comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est cogitare ut inde de tractori simił appareã : im̃ ad tepus reticẽs.
Hec derogans locum aꝑte correptionis expeto. Unde ⁊ ꝓtinus
subditur.Arguam te ⁊ statuã contͣ faciem tuã. Uł uti dic̾et᷑.
Non inocculto ut est tua consuetudo: s in aꝑto ut est in ea solli¬
citudo. aꝑtũ corripiendi tep̃us eoxpectans pecc̾orẽ arguã: et eiꝰ
delicta contͣ faciem illuis statuã. Aut inquis nõ odio s amo: quẽ
diligis: unde detͣhis ⁊ nõ corripis. Quã sit aut̃ de testanda obtrec¬
tatio ꝓoximi: plerisq in locis eloquia diuina testantur. Unde ÷
illud detͣhentẽ adu̾sus ꝓxcimũ suũ occulte: hunc ꝑsequebar.
Et illud. Iui detͣhit fr̃ĩ: detͣhit legi. Illudq qͥ detrahit fr̃ĩ: era-¬
dicabit᷑. Nec nõ ⁊ illud apłi pauli. Udete ne dũ inuicẽ mor-¬
detis : ab muicẽ consumamini :¬

Expanded text:
est cogitare ut inde detractori similis appaream, unde ad tempus reticens, est cogitare ut inde detractori similis appaream, unde ad tempus reticens, nec derogans, locum apertae correctionis exspecto; unde et protinus subditur: Arguam te, et statuam contra faciem tuam, veluti diceretur: Non in occulto, ut est tua consuetudo, sed in aperto, ut est mea sollicitudo, aptum corripiendi tempus exdelicta contra faciem illius statuam. At, iniquis, non odio, sed amo, quem diligis, unde detrahis et non corripis. Quam sit autem detestanda detractio proximi, plerisque in locis eloquia divina testantur, unde est illud: « Detrahentem adversus proximum suum occulte, hunc persequebar . » Et illud: « Qui detrahit fratri edicabitur; nec non et illud Apostoli Pauli: Videte, necdum invicem mordetis, abinvicem consumamini
Abbreviated transcription (Latin):
ex tacenda sunt mala ꝓximi nec cõsenciaenda. s caritate repd¬
frña ĩ faciẽ ꝓocimis redarguendus: nõ autẽ occulte de tͣhẽdus
Qđ si obicit᷑ iccurro frẽm corã ocłis increpare nolle ne eoxasꝑatus ñ
correptiõe ꝓficiat. s mag̃ eoccorreptiõe scandalũ sumat: occurit
scͥpt᷑a diuina. ⁊ u̾sa uice ħ magis scandalũ eẽ de nunciat dicẽs.
Sedens adu̾sus frẽm tuũ de tͣhebas: ⁊ adu̾sus filiũ mat̾s tuȩ pone¬
bas scandalũ. Magis enĩ scandalũ sumit. qͥ se detͣhentẽ in tellig̃:
ꝗͣ qͥ corripientẽ sustinet. Et quia nõ nũꝗͣ errata delinquencium᷑
ad tẽpꝰ silencio tegenda sunt. ut aptiori tp̃re corrigant᷑: ꝓptẽa
subiungit᷑. Hȩc fecisti ⁊ tacui. Ne autẽ exħ discreto
silencio de tͣitores s ad plaudent. qui dũ seꝑ occulte de roga¬
re malunt. nũꝗͣ maꝑtam in crepationẽ ꝓsiliunt: ad huc sub¬
infertur. Exxistimasti iniq quod ero tui fimił. Ac si dicet᷑. Iniquũ

Expanded text:
ec tacenda sunt mala proximi, nec consentienda, sed charitate fraterna in faciem proximus est redarguendus, non autem occulte detrahendus. Quod si objicitur: Idcirco fratrem coram oculis increpare nolle, ne exasperatus non correptione proficiat, sed magis ex correptione scandalum sumat, occurrit Scriptura divina, et versa vice hoc magis scandalum esse denuntiat, dicens: Sedens adversus fratrem tuum detrahebas, et adversus filium matris tuae ponebquam qui corripientem sustinet, et quia nonnunquam errata delinquentium ad tempus silentio tegenda sunt, ut aptiori tempore corrigantur, subjungitur: Haec fecisti, et tacui. Ne autem ex hoc discreto silentio detractores sibi plauderent, qui, dum semper occulte derogare malunt, nunquam in apertam increpationem prosiliunt, adhuc subinfertur: Existimasti inique, quod ero tibi similis; acsi diceretur: Iniquum
Abbreviated transcription (Latin):
Ii lectioni continuaro studio seꝑ insistis ocłoꝵ cali¬
ginẽ incurris. Si indesinent̾ lacrimas fundis: ipsoᷤᷤ
etiam ođos amitis. Si ꝓte latis uigiliis. psalmoꝵ sẽ¬
sũ ꝑsoluis: insaniẽ capitis ad quiris. Si cotidiano labore
te cõficis: adopꝰ sp̃ale qñ cõsurgis:

Expanded text:
i lectioni continuato studio insistis, oculorum caliginem incurris. Si indesinenter lacrymas fundis, ipsos etiam oculos amittis. Si protelatis vigiliis psalmorum censum persolvis, insaniam capitis acquiris. Si quotidiano labore te conficis, ad opus spiritale quando te surgis?
Abbreviated transcription (Latin):
than gustu mellis ieuiniũ soluit. Scdo mͦ si lauciores escis q̃rat:
sicut ppłs heremi manna cõtepta carnes egrpcias esuriit. Ter-¬
cio mͦ sidiligencius qͥsq cõmunes cibos ꝓcuret: sic̃ filii eli eatͣ
morẽ crudã ab offerentibus tollebant carnẽ. ꝗͣ sibi accurancius
̃parent. Quarto modo si uiles escas nimiũ qͥsq sumat: unde ꝙ
ꝓpħa sodomã de panis saturitate accusat. Q unto mͦ si qͥsq ex-
desidio qd cũq sumat : sic̃ esau ꝓlenticule cõcupiscencia
ꝑdidit primogenita. Eornicatio qͦ tͥmodo gñe discer

Expanded text:
than gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo, si lautiores escas quaerat, than gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo, si lautiores escas quaerat, sicut populus heremi manna contempto carnes Aegyptias esuriuit. Tertio modo, si diligentius quisque communes cibos procuret, sicut filii Heli extra morem crudam ab offerentibus tollebant carnem, quam sibi accuratius praepararent. Quarto modo, si uiles escas nimium quisque sumat. Vnde et propheta Sodomam de panis saturitate accusat. Quinto modo, si quisque ex desiderio quodcumque sumat, sicut Esau pro lenticulae concupiscentia perdidit primoge
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedunt: ꝓunttibus accipiunt᷑. At contͣ dũ quisq metu carẽdi
qͦ ꝗͣ tr̃eno eoet̾iet᷑. uł dolore amissȩ rei frangit᷑. dũq rerũ cupiditati
tpraliũ inflamat᷑ aut gaudio ad epte rei eoetollit᷑: tunc non uix-¬
tutes sunt. s uere uicia nuncupantur. Edxhis autẽ duo sunt fut᷑i
tp̃ris ant̃ quid eueniat: metus ⁊ cupiditas. Alia duo. p̃tita cũ qͥd
accidit : gaudiũ ⁊ dolor. Septẽ aut̃ sunt ꝑfecta uł pͥncipalia uicia:
ex quibus copiosa uitioꝵ t̾ba excorit᷑. Id ÷ gula. concupiscencia.
forntatio. auancia. inuidia. ira. tͥsticia. in anis gła: nouissima
dux. ⁊ eaꝵ regina ebrietas ⁊ suꝑbia. E quibus om̃ib duo sunt
carnalia. fornicatio. et ingluues: reliqͣ sp̃alia. quȩ qͥđ inm̃bris
suis talit̾ distingunt᷑. Primo gule cõcupiscencia inqͥnq mͦis
distinguit᷑. Primo mͦ ẽ. si ante tp̃s cibos qͥs appetat : sicut iona-¬

