comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis extinx̃. qͥ mortalẽ. ẽẽ. animã ꝓnuncia¬
uit. qui eã. ẽẽ. sanguinẽ dix̃. Deinde ratiocinan¬
do magnis uirib conat᷑ ostendere. ñ. ẽe̾. animã
sanguinẽ. & laborat in re manifesta. ñ intelli¬
gens legẽ. Sic enĩ dictũ est. anuna omĩs carnis
sanguis est : qͦmͦ dictũ est. Petra erat xp̃e. Non qr
hoc erat. sed qr hinc significabat᷑. Non aũt̃ frustra
lex animã uoluit significare ꝑ sanguinẽ. rem sci¬
licet inuisibilẽ ꝑ rem uisibiłem Nisi qr sanguis
ꝑuenas om̃s abipso corde diffusus. in nr̃o corpõre
plus cȩteris humorib pͥncipat᷑ Ita ut ubicunq fu¬
erit uulnꝰ inflictũ: ñ humor alius sed ipse ꝓcedat
Icaq anima quia om̃ib quib constamꝰ inui sibilit̃
prȩualet: illo melius significat᷑. qͦd om̃ib quib
constamꝰ ui sibilib prȩualet. Illud aut̃ quod
apł sait. nã & hoc testimoniũ iste posuit. caro &
sanguis regnũ dĩ ñ possidebit: ñ facit de anina sea de

Expanded text:
ibus exstinxit, qui mortalem esse animam pronuntiavit, qui eam esse sanguinem dixit. Deinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Petra erat Christus : non quia hoc erat, sed quia hinc significabatur. Non autem frustra Lex animam voluit significare per sanguinem, rem scilicet invisibilem per rem visibilem; nisi quia sanguisper venas omnes ab ipso corde diffusus in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur, ita ut ubicunque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat. Itaque anima quae omnibus quibus constamus invisibiliter praevalet illo melius significatur quod omnibus quibus constamus visibilibus praevalet. 22. Illud autem quod Apostolus ait nam et hoc testimonium iste posuit, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; non facit de anima, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
dbhoc luci ueritatis aduersus. ea quȩ ñ intelligit in
nouo testam̃to obicit ueteri testam̃to. sic̾ etiã illud de
apło paulo ubi ait ad corinthios. qđ si ministratio
mortis in litteris formata lapideis facta est in głam.
ita ut ñ possent fili i isrł iutendere in faciẽ moisi ꝓpt̃
głam uultꝰ eiꝰ quȩ destruit᷑. quare ñ magis ministratio¬

Expanded text:
s adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objicit Veteri Testamento? Sicut etiam illud de apostolo Paulo, ubi ait ad Corinthios: Quod si ministratio mortis, in litteris formata lapideis, facta est in gloria, ita ut non possent filii Israel intendere in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quae destruit
Abbreviated transcription (Latin):
sti & scĩ. e̾ẽ. potuer̃ : ꝓfecto se ipsũ dñs significauit
Quia nascendi tẽpore minor erat ioħe:÷ maior aut̃
diuinitatis ȩt̾nitate & dominica potestate. P roinde
scđm pͥorẽ expositionẽ. ita distinguit᷑. In natis mulierũ.
nemoexur rex̃ maior ioħe baptista. Qui aut minor est
in regno cȩloꝵ. Ac deinde subinfert᷑. Maior illo est.
Scđm hanc aut̃ posteriorẽ. ita Innatis mulierũ. nemo
exurrex̃ maior ioħe baptista. Qui aut̃ minor est. Ac
deinde sub infert᷑. In regnocȩloꝵ maior illo est. Sed
utq intellectꝰ quã congruit ueritati: tã refellendȩ̨
huiꝰ sufficit uanitati. Siue enĩ quilibet angł scȩteris
minor ioħe sit maior. siue hic dñs intelligat᷑. ioħe
p̾cur sore suo ȩtate minor. maiestate maior: nichil
inde ꝓpħis cȩteris derogat᷑. Potuer̃ enĩ. ec̃. ioħi aliqͥ
ȩquales. aliqui eo minores Nullus aut̃ maior. ꝓpt̃

Expanded text:
sti et sancti esse potuerunt; profecto se ipsum Dominus significavit, sti et sancti esse potuerunt; profecto se ipsum Dominus significavit, quia nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate et dominica potestate. Proinde undum priorem expositionem ita distinguitur: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Bapin regno coelorum, ac deinde subinfertur, major illo est. Secundum hanc autem posteriorem ita: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est, ac deinde subinfertur, in regno coelorum major illo est. Sed uterque intellectus quam congruit veritati, tam refellendae hujus sufficit vanitati. Sive enim quilibet Angelus caeteris minor, Joanne sit major, sive hic Dominus intelligatur, Joanne praecursore suo aetate minor, majestate major, nihil inde Prophetis caeteris derogatur. Potuerunt enim esse Joanni aliqui aequales, aliqui eo minores; nullus autem major, propter
Abbreviated transcription (Latin):
est gͦ intrare. ñ esse contentũ suꝑficie litterȩ. sed ad
interiora intelligentiȩ ꝑuenire. Argum̃tat᷑ etiã
de ioħe baptista. qr dñs ait. Innatis mulierũ. ñ exur¬
rex̃ maior ioħe baptista. Qui aut̃ minor est in regno cȩ¬
lorũ maior est illo. lta uelut ratiocinando. tanquã ioħs
illius popłi. quib maior ÷ ioħs. Hȩc aut̃ uerba dñi.
duob modis posst̃ rectissime intelligi. Aut enĩ regnũ
cȩloꝵ appellauit eo loco dñs qͦd nondũ accepimꝰ. & in quo
ñdũ sumꝰ. Unde infine dicturꝰ est. Uenite benedicti
patris mei. ꝑcipite regnũ. Et qr ibi sunt scĩ angłi: qui¬
libet in eis minor: maior ÷ utiq quolibet scõ & iusto
portante corpꝰ qͦd cor rũpit᷑ & aggrauat animã: Aut si
& in hoc tẽpore significat᷑ ęccła. cuiꝰ filii sunt om̃s ab
institutione generis humani usq nunc. quotqͦt ui¬

