comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.es arxnt᷑. qu ꝓ expleuone car¬
ulii unlaptatu id tecisse ꝑhi¬
hon⁊ falui duil seruirent. pau.¬
cis in cultu ci̾ti ꝑmant̾atibus:
consultũ ẽ a. Iro płis in matti¬
moniũ copulart sibi. ne illis
paucis deficientib cultꝰ & noticia
dei deficeret. Uñ abraham inuen¬
te uxore ad ancillam intrauit: et
ex ea filios geniut. Iacob &̃ liberis
et aneillis se copulaute. Et filielo̾h:
patre hebrio use sunt. Cum enm
ceteris in ydolatria relictis abra¬
dei multiplicatio querebat᷑. qͥa
successione sanguinis erat sucres¬
sio religionis. Uñ &̃ in lege male¬
dicta erat sterił que ñ relinque¬
bat scm̃ suꝑ tram. Hinc ã sacer¬
dotib coniugia decreta sunt: qr
cum successione familie successio
ẽ officii. Non gͥ abraham uł iacob
deliquit: qr pret̾ uxdiẽ filios ex
rere: cum illoꝵ conuigia nr̃oꝵ
equant᷑ uirginitati.⁊ im̃mo¬
deratus amor coningii nr̃i tem¬
poris. turpitudinẽ fere imitet᷑
fornicationis illius gẽꝑis. De hoc

Expanded text:
 expletione carnalis voluptatis id fecisse perhihomines falsis diis servirent, paucis in cultu Dei permanentibus, consultum est a Deo plures in matrimonio copulare sibi, ne illis paucis deficientibus, cultus et notitia Dei deficeret. Unde Abraham vivente uxore ad ancillam intravit, et ex ea genuit. Jacob etiam liberis et ancillis se copulavit; et filiae Loth patre ebrio usae sunt. Cum enim caeteris in idololatria relictis, AbraDei multiplicatio quaerebatur, quia in successione sanguinis erat successio religionis. Unde etiam in lege maledicta erat sterilis, quae non relinquebat semen super terram. Hinc etiam sacerdotibus conjugia decreta sunt, quia in successione familiae successio est officii. Non ergo Abraham vel Jacob deliquit, quia praeter uxorem filios ex rere, cum illorum conjugia nostrorum aequentur virginitati, et immoderatus usus conjugii nostri temporis, turpitudinem fere imitetur fornicationis illius temporis. De hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃uales sint ⁊ sacri: excel¬
lent̃ tamen canones duos tm̃
sacros ordines appellaricensen.
hos solos pͥmitiua eccłia legit᷑
habuisse. & de his solis p̃ceptũ
apłi habemꝰ. Apłi enĩ in singu¬
lis ciuitatib ep̃os ⁊ prb̃ros or¬

Expanded text:
uales sint et sacri, excellenter tamen canones duos tantum sacros ordines appellari censenthos solos primitiva Ecclesia legitur habuisse, et de his solis praeceptum Apostoli habemus. Apostoli enim in singulis civitatibus episcopos
Abbreviated transcription (Latin):
enim in his contẽptus fuerit:
sine dubio reuocabit senten¬
tiam ꝑ quã miscłiam dedat.
sic̾ in eu̾głio de seruo nequã
legitur. qui in conseruũ suũ
impiꝰ deprehensus ẽ. Itẽ raba¬
nus. Nequã seruum tradidit
as̃ tortorib quoadusq red¬
deret unin̾sum debitũ: quia
non solum peccã que pꝰ bap¬
tismum egit reputabuntur
ei ad penam. s etiã pecca ori¬
ginalia que ei in baptismost̃
dimissa. Item g̾gͥ. Ex dictis eim¬
gelicis constat. qr si non ex cor
de dimittimꝰ qđ in nos delin¬
quitur.⁊ hoc iterũ exigitur¬

Expanded text:
enim in his contemptus fuerit, sine dubio revocabit sententiam per quam misericordiam dederat; sicut in Evangelio de servo nequam legitur, qui in conservum suum impius deprehensus est. Item Rabanus: Nequam servum tradidit Deus tortoribus, quoadusque redderet universum debitum; quia non solum peccata quae post Baptismum homo egit, reputabuntur ei ad poenam, sed etiam originalia quae in Baptismo sunt ei dimissa. Item Gregor.: Ex dictis evangelicis constat quia si ex toto corde non dimittimus quod in nos delinquitur, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ticia ẽ. uł iusticia occulta. ui¬
detur ꝙ̃ ds̃ bis in idip̃m ructi¬
care. ⁊ duplex tͥbulatio con¬
surgere: qd̾ scriptura negat.
S ad hoc pot̾ dici. qd̾ neq du¬
plex tribulatio consurgit: neq
iudicat as̃ bis idip̃m. Hoc
enĩ ficret: si pꝰ condignã satisfa¬
ctionem ⁊ sufficientẽ penam
iterũ puniret. S non satistec̃
digne ⁊ sufficient̃: qui non ꝑ¬
seuerauit. Debuit enĩ iugem
ciendũ s ad cauendũ: debu¬
it non obliuisci om̃s retͥbuti¬
ones dei. que tot sunt. qͦt suĩ
pecc̾oꝵ remissiones. Tot gͦ debu¬
it cogitart dona dei. quot
malasua: ac ꝓ illis usc in finẽ
gr̃as agere. S quia iugratus
ad uomitum sicut canis rediit.
ante acta bona mortifieauit. ⁊
peccm̃n dimissum reuocauit: ut
cui humiliato ds̃ añ peccm̃ di¬
miserat. eadẽ pꝰ elato ⁊ ingrato
imputet. Aliorum sententia.
ed qr absonũ uidetur ut

Expanded text:
 justitia occulta. Videtur etiam Deus bis in idipsum judicare, et duplex tribulatio consurgere; quod Scriptura negat. Sed ad hoc potest dici quod neque duplex tribulatio consurgit, neque judicat Deus bis in idipsum. Hoc enim fieret si post condignam satisfactionem et sufficientem poenam iterum puniret; sed non satisfecit digne et sufficienter, qui non perseveravit. Debuit enim jugem ciendum, sed ad cavendum. Debuit non oblivisci omnes retributiones Dei, quae tot sunt quot sunt peccatorum remissiones. Tot ergo debuit cogitare dona Dei quot mala sua, ac pro illis usque in finem gratias agere. Sed quia ingratus ad vomitum, sicut canis, rediit, anteacta bona mortificavit, et peccatum dimissum revocavit, ut cui humiliato ante Deus peccatum dimiserat, ei postea elato et ingrato imputet. 2. Aliorum sententia. Sed quia absonum videtur ut
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit ñs. dimitet᷑ tibi: s ego
priꝰ dimisi. dimitte uł postea.
Nam si ñ dimiseris reuocabo
te: ⁊ qͥcqͥd dimiserã replicabo tͥ.
Itẽ. Qui dnum bñficii oblitus
suas ult uindicare iniurias.
non solum de futuris peccatis
ueniam non merebit᷑. s ⁊̃ pre¬
terita que iãsͥ dimissa crede¬
bat ad rundictã ei replica¬
buntur. Itẽ beda. Ren̾tar in
domũ meã. ⁊ cet̾a. Tim̃dus ẽ
iste uersicłs. ñ exponendus:
ne culpa quã in nob̾ extinctã
credebamꝰ ꝑ incuriã nos uac¬
cantes oppͥmat. Itẽ. Quencunq
enim post baptisma. siue pra¬
uitas heretica. seu humana cu
piditas arripuerit: mox eum
ꝓsternet in ima uicioꝵ. Itẽ augꝰ.
Redire dimissa peccã uͥ fr̃na
caritas non ẽ aꝑtissime dñs ĩ
euangłio docet in illo seruo¬

