comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eniͣ in id ridiculi deducet apłicũ sensũ ut euangłistarũ pe-¬
des qͥ corporalib ocłis uidi possunt. putet abeo decoros di¬
ci ⁊ speciosos. Seq̃ illi st̃ decori ⁊speciosi pedes: qͥ ambulant
ꝑuiam uitȩ. Scd̃m illũ enĩ qͥ dix̃. ego sũ uia: intellige de¬
coros ⁊ speciosos euangłizantiũ pedes. qͥ ꝑtalem uiaͣ me-¬
rentur incede. Isti stͣ gͦ pedes: quibꝰ ⁊ Paylus cursũ cucirr.¬
risse se dic̃.sed ⁊ sic currere. ut coͣpͣhendat: id.ẽ uigor ani¬
me quo tenditur ⁊ ꝓꝑatur ad celũ. Gratifice autẽ pedes istos
.ẽẽ. firmab̾. qͦs iłis discipłis suis lauat. & linteo qͦ pͣcinctꝰ ẽ.
tergit. Et quanuis corporali speciȩ fuerit impletũ. tam̃ Pe¬
tro hoc solũ qd̾ fieriuidebat ñ intelligenti ⁊ quasi honoris
causa ne sibi seruo pedes lauaret dñs excusanti. audi quͣa
ꝓfundi mnisterii ꝓditur sermo. Si te in qͥt non lauero: ñ

Expanded text:
enim in id ridiculi deducet apostolicum sensum, ut Evangelistarum peenim in id ridiculi deducet apostolicum sensum, ut Evangelistarum pedes qui corporeis oculis videri possunt, putet ab eo decoros dici et speciosos; sed illi sunt decori et speciosi pedes, qui ambulant per viam vitae. Secundum illum enim qui dixit: Ego sum via , intellige decoros et speciosos evangelizantium pedes, qui per talem viam merentur incedere. Isti sunt pedes quibus et Paulus cursum cucurrisse se dixit, et sic currere, ut comprehendat , id est vigor animae quo tenditur et properatur ad coelum. Gratifice autem pedes istos esse firmabis, quos Jesus discipulis lavat, et linteo quo praecinctus est tergit ; et quamvis corporali tunc specie fuerit impletum, tamen Petro hoc solum quod fieri videbat intelligenti, et quasi honoris causa, ne sibi servo pedes lavaret Dominus excusanti, audi quam profundi mysterii proditur sermo: Si te, inquit, non lavero, non
Abbreviated transcription (Latin):
pͣdicante ñ audient: non credentes autẽ ñ inuocabt̃. ñ inuo.¬
cantes ñ saluabunt᷑ colligitur ex his ut causa qua non stͣ
saluatrad iniciũ redeat auctoris. qui ñ miserit pͣdicantes.¬
Sed magis ad illũ nos qͥ rectior ẽ intelligentiȩ tramitem de¬
flectamꝰ Et qd̾ dix̃ quomͦ autẽ p̃dicabt̃ nͥ mittant᷑ sic acti.¬
piam̃. quasi dicãt apłs. Nos pͥcones ⁊ p̃dicatores ap̃i non pos¬
sumꝰ p̃dlicare net annunciandi nob uirt ulla sub sigere
nͥ ad eẽt nob̾. ise qͥ misit. Ꝙd̃si p̃dicantibꝰ nob̾ audire ñ
uultis: ur̃a iam culpa . ẽ. si audientes ñ creditis ⁊ non cre-¬
dentes non inuocatis. & ñ inuocantes salui. ẽe nequitis.
Quia gͦ missi stͣ ad p̾dicationẽ: iccirco de his qͥ abipso mis¬
si funt. scriptũ. ẽ. Quã speciosi pedes euangłizantiũ bona.¬
Qͦd spetiosos pedes hic. noncor porales s spiritales dicat:
puto qđ quaͣuis amicus sit qͥs littere negare ñ possit. Neq

Expanded text:
praedicante non audient, non credentes autem non invocabunt, non invocantes, non salvabuntur. Colligitur ex his causa, qua non sunt salvati, ad vitium redeat auctoris, qui non miserit pSed magis ad illum nos, qui rectior est, intelligentiae tramitem deflectamus; et quod dixit, Quomodo autem praedicabunt, nisi mittantur? sic accipiamus, quasi dicat Apostolus: Nos praecones et praedicatores Christi non possemus praedicare, nec annuntiandi nobis virtus ulla subsistere non vultis, vestra jam culpa est, et si audientes non creditis, et non credentes non invocatis, et non invocantes salvi esse nequitis. Quia ergo missi sunt ad praedicationem, idcirco de his qui ab ipso misi sunt scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pa speciosos non corporales sed spiritales dicat, puto quod quamvis amicus sit quis litterae, negare non possit. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
citaui hoc .ẽ. ut ꝑanimi tui malitiã quã tͥ infrenis ⁊ sine diͣ timore
uiuendo quesisti. u in aliis in roget᷑ utił ac fructuosa correptio. &
inte ipsũ ad posteritatis exemplũ famosissimꝰ conferat᷑ interitus.
Qͦd autẽ dic̃ gͦ cui uult miseretur ⁊ quẽ uult indurat: exhis ꝗͣ
in exodo scripta sunt uidet᷑ assumere. Ibi enĩ dic̃. Indurabo cor
pharaonis: uti ne dimittat popłm. Indurabat᷑ autẽ cor pharao.¬
nis hoc mͦ. noluit qͥs̃ in eũ subitã ⁊ plenã dare umdictã. Quãuis
enĩ eẽt. consumate malitiȩ: tam̃ ꝑ patientiam suã hͣ nec ipsi fa-¬
cultatem conu̾sioĩs excluserat. Et idõ pͥmo leu̾ioribꝰ. tũ etiam
paulatim ingrauescentib in eũ uerb̾ib utitur. Sed qd̾ qsͣ gere¬
bat ppatientiam. ex hoc ille in durabatur ad contẽptũ. maiorẽ¬
sibi rã recondenꝰ. ita ut ad ipsũ dici conueniat illud qđ apłs scri-¬

Expanded text:
citavi, ut per animi tui malitiam, quam tibi infrunite et sine Dei timore citavi, ut per animi tui malitiam, quam tibi infrunite et sine Dei timore vivendo quaesisti, et in alios irrogetur utilis ac fructuosa correptio, et in teipsum ad posteritatis exemplum famosissimus conferatur interitus.d autem dicit, Ergo cui vult miseretur, et quem vult indurat, » ex his quae in Exodo scripta sunt videtur assumere. Ibi enim dicit: « Indurabo cor Pharaonis, ut ne dimittat populum . » Indurabatur autem cor Pharaonis hoc modo. Noluit Deus subitam et plenam dare in eum vindictam. Quamvis enim esset, consummatae malitiae; tamen per patientiam suam Deus nec ipsi facultatem conversionis excluserat, et ideo primo lenioribus, tum etiam paulatim ingravescentibus in eum verberibus utitur; sed quod Deus gerebat per patientiam, ex hoc ille indurabatur ad contemptum, majoresibi iram recondens, ita ut ad ipsum dici conveniat illud quod Apostolus scri
Abbreviated transcription (Latin):
beribꝰ indigere: necesse.ẽ. gͦ ut eligat exom̃ibꝰ apta ⁊ ad hoc inge¬
nia siqͣ illa stͣ atrocius incitata quȩ suis quidẽ motibꝰ ferant᷑. ẽmen¬
dationẽ tam̃ delinquentibꝰ necessariã conferant. Ponamꝰ gͦ ł patrẽ¬
familias istũ uł regẽ uidisse tepꝰ quo em̃dari debuissent. hii qͥ contͣ
mores ac disciplinã multa cõmisert ⁊ elegisse dirissimũ aliqũe.⁊
his ipsis qͥ corripiendi sunt multo diriorẽ qͥ ꝓsceleribꝰ suis iã non sit
dignuᷤ emendatione s morce. Uolens uͦ interitũ eiꝰ ad emendationẽ ꝓ¬
ficere cȩteroꝵ: mictens eũ ad illos qͦs morce eiꝰ corri ĩ dicit ei. qr
ad hoc ipsũ te suscitaui. ut ostendã inte uirtutẽ mẽa:⁊ ut annun-¬
tiem nom̃ meũ inuniuersa t̾ra. Uide enĩ qr non dix̃. adhoc ipsũ te
fecialioqͥn ad conditorẽ referre culpa uidet᷑. s ait Ad hoc ipsũ te sus¬

