comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
refert lucas sauanit in synago.¬
ga demoniacum. & inde cepit
publicam predicationem. Nota
quod due galilee sunt: una que
dicitur iudeorum. altera quȩ dr̃
gentilium. Dunsa est galilea a
tempore salomonis. Habuit enĩ
maximam familiaritatẽ cum irã
rege syrie. qui adiuint eũ de
lignis ad faciendum templum
dm̃. ꝓpterea salomon dedit ei
iuginti ciuitates in galilea: re-¬
manentibus tamenibi uideis
subditione illius regis. Que parᷤᷤ
dicta ẽ. postea galilea gentilium.
reliqua autẽ indeorum. Tabu¬
lon ẽ ingalylea iuideorum: nepta¬
lim ingalilea gentium. Caphar¬
naum uͦ erat in confinio utrius
non tamen predicabat gentibus
s iudeis tantum: nͥ ꝑ aliquã occa¬
sionem. Ipse enum dixit. non sam
missus nͥ ad ones quȩ ꝑierunt
domus isrł. & in uram gentium
ne abieritis. Contieniens pret̾ea¬
fuit. ut ibi pͥmum nasceretur
p̃conum redemptoris. uͥ isrłis pͥ¬
ma captiuitas facta ẽ ab assiriis¬
capharnaũ. quia fita erat iusta

Expanded text:
refert Lucas, sanavit in synagoga daemoniacum, et inde coepit publice praedicare. Nota quod duae Galilaeae sunt: una quae dicitur Judaeorum, altera quae dicitur gentium. Divisa est Galilaea a tempore Salomonis. Habuit enim maximam familiaritatem cum Hiram rege Syriae, quia adjuvit eum de lignis, ad faciendum templum Domini. Propterea Salomon dedit ei viginti civitates in Galilaea, remanentibus tamen ibi Judaeis sub ditione illius regis, quae pars postea dicta est Galilaea gentium, reliqua autem Judaeorum. Zabulon est in Galilaea Judaeorum, Nephalim in Galilaea gentium. Capharnaum vero erat in confinio utriusqNon tamen praedicabat gentibus, sed Judaeis tantum, nisi per aliquam occasionem. Ipse enim dixit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel et in viam gentium ne abieritis. Conmum nosceretur praeconium redemptoris, ubi Israelis prima captivitas facta est ab AssyriCapharnaum, quia sita erat juxta
Abbreviated transcription (Latin):
cita xp̃m ꝑ duos annos & dimi¬
dium p̃dicasse & miracłã fecisse
ostendunt. S huic sententiȩ ẽ.
contraritm: quod miraculum
de nuptiis in eodem die quo &¬
baptiratus ẽ: anno reuoluto ab
uniuersali ecclã canitur &t pre¬
dicatur. Quod falsum est si dica¬
tur factum esse inter theopha¬
me & pasche post regressum de
deserto:ad quod statim pꝰ baptis¬
ium dicitur ductus esfe ã sp̃u.
Ait enim marchus. Et statim
fp̃c emisit eum in desertum:
& erat ibi quadragnita diebtis.
llt ergo stare possit sententia.
dicendum ẽ unum pascha a io¬
hanne euangłista esse preter¬
missum. & nichil dixisse de pͥ¬
mo anno qui fuit de die bap¬
tismatis usq ad eidem ordinẽ.
nisi hoc tantum quod ait de
baptizatus ẽ. fecit miraculũ
in nuptiis. postea demoratus
est incapharnañ usq ad pascha
sct̾a ñ mutant᷑. & sic habemꝰ qd̾ a die bap¬
tismatis usq passionẽ st̃ tͦs anni. & tñ
tãtũ qͣtũ ẽ a die theophame usq ad pͥmũ

Expanded text:
 per duos annos et dimidium praedicasse, et miracula fecisse ostendunt. Sed huic sententiae contrarium est, quod miraculum de nuptiis, eo die quo baptizatus est, anno revoluto ab universali Ecclesia canitur et praedicatur. Quod falsum est, si dicatur esse factum inter diem theophaniae et Pascha, post regressum de deserto, ad quod statim post baptismum dicitur ductus esse a Spiritu. Ait enim Marcus: Et statim Spiritus misit eum in desertum, et erat ibi quadraginta diebus . Ut ergo stare possit sententia, dicendum est unum Pascha a Joanne evangelista esse praetermissum, et nihil eum de primo anno, qui fuit a primo die baptismatis, usque ad eumdem ordinem: nisi hoc tantum, quod ait de baptizatus est, fecit miraculum in nuptiis. Postea demoratus est Capharnaum usque ad Pascha. Caetera non mutantur, et sic habemus a die baptismatis usque ad passionem tres annos, et tantum quantum est a die theophaniae usque ad primum
Abbreviated transcription (Latin):
in ennon uieta salimi. Nondum
enim missus fuerat in carcerẽ¬
iohes. In his uerbis datur intel¬
ligi. quod omnia ista facta sunt
anteqͣ. captus esset ioh̃es. T unc
discipłi ioħis dixerunt ei. Rabbi.
cui testimoniũ ꝑhibuisti. ecce hic

Expanded text:
in Enon, juxta Salim; nondum in Enon, juxta Salim; nondum enim Joannes missus fuerat in carcerem. In his verbis datur intelligi quod omnia ista facta sunt antequam captus est Joannes. Tunc discipuli Joannis dixerunt ei: Rabbi, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Posito eo in unculis: incipit
autẽ fecerat pͥuatim: & si locutꝰ
fuerat non tamen ad turbas. s
quasi in occulto. Tres euangli¬
ste incipiunt a publica predica¬
tione. xp̃i. ex quo captus est iołis.
Iohes uͦ euangłista refert multa.
que p̃termissa erant ab istis: q̃
facta sunt anteꝗͣ iobannes tradi¬
tus esset. Refert enĩ quod post
reuersionẽ de deserto erat xp̃c
iusta iordanem. & uenerunt ad
eum duo ex discipłis iol̃s. an¬
chana galilee. & fecit miraculũ
de uino. Postea seceffit in caphar¬
naum: ubi habitauit cum matre
& discipłis. Quos disciplõs uocat
euangłista. non quod discipłi ẽẽnt.¬
s nomine quod mͦ habent uocauit.
sicut si diceremts. Paulus apls
natus est in tharso: non quod a¬
postolas tunc uocaretur. Et tẽ
in pascha ascendit ierlm: & inue
fert matheus. Bis eni ut ait
augustinus fecit hoc miracłm.
In illo aduentu locutus ẽ cuimeo
nichodemus nocte. Inde uenit
in uideam. & habitabat: quã¬

Expanded text:
s. Posito autem eo in vinculis, incepit autem fecerat privatim, et si locutus fuerat, non tamen ad turbas, sed quasi in occulto. Tres evangelistae incipiunt a publica praedicatione Christi, ex quo captus est Joannes. Joannes vero evangelista refert multa quae praetermissa fuerant ab istis, quae facta sunt antequam Joannes traditus esset. Refert enim Joannes quod post reversionem de deserto, erat Christus juxta Jordanem, et venerunt ad eum duo discipuli Joannis, AnCana Galilaeae, et fecit miraculum de vino. Postea secessit in Capharnaum, ubi habitavit cum matre et discipulis. Quos discipulos vocat Evangelista, non quod discipuli essent nomine quod modo habebant, vocavit: sicut si modo diceremus, Paulus apostolus natus est in Tharso: non quod apostolus tunc vocaretur. Et tunc in Pascha ascendit in Jerusalem, fert Matthaeus. Bis enim, ut ait Augustinus, fecit hoc miraculum. In illo adventu locutus est cum eo Nicodemus nocte. Inde venit in Judaeam, et baptizabat, quam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. terra ⁊ abulon. & t̾ra nepta¬
catorum: quia pͥmi inde conu̾si
sunt. quia in his tribubꝰ fuert̃
iudei. de quibus duces nr̃i apłi
iussimo autẽ aggranata est fideᷤ.
eorum. plurimis indeorum in er¬
rore ꝑmanentibus. Et hoc est
nouissimo aggrauata ẽ uia mariᷤ.
idest & regio illa eadem iuxta
mare existens. In enangłio autẽ
diu̾si nominatiui ad idem uer-¬
bum reducunt᷑. ita. Terra ⁊ a¬
bulon. & t̾ra neptalim quȩ ẽ¬
tria maris idest ina iusta mare.
& que est trans ioidanem scilicet

Expanded text:
i, terra Zabulon et terra Nephtacatorum, quia primi inde conversi sunt, quia in his tribubus fuerunt viculi de quibus duces nostri vissimo autem aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus, et hoc est, novissimo aggravata est via maris, id est regio illa eadem juxta mare existens. In Evangelio autem diversi nominativi ad idem verbum reducuntur ita: Terra Zabulon et terra Nephtalim, quae est via maris, id est, via juxta mare et quae est trans
Abbreviated transcription (Latin):
illud e̾e̾ peccatum. Si autẽ
nec coerigi uoluerit. dic toti
eccłẽ: ut maiorem erubescen¬
tiam paciat᷑. Post hec omnia
sequitur excõmunicatio: qd̃
enim ex cõmunicante: totũ
corpꝰ ecclẽ cum eo oꝑat᷑. Amen
dico uob̃. Et ne aliqͥs fuꝑbus
ex cõmunicationẽ contempne¬
ret. dicens. si me contempnis.
& ego te contẽpno. si me con-¬
dempuas. & ego te condẽpno:
ꝓꝓterea confirmat sententiã
ex cõmunicationis. dicens. Am̃¬
tis. & cetera. & ñ solum de ex¬
cõmunicatione. s etiam de
omni petitione quȩ fiet a con¬
sentientibꝰ unitati exclẽ. dat
confirmationẽ dicens. Iterũ
dico uob̃. qr si duo ex uobis con¬
senserint suꝑ t̾ram. uel penitẽ¬
tem recipiendo. uel suꝑbũ abi¬
tiendo. uel de alia re quã pe¬
tierint quȩ ñ sit contraria u¬
nitati ȩccłẽ: fiet illis a patre
meo qͥ ẽ in celis. Non uacat
quod dicit qui in celis ẽ. P hoc
enim ostendit eum suꝑ om̃ia

Expanded text:
illud esse peccatum. Si autem illud esse peccatum. Si autem nec sic corrigi voluerit, dic toti ecclesiae, ut majorem erubescentiam patiatur. Post haec omnia, sequitur excommunicatio, quaeenim excommunicante, totum corpus Ecclesiae operatur. Amen dico vobis, etc. Et ne aliquis superbus excommunicationem contemneret, dicens: Si me contemnis, et ego te contemno; si me condemnas, et ego te condemno, propterea confirmat sententiam excommunicationis, dicens: Qutis, etc. Et non solum de excommunicatione, sed etiam de omni petitione, quae fiet a consentientibus in unitate Ecclesiae dat confirmationem, dicens: Iterum dico vobis, quia si duo ex vobis consenserint super terram, vel poenitentem recipiendo, vel superbum abjiciendo, vel de alia re, quam petierint, quae non sit contraria unitati Ecclesiae, fiet illis a Patre meo, qui in coelis est. Non vacat, quod dicit, qui in coelis est. Per hoc enim ostendit eum super omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sit. si qtiod male gessit damp
rat. idete ne contẽpnatis. &¬
cetera. docens idcirco parabo¬
lam istam positam. ut puisillũ
ñ contẽpnant. Quod autẽ dĩc
ñ ẽ uoluntas patͥs ut pereat
aliqͥs: nota nullum perire
patͥs uoluntate. Si autẽ pec¬
cauerit in te frater tuns. qͣsi
diceret. Noli contẽpnere pu¬
sillum: s si peccauerit in te
faciendo tͥ initiriam. labora ad¬
eo de salute illius. quod pͥus
corripias ꝑ te. & pꝰea ꝑ alios.
demde ꝑ totam ecclãm. deni¬
q ꝑ excõmiinicationẽ ñ tam
cupidus uindictȩ. quã correc¬
tionis frat̾ne. Quidã uolunt
intelligere de omni peccato.
ñ tantum de initiria. & dicit᷑
ita. si peccauerit frat̾ turis in
te. idest publice. omne enim
publicum contra untũ. quẽq
dicit᷑ fieri. q publice peccans
ꝓximum suũ corrumpit. cor¬
rige pͥuatim. ne potiꝰ uidearis
aliem cͥminis ꝓditor. quã
adibe alios tecum. ut coram
multis erubescat. uel ꝓbent

Expanded text:
sit, si quod male gessit, damnsit, si quod male gessit, damnrat: Videte, ne contemnatis, etc. Docens idcirco parabolam istam propositam, ut pusillum non contemnant. Quod autem dicit, non est voluntas Patris, ut pereat aliquis, nota nullum perire Patris voluntate. Si autem peccaverit in te frater tuus, etc. Quasi dicat: Noli contemnere pusillum, sed si peccaverit in te, faciendo tibi injuriam, labora adeo de salute illius, quod prius corripias per te, postea per alios, deinde per totam ecclesiam, denique per excommunicationem, non tam cupidus vindictae, quam correctionis fraternae. Quidam volunt hoc intelligere de omni peccato, non tantum de injuria, et dicitur ita: Si peccaverit frater tuus in te, id est publice: omne enim publicum peccatum contra unumquemque dicitur fieri: quia publice peccans, proximum suum corrumpit: corrige privatim, ne potius videaris alieni criminis proditor, quam ccatum, adhibe alios tecum, ut coram multis erubescat, vel probent
Abbreviated transcription (Latin):
de se presumentes peccatoribus
ad salutẽ redeuntibꝰ se p̃ponuĩt.
Et cum intienerit peccatorem
gaudebit suꝑ eum. id est gatid̾e
facit suos magis quã supra no¬
naginta nouem. idest quã suꝑ
falsos iustos. In luca uͦ scͥptum
est. quia magnum gaudium ẽ
suꝑ uno peccatore penitentiam
agente. quã supra nonagnita
nouem iustos. qͥ ñ indigent ꝑe¬
nitentia. qr ut cotidie exꝑim᷑.
qͥ illicita ñ cõmiserunt. in rebꝰ
licitis sibi sepe ustim p̃bent.
& ad celestia auxie ñ hemelãt.
Et qr securi sunt: ad bona
agenda pigri remanent. Econt
eum militem diligit. qui post
sagsͥa reuersus hostem fortit̾
psliit quã eũm qui numqͣ fu¬
ꝗit. nec umquã fortiter egit.
S etiam sunt quidam iusti de
quibus tantum ẽ gaudium.
ut eis nullus penitens p̃pomi
possit: qͥ & si ñ fint sibi maloꝵ
consciĩ. tamen licita respuunt
& in omnib se humiliant. Qn¬
tam gͦ gaudium ẽ. si humilit̾
plangit nistꝰ: cum gauditim

Expanded text:
de se praesumentes, peccatoribus de se praesumentes, peccatoribus ad salutem redeuntibus se praeponunt. Et cum invenerit peccatorem, gaudebit super eum, id est, facit gaudere suos magis quam supra nonaginta novem, id est quam supra falsos justos. In Luca vero scriptum est: Quia majus gaudium est super uno peccatore poenitentiam agente, quam supra nonaginta novem justos, qui non indigent poenitentia , quia, ut quotidie experimur, qui illicita commiserunt, in rebus licitis saepe sibi usum praebent, et ad coelestia anxie non anhelant, et quia securi sunt, ad bona agenda pigri remanent. Econtrlus eum militem diligit, qui post fugam reversus hostem fortiter premit, quam eum qui nunquam fugit, nec unquam fortiter egit. Sed quidam sunt justi, de quibus tantum gaudium est, ut eis nullus poenitens praeponi possit, qui, etsi non sunt malorum conscii, tamen licita despiciunt, et in omnibus se humiliant. Quantum ergo gaudium est, si humiliter plangit justus, cum gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ restaurauit. Et fuper
eam inuentã manis est Egau¬
dium in celo. quam sutpra nona¬
ginta nouem: qr maior głã. &
maior materia laudis fuit ei
in restauratione homiũ. quã
in creatione anglõrum. Mira¬
biliter enim homines creauit.
s mirabilius reformauit. Hi¬
chil enim fuit mirabilius. quã
quod filius dei se exinamuit
formam serui accipiens: & hu¬
miliatut se usq ad mortẽ. Llel
aliter. Ouis ꝑdita significat
tantũ peccatores. qui ꝑ peni¬
tentiam reconciliant᷑ deo: quã
iuxta alium enangłistam hu¬
meris sius portauit. qr se humi¬
liando tales erexit. Ideo autem
nonaginta nouem. illas dyxit qͥs
in montibus. dereliquit. qr suꝑ¬
bos significant. tanꝗͣ tuimorẽ
uel sollicitudinẽ gerentes ina¬
quibus etiam ad ꝑfectionem
unitas deest. Cum enuim umis¬
quisq auera unitate ꝑ suꝑbiã
diuellitur. sue potestatis esse cu¬
piens: ñ sequit᷑ unum quod ds̃
est. Ideo in nonaguita nouem
ouibus eorum significatio ẽ. qͥ¬

Expanded text:
t super eam inventam majus gaudium est in coelo, quam supra nonaginta novem, quia major gloria et major materia laudis fuit ei in restauratione hominum, quam in creatione angelorum. Mirabiliter enim homines creavit, sed mirabilius reformavit. Nihil enim fuit mirabilius, quam quod Filius Dei exinanivit se, formam servi accipiens, et humiliavit se usque ad mortem . Vel aliter: Ovis perdita significat tantum peccatores qui per poenitentiam reconciliantur Deo, quam juxta alium evangelistam humeris suis reportavit , quia se humiliando tales erexit. Ideo autem illas nonaginta novem dixit, quas in montibus dereliquit, quia superbos significant, tanquam tumorem vel solitudinem gerentes in aquibus etiam ad perfectionem unitas deest. Cum enim quisque a vera unitate per superbiam divellitur, suae potestatis esse cupiens, non sequitur unum quod Deus est. Ideo nonaginta novem ovibus earum significatione
Abbreviated transcription (Latin):
eos penam cõminat᷑. & hoc est.
Qui susceꝑit unum paruulũ
talem in nomine meo. adtra¬
hendo ad eruditionem. dulcit̾¬
te infirmos. me suscipit. uel
qui susceꝑit hospitando. benȩ¬
faciendo. me suscipit. Qui aũt̃
scandalirauerit unum de pusil¬
lis istis. uel male instruendo.
uel malo exemplo. sicut uos fa¬
citis: qui malo exemplo ambi¬
tionis ur̃ȩ alios corrumpitis.
Expedit ei ut fuspendatur mo
ram sic exponit᷑. hec pena tur.¬
pissima erat: & erat criminosoꝵ.
tum ẽ. mori uͦ ñ ẽ. peccatum. uel
aliter. Sclãres homines dictin¬
tur esse dediti rote huiꝰ mim¬
di iuxta illad. Incircuitu un¬
pii ambulant. ꝑ molam gͦ asi¬
nariam. scłãris uitȩ curcuitus
& labor expͥmitur: & ꝑ ꝓfundũ
maris. extrema dãpnatio desig¬
natur. Dicit gͦ. Meliis esset
alicui contemplatiuo ut uolue¬
ret molam asinariã. idest scła¬
ris esset uoluens sollicitudinẽ
mundanoeũ. & ꝑ hoc demerge¬

Expanded text:
eos poenam comminatur. Et hoc est: eos poenam comminatur. Et hoc est: Qui susceperit unum parvulum talem in nomine meo, attrahendo ad eruditionem dulcitte infirmos , me suscipit; vel qui susceperit hospitando, benefaciendo, me suscipit. Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, vel male instruendo, vel malo exemplo, sicut vos modo facitis, qui malo exemplo ambitionis vestrae alios corrumpitis, expedit ei ut suspendatur molram sic exponitur: Haec poena turpissima erat, et erat criminosorumtum est, mori vero non est peccatum. Vel aliter: Saeculares homines dicuntur esse dediti rotae hujus mundi, juxta illud: In circuitu impii ambulant . Per molam ergo asinariam saecularis vitae circuitus, et labor exprimitur: et per profundum maris, extrema damnatio designatur. Dicit ergo: Melius esset alicui contemplativo, ut volveret molam asinorum, id est saecularis esset, volvens sollicitudinem mundanorum, et per hoc demerge
Abbreviated transcription (Latin):
& estimantes sͥ petrum p̃fer¬
ri: querunt ideo quis sit ma¬
ior in regno celorum. & uolens
suꝑbiam illorum contundere.
ꝓponit exemplum humilita¬
tis. ne alii aliis ueluit p̃fer¬
ri. Et ideo statuit in medio ꝑtie¬
rum: ut innocentiam pueri.
quã ex natura habebat. indu¬
stria. & uirtude initentur.¬
paruulum
fuisse sc̃m
marcialem.
lemouicensem. Multi etram
credunt hoc esse dictum de se¬
ipso qui puier erat malitia &o
ñ etate: & uerus humilis. qͥ
ñ uenit ministrari s ministra¬
re. Littera sic legit᷑. Amen
hac elatione. & indignatione
in qua modo estis. & efficiami¬
ni ita innocentes & humiles
ꝑ uirtutẽ. sic̃ paruuli sunt ꝑ
etatem. ñ intrabitis in regnum
celorum. Quicumq gͦ hamilia¬
qui uidens pulchram mulierẽ¬
ñ delectatur. qͥ ñ aliud cogitat.
i
bitione inincem murmuranteᷤ.
ꝑ exemplum sirum infirmos &
simplices ad ambitionem pos¬
sent incitare: ideo p̃cipit fusci¬
pi infirmos. & scandalizantibꝰ

