comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione falcidie sic accep̾to facẽ
sibi cogitur. ut quartam ⁊ qͣrte
fructus ex die mortis bõrum q̃
mortis tp̃r fuerũt hãt nec adrẽ
ꝑtinet. qm̃ falcidia lex admis.¬
sa sit. nam ⁊ simaxime post un¬
pletam ꝯditionẽ fideiꝯmissoꝵ
locum hr̃e cep̾it. tñexdie mor¬
tis fructus quadrãtis aꝑd̾ hr̃¬
dem reliqui necc̃e ẽ. ¶ Fideiꝯmis¬
sum portionis supplende grãꝓ
qua matrẽ filius hr̃dem insti:¬
cuit eidẽ matri datum. ratione
falcidie minuit.⁊ eam peciũa
mat̾ supra quartã portionis.
sue ꝑcĩpiet. ¶ Quart̾a que ple
gem falcidiam retinet. extim¬
atione quam testator fecit. nõ
quis falcidiam plenã ꝑdoli ex¬
ceptionẽ retinere põt. etiam ꝓ
bis que iam data sũt /S ⁊ siu¬
na res sit legata cuiꝰ ꝑs soluta
sitex reliquo põt plena falci.
dicillos miles. ⁊ ĩ tra ãnum dece
tari fecit. plena legata. ex cõdi¬
cillis hĩca falcidiratione pr̃a¬
ri debe dicitur. S resita expedi

Expanded text:
tione Falcidiae sic accepto facere sibi cogitur, ut quartam, et quartae fructus ex die mortis, bonorum quae mortis tempore fuerunt habeat. nec ad rem pertinet, quando Falcidia lex admissa sit: nam etsi maxime post impletam condicionem fideicommissorum locum habere coepit, tamen ex die mortis fructus quadrantis apud heredem relinqui necesse est. Fideicommissum portionis supplendae gratia, pro qua matrem filius heredem instituit, eidem matri datum ratione Falcidiae minuitur et eam pecuniam mater supra quartam portionis suae percipiet. Quarta, quae per legem Falcidiam retinetur, aestimatione quam testator fecit non quis Falcidiam plenam per doli exceptionem retinere potest etiam pro his, quae iam data sunt. Sed et si una res sit legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcididicillos miles et intra annum decedtari fecit, plena legata, ex codicillis habita Falcidiae ratione praestari debere dicitur. sed res ita expedi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posse uiue̾ certum eẽt. tr̃isi
posteaͣ moriant᷑. hr̃ditati pisse.
Rensumẽ nec aliu̾d ĩ bhis qui
sub eodem tecto fuerũt. cumi
dñs a fimilia necaret᷑. ¶Qd
uulgo dr᷑. ĩ tabulis patris ⁊ fi¬
lui unã falcidiam ẜuari. qua
potestatem ht̃. iudendum est.
Quãuis enim substitutus q̃:
apupͣillo relicta sũt cum filius
br̃s extitit. ut es alienum qd̾¬
tutus quicquã retineat.ulut
longe plus hãt quarta pat̾ne
hr̃ditatis. Quid ergͦd. si non
sufficiat pupilli br̃dit᷑as lega¬
tis. cum patris suffecus Ssuo
quadrante nimirꝰum dabit.
subseitutus. que pat̾ legauit
patrimonii. cum ĩ hac ꝑteiu¬
rislegata que tabuł sedis re¬
linquũt᷑. qͣi primis subꝯditoe
relicta ĩtelligunt᷑. ¶Si filio
suo duos substituͣt ⁊ alt̾ius
portionẽ honerauit tractari

Expanded text:
non posse vivere certum esset, tamen, si non posse vivere certum esset, tamen, si postea moriantur, hereditati perisse responsum est. nec aliud in his, qui sub eodem tecto fuerunt, cum dominus a familia necaretur. Quod uulgo dicitur in tabulis patris et filii unam Falcidiam seruari quam potestatem habeat, uidendum est: quamuis enim substitutus quae a pupillo relicta sunt, cum filius heres exstitit, ut aes alienum quodtutus quicquam retineat uel ut longe plus habeat quartae paternae hereditatis. quid ergo, si non sufficiat pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadrante nimirum dabit substitutus, quoniam pater legauitpatrimonii, cum in hac parte iuris legata, quae tabulis secundis relinquuntur, quasi primis sub condicione relicta intelleguntur. Si filio suo duos substituerit et alterius portionem oneraverit, tractari
Abbreviated transcription (Latin):
Inratione legis fal. retẽtio¬
nes omĩs tp̃ris hr̃di inqͣdem¬
tem imputant᷑. ¶ Si ẜuus sb̃
ꝯditione lib̾tate tiata uita de
fuisse iuĩdebit᷑. ¶ Imp̃r. march¬
ꝑs bõrum ablata ẽ. noninam¬
pliorẽ ꝑtem quam ꝓea ꝑte q̃
relicta ẽ. legatorum noĩe tem.
Cum quitam ꝑte dimidia tõ¬
rum adẽp̃ta fuiss relegatus.
idemq ꝓuocatione int̃posita.
testõ postea factͥo obissatq p̾
eius mortẽ nõ iuste appelia¬
tum eẽt ꝓnũtiatum. Quesitũ
ẽ. utrum eris alieni loco ꝑs di¬
midia abscẽdẽt ut residua so¬
lauidẽtur fuisse ĩ homs. anuo
succurri hr̃di necc̃ium ẽẽ uide¬
bit᷑. S uidet᷑ succurri debere.
cum animus litigãtis ⁊ obti¬
nendi uotum. hãc oppinionẽ
admittit. ¶ Si ẜuus testõ ma¬
nũmissus. ante aditam hr̃di¬
tatem decedat. hr̃di quidẽ ꝑisse
intelligit᷑. s cuiꝰ p̃tii erit qui
si iuiuẽt nõ extimaretur Inã ⁊¬
tudine affecti fuerant ut eos

Expanded text:
In ratione legis Falcidiae retentiones omnis temporis heredi in quadrantem imputantur. Si seruus sub condicione libertate data uita decfuisse uidebitur. Imperator Marcupars bonorum ablata eem quam pro ea parte quae relicta est legatorum nomine teneri. Cum quidam parte dimidia bonorum adempta fuisset relegatus idemque provocatione interposita testamento postea facto obisset atque post mortem eius non iuste appellatum esset pronuntiatum: quaesitum est, utrum aeris alieni loco pars dimidia abscederet, ut residua sola videretur fuisse in bonis, an vero succurri heredi necessarium esse videbitur. sed uidetur succurri debere, cum animus litigantis et optinendi uotum hanc opinionem admittit. Si seruus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, heredi quidem perisse intellegitur: sed cuius pretii erit, qui, si uiueret, non aestimaretur? nam udine affecti fuerant, ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
un legatarus rep̃u̾taret. sine
dubioratione doli mali excep¬
tionis apud arbitrum falcidie
ꝑit hĩturum eum legis fal. bñ¬
fitium. quia parere dño debu¬
it ꝯstitutum ẽ. Idẽq placuit ĩ
filia q̃ fuit ĩ patris põtate.¬
hr̃dem ꝓꝑte instituit ⁊ ab ea
petut ut frĩ ⁊ cohr̃di suo portio¬
nem suehr̃ditatis acceptã de¬
ducta sexta restituẽt admissa
ꝯpesatione dotis ĩ faĩcidie rati¬
one TSi pãt dotem ꝯsentiẽte
filia nõ repetiss. falcidiam ꝗdẽ
uure hr̃ditario. dotem aũt iure
tutum utriq hr̃dem existentẽ
malt̾ius hr̃ditate falcidia nõ
uti ꝯuenit. Si debonis alt̾ius
impubis quartã ꝑtem hr̃dita

Expanded text:
um legatariis reputaret, sine dubio ratione doli mali exceptionis apud arbitrum Falcidiaeperit, habiturum eum legis Falcidiae beneficium, quia parere domino debuit, constitutum est: idemque placuit in filio, qui fuit in patris potesrte instituit et ab ea petit, ut fratri et coheredi suo portionem hereditatis acceptam deducta sexta restitueret, admissa compensatione dotis in Falcidiae ratione. si pater dotem consentiente filia non petisset, Falcidiam quidem iure hereditario, dotem autem iure tutum utrique heredem existentem in alterius hereditate Falcidia non uti convenit, si de bonis alterius impuberis quartam partem heredita
Abbreviated transcription (Latin):
tam hr̃ditaria bona quã ꝓpria
restituẽt. Non enm ex hoc hr̃¬
ditatẽ debito ꝯpensatã uideri.
cum ur ideo maxime declaret᷑
functus ostendit. Plane si cõ¬
ditio fidei.. fuit im̃pͣleta. fruc¬
tus br̃dititis post mortẽ aiui
pcepti. pari pecunia debito tu¬
tele ꝯpensabũtur S quata
hr̃s nepotis debonis du taxat
que moriẽs auus reliquid re¬
tinebit. ¶Cum sidẽĩꝯmissum
exuolũtate matris apatre mo¬
riente debitum filio. pat hr̃di¬
tatem suam qua ĩ filium ꝯfe¬
rebat᷑ ꝯpensari uoluit ꝙ filio:
debetur. si intio falcidie poni ce¬
pit fini quadrantis quam ex
bonis patris cum effectu ꝑcepit
ꝯpensabit᷑ atq ita supfluum
eris alieni dodranti tm̃ detra¬
hetur. ¶ Exdonatõib ĩ uxorẽ
collatis ꝙ hr̃s eius redde iuro
cogitur ĩ bomis mulieris ñerit.
nam ita sit locũplectior. ut tã¬
to paupior ẽẽ uide̾at᷑. ꝙ auter

Expanded text:
hereditaria quam propria bona restitueret: non enim ex hoc hereditatem debito compensatam uideri, cum uel ideo maxime declareturfunctus ostendit. plane si condicio fideicommissi fuerit impleta, fructus hereditatis post mortem aui percepti pari pecunia debito tutelae compensabuntur, sed quartam heres nepotis de bonis dumtaxat, quae moriens auus reliquit, retinebit. Cum fideicommissum, ex uoluntate matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium conferebat, compensari uoluit: quod filio debetur, si ratio Falcidiae poni coeperit, fini quadrantis, quem ex boncompensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur. Ex donationibus in uxorem collatis quod heres eius reddere viro cogitur, in bonis mulieris non erit. nam ita fit locupletior, ut tanto pauperior esse videatur: quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
ilum .f. exꝑte pure in¬
stituit hr̃dem. eiq frdiꝯmifsr̃
dedit. ⁊ eodem testõ ita cauit.
Qd egouutium titium hr̃de
institui. itaeum adire br̃dita¬
temuolo. sis patria potestate
ubatus fuĩt᷑. Quesitum ẽ an
acobr̃dib eĩ adita hr̃ditate. le¬
gati filio. fa. dati dies cesserit.
R̾e. si pure sit datum acohr̃de
filii ꝓhr̃ditaria ꝑte fro̾iomis¬
sum peti posse. ¶ Menstruds̃
denarios denos manumissis le

Expanded text:
pure instituit heredem eique fideicommissum dedit et eodem testamento ita cauit: 'quod ego Lucium Titium heredem institui, ita eum adire hereditatem uolo, si is patria potestate liberatus fuerit': quaesitum est, an a coheredibus eius adita hereditate legati filio familias dati dies ‹ce›sserit. respondit, si pure sit datum, a coherede filii pro hereditaria parte fideicommissum peti posse. Menstruos denarios denos manumissis leg
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qñ nuꝑẜit. si eaminor quã
uiri potens nupẜit. nõ ante ei
legatum debebit᷑ quã uiri po¬
tens ẽẽ ceꝑ̾it qr nõ põt ideri
nupta q̃ uirum pati nõ põt.¬
ceũc ¶ xori exꝑte sexitinte
brdi institute. sõstituit. ⁊ hr̃¬
dis fidei ꝯmisit. siuxor hr̃s nõ
erit. dotem ei ⁊ alia q̃dam dari
post mortẽ mariti uxor añ ꝯ¬
ditione.⁊ priusquã hr̃ditater¬

Expanded text:
e nupserit', si ea minor quam uiripotens nupserit, non ante ei legatum debebitur, quam uiripotens esse coeperit, quia non potest uideri nupta, quae uirum pati non potum. Uxori ex parte sextante heredi institutae substituit et heredem fidei commisit, si uxor heres non erit, dotem ei et alia quaedam dari: post mortem mariti uxor ante condicionem et priusquam adeat
Abbreviated transcription (Latin):
Arceit. Patri qui filium emã
⁊ õ frustra pat opas stipula¬
pat male ꝯͣ pietatẽ afficiebatcoᷤ¬
egit emãcipare. quo postea d̾fũc¬
to.pat̾ ut manumissor bõrum
silio neratii prisci ⁊ aristonis. ei
ppt̃ nec̃citatem soluende pieta¬
tis deneg anda ẽ.
debõrum pos.¬

Expanded text:
orum. Patri qui filium emanco frustra pater operas stipulapater male contra pietatem adficiebat, coegit emancipare. quo postea defuncto, pater ut manumissor bonorum silio Neratii Prisci et Aristonis ei propter necessitatem soluendae pietatis denegata est. DE BONORUM POS
Abbreviated transcription (Latin):
Aui: Adigere iure ir̃ido ne
nubat lib̾ta uł ubos tollat.in¬
rare patit᷑.S.⁊ si ignorante eo
suus filius adegerit stipulatꝰ¬
ue fũĩt nichil ei nocͣebit. certe
siuissu patromi isqui ĩ pot̾ate ẽ
idem fecerit dicendu ẽ eum
bac lege teneri. ¶Stipsatus ẽ
quos dariõ uidetur ꝯ̃ lege̾m
stipulatus qr in pot̾ate lib̾ti ẽ
opas dare. ¶Quãius nulla ꝑ¬
sona lege excipiatur tñ in tel¬
lig̾endum ẽ dehis legẽ senti¬
re quilibos tolle possint. Ita
si castratum lib̾tum iure irã¬
do quis a degerto dicedum ẽ
nõ puniri patronũ hac lege.
Si patronus lib̾tam iure u¬
rando adegerit ut sibi nubet.
ip̃i.siꝗdẽ ducturꝰ eã adegĩt. ni
chilẽc legẽ fecisse uidebit᷑. Siuõ
ñ ducturus erat.⁊ pph̃ solũ ade¬

Expanded text:
am Adigere iureiurando, ne nubat liberta vel liberos tollat, inrare patitur. sed si ignorante eo suus filius adegerit stipulatus fuerit, nihil ei nocebit: certe si iussu patroni is qui in potestate est idem fecerit, dicendum est eum hac lege teneri. Stipulatus estquinos dari: non videtur contra legem stipulatus, quia in potestate liberti est operas dare. Quamvis nulla persona lege excipiatur, tamen intellegendum est de his legem sentire, qui liberos tollere possunt. itaque si castratum libertum iureiurando quis adegerit, dicendum est non puniri patronum hac lege. Si patronus libertam iureiurando adegerit, ut sibi nuberet, si quidem ducturus eam adegit, nihil contra legem fecisse videbitur: si vero non ducturus prop
Abbreviated transcription (Latin):
tueret᷑⁊ si ꝓstituta eẽt. ut eet̃
hac ꝯditione uemierit. exlege
uenditioĩs libam ẽẽ .s. lib̾tar
prioris uenditoris. ¶Mada
orum ius dicẽtes.ẜm delictũ
admnissũ libtis penas irroget̾.
¶Int̾clum ille pene alib̾to ĩgra¬
to exigũtur. uł ꝑs bõru eiꝰ au¬
fert̃ ⁊ ꝑatrono dtt᷑. uel fustib
ceditur.⁊ ita ab soluitur.

Expanded text:
tur et, si prostituta esset, ut esset condicione ueniit, ex lege uenditionis liberam esse et libertam prioris uenditoris.Mandatiorum ius dicentes secundum delictum admissum libertis poenas irrogent. interdum illae poenae a liberto ingrato exiguntur: uel pars bonorum eius aufertur et patrono datur: uel fustibus caeditur et ita absoluitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ta ⁊ lib̾tates impediri adeͤmꝑ¬
tionẽ aũt inutrumq ualere.¬
Plane suta ancilla lib̾tatem
accepit. Si ancilla primũ ma¬
rẽ peꝑit. lib̾a esto. ⁊ hec unou¬
tero marẽ⁊ femiriã pepisset
si quidẽ certum ẽ ꝙ prius edi¬
disset nõ debet deip̃ius statu.
ambigi atrum liba eẽt nec
ne S nec filie. nam si postea
eclita ẽ. erit ingenua. Sinãt
hoc ĩ certum ẽ. nec põt ꝑsubti
sña sequi oꝑtet. ut tã ip̃a lib̃

Expanded text:
ta et libertates impediri, ademptionem autem in utrumque ualere.Plane si ita libertatem acceperit ancilla: 'si primum marem pepererit, libera esto' et haec uno utero marem et feminam peperisset: si quidem certum est, quid prius edidisset, non debet de ipsius statu ambigi, utrum libera esset nec ne, sed nec filiae: nam si postea edita est, erit ingenua. sin autem hoc incertum est nec potest s
Abbreviated transcription (Latin):
pellatione int̾cedente hr̃s scrip¬
tus optimut. ¶ Aduocatum fi¬
satis excusat. ¶ Qui prĩcipale
lis repellendũs ẽ. Item acodi¬
cillis ad testam̃ta factis licet ñ
ꝯfirmatis. Non idem sequẽdũ
coarguit. quia nõ utrumq hͣ
caũ improbasse uidetur. ¶ An
lib̾tas ei ẜuo data qui testimoĩ¬
o suo infringe̾ uoluit testamẽ¬
tum au ferri debeat uidendu ẽ.
fideiꝯmissum utiq ñ ẽ dignuᷤ
ꝯsequi ⁊ delib̾tate diuus pius
iudicauit ea ẽẽ priuãdu. ¶ Eĩ
qui tutor datus ẽ. nõ ꝓdest ad
excusationẽ. ꝙ flin dixit. s a le¬
gatoremouet. ¶Qui mortis
cã donationẽ accepit atestatoͬe.
non ẽ similis in hac cã legat᷑a¬
riolalia cã est eius qui ꝑꝑ testm̃
uissus ẽ. hic enim ut indignus
repelletur ⁊ falcidie bñfitium.
hr̃di scripto auferri deb̾e. diuus
pius. ⁊ diuus marcus putauert̃.¬
¶Om̃s qui indigni repelluntur.
submouendi sũt apmio.ꝙ ẜm¬

Expanded text:
pellatione intercedente heres scriptus optinuit. Aduocatum fissitas satis excusat. Qui principale lis repellendus est: item a codicillis ad testamentum factis licet non confirmatis. non idem sequendum coarguit, quia non utrumque hoc casu improbasse uidetur. An libertas ei seruo data, qui testimonio suo infringere uoluerit testamentum, auferri debeat, uidendum est. fideicommissum utique non est dignus consequi: et de libertate diuus Pius iudicauit esse ea priuandum. Ei, qui tutor datus est, non prodest ad excusationem, quod falsum dixit: sed a legato remouetur. Qui mortis causa donationem accepit a testatore, non est similis in hac causa legatario. Alia causa est eius qui propter iussus est: hic enim ut indignus repelletur.Et Falcidiae beneficium heredi scripto auferri debere diuus Pius et diuus Marcus putauerunt.Omnes, qui ut indigni repellentur, summouendi sunt a
Abbreviated transcription (Latin):
ei s̃ eius ꝙ filio eius. uł ẜuo. le¬
gatum ẽ. Si adip̃os emolum̃tũ
rei ꝑuẽturum ẽ. qd̾ si ad ꝑsonã
illorum spectet. diu̾sum dicen¬
dum ẽ. ¶Siẜuum suũ rogatꝰ
sit manumitt̃e qui legãtum.
meruit. uel ⁊̃ ip̃i ẜuo utrũq
datum sit.dicendu ẽ. nõ debe
obeẽ ẜuo factum dñi. s afiscoͦ
redim̃dum ut manumittat᷑.
si tñ uelit ẜuum uendẽ. quia ñ
põt cogi. qui uditium sprẽuit
defũcti.¶filius fa. si faisum ac¬
cusaũit testm̃ uidendum ẽ an
denegari debeat accio pãtri. Et
puto sunuito patre accusau̾it
non ẽẽ denegadam patri actio¬
nem. ¶Si is cui rogatus sum
legutim restitũe.flin dixerit.
restituere rofisco debebo. ¶Qui
acc̃unt falsumdrs legatario
extititur hr̃di scriptomchil
huic nocẽ dicendum ẽlsimis ẽ
ei ⁊ qui ĩ offitiosum dicit. ¶ E¬
tati eius qui accusanit ignoscit᷑.¬
⁊ maxime si tutor ułcurator di¬
cere fli testĩnuł inoffitiosum
monio suo intentionẽ acc̃ato¬

Expanded text:
 eius quod filio eius uel seruo legatum est, si ad ipsos emolumentum rei peruenturum est: quod si personam illorum spectet, diuersum dicendum est.Si seruum suum rogatus sit manumittere qui legatum meruit uel etiam ipsi seruo utrumque datum sit, dicendum est non debere obesse seruo factum domini, sed a fisco redimendum, ut manumittatur, si tamen uelit seruum uendere quia non potest cogi qui iudicium spreuit defuncti.Si filius familias falsum accusauerit testamentum, uidendum est, an denegari debeat actio patri: et puto, si inuito patre accusauit, non esse denegandam patri actionem.Si is, cui rogatus sum legatum restituere, falsum dixerit, restituere id fisco debebo.Qui accusauit falsum, heres legatario exstitit uel heredi scripto: nihil huic nocere dicendum est.Similis est ei et qui inofficiosum dicit.Aetati eius qui accusauit ignoscitur, et maxime si tutor uel curator dicere falsum uel inofficiosum  qui testimonio suo intentionem accusato
Abbreviated transcription (Latin):
legatario. eam rem hr̃s alu tra¬
diderit. nam siquidem uolĩt
legatarius hr̃e legatum. tradi¬
tio nulla ẽ. Si põ repudiam̃t.
ualet. Tantumdẽ est ⁊ si pecu
mam br̃ditariam legatam cre¬
diderit bor̃s. nam siquidem nõ
repudiauit legatarius alieͬnã
pecumã credidit. Si uõ repu¬
diauit. suam pecunã credidis¬
se iidetur. Quid ergo si ꝯsũp¬
ta fuit pecunia. utiq idemeĩt.
exeuentu dicendum.
traetamłis ⁊ ĩ alus agitatu ẽ.
Ut ecce simat stipulata ẽ dotẽ
sibireddi. ⁊ simulcum filia pe¬
rit an adhr̃dem matris. actio
exstipulatu ꝯpetẽt. ⁊ diuus piꝰ
rescripsit nõ ẽẽ ꝯmissam supła¬
tionẽ. quia mat̾ filie ñ supui¬
xit. ¶Item q̃rit᷑ si extraneus
qui totem stipłãtus ẽ. simul:
cum marito decesẜit. ułcum ea
ꝓpt̾ quam stipulatus eet. an
adhrdem suum actionẽ traus
gata sit.⁊ simul cum marito
perierit.
parit̃ pupillus ⁊ qui ei substi¬
tutus erat frat̃ necc̃ius. deces¬

Expanded text:
legatario eam rem heres alii tradiderit: nam si quidem uoluerit legatarius habere legatum, traditio nulla est, si uero repudiauerit, ualet. tantundem est et si pecuniam hereditariam legatam crediderit heres: nam si quidem non repudiaverit legatarius, alienam pecuniam credidit, si vero repudiaverit, suam pecuniam credidisse videtur. quid ergo, si consumpta fuerit pecunia ? utique idem erit ex eventu dicendum. tractamus, et in aliis agitatum est. ut ecce si mater stipulata est dotem sibi reddi et simul cum filia perit, an ad heredem matris actio ex stipulatu competere? et diuus Pius rescripsit non esse commissam stipulationem, quia mater filiae non superuixit.Item quaeritur, si extraneus, qui dotem stipulatus est, simul cum marito decesserit uel cum ea, propter quam stipulatus esset, an ad heredem suum actionem transmgata sit et simul cum marito perierit. pariter pupillus et qui ei substitutus erat frater necessarius deces
Abbreviated transcription (Latin):
siquid eorum factum non eĩt.
que ut fierẽt. ꝯp̃hensa suñt.
hoc int̃ est. ꝙ quãuis alt̾o fc̃o
nõ idẽo tam̃ũm erit. hoc aut il¬
lud factum non eẽ. Nam simul
ea possũt eẽ uera quamius int̾
se ꝯĩa sint. quia cum significa.¬
tio nõ exumuso s exaliqͣuo sũ¬
mitur. si ueri aliquid inde sit.
ueram efficit totam orationem.
Sicũt eꝯͣio. due orationes repy¬
gnãtiã ꝯtinẽtes simul fle sut.
ueluti siqui lib̾orum ꝑtim pube¬
res ꝑtimimpubes decesseriat.
nam. ⁊ hoc fł̾m erit om̃s ĩ pub̾es
decessisse ⁊ illud om̃s puberes
decessisse. Id accidit qr significa¬
tio que sumit̾ exumu̾so ã quo
a aliꝗd flmn ẽ. totam orationẽ
flam efficit. aĩadu̾tendum ẽ¬
igitur quid sit de quo queritũ
namcum itacipio si illud aut
an aliquid factum nõ sitͣ. Illiꝰ
effectus hic ẽ ut neutrum fiat.
Biꝰ aũt ut uitumq fiat. nec ĩ
illo᷑ ꝑdẽ aliquid nõ fecisse. si a¬
liquid factum sit. n ĩ hoc ali¬

Expanded text:
eorum factum non erit, quae ut fierent, comprehensa sunt', hoc interest, quod, quamuis altero facto non ideo tamen uerum erit hoc aut illud factum non esse. nam simul ea possunt esse uera, quamuis inter se contraria sunt, quia cum significatio non ex uniuerso, sed ex aliquo sumitur, si ueri aliquid inde sit, ueram efficit totam orationem: sicut e contrario duae orationes pugnantia continentes simul falsae sunt, ueluti si qui liberorum partim puberes, partim impuberes decesserint, nam et hoc falsum erit omnes impuberes decessisse et illud omnes puberes decessisse. id accidit, quia significatio sumitur ex uniuerso, in quo si aliquid falsum est, totam orationem falsam efficit. animaduertendum igitur est, quid sit, de quo quaeritur. nam cum ita concipio 'si illud aut an aliquid factum non sit: illius effectus hic est, ut neutrum fiat, huius autem, ut utrumque fiat: nec in illo prodest aliquid non fecisse, si aliquid factum sit, neque in hoc ali
Abbreviated transcription (Latin):
ducat. quorum unũs fieri uelit.¬
ita ꝯp̃bendẽ debet. illud aut illd̾
fieri spondes. si mebil horumɨ
factum erit tm̃dabis. ¶Item
chi filius ul filia hr̃s non erit.
seius hr̃s esto. nõ satis uolun¬
tatẽ suam declarauit. sinõ alit
exneum hr̃dem ẽẽ uolet. quã si
neq filius uł filia hr̃s sit. Hoc eĩ
modo ꝯcipi oportet. si michi n
filius n filia hr̃s erit/põt aũt
int̃ dum suꝑior scriptura eẽ ye¬
cessaria. siquis cum filiũ ⁊ filiã
hãt. ⁊ utrũq hr̃dem instituẽ
u̾elit. S siue alt̾ hr̃s futurus
sit. extraneum ĩ m̃isce. siueneut.
extraneum substituẽ. s ꝓdiuiꝰ ẽ.¬

Expanded text:
ducat, quorum unum fieri uelit,omprehendere debet: 'illud aut illud fieri spondes? si nihil eorum factum erit, tantum dabis?' Item mihi filius aut filia heres non erit, Seius heres esto', non satis uoluntatem suam declarauit, si non aliter extraneum heredem esse uolet, quam si neque filius neque filia heres sit: hoc enim modo concipi oportet: 'si mihi neque filius neque filia heres erit'. potest autem interdum superior scriptura esse necessaria, si quis, cum filium et filiam habeat, utrumque heredem instituere uelit, sed siue alter heres futurus sit, extraneum miscere, siue neuter, extraneum substituere. sed
Abbreviated transcription (Latin):
tima. si nõ pbatur supiuxisse
patris siluis. hoc enim reuẽn¬
tia patronatus suggẽnte dici¬
mꝰ. ¶ Simaritus ⁊ uxor siml
pierint stipulatio dedote exca
illa suꝑstes uiro suo fuisse. ¶Si
lutius titius cum filio pube
quẽ solum testam̃to scriptu
hr̃dem hẽbat pierit. intelligit᷑
suꝑ uixisse filius patri.⁊ exte¬
stam̃to hr̃s fuisse.⁊ filu br̃dii¬
tas successorib eius defertur.¬
pubes cum patre filius pierit.
credit᷑ pat̃ suꝑuixisse. nisi ⁊
cognatis meis qui primꝰ capito¬
liu ascenderit. si simul duo
uenisse diẽatur. nec apparet qͦ
prioruenĩt an impediet᷑ lega¬
tum. Uel ei qui monum̃tum.
fecĩt. ⁊ plures fecerĩt uł ei qui
maximus. natuẽ. ⁊ duo pares
etate sint. S ⁊ si legatum sẽp¬
mo amico fuĩt relietum ⁊ duo
sint equa critate ꝯniũcti. S ⁊
si duob hoĩb eiꝰ dem noĩs fu¬
erit legatum puta sẽpronius
mox sẽpronio adẽptum sit.
nec apparet cui a dep̃tum sit.