Expanded text:
Dimitte, et dimittetur tibi; si ego prius dimisi, dimitte vel postea. Nam si non dimiseris, revocabo te, et quicquid dimiseram replicabo tibi. Item: Qui divini beneficii oblitus, suas vult vindicare injurias, non solum de futuris peccatis veniam non merebitur, sed etiam praeterita quae jam sibi dimissa credebat ad vindictam ei replicabuntur. Item Beda: Revertar in domum meam, etc.: Timendus est ille versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis extinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat. Item: Quaecumque enim post Baptisma sive pravitas haeretica, seu cupiditas mundana arripuerit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Item Augustinus: Redire dimissa peccata, ubi fraterna charitas non est, apertissime Dominus in Evangelio do
Abbreviated transcription (Latin):
debit utrũ ꝯleasꝰ de fut̃o
addito etiam uiram̃to ꝯiugiũ
efficiat: ut siqͥs ꝓmittat uel
etiam uiret alicui se usq ad tẽ¬
pus placitũ illã ducturum.
& illa ꝓmittat uł iuret se illi
nupturã. nunqͥd tał sponsio eoᷤ
coniuges faõ᷑ Si mutato ꝓposi¬
to alter uł urt̾q ad alienã copu¬
lam tͣnsit. nunqͥd ob pͥorẽ spon¬
sionem uiram̃to subnixã scde
federationis pactũ scindetur:

Expanded text:
debet utrum consensus de futuro, addito etiam juramento, conjugium efficiat: ut si quis promittat vel etiam juret alicui se usque ad tempus placitum illam ducturum, et illa promittat vel juret se illi nupturam, numquid talis sponsio eos conjuges facit? Si mutato proposito alter vel uterque ad alienam copulam transit, numquid ob priorem sponsionem juramento subnixam, secundae foederat
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ uł ꝑiuriũ penit̾ntia ẽ cor¬
rigendu. s ꝯigrũ seq̃ns ñ ẽ dis¬
soluendũ. Non añ sic ẽ qñ uira¬
m̃tũ coniuigii p̃sentis ꝯsensus
attestatione furmat᷑: qr pꝰ talẽ
ꝯsensũ siqͥs aliise copulauerit.¬

Expanded text:
orrigendum; sed conjugium sequens non est dissolvendum. Non autem sic est, quando juramentum conjugii praesentis consensus attestatione firmatur, quia post talem consensum, si quis alii se copulaverit
Abbreviated transcription (Latin):
n̾gͥ comuges appellari possunt
qui nondũ ꝯtrahunt. s infuturo
se ꝯtͣcturos uirando ꝓmittunt.
Itẽ. Si ex ui iuram̃ti ad futurũ
ꝑtinentis mox efficturit᷑ ꝯuiges.
cur uirant in fut᷑o sefacturos
qd̾ in p̃senti efficiunt Itẽ. Si ex
quo urant mox efficiunt᷑ ꝯu

Expanded text:
ellari possunt, qui nondum contrahunt, sed in futuro se contracturos jurando promittunt? Item, si ex vi juramenti ad futurum pertinentis mox efficiuntur conjuges, cur jurant in futuro se facturos, quod in praesenti efficiunt? Item, si ex quo jurant, mox efficiuntu
Abbreviated transcription (Latin):
s diuine inspirationi in utͦq
obediendo. Postea uͦ sunul eĩr.
uiro labiis expresfit: ⁊ ut̃q in
uirginitate ꝑmansit. Qd ꝑfec

Expanded text:
 divinae inspirationi in utroque obediendo; postea vero simul cum viro labiis expressit, et uterque in virginitate permansit. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
lere decreiusti. si mulier copu¬
la nuptiali extͣneo uiro ꝯuincta
cognationi eiꝰ ꝑtineat. si ei defun¬
cto cognatio maneat. lił si sub
alio uiro cognationis uocabula
dissoluant᷑. uł si suscepte soboles
possunt legitime ad pͥoris uiri
na caro fuerint. qͣm pot̾ aliquis
at alteri. ħ oc minime posse fi¬
eri credendũ ẽ. Porro uno defũc¬
to. in suꝑstite affinitas ñ deleo:
nec alia copula ꝯiugał affini¬
tatẽ copule pͥoris solu̾e potest.
s nec alteriꝰ ꝯuinctionis soboles
placet ad asfintatis pͥoris uiri
consortiũ tͣnsire. Siquisgͦ sacrile¬
go et temerario aufu in defun
uł sub altero affinitatis uocabu¬
la dissipare. uł susceptas soboles
alteriꝰ copule ꝓpinquitati credto
prioris legitime sociari: hic negat
duo in carne una. Etce hic ꝓhibet
si mortuo pͥmo iuro uxor eius
alii nuꝑseriti filios de scdo uiro
extiterat. Hooidem &̃ innocen
genuerit: nullatenꝰ pot̾ ad ꝯsorti¬
un cognationis pͥoris uiri ꝑtin.¬

Expanded text:
lere decrevisti, si mulier copula nuptiali extraneo viro juncta cognationi ejus pertineat, si eo defuncto cognatio maneat eadem, vel si sub alio viro cognationis vocabula dissolvantur, vel si susceptae soboles possint legitime ad prioris viri na caro fiunt, quomodo poterit aliquis at alteri? eri credendum est. Porro uno defuncto, in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affinitatem copulae prioris solvere valet; sed nec alterius conjunctionis soboles placet ad affinitatis prioris viri consortium transire. Si quis ergo sacrilego et temerario ausu in defunce, vel sub altero affinitatis vocabula dissipare, vel si susceptas soboles alterius copulae propinquitati prioris credit legitime sociari; hic negat duo in carne una. Ecce hic prohibet, si mortuo primo viro uxor ejus alii nupserit, filios de secundo viro extiterat. Hoc idem etiam Innocengenuerit, nullatenus potest ad consortium cognationis prioris viri pertin
Abbreviated transcription (Latin):
in utroq sexi ꝑmitimꝰ expro¬
pinqͥtate sui sangͥnis uł nxoris
usq in septimũ gena̾tiois gͣdũ
uxorem ducere. uł incesti macła
copulari: qr sicut non licet cuiꝗͣ
xͥano de sua consanguinitate. sic
nec de consanguinitate uxoris
coniugẽ ducere ꝓpt̾ carnis umi¬
nitatis ꝑ gradus cognationis. pla¬
cuit usꝙ ad septimã gen̾ationẽ
obseruare. Nam & hereditas rerũ
ꝑ legales instrum̃toꝵ diffintiões
sancita. usq ad septimũ gradum
heredis ꝓtendit successionẽ. Non
enim eis succetłent: nͥ de ꝓpagi¬
ne cognationis deb̾etur. His auc¬
toritatib insunuat᷑ & que sitaf¬
finitas. ⁊ usq ad quẽ gͣdũ sit ob¬
seruanda: scił usq ad septimum.
Uarie tͣlitiones de affinitate.
ed aluĩ uident᷑ concedere in
quinta gen̾atione ntc̃ affi¬
nes contrahi comugiũ: & ĩ qͣrta
ã si contͣctũ fucrit non separari.
ait enĩ fabianꝰ papa. Dẽ ꝓpinqͥs¬

