comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stimulꝰ. id ẽ rogaui medicũ ut auferret molestũ epithema qͦd mͥ apposuerat. s au-
q̃ paule suffict tͥ gr̃a. mea. scił qđ dedi tͥ in om̃ib: scił qͦd feci te de infideli fide¬
lem. de ꝑsecutore apł̃m. & plus om̃ib laborantẽ. & archana uidentẽ: uires qͦ sti¬
niulos tolerandi tͥ addidi. & idõ noli hoc orare ut discedat stimulus. Nam id ẽ¬
quia uirtꝰ ꝑficitur in infirmitate. id ẽ ꝑfectio uirtutũ ẽ. quȩ ht infirmitatem
contrariã. cum qua legitime certet. qͥa certando acquirit᷑ uictoria. & sic fit uir
apłs petens stimtlum remouendũ. Exaudiuit eũ quẽ disposuerat. dãpnare. & ñ exau-¬
diuit eum quẽ nolebat sauare. Nam & eger petit multa a medico quȩ medicꝰ ñ
dat. ñ exaudit ad uoluntatẽ. ut exaudiat ad sanitatẽ: ita & dñs ñ exaudiuit.

Expanded text:
stimulus, id est rogavi medicum ut auferret molestum epithima quod mihi apposuerat, sed stimulus, id est rogavi medicum ut auferret molestum epithima quod mihi apposuerat, sed O Paule, sufficit tibi gratia mea, scilicet quod dedi tibi in omnibus, scilicet quod feci te de infideli fidelem, de persecutore Apostolum, et plus omnibus laborantem et arcana videntem; vires quoque stimulos tolerandi tibi 138 addidi. Et noli hoc orare, ut discedat stimulus. VERS. quia, virtus perficitur in infirmitate, id est perfectio virtutum est quae habet infirmitatem contrariam, cum qua legitime certet, quia certando acquiritur victoria, et sic fit viApostolus, petens stimulum removendum. Exaudivit eum quem disposuerat damnare, et non audivit eum quem volebat sanare. Nam et aeger petit multa a medico quae medicus non dat; non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad sanitatem. Ita et Dominus non exaudivit
Abbreviated transcription (Latin):
sathane s hoc ñ possunt nisi ꝑmissi. Sic & iob ꝓbatꝰ est. ꝑmissus ẽ ad eũ tẽptan¬
rabatur. Uel ita : datꝰ ẽ mͥ angelꝰ sathanȩ ut me colaphiret. tẽꝑtando ꝑ libidinẽ
ut quidã. auint. Temptatio autẽ cui ñ consentit᷑. ñ ẽ pecratũ. s materia. exercendȩ
urtutis. Hoc intellige. dictũ de. tẽptatione. quȩ fit ab hoste. ñ ã carne. quȩ pecta¬
tum ẽ ueniale: & si ei ñ consentiat᷑. Propt̃ qͦd. scit quia grauit̃ colaphirabar ego hu¬
mane timens. ter. quasi multotiens rogaui dñm qͥ solꝰ potest. facere. ut stimulus
discederet . a me. quia grauis ẽ medicina infirmo. & ideo rogauit medicũ ut aufer¬
ret qͦd apposuerat. qͥa molestũ erat. ut cũ medicꝰ apponit uiscerib aliqͦd forte epy¬
cum illo medicam̃to cruciari ceꝑit. ut auferat: medicꝰ autẽ consolat᷑ & monet pa¬
tientiã. qͥa nouit ẽẽ. utile qd apposuit. Sic & apłs ait: rogaui dñm ut discederet

Expanded text:
n possunt nisi permissi. Sic et Job probatus est; permissus est ad eum probanet, tentando per libidinem, ut quidam aiunt. Tentatio autem cui non consentitur, non est peccatum, sed materia exercendae virtutis. Hoc intellige dictum de tentatione quae fit ab hoste, non a carne: quae peccatum est veniale, si ei non consentiatur. Propter quod, scilicet quia graviter colaphizabar, ego humane timens, ter, quasi dicat: Multoties rogavi Dominum, qui solus potest facere ut stimulus discederet a me. Quia gravis erat medicina infirmo, et ideo rogavit medicum, ut auferret quod apposuerat, quia molestum erat: ut cum medicus apponit vulneribus aliquod forte epcum illo medicamento cruciari coeperit, ut auferat; medicus autem consolatur et monet patientiam, quia novit esse utile quod apposuit. Sic et Apostolus ait: rogavi Dominum ut discederet
Abbreviated transcription (Latin):
chorinthiis. Quasi. Głor de regimine. s utinã sustineretis
modicũ qͥd insipientiȩ meȩ. id ẽ głationis scđm carnẽ que
uidetur insipientia: qͥa. dictũ ẽ. te ñ laudent labia. tua s
ent̃ ferte. Emulor enĩ uos id ẽ diligo uos dĩ emulatione. idẽ
ad honorẽ dĩ ñ meũ: ñ relo sponsam dĩ mͥ. s do. amicꝰ enĩ
sponsi sum. Sponsꝰ sͥ relat sponsã. amicꝰ uͦ sponsi ñ sͥ sed
sponso. & nota qͦd emulatio duplicit̃ accipit᷑: emulatio eni

Expanded text:
e regimine, sed utinam sustineretis modicum quid insipientiae meae, id est gloriationis secundum carnem, quae videtur insipientia. Quia dictum est: Non te laudent labia tua, sedenter ferte, aemulor enim, id est diligo, vos Dei aemulatione, id est ad honorem Dei, non meum, non zelo sponsam Dei mei, sed Deo. Amicus enim sponsi sum. Sponsus igitur zelat sponsam; amicus vero sponsi non sibi, sed sponso. Et nota quod aemulatio dupliciter accipitur. Aemulatio eni
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamꝰ fidem ur̃am crescentẽ de uirtute. in uirtutẽ. Quid:
In uob̾ id ẽ ꝑ uos magnificari apud alios. qͥa ꝑ uos tales apłi
ueri ꝓbabimur. Et habemꝰ spem eugłizare scdm regulam
nr̃am. id ẽ scđm regim̃ nr̃m. id ẽ scdm qͦd a dõ nobis iniun¬
ctum ẽ: eugłiare dico in abundantia. scił ñ in paucis locis.
unino etiã in illa loca quȩ st̃ ultra uos. Non tam̃ sumꝰ ha¬
bentes spem. id ẽ ñ sꝑamꝰ głari in aliqua aliena regula. nec
illi qͥ ultra uos st̃. de alieno regimine st̃. Deinde exponit qͥd
dixerit in aliena. regula. scił in his quȩ t̃parata. st̃ ab aliis
p̃dicatorib. qͥã his p̃dicabat quib ñ erat annunciatũ. ut
głam suo labore quereret. Qui autẽ. Quasi. Ego głabor¬

Expanded text:
s per fidem vestram crescentem de virtute in virtutem. Qui in vobis, id est per vos, magnificari apud alios, quia per vos tales apostoli veri probamur. Et habemus spem evangelizare secundum regulam nostram, id est regnum nostrum, id est secundum quod a Deo nobis injunctum est. Evangelizare dico, in abundantia, scilicet non in paucis locis, imo et in alia loca quae sunt ultra vos, non tamen sumus habentes spem, id est non speramus gloriari in aliqua aliena regula. Nec illi qui ultra eos sunt, de alieno regimine sunt. Deinde exponit quid dixerit in aliena regula, scilicet in his quae praeparata sunt ab aliis praedicatoribus, quia his praedicabat, quibus non erat annuntiatum, ut gloriam suo labore quaereret. Qui autem. Quasi dica
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uolentis. neq currere id ẽ oꝑari est
currentis hoĩs. s miserentis dĩ ẽ: id ẽ
ñ ex libero arbitrio hõis bonũ uolentiᷤ
positam facit nos uelle uł currere. Et̃¬
ce ñ ꝓpt̃ futura. quȩ p̃uideret elegit

