comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidensibi hominem non habentem ues¬
temnuotialem. dixitadeum: Amice
quomodo hucintrasti non habens ues¬
temnuptiadem: Et illo obmutiscente
dixit ministris : Ligate illimanus et
pedes et proicitecum intenebras ex¬
teriores ibieritflecus et stridor den¬
tium. Eccequalem sententiam mese¬
bitur audire. qui ad conuiuium nus¬
tiale idestadaltarednĩ. aut a ebri¬
osus. aut adulter: autodium in corde
retinens praesumit accedere. Auer
dat ut malaista autnum quam ueli¬
mus admittene. aut si ad missa fueriNT
sine ullamore paenitentia uel pace
stude amussanare: Et largioribus
elemosinis festinemus abluere.
ne forte sicumpeccatorum uulne¬
ribus ante tribunal aeterni iudicis
uenerimus ab illa aeterna ecclesia . et
ab illa caelesti hierusalem. perpetua
ex communicatione separemur:
Haecergo cogitantes fr̃s km̃i : tam casti
et tam sobrii. et tam pacifici. ad istudi
altare dõ auxiliante studeamus acce¬
dere ut ab illo aeterno altari merea¬

Expanded text:
videns ibi hominem non habentem vesvidens ibi hominem non habentem vestem nuptialem, dixit ad eum, Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? Et illo obmutescente, dixit ministris: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium . Ecce qualem sententiam merebitur audire, qui ad convivium nuptiale, id est, altare Domini, aut ebriosus, aut adulter, aut odium in corde retinens praesumit accedere. Avertdat ut mala ista aut nunquam velimus admittere; aut si admissa fuerint, sine ulla mora poenitentia vel pace studeamus sanare, et largioribus eleemosynis festinemus abluere: ne forte, si cum peccatorum vulneribus ante tribunal aeterni Judicis venerimus, ab illa aeterna Ecclesia, et ab illa coelesti Jerusalem perpetua excommunicatione separemur. Haec ergo cogitantes, fratres carissimi, tam casti et tam sobrii, et tam pacifici ad istud altare, Deo auxiliante, studeamus accedere ut ab illo aeterno altari non merea
Abbreviated transcription (Latin):
reatum suum ipsese a diuino altari
subduxerit. cito ad indulgentiam
diuine miseri cordiae perueniet.
Quia sicut quis eex altat humiliabitur
ita econtrario. qui sehumiliat ex¬
altabitur. Qui enim sicut dixi ãgnos¬
cens reatum suum. ipse sehumiliter
ab altecriec clesiae proemendatione
uitae remouere uoluerte. ab acter¬
noillo et caelesti conuiuio ex com¬
municaripenitus nontimebit : Rogo
uos fr̃s diligenter adtendite siad
mensam cuius cumq potentis hominis
nemoprae sumit cumuestibus conscissis
et inquinatis accedere. quanto magis
a conuiuio aeterniregis. id est ab alta
redñi. debet seunus quisque inuidiae
uelodii ueneno percussus iracundiae
furore repletus. cum reuerentia et
humilitate subtrahere propt̃ illud
munus tuum: etiterum. Amice.
quomodo huc intrasti non habens uestẽ
nuptialem: Hoc enim habet textus
euangelicelectionis: quod quidam
fecerit nuptias filio suo. et intrauerit
ut uideret simuldiscumbentes. et

Expanded text:
reatum suum, ipse a divino altari reatum suum, ipse a divino altari se subduxerit, cito ad indulgentiam divinae misericordiae perveniet, quia sicut qui se exaltat humiliabitur, ita e contrario, qui se humiliat exaltabitur . Qui enim, sicut dixi, agnoscens reatum suum, ipse se humiliter ab altari ecclesiae pro emendatione vitae removere voluerit, ab aeterno illo et coelesti convivio excommunicari penitus non timebit. Rogo vos, fratres, diligenter attendite: si ad mensam cujuscunque potentis hominis nemo praesumit cum vestibus conscissis et inquinatis accedere, quanto magis a convivio aeterni Regis, id est ab altari Domini debet se unusquisque invidiae vel odii veneno percussus, iracundiae furore repletus, cum reverentia et humilitate subtrahere, propter illud offeres munus tuum ; et iterum, Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? Sic enim habet textus evangelicae lectionis, quod quidam fecerit nuptias filio suo, et intraverit ut videret simul recumbentes; et
Abbreviated transcription (Latin):
taris uel templi festiuitatem
colimus. si fideliter et dili¬
genter adtendimus. et scaẽ ac iuste
uiuimus. quicquid intemplismanu¬
factis agitur. totum in nobis spirita¬
le aedificatione completur : Non enĩ
mentitus estille quidixit: Templuni
enim scm̃ est. quod estisuos. Etiterum
tiam dĩ meruimus fieri templum dĩ.
quantum possumus cumipsius adiu¬
suo hocestinnobis ipsis inueniat. qđ
oculossuaem aiestatis offendat:
Sed habitacculum cordisnr̃i eua¬
cueturuitiis. et uirtutibus replea¬
tur: Claudatur diabolo et aperi¬
a turxp̃o : Etita laboremus ut nob̵
bonõrumoperum clauibus ianuam
regni cael estis aperire possumus :
Sicut enim malis operibus quasi qui¬
bus damseris acuectibus. ui taeno¬
bis ianuaclauditur. itaabsq dubio
bonis operibus aperitur: Et ideo fr̃s
mine uulneratum esse cognouerit.
prius orationibus i eiunis uelele¬
mosrnis studeatmundareconscien¬
tiamsuam. et sic eucharistiam prae¬
sumat accipere : Si enim agnoscens

