comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus post modum exostis ꝑcircu¬
itum soliscernimus. ex hiberi
nec ullum occurrit exemplum
Q uoistã emissionem contracti¬
onem quelucis. utdici noctisq
uicissi tudines fierent proba¬
repossumus. Iactus enimra¬
diorum ecoculis nr̃is cuius¬
contrahi potest cum a ere.
Qui estoculis nr̃is proximus:
intuemur &emittere cum ad
eandem recti tudinem quȩ sunt
lonzeposita Ad tendimus: nec
sa necontrahitur. omnino cer¬
nere. quȩ loge sunt disinit.
Sed ceste obscurius quam cumin
eamoptutus emittitur : sed ta¬
men ealux quȩ insensum uiuen¬
tis ẽ. tamexigua doc& ur. ut
nisi adiuuentur. Extrari.
alucenibl uiderepos seͥmus.
Et quoniam discerni abe a ñ potes:
repperire difficile est : Si aute
spiritalis lux facta ẽ. Cumdix̃ ds̃
Fiatlux : Non illa uera patri
coa derna intellegenda est
perquam factas omnia. & quȩ
inluminat omnem hominem.
Sed illa dequadicipotuit. Pri¬
oromnium creata est sapientia:
Cum enim a&erna illa & in con¬

Expanded text:
bus postmodum exortis per circubus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiuscontrahi potest, cum aerem, qui est oculis nostris proximus, intuemur, et emitti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cernere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non potestreperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, et quae inluminat omnem hominem, sed illa, de qua dici potuit: prior omnium creata est sapientia. cum enim aeterna illa et incom
Abbreviated transcription (Latin):
cumq: ista informemmate¬
riam propenihil ut non sit
atasit: Sed siccredibiliter
dicitur eam significari illis
uerbis. Terra autẽ erat in¬
uisibilis & in conposita &
tenebraeerant suꝑ abrssũ.
Et sps di suꝑferebatur suꝑ aquã
Vt excepto quod ibiposi tum ẽ.
despũdi c&era rerum quidem
uisibilium uocabula Sed ad
illã informitatẽ ut tardiori¬
bus poterat insinuandam
dicta intellega mus haecquia
duoelimenta idẽ terra & a¬
qua ad aliquid faciendum
operantium manibus trac¬
tabiliora sunt c&eris. Etideo
congruentius istis nominibus
illa insinuabitur. informitas.
si hocergo probab literdicitur
nonerat aliqua formata mo¬
les quamlux exuna paste
inlustrans. Ex altera facit
tenebras unde poss& nox
die discedente succedere:e
missionẽ uero contrac¬
tionẽq: lucis illius si uelimus
diem noctẽq intellegere nec
causamuidemus Curita fi¬
er& honenĩ iam erant
animalia: quibus haec uicissitudo
sa lubriter exhiber&ur. Et qui¬

Expanded text:
cumque istam informem matecumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit ata sit. Sed si credibiliter dicitur eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus dei superferebatur super aquam, ut excepto, quod ibi positum est de spiritu dei, cetera rerum quidem uisibilium uocabula, sed ad illam nformi tatem, ut tardioribus poterat, insinuandam dicta intellegamus, quia duo haec elementa, id est terra et aqua, ad aliquid faciendum operantium manibus tractabiliora sunt ceteris, et ideo congruentius istis nominibus illa insinuabatur informitas: si ergo hoc probabiliter dicitur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et qui
Abbreviated transcription (Latin):
Sienim queratur utrum uo¬
cemde uerbis ande uocȩiier¬
ba faciamus : Non facilequis¬
uam itatardo ingenio repe¬
ritur. Qui non potiur uerba
fieri deuocȩrespondeat.
Ita quamins utrumq si mulqui
loquitur faciat quidundefa¬
ciat naturali Attentione
satis appar& quã obremcum
simulqueds̃ fecerit. & mate¬
trumq scriptura diciopostu¬
erit nec simul utrũq. dicipo¬
tuerit. Prius illud undeali¬
quid factum ẽ. quam illud
quod indefactũ ẽ. dicidebu¬
isse Quis dubit&: quia &iam
cum dicimus materiam &
formam utrum quesimul
proferimus ut alterum ante
alterum proferamus. Ita in
prolixitate narrationis alte¬
rum prius quã alterũ narran¬
dum fuit. Quamuis utrumq
ut dictũ ẽ. Si mulfecerit ds̃: ut
quod sola origine prius ẽ infa¬
ciendo : &iam tempore prius
sitnarrando quiadueres
quarum &ia altera nullomo¬
do priorẽ nominarisimul
non possunt Quantominus
simulnarrari: Non itaque
dubitandum.ẽ. it aesse ut¬