Expanded text:
 est currentis hominis, sed miserentis est Dei, id est non est ex libero arbitrio hominis bonum volentis, positam facit nos velle et currere. Ecce non propter futura quae praevideret elegit
Abbreviated transcription (Latin):
tendũ & aput me. ꝑmansurũ. Deinde
tepetit ut repeticionẽ magis confirniet.
& miscłiam p̃stabo ei cui miscdiam p̃sti¬
itro. id ẽ illi miscdiam dabo. quẽ. p̃scio
pꝰt ertorẽ toto corde reũsurũ ad me.
Hoc ẽ dare illi cui dandũ ẽ. & ñ dare.
illi cui ñ dandũ ẽ. ut eũ uocet quẽ sci¬
at obedire. illũ uͦ ñ. quẽ sciat ñ obedi¬
re. qͥa. ñ in uoluntate petentis s in ar¬
bitrio dantis debet. ẽẽ. qͦd dat᷑. An enĩ
dandũ sit. dantis debet iudicio peu¬
sari. Et quãuis ꝑiculosũ sit iudiciũ dĩ
discernere. tam̃ ꝓpt̃ hesitantes ne putẽt

Expanded text:
rtendum, et apud me permansurum. Deinde rtendum, et apud me permansurum. Deinde repetit ut repetitione magis confirmet, et misericordiam praestabo ei cui misericordiam praestitero, id est illi misericordiam dabo, quem praescio post errorem toto corde reversurum ad me, hoc est dare illi cui dandum est, et non dare illi cui dandum non est, ut eum vocet quem sciat obedire; illum vero non, quem sciat non obedire, quia non in voluntate petentis, sed in arbitrio dantis debet esse quod datur. An enim dandum sit, dantis debet judicio pensari. Et quamvis periculosum sit judicium Dei discernere, tamen propter haesitantes ne putent
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd gͦ dicemꝰ Nunqͥd dicemꝰ qͦd iniqͥ¬
tas sit aput d̾cũ id ẽ dicet᷑ iniquus A¬
ãs Iniquũ enĩ uidetur. ut sine. ullis
honoꝵ uel maloꝵ meritis oꝑum unũ¬
ds diligat & alterũ oderit. Qua in re.
si futura bona. huiꝰ ud mala. illiꝰ quȩ u¬
tiq ds p̃sciebat. attendẽt. ñ diceret ñ
ne meritis alterũ elegit. alteru̾m reꝓba.¬
uit. nunqͥd ido iniquus: Absit. Non
cñ iniquus ẽ. qͥa unũ dilexerit: & alte¬
rum odit. qͥa hc̃ id ẽ iacob ꝑ miscđiame¬
legit. illũ scił esau ꝑ iusticiã. reꝓbauit.
in qͦ neutro ẽ iniqͥtas. Nemo autẽ dicat
dđ̃m quia futura oꝑa. p̃uidebat. alterũ
si. ud ẽ ds inductꝰ a moẏse. dixit mise¬
rebor. uocando interiꝰ. cuiꝰ miserebor
p̃destinando. Ec̃ce nulla merita p̃ce
cium. Noysi enĩ dicit. miserebor cuiꝰ
misertꝰ ero. id ẽ illiꝰ miserebor uocando
& gtãm apponendo. cuiꝰ p̃sciꝰ eram qͦd
misccłiam daturꝰ essem. sciens illũ conũ¬

Expanded text:
quid dicemus? Nunquid dicemus quod iniquitas sit apud Deum? id est dicetur iniquus Deus. Iniquum enim videtur ut sine ullis bonorum, vel malorum meritis operum, unum diligat, et alterum odit, qua in re si futura bona hujus vel mala illius, quae utique Deus praesciebat attenderet, non diceret, non  Quia ergo sine meritis alterum elegit, alterum reprobavit. Nunquid ideo iniquus? Absit! Non enim iniquus est, quia unum dilexit et alterum odit, quia hunc, id est Jacob, per misericordiam elegit; illum scilicet Esau per justitiam reprobavit. In quo neutro est iniquitas. Nemo autem dicat Deum quia futura opera praevidebat alterum si, id est Deus inductus a Mose dixit: Miserebor, vocando interius, cujus misereor, praedestinando. Ecce nulla merita praeccium. Mosi enim dicit: Miserebor cujus misertus ero, id est illius miserebor vocando et gratiam apponendo, cui praescius eram, quod misericordiam daturus essem, sciens illum conve
Abbreviated transcription (Latin):
dlauid. Inqͥramꝰ gͦ in historũs qualis
entiȩ dĩ. Uideamꝰ gͦ si saul in necessi¬
tate ita se gessit ut dauid. qͥ accepta
miscłia dm minime contẽpsit. pꝰt ue.
niam pecratoꝵ tam bene. ꝑ̃stitit: saul
ens & de dĩ uidicio indignatꝰ. ad idola
quȩ priꝰ dãpnauerat. conũsꝰ. ab eis au¬
detur a. p̃scio. ex hoc enĩ iustũ ẽẽ ui

Expanded text:
d. Inquiramus in historiis qualis entiae Dei. Videamus ergo si Saul in necessitate ita se gessit, ut David, qui accepta misericordia Domini minime contempsit, et post veniam peccatorum tam bene perstitit. Saul ens et de Dei judicio indignatus, ad idola quae prius damnaverat conversus, ab eis aude
Abbreviated transcription (Latin):
illud dixit ds̃. ante futurũ udicium.
ut iudicaturꝰ crederet᷑. & scđ̾m merita.
reddtturꝰ. lado ctiã illud dixit ut intel¬
ligeretur hoc aꝑtum ẽẽ. pꝰtea ꝑ ꝓpħam.¬
qͦd anteqͣ illi nascerent᷑. erant in ddĩ p̃
teqͣ natꝰ fecisset aliqͥd. boni. qͥd dilige¬
bat nͥ gratuitũ miscdiȩ suȩ donũ. Et
in esaũ qͥd oderat anteq̃ natꝰ fecisset a¬
liqͥd. mali. nͥ originale peccatũ: Nam
nec in illo diligeret iusticiã. quã nullã.
ille fecerat. neq in isto odisset. natupã.
quã bonã ipse fecerat. S qm̃ rẽ stu-¬
pendam de uondũ natis nec aliqͥd bo¬
ni uel mali agentibꝰ ꝓposuerat. scił qͦd
unũ ds dilexerit. alterũ oderit qͦmͦ
hec recte fiunt cum nil egissent ᵈ Quia
ut dictũ ẽ res stupenda ẽ. sͥ obicit
expͥmens unde moueri posset auditor.

Expanded text:
illud dixit Deus ante futurum judicium, ut judicaturus crederetur, et secundum merita redditurus. Ideo etiam illud dixit Deus, ut intelligeretur hoc apertum esse, postea pquod. antequam illi nascerentur. erat in dei praetequam natus fecisset aliquid boni. nisi gratuitum misericordiae suae donum? etin Esau quid oderat antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? nam nec in illo diligeret justitiam quam nullam ille fecerat, neque in isto odisset naturam quam bonam ipse fecerat; sed quoniam rem stupendam de nondum natis nec aliquid boni vel mali agentibus proposuerat, scilicet quod unum Deus dilexerit, alterum oderit, quomodo hoc recte fuerit cum nil egissent, quia res, ut dictum est, stupenda est, sibi objicit exprimens, unde moveri posset auditor,
Abbreviated transcription (Latin):
mutatione conueniant. & ido ñ dixit mundus s figura. quia sub¬
stantia ñ ꝑit s qualitas. Uolo autem. Quasi. Si nubitis hoc face.¬
re consulo. s magis uolo uos ẽẽ sine. sollicitudine rei uxoriȩ. qua
diminuta in di rebꝰ ꝓpensiꝰ uigilatur. Et recte hoc uolo. quia qͥ¬
sine uxore ẽ sollicitꝰ est. ut compleat ea quȩ dñi sunt. & quom
placeat. interiori pulcritudine do ñ qͣm ei seruiat. Qui autem
cum uxore ẽ. sollicitꝰ est de his que sunt mundi. scił de domo re¬
genda. & huiꝰmodi: qͦmͦ etiam placeat uxori: magna enim a mari¬
tudo est in domo uxor tͥstis: & diuisus ẽ ñ natura s actu. quia