Expanded text:
est ergo intrare, non esse contentum superficie litterae, sed ad est ergo intrare, non esse contentum superficie litterae, sed ad interiora intelligentiae pervenire. 20. Argumentatur etiam de Joanne Baptista, quia Dominus ait, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, major est illo : ita velut ratiocinando, tanquam Joannes illius populi, quibus major est Joannes. Haec autem verba Domini duobus modis possunt rectissime intelligi. Aut enim regnum coelorum appellavit eo loco Dominus quod nondum accepimus, et in quo nondum sumuPatris mei, percipite regnum ; et quot ibi sunt sancti angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet sancto et justo, portante corpus, quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si et in hoc tempore significatur Ecclesia, cujus filii sunt omnes ab institutione generis humani usque nunc, quotquot ju
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. qr & isti patres mortui sunt: utrũ fraudulentꝰ
an cȩcus sit potiꝰ udicandus. incertũ est. Sed qͦd libet
eorũ eligat : detestandus est. Hinc enĩ hoc ostendere uo¬
luit. qr dñs cõmemoratis eisdẽ patrib ait. ñ ÷ ds mor¬
tuorũ seduioꝵ. cũ potiꝰ eos uiuere dixerit. Adhibito
moriunt᷑. Sed quando hȩc diceret iste si uiueretꝰ i
hanc sententiã uult accipi. & qͦd ait dñs adiuideos Neq
me nostis. neq patrẽ meũ. Sed nec uerbũ dĩ habetis in
uob̾manens. Qđ utiq contrariũ ñ est ei qͦd dix̃ Iuli¬
stis clauẽ scientiȩ. Ipsi ñ introistis. & eos qͥ intro ibant
ꝓhibuistis Insemet ipsis enĩ uerbũ dĩ ñ habebant sed
habebant inlitterisquas legebant. Nã si haberent in
se ipsis: & ipsi intrarent. & alios intrare ꝑmitterent:
Non intrare᷑ aut̃. ñ intelligere. Ecce quare nec ipsũ no¬
uerant nec eiꝰ patrẽ Quiã ñ intelligebant qͦd legebant.

Expanded text:
sunt, quia et isti patres mortui sunt; utrum fraudulentus, sunt, quia et isti patres mortui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito moriuntur. Sed quando haec diceret iste, si viveret? 19. In hanc sententiam vult accipi et quod ait Dominus ad Judaeos: Neque me nostis, neque Patrem meum; sed nec verbum Dei habetis in vobis manens . Quod utique contrarium non est ei quod dixit: Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant, sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere. Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant quod legebant:
Abbreviated transcription (Latin):
iusti usq ad sanguinẽ tachariȩ fili i barachiȩ quẽ occidi¬
stis int̾ tẽplũ & altare. Am̃ dico uob. uenient hȩc om̃ia
suꝑ generationẽ istã. Nẽpe constat. nẽpe manifestũ est.
abipso abel quẽ fr̃ occidit. usq ad tachariã quẽ isti oc¬
cider̃. ꝑsecutiones impiissimas & sceleratissimas ꝑtuler̃
Nã quomͦ suꝑ istos uenit illoꝵ sanguis qͥ longe ante uixer̃
quã isti uł nascerent᷑. nisi qr unũ genꝰ. unaꝰ consꝑsio. una
massa est impiorũ imitatione sibimet connexorũ: Si¬
mul etiã declarat᷑. in eodẽ popło fuisse iustos ac ꝓpħas dĩ
quoꝵ isti quib hȩc loquit᷑ dñs edificabant sepulcra. orna¬
bantq monum̃ta Peior gͦ iste & immanior. qui eos de¬
functos lingua maledica lacerat: quib honorẽ etiã im¬
pi deferebant. & in animã suã crudelit᷑ seuiens. eos
archas. abraham. isaach. & iacob. iis de quib dñsait.
patres urĩ manducauer᷑ manna indeserto & mortui

Expanded text:
quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, ab ipso Abel quem frater occidit, usque ad Zachariam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos barchas, Abraham, Isaac, et Jacob, his de quibus Dominus ait, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui
Abbreviated transcription (Latin):
uelut int̾ se contraria testimonia ꝓferuntur uersi pel¬
li dolositate. uelut inde ostendatur utrunq ab uno
dõ. ẽẽ. ñ posse. sed alterũ ab altero. Contra hoc aut̃
malignũ machinamentũ iã olim scripsimꝰ ut paulo
ante cõmemoraui. & ipsũ opusculũ nrm habere
uos credo. Quamuis quȩdã sint ꝑ pauca infine ipsius
oꝑis adimanti. quib non respondi. Nescio quib enĩ
ut fieri solet incurrentib. quȩ magis uidebant᷑
urgere : illa inter rupta sic remanserunt
Sed ut dixi. in fine per pauca sunt. Quȩ
si dñs uoluerit. quantotius. explicar e
curabo

