comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si quisq pia m̃te dño adiuuante distin¬
guat int̾ iustoꝵ p̃mia & supplicia
peccatoꝵ. quẽ admodũ his duob uni¬
uersa creatura quã ds̃ a se conditã re¬
git. mirifica & paucis cognita pulchri¬
tudine decoratur. Itagͦ ait. confitebor
rit ñ factas tenebras a dõ. sed ordina¬
tas tam̃. Dĩ enĩ dix̃. fiat lux. & facta
ẽ. lux. Non dixit. fiant tenebre. &
facte st̃ tenebrȩ. Q tam̃ ipsas ordina¬
uit. Et ideo dicit᷑. Diuisit ds̃ int̃ lucẽ
& tenebras. & uocauit ds̃ lucẽ diẽ. ꝙ
tenebras uocauit noctẽ. Ista distinctio
aliud fecit & ordinauit. aliud autẽ
ñ fecit sed tam̃ etiã hoc ordiuauit
ã uͦ tenebras significare peccata: &
in ꝓpħa inuenĩt᷑ qui dicit. & tenebre
tuȩ tanquã meridieserunt: & in apło
dicente. Qui odit frẽm suũ: in tene¬
bris. ẽ. E illud p̃cipue: Abiciamꝰ oꝑa
tenebrarũ. & induam᷑ arma lucis:
Non qđ aliqua sit natura tenebrarũ.
Omĩs enĩ natura. in quantũ natura est:

Expanded text:
distinguat inter justorum praemia et supplicia peccatorum, quemadmodum his duobus universa creatura, quam Deus a se conditam regit, mirifica et paucis cognita pulchritudine decoratur. Ita ergo ait, Confitebor rit non factas tenebras a Deo, sed ordinatas tamen. Deus enim dixit: Fiat lux, et facta est lux . Non dixit: Fiant tenebrae, et factae sunt tenebrae; et tamen ipsas ordinavit. Et ideo dicitur: Divisit Deus inter lucem et tenebras, et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem . Ista distinctio: aliud fecit, et ordinavit; aliud autem non fecit, sed tamen etiam hoc ordinavit. Jam vero tenebris significari peccata, et in propheta invenitur, qui dixit, Et tenebrae tuae tanquam meridies erunt , et in apostolo dicente, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , et illud praecipue: Abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis . Non quod aliqua sit natura tenebrarum: omnis enim natura in quantum natura est,
Abbreviated transcription (Latin):
& eos ꝑhumilitatẽ hẏstoricȩ fidei
quȩ temporalit̾ gesta.ẽ. ad sullimi¬
tatẽ intelligentĩȩ rerũ ęt̾narũ
bene nutritos & roboratos erigunt
in eaq c̃firmant. Isti quippe cęli id ẽ.
isti libri. oꝑa sc̃ digitoꝵ dĩ. Scõ & enĩ

Expanded text:
tatem historicae fidei, quae temporaliter gesta est, ad sublimitatem intelligentiae rerum aeternarum bene nutritos et roboratos erigunt in ea quae confirmant. Isti quippe coeli, id est isti libri, opera sunt digitorum Dei; sancto etenim
Abbreviated transcription (Latin):
De hac enĩ dicit in alio psalmo. Tu illu¬
minabis lucernã meã dñe. E de ioħe
dicit᷑ quia ñ erat ille lum̃. sed testimo¬
niũ ꝑhibebat de lumine. Ille erat lu¬
cerna ardens & lucens. Lum̃ gͦ illud
unde animȩ tanꝗ lucernȩ accendunt᷑.
ñ alieno sed ꝓprio splendore p̃fulget
qđ est ipsa ueritas. Ita gͦ dicit᷑. scdđm
iusticiã meã & scd̾m innocentiã meã
lucens diceret: Iudica me scđm flãmã
quȩ suꝑ me ẽ. Id ẽ. ñ quȩ egosũ. sed
qua fulgeo accensa de te. Consũmet᷑¬

Expanded text:
lmo, Tu illuminabis lucernam meam, Domine ; et de Joanne dicitur, quia non erat ille lumen, sed testimonium perhibebat de lumine . Ille erat lucerna ardens et lucens . Lumen ergo illud unde animae tanquam lucernae accenduntur, non alieno, sed proprio splendore praefulget, quod est ipsa veritas. Ita ergo dicitur, secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam lucens diceret: Judica me secundum flammam, quae super me est: id est non quae sum ego, sed qua fulgeo accensa de te. VE
Abbreviated transcription (Latin):
sunt eũ ñ statĩ post resurrectionẽ
ad suppliciũ rapuit. sed sustinuit
ut se aliquando ad salutẽ ab illa im¬
pietate c̃uerterent. & ad huc sustinet
seruans ultimo iudicio ultimã poenã.
& nunc usq inuitans peccatores ad
poenttentiã. Non irã ad ducens psingu¬
los dies. Significantius fortasse dicitꝰ
irã adducens. quã irascens. Ꝙ ita in
exemplarib grecis inuenimꝰ. Ut ñ
sit in ipso ira qua punit. sed in animis
eoꝵ ministroꝵ qui p̃ceptis ueritatis
obtẽꝑant. ꝑ quos iubetur etiã inferi¬
orib ministeriis qͥ uocant᷑ angłi ira¬
cundiȩ ad punienda peccata. quos iã
ñ ꝓpt̃ iusticiã qua ñ gaudent. sed
ꝓpt̃ maliciã poena humana delectat:
Nongͦ ds̃ irã adducit ꝑsingulos dies.
idẽst ñ ꝑ singulos dies ad uindictã con¬
gregat minĩstros suos. Nunc enĩ pa¬
tientia dĩ ad poenitentiã inuitat.
Ultimo uͦ tẽpore cũ sibi homines ꝓpt̃

Expanded text:
sunt, non statim post resurrectionem sunt, non statim post resurrectionem ad supplicium rapuit, sed sustinuit, ut se aliquando ad salutem ab illa impietate converterent: et adhuc sustinet, servans ultimo judicio ultimam poenam, et nunc usque invitans peccatores ad poenitentiam. Non iram adducens per singulos dies. Significantius fortasse dicitur, iram adducens, quam irascens et ita in exemplaribus graecis invenimus: ut non sit in ipso ira qua punit, sed in animis eorum ministrorum qui praeceptis veritatis obtemperant; per quos jubetur etiam inferioribus ministeriis qui vocantur angeli iracundiae, ad punienda peccata, quos jam non propter justitiam, qua non gaudent, sed propter malitiam poena humana delectat. Non ergo Deus iram adducit per singulos dies, id est, non per singulos dies ad vindictam congregat ministros suos: nunc enim patientia Dei ad poenitentiam invitat; ultimo vero tempore, cum sibi homines propter
Abbreviated transcription (Latin):
nes ds̃. ꝑspiciens incorde rectas
cogitationes. in renib nullas delecta¬
tiõnes: iustũ auxiliũ pͣbeat rectis
corde. ubi mundis cogitationib suꝑ¬
nȩ delectationes sociant᷑. Et ideo
in alio psalmo cũ dixisset. insup &
usq ad noctẽ increpauer̃ me renes
mei: subiecit de auxilio dicens.
dit suggestiones tantũ se arenib pas¬
sũ. ñ etiã delectationes. Quassi pate¬
retꝰ: utiq cõmoueret᷑ Dixit autẽ. a
dextris . ẽ. mͥ ds̃ ne cõmoriear. Deinde
subiungit. ꝓpt̃ hoc delectatũ. ẽ. cor
meũ. Ut renes eũ increpare potuerint.
ñ delectare. Non itaq in renib. sed ibi
facta .ẽ. delectatio ubi aduersus renũ
increpationẽ ꝓuisus. ẽ a dextris esse.
dñs. qui iudicat popłos. Ipse iustꝰ.
qͥ redlit unicuiq scđm oꝑa sua. Ipse
fortis: qͥ etiã ꝑsecutores impios cũ sit
potentissimꝰ ꝓnr̃a salute tolerauit
pse longanimis: qͥ etiã ipsos ꝑsecuti

