comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coram homine. Occultum uotum fractum
peccatũ ẽ. manifestum autẽ uotũ fractum
peccatum et scandalũ. In illo ds̃ offenditut.
in isto uͦ etiam in ꝓximũ peccatur. Quod si
queris quȩ uota omino tenenda sint. et quȩ
itera sine culpa pret̾mtiti. siue etiam cõmu¬
tari possint. Hanc pͥmam discrectionem accipito.

Expanded text:
coram homine. Occultum votum fractum, coram homine. Occultum votum fractum, peccatum est. Manifestum autem votum fractum, peccatum et scandalum. In illo Deus offenditur, in isto vero etiam in proximum peccatur. Quod si quaeris quae vota omnino tenenda sint, et quae item sine culpa praetermitti sive etiam commutari possint, hanc primam discretionem accipio.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis suȩ. ꝓ ueritate seruanda ad ꝓpxiniũ.
Si quidẽ bonũ ẽ quod ꝓmisit. debitor ẽ quia
bonum ẽ et quia ꝓmisit. Si autẽ malũ ẽ quod
ꝓmisit. debitor non ẽ in eo quod malum est
quod ꝓmisit: reus tam̃ ẽ. quia ꝓmittere pre¬
sumpsit quod sine culpa implere non potuit.
Nouissime sequitur uotum in quo amplius ali-¬
quid a ꝓmissione contineri uidetur. Quid sit¬
otum enim ẽ testificatio qui
ꝓmissionis spontaneȩ. quȩ ad solum dm̃
et ad ea quȩ dĩ sunt magis ꝓpriȩ refertur.
uouere siquidem ẽ testificatione ꝓmissionis
spontaneȩ dõ se obligare. ac debitorem statuere.
Nam qui ꝓmittit simplictt̃ spondet. se facturũ
aliquid. Qui uͦ uouet contestatur ꝓmissioni
suȩ. et affirmat ipsam ꝓmissionẽ. ubi in quan¬
tũ ẽ ꝓmissio: tenetur. inquantum ẽ contesta¬
tio obligatur. Notum autẽ aliud occultum ẽ¬
et ad dm̃ et coram dõ. aliud manifestũ ad dm̃

Expanded text:
promissionis suae pro veritate servanda ad proximum. promissionis suae pro veritate servanda ad proximum. Siquidem bonum est quod promisit, debitor est quia bonum est, et quia promisit. Si autem malum est quod promisit, debitor non est in eo quod malum est, quod promisit. Reus tamen est quia promittere praesumpsit, quod sine culpa implere non potuit. Novissime sequitur votum in quo amplius aliquid a promissione contineri videtur. CAP. Itum enim est testificatio quaedam promissionis spontaneae quae ad solum Deum et ad ea quae Dei sunt magis proprie refertur. Vovere siquidem est testificatione promissionis spontaneae Deo se obligare ac debitorem statuere. Nam qui promittit simpliciter spondet se facturum aliquid; qui vero vovet, contestatur promissioni suae et affirmat ipsam promissionem. Ubi inquantum est promissio, tenetur, inquantum est contestatio, obligatur. Votorum autem aliud occultum est ad Deum et coram Deo, aliud manifestum ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
agenda tractare consueuit: cogitatio¬
ne. uoluntate. delibatione ꝓmissione
et uoto. Aliud ẽ enim cogitare aliquid. atq a¬
liud uelle quod cogitau̾is. Nam et cogitare potes
quod non uis. Uelle autẽ non potes: nisi cum
qđ scd̾mi delectationẽ placet. sed̾m rationem ñ
placeat: et ut nondũ ipsa ratio adquiescat ad
illud ut faciat ipsum quod delectat. Et ẽ qͥdem
in ipsa delectatione quasi quedam uoluntas fa-¬
cti s in ipsa ratione necdũ tam̃ ẽ ꝓpositum faci¬
endi.Si autẽ secutum fuerit post uoluntatẽ
ꝓpositum. ut mens in id quod delectat assensum
confirmet: iam tenetur siue ad culpai siue ma¬
lum ẽ. siue ad meritum si bonum ẽ. Hoc autẽ
totũ quod cogitationis ẽ. et uoluntatis ẽ. et ꝓ¬
positi ẽ: totum in ipsa ẽ et ad ipsam. siue bo¬
num sit siue malum. et non tenetur nͥ in se
et quantum in se ẽ tantũ tenetur. Cũ autem
ꝓmissio secuta fuerit pꝰ ꝓpositum. iam obliga¬
ri incipit adu̾sus alium sponsor: et debitor fit

Expanded text:
ogitatione, voluntate, deliberatione, promissione et voto. Aliud est cogitare aliquid, atque aliud velle quod cogitaveris. Nam et cogitare potes quod non vis, velle autem non potes nisi cum quod secundum delectationem placet, secundum rationem non placeat, et ut nondum ipsa rationi acquiescat ad illud ut faciat ipsum quod delectat. Et est quidem in ipsa delectatione quasi quaedam voluntas facti, sed in ipsa ratione necdum tamen est propositum faciendi. Si autem secutum fuerit post voluntatem propositum, ut mens in id quod delectat assensum confirmet, jam tenetur, sive ad culpam si malum est, sive ad meritum si bonum est. Hoc autem totum quod cogitationis est, et voluntatis est, et propositi est, totum in ipsa est, et ad ipsam sive bonum sit sive malum, et non tenetur nisi in se; et quantum in se est, tantum tenetur. Cum autem et promissio secuta fuerit post propositum, jam obligari incipit adversus alium sponsor, et debitor fit
Abbreviated transcription (Latin):
egocioꝵ forensium sectatores: ꝓpter ꝓ¬
ximi dilectionem seculare negocium
deserere debent. Aut certe manente
ꝓximi caritate: negocium sequatur t̾renum.
S quia prarum ẽ ut int̃ iurgantes caritas ma¬
neat: postponenda ẽ rei causatio. ut ꝑseueret
dilectio. Antiqui forensem eloquentiam caui¬
nam facundiam nuncupabant: eo quod causi¬
diei in certaminib causarum omissis quȩ ag̃c.
ueluti canes alterutrũ sese lacerant. iurgiaq
causarũ ad iniurias suas cõmutant. xxu.¬
s oppressorib̾ paupũ.

