comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnatis cuncta gallia deficeret: et qđ nullũ amicis in eo praesidiũ uideret posi¬
tum eẽ si maturius ex hybernis educeret. ne abre frumentaria duris subuec¬
tionibus laboraret praestare uisum ẽ. tamen omnes difficultates perpeti ꝗͣ tanta
ontumelia accepta omnium suoꝵ uoluntates alienare. ltaq cohortatus hedu
de supportando cõmeatu praemittit ad boios qui de suo aduentu doceant hor¬
tenturq ut in fide maneant atq hostiun impetum magno animo sustineant.
duabꝰ agediu legionibus atq impedimẽtis totius exercitus relictis ad boios
proficiscitur. Altero die cum ad oppidum senonum Uellanonũ uenisset: ne quẽ
ost se hostem relinqueret quo expeditiore re frumentaria uteretur: oppu¬
re instituit. idq biduo circũ uallauit. tertio die missis ex oppido lega tis
de deditione arma conferri iumenta produci sexcentos obsides dari iubet

Expanded text:
gnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur posignatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
stris absit. his constitutis rebus: suis inopinantibꝰ ꝗͣ maximis põt itineribus
Uiennã ꝑuenit. Ibi nactus recentem eꝗtatum quẽ multis ante diebꝰ eo prȩmi¬
erat: neq diurno neq nocturno itinere intermisso ꝑfines heduoꝵ in line¬
nes contendit: ubi duae legiones hyemabãt: ut si quod etiã de sua salute
ibheduis iniretur consilii celeritate praecurrerẽt. Eo cum ꝑuenisset ad reli
legiones mittit pͥusq omnes in unũ locum cogit ꝗͣ de eius aduentu Aluernis
nunciari posset. hac re cognita vercingentorix rursus in bituriges exercitum
deducit atq inde ꝓfectus corgobinã boioꝵ oppidum quos ibi heluetico prael
uictos Caesar collocauerat. heduisq attribuerat oppugnare instituit. Ma-¬
gnam haec res caesari difficultatem ad consiliũ capiendũ afferebat: si reliquã
partem hyemis uno loco legiones cõtineret. ne stipendiariis heduoꝵ expu-¬

Expanded text:
stris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus stris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expu
Abbreviated transcription (Latin):
s inopinantibꝰ qđ se ceuẽna ut muro munitos existimabant. ac ne singular
quidem unꝗͣ homini eo tempore anni semite patuerant. equitibus imꝑat ut ꝗͣla
tissime possint uagentur et ꝗͣ maximũ hostibus terrorem inferãt. Celeriter
ec fama ac nuncii ad Uercingentorigẽ ꝑferuntur: quẽ ꝑterriti omnes A¬
uerni circũ sistunt atq obsecrant: ut suis fortunis cõsulat: ne ue abhostibus
inpiantur: praesertim cum uideant omne ad se bellum translatũ. Quo
ille precibus ꝑmotus castra ex Biturigibꝰ mouet ꝑ Aruernos uersus. Caesar
biduum in his locis moratus qđ haec de Uercingentorige usus uentura opinio¬
ne ꝑceperat: ꝑ causam supplementi equitatusq cogendi ab exercitu disce-¬
dit. Brutum adolescentem his copiis praeficit. hunc monet ut in omnes ꝑtes
quites ꝗͣlatissime ꝑuagentur: daturum se oꝑam ne longius triduo ab ca¬

Expanded text:
is inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari is inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab ca
Abbreviated transcription (Latin):
pit: et magna coacta manu in prouĩciam narbonam uersus eruptionẽ facere
ntendit. Qua re nunciata Caesar omnibus consiliis animaduertendũ ex¬
stimauit ut narbonã ꝓficisceretur. eo cum uenisset timentes cõferãt praesi¬
a in Ruthenis prouincialibꝰ uolscis Aretomicis Tolosatibus circũq Narbo¬
nã quae loca hostibus erant finitima constituit partem copiaꝵ ex ꝓuincia sup¬
plementumq quod ex italia adduxerat in helbios qui fines Auernoꝵ cõtin¬
ũt conuenire iubet. his rebus comparatis represso iam Lucrecio et remoto
qđ intrare intra praesidia ꝑiculosum putabat in heluios profici scituꝵ. Et si
ceuenna qui aluernos ab he luis discludit durissimo tempore anni altissima
iue iter impediebat. tamen discussa niue sex in altitudinẽ pedum atq ita
uiis patefactis summo militum sudore ad fines Aluernoꝵ ꝑuenit. quibꝰ oppres-¬