Expanded text:
beribus indigere, necesse est ergo ut eligat ex omnibus etiam apta ad hoc ingeberibus indigere, necesse est ergo ut eligat ex omnibus etiam apta ad hoc ingenia, si qua illa sunt atrocius incitata, quae suis quidem motibus ferantur, emendationem tamen delinquentibus necessariam conferant. Ponamus ergo, vel patremfamilias istum, vel regem vidisse tempus quo emendari debent hi qui contra mores ac disciplinam multa commiserint, et elegisse durissimum aliquem et his ipsis qui corripiendi sunt multo diriorem, qui pro sceleribus suis jam non sit dignus emendatione, sed morte. Volens vero interitum ejus ad emendationem proficere caeterorum, mittit eum ad  in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra » . « Vide enim quia non dixit, ad hoc ipsum te feci, alioqui ad conditorem referri culpa videretur: sed ait, ad hoc ipsum te sus
Abbreviated transcription (Latin):
deamꝰ Certũ. ẽ. dm̃ non solũ scire uni̾cuiꝰq ꝓpositũ ac uolun¬
tatẽ: s ⁊ pͣscire. Sciens autẽ ⁊ pͣnoscens tanquã bonꝰ dispensa¬
tor ⁊ iustus. uniꝰcuiꝰq motibꝰ ⁊ ꝓposito utitur ad̾ ea oꝑa effici¬
enda: que uniꝰcuiꝰq animꝰ ac uoluntas eligit. uelut si uerbi cau¬
sa dicamꝰ. Pater familias siqͥss it sapiens ⁊ iustus habetis multa
seruicia. nonne qͣnta fieri potest sagacitate contẽplabitur quoꝵ
exhis animꝰ aptussit ad rus colendũ ⁊ ipsos ruri deputabit: Cuiꝰ
uͦ ad negociandũ. cuiꝰ etiã nutriendi pecoris. cuiꝰ uͦ ad ministeriũ
⁊ obseruandi cubiculi sui aptũ ꝓbarit ingeniũ. ⁊ ita unũquenq
cõpetentibꝰ officus. ut poce sapiens mancipabit. Uerũ qm̃ hon latet
eũ siue pat̾ familias. siue Rex istȩ sit qͦd necesse .ẽ interdũ rebella¬
re subiectos ⁊ discipline iura corrũꝑe ⁊ obhoc correptione ac uer-¬¬

Expanded text:
a. Certum est Deum non solum scire uniuscujusque propositum ac voluntatem, sed et praescire. Sciens autem et praenoscens, tanquam bonus dispensator et justus, uniuscujusque motibus et proposito utitur ad ea opera efficienda, quae uniuscujusque anima ac voluntas elegit. Velut, si verbi causa, dicamus: paterfamilias si quis sit sapiens et justus, et habens multa servitia, nonne quanta fieri potest sagacitate contemplabitur, quorum ex his animus aptus sit ad rus colendum, et ipsos ruri deputabit? cujus vero ad negotiandum, cujus etiam ad nutriendum pecora, cujus vero ad ministerium, et observandi cubiculi sui aptum probabit ingenium, et ita unumquemque competentibus officiis, ut pote sapiens, mancipabit? Verum quoniam non latet eum, sive paterfamilias sive rex iste sit, quod necesse est interdum rebellare subjectos, et disciplinae jura corrumpere, et ob hoc correctione ac ver
Abbreviated transcription (Latin):
ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑemꝰ. Recipimꝰ đͦ adoptionẽ: s istã
quȩ est ꝑspetulũ ⁊ inenigmate. Cũ aut̃e uenerint quȩ ꝑfec¬
ta sunt: tcͣ adoptionẽ facie ad faciem consequem᷑. Q autẽ dĩx
corpus sicͣ i alibi ait. Uos autẽ estis corpꝰ xp̃i ⁊ mẽbra ex par¬
te Om̃e gͦ corpꝰ ȩccłie redimendũ sꝑat apłs. nec putat posse¬
fuerit in unũ congregatũ. Potest autẽ ⁊ sic intelligi: ut re¬
dep̃tionẽ corꝑis nr̃i dixerit illã quȩ in resurrectione fu¬
tura.ẽ cũ non solũ animȩ sed ⁊ corpꝰ uenient ante tribunal

Expanded text:
emus . Recipimus ergo adoptionem, sed istam quae est per speculum in aenigmate, cum autem venerint quae perfecta sunt, tunc adoptionem facie ad faciem consequemur. Redemptionemcorpus, sicut et alibi ait: Vos autem estis corpus Christi ete . Omne ergo corpus Ecclesiae redimendum sperat Apostolus, nec putat posseus in unum fuerit congregatum. Potest autem et sic intelligi, ut redemptionem corporis nostri dixerit illam quae in resurrectione futura est, cum non solum animae, sed et corpora venient ante tribunal
Abbreviated transcription (Latin):
uultis ut faciant uob hor̃es eade ⁊i uos facite stt Nonase sapdenteue
sedhumles consentientes Supbiã ꝑom̃ia refugiendã docipient em̃
humilitatis er posuit. consentire eñi humilibꝰ ⁊ amare humilesate
poclinare se adeos hoc ẽ consuescere imitari eũ qͥ cũ informa dĩesiet
foritea serui suscepit ⁊ humiliauit se usq ad morꝰtce. Hoare. & ꝯpese¬

Expanded text:
ultis ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis. Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Superbiam per omnia fugiendam docet, hoc enim humilitatis exposuit, consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare se ad eos, hoc est, consuescere imitari eum, qui cum in forma Dei esset, formam servi suscepit, et humiliavit se usque ad mortem . Supe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eri antẽ eũ ui dit non cõmoneat. ñ corrigat. simulata ca¬
ritas ista dicenda ẽ. & idõ nichil habe addulatoriũ. nichl
fuicctũ caritas debet: sicut ⁊ alibi ide a pladicit: Caritas
decorde puro ⁊ co nscientia bona ⁊ fide ñ ficta. Odien
bona uir cuntũ assumit᷑ odiũ. ⁊ tanqua necessariũ ab apło
gonituir. Unde cercũ ẽ in ẽẽ anime odu affectũ est enilau¬
dabile odisse uicia odisse peccata. Hisi enĩ qͥs otio habeat uicra.
nͣ potest a mare nec conseruare uirtutes. Uerbi grã. Siqͥs pudici¬
ciã custodire ꝓponat. ñ pocest eã tuto seruare nͥ odũi qddã ad¬
uer sũ imꝑudicitiã sumat. Difficilis enĩ ⁊ ualde difficił. ẽ. illa con¬
tinentia: ubi desid̾atur illud a qͦ abstinetur ⁊ cupiditas animi so.¬
lo metu futuri udicii refrenat᷑. ꝑiculosa hȩc ⁊ ualde ꝑiculosa st̃.

Expanded text:
cum errantem eum viderit non commoneat, non corrigat, simulata chacum errantem eum viderit non commoneat, non corrigat, simulata charitas ista dicenda est: et ideo nihil habere adulatorium, nihil fucatum charitas debet, sicut et alibi idem Apostolus dicit : Charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. Huic iam odium, et tanquam necessarium ab Apostolo ponitur: unde certum est inesse animae odii affectum; est enim laudabile odisse vitia, odisse peccata. Nisi enim quis odio habeat vitia, non potest amare nec conservare virtutes, verbi gratia: si quis pudicitiam custodire proponat, non potest eam tuto servare nisi odersum impudicitiam sumat; difficilis enim et valde difficilis est illa continentia, ubi desideratur illud a quo abstinetur, et cupiditas animi solo metu futuri judicii refrenatur. Periculosa haec et valde periculosa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ oꝑis ipsius unꝰ affectus. Aliud. ẽ eniͣ dare indigenti: ⁊ aliud. ẽ. af¬
fectu miscdiȩ. cũ indigente partiri. Et idõ non uult intali oꝑe. ẽẽ.
tristiciã. Qui enĩ prerogat pecuniã suã si infideł sit ⁊ recepturũ se
desꝑet: necessario tanquã qͥ eam ꝑdid̾it contristat᷑. Qui uͦ cũ fide ⁊
spe hoc agit. in hy laritate i lȩticia hoc agit. certus. qd parua hȩc quȩ
ꝓ mandato di expendit indigentibꝰ: sibi opes cȩlestiũ diuitiarũ. in¬
suꝑ autẽ ⁊ eternã conferant᷑ in tã. Caritas sine simulatione. Ego
puto qͦd õis caritas quȩ non.ẽ scđm dm̃ simulata sit ⁊ uera nͣsit.
& enĩ creator animȩ d̃ iccirco ei cũ cȩc̾is uircutibꝰ etiã affectũ carita¬
tis inseruit: ut diligat dm̃. ⁊ ea quȩ uult d. Cũ gͦ hoc opꝰ anuna de
dit caritati: qͥ cunq aliud aliqͥd dilexerit quã d̾m̃ ⁊ quȩ d̾oplacent
caritas ineo ficta ⁊ simulata dicenda .ẽ. ded isi qͥ ꝓrimũ suũdiligat &

Expanded text:
 testatur examen. Aliud est enim dare indigenti, et aliud est affectu misericordiae cum indigente partiri, et ideo non vult in tali opere esse tristitiam; qui enim erogat pecuniam suam, si infidelis sit, et recepturum se desperet, necessario tanquam qui eam perdiderit contristatur: qui vero cum fide et spe haec agit, in hilaritate et laetitia agit, certus quod parva haec, quae pro mandato Dei expendit, ingentes sibi opes coelestium divitiarum, insuper et aeternam conferant vitam. Dilectio sine simulatione. Ego puto quod omnis charitas, quae non est secundum Deum, simulata sit et vera non sit: etenim creator animae Deus, idcirco ei cum caeteris virtutibus etiam affectum charitatis derit, charitate quicunque aliud dilexerit quam Deum et quae Deo placent, charitas in eo ficta et simulata dicenda est; sed et si quis proximum suum diligat,
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ his qͥ ex circuncisione ñ erant credituri obseruanda erant & obte.¬
genda: signacłm dr̃ accepisse. Qͦd signał̾m illo utiq intẽpore desig.
om̃is isrł saluus fiet. lccirto deniq ante abrahã ĩuistificatur infide
dũ adhuc eẽt incircuncisus & postea cirtuncidit᷑ ut ostende̾tur pͥ¬
mo pat̾ futurus multarũ gentiũ. & postea eoꝵ qͥ ex circuncisio¬
ne credituri st̃. Neq enĩ hĩ ꝗͥ scđm carne nascuntur ex abraham
filii abrahã dicendi sunt. nisi fidem & oꝑa habeant abrahȩ. Inde demq¬
& dñs in eu̾głio dic̃ adiudeos qͥ se iactabant filios. ẽe. abrahã. Si filii a¬¬
brahe eẽtis: oꝑa utiq abrahe faceretis. Uis aute̾ exueteri script᷑a ꝑdo.¬
ceri qd̾ filius qͥs dr̃ non tam̃ eiꝰ de cuiꝰ carnalisemine descendit sed
eius cuiꝰ actus imitat᷑ & oꝑa : Audi daniel qͥd dicat ad unũ erillis

Expanded text:
vero his ex circumcisione non erant credituri, observanda erant et obtevero his ex circumcisione non erant credituri, observanda erant et obtegenda. Signaculum dicitur accepisse: quod signaculum illo utique in tempore designaomnis Israel salvabitur. Idcirco denique ante Abraham justificatur in fide, dum adhuc esset incircumcisus, et postea circumciditur, ut ostenderetur primo pater futurus multarum gentium, et postea eorum qui ex circumcisione credituri sunt. Neque enim hi qui secundum carnem nascuntur ex Abraham, filii Abraham dicendi sunt, ni fidem et opera habeant Abrahae. Inde deDominus in Evangelio dicit ad Judaeos qui se jactabant filios esse Abraham: Si filii Abraham essetis, opera utique Abrahae faceretis . Vis autem et ex veteri Scriptura perdoceri quod filius quis dicitur non tamen ejus de cujus carnali semine descendit, sed ejus cujus actus imitatur et opera? Audi Daniel quid dicat ad unum ex illis
Abbreviated transcription (Latin):
circuncide̾tur. Bene &ͦ crtuncisionẽ signũ appellauit in abraham
qͥa & ipsa aliud uidebat᷑ & aliud intelligebat᷑. & ostendit qͥa iam
in carne suscipit᷑ s in corde. Qd̾ uͦ dix̃ signacłm: ita intelligendũ pu¬
to Signacłm dr̃: cũ alicui rei seruandẽ ꝓtempore custodiã imponie᷑
qͦd nemo alius nͥ ipse qui impressit debeat resignare. ꝑ istudg signa¬
łm ut exponit apłs: iusticia fidei quã inp̃putio positꝰ abrãhã acci¬
pe meruit: indicat᷑ & pater. eẽ. multarũ gentiũ. Qđ tunc credimꝰ
fiet qd dicit apłs: non solũ gentiũ sed etiã circuncisionis ꝑ fide̾ pat᷑
abraham. & ad huc aꝑtius de signo & signało disseram̃: cũ signũ sti
quȩ in lege & patriarchis adumbrabant᷑. huiꝰ moi erant quȩ & sig¬
nis indicanda eent & signacłis obseruanda. Q d gͦ signis indicati¬
ꝗa erant inis qͥ credebant ex gentibꝰ: signũ cȩpĩsse di abrahã. Qd̾

Expanded text:
ionem signum appellavit in Abraham, quia et ipsa aliud videbatur, et aliud intelligebatur: et ostendit quia jam in carne suscipitur, sed in corde. Quod vero dixit signaculum, ita intelligendum puto. Signaculum dicitur cum alicui rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi ipse qui impressit, debeat resignare. Per istud ergo signaculum, ut exponit Apostolus, justitia fidei quam in praeputio positus Abraham accipere meruit, indicatur, et pater esse multarum gentium: quod tunc credimus fiet, quod dicit Apostolus, non solum gentium, sed etiam circumcisionis per fidem pater Abraham. Et adhuc apertius de signo et signaculo disseramus cum signum sit, quae in lege et patriarchis adumbrabantur hujusmodi erant, quae et signis indicanda essent et signaculis observanda. Quod ergo signis indicanda erant, in his qui credebant ex gentibus signum coepisse dicitur Abraham; quod
Abbreviated transcription (Latin):
fides nr̃a sine .xpi sanguine. neq sanguis xp̃i nos sine fide nr̃a
iustificat. & idõ mͥ uidetur cũ insupioribꝰ simplicit̾ dixerit iustifica¬
ti ex fide. hic addidisse multo magis gͦ nc̃ iustificati insanguine eiꝰ:
ut doceret qr abira uentura etiã si fides nr̃a nos saluet. etiam si oꝑa
iusticiȩ. suꝑ hȩc tam̃ oĩa multo magis sanguis xp̃i saluos nos faciet
abira uentura. lra uͦ dei qͦmͦ intelligi debeat. in scđi a nob̾ psalmi ex.¬