Expanded text:
si enim quaeratur, utrum uosi enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul utrumque deus fecerit, et matetrumque ab scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid factum est, quam illud, quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul proferimus, ut alterum ante alterum proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum est ita esse ut
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝓspiritali prudentia tar¬
dioribus &iamlectoribus uel au-¬
ditoribur congruerdus fuisse
commemoratũ quibus antedirũ
enumerationem dictum est:
In principio fecit ds̃ caelum &
terram. & c& eradonec dicer&ur
Et dixit ds̃. ut deinceps formata¬
rumrerum. ordo consequer&ur.
Uon quia in formis materia for¬
matis rebus temporeprior .ẽ.
cum sit utrumq simul concrea¬
tum. Et unde fac tũ ẽ. & qđ
factum est: Sicut enim uoxma¬
teria uerborum ẽ. uerba uero
formatamindicdert: Non autẽ
quiloquitur priuremittit in¬
formem uocem. quampos sit
postea colligere. atquȩ in uerba
formare: Itacrea tor ds̃. non pri¬
orq̃ tẽpore fecit informemma¬
teriam. Et eã postea peror¬
dinem quarumq: naturarum.
quasi secunda consideratione
formauit formatam quippe
creauit materiã. Sed quia illud
undefit aliquid & si non tempo¬
reamon qua damoriginepri¬
us ẽ quamilludꝗa
loquendi temporib Quo&
faciendi temporibus non diuist

Expanded text:
bus pro spiritali prudentia tarbus pro spiritali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congrueretur, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est: in principio fecit deus caelum et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero formatam uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid, etsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud, loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit.
Abbreviated transcription (Latin):
sibilisdicta intellegatur aquas
co opesta nonpos sit uiderr&iã¬
si ess& quipos uidere. Ideo uero
incomposita: quia non dum
amaridistincta. & cincta li¬
toribus. & suis fa&ibus anima¬
libus quȩ decorata. siergo ita ẽ
cur istae species quȩ procul dubi¬
o corporales sunt. ante omnẽ
diem facte sunt : Curnonscrip¬
tum est: Dixit ds̃ fiat terra
& facta ẽ. terra. Itemdixit
dĩfiat aqua & facta ẽ. aqua.
Uel utrum que commumtes.
si una quasilege lo cuinfimi
continentur: Dixit dr̃ fiattes¬
ra &aqua : & sic est factum. Cur
non dictum. ẽ. cum hoc factũ e&
manifestum est omne mu tabile
ex aliqua in formitate forman.
Simul que illud & catholica fides
prȩscribit: & cestirsima narratio
doc&. Nullarum naturarum
materiam. ẽẽ potuisse. Nisiab
omnium rerum. non solum
formatarũ. Sed &iam forma¬
bilium. inchoatoredo atq cre¬
atore: Dequa &iamdicit ei.
quedam scriptura: Quifecisti
umundum ex materia in formi
hanc materiam illis uerbis qui¬

Expanded text:
sibilis dicta intellegatur, quod aquis sibilis dicta intellegatur, quod aquis cooperta non posset uideri, etiamsi esset, qui posset uidere, ideo uero inconposita. quia nondum a mari distincta et cincta litoribus et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species. quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? cur non scriptum est: dixit deus: fiat terra. et facta est terra, item: dixit deus: fiat aqua. et facta est aqua. uel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur. dixit deus: fiat terra. et sic est factum? Cur non dictum est, cum hoc factum essmanifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari simulque illud et catholica fides praescribit et certissima ratio docet nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc materiam illis uerbis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
la terras tegebat quȩ congre¬
gationesqu¬
Quamquam & terra longa
lateque. subsidens potuit.
alias pastes prebere. concauas
quibus confluentes. & corru¬
entes aquae reciperentus.
& apparere arida. Exhis
pastibus unde humor abice¬
der& : Non est autem infor¬
mis. omnimodo materies : ubi
&iamnebulosa species appa
potest. quando ds̃ istas cons¬
picuas. aquarum terrarũq:
species. qualitates que crea¬
uerit. In ullo enim sexdierũ
hoc inuenitur: Itaque si hoc
ante omnemdiem fecit.
sicur ante istorum primorłi
dierum. commemorationẽ
scriptum . ẽ. In principio :¬
fecit ds̃ caelum & terram.:
uabilispecies uigeneris. declara¬
tirutine quod sequitur. Scriptu¬
radicens: Terra autem erat.
inuisibilis & in composita : & te¬
nebre erant suꝑabrssum:
Et sp̃s di superferebatur suꝑaquas:
Nullam opinemur informitatẽ
materiȩ : sed terrã & aquamsine
luce quentindumerat facta.
Suis um notissimis qualitatib
conditas: Vtideo terra in ui¬