Expanded text:
pit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere pit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppress
Abbreviated transcription (Latin):
parte ipsi altera auerni circũ sisterent. Id eane de causa quã legatis pr¬
nũciarint an ꝑfidia adducti fecerint: qͦd nihil nobis constat. nõ uidetur pro
certo ẽẽ ꝓponendum. Bituriges eoꝵ discessu statim cũ Aruernis iunguntur.
Iis rebus caesari in italia nunciatis cum iam ille urbanas res uirtute. cN.
pompeii cõmodiorem in statum ꝑuenisse intelligeret: in transalpinã galliã
profectus ẽ. Eo cum uenisset magna difficultatẽ afficiebatur qua rõne ad
exercitum ꝑuenire posset. Nam si legiones in prouinciã accerseret se absente
itinere praelio dimicaturos intelsigebat: si ipse ad exercitum contende¬
ret. ne his quidem eo tempore qui quieti uiderentur suã salutem recte cõ¬
utti uidebat. Interim Lucrecius cadurcus in Ruthenos missus eam ciuitat
Aruernis conciliat: progressus in lciobriges et gabalos ab utrisq obsides acci-¬

Expanded text:
parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis prparte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides acci
Abbreviated transcription (Latin):
bus tormentis necat. Leuiore de causa auribus desectis: aut singulis effo¬
sis oculis domum remittit: ut sint reliꝗs documento: et magnitudine pe¬
nae ꝑterreãt alios. his suppliciis celeriter coacto exercitu Lucreciũ cadurcũ
mmȩ hominẽ audaciȩ cum parte copiaꝵ in Ruthenos mittit: ip̃e in butiri¬
ges proficiscitur: eius aduentu butiriges ad heduos quoꝵ erãt in fide lega¬
tos mittunt subsidium rogatum quo facilius hostium copias sustinere possint.
ui de consilio legatoꝵ quos caesar ad exercitum reliquerat copias equitatus
ditatusq subsidio Biturigibꝰ mittunt. qui cum ad flumen ligeri uenissẽt ꝙ bi¬
riges ab heduis diuidit: paucos dies ibi morati neq flumen transire au
domum reuertuntur. legatisq nr̃is renunciãt se biturigum ꝑfidiam ueritos
reuertisse quibus id consilii fuisse cognouerint: ut si flumen transissent una

Expanded text:
nibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effonibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatum totius galliae optinuerat: et obeam causam quod Regnum appetebat
uitate erat interfectus: conuocatis suis clientibus facile eos incendit. cog
t. hortatur ut cõmunis libertatis causa arma capiant magnisq coactis c¬
piis aduersarios suos a quibꝰ paulo ante erat deiectus expellit ex ciuitate.Rex
ab sus appellatur: dimittit quoquo uersus legationes: obtesta tur ut in fide
ineant. Celeriter sibi Senones.Parisios. Fictones. Cadurcos.Turones.Tenlur¬
cos. Lenicones. Andos reliquosq omnes qui occeanum attingunt adiungit. om¬
nium consensu ad eum defertur imperium. qua oblata potestate omnibus his
ciuitatibus obsides imperat. certum numeꝵ militum ad se celeriter adduci ius¬
sit. armoꝵ ꝗͣtum quaeq ciuitas domi quodq ante tempus efficiat constituit.
mis equitatui studet summae diligentiae summã imperii seueritatẽ addit. m¬
gnitudine supplicii dubitantes cogit. Ham maiore cõmisso delicto igne atq om¬

Expanded text:
ncipatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat,itate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognt; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque om
Abbreviated transcription (Latin):
sequentem incidit. quae quidem res nõ minorem Caesari ꝗͣ ipsa uictoria uoli¬
tatem attulit: qđ hominem honestissimũ ꝓuinciae galliae familiarẽ suũ et ho¬
spitem ereptum e manibus hostium sibi restitutum uidebat: neq eius calamita¬
e de tanta uoluptate et gratulatione quicꝗͣ fortuna diminuerat. Is se presẽ
de se ter sortibus consultum dicebat. utrum igitur statim necaretur: an in ali¬
ud tempus reseruaretur: sortium beneficio se ẽẽ incolumẽ. Item. M. Merius
epertus et ad eum reductus ẽ. Hoc praelio trans rhenum nunciato sueu
ꝗ ad ripas rheni uenerãt domũ reuerti caeperũt: quos ubi cuncti qui proximũ
henum incolunt perterritos senserunt insecuti magnum ex his numerum occ¬
stulabat. in hiberna in sequanos exercitum deduxit. hibernis labienũ praepo¬
suit. Ip̃se in citeriorẽ galliam ad conuentus agendos profectus est¬