Expanded text:
isti nos quam fides nostra justificat, et ideo mihi videtur cum in superioribus simpliciter dixerit, justificati ex fide, hic addidisse, multo magis ergo nunc justificati in sanguine ejus, ut doceret quia ab ira ventura, etiamsi fides nostra nos salvet, etiamsi opera justitiae, super haec tamen omnia multo magis sanguis Christi salvos nos faciat ab ira ventura. Si
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs incȩlestibꝰ amicos apud dm̃: uł illos qui semꝑ uident faciem
dĩ. uł eos qui semꝑ astant in conspectu altissimi. ut sic̃ supͣ dixi¬
mꝰ. eẽ quendã nouissimũ inimicũ. ita & ibi ꝓ uirtutũ meritis
habeant᷑ aliqͥ sũmi amici. Cũ gͦ hȩc ita sint. nesciosi is qͥ adhuc
enĩ reconciliatꝰ: qͥ quȩ inimici stͣ gerit ᷑ Paulus gͦ merito de se
& sibi similibꝰ dic̃. qͥa cũ inimici eẽmꝰ reconciliati sumꝰ dõ ꝑsan¬
guinẽ filii eiꝰ. Grandis pudor ÷ ubi tał reconciliatio facta. ubi
inimicitias inter dm̃ & homines ñ sermo peccatoris s sanguis
int̾cessoris ab soluit: iterũ nos conuerti ad immicitias & agere
ea quȩ odit ille quẽ nob̾ nͥ effusio sanguinis sacͥ reconciliaue

Expanded text:
uos in coelestibus amicos apud Deum, vel illos qui semper vident faciem uos in coelestibus amicos apud Deum, vel illos qui semper vident faciem Dei, vel eos qui semper adstant in conspectu Altissimi: ut sicut supra diximus esse quemdam novissimum inimicum, ita et ibi pro virtutum meritis habeantur summi aliqui amici. Cum ergo ita sint, nescio si is qui adhuc t de se, et sibi similibus dicit: Qui cum inimici essemus, reconciliati sumus per sanguinem Filii ejus. Grandis pudor est, ubi talis reconciliatio facta est, ubi inimicitias inter Deum et homines, non sermo peccatoris, sed sanguis intercessoris absolvit, iterum non converti ad inimicitias, et agere ea quae odit ille, quem nobis non nisi effusio sanguinis s
Abbreviated transcription (Latin):
tisumꝰ dõ: euidenter ostenhit ñ ee̾. aliquã substantiã quȩ scdo
diffinitionẽ martionis uł ualentini naturalit᷑ inimica sit
dõ. Alioqͥn si qd̾ inimicũ naturȩ eet. & non uoluntatis re¬
conciliationẽ utiq ñ hab̾et. Ubi aut̃e exinimico qͥs amicus
efficitur: cercũ ÷ qͦd dũ ea oꝑa agit quȩ non amat dsͣ. inimicꝰ
dei est. Et unꝰqͥsq tam grauis & tam odibił efficitur in imicꝰ.
quã multiplicauerit oꝑa inimicitiis digna. St̃ gͦ m̃surȩ ce¬
gradus quidã in his peccatoꝵ qualitate uł qntitate distinc-¬
ti qͥ inimici sunt dõ. VUnde & illȩ qͥ supͣ om̃s peccauit. a pay lo
ultimꝰ inimicꝰ. destruendus. ẽẽ. memoratur. Uersa autẽ ui¬
ce & ordine etiã eos qͥ reconciliati sunt ꝑ mortẽ filu eiꝰ in
amicis hab̾i cercũ : & eẽ. aliquẽ ita amicum sicut moy ses a
co seruos.s amicos. Credo autẽ ee̾. adhuc magis familiares ali.¬

Expanded text:
iqua. Evidenter ostenditur nos esse aliquam substantiam, quae secundum diffinitionem Marcionis vel Valentini naturaliter inimica sit Deo: alioquin si quod inimicum est, naturae esset, et non voluntatis, reconciliationem utique non haberet. Ubi autem ex inimico quis amicus efficitur, certum est quod dum ea opera agit quae non amat Deus, inimicus est Dei, et unusquisque tam gravis et tam odibilis efficitur inimicus, quam multiplicaverit opera inimicitiis digna. Sunt ergo megradus quidam in his peccatorum qualitate vel quantitate distincti, qui inimici sunt Deo. Unde et ille qui supra omnes peccavit a Paulo ultimus inimicus destruendus esse memoratur: versa autem vice et ordine etiam eos qui reconciliati sunt per mortem filii ejus, in amicis haberi certum est; et esse aliquem ita amicum sicut Moyses aminon dicam vos servos, sed amicos , credo autem esse adhuc magis familiares aliq
Abbreviated transcription (Latin):
deos gentiũ colunt. Qduͦ Paylus se cũ peccatoribꝰ numerat qͥ in aliis
dic̃nos natura iudei & non exgentibꝰ peccatores. humilitatis
eius: uir tꝰ. lmitatur enĩ illũ qui cũ peccatũ ñ fecisset peccatũ
ꝓ nob̾ factus :: & cũ d̾s eẽt: int̾ homines conuersatꝰ: Cõm̃dat gͦ su.¬
am caritatem deus in nob̾. Hic cõm̃dat. uł confirmat intelligit᷑.
uł amabil ẽ facit ꝓbeneficus p̃stitis. Qd enĩ xp̃c cũ adhuc paca¬
tores eẽmꝰ ꝓ nob̾ mortuus :: spem nob̾ dat qͦd multo magis nos
apeccato purgatos & iustificatos abira quȩ ĩminet peccatorib
saluabit ꝑ ipsũ. & qͥ alienos & inimicos ita dilexit ut ꝓnob ad
mortẽ unicũ suũ daret: multo magis suis effectis & reconcilia¬

Expanded text:
ibus numerat, qui aliis dicit: Nos natura Judaei et non ex gentibus peccatores, humilitatis ejus est virtus; imitatur enim illum qui, cum peccatum non fecisset, peccatum pro nobis factus est, et cum Deus esset inter homines conversatus est. Commendat ergo suam charitatem Deus inneficiis praestitis. Quod enim Christus, cum adhuc peccatores essemus pro nobis mortuus est, spem nobis dat quod multo magis nos a peccato purgatos et justificatos, ab ira quae imminet peccatoribus salvavit per ipsum, et qui alienos et inimicos ita dilexit, ut pro nobis ad mortem unicum suum daret, multo magis suos effectos et reconcilia
Abbreviated transcription (Latin):
& signũ accepit circuncisionis. signałm iusticiȩ fidei quȩ ÷ in pre¬
putio: ut sit pat̃ om̃iũ credentiũ ꝑ preputiũ ut reputet᷑ illis ad
iusticiã & pater circũcisionis Non his tantũ qͥst᷑ incircũcisione:

Expanded text:
et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei quae est in praeet signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei quae est in praeputio ut sit pater omnium credentium per praeputium ut reputetur et illis ad iustitiam et sit pater circumcisionis non h
Abbreviated transcription (Latin):
do inanima una eadẽq intelligi. Ut qͥa initiũ est conuersio.¬
nis animȩ mala derelinquere ꝓhoc iniqͥtatũ remissionẽ me¬
reatur acciꝑe. Cũ autẽ cȩꝑit bona facere uł ut singła quȩq
quȩ p̃cesserant mala bon̾is recentibꝰ obtegens. & abundantio.¬
rẽ numerũ honorũ introducens ꝗ pͥus fuerat maloꝵ: tegere
peccata dicat᷑. Ubi uͦ iam ad ꝑfectũ uenerit. ita ut om̃is de ea ma¬
tatur: cũ nullũ possit dñs imputare peccatũ. Iniqͥtas sane. a
peccato hanc habet differentiam: qd iniqͥtas in his dr̃ quȩ contͣ
legem cõmittunt᷑. unde & grecꝰ sermo a nossci. an. appellat ini
qͥtate: hoc ÷ qͦd cõmittit᷑: peccatũ uͦ etiã illud dici potest. si contͣ
quã natura docet & conscientia arguit: delinquat᷑. Beatitudo
ta÷ abram fides adiusticiam. Quomͦ gͦ reputata: Cũ incirtũcisi¬
one eẽt. an cũ inp̃putio: Non incirtuncisione: sed in preputio.

