comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cato saluart. uł peccata dimiitere. Isit
ergo filius dĩ habens populũ suũ lipsũ
uenit ut dictũ c̃. liberare a plocutis att
saluart. siut ex iudtis siut ex gentibus:
de quo ipst iã ꝑ propħam futiat docutas
diccns. Dñs doxit ad inc filius mĩs es tĩ:
ogo hodie genui te: pete ame & dabo tͥ
gentes hereditatem tuam: & possessionẽ
tuã terminos terre. Ipse saluauit popłm
suũ a peccatis eorũ. sanguine uidelicet
suo cunctos redimens: morte sua de mor¬
tis eos liberans potestate. Ipse saluauit.
hoc est saluator omniũ hominũ fideliũ atq
qtdendũ. hoc ant̾ totũ factũ t̃. Quid totũ:
Hoc ꝑ unigeniti descensionem: hoc de ista
dñi incarnatione. hoc dt angłi ad uirginem
destinatione. hoc de ipsius uirginis despon¬
satione uł castitate. Hoc enĩ totũ factũ.ẽ:
ad totius mundi salutem. Hoc totũ factũ. ẽ.
ut unũ cõplerctur. & unum consũmaretur.
Quid illud: Quod uirgo genuit. qͦd uirgo ptr¬

Expanded text:
catis salvare vel peccata dimittere. Iste ergo Filius Dei habens populum suum, ipsum venit ut dictum est liberare a peccatis atque salvare, sive ex Judaeis, sive ex gentibus, de quo ipse jam per prophetam fuerat elocutus, dicens: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui teem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Ipse salvabit populum suum a peccatis eorum, sanguine videlicet suo cunctos redimens, morte sua de mortis eos liberans potestate. Ipse salvabit, hoc est, salvator omnium hominum fidelium atque credentium. Hoc autem totum factum est. Quod totum? Hoc de Unigeniti descensione, hoc de ista Domini incarnatione, hoc de angeli ad Virginem destinatione, hoc de ipsius Virginis desponsatione, vel castitate. Hoc enim totum factum est ad totius mundi salutem: hoc totum factum est, ut unum compleretur, ut unum consummaretur. Quid illud? Quod virgo genuit, quod virgo per
Abbreviated transcription (Latin):
ruit habere consortem. Ipsa scã & inde¬
fessa caritas. desiderabat orando adqui¬
rert: quos nequiuit monendo conuer
mis. tunc inimicos dilexisst cũ pro eis
orar&: & non dilgcisse cũ coꝵ increduli¬
tatim arguendo corriper&. Absit hoc
ab anima martyris: ad cęli palatium
festinantis. Ipsa enĩ scã caritas firmã
seruauit in oratione pacientiam: quȩ

Expanded text:
ruit habere consortem Ipsa sancta et inderuit habere consortem Ipsa sancta et indefessa caritas desideravit orando acquirere quos nequivit monendo convertst Stephanus tunc inimicos dilexisse cum pro eis oraret, et non dilexisse cum eorum incredulitatem arguendo corriperet. Absit hoc ab anima martyris ad coeli palatium festinantis. Ipsa enim sancta caritas firmam servavit in oratione patientiam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa substquent᷑ refulsit in milite.
Oadmiranda ubiq potentia saluatoris: o
p̃dicanda indesinent᷑ gr̃a redẽptories.
Ostendit in matre uirginitatis yternȩ
miraculũ: demonstrauit in mareyre
imincte caritatis indiciũ. Integritas qͥp.¬
pe intemerata ꝑmansit in uirgine:
dibectionis uestis inuicta ꝑsturrauit
in martyre. Et sicut in matre dñ ñ
potuit uirginitas uiolari: sic in mar-¬
tyris mente non potuit ap̃i caritas
tanto seuientiũ agmine superari.
Stephanus ergo ut nominis sui coro¬
nam meruiss& accipere. caritatem
ꝓ armis habebat: & ꝑ ipsam ubiq uin.¬
cebat. Per caritatem dĩ. seuientib iudeis
non cessit: ꝑ caritatem ꝑxumi. ꝓ lapi¬
dantib intertessit. Per caritatẽ argu¬
cbat errantes. ut corrigerentur: ꝑ cari¬
tatem ꝓ lapidantib orabat ne puni¬
rentur. Caritatis uirtute subnixus.
uicit saulũ crudelit̃ seuientem: & quẽ
habuit in terra ꝑsecutorem. in celo me¬

Expanded text:
ipsa subsequenter refulsit in milite. ipsa subsequenter refulsit in milite. O admiranda ubique potentia Salvatoris! O praedicanda indesinenter gratia Redemptoris! Ostendit in matre virginitatis aeternae miraculum, demonstravit in martyre invictae caritatis indicium. Integritas quippe intemerata permansit in virgine, dilectionis virtus invicta perseveravit in martyre. Et sicut in matre Domini non potuit virginitas violari, sic in martyris mente non potuit Christi caritas tanto saevientium agmine superari. Stephanus ergo, ut nominis sui coronam meruisset accipere, caritatem pro armis habebat, et per ipsam ubique vincebat. Per caritatem Dei saevientibus Judaeis noncessit, per caritatem proximi pro lapidantibus intercessit. Per caritatem arguebat errantes, ut corrigerentur; per caritatem pro lapidantibus orabat, ne punirentur. Caritatis virtute subnixus, vicit Saulum crudeliter saevientem, et quem habuit in terra persecutorem, in coelo me
Abbreviated transcription (Latin):
fuit cruciamenta securus: ut incre¬
dulitatem iudeorũ fidenter arguer&.
& benignus pro lapidantib exorar&.
Quod est gͦ tã magnũ atq inseparabile
genus armorũ. quo munitus scuien
sed patiens suꝑaret: insuꝑ & occisus
aulam celestis regni. uiuus & coronatꝰ
intrar& Procul dubio munimine
regio septus. nullatenus . ẽ. ab aduer¬
sariis superatus: qm̃ rex nr̃ cũ sit
altissimus. pro nobis humilis uenit:
sed manis uenirt non potuit. Ma¬
gnũ quippt donatiuũ suis militibus
attulit: quo eos ñ solũ copiose ditau̾.
sed etiã ad certandũ inuictissime
confortauit. Atculit nanꝙ donũ
caritatis: quȩ ꝑducer& homines ad
consortiũ deitatis. Quod gͦ attulit
erogauit: nec sibi aliquid minuit.
sed mirabilit̾ & suoꝵ fideliũ pauperi¬
em ditanit: & indeficientib thesau¬
ris plenus ipse ꝑmansit. Caritas
ipsa stephanũ de terris deuauit ad
glũ. Caritas quȩ p̾cessit in regt:

Expanded text:
fuit cruciamenta securus, ut increfuit cruciamenta securus, ut incredulitatem Judaeorum fidenter argueret, et benignus pro lapidantibus exoraret. Quod est ergo tam magnum atque insuperabile genus armorum, quo munitus saeviensed patiens superaret; insuper et occisus aulam coelestis regni vivus et coronatus intraret? Procul dubio munimine regio septus, nullatenus est ab adversariis superatus: quoniam Rex noster, cum sit altissimus, pro nobis humilis venit, sed inanis venire non potuit. Magnum quippe donativum suis militibus attulit, quo eos non solum copiose ditavit, sed etiam ad certandum invictissime confortavit. Attulit namque donum caritatis, quo perduceret homines ad consortium deitatis. Quod ergo attulit, erogavit: nec sibi aliquid minuit, sed mirabiliter et suorum pauperiem ditavit, et indeficientibus thesauris plenus ipse permansit. 3. Caritas ipsa Stephanum de terra elevavit ad coelum. Caritas quae praecessit in Rege,
Abbreviated transcription (Latin):
ri exultantes sc̃i angłi cantauerunt:
hodit stephanũ litates in suũ consor¬
tium susceperunt. Heri dñs exiuit
de utero uirginis: hodie miles egres¬
sus est de ergastulo carnis. Heri xp̃c
ꝓ nobis est pannis inuolutus: hodie
stephanus stola est ab eo immortali¬
tatis indutus. Heri p̾sepis angustia.
xp̃m portauit infantem: hodie im¬
mensitas celi suscepit stephanũ triũ¬
phantem. Solus dñs descendit. ut mul¬
tos deuar& : humiliauit se rex nr̃.
ut suos milites exaltaret. Qui enim
corpori suo uirginis p̃parauit uterũ:
uitiam iudtorũ potuit superare
ut meruisse felicit᷑ triumphare.
N eq enim parui pendenda sunt talis uir-¬
tus: talisq triumphus. Haud uero ui¬
lib armis potuit p̾muniri: qui a
multis non potuit superari. Inuicte
nanq in ed enituit insignȩ uirtutis:
quȩ nec frementiũ seuitiã formidauit :
nec lapidantiũ ictibus deuicta subcu¬
buit. U̾sq adeo enĩ inter frementes
ꝑmansit iiterritus. & inter lapidum

Expanded text:
i exsultantes cantaverunt; hodie Stephanum laetantes in suum consortium susceperunt. Heri Dominus exivit de utero virginis: hodie servus egressus est de ergastulo carnis. Heri C nobis est pannis involutus, in ista sacerdos ejus stola est ab eo immortalitatis indutus. Heri praesepis angustia Christum portavit infantem; hodie immensitas coeli suscepit Stephanum triumphantem. Solus descendit Dominus, ut multos elevaret; humiliavit se Rex noster, ut suos milites exaltaret. Qui enim corpori suo virginis praeparavit uterum, evitiam Judaeorum potuit superare, ut ita meruisset feliciter triumphare. Neque enim parvipendenda sunt talis virtus, talisque triumphus. Haud vero vilibus armis potuit praemuniri, qui a multis non potuit superari. Invictae namque in eo enituit insigne virtutis, quae nec frementium saevitiam formidavit, nec lapidantium ictibus devicta succubuit. Usque adeo enim inter frementes 556 permansit interritus , et inter lapidum
Abbreviated transcription (Latin):
ficiendo conscendite. Insistite operib
bonis. ut ad p̃mia ȩt̾̃na ꝑuenire possi¬
hodie lecta est dilectissimi fr̃s. cũ plu¬
rimũ habeat in ipsa specie. ad miratio.¬
nis: non minus tamen continet in mi.¬
sterio dignitatis. Eoce inquit beatꝰ str¬
phanus uideo cȩios aꝑtos: & filium ho¬
minis stantem a dextris dĩ. Considera

Expanded text:
ficiendo conscendite. Insistite operibus ficiendo conscendite. Insistite operibus bonis, ut ad praemia aeterna pervenire possihodie lecta est, dilectissimi fratres, cum plurimum habeat in ipsa specie admirationis, non minus tamen continet in mysterio dignitatis. ecce, inquit beatus Stephanus, uideo caelos apertos et filium hominis stantem a dextris dei. considera
Abbreviated transcription (Latin):
est itaq stephano. factus ouis ex lupo:
&r ecce nunc paulus cũ sttphano lȩtat᷑.
cũ stephano xp̃i claritate ꝑfruitur:
cũ stephano exultat. cũ stephano re¬
gnat. Quo enĩ p̃cessit stephanus tru.¬
cidatus lapidib pauli: illuc secutus. ẽ.
panbus adiutus orationib stephan.
Qua uera uita fr̃s mei. ubi non paulus
de stepham occisione confunditur:
sed stephanus de pauli consortio gratu
pe instephano suꝑauit seuitiã iudeorũ:
caritas in paulo cooperuit multitudinẽ
peccatorũ: caritas in utroq parit̾ regnũ
meruit possidere celorũ. Caritas est¬
igitur om̃iũ fons & origo bonoꝵ muni¬
men egregium: uia quȩ ducit ad celũ.
In caritate qui ambulat: nec errare
poterit. nec timere. Ipsa dirigit: ipsa
scalam caritatis constituit xp̃c. ꝑ quã
ad cȩlũ om̃is possit conscendere xp̃ianꝰ.:
purã caritatẽ fortit᷑ retinete: ipsam
uobis inuicem exhibete: & in ea pro¬

Expanded text:
est itaque Stephano, factus est ovis ex lupo. est itaque Stephano, factus est ovis ex lupo. Et ecce nunc Paulus cum Stephano laetatur, cum Stephano Christi claritate perfruitur, cum Stephano exsultat, cum Stephano regnat. Quo enim praecessit Stephanus, trucidatus lapidibus Pauli, illuc secutus est Paulus, adjutus orationibus Stephani. 6. Quam vera vita, fratres mei! ubi non Paulus de Stephani occisione confunditur, sed Stephanus de Pauli consortio gratulpe in Stephano superavit saevitiam Judaeorum, caritas in Paulo cooperuit multitudinem 558 peccatorum, caritas in utroque pariter regnum meruit possidere coelorum. Caritas igitur est omnium fons et origo bonorum, munimen egregium, via quae ducit ad coelum. In caritate qui ambulat, nec errare poterit, nec timere. Ipsa dirigit, ipsa scalam caritatis constituit Christus, per quam ad coelum omnis possit conscendere Christianus, puram caritatem fortiter retinete, ipsam vobis invicem exhibete, et in ea pro
Abbreviated transcription (Latin):
discedant: p̃sertim qm̃ in istis duob
scĩs. geminũ nobis monstrat᷑ salutis
inditiũ: ut si quis bonus. ẽ. imitetur
ꝑseuerantiã caritatis in stephano:
qui aut̃ malus est. sectetur exemplũ
conuersionis in paulo. Et qui bonus
est. ȩquitatem usq in finem teneat:
qui aut̃ malus. t̃. quantocius a sua ꝑuer.¬
sitate discedat. Nec bonũ hominem
p̃sũptio iusticiȩ faciat negligentem:
net malũ iniquitas faciat desperantẽ:
sed ille bonũ fortit̃ teneat. iste malum
celerit̃ deserat. Bonus timeat ne cadat:
malus conetur ut surgat. Quisquis gͦ
malus .t̃. cũ paulo ꝓsternatur in malo.
ut cũ to erigatur in bono: qm̃ & ille
cetidit malus. & surrexit bonus: pro¬
stratus.ẽ. inquus. & erectus. ẽ. iustus.
Cetidit seuissimus ꝑsecutor: & surrexit
utriditus p̃dicator. Cadens lumen
corporis impius ꝑdidit: surgens lumen
cordis iustificatus accepit. Coniunctus