Expanded text:
insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluinsequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est
Abbreviated transcription (Latin):
P.crassius a dolescẽs qui equitatui praeerat. qđ expeditior erat ꝗͣ ii qui in¬
Era aciẽ uersabantur tertiã parce laborantibꝰ nr̃is subsidio misit: ita praeliũ
restitutum ẽ.: atq omnes hostes terga uerterũt: neq pͥus fugere destiterunt
ꝙ ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter quinq ꝑuenerũt
ꝑpauei aut uiribꝰ confisi tranare cõtenderũt aut lintribus inuentis sibi salu¬
tem reppererũt. In hio fuit Arionistus ꝗ nauiculã deligatam ad ripam nactꝰ¬
nisti uxores una sueua natione quam domo secum adduxerat. altera norica Re-¬
gis uoccionis soror: quam in galliam duxerat a fratre missam. Utraeq in ea fuga pe¬
ierunt. Duae filiae haꝵ altera occisa altera capta ẽ. G. Ualerius procillus cũ ac¬
stodibꝰ in fuga trinis catenis uinctus traheretuR: in ipsum Caesarem hostiũ eꝗtatũ

Expanded text:
P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inP. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactvisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
res imposuerũt. quae in p̃lium ꝓficiscẽtes milites passis crinibꝰ flentes implorabant
ne se in serũitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibꝰ singulos legatos
et quaestorẽ plaefecit. uti eos testes suae quisq uirtutis haberet. Ip̃e a dextro cor¬
nu qđ eam parte̾m minime firmam hostium eẽ animaduerterat praeliũ cõmi-¬
sit ita nr̃i acriter in hostes signo dato impetum fecerunt. Itaq hostes repente ce¬
ominus gladiis pugnatum ẽ. At germani celeriter ex cõsuetudine sua ph.¬
Lange facta impetus gladioꝵ exceꝑunt. Reperti sut complures nr̃i milites
qui in phalangẽ insilirent et scuta manibꝰ reuellerent et desuꝑ uulnerarẽt. Cũ
hostium acies a sin̾istro cornu pulsa atq in fugam cõuersa ẽẽt a dextro cornu
uebementer multitudine suoꝵ nr̃am aciem premebãt. Id cum aĩaduertisset

Expanded text:
res imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant res imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente ce comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset
Abbreviated transcription (Latin):
apud germanos ea consuetudo ẽẽt ut matresfamiliae eoꝵ sortibꝰ et uaticinatio¬
ibus declararent Utrum praelium cõmitti ex usu eẽt necne. Eas itaq du
nõ esse fas germanos suꝑare si ante nouam lunam praelio contendissẽt. Postri¬
die eius diei caesar praesidium utrisq castris qđ satis eẽ uisum ẽ reliꝗt. omnis ala¬
rios in cõspectum hostium procastris minoribus cõstituit: quominꝰ multitudine
militum legionarioꝵ pro hostium nuo ualebat ut ad speciem alariis uteretuꝵ.
se triplici instructa acie usq ad castra hostiũ accessit. Tum demũ necessario g¬
mani suas copias castris eduxerunt generatimq cõstituerunt paribꝰ interuallis.
harudes Marcomãnos Triboces nangiones uemetes sedusios sueuos omnẽq aciẽ
suam rhedis et carris circũdederunt: nequa spes in fuga relinqueretur. eo mulie¬

