comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hic autem dicit suꝑ arenã maris: ut ibi coequare arenȩ factã cõpa¬
rationem: hic autem transcendere uideatur. Harena enim maris. signi¬
ficat udeos: ꝓpt̾ intellectũ terrenũ. & sterilitatẽ fidei. Arena enim.
ab arstate dicta est. Stellas autẽ celi ad populũ respicit xp̃ianũ: pro¬
pt̃ claritatẽ scilicet religionis. & splendorem fidei: Dinumeraturũ se
merosior inuenitur. Hecesse enim fuxt. ut uinceret unã gentẽ. numero¬
sitas aggregata nationũ a ddidit: egius urrexi & adhuc tecũ suehat
occuttis omnino att paucissimis. S aduentũ suũ scđ̃m designati
quando iudicaturus est mundũ. Exurrexi: tempus significat resur¬
rectionis suȩ. Adhuc tecũ sũ. dũ sedet ad dexterã patris. quasi in
occulto: dũ adhuc me homines uidere non preualent: usqu acbil¬
lud scilicet tempus quando regnũ meũ euidentissime hominibus

Expanded text:
hic autem dicit, et super arenam maris, ut ibi coaequare arenae factam compahic autem dicit, et super arenam maris, ut ibi coaequare arenae factam comparationem, hic autem transcendere videatur. Arena enim maris significat Judaeos, propter intellectum terrenum et sterilitatem fidei. Arena enim ab ariditate dicta est. Stellas autem coeli ad populum respicit Christianum, propter claritatem scilicet religionis et splendorem fidei. Dinumeraturum se merosior invenitur. Necesse enim fuit ut vinceret unam gentem numerositas aggregata nationum. Addidit, exsurrexi et adhuc sum tecum. Hic occultis omnino verbis atque paucissimis adventum suum secundum designat, quando judicaturus est mundum. Exsurrexi tempus significat resurrectionis suae. Adhuc tecum sum, dum sedet ad dexteram Patris quasi in occulto, dum adhuc me homines videre non praevalent, usque ad illud scilicet tempus quando regnum meum evidentissime hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
apłis suis dñs saluator edixit: iam non dico uos seruos. sed amicos
lsti ergo tales amici sunt patris: quorũ honor ad dñm reuertitur
saluatorem: quia nemo scõs eius ueneratur nisi qui xx̃o dño pura
mente deuotus est. Addidit: nimis confortati sunt principatus eo¬
rum. Nimis. ualde significat. Confortatos uero principatus. episco¬
pales apłorũ cathedras dicit: quas in ecclesus
diuis s per mundum sedibus. scõrum predicationum oyere
fundauerunt. Ipsi enim prȩstante deo leguntur duces ealesiarum:
arietes gregũ: & principes fidelium erse populorum. Et merito.
quorum laboribus sc̃o sp̃u conferente. totius ordis adunata & solidata
deuotio. est.Dinumerabo eos. & suꝑ arenã multiplicabuntur exurrexi. &¬
acdhue tecũ sum. in promissionib abrahȩ. quas ei ch̃s ingenesi fecit. le¬
gitur multiplicandũ semen eius sicut arenã maris. & sicut ftellas cȩli:

Expanded text:
apostolis suis Dominus Salvator dixit: Jam non dico vos servos, sed amicos apostolis suis Dominus Salvator dixit: Jam non dico vos servos, sed amicos . Isti ergo tales amici sunt Patris, quorum honor ad Dominum revertitur Salvatorem: quia nemo sanctos ejus veneratur, nisi qui Christo Domino pura mente devotus est. Addidit, nimis confortati sunt principatus eorum. Nimis valde significat. Confortatus vero principatus apostoopales cathedras dicit, quas in Ecclesiis instituendis, divisis per mundum sedibus, sanctarum praedicationum opere fundaverunt. Ipsi enim, praestante Deo, leguntur duces Ecclesiarum, arietes gregum, et principes fidelium esse populorum; 472 merito, quorum laboribus sancto Spiritu conferente totius orbis adunata et solidata devotio est.adhuc sum tecum. In promissionibus Abrahae quas ei Dominus in Genesi fecit, legitur multiplicandum semen ejus sicut arenam maris, et sicut stellas coeli;
Abbreviated transcription (Latin):
mentionem: dii firmabuntur. dde uero illo sole perfecta luminis cla¬
ritate complendi sunt: ut fiat illud quod dictum est.s ttella ab ftel¬
la differt in claritate sic erit & resurrectio mortuorum. Et nota¬
quia non dixit dii clarificandi sunt: sed dii firmandi sunt.
Nam si dixisset & clarificandi sunt: poterat fortassis & ad breuȩ
tempus intelligi. Nam cũ dicit firmabuntur: eternitatem beneficii tes¬
tatur esse mansuram. Subiunxit. & nemo in eis: subaudiendum infir¬
mabitur: quia iam omnis fragilitas carnis explosa discedet. & omĩs
tus modus psalmi qui super est introitur: honorem scõrum suum
atq patris asserens esse prȩconium. Nam cum dicit michi. se designat:
cum dicit amici tui. patrem declarat sicut ipse in euangelio dicit:
omuia mea patris sunt. & omuita patris mea sunt. Amicos uero dñi
primũ dictos legimus patriarchas. ielest abraham. moysen. & post

Expanded text:
mentionem, die firmabuntur, id est, de vero illo Sole perfecta luminis clamentionem, die firmabuntur, id est, de vero illo Sole perfecta luminis claritate complendi sunt, ut fiat illud quod dictum est: Sicut stella ab stella differt in claritate, sic erit resurrectio mortuorum quia non dixit, die clarificandi sunt, sed die firmandi sunt; nam si dixisset, clarificandi sunt, poterat fortassis et ad breve tempus intelligi. Nam cum dicit firmabuntur, aeternitatem beneficii testatur esse mansuram. Subjunxit, et nemo in eis; subaudiendum, infirmabitur, quia jam omnis fragilitas carnis explosa discedet, et omnis tus modus psalmi qui superest introitur: honorem sanctorum suum atque Patris asserens esse praeconium. Nam cum dicit, mihi, se designat; cum dicit, amici tui, Patrem declarat, sicut ipse in Evangelio dicit: Omnia mea Patris sunt, et omnia Patris mea sunt . Amicos vero Domini primum dictos legimus patriarchas, id est Abraham, Moysem; et post,
Abbreviated transcription (Latin):
religionis salutares regulas imbibentes. Imperfectum meum uiderunt ocu¬
Hatura illa hominis quȩ se in euangelio ignorare dixit finem huius
mundi: & quȩ ait triftis est anima mea usq ad mortem. & his si¬
milia : ipsa & imperfectum suum patrem uidisse teftatur. Imperfectũ
siquidem eius est. quod adhuc ecclesia usq ad finem scłi congrega¬
tur : quod in illa resurrectione beatis pręmia promissa daturus
est: quando erit omnia in omnibus. Sel deitas. ista iam uidit: quȩ
aclhuc longis post temporibus futura seruantur. Nam de beato popu¬
lo istud dici: sequentia declarant. Adiecit enim. & in libro tuo om¬
nes scribentur: utiq qui ȩterna felicitate digni erunt. Ham sicut illud
quod in libro seribitur. scriptura continente seruatur: ita hoc multo
firmius fixum manet quod dñi memoria continetur. Sequitur. Dit fir¬
mabuntur: & nemo in eis: Iili scilicet beati. de quibus superius fecit