Expanded text:
mutatione conveniant. Et ideo non dixit mundus perit, sed figura, quia submutatione conveniant. Et ideo non dixit mundus perit, sed figura, quia substantia non perit, sed qualitas. Volo autem. Quasi dicat: Si nubitis, hoc facere consulo. Sed magis volo vos esse sine sollicitudine rei uxoriae; qua diminuta in Dei rebus propensius vigilatur. Et recte hoc volo, qui sine uxore est, sollicitus est, ut compleat ea quae Domini sunt, et quomodo placeat interiori pulchritudine Deo, non quomodo ei serviat. Qui autem cum uxore est, sollicitus est de his quae sunt mundi, scilicet de domo regenda, et hujusmodi, quomodo et placeat uxori. Haimo Magna enim amaritudo est in domo uxor tristis, et divisus
Abbreviated transcription (Latin):
tristicia. scłi. sint tamꝗͣ ñ flentes. ut spe futuri boni ñ cedant uel
frangantur. Et qui gaudent. ꝓ aliqua. ꝓsꝑitate scłi. sint tamꝗͣ ñ
gaudentes. ut intꝰ timeant spũalit̃ corrumpi. Et qui emunt ut fa¬
ciunt coniugati qͥ ꝓuident filiis. sint tamqͣ ñ possidentes. ut scił ñ
apponant cor ꝑitis rebꝰ. s: sic habeant. ut amore illis ñ hereant.
Et ut uniũsaliter colligam. qui utunt᷑ hoc mundo sint tanꝗͣ ñ u¬
tantur. ut scił ex bonis eiꝰ faciant bona. ñ mali fiant. quȩ boua
ne. putentur mala. bonis dant᷑. itemq tolluntur ut ꝓbent᷑. Ne
uͦ putentur magna uel summa. dantur malis. itemq eis tollunt᷑
existimanda. quia figura. id ẽ pulcritudo ñ substantia. huiꝰ mun¬
di p̃terit. il ẽ cotidiẽ senescit. & tãndem in iudicio mundanoꝵ ig¬
nium cum flagratione ꝑibit. ñ substantia. s figura: atq ipsa. sũb¬
stantia eas qualitates habebit. quȩ corporibꝰ unmortalib mirabili

Expanded text:
tristitia saeculi, sint tanquam non flentes, et spe futuri boni non cedant, vel frangantur; et qui gaudent pro aliqua prosperitate saeculi, sint tanquam non gaudentes, ut intus timeant spiritualiter corrumpi; et qui emunt, ut faciunt conjugati, qui provident filiis, sint tanquam non possidentes, scilicet non apponant cor perituris rebus; sed sic habeant, ut amore illis non haereant. Et ut universaliter colligam, qui utuntur hoc mundo, sint tanquam non utantur, ut scilicet ex bonis ejus faciant bona, non mali fiant: quae bona ne putentur mala, bonis dantur. Itemque tollentur ut probentur, ne vero putentur magna vel summa, dantur et malis. Itemque eis tolluntur aestimanda, quia figura, id est pulchritudo non substantia, hujus mundi praeterit, id est quotidie senescit, et tandem in judicio mundanorum ignium cum flagratione peribit. Non substantia, sed figura atque ipsa libera substantia eas qualitates habebit, quae corporibus immortalibus mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
carnis: qđ utiq facit qͥ habens uxorem raldit ñ exigit debitũ¬
& qui ꝓpt̃ infirmitatẽ ꝓpriam ducit uxorẽ. plangens potiꝰ
quia sine uxore. ẽẽl ñ potuit. qͣ gaudens quia duxit. & ma¬
xime qui pari consensu continentiã. scruant. Beatiora. sa¬
tie coniugia iudicanda sunt. quȩ siue filiĩs ꝓcreatis. siue
in ꝓle contempta: continentiã pari consensu seruari pote¬

Expanded text:
nt. Hoc facit qui habens uxorem, reddit et non exigit debitumnt. Hoc facit qui habens uxorem, reddit et non exigit debitum; qui propter infirmitatem propriam ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit, et maxime quia pari consensu continentiam servant. Beatiora sane conjugia indicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive prole contempta continentiam pari consensu servare potue
Abbreviated transcription (Latin):
stͥngentis imꝑio. in potestate dimissa. st̃: in his audiendus est
querere uxorem. s: tam̃ si acceꝑis uxorẽ ñ peccasti: & similit̃
si nupserit uirgo ñ peccabit. Tribulationẽ. & cet̾a. Quasi.
Non pecrant si nubunt uł ducunt. tam̃ leuiꝰ ẽ ẽẽ sine conu¬
gio. quia huimodi scił coniugati habebt̃ tribulationẽ carnis
ꝓ rebꝰ necessarũs ꝓuidendis sͥ & filũs. Ego autẽ. Quasi. Con¬
sulo euitare conugiũ. qđ & tam̃ concedo. s in his ego parco
uob̾. scł dum consulo hȩc euitare quȩ tͥbulationes carnis
& sollicitudines memoratos habent: uel dum concedo uob̃¬
qđ uultis. & si graue sit. Hoc itaq hic ad temꝑantiã monet
Quasi. Quia coniungemini dum sine peccato possit fieri.
ue est. quo ñ generatione carnali ꝓpagandus ẽ ppłs d̃ĩ: s
regeneratione sp̃uali colligendus. Et quia tempꝰ est breue.
reliquum ẽ. id ẽ hoc solum testat agendum. ut qui habent
uxores sint tamꝗͣ ñ habentes. studendo dĩ scruicio. ñ oꝑi

Expanded text:
stringentis imperio, in potestate dimissa sunt. In his audiendus est quaerere, sed tamen, si acceperis uxorem, non peccasti; et similiter si nupserit virgo, non peccavit. Tribulationem, etc. Quasi dicat: Non peccant si nubunt vel ducunt, tamen levius est esse sine conjugio, quia hujusmodi, scilicet conjugati, habebunt tribulationem carniscessariis providendis sibi et filiis. Ego autem. Quasi dicat: Consulo evitare conjugium, quod et tamen concedo. Sed in his ego parco vobis, dum consulo haec evitare quae tribulationes carnis et sollicitudines memoratas habent, vel dum concedo vobminum obsecrandi. Hoc itaque, hic ad temperantiam monet. Quasi dicat: Quia conjungemini, dum sine peccato potest fieri. ve est, quo non generatione carnali propagandus est populus Dei, sed regeneratione spirituali colligendus. Et quia tempus breve reliquum est, id est hoc solum restat agendum, ut qui habent uxores sint tanquam non habentes, studendo Dei servitio, non operi
Abbreviated transcription (Latin):
angdi enĩ sine carne uiuunt. uirgines uͦ in carne tumphant
Inde est qđ in tab̾naculo dñi. sup̃mum oꝑim̃tum erat de pel¬
libꝰ iacantinis. ꝑ quod intelligitur celibum uita: habet
eiũ iachinctꝰ speciẽ simlem throno. & ita qͥ in carne. uirquie¬
am puritatẽ seruant. suꝑ clestibꝰ assimilantur. Hũ st̃ qͥ cum
mulieribꝰ non sunt coinquinati. & sequunt᷑ agnũ quocũq

