comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
honore uectigalia quae Met̾ellus imposuisset: a senatu petisse: et eius peci
sceptis defendisse. Suo uero in consulatu absentem quae potuisset cõmo
et in po.ro. hoc bello et praeterito tempore cognouisse. Uos iuregentium
Senatus Romanus semel et saepius attulistis: et luce clara captum ĩ medio¬
ro nefarie interficere uoliuistis. Uocis ita pacem semper odistis: ut nullo
tempore legiones desint po.ro. in hac prouincia haberi. apud uos beneficia
pro maleficiis: maleficia pro beneficiis habentur Ita neq initio concordiam
c in bello uirtutem ullo tempore retinere potuistis. Priuatus ex fuga c
pompeius adolescens a uobis receptus: fasces imperium sibi arripuit mul
interfectis ciuibus auxilia contra po.ro. comparauit: agros: prouinci
q nr̃o impulsu depopulatus. In quo uos uictores ecistimabatis. An me dele¬
sistere. sed etiam caelum diruere possint. Quarũ laudibꝰ et uirtute:

Expanded text:
honore vectigalia quae Metellus inposuisset a senatu petisse et ea pecunia sceptis defendisse; suo item in consulatu absentem quae potuisset commoanum hoc bello et praeterito tempore cognosse. 'Vos iure gentium et atibus sacrosanctis manus semel et saepius attulistis et luce clara Cassium in medio foro nefarie interficere voluistis. Vos ita pacem semper odistis ut nullo tempore legiones desitae sint populi Romani in hac provincia haberi. Apud vos beneficia pro maleficiis, maleficia pro beneficiis habentur. Ita neque in otio concordiam neque in bello virtutem ullo tempore retinere potuistis. Privatus ex fuga Cn. Pompeius adulescens a vobis receptus fascis imperiumque sibi arripuit, multis interfectis civibus auxilia contra populum Romanum comparavit, agros provinciamque vestro impulsu depopulavit. In quo vos victores exstabatis? An me deleum vobis obsistere sed etiam caelum diruere possent? Quarum laudibus et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
m simulac caesar castra contra id oppidum posuit: discordare cȩperunt
ter caesarianos: et pompeianos erant eae legiones que ex profugis con¬
saris aduentu discedere cȩperunt. legio. xiii. oppidum defendere cȩpit.
nam cum iam repugnarẽt turres ex parte et murum occupauerũt. denuo
ad caesarem legatos mittunt: ut sibi legiones subsidio intromitteret. hoc
cum aĩaduerteret homines fugitiui oppidum incendere cȩꝑũt: qui suꝑa¬
Item caesar oppido potitus dum hoc detinetur ex praelio: qͦs circum muni¬
tos suꝑius demonstrauimꝰ eruptionẽ fecerunt. et bene multis interfectis
in oppidum sunt redacti. Caesar hyspalim cũ contendisset: legati depre¬
catum uenerunt: ita ad oppidum sese tuendum caninium cũ praesidio
legatum intromittunt. Ipse castra ad oppidum ponit. Erat bene magnũ
tania notissimus erat. hic clam lusitaniam proficiscitur. et cecilium nigrũ¬

Expanded text:
tem, simul Caesar castra contra ad oppidum posuit, discordare coeperunt tem, simul Caesar castra contra ad oppidum posuit, discordare coeperunt ter Caesarianos et inter Pompeianos. Erant hic legiones duae ex perfugis consaris adventum discedere coeperunt. Legio XIII. oppidum defendere coepit, nonani cum iam depugnarent,106 turres ex parte et murum occuparunt. Denuo legatos ad Caesarem mittunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadverterent homines fugitivi, oppidum incendere coeperunt. Qui superaperierunt. Ita Caesar oppido potitur. Dum hic detinetur, ex proelio quos circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, legati deprecatum venerunt. Ita cum ad oppidum esset ventum, Caninium cum praesidio legatum intromittit: ipse castra ad oppidum ponit. Erat bene magna mtania notissimus erat —: hic clam praesidia Lusitaniam proficiscitur et Caecilium Nigru
Abbreviated transcription (Latin):
ui illaꝵ ꝑtium fautores erant. Conueniunt in domum quo erat delatu
qui arbitrati sunt clanculum uenisse: et ab eo quae uellent de bello reꝗrerẽt:
um frequentia cõuenissent. de lectica pompeius in fidem eoꝵ confugit.
gerunt: pontem occupauerũt. eo cum uentum ẽẽt cõiciare cȩperũt: nr̃os
xpr aelio paucos suꝑeẽ quo fugeremꝰ: ita pugnare cȩperũt deponte.Caes ar
flumen transiecit. et castraposuit. Scapula totius seditionis familiae et liberti¬
oꝵ caput ex praelio cordubam cum uenisset familiam et liberos cõuocauit.p¬
ram sibi extraxit: caenam afferri ꝗͣ ꝯptimam imꝑauit. Ipse optimis induendũ¬
estimentis in presentia aurum et argentum familiae donauit. Ipse de tempe
cenȩ uinum et Nardum identidem sibi infundit. Ita nouissimo tempore ẜuũ
iussit: et libertum qui fuisse eius concubinꝰ alterum se iugulare.. oppidani au

Expanded text:
Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugitgerunt, pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra posuit. Scapula, totius seditionis, familiae ac libertinorum caput, ex proelio Cordubam cum venisset, familiam et libertos convocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis inecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset eius concubinus, alterum se iugulare,
Abbreviated transcription (Latin):
artutisq in signia praeposita uiderent. ut uallo circũ duderentur adu¬
sarii. lta galli trallis iaculisq oppidum ex hostium cadaueribꝰ sũt circum¬
plexi: oppugnare cȩperũt. Exhoc praelio fabius adolescens cordubam cũ
paucis equitibꝰ fugit. Sex. pom. qui cordube fuisse rem gestam refert. Co¬
gnito hoc negocio quos equites secum habuit: eis distribuit. et oppidanis di¬
ut se de pace ad Caesarem proficisci. et secunda uigilia ab oppido disces
CN.pom. cum equitibꝰ paucis. nõ nullisq equitibus ad nauale praesidiũ per
cartulam contendit. quod oppidum a corduba milia passuũ. Clxx. quocũ
d ottauũ miliare uenisset. F. caluitius qui castris antea pompeii p̃positu
ẽẽt. ei uerbis nuncium mittit: cum minꝰ bello haberetur. ut mitteret lecticã
qua in oppidum deferri posset. Litteris missis pompeiꝰ cartelam defertur