Expanded text:
 putantes Petrum praeferri, quaeritur igitur quis sit major in regno coelorum? volens superbiam eorum contundere, proponit exemplum humilitatis, ne alii aliis velint praeferri. Et ideo statuit in medio puerum, ut innocentiam parvuli, quam ex natura habebat, et industria et virtute imitentur.parvulum fuisse sanctum Martialem Lemovicensem. Multi etiam hoc credunt dictum esse de seipso, qui puer erat malitia et non aetate, et verus humilis, qui non venit ministrari, sed ministrare . Littera sic legitur: Amenhac elatione et indignatione, in qua nunc estis, et efficiamini ita innocentes et humiles per virtutem, sicut parvuli sunt per aetatem, non intrabitis in regnum coelorum. Quicunqnon videns pulchram mulierem delectatur, non aliud cogitat, i bitione invicem murmurantes, per exemplum suum infirmos et simplices ad ambitionem possent incitare, ideo praecipit suscipi infirmos, et scandalizantibus
Abbreviated transcription (Latin):
qi angłi eorum uident faciem
patͥs. Nota qi quãuis mritant᷑
angłi: tamen uident patrem.
Hoc ideo euenit: qi deus ubiq
est. & intra ipsum currunt.
lleniͭ enim. alia causa quare
ñ sunt contẽpnendi. qr ego a d eo
dilexi eos. quod uem saluare eos.
Quid nob̃ uidet᷑. Ostẽdit per
quandã similitudinẽ. quod dc̃
uenit saluare hoĩes. qͥ perierãt.
pse est pastor. De oue errante.
qui habelut centũ ones. Cen¬
tum oues sunt ordines anglõꝵ.
& home: in sua ꝑfectione ꝑse¬
uerantes. Ulna errauit. quando
homo peccauit: & dum dimi¬
nutus est numerus. factus est
imꝑfectus. Deseruit xp̃c nona¬
ginta nouem in montibꝰ. idest
in celestibus: quando uerbum
caro factum est. & habitauit¬

Expanded text:
quia angeli eorum vident faciem, quia angeli eorum vident faciem, etc. Nota quia, quamvis mittantur angeli, tamen vident Patrem. Hoc ideo evenit, quia Deus ubique est, et juxta ipsum currunt. Venit enim alia causa, quare non sunt contemnendi, quia ego adeo dilexi eos, quod veni salvare eos. Quid vobis videtur, etc. Ostendit per quamdam similitudinem quod Deus omnes venit salvare homines qui perierant. Ipstum oves. Centum oves, sunt ordines angelorum et hominum in sua perfectione perseverantes: una erravit, quando homo peccavit, et dum minutus est numerus, factus est imperfectus. Deseruit Christus nonaginta novem in montibus, hoc est, in coelestibus, quando Verbum caro factum est, et habita
Abbreviated transcription (Latin):
ne credentes scandalizarent
alios: nunc uͦ docet quantum
debeamus catiere eos qͥ scan¬
dalizant nos. dicens ita. Si
quis tibi ad eo comunctus ẽ.
discursione & dispensatione
indigeas possit uocari. & tam̃
ledat de aliquo modo in causa
animȩ excludas illum a tua
sotietate. potius quã cum illo
igne. Bontim est tibi. Llere ne
scandalizeris in fide. omnem
affectum amicorum debes ab¬
rumpere: quia bonum ẽ. tibi
claudum. idest contentum u¬
no pede. idest ꝓpͥa discursione.
& carentem discursione ꝓri¬
mi. quã habentẽ duas mauꝰ.
id est duos cooꝑatores. idest te
& amicum. tel duos pedes. idest
duos discursores mitti ingehen¬
nam. Similiter lege de oculo.
Oculum uocat aliquẽ ꝓisorẽ
situm. Llidete. quasi dioeret. Et¬
quia tantum malum ꝓuenit
ex scandalizandis fratribus. di¬
co udete ne contẽpnatis unũ
de pusillis his. Dico enim. Ideo
ñ funt contẽpnendi. qr a deo
eis deputati ad custodiam: qd
innuit cum dicit. Dico uobis.

Expanded text:
ne credentes scandalizarent ne credentes scandalizarent alios; nunc vero docet quantum debeamus cavere ab eis qui scandalizant nos, dicens ita: Si quis tibi adeo conjunctus est,discursione vel dispensatione indigeas, possit vocari, et tamen laedat te aliquo modo in causa animae, excludas illum a tua societate potius quam cum illo igne. Bonum est tibi, etc. Vae: ne scandalizaveris in fide, omnem affectum amicorum debes abrumpere, quia bonum est tibi claudum, id est contentum uno pede, id est propria discursione, et carere discursione proximi, quam habentem duas manus, id est duos cooperatores, id est te et amicum, vel duos pedes, id est duos discursores, mitti in ignem gehennae. Similiter lege de oculo. Oculum vocat aliquem provisorem suum. Videte. Quasi dicat: Quia tantum malum provenit ex scandalizandis fratribus, dico videte, ne contemnatis unum de pusillis. Dico enim vonon sunt contemnendi, quia adeo eis deputati ad custodiam, quod innuit, cum dicit: Dico enim vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
pena esset dͥ in inferno. Llel alit̾.
In scͥpturis. asini figura gentilis
popłs designatur. qui ẽ alligatꝰ
ad molam. idest ad lapideos deos.
quos cecis oculis freq̃nti errore
circumeunt: & sic in ꝓfrmdum
inferni demerguntur. Ac si
diceret. Melius esset ei quod
esset gentilis. ligatus ad lapi¬
deos deos. & periret in infer-¬
no: quã esset fidelis scandalizans
fratres suos. Melius est enim ñ
agnoscere ueritatem: quã post
agnitam retro ire. Le mundo
abscandã  Ieo expeditseritt
suspendatur mola asinari¶o
est ut esset gentilis. uel ¶aris
quia maximũ ne erit ¶sundo.
idest hominibꝰ abscansalis. id
est ꝓpter scandala. quȩ ipsi in¬
ferunt fratribus. Necesse est
quasi aliquis quereret. Erius
inmundo scandala: Erunt.
utiq qr sunt necessaria. ut
qui ꝓbati sunt ꝑ hec mani¬
festi fiant. s tamen ideo ñ
carebit pena ille. ꝑ quem ue¬
munt scandala. & hoc est. lle¬
runtamen ue homini illi ꝑ¬
quẽ scandalum uenit. Siaut
manus tua. Preceꝑat suꝑius

Expanded text:
erno. Vel aliter: In Scripturis asinus figuram gentilis populi designat, qui est alligatus ad molam, hoc est, ad lapideos deos, quos caecis oculis frequenti errore circumeunt, et sic in profundum inferni demergitur. Ac si diceret: Melius esset ei quod esset gentilis, ligatus ad lapideos deos, et periret in inferno, quam esset fidelis scandalizans fratres suos. Melius est enim non cognoscere veritatem, quam post agnitam retro ire. Vae mundo a scandalis. Ideo expedit ei ut suspendatur mola asinaria, id est ut esset gentilis vel saecularis, quia maximum vae erit mundo, id est hominibus, a scandalis, id est propter scandala, quae ipse infert fratribus. Necesse est Quasi aliquis quaereret: Erunt in mundo scandala? erunt utique, quia sunt necessaria, ut qui probati sunt, per hoc manifesti fiant, sed tamen ideo non carebit poena ille, per quem veniunt scandala. Et hoc est: Verumtamen, vae homini, per quem scandalum venit.--Si autem manus tua, etc. Praecepit superius,
Abbreviated transcription (Latin):
isit gͦ ad mare. Mirandaẽ.
rat staterẽ in ore piscis. Magni¬
tudo uirtutis si ad uerbtim il¬
lius creatus est stater: ut quod
Stat̾ uero est. pondtis duorum
liquod tamen mistice in hia
re̾. potest intelligi. Piscis ẽ xp̃e
mare mundus. hamus mors.
xp̃c gerebat pretium. nr̃e re¬
demptionis. Quod autẽ pretiũ
in ore piscis inuentum est: sg¬
nificat redemptionem nr̃am.

