comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit in appollinẽ & musas quȩ fuit tẽ¬
porib ennii longe post dauid. Ymni aut̃
ex greco in latinũ laudes int̾pretant᷑.
Epithalamia st̃ carmina nubentiũ quȩ de-¬
cantant᷑ ab scolasticis in honorẽ sponsi &
sponsȩ. Hȩc primũ salomon edidit in
laudẽ eccłȩ & xp̃i. ex quo gentiles sibi
eptthalamiũ uindicart̃. & istius generis
carm̃ assũptũ. ẽ. qđ genꝰ primũ agentilib
inscenis celebrabatur. postea tantũ iN
nuptiis hesit. Uocatũ autẽ eptthalamiũ
eo qđ in thalamis decantetur. Trenos qđ
latine lam̃tũ uocamꝰ primꝰ uersu iere¬
mias cõposuit suꝑ urbem ierłm & popłm
quando captiuus ductꝰ ẽ. Post hunc apud
g̾cos simonides poeta liricus. Adhibebant᷑
aut̃ funerib atq lam̃tis. similit̃ & nunc
Epitaphiũ grece. latine supͣ tumulũ. Est
enĩ titulus mortuorũ qui indormitione
eoꝵ fit. qͥ iam defuncti st̃. Scribit᷑ enĩ

Expanded text:
fecit in Apollinem et Musas, quae fuit temfecit in Apollinem et Musas, quae fuit temporibus Ennii longe post David. Hymni autem ex Graeco in Latinum laudes interpretantur. 18. Epithalamia sunt carmina nubentium, quae decantantur a scholasticis in honorem sponsi et sponsae. Haec primum Salomon edidit in laudem Ecclesiae et Christi. Ex quo gentiles sibi epithalamium vindicarunt, et istius gcarmen adsumptum est. Quod genus primum a gentilibus in scenis celebrabatur, postea tantum in nuptiis haesit. Vocatum autem epithalamium eo, quod in thalamis decantetur. Threnos, quod Latine lamentum vocamus, primus versu Ieremias conposuit super urbem Hierusalem  captivus ductus est. Post hunc apud Graecos Simonides poeta lyricus. Adhibebantur autem funeribus atque lamentis: similiter et nunc. Epitaphium Graece, Latine supra tumulum. Est enim titulus mortuorum, qui in dormitione eorum fit, qui iam defuncti sunt. Scribitur enim
Abbreviated transcription (Latin):
prosȩ. Omĩa enĩ prius uersib condebant᷑.
prosȩ autẽ studiũ sero uiguit. Primꝰ apd̃
grecos ferecides sirus soluta oratione
scripsit. Apud romanos autẽ: appius cȩcꝰ
aduersus pirrũ solutã orationẽ primꝰ exer¬
cuit. iam ex hinc & cȩteri prosȩ eloquentta
contenderunt. DE METRIS.
ETRA uocata quia certis pedũ men¬
suris atq spaciis t̾minant᷑ Neq ultͣ
dim̾si onẽ tẽporũ constitutã ꝓcedunt:
Mensura enĩ grece metrũ dr̃. Uersus dicti
abeo qđ pedib in ordine suo dispositi
certo fine moderant᷑. ꝑ particulas quȩ
cȩsa & mẽbra nominant᷑. qui ne longius
ꝓuoluerent᷑ quã iudiciũ posset sustine¬
re. modũ statuit ratio unde reuerteret᷑.
Et ab eo ipsũ uersũ uocatũ qđ reuertit᷑.
Huic adheret richinus qui ñ ẽ. certo fine
moderatꝰ sed tam̃ rationabilit̃ ordina¬
tis pedib currit. qui latine nichil ali¬
numeros memini si uerba tenerem.

Expanded text:
prosae. Omnia enim prius versibus condebantur; prosae. Omnia enim prius versibus condebantur; prosae autem studGraecos Pherecydes Syrus soluta oratione scripsit; apud Romanos autem Appius Caecus adversus Pyrrhum solutam orationem primus exercuit. Iam exhinc et ceteri prosae eloquentia contenderunt. § 39 De metris. Metra vocata, quia certis pedum mensuris atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem temporum constitutam procedunt. Mensura enim Graece μέτρον dicitur. Versus dicti ab eo, quod pedibus in orcerto fine moderantur per articulos, qui cesa et membra nominantur, qui ne longius pervolverentur quam iudicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverteretur et ab eo ipso versum vocatum, quod revertitur. Huic adheret rythmus, qui non est certo fine moderatus, sed tamen rationabiliter ordinatis pedibdVirg. Ecl. 9, 45: Numeros memini, si verba tenerem.
Abbreviated transcription (Latin):
Etet in aula E olus. & clauso uentorũ car¬
cere regiet. & quomͦꝰ aula si carcer est
Soluit᷑ enĩ ꝓnunciatione. Nã carcer: pro¬
nunciatio ẽ Iactet in aula: yronia est.
& totũ ꝑ contrariã ꝓnunciationẽ annun¬
ciatur. ꝑ yroniȩ speciẽ quȩ laudando de¬
ridet. Antifrasis ẽ. sermo e contrario in¬
telligendus. ut lucus quia caret luce
ꝓpt̾ nimiã nemorũ umbrã. Et manes.
id÷ mites & modesti cũ sint t̾ribiles & im¬
manes. &. Parcȩ & eumenides furiȩ qđ
nulli parcant uł bene faciant. Hoc tro¬
po & nani athlantes. & cȩci uicdentes.
& uulgo ȩchiopes argentei. appellant᷑.
intelligiuult: ut cũ dicimꝰ homini a¬
genti malũ. bonũ ẽ. qđ facis. Antifra¬
sis uͦ ñ uoce ꝓnunciantis significat contrari¬
um. sed suis taritũ uerbis. quoꝵ origo
contraria. ẽ. Enigia ẽ. quęstio ob.¬
scura quȩ difficile intelligit᷑ nisi a¬
periatur. ut. ẽ illud. De comedente

Expanded text:
ctet in aula Aeolus, et clauso ventorum carctet in aula Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet. Et quomodo aula, si carcer est? Solvitur enim pronuntiatione. Nam carcer pronuntiatio est: iactet et aula ironia est; et totun per contrariam pronuntiationem adnuntiatur per ironiae speciem, quae laudando deridet. Antiphrasis est sermo e contrario intellegendus, ut 'lucus', quia caret lucem per nimiam nemorum umbram; et 'manes', id est, mites, et modesti, cum sint terribiles et immanes; et Parcae et Eumenides Furiae, quod nulli parcant, vel benefaciant. Hoc tropo, et nani Atlantes, et caeci videntes, et vulgo Aethiopes argentei appellantur. intelligi vult, sicut cum dicimus homini agenti male: Bonum est quod facis. Antiphrasis vero non voce pronuntiantis significat contrarium, sed suis tantum verbis, quorum origo contraria est. 26. Aenigma est quaestio obscura, quae difficile intelligitur, nisi aperiatur, ut est illud: De comedente
Abbreviated transcription (Latin):
quib hoc imꝑiũ steterat. unde si uob̃
cupido certa ẽ. me sequi audentẽ ex.¬
trema. ruamꝰ in media arma & moriam
Y perbole. ẽ. excelsitas. fidem ȩxcedens
ultra quã credendũ. ẽ. ut. Sidera uer¬
berat unda. & terrã inter fluctꝰ aꝑit
Hoc enĩ modo ultra fidem aliqͥd augetꝰ.
nec tam̃ atramite significandȩ uen¬
tatis erratur. quãuis uerba quȩ indi¬
cant᷑ exceclant. ut uoluntas loquentis
ñ fallentis appareat. Quo tropo. ñ solũ
augetur aliqͥd sed & minuitur. Augei
tuelocior auio Mlanute᷑ ut mol¬
or pluma. durior saxo. Allegoria.i
alieniloquiũ. Aliud enĩ sorat & aliud
intelligit᷑. ut. Tres litore ceruos con¬
spicit errantes. ubi tres duces belli
misi. id ẽ. ad augustũ decẽ eglogas
pastorũ. Huiꝰ tropi plures st̃ species
ex quib eminent septẽ. Yronia. anti¬
frasis. Enigia. carientis mos. Paroemu
Sartasmos. Astismos. Yronia. ẽ. senten

