comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mi significans sub deprecantis affectu. Osi amna aut̾
in tegre dicitur. quõd nos corrupta mẽdia bocali lr̃a
et elisa dicimus osanna. sicut fit in uersibus cum
scandimius. Littera enim prima sequentis uerbi extre¬
mam prioris uerbi ueniens excludit et dicitur ebraice
osanna qd̃ interpretatur saluifica sub audiendo uel
populum tuũ uel totum mundum. ¶ Dffertorium
tali ex causa sumpsit uocabulum. fertum enim dicit
oblacio que altari offertur ⁊ sacrificatur apontificib.
Aquo offertorium nommatur quasi propter fertur.
Oblacio uocatur quia offertur. Dona proprie dicũtur
diuina munera. hommnum iminera. Ilam dicuntur
ob sequia que pauperes diuitibus loco munierũ solu¬
unt. Itaq munus homini datur donum deo. Unde
eciam in templis donaria dicimus. Munera autem
bocantur que amimabus accipiuntur uel dantur.
Duo sunt que offeruntur donum ⁊ sacrificiũ. Donũ
dicitur quicquid auro argentoq aut qualibet alia

Expanded text:
mi significans sub deprecantis affectu. Osi anna autem mi significans sub deprecantis affectu. Osi anna autem integre dicitur, quod nos corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna: sicut fit in versibus, cum scandimus. Littera enim prima sequentis verbi extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel populum tuum vel totum mundum. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur oblatio, quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus. A quo offertorium nominatur, quasi propter fertur. Oblatio vocatur, quia offertur. Dona proprie dicuntur divina munera, hominum munera. Nam dicuntur obsequia, quae pauperes divitibus loco munerum solvunt. Itaque munus homini datur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria dicimus. Munera autem vocantur, quae animabus accipiuntur vel dantur. Duo sunt, quae offeruntur: donum et sacrificium. Donum dicitur, quidquid auro argentoque aut qualibet alia
Abbreviated transcription (Latin):
et funeris. Alleluya duorum uerborum interpretacõ est
hoc laus dei. et est hebreum. Ia unum est de decem hoĩbz
guibus apud hebreos deus bocatur. Amen significat
uere siue fideliter. qd̃ ẽ ip̃m hebreum ẽ. Que duo uerba
amen. et alleluya. nec grecis. nec latinis. nee barbaris
licet in suam linguam onnino transferre uel alia
lingua annunciare. Nam qͣz ius interpretari possint
propter sanctiorem tamen auctoritatem seruata est
ab apostolis in his proprie lingue antiquitas. Tan¬
to emm sacra sunt nomina ut eciam iohanne ĩ a¬
pocalipsi sua referat se spiritu reuelante uidisse et
audisse uocem celestis excercitus tamquam uocem aqͣꝵ
multarum et tomtruum ualidorum dicencium amen
et alleluya ac per hoc sit oportet in terris utraq dici.
sicut in celo resonant. Osanna ĩ alterius lingue in¬
terpretacõe in toto transire non potest. Psi enim salui¬
fica interpretatur. anna interiectio est motum am-¬

Expanded text:
et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio, hoc et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio, hoc est, laus Dei: et est Hebraeum. Ia unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Amen significat vere sive fideliter: quod et ipsum Hebraeum est. Quae duo verba, amen et alleluia, nec Graecis, nec Latinis, nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre, vel alia lingua annuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem servata est ab Apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi sua referat se Spiritu revelante vidisse et audisse vocem coelestis exercitus, tanquam vocem aquarum multarum et tonitruum validorum dicentium amen et alleluia , ac per hoc sic oportet in terris utraque dici, sicut in coelo resonat. Osanna in alterius linguae interpretatione in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur: anna interjectio est motum ani
Abbreviated transcription (Latin):
idem. quõd illa quibus hoc interponitur sempiterna
esse confirmet. Quidam uero grecum uerbum existimãt
quo significatur interuallum psallendi. ut psalma
qd̃ psallitur diapsalma uero interpositum in psallendo si¬
leuaium. ut quemadinõdum in psalmo dicitur uocis co-¬
pulacio nncantando. ita diapsalma disiunctio eorũ ubi
un regiues distincte continuacoĩs ostenditur. l
et illud probabile est non comungendas sentencias in
psallendo ubi diapsalma interpositum fuerit quia ideo
interponitur ut conuersio sensuum uel personarum ẽẽ
noscatur. Inmus est canticum laudancium quõd de gre¬
co in latinum laus interpretatur pro eo q̃d sit carmen
leticie et laudis. Proprie autẽ ymii sunt continentes
laudem dei. Si ergo sit laus ⁊ non sit dei. non est ymuis.
si ergo est et in laudẽ dei dicitur et cantatur. tune est
yninus. Cui contrarium est trenum qd̃ carmẽ ẽ lamẽti

Expanded text:
idem: quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna idem: quod illa, quibus hoc interponitur, sempiterna esse confirmet. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi: ut psalma sit, quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium: ut quemadmodum in psalmo ducitur vocum copulatio in cantando: ita diapsalma disjunctio earum, ubi quaedam requies distinctae continuationis ostenditur. Unde et illud probabile est, non conjungendas sententias in psallendo, ubi diapsalma interpositum fuerit: quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscatur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetitiae et laudis. Proprie autem hymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus, et non sit Dei: non est hymnus: si ergo vero est, et in laudem Dei dicitur et cantatur: tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, quod carmen est lamenti
Abbreviated transcription (Latin):
deat. Inter responsoria autem et antiphonas hoc dif¬
fert. qd̃ in responsorus unus uersum dicit ĩ antiphonis
in uersibus alternant chori. Lectio dicitur qui
non camtur ut psalmus uel hymnus. sed legitur tã¬
tum. Illic enm modulac̃o. hic sola pronunciacõ q̃ritur.
Canticum est uox cantantis in leticia. Psalmus autẽ
dicitur qui cantaturꝰ psalterium quo usum ẽẽ dauid
prophetam in magno misterio prodit hystoria. Hec
autem duo in quibusdam psalmorum titulis iuxta
iusicam artem alternatim sibi apponuntur.N
canticum psalmi est cum id qd organum modulatur
uox postea cantãtis eloquitur. Psalmi uero canticũ
quod humana uox preloquitur ars organi modulãti
unitatut. psalmus autem ex psaltĩo dicitur. Unde
nec mos est ex alio opere eui componi. Tres autem
gradus sunt in cantando. Primus succentoris. decũdꝰ
incentoris. Tercius accentoris. Diapsalma quidam
hebreum uerbum ẽẽ uolunt quo significantur semper

