comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Noc ÷ & purgatione sc̃ĩficationis & ꝓba¬
tione tribulationis. Potest aut̃ idẽ sp̃s
sc̃s. etiã nomine ignis significatꝰ intel¬
ligi qr & incendit ꝑ amorẽ : & ꝑ sapienti¬
ã corda quȩ replet illuminat. Unde &
aqͣ uos aut̃ baptizabimini sp̃u sc̃o: idem
baptisma sp̃s in ignis uisione ꝑcipiunt.
St̃ qͥ ita exponunt. qđ in p̃senti in sp̃u &
in futuro baptizem᷑ in igni. ut uidelicet
sic̃ nc̃ in remissionẽ õiũ peccators ex aqua
& spci renascim᷑: ita & tc̃ de leuib quibdã
peccatis quȩ hinc nob̾ euntib adhȩserint

Expanded text:
 et purgatione sanctificationis, et probatione tribulationis. Potest autem idem Spiritus sancti etiam nomine ignis significatus intelligi, quia et incendit per amorem, et per sapientiam corda quae replet, illuminat. Unde et aqua, vos autem baptizabimini in Spiritu sancto , idem baptisma spiritus in ignis visione percipiunt. Sunt qui ita exponunt, quod in praesenti in spiritu, et in futuro baptizemur in igni. Ut videlicet sicut nunc in remissionem omnium peccatorum, ex aqua et spiritu renascimur, ita et tunc de levibus quibusdam peccatis quae hinc n
Abbreviated transcription (Latin):
lu ab agenda misca̾ia genꝰ excipit᷑. quȩ
plenitudo uirtutũ est & sola a morte li¬
berat uitãq confert et̃nã. ipso iudice at¬
testante qͥ se dicturũ esse ꝓmisit. uenite
benediti patris mei ꝑcipite regnũ. esuri¬

Expanded text:
lum ab agenda misericordia genus excipitur, quae lum ab agenda misericordia genus excipitur, quae plenitudo virtutum est, et sola a morte liberat, vitamque confert aeternam. Ipso judice attestante qui se dicturum esse promisit: Venite, benedi
Abbreviated transcription (Latin):
stitutũ ÷ uob̾ faciatis. Quantã in beati bap¬
tistȩ sermo uirtutẽ habuerit. quantũq
intes concusserit audientiũ: hinc ꝓbat᷑.
cũ etiã publicanos & milites ad consiliũ sa¬
lutis sulȩ coegerit inqͥrendũ. Quib ipse ñ
alit̃ qͣm turb̾: iuxta congruũ sibi modũ
miscđiã suadet agendã. Prȩcepit gͦ publi¬
canis. ne ultra prȩ scriptũ exigant. Publi¬
cani & enĩ sic̃ etiã nomine ꝓbat᷑: appellan¬
t᷑ ii qͥ uertigalia publica exigunt. siue
os parit̾ in suo quenq gradu ab agenda
fraude coercet: ut dũ pͥmũ se ab alienoꝵ
tẽparent appetitu. tandẽ ad ꝓpͥa cũ ꝓxi¬
mis communicanda ꝑtingerent.
Nterrogabant illũ & milites dicentes.
Quid faciemꝰ & nos: Et ait illis Neminẽ
docto reximiꝰ moderamine pͥmonet ab̃
eis caluniandi prȩdã reqͥrant. quib mi¬
litando ꝓlles se debuerant: docens iccirco sti¬
pendia constituta militiȩ. nedũ sumptus
quȩrit᷑ predo grasset̃ Nullũ gͦofficiũ nul¬

Expanded text:
stitutum est vobis, faciatis. Quantam beati Baptistae sermo virtutem habuerit, quantumque mentes concusserit audientium, hinc probatur, cum etiam publicanos et milites ad consilium salutis suae coegerit inquirendum. Quibus ipse non aliter quam turbis juxta congruum sibi modum misericordiam suadet agendam. Praecipit ergo publicanis ne ultra praescriptum exigant. Publicani etenim sicut etiam nomine probant, appellantur hi qui vectigalia publica exigunt, sive omnes pariter in suo quemque gradu, ab agenda fraude coercet, ut dum primo se ab alienorum temperarent appetitu, tandem ad propria cum proximis communicanda pertingerent. Interrogabant autem illum et milites dicentes: Quid faciemus et nos? Et ait illis: Neminem doctor eximius moderamine praemonet, ne ab eis calumniando praedam requirant, quibus militando prodesse debuerant. Docens idcirco stipendia constituta militiae, ne dum sumptus quaeritur, praedo grassetur. Nullum ergo officium, nul
Abbreviated transcription (Latin):
cã qud uestimꝰ. Quia eni inlege seriptuest.
diliges ꝓximũ tuũ tanquã te ipsũ: mi¬
nꝰ ꝓximũ amare conuincit᷑ qͥ ñ cũ eo in
necessitate illsꝰ etiã ea quȩ sibi st̃ necessa¬
ria partit᷑. Iccircogͦ de diuidendis cũ ꝓxi¬
mo duab: tunicis dat᷑ p̃ceptũ: quiã hoc
de una diciñ potuit. qm̃ si una diuidit᷑
nemo uestit᷑ In dimidia qͥppe tunica &
nudus remanet qͥ accipit: & nudꝰ qͥ dedit.

Expanded text:
nim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut te ipsum, minus proximum amare convincitur, qui non cum eo in necessitate illius etiam ea, quae sibi sunt necessaria, partitur. Idcirco de dividendis cum proximis duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit: / Quoniam si una dividitur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet, qui accepit, et nudus, qui dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩqualib suis partib cõputata. pariunt
ampliꝰ duodeci qđ ÷ patriarcharũ & apło¬
rũ numerus. & fiunt qdraginta duo.
Habent enĩ partes. tricesimã: unũ qͥntã
decimã: duo. decimã: tria. sextã: quinq
qͥntã: sex terciã: decẽ dimidiã: qͥndecim.

Expanded text:
aequalibus suis partibus computata pariunt aequalibus suis partibus computata pariunt amplius duodecim, qui est patriarcharum et apostolorum numerus, et fiunt quadraginta duo. Habent enim partes, tricesimam, unum; quintam decimam, duo; decimam, tria; sextam, quinque; quintam, sex; tertia
Abbreviated transcription (Latin):
laborat intimare. Septies enĩ seni. qͣdragin¬
ta duo faciunt. & sex qͥdẽ ad oꝑa. septẽ uerꝙ
ad requiẽ significandã ꝑtinere: rarus qͥ
dubitet. Unde bene populus de t̾ra egyp¬
ti saluatꝰ qͣdraginta qͥdẽ annis moratur
in deserto. sed qui sub spe intrandi in re¬
quiẽ sedulus exercet᷑. septies sena id ÷
qdraginta duo uiȩ artissimȩ castra me¬
tat᷑ ꝯuoꝵ ultimo dũ iesu ducẽ suscepit:
mox aꝑto iordane ꝓmissas olĩ sedes deuic¬
tis hostib adut Sic & dñs iesys qͣdrage¬
sima scđa generatione ex qͦ mundus cȩoi¬
tatis priscȩ tenebras ab raham credentẽ d¬
cussit adueniens in carne baptismi nob̵
lauacro cȩli ianuas pandit. & ipsi ꝑfecto
lurtutũ cursu in quo qđ ñ uidemu. s
spantes ꝓ patientiã ex peccamꝰ sub eiꝰdc̃ ut
dicã ÷ numeri sacram̃to. post siccatũ
nariꝰ inchoauit baptismo totius sit ȩccłȩ
cognicio declarat: qͥa uidelicet triginta

