comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
An potest aliquis nõ ad¬
uurrri ꝙ fensus ille uiis
atq celestis qui mẽs uel aĩueꝰ
muĩcupatur taute mobilitates
est ut ne tũ quid̃ cũ sopitus
est cõqͥestat taute celeritatis
ut uno tp̃ĩs pñito celũ om̃ẽ
collustret si uelut maria ꝑ¬
uolet terras et urbes ꝑagret
Duña deuiq que libuit ꝙͣuis
Longe lateq subinota suit in
cõspcu sibi ip̃e cõstituat et
miratur aliquis si diuina
mons Sei ꝑ uniu̾sas mũdi
ꝑtes intruta diseurrit et

Expanded text:
an potest aliquis non adan potest aliquis non admirari quod sensus ille uiuus atque caelestis qui mens uel animus nuncupatur, tantae mobilitatis est, ut ne tum quidem, cum sopitus est, conquiescat, tantae celeritatis, ut uno temporis puncto caelum omne conlustret, si uelit, maria peruolet, terras et urbes peragret, omnia denique quae libuerit, quamuis longe lateque submota sint, in conspectu sibi ipse constituat? et miratur aliquis si diuina mens dei per uniuersas mundi partes intenta discurrit et
Abbreviated transcription (Latin):
ñdi Dũs et rector ĩsũmo
est Deuide ꝙ seusus ꝯuiinus
idest ausrendi et uidendi et
odorridi nũstra mẽbras in
capite sũt locata quorũ om̃i ui¬
as nõ ad pectus s ad c̾ebrum
fertuit Alioquim ncte uos er̃t
taidius sentire/ douec sẽciẽdi
facultas lo nio itiuere ꝑcollũ
ad pectus usq destẽseret hni
uero aut nõ uiultũ aut fortasse
uõ errant Didet᷑ eiĩ mens
q̃ dũãtur corporis tenet ĩ sũmo
capite cõstituta tã ꝙͣ in celo deꝯ
s eũ in aliqua sit cogitatõr cõ¬
meare ad pectus et quasi ad se¬
cretũ uliquid penetralesede
St cõsiliũ tãꝙ extherauso te¬
recondito eliciat ac proferat
Peoq cũ intenti ad cogitand̃
fuius et cũ mens occupata
In altũ se abdiderit neq audi¬
⁊e q̃ circũsonãt/ neq uideꝰ que
ostant solenus P uosiueitar̃
at cũ ad pectus ex c̾ebro nul¬
lĩ iter patrat sinantẽ non
raud est ꝙ diuina nestio qua
racioue siat ut ita esse uid̾at᷑

Expanded text:
mundi dominus et rector in summo mundi dominus et rector in summo est; deinde quod sensus omnis id est audiendi et uidendi et odorandi ministra membra in capite sint locata, quorum omnium uiae non ad pectus, sed ad cerebrum ferant; alioquin necesse nos esset tardius sentire, donec sentiendi facultas longo itinere per collum ad pectus usque descenderet. hi uero aut non multum aut fortasse non errant. uidetur enim mens, quae dominatum corporis tenet, in summo capite constituta tamquam in caelo deus, sed cum in aliqua sit cogitatione, commeare ad pectus et quasi ad secretum aliquod penetrale secedere, ut consilium tamquam ex thensauro recondito eliciat ac proferat; ideoque cum intenti ad cogitandum sumus et cum mens occupata in altum se abdiderit, neque audire quae circumsonant neque uidere quae obstant solemus. id uero nullum iter pateat, sin autem non andum est quod diuina nescio qua ratione fiat ut ita esse uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
S⁊ erit nobis contra ꝓhõs
in tegra disputacio Cõfici¬
amus gͦ spaciũ quo ũt̃ de¬
curriiuꝰ/ Menti q racõe
ĩcoprrhensebiliau esse qr̃
uestiat nisi qͥ om̃o illã nõ ha¬
bet/ cũ ip̃a mens qͦ locosit aut
Cuius modi nestiatur Uari
ciã nõ qr sit eẽ ad firmam
qd est ĩ cipients in redubiã
face̾ s ut ex posita roi diffi¬
cultate intelligas ꝙͣta sit di¬
uinorũ oꝑũ mag̾nitudo Ed
sedẽ mẽtis in pectorerr̃ uolu¬
erũt/. Quos si ita est ꝙͣto tãd̾
miraculo Dignũ est rẽ iiiob̾¬
scuro ac benebroso habitaculo
sitã in tãta roĩs ac ĩ telligẽ¬
cie lũtẽ uersari tum ꝙ ad eã
srusus ex oñi corporis ꝑte
cõuoniũt ut in qualibet regi¬
one iebrorũ pũs er̃ uideat᷑
Aliĩ sedem eus ĩ c̾ebroeẽ
Dixeruũs Et saue arguᵗͭᵒ ꝓ
uabilib uisi sũt oportuissesti¬
licet ꝙ tocius corporis reguuẽ
haberet potius insĩuo tãꝙͣĩ
arce corporis habitare uec qd

Expanded text:
sed erit nobis contra philosophos sed erit nobis contra philosophos integra disputatio. conficiamus igitur spatium quod nunc decurrimus. Mentis quoque rationem inconprehensibilem esse quis nesciat nisi qui omnino illam non habet, cum ipsa mens quo loco sit aut cuiusmodi nesciatur? uaritiam, non quia sic esse adfirmem, quod est insipientis in re dubia facere, sed ut exposita rei difficultate intellegas quanta sit diuinorum operum magnitudo. quidam sedem mentis in pectore esse uoluerunt. quod si ita est, quanto tandem miraculo dignum est rem in obscuro ac tenebroso habitaculo sitam in tanta rationis atque intellegentiae luce uersari, tum quod ad eam sensus ex omni corporis parte conueniunt, ut in qualibet regione membrorum praesens esse uideatur! alii sedem eius in cerebro esse diierunt. et sane argumentis probabilibus usi sunt, oportuisse scilicet quod totius corporis regimen haberet, potius in summo tamquam in arce corporis habitare nec qui
Abbreviated transcription (Latin):
est De uoce nũt quã ra¬
cionem ⁊ edDere possumus
uerbratũ uude uerba sũt ñ¬
cupata quod ꝑspicue falsũ ẽ
Ron enĩ uox extra os gigui¬
tur s uitra Es ideo ueri sum¬
lisus sonũ uocis ex pͥmeꝰ uelu¬
ti cũ in patẽtẽ citutã labroq
subiectã denuitimꝰ sp̃m̃ et is
cicute concano ⁊ eꝑcussus ac¬
r euolutus afundõ dñ desceit¬
dentẽ occursu suo redit adex¬
itũ intẽs sonũ giguit et ĩ roca¬
lẽ sprritũ resilieus ꝑse uẽtꝰ
aĩatur Quod quid añ utrum
sit deus artises uiderit. Dide¬
tur enĩ nõ ab ore s abĩtuuo
pectore uox oriri Deniqz et
ore clauso exuarib e nttitur
sonus qualis potess/ Pterra
et maximo spũ quo aulelamꝰ
uox nõ efficitur et leui et nõ
bi putes qr nõ oĩa sũt ĩ cõpre¬
lreusibilia Et uñi fatendi est
que uoluit doꝰ̃ Intelligẽdiã
hõĩs excede̾ sic tamẽ młta
õe q̃ poffunit et sc̃ sib per¬
çipi et racõẽ cõpreheudi

Expanded text:
est? De uoce autem quam raest? De uoce autem quam rationem reddere possumus? uerberatum, unde uerba sint nuncupata: quod perspicue falsum est. - non enim uox extra os gignitur, sed intra et ideo simlisus, sonum vocis exprimere: veluti cum in patentem cicutam, labroque subjectam demittimus spiritum, et is cicutae concavo rereuolutus a fundo dum descendentem occursu suo radit, ad exitum nitens sonum gignit et in uocalem spiritum resiliens per se uentus animatur. quod quidem an uerum sit deus artifex uiderit. uidetur enim non ab ore, sed ab intimo pectore uox oriri. denique et ore clauso ex naribus emittitur sonus qualis potest. praeterea et maximo spiritu quo anhelamus uox non efficitur et leui ac non bi putes, quia non omnia sunt inconprehensibilia. ut enim fatendum est quae uoluit deus intellegentiam hominis excedere, sic tamen multa esse quae possint et sensibus percipi et ratione conprehendi.
Abbreviated transcription (Latin):
arũ in iecore arbitrari arbitrã¬
tur/ Uriuũ ista ꝑspicĩ acu¬
mẽ hñan sensus non p̃t qr
horũ officia in oꝑto lacent net
usus suos pacefacta Demon¬
strant ura fuita uẽt fertasse
placidiora queq aĩalia url
uichil felris᷑ om̃o uel niu̾nis
haberent ꝙͣ fere tuiudiora iui¬
nus cordis ⁊ascimora plus¬
spleuis habuissent Sicut
ꝓ uos ẜentimꝰ audire auei¬
b̾us ocułis ceru̾e narib odora¬
re ita ꝓpfecto sentirenius nor
felle irtse tiecore cuꝑe/ sple¬
ne gandere, Cũ aũt unde
affectus isti ueniãt mũne sẽ¬
cianius fieri pt̃ ut aliũde ue¬
los qui het disputãt diste
Gedoĩã que ad motus animi
q rat̃ioiuis ẽẽ arbitror ut supͣ¬
horẽm sit ea liquido ꝑuidc̃
Id tñ certũ et indubĩtatum
eẽ debet tot res tanta ui¬
sterũ gu̾a unũ et idẽ hre
officiũ ut niãm cõtiueant
in corpore S quid ꝓprie
singulis muueris sit ĩm̃¬
ctũ quis scire uisi artifex po¬
cest cui soli opus suũ uotũ

Expanded text:
arum in iecore contineri arbitrantur. primum ista perspicere acumen humani sensus non potest, quia horum officia in operto latent nec usus suos patefacta demonstrant. nam si ita esset, fortasse placidiora quaeque animalia uel nihil fellis omnino uel minus haberent quam ferae, timidiora plus cordis, salacisplenis habuissent. sicut igitur nos sentimus audire auribus, oculis cernere, naribus odorari, ita profecto sentiremus nos felle irasci, iecore cupere, splene gaudere. cum autem unde adfectus isti ueniant minime sentiamus, fieri potest ut aliunde uelos qui haec disputant dicere. sed omnia quae ad motus animi que rationis esse arbitror, ut supem sit ea liquido peruidere. id tamen certum et indubitatum esse debet, tot res, tanta uiscerum genera unum et idem habere officium ut animam contineant in corpore. sed quid proprie singulis muneris sit iniunctum, quis scire nisi artifex potest cui soli opus suum notum
Abbreviated transcription (Latin):
ns pis̃ ueris uisiõnbus
auocas ne ob dormiat ita
ꝓpetua muorte sopori Dormĩe¬
Sn gͦ causa tributa est adeo rõ
sompnãdi et quidm cõe uni¬
uersis mantib s illud homini

Expanded text:
ns per diem ueris uisionibus auocatur, ne obdormiat, itaperpetua morte sopiri. dormiendi eigo causa tributa est a deo ratio somniandi et quidem in commune uniuersis animantibus, sed illud homini
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ nephas/ De benus
lũt omĩs et aiuare ꝙ pater ẽ
et uereri ꝙ dñs et houorifica¬
re ꝙ beneficus et metuere ꝙ
uertibulis quis salua pietate
nõ diligat aĩe sue parentom
Aut quis ni punt cõtempuat
eũ qui ⁊erũ duãtor habrat

Expanded text:
maximum nefas. debemus hunc omnes et amare, quod pater est, et uereri, quod dominus, et honorificare, quod beneficus, et metuere. quod uenerabilis. quis salua pietate non diligat animae suae parentem? aut quis inpune contemnat eum qui rerum dominator habeat
Abbreviated transcription (Latin):
deo desapientib stulti et
De stultis sapiẽtes sepe nascũ¬
tur quod quid̃ fato ac siderib
assigguãt S nõ est nũt locus
di fato disserẽdiꝰ Hoc dicẽ
satis est ꝙ eciã si astra efficiẽ
et frait ⁊ ordinauit᷑ Iueptigᵒ
qui haut ptãtem deo de tͣhũt
et oꝑi eius actribuũt hoc
igitur dei nuuere celesti atq
preclaro / an utam᷑ an nõ utan᷑¬
in ur̃a uoluit esse ptãte hoc
enĩ cõcesso ip̃m hoiẽm uirtutis
sacrauĩto religauit quouitam
possit adipisci Dedit ei et cõ¬

Expanded text:
Ideoque et de sapientibus stulti, et de stultis sapientes saepe nascuntur; quod quidam fato, ac sideribus assignant. Sed non est nunc locus de fato disserendi. Hoc dicere satis est, quod etiamsi astra efficientet fecit, et ordinavit. Inepti ergo, qui hanc potestatem Deo detrahunt, et operi ejus attribuunt. Hoc igitur Dei munere coelesti atque praeclaro an utamur in nostra esse uoluit potestate: hoc enim concesso ipsum hominem uirtutis sacramento religauit, quo uitam posset adipisci. magna est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ c̃mirabilis fui̾t euentus et
responsa uatũ nr̃o ꝑ ex ꝑtesõ¬
uirgiliõ teste qui Dias partes
sa sũt Sormiẽdi cã uidentur
que uera ĩ mittũtur adeo ut
T iinens bonũ aut iualũ hat
reuelacõr Siscauius/ Ilud
ꝙͣ uenire in q̃oniẽ posi potest utrũ¬
ue cũa ex prẽ an potus epiua¬
tre an uero exutraq gu̾etur
S ego id iro iure ab ãcipiti uĩ¬
dic̃o Nichil enĩ exliis tribus
uerũ est qr. neq exutroq neq
ex altͥutro serũtur aĩe Corpꝰ
eñ ex corpores nasci potist quĩ
confectur aliquid es utroq de
aĩs aĩa nõ potest qr ex retonui
et in cõprehensibili nichil pt̃
emq celesti sumus oñis serẽ
oriũdi om̃ib idẽ ille pater
est ut ait lucrecius Nã demor¬
talib nõ pt̃ quid ꝙͣ in mortale
ꝯu̾ali Neq putari pat̾ dibet
qui trausfudisse aut in spirasse¬
m̃am de sua nullorodosentit
nec senciat qñ tamẽ aut qͦmͦ
id fiat habeat aĩo cõphensum
Ex quo aꝓparet nõ a parẽtib

Expanded text:
 admirabilis fuerit eventus; et responsa vatum nostrorum ex parte som falsa, Virgilio teste, qui duas portas sa sunt, dormiendi causa videntur; quae vera, immittunturhac reuelatione discamus. Illud quoque uenire in quaestionem potest, utrumne anima ex patre an potius ex matre an uero ex utroque generetur. sed ego id meo iure ab ancipiti uindico. nihil enim ex his tribus uerum est, quia neque ex utroque neque ex alterutro seruntur animae. corpus enim ex corporibus nasci potest, quoniam confertur aliquid ex utroque. de animis anima non potest, quia ex re tenui et inconprehensibili nihil potesdenique caelesti sumus omnes semine oriundi, omnibus ille idem pater est, ut ait Lucretius. nam de mortalibus non potest quicquam nisi mortale generari. nec putari pater debet qui traanimam de suo nullo modo sentit; nec, si sentiat, quando tamen, aut quomodo id fiat, habet animo comprehensum. Ex quo apparet, non a parentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Si sp̃t alterũ capiẽdi odorio
iiiiut per eius cau̾nas pur¬
lat cebri Defluãt ⁊ uds ipãs
dous ꝙͣ mirabili ꝙͣ diuma
rõe molitus est ut tñ hyatus ip̃e¬
nasi orisspeñ nõ deformarer
forauĩe pateret Ad id uelut
pariete ꝑ mrdiũ ductõĩt sepsit
atq Suuiit fecit ꝙ ipa dupli¬
citate pulcherriũu Rx quo
iona simplici cõpage solidatꝰ
ad rerũ ualeat ꝑfectionem

Expanded text:
di spiritus, alterum capiendi odoris, di spiritus, alterum capiendi odoris, tertium ut per eius cavernas purgamenta cerebri defluant, quas ipse deus tam mirabili quam divina ratione molitus est, ut tamen hiatus nasi oris speciem non deformaret, foramen pateret: at id uelut pariete per medium ducto intersaepsit atque diuisit fecitque ipsa duplicitate pulcherrimum. ex quo una et simplici conpage solidatus ad rerum ualeat perfect
Abbreviated transcription (Latin):
stãtib uallate septum oculied
de sentissimũ ꝓrebent Qua¬
rũ motus assidiuis ĩ cõpre¬
hensibi celeritate cõorors
e uidendi tenorẽ nõ ĩ prdit
nõ oportet insi humore asse¬
Suo tersa pure inteat obso¬
lestit Quid ip̃a suꝑciliorum
fastigia pilis brenib adorua¬
ta  Noue quasi angeribuset
muminentum octĩs nrequid su¬
pue isidat et specie sumul p̃¬
stent Ex quorũ cõsiino uasd
exorieus et ueluti equali porre¬
ctus iuogõ utrãq acr̃o siluue
et disceruit et nuutt in ferius
qͣ generarũ nõ in decẽs tumor
usmmlitudinẽ colliũ leniter
exurieus ab oĩ parte oculos
efficit tutiores ꝓuisumq est
ab artifice sũmo ut si quis for¬
te uehemẽcior utus extiterit
eminẽtib repeblatur Nasi
uõ ps suꝑior usq ad mediũ
selda formata est inftrioro
aũt cartilagiue adheret mol¬
lita ut as usĩ Sigito rũ pos¬
sit esst tractabilis Eibos
sͣicia cõstituta Snñe Sucẽ¬

Expanded text:
stantibus uallatae saeptum oculis stantibus uallatae saeptum oculis decentissimum praebent: quarum motus adsiduus inconprehensibili celeritate concurrens et uidendi tenorem non inpedit enon oportet, nisi umore adsiduo tersa praeniteat. obsolescit. quid ? ipsa superciliorum fastigia pilis breuibus adornata nonne quasi aggeribus et munimentum oculis. ne quid superne incidat, et speciem simul praestant? ex quorum confinio nasus exoriens et ueluti aequali porrectus iugo utramque aciem simul et discernit et munit. inferius quoque genarum non indecens tumorin similitudinem collium leniter exurgens, ab omni parte oculos efficit tutiores; provisumque est ab artifice sute vehementior ictus extiterit, eminentibus repellatur. “Nasi vero pars superior usque ad medium solida formata est, inferior autem cartilagine adheret, mollita ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. In hoc officia constituta: unum ducen
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtis relaxes tñ aciẽs oculi
utriusq deducitur tũc singłi
uidere incipiũt separatun Si
amii rursus intendis aciẽq
Diroxis coit in unũ qͥdquid
Du ꝑlox uidebatur Aiidergo
mirũ si mens uenono ac pote¬
ciã uini dissoluta dirigere
se nõ potest ad uidend sicut
uioc pedes quid̃ ad ambulan¬
Sũ neruis stupestentibus de¬
Biles aut si uis furoris ĩcere¬
brũ somens concordĩa disi¬
huit oculorũ Quod̾ adeo
uerũ est ut lustis hoĩb siant
iusam aut ebrii fiant nulloia
possis accide̾ ut aliquid due¬
plex uideaut Quaresi racõ
appares cur oculi fallũtur¬
uiuã fostũ est nõ eefalsos se¬
sus qui aut nõ fallũtur sifꝰ
puuꝰ et i teqri aut si fallũt᷑
nieus tñ nõ fallit᷑ que illoꝵ
nouit ecrorẽ S nos addei
ores erut ab in iuriã eosalio¬
deulos. Sictos ẽr̃ uarroni pla¬
cet Nã et ip̃e palpebre qͥb
mobilitas inest palpitacio uo¬
cabulit tribuit pillis in ordiẽ