Expanded text:
isit ergo ad mare. Miranda estrat staterem in ore piscis. Magnitudo virtutis, si ad verbum illius creatus est stater, ut quod Stater vero pondus est duorum liquid tamen mystici in hac re potest intelligi. Piscis est Christus. Mare mundus. Hamus mors. Christus gerebat pretium nostrae redemptionis. Quod autem pretium in ore piscis inventum est, significat redemptionem nostram
Abbreviated transcription (Latin):
pit. uos autẽ fecistis illam spe¬
luncam latrontm. Qui entm¬
ad accipienda muera in tem¬
plo refidebant: ꝓfecto quia qui¬
busdam non dantibus lesionem
exquirerent. dubium ñ erat.
Domus ergo orationis spelunca
latronum facta fuerat: qr ad hoc
in demplo adsistere nouerant.
ut aut ñ dantes munera. stude¬
rent corporaliter ꝑsequi. aut
dantes sp̃ualiter necare. Tem¬
plum ꝗuoq oc domus dĩ est ipsa
mens. atq conscientia fidelitim:
que si quando in lesione ꝓximi
ꝑuersas cogitationes ꝓferunt.
quasi spelunca latrones residẽt.
ut quod pueri uerb̃ testificaban¬
t᷑. ipse confirmaret miracłis.

Expanded text:
stis eam speluncam latronum. Qui ad accipienda munera in templo residebant, profecto quin quibusdam non dantibus laesiones exquirerent, dubium non erat. Domus ergo orationis spelunca latronum facta fuerat, quia ad hoc in templo assistere noverant, ut aut non dantes munera studerent corporaliter persequi, aut dantes spiritaliter necare. Templum quoque et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium, quae si quando in laesione proximi perversas cogitationes profert, quasi in speluut quod pueri verbis testificabantur, ipse confirmaret miraculis.
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria essent. Si gͦ nec ea
uolebat in templo uenundeti.
qre in templo tiolebat offerri.
ꝓpter studium uidelicet auari¬
cie & fraudis: quantũ puniret
si intienisset ibi aliquos risui.
uel uamiloqino uaccantes. aut
alii itio mancipatos: Aliud
tamen sp̃tialiter intelligendũ
est. Dampnatur etiã in hac fi¬
gura symoniaca heresis. Symõ
enim magus uoliit emere abea¬
to petro dona sp̃e sc̃i. Cui talis

Expanded text:
necessaria erant. Si ergo nec ea necessaria erant. Si ergo nec ea voluit in templo venundari, quae in templo volebat offerri, propter studium videlicet avaritiae vel fraudis, quantum puniret, si invenisset ibi aliquos risui vel vaniloquio vacantes, aut alio vitio mancipatos. Aliud tamen spiritualiter intelligendum est. Damnatur enim in hac figura Simoniaca haeresis. Simon enim magus voluit emere a beato Petro dona Spiritus sancti, cui talis
Abbreviated transcription (Latin):
Excogitauerant sacerdotes qͦ¬
modo predam de poplõ dñi fa¬
cerent ut animalia oo cetera
q̃ offerenda erant uenderent.
quã cartas possent. & oblata
rursus haberent: & quod consu¬
mere ñ possent iterũ uenderet
Et quia aliqti fortassis essent
qui paratos non haberent nam¬
mos unde emerent constituert
etiam numinularios suos. qͥ ntim¬
mos accõmodarent. Et qi lex
uetat acciꝑe usitram ꝓ illa ac¬
cõmodatione. leuia muntisctla
poma. scilicet & utias uel otia.¬
&o legumina recipiebant: quali
hoc peccatum ñ precauisset ere¬
chiel dicens. Ulstiram & super¬
habundentiam ñ accipietis.
Hanc gͥ negotiationem dnͣs in
templo cernens. dolore latroci¬
nii. seu ardore sp̃c concitatus.
llnde psalmista. Teltis domus
tue comedit me: eiecit eos.
Eiecerat iam alia uice. quod sał
iohannes dicit. S de hac ultima
eiectione dicunt & alii. qñ facto
flagello de fitniculis omnes eie¬
cit. Notandum quod ea tantũ
uendi uel emi repperit in tem¬
plo: que ad misterium templi

Expanded text:
Excogitaverant sacerdotes quomodo praedam de populo facerent, ut animalia et caetera, quae offerenda erant, venderent quam carius possent, et oblata rursus haberent, et quod consumere non possent, iterum venderent. Et quia fortasse aliqui essent, qui paratos non haberent nummos unde emerent, constituerunt etiam nummularios suos qui nummos accommodarent. Et quia lex vetat accipere usuram, pro illa accommodatione levia munuscula, poma scilicet et uvas, et legumina accipiebant, quasi hoc peccatum non praecavisset Ezechiel, dicens: Usuram et superabundantiam non accipietis . Hanc igitur negotiationem Dominus in templo cernens, dolore latrocinii, seu ardore spiritus concitatur. Unde Psalmista: Zelus domus tuae comedit me , et ejecit eos. Ejecerat jam alia vice, quod solus Joannes dicit, sed de ultima ejectione dicunt alii, quando facto flagello de funiculis, omnes ejecit. Notandum quod ea tantum vendi, vel emi, reperit in templo quae ad ministerium templi
Abbreviated transcription (Latin):
tes s etiami ementes dampna¬
biles sunt. Unde dñs eiecit om̃is
uendentes & ementes de tẽplo.
Omnes enim simoniaci a tẽ¬
plodei. uel sententia hominũ.
tiel ante oculos dei pͥtiantur.
Et mensas nũmulariorũ. Mẽ
larii sacerdotes. qui plus num
mis quã diuino seruitio sunt
intenti. Altarra euercit: dum
ea multotiens occulto iudicio
euerti ꝑmittit. Et cathedras
uendelitiũ columbas etertit.
Quia sp̃o sc̃s in columba sitꝑ do¬
minum apparuit: recte ꝑ colum
Qui autẽ sunt in templo dei ho¬
die qui columbas uendunt. insi
qui in ȩccła pretium de imposi¬
tione manus accipiunt: ꝑ quam
uidelicet impositionẽ sp̃c sc̃s ce¬
litus datur. Columba igit᷑ uen¬
ditur: cum manus impositio

Expanded text:
tes, sed etiam vendentes damnabiles sunt. Unde Dominus ejecit omnes vendentes et ementes de templo. Omnes enim Simoniaci a templo Dei vel sententia hominum, vel ante oculos Dei privantur. Et mensas nummulariorum evertlarii, sacerdotes, qui nummis plus quam divino servitio sunt intenti. Altaria evertit, dum ea multoties occulto judicio everti permittit. Et cathedras vendentium columbas, etc. Quia Spiritus sanctus in columba super Dominum apparuit, recte per coluQui autem sunt in templo Dei hodie, qui columbas vendunt, nisi qui in Ecclesia pretium de impositione manus accipiunt, per quam videlicet impositionem spiritus coelitus datur? Columba igitur venditur, cum manus impositio,
Abbreviated transcription (Latin):
alicui ꝓpter aliqua horum tri¬
btut: pretium de columbis ac¬
cipit. Ppterea ait ꝓpħa. Beatus
qui excutit manꝰ ab omni mun̾e.
Ctm dicit omni: diuersitatẽ
minerũ uoluit significare. Et
dicit eis. Scͥptum ẽ domus mea.
domus orationis uocabitur quasi

