comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duas unitates has. illam quasi pre¬
dicans admirabiliorem. s istam fru¬
ctuosiorem uideri posse. Nisi amicã
illam meã ego uersus sponsi ⁊ spon¬
se thalamum tendens uie ducem p̃-¬
haberem ⁊ preambulam: ꝑfacile er¬
rare possem ininiuo ⁊ ñ muia. Prior
qͥppe illa uerbi ⁊ carnis unitas soliuis
gr̃e: reuera sicut admirabilior sic eti¬
am siqͥs uelit attendere ⁊ fructuosior
est. Totius quippe istuis t̾cie unita¬
tis nr̃e fructus: ꝑ illam est ⁊ ex illa.
Uñ ⁊ ut hic ad suꝑiora respondeam.
quib uideri poteram istam unitatem
nature et gr̃e. illi sccłe soliꝰ gr̃e unita¬
t preferre uelle aut saltem coequare:
id sicut nc̃ breuiter dico ⁊ absolute.¬
quia et si sccła illa uerbi ⁊ carnis unitas
ꝓpter hanc t̾ciam sponsi ⁊ sponse untta¬
dem sit facta: multo tñ sicut mͥ uisum
dignior illa sccl̃a: qmͣ hec tercia. quia
sic facta est illa sccła ꝓpter hanc t̾ciam:

Expanded text:
duas unitates has, illam quasi praeduas unitates has, illam quasi praedicans admirabiliorem, sed istam fructuosiorem videri posse. Nisi amicam illam meam ego versus sponsi et sponsae thalamum tendens viae ducem praehaberem et praeambulam per facile errare posse in invio et non in via. Prior quippe illa Verbi et carnis unitas solius gratiae revera sicut admirabilior, sic etiam si quis velit attendere et fructuosior est. Totius quippe istius tertiae unitatis nostrae fructus per illam est et ex illa. Verum et ut hic ad superiora respondeam, quibus videri poteram, istam unitatem naturae et gratiae illi secundae solius gratiae unitati praeferre velle aut saltem coaequare id, sicut nunc breviter dico et absolutquia etsi secunda illa Verbi et carnis unitas propter hanc tertiam sponsi et sponsae unitatem sit facta, multo tamen sicut mihi visum dignior illa secunda, quam haec tertia, quia sic facta est illa secunda propter hanc tertiam,
Abbreviated transcription (Latin):
hic quiescere. et nobis insusurrat. Se¬
cretum inqͥt meum mͥ: secretũ meũ
mͥ. Et illud etiam: quasi cõminando
instillat. Quidat inqͥt secretoꝵ scru¬
tatores quasi ñ sint. ⁊ iudices t̾re uelut
inane fecit. Unde ⁊ hoc bonum et
decet sic: ut qͥsq nr̃m u̾sus thalamũ
tendens: linguam suam repͥmat. u̾¬
bis parcat. et solum int᷑ se cogitet
quod uoluerit. et qualit̾ ad p̃missa
moueat᷑. Utinam uxta qͦd pͥncipalis
unitas utriusq amica unitatis: sibi re¬
uelare dignata fu̾it. Unum tam̃ est
qͦt quia uideo audeo quod int̾ uerbũ
uniens ⁊ unitam sͥ carnem. cum sit
quedam pͥuilegiata. noua. in audita
et singłaris unitas: uideri tam̃ po¬
test quod et sulla sui singłaritate
sit ad mirabilior: t̾cia tñ hec ꝓ sui cõ-¬
munione sit fructuosior. qua uniu̾¬
sa capitis membra capiti uniuntur:
ut ꝑ eam sit xp̃c integer: caput cũ
membris. S quid sic distinguo int̾

Expanded text:
Hic quiescere nobis insusurrat: SeHic quiescere nobis insusurrat: Secretum, inquit, meum mihi, secretum meum mihi . Et illud etiam quasi comminando instillat: Qui dat, inquit, secretorum scrutatores, quasi non sint, et judices terrae velut inane fecit . Unde et hoc bonum et decet sic, ut quisque nostrum versus thalamum tendens linguam suam reprimat, verbis parcat, et solum intra se cogitet quid voluerit, et qualiter ad praemissa moveatur: utinam juxta quod principalis unitas utriusque amica unitatis sibi revelare dignita fuerit. Unum tamen est quod quia video audeo quod inter verbum uniens et unitam sibi carnem, cum sit quaedam privilegiata nova inaudita et singularis unitas, videri tamen potest quod etsi illa sui singularitate sit admirabilior, tertia tamen haec pro sui communione sit fructuosior, qua universa capitis membra capiti uniuntur, ut per eam sit Christus integer caput cum membris. Sed quid sic distinguo inter
Abbreviated transcription (Latin):
sit dignior ⁊ multo carior ipsi imꝑa¬
tori. Et int̾ eausas illas hec ut uide¬
tur potissimarũ una: quia ꝓpt̾ hanc
carnem suã mysticam ⁊ inuisibilem:
iusibilem illam assumpsit et uniuit
sibi. Et ꝓpter hanc: illam ꝓbris. con¬
tumeliis. flagellis. sputis. ⁊ colaphis.
et multiplici miserie ⁊ ignominie ex¬
posuit. ꝑ totos tͥguita tres annos hanc
inuisibilem ⁊ ꝓpter hanc: in carne
sua uisibili oꝑans ⁊ laborans. Et hec
qͥdem et similia his ad p̾ferendam
aut quia p̾ferre forte nemo qui au¬
deat: saltem ad coequandam unitatẽ
unitati induci possunt.
erum nemo nr̃m ad hunc sponsi et
sponse thalamum appropinqnͣs. ubi
sponsus in lecto est ⁊ sponsa in tanto
unitatis amplexui: nemo inqm nr̃m
clamet. nemo obstrepet. nemo ꝓcacit̃
pulset. Anuica illa nr̃a ⁊ familiaris
prenoĩata sponsi ⁊ sponse cubicularia.
ue nr̃e uersus thalamum huc usq
dux nr̃a ⁊ p̾ambula: hic stare iubet.

Expanded text:
sit dignior et multo charior ipsi imperasit dignior et multo charior ipsi imperatori. Et inter causas illas haec ut videtur potissimarum una, quia propter hanc carnem suam mysticam et invisibilem visibilem illam assumpsit et univit sibi. Et propter hanc illam probris, contumeliis, flagellis, sputis et colaphis, et multiplici miseriae et ignominiae exposuit, per totos triginta tres annos hanc invisibilem et propter hanc in carne sua visibili operans et laborans. Et haec quidem et similia his ad praeferendam aut quia praeferre forte nemo qui audeat, saltem ad coaequandam unitatem unitati induci possunt. Verum nemo nostrum ad hunc sponsi et sponsae thalamum appropinquans, ubi sponsus in lecto est, et sponsa in tanto unitatis amplexu; nemo, inquam, nostrum clamet, nemo obstrepet, nemo procaciter pulset. Amica illa nostra et familiaris praenominata sponsi et sponsae cubicularia viae nostrae versus thalamum huc usque dux nostra et praeambula hic stare jubet.
Abbreviated transcription (Latin):
dimus solius gr̃e: istam in semetip̃a
oꝑans et ꝑ seipsam. Unde ni fallor
forte cogitabit iam qͥs istam t̾ciam na-¬
ture ⁊ gr̃e int̾ sponsum ⁊ sponsam
unitatẽ aut digniorẽ aut saltem cõ-¬
dignam scde illi que est solius gr̃e.
qua uerbũ caro factum est. d̾s in ho¬
mine: ⁊ homo d̃s. Cogitabit inqm sic:
quando qͥdem illa ꝓpter istam. Illa
uidełc que ẽ soluis gr̃e: ꝓpter istam
que gr̃e est ⁊ nature. Uerum quis hoc
audeat diffinire. qͥs ue discutere:
Qs audeat p̃ferre aut etiam coequare
sponsi ⁊ sponse unitatem: ipsius uer¬
bi altissimi unientis ⁊ unite qͥ carnis
unitati: Aut ediuerso si ñ preferre:
qͥs postponere audeat: Quandoqͥde
illa uerbi ⁊ carnis: ꝓpter istam spon¬
si ⁊ sponse unitatem. Et etiam cum
hoc constet qͦd mystica imꝑatoris caro
et inuisibilis que est fidelium unctaᷤ.
uisibili illa xp̃i carne graui ⁊ corpu¬
lenta qm de uirgine tͣrit: multo

Expanded text:
dimus, solius gratia istam in semetipsa dimus, solius gratia istam in semetipsa operans et per se ipsam. Unde, ni fallor, forte cogitabit jam quis istam tertiam naturae et gratiae inter sponsum et sponsam unitatem aut digniorem aut saltem condignam secundae illi quae est solius gratiae qua Verbum caro factum est, Deus in homine, et homo Deus. Cogitabit, inquam, sic quandoquidem illa propter istam: illa videlicet quae est solius gratiae propter istam quae gratiae est et naturae. Verum quis hoc audeat diffinire, quisve discutere, quis audeat praeferre aut etiam coaequare sponsi et sponsae unitatem ipsius Verbi Altissimi unientis et unitae sibi carnis unitati? Aut e diverso, si non praeferre, quis postponere audeat? Quandoquidem illud Verbi et carnis propter istam sponsi et sponsae unitatem: et etiam cum hoc constet, quod mystica imperatoris caro et invisibilis quae est fidelium unitas visibili illa Christi carne gravi et corpulenta, quam de Virgine traxit multo
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ib scõꝵ spiritib: tunc quasi uno
sc̃o sp̃u. Om̃ib quippe ad illum uere
sicut in effabilit̾ ⁊ in excogitabiliter
grandem sp̃m: ꝑ incomp̾hensibiliter
gratam. iocundam. ⁊ indeficientem
nature ⁊ gr̃e unitatem: tunc unitis.
Inde iam ꝓcul semota: omni loci di¬
stantia. om̃i int̾uallo temꝑis. omni
obiectu corꝑis: om̃i etiam scismate co-¬
gitationis uł oꝑis. Prima ⁊ pͥncipali
unitate simile ꝑ hanc nature ⁊ gr̃e
unitatem tunc int̾ caput et corpus.
int̾ sponsum ⁊ sponsam. xp̃m et
eccłiam. oꝑante ꝑ gr̾am: qͦd ipsa ab
et̾no est int̾ patrem ⁊ filium ⁊ sp̃m
sc̃m: ꝑ naturam. Ut sint quasi unũ
tunc: caput ⁊ corpus. sponsa ⁊ sponsuᷤ.
eccłia ⁊ xp̃s. Huic etiam nat᷑e et gr̃e u¬
nitati pͥma illa ⁊ pͥncipalis adeo fami¬
liaris amica ⁊ adeo eam desid̃ans: qͦd
ut consociaret hanc sͥ: semetip̃am ex¬
inaniuit. ꝑ illam scd̃am qm p̾osten¬

Expanded text:
omnibus sanctorum spiritibus tunc quasi uno omnibus sanctorum spiritibus tunc quasi uno sancto Spiritu; omnibus quippe ad illum vere sicut ineffabiliter et inexcogitabiliter grandem spiritum per incomprehensibiliter gratam, jucundam et indeficientem naturae et gratiae unitatem tunc unitis. Inde jam procul semota omni loci distantia, omni intervallo temporis, omni objectu corporis, omni etiam schismate cogitationis vel operis. Prima et principali unitate simile per hanc naturae et gratiae unitatem, tunc inter caput et corpus, inter sponsum et sponsam, Christum et Ecclesiam, operante per gratiam, quod ipsa ab aeterno est er naturam; ut sint quasi unum tunc caput et corpus, sponsa et sponsus, Ecclesia et Christus. Huic etiam naturae et gratiae unitati prima illa et principalis adeo familiaris, amica, et adeo eam desiderans, quod ut consociaret hanc sibi, semetipsam exinanivit per illam secundam, quam praeosten
Abbreviated transcription (Latin):
It ut de scͥpturis ꝓpħicis unam eli¬
gam sponsi ⁊ sponse familiario¬
rem cubiculariam sicut totiꝰ amoris cõ-¬
cionatͥcem ⁊ consciam: hec est illa cubi-¬
cularia ꝑ qm sponsus ĩmo ꝓpt̾ unita¬
tem tantam nescio sue sponsus suie
sponsa: sic loquit᷑. Sicut sponso alli¬
gauit mͥ mittam: ⁊ sicut sponsam or-¬
nauit me ornamentis. E cce quia sple¬
Dor ille głe et figura pat̾ne substantie
et uite et̾ne candor. heres uniu̾soꝵ qui
sponsus est: ob precipui ⁊ in comp̃hen¬
sibilis amoris unitatem: se sponsum et
etiam se sponsam noĩat. Cui etiam ĩ
tante unitatis ⁊ pͥuilegiati amoris sig¬
num: sponse sue a noĩe suo imꝑtit.
nomen. a xp̃o uocata xp̃iana. Et hoc
ñ solum in uia: s et in patria. in illa
mille milium angłoꝵ multitudine
ñ quide angłica s xp̃iana: hoc tanqm
noĩe ꝓꝓrio agnita et distincta ab ange¬
lis. summo regis filio sponso suo unita
sic: sicut in una carne ⁊ in uno corde.
et sicut in uno noĩe: et in una uoce.

Expanded text:
t ut de Scripturis propheticis unam eligam sponsi et sponsae familiariorem cubiculariam, sicut totius amoris concionatricem et consciam, haec est illa cubicularia per quam sponsus, imo propter unitatem tantam nescio sive sponsus sive sponsa sic loquitur. Sicut sponso alligavit mihi mitram et sicut sponsam ornavit me ornamentis. Ecce quia splendor ille gloriae et figura paternae substantiae et vitae aeternae candor. Haeres universorum qui sponsus est ob praecipui et incomprehensibilis amoris unitatem se sponsum et etiam se sponsam nominat. Cui etiam in tantae unitatis et privilegiati amoris signum sponsae suae a nomine suo impertit nomen, a Christo vocata Christiana. Et hoc non solum in via, sed et in patria in illa mille millium angelorum multitudine non quidem angelica sed Christiana, hoc tanquam homine proprio agnita et distincta ab angelis summo regis filio sponso suo unita sic, sicut in una carne et in uno corde, et sicut in uno nomine et in una voce;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissum nr̃m ad laudem ⁊ głam im¬
ꝑatoris et militis in cythara dauiti-¬
ca ꝓut desuꝑ edocti iam consũma¬
tis: subsequit uixta suꝑius similit̾
ꝓmissum nr̃m: qualiscũq omella
nr̃a de natalicio martyris die. que
sic incipit. Cantemꝰ dño.¬

Expanded text:
missum nostrum ad laudem et gloriam imperatoris et militis in cithara Davidica, prout desuper edocti, jam consummatis, subsequitur juxta superius similiter promissum nostrum qualiscunque homilia nostra de natalitio martyris die, quae sic incipit: Cantemus Do
Abbreviated transcription (Latin):
ex equo distare: ex ꝑto dicit᷑. Et si
ita in mundo hoc: quantomagis in
regno illo cõmunior immo unior.
tur: figuras eẽ. aut uelut umbras
quasdam et oracula: eoꝵ que in mun¬
do inuisibili et pͥncipali. achademico¬
rum udełc archetipo: sub luce inde¬
ficienti et uera: et ueritate gerunt᷑
immobili. ubi om̃ia que facta sunt
ꝑ ipsum: in ipso uita sunt. S de his
alias. Ad ꝓpositos cythare melos re¬
sonandos reuertamur.
Primꝰ melꝰ
finitur hic. ⁊ modulatur deinceps
nunc cytharam dauiticã: ad secun
cce quia premisso hysto dumꝯ.

Expanded text:
ex aequo distare experto dicitur. Et si ex aequo distare experto dicitur. Et si ita in mundo hoc, quanto magis in regno illo communior, imo unior, tur, figuras esse aut velut umbras quasdam et oracula eorum, quae in mundo invisibili et principali academicorum, videlicet archetypo sub luce indeficienti et vera et veritate geruntur immobili. Ubi omnia quae facta sunt per ipsum in ipso vita sunt. Sed de his alias. Ad praepositos citharae melos resonandos revertamur. PRIMUS MELUS FINITUR HIC, ET MODULATUR DEINCEPS NUNC CITHARAM DAVIDICAM AD SECUNDUM Ecce quia praemisso histo
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ex equo quasi cirtumstet et li¬
mitet ipsũ imꝑatoris natałe diẽ: ip̾am
eiꝰ natiuitatẽ scđm carnẽ. Qiͣ in ip̃o ⁊ ex
ip̃o natiuitatiꝰ sue. ĩmo natiuitatũꝰ su¬
uitatũ suar᷑ tp̃e: ĩꝑatoriᷤ cõmilito ꝯformiᷤᷤ
ad modum futurus. et sequela consi¬
millima preostensus. Et ut thomas
immo ueriꝰ iam plene adultus filius:
duo inqmͣ isti thome: natiuitatis
dñice. et dñi in carne nati: quasi
quedam destinate ad hoc celestes excu¬
bie sunt. Quoꝵ dies ꝓ utriusq natali¬
ciis tam celebres tam sollempnes: ip̃m
dñice natiuitatis diem et ante et post
sic quasi ex equo circumdãt: ut qua¬
si int̾ duos hos cõmilitones suos ex di¬
si tñ ad multoꝵ assertiuiam relationẽ
ꝓ certo sic: sicut tempus dñice nati¬
uitatis: sic quasi ex equo limitatur
a thoma et thoma: et locus dñice
passionis. ierłm. Que quasi centrũ:
a thoma in india. ⁊ a thoma in anglia

Expanded text:
tis ex aequo quasi circumstet et litis ex aequo quasi circumstet et limitet ipsum imperatoris natalem diem, ipsam ejus nativitatem secundum carnem. Quasi in ipso et ex ipso nativitatis suae imo nativitatuvitatum suarum tempore imperatoris commilito conformis admodum futurus et sequela consimillima praeostensus et ut Thomas imo verius jam plene adultus filius, duo, inquam, isti Thomae nativitatis Dominicae et Domini in carne nati, quasi quaedam destinatae ad hoc coelestes excubiae sunt. Quorum dies pro utriusque natalitiis tam celebres, tam solemnes, ipsum Dominicae nativitatis diem, et ante et post, sic quasi ex aequo circumdant, ut quasi inter duos hos commilitones suos ex disi tamen ad multorum assertivam relationem pro certo sic, sicut tempus Dominicae nativitatis, sic quasi ex aequo limitatur a Thoma et Thoma, et locus Dominicae passionis Jerusalem, quae quasi centrum a Thoma in India et a Thoma in Anglia
Abbreviated transcription (Latin):
uendicante sibi priuilegium: in utra¬
q natiuitate hac. Et quidem ut iam
tetigimꝰ. similit̾ duplex fuit natiui-¬
tas militis: et hoc in hiis nataliciis
dieb imꝑatoris. Militis siquicłe quẽ¬
admodum et cet̾oꝵ filioꝵ adam pͥma
carnis natiuitas: ex patre carnali et
matre. s sccl̃a reuera sine patre. sine
matre. carnali dico: ñ spũali. S ꝓ¬
fecto gemina hec natiuitas militis:
fuit in his dieb nataliciis imꝑatoris.
his duab natiuitatib. et duob his
militis dieb natalib quasi stipan¬
tib et ex equo mediantib ipsam im¬
ꝑatoris scd̃m carnẽ natiuitatẽ: et
ipsuis quasi medium natalicium
diem. festo qiuppe beati thome apłi:
miles hic noctu natus: a thoma tho¬
mas est noĩatus. Itaq ante imꝑato¬
ris sccłm carnem natalem diem. qͥn¬
to die miles in carne natꝰ: post etiã
die quinto iterum s in sp̃u nascit᷑.
Ecce quomͦ gemina natiuitas mili¬

Expanded text:
vindicante sibi privilegium in utravindicante sibi privilegium in utraque nativitate hac. Et quidem ut jam tetigimus, similiter duplex fuit nativitas militis, et hoc in his natalitiis imperatoris. Militis siquidem quemadmodum et caeterorum filiorum Adam prima carnis nativitas ex patre carnali et matre, sed secunda revera sine patre, sine matre carnali, dico, non spirituali. Sed profecto gemina haec nativitas militis fuit in his diebus natalitiis imperatoris, his duabus nativitatibus et duobus his militis diebus natalibus quasi stipantibus et ex aequo mediantibus ipsam imperatoris secundum carnem nativitatem, et ipsius quasi medium natalitium diem. Festo quippe Beati Thomae apostolici miles hic noctu natus a Thoma Thomas est nominatus. Itaque ante imperatoris secundum carnem natalem diem quinto die miles in carne natus, post etiam die quinto iterum, sed in spiritu nascitur. Ecce quomodo gemina nativitas mili
Abbreviated transcription (Latin):
cam eadeatores et lanistas atcemp¬
tauit eicere.
et et̾na gaudia et̾noꝵ. Tunc pͥmo tan¬
qmͣ si ꝑrius ñ fuissent incipientes ẽẽ
ut sint: cũ pͥmo ad illud quod uerũ
ẽẽ est: sic ꝑuenerint. Itaq quando
imꝑator: et miles natus. ille in carne:
temporis. Et miles similit̃ tunc. nec
solum in plenitudine temꝑis: sed et
et̾nitatis. Et ut adhuc addam exp̃ssius
qͥd. qd̾ ni fallor fuit oratulũ. et quas
quodd̃a presagium futuroꝵ: ipsa
etiã in carne natiuitas militis: fuit
ex deo ds: et in temꝑe plenitudinis.
ex homine homo. Sic et miles in eal̃e
temꝑis plenitudine prius in carne na-¬
tus: post in spũ gemina sibi in hac
temꝑis plenitudine ab imꝑatore suo
natiuitate concessa: sicut ⁊ imꝑator
ipse bis natꝰ. ut iam diximꝰ semel ante
scła ex patre sine matre: postea in fine
scłoꝵ cum temꝑis plenitudo uenisset:
natiis de matre sine patre. Imꝑatore
quidem ipso sine socio. sine exemplo.

Expanded text:
siam, gladiatores et lanistas attensiam, gladiatores et lanistas attentavit ejicere.aeterna gaudia aeternorum; tunc primo, tanquam si prius non fuissent, incipientes esse ut sint cum primo ad illud quod verum esse est sic pervenerint. Itaque quando imperator et miles natus ille in carne, temporis. Et miles similiter tunc, nec solum in plenitudine temporis, sed et aeternitatis. Et ut adhuc addam expressius quid, quod, ni fallor, fuit oraculum et quasi quoddam praesagium futurorum, ipsa etiam in carne nativitas militis fuit ex Deo Deus, et in tempore plenitudinis ex homine homo. Sic et miles in eadem temporis plenitudine, prius in carne natus, post in spiritu, gemina sibi in hac temporis plenitudine ab imperatore suo nativitate concessa, sicut et imperator ipse bis natus, ut jam diximus, semel ante saecula ex patre sine matre, postea in fine saeculorum cum temporis plenitudo venisset, natus de matre sine patre; imperatore quidem ipso sine socio sine exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
mꝑator ab exilio reuersus in seꝑtimo:
annis iuginti sex p̾sens et ñ fugiens
fortit̾ ⁊ uirilit̾ in patria sua in regno
suo. om̃ipotentis patris sui prelia
dimicat. Et miles similit̾ ab exilio re¬
uersus in septimo: in patria sua in
eccl̾iastico principatu suo dieb iu¬
ginti sex. ut dies detur milit: sicut
annus imꝑatori dieb inqm solum
uiginti sex. quia ultra non licuit.
nec imꝑator plus uoluit: imꝑatoris
prelia strenue. fortiter ⁊ acriter in¬
staurauit. Cui imꝑator tanqm alii
cuidam cõmilitoni suo uiro ꝓpħico:
iherosolimam ascendenti: cũ ꝓcessio¬
ne magna occurrit pauꝑum turba
plurima. benedictionẽ illi ꝓpħicam
decantantes. Similit̾ ⁊ militi cantu¬
ariam appropinqnͣti: passione sua
iam ĩminente. Rememorem᷑ nunc
de p̾misso hystorico cantico: ꝑ ycho¬
pen hanc. .u. Notula.
mꝑator passione sua appropinqnͣte
ingressus templum: cepit eicere uen¬
dentes ⁊ ementes. Et miles similit
appropinqnͣte sua ingressus eccle¬

Expanded text:
ator ab exsilio reversus in septimo, annis viginti sex praesens et non fugiens, fortiter et viriliter in patria sua, in regno suo omnipotentis patris sui praelia dimicat. Et miles similiter ab exsilio reversus in septimo, in patria sua, in ecclesiastico principatu suo, diebus viginti sex, ut dies detur militi sicut annus imperatori, diebus, inquam, solum viginti sex, quia ultra non licuit, nec imperator plus voluit, imperatoris praelia strenue fortiter et acriter instauravit. Cui imperator tanquam alii cuidam commilitoni suo viro prophetiHierosolymam ascendenti, cum processione magna occurit pauperum turba plurima, benedictionem illi propheticam decantantes. Similiter et militi Cantuariam appropinquanti passione sua jam imminente. Rememoremus nunc de praemisso historico cantico pericopen hanc. 5 NOTULA. Imperator, passione sua appropinquante, ingressus templum coepit ejicere vendentes et ementes. Et miles similiter, appropinquante sua, ingressus eccle
Abbreviated transcription (Latin):
uote ꝑegͥnationis ceptum iter consũ¬
met᷑.. De qua meli huiꝰ non iam notu¬
la s potiꝰ nota: in cythara nr̃a quia
dultius: et duitiꝰ resonauit. Utpote
uictorie huiꝰ tam celebris. sicut tͥum¬
phantis et tumphati cõmuni głe: fe-
stiue et sollempnit᷑ alła reu̾sionis de¬
cantantes. Reuersionis inqm: ꝑegͥni
noui ad nouum angłoꝵ conciuem. fi¬
lii ad patrẽ. ⁊ patris ad filium: et di¬
lecti ad dilectum. S circa magnum
hunc et in signem pegͥnum nr̃m:
ĩmoremur paulisꝑ adhuc. Et ex in¬
de ex ꝑegͥnationis huiꝰ humilitate
et deuotione quid cito post acciderit:
ñ tacendum.
Quałr rex a ꝑegͥnatione
reuertens: cantuariam exierit.
mnib itaq in tanta ut iam descͥp¬
simus humilitate ⁊ deuotione
consũmatis :rex iam uere rex et ꝑegͥ¬
nus tam deuotꝰ. in crastino post mis¬
sam ante martyris sepult᷑am cele¬
bratam de martyre: maculatis sic
pedib ut humilit̾ coram martyre

Expanded text:
votae peregrinationis coeptum iter consumvotae peregrinationis coeptum iter consummetur. De qua meli hujus non jam notula, sed potius nota, in cithara nostra quia dulcius et diutius resonavit, utpote victoriae hujus tam celebris sicut triumphantis et triumphati communi gloriae festive et solemniter Alleluia reversionis decantantes; reversionis, inquam, peregrini novi ad novum angelorum concivem, filii ad patrem et patris ad filium, et dilecti ad dilectum. Sed circa magnum hunc et insignem peregrinum nostrum immoremur paulisper adhuc; et exinde ex peregrinationis hujus humilitate et devotione quid cito post acciderit non tacendum. QUALITER REX PEREGRINATIONE REVERTENS CANTUARIAM EXIERIT. Omnibus itaque in tanta, ut jam descripsimus, humilitate et devotione consummatis, rex jam vere rex et peregrinus tam devotus, in crastino post missam ante martyris sepulturam celebratam de martyre, maculatis sic pedibus ut humiliter coram martyre
Abbreviated transcription (Latin):
suspicet᷑. nemo quodã me assen-¬
tationis uelam̃to: ꝓ regis mei gratia
Fuł fauore. eo uidełc quod rex gentis
mee sit ut supradiximꝰ. et hic itera¬
re ñ piget. aut ꝓ martyris eo quod
ꝑat᷑ et dñs mĩs sit et fuerit. laude
exquisita: laxis aliquando lingue
habenis: ueritatis excedere metam.
Cũ multi adhuc suꝑsint. qͥ ex tanta
potestate sic triumphata. tantã tri-¬
umphantis głiam. et tantã triumpha¬
te potestatis sicut descͥpsimꝰ humili¬
ationis głam parit̾ et gram quam et
uiderunt. ut pote cui et int̾fuerunt
ipsi: contestent᷑. Nichil enĩ ꝑ totam
martyris hystoriam deus scit: ut iã
semel testatus sum. et contestor nunc
iterum. aut hominis metu de corpore
ueritatis mutilo. aut aduersus uerita¬
tem ꝓpt̾ hominis gr̃am amplifico.
aut ut homini placeam assentatione
ueritatis seductrice int̾uerto: aut
certe głosiorem. ĩmo quasi nunc pͥmo
głosam cũ sit głose sic triumphata: re¬
uertam᷑ adhuc. ut tam głose tam de-¬

Expanded text:
suspicetur nemo, quodam me assentationis velamento pro regis mei gratia vel favore, eo videlicet quod rex gentis meae sit, ut supradiximus, et hic iterare non piget; aut pro martyris, eo quod pater et dominus meus sit et fuerit, laude exquisita, laxis aliquando linguae habenis veritatis excedere metam; cum multi adhuc supersint, qui ex tanta potestate sic triumphata tantam triumphantis gloriam et tantam triumphatae potestatis, sicut descripsimus humiliationis gloriam pariter et gratiam, quam et viderunt, utpote cui et interfuerunt, ipsi contestentur. Nihil enim per totam martyris historiam, Deus scit, ut jam semel testatus sum et contestor nunc iterum, aut hominis metu de corpore veritatis mutilo aut adversus veritatem propter hominis gratiam amplifico, aut ut homini placeam assentatione veritatis seductrice interverto, autcerte gloriosiorem, imo quasi nunc primo gloriosam, cum sit gloriose sic triumphata, revertamur adhuc, ut tam gloriosae, tam de
Abbreviated transcription (Latin):
colloquio. gaudens reuera ⁊ gau¬
dentissimꝰ: qͦd dignꝰ ẽẽt ꝓ honore
dei contumeliã pati. Ibat in qmͣ
ipse gaudens. ibant ⁊ sui. ñ gau¬
dentes tñ sicut ipse. s tristes aliqͦnͣ¬
tulum ⁊ solliciti: eo qͦd uł in forma
illa qmͣ suaserant om̃s. uerbum
pacis nr̃e ñ ꝓcesserit. Pauci inter
nos quib ñ displiceret: quod ad
tot ⁊ tantoꝵ consilium. uerbum
illud sciłt saluo honore dei: ñ fuit
suppressũ. aut saltem mutatum.
De uerbo discipłi in recessu: ad magi

Expanded text:
colloquio gaudens revera et gaucolloquio gaudens revera et gaudentissimus, quod dignus esset pro honore Dei contumeliam pati. Ibat, inquam, ipse gaudens; ibant et sui, non gaudentes tamen sicut ipse, sed tristes aliquantulum et solliciti, eo quod vel in forma illa quam suaserant omnes verbum pacis nostrae non processerit. Pauci inter nos quibus non displiceret, quod ad tot et tantorum consilium verbum illud, scilicet salvo honore Dei, non fuit suppressum aut saltem mutatum. De verbo discipuli in recessu ad magi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝓhonore tuo bellator tuus:
qͣntũ uexatus. quib affectus con-¬
tumeliis: quib lacessitꝰ iniuriis.
Et loquebat᷑ semꝑ honorẽ tuum
in conspectu regũ: ⁊ ñ confunde¬
batur. Nam ⁊ si ipse factus fuerit
ꝓdigium multis: tu adiutor fortis.
Uñ ⁊ si tractus. pulsus.⁊ impulsus.
ñ est tñ euersus. ñ euictus. ñ cessit:
s ut cito rerum ꝓbabit exitꝰ ⁊ do¬
cebunt seqñtia. om̃ium etiã ini¬
micoꝵ iudicio głose triumphauit.
Quid enĩ in triumpharet dñi mi¬
les. dñica sic indutꝰ armatura: Ip̃e
quippe in colloquio hoc uelut quo¬
dam amphiteatro: uerboꝵ spiculis.
loricam iusticie. linguis lanceatis.
scutum patientie: ⁊ t̾rene felicita¬
tis ꝓmissionib. galeam salutis et̾ne
opponebat: illud cũ strenuo illo rege
bellatore concinens.Si exurgant ad¬
uersũ me castra. ñ tunebit cor me¬
um: ⁊ si exurgat adu̾sum me p̾liũ.
in hoc ego sꝑabo. Ita gͦ recessit a

Expanded text:
hoc honore tuo bellator tuus! hoc honore tuo bellator tuus! quantum vexatus, quibus affectus contumeliis, quibus lacessitus injuriis! Et loquebatur semper honorem tuum in conspectu regum et non confundebatur. Nam etsi ipse factus fuerit prodigium multis, tu adjutor fortis: unde etsi tractus, pulsus et impulsus, non est tamen eversus, non evictus, non cessit, sed ut cito rerum probabit exitus et docebunt sequentia, omnium etiam inimicorum judicio gloriose triumphavit. Quid enim ni triumpharet Domiles, Dominica sic inductus armatura? Ipse quippe in colloquio hoc velut quodam amphitheatro, verborum spiculis, loricam justitiae, linguis lanceatis scutum patientiae, et terrenae felicitatis promissionibus galeam salutis aeternae opponebat, illud cum strenuo illo rege bellatore concinens: Si exsurgant adversum me castra, non timebit cor meum, si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo . Ita ergo recessit a
Abbreviated transcription (Latin):
oinis uerbũ. In colloqͥo hoc ꝓbris
et contumeliis pleno sic ut supra
dixmꝰ ad om̃s. sermones suos mode¬
rans: ut nec de elatione posset ar¬
gui. nec de remissione subsanna¬
ri. Iuxta quod psalmista głatur
se expectasse eum: qui saluũ se¬
fecit a pusillanimitate sp̃c et tem¬
pestatẽ. Quem archip̃sul nr̃ in col¬
loquio hoc parit᷑ expectauit: qui
et illum saluum sic fecit. Uñ et ut
supra ostendimꝰ. a rege duriꝰ ob¬
uirgatus: cũ rege tñ non conten¬
oit. seguens illud psalmiste consi¬
lium. Noli inqͥt contendere ad¬
uersus eum qui ꝓficit in uia
sua: aduersus uirũ qui facit
que cogitat. Parit̾ ⁊ illud sapientiᷤ.
Non litiges inquit cũ homine po¬
tente: ne forte incidas in manꝰ illiꝰ.
Ab aliis etiã conuitiatꝰ: ñ reconui¬
tiabat᷑. illius ꝓfecto discipłs qui
cũ malediceret᷑ ñ remaledixit:
cũ ꝑat̾etur. ñ cõminabat᷑.
s̃ bõne qnͣta passus ẽ. incolloqͥo

Expanded text:
dinis verbum, in colloquio hoc probris dinis verbum, in colloquio hoc probris et contumeliis pleno, sicut supra diximus, ad omnes sermones suos moderans, ut nec de elatione posset argui nec de remissione subsannari juxta quod Psalmista gloriatur se exspectasse eum qui salvum sefecit a pusillanimitate spiritus et tempestate . Quoniam archipraesul noster in colloquio hoc pariter exspectavit, qui et illum salvum sic fecit, verum et ut supra ostendimus, a rege durius objurgatus, cum rege tamen non contendit, sequens illud Psalmistae consilium: Noli, inquit, contendere adversus eum, qui proficit in via sua, adversus virum qui facit quae cogitat. Pariter et illud Sapientis: Non litiges, inquit, cum homine potente, ne forte incidas in manus illius. Ab aliis etiam conviciatus non reconviciabatur, illius profecto discipulus, qui cum malediceretur non remaledixit, cum pateretur non comminabatur. Deus bone, quanta passus est in colloquio pro
Abbreviated transcription (Latin):
ipse unqͣm rectͥor eccle constitutus
fuisset. ⁊ quod ꝑ ipsum ex parte
iam destructa. penitꝰ cito destrue
Sed archip̃sul poretur.¬
nens ori suo custodiam. cũ peccato¬
res sic aduersus eũ consist̾ent: illud
psalmiste ruminare uidebatur.
et dicere dño: susceptor mñs es et
refugiũ meũ: qm̃ liberasti me a
laqueo uenantiũ. ⁊ a uerbo asꝑo.
Et illud. O dñe lib̾a aĩam meam
a labiis miqͥs.⁊ alingua dolosa.
factus ẽ. gͥ ad exꝓbrantes et insul¬
tantes sͥ quasi ñ audiens: ⁊ ñ hñs
in ore suo redargitiones: nisi qͦd
uni de eccłe destructione s̃ͥ exꝓbran¬
ti: humilit̾ quide ⁊ mansuete res¬
pondit. Hic erat unꝰ pontificũ. noĩe
iohes. natione anglus. ep̃c tunc
pictauensis. ipsi ex dutina conuer-¬
satione ⁊ societate familiaris ad¬
modũ. carus ⁊ acceptꝰ. Respondit
inqmͣ sic. Frat̃ inquiens. caue ne de
oño ñ destruet᷑. Ita huic solũ hoc
respondit: modestie ⁊ mansuetu¬

Expanded text:
ipse unquam rector Ecclesiae constitutus ipse unquam rector Ecclesiae constitutus fuisset, et quod per ipsum ex parte jam destructa, penitus cito destrueretur. Sed archipraesul ponens ori suo custodiam, cum peccatores sic adversus eum consisterent, illud Psalmistae ruminare videbatur et dicere Domino: Susceptor meus es et refugium meum, quoniam liberasti me a laqueo venantium et a verbo aspero : et illud: O Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa . Factus est igitur ad exprobrantes et insultantes sibi, quasi non audiens et non habens in ore suo redargutiones, nisi quod uni de Ecclesiae destructione sibi exprobranti humiliter quidem et mansuete respondit--hic erat unus pontificum, nomine Joannes natione Anglus, episcopus tunc Pictaviensis, ipsi ex diutina conversatione et societate familiaris admodum, charus et acceptus--respondit, inquam, sic: « Frater, inquiens, cave ne desavente Domino non destruetur. » Ita huic solum hoc respondit modestiae et mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
tauerat fortit᷑: et uictoriose calcaue¬
rat. Pacis gͥ mediatores ut diximus
disparentes ab eo. et athletam altis¬
simi in campo uelut quad̾a palestre
area relinguentes solũ. erat quippe
in quad̾a campi planitie colloqui¬
um: hõis ꝑtinatiam nuntia uert᷑
mox regib. magnam uiri constan¬
tiam. ꝑtinatiam int̾pretantes. Et
reges quidem festinantissime in
equis. nox quippe iam diremit col¬
loguiũ: nec salutantes. nec ab ar¬
chip̾sule salutati. recesserunt. Qͥn
potuis rex angloꝵ adhuc in reces¬
su. et si ñ in faciem archip̃sulis.
a conuitiis ñ cessauit. insultando
dicens int̾ alia: quod ea die de suo
fuisset ultus ꝓditore. Pariter et
aulici ⁊ qͥ pacis mediatores extiterãt:
in recessu multa etiam in faciem
archip̾suli obiecert̃. quod uidelicet
fuisset semꝑ suꝑb. elatus sapiens
in oculis suis: ꝓprie semꝑ sectator
uoluntatis ⁊ sententie. Adicientes
grande fuisse hoc malum ⁊enor

Expanded text:
taverat fortiter et victoriose calcavetaverat fortiter et victoriose calcaverat. Pacis igitur mediatores, ut diximus, disparentes ab eo, et athletam Altissimi in campo velut quadam palaestrae area relinquentes solum, erat quippe in quadam campi planitie colloquium, hominis pertinaciam nuntiaverunt mox regibus, magnam viri constantiam pertinaciam interpretantes. Et reges quidem festinantissime in equis, nox quippe jam diremit colloquium, nec salutantes nec ab archipraesule salutati recesserunt. Quin potius rex Anglorum adhuc in recessu, etsi non in faciem archipraesulis, a conviciis non cessavit, insultando dicens inter alia quod ea die de suo fuisset ultus proditore. Pariter et aulici et qui pacis mediatores exstiterant, in recessu multa etiam in faciem archipraesuli objecerunt, quod videlicet fuisset semper superbus, elatus, sapiens in oculis suis, propriae semper sectator voluntatis et sententiae: abjicientes grande fuisse hoc malum et eno
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ ⁊ uerebat᷑ nunc: quod tc̃ accidit.
Stetit gͥ iste int̾ tot ⁊ tantos pellen¬
tes ⁊ impellentes. ĩmobilis quasi
domꝰ supra firmam petrã edificata.
qͣi ciuitas ĩmobilis supͣ montẽ posi¬
tac̃ quasi columna ferrea.⁊ quasi
murꝰ ereus suꝑ t̾ram: regib. pͥncipi¬
b. ⁊ pontificib. illud corde. ore. et
oꝑe quasi in medio castroꝵ ut iude¬
batur cantans. D̾s qui p̃cinxit me
uirtute ad bellum: et posuisti ut
artum ereum brachia mea: Tunc
certe illius legis latoris ñ in memor.
Non sequaris inqͥt turbam ad faci-¬
endũ malũ: nec in uidicio. pluri¬
moꝵ acquiesces sententie ut a uero
oeuies. Iuxta qͦd etiã ⁊ philosophoꝵ
unus. Et magis inqͥt eligendum:
quod pauci.
acis gͦ mediatores uidentes sic im¬
mobilem. et inflexibilem: mox u¬
niuersi disparuert᷑ ab eo. ⁊ reman¬
sit solus. Solus inqmͣ: qui solus por¬
tauerat torcularis pressuram.For¬

Expanded text:
unde et verebatur nunc quod tunc accidit. unde et verebatur nunc quod tunc accidit. Stetit igitur iste, inter tot et tantos pellentes et impellentes, immobilis quasi domus supra firmam petram aedificata, quasi civitas immobilis supra montem posita, quasi columna ferrea, et quasi murus aereus super terram, regibus, principibus et pontificibus illud corde, ore et opere, quasi in medio castrorum ut videbatur, cantans: Deus qui praecinxisti me virtute ad bellum, et posuisti ut arcum aereum brachia mea . Tunc certe illius legislatoris non immemor: Non sequaris, inquit, turbam ad faciendum malum, nec in judicio plurimorum acquiesces sententiae, ut a vero devies . Juxta quod etiam et philosophorum unus: « Et magis, inquit, eligendum quod pauci. ergo mediatores videntes sic immobilem et inflexibilem, mox universi disparuerunt ab eo et remansit solus. Solus, inquam, qui solus portaverat torcularis pressuram: por
Abbreviated transcription (Latin):
nime decere. ut sacerdos et ponti¬
fex terrem hominis arbitͥo se sup¬
poneret alit̾: p̾sertim suꝑ eccl̃asti-¬
ce libertatis causa.⁊ maxime mota
questione suꝑ uerbo hoc. Et mag¬
num qͥdem ẽẽ. et debere sufficere:
si uł fieret sic. et etiam plus iusto
hoc: nisi eccłastice pacis bonum fa-¬
cto causam p̃beret.
Et uere uixta psalmistã: iustus ma-¬
nus suas lauat in sanguine pecca¬
toris. Et ut sapientis contestatur
elogium: pestilente flagellato.
sapiens sapientior erit. Quẽadmo¬
dum ⁊ uulgo dr: quod elixatus
aqmͣ timet. In anglia quippe ob
uerbum qͦd et supͣ posiumꝰ simile
huic. saluo uidełc ordine: rex ut su¬
pra in hystoria hac dociumꝰ. scanda-¬
liratus est. Quod archip̃sul regis sic
sꝑans sibi restitui gr̃am: ad quoꝵ¬
dam consilia tacuit. uerũ postea
ex hoc nec regis est gr̃am consecutꝰ.
s a bonis obmutescens: dolor eiꝰ plꝰ
multo qm priꝰ. auctus ẽ. ⁊ renouat᷑.

Expanded text:
nime decere, ut sacerdos et pontinime decere, ut sacerdos et pontifex terreni hominis arbitrio se supponeret aliter, praesertim super ecclesiasticae libertatis causa et maxime mota quaestione super verbo hoc: et magnum quidem esse et debere sufficere, si vel fieret sic et etiam plus justo hoc, nisi ecclesiasticae pacis bonum facto causam praeberet. Et vere juxta Psalmistam: Justus manus suas lavat in sanguine peccatoris . Et ut sapientis contestatur elogium, pestilente flagellato sapiens sapientior erit, quemadmodum et vulgo dicitur quod elixatus am timet. In Anglia quippe ob verbum, quod et supra posuimus simile huic, salvo videlicet ordine, rex ut supra in historia hac docuimus scandalizatus est. Quod archipraesul, regis sic sperans sibi restitui gratiam, ad quorumdam consilia tacuit: verum postea ex hoc nec regis est gratiam consecutus, sed a bonis obmutescens dolor ejus plus multo quam prius auctus est, et renovatus,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e reformande meliorẽ ⁊ firmi¬
orem spem. ad colloquiũ uen̾ant:
hoc solũ uniu̾si postulantes. con¬
sulentes. suadentez. ut illud tan¬
tillum uerbi de compmissione
tolleret. taceret: saluo uidelicet
honore dei. Et sic consequeret᷑
mox et ipse ⁊ sui pacem ad ho¬
norem ⁊ głam: in conspectu re¬
gum ⁊ pͥncipum.
ideres certe archip̾sulem uelut
hostiam stantem. alios uͦ ut car¬
nifices ñ ferro s linguis armatos:
circumstantes. ⁊ querentes honorẽ
dei extinguere: arbitrantes tñ se
et in hoc obsequiũ prestare deo.
S post modicũ circumuentos se et
oeceptos. palam et passim quotqͦt
se accusabant: ut docebunt sequen
stante sic. et uere stante. tanqm
firmissima turre directo sita et res¬
piciente contradamascũ: a tot et tan¬
tis impulsus ẽ. s euersus ñ est.
Iugit᷑ nunc ad hos nc̃ ad illos factu¬
rum se ut suadebant asserens: sal¬
uo honore dei. Dicebat etenĩ mi¬

Expanded text:
nostrae reformandae meliorem et firminostrae reformandae meliorem et firmiorem spem, ad colloquium venerant; hoc solum universi postulantes, consulentes, suadentes, ut illud tantillum verbi de compromissione tolleret, taceret, salvo videlicet honore Dei, et sic consequeretur mox et ipse et sui pacem ad honorem et gloriam in conspectu regum et principum. Videres certe archipraesulem velut hostiam stantem, alios vero ut carnifices, non ferro sed linguis armatos, circumstantes et quaerentes honorem Dei exstinguere, arbitrantes tamen se et in hoc obsequium praestare Deo: sed post modicum circumventos se et deceptos palam et passim quotquot se accusabant ut docebunt sequentesule stante sic et vere stante, tanquam firmissima turre directo sita et respiciente contra Damascum, a tot et tantis impulsus est sed eversus non est, jugiter nunc ad hos, nunc ad illos facturum se ut suadebant asserens: « Salvo honore Dei. » Dicebat etenim mi
Abbreviated transcription (Latin):
multi ut supradiximꝰ et magni
uiri. confestim archip̾sulem ab
auditorio regum adhuc seorsum
trahunt:prudenter aduertentes
ex uerbis his ⁊ illis que int̾ regẽ
⁊ archip̾sulem. ñ pacem. s maiorẽ
potiꝰ dissensionem orituram con¬
festu. Uñ et trahentes eũ seorsum.
suadent hii. suadent illi. uocant et
reuocant. pellunt ⁊ impellunt.
qͦtqͦt conclamantes. da głam regi:
Et uerbum illud quod regẽ scan¬
dalizat. suppͥmat᷑. taceatur. ⁊ ab¬
solute regis uoluntati et arbitrio
te subicias. Presertim cũ nc̃ sit
tempꝰ pacis oportunissimũ. dño
rege ⁊ primis francoꝵ p̾sentib.
et om̃ib iam in pace: pretqmͣ te
et tuis. Adhoc impellebant archi¬
p̾sulem multi ut iam diximus
⁊ magni tam pͥncipes scłi qmͣ
pontifices. franci. angli. Norman¬
ni. britones. et pictaui: non nulli
etiam religiosi. qui specialit ꝓpt̾
nos ⁊ ex mandato apłici uiri pa¬
cis nr̃e mediatores. ꝓpter pacis

Expanded text:
multi, ut supra diximus, et magni multi, ut supra diximus, et magni viri, confestim archipraesulem ab auditorio regum adhuc seorsum trahunt, prudenter advertentes ex verbis his et illis, quae inter regem et archipraesulem, non pacem sed majorem potius dissensionem orituram confestim: unde et trahentes eum seorsum, suadent hi, suadent illi, vocant et revocant, pellunt et impellunt quotquot conclamantes: « Da gloriam regi, et verbum illud, quod regem scandalizat, supprimatur, taceatur, et absolute regis voluntati et arbitrio te subjicias, praesertim cum nunc sit tempus pacis opportunissimum, domino rege et primis Francorum praesentibus et omnibus jam in pace praeterquam te et tuis. » Ad hoc impellebant archipraesulem multi, ut jam diximus, et magni, tam principes saeculi quam pontifices, Franci, Angli, Normanni, Britones et Pictavi, nonnulli etiam religiosi, qui specialiter propter nos et ex mandato apostolici viri pacis nostrae mediatores, propter pacis
Abbreviated transcription (Latin):
dium ⁊ oꝑa: apud omnes ⁊ pre¬
sertim apud regem francoꝵ sitam
iustificare causam: ⁊ depͥmere
nr̃am. Ut ita cor regis qui pstante
oño in tanta turbatione nr̃a totũ
et tutum erat refugium nr̃m:
alienaret a nobis.
Archip̾sul uͦ nec ꝓpter reges ut iu¬
oebat᷑ aduersantes. iam sibi in nul¬
lo ut dep̾hendi posset turbatꝰ uł
motus. s sicut ante animi cõposi¬
ti et equalis. respondit mox regi¬
b. se quidem libenti et ꝓno am¬
mo eccłiam sibi cõmissam retiꝑe
uelle: in eis libertatib in quib
scĩ decessores sui eam rexerunt.
S alias nouas consuetudines inec-¬
clesiastice libertatis dispendium
intͦductas reciꝑe nolle: s tanqm
sc̃oꝵ patrũ institutis adusantes
abicere ⁊ damnare. Cũ uͦ de fu¬
ga qmͣ rex clam ⁊ noctu temere
arreptam imꝓperauerat. archi¬
p̃sul se excusare cepisset. ⁊ iustã
fuisse causam allegare uoluisset:
qui pacis mediatores extiterant.

Expanded text:
dium et opera apud omnes et praedium et opera apud omnes et praesertim apud regem Francorum suam justificare causam et deprimere nostram, ut ita cor regis, qui praestante Domino in tanta turbatione nostra totum et tutum erat refugium nostrum, alienaret a nobis. Archipraesul vero nec propter reges ut videbatur adversantes jam sibi, in ullo ut deprehendi posset turbatus vel motus, sed sicut ante animi compositi et aequalis, respondit mox regibus se quidem libenti et prono animo Ecclesiam sibi commissam recipere velle in eis libertatibus in quibus sancti decessores sui eam rexerunt: sed alias novas consuetudines in ecclesiasticae libertatis dispendium introductas recipere nolle, sed tanquam sanctorum Patrum institutis adversantes abjicere et damnare. Cum vero de fuga, quam rex clam et noctu temere arreptam improperaverat, archipraesul se excusare coepisset et justam fuisse causam allegare voluisset, qui pacis mediatores exstiterant
Abbreviated transcription (Latin):
do retolere bñficia: que mundꝰ
uidit ⁊ nouit impensa.
Rex autẽ ultra ñ sustinens. s ci¬
to ab ore ipsius uerbum rapiens.
et ad dñm regem francoꝵ se con¬
uertens: dñe mi in qͥt attende si
placet qmͣ fatue qmͣ suꝑbie. iste
eccłam suam deseruerit: Quem
quidem nec ego nec aliꝰ a regno
meo expulit: s ipse noctu clam¬
destinam fugam miit. nemine
expellente. Nunc autẽ uob̃ sua¬
det. quod causam eccle agat. et
ꝓpter iusticiam patiat᷑: ⁊ ex hoc
multos ⁊ magnos circũuenit.
Ego quippe semꝑ uolui ⁊ conces¬
si. ⁊ uolo ⁊ concedo adhuc. ut eccle¬
siam cui preest teneat ⁊ regat:
liberius habuit ⁊ rexit.
Rex uͦ francoꝵ quasi aliqnͣtulũ
motꝰ contra archip̃sulem. ⁊ fauens
regi ꝓpter uerbũ quod dixerat
quiens. nunqͥd queris ẽẽ plusqͣm
sc̃s: Et uerbum hoc a rege fran¬
coꝵ uelut insultando archip̃suli
dictum sic. regi ⁊ parti sue ñ mo¬
dicum placuit: cuiꝰ erat semꝑ stu¬

Expanded text:
do recolere beneficia, quae mundus do recolere beneficia, quae mundus vidit et novit impensa. Rex autem ultra non sustinens, sed cito ab ore ipsius verbum rapiens, et ad dominum regem Francorum se convertens: « Domine mi, inquit, attende si placet quam fatue, quam superbe, iste ecclesiam suam deseruerit, quem quidem nec ego nec alius a regno meo expulit, sed ipse noctu clandestinam fugam iniit, nemine expellente. Nunc autem vobis suadet, quod causam Ecclesiae agat, et propter justitiam patiatur, et ex hoc multos et magnos circumvenit. Ego quippe semper volui et concessi, et volo et concedo adhuc, ut Ecclesiam cui praeest teneat et regat liberius habuit et rexit. » Rex vero Francorum, quasi aliquantulum motus contra archipraesulem et favens regi propter verbum quod dixerat quiens, nunquid quaeris esse plus quam sanctus? » Et verbum hoc, a rege Francorum velut insultando archipraesuli dictum, sic regi et parti suae non modicum placuit: cujus erat semper stu
Abbreviated transcription (Latin):
audiens hec: in nullo ut uidebat᷑
ꝑturbatꝰ uł confusus: exꝓbranti
sibi mox respondit: Et modeste
quidem. uerbũ humilitatis oĩs
et modestie. in respondendo ita
uerbum temꝑans ut neq rigi-¬
dꝰ appareret: nec remissus. Post
alia que priꝰ breuit᷑ dixerat. sub¬
ttiens mox ⁊ ad id respondens.
qͦd de cancellaria rex ei obiecerat.
Dñe mi inqͥens qͦd ex ira mͥ expro¬
bramini nc̃ de incancellaria ge¬
stis: hoc ut uidet᷑ iratus queritis.
mͥ uertere in culpam. quo tuam
ꝑpetuo gr̾am ꝑmeruisse debuissẽ.
Nec decet nc̃ nẽc oportet illiꝰ temꝑis
ame in obsequio ur̃o gesta. ⁊ fidem
uobis tunc seruatam: ad laudem
meam nc recolere. Nouit enĩ dñs
nr̃ rex francoꝵ qͥ hic. norunt et
hii qui astant. nouit ⁊ mundꝰ. et
testant᷑ oꝑa: cum adhuc eẽm in
aula qualem me in illo officio au¬
lico ad ur̃am ittilitatem ⁊ hono¬
rem exhibuerim. Turpe ẽẽt et
indecens p̃t̾iti obseguii exꝓbran¬

Expanded text:
audiens haec, in nullo ut videbatur audiens haec, in nullo ut videbatur perturbatus vel confusus exprobranti sibi mox respondit; et modeste quidem verbum humilitatis omnis et modestiae, in respondendo ita verbum temperans ut neque rigidus appareret nec remissus: post alia quae prius breviter dixerat subjiciens mox et ad id respondens, quod de cancellaria rex ei objecerat: « Domine mi, inquiens, quod ex ira mihi exprobramini nunc de in cancellaria gestis, hoc ut videtur iratus quaeritis mihi vertere in culpam, quo tuam perpetuo gratiam promeruisse debuissem. Nec decet nunc nec oportet illius temporis a me in obsequio vestro gesta et fidem vobis tunc servatam ad laudem meam nunc recolere. Novit enim dominus noster rex Francorum, qui hic, norunt et hi qui astant, novit et mundus, et testantur opera, cum adhuc essem in aula, qualem me in illo officio aulico ad vestram utilitatem et honorem exhibuerim. Turpe esset et indecens praestiti obsequii exprobran
Abbreviated transcription (Latin):
in archip̃sulem excanduit. multis
ipsum contumeliis afficiens. multa
imꝓperans. plurima exꝓbrans: ar¬
guens eũ ⁊ increpans tanqmͣ suꝑ¬
bum. elatum. et regie munificentie
circa ipsum impense ĩmemorem et
ingratum. Et quia archip̃sulis ꝑso¬
na ut circa hystorie huiꝰ initia dixi¬
mus. etiã ab ineunte etate talis erat
et tam honesta de qua etiam men¬
daces et detractores ꝓpter fame in¬
tegritatẽ falsa dicere uerebantur.:
hoc solum rex expressim ꝓcrimi¬
ne ei obiecit. quod cum cancellariꝰ
ad huc ẽẽt. ab hõib suis et cisma¬
rinis et transmarinis passim et
a maiorib et a minorib hominia
ceꝑit ⁊ fidelitatis uiram̃ta: ea sic̃
dicebat decausa ut dñm suum et
regem qui tanta ei contulerat ex¬
heredaret: ⁊ fieret ipse dñs uniu̾¬
soꝵ. Unde etiam ut exꝓbrando ad¬
iciebat: tempore cancellarie tam
magnificum se faciebat et tam mu-¬
nificum.
rchipresul uͦ in om̃i patientia

Expanded text:
in archipraesulem excanduit, multis in archipraesulem excanduit, multis ipsum contumeliis afficiens, multa improperans, plurima exprobrans, arguens eum et increpans tanquam superbum, elatum et regiae munificentiae circa ipsum impensae immemorem et ingratum. Et quia archipraesulis persona, ut circa historiae hujus initia diximus, etiam ab ineunte aetate talis erat et tam honesta, de qua etiam mendaces et detractores propter famae integritatem falsa dicere verebantur, hoc solum rex expressim pro crimine ei objecit, quod cum cancellarius adhuc esset, ab hominibus suis et cismarinis et transmarinis passim, et a majoribus et a minoribus, homini ceperit et fidelitatis juramenta, ea sicut dicebat de causa, ut dominum suum et regem, qui tanta ei contulerat, exhaeredaret et fieret ipse dominus universorum: unde etiam, ut exprobrando adjiciebat, tempore cancellariae tam magnificum se faciebat et tam munificum. Archipraesul vero, in omni patientia