comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enum dñe ds̃ nr̃. creator nr̃. cum
cohibite fuerint affectationes ab amo¬
re scłi. quib moriebamur male uiuen¬
do. & ceperit ẽẽ anima uiuens. bene
iuuendo. cõpletumq fuerit uerbum
tuum. quo ꝑ apłm cuum dixisti. noli¬
te conformari huic scło. consequetur &¬
illud qͦd adiunristi statim atq dixisti.
s reformamini in nouitate m̃tis ur̃x.¬
ñ iam scdm genus. canquã mmitantes
p̃cedentem ꝓͦrimum. & ex hominis
melioris auctoritate uiuentes. Neqe
nim dixisti. fiat homo scđm ginus
sucun. s faciamꝰ hominẽ ad iꝰgitiem
& similitudinem nrãm : ut nos ꝓbanꝰ
quȩ sit uoluntas tua. Ad hoc enĩ dispẽ¬
sator ille tuus generans ꝑ cingłm fi¬
lios. ne semꝑ paruulos habetet. quõs
lacte nutritet. & canquã nttut foue¬
ret: reformamim inquit in nouirate
m̃tis ur̃ẽ. ad ꝓbandum uos que sit
uoluntas dĩ. qͦd bonium. & beneplaci¬
tum. & ꝑfectum ẽ. Ideoq ñ dicis. fut
homo. s faciamiꝰ nec dicis. sodm genus.

Expanded text:
eus noster, creator noster, cum cohibitae fuerint affectiones ab amore saeculi, quibuS\' moriebamur male uiuendo, et coeperit esse anima uiuens bene uiuendo completumque fuerit uerbum tuum, quo per apostolum tuum dixisti: nolite conformari huic saeculo, consequetur illud, quod adiunxisti statim et dixisti: sed reformamini in nouitate spirn iam secundum genus, tamquam imitantes praecedentem proximum, nec ex hominis melioris auctoritate uiuentes. neque enim dixisti: fiat homo secundum genus, sed: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut nos probemus, quae sit uoluntas tua. ad hoc enim ille dispensator tuus generans per euangelium filios, ne semper paruulos haberet, quos lacte nutriret et tamquam nutrix foueret: reformamini, inquit, in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et beneplacitum et perfectum. ideoque non dicis: fiat homo, sed: faciamus, nec dicis: secundum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
pauli & iacobi. cum dicit unuo ui¬
stificari hominom ꝑ fidem sine oꝑi¬
buo. & aliuo dicit. manem et᷑ fidẽ
sinc opibus : qr ille dicit de opibus
que fidem p̃cedũt. istt aũ de luo
quȩ fidem sequunt̃: sic̃ etiã ipse
paulus multio locis ostendit

Expanded text:
it unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
pͣdicans iustificari hominẽ ꝓ fi¬
dem sine oꝑibus. non bene uitellectus
ẽ ab eis qͥ sic dictum acceꝑunt. ut pu¬
tarent cũ semel in xp̃nt credidissent.
ctiam si male oꝑarent᷑. & facinorose
dus. exponit. Ideoq etiam abralis
fidem si non bene opetur. qñi abra¬
he eremplo etiam pauluo apło usus
cõmemorat abrahx quȩ eius fidei
comitata sunt : satis ostendit paulũ
apłm non ita ꝑ abraham docere iu¬
stificari hominem ꝓ fiaem sine oꝑi¬
bus. ut si qͥs crediderit ñ ad eum
ficationis quȩ ẽ iu fide. In hoc enum se
gentibus in xp̃m credentib uidei pͣ¬
ferre cupiebaut. qͦd dicebant se me¬
ritis bonorum oꝑum quȩ ꝑ legem

Expanded text:
s justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic acceperunt dictum, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiamsi male operarentur, et facinorose dus, exponit . Ideoque magis Abrahae fidem, si non bene operetur; quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus apostolus commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum ficationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se meritis bonorum operum quae in Lege
Abbreviated transcription (Latin):
sententiis. manifestissime docet. ñ eos
p̃terito bono oꝑo ad fidei iustificatio¬
ueni ꝑuenisse. nec meritis eorum ad¬
istis S cum dicit. qm̃ qui talia a¬
gunt regnum dĩ ñ possidebũt: sa¬
tis ostendit. iam ex quo crediderũt.
dicit. & multis omĩno locis idem
apłs paulue. satis aꝑteq p̃dicat recte
uiuendum omĩb. qͥ in xp̃m credide¬
runt: ne ad pęnas ꝑueniant quas¬

Expanded text:
sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum istis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, dicit, et multis omnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ficationẽ ꝑuenerit. non merito bo
nem bene oꝑat᷑. Quod si cũ credi¬
derit mar de hac uita discesserit.
iustificatio fidei manet cũ illo nec
p̃cedentibus bonis oꝑib qr non
merito ad illam e grã ꝑuonit.
nec consequentib. qr ui hac uita ẽẽ
ñ sinitur. Unde manifestũ ẽ qđ
paulus apłs dicit. arbittanur iusti
fide si uixerit. dicamus eũ iustũ
etiam si male urerit. Ideo erem¬
plo abrahs & apłs paulus utitur.
qr sine oꝑibus legis quam ñ accepe¬
rat ꝑ fidem uistificatuo ẽ: & iacobꝰ.
qr fidem ipsius abrale. oꝑa bona
consecuta ẽẽ demonstrat. ostendens qͤm¬
admodũ intelligendum sit qͦd paulus
apłs p̃dicauit. NIam qͥ putant istã
iacobi apłi sententiam contrariã ẽẽ
illi pauli apłi sententiȩ. possiuit at¬
bitrari etiam ipsum paulũ sͥ ce̾ con¬
trarium. qr dicit alio loco. Nonenĩ
auditores legis iusti sũt apud dm̃. s
factores legis iustificabunt᷑.
Et alio loco. S fides quȩ

Expanded text:
ficationem pervenerit, non merito bonnem bene operatur? Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit; nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hfide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmodum intelligendum sit quod Paulus apostolus praedicavit. 2. Nam qui putant istam Jacobi apostoli sententiam contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim scdu carnem uireritis:
moriemini. Si aũ spũ facta carius
mortificaueritis: uiuetis. Quo sunt
aũ facta carnis quę oꝑibus sp̃alib
mortificanda suit: alio loco demon¬
strat dicens. Manifesta aũ sũt oꝑa
carius : quȩ sũt̃ fornicationes. ĩmũ¬

