comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
instituerunt. Symoniaci dictia sy¬
mone magice discipline pito. cui pe
cratam. nec credunt corporum
resurrectionem futuram. hoc & satur¬
niani affirmant. Menandriani a
menandro mago discipło symonis
mincupati. qui mundum non adeofa¬
ctum seo ab angłis asserunt. Basilidans
a basilide appellati. qui inter reliquas
blasphemias passum iħm ab negauit.
Nicholarte dicti a nicholao diacono
eccłie ierosolimorum. qui cum stepha¬
no & ceteris constitutus ẽ a petro: qui
ꝓpter pulchritudinem relinquens u¬
xrorem. ut qui uellet etiam uteretur.
uersa ẽ in stuprum talis consuetudo.
ut inuicem comugia cominutarentur.
quos ioħs in apocalipsim imꝓbat di¬
cens. Sed hoc habes quod odisti facta
nicholaitarum. que ꝙ ego odi. Gnosti¬
ci ꝓpt̃ excellentiam scientie se ia appel¬
lari uosuerunt. Animam naturã dei
ẽẽ dicunt. bonum ꝙ malum deos fu¬
isse dogmatib fingunt. Carpocratia¬
ni a carpocrate quodam uocant᷑. qui
dixit xp̃m hominem fuisse tm̃. ꝙ de

Expanded text:
instituerunt. 352 2. Simoniani dicti a Simone magicae disciplinae perito, cui Petegant nec credunt corporum resurrectionem futuram. Hoc et Saturniani adfirmant. Menandro mago, discipulo Simonis nuncupati; qui mundum non a Deo, sed ab angelis factum asserunt. Basilidiani a Basilide appellati, qui inter reliquas blasphemias Jesum passum abnegavit. § 4. Nicolaitae dicti a Nicolao diacono ecclesiae Hierosolymorum, qui cum Stephano et ceteris constitutus est a Petro; qui, propter pulchritudinem relinquens uxorem, dixerat ut qui vellet ea uteretur; versa est in stuprum talis consuetudo, ut invicem conjugia commutarentur. Quos Joannes in Apocalypsi improbat dicens: Sed hoc habes, quod odisti facta Nicolaitarum. § 3. Gnostici propter excellentiam scientiae se ita appellare voluerunt. Animam naturam Dei esse dicunt; bonum et malum Deum suis dogmatibus fingunt. § 6. Carpocratiani a Carpocrate quodam vocantur, qui dixit, Christum hominem fuisse tantum, et de
Abbreviated transcription (Latin):
srmone latine int̾pretatur lucida. eo qͦd
lumine accepto ꝑ arcum resplendeat.
butrum absidam anabsidem dicere de¬
beamus. hoc uerbi gͥnꝰambiguum qͥdq̃
doctorum ȩtistimant. Testudo ẽ cam̃a
templi obliqua. Nam inmodum testu¬
tidinis ueters temploꝵ tecta faciebant.
qui iõ sic fiebant ut celi iaginem red¬
derent. qͦd constat ẽẽ conuerum: Alii
arcta conclusione curuati. Ipsi ⁊ fornices

Expanded text:
sermone, Latine interpretatur lucida, eo quod 229 sermone, Latine interpretatur lucida, eo quod 229 lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam, an absidem dicere debeamus, hoc verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. 8. Testudo est camera templi obliqua. Nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant, quae ideo sic fiebant, ut coeli imaginem redderet, quod constat esse convexum. Alii arcta conclusione curuati, ipsi et fornices
Abbreviated transcription (Latin):
dictum qͦd fundus sit domꝰ. Idem
lapide surgat. Paries nuncupatus. q sc̃
duo st̃ pares. ł alittore ł afronte. siue
enim tecgonum siue exagonum sit. qͥl
conspiciunt ex pari erunt. aliter enim
structura facta de formis ĩ. In fabricis¬
dedicium asserũt. Iste enim pͥmus didi¬
cisse fabricam a mincrua dt̃. Parietina
dicimꝰ. qͣsi parictum tuinas. Sunt enin
parictes stantti ale fecto. ⁊ sine habta¬
torib. angulus qͦa duos patietes inuĩ
con rungat. Culmmina dicta sc̃. ꝙ ap̃s
antiquos tecta culmo tegebant᷑. ut ñ
rustica. Uine tecti ssi mitas: culmẽ di
rxornant. ꝙ̃ lacunaria dicuntur. qͦd lacꝰ
qͦsdam quadracost rotundos ligno. ł gypso
uł colcribus hañt pictos cum signis uiter¬
iicantibus. Principaliter aut̃ lacꝰ
dr ut lucilius. Resultant edesq lacusꝙ
Euius diminutio lacunar fac̃. ut oraqꝰ.
Neq aurtum meantiet indomolu¬
cimor. Iñ fit alia diminutio lacunariũ:
pantisticon iaquearium facit. Absidag̾co

Expanded text:
ictum quod fundus sit domui. Idemcaeso crasso lapide surgat. Paries nuncupatus quia semper duo sunt pares, vel a latere vel a fronte. Sive enim tetragonum sive hexagonum sit, qui se conspiciunt ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis est. Daedalum adserunt; iste enim prius didicisse fabricam a Minerva ddicimus quasi parietum ruinas: sunt enim parietes stantes sine tecto, sine habitantibus. Angulus, quod duos parietes in unum coniungat. Culmina dicta sunt quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rusticani. Hinc tecti summitas culmen diornant, quae et lacunaria dicuntur, quod lacus quosdam quadratos, vel rotundos, ligno, vel gypso, vel coloribus, habeant pictos, cum signis intermicantibus. Princdicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Tecta
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc bottici arpennẽ
dicunt ab arando sciłc.
Actus dupplicatus iugerũ facit. Ab
eo enuim qͦd ẽ iunctum. iugeri nom̃
accepit. Iugerum aut̃ constat lon¬
gitudine pedum.Ie coirum¬
Actum ꝓuintie bestie tustici agrũ
uocant. Porcam idem betici.xxx.
longitudine definiũt ita
qͦd defossum ẽ. lira. Galli candetũ
appellant in aeris urbanis spacium
centum pedum qͥsi cencecum. In ag̃¬
stib aut̃ pedes centum quinquagi¬
ta quadratorum. iustum cãdetum
uocant. Porro stadił ager bt̃ passus
ocies computata miliarium facut
qͥ constat quinq miliapedib. Cen¬
curia aut̃ ager ẽ ducentoꝵ iugerũ.
qui aꝑud antiquos ã centum iuge¬
rib uocabat᷑ s post ea dupplicata e
nomenq pristinum retuiuit. In nu¬
mero enuim centurie multiplicate sc̃

Expanded text:
Hunc Baetici arapennem dicunt, ab arando scilicet. Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iugerum autem constat longitudine pedum CActum provincie Betice rustici agrum vocant; porcam idem Betici XXX longitudquod defossum est, lira. Galli candetum appellant in areis urbanis spatium centum pedum, quasi centetum. In agrestibus autem pedes centum quinquaginta quadratum iustum candetum vocant. Porro stadialis ager habet passus octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum retinuit. In numero enim centuriae multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
qui seruiunt accepta merrede. Idem ⁊ baro¬
ncs g̃co noĩe qd̾ sint fortes in laborib. Baricm̃
infirmus. Rublicani appellant᷑ conductores.
uectigalium fisci uł rerum publicarũ. suie
qui uoctigalia publica erigunt. ułqui ꝑpu
publica negotia scłl lucra sactant᷑. unͣ ⁊ cogno

Expanded text:
qui serviunt accepta mercede. Idem et baroqui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς einfirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui per negotia saeculi lucra sec
Abbreviated transcription (Latin):
ones. Et dicti curiales qr ciuilia munera
dutiurales. curialium officiorum. ordines
sunt. Er incipales dica qõ pͥmisunt ma¬
gistratib. Magistrati uͦ qõ maiores sunt
rtiqis osficii. Duum uiralis tabalio
uocatis. eo qd sit portitor tabellarũ. Idem
ce caceptor. idem ⁊ striba publicus. quia ea
tm̃ quȩ gestis publicant᷑ scribit. Burgarii
abuigis dicti. qr crebra ꝑ lunites habitacła
constituta burgos uulgosuocant. Uñ ⁊bur¬
gondionum gentis nom̃ in hefit. quosquõ¬
dam subacta germania romani ꝑcastradis¬
posucrunt. atꝙ ita nom̃ ex locis sumpsert᷑.
Collegiati dicunt᷑ quod ercorũ collegio custo¬
des deputent᷑. qui facinꝰ aliqͦd cominiserius.
Esi enim sordidissimum genus homuiũ pr̃e
inccito ꝓgenitum. Priuati sunt ertͣnci abof.¬
siciis publicis. Est cnuim nom̃ magistratũ ha¬
benti contrarium. Et dicci pͥuati quod sint
ab officiis curie absolati. Merrennarii sunt:

Expanded text:
ones. Et dicti curiales, quia civilia munera ones. Et dicti curiales, quia civilia munera ti et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tͥbunos quasi ꝓpͥos iudices ⁊ defensores cre¬
auit: qui corum lib̾tatt̃ tuerent᷑. ⁊ cos adu̾¬
sus iniuriam uobilitatis defenderent. Nñ
⁊ defensores dicti. eo quod plebem ͥ commnit¬
sam. contra insolentiam impborum defen.¬
dant. Ad contra nc̃ quidam eũsoresñ defen¬
sores existunt. Numerarii uocati sunt: qi
publicum nũminum erariis inferunt.
fũncti abcõ qd̃ sungunt᷑ officio. ⁊ honore ali¬
quo dicti. hinc ⁊ defunctos mortuos dicimꝰ.
qui complcucrunt inte officia. Nichilemĩ
iam faciunt. Muiti nt ineodẽ muci¬
pio nati. abofficion ilict: coquod
publica munia accip Buma enm
officia sunt. lñ ⁊ miitilies dicunt᷑. qͥ nul¬
lum gerunt officium. Muncipales origi¬
nalesciues. ⁊ in locum officitm gerentes.
Dccuriones dicti quod sint de ordine cutit
Officium enim curie admiistrant. Uñ
ñ ẽdecurio qͥsummã ñ intulit. uł curiã
participauit. Curiales autẽ idem ⁊ decuri¬

Expanded text:
tribunos quasi proprios iudices et defensores cretribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuri
Abbreviated transcription (Latin):
sensere enim iudicare ẽ. Item censores sunt
patͥmoniorum iudices. a censueris appella¬
ti. Indices dicti. qͣsuiis dictntes ppło: siue qͦd
iuire disceptent. Iure autẽ disceptare ẽ. iuste
uidicare. Nonẽ autẽ uider: si ñ ẽ incoi̾ticia.
Presides ractores prouinciȩ sunt: dictiqd̃ pͣt̃¬
Pretores autr̃ quasi pirciptores ciuitatis. ⁊ pͥn¬
cipes. Idem ⁊ questores qͣsi quesitores: to quod
questionib presunt. Consilium ⁊ causa apõ
cosc̃ ꝑroceres sunt pͥncipes curitatis. quasip¬
cedes: quod ante om̃s honore p̾cedant. Uñ⁊
capita trabium quȩ eminent cartra parie¬
cesproces dicunt᷑. eo q̃õ pͥmo procedant. hinc¬
autẽ ad pͥmores facta translatio qd̃ acetera
multitudine ꝓminet. tͥbum dicci. qõ ple¬
bi. ułira. uł opem. tͥbuunt. Constituti st̃
autẽ .ui. anno pꝰ regeseractos. Dum enim
plebsasenatu ⁊ consulib p̾meret᷑. tc̃ ipsasͥ

Expanded text:
Censere enim iudicare est. Item censores sunt Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censuris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores proPretores autem quasi preceptores civitatis et principes. Idem et questores quasi quesitores, eo quod questionibus presunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Trib dicunt᷑ tanquã curie ⁊ congregationes
inpͥncipio romam tͥpharie fucit᷑. a romulo
disptiti: idẽ. insenatorib. militib.⁊ plebib
quȩ tamcu tͥb nc̃ multiplicate nom̃ pͥsti¬
num retinent. Senatui nom̃ etas dedit. qd̃
seniores eeñt. Alii asinendo dictos accipiuis
senatores. ipsi enim agendi facultatẽ dabãt
Senatus consultꝰ a consulendo ⁊ tractando ẽ.
dictus. qd̃ sic fit ut consulat ⁊ nocere ñ pꝰsit
Patres aucẽ ut salustius dic̃ acupe similitu¬
dineuocati sunt. Nam sic̃filios suos. ita il¬
li rem publicam alebant. Patres conscͥpti. qi
dum romulus decem curias senatorum le¬
gisset. nomina corum p̃senti ppło uitabu¬
las auiras contulit. atꝙ inde patrescon¬
illustres. scdi expectabiles. itrcii cdarissum.
Iam inferius quartum aliquod: genusñ ẽ.
usq ad legitimos annos ques romanuserat:
demnde accipiebat honorem senatorie digni¬
tatis. Gensores apud ueteres romanoserant
Gstenim nom̃ censoris dignitasuidicialis.

Expanded text:
 curie et congregationes incipio Romani trifarie fuerint a Romulo dispartiti, id est in senatoribus, militibus et plebibus, que tamen tribus nunc multiplicate, nomen pristinum retinent. seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores, ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus; quod sic fit, ut consulat et nocere non possit. Patres autem ut Sallustius dicit a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti: quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde Patres conillustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatorie dignitatis. Censores apud Romanos veteres erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis.
Abbreviated transcription (Latin):
de italie regiuncula exortum totum
orbem terrarum paulatim bellige¬
rando obtinuit. Omnes enim natio¬
nos uel interfecte ab eis. uel tributo
a regendo uocati. Sicut enim sacer¬
dos a sõificando: ita & rex a regendo.
Non autem regit qui ñ corrigit.
Recte gͥ faciendo regis nom̃ tenet᷑.
peccando amittitur. Unde & apud
ueteres tale crat ꝓuerbium. Rexeris si
recte facias: si non facias non eris. Regie
iurtutes precipue due. iusticia et pietaᷤ.
nam iusticra ꝑ se seuera est. Primi uero

Expanded text:
de Italie regiuncula exortum, totum orbem terrarum, paulatim belligerando, obtinuit. Omnes enim nationes, vel interfecte ab eis, vel tributo a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. nam iustitia per se severa est. Co
Abbreviated transcription (Latin):
inquilinũ ⁊ aduenam. Inquilini enĩ sunt qͥ
emigrant. ⁊ ñ ꝑpituo ꝑmanent. Aduene aut̃
uł incole: aduenticii ꝑ hibent᷑. s ꝑmanentes.
Et inde incole qui iam habitatores sunt: ab in¬
colendo. Indigene sunt inde geniti. ⁊ incodẽ
loco nati ubi habitant. Incola autẽ: ñ indige¬
nam s ad uenam indicat. Pegͥni dicti coqd̃
ignorant᷑ corum parentes: a quib orti cristũt.
Sunt cnm delonginqͥ regione. Urbani uoca¬
bant᷑ qui rome habitabant. qui uͦ inceũis lo¬
cis oppidani. Nam sola urbs roma. cetraop¬
pida. Famuli funt exꝓpͥa scruorũ familia or¬
ti Serui autẽ uocabulum inde traxerunt.
qõ hi qui uire belli possent occidi. auictorib
conseruabant᷑. ⁊ serui fiebant: a seruando scł¬

Expanded text:
inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belcum seruabantur serui fiebant, a seruando
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Uillicꝰ autẽ ꝓpͥe uille gub̃natorẽ. un ⁊ auil¬
la uillicꝰ nom̃ accepit. Interdum autẽ uillic̾ñ
gub̾nationem tulle. s dispensationẽ uniũse
domus tullio int̃ptitante significat qõ ẽ. uni¬
ũsarum possessionum ⁊ uillarũ dispensato¬
rem. Actores idem ⁊ctiratores abagendo ⁊ cu¬
rando uocati. P rocuratoresuͦ. coqd̃ iuicecura¬
toris. idẽ actons fungant᷑. quasi ꝓpt᷑ curatore.
sicut ꝓconsul ꝓ confule. Coloni funt cultoresad¬
uene. dicti. a cultura agͥ. Sunt enim aliunde
uenientes. atq alienum agrũ locatũ colences:
ac debentes condicionem genitali soloppter
agͥculturam sub dominio possessoris ꝓco qd̃
his locatusẽ fundus. solom autẽ quatuor mo¬
dis dicunt᷑. Nam colom aut romani sunt.
aut colomi latini. auit coloni auriliatores. ant
colbm rutispͥnati. Inguilim uocati. quasũ
colentes aliena. Non enuim hñt ꝓpͥam sedem
s interra alicna inhabitant. Differt autẽ int

Expanded text:
t. Vilicus proprie villae gubernator est. Unde et a villa vilicus nomen accepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter
Abbreviated transcription (Latin):
adũsus ppłm romanũ serui armis sumptis
dimicassent. uicti se dederunt: comp̃hensiq ua¬
ria turpitudine affecti sunt. Fahis quidampꝰea
adiũs manumissi ꝓpt̾ suppliciorum notas quas
manifeste ꝑpessi sunt. ad dignitatẽ ciuũ rona¬
norum ñ ꝑtienerunt. Latini ante romã condi¬
tam apud latinos fiebant. nunquam ꝑ testam̃
nec suos heredes facere poterant. Cuies romam
pꝰcasub consulib ꝑtestam̃ta inur be roma effrc¬
ti sunt. Dicti autẽ ciues romaniq a testam̃to li¬
beri essicti: innumcrum romanorũ ciuũ redi¬
gunt᷑. Hispͥmum aditus erat inurbe roma cõ

Expanded text:
adversus populum Romanum servi armis sumptis adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his quidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamnec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma comm
Abbreviated transcription (Latin):
cunus. Mancipium ẽ. qͥcquid manu capi sub
diꝙ potest: ut homo. equus. ouis. Hec enum
ammalia statim ut nata sunt. mancipium
cẽ putant᷑. Nam ⁊ ea que inbestiarum sunt
numero. tunc uident᷑ mancipium ce̾ qnͣ capi
siue domariceꝑint. Ingenui dicti. qui ingenẽ
hñt lib̾tatem ñ infacto sic̃ liberti. Uñ ⁊ cosg̃ci
cugenes uocant. quod sinc bomi genĩs. Lib̃tus
autem uocatꝰ quasi liberat᷑. Fr̃at enim pͥus iu¬
goscruitutis addictus. Lib̾torum aucẽ filii apd̃
antiquos lib̾tini appellabant᷑. quasi de lib̾tis
nati. Ncͣ uͦ lib̾tintis aut alib̾to factus: aut pos¬
sessus. Oanu missus dr̃: qͣsi manu emisslis. A¬
pud ueteres cnim quotiens manu mittebars
alapa ꝑcussos curum agebant: ⁊ liberos con¬
firmabant. Uñ ⁊ manumissi dicci: coqd̃ ma¬
nu muterentur. De diticii pͥmum adeacticio¬
ne sunt nuncupati. Deditio enm dr̃. qn se uic¬
ti aut uncendi hostes uictorib tradunt. Qui¬
bus hec origo nominis suit. Dum quondam

Expanded text:
. Mancipium est, quidquid manu capi aut subdi potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nati sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti: unde et eos Graeci eugenos vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus, quasi liberatus: erat enim prius jugo servitutis addictus. Libertorum filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam
Abbreviated transcription (Latin):
egnum a regib dictum. Nã sicut
reges a regendo uocati. tta regnũ
a regib. Regnum uniuerse nationes
suis queq temporib habuerunt. ut
assiru. medi. ꝑse. egyptu greci. Quorũ
uices sors tempoꝵ ita ut uolutauit.
ut alterum ad altero solucretur.
Inter omina regna terrarum duo
regna ceteris gloriosima traduntur.
assirioꝵ primo. deiude romanorum.
ut temporib ita & locis int̾ se ordina¬
ta atq distincta. Nam sicut illud priꝰ.
et hoc posteruis: ita illud in oriente.
hoc in occidente exortum ẽ. Deniq in
illiꝰ fine huius unncium confestim fuit.
Regna cetera ceteri ꝙ reges uelut apen¬
dices istorum habentur. Regnum an¬

Expanded text:
egnum a regibus dictum. Nam sicut reges a regendo vocati, ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, ut Assyrii, Medi, Persae, Aegyptii, Graeci, quorum vices sors temporum ita volutavit ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a
Abbreviated transcription (Latin):
certorum ꝓgnatorũ. ut nationes quȩ ꝓpͥis cog¬
cordi cominunione sociatꝰ. Populus autẽ co
distat a plebib quod ppssumu̾si ciues funt¬
cõnunicratis semorib: blebs autẽ reliquum
uulgus. sinc semorib cuntatis. Popls gͦ tota
ciuitas ẽ: uulgus uͦ plebsẽ. Piebs autt̾̃ dicta a
pluralitate. maiorc̃ enim numerus minorũ

Expanded text:
certorum prognatorum: nationesque propriis cogcertorum prognatorum: nationesque propriis cogcordi communione sociatus. Populus autem in eo distat a plebibus, quia populus unreliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; maior est enim numerus minorum
Abbreviated transcription (Latin):
resolui. Cuncus ẽ collecta inunum militũ
multitudo. uñꝓpt̃ qo̾ inuniun coit. ipsacoi¬
tio unũ cuncus nominatꝰ ẽ quasi couneus
dicti quia tegunt pedices alarũ uicc. Gormi¬
a uocata extremitas crtirit᷑ it̃ facit. ab agendo¬
uocatus id ẽ cundo. Rlautus. Quo te agis: Et¬
ipse ẽ enim ererritus ambulans. Nam agm̃
dr᷑ quod in longitudine directum ẽ: quale
solet c̃ẽ cum erercitus portis ꝓcedit. Quicqͥd fu¬
crit aliud: abusine dicitur. de ciuibz. iiii.
tum ẽ deincepsciuium noĩa sũmatim
tes iuuant. ut uita comuiinis & ornatior fiat¬
⁊ tutior. Domus unius familie habitaculũ ẽ:
sicut urbs unius ppłi sic̃ orbis domiciliũ totiꝰ
gentris humani. Est autẽ domus genus. stue¬
familia. siue comunctio uiri ⁊ uroris. Incipit
autẽ aduob ⁊ ẽ nom̃ nom̃ grecũ. Namdoma¬
ta greci iecta dicunt. familia ẽ. libi ex lib̾is
do ⁊ progenerando diccum. aut̃ adefinitioe

Expanded text:
resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus,dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur extremitas exercitvocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit; quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. CAPUT IV. De civitum est, deinceps civium nomina summatim tes vivant, ut vita communis et ordinatior fiat et tutior. Domus unius famule familie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus familie sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus et est nomen grecum, nam domatdo et progenerando dictum, aut a definitione
Abbreviated transcription (Latin):
iginti quinꝙ annis tenentur. Euoca
dum ad subitum bellum ñsolum nulesẜ⁊
ccti euocant᷑. ¶ñ etiam consul solebat dice̾.
Qui rem ꝑtiblicam saluã cẽ uult. me seqͣtur.
Comuratio. quȩ fit intumultu qnͣ icinũ
urbispiculum singlosiurare nl pactat s¬
repente colligitur multitudo ⁊ tumultuosa
inira conflatur. Hec ⁊ tumultuam̾dr̃. In acie
autt᷑: iste fere forme sunt. Exticitus. classis.
nodus. cuncus. ale. cornua. agnen. ac forma.
S noĩa ab ipsis reb de quib translata sunt
mutuantur. Acies dicta qd̃ ferro armata sit.
zacumine gladiorum. Exticitus multicudo
cruno genere abexticitatione belli uocata.
Ciasses. dicte ꝓpter diuisionem eatiritus. qͥpꝰ¬
ca mampuli dicti sunt. Hñ ⁊ uirgilius. Eiassi¬
bushic locꝰ ẽ. hic acies ccitare solebant. Iampꝰ¬
ea ⁊ classica nauium dicta. Nodus ꝓpͥe ẽden¬
sapeditũ multitudo. sicut turma eqͥtum.
Nodum autẽ dictum ꝓdificultate qd̃ urx p̾sit

Expanded text:
viginti quinque annis tenentur. Evocatio viginti quinque annis tenentur. Evocatio dum ad subitum bellum non solum miles, sed caeteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere; « Qui rempublicam salvam vult esse, me sequatur. » Conjuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos jurare non patitur: serepente colligitur multitudo, et tumultuosa in ira conflatur: haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen: quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, qet acumine gladiorum. 58. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. 59. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam postea et classis navium dicta. 60. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit
Abbreviated transcription (Latin):
presunt centuriones dicuntur. Subcen¬
turiati uͦ sunt. ñ qͥ inpͥma. s qͥ in scda cen¬
turia sunt. quasi sub pͥma centuria. Tam̃
structi ⁊̃ ipsi ⁊ inspcculis posici inbello sunt:
ut si pͥmi defccerint. ipsi isti quos sub ẽc. dix¬
unus laborantib pͥmis subueniant. Uñce
adinsi dandum ponit᷑ subcenturiatus. qͤ¬
si armis dolosis instructꝰ. Manipłs ducento.¬
rum ẽ militum. Mampuli aũ dicti ft̃mili¬
tes. siue quia bellũ pͥma manu incipiebant.
fasciculos stipule uł herbe alicui ꝓsignis fa¬
cibant a quo signo mampulares milites¬
cat armatoser ad signa mampłos.
Turma: eqͥ tͥgures sunt. Romani enĩ
bat. Cohors qͥngentos milites ht̃ Tria sc̃ mi¬
litie genera. sacram̃tum. cuocatio. conuira
tio. Sacram̃tum inquo pꝰelectionõ uirat
unusquisq miles senon recedere amilicia
nͥ pꝰ complita stipendia: ioẽ milicie temꝑa.
Et̃hi sunt qͥhñt plenam miliciam. Nam

Expanded text:
praesunt centuriones dicuntur. Subcenpraesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, qsi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, fasciculos stipule vel herbe alicuius, pro signis faciebant, a quo signo macat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim ma.Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militie gtio. Sacramentum, in quo post electionem juravit unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post completa stipendia, id est, militiae tempora: et hi sunt qui habent plenam militiam: nam
Abbreviated transcription (Latin):
consiliebant. et mox cum ad hostes¬
uentum eĩt equis dissiliebant. & con¬
tuio pedites ipsi ex alia parte equiti¬
b ꝑ quos aduecti fuerant dimicantib
hostem ꝑturbabant. Ab hisgͥ uelitib
elefanti quondam hannibalis temꝑe¬
retroacti. cum regi iam a siuis ñ pos.¬
sent: fabrili scalpto inter aures adac¬
to necabantur. Castra sunt: uͥ miles
steterit. Dicta autem castra quasi cas¬
ta. uel quod illic castraritur libido.
Ham nunquam his interat mulier.
Militia autem a milttsb cdicta.
aut a multis quasi multitia: quasi ne.¬
gotium multorum aut a mole rerum
quasi moletia. Legio sex milium arina¬
torum ẽ ab electo uocata. quasi locti:i. ar
nus electi. Eropͥe autem liugua macedonũ
phalans. gallorum caterua. nr̃a legio dr̃.
Legio ht̃ seraguita centuraᷤ manipulos
triginta. cohortes duodecim. turmas du¬
centas. Centurias decunus partes erercit᷑
incentenos milites diuisas. unde & qͥhis

Expanded text:
consiconsiventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his
Abbreviated transcription (Latin):
desertis militarib officiis enagantim.
Him alios numeros militie nom dari
ꝓhibentur. sed si non magni temporis cul¬
pam contraxerint: cesi numeris sins
restituuntur. S et qui deserunt exera¬
tum ad hostes transeuntes: & ipsi deser¬
tores uocantur. Conscripti milites dicun¬
tur. quia in tabulis conferuntur ab eo
qui eos dieturus est: sicut transcrip.¬
ti uocantur cum de alia inaliam legi¬
onem transeuut. et inde transcripti qͥ
nomina dant ut transcribant᷑. Optio¬
nes dicti quod sint electi. Nam optart
eligere est. Sicut est illud. Sptatut ꝙ
locum regno. idest elegit. Excubitenes
dicuntur. ꝓ eo quod excubias semper
agunt. Sunt enim ex numero mili¬
tum quatuor. et in porticib excubans.
propter regalem custodiam. Extubie
autem diurne sunt: uigilie noctur¬
ne. Unde et uigiles. Uelites crant apd̾
romanos genus militie. a uolitando
uocati. Lccti enim agilitate iuuenes
cum armis suis post terga equitum

Expanded text:
desertis militaribus officiis, evagantur. desertis militaribus officiis, evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes, et ipsi desertores vocantur. 426 40. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est; sicut transcripti vocantur, cum de alia in aliam legionem transeunt, et inde transcripti, quia nomina dant ut transcribantur. 41. Optiones dicti, quod sint electi. Nam OPTARE eligere est, sicut est illud: Optavitque locum regno, id est elegit. 42. Excubitores dicuntur, pro eo quod excubias semper agunt. Sunt enim ex numero militum, et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubiae autem diurnae sunt vigiliae nocturnae, unde et vigiles. 43. Velites erant apud Romanos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate juvenes, cum armis suis post terga equitum
Abbreviated transcription (Latin):
Idem et ueteram dicuntun. quia iam
in usu prelii non sunt: sed post mul¬
tos milicie labores quietis suffragium
consecuntur. E questres milites dicti. qd̾
equo sedeant: item militat ille equestri
ordine. Tyrones dicuntur fortes pueri
qui ad militiam deleguntur: atq ar¬
mis gerendis habiles existunt. Hi em̃
non ex sola ꝓfessione natiuitatis. sed
ex aspectu et ualitudine corporis exis¬
timantur unde et tẏrones dicti. qui¬
ꝙ antequam sacramento ꝓbati suit.
milites non sunt. Romane autẽ mili¬
tie mos fuit. puberes primo exercere
armmis. Nam sextodicimo anno tẏro.¬
nes militabant. quod etram solo sub¬
custodib agebant. De quib uirgilius.
Et priio flore iuuentus. Seruos sa¬
ne nunquam militasse constat. insi
seruitute deposita: excepto hanniba¬
lis tempore cum post camuense p̃liũ
in tanta necessitate fuissent romani. ute
ne liberandorum quidem seruorũ da¬
retur facultas. Desertores uocati. quod

Expanded text:
Idem et veterani dicuntur, quia iam Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atqmis gerendis habiles existunt. Hi enim non sola professione nativitatis, sed ab aspectu et valetudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique, antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit, puberes primo armis. Nam sextodecimo anno tyrones militabant, quo etcustodibus agebant, de quibus Virgilius: Et primaevo flore juventus. 38. Servos sane nunquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Annibalis tempore, cum post Cannense praelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. 39. Desertores vocati, eo quod,
Abbreviated transcription (Latin):
berurbe habent: ut neq pars
uocati: quod militib siue plebibus
iura tribuant. Chiliarchi qui mille
prosunt. quos nos millenarios nun¬
cupamus: et est grecum nomen. Cen¬
turiones dicti. eo quod centũ p̃sunt
militib. sicut. quinquagenarũ nun¬
cupati sunt qui in capite sunt quin¬
quaginta militum. sicut decani ab eo
quod decem militib preferuntur. Mileᷤ
dictus. quia mille erant antea numero
uno: uel quia unus est ex mille electꝰ¬
Romulus autem primus ex popło mi¬
lites sumpsit et appellauit. liber uero:
primus militie ordinem docuit. Miles
aut ordinarius dicitur: aut extra ordi¬
narius. Ordinarus est qui ꝑ ordinem
militat: nec adhuc aliquem consecutꝰ
est gradum honoris. Est enim gregariꝰ:
id est humilis militie. Extra ordinariꝰ
est: qui ob uirtutem ꝓmouetur ex
ordine. Emeriti dicuntur ueteram so¬
litti q militia. qui iam in usu prelũ
non sunt: et quia mereri militare dr̃
a stipendiis scilicet que merentur

Expanded text:
in urbe haberent, ut neque pars in urbe haberent, ut neque pars eo quod militibus sive plebibus iura tribuant. Chiliarchi sunt qui mille presunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est grecum nomen. Centuriones dicti sunt, eo quod centum presunt militibus, sicut quinquagenarii, qui in capite sunt quinquaginta militum, sicut decani, ab eo quod decem militibus preferuntur. Miles dictus est, quia mille erant antea in numero uno, vel quia unus est ex mille electRomulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur.
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus. S non statim quicunq
principes uel duces sunt: etiam reges
dici possunt. In bello autem: melius
ducem nominari quam regen. Nã
hoc nomen: exprimit in prelio nomi¬
nari. ducentem. Unde et uirgilius.
Duces euandri Salustius. Quo cupi¬
dius inore ducis sese quisq bonum
non dixit inore consulis. Monarche
sunt qui singularem possident pͥn.¬
cipatum. qualis fuit alexander apb̃
grecos: et iuliuis apud romanos. Hĩe
et monarchia dicitur. Monos quippe
singularitas greco nomine. architi
principatus est. Tetrarche sunt qͣrtã
partem regni tenentes. Nam tetra.
quatuor sunt. Qualis fuit apud tudea
philippus. P atricũ inde uocati sunt. ꝓ
eo quod sicut patres filiis ita p̃iude̾¬
ant rei publice. P refecti dicti: quod p̃¬
taua potestate presint. Pretores idem qͥ
et prefecti. quasi prepositores. Presides
uͦi dicti. qui alicuius loci tutelam pre¬
sidialiter tenent. Tribum militũ pri¬
miim a cesart instituti sunt. qui ple

Expanded text:
exercitus. Sed non statim, quicumque exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges dici pducem nominari, quam regem. Nam hoc nomen exprimit in praelio ducentem. Unde et Virgilius, ducis Evandri. Sallustius: « Quo cupidius in ore ducis sese quisque bonum; » non dixit in ore consulis. Dux esunt, qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, Julius apud Romanos: hinc et monarchia dicitur, monos quippe singularis Graeco nomine, arche principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes. Nam tetra quatuor sPhilippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni mum a Cesare instituti sunt, qui plebes
Abbreviated transcription (Latin):
popłm grauissimo dicto corripuit.
dñm q se post hec appellari ne aliberis
quidem suis ꝑmisit. fuit autem filius
actiȩ que nata est de sorore ulii cesariͦ.
Reges autem ob hanc causam cipd gre-¬
cos basilei uocantur. quod tanquam
bases popłm sustinent: unde & bases
coronas hñt. Quanto enim magisqͥsq
preponitur.tanto amplius pondere
laboꝵ grauatur. Tyrannigrece dicuͭ.
id ẽ latine et reges. Nam apud uet̾es
inter reges et tirannum nulla disere
tetigisse tyranni. fortes enim reges ty¬
ranni uocabantur. Nam tyro fortis.
terram. Iam postea in usum accidit
tyrannos uocari pessimos atq impro.¬
bos reges. luxuriose dñationis cupi¬
ditait et trndelissimam dñationem¬
in popłis exercentes. P rinceps & dignita.¬
dentem coniecit lampada turnus. ꝓ
primus. Dictus autem princeps a capi¬
endi significatione quo prius capiat.
sicut municeps ab eo quod munta ca¬
piat. Dux dictus. eo quod sit ductor

Expanded text:
populum gravissimo edicto corripuit, populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causam apud Graecos βασιλεῖς vocantur, quod tamquam bases populum sustinent. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magis praeponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni Graece dicuntur. Idem Latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discrettetigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabantur. Nam tiro fortis. terram.' Iam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominin populis exercentes. Princeps et dignitadentem coniecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux dictus eo quod sit ductor
Abbreviated transcription (Latin):
ris fungerentur: senatus censuit
ut augusti oesaris hoc tantũ nom̃
eẽt. eo ꝙ is distingueretur a ceteris
gentium regib. Quod et sequen¬
tes cesarts hactenus usur pauer̃t
Solet etiam fieri ut primi regis nom̃
etiam reliqui possideant. sicut apud al¬
banos ex siluii nomine os̃us reges alba¬
norum siliui appellati sunt. sicut apd̃
ꝑsas arsacede. apud egẏptios ꝑtolomei.
apud athenienses cecropide. Augustus
idto apud romanos nomen imꝑũ est.
eo quod olim augerent rem publicam
amplificando. Quod nomen primum
senatus octouiano cesari tradidit. ut
quia auxerat terras: ipso nomine & ti¬
tulo consecraritur. Dum autem idem
octouianus iam cesar & imꝑator appã¬
laretur nel augustus. postea uͦ dum ludoᷤᷤ
cepectarit. et ꝓnuntiatum illi eẽt a po¬
pulo ut uocaretur e dñs: statim manu
uultuq auerso indecoras adulationes
repressit. et dñi appellationem ut hõ
dedinauit. atq in sequenti die omnẽ

Expanded text:
riis fungerentur, senatus censuit riis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnes reges Albanorum Silviio appellati sunt; sicut apud Persas Arsacidae: apud Aegyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropidae. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primitus senatus Octavio Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. Dum autem idem Octavianus iam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem
Abbreviated transcription (Latin):
dicandam. ingentem aduersus romã
collegisset exercitum. Hi quinquenis
temporis imꝑio utebantur. P lusem̃
erant honore quam consules: quian¬
nuas potestates tenebant. Et dicti dic
tatores quasi principes & p̃ceptores:
unde et magistri populi nominabã¬
tur. unde et edicta dicuntur. Cesarũ
nomen a iulio cepte. qui bello criuli
commoto. primus romanum singu¬
larem obtinuit principatum. Cesar
autem dictus quod ceso mortue ma
tris utero ꝓlatus eductus q fuerit.
uel quod cum cesarie natus sit. A quo
et imꝑatores sequentes cesares dicti.
eo quod comati eẽnt. Qui enim ex secto¬
utero eximebantur: cesones ꝙ cesa¬
res appellabantur. Iulius autẽ dicbꝰ.
quia ab iulo enee filio originẽ clipx̃
no demissum nomen iulo. Imꝑatoꝵ
autem nomen apud romanos eorũ
tantum prius fuit. apud quos sum¬
ma rei militaris consisteret: & ideo
imꝑatores dicti ab imꝑando exerci¬
tui. S dum diu ducestitulis imꝑato¬

Expanded text:
ndicandam ingentem adversus Romam ndicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potesttatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obtinuit principatum. Cesar autem ditris utero prolatus eductusque fuerit vel quia cum cesarie natus sit, a quo et imperatores sequentes cesares dictis sunt eo quod comati eutero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. Iulius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, no demissum nomen Iulo. Imperatorum autem nomen apud Romanos eorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis imperato
Abbreviated transcription (Latin):
Consules appellati a consulendo. sic̃
reges ã regendo. sicut leges a legen¬
do. Nam cum romani regum suꝑbã
dominationem non ferrent. annuua
imꝑia binosq consules sibi fecerunt.
Nam fastus reguis non beniuolentia
consulentis. sed suꝑbia dominantis
erat. Hinc gͥ consules appellati. uel
a consulendo ciuib. uel a regendo
cuncta consilio. Quos tamen ideo
mutandos ꝑ annos singulos elege¬
runt. ut nec insolens diu maneret.
et moderatior cito succurreret. In de
autem duo pares. quia unus rem
cuulem. alter rem militarem adii¬
instrabat. Regnauerunt autem an¬
nis quadringentis sexaginta septẽ.
Proconsules subiecti erant consulib.
Et dicti ꝓconsules. eo quod uice consu¬
lis fungerentur. sicut ꝓcurator curato¬
ri. id est auetori. Exconsules autẽ dic¬
ti. qd iam a consulatu exierint siue
discesserint:: ꝑacto uicis sue anno. Dic¬
tatores quinto anno post reges expul¬
sos romani sibi creauerunt. dum ge¬
ner tarquimi ad iniuriam soceri um¬

Expanded text:
Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabant. Regnaverunt autem annis quadringentis sexaginta septem. Proconsules suffecti erant consulibus, et dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti, quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vi
Abbreviated transcription (Latin):
ti quatuor semores qui ante conspectũ
dei assistunt. Quartus est apud nos
ordo ueteris testamenti eorum libroꝵ
qui in cauone hebraico non sunt: quo¬
rum primus sapientie liber est. Scds ec
clesiasticus. Tertius tobi. Quartus iudith.
Quintus et sextus machabeorum. Quoꝰ
licet udei uiter apocrifa separent. eccle¬
sia tamen xp̃i inter diuinos libros
et honorat et predicat. In nouo autẽ
testamento duo sunt ordines. Primus
euangłicus: in quo sunt matheus.
quo sunt. paulus in quatuor decim
epłis. petrus in duab. ioħ̃s in tribus.

Expanded text:
ti quatuor seniores, qui ante conspectum ti quatuor seniores, qui ante conspectum Dei assistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum, qui in canone Hebraico non sunt: quorum primus Sapieclesiasticus: tertius Tobias: quartus Iudith: quintus et sextus Machabeorumquos licet Iudei inter apocripha separent, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et predicat. In novo autem testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Mattheus,quo sunt Paulus in quatuordecim epistolis: Petrus in duabus: Ioannes in tribus