Expanded text:
virtutisque insignia proposita viderent et vallo circumcluderentur advvirtutisque insignia proposita viderent et vallo circumcluderentur adversarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam refert. Cognito hoc negotio, quos equites secum habuit, quod pecuniae secum habuit eis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non nullisque peditibus ad navale praesidium parte altera Carteiam contendit, quod oppidum abest ab Corduba milia passuum CLXX. Quo cum ad octavum miliarium venisset, P. Caucilius,98 qui castris antea Pompei praepositus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur.
Abbreviated transcription (Latin):
dimicandum descendent. Insequenti tempore cum nr̃i in oꝑe distenti eẽnt
tes in oliueto dum lignantur interfecti sunt aliqͦt serui transfugerun
qui nuntiauerũt ad.iii. nonͣ. Martii praelium ad soriciã quod factum ẽ ex
eo tempore metum eẽ magnum. Et Acciũ Uarum circũcastella praeeẽ. Fo
ie pompeius castra mouit: et cõtra hyspalim in oliueto consistit. Caes ar
pͥusꝗͣ eodem ẽ profectus luna hora circiter. uiͣ. uisa ẽ. lta castris motis ad¬
Ucubim pompeius p̃sidium qͦd reliquit iussit ut incenderẽt. ut exusto
oppido in castra una hora se reciperent. Insequẽti tempore ueteri ponte
ppidum cum oppugnare cȩpisset. deditione facta iter cȩpit in caruncã e
fuga hac qui oppidum mundam sibi cõstituissẽt praesidium: nr̃iq cogebant᷑
ta hominum ordinata ad oppidum cõuersa uniuersa: hostium timorem

Expanded text:
dimicandum descendent.' § 27 Insequenti tempore cum nostri in opere distenti essent, dimicandum descendent.' § 27 Insequenti tempore cum nostri in opere distenti essent, equites in oliveto, dum lignantur, interfecti sunt aliquot. Servi transfugerunt, qui nuntiaverunt, a. d. III. Non. Mart. proelium ad Soricariam quod factum est, ex eo tempore metum esse magnum, et Attium Varum circum castella praeesse. Eo die Pompeius castra movit et contra Spalim in oliveto constituit. Caesar prius quam eodem est profectus, luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugnare coepisset, deditione facta iter fecit in Carrucam, fuga hac qui oppidum Mundam sibi constituissent praesidium, nostrique cogebantur hominum ordinata ad oppidum conversa universa, ut et ad hostium timorem
Abbreviated transcription (Latin):
stra se recipiunt. Caesar obuirtutem turmae cassianae donauit milia. xiii.
qui nunciauerunt equites . ro. iurasse omnes qui in castris pompeu essent.
transitionẽ facerent serui indicio omnes in custodiam eẽ coniectos. equil
occasione facta se transfugisse. Item hoc die litter&e sunt deprehensae quas mit¬
bat uistionem CN. pompeuis. S. U. Ei. E. U. &si prout uestra felicitas e
sententia aduersarios adhuc propulsos habemꝰ: qui si aequo loco sui potestatem
facerẽt celeriꝰ ꝗͣ uestra opinio ẽ bellum fecissem. sed exercitum tyronum nõ
udent in campum deducere: nr̃isq adhuc freti praesidiis bellum ducũt. N
singulas ciuitates circũ sederunt. inde sibi cõmeatus capiũt. quare et ciui¬
tates nr̃aꝵ ꝑtium cõseruabo: et bellum pͥmo quoq tempore conficiam: cohor¬
tes in animo habeo ad uos mittere. profecto nr̃o cõmeatu pͥuati necessario/ ad

Expanded text:
castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et castra se recipiunt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et qui nuntiaverunt equites Romanos coniurasse omnis qui in castris Pompei essent ut transitionem facerent; servi indicio omnis in custodiam esse coniectos, e quibus occasione capta se transfugisse. Item hoc die litterae sunt deprensae, quas mittebat Ursaonem Cn. Pompeius: 'S. V. G. E. V. Etsi prout nostra felicitas, ex sententia adversarios adhuc propulsos habemus, si aequo loco sui potestatem facerent, celerius quam vestra opinio fert bellum confecissem; sed exercitum tironem non audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum ducunt. Nam singulas civitates circumsederunt: inde sibi commeatus capiant. Quare et civitates nostrarum partium conservabo et bellum primo quoque tempore conficiam. Cohortes . . . animo habeo ad vos mittere. Profectu nostro commeatu privati necessario ad
Abbreviated transcription (Latin):
pompeius niger eques.ro. italicensis ex acie nr̃a ad congrediendũ progres
sus. ꝗn ferocitas antistii omnium mentes cõuerterat ab opere ad spectan¬
dum acies sunt dispositae. Nam inter bellatores pͥncipesq dubia erat
sita uictoria: ut prope uideretur finem bellandi duoꝵ dirimere pugna. Ita
auidi cupidiq suaꝵ quisq partium uiroꝵ fautoꝵq uoluntas habebatur. qͦꝵ
uirtute alacri cum ad dimicandum in planicie se cõtulissent. scutumq
dis insignia praefulgens opus celatum: qͦꝵ pugna ẽẽt prope ꝓfecto dit̾ epta:¬
nisi ꝑꝑ equitum concessum ut supra demonstrauimꝰ leuis armaturae praesidii
usa non longe ab opere castra constituit. Ut nr̃os equites in receptu dũ ac
castra redeunt: aduersarii cupidius sunt insecuti. Uniuersi clamore facto
ipetum dederunt. Ita metu ꝑterriti: cum in fuga ẽent. multis amissis in

Expanded text:
Pompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progresPompeius Niger, eques Romanus Italicensis, ex acie nostra ad congrediendum progresQuoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisque ex partium virorum fautorumque voluntate habebatur. Quorum virtute alacri, cum ad dimicandum in planitiem se contulissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opus caelatum . . . quorum certamine pnisi propter equitum congressum,72 ut supra demonstravimus . . . levem armaturam praesidi causa non longe ab opere constituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in
Abbreviated transcription (Latin):
us nr̃i omni auxilio priuati essent. Nam ceciderũt ex leui armatura
.cccc xiiii. exlegionariis.cxXXUIII. praeterq quoꝵ arma et spolia sũt
allata. Ita pridem duoꝵ centurionum interiecto aduersarioꝵ hac pena ẽ
tata. insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eiꝰ pra¬
sidium uenisset. pͥstino illo suo utebantur instituto. Nam praeter equites nullo
loco equo se cõmittere audebant. cum nr̃i in opere ẽẽnt: eꝗtum copiae cõcursus
facere cȩperunt.simulq uociferantibꝰ legionariis: cum locum efflagitaren
ut consueti insequi existimare posse paratissimos eẽ ad dimicandum nr̃i eo
humili cõualle benelonge segressi et planicie iniquiori loco cõstiterũt. Illi tñ
praeter unum Antistium Turpionem: qui fidens uiribꝰ ex aduersariis sibi parẽ
culdubio ad congrediendum in aequum locum nõ sunt ausi descendere

Expanded text:
bus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura bus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII, praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen prcul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere
Abbreviated transcription (Latin):
er praesidia illorum studeret cedem facere: a turmis et leui armat¬
ra sunt interclusi. quoꝵ nisi summa uirtus fuisset uiui capti essent. nã
t munitione praesidii ita coangustabantur. ut equites spatio interc¬
so uixx se defendere posset. gloria se offerentes postero die ad sontiaria¬
utroꝵq cõuenere copiȩ. nostri brachia ducem cęperũt. Pompeius cum
nimaduerteret se excludi a spania quod est ab Uicubi milia passui
co sui potestatem faciebat. sed ex grumio excelsum tumulum capiebat.
sq eo ut necessario cogeretur iniquũ locum subire. Quo effecto tum
utrorũq copiae tumulum excellentem cȩpissent: prohibiti sunt a nr̃is
deiectiq planicie. quae res secundum nr̃is efficiebatur praelium. undiq
cedentibus aduersarĩis: nõ parum in magna cȩde nr̃i uersabantur. Quibꝰ
modis non uirtus saluti fuit: quo subsidio nisi aduesperasset a pauciori¬

Expanded text:
tra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armattra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armatura sunt interclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset. Ex utroque genere putrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuumco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excelsum tumulum capiebant, usque eo ut necessario cogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. Undique cedentibus adversariis non parum magna in caede versabantur. Quibus mons, non virtus, saluti fuit. Quo subsidio su
Abbreviated transcription (Latin):
cit : qua aduersarioꝵ qui in ea turre fuerãt. quinq deiecti sunt: et pu-¬
r qui balistam solitus erat obseruare᷑. Insequenti tempore Caesar¬
stris castra contulit: et brachium ad flumen salsum ducere cȩpit. hic
dum in opere nr̃i distenti ẽẽnt: complures ex suꝑiore loco aduersario¬
um decurrerunt. nec detinentibus nr̃is multis telis iniectis: complur
uulneribus affecere. Nic dum ut ait Ennius nostri cessere parumper
Itaq praeter consuetudinem cum a nr̃is animaduersum est cedere. Cen-¬
uriones ex legione.U. flumen transgressi duo restituerunt aciem:
criterq eximia uirtute plures cum agerent: ex superiore loco multi¬
cepisset. cum undiq se circũ uenire uidisset. animaduertissetq ingres¬
su pedem offendit. huius concidentis centurionis casu passim audito.
mitiore loco aduersatios ad Uallum agere cȩperũt. Ita cupidius dum in¬

Expanded text:
iecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et pueiecit, qua adversariorum qui in ea turre fuerant quinque deiecti sunt et puer, qui ballistam solitus erat observare. § 14 Eicastris castra contulit et bracchium ad flumen Salsum ducere coepit. Hic dum in opere nostri distenti essent, complures ex superiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris multis telis iniectis compluris vulneribus adfecere. Hic tum, ut ait Ennius, 'nostri cessere parumper'. Itaque praeter consuetudinem cum a nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multi facere coepisset, cum undique se circumveniri animum advertisset, regressus pedem offendit. In huius concidentis centurionis ac viri fortis insiginferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum in
Abbreviated transcription (Latin):
tres. Eo die Aulus Ualgius senatoris filius: cuiꝰ frater in castris pom. fu¬
isset omnibꝰ suis rebus relictis aequum ascendit et fugit. Speculator d
gione secunda pompeiana captus a militibꝰ et interfectus ẽ. Postero die ad
murum opus facere cȩperunt: et bene magna pͥoris muri pars deiecta ẽ.
quo facto ab oppidanis: ac si suaꝵ ꝑtium essent conseruati missos fecere.
Loricatos: qui praesidii causa praepositi oppido a pompeio eent orabant.
ubus respondit Caesar se conditiones dare non accipere consuesse.
Li cum in oppidum reuertissent relato responso clamore sublato: omni
enere teloꝵ emisso pugnare pro muro toto cȩperunt. propter quod fi
magna pars hominum qui in castris nr̃is essent: nõ dubitauerunt ꝗn
eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circũdata pugnatum ẽ
liquandiu uehementissime. simulq balista missa a nr̃is turrem de¬

Expanded text:
tres. Eo die A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei futres. Eo die A. Valgius senatoris filius, cuius frater in castris Pompei fuisset, omnibus suis rebus relictis equum conscendit et fugit. Speculator de legione II. Pompeiana captus a militibus et interfectus esmurum opus facere coeperunt, et bene magna prioris muri parte deiecta.33 . . . Quo facto ab oppidanis, ac si suarum partium essent, conservati . . . missos facere loricatos, qui praesidi causa praepositi oppido a Pompeio essent, orabant. Quibus respondit Caesar se condiciones dare, non accipere consuevisse. Qui cum in oppidum revertissent, relato responso clamore sublato omni genere telorum misso pugnare pro muro toto coeperunt; propter quod fere magna pars hominum qui in castris nostris essent non dubitarunt quia eruptionem eo die essent facturi. Ita corona circumdata pugnatum est aliquamdiu vehementissime, simulque ballista missa a nostris turrem de
Abbreviated transcription (Latin):
terfecti sunt. Per idem tempus captibellarii qui a corduba ad pomp¬
ium missi erant properandi ad nr̃a castra ꝑuenerãt. precisis manibꝰ mis¬
si sunt facti pari consuetudine. Uigilia secunda ex oppido ignẽ multũ
loꝵq multitudinẽ iactando: bene magnum tempꝰ consumpserũt. cõpli¬
resq uulneribꝰ affecerunt. Praeterito noctis tempore e ruptionẽ ad le¬
onem sextam fecerunt: cum in opere nr̃i distenti essent: acriterq pu¬
gnare cȩperũt. Quoꝵ uis repressa a nr̃is: et si oppidani suꝑiore loco defen¬
debantur. L. cum eruptionem facere cȩpissent.: tamen uirtute militum no¬
stroꝵ: qui etsi interiore loco premebantur: tamen repulsi aduersarii be
multis uulneribꝰ affecti in oppidum se cõtulerunt. Postero die pompeius
ex castris sius brachium cȩpit ad flumen salsum: et cum nr̃i equites pau-
in statione fuissent. a pluribꝰ reperti: de statione sunt deiecti. et occi

Expanded text:
interfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeinterfecti sunt. Idem temporis capti tabellarii, qui a Corduba ad Pompeium missi erant perperamque ad nostra castra pervenerant, praecisis manibus missi sunt facti. Pari consuetudine vigilia secunda ex oppido ignem multum telorumque multitudinem iactando bene magnum tempus consumpserunt complurisque vulneribus adfecerunt. Praeterito noctis tempore eruptionem ad legionem VI. fecerunt, cum in opere nostri distenti essent, acriterque pugnare coeperunt; quorum vis repressa a nostris, etsi oppidani superiore loco defendebantur. Hi cum eruptionem facere coepissent, tamen virtute militum nostrorum, etsi inferiore loco premebantur, repulsi adversarii bene multis vulneribus adfecti in oppidum se contulerunt.31 § 13 Postero die Pompeius ex castris suis bracchium coepit ad flumen Salsum ducere;32 et cum nostri equites pauci in statione fuissent a pluribus reperti, de statione sunt deiecti et occisi
Abbreviated transcription (Latin):
multi praeterea armis exuti fugerunt: quoꝵ scuta sunt relata. Lxxx. In
ꝑterriti multi sunt interfecti: complures capti. in quibus duomilia
sua incendit: et ad cordubam uersus iter facere cępit. Rex noĩe indo:
u cum equitatu suas copias adduxcerat dum cupidiꝰ agmen aduersar¬
nr̃i longius ad cordubam uersus prosecuti eos: qui cõmeatus ad c¬
stra pompeii ex oppido portabant: ex his capti. L cum iumentis ad nr̃a
adducti sunt castra. Fodemq die Martius tri. mil. qui fuisset pompeii ad
s transfugit. Et noctis tertia uigilia in oppido acerrime pugnatum ẽ.
est mitti: hoc ꝑterrito tempore. C. fundanus eques .ro. ex castris adu¬
sarioꝵ ad nos transfugit. Postero die ex legione uernacula milites sunt
capti ab equitibꝰ nr̃is tres: qui disserunt se seruos ẽẽ: cum uenirẽt cogni
a militibus: qui antea cum fabio et pedio fuerant: et a trebonio effuge¬
rant: eis ad ignoscendum nulla facultas est data: et a militibꝰ nostris

Expanded text:
multi praeterea armis exuti fugerunt, quorum scuta sunt relata LXXX. § territi multi sunt interfecti, complures capti, in quibus duo ua incendit et ad Cordubam versus iter facere coepit. Rex nomine Indo, qui cum equitatu suas copias adduxerat, dum cupidius agmen adversar1 Postero die equites nostri longius ad Cordubam versus prosecuti sunt eos qui commeatus ad castra Pompei ex oppido portabant. Ex his capti L cum iumentis ad nostra adducti sunt castra. Eo die Q. Marcius, tribunus militum qui fuit Pompei, ad nos transfugit; et noctis tertia vigilia in oppido acerrime pugnatum est, erunt.27 Hoc praeterito tempore C. Fundanius, eques Romanus, ex castris adversariorum ad nos transfugit. § 12 Postero die ex legione vernacula milites sunt capti ab equitibus nostris duo, qui dixerunt se servos esse. Cum venirent, cogniti sunt a militibus qui antea cum Fabio et Pedio fuerant . . . et a Trebonio transfugerant. Eis ad ignoscendum nulla facultas est data et a militibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
da potiuntur. Caesar rursus gadibꝰ ad hyspalim recurrit: et fabius ma-¬
imꝰ quem ad una p̃sidium oppugnandum reliquerat oꝑibꝰ assiduis u
nr̃i ad oppidum recuꝑandum occasionem nõ praetermittũt. et reliqͦs ui¬
uos capiunt. xiiiͬ. Ac deinde Uesonem ꝓficiscuntur: qͦd oppidum muni
tione magna continebatur. Sic ut ip̃e locus nõsolum oꝑe: sed et natura
ditus ad oppugnandum hostem appeteret. hoc acciderat ꝙ aqua p̃t
ꝗͣ in ipso oppido nõ erat. Nam circum circa nusꝗͣ reperiretur p̾ropius milia
pͥassuum. Uiii. quae res magno erat adiumento oppidanis. tum praeterea
nem omnem materiam circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessa
deducebantur nostri: ut a munda quod proxime cȩperant. materiẽ illi¬
gadibꝰ se recepisset. Insequenti die concione aduocata cõmemorat initio quae

Expanded text:
da potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit. § 41 Fabius Maxda potiuntur. Caesar Gadibus rursus ad Hispalim recurrit. § 41 Fabius Maximus, quem ad Mundam praesidium oppugnandum reliquerat, operibus assiduieruptionem faciunt.125 Nostri ad oppidum reciperandum occasionem non praetermittunt et reliquos vivos capiunt, XIIII milia. Ursaonem proficiscuntur; quod oppidum magna munitione continebatur, sic ut ipse locus non solum opere sed etiam natura datus ad oppugnandum hostem appareret. Huc accedebat ut aqua praeter quam in ipso oppido unam circumcirca nusquam reperiretur propius milia passuum VIII; quae res magno erat adiumento oppidanis. Tum praeterea  omnem materiem circum oppidum succisam intro congessit. Ita necessardiducebantur nostri, ut a Munda, quod proxime ceperant, materiem illGadibus se recepisset, insequenti die contione advocata commemorat: initio quae
Abbreviated transcription (Latin):
ad signum se receperunt: et bene magna manu comparata ad dotium se
eportant. huic etsi nõ diligentia ad naues tuendas: tamen nõnunꝗͣ ex
gnis insidias ponunt. et tripartito signa distribuũt. Erant parati qui na¬
es incenderẽt: incensisq subsidium repeterẽt. hi sic dispositi erant. ut
nullo conspectu omnium ad pugnam contendunt. Ita cum ex castello deciꝰ
d pellendum ꝓcessisset: et cum copiis signum a lusitanis tollitur. Na
incenduntur: similiter qui in castello ad p̾ugnam processerãt eodem signo
fugientes latrones dum secuntur: a tergo insidie clamore sublato circũ¬
ueniũt. Deciꝰ magna cum uirtute cum compluribꝰ interficitur. Nõ nulli
ea pugna scaphas quae ad littus fuerunt occupant. Item complures na¬
ando ad naues quae insalo fuerunt se recipiunt: anchoris sublatis pel¬
gus remis petere cȩperunt. quae res eoꝵ utae fuit subsidio lusitam prȩ¬

Expanded text:
ad signum se receperunt et bene magna manu comparata ad Didium se ad signum se receperunt et bene magna manu comparata ad Didium se reportant. Huic etsi non aberat diligentia ad navis tuendas, tamen non numquam gnis insidias ponunt et tripertito signa distribuunt. Erant parati qui navis incenderent, incensisque qui subsidium repellerent:123 hi sic dispositi erant, ut a nullo conspici possent: reliqui in conspectu omnium ad pugnam contendunt. Ita cum ex castello Didius ad propellendum processisset cum copiis, signum a Lusitanis tollitur, naves incenduntur, simulque qui ex castello ad pugnam processerant, eodem signo fugientis latrones dum persequuntur, a tergo insidiae clamore sublato circumveniunt. Didius magna cum virtute cum compluribus interficitur; non nulli ea pugna scaphas quae ad litus fuerant occupant, item complures nando ad navis quae in salo fuerunt se recipiunt, ancoris sublatis pelagus remis petere coeperunt; quae res eorum vitae fuit subsidio. Lusitani prae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc saepius facto animaduertebatur nr̃o magno id fieri ꝑiculo: oꝑe circũmu¬
ire instituit. pari autem et celeri festinatione circũmunitiones suꝑ iugo d¬
gunt: ut ae quo pede cum aduersariis cõgredi possent. a quibus cum animad
ius et intorto talo iecirco tardabatur ad fugiendum. Itemq ꝑꝑ loci di
cultatem: neq equo: neq uehiculo salutis suae praesidium parare poterat.
Cedes a nostris undiq ãministrabatur exclusa munitione: amissisq auxili¬
is ad conuallem sese summaq locum in speluncam pompeius se occultare cȩ¬
pit. ut a nr̃is non facile inueniretur. nisi captiuoꝵ indicio: ita ibi interficit᷑.
um Caesar gadibus fuisset hẏspalim pͥdie idus aprilis caput allatum
populo datum: et in conspectu interfecto CN. pompeio adolescente. Deciꝰ
quem supra demonstrauimꝰ illa affectus lectica proximo se recepit castello: nõ

Expanded text:
Hoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummuHoc saepius facto animum advertebatur nostro magno id fieri periculo. Opere circummunire instituunt;118 pares autem ex celeri festinatione circummunitiones iugo derigunt, ut aequo pede cum adversariis congredi possent. A quibus cum animum onstravimus, saucius et intorto talo idcirco tardabatur ad fugiendum, itemque propter loci difficultatem neque equo neque vehiculo saluti suae praesidium parare poterat. Caedes a nostris undique administrabatur. Exclusus munitione amissisque auxiliis ad convallem exesumque locum in speluncam Pompeius se occultare coepit, ut a nostris non facile inveniretur nisi captivorum indicio. Ita ibi interficitur. Cum Caesar Gadibus fuisset, Hispalim prid. Id. April. caput allatum et populo datum est in conspectum. § 40 Interfecto Cn. Pompeio adulescente Didius, quem supra demonstravimus, illa adfectus laetitia proximo se recepit castello non
Abbreviated transcription (Latin):
cendit. nõnullas capit. pompeius cum paucis profugit: et locum quen¬
lam natura munitum occupat. Equites et cohortes ad ꝓsequendum
missi ẽẽnt: speculatoribꝰ antemissis certiores fuint: et diem et noctẽ iter
faciunt. Pompeius humero et sinistro crure uehementer erat sauciꝰ huc ac¬
edebat ut etiam talum intorsisset: quae res maccĩe impediebat. Ita lec¬
ca ad turrem qua ẽẽt allatus in ea ferebatur. Lusitanus more militari
cum Caesaris praesidio fuisset conseptus celeriter equitatu cohortibusq
ircũ clauditur. Erat accessus loci difficultas. nã illico et ꝑ suos a nĩ¬
peius quem uix magna multitudine deducti homines ex suꝑiore Loco de¬
fendere possunt subeunt. in aduẽtu nostri depelluntur telis: quibꝰ ceden-¬
bꝰ cupidius insequebantur aduersarii et confestim tardabant ab accesi

Expanded text:
ncendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quenncendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis profugit et locum quendam munitum natura occupat. Equites et cohortes qui ad persequendum missi essent speculatoribus antemissis certiores fiunt; diem et noctem iter faciunt. Pompeius umero et sinistro crure vehementer erat saucius. Huc accedebat ut etiam talum intorsisset; quae res maxime impediebat. Ita lectica ad turrem cum esset ablatus in ea ferebatur. Lusitanus, more militari ex eius praesidio speculator missus, cum Caesaris praesidio fuisset conspectus, celeriter equitatu cohortibusque circumcluditur. Erat accessus loci difficilis. Nam idcirco munipeius, ut quamvis magna multitudine adducta pauci homines ex superiore loco defendere possent. Subeunt in adventu nostri, depelluntur telis. Quibus cedentibus cupidius insequebantur adversarii et confestim tardabant ab accessu.
Abbreviated transcription (Latin):
uti coniurant intersese ut noto signo dato qui in oppidum fuissent e¬
ruptionem facerent. illi cedem in castris ãministrarent. hac re cognita ĩ¬
sequenti nocte. uigilia tertia tessera data extra uallum omnes sunt cõ¬
isi: et mundenses duces. Caesar in itinere reliqua oppida oppugnat:
ꝑꝑ pompeium dissentire cȩperant: pars erat quae legatos ad Caesarem
niserat. pars erat quae pompeianaꝵ partium fautores ẽent:sedition
concitata partes pugnant: cedes fit magna saucius pompeius naues xococ
occupat longas et profugit. Decius qui gadibus classi praefuisset ad¬
uem simul nuntius allatus ẽ confestim sequi cȩpit partim pedibu
et equitatus ad ꝑsequendum celeriter iter faciebat. Item quarto die na¬
uigatione facta insecuntur qui imꝑati a Tracia profecti sui aqua fuissẽt.
dterram applicant. dum aquantur decius classe occurrit. naues u¬

Expanded text:
uti, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent euti, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia tertia tessera data extra vallum omnes sunt concisi. § 37 Carteienses, dum Caesar in itinere reliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem miserat, pars erat quae Pompeianarum partium fautores essent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites et equitatus ad persequendum celeriter iter faciebant item confestim consequentes. Quarto die navigationis,114 quod imparati a Carteia profecti sine aqua fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius classe accurrit, navis i
Abbreviated transcription (Latin):
uigilesq iugulant. portas praecludunt. deinde pugnare cȩperunt. Dũ
haec geruntur legati cartalenses nũtiauerunt ꝙ pompeium in potesta¬
tem haberent: ꝙ etiam portas Caesari pr aecludissent. illo beneficio suũ
aleficium existimabant se lucrifacere. Lusitani hyspalim pugnare
lo tempore desistebant. quod caesar cum animaduerteret. si oppidum ca¬
pere contenderet: ut homines ꝑditi intenderẽt et maenia delerentur. Ita
onsilio habito noctu patitur Iusitanos eruptionem facere id quod cõsi¬
to non existimabant fieri. Ita irrumpendo naues quae ad bethim flu¬
men fuissent intendunt.Nostri dum incendio detinentur: illi profu¬
iunt: et ab equitibus concurritur: quo facto oppido recuperato has
iter facere cepit: ex qua ciuitate legati ad deditionem uenerũt. Mun¬
ensesq qui ex praelio in oppidum ꝑfugerant: cum ditius circũ sec¬
rentur: bene multi deditionem faciunt. Et cum ẽẽnt in legione distri¬

Expanded text:
igiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renuntiaverunt quod Pompeium in potestatem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo tempore desistebant. Quod Caesar cum animadverteret, si oppidum capere contenderet, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem distrib
Abbreviated transcription (Latin):
re angustiȩ quȩdã nõ amplius mille et .uͨ. passus intererãt. quas Scipio in¬
re et thapsiaĩs auxiliũ ferre conabat᷑. quod futuꝵ Caesarẽ nõ fefellerat
copiis lunatis cast̾s thapsum oꝑibꝰ circũ muniuit. Scipio interĩ exclusus ab

Expanded text:
are angustiae quaedam non amplius mille et D passus intererant; quas Scipio intraare angustiae quaedam non amplius mille et D passus intererant; quas Scipio intrare et Thapsitanis auxilium ferre conabatur. Quod futurum Caesarem non fefellerat. copiis lunatis castris Thapsum operibus circummunivit. Scipio interim exclusus ab
Abbreviated transcription (Latin):
q ip̃e ꝓpius hostẽ castra ponere: ꝑꝑ aquȩ penuriã se posse aĩ adueteret: aduer-¬
sarios nõ eoꝵ uirtute cõfidere: sed aquaꝵ copia fretos despicere se intellexit pͥ
noñ. apͥlis .iii. uĩgilia egressus abagar. xui. milia passuũ nocte ꝓgressꝰ ad
thapsum ubi Uirgiliꝰ cũ grandi prȩsidio p̃erat castra ponit. oppidũq eo die cõ¬
munire cepit. locaq idonea oportunaq cõplura prȩsidiis occupare. ne hostes in
re ad se loca interiora capere possẽt. Scipio interĩ cognitis Caesaris cõsilii
ad necessitatẽ adductꝰ dimicãdi. ne ꝑ sũmũ dedecus fidissimos suis rebꝰ thapsia¬
nos et uirgiliũ amitteret. confestim Caesarẽ ꝑ suꝑiora loca cõsecutus milia
ssuũ.uiii. a thapso binis castͥs consedit. Erat stagnũ salinaꝵ inter qͦd et n¬

Expanded text:
que ipse propius hostem castra ponere propter aquae penuriam se posse animadvertebat, adverque ipse propius hostem castra ponere propter aquae penuriam se posse animadvertebat, adversarios non virtute eorum confidere sed aquarum inopia fretos despicere se intellexit, II Non. Apr. tertia vigilia egressus ab Aggar XVI milia nocte progressus ad Thapsum, ubi Vergilius cum grandi praesidio praeerat, castra ponit oppidumque eo die circummunire coepit locaque idonea opportunaque complura praesidiis occupare, hostes ne intrare ad se ac loca interiora capere possent. Scipio interim cognitis Caesaris consiliis ad necessitatem adductus dimicandi, ne per summum dedecus fidissimos suis rebus Thapsitanos et Vergilium amitteret, confestim Caesarem per superiora loca consecutus milia passuum VIII a Thapso binis castris consedit. § 80 Erat stagnum salinarum, inter quod et m
Abbreviated transcription (Latin):
tatui succurrere. Labienus interim suis equitibꝰ auxilia equestria mittere. sau¬
ciisq ac defatigatis integros recẽtioribꝰq uiribus eqͥtes sũministrare. Postꝗͣ eqͥ¬
tes iuliani.cccc. uim hostiũ ad .iiii. numero sustinere nõ poterãt. et a leui ar-¬
itura numidaꝵ uulnerabãtur minutatimq cȩdebant᷑. Caesar alterã alã mi¬
tit : ꝗ satagẽtibus celeriter occurrerẽt. quo facto sui sublati Uniuersi in hostes
impressione facta infugã aduersarios dederũt. multis occisis: cõpluribꝰ uulne¬
ratis insecuti. Per.iii.milia passuũ usq in colles hostibꝰ adactis se ad suos recipi¬
unt. Cesar in horã.x. cõmoratus sicut erat instructus se ad sua castra recepit: oĩ-
ncolumibꝰ. in qͦ prȩlio placidius grauiter pilo ꝑ cassidem caput ictus cõplure
aduersarios poterat: ut in ȩquũ locũ descenderẽt: Legionũq ꝑiculũ facerẽt. ne¬

