comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
derabat : quando concupiuit desiderare:
Iustificationes autẽ. facta sunt iusta: iđ oꝑa
iustitiȩ : Cũitaq ñdũ habeat qͥ iam desi¬
derat : quã longe abhiserat. qͥadhuc eas
desiderare c̃cupiscebat. & quã longius
ab eissunt qͥneq hoc adhuc concupiscunt :
mirũ. ẽ. autẽ qͦ modo concupiscat᷑ desideri¬
ũ nec sit in nobis. cuiꝰ iam concupiscentia
sit in nobis: Net enĩ pulchrũ aliqđ cor¬
pus. ẽ. sicut aurũ : uel caro aliqua speciosa
quã potest homo c̃cupiscere nechabere.
cextra posita non est in homine: qs nesciat
in homine. ẽẽ concupiscentiã. in homine. eẽ.
desideriũ : Curgͦ concupiscit᷑ ut habeat᷑
quasi forin secus inferat᷑: aut qͦ modo habere
qͥd aliud quã concupiscentia : Nã & de side¬
rare: ꝓculdubio concupiscere. ẽ. Quis ẽ iste
mirabilis atq: in explicabilis languor. & ta¬
m̃est: Nã & egrotꝰ qfastidio laborat. & uult

Expanded text:
derabat, quando concupivit desiderare. derabat, quando concupivit desiderare. Justificationes autem facta sunt justa, id est, opera justitiae. Cum itaque nderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desiderare concupiscebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc adhuc concupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupiscitur ut habeatur, quasi forinsquid aliud quam concupiscentia? Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et aegrotus qui fastidio laborat, et vult
Abbreviated transcription (Latin):
De hacautẽ bona concupiscentia. qua
concupiscit sp̃s aduersus carnẽ quȩ re
ubi scriptũ sit & inuenies: concupiscentia
itaq: sapientiȩ deducit ad regnũ : & multa
alia repperuint᷑ bonȩ concupiscentiȩ
testimonia: sed hoc sane inter est qđ non
tacet᷑ qd concupiscat᷑ qͣndo bona comemo¬
rat᷑ concupiscentia : Cũ autẽ ñ additur
qͥd concupis cat᷑ sed sola ponit᷑. nonnisi
mala intelligit᷑. Sicut in hoc qđ cõmemo¬
raui concupiscentia itaq sapientię deducit
ad regnũ: Sinon adderet sapientiȩ: nullo
modo diceret. concupiscentia ꝑducit ad reg¬
nũr: at uero apłs qđ posuit concupiscentiã
nesciebã nisilex diceret ñ concupisces: non
utiq ait cuiꝰ rei concupiscentiã. uł qͥd ñ con¬
cupisces: Certũ. ẽ. enĩ ñ intelligi cũ itadicit᷑:
nisi mała concupiscentiã: Quidergo huiꝰanima
concupiuit : desiderare inqͥt iꝰtificationes
tuas in om̃itẽpore: Credo nondũ eas desi¬

Expanded text:
De hac autem bona concupiscentia qua De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. At vero Apostolus quod posuit, «Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscentiam. Quid ergo hujus anima concupivit? «Desiderare,» inquit, «justificationes tuas in omni tempore.» Credo nondum eas desi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximũ tanquã seipsũ. prius debet diligen¬
dodm̃ diligere seipsum: Qđ unde poterit
sinescit dm̃. sinescit & seipsum: recce itaq
dicit᷑ dõ: In cola egosum in terra. neabs¬
condas iame mandatatua : Merito nãq
absconduntur eis. qͥ non sunt incolȩ in t̃ra:
Hȩc enĩ mandata. & si audiunt non sapiunt:
qui terrena sapiunt: Quoru autẽ conuer¬
satio incęlis. ẽ. in quantũ hic conuersantur.
ꝓfecto peregrinantur. E& ant itaq: ne
abscondantur abeis mandata t̃ni ꝑquȩ
ab hoc incolatu liberentur diligendo
int̃ra. cũdĩ mandata nesibi absconderent᷑
orasset. in qͥb: dilectio p̃cipit᷑ uł sola uł
maxime : ipsius dilectionis dilectionẽ
seuelle habere ꝓclamat. dicens Con¬
cupit animamea desiderare tꝰtificatio¬
nes tuas in omi tẽpore : Laudabilis ẽ ista
concupiscentia : non dã pnabilis: Nonde
hac dictũ ẽ. non concupisces: sed de illa
qua caro concupiscit aduersus sp̃m :

Expanded text:
proximum tanquam seipsum, prius debet diligenproximum tanquam seipsum, prius debet diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque absconduntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendoin terra, cum Dei mandata ne sibi absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur vel sola vel maxime; et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamat, dicens: «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum .
Abbreviated transcription (Latin):
fecit mi scđi ã. ipse qͥinterrogauerat iudica¬
uit . patuitq in facienda miscđia neminẽ
alienũ. eẽ. putandũ ab eo qͥdiligit ꝓximũ:
Sedmultinec se ipsos nouer̃ quia & seipsunosse
quẽ ad modũ homo sibi debet in notescere:
non omĩũ hominũ . ẽ. fdes : Quomodo ergo
diligit ꝓximũ tanquã seipsũ. qͥnescit & se¬
ipsum: Nonenĩ frustra ille filius iunior
qͥ profectꝰ inregionẽ longinquã ubi dissipa¬
uit substantiã uiuens ꝓdige.ut diceret
surgã &ibo ad patrẽ meũ prius reuersus. ẽ.
insemet ipsũ . nisi quia tã longe peregrinatꝰ ẽ.
ut relinqueret etiã semet ipsũ. nectam̃ reuer¬
teret᷑ adse: si om̃i modo nesciret se Nec diceret
surgã & ibo ad patrẽ meũ. si penitꝰ ignoxaret
dm̃. Quocirca & aliquatenꝰ istasciunt᷑. & ut
magis magisq sciant᷑ . ñ in merito scienda
poscuntur: Quaꝓpter ut sciamꝰ diligere dm̃.
sciendus ẽ. ds̃ : & ut sciat homo diligere

Expanded text:
at judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec seipsos noverunt; quia et seipsum nosse, quemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in regionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in semetipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo ad patrem meum,» si penitus ignoraret Deum. Quocirca et aliquatenus ista sciuntur, et ut magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus est Deus; et ut sciat homo diligere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt ueracit̃ dicere sein t̃ra peregrinos:
quando ibi sunt ubi scđm carnẽ natisunt:
Nonenĩ habent alibi ciuitatẽ : Ac ꝑ hoc
non sunt in terra alienigenȩ. sed terrigenȩ
Vndeait alia scriptura deqͦdã: Posuit enĩ
apud mortẽ domũ suã : & apud inferoscũter¬
rigenis saxa sua: sunt autẽ & ipsi peregrim
& in quilin : Non huicterrȩ. sed popło dĩ
aqͦsunt alienigene : Vnde credentib &
scãm ciuitatẽ quȩn on est de hoc mundo ha¬
bere incipientibus : apłs dicit. Igit᷑ iã n estis
peregrini & inqͣlini : sed estis ciues sc̃orum
adomesticidĩ: Ipsiergo sunt ciues terreni.
qͥ sunt dĩ popło peregrini : Quiuero ciues sunt
in popłodĩ ipsis̃ interra peregrini: quia tot
idẽ popłs quandiu. ẽ in corpore peregrinat᷑
ad nõ: Dicatitaq in cola egosũ int̾ra. neabs¬
condasame mandata tua. Sedqͥ tandẽ sunt
a qͥb ds̃ abscondit mandata sua: ñ ne illa ube

Expanded text:
n possunt veraciter dicere se in terra peregrinos, quando ibi sunt, ubi secundum carnem nati sunt: non enim habent alibi civitatem; ac per hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigenae. Unde ait alia Scriptura de quodam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde credentibus, et sanctam civitatem, quae non est de hoc mundo, habere incipientibus Apostolus dicit: «Igitur jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei» . Ipsi ergo sunt cives terreni, qui sunt Dei populo peregrini: qui vero cives sunt in populo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mand
Abbreviated transcription (Latin):
interra qͥ iam ꝑuenerat adid qđ concupi¬
uerat: Iamq desiderabat eas. quarũ se
desiderio aliquando concupisse cõmemo¬
rat. Siautẽ iãdesiderabat. curñ habebat :
Non eñia liqͥd impedit qͦminꝰ habeant᷑ iusti¬
ficationes dĩ: nisi quia ñ deside frantur.
dũ non in eas caritas feruet. quarũ claritas
lucet: Anhabebat eisatq faciebat: Nã pau¬
lo post dicit: Seruus autẽ tuus: exercebat᷑
initi ficationibi tuis: Sed qͥbus quasi gradib
ad eas ꝑueniat᷑. ostendit: Prius. ẽ. enĩ ut ui¬
deat᷑ quã sint utiles sed honestȩ : deindeut
earũ desideniũ concupiscat᷑: Postremo ut
deficiente lumine atq sanitate. delectet
earũ & oꝑatio. quarũ sola ratio delec¬
tabat ÷ sedea quȩ secuntur qm ĩ aiste
ꝓlixus ẽ : alio sermone ad uiuante
dño cõmodius disserentur :¬

Expanded text:
in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiin terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut proficiente lumine atque sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae sequuntur, quoniam jam iste prolixus est, alio sermone, adjuvante Domino, commodius disserentur
Abbreviated transcription (Latin):
cit : Desideriũ ergo qͥd ẽ. nisi rerũ absentiũ
concupiscentia: sed dĩ iustificationes absen¬
tes. ẽẽ. qͦmodo possunt. nisi quando nesciun¬
tur : an&quando secuntur & non fiunt ab¬
sentes habendȩ sint: Nã qͥd sunt iustifica¬
tiones. nisio ꝑaiusta non uerbaꝰ ac ꝑhoc
possunt infirmitate animȩ ñ desicderari:
& ratione m̃tis uti. Nidetur quã sint utiles
atq: salubres : potest earũ desideriũ con¬
cupisci: Sȩpe enĩ qͥd agendũ sit uidemꝰ
nec agimꝰ quia non delectat ut agamꝰ: & con
cupimꝰ ut delectet: p̃uolat intellectꝰ & tar¬
de seqͥt̃ : & aliquando ñ seqͥt᷑ humanꝰ atq
infirmꝰ affectꝰ: Ideo ergodesiderare concu¬
piscebat. qui bona ẽẽ. cernebat. cupienseoꝵ
habere delectationẽ. quorũ potuit uidere
rationẽ : Nonautẽ ait concupiscit : sed con¬
cupiuit anima mea desiderare iꝰtificationes
tuas: fortasse qͥppe talis erat iste incola

Expanded text:
cit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium cit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola
Abbreviated transcription (Latin):
ñoportet : Odio qͥppe habuimꝰ concupiscen¬
tiam nrãm : quacaro concupiscit aduersus
sp̃m: & qͥd ẽ. ista concupiscentia. nisimala
dilectio : & diligimꝰ concupiscentiã nram:
qua sp̃s concupiscit aduersus carnẽ: & qͥdẽ.
ista concupiscentia. nisi bona dilectio:
cũ autẽ dr̃ diligenda ẽ. qͥd aliud dr̃. quã
concupiscenda ẽ : quocirca qm̃recte con¬
cupiscunt᷑ iustificationes dĩ. recte concu¬
piscit᷑ concupiscentia ustificationũ dĩ:
Hoc eñĩ aliomodo: sic dici potest: Sirecte
diliguntur iustificationes dĩ: recte diliga
dilectio iustificationũ dĩ  Analiud. est
concupiscere. aliud desiderare : Nonqd
Non sit concupiscentia desideriũ : sed quianon o¬
mnisconcupiscentia desiderium. ẽ : Concupis¬
cuntur enĩ: & quȩ habentur. & quȩ ñ haben¬
tur : Nã concupiscendo fruit᷑ homoreb qͥs
hab&: desiderando autẽ absentia concupis¬

Expanded text:
non oportet? Odio quippe habemus concupiscennon oportet? Odio quippe habemus concupiscentiam nostram qua caro concupiscit adversus spiritum: et quid est ista concupiscentia, nisi mala dilectio? Et diligimus concupiscentiam nostram qua spiritus concupiscit adversus carnem: et quid est ista concupiscentia, nisi bona dilectio? Cum autem dicitur, Diligenda est, quid aliud dicitur quam, concupiscenda est? Quocirca quoniam recte concupiscuntur justificationes Dei, recte concupiscitur concupiscentia justificationum Dei. Hoc enim alio modo sic potest dici: si recte diliguntur justificationes Dei, recte diligitur dilectio justificationum Dei. An aliud est concupiscere, aliud desiderare? Non quod non sit concupiscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia desiderium est. Concupiscuntur enim et quae habentur, et quae non habentur: nam concupiscendo, fruitur homo rebus quas habet; desiderando autem, absentia concupis
Abbreviated transcription (Latin):
randȩ ratio sanitatis. quã appellandũ. eẽ. fasti¬
diũ ꝓuidet᷑:. Ideo ñ.ẽ. mirũ si appetit animꝰ
ut appetat corpꝰ: quando appetit animꝰ
necappeat corpꝰ Cuautẽ utrũ animi est
& utrũq: concupiscentia .ẽ cur ñ concupisco
desideriũ iustificationũdĩ : qͦmodo in uno
eodẽq: animo meo habeo concupiscentiã
desiderii huiꝰ. & ipsũ ñ habeo desiderũ :
Aut qͦ modo ista duo sunt. & nonumũ : ut qͥd
enĩ concupisco desiderare. iꝰtificationes¬
tuas. acnonipsas iustificationes potius. quã
eorũ desideriũ concupisco acitqͦ pacto
ĩa ipsas utiq concupisco: Quid igit᷑ opus ẽ.
ut earũ desideriũ concupiscã. cuiamidha¬
beã & habere mesentiã : Non enĩ possum
concupiscere desideriũ iustitiȩ : nisi con¬
cupiscendo iustitiã: An hoc. ẽ. qđ superius
dixi. qđ diligenda sit etiã ipsa dilectio.
quadiligitur qđ diligioportet: sicut odio
habenda ẽ. dilectio quadiligit᷑. qđ diligi

Expanded text:
randae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastidium providetur. Et ideo non mirum est si appetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium justificationum Dei? Quomodo in uno eodemque animo meo habeo concupiscentiam desiderii hujus, et ipsum non habeo desiderium? aut quomodo ista duo sunt, et non unum? Utquid enim concupisco desiderare justificationes, ac non ipsas justificationes potius quam earum desiderium concupisco? aut quo pactjam ipsas utique concupisco. Quid igitur opus est ut earum desiderium concupiscam, cum jam id habeam, et habere me sentiam? Non enim possem concupiscere desiderium justitiae, nisi concupiscendo justitiam. An hoc est quod superius dixi, quod diligenda sit etiam ipsa dilectio qua diligitur quod diligi oportet; sicut odio habenda est dilectio qua diligitur quod diligi
Abbreviated transcription (Latin):
lateant istamandata : Nẽpe & om̃ib fide¬
lib: & plurimis infidelib: nota sunt : Cur
ergo poscit fidelis neabscondant᷑ sibi. qđ
nec in fideli cernit abscondi: anquiadm̃
nosse difficile. ẽ. consequens. ẽ. utiq ut di¬
liges dñm dm̃tuũ difficilȩ intelligatur.
nealiud ꝓalio diligatur᷑ Nã ꝓximi facilior
eẽ. uidetur cognitio: Om̃is qͥppe homo. ẽ.
om̃i homini ꝓximꝰ neculla cogitanda. ẽ.
longłqͥtas generis. ubi est natura cõmunis:
Quanquã nec ꝓximũ nouerat. qͥd nõ ait & qͥs
est mihi ꝓximꝰ. quando illi ꝓpositꝰ. ẽ. homo¬

Expanded text:
lateant ista mandata? Nempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique ut, «Diliges Dominum Deum tuum,» difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis quippe homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec proximum noverat qui Domino ait: «Et quis est mihi proximus?» Quando illi est
Abbreviated transcription (Latin):
rationis : &iterũ : Consilium autẽdo tan¬
quã miscđiã consecutꝰ ad ño. ut fidelis. eẽm.
hoc. ẽ. uiuerẽ : quia iustꝰ exfide uinit: Mor¬
tuus ergo erat prius ꝑsuã iniustitiã: ante quã
uiueret ꝑdĩ grãm : Ipsamporro suã mortẽ
sic conficetur : Aduemente autẽ in qͥt man¬
dato: peccatũ reuixit: Ego autẽ mortuus
sum: & inuentũ ẽ. mihi mandatũ. qđ erat in
scilicet retributionẽ. qualis hic poscitur.
ubi dr̃: retribue seruotuo uiuã. & custodiã
uerba tua: Quixit. & custodiuit uerba eiꝰ.
& ꝑtinere coepit adaliã retributionẽ. in
qua regribuunt᷑ bona ꝓbonis: Propt̃ quã
dicit. Honũ certam̃ certaui. cursũ consũ¬

Expanded text:
tate» . Et iterum: «Consilium autem do, tantate» . Et iterum: «Consilium autem do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut fidelis essem : hoc est, ut viverem; quia justus ex fide vivit. Mortuus ergo erat prius per suam injustitiam, antequam viveret per Dei gratiam. Ipsam porro suam mortem sic confitetur: «Adveniente autem,» inquit, «mandato, peccatum revixit, ego autem mortuesse in cilicet retributionem, qualis hic poscitur, ubi dicitur, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et vixit, et custodivit verba ejus, et pertinere coepit ad aliam retributionem, in qua retribuuntur bona pro bonis: propter quam dicit, «Bonum certamen certavi, cursu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdicit retribue seruo tuo ͣuuã. & custo¬
diã uerba tua. &qm ante fidẽ ñ homini
debent᷑ nisimala ꝓmalis. retribuit autẽ
ds̃ ꝓindebita grã bona ꝓmalis: Hanc
retributionẽ rogat qͥdicit eccenc̃ retribue
seruo tuoruuã. & custodiã uerba tua:
Quatuor enĩ retributionessunt. aut mala
ꝓmalis retribuunt᷑. sic̃ ds̃ ignẽ ȩt̃nũ recri¬
buturus ẽ. impiis: autbona ꝓbonis. sicut
regnũ ȩt̃nũ retributurus . ẽ. iꝰas. aut bona
ꝓmalis sic̃ xp̃c ꝑgrãm iꝰtificat impiũ: aut
priores ꝑtinent adiustitiã. ut retribuant᷑
mala ꝓmalis bona ꝓbons. Tertia ꝑtinet
admiscłiã: ut retribuant᷑ bona ꝓmalis
Quartã ds nescit : Nulli em̃ malũ ꝓbono retribuit:
Hȩcautẽ quã tertio loco posui: primitꝰ necessaria
iẽ : Nisi enĩ ds̃ retribuerst bona ꝓmalis :
nullo modo eent. qͥbus retribueret bona ꝓbo
nis: Uide illũ saulũ: post eapaulũ : Honexope¬

Expanded text:
qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custoqui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis sicut regnum aeternum retributurus est justis; aut bona istus per gratiam iustificat impium; aut priores pertinent ad iustitiam ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad miquartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem quam tertio loco posui, primitus necessaria est: nisi enim Deus retribueret bona pro malis, nullo modo essent quibus retribueret bona pro bonis. 2. Vide illum Saulum, postea Paulum: «Non ex ope
Abbreviated transcription (Latin):
egosũ apudte in t̾ra: neabscondas a me
mandata tua : đenĩ ait superius. reuela
oculosmeos. hoc post ea dix̃. neabscondas
ame: & qđ ibi dixerat. mirabilia delegetua.
hocalio loco repetensait. mandata tua :
Nil .ẽ. autẽ mirabilius in mandatisdĩ: quã di¬
ligite in imico sur̃os. hocaẽ. retribuite bona
ꝓmalis. Sed de isto inqͥlinata. uł incolatu ñ ẽ
sermo coartandus: & ideo ñiste dehacre. sed
alius expectandus & dño adiuuante redden¬

Expanded text:
ego sum in terra; ne abscondas a me ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Quod enim ait superius, «Revela oculos meos;» hoc postea dixit, «ne abscondas a me:» et quod ibi dixerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «mandata tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, quam, «Diligite inimicos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. Sed de isto inquilinatu vel incolatu non est sermo coarctandus; et ideo non iste de hac re, sed alius exspectandus, et Domino adjuvante redden
Abbreviated transcription (Latin):
niret. nisi illo adiuuante detͦ ait. igit᷑ ñ uolen¬
tis neq currentis. sed miserantis. ẽ dĩ: & qͥfidẽ
seruauit. qͣndo id faceret. nisiut ipseait. miscdiã
consecutꝰ. ut fidelis ẽẽt : Nius quã ergo se
extollat humana suꝑbia: donissuis ds̃
retribuit bona p̃mia: Sed iste qͥiã orat &di¬
cit. retribue seruotuo uiuã. sipęnitꝰ iam
moneẽt mortuus. non oraret: Sed abillo
accepit initiũ bonȩ concupiscentiȩ. a qͦ
uitã poscit oboedientiȩ Habebant aliquã
fidem qͥdicebant: dñe auge nobisfidẽ 
qͥcũ eẽt in terrogatꝰ sicrederet. ait : Cre
do dñe ad iuua incredulitatẽ meã : Iã utiq
uiuere incipiens postulat uitã .: ꝗc redens
orat obȩdientiã : Non ꝓea seruata p̃mũ.
sedut ser uet᷑ auxiliũ : Vitaqͥppe crescente.
&dicit : Reuela oculos meos: & c̃side¬
bomirabilia delege tua : Ad hoc etiã illuo
ꝑtinet qđ ad iungit INqͥlinꝰ egosũ int̃ra.
siue ut non nulli codices habent incola

Expanded text:
djuvante de quo ait, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis suis Deus retribuit bona praemia. Sed iste qui jam orat et dicit, «Retribue servo tuo, vivam;» si penitus esset mortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant enim aliquam fidem, qui dicebant: qui cum esset interrogatus utrum crederet, ait: «Credo, Domine; adjuva incredulitatem meam» . Jam utique vivere incipiens postulat vitam, qui eredens orat obedientiam: non pro ea servata praemium; sed ut servetur, auxilium. Vita quippe crescente vdicit: «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua.» Ad hoc etiam illud pertinet, quod adjungit, «Inquilinus ego sum in terra:» sive, ut nonnulli codices habent, «Incola
Abbreviated transcription (Latin):
exercet ecła. aduersus om̃s inimicos fidei
xpĩanȩ atq catholicȩ copiosis doctorũ
disputationib garrula: quȩ tunc fruec¬
tuose sunt disputantib: sed nonibi
& ueritas : Quorũ duorũ plenitudo inue¬
nit᷑ inxpo. Perhanc suauẽ exercitatio¬
nẽ . fit etiã qđ adiungit INiꝰtificati¬
onib: tuis meditabor: non obliuiscar
uerborũ tuorũ: Ideo utiq meditabor.
ut non obliuiscar Vnde beatꝰ ille. in
primo psalmo. in lege dñĩ meditabor
die ac nocte . In his om̃ib quȩ ut potuimꝰ
condit incorde suo eloquia dñi. & enun¬
tiat in labiis suis om̃ia iudicia oriseiꝰ.
& inuia testimoniorũ eiꝰ delectat᷑ sicut
in om̃ib diuitiis. & garriens uł sese exer

Expanded text:
exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei christianae atque catholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt disputantibus, si non ibieritas» ; quorum duorum plenitudo invenitur in Christo. Per hanc suavem exercitationem fit etiam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Domini meditabitur die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, condit in corde suo eloquia Domini, et enuntiat in labiis suis omnia judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus delectatur sicut in omnibus divitiis, et garriens vel s
Abbreviated transcription (Latin):
catores essemꝰ. xp̃c ꝓnobis mortuus est :
Cũ ergo ipse dicat egosũuia. & humilitaseiꝰ
carnalis natiuitatis atq passionis. euiden¬
tia sint testimonia diuinȩ erganos dilec¬
tionis: ꝓculdubio uia testimoniorũ dĩxp̃c̃ est:
Perhȩc qͥppe testimonia. quȩ in illo uide¬
mꝰ impl&a: etiã futura erganos qͦsem¬
piterna ꝓmissa sunt expectamꝰ & speramꝰ
implenda: Quienĩ ꝓprio filio ñ peꝑcit.
sed ꝓnobis om̃ib tradidit eũ : qͦmodo non
&cũ illo om̃ia nobis donauit: Seqͥt᷑ Iu
mandatistuis garriã : & considerabouias
interp̃tes qͥdam garriã. qͥdã exercebor
interp̃tati sunt: quȩduoint̃se uidenq̃ce diũsa.
Sed siexercitatio intelligat᷑ ingenii. cũ qͥdã
delectatione disputationis utrũq con¬
iungit᷑. & quasi exutroq unũ aliqͥd tẽpe¬
ratur : ut nonsit aliena ab hui modi exer¬
citatione garrulitas: Solent eñĩ garruli.
uocari loquaces: Si autẽ se indĩ mandatis

Expanded text:
Christus pro nobis mortuus est . Cum ergo ipse dicat, «Ego sum via» , et humilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubio via testimoniorum Dei Christus est. Per haec quippe testimonia quae in illo videmus impleta, etiam futura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui enim proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donaviriam et considerabo vias interpretes quidam «garriam,» quidam «exercebor,» interpretati sunt; quae duo inter se videntur esse diversa: sed si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garrulitas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
& meditatur initificationib eiꝰ. neobli¬
uiscatur uerborũ eiꝰ. ꝑ quȩ om̃ia
utiq: uerba dĩ atq doctrina instructꝰ ẽ:
apparet orare tam̃. & dicere: bene¬
dictꝰ es dñe doceme itificationestuas
Ubinihil aliud intelligit᷑ poscere. nisi
ad utoriũ grȩ : ut qđ iã nouit sermone:

Expanded text:
tionibus ejus, ne obliviscatur verborum ejus, per quae omnia utique lege Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelligitur poscere, nisi adjutorium gratiae, ut quod jam novit sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
nificentiã. & confitemini in laudẽ ipsuis.
incanticis labioꝵ & incytharis. & sic dicite
Hiccerte nullus ueltardissimꝰ ambigit con¬
fessionẽ in dĩ laudib poni: nisi forte tanta ẽ.
incuiꝰquã m̃te ꝑuersitas. ut dicere audeat
eẽ. confessũ. Qđsi aliqͥs impius ꝓpt̃ nom̃
confessionis tẽptaret obicere : facillime
refelleretur ipsa contextione uerborũ:
Sicenĩ loqͥt᷑. Confiteor inqͥt tibi pat̃ dñe¬

Expanded text:
nificentiam, et confitemini in laudem ipsius nificentiam, et confitemini in laudem ipsius in canticis labiorum et in citharis; et sic dicite Hic certe nullus vel tardissimus ambigit confessionem in Dei laudibus poni; nisi forte tanta est in cujusquam mente perversitas, ut dicere audeat esse concessum. Quod si aliquis impius propter nomen confessionis tentaret objicere, facillime refelleretur ipsa contextione verborum. Sic enim loquitur: «Confiteor tibi,» in
Abbreviated transcription (Latin):
atq hortantẽ sp̃m scm̃: ut sacrifi¬
ciũ confessionis offeramꝰ dõ. Con¬
fessio autẽ uellaudis eiꝰ ẽ: uel peccatorũ
nr̃orũ: &̾illa qͥdem confessio qua peccata
nr̃a dõ c̃fitemur om̃ib nota. ẽ : ita ut hanc
solã dici confessionẽ in scripturis scĩ sminꝰ
erudita estimet multitudo: Nãubi hoc¬
uerbũ lectoris ore sonuerit: continuo
strepitꝰ pius pectora tundentiũ conseqͥt᷑:
Sed debent aduertere. qͦmodo dictũ sit in a¬
lio psalmo : qm̃ ingrediar in locũ taberna¬
culi ad mirabilisusq ad domũdĩ. in uoce
exultationis & confessionis. soni festiuitatẽ¬
celebrantis: Hic enĩ certe manifestũ. ẽ. uocẽ
confessionis & soni. non admerorẽ poeniten¬
tiȩ sed adlȩtitiã festiuitatis celeberrimȩ
ꝑtinere : Aut si detã manifesto testomonio
qͥsquã adhuc dubitat. qͥd dicttꝑis est adil¬
lud qđ mecclesiastico scriptũ ẽ benedicite
dñm om̃ia oꝑa ipfius. date nomini eiꝰ mag¬

Expanded text:
atque hortantem Spiritum sanctum, ut sacrificium confessionis offeramus Deo. Confessio autem, vel laudis ejus est, vel peccatorum nostrorum. Et illa quidem confessio, qua peccata nostra Deo confitemur, omnibus nota est; ita ut hanc solam dici confessionem in Scripturis sanctis minus erudita existimet multitudo: nam ubi hocverbum lectoris ore sonuerit, continuo strepitus pius pectora tundentium consequitur. Sed debent advertere quomodo dictum sit in alio psalmo: «Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis erte manifestum est vocem confessionis et sonum, non ad moerorem poenitentiae, sed ad laetitiam festivitatis celeberrimae pertinere. Aut si de tam manifesto testimonio quisquam adhuc dubitat, quid dicturus est ad illud quod in Ecclesiastico scriptum est: «Benedicite Dominum omnia opera ipsius, date nomini ipsius mag
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nemosine iudicio desit tardus in animo
uł claudus in corpore : hab& tam̃ unde di¬
cat eccła. hoc. ẽ. popłs ad qͥsitionis & uera¬
citer dicat. In labis meis enuntiaui om̃ia
iudicia oristui : id ẽ. nihil iudiciorũ tuorũ
tacin. quȩ mihi ꝑeloquia tua in notescere
uoluisti . sed om̃ia prorsus in labusmeis
enuntiaui Hoc enĩ mihi uidet᷑ significare
uoluisse. qđ non ait om̃ia iudiciatua.
adnos in reuelationib: scõrũ pluribus
& testam̃tis duob: quȩ om̃ia uidicia usque¬
quaq in labiis suis enuntiare ñcessat
eccła: deinde subiungit & dicit: Inina
testimoniorũ tuorũ iocundatꝰ sũ: qͣsi inom̃ib
diuitiis Uiã testimoniorũ dĩ. nihilcitius.
nihil certius. nihil breuius. nihilq gran¬
dius. intelligimꝰ eẽ. quã xp̃m. in qͥ sunt
om̃s thesauri sapientiȩ & scientiȩ abscon¬
diti: Inde & iste ait se iocundatũ uł delec¬
tatũ in hac uia : qͣsi in om̃ib diuitus. testi¬

Expanded text:
 nemo sine judicio Dei sit tardus in animo,  nemo sine judicio Dei sit tardus in animo, vel claudus in corpore: habet tamen unde dicat Ecclesia, hoc est, populus acquisitionis, et veraciter dicat: In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui, id est, nihil judiciorum tuorum tacui, quae mihi per eloquia tua innotescere voluisti, sed omnia prorsus in labiis meis enuntiavi. Hoc enim mihi videtur significare voluisse, quod non ait, omnia judicia tua;ad nos in revelationibus sanctorum pluribus, et Testamentis duobus; quae omnia judicia usquequaque in labiis suis enuntiare non cessatngit et dicit, «In via testimoniorum tuorum jucundatus sum, quasi in omnibus divitiis.» Viam testimoniorum Dei nihil citius, nihil certius, nihil brevius, nihilque grandius intelligimus esse quam Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi in omnibus divitiis.» Testi
Abbreviated transcription (Latin):
iudeo primũ & greco: Hȩcatq huiꝰmodi
iudiciadĩ euidenter exp̃ssa nouit eccła: sed
nompsasunt om̃ia cũsint quȩdã inscrutabilia.
& sicut multa ab yssus ꝓfunda & occulta: An
& ipfanota sunt qͥb: dã excellentiorib m̃bris
hominis huiꝰ. qͥcũ suo capite saluatore cotꝰẽ.
xp̃o: inscrutabilia enĩ fortasse dicta sunt
homini: quia uiribus suis ea ñ potest ꝑscrutari
Sedcur ñ possit dono sp̃s scĩ cuicũq hoc dñs
conferre dignat᷑  Sic enĩ illud dictũ. ẽ. ds
habitat lucẽ in accessibilẽ : & audimꝰ tam̃.
accedite adeũ & illum inamini: quȩ utiq
soluitur quȩstio. ut in accessibilis sit uirib
nr̃is : accedatur autẽ ad eũ munerib suis:
quanquã &sin emini om̃ino scõrũ quandiu
corpꝰ qđ corrũ pit᷑ ad grauat animã. om̃ia uidi¬
ciadĩ sciri conceditur. Quiareuera multũ. ẽ.
adhominẽ : cũ ꝓfecto ut aliqͥd exempligrã
dicã unde iudiciorũ dĩ conitiat᷑ imm̃sitas.¬

Expanded text:
i judicia Dei evidenter expressa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omnia, cum sint quaedam inscrutabilia, et sicut multa abyssus profunda et occulta. An et ipsa nota sunt quibusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvatore totus est Christus? Inscrutabilia enim fortasse dicta sunt homini, quia viribus suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancti, cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim et illud dictum est: Deus habitat lucem inaccessi«Accedite ad eum, et illuminamini» . Quae utique ita solvitur quaestio, ut inaccessibilis sit viribus nostris, accedatur autem ad eum muneribus suis. Quanquam etsi nemini omnino sanctorum, quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam , omnia judicia Dei scire conceditur, quad hominem, cum profecto ut aliquid exempli gratia dicam, unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionẽ dabit qͥlegẽ dedit : Ideo
benedictꝰ es dñe: doceme in qͥt iꝰtificatio¬
nestuas : Quienĩ ncorde meo absconderẽ
eloquia tua ut non peccẽtibi. legẽ dedisti:
da etiã benedictionẽ grẽ. ut faciendo dis¬
cã qđ intimando ussisti Hȩc satissint :
ut ur̃ẽ m̃tes sine fastidionutriant᷑. aliũ
sermonẽ desiderant quȩ secunt᷑:¬
aitiũ seRuorns est ines alaoho