Expanded text:
discedant: praesertim quoniam in istis duobus discedant: praesertim quoniam in istis duobus sanctis geminum nobis monstratur salutis indicium: ut si quis bonus est, imitetur perseverantiam caritatis in Stephano; qui autem malus est, sectetur exemplum conversionis in Paulo: et qui bonus est, aequitatem usque ad finem teneat; qui autem malus est, quantocius a sua perversitate discedat; nec bonum hominem praesumptio justitiae faciat negligentem, nec malum iniquitatis consideratio faciat desperantem, sed ille bonum fortiter teneat, iste malum celeriter deserat. Bonus timeat ne cadat, malus conetur ut surgat. Quisquis ergo malus est cum Paulo prosternatur in malo, ut cum eo erigatur in bono: quoniam et ille cecidit malus, et surrexit bonus. Prostratus est iniquus, et erectus est justus; cecidit saevissimus persecutor, et surrexit veridicus praedicator. Cadens lumen corporis impius perdidit, surgens autem lumen cordis justificatus accepit. Conjunctus
Abbreviated transcription (Latin):
non corripuerit. de negligentia. iudi.¬
catur: qui aut̃ ꝓ eo non orauerit. de
ꝑnitic condẽpnatur. Quo cirta fr̃s.
si quando aliquis ꝓ animȩ salute cor¬
ripitur. non asꝑnant̃ accipiat monita
caritatis: nec p̃sentẽ tristiciã suȩ uo¬
luntatis attendat: sed consider& quȩ
lucra utilitatis adquirat. locirto enĩ
arguitur: ut a prauis oꝑib corrigat᷑.
nec cũ uid& correptionem aliqͣ uer¬
borũ austeritatt feruere: existim&
caritatem in corde frigescert. Sic enĩ
uigil& in ore correptio: ut in ccede
non dormitet oratio. Ac ꝑhos in
utroq petcanti consultt ꝓspicitur:
ut dũ homo correptus de pectato
confunditur: & amalis oꝑib separetur.
& ꝑ orationẽ dõ miserante. saluet᷑. Nam
& sc̃a scriptura dicit. Qm̃ quẽ diligit
dñs cocripit: flagellat aut̃ omnẽ filiũ
quẽ recipit. Xp̃i ergo caritate cõpulsi.
& bonos hortamur. ut in bono ꝑma.¬
neant: & malos cõpellimus ut a malo

Expanded text:
non corripuerit, de negligentia judinon corripuerit, de negligentia judicatur; qui autem pro eo non oraverit, de pernicie condemnatur. Quocirca, fratres, si quando aliquis pro animae salute corripitur, non aspernanter accipiat monita caritatis; nec praesentem tristitiam suae voluntatis attendat, sed consideret quae lucra utilitatis acquirat. Idcirco enim arguitur, ut a pravis operibus corrigatur. Nec tamen cum videt correptionem aliqua verborum austeritate fervere, existimet caritatem in corde frigescere. Sic enim vigilat in ore correptio, ut in corde non dormitet oratio. Ac per hoc, in utroque peccanti consulte prospicitur, ut dum homo correptus de peccato confunditur, et a malis operibus separetur et per orationem Deo miserante salvetur. Nam et sancta Scriptura dicit: Quoniam quem diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium quem recipit . 5. Christi ergo caritate compulsi, et bonos hortamur, ut in bono permaneant, et malos compellimus, ut a malo
Abbreviated transcription (Latin):
rigidam tenuit in correptione censurã.
Et ideo in oratione audiri meruit leni¬
tas: quia sine caritate non fuit. in cor¬
reptiont seueritas. Acꝑ hoc. siue oran¬
do. siue corripiendo. caritatem beatus
stephanus reseruauit: quia ut ubiꝙ
salutt̃ errantiũ cogitauit. & indicio
sc̃ȩ orationis ostendit. increpationem
illã non fuisse odii sed amoris. Hoc aut̃
faciens. & p̾sentib caritatem beatus
martyr exhibuit: & utile nimis exem¬
plũ posteris dereliquit. Demonstrauit
enĩ geminã ȩcclesiastici dispensatoris
industriam: ut ad corrigendũ cuius.¬
lib& petcanti errorem. & non desit
in ore correptio. & ad dm̃ ꝓ eo supplex
effundatur oratio: ut qui malũ fecit.
ꝑ increpationem de malis operibus
confundatur: & ꝑ orationẽ apud dm̃
adiuuetur. Ac si psa caritas & in ort
iusticiã sonet. ut errantem corrigat.
& in corde pacientiam seruet: ut pro
errante orationem puro affectu di¬
lectionis effundat. Qui enĩ errantẽ

Expanded text:
rigidam tenuit in correptione censuram. Et ideo in oratione audiri meruit lenitas, quia sine caritate non fuit in correptione severitas: ac per hoc, sive orando, sive corripiendo, caritatem beatus Stephanus reservavit, quia utrobique salutem errantium cogitavit, et indicio sanctae orationis ostendit increpationem illam non fuisse odii, sed amoris. 4. Hoc autem faciens, et praesentibus caritatem beatus martyr exhibuit, et utile nimis exemplum posteris reliquit. Demonstravit enim 557 geminam ecclesiastici dispensatoris industriam: ut ad corrigendum cujuslibet peccantis errorem, et non desit in ore correptio, et ad Deum pro eo supplex effundatur oratio. Ut qui malum fecit, per increpationem de malis operibus confundatur, et per orationem apud Deum adjuvetur; ac sic ipsa caritas, et in ore justitiam sonet, ut errantem corrigat; et in corde patientiam servet, ut pro errante orationem puro affectu dilectionis effundat. Qui enim errantem
Abbreviated transcription (Latin):
store ouilia lupi. martion. cherlntus.
fuisse ante mariam negabant. simplici.¬
tatem fidti cuangelice ꝑuersa. macula¬
uert doctrina. Seddũ ipse pꝰ occisiont̃
domiciani. ꝑmitornte pio principt

Expanded text:
store ovilia lupi, Marcion, et Cerinthui, qui Christum fuisse ante Mariam negabant, simplicitatem fidei evangelicae perversa maculavere doctrina. Sed dum ipse, post occisionem Domitiani, permittente pio princip
Abbreviated transcription (Latin):
ostenderet. pudicitiã uteri uirginalis
degit. Sectemur miscđiam: quia pietatis
est quod saluamur. Iusticiam sollicite
teneamus: quia obhoc unigenitus dei
effici dignatus. t̃. homo: ut ueritatt̃ pre.¬
dicans. umuersam mundi faciem dam.¬
nata iniquitate purgarit. Itẽ SeR uO

Expanded text:
ostenderet, pudicitiam uteri virginalis ostenderet, pudicitiam uteri virginalis elegit. Sectemur misericordiam; quia pietatis est quod salvamur. Justitiam sollicite teneamus; quia ad hoc Unigenitus Dei effici dignatus est homo, ut veritatem praedicans, universam mundi faciem damnata iniquitate purgaret. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
tibus congrepat. dũ mat̾nis lactatur
uberibus. dm̃. et. diffidis: immo ꝑista frat
aduerte cũ. & ut hominem infirma pro in¬
firmis protulisst & ut dm̃ potentiã exer.¬
cuisse glestem. hic nanq qui sordtatib
artundatur pannis: rtgiis ꝑ caldeos mu¬
neribus honoratur. hic qui in p̾sepi hu.¬
milis iacet: lumine noui syderis choru.¬
scat e glo. hic qui uagitus reddit in fan.¬
tis angłici exercitus uocib colaudatur.
Hic qui femineo lacet nutritur: multa
hominũ milia parussimo panc satiauit.
Quid ilud adiciam qͦd dm̃ illũ & uerum di
ẽt. filiũ resurgens a mortuis lazarus pro.¬
bat: receptus lumen gcus annuntiat:
uenerandis ciꝰ calcata uestigus maris un.¬
da tstatur: & quod p̃cellit hȩc omnia.
resultans e gelo uox pat̾na confirmat.
Propt̃ qͦd dilectissimi tã magnũ hoc nati.¬
uitatis dominict sacramentũ dignis uoci.¬
bus honoremus. Diligamus prȩ om̃ib
castitatem: quia ut placere hanc sibi xp̃c

Expanded text:
tibus concrepat, dum maternis lactatur tibus concrepat, dum maternis lactatur uberibus, Deum esse diffidis. Imo per ista, frater, adverte eum, et ut hominem infirma pro infirmis pertulisse, et ut Deum potentiam exercuisse coelestem. Hic namque qui sordentibus circumdatur pannis, regiis per Chaldaeos muneribus honoratur. Hic qui in praesepi humilis jacet, lumine novi sideris coruscat e coelo. Hic qui vagitus reddit infantiae, angelici exercitus vocibus collaudatur. Hic qui femineo lacte nutritur, multa hominum millia parvissimo pane satiavit. Quid illud adjiciam, quod Deum illum et verum Dei esse Filium resurgens a mortuis Lazarus probat, receptus ad lumen caecus annuntiat, venerandis ejus calcata vestigiis maris unda testatur, et quod praecellit haec omnia, resultans e coelo vox paterna confirmat? Propter quod, dilectissimi, tam magnum hoc nativitatis Dominicae sacramentum dignis vocibus honoremus. Diligamus prae omnibus castitatem: quia ut placere hanc sibi Christus
Abbreviated transcription (Latin):
spicis uoluntatem: de oꝑt cur recractas:
Om̃a enĩ sicut legitur dñs quȩcũq uoluit
fecit in olo & in terra. Et si sollicitius ꝑscru¬
teris: p̃ter hunc legitimũ humanş conce¬
ptionis usum. tres ualde mirabilbes nascendi
species operatã repperies trinitatẽ. Et pri.
ma . ẽ. quidem qͦd adam figuratus ex limo
est: scła qͦd mulier formata. ẽ. de masculo:
tertia quȩ ex oelestis est. qͦd xp̃c processit ex
uirgine. Quid horũ non nouũ: qͥd horũ
non mirabile: Quid horũ nisi fidem scqͣ¬
mur inqͥsitio poterit humana cõplecti :
Quod aut̃ mistico hoc conceptu uisitare
mundũ suũ dĩ dignatus .ẽ. filius. nr̃ȩ hoc
salutis netessitas flagitabat: nimiru̾ ut
cȩlestis tandem generatio repararto. qͦa
natiuitas terrena ꝑdiderat. Sed fortassis
hunc qͥ natus p̾dicatur ex femina. dum
uilib obuoluitur pannis. dum iacere
contentus. c̃. in p̃scpi. dũ lacrimosis uagi¬

Expanded text:
spicis voluntatem, de opere cur retractas? spicis voluntatem, de opere cur retractas? Omnia enim, sicut legitur, Dominus quae voluit, fecit in coelo et in terra . Et si sollicitus perscruteris, praeter hunc legitimum humanae conceptionis usum, tres valde mirabiles nascendi species operatam repma est quidem, quod Adam figuratus ex limo est; secunda, quod mulier formata est ex masculo; tertia, quae et coelestis est, quod Christus processit ex virgine. Quid horum 35 non novum? Quid horum non mirabile? Quid horum, nisi fidem sequamur, inquisitio poterit humana complecti? Quod autem mystico hoc conceptu visitare mundum suum Dei dignatus est Filius, nostrae hoc salutis necessitas flagitabat; nimirum, ut coelestis tandem generatio repararet, quod nativitas terrena perdiderat. Sed fohunc qui natus praedicatur ex femina, dum vilibus obvolvitur pannis, dum jacere contentus est in praesepi, dum lacrymosis vagi
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur filius dĩ. Sp̃s inquit sc̃s suꝑur¬
niet inte. Iccirto tibi frat̾ uirtutem
scĩ sp̃s angłicus sermo p̃texit: nt con¬
iecturis carnalis disputationis hebetatꝰ.
oglestt tibi ipse misteriũ terrena argu
cũ nouũ pucrũ in aluo uirginis potuisse
formare: quicũ primũ condera homi¬
nem. nec semen patris. net uisccra pat̾na
quȩsiuit: Dic itaq quicũq es suꝑnȩ dispen¬
sationis arbit̃ & discussor: quȩ tibi uidecur
uirtus eminentior. partũ dedisst uirgini.
aut ꝑfectũ hominem creasse de terra. &¬
Primus etũ homo ut ait apłs de terra terrenꝰ:
scd̾s homo de oelo glestis. Si contra naturã
c̃t. contendis qͦd in ministerio redẽptionis
nr̃g sine uiro puella asseritur concepisse:
cuius queso naturȩ est. qͦd in parente gencris
nt̃i caro sine carnt ftrmata . t̃: Quȩ ista. t̃.
ratio: Immo quã ceca contentio: ut non
credatur dĩ facere hominem posse de femi¬
om̃ipotentis o homo tali in negotio ẽẽ. ꝑ¬

Expanded text:
inquit, sanctus superveniet in te. Idcirco tibi, frater, virtutem sancti Spiritus angelicus sermo praetexit, ne conjecturis carnalis disputationis hebetatus, coeleste tibi ipse mysterium terrena argumeum novum puerum in alvo Virginis potuisse formare, qui cum primum conderet hominem, nec semen patris, nec viscera materna quaesivit? Dic itaque, quicumque es supernae dispensationis arbiter et discussor, quae tibi videtur virtus eminentior, partum dedisse virgini, aut perfectum hominem creasse de terra? Primus enim homo, ut ait Apostolus, de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Si contra naturam esse contendis, quod in mysterio redemptionis nostrae sine viro puella asseritur concepisse; cujus, quaeso, naturae est, quod in parente generis nostri caro sine carne formata est? Quae est ista ratio, imo quam caeca contentio, ut non credatur Deus facere hominem posse de femiOmnipotentis, o homo, tali in negotio esse per
Abbreviated transcription (Latin):
pho delictorũ. reatũ nr̃m miseratus
absoluit. Adest ille dñs: qui iugũ capti.¬
uitatis antiquȩ. nr̃is actruicib soluens.
merorem mundi ȩt̃na libertate. lexificet.
Adest rex illt mansuetus: qui ꝑ spacia to.¬
tius orbis celestis iusticiȩ gressib incedens.
suꝑbientem furentis mimici conterat
trrannidem. Hodie nanq parturiente
maria. natus. ẽ nobis dĩ filius: ut germa¬
nȩ carnis nr̃ȩ conceptione productus.
creato a st homini & pietatem pat̾nã.
& fraternũ largiretur affectũ. Et natꝰ
& hominẽ testaretur partus humanus.
&r dm̃ ꝓbaret gc̃na uirginitas. Nã sicut
ñ poterat nisi caro de carne nasci: ita ñ
poterat dicaro de femineo utero. nisi
sine generante prodire. Propt̃ qͦd ait
angłs beatissimȩ aiariae. Sp̃s sc̃s suꝑ¬

Expanded text:
pho delictorum, reatum nostrum miseratus pho delictorum, reatum nostrum miseratus absolvit. Adest ille Dominus, qui jugum captivitatis antiquae a nostris cervicibus solvens, moerorem mundi aeterna libertate laetificet. Adest rex ille mansuetus, qui per spatia totius orbis, coelestis justitiae gressibus incedens, superbientem furentis inimici conterat tyrannidem. Hodie namque, parturiente Maria, natus est nobis Dei Filius; ut germana carnis nostrae conceptione productus, creato a se homini et pietatem paternam et fraternum largiretur affectum. 2. Nasceet hominem testaretur partus humanus, et Deum probaret aeterna virginitas. Nam sicut non poterat nisi caro de carne nasci; ita non poterat Dei caro de femineo utero, nisi sine generante prodire. Propter quod ait angelus beatissimae Mariae: Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
clamabat dicens. Mirabilia oꝑa tua
dñe: & anima mea nouit ualde. Ualde
cnĩ sciebat anima ꝓpłalis. oꝑa dĩ omnẽ
meditationem humane mentis excedere.
Propt̃ qͦd sapientissimus patriarcha. mor¬
talis seasus conclusus angustus. quȩ in¬
uestigart ñ poterat mirabat᷑. Quis ergo
hominũ discutere aut inquirert audeat.
tantus qͦd ꝓpħa miratur: Mirabilia
inquit oꝑa tua: & anima mea nouit
naldt. Hoc ipsũ enĩ qͦd in cõp̃heasibilis
est ds. anima eius nouerat: caro sentirt
ñ poterat. Om̃is gͦ qui oꝑa dĩ magis uult
examinart quã credtre : ñ scquitur
ideo fr̃s ñ discutiamus qualit᷑ d̃s. Et dõ
natus t̃ sed credamus: nec retraebmnus
partũ uirginis. sed mircoour: ut uni.¬
genitũ dĩ. dm̃ & hominem conficentes.
in offensam teneamus qlestis fidei ueri.¬
quẽ diabolicis dudũ fraudib incurrit
cutũuenta mortalitas. Adest enĩ nobis
celi terrȩq iudex: qui reciso cyrogra.¬

Expanded text:
clamabat dicens: Mirabilia opera tua, clamabat dicens: Mirabilia opera tua, Domine, et anima mea novit valde . Valde enim sciebat anima prophetalis opera Dei omnem meditationem humanae mentis excedere, propter quod sapientissimus patriarcha, mortalis sensus conclusus angustiis, quae investigare non poterat, mirabatur. Quis ergo hominum discutere aut inquirere audeat, tantus quod propheta miratur? Mirabilia, inquit, opera tua, et anima mea novit valde. Hoc ipsum enim quod incomprehensibilis est Deus, anima ejus noverat, caro sentire non poterat. Omnis ergo, qui opera Dei magis vult examinare quam credere, non sequitur ideo, fratres, non discutiamus, qualiter Deus de Deo natus est, sed credamus; nec retractemus partum virginis, sed miremur, ut Unigenitum Dei Deum et hominem confitentes inoffensam teneamus coelestis fidei veriquem diabolicis dudum fraudibus incurrit circumventa mortalitas. Adest enim nobis coeli terraeque Judex, qui rescisso chirogra
Abbreviated transcription (Latin):
glũ undt resplenduit. aquarũ liquor. terie
soliditas. qua ratione subsistunt: quomodo
etiam de terra homo. de mascalo femina:
itemq ꝑ feminam mastulus: quid illud. c̃.
post om̃a qͦd lumen gignit ac tenebras.
qͦd uitã facit ac mortem. Si ergo te ipsũ
o homo. & qus ꝓpt̃ et facta sunt. qualit̃
aut unde sint facta cõp̃hendert ñ uales⁊
qua p̃suptione quaue stalticia tuũ ipsuis
atq om̃iũ discutis creatorem: Natũ gͦ
de dõ patre dm̃. eundemq hominem
factũ de uirgine confidemur. Sed hȩc
Rm̃i rationi ceca st̃. fidei manifesta.
Tunc enĩ parte ex aliqua indefinitȩ ma¬
iestatis tius poterimus iminensa rimari:
si aduertamus quantus qualisue sit ds.
a nobis non p̃osse cognosci. ut ait dñs ad
moysen. Tu aut̃ ñ poteris uidere faciem
meam: idest ñ potes carnalibus oculis
meã sicut. c̃. inspicert deitatẽ. Deatꝰ nãꝙ
dauid uirtutt̃ om̃ipotentiȩ ciꝰ intendens.

Expanded text:
coelum unde resplenduit, aquarum liquor, terrae coelum unde resplenduit, aquarum liquor, terrae soliditas qua ratione subsistunt; quomodo etiam de terra homo, de masculo femina, itemque per feminam masculus; quid illud est post omnia, quod lumen gignit ac tenebras, quod vitam facit ac mortem? Si ergo te ipsum, o homo, et quae propter te facta sunt, qualiter, aut unde sint facta comprehendere non vales: qua praesumptione quave stultitia tuum ipsius, atque omnium discutis Creatorem? Natum ergo de Deo Patre Deum, eumdemque hominem factum de virgine confitemur. Sed haec, carissimi, rationi caeca sunt, fidei manifesta. Tunc enim parte ex aliqua indefinitae majestatis ejus poterimus immensa rimari si advertamus quantus qualisve sit Deus, a nobis non posse cognosci, ut ait Dominus ad Moysen: Tu autem non poteris videre faciem meam , id est, non potest carnalibus oculis meam, sicut est, inspicere Deitatem. Beatus namque David, virtutem omnipotentiae ejus intendens,
Abbreviated transcription (Latin):
tatib idest dĩ & hominis. Se ipsũ unige.¬
nitus patris. atq in sese hominem unũ. ẽt.
uoluit dm̃. Gentrationem gͦ eius quis
enarrabit: Frẽs. generatio xp̃i. si narra.¬
ri ñ potest. credi pocest. Silingua deficit:
fides ꝓficit. Magnus cnĩ ꝓfectus. t̃. fidei :
cũ tantũ dt dõ suo concipit: quantũ ser-¬
mo ñ potest parturire. Cauite dilectis¬
simi. nequando uos de his in credulitas
moueat: quia si homo non ualet explica.¬
re quod scatit: ds̃ sine dubio potuit im.¬
plert qͦd uoluit. Et ꝑ absuriũ est fr̃s: ut in¬
effabilem dm̃ infirmissimo fragilitatis nr̃e
sermone pensemus. Amentiȩ res. t̃: ut opt.¬
rationes maiestatis immensȩ. inter exigua
corruptibilis oris nr̃i conemur uerba con
dm̃. factus ingenitũ. mortalis ecernum :
Si inuestigare mttris qualit̃ d̃s in homint̃.
uł homo transut in dm̃: inuestiga prius
si potes. quomͦ ex nichilo factus ÷ mundus:

Expanded text:
tatibus, id est Dei, et hominis seipsum Unigetatibus, id est Dei, et hominis seipsum Unigenitus Patris, atque sese hominem unum esse voluit Deum. Generationem ergo ejus quis enarrabit ? Fratres, generatio Christi si narrari non potest, credi potest. Si lingua deficit, fides proficit. Magnus enim profectus est fidei, cum tantum de Deo suo concipit, quantum sermo non potest parturire. Cavete, dilectissimi, ne quando vos de his incredulitas moveat, quia si homo non valet explicare quod sentit, Deus sine dubio potest implere, quod voluit. Et perabsurdum est, fratres, ut ineffabilem Deum infirmissimo fragilitatis nostrae sermone pensemus. Amentiae res est, ut operationes majestatis immensae inter exigua corruptibilis oris nostri conemur verba concst homo 28 Deum, factus ingenitum, mortalis aeternum? Si investigare niteris, qualiter Deus in hominem, vel homo transivit in Deum; investiga prius, si potes, quomodo ex nihilo factus est mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut conderee uitam: hic factus ut collero
mortem. Ibi patri natus: hic hominibus
ꝓcrtatus. Illa natiuitate hominem fecit:
hac generatione hominem liberauit.
U tramq frẽs gentrationem eius non posse
narrari: sententia hic una cõplectitur.
Illa enĩ est antt hominem: ista supra ho¬
minem. Illa incogitabilis: ista mirabilis.
Cũ aut̃ duas xp̃i docemur natiuitates.
nobis asseritur dĩ filius natus: sed gemina
in una dĩ filio confirmatur. ẽt. substantia.
Ibi quod erat natus .t̃. hic quod non erat
factus tst. Ait de his bcatus cuangdista
ioħes. In pͥncipio erat uerbũ: & uerbum
erat apud dm̃. & d̃ trat uerbũ. Et iterum.
Et uerbũ caro faccũ. t̃. Igitur ds̃. qui apud
dm̃ erat prodiuit adõ: & caro di quȩ in dõ
non erat ꝓcessit ex femina. Ita uerbum
caro factũ .t̃: non ut ds̃ uacuaretur in ho¬
mine. sed ut homo glorificarttur in dm̃.
Itaq nobis natus⁊ ds sed ex duab natiui.¬

Expanded text:
ut conderet vitam, hic factus ut tolleret ut conderet vitam, hic factus ut tolleret mortem. Ibi Patri natus, hic hominibus procreatus. Illa nativitate hominem fecit, hac generatione hominem liberavit; utramque, fratres, generationem ejus non posse narrari sententia haec una complectitur. Illa enim est ante hominem, ista supra hominem. Illa incogitabilis, ista mirabilis. Cum autem duas Christi docemur nativitates, non bis asseritur Dei Filius natus, sed gemina in uno Dei Filio confirmatur esse substantia. Ibi quod erat, natus est; hic quod non erat, factus est. Ait de his beatus evangelista Joannes : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Et iterum: Et Verbum caro factum est. Igitur Deus, qui apud Deum erat, prodivit a Deo, et caro Dei, quae in Deo non erat, processit ex femina. Ita Verbum caro factum est: non ut Deus vacuaretur in hominem, sed ut homo glorificaretur in Deum. Itaque non bis natus est Deus, sed ex duabus nativi
Abbreviated transcription (Latin):
renati. Hodie saluator mundi ꝑ
matrem nascendi tempus accepit:
qui dt patre natiuitatis not haba
tempus. Hodit ꝑ hominẽ filius dĩ
ingressus est mundũ: cuius manu ande
homint̃ factus. c̃. mundus. Hodie habita¬
tor cęli uenit ad terras: ut terrarũ incolas
cuocaret ad clũ. Mirabilis inquit d̃ in
scĩs suis. Siin sc̃is suis mirabilis di: quo mͦ
ñ in scipso mirabilis: Si mirabilis in io¬
hanne quẽ nasci de patre senissimo & ste.¬
rili de matre p̾cepit: quantomagis in sc
est mirabilis: qui ut nr̃t conditionẽ car.¬
nis indueret. nouũ uirgini & conceptũ
dedit & partũ : Ait sc̃s ab acuc propħa.
Dñt andiui auditionẽ tuã & timui: conside¬
raui oꝑa tua & expaui. Quis non expa-¬
uescat & metuat. tanti profunditatem mi¬
sterii: Quando quidem unus idemq sine
conceptiont natus. t̃. d̾s. ut creante factus
est homo. Duas in xp̃o generationes legi
d̃s: hic eũ uirgo dõ cooperante concepit.
Ibi sine initio: hic sinc exemplo. Ibi natus

Expanded text:
renati. Hodie Salvator mundi per matrem nascendi tempus accepit, qui de Patre nativitatis non habet tempus. Hodie per hominem Filius Dei ingressus est mundum, cujus manu ante hominem factus est mundus. Hodie habitator coeli venit ad terras, qui terrarum incolas evocaret ad coelum. Mirabilis, inquit, Deus in sanctis suis . Si in sanctis suis mirabilis Deus, quomodo non in se ipso mirabilis? Si mirabilis in Joanne, quem nasci de Patre senissimo et sterili de matre praecepit, quanto magis in se est mirabilis, qui, ut nostrae conditionis carnem indueret, novum virgini et conceptum dedit et partum. Ait S. Habacuc propheta : Domine, audivi auditionem tuam, et timui; consideravi opera tua, et expavi. Quis non expavescat et metuat tanti profunditatem mysterii, quandoquidem unus idemque 27 sine conceptione natus est Deus, et sine creante factus est homo. Duas in Christo generationes legimDeus: hic eum virgo Deo operante concepit. Ibi sine initio, hic sine exemplo. Ibi natus
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquã peccato & uitiis uiueremus.
uiuemus. Sicut igitur cõmortui sumus.
tunc illo moriente. & conresurreximus
resurgenti: sic cũ eo cirtumcisi sumus.
& post cirtũcisionem sollemni purgati.¬
ont mundati: unde nequaquã iã indige¬
mus circũcisione carnali. Et ut scias
lum manifestissime p̃dicantẽ. In quo
habitat om̃is plenitudo diuinitatis cor¬
poralit̃: & estis in illo repleti. qui est ca.
put om̃is principatus & potestatis: in
quo & cirtũcisi estis cirtũcisione sine
manib in expoliatione corporis carnis
in cirtũcisione xp̃i: consepulti ei in ba¬
ptismate. in quo & consurreximꝰ ꝑ fidẽ
oꝑationis dĩ qui suscitauit eũ a mortuis.
Et mors igitur & resurrectio. & cirtũcisio
eius pro nobis facte sune. Et cũ impleti
essent dies cirtũcidendi puerłi. uocatũ

Expanded text:
nequaquam peccato et vitiis viveremus . nequaquam peccato et vitiis viveremus . itur: Sicut igitur commortui sumus tunc illo moriente, et consurreximus resurgenti: sic cum eo circumcisi sumus, et post circumcisionem solemni purgatione mundati. Unde non jam indigemus circumcisione carnali. Et ut scias lum manifestissime praedicantem. In quo habitat, inquit, omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et estisput omnis principatus et potestatis, in quo et circumcisi estis circumcisione sine manibus in exspoliatione corporis carnis, in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismate, in quo et consurreximus per fidem operationis Dei, qui suscitavit eum a mortuis . Et mors igitur, et resurrectio, et circumcisio ejus, pro nobis factae sunt. Cum impleti, inquit, essent dies circumcidendi p
Abbreviated transcription (Latin):
Aut quomͦ se xp̃ianũ putat posse uł dici:
qui in tali obseruatione uidet se ꝑfidis
relatione cognoui. Et reuera. ñ sunt
a nobis pęnitus inquirenda qͥ om̃i potenti
dõ credimus: qui ꝓ qualitate meritoꝵ.
aut fidei ꝓbatione cunctis mortalibus
potestate arbitrii sui. uł ꝓspera uł ad.¬
uersa dispensat: p̃cipue cũ huius modi
homines arguat. & increpet apł̃s dicens.
Dies obseruatis & menses. & tempora &
annos: timeo ne foree sint causa labo¬
rauerim in uobis. Uidett Rm̃i. in quo
laborem erga st apłicum ꝑ diderunt.
Uos aut̃ sicut huc usq pro di timore fecistis.
ab hcrite uana. refugite falsa. inpia decli.¬
natr: ut ad domũ dĩ confidenti semꝑ cor¬
de uenire possitis: & in fide ur̃a gentiũ
magister & iudex. doctrinȩ suȩ fructum
est: non quia ipse petcauerit.
neq enim peccatũ fecit. nec inuentus. ẽ.
dolus in ort eius: sed mortuus. ẽ. ut nos
qui mortui sumus. illo moriente petcatis.

Expanded text:
Aut quomodo se Christianum putat posse vel dici, Aut quomodo se Christianum putat posse vel dici, qui in tali observatione vidit se perfidirelatione 48 cognovi. Ac revera non sunt a nobis penitus inquirenda, qui omnipotenti Deo credimus, qui pro qualitate meritorum, aut fidei probatione cunctis mortalibus potestate arbitrii sui vel prospera, vel adversa dispensat: praecipue cum hujusmodi homines arguat, et increpet Apostolus dicens: Dies observatis, et menses, et tempora, et annos: timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis . Videte, carissimi, in quo laborem erga se apostolicum perdiderunt. Vos autem, sicut huc usque pro Dei timore fecistis, abhorrete vana, refugite falsa, impia declinate; et ut ad domum Dei confidenti semper corde venire possitis; et in fide vestra gentium magister, et judex doctrinae suae fructum est. Non quia ipse peccaverit, neque enim peccatum fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; sed mortuus est, ut nos qui mortui sumus, illo moriente peccatis,
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem. & queritis mendacium. ca
Graue utiq etꝙ cor est. atq om̃i impietate
dep̃ssum: qui ꝑ sacrilegos iocos diuinis
monitis illudentes. uana diligunt. & fal¬
sa sectantur. Et post om̃a ad offensionis
plenitudinem. dies ipsos. annũ nouum
uocant: quaquã non inconuenienter
scđm se nouũ appellant annũ: quasi
noui aliqͥd aut cęlũ tunc ostendat. aut
terra. Nouũ annũ ianuarias appellant
kalendas: cũ uetusto semꝑ errore & hor¬
rore sordescant. Auspicia etiã uanissim i
colligere se dicunt. ac statum uitȩ suȩ
inanib indicus estimantes. ꝑ incerta
auiũ ferarũq signa. imminentis anni
futura rimantur: cũ utiq apud dm̃
solũ sit noticia futurorũ: & legalis au¬
ctoritas ista ꝓhibeat dicens. Ne auspi¬
cemini. neq auguriis intendatis. Sed
miseri ac miserandi homines. rapti erro¬
ribus paganorũ. & minus ꝓuido corde
cȩcati: cũ impietate de domibus suis ꝓ-¬
deunt. & cũ sacrilegio reuertuntur.

Expanded text:
mendacium ? Grave utique eorum cor est, atque omni impietate depressum, qui per sacrilegos jocos divinis monitis illudentes et vana diligunt, et falsa sectantur; et post omnia, ad offensionis plenitudinem, dies ipsos annum novum vocant. Quanquam non inconvenienter secundum se novum appellant annum, quoninovi aliquid aut coelum tunc ostendat, aut terra. Novum annum Januarias appellant 47 calendas, cum vetusto semper errore et horrore sordescant. Auspicia etiam vanissimi colligere se dicunt, ac statum vitae suae inanibus indiciis aestimantes, per incerta avium ferarumque signa imminentis anni futura rimantur; cum utique apud Deum solum sit notitia futurorum, et legalis auctoritas ista prohibeat dicens: Ne auspiceminí, ne auguriis intendatis . Sed miseri ac miserandi homines rapti erroribus paganorum, et minus provido corde caecati cum impietate de domibus suis prodeunt, et cum sacrilegio revertuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
partus: & uere sc̃s. quia immaculatus
Deniq ipsũ. ẽe. qui lege signetur. in eodẽ
modo ab angło repetita uerba decla.¬
rant: quia qͦd nascetur inquit sc̃m.
nocabitur filius dĩ. Non enim uir ilis
coitus uuluȩ uirginalis setreta rescraũ:
sed immaculatũ semen inuiolabili
utero sp̃s sc̃is infudit. Solus enim est¬
culati partus nouitate non senserit.
& cȩlesti maiestate depulerit. Nam si
litterã sequamur: quomodo sc̃s om̃is
masculus. cũ multos sceleratissimos
fuisse non lateat: Nunqͥd scĩ ahab:
Nunqͥd sc̃ĩ pseudo ꝓpħȩ. quos ad heliȩ
p̃ces. ultor celestis iniuriȩ ignis assũp¬
sit: Sed ille sc̃s. ꝑ qu̾e figuram futuri
miysterii pia legis diuinȩ p̾scripta si¬
gnabant: eoquod solus sc̃ȩ eccłȩ uirgi¬
nis ad generandos populos dĩ. imma.¬
culatȩ fęcunditatis aperir& genitale
secretum. Hicg solus aꝑuit sibi uul¬
uam. Net mirũ. qui enĩ dixerat ad ꝓ.¬

Expanded text:
partus. et uere sanctus, quia inmaculatus. partus. et uere sanctus, quia inmaculatus. denique ipsum esse qui lege signetur in eundem modum ab angelo repetita uerba declarant: quia quod nascetur inquit sanctum uocabitur filius dei. non enim uirilis coitus uuluae uirginalis secreta reserauit, sed inmaculatum semen inuiolabili utero spiritus sanctus infudit; solus enim peculati partus nouitate non senserit et caelesti maiestate depulerit. nam si litteram sequamur, quomodo sanctus omnis masculus, cum multos sceleratissimos fuisse non lateat? numquid sanctus Achab? numquid sancti pseudoprophetae, quos ad Heliae preces ultor caelestis iniuriae ignis absumsit? sed ille sanctus, per quem figuram futuri mysterii pia legis diuinae praescripta signabant, eo quod solus sanctae ecclesiae uirginis ad generandos populos dei inmaculatae fecunditatis aperiret genitale secretum. hic ergo solus aperuit sibi uuluam. nec mirum; qui enim dixerat ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis efferri inmundũ: sed ab excellen-¬
tiori quadam maioriq natura. Unde
signant̃ euangelista. ad didit dicens.
Et uocatũ .x̃. nomen eius iħc: qͦd uocatũ
fuerat ab angło. antequã conciperetur
inutero. ItG̃ SERAO SC̃I AMBROSII
itaq puer. Quis ÷ ille puer. nisi
ille de quo dictũ. ẽ. puer natus ÷ nob.
filius datus.ẽ. nobis: factus est enim
sub lege: ut eos qui sub lege essent lu.
ante dixissem. Cirtũcisus enĩ uitus
dominico dignus iudicabatur optutu:
quia oculi dñi suꝑ iustos. Uides omnẽ
legis ueteris seriem fuisse typũ futuri.
Nã & cirtũcisio purgationem significat
delictorũ: sed qm̃ prona quadam cu¬
piditate petcandi. humanȩ carnis
& mentis fragilitas. in extricabilibus
uitiis implicatur: eo ꝑ octauũ circũcisi¬
onis diem. culpȩ totius futura purga.¬
tio. resurrectionis p̃figurabat᷑ etate.
Hoc est enum illud. quia om̃e masculinũ
adaperiens uuluã. scm dño uocabitur.
Uerbis enĩ legis ꝓmittebatur uirginis

Expanded text:
ab eis efferri in mundum, sed ab excellentiori quadam majorique natura. Unde signanter evangelista addidit dicens: Et vocatum est nomen ejus Jesus, quod vocatum fuerat ab angelo antequam in utertaque puer. Quis est iste puer, nisi ille de quo scriptum est: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis ? Factus est enim sub lege, ut eos qui sub lege essent lucrante dixissem. Circumcisis enim vitiis, Dominico dignus judicabatur obtutu, quia oculi Domini super justos . Vides omnem legis veteris seriem fuisse typum futurae, nam et circumcisio purgationem significat delictorum. Sed quoniam prona quadam cupiditate peccandi, humanae carnis et mentis fragilitas inextriuitiis inplicatur, eo per octauum circumcisionis diem culpae totius futura purgatio resurrectionis praefigurabatur aetate. hoc est enim illud: quia omne masculum adaperiens uuluam sanctum domino uocabitur; uerbis enim legis promittebatur uirginis
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus: in quo oporteat nos saluos
fieri. Unde ꝓpħa consequent᷑ adiun¬
git. In quo qui benedicendus. ẽ. super
terram. benedicetur in dño. amen.
Dicit & alias de edilem multiplicandã
etiam de gentib eccłam alloquen.
Uidebunt gentes iustũ tuũ. & cuncti re¬
ges inclitũ tuũ: & uocabitur tibi no

Expanded text:
hominibus, in quo oporteat eos salvos hominibus, in quo oporteat eos salvos fieri. Unde propheta consequenter adjungit: In quo benedicendus super terram, benedicetur in Domino, amen . Dicit et alias de eodem, multiplicandam etiam de gentibus Ecclesiam alloquens: Videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum. et vocabitur tibi
Abbreviated transcription (Latin):
feminarũ uocaret. & intelligeret. et̃.
parentem. Unde beatus petrus apł̃s¬
credentes de gentib feminas ad humili¬
tatis castitatis & modestiȩ uirtutem pro¬
uocans. eiusdem matris nr̃t sarrȩ debita
cũ laude meminit : sicue sarra inquit
oboediebat abrahȩ dñm eũ uocans. cuius
estis filiȩ benefacientes. & non timentes
ullã ꝑturbationem. Hȩc dilectionẽ urãm
fr̃s Rm̃i admonere curauimus: ut singu
u urm̃ meminerint & iam seipsos ꝑcepea
fide xp̃i cũ patriarchis nominis excelsi
meruisse consortium: se ꝑcepea in xp̃o
purificatione baptismi salutaris diri-¬
uatũ a nomine xp̃i gaudeant mutuasse
cognomen: & hoc usq ad finem firmũ
intemeratũq seruare contendant :
gaudentes in se illud isaiȩ uaticinium
ẽe cõpletũ. Et seruos suos uocabit nomi.¬
ne alio. Hoc est nomine ap̾iano. quo ñc̃
om̃s serui xp̃i se delectantur insigniri.
N eq enĩ nomen aliud sub olo datum est

Expanded text:
feminarum vocaret, et intelligeret esse feminarum vocaret, et intelligeret esse parentem. Unde beatus apostolus Petcredentes de gentibus feminas ad humilitatis, castitatis et modestiae virtutem provocans, ejusdem matris nostrae Sarae debita cum laude meminit. Sicut Sara, inquit, obediebat Abrahae, dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non timentes ullam perturbatiofratres, admonere curavimus, ut singuli vestrum meminerint etiam seipsos percepta fide Christi cum patriarchis nominis excelsi meruisse consortium, si percepta in Christo purificatione, baptismi salutaris derivatum a nomine Christi, gaudeant mutuasse cognomen, et hoc usque ad finem firmum intemeratumque servare contendant, gaudentes in se illud Isaiae vaticinium esse completum: Et servos suos vocabit nomine alio , hoc est nomine Christiano, quo nunc omnes servi Christi se delectantur insigniri. Neque enim nomen aliud sub coelo datum est
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Quã ex eo credimus suptam quod
abraham patriarcha qui primnus circũ¬
cisionis sacramentũ in testimonium
suȩ magnȩ fidei. & diuinȩ ad eũ ꝓmissi¬
onis accepit. eodem die suȩ suorum ꝙ
cirtũcisionis etiã nominis amplifica¬
tione. simul cũ sua coniuge benedici
ꝓmeruit: ut qui eatenus abram pat̾
excelsus dictus. ẽ: deinde abraham id est
pat̾ multarũ gentiũ uocaretur: quia
patrem inquit multarũ gentiũ constitui
te. Quȩ fidelissima promissio tã late
ꝑ orbem iam patet impleta: ut etiam
nos ipsi de gentib ad fidei illius deuotio.¬
nem uocati. ipsum nos patrem spirita¬
lit̾ habert gaudeamus. dicente etiam
Et sarai inquit uxorem tuã non uocab
sarai sed saram: idest non uocabis pͥn¬
cipem meã. sed principem: uidelic&
aꝑte docens. ut cam quȩ tantȩ fidei par¬
ticeps & socia facta. ẽ. non proprie
principem suç domus. sed absolucȩ
principem. idest om̃iũ recte. credentiũ

Expanded text:
nis, quam ex eo credimus sumptam quod nis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaudeamus, dicente etiam Et Sarai, inquit, uxorem tuam. non vocabis Sarai, sed Saram, id est, non principem meam, sed principem: videlicet aperte docens ut eam quae tantae fidei particeps et socia facta est, non proprie principem suae domus, sed absolute principem, id est, omnium recte credentium