Expanded text:
laborat, intimare. Septies enim seni quadraginlaborat, intimare. Septies enim seni quadraginta duo faciunt. Et sex quidem ad opera, septem vero ad requiem significandam pertinere, rarus est qui dubitet. Unde bene populus de terra Aegypti salvatus quadraginta quidem annos moratur in deserto, sed quiquiem sedulus exercetur, septies sena, id est, quadraginta duo viae arctissimae castra metatur: quorum ultimo dum Jesum ducem suscepit, mox aperto Jordane, promissas olim sedes devictis hostibus adiit. Sic et Dominus Jesus quadragesima secunda generatione ex quo mundus aetatis priscae tenebras, Abraham credente, discussit, adveniens in carne, baptismi nobis lavacro coeli januas pandit, et ipsi perfecto virtutum cursu, in quo quod non videmus sperantes, per patientiam exspectamus sub ejusdem ut dictum est numeri sacramento, post siccatum narius inchoavit baptismo, totius sit Ecclesiae scognatio declarat. Quia videlicet triginta
Abbreviated transcription (Latin):
es undecĩ significat᷑ transgressio quȩ mo¬
tu facta ÷ hominis peccantis. hoc ÷ ꝑfecti¬
onis suȩ stabilitatẽ transgredientis cupi¬
ditate ãpliꝰ aliqͥd habendi. Conuenienter
gͥ in undenario septies multiplicato. ad
numerũ septuagesimũ & septimũ cuncta
peccata ꝑueniunt. In qͦ numero etiã fit ple¬
na remissio peccators. expiante nos carne
sacerdotis nr̃i a qͦ nc̃ iste numerus incipit
& reconciliante nos dõ adquẽ nc̃ iste nume
hoc baptismo ubi numerus iste cõmemo¬
rat᷑ apparuit. Uerũ p̾missȩ suꝑius expositi¬
oni siqͥs resultare uoluerit. dicendoma¬
theũ ñ qͣdraginta unã s qͣdraginta duas
generationes posuisse: qr iuxta fidẽ paralipi¬
menon iechonia ꝓ duab ꝑsonis patre sci¬
licet & filio debeat cõputari: intelligat
eundẽ nichilominꝰ numerũ p̾sens ȩcłȩ tẽ¬
pus qͦ dño cooꝑante in spem futuri sabbati

Expanded text:
es undecim significatur transgressio, quae moes undecim significatur transgressio, quae motu facta est hominis peccantis, hoc est perfectionis suae stabilitatem transgredientis cupiditate amplius aliquid habendi. Convenienter igitur undenario septies multiplicato, ad numerum septuagesimum et septimum cuncta peccata perveniunt. In quo numero etiam fit plena remissio peccatorum, expiante nos carne sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reconciliante nos Deo, ad quem nunc iste numerhoc baptismo, ubi numerus iste commemoratur, apparuit. Verum praemissae superius expositioni, si quis resultare voluerit, dicendo Matthaeum non quadraginta unam, sed quadraginta duas generationes posuisse, quia, juxta fidem Paralipomenon, Jechonias pro duabus personis, patre scilicet et filio, debeat computari, intelligat eumdem nihil ominus numerum praesens Ecclesiae tempus quo Domino cooperante in spem futuri Sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis significat᷑ unde ÷ etiã illud
qđ õs conducti ad uineã denario remune¬
rant᷑ qđ fit cũ septenaria creatura tri¬
nitati creatoris adiungit᷑ manifestũ est
qđ transgressio denarui peccatũ significat.
ꝑ suꝑbiã plus aliqͥd habere cupiens & in¬
tegritatẽ ꝑfectioneq amittens. Hoc aut̃
sep̃ties ꝓpt̾erea ducit᷑ ut motu homin is fac¬
ta significet᷑ illa transgressio. Ternarioe¬
nĩ numero in corporeȩ partes hominis sig¬
nificant᷑. unde est qđ ex toto corde & ex̃
dm̃: quatnario uͦ corpus. Multis enim
modis. qͣdriꝑtita inuenitꝰ natura corpo¬
ris Exhis gͦ coniunetis homo constat.¬
Is gͥ ñ absurde sẽptenario numero signi¬
fic̾at᷑. Motꝰ aut̃ in numeris ñ ex pͥmit᷑
cũ dicimꝰ unũ. duo. tria qͣctuor & cȩtera:¬
sed cũ dicimꝰ semebbis ter quater. Qut¬
ꝓpt̾ ut dixi. ñ septẽ aut undecĩ: sed septi¬

Expanded text:
beatitudinis significatur, unde est etiam illud, beatitudinis significatur, unde est etiam illud, quod omnes conducti ad vineam denario remunerantur , quod fit cum septenaria creatura trinitati Creatoris adjungitur, manifestum est quod transgressio denarii peccatum significat, per superbam plus aliquid habere cupientis, et integritatem perfectionemque amittentis. Hoc autem septies propterea ducitur, ut motu hominis facta significetur illa transgressio. Ternario enim numero incorporea pars hominis significatur. Unde est quod ex toto corde, ex um : quaternario vero corpus; multis enim modis quadripartita invenitur natura corporis. Ex his ergo conjunctis homo constans, non absurde septenario numero significatur. Motus autem in numeris non exprimitur, cum dicimus, Unum, duo, tria, quatuor, sed cum dicimus, semel, bis, ter, quater. Quapropter ut dixi non septem et undecim, sed septi
Abbreviated transcription (Latin):
rus penes matheũ excepto xp̃o est qd ragena¬
riꝰ quia uͦ usticiȩ suȩ patrisq nos expiatos
aboni peccato purgatosq coniungit ut fi¬
nit connumerant᷑ & fit numerus sẽptua¬
ginta & septẽ qͦ significat᷑ oĩum ꝓrsus re¬
missio & ab olitio peccatoꝵ. Nã & huiꝰ nu
meri mentionẽ dñs fecit cũ eũ petrus
de dimittendis peccatis fr̃ib introgasset
Ait enĩ ñ solũ septies s septuagies septies ẽt̃
dimictendũ. Unde recte credit᷑ cõmemora¬
tione huiꝰ numeri õnia peccata iussisse
dimiti. Nec temere dñs & frustra septua
õnia peccata: nͥ qr in illo numero aliquid
latet. qđ ad significationẽ ꝑtineat õniũ
peccatoꝵ. Hoc aut̃ in undenario numero
& septenario considerandũ ẽ. qͥ numeri
ꝑ se multiplicati. ad tantũ ꝑueniunt.
Nã undecies septeni uel septies undeni lxx¬
uii fuint. Undecĩ aut̃. transgressionẽ de¬
narii significant At si in denario ꝑfeccio

Expanded text:
rus penes Mattheum excepto Christo est quadragenarus penes Mattheum excepto Christo est quadragenarius. quia uero iustitiae suae patrisque nos expiatos ab omni peccato purgatosque coniungit, ut finit, connumerantur et fit numerus septuaginta septem, quo significatur omnium prorsus remissio et abolitio peccatorum. quam meri mentionem Dominus fecit, cum eum Petrus de dimittendis peccatis fratris interrogasset. Ait enim: non solum septies, sed septuagies septies esse dimittendum . Unde recte creditur commemoratione hujus numeri omnia peccata jussisse dimitti. Nec temere Dominus et frustra septuagomnia peccata, nisi quia in illo numero aliquid latet, quod ad significationem pertineat omnium peccatorum. Hoc autem in undenario numero et septenario considerandum est. Qui numeri per se multiplicati ad tantum perveniunt. Nam undecies septem, vel septies undeni, LXXVII fiunt. Undecim autem transgressionem denarii significant. At si in denario perfectio
Abbreviated transcription (Latin):
UIi. reꝑiant᷑ ẽẽ cõprȩhensi & qđ qͥdam
chrono graphi medi horũ incedentes.
ablata tantũ cainan generatione. nec
ceteris annis ad hebreum exẽplar emen¬
datis. nongentos qͣdraginta duos annos.
eiusdẽ describant aetatis.
ui fuit matusale. qͥ fuit enoc
Pulchre generationũ ordo a bap̃¬
tizato dĩ filio usq ad dm patrẽ ascenꝰ¬
dens septuagesimo gradu enochabet qͥ
dilata morte tͣnslatꝰ ÷ in parads sũ ut
significet eos qͥ in gr̃a adoptionis filioꝵ
ex aqͣ & sp̃u scõ regenerant᷑ interĩ post
absolutionẽ corporis ȩt̾nã suscipiendos¬
in requiẽ. Septua genariꝰ qͥppe nume¬
rus ꝓpt̃̾ septimã sabbati ad requiem
eoru significandã qͥ uiuante xp̃t gr̃a
decalogũ legis impleuerint. aꝑtissime
congruit: ut in tempore resurrectio¬
nis in demutabili di sapientiȩ contem¬
plandȩ. ꝑ scłt monstret esse iungendos:
habuit ñ est utiq coniuncta in iqͥtatib ho¬
minũ qͦs in sua carne suscepit. idõnume¬

Expanded text:
riantur esse comprehensi. Et quod quidam chronographi medii horum incedentes, ablata tantum Cainan generatione, nec caeteris annis ad Hebraeum exemplar emendatis, nongentos quadraginta duos annos ejusdem describant aetatis. Qui fuit Mathusalae, qui fuit Enoch. Pulchre generationum ordo a baptizato Dei Filio usque ad Deum Patrem ascendens, septuagesimo gradu Enoch habet, qui dilata morte translatus est paradisum, ut significet eos qui in gratiam adoptionis filiorum ex aqua et Spiritu sancto regenerantur, interim, post absolutionem corporis, aetin requiem. Septuagenarius quippe numerus, propter septimam Sabbati, ad requiem eorum significandam, qui juvante Christi gratia decalogum legis impleverunt, aptissime coagruit, ut in tempore resurrectionis indemutabili Dei sapientiae contemplandae per saecula monstret esse jungendos. habuit, non est utique coniuncta iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit, ideo nume
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is qui fide rectã & bona oꝑa p̾dicat:
qͥđ alitd qͣm uenienti dño ad corda au¬
dentiũ uiã parat ut hȩc uis gr̃ȩ pene¬
tret & lum̃ ueritatis illustret ut rec¬
tas dõ semitas faciat: dũ mundas in
animo cogitationes ꝑ sermonẽ bonȩ
oͣdicationis format  Omis ual
hanolebitur ꝙonis moni &collis
humilabit᷑ quid hoc loco ualliũ nõe
nꝰ humiles qͥd montiũ ce calliũ suꝑ¬

Expanded text:
ectam et bona opera praedicat, qui aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? « Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. » Quid hoc loco vallium nomine, nisi humiles? quid mon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pęnitentiã: qͣnto grauiora sibi intulit
dana ꝑculpã. Sed iudei de generis nobi¬
litate gloriantes: iccirco se agnoscere pec¬
catores nolebant: quia de abrahȩ stirpe
descenderant. Quibus recte diciturꝰ.
t ne coeꝑitis dicere. patrẽ habemꝰ abrahã
dico enĩ uob̾. qr potens ÷ ds̃ de lapidib

Expanded text:
 poenitentiam, quanto graviora sibi intulit damna per culpam. 9. Sed Judaei de generis nobilitate gloriantes, idcirco se agnoscere peccatores nolebant, quia de Abrahae stirpe descenderant. Quibus recte dicitur: Et ne coeperitis dicere, Patrem habemus Abraham; dico en
Abbreviated transcription (Latin):
eteni impleta crescit mons aut̃ & collis
humiliatꝰ decrescit: qr nimirũ in fide
mediatoris dĩ q hominũ hominis ił x
xp̃i ae gentilitas plenitudinẽ gr̃ȩ acee¬
pit & uidea ꝑ errorẽ ꝑfidiȩ hoc unde
tumebat ꝑdidit. Et erunt praua
in curecta &e asꝑa in uuias planas Praua
in directa fiunt᷑. cũ maloꝵs corda ꝑ in¬
iusticiã detorta: ad iusticiȩ regulam
dirigunt᷑. Et asꝑa in uias planas ĩmu¬
tant᷑ cũ immites atq iracundȩ m̃tes.
ꝑ infusionẽ suꝑnȩ grȩ ad lenitatẽ man¬
suetudinis redeunt. Quando enĩ uerbũ
ueritatis ab iracunda m̃te ñ recipit᷑.
qͣsi asꝑitas itineris gressũ ꝑgentis repel¬
lit. S cũ mens tracunda ꝑ acceptã man¬
suetudinis gram correptionis uel exhor¬
tationis uerbũ recipit. ibi planã uiã p̃¬
dicator inuenit: ubi pͥus ꝓ asꝑitate iti¬
neris ꝑgere. id ÷ p̾dicationis gressũ pone¬
re ñ ualebat Et uidebit onis caro sa

