comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus uet̾is hominis. cum totum genus huma¬
nũ tanquã unũ hominẽ constitueris: sexta¬
etate signatur qua dñs tienit. Sunt enum
etates sex etiã in uno homine. Infantia. pue¬
ritia. adolescentia. utuentꝰ: grauitas. ⁊ se¬
nectus. Prima gͥ generis humani etas: est
ab adam usq ad noe. Sed̃a: a noe usq ad
abraham. Qui articłi: euidentissimi st̃ &¬
notissimi. Tertia ab abraam usq ad dauid.
Sic enim matheus eungłista partitur.Q÷¬
ta a dauidusq ad transinigrationẽ nbabi¬
loniam. Quinta a transingratione in ba¬
biloniam: usq ad aduentũ dñi. Sexta ab
aduentu dñi: usq ad finem scłi. sꝑanda est.
Qua exterior. homo tanqũa senectute cor
rumpit᷑: qui etiam uetꝰ dr. ⁊ interior renoua¬
tur de die indiem. Inde requies sempit̾na ẽ:
quȩ significatur sabbato. Huic rei congruit:
qd̾ homo sextodie factus est. ad inaginem
& similitudinem dei.¬

Expanded text:
tus veteris hominis, cum totum genus humatus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qurumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem. Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
auctoricate habenda sint. quia ꝓpt̃ nos utiq
scripta sunt. Cum uero dicit figurȩ nr̃e fu¬
erunt. ⁊ infigura contingebant illis: ostendit
iam non opus esse ut cum res tpsas mani¬
festatas agimus. figurarũ prenuntiantiũ
celebrationi seruiamus. Unde dicit alio
loco. Nemo gͦ uos iudicet incibo aut in
potu. aut in partem diei festi. aut neome¬
nie. aut sabbatoꝵ: quod̾ umbra futuroꝵ.
Hic etiam cum dicit nemo uos in eis uidi¬
cet. declarat qũã non sit necesse ut iam hec
obseruent᷑. Cum autẽ dicit qd̾ est umbra
futuroꝵ: ostendit qũa oportuerit ut illo
tempore obseruarent᷑. quo ista que nobis ĩa
inanifestata eluxerũt. ꝑ tales umbras figu¬
rarum futura predicebant᷑. Ex hbro q̃stio¬
singula cõmemorare: cũ ita concludat apłs
⁊ dicat. Hec autẽ infigura contingebant
eis. Scripta sunt. autẽ ꝓpt̃ nos: in quos fimꝰ
scłoꝵ deuenit. Finis autẽ scłoꝵ tanqũã senee¬

Expanded text:
auctoritate habenda sint, quia propter nos utique auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proisingula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senec
Abbreviated transcription (Latin):
cepta uite significande. Exempli gr̃a: non
concupisces. preceptũ est agendȩ uite. Circũ¬
cides omẽm masculũ octauo die: preceptũ ẽ
significande uitȩ. Ex hac qͥppe imperitia
manichei ⁊ omnes quib difplicent littere ue¬
teris testamenti: qͥcqͥd d̾s mandauit priori
ppło ad celebranda umbrã futuroꝵ non intel¬
ligentes. & ea modo non obseruari animad¬
uercentes. ex inore presentis temporis illa re¬
prehendunt. Que utiq illi tempori congru¬
ebant: quo ista que nunc manifestata st̃
uentura significarent᷑. S qͥd dicturi sunt.
aduersus apłm qui ait: Hec om̃ia infigͣa
contingebant illis. Scripta sunt aut̃ ꝓpt̾
nos: inquos finis scłoꝵ obuenit. Ecce ipse
aꝑuit cur ille lictere acctpiant᷑ a nobis: ⁊ cur
illa rerum signa iam necesse ñsit ut obser¬
uent᷑ a nobis. Cum eñi dicit scripta sunt
ꝓpt̃ nos: ꝓculdubio demonstrat quanta no¬
bis cura legenda. & intelligenda. ⁊ inquanta

Expanded text:
cepta uitae significandae. exempli gratia: non cepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. magis eos de ueterũ libroꝵ testifica¬
tione firmauit dicens. Oportebat impleri
omia: quȩ scͥpta sunt in lege moysi & ꝓpħis:
⁊ psalinis de me. Non itaq spes nr̃a intẽ¬
poraliũ rerũ ꝓmissione defixa est: quan¬
doquidẽ nec ipsos illius temporis scõs. ⁊ spu¬
ales uiros patriarchas ⁊ꝓpħas. his terrenis
rebus fuisse deditos credimus. Incelligebant
enĩ reuelante sibi sp̃u di quid tempori illi
congrueret: & quib modis d̾s ꝑillas om̃s
res gestas ⁊ dictas. fucura figuranda. & pre¬
nuntianda decerneret. Magisq deside¬
rium eoꝵ de nouo testamento erat. S presen
functio corporał. ad significanda noua uent᷑a.
pollicitationib uet̾ib prebebat᷑. Ita illoꝵ ho¬
minũ non tantũ lingna. s &. uita: ꝓpħica
fuit. Carualis autẽ ppłs. ꝓmissis uite presen¬
tis iuherebat. De quo tamen etiã ppło. nichil¬
ominus significabant futura. Non ex eis