Expanded text:
apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinatioapud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulie
Abbreviated transcription (Latin):
omni equitatu Arionistus misit: quae copiae nr̃os ꝑterrerent et munitione ꝓhi¬
berent. Nihilo segius Caesar uti ante cõstituerat duas acies hostem ꝓpulsare:
tertiam opus ꝑficere iussit. munitis castris duas ibi legiones reliꝗt et ꝑtẽ au¬
xilioꝵ: quatuor reliquas in castra maiora reduoxit. Proximo die instituto suo
aesar e castris utrisq suas copias eduxit. paululũq a maioribꝰ castris ꝓgr¬
sus aciẽs instruxit: hostibꝰq pugnandi potestatẽ fecit. Ubi ne tum ꝗdem eos
prodire intellexit circiter meridiem exercitum in castra reduxit: Tum demũ
A rionistus ꝑtem suaꝵ copiaꝵ quae castra mĩora oppugnaret misit acriter utrĩ
et illatis et acceptis uulneribꝰ in castra reduxit. Cum ex captiuis quaereret
caesar ꝗobrem Arionistus praelio non decertaret hanc reꝑiebat causam qđ

Expanded text:
cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohicum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimqet inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ni exercuerant. Equitum milia erãt sex totidem numero pedites uelocissimi
ac fortissimi quos omni ex copia singuli singulos suȩ salutis causa delege
Cum his in praelus uersabanturs ad eos sese equites recipiebant. hi siꝗͥd erat du-¬
rius cõcurrebant. siqui grauiore uulnere accepto equo deciderant: circũ siste¬
bãt si quo erat longius ꝓdeundum: aut celeriꝰ recipiendum: tanta erat hoꝵ
exercitatione celeritas ut iubis eqͦꝵ subleuati cursum ad aequarẽt. Ubi eũ
castris sese tenere Caesar intellexit. ne diutius cõmeatu ꝓhiberet᷑ ultra
Locum in quo germani cõsederant circiter passus sexcentos abhis castris locũ
idoneum delegit. acieq triplici instructa ad eum locũ uenit. pͥmã et secũdã
aciem in armis ẽẽ. tertiã castra munire ussit. hic locus abhoste circiter passus
xcentos: uti dictum ẽ aberat. eo circiter hominũ milia nuoͣ. xui. expedita

Expanded text:
ni exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ni exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita
Abbreviated transcription (Latin):
qui hospitio Arionisti utebatur. his mandauit ut quae diceret Arionistus cogͦ¬
scerent et adse referrent. Quos cum apud se in castris Arionistus cõspexissẽt
exercitu suo presente clamauit: quid ad se uenirent an speculandi causa: conã¬
tes dicere ꝓhibuit. et in catenas cõiecit. Eo die castra ꝓmouit et milibꝰ passuũ
ex & caesaris castris submonte consedit. Postridie eius diei praeter castra c¬
saris suas copias traduxit: et milibꝰ passuum duobꝰ ultra eum castra fecit: eo con¬
silio ut frumento cõmeatuq qui ex sequanis et heduis supportaretur: Caesarẽ
intercluderet. Ex eo die dies cõtinuos ꝗnq caesar pro castris suas copias ꝓdu-¬
xit et aciem instructam habuit: ut si uellet Arionistus praelio cõtendere ei
otestas non deesset. Arionistus his omnibus diebus exercitũ castris cõti¬
it equestri praelio quotidie contendit. Genus hoc erat pugnae quo se germa¬

Expanded text:
qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognqui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germa
Abbreviated transcription (Latin):
aq colloquium ut diremisset: multo maior alacritas studiumq pugnandi n¬
ius exercitui iniectum est. Biduo post Arionistus ad caesarem legatos mittit.
uelle se dehis rebus quae inter eos agi cepte neq ꝑfectae ẽẽnt agere: cũ eo uti
aut iterum colloquio diem cõstitueret: Colloquendi Caesari causa uisa nõ est¬
et eo magis qđ pridie eus diei germani retineri non poterant: qͥn in nr̃os tela cõ-¬
icerent. legatum e suis sese magno cum ꝑiculo ad eum missuꝵ. et hominibꝰ
ris obiecturum existimabat: cõmodissimum uisum ẽ. Q. Ualerium procillum
Q. Ualerii caburri filium summa uirtute et humanitate adolescentem: cuius
er a. E. ualerio flacco ciuitate donatus erat: et ꝑꝑ fidem, et ꝑꝑ linguae gal¬
licae scientiam qua multa iam Arionistus cõsuetudine longinqua utebatur et
quo&. in eo peccandi germanis causa non eẽt: ad eum mittere et Mariũ Tit

