comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
frĩ. benedixer̃ nos in nomine dñi. Quan.¬
do me inqͥt benedix̃ paulus : quando me
benedix̃ petrus : ad tende in scripturis
uide sibene uiuis: & uide ibi benedic¬
tũ te fuisse. Om̃s bene uiuentes: benȩ¬
dixer̃ & quomͦ benedixer̃ in nomine
dñi ñ in nomine suo sic̃ heretici. Qui

Expanded text:
fratres, benedixerunt nos «in nomine Domini.» Quanfratres, benedixerunt nos «in nomine Domini.» Quando me, inquis, benedixit Paulus? quando me benedixit Petrus? Attende in Scripturis, vide si bene vivis, et vide ibi benedictum te fuisse. Omnes bene viventes benedixerunt. Et quomodo benedixerunt? «In nomine Domini;» non in nomine suo, sicut haeretici.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deder̃ Ergo om̃s istos malos qͦs portat
eccła : qͥ legitis in scripturis in uenitir
maledictos. designatos ad anticristũ ꝑ¬
tinere : ad diabolũ ꝑtinere. ad paleã ꝑtine¬
re. ad zitaniã ꝑtinere & multa innume
bene loquat᷑: qͥa transeuntes uiã ñ illis bene¬
dixer̃ Transeuntes ꝓphetȩ om̃ia de ulis
mala dixer̃ Ecce & iste quẽ portamꝰ dauid
transiit uiã : audistis qͥd de illis dicit
Dñs iustus concid& ceruices peccatorum :
confundant᷑ & auertant᷑ recrorsũ om̃s qͥ
oder̃ sion fiant sic̃ senũ tectoꝵ : qđ prius¬
qͣm euellat᷑ aruit. Non repleuit manũ
suã messor : & sinũ suũ qͥ manipulos col¬
ligit . Hȩc de illis dix̃ non ergo supra
illos iste transiens benedix̃ & imple¬
& ñ dixer̃ transeuntes uiã benedi¬
ximꝰ uos in nomine dñi & isti transe¬
untes. siue ꝓphetȩ. siue patriarchȩ
siue apłi. qͥcũq transier̃ : si benȩ uiuimꝰ

Expanded text:
non dederunt. Ergo omnes istos malos quos portat non dederunt. Ergo omnes istos malos quos portat Ecclesia, qui legitis in Scripturis, invenitis maledictos designatos ad antichristum pertinere, ad diabolum pertinere, ad paleam pertinere, ad zizania pertinere. Et multa innumerbene loquatur, quia transeuntes viam non illos benedixerunt. Transeuntes Prophetae omnia de illis mala dixerunt. Ecce et iste quem portamus, David transiit viam; audistis quid de illis dixit: «Dominus justus concidet cervices peccatorum. Confundantur, et avertantur retrorsum, omnes qui oderunt Sion. Fiant sicut fenum tectorum, quod priusquam evellatur aruit. Non replevit manum suam messor, et sinum suum qui manipulos colligit.» Haec de illis dixit. Non ergo supra illos iste transiens benedixit, et implenon dixerunt transeuntes viam, Benedixime, sive Patriarchae, sive Apostoli, quicumque transierunt, si bene vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
uiam. Bene dictio dtm sufuos. Be.¬
Ne diximus uos in nomine dt̃u.
Nostis enĩ fr̃s quando transat᷑ ꝑ
oꝑantes: est consuetudo ut dicat᷑ illis
benedictio dñi suꝑ uos. & magis ista
consuetudo erat ingente uidȩ orum
Nemo transiebat & uidebat aliquod
facere opus. in agro uł in uinea. uł
in messe. uł in aliqͥd eius modi : non
licebat transire sine benedictione.
Alii s̃ qͥ manipulos colligunt: aliis
transeuntes uiã Qui manipulos col¬
ligunt ñ de illis replent manꝰ : quia
ñ colligit᷑ adhorreũ fȩnũ tectorum
Quis qui manipulos colligunt : messores
Auis messeres : dñs dix̃ messores autem :¬
angłi s̃. Qui s̃ transeuntes : illiqͥiã puiã
istit̃ id ẽ ꝑ uiã istã transier̃ transier
hinc ad patriã. Apłi transcuntes eranT
quib radicẽ caritatis uider̃. Quos autẽ
inuener̃ in tectis eminere. & suꝑbire in
ceruicescuti sui: dixer̃ cont᷑ illos qđ fu¬
turi erant: benedictionẽ autẽ suꝑ eos

Expanded text:
am, Benedictio Domini super vos; benediximus vos in nomine Domini.» Nostis enim, fratres, quando transitur per operantes, est consuetudo ut dicatur illis, «Benedictio Domini super vos.» Et magis ista consuetudo erat in gente Judaeorum. Nemo transibat et videbat aliquos facere aliquod opus in agro, vel in vinea, vel in messe, vel aliquid hujusmodi; non licebat transire sine benedictione. Alii sunt qui manipulos colligunt, alii sunt transeuntes viam. Qui manipulos colligunt, non de illis replent manus; quia non colligitur ad horreum fenum tectorum. Qui sunt qui manipulos colligunt? Messores. Qui sunt messores? Dominus dixit: «Messores autem Angeli sunt.» Qui sunt transeuntes? Illi qui jam per viam istam, id est, per vitam istam transierunt hinc ad patriam: Apostoli transeuntes erant quibus radicem charitatis viderunt. Quos autem invenerunt in tectis eminere et superbire «in cervice scuti sui,» dixerunt contra illos quod futuri erant, benedictionem autem super eos
Abbreviated transcription (Latin):
concid& ceruuces reccatorum
tus concid& ceruices peccatoꝵ. Quis
ñ contremiscat : qͥs enĩ ñ peccauit:
dñs uistus concid& ceruices peccatoꝵ
Om̃ib. qͥ audiunt : intrat tremor incor
si credunt scripturȩ dĩ. Si enĩ sibi sine
causa tundunt homines pectora. m̃¬
tiunt᷑ quia tundunt pectora si uistis
& in eo qđ m̃tiunt᷑ dõ funt peccato¬
res. Si ergo ueracit̃ sibi tundunt pec
tundit pectꝰ : & qͥs nr̃m ñ elidit ocu
om̃s peccatores & nemo inuenit᷑ sine
petcato : om̃ib tim̃dus ẽ gladius in cer¬
uices qͥa dñs iustus concid& conceruices
peccatoꝵ. Non puto fr̃s mei. quia
om̃iũ peccatoꝵ : sed in m̃bro
qđ ꝑcutit ibi designat qͦs peccatores
ꝑcutiat: Non enĩ dix̃. dñs iustus con¬
cid& manꝰ peccatoꝵ : aut dñs iustus
concid& pedes peccaitoꝵ: ñ dix̃: Sed
quia peccatores suꝑbos uolebat in¬
tellegi. Suꝑbi autẽ om̃s ceruicatis.
qui ñ solũ faciunt male sed nec aga

Expanded text:
concidet cervices peccatorum.» concidet cervices peccatorum.» atorum.» Quis non contremiscat? Quis enim non peccavit? «Dominus justus concidet cervices peccatorum.» Omnibus qui audiunt, intrat tremor in cor, si credunt Scripturae Dei. Si enim sibi sine causa tundunt homines pectora, mentiuntur quia tundunt pectora, si justi sunt; et in eo quod mentiuntur Deo, fiunt peccatores. Si ergo veraciter sibi tundunt pecttundit pectus? et quis nostrum non elidit oculomnes peccatores, et nemo invenitur sine peccato; omnibus timendus est gladius in cervices, quia «Dominus justus concidet cervices peccatorum.» Non puto, fratres mei, quia omnium peccatorum; sed in membro quod percutit, ibi designat quos peccatores percutiat. Non enim dixit, Dominus justus concidet manus peccatorum; aut, Dominus justus concidet pedes peccatorum, non dixit: sed quia peccatores superbos volebat intelligi, superbi autem omnes cervicati sunt, qui non s
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ audiui adõ ñ cessisse sermonib
hominũ : fecer̃ mͥ peccatores qđ por¬
tarem ñ cui miscerer. & facta .ẽ. iniqͥtas
eoꝵ longe ame. Quid enĩ tã ꝓpe quã
duo homines in una eccła quidenĩ
tã longe quã iniqͥtas a iustitia: ubi¬
ẽ. enĩ confessio : ibi ꝓpinquitas. Ligan¬
t᷑ duo & mittunt᷑ ad uidicẽ : latro &
colligatꝰ. Ille sceleratꝰ. ille in nocens:
una cathena ligant᷑ : & longe sunt Ase:
Quantũ longe s̃ a se : quantũ longe scelus
ab innocentia. Ecce isti longes ase ab
inuicẽ Alius latro in ispania facit sce¬
lera : ꝓximꝰ ẽ ei qͥ facit in affrica. Quan¬
tũ ꝓximꝰ : q̃uantũ sibi uingunt᷑ scelus
& scelus : quantũ sibi uingunt᷑ latro¬
ciniũ & latrociniũ : Nemo ergotime¬
at mixtos sibi corpore malos . Longe
ab illis sit corde : & securꝰ portat quod
mique: &ut sermonẽ loquam᷑ uulgi:
tonant iniqui. extollunt᷑ in trphos.
in calumnias. Quid ergo semꝑhoc
non. Audi qđ sequit᷑. Dr̃S IUSTUS

Expanded text:
ssi sermonibus hominum. Fecerunt mihi peccatores quod portarem. non cui commiscerer, et facta est iniquitas eorum longe a me. Quid enim tam prope, quam duo homines in una Ecclesia? quid tam longe, quam iniquitas a justitia? Ubi enim consensio, ibi propinquitas. Ligantur duo, et mittuntur ad judicem; latro, et colligatus: ille sceleratus, ille innocens, una catena ligantur, et longe sunt a se. Quantum longe sunt a se? Quantum longe est scelus ab innocentia. Ecce isti longe sunt ab invicem. Alius latro in Hispania facit scelera, proximus ei est qui facit in Africa. Quantum proximus? Quantum sibi junguntur scelus et scelus, quantum sibi junguntur latrocinium et latrocinium. Nemo ergo timeat mixtos sibi corpore malos. Longe ab illis sit corde, et securus portat quod inique; et ut sermonem loquamur vulgi, tonant iniqui, extolluntur in typhos, in calumnias. Quid ergo? semper hoc? Non. Audi quod sequitur: «Dominus justus
Abbreviated transcription (Latin):
tute mea : exercuer̃ me : ñ ob presseruns
Ualuer̃ mͥ sic̃ ignis ad aurũ : Nĩ sic̃ ignis
ad fȩnũ. Ignis enĩ accedens ad aurum :
sordem tollit. Accedens ad fȩnũ: in
Suꝑ dorsũ meũ fabricauer̃ peccatores:
longe fecer̃ iniustiti suã. Fecer̃ qđ to¬
lerem : ñ fecer̃ cui consentirẽ : Iam ergo
in iustitia ipsoꝵ. longe . ẽ. ame. Mali:
mixtis̃ bonis: Non solũ in scło : sed &
in ipsa intꝰ eccła mali mixtis bonis.
Nostis & ꝓbastis : & magis ꝓbabitis
si boni fueritis. Cũ enĩ creuiss& herba
& fructũ feciss& : tunc apparuer̃ zita.¬
nia. Nulli apparent mali in eccła: nisi
ei qͥ fuerit bonꝰ. Nostis ergo quia mixti
s̃ : & semꝑ & ubiq dicit scriptura. quia
ñ separabunt᷑ nisi infinẽ Sic quomodo
mixti s̃ : longe s̃ ase Ne quis ergo ex
eo qđ mixtis mali int̃ bonos putare
iniqͥtatẽ. eẽ. uxta insticiã : ñ potuer̃ in qͥt

Expanded text:
tute mea?» Exercuerunt me, non oppresserunt. tute mea?» Exercuerunt me, non oppresserunt. Valuerunt mihi sicut ignis ad aurum, non sicut ignis ad fenum. Ignis enim accedens ad aurum, sordem tollit; accedens ad fenum, in «Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores, longe fecerunt injustitiam suam.» Fecerunt quod tolerem, et non fecerunt cui consentirem. Jam ergo injustitia ipsorum longe est a me. Mali mixti sunt bonis, non solum in saeculo, sed et in ipsa intus Ecclesia mali mixti sunt bonis. Nostis, et probastis; et magis probabitis, si boni fueritis. «Cum» enim «crevisset herba et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania» . Nulli apparent mali in Ecclesia, nisi ei qui fuerit bonus. Nostis ergo quia mixti sunt, et semper et ubique dicit Scriptura quia non separabuntur, nisi in fine. Sic, quomodo mixti sunt, longe sunt a se. Ne quis ergo ex eo quod mixti sunt mali inter bonos, putaret iniquitatem esse juxta justitiam, «Non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tuer̃ mͥ suꝑ dorsum meũ fabricauer̃ pec¬
catores Agunt nob̵cũ primo : ut con-¬
sentiamꝰ illis ad facta mala. Si ñ con¬
senserimꝰ : tolerate nos dicunt. Ergo qͥa
ñ potiusti mihi ascende in dorsũ meũ:
portare te habeo quousq ueniat finis
Sic eiĩ mͥ p̃ceptũ ẽ : ut fructũ afferam
cũ tolerantia: Non te corrigo : tolerote
Aut forte cũ tolerote : corrigeste Si
ñ te corriges usq infinẽ : tolerote usq in
finẽ & usq in finẽ suꝑ dorsũ meũ eris:
usq ad tempꝰ. Nũ qͥd semꝑ suꝑ dorsum
meũ eris: uem& enĩ qui inde te excu.
autẽ angłi s̃. Separant malos de me¬
dio iustoꝵ. Si c̃ zitaniã atritico: frum̃tũ
recond& in horreo: paleã autẽ cõbureNT
igni in extinguibili. Portaui quousq po¬
tui. iã gaudens transeo in horreum dĩ.:¬
& securus canto sȩpe expugnauer̃ me
a iuuentute mea. Quid exũ mͥ facere
potuer̃. quia expugnauer̃ me a uiuen¬