Expanded text:
quibus hoc imperium steterat. Unde si vobis quibus hoc imperium steterat. Unde si vobis cupido certa est me sequi audentem extrema, ruamus in media arma, et moriamur. 21. Hyperbole est excelsitas fidem excedens ultra quam credendum est, ut, sidera verberat unda, et, terram inter fluctus aperit. Hoc enim modo ultra fidem aliquid augetur, nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quamvis verba quibus indicatur excedant, ut voluntas loquentis non fallentis appareat; quo tropo non solum augetur aliquid, sed et minuitur. Augetur, ut, velocior aura; minuitur, ut, mollior pluma, durior saxo. 22. Allegoria est alieniloquium, aliud enim sonat, aliud intelligitur; ut, tres littore cervos conspicit errantes: ubi tres duces belli misi, id est, ad Augustum decem eclogas pastorum. Hujus tropi plures sunt species, ex quibus eminent septem: ironia, antiphrasis, aenigma, charientismos, paroemia, sarcasmos, astismos. ironia est
Abbreviated transcription (Latin):
quinq Anastrofe. hysteron proteron.
Parentesis. Temesis. Sinthesis. Anastro
fe uerborũ ordo p̃posterus ut litora cir¬
cũ ꝓ circũ litora. Histeron proteron. ses¬
altos tetigit fluctꝰ & ad ȩquora uenit
Antea enĩ ad ȩquora uenit. & sic tetigit
fluctus. Parenthesis ubi int̾ponimꝰ sen¬
tentiã nr̃am qua ex mectio remota in¬
patrius consistere mentẽ. passus amor
rapidũ ad nauis p̾mittit achatem. Est enꝰ
ordo E neas rapidũ p̃mittit achatẽ Nam
illud inmediũ parenthesis ẽ: Temesis. t̃
ꝓ circũ fudit. Sinchesis ubi ex om̃a parte
tissima frustra. Pectora si uobis audendi
extrema cupido. ẽ. Certa sequi quȩ sit
rebus fortuna uidetis. excessere om̃s aditi
arisq relictis. Dii quib imꝑiũ hoc ste
terat succurritis urbi Incensȩ. moriam᷑
& in mecdia arma ruamꝰ. Ordo talis est
Iuuenes fortissima pectora frustra succur¬
ritis urbi Incensȩ. quia excesserunt du

Expanded text:
quinque: anastrophe, hysteron proteron, quinque: anastrophe, hysteron proteron, parenthesis, tmesis, synthesis. Anastrophe est verborum ordo praeposterus, ut: 'litora circum', pro 'circum litora'. Hysteron proteron senaltos tetigit fluctus, et ad aequora venit. Antea enim ad aequora venit, et sic tetigit fluctus. Parenthesis, ubi interponimus sententiam nostram, qua ex medio remota in: Aeneas neque enim patrius consistere mentem passus amor rapidum ad naves praemittit Achaten. Est enim ordo: Aeneas rapidum praemittit Achaten. Nam illud in medio parenthesis est. Tmesis est spro 'circumfudit'. Synthesis est, ubi ex omni parte tissima frustra pectora, si vobis audendi extrema cupido est certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis. Excessere omnes aditis arisque relictis dii, quibus terat; sucurritis urbi incensae; moriamur, et in media arma ruamus. Ordo talis est: Juvenes fortissima pectora frustra succurritis urbi incensae, quia excessere dii,
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ hiems. At cont᷑ a parte totũ. ut flam¬
mas cũ reg̾ia puppis extulerat. ibi ñsolũ
puppis sednauis. & ñ nauis sed qui inea.
& ñ om̃s sedunꝰ flãmas extulit. Onomato¬
peia . ẽ. nom̃ affictũ adimitandũ sonũ
uocis confusȩ. ut stridor ualuarũ. hin¬
nitus equoꝵ. mugitus boũ. balatꝰ ouiũ.
Pery frasis ẽ. circũ loquiũ. dũ res una
plurimis uerbis significat᷑. ut auras ui¬
tales carpit. Significauit enĩ ꝑcopula¬
tionẽ uerboꝵ unã rem. hoc. ẽ. u̾iuit
Hic autẽ tropus geminꝰ ẽ. Nã aut uerita¬
tẽ splendide ꝓducit. aut foeditatẽ circũ¬
itu euttat. Ueritatẽ splendide ꝓducit.
sic̃ & iam pͥma nouo spargebat lumine
terras. Titoni croceũ linquens aurora cu-¬
bile. Uult enĩ dicere iã lucescebat aut
dies ortus erat. Foeditatẽ circũitu euitat.
sicut placidũq petiuit. coniuigis infu¬
tentia: ordine cõmutat᷑. Huiꝰ species st̃¬

Expanded text:
id est, hiems. At contra a parte totum: ut, flamid est, hiems. At contra a parte totum: ut, flammas cum regia puppis extulerat. Ubi non solum puppis, sed navis; et non navis, sed qui in ea; et non omnes, sed unus flammas extulit. 14. Onomatopoeia, nomen fictum ad imitandum sonum vocis confusae, ut stridor valvarum, hinnitus equorum, mugitus boum, balatus ovium. 15. Periphrasis est Circumloquium, dum res una plurimis verbis significatur, ut, auras vitales carpit. Significavit enim per copulationem verborum unam rem, hoc est, vivit. Hic autem tropus geminus est; nam aut veritatem splendide producit, aut foeditatem circuitu evitat. Veritatem splendide producit, sicut: Et jam prima novo spargebat lumine terras, Tithoni croceum linquens aurora cubile. Vult enim dicere, jam lucescebat, aut dies ortus erat. Foeditatem circuitu devitat, sicut: placidumque petivit Conjugis infusutentia ordine commutatur. Huius species
Abbreviated transcription (Latin):
d. litterã. cũ ẽ. coniunctio: t. litterã
accipit. Haud. quando aduerbiũ. ẽ. ne¬
gandi : d. littera t̾minatur. & aspirat᷑
in capite. Quando autẽ coniunctio. ẽ.
ꝑ .t. litterã sine aspiratione scribitur
Apud pͣpositio. ꝑ .d. scribit᷑. si c̃ apud patri
ex eis mediis litteris subtractis: int̾di
autẽ aliȩ litterȩ in locũ aliarũ litterani¬
rite ponunt᷑ : B. & .ẜ. litteris quędã co-¬
gnatio ẽ. Nam ꝓbirro dicimꝰ pirrũ
C. & .g. quandã cognationẽ habent. Nã dũ
dicimꝰ centũ & trecentos postea dicimꝰ
quadringentos. g. ponentes. ꝓ.c. C. &.q.
similit̾ cognatio. ẽ. Nã huiusce. ꝑ .c. huiꝰs
ꝑ .q. scribimꝰ. Cũ autẽ p̃positio: ꝑ .c. scri