Expanded text:
deat. Inter responsoria autem et antiphonas hoc difdeat. Inter responsoria autem et antiphonas hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit: in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur, quia non canitur, ut psalmus vel hymnus: sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitia. Psalmus autem dicitur, qui cantatur ad psalterium, quo usum esse David prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam psalmorum titulis juxta musicam artem alternatim sibi opponuntur. Nam canticum psalmi est, cum id, quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. Psalmi vero canticum, quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem ex psalterio dicitur. Unde nec mos est, ex alio opere eum componi. Tres autem gradus sunt in cantando. Primus succentoris. Secundus incentoris. Tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper
Abbreviated transcription (Latin):
respondere conuementer non potest. Cum autẽ unus
canit grece monodia latine sicimum dicitur. cum
uero duo canunt bicimum appellatur. cum multi
chorus. Chorus est plutimarum uocum ad suauita¬
tis modum temporata collectio dequo ⁊ psalmmista
ait. Laudent nomen eus in choro in tympano et
psalt̾io psallant ei. Nunc dicit in choro nomen dñi
esse laudandum. In choro utigz qui iam nullam pa¬
titur dispersionem. nullum tedium nullum scandalũ.
sẽd meritorum probitate collectus carissima sempex
unitate consistit. ded qualis quantusqz sit iste cho-¬
rus alius psalmus exponit. Asolis ortu usq ad occa¬
sum laudabile nomen domini. Antiphona ex greco
in terpretatur uox reciproca duobus scilicet choris al¬
ternatim psallentibus ordine commutato. sue de uno
ad unum quõd genus psallendi greci muenisse tradũt.
Responsoria itali tradiderunt quos que inde responso¬
ria canentes uocant. qd alio desmente id̃ alter respon¬

Expanded text:
respondere convenienter non potest. Cum autem unus respondere convenienter non potest. Cum autem unus canit Graece monodia, latine sicinium dicitur: cum vero duo canunt, bicinium appellatur: cum multi, chorus. Chorus est plurimarum vocum ad suavitatis modum temperata collectio de quo et Psalmista ait: Laudent nomen ejus in choro, in tympano et psalterio psallant ei . Nunc dicit, in choro nomen Domini esse laudandum. In choro utique, qui jam nullam patitur dispersionem, nullum taedium, nullum scandalum: sed meritorum probitate collectus charissima semper unitate consistit. Sed qualis quantusque sit iste chorus, alius psalmus exponit: A solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini . Antiphona ex Graeco interpretatur, vox reciproca, duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum: quod genus psallendi Graecos invenisse tradunt. Responsoria Itali tradiderunt, quae inde responsoria canentes vocant, quod alio desinente, id alter respon
Abbreviated transcription (Latin):
marum fonte de tergat. Matutinum uero officium
est in lucis micio abstella lucifero appellatum q̃
oritur inchoante mane de quo psalmista ait. In ma¬
tutinis meditabor inte. Redit enim ad illud guõd
superius dixit. Ad te deluce uigilo. Recte siguidem
delis in matutinis iugilat quoniam nec in
prospera sua obliuisa poterat lucis auctorem. His
apostolus dicit. Uos estis filu lucis ⁊ filui diei. Quo¬
rum duorum temporum significacõe ostenditur ut
die ac nocte semper deus laudetur. Missa tempore
sacrificii est quando cathecumimi foras mittuntur
clamante leuita. si quis cathecuminus remansit
reat foras ⁊ inde missa quia sacramentis alt
interesse non possunt qui nondum regenerati no¬
cuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta et
dictus chorus quod in micio in modum corone circũ
aras starent. Ali chorum dixerũt a concordia que
in caritate consistit quia si caritatem nõ habeat

Expanded text:
marum fonte detergat. Matutinum vero officium marum fonte detergat. Matutinum vero officium est in lucis initio ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane, de quo Psalmista ait: In matutinis meditabor in te . Redit enim ad illud quod superius dixit: Ad te de luce vigilo . Recte siquidem fidelis in matutinis vigilat, quoniam nec inter prospera sua oblivisci poterat lucis auctorem. His Apostolus dicit: Vos estis filii lucis et filii diei . Quorum duorum temporum significatione ostenditur, ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foras mittuntur, clamante Levita: Si quis catechumenus remansit, exeat foras, et inde missa, quia Sacramentis altaris interesse non possunt, qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta, et dictus chorus, quod in initio in modum coronae circum aras starent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in charitate consistit: quia si charitatem non habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
genera ẽẽ constat sed precipiunt illud qd̃ in
sacris diuinis qz rebus habetur. Officium ab effi-¬
aiendo dictum quasi efficium propter decorem
nis una mutata litera uel certe ut quisqz illa a-¬
gant que nulli officiant sed prosint omnibus. Ues¬
pertinum officium ẽ ĩĩcio noctis uocatum ab stella
uespere que surgit oriente nocte. Dequo officio psal¬
mista commemorat dicens. Eleuaco manuũ meaꝵ
sacrificium uespertinum. Eleuacio manuum operã
piam que aut elemosinis excercetur aut in aliqua
probabili conuersacõe peragitur. Dacrificium uero
uespertinum illam oblacõem fortasse significat quã
in fine uite domino solet offerre religiosa deuocio cũ
penitenciam gerimus et humili nõs supplicacione
purganius. sicut in quĩquagesimo psalmo dictũ est.
Sacrificium deo spiritus contribulatus. Uespera nr̃a
est quando istamn lucem morte ueniente deserimus.
Unde neccesse est. quia frequenter ad nouimus ne¬
minem debere desperare sed ultima sua pocius lacri¬

Expanded text:
genera esse constat: sed praecipium illud, quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium ab efficiendo dictum, quasi efficium; propter decorem sermonis, una mutata littera, vel certe ut quisque illa agat, quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in initio noctis, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. De quo officio Psalmista commemorat dicens: Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum . Elevatio manuum operam piam, quae aut eleemosynis exercetur, aut in aliqua probabili conversatione peragitur. Sacrificium vero vespertinum illam oblationem fortasse significat, quam in fine vitae Domino solet offerre religiosa devotio, cum poenitentiam gerimus, et humili nos supplicatione purgamus: sicut in quinquagesimo psalmo dictum est: Sacrificium Deo Spiritus contribulatus. Vespera nostra est, quando istam lucem morte veniente deserimus. Unde necesse est, ut frequenter admoneamus neminem debere desperare: sed ultima sua potius lacry
Abbreviated transcription (Latin):
hapeat clausam. fit enim ex uitro recluso intus lumine
ut uenti flatus a dire non possit. et ad prebendum lumẽ
facile ubiqz circunferatur
ira est q̃ in modũ are ex lignis construi solet. ut
ardeat. pir enĩ ignis dicitur. sed pira ẽ lignorum
congerres cũ nõ dum ardet. rogus est cum ardere
ceꝑit. bustum u̾o iam exustũ uocatũr. furũ est turris
maxina qz greci ac latini non in cõmuni ip̃ius rei usu
farũ appeleauerũt eoꝙ flaminarũ indicio longe auaut¬
gantibz iudeatur. sicut supra dixinius qualẽ ptolomcus
iurta alexandriã construrisse octingentis talentis tiadi