Expanded text:
alicui, propter aliquid horum tribuit, pretium de columbis accipit. Propterea ait Propheta: Beatus qui excutit manus suas ab omni munere . Cum dicit omni, diversitatem munerum voluit significare. Et dixit: Scriptum est : Domus mea domus orationis vocabi
Abbreviated transcription (Latin):
nos ñ agnoscemur: si foris stemꝰ
foris enĩ stantes nolunt deum
iuidere cognati ipsius: cum iuidei
sp̃ualem in lege sensum ñ querẽ.¬
tes. sese ad custodiam littere foris
fixerunt. & quasi xp̃m potiꝰ ad
carnalia docenda cogunt exire :
quã se ad discenda sp̃ualia consen¬
tiant ingredi. Et extendens ma¬
num in discipłos suos dixit. Ecce
mater mea & fratres mei. Cum
is qui uoluntatẽ dei fecerit soror
sexum qui ad fidem colligitur:
mirum ñ ẽ. Mirandum uͦ ualde
est quomͦ etiam mater dicatur.
fideles etenim discipłõs. fratres
uocare dignatus est dicens. Ite nim¬
tiate fratribus meis. Qui ergo frat̾
dñi ueniendo ad fidem fieri po¬
tuerit: querendum ẽ. quomͦ mat̾
do. mater efficitur predicando.
inꝓximi mente generat᷑. Ubi

Expanded text:
nos agnosceremur, si foris staremus. Foris enim stantes, volunt Dominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritualem in lege sensum non quaerentes, sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritualia consentiant ingredi. Extendens manum in discipulos ait: Ecce mater et fratres, etc. Cum is qui voluntatem Dei fecerit, sororsexum, qui ad fidem colligitur, mirum non est. Mirandum enim valde est, quomodo et mater dicatur. Fideles etenim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis . Qui ergo frater Domini veniendo ad fidem fieri potuerit, quaerendum est quomodo et do, ita etiam mater praedicando. in proximi mente generatu
Abbreviated transcription (Latin):
te se pͥtiat. Di scientiam dis¬
cernendi habet. nec tamen
potentiã suscepit ligandi & sol¬
uendi: neminem ligat. uel sol¬
uit. Si autẽ potestatẽ suscepit.
nec tamen bene disceruat: si
quẽ ligat uel soluit. quãnis in
conspectti hominũ. tamen in
conspectu dei qui inmerito li¬
gatur uel soluitur. nec ligatus
nec solutus habetur. & ideo qd̃
sequit᷑ ita exponendum ẽ. Quod¬
cumq ligatieris. fubandis his
clauibus. idest ex potentia &
discretione suꝑ t̾ram: erit liga¬
tum in celis. Notandum est¬
quod dicit suꝑ terram. None¬
nim data ẽ hominibtis potestaᷤᷤ
ligandi uel soluendi mortuos.
s tutios. Morttios enim soluen¬
di uel ligandi potestas: soli deo
est suꝑ terram: uiuos excõmu¬
nicare. uel ab soluere. Qui aũt
mortut̃i solueret uel ligaret. ñ
dũ c̃ qi hec potestas ñ soli petro
data est. sed sicut petrus untis
ꝓ omnibꝰ respondit. sic in petro
ommbtis hanc pote. statem

Expanded text:
te se privat. Si scientiam diste se privat. Si scientiam discernendi habet, nec tamen potentiam suscepit ligandi atque solvendi, neminem ligat neque solvit. Si autem potestatem accepit, nec tamen bene discernit, si quem ligat vel solvit, quamvis in conspectu hominum, tamen in conspectu Dei, qui ligatur immerito vel solvitur, nec ligatus nec solutus habetur. Et ideo, quod sequitur, ita exponendum est: Quoqcunque ligaveris, subaudi his clavibus, id est ex potentia et discretione super terram, erit ligatum et in coelis, etc. Notandum quod dicit, super terram. Non enim data est hominibus potestas ligandi vel solvendi mortuos, sed vivos. Mortuos enim solvendi vel ligandi potestas soli Deo est super terram vivos excommunicare, vel absolvere. Qui autem mortuum absolveret, vel ligaret, nondum est quod haec potestas non solum Petro data est, sed sicut Petrus unus pro omnibus respondit, sic in Petro omnibus hanc potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
tunc dictum ẽ. tu uocaberis.
modo autẽ tu es petrus. ob
fortitudinem fidei & tue con-¬
etrus dico dic¬
tus a me petͣ.
Et suꝑ hanc
petram. i dest
sciꝑ me edificabo eccłãm meã.
Quasi diceret. Sic es petrus
a me petra: ut tamen michi
reseruet᷑ fundam̃ti dignitas.
s tu cui ego ut amatori &
confessori meo. participiũ mei
nominis dedi. suꝑ me funde¬
mentũ mundos lapides ordina¬
bis: & repbos remouebis. Et
porde inferi. idest peccata uel
heretici. uel blandimenta. uel
quelibet talia non p̃ualebunt
ꝑceperit: facile quicqͥd extra
ingruerit uincet. & tibi dabo
claues regni celorum. Qui re¬
gem celorũ tanta deuotione
confessus est. merito clambus
q fide &o confessione ntillus
regnum celortm posset intͣre.
Olaues atitẽ regni celonim:
ipsam discernendi scientiam
& potentiam nominat. Potẽ¬
tiam. qua liget. uel soltiat: dis¬
cretionem. qua dignos uel m¬
dignos discernat. Qui enim
aliqur̃ indigne soluit & ligit
ut ait gregorius a ꝓpͥai potesti¬

Expanded text:
ctum est, tu vocaberis, modo autem tu es Petrus, ob fortitudinem fidei, et tuae conetrus dico, dictus a me petra. Et super hanc petram, id est super me, aedificabo Ecclesiam meam. Quasi dicat: Sic es Petrus a me petra, ut tamen mihi reservetur fundamenti dignitas. Sed tu, cui ego ut amatori et confessori meo participium mei nominis dedi, super me fundamentum, mundos lapides ordinabis, et reprobos removebis, et portae inferi, id est peccata, vel haeretici, vel blandimenta, vel quaelibet talia, non praevalebunt hristi perceperit, facile quidquid extra ingruerit, vincet. Et tibi dabo claves regni coelorum, etc. Qui regem coelorum tanta devotione confessus est, merito collatisque fide et confessione nullus regnum coelorum posset intrare. Claves autem regni coelorum ipsam discernendi sententiam et potentiam nominat. Potentiam, qua liget vel solvat; discretionem, qua dignos vel indignos discernat. Qui enim aliquid indigne solvit vel ligat, ut ait Gregorius, a propria potesta
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Nec solis apłis s etram om¬
nibus episcopis & presbiteris
hec potestas concessa est: sed
ideo quasi uni petro eam con-¬
cesfit spetialiter. ut ad unita¬
tem nos inuitaret. Ideo enim
tit eccłam quasi untim pͥncipa¬
lem uicarium xp̃i haberet. ad
quẽ diuersa eccłȩ menbra re¬
currerent. si forte inter se dis
lum rumperet᷑. ꝑ diuersa scis
p̃cepisset eis annutiare regnũ¬