Expanded text:
d literam; cum est coniunctio, t literam d literam; cum est coniunctio, t literam accipit. Haud quando est adverbium negandi, d litera terminatur et aspiratur in capite; quando autem coniunctio est, per t literam sine aspiratione scribitur. Apud prepositio per d scribitur, sicut apud patrem, ex iis mediis litteris subtractis. 4. Interdum autem aliae litterae in locum aliarum rite ponuntur. B et p litteris quaedem cognatio est; nam pro birro dicimus pirrum. C et g quamdam cognationem habent; nam cum dicimus centum et trecentos, postea dicimus quadringentos, g ponentes pro c. C et q similiter cognatio est; nam hujusce per c, cujusque per q scribimus. Cum autem praeposit
Abbreviated transcription (Latin):
erat ad duplex aa. Quidã etiã uersis
uerbis scribebant. DENOTIS DIGITORUM.
Uił quȩctã & digitorũ notȩ. sunt &
oculorũ quib secũ taciti ꝓculq di¬
stantes colloquunt᷑. Sicut mos. ẽ. mili
taris ut qͦtiens consentit exercitꝰ: quia
uoce ñ potest manu ꝓmittat. Alii quia
uoce ñ posst̾: gladiorũ motu salutant.
Ennius de quadã impudica. qͣst inchoro
pila ludens dotatim dat se se. & cõmu¬
nem facit. aliũ tenet. alii annuit. alibi
manus ẽ. occupata. alii ꝑuellit pedẽ
alii dat anulũ expectandtũ a labris
aliũ inuocat. cũ alio cantat. & tam̃
aliis dat digito litteras. & salomon: An¬
nuit oculo. terit pede. digito loquit᷑.
latine recta scriptura int̾pretat᷑.
Orcho enĩ recte. grafia scriptura dicit᷑
Hȩc disciplina docet. quẽ ad modũ scriben
debeamꝰ. Nam sicut ars tractat de partiũ
declinatione. ita orthografia de scriben¬
di pitia. ut puta. Ad cum ẽ. pͣpositio:¬

Expanded text:
erit ad duplex a a'. Quidam etiam versis erit ad duplex a a'. Quidam etiam versis verbis scribunt. De notis digitorum . Sunt quaedam et digitorum notae, sunt et oculorum, quibus secum taciti proculque distanttaris, ut quoties consentit exercitus, quia voce non potest, manu promittat, alii quia voce non possunt, gladiorum nutu salutant. 2. Ennius de quadam impudica: Quasi in choro pila ludens 42 datatim dat sese et communem facit. Alium tenet, alii adnudat, alibi manus est occupata, alii pervellit pedem, alii dat annulum spectandum a labris, alium invocat, cum alio cantat, attamen aliis dat digito litteras. Et Salomon: Annuit oculo, terit pede, digito loquitur.Latine recta scriptura interpretatur. Orto enim recte, graphia scriptura dicitur. Haec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declinatione, ita orthographia de scribendi peritia, utputa 'ad', cum est p
Abbreviated transcription (Latin):
li posita suꝑstitẽ designabat. E Theta
uͦ ad uniuscuiꝰq dȩfuncti nom̃ appone
est nigrũ uitiũ prȩfigere theta. Cum
autẽ imꝑitiam significare uellent.
labda littera usi st̃. sicut mortẽ signifi¬
cabant: cũ ponebant theta ad caput
Instipendiorũ quoq largitione ꝓpriȩ
erant notȩ. DENOTIS LITTERARUM.
OTas etiã litterarũ int̾ se ueteres
faciebant. ut quicqͥd occulte inuicẽ
scripturas significare uellent. mutue
scriberent. Testis .c̃. brutus. qͥ in his lit¬
teris ea quȩ acturus erat notabat. igno¬
rantib aliis quid sibi uellent hȩ litt̾ȩ
Cȩsar qͦq augustꝰ ad filiũ. Qm̃ inguit
innumerabilia incidunt assidue quȩ
scribi alterutrũ oporteat. & esse secreta.
habeamꝰ int̾ nos notas siuis tales. ut
cũ aliquid nob scribendũ erit: ꝓ una¬
quaq littera scribamꝰ sequentẽ hoc mͦ.
ꝓa :.B. ꝓb. c. & deinceps eadẽ ratione
cȩteras ꝓz. autẽ littera: redeundũ

Expanded text:
li posita superstitem designabat; Θ Theta li posita superstitem designabat; Θ Theta vero ad uniuscuiusque defuncti nomen apponebest nigrum vitio praefigere theta. Cum autem inperitiam significare vellent, Labda littera usi sunt, sicut mortem significabant, cum ponebant Theta ad caput. In stipendiorum quoque largitione propriae erant notae. De notis litterarum . Notas etiam litterarum inter se veteres faciebant, ut quidquid occulte invicem per scripturas significare vellent, mutue scriberent. Testis est Brutus, qui in his litteris ea quae acturus erat notabat, ignorantibus aliis quid sibi vellent haec litterae. Caesar quoque Augustus ad filium, 'quoniam' inquit, 'innumerabilia accidunt assidue quae scribi alterutro oporteat et esse secreta, habeamus inter nos notas si vis tales ut, cum aliquid notis scribendum erit, pro unaquaque littera scribamus sequentem hoc modo, pro a b pro b c et deinceps eadem ratione ceteras; pro z autem littera redeundum
Abbreviated transcription (Latin):
legentiũ reuocent. quas didicert̃ ꝓprie
iam notarii appellantur. DE NOTIS IURI
iuris uerboꝵ suoꝵ notȩ st̃. quo
scriptio celeris breuiorq fiat. Scribebat᷑
senatꝰ consultꝰ. ꝑ r & p. res publica. ꝑ p&r
nam .m. litterã: mulier. ꝑ .p. scđm na¬
turã: pupillus. ꝑ a. uerso capite. pupil
&m. dolũ malum. cuius generis pluri.¬
mȩ consimiles notȩ in libris antiquis
inueniuntur. Has iuris notas nouici ĩ
imꝑatores a codicib legũ abolendas
.sanxert̃. qͥa multos ꝑhȩc callidi inge¬
nio ignorantes decipiebant. atq ita
iussert scribendas in legib litteras :
ut nuelos errores nullas ambages af¬
ferant. sed sequenda & uitancla apte
demonstrent. DE NOTIS MILITARIBUS. XU.
N BREUICOLIS qͦq quib militũ nomina
continebantur: ꝓpria nota erat apud
ueteres. qua inspiceret᷑ quanti ex mi¬
litib suꝑessent: quantiq in bello ceci¬
dissent. T. tau. nota in capite uersicu¬

