comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint. an utrorãq miris modis
simplicit̾ et multipliat᷑ infi¬
nito s in se fini qd̾ est et sibi
notũ ẽ et sibi sufficit incõmu¬
tabiliter idipñ copiosa unita¬
tis magnitudine. qiuis facile
cogitauerit. quis ullo mõ dixe¬
rit quis quolib mõ teꝑe ꝓnũ¬
tiauent. Procede incõfessiõs
fides mea/ dic dño deo tuo.
Sancte. sancte sancte dñe
deꝯ meus ĩ noĩe tuo bapitza¬
ti sumꝯ pater et filit et spũs
sancte. in noĩe tuo baptizamꝰ
pater et fili et spũs sancte. qr
apud nos in cͥsto suo fecit deꝰ
colũ et t̾ra spuituales et car¬
nales ecclĩe sue et t̾ra nostra
añꝙͣ acciꝑet formã doct̾ne in¬
uisibil erat incõposita/ et igno¬
rãtie tenebris tegebam᷑: qm̾i
ꝓ inquitate erudisti hominẽ
et iudicia tua sicut multa a¬

Expanded text:
sint, an utrumque miris modis sint, an utrumque miris modis simpliciter et multipliciter infinito in se sibi fine, quo est et sibi notum est et sibi sufficit inconmutabiliter id ipsum copiosa unitatis magnitudine, quis facile cogitauerit? quis ullo modo dixerit? quis quolibet modo temere pronuntiauerit? Procede in confessione, fides mea; dic domino tuo: sancte, sancte, sancte, domine deus meus, in nomine tuo baptizati sumus, pater et fili et spiritus sancte, in nomine tuo baptizamus, pater et fili et spiritus sancte, quia et apud nos in Christo suo fecit deus caelum et terram, spiritales et carnales ecclesiae suae, et terra nostra antequam acciperet formam doctrinae, inuisibilis erat et inconposita, et ignorantiae tenebris tegebamur, quoniam pro iniquitate erudisti hominem, et iudicia tua multa a
Abbreviated transcription (Latin):
ligit eam. Rara amma q̃ cũ de
illa loquit᷑ sciat quid locatur
Et cõtendũt et dimitãt et ne¬
mo sine pace bidit istã iusio¬
nẽ. Uellẽ ut hͨ. tͥa cogitarent
homines nise ip̃is/ Longe
ad illud sũt ista tͥa quã illa
tͥnitas/ S dico uͥ se exerte¬
ant et ꝓbent et sentiãt ꝙͣ lõ¬
ge sũt. Dico autẽ h. tͥa esse.
nosse uelle. Su̾ en̾i et noui et
uolo Sũ stiens et uolẽs/ et
scio esse mo et uelle ut sim et
uolo ẽẽ et scire. In his igit᷑. tͥ¬
bꝯ quã sit inseꝑabil uita et u¬
na uita/ et una mes/ et una es¬
stinctio et tamẽ distinctio ui¬
deat qui potest. Certe cora̾ se ẽ
attendat inse et bideat et di¬
cat mͥ. S cũ ĩuenerit in his a¬
liquid et dixerit. nõ ia̾ seputet
ĩuenisse illud qd̾ supͣ ista est
ĩcõmutabile qd̾ ẽ incõmutabi¬
liter et sit incõmutabiliter.
et uult incõmutabilit᷑ et utrũ
pp̃ tria h ͨ ibi tͥnitas an insin¬
gulis hͨ tria ut t̾na singuloꝵ

Expanded text:
 eam? rara anima, quaecumque de illa loquitur, scit quod loquitur. et contendunt et dimicant, et nemo sine pace uidet istam uisionem. uellem, ut haec tria cogitarent homines in se ipsis. longe aliud sunt ista tria quam illa trinitas, sed dico, ubi se exerceant et probent et sentiant, quam longe sunt. dico autem haec tria: esse, nosse, uelle. sum enim et scio et uolo: sum sciens et uolens et scio esse me et uelle et uolo esse et scire. in his igitur tribus quam sit inseparabilis uita et una uita et una mens et una esstinctio et tamen distinctio, uideat qui potest. certe coram se est; adtendat in se et uideat et dicat mihi. sed cum inuenerit in his aliquid et dixerit, non iam se putet inuenisse illud, quod supra ista est inconmutabile, quod est inconmutabiliter et scit inconmutabiliter et uult • inconmutabiliter: et utrum propter tria haec et ibi trinitas, an in singulis haec tria, ut terna singulorum
Abbreviated transcription (Latin):
me. Spera in dño. Luc̾na pe¬
dibus tius uerbũ eiꝯ sꝑa et
ꝑseuera donec trãseat nox.
mater iniquoꝵ donec trãse¬
at ira dm̃ cuiꝯ filii et nos fu¬
mq aliqñ tenebre quaꝵ re¬
sidua trahunꝰ incorꝑe pppec
catũ mortuo donec aspurt di¬
es et remoueat᷑tenebre Sꝑa
indom̃io. Mane astabo et tõ¬
templabor semꝑ ꝯfitebor il¬
li mane astabo et iudebo sa¬
lutare uultꝰ mei dñ meũ¬
qͥ uiuificauit et mortalia cor¬

Expanded text:
me? spera in domino; lucerna peme? spera in domino; lucerna pedibus tuis uerbum eius. spera et perseuera, donec transeat nox, mater iniquorum, donec transeat ira domini, cuius filii et nos fuimus aliquando tenebrae, quarum residua trahimus in corpore propter peccatum mortuo, donec aspiret dies et remoueantur umbrae. spera in domino: mane astabo et contemplabor; semper confitebor illi. mane astabo et uidebo salutare uultus mei, deuui uiuificabit et mortalia cor
Abbreviated transcription (Latin):
excelsis ꝑ eu qui ascendit in
altũ. et aꝑuit catauactas do¬
letificaret ciuitatẽ tuã Illi
en suspuat sponsi amica
hñs iaz spuita p̾mitias pe¬
nes eũ. s adhut insemetip̾o
ingemistens adoptionẽ ex¬
pectans redeptionẽ corꝑis
siu illi suspirat. ai̾ebrũ est
em̃ sponse et illi zelat nõz
amitꝰ ẽ em̃ sponsi. illi zelat
nõ sͥ. qr ĩuoce cataractaꝵ tu¬
aꝵ ñ in uoce sua ĩuocat al¬
terã abissĩ cui zelans tr̃met¬
ne si cut ẜpens euã decepit a¬
stucia sua sic et eoꝵ sensꝰ cor¬
rũpat᷑ a castitate q̃ ẽ in spõso
nostro uinco tuo Que ẽ illa spe
ecte ubi es. Respur in te pau¬
lulũ cũ effunde su̾me cũc me¬
ã in uoce exultatiõis et cõfessio¬
nis som fesciutatõ celebrãtis.
et ad huc tristis ẽ qr relabit᷑.
et fit abissꝰ uel potiꝯ sentit ad¬
huc se esse abissũ dicit et fides
mea quã acce̾disti ĩ nocte añ
pedes meos Quare tͥstis es
aĩa mea et quare ꝯturbas

Expanded text:
in altum et aperuit cataractas dolaetificarent ciuitatem tuam. illi enim suspirat sponsi amicus, habens iam spiritus primitias penes eum, sed adhuc in semet ipso ingemescens, adoptionem expectans, redemptionem corporis sui. illi suspirat — membrum est enim sponsae — et illi zelat — amicus est enim sponsi — illi zelat non sibi, quia in uoce cataractarum tuarum, non in uoce sua inuocat alteram abyssum, cui zelans timetsicut serpens Euam decepit astutia sua, sic et eorum sensus corrumpantur a castitate, quae est in sponso nostro, unico tuo. quae est illa spececce ubi es. respiro in te paululum, cum effundo super me animam meam in uoce exultationis et confessionis soni festiuitatem celebrantis. et adhuc tristis est, quia relabitur et ift abyssus, uel potius sentit adhuc se esse abyssum. dicit ei fides mea, quam accendisti in nocte ante pedes meos: quare tristis es, anima, et quare conturbas
Abbreviated transcription (Latin):
fiat lux. Pemtẽtia agite appro¬
pnicabit em̾ regnũ celoꝵ. Pe¬
int̾etiã agite. fiat lux. Et qu̾i
conturbata erat ad nos ipsos
aĩa nostra/ cõmemorati sumꝰ
tui dñe de t̾ra iordais/ et de
mõte equali tibi. s ꝑuo p̃p nos.
et displicuerũt nob̾ tenebre

Expanded text:
fiat lux; paenitentiam agite, appropinquauit enim regnum caelorum. paenitentiam agite; fiat lux. et quoniam conturbata. erat ad nos ipsos anima nostra, conmemorati sumus tui, domine, de terra Iordanis et de monte aequali tibi, sed paruo propter nos, e
Abbreviated transcription (Latin):
catioẽ qua dixisci fiat lux
et fcã ẽ lux In nõb̾ eni distĩ¬
guit᷑. tomꝑe qd̾ tenebre fui¬
mꝯ et lux efficinui᷑. m illa
uero dictũ ẽ quid esset nͥ il¬
luminaret᷑:et ita dictũ ẽ
qͣi p̾us fuei̾t fluxa et tene¬
brosa ut aꝑꝑeret causa qua
dictũ ẽ ut aliter esset idest
ut ad lumẽ indeficiens con¬
uersa lux esset. Er potest in¬
telligat. qui nõ potesta te pe¬
tat. Ut quid mͥ molesta õ qï ego
illũne uullũ hõmẽ uemẽtẽ

Expanded text:
catione qua dixisti, Fiat lux, et fieret lux . In nobis enim distinguitur tempore, quod tenebrae fuimus, et lux efficimur : in illa vero dictum est quid esset, nisi illuminaretur; et ita dictum est, quasi prius fuerit fluxa et tenebrosa; ut appareret causa qua factum est ut aliter esset, id est, ut ad lumen indeficiens conversa lux esset. Qui potest, intelligat; et qui non potest, a te petat. Utquid mihi molestus est, quasi ego illuminem ullum hominem venientem
Abbreviated transcription (Latin):
mum ꝓpellit᷑. ad sua. hoc ẽ
aueritate ad mẽdatiũ. Qui
em loquit᷑. mendatiũ de su¬
o loquit᷑. Attende iuder op¬
tine deꝰ ipã ueritas atted
quid dicã contradictoi huic
attende corã te enidico et co¬
ra frĩb̃ꝯ meis qͥ legitime utũ¬
t᷑ lege usq ad fine̾ caritatis.
attende et iude quid ei dicaz
si placz tͥ Hant en̾ uoce̾ huit
refero frat̾nã et pacifica
Si ambo iudema ueꝵ esse qd
dicis et ambo iudemꝯ uor
esse quod dico ubi queso id ui¬
demꝰ. Nec ego utiq inte nͭ
tu ĩme s ambo in ipã q̃ supͣ
mentes nostras ẽ ĩcõmuta¬
bili ueritate Cũ gͦ deip̃a do.

Expanded text:
muni propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium; qui enim loquitur in mendacium, de suo loquitur. attende, iudex optime deus, ipsa ueritas, attende quid dicam contradictori huic, attende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad finem caritatis. attende et uide quid ei dicam, si placet tibi; hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est incommutabili ueritate. cum ergo de ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ qd̾ tͥ nichil prodesset nͨ
de te equale tͥ esset tñ qr ex
te fieri potuit nõ de esset.
Quid eni te ꝓnieruit celũ
et t̾ra q̃ fecisti ipͥncipio
Dicant quid te ꝓmerueru̾tspi¬
rituales corꝑalesq nature qͣs
fecisti insapientia tua. ut in¬
de penderẽt etiaz nichoata
et informia queq ingne̾suo
uel spintuali uel corꝑali eñ¬
tia inmodeãtionẽ et in longi̾

Expanded text:
bonum quod tibi nihil prodesset, nec bonum quod tibi nihil prodesset, nec de te aequale tibi esset, tamen quia ex te fieri potuit, non deesset. Quid enim te promeruit coelum et terra, quae fecisti in principio? Dicant quid te promeruerunt spiritualis corporalisque natura, quas fecisti in Sapientia tua, ut inde penderent etiam inchoata et informia quaeque in genere suo, vel spirituali vel corporali, euntia in immoderationem, et
Abbreviated transcription (Latin):
co te in ammã meã quã p̃¬
ꝑas ad capiendũ te ex deside¬
rio qd̾ inspiras eis Nũc inuo¬
cantẽ te ne deseras. qui pͥus¬
ꝙͣ iocarẽ p̃uenisti et institu¬
isti crebrostens multimodis
uocib ut audur̾ de longĩquo
et cõuerterer et uocãtẽ me
iusti om̃ia mala merita mõa
ne ret̾bueres maĩbꝰ meis ĩ
quibꝰ a te defeci/ et p̃uenisti
onna bona merita mea ut
ret̾bueres manibꝯ tius qͥbus
me fecisti. qr et p̾usꝙͣ essem tu
eras. Nec eram cui p̃stares
ut essent et tame ecce sũ exbo¬
intate tua p̃ueniẽte totũ hoc
qd̵ me fecisti et uñ mefecisci
Neq en̾i egiusti me aut ego
tale bonũ sũ quo tu adiuue¬
nõ ut tͥ nũt ẜuia quasi ne
fatigeris in agendo aut ne
minor sit potestas tua carẽs
obsequio meo/ neq ut sic te
colã quasi t̾ra ut sis incultꝰ
smnon te colã sutẜuiaz tͥ et
colaz te ut de te mͥ bñ sit aqͦ.
mͥ ẽ ut sim cui bñ sit. Exple¬
intudĩe quippe bonitatis
tue c̾atura tua subsistit ut

Expanded text:
co te in animam meam, quam praeparas ad capiendum te ex desiderio, quod inspirasti: nunc inuocantem te ne deseras, qui priusquam inuocarem praeuenisti et institisti crebrescens multimodis uocibus, ut audirem de longinquo et conuerterer et uocantem me nisti omnia mala merita mea, ne retribueres manibus meis, in quibus a te defeci, et praeuenisti omnia bona merita mea, ut retribueres manibus tuis, quibus me fecisti, quia et priusquam essem tu eras, nec eram, cui praestares ut essem, et tamen ecce sum ex bonitate tua praeueniente totum hoc, quod me fecisti et unde me fecisti. neque enim eguisti me, aut ego tale bonum sum, quo tu adiuuenon ut tibi sic seruiam, quasi ne fatigeris in agendo, aut ne minor sit potestas tua carens obsequio meo, neque ut sic te colam quasi terram, ut sis incultus, si non te colam, sed ut seruiam tibi et colam te, ut de te mihi bene sit, a quo mihi est, ut sim cui bene sit. Exnitudine quippe bonitatis tuae creatura tua subsistit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ras meis ꝟbis tu ip̃e reuola¬
turꝯ legentibꝰ posteus etiã¬
si ille ꝑ quẽ dicta sũt bnam
fortassis ex multis ueus se¬
tencia cogitauit. Quod ita
ẽ sit igit᷑: illa quã cogitauit
ceteris excellẽtior Nõ his ãt
dñe aut ipãs demõstia aut
quã plac alterã uerã. ut siue
nob hoc qd̾ etiã illi hom tuo
siue aliud ex corũdẽ u̾boꝵ oc¬
casione patefacias tutamẽ
cis uerbis ꝙͣ multa oro te
scripsimꝰ Que nostre uies q̃
temꝑa omib̃ꝰ libris tius adi¬
scũ modũ sufficiant. Siune ita¬
q me breuiꝰ in eis ꝯficcri tͥ ete
lige̾ unũ aliquid qd̾ tu inspira¬
ueris uerũ c̾tũ et bonũ etia si
multa occuritunt ubi młta ot¬
curre poterũt ea fide ꝯfessiõis
mee. ut si hoc dixero quod sẽ¬
sit mĩster tuꝰ recte atq optĩe
id em conari me oportet.Qd
tua dicẽ uoluont que illi qͦq

Expanded text:
ras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris, etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit igitur illa quam cogitauit ceteris excelsior, nobis autem, domine, aut ipsam demonstras aut quam placet alteram ueram, ut, siue nobis hoc quod etiam illi homini tuo siue aliud ex eorundem uerborum occasione patefacias, tu tamecis uerbis, quam multa, oro te, scripsimus! quae nostrae uires, quae tempora omnibus libris tuis ad istum modum sufficient? sine me itaque breuius iligere unum aliquid quod tu inspiraveris verum, certum et bonum etiamsi multa occurrerint, ubi multa occurrere poterunt; ea fide confessionis meae, ut si hoc dixero quod sensit minister tuus, recte atque optime; id enim conari me oportet: quod tua dicere voluerit, quae illi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
deñ format᷑ in cãtũ Qd em̃
p̾mo ut cũq sonuei̾t p̃terit n ͨ
ex eo qͥcquã reꝑies qd̃ p̃sũtũ
arte componas. et ideo cãtus
ĩ sono suo ꝟtit. qͥ sonꝯ eiꝯma¬
teries eiꝯ ẽ Idẽ quippe for̃t᷑
ut cantꝰ sit et ideo sit̾ diceba
pͥor matenos sonãdi qua forma
cantandi nõ ꝑficiẽdi potetia
pͥor neq eni sonꝯ ẽ cantãdi ar¬
tifex s cantãti amme subiacet
ex corꝑe de quo cantũ faciat
Nectemꝑe pͥor simul eñi cũ
cantu edit᷑. Nec pͥor elcõne nõ

Expanded text:
de formatur in cantum. quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit nec ex eo quicquam reperies quod resumtum arte componas; et ideo cantus in sono suo uertitur, qui sonus eius materies eius est. idem quippe formatur ut cantus sit, et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi quam forma cantandi: non per faciendi potentiam prior: neque enim sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subiacet ex corpore de quo cantum faciat; nec tempore prior: simul enim cum cantu editur; nec prior electione: non
Abbreviated transcription (Latin):
qr forme reꝵ exerũt temꝑa.
illa autẽ erat informis iãq
in temꝑibꝯsimul ammadũti¬
t᷑ nec tni de illa narrari pote¬
rit aliquid potest nͥ uelut tẽ¬
ꝑe pͥor sit cũ pendat᷑ extremi¬
or qr ꝓfecto meliora sũt forta
te c̾atoris ut essent deinchilo
uñ aliquidfieret. In hac diu̾si¬
tate sentẽtiaꝵ ueraꝵ cõcor¬
diaz ꝑiat ip̃a ueritas. et deꝰ
nr̃ misereat᷑. nostu ut legiti
me utam. p̾cepti fine pura
caritate. Ac ꝑ hoc si quis q̃rit
ex me quid hoꝵ moyses ille tu¬
us famulꝯ sensent nõ sũt hi
ẜmones ꝯfessionũ meaꝵ sit᷑¬
confitror nestio et stio tamẽ il¬
las ueras essesentẽtias excep¬
tis carnalibꝰ de quiba ꝙͣtũ
hiuliter et pauca copiose.
S om̃s quos in eis ubis ue¬
ra t̾nere ac dice̾ fateor dili¬
gamꝰ nos muice̾ ꝑit̾q dili¬

Expanded text:
 formae rerum egerunt tempora, illa autem erat informis iamque in temporibus simul animaduertitur; nec tamen de illa narrari aliquid potest nisi uelut tempore prior sit, cum pendatur extremior — quia profecto meliora sunt formata te creatoris, ut esset de nihilo unde aliquid fieret. In hac diuersitate sententiarum uerarum concordiam pariat ipsa ueritas et deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc si quis quaerit ex me quid horum Moses tuus ille famulus senserit, non sunt hi sermones confessionum meaconfiteor, nescio; et scio tamen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum humiliter et pauca copiose. sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque dili
Abbreviated transcription (Latin):
re huiꝯ dispensatorẽ spũ sto
plenũ ita honore iꝯ uthot
eũ te reuelãte cũ hec scͥberet
attendisse cdamꝰ qd̾ meis mͣ¬
xime et luce uẽi̾tatis et fru¬
ge utillitatis excessit Ita cũ
alius dixerit hoc sensit qd e¬
go et alius ñno illud qd ego
religiosiꝯ me arbitror dicere
cur nõ utrũq potiꝯ si utrũq
uerũ ẽ Et si quid t̾tiũ etsi qͥd
quartũ et si quid aliud om̃mo
uerũ quispiã in his ꝟbis bi¬
det cur nõ illa õma uidisse c¬
litteras uera et diu̾sa uisinis
multoꝵ sensibꝰ tẽꝑauit Ego
ꝓm̃tiosi ad culmẽ auctoi̾tatis
aliquid scuberẽ sit malẽstͬbe̾
ut qd̾ ueni quisq de his iebus
caꝑe posset mea ꝟba resonarẽt.
ꝙͣ ut unã uera sentẽtiõ ad
hoc aꝑtiꝰ ponere̾ ut exclude¬
reni ceteras quaꝵ falsitas.
me nõ posset offende. Nolo ita¬
q deꝮ meꝯ tamp̃ceps esse. ut
hoc illũ uirũ de temerusse
nõ cͥdaz Sensit ille om̃ino in
his ꝟbis atq cogitauit cũ ea