Expanded text:
procedunt, pro uirtutibus accipiuntur. At contra, dum quisque metu carendi procedunt, pro uirtutibus accipiuntur. At contra, dum quisque metu carendi quicquam terrenum exterritur, uel dolore amissae rei frangitur, dumque cupiditate rerum temporalium inflammatur aut gaudio adeptae rei extollitur, tunc non uirtutes sed uere uitia nuncupantur. Ex his autem duo sunt futuri temporis, ante quid eueniat, metus et cupiditas; alia duo praeteriti, cum quid acciderit, gaudium et dolor. Septem autem sunt perfecta uel principalia uitia, ex quibus copiosa uitiorum turba exoritur, id est gulae concupiscentia, fornicatio, auaritia, inuidia, ira, tristitia, inanis gloria, nouissima dux ipsa et earum regina superbia. Ex quibus omnibus duo sunt carnalia, fornicatio et ingluuies; reliqua spiritalia. Quae quidem in membris suis taliter distinguntur. Gulae concupiscentia in quinque modis distinguitur: primo modo, si ante tempus cibos quis appetat, sicut Iona
Abbreviated transcription (Latin):
ł appetendis bonis u̾sat᷑: sapiencia autẽ tantũ mͦ et̾na cõtẽ¬
plat᷑. Itẽ nõ nulli uiri int̾ sapienciã. ⁊ prudenciã ita in¬
telligi uoluert̃: ut sapienciã in diuinis prudenciã autẽ
ł scienciã in humanis negociis pon̾ent. Perfecta aut̃ ẽ sciẽ¬
cia młta ag̾e bona: ⁊ de iłł laudẽ nõ querere q̃ ds̃ p̃cep̃ fac̾e.
⁊ seruũ in utilẽ sese ante ocłos dĩ existimare. Int̾ sapienciã
et elo q̃nciã ita distinguit᷑: Teloq̃neia constat exũbĩ. sapiẽ¬
cia ex senteneis. S sapiencia sine eloq̃ncia ꝓdes pocespie
eloq̃neia sine sapiencia ualere nõpot̃. Meluis : enĩ i diser¬
ta prudencia: qͣ stulta loqͥcitas. Rerũ enĩ studia ꝓ st̃
int̾ dũ nascat᷑ torpor. et expietate dissolutio discipline. et
sunt: sin nnus. exiurtutibus inuicia transeunt ħ modo. Deniq
dum quisq metuit peccare. cupit bificari. dolet ꝓpeccis gaudet
inoꝑibus bonis: iam tunc quia hi motus de amore. studioq boni

Expanded text:
uel adpetendis bonis uersatur: sapientia autem tantummodo aeterna contemplatur. Item nonnulli uiri inter sapientiam et prudentiam ita intellegi uoluerunt, ut sapientiam in diuinis, prudentiam autem uel scientiam in humanis negotiis ponerent. Perfecta est autem scientia multa agere bona, et de illis laudem non quaerere quae Deus praecepit facere, et seruum inutilem se esse ante Dei oculos existimare. Inter sapientiam et eloquentiam ita distinguitur, quod eloquentia constat ex uerbis, sapientia ex sententiis. Sed sapientia sine eloquentia prodesse potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta prudentia quam stulta loquacitas." Rerum enim studia prosunt, interdum nascatur torpor et ex pietate dissolutio disciplinae, exsunt; sin minus, ex uirtutibus in uitia transeunt. Hoc modo denique, dum quisque metuit peccare, cupit beatificari, dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus de amore studioque boni
Abbreviated transcription (Latin):
ecerriciũ metusq gehenne. uł amor cęlestis patͥe. Inuidiã
suꝑat amor frñe dilectionis: quia cȩleste regnũ non acci¬
piunt: nisi concordes. Irã teꝑat paciencia: ⁊ ratio eqͣnmitatis
Auariciã subiugat elemosina. et spes ȩtñe retͥbutionis: eͥstici
frña colloquia. ⁊ cõsolatio scpt᷑aꝵ. Arroganciã calcat
metus ne uana gła delinitũ animũ auirtutibꝰ cunctis se¬
cludat. et ꝑ iactanciã ꝑdat semet ipsũ. ⁊ ꝑ auariciaoo
diabolice pune absq exẽplo humilitatis d

Expanded text:
exercitium, metus quoque gehennae uel amor caelestis patriae. Inuidiam exercitium, metus quoque gehennae uel amor caelestis patriae. Inuidiam superat amor fraternae dilectionis et quia caeleste regnum non accipiunt nisi concordes. Iram temperat patientia et ratio aequanimitatis. Auaritiam subiugat elemosina et spes aeternae retributionis. Tristitiam fraterna conloquia et consolatio Scripturarum. Arrogantiam calcat metus ne uana gloria delinitum animum a uirtutibus cunctis secludat et per iactantiam perdat semetipsum et pereat. diabolicae ruinae atque exemplum humilitatís Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝓ gr̃a largientis. Itẽ quidã sunt: qui qͥ ñ hñt habe
se p̃tumore existimãt. Itẽ sut quidã qui contẽpnendo
alios se hab̾e aliqͥd singłarit̃ putant. ꝑnitiosiorẽ autẽ eẽ
elationẽ de singłaritate iactanciȩ uenientẽ existimo. Uti¬
ma suꝑbia & tͥmodã ht̃ differenciã. Primũ naq genus
suꝑbie eẽ eoꝵ qui ꝑ transg̃ssionis culpã cõtẽptui hñt diui¬
na p̃cepta. Scđm genus suꝑbie ẽ. eoꝵ qui exconserua¬
tiõe mandatoꝵ : attollunt᷑ elatiõe urtututũ. Tercium
autẽ genus coꝵ qui ꝑ contumatiã m̃tis subdi dedignant᷑:
senioꝵ imꝑiis. Que quidẽ uicia diuinitꝰ ad uiuante gr̃a his
e contͣrio curant᷑ urtutibus. Q ule enim concupiscenciã re¬
pͥmunt uigiliȩ. ⁊ conpunctio. Fornicationẽ extinguit con¬
tritio cordis et corporis afflict̾io et oratio assidua: uł laboris

Expanded text:
non pro gratia largientis. Item quidam sunt qui quod non habent habere non pro gratia largientis. Item quidam sunt qui quod non habent habere se per tumorem existimant. Item sunt quidam qui, contemnendo alios, se aliquid habere singulariter putant. Perniciosiorem autem esse elationem de singularitate iactantiae uenientem. Vltima superbia trimodam habet differentiam. Primum namque genus superbiae est eorum qui per transgressionem culpae contemptui habent diuina praecepta; secundum genus eorum qui ex conseruatione mandatorum adtolluntur elatione uirtutum; tertium genus est eorum qui per contumaciam mentis subdi dedignantur seniorum imperiis. Quae quidem uitia, diuinitus adiuuante gratia his e contrario curantur uirtutibus. Gulae enim concupiscentiam reprimunt uigiliae et conpunctio cordis. Fornicationem extinguit contritio cordis et corporis afflictio et oratio assidua uel laboris
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscenciã. Porio auaricia gemina distinguit᷑ pena :
id ÷ in concupiscencia rei augende.⁊ ĩmetu rei carẽde.
Sic̃ ⁊̃ qͥdã ait. Nõ enĩ ũꝗͣ explet᷑. neq saciat᷑ cupidita¬
tis sitis: neq solũ ea q̃ ht̃ amore augendi exccuiciat᷑. Set
etiam amitendi metu. Ipsa quoq inudia dupplici afficit᷑
flãma : id ẽ. dum ad meliori inuidet in id qd ipse nõ est aut
dũ quẽ libet cõsimilẽ eẽ uidet s. equalẽ dolet seqͥt᷑ tͥsticia :
cuuis tͥa sunt gn̾a. Quarũ pͥma ut ait cassianus tẽꝑata.
et rationabił delictoꝵ plenitudine ueniens. alt̾a ꝑturbata
irrationabilis de anxietate m̃tis seu de desꝑatiõe pecc̃oꝵ
exoriens: tc̃ia de uacundia uł de illato dãpno ac desidio
p̃pedito ꝓcedens. Iam uero inanis gła qͣdriꝑtitã ht̃ iactan-¬
ciã. Nam sunt qui habent dona ⁊ donantẽ ignorant: &
sunt qͥ se dicunt dona accepisse ꝓsius p̃cedentibus mitis.

Expanded text:
cupiscentiam. Porro auaritia in geminam distinguitur poenam, id est in concupiscentiam rei augendae et in metu rei carendae. Sicut etiam quidam ait; "Non enim umquam expletur neque satiatur cupiditatis sitis". Neque solum ea quae habent amore augendi excruciantur, sed etiam amittendi metu. Ipsa quoque inuidia duplici adficitur flamma, id est dum aut meliori inuidet in id quod ipse non est, aut dum quemlibet consimilem esse uidet sibi aequalem dolet. Sequitur tristitia, cuius et rationabilis, de delictorum poenitudine veniens; altera perturbata, irrationabilis, de anxietate mentis seu desperatione peccatorum exoriens; tertia de iracundia, vel de illato damno, vel desiderio praepedito procedens. 167. Jam vero inanis gloria quadripartitam habet jactantiam. Nam sunt qui habent dona et donantem ignorant. Et sunt qui se dicunt dona accepisse pro suis praecedentibus meritis,
Abbreviated transcription (Latin):
mieiliũ quidã inpectore eẽ uoluerunt. Q uida uer ĩ capias
dicunt. De origine autẽ enis uane habent᷑ opimiones: su rrere
tutio senserit referamus. Int̃ quos scĩsimus fulgencius incti
de hac questione sic ꝓ fert sentenciã : cuiꝰ breuit ũba ponẽ¬
da sunt. Utrũ qͥđ inqͥd sicut caro nascenciũ sico s a pone¬
exxadã uenire credantur annoue siant. ⁊ exxparentibus

Expanded text:
icilium quidam in pectore esse uoluerunt, quidam uero in capitis dicunt. De origine autem eius uariae habentur opiniones. Verum tatio senserit, referamus. Inter quos sanctissimus Fulgentius incertam de hac quaestione sic profert sententiam, cujus breviter verba ponenda sunt: « Utrum, inqex Adam uenire credantur, an nouae fiant et ex parentibus
Abbreviated transcription (Latin):
deficiunt. Porro senectiis .iiiiͬ. ebdomadibus cõpletus: ꝑꝑ
accedentẽ in illis tͥbus animi ⁊ corporis gͣuitatẽ. Incipit
uͦ seniũ nullo certo annoꝵ tp̃r definit᷑: s solo nate fine
cõcludit᷑. Int̾ senectutẽ autẽ ⁊ seniũ ħdiffert : q senectus
est uergens exas auiuentute ĩ seniũ: nõdũ tam̃ de crepita. Se¬
nium uero ẽ. fessa atq extrema etas: ⁊ uitã ultimã alienãs.
Ant̾ infantẽ ⁊ puerũ ħdistat. In fans dr̃ qui nũꝗͣ fari potest.
Pueri uͦ apuritate uocati sunt: qͣsi puri siue qr nõdũ lanũ¬
ginẽ florẽq genarũ indiuint. Puella autẽ aparuitate
uocita : q̃si pulla. Unde ⁊ pupillos ⁊ pupillas nõ ꝓcõditiõe

Expanded text:
deficiunt. Porro senectus quattuor ebdomadibus conpletur propter accedentem in illis tribus animi et corporis grauitatem. Incipit to annorum tempore definitur, sed solo naturae fine concluditur. Inter senectutem autem et senium hoc díffert, quod senectus est uergens aetas a iuuentute in senium, nondum tamen decrepita; senium uero est fessa atque extrema aetas et uitam ultimam anelans. Inter infantem et puerum. Infans qui nondum fari potest. Pueri uero a puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uocata, quasi pulla. Vnde et pupillos et pupillas non pro conditione
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnseunt.  iñ aut̃ ut sc̃issimus eipͥanus ait calido
ppłm intelligi in uino uero ostendi sanguinẽ &.
et credenciũ plebs ⁊ inquẽ credr̃ copulant᷑ et iũgit᷑.
Que copulcit̾o et coniunctio aque ⁊ uni sic miscetur
in calice dñi ut cõmixtio illa ab inuicẽ nõ possit
in sacͥficando calicẽ domini aqͣ sola offerri ñ pot̾¬
quomodo nec uiñ solũ pot̃. Nam si uinũ tantum qͥs
offerat: sanguis &ͥ incip̃ eẽ si nͨ nob̾. Si uͦ aqͣsit sola
plebs incip̃ eẽ siñ oͦ. Qñ aut̃ utr̃q miscetur ⁊ aduna-¬
tio s inuicẽ copłat᷑ : tunc sacͣm̃tũ sp̃ale et celeste ꝑ¬
ficitur. Sic uero ñ pot̾ calix dñi nr̃i eẽ aqͣsola. aut
uiñ solũ nisi utr̃q s misceatur : quomodo nec corpus
gͣna młta in unũ collecta ⁊ cõmixta panẽ uñ faciũt

Expanded text:
transeunt. Proinde autem, ut sanctissimus Cyprianus ait: « Calipopulum intelligi, in vino vero ostendi sanguinem Christi. et credencium plebs ei, in quem credit, copulatur et iungitur. Que copulacio et coniunctio aque et vini sic miscetur in calice dei, ut conimixtio illa ab invicem non possit in sacst quomodo nec uinum solum potest. nam si uinum tantum quis offerat, sanguis Christi incipit esse sine nobis. si uero aqua sit sola, plebs incipit esse sini inuicem copulatur, tunc sacramentum spiritale et caeieste perficitur sic uero calix Domini non est aqua sola aut uinum solum nisi utrumque sibi misceatur, quomodo nec corpus grana multa in unum collecta, et commolita, et commist
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. T uessac̃dos inȩt̾nũ scđ̾m ordinẽ melchi sedech. H
g sacͥficiũ ꝯp̃iañis celebrare p̃cept̾ ÷ relictis ac finitis
uidaicis uictimis que inseruitutẽ uetis ppłicelebrare
xp̃m ad ĩpłe circa uesꝑã diei ut hora ipsa sacͥficii os¬
tendet uesꝑam mundi. & inde aut̃ nõ communicauert̃
ieiuni apłi quia necesse erat ut pascha illud stipicũ
aña ĩpleretur. ⁊ sic denuo adu̾ũ pasche sac̾mtũ tͣnsirẽt.
ħ enĩ ministĩo tt̃ factũ ẽ: qd pͥm̃ discipłi corpꝰ ⁊ sanguinẽ¬
honore tanti sacͣm̃ti in os xp̃iani pͥrius dñicũ
corpꝰ intraret ꝗͣ cet̾i cibi in trarent ⁊ iõ ꝑ uniu̾¬
sũ orbẽ ita seruatur. Panis enĩ ꝗ̃ frangimũs oxp̃i

