comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aduerso sibi duas moles. ut ramq
infinitam. s malam angastius.
bonam grandius: & ex hoc itio
pestilentioso. me cetera sacrilegia
sequeluntar. Cum enim conare.¬
tur animus meais recurrere in ca¬
tholicam fidem reꝑcutiebar: quia
non erat catholica fides quam esse
arbitiabar. Et magis pius michi
uidebar. si te detis metis cui con¬
fitentur ex me miserationes tuȩ.
uel ex ceceris partibus infinitũ
crederem. quamitis ex una qua
tibi moles mali opponelutaꝑ co¬
gerer finitum fateri: quin¶
ex omnbus partibus in corporit
htmani forma de opinarer fim¬
ri. Et melius michi udebat
credere nullum malum te creas¬
se: quod michi mentienti non
solum aliqua substantia. s etiã
corporea iudelatur. quia & men¬
tem cogitare non notieram. inisi
eam subtile corpus esse. quod tam̃
ꝑ loci spatia diffunderetur: quã
credere abste esse qualem ꝑtita-¬
bam. naturam mali. Ipsumq salua¬
torem nr̃m unigenitum taum

Expanded text:
adverso sibi duas moles, utramque adverso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustius, bonam grandius. Et ex hoc initio pestilentioso me caetera sacrilegia sequebantur. Cum enim conaretur animus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebar, quinon erat catholica fides, quam esse arbitrabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur — quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. ipsum quoque saluatorem nostrum, unigenitum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
miliaritas eorum plures emm eos
roma occtltat. pigrius me faciebat
aliud querere: presertim desꝑantẽ
in eccła tua cdñe celi & terrȩ crea¬
tor omnium tusibilium & inuisi¬
bilumi. posse inueniri uerum. ñ
me illi auerterant: multumq mͥ
pe uidebatur credere figir¬
raf te habere humane carnis.
do menbrorum nr̃oeum limamen¬
tis corporalibuis terminari. Et
qm̃ cum dedeo meo cogitare nel¬
lem cogitare nisi moles corporã
non notteram. neq enim idebat᷑
michi esse quioꝗͣ. quod tale nou
esset. ea maxima & ꝓpe sola causa
erat in euitabilis erroris mei. Hinc
enim & mali fabstantiam. quan¬
dam credebam esse talem. & ha¬
bere fuam molem. terram &o de¬
formem. siue crassam. quam t̾ram
dicebant. siue tenuem atq sabti¬
lem sicuti ẽ aeris corpus. q sfllis
malignam mentem ꝑ allantcertã
repentem imagmantar. Et qma
deum bontni nullam malam natui¬
ram creasse qualiscumq me pictas
credere cogelut: constituebam ex

Expanded text:
miliaritas eorum - plures enim eos miliaritas eorum - plures enim eos Roma occultabat — pigrius me faciebat aliud quaerere praesertim desperantem in ecclesia tua, domine caeli et terrae, creator omnium uisibilium et inuisibilium, posse inueniri uerum, unde me illi auerterant, multumque mihi turpe uidebatur credere figuram te habere humanae carnis et membrorum nostrorum liniamentis corporalibus terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam terram dicebant, siue tenuem atque subtilem, sicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse, qualiscumque pietas me credere cogebat; constituebam ex
Abbreviated transcription (Latin):
maligna ad excusandas excusatio¬
nes in peccatis. cum hominibus.
oꝑantibus iniquitatem. & ideo
adhuc conbiabam cum electis
eorum. S tamen iam desꝑans
in ea falsa doctrina me posse ꝓfi¬
cere. ea ipsa quibus si nichil me¬
litis repperirem contentus esse
decreueram: iam remissius negli¬
gentuisq retinebam. Etenim
sub orta ẽ etiam michi cogitatio
prudentiores illos ceteris fuisse
philbsophos. quos academicos ap¬
pestant.I quod de omnbus
dubitan. dum esse consue¬
uerant:nec aliquid ueri
ab homine U deprehendi posse
decreuerant. Ita enim & michi
liquido sensisse udebantur nt
uulgo habentur. etiam illortm in¬
tentionem nondum intelligenti.
Nec dissimtlati eundem hospitẽ
meum reprimere a nuia fidutia
quam sensi habere etm de rebus
fabulosis: quibus manichei libriple¬
ni ftnt. Amicitia tamen eorum
familiarius utebar. quam ceteroꝵ
hominum qui in illa heresi non
fuissent. Nec eam defendebam
pͥstina animositate. s tamen fa¬

Expanded text:
maligna, ad excusandas excusatiomaligna, ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem; et ideo adhuc combinabam cum electis eorum . 19. Sed tamen jam desperans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiphilosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant nec aliquid ueri ab homine conprehendi posse decreuerant. ita enim et mihi liquido sensisse uidebantur, ut uulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intellegenti. nec dissimulaui eundem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. amicitia tamen eorum familiarius utebar quam ceterorum hominum, qui in illa haeresi non fuissent. nec eam defendebam pristina animositate, sed tamen fa
Abbreviated transcription (Latin):
tunc rome falsis illis atq fallen
tibus scĩs: non enim tantum ati¬
ditoribus eoeum. quorum enume¬
ro erat etiam si in cuius domo
egrotaueram. & contalteram:
s eis etiam quos electos tocant.
Adhuc enim mͥ iudebatur ñ
esse nos qui peccamus. s nescio qͦm
abam in nobis peccare naturam:
& delectabat suꝑbiam meam
rextta tulrum esse: & cum ali¬
qllie mali. fecissem. ñ confiteri
me fecisse. ut sanares anunam
meam. qm̃ peccabam tibi. s excu¬
sare eam amabam. & accusare
nescio quid aliud quod mecum eẽt.
& ego ñ essem. Llerum autẽ totũ
eo eram. &. aduersus me impietas
mea me diuiserat. Et id erat pec¬
catum insanabilius. quo me pecca¬
torem ñ esse arbitrabar. & ȩrecra¬
bilis iniquitas: te deus omnipo¬
tens. tea me ad ꝑnitiem meam.
quam me a te ad salutem malle
suꝑari. Hondum gͦ posueras cu¬
stodiam ori meo. & ostium conti¬
nentiȩ circtmlabia mea: ut non
declinaret cor meum in uerba