Expanded text:
tuerunt mihi: supra dorsum meum fabricaverunt pectuerunt mihi: supra dorsum meum fabricaverunt peccatores.» Agunt nobiscum, primo ut consentiamus illis ad facta mala: si non consenserimus, Tolerate nos, dicunt. Ergo quia non potuisti mihi, ascende in dorsum meum; portare te habeo quousque veniat finis: sic enim mihi praeceptum est, ut fructum afferam cum tolerantia . Non te corrigo, tolero te: aut forte, cum tolero te, corrigis te. Si non te corrigis usque in finem, tolero te usque in finem; et usque in finem super dorsum meum eris, usque ad tempus. Numquid semper super dorsum meum eris? Veniet enim qui inde te excutiautem Angeli sunt: separant malos de medio justorum, sicut zizania a tritico; frumentum recondent in horreo, paleam autem comburent igni inexstinguibili. Portavi quousque potui, jam gaudens transeo in horreum Dei, et securus canto, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 8. Quid enim mihi facere potuerunt, quia «expugnaverunt me a juven
Abbreviated transcription (Latin):
dicer& : dep̃hensus in fauce. Hoc & frac.¬
tor dicer& : dep̃hensus circa parietẽ a¬
lienũ. Hoc mihi & lenodicer&: emens
puellas ad ꝓstitutionẽ. Hoc & maleficꝰ
in cantans mala. & uendens neqͥtiã suã
Quicqͥd tale ꝓhibere conarem᷑ : respor¬
derent om̃s qͥa ñ haberent unde ui-¬
uerent quia inde se pascerent. Quasi
ñ hoc ipsũ in illis maxime puniendũ
ẽ. quia artẽ nequitiȩ diligerent: unde
uictũ transigant. & indese uolunt
pascere : unde offendant eũ a qͦ om̃s
pascunt᷑. Sed cũ clamaueris hoc & di¬
xeris: illi respondent. Si sic ñ adhuc
accedimꝰ. si sic ñ intramꝰ in ipsam eccłam
ueniant. in trant. audiant: Sepe expug¬
nauer̃ me a uiuentute mea : & enĩ ñ po¬
tuer̃ mͥ. suꝑ dorsũ meũ fabricauer̃ pec¬
catores. Hoc ẽ. ñ potuer̃ agere ut con¬
sentiã : fecer̃ qđ portẽ Quã p̃clare dic¬
tũ ẽ. quã optime significatũ .ẽ: & enĩ ñ po¬

Expanded text:
diceret, deprehensus in fauce; hoc et effracdiceret, deprehensus in fauce; hoc et effractor diceret, deprehensus circa parietem alienum; hoc mihi et leno diceret, emens puellas ad prostitutionem; hoc et maleficus incantans mala, et vendens nequitiam suam; quidquid tale prohibere conaremur, responderent omnes quia non haberent unde viverent, quia inde se pascerent; quasi non hoc ipsum in illis maxime puniendum est, quia artem nequitiae delegerunt, unde vitam transigant, et inde se volunt pascere, unde offendant eum a quo omnes pascuntur. 7. Sed cum clamaveris hoc et dixeris, illi respondent: Si sic, non huc accedimus; si sic, non intramus in ipsam Ecclesiam. Veniant, intrent, audiant: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea. Etenim non potuerunt mihi: supra dorsum meum fabricaverunt peccatores:» hoc est, non potuerunt agere ut consentiam; fecerunt quod portem. Quam praeclare dictum est, quam optime significavit, «Etenim non po
Abbreviated transcription (Latin):
& foste qui tibi loquit᷑ ñ fenerat :
fenerat qͥ ꝑ ipsũ loquit᷑ : si facit qđ tibi
dicit & tu ñ facis : tu in ignẽ. ille in reg.¬
nũ. Si ñ facit qđ tibi dicit & pariter
facit mala quȩ facis : & dicit bona quȩ
ñ facit: parit̃ in ignẽ. Fȩnũ ardebit :
uerbũ autẽ dñi man& in ȩt̃nũ. Nũ quid
ard& sermo qͥ tibi ꝑ illũ locutꝰ. ẽ aut
moises qͥ tibi loquit᷑ id ẽ bonꝰ & iustus
famulus dĩ : dut pharisȩus ẽ. cathedra
morsi sedens. Audisti & de ipsis : quȩ
dicunt facite. quȩ autẽ faciunt facere
nolite. Non habes tu unde te ex cuses:
quando sermo dĩ tibi loquit᷑. Quia ñ
potes int̃ficere sermonẽ dĩ : criminard
Quere quantũ uis dic quantũ uis. blas¬
phema quantũ uis. sȩpe expugnauer̃
me a uiuentute mea. Dicat uero isrł.
sepe expugnauer̃ me a uiuentute mea¬
Audent etiam feneratores dicere : non
habeo aliud unde uiuã. Hoc mͥ & latro

Expanded text:
t forte qui tibi loquitur, non fenerat: st forte qui tibi loquitur, non fenerat: sfenerat qui per ipsum loquitur? Si facit quod tibi dicit, et non tu facis; tu in ignem, ille in regnum. Si non facit quod tibi dicit, et pariter facit mala quae facis, et dicit bona quae non facit; pariter in ignem. Fenum ardebit, verbum autem Domini manet in aeternum . Numquid ardet sermo qui tibi per illum locutus est? Aut Moyses est qui tibi loquitur, id est, bonus et justus famulus Dei; aut pharisaeus est cathedram Moysi sedens. Audisti et de ipsis: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite» . Non habes tu unde te excuses, quando sermo Dei tibi loquitur. Quia non potes interficere sermonem Dei, criminari Quaere quantum vis, dic quantum vis, blasphema quantum vis: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea, dicat vero Israel, Saepe expugnaverunt me a juventute meaAudent etiam feneratores dicere: Non habeo aliud unde vivam. Hoc mihi et latro
Abbreviated transcription (Latin):
cohibeamꝰ . quia bona s̃ om̃ia : quia bo¬
nꝰ ds̃ qui fecit om̃ia. Et laudant illum
quid p̃termissũ. ẽ: laudant cęli. lau.¬
dant angłi. laudant sidera. laudant
sol & luna. laudant dies & noctes
laudant quicqͥd germinat de t̾ra. lau¬
dat quicqͥd natat in mari laudat qͥc qͥd
uolitat in aere. laudant om̃s montes
& colles. laudant frigora & estas. &
cetera om̃ia quȩ fecit dr̃. Audistis
quia laudant dm̃ Nũquid audistis
ibi quia laudat dm̃ auaricia. quia dm̃¬
laudat luxuria: Non laudant ista :
quia ñ ipse illa fecit. Laudant ibi ho-¬
mines dm̃: hominis creator .ẽ dr̃
Auaricia opꝰ .ẽ. mali hominis : homo
ipse opꝰ. ẽ. dĩ & qͥd uult ds̃ : occidere
inte qđ ipse fecisti : & saluare te quẽ
ipse fecit Noli fenerare  Tu accusas
scripturã dicentẽ : qui peccuniã non
dedit ad usurã Non ego illud s̃tris¬
scripsi Non de ore meo primũ exut :
dm̃ audi & ille. Clerici ñ fenerent :¬