Expanded text:
eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi meaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium,
Abbreviated transcription (Latin):
uisset. neq in ꝓuinciã redegisset: neq stipendium imposuisset. qͦd si anti¬
qssimũ quoq tempus spectari oporteret populi.R. iustissimũ ẽẽ in gallia
tam suis legibus uti uoluisset. Dum haec in colloquio geruntur Caesari nũciat
est equites arionisti ꝓpius tumulum accedere et ad nr̃os adeꝗtare lapides te-¬
laq in nr̃os coniicere. Caesar loquendi finem fecit seq ad suos recepit suisq im¬
auit ne quod omnino telum in hostes reiicerent.Nam etsi sine ullo ꝑiculo legu¬
rus delectae cõmissum cum eꝗtatu praelium fore uidebat: tñ cõmittendũ non pu¬
abat ut pulsis hostibus dici posset eos abse ꝑfidem in colloquio circũ uento
Posteaꝗͣ in uulgus militum elatum ẽ qua arrogantia in colloquio Arionistus usus esset¬
omnem galliam Romanis interdixisset impetumq in nr̃os eius eꝗtes fecissent.

Expanded text:
ovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia tam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent,
Abbreviated transcription (Latin):
a se et amicꝗs heduos appellatos diceret: nõ se tam barbarum: neq tam imꝑitũ
rerum: ut non sciret neq bello allobrogum ꝓximo hecduos romanis au¬
lium tulisse. nẽq ip̃os in his contentionibus: quas hedui secum et cũ sequanis
habuissẽt auxilio. P. R.. usos eẽ. debere se subsimulatam caesarẽ amiciciã qđ
exercitum in gallia habebat sui opprimendi caula babere. qui nisi deced.
atq exercitum deducat ex his regionibus. sese illum nõ pro amico: sed pro ho¬
ste habiturum qͦd si eum interfecerit multis sese nobilibus pͥncipibꝰq .P. R.
niũ gratiam atq amiciciam eius morte redimere posset. qͦd si discessisset
et liberam possessionem galliae sibi tradidisset:. magno se illum premio re¬
muneratuꝵ: et quaetunq bella geri uellet: sine ullo eius labore et ꝑiculo
confecturum. Multa a Caesate in eam sententiã dicta sũt. Quare nego

Expanded text:
a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque popuomnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negoti
Abbreviated transcription (Latin):
lia ab ipsis concessas: obsides ip̃oꝵ uoluntate datos: stipendiũ capere ui¬
re belli qͦd uictores uictis imponere cõsueuerunt: nõ sese gallis sed gallos sibi
ellum intulisse. omnes galliae ciuitates ad se oppugnandũ uenisse: ac
tra se castra habuisse. eas omnis copias a se uno praelio pulsas ac suꝑatas
ẽẽ. si iteꝵ experiri uelint se iteꝵ paratum eẽ decertare: si pace uti uelit
ini quum ẽẽ de stipendio recusare. qđ sua uoluntate ad id tempus pepen-¬
xpugnandae causa facere: eius rei testimonium ẽẽ: qͦd nisi rogatus n
uenerit. et qđ bellum nõ intulerit. sed defenderit: se prius in galliam ue
uid sibi uellelcur in suas possessiones ueniret: et ꝓuinciam suam hãc eẽ galliã
sicut illam nr̃am ut ipsi concedi non oporteret: si in nr̃os fines impetum fa¬
tret. sic item nos eẽ iniquos qui in suo iuire Interpellaremꝰ. Quod fratre

Expanded text:
lia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iulia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pepenoppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam veellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres
Abbreviated transcription (Latin):
sueuisse tribui docebat. Illum quando neq aditum neq causam postulã di
iustam haberet beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea p̃mia consecutũ.
Docebat etiã ꝗͣ ueteres ꝗͣq iustae cause necessitudinis ip̃is cum heduis int̾¬
cederẽt. quae senatus consulta qͦtiensq honorifica in eos facta ẽẽnt. ut oĩ qͣs¬
hil deꝑdere. sed gratia digni tate honore auctiores uelit eẽ. Oͦd uoͣ ad aĩciciã
ꝑ.Rattulissent idhis eripi quis pati posset: Postulauit deinde eadem quae
Legatis in mandatis dederat. ne aut heduis: aut eoꝵ sociis bellũ in fer¬
quos amplius rhenum transire paferetur. Arionistus ad postulata caesario
ica respondit. de suis uirtutibꝰ multa praedicauit. Transisse rhenũ sese
non sua sponte sed rogatum et accersitum a gallis nõ sine magna spe ma¬
gnisq premiis praedicauit domum ꝓpinqͦsq reliquisse: sedes habere ĩ gal¬