Expanded text:
tunc Romtunc Romtibus sanctis: non enim tantum auditoribus eorum, quorum e numero erat etiam is in cujus domo aegrotaveram et convalueram; sed eis etiam quos electos vocant. adhuc enim mihi videbatur non esse nos qui peccamus, sed nescio quam aliam in nobis peccare naturam; et delectabat superbiam meam extra culpam esse; et cum aliquid mali fecissem, non confiteri me fecisse, ut sanares animam meam, quoniam peccabat tibi; sed excusare eam amabam, et accusare nescio quid aliud, quod mecum esset, et ego non essem. Verum autem totum ego eram, et adversum me impietas mea me diviserat: et id erat peccatum insanabilius, quo me peccatorem non esse arbitrabar; et exsecrabilis iniquitas te, Deus omnipotens, te in me ad perniciem meam, quam mea te ad salutem malle superari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba
Abbreviated transcription (Latin):
re tutim. bis in die mane & uesꝑe
Adeccłam tuam sine ulla intermis¬
sione uenientis. ñ ad uanas fabulas
& amiles loquacitates: sed ut te
audiret in tuis sermonibus & tu
illam in suis oratiombuse. Huius¬
ne tu lacrimas quibus ñ ate anxti
& argentum petebat. nec aliqua
imitabile aut uolubile bomimi. sed
salutem ammnȩ filii fui : Tu ciiꝰ
munere talis erat: contempneres
& repelleres ab auxiho tuo: Ne¬
exandiebas: & facielus ordine quo
predestinaueras esse faciendum.
Absit. ut tui falleres eam in illis
nisiombtis & responsis tuis quȩ iã
cõmemoram. & qtiȩ ñ cõmemoratu.
qtȩ illa fideli pedoee tenebat. &
semꝑ orans tanꝗͣ. cyrographa tui
ingerebat tibi. Dignaris enim. qm̃
omnia debita dimittis: etiam pro¬
missionibus tuis debitor ficri. Re.¬
creasti gͦ me abilla egritudine. &
saltium fecisti filium ancillȩ tuiȩ.
tanc interim coepore: ut esset
cui mehorem salutem atq certio¬
rem dares. Et ingebar etiam

Expanded text:
re tuum, bis die, mane et uespere, re tuum, bis die, mane et uespere, ad ecclesiam tuam sine ulla intermissione uenientis, non ad uanas fabulas et aniles loquacitates, sed ut te audiret in tuis sermonibus et tu illam in suis orationibus? huiusne tu lacrimas, quibus non a te aurum et argentum petebat nec aliquod nutabile aut uolubile bonum, sed salutem animae filii sui, tu, cuius munere talis erat, contemneres et repelleres ab auxilio tuo? neexaudiebas et faciebas ordine, quo praedestinaueras esse faciendum. absit, ut tu falleres eam in illis uisionibus et responsionibus tuis, quae iam conmemoraui et quae non conmemoraui, quae illa fideli pectore tenebat et semper orans tamquam chirografa tua ingerebat tibi. dignaris enim, quons quibus omnia debita dimittis, etiam promissionibus debitor fieri. Recreasti ergo me aL illa aegritudine et saluum fecisti filium ancillae tuae tunc interim corpore, ut esset cui salutem meliorem atque certiorem dares. et iungebar etiam
Abbreviated transcription (Latin):
eram miserebaris merut remꝑarẽ
salutẽ crpone adhuc uisus corde
sicrilego. Neq enim desiderabam
in illo tanto pericalo baptismum
tuum. & melior eram pier quod il¬
lum de materna pietate flagitati.
sic̃ iam recordatus atq confestus sũ.
s in dedecus meum cretieram. & con¬
filia medicinȩ tuȩ demens irridedũ.
qui ñ me scunsti talem bis mori.
Quo uulnere si feriret᷑ cor matris.
nunꝗͣ sanaretur. Non enim satis
eloquor quid erga me habelut am¬
mi: & quanto maiore sollicitudine
me parturiebat sp̃n. quam carne
pepererat. Non itaq tudeo quiomͦ
sanaretur: si mea talis illa mors
transuerberasset uiscera dilectio¬
nis euis. Et ubi essent taute pre¬
ces: &. tam crebre sine intermis¬
sione : Nusꝗͣ nisi ad te. n uͦ tu
deus misericordiarum sꝑneres cor
contritam. & humiliatum. uidue.
caste. ac sobrie. srequentatis ele¬
mosinas. & obsequentis atq serui¬
entis sanctis tuis. nullum diem
p̃termittentis oblationem ad alta¬

Expanded text:
eram miserabaris mei, ut recuperarem salutem corporis adhuc insanus corde sacrilego. neque enim desiderabam in illo tanto periculo baptismum tuum et melior eram puer, quo illum de materna pietate flagitaui, sicut iam recordatus atque confessus sum. sed in dedecus meum creueram et consilia medicinae tuae demens irridebam, qui non me siuisti talem bis mori. quo uulnere si feriretur cor matris, numquam sanaretur. non enim satis eloquor, quid erga me habebat animi et quanto maiore sollicitudine me parturiebat spiritu, quam carne pepererat. Non itaque uideo, quomodo sanaretur, si mea talis illa mors transuerberasset uiscera dilectionis eius. et ubi essent tantae preces, tam crebrae sine intermissione? nusquam nisi ad te. an uero tu, deus misericordiarum, sperneres cor contritum et humiliatum uiduae castae ac sobriae, frequentantis elemosynas, obsequentis atque seruientis sanctis tuis, nullum diem praetermittentis oblationem ad alta
Abbreviated transcription (Latin):
mine in et̾num manes. & ñ in ȩt̾num
irasceris nob̃. qm̃ miseratꝰ es t̾ram &
cinerẽ. Et placuit in conspectu tuo
reformare deformia mea. & stimulis
internis agitabas me: ut impatiens
e̾t̾m donec mͥ ꝑ interiorem aspectũ
certas esses. Et sic resedebat tumor
mens ex occulta manu medicine tuȩ.
aciesq conturbata & contenebrata
mentis meẽ acri collirio salabrium
dolorum meorum de die in diem sa¬
nabatur. Et pͥmo uolens ostendere
mͥ quã resistas suꝑbis. humilibus
autẽ des gratiam. & quanta mise¬
ricordia tua demonstrata sit homi¬
nbus uia humilitatis. quod uerbũ¬
tuũ caro factum ẽ & habitauit in¬
ter homines. ꝓcurasti mͥ ꝑ quendã
hominẽ immanissimo typho targi
tum. quosdam platonicorum libros
ex groca lingna in latinam uersos. &
ibi legi ñ quidem his uerbis. s hoc
idem omnino multis & multiplici¬
bus stiaderi rationibus. quod in pͥn¬
cipio erat nerbum & uerbum e¬

Expanded text:
mine, in aeternum manes et non in aeternum mine, in aeternum manes et non in aeternum irasceris nobis, quoniam miseratus es terram et cinerem, et placuit in conspectu tuo reformare deformia mea. et stimulis internis agitabus me, ut inpatiens essem, donec mihi per interiorem aspectum certus esses. et residebat tumor meus ex occulta manu medicinae tuae aciesque conturbata et contenebrata mentis meae acri collyrio salubrium dolorum de die in diem sanabatur. Et primo uolens ostendere mihi, quam resistas superbis, humilibus autem des gratiam et quanta misericordia tua demonstrata sit hominibus uia humilitatis, quod uerbum caro factum est et habitauit inter homines, procurasti mihi per quendam hominem idum quosdam Platonicorum libros ex Graeca lingua in Latinam uersos. Et ibi legi, non quidem his uerbis, sed hoc idem omnino multis et multiplicibus suaderi rationibus, quod in principio erat Verbum et Verbum e
Abbreviated transcription (Latin):
locis continentur. & ñ ibi inuemebã
locum ad reqͥescendũ: nec recipiebãt
me ista. ut dicerẽ sat ẽ. & bene est:
nec dimittebant redire. uͥ mͥ satis e̾ẽt
bene. Suꝑior enim eram istis. de uͦ
inferior. Et tu gatdiũ uerũ michi
sabdito tͥ: & tu michi subieceras q̃
infra me creasti. Et hoc erat rectũ
temꝑamentũ. & media regio salutis
mee. ut manerẽ ad inraginẽ tuam.
& tͥ sermiens dñarer corpori. Sed
cã sitꝑbe contra te surgerẽ & curre¬
rem aduersts dñm in cerince crassa
scuti mei. etiam ista infima supra me
facta sunt & p̾mebant. & nsꝗͣ erat
laxamentum. & respiramentum. Ip-¬
sa occurrebant undiq aceruatim
& conglobatim cernenti. cogitanti
antẽ imagines corporum ipse oppone
& sordide: Et hec de ualnere meo
creuerant. qi humilasti tanꝗͣ utilne¬
ratũ suꝑbum. & tumore meo sepa-¬
rabar abs te. & minis inflata facies¬
mea clatidebat oculos meos. Tu uͦ do¬

Expanded text:
locis continentur, et non ibi inveniebam locis continentur, et non ibi inveniebam locum ad requiescendum; nec recipiebant me ista ut dicerem, Sat est, et bene est; nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. Superior enim eram istis, te vero inferior; et tu gaudium verum mihi subdito tibi, et tu mihi subjeceras quae infra me creasti. Et hoc erat rectum temperamentum, et media regio salutis meae, ut manerem ad imaginem tuam, et tibi serviens dominarer corpori. Sed cum superbe contra te surgerem, et currerem adversus Dominum in cervice crassa scuti mei , etiam ista infima supra me facta sunt, et premebant, et nusquam erat laxamentum et respiramentum. Ipsa occurrebant undique acervatim et conglobatim cernenti; cogitanti autem imagines corporum ipsae opponeet sordide?" et haec de uulnere meo creuerant, quia humiliasti tamquam uulneratum superbum, et tumore meo separabar abs te et nimis inflata facies claudebat oculos meos. Tu uero, do
Abbreviated transcription (Latin):
atq in scͥpturis sc̃ĩs quas eccłiȩ cuȩ
catholioe cõmendaret auctoritas.
iam te posuisse salutis humane. ad
eam uitam que post hanc mortem fu¬
tara ẽ. His itaq saltiis atq inconcus.¬
se roboratis in anmo meo. querebam
estuans unde fit malum. Que illa
tormenta parturientis cordis mer: qͥ
gemitus deus meus: Et ibi erant
aures tuȩ nesciente me. & cum in si¬
lentio fortiter quererẽ. magne uoces
erant ad misccłiam tuĩ. tacite contͥ¬
tiones animi mei. Cu sciebus quid
patiebar: & nulltis hominũ. Quan¬
tum enim erat quod inde digerebat
ꝑ linguã meã in aures familiarissi¬
multꝰ aĩȩ mex̃. cui nec tempora. nec
os suffitiebat sonabat eis: Totũ
tam̃ ibat in auditum tuñ quod ru¬
giebam a gemitti cordis mei. & ante
te erat defiderium meũ: & lamen
oculorum meorũ ñ erat mecã. Intus
enim erat. ego autẽ foris: nec in lo¬
co illud. At ego intendebam in eaq̃

Expanded text:
atque scripturis sanctis, quas ecclesiae tuae atque scripturis sanctis, quas ecclesiae tuae catholicae conmendaret auctoritas, uiam te posuisse salutis humanae ad eam uitam, quae post hanc mortem futura est. his itaque saluis atque inconcusse roboratis in animo meo quaerebam aestuans, unde sit malum. quae illa tormenta parturientis cordis mei, qui gemitus, deus meus! et ibi erant aures tuae nesciente me. et cum in silentio fortiter quaererem, magnae uoces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. tu sciebas, quid patiebar, et nullus hominum. quantum enim erat, quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimultus animae meae, cui nec tempora nec os meum sufficiebat, sonabat eis? totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis mei, te erat desiderium meum, et lumen oculorum meorum non erat mecum . Intus enim erat, ego autem foris. Nec in loco illud: at ego intendebam in ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
taleat. quas mathematicus inspec¬
turus ẽ. ut uera ꝓnuntiet & non
erunt nera: qr easdem litteras in¬
spitiens. eadem debuit dicere de
esau & iacob: sed ñ eadẽ utriq acci¬
derunt. falsa gͦ dicerit. Ant si te¬
ra diceret. ñ eadem diceret. aut ea.¬
dem inspiceret. Non gͦ arte. s sorte
uera diceret. Du enim dñe iustissi¬
me moderator umiuersitatis. confulẽ¬
tibus consaltisq nescientibus occal¬
to instinctu agis. nt dum quisq con¬
sulit. hoc audiat quod eũ oportet
audire occultis meritis animarum
ex abysso iusti indicq̃ tmi. cui ñ di¬
cat homo qͥd ẽ hoc. ant quid hoc.
Hon dicat. ñ dicati. homo ẽ enĩ. Iam
itaq me adutor mens illis uinctilis
solueras: & querebam unde malum.
do ñ erat exitꝰ. s me ñ sinebas ullis
fluctibus cogitationis auferri. ab ea
fide qua credebam ob esse te. & esse
incõmutabilem substantiam tuam.
& esse de hominibꝰ curam & iudiciũ

Expanded text:
ualeat, quas mathematicus inspecualeat, quas mathematicus inspecturus est, ut uera pronuntiet. et non erunt uera, quia easdem litteras inspiciens eadem debuit dicere de Esau et Iacob; sed non eadem utrique acciderunt. falsa ergo diceret aut, si uera diceret, non eadem diceret: at eadem inspiceret. non ergo arte, sed sorte uera diceret. tu enim, -domine, iustissime moderator uniuersitatis, consulentibus consultisque nescientibus occulto instinctu agis, ut, dum quisque consulit, hoc audiat, quod eum oportet audire occultis meritis animarum ex abysso iusti iudicii tui. cui non dicat homo: "quid est hoc?" "ut quid hoc?" non dicat, non dicat; homo est enim. Iam itaque me, adiutor meus, illis uinculis solueras, et quaerebam, unde malum, et non erat exitus. sed me non sinebas ullis fluctibus cogitationis auferri ab ea fide, qua credebam et esse te et esse inconmutabilem substantiam tuam et esse de hominibus curam et iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferrem: debuisse me rursus ibi ui¬
dere abiectissimã familiam conditio¬
nem sertulem. & cet̾a longe apͥoribꝰ
aliena. longeq distantia. Unde atĩt
fieret. ut eadem inspitiens dit̾sa
falsa dicerem: In de certissime col¬
legi. ea quȩ uera consideratis con¬
stellationibus dicerentur. ñ arte
dici s forte. quȩ antẽ falsa ñ artis
imperitia. s fortis mendatio. Hinc
autẽ accepto aditu. ipse mecũ
talia ruminando nequis eoruindẽ
delirorum qͥ talem questũ seque¬
rentur. quos iam ianiq inuadere.
atq irrisos refellere cupiebam.
mͥ ita resisteret. quasi aut firmi-¬
nus michi atto illi pater falsa nar¬
rauerit: intendi considerationẽ
in eos qui gemini nascant᷑ quoctim
pleriq ita post inuicẽ funduntur
ex utero. ut paruum ipsum tempo¬
ris int̾uallum quantãlibet tum in
rerũ nat᷑a habere contendant: colli¬
gi tamen humana obseruatione ñ
possit. litterisq signari omnino ñ

Expanded text:
proferrem, debuisse me rursus ibi uiproferrem, debuisse me rursus ibi uidere abiectissimam familiam, conditionem seruilem et cetera longe a prioribus aliena longeque distantia. unde autem fieret, ut eadem inspiciens diuersa falsa dicerem - inde certissime colligi ea, quae uera consideratis constellationibus dicerentur, non arte dici, sed sorte, quae autem falsa, non artis inperitia, sed sortis mendacio. Hinc autem accepto aditu ipse mecum talia ruminando, ne quis eorundem deiirorum, qui talem quaestum sequerentur, quos iam iamque inuadere atque inrisos refellere cupiebam, mihi ita resisteret, quasi aut Firminus mihi aut illi pater falsa narrauerit, intendi considerationem in eos qui gemini nascuntur, quorum plerique ita post inuicem funduntur ex utero, ut paruum ipsum temporis interuallum, quantamlibet uim in rerum natura habere contendant, colligi tamen humana obseruatione non possit litterisque signari omnino non
Abbreviated transcription (Latin):
si fant. tam ex paribus domorum
int̾nallis dͥ obmã factos e̾e̾ dicebat.
ut alram positionẽ syderã aliasq par¬
ticulas mom̃itoꝵ neuter eorũ nota¬
re sineret᷑. Et tamen syyminus
amplo apud stios loco natus. de al¬
batiores mas scłi cursitabat: auge.¬
batur dinitiis. sublimabat᷑ honotibꝰ.
seruus antẽ ille conditionis ingonul¬
litentis telaxato dm̃s sertuebat:
ipso indicante qͥ notierat cũ. Hisita¬
q auditis & creditis. talis quippe
narrauerat. omnis illa reluctatio
mea soluta concidit. & pͥmo fyrmmi-¬
num ipsum conatus sum ab illa cu¬
riofitate reuocare: cum dicerem.
constellatiomibus eiꝰ inspectis. ut ue¬
ra p̃mintiarẽ. debuisse me utiq ui¬
dere ibi parentes inter suos esse pͥ¬
marios nobilem familiam ꝓpͥe citu¬
tatis. natales ingenuos. honestam
educationem. liberalesq doctͥnas.
At si me ille seruis ex eisdem con¬
stellationibus quia & illius ipse ẽẽnt
consuluisset. ut eidem quoq uera

Expanded text:
si sunt, tam ex paribus domorum si sunt, tam ex paribus domorum interuallis sibi obuiam factos esse dicebat, ut aliam positionem siderum aliasque particulas momentorum neuter eorum notare sineretur: et tamen Firminus amplo apud suos loco natus dealbatiores uias saeculi cursitabat, augebatur diuitiis, sublimabatur honoribus, seruus autem ille conditionis iugo nullatenus relaxato dominis seruiebat ipso indicante, qui nouerat eum. His itaque auditis et creditis-talis quippe narrauerat—omnis illa reluctatio mea soluta concidit, et primo Firminum ipsum conatus sum ab illa curiositate reuocare, cum dicerem, constellationibus eius inspectis ut uera pronuntiarem, debuisse me utique uidere ibi parentes inter suos esse primarios, nobilem familiam propriae ciuitatis, natales ingenuos, honestam educationem liberalesque doctrinas; at si me ille seruus ex eisdem constellationibus — quia et illius ipsae essent — consuluisset, ut eidem quoque uera
Abbreviated transcription (Latin):
illitis quasi artis exꝑm̃ita collige¬
rent. Itaq dicebat audisse se a pa¬
tre. quod cum de eodem fyrmino
pregnans mater esset etiam illius
paterni amici famula quedam pa¬
riter utero grande̾cebat: quod lat̾e
ñ potuit deum qui etiam cantini
suarum partus examinatissima
diligentia nosse curabat. atq ita
fictum esse ut cum iste conugis.
ille autẽ ancille dies & horas nimir¬
tioresq horarum articulos cantissi¬
ma obseruatione num̾arent. entre
essent ambe simul: ita ut easdem
constellationes usq ad easdem niinu¬
tias ntriq nascenti fac̾e cogerenꝰt᷑ :
iste filio. ille seruulo. Nam cum
mulieres parturire cepissent. indi¬
catierunt sͥ ambo qͥd sua cuisq
domo ageret᷑. & parauert̃ qͦs ad se
inincẽ mitterent. simul ut natũ.
quod parturiebat᷑. esset caiq nan¬
tutũ. Qd tam̃ ut continto muntia¬
retur. tanꝗͣ in regno suo facile effe¬
cerant. Atq ita qͥ ab alteratromis.¬