Expanded text:
taris vel templi festivitatem colimus, si fideliter ac diligenter attendimus, et sancte ac juste vivimus, quidquid in templis manufactis agitur, totum in nobis spirituali aedificatione completur. Non enim mentitus est ille qenim Dei sanctum est, quod estis vos ; et iterum:tiam Dei meruimus fieri templum Dei; quantum possumus, cum ipsius adjusuo, hoc est, in nobis ipsis, inveniat quod oculos suae majestatis offendat: sed habitaculum cordis nostri evacuetur vitiis, et virtutibus repleatur; claudatur diabolo, et aperiatur Christo; et ita laboremus, ut nobis bonorum operum clavibus januam regni coelestis aperire possimus. Sicut enim malis operibus, quasi quibusdam seris ac vectibus, vitae nobis janua clauditur; ita absque dubonis operibus aperitur. Et ideo, fratmine vulneratum esse cognoverit, prius orationibus, jejuniis vel eleemosynis studeat mundare conscientiam suam, et sic eucharistiam praesumat accipere: si enim agnoscens
Abbreviated transcription (Latin):
opera conseruentibus : niltribulati¬
onum ignis detrimenti afferat. Nul¬
li temptationum turbines prxeuale
ant : Quinpotius aduersitatibus
probati accipiemus coronam uitae.
quamille nobis antesaecula promisit:
Quiuiuit etregnat ds̃ cumpatre in

Expanded text:
opera construentibus, nil tribulatiopera construentibus, nil tribulationum ignis detrimenti afferat, nulli tentatioant, quia potius adversitatibus probati, accipiemus coronam vitae, quam ille nobis ante saecula promisit, qui vivit et regnat cum Patre in
Abbreviated transcription (Latin):
fideiarchanum quod cognouerat
indubiaoris confessione protu¬
lit insuperabili cordis cura serua¬
uit: N am defidutia confessionis
hoc loco cognouimus: euirtute
autem uniceinxp̃m dilectionis
ipsea libi testatur: Quicum dis¬
cederent ab eo. quidam discipu¬
lorum eius : diceretq ille addu¬
odecim ENum quid etuos uultis
abire : Responditq dicens ⁊¬
Oñe ad quemibimus : uerba uer¬
bauitae aeternae habes : et nos
credilimus et cognoiuimus quia
frsmei promodulo nr̃o exemꝰ¬
plum simitari sataegimus : et nos
cumillobeati et appellari ecesse
ualebimus : Nobis quoque sr̃mo¬
nis. hocestoboedientis. xp̃onom̃
congruet : Nospropter simplici¬
tatem fidei non ficte acceptam que
cabimur : Congaudentesq ipsi spi¬
ritedibus animaenrãe profectibus
dicet :: Quampulchraes amicamea
quam pulchraes : oculitui columba¬
rum : Sicq fit : ut nobis suprapetrã
fidei. aurumargentum. lapides
pretiosos. hoc est perfecta uirtutũ

Expanded text:
fidei arcanum quod cognoverat, fidei arcanum quod cognoverat, indubia oris confessione protulit, insuperabili cordis cura servavit. Nam de fiducia confessionis hoc loco cognovimus, de virtute autem unicae in Christum dilectionis ipse alibi testatur, qui cum discederent ab eo quidam discipulorum ejus, diceretque ille ad duodecim: Nunquid et vos vultis abire? respondit ei omine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes, et nos cognovimus et credimus quia fratres mei, pro modulo nostro exemplum si imitari satagimus, et nos cum illo beati et appellari et esse valebimus, nobis quoque Simonis, hoc est, obedientis Christo nomen congruet: nos propter simplicitatem fidei non fictae, acceptamque acabimur, congaudensque ipse spiritualibus animae nostrae profectibus, dicet: Quam pulchra es, amica mea, quam pulchra es! oculi tui columbarum . Sicque fit ut nobis supra petram fidei aurum, argentum, lapides pretiosos, hoc est, perfecta virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
accipit. u tomnes perorbem creden¬
tes intellegant. qui a quicum que
ab unitate fidei uel societatis illius
quo libet modo semetipsos segregant
tales nec uinculis peccatorum ab¬
solui. necianuam possint regnicae
docuit sacramenta discere. ec con
gruentia fidei opera demonstrare :
Necesseest omniuigilantia multi¬
plices subtilesque portarum in feri
cauere insidias : quatenus iuxtapsal¬
misteuocem dehis adiuuante dño¬
eripi atqueadadnuntiandas euis
laudes portassiliacsion hocest gau
Nec sufficȩrenobis ad salutem arbi¬
tremur si turbis neglegentium ł
quorum libet in doctorum fide ł
actibus ad aequemur: De quibus in
litteris sacris unita est credendi
paritere tuidendi. regula prae¬
scripta. Sed quotienscum que er¬
rantium ingeruntur exempla:
nos confestim a uertentes oculos
mentis nr̃ae : neuideant uanitatẽ:
Nagis quidueritcs ipsa de¬
cernit sedulo corde scrutemun
sequentes exemplumbeatipetri
quis pretis errantium sectis uere

Expanded text:
accepit, ut omnes per orbem credenaccepit, ut omnes per orbem credentes intelligant quia quicunque ab unitate fidei vel societatis illius quolibet modo semetipsos segregant, tales nec vinculis peccatorum absolvi, nec januam possint regni coedocuit, sacramgruentia fidei opera demonstrare. Necesse est omni vigilantia multiplices subtilesque portarum inferi cavere insidias, quatenus, juxta Psalmistae vocem, de his adjuvante Doeripi, atque ad annuntiandas ejus laudes, portas filiae Sion, hoc est gaure. Nec sufficere nobis ad salutem arbitremur si turbis negligentium vel quorumlibet indoctorum fide vel actibus adaequemur, qlitteris sacris unica est credendi pariter et vivendi regula praescripta; sed quotiescunque nobis errantium ingeruntur exempla, nos confestim avertentes oculos mentis nostrae ne videant vanitatem, magis quid veritas ipsa decernit, sedulo corde scrutemur, sequentes exemplum beati Petri qui, spretis errantium sectis, verae
Abbreviated transcription (Latin):
omnieclesiae officium idem commit¬
citur ut iudelicet agnitis peccantiũ
causis quoscumq: humiles acuere pae¬
nitentes aspexerit. Hosiamatimore
perpetuaemortis miserans ab soluat
quo suero in peccatis quaeegerint
persistere cognouerit : illosper¬
ennibus supplicus obligandosin¬
sinuet. Vnde alias dñs decorrepto
semel et iterum actertio sed non
paenitenti fratre precipit di¬
cens. Si autem ecclesiamnon audi¬
erit: sic tibi sicut ethnicus et publi¬
canus. Et neue quis quam putaret
ecclesiae iuditio condempnari.
mox terribiliter a diunxit. Amen
dico uobis. quaecumq alligaueri¬
tis superterram. erunt ligata ec
incalo. Et quaecumq solueritis
superterram erunt soluta et in
caelo. Omniigitur electorum
ecclesiae. iuxtamodumculparum
uel paenitentiae: ligandi acsoluen¬
didatur auctoritas. Sedideobea¬
tus petrus quixp̃m uera fide con¬
fessufuero est amore secutusspe¬
cialiter claues regnicaelorum et
principatum iudicariae potestatis

Expanded text:
omni Ecclesiae officium idem commitomni Ecclesiae officium idem committitur, ut videlicet agnitis peccantium causis, quoscunque humiles ac vere poenitentes aspexerit, hos jam a timore perpetuae mortis miserans absolvat; quos vero in peccatis quae egerint persistere cognoverit, illos perennibus suppliciis obligandos insinuet. Unde alias Dominus de correpto semel et iterum, ac tertio, sed non poenitente fratre praecipit, dicens: Si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus . Et ne leve quisquam putaret Ecclesiae judicio condemnari, mox terribiliter adjunxit: Amen dico vobis, quaecunque ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo: et quaecunque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo. Omni igitur electorum Ecclesiae juxta modum culparum vel poenitentiae ligandi ac solvendi datur auctoritas. Sed ideo beatus Petrus qui Christum vera fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni coelorum et principatum judiciariae potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
quirem caelorum maiori praeceteris
deuotione confessus est: merito prȩce¬
teris ipseconlatis clauibus regnicaeles¬
tis donatus est. Iut constaret omnibus.
quia absq: ea confessione acfidereg¬
num caelorum nullus possetintrare.
Claues autem regni caelorum: ipsamdis¬
cernendi scientiam potentiamq: nomi¬
nat: quadignos recipere in regnum:
indignossecludere debereta regno
Vnde manifeste subiungit : Et quod¬
cumq: ligaueris superterram. erit
ligatum in calis. Et quod cumq solue¬
rissuperterram eritsolutum in caelis.
Quae soluendi acligandi potestas quã¬
uis solipetroda tauideatur adño: abs¬
q: ulla tamen dubietate noscendum
est. quia eccȩteris a postolis datur.
Ipsoteste qui postpassionis resurrec¬
tionisq: suae triumphum apparens
eius. insufflauit et dixit omnibus
Accipite spĩscm. quorum remiseri¬
tis peccata. remit cuntur eis. et quo¬
rum recinueritis retentasunt. Nec¬
non etiam nunc in ep̃is acprȩsbiteris.

Expanded text:
Qui regem coelorum majori prae caeteris Qui regem coelorum majori prae caeteris devotione confessus est, merito prae caeteris ipse collatis clavibus regni coelestis donatus est, ut constaret omnibus quia absque ea confessione et fide regnum coelorum nullus posset intrare. Claves autem regni coelorum, ipsam discernendi scientiam potentiamque nominat, qua dignos recipere in regnum, indignos secludere deberet a regno. Unde manifeste subjungit: Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum in caelis; et quodcunque solveris super terram, erit solutum in caQuae solvendi ac ligandi potestas, quamvis soli Petro data videatur a Domino, absque ulla tamen dubietate noscendum est quod et caeteris apostolis datur, ipso teste, qui post passionis, resurrectionisque suae triumphum apparens, eis insufflavit et dixit omnibus: Accipite Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt . Necnon etiam nunc in episcopis ac presbyteris
Abbreviated transcription (Latin):
emoliendo stabilitate fidei introitum
eis aeternȩ mortis aperiunt : Sedet
loquia: portȩutiq: sunt inferi inquan¬
tum suis uel auctoribus uel sequacibus
iterperditionis ostendunt: Namet
fides sinon habeat opera mortu a eft̃
insemet ipsa : et corrum punt mores
bonos conloquia mala : Multaeitaq
sunt portȩ in feri: sed harum  illa
ecdesiae quae superpetram fundata
est praeualet: Quia qui fidem xp̃i
intimo cordisamore perceperit :
omne quicquid exterius periculitẽp¬
tantis ingruerit. facillime contẽp
nit.: At quicumq credentium fidẽ
uel opere uel negatione de praua¬
tus prodidit : Non hic superpetrã
dño cooperante domum suae profes¬
sionis aedificasse : sed iuxta alterius
lociparabolam superarenam sine
fundamento posuisse credendus est
hocest non simplici acuera intentio¬
ne xpm̃ sequi: sed terrenam quamli¬
bet frecgilemq obcausam habitum
praetendissexp̃iani  Sequitur.
Et abidabo claues regnicaelorum. ⁊¬

Expanded text:
emolliendo a stabilitate fidei introitum emolliendo a stabilitate fidei introitum eis aeternae mortis aperiunt. Sed et loquia portae utique sunt inferi, in quantum suis vel fautoribus vel sequacibus iter perditionis ostendunt. Nam et fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa ; et: Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae sunt itaque portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae quae supra petram fundata est, praevalet, quia qui fidem Christi intimo cordis amore perceperit, omne quidquid exterius periculi tentantis ingruerit, facnit. At quicunque credentium fidem vel opere vel negatione depravatus perdiderit, non hic super petram Domino cooperante domum suae professionis aedificasse, sed, juxta alterius loci parabolam, super arenam sine fundamento posuisse credendus est , hoc est non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et tibi dabo claves regni coelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Etego dicotibi: quia tues petrus. ẽt
suꝑ hancpetram aedificabo ecclesiã
meam : Petrus qui symonantea dice¬
batur obfortitudinem fidei et con¬
fessionis suae constantiam : aduo
pecrinomenaccepit . : Quia uidelic&
illi firma actenacimente adhesit:
Dequo scriptum est : pet raautem :¬
eratxp̃s ⁊ ec superhanc petram : idẽ
superdnm saluatorem qui fidelisuo
cognitori amatori: confessoriꝰ par¬
ticipium sui nominis donauit: ut sci¬
fidem et dilectionem xp̃i. persuscepti¬
onem sacramentorum xp̃t : Perobser¬
uantiam mandatorũm xp̃i : ad sortem
electorum et aeternam ꝑtingitur uitã :
A postolo ad testante q aait : Funda¬
mentum aliud nemo potest ponere
preterid quod positumest : quie stxp̃s¬
ihs̃ : Et porte inferi non preualebunt
aduersum eam : Portȩ inferi : doc¬
trinae sunt nequam: quae seducendo
in prudentes: ad inferos trahunt :
Porte quoque inferi. et tormenta
eblandimenta sunt persecutorum :
qua e in firmos quosq: deterrendo ł

Expanded text:
Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Petrus qui Simon antea dicebatur, ob fortitudinem fidei et confessionis suae constantiam, a Domino Petri nomen accepit, quia videlicet illi firma ac tenaci mente adhaesit de quo scriptum est: Petra autem erat Christus . Et supra hanc petram, id est super Dominum Salvatorem, qui fideli suo cognitori, amatori, confessori participium sui nominis donavit, ut videfidem et dilectionem Christi, per susceptionem sacramentorum Christi, per observantiam mandatorum Christi, ad sortem electorum et aeternam pertingitur vitam, Apostolo attestante, qui ait: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeterJesus . Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Portae inferi doctrinae sunt nequam, quae seducendo imprudentes ad inferos trahunt. Portae quoque inferi et tormenta et blandimenta sunt persecutorum, quae infirmos quosque deterrendo vel
Abbreviated transcription (Latin):
pisces. sicaliquandoper uerba
sit capturus homines : totusq facti
huius ordo quin ecclesi a cuiusipse
typumtenet: cottidie geratur osten¬
dat. Quo duero subiungitur Et sub¬
ductis ad terram nauibus relictisom¬
nibus secuti sunt eum. Notest signifi¬
care finem temporis. quo ab huius mo¬
di solo quixpõ in heferint paenitus re¬
cessuri sunt. Sciendum estautem hanc
eadem nonesse lectionem. quamatheus
et marcus binos denauiculis piscatores
primo petrum et andream. deinde
filios zebedei ad nõ narrant uocatos
Nonenim eos lucas nunc adño uoca¬
tos. sed tamen petrofusse prediccum
quod homines esset capturus. Name
essepiscatos. Vndedatur intellegi
eos ad capturampiscium ex more reme¬
asse. ut postea fieret quod matheus
et marcus narrant quando eos binos
uocauit. Tuncenim non subductis
a terra nauibus tam quam cura ride¬
undi. sed ita eum secuti sunt tam quam
uocantem aciubentem ut sequeren¬
tur.¬

Expanded text:
pisces, sic aliquando per verba pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum. Potest significare finem temporis quo ab hujusmodi salo, qui Christo inhaeserint, penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectiet Marcus binos de naviculis piscatores primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus insinuesse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc etsi non subductis ad terram navibus, tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerentur
Abbreviated transcription (Latin):
a serecedi. ne perbonos regantur
ut eo uehementius quodeferunt
eis honorem. Et tamen factissuis
a serecedere ammonent. ut ho¬
norificentiam eorum significaue¬
rit petrus. cadens ad pedes dñi
mores autem in eo quod ait. Exi
a mednẽ quia peccator homõsũ
Quodtamen quia non fecit dñs.
non enim recessit ab eis. sed eos
sub ductis nauibus adlitus per¬
duxit. significat inbonis et spi¬
ritalibus uiris non esseo porte¬
re. hancuo luntatem ut pec¬
catistur barum commoti. quasi
securius. tranquilliusq: uiuant¬
acmunus ecclesi asticum deserant
Et ait adsymonemihs. nolitime¬
re. Confortat dñstimorem
git : nequis uel desua conscien¬
tia culpatremens. uel dealio¬
rum in nocentia stupens sc̃ĩtatis
iter formidet adgredi. Quod
autemsequitur. Ex hociam ho¬
mines eris capiens: Adipsum pe¬
trum specialiter pertinet. Ex¬
ponitenimeidñs. Quid haeccap¬
tura piscium significet. quodui¬
delicet ipse sicut nunc perretia

Expanded text:
a se recedi, ne per bonos regantur, a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem git, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi. Quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia
Abbreviated transcription (Latin):
non cumillo ambulabant. Acde¬
inde barnabas et paulus ad gen¬
tium sunt apostolatum segregati:
Etuenerunt et impleuerunt am¬
bas nauiculas it aut mergerentur
Harumimpletio nauium usque
infinem scłi crescit. sed quo dimple¬
temerguntur. hoc est insubuersio¬
ne premuntur. Nonenim subuersa
sed tamensunt periclitata. Apos¬
tolus exponitdicens Inno uissimis
diebus erunt tempora periculosa
eterunt homines seipsos amantes
et cetera Nam merginaues eft
homines insaeculum ex quoelati ꝑ
fidem fuerant morũm prauitate
relcbi quales etipsepetrus adhuc
in infirmitate positus hoc loco de¬
monstrat. Vnde et sequitur. Quod
cum uider& symonp&rus. procidit
adienua ihũ dicens: Exiame quia
homopeccator sumdñe. quiacar¬
nales quique in ecclesia regim̃
spiritalium in quibus maxime
xpipersona eminet asequodam¬
modo repellunt. Non enim hoc
uoce linguedicunt bonis ministris
dĩ ut eos a serepellant. sed uocem
eorum et actuum suorum suadent

Expanded text:
non cum illo ambulabant . Ac denon cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a mehomo peccator sum, Domine. Quia carnales quique in Ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent
Abbreviated transcription (Latin):
cum electis reprobi tantiintrant :
quiipsam quo que ecclesiam heresi¬
busscindant ⁊ rumpitur autemrete
sed non labiturpiscis: quia suos dñs
etiam in terpersequentium scanda¬
la seruat. : Et annuerunt sotiis qui
erant in alia naug. ut uenirent et
adiuuarent eos : Alia naui sut prae¬
diximus : estecclesi adegentibus quae
etipsa non sufficiente una nauicula
piscibus impletur electis : quia no¬
uit dñs qui sunt eius. et apud ipsũ
certus est suorumnumerus electo¬
rum: Dumquȩ totiniudaea cre¬
dituros non inuenit. quod ad fidem
uitamq praedistinatos nouit aeter¬
nam: quasi alianauis recept acula
piscibus quaerenssuis : corda quoq:
gentium fideigratia replec ⁊
Stbenerupto rete sotia nauis
ad uocatur : qm̃ ante iud ccs prodi¬
tor antesymonmagus pisces ne¬
quissimi capti sunt: Ante annani¬
as et saphyra fidei reģte subdole
temptabant ingredi. Ante utio¬
hannes testectur. Multi discipulo¬
rum eius abierunt recro. Etiam

Expanded text:
cum electis reprobi tanti intrant, cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam
Abbreviated transcription (Latin):
cipiantur : necsicaterrenis in pro¬
funda sac ramentorum recedat᷑
Vt eapaenitus non intellegꝗus :
uel prius in proximis regioniba
gentibus prȩdicandum : ut quod di¬
cit itempetro Duc in altum etlaxa¬
teretiaurã in capturam : Adremo¬
tiores gentes quibus postea predi¬
catum est pertineat :Et respon¬
denssymondixitilli : Preceptor
pertottm noctem laborantes ni¬
hilco epimus : in uerbo autemtuo
leaborece Nisi dñs aedificaue¬
rit domuminuanum laborant qui
aedificant eam ⁊ Nisi dñs corinlustra¬
uerit auditorum: doctor in nocte
laborat: Nisiin uerbo supernae
gratiae laxatafuerint instrum̃¬
ta disputationum : frustrauocis
suae predicator iaculum mittit ⁊
quia fides populorum non sapientia
uerbi compositi: sed diuinae uoca¬
tionis munere prouenit .  Et cum
hoc feciss& : conluserunt piscium
multitudinem copiosam : sumpe¬
batur autẽ reteeorum : praemulti¬
tudinepiscium : Reterum pebatur:
quia nunc ad confessionem fidei. etiã

Expanded text:
cipiantur, nec sic a terrenis in procipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut qui dicit item Petro, duc in altum et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est, pertineat. Et respondens Simon dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes nihil cepimus, in verbo autem tuo laxabo rete. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam. Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo supernae gratiae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittet, quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere praevenit. Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam, rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc a confessione fidei etiam
Abbreviated transcription (Latin):
predicantium dictiones : quae eos
quoscaeperint infide : non ammit¬
tant : Vnde etretia : quasi retinen¬
tia suntuocata: sed haecretia modo
laxantur in capturam: modo lota
plicantur : Quia non omne tempus
esthabiled octrinȩ : sed nunc ex se¬
ren da lingua doctoris Nunc suim&¬
est cura gerenda: Ascendens au¬
tem in unam nauđm quaeeratsr¬
monis rogauiteum ut a terrare¬
duceretpũsillum . : Et sedens doce¬
bat denauicula turbas: N auis
symonis : esteclesia primitiua
dequa paulus ait ⁊ Quienim opera¬
tus est petro in a postolatũ circum¬
cisionis : operatus est et mihi intergen¬
tes : Beneunadicta : quia multitu¬
dinis credentium eratcor et anima
una : dequad ocebatturbas: Idest¬
quia de auctorita te ecclesiae usq
adsymonem : Duc inaltum : et laxa¬
te reciaur̃a in capturam : quod
primorogauit symonemnauem
a terra reducerepusillum : signi¬
ficat temperatȩ utendum uerbo
ad turbas : ut nec terrena eis prae¬