Expanded text:
. Nec solis apostolis, sed etiam omnibus episcopis et presbyteris, haec potestas concessa est. Sed ideo, quasi uni Petro eam concessit specialiter, ut ad unitatem nos invitaret. Ideo enim ut Ecclesia quasi unum principalem vicarium Christi haberet, ad quem diversa Ecclesiae membra recurrerent, si forte inter se disslum rumperetur per diversa schismpraecepisset eis annuntiare, regnu
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ apłoꝵ. tamen petrcis
ꝓ omnibus respondit. Tu es
xp̃c filius dei uiii. Complexꝰ
est omĩa. qr naturã & noñ
expressit: in quo sũma ẽ uir¬
tutum. Deum uiutim appel¬
ꝓpter nos: discipulus uͦ quia
ipse est qui fecit nos. Respon¬
dens autẽ ihc dixit ei. Quando¬
quidem tam ꝑfecta fidei confes-¬
sione polles: ego cuius dicere fa¬
cere est. dico tibi. O symon bea¬
tus es. Dymon dico bariona:
idest qui tali confessione ac pia
simplicitate uocari debes filitis
columbe. uel filitis diuine gr̃e.
que in spetie columbe dr̃ suꝑ
ipsum descendisse. Bariona siria¬
ce: latine dr̃ filius columbȩ. qd
nomen illi a dño recte imposi¬
tũ ẽ. quia columba multum
simplex ẽ animal: ac ipse piti¬
denti & pia simplicitate dñm
sequebatur. memor illius p̃cep¬
ti. Estote prudentes sĩc serpẽ¬
tes. & simplices sicut columbe.
filits quidem sp̃c sancti fuit
ex eo tempore quo ab ipso illu¬
minatuis. grãm ditime cogni¬
tionis aecepit. Et quia ẽ una

Expanded text:
en Petrus pro omnibus respondit: Tu es Christus Filius Dei vivi. Complexus est omnia, quia naturam et nomen expressit, in quo summa virtutum est. Deum vivum appelpter nos, discipulus vero, quia ipse est qui fecit nos. Respondens autem Jesus, dixit ei, etc. Quandoquidem tam perfecta fidei confessione polles, ego, cujus dicere facere est, dico tibi: O Simon, beatus es, Simon dico, Bar-Jona, id est qui tali confessione ac pia simplicitate vocari debes filius columbae, vel filius divinae gratiae, qui in specie columbae dicitur super ipsum descendisse. Bar-Jona Syriace, Latine dicitur filius columbae, quod nomen illi a Domino recte impositum est, quia columba multum simplex animal est, ac ipse prudenti ac pia simplicitate Dominum sequebatur, memor illius praecepti: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Filius quidem Spiritus sancti fuit ab eo tempore, quo ab ipso illuminatus gratiam divinae cognitionis accepit; et quia una est
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris cesaream appellauit illã
Quȩ prius turris stratonis uo¬
cabatur. Sequitur. B eda.¬
uẽ dicunt ho¬
mines esse filiũ
hominise Se
uocat filium
hominis: & de se filio hominis
querit. quẽ eum esse dicant
homines. Pulchre qui de dño
dic̾isam sententiã serunt. dican¬
autẽ dicit. Llos aute qfuẽ me
esse dicitis: Quasi a ntinero
homint̃ segregans. quasi dice̾t
llos autẽ qui ñ estis homines
s filii dei. & ideo dii. quẽ me
esse dicitis : ꝓpter humilita:¬
tem se uocat filitm hominis
potius quã filium dei: uel qr
homines eum estimabant fili¬
um hominis ñ filium dei. Ali
ioh̃m baptistã. & cetera. Erra

Expanded text:
esaris, Caesaraeam appellavit illam, quae prius turris Stratonis vocabatur. Sequitur: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Se vocat Filium hominis, et de se Filio hominis quaerit, quem eum esse dicunt homines? Pulchre qui de Domino diversam sententiam ferunt, dicunautem dicit: Vos autem, quem me esse dicitis? quasi a numero hominum eos segregans. Quasi dicat: Vos autem, qui non estis homines, sed filii Dei, et ideo dii, quem me esse dicitis? Propter humilitatem se vocat Filium hominis potius quam Filium Dei. Vel quia homines eum aestimabant Filium hominis, non Filium Dei. Alii Joannem Baptista
Abbreviated transcription (Latin):
enter dr̃. quia pater reuelauit
filio columbȩ misteriũ fider: qd
ei caro & sangiis reuelare neqͥ¬
bat. Caro enim & sangnis recte
intelliguntur paternum & ma-¬
ternum genus: uel homines sa¬
pientia carnali inflati. & co-¬
lumbine simplicitatis nescii:
quales illi qui dicebant xp̃m
certe ꝑ carnem & sanguinem
iudeos ꝓpͥȩ significat: quod ei
esse dei filium. Ulnde paulus.
continuo ñ adquiem carm &s
sanguim: iudeos designand.
Sequitur. & ego tibi dico qr
tu es petrus. non est intelligẽdã

Expanded text:
enter dicitur, quia Pater revelavit filio columbae mysterium fidei, quod ei caro et sanguis revelare nequibant. Caro autem et sanguis recte intelliguntur paternum et maternum genus, vel homines sapientia carnali inflati, et columbinae simplicitatis nescii, quales fuerunt illi, qui dicebant Christum certe per carnem et sanguinem Judaeos proprie significat, quod ei esse Dei Filium. Unde Paulus: Continuo non acquievi carni et sanguini , Judaeos designans. Sequitur: Ego dico tibi, quia tu es Petrus, e
Abbreviated transcription (Latin):
igurate autẽ quod daiid o
pueri eiꝰ panes acceꝑunt sc̃ifica¬
catos. ostendit sacerdotalem cibũ
ad usum tͣnsiturum esse popłõꝵ:
siue quod omnes uitã sacerdota¬
lem debemꝰ imitari. sitie qr om̃s
filii ecclẽ sac̾dotes sunt. Ante¬
defenderat apłõs ꝑ necessitatem:
adducit etiam exemplum. ubi
iudei uiolant legem sine necefsi¬
tate. qñ scilicet sacerdotes uio¬
lant sabbatũ. hostias eo die int̾¬
steriuim tẽpli eos excusat: resꝑõ¬
det. quod si ministerium tẽpli
ior est templo. Dum enim sunt
intenti p̃dicationi xp̃i. ñ posit̃
querere cibos: & ideo spicas uel¬
lunt. Si autẽ uellent excusare
dauid & suos ꝑ regiam potestatẽ:
xp̃c similiter rex est. & suos ex¬
cusare potest ꝑ regiam potesta¬

Expanded text:
Figurate autem quod dicit, David et pueri ejus panes accepere sanctificatos, ostendit sacerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum, sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus imitari, sive quia omnes filii EcclesDefenderat apostolos per necessitatem, adducit etiam exemplum ubi Judaei violant legem sine necessitate, quando scilicet sacerdotes violant sabbatum, hostias eo die intesterium templi eos excusat. Respondetur: Quia, si ministerium templi , quia ipse major est templo. Dum enim sunt intenti praedicationi Christi, non possunt quaerere cibos, et ideo spicas evellunt. Si autem vellent excusare David et suos per regiam potestatem, Christus similiter rex est, et suos excusare potest per regiam potesta
Abbreviated transcription (Latin):
lioquin: fiat uolun nimꝰ.¬
tas tua. Nr̃e utit᷑ uoce
nat᷑urȩ. & causam agit fragili¬
tatis oo trepidationis humanȩ
ut in his que toleranda sunt.
& pacientia roboretur. & for¬
mido tollatur. Non enim pro
timore ꝓpͥe passionis credendũ
est. ꝓlata esse hec uerba ab eo
qͥ ad hoc uenerat ut pateret᷑.
llude cessans hoc ipstim petere
excusato quodamin nr̃e infir-¬
mitatis metu. in quo reman̾e
ñ expedit: transit in alium

Expanded text:
lioquin fiat voluntas tua. Nostrae utitur voce naturae, et causam agit fragilitatis et trepidationis humanae, ut in his quae toleranda sunt et patientia roboretur, et formido tollatur. Non enim pro timore propriae passionis credendum est prolata esse haec verba, ab eo, qui ad hoc venerat ut pateretur. ue cessans hoc ipsum petere, excusato quodammodo nostrae infirmitatis metu, in quo nobis remanere non expedit, in alium
Abbreviated transcription (Latin):
met: nature est. Quod seqͥt᷑
deuotionis. Quod negat: ob¬
reptionis. Quod penitet: fidei.
xp̃i s longe differenter. Ecclã
enim ꝓ se patitur: atille ꝓ ȩcclã.
iusticiȩ qr erat discipls̃: uel
humana curiositate cupiens sci¬
re quid iudicaret de eo ponti¬
fex. utrum ueci ad diceret. an
flagellatum dimitteret. Hy lariꝰ.

Expanded text:
met, naturae est; quod sequitur, met, naturae est; quod sequitur, devotionis; quod negat, abreptionis; quod poenitet, fidei. Christi, sed longe differenter. Ecclesia enim pro se patitur, at ille pro Ecclesia. justitiae, quia erat discipulus, vel humana curiositate cupiens scire, quid de eo judicaret pontifex, utrum neci addiceret, an flagellatum dimitteret. Et i
Abbreviated transcription (Latin):
ne nudus. ꝓfugit: illorum opꝰ
& anunum designat. qui ut
securiores sint omnia q̃ inmil¬
do habent abiciunt. Et de
potius nudi famulari. quã in¬
herendo rebus mundi. materũ
temptandi. & a deo renocandi
dare didicerunt: iurta exem¬
plum ioseph. qui relicto adułte
pallio. malint deo sernire miꝰ
quã indutus meretricis cupi¬
ditatibꝰ. At illi tenentes iħm
duxerunt ad cayphan pͥncipẽ
scerdotũ. Primtim ad annã
cis. De hoc autẽ caypha testat᷑
iosephus quod pontificatũ sibi
absq merito dignitatis. a pͥnci¬
pe romano emerat. Non est gͦ
actioni. Cayphas idest inuesti¬
gator sagax: ad implendam fuã
nequitiam. Uel nomens ore: qr
impudens fuit ad ꝓferendum
mendatiũ. & ad petendum ho¬
micidium.¬
etrus autẽ sequebatur
eum alonge. Merito a¬
erat negaturus. Neq emim ne¬
gare posset: si xp̃o ꝓrimus esset.
D in hoc maxime ẽ admiran¬
dus. quod cdñm ñ reliquit: etiã
cum timeret. Quod enim ti¬

Expanded text:
ne, nudus profugit, illorum opus ne, nudus profugit, illorum opus et animam designat qui, ut securiores sint, omnia quae in mundo habent, abjiciunt; et Deo potius nudi famulari, quam habendo res mundi, materiam tentandi, et ab eo revocandi, dare didicerunt, juxta exemplum Joseph, qui relicto, adulterae pallio, maluit Deo servire nudus, quam indutus meretricis cupiditatibus. At illi tenentes Jesum, duxerunt ad Caipham, Sed primo ad Annam cis. De hoc autem Caipha testatur Josephus, quod pontificatum sibi absque merito dignitatis a principe Romano emisset. Non est ergo actioni Caiphas, id est investigator vel sagax ad implendam suam nequitiam, vel vomens ore, quia impudens fuit ad proferendum mendacium, et ad patrandum homicidium.etrus autem sequebatur eum a longe, etc. Merito erat eum negaturus. Non enim negare posset, si Christo proximus esset, sed in hoc maxime est admirandus, quod Dominum non reliquit, etiam cum timeret. Quod enim ti
Abbreviated transcription (Latin):
dest habere duodecim legiones
legionibus sunt septiraginta nͦ
milia: qͥbꝰ ominumn gentitm
lingua expͥmitur. Ulna enimle¬
gio apud ueteres ꝓ sex milibꝰ
hominũ cõputatur. Septies
ouodeni: uel duodecies sem:
septuaginta uͦ fiunt. Septua¬
ginta ergo duo nulia angloꝵ
q in tot linguas genus ho-¬
minum est diuuisum: desig¬
nant omne genus hominũ
cum romano imꝑio aduersus
sceleratã gentem indeoꝵ certa¬
turum. Hii funt angli dei qui
post refurrectionẽ anno qͥdragi¬
simo scđo. cum tito & naspasua¬
no ꝑdiderunt homicidas illos.
o ciuitatẽ illorum succendeĩt.
Ttinc discipłi relicto illo fuge¬
runt. Sicut petrus qui negato¬
nem abluit lacͥmis. & confessio.¬
ne dei penitus extir pauit. re¬
cuꝑationẽ eoꝵ significat. qͥ in
martyrio labuntur: ita cet̾i
qͥ fugerunt cautelam fugiendi
docent eos qͥ mimis. idonei funit
ferendis aduersis. Quibꝰ tutus
ẽ latere: quam se discrimim
cõmittere. Ita etiã ad olescens
qͥ scdm maxahum relicta sindo¬

Expanded text:
ssum habere duodecim legiones ibus sunt septuaginta duo millia quibus omnium gentium lingua exprimitur. gio apud veteres sex millibus hominum computabatur. Sexies duodecim, vel duodecies sex, septuaginta duo fiunt. Septuaginta vero duo millia angelorum, quia in tot linguas genus hominum est divisum, designat omne genus hominum cum Romano imperio adversus sceleratam gentem Judaeorum certaturum. Hi sunt angeli Dei, qui post resurrectionem anno quadragesimo secundo cum Tito et Vespasiano perdiderunt homicidas illos et civitates eorum succenderunt.Tunc discipuli relicto eo fugerunt. Sicut Petrus, qui negationem abluit lacrymis, et confessionem Dei funditus extirpavit, recuperationem eorum significat, qui in martyrio labuntur, ita caeteri qui fugerunt, cautelam fugiendi docent eos, qui minus idonei sunt in ferendis adversis, quibus tutius est latere, quam se discrimini committere. Ita etiam adolescens, qui secundum Marcum, relicta sindo
Abbreviated transcription (Latin):
Omnes enim qͥ acce perint gla¬
omnis aduersus dñm. glidiis
pempturꝰ. Ceterũ si scdm sen¬
tentiam enis omnes gladio
utentes gladio ꝑimuntur: rec¬
te ad necem eorum gladius exer¬
cebat᷑ qͥ eodem utebant᷑ ad faci¬
nus. Llel gladio ꝑibunt illo. sci¬
licet qͥ igneus uertitur ante
paradisum. id est gladio uin¬
est uerbi dei. Anputas qr ñ

Expanded text:
Omnis enim qui accipit glaTurba adversus Dominum gladiis perempturus. Caeterum si secundum sententiam ejus omnes gladio utentes, gladio perimentur, recte ad necem eorum gladius exercebatur, qui eodem uxebantur ad facinus. Vel gladio peribunt, illo scilicet, qui igneus vertitur ante paradisum, id est gladio diest verbi Dei. An putas, quia non