Expanded text:
velut inter se contraria testimonia proferuntur versipelvelut inter se contraria testimonia proferuntur versipelli dolositate, velut inde ostendatur utrumque ab uno Deo esse non posse, sed alterum ab altero. Contra hoc autem malignum machinamentum jam olim scripsimus, ut paulo ante commemoravi, et ipsum opusculum nostrum habere vos credo. Quamvis quaedam sint perpauca in fine ipsius operis Adimanti, quibus non respondi: nescio quibus enim, ut fieri solet, incurrentibus, quae magis videbantur urgere, illa interrupta sic remanserunt. Sed, ut dixi, in fine perpauca sunt, quae si Dominus voluerit, quantocius explicare curabo
Abbreviated transcription (Latin):
hominis seiusdẽ tam̃ qͦd ñ dubitat᷑ er noris. Disputa¬
Re aut̃ coeꝑat. qͦd caro aliũ haberet fabricatorẽ ñ dm̃i
Unde cũ ꝑ pauca dixisset: in ipso exordio coepta finita st̃
eduooũ ipse auctor an scriptor codicis ñ potuerit implene
sa orepat: nescio De hac tam̃ dementia hominũ
n considerantiũ quid ioquantur. acues ho mani¬
cheos multa iã scripsimꝰ. & inhuiꝰ ipsuis opis inatio¬
idonea quantũ existimo iacta sunt fundam̃ta. quib pru¬
dens & pius lector intelligat. non ideo subtrahendam
carnẽ oꝑib dĩ qͦd sp̃s natura sit potior. Hec ideo mala
ẽẽ. ista tẽporalia: quia merito eis prȩponunt᷑ ȩterna.
Hec ideo bona ter restria de testanda quia sunt cȩlestia
meliora. cũ ds̃ creauerit omia bona magrnue
in magnis. sed non paruus in paruis qrt n¬
am illud aliud qͦd in eodẽ codice scribi coeꝑat. adi¬
manti opus est illius discipłi manichei. qui ꝓprio¬
nomine adlas dictus est. Ubi de utroq cestam̃to.

Expanded text:
oris, ejusdem tamen, quod non dubitatur, erroris. Disputare autem coeperat, quod caro alium haberet fabricatorem, non Deum: unde cum perpauca dixisset, in ipso exordio coepta finita sunt. Sed utrum ipse auctor an scriptor codicis non potuerit implere quod coeperat, nescio. De hac tamen dementia hominum non considerantium quid loquantur, adversus Manichaeos multa jam scripsimus. Et in hujus ipsius operis initioidonea, quantum existimo, jacta sunt fundamenta, quibus prudens et pius lector intelligat, non ideo subtrahendam carnem operibus Dei, quod spiritus natura sit potior; nec ideo mala esse ista temporalia, quia merito eis praeponuntur aeterna; nec ideo bona terrestria detestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus creaverit omnia bona, magnus in magnis, sed non parvus in parvis. Jam illud aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, illius discipuli Manichaei, qui praenomine Addas dictus est: ubi de utroque Testamento
Abbreviated transcription (Latin):
in oculis nrĩs  Ideo dico uob̾. qr auferet᷑ a uob̾ re¬
gnũ dĩ. & dabit᷑ genti facienti fructꝰ eiꝰ. Quid hoc aꝑ¬
tius. quid clarius. qͥd euidentius Sed iste de illoꝵ
numero est: qui seruos patris familias huiꝰ lapida¬
uert̃. Hoc enĩ facit. ñ ictib saxeis. s maledictionib
duris. Nã & pͥmitꝰ ingente iudeoꝵ uineã dĩ e̾ẽ. plan¬

Expanded text:
s? Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quid hoc apertius? quid clarius? quid evidentius? Sed iste de illorum numero est, qui servos patrisfamilias hujus lapidaverunt. Hoc enim facit, non ictibus saxeis, sed maledictionibus duris. Nam et primit
Abbreviated transcription (Latin):
qͦttͦt uener̃. furessunt & latrones. Uenisseqͥppe hoc lo¬
co intelligi uoluit. eos qͥ missi ñ fuissent. Quos arguit
iste blasphemat. adnõ missi sunt ñ sponte uener̃. Quos
& dñs ꝑparabolã quidẽ. sed aꝑtissima significatione
declarat. ubi dic̃. Aliã parabolã audite. Homo erat pat̃¬
familias. Qui plantauit uineã & sepẽ circundedit ei.

Expanded text:
quotquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loquotquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt. Quos et Dominus per parabolam quidem, sed apertissima significatione declarat, ubi dicit: Aliam parabolam audite. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei,
Abbreviated transcription (Latin):
de udeorũ ꝓphetis quid sentiri deberet. qui de ad¬
uentu eiꝰ aliquid cȩcinisse inpreteritũ putabant᷑: cõmo¬
tꝰ calia eos etiã nunc sentire. respondit. Dimisistis
uiuũ qͥ ante uos est. & de mortius fabulamini. Quid
mirũ. quandoquidẽ hoc testimoniũ de scripturis nes¬
cio qͥb apocriphis ꝓtulit. si de ꝓpħis dĩ talia confin¬
xer̃ heretici. qui easdẽ litteras ñ accipiunt: Nam in
euangłio dñs qͦd ñ ÷ apocriphũ sed duce ueritatis om̃ib
notũ: etiã post resurrectionẽ discipłis in itinere comitatꝰ
prȩdicta monstrauit.  De ipso inqͥt iterũ arguit.
uirtutes fecimꝰ. & tuncdicã illis. Recedite ame ꝙr nunquã
iis. qui post eiꝰ euangłiũ prȩdicatũ in eiꝰ nomine sibi loqͥ
uident᷑. nescientes quid loquant᷑. Inquib & iste sibi
locũ ꝑiturꝰ inuenit. Illud quoq ait dixisse dñm
Ego sũ ianua ouiũ. Om̃s alii quotqͦt ante me uenerunt
fures sunt & latrones. N aut̃ ita scriptũ est. sed ita. Om̃s