Expanded text:
illius quasi artis experimenta colligeillius quasi artis experimenta colligerent. itaque dicebat audisse se a patre suo, quod cum eundem Firminum praegnans mater esset, etiam illius paterni amici famula quaedam pariter utero grandescebat. quod latere non potuit dominum, qui etiam canum suarum partus examinatissima diligentia nosse curabat; atque ita factum esse, ut cum iste coniugis, ille autem ancillae dies et horas minutioresque horarum articulos cautissima obseruatione numerarent, enixae essejit ambae simul, ita ut easdem constellationes usque ad easdem minutias utrique nascenti facere cogerentur, iste filio, ille seruulo. nam cum mulieres parturire coepissent, indicauerunt sibi ambo, quid sua cuiusque domo ageretur, et parauerunt quos ad se inuicem mitterent, simul ut natum quod parturiebatur esset cuique nuntiatum: quod tamen ut continuo nuntiaretur, tamquam in regno suo facile effecerant. atque ita qui ab alterutro mis
Abbreviated transcription (Latin):
eas litteras bene callentem s ut
dixi consultorem curiosum: & ta¬
men scientẽ aliqͥd quod a patre
suo se audisse dicebat. quod qͥntã
ualeret ad illius artis opinonem e¬
tiertendam ignorabat. Is ergo uir.
nomine fyrmilis liberaliter insti¬
tutiis & excultꝰ eloqͥo. cum me tan¬
quã carissimum de quibusdam
stis rebus in quas scłaris spes euis
intuimuerat consuleret. quid mͥ
scdm suas quas constellationes
appellant iuderetur: ego autẽ qui
iam de hac re in nebrydii senten¬
tiam flecti ceꝑam. ñ quidem ab¬
ntierem conicere ac dicere quod
nutanti occarrebat. sed tamen
ridicula illa esse & mania: tum
ille mͥ narratit ꝑatrem suum
faisse librorum talum curiosis.¬
simtm. & habtusse amicum eque
illa simulq sectantem. qui pari
studio & collatione flagrabant.
in eas nugas igne cordis sui: ita
ut matoꝵ quoq anmalican si
quia domi parerent obseruarẽt
mom̃ita nascentium. atq ad ea
celi positionem notarent. unde

Expanded text:
eas litteras bene callentem, sed, ut eas litteras bene callentem, sed, ut dixi, consultorem cariosum et tamen scientem aliquid, quod a patre suo se audisse dicebat: quod quantum ualeret ad illius artis opinionem euertendam, ignorabat. is ergo uir nomine Firminus, liberaliter institutus et excultus eloquio, cum me tamquam carissimum de quibusdam suis rebus, in quas saecularis spes eius intumuerat, consuleret, quid mihi secundum suas quas constellationes appellant uideretur, ego autem, qui iam de hac re in Nebridii sententiam flecti coeperam, non quidem abnuerem conicere ac dicere quod nutanti occurrebat, sed tamen ridicula illa esse et inania, tum ille mihi narrauit patrem suum fuisse librorum talium curiosissimum et habuisse amicum aeque illa simulque sectantem. qui pari studio et conlatione flagrabant in eas nugas igne cordis sui, ita ut mutorum quoque animalium, si quae domi parerent, obseruarent momenta nascentium atque ad ea caeli positionem notarent, unde
Abbreviated transcription (Latin):
in dies magis magisq inbibebat.
lam etum mathematicorum fallages
diuinationes & impia deliramenta
reieceram. Confiteantur etiam
huic tibi de intimis usceribus
animȩ meẽ. miserationes tue ds̃
meus. Tu enim tui omnino. nam
quis alius a morte omnis erroris
reuocat nos. nͥ uita que mori nes¬
cit. & sapientia mentes indigenteᷤᷤ
illuminans. nullo isdigens lumine.
qua mundꝰ administratur usq ad
arborum uolatica folia. tu ꝓcitrasti
ꝑuicatiȩ meẽ qtia oblctatus sum
uendituno acuto sem. & nebrydio
adolescenti mirabilis animȩ. illi
tiehementer affirmanti. hinic cũ
dubitatione quidem aliqua. sed ta¬
men crebro dicenti. ñ esse illam
artem futura p̾mdendi. comectu¬
ras autẽ hominum habere sepe
nini fortis. & multa dicendo dici
p̃lerꝙ uentura. nescientibus es
quid dicerent. s i ea ñ tacendo in¬
currentibus. Pcarrasti ergo ta ho¬
minem amicum ñ quidem segnem
constl: torem mathematicoꝵ nec

Expanded text:
in dies magis magisque inhibebat. in dies magis magisque inhibebat. Iam etiam mathematicorum fallaces diuinationes et inpia deliramenta reieceram. confiteantur etiam hinc tibi de intimis uisceribus animae meae miserationes tuae, deus meus! tu enim, tu omnino — nam quis alius a morte omnis erroris reuocat nos nisi uita, quae mori nescit, et sapientia mentes indigentes inluminans, nullo indigens lumine, qua mundus administratur usque ad arborum uolatica folia? — tu procurasti peruicaciae meae, qua obluctatus sum Yindiciano acuto seni et Nebridio adulescenti mirabilis animae, illi uehementer adfirmanti, huic cum dubitatione quidem aliqua, sed tamen crebro dicenti non esse illam artem futura praeuidendi, coniecturas autem hominum habere saepe uim sortis et multa dicendo dici pleraque uentura nescientibus eis, qui dicerent, sed in ea non tacendo incurrentibus, procurasti tu ergo hominem amicum, non quidem segnem consultatorem mathematicorum nec
Abbreviated transcription (Latin):
Ant si eterna erat cur tamdiu
ꝑ infinita retro spatia temporũ
sic eam siuit esse: ac tanto post
placiit aliqͥd ex ea facere : Ant
ian si aliquid subito uoluit agere.
hoc potius ageret ommpotens
ut illa ñ esset: atq ipse solus e̾e̾t
totam uerã & fũmum & infimi¬
tum bontini :᷑ Ant si non erat be-¬
ne ut ñ aliquid boni etiam fabri-¬
caret & conderet qui bonis erat.
illa fublata & ad nichilam redacta
materie que mala erat. bontim
ipse institueret. unde omnia crea-¬
ret. Non enim esset ommipoteis
si condere ñ posset aliquid bom. nͥea
qtiam ñ ipse condiderat ad iuaret᷑
materia. Talia noltebã pectore mise.¬
ro. in grauidato curis mordacissimis
de timore mortis. & ñ inuenta ueri¬
tate: stabiliter tamen herebat in
corde meo catholica eccła fides xp̃i¬
titi. & dm̃i saltiatoris nr̃i. in multis
quidem adhtic in formis. & p̃ter
doctͥne normani fltutans: s tamen
ñ eam relinquebat animꝰ. Inimo