Expanded text:
tatui succurrere. Labienus interim suis equitibus auxilia equestria summittere sautatui succurrere. Labienus interim suis equitibus auxilia equestria summittere sauciisque ac defatigatis integros recentioribusque viribus equites sumministrare. Postquam equites Iuliani CCCC vim hostium ad IIII milia numero sustinere non poterant et ab levi armatura Numidarum vulnerabantur minutatimque cedebant, Caesar alteram alam mittit qui satagentibus celeriter occurrerent. Quo facto sui sublati universi in hostis impressione facta in fugam adversarios dederunt; multis occisis, compluribus vulneratis insecuti per III milia passuum usque ad collem hostibus adactis se ad suos recipiunt. Caesar in horam X. commoratus, sicut erat instructus, se ad sua castra recepit omnibus incolumibus. In quo proelio Pacideius graviter pilo per cassidem caput ictus compluresque adversarios poterat ut in aequum locum descenderent legionumque periculum facerent, ne
Abbreviated transcription (Latin):
bere cõsuerat. Eo eqͥtatu dextra sinistraq directo ab oppidi lateribꝰ ipse leg¬
onibꝰ ex castris eductis: atq in iugo inferiore instructis nõ longius fere mille pas-¬
sus ab suis munitionibꝰ progressus in acie cõstitit. Postꝗͣ diutius in uno loco Scipio
morabat᷑: et tempꝰ diei in ocio cõsumebatur. Caesar equitũ turmas suoꝵ iube
in hostiũ eqͥtatũ qui ad oppidũ in statione erat facere imp̃ssionẽ: leuẽq armatu
sagutarios funditoresq eodẽ sũmiitit. Iuod ubi cęptũ est fieri: et eqͥs c̃¬
citatis iuliani impetũ fecissẽt: placidius suos eqͥtes exporrigere cȩpit in longi¬
tudinẽ ut haberẽt facultatẽ turmis iuliaĩs circunfundi: et nihilominꝰ fortissĩe
errimeq pugnare. Quod ubi Caesar aĩaduẽtit.ccc. qͦs ex legionibꝰ expedito¬
hr̃e cõsueuerat ex proxima legione quae ei praesidio in acie cõstiterat: iubet eqͥ¬

Expanded text:
ero habere consuerat. Eo equitatu dextra sinistra derecto ab oppidi lateribus ipse legero habere consuerat. Eo equitatu dextra sinistra derecto ab oppidi lateribus ipse legiones ex castris eductas atque in iugo inferiore instructas non longius fere mille passus ab suis munitionibus progressus in acie constituit. Postquam diutius in uno loco Scipio commorabatur et tempus diei in otio consumebatur, Caesar equitum turmas suorum iubet in hostium equitatum qui ad oppidum in statione erant facere impressionem levemque armaturam, sagittarios funditoresque eodem summittit. Quod ubi coeptum est fieri et equis concitatis Iuliani impetum fecissent, Pacideius suos equites exporrigere coepit in longitudinem, ut haberent facultatem turmas Iulianas circumfundi et nihilo minus fortissime acerrimeque pugnare. Quod ubi Caesar animadvertit, CCC, quos ex legionibus habere expeditos consuerat, ex legione quae proxima ei proelio in acie constiterat iubet equi
Abbreviated transcription (Latin):
Agar habuerat. idẽ facit Scipio atq ĩ antiqua castra copias reducit. Tabenẽ
ritima locati: interfecto Regio prȩsidio legatos ad caesarẽ mittũt. rem male gestam
sar eoꝵ cõsilio ꝓbato. M. erispũ tribunũ cũ cohorte et sagittariis tormẽtisq cõplu-¬
ribꝰ prȩsidio tabenã mittit. Rodẽ tempore exlegionibꝰ om̃ibꝰ milites qͥ aut morbo
pediti: aut cõmeatu dato cũ signis nõ potuerãt ante transire ĩ africã ad mili
.iiii. eqͥtũ .cccc. funditores sagittariiq . cc. Uno cõmeatu Caesari occũrerũt.
Itaq cũ his copiis et om̃ibꝰ legionibꝰ eductis sicut erat instructus. Uiii. milibꝰ pas¬
suũ absuis castris. abscipionis uero.iiii. milibꝰ passuũ longe cõstitit in cãpo. Erat
oppidũ infra castra scipioĩs noĩe tegea. Ubi prȩsidiũ equestre circiter mille. cccc.

Expanded text:
Aggar habuerat. Idem facit Scipio atque in antique castra copias reducit. § 77 ThaAggar habuerat. Idem facit Scipio atque in antique castra copias reducit. § 77 Tharitima locati, interfecto regio praesidio legatos ad Caesarem mittunt, rem a se gestam sar eorum consilio probato Marcium Crispum tribus cum cohortibus et sagittariis tormentisque compluribus praesidio Thabenam mittit. Eodem tempore ex legionibus omnibus milites qui aut morbo impediti aut commeatu dato cum signis non potuerant ante transire in Africam ad milia IIII, equites CCCC, funditores sagittariique mille uno commeatu Caesari occurrerunt. Itaque cum his copiis et omnibus legionibus eductis, sicut erat instructus, V milibus passuum ab suis castris, ab Scipionis vero II milibus passuum longe constitit in campo. § 78 Erat oppidum infra castra Scipionis nomine Tegea, ubi praesidium equestre circiter II milium num
Abbreviated transcription (Latin):
tũ labieni ĩmissos turmis suoꝵ suppetias mittit. Tum labienꝰ cõuersis eqͥs sig
tis. milites Legionarii ad sua se recipiũt signa: atq iter incȩptũ ire ceperũt. Labienꝰ
ummũ collis dextrorsus ꝓcul subsequi nõ destitit. Postꝗͣ Caesar ad oppidum
sarsurã ueĩt: inspectantibꝰ aduersariis interfecto prȩsidio scipiois: cũ suis auxiliũ fer
amultitudĩe circũ uento interfectoq oppido potitur. Atq ibi frumẽto exercitui
dato: postero die ad oppidũ thysdrã ꝑueĩt. In quo considius ꝑ id tempꝰ fuerat cũ grã
prȩsidio cohorteq sua gladiatoꝵ. Caesar oppidi natura ꝑspecta atq inopia
oppugnatiõe eius deteritus ꝓtinus ꝓfectꝰ circiter milia passuũ. iiii. ad aquã fecit ca-¬
stra. atq inde quarta uigilia regressus redit rursus ad ea castra. ini. die quȩ ad