Expanded text:
rentur, magis eos de ueterum librorum testificarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita prophetica fuit. carnalis autem populus promissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed uos
Abbreviated transcription (Latin):
emporaliũ quidẽ rerũ ꝓmissiones testa¬
mento uet̾i contineri. ⁊ id̃o uetus testamen¬
cum appellari. nemo nr̃m ambigit: quod
eternȩ uite ꝓmnissio regnũq celoꝵ ad nouũ
ꝑtinet testainentũ. D in illis temporib fi¬
guras fuisse futuroꝵ. quȩ implerent᷑ in uob̾
in quos finis scłoꝵ obuenit: non suspicio mea.
s apłicus intellectus est. dicente paulo cũ de
talib loqueret᷑. Hec om̃ia figure nr̃e fuert̃.
& iterum. Hec om̃ia infigura contingebãt
illis. Scͥpta sunt autẽ ꝓpt̃ nos: inquos finis
scłor obuenit. Non ergo uetus testamentũ
ad consequendas illas ꝓmissiones: s ad intelli¬
geudas meis noui testamenti prenuntiatio¬
nes acctpimus. Ueteris quippe cestificatio.
fidem nouo conciliat. Unde dñs postea ꝗͣ
surrexit a morcus. seq non solum intuen¬
dum discipłoꝵ occłis. s etiam contrectandũ
manib obtulit: ne qͥd tamen cum siuis mor¬
talib & carualib sersibꝰ fallicit᷑ agi arbitra¬

Expanded text:
emporalium quidem rerum promissiones Testamento Veteri contineri, et ideo Vetus Testamentum appellari, nemo nostrum ambigit; et quod aeternae vitae promismissio regnumque coelorum ad Novum pertinet Testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae implerentur in nobis, in quos finis saeculorum obvenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus est, dicente Paulo, cum de talibus loqueretur, Haec omnia figurae nostrae fuerunt;  iterum: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitra
Abbreviated transcription (Latin):
non sibi aliquid usurpasse ultra de¬
bitum coapłos suos. quia non oꝑabantur
corporaliter unde haberent huic uite ne¬
cessaria: s sicut dñs constituit ex euangłio
uiuentes. panem gratuitum manduca¬
rent. ab eis quib gratuitam grãm pre¬
dicabant. Stipendium enim suum:
tanquam milites accipiebant. Et de ui¬
neȩ ꝑ eos plantate fructu. quod oꝑus
erat libere decerpebant: et de gregis
quem pascebant lacte potabant. & ex
area quam triturabant. cibum sume

Expanded text:
non sibi aliquid usurpasse ultra debitum coapostolos suos, quia non operabantur corporaliter, unde haberent huic uitae necessaria, sed, sicut dominus constituit, ex euangelio uiuentes panem gratuitum manducarent ab eis, quibus gratuitam gratiam praedicabant. stipendium enim suum tamquam milites accipiebant et . de uineae per eos plantatae fructu, quod opus erat, libere decerpebant; et de gregis, quem pascebant, lacte potabant; et ex area quam triturabant, cibum sume
Abbreviated transcription (Latin):
& qui rigat unum sunt: & ego & pater
unum sumus. Tu autẽ qui patrẽ o fili¬
um diuersas uis esse substantias inue¬
nire ñ potiusti. ubi de diuersis substan¬
tiis dictum fuerit. unum sunt. Et qͥ
non uis dicere. cum filius patri adhe¬
ret unus deus est. adhibuisti ob tu apo¬
stolicum testimonium quod ego adbi¬
bueram: sed adhibuisti contra te ipsum.
ubi ait. qui adheret dño. unus sp̃e est.
Si enim de his qui diuerse fubstantie
tomagis qui unius substantie sunt. re¬
ud diceret si hoc diceret: nisi homo sanctꝰ
entia: ista sententia. Et tam̃ dixit. qui
autẽ adheret dño. unus sp̃c est: ut noue¬
ris de his dicere unum sunt. que unius ft̃¬

Expanded text:
et qui rigat, unum sunt ; et, Ego et Pater et qui rigat, unum sunt ; et, Ego et Pater unum sumus. Tu autem qui Patrem et Filium diversas vis esse substantias, invenire non potuisti, ubi de diversis substantiis dictum fuerit, Unum sunt. Et qui non vis dicere, Cum Filius adhaeret Patri, unus Deus est; adhibuisti et tu apostolicum testimonium quod ego adhibueram; sed adhibuisti contra te ipsum, ubi ait, Qui adhaeret Domino, unus spiritus est. Si enim de his qui diversae substantiae  quanto magis de his qui unius substantiae sunt reud diceret, si hoc diceret, nisi, Homo sanctus, entia ista sententia: et tamen dixit, Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est ; ut noveris de his dici, Unum sunt, quae unius
Abbreviated transcription (Latin):
ominemoras apłictim testimoniũ
quod a me positum est : ubi ait.
heret dño unum sunt sicut dictum
est ego & pater unum sumus. si ait
timis sp̃c est. Cum autẽ tuñ dicas.
cum adheret patri filius unus deus est:
utquid &tu adhibes hoc aplĩ destimo¬
mum ubi ait. qui adheret dño unus
sp̃e est. nisi ut te etiam a de ꝓducto te¬
ste conuincam: Nunc saltem̃ distin¬
gue duo ista: que non potusti cum si¬
nul essemus ii nr̃a disputatione distin¬
guere. Biligenter itaq attende quod
dico. Quando de rebus duabus aut
pluribus dicitur. uns est nel tia ẽ.
& de his que sunt unius substantiȩ di¬
ꝙ potest. Diuer se funt enĩ substantiȩ.¬
est qui adheret dño. uus sp̃c ẽ. Uius
autẽ substantie sunt. animȩ hominũ
& corda hominum: de quibus dictum
est. Erat illis anima und: & eor unũ.
llbi autẽ dicitur de duobus aut pluribꝰ
unum sunt. nec additur quid unum:
ñ ditierse intelligunt᷑. s unius esse sub¬
stantiȩ. Sicut dictam est. qui plantat

