comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inmeliꝰ Cũ enĩ sint oñs substantiȩ naturalit̃ bonȩ ordo in eis lauta¬
t honorat᷑ ꝑuersita sculpatadãnat᷑ Nec efficit anima ꝑuersȩ utens
creaturis ut ordinationẽ effugiat creatoris : qm̃ sulla maleutitur
bonis ille bene utic᷑ etiã malis: Ac ꝑ hoc illa ꝑuerse bonis utendo
fitmala ille ordinate eciã malis utendo ꝑmanet bonꝰ. Qui enĩ
iniuste seordinat inpeccatis iuste ordinat᷑ inpenis Volens itaq
ds ostende etiã t̃renã tẽporalẽq felicitatẽ suũ donũ ẽẽ nec ali¬
unde nisi ab illo sꝑari oportere priorib scłi tẽporib dispen¬
sandũ iudicauit tes tam̃tũ uetꝰ qđ ꝑtineret ad hominẽ aqͦ ista uta
necesse ẽ incipiat. Sed illȩ felicitates patrũ dĩ beneficio concessȩ
p̃dicant᷑. quãuis ad istã uitã transitoriã ꝑtinentes. Illa qͥppe c̃re¬

Expanded text:
in melius. cum enim sint omnes substantiae naturaliter bonae, ordo in eis laudain melius. cum enim sint omnes substantiae naturaliter bonae, ordo in eis laudatus honoratur, peruersitas culpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis, ille bene utitur etiam malis ac per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, ille ordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur in poenis. Volens itaque deus ostendere etiam terrenam temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde nisi ab ipso sperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensandum iudicauit testamentum uetus, quod pertineret ad hominem ueterem, a quo ista uita necesse est incipiat. sed illae felicitates patrum dei beneficio concessae praedicantur quamuis ad istam uitam transitoriam pertinentes. illa quippe
Abbreviated transcription (Latin):
nisisũ quo nã potiꝰ uoluntate conuertat utrũ ad bona exteriors
& inferioris anadbona interioris suꝑiorisq nate id ẽ utrũ ue
fruat᷑ corꝑe & it̃ꝑe anut fruat᷑ diuimitate atq ȩt̃nitatȩ in quidã
quiꝓpemediecate posita ẽ. infrase habens corporalẽ creatura
supse aut̃ sui& corporis ereatore. Potestgͥ amma rationalis ecũ
tẽporali & corporali felicitate bene uti sinonse dedent creruo
creatore neglecto sed etiã potiꝰ felictatẽ fecerit serure creatrꝰ
qui & ipsã suȩ bonitatis abundantissima largitate donaue Sũ
emibona st̃ omã quȩ creauit ds ab ipsa rationali creatura uini
adinfi mũ corpꝰ. itabene age in ins amima rationalis siorlins
seruet & disfinguenoo cligendo pendendo subdat minora maiorib:
corporalia spualib: inferiora suꝑiorib tẽꝑalia sepit̃nis. nesuꝑior
suũ mittat inpeiꝰ. sed potiꝰ ordinata caritate se & corpꝰsuũ conuertat

Expanded text:
nis usum quonam potius uoluntate conuertat, utrum ad bona exterioris nis usum quonam potius uoluntate conuertat, utrum ad bona exterioris et inferioris an ad bona interioris superiorisque naturae, id est, utrum ut fruatur corpore et tempore, an ut fruatur diuinitate atque aeternitate. in quadam quippe medietate posita est infra se habens corporalem creaturam supra se autem sui et corporis creatorem. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se dedent creaturae creatore neglecto, sed eam potius felicitatem fecerit seruire creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donauit. sicut enim bona sunt omnia, quae cread infimum corpus: ita bene agit in his anima rationalis, si ordinem servet, et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora majoribus, corporalia spiritualibus, inferiora superioribus, temporalia sempiternis; ne superiorum suum mittat in peius, sed potius ordinata caritate se et corpus suum conuertat
Abbreviated transcription (Latin):
stȩ ꝓpositȩ questiones Romndȩ siplacet adlamꝰ & sexta & illeuo po¬
tisimũ reqͥramꝰ quȩ sitgrã tescumti noui Hanc ille om̃s intueant᷑
& inbanc uit oportunẽ queq potuerit op suũ conferat nob non eo sa¬
licet ordine qͦ ea s&t ꝓposuisti & egorecolui sed una quȩq cũ fuc¬
rit necessaria ueluo uocata respondeat & officiũ sui oꝑis impleat
Ergo ita nascat᷑ ex ordiũ łst quȩdã uita hominis carnalib: sensibi am¬
luptateq consc̃rtans. Hiui utȩ felicitas tẽporalis ẽ Abhac uita m¬
cipe necessitatis ẽ in ea ꝑsistere uoluntatis: In banc qͥppe exutero
matris in fansfundit᷑ buiꝰ offensiones quantũ potes̃ refuga huꝰ
Appetituoluptates. Nichil ampliꝰ ualet Sed postea qua inreris
ipctt̃ qua ineo rationis us eiugilet : pottꝑadiuta diunt᷑ uolin¬
tate eligere altãm uitã cuiꝰ inm̃te gaudiũ ẽ. cui int̃ra aq etna
felictas in ẽ qͥppe homini animarationalis sed int̃ ẽ. eidẽ rito¬

Expanded text:
positae quaestiones. proinde, si placet, addamus et sextam et illud potissimum requiramus, quae sit gratia testamenti noui. hanc illae omnes intueantur et in hanc, ut opportune quaeque potuerit, opus suum conferat nobis non eo scilicet ordine, quo eas et tu proposuisti et ego recolui, sed unaquaeque cum fuerit necessaria, uelut uocata respondeat et officium sui operis impleat. ergo ita nascatur exordium. Est quaedam uita hominis carnalibus sensibus ime felicitas temporalis est, ab hac uita incipere necessitatis est, in ea persistere uoluntatis. in hac quippe ex utero matris infans funditur, huius offensiones, quantum potest, refugit, huius appetit uoluptates, nihil amplius ualet. sed posteaquam uenerit in aetatem, qua in eo rationis usus euigilet, poterit adiuta diuinitus uoluntate eligere alteram uitam, cuius in mente gaudium est, cuius interna atque aeterna felicitas. inest quippe homini anima rationalis, sed interest, eiusdem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Q uioenĩ sibi ꝓderit exauditũ. eẽ. uelocit̃. nisi canꝗͣ ftoelis
⁊ dõ placens & beatis locis quieturꝰ recedat ecorpore s & id¬
erco ait Non a uertas faciẽ tũ ame & similis ero descen¬
dentib: inlacũ . lacũ penalẽ inferoꝵ locũ scriptura cõmemorat
ut inhis palmis aic . Tu dñe abs traxisti ab inferis ammã meã sal¬
uastime adescendentib in lacũ. Ergonisi facies dĩ qͥ utiq xp̃c ẽ
pene infernideputati. euita hac sine spe qͥetis excesserint Sed
de spe sua ꝓpħa ñ ambige neq extra euanglicȩ securitatis frou¬
tiã ẽ tẽ pr quidẽ ise anterior sed inspũ a płici gauti particeps¬

