pars que
nimis confideret / aurilia a uer cngetorige accaseret.
Huic uei p̃uertendum existimauit. et qd legibus heduoꝵ
huis qui suminum magistratum obtinerent / excedere ex
finibus non liceret. ne quid deiure aut de legibus eoꝵ

Expanded text:
scentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum scentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum