comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pħa intelligit᷑: qr consilium fatientes. effico eruNI
sanguisem xp̃i. Seda hostia deouib agnus oblat᷑.
qui apud esaiamt insacrifitiũ atducitur: & abiohan¬
ne om̃ib demonstrat᷑. Ec eragnꝰ dei: ex erquitollit pec¬
catum mundi. Bene ergo insacrifitio agnꝰ offert᷑. ut in¬
no cen cie & passionis xp̃i figura de monstrar& ur.
Bene & heđ quia ꝑ eiꝰ mortem auctor peccati diaboł
agnos cit᷑ iugulatus. Tertium sacrifitiũ dicitur. tur¬
turem & colum bam. Turturem carnẽ xp̃i. eẽ. mani fes¬
tum est. salomone dicente. Spetiose genetur. sic̃
turtur. Columbam sp̃s scĩ figurã habere. iohannes
uitatis. Ista tria sacrifitia offer& homo: id est xp̃e
sacrifitiũ desimila. ecdȩ catholieȩ figuram ꝓnũ¬
tians. quae ex conue nientib menbris quasisimi la ix
multis credentiũ granis collecta est & legis et euan¬
gelioꝵ molã int̾ lit teram & spm̃ separat. Per aqũa

Expanded text:
pha intelligitur, quia consilium facientes effuderunt pha intelligitur, quia consilium facientes effuderunt sanguinem Christi. Secunda hostia de ovibus, agnus oblatus qui apud Isaiam in sacrificium adducitur, et a Joanne omnibus demonstratur: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Bene ergo in sacrificio agnus offertur, ut innocentiae et passionis Christi figura demonstraretur. Bene et haedus quia per ejus mortem auctor peccati diabolus agnoscitur jugulatus. Tertium sacrificium dicitur turtur et columba; turturem carnem Christi manifestum est esse, Salomone dicente: Speciosae genae tuae sicut turtur . Columba Spiritus sancti figuram habere Joannes in odorem suavitatis. Ista tria sacrificia offert homo, id est, sacrificium de simila, Ecclesiae catholicae figuram praenuntians, quae ex convenientibus membris, quasi simila ex multis granis credentium collecta est, et legis et Evangeliorum molam inter litteram et spiritum separat. Per aquam
Abbreviated transcription (Latin):
ritate fatiamus. Nihil utait apłs ex tristicia aut¬
ex necessitate. Hilarem enĩ datorem: diligit deus.
Oleum enĩ hilaritatem significat: sicut seriptm et:
Ut exhilaret faciem inoleo uinexor dio autrn¬
leuitici. quat tuor genera principalium oblationu
Scđm. agnum deouibus. Tertium .: turturem & colũ¬
bam. Quartum similaginem consꝑsam aꝵ r̃ ma
oleo unctam. clibano coctam. Reliqua autem saeri¬
ficia. ꝓqualitatib causarum in ꝑsona popłi. offere¬
bantur. Primũ itaq sacrifitium uitulũ &armentis:
xp̃m demonstrat expatri archarum ꝓgenie des cenden¬
tem. Hic aratro crucis suȩ t̃ram carnis nr̃ȩ ꝑdomu¬
it. atq sps sc̃ĩ semen uirtutũ fruge ditauit. I ste uitu¬
ł sine macula est.: qr sine peccato. ad passionem du¬
citur. Offert̾ autem non intabnaculo sedadhostiũ
tius: quia ex tra castra xpc passus est. Perfilios aut̃
aa pon sacerdotes offert̾ sanguis eiꝰ. qđ deanna & cai¬

Expanded text:
ritate faciamus: Nihil, ut ait Apostolus, ex tristitia autritate faciamus: Nihil, ut ait Apostolus, ex tristitia aut necessitate, hilarem enim datorem diligit Deus . Oleum vero hilaritatem significat, sicut scriptum est: Ut exhilaret faciem ejuLevitici, annorum genera principalium oblationum secundum, agnum de ovibus; tertium, turturem et columbam; quartum, similaginem conspersam, azyma oleo uncta, clibano cocta. Reliqua vero sacrificia pro qualitatibus causarum in persona Domini offerebantur. Primum itaque sacrificium vitulum ex armentis Christum demonstrat, ex patriarcharum progenie descendentem; hic aratro crucis suae terram carnis nostrae edomuit, atque Spiritus sancti semen virtutum fruge ditavit. Iste vitulus sine macula est, quia sine peccato ad passionem ducitur. Offertur autem non in tabernaculo, sed ad ostium ejus, quia extra castra passus est Christus. Per filios autem Aaron sacerdotis offertur sanguis ejus, quod de Anna et Cai
Abbreviated transcription (Latin):
uamus castitatem. Panes at p̃mos : dum non
infermento malitiȩ sed inazr̃mis sinceritatis
& ueritatis ambulamus. Ignis in sacrifitio id sig¬
nificabat: ue luo absorbens mortem uictoria. In eo
autem popło haecrite celebratasi: cuius regnu & sa¬
cerdotium ꝓph&ia erant uentura regis & sacer¬
dotis. ad regendos & congregandos fideles in
om̃i b gentib et introdueendos inrignun ca¬
ita sacri lega imita inta pagani. Quae immolant gen
tes utait apł s. demoniis im molant & nondro. An¬
tiqua enĩ res est & p̃num tiatiua inmolatio sangui¬
nis: futuram passionẽ mediatoris abinitio gene¬
ris huma ni testificans. Fanc enim primꝰ ab el ob
nihil uoluptuosum nihil suaue huius mundi pla¬
cere. nihilq qđ non habeat mordacis aliquid ueritati
fore acceptum. Onde & pas cha cum amaritudinibus
sacrifitio oleũ offerebat᷑: significat utquic quid adcul¬
tũ xp̃i &deuotionem sc̃oꝵ inpendimus. totũ cumhila¬

