comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d quid si dicat michi conscĩa
ꝓiste scandalizabitur nisi de¬
sro ei lbrũ meũ aut si repeti¬
ao ab eo subiudice res mͥ abla¬
das ab eo Nñquid pp̃ uitandũ
seandalũ eius teneor ei daterẽ
puta qr panper sũ et ĩdigeo c̃
familia mea. ⁊ ero ĩpericło inci¬
dendi ĩ ĩpacĩam aut marmur a¬
tõnẽ q̃ dñi nõ teneor rem meaᷤ
dare suit a petitone cessare cũ
indigens ab alio accipit ad u¬
sirram et ille qui ab infideliae¬
cipit uiram̃tũ per ydolaut sit
securus ab eo. Si autem ĩ tuto
sit stacus meus ed familie niee
nec ꝑrculũ. dd̾ ꝙ teneor dare rẽ
petitam pp̃ uitandũ eiꝰ scanda¬
lum si tam̃ credo eũ ea re bene
usurũ ałr nõ. qm̃ in hoc casu
dare ei rem illaᷤ ẽẽ dare gładi¬
um in manu furiosi. Circa illũ
autẽ qui abstulit res meas si
nõ ẽ soluendo et penitet d̾ pec¬
cato paratꝰ sat̃fac̾e si hr̃et dd̾¬

Expanded text:
 Quid si dictat mihi conscientia, quod iste scandalizabitur, nisi dedero ei librum meum aut si repetiero ab eo sub iudice res mihi ablatas ab eo; numquid propter vitandum scandalum eius, teneor ei dare remputa quia pauper sum et indigebo cum familia mea et ero in periculo incidendi in impatientiam aut murmurationem contra deum, non teneor rem meam dare aut a petitione cessare, cumindigens est et ab alio accipit ad usuram et ille qui ab infideli recipit iuramentum per idola, ut sit securus ab eo. Si autem in tuto sit status meus et familie mee, net periculum, credo quod teneor dare rem petitam propter evitandum eius scandalum. Si tamen credam eum ea re esse bene usurum, alias non quia in hoc casu dare ei rem illam, esset dare gladium in manu furiosi. Circa illum autem qui abstulit res meas, si non est solvendo et penitet de peccato, paratus satisfacere si habe
Abbreviated transcription (Latin):
quis dignus ordinari dat exat¬
tus uł nõ exactus ianitori
perinictat eũ intrare ad ep̃m
ad petendos ordĩes uł abbad
ad petendã cõfirmatõnẽ sit
eletõis Nũ quid ẽ sỹmoĩa Ro¬

Expanded text:
quis dignus ordinari dat exactus vel non exactus ianitori, ut permittat eum intrare ad episcopum ad petendos ordines, vel abbas ad petendum confirmationem sue electionis, nunquid est simonia
Abbreviated transcription (Latin):
nem exorcam ex gr̃a sib fc̃a
aut si quis pp̾ nepotẽ aut filiũ
receptũ ĩ monachũ ex deuotio¬
ne dat aliquid mõasd̾o uł fr̃i¬
bus nõ ẽ dd̾ ẽẽ sỹmõiaͥ sine de
longe post gr̃am sibi fcãm siue

Expanded text:
nem exortam ex gratia sibi facta, aut si quis propter nepotem aut filium receptum in monachum, ex devotione dat aliquid monasterio vel fratribus, non credo esse symoniam sive det longe post gratiam sibi factam, sive
Abbreviated transcription (Latin):
¶It si ep̃o cõmitte̾ret pure ac
simplr alicui irces suas si tali
uicario c̃stitueret postea sala¬
riũ nõ eẽt pecatũ ĩmo tenet᷑
redditus tp̃rales possunt uen¬

Expanded text:
iscopus committeret alicui pure ac simpliciter vices suas, si tali vicario constitueret postea salarium, non esset peccatum, immo tenetur redditus temporales possunt ven
Abbreviated transcription (Latin):
dãꝵ u scd̾m probada iudicatur
ĩ predẽis cãibus. si aliquis rg¬
rogatus uł exactus daret aliꝙ̾
in recoptõneᷤ uł post receptõnẽ
modrco tp̃r pͥsum̾et sẜ moĩa ex
ntraq ꝑt̾e. ¶ It quid si exiga¬
tur aliquid tamꝙͣ debitũ in tali¬
bus iste tam̃ qui dat uõ dadtã¬
qmͣ debitũ s ex deriotõne Nuiꝙ

Expanded text:
dum probata iudicatur, in predictis casibus si aliquis rogatus aut exactus daret aliquid in receptione vel post receptionem modico tempore, presumeretur symonia ex utraque parte. Quod si exigatur aliquid tanquam debitum in talibus, ille tamen qui dat, non dat tanquam debitum, sed ex devotione. Non
Abbreviated transcription (Latin):
et legatarii simuł uẽsant ad
hr̃dem pͥmo ẽ creditoribꝰ sas¬
faciendũ. S si uenerĩt sepa¬
rati liberatur heres soluedo
per ordinem curlib ueĩentis
tam̃ nicha faciat in dolo. nel¬
nebãtur ex quocũq contrac
et scdm canones quibꝰ tene¬
datur ex maleficõ. legatari
u̾o sunt quib ex meꝑa libalita¬
te aliquid peluiquit᷑ in testa¬

Expanded text:
vel legatarii simul veniant ad heredem, primo est creditoribus satisfaciendum. Sed si veniant separatim, liberatur heres solvendo per ordinem cuilibet tamen nil faciat in dolo veltenebatur ex quocumque contractu et secundum canones, quibus tenebatur ex maleficio. Legatarii vero sunt, quibus ex mera voluntate aliquid relinquitur in testa
Abbreviated transcription (Latin):
res. Terciꝰ in alim̃tis legatis
qñe pro nolũtate defuneti uł
indicis uł ab uno in solid̃ uł płi¬
bus pro ꝑtibus designatis pͥe¬
tus s testator ab uno hrde le¬
ganit credrtori hr̃ditario cõ¬
pñsandi aĩo tc etiam hetes il¬
le usq ad qnͣtitadẽ legati o

Expanded text:
limentis legatis, que pro voluntate defuncti vel iudicis vel ab uno in solidum vel a pluribus pro partibus designatis petus, si testator ab uno heredum legaverit creditori, hereditaria compensandi animo. Tunc enim heres ille usque ad quantitatem legat
Abbreviated transcription (Latin):
tura qͣm d heres scd̾m leges
inchoare infra xxx. dres. a mor¬
te testatoris uł postꝙͣ scit ẽe¬
se hr̃dem institutũ. ot d ibi¬
seripe om̃s res defuncti sb̾ te¬

Expanded text:
uam debet heres secundum legem inchoare infra triginta dies a morte testatoris vel postquam scit se esse heredem institutum et describere ibi omnes res defuncti sub te
Abbreviated transcription (Latin):
eta statuta int̾ ip̃m et subdi¬
tos aliqua sponte oblata ulła
frande adhĩta uł minis nel
coactione indirecte recipiat
nõ tenetur ad restitutõnem
S exacta a se uel a sins diree¬
te uel in directe .s. qñ denegat

Expanded text:
et statuta inter ipsum et subditos, aliqua sponte oblata, nulla fraude adhibita vel minis vel coactione indirecta, recipiat, non tenetur ad restitutionem, sed exacta a se vel suis directe vel indirecte ten
Abbreviated transcription (Latin):
Si tñ nec scitur nec credr᷑ ꝙ ex¬
quo nõ extat memoria secuud̃
illa. ꝙ satis credd̾ ẽ nisi molen¬
ta sit p̾suptõ ĩ ꝯͣriũ. p̾sextĩ cum
dicatur ꝙ in longissimis p̾scrip¬

