comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ occides. Qui aut̾ occiderit: be¬
us erit iudicio. Ego aut̃ dico uob̃.
quia omnis qui irascit᷑ fũi suo:
reus erit iudicio. P ulchro ingres¬
su opus legis cepit excedere: non
dissoluere.ꝑ
ꝑit namq motũ
animi ad nocendum fr̃i in homi¬
cidio computari: cum prius non
attenderent homicidium eẽ infi
ꝑemptionem corporis humani. Sen¬
sus E. Iudicio legis moysi reus est
qui occidit actu: s ego dico uobis.
quia nidicio celestis legis quã doceo
reus ẽ omnis qui irascitui. fĩ fuo.
n quibdam codicib addit᷑ sine
causa. s radendum ẽ: quia ira pe¬
nitus tollittii. & inimicos nr̃es A¬
mare iubemmui. uod si contin¬
gat irasq: non fr̃i s peccato irascen¬
dum ẽ. ut psalmista ait. Irascimipi
uidelicet peccato. unde & sequit᷑. no¬

Expanded text:
utem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo reus erit judicio. » Pulchro ingressu opus legis coepit excedere, non dissolvere. Aperit namque motum animi ad nocendum fratri in homicidio computari, cum prius non attenderent homicidium esse, nisi peremptionem corporis humani. Sensus est: judicio legis Moysi reus est qui occidit actu; sed ego dico vobis, quia judicio coelestis legis, quam doceo, reus est omnis qui irascitur fratri suo. In quibusdam codicibus additur sine causa; sed radendum est, quia ira penitus tollitur, et quia inimicos nostros amare jubemur. Quod si contingat irasci, non fratri, sed peccato irascendum est ut ait Psalmista: « Irascimini , » videlicet peccato. Unde sequitur: « No
Abbreviated transcription (Latin):
nissime: & comminat᷑ ds se locum ip¬
sum ipleturum cadauerib. ut
nequaquã uocet᷑ tophet & baal. sed
uocitur poliandrum. idẽ tumulus
mortuorum. Quoniam reus erit
gehenne ignis. qui dixerit fatue fũ
suo: gͦ reconciliatio querenda ẽ a fr̃e
leso. & hoc ẽ qd̾ sequitur.XxUiI.¬

Expanded text:
nissime, et comminatur Deus se locum ipnissime, et comminatur Deus se locum ipsum impleturum cadaveribus, ut nequaquam vocetur topheth et Baal, sed vocetur Polyandrium, id est tumulus mortuorum. Quoniam reus erit gehennae ignis, qui dixerit fatue fratri suo, ergo reconciliatio quaerenda est a fratre laeso, et hoc est quod sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
natione. ¶ ota quamuis irasci
Ñ mims sit quam conuiciari:
epissime tam̃ adeo accenditur ira.
ut & nomen & reatum homicidii
sciscipiat. Unde iohannes ait.
Qui odit frẽm suum homicida ẽ.
Racha ut quidam arnt Int̾ rectio
ẽ nidignantis anpni motum sigi¬
nificans. s quod int̾iectiones in
aliam linguam non facile tranffe¬
runtur: coegit tam grecum quĩ
latinum int̃pretem. ipsam pontre
uocem ebraicam. Nomen gchenne
inuet̾ib uoris non inuenitur: s
a saluatore pͥmum ponit᷑: ut in¬
ferm crnciatus designet. Tractũ÷
num ibi int̾fectorum. horribilis
ac fecidissimi. qui dicitur gehernon.
id ẽ uallis filiorum ennon : o sig-¬
nificat futura supplicia. In hac
ualle. lucus erat consecratus idolo¬
baal. cui dementia isrł immolabat.
& filios suos demoniis incendebat.
Est aut̃ locus ipse ruxta hierłm. ad
radicem montis moria: nbi syloa
fluit. Hoc regum uolumen. & para¬
lipomenon & ierennas scribunt ple¬

Expanded text:
natione. Nota, quamvis irasci natione. Nota, quamvis irasci fratri minus sit quam conviciari, saepissime tamen adeo accenditur ira, ut et nomen et reatum homicidii suscipiat, unde Joannes ait: Qui odit fratrem suum, homicida est . Raca, ut quidam aiunt, interjectio est, indignantis animi motum significans, sed quod interjectiones in aliam linguam non facile transferuntur, coegit tam Graecum quam Latinum interpretem, ipsam ponere vocem Hebraicam. Nomen gehennae in veteribus libris non invenitur, sed a Salvatore primum ponitur, ut inferni cruciatus designet. HIERON.num ibi interfectorum horribilis ac fetidissimi, qui dicitur gehennon, id est, vallis filiorum Ennon, et significat futura supplicia. In hac valle lucus erat consecratus idoloBaal, cui dementia Israel immolabat, et filios suos daemoniis incendebat. Est autem locus ipse juxta Jerusalem, ad radicem montis Moria, ubi Siloa fluit. Hoc Regum volumen et Paralipomenon et Jeremias scribunt ple
Abbreviated transcription (Latin):
ehreorum. Lacha erm dicitur
cinos. idẽ inanis aut uacuus: quẽ
nos uulgata iiuria absq cere¬
bro dicere possumus. Qui gͦ ua
concilo ac indicio scõrum contu¬
meliam sq̃ spc̃ luiturus. Fẽ ñ ẽ.¬
qui in xp̃m credit. Qui uͦ creden¬
ti in dm̃. dicit fatue: impuis est
sus lacescerit: ꝓhunus modi male¬
dicto ⁊c̃ni ignis pabnlum erit: nisi inde
satis fecerit. usticia pharisconim
ẽ ut non occidat᷑: iusticia intraturoꝵ
in regnum di. ut sine causa ñ iras¬
cantur. Qui ñ occidit. non continuo
ẽ magnus. & idoncus regno celoꝵ:
s tam̃ ascendit aliquem gradum.
ꝑficiet̾ aut̾: si siue causa ñ irascatur.
Leuits ẽ irasci sine cansa fr̃i. quam
dicere racha: & leuius dicere racha
quam fatue. Primo ẽ enm ira sola.
postea duo. ira & uox indignationis.
postea tria. ira. & uor e certa ex¬
pressio. Indicium ẽ ire: in quo dat᷑
Ingchenna: certa ẽ dampnatio.
Exprimuntur itaq ꝓmodo pec¬
cati: cdiu̾se mansiones in et̾ria dãp¬

Expanded text:
braeorum. Raca enim dicitur cenos, id est inanis aut vacuus, quem nos vulgata injuria absque cerebro dicere possumus. Qui ergo vacconsilio ac judicio sanctorum, contumeliam sancti Spiritus luiturus. Raca qui in Christum credit. Qui vero credenti in Deum dicit, Fatue, impius est sus lacesserit, pro hujusmodi maledicto aeterni ignis pabulum erit, nisi inde satisfecerit. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidatur; justitia intraturorum in regnum Dei, ut sine causa non irascantur. Qui non occidit, non continuo est magnus et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum. Perficietur autem, si sine causa non irascatur. Levius est irasci sine causa fratri, quam dicere raca; et levius est dicere raca, quam fatue. Primo enim est ira sola; postea duo, ira et vox indignatiopostea tria, ira, et vox, et certa expressio. Judicium est irae, in quo adhuc In gehenna, certa est damnatio. Exprimuntur itaque pro modo peccati diversae mansiones in aeterna dam
Abbreviated transcription (Latin):
nalis p̃fidii. qui ꝑtessus cito frangit᷑.
ꝙ manum tranfforat in combentis.
nisi turgam tantum: quod ita solut᷑.
Sieut temptatio duob modis accipit᷑.
ut d̾s neminem temptat. & temptat

Expanded text:
praesidii, qui pressus cito frangitur, et manum transforat incumbentis. nisi virgam tantum , quod ita solvitur: Sicut tentatio duobus modis accipitur, ut, Deus neminem tentat , et, tentat
Abbreviated transcription (Latin):
illum retributionis diem: quo ilbu¬
minabit d̾s abscondita tenebraꝵ.
& manfestabit cogitationes cor¬
dium. Tunc enim & uos a deo lans.
& ad u̾sarios ueritatis pena manet
et̃na. ꝑtum ꝑtinet ad cogitati¬
Quod dico uob̃ in tenebris. dicite
iniumine: & quod in aure auditis
p̃dicate suꝑ testa. Intenebris.
soẽ in mysterio. uel dum adhucin
timore estis. Predicate in lumine
io ẽ aꝑte: cum fiducia ueritatis
accepto spũ sc̃o. Quod anditis in
aure. id ẽ insecreto. suꝑ tecta. hoc
est constant̃ & publicẽ p̃dicate.:
calcato carnis domicilio. Tuxta
morem ꝓuincie palestine loquit᷑:
nbi solen̾t in tectis residere. Non
enim tecta nr̃o more culmimb
sublmata faciunt: s plano sce¬
mate equalia. Unde lex preceꝑit.
ut qui domum edificaret. murũ
tecti poneret in gyro. ne funde¬
retur ibi sanguis innexus la¬
bente aliqua & in preceps ruente.
ico ant̾ uobis amicis meis.
O Nolite timere eos qui occidunt

Expanded text:
illum retributionis diem, quo illuminabit Deus abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordium. Tunc enim et vos a Deo laus, et adversarios veritatis poena manet aeterna. Apertum pertinet ad cogitatiQuod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta. In tenebris, id est, in mysterio, vel dum adhuc in timore estis. Praedicate in lumine, id est, aperte cum fiducia veritatis accepto Spiritu sancto. Quod auditis in aure, id est, in secreto, super tecta, hoc est, constanter et publice praedicate, calcato carnis domicilio. Juxta morem provinciae Palaestinae loquitur, ubi solent in textis residere. BEDA. Non enim tecta nostro more culminibus sublimata faciunt, sed plano schemate aequalia. Unde lex praecepit ut qui domum aedificaret murum tecti poneret in gyro, ne funderetur ibi sanguis innoxius, labente aliquo et in praeceps ruente. L. Dico autem vobis amicis meis: M. Nolite timere eos qui oc
Abbreviated transcription (Latin):
detist tum cum uenerit ingła pa¬
tris. sus crim angłis scĩs. Qui corã
hominib ubi ꝓdesse debet nommnis¬
mei confessio. neganerit dm̃ uel ho¬
mitiem esse: & ego coram patre meo &
angłis negabo enim. id ẽ non manifesta

Expanded text:
um venerit in gloria Patris sui cum angelis sanctis. Qui coram hominibus, ubi prodesse debet mei nominis confessio, negaverit me Deum vel hominem esse, et ego coram Patre meo et angelis negabo eum, id est, non manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
ad redintegritatẽ titrum capilli ad
capillos. & ungues ad ungues redexit:
dum solummodo dei ꝓudentia de¬
cent̾ restituamur. ¶ olite timere gͦ
inultis passerib meliores estis uos.
ncas. Multis passerib pluris estis.
hoc ẽ maioris aptid dm̃ dignitatis.
Omnis gͦ qui confitebitur me corã
hominib. confitebor & e eum corã
patre meo qui incelis c̃. L& coram
angłis eius. Quia ñ sunt timen¬
di terrores carnis: g confitemini me.
Omnis enim qui me confitetur co¬
ram hominib. idẽ non solũ cordis
fide. s ore & oꝑe non rectisaris scili¬
cet mori ꝓme: & ego confitebor eu
in conspectui suꝑne cruitatis. et̾niq
Qui aut̃ negauerit me coram ho¬
minib. R & confessus me fuerit.
ingeneratione ista adultera & pec¬
catrice. co uegabo & ego eũ corã
patre meo qui ẽ in celis. L & angłis

Expanded text:
ad integritatem, utrum capilli ad ad integritatem, utrum capilli ad capillos, et ungues ad ungues redeant, dum solummodo Dei providentia decenter restituamur. Nolite ergo timere, multis passeribus meliores estis vos. Lucas: Multis passeribus pluris estis , hoc est, majoris apud Deum dignitatis. Omnis ergo qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in coelis est, L. et coram angelis ejus. Quia non sunt timendi tortores carnis, ergo confitemini me. Omnis enim qui me confitetur coram hominibus, id est, non solum cordis fide, sed ore et opere, non recusans scilicet mori pro me; et ego confitebor eum in conspectu supernae civitatis, aeternique Qui autem negaverit me coram hominibus, R. et confusus me fuerit in generatione ista adultera et peccatrice, M. negabo et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis, L.
Abbreviated transcription (Latin):
& capilli capitis om̃s numerati
stint. Yt de massa corporis tace¬
am: ininime etum particule di
ꝓuidentia conseruant᷑. Non actu
computationis. s facilitate compi¬
tignis sunt omnia do numerata.
id ẽ dõ cognita. & bene numerata.
dicunt᷑ quȩ seruat: quia quȩ uo.¬
lumus sernare numerainus.
Hic detident nos negantes resurre-¬
ctionem. quasi nos maceriam quȩ fit
cadauer anima discedente. ita di¬
camus reparandam. ut ea quȩ di-¬
labuntur. & in alias species u̾tit᷑.
ad easdem corporis partes nbi fue
runt redire necesse sit. Alioqum si
capillis redit qd̾ crebra tonsura de¬
traxit & unguib: indecens occur¬
rit restirrectio. S quemadiodum
si statua metalli contereret᷑ inpul¬
uerem. & artifex tellet eã reꝑare.
non quereret quȩ particula cui ĩ¬
dro statue redderetur. dum tam̃
totam resiceret ex eo unde constitu¬
trat: ita d̾s mirabilit̾ de mac̾ia car¬
nis nr̃e nos restituet. Nec attinebit

Expanded text:
et capilli capitis omnes numerati et capilli capitis omnes numerati sunt. Ut de massa corporis taceam, minimae etiam particulae Dei providentia conservantur. Non actu computationis, sed facilitate cognitionis sunt omnia Deo numerata, id est, cognita: et bene numerata dicuntur quae servat, quia quae volumus servare, numeramus. Hic derident nos negantes resurrectionem, quasi nos materiam, quae fit cadaver anima discedente, ita dicamus reparandam, ut ea quae dilabuntur, et in alias species vertuntur, ad easdem corporis partes, ubi quae fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillis redit, quod crebra tonsura detraxit, et unguibus, indecens occurrit resurrectio. Sed quemadmodum si statua metalli contereretur in pulverem, et artifex eam vellet reparare, non quaereret quae particula cui membro statuae redderetur, dum tamen totam reficeret ex eo unde constiterat; ita Deus mirabiliter de materia carnis nostrae nos restituet. Nec attinebit
Abbreviated transcription (Latin):
qui potest & animã ⁊ corpu
paemtur qui nl t̾rentim cuprunt.
Pno sunt gena ꝑseentorum: unum
palam seruentium. alt̾m ficte blari¬
suentium: qd̾ ꝑtinet ad hẏpochrisin
ppariseorum. Utrumq p̃cipit dñs
non timeri: qina ñ habent ꝑotesta¬
tom manimas iustorum. Dimore
mundi exptiso. seruite dño timo¬
re gehenue: donec illum caritas fo¬
ras mittat ꝑmanente casto timore.
id ẽ reuerentia sinc fine do exhiben¬
da. Oupplicem at̾ ee̾ gehennam
igras & frigoris: in iob plenissimele¬
gumis. ¶ onne duo passeres
asse uenent. & iinus ex illis ñ
cadet suꝑ t̾ram sine patre ur̃o:
ucas. & unus non ẽ in obliuio¬
ne coram deo. Si non montor
passer sine łi ꝓuidentia. in qua st̃
omnia. quantomagis nos ad ima¬
ginem di facti: Lucas. Qumq
passeres dipondio ueneunt. id est
uenduntus: Diponditis gemusẽ
ponderis leuissimi. ex duob affib
compositi. Quod ant̃ inuirmeris
ẽ tntis. hoc inponderib as. & qd̾
duo. hoc ͥiponditis.Wr̾i aut̃

Expanded text:
animam et corpus cantur, qui nil terrenum cupiunt. Duo sunt genera persecutorum, unum palam saevientium, alterum ficte blandientium, quod pertinet ad hypocrisin Pharisaeorum. Utrumque praecepit Dominus non timeri, quia non habent potestatem in animas justorum. Timore mundi expulso, servite Domino timore gehennae, donec illum charitas foras mittat, permanente casto timore, id est, reverentia sine fine Deo exhibenda. Duplicem autem esse gehennam ignis et frigoris, in Job plenissime legimus . Nonne duo passeres asse veneunt, et unus ex illis non cadet super terram sine Patre vestro? Lucas: Si unus non est in oblivione coram Deo . Si non moritur passer sine Dei providentia, in qua sunt omnia; quanto magis vos ad imaginem Dei facti? Lucas: Quinque passeres dipondio veneunt , id est, venduntur. Dipondius, genus est ponderis levissimi, ex duobus assibus compositi. Quod autem in numeris est unus, hoc in ponderibus as; et quod duo, hoc dipondius. Vestri autem
Abbreviated transcription (Latin):
accessit ad eum centurio. rogans
eum & dicens. Dñe puer meus racet
in domo paraliticus. & male torquet᷑.
Non est contrarium qd̾ lucas dicit.
aliquem. Uerumtam̃ ñ negligent᷑
utuenda ẽ etiam mathei mystica
locutio: scđm quam scͥptum ẽ in ꝑsal¬
mo. Accedite adeum ⁊ illuminaninii.
Itaq fide uenit contrario. Dici
commiserit: ut cotidie fieri solet
ante potentes. Iacet paraliticus.
tor quet᷑. acuta scilicet passione. hȩc
ita exprimit. ut & anime sue angu¬
riturus erat seruns. si ñ dñi sui
side ⁊ xp̃i pietate redderetur nnte.
sicut ereclnias rex. emi dñs terqͥnos.
addidit annos. A it illi iħe. Eao
nemam ⁊ curabo eum Ed sanan¬
qͥuni reguli filium ire noluit. ne di¬
uitias honorasse inderctur: adferuũ
ire consensit. ne fermlem conditioiẽ
sprenisse ꝑtitaret᷑. s in itinere u̾bo eũ

Expanded text:
ns eum et dicens: Domine, puer meus jacet in domo paralyticus, et male torquetur. » Non est contrarium quod Lucas dicit: aliquem. Verumtamen non negligenter intuenda est etiam Matthei mystica solutio, secundum quam scriptum est in Psalmo: « Accedite ad eum et illuminamini . » Itaque fide venit centurio. Dici commiserit, ut quotidie fieri solet ante potentes. Jacet paralyticus, torquetur acuta scilicet passione. Haec ita exprimit, ut et animae suae anguriturus erat servus si non Domini sui fide et Christi pietate redderetur vitae. Sic Ezechias rex, cui Dominus ter quinos addidit annos. « Ait illi Jesus: Ego veniam, et curabo eum. » Ad sanandum reguli filium ire noluit, ne divitias honorasse videretur. Ad servum ire et sensit, ne servilem conditionem sprevisse put
Abbreviated transcription (Latin):
rionis. quia illi legis ꝓpħarumq
monitis edocti erant: ipse autera
ncmine docente sponte credidit.
qd̃ multi aboriente & occidente
uenient & recumbent cum abrahã.
fiii aut̃ regni eicientur inte̾ne¬
bras ext̾iores. ibi erit fletus ⁊ftridor
dentium. N on solum modoiste
centurio degentib recte credit i
am̃: s multi gentiles adhnc ue¬
nient ad rectam credulicatem.
e nationib credituris dicit: multi
uenient i requiescerit felicit̾ epu¬
laituri. filios aut̃ regmi dicit iude¬
os: inqnib ante regnauit ds. Le¬
nebre semꝑ sunt interiores non
ex teriores. s exteriores ideo dicte
sunt. qm̃ lumen religuit. qui a
dño foras grpellitur: Ubi dicit
sietus & stridor dentium. ueram
ostendit resurrectionem. cũ fletus
sit oculorum. ⁊ dentes ossa. Olxui.

Expanded text:
rionis, quia illi legis prophetarumque rionis, quia illi legis prophetarumque monitis edocti erant; ipse autem nemine docente sponte credidit. od multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham Filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium. » Non solummodo iste centurio de gentibus recte credit in Deum, sed multi gentiles adhuc venient ad rectam credulitatem. De nationibus credituris dicit: multi venient et requiescent feliciter epulaturi. Filios autem regni dicit Judaeos in quibus ante regnavit Deus. Tenebrae supersunt interiores, non exteriores. Scilicet exteriores ideo dictae sunt, quomodo lumen reliquit qui a Domino foras expellitur. Ubi dicit fletus et stridor dentium, veram ostendit resurrectionem, cum fletus sit oculorum, et dentes et ossa.
Abbreviated transcription (Latin):
sub potestate habens sribme militeᷤ.
& dico hiic uade & uadit. & alio ue¬
ni a uenit. & seruo meo fac hoc. &
facit. Propt̃ uitȩ gentilis consci¬
eatiam: metuebat granari dñm.
idit dñs fidem. humilitatẽ. pru¬
dentiam. centurionis. fidem. qd̾
exgentib credidit: humilitatẽ. qd̾ se
indicauit indignum. cuins tectũ
dñs intraret. prudentiam. qd̾ diui¬
nitatẽ corpore tectam agnouit. Qua
priidentia etiam dixit. Homo sum
e mitto homines. sciens dip̃m angłos
mittere posse. Unde sequitur.q u¬
idiens aut̃ iħe. miratus ẽ. & sequentib
se chxit. Amen dico nobis: non inue¬
m tantam fidem in isrł. Quod
iłic miratus ẽ. nob̾ mirandum ẽe̾¬
significat: qͣndo tales motus cum
de dño dicuntur. non ꝑturbati an¬
mi signa sunt. s docentis magistri.
De presentib dicit. non inuemi tan¬
tam fidem mistł: non de patriar¬
chis. & ꝓpłns: nisi forte in centurio¬
ne fides gentium ĩponatur isrħ
Dresentib id̾o p̃fertur fides centu¬

Expanded text:
me milites; et dico huic vade, et vadit, et alii veni, et venit; et servo meo fac hoc, et facit. Propter vitae gentilis conscientiam, metuebat gravari Dominum. Vidit Dominus fidem, humilitatem, prudentiam centurionis. Fidem, quod ex gentibus credidit, humilitatem, quod se judicavit indignum cujus tectum Dominus intraret. Prudentiam, quod divinitatem corpore tectam agnovit. Qua prudentia etiam dixit, homo sum, et mitto homines, sciens Dominum angelos mittere posse. Unde sequitur: Audiens autem Jesus, miratus est, et sequentibus se dixit: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. » Quod Jesus miratus est, nobis mirandum significat, quia tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. De praesentibus dicit: Non inveni tantam fidem in Israel, non de patriarchis et prophetis, nisi forte in centurione fides gentium praeponatur Israeli. Praesentibus ideo praefertur fides centu
Abbreviated transcription (Latin):
gitidum tẏpioe designat: recte
in luca plenus lepra describitur.
Om̃s enim peccauerunt: ⁊ egent
extentam ad salutem hominum.
Unde illrid alibi. Iam uos mundi
estis: ꝓpt̾ sermonem quẽ locutus
sum uobis. Ipse xp̃c ẽ sacerdos.
in et̾num. cui oñs aprisci erroris
uarietate miidati debent se often-¬
dere. conficendo quia templum
euis sunt. & offerre ei sua corpora
hostiam uiuentem. R. xuiru.
Et ille egressus cepit p̾dicare &
diffainare sermonem: ita ut non
posset manifeste in ciuitatẽ intro-

Expanded text:
guidum typice designat, recte guidum typice designat, recte in Luca plenus lepra describitur. Omnes enim peccaverunt, et egent extentam ad salutem omnium hominum. Unde illud alibi: Jam vos mundi estis propter sermonem, quem locutus sum vobis . Ipse Christus est sacerdos in aeternum , cui omnes a prisci erroris varietate mundati, debent se ostendere, confitendo quia templum ejus sunt, et offerre ei sua corpora hostiam viventem . R. 19X At ille egressus, coepit praedicare et diffamare sermonem, ita ut jam non posset manif
Abbreviated transcription (Latin):
s gr̃a cłĩ curatum. Offerre sacrificĩ
precepitur. ut ostenderet dñs se non
legem soluere s implere. scđm legeni
gradiens. & supra legen sanans.
In lege enim p̃coptum erat. ut intui¬
dati a lepra offerrent mirnera sac̾¬
ferri sacrificia: priusqͣm uera & in
illis figurata sacrificia confirma¬
ta e̾ent in xp̃o & eccłia contestatio¬
ne apłoꝵ & fide credentium.
Offertur intestimonium illis qui
iudent leprostnm intindatum
quod saluant᷑ altpͣ peccatortan.
& offerunt se deo si credunt. aut
ses illis indelicet sacerdotib offer¬
ri intestimonium idẽ insignimi
spñalis oblationis sicut curatio
lepre testatur curationẽ peccati.
ti sordib emundatus insacrificĩ
di transeas. Moy ses enim p̃cepit
testimonium: cuis in te geris ef
certus non exprimit᷑ locus: ut osten¬
datur non unum ppłm specialis
alicurus cͥuitatis s multarum ppłos
fuisse saluatos. Quia uͦ leprosus
gemis humanum peccatis lan¬

Expanded text:
sed gratia Dei curatum. Offerre sacrificium sed gratia Dei curatum. Offerre sacrificium praecipitur, ut ostenderet Dominus se non legem solvere, sed implere, secundum legem gradiens, et supra legem sanans. In lege enim praeceptum erat, ut mundati a lepra munera offerrent sacerferri sacrificia, priusquam vera et in illis figurata sacrificia, confirmata essent in Christo et Ecclesia, contestatione apostolorum et fide credentium. Offertur in testimonium illis qui vident leprosum mundatum, quod salvantur a lepra peccatorum, et offerunt se Deo si credunt; aut ses illis, videlicet sacerdotibus, offerri in testimonium, id est in signum spiritualis oblationis, sicut curatio leprae testatur curationem peccati, bus peccati emundatus, in sacrificium Dei transeas. Moyses enim praecepit testimonium, cujus in te geris effcertus non exprimitur locus, ut ostendatur, non unum populum specialis alicujus civitatis, sed multarum populos fuisse sanatos. Quia vero leprosus genus humanum peccatis lan
Abbreviated transcription (Latin):
sublege cẽ dominum immo legis.
qui non timet contagium cum alios
potius liberet. Ex pretate ait uolo.
sanans eo genere quo fuerat obsecra¬
tus. cum diccretur si uis potes me
mandare. Imꝑando sub iunxit.
mundare: in quo maiestatis aꝑitur
potentia. Nichil enim mediam est
int̃ opiis dĩ o preceptum: quia int̾
p̃ceptum ẽ opus. Dix̃ enim & facta
in dixeris: s uade ostende te sac̃dot.
& offer munus qd̵ precepit moysẽ.
intestimonium illis. Non erat ne¬
cesse ut sermone iactaret: qd̃ corpo¬
re p̃ferebat. Docet dñs non esse
uulganda nr̃a beneficia s p̃menda.
ut non solum a mercede abstineamus
petunie. s etiam gr̃ẽ.Iastantia
quippe uitata facit: ne sẽpra possit
transire in medicum. Ideo etim im¬
peratur filentium: quia melius est
fidȩ magis spontanea salutẽ querere.
qm debeneficiis muitari. O stende¬
re se sac̾doti iubet᷑ leprosus: ut intel¬
ligeres sacerdos eum non legis ordine

Expanded text:
sub lege esse, imo Dominum legis sub lege esse, imo Dominum legis qui non timet contagium, cum potius alios liberet. Ex pietate ait, volo, sanans eo genere quo fuerat obsecratus, cum diceretur: Si vis, potes me mundare, imperando subjunxit: « Mundare; » in quo majestatis aperitur potentia. Nihil enim medium est inter opus Dei et praeceptum, quia inter praeceptuni dixeris; sed vade, et ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis. Non erat necesse ut sermone jactaret, quod corpore praeferebat. Docebat Dominus non esse vulganda nostra beneficia, sed premenda, ut non solum a mercede abstineamus pecuniae, sed etiam gratiae. Jactantia quippe vitata, facit ne lepra possit transire in medicum. HILAR. Ideo etiam imperatur silentium, quia melius est fide magis spontanea salutem quaerere, quam beneficiis invitari. BEDA. Ostendere se sacerdoti jubetur leprosus, ut intelligeret sacerdos eum non legis ordine,
Abbreviated transcription (Latin):
inundare. Kecte ptꝰ doctriam
stunit miracula: ut ꝑ uirtutem ser
in faciem pecidit: quod humilitatis ẽ
& pudoris. ut imnusquisq de sue uite
maculis erubescat. confessionem ue¬
recundia non repͥmit. s detecto util¬
nere remedium querit. Uoluntati
dñi curationis potestatem leprosus
tribuit. nec quas ingedulus dubitat:
s sue colturionis conscius. non p̃¬
sumit dicere minida me diłe & mnun¬
dabor. Dum hic a lege exdustis se dni
potestate cirari postrilat : supͦ legẽ
tẽ gr̃am indicat. Sicut enim pocesta¬
tis auctoritas indño. ita in isto fidei
constantia decdaratui. Et exten¬
dens manum: tetigit cum dicens.
uolo. Mundare. & confestim mun¬
data ẽ lepra eiꝰ. E atenctens mi¬
sccorche affectu manum. lepram te¬
tigit ex hunuilitate: nlocens nos nul¬
lum sꝑnere ꝓ aliqua corporis ma¬
culatione Lex tangi lepsos ꝓhibet.
s de eo non erat ꝓhibitum qͦui dñs¬
legis ẽ. Tetigit gͥ non qrin sine tac¬
tu sanare posset: s ut indicet se non

Expanded text:
N. Recte post doctrinam fiunt miracula, ut per virtutem sermin faciem procidit: quod humilitatis est et pudoris, ut unusquisque de suae vitae maculis erubescat, confessionem verecundia non reprimit, sed detecto vulnere remedium quaerit. Voluntati Domini curationis potestatem leprosus tribuit, nec quasi incredulus dubitat, sed suae colluvionis conscius, non praesumit dicere: Munda me, Domine, mundabor. Dum hic a lege exclusus, se Domini potestate curari postulat, supra regem esse gratiam indicat. Sicut enim potestatis auctoritas in Domino, ita in isto fidei constantia declaratur. Et extendens manum, tetigit eum Jesus, dicens: Volo, mundare. Et confestim mundata est lepra ejus. » Et extendens misericordiae affectu manum lepram tetigit, ex humilitate docens nos nullum spernere pro aliqua corporis maculatione. Lex tangi leprosos prohibet. Sed de eo non erat prohibitum, qui Dolegis est. Tetigit igitur non quod sine tactu sanare posset, sed ut indicet se non
Abbreviated transcription (Latin):
ternas. ut ipsas dicetet binas quas
ternas. Sunt gͦ duç mensitre inscͥp¬
turis. dum pater & filius nominat᷑.
s ibi spc̃ qui patris ẽ. & filii intel¬
ligitur. ut ibi. Omma in sapientia:
idẽ infilio fecisti. Tres metrete funt.
csum nominato spũ sco trinitas
manifestius intelligit᷑ ut ibi. Bap¬
cuate eos in nomine patͥs ⁊ filii. &

Expanded text:
ternas, ut ipse diceret binas quas ternas, ut ipse diceret binas quas ternas. Sunt ergo duae mensurae in Scripturis, dum Pater et Filius nominantur, sed ibi Spiritus qui Patris est et Filii intelligitur, ut ibi: « Omnia in sapientia , » id est in Filio fecisti. Tres metretae sunt, dum nominato Spiritu sancto Trinitas manifestius intelligitur, ut ibi: « Baptizate eos in nomine Patris, et Filii, et
Abbreviated transcription (Latin):
bus gentib. Tanqm diceretur.
Dormnsti iudicatus a t̾ra. surge
ut indices terram. In quinti gate
indit damel lapidem pricisum de
monte sine manib & fregisse omita
regna terrarimi: & crenisse ilum
lapidem. & factum e̾e̾ montẽ mnig¬
nm. ita ut impleret uniu̾sam
faciem terrȩ. Dequo monte p̃cidit᷑
sextam etatem ꝑtines iohannes bap¬
tista dicens. Nolite dicere. patrem ha¬
bemus abraham. Potens ẽ ds de lapi¬
dib istis suscitare filios abrahe: laꝑi¬
des dicens genites. non ꝓpt̾ firmitatem
s stoliditatis duritiam. dum ad ora¬
bant simulacra fimiles facti illis.
Unde illud. Similes illis fiant qui fa¬
crunt ea: & om̃s qui confidunt incis.
tem. Sex ydrie sunt ꝑfecta corda scoͣꝵ¬
in his etatib receptui scͥpturarnm dĩ
parata. in exemplum uruendi atq
credendi ꝓposita. U funt lapidea.
id ẽ fortia in crp̃o lapide. Scd̃m pu¬
rificationem iudeorum dictum est:
alie binas alie ternas: s binas uel

Expanded text:
bus gentibus . Tanquam diceretur: bus gentibus . Tanquam diceretur: Dormisti judicatus a terra, surge ut judices terram. In quinta aetate vidit Daniel lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum, et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . De quo monte praedicitur, sextam aetatem pertinet Joannes Baptista dicens: « Nolite dicere: Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . » Lapides dicens gentes non propter firmitatem, sed stoliditatis duritiam; dum adorabant simulacra, similes facti sunt illis. Unde illud. « Similes illis fiant qui faciunt ea, et qui confidunt in eis . » Item sex hydriae sunt perfecta corda sanin his aetatibus receptui Scripturarum Dei parata, in exemplum videndi atque credendi proposita. Et sunt lapidea, id est fortia in Christo lapide. Secundum purificationem Judaeorum dictum est, aliae binas, aliae ternas, sed binas vel
Abbreviated transcription (Latin):
rebit uxori suȩ : & erunt duo in car¬
ne una. Xp̃c adhesit eccłie ut esserit
duo in carne una: & fuit relinque¬
re patrẽ. non in ea forma apparere
hominib in qua equalis ẽ patri.
Rliquit matrem: quando de sycra¬
gogi transiuit ad eccłiam. Poterat
dñs uigilanti ade costam sine dolore
euellere. s ꝓculdubio dormitio ap̃i
in cruoe in eo significabatur de cuius
latere tanquam sponsa fluxerunt
sacramenta eccłie. De uino alagum
ydriarum bibamus. Ap̃c figuratꝰ est
nr noc. Nam ideo in archa omnia
enim de erat deo rursus creare om̃e
genus anmalium: s id̾o ꝑ lignim
saluata sunt. quia & nos ꝑlignum
saluandi eramus. Inc̾cia ydria
andiuit abraham: in semine trio
benedicent᷑ om̃s gentes. Qnis ñ
uidet cuiuis figuram habuit unicꝰ
eitis ligna portans ad sacrificium.
quo immolindꝰ ducebat᷑ : Porta¬
urit enim dñs ꝙuoem suã. In qͣrta
ydria dicit clauid. Surge ds̃ iudica
terram: qm̃ tu hereditabis in om̃n¬

Expanded text:
rebit uxori suae, et erunt duo in carrebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Christus adhaesit Ecclesiae, ut essent duo in carne una, et fuit relinquere Patrem, non in ea forma apparere hominibus, in qua aequalis est Patri. Reliquit matrem, quando de Synagoga transivit ad Ecclesiam. Poterat Dominus vigilanti Adae costam sine dolore evellere, sed procul dubio dormitio Christi in cruce in eo significabatur, de cujus latere tanquam sponsa fluxerunt sacramenta Ecclesiae. De vino aliarum hydriarum bibamus; Christus figuratus est in Noe. Nam ideo in arca omnia enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium: sed ideo per lignum salvata sunt, quia et nos per lignum salvandi eramus. In tertia hydria audivit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quis non videt cujus figuram habuit unicus ejus, ligna portans ad sacrificium, quo immolandus, ducebatur? Portavit enim Dominus crucem suam. In quarta hydria dicit David: Surge Deus; judica terram, quoniam tu haereditabis in omni
Abbreviated transcription (Latin):
siꝑficiem littere plenam celesti rurr¬
tute uideri fecit. Xp̃e enim in ꝑphe¬
tiis nondum manifestatus. quasi
uinum in q̃qua latuit. s etim dis¬
cipulis aꝑuit sensum ut intellige¬
rent scͥpturas. nimun in ebrians
festatus. Illa gͥ scriptura dum in ea
sub uelamine id ẽ ad oꝑationẽ lute¬
re latit xpẽ sapit aquam insipidã.
cumi uͦ aufertur uelamen idẽ uinũ
mebrians. Sex ydrie. sex etates sunit:
eis p̃dicaretur. Prima etas est ab
adam iisq ad noe. scd̃a tisq ad abra¬
ham. t̾cia usq ad daind: quarta usq¬
ad transmigrationem. quinta nsq
iohannem baptistam: sexta nide
nsq ad finem scħ. Propħia insingłis
etatib quasi ydriis sodm licteram
aqua insipida quomͦ inuinum mu¬
tecur cum ad xp̃m & ad om̃s gentes
referatur: uideainus. Quicquid figui¬
rabatur in adam de xp̃o ad om̃s gen¬
tes ꝑtinebat: ut illud ingenesi. Relu¬
quet homo patrẽ. & matrem. & adhe¬

Expanded text:
superficiem litterae plenam coelesti virsuperficiem litterae plenam coelesti virtute videri fecit. Christus enim in tiis nondum manifestatus, quasi vinum in aqua latuit; sed cum discipulis aperuit sensum ut intelligerent Scripturas, vinum inebrians tis manifestatus. Illa igitur Scriptura dum in ea sub velamine, id est, adopertione litterae latet Christus, sapit aquam insipidam. Cum vero aufertur velamen, est vinum inebrians. Sex hydriae, sex aetates sunt. eis praedicaretur. Prima aetas est ab Adam usque ad Noe, secunda usque ad Abraham, tertia usque ad David, quarta ad transmigrationem, quinta usque ad Joannem Baptistam, sexta inde usque ad finem saeculi. Prophetia in singulis aetatibus quasi in hydriis secundum litteram aqua insipida quomodo in vinum, mutetur cum ad Christum et ad omnes gentes referatur, videamus. Quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes gentes pertinebat, ut illud in Genesi: Relinquet homo patrem et matrem, et adhae
Abbreviated transcription (Latin):
latentem deitatem. Diraculum
& non miraniur quia omni anno
hoc facit ds in uitib. g de tinogͣno
multa facit. & qd̾ maius ẽ. celum
& t̾ram de inchilo creauit. eaq mi¬
rabilit̾ gub̃nat. Ergo quia homine
in aliud intenti ꝑdiderunt consicła¬
tionem oꝑum dñi. inqua eum dotidie
laudarent: seruauit sibi quȩdam
in ufitata quȩ. fecertit: ut tanquam
dormientes homines ad se colendũ
mirabilib excitaret. Aquam u̾tit iħe
munum: cum insipidam mentẽ
carnalium sapore scientie celestis im¬
buit. Esramus ciim aqtia. id ẽ insi¬
pientes. & fecit nos urium. id est
sapientes fidem ipsius. U el aqua
dicores a sordib peccatorum. Quȩ
tunc conu̾titur inuinum. qͣndo ali¬
quis extoto obliuiscitur p̃teritoruĩ
maloꝵ ne in ea incidat: & mcipit
calere in dĩ amore : sicut nimm in¬
ebrians obliuiosos facit potatores &
calefacit. C on uertit aqua rp̃e.
in uinitmn. dum quȩ carnalia inde¬
pantur in lege spũalia ostendit: &

Expanded text:
latentem Deitatem. AUGUST. Miraculum et non miramur quia omni anno hoc facit Deus in vitibus, et de uno grano multa facit, et quod majus est, coelum et terram de nihilo creavit, eaque mirabiliter gubernat. Ergo quia homines in aliud intenti, perdiderunt considerationem operum Domini, in quo eum quotidie laudarent, servavit sibi Deus quaedam inusitata quae faceret, ut tanquam dormientes homines ad se colendum mirabilibus excitaret. Aquam vertit Jesus, in vinum, cum insipidam mentem carnalium, sapore scientiae coelestis imbuit. Eramus enim aqua, id est, insipientes; et fecit nos vinum, id est, sapientes fidem ipsius. ALBINUS.ditores a sordibus peccatorum: quae tunc convertitur in vinum, quando aliquis ex toto obliviscitur praeteritorum malorum, ne in ea incidat, et incipit calere in Dei amore, sicut vinum inebrians obliviosos facit potatores et calefacit. Convertit aquas Christus in vinum, dum quae carnalia videbantur in lege, spiritualia ostendit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ħc ait. nemini dixeris. at ille
officio functus enugliste. mex
ingressus ceꝑit p̃dicare. & se in¬
terius ext̾ius q sanatum docere:
ita qd̾ ipsus saiuatio multos ad dnm̃
coati ddetemplum dectrine factũ
Q quo dme nissus tacete potest acceꝑ¬
tum bareficurms ut elect mmagnis
quȩ faciunt latere quidem in uolũ¬
tte habernt qr ẽ humilitatis: &
inuiti ꝑdant᷑ͣ ut aliis ꝑfuit. q uod
magne ẽ sub tumitatis. cum etiam si
carnabum mentes fugit. & secretos
amundanis cutis insitat. his gͥ¬

Expanded text:
 ait: Nemini dixeris: at ille officio functus evangelistae, mox egressus, coepit praedicare, et se interius exteriusque sanatum docere, ita quod ipsius salvatio multos ad Dominum cogit. Ad exemplum doctrinae factum est, quod nec jussus tacere potest acceptum beneficium, ut elecdem in voluntate habeant, quod est humilitatis; et inviti prodantur ut aliis prosint, quod magnae est sublimitatis, cum etiamsi vcarnalium mentes fugit, et secretos a mundanis curis visitat. His
Abbreviated transcription (Latin):
sponso dixit architridimis bonum
uinum fuisse seruatum. Quod
autẽ dicitur ñesciebat unde esset:
intelligendum ẽ. quia multis in le¬
ge ꝑitis scqdm literam mincianert̃
ȩtiuangłm discipuli ocpi qui hause¬
rant aquam. prudent᷑ intelligendo
& fudelit̾ aꝑiendo ueterem scͥptutq̃.
Omnis homo primum tiinum
bonum ponit. dictum ẽ ad lut̾am.
sułm mulcorum confuetudinem.
Mystice homo so ẽ carnalis deteriꝰ
ris ad falsa descendit. s spĩialis cotidie
ininsibili uino qd̾ prius latuit in
scͥpturis. in ebriatur & proficit.¬
phanta: qui ita incip̃. Cõplura nob fr
icut posteritati suȩ fidelis mandauit
antigititas. hodie saluator a chal¬
deis ẽ ad oratus: hodie fltienta iordanis
benedictione ꝓprii baptismatis con¬
secrauit: hodic inuitatus ad nupti¬
as aquas uertit in uinum. xlui.
sum aut̃ descendisset de monte: se¬
cute sunt eum turbe multe. Et ecce

Expanded text:
sponso dixit architriclinus bonum sponso dixit architriclinus bonum vinum fuisse servatum. Quod autem dicitur, non sciebat unde esset, intelligendum est, quia multis in lege peritis secundum litteram nuntiaverunt Evangelium discipuli Christi, qui hauserant aquam, prudenter intelligendo et fideliter aperiendo veterem Scripturam. Omnis homo primum bonum vinum ponit, dictum est ad litteram secundum multorum consuetudinem. Mystice, homo, id est carnalis, deterius animus ad falsa descendit. Sed spiritualis quotidie in visibili vino quod prius latuit in Scphania, qui ita incipit: Complura nobis fratres: Sicut posteritati suae fidelis mandavit antiquitas, hodie Salvator a Chaldaeis est adoratus; hodie fluentia Jordanis, bendictione proprii baptismatis consecravit; hodie invitatus ad nuptias, aquas vertit in vinum CAPUT XLVI. Cum autem descendisset de monte, secutae sunt eu
Abbreviated transcription (Latin):
otuit quidem uacuas implere
uino qui cuticta creat ex nichilo: s
meluit de aqua uinum facere. it
doceret se ñ legem soluere s implete.
& in euuangłio illa facere uel docere.
quȩ ꝓpħia p̃dixit. Usq ad suminum
impientur ydtie: quia nullum tempꝰ
fuit a silutari doctrina uacuum. Ar¬
chitridimis intelligit᷑ princeps in ꝑe¬
ritia scͥpturȩ continentis hystorias.
ꝙ moralitates ⁊ allegorias. Dum gͦ
tali uelut nichodemo. gamalieli. dis¬
cipulo eiꝰ saulo u̾bum euuangłii iͣsfer¬
tur: uimm de aqua factum architri¬
chno ꝓponatur. ¶ on nulli uͦ ꝑ aquã
haptifmum iohannis: ꝑ uinum paffi¬
onem xp̃i accipiunt. Unde ⁊ uinum
ꝑrius fertur architriclino adẽ ipsi
iohanni: qui ante bibit passionem
dines in nuptiis discumbentium
altitudine distantes int̾ se: designãt
tres ordines fidelium in eccłia. comuga¬
torum. contintutium. ⁊ doctorum.
& quia doctorumẽ ueterib institu¬
tis grãm enuangetii p̃ferre: uocato

Expanded text:
otuit quidam vacuas implere, vino, qui cuncta creat ex nihilo; sed maluit de aqua vinum facere, ut doceret se non legem solvere, sed implere; et in Evangelio illa facere vel docere, quae prophetia praedixit. Usque ad summum implentur hydriae, quia nullum tempus fuit a salutari doctrina vacuum. Architriclinus intelligitur principes in peritia Scripturae continentis historias vel moralitates et allegorias. Dum ergo tali velut Nicodemo, Gamalieli, discipuloque ejus Saulo, verbum Evangelii offertur, vinum de aqua factum architriclino propinatur. Nonnulli vero per aquam baptismum Joannis, per vinum passionem Christi accipiunt. Unde et vinum prius fertur architriclino, id est ipsi Joanni, qui ante bibit passionem dines in nuptiis discumbentium, altitudine distantes inter se, designant tres ordines fidelium in Ecclesia: conjugatorum, continentium, et doctorum. Et quia doctorum est veteribus institutis, gratiam Evangelii praeferre, vocato
Abbreviated transcription (Latin):
A men nec g̾eum ẽ nec latintm.
s ebrtum. & int̾pretatur uertĩ
s ideo nec gͥcus nec latims ausus ẽ.
int̃ pritari. ut ꝓ am̃ dico uobis. dice¬
ret uerum dco uobis. ne uilesceret
nudatum. Noth uel iotha dicit᷑ ii
sicut apud nos minima litta dicit᷑ .i.
Unus apex ẽ uis ductus lutere in
suiminum. sicut in .b. ꝙ in .d. uel
omnia fiant. sub audis quȩ de me
scͥpta sunt. non suꝑfluet aliqua litt̾a¬
rum figuta. nec pars figure in lege
antequam transeat celum ⁊ t̾ra
Ostenditur itaq qd̾ etiã que mini¬
ma putant᷑ inlqe sacͣmentis sp̃a-¬
alib plena sunt. & omnia in cutian¬
gelio recapitusantur. P rotestat᷑ .B.
etiam dñs facilius maxina mundi
elementa transire. quam minima le¬
gis dicta. De figura huius inundi ẽ
dictum quia transibit. non de mace¬
ria. Unde alibi. Celos nouos. & tir¬
ram nouam. & ꝓmissa ipsius expe¬
ctamus: in quib iusticia habitat.¬

Expanded text:
Amen nec Graecum est, nec Latinum, sed Hebraeum, et interpretatur verum; sed ideo nec Graecus, nec Latinus ausus est interpretari, ut pro, amen dico vobis: diceret, verum dico vobis, ne vilesceret nudatum. Ioth vel iotha, dicitur maecae, sicut apud nos minima littera dicitur I. Unus apex, est unus ductus litterae in summum, sicut in b. vel d. vel omnia fiant, subaudis quae de me scripta sunt, non superfixet aliqua litterarum figura, nec pars figurae in lege antequam transeat coelum et terra. Ostenditur itaque quod etiam quae minima putantur in lege, sacramentis spiritualibus plena sunt, et omnia in Evangelio recapitulantur. BEDA. Protestatur etiam Dominus facilius maxima mundi elementa transire, quam minima legis dicta. De figura hujus mundi est dictum, quia transibit, non de materia. Unde alibi: Coelos novos et terram novam et promissa ipsius exspectamus, in quibus justitia habitat
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs. & consuminabo suiꝑ do¬
mum isrt. & suꝑ domum iuda
testamentum norrum. ñ scdđm te¬
stamen tum qd̾ feci patrib eorum.
cum educerem eos de t̾ra egẏpti.
Et dabo legis meas in mente eoꝵ.
& incorde eorum suꝑscribam eas:
E ero eis in dm̃. & ipsi erunt mͥ
men quippe dico uobis. donec¬

Expanded text:
dicit Dominus, et consummabo super dodicit Dominus, et consummabo super domum Israel et super domum Juda testamentum novum, non secundum testamentum quod feci patribus eorum, cum educerem eos de terra Aegypti. Et dabo leges meas in mente eorum, et in corde eorum superscribam eas: et ero eis in Deum, et ipsi erunt mihi men quippe dico
Abbreviated transcription (Latin):
ingredi. lunen ueritatis qneat
ꝓpt̃ infirmitatem audientium antea
imꝑfecta uel minus intellesta sue¬
rant: aꝑuut. Ad hoc respondet: qd̾
ei posset diq Nunquid dices quod
contra legem sit : Hon inquit. Nmn
ueni soluere:  destrucie. ¶ ota
fecit: cum ꝓmissa optulit. fuguras
quoq legis inchilominus t̾mina¬
uit: quando res figuratas succciłe
institint. Inde ẽ illud. usq ad io¬
hannem lex & ꝓpħe. sub audis sigu¬
rant & ꝓmutunt: s ex tunc in an¬
tea figurata & ꝓmissa succedunt.
Moralia etiam pͥcepta cossant. socm¬
M
imꝑfectionem quam prius habebant.
cum additur quod ꝑfectum ẽ. ut ibi.
Ego aut̃ dico uob̃. Diligite mimicos
urõs. Uideus itaq moysis apm legis
finem & consumiationẽ futurumi
ac melioris testamenti fore ministrũ.
p̃cepit nichil excipiens audiri enm
ꝑ omnia cum diceret. Propħam sus¬
citabit uob̾ d̾s. ipsum audite. De
eodem hierennas. Eoce dies uenient

Expanded text:
ingredi, lumen veritatis palam queat ingredi, lumen veritatis palam queat propter infirmitatem audientium antea imperfecta vel minus intellecta fuerant, aperuit. Ad hoc respondet quod ei posset dici: Nunquid dices quod contra legem sit? Non, inquit, non veni solvere, id est destruere. Nota fecit, cum promissa obtulit. Figuras quoque legis nihilominus terminavit, quando res figuratas succedere, instituit. Inde est illud: Usque ad Joannem lex et prophetae : subaudis, figurant et promittunt, sed ex tunc in antea figurata et promissa succedunt. Moralia etiam praecepta cessant secuum imperfectionem quam prius habebant, cum additur quod perfectum est, ut ubi: Ego autem dico vobis, diligite inimicos vestros . Videns itaque Moyses Christum legis finem et consummationem futurum, ac melioris testamenti fore ministrum, praecepit, nihil excipiens, audiri eum per omnia cum diceret: Prophetam suscitabit vobis Deus, ipsum audite . De eodem Jeremias: Ecce dies venient,
Abbreviated transcription (Latin):
illecebrs occultat t̾bum cħ. quasi
sublecto lucernam oꝑit: quia ei
concupiscentias carnis p̃penit.
In loco abscondito lucernã porit:
qm uet̾is legis uibram id est
obferuantias luciͦ enuangelicȩ
miscere laborat. Qni ant᷑ metu
carnah occtiltat u̾bum: ipsam
carnem p̃ponit manifestationi uł¬
ritatis. & ita eam quasi subuase.
tegit dum p̃dicare trepidat. Sipͣ
candelabrum ponit lucernã: qui
corpus suum iinisterio dĩ subicit.
nt suꝑior sit p̃dicatio ueritatis. &
inferior seruitus coiporis. Unde
panlus. Castigo corpus meum: &
seruituti subicio. el suꝑ cande¬
labrum. ioẽ suꝑ eccłiam inqua sep¬
tiformis gͥra sp̃e lucet lucernam po¬
nere ẽ: in carnatia u̾bum tanqm
ecłe caput p̃dicare. ut luceat non
solum iudeis sub modio legis. sed
omnnb qui sunt indomo. id est
in eccłu uel in mundo. Ideq cre¬
dentium frontib signum fidei so-¬
les affigi: ut qii eccłiam uoluerit

Expanded text:
illecebrae occultat verbum Dei, quasi illecebrae occultat verbum Dei, quasi sub lecto lucernam operit, quia ei concupiscentias carnis praeponit. In loco abscondito lucernam ponit, qui veteris legis umbram id est observantias luci evangelicae miscere laborat. Qui autem metu carnali occultat Verbum, ipsam carnem praeponit manifestationi veritatis, et ita eam quasi sub vase tegit, dum praedicare trepidat. Supra candelabrum ponit lucernam, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis. Unde Paulus: Castigo corpus meum, et servituti subjicio . Vel supra candelabrum id est, super Ecclesiam, in qua septiformis gratia Spiritus lucet lucernam ponere, est incarnatum Verbum tanquam Ecclesiae caput praedicare, ut luceat non solum Judaeis sub modio legis, sed et omnibus qui sunt in domo, id est in Ecclesia vel in mundo. Ideoque credentium frontibus signum fidei solet affigi, ut qui Ecclesiam voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
incłis. I iduciam p̃dicanch do¬
çet: ne apł abscondantur obnie¬
tum. & sint similes lucerne srib
modio. s tota libertate. se ꝓ dant.
ut similes suit ciuitati supra mon¬
tem posite. & lucerue cardenti suꝑ
candaelabrum.nde itaq sunt
luix mundi: quia illuminati a
exp̃o lucem fidi & scientie patent̾
u̾bo & exemplo ministrant:
quo c̃q incesserint. ñ suam s dĩ
głam querentes. Mons mystice
celi suscipientes: unde & nos sa¬
cendit. dum testam humane
naturȩ flamina suȩ diuinitatis
impleuit. Quani lucernã co¬
tidie bom doctores accendunt
aliis: id ẽ accensam libere p̃di¬
cant. Lucernam supponere mo¬
dio etc: intra unius iudee gen¬
tis t̾minos t̾bum fidei cohiberi.
Modium nentri gem̃s. t̃uas in quo
mensurat᷑. Modius masculin
generis ⁊̃ illud qd̾ mensuratur. siue
sit annona. siue uinum. Itaq lex
solis iudeis certum modum obser¬
uantie menstirans. digne modio
lecti. designatur caro in qua anima
quiescit. Qii gͦ amore p̃sentis

Expanded text:
N. Fiduciam praedicandi docet, ne apostoli abscondantur ob metum, et sint similes lucernae sub modio, sed tota libertate se prodant, ut similes sint civitati supra montem positae, et lucernae ardenti super candelabrum. Inde itaque sunt lux mundi, quia illuminati a Christo, lucem fidei et scientiae patenter verbo et exemplo ministrant, quocunque incesserint, non suam, sed Dei gloriam quaerentes. Mysticecoeli suscipientes: Unde et nos facendit, dum testam naturae humanae flamma suae divinitatis implevit. Quam lucernam quotidie boni doctores accendunt aliis, id est accensam libere praedicant. Lucernam supponere modio, est intra unius Judaeae gentis terminos verbum fidei cohiberi. Modium neutri generis, est vas in quo mensuratur. Modius masculini generis, est illud quod mensuratur, sive sit annona, sive vinum. Itaque lex solis Judaeis certum modum observantiae mensurans, digne modio lecti, designatur caro in qua anima quiescit. Qui ergo amore praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
no. qd̃ agriculturam fecundare
non sinit: sic qui recedit ab agni¬
tione ueritatis. nec fructum boni
oꝑis ferre. nec alios excolere. ualet.
ba itridetur. Hic homo cepit edi
egimus urbes quasdam ira iii.¬
ctorum sale seminatas: ut nullũ¬
in ipsis germen ouretur. Itaq sal
int̾dum obest: & uisi condiat ad
nichilum ualet. Sic sal sapien¬
entis sine pace. non uirtutis ẽ do¬
num. s dampnationis augr̃tum.
In excusabilit̾ enim merebitur.
supplicium: qui si uoluisset potuit
uitare peccatum. Ideo mancus ait.
Habete in uobis salem. & pacẽ int̃ uo .

Expanded text:
inio, quod agriculturam fecundare inio, quod agriculturam fecundare non sinit ; sic qui recedit ab agnitione veritatis, nec fructum boni operis ferre, nec alios excolere valet; rba irridetur: Hic homo coepit aed . BEDA. Legimus urbes quasdam ira victorum sale seminatas, ut nullum ipsis germen oriretur. Itaque sal interdum obest, et nisi condiat, ad nihilum valet. Sic sal sapientiae sine pace non virtutis est donum, sed damnationis augmentum. Inexcusabiliter enim merebitur supplicium, qui si voluisset, potuisset vitare peccatum. Ideo Marcus ait: Habete in vobis sal et pacem in