Expanded text:
vamus castitatem; panes azymos, dum non vamus castitatem; panes azymos, dum non in fermento malitiae; sed in azymis sinceritatis et veritatis ambulamus. Ignis in sacrificio id significabat, velut ab sorbens mortem victoria. In eo autem popcerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caita stes, ut ait Apostolus: Daemonibus immolant, et non Deo. Antiqua enim res est, et praenuntiativa immolatio sanguinis, futuram passionem Mediatoris ab initio generis humani testificans. Hanc enim primus Abel obtnihil voluptuosum, nihil suave hujus mundi placere, nihil quod non habeat mordacitatis aliquid veritati fore acceptum. Unde et Pascha cum amaritudinibus sacrificio oleum offerebatur, significat, ut quidquid ad cultum Christi, et devotionem sanctorum impendimus, totum cum hila
Abbreviated transcription (Latin):
mediator di & hominum. Cuius sacrifitii ꝓmis¬
sas figuras inuictimis animalium celebrare opor¬
tebat ꝓpt̃ emunda tionẽ futuram carnis & san¬
guims : Ferquam unã uictimã fier& remis sio
peccatoꝵ decarne & sanguine contractoꝵ : qui
regnũdei nonpossioebunt. Quia radem substan¬
tiã corpalis: incȩlestẽ c̃mutabit᷑ qualita tem.
Ipse enim inuitulo ꝓpt̃ uiitutẽ crucis offerebat᷑.¬
prmcipatumꝰ. In hyrco ꝓpt̾ similitudinẽm car¬
nis peccati. ut depeecato dampnar& peccatum.
In turture & columba. ꝓpt̃ dm̃ & hominẽ : qr me¬
diator dei & hominis induarum substantiarum
con iunctione ostendebat᷑. Porro insimilaginẽ
conspersionis. credentium ꝑaquam baptis matis
de monstrabat. Nos autem moraliter munus
dõ uitulum offerimus : cum carnis suꝑbiam
uncimus. Agnum : cum inrationabiles motus
& insi pientes corrigmus. I edum : dum las ci¬
uiam sꝑamus. Colum bam : dum simplicita tem
mentis ostendimus. Tur turem : dum carnis ser¬

Expanded text:
mediator Dei et hominum, cujus sacrificii promissivas figuras in victimis animalium celebrare ante oportebat, propter mundationem futuram, carnis et sanguinis, per quam unam victimam, fieret remissio peccatorum, de carne et sanguine contractorum, quae regnum Dei non possidebunt, quae eadem substantia corporalis in coelestem commutabitur qualitatem. Ipse enim in vitulo, propter virtutem crucis offerebatprincipatum; in hirco propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; in turture et columba, propter Deum et hominem, quia mediator Dei et hominum in duarum substantiarum conjunctione ostendebatur. Porro in similagine conspersionis credentium per aquam baptismatis erspicue demonstrabat. Nos autem moraliter munus Deo vitulum offerimus, cum carnis superbiam vincimus; agnum, cum irrationabiles motus et insipientes corrigimus; haedum, cum lasciviam superamus; columbam, dum simplicitatem mentis ostendimus; turturem, dum carnis ser
Abbreviated transcription (Latin):
Demonstrat aꝑte moyses ꝓph&iã patriarchȩ huius
spetualit̃ ꝑtinere ad xp̃m. Sic enĩ ait. Bene dictus
inquit in latitudine gath: quasi leo reqͥeuit. coepitq
brachiũ & uerticẽ & indit principatũ suũ. Agnos¬
cant itaq quis requieuit sic̃ leo nisi xp̃ce insepul chro
suo : quis confregit ũticẽ brachiaq potentiũ. niss re¬
tẽptor nr̃ qͥhumiliauit uirtutẽ & suꝑbiã excelsoꝵ¬

Expanded text:
emonstrat aperte Moyses prophetiam patriarchae hujus specialiter pertinere ad Christum. Sic enim ait: Benedictus, inquit, in latitudine Gad; quasi leo requievit, coepitque brachium et verticem, et vidit principatum suum. Agnoscant itaque, quis requieverit sicut leo, nisi Christus in sepulcro suo: quis confregerit verticem brachiaque potentum, nisi Redemptor noster, qui humiliavit virtutem et superbiam excelso
Abbreviated transcription (Latin):
& uerꝰ erit tͥ ut multo uiuas tẽpore suꝑ trã hoc aroe
legis lator etiã in leuitico itẽ dicit. Salomone quoq
parẽ suꝑ hoc sententiã ꝓferente. Pondꝰ magnũ & pusil¬
lũ & m̃sure duplices: immundas̃ utraq ante dnm
est nob̃: ut nec diuersa pondera in cordib nr̃is. nec
indomo conscientie nr̃ȩ mensuras duplices habeamus
Id ÷ ne ipsi eaquȩ districtiori regula moliunt᷑ nemiss¬
ore indulgentia p̃sum̃tes : eosqͥb uerbũ dñi p̃dicamꝰ¬
districtiorib p̃ceptis. & grauiorib quã ipsi ꝑferre possi¬
mꝰ ponderib ob ruamꝰ Qđ cũ facimꝰ  qͣsi diuenso
pondere atq m̃sura p̃ceptoꝵ dñi mercedẽ frugemq
uel appendimꝰ ut metim᷑ Si enĩ alit̃ nobis alit̃ nr̃is
fr̃ib dispensemꝰ : recte increpamur ad nõ eo qđ state¬
ras diuersas. aut m̃suras duplices habeamꝰ. scđm illã
sententiã samonis qͣ dicit᷑ Abhommatio ÷ dño poroꝰ

Expanded text:
 et verus, ut multo vivas tempore super terram. Hoc et idem legislator etiam in Levitico interdicit , Salomone quoque parem super hoc sententiam proferente: Pondus magnum, et pusillum, et mensurae duplices, immunda sunt utraque ante Dominum, est nobis, ut nec diversa pondera in cordibus nostris, nec in domo conscientiae nostrae mensuras duplices habeamus, id est, ne ipsi ea quae districtionis regulam molliunt remissiore indulgentia praesumentes, eos quibus verbum Dioribus praeceptis et gravioribus, quam ipsi perferre possumus, ponderibus obruamus. Quod cum facimus, quasi diverso pondere atque mensura praeceptorum Domini mercedem frugemque vel appendimus vel metimur. Si enim aliter ea nobis, aliter nostris fratribus dispensemus, recte increpamur a Domino, eo quod stateras diversas aut mensuras duplices habeamus: secundum illam sententiam Salomonis, qua dicitur: Abominatio est Do
Abbreviated transcription (Latin):
ficans sitire xp̃i sacrifitiũ Nonnaturȩ fluentũ: sed
illud sacrifitiũ in qͦess& remissio peccatoꝵ. Illũ sitie
fontẽ aet̾nũ : nonqͥ periculis quȩreret᷑ alienis. sedpt