Expanded text:
habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine, habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine, ut venti flatus adire non possit, et ad praebendum lumen facile ubique circumferatur. Pyra est, quae in modum arae ex lignis construi solet, ut ardeat. Pur enim ignis dicitur. Sed pyra est lignorum congeries, cum nondum ardet: rogus est, cum ardere coeperit: bustum vero jam exustum vocatur. Pharus est turris maxima, quam Graeci ac Latini a communi ipsius rei usu pharum appellaverunt eo quod flammarum indicio longe a navigantibus videatur: sicut supra diximus: qualem Ptolomaeus juxta Alexandriam construxisse octing
Abbreviated transcription (Latin):
uertice lucens dicta quod habentis motũ ostendere uidea¬
tur. De lampadibz autem in euangelio legitur ꝙ quĩqz
pirgines prudentes lampades suas cũ oleo habuerũt qr
electi in cordibz sus oleum misericordie ⁊ cairitatis tenẽt
quod fatue iuirgines nõ habent. Unde intrantibz prudẽ¬
tibz ad nupeiãs fatue repelluntur. et eorum oꝑa q̃ clara
do̾bz foris apparuerũt maduentu iudicis intus obscu¬
rantur ⁊ adeo retribucõem nõ inuenerũt quia pro eis re-¬
ceperunt ab hominibz laudes qͥs amauer̃t. Item lampa¬
des significãt sanctorum corda splendida ⁊ saiẽtie liũe sey
fulgida ut in cantias canticorũ lampades eus lãpades
ignis atqz flãmaꝵ. Item alibi legitur. lãpas contempta
apud cogitacões diuitũ quod significat doctores ẽẽ contẽp¬
tos in cordib superborũ fax dicta quod focos faciat cuius
dimnuitiũ facula. Latarna inde uocata quod lucẽ interi

Expanded text:
vertice lucens, dicta quod labentis motum ostendere videavertice lucens, dicta quod labentis motum ostendere videatur. De lampadibus autem in Evangelio legitur , quod quinque virgines prudentes lampades suas cum oleo habuerunt: quia electi in cordibus suis oleum misericordiae et charitatis tenent, quod fatuae virgines non habent. Unde, intrantibus prudentibus ad nuptias, fatuae repelluntur: et eorum opera, quae clara hominibus foris apparuerunt, in adventu judicis intus obscurantur, et a Deo retributionem non invenerunt, quia pro eis receperunt ab hominibus laudes, quas amaverunt. Item lampades significant sanctorum corda splendida, et scientiae lumine semper fulgida, ut in Canticis canticorum: Lampades ejus, lampades ignis atque flammarum . Item alibi legitur: Lampas contempta apud cogitationes divitum ; quod significat doctores esse contemptos in cordibus superborum. Fax dicta, quod foccos faciat: cujus diminutivum, facula. Laterna inde vocata, quod lucem interius
Abbreviated transcription (Latin):
delabro supposite ut in exodo legitur. septiformis eccliẽ
icramentũ ⁊ uii. dona spiritus sancti significã
reus ꝑ deriuacoẽm acera nomẽ habet er q̃ formatur de
quo dicitur hic tibi nocturnos p̾stabo cereos ignis sub¬
ducta luce altera lux tibi sunt. Cereus autẽ qui ad illu¬
minandas tenebras noctis accenditur significat doctri¬
i fidelis predicatoris q̃ illuiat aĩas uerbo dei c¬
tes ⁊ obedientes. Itẽ a̾ cera in psalmo scriptũ ẽ. sicut
pluit cera a facie ignis sie ꝑibunt peccatores a facie
dei ⁊iusti epulentur. Quomã in iudicõ dei afacie ip̃ĩus
sie dispereũt peccatores quemadmod̾ cera proximo igne
onsumitur. Lacunaria pendẽcia st̃ lumina qiͣ li¬
ria id est in aere lucentia funalia dr̃ qͣ intra cerã sũt
dicta afunib quos ante usum papiri cera circundatos ha¬
buere maiores unde ⁊ funera dur. Lampas flamina ẽ in

Expanded text:
delabro superpositae ut in Exodo legitur septiformis Ecclesiae delabro superpositae ut in Exodo legitur septiformis Ecclesiae sacramentum et septem dona Spiritus sancti significant. Cereus per derivationem a cera nomen habet, ex qua formatur, de quo dicitur: Hic tibi nocturnos praestabo cereus ignes: Subducta luce, altera lux tibi sum. Cereus autem, qui ad illuminandas tenebras noctis accenditur, significat doctrinam fidelis praedicatoris, quae illuminat animas verbo Dei credentes et obedientes. Item de cera in psalmo scriptum est: Sicut fluit cera a facie ignis, sic peribunt peccatores a facie Dei, et justi epulentur . Quoniam in judicio Dei a facie ipsius sic dispereunt peccatores, quemadmodum cera proximo igne consumitur. Lacunaria pendentia sunt lumina quasi lucanaria, id est, in aere lucentia. Funalia dicuntur, quae intra ceram sunt, dicta a funibus, quos ante usum papyri cera circumdatos habuere majores: unde et funera dicuntur. Lampas flamma est in
Abbreviated transcription (Latin):
fouet focus uocatur siue ara siue aliud in quo ignis fõ¬
uetur. Lucerna alichno dicta est. Unde et breuis est
lu ut ꝑsuis. disposite pinguẽ nebulam uonuere lu¬
cernam si enĩ aluce dicerẽtur non staret uersus. lich¬
nus autẽ qiͣ lucinus. ẽ emm eincendula lucerne. Luc¬
na ecclĩe fides ẽ uel oꝑa iusticie. Unde in salonione sc̃p¬
tũ est. propterea nõ extinguet᷑ lucerua eius ꝑ totam
noctẽ. Item lucerna significat propheticũ sermonem
uel predicatores diuie legis. Unde propheta ait inpsal¬
mo. lucerna pedibz mẽis uerbum tuũ domine. Et in euã¬
gelio de iohanne baptista scriptũ ẽ. Ille erat lucerna
ardens ⁊ lucens. Candelabrũ acandelis dictum quasi
candela forum quod candelam fert. Candelabrũ autẽ
mistice corpus dñi. uel sanctã eccliam uel diuiam sc̃p¬
turã significat. Unde in zachaua legitur uidi adexts̃
altaris candelabra duo argentea. Nam .uii. lucerne cã¬