Expanded text:
nes Deus, et perspiciens in corde rectas nes Deus, et perspiciens in corde rectas cogitationes, in renibus nullas delectationes, justum auxilium praebeat rectis corde, ubi mundis cogitationibus supernae delectationes sociantur. Et ideo in alio psalmo cum dixisset, Insuper et usque ad noctem increpaverunt me renes mei, subjecit de auxilio, dicens:dit suggestiones tantum se a renibus passum, non etiam delectationes, quas si pateretur, utique commoveretur. Dixit autem, A dextris est mihi Dominus, ne commovear; deinde subjungit, Propter hoc delectatum est cor meum : ut renes eum increpare potuerint, non delectare. Non itaque in renibus, sed ibi facta est delectatio, ubi adversus renum increpationem provisus est Deus a dextris esse, Dominus, qui judicat populos? Ipse justus, qui reddet unicuique juxta opera sua . Ipse fortis, qui etiam persecutores impios, cum sit potentissimus, pro nostra salute toleravit. Ipse longanimis, qui etiam ipsos qui persecuti
Abbreviated transcription (Latin):
& renib Quia cogitationes & malȩ
sunt Oinprauo corde. & bonȩ
in recto corde. Delectationes autẽ
ñ bonȩ ad renes ꝑtinent: quia inferi¬
ores atq terrenȩ st̃. Bonȩ uͦ. ñ ad re¬
nes sed ad ipsũ cor. Propterea ñ ita
dici possunt recti renib sic̃ dicunt᷑
recti corde. cũ iã ubi cogitatio. ibi
& delectatio. ẽ. Qđ fieri ñ potest.
nisi cũ diuina atq ȩt̾na cogitantꝰ᷑.
Dedisti inqͥt lȩticiã incorde meo. cũ
dixisset. signatũ. ẽ. suꝑnos lumen
uultꝰ tui dñẽ. Nã phantasmata re¬
rũ tẽporaliũ quȩ sibi animꝰ fingit
cũ spe uana mortaliq iactat᷑ quã¬
uis inanib imaginationibus sepe¬
afferant delirã insanãq lȩticiã:
ñ tam̃ cordi hȩc delectatio sed renib
tribuenda. ẽ. quia illȩ om̃s imagi¬
nationes de inferiorib hoc . ẽ. de¬
terrenis carnalibq reb attractȩ
st̃. Ita fit. ut scrutans corda & re¬

Expanded text:
et renibus: quia cogitationes et malae et renibus: quia cogitationes et malae sunt in pravo corde, et bonae in recto corde; delectationes autem non bonae ad renes pertinent, quia inferiores atque terrenae sunt, bonae vero non ad renes, sed ad ipsum cor. Propterea non ita dici possunt recti renibus, sicut dicuntur recti corde, cum jam ubi cogitatio, ibi et delectatio est: quod fieri non potest, nisi cum divina atque aeterna cogitaisti, inquit, laetitiam in corde meo, cum dixisset, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Nam phantasmata rerum temporalium, quae sibi animus fingit, cum spe vana mortalique jactatur, quamvis inanibus imaginationibus afferant saepe deliram insanamque laetitiam, non tamen cordi haec delectatio, sed renibus tribuenda est; quia illae omnes imaginationes de inferioribus, hoc est terrenis carnalibusque rebus, attractae sunt. Ita fit, ut scrutans corda et re
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Iustũ auxiliũ meũ adnõ. qͥ sal¬
uos facit rectos corde. Q illaenĩ & ista
saluos facit. Sed illa exegritudine
ad salutẽ transfert. hȩc in ipsa salute
conseruat. Itaq ibi misericors auxiliũ
ẽ : quia nullũ habet meritũ peccator
qͥ adhuc iustificari desiderat. credens
in eũ qui iustificat impiũ. hic autẽ
iustũ auxiliũ. ẽ. qͥa iã iusto tribuitꝰ
Dicat gͦ ibi peccator qui dix̃ infirmꝰ sũ.
Et dicat hic iustꝰ qui dix̃. si reddidi re¬
tribuentib mͥ mala: iustũ auxiliũ
meũ adño qͥ saluos fac̃ rectos corde.
Si enĩ medicinã exhibet qua sanemur
infirmi: quanto magis eã qua custo¬
diamur
magis nunc iustificati salui erimus
abira ꝑ ipsũ  Iustũ auxiliũ meũ
a dño. qui saluos facit rectos corde
Dirigit iustũ scrutans corda & renes
ds lusto autẽ auxilio saluos facte re¬
ctos corde. Nonsicut scrutat᷑ corda
& renes: ita saluos facit rectos corde

Expanded text:
dicitur, Justum auxilium meum a Domino, qui saldicitur, Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Et illa enim et ista salvos facit; sed illa ex aegritudine ad salutem transfert, haec in ipsa salute conservat. Itaque ibi misericors auxilium est, quia nullum habet meritum peccator, qui adhuc justificari desiderat, credens in eum qui justificat impium ; hic autem justum auxilium est, quia jam justo tribuitur. Dicat ergo ibi peccator qui dixit, Infirmus suicordiam tuam; et dicat hic justus, qui dixit, Si reddidi retribuentibus mihi mala: Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Si enim medicinam exhibet, qua sanemur infirmi, quanto magis nunc eam qua custodiamur magis nunc justificati, salvi erimus ab ira per ipsum 11. Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Dirigit justum, scrutans corda et renes Deus: justo autem auxilio salvos facit rectos corde. Non sicut scrutatur corda et renes, ita salvos facit rectos corde
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ inuenerit. ñ ad c̃cupiscentiã car¬
nis. neq ad c̃cupiscentiã oculoꝵ. neq
ad ambitionẽ scłi. quȩ omia transẽ¬
unt tanq umbra. inclinari curas
nr̃as. sed ad gaudia rerũ ȩt̃narũ su¬
stolli quȩ nulla cõmutatione uiolantꝰ
dirigit iustũ scrutans corda & renes
ds̃ Oꝑa enĩ nr̃a quȩ factis & dictis opa¬
mur: posst̃ esse nota hominib:: sed̃
quo animo fiant. & quo ꝑ illa ꝑuenire
cupiamꝰ: solus ille nouit qͥ scrutatur
a dño. qͥ saluos facit rectos corde. Quo
sunt officia medicinȩ. Unũ quosanat᷑
infirmitas. alterũ quo sanitas custodit
Iuxta illud primũ dictũ. ẽ insuꝑiore
psalmo. Miserere mei dnẽ qm̃ infirmꝰ
sũ. Iuxta hoc alterũ in hoc psalmo dr̃
Si est iniqͥtas in manib meis. si reddidi
retribuentib mͥ mala: decidã merito
abinimicis meis inanis. Ibi enĩ infir¬
mus ut liberet᷑. hic iã sanꝰ ne corrũ¬
pat᷑ orat. Iuxta illud ibi dicit᷑. Saluũ