Expanded text:
t collis humiliatus decrescit. Quia nimirum in fide Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi, et gentilitas plenitudinem gratiae accepit, et Judaea per errorem perfidiae, hoc unde tumebat, perdidit. « Et erunt prava in directa, et aspera in vias planas. » Prava in directa fiunt, cum malorum corda per injustitiam detorta, ad justitiae regulam diriguntur. Et aspera in vias planas mutantur, cum immites atque iracundiae mentes, per infusionem supernae gratiae, ad lenitatem mansuetudinis redeunt. Quando enim verbum veritatis ab iracunda mente non recipitur, quasi asperitas itineris gressum pergentis repellit. Sed cum iracunda, per acceptam mansuetudinis gratiam, correptionis vel exhortationis verbum recipit, ibi planam viam praedicator invenit, ubi prius pro asperitate itineris pergere, id est praedicationis gressum ponere
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ in remissionẽ peccatoꝵs. Cunctis legen¬
tib liquet qͥa ioħs baptismũ penitenti¬
e ñ solũ p̃dicauit uerũ etiã qͥbusdã dedit.
sed tam̃ haptisinũ suũ in remissionẽ pec¬
catoꝵ dare ñ pocuit. Remissio etenĩ pec¬
cators: in solo nob̾ baptismate xp̃i tribu¬
qmbaptismũ qđ peccata solueret qͥa dare
n poterat p̾dicabat: ut sic̃ incarnatũ
uerbũ patris pcurrebat uerbo p̾dicati¬
onis. ita baptismũ poenitentiȩ qͦ pecca¬
ta soluunt. p̃curreret suo baptis mate :
qͦ peccata solui non possunt. Sicut

Expanded text:
. Cunctis legentibus liquet, quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit, sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio etenim peccatorum in solo nobis baptismo Christi tribuccata solvebat, quia dare non poterat, praedicabat, ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possunt; ut
Abbreviated transcription (Latin):
tificatu ꝑ functis. uerũ his maxime q
ad dñi passionẽ ꝑtinerent ab euangelista
cõmemoratis legalib nanq tc̃ pꝰceptis
ui & ambitione ces santib: nulli pontifi¬
catꝰ honor uitȩ uel generis merito redde¬
bat᷑. s romana pote state aliis nc̃: itẽ aliis
sũmi sacerdotii honor p̃stabat᷑. Deniq io¬
sephus refert in hc̃ modũ dicens. Ualeriꝰ
gratꝰ anna sacerdocio deturbato: isindelẽ
pontificẽ de signauit filiũ baffi Sedq hc̃
ñ multo post abiciens: eleazarũ ananiȩ pon¬
tificis filiũ pontificatui suł rogauit. Post
annũ uͦ etiã hc̃ arcet officio: & symonicu
teriũ. qͦ ñ ãpliꝰ & ipse qͣm uniꝰ anni spacio

Expanded text:
tificatu perfunctis, verum his maxime, qui tificatu perfunctis, verum his maxime, qui ad Domini passionem pertinerent, ab Evangelista commemoratis. Legalibus namque tunc praeceptis vi et ambitu cessantibus, nulli pontificatus honor vitae vel generis merito reddebatur: sed Romana potestate aliis nunc, item et aliis summi sacerdotii honor praestabatur. Denique Josephus refert in hunc modum, dicens: Valerius Gratus, Anna sacerdotio deturbato, Ismaelem pontificem designavit, filium Bassi. Sed et hunc non multo post abjiciens, Eleazarum Ananiae pontificis filium pontificatui subrogavit. Post annum vero etiam hunc arcet officio. Octavianus terium. Quo non amplius et ipse quam unius anni uni spatio
Abbreviated transcription (Latin):
phylippo aut̃ fr̃e eꝰ tetrarcha ituriȩ & tra¬
conitidis regionis. & lisania abilinȩ tetrarcha.¬
Herodes phylippus & lisanias qͥ cũ pilato
p̾side romano udeã regebant. filii st̃ hero¬
dis ipsiꝰ sub qͦ dñs natꝰ est. Int̾ qͦs & ipsum
herodẽ archelaus fr̃ eoꝵ decẽ annis regn̾a¬
uit qͥ a iudeis obintolerabilẽ animi fero¬
citatẽ apud augustũ criminatꝰ. et̃no a¬
pud uiennã disꝑĩit exilio. Regnũ uͦ ude¬
ȩ qͦ minꝰ ualidũ fieret: idẽ augustꝰ ꝑte
trarchias scindere curauit. P orro pilatꝰ
duodecimo anno tsberu cȩsaris iudeã
missus: ꝓcurationẽ gentis suscepit. atq
in ibi ꝑdecẽ continuoi annos usq ad ip̃sũ
pene finem t beru perdurauit.
Us pͥncipib sacerdotũ anna & cas pha.
factũ est uerbũ dñi suꝑ ioħem zachariȩ
filiũ in deserto. Ambo quidẽ incipiente
p̾dicatione ioħis id ÷ anna ꝙ cayphas prin¬
nistrabat. & qͥdẽ trib aliis in medio pon¬

Expanded text:
uraeae et Trachonitidis regionis, et Lysania Abilinae tetrHerodes, Philippus et Lysanias, qui cum Pilato praeside Romano Judaeam regebant, filii sunt Herodis illius sub quo Dominus natus est, inter quos et ipsum Herodem Archelaus frater eorum decem annis regnavit. Qui a Judaeis ob intolerabilem animi ferocitatem, apud Augustum criminatus, aeterno apud Viennam disperiit exsilio. Regnum vero Judaeae quo minus validutetrarchias discindere curavit. Porro Pilatus duodecimo anno Tiberii Caesaris in Judaeam missus, procurationem gentis suscepit, atque inibi per decem continuos annos usque ad ipsum pene finem Tiberii perduravit. Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zacharifilium in deserto. » Ambo quidem, incipiente praedicatione Joannis, id est Annas et Caiphas, prinnistrabat; et quidem tribus aliis in medio pon
Abbreviated transcription (Latin):
baptista reqͥsitꝰ qͥs esset: respondit Ego
uox clamantis in deserto qui idõuex
in deserto clamat: qͥa de relictȩ ac desti¬
tutȩ iudeȩ solatiũ redẽptionis annun¬
ciat quid aut̃ clamaret aꝑit᷑ cũ subdit᷑

Expanded text:
Baptista, requisitus quis esset, respondit: Ego vox clamantis in deserto ; qui ideo vox in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat . Quid autem clamaret, aperitur cu
Abbreviated transcription (Latin):
bis constat qđ audientsũ corda turbata
sunt: cũ ꝓtinꝰ sub infertur. Et inter¬
rogabant eũ turbȩ dicentes. Quid gͦ fa¬
ciemꝰ: Percussȩ enĩ terrore fuerant quȩ
consiliũ quȩ rebant. Respondens aut̃
dicebat illis. Qui habet duas tunicas det
ñ habenti. Et qͥ habet escas similit̃ faciat.