Expanded text:
onsuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi onsuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni thil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferquos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gal
Abbreviated transcription (Latin):
is ab eo circũ ueniretur. Uterq cum eꝗtatu ueniret: alia rõne se nõ ẽẽ
tuꝵ. Caesar ꝙ neq colloꝗum interposita causa tolli uolebat. neq salutem
m galloꝵ equitatui cõmittere audebat: cõmodissimũ eẽ statuit. omi¬
bꝰ equis gallis equitibꝰ detractis ĩ eoᷤ legionarios milites Legionis decim&
nis dixit. plusꝗͣ pollicitus ẽẽt caesarem ei facere pollicitum ẽs in cohortis
riae loco decimã legionem habiturum et nunc ad equũ rescribere.Pla
eꝗtes Arionisti pari interuallo cõstiterunt. Arionistus ex eꝗs ut colloq̃¬
entur et praeter se denos: ut ad colloꝗum adducerẽt postulauit.Ubi e
tum est Caesar initio orõnis sua senatusq in eum bñficia cõmemorauit.
qͦd Reoc appellatus est a senatu ꝙ amicus qđ munera amplissime missa.
quã rem et paucis contigisse: et a Romanis ꝓ magnis hominũ officiis c¬

Expanded text:
as ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse as ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui nis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis riae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Plaequites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis c
Abbreviated transcription (Latin):
rat ꝓfectus est. Septimo die cum iter nõ intermitteret: ab exploratoribꝰ certior
factus est. Arionisti copias a nr̃is milibꝰ passuũ quatuor et uiginti abẽẽ. Cogni
Caesaris aduentu Arionistus legatos ad eum mittit: qđ antea de colloꝗt
stulasset id ꝑse fieri liceret: qͦniam ꝓpius accessisset: seq id sine ꝑiculo facere
osse existimare. Non respuit condicionẽ Caesar.iamq eum ad sanititẽ
uerti arbitrabatur: cum id qͦd antea petenti denegasset ultro polliceret᷑. ma-
gnamq in spem prosuis tantis populiq . R. in eum beneficiis cognitis suis po-¬
tulatis fore ut ꝑtinacia desisteret. Dies colloꝗo dictus est: ex eo die quin
Interim saepe ultro citroq cum legati inter eos mitterentur: Arionistus postu¬
lauit ne quem peditem ad colloꝗum Caesar adduceret. uereri se ne ꝑ insidi¬

Expanded text:
xerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior xerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim saepe cum legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidi
Abbreviated transcription (Latin):
idor atq officium an timor plus ualeret: qđ si praeterea nemo sequatu
tamen se cum sola decima legione ituꝵ dequa nõ dubitaret: sibiq eam p̃to¬
ã cohortem futuram. huic legioni Caesar et indulserat praecipue: et ꝑe
uirtutẽ confidebat maxime. Hac or̃one habita mirũ in modum cõuersae sũt
omniũ mentes: sũmaq alacritas et cupiditas belli gerendi ĩnata ẽ. pͥncepsq¬
decime legio ꝑp tribunos militum ei gratias egit. ꝙ de se optimũ iudiciũ
ecisset: seq ad bellum gerendum ẽẽ paratissimam cõfirmauit. Inde relic
legiones ꝑ tribunos militum et pͥmoꝵ ordinũ centuriones egerũt uti ꝑ eos¬
Cesari satisfacerent. se neq unꝗͣ dubitasse: neq timuisse. neq de summa
belli suum iudiciũ sed imꝑatoris eẽ existimauisse. Eoꝵ satisfactione accepta
nquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret: de quarta uigilia ut di¬