Expanded text:
legentium revocent; quas qui didicerunt proprie legentium revocent; quas qui didicerunt proprie iam notarii appellantur. De notis iuridicis iuris verborum suorum notae sunt, quo scriptio celeris breviorque fiat. Scribebatur 'senatus consultum', per R et P 'respublica', pernam W litteram 'mulier', per P secundum naturam 'pupillus', per verso capite 'pupillet M 'dolum malum'. Cuius generis plurimas consimiles notas in libris antiquis invenimus. Has iuris notas novicii imperatores a codicibus legum abolendas sanxerunt, quia multos per haec callidi ingenio ignorantes decipiebant, atque ita iusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed sequenda et vitanda aperte demonstrarent. De notis militaribus . In breviculis quoque, quibus militum nomina continebantur, propria nota erat apud veteres, qua inspiceretur quanti ex militibus superessent quantique in bello cecidissent. T Tau nota in capite versicu
Abbreviated transcription (Latin):
tione. linguȩ sortit᷑ nom̃. Hanc ph¬
losophi aduerbiũ dicunt. qͥa uocẽ illã
de cuiꝰ re quę rit᷑. uno & singulari uer¬
bo designat. Quid enĩ illud sit in uno
uerbo positũ declarat. ut conticescere ẽ
tacere. Itẽ latus haurit aꝑtũ. Haurit. ꝑcu¬
tit. Item cũ terminũ dicimꝰ finẽ. aut po-¬
pulatas int̾pretam᷑ esse uastatas. & om̃i¬
no cũ unius uerbi rem uno uerbo mani
quã scriptores artiũ de eodẽ & de al.¬
tero nominart. Hȩc enĩ duo quȩdã int̾
se comunione confusa coniecta diffe
rentia secernunt᷑: ꝑ quã quid sit utrunq
cognoscitur. Ut cũ quęrit᷑ quid int̾ regẽ
sit & tirannũ adiecta differentia quid
utrunq sit diffinit᷑. ut rex modestꝰ &
temꝑans. tirannus uͦ crudelis. Int̾ hȩc
enunciatũ. Littera: ut floriet: dũ flo¬
rebit dicere oporteat. Sono: si ꝓmedia
sillaba. prima ꝓducat᷑. ut latebrȩ. te¬
nebrȩ. Appellatꝰ autẽ barbarismꝰ a bar¬

Expanded text:
titur nomen. Hanc philosophi adverbum dicunt, quia vocem illam de qua requiritur uno et singulari verbo designat. Quid enim illud sit in uno verbo positum declarat, ut conticescere est tacere. 2. Item: latus haurit apertum; HAURIT, percutit. Item cum terminum dicimus finem, aut populatas interpretamur esse vastatas, et omnino cum unius verbi rem uno verbo manifnis, quam scriptores artium de eodem et de altero nominant. Haec enim duo quadam inter se communione confusa, conjecta differentia secernuntur, per quam quid sit utrumque cognoscitur; ut cum quaeritur quid inter regem sit et tyrannum, adiecta differentia, quid uterque sit definitur, ut 'rex modestus et temperatus, tyrannus vero crudelis'. Inter haec enuntiatum. Littera, ut 'floriet', dum 'florebit' dicere oporteat; sono, si pro media syllaba prima producatur, ut 'latebrae', 'tenebrae'. Appellatus autem barbarismus a bar
Abbreviated transcription (Latin):
sa quȩ scribi ñ potest. DE LITTERIS.
Rimoroia graminaticȩ artis litt̾ȩ .uii.
cõmunes existunt: quas librari ĩ
& calculatores sequuntur̃. quarũ di¬
sciplina uelut quȩdã grãmaticȩ artis
infantia. ẽ. Unde & tã uarro liete¬
rationẽ uocat. Litterȩ autẽ sunt in¬
dices :trũ. signa uerborũ. quib tan¬
ta uis. ẽ ut nob̾ dicta absentũ sine
uoce loquantur. Uerba enĩ ꝑ oculos
ñ ꝑaures int̾roducunt. Usus littera¬
rum reꝑtus. ẽ: ꝓpt̾ memoriã uari¬
arum rerũ. Nam ne obliuione fugi¬
ant. litteris alligantur. In tanta eni
rerũ uarietate nec disci audiendo po¬
terant om̃ia. nec memoria contineri.
Litterȩ dictȩ quasi legitterȩ. qđ iter
legentib pręstent. uł qđ in legendo
itereritur. Luterȩ latinȩ & grecȩ :¬
ah hebreis uidentur ex drtȩ. Apud
illos enĩ: prius dictũ . ẽ. alexh. Dein¬
de ęx simili enunciatione apud gre¬
cos tractũ ẽ. alpha. inde apud lati¬

Expanded text:
sa quae scribi non potest. CAPUT XVI.sa quae scribi non potest. CAPUT XVI.rimordia grammaticae artis litterae communes existunt quas librarii et calculatores sequuntur, quorum disciplina velut quaedam grammaticae artis infantia est. Unde et eam Varro litterationem vocat. Litterae autem sunt dices rerum, signa verborum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. Verba enim per oculos, non per aures, introducunt? 2. Usus litterarum repertus est propter memoriam rerum. Nam, ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate, nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. 3. Litterae autem dictae, quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod in legendo iterentur. ab Hebreis videntur exorte. Apud illos enim prius dictum est aleph. Deinde ex simili enunciatione apud Grecos tractum est alpha. Inde apud Lati
Abbreviated transcription (Latin):
Ut puta. si hoc ñuis. salte illud fac.
cogitent facere. ut puta. occido illuĩ.¬
ł quia¬
÷ habet aurũ causa ẽ. Rationales
dicunt᷑ aratione. qua quisq utitur
infaciendo. ut qͦm eũ occidã ne
cus atiuȩ autẽ & ablatiuȩ p̃positiones:
a casib quib seruiunt dictȩ. Loque¬
Iares uͦ: quia loquelis id ẽ uerbis sẽꝑ
coherent. nec aliquid ualent solȩ
positȩ. ut. di. dis. Coniunctȩ uͦ uer¬
bis: figurã faciunt. ut diduco. distra
uocata: quia sermonib int̾iecta. id ÷
int̾posita. affectũ cõmoti animi
exprimit. Sicut cũ dicit᷑ ab exuil¬
tante uah. a dolente heu. ab ira¬
scente hem. a tim̃te ei. Quȩ uoces
quarũcunq linguarũ ꝓpriȩ sunt.
nec in aliã linguã facile transferim
auditu. quantũ in ipso. ẽ. Om̃is uox
aut articulata. ẽ. aut confusa. Arti¬
culata. ẽ. hominũ. Contusa animaliũ.
Articulata. ẽ. quȩ scribi potest. Confu¬

Expanded text:
ut puta, 'si hoc non vis, saltim illud fac'. ut puta, 'si hoc non vis, saltim illud fac'. cogitent facere, ut puta, 'occido illum, quia habet aurum'; causa est. Radicuntur a ratione, 22 qua quisque utitur in faciendo, ut, quomodo eum occidam, ne cusativae autem, et ablativae praepositiones a casibus quibus serviunt dictae. Loquelares vero, quia loquelis, id est, verbis semper cohaerent, nec aliquid valent solae positae, ut di, dis. Conjunctae vero verbis figuram faciunt, ut diduco, distrahectio vocata, quia sermonibus interjecta, id est, interposita, affectum commoti animi exprimit, sicut cum dicitur ab exsultante vah! a dolente, heu! ab irascente hem! a timente hei! Quae voces quarumcunque linguarum propriae sunt, nec in aliam linguam facile transferuntauditu, quantum in ipso est. Omnis vox, aut est articulata, aut confusa. Articulata est hominum, confusa animalium. Articulata est quae scribi potest, confu
Abbreviated transcription (Latin):
& iuncto uerbo implesti sensũ. De
nominis & uerbi capiat partes.
quasi particapiũ. Anomine enĩ uind¬
cat sibi genera & casꝰ A uerbo. tẽpora
& significationes. Ab utrisq numerũ
& figuram. DE CONIUNET IONE.
ONIUNC T̾io dicta. qđ sensus senten¬
tiasq coniungat. Hȩc enĩ ꝑse nichil
ualet. sed incopulatione sermonũ:
quasi quoddã ex hibet glintinũ Aut
enĩ nomina sociat ut augustinꝰ & iero¬
nimuis. Aut uerba ut scribit & legit.
Una autẽ uis omniũ. siue copulent siue
disiungant pulatiuȩ autẽ coniun.¬
ctiones dictȩ: eo qđ sensũ uł ꝑsonas con¬
iungant. ut ego & tii eamus ad forum.
Ipsũ &: sensũ coniunxit. Disuinctiuȩ
dictȩ: quia disiungunt res aut ꝑsonas.
ut ego & tu faciamꝰ Subiunctiuȩ di-¬
cuntur. oiua subiungunt᷑. ut q Dici¬
mus enĩ. regiq hominiq dõq NOR¬
dicimꝰ q regi ꝙ homini. q dõ. Exple-¬
tiuȩ dictȩ: quia explent ꝓpositam rem.

Expanded text:
et iuncto verbo inplesti sensum. De et iuncto verbo inplesti sensum. De nominis et verbi capiat partes, quasi particapium. A nomine enim vindicat sibi genera et casus, a verbo tempora et significationes, ab utrisque numerum et figuram. De coniunctione . Coniunctio dicta, quod sensus sententiasque coniungat. Haec enim per se nihil valet, sed in copulatione sermonum quasi quoddam exhibet glutinum. Aut enim nomina sociat, ut 'Augustinus et Hieronymus': aut verba, ut 'scribit et legit'. Una autem vis omnium, sive copulent, sive disiungant. Copulativae autem coniunctiones dictae eo, quod sensum vel personas coniungant, ut 'ego et tu eamus ad forum'. Ipsud 'et' sensum coniunxit. Disiunctivae dictae, quia disiungunt res aut personas, ut 'ego aut tu faciamus'. Subiunctivae dicuntur, quia subiunguntur, ut 'que'. Dicimus enim 'regique hominique Ddicimus, 'que regi, que homini'. Expletivae dictae, quia explent propositam rem,
Abbreviated transcription (Latin):
ar. Genera uerborũ ideo dicta: quia
gignunt. Nã actiuo adicis .r. & gignit
passiuũ. Rursũ passiuo adimis. & parit
actiuũ. Ipsa autẽ actiua licuntur.
quia agunt ut uerbero. & nassiua qͥa
patiuntur: ut uerberor. Neutralia:
quia nec agunt nec patiunt᷑. ut iaceo.¬
sedeo. his si .R. litterã adicis non st̃
latina: Cõmunia dicunt᷑: quia &
agunt & patiunt᷑. ut amplector. Hȩc
similit̾ deposita .r. littera : latina ñ st̃
Deponentia uͦ dicunt᷑: quia deponunt
fucuri tẽporis participiũ a significa¬
tione passiua. quod exit in dus. ut
gloriandus. DEADUERBIO
OUERBIUM dictũ. ẽ eo qđ uerbis acc¬
dat. ut puta. bene lege: Bene aduer¬
biũ est: lege uerbũ. Inde gͦ dictũ ad¬
uerbiũ: qđ semꝑ uerbo iunctũ adim¬
pleatur. Uerbũ enĩ solũ sensũ implet
ut scribo. Ad uerbiũ autẽ sine uerbo.
ñ habet plenã significationẽ: ut ho¬
die. Adicis illi uerbũ hodie scribi

Expanded text:
ar. 20 7. Genera verborum ideo dicta, quia ar. 20 7. Genera verborum ideo dicta, quia gignunt. Nam activo adjicis r, et gignit passivum. Rursum passivo adimis r, et parit activum. Ipsa autem activa dicuntur, quia agunt, ut verbero; et passiva, quia patiuntur, ut verberor. Neutralia, quia nec agunt, nec patiunt'sedeo'. His si R litteram adicis, non sonant Latine. Communia dicuntur quia et agunt et patiuntur, ut 'amplector'. Haec similiter, deposita R littera, Latina non sunt. Deponentia vero dicuntur, quia deponunt futuri temporis participium a significatione passiva, quod exit in 'dus', ut 'gloriandus'. De adverbio . Adverbium dictum est eo, quod verbis accedat, ut puta, 'bene lege'. 'Bene' adverbium est, 'lege' verbum. Inde ergo dictum adverbium, quod semper verbo iunctum adinpleatur. Verbum enim solum sensum inplet, ut 'scribo'. Adverbium autem sine verbo non habet plenam significationem, ut 'hodie'. Adicis illi verbum, 'hodie scribo',
Abbreviated transcription (Latin):
tiuus: quia ꝑ ipsũ optamꝰ aliquid age
re. ut utinã legerem. Coniunctiuus.
quia et coniungitur aliquid. ut locu¬
tio plena sit. Nam quando dicis cum
clamem. pendet sensus. Qđ si dicam
cũ clamem. quare putas qđ taceam.
plenus. ẽ. sensus. Infinitiuus dr̃ eoqđ
tẽpora definiens ꝑsonã uerbi ñ defi¬
nit. ut clamare. clamasse. Cui si adꝰ¬
iungas ꝑsonã clamare debeo. debes.
debet: fit quasi finitũ. In ꝑsonalis
dicit᷑: quia indiget ꝑsonis nominis
uł ꝓnominis. utt legitur. Addis ꝑso¬
nam. ame. a te.abillo. & plene senti¬
tur. sed infinitiis modus. ꝑsona tan¬
tum uerbi eget. In ꝑsonalis uͦ uel
ꝓnominis ꝑsona: uł nominis. Con¬
iugatio dicit᷑: eo qđ ꝑ eam ad unũ sonũ
multa conuingantur. Docet enĩ iN
quã sillabã exeat futurũ tẽpus. ne
ꝑ imꝑitiam quis dicat legebo ꝓlegã.
Harũ prima & scda mittunt futurum
tẽpus inbo. & in bor. Tercia in am & in

Expanded text:
tivus, quia per ipsum aliquid agere tivus, quia per ipsum aliquid agere optamus, ut 'utinam legerem'. Coniunctivus, quia ei coniungitur aliquid, ut locutio plena sit. Nam quclamem, pendet sensus; quod si dicam cum clamem, quare putas quod taceam? Plenus est sensus. 5. Infinitus dicitur, eo quod tempora definiens personam verbi non definit, ut clamare, clamasse. Cui si adjungas personam: clamare debeo, debes, debet, fit quasi finitum. Impersonalis dicitur, quia indiget persona nominis, vel pronominis, ut legitur: addis personam, a me, a te, ab illo, et plene sentitur. Sed infinitus modus persona tantum verbi eget. Impersonalis vero, vel pronominis persona, vel nominis. 6. Conjugatio dicitur, eo quod per eam ad unum sonum multa conjungantur. Docet enim, in quam syllabam exeat futurum tempus, ne per imperitiam quis dicat legebo, pro legam. Harum prima et secunda mittunt futurum tempus in bo, et in bor, tertia in am, et in
Abbreviated transcription (Latin):
grammaticorũ atq rethorũ. Grammati¬
corũ: intria cadunt tẽpora. Prȩteritũ.
instans. futurũ. ut fecit. facit. faciet.
Rethorũ autẽ: uniuersa oratio uerba
dicunt᷑. ueluti uerbis bonis nos cȩpit
uerba bona habuit. Ubi ñ tantũ sunt¬
uerba quȩ intria cadunt tẽpora. secͥ
uniuersa oratio. ẽ. Uerborũ species st̃.
ostendimꝰ: quid agamꝰ. Nam meditati-¬
ua dicta. ẽ: a meditantis sensu. ut le¬
cturio: id ẽ. legere uolo. Inchoatiua.
post meditationẽ ab inchoantis indi-¬
cio: ut calesco. Frequentatiua: a sepi¬
us agendo. ut lectito. clamito. Formȩ
enĩ sensũ tenetͣ. Modi. declinationẽ
Nam nescis quid sit declinatio: nisi
prius didiceris quid sit sensus. Modi
dicti: ab eo quẽ ad modũ sint insuis
significationib Indicatiuus enĩ mo-¬
dus dicit᷑: quia significationẽ habet
indicantis. ut lego. Imꝑatiuus: quia
sonũ habet ĩmꝑantis. ut lege. Opta¬

Expanded text:
grammaticorum atque rhetorum. Grammatigrammaticorum atque rhetorum. Grammaticorum in tria cadunt tempora: praeteritum, instans, futurum, ut 'fecit', 'facit', 'faciet'. Rhetorum autem universa oratio verba dicuntur veluti, 'verbis bonis nos cepit', 'verba bona habuit', ubi non tantum verba, quae in tria cadunt tempora, sed universa oratio est. Verborum species sunt ostendimus quid agamus. Nam Meditativa dicta est a meditantis sensu, ut 'lecturio', id est legere volo. Inchoativa post meditationem ab inchoantis indicio, ut 'calesco'. Frequentativa a saepius agendo, ut 'lectito', 'clamito'. Formae enim sensum tenent, modi declinationem. Nam nescis quid sit declinatio, nisi prius didiceris quid sit sensus. Modi dicti ab eo, quemadmodum sint in suis significationibus. Indicativus enim modus dicitur, quia significationem habet indicantis, ut 'lego'. Inperativus, quia sonum habet inperantis, ut 'lege'. Opta
Abbreviated transcription (Latin):
Articuli aut̃ dicti. qđ nominib artan¬
tur: id ẽ. colligantur. cũ dicimꝰ hic
orator. Int̾ articulũ autẽ & ꝓnomꝰ
hoc int̾ est: qđ articulus tunc.ẽ cum
nomini iungitur: ut hic sapiens. Cũ
uͦ ñ coniungitur. demonstratiuum
ꝓ nom̃ est: ut hic & hec & hoc. Omĩa
autẽ ꝓnomina. aut primigenia aut
deductiua sunt. Primigenia dicta st̃:
quia aliunde originẽ ñ trahunt. Hȩc
iuginti & unũ st̃ Finita tria: ego. tu.
ille. Infinita .uii. Quis. qualis talis.
finita: sex Iste ipse. hic: is. idem. sui
pars frequent᷑ in oratione uersetur.
Sunt autẽ uerba m̃tis signa: quib hoĩes.
cogitationes suas inuicẽ loquendo de¬
monstrant. Sicut autẽ nom̃ significat
ꝑsonã: ita uerbũ. factũ dictũq ꝑsone.
In ꝑsona uerbi. agentis & patientis signi¬
ficatio. ẽ. Nam scribo. ꝑsonȩ factũ est
Item scribor. ñ ꝑsonȩ factũ indicat:
sed eiꝰ a quo patit᷑. Uerborũ generi duo st̃:

Expanded text:
Articuli autem dicti, quod nominibus arctanArticuli autem dicti, quod nominibus arctantur, id est, colligantur, ut cum dicimus hic orator. Inter articulum autem, et pronomen hoc interest, quod articulus tunc est, cum nomini jungitur, ut hic sapiens. Cum vero non conjungitur, demonstrativum pronomen est, ut hic, et haec, et hoc. 5. Omnia autem pronomina, aut primigenia, aut deductiva sunt. Primigenia dicta squia aliunde originem non trahunt. Haec viginti et unum sunt. Finita tria: 'ego', 'tu', 'ille'. Infinita septem: 'quis', 'qualis', 'talis', finita sex: 'iste', 'ipse', 'hic', 'is', 'idem', 'supars frequenter in oratione versetur. Sunt autem verba mentis signa, quibus homines cogitationes suas invicem loquendo demonstrant. Sicut autem nomen significat personam, ita verbum factum dictumque personae. In persona verbi agentis et patientis significatio est. Nam 'scribo' personae factum est. Item 'scribor' personae factum indicat, sed eius a quo patitur. Verborum genera duo sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Girgilius scripsit bucolicã. addimus
ꝓnom̃ ipse scripsit & georgicã. Sicq
uarietas significationis. & fastidium
tollit: & ornatũ inducit. Pronomina
autẽ. aut finita st̃: aut infinita. Fini¬
ta ꝓnomina dicta: eoqđ definiunt
certã ꝑsonam. ut ego. Me enĩ statim
intelligis. Infinita dicunt᷑: qͥa ñ sunt
certȩ ꝑsonȩ. De absentib enĩ dicit᷑ &¬
incertis. ut quis. quȩ. quoł Minus
quã finita appellantur. quia cõme¬
morationẽ faciunt notȩ ꝑsonȩ. ut ipse.
iste. Certũ est enĩ de quo dr̃. Possessiua
uocantur: eo qđ nos aliquid possidtere
ostendunt. Nam cũ dico ms. tuus. de
finio aliquid meũ esse uł tuũ. Relatiua¬
dicuntur: quia acl int̾rogationẽ refe¬
runtur. ut quis ẽ: Respondet᷑. is est.
Demonstratiua: eoqđ habent demon¬
strantis significationẽ. Aliquem enĩ
p̾sentẽ his demonstramꝰ: ut hic. hȩc.
hoc. Quȩ tria. & articuli nominant᷑.

Expanded text:
'Vergilius scripsit Bucolica', addimus 'Vergilius scripsit Bucolica', addimus pronomen, 'ipse scripsit Georgica'; sicque varietas significationis et fastidium tollit et ornatum inducit. Pronomina autem aut finita sunt, aut infinita. Finita pronomina dicta eo, quod definiunt certam personam, ut 'ego'; me enim statim intelligis. Infinita dicuntur, quia non sunt certae personae. De absentibus enim dicitur et incertis, ut 'quis', 'quae', 'quod'. Minus quam finita appellantur quia commemorationem faciunt notae personae, ut 'ipse', 'iste'. Certum est enim de quo dicitur. Possessiva vocantur eo, quod aliquid nos possidere ostendunt. Nam dum dicomina variantur, et cadunt. Nominatidicuntur, quia ad interrogationem referuntur, ut quis est? respondetur, is est. Demonstrativa, eo quod habent demonstrantis significationem. Aliquem enim praesentem his demonstramus, ut hic, haec, hoc, quae tria et articuli nominantur. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
sis. thebanus. Loci: aloco. ut suburbanꝰ.
Uerbalia dicunt᷑: quia de uerbo nascunt᷑.
ut lector. Participialia. quia sic sonant
sicut participia ut legens. Uerbis similu
a uerbi similitudine dicta. ut contem¬
plator. Nam & uerbũ est imꝑatiui mo-¬
di futuri tẽporis. & nom̃. quia declim¬
tionẽ recipre. Hȩ autẽ om̃s spectes a in¬
ra appellatione descendunt. Scđa
aliquid cuiquã significamꝰ. ut aufer
a magistro. E.xaptota nomina dicta
eo qdđ ꝑsex casus uarietates habent:
ut est unus. Pentaptota. qđ tantũ in
quinq casib uariant᷑: ut doctus. Te¬
traptota. qđ tantũ in quattuor casib
declinentur: ut latus. Triptota. qđ
tantũ in tribus. ut templũ. Diptota.
qđ tantũ induob. ut iuppit̾. Mono¬
ptota. qđ uno tartum casu utunt᷑
ut frugi. DE PRONOMINE.
Ronomen dictũ quia ꝓuice noĩs
ponitur: ne fastidiũ faciat nom̃
ipsũ dum iteratur. Nam cũ dicimꝰ

Expanded text:
sis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. sis', 'Thebanus'. Loci a loco, ut 'suburbanus'. Verbialia dicuntur, quia de verbo nascuntur, ut 'lector'. Participalia, quae sic sonant sicut participia, ut 'legens'. Verbis similia, a verbi similitudine dicta, ut 'contemplator'. Nam et verbum est imperativi modi, futuri temporis, et nomen, quia conparationem recipit. Haec omnes species a nominum appellatione descenduntaliquid cuiquam significamus, ut 'aufer a magistro'. Hexaptota nomina dicta eo, quod per sex casus varietates habent, ut est 'unus'. Pentaptota, quod tantum in quinque casibus variantur, ut 'doctus'. Tetraptota, quod tantum in quattuor casibus declinentur, ut 'lateris'. Triptota, quod tantum in tribus, ut 'templum'. Diptota, quod tantum in duobus, ut 'Iuppiter'. Monoptota, quod uno tantum casu utuntur, ut frugi. De pronomine . Pronomen dictum, quia pro vice nominis ponitur, ne fastidium faciat nomen ipsud dum iteratur. Nam cum dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. pater. Illa autẽ quȩ dicuntur ad
aliquid qualit̾ se habentia. a contra¬
ria significati one dicta st̃ ut dexter
Dici cenĩ dexter ñ potest. nisi sinister
fuerit. Porro qualitatił nomina ex eo
dicta. quia ꝑ ea qualis quisq sit osten¬
diturout sapiens. formosus. diues.
Quantitatis. quia am̃sura trahunt᷑.
ut longus. breuis. Patronomica dñr.
eoqđ trahant᷑ a patrib. ut ⁊idides.
tidei filiꝰ. Aeneius. enee filius. Quã
uis & amatrib: & amaiorib: ducant᷑.
Thetica id ẽ. possessiua. apossessione
ut euandrius ensis. Epitheta. quę
latine adiectiua uł suꝑposita appel¬
lantur. eoqđ ad implendã sui signi¬
ficationẽ nominib adiciantur. ut
magnus. doctus. Adicis ea ꝑsonis. ut mi¬
gnus phylosophus. doctꝰ homo. & plenꝰ ẽ
sensus. Actualia ab actu descendunt. ut
dux .rex. cursor. nutrix orator. Gentis
agente ueniunt. ut grccus. romanus.
Patriȩ a patria descenduis̃. ut athenien¬

Expanded text:
'dominus', 'pater'. Illa autem quae dicuntur ad 'dominus', 'pater'. Illa autem quae dicuntur ad aliquid qualiter se habentia, a contraria significatione dicta sunt, ut 'dexter'. Dici enim dexter non potest, nisi sinister fuerit. Porro qualitatis nomina ex eo dicta, quia per ea qualis quisque sit ostenditur, ut 'sapiens', 'formosus', 'dives'. Quantitatis, quia a mensura trahantur, ut 'longus', 'brevis'. Patronymica dicuntur eo, quod trahuntur a patribus, ut 'Tydides' Tydei fvis et a matribus et a maioribus ducantur. Ctetica, id est possessiva, a possessione, ut 'Evandrius ensis'. Epitheta, quae Latine adiectiva vel superposita appellantur, eo quod ad inplendam sui significationem nominibus adiciantur, ut 'magnus', 'doctus'. Adicis ea personis, ut 'magnus philosophus', 'doctus homo', et plenus est sensus. Actualia ab actu descendunt, ut 'dux', 'rex', 'cursor', 'nutrix', 'orator'. Gentis a gente veniunt, ut 'Graecus', 'Romanus'. Patriae a patria descendunt, ut 'Athenien
Abbreviated transcription (Latin):
diminutiua. sed intellectu principa¬
lia sunt. ut tabula fabula. Tota greca.
quea ex toto grece declinant᷑. ut calisto.
sic enĩ & grecus & latinus dicit. Tota la¬
tina. quia ex toto in latinũ uertunt᷑
Grecus dicit odisselis. latinus ulixes.
Media dicta. quia ex parte greca st̃. ex
parte latina. Fadem & notha. quia cor¬
rũpunt ułtimas sillabas manentib
priorib. Ut apud grecos: alexandros.
Menandros. Apud nos: Alexander. Me¬¬
nander. Dicta autẽ notha. quẽ admodũ
nothus dr̃. quisquis de dispari genere
nascitur. Sinonima. hoc ẽ. plurino¬
mia. eoqđ sit inplurib nominib si¬
gnificatio una. ut terrã. humꝰ. tellus.
idem enĩ sunt omĩa. Omonima. hoc ẽ.
uni nomia. eo qđ i uno nomine signi¬
ficatio plurima. ut tumulus. nc̃ mons
breuis. ñc tumens tellus. nunc sepul¬
chrum. Est enĩ in uno nomine signifi¬
catio diuersa. Relatiua dicta. eoqđ ad
aliã referantur ꝑsonã. ut magister.

Expanded text:
diminutiva, sed intellectu principadiminutiva, sed intellectu principalia sunt, ut 'tabula', 'fabula'. Tota Graeca, quia ex toto Graece declinantur, ut 'Callisto'. Sic enim et Graecus et Latinus dicit. Tota Latina, quia ex toto in Latinum vertuntur. Graecus dicit 'Odysseus', Latinus 'Ulixes'. Media dicta quia ex parte Graeca sunt, ex parte Latina. Eadem et notha, quia corrumpunt ultimas syllabas manentibus prioribus, ut apud Graecos 'Alexandros', 'Menandros'; apud nos 'Alexander', 'Menander'. Dicta autem notha, quemadmodum nothus dicitur quisquis de dispari genere nascitur. Synonyma, hoc est plurinomia, eo quod sit in pluribus nominibus significatio una, ut 'terra', 'humus', 'tellus'. Idem enim sunt omnia. Homonyma, hoc est uninomia, eo quod sit in uno nomine significatio plurima, ut 'tumulus', nunc mons brevis, nunc tumens tellus, nunc sepulchrum. Est enim in uno nomine significatio diversa. Relativa dicta eo, quod ad aliam referantur personam, ut 'magister',
Abbreviated transcription (Latin):
accidens nom̃. ut metellus creticus. qura
cretã subegit. Extrinsecus enĩ uenit
agnom̃ abaliqua ratione. Cognom̃tũ
autẽ uulgo dictũ eoqđ nomini cogni¬
tionis causa suꝑ adiciatur. siue qđ cũ
nomine est.Appellatiua nomina inde
uocantur quia cõmunia st̃. & in multo¬
rũ significatione consistunt. Hȩc in
poralia dicta quȩ uł uidentur. uł tan¬
guntur. ut cęlũ. t̾ra. Incorporalia qͥa
carent corpoie. unde nec uideri nec
tangi possunt. ut ueritas. iusticia.
Generalia. quia multarũ rerũ sant. ut
animal. Nam homo & equus & auis ani-¬
malia st̃. Specialia. quia partẽ de-¬
monstrant. ut homo. Species enĩ ani-¬
maliũ: homo. Principalia. qͥa primã
positionẽ habent. nec aliunde nascun¬
tur. ut mons. fons. Deriuatiua. eo qđ
ex aliõ nomine deducunt᷑. ut a monte
montanus. Diminitiua. qͥa minuunt
sensũ. ut greculus. scolasticuis. Sono
diminutiua. quia sic sonant sicut¬

Expanded text:
accidens nomen, uaccidens nomen, uCretam subegit. Extrinsecus enim venit agnomen ab aliqua ratione. Cognomentum autem vulgo dictum eo, quod nomini cognitionis causa superadiciatur, sive quod cum nomine est. Appellativa nomina inde vocantur, quia communia sunt et in multorum significatione consistunt. Haec in poralia dicta, quia vel videntur vel tanguntur, ut 'caelum', 'terra'. Incorporalia, quia carent corpus; unde nec videri nec tangi possunt, ut 'veritas', 'iustitia'. Generalia, quia multarum rerum sunt, ut 'animal'. Nam et homo et equus et avis animal sunt. Specialia, quia partem demonstrant, ut 'homo'. Species enim animalium homo. Principalia, quia primam positionem habent, nec aliunde nascuntur, ut 'mons', 'fons'. Derivativa eo, quod ex alio nomine deducantur, ut a monte 'montanus'. Diminutiva, quia minuunt sensum, ut 'Graeculus', 'scholasticulus'. Sono diminutiva, quia sic sonant sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nam & actũ. Reliquȩ appendices sunt.¬
& exhis originẽ trahunt. Nã pronom̃
ex nomine nascitur: cuius officio fun-
gicur. ut orator ille: Ad uerbiũ de
nomine nascitur. ut doctus docte.
Participiũ de nomine & Gerbo: ut lego
legens. Coniunctio uͦ & pͣpositio uł int̾¬
iectio in cõplexi istarũ cadunt. ideo
& ñnulli quinq partes orationis defi¬
nierunt. qͥa istȩ sũꝑfluȩ funt. De Noainis
omti dictũ quasi notam̃. qđ nobis
uocabulo suo res notas efficiat. Nisi enĩ
n m̾ scieris: cognitio.rerũ perit. Propͥa
nomina dicta. quia specialia st̃. unius
enĩ tantũ ꝑsonã significart. ISpecies
ꝓpriorũ nominũ quattuor st̃. Prȩnonĩ
Nom̃. cognom̃ agnom̃ PRENOMEN
dictũ. eoqđ nomini p̃ponitur. ut lucius
quintus. Nom̃ uocatũ. quia notat genꝰ
ut cornelius. Cornelii enĩ om̃s: in eo
genere dicebantur. Cognom̃ quia noĩ
coniungitur. ut scipio. Agnom̃ uͦ quasi

Expanded text:
nam et actum: relique appendices sunt, etnam et actum: relique appendices sunt, et ex his originem trahunt. Nam pro nomen ex nomine nascgitur, ut 'orator ille'. Adverbium de nomine nascitur, ut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu istarum cadunt. Ideo et nonnulli quinque partes definierunt, quia istae superfluae sunt. § 7 De nomine. Nomen dictum quasi notamen, quod nobis vocabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomen scieris, cognitio rerum perit. Propria nomina dicta quia specialia sunt. Unius enim tantum personam significant. Species propriorum nominum quatuor: praenomen, nomen, cognomen, agnomen. Praenomen dictum, eo quod nomini praeponatur, ut Lucius, Quintus. 2. Nomen vocatum, quia notat genus, ut Cornelius; Cornelii enim omnes in eo genere. Cognomen, quia nomini conjungitur, ut Scipio; agnomen vero, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut iam qui didicerint litteras ꝑ
eam recte loquendi rationem sciant.
Grammacica autẽ a licteris nom̃ accepit.
Grammata enĩ greci litteras uocant.
est. loqui & dicere. Est autẽ oratio con-¬
textus uerborũ cũ sensu. Contextꝰ aut̃
sine sensu: non ẽ oratio. quia ñ . ẽ. oris
ratio. Oratio autẽ plena. ẽ. sensu. uoce
& littera. Diuisiones autẽ grãmaticȩ
artii a quibusdã .xxͣx. dinumerant᷑
idest partes orationis octo. Uox articu¬
lata. littera. Sillaba. Pedes. Accentus.
sositurȩ. Notȩ. Ortographia. Analogia.
E chimologia. Glosȩ. differentia. Barba¬
rismi. Soloetismi. uitia. Metaplasmi.
Scemata. Tropi. Prosa. Metra. fabulȩ.
hystoriȩ. DEPARTIB ORATIONIS. IIIII.¬
ARTEs orationis: primꝰ aristotiles
duas tradidit nom̃ & uerbũ. De in¬
de donatus octo definiuit. sedom̃s ad
illa duo principalia reuertunt᷑. idest
ad nom̃ & uerbũ. quȩ significant ꝑso¬

Expanded text:
est, ut iam qui didicerant litteras per est, ut iam qui didicerant litteras per eam recte loquendi rationem sciant. Grammatica autem a litteris nomen accepit. Γράμματα enim Graeci litteras vocant. est loqui et dicere. Est autem oratio contextus verborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est sensu, voce et littera. Divisiones autem grammaticae artis a quibusdam triginta dinumerantur, id est, partes orationis octo: vox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positurae, notae, orthographia, analogia, etymologia, glossae, differentiae, barbarismi, soloecismi, vitia, metaplasmi, schemata, tropi, prosa, metra, fabulae, historiae. § 6 De partibus orationis. Partes orationis primus Aristoteles duas tradidit, nomen et verbum; deinde Donatus octo definivit. Sed omnes illa duo principalia revertuntur, id est ad nomen et verbum que significant perso
Abbreviated transcription (Latin):
iorem honestatẽ habent:. Sic itaq
creator nr̃ ac dispensator cuncta
moderatur. ut cũ in altero alteri
dona diuina quȩ inse ñ ꝑcepte pol¬
sidenda tribuuntur. caritas cumis¬
letur. Deniq tunc bene multifor¬
mis grã dispensatur. quando accepi
donum. & ei qui hoc ñ habet credit
quando ꝓpt̃ eum cui impenditur
datũ putatur. Hoc apłi capitulum
a nob̾ in parte pmisiũ optime nout
prudentia scĩtatis ur̃ȩ huic rei con¬
gruere totũ. & quicqͥd sũmatim
tetigi: te ꝓcul dubio nosse melius
a salsis. Quarta arithiaetica. quę
contiret numerorũ causas & diuisio¬
nes. Quinta musica. quȩ in carminibꝰ
cantibusq consistit. Sexea geometrica.
quȩ mensuras terrȩ dimensionesq com¬
plectitur. Septima astronomia quȩ
continet legem astrorum. De Grammxa¬
recte loquendi. & origo & flindam̃¬
tum liberaliũ lieterarũ. Hec indisci-¬
plinis post litteras cõmunes inuenta

Expanded text:
jorem honestatem habent. Sic itaque jorem honestatem habent. Sic itaque Creator noster ac dispensator cuncta dispensat, ut cum in altero alteri dona divina quae in se non percipit possidenda tribuuntur, charitas cumuletur. Denique tunc bene multiformis gratia dispensatur, quando acceptum donum et eis qui hoc non habent creditur, quando propter eum cui impenditur datum putatur. Hoc Apostoli capitulum a nobis in parte praemissum, optime novit prudentia charitatis vestrae huic rei congruere totum, et quidquid summatim tetigi, te procul dubio nosse meliusa falsis. Quarta arithmetica, quae continet numerorum causas et divisiones. Quinta musica, quae in carminibus cantibusque consistit. Sexta geometrica, quae mensuras terrae dimensionesque conplectitur. Septima astronomia, quae continet legem astrorum. § 3 recte loquendi, et origo et fundamentum liberalium litterarum. Haec in disciplinis post litteras communes inventa