Expanded text:
do in anima una eademque intelligi, ut quia initium est conversionis animae, mala derelinquere, propter hoc iniquitatum remissionem mereatur accipere. Cum autem coeperit bona facere, velut singula quaeque quae praecesserant mala bonis recentibus obtegens, et abundantiorem bonorum numerum introducens, quam prius fuerat malorum, tegere peccata dicatur. Ubi vero jam ad perfectum venerit, ita ut omnis radix de ea maatur, cum nullum possit Dominus imputare peccatum. Iniquitas sane a peccato hanc habet differentiam, quod iniquitas in his dicitur quae contra legem committuntur: unde et Graecus sermo ἀνομίαν apquitatem, hoc est, quod committitur; peccatum vero etiam dici potest, si contra, quod natura docet, et conscientia arguit, delinquatur. Beatitudofides ad iustitiam quomodo ergo reputata est in circumcisione an in praeputio non in circumcisione sed in praeputio
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ potest simul ⁊ peccato seruire ⁊ iusticiȩ: sic̃ saluator dix̃
qr nemo potest duobꝰ dominis seruire. Sed de his: plenissi.¬
me supͣ diximꝰ. Illud sane notandũ ÷ eẽ: libtatem culpabi.¬
lem. ⁊ laudabilem seruitutẽ. Ham liberũ. ee̾ iusticię: cri¬
men.ẽ. Seruũ uͦ eẽ.: laudabile. Qd̃ autẽ dicit iusticię ser.¬
uũ fieri: simul intellige ⁊ sapientie: ⁊ pietati. ⁊ pudicitiȩ.
& om̃ibꝰ una uirtutib sicut econtrario qui pectat seruus :
simul ⁊ concupiscentiȩ male ⁊ ire. ⁊ furoris. ⁊ in pudicitiȩ.
⁊rapinȩ. ⁊ om̃ibꝰ simul uiciis ac scelerib seruit. Unde
iniqͥtatem. an iusticiȩ insc̃ificationẽ. Quẽ gͦ inqͥt fructũ ha¬
buistis tunc inhis inquibꝰ nc̃ erubescitis: Nam finis illorũ

Expanded text:
iae simul et peccato servire, sicut et Salvator dixit, quia nemo potest duobus dominis servire . Sed de his plenius supra diximus. Illud sane notandum est, esse libertatem culpabilem, et laudabilem servitutem. Nam liberum esse justitiae crimen est: servum vero esse laudabile. Quod autem dicit justitiae servum fieri, simul intellige et sapientiae, et pietati, et pudicitiae, et omnibus una virtutibus, sicut econtrario, qui peccat, servus est simul et concupiscentiae malae, et irae, et furoris, et impudicitiae, et rapinae, et omnibus simul vitiis ac sceleribus servit. Unde iniquitatem, an justitiae in sanctificationem. Quem ergo fructum habuistis
Abbreviated transcription (Latin):
noiatur. De qua a libi ĩ pẽ saluator dicit qr tristrs est
auã mea usq ad morte̾ et uũt aiã nea turbata est quã¬
et a semetrpõ posuit into quausaz ad t̃ferm̃ descendit
de ꝯuaet dr̃ N õ dereli̾ꝯues aĩa ⁊ ĩferno. Certũ est emĩ
qr ⁊ ec nõ de fẽine dauid gnãta sit. Dicit et qr qd fct est
ex seĩne dauid scd̾ carne ẽ Quia ergo neq t̾ eo qd̾ scdm
carnẽ ẽ uidetur ãnuẽrart neo ⁊̃ eoubi descẽdit. De ꝯua

Expanded text:
s substantia nominatur, de qua alibi ipse Salvator dicit, quia tristis est anima mea usque ad mortem, et nunc anima mea turbata est , quam a semetipso ponit, imo quae usque ad infernum descendit, de qua dicitur: Non derelinques animam meam in inferno. Certum est enim quia haec non de semine David generata sit; dicit enim quia quod factum est ex semine David secundum carnem est, quia ergo neque in eo quod secundum carnem est, videtur annumerari, neque in eo ubi destina
Abbreviated transcription (Latin):
est cũ umbra trasterit et uitas uenerit et cũt more fuerit
absorxta et eternitas restituta cõsyderato etiã tii glegit
cut eterno euãgelto cõuetre uidebũtur etrã illi eterm ãnt de
quib ꝓlãdicit. Et ãnos eternos ⁊̃ mẽte sabui. Eiꝯ ad iu¬
gi potest et ille liber uite ĩ quo sctõꝵ not̾a scripta dicũturs
et illi libri ꝯ apud damelẽ cũt iudicũt cõfedisset aperti sũt
uel qui apud ezechielẽ ꝓsetãdeĩtꝰ et de foris dicut᷑ t̃serapt
ot̾ãꝯ̃q nõ atramẽto sedspũ dei uii scripta mentorant: De¬

Expanded text:
est, cum umbra transierit, et veritas venerit, et cum mors fuerit absorpta, et aeternitas restituta, considerato et jam tu, qui legis, cui aeterno evangelio convenire videbuntur etiam illi aeterni anni, de quibus Propheta dicit: Et annos aeternos in mente habui . Eique adjungi potest et ille liber vitae, in quo sanctorum nomina scripta dicuntur; sed et illi libri qui apud Danielem, cum judicium consedisset, aperti sunt . Vel qui apud Ezechielem prophetam deintus et deforis dicuntur inscripti . Omniaque non atramento, sed Spiritu Dei vivi scripta memorant
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ut ꝯdhõc ipsũ qd sunt ex dõ esse ceꝑunt. significantea decit
ꝑrxiũ. qd eaque prius facta fuerant regunitur. &e. dispensealit
ꝑeum: a quo subsistendi initiũ trahunt. In ipso. Qd Henam
correet &s em̃dati st̃ in ipsius ꝑfectione consistint: quag¬
hec pleni sĩme rationis tenerȩ differentias edocentur. ut
id subsistim̃ exdo habe dicamꝰ Qd dispensam &e regun: pip
sũ fieri de signetur Qd̃ uͦ insũma ꝑfeccionis consistimꝰ. it
ipso e̾e declaret᷑. Pocest & in p̃sentil oco talis quedã obseruari
Sifferentia: ut circuncisio q̃ uelut pͥmo loco &ordine uie¬
stificat᷑ ex fide & non ꝑfidẽ iustificanda memoretur. Pre¬

Expanded text:
um, et hoc ipsum quod quae sunt ex Deo esse coeperunt, significantiam dedit. Per ipsum, quod ea quae prius facta fuerant, reguntur et dispensantur per eum, a quo subsistendi initium trahunt. In ipso, quod hi qui jam correcti et emendati sunt, in ipsius perfectione consistunt. haec plenissimae rationis tenere differentias edocentur, ut quod subsistimus, ex Deo habere dicamur; quod dispensamur et regimur, per ipsum fieri designetur; quod vero in summa perfectionis consistimus, in ipso esse declaretur. Potest in praesenti loco talis quidem obervari differentia, ut circumcisio quae velut primo loco et ordine justificatur, ex fide, et non per fidem justificanda memoretur: pr
Abbreviated transcription (Latin):
sit sodđm ueritatem iudiciũ. sunt em quedã quȩ comittunt᷑¬
opie quuidẽ on als animo autẽ non malo: ut siqͥs uerbi causa ho¬
iui ci dui non uoluntate cõmiserit & alia fiunt ope quaidie sono
sed animo non bono: ut siqͥs miscdam non ꝓmaudato E beno
ued autecor ab nominibꝰ faciat Alia uͥ sunt ⁊ inqͥbꝰ iue inbono

Expanded text:
sit secundum veritatem judicium. Sunt enim quaedam quae committuntopere quidem malo, animo autem non malo: ut si quis, verbi causa, homicidium non voluntate commiserit; et alia fiunt opere quidem bono, sed animo non bono: ut si quis misericordiam non pro mandato Dei, sed ut laudetur ab hominibus faciat; alia vero sunt in quibus sive in bono
Abbreviated transcription (Latin):
ras ẽẽ. creditas. sed eloqͥa dei. Unde ina nob̾ datur intelligen¬
di: qđ̃ his qui legc̃ & ñ intelligunt. & legunt & ñ credt̃. Litte¬
autẽ dei illis sint credita: qͥ intelligentes & credentes his
quȩ moy ses scripsit credunt & xp̃o sicut & dñs dicit. Q d̾
si credidissetis & ipsi moysi: credetis utiq & mͥ. De me enĩ¬
ille scripsit. Sed istud habeat amplius udeus inlitteris habeat
aliqͥd & in eloqͥis dei. Nunqͥd pęnitꝰ reliquer̃t in qͥ exgentibꝰ ue.¬
niunt adx p̃o. an & ipsis ubi habeant aliqͥd amplius: Aucti¬

Expanded text:
Dei. Unde via nobis datur intelligendi, quod his qui legunt et non intelligunt, et legunt et non credunt, litteautem Dei illis siquae Moyses scsi credidissetis et ipsi Moysi, crederetis utique et mihi: de me enille scripsit . Sed esto habeat amplius Judaeus in litteris, habeat aliqua in eloquiis Dei. Nunquid penitus reliquerunt, hi qui ex gentibus veniunt ad Christum, an et ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ scłm adiudiciũ statuerat. presens sustentationi & patfesi.¬
diȩ de putare.Ham si puniret in hoc tempore peccatorem: iu¬
stũ non uidetur iterũ adiudiciũ quẽ punierat ȩuocare. Si uͦ
sustentet & paciatur inp̾senti scło. recte erit iustꝰ uidex infu¬
turo lustificat gͦ eũ qͥ exfide: sicut & de abraham scriptũ:.
credidit & ex fide iustificatꝰ est: consequens sine dubio erit.

Expanded text:
um ad judicium statuerat, praesens sustentationi et patientiae deputaret; nam si puniret in hoc tempore peccatorem, justum non videretur iterum ad judicium quem punierat evocare; si vero sustentet et patiatur in praesenti saeculo, recte erit justus Judex in futuro. Justificat ergo eum qui ex fide est, sicut et de Abraham scriptum, qcredidit, ex fide justificatus est: consequens sine dubio erit,
Abbreviated transcription (Latin):
is : Quomꝰ gͦ uerũ erit eũ aliqnͣdo sine lege uixisse. qͥ oc.¬
taua cie natiuitatis suȩ signũ circũcisionis ex lege sus¬
cepit: Unde constat: tunc fieri homine̾ sublege. qnͣdo
adid etatis uenerit ut eligere possit & discernere. qͥd sit
lex. Nec pͥus legis illius excrinsecus iugũ susciꝑet: ꝗͣ int̾nę
& naturalis legis hab̾e inciꝑet firmitatẽ. Deniq ineo ubi
dix̃. ego autẽ inuebã sine lege aliqndo: addidit. Sed ubi ue¬
nit mandatũ: peccatũ reuixit. In qͦ: hoc÷ qd̾ ostendit. Quia
in puericia pͥusqũa discrecionẽ qͥs habeat honi & mali. sine
lege ẽẽ. dr̃ cũ etiã si peccat qr lex in eo ñ÷: peccatũ ei ñ impu¬
tatur. Cũ uͦ discretionẽ boni maliq acceꝑit. uenisse ei dr lex
& dedisse mandata. Ubn autẽ in ÷ uis man̾dati. hoc÷ conscien¬
tia redarguens : peccatũ qͦd pͥus in eo mortuũ erat. dr̃ reui

Expanded text:
quomodo ergo verum erit eum aliquando sine lege vixisse, qui octava die nativitatis suae signum circumcisionis ex lege suscepit? Unde constat tunc fieri hominem sub lege, quando ad id aetatis venerit, ut eligere possit et discernere quid sit lex, nec prius legis ullius extrinsecus jugum suscipere, quam internae et naturalis legis habere incipiat firmitatem. Denique in eo ubi dixit, Ego autem vivebam sine lege aliquando, addidit: Sed ubi venit mandatum, peccatum revixit . In quo hoc est quod ostendit, quia in pueritia, priusquam discretionem quis habeat boni vel mali, sine lege esse dicitur, cum etiamsi peccat, quia lex in eo non est, peccatum ei non imputatur. Cum vero discretionem boni malique acceperit, venisse ei dicitur lex, et venisse mandata. Ubi autem est vis mandati, hoc est, conscientia redarguens, peccatum, quod prius in eo mortuum erat, di
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib filiis alienigenarũ qͥñ÷ ex semine tuo circũcisione cir.¬
rit testam̃tũ meũ suꝑ carnẽ ur̃ãm: testam̃tum ȩt̾nũ. & incir.¬
die octaua : ext̃minabit᷑ anima illa de genere suo: qͥa testa¬
m̃tũ meũ dissipauit. Non nos tam̃ latere debet: qͦd in aliis ex¬
emplaribꝰ non habet positũ octaua die. in hoc dũ taxat loco.¬

Expanded text:
omni filio alienigena, qui non est de semine tuo, circumcisione cirrit testamentum meum in carne vestra in testamentum aetenum. die octava, exterminabitur ille de genere suo, quia testamentum Dei dissipavit . Non nos tamen latere debet quod in aliis exemplaribus non habemus positum, octava die. Item
Abbreviated transcription (Latin):
ni q ex fide iustificant᷑ ꝑquẽ iustificent᷑. & rursũ hi qͥ ꝑ fidem
iustificant᷑ ex qͦ iustificent᷑. licet fortassis multa in hoc curiosi.¬
tas uideat᷑. tam̃ conuenient̃ dicere possumꝰ qͦd qͥ ex fide iustifican.¬
tur initio ex fide sũpto. ꝑad impletionẽ bonoꝵ oꝑũ consũman.¬
tur. & qͥ ꝑfid̾e iustificantur a bonis oꝑibꝰ exorsi. ꝑfidẽ sũmã ꝑ¬
fectionis accipiunt. Ita utrũq sibi adherens: alterũ exaltero
legem e euacuam᷑ ꝑfidẽ : Absit. S legẽ statuimꝰ. Qm̃ in suꝑioribꝰ¬
ni posset ostendit & dicit si ꝑ fidem iustificat᷑ hõ & ñ exõꝑib
legis & si ds circuncisionẽ exfide iustificat & p̃putiũ ꝑfidem