Expanded text:
pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
tem fecisset: desꝑantes iam de pugna et dispersos subito adortũ ratiõi
timorẽ in reiꝰ frumentariae simulationẽ angustiasq itineꝵ cõferrẽt facere
arroganter: cũ aut de officio imꝑatoris desꝑare: aut praescribere auderẽt.
sibi ẽẽ curae. frumẽtum leucos sequanos lingones subministrare: iãq
ẽẽ in agris frumenta matura: de itinere ip̃os breui tempore iudicaturos.
l non fore dicto audientes nec signa laturi dicantur: nihil se ea re cõn¬
ueri. Scire enim ꝗbuscunq exercitus dicto audiens nõ fuerit aut male re
gesta fortunã defuisse: aut aliquo facinore comperto auariciã ẽẽ cõiunctã.
am ĩnocentiam ꝑpetuae uitae felicitate heluecioꝵ bello eẽ ꝑspectã. Itaq s
qđ in longiorẽ diem collaturꝰ eẽt representatuꝵ ẽẽ et ꝓxima nocte de
quarta uigilia castra motuꝵ. ut ꝗͣ pͥmum intelligere posset: utrũ apud eos

Expanded text:
statem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione statem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
gentis desꝑarent. factum eius hostis ꝑiculum patrũ nr̃oꝵ memoria cũ cym¬
is et teutonis a. E. Mario pulsis nõminorem laudẽ exercitus ꝗͣ ip̃e imꝑ¬
tor meritus iudebatur: propter factum etiã in italia ẜuili tumultu. quos tñ nuꝑ¬
quid usus ac disciplina quam a nobis accepissent subleuarẽt. Ex quo iu¬
dicari posset ꝗͣtum haberet in se boni consfantia: ꝑꝑea q qͦs aliꝗͣdiu inermes
sine causa timuissent: hos postea armatos ac uictores suꝑassent. Deniq
eosdem ẽẽ germanos scirẽt. cũ quibꝰ saepenuͬo heluecii congressi nõ soli
in suis sed etiam in illoꝵ finibus plerunq suꝑassent: ꝗ tamen pares eẽ nr̃o
exercitui non potuerint. Si quos aduersum praeliũ et fuga galloꝵ cõmoue¬
ret: hos si quaererent reꝑiri posse diuturnitate belli defatigatis gallis Ari¬
onistum cũ multos menses castris se ac paludibus tenusset. neq sui pote¬

Expanded text:
gentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbrgentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superassent. Denique hos esse eosdem Germanos quibuscum saepe numero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui pote
Abbreviated transcription (Latin):
bant milites centurionesq quiq eꝗtatui praeerant ꝑturbabantur. qui se ex his
minꝰ timidos ex istimari uolebãt. non se hostem uereri. sed angustias locoꝵ et
tariam ut satis cõmode supportari posset timere dicebãt. Hõnulli enĩ caesari
nunciabãt cum castra moueri. ac signa ferri iussisset nõ fore dicto audiẽte
milites: neq ꝑꝑ timorẽ signa laturos: Haec cum aĩ aduertisset caesar cõuocato
cilio omniũq ordinũ ad id concilium adhibitis centurionibꝰ uehemẽter eos
gitandum putarent. Arionistum se consule cupidissime. P. R. amiciciã appeti¬
isse. Cur igitur hunc tam temere quisꝗͣ ab officio discessurum iudicaret sibi ꝗ¬
dem ꝑsuaderi cognitis suis postulatis eꝗta te et condicione ꝑspecta eum neq at
in tulisset quid tandem uererentur: aut cur de sua uirtute aut de ip̃ius dili¬

Expanded text:
ebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his ebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris em frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eosgitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suintulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius dili
Abbreviated transcription (Latin):
bili uirtute atq exercitatione in armis eẽ praedicabant. saepenumero sese cũ his
mor omnẽ exercitum occupauit: ut nõ mediocriter omniũ mentes animosq
ꝑturbaret. hic pͥmum ortus ẽ timor a tribunis atq praefectis. reliquisq ꝗ ex mlnũ
urbe amiciciae causa Caesarem secuti: nõ magnũ in re militari usum habebãt. qͦ¬
rum alius alia causa allata quam sibi ad ꝓficiscendum necessariam eẽ diiceret.
petebat ut eius uoluntate discedere liceret. Nõ nulli pudore adducti ut timo¬
s suspicionẽ uitarent remanebãt. hi neq uultũ fingere. neq interdũ lachry
tenere poterãt: abditi in tabertiaculis: aut suũ fatum querebant᷑. aut cũ suis fa¬
miliaribꝰ cõmune ꝑiculum miserebant᷑. uulgo totis castris testamenta obsigna¬
ntur. Hoꝵ uocibus ac timore paulatim: et li qui magnũ in castris usum hab¬

Expanded text:
ibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his ibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum hab