Expanded text:
ae hujus dispensatorem, spiritu tuo plenum ita honoremus, ut hoc eum te revelante cum haec scriberet attendisse credamus, quod in eis maxime et luce veritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit, hoc sensit quod ego, et alius, imo illud quod ego, religiosius me arbitror dicere, cur non utrumque potius, si utrumque verum est? et si quid tertium, et si quid quartum, et si quid aliud omnino uerum quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse clitteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego nuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea
Abbreviated transcription (Latin):
bere nõ posse. Uerũ ẽ qd uñfit a¬
liqͥd potest quodã gene̾ locutiõis
habe̾ iã nomẽ eiꝯ rei que indefit.
uñ pocuit uotan celũ et t̾ra q̃li¬
bet informitas uñ fcã ẽ celũ et
t̾ra Ueꝵ ẽ oĩn formatorũ nichil
esse informi uicuiꝰ ꝙͣ t̾ra et abis¬
sũ. Uerũ ẽ ꝙ ñ solũ c̾atũ atq for¬
matũ s etĩa qͥtqͥd c̾abile atque
formabile e tu fecisti. ex qͥ sutoia
Nerũ e omine qd ex informi formͣ¬
t᷑. pͥus esse informe. deinde formͣ¬
tũ Ex his om̃ibs ueris deqͥba nõ
dubitãt quoꝵ interiori ocło talia
uide̾ donasci. et moysen famulũ
biliter credũt. ex his g. omuba a¬
liud sͥ tollit qͥ dicit ĩ pͥncipiofẽt
deꝯ celũ et fra.idest ĩ ꝟbosuo s

Expanded text:
bere non posse. uerum est, quod, unde fit aliquid, potest quodam genere locutionis habere iam nomen eius rei, quae inde fit: unde potuit uocari caelum et terra quaelibet informitas, unde factum est caelum et terra. uerum est omnium formatorum nihil esse informi uicinius quam terram et abyssum. uerum est, quod non solum creatum atque formatum sed etiam quidquid creabile atque formabile est tu fecisti, ex quo sunt omnia. uerum est omne, quod ex informi formatur, prius esse informe, deinde formatum. Ex his omnibus neris, de quibus non dubitant, quorum interiori oculo talia uidere donasti et qui Moysen, famulum biliter credunt, ex his ergo omnibus aliud sibi tollit qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipiũ intelligit exordiũ
reꝵ conditaꝵ et sic accipit
inpͥncipio fecit ac si dice̾tur
pͥmo fecit Atque eis qui in¬
telligũt inp̾ncipo qd̾ in sapi¬
entia fecit celũ et t̾ra. alius
eoꝵ ipm̃ celũ et t̾ra c̾abile
matenã celi et t̾re sit esse cre¬
dit cognominata. alius ia̾
formatas distinctasq natu
ias alius unã formatã eã¬
demq spiritualẽ celi noie a¬
liam informẽ corꝑalis ma¬
terie t̾re nõie Q autẽ intelli¬
gunt ĩnõibꝰ celi et t̾re ad huc
ĩformẽ mateuã de quaforma¬
ret᷑: celũ et t̾ra nec ip̃i uno mõ
id intelligũt sed unde ꝯsuma
iet᷑: intelligibił sensibilisq ẽ¬
atura alius tm̃ unde sensibꝰ
moles ista corꝑea sinu grãdi
continẽs ꝑspicuas prompte¬
tasq natiuas. Nec illo uno
m̃o qui iã dispositas dige¬
stasq c̾a̧ituras celũ et t̾i bo
can hoc loco credũt sed alius
ĩiusibilẽ atq uisibilẽ alius so¬

Expanded text:
principium intellegit exordium principium intellegit exordium rerum conditarum et sic accipit: in principio fecit, ac si diceretur: primo fecit. atque in eis, qui intellegunt in principio, quod in sapientia fecit caelum et terram, alius eorum ipsum caelum et terram, creabilem materiam caeli et terrae, sic esse credit cognominatam, alius iam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eamdemque spiritalem coeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. Qui autem intelligunt in omnibus coeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur coelum et terra, nec ipsi uno modo id intretur intelligibilis sensibilisque creatura, alius, tantum unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas: nec illi uno modo, qui jam dispositas digestasque creaturas coelum et terram vocari hoc loco credunt, sed alius invisibilem atque visibilem, alius so
Abbreviated transcription (Latin):
eos Dident en cũ hͨ. uerba
legunt l audiũt tua deꝯ eter¬
na et stabili ꝑmausione cũt¬
ta p̃terita et futura tẽꝑa suꝑ¬
ari .nͨ tamen qͥcquã esse tẽꝑa¬
lis c̾ature qd̾ tu nõ feceris.cu¬
ius uolũtas qͥa id est qd̾ tu
nullo mõ mutata uel q̃ antea
nõ fuisset ex orta uolũtate fe¬
cisti om̃ia nõ dete similitu¬
dine̾ tua formã om̃ñũ. f de
nichilo dissimilitudine ĩ formẽ
q̃ formaret᷑. ꝑ similitudiue
tuã recurrens in te unũ pro
captu ordinato quãtũ cuiq
roꝵ in suo gene̾ datũ ẽ et fie¬
rent om̃ia bona ualde. siue
maneãt c̾ta te. siũe gradatim
remotiori distantia ꝑ tẽꝑa
et loca pulcras narrationes
fiant ut patiãt᷑. Bident hoc et
gaudent in luce ueritatis tue
quatulũ hic ualent. Et alius
eoꝵ intendit in id qd̾ dictũ ẽ.
in pͥncipio fecit deꝯcelũ et t̾¬
ra et respicit sapientiã pͥnci¬
itide̾ intendit in eade ꝟba. et

Expanded text:
eos. Vident enim, cum haec verba eos. Vident enim, cum haec verba legunt vel audiunt, tua, Deus, aeterna et stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae, quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia, non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum pro captu ordinato, quantum cuique rerum suo genere datum est, et fierent omnia bona ualde, siue maneant circa te, siue gradatim remotiore distantia per tempora et locos pulchras uariationes faciant aut patiantur. uident haec et gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum hic ualent. Et alius eorum intendit in id, quod dictum est: in principio fecit deus, et respicit sapientiam princiitidem intendit in eadem uerba et
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ om̃ia contmeret᷑. Et tũ
auduĩt dixit deꝯ frat illud ⁊
factũ ẽ illud. cogitãt ꝟba cep
ta et finita sonãtia temꝑibꝰ
atq trãseũtia. post quoꝵ trã¬
sitũ statim̃ existere qd̾ iussũ
e̾ ut existeret/ Et si qͥdforte
aliud hoc mõ ex familiaritate
carns opinat᷑. in quibꝰ adhut
ꝑuulis ammalibꝯ dũ isto hu̾il¬
lubriter edificat.fides. qͣc̾tũ
habeãt et teneãt deũ fecisse õ¬
nes naturas qͣs eoꝵ sensꝯmi¬
iabili uanetate cͥcũspicit. Qꝵ
si quispiã qiͣ bilitatẽ dictoꝵ a
spnat᷑. extra nuttorias cunas
suꝑba ibecilitate se extẽdei̾t.
heu cadet misere Et dnẽ deꝯ
miserere ne implumẽ pullũ
cõculcent qui trãseũt bia. et
mitte angelũ tuũ qui eũ re¬
ponat in indo et uiuat donc
uolet Aln uero quibꝰ h. uerba
nõ iam indꝯsed opaca fructeta¬
sũt. uident in eis latentes.
fructꝰ et uolitant leta̾tes et
garriũt scrutantes, et carpũt

Expanded text:
quibus omnia continerentur, et cum quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba cta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existere quod jussum est ut existeret; et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. In quibus adhuc parvulis animalibus, dum isto humillubriter aedificatur fides qua certum habeant et teneant Deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas rba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne inplumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nsunt, vident in eis latentes fructus, et volitant laetantes, et garriunt scrutantes, et carpunt
Abbreviated transcription (Latin):
ri et eũ extendi ẜmonis mo¬
dũ ut neq illi qui nãdũ q̃unt
intellige̾ queadmodũ creet
des tanꝙ excedentia uires
suas dicta recusarent et illi
qͥ hoc ia̾ possũt in quãlibet ue¬
in sententiã cogitando uenis¬
sent ea non p̃t̾missã in pau¬
cis ꝟbis tui famuli reꝑirẽt¬
et si aliꝯ aliani uidisset inlu¬
ce ueitatis. ni ipã in eisdõ ꝟ¬
bis intelligenda de eõt Sic̃¬
eñifons in ꝑuoloco uerior ẽ
plu̾bus q rius iapliora spa
narratio dispensatoris tiu
ẜmociãtioturis pliũbus
ꝓfutura ꝑ no ẜmõis modulo
scatet fluẽta li quide uei̾tatis.
uñ sͥ quisque uerũ qd de his re¬
b potest hic illud ille illud.
ꝑ longiore loquelaꝵ anfincti¬
us trahat Alii em̾ cũ h. ꝟba
legũt uel audi̾̃t cogitant
deũ qiͣ homine̾ aut qiͣ aliquã
molẽ ĩ mensa p̃ditã ꝑtate no¬
uo quodã et repe̾tmo placito
extra se ipãz tanꝙͣ locis dista¬
tibꝯ fecisse celũ et t̾ra duo
magna corꝑa supͣ et infra

Expanded text:
ri et eum texendi sermonis modum, ut neque illi, qui nondum queunt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires suas dicta recusarent et illi, qui hoc iam possunt, in quamlibet ueram sententiam cogitando uenissent, eam non praetermissam in paucis et si alius aliam vidisset in luce veritatis, nec ipsa in eisdem verbis intelligenda deesenim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatnarratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra,
Abbreviated transcription (Latin):
ta atq con sũpta õm spetie si
sola remaneat informitas ꝑ
qua de specie i spetiẽ res muta¬
bat᷑. et ꝟtebat᷑. possit ex hibere
uices temꝑũ om̃ino eni non
potest qr sine uarietate moti¬
onũ ñ sũt tẽꝑa et nulla uaue¬
tas ubi nulla species Ebꝯ cõ¬
sideratis quãtu donas deꝮ
meꝰ quãtũ me ad pulsandũ
excitas quãtũq pulsanti ape¬
ris duo reꝑio q̃ fecisti carẽtia
tẽꝑibꝰ cũ tͣ neutrũ coet̾nũ sit.
unũ qd̾ ita formatũ ẽ utsme
ullo defectu cõtẽplatiõis. sine
ullo int̾uallo mutatiõis ꝙͣuis
mutabile tamẽ nõ mutatũ
tua et̾nitate atq ĩ cõmutabili¬
tato ꝑfruat᷑ alterũ ꝙ ita in¬
forme erat ut ex qua forma ĩ
quã forma uel motiõis uelsta¬
tionis mnutaret᷑ qͦ tẽꝑi subdet᷑
nõ haberet. S hoc ut informe
esset nõ reliquisti quomafe¬
cisti añ omnẽ diẽ ĩ pͥncipio ce¬
lũ et t̾rã. Hec ouo que dicebd
Terra autẽ miusibil eint. et

Expanded text:
ta atque consumpta omni specie, si sola remaneat informitas, per quam de specie in speciem res mutabatur et vertebatur, possit exhibere vices temporum? Omnino enim non potest, quia sine varietate motionum non sunt tempora: et nulla varietas, ubi nulla species. Csideratis quantum donas, Deus meus, quantum me ad pulsandum excitas, quantumque pulsanti aperis; duo reperio quae fecisti carentia temporibus, cum tibi neutrum coaeternum sit. Unum, quod ita formatum est, ut sine ullo defectu contemplationis, sine ullo intervallo mutationis, quamvis mutabile tamen non mutatum, tua aeternitate atque incommutabilitate perfruatur: alterum quod ita informe erat, ut ex qua forma, in quam formam vel motionis vel stationis mutaretur, quo tempori subderetur, non haberet. Sed hoc ut informe esset non reliquisti, quoniam fecisti ante omnem diem, in principio coelum et terram, haec duo quae dicebam. Terra au
Abbreviated transcription (Latin):
nbꝰ gentiba ꝓfuture et ꝑu
mu̾sũ orbem tanto auctoĩta¬
tis culm̃ie omi falsaꝵ suꝑba¬
Dellẽ quippe si tũt ego essez
moyses. ex eade̾ nãq massa
om̃s uenimꝰ et quid ẽ hõ nisi
qr memor es eiꝯ. uelle ego si tũt
ego essẽ qd̾ ille et mͥ geneseos

Expanded text:
nibus gentibus profuturae et per nibus gentibus profuturae et per uniuersum orbem tanto auctoritatis culmine omnium falsarum superbauellem quippe, si tunc ego essem Moyses — ex eadem namque massa omnes uenimus; et quid esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod il
Abbreviated transcription (Latin):
tẽdimꝰ Quã sic bide̾ nõ pos¬
sumꝰ ut uxidet᷑. incõmuta¬
bilis ueritas qn̾si ipe moy¬
ses aꝑꝑuiss nob̾ atq dixiss
hoc cogitaui. nec sit eã uide̾
ĩ illis libris sensit nͥ c̾dideri¬
cũ de animo ꝯserui alit̾ ꝙͣ
illo docuit opmamꝰ᷑:. Iam ui¬
de ꝙͣ stultũ sit in tata copia¬
illis ꝟbis erui possũt temẽ
affirmare quã eaꝵ moyses
potissimũ sonserit et ꝑ inciosis
contensiombꝰ ipãz offondere
caritatẽ p̃p̃ quã dixit om̃ĩa.
ciuꝯ dicta conani᷑ exponere.
Et tamẽ ego deꝯ mes celsitu¬
do hulitatis mee etreqͥes la¬
boris mei qui audis ꝯfossio¬
nes meas et dimuctis petã
gã ꝓximũ meũ sicut meip̃m.
nõ possũ minꝯ c̾de̾ de moyse
fidelissiõ famulo tuo ꝙͣ michi
optarẽ ac desiderarẽ abs te
dari munens. si tẽpe illo na¬
ta eẽz quo ille/ eoq loco me
cõstituisses ut ꝑ ẜuitutẽ cordis
aclingue mee litte̾ ille dispe¬
sarent᷑. que tãto post essent õ¬

Expanded text:
e non possumus, ut uidetur incommutabilis ueritas, quando si ipse Moses apparuisset nobis atque dixisset: hoc cogitaui, nec sic eam uiderein illis libris sensit nisi credidericum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide illis uerbis erui possunt, temere adfirmare, quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia, cuius dicta conamur exponere. Et tamen ego, deus meus, celsitudo humilitatis meae et requies laboris mei, qui audis confessiones meas et dimittis peccatgam proximum meum sicut me ipsum, non possum minus credere de Moyse fidelissimo famulo tuo, quam mihi optarem ac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille eoque loci me constituisses, ut per seruitutem cordis ac linguae meae litterae illae dispensarentur, quae tanto post essent om
Abbreviated transcription (Latin):
matũ corpꝰ esset/ corꝑalo ãt
informi p̃stantiꝰ ꝙ si oĩno
nichil esset atque ita pẽderẽt
in tuo ubo informiã nͥ ꝑ idẽ
uerbũ reuocarent᷑ ad unitatẽ
tua et formarẽt᷑. et essent ab
uno te sumo bono uniu̾sa bõ
ualde Qd to ꝓmeruer̾ãt ut
essent saltẽ informia q̃ neq
hoc essent nͥ exte. Quid te
ꝓmeruit mateues corꝑalis
ut esset saltẽ iuisibilis. et ĩ¬
composita. qr neque hoc essẽt
nͥ qr fecisti eaz/ideoq te qr nõ
erat ꝓmereu ut esset nõ po¬
terat. Aut quid te ꝓmeruit
nichoatio c̾ature spũalis ut
saltez tenebrosa fluitaret si¬
milis abisso tui dissimilis nͥ
a quo frã ẽ atq ab eo illiũna¬
ta lux ficiet quãius nõ eqͣlt᷑¬

Expanded text:
matum esset; corporale autem informe praestantius, quam si omnino nihil esset, atque ita penderent in tuo uerbo informia, nisi per idem uerbum reuocarentur ad unitatem tuam et formarentur, et essent ab uno te summo bono uniuersa bona valde. Quid te promeruerant ut essent saltem informia, quae neque hoc essent, nisi ex te? 3. Quid te promeruit materies corporalis, ut esset saltem invisibilis et incomposita ? quia neque hoc esset, nisi quia fecisti eam; ideoque te, quia non erat, promereri ut esset non poterat. Aut quid te promeruit inchoatio creaturae spiritualis, ut saltem tenebrosa fluitaret similis abysso, tui dissimilis, nia quo facta est, atque ab eo illuminata lux fieret, quamvis non aeq
Abbreviated transcription (Latin):
ia erat inquidt ipa informitas
quã t̾ra nusibilẽ et inꝯpositu
tenebrosaq abissũ noĩauit. de
qua celũ et t̾iu deũ feisse p̃di¬
xerat. spiritule̾ scilicet corꝑ aleq
c̾aturã. aliud qͥ dicitt̾ra aute
erat ĩiusibilis et in ꝯposita et te

Expanded text:
iam erat, inquit, ipsa informitas, quam terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum nominauit, de qua caelum et terram deum fecisse praedixerat, spiritalem scilicet corporalemqne creaturam; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et te
Abbreviated transcription (Latin):
deꝯ celũ et t̾rã. idest in ꝟbo suo
sͥ coet̾no fecit deꝯ ĩformẽ mate¬
riaz c̾ature cor ꝑ al ubi ꝯfusũ ad¬
huc erat celũ et t̾ra q̃ nũcia̾ di¬
le sentimꝰ. aliud q̃ dicit. inpͥn¬
cipio fecit deꝯ celu̾ et t̾rã. idest
ĩ ipõ exordio faciendi atq oꝑãdi
fecit deꝯ ĩformẽ materiã ꝯfuse¬
habentõ celũ et tra. uni formata
nũc eminent et aꝑꝑent cũ oĩb̃q

Expanded text:
elum et terram, id est, In Verbo suo sibi coaeterno fecit Deus informem materiam creaturae corporalis ubi confusum adhuc erat coelum et terra, quae nunc jam dile sentimus. Aliud qui dicit: In principio fecit Deus coelum et terram, id est, In ipso exordio faciendi atque operandi fecit Deus informem materiam conhabentem coelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
se apteq id enũtiare nõ dubitẽ
Nemo mͥ ia molestꝰ sit dicẽdo
mͥ nõ hoc sensit moyses qd̾ tu di¬
cis s hoc sensit qd̾ ego dico Si
eni mͥ diceret uñ scis hoc sensisse
uel aliquãto uberiꝮ si essez diui¬
or Cũ uo̾ dicit nõ hocille sensit
qd tu dicis s qd̾ ego dico. neq
tamẽ negat qd̾ ut̾qꝙ nostrũ dicit.
utrũq uer eẽ obita pauꝑũ deꝰ
meꝰ in ciuꝰ sinu nõ ẽ ꝯdictio.
plue mͥ mitigationes ĩ cor ut
patienter tales feia. qͥ nõ mͥ hͦ
dicũt qr duuini sũt et in corde
famulitui uiderũt qd̾ dicu̾t.
s qͥa suꝑbi sũt nͭ noueru̾t mo¬
ysi sentensiã s amant suã. nõ
qr uera ẽ s qͥa sua ẽ Alioqͥn et
alia uerã ꝑ iter amarẽt sicut¬
et ego amo qd̾ dicut qn̾ uerũ

Expanded text:
se apteque id enuntiauisse non dubitem. se apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" neque tamen negat, quod uterque nostrum dicit, utrumque uerum esse, o uita pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corde famuli tui uiderunt quod dicunt, sed quia superbi sunt nec nouerunt Moysi sententiam, sed amant suam, non quia uera est, sed quia sua est. alioquin et aliam ueram pariter amarent, sicut eg
Abbreviated transcription (Latin):
uꝯ tuꝯ qͥ uoiu tͥ sac̾ficiũ ꝯfessi¬
onis nnihis litteus et oro ut
a. ecce ego qr fident̾ dico ĩ tuo
u̾bo ĩ cõmutabili om̃ia tefecisse
ĩiusibilia et uisibilia nilquid
tam fidẽter dico nõ aliud ꝙͣ hͦ
intendisse moysen cũ scriberet.
in p̾ncipio fecit deꝰ celũ et trã
Q̾ nõ sicut ĩ tua ueritate uideo¬
hoc c̾tũ ita in eiꝯ mẽte uideo id
eũ cogitassa cũ hͨ stuberet.Po¬
tuit eni cogitare in ipõfaciẽdi
exordio cũ diceret/ in pͥncipio po¬
tuit et celũ et t̾ra hoc loco nullã
siũe spiritualẽ̾ siue corꝑale̾.s
utramq nchoatã et adhuc in¬
formẽ uelle intelligi. Uideo qͥp¬
pe uere potusse dici qͥcqͥd hoꝵ
dicẽt᷑ s quid horũ in his ubis il¬
le cogitauent nõ ita bideo. quã¬
ius siue aliquid hoꝵz siue aliqͥd
aliud qd̾ ame cõmemoratũ nõ
ẽ. tantꝯ uirille mẽte ꝯspexerit
cũ h ͨ uerba ꝓmeret. uere cũ iudis¬

Expanded text:
us tuus, qui uoui tibi sacrificium confessius tuus, qui uoui tibi sacrificium confessionis in his litteris et oro, uta, ecce ego quam fidenter dico in tuo uerbo incommutabili omnia te fecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc adtendisse Moysen, cum scriberet: in principio fecit deus caelum et terram, quia non, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et terram hoc loco nullam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere potuisse dici, quidquid horum diceretur, sed quid horum in his uerbis ille cogitauerit, non ita uideo, quamuis siue aliquid horum siue quid aliud, quod a me conmemoratum non est, tantus uir ille mente conspexerit, cum haec uerba promeret, uerum eum uidis
Abbreviated transcription (Latin):
ture ꝯditione quid ueꝵsit alit̾
autẽ quid inhis ꝟbis moyses
egregiꝯ domestica fidei tue m
tellige lectore auditorẽq uolue¬
rit. In illo p̾mo genere discedãt
ame om̃s qͥ ea que falsa sũt se
scire arbitiãt᷑: in hocitẽ altero
distedant ame om̃s qͥ ea q̃fal¬
sa sũt moysen dixisse arbitrãt᷑
Conũgar autẽ illis dnẽ inte
et delecter cũ eis inte qͥuerita¬
te tua pastũt᷑. in latitudie̾ ca̾ita¬
tis et accedamꝯ simul ad uba
libri tiu et q̃raniꝰ meis uolũ¬
tatẽ tuã ꝑ uolũtate̾ famuli tu¬
i ciuꝯ clamo dispẽsanti ea B
quis nostꝵ sic muemet eã int̾
tam multa ꝟba q̃ millis ꝟbis
aliter atq aliter intellcĩs oct᷑.¬
rũt querentibꝰ. ut tã fidẽter
dicat hͦ. sensisse moysen atq h ͦ
ĩ illa narratione uoluisse intel¬
ligi ꝙͣ fidenter dicit hoc ueꝵ
esse siue ille hoc senserit. sue
aliud Ecte enĩ deꝮ meꝯ egoẜ

Expanded text:
turae conditione, quid uerum sit, aliter turae conditione, quid uerum sit, aliter autem quid in his uerbis Moyses, egregius domesticus fidei tuae, intellegere lectorem auditoremque uoluerit. in illo primo genere discedant a me omnes, qui ea, quae falsa sunt, se scire arbitrantur. in hoc item altero discedant a me omnes, qui ea quae falsa sunt Moysen dixisse arbitrantur. coniungar autem illis, domine, in te et delecter cum eis in te, qui ueritate tua pascuntur in latitudine caritatis, et accedamus simul ad uerba libri tui et quaeramus in eis uoluntatem tuam per uoluntatem famuli tui, cuius calamo dispquis nostrum sic invenit eam inter tam multa vera, quae in illis verbis aliter atque aliter intellectis occurrunt quaerentibus; ut tam fidenter dicat hoc sensisse Moysen, atque hoc in illa narratione voluisse intelligi, quam fidenter dicit hoc verum esse, sive ille hoc senserit sive aliud? Ecce enim, Deus meus, ego
Abbreviated transcription (Latin):
ruissent nec stuptũ ẽ qͣuoce forͣ¬
tesint. Bni si aliqͥd genesis tacu¬
it deũ fecisse qd̾ tñ deu̾fecisse nͨ
sana fides n ͨ c̾tꝰ ãbigit intelecta
n ͨadeo ulla sobria doctna dice̾
audebit istas aquas coet̾nas de¬
o. qr ĩ libro geneseos cõmemora¬
tas quidẽ audimꝰ. ubi autẽ ftẽ
sint nõ mueminiꝰ. Curnõ in¬
formẽ quoq illa materrã quã
scuptura hec t̾raz musibilem
et incompositã tenebrosamq a¬
byssu appellat. docẽte ueritate
intelligama ex deo factã esse
de nichillo ideoq illi nõ esse co¬
et̾na. ꝙͣius ubi fta̾ sit omiẜit
emitiare ista narratio: His gͦ
auditis atq ꝑspectis. ꝓ captu
infirmitatis mee quã tͥ ꝯfite¬
or sciendti deo meo duo uideo
dissensionũ genera oborui
posse. cũ aliquid am̃tiis bera¬
cibꝰ ꝑ signa enũtiał᷑ bnu si
de ueritate reꝵ alteꝵsi de
sip̃ius qui amũtiat uolũtate
dissentio ẽ Alit em q̃rmiꝯ de c̾a¬

Expanded text:
ruissent, nec scriptum est qua voce formruissent, nec scriptum est qua voce formatae sint. Unde si aliquid Genesis tacuit Deum fecisse, quod tamen Deum fecisse nec sana fides, nec certus ambigit intellectus; nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas coaeternas Deo, quia in libro Geneseos commemoratas quidem audivimus, ubi autem factae sint non invenimus: cur non informem quoque illam materiem, quam scriptura haec terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum appellat, docente ueritate intellegamus ex deo factam esse de nihilo ideoque illi non esse coaeternam, quamuis ubi facta sit omiserit enuntiare ista narratio?" His ergo auditis atque perspectis pro captu infirmitatis meae, quam tibi confiteor scienti deo meo, duo uideo dissensionum genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis ueracibus per signa enuntiatur, unum, si de ueritate rerum, alterum, si de ipsius qui enuntiat uoluntate dissensio est. aliter enim quaerimus de crea
Abbreviated transcription (Latin):
rã ꝙ informitatẽ fecent deꝯ.sic̃
alia multa nõ ꝯmeᷤmorauit.si
cut cherubñ et seraphin et que
apłs distincte ait. sedes domina¬
tiones. pͥnaipatꝰ potestates. q̃ tñ
oĩa deũ fecisse naĩfestũ ẽ. Aut
si in eo qd̾ dictũ ẽ fecit celũ et ter¬
iã cõphensa sũt oĩa quid dea¬
qͥs dicimꝰ suꝑ qͣs ferebat᷑. spũs
dei. Si eñi terra noĩata simul ĩ¬
telligũt᷑. quõ iã t̾re noĩe mate¬
ries informis accipit᷑. qn̾ tam spe¬
ciosas aquas uidem9. Aut siita
accipit᷑. cur ex eadẽ informitate
scuptũ ẽ. factũ ẽfirmamẽtũ. ⁊
uocatũ celũ. neq scriptũ ẽ factas
esse aquas. Nõ enĩ adinformes
sũt et miuse aquas ista decora
specie fluere t̾nimꝰ Autsitũt
acceperũt istã spetie̾ cũ dixit deꝰ.
cõgreget᷑ aqua q̃ ẽ subfirmamẽ¬
quid respondebit᷑ de aqͥs q̃ suꝑ
firmamẽtũ sũt Qͥa neq ĩfor ᵈ ͤ
tam honorabilẽ sedẽ acciꝑe me¬

