comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deo datur continentia: s pecite et accipi¬
etis. Tunc autẽ tribuitur: quando deus
gemitu interno pulsatur. Prelatam ẽẽ¬
uirginitas admonita tantum non iussa. S idõ
tantum admonita quia nimis excelsa. Gemi¬
num ẽ donum uirginitas: quia et in mundo
hoc sollicitudinem scłi autttit. et in suturo ca
stitatis premium ꝑcipit. Uirgines feliciores esse
chis. Dabo eis in domo mea et in muris meis locũ:
et nom̃ melius et filab afiliis. Nomen sempit̾tium
dabo eis: quod non ꝑibit. Nec dubium quod qui
casti ꝑseuerant et uirgines: angłis dei efficiantur
equales. Amanda ẽ pulchritudo castitatis: cuius de¬
gustata delectatio. dulcior iuuenitur quam carnis.
Castitas enini fructus suauitatis ẽ: pulchritudo in¬
uiolata sanctorũ. Castitas securitas mentis. santras
corporis. Unde et aliquos gentilium gymnicos ꝑpe
tuaui ueneris abstiuentiaui exercuisse: ne uirtutẽ
libidine frangerent. Luxuriosa namq uita carnẽ

Expanded text:
Deo datur continentia, sed petite et accipietis. Tunc autem tribuitur, quando Deus gemitu interno pulsatur. Amanda evirginitas admonita tantum, non jussa. Sed ideo tantum admonita, quia nimis excelsa. 3. Geminum est bonum virginito sollicitudinem saeculi amittit, et in futuro aeternum castitatis praemium percipit. Virgines feliciores esse chis: Dabo eis in domo mea et in muris meis locum, et nomen melius a filiis et filiabus, nomen sempiternum dabo eis, quod non peribit . Nec dubium quod qui casti perseverant et virgines, angelis Dei efficiantur aequales. Amanda est pulchritudo castitatis, cujus degustata delectatio, dulcior invenitur quam carnis. Castitas enim fructus suavitatis est, pulchritudo inviolata sanctorum. Castitas securitcorporis; unde et aliquos gentilium gymnicos legimus perpetuam Veneris abstinentiam exercuisse, ne virtutem libidine frangerent. Luxuriosa namque vita carnem
Abbreviated transcription (Latin):
opes in uicio: sed uoluntas. Ilam crimen in rebus
non est s in usu agentis. Est et elatio pauꝑum: quos
nec diuiciȩ eleuant. et uoluntas ineis sola suꝑbia
est. his et si opes desunt: ꝓpt̃ mentis tamen cumorem
plusqͣm suꝑbi diuites condempnantur. Securus u¬
ułt ẽẽ diues : pauper eẽ non uult. Sed quomodo
erit diues quietus. quem suis stimulis res ipse ne ca¬
reantur semꝑ facunt inquietum  Et ideo eligit eu¬
piditas inquietum. ẽẽ et tunidum diuitem: qͣm se¬
curum pauco sumptu contentum eẽ et pauperem.
Bonis bene utuntur: qui diuiciis sibi concessis. in re¬
b salutarib ꝑfrinintur. Bonis male utuntur: qui aut
iuste ꝓ temporali lucro iudicant. aut aliquid boni ꝓ
uane głe appetitu faciunt. Malis male utuntur: qui
noxias cogitationes oꝑib prauis ꝑficiunt. Bene malis
utunt᷑: qui luxuriam carnis coniugali honestate re¬
stringunt. S sicut malis bene uti bonum ẽ sic bono

Expanded text:
opes in vitio, sed voluntas. Nam crimen in rebus opes in vitio, sed voluntas. Nam crimen in rebus non est, sed in usu agentis. 13. Est et elatio pauperum, quos nec divitiae elevant, et voluntas sola in eis superba est. His etsi opes desunt, propter mentis tamen tumorem plusquam superbi divites condemnantur. 14. Securus vult esse dives, pauper esse non vult. Sed quomodo erit dives quietus, quem suis stimulis res ipsae, ne careantur, semper faciunt inquietum? Et ideo eligit cupiditas inquietum esse, et timidum divitem, quam securum pauco sumptu contentum esse et pauperem. 15. Bonis bene utuntur qui divitiis sibi concessis in rebus salutaribus pertruuntur. Bonis male utuntur qui aut juste pro temporali lucro judicant, aut aliquid boni pro vanae gloriae appetitu faciunt. Malis male utuntur qui noxias cogitationes operibus pravis perficiunt. Bene malis utuntur qui luxuriam carnis conjugali honestate praestringunt. Sed sicut malo bene uti bonum est, sic bono
Abbreviated transcription (Latin):
inceclunt: andiant ꝓpħam quẽ adiodum decesta-¬
tur eoꝵ corꝑalia ornam̃ta. et quos successus habe¬
at cultus. selaris composit et ornatus. Hoc ẽ ꝓ suaui
odore fȩcorem: et ꝓ zona aurea friniculum et
cetera. Legant ꝓpħam diuites quorum spes
opulentia est : et audiant eum dicentẽ. Ue qui opu¬
lentes estis. Quanto enim quisq potentia minor est
tantomagis liber apeccato est. Nam patrimonium
grande : temptatio ẽ. Plus uenerantur homines
in hoc scło ꝓ temporali potentia: qm ꝓ reuerentia
scĩtatis. Suscipiunt enim quod magis sunt diuites.
et quod homines funt omnino despiciunt. Sunt qͥdã
iusti: qui sine lesione cuiusqͣm sus rebus utuntur.
Item sunt diuites quidem humiles. quos non inflat
suꝑbia rerum. ueluti pleriq fuerunt scĩ ueteris
testamenti: qui et affluebant diuitiis et tam̃ hu¬
militate pollebant. At contra quosdam suꝑbos di¬
uites rerum copia facit elatos. Quibus non sunt

Expanded text:
incedunt, audiant prophetam, quemadmodum detestaincedunt, audiant prophetam, quemadmodum detestatur eorum corporalia ornamenta, et quos successus habeat cultus compositus et ornatus, hoc est, pro suavi odore fetorem, et pro zona funiculum , et caetera. 10. Legant prophetam divites, quorum spes opulentia est, et 355 audiant eum dicentem: Vae qui opulenti estis ! Quanto enim quisque potentia minor est, tanto magis liber a peccato est. Nam patrimonium grande tentatio est: 11. Plus venerantur homin hoc saeculo pro temporali potentia, quam pro reverentia sanctitatis. Suspiciunt enim quod magis sunt divites: et quod homines sunt, omnijusti, qui sine laesione cujusquam suis rebus utuntur. Item sunt quidam divites humiles, quos non inflat superbia rerum, veluti plerique fuerunt sancti Veteris Testamenti, qui et affluebant divitiis, et tamen humilitate pollebant. At contra quosdam superbos divites rerum copia facit elatos, quorum non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
torquere meutem. Multis mortuus ẽ mundus. ĩp¬
si tam̃ uicissun mundo mortui non sunt. Bona enĩ
scł diligunt: et tam̃ ipsa quȩ diligunt minime con¬
sequunt᷑. In utroq uacui: quia et futura ꝑdunt
et presentia non adquirunt. Egestas ẽ electorum:
quod ꝑegrinantur abonis sempit̃uis. et in hoc exi¬
lio ditius recuorantur. Egestas ẽ te ꝓborun: quod
habiuidant diuitiis. et uirtutib uacuantur. seq
eẽ inopes nesciunt. Quod ꝓbatur ꝑ apocalipsim ioħis.
qui contra h modi amatores sic ait. Dicis quod diueᷤᷤ
temꝑalis sequaces. et si nitidi sunt foris fulgore. po¬
tentiȩ: interiꝰ tam̃ uacui sunt elatione suꝑbie. Sicu¬
ti calami extexiꝰ quidem uituͤnt: s interiꝰ uacuant᷑.
Ob hoc reprobi: quia exteriꝰ ut calam᷑ nitidi. inte¬
riꝰ uaciui. Clecti uͦ exterius quasi arboꝵ cortices
fedi: utterĩ uero solidi. Qui precioso eultu induti.¬