Expanded text:
ex fide justificantur, per quem justificentur; et rursum, hi qui per fidem justificantur, ex quo justificentur: licet fortassis multa in hoc curiositas videatur, tamen convenienter dicere possumus, quod qui ex fide justificantur, initio ex fide sumpto per adimpletionem bonorum operum consummantur, et qui per fidem justificantur, a bonis operibus exorsi per fidem summam perfectionis accipiunt. Ita utrumque sibi adhaerens alterum ex altero Legem evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus. Quod autem dicni posset ostendit et dicit: Si per fidem justificatur homo, et non ex operibus legis, et si Deus circumcisionem ex fide justifi
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ut ꝯdhõc ipsũ qd sunt ex dõ esse ceꝑunt. significantea decit
ꝑrxiũ. qd eaque prius facta fuerant regunitur. &e. dispensealit
ꝑeum: a quo subsistendi initiũ trahunt. In ipso. Qd Henam
correet &s em̃dati st̃ in ipsius ꝑfectione consistint: quag
hec pleni sĩme rationis tenerȩ differentias edocentur. ut
id subsistim̃ exdo habe dicamꝰ Qd dispensam &e regun: pip
sũ fieri de signetur Qd̃ uͦ insũma ꝑfeccionis consistimꝰ. it
ipso e̾e declaret᷑. Pocest & in p̃sentil oco talis quedã obseruari
Sifferentia: ut circuncisio q̃ uelut pͥmo loco &ordine uie¬
stificat᷑ ex fide & non ꝑfidẽ iustificanda memoretur. Pre¬

Expanded text:
um, et hoc ipsum quod quae sunt, ex Deo esse coeperunt, significantiam dedit; per ipsum, quod ea quae prius facta fuerant, reguntur et dispensantur per eum a quo subsistendi initium subtrahunt; in ipso, quod hi qui jam correcti et emendati sunt, in ipsius perfectione consistunt. Sic ergo haec plenissimae rationis tenere differentias edocentur, ut quod subsistimus, ex Deo habere dicamur; quod dispensamur et regimur, per ipsum fieri designetur; quod vero in summa perfectionis consistimus, in ipso esse declaretur. Potest in praesenti loco talis quidem obervari differentia, ut circumcisio quae velut primo loco et ordine justificatur, ex fide, et non per fidem justificanda memoretur: pr
Abbreviated transcription (Latin):
Imminet gͥ nob̾ qui integrã. eẽ scripturã apłi conam᷑ assere.¬
re & ordine suo cuncta constare: ut reqͥramꝰ qͥs sine oꝑibꝰ sola
fide iustificatꝰ sic. Qntũ igit᷑ ad exemplũ ꝑtinet: sufficere ar.¬
bitror illũ latronẽ qui cũ xp̃o crucifixus clamauit ei de¬
cruce. Dnẽ iñs: mem̃to mei cũ ueneris in regnũ tuũ. Nec ali¬
ud qͥcquã de scribit᷑ boni oꝑis eiꝰ in euangłis. s ꝓhac sola fi¬
de ait ei tłis. Amͣ dico tͥ. hodie mecũ er̃is inparadiso. Aptemꝰ¬
nc̃ si uidetur causȩ huiꝰ latronis uerba apłi Payli: & dicamꝰ
aduideũ. Ubi ÷ gͦ głatio tua: Certũ qͥa exclusa : Exclusa au
opadus cẽti feee expectauit qͥd opis cũ credidissec ex pleret.
sec sola confessione uistificatũ comitem sibi eu pa teacdose ret¬

Expanded text:
Imminet igitur nobis qui integram esse scripturam Apostoli conamur asserere, et ordine suo cuncta constare, ut requiramus quis sine operibus sola fide justificatus sit. Quantum igitur ad exemplum pertinet, sufficere arbitror illum latronem qui cum Christo crucifixus clamavit: Domine Jesu, memento mei cum veneris in regnum tuum . Nec aliud quidquam describitur boni operis ejus in Evangeliis, sed pro hac sola fide ait ei Dominus: Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Aptemus nunc causae hujus latronis verba apostoli Pauli, et dicamus ad Judaeum: Ubi est ergo gloriatio tua? Certum, quia exclusa est; exclusa est operatus esset, nec exspectavit quid operis, cum credidisset, expleret, sed sola confessione justificatum comitem sibi eum paradisum in
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & qd̃ latitudo eiꝰ unũ & dimidiũ cubitũ hab̾e memorat᷑ ꝓ
pħa ꝓpt̾ea qͥdem de monade ac singulari sua statione de scribi.¬
tur. non tam̃ extoto inualem numerũ qͥ int̾dũ etiã ꝓ inmundꝰ
ponit᷑ corruisse. Q uãuis enĩ carnẽ naturȩ nr̃e susciꝑet. ex incon¬
taminata tam̃ uirgine assupta & casta scĩ sp̾s oꝑatione. forma-¬
ferendũ doceret longitudo gͦ ponit᷑ eiꝰ: & latitudo. Longitudo
illud significat qͦd tendit addm̃: trinitatiq sociat᷑. latitudo: qđ
int̾ homines qͥ latam spaciosamq uiã incedẽ soleant conuersat᷑.

Expanded text:
unum et dimidium cubitum habere memoratur, propheta quidem admirandae ac singularis vocationis describitur, non tamen ex toto in dualem numerum, qui interdum etiam pro immundis ponitur, corruisse: quamvis enim carnem naturae susciperet, ex incontaminata tamen virgine assumpsit, et casta sancti Spiritus operaferendum doceret. Longitudo ergo ejus ponitur et latitudo: longitudo illud significat, quod tendit ad Deum Trinitatique sociatur; latitudo, quod inter homines, qui latam spatiosamque viam incedere solent, conve
Abbreviated transcription (Latin):
gis. den fortassis hec aliqͥs audiens resoluati & bene agepdine¬
glegendam capiat. siquide̾ ad iustificandũ fides sola suffidat
bio istificationis grãm spreuit. Neq obhoc qͥs accipit uenia
peccatoꝵ: ut rursũ sibi putet peccandilicentiam datã. Inclul¬
gentua nanq . ñ futuroꝵ s p̃teritor criminũ dat. igit ut¬

Expanded text:
re. Fortassis autem haec aliquis audiens, resolvatur, et bene agendi negligentiam accipiat: siquidem ad justificandum sola fides sufficiatbio justificationis gratiam sprevit, neque enim ob hoc quis accipit veniam peccatorum, ut rursum sibi putet peccandi licentiam datam: indulgentia namque non futurorum, sed praeteritorum criminum datu
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ. & idõ dic̃ apłs. Huncaut̾e sine lege nature scilicet.
lsticia dĩ manifestata:: testimoniũ habens legis moy si &
cia dĩ scripserat. & nolo mireris: qd unũ uocabulũ legis scdõ
in eodẽ loco positũ. diuersa significet. inuenimꝰ hanc. ẽe. scri.¬
pture consuetudinẽ & in aliis locis ut ibi. Nonne uos dicitis
qͥa ad huc qͣt tuor m̃ses st̃ ut ueniat messis: & eleuate ocłos
uros & uidete regiones qͥa albȩ st ad messem. Nonne & oe loco¬
spiritalẽ: & iterũ in eu̾głio cũdicit ad samaritanã mulierẽ
saluator. da mͥ bib̾e. & post responsũ eiꝰ iterũ dic̃ ad eã. Si scires

Expanded text:
turae, et ideo dicit Apostolus: Nunc autem sine lege, naturae scilicet, justitia Dei manifestata est, testimonium habens legis Moysi et tia Dei scripserat. Et nolo mireris quod unum vocabulum legis, secundo in eodem loco positum, diversa significet. Invenimus hanc esse Scripturae consuetudinem et in aliis locis, ut ibi: Nonne vos dicitis quia adhuc quatuor menses sunt, ut veniat messis? et elevate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt ad messem. Nonne espiritalem? Et iterum in Evangelio, cum dicit ad Samaritanam mulierem salvator: Da mihi bibere: et post responsum eius iterum dicit ad eam, Si scires
Abbreviated transcription (Latin):
Uia gͦ pacis: uia xp̃i:. Sed & si accipiamꝰ qͦd peccatores dũ
uitiorũ bellis semꝑ urgent᷑. uiam pacis ignorant. rec.
nom̃ tiũ: & non: illis scandalũ. Sed & ille popłs qͥ de egypto
dicit. Factus : in pace locus eiꝰ: & habitatio eiꝰ in syon. Pleniꝰ
autẽ uiã pacis agnoscit. qͥ ad cȩlestis ierłm habitacłm tendit.