Expanded text:
informitatem fecerit Deus, sicut alia multa non commemoravit, ut Cherubim et Seraphim , et quae Apostolus distincte ait, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates , quae tamen omnia Deum fecisse manifestum est. Aut si in eo quod dictum est, fecit coelum et terram, comprehensa sunt omnia; quid de aquis dicimus, super quas ferebatur Spiritus Dei? Si enim, terra nominata, simul intelliguntur; quomodo jam terrae nomine materies informis accipitur, quando tam speciosas aquas videmus? Aut si ita accipitur; cur ex eadem informitate scriptum est, factum firmamentum et vocatum coelum, neque scriptum est factas esse aquas? Non enim adhuc informes sunt et invisae, quas ita decora specie fluere cernimus. Aut si tunc acceperunt istam speciem cum dixit Deus, Congregetur aqua quae est sub firmamenquid respondebitur de aquis quae super firmamentum sunt? quia neque informes tam honorabilem sedem accipere me
Abbreviated transcription (Latin):
lumẽ oculoꝵ ieoꝵ i octulto
qͥd mͥ obest cũ diu̾sa ĩ his ꝟbis ĩ¬
telligi possinit q̃ tamẽ uerasint
Qͥd inqũa mͥ obestsi aliud ego
sensero ꝙͣ sensit alius eis fiusse
sensisse qui scupsit. Om̃s qͥdẽ qͥ
legiuꝰ intimur hoc indagare
atq ap̃hende̾ qd̾ uoluit ille quẽ
legnuꝰ Et cũ eũ ueidicũ cdmiꝰ.
nichil qd falsũ ee uel nouiniꝯuł
putama audemꝰ eu existima¬
re dixisse. Dũ gͦ quisqͥs conat᷑
id sentire inscriptuus sanctis.
esse/. etiã si hoc ñ sensitille quez
legit cũ et ille uerũ n ͨ tamẽ hͦ.
senserit Ueru ẽ enĩ dne fecisse
te celũ et t̾ra. et ueru esse p̾nci¬
piũ sapiẽtia tua in qͣ fecisti oĩa
Ite uerũ ẽ ꝙ mũdꝰ iste uisibilis
habet magnas ꝑtes duas ce¬
lũ et t̾ra breui cõplectionẽ facta¬
rũ õmũ conditarũq naturarũ
Et uerũ ẽ ꝙ omẽ muta bile iisi¬
nuat noticio nr̃e quãdã informi¬
tatez quã forma capit uelqͥa mu¬

Expanded text:
 in occulto, quid mihi obest, cum diuersa in his uerbis intellegi possint, quae tamen uera sint? quid, inquam, mihi obest, si aliud ego sensero quam sensit alius eum sensisse, qui scripsit? omnes quidem, qui legimus, nitimur hoc indagare atque conprehendere, quod uoluit ille quem legimus, et cum eum ueridicum credimus, nihil, quod falsum esse uel nouimus uel putamus, audemus eum existimare dixisse. dum ergo quisque conatur id sentire in scripturis sanctis, esse, etiamsi non hoc sensit ille, quem legit, cum et ille uerum nec tamen hoc senserit? Verum est enim, domine, fecisse te caelum et terram. uerum est esse principium sapieItem verum est, quod mundus iste visibilis habet magnas partes suas coelum et terram, brevi complexione factarum omnium conditarumque naturarum. Et verum est, quod omne mutabile insinuat notitiae nostrae quamdam informitatem, qua formam capit, vel qua mu
Abbreviated transcription (Latin):
tua uera esse cõcedũt. Nã qͥ hec
negant latrent quãtu uolũt. et
obstrepant. sibi ꝑsuade̾ conabor
ut quiestãt et uiã p̃beãt ad sex
bo tuo. Qd si noluerint et repu¬
leunt me obsecro te deꝯ meꝯ ne
tu sileas ameTu loq̃re incorde
meo ueraciter. Solꝯ em sic loq̃us.
et dimuttã eos foris sufflãtes ĩ
puluerẽ et excitãtes t̾rã ĩ ocłos
suos. et intrent ĩ cubile fiti̾t meũ.
et cante tͥ amatoria geniens ĩ¬
enarabilia gemitꝰ ĩ ꝑegͥnatioẽ
mea et recordañs iherusale extẽ¬
to in eã sursũ corde iherusalo pa¬
tria meã iherusalẽ matremeã
teq suꝑ eã regnatore̾ illustato¬
ir̃ patrẽ tutore̾ maritũ castas
et fortes deliçias et solidũ gau¬
diũ et om̃ia bona ĩ effabilia si¬
mul oñna. que unũ sũmũ et ue¬
rũ bonũ. et nõ auertar donec ĩ
ei pacez matus carissime ubi
sũt p̾mitie spurtꝰ mer. uñ mͥ ista
certa sũt.colligas totũ qd̾ sũ
a disꝑsione et deformitate hat.

Expanded text:
tua, uera esse concedunt. nam qui haec negant, latrent quantum uolunt et obstrepant sibi: persuadere conabor, ut quiescant et uiam praebeant ad se uerbo tuo. quod si noluerint et reppulerint me, obsecro, deus meus, ne tu sileas a me. tu loquere in corde meo ueraciter; solus enim sic loqueris; et dimittam eos foris sufflantes in puluerem et excitantes terram in oculos suos et intrem in cubile meum et cantem tibi amatoria gemens inenarrabiles gemitus in peregrinatione mea et recordans Hierusalem extento in eam sursum corde, Hierusalem patriam meam, Hierusalem matrem meam, teque super eam regnatorem, inlustratorem, patrem, tutorem, maritum, castas et fortes delicias et solidum gaudium et omnia bona ineffabilia, simul omnia, quia unum summum et uerum bonum: et non auertar, donec in eius pacem, matris carissimae, ubi sunt primitiae spiritus mei, unde ista mihi certa sunt, colligas totum quod sum a dispersione et deformitate hac.
Abbreviated transcription (Latin):
bꝯ uens aliud s tollit qͥdicit t̾ra
aute̾ erat iniusibilis et incõpo¬
sita et tenebre eiãt fr̾ abissũ. Ø¬
idest incorꝑes porale illud qd fe¬
cit deꝯ adhuc materies erat cor¬
poreaꝵ rep informis sine ordi¬
ne. sine luce. aliud q̃ dicit. t̾ra
aute̾ erat ĩuisibil et ĩ ꝯposita.⁊
tenebre erãt suꝑ abissu idest
hoc totũ qd̾ celũ et t̾ra appella

Expanded text:
dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Corporale illud quod fecit Deus, adhuc materies erat corporearum rerum informis, sine ordine, sine luce. Aliud qui dicit: Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum, id est, Hoc totum quod c
Abbreviated transcription (Latin):
et inco̾positã tenebrosãq abis¬
sũ. uñ ꝯseꝙ̃t̾ ostendit᷑ ꝑ illos di¬
es fcã at disposita eẽ cũcta i¬
sta uisibilia que nota sũt oibꝰ
no inꝯguiẽter informe istã ma¬
teria̾e intelligendã ee cõsentiũt
Qͥd si dicat aliꝯ eamidẽ ĩformi¬
tatẽ ꝯfusionẽq materie celi et
tie noĩe pͥus insinuatã. ꝙ ex ea
mũda iste uisibił cũ om̃ibꝰ na

Expanded text:
et incompositam tenebrosamque abyset incompositam tenebrosamque abyssum, unde consequenter ostenditur per illos dies facta atque disposita esse cuncta ista uisibilia, quae nota sunt omnibus, non incongruenter informem istam materiem intellegendam esse consentiunt. Quid? si dicat alius eandem informitatem confusionemque materiae caeli et terrae nomine prius insinuatam, quod ex ea mundus ist