Expanded text:
ommemoras apostolicum testimonium, quod a me positum est, ubi ait, Qaeret Domino, unum sunt; sicut dictum est, Ego et Pater unum sumus: sed ait, unus spiritus est. Cum autem tu non dicas, Cum adhaeret Patri Filius, unus Deus est; utquid et tu adhibes hoc Apostoli testimonium, ubi ait, Qui adhaeret Domino, unus spiritus est; nisi ut te etiam a te producto teste convincam? Nunc saltem distingue duo ista, quae non potuisti, cum simul essemus, in nostra disputatione distinguere. Diligenter itaque attende quod dico. Quando de rebus duabus aut plet de his quae sunt unius substantiae dici potest. Diversae enim substantiest, Qui adhaeret Domino unus spiritus est. Unius autem substantiae sunt animae hominum et corda hominum; de quibus dictum est, Erat illis anima una et cor unum . Ubi autem dicitur de duobus aut pluribus, Unum sunt, nec additur quid unum sint; non diversae intelliguntur, sed unius esse substantiae: sicut dictum est, Qui plantat
Abbreviated transcription (Latin):
ec isti ergo dicendi sunt manduca
taceam: non possunt simul ẽẽ & mebra
xp̃i. & menbra meretricis. Deniq ipse
dicit. Qui manducat carnem meam. &
bibit sanguinem meũ: in me manet oc
ego in eo. Ostendit quid sit: non sacra¬
mentotemis s reuera corpus xp̃i man-¬
ducare. & eius sanguinem bibere. Hoc
est enĩ in xp̃o manere: ut in illo maneat
& xp̃c. Sic enim hoc dixit. tanquã dic̾et
qui non in me manet. & in quo ñ maneo:
non se dicat aut existimet manducare
corpus meũ. aut bibere sanguinem meũ.
Non itaq manent in xp̃o: qui non sunt
menbra eiꝰ. Non sunt autẽ menbraxp̃i.
qui se faciunt menbra meretricis: nisi
malum illtd penitendo esse destiterĩt.¬
& ad hoc bonum reconciliatione redie

Expanded text:
ec isti ergo dicendi sunt manducartaceam, non possunt simul esse et membra Christi, et membra meretricis . Denique ipse dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo ; ostendit quid sit non sacramento tenus, sed re vera corpus Christi manducare, et ejus sanguinem bibere: hoc est enim in Christo manere, ut in illo maneat et Christus. Sic enim hoc dixit, tanquam diceret, Qui non in me manet, et in quo ego non maneo, non se dicat aut existimet manducare corpus meum, aut bibere sanguinem meum. Non itaque manent in Christo, qui non sunt membra ejus. Non sunt autem membra Christi, qui se faciunt membra meretricis, nisi malum illud poenitendo esse destiterint, et ad hoc bonum reconciliatione redie
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. Ego & pater: unum sumus. Cc̃
autẽ unus dicitur. & qui tinis adicit᷑.
Ude diuersis substantiis dici potest.
sĩc dictũUest: erat eis anima una &.¬
corunum.¶ Erat dixit: non dixit
erant. Qm̃ dixit & quid erat idẽ
anima & cor. sic etiã de patre &
filio. &tinum st̃ dicimus: qr uimus
substantie duo st̃.  Ec uncis est dici-¬

Expanded text:
tus, Ego et Pater unum sumus . Cum autem unus dicitur, et quid unus dicitur: et de diversis substantiis dici potest, sicut dictum est, Erat eis anima et cor unum . Erat, dixit; non dixit, Erant: quoniam dixit et quid erat; id est, anima et cor. Sic etiam de Patre et Filio, et, Unum sunt, dicimus, quia unius substantiae duo sunt: et, Unus est, dici
Abbreviated transcription (Latin):
cum ei feliciter adheserit: ummuta¬
bile uidebit omne quod uiderit. Tt̃
ficcit ei diuina scͥptura ꝓmittit. satia
mino suo cuus imago est. E ne uspiã
deinceps tuoletur: erit in abscondito
uulttis eiꝰ tanta ubertate eius imple¬
ta. ut eam nunquã peccare delectet.

Expanded text:
cui feliciter inhaeserit immutacui feliciter inhaeserit immutabile videbit omne, quod viderit, tunc sicut ei divina Scriptura promittit, satiabeo suo, cujus imago est, et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus, tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccare delectet.
Abbreviated transcription (Latin):
sui crescunt. Quamuis enim qui
adheret urori scie. untim corpus sit. ma¬
ius tamen corpus sit quam si solitis uiri
esset. aut si soluis uxoris: in rebus cam̃
sp̃tialibus cum minor maiori adheret.
sicut creatura creatori. illa fit maior
ꝗtrã erat. ñ ille. In his enini quȩ non
mole magna sunt: hoc ẽ maitis esse qd̃
est melitis esse. Melior fit: autẽ sp̃c ali¬
cuiꝰ creat᷑e. cũ adheret creatori quã si ñ
ñ posset si se omnino sciret: id est
stu non meminisset. nec se intelligeret.
Qua in se imagine dei tam potens
est: ut ei cuiꝰ unago est ualeat inhere¬
re. Sic enim ordinata est naturarum
ordine non locorum: ut supra illam
non fit insi ille. Deniq cum illi penitꝰ
adheserit: untis erit sp̃c. Cui rei at-¬
destatur apłs dicens. Qui autẽ adhe¬
ret dño: unus sp̃c est. Accedente qui¬
dem isto. ad participationem naturȩ
ueritatis beatitudinis illius: non tam̃
crescente illo. in natura ueritate et
beatitudine sua. In illa utͣq natura

Expanded text:
sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori, quam si non non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, unus erit spiritus: cui rei attestatur Apostolus, dicens, Qui autem adhaeret Domino, unus spdem isto ad participationem naturae veritatis et beatitudinis illius; non tamen crescente illo in natura, veritate et beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
ideo ñ ẽ de corpore: Et si dixerit muris
quia non fum ocalus non fun de corpore:
non ideo ñ ẽ de corpore: Si totum corpus
oculus. ubi. uditus: Si totũ. iuditus.
ubi odoratꝰ: Nunc autẽ posuit deus
menbi.i imum quodq eorum in corpore:
menbrũ: ubi corpꝰ: Nunc autẽ multa

