comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod extollitur suꝑ omne quod drͣ
deus & quod colitur. ut in illo ma-¬
xime impleatur. qui se exaltat hu¬
miliabitur. & cum eum ille cui dr
ne taceas neq mitescas deus: int̾¬
ficiet sp̃u oris sui. & euacuabit il¬
lustratione presentiȩ suȩ. Suꝑ¬
popłm tuum malignauerunt con-¬
silium. Ulel sicut alii codices habent:
astute cogitanerunt confilium. Et
cogitauerunt aduersus sanctos tuos
Inridenter ista dicuntur Quando
enim ualerent nocere poplõ. uel ple-
dicere. si deus pro nobis. quis contra
numerum pofuit pro plurali. sicut
dicitur cuius est hoc pecus etiam de
grege interrogetur: & intelligunt᷑
pecora. Demq alii codices de genti¬
bus habent: ubi magis inter pretes
intellectum quam uerbum secuti ft̃.
benite disꝑdamus eos de gente.
Ipse est ille sonus quo sonuerunt
magis quam locuti sunt: qmͣ inam-¬
ter inana strepuerunt. Et
non memoretur nominis isrł ultra.

Expanded text:
quod extollitur super omne quod dicitur quod extollitur super omne quod dicitur Deus et quod colitur: ut in illo maxime impleatur, «qui se exaltat, humiliabitur» ; et cum eum ille cui dicitur, «Ne taceas, neque mitescas Deus,» interficiet spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione praesentiae suae . pulum tuum malignaverunt consilium;» vel, sicut alii codices habent, «astute cogitaverunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos.» Irridenter ista dicuntur: quando enim valerent nocere populo vel plebi icere, «Si Deus pro nobis, quis contra numerum posuit pro plurali; sicut dicitur, Cujus est hoc pecus, etiamsi de grege interrogetur, et intelliguntur pecora: denique alii codices, «de gentibus,» habent; ubi magis interpretes intellectum quam verbum secuti sunt. «Venite, et disperdamus eos de gente.» Ipse est ille sonus quo sonuerunt magis quam locuti sunt, quoniam inaniter inania strepuerunt. «Et non memoretur nominis Israel ultra.»
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum: hi qui eum apprehenden¬
dum querebant: redierunt re¬
tro & ceciderunt. Quando ergo
deneretur atq pateretur: nisi se ipse
cohiberet atq compesceret. & quo¬
dammͦ mitigaret : Nam & si qui-¬
dam interpretati sunt quod hic po¬
situm est neq compescaris. ut dic̾ent
neq mitescas deus: ipse alibi dicit.
Tacui: numquid semꝑ tacebo: Cui
dicitur hic ne taceas. de illo alibi
dicitur: deus manifeste ueniet &¬
non silebit. Cui dicitur hic ne ta¬
ceas: tacuit enim ut indicaretur.
quando uenit occultus. Non aut̃
tacebit ut idicet: quando ueniet
dies significare michi uidetur:
quando hȩc quȩ nunc metu com¬
primuntur. in liberam uocem erup-¬
tura sunt. s plane inrationabilem:
ut sonitus magis quam locutio uł
sermo dicendus sit. Non itaq
tunc odisse incipient. s qui odert̃
tunc leuabunt caput. Hec capi¬
ta sed caput: quando eo ꝑuenturi
sunt ut etiam illud caput habetẽ

Expanded text:
«Ego sum,» hi qui eum apprehenden«Ego sum,» hi qui eum apprehendendum quaerebant, redierunt retro, et ceciderunt . Quando ergo teneretur atque pateretur, nisi se ipse cohiberet atque compesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et sic quidam interpretati sunt quod hic positum est, «Neque compescaris Deus,» ut dicerent, «Neque mitescas Deus.» Ipse alibi dicit, «Tacui; numquid semper tacebo» ? Cui dicitur hic, «ne taceas;» de illo alibi dicitur, «Deus manifestus venietnon silebit» . Dicitur hic, «Ne taceas:» tacuit enim, ut judicaretur, quando venit occultus; non autem tacebit, ut judicet, quando veniet dies significare mihi videtur, quando haec quae nunc metu comprimuntur, in liberam vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vel sermo dicendus sit. Non itaque tunc odisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levabunt caput. Nec capita, sed «caput;» quando eo perventuri sunt, ut etiam illud caput habeant
Abbreviated transcription (Latin):
quitatem. ꝓpterea iurtit de ds̃ deus
tuus oleo exultationis p̃participibus
tius. Huc ergo & nunc dicitur: d̃
quis similis erit tibi. Multis enim fi¬
milis in hamilitate esse uoliusti: usq
& latrombus qui tecum sunt cruci¬
fixi. S inclaritate cum uenies: quis
similis erit tibi: Quid enim mag¬
num dicitur. cum deo dicitur. quis
similis erit tibi: nisi illi dicatur qͥs
similis esse hominibus uoluit. formã
serui accipiens. in similitudine homi¬
num factus. & habitu inuentus tt
homo: Et ideo non ait quis simil
est tibi. quod utiq recte diceretur.
si hoc ad diumitatem referretur.
Qtua uero ad formam serui relatũ
est. tunc eius a ceteris hominibus
disfimilitado apparebit: quando ap¬
parebit in gloria. Ideo sequitur.
Ne taceas. neq conpescaris ds̃.
Quia primo tacuit ut iudicaretur.
quando sicut agnus coram tonden
te fuit sine uoce. sic non aꝑuit os
suum: & suam conpescuit potesta¬
tem. Quam ut se conpestere osten¬
deret. ad illam eius uocem qua dixͣ

Expanded text:
te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Huic ergo et nunc dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Multis enim similis in humilitate esse voluisti, usque et latronibus qui tecum sunt crucifixi ; sed in claritate cum venies, «quis similis erit tibi?» Quid enim magnum dicitur, cum Deo dicitur, «Quis similis erit tibi;» nisi illi dicatur, qui similis esse hominibus voluit, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo ? Et ideo non ait, Quis similis est tibi? quod utique recte diceretur, si hoc ad divinitatem referretur. Quia vero ad formam servi relatum est, tunc ejus a caeteris hominibus dissimilitudo apparebit, quando apparebit in gloria. Ideo sequitur, «Ne taceas, neque compescaris, Deus:» quia primo tacuit, ut judicaretur; quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum , et suam compescuit potestatem. Quam ut se compescere ostenderet, ad illam ejus vocem qua dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
commodatius accipi in xp̃o. qtia in¬
similitudine hominum facttis: puta¬
tus est ab eis a quibus contemptus
est ceteris homimbus comparandut.
Ham & inter imquos deputatus
est: sed hoc ut iudicaretur. Cum
autem uemiet iudicaturus: tunc
fiet quod hic dicitur. Deus quis
similis erit tibi᷑ Si enim psalmi
non solerent loqui ad dñm xp̃m.
non diceretur illud quod etiam¬
ipsi dictum esse nullus potest dubita¬
re. fidelium: tronus tuus deus in se-¬

Expanded text:
commodatius accipi in Christo, similitudine hominum factus, putatus est ab eis a quibus contemptus est, caeteris hominibus comparandus: nam et inter iniquos deputatus est ; sed ad hoc ut judicaretur. Cum autem veniet judicaturus, tunc fiet quod hic dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Si enim Psalmi non solerent loqui ad Dominum Christum, non diceretur etiam illud, quod ipsi dictum esse nullus potest dubitare fidelium:
Abbreviated transcription (Latin):
a quo facta sunt. Quod uero adir̃.
tdu solus altissimus in omni terra. uel
ficut alii codices habent suꝑ omnem
terram utiq & m omni celo. uel suꝑ
omne celum. S hoc dicere maltut:
quo terrena suꝑbia p̃meretur. Desi-¬
net enim suꝑbire terra. id est homo
cui dictum est terra es: & quid suꝑ-¬
bit terra & cinis. cum cognoscit do¬
minum altissintim esse suꝑ omnẽ

Expanded text:
a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,» vel, sicut alii codices habent, «super omnem terram;» utique et in omni coelo, vel super omne coelum: sed hoc dicere maluit, quo terrena superbia premeretur. Desinit enim superbire terra, id est homo, cui dictum est, «Terra es» ; et, «Quid superbit terra et cinis» ? cum cognoscit Dominum esse altissimum super omne
Abbreviated transcription (Latin):
Hon enim in scłm scli contur ban¬
tur: qui querunt nomen dñi. sed
respicientes ignominiam. peccatoꝵ
suorum ad hoc conturbantur. ut
querant nomen dm̃ ꝑ quod non con¬
turbentur. Rursusq ad hos redit
qui in eadem societate ininicoꝵ ad
hoc confundendi sunt ne confundan:¬
tur i eternum. & ad hoc perdendi
in quantum mali stint utit boni facti
mnuemantur ineternum. De his
enim cum dixisset: Et confun¬
dantur & ꝑeant: statim subiecto:
Ut cognoscant qiia nomen tibi
dñs: tasolus altissimus in omni terra.
Ad hanc cognitionẽ uenientes sic con-¬
fundantur ut placeant: sic pereant
tit ꝑmaneant. Cognoscant inquit
quia nomen tibi dñs: tanquam nec
uero nec suo nomine noncupentur.
quicumq alii dñi nominantur. qm̃
seruiliter dñantur & uero dño com¬
parati. nec dm̃i sunt sicut dictum est
ego fum qui sum. tanquam non fint
ea quȩ facta sunt. si comparentur ei

Expanded text:
Non enim in saeculum saeculi conturbanNon enim in saeculum saeculi conturbantur qui quaerunt nomen Domini; sed respicientes ignominiam peccatorum suorum, ad hoc conturbantur, ut quaerant nomen Domini, per quod non conturbentur. 14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, ut placeant; sic pereant, ut permaneant. «Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii domini nominantur; quoniam serviliter dominantur, et vero Domino comparati nec domini sunt: sicut dictum est, «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei
Abbreviated transcription (Latin):
ratio dicitur: ratio iusta uindicte.
Tanquam si lex dicatur irasci: cum
ignominia: & querent nomen tuũ
dñe. Hoc sane illis bontm &o obta¬
bile ꝓphetatur. Nec ꝓphetaretur.
nisi essent in ea societate inimicorũ
poplĩ dei: etiam tales homines qͥb
hoc ante ultimum iudicium presta-¬
retur. quia & nunc idem ipsi sunt.
& ipsum corpus est mimicorum scdm
inuidentiam qua emulantur poplm̃
dei. & nunc ubi possunt & sonant
& leuant captit s particulatim ñ
uniuersaliter sicut in finem scłi no¬
uissimo inmninente iudicio. tamen ip¬
sum corpus est. & in his qui inde cre¬
dituri sunt atq in corpus aliud tran¬
situri. Horum enim facies salubriter
impletur ignominia. ut querant
nomen dm̃i. & in illis qui usq in finẽ
in eadem malitia ꝑseuerant. qui po-¬
nuntur ut stipula ante faciem uen¬
ti & silue montibusq fructuosis si¬
miles comburuntur. Ad quos denio
reuertitur dicens. Erubes¬
cant & conturbentur in sclm scłi.

Expanded text:
 dicitur, ratio justa vindictae;  dicitur, ratio justa vindictae; tanquam si lex dicatur irasci, cum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine.» Hoc sane illis bonum et optabile prophetatur: nec prophetaretur, nisi essent in ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quibus hoc ante ultimum judicium praestaretur; quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est inimicorum secundum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant caput; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescant, et conturbentur in saeculum saeculi.»
Abbreviated transcription (Latin):
git etiam. Sicut stiptilam ante
faciem uenti. faciem dicit p̃sentiam.
Namq facies est uenti. cui nulla lini¬
menta sunt coeporis: cum sit motus
idest quasi fluctus aeris. Ponitur
autem pro temptatione: qua leuia
& mnania corda rapiuntur. Leuitatẽ
la: grauis sequitur cruciatus. Ulnde
deinceps dicitur. Sicut ignis
qui comburit siluan: sicut flamina
comburens montes: ita ꝑsequeris illos
in tempestate tua: & in ira tua con-¬
turbabis eos. Siluam dirit ꝓpter
sterilitatem: montes ꝓpter elationẽ.
Talesenim sunt mimici popłi dei. ma-¬
nes iusticie. pleni suꝑbiȩ. Ignemuͦ
& flaminam dicens. hoc idem alio
nomine repetiuit: quod intelligi uo¬
luit iudicantem atq punientem dm̃.
Quod autem ait in tempestate tua:
hoc ulem consequenter exposuit. in
ira tua. Et quod supradixit perse¬
queris eos: hoc postea conturbabis eos.
Meminerumus sane iram dei sine
ulla affectatione turbulenta nos¬
debere intelligere. Ira quippe eius¬

Expanded text:
git etiam: «Sicut stipulam ante git etiam: «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia et inania corda rapiuntur: 12. «versla, gravis sequitur cruciatus; unde deinceps dicitur: «Sicut ignis qui comburit silvam, sicut flamma comburens montes; ita persequeris illos in tempestate tua, et in ira tua conturbabis eos.» Silvam dixit propter sterilitatem, montes propter elationem: tales enim sunt inimici populi Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem vero et flammam dicens, hoc idem alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem consequenter exposuit dicens, «in ira tua:» et quod supra dixit, «persequeris eos;» hoc postea, «conturbabis eos.» Meminerimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelligere: ira quippe ejus
Abbreviated transcription (Latin):
stertus terrȩ. de quibus nichil ꝓpaga¬
tum est: nisi terrena fecunditas. Sic
ergo illi omnes in figura suꝑati funt
a ꝑoplõ dei: sic istos inimicos precat᷑
in ueritate suꝑari. Omnes in¬
quit. Principes eorum qui dixe¬
runt: hereditate possideamus sanc¬
tuarium dei. Ipse est sonitus in anis.
quo ut supra dictum est. inimici tui
sonuerunt. Sanctuarium autem dei
quid intelligendum est nisi tempłũ
dei. de quo apls dicit: templum enĩ
dei scm est quod estisuose Nam qͥs
aliud inimici nisi popłm dei possidere
id est subiugare moluintur: ut cedat
in eorum impias uoluntates: S qͥd
ut rotam. Conuenienter quidem ac-¬
cipitur: ut non fint in eo quod cogi¬
tant stabiles. Ulerumtamen etram sic
recte posse intelligi existimo. pone
illos ut rotam: quod rota ex his
quȩ retro sunt extollitur: ex his
quȩ ante sunt deicitur. Sic fiunt
omnes mimici popłĩ dei. Non enĩ
hȩc obtatio. s ꝓphetatio est. Adum¬

Expanded text:
stercus terrae;» de quibus nihil propagastercus terrae;» de quibus nihil propagatum est, nisi terrena fecunditas. Sicut ergo illi omnes in figura superati sunt a populo Dei; sic istos inimicos precatur in veritate superari. 10. «Omnes,» inquit, «principes eorum, qui dixerunt, Haereditate possideamus sanctuarium Dei.» Ipse est sonitus inanis, quo, ut supra dictum est, «inimici tui sonuerunt.» Sanctuarium autem Dei quid intelligendum est, nisi templum Dei, de quo Apostolus ait: «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» ? Nam quid aliud inimici, nisi populum Dei possidere, id est, subjugare moliuntur, ut cedat in eorum impias voluntates? 11. «vut rotam.» Convenienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjun
Abbreviated transcription (Latin):
popls dei debellauit & uicit. sicut
etiam illos quos deinceps cõmemorat
dicens. Pone principes eorum
sicut oreb. t eb. ⁊ebee. salmana. Inter¬
pretationes autem eorum nominum
iste funt. Madian interp̃tatur decli-¬
nans iudicium. sisara gaudii exclusio.
iabm sapiens. S in his inumicis aplõ
dei suꝑatis. ille intelligendis est sa¬
piens. de quo apls dicit. Ulbi sapiens.
ubi scriba:. ubi conquisitor huius se¬
culi: Oreb. siccitas:. ⁊ eb lupus: te¬
bee uictima s lupi. Habet enim &
ipse uictimas suas. Salmana umbra
commotionis. Hȩc omnia congruunt
malis: quios in bono tuncit popls dei.
Porro autem cison in quo torrente uic¬
ti sunt: interpretatur duritia eorũ.
Endor ubi perierunt interp̃tatur
fons generationis s utiq carnalis cui
dediti ꝑierunt: non curantes regene¬
rationem quȩ ꝑducit ad uitam: ubi
non nubent. neq urores ducent.
Non enim incipient mori. Merito
ergo de his dictum est facti sunt ut

Expanded text:
populus Dei, debellavit et vicit; sicut populus Dei, debellavit et vicit; sicut etiam illos quos deinceps commemorat, dicens, «Pone principes eorum sicut Oreb, et Zeb, et Zebee, et Salmana» . Interpretationes autem eorum nominum istae sunt: Madian interpretatur Declinans judicium; Sisara, Gaudii exclusio; Jabin, Sapiens. Sed in his inimicis a populo Dei superatis, ille intelligendus est sapiens, de quo Apostolus dicit: «Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi» ? Oreb, Siccitas: Zeb, Lupus: Zebee, Victima, sed lupi; habet enim et ipse victimas suas: Salmana, Umbra commotionis. Haec omnia congruunt malis, quos in bono vincit populus Dei. Porro autem Cison, in quo torrente victi sunt, interpretatur Duritia eorum. Endor, ubi perierunt, interpretatur Fons generationis, sed utique carnalis, cui dediti perierunt: non curantes regenerationem, quae perducit ad vitam, ubi non nubent, neque uxores ducent; non enim incipient mori . Merito ergo de his dictum est, «Facti sunt ut
Abbreviated transcription (Latin):
autem pro ipso diabolo figurate in¬
telligi solet: qui oꝑatur in filiis dif¬
fidentie. tanquani in uasis suis. ut
oppugnet popłm dei.Eacti sunt
inquit in adnitorium filiis loth:
quia omnes mimici oꝑante in se pͥn¬
cipe suo diabolo facti sunt in adiu¬
torium filiis loth: qui interp̃tatur
declmans. Angeli autem apostatici
bene intelliguntur: tanquam filii de¬
dmationis. Aueritate quuppe decli¬
nando in satellitium diaboli discesse¬
runt. Hi sunt de quibus dicit apls.
Hon est nobis conluctatio aduersus
carnem oc sanguinem: sed aduersus
principes & potestates & rectores te
nebrarum harum. aduersus sp̃ualia
nequitiȩ in celestibus. Qua ꝑꝑter
istos inuisibiles & municos adiuuãt
homines infideles in quibus operant᷑.
Fac illis inquit ficut madian
& fisare: sicut iabi in toerente cison.
Disꝑierunt in endor: facti sunt
ut stercus terre. Hos omnes scdm̃
historiam popls̃ isrł qui tunc erat.

Expanded text:
autem pro ipso diabolo figurate inautem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum Dei. «Facti sunt,» inquit, «in adjutorium filiis Lot:» quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversus principes et potestates et rectores mundi tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus» . Quapropter istos invisibiles inimicos adjuvant homines infideles, in quibus operantur «Fac illis,» inquit, «sicut Madian et Sisarae, sicut Jabin in torrente Cison. Disperierunt in Endor, facti sunt ut stercus terrae.» Hos omnes secundum historiam populus Israel, qui tunc erat
Abbreviated transcription (Latin):
titio ꝑseuerant. & nocendi occasio¬
ne muenta se ostendunt. Gebal.
uallis uana. id est fallaciter humilis.
Amon popls̃ tarbidus uel popłs me-¬
roris. Amalech. popls linguens. llnde
alibi dictum est: & inimici eitis terrã
linguent. Alieingene quaniuis et
ipso nomine latino se indicent alienos.
& ob hoc consequenter iniicos: tamͣ
in hebreo dicuntur philistiim quod
interp̃tantur cadentes potione. ue¬
lut quos fecit ebrios luxuria scłaris.
Tirus. lingua hebrea dicitur. sor.
Quod sine angustia siue tribulatio
interpretetur. scdm̃ illud accipien¬
dum est in his nimicis popłi dei
quod ait apls̃. tribulatio & angustia
momnem animam hominis. operan¬
tis malum. Omnes ergo hi sic enu¬
merantur in hoc psalmo. ¶ a¬
bernacula idumeorum & ifmahelite.
moab. & agireni gebal. & amon. et
amalech: &c aliemgene cum habi-¬
cans causam quare sint mnimici po¬
pulo dei: adiungit & dicit. Et¬
enim assur uenit cum illis. Assur

Expanded text:
titio perseverant, et nocendi occasiotitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde alibi dictum est, «Et inimici ejus terram linguent» . Alienigenae, quamvis et ipso nomine latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in hebraeo dicuntur Philistiim; quod interpretatur Cadentes potione, velut quos fecit ebrios luxuria saecularis. Tyrus lingua hebraea dicitur Sor; quod sive Angustia sive Tribulatio interpretetur, secundum illud accipiendum est in his inimicis populi Dei, quod ait Apostolus: «Tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum» . Omnes ergo hi sic enumerantur in hoc psalmo: «Tabernacula Idumaeorum et Ismaelitae, Moab et Agareni, Gebal et Amon et Amalech, et aliecans causam quare sint inimici populo Dei, adjungit et dicit: «Etenim Assur venit cum illis.» Assur
Abbreviated transcription (Latin):
cogitauerunt imamimiter simul:
aduersum te testamentum disposue-¬
runt: quasi possent esse fortiores.
Testamentum sane in scripturis non
illud solum dicitur quod non ualet
nisi testatoribus mortus: sed omne
pactum & placitum testamentum
uocabant. Nam laban & iacobtes¬
tamentum fecerunt: quod etiam
utiq inter inuos ualeret. Et innu¬
merabila talia diuinis leguntur
uocabulis gentium. Quorum uoca¬
bulorum interpretatio satis indi-¬
cat. quid uelit intelligi. Talibus
enim nominibus conuenientissime
figurantur ueritatis inimici. Idu¬
mei quippe interpretantur uel
sanguinei uel terrem. Ismahelite
obedientes sibi. Ultiq non deo: s
sibi. Moab ex patre. Quod in ma-¬
lo non intelligitur melius. nisi cum
ipsa historia cogitatur: quod pater
loth filiȩ suȩ inlicite se utendi per-¬
mixtus eum genuit. qui ex ipsa rẽ
tale nomen accepit. Bonus autem
pater. s sicut lex ait: si quis ea legiti
cos popłi dei. non illi qui ciues fiunt:
s qui in animo alieno atq aduen-¬

Expanded text:
cogitaverunt unanimiter, simul adversus te testamentum disposuerunt:» quasi possent esse fortiores. Testamentum sane in Scripturis non illud solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt , quod utique etiam inter vivos valeret: et innumerabilia talia in divinis leguntur vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinei, vel Terreni: Ismaelitae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut Lex, si quis ea legitim inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adven
Abbreviated transcription (Latin):
dus este Tn potes hoc exhibere filio
tro. & deus non potest: Non cim
bonus es cum blindiris filio tuo: oomi¬
lts cum cedis filium ttium. Es cum
bsandiris pater es: & cum cedis ꝑater
pater es. Iaeo blindiris ne desitiat: idõ
cedis ne ꝑeat. Exaltate dĩsm letim nr̃m:

Expanded text:
dus est? Tu potes hoc exhibere filio dus est? Tu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non potest? Non enim bonus es quando blandiris filio tuo, et malus cum caedis filium tuum. Et cum blandiris, pater es; et cum caedis, pater es: ideo blandiris, ne deficiat; ideo caedis, ne pereat. «Exaltate Dominum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
mea. Nam uirtus in insirmitate per¬
ficitur. Egonoti quem caro: non mͥ
det qui egrotat consilium. Tanquam
emplastrum mordax urte te: sed sanat
te. Rogit medicum ut tollat emplas¬
trum: & non tollit nisi cam fuerit sa¬
natum quod posuerat. Uirtus in infir¬
mitate ꝑficitur. Eigo fratres quicumq
in xp̃o ꝓficimus: non nos putemus sie
flagello futuros. Quia quantumhibet
ꝓfitiamus. nouit ipse peccata nr̃a ali¬
quindo & nobis ostendit illa: & iudea¬
mus & nos peccita nr̃a. Et cum inter
tales homines uersari ceperimus. ut
iam homines quid in nobis reprehen-¬
dant non mueniant: reprebendit ille
adhuc qui omnia notut. & uindicat
in omnes affectiones. quia ꝓpititis est
nobis. Nam si non uindicet o deserat:
perimus. Deus tuꝓpititis fiusti illis:
& undicans in omnes affectiones eorũ.
Oraltate dñm deum nr̃m. Iterum exal¬
temus illum qui bonus est. Et cum fue¬
rit. quomꝰ landindas est: quomꝰ exaltan¬

Expanded text:
mea; nam virtus in infirmitate permea; nam virtus in infirmitate perficitur» . Ego novi quem curo; non mihi det qui aegrotat consilium. Tanquam emplastrum mordax urit te, sed sanat te. Rogat medicum ut tollat emplastrum; et non tollit, nisi cum fuerit sanatum quo posuerat. «Virtus in infirmitate perficitur.» Ergo, fratres, quicumque in Christo proficimus, non nos putemus sine flagello futuros: quia quantumlibet proficiamus, novit ipse peccata nostra; aliquando et nobis ostendit illa, et videmus et nos peccata nostra. Et cum inter tales homines versari coeperimus, ut jam homines quid in nobis reprehendant non inveniant; reprehendit ille adhuc qui omnia novit, et vindicat in omnes affectiones, quia propitius est nobis. Nam si non vindicet, et deserat, perimus. «Deus, tu propitius fuisti illis, et vindicans in omnes affectiones eorum.altate Dominum Deum nostrum.» Iterum exaltamus illum: qui bonus est et cum ferit, quomodo laudandus est, quomodo exaltan
Abbreviated transcription (Latin):
in quas uindicabat deus. Quis infirma¬
tur inquit: & ego non infirmor÷. Quis
scandalitatur: & ego non uror: Quanto
maior caritas: tanto maiores plage de
peccatis alienis. Acceꝑat quidem ille &
stimulum carnis. angelam satane a quo
colaphitaretur. Ecce quomͦ ꝓpitits erat
dets: uindicans ionines affectiones eitis.
Quȩ sunt affectiones in quas sic uindicits
Ipse expostut. ipse dixit. In magnitudine
inquit renditiontim ne extollar. datus
est michi stimulus carnis meȩ angelus sata¬
ne qui me colaphiret. Tam perfectus
euit: ut tamen timendum esset ne ex-¬
tolleretur. Nam non poneret deus me¬
dicamentum: tibi nulnus non esset. Et
ragatiit ut tolleretar. Eger ille roganit
ut asserretur medcamentum: ꝓpter
quod ter dñm rogatu inquit ut auferret
cam a me. id est stimulum carms a quo
colaphirabatur. Aliquem focte dolorem
corporis rognti inquit ut auserr et eam
a me: & dyxit michi. Sufficit tibi gr̃a

Expanded text:
in quas vindicabat Deus. «Quis infirmain quas vindicabat Deus. «Quis infirmatur,» inquit, «et non ego infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror» ? Quanto major charitas, tanto majores plagae de peccatis alienis. Acceperat quidem ille et stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur. Ecce quomodo propitius erat Deus, vindicans in omnes affectiones ejus. Quae sunt affectiones in quas sic vindicabat? Ipse exposuit, ipse dixit: «In magnitudine,» inquit, «revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet.» Tam perfectus erat, ut tamen timendum esset ne extolleretur: nam non poneret Deus medicamentum, ubi vulnus non esset. Et rogavit ut tolleretur; aeger ille rogavit ut auferretur medicamentum: «Propter quod ter Dominum rogavi,» inquit, «ut auferret eum a me,» id est, stimulum carnis a quo colaphizabatur, aliquem forte dolorem corporis: «rogavi,» inquit, «ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
enim quantum nobis innoteseto tolun¬
tas dei etiam reatus nr̃ innotesdit nob̾
& quanto ille nobis innotẽigo bdnto
plus imus in fletus & lacrunast Ulideaꝰ
enim quam sit iustum quod de nobisper¬
gat deus: in quanta adhuc inperstato.¬
ne iaceamtis: & fit in nobis quod dictã
est. qui apponit scientiam. apponit dolor
Ecce habundet in te caritas: & plus
dolebis peccantem. Quanto in te maior
caritas est: tanto amplius te torquebit
quem toleras. Non tor quebit tanquã
irascentem ili: sed tanquã dolentẽ ꝑ ila
quis quid patiebatur. Preter illam quid.
q̃ extrinsecus funt. Dirit enim multa
quȩ patiebatur. & cepit dicere interiora
preter illa que extrinsecus erant quȩ pa¬
tiebatur a malis ꝑsecutoribus xp̃i incur¬
sts in me cotidianus sollicitudo omiiun
eccłarum. Et uide qualis sollicitudo quã
paterna. quam materna. Uidete quomͦ
cedebatur ut uindicaretur in omnes af¬
sectiones enis. Dicemus affectiones eius:

Expanded text:
enim quantum nobis innotescit volunenim quantum nobis innotescit voluntas Dei, etiam reatus noster innotescit nobis; et quanto ille nobis innotescit, tanto plus imus in fletus et lacrymas. Videmus enim quam sit justum quod de nobis exigat Deus, in quanta adhuc imperfectione jaceamus; et fit in nobis quod dictum est: «Qui apponit scientiam, apponit dolorem» . Ecce abundet in te charitas, plus dolebis peccantem. Quanto in te major charitas est, tanto amplius te torquebit quem toleras: non torquebit tanquam irascentem illi, sed tanquam dolentem pro illo. quis quid patiebatur: «Praeter illa,» inquit, «quae extrinsecus sunt» dixit enim multa quae patiebatur, et coepit dicere interiora, praeter illa quae extrinsecus erant, quae patiebatur a malis persecutoribus Christi, «incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum.» Et vide qualis sollicitudo, quam paterna, quam materna; videte quomodo caedebatur, ut vindicaretur in omnes affectiones ejus: dicemus et affectiones ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
ris frumentum id est herba bona de
semine bono: semine filius regni. cũ
ceperis fructum dare: tunc tibi appa¬
rebunt zirana. Cum enim creuisseo
herba & fructum fecisset: tunc appa¬
ruerunt tirama. Cum ceperint appare.¬
re zrrama: uidebis te inter malos. Uelle
habes quasi separare a te malos: & separa.¬
re ab ȩccłã omnes malos. Respondebit
tibi dm̃i sententia. sunte utraq crescere
usq ad messem: ne forte cum uultis era¬
dicare ⁊ rama. eradicetis simul & triticũ.
Ex sententia dñi necesse erit parcere ⁊i.¬
zaniis: ex conditione serui necesse erit
uiuere inter zizama. Separare ea non
potes: tolerare tibi necesse est. Uide qͥn.¬
tas plagas in corde patiaris: qui corpore
integro inter malos uersaris. Probabitis
qui cumq ꝓfeceritis: ꝓbabitis qui iam
profecistis. Toleranda ergo sunt ista &
forte hoc ꝑtinet ad illud: seruus qui no.¬
uit uoluntatem dm̃ stu & non facie dig¬
na. plagis uapuilabio multis. In multis

Expanded text:
ris frumentum, id est herba bona de ris frumentum, id est herba bona de semine bono, filius regni, cum coeperis fructum dare, tunc tibi apparebunt zizania: «cum» enim «crevisset herba, et fructum fecisset, tunc apparuerunt zizania.» Cum coeperint apparere zizania, videbis te inter malos. Velle habes quasi separare a te malos, et separare ab Ecclesia omnes malos; respondebit tibi Domini sententia: «Sinite utraque crescere usque ad messem, ne forte cum vultis eradicare zizania, eradicetis simul et triticum» . Ex sententia Domini necesse erit parcere zizaniis, ex conditione servi necesse erit vivere inter zizania: separare ea non potes, tolerare tibi necesse est. Vide quantas plagas in corde patiaris, qui corpore integro inter malos versaris. Probabitis quicumque profeceritis, probatis qui jam profecistis. Toleranda sunt ergo ista; et forte hoc pertinet ad illud: «Servus qui novit voluntatem domini sui, et non» «facit digna, plagis vapulabit multis» . In multis
Abbreviated transcription (Latin):
lent esse non intraturos in terram pro-¬
missionis. Ergo illud quod dictum
erat moysi: sigura erat non pena. Seni
mors. quȩ penac. Non intrare in illã
terram que pena: quo intrauerunt
indignis De aaron autem quod dictũ
est mortus est & ipse senex. filii sui
successerunt ei in sacerdotio: filius eiꝰ
postea sacerdotium administrauit.
Quomͦ & mnistum uindicauit: Sa-¬
muel & ipse sc̃sͣ senex mortuus est:
relictis filiis successoribus suis. Quid
est quod in illis uindicatum est quero:
& scdm̃ homines non inuenio: scdm
autem quod scio pati seruos dei coti¬
die in illos uindicabatur. Legite et
indete uindictas: & qui ꝓsicitis ferte
uindictas. Cotidie paciebantur po-¬
pulos contradicentes. cotidie paciebant᷑
inique uiuentes: & inter eos uiuere
cogebantur. quorum uita cotidie re-¬
prehendebant. Hoc erat uindicta:
nondum ꝓficit cui parua est. Tantũ
te enim torquet in iusticia aliena: quan¬
tum recesseris a tua. Cum enini fue¬

Expanded text:
lent, non intraturos in terram prolent, non intraturos in terram promissionis. Ergo illud quod dictum est Moysi, figura erat, non poena. Seni mors quae poena? Non intrare in illam terram quae poena, quo intraverunt indigni? De Aaron autem quid dictum est? Mortuus est et ipse senex, filii sui successerunt ei in sacerdotio; filius ejus postea sacerdotium administravit : quomodo et in istum vindicavit? Samuel et ipse sanctus senex mortuus est, relictis filiis successoribus suis . Quid est quod in illos vindicatum est quaero, et secundum homines non invenio: secundum autem quod scio pati servos Dei, quotidie in illos vindicabatur. Legite, et videte vindictas, et qui proficitis ferte vindictas. Quotidie patiebantur populos contradicentes, quotidie patiebantur inique viventes; et inter illos vivere cogebantur, quorum vitam quotidie reprehendebant. Haec erat vindicta. Nondum proficit, cui parva est. Tantum te enim torquet injustitia aliena, quantum recesseris a tua. Cum enim fue
Abbreviated transcription (Latin):
multam ꝓfecerint. Querimus tundictã
inmorse ꝓpe nullam habet. nisi quod
ad extremum ait illi deus: ascende in
montem & morere. Ait seni. Morere.
Iam ꝑegerat etates suas: ntimquid num:¬
quam erat moriturus: Qualis illa uin-¬
dicta: Ostendit tibi undictam siram itt
diceret: non intrabis in terram ꝑmissio¬
nis quo intraturus erat ꝑopłs̃. Quandã
figuram quorumdam gerebat moyses.
Nam qui in regnum celorum intiauit.
magna illi pena erat ad terram illam
non uenire: quȩ ad tempus erat pro¬
missa. ut umbram ostenderet & tran¬
siret. Honne multi ꝑfidi intrarune
in illam terram: Nonne in illa.
terra.i uiuentes multa mala fecert̃:
& deum offenderunt: Nonne. &
idolatriam secuti sunt in ipsa terra:
Magnum eitt non dedisse istam terrã
moysi. S moy ses uoluit gestare figarã
eorum qui stib lege erant: quia ꝑ moy¬
sen data est lex. Et ostendit eos qui
sub lege esse uellent. & sub gratia nol¬

Expanded text:
multum profecerint. Quaerimus vindictam multum profecerint. Quaerimus vindictam in Moyse; prope nullam habet, nisi quod ad extremum ait illi Deus: «Ascende in montem, et morere.» Ait seni, «Morere:» jam peregerat aetates suas: numquid nunquam erat moriturus? Qualis illa vindicta? Ostendit ibi vindictam suam, ut diceret, «Non intrabis in terram promissionis» , quo intraturus erat populus? Quamdam figuram quorumdam gerebat Moyses. Nam qui in regnum coelorum intravit, magna illi poena erat ad terram illam non venire, quae ad tempus erat promissa, ut umbram ostenderet et transiret? Nonne multi perfidi intrarunt in illam terram? nonne in illa terra viventes multa mala fecerunt, et Deum offenderunt? nonne et idololatriam secuti sunt in ipsa terra? Magnum erat non dedisse terram istam Moysi? Sed Moysen voluit gestare figuram eorum qui sub Lege erant, quia per Moysen data est Lex: et ostendit eos qui sub Lege esse vellent, et sub gratia esse nol
Abbreviated transcription (Latin):
mirentur homines tantam expoli tionẽ
ribus accidisse: quas iam ꝑfectas ꝑnun¬
tiatierant. Eit hoc & inedificiis & in ꝑic¬
turis. & in testibus: & ꝓpe in omm genẽ
artium. Primo iudicant illud quas iã¬
ꝑfectum esse: nt oculi eotum amplius
nichil desiderent. S aliud udicat oca¬
lus imꝑitus: aliud iudicat artificis regu¬
la. Sic & illi sancti uersabantar ante
oculos dei tanquam sine culpa: tanquã
ꝑfecti. tanquam angeli. Houerat autẽ
quid illis deesset: qui unidicabat inom¬
nes affectiones eorum. Ulindicabat aut̃ẽ
non iascens: sed ꝓpitius. Ad hoc um¬
dicabat ut ꝑficeret ceptum: non ut dãp.¬
naret eiectum. Ulindicans ergo. i om̃s
affectiones eorum erat deus. Qtomodo
uindicauit in samuele: Ilbi est um¬
dicta ipsa e Hoc dico ut nouerint xp̃ia¬
m.qti iam hic cognouerunt xp̃m ad
quosuenit in scabellum pedum suorũ.
quos ita dilexit pro quibus sanguinem
fudit: noueruite. quomͦ uapulent cum

Expanded text:
mirentur homines tantam expolitionem mirentur homines tantam expolitionem rebus accidisse, quas jam perfectas pronuntiaverant. Fit hoc et in aedificiis, et in picturis, et in artium. Primo judicant illud jam quasi perfectum esse, ut oculi eorum amplius nihil desiderent: sed aliud judicat oculus imperitus, aliud judicat artis regula. Sic et illi sancti versabantur ante oculos Dei, tanquam sine culpa, tanquam perfecti, tanquam angeli: noverat autem quid illis deesset, qui vindicabat in omnes affectiones eorum. Vindicabat autem non irascens, sed propitius: ad hoc vindicabat ut perficeret coeptum, non ut damnaret ejectum. Vindicans ergo in omnes affectiones eorum erat Deus. Quomodo vindicavit in Samuelem? ubi est vindicta ipsa? Hoc dico, ut noverint Christiani, qui jam hic cognoverunt Christum, ad quos venit in scabello pedum suorum, quos ita dilexit, pro quibus sanguinem fudit; noverint quomodo vapulent, cum
Abbreviated transcription (Latin):
eis affectiones dicens eorum quas dñs no¬
uerat in cordibus illorum quos homines
non nouerant. Etenim sine querela ho-¬
minum uersabantur. in medio plebis dei.
S quid dicimus quia moyses habuit pri¬
mam uitam foctasse peccatricen: hham
&o ꝑcusso homine fugit de egypto. Ha-¬
bint & aaron primam uitam quȩ displice¬
ret deo. Ham ipse insamenti populo et
querenti idolum ꝑmisit ut fieret. & fac¬
tum est poplõ dei idolum quod adoraret.
Samuel quid fecit. infans ad templum
datus: Omnes etatessiras inter sancta
sacramenta dei ꝑegit: ab ineainte etate
famtilus dei. Hichil uniquam dictum est
de samuele. nichil ab homimbus. Noue¬
rat ibi forte deus aliquid quod purgaret:
quia & quod ꝑfectam iam uidetur ho¬
mimbus illius. ꝑfectioni adhuc inꝑfectã
est. Pleraq faciunt artisices & ostendũt
imperitis: Mcum iam uidicauerint im¬
peraesse ꝑfista expoliunt illa artifices
qu aprerunt adhuc quod illis desit: ut

Expanded text:
eas affectiones dicens eorum, quas Dominus noeas affectiones dicens eorum, quas Dominus noverat in cordibus illorum, quas homines non noverant. Etenim sine querela hominum versabantur in medio plebis Dei. Sed quid dicimus? quia Moyses habuit primam vitam fortasse peccatricem? Nam et percusso homine, fugit de Aegypto . Habuit et Aaron primam vitam quae displiceret Deo. Nam ipse insanienti populo et furenti idolum permisit ut fieret, et factum est populo Dei idolum quod adoraret . Samuel quid fecit, infans ad templum datus? Omnes aetates suas inter sancta sacramenta Dei peregit, ab ineunte aetate famulus Dei. Nihil unquam dictum est de Samuele, nihil ab hominibus. Noverat ibi forte Deus aliquid quod purgaret; quia et quod perfectum jam videtur hominibus, illi perfectioni adhuc imperfectum est. Pleraque faciunt artifices, et ostendunt imperitis; et cum jam judicaverint imperiti esse perfecta, expoliunt illa artifices, qui noverunt adhuc quid illis desit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cant nomen enis: ad quos de columpna
nubis loquebatur Iam aꝑte illos exaude¬
bat. qui custodiebant cestimonia ens a¬
finsti illis. Propitius non dicitur detis:
nisi peceatis. Quando dat ueniam: ttinc
dicitur ꝓpitius. Et quid habebat in istis
quod uindicaret: ut esset ꝓpitiuie. Ignos¬
dopeccata: ꝓpitius fuerat & uindicando.
Quidemm sequitur: Tuꝓpitius fiuisti
illisE quindicans in omppes affectiones
eotum. Etiam uindicans ꝓꝑtcius faisti.
Non solum donans peccata: sed etiam mui¬
dicans ꝓpitius fiusti. llidete fratres mer.
quid hic commnendauit ⁊duertite. Iili dẽ
mascitar quem peccantem non fligellit.
Nam cui uere ꝑꝑituus es: non solum di¬
nat peccita ne noceant. ad faturum sera¬
lum: sed etiam cistigat ne semper peccat
uelectat. Agite fratres. Quom̃ in illisu
dicatum sio si queramus: adexte dñe ie
dicam. Querquitis eiim tres istas ꝑsanis
dicans in omnes affectiones eorum: utiq

Expanded text:
cant nomen ejus, ad quos de columna cant nomen ejus, ad quos de columna nubis loquebatur, tam aperte illos exaudiebat, qui custodiebant testimonia et , tu propitius fuisti illis.» Propitius non dicitur Deus, nisi peccatis: quando dat veniam, tunc dicitur propitius. Et quid habebat in istis quod vindicaret, ut esset propitius ignosdo peccata, propitius erat et vindicando. Quid enim sequitur? «Tu propitius fuisti illis, et vindicans in omnes affectiones eorum.» Etiam vindicans propitius fuisti: non solum donans peccata, sed etiam vindicans propitius fuisti. Videte, fratres mei, quid hic commendavit; advertite. Illi Deus irascitur, quem peccantem non flagellat: nam cui vere propitius est, non solum donat peccata, ne noceant ad futurum saeculum; sed etiam castigat, ne semper peccare delectet. 12. Agite, fratres; quomodo in illis vindicatum est si quaeramus, aderit Dominus ut dicam. Quaeramus enim tres istas personas, dicans in omnes affectiones eorum:» utique
Abbreviated transcription (Latin):
eiis: & samuel in his qui inuocant
nomen eius. Inuocabant dñm & ipse
exaudiebat eos: in columpna nubis lo¬
quebatur ad eos. Qui primo loquebat᷑
in colamꝑna nubis: ipse nobis locutus
est in scabello pedum fuiorum id est in
terra assumpta carne unde adoranius
scabellum pedum eius qm̃ sanctum est.
Ipse de nube loquebatur quod tuno
intelligebatur locutus est in scabellum
pedum sciorum: & intellecta sunt uerba
nubis eius. In columpna nubis loquebait᷑
adeos. Adtendamtis ergo fratres: uide¬
te quios & quales sanctos nominatierit.
Custodiebant testimonia enis: & pre¬
cepta enis quȩ dedit eis. Custodiebant
certe. Intendite. Custodiebant testi¬
monia eius. & precepta enus qtiȩ decdit
eis. Hoc dicit. & negare non potest. Hy¬
dil ne habebant peccati ͤ Qnomꝰ: Qũ.¬
do custodiebant precepta eitisi custodie.¬
bant testimona eras. Ulidete quales nos
uelto formiri: ne quasi de ꝑfecta iusticu
presumamus. Ecce moy sẽs & aaron in
sicerdotibus enis: & samuel in his qui nuo.¬

Expanded text:
uel in his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Qui primo loquebatur in columna nubis, ipse nobis locutus est in scabello pedum suorum; id est, in terra assumpta carne, unde adoramus scabellum pedum ejus, quoniam sanctus est. Ipse de nube loquebatur quod tunc non intelligebatur; locutus est in scabello pedum suorum, et intellecta sunt verba nubis ejus. «In columna nubis loquebatur ad eos.» 11. Attendamus ergo, fratres: videte quos et quales sanctos nominaverit. «Custodiebant testimonia ejus, et praecepta ejus quae dedit eis.» Custodiebant certe, intendite. «Custodiebant testimonia ejus, et praecepta ejus quae dedit eis.» Hoc dicit, et negari non potest. Nihilne habebant peccati? Quomodo? Quando custodiebant praecepta ejus, custodiebant testimonia ejus. Videte quales nos velit formari, ne quasi de perfecta justitia praesumamus. Ecce Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel in his qui invo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs donanit locuti sumus. Et quioquid
loquimtr in nomine dei. qm̃ dei est loquẽ:¬
tis per nosimber dei est: uidete uos qualis
terra sitis. Nam quando pluina uenit suꝑ
terran: si bona terra est. fructus bonos pa¬
rit. Nam simala terra est: spmas parit.
pluiua tamen dulcis est. & suꝑ fructus. et
suꝑ spmas. Qui istis uerbis auditis peior
factus fuerit. & spinas de pluuia generaue¬
rit ignem sꝑet: pluuiam non accaset. Q
autem melior facttis fuerit. & fruges de
bona terra genuerit: Horreum speret.
pltuiam laudet. Aati quid sunt ntibes.
aut quid est plutiu: isi dei apisedia omĩa
facientis circa eor quos aliłigit. & quibus
donauit ut ab eis diligatur. Incipit psaliuꝰ

Expanded text:
Dominus donavit, locuti sumus. Et quidquid Dominus donavit, locuti sumus. Et quidquid loquimur in nomine Dei, quoniam Dei est loquentis per nos, imber Dei est: videte vos qualis terra sitis. Nam quando pluvia venit super terram, si bona terra est, fructus bonos parit; si mala terra est, spinas parit: pluvia tamen dulcis est et super fructus et super spinas. Qui istis verbis auditis pejor factus fuerit, et spinas de pluvia generaverit, ignem speret, pluviam non accuset: qui autem melior factus fuerit, et fruges de bona terra genuerit, horreum speret, pluviam laudet. Aut quid sunt nubes, aut quid est pluvia, nisi Dei misericordia, omnia facientis circa eos quos diligit, et quibus donavit ut ab eis diligatu
Abbreviated transcription (Latin):
ille de uirgine natus. sine manibtis natus
est. Per manus enim opus humantimsg¬
nificatur. Quo manus humane non ac¬
cesserunt. ubi maritalis amplexis non fut
fetus tamen fuit. Hitus est ergo de mon¬
te sine manibus lapis ille creuit & cres¬
cendo fregit omina regna terrarum:
factus est autem mons muignus & imple¬
uit unuiersam faciem terre. Hec est
eccłã catbolica cui uos cõmtincaire gaudexe.
Illi autem qui non commucans ei qi
preter ipstm montem adorant & lau.¬
dant deum: non exaudiuntur ad uitam
eternam. &si ad quedam temporalia erau¬
diuntur. Non sibi ergo blandintar:
quia eos in quibusdim eraudit deiss
Ham& paganos eraudte in quibusdm.
None clamant pagam ad deum & pluit:
iustos. Noli ergo gloriari pagane. quia te
damante ad deum pluit deus: qui super
iustos & miustos pluit. Audiuit te ad tẽ-¬
poralia. non te audit ad eterna: nilinmon¬
psalmo sufficiant caritati ur̃e: quiantum

Expanded text:
ille de virgine natus, sine manibus natus ille de virgine natus, sine manibus natus est; per manus enim, opus humanum significatur: quo manus humanae non accesserunt, ubi maritalis amplexus non fuit, fetus tamen fuit. Natus est ergo de monte sine manibus lapis ille: crevit, et crescendo fregit omnia regna terrarum. Factus est autem mons magnus, et implevit universam faciem terrae. Haec est Ecclesia catholica, cui vos communicare gaudete. Illi autem qui non ei communicant, quia praeter ipsum montem adorant et laudant Deum, non exaudiuntur ad vitam aeternam; etsi ad quaedam temporalia exaudiantur. Non sibi ergo blandiantur, quia eos in quibusdam exaudit Deus: nam et Paganos exaudit in quibusdam. Nonne clamant Pagani ad Deum, et pluit? injustos . Noli ergo gloriari, pagane, quia te clamante ad Deum, pluit Deus, qui super justos et injustos pluit. Audivit te ad temporalia; non te audit ad aeterna, nisi in monPsalmo sufficiant Charitati vestrae; quantum
Abbreviated transcription (Latin):
pauerit. & tisq ad quis gentes ꝑuenerit.
Quid est mons tiude precisus est lapis
sine manibus : Regnum uideorun.
Primo quod colebant unum deum inde
tus est lapis quem reꝓbauerunt edifican-¬
tes. hic factus est incaput anguli. Lapis
iste precistis sine mambas de monte con¬
fregit omnna regna terrarum. Ulidemus
confracta ab illo lapide omia regna t̾rȩ.
Quȩ erant regna terrȩ: Regna idolorũ:
regna demonoeum fracta sunt. Regnai¬
bat saturnus in multis homimbus. llbi
est regnum eiust Regnabat mercarius
in multis hominibus ⁊ ibi est regnum enis:
fractum est. Redacti sunt illi in regnum
ap̃i: in quibus ille regnabat. Regnam ce¬
lestis quale erat chartagii: ubi nunc est
regnum celestis: Lipis ille fregit omma
regna terrirum: lipis precisus de monte
sine manibuis. Quid est precistis de monte
sine manibus : Natus de gente itdeoeũ.
sine oꝑe homintm. Omnes enim qui nasi.¬
cuntur. de opere maritali nascuntur:

Expanded text:
paverit, et usque ad quas gentes pervenerit. paverit, et usque ad quas gentes pervenerit. Quid est mons unde praecisus est lapis sine manibus? Regnum Judaeorum: primo quod colebant unum Deum. Indetus est, «Lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli» . Lapis iste praecisus de monte sine manibus, confregit omnia regna terrarum: videmus confracta ab illo lapide omnia regna terrae. Quae erant regna terrae? Regna idolorum, regna daemoniorum fracta sunt. Regnabat Saturnus in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Regnabat Mercurius in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Fractum est, redacti sunt illi in regnum Christi, in quibus ille regnabat. Regnum Coelestis quale erat Carthagini! ubi nunc est regnum Coelestis? Lapis ille fregit omnia regna terrarum, lapis praecisus de monte sine manibus. Quid est, praecisus de monte sine manibus? Natus de gente Judaeorum sine opere hominum. Omnes enim qui nascuntur, de opere maritali nascuntur;