Expanded text:
tas, si non probatur superuixisse patri filius: hoc enim reuerentia patronatus suggerente dicimus. Si maritus et uxor simul perierint, stipulatio de dote ex cailla superstes uiro fuisse. Si Lucius Titius cum filio pubere, quem solum testamento scriptum heredem habebat, perierit, intellegitur superuixisse filius patri et ex testamento heres fuisse, et filii hereditas successoribpubes cum patre filius perierit, creditur pater superuixisse, nisi etcognatis meis qui primus Capitolium ascenderit, si simul duo uenisse dicantur nec apparet, quis prior uenerit, an impedietur legatum? uel ei qui monumentum fecerit, et plures fecerint? uel ei qui maximus natu est, et duo pares aetate sint? sed et si legatum Sempronio amico fuerit relictum, et duo sint aequa caritate coniuncti? sed et si duobus hominibus eiusdem nominis fuerit legatum, puta Semproniis, mox Sempronio ademptum sit nec appareat, cui ademptum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
filn qĩ postea mortii. bonauẽ¬
dicaret. agn᷑ati uõ patris qͣsi
fuius ante piss. duus adria¬
mis credidit patre prius mor¬
tuum. ¶ Si cum filio suo lib̾tꝰ
simul pierit. intestiti patrono
legittima defert᷑ br̃ditas legit¬

Expanded text:
ortui bona uindicaret, adgnati uero patris, quasi filius ante perisset, diuus Hadrianus credidit patrem prius mortuum.Si cum filio suo libertus simul perierit intestati, patrono legitima defertur hereditas, si
Abbreviated transcription (Latin):
pierunt. quia cum neutri frat̃
suꝑstes sit. qĩ utͣriq ultum si¬
hi decessisse uideãtur. Anuo̾ ne¬
ũter. quia ꝯpatio post̾ioris de¬
cedentis. exfacto prioris mor¬
sn̾ia magis admittenda ẽ ut
uinque br̃s sit . Nam ⁊ quiu¬
nicum filium ht̃ si suppremo
morienti substiͣtuit nõ iudetũ
mutilit̾ substituisse. Et ꝓxi:¬
mus agnatus intellr. qui⁊̃ so¬

Expanded text:
i frater superstes fuit, quasi utrique ultimi decessisse sibi uideantur? an uero neutri, quia comparatio posterioris decedentis ex facto prioris morsententia magis admittenda est, ut utrique heres sit: nam et qui unicum filium habet, si supremum morienti substituit, no‹n› uidetur inutiliter substituisse: et proximus adgnatus intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
ta stipulationẽ ꝯcipimus. si
nominẽ aut fũdum ñ dederis.
cdare spondes. uirumq ẽ fa¬
ciendum. ne stiplatio ꝯmit¬
tatur.i. siue altm̃ siue neutru
factum sit tenebit stipulatio.
Idemq ẽ eiũdent̃ cum ꝓpoĩtis
spãlit̾ plib reb quas fieĩ uo¬
lumus ita stipłamur. siquid
eorum factum nõ eĩt. ueluti.
stichum ⁊ damã ⁊ herotẽsisti.
siquis eorum nõ stetĩt .x. dari.
necc̃e ẽ enim om̃s eẽ sistẽndos
ut stipulatõi satis fiat uł ut
ꝓprius accedamus. fingamuꝰ
ita stipulationẽ factam. sisti¬
chum ⁊ damã. ⁊ herotẽ nõ si

Expanded text:
ta stipulationem concipimus: 'si hominem aut fundum non dederis, centum dari spondes?' utrumque est faciendum, ne stipulatio committatur, id est siue alterum siue neutrum factum sit, tenebit stipulatio. idemque est euidenter, cum propositis specialiter pluribus rebus, quas fieri uolumus, ita stipulamur: 'si quid eorum factum non erit': ueluti 'Stichum et Damam et Erotem sisti? si quis eorum non steterit, decem dari?' necesse est enim omnes esse sistendos, ut stipulationi satisfiat. uel ut propius accedamus, fingamus ita stipulationem factam: 'si Stichum et Damam et Erotem non si
Abbreviated transcription (Latin):
rit atutela. s gerere ꝓhibu¬
it. dicengumẽ magis eẽ. ut
hie desm̃at uitor ẽẽ. ¶Qui
nichil gesẜunt. nõ possũt su¬
specti postulari uerum obig̃¬
mamul negligẽtiam uel do¬
lum si dolo fecerũt possunt.
quilatis nõ dederit.uł nẽ of¬
ferat. põt. Expedit eĩ pupillo⁊

Expanded text:
rit tutela, sed gerere prohiburit tutela, sed gerere prohibuit, dicendum est magis esse, ut et hic desinat tutor esse.Qui nihil gesserunt, non possunt suspecti postulari, uerum ob ignauiam uel neglegentiam uel dolum, si dolo fecerunt, possunt rqui satis dederit uel nunc offerat, potest: expedit enim pupillo
Abbreviated transcription (Latin):
neri ⁊ insuꝑ prosuspectis hñ¬
tur. S sciendumẽ. non om̃s
hac seueritate debere tractari.
s utiq hñmiliores. cet̾m eos
quisut ĩ aliqua dignitate poĩ.¬
ti. non opinor iuĩculis publici
ꝯtineri oportẽ. ¶ Is tutor qui
ĩ ꝯsider̾ant.pupillum. uel do¬
lo abstinuit brdita te. suspec¬
tus põt postulari. ¶Qui ob
segnitiam. uel rusticitatẽ uel¬
in hertiam. uł simplicitatẽ til
inẽptia. remotus sit. inhac
eã est. ut integra existimatioẽ.
atutela uł cuꝑa. abeat. ¶S ⁊
siquis obfraudem nõ remouit
aliquẽ. s ei adiũrerit. nõent
famosus. qr non ẽ abire tute¬
lauissus.
Sͦ Dee enim cãe faciũt ut ĩ¬
tegra existimatione. tutela uł
cura ꝗs abeat. Decreto igitur
debebit cã remouendi signifi¬
cari. ut appareat de existima¬
tione. Quid ergo sinõ signifi¬
eauit ẽm ⁊ remotiõis decreto
sus. pap̾.act. debuisse dici. hẽ
integre eẽ fame. ⁊ est uerum.¬
¶ Si p̃tor sm̃a sua. nõ remoue¬

Expanded text:
neri, et insuper pro suspectis habentur. sed sciendum est non omnes hac severitate debere tractari, sed utique humiliores: ceterum eos, qui sunt in aliqua dignitate positi, non opinor vinculis publicis contineri oportere. Is tutor, qui inconsideranter pupillum vel dolo abstinuit hereditate, potest suspectus postulari. Qui ob segnitiam vel rusticitatem inertiam simplicitatem vel ineptiam remcausa est, ut integra existimatione tutela uel cura abeat. sed et si quis ob fraudem non remouebit aliquem, sed ei adiunxerit, non erit famosus, quia non est abire tutela iussus.Hae enim causae faciunt, ut integra existimatione tutela uel cura quis abeat.Decreto igitur debebit causa remouendi significari, ut appareat de existimatione.Quid ergo si non significauerit causam remotionis decreto suo?Papinianus ait debuisse dici hunc integrae esse famae, et est uerum.Si praetor sententia sua non remoue
Abbreviated transcription (Latin):
tor. q̃us pauꝑ est. fidelis tñ⁊
diligens. remouẽdus noti᷑ ẽ
Si tutor aliquo uinculo
neccitudinis uł affinitatis.
pupillo ꝯuĩetus sit uł si patro¬
ns pupilli lib̾ti tutelam ge¬
rit.⁊ quis eorum atutela remo¬
uendus uideat᷑. optimu fac¬
tumẽ. curatorem ei potius ad¬
iũgi quam eundẽ cum nota fi¬
d̾era ⁊ extimatione remoueĩ.
ctus remotus. piculum futu¬
ritp̃ris nõ tĩmet. Inquum.
enim uidetur remoueri quidẽ
gnitio suspecti tutoris quam¬
nis pridem recepta.solitur.
curator possit incognitione.
suspecti. quo minus religio
p̃toris. apupillari ẜuo detegẽ¬
te fraudes. instruat᷑. ¶ Imp̃r.¬
adrianus. britasio pollioni.
legato lugdonensi. ĩ hec u̾ba¬
us tutor ẽẽ uidebitur. Pater
aũt eius io circo cauere non:
uut. ut filium suum tutela
eximat. Et inhocartifitio p¬
seuerauit. existimo te hinci
fraudi recte occursurum aits
filius ⁊ ip̃e. ad tutelam libero¬
rum clem̃tis gerendã. ꝯpellã¬

Expanded text:
tor quamuis pauper est, fidelis tamen et diligens, remouendus non est qSi tutor aliquo uinculo necessitudinis uel adfinitatis pupillo coniunctus sit uel si patronus pupilli liberti tutelam gerit et quis eorum a tutela remouendus uideatur, optimum factum est curatorem ei potius adiungi quam eundem cum notat‹a› fide et existimatione remoueri. ctus remotus periculum futuri temporis non timet: iniquum enim uidetur remoueri quidem gnitio suspecti tutoris quamuis pridem recepta soluitur.curator possit in cognitione suspecti, quo minus religio praetoris a pupillari seruo detegente fraudes instruatur. LIBERadrianus Uitrasio Pollioni legato Lygdonensi. Si Clodus tutor esse uidebitur, pater autem eius idcirco cauere non uult, ut filium suum tutela eximat, et in hoc artificio perseuerauerit, existimo te huic fraudi recte occursurum, ut et filius et ipse ad tutelam liberorum Clementis gerendam compella
Abbreviated transcription (Latin):
tibo plane. nolentib suspectoᷤ
facere curatores suos pmittit᷑.
suorumadem faciãt. ¶Si i
fraus non sit ⁊dmnissas lata
negligentia. qr ista ꝓpe fraudẽ
accedit. remoiũ huc qĩ suspec¬
tum oportet. ¶Pret̾ea acces¬
toris nr̃i.⁊ diui seueri adatri¬
um colomimaam aduersus
eos. qui ne alim̃ta decernãtur.
sincopiam ꝑseuerant nõ facẽ.
ut sius reb careant. Precipit᷑
ponem mittatur eius qui sus¬
pectus. siaꝰ sua factus ẽ. q̃ꝙ
mora det̾iora futura sunt. cuã¬
toͬre dato. distrabi ubẽtur. ¶It
siquis tutor datus nõ ꝯparer
solet eclictis euocari. nouissĩeq
si copiam suinõ fecerit. ut su¬
spectum remoueri obhoc ip̃m.
ꝙ copiam sui nõ fecerit. ꝙ ⁊ ꝑ
raro ⁊ diligenti bĩta inqiͣsi¬
uone faciendum ẽ.
s Euspectum cutorem eum
pitamus. qui morib talis ẽ.
ut suspectus sit. Enmũo tu

Expanded text:
 suspectos facere curatores suos permittitur, iorum id faciant. Si fraus non sit admissa, sed lata neglegentia, quia ista prope fraudem accedit, removeri hunc quasi suspectum oportet. Praeterea accesatoris nostri et divi Severi ad Atrium Clonium: nam adversus eos, qui, ne alimenta decernantur, sui copiam perseverant non facere, ut suis rebus careant praecipitur possessionem mittatur eius, qui suspectus sententia sua factus est, quaeque mora deteriora futura sunt curatore dato distrahi iubentur.Item si quis tutor datus non compareat, solet edictis euocari, nouissimeque si copiam sui non fecerit, ut suspectus remoueri ob hoc ipsum, quod copiam sui non fecit. quod et perraro et diligenti habita inquisitione faSuspectum tutorem eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimuero tu
Abbreviated transcription (Latin):
gis ẽ. ut postulari poͣssit. q̃si
NNatutela sitͣ. hñs int̾ualla.
tui alium tutorẽ. anreu̾sus.¬
exante gesto suspectus pos¬
tulari possit. ⁊ qr pot̃ expore
gestu. utili actione ꝯueniri.
cessabit postulatio. ¶Si cura¬
tor uentri. bonisq datus..
fraudulent̃ u̾satisẽ. deinde

Expanded text:
gis est, ut postulari possit, quasi gis est, ut postulari possit, quasi una tutela sit habens intervalla. tui alium tutorem, an reex ante gesto suspectus postulari possit? et quia potest ex priore gestu utili actione conueniri, cessabit postulatio.Si curator uentri bonisque datus fraudulenter uersatus sit, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
cum possit tũtele a cõtũtorib
ꝯueniri. ꝯsequens erit dicere
cessare suspecti accusationẽ qr
tutele agi possit depoĩtõ õffõ.
zalio sumpto. Idemq erit qre¬
rendum.⁊ si ꝓponas aliquẽ de¬
sisse ẽẽ tutorem. ⁊ rursũ cepisse.
onem erat datus. dem̃ iterum.
uł suꝑueniẽte ꝯditionẽ testa¬
mentaria. uel. ⁊̃ ap̃tore postea
datus ẽ. an suspectus postula¬
ri possit ⁊ qr due tutele sĩt.Si
ẽ qui eum tutele uiditio ꝯu̾eiat.
equissimũ erit ditẽ cessare cri¬
men suspecti. Si aũt ip̃e tutor
ẽ solus. nũquid qr tutelẽ cessat
remouedus fit abhac adim¬
instratione. qĩ in hac suspectiꝰ
exeo qd̾ malia male u̾satus.
sit. Ergo ⁊ ineo qui curator so¬
lus. post finitam tutelã ꝯfir¬
matus ẽ. idem dicĩ põt. ¶ Qd
siquis ita tutor datus sit quo
admytalia erit tutor esto. uł
quo ad transmare ñerit.an p̾¬
sit suspectus postulari ex eo
gestu. quẽ a dministrauit añ¬
quam transmare ab eẽt. ⁊ ma¬

Expanded text:
cum possit tutelae a concuratoribus conueniri, consequens erit dicere cessare suspecti accusationem, quia tutelae agi possit deposito officio et alio sumpto.Idem erit quaerendum et si proponas aliquem desisse esse tutorem et rursum coepisse onem erat datus, deinde iterum uel superueniente condicione testamentaria uel etiam a praetore postea datus est, an suspectus postulari possit. et quia duae tutelae sunt, si est, qui eum tutelae iudicio conueniat, aequissimum erit dicere cessare crimen suspecti.Si autem ipse tutor est solus, numquid, quia tutelae cessat, remouendus sit ab hac administratione, quasi in hac suspectus ex eo, quod in ali‹a› male uersatus sit? ergo et in eo, qui curator solus post finitam tutelam confirmatus est, idem dici potest.Quod si quis ita tutor datus sit: 'quoad in Italia erit, tutor esto' uel quoad trans mare non ierit", an possit suspectus postulari ex eo gestu, quem administravit, antequam trans mare abesset? et ma
Abbreviated transcription (Latin):
patronorum suspectos fecerit.
S si patronum siuim ut sus.¬
pectum intutela facere uelit.
melius ẽ. lib̾tos ab accusatioẽ
repelli. ne imp̃a cognitioe gra¬
uius aliquid emergat.cum h
aũt adolescentis curator. s ⁊̃
furiosi uł ꝓdigi ut suspectus
remoueri põt S ⁊ siquis curã
uentris bõrum ue administra¬
minis metu. ¶Pret̾ea uiden¬
dum. an ⁊ sine accusatione pos¬
sit suspectus repelli. ⁊ magis ẽ
ut repelli debeat. sip̃tori liq̃at
exaptissuͣns rerum argumtis¬
eum suspectum eẽ. ꝙ fauore
pupillorũ accipiẽdu ẽ. ¶Nẽ
uideamus ex quib eaĩs suspec¬
ti remoueãtur. Et sciendum ẽ.
aut obdolum ĩtutela admissũ.
suspectum licẽ postulare. si for¬
te crassatus sit. intutela. aut
sordide egit. uel pmitiose pu:¬
pillo. uel aliquid int̾cepit ex
rebpupillarib. iam tutor..
Qd̾ siquid adinisit ante tam̃
delictum. tutelam p̃cessit. ꝑ¬
inde si pupilli substantia ex

Expanded text:
patronorum suspectos fecerint: sed si patronum suum ut suspectum in tutela facere velint, melius est libertos ab accusatione repelli, ne in ipsa cognitione gravius aliquid emergat, cum hoc autem adulescentis curator, sed etiam furiosi vel prodigi ut suspectus removeri potest. Sed et si quis curam ventris bonorumve administraminis metu. Praeterea videndum, an et sine accusatione possit suut repelli debeat, si praetori liqueat ex apertissimis rerum argumentis suspectum eum esse: quod fauore pupillorum accipiendum est.Nunc uideamus, ex quibus causis suspecti remoueantur. et sciendum est aut ob dolum in tutela admissum suspectum licere postulare, si forte grassatus in tutela est aut sordide egit uel perniciose pupillo uel aliquid intercepit ex rebus pupillaribus iam tutor. quod si quid admisit, ante tamen delictum tutelam praecessit. proinde si pupilli substantiam exp
Abbreviated transcription (Latin):
tutor datus. an postulari sus¬
pectus. ꝓpt̃ fraudes ĩcuratioe
admissas possit. dubitari p̃ot.
Et siquide ꝯ ht̃ ꝯ tutores non
põt postulari qr ꝯueniri põt.
sinon hãt.amoueri põt. ¶Si¬

Expanded text:
tutor datus, an postulari suspectus propter fraudes in cura admissas possit, dubitari potest. et si quidem habet contutores, non poterit postulari, quia conueniri potest, si non habet, amoueri po
Abbreviated transcription (Latin):
ec clausula.⁊
descendat suspecti crim̃ ⁊ apd̾
quos postulariquis possit su¬
spectus tutor uł curator dem̃
quis ul. aquo ⁊ exquib causis
remouẽt deq pena suspecti..¬
¶ Sciẽdum ẽ igit᷑ suspecti crim̃.
exlege .xii. tabularum descende̾.
¶Damus aut ius remouendi.
suspectos tutores. rome p̃toi̾¬
br. inprouĩtus.p̃sidib earu.
An aut ap̃legatum pꝯsulis
suspectus postulari possit. du
mandata uiris dictione. offi¬
tiumadeum tõtum iurisdi¬
cendi transit. Ergo ⁊ si pretor
mandat iurisdictionẽ. simili
modo dicẽdum ẽ suspectum
posse apud eum postulari cui
mandata ẽ.cum enim sit ĩ ꝓ¬
uintia hoc rescriptumꝯ sequẽs
erit dic̃ẽ. ⁊ eum cui ap̃tore mã¬
data ẽ uirisclictio. posse desus¬
pecto cognosce̾. ¶Ostendini
qui possunt desuspecto cogno¬
scere. nũc uitdeamus ꝗ suspec¬
ti fieri possut. Et quidem oẽs
tut᷑ores possũt. siue testamta¬
ru sint siue nõ sint. s ⁊ alt̾ius
gñĩs tutores. Quare ⁊ si legit¬

Expanded text:
ec clausula etdescendat suspecti crimen et apud quos postulari quis possit suspectus tutor uel curator, deinde quis et a quo et ex quibus causis remouetur, deque poena suspecti. Sciendum est suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere. Damus autem ius remouendi suspectos tutores Romae praetoribus, in prouinciis praesidibus earum. An autem apud legatum proconsulis suspectus postulari possit, dubmandata iurisdictione officium ad eum totum iuris dicundi transit. ergo et si praetor mandet iurisdictionem, simili modo dicendum est susposse apud eum postulari cui mandata est: cum enim sit in prouincia hoc rescriptum, consequens erit dicere et eum, cui a praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere.Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc uideamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, siue testamentarii sint, siue non sint, sed alterius generis tutores. quare et si legi
Abbreviated transcription (Latin):
tibue eiꝰ sit ⁊ gn̾alit siqua u¬
sta cã p̃torem mõuĩt.cur non
debeat mea tutela u̾sari. reicẽ
eum debebit. ¶Seuerus ⁊ añt.
rescripsunt epicurio. Cutores
quires uetitas. sine decreto.
distraxerũt. nichil quid̾ egisse.
Uerum si ꝑfraudem io fecerũt.
remoueri eos oportẽ. ¶Entor
qui ⁊dalum̃ta pupillo pranda.
copiam sui nõ fatiat. suspeetꝰ
ẽ.poteritq remoueri. S si nõ
latitet. S p̃sens nehil posse
decerm ꝯtendit qĩ in opi.sida¬
tis pupillo ad uocatis inm̃da¬
tio res iudicatur. ad p̃fectum
urbis remittendus e n eniz
int̾ est. id agere quẽquamait
corrupta fide inquisitionis a¬
tutor ꝯstituatur an bonia fide
ꝯstitutilmͣͫ uelut p̃tone.bo¬
nis aliems ĩ cumbere. Hic et¬
gonõ quasi suspectus remoue¬
bitur s remitret piniẽdus
ea pen̾a. qua solent affici qui
tutelam corruptis murnstus
tionem ꝯferre. n pecuniam
ad ẽptionis eccasio ĩueniat.
iuĩculis publicis iubẽtur ꝯti¬

Expanded text:
tibusue eius sit et generaliter si qua iusta causa praetorem mouerit, cur non debeat in ea tutela uersari, reicere eum debebit.Seuerus et Antoninus rescripserunt Epicurio tutores, qui res uetitas sine decreto distraxerunt, nihil quidem egisse, uerum si per fraudem id fecerunt, remoueri eos oportere.Tutor, qui ad alimenta pupillo praestanda copiam sui non faciat, suspectus est poteritque remoueri.Sed si non latitet, sed praesens nihil posse decerni contendit quasi inopibus, si datis pupillo aduocatis in mendacio re‹uin›catur, ad praefectum urbis remittendus est: neque enim interest id agere quemquam, ut corrupta fide inquisitionis tutor constituatur, an bona fide constitutum uelut praedonem bonis alienis incumbere: hic ergo non quasi suspectus remouebitur, sed remittetur puniendus ea poena, qua solent adfici, qui tutelam corruptis ministeriis conferre neque pecuniam ad emptionis occasio inueniatur, uinculis publicis iubentur
Abbreviated transcription (Latin):
minerimus. ꝑatrono parcen¬
dum. ¶Conseques ẽ ut uide¬
amus qui possũt suspectos po¬
stulare. Et sciendumẽ. qĩ pu¬
blicam eẽ hanc actionẽ. hoc ẽ
omĩb pãtere. Qun immo s
mulieres admitrunt᷑. S hee
sole que pietate nectͣitudinis
ducte adhoc ꝓcedũt. ut puta
mat̃. nutrix quoq. ⁊ auia pos¬
sunt. põt ⁊ soror. nam ĩ sorcẽ
⁊. rescriptumextat diui seiũ.
Et si qua alia mulier fuerit
cuĩ p̃tor ꝑpensam pietatem
intellexerit. nõ sexus uerecũ¬
diam egrẽdientis. s pietate
ꝓductam. nõ ꝯtinẽ̾ iniuriã
pupilloriunadmittet eam.
adaccusationẽ. ¶Siquis de
p̾lebeis obfcĩ atrotiora. intu¬
tela admissa. fui̾t ap̃ pretorẽ
acc̃atus. remittit᷑ ad p̃fec̃tu
urbis. gmuit̃ pumendus.
Si bertus quoq si fraudu¬
ent᷑ gessisse tutelam filiorũ¬

Expanded text:
minerimus patrono parcendum.Consequens est, ut uideamus, qui possunt suspectos postulare: et sciendum est quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere.Quin immo et mulieres admittuntur, sed hae solae, quae pietate necessitudinis ductae ad hoc procedunt, ut puta mater. nutrix quoque et auia possunt. potest et soror, nam in sorore et rescriptum exstat diui Seueri: et si qua alia mulier fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit non sexus uerecudiam egredientem sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impubeplebeis ob facta atrociora in tutela admissa fuerit apud praetorem accusatus, remittitur ad praefectum urbis grauiter puniendus. ibertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filioru
Abbreviated transcription (Latin):
utor quoq ꝯtutorẽ pot
sui pectum facẽ. siue duret ad¬
huc tutor. suie iam desierit.
Ip̃eaut cõtutor maneat tui¬
tor⁊ ita diuis pius seũ. rescͥp¬
sit: Plus dinus puis celio
petitio rescripsit posse tuto¬
rem suspectum remotum cõ
te facient situtores ulcura

Expanded text:
utor quoque contutorem potest suspectum facere, siue duret adhuc tutor, siue iam desierit ipse, contutor autem maneat tutor: et ita diuus Seuerus rescripsit. plus diuus Pius Caecilio Paetino rescripsit posse tutorem suspectum remotum contte facient, si tutores uel cura
Abbreviated transcription (Latin):
legaui uł legauero. quã ꝑlegẽ
fal. licebit. tũc quãtum ad sup¬
plendum quadrantẽ deducio¬
portet. exeo legato ꝙ titio d̾di
hr̃s meus dãpuias esto dare..
¶Q. ec. ĩ bonis relinq̃bat legauit
subꝯditione. post aliquãtulũ
tp̃ris extitit ꝯditio. ita tñ ut
exredditu eiꝰ sũme q̃ tibi relicta
ẽ. nõ amplius quã .xxx. recipet.

Expanded text:
legaui uel legauero, quam per legem legaui uel legauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'. Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit sub condicione: post aliquantum temporis exstitit condicio, ita tamen, ut ex reditu eius summae, quae tibi relicta est, non amplius qu
Abbreviated transcription (Latin):
atum tibidatum uale̾ dicamus.
legi fal. locus erit. iõq deficiẽte
ꝯditione. nõ debebit̃. Rursus
siqͣua ꝯditio defic̾iat. legatu
ualiturum nõ sit. legi̾ fal. locꝰ
nõ erit porro si legi locus nõ sit.
existente ꝯditiõe legatum tibi
debebit᷑. Cum aũt uoluntate
testatoris eã fuisse app̃areat. ꝓꝑ
tuum legatum. cẽtorum lega¬
ta minui nollz magis ẽ ut sta¬
tuere debeamus. tui legati ꝯdi¬
tionẽ defecisse. Quid ergo di¬
cemus si .ce. legriuit.⁊ tibi silr
subeadem ꝯditione.cc legata
ẽẽ ꝓponãtur. nam aut extitisse
aut defecisse legatitui ꝯditõe
ut aut totum aut nich̾ tibi de¬
beatur. ⁊ iniquum ⁊ ꝯͣ uolunta¬
tem testatoris existimabit. Rũ¬
sus ꝑtem deb̾i rõni nõ ꝯ gruit.
qn necesse ẽ totius legati ꝯditi¬
onẽ uł extitisse uł defecisse. er¬
go ꝑ exeẽp̾tionẽ doli mali. to¬
ta ea rẽs tempanda erit. Qua¬
re cum quis tale quid ꝯseqͥue¬
lit. sic ꝯseq̃tur. siquid ãplius

Expanded text:
ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legauit et tibi similiter sub eadem condicione ducenta legata esse proponantur? nam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra uoluntatem testatoris existimabitur: ru‹r›sus partem deberi rationi non congruit, quando necesse est totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit. Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
um̃ ẽ. licet enim eandẽ quanti¬
tatẽ accepimus. manifestu ẽ
tam̃ aliquãto ub̾ius ẽẽ meu
legatum. quare statuendum.
erit. tanto minus ĩ tuo legato
ẽẽ. quãtum exfructibꝰ eiꝰ hr̃s

Expanded text:
uerum est: licet enim eandem quantitatem acceperimus, manifestum tamen est aliquanto uberius esse meum legatum. quare statuendum erit tanto minus in tuo legato esse, quantum ex fructibus eius heres
Abbreviated transcription (Latin):
sit petẽ. uerum ẽ hoͣc minus ẽẽ
in legato peculu. hoc ẽ detrabẽ¬
dum idꝙ debitori legatũm ẽ.
¶Int̾dum ⁊ sinõ sit legatum pe¬
culium. uelud legatum sit᷑ acci¬
pitur.a. in hui modi sp̃e. Quidã
ẜuo suo lib̾tatem siratioẽs red¬
didiss. dederat. ⁊ si br̃dib cen¬
tum intuliss. Imꝑator igitur
nr̃ cum patre rescripsit. peculiũ
quidẽ nõ nisi legatum. deberi.
Uerum ĩquid si ꝯ dietionib p̃¬
scriptis paru̾it ẜnus testatorẽ
uolusse. eum retine̾ peculium
int̃pretam᷑ur. uidelicet exeo ꝙ
peculuim accipimus ꝙ mortis
legatum peculu ait. si ip̃i ẜuo
legetur.al. si alui. Nam si ip̃iad
tp̃e inlegato spectãdum quo di¬
es legati ced̾it. Siuõ extraneo.
mortis tp̃e./ Sic tñut increm̃ta
exreb peculiarib ad enͣmͣ pueĩ¬
ant ut puta ꝑtus ancillarum a
fetus pecorum. Q aũt exopis
sius uel exalia eã accedit ad si
alui quam ip̃i peculium legetur

Expanded text:
sit petere, verum est hoc minus esse sit petere, verum est hoc minus esse in legato peculio, hoc est detrahendum id quod debitori legatum est. Interdum etsi non sit legatum peculium, velut legatum sic accipitur, id est in huiusmodi specie: quidam servo libertatem, si rationes reddidisset, dederat, et si heredibus centum intulisset. imperator igitur noster cum patre rescripsit, peculium quidem non nisi legatum deberi: 'uerum', inquit, 'si condicionibus praescriptis paruit seruus, testatorem uoluisse eum retinere peculium interpretamur': uidelicet ex eo, quod peculium accipimus, quod morlegatum peculii ait, si ipsi servo legetur, alias, si alii: nam si ipsi, id tempus in legato spectandum, quo dies legati cedit: si vero extraneo, mortis tempus, sic tamen, ut incrementa ex rebus peculiaribus ad eum perveniant, ut puta partus ancillarum vel fetus pecorum: quod autem ex operis suis vel ex alia re accedit, id, si alii quam ipsi