Expanded text:
religionis salutares regulas imbibentes. Vers. 15. Imperfecreligionis salutares regulas imbibentes. Vers. 15. ImperfecNatura illa hominis, quae se in Evangelio ignorare dixit finem hujus mundi, et quae ait: Tristis est anima mea usque ad mortem , et his similia, ipsa et imperfectum suum Patrem vidisse testatur. Imperfectum siquidem ejus est, quod adhuc Ecclesia usque ad finem saeculi congregatur, quod in illa resurrectione beatis praemia promissa daturus est, quod erit omnia in omnibus . Sed Deitas ista jam vidit, quae adhuc longis post temporibus futura servantur. Nam de beato populo istud dici sequentia declarant. Adjecit enim, et in libro tuo omnes scribentur, utique qui aeterna felicitate gaudebunt. Nam sicut illud quod in libro scribitur, scriptura continente servatur, ita hoc multo firmius fixum manet, quod memoria Domini continetur. Sequitur, die firmabuntur, et nemo in eis; illi scilicet beati de quibus fecit superius
Abbreviated transcription (Latin):
myfterium ad quid pertinert possit exponit: dicens. hoc magnũ est
sacramentum: ego autem dico in xp̃o & in ecclesiã. Vnde constat. os
dñi ecclesiam hic debere intelligi. Et ut predicto exemplo plenius
aptemus illa quȩ dicta sunt: ante aduentum dñi occulta fuerunt que¬
dam ecclesiȩ sacramenta: ut baptisina sacrum: ut corpus & sanguis
dñi: & cȩtera quȩ plenitudine ueniente. claruerunt. Addidit: & sub¬
stantia mea in inferioribus. terrȩ Inferiora terrȩ fuerunt gentium
culturȩ sordentes: quȩ longe tunc iudȩorum a religione distabant.
Sed ipsis facta est nota substantia dñi saluatoris: quando ipsam in¬
telligentes. diuinitatem uerbi: per apostolicam doctrinam deuotis
mentibus acceperunt. Nam licet essent diuersȩ nationes per super¬
fationes suas inferiora terrȩ: superiores tamen recdditȩ sunt iudȩis. xp̃ianȩ

Expanded text:
mysterium ad quid pertinere possit, exponit, dicens: Hoc magnum est mysterium ad quid pertinere possit, exponit, dicens: Hoc magnum est sacramentum, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Unde constat os Domini Ecclesiam hic debere intelligi. Et ut praedicto exemplo plenius aptemus illa quae dicta sunt, ante adventum Domini occulta fuerunt quaedam Ecclesiae sacramenta, ut baptismum sacrum, ut corpus et sanguis Domini, et caetera quae plenitudine veniente claruerunt. Addidit, et substantia mea in inferioribus terrae. Inferiora terrae fuerunt gentium culturae sordentes, quae longe tunc a Judaeorum religione distabant. Sed ipsis facta est nota substantia Domini Salvatoris, quando in ipso intelligentes divinitatem Verbi, per apostolicam doctrinam devotis mentibus acceperunt. Nam licet essent diversae nationes, per superstitiones suas inferiora terrae, superiores tamen redditae sunt Judaeis, Christianae
Abbreviated transcription (Latin):
plena diuini luminis claritate cernebat: quia sicut ipse in euangelio di¬
cit. nemo nouit patrem nisi filius. & cui uoluerit filius reuelare. Et
aliter. I deo nouerat nimis operã patris: quia sicut ipse dicit: ego in
patre & pater in me est. Nlon enim sic potest nosse: qui separatur extrin¬
secus. Istud enim nosse. inestimabile. singulare. atq incom prehensibile eft:
rȩ Os hic non ora significat. sed illud quod uenit ab ossibus: quod re¬
uera in occulto factum est. dum in interioribus corporis nr̃i conftat es¬
se reconditum. Quis enim ossa in homine uideat: dum & caro illa uestiat.¬
& superducta cutis abscondat:: Quod si hoc magis spiritualiter uelimus
accipere: facilius nobis quȩ dicta sunt intimantur. Post quam in conditio¬
ne rerum eua de ade costa formata est: dixit uͣ hoc os de ossib
meis. & caro de carne mea. Apostolus autem ad coniugatos loquens. iftud

Expanded text:
plena divini luminis claritate cernebat: quia, sicut in Evangelio diplena divini luminis claritate cernebat: quia, sicut in Evangelio dicit: Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare ; et aliter, ideo noverat nimis operam Patris, quia, sicut ipse dicit: Ego in Patre, et Pater in me est ; non enim sic potest nosse, qui separatur extrinsecus. Istud enim nosse inaestimabile, singulare atque incomprehensibile est, ribus terrae. Os hic non ora significat, sed illud quod venit ab ossibus; quod revera in occulto factum est, dum in interioribus corporis nostri constat esse reconditum. Quis enim ossa in homine videat, dum et caro illa vestiat, et superducta cutis abscondat? Quod si hoc magis spiritualiter velimus accipere, facilius nobis quae dicta sunt intimantur. Postquam in conditione rerum Eva de Adae costa formata est, dixit vir ejus: Hoc os de ossibus meis, et caro de carne mea . Apostolus autem ad conjugatos loquens, istud
Abbreviated transcription (Latin):
qui in eum miracula tanta monstrauit. Terribiliter enim mirificatus e so
pater quando passionem dñi xp̃i tenebrę sunt secudei terra contremuit:
saxa dirupta sunt: sepulchra patuerunt: mortui resurrectione l etado
sunt: cum ipse iterũ in eodem corpore sc̃a resurrectione conspectus est.
dũ ad discipulos suos ianuis clausis intrauit: dum cȩlos sub hominum
uisione conscendit. Quȩ licet propria deitate compleuerit. more suo
paternis: hoc uirtutibus applicauit: ut sicut sepe dictum est. sc̃ẽ coo¬
perationis patefaceret unitatem. Sequitur. Mira opera tua: & anima mea
nouit nimis. Operã patris mirã nouerat: quia sicut superius dixit. nox
illuminatio in deliciis eius erat: quia possederat renes ipsius: quia illũ
susceperat ex utero matris suȩ. Necesse enim fuit. ut illum mirabilem
cognosceret. quem tantorũ beneficiorũ pussimũ largitorem. humanitas eiꝰ

Expanded text:
qui in eum miracula tanta monstravit. Terribiliter enim mirificatus est qui in eum miracula tanta monstravit. Terribiliter enim mirificatus est Pater, quando passionem Domini Christi tenebrae sunt secutae, terra contremuit, saxa dirupta sunt, sepulcra patuerunt, mortui resurrectione laetati sunt, cum ipse iterum in eodem corpore sancta resurrectione conspectus est, dum ad discipulos suos januis clausis intravit, dum coelos sub hominum visione conscendit; quae licet propria deitate compleverit, more suo paternis hoc virtutibus applicavit, ut sicut saepe dictum est sanctae cooperationis patefaceret unitatem. Sequitur, mira opera tua, et anima mea novit nimis. Operam Patris miram noverat, quia sicut superius dixit nox illuminatio in deliciis ejus erat, quia possederat renes ipsius, quia illum susceperat ex utero matris suae; necesse enim fuit ut illum mirabilem cognosceret, quem tantorum beneficiorum pissimum largitorem humanitas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sinibus dicit: quia ipse per susceptam carnem a synagoga generatus
est. quando eum ritu udȩorum octauo die circumcisum esse cogno¬
uimus: susceptum se perhibens a deitate patris. siue sua. quoniam
utrumq unum eft. Ham si hoc tantum modo de uirginali utero uelis
aduertere: non solum quando egressus. sed̃ quando spiritu scõ con¬
ceptus est a dño probatur assumptus : ut ex hoc nestoriana des¬
truatur iniquitas. Ex utero enim significat in utero: sicut ait dñs hie
remiȩ. prius quam te formarem in utero noui te & in uulua scĩficaui
te. Uerum hȩc omnia anatura suscepta hominis. in sancti patris ho¬
nore referuntur: sicut euangelii tertus oftendit. deliberationis eius
fuisse. patrem predicare: uoluntatem eius implere: acceptũ ab eo calicem¬
bibere: & hulla parte. ab ipsius dispensationis gloria discrepare. Confi
tebor tibi dñe quoniam terribiliter mirificatus es: mira opera tua:

Expanded text:
finibus dicit, quia ipse per susceptam carnem a Synagoga generatus finibus dicit, quia ipse per susceptam carnem a Synagoga generatus est, quando eum ritu Judaeorum octavo die circumcisum esse cognovimus: susceptum se perhibens a deitate Patris, sive sua, quoniam utrumque unum est. Nam si hoc tantummodo de virginali utero velis advertere, non solum quando egressus, sed quando Spiritu sancto conceptus est, a Domino probatur assumptus, ut ex hoc Nestoriana destruatur iniquitas. Ex utero enim significat in utero, sicut Dominus ait Jeremiae: Priusquam te formarem in utero novi te, et in vulva sanctificavi te . Verum haec omnia a natura suscepta hominis in sancti Patris honore referuntur, sicut Evangelii textus ostendit, deliberationis ejus fuisse Patrem praedicare, voluntatem ejus implere, acceptum ab eo calicembibere, et in nulla parte ab ipsius dispensationis gloria discrepare. Vers. 13. Confitebor tibi, Domine, quoniam terribiliter mirificatus es: mira opera tua,
Abbreviated transcription (Latin):
patrem referre quod ipse facit: ut possit cooperatio sanctȩ trinitatis
intelligi. Sequitur. Et nox sicut dies illuminabitur. Illa enim quȩ fuerant
quasi nox sub myftica complexione tenebrosa. tanquam dies illuminata su¬
nt: cum aduentu dñi saluatoris prophetarum dicta patuerunt. Et bene
utrumq coniunctum est. sicut tenebre eius. ita & lumen eius: quia in u¬
troq ueritas fuit: siue cum obscura uiderentur. siue cum illum inata
patuerunt. Quoniam tu possedifti renes meos dñe : suscepifti me de
utero matris meȩ. Renes significant fortitudinem corporalem: qui dum
bene uigent. corpus noftrum eorum minifterio uegetatur: cum fuerint
saucii. imbecilla nimis fragilitate succumbit. Qua propter. merito renes su
os apatre dicit esse possessos : qui cęleftis iuftitiȩ firmitate consistens.
peccatũ fragilis corporis ignorauit. De utero uero matris. de synagoge

Expanded text:
Patrem referre quod ipse facit, ut possit cooperatio sanctae Trinitatis Patrem referre quod ipse facit, ut possit cooperatio sanctae Trinitatis intelligi. Sequitur, et nox sicut dies illuminabitur. Illa enim quae fuerant quasi nox sub mystica complexione tenebrosa, tanquam dies illuminata sunt, cum in adventu Domini Salvatoris prophetarum dicta patuerunt. Et bene utrumque conjunctum est, sicut tenebrae ejus, ita et lumen ejus, quia in utroque veritas fuit, sive cum obscura viderentur, sive cum illuminata patuerunt. Vers. 12. Quoniam tu possedisti renes meos, Domine; suscepisti me de utero matris meae. Renes significant fortitudinem corporalem, qui dum bene vigent, corpus nostrum eorum ministerio vegetatur; cum fuerint saucii, imbecilla nimis fragilitate succumbit. Quapropter renes suos merito 471 a Patre dicit esse possessos, qui coelestis justitiae firmitate consistens, peccatum fragilis corporis ignoravit. De utero vero matris, de Synagogae
Abbreviated transcription (Latin):
autem meis. paradisum significat: unde primũ hominem peccata ƿepu¬
lerunt: sed confessionis beneficio animȩ scõrũ ad eius amȩnitatẽ dño
prȩftante reuerse sunt. Sic enim credenti latroni dictum eft Amen dico
nissimus locus: & felicissime iocunttatis eterna securitas. Quia tenebrȩ
eius ita & lumen eius. Superioris sententiȩ causa redditur.: quare nox
sit illuminatio in deliciis eius: scilicet quia tenebrȩ non obscurabun¬
tur ate: sed potius illum inabuntur. Tenebras enim dicit. mystica quȩq
& profunda scripturarum diuinarum: uixta illud quod legitur in
prouerbiis: intelligit quoq parabolam. & tenebrosum sermonem.
Sic & in alio psalmo legimus: tenebrosa aqua in nubibus aeris. Ergo
istae tenebrȩ non obscurabuntur. sed potius illum inantur a dño: quoniã
predicatio prophetarum ipso ueniente completa est. Solet enim ad