Expanded text:
dum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immun
Abbreviated transcription (Latin):
uere ut habitatione illa digni fierẽt.
sciens de apłi panli quibuodam stibob¬
seuris sententip nonnullos iniqtios
accepisse occasionem ut tanquam secu¬
ri de salute quȩ in fide ẽ bene uiuere
non curarent. cõmemorauit que dam
ad intelligendũ difficilia eẽ in epłis
eius quȩ homines ꝑuerterent. sicut
& alias scͥpturas. ad ꝓpͥum suum interi¬
tum. cum tamen & ille apłs de salute
cõna quȩ nͥ bene uiuentib non daret᷑.
eadtm sentiret quę ceteri apłi. Quo

Expanded text:
uere, ut habitatione illa digni fierent, uere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse in epistulis eius, quae homines peruerterent sicut et alias scripturas ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene uiuentibus non daretur, eadem sentiret, quae ceteri apo
Abbreviated transcription (Latin):
sum gͦ dicit apłs arbitrari se.
hominem ĩustificari. ꝑ fidem
sine õꝑibus legis. non hoc agit. ut
poepta ac ꝓfessa fide. oꝑa iusticie con¬
posse iustificari. etiam si legis opera
Qm̃ gͦ hec opinio tunc fuerat exorta
intentionõ. ut uehemĩt᷑ astruant. fidẽ
sine oꝑibus non ꝓdesse. sicut etiã ipse
paulus ñ qualemlib& fidem qua ui
dm̃ creditur. s eara salubrem planeq
euangelicam definiuit. cuiuo opera
quȩ sufficcre ad salutẽ quibusciã uide¬
tur. ita uichil ꝓdesse asseuerat ut di¬
cat. Si habeam omẽmi fidẽ. ita ut mon¬
tes transstram̃. daritatom autẽ non ha¬
beaui. nichil sum. Ubi autẽ fidelis cari¬
tas oꝑatut. sine dubio bene iuuitur.
Plcuitudo cnĩ legis caritas. Unde cui¬
dcut̃ in seda epła sna potrua cũ ad uite
morumq scĩtatem haitaret᷑. mundũꝙ
istũ transiturum p̃nuntiaret. eelos uͦ
nouos & tram nouam erpectari quȩ
iustis uihabitanda traderet᷑. ut ex hoc
atrenderent qualit᷑ eos oporteret ui¬

Expanded text:
um ergo dicit Apostolus arbitrari se hominem justificari per fidem sine operibus legis, non hoc ait ut, praecepta ac professa fide, opera justitiae conposse justificari, etiamsi legis opera go haec opinio tunc fuerat exorta,intentionem, ut uehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus non qualemlibet fidem, qua in deum creditur, sed eam salubrem planeque euangelicam definiuit, cuius opera quae sufficere ad salutem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis caritas operatur, sine dubio bene uiuitur; plenitudo enim legis caritas. Vnde euidenter in secunda epistula sua Petrus, cum ad uitae morumque sanctitatem hortaretur mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret ui
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑbia en ĩcumueras. ⁊ longe ab illa
patͥa ꝓiectus eras: ⁊ fluctib huiꝰ scłi
int̾rupta c̃ ua᷑ ⁊ qua transtatur ad pa¬
triã ñ c̃. nͣ ligno porteris. Ingrate irri¬
des eum qͥ adct uenit ut redeas: Ip¬
se factus ẽ uia. ⁊ hoc ꝑ mare: inde in
mariambulauit. ut ostenderet in ma¬

Expanded text:
Superbia enim tumueras, et longe ab illa Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in ma
Abbreviated transcription (Latin):
rent. sibi uoluerũt tribuere qͦd uide¬
bant: ⁊ facti suꝑbi amiserũt ⁊ quod
uidebant. & conuersi sunt ude ag
idola ⁊ simulachra. ⁊ ad culturas de¬
monioꝵ adoare creaturã ⁊ contẽp¬
nere creacoiem. S iã isti elisi : uta fe¬
icerunt. Ut aũ eliderent᷑: suꝑbicrũt.
Cũ aũ suꝑbirent. sapientes se ẽt̃ dire¬
tũt. Hii gͦ de quib dixit. qui cum
uiderũt qr ꝑuerbũ dĩ facta sut omĩa.
ham inueniunt᷑ ista ⁊ in libris philoso¬
phoꝵ. Et qr unigenitũ filiũ habet dõ
ꝑ quẽ sũt omĩa: illud potuerũt udere
qͥa ẽ s uidere de longe. Noluerunt
tenere humilitatẽ xp̃i. in qua naui se¬
curi ꝑuenirent ad id qͦd longe uidere
potuerunt. ⁊ sorduit eis crur. xp̃i. Ma¬
re transcundũ ẽ. ⁊ lignũ contẽpnisͦ
õsapientia suꝑba᷑ irrides crucifirũ
xp̃m: Ipse ẽ quẽ longe uidisti. S quare
crucifiruo ẽ. Quia lignũ tͥ humilita.¬
cis eiꝰ nocessarium necessarium erat.

Expanded text:
d viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum uia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: In crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat.
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi qͥ inuisibilia dĩ ꝑ ca
quȩ facta sunt intellecta conspicere
potuerunt : tam̃qi si ne modiatore
idest sine hominc. xp̃o philosophati
sut̃. quẽ nec uenturũ ꝓpłio nec ue¬
nisse apłio crediderut : uetitatem
detinticrũt sic̃ acillu dictũ t᷑ in i¬
innqͥtate. Ñ potuerũt enĩ in hio reb
infimis constituti. nͥ quetete aliqua
media ꝑ quȩ ad illa quȩ intellexerũt
sublimia ꝑuenirẽt. atq ita in decip¬
toies demones inciderũt. ẜ qͦs factũ
ẽ: ut mutarẽt głam incorruptibilis
di. insimilitudinẽ imaginis corrup¬
tibilis hominis. ⁊ uolucrũ ⁊ quadru

Expanded text:
philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuirtus peocati cdictar ẽ : cum auget ciꝰ
ueriam ctelectationẽ. ꝑ seueram ꝓhibi¬
tionem: uec tam̃ etiam sic mala . ẽ : sed
peccatũ ut appareat pectatũ ꝑ bonũ
opatim .t. inoetem. Ita multa qͥbusclam¬
I sũt notia: quamitis non sint mala. Hec
gͥ sponsa tpi iammortua legi. idẽ. pec¬
cato. qͦd logis ꝓhibitione sit habundã¬
tius cam lex sine grã iubet. uon iuuat
tali gͥ loi mortua ut sit altĩus qͥ ex
maitius resurrexit. cliscernit ista si¬
ne logis inuiria. ne sacrilegium com¬
mittat uienis auctmrem. E acdem qͥp¬
sit literȩ sp̃c. ut inciꝑet impleri
ustitia legis. quȩ ñ impleta peos etrã
p̃uaricatione sariebar Neq entin
alia lex ẽĩstã ⁊ bona ⁊ iusta ⁊ atia ꝑ¬

Expanded text:
virtus peccati dicta est, cum auget ejus noxiam delectationem per severam prohibitionem, nec tamen etiam sic mala est, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa quibusdam sunt noxia; quamvis non sint mala. Haec igitur sponsa Christi jam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia jubet, non juvat. Tali ergo lege mortua, ut sit alterius qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis injuria, ne sacrilegium committat in ejus auctorem. Eadem quipsit litterae spiritus, ut inciperet inpleri iustitia legis. quae non inpleta reos etiam praeuaricatione faciebat. neque enim alia lex est sancta et iusta et
Abbreviated transcription (Latin):
plet. qi tantomagis ea delectat᷑: iam ñ
subens nomine afflictus. s in eius lu¬
mine uegetatus. qr p̃ceptũ dni lucictũ
illuanans oculos. ⁊ lex dii ĩmaculata
ta ⁊ uislindente spm̃ caritatis. quo ⁊¬
nonsit itosesta ⁊ sit etiam iocuncta iti¬

Expanded text:
plet: quia quanto magis ea delectatur jam non plet: quia quanto magis ea delectatur jam non sub ejus nomine afflictus, sed ejus lumine vegetatus, quia praeceptum Domini lucidum est illuminans oculos ; et: Lex Domini immaculatta, et infundente spiritum charitatis, quo non sit molesta, imo suavis et jucunda ju
Abbreviated transcription (Latin):
mortem. Ergo lex stimi bona . ẽ. siue
obsit mnanib gtã. siue ꝓsit plenis  aͥ
semꝑ.t̃. bona : sicut sel semꝑ .E. bonus.
qr omĩs creatura dĩ bona .E. sine cto¬
lentib oculis noceat. suue sauos mul¬
orat. ꝓuide qͦt .e. occilis sanitas act
ad impleudam legeni. Et sicut oculi sa¬
ni ũsolis delectationi morunt᷑ s illis icti¬
bus asꝑis ractiorum. quib reuerberati
indensiores tenebras pellebatit᷑: sic antina
mortua dicit᷑. s illi reatui ⁊ p̃uaricatio¬
ni. quã lex pͣ ͤtanr cum grã clefuit faci¬
ebat. Itaq de illa utrũq dicit᷑. ⁊bonia
.ẽ. lex. si qͥs ea legitime utat᷑. ⁊ qͦd seqͥtur.
sciens hoc qr iusto lex non.ẽ. posita. quia
ñ opus habet tertente litiera. quẽ ctelecꝰ¬
lex spĩtalis. ẽ. ego aũ carnalis sum. In qͦ
satis ostendit non posse impleri legem.
Spĩtali enim legi quauto fit qͥsq simi¬
lior. icbẽ. quantomagis ⁊ ipse in spĩtalẽ
surgit affectum. tantomagis eam un¬

Expanded text:
mortem. ergo lex semper bona est, siue obsit inanibus gratia, siue prosit plenis gratia, semper est bona, sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue dolentibus oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad ad implendam legem. Et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reverberati in densiores tenebras pellebantur: sic anima mortua dicitur, sed illi reatui et praevaricationi, quam lex per litteram, cum gratia defuit, faciebat. Itaque de illa utrumque dicitur, et, Bona est lex, si quis ea legitime utatur; et quod sequitur, Sciens hoc, quia justo lex non est posita ; quia n opus habet terrente littera, quem deleclex spiritalis est, ego autem carnalis sum. In quo satis ostendit non posse impleri legem, gratiam: spiritali enim legi quanto fit quisque similior, id est, quanto magis et ipse in spiritalem surgit affectum, tanto magis eam im
Abbreviated transcription (Latin):
nauit. Cum hec ꝓmissio cõplebitur
qͥderimus. quales erimus. quȩ bona
in illo regno accepturi sumus: quan¬
doqͥdem xp̃o mariente ꝓ nobis. tale
iam pignis accepimus : Qualis erit
spc̃ hominis nullum omĩno habc̃s
tiicim nec sub quo iaccar neccui
ceclat. nec contra qͦct saltem laticta¬
bilit̃ cdimicet. peccatissima uirtutt
ꝑfectus. Retum ibi omĩum quanta
quã speciosa quam certa scientia si¬
ne erroie aliquo uel labore uͥdei sa¬
pientia de ipso suo fonte potabit᷑.
cum su̾ma selicitate sine cdifficulta¬
te ᷑ Quale erit corpus. qͦd omĩtu spũi
subtitũ ⁊ eo sussicitut᷑ uiuisicatĩ
mullis altinoniis indigibit Noneuł
ammale. s spñale erit. habens quidẽ
catnis ẜ siue ulla carnali cartuptione

Expanded text:
nabit? Cum haec promissio conplebitur, quid erimus! quales erimus! Quae bona in illo regno accepturi sumus, quando quidem Christo moriente pro nobis tale iam pignus accepimus! Qualis erit spiritus hominis nullum omnino habens uitium, nec sub quo iaceat, nec cui cedat, nec contra quod saltem laudabiliter dimicet, pacatissima uirtute perfectus! Rerum ibi omnium quanta, quam speciosa, quam certa scientia, sine errore aliquo uel labore, ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate!. Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
dabit cis qͦs pctestinauit ad
cdestinauit actinortem. Que bona in
illabeata uita fecit eos sumere. ꝓqͥb
mhac misera unigenitũ suũ filiũ uo¬
tuit usq ad mortẽ mala tanta ꝑfer¬
te ꝰ Unde apło cte ipsis in illud regnũ
p̃clestinatis loquens. qͥ ꝓpͥo inqͥt filio