Expanded text:
n ad concupiscentiam carnis, neque ad concupiscentiam oculorum, neque ad ambitionem saeculi quae omnia transeunt tanquam umbra inclinari curas nostras, sed ad gaudia rerum aeternarum sustolli, quae nulla commutatione variantur, dirigat justum scrutans corda et renes Deus. Opera enim nostra quae factis et dictis operamur, possunt esse nota hominibus: sed quo animo fiant, et quo 37 per illa pervenire cupiamus, solus ille novit, qui scrutatur a Domino, qui salvos facit rectos corde. Duo sunt officia medicinae; unum quo sanatur infirmitas, alterum quo sanitas custoditur. Juxta illud primum, dictum est in superiore psalmo, Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum: juxta hoc alterum, in hoc psalmo dicitur, Si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam ergo ab inimicis meis inanis; ibi enim infirmus ut liberetur, hic jam sanus ne corrumpatur, orat. Juxta illud ibi dicitur, Salvum
Abbreviated transcription (Latin):
Iit̃ dũs nr̃. quã admirabile. ẽ. nom̃
cuũ in uniuersa t̾ra. Quęro. unde
sit admirabile nom̃ dñi in uniuersa
t̃ra. Respondet᷑. Qñ eleuata est
magnificentia tua supcęlos. Ut iste
sit sensus. Dnẽ qui es dñs nr̃. quã te
admirant᷑ om̃s qui incolant t̾rã. qm̃
tua magnificentia de t̾rena humili¬
tate suꝑ cȩlos eleuata. ẽ Hinc enĩ ap¬
paruit quis descenderis: cũ aquibdã
uisũ. ẽ. & a cȩteris creditũ quo ascende

Expanded text:
inus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Quaero unde sit admirabile nomen ejus in universa terra? Respondetur: Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut iste sit sensus: Domine, qui es Dominus noster, quam te admirantur omnes qui incolunt terram! quoniam tua magnificentia de terrena humilitate super coelos elevata est. Hinc enim apparuit quis descenderis, cum a quibusdam visum est et a caeteris creditum quo ascende
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uolucres celi suꝑbos. dequib dr̃.
Posuer̃ in cęlo os suũ Uide quã in altũ
magnificabimꝰ. labia nr̃a a nob̾ sunt.
quis nr̃ dñs. ẽ. Intuere etiã pisces
maris hoc. ẽ curiosos. qͥ ꝑ ambulant
semitas maris id .ẽ. inquirunt in pro¬
fundo huiꝰ scłitẽporalia. quȩ tanquã
semitȩ inmaritã cito uanescunt & in¬

Expanded text:
etiam volucres coeli, superbos, de quibus dicitur: etiam volucres coeli, superbos, de quibus dicitur: Posuerunt in coelum os suum . Vide quam in altum magnificabimus, labia nostra a nobis sunt, quis noster Dominus est? Intuere etiam pisces maris curiosos, qui perambulant semitas maris, id est, inquirunt in profundo hujus saeculi temporalia, quae tanquam semitae in mari vilescunt et in
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo qđ positũ. ẽ. insup: ñ solũ peco¬
ra cãpi sed & uolucres cȩli & pisces ma¬
ris qͥ ꝑ ambulant semitas maris accipi
& uinũ. & area c̃tinens paleas & frum̃¬
tũ. & retia quib inclusi st̃ pisces boni
& mali. & arca noe inqua & immunda
& munda erant animalia. & uidebis
eccłas interĩ hoc tẽpore usq ad ulti¬
mũ iudicii tẽpus ñ solũ oues & boues
continere. id. ẽ. scõs laicos & scõs mini¬
stros. sed insuꝑ & pecora cãpi. uolu¬
cres cęli & pisces maris qͥ ꝑambulant
semitas maris Pecora enĩ cãpi accon¬
gruentissime accipiunt᷑ homines in
carnis uoluptate gaudentes. ubi nichil
arduũ. nichil laboriosũ ascendunt.
Campus. ẽ. enĩ etiã lata uia quȩ ducit.
ad interitũ: & incãpo abel occidit᷑.
Quare metuendũ. ẽ. ne quisq descendenᷤ
a montib iusticiȩ dĩ. iusticia enĩ tua
inqͥt uelut montesdĩ: latitudines
& facilitates uoluptatis carnalis eli¬
gens. adiabolo trucidet᷑. Uide nunc

Expanded text:
 positum est, insuper, non solum pecora campi, sed etiam volucres coeli, et pisces maris, qui perambulant semitas maris, accipiet vinum; et area, continens paleas et frumentum ; et retia, quibus inclusi sunt pisces boni et mali ; et arca Noe, in qua et immunda et munda erant animalia : et videbis Ecclesias interim hoc tempore usque ad ultimum judicii tempus, non solum oves et boves continere, id est sanctos laicos et sanctos ministros, sed insuper et pecora campi, volucres coeli, et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Pecora enim campi congruentissime accipiuntur homines in carnis voluptate gaudentes, ubi nihil arduum, nihil laboriosum ascendunt. Campus est enim etiam lata via, quae ducit ad interitum ; et in campo Abel occiditur . Quare metuendum est, ne quisque descendens a montibus justitiae Dei, Justitia enim, inquit, tua velut montes Dei , latitudines et facilitates voluptatis carnalis eligens, a diabolo trucidetur. Vide nunc
Abbreviated transcription (Latin):
conuertimim inqͥt: gladiũ suũ ui¬
brabit. Potest ipse homo dnicus gla¬
dius dĩ intelligi. bis acutꝰ id.ẽ. fra¬
mea. quã ñ uibrauit primo aduen¬
tu sed tanꝗ inuagina humilitatis
abscondit Uibrabit autẽ cũ scđo
aduentu ueniens iudicare uiuos ac
mortuos. in manifesto splendore cla¬
ritatis suȩ iustis suis lum̃. & t̾rores
impiis choruscabit. Nã in aliis exẽ¬
plarib ꝓeo qđ est gladiũ suũ uibra¬
bit. frameã suã splendificabit po¬
sitũ est. Quo uerbo c̃uenientissime
significari arbitror ultimũ dũicȩ
claritatis aduentũ. quandoquidẽ
ex ipsius ꝑsona intelligit᷑ qđ alius
psalmꝰ habet. Libera dnẽ ab impiis
animã meã. frameã tuã ab inimi¬
cis manꝰ tuȩ. Arcũ suũ tetendit & pa¬
rauit illũ. Non passim uerboꝵ tem

Expanded text:
convertimini, inquit, gladium suum vibrabit. Potest ipse homo Dominicus gladius Dei intelligi bis acutus, id est framea, quam non vibravit primo adventu, sed tanquam in vagina humilitatis abscondit: vibrabit autem, cum in secundo adventu veniens judicare vivos et mortuos, in manifesto splendore claritatis suae, justis suis lumen, et terrores impiis coruscabit. Nam in aliis exemplaribus, pro eo quod est gladium suum vibrabit, frameam suam splendificabit positum est: quo verbo convenientissime significari arbitror ultimum Dominicae claritatis adventum; quandoquidem ex ipsius persona intelligitur quod alius psalmus habet: Libera, Domine, ab impiis animam meam, frameam tuam ab inimicis manus tuae . Arcum suum tetendit, et paravit illum. Non pass
Abbreviated transcription (Latin):
tã ꝑsuccessionẽ ꝓlis natura humana
& ꝑspiciens ibi. ẽẽ. ubi est thesaurus
nr̃ id ẽ. in cęlis. scrutans etiã renes &
ꝑspiciens ñ nos ad quiescere carni &
sanguini sed delectari indnõ: dirigit
iustũ in ipsa c̃scientia corã se ubi nul¬
lus hominũ uidet. sed solus ille qui
ꝑspicit quid qͥsq cogitet. uł quid
quenq delectet: Finis enĩ curȩ dele¬
ctatio. ẽ: qͥa eo quisq curis & cogita¬
tionib nitit᷑. ut ad suã delectationẽ

Expanded text:
tam per successionem prolis natura humana tam per successionem prolis natura humana Deus: et prospiciens ibi esse ubi est thesaurus noster , idest, in caelis: Scrutans et renes, et prospiciens non nos acquiescere carni et sanguini, sed delectari in Domino: dirigit justum in ipsa conscientia coram se, ubi nullus hominum videt, sed solus ille qui prospicit quid quisque cogitet, quid quemque delectet. Finis enim curae delectatio est: quia eo quisque curis et cogitationibus nititur, ut ad suam delectationem
Abbreviated transcription (Latin):
d ẽ pueniat᷑ ad sũma nequiciã :
ut possit iustũ iã uenire iudicium.
Sed qm̃ ñ solũ dictũ ẽ. sordidus sorde¬
scat ad huc. sed dictũ. ẽ. etiã iustus
to. quando etiã illa quȩ ininitio tẽ¬
porũ xp̃ianoꝵ cũ adhuc ꝑsecutione
scłariũ hominũ scĩ p̃merentꝰ. miran¬
da uidebat᷑ hominib. nunc postquã
in tanto culmine nom̃ coepit. ẽẽ. xp̃i¬
anoꝵ. creuit hy pochrisis id ẽ. simu¬
latio. eoꝵ scilicet qͥ nomine xp̃iano
malunt hominib placere quã dõ:
Quomꝰ gͦ dirigit᷑ iustꝰ in tanta c̃fusio¬
ne simulationis. nisidũ scrutat᷑ cor-¬
da & renes ds̃. uidens om̃iũ cogitatio¬
nes quȩ nomine cordis significatȩ st̃.
& delectationes quȩ nomĩne renum
intelligunt᷑ Recte qͥppe tẽporaliũ
& t̾renarũ rerũ delectatio renib
tribuit᷑: qͥa & ipsa pars est inferior
hominis. & ea regio. ẽ. ubi carnalis
generationis uoluptas habitat. ꝑquã
inhanc erũnosã & fallacis lȩticiȩ ui¬

Expanded text:
id est perveniat ad summam nequitiam, ut possit istud jam venire judicium. Sed quoniam non solum dictum est sordibus: sordescat adhuc; sed etiam: justus to; quando etiam per illa quae initio temporum christianorum, cum adhuc persecutione saecularium hominum sancti premerentur, miranda videbantur hominibus, nunc postquam in tanto culmine nomen coepit esse christianum, crevit hypocrisis, id est simulatio, eorum scilicet qui nomine christiano malunt hominibus placere quam Deo? Quomodo ergo dirigitur justus in tanta confusione simulationis, nisi dum scrutatur corda et renes Deus: omnium cogitationes, quae nomine cordis significatae sunt, et delectationes quae nomine renum intelliguntur? Recte quippe temporalium et terrenarum rerum delectatio renibus tribuitur, quia et ipsa pars est inferior hominis, et ea regio est, ubi carnalis generationis voluptas habitat, per quam in hanc aerumnosam et fallacis laetitiae vi
Abbreviated transcription (Latin):
no amore flagrarent. Qua aliaenĩ
sagitta ꝑcussa. ẽ quȩ dicit. inducite
me indomũ uini. constituite me int̾
unguenta. constipate me int̾mella.
ad dm̃ cupiens & ab ista ꝑegrinatio¬
sas petit auxiliũ. & ei dicit᷑. qͥd detꝰ¬

Expanded text:
no amore flagrarent. Qua enim alia sagitta percussa est, quae dicit: Inducite me in domum vini, constituite me inter unguenta, constipate me inter mellaad Deum cupiens, et ab ista peregrinatiouas petit auxilium, et dicit al. et
Abbreviated transcription (Latin):
te intelligunt qui te crucifigent.
credent inte gentes. atq ita c̃gregatio
popłoꝵ circundabit te. Sed qđ sequit᷑
si uere hoc significat. plus doloris ha¬
bet qͥa iã incipit sentiri: quã lȩticiȩ
qͥa intelligitur. Sequit᷑ enĩ &ꝓpt̃
hanc in altũ regredere: Id .ẽ. & ꝓpt̃
hanc congregationẽ generis huma¬
ni qua ȩccłȩ refertȩ st̃ in altũ regrede¬
re. idest rursus desine intelligi. Quid
est gͦ & ꝓpt̾ hanc. nisi qͥa & ista te of¬
fensura e. ita ut uerissime p̾nuncies
dicens. putas cũ uenerit filiꝰ hominis
inueniet fidẽ suꝑ t̾rã Idem dicit de
pseudo ꝓpħis. qui intelligunt᷑ hereci¬
ci Propt̾ eoꝵ iniqͥtatẽ refrigescet
caritas multoꝵ. Cũ gͦ & in ȩccłiis id ẽ
in illa c̃gregatione popłoꝵ atq gen¬
tiliũ ubi nom̃ xp̃ianũ latissimẽ ꝑua¬
gatũ . ẽ. tanta erit abundantia pecca¬
torũ. quȩ iã ex magna parte sentit᷑.

Expanded text:
te intelligunt qui te crucifigunt, te intelligunt qui te crucifigunt, credent in te Gentes, atque ita congregatio populorum circumdabit te. Sed quod sequitur si vere hoc significat, plus doloris habet quia jam incipit sentiri, quam laetitiae quia intelligitur. Sequitur enim, Et propter hanc in altum regredere: id est, et propter hanc congregationem generis humani, qua Ecclesiae refertae sunt, in altum regredere, id est, rursus desine intelligi. Quid est ergo, Et propter hanc, nisi quia et ista te offensura est; ita ut verissime praenunties, dicens: Putas cum venerit Filius hominis, inveniet fidem super terram ? item dicit de pseudoprophetis, qui intelliguntur haeretici: Propter eorum iniquitatem refrigescet charitas multorum . Cum ergo et in Ein illa congregatione populorum atque gentium, ubi nomen christianum latissime pervagatum est, tanta erit abundantia peccatorum quae jam ex magna parte sentitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sit sp̃m scm. quo impleti pͣdicatores
euangłii orbẽ terrarũ ȩccłiis imple¬
uerunt. Potest & sic iste sens intelligi.
Exurge dne in ira tua. & exaltare iñ
finb inimicoꝵ meorũ. Id ẽ ȩxurge
in ira tua. & ñ te intelligant in imici
mei. Ut hoc sit exaltare. id. ẽ altus
efficere. ne intelligaris. Qđ refertur
ad illud silentiũ. Sic enĩ de hac exal¬
tatione in alio psalmo dr̃. & ascendit
suꝑ cherubin & uolauit & posuit te¬
nebras latibulũ sui. Qua exaltatione̾
id. ẽ. occultatione cũ te merito pecca¬
torũ suoꝵ ñ intellȩxerint qͥ te cruci¬
figent: c̃gregatio credentiũ circunda¬
bit te. Ip̃sa enĩ humilitate exaltatꝰ
ẽ. idest ñ ẽ. intellectꝰ. Vt ad hoc refe¬
ratur. & exurge dnẽ ds̃ ms in pͣcepto
qđ mandasti: Id ẽ. cũ appares humilis
altus esto. ut ñ te intelligant inimici
mei. Iusto autẽ peccatores st̃ inimici
& pio impii. Et c̃gregatio popłorũ
circundabit te Id ẽ ꝑhoc ipsũ qđ ñ