Expanded text:
aut si aeterna erat, cur tam diu aut si aeterna erat, cur tam diu per infinita retro spatia temporum sic eam siuit esse ac tanto post placuit aliquid ex ea facere? aut iam, si aliquid subito uoluit agere, hoc potius ageret omnipotens, ut illa non esset atque ipse solus esset totum uerum et summum et infinitum bonum? aut si non erat bene, ut non aliquid boni etiam fabricaretur et conderet qui bonus erat, illa sublata et ad nihilum redacta materie, quae mala erat, bonam ipse institueret, unde omnia crearet? non enim esset omnipotens, si condere non posset aliquid boni, nisi ea quam non ipse condiderat adiuuaretur materia". talia uoluebam pectore misero, ingrauidato curis mordacissimis de timore mortis et non inuenta ueritate; stabiliter tamen haerebat in corde meo in catholica ecclesia fides Christi tui, domini et saluatoris nostri, in multis quidem adhuc informis et praeter doctrinae normam fluitans, sed tamen non eam relinquebat animus, inmo
Abbreviated transcription (Latin):
lum: Et unde: Et qua huc ir¬
repsit: Que ẽ radir eius: Et qd
semenentis: An omnino non est
Cur ergo timemus ob cauenus qd̾
ñ ẽ : Ant si maniter timemus cer¬
te uel timor ipse milum est. quo in¬
cassum stimulatur ob excrutiatur
cor: & tango gratuns malum quãto
ñ ẽ. quod timeamtis & timnemus.
Iciteo autẽ ẽ maltim quod timemꝰ.
aut hoc malum ẽ ꝗtna timemis.
llnde ẽ igitur: Qm̃ deus fecit hec
omĩa. bonits bona. Manis quidem
& suminum bontim minora fecit
bona: sed tamen & creans & creata
bona sunt omnia. Llnde ẽ maltime
Aut unde fecit ea᷑ Materies
aliqtia mala erat & formanit atq
ordinatiit eam: sed reliquid aliqͥd
in illa. quod in bontim ñ conuer¬
teret Cur & hoc : An impotẽs
erat totam uertere & cõmutare.
ut nichil mali remaneret. cum sit
omnipotens : Postremo cur inde
aliquio facere uoluit: ac ñ potius
cadem omnipotentia fecit. ut nul-¬
la esset omnino:  Aut uͦ existere
poterat contra eiꝰ uoluntatem:

Expanded text:
lum, et unde, et qua huc irlum, et unde, et qua huc irrepsit? Quae radix ejus, et quod semen ejus? An omnino non est? Cur ergo timemus et cavemus quod non est? Aut si inaniter timemus, certe vel timor ipse malum est, quo incassum stimulatur et excruciatur cor: et tanto gravius malum, quanto non est quod timeamus, et timemus. Idcirco aut est malum quod timemus, aut hoc malum est quia timemus. unde est igitur, quia deus fecit haec omnia bonus bona? maius quidem et summum bonum minora fecit bona, sed tamen et creans et creata bona sunt omnia. unde est malum? an unde fecit ea, materies aliqua mala erat, et formauit atque ordinauit eam, sed reliquit aliquid in illa, quod in bonum non conuerteret? cur et hoc? an inpotens erat totam uertere et conmutare, ut nihil mali remaneret, cum sit omnipotens? postremo cur inde aliquid facere uoluit ac non potius eadem omnipotentia fecit, ut nulla esset omnino? aut uero exsistere poterat contra eius uoluntatem?
Abbreviated transcription (Latin):
uidemus. sicut firmamentum cebi.
insitꝑ & omnes anglos. o euncta
sp̃tialia eius. s etum ipsa quasi eqi¬
pora essent. locis o locis ordinanit
imaginatio mea. & feciunam mas¬
sam grandem distinctam generibꝰ
corporum creaturam tuã. siue quȩ¬
re uera corpora erant. sine que ipse
ꝓspiritibus finxeram. & eam feci
grandem. ñ quantum erat quod
scire ñ poteram. s quantum bbuit.
undiq uer sum sane finitam. te aũt
dñe ex omni parte ambientem ob
penetrantem eam. s usq quaq in¬
finitum. tanꝗͣ. si mare esset ubiq
& undiq ꝑ iminensam infinitam
solum mare. & haberet infra se
spongiam quamlibet magnam. sed
fintam tamen. Plena esset tindiq
spongia illa ex omni fua parte ex
immenso mari: sic creaturam
tuam finitam te infunto plenam
& ecce que creauit deuie. & bonꝰ
est deus. atq his ualidissine lon¬
gissimeq prestantior: sed tamen
boniis bona creauit. & ecce quomͦ
ambit atq implet ea. llbi ergo ma¬

Expanded text:
uidemus, sicut firmamentum caeli uidemus, sicut firmamentum caeli insuper et omnes angelos et cuncta spiritalia eius, sed etiam ipsa, quasi corpora essent, locis et locis ordinata, ut imaginatio mea; et feci unam massam grandem distinctam generibus corporum creaturam tuam, siue re uera quae corpora erant, siue quae ipse pro spiritibus finxeram, et eam feci grandem, non quantum erat, quod scire non poteram, sed quantum libuit, undiqueuersum sane finitam, te autem, domine, ex omni parte ambientem et penetrantem eam, sed usquequaque infinitum, tamquam si mare esset ubique et undique per inmensa infinitum solum mare et haberet intra se spongiam quamlibet magnam, sed finitam tamen, plena esset utique spongia illa ex omni sua parte ex inmenso mari: sic creaturam tuam finitam te infinito plenam et ecce quae creavit Deus, et bonus est Deus, atque his validissime longissimeque praestantior; sed tamen bonus bona creavit, et ecce quomodo ambit atque implet ea. Ubi ergo ma
Abbreviated transcription (Latin):
uiolari substantia tua nullomͦ potest.
Ntllo enim prorstis modo iuolat cor¬
ruptio deum nr̃m: nulla uolunta¬
te. nulla necessitate. nullo imꝓuiso
casti. qm̃ ipse ẽ deus. & quod fibi
tiult bontim ẽ. & ipse ẽ. idem bonũ.
corrumpi aut̃ non est bonum. nec
cogeris inuitus ad aliquid: quia uo¬
luntas tua ñ ẽ maioi quam potentia
tua. Esset autẽ maior: si te ipso
tu ipse maioresses. Uloluntas enim
& potentia dei deus ipse est. Et¬
qud imꝑtuscm tibi qui nosti oĩa.
& nulla natura ẽ. nisi ꝗtuia nostieã:
Et ut quid multa dicimus. cur ñ
sit corruptibilr substantia quȩ d̃c
est. quando sihor esset non esset ds̃:
Et querebanł tinde malum. & male
querebam: o in ipsa inquisitione
mea non uidebam malum. & consti¬
tueban in conspectu sp̃c mei uniu̾¬
sam creaturam quicqͥd in ea cern̾e
possumus. sicati ẽ terra. & mare.
& aer. o sydera. & arbores. ob ami¬
malia. mortalia. & quicqͥd in ea ñ