Expanded text:
Angeli enim sine carne vivunt, virgines vero in carne triumphant. Angeli enim sine carne vivunt, virgines vero in carne triumphant. Inde est quod in tabernaculo Domini supremum operimentum erat de pellibus hyacinthinis, per quod intelligitur caelibum vita. Habet enim hyacinthus speciem similem throno, ita qui in carne virgineam puritatem servant, supercoelestibus similantur. Hi sunt qui cum mulieribus non sunt coinquinati, et sequuntur A
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ dat de uirginibꝰ idem consilium. Quasi. De coniuntis
preceptum dñi dedi. ubi ut̃q est fidelis: uel meũ consilium
ubi alter est infidelis: de uirginibꝰ autem ñ habeo p̃ceptum
non nubendi uel continendi: ubi tam̃ alud licet consilium
sim fidelis in dispensatione mͥ credita: ac ꝑ hoc constat qđ
sum idoneus in dandis consiluis salutarib Existimo gͦ. Qua
si. Quia apłs sum & fidelis. gͦ hoc consiliũ do scił ñ nuben¬
di. quia estimo hoc: ul est in uirginitate. manere. bonũ ẽ¬
ẽe ꝓpter instantẽ necessitatẽ coniugũ uitandã. Necessitatẽ
dicit penuriã scłi. quã sepe patiuntur coniugati. Infirmis.
infirmã. rationẽ p̃tendit. Posset enĩ digniorem̃ reddidisse
tationẽ. uuginitatis munꝰ ampliꝰ comm̃dando. Sũꝑgredit᷑
enim uirginitas conditionẽ humanȩ naturȩ. ꝑ quã. homines
angelis assimilãtur. Naior ram̃ uictoria. uirginũ ꝗͣ angeloꝵ

Expanded text:
iterum dat de virginibus idem consilium. Quasi dicat: De conjunctis iterum dat de virginibus idem consilium. Quasi dicat: De conjunctis praeceptum Domini dedi, ubi uterque est fidelis; vel meum consilium, ubi alter est infidelis. De virginibus autem non habeo praeceptum non nubendi, sed continendi, nisi tamen aliud licet. Consilium sim fidelis in dispensatione mihi credita, ac per hoc constat quod sum idoneus in dandis consiliis salutaribus. A Quia Apostolus sum et fidelis, ergo hoc consilium do, scilicet non nubendi, quia existimo hoc, id est in virginitate manere, bonum esse propter instantem necessitatem conjugii vitandam. Necessitatem dicit penuriam saeculi, quam saepe patiuntur conjugati. Infirmis infirmam rationem praetendit. Posset enim digniorem reddidisse rationem virginitatis munus amplius commendando. Supergreditur enim virginitas conditionem humanae naturae, per quam homines angelis assimilantur. Major tamen victoria virginum quam angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
liber eẽt. uel a dõ ꝑ elatiõnẽ qd crim̃ ẽ. uel ab homine ꝑ conditi¬
onem: seruus est xp̃i quod ꝓfectus est. Ergo nec seruus conditio¬
ne despiciatur. nec liber elatꝰ se seruo p̃ponat. Fretio. & cet̾a. Quia
id est sanquine xp̃i: & quia empti estis. nolite fieri serui hominũ.
ita. scił ut pꝰtponatis seruiciũ dĩ. Quasi. Quia empti estis reddi¬
te uicem emptori. ut serui sitis xp̃i ñ hominũ. Hñ sunt serui
hominum qui humanis se subiciunt suꝑstionib qͦd contingit uo¬
bis. si dicatis ego sum pauli. ego apollo. & huiꝰmodi. Unusquisq &
cetera. Qł supradixerat hic iterat. ut plene comm̃det: quasi di¬
cens. unꝰquisq frãt in hoc statu maneat apud dm. id est in ob¬
seruatione mandatoꝵ dĩ. in quo uocatꝰ est ñ a quo uocatꝰ est:
quia nullus statꝰ nocet. in quo aliquis uocatur. De uirginib
autem. Superiꝰ ubi at. dico autem ñ nuptis & uidius: ñ tan¬
tum uitgitubꝰ sed etiam uidius continendi consiliũ dedit. ñc

Expanded text:
et, vel a Deo per elationem, quod crimen est, vel ab homine per conditionem, servus est Christi, quod profectus est. Ergo nec servus conditione despiciatur, nec liber elatus servo se praeponat. Pretio, etc. Quasi dicat: id est sanguine Christi. Et quia empti estis, nolite fieri servi hominum, ita, scilicet ut postponatis servitium Dei. Quasi dicat: Quia empti estis, reddite vicem emptori ut servi sitis Christi, non hominum. Hi sunt servi hominum qui humanis se subjiciunt superstitionibus, quod contingit vobis si dicatis: Ego sum Pauli, ego Apollo, et hujusmodi. Unusquisque, etc. Quod supradixerat hic iterat, ut plene commendet dicens, unusquisque frater in hoc statu maneat apud Deum, id est in observatione mandatorum Dei, in quo vocatus est, non a quo vocatus est, quia nullus status nocet, in quo aliquis vocatur. De virginibus autem. Superius ubi ait: Dico autem non nuptis et viduis, non tantum virg
Abbreviated transcription (Latin):
sub quibꝰ taniqͣ sub uiro dñante agebat ani
na. et̃na. morte. Nunc autẽ cum sumꝰ xp̃i.
soluti sumꝰ remissis peccatis a lege. quȩ ẽ
causa mortis id ẽ pecrati. Au̾cta est enim
concupiscentia. eum lex ꝓhibet. ubi non
erat fides. Et ad cumulũ peccatoꝵ p̃ua
ta ẽ. qͥa. peccantes int̾ficit & reos puuit. in
amꝰ in nouitate. sp̃c. & ñ in uetustate litt̃¬

Expanded text:
sub quibus tanquam sub viro dominante agebat animna aeterna morte. Nunc autem cum sumus Christi, soluti sumus, remissis peccatis, a lege, quae est causa mortis, id est peccati. Aucta est enim concupiscentia, cum lex prohiberet ubi non erat fides; et ad cumulum peccatorum prata est, quia peccantes interficit, et reos punit. In amus in novitate spiritus, et non in vetustate litt
Abbreviated transcription (Latin):
minas iniquoꝵ. ipsi autẽ ope di tuti sunt a. morte p̃senti & futura. Itẽ
apud alios habiti sumꝰ ut castigati. id ẽ ꝑ uerb̾a ã p̃dicatione coherciti.
ita. ut scł putarem̃ cedere. aput alios. ñ castigati habiti sumꝰ. qͦd eẽt mor

Expanded text:
minas iniquorum. Ipsi autem ope Dei tuti sunt a morte praesenti et futura. Item: Apud alios habiti sumus ut castigati, id est per verba a praedicatione coerciti, ita ut, scilicet putaremur cedere, apud alios non castigati habiti sumus, quod esset m
Abbreviated transcription (Latin):
duxit unꝰ aiq idem sp̃s. ne tot putentu qͦt oꝑa. sunt. ñ qd sine patre
& filio sp̃s opetur. Inseparabilis enim est oꝑatio trinitatis. ita. ut eum
oꝑatio patris dr. non eam sine filio & sp̃u sco intelligatur opari. at cum opio¬
tio filu. ñ sine patre & spũ sc̃o. & cum oꝑatio sp̃s sc̃i. ñ sine parte & filio¬
uidto qđ apłs dicat hic sp̃m scm dare dona. alibi uͦ dict quia datus est.
Sp̃s ectiam aut. acapite sp̃m sc̃m. &. cecera. Ideoꝙ admonendi sunt legeu¬
tionis agnoscant. qde dicit apłs. in expoliatione corꝑis carnis. Sicatt eiĩ
corpus carnis nichil aliua est q̃ ipsa caro. ita donum sp̃s scĩ nichil aliud
Apua se autem ds̃ est. & si nemini detur. quia deus erat patti & filio co¬
eternꝰ. anteꝗͣ alicui cdaretur. nec quia illi dant & ipse datur.: ideo minor
est illis. lta. enĩ datur sicut dei donũ. ut etiam seipsum det. sicut deus. Idẽ¬