Expanded text:
cohibeamus! quia bona sunt omnia, quia bocohibeamus! quia bona sunt omnia, quia bonus Deus qui fecit omnia; et laudant illum quid praetermissum est? Laudant coeli, laudant Angeli, laudant sidera, laudant sol et luna, laudant dies ac noctes, laudat quidquid germinat de terra, laudat quidquid natat in mari, laudat quidquid volitat in aere, laudant omnes montes et colles, laudant frigora et aestus; et caetera omnia quae Deus fecit, audistis quia laudant Deum : numquid audistis ibi quia laudat Deum avaritia, quia laudat Deum luxuria? Non laudant ista, quia non ipse illa fecit. Laudant ibi homines Deum; hominis creator est Deus. Avaritia opus est mali hominis; homo ipse opus est Dei. Et quid vult Deus? Occidere in te quod ipse fecisti, et salvare quod ipse fecit. 6. Noli fenerare. Tu accusas Scripturam dicentem, «Qui pecuniam suam non dedit ad usuram» . Non ego illud scripsi, non de ore meo primo exiit: Deum audi. Et ille: Clerici non fenerent. E
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ male fieri & quȩ toleramꝰ : ad cul¬
pã nr̃am applicant᷑ Nos qͥd respondemꝰ:
noli me adtendere : sermonẽ istũ atten¬
de. Ipse tibi loquit᷑ ꝑ quemlib&: huic
tu in imicꝰ es : Concorda cũ aduersano
tuo : cũ es cũ eo inuia. Aduersariũ tuũ.
sermonẽ dĩ fecisti. Noli ad tendere : qͥa
ille tibi loquit᷑. Malus. ẽ ꝑ quẽ tibi loqͥt᷑:
sed non . ẽ. malus qui tibi loquit᷑. Sermo
nẽ dĩ accusa : dm̃ accusa si potes. Cre¬
ditis fr̃s huc usq ꝑuenisse eos de quib
dr̃. sȩpe expugnauer̃ me auiuentute mea:
ut etiam ipsũ dm̃ accusare Ñ dubitent.
Accusas auarũ : & ille accusat dm̃ qͥ fecit
aurũ. Noli auarꝰ. eẽ. & ñ facer& dr̃ aurũ
lam hoc restat quia mala tua oꝑa cohi¬
bere ñ potes: accusas oꝑa dĩ bona.
Displic& tibi creator: & fabricator mun.¬
di. Non facer& & solem : quia multi
infenestris contendunt deluminarib
& ad iudicia se trahunt. Osi uitia nr̃a

Expanded text:
quae toleramus, ad culpam nostram applicantur. Nos quid respondemus? Noli me attendere; sermonem istum attende: ipse tibi loquitur per quemlibet; huic tu inimicus es. Concorda cum adversario tuo, cum es cum eo in via : adversarium tuum sermonem Dei fecisti. Noli attendere quia ille tibi loquitur: malus est per quem tibi loquitur; sed non est malus, qui tibi loquitur, sermo Dei. Accusa Deum, accusa, si potes. 5. Creditis, fratres, huc usque pervenisse eos de quibus dicitur, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea,» ut etiam ipsum Deum accusare non dubitent? Accusas avarum, et ille accusat Deum quia fecit aurum. Noli avarus esse. Et non faceret Deus aurum. Jam hoc restat, quia mala tua opera cohibere non potes, accusas opera bona Dei: displicet tibi creator et fabricator mundi. Non faceret et solem; quia multi in fenestris contendunt de luminaribus, et ad judicia se trahunt. O si vitia nostra
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ & ñ saltastis . Planximꝰ & ñ lam̃¬
tastis. Cantat ergo credimꝰ in dĩ mi¬
scđiam. quia er̃ de quib nos consolet᷑.
Nã qui ꝑtinaces s. ꝑseuerent in ma.¬
licia : quãuis audiant uerbũ dĩ.
scandalis cotidie turbant eccłam.¬

Expanded text:
vobis, et non saltastis; planximus, et non lamenvobis, et non saltastis; planximus, et non lamentastis» . Cantet ergo; credimus in Dei misericordiam, quia erunt de quibus nos consoletur. Nam qui pertinaces sunt, perseverantes in malitia, quamvis audiant verbum Dei, scandalis quotidie per
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ contẽpnunt sic̃ uia : aut qui ad
horã gaudent & facta tribulatione sic̃
aestas solis arescunt. Aut qͥ cogitatio¬
nib & curis & sollicitudine huiꝰ mundi :
tãquã spinis auariciȩ suffocant qđ in
illis cȩperat germinare. Est autẽ etiã
t̃ra bona : quo sem̃ cũ ceciderit affert
fructũ aliud tricenũ. Aliud sexagenũ
Aliud centenũ. Siue parũ siue multũ:
om̃s in horreo er̃. Sunt ergo tales:
& ꝓpt̃ hos loquim᷑ ꝓ pt̃ hõc loquit᷑
scriptura : ꝓpt̃ hos ñ tac& eugłiũ Sed
& illi audiant: ne forte aliud sint hodie
aliud cras. Neforte mutent᷑ audiendo :
aut arent uiã. Aut lapides purgent.
Aut spinas euellant : Dicat sps di.
dicat nob̾. Cant& nob̵ siue uelimꝰ sal¬
tare : siue nolimꝰ cant& & ipse. Sicut
enĩ qui saltat m̃bra mou& ad cantũ:
sic qͥ saltant ad p̃ceptũ dĩ: oꝑib. ob¬
tẽꝑant sono. Idõ qͥ noluer̃ hoc facere :

Expanded text:
Dei contemnunt sicut via, aut qui ad Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. Dicat Spiritus Dei, dicat nobis, cantet nobis; sive velimus saltare, sive nolimus, cantet ipse. Sicut enim qui saltat, membra movet ad cantum; sic qui saltant ad praeceptum Dei, operibus obtemperant sono. Ideo qui noluerunt hoc facere,
Abbreviated transcription (Latin):
SaL Mus quẽ cantauimꝰ: breuis
ẽ. Sed sic̃ scriptũ ẽ. in eugłio de
Tacheo statura breuis. & magnus
in oꝑe. sic̃ scriptũ.ẽ. de illa uidua quȩ
duominuta misit in gazofilatiũ. bre.¬
uis peccunia. sed magna caritas: sic
& iste psalmꝰ. Si uerba numeresbre-¬
uis .ẽ : si sententias appendas magnus
.ẽ. Non ergo nos poterit ditius usq
ad fastidium detinere. Quare: ad¬
nit corda ubi reqͥescat: inuenit t̾ram
ubi germin& & fructũ ferat. Nã quia
multi malis & iniqͥ qͦs portat eccłausq
ãd finẽ: manifestum ẽ & hi s̃ quib uer¬
bũ dĩ suꝑfluũ. ẽ. Aut sic in illos cadit.
quomͦ sem̃ in uia conculcat᷑ & a uola.¬
tilib colligit᷑ : aut sic in eos cadit quo¬
mͦ sem̃ in petrosa loca ubi ñ hab&trã
multã. statĩ exut & calefacto sole a.¬
rescit quia ñ habebat radicẽ: Aut
sic̃ int̃ spinas qđ & si germin& & conet᷑
in auras surgere : offocat᷑ tam̃ multi¬
tudine spinarũ. Tales autẽ s̃ qͥ uerbũ

Expanded text:
salmus quem cantavimus, brevis est: sed sicut scriptum est in Evangelio de Zacchaeo, statura brevis, et magnus in opere ; sicut scriptum est de illa vidua quae duo minuta misit in gazophylacium, brevis pecunia, sed magna charitas : sic et iste psalmus, si verba numeres, brevis est; si sententias appendas, magnus est. Non ergo nos poterit diutius usque ad fastidium detinere. Quare? Adnit corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ illi qui credider̃ qui ꝑtinent
ad numerũ scõrũ : sed & suꝑ numerũ:
intrar̃ multi iusti: sed plures iniqui
& ptuler̃ iusti iniquos. Quando  in
eccłam Numquid mͦ solũ ex quo e¬
numerat. ex qͦ cõmemorat : idõ ne
miraret᷑ mͦ eccła. uel ne quisquã mi¬
raret᷑ in ecła. uolens. tẽ. m̃brũ bonũ
eccłae. audiat & ipsam eccłam matrẽ
suã dicentẽ sibi noli mirari ad ista
fili. sepe expignauer̃ me auiuentu.¬
te mea Magnꝰ effectus sic cȩpisse
psalmũ : sȩpe expugnauer̃ me aui-¬
uentate mea. Quasi aliqͥd iã loque¬
bat᷑. Videt᷑ enĩ ñ cȩpisse: sed respon¬
disse. Respondeat autẽ quibusdam
cogitantib & dicentib Quanta
mala ꝑferimꝰ: quanta scandala
crebrescunt cotidie quando iniqui in-¬
trant in eccłam & portamꝰ eos. Respon¬
deat autẽ de quibusdã eccła. id .ẽ. de
fortiore uoce quȩrelis infirmoꝵ &cãn

Expanded text:
lum illi crediderunt qui pertinent ad numerum sanctorum; sed et «super numerum» intrarunt: multi justi, sed et plures iniqui; et pertulerunt justi iniquos. Quando? In Ecclesia. Numquid modo solum, ex quo enumerat, ex quo commemorat? Ideo ne miraretur modo Ecclesia, vel ne quisquam miraretur in Ecclesia, volens esse membrum bonum Ecclesiae, audiat et ipsam Ecclesiam matrem suam dicentem sibi: Noli mirari ad ista, fili; «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 3. Magnus affectus sic coepisse Psalmum: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Quasi aliquid jam loquebatur: videtur enim non coepisse, sed respondisse. Respondit autem, quibus? Cogitantibus et dicentibus: Quanta mala perferimus, quanta scandala crebrescunt quotidie, quando iniqui intrant in Ecclesiam et portamus eos? Respondeat autem Ecclesia de quibusdam, id est, de fortiorum voce re
Abbreviated transcription (Latin):
mare. Quia auaricia imꝑat seruis: quia
ds̃ iub& odisti. & quid: cũ odisse cȩperit.
incipit uelle criminari eos a quib au¬
dit bona p̃cepta: & uelle ꝑ susiciones
suas crimina quȩrere seruoꝵ dĩ. Qui nob̵
ista dicunt. & ipsi ñ faciunt ista Q ista
siue quȩ fuint. siue quȩ ñ funt : & quȩ¬

Expanded text:
mare. Quia avaritia imperat, servis; quia mare. Quia avaritia imperat, servis; quia Deus jubet, odisti. Et quid? Cum odisse coeperit, incipit velle criminari eos a quibus audit bona praecepta, et velle per suspiciones suas crimina quaerere servorum Dei. Qui nobis ista dicunt, ista non faciunt ipsi? Et ista sive quae fiunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
& bonꝰ ẽ. qͥ rapit : ambul& Man-¬
ducemꝰ & bibamꝰ : cras enĩ moriam᷑
Contra apłs: corrum punt mores
bonos : conloquia mala. Sobrii estote &¬
iusti : & nolite peccare. Sonat uerbum
sonat sermo contradictor libidinis. At
ille amicꝰ libidinis suȩ & inimicꝰ sermoni
contradicenti. Amicę suȩ infestus .ẽ. & o.¬
dit sermonẽ dĩ. Facta ẽ. enĩ amica aua¬
ricia : mimicꝰ ds̃ Contradicit exũ dr̃ aua¬
riciȩ : & uult nihil possideri a uaricia.
Ego possidear clamat : quiduis ab auari¬
cia possideriꝰ dura iub&: leuia iubeo
Onus eiꝰ graue. ẽ: sarcina mea leuis est
lugũ eiꝰ asperũ. ẽ : iugũ meã lene ẽ. Noli
uelle ab auaritia possideri. Iub& aua¬
ritia ut mare transeas: & obtemperas
Iub& ut te uentis ꝓcellisq cõmittas: ii.¬
beo ego ut ante ostium tuũ ex eo qđ ha¬
bes des pauperi. Piger es ad faciendũ ante
te opꝰ bonũ. & strenuus es ad transeundũ

Expanded text:
t bonus est qui rapit! Ambulet, «Mant bonus est qui rapit! Ambulet, «Manducemus et bibamus; cras enim moriemur.» Contra Apostolus: «Corrumpunt bonos mores colloquia mala. Sobrii estote justi,» , «et nolite peccare» . Sonat verbum, sonat sermo contradictor libidinis: at ille amicus libidinis suae, et inimicus sermoni contradicenti amicae suae infestus est, et odit sermonem Dei. Facta est amica avaritia, inimicus Deus. Contradicit enim Deus avaritiae, et vult nihil possideri ab avaritia. Ego possidear, clamat. Quid vis ab avaritia possideri? Dura jubet, levia jubeo: onus ejus grave, sarcina mea levis est; jugum ejus asperum est, jugum meum lene est . Noli velle ab avaritia possideri. Jubet avaritia ut mare transeas, et obtemperas: jubet ut te ventis procellisque committas; jubeo ego ut ante ostium tuum ex eo quod habes des pauperi: piger es ad faciendum ante te opus bonum, et strenuus es ad transeundum
Abbreviated transcription (Latin):
uulos. & dicat eccła. sȩpe expugnauer̃
me auiuentute mea. Dicat ueronurc¬
isrł. Sȩxc exPuGnaueront me
a iuuentute mea Dicat illud.
ñ illud timeeat. Quo enĩ ual&: qđ cũ
expugnauer̃ me a uiuentute mea
Nũquid idõ ñ ꝑuenit ad senectutem.
quia ñ cessauer illi expugnando: num¬
quid delere potuer̃: dicat uero isrł:
& consolet᷑ se isrł. Consolet᷑ se ipsa ec.¬
cđa de p̃teritis exemplis & dicat :¬
sȩpe expugnauer̃ me a uiuentute
mea. Quare expugnauer̃ : Et erum
norẜoluerunt MiHi suꝑ dorsũ
meũ fabRicaueruNT Peccatores.
lonoe feceruis iniQuitatẽ suamo
Quare expugnauer̃ : quia ñ potue.¬
r̃ mihi. Quid ẽ. ñ potuer̃ mihi : fa.¬
bricare. Quid.ẽ. ñ potuer̃ mihi: non
illis consensi ad malũ. Om̃is enim
malus. idõ ꝑsequit᷑ bonũ : quia ñ illi
consentitad malũ. Faciat aliquid mali
ceat cui rapit : bonꝰ.ẽ. Saltim loquat᷑
& rep̃hendat. & si ñ repetat : malus
ẽ. Malus .ẽ. qui rep̃hendit raptorem :¬

Expanded text:
t Ecclesia, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea. Dicat vero» «Israel, Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Dicat illud, non illud timeat. Quo enim valet, quod cum expugnaverunt me a juventute mea.» Numquid ideo non pervenit ad senectutem, quia non cessaverunt illi expugnando? numquid delere potuerunt? «Dicat vero Israel;» et consoletur se Israel, consoletur se ipsa Ecclesia de praeteritis exemplis, et dicat, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 4. Quare expugnaverunt? «Etenim non potuerunt mihi. Ss; longe fecerunt injustitiam suam.» Quare expugnaverunt? «Quia non potuerunt mihi.» Quid est, «non potuerunt mihi?» Fabricare. Quid est, «non potuerunt mihi?» Non illis consensi ad malum. Omnis enim malus ideo persequitur bonum, quia non illi consentit bonus ad malum. Faciat aliquid mali,ceat cui rapit, bonus est: saltem loquatur et reprehendat, etsi non repetat, malus est. Malus est qui reprehendit raptorem, e
Abbreviated transcription (Latin):
sion : oder̃ eccłam. Sion: eccła est
& qui intͣnt in eccłam ficte : oder̃
eccłam. Qui nolunt obseruare uer¬
meũ fabricauer̃. Quid factura ẽ.
sicut teuũ tectoroͣ euod
raius quã euellat᷑ exaRuit
Faenũ tectoꝵ : herba. ẽ. quȩ nascit᷑ in
tectis: in solario. in tegulato. In alto
nascit᷑ altius : ad celeriorẽ ariditatem
Nondũ euulsũ ẽ : & aruit Nondum
finiti s̃ in iudicio dĩ: & iã ñ habent su.¬
cũ uiriditatis. At tendite oꝑa ipsoꝵ:
& uidetȩ qͥa aruer̃. Sed uiuunt & hic
s̃: nondũ ergo auulsi s̃. Aruer̃ sed ñdũ¬

Expanded text:
Sion, oderunt Ecclesiam: Sion Ecclesia est. Sion, oderunt Ecclesiam: Sion Ecclesia est. Et qui intrant in Ecclesiam ficte, oderunt Ecclesiam. Qui nolunt observare vermeum fabricaverunt.» Quid factura est sicut fenum tectorum, quod prius quam evellatur aruit.» Fenum tectorum herba est quae nascitur in tectis, in solario integulato. In alto nascitur altius ad celeriorem ariditatem. Nondum evulsum est, et aruit: nondum finiti sunt in judicio Dei, et jam non habent succum viriditatis. Attendite opera ipsorum, et videte quia aruerunt. Sed vivunt, et hic sunt: nondum ergo a
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ. Itaq qm̃ iustificas peccatũ tuũ.
& suꝑbis aduersꝰ dm̃ : quia te facis
extra culpã & dm̃ inculpa. & tantũ
erexisti ceruicẽ tuã & cucurristi con-¬
tra dm̃: sic̃ scriptũ .ẽ. in iob dicebat
de impio peccatore: Currens aduersꝰ
dm̃: in crassa ceruice cuti sui & ibi
ceruicẽ nominauit. Quia sic te eri-¬
gis & ñ elidis oculos ad t̃rã : & tim¬
dis pectus & dicis. Dñe ꝓpicius esto
mͥ peccatori: sed iactas te de meritis
tuis. Et nis mecũ inqͥt dr̃ udicio ẽ¬
tendere : int᷑ mecũ in iudiciũ: cũ de¬
beis in reatu tuo satis facere dõ &
clamare ad illũ qđ clamat᷑ in alio pͤal¬
mo Si iniqͥtatẽ obseruaueris dnẽ dnẽ
qs sustinebit : Clamare ad illũ qđ
cdamat᷑ in alio psalmo Ego dixidnẽ
miserere mei : sana animã meã qm̃
peccanitibi. Qm̃ hȩc ñ uis dicere.
sed iustificas facta tua aduersus ser¬
monẽ dĩ: uenit inte qđ sequit᷑ scrip¬
tura & dicit. Dñs iustus concid&
aui odenuiT sion. Qui oderint

Expanded text:
e quoniam justificas peccatum tuum, et superbis adversus Deum, quia te facis extra culpam, et Deum in culpa, et tantum erexisti cervicem tuam, et cucurristi contra Deum, sicut scriptum est in Job dicebat de impio peccatore, «Currens adversus Deum in crassa cervice scuti sui» ; et ibi cervicem nominavit; quia sic te erigis, et non elidis oculos ad terram, et tundis pectus, et dicis, «Domine, propitius esto mihi peccatori;» sed jactas te de meritis tuis, et vis mecum, inquit Deus, judicio contendere , intrare mecum ad judicium; cum debeas in reatu tuo satisfacere Deo, et clamare ad illum, quod clamatur in alio psalmo, «Si iniquitates observaveris, Domine; Domine, quis sustinebit» ? clamare ad illum, quod clamatur in alio psalmo, «Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quia peccavi tibi» : quoniam haec non vis dicere, sed justificas facta tua adversus sermonem Dei; venit in te quod sequitur Scriptura, et dicit, «Dominus justus concidet qui oderunt Sion.» Qui oderunt
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra. Aliquando in solo abel ecđa
erat: & expugnatus . ẽ. a frẽ malo &
ꝑdito camnꝰ. Aliquando in solo enoch
eccta erat: & trans latus. ẽ. ab iniquis
Aliquando in sola domo noe eccła erat.
& ꝑtulit om̃s qͥ diluuio perier & sola
arca natauit in fluctib & euasit ad
siccũ. Aliquando in solo abrahã eccła
erat: & quanta ꝑtulit abiniquis noui¬
mꝰ In solo filio fr̃is eius loth & in domo
eius in sodomis eccła erat. & ꝑtulit so¬¬
domoꝵ iniqͥtates. & ꝑuersitates. quo usq
ds̃ eũ de medio ipsoꝵ liberauit. Cȩpit
eẽ. & inpopło isrł eccła: ꝑtulit phara¬
onẽ & egiptios. Cȩpit & in ipsa eccła
id ẽ in popło isrł numerꝰ scõꝵ : moises

Expanded text:
in terra. Aliquando in solo Abel Ecclesia erat, et expugnatus est a fratre malo et perdito Cain . Aliquando in solo Enoch Ecclesia erat, et translatus est ab iniquis . Aliquando in sola domo Noe Ecclesia erat, et pertulit omnes qui diluvio perierunt, et sola arca natavit in fluctibus, et evasit ad siccum . Aliquando in solo Abraham Ecclesia erat, et quanta pertulit ab iniquis, novimus. In solo filio fratris ejus Lot, et in domo ejus in Sodomis Ecclesia erat, et pertulit Sodomorum iniquitates et perversitates, quousque Deus eum de medio ipsorum liberavit . Coepit esse et in populo Israel Ecclesia; pertulit Pharaonem et Aegyptios. Coepit et in ipsa Ecclesia, id est in populo Israel, numerus es
Abbreviated transcription (Latin):
utelamant pacem: qui diuidunt uni¬
atem. Pax possessio piorũ. possessio he-¬
edum. Et qui sunt heredes: Filu. Au¬
i euuangłm. Beati pacifici: quia ipsi fi¬
ii dei uocabuntur. Audite et conclusi

Expanded text:
utem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio haeredum. Et qui sunt haeredes? Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur» . Audite et conclusi
Abbreviated transcription (Latin):
De quib consequent̾ in eodẽ psalmo dr̃.
Aliũ facile erat ꝑferre. eũ qͥ od̾at me:
uł absconde me abeo. Abscondis enĩ
te a pagano: intͣns eccł̃iam. Qnͣdo aut̃
et ibi inuenis qͦd times : quid queris uͥ
te abscondas: Deniq ille ipse apłs qui
gemit inꝑiculis a falsis fr̃ib: foris in qͥt
pugne intꝰ timores. Sigͦ isqui odat me
magna locutꝰ fuisset: abscondem me
utiq abeo. Tuuͦ unanimis ms. Unani. Ec̃.¬
qͦd ferat foris: gemat intꝰ. Inimicos tñ
suos deputet foris ⁊ intꝰ. foris faciliꝰ eui¬
tabiles: intꝰ difficiliꝰ tolerabiles. Dicat

Expanded text:
De quibus consequenter in eodem psalmo dicitur: Alium facile erat perferre, eum qui oderat me; vel abscondere me ab eo. Abscondis enim te a pagano, intrans Ecclesiam. Quando autem et ibi invenis quod times, quid quaeris ubi te abscondas? Denique ille ipse apostolus qui gemit in periculis a falsis fratribus: «Foris,» inquit, «pugnae, intus timores» . «Si» ergo «is qui oderat meabscondissem me utique ab eo; tu vero unianimis meus» . Unianiquod ferat foris, gemat intus: inimicos tamen suos deputet foris et intus; foris facilius evitabiles, intus difficilius tolerabiles. 5. Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa creat᷑a : ñne conpescimꝰ. eũ di¬
et dicat. hȩc ipsa quȩ p̾cepit dñs et
q̃ iubetis ut cogitẽ. mirabilia s̃ eiꝰ testi¬
monia: eum quippe.⁊ dnm̃ qi iubet.
⁊ boñ ⁊ magn̾ quia talia iubet eẽ testã¬
tur: nunqͥd audemꝰ hominẽ ab eorum
scrutatione reuocare. ac ñ potiꝰ ut sedu¬
lo idagat. ⁊ tante rei oꝑam quantã
pot̾ ĩpendat hortabim᷑: An forte di̾
p̾cepta testimonia qͥ dem bonitatis eiꝰ

Expanded text:
universa creatura; nonne compescimus eum, diuniversa creatura; nonne compescimus eum, diet dicat, Haec ipsa quae praecepit Dominus, et quae jubetis ut cogitem, mirabilia sunt ejus testimonia; eum quippe et Dominum, quia jubet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testimonia quidem bonitat
Abbreviated transcription (Latin):
rapacitate soluit᷑ in rerum qͣr̃q gen̾ib
qͣnius tẽporalib atq mortalib. quȩ cer¬
ta c̾suetudine uiluerunt: si pius consi¬
cdłator adu̾tat. ꝑhibent testimonium
creatori. Quid autẽ hoꝵ ẽ. qͦd ñ sit mira¬
bile: siunum qͦdq ñ usu sratione metia¬
mur: Si uͦ tanꝗͣ sub uniꝰ contẽp lationis
aspectu uelut audeamꝰ cuncta contueri:
et expaui. Et tam̃ iste ñ ẽ. ex ista rerũ
admiratione ꝑt̾rit᷑: s eam potiꝰ dixit
ẽẽ. causam. cur ea debuerat scrutari.
quia mira sunt. Cum enuim dixisset
mirabilia testimonia tua: secut᷑ ad iũ¬
.xit. ꝓpt̾ hoc scrutata ẽ. ea anima m̃a:
qͣsi factus sit ipsa ꝑuestigandi difficul¬
tate curiosior. Quanto enim queq res
abstrusiores ht̃ causas: tanto ẽ. mira¬
bilior. Si gͦ nob̾ homo talis occurrat.
qui ꝓpt̾ hoc dicat se scrutari testimo¬
nia dei quia mirabilia s̃. c̃plena sit ei
ea quȩ conspicit᷑ et que ñ conspicitur

Expanded text:
acitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt, si pius considerator advertat, perhibet testimonium Creatori. Quid autem horum est quod non sit mirabile, si unum quodque non usu, sed ratione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut audeamus cuncta contueri, et expavi» ? Et tamen iste non est ipsa rerum admiratione perterritus, sed eam potius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo nobis homo talis occurrat, qui propter hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conspicitur, et quae non conspicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit illumina suꝑ seruum tuum: id: tuã
manifesta subueniendo ⁊ opitulando p̾sẽ¬
tiã. Et doce me iustificationes tuas. Doce
utiq ut faciam. Qͦa euidentiꝰ alibi legitur.
Doce me ut faciã uoluntatẽ tuã. Qui enĩ
audiunt. licet memoria teneant qͦd audiũt
neqͣꝗͣ didicisse putandi s̃ siñ faciunt. Teri¬
tatis nãq uerbum ẽ. Omis qͥ audiuit apa

Expanded text:
inquit, tuam illumina super servum tuum, id est tuam inquit, tuam illumina super servum tuum, id est tuam manifesta, subveniendo et opitulando, praesentiam. Et doce me iustificationeutique ut faciam: quod evidentius alibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audiunt, licet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a
Abbreviated transcription (Latin):
lũpniis hominũ: ut custodiũ mandata
tua: Si uera illihomines cͥmina obiciũt:
ñ calumpniant᷑. Si falsa: qͥd ÷ qͦd se redi¬
mi desicdat a calũpniis. id: acͥminib fal¬
sis. quȩ illi nocere ñ possunt: Crimen
quippe falsũ qͦd ÷ calupma reũt ñ fac̃ ho¬
minẽ: nͥ ap̃iudicẽ hominẽ. Ubi autẽ ds
iudex ẽ. nulꝰ falso cͥmine ledit᷑: ꝙ ñ cui
int̾ ipsas calũpnias qñ feruebant. multo
głosius ppłs sc̃s intͥbulationib diman-¬
data seruabat ÷ c̃ ad ꝑpetͣndas impieta¬
tes ꝑsequentib ñ cedebat: s nimir̃ hoc
ẽ: redime me a calũpniis hominũ ut cu¬
stodiã mandata tua. Tuage in fuso spũ
tuo. ne me calũpnie hominũ t̾roribus
uincant : & a tuis mandatis ad sua mala
facta tͣducant. Si enim hoc metũ eg̾is :
id÷ hoc mͦ me abeoꝵ calumpniis. necͥmi¬
nationes falsas qͣs obiciunt ꝑtimescã. pa¬
tientia. donata redem̾is: int̾ ipsas calũp¬
nias custodiã mandata tua. Faciẽ tuam

Expanded text:
lumniis hominum, et custodiam mandata tua?» Si vera illi homines crimina objiciunt, non calumniantur: si falsa, quid est quod se redimi desiderat a calumniis, id est a criminibus falsis, quae illi nocere non possunt? Crimen quippe falsum, quod est calumnia, reum non facit hominem, nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur; quia non cui inter ipsas calumnias, quando fervebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemeris; inter ipsas calumnias custodiam ma
Abbreviated transcription (Latin):
plus fuisse. qͣm manant aquȩ de suiseri¬
tib. Cur autẽ ñ custodita lege sic flet᷑.
nͥ ut impetret᷑ gr̾a. quȩ penitentis delet
iniquitatẽ. et credentis adiuuat uolun¬

Expanded text:
plus flevisse, quam manant aquae de suis exitibus. Cur autem non custodita lege sic fletur, nisi ut impetretur gratia, quae poenitentis delet iniquitatem, et credentis adjuvat volun
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m: quia mandata tua desid̾abã. Quid
desidabat : nͥ fac̾e̾ mandata diuina: s
n̾erat unde fac̾et infirmꝰ fortia: paruul
magna. Apuit os confitens qͦd ꝑse ipseñ. E ñ
fac̾et: et atͣxit unde fac̾et. Aꝑuit ospe¬
tendo. qͣrendo. pulsando: et sitiens hau¬
sit spm bonum. unde fac̾et qͦd ꝑseipsum
ñpot̾at mandatũ scm ⁊ iustũ ⁊ bonum¬
sp̃m bonũ petentib eum. Nonenĩ qui
spu sus agunt: s qͦtqͦt spũ dei agunt᷑.
hi filii sunt di. Nonquia ipsi nichil ag̃t:
s ne nichil boni agant. a bono agunt᷑
ut agant. Nam tantomagis efficit᷑ qͥsq
filius bonꝰ: qͣnto largius ei dat᷑ sp̃c bonꝰ.
et atͣrit sp̃m: sed adhuc ad patrẽ pul¬
sat et querit. Bibit: s quanto suauius
sensit: tanto ardentius adhuc sitit. du¬
diu̾ba sitientis. Respice inme ⁊ misere

Expanded text:
m, quoniam mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonumSpiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spet attraxit spiritum; sed adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verba sitientis: «Respice,» inquit, «in me
Abbreviated transcription (Latin):
borũ tuoꝵ illuminat: & intellig̾e facit
paruulos. Quid ÷ paruulus: nͥ humit
et infirmꝰ: Noli gͦ suꝑbire: noli de tua
quȩ nulla ẽ uirtute p̾sum̾e: ⁊ intellig̾e
quare sit a bono dõ bona lex cdata. quȩ
tam̃ uiuificare ñ possit. Adhoc enĩ data
ẽ: ut te de magno paruulũ fac̾et: ut
te ad faciendã legẽ uires de tuo ñ hab̾e
monstraret: ac sic in ops. indigꝰ. ⁊egenꝰ.
legem q̃ iuificare ñ posset. quia c̃cdusit
scͥptura omĩa sub pecc̃o: ut ꝓmissio ex fi¬
fac misericors dñe. Imꝑa qͦd ñ possit im
sit impleri: ut c̾ homines ꝑ suas uires id¬
implere neqͥuerint. omẽ os obstruatur
et nemo s magnꝰ uideat᷑: sint om̃s par¬
uuli. et reus fiat omĩs mund tͥ: qͥa m̃u

Expanded text:
borum tuorum illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus legem quae vivificare non posset, quia «conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fifac, misericors Domine, impera quod non possit imptiam possit impleri: ut cum homines per suas vires adimplere nequiverunt, omne os obstruatur, et nemo sibi magnus videatur, sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
eet ex bona lege iusticia. Si enĩ data eẽt
lex qͣ posset uiuificare: omĩo ex lege e̾et iu¬
sticia. Cur gͦ data ẽ. quȩ uiuificare ñ pos¬
set: et exqua ẽet nulla iusticia: Nempe
mirandũ ẽ: nempe stupendũ. Hȩc s̃ gͦ mi¬
rabilia testimonia dei. Propt̾ hoc huiꝰ aĩa
sit. fortiora te ne scrutatꝰ fueris. et q̃ p̾ce-¬

Expanded text:
 data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima set, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praec
Abbreviated transcription (Latin):
iste dolorẽ penitentiȩ p̾uaricationis sue:
mei. Naminquibꝰdã codicib et hoclegi¬
t᷑: quia ñ custo diui legem tuã. Descende¬
runt gͦ exitꝰ aquar̾: id: effusiones la¬
cͥmarũ. Et ea locutione dicit: qͣdic̃e
potuit. montes descender̃ pedes mer:
⁊ si ñdic̾et ꝑmontes uel inmontes. Ealo¬
cutione dicit᷑. scalas descendit. ⁊ siñ di¬
catur ꝑscalas: aut piscinã descendit.
& si ñ dicat᷑ impiscinã. Et bene ait des¬
cendunt: humilitate scilicet peniten
masci erecti fuerant et elati. Sursũ it
sibi ẽẽ uidebant᷑: qñ ignorantes dei iu¬
sticiã. constituere uolebant suã. Inqͣ fa¬
tigati et legis p̾uaricatione confusi: ab
illa elatione descender̃ flendo: ut iꝰticiã
dei potiꝰ impetrarent petendo. Sunt
codices qͥñ hñt descendunt s tͣnsier̃t:¬

Expanded text:
iste dolorem poenitentiae praevaricationis suae, mei. Nam in quibusdam codicibus et hoc legitur, «Quia non custodivi legem tuam. Descenderunt» ergo «exitus aquarum,» id est effusiones lacrymarum. Et ea locutione qua dicere potuit, Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per montes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas descendit, etsi non dicatur, per scalas; aut, Piscinam descendit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait, «descenderunt,» humilitate scilicet poenitendiam contumacem erecti fuerant et elati. Sursum enim sibi esse videbantur, quando ignorantes Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua fatigati et legis praevaricatione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo. Sunt codices qui non habent «descenderunt,» se
Abbreviated transcription (Latin):
tas. U̾bi qͥd aliud dicit. qͣm rectũ et lib̾um
me fac scđm ꝓmissũ tuũ: Qnͣto autẽ magiᷤ
regnat in uno qͦ dei caritas: tanto minꝰ ei
dñat᷑ iniquitas. Qͥd gͦ aliud petit. ꝗͣ ut do¬
nante deo diligat dm̃:ꝰ Diligendo eium
dm̃. diligit seip̃m: ut dilig̾e salubrit̾ pos¬
sit ⁊ primũ sic̃ se ip̃m. Inquib p̾ceptis: tota. Rs̃

Expanded text:
d dicit quam, Rectum et liberum me fac secundum promissum tuum? Quanto autem magis regnat in quocumque Dei charitas, tanto minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubriter possit et proximum sicut seipsum: in qui