Expanded text:
de Judaeorum Prophetis quid sentiri deberet, qui de adventu ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoquidem hoc testimonium de scripturis nescio quibus apocryphis protulit, si de Prophetis Dei talia confinxerunt haeretici, qui easdem litteras non accipiunt? Nam inod non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere comitatusfacta fuerant, praedicta monstravit . 15. De ipso, inquit, iterum arguit, s multas fecimus. Et tunc dicam illis: Recedite a me, quoniam nunquam iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ante bahal. His atq huiꝰmodi attestationib. dĩ ueri
& boni. ẽẽ. scripturas illas quas iste blasphemat. apłica cõm̃¬
dat auctoritas. Ubi aut̃ aliqͥd etiã de auctorib gentiũ
dic apłs: ñ eos appellat ꝓpħas dĩ Nec illarũ scripturarũ
am̃ dicit auctorẽ. quãuis ibi aliqua uera reꝑiat. sic̃ de
isto chretensi ait. Dix̃ quidã exipsis. ꝓpriꝰ eorũ ꝓpha Cre¬
tenses semꝑm̃daces. Nongͦ uideorũ ꝓpriꝰ. sed chretensiũ¬

Expanded text:
ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste blasphemat, apostolica commendat auctoritas. Ubi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces : non ergo Judaeorum proprius, sed Cretensiu
Abbreviated transcription (Latin):
nunciauit abrahȩ dicens. In semine tuo benedicentur
om̃s gentes Ipsã scripturã ꝓdõposuit. qr dĩ est N el
illud de abraham. In ꝓmissione inqͥt dĩ ñ hȩsitauit
incredulitate. sed confortatꝰ est fide dans głam dõ. & ple¬
nissime credens. qr quȩ ꝓmisit potens est & facere. Contra
quã diuinã & apłicã uocẽ canis iste rabiosus oblatrans. au¬
sus est dicere. abrahã dõsuo ꝓmittenti ꝓlẽ ñ credidisse
Ignorans illud qͦd ait. simͥ centũ annos habenti nascetur
filius. admirantis. ẽẽ. gaudiũ ñ diffidentiã dubitantis
Uł illud Nonpotest excidere uerbũ dĩ Non enĩ om̃s qui
ex isrł ii sunt isrłitȩ. neq qui sunt sem̃ abrahã om̃s
filii. sed in isaac uocabit᷑ tͥ sem̃. Hoc est. ñ ii qui fili i
carnis ii filii dĩ. sed fili i ꝓmissionis deputant᷑ in sem̃
Uł illud de helia. Sed quid dicit illi responsũ diuinũ:
Reliqui mͥ septẽ milia uirorũ. qͥ ñ curuauer̃ genua

Expanded text:
it Abrahae dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud: Non potest excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt Israel; neque quia sunt semen Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Vel illud de Elia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua
Abbreviated transcription (Latin):
me. & alibi. Ue uob̾ legis ꝑiti. qͥ tulistis clauẽ scien¬
tiȩ. Ipsi ñ introistis. & eos qui introibant ꝓhibuistis
stisne molib testimoniorũ. non atterit᷑ impudens
uanitas: Quis hunc audit. nisi qͥ scripturas scãs ñ
audit. aut tã male audit quã in eas iste cȩcus incur
manna manducauer. & mortui sunt. Docens ne mi¬
nẽ ipsorũ ad dñm ꝑtinuisse. quib mors dominata
est. Neminẽ plane sed parentũ illorũ quib talia
loquebat᷑ Parentes quippe infideliũ. quos nisi infide¬
les uolebat intelligi: Unde alio loco dicit. He uobis
scribȩ & pharisei y. pocritȩ. qͥ edificatis sepulchra
ꝓphetarũ & ornatis monum̃ta iustõrũ. & dicitis

Expanded text:
obis legisperitis, qui tulistis clavem scientiae: ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . Istisne molibus testimoniorum non atteritur impudens vanitas? Quis hunc audit, nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam male audit quam in eas iste caecus incurrmanna manducaverunt, et mortui sunt » : docens neminem ipsorum ad Dominum pertinuisse, quibus mors dominata est. Neminem plane, sed parentum illorum quibus talia loquebatur: parentes quippe infidelium, quos nisi infideles volebat intelligi? Unde alio loco dicit, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis
Abbreviated transcription (Latin):
aut᷑ erat xp̃e: Hescit aut̃ habere prȩt̾ scripturas legiti¬
mas & ꝓ phecicas iudeos quascdã traditiones suas. quas ñ
scriptas habent sed memor tt̃ tenent. & alt̾ in alterum
loquendo trans fundit. Quã deuterosin uocant. Ubi
asse mulieres. Ex quib texuit genealogias uere sic̃ ait
apłs infinitas. parientes infructuosissimas quȩstiones
Sed si hui talia nunquã euenit audire: nunquid & contra
euangłiũ sic obsurdescere debuit. ut ñ aduerteret uer¬
ba dnĩ xp̃i quib arguit uideos. qđ de parentib non
honorandis impietatẽ docerent filios suos: Ibi quippȩ
& dĩ prȩceptũ qđ in lege conscriptũ est. attestando cõ¬
memorauit: Nec obaliuid eos arguit. nisi qͦd reicerent
mandatũ dĩ ut statuerent traditiones suas. Cũ eniin¬
t̾rogassent pharisei & scribȩ. quare discipłi tui ñ am¬
bulant iuxta traditionẽ senioꝵ. sed cõmunib manib
manducant panẽ: ille respondens dix̃ eis Bene ꝓpħauit