Expanded text:
fovet, focus vocatur, sive ara, sive aliud, in quo ignis fofovet, focus vocatur, sive ara, sive aliud, in quo ignis fovetur. Lucerna a lychno dicta est. Unde et brevis est lu, ut Persius: Dispositae pinguem nebulam vomuere lucernae. Si enim a luce diceretur, non staret versus. Lychnus autem quasi lucinius: est enim cicendela lucernae. Lucerna Ecclesiae fides est, vel opera justitiae. Unde in Salomone scriptum est: Propterea non exstinguetur lucerna ejus per totam noctem . Item lucerna significat propheticum sermonem vel praedicatores divinae legis. Unde Propheta ait in psalmo: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine . Et in Evangelio de Joanne Baptista scriptum est: Ille erat lucerna ardens et lucens . Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaferum, quod candelam fert. Candelabrum autem mystice corpus Domini, vel sanctam Ecclesiam, aut divinam Scripturam significat. Unde in Zacharia legitur: Vidi a dextris altaris candelabra duo argentea . Nam septem lucernae can
Abbreviated transcription (Latin):
gamenta proicimus ut loa puritas elucescat. Mamis
ergo suas in eis tenent qui peccatorũ immundiciis oal¬
pantur sed de hac seruitute liberãnur adño quãdo scele¬
rũ nr̃orum sordib expiamur. Itẽ duodecim cofim aposto¬
si intelliguntur inquib collecte sunt reliquie feagmẽ¬
torũ ex quĩqz panibus ⁊ duob piscib. Sporta uelaspar¬
to fieri solet uel quod exportet aliquid. In euãgeliod̃ le
sportas plenas quod significat apostolicos doctorees sr̃
que plexs non ualet cõnsũmere de misticis docteuns spe
sancti hoc ip̃i in se colligãt
sum antiqui appeilauerũt ignẽ Roe em̃ ruo
latine ignie est. Unde ⁊ iurtã philosophõs calore¬
quonam cuncta procreãtur ⁊ reuera sine calore nichil
nascitur. adeo ut de septemtriõe diccitur. sterili ñ quicqͣ
fugore gignant. Uaus autẽ focas ait dictos qd̾ foueãt
ig̃nes. Nam ignis ip̃a flãma est. Quicquid autẽ ignẽ

Expanded text:
gamenta projicimus, ut loci puritas elucescat. Manus gamenta projicimus, ut loci puritas elucescat. Manus ergo suas in eis tenent, qui peccatorum immunditiis occupantur: sed de hac servitute liberamur a Domino, quando scelerum nostrorum sordibus expiamur. Item duodecim cophini apostoli intelliguntur, in quibus collectae sunt reliquiae fragmentorum ex quinque panibus et duobus piscibus . Sporta vel a sparto fieri solet, vel quod exportet aliquid. In Evangelio quoque em sportas plenas: quod significat apostolicos doctores ea, quae plebs non valet consumere de mysticis doctrinis sancti, hoc ipsi in se colligant.Focum antiqui appellarunt ignem; fos enim Graece, Latine ignis est, unde et juxta philosophos quosdam cuncta procreantur, et revera sine calore nihil nascitur: adeo ut de septentrione a poeta dicatur: Sterili non quidquam frigore gignant. Varro autem focos ait dictos, quod foveant ignes. Nam ignis ipsa flamma est. Quidquid autem ignem
Abbreviated transcription (Latin):
Alii grecũ asserũt canstrũ autẽ significat lin¬
guã doctoris in qua offerunt᷑ legis precepto pa¬
nes az imiorũ hoc ẽ uerhum euangelii in sacrificiũ diñ
sicut legitur in unctiõe aaron ⁊ filior eius factũ eẽ. Co¬
finus est uas ex uirgultis contextũ aptũ mundare ster¬
cora ⁊ trã portare de quo dicit psalmista pro israel manꝰ
eius in cofmo seruierũt. Dictus autẽ cofmus qiͣ couus
uel quasi cauus. et hoc quaniuis iuxta historiã dici ui¬
deatur quando in egipto iudeorũ populus diuersis nec¬
cessitatib seruiebat: modo ut lateres facet: ut terram
cofmis modo exhiberet tamen istud cristianorũ prĩbus
diligẽtius applicanius aquorũ dorso auertit deꝰ ouera
peccatorũ quando se feliei humilitate prosteruũt sicut
ip̃e dicit uenite ad me õs qui laboratis ⁊ onerati estis et
ego uos reficiã. Cofmos autẽ dicimus ꝑ quod sordiũ pur¬

Expanded text:
Alii Graecum asserunt. Canistrum autem significat linAlii Graecum asserunt. Canistrum autem significat linguam doctoris, in qua offeruntur legis praecepto panes azymorum, hoc est, verbum Evangelii in sacrificium Domini, sicut legitur in unctione Aaron et filiorum ejus factum esse. Cophinus est vas ex virgultis contextum aptum mundare stercora, et terram portare, de quo dicit Psalmista pro Israel: Manus ejus in cophino servierunt . Dictus autem cophinus, quasi covus vel quasi cavus. Et hoc quamvis juxta historiam dici videatur, quando in Aegypto Judaeorum populus diversis necessitatibus serviebat: modo ut lateres faceret, ut terram cophinis modo exhiberet: tamen istud Christianorum patribus diligentius applicamus, a quorum dorso avertit Deus onera peccatorum, quando se felici humilitate prosternunt, sicut ipse dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Cophinos autem dicimus per quos sordium pur
Abbreviated transcription (Latin):
apuõ romanos illi qui libros ⁊ ecclesiasticos thesauros
seruẽt scrinarii nĩcupãtur. Saccus a sago detus ꝙeo cõ¬
suto efficiatur quasi saggus. Penitẽciũ enĩ iste est hi¬
tus ⁊ uiliũ rerum condimentũ . ¶ Marsupiũ sacculus
nũmorũ quod greci marsippa appellãt. Quedã greca no¬
nma in latinũ paulo inflectũtur propter romanũ eloqͥ¬
um. Sistarcia nautaꝵ st̃ ab eo ꝙ consuete sũt. Inuolucrũ
dictũ qd̃ aliquid in se teneat inuolitũ. Fiscus sacculus ẽ
publicus unde ⁊ fiscelle et fiscine dicũtur. Hũc habẽt ex¬
accores ⁊ in eo mittũt debitũ publicũ qd̾ reddit᷑ regib. fis¬
cus autẽ pͥma posicio ẽ deriuatiuũ fiscina diminutuum
peterascunt. et in aliã partẽ illud intelligit᷑ ꝙ in salomõe
legitur marsuppium siue sacculũ cõmune possideamus
i ẽ auariaã. Perã iurta allegoriã uictus ẽ sollicitudo.