Expanded text:
bis constat, quod audientium corda turbata bis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim terrore fuerant, quae consilium quaerebant. Respondens autem, dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter facia
Abbreviated transcription (Latin):
existimꝰ: udei ꝓpt̾ ꝑfidiã abrahȩ fili esse
desierunt. Iã enĩ securis ad radicẽ arbo¬
ris posita ẽ Arbor huiꝰmundi est. uniuer¬
sũ genꝰ humanũ. Securis uͦ ÷ redẽptor nr̃
qͥ uelut ex manubrio & ferro tenet᷑ ex hu¬
manitate : s incidit exdiinitate. Quȩ
uidelicet securis iã ad radicẽ arboris po¬
sita e̾: qr & si ꝑ patientiã expectat. uidet᷑
tamen qͥd factura est. Omnis ergo arbor
⁊ ñ faciens fructũ bonũ: excidet᷑ & inignẽ
mutet᷑ Quia unꝰ qͥsq ꝑuersus paratã citiꝰ
gehennȩ concremationẽ inuenit. qͥ hicboni
oꝑis fructũ facere contẽnit. Et notandũ
qđ securẽ ñ iuxta ramos positã s ad radi¬
cẽ dicit Cũ enĩ malors filii tollunt᷑. qͥd ali¬
ud qͣm rami infructuosȩ arboris abscidun¬
t᷑: Cũ uͦ tota simul ꝓgenies cũ parente
tollit᷑. in fructuosa arbor a radice abscisa
est: ne iã remaneat. unde praua iterũ
soboles succrescat. In qͥb iohis baptistȩ uer¬

Expanded text:
perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Jam enim securis ad radicem arboris posita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia et si per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit. Et notandum quod securem non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur, quid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae ver
Abbreviated transcription (Latin):
nr in t̾ris docuisse describit᷑. intra qͣdri-
phus memorat. successiones pontificũ de¬
scribunt᷑ uix ꝑ annos singulos ministrare.
Quia gͦ ioħs illũ p̾dicare ueniebat. qͥ ex iu
dea quosdã & multos ex gentib redẽp¬
turus erat: ꝑ regẽ gentiũ & pͥncipes iu
deoꝵ. ꝑdit̾ionis eiꝰ tẽpora designant᷑. Quia
aut᷑ gentilitas colligenda erat & iudea
ꝓculpa ꝑfidiȩ disꝑgenda: ipsa qͦq descrip¬
tioterreni pͥncipat᷑ ostendit. qm & in ro¬
mana re publica unꝰ prȩfuisse de scribi¬
tͣ & in iudeȩ regnoper qͣrtã partẽ pluri¬
mi principant᷑. Uoce & enĩ nr̃i redẽpto¬
ris dicit᷑ omne regnũ in sẽ ipsũ diuisũ
de solabit᷑ liquet ergo qđ ad finẽ regna

Expanded text:
r in terris docuisse describitur, intra quadriphus memorat successiones pontificum describuntur, vix per annos singulos ministratae. Quia ergo Joannes illum praedicare veniebat, qui et ex Judaea quosdam, et multos ex gentibus redempturus etionis ejus tempora designantur. Quia autem gentilitas colligenda erat, et Judaea pro culpa perfidiae dispergenda, ipsa quoque descriptio terreni principatus ostendit, quoniam et in Romana republica unus praefuisse describitur, et in Judaeae regno per quartam partem plurimi principabantur. Voce enim nostri Redemptoris dicitur: Omne regnum in seipso divisum, desolabitur . Liquet e
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ cauere debemꝰ. Cũ incertũ ÷
qͦ animo qͥdq factũ sit: uel cũ incertũ
ẽ qͣlis futurus sit. qͥ uel malus uel bonꝰ
apparet: Dimiztite & dimittet᷑ uob̾.
date & dabit᷑ uob̾. Dimittere nos iniuri¬
as dare beneficia iubet: ut & nob pecca¬
ta dimittant᷑. & uita det᷑ ȩt̾na. Qua sen¬
tent̾ia breui sed eximia: cuncta quȩ la¬
tissime de conuersando cũ inimicis
mandauerat. comp̃hendendo concludit.
Iensurã bonã & confertã & coagitatã
& suꝑ effluentẽ dabunt in sinũ ur̃m.
Huic simile ÷ qđ alibi dicit. Ut & ipsi re¬
cipiant uos in ȩt̾na tabnacula. Non enĩ
pauꝑes ipsi : sed xp̃c mercedẽ us qͥ elemo¬
sinã fecere redditurus ẽ. Quã tam̃ in
sinũ dare dicunt᷑ qr ꝑmerendȩ illiꝰ oc¬
casionẽ dedere. uel cũ egentes misere

Expanded text:
incertum est quo animo quidque factum sit, vel cum incertum est qualis futurus sit, qui nunc vel malus vel bonus apparet. Dimittite, et dimittemini. Date, et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit. Mensuram bonam confertam et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Huic simile est, quod alibi dicit: Ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his, qui eleemosynam fecere redditurus est. Quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendae illius occasionem dedere, cum vel egentes m
Abbreviated transcription (Latin):
solo uerbo curare ualebat. sed ñ minor
humilitas: qͥ seruũ dignatꝰ est uisitare
languentẽ. Nã qsi potens & benignus
& rogatꝰ saluare ꝑgebat. Et itineris
medio rogatꝰ dicto saluauit. ne uideli¬
cet ob impotentiã uiriũ & ñ obhumilitatis
exemplũ corporalit᷑ ire putaret᷑ alibi ad
sanandũ reguli filiũ uenire noluit ne
diuites honorasse uideret᷑ hic ne condi¬
tionẽ spreuisse seruilẽ. ad centurionis
famulũ mox ire consensit. E⁊ cũ iã
ñ longe esset a domo. misit ad eũ centu¬
rio amicos dicens. Dñe noli uexari. Non
enĩ dignꝰ sũ ut sub tectũ meũ intres.
ꝓpter uitȩ gentilis conscientiã grauari
se magis dignatione dñi putauit quam
iuuari. nec posse habere hospitẽ xp̃m. cuiꝰ¬

Expanded text:
solo verbo curare valebat, sed non minor solo verbo curare valebat, sed non minor humilitas, qui servum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium venire voluit, ne divitias honorasse videretur. Hic, ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos dicens: Domine, noli vexari. Non enim dignus sum ut sub tectum meum intres. Propter vitae gentilis conscientiam, gravari se magis dignatione putavit Domini, quam juvari, nec posse habere hospitem C
Abbreviated transcription (Latin):
rael: ipsũ potiꝰ accessisse ad xp̃m dicere uo¬
luit prudens euangłista. quã illos ꝑ qͦs
uerba sua miserat. Porro aũt lucas idõ
totũ quẽ ad modũ gestũ sit aꝑuit. ut ex
hoc intelligere cogerem᷑ quẽ ad modum
accessisse dixerit aliꝰ qͥ mentiri ñ potu
it. Sic̃ enĩ illa mulier quȩ fluxũ san-¬
guinis patiebat᷑ quãuis fimbriã uesti¬
m̃ti eiꝰ tenuerit. magis tam̃ qͥa credidit¬
tetigit dñm quã illȩ turbȩ a quib pre¬
mebat᷑: ita & centurio qͦ magis credidit
eo magis accessit ad dñm Dilicit
enĩ gentẽ nr̃am. & synagogã ipse ȩdifi¬
cauit nob̾. Qui ȩdificatã sibi a centurio¬
ne narrant sy nagogã. euident᷑ ostendunt.
qr sicut nos ȩccłam sic etiã illi synago¬
ga non conuentũ solũmodo fideliũ. sed &
locũ qͦ conueniebant sint appellare soli¬
ti iuxta qđ & supͣ docuimꝰ. Iesus aut
ibat cũ illis. Magna dñi sullimitas. qui