Expanded text:
escit autem habere praeter Scripturas legitimas et propheticas Judaeos quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi asse mulieres; ex quibus texunt genealogias, vere, sicut ait Apostolus, infinitas, parientes infructuosissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverteret verba Domini Christi, quibus arguit Judaeos, quod de parentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manduc
Abbreviated transcription (Latin):
in fide uerbi ueri stare iussit. Ipse est enĩ non alius sicut
hic putat. ñ qui uoluntatẽ suã sicut iste blasphemat.
sed qui resquas uoluit ñ mutata uoluntate mutauit.
Qui nos uiã ueritatis docuit: Ipse est enĩ & ds̃ ꝓphetarũ. qui
nunqͣm sicut iste calũniat᷑ falsis ꝓmissionib suos decipit
Qui nos ir reprehensibiles. eẽ. mandauit. Ipse est enĩ & dĩ ꝓ¬
phetarũ. quinunqͣm sic̃ iste criminat᷑ se ipse rep̃hendit.
Nec eũ sicut hominẽ cuiusquã poenituit. sed rerũ futurarũ
mutationẽ quas se mutaturũ sine ulla sui mutatione ab
ȩt̾nitate prȩsciuit. uelut humana hominib: locutione prȩ¬
dixit. Qui nob̾ irã dĩ metuendã. & in euangłio cõmendauit
pse÷ enĩ & ꝓphetarũ dĩ. qui ñ sui anum ꝑturbationẽ

Expanded text:
in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem suam, sicut iste blasphemat, sed qui res quas voluit, non mutata voluntate mutavit. Qui nos viam veritatis docuit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste calumniatur, falsis promissionibus suos decipit. Qui nos irreprehensibiles esse mandavit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste criminatur, se ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbat
Abbreviated transcription (Latin):
sicut hic putat. qui delicta quorundã. ad poenalẽ animi do¬
lorẽ ter rorẽq maiorẽ etiã illorũ qͥ ea ñ admiserant. ñ sp̃ua¬
lib sed corporalib mortib uindicauit. Ut conditio mor¬
taliũ qua fuerant post paululũ morituri. etiã istomͦ serui¬
ret dĩ ꝓuidentiȩ. & m usũ cederet disciplinȩ. Qui nos non
in totũ irasci ꝓhibuit. quandoquidẽ & ipse iratꝰ est ubi
oportuit. sed irasci & ñ peccare prȩcepit. Ipse ÷ aut̃ ñ alius.
non qͥ uindicandi causas sicut iste affirmat inquirit. sed
uindicandas causas quando ipse nouit aduertit. Qui nos
ne quando iuraremꝰ monuit. Ut qm̃ falli possumꝰ: longe fi¬
eremꝰ a ꝑiurio. ñ urando. Ipse ÷ aut̃ ñ alius ut hic putat
qui suȩ sententiȩ ueritatẽ ad incredulos increpandos.
ubi opus. et̾. iudicauit etiã urando fir mauit. Sic̃ aut̃
homo iurans adhibet testẽ dm̃: ita se ipsũ ds̃. Qui nos

Expanded text:
sicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dosicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed corporalibus mortibus vindicavit, ut conditio mortalium qua fuerant post paululum morituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ipsum Deus. Qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
Nec sic̃ iste sentit atq aueritate dissentit. scientiã dãna¬
uit in nob̾ quȩ fit sapiendo iusticiã. sed quȩ fit exꝑien¬
do peccatũ. Qui nos qͦd er rore moriebamur miseratꝰ
est Ipse ÷ enĩ ñ alius sic̃ hic putat. qͥ nos morti ñ ex
qͦ saꝑe coepimꝰ qͦd iste ait. sed ex qͦ deliquimꝰ destinauit
Qui nos ꝓprias facultates hortat᷑ sꝑnere. inmo uͦ loco
tutiore recondere. cũ ipse sit ñ alius ut hic putat. qui
se ñ tantũ cȩlestiũ uerũ etiã t̾renorũ dñm ostendens.
ea quȩ impii possidebant expoliatione plectendi. su¬
os quib hoc ꝓtẽpore congruebat auferre atq habere.
siue iussit siue ꝑmisit. Quidonat delicta conuersis. cũ ipse
sit ñ alius ut hic putat. qͥ in t̾ciã & quartã ꝓgeniẽ recribuit
digna ꝑ uersis. Qui ñ om̃iũ sicut isteait. sed eorũ quos ante
pręsciuit & prȩdestinauit delicta dimittit. Ipse est aut̃ ñ aliꝰ

Expanded text:
nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnanec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terrenorum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante praescivit et praedestinavit, delicta dimittit. Ipse est autem, non alius,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ unicũ filiũ. ñ huiꝰ scłi malignũ pͥncipẽ. sed tamen
mundi hoc est cęli t̾rȩq factorẽ. qui nos tanquã ꝑegrinos
uitã tẽporalẽ in hacagere mortalitate prȩcepit: Intenda¬
mꝰ inquã illũ miseri cordẽ ac mitẽ. qͥ nos fr̃s suos fecit
grã ñ natura Ipse : enĩ ñ alius sic̃ hic putat. qͥ scđm scriptu¬
ras t̾renũ nob corpꝰ. animã uͦ flatu dedit. utrunq factens.
ñ eorũ aliqͥd gignens Qui nosuigilare acdiuina saꝑe ius¬
sit. & fecit Ipse ÷ enĩ ñ alius sic̃ hic putat. qͥ dinoscentiã
boni & mali ne pecando exꝑirem᷑ admonuit. Qui nos ad
immortalitatẽ uocans. cȩlestia nob̾ regna ꝓmisit. Ipse est
enĩ ñ aliꝰ sicut hic putat. qͥ nos post peccatũ ieos ab ȩt̾nȩ
uitȩ felicitate secreuit. & t̾renolabore puniuit. Qui nos
ñ sic̃ iste dicit nichil ignorare. sed utilia prȩcepit scire