Expanded text:
ficans sitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum, sed ficans sitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum, sed illud sacrificium, in quo esset remissio peccatorum, illum sitire fontem aeternum, non qui periculis quaereretur alie
Abbreviated transcription (Latin):
TEmIΡSEDauto inp̃lio phylistinoꝵ cũ sitiens con¬
uersar&ꝰ inbello & aquã querere . Quis mͥ ingo
potũ dabit delacu qͥ÷ inbethleem & ad porta
erat it lacus. & đđ int̾fusus hostib : & media
hostiliũ cincerant septa castroꝵ. Precesser̃ tresun
multitudinẽ aduersarioꝵ: & hauser̃ aquã delacu
qͥerat in bethleẽ. & obtuler̃ regibibendã. Rexait̃
noluit bibere : sed ꝓfudit illã dño. dixc̃q Noncon¬
tingat mͥ ħ facere : ut sanguinẽ uiroꝵs qͥ abierun
exanimis illoꝵ bibã Uicit gͦ naturã ut sitiensnon
biber& : & exemplũ dese p̃buit. qͦ om̃is exercitꝰ
tolerare sitim discer&. Qd si altius uelis ex pec¬
tare & introspicere mysteriũ : sitiebat đđ non aꝗ
ginexp̃m. inspũ p̃uidebat Ergo uolebat bibere
non aquã fluminis. sedla uacrũ exlatere xp̃i fluens¬
: hoc ÷ non a qͣrd sitiebat elem̃tũ. sed sanguinẽxp̃
Vnde & nonbibit oblatã quã sed dño fudit: sign¬

Expanded text:
tem ipse David in praelio Philisthinorum, cum sitiens conversaretur in bello, et aquam quaereret: Quis mihi, inquit, potum dabit de lacu, qui est in Bethleem? Et ad portas erat iter lacus, et David interfusus hostibus, et media hostilium cinxerant septa castrorum. Praecesserunt tres viri multitudinem adversariorum, et hauserunt aquam de lacu qui erat in Bethleem, et obtulernoluit bibere, et profudit illam Domino: dixitque, non contingat mihi hoc facere, ut sanguinem virorum, qui abierunt, ex animis illorum bibam. Vicit ergo naturam, ut sitiens non biberet, et exemplum de se praebuit, quo omnis exercitus tolerare sitim disceret. Quod si altius velis spectare, et introspicere mysterium, sitiebat David, non aquam in spiritu praevidebat. 3. Ergo volebat bibere non aquam fluminis, sed lavacrum ex latere Christi fluens, hoc est, non aquarum sitiebat elementum, sed sanguinem Christi. Unde non bibit oblatam aquam, sed Domino fudit, signi
Abbreviated transcription (Latin):
indicabant qđ u&us sac̃ dotiũ panes ꝓpositionis¬
sic̃ scriptũ ÷ portabat secũ ut uesceret᷑. Uter uen
aquę qͥ defecit: iudaica purificatio significabatur
defectura. siue doctrina eoꝵ carnalis inpelle mort¬
a clusa id ÷ in carne u&eris hominis p̃ uaricationis
sententia dãp̃natã. quȩ nec refrigeriũ pręstat. nec
cũ popło suo expulsã det̾ra stia sine sac̃ dotio & sacri¬
nullã habere spiritalẽ purificationẽ. d̾ autẽ filiũ
morientẽ siti. sub arbore ꝓiecit. & sic demonstrante
ao ũbr̃a ligni crucis refugiũ p&ituros. Quoo excla¬

Expanded text:
indicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionisindicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionissicut scriptum est, portaret secum, et veterascerent. 4. Uter vero aquae, qui deficit, Judaica purificatio significabatur defectura, sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, 310 quae nec refrigerium praestat, nec cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacrinullam habentem spiritualem purificationem. 5. Quod vero filium morientem siti sub arbore projeciad umbram ligni crucis refugium petituros,
Abbreviated transcription (Latin):
sarra uoluit marito de ancilla suscipere filium :
aut curnunc cũ matre iub& expelli domum.
Iđ non zelo fecit accensa : sed mysterio ꝓph&iȩ
uocatus est. Qua lib̃tate : liberauit eũ xp̃s. Hoc
igit᷑ m ysterio figurabat᷑ : priorẽ popłm inseruitu¬
te peccatoꝵ generatũ. indomo sarrȩ id ÷ eccłȩ non
manere in et̃nũ. neq eẽ. heredem uel consortẽ
cultorib xp̃ĩ nec cũ filio nobili id ÷ fideli populo
regnũ cęlestis głȩ possessurũ. Cũ eicer& igitur abra¬
hã agar dedomo : accepit panes & utrem aq. deditq
agar . & imposuit suꝑ humeros eiꝰ infantẽ & dimisit
eam Exiens autẽ agar : errabat insolitudine. &cũ
morientẽ siti filiũ ꝓieciss& subarbore : apparuit ei
angłs dñi & demonstrauit fontẽ aquȩ & potauit fi¬
liũ suũ. Quto gͦ significat qđ exiens agar infantem¬
inhumeros suos imposuit. nisi go peocator popłs & insi

Expanded text:
Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod fecit non zelo accensa, sed mysterio prophetiae vocatus est, qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur priorem populum in servitute peccatorum generatum, in domo Sarae, id est, in Ecclesia non manere in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus Christi, nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. 3. Cum igitur ejiceret Abraham Agar de domo, accepit panes et utrem aquae, et dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat qin humeros suos imposuit, nisi quod peccator populus et insip
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c docuit non fateri: cũ discipłis ait. Neuo¬
bis dicatis patrẽ int̾ra. Unus ÷ enĩ pat̾ ur̃ qͥ in
cęlis est. Qđ uero eccła cuiꝰ uxor sit occultat᷑
alienigenis. cuiꝰ autẽ sorror nontacet᷑ : hȩc in
terim causa facile occurrit q occultũ ÷ & diffi¬
cile ad intelligendũ qͦ anima humana uerbo
dĩ copul&ur siue misceat᷑. siue qͥd melius & ap¬
tius dici potest cũsit illud ds̃ ista creatura
fr̃s iħc xp̃s & om̃s scĩ grã diuina non consangui¬
nitate t̾rena hoc ÷ de patre nondematre:
& affabilius dicit᷑ & capatrus audit᷑ Nam
int̃ se om̃s scĩ ꝑ eandẽ gram fr̃s sunt : sponsus
autẽ c&eroꝵ societate nullius illoꝵ est
filiũ: quẽ uocauit isaac̾. Hunc cũ uidiss&
mat̾ ludentẽ cũ ismahel: dix̃ ad abrahã Eice an¬
cillã & filiũ eiꝰ. Nonenĩ erit heres filius ancille :
cũ filio meo isaac. Nunc igit᷑ querendũ ÷ cur antea