Expanded text:
 sanctum; quo impleti praedicatores Evangelii orbem terrarum Ecclesiis impleverunt. 7. Potest et sic iste sensus intelligi: Exsurge, Domine, in ira tua, exaltare in finibus inimicorum meorum: id est, exsurge in ira tua, et non te intelligant inimici mei; ut hoc sit exaltare, id est, altus efficere ne intelligaris, quod refertur ad illud silentium. Sic enim de hac exaltatione in alio psalmo dicitur: Et ascendit super Cherubim, et volavit. Et posuit tenebras latibulum suum : qua exaltatione, id est occultatione, cum te merito peccatorum suorum non intellexerint qui te crucifigent, congregatio credentium circumdabit te. Ipsa enim humilitate exaltatus est, id est, non est intellectus; ut ad hoc referatur, Et exsurge, Domine Deus meus, in praecepto quod mandasti; id est, cum appares humilis, altus esto, ut non te intelligant inimici mei: justo autem sunt peccatores inimici, et pio impii. Et congregatio populorum circumdabit te: id est, per hoc ipsum quod non
Abbreviated transcription (Latin):
auferat᷑ possessio inqua dominari desi¬
derat: hanc poenã dicit irã dĩ aduers
diabolũ. ut desinat possidere qͦs possidet
Exurge dñẽ in ira tua. Exurge hic appa¬
re dix̃. humanis uidelicet & patentib
uerbis. quasi ds̃ dormiat cũ in secretis
suis incognitꝰ latet. Ex altare infinib¬
inimicoꝵ meoꝵ. Fines dix̃ ipsã posses¬
sionẽ. ubi uult dm̃ exaltari potiꝰ id
est honorari & glorificari quã diabolũ.
dũ impii iustificant᷑ & laudant dũm.
d.ẽ. quia humilitate᷑ pͣcepisti humilis
appare. & tu prior imple qđ pͣcepisti.
ut exemplo tuo uincentes supbiã non
possideant᷑ a diabolo. qͥ aduersus tua
cundabit te. Duplex̃ intellectꝰ est
Congregatio enĩ popłoꝵ. siue credentiũ
siuẽ ꝑsequentiũ potest accipi. Quorũ
utrunq eadẽ dni nr̃i humilitate fa¬
ctũ.ẽ. Quã contemnens ꝑsequentiũ
multitudo circundedit eũ de qua di¬
ctũ.ẽ. Quare fremuer̃ gentes. & popłi

Expanded text:
auferatur possessio in qua dominari desiauferatur possessio in qua dominari desiderat, hanc poenam dicit iram Dei adversus diabolum, ut desinat possidere quos possidet. Exsurge, Domine, in ira tua: Exsurge, hic appare dixit, humanis videlicet et latentibus verbis, quasi Deus dormiat, cum in secretis suis incognitus latet. Exaltare in finibinimicorum meorum. Fines dixit ipsam possessionem, ubi vult Deum exaltari potius, id est honorari et glorificari, quam diabolum, dum impii justificantur et laudant Deum. etc. Quia humilitatem praecepisti, humilis appare, et tu prior imple quod praecepisti, ut exemplo tuo vincentes superbiam non possideantur a diabolo. Synagoga acumdabit te. Duplex intellectus est. Congregatio enim populorum, sive credentium, sive persequentium potest accipi, quorum utrumque eadem Domini nostri humililate factum est: quam contemnens persequentium multitudo, circumdedit eum, de qua dictum est, Quare fremuerunt gentes, et populi
Abbreviated transcription (Latin):
uł exꝑtꝰ ẽ. uitiorũ suꝑandorũ gradus:
intelligit hoc uitiũ in anis głȩ uel solũ
uł maxime cauendũ. ẽẽ. ꝑfectis. Quo
primo enĩ uitio lapsa.ẽ. anima: hoc
ultimũ uincit. Initiũ autẽ om̃is pecca¬
ti suꝑbia. & initiũ suꝑbiȩ hominis apo¬
statare adõ. Exurge dnẽ in ira tua¬
Quid ad huc iste quẽ ꝑfectũ dicimꝰ. ad irã
ꝓuocat dm̃: Nonne uidendũ. ẽ. ne po¬
tius ille ꝑfectꝰ sit quicũ lapidaretur
dix̃. dñẽ ne statuas illis hoc peccatũ:
An & iste ñ aduersus hominẽ hec p̃cat᷑
sed aduers diabolũ & angłos eiꝰ. quoꝵ
possessio peccatores atq impii homines
sunt: Non gͦ seuiens sed misericors
aduersus eũ orat. quisqͥs orat ut ei aufe¬
rat᷑ ista possessio ab illo dnõ qͥ iustificat
impiũ. Cũ enĩ iustificat᷑ impius: ex impio
fit iustꝰ. & expossessione diaboli migrat
intemplũ dĩ. Etqm̃ poena. ẽ. ut cuĩq

Expanded text:
vel expertus est vitiorum superandorum gradus, vel expertus est vitiorum superandorum gradus, intelligit hoc vitium inanis gloriae, vel solum, vel maxime cavendum esse perfectis: quo primo enim vitio lapsa est anima, hoc ultimum vincit. Initium autem omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis, apostatare a Deo . Quid adhuc iste quem perfectum dicimus, ad iram provocat Deum? Nonne videndum est ne potius ille perfectus sit, qui cum lapidaretur, dixit: Domine, ne statuas illis hoc peccatum ? An et iste, non adversus homines haec precatur, sed adversus diabolum et angelos ejus, quorum possessio peccatores atque impii homines sunt? Non ergo saeviens, sed misericors adversus eum orat, quisquis orat ut ei auferatur ista possessio ab illo Domino qui justificat impium : cum enim justificatur impius, ex impio fit justus, et ex possessione diaboli migrat in templum Dei; et quoniam poena est, ut cuique
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ corporis seuiunt. animã uͦ post
istã uisibilẽ mortẽ in potestate hab̾e
ñ posst̃. Diabolus autẽ quas animas
ꝑsecutꝰ cõp̃henderit: possidebit: Q
c̃culcet int̾rã uitã meã. Id .ẽ. c̃cul¬
cando t̾rã faciat uitã meã. cibũ scili¬
cet suũ. Non enĩ tantũ leo sed etiã ser
pens appellatꝰ . ẽ. cui dictũ . ẽ. Terrã
manducabis. & peccatori homini di¬
ctũ.ẽ. Terraes & int̾rã ibis. & głam¬
meã in puluerẽ deducat. Hic ẽ. ille
puluisquẽ ꝓicit uentꝰ a facie t̾rȩ. suꝑbo¬
rũ scilicet uana & inepta iactantia &
inflata & ñ solida. tanquã uento elatus
pulueris globus. Recte itaq hic posuit
głam. quẽ ñ uult inpuluerẽ deduci.
Uult enĩ eã solidã habere in c̃scientia.
ubi corã dõ nulla iactantia. ẽ. Qui glat᷑¬
minẽ ꝓbat. ueltt apud homines głari.
Hinc. ẽ qđ alibi dic̃. Ds̃ conterit ossa pla¬
centiũ hominib. Qui autẽ bene didicit

Expanded text:
orporis saeviunt, animam vero post istam visibilem mortem in potestate habere non possunt; diabolus autem quas animas persecutus comprehenderit, possidebit. Et conculcet in terram vitam meam: id est conculcando, terram faciat vitam meam, cibum scilicet suum; non enim tantum pens appellatus est: cui dictum est, Terram manducabis . Et peccatori homini dictum est, Terra es, et in terram ibis meam in pulverem deducat. Hic est ille pulvis, quem projicit ventus a facie terrae , superborum scilicet vana et inepta jactantia, inflata et non solidata, tanquam vento elatus pulveris globus. Recte itaque posuit hic gloriam, quam non vult in pulverem deduci. Vult enim eam solidam habere in conscientia, ubi coram Domino nulla jactantia est . Qui glminem probat, velit apud homines gloriari; hinc est quod alibi dicit: Deus conteret ossa placentium hominibus . Qui autem bene didicit
Abbreviated transcription (Latin):
accipimꝰ unigenitũ filiũm. quẽ minu¬
tũ paulominꝰ ab angłis ꝑhumilitatẽ
carnalis generationis atq passionis au
sub pedib eiꝰ. Nichil excipit. cũ dicit
om̃ia. Et ne alit̾ liceret intelligi: sic
apłs credi iubet cũ dicit. Excepto eo
qͥ ei subiecit om̃ia. Et hoc ipso huiꝰ psal¬
mi destimonio utit᷑ ad hebreos: cum
Nec tam̃ quasi aliqͥd magnũ uidet᷑ ad¬
ungere. cũ dicit. Ques & boues uniuer¬
sas. insuꝑ & pecora cãpi. Uolucres cȩli
& pisces maris. qͥ ꝑambulant semitas
maris. Uidetꝰ enĩ relictis cȩlestib uir¬
tutib & potestatib & om̃ib exerci¬
tib angłoꝵs. relictis etiã ipsis homi¬
nib. tantũ ei pecora subiecisse. Nisi
oues & boues intelligamꝰ animas scãs
uł innocentiȩ fructũ dantes uł etiã
opantes ut t̾̃ra fructificet. id ẽ. ut

Expanded text:
 unigenitum Filium, quem minutum paulo minus ab Angelis per humilitatem carnalis generationis atque passionis audsub pedibus ejus. Nihil excipit, cum dicit omnia. Et ne aliter liceret intelligi, sic Apostolus credi jubet, cum dicit, excepto eo qui ei subjecit omnia ; et hoc ipso hujus psalmi testimonio utitur ad Hebraeos , cum Nec tamen quasi aliquid magnum videtur adjungere, cum dicit: Oves et boves universas, insupetas maris. Videtur enim relictis coelestibus Virtutibus et Potestatibus et omnibus exercitibus Angelorum, relictis etiam ipsis hominibus, tantum ei pecora subjecisse; nisi oves et boves intelligamus animas sanctas, vel innocentiae fructum dantes, vel etiam operantes ut terra fruc
Abbreviated transcription (Latin):
nocentiã meã suꝑme. Illa ẽ. uera inno¬
centia. quȩ nec ĩnimico nocet. Itaq be
ne se iudicari postulat scđ̾m in nocentiã¬
suã: qui uere dicere potuit. Si reddidi
retribuentib mͥ mala. Qđ autẽ ad di¬
dit. supme. ñ ad innocentiã tantũ sed
ad iusticiã qͦq sub audiri potest. ut iste
sit sensus. Iudica me dnẽ scđm iusticiã
meã & scđm innocentiã meã. quȩ iu¬
sticia & innocentia suꝑ me. ẽ. Quo ad

Expanded text:
nocentiam meam super me. Illa est vera innocentia, quae nec inimico nocet. Itaque se bene judicari postulat secundum innocentiam, qui vere dicere potuit: Si reddidi 36 retribuentibus mihi mala. Quod autem addit, Super me, non ad innocentiam tantum, sed ad justitiam quoque subaudiri potest, ut iste sit sensus: Judica me, Domine, secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam, quae justitia et innocenti
Abbreviated transcription (Latin):
ens ñ iudicat quenquã. sed omẽ iudi¬
ciũ dedit filio. Qua ꝓpt̃ hȩc anima
quȩ ꝑfecta orat uidequẽ ad modũ
ñ metuat iudicii diem. & uere securo
desiderio dicat in oratione. adueniat
regnũ tuũ Iudica inqͥt me dñẽ scđm
iusticiã meã. In suꝑiore psalmo infir¬
mus dep̃cabat᷑. miscłiam potius im¬
plorans dĩ quã cõmemorans ullũ
meritũ suũ. qm̃ filius dĩ peccatores
uenit uocare inpoenitentiã. Itaq
ibi dxerat. Saluũ me fac dñẽ ꝓpt̃¬

Expanded text:
non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Quapropter haec anima quae perfecte orat, vide quemadmodum non timeat judicii diem, et vere securo desiderio dicat in oratione, Veniat regnum tuum : Judica, inquit, me, Domine, secundum justitiam meam. In superiori psalmo infirmus deprecabatur, misericordiam potius implorans Dei, quam commemorans ullum meritum suum; quoniam Filius Dei peccatores venit vocare in poenitentiam . Itaque ibi dixerat, Salvum me fac, Domine, p
Abbreviated transcription (Latin):
amicos quia omia quȩ audiui a patre
meo nota feci uob̾: apud amicos gͦ eiꝰ ñ
est silentiũ sed uerba silentii. id. ẽ ratio
exposita & manifesta illiꝰ silentii. Qđ
silentiũ id ẽ chusi dicit᷑ filius iemini.
id .ẽ. dextri. Nonenĩ abscondendũ erat
scĩs qđ ꝓ illis gestũ. ẽ. Et tam̃ nesciat
inqͥt sinistra. quid faciat dextera. Ca¬
nit gͦ anima ꝑfecta in ꝓphetia cui se¬
cretũ illud in notuit. ꝓuerbis chusi id
est ꝓcognitione eiꝰdẽ secreti. Qđ secre¬
tũ. dexter ds̃ id .ẽ. fauens atq ꝓpicius ei
oꝑatꝰ.ẽ. Quare hoc silentiũ filius dextri
appellat᷑. qđ est chusi filii iemini.¬

Expanded text:
amicos, quia omnia quae audivi a Patre amicos, quia omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : apud amicos ergo ejus non est silentium, sed verba silentii, id est, ratio exposita et manifesta illius silentii. Quod silentium, id est Chusi, dicitur filius Jemini, id est dextri: non enim abscondendum erat sanctis quod pro illis gestum est. Et tamen Nesciat, inquit, sinistra quid faciat dextra . Canit ergo anima perfecta in prophetia, cui secretum illud innotuit, pro verbis Chusi, id est pro cognitione ejusdem secreti; quod secretum dexter Deus, id est favens atque propitius ei, operatus est: quare hoc silentium Filius dextri appellatur, quod est Chusi, filii Jemini
Abbreviated transcription (Latin):
dã ipsius altitudinis horrore ꝓculsus.
Oaltitudo diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ
dĩ. Quã inscrutabilia st̃ iudicia eiꝰ &
inuestigabiles uiȩ ipsius. Quis enĩ co¬
gnouit mentẽ dnĩ. aut quis consiliariꝰ
illius fuit: Ita magnũ illud silentiũ
ñ expositione magis apit. quã admi¬
ratione cõmendat᷑. Hoc silentio dñs
sacram̃tũ uenerabilis passionis occul¬
tans. uoluntariã ruinã fr̃is idest ne¬
fariũ scelus traditoris sui insuȩ mi
ꝑuersa m̃te faciebat: iste ad salutẽ om¬
niũ hominũ ꝓuida gubernatione
c̃ferret. Cantat gͦ pialmũ dño anima
ꝑfecta quȩ iã digna ẽ. nosse secretũ
dĩ. cantat ꝓ uerbis chusi qͥa meruit
nosse uerba illius silentii. Apud infi¬
deles enĩ & ꝑsecutores. silentiũ. ẽ. illud
atq secretũ: Apud suos autẽ quib di¬
ctũ .ẽ. iã ñ dico uos seruos qͥa seruus
nescit quid faciat dñs eiꝰ. uos autẽ dico¬

Expanded text:
dam ipsius altitudinis horrore perculsus: dam ipsius altitudinis horrore perculsus: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius! Quis enim cognovit mentem Domini, aut quis consiliarius illius fuit ? ita magnum illud silentium non expositione magis aperit, quam admiratione commendat. Hoc silentio Dominus sacramentum venerabilis passionis occultans, voluntariam ruinam fratris, id est, nefarium scelus traditoris sui, in suae mperversa mente faciebat, iste ad salutem omnium hominum provida gubernatione conferret. Cantat ergo Psalmum Domino anima perfecta, quae jam digna est nosse secretum Dei; cantat pro verbis Chusi, quia meruit nosse verba illius silentii. Apud infideles enim et persecutores, silentium est illud atque secretum: apud suos autem, quibus dictum est, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat Dominus ejus; vos autem di
Abbreviated transcription (Latin):
lon eiꝰ imaginẽ gestet. scđm qđ patris
pax interp̃tat᷑. quia pacatꝰ erga illũ
extitit pat. quauis ipse dolis siuis
bellũ haberet incorde. sic̃ inpsalmo
t̃cio tractatũ . ẽ. Quẽ ad modũ autẽ
inuenit᷑ in euangłio filios dni nr̃i tħu
xp̃i dictos esse discipłos: sic in eodem
euangłio inuenit᷑ etiã fr̃s esse appellatos.
Resurgens enĩ dñs ait. Uade & dic fr̃ib
meis. Et apłs eũ dicit primogenitũ in
multis fr̃ib Discipłi gͦ eiꝰ ruina qua
eũ tradidit: recte intelligit᷑ fr̃ĩs ruina.
qđ achitofel int̾pretari diximꝰ Chusi
autẽ qđ int̾p̃tat᷑ silentiũ: recte accipit᷑
aduersus illos dolos dñm silentio di¬
micasse id .ẽ. altissimo secreto. quo cȩci¬
tas ex parte in isrł facta. ẽ. cũ dñm
ꝑsequebant᷑. ut plenitudogentiũ in¬
traret & sic om̃is isrł saluus fieret
Ad hoc ꝓfundũ secretũ atq silentiũ
cũ uenisset apłs: exclamauit. quasi quo¬

Expanded text:
lon ejus imaginem gestet, secundum quod Patris lon ejus imaginem gestet, secundum quod Patris pax interpretatur; quia pacatus erga illum exstitit pater, quamvis ipse dolis suis bellum haberet in corde, sicut in psalmo tertio tractatum est. Quemadmodum autem invenitur in Ei dictos esse discipulos , sic in eodem Evangelio invenitur etiam fratres esse appellatos; resurgens enim Dominus ait, Vade, et dic fratribus meis , et Apostolus eum dicit primogenitum in multis fratribus : discipuli ergo ejus ruina qui eum tradidit, recte intelligitur Fratris ruina, quod Achitophel interpretari diximus. Chusi autem, quod interpretatur Silentium, recte accipitur adversus illos dolos Dominum nostrum silentio dimicasse, id est altissimo secreto quo caecitas ex parte Israel facta est, cum Dominum persequebantur, ut plenitudo Gentium subintraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Ad hoc profundum secretum altumque silentium cum venisset Apostolus, exclamavit quasi quo
Abbreviated transcription (Latin):
ni. Hystoriã quidem unde occasionẽ
istã ꝓphetia sũpsit: in regnorũ scdõ
libro cognoscere facile est. lbi enim
chusi amicus regis dauid transitũ fe¬
cit in partes absalon filii eiꝰ qͥ aduers
patrẽ bellũ gerebat. ad exploranda
consilia & renuncianda quȩ aduers
patrẽ ille moliebat᷑ꝰ auctore achitofel
qui defecerat ab amicicia dauid. &
filiũ ad uersus patrẽ consili is quib
posset instruebat. Sed qm̃ ñ ipsa ln¬
storia in hoc psalmo c̃sideranda est
de qua ꝓpheta mysteriorũ uelami¬
na sũpsit: si transitũ ad xp̃m fecimꝰ
auferat᷑ uelam̃. & primo ipsorũ no¬
minũ significationẽ int̾rogemꝰ quid
sibi uelit. Non enĩ defuer̃ int̃precres.
qui hȩc ipsa ñ carnalit̾ ad litterã sed
spũ alit̃ inuestigantes. edicerent nob̾
qđ chusi int̾pretat᷑ silentiũ. iemini
autẽ dextera. achitofel fr̃is ruina.
Quib int̾pretationib rursus nob tra¬
ditor ille iudas occurrit. ut absa¬

Expanded text:
 Historia quidem unde occasionem ista prophetia sumpsit, in Regnorum secundo libro cognoscere facile est. Ibi enim Chusi, amicus regis David, transitum fecit in partes Abessalon filii ejus qui adversus patrem bellum gerebat, ad exploranda consilia et renuntianda quae adversus patrem ille moliebatur auctore Achitophel, qui defecerat ab amicitia David, et filium ejus adversus patrem consiliis quibus posset instruebat. Sed quoniam non ipsa historia in hoc psalmo consideranda est de qua Propheta mysteriorum velamen assumpsit, si transitum ad Christum fecimus, auferatur velamen . Et primo ipsorum nominum significationem interrogemus quid sibi velit. Non enim defuerunt interpretes qui haec ipsa non carnaliter ad litteram, sed spiritualiter investigantes, edicerent nobis quod Chusi interpretetur Silentium; Jemini autem, Dexter; Achitophel, Fratris ruina. Quibus interpretationibus rursum nobis traditor ille Judas occurrit, ut Abessa
Abbreviated transcription (Latin):
possessionẽ tuã t̃minos t̾rȩ. Q ꝓpt̃
hanc in altũ regredere. Id ẽ. & ꝓpter
hanc c̃gregationẽ regredere in altũ.
Qđ resurgendo & incȩlũ ascendendo fe
dari ñ posset. sic̃ in euangłio positũ ẽ.
Sp̃s aute noncdũ erat clatus. qͥa tħs non¬

Expanded text:
ossessionem tuam terminos terrae . Et propter hanc in altum regredere. Idest, et propter hanc congregationem regredere in altum: quod resurgendo et in excelsum ascendendo fecdari non posset, sicut in Evangelio positum est: Spiritus autem nondum erat datus, quia Jes
Abbreviated transcription (Latin):
sed affectũ exultantis ostendit. Sic enĩ
loqui gaudentes solent. ut ñ eis sufficiat
semel enunciare quogaudent. Iste fru¬
ctus. ẽ. illius gemitꝰ in quolaborat᷑. &
illarũ lacrimarũ quib lauat᷑ lectus
& stratꝰ rigat᷑ qnĩ qui seminant in la

Expanded text:
sed affectum exsultantis ostendit; sic enim sed affectum exsultantis ostendit; sic enim loqui gaudentes solent, ut non eis sufficiat semel enuntiare quod gaudent. Iste fructus est illius gemitus in quo laboratur, et illarum lacrymarum quibus lavatur lectus, et stratus rigatur; quoniam qui seminat in la
Abbreviated transcription (Latin):
Ctantes. Abhis separatꝰ . ẽ. om̃is sanꝰ. ñ
locis sed animo. Nã locis corpora conti¬
nentur. Animi autẽ locus. ẽ affectiosua.
creberrimos lacrimarũ. qͥa in ane non
potest. ce̾. qđ tã uehement̃ rogat᷑ qui¬
fons. ẽ. om̃iũ miscdiarũ. uerissimeq
dictũ. ẽ. ꝓpe est dñs attritis corde. post
tantas difficultates exauditã se anima
ipsa significans. quã licet etiã ȩccłam
intelligere: uide quid adiungit. Disce¬
dite a me om̃s qui opamini iniquitatẽ.
qm̃ exaudiuit dñs uocẽ fletꝰ mei. Uel
in ꝓphetia dictũ. ẽ qm̃ discessuri st̃
id ẽ. separabunt᷑ a iustis impii cũ iudi¬
cii dies uenerit: uł nunc. Quia etiã¬
si parit̾ atq isdẽ conuenticulis c̃tinent᷑:
tam̃ in area nuda iã grana separata st̃
apaleis. quãuis int̾ paleas latent: Si¬
mul itaq uersari possunt. sed simul
sumpsit. Crebra eiusdẽ sententiȩ re¬
petitio. ñ quasi narrantis necessitatẽ

Expanded text:
ctantes. Ab his separatus est omnis sanus, non ctantes. Ab his separatus est omnis sanus, non locis, sed animo. Nam locis corpora continentur, animo autem locus est affectio sua.creberrimos lacrymarum, quia inane non potest esse, quod tam vehementer rogatufons est omnium misericordiarum, verissimeque dictum est, Prope est Dominus attritis corde , post tantas difficultates exauditam se anima pia significans, quam licet etiam Ecclesiam intelligere, vide quid adjungit: Discedite a me, omnes qui operamini iniquitatem; quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Vel in prophetia dictum est, quoniam discessuri sunt, id est, separabuntur a justis impii, cum judicii dies venerit; vel nunc, quia etiamsi pariter atque iisdem conventiculis continentur, tamen in area nuda jam grana separata sunt a paleis, quamvis inter paleas lateant: simul itaque versari possunt, sed simul sumpsit. Crebra ejusdem sententiae repetitio, non quasi narrantis necessitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃ de sua ira dixerat. Consideratis
autẽ reliquis uitiis: inuenit se om̃ib
esse uallatã. Quȩ uitia qm̃ ueteris uitȩ
st̃ & ueteris hominis. quo ȩxuendi sumꝰ
ut induam᷑ nouo: recte dictũ. ẽ. inue¬
dicit. uł int̾ homines qͥ nolunt ad dm̃
c̃uerti. Nã &hi etiã si nesciunt. etiã si
is quasi concordit̃ utunt᷑: nichilo minꝰ
tam̃ intentione contraria inimici st̃
eis qui se ad dm̃ c̃uertunt. Nã cũ alii
amant & appetunt istũ mundũ. alii
se optant ab isto mundo lib̾ari: quis
ñ uideat inimicos. eẽ. illos istis: Nã si pos¬
sunt: eos secũ ad poenas trahunt. Et ma¬
gnũ donũ . ẽ. int̾ eoꝵ uerba uersari coti¬
die. & ñ excedere de itinere pͣceptoꝵ dĩ
Sepe enĩ mens nitens ꝑgere indm̃: concus¬
sa in ipso itinere trepidat. & plerunq
ꝓpterea ñ implet bonũ ꝓpositũ ne of¬
fendat eos cũ quib uiuit. alia bona
pitura & transeuntia diligentes atq se¬

Expanded text:
si tamen de sua ira dixerat: consideratis si tamen de sua ira dixerat: consideratis autem reliquis vitiis, invenit se omnibus esse vallatum. Quae vitia quoniam veteris vitae sunt et veteris hut induamur novo, recte dictum est: invedicit, vel inter homines qui nolunt ad Deum converti: nam et hi, etiam si nesciunt, etiam si is quasi concorditer utuntur, nihilominus tamen intentione contraria, inimici sunt eis qui se ad Deum convertunt. Nam cum alii amant et appetunt istum mundum, se optant ab isto mundo liberari: quis non videat inimicos esse illos istis? Nam si possint, eos secum ad poenas trahunt. Et magnum donum est inter eorum verba versari quotidie, et non excedere de itinere praeceptorum Dei. Saepe enim mens nitens 31 pergere ad Deum, concussa in ipso itinere trepidat, et plerumque propterea non implet bonum propositum, ne offendat eos cum quibus vivit alia bona peritura et transeuntia diligentes atque se
Abbreviated transcription (Latin):
qđ dictũ .ẽ. dedit illos ds̃ in reprobũ
sensũ: Hã ea est cȩcitas m̃tis. In eã qͥs qͥs
datꝰ fuerit: ab interiore dĩ luce seclii¬
ditur. Sed nondũ penitꝰ cũ in hac uita. ẽ
Sunt enĩ tenebrȩ exteriores quȩ magis
ad diem iudicii ꝑtinere intelliguntꝰ.
ut penitꝰ extra dm̃ sit qͥsqͥs dũ tẽpus
esset corrigi noluit: Penitꝰ autẽ ẽẽ. extra
Siquidẽ ds̃ habitat lucẽ in accessibilẽ.
quo in grediuntꝰ quib dicitꝰ᷑. Intra in
quã in hac uita patitur quisq peccator.
Timens itaq iudicii diẽ laborat & plan¬
git. ne ad illud ꝑducat᷑ cuiꝰ initiũ tã
ꝑniciosũ nunc exꝑit᷑. & ideo ñdixit.
extinctꝰ. ẽ. sed turbatꝰ. ẽ. abira oculus
ms. Si autẽ sua ira dicit oculũ suũ. ẽẽ
turbatũ: neq hoc mirũ ẽ. Nã hunc for¬
tur mens. quȩ sua ꝑturbatione illũ
uidere ñ sinit᷑ Inueteraui in om̃ib
inimicis meis. De ira tantũ dixerat.

Expanded text:
 dictum est, Dedit illos Deus in reprobum  dictum est, Dedit illos Deus in reprobum sensum ? Nam ea est caecitas mentis. In eam quisquis datus fuerit, ab interiori Dei luce secluditur: sed nondum penitus cum in hac vita est. Sunt enim tenebrae exteriores , quae magis ad diem judicii pertinere intelliguntur: ut penitus extra Deum sit, quisquis, dum tempus est, corrigi noluit: penitus autem esse extra Siquidem Deus habitat lucem inaccessibilem, quo ingrediuntur quibus dicitur: « Intra in quam in hac vita patitur quisque peccator. Timens itaque judicii diem, laborat et plangit, ne ad illud perducatur, cujus initium tam perniciosum nunc experitur. Et ideo non dicit extinctus est, sed turbatus est meus. Si autem sua ira dicit oculum suum esse turbatum, neque hoc mirum est: nam hinc fortur mens, quae sua perturbatione illum videre non sinitur. 9. Inveteravi in omnibus inimicis meis. De ira tantum dixerat,