comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt inqt hoc ẽ qͥ scd̾m litcerã secunt᷑ legẽ. dõ placere non pos¬
st̃ Hocenĩ & olim ꝑysaiam ꝓnunciatũ ẽ. adõ. cũ dicit leuinia
& ferias ⁊ diem magnũ ur̃m non sustineo: neomenias ⁊ sabba¬
tam̃ habitat. in carne non estis: sed inspũ. hoc ẽ non intelligen¬
tiam carnalem legis seqͥmini s. spiritalẽ ꝑ quã ꝑuenistis ad spm
uiuificantẽ: si tam̃ actus ur̃i tales sint :⁊ conu̾satio ut sp̃m dei
inuob hab̾e mereamini. Induas gͦ ut dixi partes diuidens
lege̾ mor. si id.ẽ. in sp̃m &e in carnẽ. Quȩ sunt sp̃s quã ⁊ spirita¬
lem legẽ appellauit: nob̾ tradidit. Que uͦ carnis st̃: carna¬

Expanded text:
possunt: hoc enim et olim per Isaiam pronuntiatum est a Deo, cum dicit: Jejunia et ferias, et diem magnum vestrum non sustineo; neomenias et sabbatamen habitat, in carne non estis, sed in Spiritu, hoc est, non intelligentiam carnalem legis sequimini, sed spiritalem, per quam venistis ad Spiritum vivificantem, si tamen actus vestri tales sint, et conversatio, ut Spiritum Dei in vobis habere mereamini. In duas ergo, ut diximus, partes dividens legem Moysi, id est, in spiritum et carnem, quae sunt spiritus, quia et spiritalem legem appellavit, nobisque tradidit: quae vero carnis sunt carna
Abbreviated transcription (Latin):
scđm spm: quȩ st̃ sp̃s. hic iam aꝑti quasi inter nos uudeos in me-¬
dio statuens lege moy sei dic̃: qui scd̾m carnẽ st̃ quȩ carnis
his dicens qͦs iudeos dicit spũ non littera quȩ st̃ sp̃s. Et adhuc
nis mors:: prudentia autẽ sp̃s: uita ⁊ pax. Hunqͥd non unũ atq
idẽ.ẽ. qd̾ dicit prudentia carnis mors. ẽ. & illud. littera occidit:
Igit᷑ prudentia carnis: mors. ẽ. Cuiꝰ mors ÷: animȩ sine dubio. Qi
enĩ legẽ scđm carñẽ id .ẽ. scđm licterã intellexerit. non uenit ad.¬

Expanded text:
sunt spiritus sentiunt. Hic jam aptius quasi inter nos et Judaeos in medio statuens legem Moysi, dicit: Qui secundum carnem sunt, quae carnis his dicens, quos Judaeos dicit spiritu non littera, quae sunt spiritus nis mors est, prudentia autem Spiritus vita et pax. Nunquid non unum atque idem est quod dicit prudentia carnis mors est, et illud, littera occidit? Igitur prudentia carnis mors est. Cui mors est? Animae sine dubio: qui enim legem secundum carnem, id e
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potest simul ⁊ peccato seruire ⁊ iusticiȩ: sic̃ saluator dix̃
qr nemo potest duobꝰ dominis seruire. Sed de his: plenissi.¬
me supͣ diximꝰ. Illud sane notandũ ÷ eẽ: libtatem culpabi.¬
lem. ⁊ laudabilem seruitutẽ. Ham liberũ. ee̾ iusticię: cri¬
uũ fieri: simul intellige ⁊ sapientie: ⁊ pietati. ⁊ pudicitiȩ.
& om̃ibꝰ una uirtutib sicut econtrario qui pectat seruus :
simul ⁊ concupiscentiȩ male ⁊ ire. ⁊ furoris. ⁊ in pudicitiȩ.
⁊rapinȩ. ⁊ om̃ibꝰ simul uiciis ac scelerib seruit. Unde
iniqͥtatem. an iusticiȩ insc̃ificationẽ. Quẽ gͦ inqͥt fructũ ha¬
buistis tunc inhis inquibꝰ nc̃ erubescitis: Nam finis illorũ

Expanded text:
iae simul et peccato servire, sicut et Salvator dixit, quia nemo potest duobus dominis servire . Sed de his plenius supra diximus. Illud sane notandum est, esse libertatem culpabilem, et laudabilem servitutem. Nam liberum esse justitiae criiae fieri, simul intellige, et sapientiae et pietati et pudicitiae, et omnibus simul virtutibus. Sicut e contrario qui peccati servus est, simul et concupiscentiae malae, et irae et furori et impudicitiae et rapinae et omnibus siiniquitatem, an justitiae in sanctificationem. Quem ergo fructum habuistis
Abbreviated transcription (Latin):
iubet enĩ lex non exire de domo. non emouere de loco suo:
nichil oneris leuare.Quȩ qua impossibilia sint uident iudei-
qui scđm carnẽ legẽ obseruant: inepta quȩdã ⁊ ridicula com¬
mentant᷑ qͥbꝰ impossibilitatẽ legis. sarcire uideant᷑. Qͥd autẽ
dicã de sacrificioꝵ rõne quȩ simul oĩs ex integro impossibi¬
ł facta .ẽ Ꝙͥppe ubi nec tẽplũ nec altare nec ullus ꝓrsus sac¬
ficandi locus : In qͥbꝰ singłis lex nondicã impossibił ⁊ infirma
sed ⁊ plane iã mortua ÷. Nam ante hanc mortẽ infirmabat᷑ tẽ
cũ sanguine uituloꝵ ⁊ hircoꝵ conabat᷑: nec tmpoterat aufer¬
re peccata. Et infirmat᷑ inlegibꝰ leprȩ qͣs nec explanare unquã
potuit nec ex plere. Inhis gͦ om̃ibꝰ aliisq innumeris & impossibił
erat lex & infirmabat᷑. qnͣtũ ad carnis intelligentiã spectat et

Expanded text:
jubetur enim non exire de domo, non se movere de loco suo, jubetur enim non exire de domo, non se movere de loco suo, nihil oneris levare. Quae quia impossibilia vident Judaei qui secundum carnem legem observant, inepta quaedam et ridicula commentantur, quibus impossibilitatem legis sarcire videantur. Quid autem dicam de sacrificiorum ratione, quae simul omnis ex integro impossibilis facta est? Quippe ubi nec templum est, nec altare, nec ullus prorsus sacrificandi locus; in quibus singulis lex, non dicam impossibilis et infirma, sed et plane jam mortua est. Nam ante hanc mortem infirmabatur, tunc cum sanguine vitulorum et hircorum conabatur, nec tamen poterat, auferre peccata, et infirmabatur in legibus leprae, quas nec explanare unquam potuit, nec implere. In his ergo omnibus, aliisque innumeris et impossibilis erat lex, et infirmabatur, quantum ad carnis intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. ⁊ segẽ peccati cõmemorauerit: hic nc̃ de qͣ harui lege
Sicat nã ꝯd impossibile erat legi quȩ infirmabat᷑ ꝑ carnẽ: non
ẽ parue delibationis eligere. P uto tm: qd leg̃ẽ moy si etiã hic
sic̃ ⁊ in aliis sepe sã diximꝰ induas partes apłs diuidat. ⁊ aliuo
in ea carnẽ. aliud spm̃ noĩat. Et illã quidẽ obseruantiã quȩ
scdm litterã gerit᷑ sensũ carnis appellat: sicuti dic̃ de hi̾mo.
di uideos frustra inflatos a sensu carnis suȩ. illã uͦquȩ acci.¬
pit᷑ spiritalit. spm nominet: sic̃ ⁊ alibi dic̃. Littera occidit:
sp̃c̃ autẽ uiuificat. Et in hoc gͦ loco qd̾ dic̃ impossibile legis
& in qͦ infirmabat᷑ ꝑ carnẽ intellectus qͥ scdmlitterã. ẽ. acci¬
pi potest Ipse enĩ ⁊ impossibił erat & infirmꝰ si scđm carnẽ
id .ẽ. scłm litterã sentiret᷑. Qͥd enĩ tã impossibile quã sabba¬
ti obseruatio scđm litter̃a legis. ut inmultis iã sepe dximꝰ:

Expanded text:
de qua harum lege dicat, nam quod impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, non est parvae deliberationis eligere. Puto tamen quod legem Moysi etiam hic, sicut et in aliis saepe jam diximus, in duas partes Apostolus dividat, et aliud in ea carnem aliud spiritum nominet, et illam quidem observantiam, quae secundum litterdi Judaeo: Frustra inflatus a sensu carnis suae; illam vero quae accipitur spiritaliter spiritum nominet, sicut et alibi dicit : Littera occidit, spiritus autem vivificat; et in hoc ergo loco quod dicit, impossibile legis, et in quo infirmabatur per carnem, intellectus, qui secundum litteram est, accipi potest: ipse enim et impossibilis erat et infirmus si secundum carnem, id est, secundum litteram sentiretur. Quid enim tam impossibile, quam sabbati observatio, secundum litteram legis ut in multis jam diximus:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ legẽ uiuunt. carnis uͦ desidus agunt᷑ inlegẽ peccati
insuꝑioribꝰ docuit. Nẽ uͦ de his dicit qui non iã ex parde in
uit eos alege peccati ⁊ mortis. Lex autẽ sp̃c uitȩ una eadẽ quȩ. ẽ.
que ⁊ lex di sic̃ rursũ una atq eadẽ. ẽ. lex peccati: ⁊l ex mortis.
Nichil gͦ dãpnationis erit his qͥ alege peccatiquȩ ẽ. lex mortis
penitꝰ lib̾ant᷑. & legidei quȩ.ẽ. lex sp̃s seruiunt. Seruire aut̃e
legi dĩ ⁊ ẽe. sublege sp̃s: hoc. ẽ. xp̃o seruire. Xp̃o aut̃e seriuire.
hoc̃. ẽ. seruire sapientiȩ. hoc. ẽ. seruire usticię. seruire ueritati

Expanded text:
rnis vero desideriis aguntur lege peccati, ut in superioribus docuit. Nunc vero de his dicit, qui non jam ex parte in Jesu liberavit eos a lege peccati et mortis. Lex autem spiritus vitae una eademque est, quae et lex Dei, sicut rursum una eademque est lex peccati, et lex mortis. Nihil ergo damnationis erit his, qui a lege peccati, quae est lex mortis, penitus liberantur, et legi Dei, quae est lex spiritus, serviunt. Servire autem legi Dei, et esse sub lege spiritus, hoc est Christo servire; Christo autem servire, hoc est servire sapientiae, servire jus
Abbreviated transcription (Latin):
lectica arte collectis. utatur sy llogismis apłs Paplus uł
inhoc loco tił ialiis epłis suis non mͥ nc̃ ex ponendũ udet᷑.
ne forte non tã scientiȩ eiꝰ quã sermonis inquo non uult se
peritũ diciasser cores. ẽẽ iideam̃ & idõ ꝓpositi magis capłi
sensũ discutere ꝓꝑabimꝰ. Inposteriorib ubi dix. uos autẽ
incarne non estis s inspũ. si cam̃ sp̃s dĩ habitat in uob̾: du-

Expanded text:
lectica arte collectis utatur syllogismis apostolus Paulus, vel in hoc loco vel in aliis Epistolis suis, non mihi nunc exponendum videtur, ne forte non tam scientiae ejus quam sermonis, in quo non vult se peritum dici, assertores esse videamur; et ideo propositi magis capituli sensum discutere properabimus in superioribus, ubi dixit: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu; si tam
Abbreviated transcription (Latin):
a.ccepimꝰ: gͦ filii sumꝰ. Qd si filii sumꝰ. sine dubio ⁊ heredes.
Mercedẽ nanq seruus expectat: hereditatẽ filius sꝑat. Et
rursus aliud addit conclusionis augmentũ heredes qͥdẽ dĩ:
acciꝑe. id. eͣ incorruptionis ⁊ immor talitatis głam thes¬
auros sapientiȩ ⁊ scientiȩ reconditos. Coheredes uͦx: cuͣ
tnsformabit corp̾ humilitatis nr̃e conforme corpi clari-¬
tatis suȩ. sed ⁊cũ illud adipisci meruerit qđ dx̃ ip̃se salua¬
tor. Pater. uolo ut ubi ego sũ. ⁊ isti sint mecũ. Est gͦ p̃terea
tronos. udicantes.xii. tribꝰ urł. Et hoc mͦ coheredes suos xp̃s
non solũ in part̾e hereditatis. s etiã in cor sortiũ potestatis ad

Expanded text:
accepimus, ergo filii sumus. Quod si filii sumus, sine dubio et haeredes. Mercedem namque servus exspectat, haereditatem autem filius sperat. Et rursus aliud addit conclusionis augmentum: Haeredes quidem Dei, accipere, id est, incorruptionis et immortalitatis gloriam, thesauros sapientiae et scientiae reconditos; cohaeres vero Christi, cum transformabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori claritatis suae, sed et cum illud adipisci meruerit, quod dixit ipse Salvator: Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Est praeterea  . Et hoc modo cohaeredes suos Christus non solum in partem haereditatis, sed etiam in consortium potestatis add
Abbreviated transcription (Latin):
bito qͥs ⁊ statim ut uoluerit a seruicio legis peccati tnͣslatꝰ
efficiatur in xp̃o iñy. ita ut nichil in eo iã obtentu peccati dã¬
ꝑnationis habeat᷑. Requiret autẽ in uno qͦq parces suas iusti¬
cia: ꝓbat.Si ita iã emendatus. ẽ. ut nichil in eo in iusti oꝑis in
ueniatur ex qͦ dãpnacio subsequat᷑. Similit᷑ ⁊ heritas reqͥ¬
rit inuno quoq parte suã si tnͣslatꝰ qͥs alege peccati nulla
ia exparte inueniant᷑ obseqͥa. ueritatis contaminari menda¬
cio. Similit̾ ⁊ pudicitia parte suã discutit: si nullis abeo im¬
pudicis desideriis maculẽt᷑. Sic piecas. sic sagientia. partes
suas in uno qͦq discutiunt. Qs si recte ⁊ integre ineo consta
ꝑ uigili conquirant᷑. & id̾o non ociosis hȩc accid̾e aut segnibꝰ
certũ :: s paulatim ꝓficiendo ⁊ pͥmo pauca. tũ demũ mini¬
ma. adultimũ si obtinere potuerint nulla peccando. Et oc¬

