comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ surge sede ierłm. solue uinculũ colli
tui captiua filia sion: quia hec dicit
dñs. gratis uenundati estis. ⁊ sine pe¬
cunia redimemini. Nequa quã ad ie¬
rusalẽ idẽ. ad ruinas lapidũ illius &
cineres. ac fauillas ꝓpħȩ eẽ sermonem.
effeminationẽ animi filia nominetur.
sequens uersus ostendit: in quo ait sol¬
ue iuncula colli tui captiua filia sion.
Uere enĩ captiuus ẽ popłs iudȩorũ. qui
usq hodie nabuchodonosor portat iu¬
gũ. ⁊ peccatorũ ac blasphemiarũ suarõ
strictus ẽ funibus: qui gratis ẽ. uenditꝰ.
& nichil fecit dignũ propt̃ quod possoe
redimi. Cui ⁊ supra dicitur. Eece pecca¬
reddidit cur uenundati sint: cur ab¬
iecti. Quia inquit ueni ⁊ ñ erat homo:
uocaui ⁊ñ erat qui audiret. Ex quo
manifestum ẽ. ideo errori ⁊ dȩmonib
eos traditos: quia non audier̃ claman¬
tẽ. uenite ad me om̃s qui laboratis &
onerati estis. Redim̃tur aut̃ qui uo¬
luerint credere. nequa quã argento

Expanded text:
lve vinculum colli tui, captiva filia Sion. Quia haec dicit Dominus: Gratis venundati estis, et sine pecunia redimemini. Nequaquam ad Jerusalem, id est, ad ruinas lapidum illius, et cineres ac favillas Prophetae esse sermonem, d propter effeminationem animi filia nominetur, sequens versus ostendit, in quo ait: Solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Vere enim captivus est populus Judaeorum, qui usque hodie Nabuchodonosor portat jugum, et peccatorum ac blasphemiarum suarum strictus est funibus: qui gratis est venditus, et nihil fecit dignum propter quod possit redimi. Cui et supra dicitur: Ecce peccareddit, cur venundati sint, cur abjecti. Quia, inquit, veni, et non erat homo: vocavi, et non erat qui audiret. Ex quo manifestum est, ideo errori et daemonibus eos traditos, quia non audierant clamantem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis . Redimentur autem qui voluerint credere, nequaquam argento
Abbreviated transcription (Latin):
Potest cpa scd̾m grece linguę latitu¬
dinẽ cura dici. ⁊ sollicitudo: uixta
illud qͦd sc̃s ait. Multiplicabis me in ani¬
ma mea. uirtute tua.  multiplicabis
qđ est multa cura ⁊ sollicitudine dig¬
nũ habebis. Et alibi. scđm latitudinẽ¬

Expanded text:
dum Graecae linguae latitudinem cura dici, et sollicitudo, juxta illud quod Sanctus ait: Multiplicabis me in anima mea, in virtute tua . Pro mulplicabis quod est, multa cura et sollicitudine me dignum habebis. Et alibi: S
Abbreviated transcription (Latin):
ficat de quib ⁊ in alio loco adȩcclesiam
loquitur dĩ. Suꝑ muros tuos constitui
custodes. qui nunquã tacebunt recordan¬
tes dñi: qui exaltabunt uocẽ de subli¬
nibus disserentes. Unde dicitur ad eos.
Suꝑ montẽ excelsũ ascende qui euan¬
gelizas sion: exalta infortitudine uocẽ
tuã qui euangelitas ierłm. Isti dm̃ pari

Expanded text:
ficat, de quibus et in alio loco ad Ecclesiam ficat, de quibus et in alio loco ad Ecclesiam loquitur Deus: Super muros tuos constitui custodes, qui numquam tacebunt, recordantes Domini, qui exaltabunt vocem de sublimibus disserentes. Unde dicitur ad eos : Super montem excelsum ascende qui evangelizas Sion. Exalta in fortitudine vocem tuam qui evangelizas
Abbreviated transcription (Latin):
mero ẽ. & uocatur magni consilii angelus:
post reliqua dicitur. ⁊ pacis eius ñ erit
terminus. Ipse est enĩ pax nr̃a : qui paci¬
ficauit om̃ia ꝑsanguinẽ crucis suȩ in cȩ¬
lo ⁊ in t̾ra: qui locutus ẽ. apłis. pacẽ meã
do uobis pacẽ meã relinquo uobis. Et an¬
nuntiauit nobis bona: non quȩ aphilo¬
sophis appellantur indifferentia: sed
quȩ uere bona sunt: quȩ dat pat̾ petenti.
euangelista. in eodẽ loco scribit. Quanto ma¬
petentib se : Hȩc sunt bona: quȩ creden¬
tibus dñs pollicet᷑. Audite me ⁊ comedi¬
te bona: & delectabitur inbonis anima
ur̃a. Et ñ solum bona. sed ⁊ salutẽ om̃i¬
bus nuntiauit: quã ipse p̃buit. Qui dic̃
catum in ur̃o mortali corpore : ut obȩdi¬
atis desideriis eius. & de peccatorib scri¬
bens. Mors inquit regnauit ab adam usq
ad moysen. Quodq sequit᷑ uox speculato
rum. siue custodũ mortuorũ: apłos signi¬

Expanded text:
mero ejus, et vocabitur magni consilii Angelus, mero ejus, et vocabitur magni consilii Angelus, post reliqua dicitur : Et pacis ejus non erit terminus. Ipse est enim pax nostra, qui pacificavit omnia per sanguinem crucis suae in coelo et in terra. Qui locutus est Apostolis: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Et annuntiavit nobis bona, non quae a Philosophis appellantur indifferentia; sed quae vere bona sunt, quae dat Pater petentib Denique alter Evangelista in eodem loco scribit: Quanto mapetentibus se ? Haec bona quae credentibus Dominus pollicetur: Audite me et comedetis bona; et delectabitur in bonis anima vestra; et non solum bona, sed salutem omnibus nuntiavit, quam ipse praebuit qui dicit catum in vestro mortali corpore, ut obediatis desideriis ejus . Et de peccatoribus scribens: Mors, inquit, regnavit ab Adam usque ad Moysen . Quodque sequitur: Vox speculatorum tuorum, sive custodum tuorum, Apostolos signi
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut hora suꝑ montes sicut pedes e¬
euangelizantis auditũ pacis. euangelizan.¬
tes bona: quia auditã faciam salutem
meã dicens. Sion regnabit ds̃ tuus. Uox
custodientiũ te exaltata ẽ. ⁊ uoce simul
lȩtabuntur: quia oculi ad oculos uide¬
bunt. quando misertus fuerit dñs sion.
Consequent̾ de eo qui supra dixerat ego
ipse qui loquebar ecce assum. nunc ꝓpħa
testatur qđ ipse suꝑ montes euangeliũ
p̃dicarit. id ẽ. suꝑ apłos: de quib scrip¬
tum ẽ. Appropinquate montib et̃nis
& quorũ doctrina illuminatio dei est.
Unde ad eũ in psalmis dicitur. Illuminais
tu mirabilit̃ de montib et̃nis. Hic anñ¬
tiauit. ⁊ p̃dicauit pacẽ. his qui longe
mundũ reconcilians dõ. De quo sub no¬
mine salomonis in psalmo canit᷑. Oriet᷑
in diebus eius iustitia: ⁊ multitudo paciꝰ
donec auferatur luna. Et in hoc eodem
propha de puero qui natus ẽ. ⁊ de filio
qui datus ẽ. nobis. cuiꝰ principatus in hu¬

Expanded text:
cut hora super montes: sic pedes evangelizantis auditum pacis, evangelizantis bona: quia auditam faciam salutem meam, dicens: Sion regnabit Deus tuus. Vox custodientium te exaltata est, et voce simul laetabuntur, quia oculi ad oculos videbunt, quando misertus fuerit Dominus Sion. Consequenter de eo qui supra dixerat: Ego ipse qui loquebar, ecce adsum, nunc Propheta testatur quod ipse super montes Evangelium praedicarit, id est, super Apostolos, de quibus scriptum est: Appropinquate montibus aeternis ; et quorum doctrina illuminatio Dei est. Unde ad eum in Psalmis dicitur: Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis . Hic annuntiavit et praedicavit pacem his qui erant mundum reconcilians Deo, de quo sub nomine Salomonis in psalmo canitur: Orietur in diebus ejus justitia, et multitudo pacis, donec auferatur luna . Et in hoc eodem Propheta de puero qui natus est, et de filio qui datus est nobis, cujus principatus in hu
Abbreviated transcription (Latin):
ce uersabitur: ⁊ erit indie de qua exul¬
tauit abrahã qd uidisset eam. de qua &
minauer̃ sibi lucẽ scientiȩ.⁊ habent lum̃
sempit̾nũ. qđ credentib reꝑmissum ẽ.
erit tib dñs lux ȩterna. in die honeste
ambulant. ⁊ sunt filii lucis ⁊ diei : ⁊ cog¬
noscunt eũ qui dicit ad moysen. Uade
dic filiis isrł. qui est misit me : ⁊ quẽ in
scĩs ante cognouerant. etiã sib adesse co¬
gnoscent. Quam pulchri suꝑ montes
pedes annuntiantis. ⁊ p̃dicantis salutẽ.

Expanded text:
ce versabitur. Et erit in die, de qua exulce versabitur. Et erit in die, de qua exultavit Abraham quod vidisset eam ; de qua eminaverunt sibi lucem scientiae, et habent lumen sempiternum, quod credentibus repromissum est: Erit tibi Dominus lux aeterna , in die honeste ambulant, et sunt filii lucis et diei; et cognoscunt eum qui dicit ad Moysen: Vade, dic filiis Israel, qui est misit me : et quem in sanctis ante cognoverant, etiam sibi adesse cognoscent. Quam pulchri super montes pedes annuntiantis et praedicantis pacem,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd tib est ⁊ uiȩ assiriorũ. ut bibas aqͥs
fluminũ : Qui gͥ descendit in egiptũ.
& de excelso ierłm adhumiliora ꝓlap¬
sus ẽ uadensq iherico alterã ȩgiptũ.
alatronib uulnera plura suscepit: di¬
citur adeũ. & nunc qͥd uobis ẽ hic. qͥd
in t̾ra ⁊ in eccła dĩ uos eẽ. simulatis. qͥ
studio om̃iq desiderio descenditis in
egiptũ. ⁊ abassiriis possidemini: Capt¬
q estis & ululare magis ac lugere debetis.
quia ꝓpt̃ uitia ur̃a atq peccata. nomen
dĩ blasphemat᷑ in gentibus. Quib ⁊m
ierechiele dicitur: contaminastis nom̃
meũ ingentibus. Et quomͦ in euanglio
discipulis loquit᷑ dñs. luceat lum ur̃m
coram hominib ut uideant bona ope¬
ra ur̃a & glorificent patrẽ ur̃m quie
in cęlis: sic econtrario cũ mala opera
fecerimꝰ nom̃ cd̃ĩ ꝓpt̃ nos blasphemat
ingentibus. Idcirco qui habet scientiã
nominis dĩ & qđ ad imaginẽ ⁊ similitu¬
dinẽ illius sit conditus ñ ignorat. in lu¬

Expanded text:
tibi est et viae Assyriorum, ut bibas aquam fluminum . Qui igitur descendit in Aegyptum, et de excelso Jerusalem ad humiliora delapsus est: vadensque Jericho, alteram Aegyptum, a latronibus vulnera plura suscepit, dicitur ad eum: Et nunc quid vobis est hic? quid in terra et in Ecclesia Dei vos esse simulatis, qui studio atque omni desiderio descendistis in Aegyptum, et ab Assyriis possidemini, captique estis: et ululare magis ac lugere debetis; quia propter vitia vestra atque peccata, nomen Dei blasphematur in gentibus? quibus in Ezechiele dicitur: Contaminastis nomen meum in gentibus . Et quomodo in Evangelio discipulis loquitur Dominus: Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona opera vestra, et glorificent Patrem vestrum qui est in coelis : sic econtrario, cum mala opera fecerimus, nomen Dei propter nos blasphematur in gentibus. Idcirco qui habet scientiam nominis Dei, et quod ad imaginem et similitudinem illius sit conditus, non ignorat, in lu
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ad circuncisos carne ñ sp̃u. loqui¬
tur ieremias. Om̃s gentes incircunci¬
sae carne: filii autẽ isrł incircuncisi st̃¬
in cordib suis. Et beatus apłs de uirgi¬
nitate & continentia ac nuptiis dispu¬
tans. iecit in medio. Circuncisus aliqͥs
uocatus ẽ. ñ adducat p̃putiũ. In p̃pu¬
tio uocatus ẽ: non circuncidat᷑. Quod
michi uidetur aliis uerbis dicere. Absq
uxore uocatus ẽ. & credidit: ñ ducat uxo¬
rem. uł econtrario habens uxorẽ in xp̃m
credidit: nequaquã diuortium faciat.
Quẽ sensũ non solũ in circuncisione ⁊ in
p̃putio. sed in libertate ac seruitute cu¬
stodit. ut liberos uocet uirgines ⁊ conti¬
nentes: seruos qui uxori debitum red¬
dant. Neq potestatis nr̃ȩ est p̃putiũ
adducere post circuncisionẽ. uixta eoᷤᷤ
qui ‸ machabeorũ libro dicunt᷑ sibi fecis¬
se p̃putia. qͦd de nascentib filuis ⁊ non
tismate nulla sit differentia uidaei &

Expanded text:
Denique ad circumcisos carne, non spiritu loquiDenique ad circumcisos carne, non spiritu loquitur Jeremias: Omnes gentes incircumcisae carne sunt: filii autem Israel incircumcisi sunt cordibus suis . Et beatus Apostolus de virginitate et continentia ac nuptiis disputans, jecit in medio: Circumcisus aliquis vocatus est, non adducat praeputium. In praeputio vocatus est, non circumcidatur . Quod mihi videtur aliis verbis dicere: Absque uxore vocatus est, et crediderit, non ducat uxorem. Vel econtrario: habens uxorem, in Christum credidit, nequaquam divortium faciat. Quem sensum, non solum in circumcisione et in praeputio, sed in libertate ac servitute custodit, ut liberos vocet virgines et continentes, servos qui uxori debitum reddant. Neque enim potestatis nostrae est praeputium adducere post circumcisionem, juxta eos qui in Machabaeorum libro dicuntur sibi fecisse praeputia: quod de nascentibus filiis, et non tismate nulla sit differentia Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuerine dominati tunc immaeulatuf
ero ⁊ emundabor adelteto maximo
non ut iudȩi somniant. ad lapides illiꝰ
&cineres fauillasq dicuntur. ut instau.¬
rentur in pristinũ statũ: sed ad popłm¬
iersm quȩ occidit. ꝓpħas ⁊ lapidauit
eos qui ad se missi erant: ⁊ ad extremũ
etiã in filiũ dĩ misit manus. Qui corru¬
ens in passionẽ xp̃r. in resurrectione illiꝰ
suscitatus ẽ: quando multa milia credi¬
derunt de iudȩis. ⁊ reliquiȩ saluȩ fac¬
tȩ sunt. Eadẽ ⁊ de eccła possumꝰ di¬
cere. quȩ uisio pacis ⁊ specula. si inhe¬
resin corruerit iubetur exire : ⁊ pristi¬
nȩ fidei ornam̃ta suscipere. Et si fue¬
rit suscitata scĩtatis ei & continentiȩ
p̃mia ꝓmittunt᷑: ut nequa quã ꝑ eam
transeat incircuncisus. ⁊ immundus.
Quod ñ ad carnis circuncisionem atq
p̃putiũ : sed ad operũ immunditiã
siue mundiciã.referri potest. Ut incir¬
poris uoluptati. ⁊ libidini seruiunt.

Expanded text:
non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo non ut Judaei somniant ad lapides illius et cineres favillasque dicuntur, ut instauretur in pristinum statum: sed ad popem, qui occidit Prophetas, et lapidavit eos, qui ad se missi erant , et ad extremum etiam in Dei filium misit manus. Qui corruens in passione Christi, in resurrectione illius suscitatus est: quando multa millia crediderunt de Judaeis, et reliquiae salvae factae sunt. Eadem et de Ecclesia possumus dicere, quae visio pacis et specula, si in haeresim corruerit, jubetur exire et pristinae fidei ornamenta suscipere. Et si fuerit suscitata, sanctitatis ei et continentiae praemia promittuntur, ut nequaquam per eam transeat incircumcisus et immundus. Quod non ad carnis concisionem atque praeputium, sed ad operum immunditiam, sive munditiam referri potest, ut incirporis voluptati et libidini serviunt.
Abbreviated transcription (Latin):
litȩ. Glorificatur aut̃ nom̃ dñi. qͦndo ui¬
derint homines. ꝑsecutorũ ferociã nr̃a
frangi pacientia : ⁊ uerberantẽ mañ. alteri
mala euersione confundi. Quib in euan¬
gelio p̃cipit᷑. Luceat lum̃ ur̃m corã homi¬
nibus: ut uidentes bona oꝑa ur̃a. glorifi¬
cent patrẽ ur̃m qui ẽ. incęlis. Et in apoca
lipsi ioħis. Timete dnm ⁊ date ei gloriã.
Paulus quoq scribit adchorintios: ꝓuo¬
cans eos ad continentiã. Ut glorificetis dm̃
in corpore ur̃o. Et rursũ. Siue comeditis
siue bibitis: omĩa in głam dĩ facite. Unde
⁊ dñs maledicentib ñ remaledicebat: &
ꝓꝑsecutorib p̃cabat᷑. Qd aut̃ p̃cipit dici¬

Expanded text:
litae . Glorificatur autem nomen Domini, quando vilitae . Glorificatur autem nomen Domini, quando viderint homines persecutorum ferociam nostra frangi patientia, et verberantem manum, alterius malae obversione confundi. Quibus in Evangelio praecipitur: Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videntes bona opera vestra, glorificelypsi Joannis: Timete Deum, et date ei gloriam . Paulus quoque scribit ad Corinthios, provocans eos ad continentiam: Ut glorificetis Deum in corpore vestro . Et rursum: Sive comeditis, sive bibitis, omnia in gloriam Dei facite . Unde et Dominus maledicentibus non remaledicebat : et pro persecutoribus precabatur. Quod autem praecipit: Di
Abbreviated transcription (Latin):
Qudite uerbũ dñi qui tremetis sermonẽ eiꝰ
Dicite frĩb ur̃is qui oder̃ uos ⁊ abominant᷑.
ut nom̃ glorificet᷑ dñi. ⁊ appareat in lȩtitia
⁊ quietũ ⁊ trem̃tẽ sermones meos: ipse p̃ci¬
pit ut condemnatis uictimis iudeoꝵ. ⁊ om̃i
seribarũ ac phariseorũ tumore despecto.
transeant ad eius cultũ: quẽ uocantẽ illi au¬
dire noluerint atq contẽpserint. ⁊ fecer̃
malũ in conspectu eius. Nec hoc p̃ceptoꝵ
fine contẽptus. ẽ.: sed imperat eis mandatũ
euangelicũ. ut diligant inimicos suos. bene¬
oriri facit solẽ suũ suꝑ iustos ⁊ iniustos. Ut
uidentes inqͥt oꝑa ur̃a: glorificent patrem
ur̃m qui incęlis ẽ. Qđ post generalẽ intelli¬
gentiã. spũalit̾ apłis p̃cipitur ⁊ apłicis uiriᷤᷤ.
ut diligant uidȩos ꝑsecutores suos. ⁊ eos qͥ
se abominant᷑ in loco fr̃m habeant: dicen
paulo apło. Tristitia magna mͥ ẽ. ⁊ continu¬
us dolor cordi meo: ꝓfr̃ib meis. qͥ sunt ifrae¬

Expanded text:
udite verbum Domini, qui tremitis sermonem ejus. Dicite fratribus vestris, qui oderunt vos, et abominantur ut nomen glorificetur Domini: et appareat in laetitia eet quietum, et trementem sermones meos? ipsis praecipit ut, contemptis victimis Judaeorum, et omni Scribarum ac Pharisaeorum tumore despecto, transeant ad ejus cultum, quem vocantem illi audire noluerunt, atque contempserunt, et fecerunt malum in conspectu ejus. Nec hoc praeceptorum fine contentus est, sed imperat eis mandatum Evangelii , ut diligant inimicos suos, beneoriri facit solem suum super justos et injustos: Ut videntes, inquit, opera vestra, glorificent Patrem vestrum qui in coelis egentiam specialiter Apostolis praecipitur et apostolicis viris, ut diligant Judaeos persecutores suos, et eos qui se abominantur, in loco fratrum habeant, dicentPaulo apostolo: Tristitia mihi est, et continuus dolor cordi meo pro fratribus meis qui sunt Israe
Abbreviated transcription (Latin):
in moyse ⁊ in xp̃o saluatus in egypto ẽ. De¬
niq abrahã ⁊isaac masculos habuere libe¬
ros ⁊ iacob multorũ filiorũ pat̾. dinã unã
genuit filiã: ꝓ qua dura ꝑpessus ẽ. Qđ si
filiȩ salfaad dĩ sententia recipiunt heredi¬
tatẽ patris: hoc considerandum ÷ qđ pater
earũ in peccato suo mortuus sit. qͥa nullũ fi¬
liũ genuit. ⁊ moyses nichil suꝑ eis ausus fu¬
erit iudicare : sed retulit ad dñm qui eas ne
in opes ꝑmanerent uissit fr̃ib copulari.
Geneseos quoq narrat liber. qđ post quam
cȩper̃ homines multiplicari. qui numerꝰ sẽꝑ
in uitio ẽ. ⁊ filiȩ natȩ st̃ eis: acceper̃ eas non¬

Expanded text:
in Moyse, et in Christo salvatus in Aegypto est. Dein Moyse, et in Christo salvatus in Aegypto est. Denique Abraham et Isaac masculos habuere liberos, et Jacob multorum filiorum pater, unam genuit filiam, pro qua dura perpessus est . Quod si filiae Salphaad Dei sententia recipiunt haereditatem patris , hoc considerandum est, quod pater earum in peccato suo mortuus sit, qui nullum filium genuit, et Moyses nihil super eis ausus fuerit judicare, sed retulit ad Dominum, qui eas ne inopes permanerent, jussit fratribus copulari. Geneseos quoque narrat liber , quod postquam coeperunt homines multi fieri, qui numerus semper in vitio est, et filiae eis natae sunt, acceperunt eas
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris tribuo sterilis ero ait dñs ds̃ tuus.
Lx̾x Anteꝗ parturiens pariat: anteq
ueniat dolor parturientiũ effugiat ⁊ pa¬
riat masculũ. Quis audiuit tale. aut quis
uidit simile: Si parturiuit t̾ra in die una
Iaut si nata ẽ gens simul: quia parturiuit
I⁊ peperit sion filios suos: Ego autẽ dedi
mei dñs. Nonne ego parientẽ ⁊ sterilẽ fe¬
ci dix̃ ds̃ tuus: Ciamore resonante de ieru¬
salẽ ⁊ tẽplo enis. quando obsessa atq sub
ne dñi congregata. de qua in psalmo dicit᷑ ho¬
mo natus ẽ in ea ⁊ ipse fundauit eã altissimꝰ.
antequã parturiret peperit. anteꝗ ueniret
temꝑe ut popłs iudȩoꝵ. ꝑ abraham ⁊ isaac
lacobꝰ duo decĩ patriarchas. ⁊ rursũ liberos
eoꝵ ac nepotes creuit in mauis. s ad euange¬
licã p̃dicationẽ statim om̃is mundus conce¬
pit: ⁊ parturiuit: ⁊ peperit masculũ. Quẽ
pharao ⁊ herodes conabant᷑ occidere: qͥ &

Expanded text:
caeteris tribuo, sterilis ero, ait Dominus Deus tuus. caeteris tribuo, sterilis ero, ait Dominus Deus tuus. LXX: Antequam parturiens pariat: antequam veniat dolor parturientium, effugiat, et peperit masculum. Quis audivit tale, et quis vidit simile? Si parturivit terra in die una; aut si nata est gens simul, quia parturivit et peperit Sion parvulos suos. Ego autem dedi i, dicit Dominus. Nonne ego parientem et sterilem feci, dicit Deus tuus? Clamore resonante de Jerusalem et Templo ejus, quando obsessa atque subne Domini congregata, de qua in psalmo dicitur: Homo natus in ea: et ipse fundavit eam altissimus , antequam parturiret, peperit, atempore, ut populus Judaeorum per Abraham, et Isaac, et Jacob, et duodecim Patriarchas, et rursum per liberos eorum ac nepotes crevit in majus, sed ad Evangelicam praedicationem statim omnis mundus concepit, et parturivit, et peperit masculum, quem Pharao et Herodes conabantur occidere, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. Relinquet᷑ uobis domꝰ ur̃a deser-¬
ta. Et illã ꝓphetiã. Dereliqui domũ meã:
Quando p̃sides tẽpli consona angeli uoce
dixer̃. transeamꝰ ex his sedibus. De quib
ñ solũ iosephus iudaicȩ scriptor historiȩ.
sed multis prius sclis psalmista testatur
dicens. Uidi iniquitatẽ ⁊ contradictionẽ
inciuitate. Quȩ circundedit muros eiꝰ to¬
tadie ⁊ tota nocte. ĩta ut subuerteretur
ciuitas. ⁊ impleret᷑ illud uaticiniũ. Syon
quasi ager arabit᷑: ⁊ ierłm qͣsi casula in cu-¬
cumerario relinquet᷑. Ante quã partu¬
Iriret peperit. antequeniret partus eiꝰ pe¬
perit masculũ. Quis audiuit unquã talia.
Faut qͥs iuidit huic simile: Nunqͥd parturi¬
et t̾ra in die una: Aut parturiet gens si¬
mul. qͥa parturiuit ⁊ peperit sion filios¬
⁊ suos: Nunqͥd ego qͥ alios parere facio ipse
ñ pariam dic̃ dñs : Si ego qͥ generationẽ

Expanded text:
dixerat: Relinquetur vobis domus vestra deserdixerat: Relinquetur vobis domus vestra deserta ; et illam prophetiam: Dereliqui domum meam. Quando praesides templi consona Angeli voce dixerunt: Transeamus ex his sedibus. De quibus non solum Josephus, Judaicae scriptor historiae, sed multis prius saeculis Psalmista testatur, dicens: Vidi iniquitatem et contradictionem in civitate , quae circumdedit muros ejus tota die et tota nocte, ita ut subverteretur civitas , et impleretur aliud vaticinium: Sion quasi ager arabitur: et Jerusalem quasi casula in cucumerario relinquetur . Antequam parturiret, peperit: antequam 805 veniret partus ejus, peperit masculum. Quis audivit unquEt quis vidit huic simile? Nunquid parturiet terra in die una, aut parturietur gens simul, quia parturivit et peperit Syon filios suos? Nunquid ego, qui alios parere facio, ipse non pariam, dicit Dominus? Si ego qui generationem
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Statimq infert. Ipsi aut̃ confundent᷑
sub audit᷑ qui loquunt᷑ in ania. qͥ ñ intelli¬
gunt misteria scripturarũ: malisq suis
de templo: uox dni reddentis retributionẽ
inimicis sus. Lxx. ꝓfremitu clamorẽ po¬
suer̃. ⁊ cȩt̾a similit᷑. Uolumꝰ scire. quȩ sit
confusio udȩoꝵ. qui dixer̃ glorificet᷑ dñs.
ut ur̃am lȩticiã uideamꝰ: ⁊ triumphos regis
ur̃i nequaꝗ cassis ꝓmissionib sed oculis
contẽplemur. Uox inqͥt clamoris de ciuita¬
te. haud dubiũ quin ierłm significet. ro¬
mano exercitu circundatã. ⁊ in tres par¬
tes intus seditione diuisam: quando unꝰ
tẽplũ obtinuit. ⁊om̃ia prius sc̃a possedit.
forinsecus contra hostes. intrinsecꝰ contra
cinẽ dimicans. Eo tẽpore ⁊m urbe ⁊ in tem¬
plo. tam sacerdotũ ⁊ leuitarũ quã uulgi
innobilis. mulierũq ac pueroꝵ ululatus
auditus ẽ: quando reddidit dñs retributio¬
nẽ inimicis suis. implens cõminationẽ qua

Expanded text:
autem confundentur, subauditur, qui loquuntur talia, qui non intelligunt mysteria Scripturarum, malisque suis de Templo, vox Domini reddentis retributionem inimicis suis. LXX pro fremitu, clamorem posuerunt, et caetera similiter. Volumus scire quae sit confusio Judaeorum, qui dixerunt: Glorificetur Dominus, ut vestram laetitiam videamus, et triumphos regis vestri, nequaquam cassis promissionibus, sed oculis contemplemur. Vox, inquit, clamoris de civitate: haud dubium quin Jerusalem significet Romano exercitu circumdatam, et in tres partes intus seditione divisam, quando unus Templum obtinuit, et omnia prius sancta possedit, forinsecus contra hostes, intrinsecus contra cives dimicans. Eo tempore et in urbe, et in Templo, tam sacerdotum et Levitarum, quam vulgi ignobilis, mulierumque ac puerorum ululatus auditus est, quando reddidit Dominus retributionem inimicis suis, implens comminationem qua
Abbreviated transcription (Latin):
dñe dñe intrabit in regnũ cęloꝵ : sed qͥ fac̃
uoluntatẽ patris mei qui ẽ. in cęlis. Sicq
stare potest illa sententia. Nemo dic̃ dñs
Recedite ame: nescio uos operarii iniqͥtatiꝰ
Ergo dicere ñ sermone qui facilis est. sed
affecta ⁊ operib: copbatur. Ex quib: dis
cimus eundẽ ẽẽ. utriusq testam̃ti dm̃. qui
p̃cipit ut si uiderimꝰ ium̃tũ inimici nr̃i

Expanded text:
ne, intrabit in regnum coelorum: sed qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est . Sicque stare potest illa sententia: Nemo dicit, DomRecedite a me, nescio vos, operarii iniquitatis. Ergo dicere, non sermone, qui facilis est, sed affectu et operibus comprobatur. Ex quibus cimus, eumdem esse utriusque Testamenti Dominum qui praecipit, ut si viderimus jumentum i
Abbreviated transcription (Latin):
mus cũ eo: ⁊ sibouẽ aut asinũ inuenerimꝰ
errantẽ. reddamꝰ ei. Hȩc iuxta septuagin.¬
ta : porro iuxta hebraicũ hic mͥ sensus ui¬
detur. Audite apłi. audite discipłi mei:
qui tremitis uerbũ dm̃i. Narrabo qͥd di¬
xerint fr̃s ur̃i qui oder̃ ⁊ separant uos. &
arbitrant᷑ alienos. ñ ꝓpt̃ mala ur̃a. sed
ꝓpt̃ nom̃ meũ. qui ĩ mundos ęstimant
cunctos de sua in me gente credentes:
dicunt recede a me: quia iminundus es.
Quid gͦ est qđ eos dixisse cõmemorat. glo¬
uersiculi. hic sensus ẽ. Quid nob̃ humilẽ
introducitis dm̃. qui crucifixũ. ⁊ iurũ do.¬
lorũ. ⁊ scientẽ ferre infirmitates : Uolumꝰ¬

Expanded text:
invenerimus errantem, reddamus ei . Haec juxta LXX. Porro juxta Hebraicum, hic mihi sensus videtur: Audite, Apostoli, audite, discipuli mei, qui tremitis verbum Domini, narrabo quid dixerint fratres vestri qui oderunt, et separant vos, et arbitrantur alienos, non propter mala vestra; sed propter nomen meum, qui immundos existimant cunctos de sua in me gente credentes, et dicunt: Recede a me, quia immundus es. Quid ergo est quod eos dixisse commemorat: Gloversiculi hic sensus est: Quid nobis humilem introducitis Deum? quid crucifixum et virum dolorum, et scientem ferre infirmitates? volum
Abbreviated transcription (Latin):
piens . ẽ. Uere enĩ fatuus fatua loquetur.
& cor eius ꝑficit iniquitatẽ: qui ibi timuit
ubi ñ erat timor. ⁊ abutebatur stultitia
ꝓsapientia dicens. Hic si ex dõ esset: ñ sol¬
ueret sabbatũ. Quod usq hodie facit & ma¬
gister sinagogarũ: ut ꝑficiat simulationẽ.
Pro qua in ebraico scribitur onephi. id . ẽ.

Expanded text:
piens est . Vere enim fatuus fatua loquetur, piens est . Vere enim fatuus fatua loquetur, et cor ejus perficiet iniquitatem, qui ibi timuit ubi non erat timor, et abutebatur stultitia pro sapientia, dicens: Hic si ex Deo esset, non solveret sabbatum . Quod usque hodie facit magister synagogarum, ut perficiat simulationem, pro qua in Hebraico scribitur ONEPH , id e
Abbreviated transcription (Latin):
hebraicũ de quo supra disputauimꝰ basion.
qđ dicitur insiti. siue in siccitate ⁊ in inuio:
septuaginta. ⁊ theodotio insion interp̃tati
bunt oculi credentiũ. ⁊ aures audientium
diligent̃ attendent. quȩ prius surdȩ erant̃:¬
& cor quondã stultoꝵ intelliget scientiã.
& lingua balbutientiũ atq mutorũ quȩ
xp̃m sonare ñ poterat. pleno aꝑtoq sermo¬
ne dñm confitebit᷑. Non uocabit᷑ ultror
is qui stultus ÷ pͥnceps: stultã enĩ fec̃ ds̃
sapientiã hurꝰ scłi. Neq fraudulentꝰ do¬
ctor atq ꝑuersus appellabitur magnus in
popłis: scͥribe uidelicet ⁊ pharisei. quib
dñs loquitur. Stulti ⁊ ceci: quid maius ẽ.
aurũ. an templũ qđ sc̃ificat aurũ: Fatuus
emĩ fatua loquetur. Pro quo in hebraico
scriptũ. ẽ: nabal nabalai daber. Hoc di¬
ximus. ut uerba abigail exponamꝰ dicen¬
tis de nabal carmelo. scđm nom̃ suũ insi¬

Expanded text:
Hebraicum, de quo supra disputavimus, BASAION , Hebraicum, de quo supra disputavimus, BASAION , quod dicitur in siti, sive in siccitate, et in invio, Septuaginta et Theodotio, in Sion interpretati  non caligabunt oculi credentium, et aures audientium diligenter attendent, quae prius surdae erant, et cor quondam stultorum intelliget scientiam, et lingua balbutientium atque mutorum, quae Christum sonare non poterat, pleno apertoque sermone Dominum confitebitur. Non vocabitur ultra is qui stultus est, princeps . Stultam enim fecit Deus sapientiam hujus saeculi. Neque fraudulentus doctor atque perversus appellabitur magnus in populis: Scribae videlicet et Pharisaei, quibus Dominus loquebatur: Stulti et caeci, quid majus est, aurum an teenim fatua loquetur, pro quo in Hebraico scriptum est: NABAL NABALA IDABBER . Hoc dicimus, ut verba Abigail exponamus, dicentis de Nabal Carmelio: Secundum nomen suum insi
Abbreviated transcription (Latin):
dixert̃. ecce enĩ rex iustus regnabit. ⁊ pͥn¬
cipes cũ udicio p̃erunt: quȩ sequunt᷑
suꝑiorib copulanda sunt. his uidelicet
in quib prius capitulũ finitũ. ẽ. Beatus
qui habet sem̃ insion: ⁊ domesticos inieru¬
salẽ. luxta hebraicũ finita priore ꝓphe¬
tia. de his qui egiptũ descendebant. nunc
alterius uaticinationis exordiũ ÷ de ad
rex regnabit iuste. non accipiens ꝑfonã
in iudicio: ⁊ principes illiꝰ cũ ueritate p̃¬
erunt causas ñ homines considerantes:
& quicunq sub eius umbraculo fuerit.
sic tutus erit in tribulationib ⁊ angusti¬
is ⁊ in mundi istius tempestate: quomͦ
qui uentũ ⁊ turbinẽ fugiens se tuto abs¬
condit loco. Et qui purissimos fontes
inuenit in deserto: ⁊ qͥ uehem̃ti estu solis
ardore cuncta torrente. sub ꝓminenti
saxo requieuerit. Ubi nos diximꝰ ficut riui
insion quasi fluuius currens. Uerbum enim

Expanded text:
dixerunt: Ecce enim rex justus regnabit, et prindixerunt: Ecce enim rex justus regnabit, et principes cum judicio praeerunt, quae sequuntur superioribus copulanda sunt, his videlicet, in quibus prius capitulum finitum est: Beatus qui habet semen in Sion, et domesticos in Jerusalem. Juxta Hebraicum finita priore Prophetia, de his qui in Aegyptum descendebant: nunc alterius vaticinationis exordium est, de ste enim rex regnabit juste: non accipiens personam in judicio, et principes illius cum veritate praeerunt, causas, non homines considerantes. Et quicumque sub ejus umbraculo fuerit, sic tutus erit in tribulationibus et angustiis, et in mundi istius tempestate, quomodo qui ventum et turbinem fugiens, se tuto abscondit loco; et qui purissimos fontes invenit in deserto; et qui in vehementi aestu solis ardore cuncta torrente, sub prominenti saxo requieverit. Ubi nos diximus: sicut rivin Sion quasi fluvius currens. Verbum enim
Abbreviated transcription (Latin):
Iꝑdendos mites insermone m̃dacii. cũ lo¬
Iqueret᷑ pauꝑ iudiciũ. Princeps uero ea quȩ
Idigna sunt principe cogitabit: ⁊ ipse suꝑ
ducesstabit. lxx. Ecce enĩ rex iustꝰ regna¬
bit: ⁊ principes cũ iudicio p̃erunt. Et̃ erit¬
homo occultans sermones suos. ⁊ abscondetur
quasi ab aqua quȩ fertur. ⁊ apparebit in
sion sicut fluuius currens inclitus in terra
sitienti. Et nequaquã erunt confidentes
in hominib sed aures suas ad audiendũ
dabunt. ⁊cor infirmorũ attendet audi¬
tui. ⁊ lingue balbutientiũ cito discent lo¬
qui pacem.⁊ nequaꝗ discent stulto ut
princeps sit. nec ultra dicent ministri tui.
tace. fatuus enĩ fatua loquet᷑. ⁊ cor eius
animas esurientes. ⁊ animas sitientes ua¬
cuas faciat. Consiliũ enĩ pessimoꝵ iniqͣ
cogitauit. interficere humiles sermonib:
iniquis: ⁊ dissipare uerba humiliũ in udi¬
cio. Pii aut̃ sapientiã cogitar̃: ⁊hoc con:¬
siliũ ꝑmanet. luxta .lxx. interp̃tes qui

Expanded text:
 cum loqueretur pauper judicium. Princeps vero ea quae digna sunt principe cogitabit, et ipse super duces stabit. LXX: Ecce enim rex justus regnabit, et principes cum judicio praeerunt. Et erithomo occultans sermones suos, et abscondetur quasi ab aqua quae fertur: et apparebit in Sion, sicut fluvius currens, inclytus in terra sitienti, et nequaquam erunt confidentes in hominibus: sed aures suas ad audiendum dabunt, et cor infirmorum attendet auditui: et linguae balbutientium cito discent loqui pacem: et nequaquam dicent stulto ut princeps sit, nec ultra dicent ministri tui, tace. Fatuus enim fatua loquanimas esurientes et ut animas sitientes cuas faciat. Consilium enim pessimorum iniqua cogitabit: interficere humiles sermonibus iniquis, et dissipare verba humilium in judicio. Pii autem sapientiam cogitarunt, et hoc consilium permanet. Juxta LXX Interpretes qui
Abbreviated transcription (Latin):
egiptũ reuerti in ierłm: & filios procreare.
Cui tanta beatitudo ꝓmictit᷑ : ut dm̃ defenda¬
tur & ꝓtegatur auxilio. Et in alio loco de
ea scriptũ sit. erit gła domꝰ huiꝰ nouissima
suꝑ priorẽ. Quod ⁊ adecłiam referri potest.
uisionẽ pacis ⁊ speculã de qua scriptum ÷

Expanded text:
Aegyptum, reverti in Jerusalem, et filios procreare. Aegyptum, reverti in Jerusalem, et filios procreare. Cui tanta beatitudo promittitur, ut Domini defendatur et protegatur auxilio. Et in alio loco de ea scriptum sit: Erit gloria domus hujus novissimae super priorem . Quod et ad Ecclesiam referri potest, visionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ illo pugnauerant. erunt eccłȩ uectigales:
om̃isq fortitudo ⁊ petra illius ꝑtransibit.
Philosophi quoq ⁊ om̃e dogma ꝑuersũ
adcrucis signũ terga conuertent. domini
quippe sententia. ẽ. ut hoc fiat : cuiꝰ ignis
siue lum̃. ẽ. insion. ⁊ clibanus in ierłm.
Ignis ⁊ lum̃ hebraice hisdẽ scribunt᷑ lit¬
teris. aleph. uau. res. Quod si legat᷑ ur
ignẽ sonat. si or lucẽ. Hoc ideo dictum ÷
quia ꝓigne quẽ solus interp̃tatus. ẽ sima¬
circundabunt᷑ quasi uallo ⁊ uincentur. qͥ
autẽ fugerit capietur : scire non ualeo.
nisi fortẽ hoc possumꝰ dicere. qđ iuuenes
regis qui uincendi sunt atq capiendi. ita
circundentur petra hoc. ẽ. fortitudine
dñi. quomͦ uallo circundatur ciuitas. Porro
qđ seqͥtur in lxx. beatus qui habet semen in
syon ⁊ domesticos in ierłm. sic interp̃tari pos¬
sumꝰ: ut dicamꝰ p̃sentis loci sensui conuenire.
Quod exhortetur sermo diuinꝰ fugientes in

Expanded text:
pro illo pugnaverant, erunt Ecclesiae vectigales, pro illo pugnaverant, erunt Ecclesiae vectigales, omnisque fortitudo et petra illius pertransibit: philosophi quoque et omne dogma perversum ad crucis signum terga convertent. Domini quippe sententia est, ut hoc fiat: cujus ignis sive lumen est in Sion et clibanus in Jerusalem. Ignis et lumen Hebraice eisdem scribuntur litteris ALEPH, VAU, RES; quod si legatur UR, ignem sonat: si OR, lucem. Hoc ideo dictum est, quia pro igne, quem solus interpretatus est Symmacircumdabuntur quasi vallo, et vincentur: qui autem fugerit, capietur: scire non valeo. Nisi forte hoc possumus dicere, quod juvenes regis Assyrii qui vincendi sunt atque capiendi, ita circumdentur petra, hoc est, fortitudine Domini, quomodo vallo circumdatur civitas. Porro quod sequitur: Beatus qui habet semen in Sion, et domesticos in Jerusalem, sic interpretari possumus, ut dicamus praesentis loci sensui convenire, quod exhortetur sermo divinus fugientes in
Abbreviated transcription (Latin):
sirii dñi terrore transibit atq p̃teriet :
om̃sq principes illiꝰ ꝑtremiscent. Dixit¬
enĩ dñs atq pollicitus. ẽ. Cuiꝰ dixisse fecisse
est. Et qui habet ignẽ insion ⁊ caminũ in
ierłm. ut aduersarios suos instar stipulȩ
atq lignorũ egrediens abierłm flamina
consumat. Alius hoc quod dicitur in die
illa abiciet uir idola argenti sui ⁊ reliqͣ
sic interp̃tatur: ut post reditũ de capti¬
uitate babilonie usq ad aduentũ xp̃i.
nunquã filios isrł idola coluisse testatur.
Assiriũ quoq inp̃senti loco significari ñ
ab angło sed amedis. eẽ. suꝑandũ: quod
uetustissimũ & quondã potens regnum
post offensam dñi deletũ sit : uictorib q
seruierit. Nazarei locum istũ sic intel¬
ligunt. Ofilii isrł qui consilio pessimo dĩ
idola. quȩ uob̃ prius fuerant in peccatum:
&ecedet uobis diabolus ñ ur̃is uiribus sed
miscđia dĩ: ⁊ iuuenes eius qui quondam

Expanded text:
syrii Domini terrore transibit atque praeteriet, syrii Domini terrore transibit atque praeteriet, omnesque principes illius pertremiscent. Dixitenim Dominus atque pollicitus est, cujus dixisse, fecisse est: et qui habet ignem in Sion, et caminum in Jerusalem, ut adversarios suos instar stipulae atque lignorum egrediens de Jerusalem flamma consumat. Alius hoc quod dicitur: In die illa abjiciet vir idola argenti sui, et reliqua, sic interpretatur, ut post reditum de captivitate Babylonia usque ad adventum Christi, numquam filios Israel idola coluisse testetur. Assyrium quoque in praesenti loco significari, non ab Angelo, sed a Medis esse superandum, quod vetustissimum et quondam potens regnum, post offensam Domini deletum sit, victoribusque servierit. Nazaraei locum istum sic intelligunt: O filii Israel, qui consilio pessimo Dei idola quae vobis prius fuerant in peccatum, et cadet vobis diabolus, non vestris viribus, sed misericordia Dei: et juvenes ejus qui quondam
Abbreviated transcription (Latin):
: Petra enĩ circundabunt᷑ quasi uallo ⁊ un¬
÷centur: qui aut̃ fugerit capietur. Haec
dicit dñs. Beatus qui habet in sion semen:
⁊ & domesticos in ierłm. Pugnante dño suꝑ
montẽ sion contra aduersarios eiꝰ. & pro¬
tegente eã instar auiũ. conuertimini ofilii
isrł : siue ut syminachꝰ transtulit. agite
poenitentiã. qui ꝓfundo consilio atq pec¬
cato adño recessistis. Si enĩ hoc feceritis
abicientes idola aurea atq argentea quȩ
uobis fuere peccato: propt̾ quȩ urbs ur̃a
capta ÷. Cader assur cuiꝰ metũ nunc fu¬
gitis. non gladio hominũ nec exercitus
robore: sed dĩ potentia. Significat aut̃
angłm. a quo centũ octoginta quinq mi¬
lia assiriorũ. una nocte deleta sunt. Tunc¬
ipse quoq rex assirius fugiet. ñ hominũ
gladiũ sed iram dĩ: ita ut uiuenes illius
atq robusti uectigales fiant medis. de
quib supra contra babilonẽ dicit᷑. Ecce
ego susc itabo uobis medos. ⁊ fortitudo as¬

Expanded text:
: petra enim circumdabuntur quasi vallo, et vincentur; qui autem fugerit, capietur. Haec dicit Dominus: Beatus qui habet in Sion semen, et domesticos in Jerusalem. Pugnante Domino super montem Sion contra adversarios ejus, et protegente eam instar avium: Convertimini, o filii Israel; sive ut Symmachus transtulit: Agite poenitentiam, qui profundo consilio atque peccato a Domino recessistis. Si enim hoc feceritis, abjicientes idola aurea atque argentea, quae vobis fuerunt in peccatum, propter quae urbs vestra capta est: cadet Assur, cujus metu nunc fugitis, non gladio hominum, nec exercitus robore, sed Dei potentia. Significat autem Angelum, a quo centum octoginta quinque millia Assyriorum una nocte deleta sunt. Ipse quoque rex Assyrius fugiet non hominum gladium, sed iram Dei: ita ut juvenes illius atque robusti, vectigales fiant Medis, de quibus supra contra Babylonem dicitur: Ecce ego suscitabo vobis Medos. Et fortitudo As
Abbreviated transcription (Latin):
brachii sui. ⁊ adño recessit cor eius : ⁊ erit
quasi agri mi.ricȩ in deserto. quẽ non ui¬
debit cũ uenerint bona. Et in alio loco
scriptũ. ẽ. Uana salus hominis: siue ut
melius habetur in hebreo. in homine.
Cumq dñs manũ suã extenderet ad pu¬
niendũ uł declinauerit. sub metafora.
aurigȩ & frenos equoꝵ currentiũ relaxa¬
rit: corruet auxiliator egiptius. ⁊ isrł cui
prestabatur auxiliũ. Que quidẽ possumꝰ
intelligere ⁊ suꝑ his qui ꝑsecutionis tem¬
pore & tribulatio ulꝰ nis atq angustiae
non confidunt in dño. sed in egiptiorum
id .ẽ. seculariũ hominũ auxilio: nescien¬
tes ab rahã periclitatũ in egipto: de dei
popłm luto ⁊ laterib in illa regione seruis¬
se: quȩ sp̃ualit̃ appellatur fornax ferrea.
Unde ⁊ in apocalipsi ioħis legitur. locus in
quo erucifixus ÷ dñs spiritalit̾ uocatus sõ¬

Expanded text:
chii sui, et a Domino recessit cor ejus. Et erit quasi myrice in deserto, quae non videbit cum venerint bona . Et in alio loco scriptum est. Vana salus hominis , sive, ut melius habetur in Hebraeo, in homine. Cumque Dominus manum suam extenderit ad puniendum, vel declinaverit, sub metaphora aurigae, et frenos equorum currentium relaxarit, corruet auxiliator Aegyptius, et Israel cui praestabatur auxilium. Quae quidem possumus intelligere et super his qui persecutionis tempore et tribulationis atque angustiae non confidunt in Domino, sed in Aegyptiorum, id est, saecularium hominum auxilio; nescientes Abraham periclitatum in Aegypto, et Dei populum luto et lateribus in illa regione servisse, quae spiritualiter appellatur fornax ferrea. Unde et in Apocalypsi Joannis legitur: Locus in quo crucifixus est Dominus, spiritualiter vocatur So
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. Hic aut̃ ipse furor. ⁊ ira furoris dñi.
nichil suo faciet arbitrio: sed qđ sibi fue¬
rit imperatũ. Unde seqͥtur. Cloquiũ labio¬
rũ eius. eloquiũ irȩ plenũ: sp̃s quoq eius
quasi aqua inualle trahens ueniet usq ad
collũ: ⁊ supplicia suꝑ peccatores faciet re¬
dundare. Qđ uidetur ꝓ qualitate meri¬
torũ ut ꝑdat atq conturbet gentes quas
uanꝰ error seduxerat : I se intelligant sup¬
plantatas. Unde ad huiꝰcemodi homines
dicit᷑ qui in mundi huiꝰ potentia p̾ualebaNt.¬
& suo delectabantur errore: non eossemper
hoc. ẽẽ. facturos. Precipueq locũ istũ ⁊ cunc¬
tam continentiã capituli. aduersus hereti¬
cos & om̃ia dogmata quȩ sunt contraria ue¬

Expanded text:
fiat . Hic autem ipse furor, et ita furoris Domini fiat . Hic autem ipse furor, et ita furoris Domini nihil suo faciet arbitrio, sed quod sibi fuerit imperatum. Unde sequitur: Eloquium labiorum ejus, eloquium irae plenum. Spiritus quoque ejus quasi aqua supplicia super peccatores faciat redundare. Qui dividetur pro qualitate meritorum, ut perdat atque conturbet gentes, quas vanus error seduxerat, et se intelligant supplantatas. Unde ad hujuscemodi homines dicitur, qui in mundi hujus potentia praevalebant, et suo delectabantur errore, non eos semper hoc esse facturos. Praecipueque locum istum et totam continentiam capituli adversus haereticos et om
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. sed nom̃ dñi post multũ tempus ad ue¬
niat. De quo in psalmis dicit᷑. Benedictus
chreq post multũ tempus uenire dicitur:
loquente humana impatientia: usquequo
dñe obliuisceris me infinẽ. quã diu auertes
faciem tuã ame : Ardens quoq furor enis
uenit cũ gła: ut quẽ in humilitate contemp¬
loquit᷑ in euangłio. Ignem ueni muttere suꝑ
terrã: ⁊⁊ qͥd uolo nisi ut ardeat. ERursus in
alio psalmo legitur. Uox dñi intercidentis
flaminã ignis: ut quicqͥd in mundo ÷. foen
lignoꝵ. ⁊stipulȩ. seuens flãma consumat.
Unde ⁊ ds̃ ignis dicit᷑ esse consumens. Quodq
infertur ira furoris eius quasi ignis deuorabit.
pleriq nr̃oꝵ irã furoris dm̃i diabolũ interp̃¬
tantur. eui tradimur ad puniendũ: qͥ uix¬
ta librũ regum cõmouit dauid ut nume¬
raret popłm dĩ. & apłs loqͥtur tradere huiꝰ¬
modi satanȩ in interitũ carnis: ut sp̃s saluꝰ

Expanded text:
Dominus, sed nomen Domini post multum tempus adveDominus, sed nomen Domini post multum tempus adveniat, de quo in Psalmis dicitur: Benedictuschreque post multum tempus venire dicitur, loquente humana impatientia: Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? quamdiu avertis faciem tuam a me ? Ardens quoque furor ejus venit cum gloria, ut quem in humilitate contemploquitur in Evangelio : Ignem veni mittere super terram, et quam volo ut ardeat! Rursus in alio psalmo legitur: Vox Domini intercidentis flammam ignis , ut quidquid in muodo est foeni, lignorum, et stipulae, rapiens flamma consumat. Unde et Deus ignis dicitur esse consumens . Quodque infertur: Ira furoris ejus quasi ignis devorabit, plerique nostrorum iram furoris Domini diabolum interpretantur, cui tradimur ad puniendum, qui juxta librum Samuelis commovit David, ut numeraret populum Dei . Et Apostolus loquitur: tradere hujuscemodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ torrentis usq ad collũ inundantis:
ut finẽ om̃iũ uenisse testetur. Sic̃ enĩ torrens
suffocat eũ ad cuiꝰ collũ usq ꝑuenerit: sic u¬
diciũ dĩ neminẽ impunitũ abire pacietur.
Cũ autẽ frenũ quod in maxillis erat om̃ium
gentiũ cũ subditis ei gentib ꝑdiderit. ⁊ ad
nichili deduxerit: tunc uobis inquit scĩs
qui meis uissionib obȩditiserit canticũ sic̃
uox scĩficate solemnitatis. quando egressi es¬
tis de egipto. ⁊ in solẽnitate paschȩ iugũ
seruitutis egiptiȩ proiecistis. dicentes in ma¬
ri rubro pharaone submerso. cantemus
dño gloriose enĩ magnificatus. ẽ: & cordis
tanta lȩtitia ut imitemini eos qui ad tem¬
plũ primitiua portantes. ⁊ in dĩ torcularia
deferentes munera. ꝑgunt cũ tibis. ⁊ cor¬
dis gaudia carmine demonstrantes. Haec
iuxta hebraicũ: breui sermone ꝑstrinxi.
In utraq autẽ editione notandum. ẽ. quod ñ

Expanded text:
nem torrentis usque ad collum inundantis, nem torrentis usque ad collum inundantis, ut finem omnium venisse testetur. Sicut enim torrens suffocat eum, ad cujus collum usque pervenerit: sic judicium Dei neminem impunitum abire patietur. Cum autem frenum, quod in maxillis erat omnium gentium, cum subditis ei gentibus perdiderit, et ad nihili deduxerit: tunc vobis, inquit, sanctis, qui meis jussionibus obeditis, erit canticum, sicut nox sanctificatae solemnitatis, quando egressi estis de Aegypto, et in solemnitate Paschae jugum servitutis Aegyptiae projecistis, dicentes in mari Rubro Pharaone submerso: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est : et cordis tanta laetitia, ut imitemini eos qui ad templum primitiva portantes, et in Dei torcularia deferentes munera, pergunt cum tibiis, cordis gaudia carmine demonstrantes. Haec juxta Hebraicum brevi sermone perstrinxi. In utraque autem editione annotandum est, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm habitaturos. eẽ. promittit: sed
maiorẽ cunctis credentib uerbo dĩ. incon¬
sumationẽ mundibeatitudinẽ pollicet᷑.
quando ꝑ om̃s montes ⁊ colles current aqͣ¬
rũ flumina. ⁊ interfectis multis cadent
turres. luna quoq ⁊ sol clarius lum̃ acci¬
pient: quando uulnꝰ popłi sui dñs ligaue¬
rit atq sanauerit: Licet hȩc quidã hyꝑ¬
bolicos cyri temporib qui captiuitatem
popłi relaxauit in t̾ra uidȩa expleta con¬
tendant. Quia gͥ bonis ⁊ obȩdientib
p̃mia repmissa sunt: nunc econtrario ma¬
lis ⁊ contemptorib supplicia nuntiant᷑.
quod dñs impleat cogitationẽ suã ⁊ ad
puniendos longo post tempore ueniat
peccatores. & in cunctos sententiã profe¬
rat. sp̃uq oris sui interficiat impiũ quẽ
frenũ appellat fuisse popłoꝵ: Non qͦ sub¬
iectos regeret: sed quo subditos sibi tra-¬
heret ad ruinã. Ponit quoq similitudi¬

Expanded text:
Jerusalem habitaturos esse promittit, sed Jerusalem habitaturos esse promittit, sed majorem cunctis credentibus verbo Dei, in consummatione mundi beatitudinem pollicetur, quando per omnes montes et colles current aquarum flumina, et interfectis multis, cadent turres. Luna quoque et sol clarius lumen accipient, quando vulnus populi sui Dominus alligaverit atque sanaverit. Licet haec quidam ὑπερβολικῶς, Cyri temporibus, qui captivitatem populi relaxavit, in terra Judaea expleta contendant. Quia igitur bonis et obedientibus praemia repromissa sunt, nunc econtrario malis et contemptoribus supplicia nuntiantur, quod Dominus impleat cogitationem suam, et ad puniendos longo post tempore veniat peccatores, et in cunctos sententiam proferat, spirituque oris sui interficiat impium, quem frenum appellat fuisse populorum: non quo subjectos regeret, sed quo subditos sibi traheret ad ruinam. Ponit quoque similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uox scĩficate solemnitatis. ⁊ lȩticia cordis:
sic̃ qui ꝑgit̾ cũ tibia. ut intret in montẽ
dñi. ad fortẽ ispł .lxx. Ecce nomen dñi
uenit post tempus multũ. ardens furor eũ
gła. eloquiũ labiorũ eius eloquium irae:
plenũ: &̾ira furoris sic̃ ignis deuorabit. & sp̃s
Seius sic̃ aqua in ualle trahens ueniet usq ad¬
I collũ. ⁊ diuiditur ut conturbet gentes suꝑ
Ierrore uano. & abicietur error & assumet¬
I eos in conspectu eorũ. Nunqͥd semꝑ opor¬
Itet uos letari ⁊ ingredi in sc̃a mea iugiter¬
÷ quasi festa celebrantes atq gaudentes. ut¬
I ingrediamini cũ tibia ad montẽ dñi ad
⁊ dm̃ isrł: Dicamꝰ primũ iuxta hebraicũ.
pendeenĩ ex suꝑiorib quȩ dicunt᷑. Corripu¬
erat sermo ꝓpheticus eos qui contempto
auxilio dĩ ꝓpt̃ babiloniorũ metũ ad egip¬
tios confugiebant. & cõminatus. ẽ. descen¬
dentib ibi eos. ẽẽ. morituros. rursũq post
solum sub zorobabel. et̾ra. & neemia. in

Expanded text:
olemnitatis, et laetitia cordis, sicut qui pergit cum tibia, ut intret in montem Domini ad fortem Israel. LXX: Ecce nomen Domini venit post tempus multum: ardens furor cum gloria, eloquium labiorum ejus, eloquium irae plenum, et ira furoris sicut ignis devorabit, et spiritus ejus sicut aqua in valle, trahens veniet usque ad collum, et dividetur ut conturbet gentes super errore vano, et abjicietur error, et assumet eos in conspectu eorum. Numquid semper oportet vos laetari et ingredi in sancta mea jugiter, quasi festa celebrantes atque gaudentes, ut ingrediamini cum tibia ad montem Domini ad Deum Israel? Dicamus primum juxta Hebraicum. Pendent ex superioribus, quae dicuntur. Corripuerat sermo propheticus eos, qui contempto auxilio Dei, propter Babyloniorum metum ad Aegyptios confugiebant, et est comminatus descendentibus, ibi eos esse morituros. Rursumque post solum sub Zorobabel, Ezra, et Neemia in