Expanded text:
r: Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech . Hoc ergo sacrificium Christianis celebrare praeceptum est, relictis ac finitis Judaicis victimis, quae in servitute veteris populi celebrare adimplere circa vesperam diei, ut hora ipsa sacrificii ostenderet vesperam mundi. Proinde autem non communicaverunt jejuni apostoli, quia necesse erat ut pascha illud typicum antea impleretur, et sic denuo ad verum paschae sacramentum transirent. 3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinhonore tanti sacramenti in os Christiani prius Dominicum corpus intraret quam caeteri cibi. Et ideo per universum orbem mos iste servatur. Panis enim, quem frangimus,
Abbreviated transcription (Latin):
condiditꝰ. ̃ qͥ sat᷑ari cibo respuit. quid aliud ꝗͣ muneri
concesso contͣdic̃sꝰ¬
S ciboꝵ parsimonia respondet.
ꝓpħã loqr̃ dicñs. Hec est iniqͥtas sororis tuȩ sodome saturitas
panis. Qua ꝓpt̾ sic̃ eger ad medicinã: sic ad sum̃das dapes

Expanded text:
condidit: et qui saturari cibo respuit, quid aliud, quam muneri concesso contradicit. CIBORUM PARCIMONIA RESPONDET: am loquitur, dicens: « Haec fuit iniquitas sororis tuae Sodomae saturitas panis. » Quapropter sicut aeger ad medicinam, sic ad sumendas dapes
Abbreviated transcription (Latin):
posse pena corporał ignis affligi  Si spẽ hominũ ⁊̃ ipsi
illa q̃ etiã stagnũ ignis ⁊ sulphuris dicta ÷
corporeus ignis erit. ⁊ cruciabit corpora
damptoꝵ au̾t ⁊ hominũ & demonũ set soli¬
da hominũ aeria demonũ. aut tantũ hominũ
corpora cũ sp̃itibꝰ Pemones aũ sp̃c sine corporib
erentes sumendo penã nõ inꝑciendo uitã corpo¬
ralibꝰ ignibꝰ. Unꝰ quisq utͥsq ignis erit: sicut
ueritas dix̃¬

Expanded text:
posse poena corporalis ignis affligi? Si spiritus hominum etiam ipsi illa, quae etiam stagnum ignis et sulphuris dicta est, corporeus ignis erit, et cruciabit corpora damnatorum, aut hominum, aut daemonum; sed solida hominum, aeria daemonum: aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem spiritus sine corporibus haerentes sumendo poenam, non inpertiendo uitam corporalibua ignibus. Unus quippe utrisque ignis erit, sicut Veritas dix
Abbreviated transcription (Latin):
affectionẽ animi modo letus modo tͥstis. Unde ⁊ uultuosi dicũtꝰ᷑
qui uultum sepe comitant. Iam barbe rõ quantã uultui con-¬
feret di noscenciam. Barba est. decoris signum. uirilitatis indi-¬
ciũ. que ⁊ uiuentutẽ significat. et sexxus nat᷑am distinguit.
fons nominata ẽ. idẽ quoq ocłi gemmnaꝵ habentes similitudi¬
nẽ membranis ꝑlucentibus conteguntur. ꝑ qͣs menbranas qͣsi ꝑ
uitrũ uł specłm refulgens mens ea quȩ foris sunt tͣnspicit. In
medio autẽ orbiũ scintillȩ luminũ conclusȩ tenentur qͣs pupil-¬
las uocamus. quibus c̾nendi grã continet᷑: et ut ocłi munitiores

Expanded text:
affectionem animi modo laetus, modo tristis. Vnde et uultuosi dicuntur qui uultum saepe commutant. Iam barbae ratio quantam uultus conferet dinoscentiam! Barba est decoris signum, uirilitatis indicium, quae et iuuentutem significat et sexus naturam distinguit. oratu frons nominata est. Idem quoque oculi gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas membranas, quasi per uitro uel speculo refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores
Abbreviated transcription (Latin):
poralit̃ extitit : alt̃ cȩlestis ubi animȩ beatoꝵ statim ut a
corpore exeunt tͣnsferunt᷑. atq digna felicitate gaudentes
expectant receptionẽ corpoꝵ suoꝵ. De ħ paradiso dñs ait.
ad latronẽ. hodie mecum eris in paradiso. O riginalit̾ autẽ pͥmi
hominis culpa nos de paradiso expulit : ⁊ in hac exilii p̃-¬
uaricatione derecit. Inde ẽ qd p̃uaricationis sue reatu astrin¬
gimur: unde ⁊ m̾ito sentencie debite mortis penã patñȩ
p̃uaricationis ex soluimus. Nã ita pͥmus ẽ. hõ cõditus ut ꝑ
augm̃tũ ȩtatũ sine media morte de uita corporalis paradisi.
cõmutaret᷑ ad uitã celestẽ. S quia bono contentus eẽ noluit:
ꝓtimus sue conditionis m̃ito caruit. mortẽq geminã aĩȩ et car¬
nisinuenit. Ignoranciã ueri.⁊ uetustatẽ obtinuit : atq in
om̃em ꝓieniem. pecc̃i sui p̃uaricationẽ trnsmisit. Non

Expanded text:
iter uita extitit, alter caelestis, ubi animae beatorum, statim ut a iter uita extitit, alter caelestis, ubi animae beatorum, statim ut a corpexspectant receptionem corporum suorum. De hoc paradiso Dominus ad latronem dixit: H o die mecum eris in paradiso. Originaliter autem primi hominis culpa nos de paradiso expulit, et in hanc exsilii peregrinationem dejecit. 33. Inde est quod praevaricationis suae reatu astringimur. Unde et merito sententiae debito poenam paternae praeuaricationis exsoluimus. Nam ita primus est homo conditus, ut per augmentum aetatum sine media morte de uita corporalis paradisi commutaretur ad uitam caelestem. Sed quia hoc bono contentus esse noluit, protinus suae conditionis merito caruit, mortemque geminam animae et carnis inuenit. Ignorantiam ueri et uetustatem obtinuit, atque in omnem progeniem peccati sui praeuaricationem transmisit, non
Abbreviated transcription (Latin):
illius uero die tc̃ia celebrat᷑. Ille uero nullius eguit ut
resurg̾ et : nos uͦ illo miserante resurgemꝰ. Int̾ creatorẽ¬
lit̃ scđm matĩę substanciã cuncta simł creata sunt scđ
distinctionẽ uero specierũ ꝑ sex dierũ alt̾nationẽ forma-¬
ta sunt. Eocuis enĩ create᷑ origo simul extitit: species eiꝰ.
⁊ forma ꝑ tp̃rum increm̃ta exxcreuit. Nã pͥmũ matĩa
facta ẽ. cęli. ⁊ tr̃e confusa atq informis: de qua pꝰ modũ
om̃ia singillatĩ ꝑ species uarias. formasq ꝓp̾as ꝓdierũt.
De qͣ scͥptã loquitur dicens: qui fecisti mundũ de matĩa
in formi. S matĩa fact̾a ẽ. de nichilo: mundi species de
in formi matĩas  inde duas res ante om̃ẽ diẽ.⁊ ante om̃e
tp̃s condidit ds̃: angłicã uidelicet natam. et informem
sit : quȩ tam̃ resexre fact̾a nõ ȩtnitate s sola origine sic̃
sonus cantũ. Nã qͥuiuit in ętn̾ũ creauit oĩa simł. Itaq

Expanded text:
illius vero die tertio celebratur; ille nullius eguit ut resurgeret, nos illo miserante resurgimus. XI. 27. Inteliter secundum materiae substantiam simul cuncta creata sunt. Secundum distinctionem uero specierum per sex dierum alternationem formata sunt. Totius enim creaturae origo simul extitit, species tamen et forma per temporum incrementa processit. Nam primum materia facta est caeli et terrae confusa atque informis, de qua postmodum omnia singillatim per species uarias formasque proprias prodierunt. De qua Scriptura loquitur dicens: Qui fecisti mundum de materia informi. Sed materia facta est de nihilo. Mundi autem species de informi materia. Proinde duas res ante omnem diem et ante omne tempus condidit Deus: angelicam uidelicet creaturam et informem sit tamen res ex se factas non aeternitate, sed sola origine, sicut sonus cantum. Nam qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sicut peccora in humũ ꝓna atq uergencia : in
cuiꝰ sũmitatẽ cap̃ ẽ.collocatum. Datũq ẽ. illi ħ nom̃:
qͥ hinc capiant iniciũ sensus. ⁊ rerui. Capilli autẽ ca-¬
pitis uł ad speciẽ sunt decoris. uł ad arcendã iniuriam
pite autẽ ut ait sc̃s augustinus tres tãꝗͣ uentricłi cerebri
constituti sunt. Unus antĩor ad faciẽ a quo sensus om̃is
cũ sensus seqͥt᷑ motꝰ non conectat oĩo qđ faciendũ ẽ. si fu̾i̾t

Expanded text:
non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. Capilli autem capitis uel ad speciem sunt decoris uel ad arcendam iniuriam em, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis;cum sensum sequitur motus, non conectat homo quod faciendum est, si fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
me mat̾ mea. Ꝙ radiis uł differenciȩ rerũ seoc sunt : idẽ.
nõ uiuencia. uiuencia. racionabilia. irrationabilia. mor¬
talia : ⁊ in mortalia: nouissimus quiẽ. suꝑ om̃ia ds̃ bñdictꝰ¬
in scła. Primus gͣdus ÷ eoꝵ qui non crescunt uitaq mo-¬
tuq carent: qͣł ẽ. m lapidibus. Scd̾s ẽ. in his que creseut.
uitãq motũq sine sensu hñt: qͣł ẽ in erbis uł arboribus.
qͥbꝰ si feminina uita insensibił motusq nõ in eẽt: nec ger¬
minare utiq nec crescẽ potuissent. At ista q̃ uitã siñe sẽ-¬
su h̃t lapidibus p̃ponnt᷑ ⁊ trȩ. Tercius gͣdus m hisꝗ̃¬
nõ solũ crescunt ł uiuunt. s &ͣ senciunt: qͣł ẽ. in peceo.¬
ribus. Quartus gͣdus ẽ : in his quȩ crescunt. uiuunt sen-¬
ciunt. ł incelligunt. s tam̃ mortales ut animalia sunt:
qͣt ẽ. in hominibus. Quintus gͣduis ẽ. in his que senciunt. &e
intelligunt. ⁊ imortalia sunt: qͣł ẽ. in angłis. Seactꝰ est.

Expanded text:
 mea. Gradus uel differentiae rerum sex sunt, id est, non uiuentia, uiuentia, inrationabilia, mortalia, inmortalia; nouissimus qui est super omnia Deus. Primus gradus est eorum quae non crescunt, uitaque motuque carent, qualis est in lapidibus. Secundus est in his quae crescunt, uitamque motumque sine sensu habent, qualis est in herbis uel arboribus, quibus si minime uita insensibilis motusque inesset, nec germinare utique nec crescere potuissent; at ista quae uitam sine sensu habent lapidibus praeponuntur et terrae. Tertius gradus esnon solum crescunt uel uiuunt sed etiam sentiunt, qualis est in pecoribus. Quartus gradus est in his quae crescunt, uiuunt, sentiunt, uel intellegunt, sed tamen mortales, ut animalia, sunt, qualis est in hominibus. Quintus est in his quae sentiunt, et intellegunt et inmortalia
Abbreviated transcription (Latin):
locũ dño tab nacłm dõ iacob Qͥ s nõ stuppeat tanta in
dĩ am̃ore am̃i dilectionẽ ut sõpnũ sibi sine qͦ utiq
corp̃ia humana deficiunt penitus int̾ dic̾cit donec
locũ ac tẽplũ dño fabricandũ inpectore suo rex et
ꝓpħa repperit. Que res nos debae fortit̾ ad mon̾e. ut

Expanded text:
locum Domino, tabernaculum Deo Jacob . Quis non stupeat, tantam in Dei amore animi devotionem ut somnum sibi, sine quo utique corpora humana deficiunt, penitus interdixerit, donec locum ac templum Domino fabricandum in pectore suo, rex et propheta reperiret? Quae res nos debet fortiter admonere, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
manet fides qͣ credimꝰ. ꝗ̃ rer̃ corꝑaliũ spẽs quas ꝑ ocłos
cernimꝰ. corporales: s sic̃ homines ĩt̃ quos iuiuentes motqͦ
utales exxercentes uuumꝰ: mox ut aspicimꝰ nõ credimus
Itaq q̃ cũq illa spĩtalia lumina corpoꝵ nostroꝵ c̾cum¬
feremus in corꝑeũ dm̃ omĩa resurgentẽ ⁊̃ ꝑ corpora

Expanded text:
 qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales. sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exerentes uiuimus, mox ut aspicimus, non credimus ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum circumferemus, incorporeum deum omnia regentem etiam per corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Nde au̾tẽ ad monachos studiũ de fluxerit pau¬
ꝑtatis. uł quis huiꝰ ꝯu̾sationis extitit auct̾or cuiꝰ¬
isti habitũ imitant᷑ : quantũ inꝗͣ ꝑtinet ad auctori

Expanded text:
nde autem ad monachos studium defluxit paupertatis, vel quis hujus conversationis exstitit auctor, cuisti habitum imitantur. Quantum vero pertinet ad auctorit
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est. Si enim unus ds̃. ꝙ fides una ẽ. necessario et
ic mundo: ⁊ abhisdẽ aqͥs quibus informã resurrectionis eiꝰ
emergimur. non reu̾suri ad corruptionẽ: sic̃ nec ille reu̾tit᷑
cati mortificat. ꝑ fectis autẽ ẽtate baptismũ uł ad purgationẽ ori-
&ͥ alieni sunt: ipso faluatore testante. Nisi quis renatꝰ fu̾it
ex aqͣ. ⁊ spĩ scõ: nõ in trabit in regnũ celoꝵ Quiq ꝓinde idẽ
pariuili alio ꝓfitente baptizant᷑: qy ad huc loqͥ uł credẽ nes
cunt. Sicut enĩ egͥ muti uł sundi. quoꝵ uice alius ꝓfitet᷑. ut
peis respondeat dũ baptigant᷑ : Quã uis autẽ ꝑ regn̾ationẽ.
ꝑ eat originale delictum pena cam̃ mortis q̃ ꝑ puaricationẽ
mandati intioũt manet.⁊ in eos quos areatu originis. purgat
baptisia saluatoris. et ħ ꝓinde ut hõ nou̾it ꝓfut̾ę bĩtudinis¬

Expanded text:
ortuus est. Si enim unus Deus, et fides una est, necessario et ic mundo , et ab iisdem aquis in forma resurrectionis ejus emergimur, non reversuri ad corruptionem, sicut neque est reversucata mortificat. 7. Perfectis autem aetate baptismum vel ad purgationem origiChristi alieni sunt, ipso Salvatore testante: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei ; quique iidem parvuli, aliourdi, quorum vice alius profitetur, ut pro eis respondeat, dum baptizantur. 8. Quamvis autem per regenerationem pereat originale peccatum, poena tamen mortis, quae per praevaricationem mandati introivit, manet et in eos quos a reatu originis purgat baptisma Salvatoris. Et hoc proinde, ut homo noverit, pro futu
Abbreviated transcription (Latin):
mistĩum nec ipsis diaconibus explere ẽ. licitũ absq ep̃o. uel
Ip̃sbit̾o: nisi his ꝓcul absentibus ultima langoris cogat
necessitudo. Quod ⁊̃ et laicis fidelibꝰ plerũq ꝑmittitur:
ne qͥsꝗͣ sine remedio salutari de scło euocet᷑. Heretici aut̃
si tam̃ in patͥs ⁊ filũ et sp̃ũ scĩ attestatione docent᷑ baptisma
suscepisse: nõ it̃um baptizandi s solo cͥsmate. ⁊ manus im

Expanded text:
sque ministerium nec ipsis diaconibus explere est licitum absque episcopo, vel presbytero, nisi his procul absentibus, ultima languoris cogat necessitas: quod etiam et laicis fidelibus plerumque permittitur, ne quisquam sine remedio salutari de saeculo evocetur. Haeretici autem, si tamen in Patris, et Filii, et Spiritus sancti attestatione docentur baptisma su
Abbreviated transcription (Latin):
et unusquisq dm̃ ꝓpt̾ dm̃ ⁊ ꝓximũ indm̃ diligons. usq ad dilectionẽ qͦ:
inimicoꝵ ꝑtendendo ꝑficiat. aut ꝓficiendo ꝑueniat. Altũm qͦ alt̾ius
pollui non posse pet̾eo: uͥ par non tenet᷑ uoluntatis consensio. Legitimas
nupcias non credi dapnandas. licet exeis qͦ oringinali peco obnoxia ere-¬
⁊ dat᷑ nasci postitas: eisq uire fideliũ uirginũ uł continenciũ p̃ferenda

Expanded text:
diligens, usque ad dilectionem quoque inimicorum pertendendo proficiat, ut proficiendo perveniat. Alterum quoque alterius pollui non posse peccato, ubi par voluntas non tenetur consensio. Legitimas nuptias non credi damnatas, licet ex eis quoque originali peccato obnoxia credatur nasci posteritas, eisque jure fidelium virginum vel continentiu
Abbreviated transcription (Latin):
qd siue hominẽ. siue uniu̾sa nulla necessitate ds̃ ereau̾it. nec ullã ẽẽ oĩo
uisibilẽ inuisibilẽq substanciã. nisi aut quȩ ds̃ sit. aut abono dõ bona
crata sit : s ds̃ sũme ⁊ incõmutabit᷑ bonus. creatura uͦ inferius. ⁊ muta:¬
bilit̾ bona. Et quod am̃ȩ origo inc̾ii sit. ⁊ qdđ angłoꝵ origo et nata¬
uł animȩ nõsit pars diuine substanciȩ : s dĩ crataͬ ex nichilo condita

Expanded text:
 necessitate creaverit, nec ullam esse omnino visibilem invisibilemque substantiam, nisi aut quae Deus sit, aut a bono Deo bona creata sit; sed Deus summe et incommutabiliter bonus, creatura vero inferius et mutabiliter bona; et quod animae origo incerta sit; et quod angelorum natu
Abbreviated transcription (Latin):
cial it enitas cdiuidi. nec ꝑ sonalit debeat om̃ino confundi. Pat̃em
qͥ consiti ngenitũ.: filiũ gentũ. Spm̃ autẽ scm̃ nec genitum.
nec ingenitum: s expatre ⁊ filio ꝓcedentẽ. Filiũ apatre
te creau̾at. sponte lapsũ miscd̾it᷑ repararet. Quẽ ueracit̾ crucifixũ.
⁊ t̾cia die resurreocisse. et cũ eadẽ ipsa carne głificata ascendisse in
Selum inqua et ad iudiciũ uiuoꝵ ꝙ mortuoꝵ expectat᷑ uenturus.
quia nec geminauit utriꝰq substanciȩ unigͣritus ꝑsonam. nec amfundit¬
geminã unitas ꝑsone substanciã. Alt̾um quippe neutrum exclu-¬
dit. quia utrũq unus intemerato uire seruauit. qͥ noui ⁊ uetis testa-¬

Expanded text:
tialiter Trinitas dividi, nec personaliter debeat omnino confundi. Patrem quoque confiteri ingenitum, Filium genitum, Spiritum autem sanctum nec genitum nec ingenitum, sed ex Patre et Filio procedentem; Filium a Patre te creaverat, sponte lapsum misericorditer repararet. Quem veraciter crucifixum, et tertia die resurrexisse et cum eadem ipsa carne glorificata ascendisse in coelum, in qua et judicium vivorum ac mortuorum exspectatur, venturus. quia nec geminavit utriusque substantiae integritas personam, nec geminam unitate personae substantiam. Altero quippe neutrum exclusit, quia utrumque unus intemerato jure servavit. Quem Novi ac Veteris Testam
Abbreviated transcription (Latin):
manus. in fructuosus. non est inte ulla misericordia
cupiditatibus mundi: flagras intereno amore.
congerĩ res perituras. Nescit ex pleri cupr a li¬
dicatis tuȩ sitis. Nonis te cotidie pecati in uoluis.
noui facinoribꝰ uet̾a auges. Nondilius scelus ses
dilattis: nec sacias ũquã flammam libidinose cõcupi¬
cencie. Ote infelicem. nonte pudet per multa̾ asꝑgi
per seueras. o ic ĩluxuria ꝑmanes: Sic incarnali a¬
finem: pone legẽ neqͥcie. Habeat culpa mͦdũ: habeat
ĩiqͥtas t̃nimũ. Delictoꝵ tuoꝵ cõsid̾a magnitudinẽ:
culpas tuas saltẽ u̾b̾atus agnocito

Expanded text:
manus, infructuosus; non est in te ulla misericordia, manus, infructuosus; non est in te ulla misericordia, cupiditatibus mundi; flagras in terreno amore; congeris res perituras, nescit satiari cupiditatis tuae sitis; novis te 484 quotidie peccatis involvis, novis facinoribus vetera auges, non diluis scelus, sed dilatas, nec satias unquam flammam libidinosae concupiscentiae. 37. O te infelicem, non te pudet per multas aspergi perseveras? sic in luxuria permanes? sic in carnali afinem, pone legem nequitiae, habeat culpa modum, habeat iniquitas terminum; delictorum tuorum considera magnitudinem; culpas tuas saltem verberatus ag
Abbreviated transcription (Latin):
molestias. Esto incunctis casibꝰ firmus. Pacient̃ tolera oĩa :
oĩa adu̾sa eqͦ aĩo tolera. Noli singłarẽ cõditionẽ tuã in¬
tẽde. Non ẽ. ate sola tua pensada ac̾bitas: ñ sola tua ate
miserias eoꝵ qͥbꝰ ac̾be aliqͥd accidit. Cũ tͥ aliena ꝑicła me¬
moras: mit̾ius tua portas. Alioꝵ enĩ exẽpla. dolorẽ re-¬
tua decretai ᷤ Qd causas tui ꝑicłi tantũ luges: Nõ sũt noua
tua supplicia: habes exẽpla calamitatis. Quanti tales cau-¬
sas. qͣnti talia ꝑicła ꝑtulerũt. pacient̃ ab uno ferẽdũ est
qd multis accidit tolenbile. Huius uitȩ pena breuis ẽ: et qͥ
afflig̃. ⁊ qͥ affugit᷑ mortał ẽ. Tribulatio huiꝰ tp̃ris: finẽ
ht̃. T ranseunt om̃ia scł: nuius: nec ꝑmanent. O m̃e qͥuenit
ret. Uita ista lacͥmis plena ẽ. uita ista aflecib inchoat. Qui
nascit᷑ : a fletu incipit uiu̾e. Flentes ꝓmi᷑ in hanc miseram
E alar in constans. infidus. auarus. tenax sterilis. inhu¬

Expanded text:
molestias; esto in cunctis casibus firmus, patienter tolera omnia, omnia adversa aequo animo tolera. Noli singularem tuam conditionem attendere, non est tua a te sola pensanda acerbitas, non est sola tua a temiserias eorum quibus acerbe aliquid accidit; dum tibi aliena pericula memoras, mitius tua portas; aliorum enim exempla dolorem retua decreta? quid causas tui periculi tantum luges? non sunt nova tua supplicia, habes exempla calamitatis. Quanti tales casus, quanti talia pericula pertulerunt? Patienter ab uno ferendum est quod multis accidit tolerabile. Poena hujus vitae brevis est, et qui affligit et qui affligitur, mortalis est. Tribulatio hujus temporis finem habet. 26. Transeunt omnia saeculi hujus, nec permanent; omne quod venit ret: vita ista lacrymis plena est, vita ista a fletibus inchoat; qui nascitur a fletu incipit vivere, flentes projicimur in hanc miseram ax, inconstans, infidus, avarus, tenax, sterilis, inhu
Abbreviated transcription (Latin):
acͥmine adult̾ii alienus habet᷑. dum diuma lex ita
.iͦi. mnunum matͥmonii corpus conuix̾it. ut ad ult̾ sit
quisquis cõpagẽ corporis indiu̾sa distrax̾it : Seruãda
gͥ fides abutroq altĩ est : immo uero exẽplo continencie
docenda uxor auiro. ut se caste gerat. Iniquĩ ẽ enim ut
id exigat : qđ p̃stare nompossit. Capud enim mulieris uir.
Ubi autẽ melius uiuit mulier ꝗͣ uir: capite deorsũ pẽdoꝵ
domiis. Idõ p̃cede iuir. debet in om̃ibus bonis fact̾s uxo¬
rẽ suã qui caput ẽ : ut illa imitet᷑ iuirũ ⁊ seqͣt᷑ uere ut
apłs ut ꝓpt̾ or̃onẽ abstineant. atq exconsessu tpr̃a scĩ-¬
ficationis obseruent : ut sine impedĩñto carnali or̃onib
uaccent. Nam inuetĩ testam̃to añ scĩficati sunt om̃s amu-¬
lieribꝰ ⁊ sic descendente dõ in monte assistẽ meruert̃. Itẽ
ortat᷑. idẽ apłs mulieres subditas eẽ uiris suis. Nã młte

Expanded text:
a crimine adulterii alienus habeatur, dum divina lex duos a crimine adulterii alienus habeatur, dum divina lex duos ita in unum matrimonii corpus conjunxerit, ut adulter sit quisquis compagem corporis in diversa distraxerit. Servanda igitur fides ab utroque alteri est. 13. Exemplo continentiae docenda est uxor a viro, ut se caste gerat. Iniquum est enim ut id exigas quod praestare non possis; caput est enim mulieris vir; ubi autem melius vivit mulier quam vir, capite deorsum pendet domus. Ideoque praecedere debet vir in omnibus bonis factis uxorem suam, quia caput est, ut illa imitetur virum, et sequatur vere, ut s ut propter orationem abstineant, atque ex consensu tempora sanctificationis observent, et sine impedimento carnali orationibus vacent . Nam et in Veteri Testamento ante sanctificati sunt omnes a mulieribus, et sic descendenti Deo in monte assistere meruerunt . 14. Item hortatur idem apostolus mulieres subditas esse viris suis ; nam multae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ dominus int̾dixit dieñs. Icumq dimisent uxorẽ
suã excepto fornicationis causa. ⁊ aliã duxerit: me¬
catur. Solum ut ait iheronimus ad ult̾iũ ẽ. quod
uxoris iuncat affectũ: imo cũ illa unã carnẽ ĩ aliã
diuiserit. ⁊ se fornicationi separau̾it amarito. nõ deb&
teneri: ne uirũ qͦ submaledicto faciat. dic̃nte scͥpta :
qͥ adult̾am tenet stultus ⁊ ĩpuis ẽ. U bicũq est. gͥ
fornicatio et fornicationis suspicio: lib̾e uxor dimitit᷑.
Quid gͦ : Si sterił ẽ.Si de formis. si etate uetula. si feci.¬
da. si temulenta. si iracunda. si mał moribꝰ. si luui.¬
ẽ.habenda erit. Cũ enĩ eẽs lib̾ sponte te seruituti sub.¬
iecisti. Cũqͥs ht̃ uxorẽ ut ait lactancius. neq sẽruã
neq lib̾am hab̾e potĩt : ut matͥmonii fidẽ seruet. Neq
enĩ ut uiris publici : rõ ẽ. Sola mulier ad ult̾a ẽ. qͣ
uirũ habens ab alto polluit᷑. ⁊ maritus si altãm habeat

Expanded text:
nus interdixit, dicens: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, et aliam duxerit, moechatur . Solum ut ait Hieronymus adulterium est, quod uxoris vincat affectum, imo cum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit, a marito non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet, stultus et impius est . Ubicunque igitur fornicatio est, et fornicationis suspicio, libere uxor dimittitur. 12. Quid ergo, si sterilis est, si deformis, si aetate vetula, si fetida, si temulenta, si iracunda, si malis moribus, si luxuest habenda. Cum enim esses liber, sponte te servituti subjecisti. Cumque habet quis uxorem ut ait Lactantius, neque servam, neque liberam habere poterit, ut matrimonii fidem servet. Neque enim, ut juris publici ratio est, sola mulier adultera est quae, virum habens, ab altero polluitur, et maritus, si alteram habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
ħ adõ ĩ ipsa pͥma cõditiõe hominũ factũ ẽ. Sic enĩ scͥptũ est.
Fecit ds̃ hominẽ. ad imaginẽ dĩ fecit eũ. mascłm ⁊ feminani.¬
⁊ creauit eos: ⁊ bñdixit eos dieñs. Crescite et multiplicamin.
Hac gͦ similitudine fit nunc in ȩccłia : qͣ tunc factũ ẽ. in
paradiso. Qđ uero eiusdẽ uirgnibus legitime nubentibus

Expanded text:
 scriptum est: Fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit eum, masculum et feminam creavit eos, et benedixit eos, dicens: Crescite et multiplicamini . Hac ergo similitudine fit nunc in Ecclesia qua tunc factum est in paradiso. Quod vero eisdem virginibus legitime nubentibus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nõ amplius uno dabat᷑: ne pluralitas amorem
unicum carꝑet. Penes aut̃ isrł illicitũ erat puellã
iur tde: nisi pꝰ modũ manifestã sanguinũ maturitatẽ.
Apd̃ uet̾es in eligendis maritis .iiii. ista expectabãt᷑
uirtꝰ. genus. pulcͥtudo or̃o. Infeminis tria: si gene¬
rosa. si bene morata eẽt: si pulcͣ. Nunc autẽm ñ
genus ac mores: s magis diuiciȩ. inu xoribꝰ placent.
mosa: que ⁊ cõcupiscendi. libidinẽ nutͥat. ⁊ cunc¬
toꝵ pꝰ se suspiria tͣhat. Pulcͣ enim ut ait qͥdam
sapiens idõ amat᷑ : ⁊ difficile custodit᷑ qͥ plures
amant. Ille sunt e̾te nupcie: que in conuigio nõ
libidinẽ s prolẽ reqͥrt̃. Neq enĩ sio institũte sut̃¬

Expanded text:
autem non amplius uno dabatur, ne pluralitas amorem autem non amplius uno dabatur, ne pluralitas amorem unicum carperet. Penes Israel autem illicitum erat puellam viro tradere, nisi post manifestatum sanguinem maturitate. 9. Apud veteres in eligendis maritis quatuor ista spectabantur: virtus, genus, pulchritudo, oratio; in feminis tria: si generosa, si bene morata esset, si pulchra. Nunc autem non genus, ac mores, sed magis divitiae in uxoribus placent; mosa, quae et concupiscendi libidinem nutriat, et cunctorum post se suspiria trahat. Pulchra enim ut ait quidam sapiens cito adamatur, et difficile custoditur, quod plures amant. Illae enim sunt certae nuptiae, quae in conjugio non libidinem, sed prolem requirunt; neque enim sic institutae su
Abbreviated transcription (Latin):
cundiã muliebritatis agnoscant: quia iã seqͥt᷑ inde qđ pu-
eũ ipsa conspexxit. salutationẽ uł oscła nõ sustinuit: s statĩ
senciens qđ eẽt fut̾um pallio cooꝑuit caput uelauit. hĩc
Qđ autẽ nubentes. pꝰ bñdictionẽ aleuita uno inuicẽ copulãt᷑:
uidelicet ne cõpagẽ conuigalis unitatis dirumpant. At uͦ
qd eadẽ uita oandido purpureoq colore ꝑmiscet᷑ candor qͥppe
ad mundiciã uitȩ. purpura ad sanguinis potestatẽ ad hibet᷑:
ut ħ signũ ⁊ continencie lex tenenda abutͥsq ad tp̃s ãmo¬
neat᷑. et pꝰ ħ reddendũ debitũ nõ neget᷑. Qđ enĩ dic̃ cõiu-¬
garis apłs abstinete uoᷤᷤ ad tp̃s. ut uaccetis oroni. ħ ille candor
Hoc purpuitus color ille demonstrat. Illud uͦ qd in pͥmis a nuł
asponso sponsȩ dat᷑. fit ħ nimirũ uł ꝓpt̾ mutue fidei
signum : uł ꝓpt̃ id magis ut euis pignore eoꝵ
corda ungantur. Onde ⁊ qͣrto digito anulus idẽ

Expanded text:
undiam muliebritatis agnoscant, quia jam sequitur inde quod pudeox ut eum conspexit, salutationis oscula non sustinuit, sed statim sentiens quod esset futura, pallio caput velavit . HincQuod autem nubentes post benedictionem a Levita uno vinculo copulantur, videlicet ne compagem conjugalis unitatis disrumpant. At vero quod eadem vitta candido purpureoque colore permiscetur, candor quippe ad munditiam vitae, purpura ad sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentiae lex tenenda ab utrisque ad tempus admoneatur, et post haec reddendum debitum non negetur. Quod enim dicit conjugatis Apostolus: Abstinete vos ad tempus, ut vacetis orationi , hoc ille candor hoc purpureus color ille demonstrat. 8. Illud vero, quod inprimis annulus a sponso sponsae datur, fit hoc nimirum vel propter mutuae fidei signum, vel propter id magis, ut eodem pignore eorum corda jungantur. Unde et quarto digito annulus idem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃beant obedienciã. neq ullo iactancie studio se¬
met ipsos attollant. Postremo in doctrina. ĩ lectiõibꝰ
enĩ ẽẽ debent qui diuinis cultibus sese mancipandos stu-¬
dent : scł ut dũ sciencie oꝑam dant. doctͥne gr̃am ppłis

Expanded text:
prebeant obedienciam neqprebeant obedienciam neqmetipsos attollant. Postremo in doctrina, in lectionibusenim esse debent, qui divinis cultibus sese mancipandos studeant; scilicet ut dum scientiae operam dant, doctrinae gratiam populis
Abbreviated transcription (Latin):
is gͥ lege patrum cauetur: ut auulgari uita sedusi.
amundi uoluptatibis sese abstineant. Non ecx.¬
pectacłis nõ põpis int̾ sit̃: coniuiuia publica fugiat̃.
Priuata nõtantũ pudica: s ⁊ sobria colant. Usuris ne-¬
quaꝗͣ incũbant: neq turpiũ occupatiões lucroꝵ.
fraudisq cuiꝰꝗͣ studiũ appetant. Amorẽ quidẽ pecu¬
nie quasi matiã cunct̾oꝵ cͥminũ fugiant: scłaria of-¬
ficia neggociaq tbiciant. Honoꝵ gradus ꝑ ãbitiõ es
nõ subeant: ꝓ bñficiis medicine dĩ munera nõ acci-¬
piant. Dolos ⁊ conuirationes caueant: odiũ. emu-¬
lationẽ. obtrectationẽ. atq inuidiã fugiant. Non
uagis ocłis. nõ infreni linga. aut peculãti tumidoq
gestu incedant: s pudore᷑ ac uerecundiã m̃tis sĩplici
neaꝵ feminaꝵ nullatenus appetant. Castimoniã qͦ
ĩ uiolati corꝑis ꝑpetuo ꝯseruare studeant: aut cęte
uniꝰ matrimonii uincło fedent᷑. Senioribꝰ qͦ debitã

Expanded text:
itur lege Patrum cavetur, ut a vulgari vita seclusi, a mundi voluptatibus sese abstineant. Non spectaculis, non pompis intersint, convivia publica fugiant: privata non tantum pudica, sed et sobria colant. Usuris nequaquam incumbant, neque turpium occupationes lucrorum, fraudisve cujusquam studium appetant. Amorem pecuniae, quasi materiam cunctorum criminum fugiant, saecularia officia negotiaque abjiciant, honorum gradus per ambitiones non subeant, pro beneficiis medicinae Dei, munera non accipiant. Dolos et conjurationes caveant, odium et aemulacionem, obtrectacionem atque invidiam fugiant, non vagis oculis, non infreni lingua aut petulanti tumidoque gestu incedant, sed pudorem et verecundiam mentis simplici nearum feminarum nullatenus appetant. Castimoniam quoque inviolati corporis perpetuo conservare studeant, aut certe unius matrimonii vinculo federentur. Senioribus debitam
Abbreviated transcription (Latin):
sili hominis uidicabit. Nã ipse ꝑsue ꝑsentie manifestationẽ
ad hãc uitã cũ xp̃s ad uiuos ⁊ mortuos iudicãdos de celo descẽđit.

Expanded text:
 Filium judicabit. Nam ipse per suae praesentiae manifestationem ad hanc vitam, cum Christus vivos et mortuos judicaturus de coelo descenderit.
Abbreviated transcription (Latin):
liunt᷑ isolubiles culpe: q̃ eos nõ sinant ⁊ oblatis dõ sacͥficins
dnm̃ dep̾cat. q̃nto mag̃ illa fides spei sue frucdũ c̃seq̃tur.
q̃ in iuentute ad huc remediabilẽ sibi sui cadaius ꝓuidet
locum: ͭ  em̃ ses augnstinꝰ ĩqͥrenti de hic q̃stioe pulmo
ep̃o sic respõdet.Cũ fideł mat̃ fideł filũ definicti corpꝰ desi¬
dauit. ĩ basilica mr̃is pomi siqͥd credidit: supplicio q̃dã fu

Expanded text:
liuntur, insolubiles culpae, quae eos non sinant, etiam oblatis Deo sacrificiis, deprecatur ; quanto magis illa fides spei suae fructum consequitur, quae in vivente adhuc remediabilem sui cadaveris providet locum? Etenim sanctus Augustinus inquirenti de hac quaestione Paulino episcopo sic respondit: « Cum fidelis mater fidelis filii corpus desideravit in basilicam martyris poni, siquidem credidit