Expanded text:
rael, » ipsum potius accessisse ad Christum dicere vorael, » ipsum potius accessisse ad Christum dicere voluit prudens Evangelium, quam illos per quos verba sua miserat. Porro autem Lucas hoc totum, quemadmodum gestum sit, aperuit ut ex hoc intelligere cogeremur, quemadmodum acceit. sic enim et illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis tamtetigit Dominum, quam illae turbae, a quibus premebatur, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Diligit enim gentem nostram, et synagogam ipse aedificavit nobis. Qui aedificatam sibi a centurione narrant synagogam, evidenter ostendunt quia sicut nos Ecclesiam, sic etiam illi synagogam, non conventum solummodo fidelium, sed et locum, quo conveniebant, sint appellare soliti, juxta quod et supra docuimus. Jesus autem ibat cum illis. Magna Domini sublimitas, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ uidicio quȩ õia in m̃sura & nu¬
mero te pondere disposuit. qͥndecĩ adhuc
annorũ uitã lacrimis precibusq nac¬
turus: Et cũ audisset de iesy.
misit ad eũ seniores uideoꝵ. rogans
eũ ut ueniret & saluaret seruum eiꝰ¬
iudeoꝵ mitterent᷑ ad dñm. hisq astanti¬
b qͥ languerat sanaret᷑ qͦ in excusabiles
forent si credente uiro gentili ñ crederent.
Uerũ quęrit᷑ quom conueniat qđ lucas cen¬
turionẽ nuncios misisse. matheus aut̃ ipsũ
accessisse narrat ad dñm: sed piȩ quȩren¬
tib facile patet qđ matheus breuitatis
causa dixerit ipsũ accessisse. cuiꝰ desideri¬
ũ & uoluntas ad dñm ueracit̾᷑ aliis licet
deferentib est ꝑlata: mystice etiã nob̾
cõmendans hoc qđ scriptũ. ẽ accedite ad
eũ & illuminamini. Nã qr fidẽ centuri¬
onis qͣ uere accedit᷑ ad ie su̾ ipse ita lauda.¬
uit ut diceret. ñ inueni tantã fidẽ in is¬

Expanded text:
dentiae judicio, quae omnia in mensura et nudentiae judicio, quae omnia in mensura et numero et pondere disposuit, quindecim adhuc annorum vitam lacrymis precibusque nacturus. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans eum, ut veniret et salvaret servum eJudaeorum mitterentur ad Dominum, hisque astantibus, qui languerat, sanaret, quo inexcusabiles forent, si credente viro gentili non crederent. Verum quaeritur quomodo conveniat, quod Lucas centurionem nuntios misisse, Matthaeus autem ipsum accessisse narrat ad Dominum. Sed pie quaerentibus facile patet quod Matthaeus brevitatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter, aliis licet deferentibus, est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc quod scriptum est: « Accedite ad eum et illuminamini . » Nam quia fidem centurionis, qua vere acceditur ad Jesum, ipse ita laudavit, ut diceret: « Non inveni tantam fidem in Is
Abbreviated transcription (Latin):
Iic intelligendũ ẽ cũ implesset qͥdẽ õnia
uerba sua in aures pleb̾ intrasse xp̃m ca-¬
pharnaũ: hoc est qr ñ anteꝗͣ hȩc uerba
terminasset intrauit. sed ñ esse ex pres
sũ post qͣntũ tẽporis interuallũ cum
istos sermones terminas set. intrauit ca¬
pharnaũ. Ipso qͥppe int̾uallo leꝓsus ille
mundatꝰ ÷ que loco suo matheus inter¬
ponit. iste hoc antea prȩoccupat:
Centurionis aut̃ cuiꝰdã seruus male ha¬
bens erat moritrus. qͥ erat illi p̾ciosus
Querit forte aliqͥs uel pius ut inueniat.
uel impiꝰ ut rep̃hendat : q̃ ratione euan¬
gelista seruũ qͥ ñ mortuus sed sanatꝰ
subinfert᷑ dixerit esse moriturũ. Cui
breuit̃ respondendũ qͥa re uera erat
moriturus. si ñ dñi sui fide de p̾can¬
tis & xp̃i pietate miserantis fuis set
redditꝰ uitȩ. Sic & ezechias rex iuxta
moriturus: cũ ueracis ꝓpħȩ uerb audi¬
uit. dispone domui tuȩ qr morieris
tu & ñ uiues sed occulto diuinȩ ꝓui¬

Expanded text:
ic intellegendum est, cum implesset quidem omnia uerba sua in aures plebis, intrasse Christum Capharnaum, hoc est, quia non, antequam haec uerba terminasset, intrauit, sed sum post quantum temporis intervallum, cum istos sermones terminasset, intraverit Capharnaum. Ipso quippe intervallo leprosus ille mundatus est, quem loco suo Matthaeus interponit, iste autem antea praeoccupat. Centurionis autem cujusdam servus male habens, erat moriturus, qui illi erat pretiosus. Quaerit forte aliquvel impius, ut reprehendat, qua ratione Evangelista servum, qui non mortuus, sed sanatus subinfertur, dixerit esse moriturum. Cui breviter respondendum, quia revera erat moriturus, si non domini sui fide deprecantis, et Christi pietate miserentis fuisset redditus vitae. Sic Ezechias rex, juxta moriturus, cum veracis prophetae verbis audivit: Dispone domui tuae, quia morieris tu et non vives ; sed occulto divinae provi
Abbreviated transcription (Latin):
lestis uitȩ significatione poni consue¬
uit. Unde ẽ qđ archa noe centũ annis
fabricat᷑ ab rahã centenariꝰ filiũ ꝓmis¬
sionis accepit: atriũ tab̾naculi cen-¬
tũ cubitis longũ est: in centesimo
Et cȩtera huiꝰmodi. Talis gͦ meriti uiri
ꝓhis necesse ÷ ut dño supplicent qui

Expanded text:
lestis vitae significatione poni consuelestis vitae significatione poni consuevit. Unde est quod arca Noe centum annis fabricatur, Abraham centenarius filium promissionis accepittum cubitis longum est ; in centesimo et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri pro his necesse est Domino sup
Abbreviated transcription (Latin):
cente sponte credidit. Et reuersi qͥ
missi fuerant domũ: inuenert᷑ seruu
qͥ languerat sanũ. Probat᷑ fides dñi.¬
& serũi sanitas roborat᷑. Potest gͦ meri-
tũ dñi etiã famulis suffragari. non
solũ fidĩ merito: sed etiã studio disci¬
plinȩ. Pleniꝰ sane hȩc explicat mathe¬
us qđ dicente dño centurioni. uade.
& sic̃ credidisti fiat tͥ & sanatꝰ sit puer
in illa hora. Sed beato lucȩ moris ÷ quȩ
plene uiderit ab aliis euangłistis expo¬
sita breuiare uel etiã de industria
p̃terire. quȩ uͦ ab eis omissa uel bre¬
uit̃ cognouerit attacta: dilucidare
sollerciꝰ. Mystice ut dixi centurio cuiꝰ
fides israheli p̾fert᷑ electos nimirum
ex gentib ostendit qͥ quasi centenario
milite stipati: uircutũ sp̃ualiũ sunt
ꝑfectione sullimes. nichilq adõ t̾re¬
nũ.: sed sola ȩt̾nȩ salutis gaudia s̃ suisq
reqrunt. Numerus enĩ centenarius
qͥ de leua transfert᷑ ad dexterã. in cȩ¬

Expanded text:
cente, sponte credidit. Et reversi, qui cente, sponte credidit. Et reversi, qui missi fuerant domum, invenerunt servum, qui languerat, sanum. Probatur fides domiet servi sanitas roboratur. Potest ergo Domini meritum etiam famulis suffragari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus, quod dicente Domino centurioni: Vade et sicut credidisti fiat tibi, sanatus sit puer ex illa hora ; sed beato Lucae moris est, quae plena viderit ab aliis evangelistis exposita breviare, vel etiam de industria praeterire; quae vero ab eis omissa vel breviter cognoverit attacta, dilucidare solertius. Mystice, ut dixi, centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, qui, quasi centenario milite stipati, virtutum spiritalium sunt perfectione sublimes, nilque a domino terrenum, sed sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius, qui de laeva transfertur ad dexteram, in coe
Abbreviated transcription (Latin):
lites & serui qͥ centurioni oboediunt.:
uirtutes sunt naturales. quarũ ñ mi¬
nimã copiã multi ad dñm uenientes
secũ deferunt. De quib in cornelucen¬
turionis laude dr̃ qr erat uiriustus
& timens dm̃ cũ onui domo sua. faciens
elemosinas multas plebi. & de p̃cans sẽꝑ
dm̃ Quo audito itsus: miratꝰ est
Miratꝰ ÷ qđ uidit centurionẽ suã intel¬
ligere maiestatẽ. Sed qͥs in illo fecerat
ipsã fidẽ uel intelligentiã. nͥ ipse qͥ
eã mirabat᷑ : Qđ & si aliꝰ eã fecisset. mi
raret᷑ qui p̃sciꝰ erat: Notandũ gͦ qr qđ¬
miat᷑ dñs nob̾ mirandũ esse significat.
quib adhuc opus est sic moueri om̃s
enĩ tales motꝰ cũ de dõ dicunt᷑. ñ ꝑtur¬
bati animi signa sunt: sed docentis ma-¬
Non de om̃ib retro patriarchis & ꝓpħis.
sed de presentis ȩui loquit᷑ hominibus.
qͥb idõ centurionis fides ante fert᷑. qr
illi legis ꝓpħarũq monitis edocto cre¬

Expanded text:
lites et servi, qui centurioni obediunt, lites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales, quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes secum deferunt. De quibus in Cornelii centurionis laude dicitur: Quia erat vir justus et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper . Quo audito Jesus, miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse, qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretminus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis maNon de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edoct
Abbreviated transcription (Latin):
patronos ad qͥrere. qͥ nob testimonium
reddentes qđ diligamꝰ ȩccłam & qͣntũ
in nob est edificare curemꝰ ꝓ nr̃is quoq
na fides centurionis. qr uerbi opus in
xp̃o confitet᷑ & nr̃ȩ sanationis ac cõmoda
mysterus. qui & si noueramꝰ scđm car
nem xpm̃. sed iam nunc ñ nouimus
Uam & ego homo sũ sub potestate consti¬
tutꝰ habens sub me milites. Hominem
se & potestati uel tribuni uel psidis sub¬
ditũ dicit: imꝑare tam̃ posse minorib.
ut sub audiat᷑ eũ multomagis qͥ ds̃ sit
& suꝑ oĩa potens. innumerã uirtutis an¬
głicȩ q̃ ad imꝑata obtẽꝑet habere miliciã
Et dico huic uade & uadit. & alio ueni
& uenit. & seruo meo fac hoc & facit. Wlt
ostendere dñm quoq ñ ꝑ aduentũ tan
tũ corporis. sed ꝑ angłor ministeria
posse implere qdđ uellet. Repellende
enĩ erant uel infirmitates corpor
uel fortitudines contrariȩ quib homo
ad debilitatẽ sepe concedit᷑. & uerbo
dñi & ministerus angłors. Aliter. Mi¬

Expanded text:
patronos acquirere, qui nobis testimonium reddentes, quod diligamus Ecclesiam, et quantum in nobis est, aedificare curemus, pro nostris na fides centurionis, qua verbi opus in Christo confitetur, et nostrae sanationis accommoda mysteriis, qui et si noveramus secundum caristum, sed jam nunc non novimus . Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. Hominem se et potestati, vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus, ut subaudiatur eum multo magis, qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. Et dico huic: Vade, et vadit, et alio: Veni, et venit, servo meo: Fac hoc, et facit. Vult ostendere tum corporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet. Repellendae enim erant vel infirmitates corporum, vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini et ministeriis angelorum. Aliter: mi
Abbreviated transcription (Latin):
ris fructꝰ. Quigͦ thesaurũ in corde pa-¬
tientiȩ ꝑfectiq habet amoris: optimos ni¬
mirũ fructꝰ effundens diligit inimicũ.
bene facit odienti : benedicit maledicenti
orat ꝓ calu̾niante. ꝑcutienti se uel despo¬
lianti ñ reluctat᷑ oni petenti tribuit sua.
ablata ñ repetit. ñ iuidicare. ñ condẽnare
desiderat. errantẽ patient̃ amant̃q corri¬
git. & cȩtera quȩ sup᷑ saluator edocuit.
At qͥ neqͣm thesaurũ corde seruat. odit
amicũ. male facit diligenti: maledicit
benedicenti & cȩtera quȩ dñicus sermo
redarguit: bono thesauro contraria ꝑ¬
agit. Qui ne sibi frustra blandiretur
ex eo qđ sequit᷑ ex habundantia enĩ cor¬
dis osloquit᷑ qͣsi ñ fructꝰ arboris male¬
s folia. hoc ÷ uerba solũ & ñ magis oꝑa

Expanded text:
ris fructus. Qui ergo thesaurum in corde patientiae perfectique habet amoris, optimos nimirum fructus effundens, diligit inimicum, benefacit odienti, benedicit maledicenti, orat pro calumniante, percutienti se vel despolianti non reluctatur, omni petenti tribuit, sua ablata non repetit, non judicare, non condemnare desiderat, errantem patienter amanterque corrigit, et caetera, quae supra Salvator edocuit. At qui nequam thesaurum corde servat, odit amicum, maledicit diligenti, maledicit benedicenti, et caetera, quae dominicus sermo redarguit, bono thesauro contraria peragit. Qui ne sibi frustra blandiretur ex eo quod sequitur: Ex abundantia enim cordis os loquitur. Quasi non fructus arboris, sed folia, hoc est, verba
Abbreviated transcription (Latin):
tis imbutꝰ. Sed quia quȩ nr̃a infirmitas
ñ prȩsumit. druna gr̃ã dare nouit:
& aliꝰ centurio qͥ sicũt & iste credentẽ
ex gentib popłm p̾figurabat. magnȩ
fidĩ & iusticiȩ merito sp̃s scĩ donum
priusꝗͣ baptizaret᷑ accepit. & iste necdũ
catecit atꝰ & fidẽ suã laudari a dño & fa¬
mulũ saluari ꝓmeruit. De qͦ pulchre
ꝑ allegoriã dr̃ qr iħs ñ longe aberat
a domo tã & si sub tectũ suũ eũ inuita¬
re ñ auderet. qͥa ꝓpe timentes eũ salu¬
tare ipsiꝰ & qͥ naturali lege recte utit᷑
ac bona quȩ nouit oꝑat᷑: eo illi qͥ uere
bonꝰ ÷ apꝓpiat. At qͥ errori gentilitatis
etiã crimina iunxerunt. his aptari po¬
test qđ confluentib ad se turb̃ alibi dñs
ait. Quidã enim de longe uenerunt.
Sropter qđ & memet ip̃sũ n sũ dignũ
arbitratꝰ ut uenirẽ ad te. Et nos qͥ de gen¬
tib egredim᷑ ñ ipsi ad dñm uenire pos¬
sumꝰ: quẽ nunc in carne uidere neqͣquã

Expanded text:
imbutus. Sed quia quae nostra infirmitas non praesumit, divina gratia dare novit; et alius centurio, qui, sicut et iste, credentem ex gentibus populum praefigurat, magnae fidei et justitiae merito Spiritus sancti donum, priusquam baptizaretur, accepit, et iste necdum catechizatus, et fidem suam laudari a Domino, et famulum salvari promeruit. De quo pulchre per allegoriaa domo, tametsi sub tectum suum invitare non auderet, quia prope timentibus eum salutare ipsius. Et qui naturali lege recte utitur, quo bona, quae novit, operatur, eo illi, qui vere bonus est, appropiat. At qui errori gentilitatis etiam crimina junxerunt, his aptari potest, quod confluentibus ad se turbis alibi Dominus ait: Quidam enim ex his de longe venerunt. Propter quod etarbitratus, ut venirem ad te. » Et nos qui de gentibus credimus, non ipsi ad Dominum venire possumus, quem nunc in carne videre nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
me & audit sermones meos & facit eos os¬
tendã uob̾ cui similis similis sit. Similis
est homini ȩdificanti domũ Multa dñs su¬
pra de apte bonis malisue. multa de uere
ac simulate bonis disputans. quib tribus
ꝑsonis õne opinor hominũ genꝰ cõp̃hendi:
totũ suũ sermonẽ terribili simul & ama¬
bili parabola concludit. ꝗͣ alios uerbi au¬
ditores diabolo alios xp̃o assimilet: qͥ ut̃¬
q suã in hominũ subiectione domũ ꝑ totũ
huiꝰ scłi tẽpus edificare ñ desinit. Itaq
qͥ sermones xp̃i audit & facit: cõparabitꝰ
unã sibi ȩccła catholicã construit. eru¬
dit & gubernat in uitã quandoq dedi¬
caturus ȩt̾nã : sic & auditor utilis iuxta
ꝓpriũ modulũ uaruis uiraitũ studus
ad suꝑna ꝓficiens. habitationẽ sibi ꝑpe¬
tuȩ mansionis ȩdificat. Cuiꝰ in p̃senti
quasi qͦdrandis poliendis. caritatisq glu¬
tino copulandis lapidib instet: sed in
futuro cũ xp̃o dedicatione lȩtetur:

Expanded text:
 facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti domum. Multa Dominus supra de aperte bonis malisve, multa de vere ac simulate bonis disputans, quibus tribus personis omne, opinor, hominum genus comprehendi, totum suum sermonem terribili simul ac amabili parabola concludit, qua alios verbi auditores diabolo, alios Christo assimilet, qui uterque suam in hominum subjectione domum per totum hujus saeculi tempus aedificare non desinit. Itaque qui sermones Christi audit et facit, comparabitur unam sibi Ecclesiam catholicam construit, erudit et gubernat, in vitam quandoque dedicaturus aeternam, sic et auditor utilis juxta proprium modulum variis virtutum studiis ad superna proficiens, habitationem sibi perpetuae mansionis aedificat, cujus in praesenti quadrandis, poliendis, charitatisque glutino copulandis lapidibus instet, sed in futuro cum Christo dedicatione laetetur.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uoluerit & cognoscã ñ sermonem
eorũ qͥ inflati st̃ sed uirtutẽ Non enĩ
in sermone ÷ regnũ dĩ: s i uirtute.
Peroris gͦ locutionẽ dñs uniuersa quȩ
uel actu uel fatu uel cogitatu de corde
ꝓferimꝰ insinuat. quȩ magis qͣm homi¬
nib dicta: nuda & aꝑta st̃ ocłis eiꝰ Nam
& moris scripturarũ uerba ꝓreb po¬
nere. Unde psalmista. Dic inqͥt animȩ
meȩ salus tua ego sũ et ez echias. Non fuit
uerbũ qđ ñ ostenderĩ eis. Qui utiq rerũ
& ñ uerborũ chaldeis reuelarat archana.
intellectu cernit. nemo uoluntate amplec

Expanded text:
t cognoscam non sermonem eorum, qui inflati sunt, sed virtutem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute . Per oris ergo locutionem Dominus universa, quae vel actu, vel fatu, vel cogitatu de corde proferimus insinuat, quae magis quam hominibus dicta nuda et aperta sunt oculis ejus. Nam et moris est Scripturarum, verba pro rebus ponere. Unde Psalmista: Dic inquit animae meae, salus tua ego sum . Et Ezechias: Non fuit verbum, quod non ostenderim eis . Qui utique rerum et non verborum Chaldaeis revelarat arcana. intellectu cernit, nemo voluntate amplec
Abbreviated transcription (Latin):
Acsi aliis uerb̾ ita diceret. Quid folia
recte confessionis uos germinare iacta¬
tis. qͥ nullos oꝑis boni fructꝰ ostenditis:
Unde apłs p̾ciosũ a uili separaturus. hoc
ẽ. bonũ thesaurũ a malo bonã arborẽ
a mala ꝑfectũ boni magistri discipłm
ab hi pochrita. ducẽ uidentẽ a cȩco se

Expanded text:
Ac si aliis verbis ita diceret: Quid folia rectae confessionis vos germinare jactatis, qui nullos operis boni fructus ostenditis? Unde Apostolus pretiosum a vili separaturus: hoc est, bonum thesaurum a malo, bonam arborem a mala, perfectum boni magistri discipulum ab hypocrita, duc
Abbreviated transcription (Latin):
& magna necessitate obiurgationes ad¬
hibendȩ sunt. Ita tam̃. ut etiã in his ip¬
sis ñ nob̾ sed dõ ut seruiamꝰ instemus.
pse. ẽ enĩ finis. Ut nichil duplici corde
faciamꝰ. auferentes trabẽ de ođo nr̃o
inuidentiȩ uel maliciȩ uel simulationis.
ut uideamꝰ eicere festucã de ocło fratris:¬

Expanded text:
et magna necessitate objurgationes adet magna necessitate objurgationes adhibendae sunt. Ita tamen, ut etiam in his ipsis, non nobis, sed Deo, ut serviamus, instemus; ipse est enim finis, ut nihil duplici corde faciamus, aufeinuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam de oculo fratris