Expanded text:
egotiorum forensium sectatores propter proximi dilectionem saeculare negotium deserere debent, aut certe, manente proximi charitate, negotium sequantur terrenum. Sed quia perrarum est ut inter jurgantes charitas maneat, postponenda est rei causatio, ut perseveret dilectio. 2. Antiqui forensem eloquentiam caninam facundiam nuncupabant, 350 eo quod causidici in certaminibus causarum, omissis quae agunt, veluti canes alterutrum sese lacerant, jurgiaque causarum ad injurias suas commutant. C oppressoribus paup
Abbreviated transcription (Latin):
ra : arrogantibꝰ uidetur eẽ suꝑbia. Et quod a boniᷤ
pie fit. crudelit sieri putatur a prauis: qui non
discernunt recto oculo quod a bonis recto fit animo.
to cautiꝰ erga cõmissos agat. quanto duriꝰ a xp̃o ui
no peccato rigorem tenere nequaqͣm debemꝰ. Mul¬
ti alioꝵ uicia cernunt. sua non aspiciunt: et cum
ipsi maximis criminibꝰ obnoxii teneantur. mino¬
ra peccata fr̃ibꝰ non dititunt. hypocritȩ tra¬
bem in oculo suo consistentem non sentiuut: et
herentẽ festucam in lumine fr̃is intendunt. fa¬
ciliꝰ reprehendimꝰ uicia aliena: qm nr̃a. Nam se¬
pe quȩ ꝑuersa ualiis iudicamꝰ: in nobis nocibilia
eẽ nimis sentimꝰ. Et quod in aliis reprehendimus.:
agere ipsi non erubescimꝰ. faciliꝰ uicia unius cuiꝰq
qmͣ uirtutes intendimꝰ. Nlec quid boni quisq gesse
rit agnoscere: s quid mali egerit ꝑscrutam᷑ xu.¬

Expanded text:
ra arrogantibus videtur esse superbia; et quod a bonis ra arrogantibus videtur esse superbia; et quod a bonis pie fit, crudeliter fieri putatur a pravis, quia non discernunt recto oculo, quod a bonis recto fit animo. to cautius erga commissos agat, quanto durius a Christo se no peccato rigorem tenere nequaquam debemus. Multi aliorum vitia cernunt, sua non aspiciunt. Et cum ipsi maximis criminibus obnoxii teneantur, minora peccata fratribus non dimittunt. 21. Hypocritae trabem in oculo suo consihaerentem festucam in lumine fratris intendunt. Facilius reprehendimus vitia aliena quam nostra. Nam saepe quae perversa in aliis judicamus, in nobis nocibilia esse minus sentimus: et quod in aliis reprehendimus, agere ipsi non erubescimus. Facilius vitia uniuscujusque, quam virtutes, intendimus: nec quid boni quisque gesserit cupimus agnoscere, sed quid mali egerit, perscrutamu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ arguatur. Cumꝰ dolore enĩ abscidenda sunt: quȩ
lenit̃ sanari non possunt. Qui ad monitꝰ secretim
corrigi de peecato negligit. publice arguendus ẽ.
ut uuluꝰ quod occulte sanari nescit. manifeste de¬
beat emendari. Mauifesta peccata: non sunt oc¬
culta correctione purganda. Palam enim sunt
arguendi qui palam nocent: ut dum aꝑta obiur¬
gatione sanantur. hi qui eos imitando delique¬
rant. corrigant᷑. Dum unus corripitur: pluri-¬
mni emendant᷑. Necesse ẽ enim ut ꝓmultorum sal¬
uatione unꝰ condempnetur : qm ꝑ uniꝰ licentiam
multi ꝑiclitent᷑. Itaerͤ delinquentem sermo ẽ ꝓfe¬
rendus: sic̃ eiꝰ qui corripitur expostulat salus.
Quod si opꝰ ẽ aliquod mendicamentũ salutis uerbo
increpationis asꝑgere: lenitatẽ tam̃ corde opus¬
ẽ retinere. Doctores nonnunqͣm duris feriunt
inerepationibꝰ subditos: qui tam̃ acaritate eorũ
quos corripuint non recedunt. Sepe eccłie censu¬

Expanded text:
t acrius arguatur. Cum dolore enim abscidenda sunt, quae t acrius arguatur. Cum dolore enim abscidenda sunt, quae leniter sanari non possunt. Qui admonitus secretim, corrigi de peccato negligit, publiut vulnus, quod occulte sanari nescit, manifeste debeat emendari. 13. Manifesta peccata non sunt occulta correptione purganda. Palam enim sunt arguendi qui palam nocent, ut dum aperta objurgatione sanantur, hi qui eos imitando deliquerunt corrigantur. 14. Dum unus corripitur, plurimi emendantur. Necesse est enim ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quam per unius licentiam multi periclitentur. 15. Ita erga delinquentem sermo est proferendus, sicut ejus qui corripitur exposQuod si opus est aliquam medicamenti salutem verbo increpationis asest retinere. 16. Doctores nonnunquam durius feriunt increpationibus subditos; qui tamen a charitate eorum quos corripiunt non recedunt. 17. Saepe Ecclesiae censu
Abbreviated transcription (Latin):
flere debet: s affeccu compatiendi non accione
cõmissi. Noniuilli presules gregis. quosdam ꝓpec¬
cato a cõmimione eiciunt: ut peniteant sed qͣli
sorte uiuere debeant ad meliꝰ exhortando non ui¬
cõminatur. Pastores qui pasctts popłm meuim.
uos disꝑsistis gregem meum. eiecistis et non uisi¬
tastis eos. Ecce ego uisitabo suꝑ uos maliciam studi¬
orum ũroꝵ. Bonorum studia sacerdotum mul¬
ta diligentia etiã praua plebium facta ꝑquirunt.
ut dum in mininiis subditorum peccatis se a¬
cerrimos prestant. in maiorib malis cautos sibi
subditos ac sollicitos faciant. Sic̃ medici morbos
inminentes curandos suscipiunt. futuros uero ne
incipiant mnedicinȩ obiectu quadam presentia an¬
ticedunt: ita et doctores boni sic ea quȩ male acta
sunt resecant. ut ea quȩ adiitti possunt. ne ꝑpe¬
trentur doctrina succurrente preueniunt. Qui
blando uerbo castigatꝰ non corrigitur: acriꝰ necesse¬