Expanded text:
ropinquitate sui sanguinis vel uxoris, usque in septimum generationis gradum, uxorem ducere, vel incesti macula copulari: quia sicut non licet cuiquam christiano de sua consanguinitate, sic nec de consanguinitate uxoris conjugem ducere, propter carnis uniinitatis per gradus cognationis placuit usque ad septimam generationem observare. Nam et haereditas rerum per legales instrumentorum definitiones sancita, usque ad septimum gradum haeredum protendit successionem. Non enim eis succederent, nisi de propagine cognationis deberetur. His auctoritatibus insinuatur, et quae sit affinitas, et usque ad quem gradum sit observanda, scilicet usque ad septimum. 2. Variae traditiones de affinitate. Sed alii videntur concedere in quinta generatione inter affines contrahi conjugium, et in quarta etiam, si contractum fuerit, non separari. Ait enim Fabianus papa, i
Abbreviated transcription (Latin):
te non licit ipporẽ alteriꝰ acciꝑe
post obitũ eius. Equalit̾̃ uir con¬
uingatur in matͥmonio eis qui
sibi consanguinei sunt: ⁊ uxo¬
ris sue ꝯsanguineis pꝰ mortem
uxoris. Ecce hic concedit᷑ in qͥn¬
ta uł qͣrta ꝓpinqͥtate affimũ
fieri ꝯuigiũ. Iuliꝰ ꝙ̃ papa ait. Sta¬
sue. relictã fr̃is uxoris sue. re¬
Slietã filii uxoris sue re¬
lictam ipxorẽ consanguneoꝵ uxo¬
ris sue. usq int̾̃tiam ꝓgeniẽ ne¬
mo in uxorẽ sumat. In qͣita uͦ et¬
quinta si inuenti fuerint ñ se¬
parontur. Ecce ꝗͣ uarie de affini¬
tatis obseruatione locunt᷑ aucto¬
res. Alii enĩ usq ad septimum
gradũ ea obseruari sanciunt:
nia contͣcta non diuidunt. S

Expanded text:
te, non licet uxorem alterius accipere post obitum ejus. Aequaliter vir jungatur in matrimonio eis qui sibi consanguinei sunt, et uxoris suae consanguineis, post mortem uxoris. Ecce hic conceditur in quinta vel quarta propinquitate, affinium fieri conjugium. Julius etiam papa ait, isuae, relictam fratris uxoris suae, relictam filii uxoris suae, relictam consanguineorum uxoris suae, usque in tertiam progeniem nemo in uxorem sumat. » Porro quinta si inventi fuerint, non separentur. Ecce quam varie de affinitatis observatione loquuntur auctores. Alii enim usque ad septimum gradum eam observari sanciunt; nia contracta no
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. De qua g̾g̾ ait. Porro de
affinitate qua dicitis parentelã
ẽẽ que ad uirũ ex parte uxoris.
seu que ex parte uiri ad uxorẽ
& illi mea suaq parentela ꝓpin¬
quitas una efficit᷑. Quo circa: e¬
go ⁊ soror uxoris mee in uno &
primo gradu erimꝰ. filius uͦ eiꝰ:
scło gradu erit a me. Neptis uͦ
pinqui cuiꝰcunq gradus sitit
me oportet attende. quẽad modũ
ipsius qͦq gͣdus aliqͣ femina ꝓͥe¬
ꝓpinqͥtatis sit: qr nimirũ ipxo¬
rimee de ꝓpinqͥtate uiri sui
in cunctis gen̾ationis gradib
conuenit obseruare. Qui uͦ ali¬
orsum sentiunt: antixͥ fc̃. Item
tur ꝯsangͥneis ꝓpriis: & consan¬
ꝯstat eos duos fuisse in carne u

Expanded text:
 de qua Gregorius ait: « Porro de affinitate, quam dicitis parentelam esse, quae ad virum ex parte uxoris, seu quae ex parte viri ad uxorem i et illi mea suaque parentela propinquitas una efficitur. Quocirca ego et soror uxoris meae, in uno et primo gradu erimus; filius vero ejus, secundo gradu erit a me; neptis verpinqui cujuscumque gradus sit, ita me oportet attendere, quemadmodum ipsius quoque gradus aliqua femina pinquitatis sit. Quod nimirum uxori de propinquitate viri sui in cunctis cognationis gradibus convenit observari. Qui vero aliorsum sentiunt Antichristi tur consanguineis propriis et consanconstat eos duos in carne u
Abbreviated transcription (Latin):
imoniace aũ heresi. niacoꝵ.¬
triꝑtita ẽ distinctio. Alii
enm simoniace asimoniacis
ordinant᷑: alii simoniace a non
simoniatis. alii non simoniace
a simoniacis. Uñ nicholaus papa.
natorib uł ordinatis. ⁊ de simo¬
niacis simoniace a ñ simomacis.
& simoniacis non simoniacea si¬
moniacis. Si moniaci simoniace
ordinati uł orcdinatores: scc̃m
Simoniaciaẽ simomace a non
simoniacis ordinati: similiter

Expanded text:
imoniacae autem haeresis tripartita est distinctio, Alii enim simoniace a simoniacis ordinantur; Alii simoniace a non simoniacis ordinantur; alii non simoniace a simoniacis. Unde Nicolaus papa, natoribus vel ordinatis, et de Simoniacis Simoniace a non Simoniacis, et Simoniacis non Simoniace a Simoniacis. Simoniaci Simoniace ordinati vel ordinatores, secundSimoniaci quoque Simoniace a non Simoniacis ordinati, similiter
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ intelligendũ ẽ de his qui
ordinantur a simomacis ig¬
norantes eos ẽẽ simoniacos. Hos
facit simoniacos: ñ reatꝰ cͥmiuis.
s ordinatio simoniaci. De his qͥ¬

Expanded text:
Quod intelligendum est de his qui ordinantur a simoniacis, ignorantes eos esse simoniacos. Hos facit simoniacos non reatus criminis, sed ordinatio simoniaci. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
consors diuinitatis et corporis.¬
Idem gͦ patiebatur & non pati¬
ebatur: moriebatur. et non mo¬
riebatur. sepeliebatur & non se¬
peliebatur. resurgebat & non re¬
surgebat. Resurgebat scđm car¬
nem que mortua fuerat: non
scdm uerbum quod apud dm̃