Expanded text:
mentis relaxes, tum acies oculi mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens ueneno ac potentia uini dissoluta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum nouit errorem. Sed nos ad dei ores essent ab iniuria, eos ciliooculos esse dictos Varroni placet. nam ipsae palpebrae, quibus mobilitas id est palpitatio uocabulum tribuit, pilis in ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
pupillas ñca pauiꝰ in quib
puris ac subtillibus cerur̃dist̃¬
sus ac raciõ cõturetur/ Per
eas igit᷑ orbes se ip̃ãm mens ĩ¬
tendit ut uidect nuraq ⁊ac̃oe
in unũ mistet᷑ et cõm̃gitur
a borũ luminũ uisus. Ribet
hoc loco illorũ reprehẽdere ua¬
uitatẽ qui dũ uolũt ostẽdere
sensus falsos ẽẽ multa colli¬
gũt ĩ quib oculi fallantur
nter que illud ecĩa ꝙ furio¬
sis et ebriis oĩa dupplicia
uideant᷑ enasi uo eius erro¬
ris obstura sit eã Idro eñĩ sit
qr duo sũt oculi S quomas
id fiat accipe Disus oculorum
intẽtiõne ami constat Ita¬
q qnĩ mens ut supra dictũ
est oculis tãꝙͣ fenestris utit᷑
uõ tãtũ hoc ebriis aut ĩ sauis
accidit s et saiis et sobriis
Nã si aliquid miuis ꝓprius
ad moueas duplex uidebit᷑
Certũ est enĩ interuallũ ac spa¬
ciũ quo acies oculoꝵ coit
Itẽ si retorsũ auoces amiiiũ
qua si ad cogitand et ĩtẽtiouẽ

Expanded text:
pupillas nuncupamus, in quibus pupillas nuncupamus, in quibus puris ac subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur, Per eos igitur orbes seipsam mens intendit ut uideat miraque ratione in unum miscetur et coniungitur amborum luminum uisus. Libet hoc loco illorum reprehendere uanitatem qui dum uolunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt in quibus oculi fallantur, inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem
Abbreviated transcription (Latin):
oculorũ fibras et fluẽtẽ ꝑ
uenos sanginẽ ⁊ crestẽtes ex
unluerib carnres et obdiutãs
ad uetiuũ citatices icqil
posse lucis admicte̾ Risi for¬
te oclos aurib suuiles nasti
Uolehat ut nõ tã oculis ꝙ̃fo
raiuũb cerneremus quo uichil
ad spem fedius ad usũ nĩo¬
tilius fieri pocest / Extulũeĩ
uide possemus si mens abiuti¬
nus penetralibus capits ꝑ
exinlias cau̾narũ rimulas
attenderet ut si quis uelis tũs¬
pic̾e ꝑcitutã nõ ꝑlus ꝓfucto
cernat ꝙͣ eicute ip̃iũs capacitas
cẽprehendat / Itaq ad ui¬
dondũ mẽbris potius ĩorbẽ
cõylobatis opus fuit ut uisus
In p̾mori facie adhererent
Ut libere possuit onna cõmeri
Ergo in effabilis diuine
ꝓuidencie uirtus fecis Duos
similliuos orbes cos q ita
deuuxit ut nõ in tolũ cõu̾ti
s mou̾i tñ et flecticũ uͦ possẽt
Or bes aut̃ ipõs hũoris puri
ac liquidi ꝓleuos ẽẽ uoluit ĩ
quorũ media ꝑte scitille lu¬
iud coeluse tenerẽtur quas

Expanded text:
et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest. quantulum enim uidere possemus, si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis uelit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat quam cicutae ipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut uisus in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueri. ergo ineffabilis diuinae prouidentiae uirtus fecit simillimos orbes eosque ita devinxit, ut non in totum converti sed moveri tamen et flecti cum modo possent. Orbes autem ipsos humoris puri ac liquidi plenos esse voluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas
Abbreviated transcription (Latin):
nẽbranas sensus ille quidi¬
citur mens ea q̃ sũt foris trau¬
spicit, ne forte existines ant
det nõ in eo qd uidet᷑ aut iii¬
tẽtiõne aeris eũ acie aut essit¬
sione radiorũ quĩ si ita uesset
tardius ꝙͣ oculio adu̾tinus¬
uideremus douẽt In tẽtus aer
cũ acie aut effusi radnĩ ad is
quod uidẽ eet ꝑuenirent Cũ
aut̃ uideamnius eod momẽto tpĩs
plerũq uo̾ aliud agẽtes nichie

Expanded text:
membranas sensus ille qui dimembranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut det, non in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimusuideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum autem uideamus eodem momento temporis, plerumque uero aliud agente
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleri/ Eas igitur aures q̃¬
bus est iditid nomẽ a uoeibus¬
hand̃ hauriẽdis Budẽ uirgilius
uoc̃eq hiis aurib hausi aut
qr uocem ip̃au greci Auaia
uocans abanditũ ꝑ ĩuutacioẽ
lie aures uelut andes sunt
noĩatẽ Noluit Deus artifex
mollib pelliculis informare
q̃ pulchritudiuẽ demerent
pendule atq flactentes neq
Duris ac solidis ossib ne ad
usũ inhabiles cent i mobi¬
Les ac rigẽtes s qd eet̾ horum
medud eeconitanst ut ras car¬
hlago mollior alligaret etlio¬
bent apta  suul et flexibilõ
fuuitatẽ In hiii audienditiñ
officiũ c̃õstitũtiẽ et sic̃ ĩ ocłis ui¬
Suudi Enorũ p̃ciꝓue ĩ expli¬
cabilis est ac mra subtilitas
qr eorũ orbes gẽmarũ suuili¬
tudinẽ ꝑferẽtes abra ꝑte qua
uidend fuit mẽbranis ꝑ lucẽ¬
tib texit ut ymagines ⁊ erud
cõtrapositarũe tãꝙͣ in speculo
reful gentes ad sensũ iutimũ
peuetrarent Per eas igit᷑

Expanded text:
conpleri. eas igitur aures — quconpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pquae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent immobiles ac rigentes: sed quod esset horum medium excogitavit, ut eas cartilago mollior alligaret, et haberent aptam simul et flexibilem firmitatem. In his audiendi tantum officium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ fastigiũ naturali ueste
texisset priorẽ ꝑtẽ que dicitur
facies necessariis mẽbroꝵ nũfat¬
uiis et instruxit ꝑiter et ornaͥ ͭ
At pmũ ꝙ oculoꝵ orbes cũca¬
ius foramĩb cõclusit a quofo¬
ratu frontẽ uoiãtã uarro ex¬
istimauit et eos neq minus
neq ãplius ꝙͣ duos ẽr̃ uoluit
ꝙ ad speciam nullus est ꝓfucti¬
Duas quarũ duplicitas ĩ cre¬
dibile est ꝙͣtã pulchritudiũ
preferat ꝙ tũ ꝑs utraq simili¬
tudiẽm ornata est tuni ut ueniũ¬
tes altriuscecus uoces faciliꝯ col¬
ligãtur Nã et forma ip̃a mirãd
in mod̃ ficta ꝙ eaꝵ foramĩa uo¬
luit ẽẽ nuda et in obsepta quod
et minus Decorũ et miuꝰ utile
fuissit qm̃ simpliciũ cau̾narũ
augustias p̃teruolarẽ uox possit
uisi ꝑceptã ꝑ cauos sinus et re¬
ꝓcusssi retẽtł fora mĩa ip̃a cũ¬
berent illis suuilia uasculis qͥb
ĩ positis solent angustiora uasa

Expanded text:
summum fastigium naturali veste summum fastigium naturali veste texisset, priorem partem, que dicitur facies, necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornavit. Ac primum oculorum orbes concavis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimavit. Et eos neque minus neque amplius quam duos esse voluit quod ad speciem nullus est perfectiuas: quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrinsecus uoces facilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa
Abbreviated transcription (Latin):
rũ que in corpore oꝑta aut
aꝑta st. utilitates et habitus
ex plicabo/ Cũ igit᷑ statuisset
Seus exomib aĩalib solum
hoiẽm face̾ celestẽ cerera uiu¬
u̾sa tirrena hũt ad coli cõtẽ¬
placiouẽ ⁊nidid ore pit bipe¬
Souiq cõstituit scilic ut rad̃
spectaret Aude illi origoe
in humũ precta uentri pabu¬
loq seruirent Soĩs itaq
soluis ⁊ ecta raciõ et sublimis
status/ et uultꝰ deo patri cõ¬
nuuis et ꝓxĩuus originẽ
suã fictorẽq testatur Eius
ꝓ pe diuina mens qr nõ tã¬
cũ aĩanciũ que st̾ in terras
eciã sui corporis est fortita dñã¬
tum in sidiuo capite collocata
tãꝙͣ in arce subliir spegula¬
tur oĩã et cõstituetur. hanc
eus aulã nõ obductã por¬
rectãq formauit ut in mutis
aĩalib s orbi et globo siłem
ꝙ orbis ⁊ otũditas ꝑfectera¬
ciõius est ac figure Roigit᷑
mens et iguis ille diuiuus
cãꝙͣ celo tegitur/ Tuius cũ

Expanded text:
rum quae in corpore aperta aut rum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo ein humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in sutanquam in arce sublimi, speculatur omnia et contuetur. Hanc eius aulam non obductam porrectamque formavit ut in mutis animalibus sed orbi et globo similem, quod orbis rotunditas perfecte rationis est ac figure. Eo igitur mens et ignis ille divinus tanquam celo tegitur. “Cuius cum
Abbreviated transcription (Latin):
hoiẽ tecto excogitari quidꝙͣ
turpius possit. Cũ eñ ip̃ã nu¬
dicas hoĩs mire ad pulcri¬
cudinẽ Daleat nõ tñ eciam
capiti cõgruebas Texit ergo
illud pilo Et qr in sũmõ
futurũ erat qiͣ sudmũ edificiĩ
culmẽ ornanit Qui ornatꝰ
nõ est in orbem coactus aut
in figurã pilloi teres factus
ne quibusd ꝑtib uudis eẽt
in formis ẜ alibi effusus ali¬
bi retractus proeuiuslibet
loci decenciã/ Srous gͦ ual¬
lata ꝑ cireuitũ et atimpori¬
bus effusi aute aures capilli
et eariẽ sidme ꝑtes in corone
modũ cuicte et occipicuĩ omẽ
cõtectũ specĩe miri decoriẽro
ostentat Stam barbe ⁊ aeiõ
ĩ credibile est ꝙͣtũ cõfiratad
Dinostend corporũ maturita¬
tẽ uel ad disserẽdiam sexus
ues ad decorã Dirilitatꝭ ⁊
roboris ut uideat᷑ om̃o noni
cõstatura fiusse tocius operis
raciõ si quid ꝙͣ alit̾ eet effectid
Auit raciõnẽ  tocius hõĩs
ostẽdam singulorũq mẽbro¬

Expanded text:
homine tecto excogitari quicquam homine tecto excogitari quicquam turpius possit. sed tamen cum ipsa nuditas hominis mire ad pulchritudinem ualeat, non tamen etiam capiti congruebat. texit ergo illud pilo et quia in summo futurum erat, quasi summum aedificii culmen ornauit. qui ornatus non est in orbem coactus aut in figuram pillei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus alicubi retractus pro cuiusque loci decentia. frons ergo uallata per circuitum et a temporibus effusi ante aures capilli et earum summa pars in coronae modum cincta et occipitium omne contectum speciem miri decoris ostentat. iam barbae ratio incredibile est quantum conferat uel ad dinoscendam corporum maturitatem uel ad differentiam sexus uel ad decorem uirilitatis ac roboris, ut uideatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quicquam aliter esset effectum. Nunc rationem totius hominis ostendam singulorumque membro
Abbreviated transcription (Latin):
iu alterũ tranfferatur incl
ĩ peditius ad utilitatẽ nichie
de formius ad aspectũ uidiu
uctẽ sit Ut sit elephanto
ceruicẽ plixa tribuas aut¬
cal cauielo breuẽ uel siser¬
pẽtib pedes aut pilos addtis
in quib porrecti equaliter
corporis longitudo nichil ali¬
udi exibeat insi maculis ter.¬
ga distrintti et squamarun
Louitate suffulti in lubricos
tractus fumesis flexib labe¬
rent᷑ Inquadrupedib autũ
idẽ opifux cõtertũ spm̃e a
sũio capite deductũ lõgiꝰ
extra corpus eduxisãc a¬
cuminauit in candam ut ds
steue corꝑis partes uel pp̃
feditatẽ tegerent᷑ nee ꝓptͫ
temi̾tudinẽ muuirẽtut. Ut
aĩalia q̃d minuta et nocẽ¬
ciã motu om̃s areerẽtur
acorpore Quod mẽbrum
si dutralias ĩꝑfectũ fit aĩał
ac debile Ubi aut̃ ⁊ acio
et ma̾nus est tam ud estid
necessariũ ꝙͣ ind̾iuuẽtum
piloꝵ Adeo in suo queq
gue aptissime cõgriau̾ nt
neq undo quadrupedeuoq

Expanded text:
in alterum transferatur, nihil in alterum transferatur, nihil inpeditius ad utilitatem, nihil deformius ad aspectum uideri necesse sit? ut si elephanto ceruicem prolixam tribuas aut camelo breuem uel si serpentibus pedes aut pilos addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil aliud exigebat nisi ut maculis terga distincti et squamarum leuitate suffulti in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. in quadrupedibus autem idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit et acuminauit in caudam, aut ut obscenae corporis partes uel propter foeditatem tegerentur uel propter teneritudinem munirentur aut ut animalia quaedam minuta et nocentia motu eius arcerentur a corpore: quod membrum si detrahas, inperfectum fit animal ac debile. ubi autem ratio et manus est, tam non est id necessarium quam indumentum pilorum: adeo in suo quaeque genere aptissime congruunt, ut neque nudo quadrupede neque
Abbreviated transcription (Latin):
adoruanit Illud uo cõmentũ
dei mirabile quod una dispo¬
sicio et uiuis habitus ĩ nume¬
rabiles aĩanciũ p̃ferat uari¬
etates. Nã in omuib fire que
spiraut ead̃ series et ordoniẽ¬
broꝵ est Priuui eñ caput et
huic auexa ceruix Itõ collo
pectus adiũtũ et exeo ꝓmu¬
nentes arim Adlyereus pectori
uenter Itẽ uentri subnexa ge¬
intalia Altiuio loco feminã
pedesq Ret solũ mẽbrasuũ
teuorẽ ac sitũ in om̃ib seruat᷑
s eciã ꝑtes mẽbroꝵ Nã in
uno capite ip̃o certã sede pos¬
sident aures a certã oculi.
uares itẽ os qͦ et ĩ eodeutes
es eigua Que oĩa cũ suĩt e¬
u finita et multi plex duo¬
sitas figuratoꝵ est ꝙ ea que
dixi aut productiola autcõ¬
tractiora limamientis uariẽdif¬
ferentib cõpreheusa sunt
Quid illud nõne diuid qa
itantã uiuẽtiũ multitudie
unũ quodq aĩał in suogne¬
et specie pulcherriũ ẽst
Ut si quid uicissim de altiro

Expanded text:
adornauit. illud uero commentum adornauit. illud uero commentum dei mirabile, quod una dispositio et unus habitus innumerabiles imaginum praeferat uarietates. nam in omnibus fere quae spirant eadem series et ordo meorum est: primum enim caput et huic adnexa ceruix, item collo pectus adiunctum et ex eo prominentes anni, adhaerens pectori uenter, item uentri subnexa genitalia, ultimo loco femina pedesque. nec solum membra suum tenorem ac situm in omnibus seruant, sed etiam partes membrorum. nam in uno capite ipso certam sedem possident aures, certam oculi, nares item, os quoque et in eo dentes et lingua. quae omnia cum sint einfinita et multiplex diuersitas figurarum est, quod ea quae dixi aut productiora aut contractiora liniamentis uarie differentibus conprehensa sunt. quid ? illud nonne diuinum, quod in tanta uiuentium multitudine unum quodque animal in sui generis specie pulcherrimum est, ut si quid uicissim de altero
Abbreviated transcription (Latin):
linquũt oportui eisinodi cotidie
monstra gu̾ali inquib et mẽbro¬
leges suas et ordines ⁊ usus sibi
attributos tueãtur maĩfestũ est
solidam̃ta corporis q̃ osfa dicũ¬
tur uodata et adiũcta ĩnicẽ uer.¬
uis alligãt atq constriuxit Qͥb
mẽs si exeurre aut resistere
uelit tãꝙͣ ⁊etinaculis urere¬
tur/ et quid̃ nullo laborẽ iillo¬
q conatus uel mniuimo mntu
tociu̾s corporis molẽ tr̃peraret
ac flectet d̾ yec aũt uisteri¬
bus operuit. ut quẽcũq locũ
Decebat ut q̃ solida ossa con¬
elusa teg̾ eutur Ide̾ uisterib
ip̃ĩs uen̾as ad nuscuit qiͣriuos
ꝑ corpus om̃e diuisos ꝑ que
discurrens humor et saguis
uniu̾sa mẽbra sucis uitalob
irrigaret et ea uiscera forma¬
ta in eo ud̃ qui unicuiq gmi
oc loco actus fuit suꝑierta pel¬
le cõtexit/ Euauel sola
pulchrieudine decorauit url
setis ad operuit uil squanus
muniũit uel pluuis insignib

Expanded text:
linquunt, oportuit eiusmodi cottidie linquunt, oportuit eiusmodi cottidie monstra generari in quibus et membroleges suas et ordines et usus sibi attributos tueantur, manifestum est solidamenta corporis quae ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem neruis adligauit atque constrinxit, quibus mens, si aut excurrere aut resistere uellet, tamquam retinaculis uteretur et quidem nullo labore nulloque conatu, sed uel minimo motu totius corporis molem temperaret ac flecteret. haec autem uisceribus operuit ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. item uisceribus ipsis uenas admiscuit quasi riuos per corpus omne discurrens humor, et sanguis, universa membra succis vitalibus irrigaret; et ea viscera, formata in eum modum, qui unicuique generi ac loco aptus fuit, superjecta pelle contexit, quam vel sola pulchritudsetis adoperuit uel squamis muniuit uel plumis insignibus
Abbreviated transcription (Latin):
at anibulandi ẜeorũ om̃ officiã
ex uatis extitisse Dereor ne
lyuiõi portenta et ridicula refi¬
tari nõ uus ĩ eptũ er̃ uideat᷑
S libet ieptire qñ cũ iuepto
agunus ne se ille nĩnis argutũ
putet Qiis aĩs epiture Nõ
st as uidend̃ oculi natiꝰ Cur
gͦ uident Post ea inquit usuo
eorũ apparuit Didendi gͦ
cã nati st̃ si quidẽ uichil possũt
alius ꝙ uidere stĩ mẽbrace¬
terã cuiꝰ roi nata sũt ip̃e usa
oũdit qui utiq nullomi posset
existr̾ iusi ẽeut mẽbra omiã
tã ordiuata tã ꝓuidẽ t uffecta
ut usũ possent hr̃e Quid̃ siuĩ
Dicas aues nõ ad uolãd̃ essi
uatas Req foras ad semiẽd̃
neq pistes ad natand neq ho¬
iẽs ad sapiend cũ appareatei
uature officioq seruire aĩantes
ad quod est queꝙ qu̾ata ded¬
illa p̾ncipiã ut efficeñt aĩale¬
insinadi quod uarib potiꝰ audi¬
⁊et aut odoraret oculis auribus
cerueret da enĩ p̾mordia mil¬
lũ genus positionis ex ꝑtũre¬