Expanded text:
la terras tegebat, quae congrela terras tegebat, quae congregationeQuanquam et terra longe lateque subsidens, potuit alias partes praebere concavas, quibus confluentes et corruentes aquae reciperentur, et appareret arida ex his partibus, unde humor abscederet. 27. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species apparpotest, quando Deus istas conspicuas aquarum terrarumque species qualitatesque creaverit; in nullo enim sex dierum hoc invenitur. Itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum primorum rum commemorationem scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, uisibili specie sui generis declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra auinuisibilis et inconposita, ettenebrae erant super abyssum, et spiritus dei superferebatur super aquas. nullam opinemur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta. suis iam notissimis qualitatibus conditas, ut ideo terra inui
Abbreviated transcription (Latin):
Illȩ scilic& quaed& ractesunt.
ut terra nudar&ur. inqua par¬
tem congregatssunt: Sienim
erat aliquid nudum terrae.
quo congregarentur. Iamap¬
parebat arida : Nec totum abns¬
sus occupabat: siautem totũ
texerant. quis erat locus quo
collegerentur ut terra ariditas
apparer&. Num quid namin
altum congregatae sunt. sicut
sit cumaduentilandum. in a¬
rea messistrita subregitur.
& congesta maggerem. Nudat
locum quem diffusa contexerat
Quis hoc dixerit. cum uideat
us que qua que campos maris
a equabiliter fusos. Quia & iã
cum aq̃ fluc TU Antes
quidam uelud montes erigun¬
tur. sedatis rursus tempesta¬
tibus conplanantur. Et siqua
littora nudantur. latius non
potestdici. Nulla esse alia ter¬
rarum spatia. quo accedat.
idquod aliunde. decedit.
Vude in eum locum. ex quo
recesserat iterum accedat
Cum autem tota omninot̃¬
raundosa natura. coope¬
rir&ur quoceder& utnuda¬
r& aliquas pastes. Anfoste
rarioraqua. uelut nebu¬

Expanded text:
illae scilicet, quae detractae sunt, illae scilicet, quae detractae sunt, ut terra daretur, in quam partem congregatae sunt? si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, iam adparebat arida nec totum abyssus occupabat; si autem totum texerant, quis erat locus, quo colligerentur, ut terrae ariditas adpareret? numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit, cum ad uentilandum in area messis trita subrigitur et congesta in aggerem nudat locum, quem diffusa contexerat? quis hoc dixerit, cum uideat usquequaque campos maris aequaliter fusos, quia etiam, cum aquae fluctuantis quidam uelut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus conplanantur? et si qua litora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id, quod aliunde decedit, unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum accedat. cum autem tota omnino terra undosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebu
Abbreviated transcription (Latin):
luce. nec tamen tales tenebre
Acceperunt uocabulum noctis
sed ille quae in eã pastem ter¬
resuccidunt undere moue tur
dies. Sicut non omnis luxdi es
appellatur: Nam & lunae luxẽ
& siderum & lucernarum & co¬
ruscationum: Et quarumq
rerum ita fulgentium: Sed
illa lux appellatur dies cui
nox praecedenti: recedentiq
succedit: Sed si prima ria lux
illa. undiq terre molem cir¬
cum fusa contexerat. siuesta¬
r&. siue circumir&. Nonerat
exqua paste ammiter&. no ctẽ
sibi succedere. quianus quam
ipsa discedebat. ut ei facer& locũ.
Anecuna paste factaẽ. ut ip¬
sacircuiens &iam noc temi ex
alia pasteconsequenter. circũ¬
i repermitter& : Cum enim
totam terrã adhuc a quate ger&
nhilinpediebat. Ut aquosa&
globora molis ex una paste. face¬
r&diem. lucis praesentia ex a¬
lia noctem. Lucis absentia quae.
in eam pastẽ succeder& atem¬
pore uespertino exqualux
inalia declinar&. Quo ergo
congregatssunt aque. Sitotã
terram prius occupauerant.

Expanded text:
luce: nec tamen tales tenebrae luce: nec tamen tales tenebrae acceperunt vocabulum noctis, sed illae quae in eam partem terrae succedunt, unde removetur dies. Sicut non omnis lux dies appellatur; nam et lunae lux est,  siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupauerant?
Abbreviated transcription (Latin):
tu sibi potuerint .iii. dies. nocter¬
que succedere lucis quae primo
si lux corporalis tunc factan¬
tellegenda est. Et inuenire
& explicare difficile.ẽ. risi foste
molem terrenam & a quosam
antequam ẽ& ab alterutro utrũ¬
quedis cr&um. Quod tertio
diefactu cribitur tenebras
dm̃ appella ssaquis darȩte propt̃
crassiorem corpulentiam.
quam lux pen&rare non poterit
Vel propter obscurissima mum¬
bram. tantȩ mobilis quam neces¬
se. ẽ. Vt ex altera paste habeat
corpus. si ex altera paste lux fi¬
erst: Ad quemlocum enim cuius¬
lib& corporis molis lucem per¬
uenire. Non sit ineo locouri¬
bra ẽ quoniam locus carensom
ce qua in lustrar&ur. nisi inpe¬
dir& corpus obpositum: Hoc totũ
est. quod umbradicitur. Quae
si promolecorporis. tam mag¬
nam & inspeluncis amplis in
quarum abdita lux in rumpe¬
re. peroppositãmolem non
sinitur. Sunt utiq tenebrae.
quia lux non ẽ ibi. totumque
spatium. illud locus ẽ carens

Expanded text:
tu sibi potuerint tres dies noctestu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primoanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altera parte habeat corpus, ex alia parte lux fuerit. ad quem locum enim cuiuslibet corporis moles lucem peruenire non sinit, in eo loco umbra est, quoniam locus carens ce, qua illustraretur, nisi impediret corpus oppositum, hoc totum est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis tam magNam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux irrumpere per oppositam molem non sinitur, sunt utique tenebrae; quia lux non est ibi, totumque spatium illud locus est carens
Abbreviated transcription (Latin):
ra longinquas. in lustrabat ut
sentire non poss interris :
Atquae ita opostebat solem fie¬
ri. perquemdies inferiobus mun¬
di pastibus apparer&. Potest¬
& hoc dici auctum eẽ fulgorem.
Dieisole ađto: utperilla imlucẽ
minus fulgensdies. Quam nunc
est fuis secredatur &iam hoc a
quoda indictum scio. Primum
naturam lacis inductam ino¬
perecreitoris. cumdictum est:
Fiatlux & factaẽ lux. postea
uero cum deluminaribus dici¬
tur. Quid ex ipsaluce factum
sit fuis se cominemoratum ordi¬
nem dierum. quo uisum ẽ. crea¬
toricuncta. ẽẽ. facienda quae
natura lucis quo transierit fac¬
taues pera ut uicirsim nox ꝑ¬
ager&ur: Nec ille dixit. nec
facile in uenire posse arbitror
Neque enim extinc tam esse creden¬
dum est. ut nocturne tenebre
succederent. etrursus accen¬
sam ut mane fier& ante quã
hoc solis officio gerer&ur.
Quoda quasto die coepisse fieri.
eadem scriptura testatur.
Quodante quam fier&. quo circui¬

Expanded text:
ra longinquas inlustrabat, ut ra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circui
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc. nec alique stellȩ: Autsi
semper in ea paste caeli. est in
quasol ut non sit solis lux. sed qua¬
si comes eius. eidemitacon unc¬
ta. ut discernidinosci. quenon
possit ad eandem reditur. diffi¬
cultatem soluendae huius quaes¬
tionis. quia &istalux eodem
modo. quo sol tamquam comes
eius ab occasu in ostum circuiens
redit. Et estinalia pastemun¬
di quo dempore pars ista in qua
sumus. tenebrescit in noctem:
Ex quo cogit. quod absit inuna par¬
tecredere dm̃ fuisse: quam par¬
tem lux ista deserer&. ut posse
ei uerpera fieri. An foste inea
pastelucem fecerat. inqua fac¬
turus erahominem: Et ideo cũ
ab ipsa paste. lux discessis s&¬
et uerpera factadicitur. Et iã
cuminalia paste. lux illa ess&
que in dedis cesserat. maneex¬
ostura peracto circuitu: ut quid
ergo factus est. solin potestatem
diei . quilucer& super terram.
silux illa diei faciendo suffiterat.
quae dies &iam uocata est: Anilla
prior regionis superiores a ter¬

Expanded text:
adhuc nec aliquae stellae? aut si adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a ter
Abbreviated transcription (Latin):
der&. Nam & in libro. qui ap¬
uellatur ec clesiastes. itascrip
tum .ẽ. Coritur sol. &occi¬
dit sol. & in locum suumducit
Hoc ẽ in eum locum. undeor¬
tus est. Sequitur enim etdi¬
cit: ipseoriens. illucuadit
adaustrum: & circuit ada¬
quilonem: Australis ergo pars
cum hab& solem. nobis dies ẽ:
Cum autem adaquilonis
pastem circumi enspuenim
nobis nox est: Non tamen in
alia paste non ẽ dies ubi
praesentia solis ẽ. Nisi foste
po&icis figmentis. corin¬
clinandum ẽ. ut credamus
solem marise in mergere
atque indelo tum. exalipas¬
te mane sur gere
ipsa praesentia solis inlustrar&
atque ibies s& dies, Pos s& enĩ
& aquas in lumina re. quan¬
do abeis non potest extingui
Sed hoc monstro sum est. suspi
cari: Quid quod &iam sol non¬
dum erat. qua proptersisp̃a¬
lis lux primo diefacta est.
Num quid nam occidit. ut eis
succeder& nox: Si autem cor¬
poralis. quenam illalux est
quam post occa sum solis uidere
non possumus. quia nec luna erat

Expanded text:
deret? nam et in libro, qui apderet? nam et in libro, qui appellatur Eccltum est: Et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducitur; hoc est, in eum locum unde ortus est. Sequitur enim, et dicit: Ipse oriens illuc vadit ad austrum, et circuit ad aquilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est: cum autem ad aquilonis partem circumiens pervenit, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspcari. quid? quod etiam sol nondum erat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia nec luna erat
Abbreviated transcription (Latin):
querationibus. non corporali
uocissono. Uocauit dr̃ lucem
diem & tenebras noc tem:
Rur sumenim quaeritur.
si uerbis quibus utimur
Vocauit. qualingua uocauerit.
Et quid opus erat sonis transeun¬
tibus ubicuius quamnonerat
corporalis allus auditus Et ñ
inuenitur andicendum est
quod cumcito peractũ ẽ & hoc
opurdi. Tamdiu st&it lux non
succedente noc te donecdi¬
urnum spatiũ ꝑager&ur
Et tamdiumansit nox luci suc¬
cedens donec spatium noc¬
tur ni temporis pra&erir&
& manefier& Diei sequen¬
tis uno primoque transacto:
sed si hoc dixero: uereor nede¬
ridear. Et ab his qui cestissime
cognouerunt. & ab his qui pos¬
sunt facillime aduestere.
Quod eo tempore quod nox
apudnos est. Eas pastes
mundi praesentia lucis in¬
lustr&. Perquassol aboc¬
casu in ostum redit. Ac ꝑ
deesse. percircuitum giritus¬
tius.
quid nam ergo inpaste ali
posituri sumus dm̃ ubieiues¬
pera fier&. Cum abea par¬
te in aliam pastẽ lux absce¬