Expanded text:
 est de corpore? Vel si dixerit auricula, Quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore? Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum auditus, ubi odoratus? Nunc autem posuit Deus membra, singulum quodque eorum in corpore membrum, ubi corpus? Nu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc idem siginficaret: uirtute spũ ali
Quomodo enim eundem potum: Bi
potus. Petra xp̃c insigno: uerus xp̃c in
uerbo & carne. Ꝙ quomodo biberunt:
ꝑcussa est petra de uirga. bis. Gemina
ꝑcussio: duo ligna crucis significat.
hic est ergo panis de celo descendens:
ut siquis ex ipso manducauerit non mo¬
riatur. S quod ꝑtinet ad uirtutem
sacramenti: non quod ꝑtinet ad iusibi¬
le sacramentũ. Qui manducat intus:
non foris. Qui manducat in corde: non

Expanded text:
en idem significaret virtute spirituali. en idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibpotus. Petra Christus in signo, verus Christus in verbo et carne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis. Gemina percussio duo ligna crucis significat. Hut si quis ex ipso manducauerit non moriatur. Sed quod pertinet ad uirtutem sacramenti, non quod pertinet ad uisibile sacramentum. Qui manducat intus non foris, qui manducat in 430 corde non
Abbreviated transcription (Latin):
ad mortem huius corporis uisibilem atq
carnalem. Quiantũ autem ꝑtinet ad
illam mortem. de qua terret dñs. quia
moerin sunt patres istoꝵ: manducauit
manna & moyses. manducauit manna
runt ibi multi qui dño placuerunt. &
morti non sunt. Quare: Quia itisibilẽ
cibtim spũaliter intellexerunt. spũaliter
esurierunt. spũ aliter gustauerunt: ut
ꝑtĩaliter satiarentur. Nlam & nos hodie
accipimus uisibilem cibum. S aliud÷
sacram̃tum: aliud uirtus sacramenti.
Patres uestri manna manducauerunt:
& mortui sunt. Non quia malum erat
manna: s quia male manducauerunt.
illa fuerunt. In signis diuersa sunt:
inre quȩ significatur patria sunt.
manducauerunt. Sp̃ualem utiq ean¬
dem: nam corporalem alteram. Qua
illi manna: nos aliud. Spũalem uero:
quam nos. S patres nr̃i. non patres
illoꝵ. Quib nos fuiles sumus:. non qͥb
cundẽ potũ spt̃ialam biberunt. Auud
illi: aliud nos. S spetie irisibili. Qd̾ tam̃¬

Expanded text:
ad mortem hujus corporis visibilem atque ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna runt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti.Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. illa fuerunt in signis: diversa sunt in re, quae significantur paria sunt. manducaverunt: spiritalem utique non corporalem. Alteram quia illi manna, nos aliud. Spiritalem vero, quam nos: sed patres nostri non patres illorum, quibus nos similes sumus non quibus umdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos, sed specie visibili: quod tam
Abbreviated transcription (Latin):
&rubrum: Si significabat mare illud
rubrum baptismum xp̃i: unde rubet
cratus: Quo gͦ ꝑducit credentes & bap¬
tiratos: Ad manna. Ecce dico manna:
notum est. quid acceꝑint iudei. ppłs
ille ifrł. Notum est quid illis plusset ds
de celo: & nesciunt cathecumim quid ac¬
cipiant xp̃iam. Erubescunt gͦ: quia
nesciunt. Cranseant ꝑ mare rubrum.
manducent manna: ut quomodo cre¬
diderunt in nomine iħu: sic se ipsis cre¬
atres ur̃i inquit mandu tercio.¬
cauerunt manna: & mortui st̃.
Quid est unde suꝑbitis: Manducatie¬
runt mantia: & mortui funt. Quare
manducauerunt & mortiti funt: Qͥa
quod uidebant: credebant. Quod non
uidebant: non intelligebant. Ideo pat̾s
urĩ: quia sumiles estis illorum. Nam
quanttum ꝑtinet fraties mei ad mortem
istam uisibilem & corporalem: nunquid
nos non morimur. qui manducamus
panem de celo descendentem: Sic sin
mortui & illi: quẽadmodũ & nos sumꝰ
morituri. quantum attinet ut dixi

Expanded text:
et rubrum? Significabat mare illud et rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet cratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis creatres in deserto manna, et mortui sunt. Quid est unde superbitis? Manducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
manna poptilus ifrł: cum transis¬
set mare rubrum. Mare rubrum autẽ
quid significet: auidi apłm. Nolo autẽ
uos ignorare fratres: quia omnes patres
nostri sub nube fuerunt. & omnes per
mare transierunt. Quid est ꝑ mare tran¬
sierunt: Quasi quereres ab illo: secutus
ait. Et omnes ꝑ moysen baptitati sunt.
in ntibe & inmari. Si ergo figura maris
tantum ualuit: speties baptisim quan¬
tum ualebit: Si qd̾ gestum est in figura
traiectum populum ad manna ꝑdux̃:
quid exibebit xp̃c inueritate baptismm
sui. traiecto ꝑ eum populo. suo: ẜ baptis¬
mum suum traicit credentes occisis om¬
nibus peccatis. tanquam hostibus conse¬
quentibus: sicut in illo mari omnes egyp¬
tii. ꝑierunt. Quo traicit fr̃s mei: Quo
craicit ꝑ baptisinum ihc: cuius figuram
tunc gerebat moyses qui ꝑ mare traicie¬
bat: Quo tiaicit: Ad manna. Quid est
manna: Ego sum inquit panis tuius
qui de celo descendi. Manna accipiunt
fideles: iam traiecti ꝑ mare rubrum.
Quare mare rtibrum: Iam mare: quare