Expanded text:
Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne voChristus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne vobis dicatis Patrem in terra, unus est enim Pater vester qui in coelis est . Quod vero Ecclesia cujus uxor sit, occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, hterim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. fratres Christus et omnes sancti gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum sofilium, quem vocavit Isaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum Ismael, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Nunc igitur quaerendum est cur antea
Abbreviated transcription (Latin):
sarrã polluere ꝑmissi non sunt non ÷ exꝑtum
nec inuenit eccłam coñiugẽ xp̃i. nisi cũ uiola¬
re tẽptauit. Diuino enĩ testimonio ꝑfidem¬
martyrũ cessit : correctumq in posterioribus
regib honorauit munere. quã corruptioni suȩ
subdere inpriorib non ualuit. Nam qđ tunc
in eodẽ rege prius & posterius fi guratũ est: hoc
inisto regno priorib & posteriorib. regib ad ĩ pl&ũ
Cũ aut̃e dicit᷑ depatre. eẽ. soror xp̃i eccła non
de matre: nonde t̾rena generatione quȩ euacua¬
bit᷑. sed degr̃a cȩlesti quȩ in ȩt̾nũ manebit cog¬
natio conmendatur. Scđm quã grãm genus
mortale nonerimꝰ : accepta potestate ut fili
dĩ uocem̃ et simꝰ. Neq enĩ gr̃am hanc desyna¬
goga matre xp̃i scđm carne : sed de dõ patre ꝑ¬
cepimꝰ Hanc uero cognationẽ t̾renã uocans
ꝓpt̃ aliã uitã ubi nullus moritur negare nos

Expanded text:
Saram polluere permissi non sunt, non est expertum, Saram polluere permissi non sunt, non est expertum, nec invenit Ecclesiam conjugem Christi, nisi cum violare temartyrum cessit, correctumque in posterioribus regibus honoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. Nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimpletum est. Cum autem dicitur de patre esse soror Christi Ecclesia non de matre, non terrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. Secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate ut filii Dei vocemur et simus. Neque enim gratiam hanc de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de Deo Patre percepimus. Hanc vero cognationem terrenam, vocans in aliam vitam, ubi nullus moritur, negare nos
Abbreviated transcription (Latin):
Certꝰ dedo quod eã iuolatri nonꝑ mitteret:
sic̃ nec primũ apharaone Un de & abimelech
somnio cõmonitꝰ non cõ macula uit eam concũ¬
bitu: sed intactã restaurauit marito Uerũ¬
tam̃ quis tunc in illo figurabatur uiroscire uolo:
& cuiꝰ sit uxor quȩ in hacͥ peregrinatione atq int̃
alienigenas pollui maculariq nonsinit᷑. ut sit
uiro suo sine macula & ruga Ingłam quippe xp̃i
recte uiuit eccła ut pulchritudo eiꝰ honor sit uiro
eiꝰ sic̃ & abrahã ꝓpt̃ sarrȩ pulchritudinẽ int̾ alie
nigenas honorabat᷑. Eiq. cũ dicit᷑ incanticis can¬
ticorũ : opulchra int̃ mulieres : ipsius pulchri¬
tudinis merito reges offer̃. munera sic̃ sarrae
obtulit rex abine lech. plus in ea mirans for¬
me decus qđ amare potuit & uiolare ñ potuit
Oculte quippe atq in abscondito secr&o spãli ani¬
trenũ secłi huiꝰ. cuiꝰ figurã gerebant reges qui

Expanded text:
certus de Deo, quod eam violari non permitteret, certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somno commonitus, non commaculavit eam concubitu, sed intactam restituit marito. 2. Verumtamen quis tunc in illo figurabatur viro, scire volo; et cujus sit uxor quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit viro suo sine macula et ruga? In gloriam quippe Christi recte vivit Ecclesia, ut pulchritudo ejus honor sit viro ejus, sicut Abrahanigenas honorabatur; eique cum dicitur in Canticis canticorum, O pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudini merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech, plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit, et violare non potuit.Occulte quippe atque in abscondito secreto spiritali aniterrenum saeculi hujus, cujus figuram gerebant reges qui
Abbreviated transcription (Latin):
qđ exiit qͥdem loth deso domis. sed tam̃ ad montana
non ꝑuenit . qr damnabilis uita relinquit᷑. sed ad¬
huc celsitudo speculationis subtilit̃ non tenet᷑. Inde
idẽ loth ad angłm dicit. Est ciuitas hȩc iuxta
ad quã possũ fugere parua : & saluabor in ea.
Nunquid non modica ÷ & uiuet in ea animamea
luxta igit᷑ dr̃ & tamen ad salutẽ tuta ꝑhibetur.
quia actualis uita nec amundi curis ex toto dis¬
creta ÷. nectam̃ agaudio ȩterne salutis aliena
In ipso autẽ loch quando filiȩ concubuer̃ cũ eo:
non illud qđ cũ a sodomis liberatus ÷ sed aliuto
figuratũ est. Tunc enĩ ipse loth futurȩ legis
ubebatur gestasse ꝑsonã : quã qͥdã exilla ꝓcre¬
at & sublege positi. male intelligendo qͦ quomo¬
do se inebriant eamq non legitime utendo in¬
fidelitatis opera pariunt. Bona ÷ enĩ lex inquit
de hinc historia abi melech quando abraham
oc ciso abaliem genis. captiua possider& ur:

Expanded text:
quod exiit quidem Lot de Sodomis, sed tamen aquod exiit quidem Lot de Sodomis, sed tamen anon pervenit, quia damnabilis vita relinquitur, sed adhuc celsitudo speculationis subtiliter non tenetur. Unde idem Lot ad angelum dicit: Est civitas haec juxta ad quam possumus fugere parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivit in ea anima mea? Juxta igitur dicitur, et tamen ad salutem tuta perhibetur, quia actualis vita nec a mundi curis ex toto discreta est, nec tamen a gaudio aeternae salutis alienaIn ipso autem Lot quando filiae concubuerunt cum eo, non illud quod a Sodomis liberatus est, sed aliud figuratum est. Tunc enim ipse Lot futurae legis videbatur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi, male intelligendo, quodammodo se inebriant, eamque non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt. Bona est enim lex, inquit dehinc historia de Abimelech, quando Abraham occiso, ab alienigenis captiva possideretur;
Abbreviated transcription (Latin):
tis supplitio ignis aet̃ni Uxor autẽ eiꝰ eorũ scilicet
genꝰ figurauit: qͥ ꝑgrãm dĩ uocati retro respiti unt
ad ea quȩ reliquerant redire contendunt
Dequib ipse dñs ait. Nemomittens manũ suã si
aratrũ & aspitiens retro: aptus ÷ regno dĩ. Unde
neratiultimũ cupiunt euadere supplicium.
exemplũ prȩstat ad condim̃tũ fideliũ unde ali
saliant᷑ . Namnec ipsũ tacuit xp̃c dicens. Me¬
mentote uxoris loth. Scilic& ut nos tamquã salȩ
condir& : ut non tam quã fatui neglegeremꝰ seo
ut prudentes caueremꝰ : Hoc enĩ & illa ammonut
montana conscendit qui innuit : Ardentẽ quippe
sodomã fugere est : illicita carnis incendia uel
mundi desideria declinare. Altitudo uͦ est monta¬
ũ : speculatio ꝑfectoꝵ. Sed quia multis iustiqui
mundi qͥdẽ in lecebras fugiunt : sed tam̃ in accune
positi contẽplationis apicẽ subire nequeunt : hoc:

Expanded text:
tis supplicio ignis aeterni. Uxor autem ejus eorum scilicet tis supplicio ignis aeterni. Uxor autem ejus eorum scilicet genus figuravit qui per gratiam Dei vocati, retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant redire contendunt. De quibus ipse Dominus ait: Nemo ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Unde am Dei regenerati, ultimum cupiunt evadere supplicium. exemplum praestat ad condimentum fidelium, unde alii salientur. Nam nec ipsum tacuit Christus dicens, Mementote uxoris Lot : scilicet ut nos tanquam sale condiret, ut non tanquam fatui negligeremus, sed prudentes caveremus. Hoc enim et illa admonuit, montana conscendit. 7. Ardentem quippe Sodomam fugere est illicita carnis incendia, vel mundi desideria declinare. Altitudo vero montium speculatio est perfectorum; sed quia multi sunt justi, qui mundi quidem illecebras fugiunt, sed tamen in actione positi, contemplationis apicem subire nequeunt, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã refert᷑. Vnde & đđ in eodẽ numero: psal¬
mũ scripsit penitentiȩ̨. Pr̃o inde quando aspicit
ds̃ delinquentiũ uitã neqͦquã uelle reuerti ad pe¬
nitentiã. quã quinqͣ genarius numerꝰ p̃figurat:
confestim ardorẽ immoderate luxuriȩ conpescit
igne gehenne: Usq ad decẽ autẽ iustos non perire
sodomã dix̃ : quia sunquelib& ꝑ decẽ p̃ceptoꝵ custo¬
diã xp̃i nom̃ inueniat᷑ iste nonperit. Denarui enĩ
numeri figura : crucẽ xp̃i demons trat. Nã & qđ qui¬
nq. sunt ciuitates quȩ imbrib igneis conflagratest̃.
illud nisi fallor significat. qđ om̃s qͥ quinq sensus cor¬
porissui libi dinose tractauerint. in illo futuro in¬
cendio concrematurisint. Ipse autẽ loth fr̃ abrahã
iustus & hospitalis in sodomis. qͥ exillo incendio qđ
erat similitudo futuri iuditii. meruit saluus euade¬
& a quoꝵ ꝑmyxtione infine scłi liberabit᷑. illis dãna¬

Expanded text:
tentiam refertur. Unde et David in eodem numero psaltentiam refertur. Unde et David in eodem numero psalmum scribit poenitentiae. Proinde quando aspicit Deus delinquentium vitam nequaquam velle reverti ad poenitentiam, quam quinquagenarius numerus praefigurat, confestim ardorem immoderatae luxuriae compescit igni gehennae. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, quia si in quolibet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, iste non perit. Denarii enim numeri figura crucem Christi demonstrat Nam et quod quinque sunt civitates quae imbribus igneis conflagratae sunt, illud, nisi fallor, significat quod omnes qui quinque sensus corporis sui libidinose tractaverint, in illo futuro incendio concrematuri sunt. Ipse autem Lot frater Abraham justus et hospitalis in Sodomis, qui ex illo incendio, quod erat similitudo futuri judicii, meruit salvus evadeet aquarum permixtione in saeculi fine liberabitur, illis damna
Abbreviated transcription (Latin):
parturis qm̃ plures filii deserte magis quã eiꝰ qua
ꝓph&ia. Quirisus duplicẽ hab& significantiam.
Siue qđ risus. ed̃ futurus incredulis xp̃s: siue qđ om̃s
inimicos iniuditio suo ess& risurus. Unde & ip̃se qui
natus ÷ desarra : risus nom̃ accepit. Isaac enĩ ex he¬
brea lingua. in latinũ sermonẽ : risus int̃ pr&atur
De inde rursus idẽ isaac filius ꝓmittit᷑ futurꝰ in
gentẽ magnã. & benedicentur ineo ait: om̃s
gentes trȩ. Quib uerbis : duo historialit᷑ illi
ꝓmissa sunt. Gens iudȩoꝵ scđm carnẽ : & om̃s
gentes scđm fidẽ¬
ost hanc ꝓmissionẽ uertit᷑ incherẽ sodoma:
Liberato loth cũ filiab suis. Sed qͥd signi¬
ficat qđ a quinqͦginta iustis usq ad decẽ si iue¬
nirentur in sodomis dixerit dñs urbẽ eẽ. salua¬
ndã : Numerũ quippe. quinquagenariũ propt̃
penitentiȩ signũ posuit: nisi forte conuerterent᷑
& saluarent᷑. Quinquagenarius eñi : semꝑ ad peni

Expanded text:
s filii desertae, magis quam ejus quae cujus risus duplicem habet significationem: sive quod risus esset futurus incredulis Christus, sive quod omnes inimicos suos in judicio suo esset risurus. Unde et ipse qui natus est de Sara risus nomen accepit. Isaac enim ex Hebraea lingua in Latinum sermonem, risus interpretatur. Deinde rursum eidem Isaac filius promittitur futurus in gentem magnam. Et benedicentur in eo, ait, omnes gentes terrae. Quibus verbis duo historialiter illi promissa sunt: gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes secundum fideost hanc promissionem vertitur in cinerem Sodoma, liberato Lot cum filiabus suis. Sed quid significat quod a quinquaginta justis usque in decem, si invenirentur in Sodomis, dixit Dominus urbem esse salvandam? Numerum quippe quinquagenarium propter poenitentiae posuit signum, si forte converterentur et salvarentur. 2. Quinquagenarius
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ callidum. non spũ sapientiȩ sed impacientis
quia solent hereticoꝵiferuere primordia &
cabulo gloriant᷑. & ꝑdite uiuunt: ipsius figurã
gestare uident᷑. Passionẽ quippe xp̃r quȩ illius
hominis nuditate significata est: & annuntiant
bene ꝓfitendo & male agendo exhonorant
Detalib ergo dictũ est : ex fructib eoꝵ cogno¬
scetis eos Ido & chã infilio suo maledictus est.
tamquã infructu suo: id ÷ in opere suo. Unde
conuenient̃ & ipse filius eiꝰ chanaam. qui int̃p̃tat᷑
motus eoꝵ. quid ÷ aliud quã opus eorũ : Itẽ qđ
chã peccante posteritas eiꝰ damnat᷑ : significat
qđ reꝓbi hic qͥdẽ delinquunt. sed inposcerũ to :
infuturũ sententiã damnationis excipiunt
Sed & plebs iudaica. quȩ dñm crucifix̃ : ętiã in
fiis poenã damnationis suȩ trans misit. Dixer̃
dictis igit᷑ duob filiis noe . atq. eoꝵ medio male¬
dicto : de inceps generationes eoꝵ texuntur.

