comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob̵ in xp̃o deb& eẽ Nã quandiu int̃ temptati¬
ones sumꝰ. nox ẽ in ista nocte parcit ds̃ pec¬
catorib ut ñ illos tollat. Flagellat illos in¬
temptationib: : ut corrigant᷑ Tolerat illos in
ciuitate sua Putamꝰ semꝑ tolerabit : si semꝑ
cabit sed quando iudicabit : cũ transierit nox
Ideo dix̃. in matutinis int̾ficiebã om̃s pecca¬
tores t̾rȩ. Quid ẽ in matutinis : cũ iã dies
uenerit. nocte transacta. In matutinis intͣ
ficiebã om̃s peccatores atene. quare parcit
eis usq ad matutinũ : quia nox erat. Quid ẽ
nox erat : quia tẽpus erat parcendi. Parcebat
cũ corda hominũ ẽẽnt occulta. Uides aliquẽ
male uiuere. toleras illũ. Nescis enĩ qualis erit
quia nox ẽ. utrũ qui hodie male uiuit. cras bene
uiuat. & utrũ qui hodie bene uiuit cras malus
sit Nox ẽ enĩ. & om̃s tolerat ds̃. quia longani¬
mis ẽ. Tolerat ut conuertant᷑ ad illũ peccatores

Expanded text:
nobis in Christo debet esse. Nam quamdiu inter tentatinobis in Christo debet esse. Nam quamdiu inter tentationes sumus, nox est. In ista nocte parcit Deus peccatoribus, ut non illos tollat; flagellat illos tentationibus, ut corrigantur; tolerat illos in civitate sua. Putamus semper tolerabit? Si sempercabit. Sed quando judicabit? Cum transierit nox. Ideo dixit, «In matutinis inter ficiebam omnes peccatores terrae.» Quid est, «In matutinis?» Cum jam dies venerit, nrficiebam omnes peccatores terrae.» Quare eis parcit usque ad matutinum? Quia nox erat. Quid est, nox erat? Quia tempus erat parcendi: parcebat, cum corda hominum essent occulta. Vides aliquem male vivere, toleras illum: nescis enim qualis erit, quia nox est; utrum qui hodie male vivit, cras bene vivat; et utrum qui hodie bene vivit, cras malus sit. Nox est enim, et omnes tolerat Deus, quia longanimis est. Tolerat, ut convertantur ad illum peccatores.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo in ignem ȩternũ. iusti uero in uitã¬
ȩternam Nullus illic erit temptator. quia
ñ sunt illic catuli leonũ quia transacta ẽ
nox. Ideo dñs discipłis suis ait hac nocte
postulauit satanas uexare uos sicut triticũ.
& ego rogaui ꝓte petre. ne deficiat fides tua
Quid ÷ uexare sicut triticũ : quomͦ nabhomine
triacũ ñ manducat᷑ nisi primo contritũ ut pa¬
nẽ faciat : sic neminẽ manducat dicibolus
nisi primo ꝑtribulationẽ euerterit. conterit.
ut manduc& Tu autẽ quando tribularis si
maneas granũ ñ turberis. nichil ꝓbi contigit
intrant : simulmittunt᷑ cũ tribula in areã
sed nunqͥd tim̃dũ ẽ de tritico: absit Non con¬
terit᷑ nisi palea. Triticũ spoliat᷑ suꝑfluis. &
ueni& uentilatio & in ueni& purã massam
Quẽ inuenit granũ mittere in horreũ suũ. &
aceruũ palee cõbure igni in ex tinguibili
Unde dixi hoc : quia diem in spe habemꝰ. Dies

Expanded text:
cum illo in ignem aeternum, justi vero in vitam acum illo in ignem aeternum, justi vero in vitam aeternam . Nullus illic erit tentator, quia non sunt illic catuli leonum; quia transacta est nox. Ideo Dominus discipulis suis ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Quid est, «vexare sicut triticum?» Quomodo ab homine triticum non manducatur, nisi primo attritum, ut panem faciat; sic neminem manducat diabolus, nisi primo per tribulationem everterit. Conterit, ut manducet: tu autem quando tribularis, si maneas granum, non conturberis; nihil tibi contingitintrant? Simul mittuntur cum tribula in aream. Sed numquid timendum est tritico? Absit. Non conciditur nisi palea; triticum spoliatur superfluis, et veniat ventilatio, et inveniet puram massam: quem invenit granum mittit in horreum suum; et acervum paleae comburet igni inexstinguibili . 13. Unde dixi hoc? Quia diem in spe habemus. Dies
Abbreviated transcription (Latin):
leonũ rugientes ut rapiant & querant adõ
ȩscam sibi In nocte quęrant ȩscam catuli leo¬
nũ. Quid s̃ catuli leonũ: principũ & pote¬
statũ aeris huius de mones angłi diaboli
Quomͦ sibi quęr̾ ȩscã : quando temptant.
sed quia ñ accedunt nisi ds̃ eis de derit
potestatẽ : ideo dictũ ẽ: quȩrentes adõ ȩscã
sibi: Petit iob temptandũ qualem ȩscam:
uerax dĩ cultor. Petiuit illũ tẽptandũ quȩreas
adõ ȩscam & accepit tẽptandũ. sed ñ op¬
primendũ purgandũ ñ euertendũ. aut
forte nec purgandũ: sed ꝓbandũ. Tam̃ &
qui temptantur aliquando traduntur
occulte merito suo inmanus temptato¬
ris. quia traditi sunt forte in concupis cen¬
tias suas Nã diabolus nulli noc& nisi ac-¬
ceperit potestatẽ adõ sed quando : in nocte
Quid ÷ in nocte  in isto tẽpore. Cũ autẽ tran-¬
sierit nox & uenerit dies. mittent᷑ mali

Expanded text:
leonum rugientes ut rapiant, et ut quaerant a Deo leonum rugientes ut rapiant, et ut quaerant a Deo escam sibi» . In nocte quaerunt escam catuli leonum. Qui sunt catuli leonum? Principum et potestatum aeris hujus, daemones et angeli diaboli . Quomodo sibi quaerunt escam? Quando tentant. Sed quia non accedunt, nisi Deus eis dederit potestatem; ideo dictum est, «Quaerentes a Deo escam sibi.» Petiit Job tentandum. Qualem escam? verus Dei cultor fuit.» Petivit illum tentandum, quaerens a Deo escam: et accepit tentandum, sed non opprimendum ; purgandum, non evertendum; aut forte nec purgandum, sed probandum. Tamen et qui tentantur, aliquando traduntur occulto merito suo in manus tentatoris, quia traditi sunt forte in concupiscentias suas. Nam diabolus nulli nocet, nisi acceperit potestatem a Deo. Sed quando? In nocte. Quid est, in nocte? In isto tempore. Cum autem transierit nox, et venerit dies, mittuntur mali
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarũ & manifestabit cogi tationres
cordis : & tunc laus erit unicuiq adõ Nam mͦ
quandiu ñ uides cormeũ. & ñ uideo cortuum:
nox ẽ. Nescio qͥd ab homine petisti ñ accepi¬
sti contemni ite putas. & forte ñ contẽneris
cor enĩ ñ uides & cito blasphemas in nocte
Data ẽ tibi uenia eytenti. Diligit te homones-¬
cio quis: & putaf quia oditte. Aut odit te &
putas quia diligit te : sed quod lib& sit. nox ẽ
Noli timere. p̃sume in xp̃o. in illo habeto diem.
Non ẽ quid mali de illo sentias. quia securi
sumꝰ & certi sumꝰ. Quia falli ñ potest. a mat
nos. De nob̾ aut̃ inuicẽ ñ tã certi sumꝰ. Os enĩ
nouit dilectionẽ nrãm inuicẽ. Nos aut̃ etiã¬
si diligimꝰ nos inuicẽ quis uid& qua dispensa¬
tione A nob̾ fiant ista: quare nemo uidet
cor : quia nox ẽ. In ista nocte : temptatio¬
nes abundant quasi de ipsa nocte dixit
psalmꝰ. Posuisti tenebras & facta ẽ nox : in
ea ꝑtransibunt om̃s bestiȩ siluȩ. Catuli

Expanded text:
tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit uniruique a Deo» . Nam modo, quamdiu non vides cor meum et non video cor tuum, nox est. Nescio quid ab homine petisti; non accepisti, contemni te putas: et forte non contemneris; cor enim non vides: et cito blasphemas; in nocte danda est tibi venia erranti. Diligit te homo nescio quis, et putas quia odit te; aut odit te, et putas quia diligit te: sed quodlibet sit, nox est. Noli timere, praesume in Christo, in illo habeto diem: non est quid mali de illo sentias, quia securi sumus, et certi sumus quia falli non potest; amat nos. De nobis autem invicem nondum certi sumus. Deus enim novit dilectionem nostram in invicem: nos autem etiamsi diligimus nos invicem, quis videt qua dispensatione a nobis fiant ista? Quare nemo videt cor? Quia nox est. In ista nocte tentationes abundant. Quasi de ipsa nocte dixit psalmus: «Posuisti tenebras, et facta est nox; in ea pertransibunt omnes bestiae silvae: catuli
Abbreviated transcription (Latin):
ostenden& om̃em longanimitatẽ : ut unꝰ quisq
peccator & sceleratus uiden& qͥa paulus acce¬
pit ueniã. & ñ se desꝑane. Ecce ostendit sẽ
erex̃ & alios. Ubi: in tẽpore miãe. Audi in
tẽpore iudicii qͥd dicat de bonis. iterũ diceas
de se & de aliis Primo miscđiã consecutus ẽ
Quare : quia fuit blasphemꝰ & ꝑsecutor &
in iuriosus. Uenit dñs ut donare popło ñ
Fut reddene nã si reddere uell& qͥd inuenine
qđ redder& peccatori. nisi pęnã & suppliciũ:
noluit reddere pȩnã sed donauit grãm
Audi quia ille cui donauit. ten& dñm etiã
debitorẽ. inuenit eũ donatorẽ tẽpore mĩȩ¬

Expanded text:
ostenderet longanimitatem?» Ut unusquisque peccator et sceleratus videret quia Paulus accepit veniam, et non de se desperaret. Ecce ostendit se, erexit et alios. Ubi? In tempore misericordiae. Audi in tempore judicii quid dicat de bonis, iterum dicens de se et de aliis. Primo misericordiam consecutus est. Quare? Quia fuit blasphemus, et persecutor, et injuriosus. Venit Dominus ut donaret Paulo, non ut redderet. Nam si reddere vellet, quid inveniret quod redderet peccatori, nisi poenam et supplicium? Noluit reddere poenam, sed donavit gratiam. Audi quia ille cui donavit, tenet Dominum etiam debitorem. Invenit eum donatorem tempore mise
Abbreviated transcription (Latin):
tu qͣntũ tibi ipse donauit imiteris patrẽ. Neque
enĩ arrogant᷑ dicimꝰ patrẽ nr̃m nos debemus
imitari. Quando qͥdem dñs ipse unicus dĩfilius
ad hoc nos ortat᷑ dicens: Estote sic̃ pat̃ ur̃ cȩle¬
stis Cũ dicen& diligite in imicos urõs. orate ꝓ
eis qͥuos ꝑ sequunt᷑ ut sitis inqͥt filii patris
nos & malos & pluit suꝑ iustos & in iustos
bibere eadẽ pluuia saginari. isdẽ fructibus
t̾rȩ repleri. similit̃ aerem istũ ducere habe¬
re ȩqualit̾ bona mundi. Noli putare in u¬
stũ eẽ dm̃ qͥdat ista ȩqualit̃ & iustis & in ui¬
stis Miscđiȩ tẽpus ẽ nondũ iudicii Nisi enĩ

Expanded text:
tu quantum ipse tibi donaverit, imiteris Patrem. Neque enim arroganter dicimus, Patrem nostrum nos debere imitari; quandoquidem Dominus ipse unicus Dei Filius ad hoc nos hortatur, dicens: «Estote sicut Pater vester coelestis.» Cum diceret, «Diligite inimicos vestros, orate pro eis qui vos persequuntur: ut sitisnos et malos, et pluit super justos et injustos»bibere, eadem pluvia saginari, iisdem fructibus terrae repleri, similiter aerem istum ducere, habere aequaliter bona mundi; noli putare injustum esse Deum, qui dat ista aequaliter et justis et injustis. Misericordiae tempus est, nondum judicii. Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ritiã cordis tui & cor impenitens. thesauritas t᷑
irã indie irȩ & reuelationis iusti iudiciidĩ qui
reddet unicuiq scđm oꝑa sua. Ecce miscđiã & iu¬
diciũ cantabo tibi dñẽ. Sed minatꝰ ẽ de iudicio
nunqͥd ideo iudiciũ dĩ tantũ mͦ formidandũ ẽ.
& ñ amandũ : formidandũ malis ꝓpt̃ pȩnã :
amandũ bonis ꝓpt̃ coronã. Quia gͦ truit
malos apłs in hoc testimonio qđ cõmemoraui
Audi ubi spem dat bonis de iudicio. se ipsum
ponit & dicit & ostendit & ipse inse tẽpus
miscđiȩ quia nisi & ipse in uenine tẽpus miãe.¬

Expanded text:
enitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Ecce, «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine.» Sed minatus est de judicio: numquid ideo judicium Dei tantummodo formidandum est, et non amandum? Formidandum malis propter poenam, amandum bonis propter coronam. Quia ergo terruit malos Apostolus in hoc testimonio quod commemoravi, audi ubi spem dat bonis de judicio. Seipsum ponit, et dicit, et ostendit et ipse in se tempus misericordiae. Quia nisi et ipse inveniret tempus mise
Abbreviated transcription (Latin):
se cõmittere multa mala quottidie. & tam̃ ui¬
uere nichil mali sibi contingere & putabat
aut dormire dm̃. Aut res humanas ñ attendere.
aut amare facta hominũ mala Tollit ista
cogitationẽ decorde. sed bene in telligentib:
Quid gͦ ait : Exi stimas o homo qͥ iudicas eos
qͥ talia agunt & facis ea qm̃ tu effugies iudiciũ
dĩ: & quasi dicen& quare facio tanta mala
quotadie & nichil mali mͥ contingit : secutus
ostendit illi tẽpus miscđiȩ. Andiuitias benigni¬
tatis & patientiȩ & longanimitatis eiꝰ contem¬
nis : & uere quia hoc contẽnebat. sed fecit
tempus miscđiȩ. Ne aut̃ hoc ille semꝑ putan&e
futurũ qm̃ secutus eũ t̾ruit : tu aut̃ iã tempus
iudici audi. Audisti tẽpus miscđiȩ. ꝓpt̃ miãm¬

Expanded text:
se committere multa mala quotidie, et tamen vivere, nihil mali sibi contingere; et putabat aut dormire Deum, aut res humanas non attendere, aut amare facta hominum mala. Tollit istam cogitationem de corde, sed bene intelligentibus. Quid ergo ait? «Existimas, o homo» «qui judicas eos qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies judicium Dei?» Et quasi diceret, Quare facio tanta mala quotidie, et nihil mali mihi contingit? secutus ostendit illi tempus misericordiae: «An divitias benignitatis, et patientiae, et longanimitatis ejus contemnis?» Et vere quia hoc contemnebat; sed fecit tempus misericordiae. Ne autem hoc ille semper putaret futurum, quomodo secutus eum terruit? «Tu autem» jam tempus judicii audi; audisti tempus misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
sed suꝑ bonos & malos & pluit ñ suꝑ iustos tantũ
sed suꝑ iustos & iniustos quantũ accedis ad simili¬
tudinẽ. tantũ ꝓficis in carita te. & tanto incipis sen-¬
tire dm̃: & quẽ sentis : qͥuenit ad te. an adquem
redis : nã ille nunqͣm discessit ate Receditate
ds̃ : cũ tu recedis adõ. Presentia sunt cȩcis om̃ia
sic̃ uidentib: : uno locos çȩcus & uidens isdem for¬
mis rerũ utq circũ fundit᷑. Ille ẽ p̃sens rebus: ille
absens Ex duob uno loco stantib: unus ẽ p̃sens
Salits ẽ absens Non ipsis reb ad alterũ ac¬
cedentib & ab altero recedentib : sed propter¬
dissimilitudinẽ oculoꝵ suoꝵ Ille qͥ cȩcus dr̃
qͥa extinctũ ẽ ibi qđ contẽꝑare sol& lucicun¬
cta uestienti. frustra ẽ p̃sens reb quas ñ ui¬
det. immo reꝑtius absens quã p̃sens dr̃. Ubi
enĩ ñ ẽ sensus eiꝰ recte dr̃ absens. hoc ẽ enum

Expanded text:
sed super bonos et malos; et pluit, non super justos tantum, sed super bonos et malos; et pluit, non super justos tantum, sed super justos et injustos. Quantum accedis ad similitudinem, tantum proficis in charitate, et tanto incipis sentire Deum. Et quem sentis? qui venit ad te, an ad quem tu redis? Nam ille nunquam discessit a te: recedit a te Deus, cum tu recedis a Deo. Praesentia sunt caecis omnia, sicut videntibus: uno loco stans caecus et videns, iisdem formis rerum uterque circumfunditur; ille est praesens rebus, ille absens: ex duobus uno loco stantibus, unus est praesens, alius absens; non rebus ipsis ad alterum accedentibus et ab altero recedentibdissimilitudinem oculorum suorum. Ille qui caecus dicitur, quia exstinctum est ibi quod contemperari solet luci cuncta vestienti, frustra est praesens rebus quas non videt; imo rectius absens quam praesens dicitur: ubi enim non est sensus ejus, recte dicitur absens; hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
Seqt ꝑ didisti om̃em qͥ fornicat᷑ abste qob autẽ
qđ : q illi longe & ideo in tenebris & ideo sauciatis
oculis in tenebris ut lum̃ ñ solũ ñ desiderent sed
qunq̃ͥn iustitiã ꝑcepturus es. si adhuc tͥ places uuqͥ¬
taucontere illã in corde tuo & munda: expelle illã
de corde tuo ubi uult habitare quẽ uis uidere. Acce¬
dit e ut cũq anima humana interior homo recrea.¬
tus aid imaginẽ dĩ qͥa creatus ad imaginẽ dĩ qͥtanto
erat ᷑ longe factꝰ qͥ tanto ierat in dissimilitudinem
Nͭ eñ locoꝵ intucillis accedit᷑ ad dm̃ aut recedit᷑ a
dõ dissonilis factus longe recessisti. similis factus
ꝓuime accedis. Uides eͦ quomͦ nos uult accedere
dñs faciens primo similes ut accedamꝰ łstote ait
gefe iminicũ : siuis cauere inimicũ: In quantũ aut̃
inte caritas crescit efficiens te & reuocans te ad
similitudinẽ dĩ. ꝑtendit usq ad inimicos. ut sis
ei similis qͥ facit solem suũ oriri ñ suꝑ bonos tantũ.

Expanded text:
erdidisti omnem qui fornicatur abs te» . Nobis autem quid? Quia illi longe, et ideo in tenebris, et ita sauciatis oculis in tenebris, ut lumen non solum non desiderent, sed nunquam justitiam percepturus es, si adhuc tibi placet iniquitas. Contere illam in corde tuo, et munda; expelle illam de corde tuo, ubi vult habitare quem vis videre. Accedit ergo utcumque anima humana, interior homo recreatus ad imaginem Dei, quia creatus ad imaginem Dei; qui tanto erat longe factus, quanto ierat in dissimilitudinem. Non enim locorum intervallis acceditur ad Deum, aut receditur a Deo: dissimilis factus, longe recessisti; similis factus, proxime accedis. Vide quomodo nos vult accedere Dominus, faciens primo similes, ut accedamus. «Estote,» ait, gere inimicum, si vis cavere inimicum. Inquantum autem in te charitas crescit, efficiens te et revocans te ad similitudinem Dei, pertendit usque ad inimicos; ut sis ei similis qui facit solem suum oriri, non super bonos tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
in ocunditate dilectionis. intrate in conspectu
eius in exultatione facile ẽ exultare foris incon¬
spectuidĩ exulta: q̃ ualde lingua exultet sed consci¬
ertia exultet. in trate in conspectu eiꝰ in exulcatio¬
coronastis ueste ignominiosa uestestis in ligno su¬
spendistis clauis confixistis lancea ꝑcussiscis cu¬
scodes ad sepulchrũ posuistis ipse ẽ ds̃ seiote qm̃¬

Expanded text:
«in jucunditate» dilectionis. «Intrate in conspectu «in jucunditate» dilectionis. «Intrate in conspectu ejus, in exsultatione.» Facile est exsultare foris; in conspectu Dei exsulta. Non valde lingua exsultet; conscientia exsultet. «Intrate in conspectu ejus, in exsultatiocoronastis, veste ignominiosa vestistis, in ligno suspendistis, clavis confixistis, lancea percussistis, custodes ad sepulcrum posuistis; ipse est Deus. «Scitote qu
Abbreviated transcription (Latin):
bere fictas ꝑsonas . sunt xp̃iani mali. sed s̃ &
boni. Quasi plures malos uides qͥa paleas & te
ad grana ꝑuenire ñ ꝑmittunt. sunt ibi & grana
accede. tempta. excute. adhibe aris iudicium
inuenis scĩ moniales in disciplinatas. Nunqͥd
ideo scĩmoniũ rep̃hendendũ ẽ : multȩ ñ stant
in domib suis Circũ eunt domos alienas cur.
gra caro. m̃te corrupta: meliꝰ ẽ humile conui¬
giũ quã suꝑba uirginitas si enĩ nuben& ñ ha¬
ber& nom̃ unde extolleret᷑. & habene frenum
quoregeret᷑. sed nunqͥd ꝓpt̃ uirgines malas
dannaturi sumꝰ & scãs corpore & spũ : ut & pro¬
pt̃ istas laudabiles etiã illas imꝓbandas lau-¬
dare cogem᷑ : undiq unus assumet᷑ & unꝰ relin
qui᷑ Ergo fr̃s finiamꝰ psalmũ qͥa planus ẽ
serute dño in iocunditate. Vos alloquit᷑ qͥcũq
in aritate om̃ia toleratis. & spe gaudetis ser
uite dño ñ in amaritudine murmuratione sed

Expanded text:
bere fictas personas: sunt christiani mali, sed sunt et bere fictas personas: sunt christiani mali, sed sunt et boni. Quasi plures malos vides, quia palea sunt, et te ad grana pervenire non permittunt: sunt ibi et grana, accede, tenta, excute adhibe oris judicium. Invenis sanctimoniales indisciplinatas; numquid ideo sanctimonium reprehendendum est? Multae non stant in domibus suis, circumeunt domos alienas, curigra caro, mente corrupta? Melius est humile conjugium, quam superba virginitas. Si enim nuberet, non haberet nomen unde extolleretur, et haberet frenum quo regeretur. Sed numquid propter virgines malas, damnaturi sumus sanctas et corpore et spiritu ? aut propter istas laudabiles, etiam illas improbandas laudare cogemur? Undique unus assumetur, et unus relin Ergo, fratres, finiamus Psalmum, quia planus est. «Servite Domino in jucunditate:» vos alloquitur, quicumque in charitate omnia toleratis, et spe gaudetis. «Servite Domino,» non in amaritudine murmurationis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mola detinent᷑ & inde una assumet᷑ & una relin¬
quet᷑. quȩ inde assumet᷑ faciens oꝑabona atten¬
dens indigentiã seruoꝵ dĩ. indigentiã pauperũ in
confessione fidelis. in lȩtitia speicerta uigilans
addm̃ nulli in p̃cans mala diligens quantũ potest
ñ solũ amicos sed etiã in imicos p̃ter uxorẽ suam
nesciens aliquã. p̃ter maritũ suũ nesciens aliqͥd
assumet᷑ & de molendino quȩ aut̃ alit̃ fuerit. re¬
linquet᷑. Alii aut̃ dicunt . quietẽ uolumꝰ neminẽ
uolumꝰ pati. remouemꝰ nos a turb̵. bene erit nob̵
in quandã securitatẽ. si quietẽ quęris: quasi lectũ
quȩris & sine aliqua sollicitudine requiescas. &
inde unꝰ assumet᷑ & unꝰ relinquet᷑ Nemo uos fallat
fr̃s siñ uultis falli & uultis amare fr̃s scitote
om̃em ꝓfessionẽ in eccła habere fictos: Ñ dixi
om̃em hominẽ eẽ fictũ. sed omẽm ꝓfessionẽ ha¬

Expanded text:
mola detinentur. Et inde «una assumetur, et una relinmola detinentur. Et inde «una assumetur, et una relinquetur.» Quae inde assumetur? Faciens opera bona, attendens indigentiam servorum Dei, indigentiam pauperum, in confessione fidelis, in laetitia spei certa, vigilans ad Deum, nulli imprecans mala, diligens quantum potest, non solum amicos, sed etiam inimicos, praeter uxorem suam non sciens aliquam, praeter maritum suum non sciens aliquem; assumetur et de molendino: quae autem aliter fuerit, relinquetur. Alii autem dicunt: Quietem volumus, neminem volumus pati, removemus nos a turbis; bene erit nobis in quadam securitate. Si quietem quaeris, quasi lectum quaeris, ut sine aliqua sollicitudine requiescas. Et inde «unus assumetur, et unus relinquetur.» Nemo vos fallat, fratres: si non vultis falli, et vultis amare fratres, scitote omnem professionem in Ecclesia habere fictos. Non dixi omnem hominem esse fictum, sed omnem professionem ha
Abbreviated transcription (Latin):
se pati ñ posse asseuerat & aliquando uera sed
uera maloꝵ toleranda s̃. ꝓpt̃ societatẽ bonoꝵ
Dicit illis seriptura. Uȩ his qͥ ꝑdider̃ sustinen¬
tiã & quid ÷ amplius: ructat indignationis
malũ odorem unde absterreat intraturos.
qͥa ipse cũ intrass& ꝑdurare ñ potuit. quales
illi : inuidi. litigatores. neminẽ sustinentes
auari Ille ibi illud fecit. & ille ibi illud fecit
Omale. quare taces bonos: quos tolerare ñ
potuisti iactas. qͥ te male tolerauer᷑ taces
relinquet᷑. Duȩ in molendino. una assumet᷑
& una relinquet᷑ duo in lecto unus as sume
cit apłs. Ego plantaui a pollo rigauit sed ds̃ in¬
crem̃tũ dedit. Dĩ agri cultura ẽ: in agro laboramꝰ
Duo in agro clericis : unꝰ assumet᷑ & unꝰ relinquet᷑
Assumet᷑ bonus relinquet᷑ malus. In molendino
duȩ. ad plebes retulit. Quare in molendino : qͥa
deuinctȩ scło circuitu rerũ tẽporaliũ. tanquam

Expanded text:
se pati non potuisse asseverat; et aliquando vera. Sed se pati non potuisse asseverat; et aliquando vera. Sed vera malorum toleranda sunt propter societatem bonorum. Dicit illi Scriptura: «Vae his qui perdiderunt sustinentiam» . Et quod est amplius, ructat indignationis malum odorem, unde absterreat intraturos; quia ipse cum intrasset, perdurare non potuit. Quales illi? Invidi, litigatores, neminem sustinentes, avari; ille ibi illud fecit, et ille ibi illud fecit. O male, quare taces bonos? Quos tolerare non potuisti, jactas: qui te malum toleraverunt, taces. relinquetur: duae in molendino; una assumetur, et una relinquetur: duo in lectcit Apostolus: «Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Dei agricultura estis» . In agro laboramus. «Duo in agro,» clerici sunt: «unus assumetur, et unus relinquetur;» assumetur bonus, relinquetur malus. «In molendino duae,» ad plebes retulit. Quare «in molendino?» Quia devinctae saeculo, circuitu rerum temporalium, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
eis infertur apus fr̃ib cũ sufficientia & cũ ca¬
ritate utunt᷑ nemo sibi usurpat aliqͥd qđ alt̾
ñ habeat. om̃s se diligunt. om̃s inuicẽ se susti¬
nent. laudasti. laudasti. qui nescit qͥd interius
agat᷑ qͥ nescit quomͦ illo uento intrante etiã na-
ues in portu se collidunt. intrat quasi secunta.¬
tẽ sꝑans. neminẽ quẽ toler& habituras. Inuenit
ibi fr̃s malos qͥ mali inueniri ñ possent nisi
ad muterent᷑ & necesse ẽ ut primo tolerent᷑. ne
forte corrigant᷑ Nec excludi facile possunt.
nisi priꝰ fuerint colerati. & fit ipse incoleran¬
de in patientiȩ. Quis me huc quȩrebat : ego pu¬
tabã quia caritas ẽ hic & paucorũ hominũ mo¬
lestia irritatꝰ dũ ñ ꝑseuerauerit implere qđ
uouit. fit desertor. tã scĩ ꝓpositi & reus uoti ñ
redditi. Iã uero cũ inde exierit. fit & ipsẽ uitu¬
perator & maledicus & dicit ea sola quȩ quasi

Expanded text:
eis infertur a piis fratribus, cum sufficientia et cum chaeis infertur a piis fratribus, cum sufficientia et cum charitate utuntur; nemo sibi usurpat aliquid quod alter non habeat; omnes se diligunt, omnes invicem se sustinent. Laudasti, laudasti: qui nescit quid interius agatur, qui nescit quomodo illo vento intrante etiam naves se in portu collidunt, intrat quasi securitatem sperans, neminem quem toleret habiturus; invenit ibi fratres malos, qui mali inveniri non possent, nisi admitterentur et necesse est ut primo tolerentur, ne forte corrigantur; nec excludi facile possunt, nisi prius fuerint tolerati: et fit ipse intolerandae impatientiae. Quis me huc quaerebat? Ego putabam quia charitas est hic. Et paucorum hominum molestia irritatus, dum non perseveraverit implere quod vovit, fit desertor tam sancti propositi, et reus voti non redditi. Jamvero cum inde exierit, fit et ipse vituperator et maledicus: et dicit ea sola quae quasi
Abbreviated transcription (Latin):
medio filiarũ. Audit homo considerat pla¬
c& illi liliũ. intrat. adher& lilio tolerat spi¬
nas merebit᷑ eẽ in laude & in osculis sponsi qͥ
dicit. Sic̃ liliũ in medio sp̃inarũ. ita ꝓxima
mȩa in medio filiarũ lta & inclericis lauda¬
tores clericoꝵ incendunt ibi bonos ministros
fideles dispensatores: om̃iũ toleratores uiscera
sua impendentes in his quos uolunt ꝓficere ñ
quȩrentes quȩ sua s̃ sed quȩ ihũ xp̃i. laudant
hȩc obliuiscunt᷑ mixtis malis Rursus qͥ repre
hendunt auariciã clericoꝵ imꝓbitates clericoꝵ
lites clericoꝵ. appetentes res alienas. ebriosos.
uoraces iactant. & tu inuide uituperas. uide ibi¬
& bonos Sic & illa uita cõmuni frm. quȩ ẽ
in monasterio magni uiri scĩ quottidie in ymnis
in orationib in laudib dĩ inde uiuunt cũ le¬
ctione illis res ẽ. laborant in manib: suis inde
se transigunt. ñ auare aliqͥd petunt: Quic quid

Expanded text:
medio filiarum:» audit homo, considerat, plamedio filiarum:» audit homo, considerat, placet illi lilium, intrat, adhaeret lilio, tolerat spinas; merebitur esse in laude et in osculis sponsi, qui dicit, «Sicut lilium in medio spinarum, sic proxima mea in medio filiarum.» Ita et in clericis. Laudatores clericorum intendunt ibi bonos ministros, fideles dispensatores, omnium toleratores, viscera sua impendentes his quos volunt proficere, non quaerentes quae sua sunt, sed quae Jesu Christi. Laudant haec, obliviscuhendunt avaritiam clericorum, improbitates clericorum, lites clericorum, appetentes res alienas, ebriosos, voraces, jactant. Et tu invide vituperas, eet bonos. Sic et in illa vita communi fratrum, quae est in monasterio: Magni viri, sancti, quotidie in hymnis, in orationibus, in laudibus Dei, inde vivunt, cum lectione illis res est; laborant manibus suis, inde se transigunt; non avare aliquid petunt, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
mines xp̃iani: magna catholica. di ligunt se
om̃s. Impendunt sibi quisq qđ possunt oratio¬
nib ieiunus yͥmnis uacatur ꝑtotũ orbẽ trarũ
una confessione pacis laudat᷑ ds̃ Audit for¬
te qͥ nescit. tacitũ ẽ de cõmixtis malis uenit
laude inuitatus. inuenit cõmixtos malos qui
ñ illi p̃dicti s ante qͣm ueni&. offendit᷑ a fal¬
sis axp̃ianis refugit aueris xp̃ianis Rursus
odiosi. maledici. irruunt in uituꝑationẽ qua¬
les xp̃iani: qͥ xp̃iani : auari feneratores non¬
ne ipsis qͥ theatra & amphithe atra implent
ꝑludos & ꝑ alia spectacula : qui implent
eccłas ꝑdies festos : ebrosi uoraces inuidi in¬
secta tpres alterutrũ: sunt tales sed ñ solitales
ut iste uituꝑator cȩco animo tac& bonos. &
ille laudator in caato animo tac& malos. si
aut̃ sic laudat᷑ in hoc tẽpore ȩccła dĩ. quo modo
laudant scripturȩ dĩ: Ecce quomͦ nunc dixi.
sic̃ liliũ in medio spinarũ sic ꝓxima mea in

Expanded text:
istiani, magna Catholica; diligunt se omnes, impendunt sibi quisque quod possunt, orationibus, jejuniis, hymnis vacatur per totum orbem terrarum, una consensione pacis laudatur Deus. Audit forte qui nescit tacitum esse de commixtis malis, venit laude invitatus, invenit commixtos malos, qui non illi praedicti sunt antequam veniret; offenditur a falsis christianis, refugit a veris christianis. Rursus odiosi, maledici, irruunt in vituperationem: Quales Christiani? qui Christiani? Avari, feneratores. Nonne ipsi sunt qui theatra et amphitheatra implent per ludos et per alia spectacula, qui implent ecclesias per dies festos? Ebriosi, voraces, invidi, insectatores alterutrum. Sunt tales, sed non soli tales. Et iste vituperator caeco animo tacet bonos; et ille laudator incauto animo tacet malos. Si autem sic laudatur in hoc tempore Ecclesia Dei, quomodo laudant Scripturae Dei, ecce quomodo nunc dixi, «Sicut lilium in medio spinarum, sic proxima mea in
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa fȩcunditate t̾rȩ & feracitate gaudentes.
exultando cantant & int̾ cantica quȩ uerbis
enuntiant. in ser̃ uoces quasdã sine uerb̵ in ela¬
tione exultantis animi. & hȩc uocat᷑ iubilatio
siquis forte ꝓpt̾ea ñ recognoscit qͥa nunquam
aduertit. ut auertat de cȩtero. atq utinã non
inueniat quos aduertat. ne ds̃ inueniat quos euer¬
tat. Sed tam̃ quia ñ quiescunt nasci spinȩ in male
exultantib : aduertamꝰ iubilationẽ coronandã.¬
potest attendimꝰ enĩ uniuersam creaturã. t̾rã
& mare. cȩlũ & om̃ia quȩ in eis s̃. attendimꝰ singu¬
la habere origines & causas suas. seminũ uim
nascendi ordinẽ. ꝑmanendi modũ. intereundi
decessũ. currere uolumina scłoꝵ sine ulla ꝑtur¬
batione. stellas uolui. quodã mͦ ab oriente in oc¬
cidentẽ. ꝑagere cursus annoꝵ. Uidemꝰ dimensio¬
nes mensiũ. distensiones horarũ. Inque his om̃ib

Expanded text:
in ipsa fecunditate terrae et feracitate gaudentes, in ipsa fecunditate terrae et feracitate gaudentes, exsultando cantant; et inter cantica quae verbis enuntiant, inserunt voces quasdam sine verbis in elatione exsultantis animi, et haec vocatur jubilatio. Si quis forte propterea non recognoscit, quia nunquam advertit, advertat de caetero. Atque utinam non inveniat quos advertat, ne Deus inveniat quos evertat. Sed tamen quia non quiescunt nasci spinae, in male exsultantibus advertamus jubilationem improbanda potest. Attendimus enim universam creaturam, terram et mare, et coelum, et omnia quae in eis sunt: attendimus singula habere origines et causas suas, seminum vim, nascendi ordinem, permanendi modum, intereundi decessum, currere volumina saeculorum sine ulla perturbatione, stellas volvi quodam modo ab oriente in occidentem, peragere cursus annorum, videmus dimensiones mensium, distentiones horarum; inque his omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qđ nostis dicturus sũ. Qui iubilat ñ uerba dicit
sed sonus qͥdã lȩtitiȩ ẽ sine uerbis. Uox ẽ enim
animi diffusi lȩcitia. quantũ potest experim̃tis
affectũ ñ sensũ cõp̃hendentis . Gaudens homo
in exultatione sua ex uerbis quibusdã quȩ pos¬
sunt dici & intelligi. erũpit in uocẽ quandã ex¬
ultationis sine uerbis. ita ut appareat eã ipsa
uoce gaudere qͥdem. sed quasi repletũ gaudioni
mio ñ posse uerb explicare qđ gaud& : Animad.¬
uertite hoc in eis. qͥ cantat etiã ñ honeste: Non enĩ
talis erit iubilatio nr̃a qualis illoꝵ ẽ Nos enim
in iustificatione iubilare debemꝰ illi aut̃ iubilaat
in iniqͥtate. Itaq nos in confessione : illi in confusi¬
one. Tam̃ ut hoc qđ dico intelligatis. immo recorde¬
mini rem cognitã. maxime iubilant qͥ aliqͥd in
agris oꝑant᷑ copia frugũ iocundati. uł messores
uł uindemiatores uł aliqͦs fructus metentes &

Expanded text:
est. 4. Quod nostis dicturus sum. Qui jubilat, non verba dicit, est. 4. Quod nostis dicturus sum. Qui jubilat, non verba dicit, sed sonus quidam est laetitiae sine verbis: vox est enim animi diffusi laetitia, quantum potest, exprimentis affectum, non sensum comprehendentis. Gaudens homo in exsultatione sua, ex verbis quibusdam quae non possunt dici et intelligi, erumpit in vocem quamdam exsultationis sine verbis; ita ut appareat eum ipsa voce gaudere quidem, sed quasi repletum nimio gaudio, non posse verbis explicare quod gaudet: Animadvertite hoc in eis qui cantant etiam non honeste. Non enim talis erit jubilatio nostra, qualis illorum est; nos enim in justificatione jubilare debemus, illi autem jubilant in iniquitate: itaque nos in confessione, illi in confusione. Tamen ut hoc quod dico intelligatis, imo recordemini rem cognitam, maxime jubilant qui aliquid in agris operantur; copia fructuum jucundati vel messores, vel vendemiatores, vel aliquos fructus metentes, et
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ audit uniuersa t̾ra lamiubilat dño uniuer¬
sa t̃ra. Et qđ adhuc ñ iubilat : iubilabit. ꝑtendens
construit & mixti s̃ boni malis & maliꝑ om̃em
t̃rã & boniꝑ om̃em t̃rã . in malis murmurat om̃is
t̃ra : in bonis iubilat om̃is t̃ra: Quid ÷ gͦ iubilare :
multũ enĩ nos attentos fecit ad hoc uerbũ & p̾sen¬
tis psalmi titulus. qͥa inscribit᷑ in confessione. Quid
ẽ in confessione iubilare : & alteriꝰ cuiusdã psalmi
sententia dicentis. beatus popłs qͥ intelligit iubi.¬
lationẽ : ꝓfecto magnũ aliqͥd ẽ qđ intellectũ beatos
telligere qđ dicã. det uob̾ in telligere qđ auditis. bea¬
tus popłs qͥ intelligit iubi lationẽ. Curramꝰ gͦ ad hanc
beatitudinẽ. intelligamꝰ iubilationẽ. ñ eã sine intel¬
lectu fundamꝰ. Quid opus ẽ iubilare & ñ obtem¬
perare huic psalmo dicenti. iubi late dõ om̃is
t̾ra & ñ intelligere iubi lationẽ. ut uox nr̃a sola
iubil& & cor ñ iubil& : sonus enĩ cordis intellectꝰ

Expanded text:
universa terra. Jam jubilat Domino universa terra; et quae adhuc non jubilat, jubilabit. Pertendens construit: et mixti sunt boni malis, et mali per omnem terram, et boni per omnem terram. In malis murmurat omnis terra, in bonis jubilat omnis terra. Quid est ergo jubilare? Multum enim nos attentos facit ad hoc verbum et praesentis psalmi titulus, quia inscribitur, «In confessione.» Quid est, in confessione jubilare? Est alterius cujusdam psalmi sententia dicentis, «Beatus populus qui intelligit jubilationem» : profecto magnum aliquid est, quod intellectum beatos telligere quod dicam, det vobis intelligere quod auditis: «Beatus populus qui intelligit jubilationem.» Curramus ergo ad hanc beatitudinem, intelligamus jubilationem, non eam sine intellectu fundamus. Quid opus est jubilare et obtemperare huic psalmo dicenti, «Jubilate Deo, omnis terra,» et non intelligere jubilationem, ut vox nostra sola jubilet, et cor non jubilet? Sonus enim cordis, intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
do corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Audio credo ut
possũ intelligo corde uidere dm̃ nec possẽ nisi mun¬
do corde conspici sed audio aliã scripturã quis
gloriabit᷑ castũ se habere cor. aut qͥs gloriabit᷑
mundũ se eẽ a peccato: attendi gͦ uniuersã trã
quantũ potui. corporalẽ anim aduerti incȩlo in
t̃ra. spiritalẽ aut̃ in me ipso loquor qͥ membra
uegeto qͥ uocẽ intendo qͥ linguã moueo qͥ uerba
ꝓnuntio sensusq discerno & quando cõp̃hendo
me inme : unde gͦ possum qđ ẽ supra me: ꝓ-¬
mittt᷑ tam̃ cordi humano uisio di. & indicitur
quedã oꝑatio mundandi cordis hoc dr̃ ab seri¬
ptus ꝑaasunde indeas qđ amas anteqͥm ude¬
ut Rudito enĩ dõ & nomini eiꝰ cui ñ dulce ẽ qđ

Expanded text:
di corde, quoniam ipsi Deum videbunt» . Audio, credo, ut di corde, quoniam ipsi Deum videbunt» . Audio, credo, ut possum intelligo, corde videri Deum, nec posse nisi mundo corde conspici; sed audio aliam Scripturam: «Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato» ? Attendi ergo universam creaturam, quantum potui; corporalem animadverti in coelo et in terra, spiritualem autem in meipso qui loquor, qui membra vegeto, qui vocem intendo, qui linguam moveo, qui verba pronuntio, sensusque discerno. Et quando comprehendo me in me? Unde ergo possum quod supra me? Promittitur tamen cordi humano visio Dei, et indicitur quaedam operatio mundandi cordis; hoc dicitur ab Scriptura: Para unde videas quod amas, antequam videas. Audito enim Deo et nomine ejus, cui non dulce e
Abbreviated transcription (Latin):
uere. audire. uidere. & cętera : sed qđ intelligat dm̃
qđ ad m̃tẽ ꝓprie ꝑtineat. qđ sic̃ oculus albũ & ni¬
grũ. ita ȩquitatẽ iniqͥtatẽq discernat. In hac tota
consideratione creaturȩ quã nominare ut cũq &
ꝑcurrere potuimꝰ : in t̾roget se anima qͥs fecit hȩc
om̃ia qͥs creauit hȩc qͥs in his te ipsã qͥd s̃ ista quȩ
consideras qͥd tu qͥ consideras qͥs ille qͥ fecit consi¬
deranda & considerantẽ : qͥs ẽ iste dic illũ. ut
dicas illũ cogita illũ. Potes enĩ aliqͥd cogitare:
& forte ñ potes dicere Nullomͦ aut̃ poteris dicere.
qđ ñ potueris cogitare. Ergo cogita illũ priusquã di-¬
cas illũ. Ut cogites illũ : accede ad illũ: qđ enĩuis be¬
ne uidere ut habeas qđ loquaris. accedis ut inspicias.
ne forte longe uidendo fallaris: sed ut oculis ista cor-¬
pora : sic ille m̃te conspicit᷑. Corde attendit᷑ & uide¬
tur. & ubi ẽ cor unde ille uideat᷑ : beati ait mun¬

Expanded text:
lligat Deum, quod ad mentem proprie pertineat, quod sicut oculus albam et nigrum, ita aequitatem iniquitatemque discernat. In hac tota consideratione creaturae, quam nominare utcumque et percurrere potuimus, interroget se anima: Quis fecit haec omnia? quis creavit haec? quis in his teipsam? Quid sunt ista quae consideras? quid tu quae consideras? Quis ille qui fecit consideranda et considerantem? quis est iste? Dic illum; ut dicas illum, cogita illum. Potes enim aliquid cogitare, et forte non potes dicere; nullo modo autem poteris dicere quod non potueris cogitare. Ergo cogita illum priusquam dicas illum; ut cogites illum, accede ad illum. Quod enim vis bene videre, ut habeas quod loquaris, accedis ut inspicias, ne forte longe videndo fallaris. Sed ut oculis ista corpora, sic ille mente conspicitur, corde attenditur et videtur. Et ubi est cor unde ille videatur? «Beati,» ait, «mun
Abbreviated transcription (Latin):
ipse de nob̵ loquit᷑: ꝑscilmꝰ in confessione sic inseri¬
bit᷑ hic ẽ titulus eiꝰ Psalmus in confessione Pauci
uersus s̃ magnarũ rerũ grauidi: Pariant semina
in cordib ur̃is. ut paretur horreũ messi domi-¬
nicȩ Psalmꝰ iste in confessione. hoc nos iub& ad
hoc nos hortat᷑ ut iubilemꝰ dõ. Nec hortat᷑ uelut
aliquẽ unũ angulũ t̾rȩ. aut unã aliquã habitati¬
onẽ congregationẽ ue hominũ. sed quia se ubiq
nouit seminasse benedictionẽ. undiq exigit iu

Expanded text:
ssione:» sic inscribitur, hic est titulus ejus, «Psalmus in confessione.» Pauci versus sunt, magnarum rerum gravidi: pariant semina in cordibus vestris, ut paretur horreum messi dominicae. Psalmus iste in confessione hoc nobis jubet, ad hoc nos hortatur, ut jubilemus Deo. Nec hortatur velut aliquem unum angulum terrae, aut unam aliquam habitationem congregationemve hominum; sed quia ubique n
Abbreviated transcription (Latin):
Salauaa fr̃s cum cantaretur audistis
breuis ẽ nec obscurus quasi securitatẽ
dederim. nec laborẽ timeatis. Uideamꝰ
tam̃ aitentius & quanto liberius tanto
diligentiꝰ qͥd sibi uelint ea ipsa quȩ a¬
ꝑte sonaint ut quantũ dñs donare dignat᷑ spiri¬
tlit᷑ intelligat᷑ uox dĩ quolib& organio sonans

Expanded text:
salmum, fratres, cum cantaretur, audistis; brevis est, nec obscurus: quasi securitatem dederim, ne laborem timeatis. Videamus tamen attentius, et quanto liberius, tanto diligentius, quid sibi velint ea ipsa quae aperte sonant, ut quantum Dominus donare dignatur, spiritualiter intelligantur. Vox Dei quolibet organo s
Abbreviated transcription (Latin):
in peius: ipsi errantes & alios in errorẽ mittentes
Cȩcus aũ cȩcũ ducens simul in foueã cadent : Meri¬
to cadunt. in puteũ corruptionis: Quid enĩ ait:
ꝓficient in peius: ñ tam̃ diu Nã paulo ante dixit :
sed ultra ñ ꝓficient. Hoc ẽ ñ dimidiabunt dies suos
Sequat᷑ apłs. & dicat quare. Dementia enĩ eoꝵ ma¬
nifesta erit om̃ib sic̃ & illoꝵ fuit. Uiris anguinũ
& dolositatis ñ dimidiabunt dies suos: ego aũ sꝑa

Expanded text:
in pejus, ipsi errantes, et alios in errorem mittentes. Caecus autem caecum ducens, simul in foveam cadunt . Merito cadunt in puteum corruptionis. Quid ergo ait? Proficient in pejus; non tamen diu. Nam paulo ante dixit, Sed ultra non proficient: hoc est, non dimidiabunt dies suos. Sequatur Apostolus, et dicat quare: Dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit . Viri sanguinum et dolositatis non dimidiab
Abbreviated transcription (Latin):
ipse lapis angularis ubi ambo copularentur
Iterũ quomͦ accipimꝰ cũ t̾ra eiꝰ restitueret᷑ : cũ ca-¬
ro eiꝰ resuscitaret᷑. Alius enĩ intellectꝰ tam̃ a
xp̃o ñ recedens. sic potest̃ nob̵ occurrere : Terra
restituta ẽ : caro resuscitata : Post resurrectionẽ
enĩ ipsius facta s̃ ista om̃ia quȩ cantant᷑ in p̾al¬
mo. Audiamꝰ iã de t̾rȩ restitutione psalmũ ple¬
tantȩ rei expectationẽ & iocunditatẽ. ipse ser¬
monẽ nr̃m moderet᷑ aptũ cordib uris ut qͥcqͥd
hic exultat cor nr̃m in talib specta culis ꝑducat
ad linguã. & inde inaures ur̃ãs deinde in cor

Expanded text:
ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim intellectus, tamen a Christo non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum pletantae rei exspectationem et jucunditatem; ipse sermonem nostrum moderetur aptum cordibus vestris, ut quidquid hic exsultat cor nostrum in talibus spectaculis, perducat ad linguam, et inde in aures vestras, deinde in cor
Abbreviated transcription (Latin):
sedquẽ ꝓmissum audierant p̃sentẽ ñ cognouerant
Illis autẽ ꝓmissũ nichil erat. sed tam̃ in ꝓphetas
etũ de fide ipsoꝵ dictũ erat Ñ dictũ erat ipsis sed
dictũ erat de ipsis Missum ẽ & ad illos & audisais
&x dispensatione dñi. Ipsa enĩ lectiomͦ uob lecta ẽ
in actib apłoꝵ. quomͦ centurio cornelius credidit¬
bat ieuinabat. elemosinas faciebat Ñ illũ deseruit
ds̃ qͣmuis ingentib constitutũ & missus ẽ ei an¬
gelus qͥ illi nuntian& qđ elemosinȩ & orationes eiꝰ
acceptȩ fuerint apud dm̃. credidit aduocato ad
st petro. Nunqͥd ñ illũ poterat docere angłs:
misit illũ ad petrũ ut magis ꝑ hominẽ illi fides
fier&. qͥa homines dignatꝰ erat dñs uisitare. nec
dedignabat᷑ docere ꝑhominẽ . qͥ dignatꝰ ẽ eẽ ho¬
mo sic gͦ restituta ẽ t̾ra eiꝰ. uno pariete ueniente
de iudeis. altero pariete ueniente de gentib
Quib: duob parietib de diuerso uenientib &ẽ

Expanded text:
sed quem promissum audierant, praesentem non cognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: et audistis ex dispensatione Dei; ipsa enim lectio modo vobis lecta est in Actibus Apobat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Petro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines dignatus erat Dominus visitare: nec dedignabatur docere per hominem, qui dignatus est esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete veniente de Judaeis, altero pariete veniente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverso venientibus esset
Abbreviated transcription (Latin):
in illis ñ erat. Ostendit se illis mani festatꝰ ẽ ecuĩ
cȩteris discipłis uisus contrectatꝰ & inuentꝰ illis
quib etiã perisse uidebat᷑. Reuocata ẽ fides eoꝵ
qͥ ceciderant. restituta ẽ t̾ra eiꝰ. Deinde factis
idiotas loqͥ homines om̃iũ gentiũ linguis. Tunc
illi ꝓ quib: ñ frustra dixerat . pat̃ ignosce ilis
qͥa nesciunt qͥd faciunt cõmoti ut diximꝰ quȩsi¬
uer̃ salutẽ. consiliũ acceper̾ ut in eũ crederent
ipse. habeo alias oues quȩ ñ s̃ de hoc ouili oportet
me & eas ad ducere ut sit unus grex & unꝰ pastor
etã ad gentes ad quas ꝓphetȩ missi ñ erant: apłi

Expanded text:
in illis non erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam perisse videbatur: revocata est fides eorum qui ceciderant; «restituta est terra ejus.» Deinde factis idiotas homines, loqui omnium gentium linguis. Tunc illi pro quibus non frustra dixerat, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» , commoti, ut diximus, quaesierunt salutem, consilium acceperunt ut in eum crederent;ipse, «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» ; etiam ad Gentes, ad quas Prophetae missi non erant, Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑ incerta pendebat. Quicqͥd dubitationis
hab& homo in animo auditis scripturis dĩ a
xp̃o ñ recedat: Cũ ei fuerit in illis uerbis xp̃c
reuelatꝰ in telligat se intellexisse. ante qͣm aut̃
ꝑueniat ad xp̃i intellectũ ñ se p̾sumat in telle¬
xisse finis enĩ legis xp̃c ẽ. ad iustitiã om̃i cre¬
denti. Quid ÷ gͦ. & quomͦ accipit᷑ in xp̃o cũ t̃ra

Expanded text:
quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis Dei, a Christo non recedat; cum ei fuerit in illis verbis Christus revelatus, intelligat se intellexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti» . Quid est ergo, et quomodo accipitur in Christo, «Cum terra
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa responsũ acceꝑat ñ se exiturũ eẽ dehac uita pri¬
us quã uidere scalutare dĩ. Agnouit gͦ illũ iocundatꝰ
ẽ exultauit gaudio. & hoc ait. Dñe. nunc dimittis
seruũ tuũ in pace. qm̃ uider̃ oculi mei salutare tuũ:
alagna xͦ ẽ ista iocunditas & hanc facit caritas
delectati sumꝰ cũ psalmꝰ iste cantaret᷑ & quȩdã ibi
ab om̃ib intellecta s. quȩdã uero quantũ arbi tram
aut paucis. aut certe ñ ab om̃ib: Simulgͦ illũ
in isto sermone in qͦ uob̵ seruimꝰ consideremꝰ & uide¬
amꝰ quanta dignatione nos ds̃ lȩtificare uoluit
p̾sentando quȩ ꝓmisit & nob̵ exhibens ueritatem
ꝓmissis suis In scribit᷑ psalmꝰ ipsi dauid: cũ traeiꝰ¬
restituta ẽ. Totũ ad xp̃m reuocemꝰ. si uolumꝰ iter
rectȩ intelligentiȩ tenere ñ recedamꝰ a lapide
angulari. ne intellectus nr̃ ruinã faciat. In illo
solidet᷑ qđ in stabili motunutabat. in illo incũbat

Expanded text:
quia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priquia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priusquam videret salutare Dei. Agnovit ergo illum, jucundatus est, exsultavit gaudioservum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste cantaretur: et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt; quaedam vero, quantum arbitramur, aut a paucis, aut certe non ab omnibus. Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignatione nos Deus laetificare voluit, praesentando quae promisit, et nobis exhibens veritatem promissis suis. restituta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus iter rectae intelligentiae tenere: non recedamus a lapide angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat,
Abbreviated transcription (Latin):
iocundius inueniri. si tam̃ ad sit palatũ fidei cui
scõꝵ & post tot annos impletȩ in fide gentiũ Mlag¬
nã enĩ tunc iocunditatẽ carpebant ipsi scĩ ꝓphetȩ
cũ ea uidebant in sp̃ũ ñ iã impleta. sed ad huc figu¬
rata erat eis magna delectatio. sed tam̃ & ipsi pro
caritate qua in nos accensi erant qͦs nondũ uide¬
bant & spũ parturiebant. uolebant si fieri pos¬
set in hoc tp̃re nobiscum uiuere & iudere impleta
quȩ in sp̃ũ ꝓphetabant inde dñs discipłis suis
u ista uidere incipientibi ait. Multi iusti& ꝓphe¬
&e uoluer uidere quȩ iuidetis & ñ uider̃. & audire
quȩ auditis & ñ audier̃. quãuis enĩ uiderent ista
in spũ tam̃ futura illis quodã mͦ formabant᷑ Apłis
aut̃ iã p̾sentia reddebant᷑. Unde ille sy meon iustus
qͥdã senex: multũ exultauit uidens in fantẽ ihm̃.
& agnoscens in paruo magnũ & in exigua carne
cognoscens cęli & t̾rȩ creatorẽ. Multũ gͦ exultauit

Expanded text:
cundius inveniri; si tamen adsit palatum fidei, cui sanctorum, et post tot annos impletae in fide gentium. Magnam enim jucunditatem tunc carpebant ipsi sancti Prophetae, cum ea videbant in spiritu, non jam impleta, sed adhuc futura. Erat eis magna delectatio: sed tamen et ipsi pro charitate qua in nos accensi erant, quos nondum videbant, et spiritu parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc tempore nobiscum vivere, et videre impleta quae in spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis, jam ista videre incipientibus, ait: «Multi justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» . Quamvis enim viderent ista in spiritu, tamen futura illis quodam modo formabantur: Apostolis autem jam praesentia reddebantur. Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in parvo magnum, et in exigua carne cognoscens coeli et terrae Creatorem. Multum ergo exsultavit,