Expanded text:
avit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nostri suo nube fuerunt, et omnes per mare transierunt. Utquid per mare transierunt, quasi quaereres ab illo; secutus ait, Et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in mari . Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare mare rubrum? jam mare, quare
Abbreviated transcription (Latin):
nos dñs consolatur: qui & hec temporalia ma-¬
la p̃dixit. & pꝰ hȩc bona eterna ꝓmisit. Nec
debet cum p̃liatar infringi. ꝗt̾a uult pꝰ pre¬
lum coronari: uires illo subministrante cer¬
tantibus. qui p̃parat ineffabilia dona uictoribꝰ.¬

Expanded text:
nos dominus consolatur, qui et haec temporalia manos dominus consolatur, qui et haec temporalia mala praedixit et post haec bona aeterna promisit. nec debet, cum proeliatur, infringi, qui uult post proelium coronari, uiret illo subministrante certantibus, qui praeparat ineffabilia dona uictorib
Abbreviated transcription (Latin):
quod nec tanta occasione hominum
insimrauerit. que utiq ꝑ inscera caritatis
nre sunt. Hisi forte faciendum ñ ptitasti.
qd̃ nchil ꝓdesse dixxisti: aut nos tuis litt̾is
mestificari noliusti. ꝓdest aliqͥs quantũ ego
arbitror: etiam ista cognoscere. Primo quia
iniustum ẽ gaud̾e uelle cum gandentibus:
flere ñ uelle cum flentibus. Deide. quia
tribulatio pacientiã oꝑat᷑. pacientia ꝓbatio¬
nem. ꝓbatio spem. spes attẽ ñ confundit:
quia caritas dei diffasa ẽ in cordibus nr̃is.
ꝑ sp̃m sc̃m qͥ datus ẽ nob̃. Absit itaq ut
rectsenrus audire etiã que amara & trr¬
stia sunt erga karissimos nr̃os. Nescio quo
eñ modo minꝰ fit: quod patit᷑ unum meubrũ.
si compatiant᷑ alia menbra. Nec ipsa mali
relenatio fit ꝑ cõmunionem cladis. s ꝑ solatiũ
katis ut ꝙͥ itis ali ferendo patiant᷑. alii cognoscẽdo
ꝯpatiã cõmtinis sit tam̃ tribulatio qͥbꝰ ꝓbatio.
spes dilectio sp̃cq cõmunis est. Omnes autẽ

Expanded text:
quod nec tanta occasione hominum insinuauerit, quae utique per uiscera caritatis et nostrae sunt, nisi forte faciendum non putasti, quod nihil prodesse duxisti aut nos tuis litteris maestificari noluisti. prodest aliquid, quantum ego arbitror, etiam ista cognoscere, primo quia iniustum est gaudere uelle cum gaudentibus et flere non uelle cum flentibus, deinde quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit, quia caritas sanctum, qui datus est nobis. Absit itaque, ut recusemus audire, etiam quae amara et tristia sunt erga carissimos nostros. nescio quo enim modo minus fit, quod patitur unum membrum, si compatiuntur alia membra. nec ipsa mali releuatio fit per communionem cladis sed per solatium caritatis, ut, quamuis alii ferendo patiuntur, alii cognoscendo compatiuntur, communis sit tamen tribulatio, quibus probatio, spes, dilectio spiritusque communis est. omnes autem
Abbreviated transcription (Latin):
men cum fuerint institute atq firmate.
ñ licebit iudici de ipsis iudicare. s scd̾m ip.¬
sas. Conditor tamen legũ tẽporalium. si
um bonus est &o sapiens. illam ipsam con¬
sulit eternam. de qua nulli anime iudica.¬
re datum est. ut scdm eiꝰ incłmmutabiles
regulas: quid sit ꝓ tempore iubendum ue¬
tandumq discernat. Eternam gͥ legem
muidis fas ẽ cognoscere: iudicare ñ fas est.¬

Expanded text:
men cum fuerint institutae atque firmatae, men cum fuerint institutae atque firmatae, non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est; ut secundum ejus incommutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare n
Abbreviated transcription (Latin):
sola eius similitudinem. illa a quo esse
accepit impleuit. Si tam̃ accepit: non
incongrue dicitur. ꝓ ea significatione
qua filitis appellatur. Quia non de seipsoẽ.
s de pͥmo suminoq pͥncipio qui pater dr̃:
ex quo onins patͥnitas in celo & in t̾ra no¬
minatur. Pater ergo non uidicat quem¬
ꝗͣ sed omne iudicium dedit filio. Et sp̃ta¬
lis homo udicat omina. ipse autẽ a nemi¬
ne iudicattir: idest a nullo homine. s a sola
ipsa lege scđm qtiã iudicat omnia. Qm̃ &
illud uerissime dictum ẽ: oportet nos om̃s
exhiberi ante tribunal xp̃i. Omina ergo
iudicat: quia suꝑ omnia est quando cũ deo
est. Cum illo ẽ autẽ quando purissime in¬
telligit: & tota caritate quod intelligit. di¬
ligit. Ita etiam quantum potest. lex ipsa
etiam ipse fit. scdm quam iudicat omina:
& de qua iudicare nullus potest. Sicut in
istis temporalibus legibus. quamꝗͣ de his
homines iudicent cum eas instituunt: ta¬

Expanded text:
sola ejus similitudinem a quo esse sola ejus similitudinem a quo esse accepit, implevit: si tamen, accepit, non incongrue dicitur, pro ea significatione, qua Filius appellatur, quia non de seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur . Pater ergo non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : et, spiritualis homo judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur , id est a nullo homine, sed a sola ipsa lege secundum quam judicat omnia; quoniam et illud verissime dictum est, Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit, et tota charitate, quod intelligit, diligit. Ita etiam, quantum potest, lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas instituunt, ta
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorato ude apłi testimonio ubiait.
hi sunt qui segregant semetipsos amina¬
les. sp̃m non habentes: ad iunxi etiam
dicens. De quibus & paultis apłs dicit.
Animalis autẽ homo: non ꝑcipit ea que
sunt sp̃c dei. Non sunt isti illis coequan¬
di: quos omnino ab eccła scisma p̃cidit:
Istos qͥppe idem apłs paulus: parutilos
ualentes caꝑe: lacte nutrit tamen. Illi
autẽ ñ in filiis partiulis. s in mortuis
& ꝑditis cõputandi sunt: ut siquis eoꝵ
correctꝰ eccłiȩ fuit copulatus. recte de
illo dici possit. Mortuus erat & reuixit:
perierat & inuentus est. Sp̃ualis. iutẽ
tenim nos & omnes animȩ racio¬
nales scđm ueritatẽ de inferiori¬
bus recte iudicamus : sic de nobis qũ
eidem coheremus. sola ipsa ueritas
iudicat. de ipsa uͦ nec pater. Non enim
minus ẽ quam ipse. Et ideo que pater
indicat: ꝑ ipsam iudicat. Omina enĩ
que appetunt uanitatẽ: hanc habet̃
regulam uel formam. uel exemplum.
uel siquo alio uerbo dici se fiit. qm̃

Expanded text:
commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulos ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inut enim nos omnes animae rationales, secundum veritatem de inferioribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem cohaeremus, sola ipsa Veritas judicat. De ipsa vero nec Pater, non enim minor est quam ipse, et ideo quae Pater judicat, per ipsam judicat. Omnia enim quae appetunt unitatem, hanc habent regulam, vel formam, vel exemplum, vel si quo alio verbo dici se sinit; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
carualibus. Quasi paruulis in xp̃o: lac
uobis potum dedi ñ escam. Nondũ enĩ
poteratis: sed nec adhtic quidem potestis.
Adhtic enim estis carnales. Tales etiam
circumferunt᷑ omni uento doctrine:
de quibus dicit. Ut ultra ñ simus pari¬
li: iactati & circumlati om̃i uento doctͥne.¬

Expanded text:
carnalibus. quasi paruulis in Christo lacarnalibus. quasi paruulis in Christo laobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales . Tales etiam circumferuntur omni vento doctrinae de qualibus dicit: Ut ultra non simus parvuli, jactati et circumlati omni vento doct
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Nec inuenio quid ueris intelligat᷑
in eo quod scͥptum ẽ. imꝑfectum meum
uiderunt oculi tui: quandoquidem seqͥt᷑.¬
& in libro tuo ommnes scribentur. Ex li¬
Qcarnalis & ammalis homo. non ꝑ
phantasmata sui cordis etragetur & con-¬
stituat sibi deumi. qualis ei ꝓ suo carnali
sensu placuerit: atq ita credat. Tantim
longe aliter quani ds̾ ẽ quantũ a uerita
te differt. Ulerissiman qͥppe sententiam
dixit apłs plenus lumine ueritatis. Am¬
malis inquit homo: non ꝑcipit quȩ sunt
sp̃c dei. Et tam̃ de his hoc dicebat: quos
iam fuisse baptizatos ipse manifestat. Eis
enu dicit. Nunquid paulus crucisirus
ẽ ꝓ uobis: aut in nomine pauli baptizati
estise Habebant gͦ isti baptisin sacram̃tũ.
Et tam̃ carnaliter sapiendo: quid pote¬
rant de deo credere. nisi scdm sensum car¬
nis sue. uͥ anialis homo non ꝑcipit q̃
sunt sp̃c dei : Talibus dicit. Non pottu
uobis loqui quasi sp̃tralibtis: sed quasi

Expanded text:
dominus. nec inuenio quid uerius intellegatur dominus. nec inuenio quid uerius intellegatur in eo quod scriptum est: inperfectum meum uiderunt oculi tui, quandoquidemsequitur:et in libro tuo omnes scribentur. Qcarnalis et animalis homo non per phantasmata sui cordis euagetur et constituat sibi deum, qualis ei pro suo carnali sensu placuerit, adque ita credat tantum longe aliter quam deus est, quantum a ueritate uanitas differt? uerissimam quippe sententiam dixit apostolus plenus lumine ueritatis: animalis, inquit, homo non percipit quae sunt spiritus dei. et tamen de his hoc dicebat, quos iam fuisse baptizatos ipse manifestat. eis enim dicit: numquid Paulus crucifixus est pro uobis aut in nomine Pauli baptizati estis? habebant ergo isti baptismi sacramentum, et tamen carnaliter sapiendo quid poterant de deo credere nisi secundum sensum carnis suae, ubi animalis homo non percipit quae sunt spiritus dei? talibus dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
batur notium: qi occulte significabat᷑.
Postea uͦ quã in carne dñs uenit. reue¬
latum est nouũ: uet̾is autẽ sacram̃ta
cessarunt. Sed concupiscentiȩ tales
ñ cessauerunt. In illis enini funt:
quos apls iam ꝑ sacram̃tum notu
testamenti natos. adhuc tam̃ dicit anima-¬
les. nõ posse ꝑciꝑe que sunt sp̃c dĩ. Sicut
eñ in sacramentis uet̾is testam̃ti uiuebãt
quidam sp̃uales. ad nouium scilicet testa¬
mentum quod tunc occultabatur occul¬
te ꝑtinentes: sic & nunc in sacram̃to
noui testamenti quod iam reuelatum ẽ
pleriq uiuunt animales. Qui ꝑficere si
nolunt ad ꝑcipienda que sunt sp̃c dei. quo
eos hortatur sermo apłicts: ad uetus testa¬
mentum ꝑtinebunt. Si auteni ꝓficiunt.
& anteꝗͣ capiant ipso ꝓfectu & accefsti
ad nottim ꝑtinent: & si pͥusquã sp̃uales
fiant ex hac uita rapiuntur. custoditi ꝑ
sacram̃ti sauctitatem in t̾ra uitientium
computabuntur. ubi ẽ spes nr̃a & portio