Expanded text:
autem meis, paradisum significat, unde primum hominem peccata pepuautem meis, paradisum significat, unde primum hominem peccata pepulerunt; sed confessionis beneficio animae sanctorum ad ejus amoenitatem Domino praestante reversae sunt. Sic enim credenti latroni dictum est: Amen diconissimus locus et felicissimae jucunditatis aeterna securitas. Vers. ejus, ita et lumen ejus. Superioris sententiae causa redditur, quare nox sit illuminatio in deliciis ejus; scilicet, quia tenebrae non obscurabuntur a te, sed potius illuminabuntur. Tenebras enim dicit mystica quaeque et profunda Scripturarum divinarum, juxta illud quod legimus in Proverbiis: Intelligit quoque parabolam et tenebrosum sermonem ; sic et in alio psalmo legimus: Tenebrosa aqua in nubibus aeris . Ergo istae tenebrae non obscurabuntur, sed potius illuminantur a Domino, quoniam praedicatio prophetarum ipso veniente completa est. Solet enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
dubitare non possumus: sicut in alio psalmo iam dictum est. forsitan
uiuos degluttissent nos. & reliqua. Quomodo enim tenebre. concul¬
care poterant quȩius in tanta gloria non habebantie. lpse hrenim
dicit de se: ego sum lux huius muñdi. Sed conculcaut ille denebrasr
qui cecitatem primi hominis ad eius posteros transeuntem. misericor¬
die suȩ luce superauit. Qua propter. hoc commate quod ait forsitan
tenebre conculcabunt me: nrridentur illi qui de ipso poterant timo¬
ris alicuius nebulas suspicari. Cuius sensus. sequitur explanatio.
cum dicit &. nox illuminatio in delicus meis. Quom deligois ꝓaus¬
um a tenebris conculcari cui erat nox illuminatio in delicus suis:
Noctem significat infeͬni claustrum: quod reuera illuminauit. quando
potestatem diaboli contriuit: & hominem sua miseratione liberauit: quẽ
ad imaginem & similitudinem suam plasmare dignatus est. In deliciis

Expanded text:
dubitare non possumus, sicut in alio psalmo jam dictum est: Forsitan dubitare non possumus, sicut in alio psalmo jam dictum est: Forsitan vivos deglutissent nos , et reliqua. Quomodo enim tenebrae conculcare poterant, quae jus in tanta gloria non habebant? Ipse enim dicit de se: Ego sum iux hujus mundi . Sed conculcavit ille potius tenebras, qui caecitatem primi hominis ad ejus posteros transeuntem, misericordiae suae luce superavit. Quapropter hoc commate quo ait, Forsitan tenebrae conculcabunt me, irridentur illi qui de ipso poterant timoris alicujus nebulas suspicari. Cujus sensus sequitur explanatio, cum dicit: Et nox illuminatio in deliciis meis. Quomodo poterat a tenebris conculcari, cui erat nox illuminatio in deliciis suis? Noctem significat inferni claustrum, quod revera illuminavit, quando potestatem diaboli contrivit, et hominem sua miseratione liberavit, quem ad imaginem et similitudinem suam plasmare dignatus est. In deliciis
Abbreviated transcription (Latin):
ficacissimã celeritatẽ: quȩ sc̃m corpus ad superna. uirtute diuinitatis
eleuauit. Sed cũ audis meas: gloriam propriȩ potestatis intellige.ł las itaq
pennas suas cũ sũpserit ante lucem. idest tempore resurrectionis: & habi¬
tauerit in extremo maris. hoc est supra scłi iftius amplissimũ finem: ibi
manus paterna deducet eum. Et ut oftaenderet cooperationem: sequitur.
& tenebit me dextera tua. Pextera est siquidem patris omps uerbũ: quod
assũptam & unitã sibi humanitatẽ. in ȩterna scła continebit. Et si mini¬
me conuenire uidetur: ut cũ ipse sit dextera patris. eius se dicat dexte
ra contineri: hoc potius accipiendũ est dictũ a parte menbrorũ. Quȩ for¬
ma locutionis. frequenter assumpta est. Illud tamen regulariter est dene-¬
tio in deliciis meis. Prima pars uersus iftius sub yronia pronuntianda
est trequenter enim aliqua quasi sub amguitate proferimus: de quibus

Expanded text:
ficacissimam celeritatem, quae sanctum corpus ad superna virtute Deitatis ficacissimam celeritatem, quae sanctum corpus ad superna virtute Deitatis elevavit. Sed cum audis meas, gloriam propriae potestatis intellige. Has itaque pennas suas cum sumpserit ante lucem, id est tempore resurrectionis, et habitaverit in postremo maris, hoc est supra saeculi istius amplissimum finem, ibi manus paterna deducet eum. Et ut ostenderet cooperationem, sequitur, et tenebit me dextera tua. Dextera est siquidem Patris omnipotens Verbum, quod assumptam et unitam sibi humanitatem in aeterna saecula continebit. Et si minime convenire videtur, ut cum ipse sit dextera Patris, ejus se dicat dextera Domini contineri: hoc potius dictum accipiendum est a parte membrorum; quae forma locutionis frequenter assumpta est. Illud tamen regulariter est teneilluminatio mea in deliciis meis. Prima pars versus istius sub ironia pronuntianda est. Frequenter enim aliqua quasi sub ambiguitate proferimus, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dus. Nlam ut intelligas dñm ubiq ẽẽ presentem: audi hieremiã ꝓphetã.
Ds apꝓpinquans ego sum dicit dñs: & non deus a longinquo. Si abscon¬
derit se homo in absconso  ego non uidebo illũ dicit dñs: Humquid non
celũ & terrã ego impleo dicit dñs: Sequitur. Si descendero in infernũ
ades. Hoc quippe factũ eft lege humanitatis: ut crucifixo corpore
ad rũpenda infernorũ claustra descenderet: & laboranti humano ge¬
neri. redemptor piissimus subueniret. Subiungit etiã ades: q̃m tridu¬
ana celeritate surrexit Addidit terciã partem: si sumpsero pennas
meas ante lucem. & habitauero in extremo maris: &enim illuc manus
tua deducet me. & tenebit me dextera tua. Quȩ figura dicitur ethi¬
ologia: idest causȩ redditio. Reddit enĩ causam: quemadiodum dei
presentiã non potuisset effugere. Pennas suas dicit diuinȩ maiesattis es¬