Expanded text:
ticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, ticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere primordia, et cabulo gloriantur, et perdite vivunt, ipsius figuram gestare videntur. Passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo et Cham in filio suo maledictus est, tanquam in fructu suo, id est, in opere suo. Unde convenienter et ipse filius ejus Chanaan, qui interpretatur motus eorum. Quod aliud quid est, quCham peccante posteritas ejus damnatur, significat quod reprobi hic delinquunt, sed in posterum, id est, in futurum, sententiam damnationis excipiunt. Sed et plebs Judaea quae Dominum crucifixit, etiam in filiis poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt dictis igitur duobus filiis Noe, atque uno eorum medio maledicto, deinceps eorum generationes texuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Uidit nuditatẽ patris : quia consensit in nece
dñi saluatoris. Post hȩc nuntiauit foras fribis
ꝑeum quippe manifestatũ ÷ qđ erat in ꝓphe¬
tia secretũ : ideoq fit seruus frm suorum.
Quid ÷ enĩ aliud hodie gens ipła . nisi quȩdam
scriniaria xp̃ianoꝵ. ba iulans legẽ & ꝓph&as
ad cestimoniũ assertionis eccłȩ. ut nos hono¬
remꝰ ꝑsacram̃tũ qđ nuntiantꝰ illi ꝑ litterã
post hȩc benedicunt᷑ duo illi : qui nuditatem
ia fech: & habit& intabernaculis sem. Hicsco
maior natu: ipse ÷ ex quo patres & ꝓph&e &apu
iuxta noe patris ꝓph&icã benedictionẽ : intab¬
naculo sem transisse habitationẽ iafeth: hocẽ
indomolegis & ꝓph&arũ eccłam potius iustifici¬
ri : minorẽ quidẽ tẽporũ. sed grã longe maio¬
rẽ Cham porro qͥ int̃ pr&at᷑ callidus medius
filius tãquã ab utroq discretꝰ. nec in primitus
his rahelitarũt nec implenitudine gentiũ ꝑ man.

Expanded text:
vidit nuditatem patris, quia consensit in necem vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Domini Salvatoris. Post haec nuntiavit foras fratribus. Per eum quippe manifestum est, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans legem et prophetas, ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiant illi per litteram? Post haec benedicuntur duo illi qui nuditatem Japhet, et habitet in tabernaculis Sem. Hic Sem major natu, ipse est ex quo patres et prophetae juxta Noe patris propheticam benedictionem, in tabernaculo Sem transisse habitationem Japhet, hoc est, in domo legis et prophetarum, Ecclesiam potius justificari, minorem quidem temporum, sed gratia lege majorem. Cham porro, qui interpretatur callidus. medius filius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanen
Abbreviated transcription (Latin):
diluuiũ de uinea quã
plantauit me briatꝰ¬
÷ noe & nudatus ÷ indomo sua. cui non appare¬
est: Nudatus ÷ dũ crucifixus est: Indomosua:
idest ingentesua. & in domesticis sangumis sui utiq
iudȩis: ⁊ unc enĩ nudataẽ. mortalitas carnis eius.
Quam nuditatẽ idest passionẽ xp̃i uidens chamderisũ.
& iudei xp̃i mortẽ uidentes sub sannauer: Sem uero
& iafech: tamquã duo popłi excircũcisione & p̃pu¬
tio credentes: cognita nuditate patris. nec uiderunt¬
qđ uerendo texerunt: Quodã enĩmo dopassionem
xp̃i uelam̃to tegimꝰ : id est sacram̃to honoramꝰ: eiꝰq
mysterii rationẽ reddentes iudȩorũ de trectationẽ
operimꝰ: uestim̃tũ enĩ: signisicat sac ramentum:
Dorsa: memoriã p̃teritorũ: Qui a passionẽx
trans actã celebrat eccta: non adhuc ꝓspeca
futurã. Medius autẽ fr̃ cham: id÷ impius¬
popłs iudeorũ. Ideo medius : qui a nec primatũ
a postoloꝵ tenuit nec ultimꝰ ingentib credidit

Expanded text:
d de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non appareest? Nudatus est, dum crucifixus est in domo sua, id est, in gente sua, et in domesticis sanguinis sui utique Judaeis. Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, quam nuditatem, id est, passionem Christi videns Cham derisit, et Judaei Christi mortem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet tanquam duo populi ex circumcisione et praeputio credentes, cognita nuditate patris, qua signquod verendo texerunt. 5. Quodam enim modo passionem Christi tegimus, id est, sacramento honoramus, ejusque mysterii rationem videntes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi transactam celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat futuram. 6. Medius autepopulus Judaeorum, ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersus impietatis suȩ ȩdificant trẽ. acdog¬
matũ suꝑbiã nefando usu confingunt. uolen¬
tes curiositate nonlicita. cęli alta penitrare.
Sed sicut illi ꝑsuꝑbiã ab una lingua in multis
diuisi sunt: ita &heretici abunitate fidei ẽfest¬
one segregati int̾se diuersitate erroris quasiꝑ
dissonantiã lingue ab inuicẽ secernunt᷑. &qͥs
armat ad uersus dm̃ elate conspirationis ꝑniti¬
osa consensio: rursus int̾cedente dogmatũ dis¬
cordia diuidit oborta repente confusio. quos
quidẽ ipsa trinitas damnat inquã offendunt :
ipsa eos disꝑgit dũdicit. Uenite & confunda
mꝰ linguas eoꝵ : inuarietate utiq erroris siue
scismatum. Eodẽ autẽ tp̃r quando lingua¬
rũ facta ÷ uarietas : insola domo heber quȩ ante¬
a fuit lingua remansit. Nunc quoq insola eccła¬