Expanded text:
et ambulandi: sed horum omnia officia ex natis extitisse. Vereor ne hujusmodi portenta et ridicula refutare non minus ineptum esse videatur. Sed libet ineptire, quoniam cum inepto agimus, ne se ille nimis argutum putet. Quid ais, Epicure? Non sunt ad videndum oculi nati? Cur igitur vident? Postea, inquit, usus usus apparuit. uidendi ergo causa nati sunt, siquidem nihil possunt aliud quam uidere. item membra cetera cuius rei causa nata sint, ipse usus ostendit: qui utique nullo modo posset existere, nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei naturae officioque seruire animantes ad quod est quaeque generata? sedilla principia, ut efficerent animal eiusmodi quod naribus potius audiret, odoraretur oculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum re
Abbreviated transcription (Latin):
lique corporis ꝑter num caĩt
laciorib thoris ualida lõiitu¬
So quo facilius onus corporiẽ
sustueret ꝙͣ paulatum defici¬
termiuant quoꝵ de centes nodi
flexurã pedib ad gradie̾d
Rge dꝵ aptissimã prebent
Iten crura nõ eguali mͦ
Sucta nẽ indecens habitudo d¬
formaret pedes s de teretibus
renuatꝭ et firmata st̃ et orua¬
taIn pfintis uero ead̃ quid̃
s tauũ̃ longe dispar ꝙͣ niuia¬
nb racio est q̃ne qui Iotius
ag attifex nõ rotũda spetiẽne
hõ state nõ posset aut aliiẽ adi
staud̃ pedib indigeretesicunio¬
⁊eaꝓ foruiauit utstabils cipi¬

Expanded text:
lique corporis partes? Num carent latioribus toris valida longitudo quo facilius onus corporis sustineret, quam paulatim deficiterminant, quorum decentes nodi flexuram pedibus ad gradiendum sedendumque aptissimam prebent. Item crura non equali modo ducta, ne indecens habitudo deformaret pedes, sed tenuatis et firmata sunt et ornata. in plantis uero eadem quidem. sed tamen longe dispar quam in manibus ratio est: quae quoniam totiusas artifex non rotunda specie, ne homo stare non posset, aut aliis ad standum pedibus indigeret, sicut qresque formavit, ut stabile c
Abbreviated transcription (Latin):
eursus nõ equaliter portecta finiu¬
it s sũmas eorũ ꝑtes nodis crassio¬
rib cõnlobauit ut et substringi
uerus faciliꝰ et uerti tutius pos¬
sent unde sũt uertibula uoiãta
kos nodos firit᷑ solidatos leui
quod̃ oꝑculo texit qd diciturtar¬
tilaga sailicet ut sine attritu et siĩ
seusu doloris aliquo flecterẽtur
Tosd tan nõ in unũ modũ ĩ for.¬
mauit Alios eñĩ fecit simplices
et ĩ orbem rotũdos ĩ hiis di tapat
articulis in quib moneri mẽbra
in ouis ꝑtes oportebat ut in scapu¬
lis qni manus uniulibet agitara
et ctorqueri arcossarriũ est Alios
aũs latos ot oquales et ĩ unan
ꝑto ⁊ otũdos et ilrio utiq locis

Expanded text:
ursus non aequaliter porrecta finiuit, sed summas eorum partes nodis crassioribus conglobauit, ut et substringi neruis facilius. et uerti tutius possent, unde sunt uertibula nominata. eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texit, quod dicitur cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. eosdem tamen non in unum modum informauit. alios enim fecit simplices et in orbem rotundos, in iis dumtaxat articulis in quibus moueri membra in omnes partes oportebat, ut in scapulis, quoniam manus utrolibet agitari et contorqueri necessarium est, alios autem latos et aequales et in unam partem rotundos et in iis utique locis
Abbreviated transcription (Latin):
paratus cũ ip̃a manu pritur
Et in diu̾sio maturius sidi¬
tur qui si uelut ebiũ cet̾is
p̾brus omiem tenẽdi facioẽdi¬
q rationẽ uel solus uel p̃ci¬
pue possidet taꝙͣ ructor oĩ
atq modercitor. Uude eciam
pollicis nouiẽ accepit ꝙ ui
et ptãte ut ceteros polleat
Duos quidẽ artitu los ex¬
tãtes habes nõ ut. alii teruos
s uns ad manũ carue uectit᷑
pulchitudiuis gr̃a/ di enĩ
fuisset t̾rib articulis et ipse
Sistretus feda et in docora sꝑe¬
cies ade missot maĩb honesta¬
tẽ Rã ppectoris latitudo sus¬
uilẽ presefert habitus sui di¬
uidet᷑ hoĩem solũ dei uelliti
racẽtes fiuxisse atq ad terrã
eõpressisse Idcirto illis au¬
gustũ pectus et aspectu remotũ
et ad terrã uersus abiectum
hoĩs autẽ patens et erectũ qr
ꝑleuũ ⁊acioĩs acdelo datid date
ħunule atq indeteus eĩ nõ
Se buit. Papille q leuit
eniurẽtes et fustiõrib ac par¬
uis orbibus coronate/ nõ mcħ

Expanded text:
paratus cum ipsa manu oritur et in diuersum maturius funditur, qui se uelut obuium ceteris praebens omnem tenendi faciendique rationem uel solus uel praecipue possidet tamquam rector omnium atque moderator; unde etiam pollicis nomen accepit, quod ui et potestate inter ceteros polleat. duos quidem articulos extantes habet. non ut alii ternos, sed unus ad manum carne conectitur pulchritudinis gratia: si enim fuisset tribus articulis et ipse discretus, foeda et indecora species ademisset manibus honestatem. iam pectoris latitudo subbilem prae se fert habitus sui diuidetur hominem solum deus ueluti iacentes finxisse atque ad terram conpressisse. idcirco illis angustum pectus et ab aspectu remotum et ad terram uersus abiectum, hominis autem patens et erectum, quia plenum rationis a caelo datae humile aut indecens esse non debuit. papillae quoque leuiter eminentes et fuscioribus ac paruis orbibus coronatae non nihil
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ cogites instructa sispe¬
ciã / oruatauideant᷑ Adeo mͦ.
miro cõsentit utilitus cũ de
nõ foriusetus ut cetera s uite¬
rius armuanit nec inuuimẽ¬
tũ eus in corpore s m aid
posuit qñi suꝑnatuũ futcũ

Expanded text:
utilitatem cogites, instructa, si speutilitatem cogites, instructa, si speciem, ornata uideantur: adeo miro modo consentit utilitas cum decnon forinsecus ut cetera, sed interius armauit nec munimentum eius in corpore, sed in animo pos
Abbreviated transcription (Latin):
unges nulliq mumm̃tũ ad
tũtelã sui de est Si qua uo
in predũ maiorib cedãs ne
tñ scirps eorũ funditus ĩ teri¬
ret aut ĩea sũt religata re¬
giõne ubi maiõra ẽẽ nõ pos¬
sũt aut acceperunt uberem
gu̾andi fecunditatẽ ut et ue¬
scis que sanguine abutũtut
uictus suppete̾t ex illis et
illatã tauẽ eladẽ ad cõẜ̾ua¬
tiouẽ mus multitudo ip̃a su¬
cessa ẽt uirtute sentiendi atq
elomuendi Satoeeorũ q̃tet̾i̾s
aĩalibus attributa sut fecit
terut que illi uature condicio
biliter honui ad pule̾tudi¬
nẽu faciat exepriui nõ pt̃
Nãsi hõi fermos dentes, aut
cormia, aut ungues, autun¬
gulas aut caudã aut uarii
coloris pilos addisset quis
nõ se nciat ꝙͣ turꝑe aĩałoẽt
futurũ sicut si ^ nnda et ĩeruia
fing̾ent Quib si detrahas
uẽł naturalẽ sui corporis ue¬
stẽ url ea quib ex se qrmã¬
tur uec speciosa poterũt ẽẽ
nec tuta/ ut mirabiliter si

Expanded text:
ungues: nulli munimentum ad ungues: nulli munimentum ad tutelam sui -deest. si qua uero in praedam maioribus cedunt, ne tamen stirps eorum funditus interiret, aut in ea sunt religata regione, ubi maiora esse non possunt, aut acceperunt uberem generandi fecunditatem, ut et bestiis quae sanguine aluntur, uictus suppeteret ex illis et inlatam tamen cladem ad conseruationem generis multitudo ipsa sucessa et uirtute sentiendi atque eloquendi data eorum quae ceteris animalibus attributa sunt, feciterat quae illi naturae condicio rabiliter in homine ad pulchritudinem faciant, exprimi non potest. nam si homini ferinos dentes aut cornua aut ungues aut ungulas aut caudam aut uarii coloris pilos addidisset, quis non sentiat quam turpe animal esset futurum, sicut et muta, si nuda et inermia fingerentur? quibus si detrahas uel naturalem sui corporis uestem uel ea quibus ex se armantur, nec speciosa poterunt esse nec tuta, ut mirabiliter, si
Abbreviated transcription (Latin):
feuus conclust̃  acumrñ
Dratur leuit impssa diuisia
Rigidũ ac teres collauisea¬
pu̾le uellut molib miis et ad
seruice de misse ualida et sub¬
tricta nerius fortitudinẽ brachiã
insignib choris extantiũ la¬
certorũ uigens ⁊obur utilis
ac Deceus flexura eubitorũ
Euid dic̃a demambra¬
cionis ac saprẽ nĩstris᷑ Qu¬
as sollertissimus arfartisex
plano acͥ modice eũ cana sin
fictas ut si quid tenẽd sit apte
possit inside̾ indigitos termũa ͭ
ini quib disficile est expedire
utrũne speties an utilitas ma¬
ior sit Nã ot m̾is ꝑfectus ac
ꝓlenus et ordo ac gradus de¬
cetissimus et articulorũ ꝑiũ
curuatura flexibilis et forma
ungiuũ ⁊ocũda cõcanis tegnũb
Sigitorũ fastigia cõprebrẽdẽs
atq fiyuĩas ne molitudo caruis

Expanded text:
ferius conclusum, ut acumen deatur leuiter inpressa diuisio, rigidum ac teres collum, scapulae uelut mollibus iugis a ceruice demissae, ualida et substricta neruis ad fortitudinem brachia, insignibus toris extantium lacertorum uigens robur, utilis ac decens flexura cubitorum. quid dicam de manibus rationis ac sapientiae ministris? quas sollertissimus artifex plano ac modice concauo sinu fictas, ut si quid tenendum sit, apte possit insidere, in digitos terminauit: in quibus difficile est expedire utrumne species an utilitas maior sit. nam et numerus perfectus ac plenus et ordo ac gradus decentissimus et articulorum parium curuatura flexibilis et forma unguium rotunda concauis tegminibus digitorum fastigia conprehendens atque firmans. ne mollitudo carnis
Abbreviated transcription (Latin):
ri femineũ supͣ quã decus
uirile paciatur uit sormã
in siguẽ uel miniũ eõ dorẽ
uel corporis lenitatũ ure
artus delicatos uel staturã
brenã nel uoc̃e gracilenul
añi ĩ becillũ uelexhiis
plurtiꝰ Itẽ si ꝑtẽ i deptirã
semẽ semirin sexus ĩ flu
perit fenuã quid̃ pereari
s̾ quĩ in maseulma ꝑte con¬
septa sic. habere ĩ Ie aliqiad
uirilitatꝭ ultra ꝙͣ sexus ra¬
ciõ ꝑmitit aut ualida mẽbra¬

Expanded text:
re femineum supra quam decus re femineum supra quam decus uirile patiatur, uel formam insignem uel nimium candorem uel corporis leuitatem uel artus delicatos uel staturam breuem uel uocem gracilem uel animum inbecillum uel ex his plura. item si partem in dexteram semen femixerit! feminam quidem procreari, sed quoniam in masculina parte concepta sit, habere in se aliquid uirilitatis ultra quam sexus ratio permittat. aut ualida membra
Abbreviated transcription (Latin):
corporib filiorũ sic fieri pu¬
tant Cũ semiã u̾t̾ se ꝑmi¬
pta coalestunt si uirilẽ suꝑ¬
aui̾t patri suuilẽ ꝓuenire
liebre preualu̾it Progemẽ
cuiuisq sexus ad ymaguĩrm
r esponde mat᷑uã Idaut̃ p̃¬
uales e duob quod fuit̾ ube¬
rius Alterũ enĩ quodãmodo
aplectit᷑ et mcludis cuic
plerũq fieri ut uniu̾s tantiõ
lineam̃ta pretendat si uo̾
equa fuit expari se mẽte
ꝑmixtio figuras qͦ misciri
ut soboles illa cõuiuuis aut
uentrũ referre uideat᷑ qr
totũ ex alto nõ habet aut
Nã in corporib aĩaliũ ui¬
Somus aut cõfundi ꝑentũ
colores at fieri tercud ueu¬
tri gu̾auciũ suuile aut utrix¬
usq sic ex pͥaui ut discolori¬
bus mẽbris ꝑ om̃e corpꝰ
concors nuptura uarietut
Dispares q nature hoc ne
fieri putãtur Cũ forte in
leuã uteri ꝑtẽ masculine
scirpe semen inciderit marẽ
quidẽ gigni opinacio est
conceptus aliquid in sehabe¬

Expanded text:
corporibus filiorum sic fieri pucorporibus filiorum sic fieri putant: cum semina inter se permixta coalescunt, si uirile superauerit. patri similem prouenire liebre praeualuerit, progeniem cuiusque sexus ad imaginem respondere maternam. id autem praeualet e duobus, quod fuerit uberius; alterum enim quodammodo amplectitur et includit: hinc plerumque fieri ut unius tantum liniamenta praetendat. si uero aequa fuerit ex pari semente permixtio. figuras quoque misceri. ut suboles illa communis aut neutrum referre uideatur, quia totum ex altero non habet. aut nam in corporibus animalium uidemus aut confundi parentum colores ac fieri tertium neutri generantium simile aut utriusque sic exprimi, ut discoloribus membris per omne corpus concors mixtura uarietur. dispares quoque naturae hocmodo fieri putantur: cum forte in laeuam uteri partem masculinae stirpis semen inciderit, marem quidem gigni opinatio est, conceptus. aliquid in se habe