Expanded text:
itatum Labieni immissos turmis suorum suppetias mittit. Tum Labienus conversis equis signorum itatum Labieni immissos turmis suorum suppetias mittit. Tum Labienus conversis equis signorum tis milites legionarii ad sua se recipiunt signa atque iter inceptum ire coeperunt. Labienus per iugum summum collis dextrorsus procul subsequi non destitit. § 76 Postquam Caesar ad oppidum Sarsuram venit, inspectantibus adversariis interfecto praesidio Scipionis, cum suis auxilium ferre rat, atque a multitudine circumvento interfectoque oppidum potitur atque ibi frumento exercitui dato postero die ad oppidum Thysdram pervenit; in quo Considius per id tempus fuerat cum grandi praesidio cohorteque sua gladiatorum. Caesar oppidi natura perspecta aquae inopia ab oppugnatione eius deterritus protinus profectus circiter milia passuum IIII ad aquam facit castra atque inde quarta vigilia egressus redit rursus ad ea castra quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
rato exercitu ad .xii. Rłs apͥlis postero die productis Uniuersis copiis ꝓcessi
suis castris milia passuũ .U. a Scipione circiter duũ miliũ interiecto spatio ĩ acie
cõstitit. Postꝗͣ satis diuq aduersarios a se ad dimicãdũ inuitatos suꝑsedere pugnȩ
aĩaduẽtit reducit copias. Postero die castra mouet: atq iter ad oppidũ sarsurã.
ubi scipio numidaꝵ habuerat prȩsidiũ: frumẽtumq cõportauerat ire cõtendit. Quod
ubi labienus aĩaduẽtit cũ equitatu leuiq armatura agmen eius extremũ carpe¬
re cepit. Atq ita lixaꝵ mer̃catoꝵ qui plaustris merces poͣtabãt: interceptis sar-¬
cinis: addito aĩo propius audaciq accedit ad legiones ꝙ existimabat milites sb̃
onere ac subsarcinis defatigatos pugnare nõ posse. Iuȩ res Caesarem nõ fe
nanq excpeditos et singulis legionibus tricẽtos milites eẽ iusserat. Itaq eos in eqͥ¬

Expanded text:
strato exercitum a. d. XII. Kal. April. postero die productis universis copiis progressus ab strato exercitum a. d. XII. Kal. April. postero die productis universis copiis progressus ab suis castris milia passuum V, a Scipionis circiter duum milium interiecto spatio, in acie constitit. Postquam satis diuque adversarios ab se ad dimicandum invitatos supersedere pugnae animadvertit, reducit copias posteroque die castra movet atque iter ad oppidum Sarsuram, ubi Scipio Numidarum habuerat praesidium frumentumque comportaverat, ire contendit. Quod ubi Labienus animadvertit, cum equitatu levique armatura agmen eius extremum carpere coepit atque ita lixarum mercatorumque qui plaustris merces portabant interceptis sarcinis addito animo propius audaciusque accedit ad legiones, quod existimabat milites sub onere ac sub sarcinis defatigatos pugnare non posse. Quae res Caesarem non fefellerat: namque expeditos ex singulis legionibus trecenos milites esse iusserat. Itaque eos in equ
Abbreviated transcription (Latin):
frumentandi huc illuc raptaret. ideoꝙ hostiũ copias abse suoq uestigio nõ discessu¬
ras existimabat. atq post diẽ tertiũ productas accuratiꝰ suas copias sicut instruxe
et hostiũ castra p̃tergressus eqͦ loco inuitat ad dimicãdũ. Postꝗͣ eos abhorrere u
reducit subuesꝑum legiones in castra. Legati interĩ ex oppido Uacca: qͦd finitimũ
fuit Zettȩ : cuiꝰ Caesarem potitũ eẽ demõstrauimꝰ. ueniũt. petũt. et obsecrãt ut sibi
praesidiũ mittat. se res complures q̃ utiles bello sũt administraturos. Per id tẽpus
de eoꝵ uolũtate studioq erga Caesarẽ trãsfugas suos ciues facit certiores iubã Re¬
gẽ celeriter cũ copiis suis: anteꝗͣ Caesaris praesidiũ eo ꝑueĩret: ad oppidũ cu
unũ interfectis dedisse oppidũ diripiendũ delendũq militibꝰ. Caesar interĩ lu¬

Expanded text:
causam frumentandi huc atque illuc rapsaret, ideo quod hostium copias ab se suoque vestigio non discessucausam frumentandi huc atque illuc rapsaret, ideo quod hostium copias ab se suoque vestigio non discessuras existimabat. Atque post diem tertium productis accuratius suis copiis sicut instruxerat, propter hostium castra praetergressus aequo loco invitat ad dimicandum. Postquam eos abhorrere videt, reducit sub vesperum legiones in castra. § 74 Legati interim ex oppido Vaga, quod finitimum fuit Zetae, cuius Caesarem potitum esse demonstravimus, veniunt; petunt, obsecrant, ut sibi praesidium mittat; se res compluris quae utiles bello sint sumministraturos. Per id tempus deorum voluntate studioque erga Caesarem transfuga suos civis facit certiores Iubam regem celeriter cum copiis suis, antequam Caesaris praesidium eo perveniret, ad oppidum accunum interfectis dedisse oppidum diripiendum delendumque militibus. § 75 Caesar interim lu