Expanded text:
consors divinitatis et corporisconsors divinitatis et corporisIdem ergo patiebatur, et non patiebatur; moriebatur, et non moriebatur; sepeliebatur, et non sepeliebatur; resurgebat, et non resurgebat. Resurgebat secundum carnem, quae mortua fuerat, non secundum Verbum, quod apud Deum
Abbreviated transcription (Latin):
in carne passus est. De hoc etiã
batur. manens in carne uer.¬
bum in se ꝑ corporis assump¬
tionem referebat. ut pati di¬
ceretur. quia caro patiebatur.
ne passo. Hic docetur qua ra¬
tione ds̃ uel dei filius passus
uel morturus dieitur. non qͥa
mortem senserit in quantum
ds̃ est: sed quia caro ei unita
mortua est. Scd̃m quam rati¬
onem dicit augustinuis. Si qͥs
dei dm̃ passum: anathema sit.
Cuius dicti causam ex qua intelli¬
gentia sumenda est. aꝑiens in eo¬
dem subdit. Si quis dixerit qd̾
in passione dolorem sentiebat fi¬
luis dei ds̃ et non caro tantum
cum anima quam sibi acceꝑat:
anathema sit. Sane gͥ dici po¬
test quod mortuus est ds̃ & nõ
mortiis. passus est dei filius
& non passus. passa est teia ꝑso¬
na et non passa. crucifixumẽ
uerbum et non crueifixum.
Scđm alteram natirram pas¬
sus ẽ: scđ̾m alteram ĩpassibilis.
tus ex uirgine. quem quasi gigã
formis gemine q nature unꝰ sit

Expanded text:
in carne passus est. De hoc etiam in carne passus est. De hoc etiam batur, manens in carne Verbum in se pro corporis assumptione referebat, ut pati diceretur, quia caro patiebatur; ne passo. Hic docetur qua ratione Deus vel Dei Filius passus vel mortuus dicitur: non quia mortem senserit in quantum Deus est, sed quia caro ei unita mortua est. Secundum quam rationem dicit August., in sermone Dei Deum passum, anathema sit. Cujus dicti causam ex qua intelligentia sumenda sit, aperiens in eodem subdit: Si quis dixerit quod in passione dolorem sentiebat Filius Dei Deus, et non caro tantum cum anima quam sibi acceperat, anathema sit. Sane ergo dici potest quod mortuus est Deus, et non mortuus; passus est Dei Filius, et non passus; passa est tertia persona, et non passa; crucifixum est Verbum et non crucifixum; sed secundum alteram naturam passus est, secundum alteram impassibilis. Maria virgine. Quem quasi gigantformis geminaeque naturae unus sit
Abbreviated transcription (Latin):
est xp̃i caro: & quia caro
mortua est. mortius est. xp̃c.
Sicut enim dicitur mortuus
est ds̃ quando mortuus ẽ hõ:
ita mortuus dicitur homo
quando mortua est caro. Sepa¬
ratio anime: mors carnis fu¬
it. P ropter carnem gͦ unitam
uerbo que mortua est. dieitur
ds̃ mortius: & ꝓpter carnem
et animam que utraq dolorẽ
sensit dicitur ds̃ passus. cũ diui¬
nitas omnis doloris exors existeret.
Unde augustinus. uerbum caro
factum est. ut ꝑ carnem panis
celestis ad infantes transiret. et
scłm hoc ipsum uerbum cruci¬
fixum est. sed non est mutatum
in hominem. Homo in illo muta¬
tus est: ut melior fieret quam
erat. ꝑ id gͦ quod homo erat mor
homo excitatus est & resurrexit.
Quicquid passus ẽ homo ñ po¬
test dici non passus ds̃. quia ds̃
erat homo: quomͦ non potes
dicere non de passum iniuriam
si uestis tua confundatur. quã.¬
ius uestis non sis tu. Multo
licet uerbum nec mori nec cor¬
rumpi nec mutari potuerit:
sed quicquid horum passus ẽ.

Expanded text:
sti caro; et quia caro mortua est, mortuus est Christus. Sicut enim mortuus dicitur Deus, quando mortuus est homo; ita mortuus homo dicitur, quando mortua est caro. Separatio animae mors carnis fuit. Propter carnem ergo unitam Verbo, quae mortua est, dicitur Deus mortuus, et propter carnem et animam quae utraque dolorem sensit, dicitur Deus passus, cum divinitas omnis doloris exors existeret. Unde August.: Verbum caro factum est, ut per carnem panis coelestis ad infantes transiret; et secundum hoc ipsum Verbum crucifixum est, sed non est mutatum in hominem; homo in illo mutatus est, ut melior fieret quam erat. Per illud ergo quod homo erat, morhomo excitatus est et resurrexit. Quidquid passus est homo, non potest dici non passus Deus, quoniam Deus erat homo. Quomodo non potes dicere non te passum injuriam? si vestis tua conscindatur, quamvis vestis tua non sis tu, multo licet Verbum nec mori, nec corrumpi, nec mutari potuerit. Sed quidquid horum passus est,
Abbreviated transcription (Latin):
odium in eiꝰ cui dimutunt᷑ aĩo
ꝑseuerat. Soluit᷑ enĩ hesternus
dies. & qͥcqͥd suꝑest soluit᷑ etiam
ipsa hora. mom̃ĩtũ q an baptis¬
mum. & in baptismo. Deinceps
aut̃ ꝯtinuo reus eẽ incipit. nõ
solũ consequentiũ. s ꝙ̃ p̃teritoꝵ¬
dierũ. horarũ. mom̃toꝵ. redeun¬
tib omnib que dimissa ft̃. Hoc
aũ ut p̃diximꝰ non sub asserti¬
one dixit. qd̃ ostendit᷑ ex eo quod
ait in eodẽ librosic. Si ad baptis¬
mum fictus accedit: dimissa ft̃.
ei peccata. aut non sunt dimis¬
sa. Eligant qd̃ uoluerint. Ecce
aꝑte cernis si tñ intendis id di¬
xisse augustinũ ñ asserendo sed
querendo. et alior opimonein re¬
ferendo. Idem enim ait. Tunc ua
mus: cum illa fictio ueraci ꝯfes¬
sione recesserit. que corde in ma¬
licia ꝑseuerante pecc̃oꝵ ab luti¬
onem non sinebat fieri. Nongͥ
ficte accedenti petcã dimittunt᷑.¬
dum sit illud: quotqͦt in xp̃o
baptizati estis xp̃m indiustis.
tur. ut scił moriant᷑ uetustati

Expanded text:
um in ejus cui dimittuntur, animo perseverat. Solvitur enim hesternus dies, et quidquid superest, solvitur etiam ipsa hora momentumque ante baptismum et in baptismo. Deinceps autem continuo reus esse incipit, non solum consequentium, sed etdierum, horarum, momentorum redeuntibus omnibus quae dimissa sunt. Hoc autem, ut praediximus, non sub assertione dixit; quod ostenditur ex eo quod ait in eodem libro sic: Si ad baptismum fictus accedit, dimissa sunt ei peccata, aut non sunt dimissa; eligant quod voluerint. Ecce aperte cernis, si tamen attendis id dixisse Aug. non asserendo, sed quaerendo, et aliorum opinionem referendo. Idem enim ait ibidem, pmus, cum illa fictio veraci confessione recesserit; quae corde in malitia perseverante, peccatorum ablutionem non sinebat fieri. Non ergo ficte accedenti peccata dimittunttur illud: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis. tur, sicut moriuntur vetustati
Abbreviated transcription (Latin):
tentia iuncere noluit. quia di¬
abolus uicio ꝑuersitatis sue
amator est potentie. & desertor
oppugnatorq iusticie. in quo
homines magis eum imitant᷑.
qui neglecta uel etiam ꝑosa in¬
sticia. potentie magis studeñ.
eiusdem q uel adeptione letan¬
tur. uel cupiditate inflãmant᷑.
Ideo q ꝑlaciuit deo. ut non po¬
tentia sed iusticia uincens homi¬
nem erueret. in quo homo eũ
unitari disceret: post uͦ in re¬
surrectione secuta ẽ potentia.
quia reuixit mortuus mnquã
postea moriturus. Sed nonne
iure cquissimo uinceretur di¬
abolus. si potentia tantum
xp̃e cum illo agere uoluisset:
utiq: sed postposuit xp̃c quod
potuit. ut prius ageret quod
oportuit. Iusticia gͦ humilita¬
tis hominem liberauit: quem
sola potentia equissime lib̾are