Expanded text:
flere debet: sed affectu compatiendi, non actione flere debet: sed affectu compatiendi, non actione commissi. Nonnulli praesules gregis, quosdam pro peccato a communione ejiciunt, ut poeniteant: sed quali sorte vivere debeant, ad melius exhortando non vimminatur: Pastores qui pascunt populum meum, vos dispersistis gregem meum: ejecistis, et non visitastis eos. Ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum . Bonorum studia sacerdotum, multa diligentia etiam parva plebium facta perquirunt: ut dum in minimis subditorum peccatis se acerrimos praestant, de majoribus malis cautos sibi subditos, ac sollicitos faciant. Sicut medici morbos imminentes curandos suscipiunt, futuros vero, ne irrepant, medicinae objectu quadam praescientia antecedunt: ita et doctores boni sic ea, quae male acta sunt, resecant, ut ea quae admitti possunt, ne perpetrentur, doctrina sua succurrente praeveniant. Qui blando
Abbreviated transcription (Latin):
aut si mcorrigibiles existunt: ab ȩccłia separẽtur.
Atrocit̃ arguunt᷑: qui decipiendo peccantes non
solum quia non arguunt ꝓ peccato. s etiã adulan
t̃ decipiunt. dicente ꝓpħa. Et erunt qui beatificant
popłm istum seducentes. et qui beatificant᷑ precipi¬
tati. dcrocit̃ iterum arguunt᷑ qui peccantẽ non re¬
cipiunt s despiciunt et sꝑnunt: nec alteriꝰ deli¬
ctum tanqͣm ꝓpͥum ingemiscunt. De talibꝰ ꝑ
ysaiam dñs cõminans dicit. Qui dicunt recede
tione erroris. s compassionis miseratione. scilicet
ut ita uicia aliena fleret. quemadmodũ si tali et
ipse implicaret᷑ errore. Boni pastores popłi debent
delicta flere. et totos se planctibꝰ tradere: imitan¬
tes iheremiam ꝓpħam dicentem. Quis dabit capi¬
ti meo aquam. et oculis meis fontem lacrimarum.
et plorabo die ac nocte interfectos popłi mei ÷ lan¬
qͣm propria igitur delicta plebis peccata sacerdos

Expanded text:
aut, si incorrigibiles existunt, ab Ecclesia separentur. aut, si incorrigibiles existunt, ab Ecclesia separentur. 5. Atrociter arguuntur qui, decipiendo peccantes, non solum non argunt pro peccatoter decipiunt, dicente propheta: Et erunt qui beatificant populum istum, seducentes: et qui beatificantur, praecipitati . Atrociter iterum arguuntur, qui peccantem non recipiunt, sed despiciunt et spernunt, nec alterius delictum, tanquam proprium, ingemiscunt. De talibus per Isaiam Dominus comminans, dicit: Qui dicunt, Recedetione erroris, sed compassionis miseratione, scilicet ut ita vitia aliena fleret, quemadmodum si tali et ipse implicaretur errore. Boni pastores populi debent delicta deflere, et totos se planctibus tradere, imitantes Jeremiam prophetam dicentem: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos populi mei ? Tanquam propria igitur delicta, plebis peccata sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
acerdotes popłoꝵ. iiuquitate dampnautur.
si eos aut ignorantes non erudiant. aut pecrantes ñ
arguant. testaute dño ad ꝓpħam. Speculatorem dedi
te domui ifrł̃. Si non fueris locutus ut se custodiat
impiꝰ ania sua. ille iͥniquitate sua morttur. sangui¬
nem autẽ eius de manu tua requiram. Sic eñ heli
sacerdos ꝓ filiorum iniquitate dampnandus est. et li¬
cet eos delinquentes ammonuerit s tam̃ non ut opor¬
debat redarguit. Sacerdotes exquirere debent pec¬
cata popłoꝵ: et sagaci sollicitudine unum quẽq
ꝓbare: uixta testimoniũ dñi admeremiam loqͣn¬
tis. Probatorẽ inquit dedi te in popło mea robu¬
stum: et sciens aꝓꝓbabis uias eoꝵ. Sacerdotes stu¬
dio corrigendi facta ꝑscrutari debent subiectorum.
ut eniendatis lucrr facere possint. Sic̃ autẽ peccato¬
rem conuenit argui: ita iustum non exulcerari.
Sacerdotes curam debent habere de his qui ꝑeunt.
ut eoꝵ redargutione aut corrigantur a peccatis.

Expanded text:
ro populorum iniquitate damnantur, si eos aut ignorantes non erudiant, aut peccantes non arguant, testante Domino ad prophetam: Speculatorem domui te domui Israel. Si non fueris locutus, ut se custodiat impius a via sua, ille in iniquitate sua morietur; sanguinem autem ejus de manu tua requiram . Sic enim Heli sacerdos pro filiorum iniquitate damnatus est; et licet eos delinquentes admonuit, sed tamen non ut oportebat redarguit . 2. Sacerdotes exquirere debent peccata populorum, et sagaci sollicitudine unumquemque probare juxta testimonium Domini ad 334 Jeremiam loquentis: Probatorem, inquit, dedi te in populo meo robusto, ut scias probare vias eorum . 3. Sacerdotes studio corrigendi facta perscrutari debent subjectorum, ut emendatos lucrifacere possint. Sicut autem peccatorem convenit argui, ita justum non exulcerari. 4. Sacerdotes curam debent habere de his qui pereunt, ut eorum redargutione aut corrigantur a peccatis,
Abbreviated transcription (Latin):
gendo imitatur diuinitatem. ad cuius factus est
similitudinem: iste gͦ tantus ẽ ut non egeat homi¬
nes demonstratorf iusticie. s ipsam contemplan¬
do unitatur iusticiam. Exempla scõꝵ quib edifica¬
tur homo: uarias consectari uirtutes. Humilitatis
ex xp̃o: deuotionis ex petro. Caritatis ex ioħe. obe¬
dientiȩ de habrahs̃. pacientiȩ de ysaac. tolerantiȩ
de iacob. castimoniȩ de ioseph. mansuetudinis de mo¬
yse. constanciȩ de iosue. benignitatis de samuhelemi¬
sericordie de dauid. abstinentiȩ de daniele Sic et ce¬
tera facta priorum. quo labore. quo moderamine.
qua uͦ intentione uł compunctione gerantur: uir
sc̃s imitanda considerat
xii. De compunctione

Expanded text:
gendo imitatur divinitatem, ad cujus factus est gendo imitatur divinitatem, ad cujus factus est similitudinem. Iste ergo tantus est, ut non egeat homine demonstratore justitiae, sed ipsam contemplando imitetur justitiam. 12. Exempla sanctorum, quibus aedificatex Christo, devotionis ex Petro, charitatis ex Joanne, obedientiae ex Abraham, patientiae ex Isaac, tolerantiae ex Jacob, castimoniae ex Joseph, mansuetudinis de Moyse, constantiae de Josue, benignitatis de Samuele, misericordiae de David, abstinentiae de Daniele; sic et caetera facta priorum quo labore, quo moderamine, quave intentione, vel compunctione gerantur, vir sanctus imitando considerat. CAPUT XII. De compunctione
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: si tot exempla uoluerimus imitari uirtu¬
tum. Certe si ea pociꝰ auersati qͣm imitati fuerimꝰ.
ad dampuationẽ nostram erunt quia ea legendo
implere negleximus. Multi uttã scõꝵ imitantur
et de morib alterius effigiem uirtutis sumunt
tanquam si imago quelibet intendatur. et de eiꝰ
similitudine species picta formetur. Siq fit ad una¬
ginem similis ille: qui ad similitudinem uiuit
imagiis. Qui sc̃m uirum unntatur: quasi aliqͦd¬
exemplar intuetur. Seseq in illo quasi in speculo
ꝑspicit: ut adiciat quod deesse uirtutis aguoseit.
Miius enim se ipsum homo exsemet ipso considãt:
s dum alterum intendit. id quod minus ẽ lumi¬
nis adicit. ⁊ fectorum est iam irorum: non quemili¬
bet sanctoꝵ imitando. s ipsam ueritatem intuendo
ad cuius imaginem facti sunt tusticiam oꝑari. hoc
indicat quod scribitur. faciamus hominem ad ima¬
ginem et similitudinem nr̃am. Qui ipsam intelli¬

Expanded text:
nostrum, si tot exempla voluerimus imitari virtunostrum, si tot exempla voluerimus imitari virtutum. Certe si ea potius aversati quam imitati fuerimus, ad damnationem nostram erunt, qui ea legendo implere negleximus. 9. Multi vitam sanctorum imitantur, et de moribus alterius effigiem virtutis sumunt, tanquam si imago quaelibet intendatur, et de ejus similitudine species picta formetur; sicque fit ad imaginem similis ille qui ad similitudinem vivit imaginis 10. Qui sanctum virum imitatur, quasi exemplar aliquod intuetur, seseque in illo, quasi in speculo, perspicit, ut adjiciat quod deesse virtutis agnoscit. Minus enim seipsum homo ex semetipso 207 considerat; sed dum alterum intendit, id quod minus est luminis adjicit. 11. Perfectorum est jam virorum non quemlibet sanctorum imitando, sed ipsam veritatem intuendo, ad cujus imaginem facti sunt, justitiam operari. Hoc indicat, quod scribitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram , quia ipsam intelli
Abbreviated transcription (Latin):
one durius de mobedientia puniantur. Propterea
uirtutes scõꝵ ad exemplum nr̃m ds̃ ꝓposuit: ut qͣn¬
tum de unitatione eoꝵ conferri possunt nob̾ iusticiȩ
premia. tantum de ꝑseuerantia mali. sint grauio¬
ra tormenta.Si enim ad boni incitamentũ diuina
quibꝰ admoneremur precepta deessent: ꝓ lege nob̾
scõꝵ exempla sufficerent. At contra dumi et ds̃ nos p̃¬
ceptis suis ammoneat: et utte scõꝵ boni oꝑis nobis
exempla ꝓponant. nullx iam de reatu excusatio
quia et lex dei aures nr̃as cotidie pulsat. et factorũ
documenta bonoꝵ cordis nr̃i intima ꝓuocant. Et
si prauoꝵ sepe secuti sumus exempla. eur non imnite¬
mur scõꝵ digna et deo placita facta : Et si apti fui¬
nus mutari iniquos iu malũ. cur pigri sumꝰ imita¬
ri iustos in bonũ: Orandus ẽ deus ut uirtutes qͣs
sanctis preparauit ad coronam: nob ad ꝓfectum
sint posite non ad penam. ꝓficient autẽ ad ꝓfectum

Expanded text:
one durius de inobedientia puniantur. 5. Propterea one durius de inobedientia puniantur. 5. Propterea virtutes sanctorum ad exemplum nostrum Deus proposuit, ut quanto de imitatione eorum conferri possunt nobis justitiae praemia, tanto de perseverantia mali sint graviora tormenta. 6. Si enim ad boni incitamentum divina, quibus admonemur, praecepta deessent, pro lege nobis sanctorum exempla sufficerent. At contra, dum et nos Deus praeceptis suis admoneat, et vitae sanctorum boni operis nobis exempla proponat, nulla est jam de reatu excusatio, quia et lex Dei aures nostras quotidie pulsat, et factorum documenta bonorum cordis nostri intima provocant. 7. Et si pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non imitemur sanctorum digna, et Deo placita facta? et si apti fuimus imitari iniquos in malum, cur pigri sumus imitari justos in bonum? 8. Orandus est Deus, ut virtutes quas sanctis praeparavit ad coronam, nobis ad profectum sint positae, non ad poenam. Proficient autem ad profectum
Abbreviated transcription (Latin):
lute nutatio loci. Pierumq enim dum mutat᷑
locul: mutatur et mentis effectus. Congruum est
enim inde etiam corporalit auelli: ubi quisq illecebriꝰ
deseruiuit. Nam locus ubi praue quisq uixit: hoc in
aspectu mentis opponit. quod semꝑ ibi uel cogtauit
uel gessit .xi. De exemplis sanctorum
d conuersionem sen correctionem mortalium:
multum ꝓsunt exempla bonoꝵ. Nam cetere
non attendunt documenta bonoꝵ quȩ imitentur
ad melius : s ꝓponunt sibi exempla malorũ quȩ
ad suoꝵ moꝵ ꝑuersitatem utantur in perus. Ob hanc
utilitatem scribuntur sanctorum ruinȩ et repara
tiones: ut spen faciant salutis huinanȩ. Necquisqͣm
post lapsum penitendo desperet ueniam: dum conspi¬
cit sanctorum reparationẽ fuisse etiam post ruinam.
Sciant flagiciis dediti. ad quam utilitatẽ eorum exẽ¬
pla ꝓponantur sanctoꝵ. Scilicet ut aut sint quos uni¬
tentur ad reparationem: aut certe ex eorum comꝑati¬

Expanded text:
lute mutatio loci. Plerumque enim, dum mutatur lute mutatio loci. Plerumque enim, dum mutatur locus, mutatur et mentis affectus. Congruum est enim inde etiam corporaliter avelli, ubi quisque illecebris deservivit; nam locus ubi prave quisque vixit, hoc in aspectu mentis opponit quod semper ibi vel cogitavit, vel gessit. CAPUT XI. De exemplis sanctorum. 1. Ad conversionem seu correctionem mortanum multum prosunt exempla bonorum. non attendunt documenta bonorum, quae imitentur ad melius; sed proponunt sibi exempla malorum, quibus ad suorum morum perversitatem utantur in pejus. utilitatem scribuntur sanctorum ruinae et reparationes, ut spem faciant salutis humanae, ne quisquam post lapsum 206 poenitendo desperet veniam, dum conspicit sanctorum reparationem fuisse etiam post ruinam. 4. Sciant flagitio dediti ad quam utilitatem eorum exempla proponantur sanctorum, scilicet, ut aut sint quos imitentur ad reparationem, aut certe ex eorum comparati
Abbreviated transcription (Latin):
Ideoq dum eorum laborem mercedis retributio
non statini consequitur. sepe pene dissoluti lan-¬
guesciuit. Unde et magna illorum gła preparat᷑.:
qui bene conuersionis uite principia augmento
solidiori consummant. Atq eo ad ꝓmerendam re¬
tributionẽ clariores preparantur: quo firmius
duri itineris labores et inchoaut et consũmant.
Quidam primo conuersionis calore ad uirtutes
sese accingunt: accedente uero ꝓgressu dum in¬
moderate terrenis rebus incombunt: puluere
uifimi appetitus obscurantur. Unde et dñs de bo¬
nis seminib dicit. Quod autẽ oecidit in spinis: hi
sunt qui audiunt uerbum dei. et sollicitudine
scłi uel fallacia diuiciarum suffocant uerbum
et sine fructu efficitur. suꝑ conuersi: nequaqͣm
debent in curis exteriorib ꝓuehi. Nlam si impli¬
centur: confestim quasi plantata arbuseula. et
necdum radice p̃fixa. concutiuntur pariter et
arescunt. Ualet interdum conuersis. ꝓ anunȩ sa¬

Expanded text:
Ideoque dum eorum laborem mercedis retributio Ideoque dum eorum laborem mercedis retributio non statim consequitur, spe pene dissoluta languescunt. Unde et magna illorum gloria praeparatur, qui bonae conversionis vitae principia augmento solidiore consummant, atque eo ad promerendam retributionem clariores praeparantur, quo firmius duri itineris labores et inchoant et consummant. 5. Quidam primo conversionis calore ad virtutes sese accingunt, accedente vero progressu, dum immoderate terrenis rebus incumbunt, pulvere infimi appetitus obscurantur; unde et Dominus de bonis seminibus dicit: Quod autem cecidit in spinis, hi sunt qui 205 audiunt verbum Dei , et sollicitudine saeculi, vel fallacia divitiarum suffocant verbum, et sine fructu efficitur. 6. Nuper conversi nequaquam debent in curis exterioribus provehi. Nam si implicentur, confestim, quasi plantata arbuscula, et necdum radice praefixa, concutiuntur pariter et arescunt. 7. Valet interdum conversis pro animae sa
Abbreviated transcription (Latin):
ultos remissa conuersio in pristinos errores
reducit: ac uiuendi tepore resoluit. Horum
gͦ exempla quisq conuersus euita: ne dum
timorem dei a tepore uicipis rursus mundanis er¬
rorib immergaris. Tepidꝰ in conuersione: ociosa
uerba et uanas cogitationes noxias ẽẽ non conspieit.
Quod si a torpore mentis einigilauerit: ea que leuia
existimabat: confestim quasi horrenda atq atrocia
ꝑtimescit. Fraus et desidia: in onũ bono opere for¬
midanda est. Fraudẽ facimus deo: quociens de bono
oꝑe nostro nosmet ipsos non deum laudamus. Desi¬
dian aginius: quociens ꝑ torporem languide ea quȩ
dei sunt operaniur. Onũs ars scłi huuis. strenuos a¬
matores habet: et ad exequendum promptissimos.
Et hoc ꝓunde fit: quia presentem habet oꝑis fui
remunerationẽ. Ars uero diuini amoris. plerosq
habet sectatores. languidos. tepidos. pigricie merci¬
a congelatos. S hoc ꝓuide quod labor eorum non
ꝓ presenti s pro futura remuneratione differtur.

Expanded text:
ultos remissa conversio in pristinos errores reducit, ac vivendi tempore resolvit; horum ergo exempla quisque conversus evita, ne dum timorem Dei a torpore incipis, rursus mundanis erroribus immergaris. 2. Tepidus in conversione otiosa verba et vanas cogitationes noxias esse non conspicit; quod si a torpore mentis evigilaverit, ea quae levia existimabat confestim, quasi horrenda atque atrocia pertimescit. 3. Fraus et desidia in omni bono opere formidanda est. Fraudem facimus Deo, quoties de bono opere nostro nosmetipsos, non Deum laudamus. Desidiam vero agimus, quoties per torporem languide ea quae Dei sunt operamur. 4. Omnis ars saeculi hujus strenuos amatores habet, et ad exsequendum promptissimos; et hoc proinde fit, quia praesentem habet operis sui remunerationem. Ars vero divini timoris plerosque habet sectatores languidos, tepidos, pigritiae inertia congelatos; sed hoc proinde, quod labor eorum non pro praesenti, sed pro futura remuneratione differtur.
Abbreviated transcription (Latin):
ontingit autẽ aliquando ut possessio¬
nes ȩccłiȩ. uł quelibet alia eccłiastica
bona corꝑalia ꝑ malos prelatos data uł
uendita ab usu alienentur. In quo genere eͥ¬
men sẏmoniȩ eẽ non uidetur: quanuis culpa
grauis non desit. Quanta enun iniquitas
sit manifestum ẽ eos qui ad edifieandas et eu¬
stodiendas eccłias positi sunt. destructioni illa¬
rum. et eorum quȩ ad illas ꝑtinent dispensa¬
tioni oꝑam dare: maxime si ea que ab alie¬
nantur. Talia sunt quȩ ad usum alienoꝵ nun¬
qͣm licite transire possunt. sic̃ decime que ab
inicio institutȩ sunt ad eoꝵ tantum sustenita¬
tionem qui tab̾naculo deseruiunt. Hec gͥ ad

Expanded text:
ontingit autem aliquando ut possessiones Ecclesiae vel quaelibet alia ecclesiastica bona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodiendas ecclesias positi sunt, destructioni illarum et eorum quae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustentationem qui tabernaculo deserviunt. Haec igitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
culus hominis: intentio oꝑis eius est. Si gͦ sius
intentio eius ẽ bona: et opus intentionis bo
num ẽ. Alioquin malȩ intentionis. etiam
si bonum in factis male appareat: bonum iam ñ
ẽ quoniam ex sua intentione aut ꝓbatur bonum
aut reꝓbatur indignum. Bona ẽ gͦ intentio: que
gła est. Qui opus bonum bona intentione non fa¬
eiunt ꝑ hoc magis cecantur oꝑe ꝑ quod illumi¬
nari potuerunt. Unusquisq bonum opus quod
agit. intentione bona agat: qm̃ ꝓ mala intentio¬
ne plerumq opus bonum quod agimus ꝑdimꝰ:
et non minus aculpa uacamus. Sepe apud homi¬
nũ iudicium bona patent: apud examen diligen¬
tissimi et acutissimi uidicis reꝓba deceguntu.
Ideoq omis sanct᷑ ueretur: ne forte bonum quod
agit ꝓ aliqua animi intentione in oculis dei

Expanded text:
culus hominis intentio operis ejus est. Si ergo intentio ejus bona est, et opus intentionis ipsius bonum est. Alioquin malae intentionis etiam si bonum in factis opus appareat, bonum tamen jam non est, quoniam ex sua intentione aut probatur bonum, aut reprobatur indignum. Bona est ergo intentio, quae loria est. 227 2. Qui opus bonum bona intentione non faciunt, per hoc magis caecantur opere per quod illuminari potuerant. 3. Unusquisque bonum opus, quod agit, intentione bona agat; quoniam pro mala intentione plerumque opus bonum, quod agimus, perdimus, et minus a culpa vacamus. 4. Saepe quae apud hominum judicium bona apparent, apud examen diligentissimi et acutissimi judicis reproba deteguntur. Ideoque omnis sanctus veretur ne forte bonum quod agit, pro aliqua animi intentione in oculis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ascitur in bimari preciosior ere corintho.¬
Dictus epistites. rutilans lapis et rubicundus.
Frigida post modicum lapis uirtute futura.
if ructib a terrȩ. uolucres arcere locustas.
Etnebulas steriles et grandinis improba fert᷑.
U erb̃a. nec turbo quo ꝓtegit iste uocebit.
Ad soleui positus. radios emittit et ignem.
Mirantes ocłos ꝑstringens luce chorusca.
Accensas idem compescit seditiones.
Et tutum reddit dubia sub sorte gerentẽ.
Pectore s memori fixum teneamus oportet.
Qua cor parte iacet. lapides hac esse gerendos.¬
umpsit emathites grecum de sanguine nom̃.¬

Expanded text:
ascitur in bimari pretiosior aere CorinthDictus epistites, rutilans lapis et rubicundus, Frigida post modicum lapidis virtute futura. Fructibus a terrae volucres arcere locustas, Et nebulas steriles et grandinis improba fertur. Verbera, nec turbo quos protegit iste nocebit. Ad solem positus radios emittit ut ignem, Mirantes oculos perstringens luce corusca. Accensas idem compescit seditiones, Et tutum servat dubia sub sorte gerentem: Pectore sed memori fixum teneamus oportet, Qua cor parte jacet lapides hos esse gerendos § XXXII. DE EMATHITE. Sumpsit emathites Graecum de sanguine nom
Abbreviated transcription (Latin):
octrina sine adiuuante gr̃a: quanus infun¬
datur aurib ad cor nunqͣm descendit. Foris
quidem ꝑstrepit: s interius nichil ꝓficit.
Tunc autẽ dei sermo infusus auribꝰ ad cordis intima
ꝑuenit: quando dei gr̃a mentẽ ut interiꝰ intelligat
tangit. Sicut enim quosdam flamia caritatis suȩ
deus illuminat ut uitalit̃ sapiant: ita quosdlam fri¬
giddos torpentesq deserit. ut sine sensu ꝑsistant. Ple¬
riq in acumine intelligendi uiuaces existunt. sed
loquendi inopia angustantur. Quidam uͦ in utrisq
pollent: quia et sciendi copiam. et dicendi efficatiam
habent .xi. De suꝑbis lectoribus

Expanded text:
octrina sine adjuvante gratia, quamvis infundatur auribus, 292 ad cor nunquam descendit; foris quidem perstrepit, sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, et dicendi efficaciam habent. CAPUT XI. De superbis lectoribus
Abbreviated transcription (Latin):
nominis humano generi pena diuinitus
illata ẽ seruitutis. ita ut quibꝰ aspicit nou
congruere libertatẽ. his nusericor dius irroget
seruitutem. Et licet ꝑ peccatum humanȩ origius.
alios seruos constituens. alios dños. ut licentia male
agendi seruorum potestatẽ dñantium restringat᷑.
Flam si oñis sine metu fuissent: quis eẽt qui a malis
quẽpiam chobaberet : Inde et ingentibꝰ principes
regesq electi sunt: ut terrore suo popłos amalo
coherceaut. atq ad recte uiuendum legibꝰ subdant.
Quantũ attinet ad rationem non ẽ ꝑsonarum ac¬
ceptio apud dm̃: qui mundi elegit ignobilia et
contemptibilia. et quȩ non funt ut ea quȩ sunt
destrueret. ne głetur ominis caro. hoc ẽ carnalis
potentia coram illo. Unꝰ enim dñs: equalit̃ et dñis
fert consultum. et serus. Melior ẽ subiecta seruit᷑.
qͣm elata lib̾tas. Multi enim inueniunt᷑ deo libere
seruientes sub dñis constituti flagiciosis: qui et si

Expanded text:
ominis humano generi poena divinitus illata est servitutis, ita ut quibus aspicit non congruere libertatem, his misericordius irroget servitutem. Et licet peccatum humanae originis alios servos constituens, alios dominos, ut licentia male agendi servorum potestate dominantium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset qui a malis quempiam prohiberet? Inde et in gentibus principes, regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. 2. Quantum attinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum , qui mundi elegit ignobilia et contemptibilia, et quae non sunt ut ea quae sunt destrueret, ne glorietur omnis caro, 337 hoc est, carnalis potentia coram illo. Unus enim Dominus aequaliter et dominis fert consultum, et servis. 3. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes sub dominis constituti flagitiosis, qui, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam in principio ualde bonam uocari: singła¬
riter uero tantum bonam. Quia et membra corꝑis cũ
sint singła bona: mais tam̃ bonum facunt dimi sin¬
gula omĩa ualde bonum corpus efficiunt. Decor elem̃¬
torum omiũ in pulchro et apto consistit: s pulchrũ
ẽẽ quod ꝑ se ipsum ẽ. pulchrum ut homo ex anima
et membris omib constans. Aptum uero ẽẽ : ut uesti¬
mentum et uictũ. Ideoq hominem dici pulchrum
ad se: quia non uestimento et uictui ẽ homo neces¬
sarius. s ista homini. Ioõ autẽ illa apta. quia ñ
sibi sieut homo pulchra ad se: s ad aliuo id ẽ ad ho¬
minem accõmodata non sibimet necessaria. hoc
et de cetis elementorum naturis diceudum. Cuncta
ea cogites itmensa

Expanded text:
creaturam in principio valde bonam vocari, singulacreaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19.ea cogites immensa
Abbreviated transcription (Latin):
quia dum suam in se coguitionem sibi satisfacere non
agnoseeret. ut se pleuius nosse potuisset ad dm̃ sese
referebat creatura: in quo series aguoscendi melius fie¬
ret. Non sic quẽ ad modum nos transitorie dicimuis.
fiat aliqͥd: sic deus dixit fiat cȩlum in principio. Si¬
fiat: erat utiq creatura aliqua. unde iam talis fieret
uox. S quia anteqͣm diceret fiat. nulla extitit creatura
ipsum fiat quod dictum ẽ. inet̃nitate uerbi ñ in uocis
sono enuntiatumẽ. Non septies adõ uisa septiesq
laudata ẽ creatura: que ante qͣm fieret ꝑfecte ab
illo ẽ uisa. S dum nos singła uidentes laudamus:
tanqͣm ipse uideat laudetur ꝑ nos. Sic̃ est illud.
Non estis uos qui loquimini: s sp̃c patris ur̃i qui lo
quitur in uob̃. ꝓinde sic̃ ipse ꝑ nos loquitur: ita
uidet et laudat ꝑ nos. S ꝑ se phenuit ac sempiterne
uidet: ꝑ nos uero temporaliter. Attende uniuersalit̃

Expanded text:
Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum laudata est creatura, quae antequam fieret, perfecte ab illo est visa, sed dum nos singula videntes laudamus, tanquam ipse videat, et laudet per nos; sicut est illud: Non estis vos qui loquimini, sed Spirituquitur in vobis . Proinde sicut ipse et per nos loquitur, ita videt et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiterne videt, per nos vero temporaliter. 17. Attende universaliter
Abbreviated transcription (Latin):
ra semꝑ appetunt: quia ꝑ ipsorũ figurã suꝑferri u¬
niuerse creaturȩ sp̃c sanctus ꝓbatur. Dies prior factꝰ.
angłi sunt. Quoꝵ ꝓpter unitatẽ insinuandam ñ
dies pͥmus s dies unus. dictꝰ est et idcirco ipse repe¬
titur semꝑ in executione creaturȩ. Qui dies hoc
ẽ natura angłoꝵ: quando creaturã ipsam contẽpla¬
batur quodã mͦ uesꝑascebat. Non autẽ ꝑmanendo
in eius creaturȩ contuitu. s laudem eius ad dm̃ re¬
ferens. eamq melius indiuina ratione conspiciens:
contimio mane fiebat. Si uͦ ꝑmaueret neglecto crea¬
tore increature aspectu : iam ñ uesꝑa s nox utiq
fieret. Dum se creatura melius indõ qͣm se ipsa noue¬
rit ipsa sui coguitio: que maior ẽ ui deo dies et lux
dicitur. Cognitio uero sua in se ipsa ad compensatio¬
nem cognitionis illius quȩ ẽ indõ quia longe inferior
est: uesꝑa nominatur. Ideoq post uesꝑam mane fiebat.

Expanded text:
ra semper appetunt, quia per ipsorum figuram superferri ura semper appetunt, quia per ipsorum figuram superferri universae creaturae Spiritus sanctus probatur. 13. Dies prior factus angeli sunt, quorum propter unitatem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat .
Abbreviated transcription (Latin):
ret quandoq uoluit reseruauit. Nou ex hoͨ substan¬
ciam hab̾e credende sunt tenebre: quia dicit dñs¬
ꝑ ꝓpħam. Ego dñs formans lucem : et creans tenebras.
S angłica natura quȩ non ẽ preuaricata : lux dicit᷑.
Illa autẽ que preuaricata ẽ: tenebrarũ nomine
muncupatur. Inde et in pͥncipio: lux atenebris di¬
tantũ non formans. Hoc et de omnibꝰ bonis malisq
accipiendum ẽ. Post annumeratã cęli t̃rȩq creatu¬
ram: ideo nominatur ingenesi sp̃c sanct᷑ ut quia suꝑ¬
feri eum dici oportebat: ante illa nominarentur
quoꝵ creator spiritꝰ sanctꝰ suꝑ ferri diceretur. Qd̃ et
apłc indicat : dum suꝑ emuentem uiam caritatis.
demonstrat. Ideo suꝑf eri aquas sẽs dicit᷑ sp̃c : quia
donum dei ẽ. In quo subsistentes requiescimꝰ: atq¬
ꝓtegendo nos suꝑfertur nob̃. Unaqueq natura: suo
pondere nititur. Ignis autem et oleuni merito suꝑio¬

Expanded text:
ret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substanret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt tenebrae, quia dicit Dam: Ego Dominus formans lucem, et creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dicreans, non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa nominarentur quorum creator Spiritus sanctus superferri diceretur. Quod et Apostolus indicat , dum supereminentem viam charitatis demonstrat. Ideo superferri aquis sanctus dicitur Spiritus, quia donum est Dei, in quo subsistentes requiescimus, atqprotegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superio
Abbreviated transcription (Latin):
qui aliquando uoluit. quod aliquando non uoluit.
Quibꝰ respondendum ẽ. Uoluntas dei deus ẽ: quia
non ipse aliud ẽ. aliud uoluntas eius. S hoc est illi
uelle: quod ipse est. Et quod ipse est: utiq et̃nus
et in cominutabilis ẽ. Hoc est gͦ uoluntas eius. Mate¬
ries ex qua formatus est mundus. origine non temꝑe
res a se factas precessit: ut sonus cantum. Prior ẽnun
est sonus cantu: quia suauitas cantilene ad somun
uocis. non sonus ꝑtinet ad suauitatem. de ꝑ hoc u¬
trumq sumul sunt: s ille ad quem ꝑtinet cantus
pͥor est io ẽ. sonus. Materia ex qua cȩlum terraq forma¬
ta est. ideo informis uocata ẽ: quia non dum ex ea
formata erant quȩ formari restabant. uerum ipsa
materia ex nichilo facta erat. Auud ẽ aliquid fiert¬
fieri posse. aliud fieri necesse eẽ. Fieri necesse ẽ: qł
deus naturis inseruit. fieri autem posse est: quod
extra cursum inditum naturarum creator ut face¬

Expanded text:
qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Materies ex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut face
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigabilib constat. homo autem ex rerũ
uiuuersitate compositus: quasi alter in breui
quodammͦ creatus ẽ mundus. Ratio mundi: de uno
consicdauda est homine. Nam sicut ꝑ dimensiones
ȩtatum ad sinem homo uertitur: ita et mundus ꝑ
hoc quod distenditur tempore deficit: Quia unde
homo atq mundus crescere uidetur. inde uterq mi.¬
nuttur. frustra dieitur ꝑ tanta retro temꝑd deo ua¬
cante noua ꝓ mundo faciendo orta fuisse cogitatio:
quando in suo ȩterno maneret consilio huius mundi
constructio. Nec tempus ante principium s et̃nitas¬
fuerit: tempus uͦ ab institutione creature. non crea¬
tura cepit atemꝑe. Quidam auuit. Quid faciebat
ds̃ anteqͣm celum faceret: Cur noua uoluntas indm̃
exorta ñ est: quia et si in re mundus nonerat. in et̃¬
na tam̃ ratione et consilio semꝑ erat. Dicunt qui¬
dam. Quid subito uoluit deus facere mundum
qđ ante non fecit : uoluntatẽ dei immutare arbitnteᷤ

Expanded text:
investigabilibus constat. Homo autem ex rerum investigabilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes,
Abbreviated transcription (Latin):
ulla ante principium mundi fuisse temꝑa:
cipio tamen mundi factum ẽẽ credendum
est. Ido gͦ principium dicitur: quod ex ipso cepit
rerum uniuersarum exordium. Nullum spaciũ
corꝑalit̃ habent tempora. quia ante abscedunt
pȩne quam ueniant. Ideoq in reb nullus status
ẽ tempoꝵ: quia celeri creature motu mutant᷑.
Nec centum auni unum tempus ẽ: nec unus
annus unum tempus ẽ. nec unus mensis unũ
tempus est. nec dies. nec hora. Quia dum hȩc
omĩa particulis accedunt suis et decedunt. qͦmͦ
nnum dicendum ẽ quod ñ simul ẽ : utrum sit
preteritum: futurum ue. tempꝰ sicut presens.
Et si est: scire oportet ubi est. S aduerce qđ
cuncta et futura. et preterita. et presentia:
in animo sunt potius requirenda. Tria ista.
precerita. presentia. et futura : in animo tantum
endo. futura expectando. Sꝑamus gͥ aduenientia.
intuemur presentia. recolimus transeuntia. Hec ñ
ita in deo sunt: tui simul omnia ad sunt. Giu. de

Expanded text:
ulla ante principium mundi fuisse temporacipio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et futura in animo tantum endo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia adsunt. 128 CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Tam et si honestum est: non tam̃ satis utile.
quia in parte. est. Interim licet uinuerso hanc
ipsam partem. idest nos ipsos quantum pro
peccatis nr̃is nob̾ cedit maceria: id.ẽ. nos ipsi
cedumis nobis. elimatiores et compaginabi¬
liores sitam̃ adiittis hoc uerbum ap̾tare mo¬
liamur. Habes eplam. ñ protua magnitudi¬
ne s pro mea paruitate longiorem: qua et ꝓ¬
uocauerim. ut iam non pro m̾ea paruitate s ꝓ
tua magnitudine michi epła nuttatur. Que ta¬
m̃ quantumeumq erit: michi longa nonerit.
cui totum tempus breue est adlegendum. Res¬
cribe michi. quando aut ubi. occurrere debeam.
propt̃ illam causam qua me uisisti occurrere. Qđ
si est integra. et non forte aliud melius placuit:
tunc occurram. Si minus: rogo te. nolo me a
cursu meo reuoces. Illa enĩ sola uisa est: quã
preponerem micbi. fr̃s̾ omnes qui nob̾ in domi
no conserui sunt: et desidero multum et salu¬

Expanded text:
tametsi honestum est, non tamen satis utile, tametsi honestum est, non tamen satis utile, quia in parte est? interim licet uniuerso hanc ipsam partem, id est nos ipsos, quantum pro peccatis nostris nobis cedit materia, id est nos ipsi cedimus nobis, elimatiores et compaginabiliores, si tamen admittis hoc uerbum, aptare moliamur. habes epistulam non pro tua magnitudine sed pro mea paruitate longiorem, qua et prouocauerim, ut iam non pro mea paruitate sed pro tua magnitudine mihi epistula mittatur. quae tamen quantacumque erit, mihi longa non erit, cui totum tempus breue est ad legendum. rescribe mihi, quando aut ubi occurrere debeam propter illam causam, qua me inssisti occurrere. quod si est integra et non forte aliud melius placuit, tunc occurram; sin minus, rogo te, nolo me a cursu meo reuoces; illa enim sola uisa est, quam prno conservi sunt, et desidero multum, et salu