Expanded text:
dabit eis quos praedestinauit ad aedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud regnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio
Abbreviated transcription (Latin):
ec tam̃ debitis ideo. in homine.
hoc ẽ. in uobis ipsis. non in cñõ
glouari: quando non secłim carnem
uiuitis. s spũ actiones caris mortifi¬
catis. Ut entm non se extollerent quib
ista dicebat. existimantes se suo spũ tan¬
ta hec bona opera facere posse non ctĩ ꝓꝓp¬
terea cum dirisset. si aũ spũ actiones car¬
nis mortificaueritis uiuetis : contimio

Expanded text:
en ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, cont
Abbreviated transcription (Latin):
carnis mortificatis ut uiuatis: illum
glorificate. illum laucdate. illi grãs agie
ciuius spũ agimini ut ista ualeatis. ut
uos filios dĩ et̃ monstretis. Quot qͦt enĩ
spũ dĩ agunt᷑. hii filiĩ sũt dĩ. Quotqͦt
gͦ actiuncto solo actiutorio legis. sine ad¬
uitorio grx̃. confidentes inuirture sua
suo spũ agunt᷑: non sut̃ filii dĩ. Si autẽ¬

Expanded text:
carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini, ut ista valeatis, et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. XVII. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
Non reppulit d̃ plebem suam qua
p̃sciuit. Nam a ego istłiti sum. Si ct
illȩ spinȩ fuerunt: unde hoc grant
nobis loquer: Ergo impleta .ẽ. uerie
di mhis qui ex isrlitis crediditunt. a
uenit unus paries ex cirtumcisione
applicano se adlapidem angularte
S ille lapis angulum non faceret: nisi
alium parietem ex gentib susciꝑet. Ille
itaq paries tamquã ꝓprie ꝑtinet ad ue¬
ritatem: iste aũ alius ad miscłiam. Dico

Expanded text:
bem suam, quam praescivit; nam et ego Israelita sum» . Si totum illud spinae fuerunt, unde granum vobis loquor? Ergo impleta est veritas Dei in iis qui ex Israelitis crediderunt, et venit unus paries de circumcisione applicans se ad lapidem angularem . Sed ille lapis angulum non faceret, nisi alium parietem ex Gentibus susciperet. Ille itaque paries tanquam proprie pertinet ad veritatem, iste autem alius ad misericordiam. «Dico
Abbreviated transcription (Latin):
Uericas enim ubi:᷑ Nbi erant eloguꝑ
dr̃. Ꝙiscdia ubi : In illis qui ditia
dm̃ suum: & conuerterũt se ad demo¬
nia. Nũquid & ipsos despexit: Quomͦ
si dicera uoce adistos. Longe fugio cos
qͥ multũ ame recesserunt. Uoca. Inut¬
ant me querentenise: qi ipsi nolebant
querere me. Ergo miscłia & ueritasa

Expanded text:
Veritas enim ubi? Ubi erant eloquia Dei. Misericordia ubi? In illis qui dimiserant Deum suum, et converterant se ad daemonia. Numquid et ipsos despexit? Quomodo si diceret: Voca et istos longe fugitivos, qui multum a me recesserunt; voca, inveniant me quaerentem se, quia ipsi nolebant quaerere me. Ergo, «Misericordia et veritas
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ait cantabo. hoc. ẽ. illud canticum
nouum. de quo inalio psalmo dicit. Can¬
tate dno canticum nouum: cantate dño
omĩs tra. Ipse quippe cantat in nobis.¬
cunis grã cantamus: sic̃ dicit aplłs An
uultis ex ꝑmm̃tum euis acciꝑe. qui in me
loquit᷑ xp̃c : Neq enim omĩs qͥ labiis
ꝑsonat. cantat canticum nouu: s qͥ
co modo cantat. ut apłs admonit di¬
cens. Cantantes & psallentes in cordib
ur̃is dño. Intus enim . ẽ. hoc gaudium.
uͥ uox laudis & canitur & auditur. qͣ
uoce laudatur qui gratis amandus ẽ.
toto corde. toca anima. tota mente. ama¬
toremq suum accendit inse. grã scĩ

Expanded text:
autem ait: Cantabo, hoc est illud canticum nouum, de quo in alio psalmo dicitur: Cantate domino canticum nouum, cantate domino omnis terra. cujus gratia cantamus, sicut dicit Apostolus: An vultis experimentum ejus accipere, qui in me sunt media. neque enim omnis, qui labiis personat, cantat canticum nouum, sed qui eo modo cantat, ut apostolus admonet dicens: Cantantes et psallentes in cordibus uestris domino. intus est enim hoc gaudium, ubi uox laudis et canitur et auditur; qua uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota anima, tota mente amatoremque suum accendit in se gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ibi manifestatus. ibi mirabilia fecit.¬
Postreno cantum honorem illi genti
deculit. ut cum eum int̃pellatas quȩdã
mulier chananca salutem querens fi¬
liç sus. direrit ei. Non sũ missus nͥad
oues quȩ ꝑierunt domus isrł. Hoc gͦ

Expanded text:
ibi manifestatus est ChriPostremo tantum honorem illi genti detulit, ut cum eum interpellaret quaedam mulier Chananaea salutem quaerens filiae suae, dixerit ei: «Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nom̃ tuũ inuocabimus. Tu
nobis ctulcis eris. liruificabis nos. Nam
pͥmis amauunus tram ñ te: s mortifi¬
casti menbra nr̃a quȩ sũt̃ suꝑ t̃ram. Il¬
lud enĩ uetus testam̃tum habens ꝓmis¬
sa tͣrena hoc uicdetur suaclere ue gratis
colatur dõ: s quia dat aliquid uit̃ra
idio diligat᷑. Quid amas ut dm̃ non¬
. amis dic mͥ. Ama si potes aliquid qͦt
ille nonfecit. Circumspice uiuersã
Icreaturam: uicde utrum a licubi cu¬
pictitatis uisco tenearis. ⁊ adiligendo¬
÷ creatine impectiaris uͥ ea re quã cre¬
auit ipse quem negligis. Quare aũ
amas ista: nͥ qr pulchta sũt : Possũt cẽ
tampulchra quam ille a quo factast:
Miraris hec qr illum nonuides. s ꝑ ea
quȩ miratis. ama quem ñincdis. Intro¬
gacreaturam. Si astips ine¬