Expanded text:
dixit, unus atque idem Spiritus, ne tot putentur quot opera sunt, non quod sine Patre et Filio Spiritus operetur. Inseparabilis enim est operatio Trinitatis, ita ut cum operatio Patris dicitur, non eam sine Filio et Spiritu sancto intelligatur operari; et cum operatio Filii, non sine Patre et Spiritu sancto: et cum operatio Spiritus sancti, non sine Patre et Filitolus dicit hic Spiritum sanctum dare dona; alibi vero dicit, quia datus est . Christus etiam ait: Accipite Spiritum sanctum, etc. . Ideoque admonendi sunt legentionis agnoscant, quo dicit Apostolus, in exspoliatione corporis carnis . Sicut enim corpus carnis nihil aliud est quam ipsa caro, ita donum Spiritus sancti nihil aliud Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam alicui daretur, nec quia illi dant, et ipse datur. Ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
gere tam̃ iudiciũ d̃ĩ qͦd in mundo eua¬
sisti. in futuro ñ potẽris. Et qͣsi ille di¬
ceret. cur gͦ ñ punit: ait apłs. Quia
bonꝰ ds expectat te qđ tu ignoras. &
contẽpnis. & hoc ẽ tu contẽpnis diui¬
tias bonitatis eiꝰ. id ẽ copiosã bonitatẽ eiꝰ.

Expanded text:
gere tamen judicium Dei quod in mundo evagere tamen judicium Dei quod in mundo evasisti, in futuro non poteris. Et quasi ille diceret: Cur ergo non punit? Ait Apostolus: Quia bonus Deus exspectat te. Quod tu ignoras, et ideo contemnis. Et hoc est: Tu contemnis divitias bonita
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ nosse soliꝰ d̃i ẽ. & m̃tis secreta.
dinoscere. St̃ eiuĩ quedam quȩ. cõmit¬
tunt᷑ oꝑe qͥdem malo. animo autẽ ñ
malo. ut siqͥs ũbi causa hominẽ ñ uo¬
luntate occidit. Alia uͦ fiunt oꝑe
detur ab hominibꝰ faciat. Sequit᷑. Ex¬
istimas aut̃ hoc o hõ qͥ uidicas eos qͥ talia
agt & facis ea. qͥa. tu effugies iudiciũ
hõ. scił carnalis ñ sp̃italis om̃is qͥ ui
dicas eos qͥ talia. ag̃t qualia. supͣ me¬
morauimꝰ & tam̃ facis eã. existimas id ẽ
opinaris hoc scił qͥa tu effugies qͦcũq
Irascit᷑ enĩ eis apłc̃. qͥa. impunitatem sͥ
tiles. potest etiã. specialit accipi contra
ypocrisim exam̃ fallit intuentiũ. ut cũ
puniendꝰ sit. honore dignꝰ appareat. si¬
milit̃ & de iudo qͥ simulat qͦd ñ est.
Et ido congrue arr. iudicas. qͣsi alioꝵ
doctor ñ te accusas s alios. impuni ta¬
tem sꝑans. quĩa. hec potestas data tͥ ẽ.
S & si desit ad p̃sens qͥ te udicet. effu¬

Expanded text:
hominum nosse solius Dei est, et mentis secreta dignoscere. Sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo, ut si quis verbi causa hominem non voluntate occiderit. Alia vero sunt opere detur ab hominibus faciat. VERS. 3-6.-- « Existimas autem hoc, o homo qui judicas eos qui talia agunt, et facis ea, quia tuhomo, scilicet carnalis, non spiritualis, omnis qui judicas eos qui talia agunt, qualia supra memoravimus. Et tamen facis ea existimas, id est opinaris, hoc, scilicet quia tu effugies quocunquIrascitur enim eis Apostolus, quia impunitatem sibi tiles, potest etiam specialiter accipi contra ypocrisim examen fallit intuentium; ut cum puniendus sit, honore dignus appareat. Similiter et de Judaeo, qui simulat quod non est. Et ideo congrue ait, judicas quasi aliorum doctor; non te accusas, sed alios, impunitatem sperans, quia haec potestas data est Sed etsi desit ad praesens qui te judicet, effu
Abbreviated transcription (Latin):
S. siquis esurit & impatiens ñ uult expectare. manducet domi suos
cibos. ia est pane terreno pascat᷑. nec post eucharistiã sumat. Ideo

Expanded text:
si quis esurierit, et impatiens non vult exspectare, manducet domi suos cibos, id est pane terreno pascatur, nec post eucharistiam sumat. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
patre. ẽ ut sit. atq ut illi coȩt̾nꝰ sit. Tmago enĩ
si ꝑfecte. implet illud cuiꝰ imago ẽ. ipsa coȩqua¬
tur ei. ñ illud unagini sus ubi iamẽ sumina. Idẽm
congruentia. & pͥma equalitas. & pͥma. siilitu¬
dͥo nulla in re dissidens ⁊ nullo mͦ mequalis. & ꝑugͦtũ¬

Expanded text:
Patre ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago quippe si perfecte impleat illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei non illud imagini suae. Ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis et nu
Abbreviated transcription (Latin):
morti trade. Uel cum illo om̃ia tͣdidit nob̃. id ẽ supiora. equa¬
lia. inferiora. Nr̃ã. qͥtpe st̃ superiora ad uidendũ. ut d̃s tͥnitas
sumꝰ. Nr̃a st̃ inferiora. ad dñandum. Et st̃ quedã. ñc suꝑio¬
s utendi facultate. qͥa utunt᷑ eis ad uictũ ⁊ ornam̃tum. uł ali¬
ud huiꝰmodi. Angłi gͥ ñc suꝑiores st̃. & in futuro er̃t pares. &

Expanded text:
morti tradere: vel cum illo omnia donavit nobis, id est superiora, aequalia, inferiora quippe nostra sunt superiora ad videndum, ut Deus trinitas; sumus; nostra sunt inferiora ad dominandum, et sunt quaedam nunc superiotestate, sed utendi facultate, quia utuntur eis ad victum, vel ornamentum, vel aliud hujusmodi. Angeli igitur nunc superiores sunt, et in futuro erunt pares, it
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̃. ñ uoce s miseratione. & rep̃sentatione humanitatis. dũ
cotidie hominẽ quẽ assũpsit. & gͣue genꝰ mortis qđ ꝓ nob̾ sustiu¬
it. uultui pat̾no offert ut nr̃i misereat᷑. cuiꝰ postulatio. cũ tantꝰ
gustia. id ẽ m̃tis anxietas: an ꝑsecutio. quȩ ẽ de loco ad locumꝰ
an fames. id ẽ penuria cibi: an nuditas. id ẽ penuria uestitꝰ.d
an ꝑiculũ. id. ẽ apparatꝰ moitis: an gladiꝰ scł ipsa. mors Nil
utiq eoꝵ separabit. sicut scͥptũ ẽ in psalmo his ũbis. qͥa. morti-¬
ficam̃ uarũs torm̃tis. & hoc ꝓpt̃ te: id ẽ qͥa. tͥ inseparabilit̾ here-¬
mꝰ. mortificam̃ dico tota die id ẽ tota utta. Uel alit̃. Sic̃ scͥptũ
ẽ. Quasi enĩ aliqͥs dicẽt cur ista cõmemoras. fiunt ne nob̃ hȩc
mala.  Respondet. utiq ista mala. st̃ nob̃. sicut scͥptũ ẽ. qͥa. ꝓpt̾
te mortificam᷑ tota die. Dõta qͦd. ait ꝓpt̃ te. Per hoc notat causã¬

