comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑsa ꝓpĩanoꝵ conciliabula de qͥbꝰ qsi tentoriis o tabernaculis ire cupimꝰ ad clomume
noiẽ ꝓpiano ox reputant᷑ in uulgus. antiquã pacẽ recipient. obsessis eccłarũ pͥcipibꝰ & in
fugan uersis: ut nequaquã putent magistri atq doctores sua doctrina & sapientia s
dnĩ aimilio pacẽ eccłe reddita.

Expanded text:
dispersa Christianorum conciliabula, de quibus quasi tentoriis et tabernaculis ire cupimus ad domum, dispersa Christianorum conciliabula, de quibus quasi tentoriis et tabernaculis ire cupimus ad domum, nomine Christiano, et reputantur in vulgus, antiquam pacem recipient obsessis Ecclesiarum principibus, et in fugam versis, ut nequaquam putant magistri atque doctores sua doctrina et sapientia: sed Domini auxilio pacem Ecclesiis redditam.
Abbreviated transcription (Latin):
iula qt suo regat᷑ imꝑio. suo consilio gubernetur. s seiant qđ dni sit inutrisq uictoria
Hȩx iuxta hystoriã seu facta sint seu futura. fidẽ rerũ dñi iudicio relinquentes & scis
eiꝰ. qͥ ab eo sapientiȩ ac ueritatis spm receꝑunt. Nos dicamꝰ qđ in tepore ꝑsecutionis ȩccłȩ
duces & tribuni nominis xpĩani ele qͥbꝰ supͣ diximꝰ. cũ dñs pace redliderit ierłm &
intͥfecerit adu̾sariũ spũ oris sui futuri sint qͣsi caminꝰ ignis inlignis. ut deuorent in fru¬
ctuosas arbores. & sic̃ faces instipula. ut qđcuq frum̃tũ ñ habet. & circũ fert᷑ omi uento
doctrine: tradatꝰ incenclio. Et cleuorabt inqͥt cluces uda & tribuni ad dext̾am & adsinistrã
÷: quã greci. qia cAiad. uocant sinistra luxuries media rectaq frugalitas. Om̃s gͥ

Expanded text:
uod suo regatur imperio, suo consilio gubernetur; sed sciant quod Domini sit in utrisque victoria. uod suo regatur imperio, suo consilio gubernetur; sed sciant quod Domini sit in utrisque victoria. Haec juxta historiam seu facta sint, seu futura, fidem rerum Domini judicio relinquentes, et sanctis ejus, qui ab eo sapientiae ac veritatis spiritum receperunt. Nos dicamus, quod tempore persecutionis Ecclesiae, duces et tribuni nominis Christiani, de quibus supra diximus: cum Dominus pacem reddiderit Jerusalem, et interfecerit adversarium spiritu oris sui, futuri sint quasi caminus ignis in lignis, ut devorent infructuosas arbores, et sicut faces in stipula, ut quodcumque frumentum non habet, et circumfertur omni vento doctrinae, tradatur incendio. Et devorabunt inquit duces Juda, et tribuni ad dexteram, et ad sinistram, est, quam Graeci φειδολίαν vocant: sinistra, luxuries: media rectaque frugalitas. Omnes ig
Abbreviated transcription (Latin):
& sinistris om̃s popłos ꝑcircu̾itũ. Et habitabit᷑ ierłm adhuc insemet ipsa. & salua faciet dñs
tabernacula uida sic̃ apͥncipio. ut magnificet᷑ gła domꝰ clauid ox elatio habitatoꝵ ierłm suꝑ
iudã. Quando duces iuda dixerint in cordibꝰ suis conforta mͥ dne obsessos ierłm. ut qͥ sua
inbecillitate uicti st̃ tuo suꝑent auxilio: tẽ ego dñs omp̃s ds̃ eoꝵ ponã pncipes iuda sic̃ for¬
nacẽ gnis in lignis. & sic̃ face̾ instipulã. ut deuorent adu̾sarios qͥbꝰ simulata amicicia
iungebant᷑. Deuorent aut̃ adextris & asinistris. & om̃s popłos occident incireu̾itu. ut rur-¬
sũ ierłm habitet᷑ in loco suo. & nequaquã hostiles impetꝰ timeat. Urbes qͦ & oppida. ac uil¬
las & uiculos tribꝰ iudȩ. qͥ direpti fuerant atq uastati instauret. sic̃ fuerant anteꝗ uastarent᷑.
& nequaꝗ domꝰ regia & incliti ac magnifici tribꝰ iuda & habitatores ierłm głent᷑ adu̾sũ tribũ¬

Expanded text:
semetipsa, et salva faciet Dominus tabernacula Juda, sicut a principio: ut non magnificetur gloria domus David, et elatio habitatorum Jerusalem super Judam. Quando duces Juda dixerint in cordibus suis: Conforta mihi, Domine, obsessos Jerusalem, ut qui sua imbecillitate victi sunt, tuo superent auxilio: tunc ego Domnacem ignis in lignis, et sicut facem in stipula, ut devorent adversarios, quibus simulata amicitia jungebantur. Devorent autem a dextris et sinistris, et omnes populos occidant in circuitu, ut rursum Jerusalem habitetur in loco suo, et nequaquam hostiles impetus timeat. Urbes quoque et oppida, ac villas, et viculos tribus Judae, qui direpti fuerant atque vastati, instaurent sicut fuerant antequam vastarentur, et nequaquam domus regia, et inclyti ac magnifici tribus Juda, et habitatores Jerusalem glori
Abbreviated transcription (Latin):
nente uictoriã & dnõ restituente tabernacula eiꝰ sic̃ fuerant apͥncipio. ut nequaquam
domꝰ regia cont᷑ popłm głec᷑: in illo die x in illo tẽpore dñs cuiꝰ aixilio uidas addextris e
asinistris adu̾sarios deuorabit. ꝓteget ettã obsẽssos ierłm. & intanta felicitatẽ acbeatitu¬
dinẽ omĩa mutabunt᷑. ut qͥ uilissimꝰ putabat᷑ sit qͣsi domꝰ regia. & qͥ de domo regia erat.
sit qͣs̃ de domo di. id ÷ qͣsi nurtiꝰ dnĩ. & angłicȩ dignitatis in conspectu eoꝵ qͥ eo tẽpore fue
rint̾ resaluati. Iurta angogen ꝑteget dñs habitatores ȩccłe. pacȩ eccłarũ post ꝑsecutione
grauissimã reddita. ꝗdo & sui nominis int̾ptatione decorabit᷑. Ierłm enĩ. uisio pacis expͥmit᷑.
qͣsi homo inaliquo peceato dictoq offencderit ponat᷑ in ordine magistroꝵ. & magistri qui
suũ seruarint gradũ sint qͣsi domꝰ dĩ & qͣsi angłs ednĩ. Quia hoc om̃ĩ stuclio laboramꝰ po¬

Expanded text:
nente victoriam, et Domino restituente tabernacula ejus sicut fuerant a principio, ut nequaquam domus regia contra populum glorietur, in illa die et in illo tempore, Dominus cujus auxilio Judas a dextris nistris adversarios devorabit proteget etiam obsessos Jerusalem: et in tantam felicitatem ac beatitudinem omnia mutabuntur, ut qui vilissimus putabatur, sit quasi domus regia; et qui de domo regia erat, sit quasi de domo Dei, id est, quasi nuntius Domini et angelicae dignitatis in conspectu eorum, qui eo tempore fuehabitatores Ecclesiae, pace Ecclesiarum post persecutionem gravissimam reddita, quando et sui nominis interpretatione decorabitur: Jerusalem enim visio pacis exprimitur. quasi homo in aliquo peccato dictoque offenderit, ponatur in ordine magistrorum: et magistri, qui suum servaverint gradum, sint quasi domus Dei, et quasi angelus Domini; quia hoc omni studio laboramus, po
Abbreviated transcription (Latin):
supra clictũ ÷ s & iudas erit in obsidione contͣ ierłm uota facient in cordibꝰ suis. qr loqui
libere ñ audebunt ut uincant ierłm. oruictꝰ iudas eũ hostibꝰ. uieat eũ ciuibꝰ suis. Pto
eos qđ nos diximꝰ. confortent᷑ mͥ.& lxx. transtuler. Ry Pͣ Nͨ coͦ 2c eͤt ay ⁊̃oͦiͥcͦ. id⁊ in uenie
forta mͥ. ut sit sensus. Optabt̃ chiliarchi & tribuni ac duces uila & uota facient in abscon¬
dito ñtis archano. ut ds confortet habitatores ierłm indnõ dõ suo. & uincant ad u̾sarios
& habitent indnõ omĩpotente dõ suo. Ne his lucibꝰ paullus apłs fuit. qͥ inuenit titum
& timotheũ. lucã atq siluanũ. Pecrus qͦ qͥ marcũ scriptorẽ erudiuit euangłii. & cȩcȩri¬

Expanded text:
supra dictum est: Sed et Judas erit in obsidione contra Jerusalem, vota facient in cordibus suis, quia loqui supra dictum est: Sed et Judas erit in obsidione contra Jerusalem, vota facient in cordibus suis, quia loqui libere non audebunt, ut vincat Jerusalem, et victus Judas cum hostibus vincat cum civibus suis. Pro eo quod nos diximus: confortforta mihi, ut sit sensus: Optabunt chiliarchi, et tribuni, ac duces Juda, 899 ac vota facient in abscondito mentis arcano, ut Deus confortet habitatores Jerusalem in Domino Deo suo, et vincant adversarios qui habitent in Domino omnipotente Deo suo. De his ducibus Paulus apostolus fuit, qui invenit Titum, et Timotheum, Lucam atq
Abbreviated transcription (Latin):
his similia. Ascensores quoq eoꝵ. ł demones. ⁊ falsos magistros dnimꝰ. qͥ om̃s instuporẽ
uertent᷑ & amentiã: ut nichil saꝑe conuincant᷑. s palpabiles eos oppͥmant tenebrȩ. quales
fuer᷑. ꝗło egyptioꝵ pͥmitiua ꝑcussa sunt. Suꝑ domũ aut̃ nda id ÷ popłm qͥ confitet᷑ dm̃
&e fractꝰ ꝑsecutionis angustiis. ac timore ꝑt̾ritꝰ uidet᷑ eẽ. innumero ꝑsequentiũ. aꝑiet dñs
oculos suos. ut plerosq respitiat dicentes ad se. Respice in me & miserere mei. Et mereant᷑
audire. Erit tͥ dñs lum̃ etnũ. Hȩc ÷ grauissimi lapidis laceratio. quã in adu̾sarios suos qui
chi iuda in cordibꝰ suis. Inueniemꝰ nob̾ qͥ habitant ierłm. indno omĩpotente clõ eoꝵ. Cum
apꝑuerit dnis ocłos suos suꝑ uclã. & ꝑcusserit om̃s ȩquos gentiũ cȩcitate: duces iuda de quo

Expanded text:
his similia. Ascensores quoque eorum, vel daemones, vel falsos magistros diximus, qui omnes in stuporem his similia. Ascensores quoque eorum, vel daemones, vel falsos magistros diximus, qui omnes in stuporem vertentur et amentiam, ut nihil sapere convincantur: sed palpabiles eos opprimant tenebrae, quales fuerunt quando Aegyptiorum primitiva percussa sunt . Super domum autem Juda, id est, populum qui confitetur Deum, et fractus persecutionis angustiis ac timore perterritus, videtur esse in numero persequentium: aperiet Dominus oculos suos, ut plerosque respiciat dicentes ad se: Respice in me, et miserere mei , et mereantur audire: Erit tibi Dominus lumen aeternum . Haec est gravissimi lapidis laceratio, quam in adversarios suos, qui ιλίαρχοι, Juda in cordibus suis: Inveniemus nobis, qui habitant Jerusalem, in Domino omnipotente Deo eorum. Cum aperuerit Dominus oculos suos super Judam, et percusserit omnes equos gentium caecitate, duces Juda, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
monis longitudine lectoris animꝰ confundatur. INdie illa clic̃ dñs. ꝑeutiã omni
equiĩ instũpore. & ascensorẽ ei in amentia. Et suꝑ domũ suda aꝑiã ocłos meos. ꝙ omnem¬
in cecitate. In illo tepore. hoc enĩ significat dies. ꝗdo obsessa fuerit ierłm. ita ut iuidas qͦq
rem. ita ut om̃s stupeant qui eos uiderint. eẽ. ꝑcussos. Et ascensores eoꝵ maloꝵ p̃mente mag-¬
nitudine. uertent᷑ in amentiã. Et suꝑ domuꝰ iuda qͥ contͣ metropolim suã facere aliquid
cogebant᷑. apiet dns ocłos suos. ut eoꝵ misereat᷑. & eos cdignos suo faciat aspectu. oceulonq
suoꝵ ill ustret lumine. Om̃s aut̃ equos popłoꝵ. ęt̾na ꝑcutiet cecitate. Qui sp̃ialit̾ equi
intelligendi st̃. supͣ diximꝰ. Fallax equus in salutẽ. Et. Hi incurribꝰ & hi in eqͥs. Et cec̾a

Expanded text:
monis longitudine, Lectoris animus confundatur. In die illa dicit Dominus, percutiam omnem monis longitudine, Lectoris animus confundatur. In die illa dicit Dominus, percutiam omnem equum in stuporem, et ascensorem ejus in amentiam: et super domum Juda ain caecitate. In illo tempore hoc enim significat dies  quando obsessa fuerit Jerusalem, ita ut Judas quoque rem, ita ut omnes stupeant qui eos viderint esse percussos, et ascensores eorum, malorum premente magnitudine, vertentur in amentiam, et super domum Juda, qui contra metropolim suam facere aliquid cogebantur, aperiet Dominus oculos suos, ut eorum misereatur, et eos dignos suo faciat aspectu, oculorumque suorum illustret lumine: omnes autem equos populorum aeterna percutiet caecitate. Qui spiritualiter equi intelligendi sint, supra diximus: Fallax equus in salutem . Et: Hi in curribus, et hi in equis , et caetera
Abbreviated transcription (Latin):
tione ponderis. grauissimꝰ lapis seissurã aliquã. ł rasurã in leuantiũ corporibꝰ clerelingͣt.
Suꝑ eccła sic it̾ptari potest. qđ cuncti ꝑsecutores qͥ contͣ domũ dnĩ dimicarunt. in¬
ebrient᷑ eo calicȩ qđ uniu̾sis gentibꝰ ꝓpinat ieremias. ut bibant & in ebrient᷑. & cadant.
& uomant. & insaniant. Scio ꝑsecutionis tẽpore. multos enrĩs contͣ eccłam pugnare
compulsos. S qͥcũq hoc pondꝰ uoluerit sulleuare: leuabit qͥdem. & ꝑira dnĩ qua corripit
peccatores suis manibꝰ sustentabit. Uerũ ipsẽ ñ erit impunitꝰ. dĩ contͣ se gladio dimican¬
te. Pro lapide oneris quẽ nos ut ptͦituimꝰ int̾ptati sumꝰ.Lxx. uerter lapidẽ conculeatũ¬
illudendũ ei ꝓuoluntate. illudentiũ. S melior & uerior ÷ sensus suꝑior breuit singula
exponimꝰ. ut tandẽ ueniamꝰ ad caloem. Ne si plixius scripserimꝰ. & rerũ obscuritate. & ser¬

Expanded text:
evantium corporibus derelinquat. Super Ecclesia sic interpretari potest, quod cuncti persecutores qui contra domum Domini dimicarunt inebrientur eo calice quo universis gentibus propinat Jeremias, ut bibant, et inebrientur, et cadant, et vomant, et insaniant . Scio persecutionis tempore multos e nostris contra Ecclesiam pugnare compulsos; sed quicumque hoc pondus voluerit sublevare, levabit quidem, et pro ira Domini qua corripit peccatores, suis manibus sustentabit: verum ipse non erit impunitus, Dei contra se gladio dimicante. Pro lapide oneris, quem nos, ut potuimus, interpretati sumus, Septuaginta vertilludendum ei pro voluntate illudentium. Sed melior et verior est sensus superior. Breviter singula exponimus, ut tandem veniamus ad calcem, ne si prolixius scripserimus, et rerum obscuritate,
Abbreviated transcription (Latin):
deã uetꝰ consuetudo seruat᷑. ut in uiculis oppidis. & eastellis. rotunidi ponant᷑ lapides
grauissimi poncleris. ad quos iuuenes exercere. se soleant. & eos ꝑuarietate uiriũ sulle¬
uare : alii usq ad genua. aliĩ usq ad umbilicũ. alii ad humeros ex caput. ñ nulli super
uertice erectis iunctisq manibꝰ. magnitudinẽ uiriũ demonstrantes. pondus extollant.
In arce atheniensiu uixta simulachrũ minerue uidi sperã eneã grauissimi ponderis
quã ego ꝑimbec illitate corpusculi mouere uix potui. Cũ quererẽ quidnã sibi uellec.
responsiꝰ ÷ aburbis eꝰ cultoribꝰ athlȩtarũ in illa massa fortitudine cõꝑbari. Nec priꝰ
ad agone quenquã descendere. quã exeleuatione ponderis. seiat᷑ qͥs cũi debeat cõꝑari.
Sensus sͥ iste ÷. ꝑ onã ierłm cunctis gentibꝰ quasi grauissimĩ lapidẽ sulleuandũ. Leua

Expanded text:
daeam vetus consuetudo servatur, ut in viculis, oppidis, et castellis rotundi ponantur lapides daeam vetus consuetudo servatur, ut in viculis, oppidis, et castellis rotundi ponantur lapides gravissimi ponderis, ad quos juvenes exercere se soleant, et eos pro varietate virium sublevare, alii usque ad genua, alii usque ad umbilicum, alii ad humeros et caput, nonnulli super verticem, rectis junctisque manibus, magnitudinem virium demonstrantes, pondus extollant. In arce Atheniensium, juxta simulacrum Minervae, vidi sphaeram aeneam gravissimi ponderis, quam ego pro imbecillitate corpusculi movere vix potui. Cum autem quaererem, quidnam sibi vellet, responsum est ab urbis ejus cultoribus, athletarum in illa massa 897 fortitudinem comprobari, nec prius ad agonem quemquam descendere, quam ex levatione ponderis sciatur quis cui debeat comparari. Sensus ergo iste est: Ponam Jerusalem cunctis gentibus, quasi gravissimum lapidem sublevandum. Leva
Abbreviated transcription (Latin):
arobolbabel usc ad gn̾eũ ponpeiũ qͥ pͥmꝰ romanoꝵ. iudeã cȩpit oe tẽplũ. quã
hystoriã scripsit iosephus. Alii uͦ ꝗde ierłm fuerit instaurata infine mundi. eẽ complen¬
da. qđ sibi cũ naimnieno suo que supͣ stultũ pastorẽ legimꝰ mirabilis gens iudea ꝓmit¬
explenda cõmemoramꝰ. Et ne ꝑsingula extendamꝰ modũ uoluminis. ꝓponentes hoc
dicunt illi. sic alii suspicant᷑. nõs ita sentimꝰ: cres posuimꝰ sententias ut exͥint̾p̃tationis ua
& t̾rã alta mole solidauit. & spm̃ hoĩs finxt ineo: idem animarũ ereatoꝵ ⁊ om̃iũ. ut
erduabꝰ substantiis anime & corporis. unũ animal compingeret. Sp̃s enĩ ꝓanima fre¬
aut̃ dñs ierłm ponet cunctis popłis qͥsi suꝑ liminare crapulȩ. s ponet illã & quasi lapi¬
adẽ honeris cunctis popłis. Que qͥ leuare uoluerit: concisione lacerabit᷑. Congregabunt᷑¬
enĩ adu̾sũ ierłm om̃ia regna trarũ. Moris ÷ in urbibꝰ palestine & usq hodie ꝑomne iu¬

Expanded text:
obabel, usque ad C. Pompeium, qui primus Romanorum Judaeam cepit et templum, quam historiam scribit Josephus. Alii vero quando Jerusalem fuerit instaurata, in fine mundi esse complenda: quod sibi cum ἠλειμμένῳ suo, quem supra stultum pastorem legimus, miserabilis gens Judaea promitexplenda, memoramus. Et ne per singula extendamus modum voluminis, proponentes: Haec dicunt illi: sic alii suspicantur: nos ita sentimus, tres posuimus sententias, ut ex interpretationis et terram alta mole solidavit, et spiritum hominis finxit in eo, idem animarum Creator est omnium, ut ex duabus substantiis animae et corporis, unum animal compingeret. Spiritus enim pro anima fre autem Dominus Jerusalem ponet cunctis populis quasi superliminare crapulae; sed ponet illam quasi lapidem oneris cunctis populis, queegna terrarum. Mos est in urbibus Palaestinae, et usque hodie per omnem Ju
Abbreviated transcription (Latin):
nua siue anguli altaris Saluabit qͦ eos dris qͥsi gregẽ popłi sui. qr lapides sciꝰ uoluent᷑
suꝑ t̾ra eiꝰ. Qui tantũ er̃ leues & in sullime nitentes: ut ñ p̃stolentur edificantiũ manus
s iꝑsi festinent imponi suꝑ fundam̃ta xpĩ. & contineri angulari lapide: De qͥbꝰ q petrꝰ¬

Expanded text:
nua, sive anguli altaris. Salvabit quoque eos Dominus, quasi gregem populi sui, quia lapides sancti volventur nua, sive anguli altaris. Salvabit quoque eos Dominus, quasi gregem populi sui, quia lapides sancti volventur super terram ejus, qui tantum erunt leves et in sublime nitentes, ut non praestolentur aedificantium manus, sed ipsi festinent imponi super fundamentum Christi, et contineri angulari lapide, de quibus et Petr
Abbreviated transcription (Latin):
te sua. & erͦ intt̃a illiꝰ głosi. Altt̾. Lapicles scĩ eiꝰ de genere sacerdotali ꝑdiu̾sa fugientes. illo
tribuente iuctoria consequent᷑. Dicamꝰ & iuxta anagoge̾. immo explanemꝰ ꝓphecia multis
obscuritatibꝰ inuoluta. filii symn ꝓtecti adnõ suo deuorabt̃ ad u̾sarios suosi qͥs intelligimꝰ
filios greciȩ. & subicient lapidibꝰ fundȩ cõminationibꝰ scripturarũ. de aduisariis suis sub¬
iectos humilesq facientes. Nichil enĩ ita ꝑeutit ut exemplũ de seripturis scĩs. & testimoniũ
rotatu oris emissũ. Qđ aut̃ in septuagintta dr̃. or bibent sanguine eoꝵ qͣsi uinũ. in ebreo
nꝰ ita legimꝰ: s bibentes inebriabuntur qͣsi uino. ut audiant illud de cantico canticoꝵ.
Bibite amici & inebriamini. Et tea placebit eoꝵ ebrietas qͣsi altaris sacrificiũ: & qͣsi cor¬

Expanded text:
te sua, et erunt in terra illius gloriosi. Aliter: Lapides sancti ejus de genere sacerdotali per diversa fugientes, illo te sua, et erunt in terra illius gloriosi. Aliter: Lapides sancti ejus de genere sacerdotali per diversa fugientes, illo tribuente victoriam consequentur, dicamus et juxta anagogen, immo explanemus prophetiam multis obscuritatibus involutam. Filii Sion protecti a Domino suo, devorabunt adversarios suos, quos intelligimus filios Graeciae. Et subjicient lapidibus fundae, comminationibus Scripturarum, de adversariis suis subjectos humilesque facientes: nihil enim ita percutit, ut exemplum de Scripturis sanctis, et testimonium rotatu oris emissum. Quod autem in LXX dicitur: Et bibent sanguinem eorum quasi vinum, in Hebraeo non ita legimus; sed bibentes inebriabuntur quasi vino, ut audiant illud de Cantico canticorum: Bibite, amici, et inebriamini . Et ita placebit eorum ebrietas, quasi altaris sacrificium; et quasi cor
Abbreviated transcription (Latin):
Lxuifle consument eos & obruent in lapidibꝰ funde ox bibent sanguinie eoꝵ sic uantes
& implebt̃ sic̃ phyalas altare o saluabit eos dñs indie illa sis saluabit poperu suũ.
in turbine cont᷑ adu̾sarios eoꝵ tanta erit ruina grecoꝵ. ut ñ dicam gladiis s actu sapi¬
dũ ox fundarũ rotatibꝰ oꝑpͥmant᷑. ita ut prede sint ar deuorationil in imicis suis. luno¬
bibentes inebriabunt᷑ qͣsi uino. Non hi qͥ cesi st̃ ebrii erꝰ sanguine suo. s hi qͥ uicerint q̃si
ebrii cũ desꝑatione pugnabt̃. & placebt dño qͣsi altaris camna eiꝰq libatio. hoc enĩ intel¬
Popłi sui. Non enĩ ut armatꝰ exercitꝰ & instructꝰ arte bellandi adu̾sũ macedonas dimicabit
s ueniet qͣsi grex paratꝰ ad mortẽ. & dnõ auxiliante suꝑabit. Et lapicdes sci qͥ oppssi fuerint.
lapides aut̃ uõcat ꝓpt̾ duriciã tribulationũ &x anime fortitudinẽ: eleuabunt᷑ de humilita¬

Expanded text:
LXX: Et consument eos, et obruent in lapidibus fundae, et bibent sanguinem eorum sicut vinum, et implebunt sicut phialas altare, et salvabit eos Dominus in die illa sicut oves populum suum, in turbine contra adversarios eorum, tanta erit ruina Graecorum, ut non dicam gladiis, sed jactu lapidum et fundarum rotatibus opprimantur, ita ut praedae sint et det, ebrii erunt sanguine suo; sed hi qui vicerint quasi ebrii cum desperatione pugnabunt, et placebunt Domino quasi altaris cornua, ejusque libatio. Hoc enim intelm populi sui: non enim ut armatus exercitus et instructus arte bellandi adversum Macedones dimicabit; sed veniet quasi grex paratus ad mortem, et Domino auxiliante, superabit. Et lapides sancti qui oppressi fuerint lapides autem vocat, propter duritiam tribulationum et animi fortitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ne fiuere. & ꝓpetua infirmitate cũruari. Et mirritũ ait deductũ ÷ fedus meũ. qđ cũ
re confitentẽ. Pro eo qđ nos int̾ptati sumꝰ & cognouer̾ sic pauꝑes gregis. septuaginta
transtuler. & cognoscent chananei oues quȩ custodiunt᷑ mͥ. Qł ita non nulli edisser.
Cognoscet popłs iudeoꝵ. adquẽ dictũ ÷ sem̃ chanaan oꝵ ñ iuda. qͥ nc̃ meis cerimeniis
custodit᷑. Siue qr chan anei int̾p̃tant᷑ parati ad humilitatẽ cognoscent qͥ olim parati
stꝰ ut humilient᷑ in dnõ. & relinquant᷑. Cur aut̃ ꝓeo qđ nos int̾p̃tati sumꝰ sic pauꝑes
illi dixer̃ chananeos. causa manifesta ÷. Apud hebreos enĩ sicchen dr̃. ame pauꝑes.

Expanded text:
nem fluere, et perpetua infirmitate cruciari . Et in irritum, ait, deductum est foedus meum quod cum re confitentem. Pro eo quod nos interpretati sumus, et cognoverunt sic pauperes gregis, Septuaginta transtulerunt, et cognoscent Chananaei oves, quae custodiuntur mihi, quod ita nonnulli edisserunt: Cognoscet populus Judaeorum, ad quem dictum est: Semen Chanaam, et non Juda ; qui nunc meis caeremoniis custoditur: sive quia Chananaei interpretantur, parati ad humilitatem, cognoscent qui olim parati sunt ut humilientur a Domino, et relinquantur. Cur autem pro eo quod nos interpretati sumus, sic pauperes, illi dixer
Abbreviated transcription (Latin):
Et qr leones dixerat: seruat translationẽ ut inferat. qm̃ uastata ÷ suꝑbia iordanis siue¬
fremitꝰ & sonitꝰ atquȩ decurrentis qͥ hebraice dr̃ õaoñ. Et quomͦ tẽpli altitudinẽ iuata
sitũ t̾rȩ ude altitudini libani cõꝑauit. nichil enĩ libano int̾ra repmissĩonis excełsius:
nec nemorosius atq condensiꝰ: sic iordanis fluuio qͥ maximꝰ ÷ in udea iuxta que morant᷑
leones fremitũ iunxit leonũ ꝓpt̾ ardorẽ sitis uł obdeserti uiciniã & latitudinẽ uaste
ostendere nabuchodonosor de sedibꝰ suis qͣsi leonẽ decubili ȩxsse contͣ ierłm. Alit̃ uox
rugitꝰ leonũ. quiꝰ uastata ÷ suꝑbia iorlanis. uox inqͥt optimatũ. qr tẽplũ destructũ ÷. unde

Expanded text:
Et quia leones dixerat, servat translationem, ut inferat: Quoniam vastata est 884 suEt quia leones dixerat, servat translationem, ut inferat: Quoniam vastata est 884 sunitus aquae decurrentis, qui Hebraice dicitur GAON  . Et quomodo templi altitudinem juxta situm terrae Judaeae altitudini Libani comparavit nihil enim Libano in terra repromissionis excelsius est, nec nemorosius atque condensius sic Jordani fluvio, qui maximus in Judaea est, juxta quem morantur leones, fremitum junxit leonum propter ardorem sitis, et ob deserti viciniam et latitudinem vastae dane , volens ostendere Nabuchodonosor se sedibus suis, quasi leonem de cubili exisse contra Jerusalem. Aliter: Vox rugitus leonum, quoniam vasta
Abbreviated transcription (Latin):
ox ululatꝰ pastoꝵ qr uastata ÷ magnificentia eoꝵ. Uor rugitꝰ leonũ. qr uastãta ÷ suꝑ¬
bia iordanis.Lxx.Yox lugentiũ pastoꝵ.qm̃ misera facta ÷ magnificentia eoꝵ. Uoxru¬
gientiũ leonũ. qr affuotꝰ : fremitꝰ iordanis. Pars suꝑioris capituli. in his uersiculis con¬
tinet᷑. Quos uocarat çȩdros. abietes pinus. & quercꝰ ba san. & exponeus quȩ. ẽẽnt istȩ arbores
intulerat dicens. qm̃ magnifici uastati st̃. nc̃ ꝑaliã metaphorã dic̃. eẽ pastores id÷ pͥncipes
atq doctores & qͥ pͥmi erant in popło. qđ flere debeant & lugere. qr magtuficentia eoꝵ¬
ex pulchritudo & decus uastata sit atq consũpta. tẽplũ scilicet inquo sibi głabantur.
Et uox inqͥt rugitꝰ leonũ. Quos excelsas arbores ee rursũ pastores: eoscleꝰ nc̃ leones appellat

Expanded text:
Vox ululatus pastorum, quia vastata est magnificentia eorum: vox rugitus leonum, quia vastata est supVox ululatus pastorum, quia vastata est magnificentia eorum: vox rugitus leonum, quia vastata est superbia Jordanis. LXX: Vox lugentium pastorum, quoniam misera facta est magnificentia eorum. Vox rugientium leonum, quia afflictus est fremitus Jordadanis. Pars superioris capituli, et in his versiculis continetur. Quos vocaverat cedros, abietes, pinos et quercus Basan, et exponens quae essent istae arbores intulerat, dicens: Quoniam magnifici vastati sunt, nunc per aliam μεταφορὰν dicit esse pastores, id est, principes atque doctoreset pulchritudo et decus vastata sint, atque consumpta: templum videlicet, in quo sibi gloriabantur. Et vox, inquit, rugitus leonum, quos excelsas arbores, et rursum pastores, eosdem nunc leones appellat.
Abbreviated transcription (Latin):
pinos & quereus lusan. & saltũ nemorosũ siue munitũ. ad contrarias refert̃ forti¬
tudines. De qͥbꝰ in erechiel sub nomine assur & pharao dictũ sit. Ecce assur ep̃ssus
in libano. & honꝰ ramis. & condensus umbraculo. & excelsus magnituline & in medio
nubiũ factũ ÷ cacum̃ eiꝰ. aqua nutriuit eũ. abyssus exaltauit illũ. Et cȩc̾a quȩ tam de
assur quã de pharaone dicunt᷑. ł ad contrarias fortitudines. ł ad suꝑbos qͦsq & pͥncipes
dici arbitrant᷑. de qͥbꝰ in psalmo legimꝰ. Uox dnĩ confringentis cedros. & confringet dns
cedros libani. Et in alio loco. Dies anĩ sabbaoth suꝑ omnẽ contumeliosũ & supbũ. &
suꝑ omnẽ excelsũ atq sullimen Et post paululũ. Et suꝑ omnẽ cȩlrũ libani excelsoꝵ
Nos aut pͥorẽ int̾ptationẽ sequam᷑. p̃sertim cũ & ea quȩ sequunt᷑ huic sensui congruanti

Expanded text:
pinos et quercus Basan, et saltum nemorosum sive munitum, ad contrarias referunt fortipinos et quercus Basan, et saltum nemorosum sive munitum, ad contrarias referunt fortitudines, de quibus et in Ezechiele sub nomine Assur, et Pharaonis dictum sit: Ecce Assur cypressus in Libano, et bonus ramis, et condensus umbraculo, et excelsus magnitudine, et in medio nubium factum est cacumen ejus: aqua nutrivit eum: abyssus exaltavit illum , et caetera, quae tam de Assur, quam de Pharaone dicuntur, vel ad contrarias fortitudines, vel ad superbos quosque et principes dici arbitrantur, de quibus et in Psalmo legimus: Vox Domini confringentis cedros, et confringet Dominus cedros Libani . Etsuper omnem excelsum atque sublimem . Et post paululum: Et super omnem cedrum Libani excelsam Nos autem priorem interpretationem sequamur, praesertim cum et ea quae sequuntur, huic sensui congruant.
Abbreviated transcription (Latin):
basan saltũq nemorosũ pͥncipes ac sacerdotes & popłm significet iudeoꝵ. Aꝑit aut̃ libanꝰ
portas suas. & romanꝰ intret exercitꝰ. & comedat ignis cecdins eiꝰ. ut ł in cenclio cuncta
uastent᷑ ł hostili impetu duces ac pͥncipes consumant᷑. Ululant abietes qr cecidit cȩ¬
drus mutuo sac̾clotes as pͥncipes sua populatione lugentes. Quodq pͥrs dixꝰ obseure.
nẽ ponit manifestiꝰ.m̃ magnifici uastati st̃. Cupio scirẽ. quȩ sint &dri libani quȩ com¬
bustȩ sunt. quȩ abietes qͥbꝰ ululatꝰ indicit᷑. quȩ pinꝰ quȩ corruit. Magnifici in qͥt uastati
st᷑. Ululate quercus basan. id ÷ confusionis  ignominiȩ. Quia saltꝰ munitissimꝰ qͥ hebra¬
icȩ dr̃. b̃esor . & a.Lxx. translatꝰ ÷ nemoros nemorosus excisus ÷ qr tẽplũ qđ in eipi¬
nabili creuerat firmitate. & adiu̾sis regibꝰ & pͥncipibꝰ ac postea abherode: constructu :.
romano oppugnante delecũ ÷. hunc locũ qͥdã ñ intelligentes. libanũ & abientes &

Expanded text:
nemorosum, principes ac sacerdotes et populum significet Judaeorum. Aperit autem Libanus portas suas, ut Romanus intret exercitus, et comedat ignis cedros ejus, ut vel incendio cuncta vastentur, vel hostili impetu duces ac principes consumantur. Ululant abietes, quia cecidit cedrus, mutuo sacerdotes et principes sua populatione lugentes. Quodque prius dixit obscure, nunc ponit manifestius, quoniam magnifici vastati sunt. Cupio scire quae sint cedri Libani, quae combustae sunt: quae abietes, quibus ululatus indicitur: quae pinu quercus Bazan, id est, confusionis et ignominiae, quia saltus munitissimus, qui Hebraice dicitur BESOR, 883 et a LXX translatus est, nemorosus, excisus est; quia templum, quod inexpugnabili creverat firmitate, et a diversis regibus et principibus, ac postea ab Herode constructum est, Romano oppugnante, deletum est. Hunc locum quidam non intelligentes, Libanum et abietes et
Abbreviated transcription (Latin):
inducet eas iut̾rã gala ad & libani. Galaad in lingua nra u̾tit᷑ testimoniũ transmigiatio¬
nis. quando de carnalibꝰ transimꝰ ad spualia de parte uenimꝰ ad totũ t̾raena relinqnius.
mur indnõ. & dicat᷑ de nobis. Quȩ ÷ ista quȩ ascendit de albata : Alii iuxta greci

Expanded text:
inducet eos in terram Galaad, et Libani. Galaad in linguam nostram vertitur, testimonium transmigratioinducet eos in terram Galaad, et Libani. Galaad in linguam nostram vertitur, testimonium transmigrationis, quando de carnalibus transimus ad spiritualia, de parte venimus ad totum: terrena relinquimus, mur in Domino, et dicatur de nobis: Quae est ista quae ascend
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio scribens ad chorinthios. Lac uob potũ dedi. Et petrꝰ in disꝑsione scribit fidelibus.
qͥ renati erant ñ exsemine corruptibili s in corruptibili ꝑsermonẽ uiuentis di ꝑmanentis.
Sic̃ mͦ generati paruuli. ut racionale lac concupͥscerent. & in ipso crescerent in salute.
eos de tr̾a egypti. & de assyriis congregabo eos. De tra egipti in qua imꝑabat rex pharao
qͥ quondã ł glabundꝰ aiebat. Mea sunt flumina. & egõfeci ea. Et de t̾ra assur quã tenebat
rex ass̃riꝰ. sensus magnꝰ qͥ & ipse dicebat. Suꝑ sydera cęli ponã thronũ meũ. & ero sim ilis
altissimo. Cũ aut̃ dẽ tenebris egypti &e de tribulatione mundi & potestate assrii qͥ inter¬
p̃tat᷑ arguens atq conuincens. ipse enĩ ÷ inimicus & ultor. nationes dñs congregarit.

Expanded text:
in Evangelio, scribens ad Corinthios: Lac vobis potum dedi . Et Petrus in dispersione scribit fidelibus, in Evangelio, scribens ad Corinthios: Lac vobis potum dedi . Et Petrus in dispersione scribit fidelibus, qui renati erant: Non ex semine corruptibili, sed incorruptibili, per sermonem viventis Dei, et permanentis, sicut modo generati parvuli, ut rationabile lac concupiscerent et in ipso crescerent in salutem . eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo eos. De terra Aegypti, in qua imperabat rex Pharao, qui quondam gloriabundus aiebat: Mea sunt flumina, et ego feci ea . Et de terra Assur, quam tenebat rex Assyrius, sensus magnus, qui et ipse dicebat: Super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Cum autem de tenebris Aegypti et de tribulatione mundi, et de potestate Assyrii, qui interpretatur arguens atque convincens ipse est enim inimicus et ultor, 878 nationes Dominus congregarit,
Abbreviated transcription (Latin):
Seminabo eos in popłis qͥ dnĩ audiere sermonẽ. euntes docete om̃s gentes. Et in alio
loco. Non uos me elegistis. s ego elegi uos & posui uos ut eatis ofructũ afferatis. oe
fructꝰ ur̃ maneat. iñ ȩt̃nũ. Cũq apłi fuerint in popłis seminati: gentes ꝙ popłi lou¬
ge positi recordabunt᷑ mei. Illo ꝓpħico huic sententte congruente: Rẽminiscent ꝙ con¬
uertent᷑ ad dnm uniu̾si fines tre. Et adorabt̃ in consp̃ectu eiꝰ. uniu̾se familie gentiũ.
qm̃ dñi ⁊ regnũ ex ipse dñ abit᷑ gentiũ. Quodq dr̃. de longe recordabunt᷑ mei. illi simi¬
gentui mult̃itudo. s recordata ⁊ di.qr exuno oñs parente. generam. Cũmq apłis in
c̃unctis gentibꝰ seminatis. g̾s longe posite di fuerint iecordatẽ. uiuent eũ filus sus. Ut
qͥ pͥus in fidelitate mortui erant: fide uiuere incipiant. Isti ft filri. qͣs paulus nutriuit

Expanded text:
Seminabo eos in populis, et dSeminabo eos in populis, et dloco: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat in aeternum . Cumque apostoli fuerint in populis seminati, gentes et populi longe positi recordabuntur mei, illo prophetico huic sententiae congruente: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus universae familiae genmini est regnum, et ipse dominabitur gentium . Quodque dicitur: De longe recordabuntur mei, illi simigentium multitudo; sed recordata est Dei, quia ex uno omnes parente generamur. Cumque apostolis in cunctis gentibus seminatis, gentes longe positae Dei fuerint recordatae, vivent cum filiis suis, ut qui prius infidelitate mortui erant, fide vivere incipiant. Isti sunt filii, quos Paulus nutrivit
Abbreviated transcription (Latin):
honerati estis &e inuenictis reqͥẽ animabꝰ ur̃is. Tollite iugũ meũ suꝑ uos: & discite
ame qr mitis sũ & humilis corde. Iugũ enĩ meũ suaue ÷: gonus meu̾ leue. ÷. Quid
hac significatione sibiloq clem̃tiꝰ. qͦ disꝑsus popłs congregat᷑ : Congregant᷑ aut̃ quia
dñs redemit eos ñ corruptibilibꝰ auro or argento exuana sua conu̾satione. s p̾cioso
eũ oe benedica illi. &x benediet ꝰ erit. ut fiat pat̾ multarũ gentiũ. Filios aut̃ abrahȩ
s illos de qͥbꝰ apłs ait. Quotqͦt ex fide st̃. filii st᷑ abrahȩ. Le hac multiplicatione: & isua
mystico sermone testat᷑ dicens. Qui modicꝰ erit inmilibꝰ. & qͥ paruus: erit in gentem
magnã. Multiplicationẽ aut̃ & benedictionẽ liberoꝵ. ñ accipiamꝰ carnalit̃. alioqͥn
hełias & heliseus & ieremias. & baptista ioħes. quo maior int natos mulierũ ñ fuit
hac benedictione caruer s illa qua uocant᷑ ad fidẽ multitudines nationũ. Neniq seqͥt᷑

Expanded text:
 super vos, et discite a me quia mansuetus sum et humilis corde: Jugum enim meum suave, et onus meum leve est . Quid hac significatione sibiloque clementius, quo dispersus populus congregatur? Congregantur autem, quia Dominus redemit eos: non corruptibilibus argento et auro, ex vana sua conversatione; sed pretioso eum, et benedicam illi, et benedictus erit, ut fiat pater multarum gentium . Filios autem Abraham it: Quotquot ex fide sunt, filii sunt Abraham . De hac multiplicatione Isaias mystico sermone testatur, dicens: Qui modicus est, erit in millibus; et qui parvus, erit in gentem magnam . Multiplicationem autem et benedictionem liberorum non accipiamus 877 carnaliter: alioquin Elias et Elisaeus et Jeremias et Baptista Joannes quo major inter natos mulierum non fuit hac benedictione caruerunt, sed illam qua vocantur ad fidem multitudines nationum. Denique sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
mitigas. Cũq transierint in maris freto &e fluctꝰ eiꝰ suo calcauerint pede. confundent᷑
om̃ia ꝓfunda fluminis. Ne quo scriptũ ÷. Qui conu̾tit mare in arida̾ influmine ꝑtran¬
sibt᷑ pede: Ut humiliet᷑ iniuria siuie suꝑbia. assur q egypti ascĩs atq credentibꝰ recedat
fortitudine sua. neq diues indiuitus suis. S in hoc głet᷑ qui głat᷑. intelligere & scire

Expanded text:
mitigas . Cumque transierint in maris freto, et fluctus ejus suo conculcaverint pede, confundentur mitigas . Cumque transierint in maris freto, et fluctus ejus suo conculcaverint pede, confundentur omnia profunda fluminis, de quo scriptum est: Qui convertit mare in aridam, in flumine pertransibunt pfortitudine sua, neque dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur qui gloriatur: intelligere et scire
Abbreviated transcription (Latin):
iꝓ cunu dñs ut nos de amaris fiuctibꝰ lib̾aret. In hoc mare sagena euangłii mittit᷑. quȩ
destimomiis texta ÷ seripturarũ. ut pisces multos & obrutos m̃undi huiꝰ gurgitibꝰ inaurã
cestimett libera. & possint laucles do einere. Hi sunt qͥ descender in mare oxin eccliarũ nauibꝰ
fiiunt pa multa. cedi cernunt mirahilia in ꝑfundo diuitiaru sapientie & seientie eius.
De his piscator ibꝰ qͥ descendt̃ minare &x sunt. isaias qͦ uaticinat᷑. Uolabt̾ in nauibꝰ alienige¬
narũ. & mare parit dep̃cdabunt᷑. In eccłis enĩ de numero gentiũ congregatis. toto orbẽ
apłi uolitarunt. ut dep̾darent᷑ marȩ & draconis spolia tollerent qͥ regnabat in mari. &
dequo scriptũ ÷. Hoc mare magnũ & spatiosũ manibꝰ. illic reptilia quoꝵ ñ ÷ numerus.
Animalia pusilla eũ magnis. illic naues ꝑtransibunt. Draco iste que formasti. ad illuden¬
in nauibꝰ audient cũ saluatore. łu cdnãris potestatis maris. motũ aut̃ fluctuũ eiꝰ tu

Expanded text:
inus, ut nos de amaris fluctibus liberaret . In hoc mare sagena Evangelii mittitur , quae testimoniis texta est Scripturarum, ut pisces multos et obrutos mundi hujus gurgitibus, in auram extrahat liberam, ut possint laudes Deo canere. Hi sunt qui descenderunt in mare, et in Ecclesiarum navibus faciunt opera multa, et Dei cernunt mirabilia in profundo divitiarum sapientiae et scientiae ejus ; Isaias quoque vaticinatur: Volabunt in navibus alienigenarum, et mare pariter depraedabuntur . In Ecclesiis enim de numero gentium congregatis, toto apostoli orbe volitarunt, ut depraedarentur mare, et draconis 880 spolia tollerent, qui regnabat in mari, et de quo scriptum est: Hoc mare magnum et spatiosum manibus: illic reptilia, quorum non est numerus: animalia pusilla cum magnis, illic naves pertransibunt: Draco iste quem formasti ad illudenin navibus, audient cum Salvatore: Tu dominaris potestati maris: motum fluctuum ejus tu
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ depositꝰ ÷ saltꝰ nemoresus. Perspicue libanus adquẽ ꝓpħalis sermo conu̾tit᷑ dicens.
aꝑi libane portas tuas. tẽplũ intelligimꝰ iudeoꝵ. qđ instauratũ imo edificatũ a rorob

Expanded text:
quoniam depositus est saltus nemorosus. Perspicue Libanus, ad quem prophetalis sermo convertitur, dicens: quoniam depositus est saltus nemorosus. Perspicue Libanus, ad quem prophetalis sermo convertitur, dicens: Aperi, Libane, portas tuas, templum intelligitur Judaeorum, quod instauratu
Abbreviated transcription (Latin):
pastores. qui in uno mense succisi st̃. & adtriginta argenteos de qͥbꝰ emptꝰ ⁊ ager figuli
in sepulturã ꝑegrinoꝵ. & ad stulti uasa pastoris & cȩt̾a usq ad fine̾ uoluminis. Quȩ tantis
st contexta misteriis. ut miscđia di. & tuis indigeamꝰ orationibꝰ ne cursus nr̃ aliqͦ p̾pe¬
diatur errore. & maliuolis iuxta sit occasio detrahendi. qͥ adhoc solũ lingua habere se pu¬
tant. ut ꝑninos lacerent & duritiã frontis attritȩ uerboꝵ rabię consolent᷑.
peRi libane portas tuas. & comedat
ignis cedros tuos. Ulula abies qr cecidit cedrus. qm̃ magnifici uastati st̃. Ululate quereᷤ
basan. qm̃ succisus ÷ saltꝰ munitꝰ. Lxx. aꝑi libanȩ portãs tuas. & comedat ignis oetras
tuos. Ululet pinꝰ q cecidit cedrus. qr optimates contriti st. Ululate querę basanttidis.

Expanded text:
pastores, qui in uno mense succisi sunt, et ad triginta argenteos, de quibus emptus est ager figuli pastores, qui in uno mense succisi sunt, et ad triginta argenteos, de quibus emptus est ager figuli in sepulturam peregrinorum , et ad stulti vasa pastoris, et caetera usque ad finem voluminis: quae tantis sunt contexta mysteriis, ut misericordia Dei et tuis indigeamus orationibus, ne cursus noster aliquo praepediatur errore, et malevolis justa sit occasio detrahendi, qui ad hoc solum linguas habere se putant, ut proximos lacerent, et duritiam frontis attritae verborum rabie consolentur. Aperi, Libane, portas tuas, et comedatquercus Basan, quoniam succisus est saltus munitus. LXX: Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas. Ululet pinus, quia cecidit cedrus, quia optimates contriti sunt. Ululate, quercus Basanitidis,
Abbreviated transcription (Latin):
RG̃ei me frat̾ sisinniꝰ incompta. & impolita transmittere ut ñ clicã eniclandi s
ne relegendi qͥclem habeam facultatẽ. Ille festinat in opus suu̾ nos in nrõ oꝑe
minus facimꝰ. dũ eruditio in casũ uertit᷑ & qͥoqͥd sensũ concipimꝰ. cõposito ñ licet ordina¬
re sermone. Rudes gͥ ñ mea culpa. s studio portitoris suscipe libros. dũ ipse tua festi¬
nat scĩs aera diuiderei & nos ñ patit᷑ nr̃a tͥ era numerare. Quãuis enĩ elegans sit exerci¬
tatũq ingeniũ . & longo usu trita currat oratio: tam̃ nͥ auctoris manu curata fuerit
&polita. redolet sordes neglegentiȩ. Et ił nimio u̾boꝵ fiore luxuriat.ł hiuilca uocalib
fit aut asꝑa consonantibꝰ. Unde & de uirgilio traditũ ÷ qł libros suos qͣsi urseꝵ foetꝰ
lingua coposuerit & lambendo fecerit.eẽ meliores. qͥ durarent in menioriã sẽpit̾niã.
ut necessitatẽ metri libera oratione cõpleret. Transimꝰ ad libanũ ox adduas uirgas tresq

Expanded text:
rget me frater Sisinius incompta et impolita transmittere ut non dicam emendandi, sed ne relegendi quidem habeam facultatem. Ille festinat in opus suum, nos in nostro opere minus facimus, dum eruditio incassum vertitur; et quidquid sensu concipimus, composito non licet ornare sermone. Rudes igitur, non mea culpa, sed studio portitoris suscipe libros: dum ipse tua festinat sanctis aera dividere, et nos non patitur nostra tibi aera numerare. Quamvis enim elegans sit exercitatumque ingenium, et longo usu trita currat oratio: tamen nisi Auctoris manu curata fuerit et polita, redolet sordes negligentiae, et vel nimio verborum flore luxuriat, vel hiulca vocalibus fit, vel aspera consonantibus. Unde et de Virgilio traditum est, quod libros suos quasi ursorum fetus lingua composuerit, et lambendo fecerit esse meliores, qui durarent in memoriam sempiternam, et necessitatem metri libera oratione complerent. Transimus ad Libanum, et ad duas virgas, tresque
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Et erꝰ qͣsi bellatores ephraim. & letabitur cor eoꝵ qͣsi in uinõ. & filii eoꝵ uicdebunt
& letabunt᷑. & gaudebit cor eoꝵ in dnõ. Et hȩc uixta suꝑiore sensũ dupliett̃ ȩdilłer.
ut aut sub machabeis transacta iã dicant. aut sub xp̃o in ultimo sedo transigenda.
cõmemorent. Et ÷ sensus. Cũ positꝰ fuerit iudas qͣsi equus decoris in plio. & conculca¬
uerit qͣsi lutũ adu̾sarios & dnõ secũ bellante suꝑauerit. tc̃ omĩs eqͥtatꝰ grecie cor
ruet. &e domꝰ iuda ox domꝰ isrł. eã enĩ uocant domu ioseph id ÷ decẽ tribuũ parit̾ sal¬
uabunt᷑. Et conu̾tam eos de captiuitate in qua fuerant. & er̃ sic̃ eo tep̾ore. quando
captiui retinentur. postea laxabunt᷑. Et in tantũ uenient gladii. ut eos uino madi¬
dos arbitretis. filiĩ qͦ eoꝵ cernent. patrũ triũphos & in dnõ lȩtabunt᷑. quo p̃bente
uictoriã conseruti sunt. Queramꝰ hystoriã. ꝗdo uidas ox isrł adu̾sũ grecos pariter

Expanded text:
eos: et erunt quasi bellatores Ephraim, et laetabitur cor eorum quasi in vino, et filii eorum videbunt et laetabuntur, et gaudebit cor eorum in Domino. Et haec juxta superiorem sensum dupliciter edisserunt, ut aut sub Machabaeis transacta jam dicant, aut sub Christo in ultimo saeculo transigenda commemorent: Et est sensus: Cum positus fuerit Judas quasi equus decorus in praelio, et conculcaverit quasi lutum adversardomus Juda et domus Israel eam enim vocat domum Joseph, id est, decem tribuum pariter salvabuntur, et convertam eos de captivitate in qua fuerant, et erunt sicut eo tempore, quando captivi detinentur, postea laxabuntur, et in tantum venient gaudii, ut eos vino madidos arbitreris. Filii quoque eorum cernent patrum triumphos, et in Domino laetabuntur, quo praebente, victoriam consecuti sunt. Quaeramus historiam quando Judas et Israel adversum Graecos pariter
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑ mei. Nutrient filios meos. & conu̾tent᷑. Et conu̾tam eos de t̾ra ggẏpti. & de assy¬
riis suscipiã illos. & ingaladithim &libanũ introducã eos & nullus exeis deerit.
Signũ congregationis sue. ł sub macedonibꝰ. ł in consũmatione mundi ut pͥus dix
meũ inqͥt habebt̃ sibilũ. ut esibilo meo illos congrege. & me doceã. eẽ pastorẽ. Ego
enĩ redemi eos or liberaui de captiuitate extentõ br̃achio. or ego eos multiplicabo qui¬

Expanded text:
mei. Nutrient filios suos et convertentur, et convertam eos de terra Aegypti, et de Assyriis suscipiam illos, et in Galaaditin et in Libanum introducam 876 eos, et nullus ex eis deerit. Signum congregationis suae, vel sub Macedonibus, vel in consummatione mundi, ut prius diximus, meum, inquit, habebunt sibilum, ut ex sibilo meo illos congregem, et me doceam esse pastorem. Ego enim redemi eos, et liberavi eos de captivitate, extenso brachio:
Abbreviated transcription (Latin):
quo heliachim inteplo dĩ quasi paxillus fugit᷑. Eripso arc prelii. fottis axbesdandum
expso etiã enũs etactor simul. qđ in ebraieo scriptũ ÷. nõges. &x aqͥla i nt peaer ipras¬
srustet non solũ forces ce boni. si alii ereis fuerint indigni genere suo Pudas em̃ macha¬
beus ee onis qui degenere ⁊ psius pͥrcipes fuere in pono or angulus eantiqi regia ppdeha¬
tate ꝑopłm continebant ioe paxillus. Ipsi eniꝰ erant sacͥs otes or arss ptrrti ꝯe reqiai petel¬
tiħ ere fortisimi. ut ñ solũ exeregtũ acieq̃ disponerent : ħ pͥmi ad pliĩ ꝓsilirent. Rostu¬
diet omis qͥ educet simul. & hoc dicere. Nulla erit digniitas in gxerettie queeso eer
arbitrio disponat᷑. Et er uiri fortissimi cnculeantes macedonas. quasi lutũ uiarũ

Expanded text:
quo Eliachim in templo Dei quasi paxillus figitur . Ex ipso arcus praelii, fortes ab bellandum: ex ipso etiam omnis exactor simul, quod in Hebraico scriptum est, NOGES  , et Aquila interprut non solum fortes et boni, sed alii ex eis fuerint indigni genere suo. Judas enim Machabaeus et omnes qui de genere ipsius principes fuere in populo, et angulus erant; quia regia potestate populum continebant, et paxillus, ipsi enim erant sacerdotes, et arcus praelii, quia viri exstitere fortissimi, ut non solum 873 exercitum acieeducit simul, et hoc dicere: Nulla erit dignitas in exercitu, quae non illius arbitrio disponatur. Et erunt viri fortissimi, conculcantes Macedonas quasi lutum viarum
Abbreviated transcription (Latin):
eluint padones inteiigant. uana . eẽ. quȩ ante coluer. Siue ipse isti intel liget qui
quonaa decep iio latrie erroribꝰ tenebat᷑. frustra se coluisse simulachra orqnuiner
audusse m̃datia e adqͥeuisie sonus qbꝰ scriptura p̾cipit ñ creclendũ. oeoleua causa
hic locꝰ obscurꝰ &e ctubiꝰ ⁊ : & debet nobis lector ignoscere. si in his quȩ ambigua fi e nos
pendulo incedimꝰ gradu. Rossumꝰ aut̃ uxxta spũalẽ intelligentiã dicere. qł eredentes¬
donanda ÷ gre e singulis in agro suo herba suecrescet. ita ut possint dicere. Dñs regit
me ꝙ nichis mͥ deerit. in loco pascue ibime collocauit. suꝑ aquas refectionis educautt
me Smia eni simulachra. & diuini q soniatores frustra locuti ft̃. & uane consolabant᷑
Que de hereticis loqͥt᷑. qͥ sub noie ꝓp̃iano ñ intelligunt. nec de qͥbꝰ dicant. nec ele quibꝰ
affirment &x attendunt spiritibꝰ erroneis o magistris demonioꝵ in hy pochrisis m̾datia

Expanded text:
erint nationes, intelligant vana esse quae ante coluerunt. Sive ipse Israel intelligat, qui quondam deceptus idololatriae erroribus tenebatur, frustra se coluisse simulacra, et divinorum audisse mendacia, et acquievisse somniis, quibus Scriptura praecipit non credendum . Et hic locus obscurus et dubius est, et debet nobis lector ignoscere, si in his quae ambigua sunt, et nos pendulo incedimus gradu. Possumus autem juxta spiritualem intelligentiam dicere, quod credentesdonanda est gratiae, et singulis in agro suo herba succrescet, ita ut possint dicere: Dominus regit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit: super aquas refectme . Omnia enim simulacra, et divini et somniatores frustra locuti sunt, et vane consolabantur. Quae de haereticis loquitur, qui sub nomine Christiano non intelligunt, nec de quibus dicant, nec de quibus affirment, et attendunt spiritibus erroneis, et magistris daemoniorum in hypocrisi mendacia
Abbreviated transcription (Latin):
hi incurribꝰ & hi ineqͥs. nos aut̃ in noie dnĩ dĩ nr̃i inuocabimꝰ. Ipsi obligati st̃ & decidei
nos aut̃ surreximꝰ & erecti sumꝰ. In hoc equitatu confidebat rex egyptiꝰ.ꝙ p̾cipitatꝰ in
mare qͣsi plũbũ sumersus ÷ in ꝑfundũ. & suo exemplo didicit uerũ. eẽ. qđ scriptũ ÷
fallax equus in salutẽ. hos currꝰ & quadrigas supra in quattuor ꝑturbationibus:
int̃ptati sumꝰ. qͥ nͥ ftenis bonis regant᷑ aurigȩ. ad p̾cipicia deferunt᷑. Aliꝰ ÷ enĩ auriga.

Expanded text:
 nomen Dei nostri invocabimus; ipsi obligati sunt, et ceciderunt: nos vero surreximus, et erecti sumus . In hoc equitatu confidebat rex Aegyptius; et praecipitatus in mare, quasi plumbum submersus est in profundum , et suo exemplo didicit verum esse, quod scriptum est: Fallax 875 equus ad salutem . Hos currus et quadrigas, supra in quatuor perturbationibus interpretati sumus, qui nisi frenis boni regantur aurigae, ad praecipitia defe