Expanded text:
que rationibus, non corporali que rationibus, non corporali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An dicendum est, quod, cum cito peractum esset hoc opus dei. tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur, et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis uno primoque transacto? sed, si hoc dixero, uereor, ne deridear et ab his, qui certissime cognouerunt, et ab his, qui possunt facillime aduertere, quod eo tempore, quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis inlustret, per quas sol ab occasu in ortum redit, ac pedeesse per circuitum gyri totius numquidnam ergo in. parte aliqua posituri sumus deum, ubi ei uespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux absce
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. fiatlux. Quur
tanta mora facta sitlux. donec
dieispatium prȩerir&. &
uespera fier&. An fostecito
qui dem lux facta est. sedmora
diu turnitem poris. ineo consu¬
mi potuit. Cumdis cerner&
ate nebris. atq utrumque dis¬
cr&um suis uocabulis signa¬
r&ur: mirum si& hoc uel
tanta mora sieri potuitadõ
quanta dicitur a nobis.
Diser&io quippelucis & tene¬
brarum: in ipso utique operecũ
lux fier& consecuta ẽ. Noneñ
lux essepotuit: nisi discerne¬
r&ura tenebris : Quod autem
uocauit ds̃ lucemdiem. & tene¬
bras noc temi quanta mora fi¬
eripoterat. &iam si he csylla¬
batim. personum uocis egissi
Nisiquantã nobis dicitur.
lux uoc&ur dies & tenebre
uocentur nox: Nisi fostequis
itadisipiat. utquia super
omni a magnus ẽ ds̃. Put&
oredĩ prolatas. quamiuis pau¬
cissimas syllabas. pestotum¬
isi diei spatium potiusse distendi
huc accedit. quia uerbo sibi coe¬
terno id est in commutabilis
sapientiae. internis a&ernis¬

Expanded text:
dixerit, Fiat lux; cur dixerit, Fiat lux; cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret, et vespera fieret. An forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis vocabulis signaretur? Mirum si et hoc vel tanta mora fieri potuit a Deo, quanta dicitudiscretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternis
Abbreviated transcription (Latin):
mum dicta ẽ. ut fiat. Et facta
ẽ &iam primacreaturae tene¬
ds re. Intellegenda ẽ. Ipsa ẽ in¬
tellectualis uita que nisi ad
creatorem in luminanda conuer¬
ter&ur fluitar& in formiter¬
Cum autem conuersa & inlumi¬
nata est: factum ẽ. quod inuer¬
bo dĩdictũ est. fiatlux Uerũ
ta men quemam modum sine
temporadictum. ẽ : Quia in uer¬
cadit tempus utrum. Ita &iã
sin&empore factũ sit. Quis¬
quamforsitanquerat. sed qo¬
modo potest hoc intellegi.
cumfactaluce: & diuisa ate¬
nebris & inditis. Diei noc¬
tis qͥue uocabilisdicat. scrip¬
tura. Facta est uespera.
a factũ  mane diesunus: Vnde
is&ur illud opusdi factum
perspatium diei. quoperacto
aduesperum uentũ est.
Quod est noctis initium. itẽ¬
que peracto noctur nospa¬
tio conpl&us ẽ totus dies
Vt mane fier&. In alteruidiem
in quodie dr̃ aliud. consequen¬
ter. operar&ur. Immo uero
idipsum ꝑmirabile . ẽ. cum
ds̃ nullo spatio syllabarum
a&erna uerbi suiratione

Expanded text:
mum dicta est, ut fiat, et facta mum dicta est, ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intellegenda est, ipsa est intellectualis uita, quae nisi ad creatorem inluminanda conuerteretur, fluitaret informiter. cum conuersa autem et inluminata est, factum est, quod in uerbo dei dictum est: fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia in uercadit tempus, utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. sed quomodo potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratio
Abbreviated transcription (Latin):
bum coa&er num in creatura.
spiritaliquamiam fecerat. cum
dictum esi. In principio fecitds̃
caelum & terram. Id estin illocęlo
caeli: an &istaloqutio. Nontan¬
tum sine aliquosono sed &iamsi¬
neullo temporali motu spirita¬
lis creature in eius mente atque
ratione fixa. Quodam modo
a uerbo patrico a &erno. & quo¬
dam mo do inprȩsa intellegi¬
tur. secundum quam moue¬
r&ur. Et ad speciem conuer¬
ter&ur. Inferior illa tenebro¬
sa. imperfectio naturecor¬
pore ae. & fier& lux : Sed mul¬
tum ẽ acdifficilimum capere:
Quomodo dicatur dõ. Nontem¬
poraliter iubente. neque id
temporaliter audi ente crea¬
tura. Quȩ contem platione
ueritatis omnia tempora ex¬
amucedit. Sed intellectualiter¬
itione sibim& in pressa sub in commu¬
tabili dĩ sapientia. rationes.
tam quã intellegibiles loquu¬
tiones In eaquem fra sunt trans¬
mittente. fieritem porales
motus in rebus temporalib
uel formandis uel adminis tran¬
dis. Si autem lux. quae pri¬

Expanded text:
bum coaeternum in creatura bum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel administrandis. si autem lux, quae pri
Abbreviated transcription (Latin):
lecorpus antelucem reatũ
atque formatum est: Sed si
ita est. iam erat tempus per
quod uox currer&. Sonorũ¬
quȩ spatia. sibi sucedentium.
pra&erirent: Quod siiam erat
tempus ante quam fier&lus
In quo tempore uoxfier&.
quasonar&. fiatlux¬
Ĩ adquem diem ꝑ tinebat illud
tempus: unus enimdies
idem quȩ primus illenumera¬
ri incipit. quo facta ẽ. lux
anadipsum diem pestin&
totum spatium temporis &
quod fac tum ẽ : uocale corpur
perquod sonar& Fiatlux
Et quod facta est ipsalux. sed
omnis talis uox. propter audi¬
entes corporalem sensum. alo¬
quente profertur: Ita enim
factum est: ut percusso. a ere¬
Qe sentiat Num quid itaque ta¬
lem habelat auditũ. ill udquid¬
quid erat inuisibile & in con¬
positum. Cui sic dr̃ personar&
ac dicer& patlux: Abscedat
ira que haec ab animo cogitan¬
oxõts absurditas. Utrum ergo
spiritalis motus. sed tamentẽ¬
poralis erat. Quo dictum
intellegimus. fiatlux : Ex¬
pressur ab a&er nodõ. peruer¬

Expanded text:
le corpus ante lucem creatum le corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uer
Abbreviated transcription (Latin):
terno sed ꝑaliquã creaturam
dixit temporalẽ. Ac ꝑ hocnone¬
rit primacreatura lux quia iã
erat ꝑquam temporaliter dicer&
fiatluNatqueillud anteomnem
diem fecisse intellegitur quod
dictum ẽ. In principio fecitds̃
caelum & terrã. ut caelinomine
intellegatur spiritalis iam fac¬
ta & formata creatura tamquã
caelum caeli huius quod incorpo¬
ribus sum mum est.
Secundo enim die factum est
firmamentum : quod rur sum
caelum appella uit : Terrae
autem nomine in uisibi lis.
ein compontae ac tenebrosa
abrsso inperfectio corporalis
substantiae : Significata est.
und&emporalia illafierent.
quorum prima ess& lux:
Quomodo autem. percreatu¬
ram. quam fecit ante tempora
dicipotuit. tem poraliterfiat
lux In uenire dificile est:
sono uocis enim non intelle¬
gimus dictum: Nam quid quid
est. tale corporeum ẽ. Anex
illa inperfectione substantiȩ.
corporalis fecit aliquã uocẽ.
corporeã perquam sonar&
fiatlux Ergo aliquod uoca¬

Expanded text:
terno, sed per aliquam creaturam terno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uoca
Abbreviated transcription (Latin):
tem uiam de monstraturũ
seait. & alio loco superemi¬
nentem inquit scientiae caritatẽ
xp̃i. Cum ergo sic oposter &
insinuare spm̃dĩ ut superfer¬
ridicer&ur cummodius factũ ÷
ut prius insinuare tur aliquid
inchoatum cui suꝑferridice¬
r&ur. Nonenim loco sedom¬
nia superante acprecellente
potentia ita &iam rebus ep
illa incͥoatione perfectis atq
formatis. Vidit ds̃ quiabonũ ÷
ꝑla cuit enim quod factum ẽ in
ea benignitate quaplacuit ut
fier&. Duo quippe sunt ꝓpt̃
quae amat ds̃ creaturã suam
ut sit & ut maneat. Vt ess&
omnibus. Manent enimq̃¬
dã suꝑ gressa omnem tempora¬
lem uolubilitatẽ inamplissi¬
ma scĩtate subdõ. qua edamuero
secundum sui temporis modos
sionemque rerum seculorum
pulchritudo contexitur. quod
ergo dixit ds̃ fiatlux & facta ẽ lirci
in ali quodiem dixit anante
omnem diem sienim uerbo sibi
coaernodixit: hoc utique intẽ¬
poralites dixit si uero tempora¬
liter dixit : non uerbo sibi coae¬

Expanded text:
tem uiam demonstraturum tem uiam demonstraturum se ait et alio loco, supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, essionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaeterno dixit, hoc utique intemporaliter dixit; si uero temporaliter dixit, non uerbo sibi coae
Abbreviated transcription (Latin):
&iam uniuerse creature prin¬
cipium ẽ. Dicente autem
commemorationem trini¬
tatis agnoscimus. Ita & in con¬
uersione atque perfectione
creaturȩ. utrerũ species di¬
gerantur. eadem trinita sin¬
sinuatur. Uerbum dĩ scilic&
& uerbi generator. Cumdi¬
citur dixit ds̃ & scã bonitas.
inquadõ plac&. quid quid ei
ꝓsuȩ naturae modulo ꝑfectũ
plac&. cumdicitur uidit dĩ¬
arte quiabonume. Sed cur comme
imorata. prius quam uis in ꝑ¬
fecta creatura. Postea con¬
memoratur sp̃rdi prius dicen¬
te scriptura. Terra autẽ
erat in uisibilis & in conposi¬
ta & tenebre erant super
abrssum acdeinde inferen
aquam. Anqm̃ egenus atque
indiguus amorita diligit
ut rebus quas diligit subiciat᷑.
lentia dilectio que intellegi¬
tur superferidictus est
Nefacienda operasua per
indigentiae neces sitatem
potius quam per abundan¬
tiam bene facientiae ds̃a¬
mare puta r&ur. Cuius rei
memor apostolus dicturus
decaritate super eminen¬

Expanded text:
etiam universae creaturae prinetiam universae creaturae principium est: dicente autem commemorationem Trinitatis agnoscimus; ita et in conversione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem Trinitas insinuetur: Verbum Dei scilicet, et Verbi Generator, cum dicitur, Dixit Deus; et sancta Bonitas; in qua Deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur, Vidit Deus quia bonum est. 3. « Sed cur commemorata prius quamuis inperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferentaquam? an, quia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus, quas diligit, subiciaturancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminen
Abbreviated transcription (Latin):
denoscere possumus: Appellans
aquã. quia exhumida natura ui¬
demus. omnia in terra. ꝑspecies
uarias sormariatque concrescere :
Si ue spiritalem uitã quandã
ante formã conuersionis : qua¬
si flui tantem: superferebatur utiq
sp̃rdĩ: Quia subiacebat scilic &
bonȩ uolunta ticreatoris. quid¬
quid illud erat. quod formandũ
ꝑficiendum. que inchoauerat
ut dicente dõ. inuerbo suo. fiat
lux inbona uoluntate. Hoc ẽ.¬
in bono placito eius. Promodo
suigeneris maner& quod factũ :÷
Et ideo rectum ẽ. quod placuerit
dõ. scriptura dicente. Et facta
ẽ. lux. &uidit dr̃ lucem quiabo¬
na ẽ. Vtquem ammo dum in ip¬
perficiendumerat. commemora¬
iaest trinitas insinuatur cre¬
atoiris. Namdicente scritura
In principio fecit ds̃ caelum&
terram. In tellegimus patrẽ
indĩ nomine. & filium in prin
cipii nomine. Qui non patri
sed ꝑseipsum creatȩ. Primi¬
tus ac potissimum. spirita¬
lecreatore: & consequenter

Expanded text:
dinoscere possumus, appellans dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluitantem, superferebatur utique spiritus dei, quia subiacebat scilicet bonae uoluntati creatoris quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoauerat, ut dicente deo in uerbo suo: fiat lux, in bona uoluntate, hoc est bono placito eius pro modo sui generis maneret, quod factum est. et ideo rectum est, quod placuerit deo, scriptura dicente: et facta est lux. et uidit deus lucem quia bona est, ut, quemadmodum in ipperficiendum erat, commemorata est, trinitas insinuatur creatoris — nam dicente scriptura: in principio fecit deus caelum et terram intellegimus patrem in dei nomine et filium in prcipii nomine, qui non Patri, sed per se ipsum creatae primitus, ac potissimum spirituali creaturae, et consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
illum conuertitur. ut sapien¬
terhacbea teuiuat. Principi¬
um quippe creature intellec¬
÷ tualis ẽ a &erna sapientia
Q uod principium manens in seincõ¬
mutabilites: nullomodo cessar&
occulta inspiratione. uocatio¬
nis loqui ei creaturae: Cui prin¬
cipium ẽ. ut conuester&ur
adidex quo ess&: quod aliter
formata acperfecta. ẽẽ. non
poss&. Ideoq: interrogatus
quis ess&: respondit. princi¬
pium . quia &loquor uobis.
Quod autem filius loquitur.
pater loquitur. Quipatrelo¬
quente dicitur: uerbum quod
filius esta&ernomore simori.
dicendum ẽ. Loquente dõuer¬
bum coa&ernum ⁊ in ẽ enim
dõ benignitas. summa & sca&
iusta: &quidamnon exindi¬
gentia sed exbene ficientia.
ueniens amor in opera sua
Propterea prius quam scribe¬
r&ur. dixit ds̃ fiatlux: prȩ
rliis q uia siue aquȩ nomine appella¬
reuoluit. totam̃corporaleñm¬
riam. uteo modo insinuar&
Vndefacta & formata sintom¬
nia. quae insuis generibus iam

Expanded text:
illum conuertitur, ut sapienillum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praeceaquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam
Abbreviated transcription (Latin):
fiat ut perid quod principium
est. insinu& exordium creatu¬
re. Exsistentis. ab illo ad huc
inperfectȩ: Perid autem qđ
uerbum ẽ. insinu& perfectio¬
nem creature reuocate.
Adeum ut formar&ur inheren¬
docreator& prosuo genere imi¬
tando formam sempiternae.
atquein commutabiliter in he¬
ren tempatri: a quo statim hoc
est: quod illenonenim hab& in
formem uitã: uerbum filius
Cui non solum hocesse. quod
uiuere sed & iam hoc ẽ. ei uiuere
quod ẽ sapienter. acbea tȩ
uiuere cre atura uero. quam¬
quam spiritalis & intellectua¬
lis uelrationalis quȩ Vid&ur
ẽẽ illi uerbo propinquior:
potest habere in formem uitãe
Quia non sicut. hoc ẽ. ei ẽẽ quod
uiuere. Ita hoc uiuere. quod sa¬
pienter acbeate uiuere:
Auersa enim a sapientia in com¬
mutabilis tulte. acmiserȩ uiuit.
quȩm formitas eius est. Formee¬
tur autem. conuersa. ad incom¬
mutabile lumensapientiae
uerbumdĩ, a quo enimep̾titit
ut sit ut cumque acuiuat: ad

Expanded text:
fiat, ut per id, quod princfiat, ut per id, quod princest insinuet exordium creaturae existentis ab illo adhuc imperfectae; per id autem quod Verbum est, insinuet perfectionem creaturae revocatae ad eum ut formaretur inhaerendo Creatori, et pro suo genere imitando formam sempiternae atque incommutabiliter inhaerentem Patri, a quo statu statim hoc est quformem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
uersione. ad id quod uere ac sẽ¬
ꝑ est. Id est ad creatorem sua e
subs tantiae formam capit fit
perfecta creatura utineo quod
scriptura narrat dixit dr̃fiat.
Intellegamus dĩdictũ incorpo¬
reum innaturam uerbi eius co¬
a&ernireuocantis adsemper¬
fectionem creaturȩ. ut non sit
informis. sed form&ur secun¬
dum singula quȩ per ordinem
exsequitur. inqua con uersione
& formatione quia pro suomo¬
do imitatur dm̃ uerbum. hoc
est dĩ filium semper patri co¬
fef eusem plena simili tudine & es¬
sintia pariqua ipsae & paterunũ
sunt. Non autem imita tur bane
uerbi formam si a uersa acrea¬
tore informis & in ꝑfectare¬
maneat: propterea filiicom¬
memorationon ita fit quia uer¬
bum: Sed tantum quia principi¬
um ẽ cum dicitur: In principio
fecit ds̃ caelum & tram: exor¬
dium quippecreature insinua¬
tur. adhuc in in formitatelm¬
perfectionis Fit autem filii
commemoratio : qđ &iã uerbũ ẽ
Eo quod scriptum. ẽ.: Dixit ds̃

Expanded text:
uersione ad id, quod uere ac semuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quia pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum, quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram; exordium quippe creaturae insinuatur adhuc in informitate inperfectienis . fit autem filii commemoratio, quod etiam uerbum est, in eo, quod scriptum est: dixit deus:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ds̃ caelum & terram & non
dictum .ẽ. In principio dix̃ ds̃
fiat caelum & terra & factas
caelum & terra si cut delucenar¬
ratur Dixit ds̃ fiat lux & fac¬
ta estlux. Vtrum prius uni ix¬
uersaliter nomine caeli & terrȩ
conprehendendũ erat & com¬
mendandum quod fecit ds̃ & de¬
inde perpastes exequendum
quo modo fecit cum persingula
dicitur. dixitds̃ id estquia per
uerbum suum fecit quid quid fec̃
Ancum primum fiebat informi x¬
tas materiae . siuespiritalis siue
corporalis. Non erat dicendũ
dixit ds̃fiat. quia formã uerbi
semper patrico haerentis. quo
sempiter nedicit ds̃ omnia neq
sonouocis nequecogitatione.
tempora sonorum uoluente
sed co&er na sibiluce a se genite
sapientiae non imitatur im¬
perfectio. Cum dissimilis ab eo
quod summe ac primitus est in¬
formitate quadamtendit ad ni¬
hilum sed tunc imitatur uerbi
formam semꝑ atque in commu¬
tabiliter patri cohȩrentem
Cum & ipsa prosuigeneris con¬

Expanded text:
fecit deus caelum et terram, et non fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixit deus: fiat caelum et terra, et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus, fiat lux, et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae comprehendendum erat et commendandum quod fecit deus, et deinde per partes exequendum quomodo fecit, cum per singula dicitur: dixit deus, id est quia per uerbum suum fecit quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spicorporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaeterna sibi luce a se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis con