comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Qui enĩ ñ diligit fratrẽ suũ
quẽ uidet. dm̃ quẽ ñ uidet quo mͦ
potest diligere: Mentie̾bant᷑ enĩ
quidã dilectionẽ se dĩ habere : et
de odio frat̃no eã ñ habere conuin¬
cebantur : de quo iudicare in coci¬
diana uita et morib facile ẽ. Si aut̃
mordetis in quit & comeditis in uicẽ:
uidete ne ab inuicẽ consumamini
Hoc enĩ maxime uicio contentionis
& inuidentiȩ ꝑnitiosȩ disputationes in eis
ntriebantur male de inuicẽ loquendo
& querendo quisq gloriã suã uanã¬
qr uictoriã. Quib: stũdiis consumitur
societas popłi : dũ in parte disiungit᷑
Quomodo aut̃ ista uitare possunt᷑.
inisi spu ambulaent et concupiscentias
ccrnis ñ ꝑficiant: Primũ enĩ & mag¬

Expanded text:
dicit: Qui enim non diligit fratrem suum dicit: Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convincebantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetis, inquit, et comeditis invicem, videte ne ab invicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias carnis non perficiant? Primum enim et mag
Abbreviated transcription (Latin):
ccipitulat᷑ diliges ꝓximũ tuũ tanquã
te ipsũ. Dilectio ꝓximi malũ ñ oꝑat᷑
Plenitudo aut̃ legis caritas. Cũ ergo¬
ñ nisĩ in duob p̃ceptis dilectionis oĩ
& ꝓximi ꝑfecta sit caritas cur apłs
et in hac ct in illa epłȩ solã ꝓximi
dilectionẽ cõmemorat: nisi qr in
dilectione dĩ possunt m̃tiri homines.
qr rariores tẽptationes eã ꝓbars.u
in dilectione aut̃ ꝓximi facilius
conuincunt᷑ eã ñ habere dũ iniq
cũ hominib: agunt Consequens
aut̃ ẽ ut qui ex toto corde ex tota
anima ex tota m̃te dm̃ diligit di¬
ligat et ꝓximũ tanquã seipsum:
quia hoc iubet ille quẽ ex toto ex
tota anima ex tota mente diligit
Itẽ diligere pximũ idẽ omnẽ homi¬
nẽ tanquã seipsũ quis potest nisi
dm̃ diligat: cuius p̃cepto & dono
dilectionẽ ꝓximi possit implere:
cũ ergo utrũq p̃ceptũ ita sit ut
neutrũ sine altero possit teneri:
facilius conuincit᷑. Vnde iohannes

Expanded text:
es proximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem Legis, charitas » . Cum ergo nonnisi in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi perfecta sit charitas, cur Apostolus et in hac et in illa Epistola solam proximi dilectionem commemorat: nisi quia de dilectione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam seipsum, quis potest, nisi Deum diligat, cujus praecepto et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum sine altero possit teneri, facilius convincitur. Unde Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege peccati quȩ ẽ in m̃bris mor¬
ut ccirne ducant᷑. Non aut̃ pati ad¬
ũsitatẽ carnis sed duci a carne: dam¬
natio ẽ. It ideo quod si sp̃ũ inquit du-¬
cimini: ñ adbuc estis sublege NA et su-¬
pc̾rius ñ ait. sp̃ũ ambulate et concu-¬
piscentias carnis ñ habuc̾ritis sed ne
seuerando sub gr̃a. Commutatio enĩ
corporis in immortalẽ statũ. sola car
incipit oꝑa carnis enumercire: ut
intelligant se si ad operandũ ista de¬
siderus carnalib: consenserint tunc
duci carne ñ spũ. manifesta sunt ingt¬

Expanded text:
sub lege peccati, quae est in membris morsub lege peccati, quae est in membris morut carne ducantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est. Et ideo, Quod si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub Lege. Nam et superius non ait, Spiritu ambulate, et concupiscentias carnis non habueritis; sed, ne m perseverando sub gratia. Commutatio enim corporis in immortalem statum sola carnincipit opera carnis enumerare, ut intelligant se, si ad operandum ista desideriis carnalibus consenserint, tunc duci carne, non spiritu. « Manifesta aut
Abbreviated transcription (Latin):
ergo implendus ẽ gradus sub grã.
ut faciamꝰ quod uolumus sp̃ũ ẽtiã si
carne ñ possumꝰ : idẽ ñ oboediamꝰ
desideriis peccati ad p̃bendũ illi
m̃bra nr̃a arma iniquitatis etiã si
ñ ualemus efficere ut eadẽ deside¬
ria ñ existant : ut quãuis ñdũ simꝰ
in pacẽ illa ȩt̃na ex om̃i hominis
parte ꝑfecta: iã tcm̃ desinamꝰ ẽẽ
sub lege ubi p̃uaricationis rea mens
tẽnetur : dũ eã concupiscentia carnis
in consensionẽ peccati captiuã ducit
Simus aut̃ sub gr̃ã ubi nulla ẽ con-¬
dẽnatio his qͥ sunt in xp̃o inũ quia ñ
certantẽ sed uictũ poena consẽquit᷑
spũ ducimini ñ adhuc estis sub loge.
ut intelligamꝰ eos eẽ sub lege̾ quorũ
sp̃s ita concupiscit adũsus carnẽ ut
ñ ea quȩ uolunt faciant idẽ ñ se te¬
neant coniuntos in caritate iustitiȩ.
sed a concupiscente adũsum se carne
uincant᷑  ñ solũ ea repugnante legi
m̃tis eoꝵ. sed etiã captiuante illos

Expanded text:
s sub gratia, ut faciamus quod volumus spiritu, etiamsi carne non possumus; id est, non obediamus desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus in pace illa aeterna ex omni hominis parte perfecta, jam tamen desinamus esse sub Lege, ubi praevaricationis rea mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis qui sunt in Christo Jesu ; quia non certantem, sed victum poena consequitur.spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege: ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; non solum ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam captivante illos
Abbreviated transcription (Latin):
potest cur apłs & hic solã cõmemora¬
ũ ꝓximi dilectionẽ qua legẽ dixit
impleri : et ad romanos cũ in eadẽ
questione ũsaret᷑. Qui enĩ diligit alte¬
rũ inquit. legẽ impleuit. Nãm non

Expanded text:
potest cur Apostolus et hic solam commemoravit proximi dilectionem, qua Legem dixit impleri; et ad Romanos cum in eadem quaestione versaretur, « Qui enim diligit alterum, inquit, Legem implevit: nam, Non
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri creaturã uocari etiã eos qͥ
iã credendo in adoptionẽ filiorum
uener̃. dicit tam̃ & alio loco. Siqua
igit᷑ in xp̃o noua creatura uẽtera
transieruis Ecce facta sunt omnia
noua Om̃a aut̃ ex dõ. Ubi aut̃ dicit
& ipsa creatura liberabit᷑ a seruitute
interitus et postea dicit. ñ solũ aut̃¬
illa sed et nos ipsi primitias sp̃s
habentes: discernut eos qui credi-¬
derunt ab appellatione creature
quo mͦ eosdem aliquando homines
aliquando non homines dicit Nã
ex probrans obiecit corinthiis qͦdã
loco quod ad huc homines essent.
ubi ait Nonne homines estis. et
scđm hominẽ ambulatis: quomͦ
eundẽ dñm etiã post resurrecti¬
onẽ alicubi ñ hominẽ appellat sic̃
in principio huius epłȩ cũ ait. ñ¬

Expanded text:
veneris creaturam vocari etiam eos, qui veneris creaturam vocari etiam eos, qui jam credendo in adoptionem filiorum venerunt. Dicit tamen et alio loco: Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova: omnia autem ex Deo . Ubi autem dicit, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non hominem appellat, sicut in principio hujus Ep
Abbreviated transcription (Latin):
et ego mundo ut eũ ñ teneã: idẽ ut
neq mundusmͥ nocere possit. neq
ego de mundo aliquid cuprã. Qui
aut̃ in cruce xp̃i gloriatur ñ uult
placere in carne : quia ꝑsecutiones
curnaliũ ñ timet. quas prior ut cru¬
cifiget᷑ ille sustinuit. u ut uestigia
sua sectantib p̃beret e̾xẽplũ Neq¬
enĩ circuncisio aliquid ẽ neq p̃pritiũ.
Seruat usq infinẽ illã indifferen¬
tiã: ne quis eũ putaret uel intimo¬
thei circuncisione simulate aliquid
egisse uel in cuiusquã agere si forte
aliqua talis causa extitisset. Often¬
dit enĩ ñ ipsam circuncisionẽ obeẽ
aliquid credentib: sed spẽ salutis
intalib obseruationib n constitutam.
ipsius operis sed huius erroris
ꝑniciẽ refellit apłs. Neq circumcisio
ergo aliquid ẽ neq p̃putiũ sed noua
inquit crea. tura. Nouã creaturã
dicit. uitã nouã ꝑ fidẽ iħu xp̃r&¬
nottindũ ũbũ ẽ. Difficile enĩ ẽ iN¬

Expanded text:
et ego mundo, ut eum non teneam; id est, ut et ego mundo, ut eum non teneam; id est, ut neque mundus mihi nocere possit, neque ego de mundo aliquid cupiam. Qui autem in cruce Christi gloriatur, non vult placere in carne; quia persecutiones carnalium non timet, quas prior ut crucifigeretur ille sustinuit, ut vestigia sua sectantibus praeberet exemplucumcisio aliquid est, neque praeputium. Servat usque in finem illam indifferentiam, ne quis eum putaret vel in Timothei circumcisione simulate aliquid egisse, vel in cujusquam agere, si forte aliqua talis causa extitisset. Ostendit enim non ipsam circumcisionem obesse aliquid credentibus, sed spem salutis in talibus observationibus constitutam. n ergo ipsius operis, sed hujus erroris perniciem refellit Apostolus. Neque circumcisio ergo, aliquid est, neque praepulium, sed nova, inquit, creatura Novam creaturam dicit vitam novam per fidem Jesu Chrnotandum verbum est. Difficile enim in
Abbreviated transcription (Latin):
ipse quã ñ timeat satis ostendit.
cũ tales litteras etiã sua manu
scribere uoluit. Docet ergo timorẽ
adhuc in istis oꝑari tanquã sub
lege constitutis : qui ad circuncisionẽ
gentes cogeren. Neq enĩ qui circun¬
ciñ sunt hi legẽ custodiunt. Illã eñi
dicit custoditionẽ legis. ñ occidere
non moechari. ñ falsum testimoniũ
dicere. & si qua huius modi ad bo¬
nos mores ꝑtinere manifestũ est.
quȩ nisi caritate et spebonorum
Aeternorũ quȩ ꝑ fidẽ accipiuntur
impleri ñ posse iam dictũ ẽ. Sed uo¬
lunt uos circuncidi inquit ut in ur̃a
glorient᷑ carne idẽ ñ solũ ñ patiant᷑
ꝑsecutionẽ a idȩis qui nullo mͦdo
ferebant in circuncisis legẽ prodi
sed etiã glorient᷑ apud eos quod tã
multos ꝓselitos faciun. Ut enĩ unũ
pselitũ facerent iudaei: mare et
terrã eos circĩure solere dñs dixit
crucifixus ẽ & ego mundo Mundus
mͥ crucifixus ẽ ait ut me non teneat.

Expanded text:
ipse quam non timeat satis ostendit, ipse quam non timeat satis ostendit, cum tales litteras etiam sua manu scribere voluit. Docet ergo timorem adhuc in istis operari, tanquam sub Lege constitutis, qui ad circumcisionem Gentes cogerent. Neque enim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt. Illam enim dicit custoditionem Legis, non occidere, non moechari, non falsum testimonium dicere; et si qua hujusmodi ad bonos mores pertinere manifestum est: quae nisi charitate et spe bonorum aeternorum, quae per fidem accipiuntur, impleri non posse jam dictumest. Sed volunt vos circumcidi, inquit, ut in vestra glorientur carne: id est, ut non solum non patiantur persecutionem a Judaeis, qui nullo modo ferebant incircumcisis Legem prodi, sed etiam glorientur amultos proselytos fecerint. Ut enim unum proselytum facerent Judaei, mare et terram eos circuire solere Dominus dixit crucifixus est, et ego mundo. Mundus mihi crucifixus est, ait, ut me non teneat;
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a infine ꝓmittit᷑ Et ideo per¬
seuerantia opus ẽ. Qui enĩ ꝑ seue¬
rauerit usq in finẽ hic saluus
erit Et ꝓpheta clamat . Susti¬
ne dñm. uirilit̃ age & confortet᷑
cor tuũ & suftine dnm. Quod
tẽpore metemꝰ infatigabiles
Itciq dũ tẽpus habemius opemur
bonũ ad om̃s maxime aut̃ ad
domesticos fider Quos eũ creden¬
dũ ẽ nisi xp̃ianos significare o
Omib enĩ pciri dilectione uita
aeterna optanda ẽ : sed non om̃ib
eadẽ possunt ex hiberi dilectionis
ipsa legis quȩ sunt salubria et
adbonos mores ꝑtinent. dilectione
fidei tantũ mͦ impleri ñ timore
seruilĩ redit ad illud unde tota
couisa agit᷑ Endistis inquit qualib
litteris scripsi mea munu Cauet
ne quisquã sub nomine epłȩ
eius fallat incautos. Qui uoluns
inquit placere in carne coguis
uos circundi tantũ: ut in cruce
enĩ ꝑsequebantur iudȩi eos qui
uidebantur deserere traditas
huius modi obseruationes. Quos

Expanded text:
nostra in fine promittitur; et ideo pernostra in fine promittitur; et ideo perseverantia opus est. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit : et propheta clamat, Sustine Dominum, viriliter age; et confortetur cor tuum, et sustine Dominum . Quod tempore metemus infatigabiles. Itaque dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Quos eum credendum est, nisi Christianos significare? Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est; sed non omnibus eadem possunt exhiberi dilectionis ipsa Legis, quae sunt salubria et ad bonos mores pertinent, dilectione fidei posse tantummodo impleri, non timore servili; redit ad illud unde tota causa agitur: Vidistis, inquit, qualibus litteris vobis scripsi manu mea. Cavet ne quisquam sub nomine Epistolae ejus fallat incautos. Qui volunt, inquit, placere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut in cruce enim persequebantur Judaei eos qui videbantur deserere traditas hujusmodi observationes: quos
Abbreviated transcription (Latin):
te seruire iustitiȩ & ñ oboedire
desideriis peccati. quãuis de mor¬
tali carne existentib: messis aut̃
uitȩ acternȩ: cũ inimica nouis¬
sima destruet᷑ mors & absorbe¬
bit᷑ mortale auita et corruptibile
hoc induet incorruptionẽ. In hoc
ergo tertio gradu qui sub gr̃ã sumꝰ
seminamꝰ in lacrimis cũ existurs¬
desideria de animali corpore.
quib: ñ consentiendo renitimur
ut in gaudio metamus cũ etiã re¬
formatio corporis ex nulla par¬
te hominis ulla nos sollicitabit
molestia ulloue tẽptationis peri¬
culo Nã etiã ipsũ animale corpꝰ
deputat᷑ in semine. Seminat᷑ enĩ
corpus ammale ait alio loco ut
ad messẽ ꝑtineat quod adiunxit
surget corpis sp̃uale Huic ergo
sententiȩ ꝓpheta concinit di¬
cens. Qui seminat in lacrimis iN
gaudio mecet Bene aut̃ semina¬
re idẽ bene oꝑari facilius ẽ quã
in eo ꝑseuerare Fructus enĩ sol&
laborẽ consolari oessis aut̃

Expanded text:
te servire justitiae, et non obaudire te servire justitiae, et non obaudire desideriis peccati, quamvis de mortalivitae aeternae cum inimica novissima destruetur mors, et absorbebitur mortale a vita, et corruptibile hoc induet incorruptionem. In hoc ergo tertio gradu, quo sub gratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existudesideria de animali corpore; quibus non consentiendo renitimur, ut in gaudio metamus, cum etiam reformato corpore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. Nam etiam ipsum animale corpus deputatur in semine. Seminatur enim corpus animale, ait alio loco; ut ad messem pertineat quod adjunxit, surget corpus spirituale . Huic ergo sententiae propheta concinit, dicens, Qui seminat in lacrymis, in gaudio metet . Bene autem seminare, id est, bene operari, facilius est, quam in eo perseverare. Fructus enim solet laborem consolari: messis autem
Abbreviated transcription (Latin):
iore fidutia debet p̃cipere quã
hic apłs qui manib suis uictũ
transigens hȩc inse nolebat fieri:
ut maiori pondere ꝓpt̃ eorũ ma¬
gis utilitatẽ qui hȩc exhiberent quã
ꝓpt̃ corũ quib exhiberent. ea se
rare ds̃ ñ subsanñat᷑ quod eñi
seminauerit homo hoc & metet
noruit int̃quȩ ũba ꝑditorũ homi¬
nũ laborent qui consfituunt᷑ in fi¬
de rerũ earũ quas ñ uident uidens
enĩ seminationẽ operũ suorũ: sed
messem ñ uident. Nectalis eis messis
ꝓmittit᷑ qualis hic reddi solet: quia
iustus ex fide uiuit. Quia qui semi¬
nauerit inquit in carne suã ex
carne metet corruptionẽ Nunc
dicit de amatorib uoluptatũ ma-¬
gis quã dĩ. In carne enĩ sua semi¬
nat: qui om̃a quȩ facit etiã si bona
uidecint᷑ ꝓpt̃ea tam̃ facit ut carna¬
lit̃ ei bene sit . Qui aut̃ semina uerit
in sp̃u: de spũ mecet uitã et̃nã. Se¬
minatio in sp̃uẽ ex fide cũ carita¬

Expanded text:
jore fiducia debet praecipere, quam jore fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens , haec in se nolebat fieri, ut majore pondere, propter eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus exhiberent ea, se rare, Deus non subsannatur: quod enim seminaverit homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit . Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut carnaliter ei bene sit. Qui autem seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Seminatio in spiritu est, ex fide cum charita
Abbreviated transcription (Latin):
eũ alt laudat. Onusquisq enĩ in qͥt
ꝓpriũ onus portabit. Non ergo lau-¬
datores nr̃i minuunt onera consci¬
entiȩ nr̃ȩ: atq utinã ñ etiã riccu¬
mulent : cũ plerunq ne illis offen¬
sis laus nr̃a minuat᷑ aut obiur¬
gatione illos curare negligimus.
uit iactant̾ eis aliquid nr̃m ofcers¬
tamꝰ pocius quã constant̃ oftendimꝰ
Omitto ea quȩ fingunt & m̃tun¬
tur de se homines: ꝓpt̃ hominũ
laudes. Quid enĩ ista cęcitate tene¬
brosius ad optinendã in anissimã
głam errorẽ hominis aucupari.
& dm̃ testẽ in corde contẽpnere.
quasi uͦ ullo modo conparandus
sit error illius qui tebonũ pritat
errorituoͦ qui homini de falso
bono placere studes de uero ma¬
ma eẽ existimo. Nã et illud usita¬
tũ p̃ceptũ ẽ ut p̃dicatori ũbi dĩ
p̃beat necessaria cui p̃dicatur.
ad bona enĩ oꝑa hortandi erans
addexterã cũ agnis : ut plus in eis
opet᷑ dilectio fidei quã legis pos¬
sit timor Neq hoc quisquã ma¬

Expanded text:
eum alter laudat. Unusquisque enim, inquit, proprium onus portabit. Non ergo laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut objurgatione illos curare negligimus, aut jactanter eis aliquid nostrum ostentamus, potius quam constanter ostendimus. Omitto ea quae fingunt et mentiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere studes, de vero mama esse existimo. Nam et illud usitatum praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria, cui praedicatur. Ad bona enim opera hortandi erant,ad dexteram cum agnis; ut plus in eis operaretur dilectio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc quisquam ma
Abbreviated transcription (Latin):
non simulate quasi ad oculos homi¬
nũ ista faciamus. sed pura dilectionis
conscientia ꝓpt̃ dm̃. qui om̃s homines
uult saluos fieri et ad agnitionẽ ueri¬
tatis uenire . Om̃s ergo inquit uos unũ
eftis in xp̃o uũr et addidit si aut̃: ut
hic subdistinguat᷑ et sub audiatur. uos
unũ estis in xpoiu : et deinde infercit᷑
Eabrahȩ sem̃ efas ut iste sit sensus.
rat: non dicit et seminib tãquã in
multis sed tã quã in uno & semini tuo
quod ẽ xp̃s. Hic ergo ostendit unũ
scm̃ xp̃m non tantum ipsũ media¬
torẽ intelligendũ eẽ uerũ etiã eccle¬
siã cuius ille corporis caput ẽ : ut om̃s
in xp̃o unũ sint et coiprant scđm ꝓ
misionẽ hereditatẽ ꝑ fidẽ. in quã
conclusus erat. idẽ in cuius ad¬
uentũ tanquã sub pedagogo custo¬
diebatur popłs usq ad ȩtatis opor¬
tunitatẽ: quia in libertatẽ uoccui¬
dierant qui in eodẽ popło scđm
ꝓpositũ uocati sunt. id ẽ qui in illa

Expanded text:
non simulate quasi ad oculos hominon simulate quasi ad oculos hominum ita faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, vos unum estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, rat, Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus . Hic ergo ostendit unum semen Christum, non tantum ipsum Mediatorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ilin Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est, in cujus adventum tanquam sub paedagogo custodiebatur populus usque ad aetatis opportunitatem, qua in libertatem vocandi erant, qui in eodem populo secundum propositum vocati sunt, id est, qui in illa
Abbreviated transcription (Latin):
quanto ꝑfectius atq cumulatius id spe¬
cies ipiã factura ẽ cũ uidebimꝰ faciẽ
ad faciẽ: Nã nunc quãuis primicias
habecimꝰ sp̃s qui uita ẽ ꝓpt̃ iustitiã
fidei : tam̃ quia adhuc mortuum ẽ
corpus ꝓpt̃ peccatũ. differentia
ista uel gentiũ uel conditionis uel
sexus iã quidẽ ablata ẽ ab unitate
fidei sed manet in conũfatione mor¬
tali: eiusq ordinẽ in huius uitẽ it mere
seruandũ eẽ et apłi p̃cipiunt: qui
etiã regulas saluberrimas traduiti
quẽ ad modũ secũ uiuant ꝓ differentia
tia conditionis dñi et serui: et ꝓdif¬
ferentia sexus. uiri et uxores. uel
si qua talia cętera occurrunt: et ip¬
se prior dñs qui ait. Reddite cȩsari
quȩ cęsaris sunt : et dõ quȩ dĩ sunt .
Alia sunt enĩ quȩ seruamus in uni-¬
tate fidei sine ulla distuntiaͣ et alia
solũ ꝓpt̃ irã ut fugiamus offensiones
hominũ:  sed etiã ꝓpt̃ conscientiã ut

Expanded text:
quanto perfectius atque cumulatius id spequanto perfectius atque cumulatius id species ipsa factura est, cum videbimus facie ad faciem ? Nam nunc quamvis primitias habentes spiritus, qui vita efidei, tamen quia adhuc mortuum est corpus propter peccatum, differentia ista, vel gentium, vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata est ab unitate fidei, sed manet in conversatione mortali, ejusque ordinem in hujus vitae itinere servandum esse, et apostoli praecipiunt, qui etiam regulas saluberrimas tradunt, quemadmodum secum vivant, et pro differentia tia conditionis, domini et servi; et pro differentia sexus, viri et uxoris, vel si qua talia caetera occurrunt: et ipse prior Dominus, qui ait: Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim, quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia solum propter iram, ut effugiamus offensiones hominum, sed etiam propter conscientiam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o baptitati sunt: ad hoc ualet
ne gentes dese desperarent: quia
non custodiebant᷑ sub pedagͦgo  et
ideo se filios non putarent. Sed ꝑsi
dẽ induendo xpm: om̃s fiunt filii
non natura sicut unicus filius. qui etiã
sapientia dĩ ẽ neq per potentiã et
singularitatẽ susceptionis ad haben¬
dam naturalit̃ et agendã ꝑsonã fapi¬
entiȩ. sicut ipse mediator unũ cũ
ipsa suscipiente sapientia sine int̃positi¬
one alicuius mediatoris effectus sed
filii fiunt participatione sãpientiȩ
id p̃parante atq prestante mediatoris
fide quã fidei grãm nunc indum̃tũ
uoeat. ut xp̃m induti sint qui in eũ
crediderunt: et ideo filii dĩ fr̃sq eiꝰ
non ẽ distantia iudȩi neq grȩcr.u ñ
serui neq liberi: ñ masculi neq femi-¬
nȩ. In quãtũ enĩ om̃s fideles sunt:
om̃s unũ sunt in xp̃o mnu. Et si hoc fac̃
fides ꝑ quã in hacuita iuste ambulat᷑.u

Expanded text:
isto baptizati sunt; ad hoc valet, isto baptizati sunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes fiunt filii; non natura, sicut unicus Filius, qui etiam Sapientia Dei est; neque praepotentia et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interpositione alicujus mediatoris effectus: sed filii fiunt participatione sapientiae, id praeparante atque praestante Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum crediderunt, et ideo filii Dei fratresque non est distantia Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim omnes fideles sunt, omnes unum sunt in Christo Jesu. Et si hoc facit fides, per quam in hac vita juste ambulatur;
Abbreviated transcription (Latin):
si in eã fidẽ quȩ postea reuelata ẽ
Vt eñĩ tã ꝓpe inuenirent᷑ et tã de ꝓxi.¬
mo ad dm̃ uenditis suis reb: accederent.
quod dñs eis p̾cepit qui uellent eẽ
pfẽcti lege ipsa factũ ẽ sub qua
custodiebant᷑ conclusi in eã fidẽ idẽ
in aduentũ cius fidei quȩ postea reue¬
lata ẽ. Conclusio enĩ eorũ erat . timor
unius dĩ. Et quod p̃uariccitores ipsius le¬
gis inuenti sunt : non ad ꝑniciẽ sed ad uti¬
litatẽ ualuit eis qui crediderunt. Cogni¬
tio
enĩ maioris egritudinis et desiderari
medicũ uehementius fecit: et diligi
ardentius. Cui enĩ plurimũ dimittit᷑.
ge custodiebamur conclusi in ea. Post¬
ea quã uenit fides iã non sumus sub
pedagogo. Eos ergo nunc rep̃hendit qui
faciunt irritã grãm xp̃i. Quasi enĩ
nondũ uenerit qui uocaret in libertat᷑
sic adhuc uolunt eẽ sub pedagogo.
Quod aut̃ filios dĩ dicit eẽ omnes ꝑ
fidẽ. quia inducrunt xpm quicunq¬

Expanded text:
si in eam fidem, quae postea revelata est. si in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Dominus eis praecepit qui vellent esse perfecti , Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem, id est in adventum ejus fidei, quae postea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim plurimum dimittitur, ge custodiebamur conclusi in ea . Posteaquam venit fides, jam non sumus sub paedagogo. Eos ergo nunc reprehendit, qui faciunt irritam gratiam Christi: quasi enim nondum venerit, qui vocaret in libertatem, sic adhuc volunt esse sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnes per fidem, quia induerunt Christum, quicumq
Abbreviated transcription (Latin):
mediatoris dispositi sunt: Profuit em̃
quantũ dici non potest. Quȩ enĩ genti¬
ũ ecclesie uenditarũ rerũ suarum
p̃cia ad pedes apłorũ posuerunt . u¬
quod tor milia hominũ tã repente
fecerunt : Nec turbȩ infideliũ con¬
siderandȩ sunt . Omis eñĩ area multis
apłi uerba ad romanos a nisi de scifi¬
catione iudeorũ quid ergo Nunquid
repulit ds̃ plebẽ suã: absit. Nã & ego
israhelita sum ex semine abrahã de
tribu bẽramin. Non repulit dĩ plebẽ
sua quã p̃scunt. Cũ aut̃ laudaret pre
similes eos factos ait ecclesiis iudeorũ :¬
quia multa a contribulib suis ꝓ fide
passi crant: quomodo et illi a iudeis
Hinc ẽ et illud quod pauloante cõ¬
memoraui quod ait ad romanos
Si enĩ sp̃ũlib eorũ commumeauerunt
gentes debent et in carnalib minis¬
trare eis. de ipsis ergo iudȩis ctiam
consẽquent̃ dicit Prius aut̃ quã ueni¬
ret fides sub lege custodiebam̃ : conclu¬

Expanded text:
Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, quantum dici non potest. Quae enim Gentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim area multis apostoli verba ad Romanos, nisi de sanctificatione Judaeorum? Quid ergo? numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem laudaret praelonicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante commemoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclu
Abbreviated transcription (Latin):
ut om̃e os obstruatur et reus fiat omĩs
mundus dõ: iudȩi scilicet de transgres¬
sione legis et gentes dẽ impiectitẽ
sine lege . unde et iterũ ait. Conclusit
enĩ ds̃ omnia in incredulitate: ut
om̃iũ misereatur. Hoc et nunc dic̃:
replicans ipsam questionẽ. Lex ergo
adũsus ꝓmisa dĩ: absit. Si enĩ datã
eẽt lex quȩ posset uiuificare: omnino
ex lege eẽt iustitia. Sed conclusit scrip¬
tura omĩa sub peccato ut ꝓmisio ex
fide iħũ xp̃i daret᷑ credentib Non
ergo lex data ẽ ut peccatũ auferret :
sed ut̃ peccata or̃a conduderet
Lex ergo ostendebat eẽ peccatum qđ
illi ꝑ consuetudoiẽ cȩcati possent pu-¬
tare iustitiã: ut hoc modo humili¬
ati cognoscerent non in sua manueẽ
salutẽ suã sed in manu mediatoris.
Maxime quippe humilitas reuocat
unde nos deiecit suꝑbia: et ipsa hu.
dixerit. Cur ergo non ꝓfuit iudȩis qđ
ꝑ angelos legẽ ministrantes in manu

Expanded text:
ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posjustitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat, unde nos dejecit superbia. Et ipsa humidixerit: Cur ergo non profuit Judaeis, quod per Angelos Legem ministrantes, in manu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ arbitrabant᷑: ita etiã iudȩis dici
poterat falsam fuisse iustitiã patris
labrahȩ . Itaq illis dicit᷑. facite ergo
fructũ dignũ poenitentiȩ et ne
dixeritis patrẽ habemus abrahã
potens ẽ enĩ dĩ de lapidib suscitare
filios abrahȩ : istis aut̃ dicitur .
ppt̃ quod memores estis quia uos
aliquando gentes in carne qui di¬
cimini p̃putiũ ab ea quȩ dicitur
circuncisio in carne manu facta.
qui eratis illo tẽpore sine xp̃o
alienati a societate isrł et peregri¬
niͣ testam̃torũ et ꝓmisionis spem
non habentes et sine dõ in hoc mun
do. Deniq illi infideles de oliua
sua fracti: hi aut̃ fideles de oleastro
in oliua illorũ inserti eẽ monstrantur.
Illoꝵ ergo erat de legis transgressione
atterenda suꝑbia sicut ad romanos cũ
scripturarũ uerbis peccata eorũ exag¬
gerasset. sc̃itis aut̃ inquit qm̃ quecunq
lex dicit. hisqui in lege sunt loquit᷑.

Expanded text:
esse arbitrabantur, ita etiam Judaeis dici esse arbitrabantur, ita etiam Judaeis dici poterat falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicitur: « Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et ne dixeritis vobis, Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham » . Istis autem dicitur: « Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » . « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
pensatio legis cũ aliquando suã.
aliquando dĩ ꝑsonã ncut ꝓphettrũ
ctiã mos ẽ. agerent: ꝑq illã legẽ
morbos ostendentẽ non auferentẽ
etiã p̃uaricationis crimme contrita
suꝑbia ẽ Dispositũ ẽ ꝑ angelos sem̃
in manu mediatoris ut ipse liberci¬
ret a peccatis iã ꝑtransgressionem
legis coactos confiteri opus sibi eẽ
dimitterent᷑. et in noua uita ꝑ eum
qui ꝓse sanguinẽ fudis set recanci
qui gloriantes de patre abraham
quasi naturalẽ se iactabant habere
iustitiã : et merita sua in cirtuncisi¬
one. ceteris gentib tanto ꝑniciosus
quanto arrogantius p̃ferebant : geas-¬
tes aut̃ facillime etiã fine huius¬
mo di legis transgressione humi¬
homines enĩ nullã exparentib ori¬
ginẽ iustitię sẽ trahere p̃uidentes.
simulacrorũ etiã seruos: inuenit
euangelica grã. Non enĩ sicut istis
dici poterat non fuisse illã iustitiã
parentũ eorũ in colendis idolis quã

Expanded text:
egis, cum aliquando suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos est, agerent; perque illam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiteri opus sibi essedimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguinem fudisset, reconcilqui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praeferebant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiHomines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non enim, sicut istis dici poterat non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uitutis iterũ intimore : sed accepistis
sp̃m adoptionis filiorũ. in quo cla¬
manius abba pat᷑. Rectẽ aut̃ de
uoluit gentib quod ꝑtineant ad
ꝓmisionẽ hereditatis. Non em̃ euan¬
gelitatũ ẽ gentib: nisi post ascensũ
dnĩ et aduentũ sp̃s scĩ. Coe perant
eni iã iudȩi credere cũ int̾ris adhuc
filius dĩ mortalẽ hominẽ gereret :
sicut in euangelio scriptũ ẽ Vbi quã-¬
quã et canance mulieris fidem
ipse laudauerit. et illius centuri¬
onis de quo ait . non inueni talẽ
fidẽ in urł : tam̃ ꝓprie tunc iudȩ¬
is eẽ euangelitatũ ũbis ipsius dñi
perierunt domus isrł. Et discipulos
cũ mitteret : ait in uiã gentiũ ne abi¬
eritis et in ciuitates samaritanorum
ne introieritis: sed ite primũ ad
oues quȩ perierunt domus isrł
Gentiũ aut̃ aliud ouile appellauit.
cũ diceret. Habeo alias oues quȩ ñ
sunt de hoc oruili. Quas ttom̃ adductu¬
rũ se ait : ut eẽt unus grex et unus

Expanded text:
 in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Recte autem de probare voluit Gentibus quod pertineant ad promissionem haereditatis. Non enim evangelizatum est Gentibus, nisi post ascensum Domini et adventum Spiritus sancti. Coeperant enim jam Judaei credere, cum in terris adhuc Filius Dei mortalem hominem gereret, sicut in Evangelio scriptum est: ubi quanquam et Chananaeae mulieris fidem ipse laudaverit , et illius Centurionis, de quo ait non se invenisse talem fidem in Israel ; tamen proprie tunc Judaeis esse evangelizatum, verbis ipsius Domini sperierunt domus Israel : et discipulos cum mitteret, ait, In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis; sed ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Gentium autem aliud ovile appellavit, cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; quas tamen se adducturum ait, ut esset unus grex, et unus
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ex muliere. Hinc enĩ adoptionẽ
recepimus ÷ quod ille unicus non dedig¬
ncitus ẽ partipationẽ naturȩ nr̃e fact᷑ꝰ
ex muliere : ut non solũ unigenitus eẽt
ubi frs non habet : sed etiã primogenit᷑
inmultis fratrib fieret. Duo enĩ ꝓposuit
factũ exmuliere. factũ sub lege sed
mutato ordine respondit: iã illũ
filios quia non erant sub pedagogo :
Qm̃ aut̃ filii estis inquit: misit deus
som filii sui incorda nr̃a clamantẽ
abba pat̃. Duo sunt uerba quȩ posuit :
ut posteriore int̃pretaretur primũ
Nã hoc ẽ abba quod pat̾. Elegant̃
aut̃ intelligit᷑ non frustra ducrum
posuisse ꝓpt̃ uniuersum popłm¬

Expanded text:
factum ex muliere. Hinc enim adoptionem factum ex muliere. Hinc enim adoptionem recipimus, quod ille Unicus non dedignatus est participationem naturae nostrae, factus ex muliere, ut non solum Unigenitus esset ubi fratres non habet, sed etiam Primogenitus in multis fratribus fieret . Duo enim proposuit, factum ex muliere, factum sub Lege: sed mutato ordine respondit. 31. Ib. Ifilios, quia non erant sub paedagogo, Quoniam autem filii estis, inquit, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba, Pater. Duo sunt verba quae posuit, ut posteriore interpretaretur primum: nam hoc est, Abba, quod Pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum posuisse idem
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ creaturȩ : quia qui nascuntur
ex feminis non tunc ex dõ nascuntur
sed tum̃ ds̃ illos facit ut sic nasci
possint. ut omnẽ creaturã: Factũ aut̃
sũblege dixit : quia et circuncisus
ẽ et hostia ꝓ illo legitima oblata ẽ
Nec mirũ si et illã legis oꝑa sũsa nuit
ex quib liberaret qui eis seruilit̃
tenebantur qui ctiã mortẽ sustinuit
ut ex illa liberaret eos qui morta.¬
litate tenebantur. Vt ad optiotionẽ
inquit filiorũ recipiamus: Adoptionẽ
ꝓpt̃ ea dicit: ut diffinte intelligamꝰ
unicũ dĩ filiũ. Nos enĩ beneficio et
dignatione miscđiȩ cius filii dĩ sumꝰ
ille natura ẽ filius qui hoc ẽ quod
pat̃. Nec dicit accipiamus sed recipia.¬
mus ut significaret hoc nos amisisse.
in adã ex quo mortales sumus hoc
ergo quod ait. ut eos qui sub lege
da gogo seruiebat. et refertur ad
id quod dixit factũ sub lege. Illud
aut̃ quod ait. ut adoptionẽ filioꝵ
recipiamus: refertur ad id quod dixit

Expanded text:
onem creaturae; quia qui nascuntur onem creaturae; quia qui nascuntur ex feminis, non tunc ex Deo nascuntur, sed tamen Deus illos facit, ut sic nasci possint, ut omnem creaturam. Factum autem sub Lege dixit, quia et circumcisus est, et hostia pro illo legitima oblata est . Nec mirum si et illa Legis opera sustinuit, ex quibus liberaret qui eis serviliter tenebantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex ea liberaret eos qui mortalitate tenebantur. Ut adoptionem, inquit, filiorum recipiamus. Adoptionem propterea dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei Filium. Nos enim beneficio et dignatione misericordiae ejus filii Dei sumus: ille natura est Filius, qui hoc est quod Pater. Nec dixit, accipiamus; sed, recipiamus: ut significaret hoc nos amisisse in Adam, ex quo mortales sumus. Hoc ergo quod ait, Ut eos qui sub Lege dagogo serviebat; et refertur ad id quod dixit, factum sub Lege. Illud autem quod ait, ut adoptionem filiorum recipiamus, refertur ad id quod dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
ttnquã ꝓcurcitorib et actorib
seruiebat ex ea parte qua de gen¬
tib ẽ congregatus ⁊ ut quod miscet
apłs ꝑsonã suã non dicens cũ essetis
paruuli sub elem̃tis mundi eratis.
sed dicens cũ essemꝰ paruuli sub ele¬
m̃tis mũdi ercoꝰ seruientes: non
ꝑtinecit ad significationẽ iudeorũ
ex quib paulus originẽ duxit s
magis adgentiũ. hoc dũtaxat loco:
qm̃ et eorũ ꝑsonȩ decent᷑ se potest
adnectere: quib: ad euangelitandũ
plenitudine tẽporis dm̃ misise filiũ
suũ ad liberandũ paruulũ heredẽ.
seruientẽ ex parte legi tanquã peda¬
gogo: ex parte elem̃tis mundi taonquã
ꝓcuratorib & actorib Misit dĩ inqͥt
filiũ suũ factũ ex muliere. Mulierẽ
ꝓfemina posuit more locutionis
hebreorũ. Non enĩ quod de eua dic¬
tũ ẽ formauit eã in mulierẽ. iã passa
erat concubitus uiri quos non scri¬
bitur passa nisi cũ dimisi essent de pa-¬
radiso Factũ aut̃ dixit. ꝓpt̃ suscepti.¬

Expanded text:
tanquam procuratoribus et actoribus serviebat, ex ea parte qua de gentibus congregatus est, ut quod miscet Apostolus personam suam. Non dicens, Cum essetis parvuli sub elementis hujus mundi eratis, sed dicens, Cum essemus parvuli sub elementis mundi hujus eramus servientes, non pertineat ad significationem Judaeorum ex quibus Paulus originem ducit, sed magis ad gentium, hoc duntaxat loco: quoniam et eorum personae decenter se potest adnectere, quibus ad evangelizandum plenitudine temporis Deum misisse Filium suum ad liberandum parvulum haeredem, servientem, ex parte Legi, tanquam paedagogo, ex parte elementis hujus mundi, tanquam procuratoribus et actoribus: Misit Deus, inquit, Filium suum factum ex muliere. Mulierem pro femina posuit, more locutionis Hebraeorum. Non enim quia de Eva dictum est, Formavit eam in mulierem , jam passa erat concubitum viri, quod non scribitur passa, nisi cum dimissi essent de paradiso. Factum autem dixit, propter suscepti
Abbreviated transcription (Latin):
eius. salutẽ gr̃ȩ ꝑceperunt : implent
scõrũ beatisimũ ciuitatis sempit̾ne
statũ. Suꝑbienti ergo popło lex posita
ẽ : ut qm̃ grãm caritatis nisi humilatꝰ
accipere non posset. et sine hac gr̃a
nullo modo p̃cepta legis impleret
transgressione humiliaret᷑ ⁊ ut que¬
reret grãm. nec se suis meritis saluũ
fieri quod suꝑbũ ẽ opinaret᷑. i ut eẽt
non in sua potestate et uirib iustus.¬
di sed inmanu mediatoris iustifican¬
tis simpiũ. Per angelos aut̃ minis¬
trãtaẽõis dispeniatio ueteris

Expanded text:
ejus salutem gratiae perceperunt, implent ejus salutem gratiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti ergo populo Lex posita est, ut quoniam gratiam charitatis nisi humiliatus accipere non posset, et sine hac gratia nullo modo praecepta Legis impleret, transgressione humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris justificantis impium. Per Angelos autem minist
Abbreviated transcription (Latin):
ultra homines. Ipse ẽ enĩ speciosus
forma p̃filus hominũ: et unctus
oleo exultationis p̃ participib suis
Sanati sunt ergo ab impiecate suꝑbiȩ
ut reconciliarent᷑ dõ: quicunq
homines humilitatẽ xp̃i et ꝑ reue¬
lationẽ ante quã fieret. et ꝑ euan¬
geliũ postea quã facta ẽ. credendo
dilexcrunt : diligendo imitati suat
Sed hȩc iustitia fidei quia non ꝓ me
ds̃ homo int̃ homines nasccret᷑. Sem̃
aut̃ cui ꝓmissũ ẽ populũ significat.
non illos paucisimos: qui reuelationib
eã futurã cernentes quãuis ꝑ ecndẽ
salui fierent. popłm tam̃ saluũ facere
non poterant. Qui popłs fane siꝑ
totũ orbẽ consideret᷑. ña de tõtoor
coꝵ ẽ: in unũ tam̃ congregati qͦt qͦt
existere potuer̃ ex qͦ euangeliũ p̃di¬
cat᷑ et quot quot poter̃ usq in finẽ
scłi ꝑ om̃s gentes. adiunitis etiã illis
quãuis paucisimis qui ex fide diũi
fide ꝓphetica ante ambos aduentus

Expanded text:
ultra homines. Ipse est enim speciosus ultra homines. Ipse est enim speciosus forma prae filiis hominum, et unctus oleo exsultationis prae participibus suis . Sanati sunt ergo ab impietate superbiae, ut reconciliarentur Deo, quicumque homines humilitatem Christi, et per revelationem antequam fieret, et per Evangelium posteaquam facta est, credendo dilexerunt, diligendo imitati sunt. Sed haec justitia fidei, quia non pro merDeus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis per eamdem salvi fierent, populum tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbcorum est: in unum tamen congregati, quotquot existere potuerunt, ex quo Evangelium praedicatur, et quotquot poterunt usque in finem saeculi per omnes gentes, adjunctis sibi etiam illis, quamvis paucissimis, qui ex fide Domini, fide prophetica, ante ambos adventus
Abbreviated transcription (Latin):
scđm hominẽ dici ex illa eiusdẽ apłi
sententia fit planius: cũ ait. unus
eẽ ñ posset : quia unus ẽ ds̃ mediator
aut̃ unius non ẽ : quia int̃aliquos
medius ẽ. Angeli porro qui non
lapsĩ sunt a conspectu dĩ: medi¬
atore non opus habent ꝑ quẽ
reconcilientur. Itẽ angeli qui
nullo suadente. spontanea p̃ua¬
ricationẽ lapsi sunt: ꝑ media¬
torẽ non reconciliantur. ꝑ estat
ergo ut qui mediatore suꝑbo
diabolo suꝑbiã suadente deiectꝰ
ẽ mediatore humili xp̃o humi¬
litatẽ ꝑsuadente erigatur. Nam
si filius dĩ in naturali ȩqualitate
patris manere uellet: nec se
exinaniret formã scrui accipies
non cẽt mediator dĩ et hominũ:
quia ipsa trinitas unus ds̃ ẽ.
eadẽ in trib patre et filio& spũ
constante. Sic itaq unicus filius
dĩ mediator dĩ et hominũ factꝰ
iestatẽ suã usq ad humana de¬
posuit. et humilitatẽ humanã usq
ad diuina subuexit: ut mediator
eẽt int̃ dm̃ et homines homo ꝑchñ

Expanded text:
m hominem dici, ex illa ejusdem apostoli sententia fit planius, cum ait: Unus esse non posset, quia unus est Deus: mediator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, qui non lapsi sunt a conspectu Dei, mediatore non opus habent, per quem reconcilientur. Item angeli qui nullo suadente spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, per mediatorem non reconciliantur. Restat ergo ut qui mediatore superbo diabolo superbiam persuadente dejectus est, mediatore humili Christo humilitatem persuadente erigatur. Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris manere vellet, nec se exinaniret, formam servi accipiens ; non esset mediator Dei et hominum: quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribus, Patre et Filio et ilius Dei, mediator Dei et hominum factus jestatem suam usque ad humana deposuit, et humilitatem humanam usque ad divina subvexit, ut mediator esset inter Deum et homines homo per Deum
Abbreviated transcription (Latin):
cuulsissent: respondit indignaatib d̃m
eẽ filiũ hominis etiã sabbati. Itaq illa
carnalit̃ non obseruando carnaliũ con¬
flauit inuidiã: et suscepit quidẽ poenã
ꝓpositã illis qui eã non obseruasert. sed
ut credeates in se talis poenȩ tinore li¬

Expanded text:
evulsissent, respondit indignantibus, Dominum evulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando carnali conflagravit invidia, et suscepit quidem poenam propositam illis, qui eam non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore
Abbreviated transcription (Latin):
morte puniat᷑ : Non ergo aptid dm̃: cuius
exfide siquis in hac uita uixerit. cũ hinc
excesserit tunc cũ magis habebit p̾sentisimũ
p̃miũ. Non itaq ex fide uiuit. quisquis p̃¬
sentia quȩ uident᷑ uel cupit uel timet: ꝙ
fides dĩ ad inuisibilia ꝑtinet. quȩ post dabua¬
tur . Nã ẽ ista quȩdã in oꝑib: legis iustitia :¬
quando sine suo p̃mio relicta non ẽ ut
qui fecerit eã uiuat in eis: unde et ad ro¬
manos dicit. Si enĩ abrahã ex oꝑib iustifi¬
ccitus
xAliud ẽ gͦ ñ iustificari apud dm̃¬
non iustificatur : nec illa seruat quȩ tẽporale
habent p̃miũ.i nec illa quȩ aeternũ : Qui
aut̃ in oꝑib legis iustificatur non apud dm̃
iustificat᷑ quia tẽporalẽ inde expectat ui¬
sibilẽq: mercedẽ : sed tam̃ ẽ etiã ista ut
dixi quȩdã ut sic dicã t̃rena carnalisq
alibi dicit iustitiã quȩ in lege ẽ conũsatus
etiã cũ sabbato esurientes discipuli spicas

Expanded text:
morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide, si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non utique ex fide vivit, quisquis praesentia, quae videntur, vel cupit, vel timet:fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatusaliud, non justificari apud Dnon justificatur, nec illa servat quae temporale habent praemium, nec illa quae aeternum: qui autem in operibus Legis justificatur, non apud Deum justificatur; quia temporalem inde exspectat visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam ista, ut diSecundum justitiam, quae in lege est conversatus teram. Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas