comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
morte autẽ carnis alieno diabolo un¬
de niiniũ suꝑbus incedit: mors al¬
terius gm̃s p̃parat᷑ in ȩterno igne tartari.
quo ñ solũ cũ terrenis s etiã cũ aeriis cor
dampnationẽ malorum. sancti plennus
eognoscent gratiam dei.xli.

Expanded text:
morte autem carnis alieno diabolo, unde nimium superbus incedit, mors alterius generis praeparatur; in aeterno igne tartari. Quo non solum cum terrenis, sed etiam cum aeriis corpdamnationem reproborum sancti plenius cognoscunt gratiam Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
de hominis uicissitudo oriat᷑: ac deinceps qͦ¬
mͦ ad̃ pacẽ stabilẽ mens humana reduci: qua¬
lit̃ ꝙ in eaddẽ stabilitate sua conseruari possit
insinuandũ. Et licet hoc opꝰ diuinȩ gr̃e ꝓpͥ
um eẽ ñ dubitẽ. & ñ tantũ humana industria.
quã aiuimo munere. & sc̃ĩ sp̃c aspiratione
possideri: scio tñ quod cooꝑari nobis uult d̾̃s
& sic gratis suȩ pietatis dona p̃parat. ut in¬
gratis ea etiã quȩ p̾̃stiterit sepe subtrahat.
merea etiã icͥco ñ mutile ẽ & infirmitatis.
nr̃e magnitudinẽ & reparationis modũ
agnoscere. quia qui quanta sibi gr̃a colla¬
ta sit nescit: quantas largitori gr̃as debe¬
at non intelligit

Expanded text:
de hominis vicissitudo oriatur, ac deinceps qude hominis vicissitudo oriatur, ac deinceps quomodo ad pacem stabilem mens humana reduci, qualiterque in eadem stabilitate sua conservari possit insinuandum. Et licet hoc proprium divinae gratiae opus esse non dubitem, et non tam humana industria, quam divipossideri; scio tamen quod cooperari nobis vult Deus, et sic gratis pietatis suae dona praestat, ut ingratis ea etiam, quae praestiterit saepe subtrahat. Praeterea etiam idcirco non inutile est, et infirmitatis nostrae magnitudinem, et reparationis modum agnoscere, quia qui quanta sibi gratia collata sit nescit, quantas largitori grates debeat non intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
Uin sederem aliqñ incon¬
uentu fr̃m: & illis inter¬
rogantibꝰ meq responden¬
te multa in mediũ ꝓlata
fuissent. ad hoc tandem
decducta sunt u̾ba: ut de humani cordis¬
potissimũ instabilitate & inquietudine.
ammirari om̃s simul & suspirare inciꝑemꝰ.
Cũq magno quidã desiderio exposcerent de¬
monstrari sibi quȩ causa incorde hominis
tantas fluctuationes cogitationũ ageret:
ac deinde si qua arte siue laboris cuiꝰlibet
exercitatione huic tanto malo obuiari pos¬
set. sũmopere doceri flagitarent. nos quan¬
tũ deo aspirante ualuimꝰ. in utroq caritati
fr̃m satisfacere uolentes: utriusq questio¬
nis nodũ ductis tã ex auictoritate quã ex
ratione firmam̃tis soluimꝰ. In qua collatio
ne quia quedã specialit̃ placuisse frĩbus
scio. ea potissimũ stilo cõmendare uolui: ñ
tantũ ideo quod ea digna scribi existimem.
obhoc quodã mͦ magis grata ẽẽ cognoui.
rino gͥ demonstrandũ ẽ. unde tanta in cor¬

Expanded text:
um sederem aliquando in conventu fratrum, et illis interrogantibus, meque respondente, multa in medium prolata fuissent, ad hoc tandem deducta sunt verba, ut de humani potissimum cordis instabilitate et inquietudine admirari omnes simul, et suspirare inciperemus; cumque magno quidem desiderio exposcerent, demonstrari sibi quae causa in corde hominis tantas cogitationum fluctuationes ageret, ac deinde si qua arte, sive laboris cujuslibet exercitatione huic tanto malo obviam iri posset, summopere doceri flagitarent; nos quantum Deo inspirante valuimus, in utroque charitati fratrum satisfacere volentes, utriusque quaestionis nodum ductis tam ex auctoritate quam ex ratione firmamentis solvimus. In collatione autem, quia quaedam specialiter placuisse fratribus scio, ea potissimum stylo commendare volui, non tantum ideo quod ea digna scribi existimem, quodammodo magis grata esse cognovi. Primo igitur demonstrandum est, unde tanta in cor
Abbreviated transcription (Latin):
cidentis. De hinc ad altiora consẽndit: et
stans ante altare dm̃ sibi in adeutoriũ in¬
uocat dicens. Ds̃ in adiutoriũ meũ inten¬
aquã bñdicit. salẽ & cinerẽ admiscens e fi¬
tiens ter signũ crucis suꝑ ipsã: cũ iiture
uinũ etiã addit᷑. Post hȩc tingit digitũ in
aqua. & facit crucẽ ꝑ quatuor cornua alta
ris. Inde uenit anre altare & circinens asꝑ¬
git illud septẽ uicibꝰ asꝑsorio facto de yso¬
po. Cirtuit de hinc totã ȩccłiã ter in trin¬
secus asꝑgens parietes ipsiꝰ eadẽ aqua: faci¬
ens hoc & t̾cio. Interĩ uͦ cantat᷑ psalmus: ex¬
urgat ds̃ cũ antipħa. Cantat᷑ etiã antipħia.
Qui habitat in aduitorio altissimi. Circuit

Expanded text:
cidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et cidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et stans ante altare. Deum sibi in adjutorium invocat, dicens: Deus in adjutorium meum intenaquam benedicit, salem et cinerem admiscens, et faciens ter signum crucis super ipsam, cui misturae vinum etiam additur. Posthaec tingit digitum in aqua, et facit crucem per quatuor cornua aris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc ter totam ecclesiam intrinsecus, aspergens parietes ipsius de eadem aqua, faciens hoc etiam tertio. Interim vero cantatur psalmus: « Exsurgat Deus , » cum antiphona. Cantatur etiam antiphona: « Qui hab
Abbreviated transcription (Latin):
benedicit. tipicũ sal adiiscens: de¬
inde eccłiam ipsã extrinsetus ter girando
asꝑgit. clero & popło subsequente. Interĩ uͦ
in circuitu dedicandȩ eccłiȩ intrinsecꝰ duo¬
decĩ accensa sunt luminaria. ꝑ singl̃as autẽ
uices ad portã basilicȩ ueniens. quã ob sacra¬
m̃ti figurã clausã eẽ oportet: ꝑcutit uirga
rex głȩ : Pontifex autẽ dñs uirtutũ ipse ẽ rex
gle. Tercia demũ uice reserato hostio: intrat
pontifex cũ clero & ppło. dicens tercio. Pax hiue
domui. Deinde cũ sac̾dotibꝰ ꝙ leuitis. s. cleri¬
cis ad orationẽ ꝓsternit᷑: ꝓ scificatione ipsius
domus dedicandȩ. Post ea consiugens ab orati¬
one nondũ salutans ppłm. dicendo dñs uobis¬
cũ tantũmͦ hortat᷑ cunctos adorandũ. his cõ¬
pletis incipit de sinistro angulo basilice ab
oriente ꝑ pauimentũ scͥbere alphabetũ usg
in dextrũ angłm occidentis: atq it̾um a de¬
tro angło orientis. usꝙ in sinistrũ angł̃m ec¬

Expanded text:
benedicit, typicum sal admiscens, deinde Ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim vero in circuitu dedicandae Ecclesiae intrinsecus duodecim accensa sunt luminaria. Per singulas autem vices ad portam basilicae veniens quam ob sacramenti figuram clausam esse oportet percutit virga rex gloriae? Pontifex autem: Dominus virtutum ipse est rex gloriae . Tertia demum vice reserato ostio intrat pontifex cum clero et populo, dicens ter: Pax huic domui . Deinde cum sacerdotibus et levitis et clericis ad orationem prosternitur, pro sanctificatione ipsius domus dedicandae. Postea consurgens ab oratione nondum salutans populum dicendo: Dominus vobiscum ; tantummodo hortatur cunctos ad orandum. His completis, incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabetum usque in dextrum angulum occidentis, atque iterum a dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum oc
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Si tingis &s taces: tingis & ñ doces. Habes
baptitate. s docete ñ habes. Crede gͦ & confite¬
re loquere & merge: ut in confessione lauen¬
tur quȩ mundanda sunt. S forte queris ipsã
ꝓfessionis fiei formã insacram̃to baptismatiᷤ.
ꝑficiendo qualẽ intelligi oporteat. Ad qͦd bre

Expanded text:
tizate; si tingis et taces, tingis et non doces. Habes baptizate, sed docete non habes. Crede ergo et confitere; loquere et merge, ut in confessione laventur quae mundanda sunt. Sed forte quaeris ipsam professionis fidei formam in perficiendo baptismatis sacramento, qualem intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
stuporẽ inminentis ꝑiculi. siue alia quacũꝙ
causa p̾nentus dũ baptitaret locutionis me¬
mor ñ furt. siqͥs gͦ forte hoc querat: ego de
his quȩ occulta sunt iudicare nolo. p̃cipue
quia nom̃ trinitatis hic ñ auduui: ubi ssi
uera fides fuit confessio tñ fidei ñ fuit. Et
hȩc quid̾e de eo qͥd sit sacram̃tũ baptismatis
&. de u̾bo sc̃ĩficante: in p̾senti dicta sufficiant.

Expanded text:
stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei non fuit. Et haec quidem de eo quid sit sacramentum baptismatis, et de verbo sanctificante in praesenti dicta sufficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
nis: quȩ ñ pot̾ sẽꝑari. hucusq u̾ba beati am¬
brosii: qualit̾ de recta bapti: andi forma sen¬
ciendũ sit manifeste explanant. Sides gͦ
qualit̾ infide trinitatis solo patre. uel filio.
uł sp̃u sc̃o nuncupato. plenũ sit baptismatis
sacram̃tũ: & quẽ ad modũ sine fide trinitatis
etiã tribꝰ simul noĩatis in ꝑfectũ. Sic̃ enĩ
ubiq fides integra querit᷑: sic eadẽ ficd̃i in¬
tegritate manente sine detrim̃to salutis ser¬
mo uariat᷑. Ueruntñ ȩccłistica consuetudo
hanc potissimũ inbaptitando formã tenere
elegit: quã ab ipso sc̃ĩficationis auctore ex
pͥma instituitione seruandã accepit. Siquis
forte querat utrũ marticło necessitatis suffi¬
cere possit ad plenũ baptismatis sacram̃tum
si fuerit quis in fude tͥmtatis sine ꝓlatione nͥ¬
borũ baptitatus: uł quia is qui bapticaut
loqui ñ potuit. siue quia obfestinationẽ uel

Expanded text:
nis quae non potest separari. Hucusque verba beati Amnis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sancto nuncupato plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fide Trinitatis etiam tribus simul nominatis imperfectum. Sicut enim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is qui baptizavit loqui non potuit, sive quia ob festinationem vel
Abbreviated transcription (Latin):
mus utrũ quẽ admodũ in xp̃i nõie plenũ
eẽ legimus baptismatis sacram̃tũ. ita etiã
scõ tm̃ sp̃u nuncupato nichil desit ad mist̾is
plenitudinẽ: & rõnẽ sequam᷑. quia qͥ unũ
dixerit trinitatẽ significauit. Si xp̃m di
est designasti. Scriptũ ẽ enĩ. hunc iħm a
natareth: quẽ unxit ds̃ sp̃u sc̃o. Et si patrẽ
dicas: & filiũ eiꝰ. & sp̃m oris eiꝰ parit̾ indica¬
sti: tñ id etiã corde cõp̾hendas. Et si sp̾m
dicas: & dm̃ patrẽ a quo ꝓcedit sp̃c. & filiũ.
quia filii quoq ẽ sp̃c nuncupasti. Unde
ut ratiomi copulet᷑ auctoritas in spͥu quoq
recte baptizari nos posse scͥptura indicat: di¬
cente dño. Uos autẽ bapti dabimini sp̾u sc̃o¬
Et apłs ait. Om̃s enĩ in ipso corꝑe. in uno
sp̃u baptitati sumus. Unũ opꝰ quia unum
mist̾ium: unũ baptisma. quia mors una pro
mundo. Unitas gͦ oꝑationis. unitas p̾dicatio¬

Expanded text:
mus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum mus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus baptismatis sacramentum; ita etiam sancto Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. Et rationem sequamur, quia qui unum dixerit Trinitatem signavit. Si Christum dictum quo unctus est designasti. Scriptum est enim: Hunc Jesum a Nazareth quem unxit Deus Spiritu sancto . Et si Patrem dicas, et Filium ejus, et Spiritum oris ejus pariter indicasti, cum id etiam corde comprehendas. Et si Spiritum dicas, et Deum Patrem a quo procedit Spiritus, et Filium quia Filii quoque est Spiritus, nuncupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari nos posse Scriptura indicat, dicente Domino: Vos autem baptizabimini in Ss ait: Omnes enim in ipso corpore in unum Spiritum baptizati sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe iħu xͥ: nec iteratũ e̾ in his baptisma
s nouatũ. Unũ enĩ baptisma. Ubi autẽ
non c̃ plenũ baptismatis sacran̾̃tũ nec pͥn-¬
cipiũ uł sp̃es aliqua baptismatis estimat᷑.
ri. Si unũ neges totũ subruis: & quẽadio¬
dũ siunũ in sermone cõprehendas aut
patrẽ aut filiũ aut sp̃m sc̃m. fide autem
nec patrẽ nec filiũ nec sp̃m sc̾m abneges.
aut filii aut sp̃c scĩ minuas potestatẽ. ua¬
cuũ ẽ om̃e misteriũ. Deniq & illi ipsi
qui dixerant. nec si sp̃c sc̃s sit audiuimꝰ:
baptizati sunt pꝰ ea in noĩe dm̃ nr̃i iħuxͥ:¬
& hoc habundauit ad gr̃am. quia iã sp̾m
sc̃m paulo p̾dicante cognou̾ant. N ec con¬
trariũ debet uideri. quia quãuis etiã pꝰ¬
ea tacitũ sit de sp̃u. tñ creditũ ẽ: & quod
u̾bo tacitũ fuerat: expressũ ẽ fide. Cũ eñ
minis impletũ ẽ mist̾ium. ⁊lec a xp̃i bap¬
tismate sp̃c separat᷑: quia ioħes in peniten¬
tia baptitauit. xp̃c in sp̃ri. Nunc considere¬

Expanded text:
nec iteratum est in his baptisma, sed novatum. Unum enim baptisma. Ubi autem non est plenum baptismatis sacramentum, nec principium vel species aliqua baptismatis existimaturi. Si unum neges totum subruis, et quemadmodum si unum in sermone comprehendas aut Patrem aut Filium, aut Spiritum sanctum, fide autem nec Patrem nec Filium nec Spiritum sanctum abneges: aut Filii aut Spiritus sancti minuas potestatem; vacuum est omnino mysterium. Denique et illi ipsi qui dixerant: Nec si Spiritus sanctus sit audivimus ; baptizati sunt postea in nomine Domini  hoc abundavit ad gratiam; quia jam Spiritum sanctum, Paulo praedicante, cognoverant. 43. Nec contrarium debet videri, quia quamvis etiam postea tacitum sit de Spiritu, tamen creditum est: et quod verbo tacitum fuerat, expressum est fide. Cum enim ec a Christi baptismate Spiritus separatur, quia Joannes in poenitentia baptizavit, Christus in spiritu. Nunc considere
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ille p̾cepit tu confiteris. Isle ussit ut in
nõie pat̾s & filii &. sp̃c sc̃ĩ baptidares: tu m̃gis
diuinȩ: facis qͦd uissit. ꝓfiteris qͦd instituit. S
dicis. Q uid gͦ: Siquis forte ꝑ ignorantiã sine
conscientia erroris. horũ uerboꝵ formã non
tenens tñ cũ plena fide hominẽ baptitaret di¬
cens baptito te in nõie patris om̃ipotentis. si¬
ue in noĩe filii dei siue in noĩe sp̃e sc̃i. siue eti

Expanded text:
quod ille praecepit tu confiteris. Ille jussit ut in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti baptizares. Tu mergis divinae, facis quod jussit, profiteris quod instituit. Sed dicis: quid ergo? Si quis forte per ignorantiam sine conscientia erroris, horum verborum formam non tenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens: Baptizo te in nomine Patris omnipotentis, sive in nomine Filii Dei; sive in nomine Spiritus sancti; sive eti
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sũ eẽt: s quantũ ad ꝓfessionẽ ueritatis
nͥ eẽt contrariũ. utrũ ne uerũ baptisma¬
tis sacram̃tũ. in illo constare deberet. Pote¬
rant fortasse add hanc questionẽ tuã soluen¬
dã plurime hincinde rationes conduci.
s ostendi: quia ubi eaddẽ fides constat. diu̾¬
sitas sermonis ab ipsa dũ taxat sinceritate.
& unitate fidei ñ discrepans nichil officiat.
S in hac parte uisũ ẽ mͥ auctoritate potiꝰ
quã mea rõne int̾rogationi tuȩ responden¬
dũ. Beatus ambrosius in libro quẽ de tri¬
nitate scͥpsit sicait. Illi qui negauerunt se
scire sp̃m sc̃m. quãuis baptidatos se dic̾e̾nt
iħu ñ in suo baptitauit noĩe: & id̾o sp̃m
nesciebant. quia nec baptismũ inxp̃i no¬
mine sic̃ ioħes baptitare solebat acceꝑant
Ioħes enĩ licet ñ baptitaret in sp̃u: tam̃ &

Expanded text:
sed quantum ad professionem veritatis non esset, contrarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate potius quam mea ratione interrogationi tuae respondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Trinitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiritum sanctum, quamvis baptizatos se dicerent , non in suo baptizavit nomine. Et ideo Spiritum nesciebant, quia nec baptismum in Christi nomine, sicut Joannes baptizare solebat, acceperant. Joannes enim, licet non baptizaret in Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
quã sidictũ fuisset in fide pat̾s & filii t sp̃c sc̃i.
Plus enĩ aliqͥd habere uidet᷑ nom̃ quã fides.
Nam fides intꝰ ẽ & latet occulta: donec nomina¬
ri incipiat: & uenire in manifestationẽ. Tunc
quippe nom̃ eẽ incipit: qn̾ noĩari incipit. ꝙ
notificari ut cognoscat᷑. Et sic quid̃e in nõie

Expanded text:
quam si dictum fuisset: in fide Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Plus enim aliquid habere videtur nomen quam fides. Nam fides intus est, et latet occulta donec nominari incipiat, et venire in manifestationem. Tunc quippe nomen esse incipit quando nominari incipit et notificari, ut cognoscatur. Et sic quidem in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
hic actus: ꝓfecto erit om̃ibꝰ. sicut ipsa uita
sterna cõmunis. Cẽtum qui futuri sunt ꝓ
meritis p̃miorũ. & gradus honorũ. atq gła¬
rũ: quiᷤᷤ ẽ idoneus cogitare. quantomagis
dicere: Quod tñ futuri sunt. ñ ẽ ambigar¬
dũ. Atq ita etiã beata illa ciuitas magnũ
inse donũ uidebit. quod nulli suꝑiori. nul¬
lus inferior inuidebit: sicut ñ inuident ar
changł̃is angl̃i ceteri. Tam nolet ẽẽ imusqͥsꝙ
quod ñ accepit. quãuis sit paccatissimo uin¬
cilo concordiȩ es qui accepit obstrictus:
quã nec in corꝑe uult oculus c̃ẽ qui ẽ digitꝰ.
cũ menbrũ utrũq contineat totius partis pas¬
cata compago. Sie itaq habebit donũ alius
alio minus: ut hoc quoq donũ habeat. ne
uelit amplius.

Expanded text:
hic actus, profecto erit omnibus sicut ipsa vita hic actus, profecto erit omnibus sicut ipsa vita aeterna communis. Caeterum qui futuri sunt pro meritis praemiorum etiam gradus honorum atque gloriarum; quis est idoneus cogitare, quanto minus dicere? Quod tamen futuri sunt non est ambigendum, atque ita etiam beata illa civitas magnum in se donum videbit, quod ulli superiori nullus inchangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius.
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ibꝰ. Certe ubi uolet sp̃c: ibi erit pro¬
tinis corpꝰ. Nec uolet aliqͥd sp̃e: quod nec
sp̃m possit decere nec corpꝰ. Uera ibi gła
erit: ubi laudantis nec errore quisquã nec
adislatione laudabit᷑. Uerus honor. qui
nilli negabit᷑ iligno: nulli deferet᷑ indigno.¬
nec ad eũ ambiet nullus: ubi millus ꝑmitet᷑
ẽt nisi dignus. Uera pax: ubi nichil aduersi
nec a se ipso nec ab alio quisꝙ patiet᷑. Preniũ
uitutis erit ipse qui uirtutẽ dedit: eiq se¬
ipsũ quo melius ꝙ maius nichil possit ẽẽ ꝓ¬
misit. Quid enĩ ẽ aliud quod ꝑ ꝓpħam dixit.
ero illorũ ds̃. i ipsi michi erunt plebs: nisi
ego ero unde satient᷑. ego ero quecunq ab
hominibꝰ honeste desiderant᷑ & uita & salus.
om̃abona: Sic enĩ & illud recte intelligit᷑
quod ait apłs. Ut sit ds̃ om̃ia in om̃ibus.
pse enĩ erit finis desideriorũ nr̃orũ: quisi¬
ne fine uidebit᷑. sine fastidio amabit᷑. sine fa¬
tgatione laudabit᷑. hoc munus. hic asfectꝰ.

Expanded text:
on erit. certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. uera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitnec ad eum ambiet ullus ubi nullus permittetur esse nisi dignus. Vera pax, ubi nihil adversi, nec a seipso, nec ab alio quisquam patietur. Praemium virtutis erit ipse qui virtutem dedit, etque seipsum quo melius et majus nihil possit esse promisit. Quid enim est aliud quod per prophetam dixit: Ero illorum Deus, et ipsi mihi erunt populus ; nisi ego ero unde satientur, ego ero quaecunque ab omnibus honeste desiderantur, et vita, et salus, omnia bona? Sic enim et illud recte intelligitur quod ait Apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus . Ipse enim erit finis desideriorum nostrorum, qui sine fine videbitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic affectus,
Abbreviated transcription (Latin):
ardebunt scilicet ut iusti om̃s & in dño
uideant gaudia quȩ ꝑcipiunt. & in illis res-¬
piciant supplicia quȩ euaserunt: quati¬
nus tanto magis in eternũ diuina gr̃a diti
la puniri conspiciunt. quȩ eiꝰ adiutorio
uicerunt.¬
Od bom illic malos uidebtint. ñ

Expanded text:
ardebunt scilicet ut justi omnes et in Domino videant gaudia quae percipiunt, et in illis respiciant supplicia quae evaserunt, quatenus tanto magis in aeternum divina gratia ditiola puniri conspiciunt, quae ejus adjutorio vicerunt.d boni malos videb
Abbreviated transcription (Latin):
Quod sacramentũ altaris & sigura ẽ quan¬
tum ad panis & uini speciẽ. & res est quans¬
tum ad exrporis xp̃i ueritatem.
Iria eẽ in sacram̃to altaris. panis & uini spece
corporis. xp̃i ueritatẽ. grãm sp̾ualem.
Quare in specie panis & uini. xp̾̃c sacramen¬
tũ corporis & sanguinis sui instituit.
Sualis intelligenda ẽ mutatio panis s ui¬
m in corpus xp̃i.¬
Quid significant tres portiones illȩ quȩ uee
corpore in sacramento altaris fiunto
manet. sic in singłis partibus totũ sicut᷑ in
diuersis locis unum & iłe ipsum est.

Expanded text:
Quod sacramentum altaris et figura est quantum ad panis speciem et vini, et res est quantum ad corporis Christi veritatem. Tria esse in sacramento altaris: panis et vini speciem, corporis Christi veritatem, gratiam spiritualem. Quare in speciem panis et vini sacramentum corporis et sanguinis sui instituerit. Qualiter intelligenda est mutatio panis et vini in corpus ChriQuid significent tres portiones illae, quae de corpore Christi in sacramento altaris fiunt. manet, et sicut singulis partibus totum, sic in divisis locis unum et idem ipsum est.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. hii srint radices habent: s ñ sic̃ incre¬
duli radices figunt in hoc mundo. s sunt
ꝑ fidẽ & dilectionẽ radicati & fundati in
deo. Isti sunt uinea dñi soreth. uinea fide¬
lis. uinea iusta. quã ipse bonus agricola plan-¬
tauit. immo transplantauit: quia de egyp¬
to transtulit. & eiecit gentes & plantauit
tabo eos suꝑ humũ suã: & ñ euellam eos
amplius. humus nãq & patria nr̃a ds̃ ẽ.
in quo plantamur. qñ ei ꝑ deuotionem
mentis adheremꝰ. dicentes cũ psalmista. Mi¬
chi autẽ adherere deo bonũ ẽ: & ponere
in dño deo spem meã. De qua .s. hum

Expanded text:
sunt, ii radices habent, sed non sicut incresunt, ii radices habent, sed non sicut increduli radices figunt in hoc mundo, sed sunt per fidem et dilectionem radicati et fundati in Deo. Isti sunt vinea Domini Sorec, vinea fidelis, vinea justa, quam ipse bonus agricola plantavit, imo transplantavit, quia de Aegypto transtulit, et ejecit gentes, et plantavit tabo eos super humum suam, et non evellam eos amplius . Humus namque, et patria nostra Deus est, in quo plantamur, quando ei per devotionem mentis adhaeremus dicentes cum Psalmista: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem
Abbreviated transcription (Latin):
pensare nouerunt. non possunt eẽ stabiles:
quia sicut quadã mentis leuitate facile uer¬
bo uerrtatis ad tempus credunt: ita etiam
facile in temꝑe tẽptationis a fide ueritatis
recedint: quia facile cũ tẽptant᷑ falsũ ẽẽ
ꝑsuadet᷑. unde & pͥus dubitabant etiã eũ
stare uidebant᷑. Taliũ hominũ tipũ in se¬
ꝓpħa expressit cũ diceret. Mei autẽ pene
moti sunt pedes. pene effusi sunt gressus
mei: quia ⁊ elaui in peccatoribꝰ pacẽ peccato¬
rũ uidens. Et paulo pꝰ. Quiomͦ inquiunt
scit ds̃. w si ẽ scientia in excelso: quia ipsi
peccatores & abundantes in scło optinue¬
runt diuitias: Interrogant enĩ isti & du¬
bitant. & quibꝰdã cogitationũ suarũ estibꝰ
circũferunt᷑: nescientes ad quã partẽ potius
sententiã suȩ mentis inclinent. Credere non
possunt: & negare non p̾sununt. Asertio
dubia ẽ: &. fides suspecta. Qui autẽ fideles

Expanded text:
pensare noverunt, non possunt esse stabiles, pensare noverunt, non possunt esse stabiles, quia sicut quadam mentis levitate facile verbo veritatis ad tempus credunt, ita etiam facile in tempore tentationis a fide veritatis recedunt, quia facile cum tentantur falsum esse persuadetur, unde et prius dubitabant etiam cum stare videbantur. Talium hominupene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei . Quia zelavi in peccatoribus pacem peccatorum videns . Et paulo post: Quomodo, inquiunt, scit Deus; et est scientia in Excelso, quia ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias . Interrogant enim isti, et dubitant, et quibusdam cogitationum suarum aestibus circumferuntur nescientes ad quam partem potius sententiam suae mentis inclinent. Credere non possunt et negare non praesumunt. Assertio dubia est, et fides suspecta. Qui autem fideles
Abbreviated transcription (Latin):
stutti homines de penis inferni & de supplicus
maloꝵ sibi confinrerunt: ex timore ñ exuerita¬
te hoc ꝓcessisse. Cũ utiq q̃s si ita districte facta
hominũ psnsaret. tam manifestis indiciis hoc
declare potiusset. ut nemo deinceps inde am¬
bigeret: postremo autẽ ualde a ratione eẽ alie¬
nũ ꝓ incertis certa relinquere: & sectando in¬
uisibilia quedã quȩ utrũ uere sint an de¬
cepti homines eaita ẽẽ finxert̃: nemini un¬
quã scire datũ ẽ. certa & p̃sentia bona. quȩ
cõimine om̃iũ iudiciũ & sensus ꝓbat ñ solũ
bona cẽ: s etiã humanȩ naturȩ ualde neces¬
saria. quadã imꝓba p̾sumptione contẽpnere.
maxime cũ hȩc om̃ia ds̃ ñ nisi ad utilitatẽ
hominũ creasse ꝓbet᷑. & iccͥco deo ñ fieri in¬
iuriã. si utant᷑ bonis quȩ ñ ob aliud. nisi ut¬
eis homines uterent᷑ creauit. Isti gͦ tales qui
fidẽ suã non nisi scđ̃m incertos rerũ euentus

Expanded text:
stulti homines de poenis inferni, et de suppliciis stulti homines de poenis inferni, et de suppliciis malorum confinxerunt, ex timore non ex veritate hoc processisse, cum utique Deus si ita districte facta hominum pensaret, tam manifestis indiciis hoc declararet, ut nemo deinceps ambigere potuisset. Postremo autem valde esse a ratione alienum, pro incertis certa relinquere, et sectando invisibilia quaedam, quae utrum vere sint, an decepti homines ea ita esse finxerunt, nemini unquam scire datum est, certa et praesentia bona, quae commune hominum judicium et sensus probat, non solum bona esse, sed etiam humanae naturae valde necessaria, quadam improba praesumptione contemnere maxime cum haec omnia Deus non nisi ad utilitatem hominum creasse probetur. Et idcirco Deo non fieri injuriam si utantur bonis; quae non ob aliud nisi ut homines eis uterentur creavit. Isti ergo tales, qui fidem suam non nisi secundum incertos rerum eventus
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo sic geri: ex quibꝰ & ẽẽ dm̃. &
humana curare possit intelligi. & quod cim¬
cta hominũ facta siue bona siue mala reser¬
uent᷑ ad iudiciũ. Hoc gͦ considerantes time¬
re incipiunt. quod minat᷑ ds̃ : atq hoc tĩ¬
more cõpulsi quod iubet facere: & quod ꝓ¬
hibet uitare ꝓponunt: & fit nonnũ quã
ut cũ ad tempꝰ hoc timore exercitati fue¬
ruit. iam ñ solũ timeant quod minat᷑ ds. s
etiã quodã mentis affectu appetere incipiant
quod ꝓmitait. S cũ rursũ malos in hoc mum¬
do florere conspiciunt. & multa alia in hac
uita ita confuso ordine uolui. ut nequaquam
mundus ꝑ ꝓuidentiã dei gubernari. s om̃¬
um rerũ euentus fortuitis subiacere casibꝰ
uideant᷑: continuo ⁊ elare incipiunt pacem
peccatorũ. & in hoc mundo ipsi quoq flore¬
re concupiseunt. Tacitis enĩ cogitatiombus¬
sibi diciuit. uanũ ẽẽ timere iudiciũ. nichil ẽẽ qͦd

Expanded text:
in hoc mundo sic geri, ex quibus et Deum esse, et in hoc mundo sic geri, ex quibus et Deum esse, et humana curare possit intelligi, et quod cuncta hominum facta, sive bona, sive mala, reserventur ad judicium. Hoc ergo considerantes timere incipiunt, quod minatur Deus, atque hoc timore percussi quod jubet facere, et quod prohibet vitare proponunt, et fit nonnunquam, ut cum ad tempus hoc timore exercitati fuerint, jam non solum timeant quod minatur Deus, sed etiam quodam mentis affectu appetere incipiant quod promittit. Sed cum rursum malos in hoc mundo florere conspiciunt, et multa alia in hac vita, ita confuso ordine volui, ut nequaquam mundus per providentiam Dei gubernari, sed omnium rerum eventus fortuitis subjacere casibus videantur continuo zelare incipiunt pacem peccatorum, et in hoc mundo ipsi quoque florere concupiscunt. Tacitis sibi cogitationibus dicunt, vanum esse timere judicium, nihil esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui quȩ sibi mala restant. p̃uidere nescit.
atip hȩc ꝑitura & falsa quędã bona quasi
semꝑ sint ꝑmansura diligit. Hic aliquando
firmit̃ radicatꝰ eẽ uidet᷑. dũ temꝑalit̃ floret:
s sapiens eiꝰ pulchritudini statĩ maledicit.
quia pꝰ hȩc momentanea bona ad quȩ sit ma¬
la rapiendus agnoseit. De hoc quoq stulto
psalmista dicit. Dixit insipiens in corde suo
non ẽ ds̃. & deinde enumeratis cõplicibꝰ suis.
Unde consequent̃ ostendit᷑. quia eos ad quos
dei timor ñ ꝑuenit: etiã ad ipsũ pͥncipium
sapientiȩ ꝑtingere ñ contingit. Nunc iam
uideamus de his quos scdos numerauimus
Infirmi enĩ infide sunt. quibꝰ iã aliqͥd ꝑsu¬
asũ ẽ de ueritate. s ad huc in quadã ancipi¬
ti mentis sententia fluctuantes: his qui insa¬
cro eloquio de futuris p̃miis bonoꝵ uł pe
nis maloꝵ referunt᷑. nec omĩno contradiẽt
nec ꝓrsus ad quiescunt. Uident enĩ quȩdã

Expanded text:
qui quae sibi mala restant praevidere nescit, qui quae sibi mala restant praevidere nescit, atque haec peritura et falsa quaedam bona, quasi semper sint permansura, diligit. Hic aliquando firmiter radicatus esse videtur, dum temporaliter floret, sed sapiens ejus pulchritudini statim maledicit, quia post haec momentanea bona ad quae sit mala rapiendus agnoscit. De hoc quoque stulto Psalmista dicit: Dixit insipiens in corde suo, non est Deus ; et deinde annumeratis complicibus ejus.Unde consequenter ostenditur, quod eos, ad quos Dei timor non pervenit, etiam ad ipsum principium sapientiae pertingere non contingit. Nunc jam videamus de iis, quos secundos numeravimus, Infirmi enim in fide sunt, quibus jam aliquid persuasum est de veritate, sed adhuc in quadam ancipiti mentis sententia fluctuantes, iis quae in sacro eloquio de futuris praemiis bonorum, vel poenis malorum referuntur, nec omnino contradicunt, nec prorsus acquiescunt. Vident enim quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
inseruire ingemiscit: & sicut pͥus ꝑ timo¬
rẽ ab illicitis mundi actionibꝰ se sequestra¬
uit: ita nunc omnẽ mundi sp̃em quantũ
possibile ẽ in hac adhuc mortalitate ui d̾¬
uenti a cogitatione funditꝰ excludit. iadicatiõe
firmi in fide. fideles. Infideles sunt gentes
quȩ ignorant dm̃: quȩ ñ credunt ȩuugłio
xp̃i. Qui pret̃ hanc uitã qua tẽporalit̃ ui
uit᷑ hic: aliã uitã nullã ẽẽ arbitrant᷑. Hii
in terra radices figunt: quia eo magis pre¬
sentibꝰ inhiant. quo bona ꝑpetua quȩ se¬
cunt᷑ ñ nouerunt. Terrena ambiunt. feli¬
ces hic ẽẽ querunt: quia pꝰ hanc uitã se
nichil futuros eẽ existimant. De numero
istorũ fuit stultus ille qui in libro iob ꝑ
eliphath subsannat᷑. Uidi inquit stultum
firma radice: & maledixi pulchritudini enis
statĩ. Stultus ẽ qui ignorat ad quid factus
sit. qui pret̾ id quod uidet. nichil eẽ credit:

Expanded text:
inservire ingemiscit. Et sicut prius per timoinservire ingemiscit. Et sicut prius per timorem ab illicitis mundi actionibus se sequestravit, ita nunc omnem mundi speciem quantum possibile est in hac adhuc mortalitate viventi, a cogitatione funditus exclufirmi in fide, fideles. Infideles sunt gentes, quae ignorant, Deum quae non credunt Evangelio Christi, qui praeter hanc vitam, qua temporaliter hic vivitur, aliam vitam nullam esse arbitrantur. Hi in terra radices figunt, quia eo magis praesentibus inhiant, quo bona perpetua, quae sequuntur minus noverunt. Terrena ambiunt felices hic esse quaerunt, quia post hanc vitam se nihil futuros esse existimant. De numero istorum fuit stultus ille, qui in libro Job, per Eliphaz subsannatur. Vidi, inquit, stultum firma radice et maledixi pulchritudini ejus statim . Stultus est, qui ignorat ad quid factus sit, qui praeter id quod videt nihil esse credit,
Abbreviated transcription (Latin):
timor nascit᷑. Quia uere in quibꝰ malis tunc¬
simus cognoscimꝰ: quando ꝑ infusionẽ diuinȩ
gr̃ȩ illuminati dulcedint̃ sp̾ualiũ bonorum
aliquatenus degustare ualemꝰ. Unde salo¬
mon dicit. Qui addit scientiã: addit & do¬
lorẽ. Quicunq enĩ sp̃ualiũ bonoꝵ dulcedi¬
nẽ ñ cognouerunt: carnalis concupiscentiȩ
passiones. etiã tunc amant cũ affligunt. &
iccͥco grã cor p̃uenit ut excitet illud. ut ag¬
noscat homo exiliũ suũ. & flere discat mala
quȩ tolerat. & inde t̃ quod pꝰ acceptũ donũ
gr̃e. continuo mens adlamenta soluit᷑. dolore
pascit᷑. fletibꝰ delectat᷑. & tanto iam impatien¬
tius mala p̃sentia tolerat. quanto ardentius
euicino admonita ad bona futura suspirat.
am ñ solũ mundũ deserit. s fugit: ñ solũ
pꝰponit. s odit. & quȩ pͥus timore coacta ea
quȩ illicite possidebat dereliquit: ñc salu¬
bri dolore cõpuncta. etiã his quȩ humanȩ
conditionis infirmitas exigit. necessitatibus

Expanded text:
dolor nascitur, quia tunc vere in quibus malis simus agnoscimus, quando per infusionem divinae gratiae illuminati dulcedinem spiritualium bonorum aliquatenus degustare valemus. Unde Salomon dicit: Qui addit scientiam, addit et dolorem . Quincunque enim spiritualium bonorum dulcedinem non noverunt, carnalis concupiscentiae passiones etiam tunc amant cum affligunt, et idcirco gratia cor praevenit ut excitet illud, ut agnoscat homo exsilium suum, et flere discat mala quae tolerat. Et inde est, quod post acceptum donum tiae continuo mens ad lamenta solvitur, dolore pascitur fletibus delectatur, et tanto jam impatientibus mala praesentia tolerat, quanto ardentius e vicino admonita ad bona futura suspirat. Jam non solum mundum deserit, sed fugit, non solum postponit, sed odit, et quae prius timore coacta ea, quae illicite possidebat dereliquit, nunc salubri dolore compuncta etiam iis, quae humanae conditionis infirmitas exigit, necessitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
est: cũ ipso instigante ad uitia inflammam᷑.
gitꝰ ira dei timore premit. Uanitas mundi :¬
curas suꝑfluas inmittendo deorsũ trahit.
Infirmitas nr̃ȩ conditionis diris nos necessi¬
tatibꝰ ligat. Inuidia diaboli illicitis nos de¬
sideriis inflãmando uulnerat. S in his
om̃ibus dei seruus exercet᷑ ad premiũ: & t̾ẽ

Expanded text:
est dum ipso instigante ad vitia inflammamur. est dum ipso instigante ad vitia inflammamur. Igitur ira Dei timore premit, vanitas mundi curas superfluas mittendo deorsum trahit. Infirmitas nostrae conditionis diris nos necessitatibus ligat. Invidia diaboli illicitis desideriis nos inflammando vulnerat. Sed in his omnibus Dei servus exercetur an praemium, et
Abbreviated transcription (Latin):
agricolȩ quando uolunt ex pandere ramos
arboꝵ. aut suꝑponere eis pondera quȩ de¬
orsũ p̃mant. aut subtus alligare quȩ deor¬
sũ trahant. aut iixta defigere stipites & al¬
ligare ramos. ne sursũ eleuent᷑: s in latũ
se ddiffundant. aut ipsi nudo trunco infige¬
re surculos ut ibi concrescentes arborẽ uesti¬
ant. Timorgͥ ẽ. quasi pondus suꝑpositum.
Cura: quasi pondus subtꝰ appensũ. Necessi¬
tas ẽ similis stipiti qui ligat. Affectus est
quasi surculus qui infixus uulnerat. Ista
quatuor nascunt᷑ ex quatuor generibꝰ maloꝵ:
quȩ homo sustinet in hoc mundo. quȩ sunt
ira dei. uanitas mundi. infirmitas huma¬
nȩ conditionis: & iuidia diaboli. Ira dei ẽ:
cũ flagellis atterimur. Uanitas mundi:
cõmodũ necessitatis excedendo in uoluptatẽ
abimus. Infirmitas humanȩ conditionis:
quod facile ledimur adu̾sis. & difficile ad
bona agenda conualescimꝰ. Inuidia diaboli¬

Expanded text:
agricolae quando volunt expandere ramos agricolae quando volunt expandere ramos arborum, aut supernonere eis pondera quae deorsum premant, aut subtus alligare quae deorsum trahant, aut juxta affigere stipites et alligare ramos, ne sursum eleventur, sed in latum se diffundant, aut ipsi nudo trunco infigere surculos, ut ubi concrescentes arborem vestiant. Timor igitur est quasi pondus superpositum. Cura quasi pondus subtus appensum. Necessitas est similis stipiti qui ligat. Affectus est quasi surculus, qui infixus vulnerat. Ista quatuor nascuntur ex quatuor generibus malorum, quae homo sustinet in hoc mundo. Quae sunt ira Dei, vanitas mundi, infirmitas humanae conditionis, invidia diaboli. Ira Dei est dum flagellis atterimur. Vanitas mundi est eum modum necessitatis excedendo in voluptatem abimus. Infirmitas humanae conditionis est quod facile laedimur adversis, et difficile ad bona agenda convalescimus. Invidia
Abbreviated transcription (Latin):
impendat: & sic ꝑ diuersa uirtutũ studia
sapientiȩ suȩ ramos diffumdat. Et tunc
demũ arbor illa sapientiȩ quȩ pͥus in mo¬
dũ flexibilis arundinis nudo stipite excre¬
uerat: iugi iã studio uirtutũ roborata. &
frondibꝰ circunspectionis undiq nestita.
rursũ ad alta cacum̃ eleuet. tanto nunc
melior. quanto robustior. quanto exercitati¬
or. quanto circunspectione ornatior: ita ut
etiã ipsa precisio sua ei ꝓfuisse uideat᷑. S
quia ipsa sapientia ꝑ cirtuns pectionẽ ramoᷤ
suos expandit: diffinamus minc quosdã
generales modos. quibꝰ circunspectio exer¬
cetur. Sunt autẽ quatuor. Timor. Cura.
Necessitas. a ffectus. Timor ẽ anxietas piclitandi.
C ura ẽ sollicitudo euadendi icõmodi: aut
cõmodi adipiscendi. Necessitas ẽ ilebitũ dan¬
di: aut indigentia arcipiendi. Affectus ẽ de¬
sideriũ ꝑfruendi. Timor p̃ut. Cura trahit.
Necessitas ligat. Affectꝰ uulnerat. Sie solent

Expanded text:
impendat. Et sic per diversa virtutum studia impendat. Et sic per diversa virtutum studia sapientiae suae ramos diffundat, et tunc demum arbor illa sapientiae, quae prius in modum flexibilis arundinis nudo stipite male excreverat, jugi jam studio virtutum roborata, et frondibus circumspectionis undique vestita, rursum ad alta cacumen elevet, tanto tunc melior quanto fortior, quanto robustior, quanto exercitatior, quanto circumspectione ornatior, ita ut etiam ipsa praecisio sua ei profuisse videatur. Sed quia ipsa sapientia per circumspectionem ramos suos expandit, diffiniamus nunc quosdam generales modos, quibus circumspectio exercetur. Sunt autem quatuor. Timor, cura, necessitas, affectus. Timor est anxietas periclitandi. Cura est sollicitudo evadendi incommodi aut commodi adipiscendi. Necessita est debitum dandi, aut indigentia accipiendi. Affectus est desiderium perfruendi. Timor premit, cura trahit, necessitas ligat, affectus vulnerat. Sic solent
Abbreviated transcription (Latin):
uire. & tñ ꝑ desideriũ interiora ñ deserere.
Et cũ se ad curã suscepti regiminis impa¬
rem eẽ agnouerit. tunc sciat quid ide his
sensisse debuerat: quos pͥus in eodẽ loco po¬
sitos in considerate despiciebat. Et quia
maiorẽ potestatẽ maior solet sollicitudo
comitari: ipsa eũ cura exerceat ut discat
eẽ ꝓuidus. & aircunspectus: & ñ torpescat
ocio. ut ante ꝑiculũ animũ firmet. ut ñ
solũ quid eueniat: s quid euenire possit
attendat. apidenti fortunȩ ñ nimiũ credat.
In aduersis fidutiã ñ amitrat. S quicqͥd
finẽ habiturũ ẽ siue bonũ sit siue malũ
eque despiciat. omnẽ euentũ consilio suo
preuenat: amicos ante necessitatẽ cõpara¬
re studeat. in ꝓpͥo sensu ñ plus quã opor¬
tet confidat. om̃s diligere. ñ om̃ibꝰ eque cre¬
dere. maiorib obedientiã debitã. equalibꝰ
dilectionẽ. subiectis paternã sollicitudinẽ

Expanded text:
vire, et tamen per desiderium interiora non deserere. vire, et tamen per desiderium interiora non deserere. Et cum se ad curam suscepti regiminis imparem esse agnoverit, tunc sciat quid de iis sensisse debuerat, quos prius in eodem loco positos inconsiderate despiciebat. Et quia majorem potestatem major solet sollicitudo comitari, ipsa eum cura exerceat, ut dicat esse providus et circumspectus, et non torpescat otio, ut ante periculum animum firmet, ut non solum quid eveniat, sed quid evenire possit, attendat. Arridenti fortunae non nimium credat, in adversis fiduciam non amittat, et quidquid finem habiturum est, sive bonum sit sive malum, aeque despiciat. Omnem eventum consilio suo praeveniat, amicos ante necessitatem comparare studeat, in proprio sensu non plusquam oportet confidat, omnes diligere, non omnibus aeque credere. Majoribus obedientiam debitam, aequalibus dilectionem subjectis paternam sollicitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
bia p̾cipitat: dignũ ẽ ut etiã consideremus
quod sit medicamentũ ꝑ quod nos grã idiui¬
na restaurat. Tale enĩ ẽ hoc antidotũ ut ñ so¬
lũ pristinã reformet sanitatẽ. s & maiorem
aiidat fortitudinẽ : ñ solũ reparet q̾d periit:
si etiã suꝑ addat quod defuit. Unde ꝑ om̃ia
laudabilis s giosus ds̃ solus misericors ꝙ pius:
qui gratis largit᷑ id onũ. & gratis restaurat
amissũ: & qui indigni eramus etiã id ꝑciꝑe
quod ꝑdidimus. sic restituit ut ñ interitum
s ad incrementũ tecidisse uideamur. Igitur
ste qui ꝑ sapientiã excreuerat. u̾e altitudine
sua suꝑbiuit: & ideo bonũ ẽ ei ut p̾cidat᷑
s assuescat in latũ expandere ramos suos. Bo¬
nĩ ẽ ei ut intermissio studio contẽplationis
id tempus foras exire cõpellat᷑: & exteriora
dispensanda suscipiat: ut discat exꝑimento
quã difficile sit ꝑ officiũ exterioribꝰ inser¬

Expanded text:
bia praecipitat, dignum est ut etiam consideremus bia praecipitat, dignum est ut etiam consideremus quid sit medicamentum, per quod nos gratia divina restaurat. Tale est enim antidotum hoc ut non solum pristinam reformet sanitatem, sed et majorem addat fortitudinem. Non solum reparet quod periit, verum etiam superaddat quod defuit. Unde per omnia laudabilis et gloriosus Deus, solus misericors et pius, qui gratis largitur donum, et gratis restaurat amissum, et qui indigni eramus etiam id recipere, quod perdidimus, sic restituit ut non ad interitum, sed ad incrementum cecidisse videamur. Igitur iste, qui per sapientiam excreverat, de altitudine sua superbivit, et ideo bonum est ei ut praecidatur, et assuescat in latum expandere ramos suos. Bonum est ei, ut intermisso studio contemplationis ad tempus foras exire compellatur, et exteriora dispensanda suscipiat, ut discat experimento, quam difficile fit per officium exterioribus inser
Abbreviated transcription (Latin):
interno in semet ipsa conscientia tabescit. fit sibi
ipsi grauis animus. & quasi plũbũ in mobilis
ꝑmanens eirigͥi ñ ualet: & qui pͥis pennus con¬
templationis cȩlos penetrare consutuerat nunc
graui pressus pondere sub se cadit. ꝑhorrescit
tenebras suas quas intus patit᷑: & si ꝑossibile
cẽt aufugere uellet semetipsũ. Igit᷑ relicta con¬
scientia foras fundit᷑. terrenis se inmiscet actio¬
nibꝰ. ut uł occupatus obliuisci possit malorũ
suoꝵ. Et quia leunis iudicat eẽ om̃e malum
co ipso quod intꝰ tolerat: iã miser etiã dolores
suȩ occupationis foras amat. Et quia ueram
dulcedinẽ longo tedio palatũ cordis sui gusta¬
re dedidicit: carnalis concupiscentiȩ acetũ
sitiens anima cũ desiderio bibit. Inuentam
gͥ incuris exterioribꝰ diabolus corrumpit:
ꝙ iã nullo sibi iudicio rationis renitentem
ad quelibet erroris p̃cipitia trahit. S quia
nunc diximus ad quanta nos mala nr̃a suꝑ¬

Expanded text:
interno in semetipsa conscientia tabescit. Fit sibi ipsi gravis animus et quasi plumbum immobilis permanens sursum erigi non valet. Et qui prius pennis contemplationis coelos penetrare consueverat, nunc gravis pressus pondere sub se cadit. Perhorrescit tenebras suas, quas intus patitur, et si possibile esset, vellet aufugere semetipsum. Igitur relicta conscientia foras funditus terrenis se immiscet actionibus, ut vel occupatus oblivisci possit malorum suorum. Et quia levius esse judicat omne malum eo ipso quod intus tolerat, jam miser etiam dolores suae occupationis foris amat. Et quia veram dulcedinem longo taedio palatum cordis gustare dedidicit, carnalis concupiscentiae acetum sitiens anima cum desiderio bibit. Inventam igitur in curis exterioribus diabolus corrumpit, et jam nullo sibi judicio rationis renitentem, ad quaelibet erroris praecipitia trahit. Sed quia nunc diximus ad quanta nos mala super
Abbreviated transcription (Latin):
unã ouiculã pauꝑis occidit. quando relictis
multis uxoribꝰ suis ad explendã uoluntatẽ
suã unicã uriȩ uxorẽ abstulit. Peregrini gͥ aͣr¬
culi nudo trunco infigunt᷑. ut eũ uestiant. qͥa
sepe omp̃s ds̃ quos in ociosuo tepic̃os. & quasi
nudos a bonis oꝑibꝰ ẽẽ conspicit: illicitis deside¬
riis ad tempꝰ uulnerari ꝑmittit. ut timorati.
& circunspecti fiant. Qualit̃ autẽ isti affectus
cũ sint mali hominẽ exerceant. difficile ẽ ag¬
noscere: difficilius errare. Ille nouit qui facit.¬
quomodo floret

Expanded text:
suis unam oviculam pauperis occidit, quando relictis suis unam oviculam pauperis occidit, quando relictis multis uxoribus suis ad implendam voluptatem suam unicam Uriae uxorem abstulit. Peregrini igitur surculi nudo trunco infiguntur, ut eum vestiant, quia saepe omnipotens Deus quos in otio suo tepidos, et quasi nudos a bonis operibus esse conspicit, illicitis desideriis ad tempus vulnerari permittit, ut timorati et circumspecti fiant. Qualiter autem isti affectus cum sint mali hominem exerceant, difficile est agnoscere, difficilius enarrare, ille autem novit qui facit.Quomodo flore
Abbreviated transcription (Latin):
quod letificat cor hominis. Et alibi. Calix
multa de illo umo in scͥptura dicunt᷑. De
hoc autẽ uino dictũ ẽ. fel draconũ uinũ
eorũ. ꝙ uenenũ aspidũ insanabile. quod
ex primit᷑ de botro amarissimo. Quod ꝓpinat
babilon de calice aureo fornicationũ suarum:
de quo in ebriant᷑ om̃s gentes. De hoc etiã uino
dicit᷑ in euangłio. Om̃is homo pͥmũ bonĩ ui¬
nũ ponit: & cũ in ebriati fuerint. tunc id quod
deternis ẽ. De illo autẽ uino dictũ ẽ. Tu autẽ
seruasti uinũ bonũ usq adhuc. Hoc carnale
desideriũ quasi ꝑegrinus sarculus infixum̃
menti grauit̃ eam uulnerat. Et hic ẽ ꝑegrinus
ꝓpriis ouibꝰ unã ouiculã pauꝑis auferebat.
Desideriũ enĩ carnalis concupiscentiȩ quasi
hospes ꝑegrinus ad dauid uenerat: quando
deambulans in solario domus suȩ. bersabeȩ
uxorẽ uriȩ se lauantẽ conspexit. & amauit.
Tunc autẽ in pastu ꝑegrini relictis centũ ouibꝰ

Expanded text:
quod laetificat cor hominis . Et alibi: Calix quod laetificat cor hominis . Et alibi: Calix Multa de illo vino in Scriptura dicuntur. De hoc autem vino dictum est: Fel draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile , quod exprimitur de botro amarissimo, quod propinat Babylon de calice aureo fornicationum suarum, de quo inebriantur omnes gentes. De hoc etiam vino dictum est in Evangelio: Omnis homo primum bonum vinum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est . De illo autem vino dictum est: Tu servasti vinum bonum usque adhuc . Hoc carnale desiderium quasi peregrinus surculus infixus menti graviter eam vulnerat. Et hic est peregrinus,propriis ovibus unam oviculam pauperis auferebat . Desiderium enim carnalis concupiscentiae quasi hospes peregrinus ad David venerat, quando deambulans in solario domus suae Bersabee uxorem Uriae se lavantem conspexit, et adamavit . Tunc autem in pastu peregrini relictis centum ovibus