Expanded text:
dus. Nam ut intelligas Dominum ubique esse praesentem, audi Jeremiam prophetam: dus. Nam ut intelligas Dominum ubique esse praesentem, audi Jeremiam prophetam: Deus appropinquans ego sum, dicit Dominus, et non Deus a longinquo. Si absconderit se homo in absconso, ego non videbo illum, dicit Dominus? Nunquid non coelum et terram ego impleo, dicit Dominus ? Sequitur, si descendero in infernum, ades. Hoc quippe factum est lege humanitatis, ut crucifixo corpore ad rumpenda infernorum claustra descenderet, et laboranti humano generi Redemptor piissimus subveniret. Subjungit etiam, ades, quoniam triduana celeritate surrexit. Addidit tertiam partem, Si sumpsero pennas meas ante lucem, et habitavero in postremo maris. Etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua. Quae figura dicitur aetiologia, id est causae redditio; reddit enim causam quemadmodum Dei praesentiam non potuisset effugere. Pennas suas dicit divinae majestatis ef
Abbreviated transcription (Latin):
chi uidetur argumentũ illud esse. dilemma: quod ͭ ex duabus pro¬
positionibus pluribusue: ex quibus quicquid electũ fuerit. contra¬
rium esse non dubium est: sicut & in euangelio xp̃c iudȩos calump¬
niantes interrogat. dicens. baptismũs ibhannis unde erat: de cęlo
an ex hominibus: Quicquid enim illi eligere uoluissent: contra il¬
los nichilominus erat futurũ. Sic etiam de bonis rebus apłs facit:
cdesideriũ habens dissolui & esse cũ xp̃o multo magis melius.
permanere autem in carne necessariũ propter uos & adiecit.
& quid eligã ignoro. Sic & in ifto loco. de trib reb contrariis. humanitas
eius quid eligeret ambigebat. Nunc ad exponenda uerba ueniamus: qm̃
altitudine nimia sunt ꝓfunda. Ait enim per id quod homo est. si as¬
cendero in celũ tu illic es: ubi erat scilicet ad patris dexterã collocan¬

Expanded text:
hi videtur argumentum illud esse dilemma, quod fit ex duabus prohi videtur argumentum illud esse dilemma, quod fit ex duabus propositionibus pluribusve, ex quibus quidquid electum fuerit, contrarium esse non dubium est, sicut et in Evangelio Christus Judaeos calumniantes interrogat, dicens: Baptismum Joannis unde erat, de coelo an ex hominibus ? Quidquid enim illi eligere voluissent, contra illos nihilominus erat futurum. Sic etiam de bonis rebus Apostolus facit: Desiderium habens dissolvi et esse cum Christo, multo magis melius: permanere autem in carneIbidem, 22. Sic et in isto loco de tribus rebus contrariis humanitas ejus quid eligeret, ambigebat. Nunc ad exponenda verba veniamus, quoniam altitudine nimia sunt profunda. Ait enim per id quod homo est: Si ascendero in coelum, tu illic es, ubi erat scilicet ad Patris dexteram collocan
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ille qui fugitur. Dicendo enim. quo iboͬ significat natura hu¬
manitatis non se habere quo fugiat: cũ sp̃s sc̃s ubiq sit totus: sicut
salomon dicit: sp̃s dñi repleuit orbem terrarũ. Sed hoc dictũ est
per sce̾ma quod dicitur diaphoresis: cũ querimus quid potissimũ
mus: dubium non est sp̃m scm coȩternũ & coequalem patri & filio
reperiri. Nam ubiq. & tota. esse non potest: nisi sola trinitas. Qua¬
propter cesset irreligiosa prȩsumptio: nichil hic maius minusue
fingatur. Ad illud remedium salutare redeamus. Pater. & filius.
per tropologiam pro presentia ponitur: qm̃ sicut facies nr̃a tantũ
uidet. ita omnis substantia dñi. uisione perspicabili atq in enarra¬
bili. cuncta cognoscit: omnia penitrat: omnia contuetur. Si ascende
nas meas ante lucem: & habitauero in postremo maris. Etenim
illitc manus tua deducet me: & tenebit me dextera tua. Hic mi¬

Expanded text:
fuerit ille qui fugitur. Dicendo enim: Quo ibo? significat natura hufuerit ille qui fugitur. Dicendo enim: Quo ibo? significat natura humanitatis non se habere quo fugiat, cum Spiritus sanctus ubique sit totus, sicut Salomon dicit: Spiritus Domini replevit orbem terrarum . Sed hoc dictum est per schema 470 quod dicitur diaporesis, cum quaerimus quod potissimum mus, dubium non est Spiritum sanctum coaeternum et coaequalem Patri et Filio reperiri. Nam ubique et tota esse non potest, nisi sola Trinitas. Quapropter cesset irreligiosa praesumptio, nihil hic majus minusve fingatur. Ad illud remedium salutare redeamus. Pater, et Filius,per tropologiam pro praesentia ponitur: quoniam sicut facies nostra tantum videt, ita omnis substantia Domini visione perspicabili atque inenarrabili cuncta cognoscit, omnia complectitur, omnia penetrat, omnia nas meas ante lucem  et habitabero in postremis maris. Etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua. Hic mi
Abbreviated transcription (Latin):
est nec potero ad eam. Scientiam dicit patris. quȩ per eum predicata est
ubiq terrarũ. hȩc confortata est in pectoribus humanis: de qua prius
incerta credulitate dubitabatur. Quem sensũ & in euangelio dicit: pater.
xp̃m scientia patris.: dũ terrlgenis. scȩ̃ legis sacramenta narrata suñ.
Et ut conditionis humanȩ ueritas panderetur: adiecit: nec potero
ad eam: quia natura hominis quam est dignatus assumere. di¬
uinȩ substantiȩ se non poterat adequare. Sic enim & euangelic¬
ca uocȩ declaratur: pater maior me est : & iterũ: non potest filius
facere quicquã: nisi quod uiderit patrem facientem. Sed hoc intelli¬
gat dementissimus arrianus: quia non debuit aliter acarne dici
ones mysticas. a nulla creatura diuinam falli posse substantiam.
Nam cũ ubiq totus plenissimȩ sit. qui eum putat declinari. quo
possit abscondi: Illic enim aliquis potest ẽẽ celatus: ubi presens non

Expanded text:
est, nec potero ad eam. Scientiam dicit Patris, quae per eum praedicata est est, nec potero ad eam. Scientiam dicit Patris, quae per eum praedicata est ubique terrarum; haec confortata est in pectoribus humanis, de qua prius incerta credulitate dubitabatur. Quem sensum et in Evangelio dicit: Pater, scientia Patris, dum terrigenis sanctae legis sacramenta narrata sunt. Et ut conditionis humanae veritas panderetur, adjecit, nec potero ad eam: quia natura hominis quam est dignatus assumere, divinae substantiae se non poterat adaequare. Sic enim et evangelica voce declaratur: Pater major me est ; et iterum: Non potest Filius facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Sed hoc intelligat dementissimus Arianus, quia non debuit aliter a carne dici, ones mysticas a nulla creatura divinam falli posse praesentiam. Nam cum ubique totus plenissime sit, qui eum putat declinari, quo possit abscondi? Illic enim aliquis potest esse celatus, ubi praesens non
Abbreviated transcription (Latin):
est. Unde scriptũ est. in principio erat uerbũ. & uerbũ erat apud
dm̃ & deus erat uerbũ: & cętera. Antiqua enim dicit. id est ȩterna
quȩ nec mitio nec fine clauduntur: sicut in danielo legitur. thro¬
ni positi sunt. & antiquus dierũ sedit: & reliqua. Et. ut hȩc
iterũ humanis sensibus euidentius intimaret: eadem mutata uer¬
borũ qualitate repetut. Fu formasti me. significat genuisti. Hoc enĩ.
uerbũ dici solet. & de deitate: sicut dicit apłs: qui cũ in forma
dei esset non rapinã arbitatus est esse se ȩqualem deo. Sequitur.
Et posuisti super me manũ tuã. Posuit pater suꝑ eum manũ suã.
quando in ipso. uirtutem suȩ maieftatis ostendit: sicut in alio
psalmo dictũ est. inueni dauid seruum meũ. in oleo sco meo unxi
buit eum: nichił proficiet in imicus in eo. & filius iniquitatis non
apponet nocere ei. Ecce quomodo super eum manũ suam posuit