Expanded text:
apud Romanos illi, qui libros et ecclesiasticos thesauros apud Romanos illi, qui libros et ecclesiasticos thesauros servant, scriniarii nuncupantur. Saccus a sago dictus, quod eo consuto efficiatur, quasi sagus. Poenitentium enim iste est habitus et vilium rerum condimentum. Marsupium sacculus nummorum, quod Graeci marsupon appellant. Quaedam Graeca nomina in Latinum paulo inflectuntur, propter Romanum eloquium. Sitarciae nautarum sunt ab eo quod consutae sunt. Involucrum dictum, quod aliquid in se teneat involutum. Fiscus sacculus est publicus, unde et fiscelle et fiscine dicuntur: hunc habent exactores et in eo mittunt debitum publicum quod redditur regibus. Fiscus autem prime positionis est, derivativum fiscina, diminutivum veterascunt . Et in aliam partem illud intelligitur, quod in Salomone legitur: Marsupium, sive sacculum, commune possideamus , id est, avaritiam. Pera juxta allegoriam victus est sollicitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
templo ea q̃ ad indigẽtiã pauperũ mĩttũtur com¬
positũ est autẽ de lĩgua persica ⁊ greca. Gaza enĩ¬
sanctorum sapientie diuiciis plena qd̃ in ezechiele pro¬
pheta⁊ in euangelio satis demonstrat. Archa dcta quod
unde cetĩ arcentur. Arce autẽ nustica significacõ in exo¬
do plenissime demonstratur ubi de constuetirẽ aice testa¬
menti domini narrat᷑ quia aut incarnacõez diũ ibidem
significat aut scãm ecclĩam in qͣ testamẽta diuĩã recon¬
dita sunt. Item arca noe quod sancte ecclĩe tipum teneat
manifestis indicis comprobatur. Loculus ad aliquid
ponendũ intra factus locus seu ad uestes uel peccuniam
custodiendam. Unde per dimiiuicõem diatur. legitur
de loculo ingenesi ubi de sepulero ioseph narrati
et in euangelio de loculis iude proditoris mentio fit. scri¬
nia sũt uasa in quibz seruantur libri uel thesauri. unq̃e

Expanded text:
templo ea quae ad indigentiam pauperum mittuntur: comtemplo ea quae ad indigentiam pauperum mittuntur: compositum est autem de lingua Persica et Graeca. Gaza enim lisanctorum sapientiae divitiis plena: quod in Ezechiele propheta et in Evangelio satis demonstratur. Arca dicta quod unde caeteri arcentur. Arcae autem mystica significatio in Exodo plenissime demonstratur, ubi de constructione arcae testamenti Domini narratur: quia aut incarnationem Domini ibidem significat, aut sanctam Ecclesiam, in qua Testamenta divina recondita sunt. Item arca Noe, quod sanctae Ecclesiae typum teneat, manifestis indiciis comprobatur. Loculus ad aliquid ponendum intra factus locus, seu ad vestes vel pecuniam custodiendam. Unde per diminutionem dicitur. Legitur enim de loculo in Genesi, ubi de sepulcro Joseph narratur, et in Evangelio de loculis Judae proditoris mentio fit. Scrinia sunt vasa, in quibus servantur libri vel thesauri. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
uror. ¶ Mola dicitur a sui rotunditate uocata ut ma¬
la pomor sicut greci ꝑ molã exprimitur cucuitus uite
pñtis ⁊ labor terrenus. In euãgelio qui scandalizauerit
ynĩ de pusillis istis expedit eiut suspendatur mola a¬
ĩmaria in collo eius et demergatur in profundũ maue.
Huic in escua aduersus babilonem dicitur tolle molã
et mole farĩam ⁊ alibi occisi erunt molẽtes inmiito
nimero. mole due duo testamẽta legis ut quidam uolũt
significant unde legitur in euangẽlio. Tunc duc eladus
in molendino una assumetur ⁊ una reliq̃tur. mole due
spes ⁊ formido ut in deutronoio. Non accipias soco pigno¬
us in feriorẽ ⁊ suꝑiorẽ molã. Eibrũ quod ibi ciuibat u¬
mẽtũ qi cura frugum. Cribrũ iurta allegoriã sonce
est fideliũ asccietate infideliũ. De quo in anios nente
fit. et in euangelio dñs ad petrũ ait. Ecce satanas eupeti¬
Azophilaciũ una archa est ubi celligũtur in

Expanded text:
uror? Mola dicitur a sui rotunditate vocata, ut mauror? Mola dicitur a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum, sicut et Graeci. Per molam exprimitur circuitus vitae praesentis, et labor terrenus. In Evangelio: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris . Hinc in Isaia adversus Babylonem dicitur: Tolle molam, et mole farinam . Et alibi: Occisi erunt otiosi eonumero . Molae duae, duo testamenta legis ut quidam volunt significant; unde legitur in Evangelio: Tunc duae erunt in molendino, una assumetur, et una relinquetur . Molae duae, spes et formido, ut in Deuteronomio: Non accipias loco pignoris inferiorem et superiorem molam . Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrugum. Cribrum juxta allegoriam separatio est fidelium a societate infidelium. De quo in Amos mentio fit , et in Evangelio Dominus ad Petrum ait: Ecce Satanas expetiGazophylacium arca est ubi colliguntur in
Abbreviated transcription (Latin):
dum istum significant qui in maligno positus ẽ. Hic in
die iudicii diuino igne succenditur ⁊ ciuitas sanguinum
poitur super carbones ignis ut impleat̃ quod scriptũ ẽin
esaia habẽs carbones ignis sedebis super eos ⁊ impleatur
qd̾ scriptũ ẽ nichil ocultũ qd non reueletur dicitqz se dñs
non msereri nec mundi preter ire pctã neqz parcere im¬
piis nec placau ut uie pereant impiorũ secundũ illud
ꝙ in pͥmi psalmi fine ponitur ⁊ iter impiorũ ꝑibit. Sar¬
tago apstrepitu somi uocata quando ardet in ea oleum.
Item cartago tribulacio uite pñtis ut in psalmo ⁊ ossa
mea id est fortes ecclĩe sicut in furorio confrixa sunt.
rursum sartago zelus rectitudinis aduersus peccata et
compũctio frat̾ie infirmitatis. In ezechiel ⁊ tu fili hoĩs
pone sartaginem inter te ⁊ inter auitatem. De hac sar¬
tagine loquitur apostolus quis scandaliratur ⁊ ego nõ

Expanded text:
dum istum significant, qui in maligno positus est . Hic in dum istum significant, qui in maligno positus est . Hic in die judicii divino igne succenditur, et civitas sanguinum ponitIsaia: Habes carbones ignis, sedibus super eos: erquod scriptum est: Nihil occultum, quod non reveletur . Dicitque se Dominus non misereri, nec mundi praeterire peccata, neque parcere impiis, nec placari, ut viae pereant impiorum, secundum illud quod in primi psalmi fine ponitur: Et iter impiorum peribit. Sartago a strepitu soni vocata, quando ardet in ea oleum. Item sartago tribulatio vitae praesentis, ut in psalmo: et ossa mea, id est, fortes Ecclesiae, sicut in frixorio confrixa sunt . Rursum sartago zelus rectitudinis adversus peccata, et compunctio fraternae infirmitatis. In Ezechiel: Et tu, fili hominis, pone sartaginem inter te et inter civitatem . De hac sartagine loquitur Apostolus: Quis scandalizatur, et ego non
Abbreviated transcription (Latin):
succensam ego uideo. Item in noĩe olle pñs mundus uel
genus humanũ siue q̃libet amia peccatrix igne tribu¬
lacoĩs apposita notatur de quo dñs dixit ad ezechielem
pone ollam super pruas uacuã donec incalescat ars
eius. Cacabz ⁊ cucuma a sono feruoris cognominantur.
Hec in grecis et latinis cõmumia noĩa habent sed utrũ
latini agrecis an greci alatinis hec uocabula mutuas¬
sent incertũ est. Lebetes enea uasa sunt greco sermone
pocata. sũt emm olle minores in usum coquendi parate.
.Pone le betem ⁊ mitte in eã aquã ⁊ mitte in eã di¬
sioẽs ossium ⁊ carmũ ⁊c̾ ubi sub lebetis similitudine ur-¬
bem ihrlm̃ describit et sub ossium ⁊ carmũ coctiõe tormẽ¬
ta fortiũ ⁊ fragiliũ exp̾mit in eo et per ercoctionẽ rubri
ignis ip̃ius ciuitatis destructronem propter iniquitates
eius significat iurta tropologiam uõ urbs ista ⁊ lebes mũ¬

Expanded text:
succensam ego video . Item in nomine ollae praesens mundus, vel succensam ego video . Item in nomine ollae praesens mundus, vel genus humanum, sive quaelibet anima peccatrix igni tribulationis apposita notatur, de quo Dominus dixit ad Ezechielem: Pone ollam super prunas vacuam, donec incalescat aes ejus . Cacabus et cucuma a sono fervoris cognominantur. Haec in Graecis et Latinis communia nomina habent: sed utrum Latini a Graecis, an Graeci a Latinis haec vocabula mutuarint, incertum est. Lebetes aenea vasa sunt Graeco sermone vocata: sunt enim ollae minores in usum coquendi paratae. Pone lebetem, et mitte in eam aquam, et mitte in eam divisiones ossium et carnium, etc. . Ubi sub lebetis similitudine urbem Jerusalem describit et sub ossium et carnium coctione tormenta fortium et fragilium exprimit in eo, et per excoctionem rubri ignis ipsius civitatis destructionem propter iniquitates ejus significat. Juxta tropologiam vero urbs ista et lebes mun
Abbreviated transcription (Latin):
Ienticula uasculum oleariũ ex ere ⁊ argẽto factũ
abliuiendo dictum. His enĩ reges et saccidotes
lnebantur significat autẽ scripturã sacrã in
qua continetur promissio spũs sancti per cuius gr̃am
unginiur ⁊ sanctifficamur deo reges ac sacerdotes sp̃¬
ritales efficimur. De uasis coquinariis et pistoriis
mina uasa coquendi causa parata cocula dicũt
Plautus eners coculis michi excocta ẽ oĩs mĩa
et cetera. Ulla dicta pro eo ꝙ ebuliat in ea aqͥ
igne subiecto ut altiꝰ uapor emittatur. unde ⁊ bulla
dicitur q̃ in a qua uenti intus spũ sustentatur. Patella
qiͣ patula olla ẽ enĩ oris patentioribz. Mistice ergo in ol¬
la generis prosapia ut quidã uolunt intelligitur unde
scriptum ẽ in psalmo moab olla spei mee propter ruth.
Item olla dampnatio sempiterna ut in iohel uultus ce¬
digentur in ollam. Rursum olla plebs est iudaica cupi¬
ditate carnali accensa de qua hieremias ollam inquit

Expanded text:
enticula vasculum olearium, ex aere aut argento factum, a liniendo dictum: his enim reges et sacerdotes liniebantur. Significat autem Scripturam sacram, in qua continetur promissio Spiritus sancti, per cujus gratiam ungimur et sanctificamur Deo , reges et sacerdotes spiritales efficimur. CAPUT VII De vasis coquinariis et pistoriis. Omnia vasa coquendi causa parata cocula dicuntur. Plautus: Aeneis coculis mihi excocta est omnis misericordia, etc. Olla dicta pro eo quod ebulliat in ea aqua, igne subjecto, ut altius vapor emittatur; unde et bulla dicitur, quae in aqua venti spiritu sustentatur. Patella, quasi patula: est enim olla oris patentioribus. Mystice ergo in olla generis prosapia ut quidam volunt intelligitur: unde scriptum est in psalmo: Moab olla spei meae , propter Ruth. Item olla damnatio sempiterna, ut in Joel: Vultus redigentur in ollam . Rursum olla plebs est Judaica, cupiditate carnali accensa, de qua Jeremias: Ollam, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
mensam de lignis sethĩ ⁊ pararet in misterium eius
diuersa uasa hoc ẽ acctabula. fialas. thuribula. et cia¬
thos. in quibz offerenda erant libamma ⁊c̾. mensa em̃
domini de lignis sethim facta scaptura ẽ sacra. de sãs
uiris prolata. Uasa uaria qz ad offerenda sunt libamĩã
facta uarie sunt distinctiones eloquii dium pro dis¬
pari capacitate audientium non enim una eademq
onib potest conuenire doctrina. Aliter namqz sapiẽ¬
tes. aliter in sipientes aliter diuites. aliter pauperes
aliter sani. aliter infirmi. aliter senes. aliter uiuenes.
aliter uiri. aliter femme. aliter celibes. aliter coni¬
ctati. aliter prelati. aliter subditi. docendi sunt. erue
tamen uasa omma ad offerenda lihamma pertinen di
quia q̃ cum prudens doctor diuersa pro diuersitate au¬
dientium loquitur. uniuersa in rlã sacce scripture ie¬
periuntur atq ad offerenda dño hocata honor operũ cor̃di

Expanded text:
mensam de lignis sethim, et pararet, in ministerium ejus mensam de lignis sethim, et pararet, in ministerium ejus diversa vasa, hoc est, acetabula, phialas, thuribula, et cyathos, in quibus offerenda erant libamina, etc. Mensa enim Domini de lignis sethim facta Scriptura est sacra, de sanctis urissimo. Varia vasa quae ad offerenda sunt libamina facta, variae sunt distinctiones eloquii divini, pro dispari capacitate audientium. Non enim una eademque omnibus potest convenire doctrina. Aliter namque sapientes, aliter insipienaliter sani, aliter infirmi, aliter senes, aliter juvenes, aliter viri, aliter feminae, aliter caelibes, aliter conjugati, aliter praelati, aliter subditi, docendi sunt. Quae tamen vasa omnia ad offerenda libamina pertinent: quia cum prudens doctor diversa pro diversitate audientium loquitur, universa in regula sacrae Scripturae reperiuntur, atque ad offerenda Domino vota bonorum operum corda
Abbreviated transcription (Latin):
dei suo grauitẽ errore contristãt. de quibz aplẽ dicit.
Qui manducat indigne iudiciũ sibi manducat ⁊ bibit.
non diuidicans corpus domini. datum scilicet ad remis¬
sionem peccatorum ⁊ uitã perpetuam possidendam.
ulementote autẽ quod mensa ⁊ in hono et in malo poĩ¬
tur sicut dicit apls. Non potestis commiunicare mense
domini ⁊ mense diaboli. Item mensa. altare est xp̃i.
aquo fideles perapiunt corporis et sanguinis eius mis¬
teriũ. Rursum mensa domini ẽ utriuisq̃z legis intestual.
epulatio inqua conuiuarũ more pascuntur qui delicias
dni auiditate mentis esuriũt ⁊ sancti spiritus saluberii¬
ma ebrietate impleri se desiderant. Hec uideis fuit in
seandalum sicut psalmista testatur dicens. fiat mẽsa
eorum coram ip̃is in laqueum et in retribuciões ⁊ in scã¬
dalum. Quando ip̃i uidei xp̃i spiritale detestati sunt
conuiuium. Precepit dominus moisi in exodo ut faceret

Expanded text:
Dei suo graviter errore contristant, de quibus Apostolus dicit: Dei suo graviter errore contristant, de quibus Apostolus dicit: Qui manducat indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini , datum scilicet ad remissionem peccatorum, et vitam perpetuam possidendam. Mementote autem quod mensa in bono et in malo ponitur, sicut dicit Apostolus: Non potestis communicare mensae Domini et mensae diaboli . Item mensa altare est Christi, a quo fideles percipiunt corporis et sanguinis ejus mysterium. Rursum mensa Domini est utriusque legis intellectualis epulatio, in qua convivarum more pascuntur, qui delicias Domini aviditate mentis esuriunt, et sancti Spiritus saluberrima ebrietate impleri se desiderant. Haec Judaeis fuit in scandalum, sicut Psalmista testatur, dicens: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributiones et in scandalum ; quando ipsi Judaei Christi spiritale detestati sunt convivium. Praecepit Dominus Moysi in Exodo , ut faceret
Abbreviated transcription (Latin):
specie scuti unde ⁊ scutella. post ea discus uocatus ꝙ
det escas id est apponat a quo ⁊ discumbentes dicti
⁊ quadrilaterum uas id ẽ parib ab sidis. Paten
quoõ dispansis patentibzqz sit oris lata. De disco et
parapside in euangelio legitur hoc est in decollacõe
iohannis disci commemoracio fit ⁊ in passione salua¬
toris de parapside legitur. In quibus admonenuir ut
bidinem ⁊ caidelitatẽ fugiamus et fraudem ue
dicionem facere omnimis caueamus. omnes qui luxu¬
riam herodis ⁊ auariciã iude detestamur. Mensa ent̃
amense dicta ẽ. quia eodem die conuiuia ritu gẽtiũ
exercebantur. De mensa ergo propheta act. parasti
in conspectu meo mensã. Ecclĩe uõ mensa est beata
conuuatio. epulatio felix. saturitas fidei. esca celest
Uerum istam mensam aduersus eos paratam ẽẽ mani-¬
festum est. qui ñ aliqua peruersitate demersi eccliãm

Expanded text:
specie scuti, unde et scutella: postea discus vocatus, quod specie scuti, unde et scutella: postea discus vocatus, quod det escas, id est apponat, a quo et discumbentes dicti:et quadrilaterum vas, id est, paribus absidis. Patena, quod dispansis patentibusque sit oris lancis. De disco et paropside in Evangelio legitur , hoc est in decollatione Joannis, disci commemoratio fit. Et in passione Salvatoris de paropside legitur . In quibus admonemur, ut libidinem et crudelitatem fugiamus, et fraudem vel proditionem facere omnino caveamus omnes, qui luxuriam Herodis et avaritiam Judae detestamur. Mensa enim a mense dicta est; quia eodem die convivia ritu gentium exercebantur. De mensa ergo propheta ait: Parasti in conspectu meo mensam . Ecclesiae vero mensa est beata convivatio, epulatio felix, saturitas fidei, esca coelestis. Verum istam mensam adversus eos paratam esse manifestum est, qui non aliqua perversitate demersi Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
donum perfecte caritatis a doruat. de quib scniptũ
rato circundata uarĩetate. Aurum ad caritatis de benius
aptare ulgorem qͣ uirtute arauidata sancta resplẽdet
duit de aurato non aureo. De auratũ enim dicimus.
quando superducta species auri in aliqͣ materia glutĩa¬
tur. Ideo autem super uirtutes alias gracia caritatis
ipparuit. quia omnia eius fulgor ercell̃ Addit cutũ¬
amicta uarietate. perscrutemur air ecclĩa dei de uest̾
uarietate laudatur au totum simplex conuenit a toz
unum. Sed hac uarietate aut liiguas multiplices
significat̃. quia sic omnis gens secundum suam pa¬
triam in eccliã psallit auc̃tori aut uirtutum pulchet¬
rimam diuersitatem. Ornatur enim auro apostolorũ
argento prophetarum. geminis uirginum. cocco niͣ¬
tirum. purpura penitenciũ. Ita ẽ ergo uarietas uni¬
tatis q̃ oculis domini ex omnib gentibz pia conuer¬
sacione placitura contexitur. Discus antea scus ab

Expanded text:
donum perfectae charitatidonum perfectae charitativestitu deaurato. Aurum ad charitatis debemus aptare fulgorem, qua virtute circumdata sancta resplendet  in vestitu, dixit, deaurato, non aureo. Deauratum enim dicimus, quando superducta species auri in aliqua materia glutinatur. Ideo autem supra virtutes alias gratia charitatis apparuit, quia omnia 153 ejus fulgor excellit. Addidit, circumamicta varietate. Perscrutemur cur Ecclesia Dei de vestis varietate laudetur, cui totum simplex convenit atque unum. Sed hic varietatem, aut linguas multiplices significat, quia omnis gens secundum suam patriam in Ecclesia psallit auctori; aut virtutum pulcherrimam diversitatem. Ornatur enim auro apostolorum, argento prophetarum, gemmis virginum, cocco martyrum, purpura poenitentium. Ista est ergo varietas unitatis, quae oculis Domini ex omnibus gentibus pia conversatione placitura c
Abbreviated transcription (Latin):
cit si enim qui se mundauerit ab his erit uas in hons¬
re sanctificatum dommo ⁊ optimum ad omne opus bo¬
num preparatum. Sed ꝙ illic materia naturalis fac
hoc hie arbitrium. Qui enm se a deterioribus segreqti¬
uerit est uas utile in honorem dei alia uero incõntime¬
liam. Hoc autem in nr̃o ẽ positum arbituo ⁊ potestati
utrum id quod melius an quod deterius est eligamuee
Celata pasa argentea uel aurea sunt. sigĩs emĩẽ¬
tiorib intus ertra ue expressa. a celo uocata. quõd este
genus ferramenti. quod uulgo alionem uocante Crulen¬
dicta uasa de aurata grecum est. Anaglisa quõe sare¬
ꝑuis sunt sculpta. Greci emm ana sursum. glife.seub¬
tura. Inde ana glifa id est sursum sculotã uasat en
celata sure anaglifa significant sauetos uariarura
uirtutum in sigmiis distinctos atar decorator et dã an¬
tem uasa q̃ deauiata dicuntũt. signnficciit cos quo

Expanded text:
cit: Si enim quis se mundaverit ab his, erit vas in honocit: Si enim quis se mundaverit ab his, erit vas in honore sanctificatum Domino, et optimum, ad omne opus bonum praeparatum . Sed quod illic materia naturalis facit, hoc hic arbitrium. Qui enim se a deterioribus segregaverit, est vas utile in honorem Dei; alia vero in contumeliam. Hoc autem in nostro est positum arbitrio et potestate; utrum id, quod melius, an quod deterius est, eligamus. Caelata vasa argentea vel aurea sunt, signis eminentioribus intus extrave expressa, a coelo vocata, quod est genus ferramenti, quod vulgo cilionem vocant. Chrysendeta vasa deaurata, Graecum est. Anaglypha quod superius sunt sculpta. Graece enim ano sursum, glyphen sculptura. Inde anaglypha, id est, sursum sculpta. Vasa enim caelata sive anaglypha significant sanctos, variarum virtutum insigniis distinctos atque decoratos. Illa autem vasa, quae deaurata dicuntur, significant eos quos
Abbreviated transcription (Latin):
Qrue tanien igne spiritus sancti ad purum ercocta uasa
preciosa ad seruiaium dei habilia fuint. Uasa emi pre¬
aosa aurea ⁊ argentea sancti sunt sapientie splendore
et eloquentie nnitore fulgentes sicut econtraria lignea
uel fictilia uasa illi sunt qui ad hue aliquid minus
de per fectione habent. Unde apostolus. In magna in¬
quit domo non solum sunt uasa aurea ⁊ argentea sed
et lignea atqz fictilia ⁊ quedam sunt in honorem alia
uero in contumeliam. Magna inquit domus est eccliã
ex multis consistens hommnibus. Neccesse est ergo nõ
omnes ibi ẽẽ equales. Nam et in magna domõ non
possunt ommia uasa similia reperiri licet sit domus
ualde magna sed inter aurea ⁊ argentea uasa ꝑspiciũ¬
tur ⁊ lignea et fictilia ⁊ alia quidem multa digna
sunt honore alia uero sunt contemptibilia ⁊ ad certũ
usum discreta deinde guia naturalis erat uasorum
diuisio ut ne quid tale apud nos ex istimaret adie¬

Expanded text:
Quae tamen igne Spiritus sancti ad purum excocta, vasa Quae tamen igne Spiritus sancti ad purum excocta, vasa pretiosa ad servitium Dei habilia fiunt. Vasa enim pretiosa, aurea et argentea, sancti sunt sapientiae splendore et eloquentiae nitore fulgentes: sicut econtrario lignea, vel fictilia vasa, illi sunt, qui adhuc aliquid minus de perfectione habent. Unde Apostolus: In magna, inquit, domo, non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea atque fictilia: et quaedam sunt in honorem, alia vero in contumeliam . Magna, inquit, domus est ecclesia, ex multis consistens hominibus. Necesse est ergo non omnes ibi esse aequales. Nam et in magna domo non possunt omnia vasa similia reperiri, licet sit domus valde magna; sed inter aurea et argentea vasa perspiciuntur et lignea et fictilia; et alia quidem multa digna sunt honore, alia vero sunt contemptibilia et ad certum usum discreta. Deinde quia naturalis erat vasorum divisio, ut ne quid tale apud nos existimaret, adje
Abbreviated transcription (Latin):
esca apponantur. Ciius dimniuitiuim uascula
quasi uescula. fictilia dicta ꝙ fiant ⁊ fingant
ex terra. fingere est enm facere formare ⁊ plasmare.
unde ⁊ finguli dicuntur. Et uas fictile dicitur nõ fictũ
illud quod mendacium est sẽd quod formatur ut sit et
habeat aliquam formani. Unde ⁊ apostolus dicit. Nũ¬
quid dicit figmentũ ei qui se finxit quare sic me fea¬
sti. fictilia uasa in samo in sula prius muenta tradũ¬
tur facta ex terra cretea et indurata igne. Unde ⁊ sa¬
nia uasa postea inuentum ẽ rubricam̃ addere et ex rubra
terra fingere. Antiquiorem fuisse usum fictilium uaso¬
rum constat qz fundendi eris aut argenti. Apud uete¬
res enim nec aurea nec argentea s fictilia uasa habebã¬
tur sicut ad umia dolus ercagitatis ad̃ aquas anforis.
idriis ad balneas ac reliquis que in usibus homnium
aut iota funit aut manu aptantur. fictilium ergo ua¬
sorum figura ad humane condicionis sortem pertiuet
unde scuptum est. formauit deus hommiẽ de limo terre.

Expanded text:
escae apponantur. Cujus diminutivum, vasculum, quasi vesculum. Fictilia dicta, quod fiant et fingantur ex terra. Fingere est enim facere, formare et plasmare. Unde et figuli dicuntur. Et vas fictile dicitur, non fictum, illud quod mendacium est: sed quod formatur, ut sit et habeat aliquam formam. Unde et Apostolus dicit: Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quare sic me fecisti ? Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta ex terra cretea et indurata igne; unde et Samia vasa. Postea inventum est, rubricam addere, et ex rubra terra fingere. Antiquiorem fuisse usum fictilium vasorum constat, quam fundendi aeris aut argenti. Apud veteres enim nec aurea, nec argentea, sed fictilia vasa habebantur; sicut ad vina doliis excogitatis, ad aquas amphoris, hydriis ad balnea, ac reliquis quae in usibus hominum aut rota fiunt, aut manu aptantur. Fictilium ergo vasorum figura ad humanae conditionis sortem pertinet. Unde scriptum est: Formavit Deus hominem de limo terrae .