Expanded text:
ri. quid enim sibi proderit exauditum esse uelociter, nisi tamquam fidelis ri. quid enim sibi proderit exauditum esse uelociter, nisi tamquam fidelis et deo placens et beatis locis quieturus excedat corpore? Et idcirco ait: non auertas faciem tuam a me: et similis ero descendentibus in lacum. lacum poenalem inferorum locum scriptura coin his psalmis ait: tu, domine, abstraxisti ab infero animam meam, seruasti me a descendentibus in lacum. ergo nisi facies dei, qui utique Chrispoenae inferni deputati ex uita hac sine spe quietis excesserint Sed de spe sua propheta non ambigit neque extra euangelicse securitatis fiduciam est, tempore quidem ipse anterior, sed in spiritu ap
Abbreviated transcription (Latin):
Terra sine aqͣ arida & infecunda ẽ & irrigarisese sc̃ꝑ imbre
pluuiȩ cȩlestis expectat : ita & sc̃ amma nat᷑e suȩ conicia im¬
madescert sẽ dono diuini eloqͥi desidat. de qͦ moysesait. Spec¬
tet᷑ sic̃ pluuia dictũ meũ & descendant sic̃ ros uerba mea ut plu¬
uia suꝑ gram̃: & ut niues suꝑfȩnũ Arens gͦ ⁊ sitiens anima
tali ꝓpheticȩ doctrinȩ imbre ꝑfundit᷑ ut mortua & ieuma
ariditate nat᷑e in uberes fruccꝰ p̃ceptoꝵ dĩ cognitione reurescat
Iã in his quȩ secunt᷑ humanȩ fioci& conscientiẽ confession ẽ. ꝑ cluapal¬
m inc̃cessionẽ in patientia ꝓphetici desiderii monstrata. Uelo
in hõc ueti tab naculo congemescimꝰ desiderantes suꝑ indiu te¬
diu ip̃se in hoc mortis corꝑẽ patit᷑. Sed uelocitatẽ auxilii qđ ob
defectionẽ sp̃s dep̃cat᷑ : cũ grã diuini in se muneris optat exple¬

Expanded text:
terra sine aqua arida et infecunda est et inrigari se semper imbre terra sine aqua arida et infecunda est et inrigari se semper imbre pluuise caelestis expectat: ita et sancti anima naturse suse conscia, immadescere se dono diuini eloquii desiderat, de quo Moyses ait: expectetur sicut pluuia dictum meum, et descendant sicut ros uerba mea, ut pluuia super gramen et ut niues super faenum. arens ergo et sitiens anima tali propheticse doctrinse imbre perfunditur, ut mortua et ieiuna ariditate naturae in uberes fructus praeceptorum dei cognitione reuirescat. Iam in his, quae secuntur, humanae fidei et conscientise confessio est, per diapsalmi intercessionem inpatientia prophetici desiderii monstrata. uelocin hoc ueteri tabernaculo congemescimus desiderantes superindui taedia et ipse in hoc mortis corpore patitur, sed uelocitatem auxilii, quod ob defectionem spiritus deprecatur, cum gratia diuini in se muneris optat exple
Abbreviated transcription (Latin):
adibelocaptũ &iderco memor ẽ antiquoꝵ dierũ
Scit eũ ꝑ trans gressionẽ legis constitutȩ & a ꝓmissi ombi
dĩ & in colatu paradrsi excidisse : & idõ memor ẽ opũ di
Scit ñ sufficere exp̃terito in nocentiã sedbeatũ et̃ qusq in
finẽ in nocens ẽt̃ ꝑ manseri : & idõ infactis manuũ di media¬
bit᷑ Facta manuũ dĩ homoise ẽ qͥ postꝗͣ peccauit peccatiseruꝰ
effect᷑ t̃. Talis igi᷑ ec̃ meditat᷑: qualis ille qͥ adõ factꝰ c̃ fuit
ante peccatũ Per qđ qr ñ mortuus scłi in obscuris ẽ collocatꝰ medi¬
tabit᷑ sõꝑ. Ee meditabit᷑ sẽꝑ : qr antiqͦꝵ dierũ memor scic ꝑtran¬
mor antiquoꝵ dierũ & in oꝑib dĩ meditatꝰ ẽ atq medita
bit᷑ quãꝗ ꝑftoe suã cȩꝑit tam̃ ñ ꝓpͥũ suũ eẽ ne in solens exiti¬
met᷑ sed ꝑ aurciliũ di ad quẽ orauit sibi indultũ eẽ. demonftrat
dicns Ex pandi manꝰ meas adte. amina mea sic̃era sine aqua

Expanded text:
irco memor est antiquorum dierum. scit eum per transgressionem legis constitutae et a promissionibus dei et ab incolatu paradisi excidisse, et ideo memor est operum dei. scit non sufficere ex praeterito innocentiam, sed beatum esse, qui usque in finem innocens esse permanserit, et ideo in factis manuum dei meditatur. facta manuum dei homo ipse est; qui, postquam peccauit, peccati seruus effectus est. talis collocatus, meditabitur semper; et meditabitur semper, quia antiquorum dierum memor, scit per tranmor antiquorum dierum, et in operibus Dei meditatus est, atque medita per fidem suam coeperit, tamen non proprium suum esse, ne insolens existimetur, sed per auxilium dei, ad quem orauit, sibi indultum esse demonstrat dicens: expandi manus meas ad te: anima mea sicut terra sine aqua.
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩ ut dñs traderet᷑ in ecerint & ñc infiliis obȩdientiȩ
operent᷑ ob qđ dñs assũpta peccati carnis similitudine de¬
int̃multas & graues diaboli tẽptationes ꝑ hominẽ fatiga¬
ri. Nã ut dñ s principẽ mundi ñignorauit hȩc inse ꝑ iuidȩ¬
osiudãq gesisse cũ ad a płos dic̃ ecce ex uob̵ unꝰ ẽ sahanas¬

Expanded text:
Iudae, ut dominus traderetur, iniecerint et nunc in filiis inob“dientise Iudae, ut dominus traderetur, iniecerint et nunc in filiis inob“dientise operentur. ob quod dominus adsuinter multas et graves diaboli tentationes per hominem fatigari. Nam ut Dominus principem mundi non ignoravit haec in se per Judaeos Judamque gessisse, cum ad Apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
la eẽ scđm hȩbreos uidet᷑ idenĩ ab his qͥ utraq lingua
eruditis tradit᷑ Trans latoresq cȩtĩ nidnl omino dereb gestis
id ẽ absalon indauid patris sui insectatione scriser̃ sed hi sep¬
tuaginta seniores quib legis ac ꝓpħarũ scientia ultra p̃scriptũ
& ambiguitatẽ litere fuit addendo hoc pꝰalmo iudicauer̃. Cau¬
sa uͦ iudiciu stiꝰ in exordio salmoꝵ docuimꝰ: ꝑ quã nichil in s̾al
mis nis ꝓpheticũ cognoscimꝰ oportere tractari. Cũ eni nec gestis
sermonec tẽporib c̃ueniat. reliquũ ẽ in exẽplũ acscientia ge¬
rendoꝵ & gesta omia intauio & abihis intellecta eẽ doceamus
Apposita gͦ nc salmo suꝑ scriptio ẽ quȩ non extat in libro ut ubi
extat iõ ẽ sic in falmo t̃tio inqͦ a facie eiꝰ qui nc̃ ꝑseqͥ seribitur
fugerit ad scientũ ꝓpheticȩ intelligentiȩ uocarem᷑ Rophetat
g nc̃ dauid passionib: suis dni cas passiones nonde absalon
conquerens sed dehis qui absalon a dimpietatis crim̃ igm

Expanded text:
e secundum Hebrseos uidetur; id enim ab his, qui utraque lingua eruditi sunt, traditur. translatoresquo ceteri nihil omnino de rebus gestis, id est de Abessalon in Dauid patris sui insectatione scripserunt. sed hi septuaginta seniores, quibus.legis ac prophetarum scientia ultra praescriptum et ambiguitatem litterae fuit, addendum hoc psalmo iudicauerunt. causam uero iudicii istius in exormis nisi propheticum cognoscimus oportere tractari. Cum enim nec gestis sermo, nec temporibus ordo conveniat; reliquum est, in exemplum ac scientiam gerendorum et gesta omnia in Dauid et ab his intellecta esse doceamur. adposita ergo nunc psalmo superscriptio est, quae non extat in libro, ut, ubi extat — id est sicut in psalmo tertio, in quo a facie eius, qui nunc persequi scribitur, fugerit —, ad scientiam propheticae intellegentiae uocaremur. Prophetat ergo nunc Dauid passionibus suis dominicas passiones: non de Abessalon conquerens, sed de his, quiAbessalon ad impietatis crimen ign
Abbreviated transcription (Latin):
lucet & tenebrȩ eã non cõp̃hender̃ Hic gͦ ds uerbũ dĩ ꝑ qđ facca st̃
omã filiꝰdĩ ẽ in cõmu inlit̃ manens ubiq p̃sens nullo clausus loco
nec partiit̃ ꝑcuncta diffusus tanꝗͣ minorẽ partẽ habeat in minore
loco& in maiore maiorẽ sed ubiq totꝰ. Atq ita ñ absens etiã m̃tib
impioꝵ quãuis eã ñuideant sic̃ nec ista lux uidet᷑ oculis p̃sentata cȩco¬
rã. Lucet gͦ & intenebris talib quales apłs significat: ubi dicit fu¬
istis eñ aliquando tenebrȩ : nc aut̃ lux indño Sed eã tales tenebrȩ
ñ cõphender̃. Suscepit itaq hominẽ quẽ uide homines poteraent: ut
sanati ꝑfiõẽ postea uiderent qđ tñc uidẽ ñ poterant. Sed ne homo xp̃e
eo ipso q uisibilit̃ apparebat ñ crederetͥ & ds̃. tantũq illi tribueretur
quantũ homini excellentissimȩ gr̃ȩ atq sapientiȩ idõ fuit homo mis

Expanded text:
tenebrae eam non comprehenderunt. hic ergo deus, uerbum dei, per quod facta sunt omnia, filius dei est incommutabiliter manens. ubique praesens, nullo clausus loco nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco et in maiore maiorem, sed ubique totus atque ita non absens etiam mentibus impiorum, quamuis eum non uideant, sicut nec ista lux uidetur oculis praesentata caecorum. lucet ergo et in tenebris talibus, quales apostolus significat, ubi dicit: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino; sed eam tales tenebrae non comprehenderunt. Suscepit itaque hominem, quem uidere homines poterant, ut sanati per fidem postea uiderent, quod tunc uidere non poterant. sed ne homo Christus eo ipso, quo uisibi.iter apparebat, non crederetur et deus tantumque illi tribueretur quantum
Abbreviated transcription (Latin):
uit me in obscuris sic̃ mortuos scłi Obscuritas ꝑ corꝑis uitia ef¬
fundit᷑ & cũ ꝑ diaboli laqueos incupiditatẽ carnis incidimꝰ a co¬
gnitionis luce depulsi in obscuro collo cam᷑ gentiliũ tenebris
demersi & scł ariũ oꝑũ nocte decenti : Sed quantũ libet ꝑseqñs
animã in imicꝰ & humilians incorꝑe. tanꝗͣ mortuã scłi collocet
in obscuro : spũalis tam̃ uiri anxietas his corꝑis tenebris ñte¬
net᷑ & cor suꝑ hacipsa naturȩ suȩ in firmita feturbat᷑ repugnansq
uitis hominẽ suũ in memoriã pͥmȩ suȩ consticutionis & in medi

Expanded text:
uit me in obscuris sicut mortuos saeculi. obscuritas per corporis uitia efuit me in obscuris sicut mortuos saeculi. obscuritas per corporis uitia effunditur, et cum per diaboli laqueos in cupiditates carnis incidimus, a cognitionis luce depulsi in obscuris collocamur gentilium tenebris demersi et ssecularium operum nocte detenti. Sed quantumlibet persequens animam inimicus et humilians in corpore tamquam mortuum saeculi collocet in obscuro. spiritalis tamen uiri anxietas his corporis tenebris non tenetur et cor super hac ipsa naturae sum infirmitate turbatur repugnansque uitiis hominem suum in memoriam primse suse constitutionis
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ nr̃e promptissimos łapsꝰ scđm inde mutabilis substanti
suȩ in deflexã substantiã metiat᷑ sed iustꝰ & moderans tantũ ab
homine expeccet quantũ meminerit humanȩ licere nature
It idõ subiecit Ad io qđ se iniustitia dĩ orauit audiri. Et ñ intres
iniudiciũ cũ seruo tuo qr ñ iustificabit᷑ in conspectutuo om̃is
uiuens. Quid enĩ spei ẽ si iudicarenos seđm se uelit si ad cõpa¬
rationẽ suiuitȩ nr̃e in nocentiã postulat : Iustificari aut̃ in
conspectudi qͥs uiuentiũ potest cui ira uui dolor cui cupiditas
cui ignoratio cui obliuio cui casus cui necessitasuł ꝑnaturã cor¬
poris uł ꝑmotũ animȩ sẽꝑ fluctuantis admixta sit cui & quo¬
tidie grauis simꝰ hostis immineat diabolꝰ uidelic& iuri animȩ
fidelis insidians eãq ad interitũ ꝑsequens: Hancenĩ eẽ cui¬
sã docet qua ne mouiuensiustifiari in conspectudĩ possit. Quia
ꝑsecutꝰ ẽ inimicꝰ animã meã. humiliauit int̾ra uitã meã colloca¬

Expanded text:
promptissimos lapsus secundum indemutabilis substantiae suae indeflexam constantiam metiatur, sed iustus et moderans tantum ab homine expectet, quantum meminerit humanae licere naturae. Et ideo subiecit ad id, quod se in iustitia dei orauit audiri: et non intres in iudicium cum seruo tuo: quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. quid enim spei est, si iudicare nos secundum se deus uelit, si ad conparationem sui uitse nostrse innocentiam postulabit? iustificari autem in conspectu dei quis uiuentium potest, cui ira, cui dolor, cui cupiditas, cui ignoratio, cui obliuio, cui casus, cui necessitas uel per naturam corporis uel per motum animae semper fluctuantis admixta sit, cui et cotidie grauissimus hostis immineat, diabolus uidelicet animae uiri fidelis insidians eamque ad interitum persequens? hanc enim esse causam docet, qua nemo uiuens iustificari in conspectu dei possit: quia persecutus est inimicus animam meam, humiliauit in terra uitam meam, colloca
Abbreviated transcription (Latin):
si altera pendebit exaltera donec om̃s uenant inseriẽ disputa¬
tionis ñ singulatĩ separatis locis quasi una quȩq in sua priuata
intentione habitet sed unũ aliqͥo intuentes & unũ collaborantes
sotialiratione & indiuidua ueriate . Voluistigͦ & scripto cõmonu¬
isti ex poni atq aperrri tͥ qͥd sibi uelit uox illa dtũ ds̃ ons dsm̃s ut¬

Expanded text:
si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputasi altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque aperiri tibi, quid sibi uelit uox illa domini: Deus meu
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aut̃ intuens supra dictã heresim nouã inimicã gr̃ȩdĩ. sextã mͥ ꝓpo¬
sui questionẽ degrã noui testam̃ti. Deqͣ disputans int̃posita expositi¬
one salmiuige simipͥmi incuiꝰ caput scriptũ ẽ qđ dñs exclamauit in
cruce qđ ille amicꝰ in pͥmis mͥ ꝓposuit exponendũ : om̃a illa quinq
lisolui non hoc ordine qͦerant ꝓposita. sed sic̃ mͥ disserenti degratia
noui testam̃ti tanqͣ siuis locis congruent̃ occurrere potuer̃ ACTEN
T RACIANDAS QUESTIONESATQ SOLUENDAS dilectisfime
mifr̃ honorate hinc inde raptas sic̃ te ułlegentẽ mo¬
uere uł cogitanti tͥ inm̃tẽ uenire potuer̃ & in conspectũ meũ fusas
quodã modo Quarũ solutionẽ siuelĩ disserendo ordinare ñ ut car-¬
ptĩ sic̃ positȩ sẽ desingulis disserã sed uno quodã tenore sermo¬
nis eas int̃ se connectã atq contexã difficle opꝰ uidet᷑ : & tam̃
puto faciliꝰ eas solui si hoc fecero Inuicẽ quippe adiuuabuat

Expanded text:
dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. ractandas quaestiones atque soluendas, dilectissime mi frater Honorate, hinc inde raptas, sicut te uel legentem mouere uel cogitanti tibi in mentem uenire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam modo. quarum solutionem si uelim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inte spaui. Matutinȩ huiꝰ miscđiȩ gaudiũ locis plurimis demon¬
strat᷑ uł tũ cũ ait. ad uesperũ demorabit᷑ flecꝰ & ad matutinũ lȩci
Audire De hinc seqͥt᷑ Notã facm uiã in qͣ ambulẽ qr ad te¬
ne fragilitatis ignorans : notas sibi fieri in qͥb ambulet uias
desidat idenĩ ait quia ad teleuaui ammã meã. Non in humilib
ẽ. anima illiꝰ sed in excelsis: & idcirco excelsarũ uiaꝵ postulat
notitionẽ. Scit eñ. eẽ. inimicos sibi qͥ se in alias uias auocent. qͥ
in uoluntatẽ alterã deducant. De immicis istis spũalib: apłs
cȩlũ agit cognoscere rogat & de uoluntate dñi doceri & ꝑ spm̃o¬
in t̃rã rectã deduci : it ẽ ut constituat᷑ in hominẽ ñ iuiis ꝑuersũ.
Nã in rectã t̃rã sedirigiõptat qͦmodo side elem̃tii huiꝰ creatura di
catũ dictũ ẽ t̃ra es & in t̃rã ibis. c̃stitui se hominẽ rectũ indefle¬
xũq desiderat : Id enĩ sub his dictis continet᷑. Notã facmͥuiã in qͣ

Expanded text:
inae autem huius misericordise gaudium locis plurimis demonstratur, uel tum cum ait: ad uesperam demorabitur fletus, et ad matutinum lsetitaudire. Dehinc sequitur: notam fac mihi uiam, in qua ambulem: quia adtetatis ignorans, notas sibi fieri, in quibus ambulet, uias desiderat. id enim ait: quia ad te leuaui animam meam. non in humilibus est anima illius, sed in excelsis et idcirco excelsarum uiarum postulat notionem. scit enim esse inimicos sibi, qui se in alias uias auocent, qui in uoluntatem alteram deducant. de inimicis istis spiritalibus apcaelum agit, cognoscere rogat et de uoluntate domini doceri et pstituatur in hominem non vitiis perversum. Nam in rectam terram se dirigi quomodo optat, si de elementi hujus creatura dixcatum dictum est, Terra es, et in terram ibis , constitui se hominem rectum indeflexumque desiderat? Id enim sub his dictis continetur: Notam fac mihi viam in qua
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudinis sꝑat id ꝓmagnificentia dĩ potiꝰ qr dõbeata & ȩt̃¬
na & bona tribuere sit dignũ quã ꝓmerito suo postulat sed
tam̃ p̃ferens honorẽ & miscđiã dĩ. merendi qͦq id ꝑse ñ
exclusit officiũ Nã cũ uiui ficantꝰ sit uiuificantꝰ tam̃ ẽ. in ȩqͥ¬
tate qr equũ sit uitã retribui stipendiis sc̃itatis It cũ ꝑmiser¬
cordiã di educto eo de tribulatione disꝑdendi st̃ ełꝰ inimici
iã non ẽ miscđia in disereti confusiq iudicii qͣ & eũ a tribula¬
tione educ̃ & eadẽ disꝑdit inimicos qͣ ex meritoꝵ diuersicate
cos poħa demonstrat: sed eos qͥ etiã animã ꝑseqͥant᷑ ñ qđ cũcorpe
possit occioi sed qđ ita diabolicis infestationib fatiget᷑ & sibin¬
cũ etiã causa ẽ. qđ seruus dĩ ẽ cuiꝰ animã ꝑsequant᷑ & liberalitas ad¬

Expanded text:
beatitudinis sperat, id pro magnificentia dei potius — quia deo beata et seterna et bona tribuere sit dignum —, quam pro merito suo postulet. sed tamen prseferens honorem et misericordiam dei merendi quoque id per se non exclusit officium. nam cum uiuificandus sit, uiuificandus tamen est in sequitate, quia aequum sit uitam retribui stipendiis sanctitatis. et cum per misericordiam dei educto eo de tribulatione disperdendi sint eius inimici, iam non est misericordia indiscreti confusique iudicii, cum, quae a tribulatione educit, eadem disperdat inimicos: quia ex meritorum diuersitate  demonstrat, sed eos qui etiam animam persequantur: non quod cum corpore possit occidi, sed quod ita diabolicis infestationibus fatigetur, et sub incum etiam ea causa est, quod servus Dei est. cujus anim
Abbreviated transcription (Latin):
scđm a płi dictũ qͥd enĩ oremꝰ scđm id qđ o porteat nescimꝰ sed ipse
sp̃s ꝓ nob̵ postulat gemitib: inenarrabilib: ñ incondite ꝓpħa
credet᷑ orare ut uoluntatẽ dĩ doceat᷑ explere . łt cõpetens illa
obseqͥi io sibi postulet sed totũ hoc ad clarificandũ in sedi no¬
m̃ expectet ut ꝓpt̃ honorẽ di nominis in t̃ra recta ẽẽ statu¬
atur. Etqr hanc trã rectã scit sibi ñ incorꝑe mortis huiꝰ posse
concedi qr labes carnis humanȩ ꝑ admixtã in seuitioꝵ consu¬
etudinẽ ab oleri penitꝰ nsi cũ naturȩ demutatione ñ possit
uiui ficari se qͦsi ñ dũ uiuat expostulat : dicens uiuificabis
me inȩqͥtate tua ł duces de cribulatione animã meã & in
miscđia tua disꝑdesimmicos meos : Et ꝑdes om̃s inimicos

Expanded text:
stoli dictum: quid enim oremus secundum id, quod oporteat, nescimus; sed ipse spiritus pro nobis postulat gemitibus inenarrabilibus, non incondite propheta creditur orare, ut uoluntatem dei doceatur explere. et conpetens illa obsequii id sibi postulet, sed totum hoc ad clarificandum in se dei nomen expectet, ut propter honorem dei nominis in terra recta esse statuatur. Et quia hanc terram rectam scit sibi non in corpore mortis huius posse concedi, quia labes carnis humanae per admixtam in se uitiorum consuetudinem aboleri penitus nisi cum naturae demutatione non possit, uiuificari se, quasi nondum uiuat, expostulat dicens: uiuificabis me in sequitate tua. educes de tribulatione animam meam et in misericordia tua disperdes inimicos meos.
Abbreviated transcription (Latin):
mis. pedes meos alapsu. Placebo dño inregione uiuoꝵ Has laude
dõ referre festinat iudiciis dĩ absorta t̃renȩ corruptionis infirmi¬
tate ad ȩt̃nitatis aduitiis ꝓfectũ. obid utiq qr elegit mandata & conau
głici sacram̃ti fine condusit dic̃ns Erraui sic̃ ouis quȩ periit uiui¬
fica seruũ tuũ qr mandata tua nonsũ oblitꝰ Referri enĩ se erra¬
bundã ac ꝑditã ouẽ pastoris sui humeris festinat. ut ꝑ saluatorẽ
suũ et̃nũq pastorẽ incȩlo angłis ȩt̃na gaudia p̃beat se recepto
Filiꝰ enĩ hominis uenit saluare qđ perierat missus ad oues ꝑditasdo

Expanded text:
mis, pedes meos a lapsu. placebo domino in regione uiuentium. has laudes mis, pedes meos a lapsu. placebo domino in regione uiuentium. has laudes deo referre festinat, iudiciis dei absorpta terrenae corruptionis infirmitate ad seternitatis adiutus profectum: ob id utique, quia elegitgelici fine conclusit dicens: erraui sicut ouis, quae perit: uiuifica seruum tuum, quia mandata tua non sum oblitus. referri enim se errabundam ac perditam ouem pastoris sui humeris festinat, ut per salutarem aeternumque pastorem in caelo angelis aeterna gaudia praebeat se recepta. filius enim i m hominis uenit saluare, quod perierat, missus ad oues perditas do
Abbreviated transcription (Latin):
tib: aliis trenas opes expetentib: sc̃s iste mandata dĩ elegit ł legit aut̃
ñnaturali necessitate sed uoluntate piecatis qx unicuiq ad id qđ uo¬
letuia ẽ ꝓposita uiuendi & appetendi atq agendi ꝑmissa lib¬
nẽ futurȩ spei significans qr ñ ad p̃sentiũ effẽctũ sed ad futuroꝵ
ꝓfeccũ om̃is intelligit᷑ suscipi solere meditatio Ac meditationis¬
istiꝰ qđ p̃miũ eẽt. ostendit. Viuet anima mea & laudabit te & iudi¬
cia tua adiuuabunt me. Viuere in hac uita ñ reputat. Quippe qͥdixe¬
rit Ecce in iniqͥtatib: conceptꝰ sũ & indelictis peperit me mat̃ mea
Scit sub peccati origine & subpeccati lege eẽ senatũ Meditationẽ aut̃
legis dĩ obid elegit ut uiuat anima sua suꝑiore palmo aduitȩ istiꝰ
gaudia adortatꝰ cũ ait. Conuertere anima mea inreqͥem tuã qm̃
dñs bene fecicm qr eripuit animã mea a morte oculos meos alacri¬

Expanded text:
tibus, aliis terrenas opes expetentibus sanctus iste mandata dei elegit elegit autem tibus, aliis terrenas opes expetentibus sanctus iste mandata dei elegit elegit autem non naturali necessitate, sed uoluntate pietatis, quia unicuique ad id, quod uult, uia est proposita uiuendi, et adpetendi atque agendi permissa libnem futurae spei esse significans; quia non ad praesentium effectum, sed ad futurorum profectum omnis intelligitur suscipi solere meditatio. 6. Praemimium esset, ostendit: uiuet anima mea et laudabit te: et iudicia tua iuuabunt me. uiuere se in hac uita non reputat, quippe qui dixerit: ecce in iniquitatibus conceptus sum et delictis peperit me mater mea. scit sub peccati origine et sub peccati lege se esse natum; meditationem autem legis dei ob id elegit, ut uiuat. animam suam superiore psalmo ad uitse istius gaudia adhortatur, cum ait: conuertere, anima mea, in requiem tuam, nus benefecit mihi: quia eripuit animam meam a morte, oculos meos a lacri
Abbreviated transcription (Latin):
eructua uerme rmnũ tam̃ post doctrinã iustificationũ di ꝓnunti¬
abit lingͣ qđ loqͥt᷑ ut cũ rerũ dictaꝵ sit ꝑcepta cognitiotũ agnitio¬
nis iss declaratio consequat᷑. Non st̃ aut̃ ita mandata dĩ ab ȩquita¬
te diuersa ut ñ dõ dignũ sit eoꝵ primũ intelligentiuã tribuerȩ ꝓ¬
phetandĩ tũ deinde ad conscientiȩ publicȩ notionẽ p̃dicationis
confessione clarescere qr extrabonitatẽ di sit aut occultari qđuo
lueri pntiari aut aliuo aliqͥo nisi cũ eqͥtate mandasse. Aeqͥtatis
Aut̃ mandatoꝵ dĩ ea sumi ẽ. ut omĩb sint salutaria. ut hoc qđ in
hancuitã uenimꝰ cũ ꝓfectu ȩt̃ nitatis in eamꝰ Nã nasciad mortẽ
ñuitȩ ẽ. causa: sed mortis Et huiꝰ spei suȩ fidutiũ mox ꝓpla
subiec̃ : dic̃ns fiat manꝰ tua ut saluũ me faciat. qm̃ mandata tua elegi
liis głam scłi eligentib: aliis ueneratione elem̃toꝵ ac demonũ capesser¬

Expanded text:
ationum dei pronuntiabit lingua, quod loquitur: ut rerum dictarum cum sit percepta cognitio, tum cognitionis ipsius declaratio consequatur. non sunt autem ita mandata dei ab aequitate diuersa, ut non deo dignum sit. eorum primum intellegentiam tribuere prophetanti, tum deinde ad conscientise publicae notionem prsedicationis confessione clarescere: quia extra bonitatem dei sit, aut occultari, quod uoluerit pronuntiari, aut aliud aliquid nisi cum sequitate man dare. sequitatis autem mandatorum dei ea summa est, ut omnibus sint salutaria, ut hoc, quod in hanc uitam uenimus. cum profectu seternitatis ineamus. nam nasci ad mortem, non uitae est causa, sed mortis. Et huius spei suae fiduciam mox propheta subiecit dicens: fiat manus tua saluum faciatme; quoniammandata tua elegi. aliis gloriam sseculi eligentibus, aliis uenerationem elementorum ac dsemonum capessen
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia. Rimũ orationẽ suã dep̃cat᷑ audiri : qr id humilitatis hu¬
manȩ ẽ ut audientiã di his quȩ oret expectet. Seq̃nti deinde
scđ̃m ꝓpheticã scientiã : ut inueritate di Audat᷑ ex postulat
effector Tertia qͦq postulatio ẽ ut iniustitia dĩ autiat᷑ Non ẽ¬
orator inuio ȩ uoluntatis ds ñ p̃durȩ & iniq ꝑtinatiȩ arbit̃ sed

Expanded text:
 suam deprecatur audiri, quia id humilitatis humanae est, ut audientiam dei his, quse orat, exoptet. sequenti deinde secundum propheticam scientiam, ut in ueritate dei audiatur, expostulat.effector. tertia quoque postulatio est, ut in iustitia dei audiatur. non est tyrannicse uoluntatis deus, non prsedurse et iniq
Abbreviated transcription (Latin):
spensatores uerbi dĩ ⁊ministrisa cram̃toꝵ eiꝰ milites xp̃i. quan¬
tomagis cȩtera stipendiaria multitudo ⁊ quȩdã prouincia
magni regis quã neforte uł falsa suspitione a uaritiȩ mi¬
les ille fidelissimꝰ atq fortissimꝰ apłs paulus offenderet
penicentia : Qui quãuis a furtis a rapinis a fraudib:
ab adulteriis ⁊ fornicationib: om̃iq luxuria. acru¬
delitate odioꝵ & immicitiaꝵ ꝑtinatia . ab omideniq
idolatriȩ feditate spectaculoꝵ nugacitate he̾resum
atq scismatũ impia uanitate atq ab om̃ib: huice modi
flagitiis & facinorib: immunes puriatq integri. ẽẽ
debeant : Tam̃ ꝓpt̃ administrationẽ rerũ familiañi &
coniugioꝵ artisfima uincula tã multa peccant: ut ñ
tã de ĩstomundo puluere asꝑgi. quã luto obliniri uide¬

Expanded text:
spensatores verbi Dei et ministri Sacramentorum ejus, milites Christi; quanto magis caetera stipendiaria multitudo, et quaedam provincia magni regis? Quam ne forte vel falsa suspicione avaritiae miles ille fidelissimus atque fortissimus apostolus Paulus offenderet, poenitentiam? Qui quamvis a furtis, a rapinis, a fraudibus, ab adulteriis et fornicationibus omnique luxuria, a crudelitate odiorum et inimicitiarum pertinacia, ab omni denique idololatriae foeditate, spectaculorum nugacitate, haeresum atque schismatum impia vanitate, atque ab omnibus hujuscemodi flagitiis et facinoribus immunes, puri atque integri esse debeant: tamen propter administrationem rerum familiarium, et conjugiorum arctissima vincula, tam multa peccant, ut non tam de istius mundi pulvere aspergi, quam luto obliniri vide
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: credimꝰ & in scãm eccłam utiq: caholicã Nã heretici &
scismatici congregationes suasuocant: sed heretici dedõ

Expanded text:
 Credimus et sanctam Ecclesiam, utique catholicam. Nam et haeretici et schismatici congregationes suas ecclesias vocant. Sed haeretici de
Abbreviated transcription (Latin):
& incertissima coniectura suspicam᷑ potiꝰ quã cõphendimꝰ
Qua ꝓpt̃ resquidẽ agendas ꝓnr̃o captu ordinare debemꝰ quas eo
modo qͦstatuimꝰ siꝑ agere poterimꝰ : non ido gaudeamꝰ quia nob
sed qr dõ sic eas agi placuit: Si aut̃ aliqͣ inciderit necessitas. qͣ
nr̃ ille ordo turbet᷑. flectam᷑ facile nefrangam᷑ : utquẽ ds
nr̃o p̃posuit ipse sit nr̃. Aequiꝰ ẽ eñi ut nos eius : quã ut ille
nr̃am uoluntatẽ sequat᷑ quia & ordo a gendaꝵ rerũ quẽ nr̃o
arbitrio tenere uoluimꝰ illeutiq: apꝓbandus ẽ. ubi potiora
p̃cedunt. Curgͦ nos dolemꝰ homines ad ñodõ tanto potiore
p̃cedi ut eo ipso quo nr̃m amamꝰ ordinẽ in ordinati. ẽẽ cupu¬
mͦ Nemo enĩ meliꝰ ordinat qͥd agat : nisi qui paratior ẽ. non
Agere qđ diuina potestatȩ ꝓhbet᷑ quã cupidior agere qđ huma¬
na cogitatione meditat᷑ qr multȩ cogitationes st̃ in corde curi :

Expanded text:
aut incertissima conjectura suspicamur potius, quam comprehendimus. aut incertissima conjectura suspicamur potius, quam comprehendimus. Quapropter res quidem agendas pro nostro captu ordinare debemus: quas eo modo quo statuimus, si peragere potuerimus, non ideo gaudeamus quia nobis, sed quia Deo sic eas agi placuit: si autem aliqua inciderit necessitas, qua noster ille ordo turbetur; flectamur facile, ne frangamur; ut quem Deus nostro praeposuit, ipse sit noster. Aequius est enim ut nos ejus, quam ut ille nostram voluntatem sequatur. Quia et ordo agendarum rerum, quem nostro arbitrio tenere volumus, ille utique approbandus est, ubi potiora praecedunt. Cur ergo nos dolemus homines a Domino Deo tanto potiore praecedi, ut eo ipso quo nostrum amamus ordinem, inordinati esse cupiamus? Nemo enim melius ordinat quid agat, nisi qui paratior est non agere quod divina potestate prohibetur, quam cupidior agere quod humana cogitatione meditatur. Quia multae cogitationes sunt in corde viri,
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã ipse sint quando quidẽ ignoramꝰ inopinatũ aliqͥo
& extra ordinariũ eo modo qͦdĩxi loquim᷑ : a tedio reno¬
uat᷑ intentio Sed & breue sit maxime ex extra ordinẽ in¬
serit᷑ : ne morbũ fastidii cui subuenire uolumꝰ etiã augeat
ipsa medicina Acceleranda st cȩtera : & ꝓmittentꝰ atq̃ ex¬
ibendus finis ꝓpinquior Si aut̃ confregit animũ tuũ¬
alteriꝰ actionis cui tanquã magis necessariȩ ĩa suspens
eras omissio & ꝓpt̃ ea tristis insuauit̃ cathecitas : cogita¬
re debes excepto qđ scimꝰ miseri cordit̃ nob̵ agendũ ẽẽ
quicquid hominib: agimꝰ & ex officio sincerissime carita¬
tis. Hocergo excepto incertũ. ẽẽ quid utiliꝰ agamꝰ & quio
oportunius: aut in t̃mittamꝰ aut om̃ino omittamꝰ. Quia
enĩ merita hominũ ꝓquib: agimꝰ qualia s a puo dm̃ nonno¬
uimꝰ quid eis ad tẽpis expediat. aut nulla aut tenuissima:

Expanded text:
tanquam ipsae sint quandoquidem ignoramus, inopinatum aliquid tanquam ipsae sint quandoquidem ignoramus, inopinatum aliquid et extraordinarium, eo modo quo dixi, loquimur, a taedio renovatur intentio. Sed et breve sit, maxime quia extra ordinem inseritur, ne morbum fastidii cui subvenire volumus etiam augeat ipsa medicina: et acceleranda sunt caetera, et promittendus atque exhibendus finis propinquior. CAPUT alterius actionis, cui tanquam magis necessariae jam suspensus eras, omissio, et propterea tristis insuaviter catechizas; cogitare debes, excepto quod scimus misericorditer nobis agendum esse quidquid cum hominibus agimus, et ex officio sincerissimae charitatis; hoc ergo excepto, incertum esse quid utilius agamus, et quid opportunius aut intermittamus, aut omnino omittamus. Quia enim merita hominum pro quibus agimus, qualia sint apud Deum non novimus, quid eis ad tempus expediat aut nulla aut tenuissima
Abbreviated transcription (Latin):
sint fr̃s nr̃i corã nob sedere ñ facimꝰ : Et ipsũ dnm̃ nrm̃ cui
assistunt angłi sedens mulier audiebat : Sane si aut breuis
sermo futurus ẽ. Aut consessui locꝰ apt᷑ ñ. ẽ. stantes audiant:
sed cũ multi audiunt & non tñciniciandi . Nã cũ unꝰ aut duo
aut pauci qͥ ꝓpterea uener̃ ut xp̃iani fiant : periculose loqͥ¬
mͣ stantib: tam̃ si iã sic coepimꝰ saltẽ anĩ a duerso auditoris
tedio & offerenda sessio ẽ : immouͦ prorsus urgentꝰ ut sedeat.
& dicendũ aliqͥd quo renouet᷑ qͦ etiã cura siqͦ forte irruens eũ
A uocare cȩꝑat. fugiat ex animo. Cũ enĩ cause incertȩ sint. cur
iã tacitꝰ recuset audire iã sedenti aliqͥd aduersincidentes cogita¬
tiones sȩculariũ negotioꝵ dicat᷑ aut hilari ut dixi aut tristimo¬
do : ut si ipse st̃ quȩ̃ m̃tẽ occupauerant cedant quasi nomina

Expanded text:
sint fratres nostri, coram nobis sedere non facimus; et ipsum Dominum nostrum, cui sint fratres nostri, coram nobis sedere non facimus; et ipsum Dominum nostrum, cui assistunt Angeli, sedens mulier audiebat ? Sane si aut brevis sermo futurus est, aut consessui locus non est aptus, stantes audiant; sed cum multi audiunt, et non tunc initiandi. Nam cum unus, aut duo, aut pauci, qui propterea venerunt ut christiani fiant, periculose loquimur stantibus. Tamen si jam sic coepimus, saltem animadverso auditoris taedio, et offerenda sessio est, imo vero prorsus urgendus ut sedeat, et dicendum aliquid quo renovetur, quo etiam cura, si qua forte irruens eum avocare coeperat, fugiat ex animo. Cum enim causae incertae sint cur jam tacitus recuset audire, jam sedenti aliquid adversus incidentes cogitationes saecularium negotiorum dicatur, aut hilari, ut dixi, aut tristi modo: ut si ipsae sunt quae mentem occupaverunt, cedant quasi nominat
Abbreviated transcription (Latin):
dat eiꝰ uerecundiã asperitate aliqͣ sed potiꝰ familiaritate
conciliet ut oblata sessione succurrere. Quã quã sine dubi¬
tatione meliꝰ fiat ubi decent̃ fieri potest : ut a principio se¬
dens audiat. Longeq consulti in quibidã eccłesiis trans¬
marinis non solũ antistites sedentes loquunt᷑ ad popłm.
sed ipsi etiã popło sedilia subiacent : nequis quã in firmior
scando lassat. a salubrima intentione auertat᷑: aut etã co¬
gat᷑ abscedere. Et tam̃ multũ int̃ẽ si se quisquã demagna
multitudine subtrahat ad reparandas uires qui ĩã sã cra¬
m̃toꝵ societate deuintꝰ.c̃ Et siille discedat qđ plerũq
in euitabilit̃ urget᷑ ne interiore defectuuictꝰ etiã cadat
qui primis sacram̃tis imbuendus ẽ. Et pudore enĩ non
dicitcur eat: & imbecillitate ftare ñ sinit᷑ Expt᷑ hacdico Nã fec̃
hoc uidã cũ eũ cathecitarẽ: homorusticanꝰ. Vnde magnope

Expanded text:
dat ejus verecundiam asperitate aliqua, sed potius familiaritate dat ejus verecundiam asperitate aliqua, sed potius familiaritate conciliet; aut oblata sessione succurrere; quanquam sine dubitatione melius fiat, ubi decenter fieri potest, ut a principio sedens audiat; longeque consultius in quibusdam Ecclesiis transmarinis non solum antistites sedentes loquuntur ad populum, sed ipsi etiam populo sedilia subjacent, ne quisquam infirmior stando lassatus a saluberrima intentione avertatur, aut etiam cogatur abscedere. Et tamen multum interest, si se quisquam de magna multitudine subtrahat ad reparandas vires, qui jam sacramentorum societate devinctus est; et si ille discedat quod plerumque inevitabiliter urgetur, ne interiore defectu victus etiam cadat qui primis sacramentis imbuendus est: et pudore enim non dicit cur eat, et imbecillitate stare non sinitur. Expertus haec dico: nam fecit hoc quidam, cum eum catechizarem, homo rusticanus, unde magnopere
Abbreviated transcription (Latin):
ex his quȩ mysticȩ dicta st̃ in sc̃is libris: ⁊ maxime in ipsa
narratione quȩ aperiendo & reuelando nr̃ sermo dul¬
cescat. đ sinimis tardus e & ab om̃i tali suauitate absui¬
dus & auersus : miscđit sufferendus ẽ. Breuĩq: decursis
cȩteris : ea quȩ maxime necessaria st de unitate catholica.
detẽptationib: dẽ xp̃iana conuersatione ꝓpt̃ futurũ iudi¬
ciũ t̃ribilit̃ inculcanda st: magisq ꝓ illo addm̃ quã illi
detdo multa dicenda. Sȩpe etia fit : ut qͥ primo libent̃ audie¬
bat. uł audiendo ułstando fatigatꝰ noniã laudans. sed oscitans
labia deducat & se abire uelle etiã inuitꝰ ostendat. Qđ ubi
senserimꝰ : aut renouare oportet eiꝰ animũ dicendo aliquio
honestahilaritate conditũ & aptũ reiquȩ agit᷑ : uł aliquid
ualde mirandũ & stupendũ uł etiã dolendũ atq plangendũ
& magis de ipso ut ppria cura puntꝰ eiugilet qđ tam̃ ñ offen¬

Expanded text:
ex his quae mystice dicta sunt in sanctis Libris, et maxime in ipsa ex his quae mystice dicta sunt in sanctis Libris, et maxime in ipsa narratione, quae aperiendo et revelando noster sermo dulcescat. Quod si nimis tardus est, et ab omni tali suavitate absurdus et aversus, misericorditer sufferendus est, breviterque decursis caeteris, ea quae maxime necessaria sunt, de unitate Catholicae, de tentationibcium terribiliter inculcanda sunt, magisque pro illo ad Deum, quam illi de Deo multa dicenda. 19. Saepe etiam fit ut qui primo libenter audiebat, vel audiendo vel stando fatigatus, non jam laudans, sed oscitans labia diducat, et se abire velle etiam invitus ostendat. Quod ubi senserimus, aut renovare oportet ejus animum, dicendo aliquid honesta hilaritate conditum et aptum rei quae agitur, vel aliquid valde mirandum et stupendum, vel etiam dolendum atque plangendum; et magis de ipso, ut propria cura punctus evigilet; quod tamen non offen
Abbreviated transcription (Latin):
corporis significare apꝓbationẽ suã siue humana uere¬
cundia reprimat᷑ siue dicta ñ intelligat siue contẽnat.
quando quidẽ nob̵ ñ cernentib: animũ eiꝰ incertũ. ẽ.
om̃ia sermone tẽptanda st̃ quȩ ad eũ excitandũ & tan¬
quã delatebris eruendũ possint ualere . Nã ⁊timor
nimiꝰ atq impediens declarationẽ iudicii eiꝰ blanda ex¬
hortatione pellendus ẽ : & insinuando frat̃nã societa¬
tẽ ueretundia tẽꝑanda & in trogatione quȩ rendũ utrũ
intelligat : ⁊ danda fidutia ut siqͥd ei contradicendũ uidet᷑
libe ꝓferat. Quȩrendũ etiã de illo utrũ hec aliquando iã au¬
dierit: & fortassis eũ tanquã nota & puulgata ñ moueant
Etagendũ ꝓ eiꝰ responsione ut aut planiꝰ & ẽnodatiꝰ loquam᷑:
Aut opinionẽ contrariã refellamꝰ aut ea que illi nota st
ñ explicemꝰ latiꝰ sed breuit̃ cõplicemꝰ. Eligamꝰq: aliqua

Expanded text:
corporis significare approbationem suam, sive humana verecorporis significare approbationem suam, sive humana verecundia reprimatur; sive dicta non intelligat, sive contemnat: quandoquidem nobis non cernentibus animum ejus incertum est, omnia sermone tentanda sunt, quae ad eum excitandum et tanquam de latebris eruendum possint valere. Nam et timor nimius atque impediens declarationem judicii ejus, blanda exhortatione pellendus est, et insinuando fraternam societatem verecundia temperanda, et interrogatione quaerendum utrum intelligat, et danda fiducia, ut si quid ei contradicendum videtur, libere proferat. Quaerendum eum de illo utrum haec aliquando jam audierit, et fortassis eum tanquam nota et pervulgata non moveant; et agendum pro ejus responsione, ut aut planius et enodatius loquamur, aut opinionem contrariam refellamus, aut ea quae illi nota sunt non explicemus latius, sed breviter complicemus, eligamusque aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
tare nos oportȩtcũ ipsũ dm̃iã disçere homines accedunt ꝓpt̃
uari : ut si frigidior ẽ. solita nr̃a p̃dicatio insolita eorũ
Auditione feruescat. Huc accedit adc̃oparandã letitiã
qđ cogitamꝰ ⁊ consideramꝰ deqͦ erroris morte in uitã fidei
transeathomo It siuicos usitatissimos cũ benefica hilaritate
transimꝰ quando alicui forte qͥerrando laborauerade
monstramꝰ uiã : quanto alacriꝰ ⁊ cũ gaudio maiore in doc¬
trina salutari etiã illa quȩ ꝓpt̃ nos retexere ñ opꝰ ẽ. ꝑam¬
bulare debemꝰ cũ animã miserandã ⁊errorib scłi fatiga¬
tã ꝑ itinera pacis ipso qͥ nob̾eã p̃ stitit iubente deducimꝰ¬
Sed reuera multũ ẽ ꝑdurare in loquendo usq ad t̃minũ
pnstitutũ : cũ moueri ñ uidemꝰ audientẽ. Qđ siue ñ au¬
deat religionis timore constrict. uoce aut aliqͦ motu

Expanded text:
tari nos oportet, cum ipsum Deum jam discere homines accedunt, proptari nos oportet, cum ipsum Deum jam discere homines accedunt, propvari, ut si frigidior est solita nostra praedicatio, insolita eorum auditione fervescat? Huc accedit ad comparandam laetitiam, quod cogitamus et consideramus, de qua erroris morte in vitam fidei transeat homo. Et si vicos usitatissimos cum benefica hilaritate transimus, quando alicui forte qui errando laboraverat, demonstramus viam: quanto alacrius et cum gaudio majore in doctrina salutari, etiam illa quae propter nos retexere non opus est, perambulare debemus; cum animam miserandam et erroribus saeculi fatigatam per itinera pacis, ipso qui nobis eam praestitit jubente, deducimSed revera multum est perdurare in loquendo usque ad terminum praestitutum, cum moveri non videmus audientem; quod sive non audeat, religionis timore constrictus, voce aut aliquo motu
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ in inuicẽ Atq: ita ⁊ illi quȩ audiunt qͣsi loquant᷑ in nob
⁊ nos in illis discamꝰ quodã modo quȩ docemꝰ. Nonne accidẽ
hoc solet cũ loca quȩda ãpla & pulchra uł urbiũ uł agiox
quȩ ũ nos sepe uidendo sine aliqͣ uoluptate p̃teribamꝰ. osten¬
dimꝰeis qͥantea nunquã uiderant ut nr̃a delettatio uneoꝵ
nouicatis delectatione renouet᷑: & canto magis quanto sta¬
miciores qr ꝑamoris iunculũ inquantũ inillis sumꝰ in
tantũ & nob noua fiunt quȩ uetent fuer̃. Sed sunreb con
teplandis aliquantũ ꝓficimꝰ iã uolumꝰ eos quosdiligimꝰ
letari & stupere cũ intuent᷑ oꝑa manuũ hominu : seduo¬
lumꝰ eos in ipsa artẽ consiliũue institutoris attollere atq
inde exurgere in admirationẽ laudeq om̃i creantis di.
ubi amoris fructuo sissimꝰ finis ẽ. Quanto gͦ magis delet¬

Expanded text:
mus in invicem; atque ita et illi quae audiunt quasi loquantur in nobis, mus in invicem; atque ita et illi quae audiunt quasi loquantur in nobis, et nos in illis discamus quodam modo quae docemus. Nonne accidere hoc solet, cum loca quaedam ampla et pulchra, vel urbium vel agrorum, quae jam nos saepe videndo sine aliqua voluptate praeteribamus, ostendimus eis qui antea nunquam viderant, ut nostra delectatio in eorum novitatatis delectatione renovetur? Et tanto magis, quanto sunt amiciores; quia per amoris vinculum in quantum in illis sumus, in tantum et nobis nova fiunt quae vetera fuerunt. Sed si in rebigimus laetari et stupere, cum intuentur opera manuum hominum; sed volumus eos in ipsam artem consiliumve institutoris attollere, atque inde exsurgere in admirationem laudemque omnicreantis Dei, ubi amoris fructuosissimus finis est: quanto ergo magis delec