Expanded text:
adversus Deum impietatis suadversus Deum impietatis sumatum superbiam nefario ausu confingunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare. Sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multas divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei, confessione segregati, inter se diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae invicem secernuntur, et quos armat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio. Rursum intercedente dogmatum discordia dividit, oborta repente confusio, quos quidem ipsa Trinitas damnat, in quam offendunt, ipsa eos dispergit dum dicit: Venite et confundamus ibi linguam eorum , in varietate utique erroris sive schismatum. Eo autem tempore quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit lingua remansit; nunc quoque in sola Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
Rius autẽ post diluuiũ int̾homines nem¬
roth filius cͥlis. noua imperii cupiditate ty¬
rannidẽ arripuit : regnauitq inbabilonia.
Quȩ abeo qđ ibidẽ confusest̃ linguebabel appe¬
llata ÷ : quod int̾protat᷑ confusio: Cuiꝰ ȩdificandae
turris : idẽ nem roth exticit auctor. Quiq.
ꝓeo qđ ultra naturã suã cęli alta penitrare con¬
tendit non incongrue di abolo conparat᷑. qui
cogitatione cordis sui intumescens suꝑ sydera
exaltare se uoluit: id ÷ suꝑ omnẽ potescadem
angłoꝵ dõ se coequare disponens : dũ dict
Ascendã suꝑ altitudinẽ nubiũ : & ero similis
altissimo Quod autẽ dr̃ uenator qͥd signifia¬
tur hoc nomine. nisi animarũ t̾rigenarũ deceo¬
tor & capiens homines ad mortẽ turris eiur
suꝑbia huiꝰ mundi est. uel impia dogmata here¬
ticorũ. Qui post quã moti sunt aboriente
id ÷ auero lumine recesser̃ &uener̃ in campũ
sennaar ꝗͥ int̃pr&at᷑ excussiodentiũ : statim

Expanded text:
rimus autem post diluvium inter homines Nemrod, filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit. Regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibi confusae sunt linguae Babel appellata est, quod interpretatur confusio, cujus aedificandae turris idem Nemrod exstitit auctor; quique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui cogitatione cordis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Quod autem dicitur venator, quid significatur hoc nomine, nisi animarum terrigenarum deceptor, et capiens homines ad mortem. Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui, postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, statim
Abbreviated transcription (Latin):
taq satile ꝓpt̃ in obȩdientiã reꝓbato : mittit
dñs samuhel adisai: & sũpto cornuolei unx̃ ime¬
ꝓpheice significauerit. Dauid enĩ int̃p̃tat᷑ manu
fortis siue desiderabilis Et qͥd fortius leone illo
de tribu iuda qͥuicit mundũ : & qͥd desiderabilius

Expanded text:
taque Saule propter inobedientiam reprobato, mittit Dominus Samuel ad Isai, et sumpto cornu olei, unxit in repraefigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" sine "desiderabilis": et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ legis : haritas. Quagͦꝰ gr̃a fecit ĩ pler legn
significat᷑ autẽ grãltcte. h enĩ incarne gratui
s ubi mat᷑ nonquerit accipere : sed satagit dare
Na mat̃ gaitis dat: & contristat᷑ si dest qͥ acci¬
rari non posse. nisi cuillos lapides quino ꝗͥbi sig¬
nificabat᷑ lex in libris qͥnq qtos cũ iungere uole
nsgre posuit inuase pastorali qͦ lac mulgere con¬
sieuerat : His armatꝰ ꝓcessit adueris coliã suꝑbũ¬
secactante oese p̃sum̃tẽ. Tulit unũ sapidẽ : &
loco corporis ubi signũ xp̃i non habunit Hoc qͦq
lic& attendas: u. lapades posuit : unũ misit
Quinq libri lectis: sed unitas uicit. Plenitudo
enilegis: haritas ut ait apłs. sufferentes inuicẽ
indilectone. studentes seuare unitatẽ sp̃s. inum¬
culopacis. De in de illo ꝑcusso atq. de iecto gla¬
diũ eiꝰ abstulit: & inde caput illius abscidit
łt hoc facit nr̃ dauio. Dei cit diabolũ desuis.:

Expanded text:
enim legis charitas . Quia ergo gratia facit impleri legem, enim legis charitas . Quia ergo gratia facit impleri legem, significatur gratia lacte: hoc enim tum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accirari non posse? nisi cum illos lapides quinque, quibus significatur lex in libris quinque, quos conjungere voluit gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgere consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbe putantem, de se praesumentem. Tulit unum lapidem, et loco corporis ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas. Quinque lapides posuit, unum misit. Quinque libri lecti sunt, sed unitas vicit, Plenitudo enim legis charitas, ut ait Apostolus: Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Deinde illo dejecto atque percusso, gladium ejus abstulit, et inde caput illius abscidit; et hoc facit noster David: dejicit diabolum de suis,
Abbreviated transcription (Latin):
cauit diabolꝰ xp̃m. Accepit armabellica scisdo
ut adũ sus goliã ꝓceder&. Hȩc arma petade &
paruã staturã corporis : portare non ualuit:
Abiecit onerantia : accepit quinq: lapides defu¬
mine & posuit inuase pastorali Hisarmat᷑ ꝓcest
& uicit: Hoc quidẽ ille dauid Sed simisteria
ꝑscrutemur: in dauid xp̃c intellegitur : quitẽp
reuelationis nouitestam̃ti insimi an de & cõmen¬
dande grae p̃uidens. arma deposuit quinq lapas
tulit: Deposuit ergo corporalia sacramtales
premissa. & posita intellegimus: Deniq hac
arma deposuit. tam quã honera sacramentorum
ueteris legis: & ipsam legem accepit: Quinque
enim lapĩdes : qumq libros morsi significant:
Tulit ergo illos quinq lapides deflumine: idest
inpopło illo. Primolapites erant illic inutiles &ia¬
cabant. nihil ꝓderant. Transiebat supꝰ fluuius Seq
quid fec̃ dđ  ut lexipsa utilis essc& :÷ accepit gr̃m
Lex enĩ sine gr̃a : impleri non potest. Plenituto