Expanded text:
 cum nec scitur nec creditur quo non extat memoria. Secundum illa. Quod satis credo, nisi violenta sit presumptio in contrarium, presertim cum dicatur quod in longissimis prescrip
Abbreviated transcription (Latin):
la tolerare ꝙ sic peccare. s
peccant mõrlit̾ quociens
mpn̾a recipiunt pp̃ faciendã
gr̃am alicui in p̾udiciũ alti¬
us. aut si nirnis ant terrori¬
bus aliquid extorqueant ał
quosdani gͣuent ut alii timẽ¬
tes eis seruant no talia pa¬
ciantur tenent᷑ ad restitu¬
tõnem oĩm taliũ si possint
Nec sunt ałr absoluelidi. eo
peccant dñi qui tales p̾põĩtu¬
ras uendr̃it aut ad em̃bum
aliquos cõpellũt cũ gratis
eas cõmittͬe deberent ex quo
nõ st̃ ibr redditus ant puẽ¬
tus iusti. Et terent᷑ ad int̾ce
illis qui per hiꝰ p̾põituras ta¬
liter st̾spoliati seo autẽ ĩtel¬
ligñdũ est de ilłis p̾põitis qui
reddunt iura. ¶ It quid de

Expanded text:
la tolerare, quam sic peccare et peccant mortaliter quoties munera accipiunt, propter faciendam gratiam alicui in preiudicium alterius. Aut si minis et terroribus aliquid extorqueant aut quosdam gravent, ut alii timentes eis serviant ne talia patiantur, tunc tenentur ad restitutionem omnium talium si possint, nec aliter absolvendi et peccant domini qui tales preposituras vendunt, aut ad emendum aliquos compellunt, cum gratis eas committere debeant, ex quo non sunt ibi redditus aut proventus iusti et tenentur ad interesse illis qui per huiusmodi prepositos taliter sunt spoliati. Hoc autem intelligo de illis prepositis qui reddunt iura. De
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ẽe dubitatõ de iure aut
de fcõ nõ ẽ credd̾ simpłr ẽe de¬
negand̾a absolutõnẽ S fa¬
cienda ẽ tam̃ cũ qͣdam dubi¬
tatone et protestatõne sie ab¬
soluo de de hoc ĩ qnͣtũ possum
S timeo uł credo ꝙ nõ susfic̃
tĩbi ad salutẽ nisi de ale hũs¬
ris in hoc caũ ¶ It quid d̾
illis qui enũt pporpuras scła¬
res u̾ nõ sñt redditꝰ s sole ex¬
actõnes et mina st̃ seruicia
que recipiũt hiꝰ ppõiti Nũquid
teñtur talia restitu̾e aut si
compellũtur a dñis hiꝰ osfi¬

Expanded text:
t de facto, non credo simpliciter denegandam esse absolutionem, sed facienda est, cum quadam tamen dubitatione et protestatione sic: Absolvo te de hoc inquantum possum, sed timeo vel credo quod non sufficiet tibi ad salutem, nisi te aliter habueris in hoc casu. Item de illis qui emunt preposituras seculares ubi non sunt redditus, sed sole exactiones et munera et servitia, que recipiunt huiusmodi prepositi: numquid tenentur talia restituere? Aut si compelluntur a dominis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nõ gͣuet eos ultra mod̾ aut
manentes aut pecedentes
nõ ẽ certũ aut si creditur ꝙ ñ
fui̾t ab mitio legittime insti¬
acõnes ip̃o gn̾e fc̃i male u̾to

Expanded text:
quod non gravet eos ultra modum, aut manentes aut recedentes,non est certum, aut si creditur quod non fuerit ab initio legitime instiationes ipso iure facte mal
Abbreviated transcription (Latin):
maritat fiłiam suã aut filiũ
fac̃ militẽ aut teleuat feodũ
suũ aut auget nonũ feodum
cõparando. Et cũ talia indeã¬
tur respic̾e cõmodũ subditoꝵ
pro eo ꝙ cum dominꝰ maritat
filiam acquirit sibi aicos
⁊ angendo feodũ fit ditior. Iam
plus põt ꝑcere subditis ꝙͣ ante.
Et cum fadit filiũ militem po¬
tentior ẽ ad defendend̾ t̾ram¬
nandi sunt qui talia recipiñt
u̾ cõstitutũ eit uł cõsuet̃ dum

Expanded text:
maritat filiam suam aut filium facit militem, aut relevat feudum suum aut auget novum feudum comparando. Et cum talia videantur respicere commodum subditorum, pro eo quod cum dominus maritat filiam, acquirit sibi amicos et augendo feudum fit ditior, iam plus potest parcere subditis quam ante, et cum facit filium militem, potentior est ad defendendum terramnandi sint qui talia recipiunt, ubi constitutum est vel consuetum
Abbreviated transcription (Latin):
tinetur ꝙ talis doꝰ põt fac̾e
dallisim ad iussũ uł ad placi¬
tum. aut tał ẽ cõsuetudo eti¬
placitũ moda̾ud̾ ẽ ad arbrt¬
un hon niri ĩspectis facul¬
datibꝰ subditorũ. ¶It scd̾m

Expanded text:
uod talis dominus potest facere talliam, ad visum vel ad placitum, aut talis est consuetudo, etiplacitum moderandum est ad arbitrium boni viri, inspectis facultatibus subditorum. Sum
Abbreviated transcription (Latin):
dispñsare licet hoc possit ĩ nra¬
talis uen̾abilẽ loquitur de reg¬
no alamanie ꝙ qui ht̃ eo ipso
ceͣ magnas personas et ardua
negocia p̃ scandalũ solus põ pt

Expanded text:
 licet hoc possit in iuratalis venerabilem, loquitur de regno Alemannie, quod, qui habet, eo ipso orte circa magnas personas et ardua negotia, propter scandalum solus papa
Abbreviated transcription (Latin):
re militare dõ aut ꝙ intrabũt
religionẽ. Aut ꝙ dicent duo uel
tria ꝑsalt̾ia proiuicẽ. aut si ꝑi¬
stores uł aliqui mechanici iurẽt
ꝙ de lucro suo certam portõnem
dabunt fabrice alicusꝰ ecc̃ẽ uł
in alios pios usus. uñ cũ aliqui
uirant ꝙ ibunt ultͣ mare ał¬
nõ nego quin possint remitt̾e
sibi ꝙ si mul nõ uadãt. S non
possunt remitt̃e sibi quin ua¬
dant ex quo duo iurati st̃.s. ꝙ¬

Expanded text:
eo aut quod intrabunt religionem aut quod dicent duo vel tria psalteria pro invicem. Aut si pistores vel aliqui mechanici iurent quod de lucro suo certam portionem dabunt fabrice alicuius ecclesie vel in alios pios usus. Vel cum alicui iurant quod ibunt ultra mare simul, non quin possint remittere sibi quod simul non vadant, sed non possunt remittere sibi quin vadant. Nam quasi duo iurata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tenentur seruare ꝙ iurãt
nisi qr uiratur distingne qr si
obseruantia uiram̃ti spectat tm̃
ad cõmodũ uł ĩcõmodũ uiran¬
tiũ. et urent de dando faciẽdo
uł nõ faciendo aliquo alti uel
ab alt̾o possũt sibi remtt̾e ud
si uiret quis alu ꝙ faciat sibi
et alius iuret ei ꝙ reddet sibi
de cõicandis adĩuicẽ omĩb lucs
si autẽ nõ uirent sr̃ aliquodã¬
do faciendo uł nõ faciendo ad in
aliquid fcũros uł nõ fcũros nõ
põito de hñtib cõmunẽ m̃surã

Expanded text:
non tenentur servare quod iuratur, nisi quia iuratur, distingue, quia si observantia iuramenti spectat tantum ad commodum vel incommodum iurantium et iurent de dando, faciendo vel non faciendo aliquo alteri ab altero, possunt sibi remittere. Ut si iuret quis quod faciet sibi et alius iuret ei quod reddet sibi de communicandis adinvicem omnibus lucris. Si autem non iurant super aliquo dando, faciendo vel non faciendo adinvialiquid facturos vel non facturos, non posito, de habentibus communem mensu
Abbreviated transcription (Latin):
ingdiens occulte formoatuꝰ
quid si utq non petita sicetia
ab alt̾o intret mõastiũ stñꝙͣ
potu̾nt se mutuo repete. ⁊ dd̾
renũtiauid uri qd̾ hebat i
ad reddendũ. ¶It quid si ut̃¬
q credens alt̾mn ẽẽ mortuum
intrando noluit fi monachꝰ
nisi alt̾ mortuns ẽẽt. uñ neu¬
ter fit monachus cũ uterq
uiuat. sic̃ illa que nupsit alqi

Expanded text:
ingrediens occulte fornicatus Quid si uterque non petita licentia ab altero intret monasterium, nunquid potuerint se mutuo repetere? Resprenunciavit iuri quod habebat in ad reddendum debitum. Quid si uterque credens alterum esse mortuum intrando voluit fieri monachus, nisi alter mortuus esset, unde neuter fuit monachus, cum uterque viveret. Sicut illa, que nupsit alii,
Abbreviated transcription (Latin):
tie renocare põt que ip̃a ĩꝑle¬
re nõ põt sine scandalo ibi.
ut de seuuno. de surgere ad
matutiuas. uł de iacendo de
nocde cũ camisia. alia u̾o que
põt ĩplere sũ soandalo uiri re¬
nocare nõ põt Nec uxor tene
ei obedire in reuocatõne. ut
si nouit ꝙ daret aliquid de
propo u̾ consuetudo est ꝙ nu
licres hũt bona ꝑaferkialia¬

Expanded text:
ocare potest, que ipsa implere non potest sine scandalo viri, ut de ieiuniis, de surgendo ad matutinas, de iacendo de nocte in camisia. Alia, que potest implere sine scandalo viri, revocare non potest nec uxor tenetur ei obedire in revocatione, ut si voverit quod daret aliquid de proprio. Ubi consuetudo est quod mulieres h
Abbreviated transcription (Latin):
qñ nirant ciues aliciuꝰ ciuita¬
tis hñtis uineas ꝙ nõ ꝑmittẽt
urnũ aliũde asportatũ uendi
ĩ suo t̾citorio qmͣdiu uinũ illiꝰ
expedit ꝙ renuttant sibi hiꝰ
in tam̃ta auctoritate ꝓpria
uł ueniant contͣ s reuocãda
sunt auctoritate ꝓpru ep̃i uł
pociꝰ denũtianda mͣt nõ tennis¬
se. et pñia ĩponda ẽ de tema¬
rio niram̃to.

Expanded text:
 iurant cives alicuius civitatis habentes vineas quod non permittent vinum aliunde asportatum vendi in suo territorio, quamdiu vinum illius expedit quod remittant sibi huiusmodi iuramenta auctoritate propria, vel veniant contra ea, sed revocanda sunt auctoritate episcopi vel potius denuncianda non tenuisse et penitentia imponenda est de temerario iuramento
Abbreviated transcription (Latin):
narios. uł si iurent aurifabri
de mat̾ĩa sic uł sic purgata.
et fullones pannoꝵ ꝙ nõ tradẽt
paunos uenales ultra certum
modũ uł ꝙ nõ texent pannos
de filis formatis ad rotam. Si
autẽ obseruato mramenti dãp¬
nosa sit alus nõ ẽ obligatoriñ
ut si uirent sutores ꝙ nichil
facient de nocte de opere sue ar¬
tis uł certis tp̃rib anni uł p̃p̃
raritatẽ caruus uendant opecaᷤ
suas uł si urent carnifices pp̃
ꝑ diem uł pet septimana̾ ultͣ¬

Expanded text:
narios, vel aurifabri de materia sic vel sic purgata, vel fullones pannorum quod non trahent venales telas ultra certum modum vel quod non texent pannos de filis formatis ad rotam. Si autem observatio iuramenti damnosa sit aliis, non est obligatorium, ut si iurant sutores quod nihil faciant de opere sue artis vel certis temporibus anni, ut propter raritatem carius vendant opera sua, vel si iurent carnifices propter per diem vel per septimanam ult
Abbreviated transcription (Latin):
suam cõpõnẽ possit p̾mdi¬
cari homibus surs qͥn ip̃e
de ꝓpͥo reueatur cis sat̃facͥe
dedampnis sins nͥ ĩ culpa
parit̾ fu̾int cũ eo ut dc̃m ẽ
In quo caũ credd̾ ẽ ꝙ e si nõ
inre fori cõtentõsi teneatur
eis ĩ aliquo pro eo ꝙ ꝑticipa¬
nerunt ei ĩ crimĩe scͥrenter.
In foro tñ pñiali tenet᷑ si ad
persucsionẽ suam fecerunt
instũ bellũ cõpon̾e nõ d eĩ

Expanded text:
onem possit preiudicare hominibus suis, quin ipse de proprio teneatur eis satisfacere de damnis suis, nisi in culpa pariter fuerint cum eo, ut dictum est; in quo casu credo quod, etsi non iure fori contentiosi teneatur eis in aliquo, pro eo quod participaverunt ei in crimine scienter, in foro tamen penitentiali tenetur, si ad persuasionem suam hoc fecerint; iustum bellu
Abbreviated transcription (Latin):
dominus euis nõ potuitei
dare auctoritarẽ dellandi sic
Credd̾ ẽ tam̃ ꝙ rem talr rap¬
tam de cõsñsu dñi sii põt re¬
tin̾e dũ tam̃ cõsensit doꝰ di
rante ad huc guerra qr pee¬
inde ẽ ĩ hoc caũ ac si doꝰ rẽ
litem licite facit suũ qcquid
cap̃ ab hoste uł fautoribꝰ eiꝰ
siue subditis sins sine aliis

Expanded text:
us non potuit dare ei auctoritatem bellandi, ita Credo tamen quod rem taliter raptam de consensu domini sui potest retinere, dum tamen consenserit dominus durante adhuc guerra, quia perinde est in hoc casu ac si dominus rem litem, licite facit suum quicquid capit ab hoste vel coadiutoribus, sive subditis suis sive aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣ hiꝰ ĩ iuriantẽ si subest ei
mediate uł ĩmediate ⁊ da¬
re licentia̾ ĩuiriam passo
monendo ꝯͣ eñ arma. Si ãt
ĩiurians nõ subest media¬
te uł ĩmediate pͥncipi hñti
super se criorẽ princeps sile ñ
põt dare anctoritatem sub¬
dito suo mouẽdi h̃ eũ arma
est requirenda. maxĩe si ille
ĩ iurians ꝑtinet medrate b
ĩmeddate ad nrõdc̃onẽ illins
srĩoris pr̃icipis. Cũ ergo uas¬
sallus comit̾is ht̃ guerram
ꝯ̃ comitẽ regis ẽ auctoritaꝰ
requirenda. Si autẽ comes
nͣ regẽ et rex nolit erius ex¬
Hibere pex pͥares curie hũilr
requisitꝰ dd̾ ẽ ꝙ si us suũ sr¬
nus defendat cũ mod̾amĩe
ĩculpate tutele nõ peccat Ini¬
pugnare tũ regem auctori¬
tate ppria nõ potit pp tamẽ
fc̃a demĩtiatõne de excessu.
regis si rex noll a poc̃o desiste
posset regem excõicare ⁊ cre¬
scente contu macia darẽ ano¬
toritatẽ mouẽdi arma ꝯtra
eũ. Cum autẽ rex ht̃ cĩm̃ guer¬

Expanded text:
i iniuriantem, si subest ei mediate vel immediate et dare licentiam iniuriam passo, movendi circa eum arma. Si autem iniurians non subest mediate vel immediate principi habenti super se superiorem, princeps ille non potest dare auctoritatem subdito suo movendi contra eum arma, est requirenda, maxime si ille iniurians pertinet mediate vel immediate ad iurisdictionem illius superioris principis. Cum ergo vasallus comitis habet guerram contra comitem, regis est auctoritas requirenda. Si autem comes contra regem et rex nolit ei ius exhibere, per pares curie humiliter requisitus, credo quod si ius suum armis defendat, cum moderamine inculpate tutele, non peccat. Impugnare tamen regem auctoritate propria non poterit. Papa tamen facta denunciatione de excessu regis, si rex nollet a peccato desistere, posset regem excommunicare et crescente contumacia dare auctoritatem movendi arma contra eum. Cum autem rex h
Abbreviated transcription (Latin):
diti com̃itis uł ducis habẽt
gnerxam contͣ eũ aut̃ comeᷤ
contͣ regẽ suũ uł ecõu̾so cuiꝰ
incipis auctoritas ẽ requi¬
qui nullũ ħt silosem siue
sit rex si uẽ iniperator auc¬
toritate ꝓpria si iusda cã sb¬
sit põt mou̾e bellũ tam ꝯtͣ
subditos ꝙͣ contra exneos. pͭ
etiam subditis suis dare a
subditos eius si cã subsit ⁊
niderit expedire. s nõ contͣ¬

Expanded text:
ducis habent guerram contra eum, aut comes contra regem suum vel econverso, cuius principis est auctoritas requiqui nullum habet superiorem, sive sit rex sive imperator, auctoritate propria, si iusta causa subsit, potest movere bellum tam contra subditos quam extraneos. Potest etiam subditis suis dare auquam circa subditos eius, si causa subsit et viderit expedire. Sed non con
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quid si cõponãt duo no¬
biles super guerra sua siũsy
possũt cõpon̾e uł tͣnsige̾ suꝑ
dampnis datis homũbꝰ suis
Nulla fẽa restitutõne hõibꝰ
eorũ dampuificatis. R̾o. S
compõrtõ siat de cõsensu dãp¬
inficatorũ stand̾ ẽ illi. ał ñ

Expanded text:
 Quid si componant nobiles super guerra sua; numquid possunt componere vel transigere super damnis datis hominibus suis, nulla facta restitutione hominibus eorum damnificatis? Respondeo: Si compositio fiat de consensu damnificatorum, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣuis bellũ sit nõ iustũ excã
et ex aĩo et ex ꝑsona et ex
auctoritate. Sĩ tñ res sb̾sit
qr pro rebus repetendis fem
eit Nõ tenetur qui mouit
bellum restitu̾e qd̾ ibi cepit
Nisi ceperit uł dampnifiea¬
buerat ille de suo ĩiuste aut
dãpinficaua̾t eũ. Et hoe dd̾
uͥht̃ locũ ꝯpũsato etiam irt
liquidũ ad liquid̾. Aliqui ta¬
ro cõtentoso Uñ si quis in
foro pũiali cõfiteatur se ꝑ
furtum hũisse .x. de rebus
aliꝰ qui maĩ feste abstulerat
ei .x. face cõsuenit etiaꝰ bene

Expanded text:
is bellum sit iniustum ex causa et ex animo et ex persona et ex auctoritate, si tamen res subsit, quia pro rebus impetendis factum est, non tenetur qui movit bellum restituere quod ibi cepit, nisi ceperit, vel damnificabuit ille de suo iniuste, aut damnificaverat eum. Et hoc dico satio, etiam non liquidi ad liquidum, que ro contentioso, unde, si quis in foro penitentiali confitetur se per furtum habuisse decem de rebus illius qui manifeste abstulerat ei decem, facere consuevit et bene
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de dampnis illis que passi
sunt innicendus et rapinis
terũ suarũ. De expñsis ante
qͣs fecerũt nemendo ad ex̾ci¬
tum uł morando ibi cõsuene¬
rũt principes compon̾e uł dis¬
si ex causa probabłi iuderint
principes ea pocius ẽẽ remit¬
tenda ꝙͣ carere cõmodo pacis
et incurr̾e bellorũ pericula Et
cum in Hoc caũ pͥncipes gerãt
ucliter negociũ̃ sb̾ditorũ talit̾
cõpoñdo tenentur subdici ua¬
cant ne fiat compõitõ nͥ refu¬
sis sibi dampis si ex insta
cã uideant expedipe possunt
a bellando desistere qͣuis forte
ñ possint illata dampna qui¬
etare. qr sic̃ auctoritas monẽ¬
di bellum poues solos pͥncipoᷤ
est ita anctoritas desiltendr

Expanded text:
ssi sunt in incendiis et rapinis rerum suarum. De expensis autem quas fecerunt veniendo ad exercitum vel morando ibi, satis consueverunt principes componere vel dissi ex causa probabili viderint principes ea potius esse remittenda, quam carere commodo pacis et incurrere bellorum pericula. Et cum in hoc casu principes gerant utiliter negotium subditorum, taliter componendo, tenentur subditi racant, ne fiat compositio nisi refusis sibi damnis, si ex iusta causa viderint expedire, possunt a bellando desistere, quamvis forte non possint illata damna quitare. Sicut enim auctoritas movendi bellum penes solos principes est, ita et auctoritas desi
Abbreviated transcription (Latin):
uł meisiones arborũ aut ui¬
nearũ extirpatõnes ĩ t̾ra
ppria adu̾sari sin uł homi¬
nũ eiꝰ siũquid pro hus tene¬
br̾ in aliquo. R̾o. De illis dãp¬
nis nõ tenebr que bona fide
intulrt a quibꝰ cõmode absti¬
ne nõ potuit scd̾ industriã
et cõsuetudinẽ bona fide pug¬
nantiũ si qͣ crassandi aĩo et
malicõse intulit cũ ał poss
sibi cõmode cõsule tenes et

Expanded text:
borum aut vinearum extirpationes, in terra proprii adversarii sui, vel hominum eius; numquid pro his tenebitur in aliquo? Respondeo: De illis damnis non tenebitur, que bona fide intulit, aut a quibus commode abstinere non potuit, secundum industriam et consuetudinem bona fide pugnantium. Si autem grassandi animo et malitiose ea intulit, cum alias posset sibi commode consulere, t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ ip̃m actõnem cũ uullus
ex culpa sus cõsequi debãt
actõnem. Nobilis aũt ille
qui niste pugnat nõ tenebẽ
homĩbus suis de dampnis
que passi st̃ ab adu̾sarris sn¬
is cum ip̃i et se ⁊ sua prodo¬
mino suo teneantuo expo¬

Expanded text:
 ipsum actionem, cum nullus ex culpa sua consequi debeat actionem. Nobilis autem ille qui iuste pugnat, non tenetur hominibus suis de damnis que passi sunt ab adversariis, cum passi et se et sua pro domino suo teneantur expo
Abbreviated transcription (Latin):
dem cõsensus fc̃a publice perso¬
ne sic̃ in mũimõio er̃nali ncͣcͣria
ẽ notificatõ cõsensus. ¶It tͣ¬
ductõ fc̃a in manu publice per¬
sone. ¶ It approbatõ et recep¬
tõ fc̃a per illam publicã ꝑsona.
qr qnͣtumcũq uoueat aliquis

Expanded text:
rsone, sicut in matrimonio carnali necessaria est notificatio consensus. Item traditio facta in manu publice persone. Item approbatio et receptio facta per illam publicam personam, quia quantuncumque voveat aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
coꝑtõne et regulari ꝓfessiõe
põt in sclo remanẽdo aliquoᷤ
uł aliqua fac̾e uotũ castitatiꝰ
sollempne. ⁊ ĩpediet et dime
de futuro s cõsentiat de p̾sen¬
ti in cõtinentia̾ perpetnq obẜ¬
nanda̾ ⁊ tradat sem uoti obs

Expanded text:
t regulari professione potest in seculo remanendo aliquis vel aliqua facere votum castitatis solemne, quod impediet et dirimde futuro, sed consentiat de presenti in continentiam perpetuam observandam et tradat
Abbreviated transcription (Latin):
uota mulierũ que faciũt in
ꝑtu uł in infirmitatibꝰ uł an¬
gustus suud uł suorũ ⁊ etia
que uiri faciũt moti ex aliqua
de cã que monebat eos ad no¬

Expanded text:
 mulieres faciunt in partu vel in infirmitatibus aut angustiis suis aut suorum et etiam ea, que viri faciunt moti ex aliqua de causa que movebat eos ad vo
Abbreviated transcription (Latin):
in smplici uoto cõtinentie
pdõa sollempnitas fit tradnc¬
destatẽ xp̃i per approbatõne
prior ita ꝙ sed̾a tradito nõ tͣnffert
dñiũ sed tantũ p̾ma. sic post ma¬
crimõiũ spũale sic ꝯͣctum ñ p̃t

Expanded text:
in simplici voto continentie predicta solemnitas, fit traductestatem Christi per approbationem prior, ita quod secunda traditio non transferet dominium, sed tantum prima, sic post matrimonium spirituale sic contractum non pot
Abbreviated transcription (Latin):
tificatõ uł exp̾ssio de iure aut
de cõsuetudine introducta ad¬
Hibetur. uñ in uotopegͥnatõis
Adhibet᷑ sollempnitas per suscep¬
gularis uł per publicam septu¬
ram. uł per attestatõne fc̃am

Expanded text:
tificatio vel expressio de iure aut de consuetudine introducta adhibetur. In voto peregrinationis adhibetur solemnitas per suscepgularis vel per publicam scripturam vel per attestationem factam
Abbreviated transcription (Latin):
q tam̃ .h. plane dicit ꝙ qui
nonsht auctoritatem iudicia¬
riam nel maudatũ indicis
peceat si alium defendre a mor¬
te dum tam̃ eum defendat ꝑ¬
cutiendo qr dicit ꝙ ulłi licet
dex si uõ liberat hominẽ a mor¬
nõ pascit fame moriente cũ
cẽs tales non sunt tam̃ irregn¬

Expanded text:
tem plane diceret, quod, qui non habet auctoritatem iudiciariam vel mandatum iudicis, peccat si alium defendat a morte, dum tamen eum defendat percutiendo, cum dicat quod nulli licet udex si non liberat hominem a mornon pascit fame morientes, cucent tales, non tamen irregu
Abbreviated transcription (Latin):
telligas de consilio cõmuniorᷤ
uel approbatõnis non de consi¬
lio simplicis opinionis uelo
pinationis. quia si querenti
tia illius responsionis. Et he
etiam ille errasset in respõdẽ¬

Expanded text:
telligo de consilio exhortationis vel approbationis, non de consilio simplicis opinionis sive opinationis. Si enim alicui querenti tia illius responsionis, licet etiam ille errasset in responden
Abbreviated transcription (Latin):
aut᷑ istud aut illd̾ bonũ sibi
eueniet procul dubro repro¬
banda st̃ nec port̾ada. et pec¬
cant qui scribunt aut portãt
aut donant aut uendũt aut
portanda docent nisi adõ fu¬
eruit simplices ꝙ ignorãtiã
debeat eos excusare que ñ ex¬
cusat si sr̾ hoc fui̾nt admoĩti

Expanded text:
aut istud aut illud sibi eveniet, proculdudio reprobanda sunt nec portanda. Et peccant qui scribunt ea aut portant aut donant aut vendunt aut portanda docent, nisi adeo fuerint simplices, quod ignorantia eos debeat excusare, que non excusat, si super hoc fuerint admoniti
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt s tm̃ utũtux licitis
p̾cibꝰ et adiuratõnibꝰ sic̃ per
passionẽ et crncẽ et similia ñ
E dd̾ ꝙ peccent morłr nisi talia
libꝰ qr mlt̾a ĩntilia et sr̃sticõsa
solent admisd̾e̾ nisi forte sit sa¬
cerdos et religiosus et discret᷑
ant etia̾ laycus siue uir siue
młier excellentis uite et pro¬
bate discretõis qr fusa oronie sr̃¬

Expanded text:
tur licitis precibus et adiurationibus, sicuti per passionem et crucem et similia, non credo quod peccent mortaliter nisi talia libus, quia permulta inutilia et superstitiosa solent admiscere, nisi forte sit sacerdos religiosus et discretus, aut etiam laicus sive vir sive mulier excellentis vite et probate discretionis, qui fusa oratione l
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nd̃ cõtineant nisi u̾ba euã¬
głii. S sr̃sticõsũ ẽ si credatur
ꝙ nunꝰ hẽant efficatie si scri¬
bantire post lectũ euangłium
aut post missa̾ aut alia die qͦ¬

Expanded text:
cum non contineantur nisi verba evangelii. Sed superstitiosum est, si credatur quod minus habeant efficacie si scribantur post lectum evangelium aut post missam, aut alia die q
Abbreviated transcription (Latin):
eã mortis obligatur donãs et
nõ ĩ legato. ¶ It si quis ac¬
tit legatũ et nõ donatõnem
cã mortis. ał si ex aliqͣ cã n
scindr̃ testam̃tũ tũe et donatõ
cã mortis notari solent .C de¬

Expanded text:
causa mortis obligatur donans et non in legato. Item si quis actit legatum, non donationem causa mortis. Alias si ex alia causa rescinditur testamentum et donatio causa mortis notari solent, c
Abbreviated transcription (Latin):
tam nominatim scd̾m quos¬
dam .i. exp̾sso nomine. Secꝰ
nt dicurre si in gn̾ali. nt qnͣd
nescitur quis comnusit mnc̾¬
diũ. aut etiam qñ scitur sed
dam̃ nõ fertur excõieatõ nisi
in gn̾ali sb̾ hac forma. excõi¬
canuis om̃s illos qui hoe in¬
cendium fecert In quo casu
dicunt talr denuntiatũ ĩge¬
nerali posse absolui ab ep̃olo

Expanded text:
tus nominatim secundum quosdam, id est expresso nomine; secus ut dicunt in generali. Aut quando nescitur quis commiserit incendium, aut etiam quando scitur, sed non infertur excommunicatio nisi in generali sub hac forma: Excommunicamus omnes illos qui hoc incendium fecerunt. In quo casu dicunt eum taliter denunciatum in generali posse absolvi ab episco
Abbreviated transcription (Latin):
absoluto Aqͥuocũq iudice eccle¬
siastico. siue ep̃o siue archidia¬
cono fiat hec denũtiato. aut eti¬
am a simplici sacerdote si hẽat
de cõsuetudr̃e põtatem excõican¬
diet denũtiandi in tali caũ. Ma¬
gistri eñi nõ distĩgũt hic a quo
hat ista denuĩtiatio siec dec̾. ex̃¬

Expanded text:
absolutio, a quocumque iudice ecclesiastico, sive episcopo sive archidiacono fiat hec denunciatio, aut etiam a simplici sacerdote, si habeat de consuetudine potestatem excommunicandi et denunciandi in tali casu. Magister enim non distinguit hic a quo fiat ista denunciatio, nec decre
Abbreviated transcription (Latin):
uł de fetii muto uł de puo
ad ubera nd solũ possunt s
etiam d̃ et tenent᷑ solu̾e ie¬
uiniũ. ꝑro qnͣta autem infir
ab infirmis et debilib arbitrio
ratur qnͣtũ ptrum pedenda
sit dispͥñ satõ super solutõne
ieuini dd̾ ꝙ si cͥnstat omĩibꝰ
tatur licentia aut dispenda¬
tõ. Si autem dubiuĩ sit ⁊ illis
a quibꝰ soluend̾ ẽ iemnium
et aliis ugrũ subsit cã ncͣcria
petenda ẽ dispñsatõ ab ep̃o
loci a cõmode possit hr̃i copia
eius. Aut si ñoͥ timeatur de
pericło expectetur ep̃e. Aliaᷤ
suffic̃ lidentia uł dispñsatõ¬
prii sacerdotis. auctoritate
constat de sufficientia ouise
s aliis nõ constat s timet ꝓ¬

Expanded text:
 de fetu in utero vel de puero ad ubera non solum possunt, sed etiam tenentur solvere ieiunium. Pro quanta autem infirmossit ieiunium ab infirmis et debilibus, arbitrio eratur utrum petenda sit dispensatio super solutione ieiunii, dic: si constat omnibus tatur licentia aut dispensatio. Si autem dubium sit et illis a quibus solvendum est ieiunium et aliis, utrum subsit causa necessaria, petenda est dispensatio ab episcopo loci, si commode possit haberi copia eius, aut non timeatur de periculo, si expectetur episcopus. Alias sufficit licentia vel dispensatio proprii sacerdotis. Auctoritate constat de sufficientia cause, sed aliis non constat, sed timet
Abbreviated transcription (Latin):
et ieiunate extusant ⁊ sol¬
uant iemnum. Cum nero
morant᷑ cũ dñs suis ĩ aliquo
loco. aut cũ modicũ uadunt
iemnare d̃ nisi forte ĩmine¬
at eis gnͣdis matõ qmͣ ut possi
ꝑfice̾ soluant ienmũ paucis
comedant ex toto uł p̾libant
modicũ ne deficiant in serqi¬
endo. at hoc faciant iam põi¬
tis mensis uł parũ ante ita
ꝙ pp̃ continua cõnẽ tpr̃is tot̾
debeat tepudari una mensa.
peccant seruientes mediaꝵ
porsonaꝵ qui surgũt de mẽ¬
da dominoꝵ suoꝵ ut uadant
ad uniũ uł portent exenma
et ceu̾tentes itm comedãt

Expanded text:
nt ieiunare, excusantur si solvant ieiunium; cum vero morantur cum dominis suis in aliquo loco aut cum modicum vadunt, ieiunare debent, nisi forte immineat eis grandis viatio, quam ut possint perficere, solvunt ieiunium paucis  ex toto vel prelibant modicum, ne deficiant in serviendo, et hoc faciunt iam positis mensis vel parum ante, ita quod continuatione temporis tota debeat reputari una mensa, peccant servientes mediocrium personarum, qui surgunt de mensa dominorum ut vadant ad vinum vel portent xenia et
Abbreviated transcription (Latin):
homines repritabant ydo¬
nei ad ieninand̾. Nec ante
pellend̾ ad hiꝰ ieminia. Nec
statim post. qr quidam sñt
res qm ałii in .xxiii. uñ ĩ ta¬
lidus ad arbrterũ hom irri
recurrend̾ ẽ. ¶It quid de la¬
borantibꝰ ĩ uineis fullonis
aut minoriis metalloru
et cetis talibus. u̾ opus est
coler̾e uineas ꝓprias et adõ
te nisi frangant ieninũ. aut
si o eos locare operas suas
ut prouideant sidi et familie
sue qr forte nõ m̃enront qui
conducer operas suas nisue
sibi ꝓuidere possunt. Aut si ser¬
uisunt aut rusticiqui debẽt
peccant morlit̾ soluendo iem¬

Expanded text:
homines reputabantur idonei ad bellandum, nec ante pellendum ad huiusmodi ieunia, nec statim post quia quidam sunt res quam alii XVIII. Unde in talibus ad arbitrium boni viri recurrendum est. Quid de laborantibus in vineis, fulloniis aut mineris metallorum et ceteris talibus, ubi opus est colere vineas proprias et adeo re nisi frangant ieiunium aut si oportet eos locare operas suas, ut provideant sibi et familie sue, qui forte non invenirent qui conducerent operas suas, nisi sibi providere possunt, aut si servi sunt aut rustici, qui debent peccent mortaliter solvendo ie
Abbreviated transcription (Latin):
gruris etiam et matoribus
dio ꝙ si tenent᷑ peregoinari qr
conspellũtur exułare uł ire
in exereitũ uł ad p̾cept̃ ecc̃e ire
ultra mare tp̃r passagu ĩ mi¬
nente excusantur a ieiumo
si nõ possũt cõmode ieuinape.
Si autem nõ tenent᷑ ad hiꝰ ui

Expanded text:
toribus, dic quod si tenentur peregrinari, quia compelluntur exulare vel ire in exercitum vel ad preceptum ecclesie ire ultra mare, tempore passagii imminente, excusantur a ieiunio, si non possunt commode ieiunare. Si autem non tenentur ad huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
nus soluñt ꝙͣ decimã. Nee poᷤ¬
sunt auctorstate ꝓpria illi qui
decerũt compõitonẽ aut sine
contradcone sustimer̃t hiꝰ cõ
suetudine uł successores eoꝵ
Aliquid plus solito exig̾e de qͥ
ni de nouo aliquid exrge neq

Expanded text:
nus solvunt quam decimam. Nec possunt auctoritate propria illi, qui fecerunt compositionem aut sine contradictione sustinuerunt huiusmodi consuetudinem, vel successores eorum aliquid plus solito exigere vel dvi, de novo aliquid exigere,
Abbreviated transcription (Latin):
cclia .i. ip̃e locus consec
lat̾ro aut nocturnlis popu¬
lator agroꝵ qui agros militũ
uł pͥuatorũ de nocte populat᷑
publicas que qĩ loca sacra ha¬
bentur insidus aggssionis
obsidet. et talem põt quilib
auctoritate sua de ecc̃a extͣ

Expanded text:
id est ipse locus consecrlatro vel nocturnus populator avel privatorum de nocte populatur tratas publicas, que quasi loca sacra habentur, insidiis aggressionis obsidet et talem potest quilibet auctoritate sua de ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
caibus offerãt uł suscipiant
duellũ uel per se uł peꝵ alios
de speciali mandato ip̃oꝵ. aut
iudicant in curis suis inter
subditos suos. aut p̾stãt ane¬
toritatẽ sp̃alem iudicantibꝰ
et efficiũtur uregulares s
mors inde sequatur s si talia
flant per yconomos secula

Expanded text:
ates offerunt vel suscipiunt duella, vel per se vel per alios de speciali mandato eorum, aut iudicant in curiis inter subditos suos, aut prestant auctoritatem specialem iudicantibus, et efficiuntur irregulares, si sequatur mors. Si autem talia fiant pe
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾ali mandato nõ intelligiꝰ
Aliquid mandare de Duellis
iudicandis offerendis uł sb̾¬
enudis. Et in hiꝰ caĩbus si res
uł alius prin̾ceps uelit per¬
sonam ecclasticam competse
ad duellũ uel pp̃ pecusatũ du¬
ellũ auferre sĩbi bona ecc̃e¬

Expanded text:
generali mandato, non intelligitur aliquid mandare de duellis iudicandis, offerendis vel subeundis. Et in huiusmodi casibus, si rex vel alius princeps velit personam ecclesiasticam compellere ad duellum, aut propter recusatum duellum auferre ei bona eccle
Abbreviated transcription (Latin):
as liceat layco armis defen¬
dete et eas defendendo raꝑto¬
swoccidere si alit̾ defendere
defend̾e in duellũ qñ nõ ip̃e
eferet s qñ a iudice offere
rõne nõ careat. et ꝙ sit de¬
nignior ꝙͣ p̾ma. ne uideam
dampnare om̃s illos qui se

Expanded text:
as liceat laico armis defendere et eas defendendo raptorem occidere, si aliter defendere defendere in duello, non quod ipse offerat, sed dum ei a iudice offerturatione non careat et sit benignior, ne videamur damnare omnes illos qui se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si duellũ oblatũ recusaue
um ꝙͣ se defendere ĩ duello.⁊
susciprentes duellũ oblatũ
in õi crimĩali et suscipientẽ
offerre. In sod̾o uo caũ nec sus¬

Expanded text:
 si duellum recusaverit quam se defendere in duello. suscipientem duellum oblatum in criminali et suscipientem offerre. In secundo casu nec of
Abbreviated transcription (Latin):
similt ꝙ simpłe et absolute. et¬
ĩ omnẽ euentũ uiratũ ẽ qd̾lic
tenetur seruare ꝙ iurauĩt qͥe¬
quid alii faciant. Si autẽ sb̾ cõ¬
ditõne ob cam iurare intendĩt
nlls tenetur sernare mram̃t̃

Expanded text:
iter et absolute etin omnem eventum iuratum est, quilibet tenetur servare quod iuravit, quicquid alii faciant. Si vero sub conditione vel ob causam iurare intenderunt nullus tenetur servare,
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. Si autẽ ꝙ iratũ ẽ spec¬
tat ad cultũ dr̃ uł religionẽ
uł predatẽ. aut si tale quid
iuratũ ẽ ꝙ fac̾e tenentur ab
q iuram̃t̾o si dubrtetut utp
simplc et absolute aut sb̾cõ¬
ditione iuratũ sit.ant si nesti

Expanded text:
runt. Si autem quod iuratum est, spectat ad cultum dei vel religionem vel pietatem, aut si tale quid iuratum est, quod tenentur facere sine iuramento, si dubitetur utrum simpliciter et absolute, aut sub conditione iura
Abbreviated transcription (Latin):
reliquus nõ portaret tũc reli¬
quo nõ seruante uiram̃tũ nec
iste sernare tenet᷑. d̾ autẽ ab¬
solute iurauit ĩ omnẽ euẽtã
tũc seruare tenet᷑ quieqͥd reliqͥ
faciat. si autẽ nestt qnõ in
rauit uł quid intendĩt dd̾ qd̾
si emolum̃tũ m̃sure sit cõmu¬
ne duob a quocũq portetur
ex illis uno perorante reliquiᷤ
tantis m̃suram ẽ emolum̃t

Expanded text:
reliquus non portaret, tunc reliquo non servante iuramentum, nec ille servare tenetur. Si autem absolute iuravit in omnem eventum, tunc servare tenetur quicquid reliquus faciat. Si autem nescit quomodo iuravit vel quid intendit, dic quod si emolumentum mensure sit commune duobus, a quocumque portetur ex illis, uno peierante, reliquustantis mensuram est emolumentum,
Abbreviated transcription (Latin):
tur aliqui accipere usuras no¬
mine suo ita et̾ alieno .xlui. di¬
b usnrarioꝵ qui mutuant pe¬
ciũ am pro dñis suis ad usurã
et usuram acciprant ad usum
eorũ et de mandato eorsĩ nũquid
tenentur ad restitutõnẽ cũ n

Expanded text:
tur aliquis accipere usuras nomine suo, ita et alieno. Guillebus usurariorum, qui numerant pecuniam pro dominis suis ad usuram et usuras accipiunt ad opus eorum et de mandato eorum; numquid tenentur ad restitutionem, cum n
Abbreviated transcription (Latin):
quid de illis qui tradunt bones
ad mediatõnes siue ad mor¬
sũ uulgarit̾ pro certis sexta¬
rris bladi eo pacto ꝙ si moriã¬
tub uel deciorentus ꝯductoꝵ
subeat medietatẽ pericłi. Si
autẽ meliorẽtub hẽat medi¬
reuera locare boues siẽ eqͦs¬
cõdrctor nõ gnetux ĩmod̾ate
de m̾cede. pactũ autẽ de cõic̃a¬
do dampuo et cõmodo rei loca¬
te iiquũ ẽ ex ꝑte logatoris
nisi probabłr dubitet᷑ utrũ lo¬
catoris uł cõductoris melior
aut detĩor sit õdito uel nͥ crs¬
datur ꝙ cõductoris sit detior
In ꝓpõreo tñ supͣ pacto udetur
conͣductoris detior cõditõ. qͥa

Expanded text:
Quid de illis qui tradunt boves ad mediationem sive in censum vulgariter pro certis sextariis bladi, pacto quod si moriantur vel deteriorentur, conductor subeat medietatem periculi, si autem meliorentur, habeat medilicet locare bovesconductor non gravetur immoderate in mercede. Pactum autem de communicando damno et commodo rei locate iniquum est ex parte locatoris, nisi probabiliter dubitetur, utrum conductoris vel locatoris melior aut deterior sit conditio vel ubi credatur quod conductoris non sit deterior. In proposito tamen supra pacto, videtur conduc
Abbreviated transcription (Latin):
in dando et anferũt libtatẽ a de¬
bitoribꝰ molendini uͥ uoluint
Sitũ debitores pp̃ hoc nõ st̾ dãp¬
nificati nõ tenentur credito
tas molendi d uolebant pẽ¬
satis etiam circõstantus d̾ ma¬
iori et minori remotone molẽ¬
dinorũ. et facilitate molendi.
usura. s̾o. In symõĩa ẽ turpi¬
tudo ut̾riusq ꝑtis dantis et̾
acciprentis s in usura nõ ẽ
turpitudo dantis. et iõ ex urre
diuo et nͣli equitate faclenda
ẽ ei restitut᷑o Nec posset ĩ ħ caũ
mano pecũra symoĩace accep¬
ta restituẽda ẽ nõ illi qͥ dedit
turpit̾ s ecc̃e. Uñ nec elysens
p̾cepit o̾ieti restitue ꝙ accep̃¬

Expanded text:
erunt libertatem debitoribus molendi ubi voluerint. Si tamen debitores propter hoc non sunt damnificati, non tenentur creditortas molendi ubi volebant, pensatis etiam circumstantiis de maiori et minori remotione molendinorum et facilitate molendi usura? Respondeo: In symonia est turpitudo utriusque partis, dantis et accipientis, sed in usura non est turpitudo dantis et ideo ex iure divino et naturali equitate, facienda est ei restitutio nec posset etiam in hmano pecunia symoniace accepta restituenda est non illi qui dedit turpiter, sed ecclesie. Unde nec Heliseus precepit Gyezi restituere a
Abbreviated transcription (Latin):
spem lucri tenetur totaꝰ restit¬
ere quacũq intentõe dedit ei
debitor sine ex diłctõne orta for¬
te pp̃ mutnũ sib datũ ant pp̃
Aliud sine pp̾ mutuũ recipi end
uł retinendũ usq ad prolixaee¬

Expanded text:
su tenetur totum restituere quacumque intentione dederit debitor ei sive ex dilectione exorta forte propter mutuum sibi datum, aut propter aliud, sive propter mutuum recipiendum aut retinendum usque ad prolix
Abbreviated transcription (Latin):
Idem dd̾ ẽ de illo qui emit an¬
nonã uł uinũ ca negociandi
dũ tam̃ nõ ex cupiditate faci¬
at s ut ex lucro moderato sͥ
proindeat maxĩe cũ aliud genꝰ
negociatõis nõ nouit Nec ał
ht unde sustentet᷑. Qñ audem

Expanded text:
Idem credo de illo qui emit annonam vel vinum causa negotiandi, dum tamen non ex cupiditate hoc faciat, sed ut lucro moderato sibi provideat, maxime cum aliud genus negotiationis non novit, nec alias habet unde sustentetur. Raim
Abbreviated transcription (Latin):
ns ꝙͣ põt hr̃e dampnũ d̾ mor¬
te. si tam̃ locator timiẽs ue
cõductor gnaret bone si nõ¬
apponat firmit̾ proponẽs ꝙ
sibos sine culpa condustoris
perrret d̾ illo ꝑiculo uilexige¬
ret ab eodẽ nõn ẽ dd̾ ꝙ peccar
nisi pp̃ scandalũ eoꝵ qui igno¬
rarent eius intenitonẽ. illd̃
in se suscipere ꝑicłm rei ꝯdncte
et caus forrutos qnͣtũ ẽ de nͣ
cõtractus. S in ppõito caũ nõ¬

Expanded text:
um de morte. Si tamen locator timens, ne conductor gravaret boveapponat firmiter proponens, quod si bos sine culpa conductoris periret, de illo periculo nihil exigeret ab eodem, non credo quod peccaret, nisi propter scandalum eorum qui ignorarent eius intentionem. Illud in se suscipere periculum rei conducte et casus fortuitos, quantum est de natura contractus. Sed in proposito ca
Abbreviated transcription (Latin):
peciñe qnͣtitate. ita ꝙ usq ad
fructꝰ suos. licet enĩ talis ꝯͣctꝰ
nõ sit usurariꝰ ex forma põt
tam̃ fi̾ in f̾raudem nsuraꝵ. ⁊
recurrend̾ ẽ in foro cãꝵ ad pͥ¬
sumptones supͣdcãs. In foro
autem pñiali stabr̃ eius ꝯfes

Expanded text:
pecunie quantitate, ita quod usque ad fructus suos. Licet enim iste contractus non sit usurarius ex forma, potest tamen fieri in fraudem usurarum. Et reiiciendum est in foro causarum ad presumptiones suprapositas. In foro aut
Abbreviated transcription (Latin):
drcum ẽ p̾ciũ respcũ ualoris
rei. ¶ Simłr ex eo ꝙ aliquid
persoluitur ultra sũmã recep¬
tam puta. fuit uendita pro
uendito reddantur.C.xx¶Sͥ
ex eo ꝙ emptor ꝯsueuit exce¬
S quid de illis qui agro seĩa¬

Expanded text:
dicum est pretium respectu valoris rei. Item ex eo quod aliquid persolvitur ultra summam receptam, puta fuit vendita pro venditio, reddantur CXX. Item ex eo quod emptor consuevit exerces qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de fetibꝰ reciperent᷑ capita de¬
mortua uł de nelłibꝰ et pellibꝰ
emantꝰ alia ad augendũ gͥgẽ
aut si meant aᵈ pactũ licitũ
⁊honestũ nõ peccant dũ tam̃
seruet eqͣlitas int̾ eas ita ꝙ

Expanded text:
 de fetibus reparentur capita demortua aut de velleribus et pellibus emantur alia ad augendum gregem, aut si ineant aliud pactum licitum et honestum, non peccant, dum servetur equalitas inter eos, ita
Abbreviated transcription (Latin):
nõ fiat hoc lucri oa s ut res
eccãstica de manu layci redi
usuras credrtori p̃t ens repe¬
te a debitore pro qͥuo fideuisse¬
rat qr nõ sunt nsure qnͣtũ ad

Expanded text:
non fit lucri causa, sed ut res eo modo de manu laici redimusuras creditori, potest eas repetere a debitore pro quo fideiusserat, quia non sunt usure quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tradat ea aliem custodrẽda
et pascenda sb̾ certa m̾cede pe¬
cunie uł ꝑticipatõne pronen¬
tuũ gͥgis. in quo caũ si domi¬
coueutonalibꝰ gͣnet cõductore
curre cõtractus mutui ⁊ soci¬
etatis utd cum aliquis hũs .xx.
gat postmnodũ de ombus ⁊ tune
ꝑĩ est ac si creditor dedisset ei
cumi creditore hñte .x. alia ca
sint in pericło et prouentibus
In quo caũ si ꝯtemplatõe mu¬
tui guet creditor debitorẽ ĩ con¬
tractu societatis usura ẽ ⁊ i
hoc cañ procedend̾ ẽ sic̃ dem̃ est
in pͥmo caũ de ꝯͣcta societate
Illudantẽ ualde iniquũ ẽ cum
quis certa capita ouũ tradł
extimata certo p̾cõ. ⁊ sb̾ eo pac
to ꝯͣhit societatem ꝙ totam de
prouentibꝰ recipiat sortem An̾¬
ꝙͣ alius aliquid de pronentibꝰ¬
ꝑcipiat. uel si paciscũt᷑ ꝙ de fe¬
tibus reꝑentur capita caũ de

Expanded text:
tradat ea alicui custodienda et pascenda sub certa mercede pecunie vel participatione proventum gregis. In quo casu si domiconventionibus gravet cocurrere contractus mutui et societatis ut cum qui habens decem gat postmodum de ovibus et tunc perinde est ac si creditor dedisset ei cum creditore habente decem alia cap socii sint in periculo et proventibus. In quo casu si contemplatione mutui gravet creditor debitorem in contractu societatis, usura est. Et in hoc casu procedendum est, sicut dictum est in primo casu, contracta societate. Illud autem valde iniquum est, cum quis certa capita ovium tradit estimata certo pretio et sub eo pacto contrahit societatem, quod totam de proventibus recipiat sortem, antequam alius aliquid inde percipiat vel paciscatur quod de fetibus reparentur capita casu de
Abbreviated transcription (Latin):
ea intentone emũt aureas
uł alias monetas uł res ne¬
nales et pͥcipue uictualia ut
de talibrs caristiam inducãt¬
mutuant ut recuꝑent nouã
nsurã cõmittũt qr rẽ melio¬
tem recuꝑare uolunt s si iõ

Expanded text:
ea intentione emunt aureos vel alias monetas vel res venales et precipue victualia, ut de talibus caristiam inducantmutuant ut recuperent novam, usuram committunt quia meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
gener posso̾ne sib talit̾ obliga¬
tam cum uire qd̾ ibi ht conce¬
dat alii recepta ab eo sũma q̃
promissa fuerat er ꝑro dote sñ¬
quid potĩt ille lucriface̾ fructꝰ
percepͥtos usq dũ soluta sib¬

Expanded text:
gener possessionem sibi taliter obligatam, cum iure quod ibi habet, concedat alii, recepta ab eo summa que promissa fuerat ei pro dote, numquid poterit illi lucrifacere fructus perceptos, usque dum soluta fuer
Abbreviated transcription (Latin):
cerdas m̾ces de peciũa et tu pp̃
munã instantiam fecisti meceᷤᷤ¬
sare a tali emꝑtõne ad hoc ut
tibi mutuarem. ⁊ ego dico tib
de m̾cibus illis si eas illuc defer¬
rem. tecpio tam̃ ĩ me pericłi

Expanded text:
certas merces de pecunia et tu propter nimiam instantiam fecisti me cessare a tali emptione, ideo ut tibi mutuarem. Et ego dico, volo de istis mercibus. Si eas illuc deferrem, recipio tamen in me periculum,