Expanded text:
Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen mundi, hoc est, coeli terraeque factorem, qui nos tanquam peregrinos vitam temporalem in hac agere mortalitate praecepit. Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui dignoscentiam boni ac mali ne peccando experiremur, admonuit. Qui nos ad immortalitatem vocans, coelestia nobis regna promisit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vitae felicitate secrevit, et terreno labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit:
Abbreviated transcription (Latin):
libro eiꝰ. sed sic̃ nrẽ disputationis sibimet connexa
se habentẽ. Discretio sp̃uũ maligni & bonitatis. Ecoepit
contrariis int̾ se breuib crebrisq sententiis laudare
xp̃m & accusare legis dm̃. hoc mͦ uelut eũ ad quẽ scri¬
tate prȩteriti erroris. intendamꝰ xp̃m uerũ ac sũmũ
dm̃. non huiꝰ scłi principẽ & mundi factorẽ. in quo
nos ꝑegrinari sepissime declaratũ est. Intendamꝰ in qͣm
illũ piũ ac mitẽ. qui nos suȩ cognationis ostendens mundilum̃
uocauit. ñ illũ qͥ scd̾m scripturas iudaicas t̾renũ nob̾ initiũ
assignans. in t̾ra nob̾ finẽ indix̃. Qui nos fr̃s appellans ui¬
gilare ac diuina saꝑe ꝑsuasit. ñ illũ qͥ nec dinoscentiȩ qͥdẽ
sensũ habere ꝑmisit : Atq hoc mͦcȩ̨tera multa contexuit
Cui loco libri eiꝰ ita respondendũ putaui: ut etiã egouos ex¬
hortarer Intendamꝰ xp̃m uerũ & sũmũ dm̃. ueri & sũmi

Expanded text:
libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa se habentem: Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scriitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nobis finere ac divina sapere persuasit: non illum qui nec dignoscentiae quidem sensum habere permisit. Atque hoc modo caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi
Abbreviated transcription (Latin):
rursũ dñs dicit. filii scelesti. sem̃ pessimũ. & qđ itẽ apud
eũ scriptũ. e̾ẽ. dix̃ ego sũ ds̃ faciens bona & creansmala.
de ꝑditione popłi mandata moisi de maledicto qͦd tur¬
pe existimat. de dĩ quã putat confessa crudelitate. de
studio qͦd putat maliciȩ iuxta dauid regẽ. de eo qͦd scri¬
ptũ est. poenitet me qđ constituerim saul in regẽ. de
sp̃u moisi cuiꝰ scripturas putat dixisse apłm fabulas ani¬
les. de qualitate figurarũ. de abrahã. de fili is heli sacer¬
dotis. de sacrificiis quȩ putat ñ nisi demonib ex hi¬
beri. de ꝓpħis dĩ quos putat ante aduentũ dñi ñ fuis¬
se. de eo qđ in lege positũ est sanguinẽ. ẽẽ. animã. de
dõ cui moises seruiuit quẽ putat dm̃ uerũ ñ fuisse.
de uarietate ꝑsonarũ in quib putat apłm locutũ. ẽe
fallacit᷑. quȩ om̃ia ñ hoc ordine ꝑsecutꝰ sũ qui est in

Expanded text:
rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum arietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in
Abbreviated transcription (Latin):
las accipiat. ꝑ epłas eiꝰ apparet. Nec cogitat tã ꝑuerso
sensu posse defendi etiã illa. quȩ inueterib dĩ libris
immundus atq impius. quasi pius & mundus hor¬
rescit Nͥ amsi ei quispiã dicat similis eiꝰ. ea quȩ te of¬
fendunt in lege ac ꝓpħis falsa sunt. sed ꝓpt̾ infirmos
& imꝑfectos sic̃ ea sp̃s sc̃s poni uoluit: quid pari suo ua
sua. Hec sapientis ac docti. sed stulti sic̃ ipsẽ estatq in eru
sacrilegi & uani hominis sacrilega uaiiloquia. quib
me respondisse sufficient̾ existimo. hoc .ẽ. de initio geneseos.
de lucis fabrica. de die uł sole. de causa c̃stituendi hominẽ.
de peccato adȩ. de fabrica hominis. de ꝑsuasu serpentis.
de maledicto in homine & de uitȩ arbore. de poenitentia
di. de diluuio. de arcu in nubib. de induratione cordis
pharaonis. de spũ m̃dacii scđm micheã ꝓpħam. de cesti

Expanded text:
las accipiat per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso las accipiat per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus horrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et imperfectos sic ea Spiritus sanctus poni voluit: quid pari suo vansua; nec sapientis ac docti, sed stulti, sicut ipse est, atque inerudsacrilegi et vani hominis sacrilega vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in nubibus; de induratione cordis Pharaonis; de spiritu mendacii secundum Michaeam prophetam; de testim
Abbreviated transcription (Latin):
dantẽ. fideli corde atq ore suscipimꝰ. Quãuis horribi¬
lius uideat᷑ humanã carnẽ mandere. quã ꝑimere
& humanũ sanguinẽ potare. quã fundere Atq in om̃i¬
b scĩs scripturis. scđm sanȩ fidei regulã figurate fac¬
tũ uł dictũ siquid exponit᷑: de quibus libet reb & uer¬
bis quȩ sacris paginis continent᷑ expositio illa ducatur:
ñ aspnant᷑ sed sapient̃ audiamꝰ. Et relinquamꝰ istũ in¬
ania garrientẽ. & nesciendo quid loquat᷑. quadã si
dici potest imꝑita ꝑitia de figurarũ qualitate trac¬
tantẽ. Qui cũ dicit. reb congruis ñ contrariis aliqͥd
ẽe. significandũ: potest uanꝰ dicere. semꝑ dm̃ luci¬
do auro. nunquã nigro atram̃to scribi ꝯportere
Qm̃ ds luxest. & tenebre in eo ñ sunt ullȩ Homo ÷ enĩ.
qui putat apłm ut congrueret infirmis & imꝑfectis
multa falsa & imꝓbanda dixisse. qr cestimoniis quȩ
de lege ac ꝓpħis ponit. quã uenerabilit̾ scripturas il¬

Expanded text:
 quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibus sanctis Scripturis, secundum sanae fidei regulam figurate dictum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scribi oportere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . Homo est enim, qui putat Apostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse, quia testimoniis quae de Lege ac Prophetis ponit, quam venerabiliter Scripturas il
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd iniquus ds̃. qui infert irã : lã porro si quisquã di¬
ceret. confundet᷑ xp̃c. & hoc eotẽpore qͦ uidicaturus est
uiuos & mortuos. quis eũ xp̃ianꝰ patient᷑ audiret : Iam̃
in euangłio. qͥ me inqͥt confusus fuerit & uerba mea in
generatione ista ad ultera & peccatrice : & filius hominis

Expanded text:
Numquid iniquus Deus qui infert iram ? Jam porro si quisquam diceret, Confundetur Christus, et hoc eo tempore quo judicaturus est vivos et mortuos; quis eum christianus patienter audiret? Tamen in Evangelio, Qui me, inquit, confusus fuerit, et verba mea, in generatione ista adultera et peccatrice, et Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ qͦd ait. filiũ dĩ scđm carnẽ factũ esse ex semine
dauid. si ñ est uerũ qđ naturales rami ꝓpt̃ increduli¬
tatẽ fracti sunt. ut in radice scã isrłitarũ ex gentib
ueniens fidelis insereret᷑ oleaster. & fieret particeps
pinguedinis oleȩ. si ñ sunt eloquia dĩ sed nescio cuiꝰ ut
iste blasphemat pessimi demonis de quib dicit. pͥmũ
quidẽ qr credita sunt illis eloquia dĩ: ꝓfecto qͥ hȩc par¬
uulis dabat. qui hȩc tanquã uera prȩdicabat. qui cre¬
restat ut istũ tanquã pestẽ atq hostẽ fidei xp̃ianȩ ue¬
hem̃tissime detestem᷑. Qui tautra excecat᷑ &e prȩcipi¬
tat᷑ amentia. ut ñ uideat. ipsũ saltẽ timotheũ cui
putat auctoritate apłica fuisse prȩceptũ. ut tanquam
fabulas aniles ueterẽ legẽ ꝓphetasq deuitet. abeo¬
dẽ apło ñ fuisse fallendũ. & in illa quinta ꝑ fectorũ

Expanded text:
verum quod ait, Filium Dei secundum carnem factum esse ex semine verum quod ait, Filium Dei secundum carnem factum esse ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui crerestat ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum
Abbreviated transcription (Latin):
ne uiuant: Talia quippe iste dic̃ ac sentit de dõ legis
ac ꝓpħarũ ac de ipsis omĩno litteris: ut scđ̾m eiꝰ sen¬
tentiã quã de illis habet. quando apłi prȩdicabant cre¬
dentib legis & ꝓpħ arũ dm̃. & confirmabant auctorita¬
tẽ taliũ scripturarũ: ñ lac potandũ uideant᷑ dedisse
paruulis. sed uenenũ. Qđ̾ de illis quisquis credit: de¬
sipit. uanescit. insanit. Ergone ait aliquis frustra
dix̃ apłs. ñ potui uobis loqui quasi sp̃ualib sed qͣsi
carnalib. quasi paruuilis in xp̃o lac uob̾ potũ dedi¬
ñ escam. nondũ enĩ poteratis. & sapientiã loquim᷑
int̾ ꝑfectos. & animalis homo ñ ꝑcipit quȩ sunt sp̃sdĩ:
Ab sit ut putemꝰ. in anit̾ eũ nec ueracit̾ ista di xisse. Nunqͥd
tam̃ ideo credendus est. quenquã sibi credentiũ faller e
uoluisse: Dedit gͥ paruulis. parua ñ falsa Lactea non
noxia Nutritoria. ñ ꝑemptoria. Porio aut̃ si non est

Expanded text:
ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo, lac nondum enim poteratis ; et, Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro autem, si non est
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ testimoniũ cõmemorauit & apł spetrus Nonne priꝰ
inpsalmo ꝑtinente ad litteras sacras popłi prioris di¬
ctũ est lapidẽ quẽ repbauer̃ edificantes hic factus est
in caput anguli: Hisenĩ licteris exuditꝰ paulus apłs.
posuit qđ paulo ante cõmemoraui. Ipso sũmo angulari
lapide existente xp̃o iħu. Unde ipse dñs uideos inqͥb
cecitas ex parte facta erat conuicit. confusosq reddi¬
dit dicens: Nlunquã legistis in scripturis. lapidẽ quẽ
reꝓbauer̃ edificantes hic factꝰ ÷ incaput anguli. a
año factũ est istud & est mirabile in oculis nrĩs: Hȩc
gͦ omĩa mendacit᷑ xp̃c. ex lege ac ꝓphetis. mendacit᷑
apłi ꝓferebant. sicut iste blasphemat. Quia uidelicet
infirmi. nonddũ poterant solidã caꝑe ueritatẽ. Itane
cȩcꝰ ignorat. qͦd aliud sit nutrire paruulos. aliud deci¬
ꝑpe credulos: Aliud alere ut crescant. aliud agere

Expanded text:
. Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu. Unde ipse Dominus Judaeos, in quibus caecitas ex parte facta est, convicit, confusosque reddidit, dicens: Numquid legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere
Abbreviated transcription (Latin):
existente xp̃o iħu: Dicat iste blasphemꝰ. qͦmͦ ꝓpe dicit
inuencos isrłitas qui peiori quẽadmodũ blasphemat
demoni seruiebant. & longegentes quȩ mitioribus
demonib subditȩ fuerant. Quomꝰ dicit alienatos fu¬
isse a societate isrł & peregrinos testam̃torũ & ꝓmis¬
sionis. quando erant spẽ ñ habentes & sine dõ in hoc
mundo. si isrł ñ dĩ & xp̃i popłs erat: Contra istã
tubã clarissimã & excelsissimã ueritatis per strepit
atq insultat insanꝰ. dicens in ꝑsonis quinq locutum
apłm. ut alios ex aliis falleret᷑ fingendo se. ẽẽ. quod
ñ erat. cũ uideat eũ gentib quȩ longe fuerant a dõ
isrłitarũ. eundẽ dm̃. eandẽ legẽ. eosdẽ ꝓphetas. cestamĩta
eadẽ prȩdicare. Quis deangulari lapide prior locutus
est e Nonne ꝓpħa sp̃u dĩ plenꝰ. quẽ pestis ista blasphe¬
inat: Nit enĩ Ecce pono in sion lapidẽ angularem.
electũ preciosũ. & qui crediderit in eũ. ñ erubescet

Expanded text:
pe dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet
Abbreviated transcription (Latin):
meo. sede adextrismeis donec ponã inimicos tuos sub
pedib tuis: Ꝙ hoc dauid inspũ dixisse confirmat.
& qui exurget regnare ingentib in eũ gentes sꝑa¬
bunt: Quis erat sp̃s qui ꝑ eundẽ isaiã tanto ante
predixit. iste peccata nr̃a portat & ꝓ nob̾ dolet. & nos
putauimꝰ eũ. ẽẽ. indolore & in plaga & in afflic¬
tione. ipse aut̃ uulneratꝰ est ꝓpt̾ peccata nr̃a & infir¬
matꝰ ÷ ꝓpt̾ iniquitates nr̃as. disciplina pacis nrx̃ suꝑ

Expanded text:
extris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David in Spiritu dixisse confirmat , et qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat Spiritus qui per eumdem Isaiam tanto ante praedixit: Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in plaga, et in afflictione. Ipse vulneratus est propter peccata nostra, et infirmatus est propter iniquitates nostras: disciplina pacis n
Abbreviated transcription (Latin):
sticia fidei. Si enĩ qͥ ꝑlegẽ hȩredes sunt: ex inanita est
fides & euacuata ÷ ꝓ missio lex enĩ irã oꝑat᷑. UIbi enĩ
lexñ est nec prȩuaricatio. Attendant quẽ admodum
sic disputat ueluti contra legẽ: ut eã priore illa quȩ
facta ÷ ad ab rahã ꝓmissione conuincat. qͦd ñ sint hȩ redes
ex lege quicunq sint hȩredes dĩ sed exꝓmissione. ltemꝙ

Expanded text:
justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes
Abbreviated transcription (Latin):
scrutabilia enĩ sunt udicia eiꝰ. Cui tam̃ dr̃. Sedisti sup
tͥronũ. qui iudicas ȩquitatẽ. Huic dõ seruiuit moises
cȩteriq ꝓpħȩ. quos iustos sine dubio dñs ipse testat᷑. Hoꝵ
quippe iudei sepulchra construebant & monumenta
ornabant. quib dicit. Edificatis sepulchra ꝓpħarum.
& ornatis monum̃ta iustorũ Sed illi om̃s & si ꝓ tẽporis
dispensatione. ueteris testam̃ti ministrabant figuras :
bant. ad qͦd ꝑtinebat abraam. Hinc qͥppe isti si remoto ue¬
lamine legerent. intelligerent ita ñ. ẽẽ. inimicũ euan¬
głiũ legi quȩ data est ꝑ moisen: sic̃ int̾ se ñ sunt inimici.
abrahã & ipse moises. Quos utiq & isti eundẽ coluisse
conficent᷑ dm̃. quãuis eũ sic blasphement ut ẽe̾ dm̃ ne
qr nouũ testam̃tũ significabant. sic opponit legi ꝑ
moisen date: ut hȩc duo int̾ se inimica uideant᷑. Qiuid
enĩ aliud ad romanos dicit: Non enĩ ꝑlegẽ ꝓmissio
abiahȩ aut semini eiꝰ ut hȩres esset mundi sed ꝑui

Expanded text:
scrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant figuris, abant, ad quod pertinebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data est per Moysen, sicut inter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum nequia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per