Expanded text:
est; unde scriptum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud est; unde scriptum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , etc. Antiqua enim dicit, id est aeterna, quae nec initio nec fine clauduntur, sicut in Daniele legitur: Throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit , etc. Et ut hoc iterum humanis sensibus evidentius intimaret, eadem mutata verborum qualitate repetiit. Tu formasti me significat genuisti. Hoc enim verbum dici solet et de deitate, sicut dicit Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . Sequitur, et posuisti super me manum tuam. Posuit Pater super eum manum suam, quando in ipso virtutem suae majestatis ostendit, sicut in alio psalmo dictum ebit eum. Nihil proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ei . Ecce quomodo super eum manum suam posuit
Abbreviated transcription (Latin):
ad occisionem ductus est: & sicut agnus corã tondente se. sic non a¬
peruit os suum. Adiecit. quia non est dolus in lingua mea: utiq
quia ueritas non habet dolũ. Ipse enim professus est: ego iuia. ue¬
ritas. & uita. Non enim quicquã sub aliqua falsitate locutus est.
sed sicut a patre accepit. ita populis salutariter predicauit. Dicit
enim a natura humanitatis. qui me misit maior me est: dicit etiam
sine dolo prolatũ est: ut & maiestatem suę diuinitatis oftenderet. &
sc̃ȩ incarnationis humilitatem ueraciter aperiret. Ecce tu dñe cogno
in lingua mea ut hic duas naturas ẽxprimeret. euidenter. Dicit enim
patri. ecce tu cognouifti omnia nouissima. quod pertinet ad incarna¬
tionem ipsius. quȩ facta est nouissimis temporibus: sicut legitur.
agnus occisus ad uesperã: & apłs. filioli. nouissima hora eft. Subiun¬
xit. & antiqua. Hoc certe. ad diuinitatem pertinere non dubium

Expanded text:
ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se, sic non aad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se, sic non aperuit os suum . Adjecit, quia non est dolus in lingua mea: utique, quia veritas non habet dolum; ipse enim professus est: Ego sum via, veritas et vita . Non enim quidquam sub aliqua falsitate locutus est, sed sicut a Patre accepit, ita et populis salutariter praedicavit. Dicit enim a natura humanitatis: Qui me misit major me est Ibidem, 28.e verum, utrumque sine dolo prolatum est; ut et majestatem suae divinitatis ostenderet, et sanctae incarnationis humilitatem veraciter aperiret. Vers. 4. Ecce tu, Din lingua mea, ut hic duas naturas evidenter exprimeret. Dicit enim Patri: Ecce tu cognovisti omnia novissima: quod pertinet ad incarnationem ipsius, quae facta est novissimis temporibus, sicut legitur: Agnus occisus ad vesperam . Et apostolus: Filioli, novissima hora est . Subjunxit, et antiqua. Hoc certe ad deitatem pertinere non dubium
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscit. Quod totũ conuenit: si ad incarnationem dñi compe¬
tenter aptetur. A diuinitate enim sua creator: a substantia cor¬
porali creatus est. Hemo ergo calumpnias ineptas moueat. sed quod
eft certissimũ ftudio pietatis intelligat: ne inde miserrimi corru¬
amus. unde spem salutis accepimus. Sequitur. Semitã meã & directionem
meã inuestigasti: & om̃s uias meas prȩuidifti. Semitȩ pertinent ad co¬
gnttiones tacitas: directio ad iusta iudicia uiȩ ad actus humanos:
quȩ ille omnia immaculata puritate compleuit: quem in utraq na¬
tura unũ eumdemq ueraciter existentem fides catholica confitetur.
Nam quod dicit inuestigafti. iustitiam suȩ actionis oftendit: qm̃ quã¬
uis fuerit scruposissimȩ perquisitũ. nichil in eo culpabile constat
inuentũ. Vias meas prȩuisti. Intantũ preuisȩ sunt: ut & prophetatȩ
esse noscantur: Scriptũ est enim de mansuetudine ipsius. Sicut ouis

Expanded text:
agnoscit. Quod totum convenit, si ad incarnationem Domini compeagnoscit. Quod totum convenit, si ad incarnationem Domini competenter aptetur. A divinitate enim sua, creator; a substantia corporali, creatus est. Nemo ergo calumnias ineptas moveat, sed quod est certissimum studio pietatis intelligat: ne inde miserrimi corruamus, unde spem salutis accepimus. Sequitur, semitam meam et directionem meam investigasti. Et omnes vias meas praevidisti. Semitae pertinent ad cogitationes tacitas, directio ad justa judicia, viae ad actus humanos; quae ille omnia immaculata puritate complevit, quem in utraque natura unum eumdemque veraciter existentem fides catholica confitetur. Nam quod dicit, investigasti, justitiam suae actionis ostendit: quoniam quamvis fuerit scrupulosissime perquisitum, nihil in eo culpabile constat inventum. Vias meas praevidisti. In tantum praevisae sunt, ut et prophetatae esse noscantur. Scriptum est enim de mansuetudine ipsius: Sicut ovis
Abbreviated transcription (Latin):
manifestauit se iħc discipulis suis ad mare trberiadis. postquã
resurrexit amortuis: & crediderunt in eum discipuli eius. Bene
autem appellata est sessio mors dñi saluatoris: in qua non
pena sed requies fuit Siue ut alii putant. sessio pertinet ad
doctrinã. quã dñs cęlefti scĩtate predicauit: sicut ipse quoq
in euangelio doctores sienificans. super cathedram morsi sederua
scribe & pharisei. Cognouiti autem. per figurã ypallage dictũ est.
iuę latine dicitur permutatio᷑ idest cognitũ me fecitti : quia diui¬
nitati omnia non solũ quando fiunt. sed etiam in prȩdeftinatio¬
ne noscuntur esse manifesta. Intellexisti cogitationes meas a lo
uersibus: prȩscientia sc̃ę diuinitatis oftenditur. Alonge enĩ non lo¬
cũ ꝓbatur significare sed tempus: quia non solũ facta nr̃a prȩui¬
det. uerũ etiam cogitationes nr̃as ante quã nos ipsi existamus

Expanded text:
manifestavit se Jesus discipulis suis ad mare Tiberiadis, postquam manifestavit se Jesus discipulis suis ad mare Tiberiadis, postquam resurrexit a mortuis; et crediderunt in eum discipuli ejus . Bene autem appellata est sessio mors Domini Salvatoris, in qua non poena, sed requies fuit. Sive ut alii putant sessio pertinet ad doctrinam quam Dominus coelesti sanctitate praedicavit, sicut ipse quoque in Evangelio doctores significans, dicit: Super cathedram Moysi sederunt scribae et pharisaei . Cognovisti autem per figuram hypallage dictum est, quae Latine dicitur permutatio, id est cognitum me fecisti, quia Divinitati omnia non solum quando fiunt, sed etiam in praedestinatione noscuntur esse manifesta. Vers. 2. Intellexisti cogitationes meas a lonversibus praescientia sanctae Divinitatis ostenditur: a longe enim non locum probatur significare, sed tempus, quia non solum facta nostra praevidet, verum etiam cogitationes nostras antequam nos ipsi existamus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c: ab illa parte qua seruus est Probauit autem id est mani¬
festam fecit humilitatem ipsius: quando a iohanne baptitari
uoluit. qui peccata non habuit. Non enim peccator fuit sed pec¬
cata potius curanda suscepit: sicut ꝓpheta dicit: peccata nr̃a susce
pit. & infirmitates nr̃as portauit. Cognouit eum. idest oftendit: qua¬
ndo dixit᷑ hic est filius m̃s dilectus. in quo michi complacui:
borũ istorũ apta cognitio. Probatus est quando eum temptauit diabolus
in deserto: agnitus est cũ temptatione recedente. minifterium habuit
angelorũ. Accidit tertia : quã in euancelio ipse testatur. Probatus est
enim tempore passionis qua pietate sit preditus. ut in cruce po¬
situs pro inimicis oraret cognitus. quando głam mirande resurre¬
ctionis oftendit. Iunc quippe deitass eius. etiam illis in notuit:
qui eã antea credere dubitabant. Ait enim euangelista. Hoc tercio

Expanded text:
Christus ab illa parte qua servus est. Probavit autem, id est maniChristus ab illa parte qua servus est. Probavit autem, id est manifestam fecit 469 humilitatem ipsius, quando a Joanne baptizari voluit, qui peccata non habuit. Non enim peccator fuit, sed peccata potius curanda suscepit, sicut propheta dicit: Peccata suscepit nostra, et infirmitates nostras portavit . Cognovit eum, id est ostendit, quando dixit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui: st et alia verborum istorum apta cognitio. Probatus est, quando eum tentavit diabolus in deserto; agnitus est, cum tentatione recedente ministerium habuit angelorum. Accidit tertia, quam in Evangelio ipse testatur; probatus est enim tempore passionis, qua pietate sit praeditus, ut in cruce positus pro inimicis oraret; cognitus, quando gloriam mirandae resurrectionis ostendit. Tunc quippe deitas ejus etiam illis innotuit, qui eam antea credere dubitabant; ait enim evangelista: Hoc tertio
Abbreviated transcription (Latin):
& resurrectione ꝓpria. uerba facit ad patrem: om̃s cozitatio¬
nes suas illi dicens esse notissimas: sccło modo potestiam pa¬
ternȩ diuinitatis exponit. quia in id quod homo est nullo lo¬
co. nulla longitudine ab eius notitia se possit abscondere: ad¬
dens. qm̃ ab utero matris suę ipso protegente seruatus est qui
mundi uicia gloriosa scĩtate superauit: tercio se laudattirũ apar¬
te qua subiectus est. patrem dñm profitetur. cuius operam ęun
potens & mirabilis esse monftrata est. predicationes quoque suas
& sc̃orũ omnium uoluntates dicens illi esse notissimas: quarto modo con¬
firmatũ asserit beatorũ omnium principatũ. iubens ase impios obftina¬
tosq discedere : qui tamen nulla erant pęnitudinis humilitates saluan¬
di. Hunc autem psalmũ. multo sollititius arbit᷑or audiendũ. Est enim
mẏsteriorũ profunditate plenissimus.
ÑE EROBASTI ME ET COBHOUISTI ME. TU COBNOUISTI SESSIONEM AT¬
Aam. ET RESURRECTIONEM MtAM. Dñe clamat ad patrem iħc

Expanded text:
et resurrectione propria verba facit ad Patrem, omnes cogitationes suas illi dicens esse notissimas. Secundo modo, potentiam paternae divinitatis exponit, quia in id quod homo est, nullo loco, nulla longitudine ab ejus notitia se possit abscondere: addens quoniam ab utero Matris suae ipso protegente servatus est, qui mundi vitia gloriosa sanctitate superavit. Tertio, se laudaturum a parte qua subjectus est, Patrem Dominum profitetur, cujus opera in eum potens et mirabilis esse monstrata est, praedicationes quoque suas et sanctorum omnium voluntates dicens illi esse notissimas. Quarto modo, confirmatum asserit beatorum omnium principatum, jubens a se impios obstinatosque discedere, qui tamen nulla erant poenitudinis humilitate salvandi. Hunc autem psalmum multo sollicitius arbitror audiendum, est enim mysteriorum profunditate plenissimus.ne, probasti me, et cognovisti me: tu cognovisti sessionem eam et resurrectionem meam. Domine, clamat ad Patrem Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
It uide si uia iniquitatis in me est: & deduc me in uiam ȩternam.
Considera: magister bonorũ quẽ ad modũ perfectũ ordinem docet. Prius
se dixit. ꝓbari: sciri: deinde interrogari: ut quando iniquitas non fuisset
inuenta. perduceretur in illã uiã. ubi regnat cũ sp̃u scõ. potestate mirabi¬
li. & gloria sempit̾̃na. Ua iniquitatis diabolicus actꝰ est: quẽ in huiꝰ scłi
cursũ malis instigationib exercere non desinit. Hanc uiã iuste in se
negauit ẽqui petra est: quia uestigium serpentis antiqͥ in eiꝰ solidita¬
te nullatenꝰ ualuit inueniri. Merito ergo humana subftantia. in ȩternã
uiã se petiit deduci: in qua diaboli semita non potuit inueniri. tre
quent̃ enĩ dñs xp̃c petit a patre quȩ ꝓpria sunt: ut unitas caritatis.
potentiȩ. uel naturȩ. inter eos possit agnosci.
CONCLUSLO

Expanded text:
Et vide si via iniquitatis in me est, et deduc me in viam aeternam. Et vide si via iniquitatis in me est, et deduc me in viam aeternam. Considera, magister bonus 473 quemadmodum perfectum ordinem docet. Prius se dixit probari, sciri, deinde interrogari, ut quando iniquitas non fuisset inventa, perduceretur in illam viam ubi regnat cum sancto Spiritu potestate mirabili et gloria sempiterna. Via iniquitatis diabolicus actus est, quem in hujus saeculi cursu malis instigationibus exercere non desinit. Hanc viam juste in se negavit esse, qui petra est, quia vestigium serpentis antiqui in ejus soliditate nullatenus valuit inveniri. Merito ergo humana substantia in aeternam viam petiit se deduci, in qua diaboli semita non potuit inveniri. Frequenter enim Dominus Christus petit a Patre quae propria sunt, ut unitas charitatis, potentiae vel naturae inter eos possit agnosci. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
dicit sibi in imicos factos. qui contrarii paternis iussionibus extite¬
ta antilexin. latinȩ ad uerbũ. definit quo odio inimicos oderat patris
Perfecto scilicet: quod non liuore humano. non inuidia carnali sed dñi
caritate generatur. Odium quippȩ dictũ eft: quasi oris repudium. Pro¬
Et uide si uia iniquitatis in me est: & deduc me in uiã ȩternam.
Istud nullus potest alter de se dicere: nisi qui & illud ait. ecce ue¬
nit princeps huius mundi. & in me non inueniet quicquã. Solus enĩ
absq peccato ẽẽ dinoscitur: qui etiam tulisse peccata hominũ cõꝓbat᷑.
Proba. patientiã demonstrat: scito. quia delinquere in tanta rerũ fluctua¬
tione nesciui: interroga. ad inquisitionem pertinet minutissimã: quia
nemo scienti interrogatus potest negare quȩ gesta sunt. Semitȩ quoq ad
operationes respiciunt: quas ille iugiter cęlesti sc̃itate transegit Seqͥtur.

Expanded text:
dicit sibi inimicos factos, qui contrarii paternis jussionibus exstitedicit sibi inimicos factos, qui contrarii paternis jussionibus exstiteta antilexin, Latine aduerbium perfecto scilicet, quod non livore humano, non invidia carnali, sed Domini charitate generatur. Odium quippe dictum est, quasi oris repudium. Et vide si via iniquitatis in me est; et deduc me in viam aeternam. Istud nullus potest alter de se dicere, nisi qui et illud ait: Ecce venit princeps mundi hujus, et in me non inveniet quidquam . Solus enim absque peccato esse dignoscitur qui etiam tulisse peccata hominum comprobatur. Proba patientiam demonstrat. Scito, quia delinquere in tanta rerum fluctuatione nescivi. Interroga ad inquisitionem pertinet minutissimam, quia nemo scienti interrogatus potest negare quae gesta sunt. Semitae quoque ad operationes respiciunt, quas ille jugiter coelesti sanctitate transegit. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit scĩ pietas: qm̃ dũ hie suftinedur dutiꝰ ad correctionem. illi eccłam dei
temerariis ausib insecunt᷑: sicut & alibi dictũ efo tabescere me fecit telus
domus tuȩ. Hoc uerbũ: magni doloris indicium est. Tabescere enĩ illos di¬
cimꝰ qui curis iugibus affliguntur. & pęne usq ad interitũ uitȩ
corpore deficiente perueniunt. Sequitur. de scđo uersii. perfecto odi¬
O oderã illos: inimici facti sunt michi. Perfectũ odium dicit: & homi¬
nes diligere. & eorũ uicia semꝑ horrere. Nam in illa parte qua creatu¬
ra dei sunt. amandos esse non dubium est. qui conderata opera
dei. boni sunt : in illa uero iniquitateꝰ orrendi sunt. in qua se fedis scele¬
rib polluerunt: qm̃ tales placere non possunt. nisi eis qui factis simi¬
lib implicantur. Et ut tibi diuinitatis suȩ̨ oftenderet unitatem: illos

Expanded text:
dicit sancta pietas, quoniam dum hic sustinentur diutius ad correctionem, illi Ecclesiam Dei dicit sancta pietas, quoniam dum hic sustinentur diutius ad correctionem, illi Ecclesiam Dei temerariis ausibus insequuntur; sicut et alibi dictum est: Tabescere me fecit zelus domus tuae . Hoc verbum magni doloris indicium est. Tabescere enim illos dicimus qui curis jugibus affliguntur, et pene usque ad interitum vitae corpore deficiente perveniunt. Sequitur de secundo versu: Perfecto odio oderam illos, et inimici facti sunt mihi. Perfectum odium est homines diligere et eorum vitia semper horrere. Nam in illa parte qua creatura Dei sunt, amandos esse non dubium est, quia considerata opera Dei, boni sunt; in illa vero iniquitate horrendi sunt, in qua se foedis sceleribus polluerunt, quoniam tales placere non possunt, nisi eis qui factis similibus implicantur. Et ut tibi divinitatis suae ostenderet unitatem, illos
Abbreviated transcription (Latin):
iusta indignatione consurgunt: & irritantur. quare illis officia debi¬
ta non prebemus: quare detrahimus: quare bonis eorũ nisib inui¬
demiꝰ Merito ergo aduersarios nr̃os iubemur diligere: quos nos nr̃o
uicio contingit offendere. Dei uero inimici quando obstinati sunt
cõpetenti & religiosa ex ecrati one damnantur: qm cũ ab ipso creati
sint. ipsiq debeant omne qđ uiunt. suo tamen contumaces reddunt᷑
auctori. Qua propt̃. iuste tales horrendi funt: qui tantorũ beneficio¬
rũ memores non fuerunt. Consideranda est etiã diftinctio facta uer¬
borũ. Primo enim dixit. odientes te odio habui. Possunt enĩ in maligno pec¬
tore priꝰ odia occulta uersari: sed iã ualidissime nequitiȩ est. qui profi¬
det᷑ inimicũ. Significat enim persecutores apertos & obfanatos: qui scõs
dei scelerata prȩsumptione dilacerant Et merito se supra eos tabescere

Expanded text:
justa indignatione consurgunt, et irritantur quare illis officia debijusta indignatione consurgunt, et irritantur quare illis officia debita non praebemus, quare detrahimus, quare bonis eorum nisibus invidemus. Merito ergo adversarios nostros jubemur diligere, quos nos nostro vitio contingit offendere. Dei vero inimici, quando obstinati sunt, competenti et religiosa exsecratione damnantur, quoniam cum ab ipso creati sint, ipsique debeant omne quod vivunt, suo tamen contumaces redduntur auctori; quapropter juste tales horrendi sunt, qui tantorum beneficiorum memores non fuerunt. Consideranda est etiam distinctio facta verborum. Primo enim dixit, odientes te odio habui. Possunt enim in maligno pectore prius odia occulta versari; sed jam validissimae nequitiae est, qui profitetur inimicum. Significat enim persecutores apertos et obstinatos, qui sanctos Dei scelerata praesumptione dilacerant. Et merito se supra eos tabescere