Expanded text:
via Christi est. Sed etsi accipiamus quod peccatores, dum vitiorum bellis semper urgentur, viam pacis ignorant, rectenomen tuum, et non est illis scandalum . Sed et ille populus qui de Aegypto dicit: Factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion . Plenius autem viam pacis agno
Abbreviated transcription (Latin):
festatar.Tale: gͦ qd̾ hic̃. Non sic̃ ꝑlegẽ agnitio peccatiaa x. ma¬
nifestatio iufticiȩ dĩ ꝑlegẽ fit sed sine lege manifestatur iusti¬
ciadi Poterat enĩ naturȩ lex arguere pec̾cati naturã. & not.¬
tia meꝰ ostende iusticia autẽ dei suꝑ gredit᷑ & satis eminet ot
edcunq: mens humana soł naturalibꝰ sensib potest rimari
Net renĩ sufficit ad intelligendã & considandam non quãcũq
humanã s ipsam dĩ iustĩciã & iudicia quȩ ex ipsa descende
sti cia dĩ & iudicia: ut apłs dicat quã inserutabilia st̃ iudi¬
cia dẽ S & sapientia. ita ad homines loquit᷑. quasi non posuit
iusticia di.nature solius motib sciri sed ꝑdoctrine studiũ
quȩri e ido dic̃. Discite iusticam qul iudicatis terra. corbẽ
iabitur ler nature etiam si uideatur sentire aliqͥd de huma¬
na iusticia .Illa enilex potest sentire qͥd int̾ homines iustũst
ut qd̾ ipse qͥs pati non uult hoc nec ꝓx imo faciat. N unqͥd

Expanded text:
est ergo quod dicit, non sicut per legem agnitio peccati, ita et manifestatio justitiae Dei per legem fit, sed sine lege manifestatur justitia Dei; poterat enim naturae lex arguere peccati naturam, et notitiam ejus ostendere: justitia autem Dei supergreditur et supereminet hoc quodcunque mens humana solis naturalibus sensibus potest rimari. Neque enim sufficit ad intelligendam et considerandam non quamcunque humanam, sed ipsam Dei justitiam, et judicia quae ex ipsa descendunstitia Dei et judicia, ut Apostolus dicit: Quam inscrutabilia sunt judicia Dei ! Sed et Sapientia ita ad homines loquitur, quasi non possit justitia Dei naturae solius motibus sciri, sed per doctrinae studium quaeri; et ideo dicit: Discite justitiam, qui judicatis orbem labitur lex naturae, etiamsi videatur aliquid sentire de humana justitia. Illa enim lex potest sentire quid inter homines justum sit, ut quod ipse quis pati non vult, hoc ne proximo faciat. Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ qd ñ dr̃ declinasse. nͥ is qͥ aliqnͣdo inuia recta stetit.
Unde apparet pͥ mũ illud naturȩ rationabił op qͦd adõ fac.
tũ÷ fuisse rectũ: & inuia recta creatoris ipsius munere col-¬
locatũ. Sed qͥa abhac ad leuũ peccati iter detorsit. merito ñc
dr̃ declinasse sic̃ exemplo:. pͥmꝰ hõ adã qͥ de paradisi uia recta¬
male suasus fraude serpentis. ad prauas & tortuosas mortał

Expanded text:
uod non dicitur declinasse, nisi is qui aliquando in via recta stetit. Unde apparet primum illud naturae rationabilis opus, quod a Deo factum est, fuisse rectum, et in via recta Creatoris ipsius munere collocatum. Sed quia ab hac ad laevum peccati iter detorsit, merito nunc dicitur declinasse, sicut exemplo est primus homo Adam, qui de paradisi via rectamalesuadi fraude serpentis ad pravas et tortuosas mortalis
Abbreviated transcription (Latin):
telligi locꝰ ut & arbores. & lapides. & herbȩ. ac semina. & palee
q̃ in ĩpso st̃ parit̾ nõatȩ sint. Parces enĩ mundi: hec. eẽ. sinꝰ¬
gła uidentur. Non arbitror ita quẽpiã in eptũ inueniri: uit
hȩc possit asserere. Restat gͥ ut omñe mundũ om̃e rationale
animal dicat: & sic̃ om̃e qd̾ inrationale: ercipit᷑ ab hoc sensui.
ita nulla mͥ uidet᷑ abhac conditione rationabił creatura secer.¬
ni. Oĩs gͦ mundꝰ ob noxiꝰ sit dõ ꝑ hoc qͦd lege̾ nat᷑alẽ inseruit
õibꝰ dequibꝰ & in alio loco dic̃ qr in nõie iñy om̃e genu flecte.

Expanded text:
 ac semina et plateae quae in ipso sunt pariter nominatae sint? partes enim mundi hujus esse singula videntur. Non arbitror ita quempiam ineptum inveniri ut haec possit asserere. Restat igitur ut omnem mundum, omne rationabile animal dicat, et sicut omne quod irrationabile est, excipitur ex hoc sensu, ita nulla mihi videtur ab hac conditione rationabilis creatura secerni: omnis ergo mundus obnoxius fit Deo per hoc quod legem naturalem inseruit omnibus, de quibus et in alio loco di
Abbreviated transcription (Latin):
cessariũ puto. sed pͥmogentibꝰ. Nemo sapiens ea in aliis notat.
quȩ apud se honesta ducit. & magna & enĩ circuncisio apud uos¬
o gentiles ita magni habetur. uitͫ passim uulgo ignobili s soł sa-¬
cerdotibꝰ. & his qui int̾ ipsos electioribꝰ studiis mancipati fuerint¬
credatur. Nam apud egyptios qui insuꝑstitionibꝰ urͣis & uetu¬
stisimi habentur. & eruditissimi. a quibꝰ ꝓpe om̃s reliqui ritũ sa¬
crorũ & cerimonias mutuati sunt: apudhos in quã nullus aut
geometrice studebat. aut astro nomiȩ. quȩ apud illos pͣcipua du¬
cunt᷑. Hullus certe austrologiȩ & geneseos qua nichil diuinius
pucant secreta rimabat᷑. nͥ circuncisione suscepta. Sacerdos a¬
pud eos aruspex aut quorũlibet sacrorũ minister. uł ut illi appel¬
ditur nͥ fuerit circuncisus. hoc igit᷑ apud nos turpe & obsce¬
nũ iudicatis. qͦd apud uos ita honestũ habetur & magnũ: ut
celestiũ infernorũq secreta non nͥ ꝑhuiꝰcemodi insignia enun¬

Expanded text:
cessarium puto. Nemo sapiens in alus notat quae apud se honesta ducit et magna. Etenim circumcisio apud uos gentiles ita manifesta habetur, ut non passim uulgo ignobili, sed solis sacerdotibus et his qui inter ipsos electioribcredatur. Nam apud Aegyptios qui in superstitionibus vestris vetustissimi habentur et eruditissimi, a quibus prope omnes reliqui ritum sacrorum et caeremonias mutuati sunt; apud hos, inquam, nullus aut geometriae studebat, aut astronomiae, quae apud illos praecipua ducitur; nullus certe astrologiae et Geneseos, qua nihil divinius putant, secreta rimabatur nisi circumcisione suscepta. Sacerdos apud eos aut aruspex, aut quorumlibet sacrorum minister, vel ut illi appelditur, nisi circumcisus fuerit. Hoc ergo apud nos turpe judicatis, quod apud vos ita honestum habetur et magnum, ut coelestium infernorumque secreta nonnisi per hujuscemodi insignia enun