Expanded text:
tentia vincere noluit, quia ditentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui neglecta vel etiam perosa justitia, potentiae magis student, ejusque vel adeptione laetantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo non potentia, sed justitia, vincere, hominem eruere, in quo homo eum imitari disceret. Post vero in resurrectione secuta est potentia, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus. Sed nonne jure aequissimo vinceretur diabolus, si potentia tantum Christus cum illo agere voluisset? Utique, sed postposuit Christus quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quem sola potentia aequissime liberare
Abbreviated transcription (Latin):
quo traditus est homo india.
boli potestatem non ita debet
intelligi tanquam ds̃ fecerit
hoc aut fieri iusserit. sed quod
tantum ꝑmiserit: iuste tamen
serente peceantem peceati auc¬
tor illum inuasit. non tamen
dcus continuit in ira sua mise¬
rationes suas. nec hominem. a
lege sue potestatis amisit. cum
in diaboli potestate eẽ ꝑnui¬
sit: quia nec diabolus.a
potestate dei est alienui. sie
nec a bonitate. Nam qualic̃q
as hominem deseruit ut non
se illi exhiberet dm̃. sed int̾ ma¬
la penalia etiam malis multa
prestitit bona: et tandem homi¬
nem quem commissio peccatoꝵ
diabolo subdidit. remissio pec¬
catorum ꝑ sanguinem xp̃i fac
ta adiabolo erut. ut sic iusticra
uinceretur diabolus non poten¬
tia.Sed qua iusticia: Iħu xp̃i.
Et quomodo uictus est ea: Qa
in eo nichil dignum morte in¬
et utiq iustum est ut debitores
quos tenebat liberi dimittant᷑.
in eum credentes quem sine ul¬
lo debito occidit. Ideo autem po¬

Expanded text:
quo trquo trboli potestatem, non ita debet inte aut fieri jusserit, sed quod tantum permiserit, juste tamen. serente peccantem, peccati auctor illico invasit; nec tamen Deus continuit in ira sua miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, cum in diaboli potestate esse permisit; quia nec diabolus a potestate Dei est alienus. sicut nec a bonitate. Nam qualicumqus hominem deseruit, ut non se illi exhiberet Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diabolo subdidit, remissio peccatorum per sanguinem Christi data a diabolo eruit, ut sic justitia vinceretur diabolus, non potentia. Sed qua justitia? Jesu Christi. Et quomodo victus est ea? Quia in eo nihil dignum morte inEt utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Ideo autem po
Abbreviated transcription (Latin):
utrum alio modo posset
deus hominem liberare quã
ꝑ mortem xp̃i: dicinus ⁊ aliũ
modum possibilem fuisse deo.
cuius potestati cuncta subiacẽt.
sed nr̃e miserie sauande conue¬
mentiorem alium modum non
fuisse. nec ẽẽ oportuisse. Quid enĩ
mentes nr̃as erigit tantum. et
ab immortalitatis desꝑatione
liberat. quam quod tanti nos s̃¬
fecit. ut dei filius iminutabilit̃
bonus in se manens quod erat.
et a nobis accipiens quod non
crat. diguatus nr̃m uure con¬
sortium. mala nr̃a moriendo
ꝑferret: Est et alia ratio qua¬
re potius isto modo quam alio
uberare uoluit: quia sie iusti¬
cia suꝑatur diabolus ñ poten¬
tia. Et quomodo id factum sit:
explicabo ut potero. Quadam
iusticia dei in potestatem dia¬
boli traditum est genus huma¬
num. peccato primmi hominis
originaliter transeunte in om̃s.¬
& illius debito om̃s obligante:
unde om̃s homines ab origine
sunt si ib principe diab iło. un¬
de apłs. Eramus natura fil ii ire
ab inicio. Modus audem ille

Expanded text:
utrum alio modo posset Deus hominem liberare quam per mortem Christi, dicimus et alium modum fuisse possibilem Deo, cujus potestati cuncta subjacent; sed nostrae miseriae sanandae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim mentes nostras tantum erigit et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis accipiens quod non erat, dignatusque nostrum inire consortium, mala nostra moriendo perferret? Est et alia ratio, quare isto potius modo quam alio liberare voluit: quia sic justitia superatur diabolus, non potentia. Et quomodo id factum sit explicabo ut potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes originaliter transeunte, et illius debito omnes obligante. Unde omnes hsunt sub principe diabolo. Unde Apostolus: Eramus natura filii irae ab initio. Modus autem ille
Abbreviated transcription (Latin):
iubet diligere. sed simpliciter:
sufficit enim qd̃ diligimus. & ñ
odio habemus. Quod non ita
accipiendum ẽ quasi sufficiat tͥ
diligere mumicum et non sieut
teipsum: quia om̃s amicos ⁊ mni¬
micos sicut te ipsum diligere de¬
bes. Sed ad ostendendum gradꝰ
ostendat ꝓximum diligendum
gite inimicos: nec addit ex tota
uirtute. nec sicut teipsum. sed

Expanded text:
jubet diligere, sed simpliciter. jubet diligere, sed simpliciter. Sufficit enim quod diligamus, et non odio habeamus. Quod non ita accipiendum est, quasi sufficiat tibi diligere inimicum, et non sicut teipsum, quia omnes et amicos et inimicos, sicut teipsum diligere debes. Sed ad ostendendum gradusostendat proximum diligendum e 6: Diligite inimicos: nec addit ex tota virtute, nec sicut teipsum jubet
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait. ut tm̃ diligamꝰ fĩs̃ qͣn¬
tum uos ita intelligi potest: id÷
ad tm̃ bonum diligamus fr̃s
ad quantum nos: ut tm̃ bonũ
cis optennus in ẽtuitate quantũ
nobis. etsi non tanto affectu. ul
ibi quantum similitudinis est
non quantitatis. Questio de pa
nr̃i mali sint uel filii uel
fr̃s. an magis uel minus diligen¬
di sint aliis bonis hac ratione
nob̾ non copulatis. Uidetur qd̾
magis diligendi sint boni qͥ nob
non sunt carne conuncti. quã
mali carne conuncti: quia nob
sunt comuncti corde glutino
caritatis. Sanctior enim ẽ copu¬
la cordium quam corpoꝵ. Unde
dei faciunt: ait. Nõn iniuriose
negligit matrem. nec mat̾ nega¬
tur que etiam de eruce cognos¬
citur: s religiosiores monstrant᷑
copule m̃tium quã corporrim.
Ueruntam̃ latebrosa questio ẽ
hec: nec a nob̾ plene absoluenda
ꝓꝑantib ad alia. Mouem᷑ etiam
suꝑ uerbis illis. Iimicos nouex
tota iurtute. non sicut te ipsum

Expanded text:
quod ait, ut tantum diligamus fratres, quanquod ait, ut tantum diligamus fratres, quantum nos, ita intelligi potest, id est, ad tantum bonum diligamus fratres, ad quantum nos; ut tantum bonum eis optemus in aeternitate, quantum nobis, etsi non tanto affectu. Vel ibi quantum, similitudinis est, non quantitatis. 6. Quaestio de parnostri mali sunt vel filii, vel fratres, an magis vel minus diligendi sint aliis bonis, hac ratione nobis non copulatis. Videtur quod magis sint diligendi boni, qui nobis carne non sunt conjuncti, quam mali carne conjuncti, qui nobis sunt conjuncti corde glutino charitatis. Sanctior est enim copula cordium quam corporum. Unde Dei faciunt, ait: Non injuriose negligit matrem, nec mater negatur, quae etiam de cruce agnoscitur; sed religiosiores monstrantur copulae mentium quam corporum. Verumtamen latebrosa quaestio est haec, nec a nobis plene absolvenda, properantibus ad alia. Movemur enim ex verbis illis, quibus inimicos non ex tota virtute, non sicut teipsum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃missa .iiͦii. diligendoꝵ ordinem
diligendi assignari dicunt: sed
tantum que sunt diligenda:
Sccłm alios non pari affectu om̃s
ordinem diligendi scđm affectũ
magis quam scdđm effectũ dili¬
genter intuentib explicare ui¬
dentur: non indocte alii diẽt
non mͦ in exhibitione oꝑis. s etiã
in affectu caritatis ordinẽ diffe¬
rentem eẽ statutũ. ut ante oĩa
diligamus dm̃. Scdo nos: tercio
parentes. Quarto filios uel fr̃s.
et huiusmodi: postea domesticos.
denrum inumicos. Quod uͦ augu¬
stinus dicit parit̃ om̃s ẽẽ dili¬
gendos. et pari cdilectione om̃ib
uitam optandam. ita accipi pot̾.
ut paritas non ad affectũ refe.¬
ratur. sed ad bonum qd eisop¬
tatur. quia caritate omnibus
optare debemus ut paria bona
mereantur: sicut apłs dic̃. Uo
da est enim minorib ꝑfectio ma¬
ioꝵ. ut ipsi fiant ꝑfecti. et sic pa¬
rem mereantur beatitudinem:
uel pari dilectione. idest eadẽ di¬
iectione om̃s diligendi sunt. Itẽ

Expanded text:
missa diligendorum, ordinem diligendi assignari dicunt, sed tantum quae sunt diligenda. 5. Secundum alios non pari affectu omnesordinem diligendi secundum affectum magis quam secundum effectum, diligenter intuentibus explicare videntur, non indocte alii dicunt non modo in exhibitione operis, sed etiam in affectu charitatis ordinem differentem esse statutum; ut ante omnia diligamus Deum; secundo, nos; tertio parentes; quarto filios vel fratres, et hujusmodi, postea domesticos, demum inimicos. Quod vero August. dicit pariter omnes esse diligendos, et pari dilectione omnibus vitam optandam, ita accipi potest, ut paritas non ad affectum refratur, sed ad bonum quod eis optatur, quia charitate omnibus optare debemus, ut paria bona mereantur. Sicut Apostolus dicida est enim minoribus perfectio majorum, ut ipsi fiant perfecti, et sic parem mereantur beatitudinem. Vel pari dilectione, id est, eadem dilectione omnes diligendi sunt. Item
Abbreviated transcription (Latin):
post illa remanebat aucta. Cari¬
tas enim nunquã excidit: pre
sideranda est. Huic uͦ quod ħ
et suꝑus dictum est. scilicet qd
caritas non est ex fide et spe. sed
e conuerso: uidetur obuiare qd̃
augustinus: cor accipit ꝓ intel¬
lectu. ⁊ ꝯscientiam ꝓ spe. Quialis
inquit caritas ẽ finis precepti:
Procedens de corde puro. idest
de puro intellectu. ut nichil nsi
ds̃ diligatur. et conscientia. id⁊
de spe bona. & fide non ficta. id
est simu lata. Nongͥ caritas fidẽ
uel spem: sed fides et spes caritatẽ
precedere uidentur. Hocgͦ ea ra¬
tione traditum intellige. ñ qd̃
fides et spes causa uel tempore cari¬
tatem ominum bonorum ma¬
trem p̃cedant. sed quia caritas¬
sine illis in aliquo ẽẽ non potest.
sed illa sine caritate possunt ẽẽ:
quamuis non sit pia fides uel
spes sine caritate. Ideo gͥ ex fide
et spe ꝓcedere dicitur caritas: qr
nulli ꝓuenit sine istis. De spe qͥd

Expanded text:
post illa remanebit aucta. Charipost illa remanebit aucta. Charitas enim nunquam excidit, 1 Cosideranda est. Huic vero quod hic et superius dictum est, scilicet quod charitas non est ex fide et spe, sed e converso, videtur obviare quod cap. ultimo: Cor accipit pro intellectu, et conscientiam pro spe. Qualis, inquit, charitas est finis praecepti procedens de corde puro, id est de puro intellectu, ut nihil nisi Deus diligatur; et conscientia, id est, de spe bona et fide non ficta, id est, non simulata. Non ergo charitas fidem et spem, sed fides et spes charitatem praecedere videntur. Hoc ergo ea ratione traditum intellige, non quod fides et spes causa vel tempore charitatem omnium bonorum matrem praecedant; sed quia charitas illis in aliquo esse non potest, sed illa sine charitate possunt esse; quamvis non sit pia fides vel spes sine charitate. Ideo ergo ex fide et spe procedere dicitur charitas, quia nulli provenit sine istis. DISTINCTIO
Abbreviated transcription (Latin):
nec tamen sine aliqua fide do¬
nabat et orabat. Nam quomͦ
inuocabat in quem ñ credebat:
S si posset sine fide xp̃i ẽẽ salꝰ¬
uus non ad eum mitteretur
architectus eccłie petrus. Atten¬
de qd̃ ait sine fide xp̃i non possẽ
ẽẽ salitem: & tamen cornelium
exauditum ante quã credet in
xp̃m. qd̾ ita potest intelligi. sci¬
licet ante quam sciret xp̃m
incarnatum. in quem credebat
fides. spes. caritas. ꝙ oꝑatio. scd̾m
aliquid equalia siint in p̃senti.
hac uita uniumus equales sibic̃e
apud nos inuenimus. quia quan¬
tum credimus tantum amamꝰ.
& quantum amamus. tantum
de spe p̾suminns. Quisq enim
fidelis tantum credit quantum
tum credit & sꝑat & amatͥ. Sed
tamen maior spe et side dicitur
caritas. quia cum ad dei speciẽ
ꝑuenitur. spes & fides transit. s
caritas ꝑmanet: et quia caritaᷤ
mater est omnium uirtutũ.
que non ideo post fidem & spẽ
ponitur qd̃ ex eis oriatur. s qͥa

Expanded text:
nec tamen sine aliqua fide donec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non credebat? Sed si posset sine fide Christi esse salus, non ad eum mitteretur architectus Ecclesiae Petrus. Attende quid ait, sine fide Christi non posse esse salutem; et tamen Cornelium exauditum antequam crederet in Christum. Quod ita potest intelligi, scilicet antequam sciret Christum incarnatum, in quem credebat fides, spes, charitas et operatio secundum aliquid aequalia sunt in praesenti. hac vita vivimus, aequales sibi esse apud nos invenimus; quia quantum credimus, tantum amamus, et quantum amamus, tantum de spe praesumimus. Quisque enim fidelis tantum credit, quantumtum credit, et amat, et sperat. Sed tamen major spe et fide charitas dicitur, quia, cum ad Dei speciem pervenitur, spes et fides transit, sed charitas permanet; et quia charitas mater est omnium virtutum, quae non ideo post fidem et spem ponitur, quod ex eis oriatur, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
nationis erat ei iusticia. quia de
illo seriptum est. qd̃ iustus erat
& timens dm̃. Siuͦ fidem incarna¬
tionis habebat. ad quid gͦ mis¬
sus ẽ ad cum petrus: Sane dici
potest eum sicut fidem unitatiᷤ
ita et incarnationis habuisse
dei reuelatione. s incarnatum
iam ẽẽ dei filium ignorasse. ⁊ iõ
missus ẽ ad eum petrus. ut iam
natum dei filium ei annuntiaret.
et sacramentum regenerationis
ei conferret. Habebat gͥ fidẽ in¬
carnationis. s an facta uel fu¬
tura ẽẽt non nouerat. et ita per
fidem uenit ad oꝑa. et ꝑ oꝑa am¬
plius solidatus est in fide. Per
fidem enim ut ait gregoriꝰ ueni¬
tur ad oꝑa. Cornelius etiã ꝑfidẽ
uenit ad oꝑa. Dm̃ enun uenum
credebat: s filium eius nescie¬
bat incarnatum. ꝑ fidem pla¬
cuerunt deo eiꝰ oꝑa. Sine fide
enim impossibile ẽ deo placerẽ.
Augustinus uͦ dicit cornelio di¬
ctum ec̃ ꝑ angłm. accepte sunt
elemosine tue et orationes tue
ante quam in xp̃m crederet:

Expanded text:
justitia, quia de illo scriptum est, quod justus erat et timens Deum. Si vero fidem Incarnationis habebat, ad quid ergo missus est ad eum Petrus? Sane dici potest, eum sicut fidem unitatis, ita et Incarnationis habuisse de revelatione, sed incarnatum jam esse Dei Filium ignorasse; et ideo missus est ad eum Petrus, ut jam natum Dei Filium ei annuntiaret, et sacramentum regenerationis ei conferret. Habebat ergo fidem Incarnationis, sed an facta vel futura esset, non noverat, et ita per fidem venit ad opera et per opera amplius solidatus est in fide. Per fidem enim, ut ait Gregor., venitur ad opera, Cornelius etiam per fidem venit ad opera. Deum enim unum credebat, sed Filium ejus nesciebat incarnatum. Per fidem placuerunt Deo opera ejus. Sine fide enim impossibile est aliquem placere Deo. August. vero dicit Cornelio dictum esse per angelum: Acceptae sunt eleemosynae tuae, et orationes tuae, antequam in Christum crederet;
Abbreviated transcription (Latin):
queritur. cum sine fide
mediatoris antiquis ñ fuerit
salus sicut nec modernis: utrũ
oportuerit illos credere om̃ia
illa de mediatore que nuncere
tatem. mortem. resurrectionẽ.
aduentum ad iudicium. Qd
ex p̃missis uerb̃ augristim colli¬
gũt. iͥ ista .iii. posuit. Alus autẽ
uidetur. habita fide trinitatis
id de misterio incarnationis fi¬
dei suffecisse. ut dei filius crede¬
retur nasciturus de homine.
et indicaturus: qui de ioħe bap¬
qui de morte xp̃i et descensu ad
infernum. an alrum ad ħ sacra¬
menta missurus es: Quidam
tam̃ dicunt eum s̃ dubitasse de
ignorantia s de pietate. idest du¬
bitare se ostendisse. non qr igno
mirando insimiasse. De ficł corne
olet etiam queri de cor. lu.¬
nelio. utrum fidẽ incarna¬
tionis habuit cũ dictum ẽ eiꝑ¬

Expanded text:
quaeritur, cum sine fide Mediatoris antiquis non fuerit salus, sicut nec modernis, utrum oportuerit illos credere omnia illa de Mediatore quae nunc crtatem, mortem, resurrectionem, adventum ad judicium, quod ex praemissis verbis August. colligunt, ubi ista quatuor posuit. Aliis autem videtur habita fide Trinitatis, id de mysterio Incarnationis fidei suffecisse, ut Dei Filius crederetur nasciturus de homine, et judicaturus, qui de Joanne Bapqui de morte Christi et descensu ad infernum, an alium ad haec sacramenta missurus es? Quidam tamen dicunt eum non dubitasse de ignorantia, sed de pietate, id est, dubitare se ostendisse; non quia ignmirando insinuasse. 4. De fide Cornelii. Solet etiam quaeri de Cornelio, utrum fidem Incarnationis habuerit, cum dictum est ei
Abbreviated transcription (Latin):
ita scribit. Qd̃ uxor cũ marito in
baptismo simul non debeat susci
pere puerũ: nulla auctoritate
uuenit᷑ ꝓhibitũ. S ut puritas
sp̃uał pat̾nitatis ab oĩ labe et
infamia conseruet᷑ immunis:¬
decreuimꝰ ut utͥq simul ad hoc
matrib uelut sororib nuipsit.
magna pena ei debet imungi.

Expanded text:
it, ibid.: Quod uxor cum marito in Baptismo simul non debeat spere puerum, nulla auctoritate reperitur prohibitum. Sed ut puritas spiritualis paternitatis ab omni labe et infamia conservetdecrevimus ut utrique simul ad hoc matribus vel sororibus nupsit, magna poenitentia debet ei injungi.
Abbreviated transcription (Latin):
seretur: dat intelligi aliqͥd a
deo ficri uͥ ñ miseretur. S hĩ de¬
currit qđ uit cassiodorꝰ super
tate dei. Hcͣ due inquit res iridi¬
cio dei semꝑ adiuncte sunt. Ergo
ꝙ in punitione maloꝵ non est

Expanded text:
intelligi aliquid a Deo fieri, ubi ipse non miseretur. Sed his occurrit quod ait Cassiod. super tate Dei: Hae duae, inquit, res judicio Dei semper adjunctae sunt. Ergo et in punitione malorum non est
Abbreviated transcription (Latin):
pondens ialis qui reꝓboꝵ suppli¬
cia finem habitura contenduns:
ita repellit opinionẽ illoꝵ. assens

Expanded text:
pondens illis qui reproborum supplicia finem habitura contendunt, ita illorum repellit opinionem, asse
Abbreviated transcription (Latin):
ed queritur hic de ualde.
malis utrũ & ipsi in aliqͣ
sentiant. ut muniꝰ quã meruerĩt.
puniant᷑. Quidã autumant eos
nullã releuationẽ pene habitu.¬
ros: qd̾ confirmant iacobiauc¬
toritate dicentis. Indiciũ sine
cium in futuro. Idẽ distinguenᷤ
quomͦ om̃s iie dei sint miscd̃ia
do id exhibet qd ꝓmisitne desit
u̾itas. Brga om̃s aũ quos lib̾at
et cdamnat om̃s uie sunt mĩa s

Expanded text:
ed quaeritur hic de valde malis, utrum et ipsi in aliquasentiant, ut minus quam meruerint puniantur. Quidam autumant eos nullam relevationem poenae habituros; quod confirmant Jacobi auctoritate dicentis, c. 2: Judicium sine cium in futuro. Idem distinguens quomodo omnes viae Domini sint misericordia do id exhibet quod promisit, ne desit veritas. Erga omnes autem quos liberat et condemnat, omnes viae sunt mis
Abbreviated transcription (Latin):
mendacium ẽ: nec omnis qui pe¬
ierat mentitur. s omnis menti¬
endo nirans peierat. et omnis
qui falsum uirat siue mentiens
siue non. peierat. Cum uero
quis nirat quod uerum ẽ. estimãs
cẽ falsum. queritur quid sit ibi
ꝑurium. Ipsa enim significatio
uocis uera est: quia uerum nes¬
cienter loquitur. Non gͥ ipsa sig¬
nificatio uel falsum uel mendaci
dicimus. loqui sic. scilicet contra
mentem sub attestatione uiram̃¬
ti ẽẽ ꝑuirium. Mentiri gͦ adhi¬
bita iuratione: ꝑ iuriumest. Piui¬
rium gͦ ẽ. uel iurando loqui fal¬
sum cum intentione fallendi.

Expanded text:
mendacium est, nec omnis qui pemendacium est, nec omnis qui pejerat mentitur; sed omnis mentiendo jurans pejerat, et omnis qui falsum jurat, sive mentiens sive non, pejerat. Cum vero quis jurat quod verum est, existimans esse falsum, quaeritur quid sit ibi perjurium? Ipsa enim significatio vocis vera est, quia verum nescienter loquitur. Non ergo ipsa significatio vel falsum vel mendaciu Ad hoc dicimus loqui sic, scilicet contra mentem, sub attestatione juramenti, esse perjurium. Mentiri ergo adhibita juratione perjurium est. Perjurium ergo est vel jurando loqui falsum cum intentione fa
Abbreviated transcription (Latin):
falsa re sciens iurationẽ int̃po¬
nit. Da alium qui scit falsum
ẽẽ. & dicit uerum ẽẽ: & iurat
tanquam uerum sit qd scit fal¬
sum ẽẽ. Uidetis quam ista deces¬
tanda sit belua. fac alium qui
putat falsum ẽẽ et urat tanꝗͣ
uerum sit: & forte uerum est.
uerbigr̃a ut intelligatis. pluit
nllo loco. interrogas hominẽ
et dicit pluisse. et tunc cum plu¬
it ibi si putat non pluisse ꝑiurꝰ÷.
Interest quemadinodum uerbũ
ꝓcedat ex animo: ream linguã
non facit nͥ rea mens: His eiu¬
denter traditur qd̃ tripliciter
peierat homo ut supͣ diximus.
dum uel sciens falsum iurat.
uel putans falsum qb̵ uerũ est
uirat. uel existimans uerum quod
falsum ẽ uirat. S hoc extremum
rium nominetur eo quod falsũ iu¬
ratur. non uidetur ẽẽ reus ꝑiuru
qui sic iurat quia non ẽ mens eł
rea. et ideo nec lingua: immo el
mens rea est. dum iurare p̃su¬
mit qd̾ ꝑspicue uerum non de¬
prehendit. Non gͥ omne ꝑuirm̃

Expanded text:
falsa re sciens jurationem intfalsa re sciens jurationem intnit. Da alium qui scit falsum esse, et dicit verum esse; et jurat tanquam verum sit, quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit beputat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut intelligatis: Pluit in illo loco; interrogas hominem, et dicit pluisse; et tunc pluit ibi, sed putat non pluisse, perjurus est. Interest quemadmodum verbum procedat ex animo, ream linguam non facit, nisi rea mens sit. His evidenter traditur quod tripliciter pejerat homo, ut supra diximus: dum vel sciens falsum jurat, vel putans falsum quod verum est jurat, vel aestimans verum quod falsum est jurat. Sed hoc extremum rium nominetur; eo quod falsum juratur, non videtur res esse perjurii qui sic jurat, quia non est mens ejus rea, et ideo nec lingua. Imo ejus mens rea est, dum jurare praesumit quod perspicue verum non deprehendit. Non ergo omne perjurium
Abbreviated transcription (Latin):
sit. non ꝑuirium incurrisset.
quia quantum in ipso fuit ue¬
rum dixit. et si uirationẽ ad¬
didisset. quantum inse foret
uerum uirasset. et si alit̾ eue¬
nerit quam dixit. Ideo sic̃ qͥs
non est mendax nisi alit̃ sen¬
tiat animo quam dicit. siue ita
sit. siue non: ita uidetur qui¬
busclam neminem ꝑnirũ con¬
stitui. nisi aliter sentiat animo
quam loquitur. suie ita sit
siue ñ. De triplici m̃ ꝑuirii.
ed melius creditur & ille
peierare qui falsum uolun¬
tate fallendi iurat. ꝙ qui falsum
putans quod uerum ẽ iurat. &
qui uerum putans qd̃ falsumẽ
falsum uirant. uel cum fallunt
uel cum falluntur: aut putat
homo uerum ẽẽ quod falsum ẽ
ꝙ temert turat. aut scit uel pu¬
tat falsum eẽ. ꝙ tamen ꝓ uero
uirat. & nichilominus cͥum sce¬
lere iurat. Distant autem ista
fac illum uirare qͥ uerũ ẽẽ pu¬
ẽẽ. & tñ falsumẽ: non ex animo
iste ꝑuirat sed fallitur. Hic ꝓ ue¬
ro ht̃ quod falsum ẽ: non pro

Expanded text:
set, non perjurium incurrisset, set, non perjurium incurrisset, quia quantum in ipso fuit, verum dixit, et si jurationem addidisset, quantum in se foret, verum jurasset, etsi aliter evenerit quam dixit. Ideo sicut quis non est mendax, nisi aliter sentiat animo quam dicit, sive ita sit, sive non, ita videtur quibusdam neminem perjurum constitui, nisi aliter sentiat animo quam loquitur, sive ita sit, sive non. 2. De triplici modo ed melius creditur et ille pejerare, qui falsum voluntate fallendi jurat, et qui falsum putans quod verum est, jurat, et qui verum putans quod falsum est, falsum jurant, vel cum fallunt, vel cum falluntur, aut putat homo verum esse quod falsum est, et temere jurat, aut scit, aut putat falsum esse, et tamen pro vero jurat, et nihilominus cum scelere jurat. Distant autem ista Facit illum jurare quia verum puesse, et tamen falsum est; non ex animo iste pejerat, sed fallitur. Hoc pro vero habet quod falsum est, non pro