Expanded text:
 nomen tuum invocabimus. Tu nobis dulcis eris; vivificabis nos. Nam prius amabamus terram, non te; sed mortificasti membra nostra quae sunt super terram . Illud enim Vetus Testamentum habens promissa terrena, hoc videtur suadere, ne gratis colatur Deus; sed quia aliquid dat in terra, ideo diligatur. Quid amas, ut Deum non ames? dic mihi. Ama, si potes, aliquid quod ille non fecit. Circumspice universam creaturam; vide utrum alicubi cupiditatis visco tenearis, et a diligendo Creatore impediaris, nisi ea re quam creavit ipse quem negligis. Quare autem amas ista, nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulchra, quam ille a quo facta sunt? Miraris haec, quia illum non vides: sed per ea quae miraris, ama quem non vides. Interroga creaturam; si a seipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
in scͥpturis usitatissima si qͥs aduertat.
qđ ibi marune apparet uͥetiam ꝓpͥum nom̃
expͥmit᷑. ut eundẽ eẽ de quo dicit᷑ dubitari
omnino ñ possit: qualisẽ illa in pentateuco
sic̃ p̃cepit dñs moysi. Ñ dirit qđ usicatum
e in locutionili nr̃is. ⁊ fec̃ moyses sic̃ p̃cepit
ei dñs: s fec̃ moyses sic̃ p̃cepit dñs moysi:
quasi alius sit moyses cui p̃cepit. ⁊ aliꝰ moy¬
ses quifecit. cũ idem ipse sit. Tales locutio¬
nes in nouo testam̃to difficilline reꝑiunt᷑.

Expanded text:
ima, si quis advertat: quod ibi maxime apparet, ubi etiam proprium nomen exprimitur, ut eumdem esse de quo dicitur, dubitari omnino non possit. Qualis et illa in Pentateucho sicut praecepit Dominus Moysi . Non dixit quod usitatum est in locutionibus nostris, Et fecit Moyses sicut praecepit ei Dominus; sed, Fecit Moyses sicut praecepit Dominus Moysi; quasi alius sit Moyses cui praecepit, et alius Moyses qui fecit, cum idem ipse sit. Tales locutiones in Novo Testamento difficillime reperiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ilio dicente. sct
n nc̃ clarifica me tu pat᷑ apud temet¬
psũm claritate quã habui pͥusquã mundus
eẽt apud te intelligamꝰ p̃destinationẽ cla¬
ritatis humanȩ quȩ in illo ẽnature: ex mor¬
tali immortalis apud patrẽ future. ⁊ hoc
iani p̃destinando factũ fuisse anteꝗͣ mundꝰ
eẽt: qͦd imundo etiam suo tempore fier&.
Si enĩ de nob dirit apłs. sic̃ edegit nos in ip¬
so ante mundi constitutionẽ: cur abhor
rere putat᷑ auero. si tũc patͣ caput nt̃m
glorificauit. quando nos in ipso ut m̃bra
eiꝰ cẽmus elegit. Sidenĩ nosolecbi qͦͦu pse
clarificatus: qr pͥusquã mundus cẽti nec nos
eramꝰ. nec ipse mediator di ⁊ hominũ hono

Expanded text:
ilio dicente, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem rere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus, quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse Mediator Dei et hominum, homo
Abbreviated transcription (Latin):
uit confores ficri imaginis filis etꝰ ut
pͥmogenitus sit inmultis frĩb. Quos autẽ
p̃destinauit. illos ⁊ uocauit. Nn forte ip¬
sum p̃destinatũ dicere formidabimꝰ.: qr
de nob̃ tantũ ut efficiamur conformes
imagniis eiꝰ hoc dicisse uidet᷑ apłs. Esi¬
uͦ quisquã regulam fidei fidelit᷑ iitutis
filium dĩ negaturus ẽ p̃destinatũ: qͥ
eũ negare hominẽ ñ pot̃. Recte qͥppe
dicit᷑ ñ p̃destinatus. scđm id qͦd ẽ u̾biun dĩ :¬
ds̃ apud dm̃. Utquid enim p̃destinaret᷑. ⁊
cũ iameẽt qđ erat sine initio sine t̾mino
sempit̾nus : Illud aũ p̃destinandũ erat. qͦd
nundũ erat: ut sic suo tempore fiera. quẽ¬
admodũ ante omĩa temꝑa p̃destinatilm
erat ut fier&. Quisqͥ gͥ di filium p̾desti¬
natũ negat : hũc eundt̃ filiũ hominis ne¬
gat. S ꝓpt̾ contentiosos etiã hinc audi¬
amus apłm. in suarũ erordio litterarum

Expanded text:
maginis Filii ejus, ut sit primogenitus in multis fratribus. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Nisi forte ipsum praedestinatum dicere formidabimus, quia de nobis tantum, ut efficiamur, conformes imaginis ejus, hoc dixisse videtur Apos quisquam regulam fidei fideliter intuens, Filium Dei negaturus est praedestinatum, qui eum negare hominem non potest. Recte quippe dicitur non praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat, quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, quemadmodum ante omnia tempora praedestinatum erat ut fieret. Quisquis igitur Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem filium hominis negat. Sed propter contentiosos etiam hinc audiamus Apostolum in suarum exordio Litterarum.
Abbreviated transcription (Latin):
illorum hominum copus anima¬
Sle constitutorum in ꝑachso. ñctũ mor¬
tis lege clãpnatum ut non haberent
appetitum carnalis cõcupiscentiȩ. qͣ¬
lem nũc habent ista corptia. que iam
ex maitis ꝓpagine ducta siuit. Neq
enim nichibe. ueis factum. cum cde
ligno ꝓhibito ectissent: quandoqͥctẽ
ds̃ dixerat. non si ederitis moite mo¬
riemui᷑ s quadie ecderitis morte mo¬
riemini : ut hoc ipsum ueis illa face¬
rt dies. qͦđ apłs geunt diceas. Con¬
d lolor legi dei sccłm iitĩoiem homi¬
nu deo aũ aliam legem urm̃¬

Expanded text:
illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso, nondum mortis lege damnatum, ut non haberent appetitum carnalis voluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae jam ex mortis propagine ducta sunt. Neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibite edissent: quandoquidem Deus dixerat, non, Si ederitis, morte moriemini; sed, Quo die ederitis, morte moriemini : ut hoc ipsum in eis illa faceret dies, quod Apostolus gemit dicens, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem
Abbreviated transcription (Latin):
triam tuã: non suscipit᷑. Ille tũc
tatem : facilius apud barbaros sͥ¬
potusse ẽẽ refugium. Sentit
iniquitatt̃ qr patitur : tu forto
non sentis. S oportas ut & te co¬
gites ꝑegrinum. & uideas qͦmͦ
tͥ possit displicere qͥ tͥ ñ p̃stite¬
tit. quod tu in patria tua ñ ius

Expanded text:
triam tuam, non suscipitur: ille tunc triam tuam, non suscipitur: ille tunc itatem, facile apud barbaros sibi esse potuisse refugium. Sentit iniquitatem, quia patitur: tu forte non sentis; sed oportet ut et te cogites peregrinum, et videas quomodo tibi possit displicere qui tibi non praestiterit quod tu in patria tua non vis
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥcqͥd aliuid. uel uniuersaliter
uel particularit᷑ dici pot᷑ Alul¬
ta enĩ sũt : de quib singulis int̃¬
rogati homines clara uoce respõ¬
solus es homo Honne in socie¬
tate uiuis generis humani ͦ¬
Qui tecum factus ẽ. socius tuus ẽ: &
om̃s facti sũt ad inaginẽ cĩ. nisi
t̃renis cupiditatib conterant qͦd
ille farmauit. Quod gͦ tͥ ñ uis fi¬
eri: noli altĩ facere. Iudicas enĩ ma¬
.lum ẽẽ in eo qͦd pati ñ uis: & hoc:
te cogit nosse ler intima in ipso
tuo corde conscripta. Oms gͦ de
Ihis rebus int̾rogati. clamant hȩc
bona nͣ et̃. Rursum de beneficiis
ñ solũ de non nocendo. uerũ etiã
de p̃stando atq tͥbuendo int̾roga¬
tur omĩs anima. Gsuriens famẽ
patiris : alius hab& panem. & re¬
dundat ei ultra sufficientiã: no¬
uit it egete. ñ dat. Displicet tͥ
esurienti: displiceat & satiato. cũ
alt̃m esurire cognoueris. Peregͥ¬
nus tecto indigens uenit in pa¬

Expanded text:
et quidquid aliud vel universaliter et quidquid aliud vel universaliter vel particulariter dici potest? Multa enim sunt, de quibus singulis interrogati homines, clara voce responsolus es homo? nonne in societate vivis generis humaQui tecum factus est, socius tuus est; et omnes facti ad imaginem Dei, nisi terrenis cupiditatibus conterant quod ille formavit. Quod ergo tibi non vis fieri, noli alteri facere. Judicas enim malum esse in eo quod pati non vis: et hoc te cogit nosse lex intima, in ipso tuo corde conscripta. Faciehis rebus interrogati, clamant haec bona non esse. Rursus de beneficiis, non solum de non nocendo, verum etiam de praestando atque tribuendo. Interrogatur omnis anima esuriens, Famem pateris; alius habet panem, et redundat ei ultra sufficientiam, novit te egere, non dat: displicet tibi esurienti; displiceat et satiato, cum alterum esurire cognoveris. Peregrinus tecto indigens venit in pa
Abbreviated transcription (Latin):
anu formatoris nr̃i iͥgesimͥ
in ipsis cordibus nrĩs ueritas
scripsit : qđ tͥ ñ uis fieri. ne facias altĩ
Hoc & antequã lex cdaretur. nemo
ignorare ꝑmissus ẽ: ut eẽt unde
iudicarent᷑. & quib lex ñ ẽẽt data
S ne sibi homines aliquid defuis¬
se quererent᷑: scͥptũ ẽ & in tabulis
qͦd in cordibus ñ legebant. Non
enim scͥptum ñ habebant. s lege¬
÷re nolebant. Oppositum ẽ oculis
eoꝵ. qͦd inconscientia uidere coge¬
rent᷑: & quasi forinsecus ad iota
uoce dĩ ad interioia sua homo con¬
pulsus ẽ. dicente scͥptura. In cogi¬
tationibus impii. int̾rogatio erit.
Ubi int̾togatio. ibi lex. S qr homi¬
nes appetentes ea quȩ foris suut.
etiã a se ipsis exules facti sũt: ꝓp¬
terea scͥpta lex qͥd clamat eis qui
deseruerunt legem scͥptam in cor¬
dibus suis. Redite p̃uaricatines
ad cor. Quis enĩ te docuit nolle
accedi ab altero ad urorem tuã
Qͥs ti docuit nolle tͥ furtũ ficriͦ
Qͥs te docuit nolle inuiriã pati.

Expanded text:
anu formatoris nostri in ipsis cordibus nostris veritas scripsit: Quod tibi non vis fieri, ne facias alteri . Hoc et antequam Lex daretur nemo ignorare permissus est, ut esset unde judicarentur et quibus Lex non esset data. Sed ne sibi homines aliquid defuisse quaererentur, scriptum est et in tabulis quod in cordibus non legebant. Non enim scriptum non habebant, sed legere nolebant. Oppositum est oculis eorum quod in conscientia videre cogerentur; et quasi forinsecus admota voce Dei, ad interiora sua homo compulsus est, dicente Scriptura: In cogitationibus enim impii interrogatio erit . Ubi interrogatio, ibi lex. Sed quia homines appetentes ea quae foris sunt, etiam a seipsis exsules facti sunt, terea scripta lex quid clamat eis qui deseruerunt legem scriptam in cordibus suis ? Redite praevaricatores ad cor . Quis enim te docuit, nolle accedi ab altero ad uxorem tuam? quis te docuit, nolle tibi furtum fieri? quis te docuit, nolle injuriam pati,
Abbreviated transcription (Latin):
a cetã. Testem uͦ se dicit futurũ
qr in udicio suo ñ indiga testili:
cumq uelocem. siue qr repente
uenturus ẽ. eritq uidiciũ ipso
inopinato eius aduentu celerri¬
mum quod tardissimum uidet᷑:
siue qr ipsas conuinc& sine ulla
sermonis ꝓlixitate conscientias.
In cogitationib enꝰ im impii sic̃
scͥptum ẽ erit int̾rogatio. Et apłs.¬

Expanded text:
 mutor.\' Testem uero se dicit futurum, quia in iudicio suo non indiget testibus, eumque uelocem, siue quia repente uenturus est eritque iudicium ipso inopinato eius aduentu celerrimum, quod tardissimum uidebatur, siue quia ipsas conuincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, inpii interrogatio e
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam sic gͦ dñs futurus testis
intelligendus ẽ uelar : cũ sine
mora reuocaturus ẽ in memoriã.
unde conuincat puniatq con¬
on quẽadmodũ iudicant
homines qͥ corda ñ uident.
a qͣuib plerũq deteriores absol¬
uunt᷑ quã condẽpnant᷑. s in equi¬
tate & cum iusticia dñs uidicabit:
testimoniũ ꝑhibente conscientia
& cogitationib accusantib seu

Expanded text:
Etiam sic ergo Dominus futurus testis intellegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatque conon quemadmodum judicant homines, qui corda non vident, a quibus plerumque deteriores absolvuntur quam condemnantur; sed in aequitate et cum justitia Dominus judicabit, testimonium perhibente conscientia, et cogitationibus accusantibus seu
Abbreviated transcription (Latin):
uiori corpon implicitus. et ob hoc
cordis obtunsi cum caris illetebris
ardentissima cupictine uinceref᷑.
⁊ꝑ nequissimã uitam peccatis pͥsti¬
nis qͥb acdhoc uenire meruerat. ad¬
deret ꝑcima t̃rena : aut incruce
tam̃ audiuit. hoctie metũ eris in
ꝑadyso. aut alicui cohesit apło. cuiꝰ
p̃dicatione mutatus. ⁊ ꝑ lauachrũ
regencrationis saluus effectus ẽ ut
uͥ habuncdauit peccatum. suꝑ habũ¬
daret grã. Quid hinc respondeãt.
omĩno ñ uideo: qui uolentes hu¬
manis coniecturis iustitiam dei
clefendere. ⁊ ignorantes altituclinẽ
grẽ. fabulas imꝓbabiles teruerunt.
lales gͦ p̃cdestinari ⁊ creari arbitror.
omẽ ingenĩ genus infiliis miscdĩȩ
non p̃terissẽ. itẽq omẽ ingenĩ ge¬
nus ingehennȩ filiis p̃terire: ut
gͥ ⁊ consentiamꝰ auctaritati scẽ sc̃p¬
turȩ. quȩ nescit falli nec fallere. et
sic̃ ñctũ natos ad discernencda meri¬
ta eorum aliqͥd boni uel mali egisse

Expanded text:
uiori corpori inplicitus et ob hoc uiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qui nolentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles texuerunt.ales ergo praedestinari et creari arbitror, omne ingenii genus in filiis misericordiae non praeterisse: itemque omne ingenii genus in gehennae filiis praeterire. « Ut t consentiamus auctoritati sanctae scripturae, qu ae nescit falli nec fallere, et, sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid: boni uel mali egisse
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ facinorib cooꝑtus. ita gubernetur
ut aucdiat. credat. baptietur. rapi¬
atur. aut si detentus hic fuerit. lau¬
dabilit̃ uiuat Ubi duo isti tam
diuersa merita contrartrũt: non:
dico ut iste crecdat ille ñ crectat.
qͦd. ẽ. ꝓpͥe uoluntatis. s ut iste au¬
diat qd credat. ille ñ audiat. hoc
cnum ñ. ẽ. in hominis potestate: uͥ
inquam hec tamcdiuersa merita
contrarerunt: Si in celo egerunt
aliquam uitam. ut ꝓsus actib ꝓ¬
pellerentur uel laberent᷑ in tras. cõ¬
griusq suȩ anteactȩ uitx corportis
receptaculis tenerentur: ille utiq
melius ante hoc mortale corpus ui¬
xissẽ crecdenctus. ẽ qͥ co ñ multum
meruit p̃grauari ut & bonũ habe¬
ret ingenium. et concupiscentiss
eius mitioribꝰ urgeretur quas poss
facile suꝑare. et tam̃ etiã s grãm p̃¬
dicari ñ meruit. qua sola posset a
sccłe mortis ꝑuitie libari: ille autẽ
ꝓ meritis detcriorib sic̃ putant gra¬

Expanded text:
et facinoribus coopertus ita gubernetur, et facinoribus coopertus ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur aut, si detentus hic fuerit, laudabiliter uiuat? ubi duo isti tam diucrsa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae uoluntatis, sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat — hoc enim non est in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec tam diuersa merita contraxerunt? si in caelo egerunt aliquam uitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare, et tamen eam sibi gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, gra
Abbreviated transcription (Latin):
n forte illud iam piruuloꝵ.¬
explosum repudiatũq setiti¬
indum .c̃. qͦd anunȩ pͥus incelesti
habitatione poctantes gradatum atq
paulatim ad suoruin corpordi mneri¬
torum ueniant. ac ꝓ ante gesta uita
‸magis minus ue cotporeis pestib af¬
fligant᷑. Cui opinioni quamiuis
scã scͥptura aꝑtissime contradicat.
quȩ cũ grãm cõmendaret. non dũ
natis inqͥt ueq qͥ aliqͥł egerint bo¬
ni aut mali ut sccłm electionẽ ꝓpo¬
sitũ dĩmaneret. ñ ex oꝑibus s ex uo¬
cante cdictum .ẽ. qͥd maioi seruiet
minari. nec ipsĩ tanĩ qui hoc sentiñt
euactunt hunis questionis angusti¬
as. s ineis coartati. ⁊ herentes. similit̃
o altitudo erclamare coguntur. Un¬
de enumsit. ut homo ab ineunti
qͥ ocdetit auaritiam. lururiã detes¬
possit: qͦmͦ enim innocabũt. inquẽ
ñ crediderũt. aut qͦtui crectent quẽ
non audierunt. qͦmͦ aũ audient
sine p̃dicante᷑ alius aũ tarctus inge¬
nio. libidinosus. deditus flagitiis.

Expanded text:
n forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte qui oderit auaritiam, luxuriam detespossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? — alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis
Abbreviated transcription (Latin):
alio Huc usq similitudo.ẽ. Deide
m̃apet temaloqui cui er plananche
ac ꝓbancde sĩmilitudinẽ indurit. In
qua etiam re. tͥa similit᷑ attendenda st̃:
homo. peccatũ. lex Taicdiu enim dicit¬
cẽ sub lege homiuem. quamdii inuit
peccato quẽadmodũ tãctui mulier
sublege uirrẽ quãdiu uiuit uir.
Hoc aũ peccatum hic intesligendũ ẽ:
qͦd accessit ꝑlegem. Quocl peccatum
dicit cẽ supra modum: qm̃ iam cum
appareat eẽ peccatum. tam̃ & aduinc¬

Expanded text:
usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat e
Abbreviated transcription (Latin):
płs in hac stmilitudine inqua
de uiro & muliere loquitut
qm̃ inulier tenet᷑ lege iuri᷑ iria qͤ¬
clam consiclerancta cõmencdat᷑ ĩmu¬
lierem uirum. & legem: mulieremscili¬
cet subiugatam uiro ꝑ uinculũ legis.
Qtio iunculo morte uiri liberat᷑: ut
cui uult nubat. Sic enun cdicit. Mu¬
lier entm subuiro uiuo marito uinc̃.¬
ta ẽ legi. Di aũmortuus suerit uir

Expanded text:
s in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir
Abbreviated transcription (Latin):
doita spũi caro consenserit ut aduer¬
sus erm etiam ipsã non cõcupiscat. Hoc
enim uolunus cũ ꝑfectionẽ nuistitie cõ¬
cupiscimus hoc intentione non uter¬
missa uelle debemus. S qr id ꝑficere¬
in ista corruptibili carne ñ possumus.

Expanded text:
do ita spiritui caro consenserit, ut adversus eum etiam ipsa non concupiscat. Hoc enim volumus, cum perfectionem justitiae concupiscimus; hoc intentione non intermissa velle debemus: sed quia in ista corruptibili carne non possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
gratine dĩ ꝑtinacissima
aduersent᷑ insania. Sinant filiis
hominis in qualib& etate querere.
⁊ saluum tacere qͦd ꝑicrat. nec cde in¬
scrutabilib uicticiis cius aucdeant

Expanded text:
gratuitae dei pertinacissima aduersentur insania. sinant filium hominis in qualibet aetate quaerere et saluum facere, quod perierat, nec de inscrut-abilibus iudiciis eius audeant
Abbreviated transcription (Latin):
omĩpotentissimi creatoris ut lex peccati
que ẽ muinenbris. repugnans legi mĩtis.¬
ꝓrsus penitus extinguatur. & non sit:
s ut qͥcqͥa mali ab homine factum. dic̾¬
tum. cogitatum ẽ. cum eitem concupi¬
scentiȩ fubiecta m̃te seruiret. totũ ab¬
oleatur. ac uelut factum non fuerit.
habeatur. Ipsa uͦ soluto reatus uinculo
quo ꝑ illum ctiabolus anmam retine¬
bat. & iut̃ctusione cdestructa qua homi¬
nem a suo citattre seꝑabat. maneat in
certamine: quo corpus nr̃m castiganꝰ

Expanded text:
omnipotentissimi creatoris, ut lex peccati, quae inest in membris repugnans legi mentis, penitus extinguatur et non sit, sed ut quicquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subiecta mente seruiret, totum aboleatur ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊git̃. Namqͥc ẽ. q ait aplł. sicut elogit
nos inipso ante mundi cõstitutionem:
Quod pnctos ꝓpiera dictumr ẽ qr pre¬
setuit dĩdrecdituros non qr racturus fu¬
erat ips cradentes. contra istam ps̃cien¬
tiam loquit᷑ silius dicens ñ on uos me
elegistis. s ego uos elegi: cim hoc potius
p̃scicrit cb. qͦͦd ips cum fuerant elecłu¬
itaq ante muncli cõstitutionetr ea
p̃ccstinatione. inqua ds̃ sua sutita
facta p̃sciuit. Electiuit aũt clemun¬
do. ea uocatione. qua ds̃ id qͦd p̃ctesti¬
nauit impleuit. Quos enim p̃cdestiIa¬

Expanded text:
cut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ? Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes; contra istam praescientiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsi eum fuerant electuitaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, ifacta pręsciuit; electi autem de mundo ea uocatione, qua Deus id quod prędestinauit, impleuit. Quos enim prędestina
Abbreviated transcription (Latin):
płm audiuimꝰ eandẽ grãm
m̃datione habebat iudeos ini¬
micos. uelut de legis littera p̃¬
sum̃tes. & tãqͣm iusticiã suam
diligentes. atq iactantes. de qͥ¬
bus dic̃. Testimoniũ ꝑhbeo iłł¬

Expanded text:
m audivimus eamdem maxime mendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo i
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ scdm scientiam. Qͥs. ẽ. non
scd̃m scientiã: Quã enĩ tu cõ¬
m̃das utilem scientiã : Nũqͥd
illam quȩ cũ sola fuerit inflat.
Quȩ nͥ comitata fuerit a carita¬
te. ñ edificat. Non utiq iplã
s̃ illam scientiã comitem cari¬
tatis. magistrã humilitatis.
uide sĩ ipsa. ẽ. ⁊elum in qͥt dĩ
habent. s ñ scdm scientiã. Ex¬
ponat quã dicat scicntiam.
Ignorantes enĩ dĩ iusticiã. & suam
uolentes cõstituere. iusticie dĩ ñ
sũt subiecti. Ignorautes enĩ dĩ¬

Expanded text:
sed non secundum scientiam.» Quid est, «non secundum scientiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, «Dei habent, sed non secundum scientiam.» Exponat quam dicat scientiam: «Ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non su