comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Bene & heđ quia ꝑ eiꝰ mortem auctor peccati diaboł
agnos cit᷑ iugulatus. Tertium sacrifitiũ dicitur. tur¬
turem & colum bam. Turturem carnẽ xp̃i. eẽ. mani fes¬
tum est. salomone dicente. Spetiose genetur. sic̃
turtur. Columbam sp̃s scĩ figurã habere. iohannes
uitatis. Ista tria sacrifitia offer& homo: id est xp̃e
sacrifitiũ desimila. ecdȩ catholieȩ figuram ꝓnũ¬
tians. quae ex conue nientib menbris quasisimi la ix
multis credentiũ granis collecta est & legis et euan¬
gelioꝵ molã int̾ lit teram & spm̃ separat. Per aqũa
&iam baptis matis adiuric tam chris matis oleo
ꝑ unctam scĩ sp̃s igne solidatam ꝑhumilitatis sp̃m
deo hostia placens effecta. I aec sunt quat tuor obla¬
tiones: quadriformẽ xp̃i eccłȩ habitum demonstran¬
.UI. De eo autem qui iuramentum ꝓtulit
ut uel male uelbene quid facer& atq hoc ipsum obli¬

Expanded text:
Bene et haedus quia per ejus mortem auctor peccati diabolus Bene et haedus quia per ejus mortem auctor peccati diabolus agnoscitur jugulatus. Tertium sacrificium dicitur turtur et columba; turturem carnem Christi manifestum est esse, Salomone dicente: Speciosae genae tuae sicut turtur . Columba Spiritus sancti figuram habere Joannes in odorem suavitatis. Ista tria sacrificia offert homo, id est, sacrificium de simila, Ecclesiae catholicae figuram praenuntians, quae ex convenientibus membris, quasi simila ex multis granis credentium collecta est, et legis et Evangeliorum molam inter litteram et spiritum separat. Per aquam enim baptismatis adjuncta, chrismatis oleo peruncta, sancti Spiritus igne solidata, per humilitatis spiritum Deo hostia placens effecta. Hae sunt quatuor oblationes, quadriformem Christi et Ecclesiae habitum demonstran. De eo autem qui juramentum obtulit, ut vel male vel bene quid faceret, atque hoc ipsum obli
Abbreviated transcription (Latin):
ritate fatiamus. Nihil utait apłs ex tristicia aut¬
ex necessitate. Hilarem enĩ datorem: diligit deus.
Oleum enĩ hilaritatem significat: sicut seriptm et:
Ut exhilaret faciem inoleo uinexor dio autrn¬
leuitici. quat tuor genera principalium oblationu
Scđm. agnum deouibus. Tertium .: turturem & colũ¬
bam. Quartum similaginem consꝑsam aꝵ r̃ ma
oleo unctam. clibano coctam. Reliqua autem saeri¬
ficia. ꝓqualitatib causarum in ꝑsona popłi. offere¬
xp̃m demonstrat expatri archarum ꝓgenie des cenden¬
tem. Hic aratro crucis suȩ t̃ram carnis nr̃ȩ ꝑdomu¬
it. atq sps sc̃ĩ semen uirtutũ fruge ditauit. I ste uitu¬
citur. Offert̾ autem non intabnaculo sedadhostiũ
qui apud esaiamt insacrifitiũ atducitur: & abiohan¬
ne om̃ib demonstrat᷑. Ec eragnꝰ dei: ex erquitollit pec¬
catum mundi. Bene ergo insacrifitio agnꝰ offert᷑. ut in¬
no cen cie & passionis xp̃i figura de monstrar& ur.

Expanded text:
ritate faciamus: Nihil, ut ait Apostolus, ex tristitia autritate faciamus: Nihil, ut ait Apostolus, ex tristitia aut necessitate, hilarem enim datorem diligit Deus . Oleum vero hilaritatem significat, sicut scriptum est: Ut exhilaret faciem ejuLevitici, annorum genera principalium oblationum secundum, agnum de ovibus; tertium, turturem et columbam; quartum, similaginem conspersam, azyma oleo uncta, clibano cocta. Reliqua vero sacrificia pro qualitatibus causarum in persona Domini offereChristum demonstrat, ex patriarcharum progenie descendentem. Hic aratro crucis suae terram carnis nostrae perdomuit, atque Spiritus sancti semine virtutum frugem ditavit. Iste vitucitur. « Offertur autem non in tabernaculo sed ad ostium qui apud Isaiam in sacrificium adducitur, et ab Joanne omnibus demonstratur: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Bene ergo in sacrificio agnus offertur, ut innocentiae et passionis Christi figura demonstraretur.
Abbreviated transcription (Latin):
mediator di & hominum. Cuius sacrifitii ꝓmis¬
sas figuras inuictimis animalium celebrare opor¬
tebat ꝓpt̃ emunda tionẽ futuram carnis & san¬
guims : Ferquam unã uictimã fier& remis sio
peccatoꝵ decarne & sanguine contractoꝵ : qui¬
regnũdei nonpossioebunt. Quia radem substan¬
tiã corpalis: incȩlestẽ c̃mutabit᷑ qualita tem.
Ipse enim inuitulo ꝓpt̃ uiitutẽ crucis offerebat᷑.¬
prmcipatumꝰ. In hyrco ꝓpt̾ similitudinẽm car¬
nis peccati. ut depeecato dampnar& peccatum.
In turture & columba. ꝓpt̃ dm̃ & hominẽ : qr me¬
diator dei & hominis induarum substantiarum
con iunctione ostendebat᷑. Porro insimilaginẽ
conspersionis. credentium ꝑaquam baptis matis
de monstrabat. Nos autem moraliter munus
dõ uitulum offerimus : cum carnis suꝑbiam
uncimus. Agnum : cum inrationabiles motus
& insi pientes corrigmus. I edum : dum las ci¬
uiam sꝑamus. Colum bam : dum simplicita tem
mentis ostendimus. Tur turem : dum carnis ser¬

Expanded text:
mediator Dei et hominum: cujus sacrificii promissivas figuras in victimis animalium celebrare ante oportebat propter emundationem futuram carnis et sanguinis; per quam unam victimam fieret remissio peccatorum, de carne et sanguine contractorum, quregnum Dei non possidebunt, quae eadem substantia corporalis in coelestem commutabitur qualitatem. Ipse enim in vitulo, propter virtutem crucis offerebatprincipatum; in hirco propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; in turture et columba, propter Deum et hominem, quia mediator Dei et hominum in duarum substantiarum conjunctione ostendebatur. Porro in similagine conspersionis credentium per aquam baptismatis erspicue demonstrabat. Nos autem moraliter munus Deo vitulum offerimus, cum carnis superbiam vincimus; agnum, cum irrationabiles motus et insipientes corrigimus; haedum, cum lasciviam superamus; columbam, dum simplicitatem mentis ostendimus; turturem, dum carnis ser
Abbreviated transcription (Latin):
uod uero ait ferm̃to sublato sic ꝓphectos esse filios
non ãbulemꝰ inferm̃to ueteris malitiȩ ac neqͥtiȩ. seo¬
in atimis sinceritatis & ueritatis. ꝗd ÷ in noui hominis
conuersatione. relicto pristino homine cũ uitiis suis.
&alli quidẽ septẽ dieb atima comedebant. Nosuͦ
si simplicit̃ & pure uersem᷑ in his septẽ dieb. quib
mundꝰ iste ꝑ agit᷑ qͥ semꝑ in suo ordine reuol uuntur.
& cotide nob̵ agnꝰ occtoit᷑ & pascha cotidie celebrat
si ferm̃tũ malitie & neqͥtie non habemꝰ. si in nouati
nihil exueteris corruptionis malitia delecte mur
Nã quis ÷ aliud ferm̃tũ. nisi corruptio naturȩ :¬
Qõ & ipsũ prius anaturali dulcedine recedens:
ad ulterino sapore corruptũ est. In hac nob̵ p̃cipitꝰ
mansione : ut sẽꝑ egressionis exȩgẏpto memores simꝰ
ut celebremꝰ pascha to ÷ transitũ nrm. de peiorib
admeliora & primo genita nr̃i uteri id ÷ nr̃oꝵ ope¬

Expanded text:
uod autem ait, sine fermento sic profectos esse filios non ambulemus in fermento in azymis sinceritatis et veritatis, quod est in novi hominis conversatione, relicto pristino homine cum vitiis suis. Et illi quidem septem diebus azyma comedebant. Nos vero si simpliciter, et pure versemur in his septem diebus, quibus mundus iste peragitur, qui semper in suo ordineie nobis agnus occiditur, et pascha quotidie celebratur, si fermentum malitiae et nequitiae non habemus, si innovati nihil ex corruptionis veteris malitia delectemur. Nam quid est aliud fermentum nisi corruptio naturae, quod et ipsum prius a naturali dulcedine recedens, adulterino rancore corruptum mansione, ut semper egressionis ex Aegypto memores simus, ut celebremus pascha, id est, transitum nostrum de prioribus ad meliora, et primogenita nostri uteri, id
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ Reũsus gͦ dđ ad ꝑsequenoos a malechitas: inl¬
nit ȩgyptiũ puerũ lasescentẽ. quẽ a malechite egro¬
tũ initinere relinquerant. hunc autẽ dđ inuentũ
cyborefecit : ducemq sui itineris fecit. Sicq ama¬
lechitas ꝑseqͥt᷑ : epulantesq repperit & funditus
extinx̃. Suid ÷ enĩ qđȩ gyptius amalechite puer ini¬
tinere lassat᷑. nisi qõ amator p̃sentis scłi peccati sui
nigredine oꝑtꝰ sepe ab eodẽ scło infirmꝰ despectusq
relinqͥt᷑. ut cũ eoneqͣquã currere ualeat. sed fractꝰ
ad uersitate torpescat : Sed hunc dđ inuenit: qr
redẽptor nr̃ ueracit̃ manu fortis. nonnum quã quos
despectos amundi gła repperit. hos in suo amore con¬
uerat. Cybo pascit : quia uerbi scientia reficit:
Pucemitineris eligit : quia suum &iam p̃di catorem
facit: Etquia a malechitas sequi non ualuit : dux
dauid efficitur: Quia isquem uelut indignum
mund deseruit : non solum conuersus in sua m̃te

Expanded text:
d ad persequendos Amalecitas, invenit Aegyptium puerum lassescentem, quem Amalecitae aegrotum in itinere reliquerant: hunc autem inventum David cibo refecit, ducemque sui itineris fecit, sicque Amalecitas persequitur, epulantesque reperit, et funditus exstinguit. Quid est enim quod Aegyptus Amalecitae puer in itinere lassatur, nisi quod amator praesentis saeculi peccati sui nigredine opertus, saepe ab eodem saeculo infirmus despectusque relinquitur, ut cum eo nequaquam currere valeat, sed fractus adversitate torpescat? Sed hunc David invenit, quia Redemptor noster veraciter manu fortis, nonnunquam quos despectos a mundi gloria reperit, hos in suo amore convertit. Cibo pascit, quia verbi scientia reficit. Ducem itineris eligit, quia suum etiam praedicatorem facit. Et qui Amalecitas sequi non valuit, dux David efficitur: quia is quem velut indignum mundus deseruit, non solum conversus in sua mente
Abbreviated transcription (Latin):
se. sedris tantum regnigłam abstulis se sicq.
eos uacuos sede uel imperio reliqͥsse. Clamidiseñ
abscisio: regniest ãputatio. hoc &iã elioloco tor
saul cũ ꝑ inoboeditiã peccass&e: ostendit Nãcum
ueniã p̃car& rogar&q samuhelẽ ut re ũteret᷑ eũ
illo ad placandũ dm̃ & noluiss& atq conũtens
fadiẽ suã abir&: tenuit saul pinnulã uestim̃ta
eiꝰ & disrupit eã. Et dix̃ ad eũ samuhel Disru¬
pit dñs regnũ isrł de manutua hodie & dabit
illud ꝓximotuo: & duudetur isrł in duos popłos
ł rgo israhelis ꝑsonã figurate gerebat rexiste : qui
idem dđ fugi ens a facie saul ingres sus est incastra
regis: cum dormientem inuenis soł. non ꝑcussit non
occidit: sed solam lanceam quȩ erit ad caput eiuis
& lenticulã sustulit dormientib cunctis: Ẽ gessq
do dormiebant. quia nuigilabant cor de: Durica
eñcordis : obdormitio est: Dormiunt inuitã ueaerẽ.
sed tulit ab eis scyphũ aquȩ id ÷ grãm legis lilt

Expanded text:
se, sed eis tantum regni gloriam abstulisse, sicque eos vacuos sede vel imperio reliquisse. Chlamydis enim abscisio, regni est amputatio: hoc etiam alio loco idem Saul cum per inobedientiam peccasset ostendit. Nam cum veniam precaretur, rogaretque Samuelem ut reverteretur cum illo ad placandum Deum, et noluisset, atque, convertens faciem suam, abiisset, tenuit Saul pinnulam vestimenti ejus, et disrupit eam. 8. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum Israel 525 de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo, et dividetur Israel in duo. Populi ergo Israel personam figurate gerebat rex iste, qui idem David fugiens a facie Saul ingressus est in castra regis, et cum dormientem invenisset, non percussit, non occidit, sed solam lanceam, quae erat ad caput ejus, et lenticulam sustulit, dormientibusque cunctis, egressus do dormiebant, quia non vigilabant corde. Duritia enim cordis obdormitio est. Dormiunt in vitam veterem, sed tulit ab eis scyphum aquae, id est, gratiam legis; tulit
Abbreviated transcription (Latin):
oRessus popłs demari rubro : oc currit here¬
mꝰ. In qua trib dieb. ingredientes : non la¬
buer̃ a quã: & ꝑuener̃ ad fontẽ amarũ : qui
examaritudine nom̃ accepit. Mur murat po¬
pts : uidens aquas & potare nonualens. Micet
lignũ morses in aqͣs: & facte sunt dulces . inteli¬
Quib si inmittat᷑ confessio crucis. & passionis
dominicȩ sacram̃tũ tinguat᷑ : tunc efficit᷑ aqͣ
amara suauis. & a marititoo littere uertit᷑ indul
cedinẽ intelligentiȩ sp̃alis. Unde scriptum est
Constituit dñs popłosuo legẽ & iuditia: &tẽp¬
tauit eũ. Alio quoq sensu. qd aquę a marelig¬
no in sȩ suscepto dulcescunt : inditio erat a manꝰ¬
tudinẽ gentiũ ꝑlignũ crucis xp̃i inusũ dulcedin¬
is quandoq esse uertendã Sciendũ uͦ iuxta su¬
periorẽ sensũ. qđ primũ dictus ÷ isrł ad aquas
salsas atq a maras. & ligno monstrato a dño dul¬
cib effectis : postea uenit᷑ ad fontes. Primo enĩ

Expanded text:
ressis populis de mari Rubro, occurrit eremus: in qua tribus diebus ingredientes, non habuerunt aquam, et pervenerunt ad fontem Marah, qui ex amaritudine nomen accepit. Murmurat populus videns aquas, et potare non sustinens. Mittit lignum Moyses in aquas: et factae sunt dulces. Intelliquibus si immittitur confessio crucis, et passionis Dominicae sacramentum jungatur, tunc efficitur aqua amaptum est: Constituit Dominus populo suo legem, et judicia, et tentavit eum. 3. Alio quoque sensu, quod aquae Marae, ligno in se suscepto, dulcescunt, indicium erat amaritudinem gentium per lignum crucis Christi in usum dulcedinis quandoque esse vertendam. 4. Sciendum vero juxta superiorem sensum, quod primum ductus est Israel ad aquas salsas et amaras, et ligno monstrato a Domino dulcibus effectis, postea venitur ad fontes. Primo enim
Abbreviated transcription (Latin):
dinis. ad tenendã sotietatẽ spiritalẽ omĩa tolera¬
ntẽ. Qđ arca trecentis cubitis longa est. ut sexi¬
es quinqͣginta compleant᷑. sic & sex ętatib om̃e huiꝰ
scłi tẽpus extendit᷑ in quib om̃ib xp̃s num quã
destitit p̃dicari. Inquinta ꝑ proph&iã p̃nuntia¬
tus: insexta ꝑ euangeliũ diffamat᷑. Potest
quidẽ & his trecentis cubitis : signũ ligni passi¬
onis ostendi. Ipsius enĩ littere numerus cru¬
cis demonstrat signũ : quo socii xp̃i passionis
effecti. ꝑ baptismũ longitudinẽ uitȩ ȩt̃ne
latitudo eiꝰ expandit᷑: sic̃ apłs dicit cor nr̃m
dilatatũ est. Unde nisi caritate sp̃ali : ꝓpt̃ qđ¬

Expanded text:
dinis ad tenendam societatem spiritualem omnia toleradinis ad tenendam societatem spiritualem omnia tolerantem. 5. Quod arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur, sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus omnibus Christus nunquam destitit praedicari, in quinque per prophetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus, potest quidem et in his trecentis cubitis signum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae T numerus crucis demonstrat signum, per quod socii Christi passionis effecti per baptismum longitudinem vitae aetelatitudo ejus expanditur, sicut Apostolus dicit: Cor nostrum dilatatum est; unde, nisi charitate spiritali? Propter q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ septẽ plicẽ sp̃m il luminantẽ mn una eccła
condonant᷑. Quod uͦ noe ꝑaquã & lignũ libera¬
tur : lignũ quippe &aqua crucẽ significat &
baptisma Sicut enĩ ille cũ suis ꝑ ãquã & lignũ
saluat᷑ : sic familia xp̃i ꝑbaptismũ & crucispas
sionẽ sanat᷑. Arcam instrux̃ noe de lignis no
demonstrabat : quȩ natat influctib mundihu¬
ius. Quod autẽ eadẽ arca delignis quad raitis
fieri iubet̾: undiq stabilẽ uitã sc̃oꝵ significat
ad omne opus bonũ paratũ. Quo cumq enĩuer.¬
teris quad ratũ : firmit̾ stabit Q đ bitumine
glutinant᷑ arce ligna intrinsecus & extrinsecꝰ :
ut in cõpage unitatis significet᷑ tolerantia cari¬
tatis. ne scandalis eccłam tẽptantib siue abhis
qͥ intus sunt siue abhis qͥ forissunt. cedat frat̃na
iunctura. & soluat uinculũ pacis: Est enĩ bitu
men feruentissimũ & uiolentissimũ gluten:
significans dilectionis ardorẽ ui magne fortitu¬

Expanded text:
pter septemplicem spiritum illuminantem in unam Ecclesiam condonantur. Noe per aquam et lignum liberatur; lignum quippe et aqua crucem designat et baptisma. Sicut enim ille cum suis per lignum et aquam salvatur, sic familia Christi per baptismum et crucis passionem sanatur. Arcam instruxit Noe de lignis nondemonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Quod autem eadem arca de lignis quadratis fieri jubetur, undique stabilem vitam sanctorum sanctificat, ad omne opus bonum paratum; quocunque enim verteris, quadratum firmiter stabit. Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus, ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus sive ab his qui intus sunt, sive ab his qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis. Est enim men ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem vi magnae fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
septi formi operatione conm̃dat: sapientiȩ &
intellectus. consilii & fortitudinis. scientiȩ & pi¬
mat᷑. ꝓpt̃ qđ dictũ ÷ : studentes seruare unita¬
tẽ sp̃s inuinculo pacis. AAali autẽ inbinario
numero : ad scismata faciles & quodã modo di¬
uisibiles ostendunt᷑. Quod ipse noe cũ suis octa
nr̃e apparuit. qui octauo die id ÷ post sabbati
septimũ primꝰ amortu is resurrex̃ : qͥ dies apas¬
dilu uiũ : quia in spem future qͥetis quȩ septi¬
mo die significata ẽ. baptixam. Quod p̃ter
arcã om̃is caro quã t̾ra sustentabat diluuio

Expanded text:
septiformi operatione commendat: sapientiae et septiformi operatione commendat: sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pimatur. Propter quod dictum est: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Mali autem in binario numero ad schismata faciles, et quodammodo divisibiles ostenduntur . 14. Quod ipse Noe cum suis octavrectionis apparuit, qui octava die, id est, post Sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a pasdiluvium, quia in spem futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. Quod praeter arcam omnis caro quam terra sustentabat diluvio
Abbreviated transcription (Latin):
quã latus at̾ra: Unde facta ÷ arca trecentorum
dicit᷑ in euagło. Qui mecũ non colligit : spagt
Qđ autẽ ad itus ei fit alatere : nemo quippe
ora arce bicamerata & tricamerata construunt᷑ :
sicut ex om̃ib gentib uł biꝑtitã multitudinem
tus : orbis. Ridõ arcȩ inferiora ista dicta sunt
quia in hac trena uita est diuersitas gentium
Insũmo autẽ om̃s in unũ consũmam̃. & non÷ ista
uno cubito desuꝑ cȩlesti unitate consũmans
Nuod cuncta animaliũ genera includuntur
in archa: significat quia ex om̃ib gentib & na¬
tionib congregatio fit ineccła. ꝗđ etiã p&ro de¬
monstratꝰ discusille significat. qd munda & in¬
munda ibi sint animalia: sicut in eccłȩ sacram̃¬
tis & boni & mali uersant᷑. Quod septenas̃ munda :¬
& bina inmunda. nonquia pauciores s̃ maliquã
boni sed quia & boni seruant unitatẽ sp̃s inuin¬
culo pacis: Sc̃m autẽ spm diuina scriptura in

Expanded text:
quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum dicitur in Evangelio: Qui mecum non colligit, spargit. Quod autem aditus ei fit a latere, id est, quiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem tus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. et non est ista uno cubito de super coelesti unitate consummans. Quod autem cuncta animalium genera includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentibus et nationibus congregatio fit in Ecclesia. Quod etiam Petro demonstratus discus ille significat, quod munda et immunda sint ibi animalia, sicut in Ecclesia sacramentis boni et mali versantur. Quod septena sunt munda, et bina immunda, non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni servant unitatem spiritus in vinculo pacis. Sanctum autem spiritum divina Scriptura in
Abbreviated transcription (Latin):
sit : quo corda credentiũ dilatauit. Quod autẽ¬
eiꝰ altitudo triginta cubitis surgit quẽ numerũ
decies hab& intrecentis cubitis longitudo: qr
xp̃e est altitudo nr̃a. qͥ triginta annoꝵ ȩtatem
gerens. doctrinã euangelicã consecrauit: con¬
testans legẽ non se uenisse soluere sed implere
Lex autẽ cur indecẽ preceptis agnoscit᷑:: Unoe
decies tricenis arce longitudo ꝑficit᷑. Vnde &
ipse noe ab adã decimus computat᷑ Qđ sexies
longa adatitudinẽ suã : & decies ad altitudine sũ
humani corporis instar ostendit. in quo xp̃c an
paruit. Corporis enĩ longitudo : a ueraice usq
ad uestigiũ sexies tantũ hab& quã latitudo qe
est abuno latere ad alterũ latus. & decies canus
quantũ alatudo. Cuiꝰ altitudinis mensurat m
latere adorso aduentrẽ : ue lut si iacentẽ hom¬
nẽ metiaris supinũ seu ꝓnũ. sexies tantũ longoi¬
dinis est acapite usq ad pedes : quẽ latꝰ addex¬
tera insinistrã. uel a sinistra indexterã & decies

Expanded text:
sit, quo corda credentium dilatavit. Quod autem altitudo ejus XXX cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo, quia Christus est altitudo nostra, qui, triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans legem non se venisse solvere, sed adimplere . Lex autem in decem praeceptis agnoscitur, unde decies tricenis arcae longitudo perficitur. Unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur, quod sexies longa ad latitudinem suam, et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit. Corporis enim longitudo, quae a vertice usque ad vestigium sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quantum latitudo. Cujus latitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies
Abbreviated transcription (Latin):
uersũ orbẽ t̾rarum. qui quattuor partib conti
ille rerus qđ ad dies ꝑtinet exrerũ ꝓsperitate su¬
qđ ad noctis exierũ aduersitate contra ctust si
acram̃to baptis micȩlestis abluit Qđ noe qun¬
gentoꝵ erit annoꝵ cũ ei locutus ÷ dñs ucaram
sibi facer& : & sercentos habebat annos cũ inee du¬
uso ingressus unde intelligit᷑ ꝑcentũ annos ars
fabricata quid aliud huic uident᷑ sex centi. unn
centũ anni significare nisi ȩcates sigulas scłi in¬
de & ista senta ȩtas quȩ conpletis quingent suso
ad sexcentos: significatur imani festione cuo¬
ngelia ecłam construi & idõ quisibi ad iua
consulit: sit uelut quad ratũ lignũ parailio
ad om̃e opus bonũ ut intret in fabricã scam qua
& scđs mensis anni sexcentesimi quo intrat noqui
arcã : eadẽ senariã ętatẽ significat

Expanded text:
uersum orbem terrarum, qui quattuor partibus contille reatus, quod ad dies quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit sacramento baptismi coelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est Dominus, ut arcam sibi faceret, et sexcentos habebat annos cum in ea fuisset ingressus. Unde intelligitur per centum annos arca fabricata, quid aliud hic videntur centum anni significare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat
Abbreviated transcription (Latin):
& matusahel : g̾ lamech. qͥ accepit duas uxores
nat̃i exprimit̾ nisi tantũ inꝑgenie cain femina
conmemorat᷑ qđ significat trenã ciuitatẽ usq in
finẽ sui carnales habiturã generationes quȩ mari¬
ũ ac feminarũ conunctio ꝓueniunt. Dix̃ quoq
lamech uxorib suis. Audite uerba mea & aus

Expanded text:
et Mathusael genuit Lamech. Qui accepit duas uxores; et Mathusael genuit Lamech. Qui accepit duas uxores; natim exprimitur, sed tantum in progenie Cain femina commemoratur. Quo significatur terrenam civitatem usque in finem sui carnales habituram generationes, quae marium ac feminarum conjunctione proveniunt. 23. Dixit quoque Lamech uxoribus suis: Au
Abbreviated transcription (Latin):
Exiit ergo a fatie dñi et habitauit int̾ra naith.¬
qđ dr̃ int̾p̃tatũ cõmotio siue instabilis & fluc¬
tuans. & sedis incerte. Quod contra malũ ds̃ roga¬
t᷑ in psalmo. Nedederis in motu pedes meos : & ma¬
nꝰ peccatorũ non moueant me. Nunc uͦ & iudei
& oñis qui diuersis errorib contumacess̃ resistendo
ueritati : uenundati exeunt a fatie dĩ. id÷ a mĩa
Contra iocunditatẽ dĩ hoc ÷ contra eden. qđ incer¬
ꝑfigurã uult qđ impioꝵ ꝓgenies ciuitatẽ in ipsa
mundi origine construxit. Nisi qđ noueris impios
in hac uita eẽ. fundatos. scõs uͦ hospites esse & pere¬
grinos : Unde & abel tãquã peregrinꝰ int̾ris to:¬
grinat᷑ donec regni eiꝰ tẽpus adueniat. Aedifi¬
cauit autẽ ex nomine filii sui enoch. Iste filius
incuiꝰ nomine condita ÷ enoch. id est terrestrishe
& initiũ &e finẽ habere t̾renũ ubi nichil plusquã¬
rad: g̃ mauia hel. & mauiahel : g̃ matusahel

Expanded text:
Exiit ergo a facie Domini, et habitavit in terra NaiExiit ergo a facie Domini, et habitavit in terra Nair interpretatum commotio, sive instabilis et fluctuans et sedis incertae, contra quod malum Deus rogatus in psalmo, Ne dederis in motu pedes meos, et manus peccatorum non moveant me . Nunc vero Judaei et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a mcontra jucunditatem Dei, hoc est, contra Eden, quod interper figuram vult, quod impiorum progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus in terris, pogrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in cujus nomine condita est Enoch, id est, terrestris Jet initium et finem habere terrenum, ubi nihil plus quaIrad genuit Maviahel, et Maviahel genuit Mathusael,
Abbreviated transcription (Latin):
amisso regno gemit & corporali morte tremit.
Sed qͥd ei respondit ds̃ : neqͦquã itafi& : sed om̃is
qui occiderit cain. septuplũ puniet᷑. siue ut sep¬
cuaginta transtuler̃ septẽ uindi̾tas exsolu&. id ÷.
nonsic quomodo dicis corporali morte interibit
genꝰ impiũ carnaliũ udȩoꝵ sed quicũq eos ita
ꝑdiderit septẽ uindictas ex solu&. id ÷ aufer&
ab eis septẽ uindictas quib alligatis ꝓpt̃ reatũ
mero uol uit̾ qr non interiit gens uidȩ a satis appa¬
hoc reuera mirabile est: quẽ admodũ om̃s gentes
que aromanis sub iugates. inritu romanoꝵ sacroꝵ
transiuerint. eaq sacrilegi obseruanda & celebranda
susceperint. Gensautẽ iudȩa siue subpaganis regi¬
b siue sub xp̃ianis : nona misit signũ legis &cir¬
cũ cisionis suȩ qđ ceteris gentib popłisq distingui¬
tur : sed om̃is imperator uł rex qͥeos in regnosuo
inuenit. cũ ipso signo eos inuenit & ñ occidit.

Expanded text:
amisso regno, gemit, et corporalem mortem tremit. amisso regno, gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Dominus? Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur; sive, ut Septuaginta transtulerunt, septem vindictas exsolvet; id est, non sic, quomodo dicis, non corporali morte interibit genus impium carnalium Judaeorum. 16. Quicunque eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet, id est, auferet ab eis septem vindictas, quibus alligati sunt propter reatum  quia non interiit genus Judaeorum, satis appahoc reuera multum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub cumcisionis suae, quo a caeteris gentibus populisque distinguitur: sed omnis imperator vel rex, qui eos in regno suo invenit, cum ipso signo eos invenit, et non occidit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui & trucifixus ÷ ex infirmitate nr̃a : uiuit tam̃¬
in uirtute dĩ. Hec ÷ ergo uirtꝰ t̾rȩ illius quam
non ostendit impuis & incredulis: Unde necre¬
surgens eis aquib erat crucifixus apparuit cac
quis non uideat. qͥs non agnoscat in totã terrã
quacumq disꝑsus ÷ ille popłs. quomodo sit uagus
merore amissi regni. & tremat timore sub innu¬
merabilib popłis . xp̃ianis : ideoq respondit dic̃s
Maior ÷ iniqͥtas mea : quã ut ueniã merear. Ecce
eicis me hodie afatie t̾re & afatietua abscondar :¬
me occidet me. Uere inde uagus & ꝓfugus tremit
morte occidat᷑. Hanc dicit maiorẽ causã qua illã:
qđ ei t̾ra nr̃a nondat uirtutẽ suã nespãlit̃ moriat᷑
Carnalit̃ sapit & abscondit se afadied ĩ : id ÷ iratũ
habere dm̃ graue nonputat sed hoc timet ne inue
niat᷑ &occidat᷑. Carnalit̾ enĩ sapit tãqu̾a opera¬
ns terrã : cuiꝰ uirtutẽ non accipit. Sapere autem
scđm carne: mors est. Quã ille non intelligens:

Expanded text:
i crucifixus est ex infirmitate carnis, sed vivit in virtute Dei 12. Haec est ergo virtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. Unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit tanqquis non videat, quis non agnoscat, in tota terra, quacunque dispersus est ille populus, quomodo sit vagus moerore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus populis Christianis? ideoque respondit Cain dicens: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie teme, occidet me. uere inde gemit et tremit, morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, grauniatur et occidatur. Carnaliter enim sapit, tanquam operans terram, cujus virtutem non accipit. 15. Sapere autem secundum carnem mors est; quam non intelligens ille,
Abbreviated transcription (Latin):
pleat᷑ ꝑ qđd demonstret᷑ peccatũ Nã & ipse nume¬
rus a femina cludit᷑: a quo sexu initiũ peccati cõ
carnis quȩ spuĩ restiterat sequer&ur. Unde & ip¬
tur anni : hoc significat ut qm̃ solus ÷ xp̃s cuiꝰuita¬

Expanded text:
pleatur, per quod demonstratur peccatum. 30. Nam et ipse numepleatur, per quod demonstratur peccatum. 30. Nam et ipse numerus femina clauditur, a quo sexu initium peccati commcarnis, quae spiritui resisteret, sequeretur. Unde et iptur anni, hoc significat ut, quoniam solus est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
laredh : g̃ enoch: Hic autẽ enoch: septimꝰ ab adã
qͥ placuitꝰ dõ & trans latus ÷ septima reqdem signi¬
ficat. Ad quã transfertur omĩs qͥtamquã sexta
Trans actis enĩ sexmilib annis. facto etiã iudici¬
õ & renouatis cęlo acterra: trans ferunt᷑ scĩ inui
tã ꝑp&ue in mortalitatis. Qđ autẽ ꝑseth. aba¬
dã usq ad noe denarius numerus insinuat᷑ cõple
mentũ mandatoꝵ ineccłȩ operib figurat᷑. Cui
numero si ad itiant᷑ tres filii noe medio reꝓbato.
duo denarius consũmat᷑. Qui in patriarcharum
partes altera ꝑ altera multiplicatas: Namquator¬
ni. uel quat̾. terni : ipsũ fatiunt. Quod uerp
genies exadã ꝑ cain undenario numero finit᷑. qui¬
gressio mandatoꝵ siue peccatũ ostendit᷑. Nã dum
lamech septimꝰ abadã re periat᷑ scriptus : adduntꝰ
ei tresfilii & una filia. ut undenarius numerꝰ con¬

Expanded text:
Jared genuit Henoch. Hic autem Henoch septimus ab Adam, Jared genuit Henoch. Hic autem Henoch septimus ab Adam, qui placuit Deo, et translatus est, septimam requiem significat, ad quam transfertur omnis qui tanquam sexta um formatur. 28. Transactis enim sex millibus annis, facto etiam judicio, et renovatis ctam perpetuae immortalitatis. Quod autem per Seth ab Adam usque ad Noe denarius nmentum mandatorum in Ecclesiae operibus 285 figuratur, cui numero si adjiciantur tres filii Noe, medio reprobato, duodenarius consummatur, qui in patriarcharum partes, altera per alteram multiplicatis. Nam ter quaterni, vel quater terni ipsum faciunt. 29. Quod vero progenies ex Adam per Cain undenario numero finitur, transgressio mandatorum, sive peccatum ostenditur. Nam dum Lamech septimus ab Adam reperiatur scriptus, adduntur ei tres filii, et una filia, ut undenarius numerus com
Abbreviated transcription (Latin):
popło iudeoꝵ ꝓpt̃ int̾fectionẽ xp̃i septuaginta sep¬
tẽ uindicte sunt statute: iuxta illuo euangeliũ in
quo dictũ ÷ beato p&ro apło. Nonsolũ septies: sed
etiã septuagies septies si poenituerit frĩ remittem¬
dũ. Id ÷ iudȩũ reuertentẽ post septuaginta septem
uinditas statutas: recipiendũ ad indulgentiã xp̃i
Cogno uit quoq adhuc adã uxorẽ su & peperit
filiũ : uocauitq nomen eiꝰ seth: Sed & seth natus ÷
filius : quẽ uocauit enos. Seth quippe in t̃p̃tatur
qui ÷ filius resurrectionis. quamdiu peregrinatur
in t̾ris : Itẽ ex duob illis hominib abel qui int̃p̃ta¬
tur luctus. & eiꝰ frĩs seth qͥ interp̃tat᷑ resurrectio:
mors xp̃i & uita eiꝰ ex mortuis figurat᷑. Ergo ut
breuius dicã : abel luctus. seth resurrectio. enos ho¬
mo. quia post luctũ resurrectio. deresurrectione ho¬
mo inuocans dm̃. Itẽ enos: g̾ cainan: Cainan
autẽ : genuit malaleel. Malaleel autẽ : g̃ iareoh

Expanded text:
ta septem vindictae sunt statutae, juxta illud Evangelium, in quo dictum est Petro apostolo: Non solum septies, sed etiam septuagies septies, si poenituerit, fratri remittendum : id est, Judaeum revertentem post septuaginta septem vindictas statutas recipiendum ad indulgentiam ChriCognovit quoque adhuc Adam uxorem suam, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Seth. Sed Seth natus est filius, quem vocavit Enos. Seth quippe interpretaturqui est filius resurrectionis, quandiu peregrinatur in terris? Item ex duobus illis hominibus, Abel, qui interpretatur luctus, et ejus fratre Seth, quod interpretatur resurrectio, mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. 27. Ergo, ut brevius dicam, Abel luctus, Seth resurrectio, Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione homo invocans Deum. Item Enos genuit Cainan, Cainan autem genuit Malalehel, Malalehel genuit Jared;
Abbreviated transcription (Latin):
perib legis s̃ : sub maledicto sunt. Cũ operatus
fueris eam : nondabit tͥ fructus suos: In ipsa eñi
t̃ra quã xp̃s porta uit id ÷ in eiꝰ carne ipsi opera¬
tis salutẽ nr̃am : crucifigendo xp̃m qͥ mortuus :
ꝓpt̃ delicta nr̃a. Nectam̃ eis dedit eadẽ terra

Expanded text:
peribus legis sunt, sub maledicto sunt legis . Cum operatus peribus legis sunt, sub maledicto sunt legis . Cum operatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos. In ipsa enim terra quam Christus portavit, id est, in ejus carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra; nec tamen eis dedit eadem terra
Abbreviated transcription (Latin):
fallax enĩ ca in ignorantia : ud ȩorũ ÷ falsa nega¬
tio. Essent autẽ qͦdã modo xp̃i custodes: si xp̃ia¬
nã fidẽ accipere & custodire uoluissent: Dixit
ds̃ ad camn. Quio fecisti : uox sanguinis fr̃is tui¬
abel : cla mat ad me det̾ra. Sic arguit inscrip
gentib respondet᷑ ameri. Hȩc ÷ uox clara san¬
guinis. quã sanguis ipse exprimit exore fideli
um. eodẽ sanguine redẽptorum
Pcit ds̃ adcain: Maledictꝰ eris at̾ra : quȩ a¬
peruit ossuũ & suscepit sanguinẽ fr̃ĩs tui dema¬
nutua. Maledictus ÷ eñĩ popłs iudȩoꝵ instoe¬
lis atra : id ÷ ab eccła quȩ aperuit ossuũ in con¬
fessione peccatorũ accipere sanguinẽ xp̃i qͥ effu
sus est in remissionẽ peccatoꝵ om̃iũ demanu
ꝑsecutoris nolentis. eẽ. sub gr̃a sed sub lege. ut . ẽe.
ab eccła maledictus : id ÷ ut ostender& eũ eccla
maledictũ testificante apło. Quicumq eni exo¬

Expanded text:
Fallax enim Cain ignoratio Judaeorum est falsa negaFallax enim Cain ignoratio Judaeorum est falsa negatio. Essent autem quodammodo Christi custodes, si Christianam fidem accipere et custodire voluissent. Dixit Deus ad Cain: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Sic arguit in Scripgentibus respondetur amen. Haec est vox clara, vox sanguinis, quam sanguis ipse eum, eodem sanguine redemptorum. Dixit Deus ad Cain, Maledictus eris a terra, quae aperuit os suum, et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaeorum infidelis a terra. id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione pecsus est in remissionem peccatorum omnium, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus, id est, ut responderet eum ab Ecclesia maledictum testificante Apostolo: Quicunque enim ex o
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ in psalmo scriptũ ÷ medico dicente. Ego dixi
dñe miserere mei. sana animã meã qm̃ pecca¬
ui tibi. eundemq peccatũ quandiu ess& ineorũ
rent᷑. Nunc autẽ ignorantes di iustitiã & suam
uolentes constituere. elati deoperib legis non hu¬
miliati depeccatissuis: nonqͥeuer̃ sed offenderun
inla pidẽ offensionis. & ex arser̃ iracundie adũsus
xp̃m cuiꝰ opera uidentes dõ accepta. ẽẽ. doluerunt
Itaq post hȩc occidit᷑ abel minor natu : afre ma
ioris natu. Occidit᷑ xp̃s caput popłi minoris natu:
a popło iudȩoꝵ maioris natu. Ille in campo: iste
incal uariȩ loco. In t̾rogat ds̃ cain nont̾aquã igna¬
rus eũ a quo discat sed tãquã iudex reũ que puni
at : & dicit ubisit frat̃ eiꝰ Respondit illȩ nesci¬
re se : nec eiꝰ se esse custodẽ: Usq. nunc qͥd nobis
respondent iudei : cũ eis sanctarũ scripturarũ uoce
introgamꝰ dexp̃o. illise nescire xp̃m respondent

Expanded text:
sicut in psalmo scriptum est, propheta dicente: Ego dixi, sicut in psalmo scriptum est, propheta dicente: Ego dixi, Domine, miserere mei: sana animam meam, quia peccavi tibi , eidemque peccato quandiu essent adhuc rentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis, non quieverunt, sed offenderunt in lapidem offensionis, et exarserunt iracundia adversus  cujus opera videntes accepta Deo esse, doluerunt. 5. Itaque post haec occiditur Abel minor natu a fratre Cain majore natu. Occiditur Christus caput populi minoris natu a populo Judaeorum majore natu, ille in campo, iste in Calvariae loco. 6. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignarus eum a quo discat, sed tanquam judex reum quem puniat, et dicit: Ubi sit frater ejus? ille respondit nescire se, nec ejus se esse custodem. Usque nunc quid nobis respondent Judaei, cum eos sanctarum Scripturarum voce interrogamus de Christo? Illi nescire se
Abbreviated transcription (Latin):
tor ouiũ: & cam agricola. Sed sicut camsa¬
crificiũ ex t̾rȩ fructib reꝓbat᷑. abel autẽ sacri¬
ficiũ exouib & earũ ad ipe suscipit᷑ : ita noui
testam̃ti fides ex innocentiȩ gra dm̃ laudans
u&eris testam̃ti t̃renis operib ante ponitur
Dix̃ ds̃ ad cam. Si recte offeras. recte autẽ non
diuidas: peccasti. Utiq quia & si antea iudȩ
i recte illa fecer̃ : in eo tam̃ infidelitatis reist̃:
quia xp̃o ueniente iã tẽpus noui testam̃ti atẽ¬
pore ueteris testamenti non distinxer̃. q si obtẽ
eius. & tu dominaberis illius : adse conuertiss&
ret̾ non illo sibi dominante seruus peccati fratrẽ
occider& innocentẽ. Sic & iudȩi in quorũ figura¬
hȩc gerebant᷑. Si quiescerent a sua ꝑt̾batione &
tẽpus salutis ꝑ gr̃am inpeccatoꝵ remissionẽ cog¬
noscentes. audirent xp̃m dicentẽ. Nonueniꝰ
uocare iustos. sed peccatores inpenitentia : tunc
ad se conuerterent pecaatũ suũ in confessione

Expanded text:
tor ovium, et Cain agricola. Sed sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ovibus et earum adipe suscipitur, ita Novi Testamenti fides, ex innocentiae gratia Deum laudans, Veteris Testamenti terrenis operibus anteponitur. Dixit Deus ad Cain: Si recte offeras, et recte non dividas, peccasti, utique, quia et si antea Judaei recte recta illa fecerunt, in ea tamen infidelitatis rei sunt, quia, Christo veniente, jam tempus Novi Testamenti a tempore Veteris Testamenti non distinxerunt. Quia sicuejus, et dominaberis tu illius, ad se convertisset retur, non illo sibi dominante, servus peccati fratrem occideret innocentem. Sic et Judaei in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione, et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissionem cognoscentes, audirent Christum dicentem: Non veni vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam, tunc ad se converterent peccatum suum in confessione,
Abbreviated transcription (Latin):
re fugitis scientiã habere latentẽ : Noua semp
exqͥrite. bonimaliq scientiã penitrate Undẽ
& apud salomonẽ mulier illa hereticoꝵẜ spece
tenens : dicit: Aquȩ furtiuȩ dulciores sunt
& panis abs conditus suauior. Subiecit de¬
indẽ idẽ serpens : Quacumq diȩ comederi¬
tis exeo : statim aperient᷑ oculi uri. & eritissic̃
dii. scientes bonũ & malũ: Sic & om̃s generalit̃
heretici : diuinitatis meritũ ꝓfitent᷑. Atq scien¬
tiȩ pollicitatione decipiunt : & rephendunt eos
quos simplicit credentes inuenerint Et qr om̃i¬
no carnalia ꝑsuadent : quasi carnaliũ oculoꝵ
ad aꝑtionẽ conant̾ ãducere. ut interior oculus
obscuret᷑. Uidit igit᷑ mulier qđ bonũ eet
lignũ : tulitq defructu illiꝰ & comedit Muli¬
er comedit antea : nonuir. Ideo quia carnales
farilius ꝑsuadent᷑ ad peccatũ : nec tam uelociter
sp̃ales decipiunt᷑. Et dedit uiro suo: & comedit

Expanded text:
re fugitis scientiam habere latentem ? nova semper re fugitis scientiam habere latentem ? nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde illa in Salomone mulier haereticorum speciem tenens dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavis . Subjecit deinde idem serpens. Quacunque die comederitis ex eo, statim aperientur oculi vestri, et eritis ut dii, scientes bonum et malum. Sic et omnes generaliter haeretici ditiae pollicitatione decipiunt et reprehendunt eos, si quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnia carnalia persuadent, quasi ad carnalis oculorum adapertionem conantur adducere, ut interior oculus obscuretur. Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum, tulitque de fructu illius et comedit. Mulier comedit antea et non vir, ideo, quia facilius carnales persuadentur ad peccatum, nec velociter irituales decipiuntur. Et dedit viro suo, et comedit,
Abbreviated transcription (Latin):
putat᷑. etiã si non sequat᷑ effectus qr & si non ÷ in
factis culpa. Incom sensu tam̃ ror inet᷑ sapientia.
Hȩc scđm a nagogen: Ceterũ iuxta meta forã.
poterit callidus serpens. iuxta her&icoꝵ uersutũ
designare: Nonnulli eñi loquatius atq subtilus
ꝓmittunt inlicita curiositate secretoꝵ adꝑdo¬
nẽ. atq scientiã boni & mali: & in ipso homine tir¬
quã in arbore quȩ plantata ÷ inmedio paradysi
eã dinoscentiã demonstrare Contra hunc serpe¬
ntẽ : clamat apłs cũdic̃ Metuo: nesic̃ serpen
euã sedux̃ astutia sua. sic sens ur̃i corrũ pentur.
Seducit᷑ aut̃ uerbis huiꝰ serpentis carnalis nr̃a
xp̃ianꝰ. Dicit ergo iste admulierẽ : Cur p̃ce¬
pit uobis ds̃. ut non comederetis ex om̃i ligno para¬
dysi: Sic & hereticoꝵs curiosit cupiditas. sic p̃o¬
catores praui addiligendã erroris fallatiã: au¬
ditoꝵ carnaliũ corda fctendunt dicentes quai¬

Expanded text:
putatur, etiamsi non sequatur effectus, quia etsi non est in putatur, etiamsi non sequatur effectus, quia etsi non est in factis culpa, in consensu tamen retinetur conscientia. Haec secundum anagogen. Caeterum juxta metaphoram, poterit callidus ille serpens haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi eam dinoscentiam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus cum dicit: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, sic sensus vestri corrumpantur . Seducitur verbis hujus serpentis carnalis nostra n Christus. Dicit ergo iste ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis ex omni ligno paradisi? sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic praedicatores pravi, ad diligendam erroris fallaciam, auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Qua
Abbreviated transcription (Latin):
lum: Serpens aut̃ ille sapientior om̃iũ bestia¬
rũ: significat diabolũ Qui inde serpens dr̃
lectatione carnali infirmitatas effectu. quȩ magis
debet obtẽperare rationi. quã uirũ dominari:
Hoc enĩ inuno quoq homine gerit᷑: in occulto qͦdã
secretoq c̃iugio: Suggestionẽ quippe serpentem
acq piamꝰ: Mulierẽ uero : animalẽ corporis sensũ
Rationẽ autẽ : uirũ Ergo quando occurrit ma¬
la suggestio : quasi serpens loqͥtur: Sedsi sola
cogitatio oblectet᷑ illius suggestionis. & refrenante
ratione. consensus explendi oꝑis non succedat: sola
mulier uid&ur comedisse inlicitũ. Quod si ipsũ
peccatũ ȩtiã & mens ꝑpetrandũ decernata iã uir
deceptus ÷. lã mulier cibũ dedisse uiro uidetur:
Inlecebre enĩ consentire : deligno ꝓhibito man¬
ducare est: Tunc quippe iure auita beata tanq
a parad yso expellitur homo: peccatum qũaet ĩm¬

Expanded text:
lum. Serpens autem ille, sapientior omnium bestialum. Serpens autem ille, sapientior omnium bestiarum, indicat diabolum, qui inde serpens dicitur lectatione in carnali infirmitatis affectu, qui magis debet obtemperare rationi tanquam viro dominanti, hoc enim in unoquoque homine geritur, in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipiamus. Mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur, sed sola cogitatio oblectatur illius suggestionis, ut refrenante ratione consensus explendi operis non succedat, sola mulier videtur comedisse illicitum. Quod si ipsum peccatum etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur. Inlecebri enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanquam a paradiso expellitur homo, peccatumque ei im
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ io ẽ. ecłẽ. ut pace noui testam̃ti. eeñt. duo in
carne una Quia cũsit ds̃ apud patrẽ ꝑquẽ faca
sumꝰ : factus ÷ ꝑ carnẽ particeps nr̃. ut illius capi¬
tis corpꝰ esse possimꝰ: Post hȩc uocat᷑ eua uita &
mat̃ uiuoꝵ : quȩ deuirisu latere facta est: E dic̃
dñs in eugło Siquis non manducauerit carnẽ me¬
ã. & bi berit sanguinẽ meũ: non hab& uitã ȩt̃ na¬
accepit figuralit̃ xp̃c. nos accipimꝰ in illo : qr unus¬
quisq xp̃ianꝰ non in congrue gestat ꝑsonã xp̃i.
dicente ipso dño Quȩ fecistis uni exminimis istis:
michi fecistis: Dicitur ergo illi Ex om̃i ligno pa¬
radisi comede : deligno autẽ scientię boni& mali ne
comedas Precipit᷑ enĩ nobis. ut fruam̃ om̃i ligno para¬
dysi : quo significant᷑ spãles delitiȩ fructus autẽ
uelimꝰ suꝑbire denatura arbitrii nr̃i. quȩ medi¬
a est ut decepti pꝰ conscientiã experiam̃ & ma¬

Expanded text:
e, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? Sicut mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit inaccepit figuraliter Christus, nos accepimus in illo, quia unusquisque Christianus non incongrue gestat personam Christi, dicente ipso Domino: Quod uni ex minimis istis fecistis, mihi fecistis . Dicitur ergo illi: Ex omni ligno paradisi comedes; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. Praecipitur enim nobis ut fruamur omni ligno paradisi, quo significantur spiritales deliciae, de quibus ait velimus superbire de natura arbitrii nostri, quae media est, ut, decepti per scientiam, experiamur et ma
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ ꝑtribulationes tẽporales peccata sca agnos¬
cendo & gem̃do. & ꝑcherubim id ÷ ꝑplenituo i¬
nẽ scientie ꝗđ ÷ caritas : ꝓueni& quis ad arborẽ
plenituto scientiȩ int̃pretat᷑ framea uero ac¬
rantiã uidelic& molestiarũ. & plenitudiñe scien¬
tiȩ. id ÷ ꝑcaritatẽ dĩ & ꝓximi. Plenitudo eñilegis

Expanded text:
id est per tribulationes temporales, peccata sua cognoscendo et gemendo, et per cherubim, id est per plenitudinem scientiae, quod est charitas, perveniant ad arborem plenitudo scientiae interpretatur, framea vero verantiam videlicet molestiarum et plenitudinem scientiae, id est per charitatem Dei et proximi, plenitudo enim legis