Expanded text:
bitum quis, et statim ut voluerit, a servitio legis peccati, translatus efficiatur in Christo Jesu, ita ut nihil in eo jam obtentu peccati damnationis habeatur; requirit autem in unoquoque partes suas justitia: probat, si ita jam emendatus veniat, ex quo damnatio subsequatur. Similiter et veritas requirit in unoquoque partes suas, si translatus quis a lege peccati nulla jam ex parte inveniatur obsequia veritatis contaminari mendacio. Similiter et pudicitia partes suas discutit, si nullis ab eo impudicis desideriis maculatur. Sic pietas, sic sapientia, partes suas in unoquoque discutiunt, quas si recte et integre in eo constar et labore pervigili conquirantur; et ideo non otiosis haec accidere aut segnibus certum est, sed paulatim proficiendo, et primo pauca, tunc deinde minima, ad ultimum si obtinere potuerunt, nulla peccando. Et
Abbreviated transcription (Latin):
catũ incarne. Qđ dx̃ insimilitudinẽ carnis peccati ostendit
nos qͥdẽ habe carnẽ peccati. filiũ uͦ dĩ similitudinẽ habuisse
carnis peccati. non carnẽ peccati. Om̃s enĩ nos hoĩes qͥ ex semi¬
ne uiri cũ muliere conuenientis concepti sumꝰ illa necessario u.¬
rũ qͥ ex nulla uiri contagione s solo ẽ Spu sc̃o suꝑuirginem
ueniente ⁊ uirtute altissimi obubrante uenit᷑ ad corp̾ im¬
maculatũ.Haturã qͥdẽ corꝑis nr̃i habuit. pollutionẽ tm
peccati quȩ ex concupiscentie motu conceptus tradit᷑: oĩno

Expanded text:
tiae. Quod dixit in similitudinem carnis peccati, ostendit nos quidem habere carnem peccati, Filium vero Dei similitudinem habuisse carnis peccati, non carnem peccati. Omnes enim nos homines, qui ex semine viri cum muliere convenientis concepti sumus, illa necessario uirginem veniente, et virtute Altissimi obumbrante, venit ad corpus immaculatum, naturam quidem corporis nostri habuit, pollutionem tamen peccati, quae ex concupiscentiae motu conceptis traditur, omnino
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s uiuificans. Qui uͦ carnalit᷑: lex litterȩ & littera occidens
ẽẽ. memoratur. Qͦd uͦ dicit. ego autẽ carnał sũ uenundatꝰ subpec¬
cato: hic iã tanꝗͣ doctor ȩcclȩ ꝑsonã insemet ipsũ suscipit infirmo¬
rũ. ꝓpt̃ qd̾ ⁊ alibi dix̃. łactus sũ infirmis infirmꝰ: ut infirmos
lucrarer. Et hic gͦ infirmioribꝰ qͥbꝰq id. ẽ carnalibꝰ & qͥ sub.
peccato uenundati st efficitur pavluᷤ car nał ⁊ subpeccato ue¬¬

Expanded text:
ter lex litterae, et littera occidens esse memoratur. Quod vero dicit, Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hic jam tanquam doctor Ecclesiae personam in semetipsum suscipit infirmorum, propter quod et alibi dixit: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrarer . Et hic ergo infirmioribus quibusque, id est, carnalibus, et qui sub peccato venundati sunt, efficitur Paulus carna
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiã. Ler illa de qua dicit concuipiscentiã nesciehã ñ lex¬
diceret non concupisces: ipsã autẽ etiã mandatũ appellat cũ
ait. qua occasione mandati huiꝰ qͦ concupiscere ꝓhibem᷑ pet.¬
catũ uehementiꝰ exarsit in nob̾: & omne̾ oꝑatũ. ẽ. in nob̾ con.¬
cupiscentiã. In eo nãq in qͦ concupiscit caro aduersꝰ sp̃m id. ẽ.
aduersũ legem quȩ dicit non concupisces: etiã aduersatur ei
& certamen quodãmodo gerit ut non solũ concupiscentiȩ sa¬
tis faciat. s etiã aduersarũ uincat. Hȩc. ẽ. gͦ occasio quã dicit

Expanded text:
piscentiam. Lex illa, de qua dicit quia concupiscere nesciebam, npiscentiam. Lex illa, de qua dicit quia concupiscere nesciebam, ndiceret, Non concupisces, ipsa autem etiam mandatum appellatur. Ait ergo quia occasione mandati hujus quo concupiscere prohibemur peccatum vehementius exarsit in nobis, et omnem operatum est in nobis concupiscentiam. In eo namque in quo concupiscit caro adversus spiritum, id est, adversus legem, quae dicit, Non concupisces, etiam adversatur ei, et certamen quodammodo gerit, ut non solum concupiscentiae satisfaciat, sed etiam adversarium vincat. Haec est ergo occasio quam dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ralẽ legẽ dicit tandiu a nob ignorari: qnͣdiu ꝓcessu ȩtati ñ
nouerimꝰ int̾ bonũ ⁊ malũ discernere: & ñ a conscientia nrã au¬
dierimꝰ. Loqͥt᷑ enĩ nob̾ intͣ conscientiã: ⁊ dicit non concupisces
Sed qͣm non semꝑ nec ex inicio ut nascit᷑ hõ lex ista inuenit᷑ in ho¬
mine s aliqͣndiu. dũ etas nondũ patit᷑ sine hac lege uiuit᷑. sicut
& ipse Paylus fatetur qͦ dicit. ego autẽ in uebã sine lege aliqndo.
Inillo temp̃r qͦ sine lege uiximꝰ concupiscentiã nesciebam Eson
dĩx ñ abebã. sed ait nesciebã tanquã quȩ. eẽt. qͥdem ignoraret᷑
tam̃ qͥa. eẽt concupiscentia. Ubi autẽ uenit ratio ilex natural
locũ in nob̾ ꝓcessu etatis inuenit: docere nos cȩpit. quȩ eẽnt bo¬
na &: phibere amalis. Hȩc gͦ dũ dicit non concupisces: q ante
nesciebamꝰ. abipsa didicimꝰ malã. eẽ concupiscentiã. Occasionẽ
autẽ accepta peccatũ ꝑmandatũ oꝑatũ . ẽ. in me omnẽ concu¬

Expanded text:
a nobis ignorari, quandiu processu aetatis noverimus inter bonum et malum discernere, et a conscientia nostra audierimus. Loquitur enim nobis intra conscientiam, et dicit, Non concupisces. Sed quoniam non semper, nec ex initio, ut nascitur homo, lex ista invenitur in homine, sed aliquandiu, dum aetas nondum patitur, sine hac lege vivitur, sicut et ipse Paulus fatetur, quando dicit: Ego autem vivebam sine lege aliquando; in illo tempore quo sine lege viximus, concupiscentiam nesciebamus. Non dixit non habebam, sed ait, nesciebam, tanquam quae esset quidem, ignoraretur tamen quod esset concupiscentia. Ubi autem venit ratio, et lex naturalis locum in nobis processu aetatis invenit, docere nos coepit quae essent bona, et prohibere a malis. Hoc ergo, dum dicit, Non concupisces, quod ante nesciebamus, ab ipsa didicimus malam esse concupiscentiam. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concu
Abbreviated transcription (Latin):
expetit. Mouet me tam̃ inhis quomͦ dixerit peccato mortuũ
ẽẽ: & reuixisse. Uidetur enĩ qr non possit dici mortuũ. nͥ qđ
aliqͣndo uixerit. & post modũ uita caruerit. S⁊ hoc ipsũ qđ di¬
cit reuix̃: nonnuꝑ datã uitã. s pͥorem redditã docet. lꝑse enĩ
sermo reuix: rur sũ uixisse significat. Si gͦ anima dr̃ reui-