Expanded text:
humanitatis, dum quotidie hominem quem assumpsit et grave genus mortis quod pro nobis sustinuit, vultui paterno offert, ut nostri misereatur; cujus postulatio cum tantus gustia, id est mentis anxietas? an persecutio, quae est de loco ad locum? an fames, id est penuria cibi? an nuditas, id est penuria vestitus? an periculum, id est apparatus mortis? an gladius, id est ipsa mors? nil utique eorum separabit. Sicut scriptum est in Psalmo, his verbis: Quia mortificamur, variis tormentis, et hoc: propter te, id est quia ibi inseparabiliter haeremus, mortificamur dico tota die, id est tota vita. Vel aliter, sicut scriptum est. Quasi enim aliquis diceret: Cur ita commemoras? fiunt ne vobis haec mala? Responsio. Utique ista mala sunt nobis, sicut scriptum est, quia propter te mortificamur tota die. Nota q
Abbreviated transcription (Latin):
adũsꝰ electos dĩ. id ẽ ut noceat electis dĩ. qͦs p̃sciuit ad uitã. Ttiq
nulliꝰ accusatio illis nocet. tusꝰ autẽ diaboli accusatio dr. Uere nullꝰ
nocet. qͥa. nec ds nec aliꝰ. Aliꝰ enĩ ñ potest. ds ñ uult. qͥa ipse ẽ
qͥ iustificat. Numqͥd gͦ uult accusare suos: non. Et cũ nullꝰ accu¬
set. qͥs ẽ qͥ condẽpnet. id ẽ qͥs possit inferre mortẽ: Nullꝰ potit
inferre qͥ uelit. solꝰ enĩ xp̃c posset. s ñ uult. Nũqͥd enĩ uĩc xp̃c
qͥ mortuus ẽ ꝓ illis uult dãpnare: dico mortuus itmo qͥ & resur-¬
rexit qͦd maiꝰ ẽ ut & nos resurgamꝰ qͥ etiã qͦd c̃ maximũ. ẽ ad dex-¬

Expanded text:
adversus electos Dei, id est ut noceat electis Dei quos praescivit ad vitam? utique nullius accusatio illis nocet. Nisus autem diaboli accusatio dicitur. Vere nullus nocet, quia nec Deus, nec alius. Alius enim non potest, Deus non vult, quia ipse est qui justificat. Nunquid ergo vult accusare suos? non. Et cum nullus accuset, quis est qui condemnet, id est qui possit inferre mortem? nullus poterit inferre qui velit. Solus enim Christus posset, sed non vult. Nunquid enim C mortuus est pro illis, vult damnare? dico mortuus, imo qui et resurrexit, quod majus est, ut et nos resurgamus, qui etiam, quod est maximum, est ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
p̾antur in honũ ꝑ osst̃ enĩ malt ut plus
ꝑimere corpꝰ & dilaniare. s animã.
inuictã. educit auxiliator ds̃. Quie
dit. Et hoc est. qͥ etiã. filio suo id est. Idẽm¬
sͥ consubstantiali ñ peꝑcit. s ꝓ nob̃ om̃ibꝰ etiã. peccatoribꝰ qͦd maiꝰ

Expanded text:
perantur in bonum. Possunt enim mali ut plus perimere corpus et dilaniare, sed animam invictam educit auxiliator Deus. Qui edit. Et hoc est, qui etiam Filio suo, id est consubstantiali, non pepercit, sed pro nobis omnibus, etiam pec
Abbreviated transcription (Latin):
erant in illo ppło. s ñ ꝓ om̃ibꝰ. Erant enĩ
in illo ppło tria. geña hominũ. scił ditri.
incipientes. & perfecti. His om̃ibꝰ data
est lex. s ñ pro om̃ib data ẽ. ditris in fla¬
gellũ. incipientibꝰ in pedagogũ. iustis in Idẽ d¬
accreuit. Legem aut̃ hic accipimꝰ scdm lega¬
lia. legalia uero dicimꝰ. quȩ in lege institũta
st̃. & cum lege t̃minata. Liex aut̃ data ẽ
ad domandũ suꝑbũ. ad flagellandũ durũ: Augͥtin

Expanded text:
illo populo, sed non pro omnibus. Erant enim in illo populo tria genera hominum, scilicet duri, insipientes et perfecti. His omnibus data est lex, sed non pro omnibus data est, duris in flagellum, insipientibus in paedagogum, justis in itiae nil accrevit. Legem autem hic accipimus secundum legalia. Legalia vero dicimus, quae in lege instituta sunt, et cum lege terminata. Lex autem data est ad domandum s
Abbreviated transcription (Latin):
portꝰ ipsiꝰ coruithi. Ex hoc gͦ apparet de. corin¬
tho scͥpta. & ex eo qͦd dicit salutat uos gaiꝰ hospeᷤᷤ
m̃s. de qͦ scribens corinthus cõmeniorat dicens.
Grãs ago dõ meo qͦd neminẽ ur̃m baptiraui nͥ
crispũ & gaiũ. Hec gͦ epła ad intelligendũ cet̃is
tẽporis unũsis gentibꝰ imꝑabant. Int̃pretant᷑¬

Expanded text:
portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium . Haec ergo Epistola ad intelligendum caeteris temporis universis gentibus imperabant. Interpretant
Abbreviated transcription (Latin):
sic moyses dict in deuteronomio. Ne dixe
dicit in conde hõis. scił qͦd obseruata ducit
ad celũ. ñ obseruata ducit. ad abyssũ. Et
hoc ẽ qͦd ait. ne dixeris. Hec autẽ iusticia fi¬
dĩ ẽ ne dubitet᷑ de spe dĩ quȩ ẽ in xp̃o. ne
diffidat hõ xp̃m spoliasse infernũ. & cũ ani-¬
mabꝰ cęlũ ascendisse. ex quibꝰ efficitur iustꝰ.
De hac gͦ dicit moyses. uel ipsa in corde.
hoĩs hoc dicit. o hõ ne dixeris in corde tuo.
id. ẽ ne saltẽ cogites. qͥs ascendet in celũ. idẽ
nullꝰ hõ ascendet in cȩlũ. Idõ ne hoc cogites.
qͥa qͥ hoc cogitat negat. xp̃m ascendisse. &
hoc ẽ qͦd subdit. qͥa id cogitare ẽ deduc̃e
xp̃m. id ẽ negare xp̃m ascendisse. Eit st̃¬

Expanded text:
sic Moses dicit in Deuteronomio: Ne dixersic Moses dicit in Deuteronomio: Ne dixerdicit in corde hominis, scilicet quod observata ducit ad coelum, non observata ducit ad abyssum. Et hoc est quod ait, ne dixeris. Haec autem justitia fidei est, ne dubitetur de spe Dei quae est in Christo, ne diffidat homo Christum spoliasse infernum, et cum animabus coelum ascendisse, ex quibus efficitur justus. De hac ergo dicit Moses, vel ipsa in corde hominis hoc dicit, O homo, ne dixeris in corde tuo, id est ne saltem cogites: Quis ascendet in coelum, id est nullus homo ascendet in coelum. Ideo ne hoc cogites, quia qui hoc cogitat negat Christum ascendisse. Et hoc est quod subdit, quia id cogitare est deducere Christum, id est negare Christum ascendisse. Et s
Abbreviated transcription (Latin):
punict᷑ legali pena. quia¬
lex moysi reos illos ñ facie¬
bat si seruaret᷑. id ẽ uiue¬
bant faciendo legẽ. Et uo¬
cat hic iusticiã legis oꝑa.¬
illa legalia. uñ & in moy E¬
se ita habet᷑. qͥ fecerit ea.¬
uiuet in illis. Timebant.
utiq ne si ñ ea. fecissent paterent᷑ lapidati-¬
onem. uel aliqͥd. huimodi. Uiuet gͦ in ea. id ẽ
habebit hoc p̃miũ. ne ista morte puniatur.
Non ẽ gͦ magna iusticia. timere. nec habet.
meritũ ap̃ đm. Aluid ẽ gͥ ñ iustificari ap̃
d̃m. aliud ñ om̃ino iustificari. Qui om̃ino ñ
iustificat᷑ nec illa. seruat quȩ tẽporale habet
p̃mium nec illa quȩ et̃nũ: qͥ uͦ in oꝑibꝰ legis
iustificat᷑. temporalẽ in expectat mercedem.
nec iustificat᷑ ap̃ dm. s: tam̃ ista quedã. est
ut sic dicã t̾rena carnalisq iusticia. Deinde
de iusticia fidĩ subdit. Quȩ autẽ. Quasi.
De illa iusticia legis ita dixit moyses. s de
iusticia. quȩ ẽ ex fide id ẽ de uisticia fidi

Expanded text:
punietur legali poena, quialex Mosi reos illos non facbat, si servaretur, id est vivebant faciendo legem. Et vocat hic justitiam legis opilla legalia. Unde et in Mose ita habetur: Qui fecerit ea,vivet in illis . Timebant utique ne si non ea fecissent, paterentur lapidationem, vel aliquid hujusmodi. Vivet ergo in ea, id est habebit hoc praemium ne ista morte puniatur. Non est ergo magna justitia timere, nec habet meritum apud Deum. Aliud est ergo non justificari apud Deum, aliud non omnino justificari. Qui omnino non justificatur, nec illa servat quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum; qui vero in operibus legis justificatur, temporalem inde exspectat mercedem, nec justificatur apud Deum; sed tamen et ista quaedam est, ut sic dicam, terrena carnalisque justitia. Deinde de justitia fidei subdit, quae autem. Quasi dicat: De illa justitia legis ita dixit Moses; sed de justitia quae est ex fide, id est de justitia fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
credebant. ut merita p̃cederent grãm. ñ gr̃a
p̃cederet iusticiã. Hoc inꝗͣ facientes ñ subie
di st̃ iusticie dĩ quã. iustificat credentes. idẽ
ñ cicdt ꝑ fidem impios iustificari. Rec est
enĩ iusticia di. quȩ ñ in p̃cepto legis qͦ timor
incutit᷑. s in aduitorio gr̃ȩ xp̃i constituta ẽ.¬
nis ẽ legis. id ẽ qͥ adimplet in se & in nob̃ qͦd
lex p̃dixit. qͥ etiã ualet ad iusticiã om̃i cre¬
denti. id ẽ qͥ ẽ dator iusticiȩ dĩ gedenti. Exx
xp̃o gͦ non ex lege iusticia. ẽ. qͥa. si ꝑ legẽ scͥptã

Expanded text:
ederent gratiam, non gratia praecederet justitiam. Hoc, inquam, facientes, non sunt subjecti justitiae Dei, qua justificat credentes, id est non credunt per fidem impios justificari. Haec est enim justitia Dei, quae non in praecepto legis quo timor incutitur, sed in adjutorio gratiae ipsi constituta enis est legis, id est qui adimplet in se et in nobis quod lex praedixit. Qui etiam valet ad justitiam omni credenti, id est qui est dator justitiae omni credenti. Ex Christo ergo non ex lege est justitia, quia si per legem script
Abbreviated transcription (Latin):
tum sanguinis xp̃i. finis enĩ xp̃c ẽ. in qͦ lex
iusticie ñ consumit᷑ s implet᷑. Om̃is enĩ ꝑfe¬
ctio in ipso ẽ. ultͣ quem ñ ẽ qͦ spes se exten¬
dat: finis etiã fideliũ xp̃c ẽ. ad quẽ cũ ꝑue¬
nerit currentis intentio. ñ habet qͦ ampliꝰ pos
sit inuenire. s h̃t̃ in qͦ debeat ꝑmanere.
ficit gͣ iusticiã ꝑ fidẽ sine oꝑibꝰ legis. Et st̃
tam̃ uera bona. qͥa ñ referunt᷑ ad eũ finem

Expanded text:
tum sanguinis Christi. Finis enim Christus, in quo lex justitiae non consumitur, sed impletur. Omnis enim perfectio in ipso est, ultra quem non est quo spes se extendat. Finis etiam fidelium Christus est. Ad quam cum pervenerit currentis intentio, non habet amplius quod possit invenire, sed habet in quo debeat permanere. ficit ergo justitiam per fidem sine operibus legis, et sunt t
Abbreviated transcription (Latin):
pondet. qͥa iam finem habet ipsa lex.
& ñ dat uitã s auget peccatũ. & hoc ẽ
qđ dicit sub introgatione. Et ẽ ordo
uerboꝵ talis. Añ ignoratis o frẽs hoc.
scił ignoratis. quia lex moysi in hoĩe.
dũatur. ut ei obediat. hõ q̃nto tẽpore
uiuit. ud ẽ ꝙͣ diu statũ habet ipsa lex:
Qd ñ debetis ignorare. enĩ id ẽ qͥa. uos¬
scitis scitis legẽ scił moysi. Erant enĩ
romani de iudeis & gentibꝰ. & ego loqͣr
scientibꝰ legẽ. in qua qͥd dico manifesta¬
tur. si sp̃ualit intelligat᷑. Deinde ꝑ si¬
mile illud. ostendit subdens. Nam quȩ
sub uiro: ꝑ quã. similitudinẽ explanat
& ꝓbat. qđ dixerat. Sicut enĩ mulier
habere statũ. soluitur hõ. Uel tta. an
ignoratis. Agit de lege naturali. ũt.
enĩ firmet animos eoꝵ in doctrina ȩ¬
ugłii. & retrahat a. lege. moysi. utit᷑
eremplo humanȩ legis. ut ꝑ terrena.
suadeat celestia. Scuint utiq legẽ
romani qͥa ñ sunt. barbari. scł natura¬

Expanded text:
pondetur: Quia jam finem habet ipsa lex, et non dat vitam, sed auget peccatum. Et hoc est quod dicit sub interrogatione, et est ordo verborum talis: An ignoratis, o fratres, hoc scilicet ignoratis, quia lex Mosi in homine dominatur, ut ei obediat homo, quanto tempore vivit, id est quandiu statum habet ipsa lex? quod non debetis ignorare. Enim, id est quia vos scitis legem, scilicet Mosi. Erant enim Romani de Judaeis et gentibus. Et ego loquor scientibus legem, in qua quod dico manifestatur, si spiritualiter intelligatur. Deinde per simile illud ostendit subdens, nam quae juro, per quam similitudinem explanat et probat quod dixerat. Sicut enim mhabere statum, solvitur homo. Vel ita, an ignoratis? Agit de lege naturali. Ambrosius Ut enim firmet animos eorum in doctrina Evangelii, et retrahat a lege Mosi, utitur exemplo humanae legis, ut per terrena suadeat coelestia. Sciunt utique legem Romani, quia non sunt Barbari, sed natura
Abbreviated transcription (Latin):
legem moysi. quia lex finem habet.
generalis ẽ .s ñ ꝑ om̃s sui partes. ab Augͥti¬
õm̃ib recipit᷑ uel. obseruatur. in hoĩe
habet. Mortua. enĩ dr lex. cũ cessat.
ciꝰ auctoritas. ñ debetis hoc ignorare
quia. uos scitis legẽ naturalẽ. & ego
loquor scientibꝰ. ia. ẽ hoc de lege natu¬
rali litteris insqͥpta. siue consuetudine.
hominũ comꝓbata. ait. sub qua erant.
uere dũ statũ ht̃ lex dñatur. sicut ꝑ
hoc exemplũ ostendo. Nam mulier quȩ
sub uiro ẽ uiuente uiro alligata. ẽ legi
uiri. ut ñ possit discede ab eo. sic & lex̃
moẏsi. ꝗͣ du statũ habet. debet seruari.

Expanded text:
legem Mosi, quia lex finem habet, generalis est, sed non per omnes sui partes, ab omnibus recipitur vel observatur? Ihabet. Mortua enim dicitur lex, cum cessat ejus auctoritas. Non debetis hoc ignorare, quia vos scitis legem naturalem. Et ego loquor scientibus legem, hoc de lege naturali litteris inscripta, sive consuetudine hominum comprobata ait, sub qua erant Vere dum statum habet lex dominatur, sicut per hoc exemplum ostendo. Nam mulier quae sub viro est, viro vivente alligata est legi viri, ut non possit discedere ab eo, sic et lex, Mosi
Abbreviated transcription (Latin):
nus egit de ui gr̃e. ostendens ex ea. ñ ex
lege ẽẽ salutẽ. ñc dicit q lex ultra ñ ẽ
tenenda. & agit de fine legis. & pͥori in¬
utilitate. legis. Non gͦ mirent᷑ romani
qd apłs ait᷑. ñ estis sũb lege s sub gr̃a.
Supͣ eiũ dicebat᷑ lex nonꝰ iustificare.

Expanded text:
nus egit de vi gratiae, ostendens ex ea non ex lege esse salutem: nunc dicit quod lex ultra non est tenenda, et agit de fine legis, et priori inutilitate legis. Non ergo mirentur Romani, quia Apostolus ait: Non estis sub lege, sed sub gratia . Supra enim dicebatur lex non justificare;
Abbreviated transcription (Latin):
Non querens qđ mͥ tantum est utile s qđ multis. & ñ aliquid ter¬
Ut sitis sine offensione. & in hoc: ut nullum offendatis imitato
qui nullum offendit. s om̃s saluare uenit. In ęccłia namq gradꝰ
sunt ordinati maioꝵ & minoꝵ. ut illi exemplo p̃cedant. hũ uͦ uni¬
tatione sequantur. S & illi qui exemplo p̃cedunt. numquid ne¬
minem sequunt᷑ . Si neminẽ sequuntur. errabunt. Sequunt᷑ gͦ
& illi aliquem. id est xp̃m. Liaudo autem. Hic agere incipit. de ue¬
lationib in quibꝰ arguit illos suas traditiones non seruantes. quia.
illoꝵ aliqui uiri uelato capite. & aliquȩ mulieres ñ uelato capite
orabant aut ꝓpħ̃abant. Unde suocenset eis apłs. quia. cum eẽt eis
apłs. immemores erant traditionũ eius. Quasi. De aliis culpo uos.¬
sed de hoc laudo uoso fr̃es: & si de alũs culpo. tam̃ de hoc laudo.

Expanded text:
Non quaerens quod mihi tantum utile est, Non quaerens quod mihi tantum utile est, ut sitis sine offensione. In hoc, ut nullum offendatis, imitato Christi, qui nullum offendit, sed omnes salvare venit. In Ecclesia namque gradus sunt ordinati majorum et minorum, ut illi exemplo procedant; hi vero imitatione sequantur. Sed et illi qui exemplo praecedunt, nunquid neminem sequuntur? Si neminem sequuntur, errabunt. Sequuntur ergo et illi aliquem, id est Christum. Laudo autem. Hic agere incipit de velationibus in quibus arguit illos suas traditiillorum aliqui viri velato capite, et aliquae mulieres non velato capite orabant, aut prophetabant. Unde et succenset eis Apostolus, quia cum esset eis Apostolus, immemores erant traditionum ejus, quasi. Etsi de aliis culposed de hoc laudo vos, o fratres, et si de aliis culpo, tamen de hoc laudo
Abbreviated transcription (Latin):
scił neglecto creatore seruier̃t creature. deos sͥ
constituentes. qͦs colerent ad inuiriã d̃i. sicut.
ille loco dĩ diabolo consensit. Pecratũ cnĩ adȩ
ñ longe ab idolatria. ẽ. qͥ contẽpto creatoris p̃cep¬
to diaboli suasioni consentiens. qͣsi in loco dei
diabolũ statuit. & sicut ds ẽẽ uoluit. Euer̃t
lexit. siue ex traduce siue iudicio naturali. & ue.¬
ueratꝰ ẽ dm nulli honorificentiã nominis ac ma¬
iestatis imꝑtiens. si peccauit. qͥa impossibile. est
ñ peccare. sub dõ. peccauit ñ in dm. Iłoq mors¬

Expanded text:
scilicet neglecto Creatore servierunt creaturae, deos sibi scilicet neglecto Creatore servierunt creaturae, deos sibi constituentes, quos colerent ad injuriam Dei, sicut ille loco Dei diabolo consensit. Peccatum enim Adae non longe ab idololatria est, qui contempto Creatoris praecepto diaboli suasioni consentiens, quasi in loco Dei diabolum statuit, et sicut Deus esse voluit. Fuerunt lexit, sive ex traduce, sive indicio naturali, et veneratus est Deum, nulli honorificentiam nominis ac majestatis ejus impertiens; si peccavit, quia impossibile est non peccare, sub Deo peccavit, non in Deum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uier̃t. Tales erant fere om̃is usq ad legẽ. ꝑpauci
ut abrahã d̾o seruier̃t. Et in eos regnauit mors.

Expanded text:
sensit. Tales erant fere omnes usque ad legem. Perpauci, ut Abraham, uni Deo servierunt, et in eos non regnavit mors
Abbreviated transcription (Latin):
Ad qđ dicimꝰ. qđ ira. di qui cũ tnqͥllitate u¬
dicat. nichil ẽ aliud. ꝗͣ iusta. uindida. Si gͦ iͦta
diuina. uindicta. tale nom̃ accepit. reconcilia.¬
tio dĩ recte intelligit᷑. cũ talis ira finit᷑. scił̃
cum ã reatu penȩ absoluim᷑. Non enĩ inimici
eramꝰ dõ. nͥ quẽadmodũ iusticiȩ st̃ inimica
peccata. & id̾o remissis peccatis tales inimici¬
aȩ finiunt᷑. & reconciliant᷑ usto qͦs ipse uis¬
tificat. Peccata enĩ nr̃a diabolꝰ tenebat. &
ꝑ illa. nos merito agebat in mortẽ. S tantũ
ualuit ille sanguis. ut homines ab ęterna.
morte. debita. liberauerit mors xp̃i indebita.
qͦs tam̃ etiã inimicos utiq dilexit. Unde rec¬
te sequit᷑. Si enĩ ꝑ mortẽ filii. & ceta. Uere.
iam uiuens poterit. amicos factos saluare. enĩ
id ẽ quia nos sumꝰ reconciliati dõ. qͥ priꝰ iuste¬

Expanded text:
 ira Dei, qui cum tranquillitate judicat, nihil est aliud quam justa vindicta. Si ergo justa divina vindicta tale nomen acceperit, reconciliatio Dei recte intelligitur, cum talis ira finitur, scilicet cum a reatu poenae absolvimur. Non enim inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, et ideo remissis peccatis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat. Peccata enim nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito agebat in mortem; sed tantum valuit ille sanguis ut homines ab aeterna morte debita liberaverit mors Christi indebita, quos tamen etiam inimicos utique dilexit. Unde recte sequitur: Si enim per mortem Filii, quasi dicat: Vere jam vivens poterit amicos factos salvare. Enim, id est quia nos reconciliati sumus Deo, August
Abbreviated transcription (Latin):
dõ patri ut placaret᷑. ñ qd ante ñ dilexe.¬
tit nos. ex qua. dilectione filiũ ꝓ nob̃ tra.¬
sit. tradidit semetipsũ. Hoc gͦ sicut & om̃ia
alia pat̃ & filiꝰ & amboꝵ sp̃e. sumul & concor¬
dit̃ oꝑant᷑. S si aute nos diligebat ds. qͦm ꝑ

Expanded text:
Deo Patri, ut placaretur, non quod ante non dilexDeo Patri, ut placaretur, non quod ante non dilexit nos, ex qua dilectione Filium pro nobis trasit, tradidit semetipsum. Hoc ergo sicut et omnia alia Pater et Filius, et amborum Spritus simul et concorditer operantur. S