comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
militiȩ belli uenientib de terra pro¬
cul asummitate cęli: dñs ⁊ uasa furoris eiꝰ.
ut disꝑdat om̃em terrã. Med orum atq
ꝑsarum describit᷑ impetus. quod multis
secũ auxiliis congregatis. dño eorũ exer¬
citũ p̃cedente. ad uastitatẽ ueniant ba¬
bylonis: ut disꝑdant om̃em terrã. Non
quo totũ orbem uastauerint: sed om̃em
terrã babylonis & chaldȩorũ. Idioma ÷
enĩ sc̃ȩ scripturȩ. ut om̃em terrã illius
significet ꝓuintiȩ. de qua sermo÷. Qđ
quidã non intelligentes: ad om̃em terra¬
rũ subuersionẽ trahunt. Ululate quia
prope est dies dñi. quasi uastitas ad ño
ueniet. Apostropha fit ad popłm chal¬
dȩorũ. ut uentura mala fletib resonen :
ne de ruina am̃bigant ciuitatis. cum
dñs uastator adueniat. Propt̃ hoc om̃s
manus dissoluent᷑. ⁊ om̃e cor hominis
tabesc& & conteretur. torciones & dolo¬
res tenebunt. quasi parturiens dole¬
bunt: unusquisq ad ꝓximum suũ stu¬

Expanded text:
de terra procul a summitate coeli. Dominus et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Medorum atque Persarum describitur impetus: quod multis secum auxiliis congregatis, Domino eorum exercitum praecedente, ad vastitatem veniant Babylonis, ut disperdant omnem terram: non quod totum orbem vastaverint, sed omnem terram Babylonis et Chaldaeorum. Idioma est enim Sanctae Scripturae, ut omnem terram illius significet provinciae, de qua sermo est: quod quidam non intelligentes, ad omnium terrarum subversionem trahunt. Ululate, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Apostropha fit ad populum Chaldaeorum, ut ventura mala fletibus resonent: nec de ruina ambigant civitatis, cum Dominus vastator adveniat. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores tenebunt: quasi parturiens dolebunt: unusquisque ad proximum suum stu
Abbreviated transcription (Latin):
baby lonis scĩficatos uocet. cũ ꝑ ieremi¬
am ipsum nabuchodonosor. quia eius
imꝑio seruiebat. destruens p̃uarica¬
tricẽ ierłm. seruũ suũ & columbam
dixerit. Porro quod ait fortes meos.
exultantes in gła mea: ostendit eos
ñ suis uirib sed dĩ ira. tam sublimis re¬
gni potentiã sub uertisse. Uox multi¬
tudinis in montib quasi popłorum
frequentiũ. uox sõnitus regũ. gentiũ

Expanded text:
Babylonis sanctificatos vocet, cum per JeremiBabylonis sanctificatos vocet, cum per Jeremiam ipsum Nabuchodonosor, quia ejus imperio serviebat, destruens praevaricatricem Jerusalem, servum suum et columbam dixerit. Porro quod ait: Fortes meos, et exsultantes in gloria mea, ostendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam sublimis regni potentiam subvertisse. 171 Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium: vox sonitus regum
Abbreviated transcription (Latin):
lonẽ ꝓpt̃ suꝑbiam intelligi iã supra¬
diximus. Sunt montes tenebrosi tristi¬
ciam & caliginẽ p̃ferentes: de quib &
ieremias ait. Date głam dño dõ ur̃o.¬
głam antequã offendant pedes ur̃i
ad montes tenebrosos. Precipitur uel
angłis uł quibus libet ministri ᷤ: ut iu¬
bente dño. ⁊ exaltata nuntiorũ ma¬
nu uentura babẏloni captiuitas p̃di¬
cetur. Et ingrediant᷑ portas duces.
Ego mandaui scĩficatis meis. & uocaui
fortes meos in ira mea: exultantes ingła
mea. Principes ⁊gigantes uixta.lxx.
trans latores. eusebius uirtutes angłicaᷤᷤ
interp̃tatur: & pessimos demones qui
ad euersionẽ babylonis missi st̃. Nos
autẽ historiȩ ordinẽ ꝑsequentes. me¬
dos esse dicimꝰ de quib in consequenti¬
bus aꝑtius scripturr testatur. dicens.
Ecce ego suscitabo suꝑ eos medos qͥ ar¬
gentũ non quęrunt. ñeq aurũ uelinT.
Nec mirũ si medos ad subuersionẽ

Expanded text:
lonem propter superbiam intellige. Islonem propter superbiam intellige. Isti sunt montes tenebrosi, tristitiam, et caliginem praeferentes, de quibus Jeremias ait: Date gloriam Domino Deo vestro, antequam offendant pedes vestri ad montes tenebrosos . Praecipiturque vel Angelis, vel quibuslibet ministris, ut jubente Deo, et exaltata nuntiorum manu, ventura Babyloni captivitas praedicetur. Et iego mandavi sanctificatis meis, et vocavi fortes meos in ira mea exsultantes in gloria mea. Principes, et gigantes juxta LXX Translatores Eusebius virtutes Angelicas interpretatur, et pessimos daemones, qui ad eversionem Babylonis missi sunt. Nos autem historiae ordinem prosequentes, Medos esse dicimus. De quibus in consequentibus apertius Scriptura testatur, dicens: Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, nec aurum velint. Nec mirum si Medos ad subversionem
Abbreviated transcription (Latin):
orũ cuius rex nabuchodonosor cunccis
usq adȩchiopiã gentib suꝑatis: int̃
cȩteras uastauit & udȩam. diuiq obses¬
sam ierłm: undecimo anno cępit regni
sedechiȩ. Quẽ & ipsũ captũ duxit in
antiochiã. quȩ tunc uocabat᷑ reblatha
ibiq coram patre filuĩ interfectis: ocu¬
los sedechiȩ iussit auferri excȩcatũq
misit in caueã. & inritum ferarũ tra
qͦd canebat. Intrabis in babylonẽ. &e
non uidebis eã. Ad consolationẽ ergo
popłi iudeorũ: babylonus ruina p̃di¬
catur. Quod quomͦ niniuȩ metropolis
assyriorũ. quorũ rex ful & theglath.¬
falasar & salmanasar & senna cherib
decem trib cęperant. chaldẽo uastan¬
te subuersa :: ita etiã hȩc quȩ contra
dm̃ suꝑbierit. medoꝵ atq ꝑsarum im¬
petu subuertat᷑. In montẽ caliginosũ
exalta signũ. &e exaltate uocẽ. leuate
manũ. Montẽ caliginosũ siue tene¬
brosũ qđ hebraice dicit᷑ nesfe: baby¬

Expanded text:
orum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis orum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vastavit et Judaeam, diuque obsessam Jerusalem undecimo anno cepit regni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in ritum ferarum traxJeremiae, quod canebat: Intrabis in Babylonem, et non videbis eam . Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, quod quomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum reges Phul, et Theglathphalasar, et Salmanasar, et Sennacherib, decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita etiam haec, quae contra eum superbierit, Medorum atque Persarum impetu subvertatur. In montem caliginosum elevate signum, exaltate vocem, levate manum. Montem caliginosum, sive tenebrosum, quod Hebraice dicitur NESPHE  , Baby
Abbreviated transcription (Latin):
im. & moab. & damasci. ȩgiptiq & de¬
serti maris. & idumeȩ. & arabiȩ. &¬
uallis usionis. & tyri : quas si latiꝰ
nitar exponere. multis libris opus
erit. & exactoris mei nauigiũ in annũ
alterũ differret᷑. Itaq ut uis. singulis
testimoniis breues sententiolas coapta¬
bo: ut non tam exponã quid sentiã. quã
paucis uerbis sentienda dimittã. Dicta¬
mus hȩc ñ scribuus. Currente notari¬
orũ articulo: currit oratio. Nolumus
enĩ nr̃a laudari : sed ꝓpħȩ dicta in telli¬
gi. Nec iactamus eloquentiã: sed scien
tiã quęrimꝰ scripturarũ. Incipiamus gͦ
dit isaias filius amos. Uerbũ hebraieỹ
messa: uel onus uł pondus intelligi po¬
test. Qubicunq p̃positũ fuerit: mina¬
rum plena sunt quȩ dicuntur. Unde
nuiror septuaginta trans latores. in re
tristi uoluisse ponere uisionẽ. Sed
de hoc alias: nunc qͦd cępimꝰ ex equa¬
mur. Babylon fuit metrõpolis chalde¬

Expanded text:
im, Moab, Damasci, Israel, Aegypti, deim, Moab, Damasci, Israel, Aegypti, deserti maris, Idumaeae et Arabiae, Vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed Prophetae dicta intelligi, nec jactamus eloquentiam, sed scientiam quaerimus Scripturarum. Incipiamus ergdit Isaias, filius Amos. Verbum Hebraicum MESSA  , vel onus, vel pondus, intelligi potest. Et ubicumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Translatores in re tristi voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldae
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m heracliũ diaconũ.: qui me ma¬
nu conserta in ius uocaret: & ꝓmissỹ
ꝑ mom̃ta exigeret. Quid igit᷑ faciã:
Subeamne opus in quo uiri eruditis¬
simi sudauer̃: Origenem loquor &
eusebiũ pamphili. quorũ alter liberiᷤᷤ
allegoriȩ spaciis euagatur. & in terp̃¬
tatis nominib singulorũ. ingenium
suũ facit eccłȩ sacram̃ta: alter histo
genis scita concidit: An taceam.
& aꝑte huius generis expositionẽ
nescire me dicam: & quando tͥ pote¬
ro ꝑsuadere me ñ potuisse magis
quã noliusse: Quoꝵ alterũ inbecil¬
litatis. ẽ alterũ suꝑbiȩ. Quibus ab¬
ductus causis: malui ate ingenium
meũ quã uoluntatẽ quęri. Preui¬
terq ad notabo quȩ didici: funda¬
m̃ta iaciens scripturarũ. Cȩterũ si
aut tu uolueris. aut spaciũ fuerit.
ale supra struendum ÷ ȩdificium.
ut imposito culmine ꝑfecta eccłiȩ
ornam̃ta monstremus. Proposiusti
de isaia uisionẽ babylonis ⁊ philisti

Expanded text:
nostrum Heraclium diaconum, qui me manostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta in jus vocaret, et promissum per momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit Ecclesgenis scita concedit? An taceam, et aperte hujus generis expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, aut spatium fuerit, ale supra struendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem B
Abbreviated transcription (Latin):
totũ propħam comm̃tarios scribere.
Et interim orationib tiuis ad babilonẽ
est. de quib ante iam dixi. Suꝑfluum
autẽ michi uisum ÷ aut eadem rursus
iterare : aut in uno opere diuersas sen¬
tentias promere. Unde quintus in isai¬
am liber hic est: qui quondã solus ẽdi¬
tus. ẽ. Quo ad calcem usq ꝑlecto: sexti
uoluminis iuxta tropologiam arripu
inius exordium: & eadẽ te dñm depre¬
cante. sp̃ualis intelligentiȩ culmina
ꝑsequimur. Hucusq papa amabilis¬
&ecolumen caritatis & nom̃. ac michi
om̃ium quos terra genuit amantissime
ꝑ litteras flagitabas: ut tibi decẽ ui¬
siones quȩ inisaia obscurissime sunt.
historica dispositione dissererem: & o¬
missis nr̃orum comm̃tarus qui uarias
opinationes secuti multa uolum ina
condider̃: hebraicam panderẽ ueri¬
tatẽ. Meq retractantẽ & molestissi¬
mũ explanationũ genus in tempus
aliud differentem. sȩpissune cõmone¬
bas. Hoc autẽ anno misisti filium

Expanded text:
totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibus tuis ad Babylonem est, de quibus ante jam dixi. Superfluum autem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissererem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones secuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium
Abbreviated transcription (Latin):
Postquã capta fuerit babylon & portas eiꝰ
intrarit hostilis exercitus. c̃uncta auxili¬
a & diuersarũ gentiũ turmȩ. quib priꝰ
ciuitas defensabatur. ad suas ꝓ untias
gladio. Qui non fugerit mucrone feri¬
etur. Qui uͦ aut resistere uoluerit aut
reuerti. in tantũ captȩ ubi non ꝓderit:
ut ipse quoq sanguinẽ fundat. Infan¬
tes eorũ allidentur: in oculis eorũ di¬
ripientur domus eorũ. & uxores uiola¬
buntur. Hoc est qͦd dauid ꝓphetat in

Expanded text:
Postquam capta fuerit Babylon, et per portas ejus Postquam capta fuerit Babylon, et per portas ejus intrarit hostilis exercitus, cuncta auxilia et diversarum gentium turmae, quibus prius civitas defensabatur, ad suas provinciagladio. Qui non fugerit, mucrone ferietur: qui vero aut resistere voluerit, aut reverti, in tantum captae urbi non proderit, ut ipse quoque sanguinem fundat. Infantes eorum allidentur in oculis eorum: diripientur domus eorum, et uxores eorum violabuntur. Hoc est quod David in
Abbreviated transcription (Latin):
mentis nr̃is cooperiemur. tantũ modo
inuocetur nom̃ tuũ suꝑ nos: aufer op¬
probrium nr̃m. Et in samuelis uolumi¬
ne continetur. Sermo dñi erat p̃ciosus
indieb illis: id est rarus. Nota quod in
hebraico ꝓgenerali auro phat. ꝓ obrito
bo & mouebitur terra de locosuo. ꝓpt̃
indignationẽ dñi exercituũ: & ꝓpter
diem irȩ furoris eius. Uel eo sensu accipe¬
quo supra de stellis & sole & luna & or¬
be exposiumꝰ. uł hyꝑbolicos quod ad
indignationẽ dĩ ꝑtinet: & cȩlum triste
sit. terra moueatur. elem̃ta quoq om̃a¬
iram creatoris agnoscant. Et erit quasi
dammula fugiens: & quasi ouis. & non
erit qui congreget. Babyloniam signi¬
ficat &epopłm chaldȩorũ. qͦd ita pauidꝰ
ad inruptionẽ medorũ ꝑsarumq fu¬
giat: quasi dammula. & ouis rugitũ leo¬
nis & ululatum lupi. nec habeat defen¬
sorem aut principem: cuius sequatur¬
imꝑium. Unusquisq ad popłm suũ conte¬
retur. & singuli ad terrã suam fugient.

Expanded text:
mentis nostris operiemur; tantummodo invocetur nomen tuum super nos, et aufer opprobrium nostrum . Et in Samuelis volumine continetur: Sermo Domini erat pretiosus in diebus illis , id est rarus. Nota quod in Hebraico pro generali auro PHAZ  , probo, et movebitur terra de loco suo propter indignationem Domini exercituum et propter diem ire furoris eius». quo supra de stellis et sole et luna et orbe exposuimus; vel hyperbolicos, quod ad indignationem Dei et celum triste sit, et terra moveatur, elementa quoque omiram Creatoris agnoscant. Et erit quasi damula fugiens, et quasi ovis, et non erit qui congreget. Babylonium significat et Chaldaeum populum, quod ita pavidus ad irruptionem Medorum Persarumque fugiat, quasi damula et ovis ad rugitum leonis et ululatum lupi: nec habet defensorem aut principem, cujus sequaturimperium. Unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient.
Abbreviated transcription (Latin):
in ieremie uolumine legimꝰ quando
subuersa ierłm & om̃ib inbabylone o¬
pibus principibusq translatis: p̃positꝰ
est regu generis his qui in iudȩa reman¬
serunt godolias filiꝰ aicham. Quo ꝑdo
lum cũ caldeis sociis interfecto: omnes
pͥncipes bellatoꝵ & iohannã filiꝰ cariȩ.
&e ieconias filius osiȩ. & reliquũ uulg̃
a paruo usq ad magnũ. accesser̃ ad
ieremiã ꝓpħam &e dixerunt ei. Cadat
oratio nr̃a in conspectu tuo. & ora pro
nobis ad dñm dm̃ tuũ. pro uniuersis
reliquiis istis. quia relicti sumꝰ pauci de
pluribus. sic̃ oculi tui nos intuentur: &
annuntiet nob̃ dñs ds̃ tuus uiã ꝑ quã ꝑ

Expanded text:
in Jeremiae volumine legimus , quando in Jeremiae volumine legimus , quando subversa Jerusalem et omnibus in Babylone opibus principibusque translatis, praepositus est regii generis his qui in Judaea remanserant, Godolias filius Ahicam, quo per dolum cum Chaldaeis sociis interfecto, omnes principes bellatorum, et Johannan filius Chareae, et Jechonias filius Osiae; et reliquum vulgus a parvo usque ad magnum, accesserunt ad Jeremiam Prophetam, et dixerunt ei: Cadat oratio nostra in conspectu tuo, et ora pro nobis ad Dominum Deum tuum pro universis reliquiis istis. Quia relicti sumus pauci de pluribus, sicut oculi tui nos intuentur; et annuntiet nobis Dominus Deus tuus viam per qu
Abbreviated transcription (Latin):
lerant enĩ tãnis principes tui: & nuntii
Non fuerunt in auxiliũ in aliquã utili¬
tatẽ : sed in confusionẽ & obprobrium.
lax. Uȩ filii p̃uaricatores dicit dñs.
fecistis consiliũ & non ꝑme : &e pactũ non :¬
ꝑ spm̃ meũ. ut adderetis peccata pecca¬
tis. Qui itis ut descendatis in ȩgẏptum.
& me ñ in terrogastis ut accipiatis auxi¬
liũ ab pharao: &e ꝓtegamini ab egiptiis.:
Erit uobis ꝓtectio pharaonis in confu:¬
sionẽ: & his qui confidunt in egypto in
obpbrium. Sunt enĩ in tãnis principes
nuntu pessimi. Frustra laborabt̃ ad
popłm qui eis non ꝓderit ad auxilian¬
dũ. neq in utilitatẽ. sed in confusionẽ
& obꝓbrium. Post ꝓpheciã contra ari¬
hel oecetera quȩ usq ad hunc locũ p̃te¬
ritus sermo disseruit : nunc alterius
uaticinationis exordiũ est quȩ post
centũ quinquaginta annos qui fuer̃
int̾ isaiam &e ieremiã ꝓbatur esse com¬
pleta. Predicit enĩ illã historiã. quã

Expanded text:
erunt enim in Tanis principes tui, et nuntii Non fuerunt in auxilium, et in aliquam utilitatem, sed in confusionem et in opprobrium. LXX: Vae filii praevaricatores, dicit Dominus. Fecistis consilium, et non per me; et pactum, non per spiritum meum: ut adderetis peccata peccatis: qui itis ut descendatis in Aegyptum; et me non interrogastis, ut accipiatis auxilium a Pharaone, et protegamini ab Aegyptiis. Erit vobis protectio Pharaonis in confusionem; et his, qui confidunt in Aegypto, opprobrium. Sunt enim in Tani principes, nuntii pessimi. Frustra laborabunt ad populum, qui eis non proderit ad auxiliandum: neque in utilitatem, sed in confusionem et opprobrium. Post prophetiam contra Ariel, et caetera quae usque ad hunc locum praeteritus sermo disseruit: nunc alterius vaticinationis exordium est, quae post centum quinquaginta annos, qui fuerunt inter Isaiam et Jeremiam probatur esse completa. Praedicit enim illam historiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uane auxiliabit᷑.Lxx. In tribulatione
⁊& angustia leo & catulus leonis. Inde
aspides & genimina aspidũ uolantiũ
qui ferebant suꝑ asinos & camelos di¬
uitias suas. ad gentẽ quȩ eis ñ ꝓderit.
Agipti in aniã ceuacua ꝓderunt uo

Expanded text:
vane auxiliabitur. LXX: In tribulatione vane auxiliabitur. LXX: In tribulatione et angustia leo et catulus leonis: inde aspides et genimina aspidum volantium: qui ferebant super asinos et camelos divitias suas ad gentem, quae eis non proderit: Aegyptii inania et vacua proderunt vo
Abbreviated transcription (Latin):
scandalũ ipsis: recte suꝑ p̃senti capi¬
tulo intelligi potest quod uia desergi
illis fuerit inruinã. Legisse me noui
ium̃ta austri & quadrũpedes in deser¬
to. qui iudaicȩ regionis terminos re¬
linquentes. ad egipti tenebras confuge¬
runt: referri ad sp̃ualia nequitiae in
cȩlestib & rectores tenebrarũ istarũ:
qui uniuersas diuitias & pristinas opes
ȩgypti desiderio ꝑdiderunt. Hoc ille
dixerit. Nos iuxta tropologiã uti quȩ
necdum ꝓposuimꝰ disseramꝰ Dicimus
om̃s qui creatore deserto scłi errorib
se dederunt. esse quadrupedes in deser¬
toscłi istus. a quo frustra sperent auxi¬
lium: cũ uerũ dĩ auxiliũ derelique¬
rint. In terra tribulationis & angustiȩ
leena. & leo. Ex eis uipera & regulus uo¬
lans: portantes suꝑ humeros iumentoꝵ¬
Idiuitias suas. & suꝑ gibbũ camelorũ
thesauros suos. ad popłm qui eis ꝓdes¬
⁊se non poterit. Aegiptus: frustra &¬

Expanded text:
scandalum ipsis, recte super praesenti capiscandalum ipsis, recte super praesenti capitulo intelligi potest, quod via deserti illis fuerit in ruinam. Legisse me novi, jumenta Austri et quadrupedes in deserto, qui Judaeae terminos relinquentes, ad Aegypti tenebras confugerunt, referri ad spiritualia nequitiae in coelestibus; et rectores tenebrarum istarum, qui universas divitias et pristinas opes Aegypti desiderio perdiderunt. Hoc ille dixerit. Nos juxta tropologiam, ut quae necdum proposuimus, disseramus, dicimus omnes qui Creatore deserto, saeculi erroribus se dederunt, esse quadrupedes in deserto istius saeculi, a quo frustra sperent auxilium, cum verum Dei auxilium dereliquerint. In terra tribulationis et angustiae leaena et leo: ex eis vipera et regulus volans: portantes sudivitias suas et super gibbum camelorum thesauros suos ad populum qui eis prodesse non poterit Aeg
Abbreviated transcription (Latin):
solũ suꝑ babylonẽ & philistum. & moab
& damascũ & egẏptũ. & desertũ mare.
duma quoq & arabiam. & uallẽ sion.
& adextreinũ tẏrũ. sed suꝑ iumenta
ta transtulerunt quadrũpedes in de¬
serto. Significat autẽ tribũ uida quę
in australi parte sita heremo confi¬
nis÷ & eos qui ierenniȩ uaticiniũ respy¬
entes capta ierusolim̾a noluer̃ habita¬
re in udea: sed ꝑdesertũ ad egiptios
confugere. & recte appellantur iu¬
m̃ta austri. siue quadrupedes in de¬
serto: quia respuerunt notitiã dĩ & con¬
tempto eius imperio. ad egipti simula¬
cra fuger̃: spem habentes in pharao. c̃ui
si in nisus fuerit quasi si incumbat arun
dini. quȩ fracta manũ uulneret inni¬
tentis. De istius modi iuim̃tis : & filui
chore loquebant᷑ in psalmo. Homo
cũ in honore esset ñ intellex̃ : compara¬
tus ÷ ium̃tis insipientib & similis factꝰ
est illis. Quodq sequit᷑ hȩc uia illorũ

Expanded text:
solum super Babylonem et Philisthiim, et Moab, solum super Babylonem et Philisthiim, et Moab, et Damascum, et Aegyptum, et desertum marallem Sion, et ad extremum Tyrum; sed super jumenta XX transtulerunt, quadrupedes in deserto. Significat autem tribum Juda, quae in australi parte sita, eremo confinis est; et eos qui Jeremiae vaticinium respuentes, capta Jerosolyma, noluerunt habitare in Judaea; sed per desertum ad Aegyptios confugerunt. Et recte appellantur jumenta Austri, sive quadrupedes in deserto, quia respuerunt notitiam Dei, et contempto ejus imperio, ad Aegcra fugerunt, spemque habentes in Pharaone: cui qui innisus fuerdini, quae fracta manum vulneret innitentis. De istiusmodi jumentis et filii Chore loquebantur in psalmo: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Quodque sequitur: Haec via eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tropologiã om̃s qui dĩ religione con¬
temptã. reuertunt᷑ ad uomitũ suũ.¬
& nomine ꝑdito filiorũ. impudentis¬
blandientib uitus. etiã dogiatũ reci¬
piant prauitatẽ: & descendant in tene¬
bras querentes auxiliũ pharaonis qui
regnat in egypto. Cuiꝰ ꝓtectio ꝓducit
in ignominiã: & in opprobriũ sempit̃nũ.
Sunt enĩ in tanis in mandato uidelico
humili. atq deiecto principes eiꝰ pessi¬
mi nuntii: qui frustra laborant suꝑ po¬
pulũ qui eis ꝓdesse ñ poterit. Sicut
enĩ scõs magistros iuuat discipuloꝵ
salus: sic ꝑditio seductoꝵ ꝑdit pat̾ri
SRo quo hebraice dicit᷑ massabethinoth
negeb: qđ lxx. transtuler̃ uisio quadru¬
pedũ in deserto. Suꝑior expositio quã
latissua historiȩ replicatione texiumꝰ
huiꝰ loci est int̃pretatio. qͦd uixta con¬
suetudinẽ ꝓphetalẽ. onus id ÷ pondys
& sarcina cruciatuũ atq pęnarũ. ñ

Expanded text:
tropologiam: Omnes qui Dei religione contropologiam: Omnes qui Dei religione contempta, revertuntur ad vomitum suuet nomine perdito filiorum impudentblandientibus vitiis, etiam dogmatum recipiant pravitatem: et descendant in Aegypti tenebras, quaerentes auxilium Pharaonis, qui regnat in Aegypto, cujus protectio ducit in ignominiam et in opprobrium sempiternum. Sunt enim in Thanis in mandato videlicet, humili atque dejecto principes ejus pessimi nuntii qui frustra laborant super populo qui eis prodesse non poterit. Sicut enim sanctos magistros juvat discipulorum salus, sic perditio seductorum perdit patriaum Austri Pro quo Hebraice dicitur MASSA BEEMOTH LXX transtulerunt, Visio quadrupedum in deserto. Superior expositio, quam latissime historiae replicatione texuimus, hujus loci est interpretatio, quod juxta consuetudinem prophetalem, onus, id est, pondus et sarcina cruciatuum atque poenarum, non
Abbreviated transcription (Latin):
fatibeoc legendũ. qͦd spreto dĩ consilio
principes suos ad tafnis urbem egipti
miserint. in qua domꝰ pharao regia fu
it. & sub inoyse signa ac portenta plu¬
rima ꝑpetrata sunt. dicente psalmo. qͥ
fecit inirabilia in terra egipti in campo
taneos. &idem isaias contra egiptum
loquit᷑. Ubi sunt nc̃ sapientes tui : An¬
nuntient tib: &dicant qͥd cogitauerit
dñs sabaoth contra egiptũ. Defecert̃
pͥncipes taneos. Quos eodẽ tempore
defecisse cõmemorat: quando dñs in¬
gressus ÷ egiptũ suꝑ nubẽ leuem. Anes
autẽ urbem egipti in alio loco ñ legi¬
mus: sed ex eo qđ ait nuntu tui usq
ta ethiopas & bleminias esse egypti
ciuitatẽ. Pro quo lxx. interp̾tati st̃
nuntii pessimm frustra laborabt̃: qͥ
confisi sunt suꝑ popłm egipti. qui eis
ꝓdesse ñ potuit. & fuerunt in obpro¬
briũ sempit̃nũ. Quidã hunc locum
contra decẽ trib insamaria scriptum
putant: qđ ab egiptiis auxilia postu¬
lantes. capti sint ab assiriis. luxta

Expanded text:
ἐμφατικῶς legendum, quod spreto Dei consilio principes suos ad Thanis urbem Aegypti miserunt, in qua domus Pharaonis fuit regia: et sub Mose signa ac portenta plurima perpetrata sunt, dicente psalmo: « Qui fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos . » Et idem Isaias contra Aegyptum loquitur: « Ubi sunt nunc sapientes tui? Annuntient tibi et dicant quid cogitaverit Dominus Sabaoth contra Aegyptum: defecerunt principes Thaneos . » Quos eo tempore defecisse commemorat, quando Dominus ingressus est Aegyptum super nubem levem. Thanes autem urbem Aegypti in alio loco non legimus: sed ex eo quod ait: « Nuntii tui usque  Al. Blembas esse Aegypti civitatem, pro quo LXX interpretati sunt: Nuntii pessimi frustra laborabunt, qui confisi sunt super populo Aegypti, qui eis prodesse non potuit, et fuerunt in opprobrium sempiternum. Quidam hunc locum contra decem tribus in Samaria scriptum putant, quod ab Aegyptiis auxilia postulantes, capti sint ab Assyriis. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
tai. qui prius illudebant popło tradi¬
tionib pessimis. & ad decipiendos
principes die noctuq uigilabant: qui
peccare faciebant homines in uerbo dĩ.
hoc hȩc dicit dũs ad domũ iacob quire¬
demit abraham. Non confundet᷑ ia¬
cob. nec modo uultus eiꝰ erubescet: sed

Expanded text:
 qui prius illudebant populo traditionibus pessimis; et ad decipiendos plices die noctuque vigilabant, qui peccare faciebant homines in Verbo Dei, hoc haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui redemit Abraham: Non modo confundetur Jacob: nec modo vultus
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Non quo ñ in terrogauerint : sed
quo consiliũ ꝓphetȩ audire noluerĩ.
Sperantes auxiliũ infortitudine pharao:
& habentes fiduciã in ꝓtectione siue
umbrae ȩgypti. Pro fortitudine pharao
quȩ in hõc locobis ponit᷑. & in hebraico
scriptũ habet maor. hoc ad notauimꝰ:
ut qͦd in danielis extrema legimꝰ uisione
dm̃ maotim. ñ ut porphirius somniat
fortẽ intelligamꝰ. Pharao autẽ apud
egiptios. nom̃ est regiȩ potestatis: &
unus quisq speciali appellat᷑ uocabu¬
lo. ut pharao nechao. & pharao uafre:¬

Expanded text:
tis. Non quo interrogaverint, sed tis. Non quo interrogaverint, sed quo consilium prophetae audire noluerint, sperantes auxilium in fortitudine Pharaonis, et habentes fiduciam in protectione, sive umbra Aegypti. Pro fortitudine Pharaonis, quae in hoc loco bis ponitur, in Hebraico scriptum habet MAOZ . Hoc annotavimus, ut quod in Danielis extrema legimus visione Deum MAOZIM , non ut Porphyrius somniat,fortem intelligamus. Pharao autem apud Aegyptios nomen est regiae potestatis; et unusquisque speciali appellatur vocabulo, ut Pharao Nechao, et Pharao Vafre
Abbreviated transcription (Latin):
gladius quẽ uos formidatis ibi comp̃hen¬
det uos. & fames ꝓqua estis solliciti ad¬
herebit uob̾ in ȩgẏpto. & ibi moriemini.
Responder̃q uiri suꝑbi: dicentes ad ie¬
remiã. Mendatiũ loqueris. Non misit
egiptũ ut habitetis illic: sed baruch
filius neeriȩ incitat teaduersũ nos ut tra¬
dat nos in manib chaldeorũ. ut interfi¬
ciat nos. & transduci faciat in babylonẽ.
Deniq om̃s pͥncipes popłi reliquiis con¬
gregatis mulierib & paruulis &̾ filiab
regis. ñ audientes uocẽ dñi ingressi st̃¬
in egyptũ assumptis secũ ieremia & ba¬
rue. & uener̃ in tafnas: ita ut ieremia ᷤᷤ
in signũ captiuitatis futurȩ ꝓphetaret
contra in obȩdientẽ popłm. ea quȩ libro
illius continent᷑. Quod gͥ postea futu¬
rũ erat: Anͣnos multos p̃dicit᷑: & deser¬
tores & p̃uaricatores filii appellantur.
qui deserto consilio dĩ. quod acceꝑant
demonstraret. Et hoc fecerunt peccata
pristina: ut augerent peccata contemp

Expanded text:
os formidatis, ibi comprehendet vos: et fames pro qua estis solliciti, adhaerebit vobis in Aegypto, et ibi moriemini . Responderunt viri superbi, dicentes ad Jeremiam: Mendacium tu loqueris: non misit Aegyptum, ut habitetis illic; sed Baruch filius Neriae incitat te adversum nos, ut tradat nos in manibus Chaldaeorum, ut interficiat nos et transduci faciat in Babylonem . Denique omnes principes populi reliquiis congregatis cum mulieribus et parvulis et filiabus regis, non audientes vocem Domini, ingressi sunt Aegyptum, assumptis secum Jeremia et Baruch, et venerunt in Taphnas, ita ut Jeremias in signum captivitatis futurae prophetaret contra inobedientem populum ea quae in libro illius continentur. Quod igitur postea futurum erat, ante annos multos praedicitur, et desertores et praevaricatores filii appellantur qui deserto consilio Dei, quod acceperandemonpristina augerent peccato contempt
Abbreviated transcription (Latin):
quod plantatum ẽ. secus decursus aqua¬
rũ: quod fructũ suũ dabit in tempore
suo. ⁊ foliũ eius ñ decidet. Alii int̾ her-¬
bas nascentes salices duplicẽ uocationẽ
intelligunt: ut in herbis popłs nationũ.
sit. in salice hi qui ex isrł crediderunt.
Simulq describit uarietatẽ credentiũ.
Alius dicet. dñi ego sum qui iustitiȩ oꝑa
inse ẽẽ. confidet. alius uocabit subaudit᷑
peccatores ad penitentiã in nomine ia¬
cob: ut & ipsi subplantent uitia atq pec¬
cata. Alius scribet manu sua dñi sum.
siue ut lxx. transtuler̃ scribet in manu
sua dĩ sum: ut nouo tẏrocinio seruitutis
xp̃i se militẽ glorietur. Et in nomine
isrł assimilabitur. Non enĩ om̃is exispł
sed magna pars exgentiũ multitudine.
quȩ innomine isrł assimilabitur ut re¬
cipiat legem .⁊. ꝓpħas. om̃sq grãs sp̃s scĩ:¬

Expanded text:
quod plantatum est secus decursus aquaquod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructus suos dabit in tempore suo, et folium ejus non decidet. Alii inter herbas et renascentes salices duplicem vocationem intelligunt: ut in herbis populus nationum sit; in salicibus, hi qui ex Israel crediderunt. Simulque describit varietatem credentium: Alius dicet, Domini ego sum, qui justitiae opera in se esse confidit: alius vocabit, subauditur, peccatores ad poenitentiam in nomine Jacob; ut et ipsi supplantent vitia atque peccata. Alius scribet manu sua, Dei sum. Sive ut LXX transtulerunt, scribet in manu sua, Dei sum: ut novo tyrocinio servitutis Christi se militem glorietur. Et in nomine Israel assimilabitur. Non enim omnes ex Israel, sed magna pars ex gentium multitudine, in nomine Israel assimilabitur: ut recipiat Legem et Prophetas, omnesque gratias Spi
Abbreviated transcription (Latin):
& rectũ interp̃tati sunt: soli lacax. dilectis¬
simũ. iungentes de suo isrł. dprie enĩ
uixta bebreos ⁊ litterarũ fidẽ. isrł rectꝰ
dĩ dicit᷑. Uir autẽ uidens dm̃: non in elem̃¬
tis sed in so̾nitu uocis ẽ. Unde ⁊ liber gene¬
seos appellatur cẏele id÷ iustorum ab ra¬
ham isa aciia cob. Noli igit᷑ timere ia cob
& isrł: quia effundam aquas suꝑ sitientẽ
& aridam. de qua supra dictum ẽ. ⁊ effun¬
dam siue poriã spm meũ suꝑ sem̃ tuũ. &
benedictionẽ meã suꝑ stirpem tuã. quȩ
ex aqua ⁊ spu scõ inbaptismate renascen¬
tur. Quã uin euangelio saluator ꝓmisit¬
dicens. Qui sitit ueniat ad me ⁊ bibat:sta¬
timq infertur. hoc autẽ dicebat de sp̃u
sco quẽ credentes accepturi erant. Cõm¬
parat quoq inbaptismate renascentes. her¬
bis uirentib ⁊ salici. quȩ iuxta fluentes
aquas oritur. ⁊i contͣ rerũ naturã affert
⁊ in primo psalmo legit᷑ ⁊ erit sic̃ lignũ

Expanded text:
 rectum interpretati sunt: soli LXX dilectissimum, jungentes de suo, Israel. Proprie enim juxta Hebraeos et litterarum fidem, ISRAEL , rectus Dei dicitur. Vir autem videns Deum non in elementis, sed in sono vocis est. Unde et liber Geneseos appellatur εὐθεῖς id est, justorum, Abraham, Isaac, et Israel. Noli igitur timere, Jacob et Israel, quia effundam aquas super sitientem et aridam, de qua saepe dictum est: Et effundam, sive ponam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam, quae ex aqua et Spiritu Sancto in baptismate renascetur. Quam et in Evangelio Salvator promisitdicens: Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Statimque infertur: Hoc autem dicebat de Spiritu Sancto, quem credentes accepturi erant . Comparat quoque in baptismate renascentes herbis virentibus, et salici quae juxta fluentes aquas oritur: et contra rerum naturam affert m in primo psalmo legitur: Et erit sicut lignum
Abbreviated transcription (Latin):
am expositionẽ desiderant. Suꝑ quo &
flaccus scribit in sartyra: deridens simii
lachra gentiliũ. Olim truncus eram fi¬
culnus inutile lignũ: Cum faber incer¬
tus scannũ faceret nepriapũ: maluit
esse dm̃. deus inde ego furum auiumq
lis dictũ. ẽ potest referri ⁊ ad hereseon
principes. qui simulachra dogmatũ suoꝵ
atq mendacii. artifici corde componunt:
& uenerant᷑ ea quȩ ase sciunt ẽẽ. simu¬
lachra. Nec sufficit eis error ꝓprius. ñisi
simplices quosq eorũ ad oratione decepe¬
rint. Qui questũ putant ẽẽ. pietatẽ: &
deuorant domos uiduarũ. Ab utentesq
uulgi imperitia. ita arte dialectica quasi
ascia. terebro. ⁊lima.⁊ runcina formant
dm̃ suũ ⁊ cudunt malleo: atq inaurant
sermonis rethorici uenustate: quorũ ds̃
uent̃ est. & gła in confusione eorum. &
tates tuas: ⁊ quasi nebulã peccata tua. Re¬
uertere ad me: qm̃ redemi te. Laudate

Expanded text:
am expositionem desiderant. Super quo et am expositionem desiderant. Super quo et Flaccus scribit in satylacra gentium . Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum: Cum faber incertus scamnum faceretne Priapum. Maluit esse deum: deus inde ego, furum aviumque, lis dictum est, potest referri, et ad herese ωn principes, qui simulacra dogmatum suorum atque mendacii, artifici corde componunt, et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata. Nec sufficit eis error proprius, nisi simplices quosque eorum adoratione deceperint. Qui quaestum putant esse pietatem, et devorant domos viduarum , abutentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia et terebro, lima et runcina formant Deum suum, et cudunt malleo, atque inaurant sermonis rhetorici venustate: quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum . Mitates tuas, et quasi nebulam peccata tua. Revertere ad me: quoniam redemi te. Laudate
Abbreviated transcription (Latin):
surgant: p̃sertimq cũ fame i siti artificiᷤ.
artis uilitas demonstretur: Fit enĩ ligne¬
a statua humanã exprimens speciem: &
quanto pul crior fuerit. tanto ds̃ putat᷑
augustior Poniturq in fano ⁊ ȩt̃no con
cluditur carcere: quȩ longo tempore
creuit in saltibus. ⁊ ꝓ uarietate arborũ.
cedrus. & ilex. ⁊ quercus. uł pinus fuit.
Mirũq in modũ segmenta eiꝰ atq rasurȩ
mittunt᷑ in focũ. ut calefaciant artificẽ
dĩ : ⁊ coquant diuersa pulm̃ta. Pars aut̃
altera formatur in dm̃: ut opere cõpleto
adoret illã factor siuis. ⁊ operis sui imp̃¬
cetur auxilium. Nec intelligit uł recogitat.
inmo nec carnis nec mentis aspicit oculis:
qͦd non possit eẽ. ds̃. cuius parsigne combu¬
sta ẽ. nec hominis manu fieri diuina maie¬
stas. Pleniusq suꝑ irrisione idolorũ ꝓphe¬
ticus sermo contexit᷑: quȩ facilis intelli¬
gentiȩ sunt. nec laciniosã immo suꝑflu¬

Expanded text:
surgant, praesertimque cum fame et siti artificis surgant, praesertimque cum fame et siti artificis artis vilitas demonstretur: fit enim lignea statua humanam exprimens speciem, et quanto pulchrior fuerit, tanto deus putatur augustior, poniturque in fano, et aeterno clauditur carcere, quae longo tempore crevit in saltibus, et pro varietate arborum cedrus, et ilex et quercus vel pinus fuit, mirumque in modum segmenta ejus atque rasurae mittuntur in focum ut calefaciant artificem dei, et coquant diversa pulmenta; pars autem altera formatur in deum ut opere completo adoret illam factor suus, et operis sui imprecetur auxilium, nec intelligit vel recogitat, imo nec carnis nec mentis aspicit oculis, quod non possit esse deus cujus pars igne consupta est, nec hominis manu fieri divina majestas, pleniusque super irrisione idolorum propheticus sermo contexitur, quae facilis intelligentiae sunt, nec laciniosam imo superflu
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: deorũq multorũ opinionẽ ⁊ simulachra
condemnans. Quis inquit similis mei est:
Uocet ea quȩ ñ sunt quasisint: ⁊ exponat
ordinẽ creaturȩ meȩ. quia cuncta ratione
liberauerim. ex quo feci hominẽ suꝑ t̾ram.
Nec hoc solũ uolo: sed quero i scientiam
futurorũ. Unde tu isrł. cuius ego rex & re-¬
demptor sũ. noli timere simulachra: quȩ
esse nichili insina monte didicisti. An
forsitan creator ẽ. alius quẽ ego non noue¬
rim. aut p̃ter hunc alter ẽ. mundus. qui
ignoti dĩ monstrez potentiã : Neq uero ea
solum quȩ fiunt. sed ⁊ illi qui faciunt: ha¬
bebunt᷑ ꝓnichili. Cũnq uindictȩ tempus
aduenerit. nequa quã poter̃ eos manuum
suarũ oꝑa liberare : quȩ cȩca ⁊ insensibilia
confunduartifices suos Quis enĩ possit
hoc credere qđ ascia. ilima. ⁊ terebro.
malleoq formet᷑ ds̃: uł in prunis simula¬
gularib circinoq indeos repente con¬

Expanded text:
Deum, deorumque multorum opinionem, et simulacra Deum, deorumque multorum opinionem, et simulacra condemnans: Quis, inquit, similis mei est? Vocet ea quae non sunt quasi sint, et exponat ordinem creaturae meae, qui cuncta ratione libraverim, ex quo feci hominem super terram. Nec hoc solum volo, sed quaero etiam scientiam futurorum. Unde tu, Israel, cujus et rex et redemptor sum, noli timere simulacra, quae esse nihil, in Sina monte didicisti. An forsitan Creator est alius, quem ego non noverim? Aut praeter hunc alter est mundus, qui ignoti Dei monstret potentiam? Neque vero ea solum quae fiunt, sed et illi qui faciunt, habebuntur pro nihili. Cumque vindictae tempus advenerit, nequaquam poterunt eos manuum suarum opera liberare, quae caeca et insensibilia confundunt artifices suos. Quis enim possit hoc credere quod ascia, lima, et terebro malleoque formetur Deus? Et vel in prunis simulagularibus circinoque in deos repente con
Abbreviated transcription (Latin):
lxx. in hoc capitulo exceptis paucis uer¬
bis ñ discrepant ab hebraico: nr̃a editio¬
ne contenti sumꝰ. Qua intellecta: nos¬
centur ⁊ ceterȩ. Est sermo contra illius
temporis idolatrias. quo isaias. ꝓpħa uen¬
tura popłis nuntiabat: & arguit eos qͥ
dĩ om̃ipotentis religione contẽpta. simu-¬
lacris lignẽis inclinant᷑. & ad õrent oꝑ a
manuũ suarũ. Curramꝰ ergo ꝑsingula.
Hȩc dicit dñs rex isrł qui in me creditur
est: ⁊ redemptor eiꝰ. qui filii mei suscipi¬
et aduentũ. Dñs exercituũ siue uirtutr̃
& om̃ps. hoc enĩ in hebraico sonat saba¬
oth Ego sum primꝰ ⁊ ego nouissimꝰ. ego
A & .CU. & absq me non ÷ ds̃. q̃uia puer
quẽ elegi in me ds̃ est. de quo supra di¬
xi. Ecce puer mñs quẽ elegi. electus quẽ
suscepit anima mea. udiciũ gentibus
ꝓferet : ⁊ in nomine eius gentes sꝑabunt.
Nec dicit se ẽẽ. solũ : sed pret̃ uirtutẽ
suã atꝙ sapientiã nullũ eẽ. ex ternum

Expanded text:
 in hoc capitulo exceptis paucis verbis non discrepant ab Hebraico, nostra editione contenti sumus, qua intellecta, noscentur et caeterae. Est autem sermo contra illius temporis idololatras, quo Isaias propheta ventura populis nuntiabat, et arguit eos, qui Dei omnipotentis religione contempta, simulacris ligneis inclinentur, et adorent opera manuum suarum. Curramus ergo per singula. Haec dicit Dominus rex Israel, qui in me crediturus est, et redemptor ejus, qui Filii mei suscipiet adventum: Dominus exercituum atque virtutum, et Omnipotens. Hoc enim in Hebraico sonat SABAOTH . Ego sum primus, et ego novissimus, ego Α et Ω; et absque me non est Deus, quia puer quem elegi, in me Deus est. De quo supra dixi: Ecce puer meus, quem elegi: electus meus, quem suscepit anima mea: judicium gentibus proferet: et in nomine ejus gentes sperabunt. Nec dicit se esse solum, sed praeter virtutem suam atque sapientiam nullum esse externum
Abbreviated transcription (Latin):
& scientiȩ absconditi. Istiusmodi uirũ
uocat ds̃ ex nomine suo: quia defensor
est pueri eius iacob. ⁊ electi illius israel.
Hunc suscepit: ⁊ assimilat sermoni suo.
Qui cauere debet ne suũ putet ẽẽ. quod
loquit᷑ sed om̃e ad datoris referat głam:
ne & ipse mereat᷑ audire accinxi te. ⁊ ñ
cogno uisti me. Cum enĩ instructus arma¬

Expanded text:
t scientiae absconditi . Istiusmodi virum t scientiae absconditi . Istiusmodi virum vocat Deus ex nomine suo, quia defensor est pueri ejus Jacob, et electi illius Israel. Hunc suscipit, et assimilat sermoni suo, qui cavere debet ne suum putet esse quod loquitur, sed omnia ad datoris referat gloriam; ne et ipse mereatur audire: Accinxi te, et non cognovisti me. Cum enim instructus arma
Abbreviated transcription (Latin):
pulo suo. quando tenebras captiuitatis
malaq sustinuit seruitutis: ⁊ rursũ mi¬
sertũ quando remissi in patriã. pacẽ &
gaudiũ receper̃. Quomͦ enĩ luci contrariȩ
tenebre sunt: ita paci contrariũ bellũ ẽ.
Unde &econfundatur heresis quȩ malorũ
arbitratur conditorẽ dm̃: cũ hic malum
non contrariũ bono. sed ꝓ afflictione po¬
natur & bellũ. Scđm illud qͦd in euange¬
lio scriptũ. ẽ: sufficit diei malitia sua.
atq sapientiã. ut om̃s sectas contrarias ue¬
ritati. sua disputatione subuertat. Sicut
& de stephano sc̃a scriptura cõmemorat:
qͦd nullus potuerit respondere sapientiȩ
eius. Et ut reges id ÷ patriarchas singu¬
larũ hereseon suȩ subiciat potestati. et a¬
periat atq confringat quod prius uide¬
batur dialectica arte conclusũ. ⁊ in me¬
diũ ꝓferat archana hereticorũ. superans
eos atq coniuncens: uł xp̃i secreta cognos¬
cant in quo sunt om̃s thesauri sapientiȩ.¬

Expanded text:
populo suo, quando tenebras captivitatis, populo suo, quando tenebras captivitatis, malaque sustinuit servitutis. Et rursum misertum, quando remissi in patriam, pacem et gaudium receperunt. Quomodo enim luci contrariae tenebrae sunt: ita paci contrarium bellum est. Unde confundatur haeresis, quae malorum arbitratur conditorem Deum. Cum hic malum non contrarium bono, sed pro afflictione ponatur et bello, secundum illud quod in Evangelio scriptum est: Sufficit diei malitia sua .atque sapientiam, ut omnes sectas contrarias veritati sua disputatione subvertat. Sicut et de Stephano sancta Scriptura commemorat , quod nullus potuerit resistere sapientiae ejus, et ut reges, id est, patriarchas singularum haerese ωn, suae subjiciat potestati: et aperiat atque confringat, quod prius videbatur dialectica arte conclusum: et in medium proferat arcana haereticorum, superans eos atque convincens, ut Christi secreta cognoscant, in quo sunt omnes thesauri sapientiae e
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ cognouisti auxiliatorẽ tuũ. In quo
loco satis mirari nequeo. quȩ stultitia
sit legentiũ. ut hȩc ad xp̃m referant: ꝑ
quẽ mundus reconciliatus ẽ. dõ. Ego
monẽ quippe atq rationẽ uirtutemq
meã ⁊ sapientiã quȩ in me ẽ: nullus
alter ds̃ ẽ. & hȩc feci: ut ab oriente &
occidente. om̃is orbis agnoseat. nullũ
alter: pat̾ enĩ infilio. ⁊ filius in patre.
Qui loquit᷑ in euangelio. Ego ⁊ pater
unũ sumꝰ. In ezre uolumine positum
ẽ. scripsisse cyrũ ad om̃s gentes: nullũ
esse dm̃ nisi solũ dm̃ isrł. Siue ita in¬
telligendũ. qͦd captiuorũ laxatio. ⁊ dĩ
in popłm suũ clem̃tia. cunctis gentib dm̃
fecerit notiorẽ. Qui gͥ tibi dẽdi fortitu¬
dinẽ. & solus ds̃ sum : ipse res int̾ se con¬
trarias facio. lucẽ ⁊ tenebras id ÷ diem
& noctẽ : pacem.⁊ malũ. hoc ẽ. otium et
bellũ. ꝑ quȩ significat iratũ se fuisse po

Expanded text:
et non cognovisti auxiliatorem tuum. In quo et non cognovisti auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari nequeo, quae stultitia sit legentium; ut haec ad Christum referant, per quem mundus reconciliatus est Deo. Ego,monem quippe atque rationem virtutemque meam et sapientiam, quae in me est, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Oriente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum alter. Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse Deum, nisi solum Deum Israel. Sive ita intelligendum, quod captivorum laxatio, et Dei in populum suum clementia, cunctis gentibus Deum fecerit notiorem. Qui igitur tibi dedi fortitudinem, et solus Deus sum, ipse res inter se contrarias facio, lucem et tenebras, id est, diem et noctem: pacem et malum, hoc est, otium et bellum, per quae significat et iratum fuisse se
Abbreviated transcription (Latin):
prius in expugnabiles. ñ illiꝰ obsidione
subuersi sunt : Unde ad ipsum cyrũ ds̃
apostropham facit. Dedi tibi thesauro ᷤ¬
& ab sconditas opes cunctarũ urbium.
Et qui prius colebas idola. beneficiis unũ
sentires dm̃: p̃sertim cũ scias. multo an¬
tequã nascereris tuũ nom̃ esse p̃dictum.
Quod quidẽ ⁊ iosephus. in undecimo iu¬
daice antiquitatis uolumine refert legi s.¬
se cyrum ab isaia dissertũ uaticinatum
suũ nom̃. ⁊ idcirco uideos quasi familia¬
res plurimũ dilexisse. Hȩc autẽ inquit
tribui tib ꝓpt̾ ia cob seruũ meũ. ⁊ ispł
electũ meũ: ⁊ uocaui te nomine tuo.
sicut uocaui abraham. isaac. uacob: ce
multo ante p̃dixi. ut isaac ⁊ iosiã. Ne
putareris ille ẽẽ . xp̃s. cui assimilatus
es. ⁊ in cuiꝰ tẏpum ⁊ imaginẽ p̃cessisti.
tu aut̃ non cognouisti me: id ÷ simula.¬
chra coliusti ñ dm̃. Accinxi te fortitu
dine multarũ gentiũ. feci ẽe. uictorem:

Expanded text:
prius inexpugnabiles, non illius obsidione prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: « Dedi tibi thesauros absconditos, et opes cunctarum urbium, ut qui prius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum: praesertim cum scias multo antequam nascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem et Josephus in undecimo Judaicae antiquitatis volumine refert, legisse Cyrum ab Isaia de se certum vaticinatum nomine: et idcirco Judaeos quasi familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, tribui tibi propter Jacob servum meum, et Israel electum meum, et vocavi te nomine tuo, sicut vocavi Abraham, Isaac, et Jacob, et multo ante praedixi ut Isaac, et Josiam: ne putareris ille esse Christus, cui assimilatus es, et in cujus typo et imagine praecessisti: « Tu autem non cognovisti me, » id est simulacra coluisti, non Deum. « Accinxi te » fortitudine; multarum gentium feci esse victorem,
Abbreviated transcription (Latin):
I non ÷ alter : formans lucẽ ⁊ creans tene¬
bras. faciens pacẽ:⁊ creans malũ. Egodo¬
minꝰ faciens om̃ia hȩc. Scio in hoc capitu¬
lo. ñ solum latinorũ sed ⁊ grecorũ plurimoᷤᷤ
tur illud qͦd alibi legimꝰ. pluit dñs ad ño
& dixit dñs dño meo. Neq enĩ beyrici
qͦd dñm sonat. sed cẏro dicitur qui he¬
braice appellat᷑ chores. regi ꝑsarum qui
babylonẽ chaldȩosq suꝑauit : ⁊ iunctis
mȩdis agitator bige. id est cameli. ⁊ asini
supra legitur. Iste appellatus ẽ. xp̃s id ÷
breos regiȩ potestatis. Ut quomͦ apud
nos diadẽma ⁊ purpura. solis imperato¬
ribus datur: sic apud hebreos regnatu¬
ri. ꝑfundebantur unguento. Unde et
meis nolite malignari. Huius dexterã
app̃hendit ⁊ tenuit: ut nullus fortitu.¬
dini eius ualeret resistere. Legamus
xenophontis octo librorũ cyri maioris
historiam: ⁊ ꝓphetiã isaiȩ cernimꝰ ex¬
pletam. Quȩ enĩ ciuitas illi ñ patuit :
Quis ñ regum terga subiecit: qui muri

Expanded text:
 alter. Formans lucem, et creans tenebras: faciens pacem, et creans malum. Ego Dominus faciens omnia haec. Scio in hoc capitulo non solum Latinorum, sed Graecorum plurimos juxta illud quod alibi legimus: Pluit Dominus a Do Dixit Dominus Domino meo . Neque enim κυρίῳ, quod Dominum sonat, sed Cyro dicitur, qui Hebraice appellatur CHORES , regi Persarum, qui Babylonem Chaldaeosque superavit. Et junctis Medis, agitator bigae, id est, cameli et asini, supra legitur. Iste appellatus est Christus, braeos regiae potestatis, ut quomodo apud nos diadema et purpura solis Imperatoribus datur: sic apud Hebraeos regnaturi perfundebantur unguento. Unde et mus: Nolite apprehendit et tenuit ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legimus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, et prophetiam Isaiae cernimus expletam. Quae enim civitas illi non patuit? quis non regum terga subjecit? qui muri