Expanded text:
torquere mentis. 5. Multis mortuus est mundus, iptorquere mentis. 5. Multis mortuus est mundus, ipsi tamen vicissim mundo mortui non sunt. Bona enim saeculi diligunt, et tamen ipsa, quae diligunt, minime consequuntur; in utroque vacui, quia et futura perdunt, et praesentia non acquirunt. 6. Egestas est electorum, quod peregrinantur a bonis sempiternis, et in hoc exsilio diutius remorantur. Egestas est reproborum, quod abundant divitiis, et virtutibus vacuantur, seque esse inopes nesciunt. Quod probatur per Apocalypsim Joannis, qui contra hujus mundi amatores sic ait: Dicis quod dives s . 7. Gloriae temporalis sequaces, etsi nitidi sunt foris fulgore potentiae, interius tamen vacui sunt elatione superbiae; sicuti calami exterius quidem nitent, sed interius vacuantur. 8. Ob hoc reprobi exterius, ut calami, nitidi; interius vacui. Electi vero exterius, quasi arborum cortices, foedi; interius vero solidi. 9. Qui pretioso cultu
Abbreviated transcription (Latin):
Undi amatores non solum ex eo rei sunt qđ
infima ꝓ suminis appetunt: uerum etiam
et miseri ꝑ hoc quod eum graui erumna ad
ipsa desiderata ꝑtingunt. Grauiꝰ torquetur impnus
mundi exaggerando cõmoda: qͣm iustus tolerando
aduersa. Qui enim bona mundi diligit: uelit non¬
uelit. timoris et doloris pena succ umbit. Quiq plus¬
quã oportet res transitorias diligunt: maiorem sibi
ingerunt dolorem rei ablatȩ qͣm amorem parturiebant
possesse. Etum graui enim dolore admittuntur: quȩ
cum magno amore habentur. Minus autem caren¬
do dolemꝰ : quȩ minꝰ possidendo diliginius. Sciant
scłi lucra sectantes: quantum sint uana uł aduer-¬
sa quȩ diligunt. Quȩ eciam nec in hoc scło sine con¬
tritione graui conquirurt. et ꝓ quib in futtxo sup¬
plicio pęnas dabunt his qui in uoluntate scłarium
desideriorum ꝑsistunt: bene testimonio ꝓphetȩ
dicitur. Factus est effraim panis subcinericius qui
amoris: ut nnqͣm resipiscant ad dei amorem re¬

Expanded text:
undi amatores non solum ex eo rei sunt quod infima pro summis appetunt, verum etiam et miseri per hoc, quod gravi aerumna ad ipsa desiderata pertingunt. 2. Gravius torquetur impius mundi exaggerando commoda, quam justus tolerando adversa. Qui enim bona mundi diligit, velit, nolit, timoris et doloris poenae succumbit. Quique plusquam oportet res transitorias diligunt, majorem sibi ingerunt dolorem res ablatae quam amorem parturiebant possessae. Cum gravi enim dolore amittuntur quae cum magno amore habentur. Minus autem carendo dolemus quae minus possidendo diligimus. 3. Sciant saeculi lucra sectantes quantum sint vana vel adversa quae diligunt, quae etiam nec in hoc saeculo sine contritione gravi conquirunt, et pro quibus in futuro supplicio poenas dabunt. 354 4. His qui in voluntate saecularium desideriorum persistunt, bene per testimonium prophetae dicitur: Factus est Ephraim panis subcinericius, quiamoris, ut nunquam resipiscant ad Deum amorem re
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum dehis actionem. quantam creatori
laudem debenius. S tamen amplius quid
habemus: mentem. rationem. consilium. qͦd
non babent bestiȩ. non habent uolueres. ñ
habent pisces: in eo facti sumus ad imaginẽ
dei. Deniq ubi scriptura narrat quod fac¬
ti sumus: ibi subiungit ut nos peccorib ũ
subiecta sunt. fãciamus inquit hominẽ ad
unaginem et similitudinẽ nrãm. et habeat po¬
testatem piscium maris. et uolatiliaͣm celi. ⁊
omnium peccorum et serpentium quę repant
suꝑ terram. Unde habeat potestatem : Propt̃
imaginem dei. Ude quibdam dr̃ increpan¬
do. Nolite ẽẽ. sicut equus et mulus: quibus
non est intellectus. S aliud est in tellectus.
aliud ratio. Nam rationem habemus: et an¬
tequam intelligamus: S intelligere non
ualemus: nisi rationem habeamus. Est ergo
animal rationis capax: uerũ ut melius et̾ ci¬
cius dicam. animal rationale cui uatura in¬
est ratio: et antequam intelligat iam ratio¬

Expanded text:
tiarum actionem, quantam Creatori tiarum actionem, quantam Creatori laudem debemus? Sed tamen amplius quid habemus? Mentem, rationem, consilium, quod non habent bestiae, non habent volucres, non habent pisces: in eo facti sumus ad imaginem Dei. Denique ubi Scriptura narrat quod facti sumus, ibi subjungit, ut nos pecoribus non subjecta sint: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et omnium pecorum, et serpentium quae repunt super terram . Unde habeat potestatem? Propter imaginem Dei. Unde quibusdam dicitur increpando: Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Sed aliud est intellectus, aliud ratio. Nam rationem habemus et antequam intelligamus; sed intelligere non valemus, nisi rationem habeamus. Est ergo animal rationis capax: verum ut melius et citius dicam, animal rationale, cui natura inest ratio, et antequam intelligat jam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
accepistis ꝑdatis. Laus fidei ame explicari
est cogitetur. quis digne cogitet quam mul¬
tis donis dĩ ipsius p̃feratur: Et si minora do
ligna: sunt et lapides: A quo nisi adõ: Hos
ergo quid plus: Non urunt ligna et lapi¬
des : nos autem uiuimus. S ad huo nobis id¬
ipsum uiuere cum arborib fructetisq com¬
mune est. Dñr enim et uites uiuere. Nam
si non uiuerent non scriptũ eẽt. occidit in
grandine uineas. Iliuit cum uiret: arescit
cum moritur. S uita ista non habet seu¬
sum: Quid nos amplius sentimus: quinq¬
pertitus corporis notus ẽ. sensus. llidemus.
audimus. ol facimus. gustamus. tactu etiã
ꝑ totum corpus nr̃m. m̾ollia diuidig̾amus:
et dura. asꝑa. linia. calida. et frigida. Est gͦ
in nobis sensus quiq ꝑtitus: s hunc habeit
et bestie. habemus gͦ aliquid amplius nos:
et ista tamen que enumera uimus fratres
mei si consideremus in nobis quantam gra¬

Expanded text:
accepistis perdatis. Laus fidei explicari a meaccepistis perdatis. Laus fidei explicari a meest, cogitetur, quis digne cogitet, quam multis donis Dei ipsius praeferatur? Et si minora Deiligna, sunt et lapides, a quo nisi a Deo? Nos ergo quid plus? Non vivunt ligna et lapides: nos autem vivimus. Sed adhuc nobis idipsum vivere cum arboribus frutetisque commune est. Dicuntur enim et vites vivere. Nam si non viverent, non scriptum esset: Occidit in grandine vineas eorum. . Vivit, cum viret; arescit, cum moritur. Sed vita ista non habet sensum. Quid nos amplius? Sentimus. Quinquepartitus corporis notus est sensus. Videmus, audimus, olfacimus, gustamus, tactu etiam per totum corpus nostrum mollia dijudicamus et dura, aspera et lenia, calida et frigida. Est ergo in nobis sensus quinquepartitus: sed hunc habent et bestiae. Habemus ergo aliquid amplius nos. Et ista tamen quae enumeravimus, fratres mei, si consideremus in nobis, quantam de his gra
Abbreviated transcription (Latin):
Ni ⁊ i  or bone uite cui uita & iam
eterna debetur: recta fides ẽ. Est autem fi¬
des: credere. quod nundũ uides. Cuius
fidei mercss ẽ: uidere quod credis. Tem¬
pore gͥ fidei. temquam tempore sementis
non deficiamus. et sq infinem non defici¬
amus: sed perseueremus donec quod semi¬
nauimus metamus. Cum enim aduersum
eẽt. genus humanum adõ. Et iaceret in
deliciis suis: sicut creatore opus habebamꝰ
ut essemus: sic saluatore reuiuiscerimus.
Iustus ds̃ dampnauit hominem. misericorᷤᷤ
deus liberat hominem. Ds̃ israel ipse da¬
bit uirtutem et fortitudinẽ plebi suȩ be¬
nedictus ds̃. S accipiunt credentes: non ac¬
tam̃ ita gloriandum ẽ. quasi aliquid nos
possimus: non enim fides nichil est s mag¬
num aliquid. Quam si habes: ꝓfecto accepi¬
sti: quid enim habes quod non accepisti: hi¬
dete carissimi unde domio deo gratias aga¬
tis: ne in aliquo dono eius ingrati remanẽ¬
atis. Et propt̃ hoc quod in grati estis: quod

Expanded text:
nitium bonae vitae, cui vita etiam aeterna debetur, recta fides est. Est autem fides, credere quod nondum vides: cujus fidei merces est, videre quod credis. Tempore igitur fidei tanquam tempore sementis, non deficiamus, et usque in finem non deficiamus: sed perseveremus, donec quod seminavimus metamus. Cum enim aversum esset genus humanum a Deo, et jaceret in delictis suis, sicut Creatore opus habebamus ut essemus, sic Salvatore ut revivisceremus. Justus Deus damnavit hominem, misericors Deus liberat hominem. Deus Israel ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae: benedictus Deus . Sed accipiunt credentes, non actamen ita gloriandum est, quasi aliquid nos possimus. Non enim fides nihil est, sed magnum aliquid: quam si habes, profecto accepisti. Quid enim habes, quod non accepisti ? Videte, charissimi, unde Domino Deo gratias agatis: ne in aliquo dono ejus ingrati maneatis, et propter hoc quod ingrati estis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
etiam nescio quid quod michi displiceat. Stare
uolo: s adhuc nuto. Stans loquor: non cecidi
quia credo. s adhuc tam̃ nuto: adiuua incre¬
dulttatem meam. Ergo carissimi et ille quẽ
contra me constitui. et propt̃ cuus contro¬
uersiam int̃ nos nat̾a propħam iudicem
dam. Nam utiq modo quod loquor. ad hoc
loquor: ut credant qui ñdum credunt. Et
tamen nisi quod loquor intelligant: credere
non possunt. Ergo exaliqua parte uer̃ ẽ. quod
ille dicit: intelligam ut credam. Et ego qui di¬
co sicut dicit propħa. immo crede ut intelligas:
uerum dicimus. Concordemus. Ergo intellige
ut credas: crede ut intelligas. Breuit̃ dico. qͦ¬
modo utrumq sine controuersia accipiamus.
intellige ut credas. Uerbum meũ crede: ut in¬
telligas uerbum dei.¬

Expanded text:
etiam nescio quid, quod mihi displiceat. Stare etiam nescio quid, quod mihi displiceat. Stare volo: sed adhuc nuto. Stans loquor, non cecidi, quia credo; sed tamen adhuc nuto: Adjuva incredulitatem meam . Ergo, charissimi, et ille quem contra me constitui, et propter cujus controversiam inter nos natam Prophetam judicem dam. Nam utique modo quod loquor, ad hoc loquor, ut credant qui nondum credunt: et tamen nisi quod loquor intelligant, credere non possunt. Ergo ex aliqua parte verum est quod ille dicit, Intelligam, ut credam; et ego qui dico, sicut dicit Propheta, Imo crede, ut intelligas: verum dicimus, concordemus. Ergo intellige, ut credas: crede, ut intelligas. Breviter dico quomodo utrumque sine controversia accipiamus. Intellige, ut credas, verbum meum; crede, ut intelligas, verbum Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
rigat: s qui increm̃tũ dat ds̃. Loquendo. hor¬
tando. docendo. suadendo. plantare possumus
et rigare: non autem incrementum dare. No¬
uerat autem ille cum quo loquebatur. qui fi¬
dei sue germinanti. et adhuc tenere. ⁊ ad¬
huc infirme. et ex magna parte titubanti:
non tamen nulle fidei s alicui fidei ad uitorẽ
orabat cui dicebat. Credo domine. Modo cũ¬
euuangelum legeretur audistis. Si potes cre¬
dere. ait dominus iħc patri pueri. Si potes
credere: Omnia possibilia credenti. Et ille in¬
tuens semetipsum ⁊ positus ante semet ipsum.
ñ habens temerariam confidentiam. s prius
discutiens conscientiam: uidit inse aliquũ ẽẽ.¬
fidem. uidit et tuubationem. utrumq uidit.
Unum se habere confessus est: ⁊ altero ad uitori¬
um postulauit. Credo inquit domine. Quid
sequebatur nisi ad uua fidem meam: Non
hoc dixit. Credo domine. llidetis aliquid uñ
non mentior. Credo uerum dico. S uideo hic

Expanded text:
rigat; sed qui incrementum dat Deus . Loquendo, horrigat; sed qui incrementum dat Deus . Loquendo, hortando, docendo, suadendo plantare possumus et rigare, non autem incrementum dare. Noverat autem ille cum quo loquebatur, qui fidei suae germinanti et adhuc tenerae, et adhuc infirmae, et ex magna parte titubanti, non tamen nullae fidei, sed alicui fidei adjutorem orabat, cui dicebat, Credo, Domine. CEvangelium legeretur, audistis: Si potes credere, ait Dominus Jesus patri pueri, si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Et ille intuens semetipsum, et positus ante semetipsum, non habens temerariam confidentiam; sed prius discutiens conscientiam, vidit in se esse aliquam fidem, vidit et titubationem, utrumque vidit. Unum se habere confessus est, et alteri adjutorium postulavit. Credo, inquit, Domine. Quid sequebatur, nisi, Adjuva fidem meam? Non hoc dixit, Credo, Domine; video hic aliquid unde non mentior; credo, verum dico: sed video hic
Abbreviated transcription (Latin):
pulus. iste ꝑtinuit. Prgo mementote eum
dixisse. habemus cerciorem propheticum¬
sermonem. Da michi ergo ad illam controuer¬
siam. iudicem propħam. Quid int̾ nos ageba¬
tur: Tu dicebas. intelligam ut credam: ego di¬
cebam. ut intelligas crede. Nata ẽ. controũsia:
Cleniamus ad iudicem: iudicet propħa. unmo
uero ds̃ iudicet ꝑ propħam. Ambo taciamus:
quid ambo dixerimus auditum est. Intelligã
inquis ut credam: crede inquam ut intelligas.
etiam illum qui dicit. intelligam ut credam:
Quid enim nunc agimus. nisi ut credant:
Non quia non credunt: s quia ad huc parũ
credunt. Nam si nullo modo credidissent: hic
ñ eent̃. fides eos adduxit ut audiant: fides
eos fecit p̃sentes uerbo dei. S ipsa fides que ger¬
minauit irriganda est. nutrienda ẽ. roboran¬
da est: Hoc est ꝗ agimus. Ego inquit plan¬
taui. apollo rigauit: s ds̃ increm̃tũ dedit:
Itaq neq qui plantat ẽ. aliquid neq qui

Expanded text:
pulus iste pertinuit: ergo mementote eum pulus iste pertinuit: ergo mementote eum dixisse, Habemus certiorem propheticumsermonem. Da mihi ergo ad illam controversiam judicem prophetam. Quid inter nos agebatur? Tu dicebas, Intelligam, ut credam; ego dicebam, Ut intelligas, crede. Nata est controversia, veniamus ad judicem, judicet propheta, imo vero Deus judicet per prophetam. Ambo taceamus. Quid ambo dixerimus, auditum est. Intelligam, inquis, ut credam: Crede, inquam, ut intelligas. etiam illum qui dicit, Intelligam, ut credam? Quid enim nunc agimus, nisi ut credant, non qui non credunt, sed qui adhuc parum credunt? Nam si nullo modo credidissent, hic non essent. Fides eos adduxit, ut audiant; fides eos fecit praesentes verbo Dei: sed ipsa fides quae germinavit irriganda est, nutrienda est, roboranda est. Hoc est quod agimus. Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui
Abbreviated transcription (Latin):
eligeret xp̃c pͥmitus oratiens: diceret ora¬
tor. Ploquentie mee merito: electus sum si
eligeret senatorẽ. diceret senator dignitatis
mee merito electus sum: Postremo si
differantur isti paululum. quiescant. non o¬
mutantur. non contempnantur. s aliquan¬
tulum differantur: quo possunt gloriari de
semet ipsis in semet ipsis. Damichi inquit il¬
lum piscatorem. damichi id̾octam.da michi
imꝑitum.da michi eum cum quo ñ dignat᷑
loqui senator. nec quando emit piscem. Ipsũ
inquit da. Hunc si impleuero: manfestum
erit quod ego facio. Quamquam et senatore.
et oratorem. et imꝑatorem. ego sum facturus.
Quando cumq facturus. ego et senatorem:
s cercius ego piscatorem. Potest senator glori¬
ari de semẽt ipso: potest orator. potest impe¬
ueniat piscator. ꝑ ipsum melius ad ducitur
iustũ. boñ. xp̃o pleñ. ad cuius missa ꝑ mun¬
dum retia. capiendus cum ceteris etiam po¬

Expanded text:
eligeret Christus primitus oratorem, diceret oraeligeret Christus primitus oratorem, diceret orator: Eloquentiae meae merito electus sum. Si eligeret senatorem, diceret senator: Dignitatis meae merito electus sum. Postremo, sidifferantur isti, paululum quiescant: non omittantur, non contemnantur; sed aliquantulum differantur, qui possunt gloriari de semetipsis in semetipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem, da mihi idiotam, da mihi imperitum, da mihi eum cum quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. Quanquam et senatorem et oratorem et imperatorem ego sum facturus: quandocumque facturus ego et senatorem, sed certius ego piscatorem. Potest senator gloriari de semetipso, potest orator, potest impe prius veniat piscator; per ipsum melius adducitur justum, bonum, Christo plenum, ad cujus missa per mundum retia capiendus cum caeteris etiam po
Abbreviated transcription (Latin):
misit propħas: quisquis eum dic̃ magum fu¬
isse: anachema sit: Si ergo magicis artib fecit
ut coloretur et mortuus: num̃quid magus erat
antequam natus: Ecce quare ait apłs petrus:
habemus cerciorem prophetic̃ sermonẽ. llex
de celo qua fideles ad moneantur: propheticꝰ
sermo quo in fideles conuincantur: Intellexi¬
mus quantum michi iudetur carissimi. quare
dixerit apłs petrus. habemus cerciorẽ pro¬
pheticum sermonem: post uocem de celo de-¬
iste qui sic loquitur. piscator fuit: et mo¬
do magnã laudẽ habet orator. si potuerit
ab illo intelligi piscator. Propterea pͥmis op̃i¬
anis loquens apłs paulus. ait. Uidete uocati¬
onem uram fratres: quia ñ multi sapientes se¬
cumdum carnem. non multi potentes. non
multi nobiles. s infirma mundi elegit ds̃ ut
confundat fortia: et stulta mundi elegit ds̃. ut
confundat sapientes. Et ignobilia mundi et
contemptabilia elegit ds̃: et ea que ñ sunt tãꝗ
sint. ut ea que sunt euacuarentur. Si enin

Expanded text:
misit Prophetas. Quisquis eum dicit magum fuisse: si ergo magicis artibus fecit ut coleretur et mortuus, numquid magus erat, antequam natus? Ecce quare ait apostolus Petrus, Habemus certiorem propheticum sermonem. Vox de coelo, qua fideles admoneantur: propheticus sermo, quo infideles convincantur. Intelleximus, quantum mihi videtur, charissimi, quare dixerit apostolus Petrus, Habemus certiorem propheticum sermonem, post vocem de coelo deiste, qui sic loquitur, piscator fuit: et modo magnam laudem habet orator, si potuerit ab illo intelligi piscator. Propterea primis Christianis loquens apostolus Paulus ait: Videte vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles: sed infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut ea quae sunt evacuarentur . Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
hac re et in hac controuersia ad literas secu¬
lares. Non int̾ nos uidelicet poeta: s pro
domini discipulis. iacobo. et iohanne. iu mõ¬
te cum ipso domino constitutus: audiuit uo¬
cem delatam de celo. de latam: cũ essemus cũ
illo in monte scõ. Et cum dixiss hanc uocem
nos audiuimus decelo delatam: subiunxit atq
ait. Et habemus cerciorem propħicũ sermo
tionẽ uram: ut dicam quod uolo quomodo
uolo. Quis enim nr̃m non miretur delata uo¬
ce de celo. cerciorem propheticum sermonem
ab apło dictum ẽẽ: Cerciorem sane dirit. cer¬
ciorem. non meliorem. non ueriorẽ. Tam enĩ
uerus ille sermo decelo. quam fermo prophe¬
ticus. tam bonus. tam utilis. Quid ẽ gͦ cercio¬
rem nisi in quo magis confirmetur auditor᷑
quare hoc: qm̃ sunt homines infideles qui
sic detrahunt xp̃o: ut dicant magicis artib¬
eum fecisse que fecit. Possint ergo infideles etiã
istam uocem delatam de celo ꝑ coniecturas hu¬

Expanded text:
hac re et in hac controversia ad litteras saecuhac re et in hac controversia ad litteras saeculares; non inter nos judicet poeta, sed proDomini discipulis Jacobo et Joanne in monte cum ipso Domino constitutus, audivit s de coelo delatam, cum essemus cum illo in monte sancto. Et cum dixisset, Hanc vocem nos audivimus de coelo delatam; subjunxit atque ait, Et habemus certiorem propheticum sermontionem vestram, ut dicam quod volo, quomodo volo. Quis enim nostrum non miretur delata voce de coelo certiorem propheticum sermonem ab Apostolo dictum esse? Certiorem sane dixit: certiorem, non meliorem, non veriorem. Tam enim verus ille sermo de coelo, quam sermo propheticus; tam bonus, tam utilis. Quid est ergo, certiorem, nisi in quo magis confirmetur auditor? Quare hoc? Quoniam sunt homines infideles, qui sic detrahunt Christo, ut dicant eum magicis artibus fecisse quae fecit. Possent ergo infideles etiam istam vocem delatam de coelo, per conjecturas hu
Abbreviated transcription (Latin):
quis poterit nisi sit artifex qui formauit:
Imaginem in nobis dei deformare potiumꝰ:
reformare non possumus. habemus gͦ: ut cun¬
cta breuiter recexamus. Ipsum ẽẽ. cum lignis
et lapidib: uiuere cum arborib sentire cum
bestiis. intelligere cum angłis. Diuidicamus
ergo oculis colores: aurib sonores. narib o¬
dores. gustatu sapores. tactu calores. intellectu
mores. Intelligi omnis homo uult: intellig̾e
nemo est. qui nolit. credere non omnes uo¬
lunt. Dicit michi omo. Intelligam ut cre¬
dam. Respondõ: crede ut intelligas. Cum gͦ
natura int̃ nos sit controuersie. talis quodã
modo ut ille michi dicat intelligam ut cre¬
dam: ego ei respondeam immo crede ut urtel¬
ligas. cum hac controuersia ueniamus ad iu¬
dicem. neut̃ nr̃m p̃sumat ꝓsua parte senten¬
tia. Quem uidicem inuenturi discussis om¬
nib hominib: Nescio utrum meliorem ui¬
dicem unuenire possimus: quan hominem ꝑ
quem loquitur deus. Non eamus ergo in

Expanded text:
quis poterit, nisi sit artifex qui formavit? Imaginem in nobis Dei deformare potuimus, reformare non possumus. Habemus ergo, ut cuncta breviter retexamus, ipsum esse cum lignis et lapidibus; vivere, cum arboribus; sentire, cum bestiis; intelligere, cum Angelis. Dijudicamus ergo oculis colores, auribus sonores, naribus odores, gustatu sapores, tactu calores, intellectu mores. Intellige. Omnis homo vult intelligere; nemo est qui nolit: credere non omnes volunt. Dicit mihi homo, Intelligam, ut credam: respondeo, Crede, ut intelligas. Cum ergo nata inter nos sit controversia talis quodam modo, ut ille mihi dicat, Intelligam, ut crelam; ego ei respondeam, Imo crede, ut intelligas: cum hac controversia veniamus ad judicem, neuter nostrum praesumat pro sua parte sententiam. Quem judicem inventuri sumus? Discussis omnibus hominibus, nescio utrum meliorem judicem invenire possimus, quam hominem per quem loquitur Deus. Non eamus ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
abet eciam eccłiastica consuetudo. ut
dnĩca quę ꝓxima ẽ ante sollennita¬
tẽ paschalem. rami palmarũ et fron¬
des arborũ benedicant᷑. et popło portandi
distribuunt᷑ : in figurã eorũ qui dño iħu
eodem die iherosolimã ascendenti cum
rainis palmarũ et frondib arboꝵ uiren¬
tib cantantes et laudantes occurrerunt.
In quo non solum id nob quod tunc illi
corꝑalit̃ fecerunt. corꝑalit faciendum ꝓpo¬
nitur. s id potius quod uł in illo uł i isto
corꝑali facto spiritalit̃ imitandum signisi¬
catur. Palma quippe signum uictorie est.
Rami autẽ uirentes bona oꝑa significant.
Tunc gͥ xp̃o cum ramis palmarum et frondi
tis triumphatorẽ bonis oꝑib et digna gr̃a-¬
rum accione laudamus.
benedicuntur in pascha.

Expanded text:
abet etiam ecclesiastica consuetudo ut in Dominica quae proxima est ante solemnitatem paschalem, rami palmarum et frondes arborum benedicantur, et populo portandi distribuantur, in figuram eorum qui Domino Jesu eodem die Jerosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frondibus arborum virentibus cantantes et laudantes occurrerunt . In quo non solum nobis id quod illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma quippe signum victoriae est, rami autem virentes bona opera significant. Tunc igitur Christo cum ramis palmarum et frondibtis triumphatorem bonis operibus et digna gratiarum actione laudamus. benedicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ det̃minatur iusticia: si ubi et quando couenit iu¬
diciũ exercetur. et ꝓfertur ueritatis sententia. Se¬
sam. si ecciastica negocia examinanda suscipet. scđm
m̃suram. si mendacrum uł maledictum suspendi¬
O puniret. scđ̾m locum. si loca sacra uiolare p̃¬
sumeret. et confugientib ad illa etiam reis et ꝓ
suis scelerib condempnandis mordinate uiolen¬
ciant inferre temptaret. scd̾m tempus. si sacris
et solemnib dieb reuerentiam non exhiberet.
quando et his parcendum ẽ quib ꝓ culpis suis
supplicia debentur. His qͥ modis scłaris potestas
iusticiam exercere debet: legum instituta sequẽs.
et ichil pret iusticiam et ueritatẽ apꝓbans in
iudicando. Scłaris autem potestas caput habet
regem siue imꝑatorem. ab illo ꝑ subiectas pote¬
states. ducesi et comites et p̃fectos et magistratꝰ ad
alios descendens : qui tam̃ om̃s a pͥma potestate

Expanded text:
pus determinatur justitia, si ubi et quando convenit, jupus determinatur justitia, si ubi et quando convenit, judicium exercetur, et prosequitur veritatis sententia. Sesam, si ecclesiastica negotia examinanda susciperet; secundum mensuram, si mendacium vel meledictum suspendio puniret; secundum locum, si loca sacra violare praesumeret, et confugientibus ad illa, etiam reis, et pro suis sceleribus condemnandis, inordinate violentiam inferre tentaret; secundum tempus, si sacris, et solemnibus diebus reverentiam non exhquando et his parcendum est quibus pro culpis suis supplicia debentur. His igitur modis secularis potestas justitiam exercere debet, legum instituta sequens, et nihil praeter justitiam et veritatem approbans in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem sive imperatorem ab illo per subjectas potestates duces, et comites et praefectos, et magistratus alios; descendens qui tamen omnes a prima potestate
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ potestati in fubiectis data ẽ quinq
modis det̃minat᷑. scd̾m ꝑsonam. scdđ̾i
causam. scdm modum. sedm locum. et scd̾m
tempus. Nam quod aliquo modo licet. non
statim omimͦ licet: et ipsa iusticia nͥ iuste
exhibita fuerit: iusticię nom̃ amitcit. Quaꝓpt̃
quod licet ꝑspiciendum ẽ diligent̃ quomodo
licet: considandi sunt modi. quib iusticie
forma det̾minatur. Scd̾m ꝑsonam aliquid
licet. et aliquid non licet: quemadmodum
scłari iudici in ꝑsonam laicam. si peccau̾it¬
manum mitere licet. in clericum non ucet. Se¬
cundum causam iusticia det̾minat᷑: ut uideli¬
cet negocia scłaria a potestate t̾rena. spualia uͦ
et eccłiastica a spũali potestate examinentur.
Scd̾m modum siue m̃suram. iusticia det̃minat᷑.
cũ uideł quelibet culpa congrua ei sibi conue¬
menti culpa multatur. ut nec pͥuatus amor in uin¬
dicta equitatis aliquid subtrahat: neq odium pͥ¬
uatũ adiciat debite seueritati. Scd̾m locum et tẽ¬

Expanded text:
tis data est, quinque modis determinatur, secundum personam, secundum causam, secundum modum, secundum locum, et secundum tempus. Nam quod aliquo modo licet, non statim omni modo licet, et ipsa justitia nisi juste exhibita fuerit, justitiae nomen amittit. Quapropter quod licet perspiciendum est diligenter quomodo licet, et considforma determinetur. Secundum personam aliquid licet, et aliquid non licet, quemadmodum saeculari judici in personam laicam, si peccaveritmanum mittere licet, in clericum non licet. Secundum causam justitia determinatur: ut videlicet negotia saecularia a potestate terrena; spiritualia vero, et ecclesiastica a potestate spirituali examinentur. Secundum modum, sive mensuram justitia determinatur, cum videlicet quaelibet culpa congrua, et sibi convenienti poena multatur, ut nec privatus amor in vindicta aequitatis aliquid subtrahat, neque odium privatum adjiciat debitae severitati. Secundum locum, et tem
Abbreviated transcription (Latin):
Nter baptisma ioħis et baptisma xp̃i hȩc distan¬
tia ẽ : quod in baptismo ioħis ꝑ intinctionem
aque solum sacram̃tum dabat᷑: in baptisiate
uꝰ xp̃i cum sacram̃to etiam res sacram̃ti ꝑcipit᷑.
loħs enĩ peccatores aqua tinxit. et peccata con¬
fitentib penitentiã inrunxit: xp̃c baptizat
et peccata dimittit. Ille baptizans uenturum
et baptizaturũ in sp̃u p̃dicauit: hic baptizans
ad remissionẽ peccatorum sp̃m infundit. Iilic
homines baptizant᷑ in nomine uenturi : hic
homines baptizant᷑ in nomine patris et filii
et sp̃c scĩ. Sacram̃tũ gͦ utrobiq quantũ ad formã
extiorem idem fuit. s quantũ ad effectum idẽ
non fuit: quia illic sacram̃tũ solũ fuit. s remis¬
sio peccatoꝵ non fuit. hic autẽ et sacram̃ti forma
ꝓponit᷑. et uirtus sacram̃ti parit̃ et remissio pec¬
catorum condonat᷑¬

Expanded text:
nter baptisma Joannis et baptisma Christi, haec distantia est quod in baptismo Joannis per intinctionem aquae solum sacramentum dabatur, in baptismate vero Christi cum sacramento etiam res sacramenti percipitur. Joannes enim peccatores aqua tinxit, et peccata confitentibus poenitentiam injunxit; Christus baptizat et peccata dimittit. Ille baptizans venturum et baptizaturum in spiritu praedicavit, hic baptizans, ad remissionem peccatorum spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi, hic homines baptizantur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Sacramentum ergo utrobique, quantum ad formam exteriorem, idem fuit; sed, quantum ad effectum, idem non fuit, quia illic sacramentum solum fuit, sed remissio peccatorum non fuit; hic autem et sacramenti forma praeponitur, et virtus sacramenti. Pariter in remissionem peccatorum condonat
Abbreviated transcription (Latin):
ctionẽ. reliqui om̃s ep̃i qui assunt. manibus
suis super caput eiꝰ tangunt. Ungitur autem
sacra unctione caput eiꝰ : quia omĩs scĩficatio
constat in sp̃u scõ. euius uirt᷑ inuisibił. in ip¬
sa crismatis scĩ unctione et significat᷑ et confer¬
tur. Ordinando autẽ pontifex manũ imponit.
eu̾głicã uͦ lectionẽ diaconus legit: confir¬
mationis autẽ epłam notarius scribit. De¬
niq et ordinator et ordinat᷑ : in ipsa ordinatio¬
ne ut̃q missam celebrare debet. Et hec quidẽ
forma consecrandi pontificis a scĩs patribus
tradita est.

Expanded text:
ctionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus ctionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput ejus, quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis in ipsa chrismatis sancti unctione, et significatur, et confertur. Ordinando autem pontifex manum imponit. Evangelicam vero lectionem diaconus legit; confirmationis autem epistolam notarius scribit. Denique et ordinator et ordinatus in ipsa ordinatione uterque missam celebrare debet. Et haec quidem forma consecrandis pontificibus a sanctis Patribus tradita est.
Abbreviated transcription (Latin):
acri canones diffiniunt. nullum
in ep̃m eligendũ: nisi qͥ prius in
sacris ordinib religiose fuerit con¬
uersatus. Sacros autẽ ordines. diaconatus.
et presbitatus tantum appellandos censent:
quia hos solos pͥmitiua legit᷑ eccłia habusse.
et de nis solis preceptum habemus apłi. Subdi¬
acones tam̃ quia et ipsis sacris altarib admi¬
nistrant. oportunitate exigente. ep̃os eligi con¬
cedunt. s rarissime: et ipsum ñ sine romani
pontificis siue metropolitani licentia. si tam̃
et confectio crismatis: manꝰ impositio. et com¬
munis suꝑ popłm bñdictio. Ipse predicta of¬
ficia et ordines eccłiasticos instituit. ipse sacras
uirgines benedicit. Dum enĩ p̃cessit unusqͥsq
in singłis : iste p̃ordinator ẽ in cunctis. Nullus
consecrare debet. nec metropolitauꝰ ordinare
sum dantib. Cum uͦ ordinat᷑. duo ep̃i ponunt
et teuent eu̾głioꝵ codicẽ. suꝑ caput et suꝑ u̾¬
tioem eius. et uno suꝑ eum fundente benedi¬

Expanded text:
acri canones definiunt nullum in episcopum eligendum, nisi qui prius in sacris ordinibus religiose fuerit conversatus. Sacros autem ordines diaconatus et presbyteratus tantum appellandos censent; quia hos solos primitiva legitur Ecclesia habuisse, et de his solis praeceptum habemus apostoli. Subdiaconos tamen quia et ipsi sacris altaribus administrant, opportunitate exigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamenet confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum benedictio. Ipse praedicta officio et ordines ecclesiasticos distribuit, ipse sacras virgines benedicit. Dum enim praecessit unusquisque in singulis, iste praeordinator est in cunctis. Nullus consecrare debet, nec metropolitanus ordinare sum dantibus. Cum vero ordinatur, duo episcopi ponunt et tenent Evangeliorum codicem super caput, et super verticem ejus, et uno super eum fundente benedi
Abbreviated transcription (Latin):
ichoatio pacis sc̃oꝵ est i hac uita: non ꝑfectio. Tunc au¬
tem erit plenitudo pacis: dum ad dĩ contemplationem.
absorta carnis infirmitate conualuerint. Resurrectio
mortuoꝵ ut apłe ait. in uirũ ꝑfectum. in mensuram ȩta¬
tis plenitudinis xp̃i futura ẽ: inȩtate scilicet iuuentu¬
tis. quȩ ꝓtiectu non indiget. et absq inclinatione defe¬
etus ẽ in ꝑfectione. Exutraq parte: et plena ẽ et robu¬
sta. Quanuis nunc filioꝵ dei nomine homines fideles
uocentur: tam̃ ex eo quod hanc seruititem corruptio¬
ins pacumt᷑. adhuc uigo seruitittis addicti sunt. accep¬
turi plenam filiorum dei libertatem. dum eorruptibile
hoc mauerit incorruptionem. snic ds ꝑspeculum agnos¬
citur infuturo autem quisq electus facie ad faciem pre¬
sentabitur: ut ipsam spciem contempletur. quam nc̃ ꝑ
speculum uidere conatur. In hac uita electoꝵ numerũ
ad dexteram ꝑtinentim. et irꝓboꝵ qui ad suustram i¬

Expanded text:
choatio pacis sanctorum est in hac vita non perfectio. Tunc autem erit plenitudo pacis, dum ad Dei contemplationem, absorpta carnis infirmitate, convaluerint. Resurrectio mortuorum, ut Apostolus ait, in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi futura est: in aetate scilicet juventutis quae profectu non indiget, et absque inclinatione defectus in perfectione ex utraque parte et plena est et robusta. Quamvis nunc filiorum Dei nomine homines fideles vocentur, tamen ex eo quod hanc servitutem corruptionis patiuntur, adhuc jugo servitutis addicti sunt: accepturi plenam filiorum Dei libertatem, dum corruptibile hoc induerit incorruptionem. Nunc Deus per speculum agnoscitur: in futuro autem quisque electus facie ad faciem praesentabitur, ut ipsam speciem contempletur, quam nunc per speculum videre conatur. In hac vita electorum numerum ad dexteram pertinentium, et reproborum qui ad sinistram i
Abbreviated transcription (Latin):
uirginis oꝑatus ẽ quia ñ de sua eẽntia uirgi¬
ni semen partus tribuit. s ipsi de carne ꝓpͥa
uirgini ꝑ amorẽ suum atq uirtutẽ sub̾am
ministrauit. Ap̃c uͦ et de uirgine natus ẽ. qͥa
de carne uirginis carnis sub̃am accepit:
et de spũ sc̃õ conceptus ẽ quia ipsa  uirgo
Hinc ẽ quod eidem uirgini pariturȩ ꝑ an¬
gelum dicitur. Spiritus sanctus suꝑueniet
inte: et uirtus altissimi obumbrabit tibi.
retur. Et uirtꝰ altissimi obumbrabit tibi: ne
sub̾am carnis ministrans carnali concupis¬
centia ureretur.

Expanded text:
virginis operatus est, quia non de sua essentia virgivirginis operatus est, quia non de sua essentia virgini semen partus tribuit; sed ipsi de carne propria virgini per amorem suum atque virtutem, substantiam ministravit. Christus ergo et de Virgine natus est quia de carne Virginis carnis substantiam accepit, et de Spiritu sancto conceptus est, quia ipsa cum virgo Hinc est quod eidem Virgini pariturae per angelum dicitur: « Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi .retur, et virtus Altissimi obumbravit ei ne substantiam carnis ministrans, carnali concupiscentia ureretur.
Abbreviated transcription (Latin):
lumus : ꝓpt̃ quod dictum ẽ mariam de spu
scõ concepisse. Concepit gͦ maria de sp̃u scõ. ñ
qđ sub̃a sp̃c sancti sem̃ partus acciꝑet: s qͥa
ꝑ amorẽ et oꝑationẽ sp̃e sancti. ex carne uir¬
ginis diuino partu natura substanciam
ministrauit. Nam quia in corde eius amor
spc̃ scĩ singularit̾ ardebat. ideo in carne eius
uirtus sp̃c scĩ mirabilia faciebat. Cuius di¬
lectio in corde illius non suscepit socium:
euis oꝑatio in carne illius ñ habebat exem-¬
plum. Noc qͥ solum uirgo concepit. quod de
sua carne ꝑ amorẽ et oꝑationem sp̃c scĩ acce¬
pit: de quo etiam solo sine uirilis seminis
admixtione filium genuit. Non gͦ libido
carnis conceptionẽ in uirgine oꝑata ẽ: quȩ
nec de carne uiri sem̃ accepit. nec de sua car¬
ne ꝑ amorẽ uiri concepit : s ꝑ amorẽ et oꝑa¬
tionẽ sp̃c scĩ. Nec ipse sp̃c sanctus idcͥco pat̃ xp̃i
dicendus ẽ : quia eius amor conceptionem

Expanded text:
luimus, propter id quod dictum est Mariam de Spiritu luimus, propter id quod dictum est Mariam de Spiritu sancto concepisse. Concepit ergo Maria de Spia Spiritus sancti semen partus acceperit, sed quia per amorem et operationem Spiritus sancti, ex carne virginis divino partui natura substantiam ministravit. Nam quia in corde ejus amor Spiritus sancti singulariter ardebat, ideo in carne ejus virtus Spiritus sancti mirabilia faciebat. Cujus dilectio in corde illius non suscepit socium, ejus operatio in carne illius non habebat exemplum. Hoc igitur solum virgo concepit, quod de sua carne per amorem et operationem Spiritus sancti accepit, de quo etiam solo, sine virilis seminis admistione filium genuit. Non ergo libido carnis conceptionem in virgine operata est, quae nec de carne viri semen accepit, nec de sua carne per amorem viri concepit, sed per amorem et operationem Spiritus sancti. Nec ipse Spiritus sanctus idcirco pater Christi dicendus est, quia ejus amor conceptionem
Abbreviated transcription (Latin):
re potest ad seminandũ partum. Et quidem
iniuliere amor uiri. in uiro autẽ amor mu¬
lieris id agere solet. ut quia in altero solum
natura sibi sufficiens non ẽ. alt̾utrum sibi
ꝑ dilectionẽ subueniat: ut quod in neutra ꝑ
se potuit. in utraq ꝑ se cum altera possit. Igi¬
tur sem̃ humaui partus a sola muliere forman¬
dum formandum concipit᷑. qđ simul a uiro et
muliere seminatur. quod quidẽ sicut iam di-¬
ctum ẽ in mullere ꝑ amorẽ uiri. et in uiro ꝑ
amorẽ mulieris natura oꝑatur. ꝓpt̃ quod &̃
mulier non nisi a uiro conciꝑe dicitur. licet
tam de se qͣm de uiro accipiat unde fecunda¬
tur. Et recte de solo uiro concipit. quia id qđ
concipit in altero quidẽ de carne uiri sumit᷑.
in attero autẽ ꝑ amorẽ uiri ministratur. p̃i
itaq hoc solum de uiro concipit qđ de uiro
accipit. s hoc etiã de uiro concipit. quod ex
se de amore uiri accipit. Hoc p̃termittere uo¬

Expanded text:
re potest ad seminandum partum. Et quidem re potest ad seminandum partum. Et quidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris, idem agere solet, ut quia in altero solum natura sibi sufficiens non est; alterutrum sibi per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit, in utraque per se cum altera possit. Igitur semen humani partus a sola muliere formandum concipitur, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri; et in viro per amorem mulieris, natura operatur. Propter quod etiam mulier non nisi a viro concipere dicitur, licet tam de se quam de viro accipiat, unde fecundatur. Et recte de solo viro concipit, quia id quod concepit, in altero quidem de carne viri sumitur, in altero autem per amorem viri ministratur. Non itaque hoc solum de viro concipit, quod de viro accipit; sed hoc etiam de viro concipit, quod ex se de amore viri accipit. Hoc praemittere vo
Abbreviated transcription (Latin):
nascituram carnẽ ex carne fabricantib. u¬
trobiq natura substanciam ministrat par¬
tui creando: ut ex utriusq carne ꝓcedat.
quȩ solum inunuis carne formanda ẽ caro.
Tamen hoc uectigal qđ natura quasi debi¬
tum qͦddam ex istituto creatoris ad fabricã
humani corꝑis absoluendam impendit. ita
ꝓrsus sine ulla necessitate aut ooactione ab
ea requirit᷑: ut nͥ sola dilectione. et ut sic dixe¬
rim spontanea caritate. ad tribuendũ id ñ
inclinetur. Nichil enim ẽ ꝓret̃ solam dilectio¬
nem qͦd hoc debitum anatura excorquere pos¬
sit: s cum spontana̾ fuerit caritate ꝑsuasa.
tunc nimirũ sibi adinuicẽ ad opꝰ consũman¬
dum. ex utraq parte libent̃ occurrit. Sane
quicqͥd molent̃ nolenti arripitur: ad eiusmo¬
di cause effectũ incongruũ ꝓrsus atq meffi¬
cax demonstrat᷑. Sola qͦ dilectio ẽ: quȩ natu¬
ram ꝑsuade. et uolentem quodãmodo coge¬

Expanded text:
nascituram carnem ex carne fabricantibus, unascituram carnem ex carne fabricantibus, utrobique natura substantiam ministrat partui creando, ut ex utriusque carne procedat, quae solum in unius carne formanda est caro. Tamen hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris, ad fabricam humani corporis absolvendam impendit, ita prorsus sine ulla necessitate, aut coactione ab ea requiritur, ut nisi sola dilectione, et, ut sic dixerim, spontanea charitate, ad tribuendum id non inclinetur. Nihil enim est praeter solam dilectionem, quod hoc debitum a natura extorquere possit, sed cum spontanea fuerit charitate persuasa, tunc nimirum sibi ad invicem ad opus consummandum ex utraque parte libenter atque gratanter occurrit. Sane quidquid violenter nolenti arripitur; ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratur. Sola ergo dilectio est quae naturam persuadere, et volentem quodammodo coge
Abbreviated transcription (Latin):
usq suba ueracit᷑ origmẽ sumens. ab uło ꝑ
isfam etiã ab ista generetur. Ergo muuierã
uiro concipit: cum a carne uiri ꝑ eoitũ enat̃¬
nis semen suiscipit ad generandam caruẽ
nec ainia concipit qͣm iule ẽ a quo conerpro.
aut ipsa que concipit: et quod coneipit hoe
dersua substantia semen partus infuat al¬
uo uirginis: Quomꝰ gͣ sem̃ carius mitene¬
Aarpotuit substantia sp̃ual: Aei forte. sem̃
cirres non fuit quod coneegcũ ẽ cet caro bu¬
et quod natum ẽ : oma diceiͦ. Qaro modo
nus alquid amplius sua possiblita de esas¬
courrit man ta. Aut carnem non concepit.
enareisi non geruit. aut si carnẽ gemot.
carne concepit. A uod enun concepit ohos
grrnũ si quomꝰ carnẽ ministrare potitit
non caro. aut ñ carnẽ gignere caros. Ia
ꝑsie ca ni quisitio. siue querendi racio. quẽ¬
a drtios unq ine et competent̃ intesliqi iea¬
ieatiodomidemus. Et pͥmum quidẽ enea
tibus carnalit̾ generantib. et ꝑ carnis coitũ

Expanded text:
a veraciter originem sumens ab illo, per istam etiam ab ista generetur. Ergo mulier a viro concipit cum a carne viri per coitum carnis semen suscipit ad generandam carnem, nec aliud concipit, quam ille est a quo concipit: aut ipsa quae concipit, et quod concipit hoc anctus de sua substantia semen partus infudit alvo Virginis? Quomodo ergo semen carnis ministrare potuit substantia spiritalis? An forte semen carnis non fuit quod conceptum est et caro fuit quod natum est. Quid dicemus? Quomodo nus aliquid amplius sua possibilitate praesconcepit Maria. Aut carnem non concepit, et carnem non genuit, aut si carnem genuit carnem concepit. Quod enim concepit, hoc genuit. Sed quomodo carnem ministrare potuit non caro? aut non carnem gignere caro? Ista perplexa inquisitio sive quaerendi ratio, quemadmodum sane et competenter intelligi valeat consideremus. Et primum in ea ntibus carnaliter generantibus, et per carnis coitum