Expanded text:
d, ut adversus Goliam procederet, haec arma per aetatem et parvam staturam corporis portare non valuit; abjecit onerantia, accepit quinque lapides de flumine et posuit in vase pastorali: his armatus processit, et vicit: hoc quidem ille David; sed mysteria perscrutemur. In David Christus intelligitur, qui tempore revelationis novi Testamenti, insinuandae et commodandae gratiae praevidens arma deposuit, quinque lapides tulit. Deposuit ergo corporalia sacramenta legis praemissa et posita intelligimus. Denique haec arma deposuit tamquam onera sacramentorum veteris legis, et ipsam legem accepit; quinque enim lapides, quinque libros Moysis significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine, id estin populo illo primo lapides, erant illic inutiles et vacabant; nihil proderant, transibant sicut fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset? accepit gratiam: lex enim sine gratia impleri non potest: plenitudo
Abbreviated transcription (Latin):
cipere infinẽ tendit. Quidã autẽ hoc qđ dictũ
est : inimicitias ponã int̾te & mulierẽ : de uirgi¬
ne exqua dñs natus ÷ intellexer̃. eo qđ illo tẽpore
ex ea dñs nasciturus. ad inimicũ deuindũ & ad
mortẽ cuiꝰ ille auctor erat destruendã ꝓmitte¬
ponã suꝑ sedẽ tuã. Nã illud qđ sub iunctũ ÷
ipsa conter& caput tuũ. & tuinsidi aberis calca¬
neo eiꝰ: hoc defructu uentris aariȩ qͥ est xp̃s
intelligunt . Id ÷ tueũ supplantabis ut moriatur
ille autẽ uictor resurg&. & caput tuũ conteret
qđ ÷ mors: Sic̃ & dauio dixerat ex ꝑsona patris
ad filiũ. Suꝑ aspioẽ & basiliscũ ambulabis

Expanded text:
cipere in fine tendit. Quidam autem hoc quod dictum cipere in fine tendit. Quidam autem hoc quod dictum est: Inimicitias ponam inter te et mulierem, de virgi est Dominus, intellexerunt, eo quod illo tempore ex ea Dominus nasciturus ad inimicum devincendum et mortem, cujus ille auctor erat, destruendam promitteebatur. Nam illud quod subjunctum est, Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo, hoc defructu ventris Mariae, qui est Christus, intelligunt: id est, tu eum supplantabis, ut moriatur, ille autem victor resurget, et caput tuum conteret, quod est mors: sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium, Super aspidem et b
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit᷑ autẽ pꝰ hȩc serpenti Maledictꝰ eris int̃
omĩa animantia. Suꝑ pectus tuũ & uentr̃ẽ
gradieris: Nomine aut̃e pectoris : significatur
suꝑbia mentis. Nomine autẽ uentris : signifi¬
cant᷑ desideria carnis. His enĩ duab rebus
repit diabolus : eos quos uult decipere
Id est aut t̾rena cupiditate & luxuria : aut sũ¬
ꝑbia insana ruina. Et t̾rã manducabis : id ela
ꝑtinebunt quos t̾rena cupiditate deceperis.
Om̃ib dieb uite tuȩ : id ÷ om̃itẽpore quo agis
hanc potestatẽ. ante illã ultimã penã iudicu¬
Inimicitias ponã int̃te &mulierẽ : & sem̃tuũ
& sem̃ illius. Semen diaboli : ꝑuersa suggest¬
o est. Sem̃ mulieris  fructus : boni operis quo
ꝑuerse suggestioni resistit᷑. Ipsa caput illius con¬
ter& : si eum mens in ipso initio male suggestio¬
nis excludit. Ille insidiabit᷑ calcaneo eius: qr
mentẽ quã prima suggestione non decipit. de¬

Expanded text:
Dicitur autem post haec serpenti, Maledictus eris inter Dicitur autem post haec serpenti, Maledictus eris inter omnia animantia, super pectus tuum et ventrem gradieris. Nomine pectoris significatur superbia mentis, nomine autem ventris significantur desideria carnis; his enim duabus rebus serpit diabolus adversus eos quos vult decipere, id est, aut terrena cupiditate et luxuria, aut superbiae insana ruina. Et terram manducabis; id est, ad te pertinebunt quos terrena cupiditate deceperis. Omnibus diebus vitae tuae; id est, omni tempore quo agis hanc potestatem, ante illam ultimam poenam judicInimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen illius. Semen diaboli perversa suggestio; semen autem mulieris, fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit; ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem quam prima suggestione non decipit, de
Abbreviated transcription (Latin):
scłm asperũ complectunt᷑. qui ꝓreligione uo¬
luptates carnales sectantur. quiq decȩpti he¬
retica prauitate & grã dĩ nudati. teguñta men¬
datioꝵ tanquã folia ficicolligant. facientes sibi
succinctoria prauitatis. cũ dedño uel eccła m̃ti¬
paradyso. ad aurã pꝰmeridiem. Deãbulat ds̃ in il¬
lis & nonstat : quia stabiles in eiꝰ p̃cȩpto non ꝑse¬
uerant. Et bene ad aurã postmeridiẽ : qr iam
abeis aufert᷑ lux illa feruentior ueritatis. ap¬
ꝓpinquantib erroꝵ tenebris. Absconder̃ se
a faciedĩ : in medio ligni paradysi. In medio nãq
ligni se abscondit : quia uersus ap̃cepto creatoris
qđ si qui a fide uel bonis operib adm̃datia sua
desideriaq labunt᷑ : non de spicit illos ds̃ s& ad¬
huc ut redeant ꝑ penitentiam uocat. quia ñ uult
mortẽ peccatoris sed ut conũtat᷑ & uiuat. Ergo non
est desperandũ quib lib& peccatoribus : dum
& ipsi impii ad spem indulgentiȩ ꝓuocentur.

Expanded text:
lectuntur, qui pro religione voluptatis carnalis arctantur, quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegimenta mendaciorum, tamquam folia fici, colligunt, faciunt sibi succinctoria vanitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiparadiso ad auram post meridiem. Deambulat Deus in illis, et non stat, qui stabiles in ejus praecepto non perseverant: et bene, Ad auram post meridiem; quia jam ab eis aufertur lux illa ferventior veritatis appropinquantibus errorum tenebris. Absconderunt se a facie Dei, in medio ligni paradisi. In medio namque ligni se abscondit, qui aversus a praecepto Creatoris, quia si qui a fide vel bonis operibus ad mendacia sua desideriaque labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc ut redeant ad poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Ergo non est desperandum quibuslibet peccatoribus, dum et ipsi impii ad spem indulgentiae provocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
natus ÷ xp̃s Ipse ẽ enĩ lapis de monte abscisus si¬
ne manib : id ÷ absq coitu & humano semine
deuirginali ueero quasi demonte humane na¬
ture & substantiȩ carnis abscisus Sed fons as
deqͦscriptũ est:Aperiat᷑ terra : & germinet
saluatorẽ: Quã t̾rã irrigauit sp̃sses qͥ fontis &a¬

Expanded text:
natus est Christus. Ipse est enim lapis de monte abscisus sinatus est Christus. Ipse est enim lapis de monte abscisus sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte humanae naturae et substantia carnis abscisus. Sed fons ascde qua scriptum est: Aperiatur terra et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Sp