Expanded text:
expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum esse et revixisse, videtur enim quia non possit dici mortuum, nisi quod aliquando vixerit, et postmodum vita caruerit. Sed et hoc ipsum, quod dicit, revixit, non nuper datam vitam, sed priorem redditam docet, ipse enim sermo, revi
Abbreviated transcription (Latin):
inmemoriã reuocabimꝰ. Sine lege autẽ peccatũ mortirũ. ẽẽ.
in nob̾ hoc.ẽ. antequã ꝑetatẽ rõnabił intra nos sensꝰ uige.¬
ret ostendimꝰ: cũ etiã exemplũ ꝓueri ꝑcutientis patr̃e aũt
matrẽ uł maledicentis adduximꝰ in qͦ scd̃m legẽ quidẽ ꝓ¬
hibentẽ ꝑcutił maledici patrẽ aut matr̃e: fieri uidetur.
in ȩtate puerili. Om̃s enĩ similit̾ ꝑ illud tempꝰ nondũ ca-¬
ꝓbabitur paulus aliqnͣdo uixisse. cũ ipse se hebreũ ex he¬
breis. & octauo die circuncisũ scdm legis p̃cepta fateatur:
peccatũ: s mortuũ fuisse ⁊ reuixisse. Post modũ ubi lex
adueniens naturał. ꝓhibet concupiscentiã: cȩpitq lex ue.¬
luti mortuũ suscitauit peccatũ. Peccatinanq natura hȩc. ẽ.
si fiat. qđ lex fieri uetat. Reuiuiscente gͦ peccato. ego inqͥt mor-¬
tuus sũ. Ego qͥs : anima sine dubio quȩ fecerat qd̾ fierilex ue.¬
te cessisse ei ad mortẽ. dũ ꝓhibita non tã refugit quã ardentꝰi

Expanded text:
riam revocabimus. Sine lege autem peccatum mortuum esse in nobis, hoc est antequam per aetatem rationabilis intra nos sensus vigeret ostendimus, cum etiam exemplum pueri percutientis patrem aut matrem, vel maledicentis adduximus; in quo secundum legem quidem prohibentem percuti vel maledici patrem aut matrem, peccatum fieri in aetate puerili. Omnes enim similiter per illud tempus nondum caprobabitur Paulus aliquando vixisse, cum ipse se Hebraeum ex Hebraeis, et octavo die circumcisum secundum legis praecepta fateatur peccatum, sed mortuum fuisse, et revixisse postmodum ubi lex adveniens naturalis prohibere concupiscentiam coepit: quae lex veluti mortuum suscitavit peccatum; peccati namque natura haec est, si fiat quod lex fieri vetat. Reviviscente ergo peccato, ego, inquit, mortuus sum. Ego, quis? anima sine dubio quae fecerat quod fieri lex vetae cessisse ei ad mortem, dum prohibita non tam refugit, quam ardentius
Abbreviated transcription (Latin):
captiuos nos ducat peccato & hosfructꝰ. offerat morti. Nc̃
autẽ soluti sumꝰ alege mortis. inꝗͣ detinebam᷑. Abhac gͦ
& consepulti ei ꝑ baptismũ. ⁊ crucifixi cũ ipso. ⁊ id̾o dicit.
soluti sumꝰ alege mortii. Hisi enĩ qͥs mortuus fuerit cũ
xp̃o: abista lege ñ soluit᷑. Scio ⁊ in aliis exemplariis scri-

Expanded text:
captivos nos ducat peccato, et hos fructus offerat morti. Nunc captivos nos ducat peccato, et hos fructus offerat morti. Nunc autem soluti sumus a lege mortui, in qua detinebamur; ab hac ergo et consepulti ei per baptismum, et crucifixi cum ipso, et ideo dicit, soluti sumus a lege mortui. Nisi enim quis mortuus fuerit cum Christo, ab ista lege non solvitur. Scio et in aliis e
Abbreviated transcription (Latin):
de lege littere disputasset. ꝙ utiq adeos uidet᷑ tantũ qui
ex circuncisione credidant ꝑtinere: nc̃ latenti quadã conu̾sa¬
tione carnis ⁊ uicioꝵ discutit legẽ. Obid sine dubio: ut etiã
ad ceteros homines non adeos solos qͥ excircuncisione sunttͣt.¬
tatus iste ꝑtinere uideat᷑. Ait gͦ. Cũ enĩ eẽmꝰ incarne. & quide
qͣntũ adrem spectat: in carne utiq positus. ista dicebat. S cũ
incar ne. eẽmꝰ: hoc. ẽ. cũ scđm carnͣe uiueremꝰ. uicia peccati
ꝑ quã uicia peccati oꝑabant᷑: Nunqͥd lex moysi etiã si scd̃m
litteram ohseruetur uicia generat peccatoꝵ: S in aꝑto. ẽ.
qd̾ illã legẽ dicat inmẽbris quȩ resistit legi m̃tis. dequa &¬
ante tͣcͣtauimꝰ: quomͦ lex sub introiuit. ut abundaret pec̾a¬
tũ. Ipsa gͦ lex. ẽ. que facit inhis qͥ scdm carnẽ uiuunt. uicia
peccatoꝵ abundare: ut fructifi cent morci. Adhoc nãq
.ẽ. illa lex inmẽbriᷤ nrĩs: ut resistens aduersũ legẽ m̃tis

Expanded text:
de lege litterae disputasset, quod utique ad eos videretur tantum qui ex circumcisione crediderant pertinere, nunc latenti quadam conversione carnis et vitiorum discutit legem, ob id sine dubio, vel etiam ad caeteros homines, et non eos solos, qui ex circumcisione sunt, tractatus iste pertinere videretur. Ait ergo, cum essemus in carne. Et quidem quantum ad rem spectat, in carne utique positus ista dicebat: sed cum in carne essemus, hoc est, cum secundum carnem viveremus, vitia peccatorum r quam vitia peccatorum operantur? Nunquid lex Moysi, etiam si secundum litteram observaretur, vitia generat peccatorum? Sed in aperto est quod illam legem dicat membrorum quae resistit legi mentis. Ista ante tractavimus, quomodo lex subintroivit, ut abundaret peccatum. Ipsa ergo lex est, quae facit in his qui secundum carnem vivunt, vitia peccatorum abundare, ut fructificent morti. Ad hoc namque est illa lex in membris nostris, ut resistens adversum legem mentis,
Abbreviated transcription (Latin):
isse ut suffocaret Sauluł abimelet̃ sicimosq ut dirimeret
& ded nõ erisse. ac missus ẽe memorat᷑ tanqua carnifex qͣdam
incellagendꝰẽ missus ad exigendas de peccatoribꝰ penas. & qua¬
ues mali. ꝓpt̃ ꝓpositũ suũ uoluntatẽq dicant᷑ inhistam̃ qͣ
pena digni st diuinȩ uoluntati exibent ministeriũ. Sicuit
fuisset qs seducet mͥ achab: ule respondit ego seduca Et d̃
dñs. Inquo : dit ille Ero inqͥt sp̃s m̃dax inore inomiũ ꝓphar

Expanded text:
isse ut suffocaret Saul, vel Abimelechem Sichimosque ut dirimeret, et a Domino exisse ac missus esse memoratur tanquam carnifex quidam, intelligendus est missus ad exigendas de peccatoribus poenas. Et quamvis mali propter propositum suum voluntatemque dicantur, in his tamen qui poena digni sunt divinae voluntati exhibent ministerium. Sicut et fuisset: Quis seducet mihi Achab? Respondit: Ego seducam. Et dixit Dominus: In quo? Ait ille: Ero spiritus mendax in ore omnium pr
Abbreviated transcription (Latin):
sitas uideatur: ad unũ tam̃ sensũ cuncta reuocant᷑. Nam ⁊ qd̾
legem nob̾ mortuã dicit. hoc id̾e libet intelligi. d & si nos mor¬
peccata nr̃a portauit. & in qͦ exuit pͥncipatũ ⁊ potestatẽ. tri¬
umphans eos insemet ipso: festinandũ ÷ gͦ adistas scd̃as nup-¬
tias. quȩ beatiores sunt multo quã pͥmẽ. Et uide si forte iã
tum lex tale nescio qͥd adumbrabat in eo: cũ comux mor
fR enĩ uidetur legis littere scd̾m spm lex: ut de ipso magis
mulier afferat fr̃uctũ. Sed hȩc plenius in locissins regui¬
rentur. N c̃ autẽ ut diximꝰ pͥus moriendũ.ẽ. legi littere: ut
sic coniungi possimꝰ xp̃o. qͥ ex mortuis resurrex̃. Potest aut̃e
fieri ut hoc non solũ de lege moy si quȩ . ẽ. scđm litterã sen¬
tiat᷑: s de om̃i homine q̃m certũ ẽ. qd̾ quibꝰcumq institutis.
quibꝰ cunq moribꝰ agitur: quasi sublege hac ꝗͣ utit᷑ uiuere
credendꝰ ÷. Cui utiq uł ipse mori debet. uł ipsa illi: ne for¬

Expanded text:
sitas videatur, ad unum tamen sensum cuncta revocantur. Nam et quod legem nobis mortuam dicit, hoc idem videtur intelligi, quod et nos morpeccata nostra portavit , et in quo exuit principatus et potestates, triumphans eos in semetipso. Festinandum est ergo ad istas secundas nuptias, quae beatiores sunt multo quam primae. Et vide si forte jam tum lex tale, nescio quid, adumbrabat in eo, cum jubebat utr enim videtur legis litterae secundum spiritum lex, ut de ipso magis mulier afferat fructus. Sed haec plenius in locis suis requirentur. Nunc autem, ut diximus, prius moriendum est legi litterae, ut sic conjungi possimus Christo, qui ex mortuis resurrexit. Cum elitteram, sentiatur, sed de omni homine, quoniam certum est quod quibuscunque institutis, quibuscunque moribus agitur, quasi sub lege hac qua utitur vivere credendus est: cui utique vel ipse mori debet, vel ipsa illi, ne for
Abbreviated transcription (Latin):
pitulo. Quicunq enĩ spũ dĩ agunt᷑.
hi filii dĩ sunt. In quo utiq: ipsũ dĩspm̃
dic̃ Et iterũ insequenti Non enĩ accepistis in ꝗͥt spͥm der¬
ditut is iter᷑ intimore. In hoc ostendit sp̃m seruotutis
aliti ee : quã illũ quẽ sup dixi sp̃mdĩ & ꝓpeea subint

Expanded text:
pitulo: Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, pitulo: Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, in quo utique ipsum Dei Spiritum dicit, et iterum in sequenti: Non enim accepistis, inquit, spiritum servitutis iterum in timore; in hoc ostendit spiritum servitutis alium esse, quam illum, quem supra dixi Spiritum Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
riemini: ita ⁊ uitã non hanc cõmune s illã dicit ęt̃nã ad ꝗͣ.
pueniet oĩs qͥ scđm ea quȩ supͣ ex posuimꝰ ꝑfeccus spũ mort̾i.¬
ficauerit actus carnis. S ⁊ illud scire debemꝰ qͦd ista mortifi¬
catio actuũ carnis ꝑ patientiã & non ad subitũ s paulatim
pͥmo languescere eos necesse.ẽ. in his quȩ incipiunt. tũ de.¬
inde cũ ardentius ꝓ ficere ceꝑint ⁊abundantiore spũ reple¬
ri: accus carnis non solũ languere. s ⁊ tabescere incipient.
Ubi uͦ adꝑfectũ iam uenerint̃ ita ut nulla in eis ꝓrsus uł
infacco uł indicto. incogitatu peccati oriantur indicia.
tam̃ accus carnis mortificasse ⁊ ad integru morti tradi-¬
disse credendi sunt.
iCUT DIVERSaS cõmemorarileges in
hac epła apaylo subuno vocabulole¬¬
gis ostendimꝰ. & diu̾sas mortes subu.¬
na mortis appellatione noĩari. ita &
diuersos sp̃s ncͣ uidemꝰ subuno no¬
mine spͣs indicari. Ait gͦ inp̾senti ca¬

Expanded text:
 illam dicit aeternam, ad quam perveniet omnis qui secundum ea quae supra exposuimus perfectus spiritu mortificaverit actus carnis. Sed et illud scire debemus, quod ista mortificatio actuum carnis per patientiam fiat, et non ad subitum, sed paulatim. Primo languescere eos necesse est in his, qui incipiunt; tum deinde cum ardentius proficere coeperint et abundantiore spiritu repleri, actus carnis non solum languere sed et tabescere incipient; ubi vero ad perfectum jam venerint, ita ut nulla in eis prorsus vel in facto, vel in dicto, vel in cogitatu, peccati oriantur indicia, tum plene actus carnis mortificasse et ad integrum morti tradidisse credendi sunt. icut diversas commemorari leges in hac Epistola Pauli, sub uno vocabulo legis ostendimus, et diversas mortes sub una mortis appellatione nominari; ita et diversos spiritus nunc videmus sub uno nomine Spiritus indicari. Ait ergo in praesenti ca
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. cognominabit᷑ ad ultera si fuerit cũ alio uiro: ut ostendat
ro sociata. ẽ: nullo genere uiuere ei debet uetustas litterȩ quȩ :
quasi pͥor uir ne forte si illũ habeat inse uiuentẽ efficiatur
ad ultera. quȩ ita scd̃o sociata. ẽ. ut ei adhuc uiueret pͥor. Hoc÷¬

Expanded text:
viro cognominabitur adultera, si fuerit cum alio viro, ut ostendat viro cognominabitur adultera, si fuerit cum alio viro, ut ostendat ro sociata est, nullo genere vivere ei debet vetustas litterae, quae est quasi prior vir, ne forte si illum habeat in se viventem, efficiatur adultera, quae ita secundo sociata est, ut ei adhuc viveret prior. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃sentia eius lex cũ templo ⁊ altari. atq om̃ibꝰ quȩ ibi gere¬
bantur euersa. ẽ: tunc mortuus. ẽ. uir eiꝰ. id.ẽ. scd̃mlitterã
lex. Aut nũ iure d̾r inhac parte mortuus sermo legis cui
nulla sacͥficia. nullũ sacerdociũ. nulla leuitici ordinis
ministeria deferuntur: Homicidã punire non potest. nec
adulteram lapidare. Hec enĩ sibi uinchcat Romanoꝵ pote¬
stas: & dubitas adhuc si mortua sit scd̃m litteram lex :: ter
inanno apparere dnõ oĩs masculus non ascendit: Ouis infe¬¬
stiuitate paschȩ inciuitate quã elegisse putatur dñs ds̃: nul¬¬
la lepra. nulla peccatoris ĩmundicia. ⁊ dubitari potest inis
õibꝰ mortuã. ẽẽ. litteram legis: Cũ gͦ claruerit ꝑhȩc omĩa
mortuũ. ẽẽ. uirũ pͥorẽ: nulla p̃uaricatio. ẽ. xp̃o tanquã ui-¬
ro alteri sociari sicut mulieri crimen non. ẽ. si uiro pͥori de.¬
functo suscipiat scd̾a conubia. E ꝓpt̾ ea dicit. igit᷑ uiuente

Expanded text:
ibi gerebantur eversa est. Tunc mortuus vir ejus, id est, secundum litteram lex. An non jure dicitur in hac parte mortuus sermo legis, cui nulla sacrificia, nullum sacerdotium, nulla Levitici ordinis ministeria deferuntur? Homicidam punire non potest, nec adulteram lapidare; haec enim sibi vindicat Romanorum potestas, et dubitas adhuc si mortua sit secundum litteram lex? Ter in anno apparere Domino omnis masculus non ascendit; ovis in festivitate Paschae in civitate quam elegisse putatur Dominus Deus nulla lepra, nulla expiatur immunditia. Et dubitari potest in his omnibus mortuam esse litteram legis? Cum ergo claruerit per haec omnia mortuum esse virum priorem, nulla praevaricatio est Christo tanquam viro alteri sociari, sicut mulieri crimen non est si, viro priore defuncto, suscipiat secunda connubia, et propterea dicit, igitur vivente
Abbreviated transcription (Latin):
Ed hostia ꝓpeccato factus sit xp̃s: ⁊oblatꝰ sit ꝓpurgatione pec¬
catorũ: om̃s scripturȩ testant᷑ ⁊ p̃cipue paulus ad hebreos
scribens: cũ dic̃. hoc enĩ fecit semel semet ipsũ hostiã offe-¬
rendo. Et iter. Qui ꝓpͥo filio suo non peꝑcit: s ꝓ nob om̃ibꝰ
tradidit illũ. ꝑhancꝰ gͦ hostiam carnis sue quȩ dr ꝓpeccato.¬

Expanded text:
em hostia pro peccato factus sit Christus et oblatus sit pro purgatione peccatorum, omnes Scripturae testantur, et praecipue Paulus ad Hebraeos scribens, cum dicit: Hoc enim fecit semel, semetipsum hostiam offerendo ; et iterum: qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum ; per hanc ergo hostiam carnis suae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
de corꝑe mortis huiꝰ: Uidit se miserũ intraquẽ tot leges sibi inui¬
cẽ repugnant. tot prȩlia cõmouent᷑. Pugnat caroadu̾sus sp̃m: sps¬
aut̾e aduersus carñe. Lex quȩ in mẽbris e. repugnat legi m̃tis &.
captiua ducit᷑ anima inlegẽ peccati: & sub iugo ẽius efficit᷑ etiã cũ.

Expanded text:
de corpore mortis hujus? Vidit se miserum, intra quem tot leges sibi invide corpore mortis hujus? Vidit se miserum, intra quem tot leges sibi invicem repugnant, tot praelia commoventur, pugnat caro adversus spautem adversus carnem, lexque membrorum repugnat legi mentis, et captiva ducitur anima in lege peccati, et sub jugo ejus efficitur, etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
cati q̃ue. ẽ. in m̃ebriꝰ meis. Qd̾ supͣ dixerat uelle enĩ bonũ adiacet mͥ
hic uoluntatẽ boni lege̾ m̃tis noĩauit. Quȩ lex m̃tis: conuenit cũ
lege di i consentit ei. S rursũ motus corꝑis :⁊ desidia carnis. leg̃e
mebris dicit quȩ captiuã ducit animã. & peccati legibꝰ subdit. Cer¬
tũ ẽ nanq qđ desidia carnis animã trahant ad peccatũ: ⁊eam leqi¬
Uꝰ eius subdant. Et sic̃ lexm̃tis quȩ consentit cũlege dĩsi animã potu¬
erit obtinere. adducit eam adlegẽ di: ita ⁊lex quȩ inmebriᷤꝰ. ẽ. ⁊ con.¬
cupiscentiã carnis si seduxerit aĩam. peccatieã legibꝰ subdet d
cũ hec paulus assupta fragiliore ꝑsona. intra hominẽ habi certa.¬
mina docuisset ⁊ ostendisset qd̾ etiã contͣ uoluntatẽ ꝑdesidia carnis
aiã usu ipso peccandi inpeccati iura raꝑet᷑ erclamatione utit᷑ ad¬
huc exꝑsona illius que de scripsit ⁊ dic̃. Miser egohõ. qͥs ine libabit

Expanded text:
bonum adjacet mihi, hic voluntatem boni legem mentis nominavit, quae lex mentis convenit cum lege Dei, et consentit ei. Sed rursum motus corporis et desideria carnis, legem membrorum dicit, quae captivam ducit animam et peccati legibus subdit; certum est namque quod desideria carnis animam trahant ad peccatum, et eam legibus ejus subdant: et sicut lex mentis quae consentit cum lege Dei, si animam potuerit obtinere, adducit eam ad legem Dei, ita et lex, quae in membris est, et concupiscentiis carnis, si seduxerit animaCum haec Paulus, assumpta fragiliore mina docuisset, et ostendisset quod etiam contra voluntatem per desideria carnis anima usu ipso peccandi in peccati jura raperetur, exclamatione utitur adhuc ex persona illius quem descripsit, et dicit: Miser ego homo, quis me liberabit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt bonũ. ẽ. mͥ mors ÷ : Absit. Obiectionẽ refellit necessario con.¬
surgentẽ: ⁊ dic̃. Non qͦ bonũ legis & mandati mortẽ mͥ intule¬
sario malũ erit: illi qͥ ꝑdidit bonũ. fit gͦ ipsũ peccatũ supra
peccati. ẽ: si id qͦd non ꝓhibet᷑ admittas. Si uͦ uetita ⁊ int̾ dicta
cõmiseris: supͣ modũ ut ita dicã peccator es qr non solũ com¬
misisti qd̾ non debuisti. s ⁊ p̃ceptũ pͣuaricatus es. Qd autẽ
diximꝰ peccatũ peccator: maluimꝰ uiciũ ser monis reciꝑe.
quã sensũ apłi non integre expͥmere.qr inlatino sermone
angustauit nos nom peccati. qd̾ neutro gene̾ declinat᷑. In
greco uͦ femininũ. ẽ: ⁊ idõ peccatorẽ nos eũ appellauimꝰ.
Namibi peccatrix: appellari potest. Scimꝰ enĩ: qr lex spiritał
.ẽ. Ego autẽ carnał sũ: uenundatꝰ subpeccato. Qd eñi ope.¬

Expanded text:
tum est mors? Absit. Objectionem vero refellit necessario consurgentem, et dicit, non quod bonum legis et mandati mortem mihi intulesario malum erit illi qui perdiderit bonum. Fit ergo ipsum peccatum supra peccati est, si id quod non prohibetur admittas; si vero vetita et interdicta commiseris supra modum, ut ita dicam, peccator es, quia non solum commisisti, quod non debuisti, sed et praeceptum praevaricatus es. Quod autem diximus, peccatum peccator, maluimus vitium sermonis recipere quam sensum Apostoli non integre exprimere, quia in Latino sermone angustavit nos nomen peccati, quod neutro genere declinatur, in Graeco vero femininum est, et ideo peccatorem eum nos appellavimus, nam ibi peccatrix appellari potest. Scimus autem, quia lex spiritalis est, ego enim carnalis sum, venundatus sub peccato. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
poposcerit. dici. serui estis eiꝰ cui obȩdistis siue peccati siue ui¬
sticiȩ. ꝑ obedientiam. Sed ineo qui se imꝑiti sermonis sponte ꝓfi.¬
tetur: artem cõpositionis uerboꝵ requirere suꝑfluũ puto.
quia unusqͥsq inmanu sua habet: ⁊ in arbitrii potestate. ut
aut peccati seruus sit. aut iusticiȩ. Ad quãcũq enĩ partem¬
inclinauerit se homo obȩdientie: ⁊ cuicunq parere uolu¬
erie: hec sibi eum uindicat seruũ. In quo ut dixi absq ul¬
la cunctatione in nob ostendit ẽẽ arbitrii lib̾tatem. In nob̾
nanq ẽ exibere obedientiã nrãm: uł iusticiȩ uł peccati. Ne¬
mo autẽ potest duob simul dni̾s seruire: peccato ⁊ iusti

Expanded text:
poposcerit dici, servi estis ejus cui obedistis, sive peccati, sive justitiae. Sed in eo qui per initium sermonis sponte profitetur, arte compositionis requirere superfluum putoquia unusquisque in manu sua habet et in arbitrii potestate, ut aut peccati servus sit aut justitiae; sed omnes qui fadeclinaverit obediens, et cuicunque parere voluerit, haec sibi eum vindicat servum, in quo, ut dixi, absque ulla cunctatione in nobis esse ostendit arbitrii libertatem, in nobis namque est exhibere obedientiam nostram, vel justitiam vel peccatum. Nemo autem potest duobus simul dominis servire, peccato et justi
Abbreviated transcription (Latin):
nos necesse. ẽ. de legũ diuersitatibꝰ cõmonere. Hoc enim
uult paylus qui sub uno legis noĩe sensũ de una adalte-¬
tacitis indiciis tnͣsfert: illo ut arbitror ꝓposito qͦ & scri¬
pturȩ ꝓpħice constant: ne ea quȩ inspirati diuinitꝰ ꝓlo¬
cunt᷑. impolitis hõibꝰ ⁊minꝰ adhuc uł fideił studii de feren¬
tibꝰ in ꝓpatulo ponerent᷑: & pedibꝰ ut ita dixerim concul¬
canda traderentur. S ut scdm ea quȩ supͣ ꝑqͣndã similitu¬
dine̾ diximꝰ misteriũ regis ad paucos ⁊ occuł̃tius ꝑueniret:
ait itaq. Qͥd gͦ dicemꝰ : lex peccatũ. ẽ : futasti in qͥt me
sufficiat: qr neq delege moy si loqͦr. neq de ipsa dico. qͥa pec
pharao cognouit peccatũ suũ ⁊ dix̃. dñs iustꝰ. ẽ ego autẽ &
popłs m̃s impii : qđ si hi om̃s aliiq innumeri ante moy sei
legẽ cognouer̃ peccatũ suũ. non erit sine dubio moy si lexde.
qua dicit apłs. qr peccatũ ñ cognoui nͥ ꝑlegẽ. & dequa dicit. con¬

Expanded text:
nos necesse est de legum diversitatibus commonere; hoc enim vult Paulus, qui sub uno legis nomine sensum de una ad altetacitis indiciis transfert, illo ut arbitror proposito, quo et Scripturae propheticae constant, ne ea quae inspirati divinitus proloquuntur impolitis hominibus et minus adhuc vel fidei, vel studii deferentibus in propatulo ponerentur, et pedibus, ut ita dixerim, conculcanda traderentur; sed ut, secundum ea quae supra per quamdam similitudinem diximus, mysterium sui regis ad paucos et occultius perveniret. Ait itaque: Quid ergo dicemus? lex peccatum est? Putastis, inquit, me sufficiat, quia neque de lege Moysi loquor, neque de ipsa dico, quia pecPharao cognovit peccatum suum, et dixit Dominus justus est, ego autem et populus meus impii? Quod si hi homines aliique innumeri ante Moysi legem cognoverunt peccatum suum, non erit sine dubio Moysi lex, de qua dicit Apostolus: Quia peccatum non cognovi, nisi per legem; et de qua dicit: Con
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ metaphorã id ÷ figurã miliciȩ exinicio ꝓpositã seruat: ut
militantib subpeccati rege. ĩmo pocius tirannidi eiꝰ parentibꝰ.
stipendia debita: mortẽ dicat ex solui: dm uͦ non erat dignũ mi¬
in confusionẽ ⁊ ob ꝓbriũ sempit̾nũ. hnͣt qͥdem uitã ȩt̾nã non
tam̃ in xp̃o iħu. s inconfusione ⁊ ob ꝓbrio ȩt̃no. Iustiuͦ qͥ surgt̃¬
inqͥbꝰ regnat: stipendia digna largit᷑ morte̾. Mort̾ẽ autẽ dicimꝰ.
non hanc corporalem. s illam dequa scriptũ : qr anima quȩ pec¬¬

Expanded text:
autem metaphoram, id est, figuram militiae ex initio propositam servat, ut militantibus sub peccato rege, imo potius tyrannidi ejus parentibus, stipendia debita mortem dicat exsolvi. Deum vero non erat dignum miin confusionem et opprobrium sempiternum, habebunt quidem vitam aeternam, non tamen in Christo Jesu, sed in confusione et oin quibus regnat, stipendia digna largitur mortem. Mortem autem dicimus non hanc corporalem, sed illam de qua scriptum est, quia anima, quae pec
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ legis: quẽ tam̃ uirũ mortalẽ dicit qͥ est scdm litterã sermo
legis. sed his quomͦ sit mortuus: ꝓuidendũ. ẽ. fotest qͥdẽ etiã
in hoc uideri mortuus: cũ spiritał intelligentia exdudit uł
interimit corporalẽ. ⁊ ostendit refugiendã. ẽẽ. occidentem
us. e̾e hic uir. euidentius apꝓbatur. Et enĩ donec lex umbrã
gerebat futuroꝵ bonorũ. ⁊ inhiabant terrena cę̧lestis cultu¬
re tpus & imago gerebatur. ⁊ altare manebat ac sacerdo¬
eiũ. sermo legis lit̾tera uidelicet uiuere uidebatur. Fondũ
enĩ introierat inscã non manu facta xp̃c: nec accesserat ad.
uel amen interius.qd adhebreos scribens apłs carnẽ A. ẽẽ¬

Expanded text:
nem legis, quae tamen virum mortalem dicit, qui est secundum litteram sermo nem legis, quae tamen virum mortalem dicit, qui est secundum litteram sermo legis. Sed is quomodo sit mortuus pervidendum est. Potest quidem etiam mihi videri mortuus, cum spiritalis intelligentia excludit, et velut interimit corporalem, et ostendit refugiendam esse occidentem lius esse hic vir evidentius approbabitur. Etenim lex donec umbram gerebat futurorum bonorum, et in Jerusalem terrena coelestis culturae typus et imago gerebatur, et altare manebat ac sacerdotium, sermo legis, littera videlicet, vivere videbatur. Nondum enim introierat in sancta non manufacta Christus, nec accesserat ad elamen interius, quod ad Hebraeos scribens Apostolus carne
Abbreviated transcription (Latin):
nanq÷ qd̃ his legem uelut uirũ dicit: sub cuiꝰ potestate uiue¬
bant. S ubi uenit plenitudo tẽporũ. lex infirmari cȩpit in¬
carne. & infirmitatẽ mors consecuta. ẽ. Et siqui subpotestate
rũ legis sermonẽ. Testimoniũ autẽ huiꝰ rei id. ẽ. qđ hi qui ex.
circuncisione st̃ subuiro fuerint. hi aut̃e qͥ exgentibꝰ sine ui.¬
ro: Y saias de clarat dicens. letare sterilis quȩ non paris: erũ.¬
eius que ht̃ uirũ. Multos filios dic̃s de sertȩ magis qũa eiꝰ quȩ
ht̃ uirũ. qtͦ multo plures exgentibꝰ quã excircuncisione cre.¬
diderint. Et ostendit eam quȩ ht uirũ. sy nagoga. ẽẽ. quȩ ht̃ le¬
gem: De sertam uͦ & uagam ac sine ulla legis potestate uiuen¬
tem gentiũ multitudinẽ: quȩ ⁊ sterił erat nullius legitimi
uerbi ꝓferens germen. Ponit᷑ gͦ in his ab apło hõ qͥ sub lege
uiuit᷑. tanqu̾a mulier quȩ subuiro.ẽ. Uirũ autẽ ponit sermo¬

Expanded text:
d hi legem velut virum habuerunt, sub cujus potestate vivebant. Sed ubi venit plenitudo temporum, lex infirmari coepit in carne, et infirmitatem mors consecuta est, et si qui sub potestaterum legis sermonem. Testimonium autem hujus rei, id est, quod hi qui ex circumcisione sunt sub viro fuerint, hi autem qui ex gentibus sine viro, Isaias clamabat dicens: Laetare sterilis quae non paris: erummagis quam ejus quae habet virum, quia multo plures ex gentibus quam ex circumcisione crediderunt, et ostendit eam quae habet virum, synagogam esse quae habet legem; desertam vero, et vagam, ac sine ulla legis potestate viventem, gentium multitudinem, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Ponitur ergo in his ab Apostolo homo, qui sub lege vivit, tanquam mulier quae sub viro est; virum autem ponit sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ei ultra non dominabit᷑. Hoc in eo aususes o Pay le dicere de
xpõ. quia mors ei ultra non dominabit᷑: quasi aliqn̾do do.¬
testate sus cepit. qͥ solus fuit int̾ mortuos lib̾. ⁊ quẽ solum
mors tenere ñ potuit: Hȩc ut opinor ⁊ his similia moueb̾t
ad uersꝰ paylii hi qͥ tenero erga iħm tenentur affectu. ⁊ ni¬
chil de eo humile. nichil in dignũ paciunt᷑ audire S ⁊ nos¬

Expanded text:
minabitur. . Hoccine ausus es, o Paule, dicere de Christo, Mors ei ultra non dominabitur, quasi aliquando dote suscepit? qui solus fuit inter mortuos liber, et quem solum mors tenere non potuit? Haec, ut opinor, et his similia movebunt adversus Paulum hi qui tenero erga Jesum sunt affectu, et nihil de eo humile, nihil indignum patiuntur audire. Po
Abbreviated transcription (Latin):
lũ. Hon potest arbor bona. fructũ malũ facere: neq arbor ma-¬
la fructũbonũ facere Inquibꝰ ꝓ positũ& uoluntas hominis
Uio ⁊upse se notat de prioribꝰ gestis que egit positus sub pec.¬
cato quia finis illor mors ẽ Sed reqͥro: quȩ mors certur uͥa
non ifacõmunis Nonem̃ qͥs post mortẽ conuertitur adiusticiã
ud ymale gestis ̃teritis erubescit. Qͥd gͦ estꝰ Hunqͥdna peccati
morte dicere uidecur. qm anima quȩ peccat ipsa morietur An
iliũs magis potest intelligi. qd̾ istã mortem cicat qua cũ xp̃o pec¬
cato morim ⁊ uiciis ac sceleribꝰ finẽ damꝰ: ut post hoc dixisse
uideat᷑ quia finisilloꝵ mors. ẽ. nc̃ uͦ lib̾ati apeccato serui aut̃ẽ fa¬

Expanded text:
t arbor bona fructum malum facere, neque arbor mala fructum bonum facere . In quibus propositum et voluntas hominis bio et ipse se notat de prioribus gestis quae egit positus sub peccato, quia finis illorum mors est, sed requiro, quae mors? Certum est, quia non ista communis. Non enim quis post mortem convertitur ad justitiam, vel pro malis gestis praeteritis erubescit. Quid ergo est? Nunquidnam peccati mortem dicere videtur, quoniam anima quae peccat ipsa morietur? An illud magis potest intelligi, quod istam mortem dicat, qua cum Christo peccato morimur, et vitiis ac sceleribus finem damus, ut post haec dixisse videatur, quia finis illorum mors est? Nunc vero lib
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o dnm̃ nr̃m: Sicui forte illa expositio quã de legũ diuersita¬
te tenebamꝰ uiolent̾̃ pͣsũpta uidebatur: aduertat ncͣ in hoc. capi¬
tulo quomͦ non solũ legũ s ⁊ ꝑsonarũ diuersitas introducitur.
Nam paylus qͥ in alus dix̃ non emĩ scdm carnẽ uiuimꝰ nec scd̃m
carnẽ militamꝰ: inp̃sentiloco dic̃ se. ẽẽ. carnalẽ. ⁊ hic sub peccato
nos redemit. &rur sũ in aliis dix̃. Uiuo aut̃e iã non ego: uiuit uͦ¬

Expanded text:
diti eramus. Si cui forte illa expositio, quam de legum diversitate tenebamus, violenter praesumpta videbatur, advertat nunc in hoc capitulo, quomodo non solum legum, sed et personarum diversitas introducitur. Nam Paulus, qui in aliis dixit , Non enim secundum carnem vivimus, sed secundum carnem militamus, in praesenti loco dicit se esse carnalem, et hic sub peccato nos redemit ; et rursum in aliis dixit: Vivo autem jam non ego; vivit a
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ aut̾e conuersꝰ fuerit qͥs addnm: auferetur uelamen. dñ¬
dam male intelligentes illuc traxisse: ut dicerent nouũ ẽẽ.
sp̃mtanquã qͥ ante non fuerit. nec ueteribꝰ in notuerit. &e
nesciunt se in hoc grauissime blasphemare. Ipse enĩ spsͣ : in
lege: ipse ineuangłio ipse semꝑ cũ patre ⁊ filio. ẽ:⁊ semꝑ÷ &¬

Expanded text:
cum autem conversus fuerit quis ad Dominum, auferatur velamen: Dcum autem conversus fuerit quis ad Dominum, auferatur velamen: Ddam male intelligentes illuc traxisse, ut dicerent novum esse Spiritum, tanquam qui ante non fuerit, nec veteribus innotuerit, et nesciunt se in hoc gravissime blasphemare; ipse enim Spiritus est in lege, ipse in Evangelio, ipse semper cum Patre et Filio est, et
Abbreviated transcription (Latin):
lege litterȩ dictũ uidet᷑. hoc mͦ consequente intelligi pote¬
rit. Incarne qͥdẽ positi ⁊ scđ̾m carnẽ uiuentes ꝓpt̾ peccatoꝵ
uicia quȩ lex illa quȩ erat inmebris nr̃is alebat ut fructi¬
ficarent morti: non poteramꝰ seruire nouitati sp̃s dñi dũ
illa lex mẽbroꝵ uiuebat innob̾. immo nos dũ scd̾m illam le.
mor tui sumꝰ peccato: lib̾ati sumꝰ ꝑ ipsũ alege peccati inqua
detinebam̃. ut possimꝰ iã seruire legi dĩ seruire autẽ in noui¬
tate sp̃s non inuetustate littere. Non enĩ iccirco nos xp̃s ab.¬
strũx alege peccati. ut uetustati litterȩ seruiamꝰ. id.ẽ. ut cir-¬
cuncisionẽ recipiamꝰ. ⁊ sabbata uł cȩt̾a quȩ uetustas legis litt̾ȩ
continet: s ut legẽ di insps nouitate seruemꝰ id. ẽ ex om̃ibꝰ
quȩ inea scripta sunt spiritalem sensũ spũ donante capiamꝰ.
sicut ⁊ id̾e apłs inaliis dicit. qͥa uelam̃. ẽ positũ in facie moy si

Expanded text:
consequenter intelligere poterant. In carne quidem positi et secundum carnem viventes, propter peccatorum vitia, quae lex illa, quae erat in membris nostris, alebat ut fructificarent morti, non poteramus servire in novitate spiritus, dum illa lex membrorum vivebat in nobis, imo dum nos secundum illam legemortui sumus peccato, et liberati sumus per ipsum a lege peccati, in qua detinebamur, possumus jam servire legi Dei; servire autem in novitate spiritus et non in vetustate litterae. Non enim idcirco nos Christus abstraxit a lege peccati, ut vetustati litterae serviamus, id est, ut circumcisionem recipiamus, et sabbata vel caetera quae vetustas legis litterae continet; sed ut legem Dei in spiritus novitate servemus, id est, ex omnibus quae in ea scripta sunt, spiritalem sensum Spiritu donante capiamus, sicut et idem Apostolus in aliis dicit, quod velamen est positum in facie Moysi;