Expanded text:
«Benedictionem dabit qui legem dedit» ; ideo, «Benedictionem dabit qui legem dedit» ; ideo, «Benedictus es, Domine; doce me,» inquit, «justificationes tuas.» Quia enim in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam benedictionem gratiae, ut faciendo discam quod intimando jussisti. Haec satis sint, ut vestrae mentes sine fastidio nutriantur: alium sermonem desiderant quae sequuntInitium s
Abbreviated transcription (Latin):
incustodiendo uerbadĩ : Illo regente. illo
faciente: Neq enĩ ꝑse ipse posset : cũ hie¬
remias ꝓpħa faceatur & dicat : Scio dñe
superius optauit ubiait: ut inã dirigant᷑
uiȩ meȩ : & hic ubi ad didit. In cordemeo
abscondiedoquia tua: ut non peccẽ tibi
Continuo diuimĩ quȩ siuit auxiliũ nein cor¬
de eiꝰ dĩ eloquia sine fructu absconde¬
rent᷑. nisi oꝑa iustitiȩ sequerent᷑: Cũ enĩ
hoc dixisset : ad iunx̃: Benedictꝰ es dñe :
qͦ modo eas dicunt qͥ faciunt : ñ qͥ modo
hi qͥut habeant qđ loquant᷑. tantũ modo
meminer̃ : Nã utiq iam dixerat : incor¬
demeo abscondi eloquia tua ut non peccẽ
tibi: Quidergo adhuc ea quȩrit discere.
quȩ abscondita iam custodit in corde.
qđ utiq non fecisset nisi ea didicissec e
Utquid ergo addidit & dicit. doceme itifi¬
cationes tuas. nisi quia eas uult faciendo
discere. non loquendo uel memoria reti¬
nendo : qm̃ ergo sicut in alio psalmo legit᷑.

Expanded text:
in custodiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per se ipse posset, cum Jeremias propheta fateatur et dicat, «Scio, Domisuperius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera justitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adjunxit, «Benedictus es, s discunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, sicut in alio psalmo legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuas Precepisti qͥdẽtu: sed utinã qđ p̃cepisti
fiat mihi: Ubi audis utinã: uocẽ optantis ag¬
nosce : Magnita uoce optantis. depone suꝑbiã
p̃sum̃tis Quis enĩ sedicat optare qđ sic hab&
in arbitrii potestate . ut nullo indigens adiu¬
m̃to id possit efficere : ergo sioptat homo
Aqͦ eñĩ optandũ .ẽ. nisi abillo
a quo patre luminũ om̃e datũ optimũ & om̃e
domui ꝑfectũ scã scriptura teste descendit:
Propter eos autẽ qͥputant hoc solonos ad fa¬
ciendã iustitiã diuinitꝰ ad iuuari qđ dĩ p̃cepta
nobis innotitiã ꝑferuntur. ut ea cognita
iã sine ulla dĩgrã solis nr̃e uoluntatis
uirib impleant᷑: non optabit dirigi uias
suas custo diendas iusti ficationes dĩ. nisi iã
eiꝰ acceptis ipsop̃cipiente mandatis Ad hoc
eñi ꝑtinet qđ p̃misit. tu p̃cepistimandata
tua custo dirinimis : Tanquã diceret: m¬
Iamlegẽ accepi.iamnoui: tueni p̃cepisti

Expanded text:
tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo si optat homoA quo enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam sine ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti
Abbreviated transcription (Latin):
quão portet. Horũ inmedio modus. ẽ: qđ dicit᷑
satis. ẽ: Cũ utiq utilesit inuita & moribus ut
amplus quã oportet nihil om̃ino faciamus :¬
ꝓfacto uerã. eẽ. sententiã neqͥ d nimis. fateri
potius quã negare debemꝰ: Sed aliquando
latina lingua hoc uerbo sic abuatur. ut nimis
ꝓeo qđ ẽ. ualde & positũ inueniamꝰ inlitteris
sacris. & ponamꝰ in sermonib: nr̃is Nã & hic
ualde intelligimꝰ. si recte intelligimꝰ: & ni¬
mis tediligo sialicui carissimo dicimꝰ. ñ utiq
plusquã oportet. sed ualdenos diligere intel¬
ligi uolumꝰ : Deniq illa greca sententia: non
habet hocuerbũ qđ hic legit᷑ Ubienĩ.ẽ.
data tua custo dirinimis: sedualde: Ualde
itaq p̃cepit hocds̃ : & ualde oportet dĩcto
militas mandata & fideseñ imiemorgrẽ.
qͥd adiungat attendite Utinã inqͥt diri¬
gant᷑ uiȩ meȩ : ad custodiendas iꝰtificationes

Expanded text:
quam oportet. Horum in medio modus est, quod dicitur, quam oportet. Horum in medio modus est, quod dicitur, Sat est. Cum itaque utile sit in vita et moribus, ut amplius quam oportet nihil omnino faciamus; profecto veram esse sententiam, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemus. Sed aliquando latina lingua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est valde, et positum inveniamus in Litteris sacris, et ponamus in sermonibus nostris. Nam et hicualde intellegimus, si recte intellegimus, et nimis te diligo, si alicui carissimo dicimus non utique plus quam oportet, sed ualde nos diligere intellegi uolumus. denique illa Graeca sententia, ne quid nimis, non habet hoc uerbum quod hic legitur. ibi enim est data tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit hoc Deus, et valde oportet Dei cusmilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: «Utinam,» inquit, «dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes
Abbreviated transcription (Latin):
diri : qđ libet eorũ intelligamꝰ. contra illã
memorabilẽ nobilẽq sententiã. hoc dictũ
uidet᷑. quã grecilaudant insapientib suis.
& latim laudando consentuint: neqͥdnimis:
Sienĩ hocuerũ . ẽ. ut neqͥd nimisfiat: qͦmodo
uerũ .ẽ. qđ hic dicit᷑. tup̃cipisti mandata tua
custo dirinimis: quando ds̃aliqd uł nimis
p̃ciperet. uel custodir ͥ nimis : si om̃e nimium
rep̃hensione dignũ eẽt᷑. diceremꝰ ergonos nulla
grecorũ sapientiũ auctoritate terreri intuen¬
tes qđ scriptũ.ẽ. ñ ne stultã fecit dssa pien¬
tiã huiꝰ mundi: & potius istã sententiã falsã
ẽẽ crederemꝰ. qua dictũ. ẽ. neqͥdnimis. quã
diuinũ eloqũ ubilegimꝰ atq cantamꝰ. tup̃ce¬
pistimandata tua custo dirimmis. nisi nos
ñ greca elatio seduera ratio reuocaret : Nimis
qppedicit᷑ : qͥcqͥd plus fuerit quã oportet:
Nã parũ & nmniũ : duo sunt interse contraria:
Parũ .ẽ. qđminꝰ ẽ. quã o portet: & nimiũ plus ẽ.¬