Expanded text:
praedicantium dictiones, quae eos praedicantium dictiones, quae eos quos coeperint in fide, non amittant. Unde et retia quasi retinentia sunt vocata. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exercenda lingua doctori, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor et anima una . De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae docet usque ad Simonem: Duc in altum, et laxate primo rogavit Simonem navim a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis prae
Abbreviated transcription (Latin):
lum designat: Dñs secus marestat
post quam uitae labentis mortali¬
tatem deuicensinea quapassus est
carne stabilita temperp&uae qui¬
etis adut. ITurbarum conuentus
adeum: gentium in fide concurren¬
tiam typus est : De quibus esaias.
Et fluent inquitad eum omnesgen¬
tes. et ibunt populimulti et dicent
Venite ascendamus ad montem
dñi. Et uidit duas naues stantesse¬
cusstagnum : Dua en auesse cusstag¬
num posite : circum cisionesset pre¬
pucium figurat .: Quas beneihs ui¬
disseperhib&ur : quia in utroq: po¬
pulo nouit dñs qui sunt eius. Ieorũq
cora fluctibus saeculihuus. ad fu¬
tura euitae tranquillitatem : quasi
ad soliditatem litoris uidendo
hoc est miseri corditer uifitando
prouehit : piscatores autem des¬
cenderant : ec lauabantretia .
Piscatoressunt ecclesi a edoctores
quinos retefide conprehensos : et
deprofundo adlumenelatos quas
pisceslitori sic terrae uiuentium
aduehunt : Quasienim quaedam
retia pis cantium sunt conplexȩ

Expanded text:
lum designat, Dominus secus mare stat, lum designat, Dominus secus mare stat, postquam, vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum gentium in fide concurrentium typus est. De quibus Isaias: Et fluent inquit ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae, circumcisionem et praeputium figurant. Quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus. Eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris vivendo, hoc est misericorditer vitando, provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lunam elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quae retia piscantium sunt complexae,
Abbreviated transcription (Latin):
actum est autem cumtur¬
ba einruerentadeum ut
audirent uerbum dĩ. et ipsesta¬
bat secus stagnum genesa rech.
Stagnum genes arech: idem di¬
cuntesse quod macregalilea e
uel maretyberiadis: sed mare
galileae . ab ad iacente prouincia
dictum : Maretyberiadis : a pro¬
ximaciuitate quaeolim renne¬
reth uocata: sed abherode et¬
te trarcha instaurata: in honorẽ
trberii caesaris : trberias estap¬
pellata : porro genesar : alaci
ipsiusnatura. quacrispantibus
aquis deseipso sibi excitareaurã
perhibetur. Erecouocabulo:
quasi generans sibi auram dicitur.
N eque enim in stagnimorem ster¬
nituraqua: sed frequentius auris
spirantibus agitatur: Hausto dulcis
et ad potandum habilis ⁊ sed hebra¬
icelinguae consuetudine: omnis
aquarum congregatio : siue dulcis
siues alsa : marenuncupatur.: Qui
lacus interfluente iordane cen¬
tum quad raginta stadiis in longi¬
tudinem : et quad raginta exten¬
ditur inlatitudinem : Quia ergo
stagnum siuemere. praesenssȩcu¬

Expanded text:
actum est autem cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth. Stagnum Genesareth idem dicunet mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Cennerech vocata, sed ab Herode tetrarcha, instaurata in honorem Tiberii Caesaris, Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saecu
Abbreviated transcription (Latin):
quodnum quam habuimus. uel qđ
iam caruimus. Et sinum quam ha¬
buimus. cogitemus et nos homines
esse et haberepotuisse. Si uero
habuimus et non habemus. tangat
memoriam communis infirmitas.
uelillam reprehensionem aut ob¬
iurgationem non odium sed miseri¬
cordia prȩcedat ut siue ad correp¬
tionem eius propterquem id faci¬
mus siueadperuersionem ualuerit
Namincertus exitus nost amende
simplicitate oculi nr̃i securisimus.
Siautem cogitantes nos metipsos
inueniremus in eo uitio. in quo est
ille quemreprehendere partba¬
mus non reprehendamus neque
obiurgemus sed tamen congemes¬
camus : et non illum obtemperan¬
dum nobis. sed adpariter conando
inuitemus. Raro ergo et magna
necessitate obiurgationes ad hi¬
bendesunt. It atamen ut etiam
in his ipsis non nobis seddo. ut ser¬
uiamus instemus. Ipseenimfinis
ut nihil duplici corde faciamus.
Auferentes trabem. de oculo nr̃o
inuidiae uel malitiae uel simula¬
tiones. utuideamus eicere fetu¬

Expanded text:
quod numquam habuimus uel quo quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si uero habuimus et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem uel obiurgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplSi autem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo, et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt. Ita tamen, ut etiam in his ipsis, non nobis, sed Deo, ut serviamus, instemus; ipse est enim finisut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festu
Abbreviated transcription (Latin):
si uerbi gratia quodira illep ecca¬
uit . tuo dioreprehendis. Quantũ
auteminter festucam et trabem.
odium. Odiumestenim. iramue¬
terata. quasi quaeuetustate ipsa
tantum acceperit. ut merito ap¬
pelletur trabes. Fieri autempo¬
test. ut suras caris homini uellis etiã
corrigi. Si autem oderis hominẽ
non potes eumuelle corrigere
Etideo in possibiledicitur ut festu¬
cam fratris oculo demat. qui suo
trabem gestat inoculo. Hypocrita
ei ceprimum trabem deoculotuo
ettunc perspicias ut educas festucã
deo culo fratristui Idest primo
abste expelleo dium et de incepspo¬
teris iameum quem diligis emendare
Etestuere multum cauendum et
molestum hypocritarum. Id est
simulatorum genus quicumom¬
nium uitiorum accusationes odio
et liuore suscipiant. etiam consul¬
cores uideri seuolunt. Et ideo pie
cauteq uigilandum est. ut cum
aliquem reprehendere uel obiur¬
gare necessitas coegerit. Primo
cogitemus utrum talesituitium

Expanded text:
si verbi gratia, quod ira ille peccasi verbi gratia, quod ira ille peccavit, tu odio reprehendis. Quantum autem inter festucam et trabem, que odium. Odium est enim ira inveterata, quasi quae vetustate ipsa tantum acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest, ut si irascaris homini, velis eum corrigi. Si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere, et ideo impossibile dicitur, ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies, ut educas festucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te expelle odium et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare, et est vere multum cavendum et molestum hypocritarum, id est simulatorum genus, qui cum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ds̃potuit non sua sultuire eniu¬
rias: sed ipsosmaluit in secutores pa¬
tiendoreddere mitiores. eademn eces¬
seest discipuli qui purihomines sunt
regulamperfectionis sequantur :
Quidautem uides festucam in oculo
fratristui. trabem autem quae in
oculo tuo est non consideras : Ethoc
ad superiora respicit. ubicaecum
a caecoduci. Id est peccantem. a pec¬
catore castigari non possepraemo¬
iuit. Multienim superbia uel
odio filcrgiria uel a uaritia uel
alio quolibet crimen praeuenti.
leuia haec autnullo iudicantes.
a cerrim e corripiunt eos. quos subi¬
tauiderint ira turbatos. oculum
mentis a solito puriectis statu. qua¬
sifestuca inruente mut asse. atque
inmem ores dominici praecepti. quo
ait. Nolite condempnare et non
condemnabimini. Magisamant
uituperare. et damnare. quam
emendare atq corrigere. Et
quomodo potesdicere fratrituo.
Frater. sine eiciam festucam de
oculo tuo ipse in oculotuo trabẽ
non uides. Haeccum fratreagis

Expanded text:
quasi Deus potuit, non suas ultum ire injuquasi Deus potuit, non suas ultum ire injurias, sed ipsos maluit insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est discipuli, qui puri homines sunt, regulam perfectionis sequantur. Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quae in oculo tuo est non consideras? Et hoc ad superiora respicit, ubi caecum a caeco duci, id est, peccantem a peccatore castigari non posse praemonuit. Multi enim superbia, vel odio, philargyria, vel avaritia, vel alio quolibet crimine praeventi, laevia haec aut nulla judicantes, acerrime corripiunt eos quos subita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puritatis statu, quasi festuca irruente, mutasse, atque immemores dominici praecepti, quo ait: Nolite condemnare, et non condemnabimini , magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo potes dicere fratri tuo: Frater, sine, ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non
Abbreviated transcription (Latin):
tionibus debenedictionibus &
metet. Potestautem et de omnib:
quaemente a manũ lingua : gerimus
accipi: quia tureddes singulis in¬
quit secundum operaeorum. Di¬
cebat autem illis et similitudinem.
Num quid potest caecus caecum du¬
cere non neambo infoueam cadunt :
Sensus huiusce sententiae pendet
ex fuperioribus ubi dedanda ele¬
mosina et in iuria dimittendi preci¬
pitur. Sinite inquitira contrauio¬
lentum et contrapetentem filargi¬
ria cecauerit. Num quid tua mente
uitiata uitium eius curari poteris:
Autilles olus qui in iuri am fecit et
nontu. etiam quiferrenes ciebas
reus deputaueris. Aut simitem te
tranquillique peccatoris eius in pro¬
bitas inuenir&. et ille ad paenitenti¬
am mouebitur. et tupaenitentiam
praemio donaueris. Quid. caecum
uidente o culo hoc estnoncordesereno
ducere curabas adlumen. None scdis¬
cipulus supermagistrum. Perfec¬
tus autemomniserit. si sit sicut ma¬
gistereius. Si magister quiutique

Expanded text:
tionibus, de benedictionibus et tionibus, de benedictionibus et metet . Potest autem et de omnibus quae mente, manu, lingua gerimus, accipi. Quia tu reddes singulis, inquit, secundum opera eorum. Dicebat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujusce sententiae pendet ex superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te inquit ira contra violentum, et contra petentem philargyria, caecaverit, nunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? aut ille solus, qui injuriam fecit, et non tu etiam, qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patientiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno, ducere curabas ad lumen. Non est discipulus super magistrum. Perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus. Si magister, qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
censinobs date et dabitur uobis ⁊
Dimitterenos iniurias: darebene¬
ficia iubet : ut et nobis peccãta dimit¬
tantur etuita detur a terna: Qua
sentencia breui sed eximia c̃uncta
quȩ latissimae de conuersando cũ
inimicis mandauerat: conprehen¬
dendo concludit: Mensuram bonã¬
et confersam et coagitatam ec su¬
pereffluentem : dabunt insinum urm :
Huic simile est: quod a libidicit ut eo
ipsi recipiant uos in aeterna taber¬
nacula : Non enim pauperes ipsi:
sed xp̃s. mercedem his quiele mosinã
facere redditurus est : Quanta¬
men insinum da redicuntur : quia
promerce de illius: occasionem de¬
dere uel egentes miserere uelin ꝓbe
s aeuientes: fortiorum sunt etto
tolerati patientia : et beneficia sus¬
tentati : Iet adipsam aliquotiens
fidem dulci gratia prouocati.
Eadem quippe mensuram qua
mensi fueritis remitietur uobis :
Et apostolus: adelemosinam corin¬
thios hortans : interaliadicit: Hoc
autem dico : qui parceseminat : parce
& metet. Et qui seminat in benedic¬

Expanded text:
emini; date, et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit: Mensuram bonam, confertam et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Huic simile est quod ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his, qui eleemosynam fecere redditurus est, quam tamen in sinum dare dicuntpromerendae illius occasionem dedere, cum vel egentes misere, vel improbe saevientes, fortiorum sunt et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fidem dulci gratia provocati. Eadem quippe mensura qua mensi fueritis, remetietur vobis. Et Apostolus ad eleemosynam Corinthios hortans, inter alia dicit: Hoc autem dico: Qui parce seminat, parce et metet. Et qui seminat in benedic
Abbreviated transcription (Latin):
aliena mala equahimiter perpeti.
Contracum quoque qui mala inro¬
gat nullo doloremorderi: Nam
qui sic proximimala portat. ut tamen
tacitus doleat. et tempus digneretri¬
butionis querat. pacientiam non ex¬
hibet sed ostendit: Scriptum quippe
est. Caritas paciens est benigna est :
Paciensnamq est ut aliena mala
toleret: Benignauero est: utipsos
etiam quosportat amet: Hinc nãq
persemetipsam ueritas dicit: Diligite
in imicosurõs. bene facitehis quiuos
oderunt : orate proꝑsequentibus et

Expanded text:
aliena mala aequanimiter perpeti, aliena mala aequanimiter perpeti, contra eum quoque qui mala irrogat nullo dolore morderi. Nam 1615 qui sic proximi mala potacitus doleat, et tempus dignae retributionis quaerat, patientiam non exhibet, sed ostendit: scriptum quippe est: Charitas patiens est, benigna est . Patiens namque est, ut aliena mala toleret; benigna vero est, ut ipsos etiam quos portat amet. Hinc namque per semetipsam Veritas dicit: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui vos oderunt: orate pro persequentibus et
Abbreviated transcription (Latin):
onibus secuntur. ut ipsos aduersarios
insuamortesentiant. dequorum uita
praesumebant: Et tanto eiscrescat
merces operis. quanto eis uirtutis
lucrum proficit. et ex alienȩ dam¬
nocaritatis: Sed qui adura sunt.
quae prȩdicuntur de afflictione
mortis protinus consolatio subdi¬
tur degaudio resurrectionis cum
diciturꝰ : Capillus de capiteur̃o non
peribit : Scimus fr̃s quia caro incisa
dolet capillus incisus nondolet
Aitergomartiribussuis: capillus
decapiteurõ non peribit: Videlicet
a pertedicens Quurtimetis nepere¬
at quod incisumdolet quando et
illudinuobis perire non potest quod
incisum nondoletẽ S equitur: Inpa¬
cientia ur̃a possi debitis anima surãs:
Idcirco possessio animae inuirtute
pacientiae ponitur. quiaradix om¬
nium custasq uirtutum ꝑacientia ẽ:
perpacientiamuero possidemus ani¬
masnrãs. quia umnobisipsis domina¬
ridiscimus hocipsum incipimus possi¬
dere quod sumus: Pacientia uero est :¬

Expanded text:
onibus sequuntur, ut ipsos adversarios onibus sequuntur, ut ipsos adversarios in sua morte sentiant de quorum vita praesumebant, et tanto eis crescat merces operis, quanto eis virtutis lucrum proficit ex alienae damno charitatis. 4. Sed quia dura sunt quae praedicuntur de afflictione mortis, protinus consolatio subditur de gaudio resurrectionis, cum dicitur: Capillus de capite vestro non peribit. Scimus, fratres, quia caro incisa dolet, capillus incisus non dolet. Ait ergo martyribus suis: Capillus de capite vestro non peribit, videlicet aperte dicens: Cur timetis ne pereat quod incisum dolet, quando et illud in vobis perire non potest quod incisum non dolet? Sequitur: In patientia vestra possidebitis animas vestras. Idcirco possessio animae in virtute patientiae ponitur, quia radix omnium custosque virtutum patientia est. Per patientiam vero possidemus animas nostras, quia dum nobis ipsis dominari discimus, hoc ipsum incipimus possidere quod sumus. Patientia vero est
Abbreviated transcription (Latin):
fratribus et cognatis et amicis. et
morte ex uobis afficient: Minorem
dolorem malaingerunt. qua eabex¬
traneis inferuntur : Plus uero in no¬
bis eatormenta saeuiunt quae ab illis
patimur. dequorummentibus prae¬
sumebamus : Quia cum damnocorpo¬
ris mala nos cruciant amissȩcarita¬
tis: Hinc estenim quod deiudatra¬
ditoresuo. ꝑpsalmistam dñs dicit:
Et quidem siinimicus meus maledxis¬
sec mihi subportassem utiq:: Et si is
quio deratme supermemagnalo¬
ciitus fuisseo:. abscondissemme utiq
abeo : Tuuero homo un animis. dux
ineus et notus meus Quisimul mecũ
dulces capieba scibos. indo mođdi ambu¬
lauimus cum consensu: Etrursum.
Homo pacismeae in quosperabam.
qui edebat panes meos ampliauit ad¬
uersumme subplantationem: Acsi
detraditoresuo apertis uocibus dicat :
Trans gressionem eius tanto graui¬
uspertuli. quanto hanc abeo qui
meus esse uidebatur sensi: Omnes
ergo electi quia summi capitismem¬
bra sunt. caput quoq: suum inpassi¬

Expanded text:
fratribus, et cognatis et amicis, et fratribus, et cognatis et amicis, et morte afficient dolorem mala ingerunt, quae ab extraneis inferuntur; plus vero in nobis ea tormenta saeviunt, quae ab illis patimur, de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Hinc est enim quod de Juda traditore suo per Psalmistam Dominus dicit: Et quidem si inimicus meus maledixisset mihi, supportassem utique; et si is qui oderat me super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo. Tu vero homo unanimis, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulavimus cum consensu . Et rursum: Homo pacis meae in quo sperabam, et qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem . Ac si de traditore suo apertis vocibus dicat: Transgressionem ejus tanto gravius pertuli, quanto hanc ab eo qui meus esse videbatur sensi. Omnes ergo electi quia summi capitis membra sunt, caput quoque suum in passi