Expanded text:
batur nouum, quia occulte significabatur. batur nouum, quia occulte significabatur. postea uero quam in carne dominus uenit reuelatum est nouum. ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos adhuc tamen dicit animales non posse percipere quae sunt spiritus dei. sicut enim in sacramentis ueteris testamenti uiuebant quidam spiritales ad nouum scilicet testamentum quod tunc occultabatur occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti quod iam reuelatum est plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt spiritus dei, quo eos hortatur sermo apostolicus, ad uetus testamentum pertinebunt. si autem proficiunt, et antequam capiant ipso profectu et accessu ad nouum pertinent. et si priusquam spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti sanctitatem in terra uiuentium conputantur, ubi est spes nostra et portio
Abbreviated transcription (Latin):
adam nascimur: nion est pͥus quod spt̃ta¬
le sed quod animale. postea sp̃uale. Ex
ipso autẽ anmali sensti. qr homo am¬
malis non ꝑcipit que sunt sp̃c dei: om̃s
dissensiones. & scismata generantur.
renorum ꝓmissorum cupiditatem. In qͥb
quidem sp̃ualia figurantur: s animalis
homo ñ ꝑcipit que sunt sp̃c dei. Quocũ¬
q ergo tempore tales homines esse cepe¬
rint in hac uita. iam diuinis ꝓ scłorum
distributione sacramentis imbuti. ad huc
tam̃ carnaliter sapiant. & carnalia de
deo siue in hac uita. siue post hanc uitã
sperent atq desiderent: auimales funt.
Eccłia uͦ quod ẽ popłs dĩ. etram in istitis
uite peregrinatione antiqua res ẽ: in
aliis hominibus habens ammalem por¬
tionem. in aliis autẽ sp̃ualem. Ad ami¬
males ꝑtinet uetus testamentum: ad
sp̃uales nouum. S pͥmis temporibus
utrumq ocultum fuit: ab adam usq
ad moysen. A moyse auteni manife¬
statum ẽ. uetus. Et in eo ipso occulta¬

Expanded text:
Adam nascimur, non est prius quod spirituale, sed quod animale, postea spirituale . Ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt Spiritus Dei , omnes dissensiones et schismata generantur. rrenorum promissorum cupiditatem, in quibus quidem spiritualia figurantur, sed animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei. 24. Quocumque ergo tempore tales homines esse coeperint in hac vita, ut jam divinis pro saeculorum distributione Sacramentis imbuti, adhuc tamen carnaliter sapiant, et carnalia de Deo, sive in hac vita, sive post hanc vitam, sperent atque desiderent, animales sunt. ecclesia uero quod est populus dei etiam in istius uitae peregrinatione antiqua res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem. ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit ab Adam usque ad Moysen. a Moyse autem manifestatum est uetus et in eo ipso occulta
Abbreviated transcription (Latin):
ranti quis inde uenturus sit indulcedinẽ
gratiȩ tuȩ: & quis in ꝑpetua impietatis
a maritudine remansurus: Iudicat enĩ¬
uniis. in cogitationibus piis: de his que
ꝑ sensum corporis ꝑcipicintur. De his enĩ
iudicare nunc dicittir: in quibus & pote¬
statem corrigendi habet. Et ego fr̃s. ñi

Expanded text:
ranti, quis inde uenturus sit in dulcedinem ranti, quis inde uenturus sit in dulcedinem gratiae tuae et quis in perpetua inpietatis amaritudine remansurus? Ideoquuniis, in cogitationibus piis de his, quae per sensum corporis percipiuntur. de his enim iudicare nunc dicitur, in quibus et potestatem corrigendi habet. Sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uales ergo. sine qui p̃sunt. siue qui
obtemꝑant: sp̃ualiter iudicant.
Non de cognitionibus sp̃ualibus: quȩ lu¬
cent in firmam̃to. Nonenĩ oportet de
tam sublimi auctoritate udicare. Neq
de ipso libro tuo etiam siqud ibi non
lucet. qm̃ submittimꝰ ei nr̃m intellectũ:
certũq habemus etiã qd̃ clauisum est
aspectibus nr̃is: recte ueraciterq dictum e̾ẽ.
Sic enim homo licet iam sp̃ualis & renoua¬
tus in agnitionem dei. scdm̃ ymaginem eiꝰ
qͥ creatut eum: factor tamen legis debet
esse ñ uidex. Neq de illa distinctione ui-¬
dicat. sp̃ualium uidelicet atq carnalium
hominum. qui tuis deus nr̃ oculis noti
sunt. & nullis adbuc nobis apparuerunt
oꝑibus: ex fructibus eorum cognoscamus
eos. S tu dñe iam scis eos: & diuifisti &
uocasti in occulto antequã fieret firma¬
mentum. Neq inturbidis huiꝰ scłi popłis:
quenquã sp̃ualis homo iudicat. Quid e¬
nim ei de his qui foris funt iudicare. igno¬

