comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tollamꝰ iã cuncta ista demedio arma.
acri facienda uiro. Hec qͥcqͣm minus
semꝑ optaui : ꝗ int̾ eos qui secũ multũ
uixer. multũ q sermocinanti sunt. oriri
aliqđ unde norus qn conflictus exurgat
sed ꝓpt̃ memoriã que infida custos ÷ exco¬
greatoꝵ. referri inlitteras uolui. qđ int̃¬
nos sepe tractauimꝰ. simul ut ista ddo¬
lescentes & inhec attenda discerent. &¬
aggredi ac subire tep̃tarent. Tune gͦ
nescis nichil me certũ ad buc habere.
qđ sentiã. sed habeo querendo. aea demi¬
coꝵ argum̃tis atq disputationib
impeisiri. Nescio quo enĩ mͦ fecer᷑ in
animo quandã ꝓbabilitatẽ. ut abeoꝵ ũba
nundũ recedã qđ homo uerũ inuenire ñ
possit. Unde piger & prsus segnis effectus
erã nec querere audebã. qđ acitissimis ac
doctissimis uiris inuenire ñ licuit. Nisi ergo
prius tã mͥ ꝑsuasero uerũ pesse inueniri. quã
habeo aliqd qđ defendã. Istã itaq in t̾ro¬

Expanded text:
tollamus iam cuncta ista de medio arma tollamus iam cuncta ista de medio arma acri facienda uiro; nec quidquam mmus semper optau. quam inter eos, qui secum multum uixerunt multumque sermocinati sunt, oriri aliquid, unde nouus quasi conflictus exsurgat. sed propter memoriam, quae infida custos est excogitatorum, referri in litteras uolui, quod internos saepe pertractauimus, simul ut isti adulescentes et in haec attendere discerent et aggredi ac subire temtarent. Tune ergo nescis nihil me certum adhuc habere quod sentiam, sed ab eo quaerendo Academicorum argumentis atque disputationibus impediri? nescio quo enim modo fecerunt in animo quandam probabilitatem — ut ab eorum uerbo nondum recedam — quod homo uerum inue.nire non possit; unde piger et prorsus segnis effectus eram nec quaerere audebam, quod acutissimis ac doctissimis uiris inuenire non licuit. nisi ergo prius tam mihi persuasero uerum posse inueniri, quam habeo aliquid, quod defendam. itaque istam interro
Abbreviated transcription (Latin):
modestissime dictũ est ita ent̃ ȩã eȩ uer¬
ris accusatorẽ. ut ficuloꝵ defensor eȩt
ꝓpterea necesse.ẽ. eũ qui aliquẽ accus&
lubere alterũ quẽ defendat. & ille.
s altẽ habes ne tu qͥcquã in qͦ sententia
tua iã fundata confatęrit : Facile ẽ.
in qm huic rogationi respondere.
me p̃sertĩ cui repentina ñ .ẽ. iã hoc
totũ inecũ egi. ⁊ diu multũq uer¬
saui animo. Quã obrẽ audi alypi.
qd̾ ut arbitror iã optimȩscis. Non
ego istã dis¬
putationis dispu¬
tandi grã
susceptã uolo. satis sit
istis ad olescentib plusi¬
mus.
ubi libent̾ nobisc̾ũ phi¬
losophia
quasi iocata ÷ quare au¬
ferantꝰ
demanib nr̃is fabelle
pueriles
De uita nt̃a. demorib
de ani¬
mo res agitur. qui se su
libi dinib atq ita tẽꝑantia uelut con¬
iuige accepta regnaturũ ee̾ p̃sumit.
securior rediturus in celũ. Uides qͥd dicã.

Expanded text:
modestissime dictum est ita cum esse Uermodestissime dictum est ita cum esse Uerris accusatorem, ut Siculorum defensor esset, propterea necesse est eum, qui aliquem accuset. habere alterum, quem defendat. — Et ille: Saltem habesne tu quidquam, in quo sententia tua iam fundata constiterit ? — Facile est, inquam. huic rogationi respondere mihi praesertim. cui repentina non est; iam hoc totum mecum egi et diu multumque uersaui animo. quam ob rem audi, Alypi, quod, ut arbitror, iam optime scis: non ego istam disputationem disputandi gratia susceptam uolo. satis sit istis adulescentibus prolusimus, ubi libenter nobiscum philosophia quasi iocata est. quare auferantur de manibus nostris fabellae pueriles. de uita nostra de moribus de animo res agitur, qui se suplibidinibus atque ita temperantia uelut coniuge accepta regnaturum esse praesumit securior rediturus in caelum. uides quid dicam.
Abbreviated transcription (Latin):
oculos ambo inalipiũ contuler̃. Tũ ille.
ni me spesfefellerit facile fugẽ. Simul
ȩnĩ solatur me. qđ p̃sens academicoꝵ
oppugnator onus trigeti iucti pene
subierit. & nc̃ eũ uictorẽ ur̃a confessio¬
ne ꝓbabile.ẽ. Illud magis uereor. ne &
deserti officii negligentiã &̾ inuasi im¬
pudentiã deuitare ñ possim. Non emĩ
uos oblitos credo. uidicis mͥ munꝰ fuisse
delatũ. hic trigetiꝰ. Illud inꝗͥt aliud.
hoc̃ aũ aliud ẽ. Quare qs̃. ut te aliꝗdo
patiare priuatũ. He renue rĩait. ne cũ
impudentiã uł negligentiã uitare cu¬
pio. in suꝑ bie quo uitio
nihil ÷
immanius laqueos incidã si honorẽ
mͥ auobis c̃cessũ. diutius
quã
micoꝵ officiũ tuũ. id ÷ in quoꝵ defen¬
sione hos oppugnes. Alȩtuo enĩ ne aca
demicos refellens academicũ te ꝓbare
uelis. Accusatoꝵ inqͣm ut opinor duo
genera eẽ bene nosti. Non enĩ si aciceronẽ

Expanded text:
oculos ambo in Alypium contulerunt. Tum ille: oculos ambo in Alypium contulerunt. Tum ille: c formidinem, ni me spes fefellerit, facile fugem. Simul enim solatur me, quod praesens Academicorum oppugnator, onus Trygetii victi pene subierit, et nunc eum victorem vestra confessione probabile est. Illud magis vereor, ne et deserti officii negligentiam, et invasi impudentiam, devitare non possim. Non enim vos oblitos credo, judicis mihi munus fuisse delatum. Hic Trygetius: Illud, inquit, aliud, hoc autem aliud est; quare quaesumus, ut te aliquando patiare privatum. Ne renuerim, ait; nedum impudentiam vel negligentiam vitare cupio, in superbiae, quo vitio nihil est immanius, laqueos incidam, si honorem mihi a vobis concessum, diutius quam micorum, officium tuum; id est, in quorum defensionem hos oppugnes. Metuo enim, ne Ademicos refellens Academicum te probare uelis. — Accusatorum. inquam, ut opinor, duo genera esse bene nosti. si enim a Cicerone
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣm ñ ee̾t in eptior sidiceret. Patrẽ qͥdẽ
eiꝰ minime noui. nec fama cõꝑi. qͥ sit
simił patri. sed mͥ tam̃ simił uidetur.
Ineptior certe in qͥt. Sed quorsũ ista ͦ q
tales inqͣm st̃ qͥ dicunt. Uerũ qͥdẽ ñ noui¬
mꝰ. sed hoc qd̃ uidemꝰ. eiꝰ qd ñ nouimꝰ simi
le.ẽ. ꝓbabile inqͥt illi dicunt. Cui ego.
Q uomꝰ ista dicis. annegas ȩos ueri simile
dicere: & ille. Ego inqtͥ. obhoc dicere uolui.
ut illã similitudinẽ excluderẽ. Uidebat᷑
enũ mͥ fama imꝑbe irruisse in questionẽ ue¬
rã cũ academici nec ocuł qͥdẽ crede̾nt
humanis. Nelũ famȩ mille qͥdẽ ut po¬
ȩte fingunt. sed monstrosis tam̃ luminib
Nã qͥs ego tandẽ sũ academie defensor.
an inquisitione ista inuidetis securitati
mee: En habes alipiũ cuiꝰ aduentꝰ nob̃
quȩso ferias dedit. quẽ te iã ducdũ ñfrus¬
tra formidare arbitram᷑. Tũ facto silentio

Expanded text:
inquam, non esset ineptior, si diceret: patrem quidem inquam, non esset ineptior, si diceret: patrem quidem eius minime noui nec fama comperi, quam sit similis patri; sed mihi tamen similis uidetur. — Ineptior certe, inquit. sed quorsum ista? — Quia tales, inquam, sunt qui dicunt: uerum quidem non nouimus, sed hoc quod uidemus eius quod non nouile est. Probabile, inquit, illi dicunt. Cui ego: Quomodo istuc dicis? An negas eos verisimile dicere? Et ille inquit: Ego ob hoc dicere volui, ut illam similitudinem excluderem. Videbatur enim mihi fama improbe irruisse in quaestionem vestram, cum Academici ne oculis quidem credant humanis, nedum famae mille quidem, ut poetae fingunt, sed monstrosis tamen luminibus. Nam quis ego tandem sum Academiae defensor? An in quaestione ista invidetis securitati meae? En habes Alypium, cujus adventus nobis, quaeso, ferias dederit, quem te jamdudum non frustra formidare arbitramur. 21. Tum facto silentio,
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi istez cuius hic puer filiꝰ : Respondet᷑ cuiꝰ¬
dã romaniani: at hic quã patri similis. est¬
quẽ ñ temeriaria hoc adme fama detu¬
lerat. Hic tu uł qͥs alius. nosti ȩnĩ romania¬
nũ bone homo : ñ noui inqͥt. Tam̃ similis
eiꝰ mͥ uidetur. Poterit ne quisꝗ risũ tene¬
re : nullo mͦ inqͥt. Ergo inqͣm qͥd seqͣtur
uides. Iã dudũ in qͦt uidȩo. sed tam̃ ipsã
conclusionẽ abste audire uolo. Oportet ȩnĩ
alȩre incipias quẽ cȩpisti. Quidni in qͣm con¬
cludã. ipsa res clamat similit̾ ridendos. ee̾.
academicos tuos. qͥ se inuita ueri similitudi¬
nẽ seqͥ dicunt. cũ ipsũ uerũ qđ sit ignorent.
Tũ trigetiꝰ. Longe inqͥt mͥ uidet᷑ dissimilis.
academicoꝵ cautio. ab huiꝰ qͣm descripsistis in¬
eptia. Illi enĩ rationib adsequnit᷑. qd̾ dicunt
eẽ ueri simile. iste au ineptꝰ famã sequutꝰ.
.ẽ: cuiꝰ auctoritate nihil. ẽ. uiluis. Quasi uͦ

Expanded text:
ibi iste: cuius hic puer filius? respondetur: cuiuibi iste: cuius hic puer filius? respondetur: cuiusdam Romaniani. at hic: quam patris similis estquam non temere hoc ad me fama detulerat! hic tu uel quis alius: nosti enim Romanianum, bone homo ? non noui, inquit; tamen similis eius mihi uidetur. poteritne quisquam risum tenere? — Nullo modo, inquit. — Ergo, inquam, quid sequatur uides. — Iam dudum, inquit, uideo. sed tamen ipsam conclusionem abs te audire uolo; oportet enim alere incipias quem cepisti. — Quidni, inquam, concludam ? ipsa res clamat similiter ridendos esse Academicos tuos, qui se in uita ueri similitudinem sequi dicunt, cum ipsum uerum quod sit ignorent. Tum Trygetius: Longe mihi, inquit, uidetur dissimilis Academicorum cautio ab huius quem descripsistis ineptia. illi enim rationibus assequuntur quod dicunt esse ueri simile, iste autem ineptus famam secutus est, cuius auctoritate nihil est uilius. — Quasi uero,
Abbreviated transcription (Latin):
optet in qt homo tã sc̃s ut hoc eids̃ ante
uota concesserit. Crede iã licenti. Nã qͥ
ñ inuenis qd̃ respondeas. & ad huc ut uin¬
care optas parue fidĩ. mͥ uiđis. Arrisimꝰ. Tũ
licentiꝰ. Loquere beatꝰ inqͥt ñ inueniendo
uerũ. sed certe ñ querendo. qua hilari¬
tate adolescentuloꝵ cũ eẽmꝰ. letiores:
attende inqͣm rogationẽ. ⁊ iniuã firmor
⁊ ualentior redi si potes. En adsũ inqͥtͥ ꝗtũ
possũ. Qͥd enĩ si ille fr̃is mei uisor fama
ȩptus aut insanꝰ eę sicredit: Stultus ne inꝗ
saltẽ dici potest: Non continuo inqͥt. nͥse uł
scire contendit. Nã si ut ꝓbabile seqͥtur. qđ
crebra fama iactauit: nullus temeritatis
argui potest. Tũ ȩgo. Rem ipsã paulisꝑ cõ¬
sidemus. ⁊ quasi ante oculos constituamꝰ.
Ecce fac illũ nescio quẽ hominẽ quẽ descri¬
bimꝰ eẽ p̾sentẽ. Aduenit alicunde fr̃ tuus

Expanded text:
optet, inquit, homo tam sanctus, ut hoc ei deus ante optet, inquit, homo tam sanctus, ut hoc ei deus ante uota concesserit? crede iam, Licenti; nam qui non inuenis quid respondeas, et adhuc ut uincare optas, paruae fidei mihi uideris. — Arrisimus. — Tum Licentius: Loquere beatus, inquit. non inueniendo uerum, sed certe non quaerendo. Qua hilaritate adulescentulorum cum essemus laetiores: Attende, inquam, rogationem et in uiam firmior et ualentior redi, si potes. — En adsum, inquit, quantum possum. quid enim. si ille fratris mei uisor fama insanus aut ineptus esse, si credit? — Stultusne, inquam, saltem dici potest? — K on continuo, inquit, nisi se id scire contenderit. nam si ut probabile sequitur quod crebra fama iactauit, nullius temeritatis argui potest. — Tum ego: Rem ipsam paulisper consideremus et quasi ante oculos constituamus. ecce fac illum nescio quem hominem, quem describimus, esse praesentem; aduenit alicunde frater tuus.
Abbreviated transcription (Latin):
felitiꝰ. Qd si etiã patrẽ tuũ illũ quo ꝓfęto
nȩmo philosophiã. ẽ. tã post longã sitim haus¬
turus ardentius. nob̾cũ ista querentẽ ac
disserentẽ uidis. cũ ego me fortunatiorẽ
numꝗ putabo. qđ te tandẽ sentire ac di¬
cere conuenit. hic uͦ ille aliꝗtũ lacrima¬
uit. & ubi loqͥ potuit porrecta manu
celũ suscipiens. qnͣdo ego inqͥt ds̃ hoc uide¬
bo. sed nibil. ẽ. dete desꝑandũ. Hic cũ pene
om̃s abintentione disputationis remitti
in lacrimas cepissemꝰ. obluctans mecũ &
uix me colligens. age potuis in qͣm ⁊ in
uires tuas redi. quas ut congereres. unde¬
unde posses. patronꝰ academie futurus
longe ante monuerã. ñ opinor idõ. ut
mͦ ante tubã tremor occupet artuf. ant
ut uisende alienȩ pugne desidĩo tã cito
te optes ẽẽ. captiuũ. Hic trigetius. ubi sadis
attendit. iã uultꝰ nrõs serenatos. qͥdm iste

Expanded text:
felicius. quid, si enim patrem illum tuum. quo profecto felicius. quid, si enim patrem illum tuum. quo profecto nemo philosophiam est post tam longam sitim hausturus ardentius, nobiscum ista quaerentem ac disserentem uidebis. cum ego me fortunatiorem numquam putabo, quid te tandem sentire ac dicere conuenit? — Hic uero ille aliquantum lacrimauit et, ubi loqui potuit, porrecta manu caelum suspiciens: Et quando ego, inquit, deus, hoc uidebo? sed nihil est de te desperandum. — Hic cum paene omnes ab intentione disputationis dimitti in lacrimas coepissemus, obluctans mecum et uix me colligens: Age potius. inquam, et in uires tuas redi, quas ut congereres undeunde posses patronus Academiae futurus, longe ante monueram. non opinor ideo, ut modo ante tubam tremor occupet artus aut ut uisendae alienae pugnae desiderio tam cito te optes esse captiuum. — Hic Trygetius, ubi satis attendit iam uultus nostros serenatos: Quidni iste
Abbreviated transcription (Latin):
tio aũ disciplinarũq copia site deficit:
non usq adeo tam̃ ingeniũ tuũ. eẽ. de¬
bet inualidũ. ut nullo facto impetu pan¬
cissimis ũb̃. meis rogationib succũbas.
Illud eiũ iã uereri cępi. ne tͥ citius qͣm
uolo succedat alypius quo adũsario¬
ñ ita securus deambulabo. Ergo utinã
inqͥt ille. iã uincar. ut aliꝗdo uos audiã
disserentes & qđ plus. ẽ. uideã. quo mͥ
spectaculo nihil potest felitiꝰ exhiberi.
Nã qm̃ placuit uob̾ ista funde̾ potius qͣm
effundẽ. siqͥdẽ ore ꝓrunpentiastilo ex¬
cipitis. nec int̾rã ut dr̃ cadere sinitis.
legere ȩtiã uos licebit sed nęscio quomͦ
cũ amouent᷑ ocuł̃ idẽ ipsi quos int̾ sermo
ceditur. bona disputatio ñ ñ utilius at
certe letiꝰ ꝑfundit animũ. Eratũ habe¬
mꝰ inꝙ sed repentina ista gaudia tua.
temere illã sententiã euade coeger̃: qua
dixisti. nullũ tͥ spectaculũ ex hiberi posse

Expanded text:
tio autem disciplinarumque copia si te deficit, tio autem disciplinarumque copia si te deficit, non usque adeo tamen ingenium tuum esse debet inualidum, ut nullo facto impetu paucissimis uerbis meis rogationibusque succumbas. illud enim iam uereri coepi, ne tibi citius quam uolo succedat Alypius, quo aduersario non ita securus deambulabo. — Ergo utinam, inquit ille, iam uincar, ut aliquando uos audiam disserentes et, quod plus est, uideam, quo mihi spectaculo nihil potest felicius exhiberi. nam quoniam placuit uobis ista fundere potius quam effundere, si quidem ore prorumpentia stilo excipitis nec in terram, ut dicitur, cadere sinitis, legere etiam uos licebit; sed nescio quo modo, cum admouentur oculis idem ipsi, quos inter sermo caeditur, bona disputatio si non utilius, at certe laetius perfundit animum, Gratum habemus, inquam; sed repentina ista gaudia tua temere illam sententiam euadere coegerunt, qua dixisti nullum tibi spectaculum exhiberi posse
Abbreviated transcription (Latin):
assensurus: arrisionȩ alypii cautior factirs.
academĩci dicere: & rursus cũ du ta¬
cuisset. utrũ ait uerẽsit nescio. ꝓbabile
.ẽ. tam̃. Neq enĩ plus uideo qđ sequar.
ꝓbabile inqͣmiscis ne abipsis ȩ̨tiã ueri simile
tuũ patrẽ ñ nouerit. non ne tͥ insanꝰ aut
inepttus uidebit̾ : & hic diu tacuit. Tũ ait.
Nonmͥ hoc uidet̾ absurdũ. Cui ȩgo cũ respon¬
dere cępissẽ. expecta inqͥt queso paululũ.
ac post arridens. dic ait oro te. lãne certus
es deuictoria tua: Tũ ego. Fac me inꝗ:
certũ eẽ. ñ idõ tam̃ tu causã tua . desere¬
re.Presertĩ cũ hec int̾ nos disputatio sus¬
cepta sit exercendi tui causa & ad ȩlini¬
mandũ animũ ꝓuocandi. Nũqͥd nã inqt
aut academicos legi. aut tot disciplinis
exuditus sũ qͥb tu ad me instructꝰ aduen¬
tas: Academicos inqͣm nec illi legerant.
aqͥb pͥmo sententia ista defenda. ẽ. Erudi¬

Expanded text:
assensurus arrisione Alypii cautior factus assensurus arrisione Alypii cautior factus Academici dicere? — Et rursus cum diu tacuisset: Utrum, ait, uerum sit, nescio; pro babile est tamen. neque enim plus uideo quod sequar. — Probabil inquam, scisne ab ipsis etiam ueri simile tuum patrem non nouerit, nonne tibi insanus aut ineptus uidebitur? — Et hic diu tacuit; tum ait: Non mihi hoc uidetur absurdum. Cui ego cum respondere coepissem: Expecta, inquit, quaeso paululum. ac post arridens: Dic mihi, ait, oro te, iamne certus es de uictoria tua ? — Tum ego: Fac me, inquam, certum esse; non ideo tamen tu causam tuam debes deserere, praesertim cum haec inter nos disputatio suscepta sit exercendi tui causa et ad elimandum animum prouocandi. — Numquidnam, inquit, aut Academicos legi aut tot disciplinis eruditus sum, quibus tu ad me instructus aduentas? — Academicos, inquam, nec illi legerant, a quibus primo sententia ista defensa est. erudi
Abbreviated transcription (Latin):
defendebat. qͣm ꝑciꝑe posse sapientẽ.
hanc puto int̾ academicos nouos ac
ueteres controuersiã fuisse. Que si secꝰ
se hab& : ut licentiũ plenissime in for¬
mes. ꝓutroq postulaueri. Si uͦ ita ẽ.
ut dicere potui : susceptã disputatio¬
nẽ ꝑ agite. Tũ ȩgo. Quã diu in qͣm
licenti. inisto nr̃o longiore qm pu¬
tabã sermone conquiescis: Audisti
qui st̃ a cademici tui. At ille uere¬
cunde arridens: aliqͣntũ hac cõpellatione
turbatior. penitet me in qͥt tantopere fir¬
masse contra trigȩtiũ beatã uitã inuerita¬
tis inquisitione consistere. Nã me ista ques¬
tio ita ꝑ turbat: ut uix ñ miser sim. qͥ certe
uobis siqͥd humanitatis geritis : uideor mise¬
randus. Sed qͥd me ipse in eptus crucio. aut
qͥd ex oͬrreo tanta cause bonitate subnixus.
ꝓrsus ñ nisi cȩdã ueritati. Placent ne in qͣm
tͥ noui academici: plurimũ inqͥt. Ergo
uerũ tͥ uident᷑ dicęre. Tũ ille cũ iã id. eẽt.

Expanded text:
defendebat quam percipere posse sapientem. hanc puto inter Academicos nouos ac ueteres controuersiam fuisse. quae si secus se habet, ut Licentium plenissime informes pro utroque postulauerim. si uero ita est, ut dicere potui. susceptam disputationem peragite. Tum ego: Quamdiu, inquam, Licenti, in isto nostro longiore quam putabam sermone conquiescis ? audisti, qui sint Academici tui? — At ille uerecunde adridens et aliquantum hac compellatione turbatior: Paenitet me, inquit, tanto opere adfirmasse contra Trygetium beatam uitam in ueritatis inquisitione consistere. nam me ista quaestio ita perturbat, ut uix non miser sim, qui certe uobis, si quid humanitatis geritis, uideor miserandus. sed quid me ipse ineptus crucio? aut quid exhorreo tanta causae bonitate subnixus? prorsus non cedam nisi ueritati. — Placentne. inquam, tibi noui Academici ? — Plurimum, inquit. — Ergo uerum tibi uidentur dicere? — Tum ille cum iam esset
Abbreviated transcription (Latin):
tia. In quo eã ur̃m neut̃ oppugnat. quia
ut̾q desidãt : Neq sitũ indiffinienda sapi¬
entia defecisse te putas : ꝓpterea reliq
defensio sententie tue tͥ deserenda ẽ. Itaq
ame nichil aliud habebis : qm diffinitio¬
nẽ sapientie : que nec mea nec noua ẽ:sed
& priscoꝵ hominũ. & quã uos miror ñ re¬
cordari. Non enĩ nc̃ pͥmo auditis. sapientiã
eẽ. rerũ humanarũ diuinarũq scientiã.
hic licentius. quẽ post istã diffinitionẽ diu
pudabã quȩsiturũ. eẽ. qd diceret: subie¬
cit statĩ. Cur gͦ ñ queso sapientẽ uocamꝰ
flaciosissimũ illũ hominẽ. quẽ ipsi bene
nouimus ꝑ innumera scorta solere dissol¬
ui. Albiceriũ dico illũ qͥ apd̃ cartaginẽ mul¬
dit: Innumerabilia cõmemorare posse:
nisi ce apd eos loquerer qͥ exꝑtis. & paucis

Expanded text:
tia — in quo eam uestrum neuter oppugnat, quia tia — in quo eam uestrum neuter oppugnat, quia uterque desiderat — neque si tu in definienda sapientia defecisse te putas, propterea reliqua defensio sententiae tuae tibi deserenda est. itaque a me nihil aliud habebis quam definitionem sapientiae, quae nec mea nec noua est, sed et priscorum hominum et quam uos miror non recordari. non enim nunc primo auditis sapientiam esse rerum humanarum diuinarumque scientiam. Hic Licentius, quem post istam definitionem diputabam quaesiturum esse quod diceret, subjecit statim: Cur ergo non, quaeso, sapientem vocamus flagitiosissimum illum hominem, quem ipsi bene novimus per innumera scorta solere dissolvi; Albicerium dico illum, qui apud Carthaginem muldit? Innumerabilia commemorare possem, nisi et apud eos loquerer qui experti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
derit: occurrent statĩ calunniarũ mille
naufragia. Quã obrẽ aut diffinitio sapi¬
entie ne reqͥrat᷑: aut uidex nr̃ in eius
patrociniũ dignet᷑ descendẽ. Tũ ego
cũ iã stilũ nox impe diret: & qnͣ de integro
magnũ qđdã disserendũ uiderẽ obori¬
ri : in aliũ diẽ distuli. Nã disputare ceꝑa¬
mꝰ : sole iã in occasũ declinante. diesq pe¬
ne totus cũ in reb rusticis ordinandis.
tũ in recensione pͥmi libri uirgilii ꝑ actꝰ
fuit. deinde mox ut illuxit: ita enĩ res
erant pridie constute: ut largũ. eet. otiũ :
statĩ ꝑ agendũ negotiũ susceptũ. ẽ. lũ ego.
heri postulasti. inqͣm trigeti. ut aui dicis
munere ad sapientie patrocimũ descen¬
derẽ. quasi u quẽqm insermone ur̃o
ad ũsariũ sapientia pateretur : aut te¬
eã defendente ita laboraros. ut maius im¬
plorare deberae. auxiliũ. H& neq int̃uos
aliuid querendũ natũ. ẽ qͣmqͥd sit sapien¬

Expanded text:
derit, occurrent statim calumniarum mille derit, occurrent statim calumniarum mille naufragia. quam ob rem aut definitio sapientiae ne requiratur aut iudex noster in eius patrocinium dignetur descendere. — Tum ego, cum iam stilum nox impediret et quasi de integro magnum quiddam disserendum uiderem oboriri, in alium diem distuli. nam disputare coeperamus sole iam in occasum declinante diesque paene totus cum in rebus rusticis ordinandis tum in recensione primi libri Uergilii peractus fuit. Deinde mox ut inluxit — ita enim res erant pridie constitutae, ut largum esset otium — statim peragendum negotium susceptum est. tum ego: Heri postulastis, inquam, Trygeti, ut a iudicis munere ad sapientiae patrocinium descenderem, quasi uero quemquam in sermone uestro aduersarium sapientia pateretur aut ullo defendente ita laboraret, ut maius implorare deberet auxilium. nam neque inter uos aliud quaerendum natum est quam quid sit sapien
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ sola uia utens. iã iste sapiens erit.
At nemo sapiens miser. O mis aũ homo:
aut miser. aut beatus. beatũ gͥ facier
ñ tantũ inuentio: sed ipsa ꝑsẽ inues¬
tigatio ueritatis. Tũ ille arridens :
merito inqt mͥ ista contingunt. dũ
adũsario inre ñ necessaria. fident̾ as¬
sentior. Quasi uͦ ego sim magnꝰ diffmi¬
tor. aut qͥc qm in disputando. magis
suꝑ uacaneũ putõ. Quis enĩ modus erit
si ego rursus uelĩ diffaniri abste aliqͥđ. &.
rursus eiusdẽ diffinitionis ũba & conse¬
quentiũ. Itẽ singulatĩ omĩa. fingens qđ ni
intelligã. diffinira flagitẽ: Nã qd planissi¬
mũ ñ meo lure definiri cogã. si iuire ame
sapientie diffinitio postulatur : cuiꝰ enĩ
ũb̾i inanimis nr̃is aꝑtiorẽ notionẽ natura
ẽẽ. uoluit qm sapientie: Sed nescio quomͦ
cũ m̃tis nr̃e ueluti portũ notio ipsa re¬
liquerit. & uerboꝵ sibi quasi uela teten¬

Expanded text:
igitur sola uia utens iam iste sapiens erit. igitur sola uia utens iam iste sapiens erit. et nemo sapiens miser; omnis autem homo aut miser aut beatus: beatum igitur faciet non tantum inuentio, sed ipsa per se inuestigatio ueritatis. Tum ille arridens: Merito mihi, inquit, ista contingunt, dum aduersario in re non necessaria fidenter assentior; quasi uero ego sum magnus definitor aut quidquam in disputando magis superuacaneum puto. quis enim modus erit, si ego rursus uelim definiri abs te aliquid et rursus eiusdem definitionis uerba et consequentium item singillatim omnia fingens, quod nihil intellegam, definiri flagitem? nam quid planissimum non meo iure definiri cogam. si iure a me sapientiae definitio postulatur? cuius enim uerbi in animis nostris apertiorem notionem natura esse uoluit quam sapientiae ? sed nescio quo modo, cum mentis nostrae ueluti portum notio ipsa reliquerit et uerborum sibi quasi uela teten
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc tu nũqm finire statiusti sapientia ẽ.
uia recta que adueritatẽ ducat. Similit̾ &e
hoc inꝗt ille: refellitur. Nã cũ apđ uirgi¬
liũ ȩneȩ dictũ ẽ. amatre.ꝑ ge mͦ & qua
te ducit uia dirige gressũ: sequens hanc uiã.
ad id qđ dictũ erat.id.ẽ. ad uerũ ꝑuenit.
Contende siplacet. ubi pedẽ ille ince¬
dens posuit. sapientiã posse dici.qͣm ꝗ stul¬
te ꝓrsus istã descriptionẽ tuã conor ef¬
fringere. Nã causã meã nulla plus ad¬
tuuat. & enĩ sapientiã: ñ ipsã uerita¬
tẽ. sed uiã que ad eã ducat. eẽ. dixisti
Quisqͥs gͦ utit᷑ hac uia: sapientia ꝓfeto
utit᷑. & qͥ sapientia utit᷑: sapiens sit ne¬
cesse ẽ Sapiens igit ȩrit ille. qͥ ꝑfecte
quesierit ueritatẽ: etiã si ad eã ñdũ ꝑ¬
uenerit. Alã uia que duciͣt adueritatẽ
nulla ut opinor intellig̾itur melius.
quã diligens inquisitio ueritatis hac

Expanded text:
si hoc tu numquam finire statuisti. sapientia est si hoc tu numquam finire statuisti. sapientia est uia recta, quae ad ueritatem ducat. — Similiter et hoc, inquit ille, refellitur; nam cum apud Uergilium Aeneae dictum est a matre: perge modo et, qua te ducit uia, dirige gressum, sequens hancuiam ad id, quod dictumerat, id est ad uerum, peruenit. contende, si placet, ubi pedem ille incedens posuit. sapientiam posse dici; quamquam stulte prorsus istam descriptionem tuam conor effringere; nam causam meam nulla plus adiuuat. etenim sapientiam non ipsam ueritatem, sed uiam, quae ad eam ducat, esse dixisti. quisquis ergo hac utitur uia, sapientia profecto utitur, et qui sapientia utitur, sapiens sit necesse est; sapiens igitur erit ille, qui perfecte quaesierit ueritatem, etiamsi ad eam nondum peruenerit. nam uia, quae ducit ad ueritatem, nulla, uti opinor, intellegitur melius quam diligens inquisitio ueritatis. hac
Abbreviated transcription (Latin):
nominatur. Tũ licentius. Nichil mͥ tam ri¬
diculũ qͣm ista diffinitio uidetur inqt.
Fortasse ait ille. Pede temptim tam̃ uolo:
ut ratio p̃ueniat risũ tuũ. Mihil enĩ ẽ.
fedius risis irrisione dignissimo. Quid
enĩ ait ille : lĩne faderis mortẽ. ẽẽ: coͣnt᷑¬
riã : fateor ait. adichi igit᷑ inqͥt ille. uia
uite nulla magis iudetur : qm ea qua
qͥsqꝑgit ne in mortẽ incidiͣt. assentiebat̾
trigetius. Ergo si uiator qspiã deuerticu¬
lũ uitans qd̃ alatronib obsideri audierit.
recta ire ꝑgat. atq ita euadat interitum.
nonne & uiã uitȩ & rectã secutus . ẽ &e.
eã sapientiã nominat nemo: quo mͦ
igit᷑ om̃is recta uite uia sapientia ẽ: Con¬
cessi enĩ. eẽ: sed ñsolã. Definitio aut̃ nihil
cõplecti debuit. qd̃. eet. alienũ. Itaq diffini
si placet. qͥd tͥ uideat᷑. ẽẽ sapientia. Uui ille
tacuit. deinde: en inqt iterũ diffinitio.

Expanded text:
nominatur. — Tum Licentius: Nihil mihi tam rinominatur. — Tum Licentius: Nihil mihi tam ridiculum quam ista definitio uidetur, inquit. — Fortasse, ait ille; pedetemtim tamen quaeso, ut ratio praeueniat risum tuum; nihil enim est foedius risu inrisione dignissimo. — Quid enim, ait ille, nonne fateris uitae mortem esse contrariam ? — Fateor, ait. — Mihi igitur. inquit ille, uia uitaenullamagis uidetur quam ea, qua quisque pergit. ne in mortem incidat. — Adsentiebatur Trygetius. — Ergo si uiator quispiam deuerticulum uitans, quod a latronibus obsideri audierit, recta ire pergat atque ita euadat interitum, nonne et uiam uitae et rectam secutus est? et eam sapientiam nominat nemo? quomodo igitur omnis recta uitae uia sapientia est ? — Concessi enim esse, sed non solam. — Definitio autem nihil conplecti debuit, quod esset alienum. itaque rursus defini, siplacet: quid tibi uidetur esse sapientia? Diu ille tacuit; deinde: En, inquit, iterum definio,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniat tam̃ uita ex cede lultũ ꝓfecto
errabis. si tͥ errasse iste uidebit᷑ quãuis om̃i
qꝰ potuit tẽpore nec querere desierit. nec
inuenire potuerit qͦ ꝑgebat. Q uã obrẽ :¬
sic &. mea descriptio uera. ẽ: & scđm eã ñ
errat ille qͥ ꝑfecte querit. qͣmuis ñ inue¬
niat ueritatẽ. Beatusq ẽ: ob eãrẽ qd scd̾m
rationẽ uiuit. Tua uͦ diffinitio & frustra¬
ta .ẽ. & si ñ. ee̾t. nichil eã curare deberẽ. si
ex eo solo qd̾ ego diffiniui satis causa firma¬
ta.est. Cur queso nundũ ẽ. ista int̾nos ques¬
tio dissoluta : hic trigetuis. dasne in qͥt sa¬
pientiã rectã uiã eẽ. uite: do inqtͥ. sine
dubio. sed tam̃ uolo mͥ sapientiã diffinias:
ut sciã utrũ que mͥ. eadẽ tͥ.eẽ. uideat᷑ & ille.
Parũ tͥ ait uidet᷑ diffinita hoc ipso qd̾ nc̃
in t̾rogatꝰ es. & iã qd̵ uolui concessisti:
nisi enĩ fallor. ñ falso recta uia uidȩ sapientu

Expanded text:
perueniat, tamen uita excedere, multum profecto perueniat, tamen uita excedere, multum profecto errabis, si tibi errasse iste uidebitur, quamuis omni quo potuit tempore nec quaerere desierit nec inuenire potuerit quo pergebat. quam ob rem si et mea descriptio uera et secundum eam non errat ille, qui perfecte quaerit, quamuis non inueniat ueritatem, beatusque est ob eam rem, quod secundum rationem uiuit, tua uero definitio et frustrata est et, si non esset, nihil eam curare deberem, si ex eo solum, quod ego definiui. satis causa firmata est, cur quaeso nondum est ista inter nos quaestio dissoluta? Hic Trygetius: Dasne, inquit, sapientiam rectam uiam esse uitae? — Do, inquit, sine dubio; sedtamenuolo mihi sapientiam definias, ut sciam, utrum quae mihi eadem tibi esse uideatur. — Et ille: Parum tibi, ait. uidetur definita hoc ipso, quod nunc interrogatus es? etiam quod uolui concessisti. si enim non fallor, recta uia uitae sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
xandriã queriꝰt. & ad eã recto ꝑgat itine¬
re : ñ opinor potes eũ errantẽ uocare.
Quid si eandẽ uiã uariis impeditꝰ causis
longo agat tempore. & inea morte p̃ueni¬
atur. nonne & semꝑ quesiuit & nunqͣm
inuenit. nec errauit tam̃: N inqͥt ille
sẽꝑ q̃siuit. Recte dicis : ait licentius . &
bene admones. Inde etiã ꝓrsus nichil ad
rẽ ꝑtinae diffinitio tua. Non enĩ ego bea¬
tũ. eẽ. dixi qͥ sẽꝑ querat ueritatẽ. Qđ ne
fieri qͥdẽ podest. Primo qͥa ñ sẽꝑ homo ẽ.
deinde qͥd ñ ex quo tẽpore incipit eẽ.
homo. exeo iã podest etate impediente uerũ
querere. dut si semꝑ id putas dicendũ. si nichil
tẽporis quo iã querere potest perire patiat᷑:
rursus tibi ad alexandriã redeundũ ẽ. Fac
enĩ iã quẽqͣm ex quo tꝑe it̃ agere uł etate
uł negotio finit᷑ ꝑ gere occi pare illã uiã:
atq ut supͣ dixi. cũ deuiet nusqm: anteꝗ

Expanded text:
xandriam quaerat et ad eam recto pergat itinexandriam quaerat et ad eam recto pergat itinere, non opinor potes eum errantem uocare. quid, si eandem uiam uariis impedimentis causis longo agat tempore et in ea morte praeueniatur, nonne et semper quaesiuit et numquam inuenit nec errauit tamen? — Non, inquit ille, semper quaesiuit. Recte dicis, ait Licentius, et bene admones. inde enim prorsus nihil ad rem pertinet definitio tua; non enim ego beatum esse dixi, qui semper quaerat ueritatem. quod ne fieri quidem potest, primo quia non semper homo est, deinde quia non ex quo tempore incipit esse homo, eo iam potest aetate impediente uerum quaerere. aut si semper id putas dicendum, si nihil temporis, quo iam quaerere potest, perire patitur, rursus tibi Alexandriam redeundum est. fac enim quemquam, ex quo tempore iter agere uel aetate uel negotio sinitur, pergere occipere illam uiam atque, ut supra dixi, cum deuiet nusquam, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
pitͣatũ facib longissime remoti : dan¬
tes qͣntũ homini licet oꝑã rationi. hoc
.ẽ. scđm diuinã illã partẽ animi iuuen¬
tes: qͣm beatã. ẽẽ. uitã hesterna int̾nos
diffinitione conuenit. At qͥ ut opinor
nichil inuenimꝰ : sed tantũ mͦ quesunꝰ¬
mꝰ ueritatẽ. Potest igit᷑ sola inquisitio¬
ne ueritatis etiã si eã inuenire minime pos¬
sit: homini beata uita contingere. Nani
diffinitio tua. uide qnͣta facilitate exclu¬
cdatur : notione cõmuni. & enĩ errare. ẽẽ.
dixisti : semꝑ querere & nũquã inuenire:
Qd siquisquiã nichil quęrat: &. int̾rogatꝰ
uerbi gr̃a utrũ nã mͦ diessit. demere sta¬
tĩq noctẽ. eẽ opinet᷑ atq respondeat. non¬
ne tͥuidet᷑ errare : hoc igit᷑ erroris genus
uł in manissimũ: ñ cõplexa ẽ. diffiniao tua¬
O uid si etiã ñ errantes: cõplexa .ẽ. potest
diffinitio ulla ẽẽ uiciosior: Nã siqͥs ale¬

Expanded text:
piditatium facibus longissime remoti, danpiditatium facibus longissime remoti, dantes, quantum homini licet, operam rationi, hoc est secundum diuinam illam partem animi uiuentes, quam beatam esse uitam hesterna inter nos definitione conuenit; atqui, ut opinor, nihil inuenimus, sed tantummodo quaesiuimus ueritatem. potest igitur sola inquisitione ueritatis, etiamsi eam inuenire minime possit, homini beata uita contingere. nam definitio tua uide quanta facilitate excludatur notione communi. etenim errare esse dixisti semper quaerere et numquam inuenire. quid, si quisquam nihil quaerat et interrogatus uerbi gratia, utrumnam modo dies sit, temere statimque noctem esse opinetur atque respondeat, nonne tibi uidetur errare? hoc igitur erroris genus uelimmanissimum non conplexa est definitio tua. quid, si etiam non errantes conplexa est, potest definitio ulla: esse uitiosior? nam quis Ale
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o se miscere sermoni. Postea cũ iã adues¬
ꝑasceret : in eundẽ conflictũ redierant.
ssed modũ imposui ꝑsuasiq ut in aliũ diẽ
differri paterent᷑. Inde ad balneas. Post¬
tridie aut̃ cũ consedissemꝰ : ꝓferte inqͣm qd̃
heri cȩꝑatis. lũ licentius. Distuleramus inꝗt
disputationẽ nͥ fallor rogatu meo cũ erroris
diffinitio difficillima mͥ eẽt. Hic plane in¬
qͣm: ñ errias. Qđ ut tͥ om̃ sit ad reliqua: li¬
falsi ꝓ uerõ apꝓbatio. Inquẽ nullo pacto in¬
cidit : qͥ ueritatẽ querendũ semꝑ existimat
Falsũ enĩ ꝓbare ñ potest: qui ꝓbat nichil.
ñ gͥ potest errarȩ. beatus autẽ. ẽẽ. facilli¬
me potest. Nã ne longius abeam: si nob
ipsis ut hęri licuit. cotidie liceret iu¬
uere : nichil mͥ ocurrit cur nos beatos
appellares dubitaremꝰ. Uiximꝰ enĩ mag¬
na mentis tranquillitate. ab om̃i cor¬
poris labe animũ uindicantes. & acu¬

Expanded text:
nostro se miscere sermoni. postea cum aduesnostro se miscere sermoni. postea cum aduesperasceret, in eundem conflictum redierant; sed modum inposui persuasique, ut in alium diem differri paterentur. inde ad balneas. Postridie autem cum consedissemus: Proferte, inquam. quod heri coeperatis. — Tum Licentiu : Distuleramus, inquit, disputationem, nisi fallor, rogatu meo, cum erroris definitio difficillima mihi esset. — Hic plane, inquam, non erras, quod ut tibi omen sit ad reliqua, lifalsi pro uero approbatio. in quem nullo pacto incidit, qui ueritatem quaerendam semper existimat; falsum enim probare non potest, qui probat nihil; non igitur potest errare. beatus autem esse facillime potest; nam ne longius abeam, si nobis ipsis, ut heri licuit, cotidie uiuere liceret, nihil mihi occurrit, cur nos beatos appellare dubitaremus. uiximus enim magna mentis tranquillitate ab omni corporis labe animum uindicantes et a cu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eiꝰ fines potestis uidere: inquẽ iã penitus
ingressi estis. Ego inqr licentius diffinire aliqͥd
idoneus ñ su . qͣmuis errorem diffinire sit fa¬
cilius qͣm finire. Ego ait ille diffiniã qđ mͥ
facillimũ ẽ. : ñ ingenio sed causa optima. Hã
errare. ẽ. utiq semꝑ querere : nũqm inuenire.
Ego inqt licentius. si uł istã diffinitionẽ facile
possẽ refellere: iã dudũ cause mee ñ de fuis¬
sem. Sed qm̃ aut res ipsa ꝑse ardua ẽ. aut
ita mͥ apparet: peto auobis ut usq incras¬
tinã diem questio differat᷑. si nichil hodie
qd̃ resp̃ondeã reꝑire potuero : cũ id sedule me¬
cũ ipse uoluã. Qđ cũ concedendũ putarẽ. ñ
renuentib cę̧tĩs : de ambulatũ ire surreximꝰ
nobisq int̾nos multa uariaq sermocinantib
ille in cogitatione defixus fuit. qd̃ cũ frus
tra. ee̾ sensis&: relaxare animũ maluit .&

Expanded text:
enim ejus fines potestis videre, in quem jam penitus enim ejus fines potestis videre, in quem jam penitus ingressi estis. Ego, inquit Licentius, definire aliquid idoneus non sum: quamvis errorem definire sit facicilius quam finire. Ego, ait ille, definiam; quod mihi facillimum est, non ingenio, sed causa optima. Nam errare est utique semper quaerere, nunquam invenire. Ego, inquit Licentius, si vel istam definitionem facile possem refellere, jamdudum causae meae non defuissem. Sed quoniam aut res ipsa per se ardua est, aut ita mihi apparet; peto a vobis ut usque in crastinam lucem quaestio differatur, si nihil hodie quod respondeam, reperire potuero, cum id sedulo mecum ipse volvam. Quod cum concedendum putarem, non renuentibus caeteris, deambulatum ire surreximus: nobisque inter nos multa variaque sermocinantibus, ille in cogitattra esse sensisset, relaxare animum maluit et
Abbreviated transcription (Latin):
noctesq qmtũ potest instat inuestigandp
ueritati miserũ dicęre : Beatus igit᷑ erit.
deinde illa diffinitio mͥ ut arbitror uberiꝰ
dicere. sola ipsa inquisitio᷑ ueritatis : Adichi
ait ille. nec scđm rationẽ uiuere. nec beatꝰ
om̃ino quisqł errat uidetur. Prrait autꝰ
omĩs quisqs semꝑ querit nec inuenit.
unde tͥ unũ iã de duob monstrãdũ .ẽ. aut
errantẽ beatũ eẽ posse: aut eũ qͥ qđ querit
nunqm inuenit ñ errare. hic ille. beatꝰer¬
rare ñ potest. &cũ diusiluiss&e: ñ audẽ
errat inqt cũ querit. ꝗcut ñ erra: ꝑ¬
fecte querit. E trigetius It ñ erret qͥdẽ
inqt querit : sed errat cũ minime inuenit
lta aut̾ tͥ ꝓfuturũ putasti qd errartre
ille ñ uult: quasi nemo errae inuitus
Aut quisqm omĩno erret nisi inuitus. Tũ ego
cũ ille diu cunctaret᷑ qͥd responderet: diffi¬
niendũ uobis. ẽ. in quã qͥd sit error. Faciliꝰ

Expanded text:
noctesque quantum potest instat inuestigandae noctesque quantum potest instat inuestigandae ueritati, miserum dicere? beatus igitur erit. deinde illa definitio mihi, ut arbitror, uberiudicere sola ipsa inquisitione ueritatis? Mihi, ait ille, nec secundum rationem uiuere nec beatus omnino quisquis errat uidetur. errat autem omnis, qui semper quaerit nec inuenit. unde tibi unum e duobus monstrandum est, aut errantem beatum esse posse aut eum, qui quod quaerit numquam inuenit, non errare. — Hic ille: Beatus errare non potest. et cum diu siluisset: Non autem errat, inquit. cum quaerit, quia ut non erret quaerinquit, quaerit; sed errat, cum minime invenit. Ita autem tibi profuturum putasti, quod errare ille non vult, quasi nemo erret invitus, aut quisquam omnino erret, nisi invitus. Tum ego, cum ille diu cunctaretur quid responderet: Definiendum vobis est, inquam, quid sit error: facilius
Abbreviated transcription (Latin):
quęrimꝰ sed tam̃ hominẽ. & trigetius. Non
id qd̃ magnoꝑe concupiscit asseqͥ neque¬
at: Potest aut̃ homo beate uiuere: si
qͥdẽ potest qd̃ ẽ. scđ̾m eã partẽ animi
uiuere. qͣm dominari in homine fas est.
Podest gͥ uerũ in uenire. aut colligat se
&e ñ concupiscat uerũ.: ne cũ id asseqͥ ñ po¬
tuerit. necessario miser sit. At hoc ipsũ
ẽ. beatũ hominis ait ille. ꝑ fecte quęrere
uęritatẽ. Hoc enĩ ẽ. ꝑuenire ad finẽ.:
ultra quẽ ñ potest ꝓgredi. Quisqł gͦ mi¬
nus instant̾ qm oportet quęrit ueri
tatẽ: is ad finẽ hominis ñꝑuenit. Qsqͥs
aut̃ tantũ quantũ homo potest ac deb&
dat oꝑam inuęniende ueritati: is etiã¬
si eã ñ inueniat beatus. est. Totũ enĩ fe¬
cit qd̃ ut faciat natus. ẽ. Inuentio aut̃
si defuerit: id deerit qd̾ natã ñ dedit
P oftremo cũ hominẽ necesse sit aut beatũ
.ẽẽ. aut miserũ. Monne dem̃tis. ẽ eũ ꝗ dies

Expanded text:
quaerimus, sed tamen hominem. — Et Trygetius: Non quaerimus, sed tamen hominem. — Et Trygetius: Non id quod magno opere concupiscit adsequi nequeat? potest autem homo beate uiuere, si quidem potest secundum eam partem animi uiuere, quam dominari in homine fas est. potest igitur uerum inuenire. aut colligat se et non concupiscat uerum, ne, cum id adsequi non potuerit, necessario miser sit. — At hoc ipsum est beatum hominis, ait ille, perfecte quaerere ueritatem; hoc enim est peruenire ad finem, ultra quem non potest progredi. quisquis ergo minus instanter quam oportet ueritatem quaerit, is ad finem hominis non peruenit; quisquis autem tantum, quantum homo potest ac debet, dat operam inueniendae ueritati, etiamsi eam non inueniat, beatus est; totum enim facit, quod ut faciat, ita natus est. inuentio autem si defuerit, id deerit quod natura non dedit. postremo cum hominem necesse sit aut beatum esse aut miserum, nonne dementis est eum, qui dies
Abbreviated transcription (Latin):
ad id qd̃ uolo asserendũ rationes afferã.
getius. Uolo atitendas ait tu uidex nr̃:
quẽ ad modũ suꝑius beatã uitã diffinieris.
dixisti nãq eũ beatũ eẽ. qͥ scđm eã partẽ
animi uiuit. qͣm ceteris conuenit im¬
ꝑare. Tu aut̾ licenti. uolo uł nc̃ mͥ con¬
cedas. iã enĩ lib̾tate inqͣm maxime
nos uindicaturã sẽ philosophia pol¬
licetur iugũ illud auctoritatis ex cussi.
ꝑfectũ ñ eẽ. q adhuc ueritatẽ reqrat.
Tũ ille post duiturnũ silentiũ. Ñc̃cedo
inqt. Etrigetus. Cur: queso explica.
Istic enĩ sũ. habeo audire qͦ pacto possit
ueritatẽ. hic ille. Qui ad finẽ inqͥt ñ ꝑue¬
nit: fateor qd ꝑ fectus ñ sit. Geritatẽ
autẽ illã solũ dm̃ nossę arbitror aut forte
hominis animã cũ hoc corpus hoc est dene¬
brosũ carcerẽ de reliquerit. hominis aut̾
finis. ẽ. ꝑfecte. quęrere ueritatẽ. ꝑfectũ enĩ

Expanded text:
ad id quod volo asserendum, rationes afferam. ad id quod volo asserendum, rationes afferam. getius: Volo attendas, ait, tu judex noster, quemadmodum superius beatam vitam definieris: dixisti namque eum beatum esse, qui secundum eam partem animi uiuit, quam ceteris conuenit imperare. tu autem, Licenti, uolo uel nunc mihi concedas — iam enim libertate, in quam maxime nos uindicaturam se philosophia pollicetur, iugum illud auctoritatis excussi - perfectum non esse, qui adhuc ueritatem requirat. — Tum ille post diuturnum silentium: Non concedo, inquit. - Trygetius: Cur quaeso? explica. istic sum enim et aueo audire, quo pacto possit ueritatem. — Hic ille: Qui ad finem, inquit, non peruenit, fateor, quod perfectus non sit. ueritatem autem illam solum deum nosse arbitror aut forte hominis animam, cum hoc corpus, hoc est tenebrosum carcerem, dereliquerit. hominis autem finis est perfecte quaerere ueritatem; perfectum enim
Abbreviated transcription (Latin):
&e trigetiũ ad id qd̾ temere sȩ cõcessissȩ
arbitratur. res enĩ mei uiris. ẽ: redire
ꝑmitto. Tũ alipius. Suscepti ame officii
ñdũ partes. ȩẽ. uos met ipsi mecũ recognos¬
citis. Sed qm̃ id iã dudũ disposita ꝓfectio
int̾runꝑe me cõpellit: ꝓmeo quoq mu¬
nere geminatã sibi potestatẽ particeps me¬
cũ iudicii ñ renuet: usq inreditũ meũ.
Uidȩo enĩ hoc ur̃m certam̃ longuis ꝓgres¬
surũ. Et cũ discessiset : qđ inqt licentius¬
temere concęsseras : ꝓ me: et ille. Temȩre
dedi inꝗt ciceronẽ fuisse sapientẽ. Ergo ci¬
cero sapiens ñ fuit. aqͦ in latina lingua
philosophia & inchoata.est. & ꝑfecta:
E siconcedã inqt ȩe̾ sapientẽ : ñ omĩa tam̃
eius ꝓbo. at quin opordet multa eiꝰ alia¬
refellas: ut ñ impudent̃ hoc deqͦ agitur
imꝓbare uidearis. Quod si hoc solũ ñ recte
ut opinor nichil int̾ẽ. nͥ cuiꝰ ponderis

Expanded text:
et Trygetium ad id, quod temere se concet Trygetium ad id, quod temere se concarbitratur, res enim mei juris est, redire permitto. Tum Alypius: Suscepti a me officii nondum partes esse, vosmetipsi mecum recognoscitis. Sed quoniam id jamdudum disposita profectio interrumpere me compellit, pro meo quoque munere geminatam sibi potestatem particeps mecum judicii non renuet usque in reditum meum: uideo enim hoc uestrum certamen longius progressurum. — Et cum discessit: Quid,inquit Licentius,temere concesseras? profer. — Et ille: Temere dedi, inquit, Ciceronem fuisse sapientem. — Ergone Cicero sapiens non fuit, a quo in latina lingua philosophia et incoata est et perfecta? — Etsi concedam, inquit, esse sapientem, non omnia tamen eius probo. — Atquirefellas, ut non impudenter hoc de quo agitur, improbare videaris. Quid si hoc solum non recte ut opinor, nihil interest, nisi cujus ponderis
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ possoe. que maximẽ. ẽ. culpa sapientis:
Q uã obrem si sapientẽ necessario beatũ ẽẽ.
credendũ. ẽ & ueritatis sola inqͥsitio ꝑfec¬
tũ sapientie: munus . ẽ. qͥd dubitamus ex¬
istimare. beatã uitã etiã ꝑ ipsam inuesti¬
gationes ueritatis posse cõtingere : tũ ille.
Liccene itandẽ adea que temere c̃cessa st᷑
rursũ redire : hic ego illi. Hoc ñ solet conce¬
dere in qm qs ad disputandũ ñ inueni¬
endi ueri cupiditas. sed ingenii iactan¬
tia puerilis impellit. Itaq apud me p̃ser¬
tĩ cũ adhuc nutriendi educandiq sitis.
ñ solũ concedit᷑ : sed etiã inp̃ceptis habe¬
atis uolo. ad ea disputanda redire oporte¬
re : que conbesseritis incautius. Et licentiꝰ.
N parũ inphilosopbia ꝓfectũ puto inqͥt:
cũ inconparationȩ reca ueriq inueniendi :¬
contempnit᷑ a disputante uictoria. Itaq
libent᷑ obsequor p̃ceptis & sententie tuȩ

Expanded text:
re non posset, quae maxima est culpa sapientis? re non posset, quae maxima est culpa sapientis? quam ob rem si et sapientem necessario beatum esse credendum est et ueritatis sola inquisitio perfectum sapientiae munus est, quid dubitamus existimare beatam uitam etiam per se ipsa inuestigatione ueritatis posse contingere? Tum ille: Licetne tandem ad ea. quae temere concessa sunt, rursum redire ? — Hie ego: Illi hoc non solent concedere, inquam. quos ad disputandum non inueniendi ueri cupiditas sed ingenii iactantia puerilis inpellit. itaque apud Ille, praesertim cum adhuc nutriendi educandique sitis, non solum conceditur sed etiam in praeceptis habeatis uolo ad ea uos discutienda redire oportere, quae concesseritis incautius. — Et Licentius: Non paruum in philosophia profectum puto, inquit, cum in conparatione recti uerique inueniendi contemnitur a disputante uictoria. itaque libenter obsequor praeceptis et sententiae tuae
Abbreviated transcription (Latin):
uerȩ inqtͥ auctoritas maiorũ ÷ Non
om̃ium inquit trigetius. quoꝵ tandẽ:
ille. Eoꝵ scilicet qͥ sapientes fuer. Tũ licentiꝰ.
Carneades inqͥt tͥ sapiens ñ uidetur:
łgo ait grecus ñ sũ. nescio carneades iste qͥ
fuerit. Qͥd in qt licentius. de illo nr̃o ci¬
cerone qͥd tan dẽ exifaimas: Hic cũ diu
taciisset : sapiens fuit inqt. e ille Ergo
eiꝰ de hac re sententia hab&. apudteꝰ aliqd
ponderis: babet inqͥt. Accipe igit᷑ quesit
nã ȩã tibi excidisse arbitror. Placuit enĩ
ciceroni nr̃o beatũ ee̾. qͥueritatẽ inuesti¬
gat : etiã si ad eiꝰ inuentionẽ ñ ualeat ꝑue¬
nire. Ubi hoc inꝗͥt cicero dixit: & licentuis.
quis eũ ignorats affirmasse. uehem̃ter. nichil
ab homine ꝑcipi posse. nichilq remanere
sapienti. nisi diligentissimã inquisitionẽ
ueritatis. ꝓpt̾ea qͣsi incertis reb ee̾&. assen¬
sus. & iã si fortasse uere forent. lib̾ari erro¬

Expanded text:
uere, inquit, auctoritas maiorum? — Non uere, inquit, auctoritas maiorum? — Non omnium. inquit Trygetius. — Quorum tandem? — Ille: Eorum scilicet, qui sapientes fuerunt. — Tum Licentius: Carneades, inquit, tibi sapiens non uidetur? — Ego, ait, Graecus non sum; nescio Carneades iste qui fuerit. — Quid, inquit Licentius, de illo nostro Cicerone quid tandem existimas ? — Hic cum diu tacuisset: Sapiens fuit, inquit. — Et ille: Ergo eius de hac re sententia habet apud te aliquid ponderis? — Habet, inquit. — Accipe igitur quae sit; nam eam tibi excidisse arbitror. placuit enim Ciceroni nostro beatum esse, qui ueritatem inuestigat, etiamsi ad eius inuentionem non ualeat peruenire. — Ubi hoc, inquit, Cicero dixit? — Et Licentius: Quis ignorat eum adfirmasse uehementer nihil ab homine percipi posse nihilque remanere sapienti nisi diligentissimam inquisitionem ueritatis, propterea quia, si incertis rebus esset assensus, etiamsi fortasse uerae forent. liberari erro