Expanded text:
libet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis fiat; quomodo verum est quod hic dicitur, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» quando Deus aliquid vel nimis praeciperet, vel nimis custodiri vellet, si omne nimium reprehensione dignum esset? Diceremus ergo nos nulla graecorum sapientium auctoritate teneri, intuentes quod scriptum est, «Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi» ? et potius istam sententiam falsam tum est, «Ne quid nimis», quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod minus est quam oportet; et nimium, plus
Abbreviated transcription (Latin):
impiorũ : uibi tam̃ dictũ . ẽ. beatus uir :
Hic uero nec homo ait. nec uir: sed uiuenior
Numqͥd desperandus . ẽ. senior: aut
in alio corrigit etiã senior uiã suam
quã incustodiendo uerba dĩ: anforte
ammonitio ẽ. quaȩtate potissimũ fieri debeat
Oscdm illud qđ a libi scriptũ. ẽ. fili auuentute
tua excipe doctrinã & usq ad canos in uenies
sapientiam: est & alius intellectꝰ ut ille hic
agnoscatur filius euangelicus iuuenior.
qͥ profectꝰ a patre in regionẽ longinquã.
effudit substantiã suam uiuens cũ meretri¬
ȩgestatẽ famemq ꝑpessus. reuersus. ẽ.

Expanded text:
impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam» ? Est et alius intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretriegestatem famemque perpessus,
Abbreviated transcription (Latin):
litteras ꝑscrutem: INqͦ corrigit iuuenior
se: & respondit sibi: Inqͥ corrigit iuuenior
uiã suã  hucusq in terrogatio. ẽ: Deinde
responsio: incustodiendo uerbatua: Sed hoc
loco custoditio uerborũdĩ: in telligenda. ẽ.
oꝑatio p̃ceptarũ : Frustra enĩ custodiuntur
memoria : sinoncustodiuntur & uita : Nã
qͥdem uerba dĩ tenendo agunt neobliuis¬
cantur : nec agunt uiuendo ut corrigantur:
Non autẽ ait iste. in qͦ exercet uiuenior uiã
suã. sed inqͦ corrigit uã suã: Atq ad hoc
respondit. incustodiendo uerba tua: Neq
ullo modo dicenda ẽ. uia correcta: quandiu. ẽ.
uita ꝑuersa: Sed qͥđ sibi uult iste iuuenior:
potuit enĩ dicere. in qͦ corrigit homo uiã suã
aut in qͦ corrigit uir uiã suã. Qđ plerũq
inscripturis ita ponitur. ut a sexu honora¬
tiore homo intelligatur. modo locutionis
quo significatur a parte totũ. Neq enĩ
& femina ñ beata. quȩ ñ abiit inc̃silio

Expanded text:
Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrigit homo viam suam? aut, In quo corrigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo significatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio
Abbreviated transcription (Latin):
cilians sibi  Potest hoc etiã sic intelligi.
ut eiꝰ istasit uox. quacũ dixisfet in abun¬
dantia sua ñ mouebor inet̃nũ. uelut sua
uirtute confidens : ut ostenderet eids̃
qđ non merito eiꝰ. sed inuoluntate eiꝰ
p̃stiterat decorieiꝰ uircutẽ. auertit ab eo
faciem suã & factꝰ ẽ. conturbatꝰ: In ue¬
men sergo se. nec iam p̃sumens dese. cla¬
mat. nederelinquasme usq ualde:
Siem̃ dereliqͥsti. ut sine ad iutorio tuo
infirmꝰ appareã : noliusq ualde neperea:
Tuergo p̃espisti mandata tua custodiri
nimis: Iam deignorantia me excusare
ñ possum: sed qm̃ infirmꝰ sũ. ut inã dirigaÑ
uiȩ meȩ ad custodienda s ĩ tificationes tuas:
Tunc ñ confundar dũ respicio in om̃ia manda
tatua lunc confitebortibi indirectione cor¬
dis in eo qđ didicerim iudicia ratiȩ tuȩ :
Tunc iꝰtificationes tuas custodiã: & sidereliqͥsti
me. negloriarer in me. noli ualde : & iustifica¬
inpsalmo: & sicut dñ sdonat eiꝰ sacras

Expanded text:
igi, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infirmus sum, «utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. Tunc non confundne cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et justificain psalmo, et sicut Dominus donat, ejus sacras
Abbreviated transcription (Latin):
possint sinceriter dicere qđ ait apłs. siue
enĩ m̃te excessimꝰ dõ. siue tẽperantes sumꝰ
uobis: caritas enĩ xp̃i cõpellitnos. Ipsi
paruulos benedicunt de interiore domo
dm̃ ubilaus illa in scła scłorũ ñ deficit:
&ideo uidete qͥd inde anñtient. Ds̃dñs¬

Expanded text:
dicere quod ait Apostolus: «Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos» . Ipsi parvulos benedicunt de interiore domo Domini, ubi laus illa in saecula saeculorum non deficit: et ideo videte quid inde annuntient.
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia iustitiȩ tuȩ. si directũ cor habeo:
directis uidelicet uiis meis ad custodiendas
iustificationestuas: Nã qͥd mihi ꝓderit
qđ ea didicerim sicorde ꝑuerso uias ha¬
beo prauas : Nonenĩ lȩtabor in eis: sed
utiq: conectunt᷑ qͦait : ut inã dirigantur
uiȩ meȩ ad custodiendas iꝰaficationes tuas
Tunc ñ confundar dũ inspicio in om̃ia man

Expanded text:
judicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, judicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, directis videlicet viis meis ad custodiendas justificationes tuas. Nam quid mihi proderit quod ea didicerim, si corde perverso vias abibo pravas? non enim laetabor in eis, sed utique connectuntur, quod ait: «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non conf