Expanded text:
uales ergo, sive qui praesunt, sive qui obtemperant, spiritualiter judicant : non de cognitionibus spiritualibus, quae lucent in firmamento non enim oportet de tam sublimi auctoritate judicare; neque de ipso Libro tuo, etiamsi quid ibi non lucet; quoniam submittimus ei nostrum intellectum, certumque habemus etiam quod clausum est aspectibus nostris, recte ueraciterque dictum esse — sic enim homo, licet iam spiritalis et renouatus in agnitione dei secandam imaginem eius, qui creauit eum, factor tamen legis debet esse, non index - neque de illa distinctione iudicat spiritalium uidelicet atque carnalium hominum, qui tuis, deus noster, oculis noti sunt et nullis adhuc nobis apparuerunt operibus, ut ex fructibus eorum cognoscamus eos, spd tu, domine, iam scis eos et diuisisti et uocasti in occulto, antequam fieret firmamentum. neque de turbidis huius saeculi populis quamquam spiritalis homo iudicat. quid enim ei de his, qui foris sunt, indicare igno
Abbreviated transcription (Latin):
uiergo uiuit ex corpore: carnalis
homo uel animalis uocatur. Car¬
nalis quia carnalia sectatur: animalis
autẽ. quia fert᷑ dissoluta lasciuia aĩe
suȩ quã non regit sp̃c. neq cohercet
intra metas naturalis ordinis. qr & ipse
se non subdit regendum deo. Qui autẽ
sp̃u animam regit. & ꝑ animam corptis.
quod facere non potest nisi deum habe¬
at & in se rectorem. qm̃ sicuit caput

Expanded text:
ui ergo vivit corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis, quia et ipse non se subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus, quod facere non potest, nisi Dominum habeat et ipse rectorem: quoniam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit que sunt sp̃c dei. id est quid gratiȩ
credentibus crux conferat xp̃i. Et pu¬
tat hoc illa cruce actum ẽẽ tantummͦ:
ut nobisusq ad mortem ꝓ ueritate certã¬
tibus. initaudum preberetur exemplũ.
Nam si scirent hinꝰ modi homines qͥ
nolunt esse nifi homines. quẽ admodũ
xp̃c crucifirus factus sit nobis sapientia
a deo & iusticia. & sc̃ificatio. & redemp¬
tio. ut quemad modum scͥptum ẽ. qui glo¬
riatur in dño glorietur: ꝓculdubio non
głarentur in homine. nec carnaliter
dicerent. ego quidem fum pauli. ego
autẽ apollo. ego uͦ cepbȩ. s sp̃ualiter
penitentia uet̾is parturit cum dolo¬
rẽ & gemitu. Iste quamus noutis: tam̃
adhuc carnalis dicitur. cum lacte nittri.¬
tur. Non potui loqui uob̃ quasi sp̃ua.¬
libtis: sed quasi carnalibus inquit apł̃.
Et ut ostenderet iam regeneratos: tan
dedi non cibum. Idem cum relabitur qd̾
seꝑe accidit ad ueterem uitam: cum ex¬

Expanded text:
pit quae sunt Spiritus Dei , id est, quid gratiae pit quae sunt Spiritus Dei , id est, quid gratiae credentibus crux conferat Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur in Domino glorietur ; procul dubio non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cephae: sed spiritualiter, poenitentia veteris parturit cum dolore et gemitu. Iste quamvis novus, tamen adhuc carnalis dicitur, cum lacte nutritur, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, inquit Apostolus; et ut ostenderet jam regeneratos, Tanq potum dedi, non cibum. Iste cum relabitur, quod saepe accidit, ad veterem vitam, cum ex
Abbreviated transcription (Latin):
bo solidamentum: nulla uidet᷑ esse ne¬
cessitas. ut aliqua secreta doctrine
taceant᷑ & abscondant᷑ fidelibus par-¬
uulis. seorsum dicenda maioubus. hoc ẽ
intelligentioribus. Et hoc ideo facien¬
dum putet᷑. quia dixit apłs. non po¬
tui uobis loqui quasi sp̃ialibus. s quasi
carnalibus. Hoc enim ipsum quod non
iudicauit se scire in eis nisi ihm xp̃m.
loqui quasi sp̃ualibus. s quasi carnalibꝰ.
quia id sicut sp̃uales caꝑe non ualebãt.
Quicumq autẽ sp̃uales inter eos erant.
idem quod illi tanquã carnales adiebãt.
sp̃uali intellectu ipsi capiebant: ut sic
intelligatur quod ait. non potui uobis
loqui quasi sp̃nalibus. s qu̾asi carnalibꝰ
ac si diceret. Non potiustis quasi sp̃uales.
s quasi carnales caꝑe quod loquebar:
Ammalis enim homo. id est qui secundũ
hominem sapit. animalis qͥppe dicitur
ab anima. carnalis a carne. qr ex aninra
& carne constat totus homo: non ꝑci¬

Expanded text:
bi solidamentum: nulla videtur esse nebi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit se scire in eis nisi Jesum Chriloqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spirituales inter eos erant, idem quod illi tanquam carnales audiebant, spirituali ipsi intellectu capiebant: ut sic intelligatur quod ait, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; non perci
Abbreviated transcription (Latin):
tibus stulticia. & ipsis uocatis iuideis & gre¬
cis dei uirtus & dei sapientia. S carnali¬
bus paruulis: id tantum credendo tenen¬
tibus. Sp̃ualibus autẽ capatioribus: id e¬
tram intelligendo cernentibus. Iilis ergo
tanquã lacteus potus: istis tanquam soli¬
dꝰ cib alõ qi hoc illi alit̃ ĩppłis. isti aliter incu¬
biculis cognouerunt: s quod eodem mͦ
utriq cum palam diceretur audiebant.
ꝓ suo modo quiq capiant. Cum enim
xp̃c ꝓpterca sit crucifixus ut in remissio¬
nem peccatorum sanguinen funderet.
que in uingeniti passione diuina gratia
cõmendat᷑. ut nemo in homine głoriet᷑:
quomͦ intelligebant xp̃m crucifixum.
qui adhuc dicebant ego sum pauli :
bat: michi autẽ absit gloriari. nisi in
crucifixo & ipse cibum ꝓ sui capacita¬
te sumebat: & illos lacte ꝓ eorum in¬
firmitate nutriebat. Hoc̃ gͥ primitꝰ
iores. illi ut lactis alimentum. isti ut ci¬

Expanded text:
tibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graetibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? ebat, Mihi autem absit gloriari, nisi in crucifixo, et ipse cibum pro sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa jores, illi ut lactis alimentum, isti ut ci