Expanded text:
uiolari substantia tua nullo modo potest. uiolari substantia tua nullo modo potest. nullo enim prorsus uiolat corruptio deum nostrum, nulla uoluntate, nulla necessitate, nullo inprouiso casu, quoniam ipse est deus et quod sibi uult, bonum est et ipse est idem bonum; corrumpi autem non est bonum. nec cogeris inuitus ad aliquid, quia uoluntas tua non est maior quam potentia tua. esset autem maior, si te ipso tu ipse maior esses: uoluntas enim et potentia dei deus ipse est. quid inprouisum tibi, qui nosti omnia? et nulla natura est, nisi quia nosti eam. et ut quid multa dicimus, cur non sit corruptibilis substantia, quae deus est, quando, si hoc esset, non esset deus? . Et quaerebam, unde malum, et male quaerebam et in ipsa inquisitione mea non uidebam malum. et constituebam in conspectu spiritus mei uniuersam creaturam, quidquid in ea cernere possumus, sicuti est terra et mare et aer et sidera et arbores et animalia mortalia, et quidquid in ea non
Abbreviated transcription (Latin):
luntas mala ꝗuia diabolas fieret.
quando totiis angłs a conditore op¬
timo factꝰ esset bonis: Et his cogi¬
tationibus de pͥmebar itertim & suf¬
focabar. s non usq ad illum infer¬¬
num subducebar erroeis. tibi nemo
tibi conficetur. dum tu potius mala
pati quam homo facere putatur.
Sic enim nitebar intienire cetera.
ut iam inuenirem melitis esse incor¬
ruptibile quam corruptibile: & idõ
te quicqͥd esses esse incorruptibilẽ
confitebar. Heq enim ulla anma
nuꝗͣ. pottut. poterit ue cogitare
aliquid. quod fit te meluis. qui sũ¬
nitm & optimtm bontim es. Cũ
autẽ uerissime atq certissime in¬
corruptibile corrtiptibili p̃ponat᷑.
sic iam ego p̃ponebam: poteram iam
cogitatione aliquid attingere qͥd
esset melius deo meo. insi tu esses
incorruptibilis. Llbi. gͥ uidebam
incorruptibile corraiptibili esse p̃fe¬
rendum. ibi qͥuerere te debebam.
atq inde aduertere unde sit malĩt.
idest unde sit ipsa corrtiptio. qua

Expanded text:
luntas mala, qua diabolus fieret, luntas mala, qua diabolus fieret, quando totus angelus a conditore optimo factus esset?" his cogitationibus deprimebar iterum et suffocabar, sed non usque ad illum infernum subducebar erroris, ubi nemo tibi confitetur, dum tu potius mala pati quam homo facere putator. Sic enim nitebar inuenire cetera, ut iam inueneram melius esse incorruptibile quam corruptibile, et ideo te, quidquid esses, esse incorruptibilem confitebar. neque enim ulla anima umquam potuit poteritue cogitare aliquid, quod sit te melius, qui summum et optimum bonum es. cum autem uerissime atque certissime incorruptibile corruptibili praeponatur, sicut ego iam praeponebam, poteram iam cogitatione aliquid adtingere, quod esset melius deo meo, nisi tu esses incorruptibilis. ubi igitur uidebam incorruptibile corruptibili esse praeferendum, ibi te quaerere debebam atque inde aduertere, ubi sit malum, id est unde sit ipsa corruptio, qua
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis deꝓfũdo educ̾e conatꝰ. m̃gebar ite¬
rũ: ⁊ sepe conatꝰ. m̃gebar iter̃ atq iterũ.
Subleuabat enim me in lucem tuã
quod tam sciebam me habere uolũ.¬
tatem. quã me uiuere. Itaq cum
aliquid uellem aut nollem. ñ aliũ
quã me uelle ac nolle certissimus
erami & ibi esse catisam peccati
mei iam iamq anmaduertebam.
Quod autẽ inuitus facerem pati
me potiꝰ quã facere uidebã: & idñ
culpam s penam esse iudicabam :
qua me ñ inuiste plecti te iustum
cogitans. cito fatebar. S rursus dice.¬
bam. Quis fecit me: Nonne deus
metis non tantum bontis s ipsum bo.¬
ntims Ilnde gͥ michi male uelle. &
bene nolle: ut esset cur iuste penas
luereme Quis in me hoc posint. &
inseruit michi plantarium amari¬
tudims. cum totris fierem a dulcis¬
simo deo meo: Si diabolus austor.
unde ipse diaboliise Quod si & ip-¬
se ꝑuiersa uolantate ex bono angło
diabolus factus ẽ: unde & in ipso uo¬

Expanded text:
mentis de profundo educere conatus mergebar itementis de profundo educere conatus mergebar iterum et saepe conatus mergebar iterum atque iterum. subleuabat enim me in lucem tuam, quod tam sciebam me habere uoluntatem quam me uiuere. itaque cum aliquid uellem aut nollem, non alium quam me uelle ac nolle certissimus eram et ibi esse causam peccati mei iam iamque aduertebam. quod autem inuitus facerem, pati me potius quam facere uidebam et id non culpam, sed poenam esse iudicabam, qua me non iniuste plecti, te iustum cogitans, cito fatebar. sed rursus dicebam: "quis fecit me? nonne deus meus, non tantum bonus, sed ipsum bonum? unde igitur mihi male uelle et bene nolle? ut esset, cur iuste poenas luerem? quis in me hoc posuit et inseuit mihi plantarium amaritudinis, cum totus fierem a dulcissimo deo meo? si diabolus auctor, unde ipse diabolus? quod si et ipse peruersa uoluntate ex bono angelo diabolus factus est, unde et in ipso uo
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegio cordis & linguȩ. senti¬
endo de te ista & loquendo. D
& ego adhuc quamuus inconta¬
minabilem & inconuertibilem.
& nulla ex parte mutabilem dicerẽ.
firmeq sentirem dñm nr̃m decim
uerum. qui fecisti non solum animas
nr̃as. s etiã corpora. nec tantum nr̃as
aninas & corpora. s omnes & onũa:
non tenebam explicatam o enodatã
causam mali. Quecumq tamen esset
sic eam querendam indebam ut non
per illam constringerer deum incõ-¬
mutabilem mutabilem credere. ne
ipse fierem quod querebam. Itaq
securus eam querebam. & ceitus ñ
esse uerum quod illi dicerent. quos
totoammo fugebam: quia uidebam
querendo unde maltim. repletos ma¬
litia qua opinarentur tuam potiꝰ
suibstantiam etiam male pati. quam
suam male facere: & intendebã ut
cernerem quod audiebam. libertim
uoluntatis arbitrium causam esse
ut male faceremus: & rectum iudi¬
cium tuum ut pateremir. & eam
liquide cernere ñ ualebã. Itaq aciẽ

Expanded text:
sacrilegio cordis et linguae sentisacrilegio cordis et linguae sentiendo de te ista et loquendo. Sed et ego adhuc, quamuis incontaminabilem et inconuertibilem et nulla ex parte mutabilem dicerem firmeque sentirem dominum nostrum, deum uerum, qui fecisti non solum animas nostras sed etiam corpora, nec tantum nostras animas et corpora, sed omnes et omnia, non tenebam explicitam et enodatam causam mali. quaecumque tamen esset, sic eam quaerendam uidebam, ut non per illam constringerem deum in-, conmutabilem mutabilem credere, ne ipse fierem quod quaere-\' bam. itaque securus eam quaerebam et certus non esse uerum quod illi dicerent, quos toto animo fugiebam, quia uidebam quaerendo, unde mallitia, qua opinarentur tuam potius substantiam male pati, quam suam male facere. 5. Et intendebam ut cernerem quod audiebam, liberum voluntatis arbitrium causam esse ut male faceremus, et rectum judicium tuum ut pateremur; et eam liquidam cernere non valebam. Itaque aciem
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim responderetur aliquid
faisse nocituram: uuolabilis tu &
corruptibilis fores. Si autẽ nichil
ea noscere potuisse diceretur. nul¬
la afferretur cansa pugnandi. &
ita pugnandi. ut quedam portio
tua & menbrum tuum uel ꝓles
de ipsa substantia tua misceretur
aduersis potestatibus & ñ a te
creatis naturis: atq in tantum
ab eis corrumꝑetur & cõmutarit᷑
in deterins. ut a beatitudine in
miseriam uerteretur: & indige¬
ret auxilio. quo erui purgariq
posset: & hanc esse ammam cru
tuns sermo seruenti liber: & con¬
taminate purus. & corrupte in¬
teger subueniret. S & ipse cor¬
ruptibilis. quia ex una eademq
substantia. Itaq si te quicquid
es. idest substantiam tuam quasi
incorruptibilem dicerent. falsa
esse illa omina & execrabilia.
Si autẽ corruptibilem: id ipsũ
iam falsum & prima uoce abho¬
minandum. Sat erat ergo istud
aduersus eos omnimodo euomen¬
dos a pressura pectoris: quia ñ ha¬
bebant qua exirent sine horribili

Expanded text:
si enim responderetur aliquid si enim responderetur aliquid fuisse nocituram, uiolabilis tu et corruptibilis fores. si autem nihil ea nocere potuisse diceretur, nulla afferretur causa pugnandi et ita pugnandi, ut quaedam portio tua et membrum tuum uel proles de ipsa substantia tua misceretur aduersis potestatibus et non a te creatis naturis atque in tantum ab eis corrumperetur et conmutaretur in deterius, ut a beatitudine in miseriam uerteretur et egeret auxilio, quo erui purgarique posset, et hanc esse animam, cui tuus sermo seruienti liber et contaminatae purus et corruptae integer subueniret, sed et ipse corruptibilis, quia ex una eademque substantia. itaque si te, quidquid es, id est substantiam tuam, qua es, incorruptibilem dicerent, falsa esse illa omnia et exsecrabilia; si autem corruptibilem, id ipsum iam falsum et prima uoce abominandum. sat erat ergo istuc aduersus eos omni modo euomendos a pressura pectoris, quia non habebant, qua exirent sine horribili
Abbreviated transcription (Latin):
pertuum. & ex omnibus marimis
minimisq partibus penetrabile. ad
capiendam. presentiam taam. oc¬
culta inspiratione intrinsectis
& extrinsecus administrante oũ
quȩ creasti. Ita suspicabar. quia
cogitare aliud ñ poteram: nam
falsum erat. Illo emim modo ma¬
ior pars terre maiorem. tui partẽ
haberet. & minorem minor. atq
ita te plena essent omnia. ut am¬
plius tui caꝑet elefanti corpus
quã passeris. quo esset isto grandiꝰ
grandioremq occuparet locum:
atq ita frustatim partibus nim¬
di magnis magnas. breuibus bre¬
nes. partes tuas presentes faceres.
Non es autẽ ita: s nondum illu¬
illos & deceptores & loquaces
mutos. qm̃ non ex eis sonabat
uerbum tuum: sat erat ergo il¬
lud. quod iam dui ab usq carthei¬
gine a nebrydio ꝓponi solebat. &
omnes qui audieramus concuissi
sumus. Quid erat tibi factura
nescio: que gens tenebrarum quã
ex aduersa mole solent opponere:
si tu cum ea prignare uoluisses:

Expanded text:
pervium, et ex omnibus maximis pervium, et ex omnibus maximis minimisque partibus penetrabile ad capiendam praesentiam tuam, occulta inspiratione intrinsecus et extrinsecus administrantem omnia quae creasti. Ita suspicabar, quia cogitare aliud non poteram; nam falsum erat. Illo enim modo major pars terrae majorem tui partem haberet, et minorem minor: atque ita te plena essent omnia, ut amplius tui caperet elephanti corpus quam passeris, quo esset isto grandius, grandioremque occuparet locum; atque ita frustatim partibus mundi, magnis magnas, brevibus breves partes tuas praesentes faceres. Non es autem ita. Sed nondum illuillos et deceptores, et loquaces mutos, quoniam non ex eis sonabat verbum tuum: sat erat ergo illud quod jamdiu ab usque Carthagine a Nebridio proponi solebat, et omnes qui audieramus concussi sumus. Quid erat tibi factura nescio quae gens tenebrarum, quam ex aduersa mole solent proponere, si tu cum ea pugnare noluisses?
Abbreviated transcription (Latin):
quid ñ ꝑ aliquanta spatia tende¬
retur. uel diffunde retur. uel con¬
globaret᷑. nel tumeret. uel tale
aliquid caperet. aut cape posset :
nichil prorsus esse arbitrabar. Per
quales enim formas ire solent occi¬
li mei. ꝑ tales nragines ibat cor
meum. nec uidebam hanc eandẽ
intentionem qua illas ipsas ima¬
gines formabam ñ esse tale aliqͥd.
Que tamen ipsas non formaret :
nisi esset magnum aliquid. Ita
etiam te uita uite meȩ̃ grandem
ꝑ infanita spatia undiq cogitabũ.
penetrare totã mundi molem. o¬
extra eam quaqua uersum per
uimensa sine termino ut habe¬
ret te terra. haberet celum. ha¬
berent omnia: ob illa finirentur
in de. tu autẽ nusquã. Sicut
autẽ luci solis ñ obsisteret corpꝰ
aeris huiꝰ. qmi fupra derram est
quo minus ꝑ eum traiceretur. pene¬
trans enm ñ disrumpendo aut con¬
cidendo. s implendo eum totum
sic tibi putabam ñ solum celi c
aetis o maris. s etiam terrȩ corpꝰ

Expanded text:
quid non per aliquanta spatia tendequid non per aliquanta spatia tenderetur uel diffunderetur uel conglobaretur uel tumeret uel tale aliquid caperet aut capere posset, nihil prorsus esse arbitrabar. per quales enim formas ire solent oculi mei, per tales imagines ibat cor meum, nec uidebam hanc eandem intentionem, quaillas ipsas imagines formabam, non esse tale aliquid: quae tamen ipsas non formaret, nisi esset magnum aliquid.. ita etiam te, uita uitae meae, grandem per infinita spatia undique cogitabam penetrare totam mundi molem extra eam quaquaversum per immensa sine termino; ut haberet te terra, haberet coelum, haberent omnia, et illa finirentur in te, tu autem nusquam. Sicut autem luci solis non obsisteret corpus aeris hujus qui supra terram est, quominus per eum trajiceretur penetrans eum, non dirumpendo aut concidendo, sed implendo eum totum: sic tibi putabam non solum coeli et aeris et maris, sed etiam terrae corpus