comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manũ. Qiunceis uasis recte cõparant᷑ electi: cũ radicẽ
cordis neforte ab amore ȩt̾nitatis arescant. in ipso uitȩ
fonte collocant. Assimilant᷑ & eis quȩ de palmarũ sunt
foliis contexta: cũ indefectiuã ȩt̾nę retributionis me¬
moriã puro in corde retinent. E bene turba quãuis
reliquias dnĩci prandii ñ caꝑet. manducasse tam̃ &
saturata. eẽ narrat᷑: quia sunt ñnulli qui & si omia sia
relinquere nequeunt: neq explere hoc qđ de uirginib
dicitur. qͥ potest caꝑe capiat: cȩteraq huiusmodi: tam̃
esurientes & sitientes iusticiã saturant᷑. cũ audiendo
mandata legis dĩ ad uitã ꝑueniunt ȩternam.
Rant autẽ qui manducauerunt quasi quattuor milia:
& dimisit eos. Bene quattuor milia: ut ipso etiã nu¬
mero docerent euanglicis se pastos. eẽ. cibariis. LxIi

Expanded text:
manum. Et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem manum. Et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem cordis, ne forte ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Assimilantur et eis quae de palmarum sunt foliis contexta, cum indefectivam aeternae retributionis memoriam puro in corde retinent. Et bene turba, quamvis reliquias dominici prandii non caperet, manducasse tamen et saturata esse narratur: quia sunt nonnulli qui etsi omnia sua relinquere nequeunt, neque explere hoc quod de virginibus dicitur, Qui potest capere capiat , caeteraque hujusmodi: tamen esurientes et sitientes justitiam saturantur, cum audiendo mandata legis Dei ad vitam perveniunt aeternam . Erant autem qui manducaverunt quasi quatuor millia, et dimisit eos. Bene quatuor millia, ut ipso etiam numero doceret evangelicis se pastos esse cibariis. HOMI
Abbreviated transcription (Latin):
faciendo quȩ audiunt. nichil ex his internȩ dulcedinis
quo cor ipsorũ confirmet᷑. inuentre memoriȩ recipu¬
sustuler̃ qđ suꝑauerat de fragm̃tis: septẽ sportas.
Qđ turbis saturatis suꝑat. apłi sustollunt & septẽ
sportas implent: quia sunt altiora ꝑfectionis p̃cepta.
uł potius exhortam̃ta: & consilia. quȩ generalis fide-¬
liũ multitudo nequit seruando & implendo attingere.
pleni÷ generalẽ popłidĩ conuersationẽ m̃tis atq oꝑis
sullimitate transcendunt. Qualib dicit᷑. Si uis ꝑfectꝰ
ẽẽ. uade uende om̃ia quȩ habes. & cętera. Unde bene
sportȩ quib dñicorũ sunt condita fragm̃ta ciborũ :¬
ꝓpt̃ septiformẽ sp̃s gr̃am septẽ fuisse memorantur.
Nã quia sportȩ iunco & palmarũ foliis solent contexi:
merito in scõrũ significatione ponunt᷑ Iuncus qͥppe
suꝑaquas nasci consueuit: palma uͦ uictricẽ ornat

Expanded text:
faciendo quae audiunt, nihil ex his internae dulcedinis, faciendo quae audiunt, nihil ex his internae dulcedinis, quo cor ipsorum confirmetur, in ventrem memoriae recipsustulerunt quod superaverat de fragmentis septem sportas. Quod turbis saturatis supererat apostoli sustollunt, et septem sportas implent, quia sunt altiora perfectionis praecepta, vel potius exhortamenta et consilia, quae generalis fidelium multitudo nequit servando et implendo attingere. pleni, generalem populi Dei conversionem mentis atque operis sublimitate transcendunt. Qualibus dicitur: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes , etc. Unde bene sportae, quibus dominicorum sunt condita fragmenta ciborum, propter septiformem spiritus gratiam, septem fuisse memorantur. Nam quia sportae junco et palmarmerito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquas nasci consuevit, palma vero victricem ornat
Abbreviated transcription (Latin):
iussit apponi. Si in panib septẽ: scriptura noui tẽ
illius tẽporis quo eadẽ.ẽ. cõndita scriptura. uł quo¬
rũ ipsa scriptura fidẽ. uitã & passiones continet: qͥ
de turbulentis huiꝰ scłi fluctib erepti. ac diuinabe¬
nedictione consecrati. refectionẽ nob̾ internã ne in¬
huiꝰ mundi transeuntis excursu deficiamꝰ exẽplo suȩ
uł uitȩ p̾buere uł mortis: Et manducauer̃:
& saturati sunt. Manducant de panib dñi ac piscib
& saturant᷑ : qͥ audientes uerba dĩ & exẽpla intuentes.
ad ꝓfectũ uitȩ correctioris. ꝑ hȩc excitari atq assur¬
gere festinant. Quib apte congruit illud psalmistȩ
& ad laudẽ ñ suã sed suꝑni largitoris cuncta quȩ bene
gerunt referent. Unde merito ad uitã interioris
hominis ȩt̾nã. ut pote pane uitȩ saturati ꝑuenient:
tiantur. qͥ panẽ uerbi dĩ audiendo degustant. sed ñ

Expanded text:
jussit apponi. Si in panibus septem Scriptura Novi Testjussit apponi. Si in panibus septem Scriptura Novi Testillius temporis quo eadem est condita Scriptura, vel quorum ipsa Scriptura fidem, vitam, et passiones continet? Qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti, ac divina benedictione consecrati, refectionem nobis internam, ne hujus mundi transeuntis excursu deficiamus, exemplo suae vel vitae praebuere vel mortis. Et manducaverunt, et saturati sunt. Manducant de panibus Domini ac piscibus, et saturantur, qui audientes verba Dei, et exempla intuentes, ad profectum vitae correctionis per haec excitari atque assurgere festinant. Quibus apte congruit illud Psalmistae,et ad laudem non suam, sed superni largitoris cuncta quae bene gerunt referent. Unde merito ad vitam interioris hominis aeternam, utpote pane vitae saturati, pervenient. turantur, qui panem verbi Dei audiendo degustant, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
nemo nouit filiũ nisi pat̾. neq patrẽ quis nouit nisi
filius & cui uoluerit filius reuelare: quid nisi panẽ
uitȩ nob ꝑse aꝑiendũ demonstrauit. ad cuiꝰ interiora
cernenda ꝑ nos ipsos penetrare nequiuimꝰ: Cui contra
ꝓpħa miserabilẽ qͦrundã famẽ deplorans: ait Paruuli
petier̃ panẽ: nec erat qͥ frangeret eis. Qđ ẽ aliis uerbis
dicere. Indocti quȩ sier pabulũ uerbi dĩ quo ad uircutẽ¬
bonȩ oꝑationis conualescerent refecti: nec erat magi¬
stris deficientib: qͥ eis scripturȩ archana pate faceret
eosq ad uiã ueritatis institueret. Acceptis aut̃ ad fran¬
gendũ panib dñs grãs agit: ut & ipse quantũ de sa¬
lute generis humani congaudeat ostendat. & nos
ad agendas sẽꝑ dõ grãs informet: cũ uel t̾reno pane
carnẽ: uł animã cȩlesti: suꝑna gr̃a largiente reficimꝰ.
⁊ habebant pisciculos paucos: & ipsos benedixit &

Expanded text:
nemo novit Filium, nisi Pater: neque Patrem quis novit, nisi nemo novit Filium, nisi Pater: neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare , quid nisi panem vitae nobis per se aperiendum demonstravit, et cujus interiora cernenda per nos ipsos penetrare nequivimus? Cui contra propheta miserabilem quorumdam famem deplorans, aiebat: Parvuli petierunt panem, nec erat qui frangeret eis . Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo ad virtutebonae operationis convalescerent refici, nec erat, magistris deficientibus, qui eis Scripturarum arcana patefaceret, eosque ad viam veritatis institueret. Acceptis autem ad frangendum panibus, Dominus gratias agit, ut et ipse quantum de salute generis humani congaudeat, ostendat, et nos ad agendas semper Deo gratias informet, cum vel terreno pane carnem, vel animam coelesti superna gratia largiente reficimus. Et habebant pisciculos paucos, et ipsos benedixit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ac farutates e porales derelinquere p̾cipimꝰ. ul cende
qa mnons in qͥ urba dnĩ cis panib reficrebat᷑: aldiuuidi¬
ne ut supradiximꝰ redeptoris nr̃i signifiat: ibi suꝑ
fenũ hic suꝑ t̾ra reficitur Ibi eni celsitudo xpi. ꝓpi
arrales homines & ierłm t̾renã. carnali spe & desiole-¬
rio tenet᷑  hic aut̃ remota om̃i cupiditate cartali. son¬
uurs noui testamti spei pmanentis firmam̃tũ tanqua
ipsius montis soliditas nullo foeno int̾posito continebat
s accipiens septẽ panes: grãs agens fregit & declit
Dñs accipiens panes dabat discipłis. ut ipsi acceptos iu¬
be apponerent: qͥa spĩnalis dona scientiȩ tribuens apłis.
peorũ ministeriũ uoluit ȩccłȩ suȩ ꝑorbẽ uitȩ ciba¬
ria cistribui. Qđ autẽ fregit panes qͦs discipłis darec.
aptionẽ designat sacram̃torũ. quib ad ꝑpetuã salu¬
tem nutriencius erat mundus. Cũ enĩ ait ipse dñs. &

Expanded text:
ac facultates temporales derelinquere praecipimur. Vel certe ac facultates temporales derelinquere praecipimur. Vel certe quia mons in quo turba dominicis panibus reficiebatur, altitudinem, ut supra diximus, Redemptoris nostri significat, ibi super fenum, hic super i spe et desiderio tegitur; hic autem remota omni cupiditate carnali convivas novi testamenti, spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito continebat. Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat inus accipiens panes dabat discipulis suis, ut ipsi acceptos turbae apponerent, quia spiritalis dona scientiae tribuens apostolis per eorum ministerium voluit Ecclesiae suae per orbem vitae cibaria distribui. Quod vero fregit panes quos discipulis dedit, apertionem designat sacramentorum, quibus ad perpetuam salutem nutriendus erat mundus. Cum enim ait ipse Dominus: Et
Abbreviated transcription (Latin):
runt: qͥa legis & ꝓpħarũ erant litteris edocti de illo
Credentes uͦ ex gentib de longe utiq uener̃ ad xp̃m:
qͥa nullis paginarũ scãrũ monim̃tis de eiꝰ erant fide
p̾moniti. ET int̾rogauit eos. Quot panes habe¬
tis: Qui dixer̃. Septẽ. Pene septẽ panes in mysterio
noui testam̃ti ponunt᷑. in quo septiformis gr̃a sp̃s scĩ.
plenius fidelib cunctis & credenda reuelat᷑. & credita
datur. Neq ordeicei fuisse ꝓdunt᷑. sicut illi quinq
de quib quinq sunt hominũ milia saturata: ne iterũ
sicut in lege uitale animȩ alim̃tũ corporalib sacram̃tis
obtegeret᷑. Ordei & enĩ medulla: tenacissima palea tegit᷑
Et p̃cepit turbȩ. discũbere suꝑ t̾rã. Supra in refectiõne
quinq panũ turba suꝑfenũ uiride discũbebat. nunc
ubi septẽ panib reficienda ẽ. supra t̾rã discũbere pͣci¬
pitur: qͥa pscriptura legis carnis delideria mnleare

Expanded text:
runt, quia legis et prophetarum erant litteris edocti de illo. runt, quia legis et prophetarum erant litteris edocti de illo. Credentes vero ex gentibus de longe utique venerunt ad Christum, quia nullis paginarum sanctarum monumentis de ejus erant fide praemoniti. Et interrogavit eos: Quot panes habetis? Qui dixerunt, Septem. Bene septem panes in mysterio Novi Testamenti ponuntur, in quo septiformis gratia Spiritus sancti plenius fidelibus cunctis et credenda revelatur et credita datur. Neque hordeacei fuisse produntur, sicut illi quinque de quibus sunt quinque hominum millia saturata, ne iterum sicut in lege vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur. Hordei enim medulla tenacissima palea tegitur. Et praecepit turbae discumbere super terram. Supra in refectione quinque panum turba super fenum viride discumbebat, nunc ubi septem panibus reficienda est, supra terram discumbere praecipitur, quia per Scripturam legis carnis desideria calcare
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: qͥa ꝑ incorruptionẽ & innocentiã ꝓximꝰ fuit.
Alius nulla impudicicia. nullis flagiciis inquinatꝰ. solo
aut̃ coniugio exꝑtꝰ ad ministeriũ sp̃uale conuersus. ẽ¬
Neq iste uenit de longinquo: qͥa usus coniunctione
concessa. ꝑ illicita ñ errauit. Alii uͦ post carnis fla¬
gitia. alii post falsa testimonia. alii post facta furta.
alii post illatas uiolentias. alii post ꝑpetrata homici¬
dia ad poenitentiã redeunt: atq ad om̃i potentis dĩ
seruiciũ conuertunt᷑. Hi uidelicet ad dñm de longin¬
quo ueniunt. Quanto & enĩ quisq plus in prauo ope
errauit: tanto ab om̃ĩpotente dño longius recessit.
Dentur gͥ alim̃ta eis etiã qͥ de longinquo ueniunt: qͥa
conuersis peccatorib doctrinȩ scȩ cibi pͣbendi sunt¬
ut in dm̃ uires reparent: quas in flagiciis amiserunt.
tẽ iudei quicunq in xp̃m credider̃ de ꝓpe ad illũ uene¬

Expanded text:
venit, quia per incorruptionem et innocentiam proximus fuit. venit, quia per incorruptionem et innocentiam proximus fuit. Alius, nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, sola autem conjugia expertus, ad ministerium spiritale conversus esNeque iste venit de longinquo, quia usus conjunctione concessa, per illicita non erravit. Alii vero post carnis flagitia, alii post falsa testimonia, alii post facta furta, alii post illatas violentias, alii post perpetrata homicidia ad poenitentiam redeunt, et ad omnipotentis Dei servitium convertuntur: hi videlicet ad Deum de longinquerravit, tanto ab omnipotente Domino longius recessit. Dentur igitur alimenta eis etiam, qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi praeerunt. Item Judaei quicunque in Christo crediderunt, de prope ad illum vene
Abbreviated transcription (Latin):
sanationẽ infirmorũ suorũ sustinet: cũ electi quiq
fide sc̃ȩ trinitatis lucidi. dño ꝓsuis suorũꝙ peccatis
animarũ uidelicet languorib ꝑseueranti instantia
supplicant. Itẽ turba triduo dñm sustinet. quando
multitudo fideliũ peccata quȩ ꝑpetrauit ꝑ poeniten¬
tiã declinans: ad dm̃ se in oꝑe. in locitionẽ. atꝙ in
cogitatione conuertit. Quos dimittere ieiunos in
domũ suã dñs ñ uult ne deficiant inuia. qͥa uideli¬
cet conuersi peccatores in p̃sentis uitȩ uia deficiunt.
si insia conscientia sine sc̃ȩ pͣdicationis pabulo dimit¬
tant᷑. Ne gͦ lassent᷑ in huiꝰ ꝑegrinationis itinere. pa-¬
scendi sunt sacra ad monitione. Ualde aut̃ pensanda. ẽ
pia sententia. quȩ ꝓcessit ex ore ueritatis: qua dicit᷑¬
uipam enĩ exeis de longe uener̃. Est autẽ qͥ nichil
fraudis & nichil carnalis corruptionis ex ꝑtus: ad om̃i¬
potentis dĩ seruiciũ festinauit. Iste de longinquo ñ

Expanded text:
sanationem infirmorum suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi, Domino pro suis suorumque peccatis animae videlicet languoribus perseveranti instantia supplicant, item turba triduo Dominum sustinet, quando multitudo fidelium peccata, quae perpetravit per poenitentiam declinans ad Dominum, se in opere, in locutioncogitatione convertit. Quos dimittere jejunos in domum suam Dominus non vult ne deficiant in via, quia videlicet conversi peccatores in praesentis vitae via deficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sanctae pabulo dimittuntur. Ne ergo lassentur hujus peregrinationis itinere, pascendi sunt sacra admonitione. Valde autem pensanda est pia sententia, quae processit ex ore veritatis: quoduidam enim ex eis de longe venerunt. Est autem qui nil fraudis et nihil carnalis corruptionis expertus, ad omnipotentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non
Abbreviated transcription (Latin):
utraq refectio in monte celebrata. ẽ: ut aliorũ euange-¬
listarũ narratio declarat. quia utriusq scriptura te¬
stam̃ti: recte intellecta altitudinẽ nob cęlestiũ prȩce¬
ptorũ mandat & pͣmiorũ.: utraq altitudinẽ xp̃i qui. ẽ.
mons domꝰ dñi in uertice montiũ consona uoce p̾dicant¬
in alta bonorũ extollit opũ. & cunctis manifestã gentib
exhibet: ipse hanc abinfimis delectationib abstractã
pane cęli reficit. atq aͣppetitũ suꝑnȩ suauitatis dato pi¬
gnore cibi spĩalis accendit. Misereor inqͥt suꝑ turbã.
quia ecce ia triduo sustinent me. nec habent qđ marn¬
aua et̃ :  si dimisero eos ieuimos indomũ suã. deficient¬

Expanded text:
utraque refectio in monte celebrata est, ut aliorum Evangeutraque refectio in monte celebrata est, ut aliorum Evangelistarum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenti, recte intellecta, altitudine nobis coelestium et praeceptorum mandat, et praemiorum utraque altitudinem Christi, qui est mons, dombonorum extollit operum, et cunctis manifestam gentibus exhibet, ipse hanc ab infimis delectationibus abstractam pane coeli reficit, atque ad appetitum supernae suavitatis dato pignore cibi spiritalis accendit. Misereor, inquit, super turbam: quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Et si dimisero eos je
Abbreviated transcription (Latin):
ne consideranda . ẽ. in uno eodẽq redẽptore nr̃o distincta
oꝑatio diuinitatis & humanitatis: atq error euticetis :
qui unã tantũ in xp̃o oꝑationẽ dogmatizare p̾sumit.
ꝓcul a xp̃ianis finib expellendus. Quis enĩ ñ uideat
hoc qđ suꝑ turbã miseret᷑ dñs. ne uł inedia uł uiȩ lon¬
gioris labore deficiat. affectũ esse & cõpassionẽ huma
nȩ fragilitatis. qđ uͦ de septẽ panib & pisciculis paucis
quattuor hominũ milia saturauit : diuinȩ opus esse
uirtutis Mystice aut̃ hoc miraculo designat᷑: qđ uiã
scłi p̃sentis alit̾ in columes transire nequimꝰ. nisi nos
gr̃a redẽptoris nr̃i alim̃to sui uerbi reficiat. Hoc uͦ ty¬
pice int̾ hanc refectionẽ & illã quinq panũ ac duorũ
pisciũ distat: qđ ibi littera ueteris instrum̃ti. fidelib
sp̃uali gr̃a plena. c̃ẽ. signata. ẽ. Hic aut̃ noui ueritas ac
grã testam̃ti: fidelib ministranda monstrata. ẽ. Sane

Expanded text:
da est in uno eodemque Redemptore nostro distincta operatio divinitatis et humanitatis: atque error Eutychetis, qui unam tantum in Christo operationem dogmatizare praesumit, procul a Christianis finibus expellendus. Quis enim non videat hoc quod super turbam miseretur Dominus, ne vel inedia vel viae longiorisnae fragilitatis? Quod vero de septem panibus et pisciculis paucis quatuor hominum millia saturavit, divinae opus esse virtutis? Mystice autem hoc miraculo designatur quod viam saeculi praesentis aliter incolumes transire nequimus, nisi nos gratia Redemptoris nostri alimento verbi sui reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi litteratalis gratia plena esse signata est, hic autem novi veritas ac gratia testamenti fidelibus ministranda monstrata est. Sane
Abbreviated transcription (Latin):
recte Iule & enĩ solus recte loquit᷑. siue dm̃ confitendo.
seu aliis p̃dicando: cuiꝰ auditũ ut cȩlestib possit auscul¬
tare & obsecundare mandatis : diuina grã reserat. cuiꝰ
linguã dñs tactu sapientiȩ quȩ ipse. ẽ. ad loquendũ in¬
stic̾uit. Talis aut̃ merito potest dicere cũ psalmista.
Dñc labiamea aꝑies. & os meũ annunciabit laudẽ tuã

Expanded text:
recte. Ille etenim solus recte loquitur, sive Deum confitendo, recte. Ille etenim solus recte loquitur, sive Deum confitendo, seu aliis praedicando, cujus auditum ut coelestibus possit auscultare et obsecundare mandatis, divina gratia reserat, cujus linguam Dominus tactu sapientiae, quae ipse est, ad loquendum instituit. Talis autem merito potest dicere cum Psalmista: Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
format. Bene aut̃ subditur. Et suspiciens iN
celũ: ingemuit & ait illi. Effeca: qđ estꝰ aꝑire. Suspe¬
xit nanq incęlũ: ut inde mutis loquelã. inde auditũ
surdis. inde cunctis infirmitatib medelã doceret. ẽẽ.
quȩrendã. Ingemuit autẽ:. ñ quia ipsi opus. eẽt. cũ ge-¬
mitu aliqͥd petere a patre. qͥ cuncta petentib donat cũ¬
patre : sed ut nob̾ gemendi daret exemplũ. cũ uel ꝓnr̃is
ꝑtinet. Aures & enĩ ad audiendũ aꝑiendȩ. lingua uero
ut loqui posset. a retinaculis erat suȩ tarditatis sol¬
eiꝰ. & solutũ est uinculũ linguȩ eiꝰ & loquebat᷑ recte
Ubi utraq unius ciusqͣ mediatoris dĩ & hominũ natura:
manifeste distincta ẽ. Suspiciens eni incȩlũ. quasi homo
dm̃ precaturis ingemuit. Sed mox uno sermone: quasi
diuina potens maiestate curauit. Bene aut̃ dicit᷑ de eocuiꝰ¬
ans apuit aures & linguȩ uinculũ soluit: qͥa loquebatꝰ

Expanded text:
format. Bene autem subditur: Et suspiciens in format. Bene autem subditur: Et suspiciens in coelum, ingemuit; et ait illi: Effeta, quod est adaperire. Suspexit namque in coelum, ut inde mutis loquelam, inde surdis auditum, inde cunctis infirmitatibus medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit autem, non quia ipsi opus esset cum gemitu aliqPatre, sed ut nobis gemendi daret exemplum; cum vel pro nospertinet. Aures etenim ad audiendum aperiendae: lingua vero ut loqui posset a retinaculis erat suae tarditatis solejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Ubi utraque unius ejusdemque mediatoris Dei et hominum natura manifeste distincta est. Suscipiens enim in coelum quasi homo Deum precaturus ingemuit, sed mox uno sermone quasi divina potens majestate curavit. Bene autem dicitur de eos aperuit aures, ac linguae vinculum solvit, quia loquebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis lucẽ sequi confessio debet: apte subiungit᷑.
⁊̃ expuens: tetigit linguã eiꝰ. Expuens qͥppe dñs
linguã tangit egroti: cũ ad confessionẽ fidei ora cache¬
cizatorũ instruit. Sputũ nanq dñĩ. saporẽ designat
sapientiȩ : quȩ teste uiro sapiente loquit᷑ Ego ex ore
altissimi ꝓdiui: primogenita. Unde & alibi sputo eiꝰ
t̾rȩ cõmixto: cȩcus natꝰ illuminat᷑ Sputũ & enĩ qđ
ex capite dnĩ descendit diuinã eiꝰ naturã quȩ ex dõ. ẽ.
portio terrȩ cui idem sputũ immiscuit. humanã quȩ
ex hominib assũpta . ẽ. designat. & ꝑ medicam̃tũ ex
sputo suo ac t̾ra cõpositũ oculos cȩci nati apuit : quia
genꝰ humanũ ꝑ confessionẽ utriusq suȩ naturȩ. ab in¬
genitis errorũ suorũ tenebris eruit. Expuens gͦ dñs
linguã muti ut loqui ualeat tangit: cũ ora diubruta.
ad uerba sapientiȩ ꝓferenda contactu suȩ pietatis in¬

Expanded text:
veritatis lucem sequi confessio debet, apte subjungitur: veritatis lucem sequi confessio debet, apte subjungitur: Et exspuens tetigit linguam ejus. Exspuens quippe Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instruit. Sputum namque Domini saporem designat sapientiae, quae, teste viro sapiente, loquitur: Ego ex ore Altissimi prodivi primogenita . Unde et alibi sputo ejus terrae comisto, caecus natus illuminatur. Sputum etenim quod ex capite Domini descendit divinam ejus naturam, quae ex Deo est; portio terrae cui idem sputum immiscuit, humanam quae ex hominibus assumpta est, designat. Et per medicamentum ex sputo suo ac terra compositum oculos caeci nati aperuit, quia genus humanum per confessionem utriusque suae naturae ab ingenitis errorum suorum tenebris eruit. Exspuens ergo Dominus, linguam muti ut loqui valeat tangit, cum ora diu bruta ad verba sapientiae proferenda contactu suae pietatis in
Abbreviated transcription (Latin):
nanq infirmũ dñs de turba seorsũ educit. cũmentẽ
pecettis languidã: uisitatione suȩ pietatis illustrans.
a consuetis humanȩ conuersationis morib a uocat.
atq ad sequenda p̃ceptorũ suoꝵ itinera ꝓuocat.
Mittit digitos suos in auriculas: cũ ꝑdona sc̃ĩ sp̃s aures
cordis ad intelligenda ac suscipienda uerba salutis
apit. Nanq digitũ dĩ appellari spm̃ sc̃m̃. testat᷑ ipse
dñs: cũ dicit iudeis. Si ego indigito dĩ eicio demonia.
filii ur̃i inquo eiciunt: Qđ exponens alius euange¬
lista dicit. Si ego in sp̃u dĩ eicio demonia. Quo ni
mirũ digito & magi in ȩgypto suꝑati a moyse dice¬
bant. digitꝰ dĩ est hic. & lex intabulis scripta.ẽ. lapi
hominũ: siue spuũ malignorũ. & in agnitione diui¬
nȩ uoluntatis erudimur. Digiti gͦ dĩ in auriculas
missi eiꝰ qui fanandus erat dona sunt scĩ sp̃s. quibus
corda quȩ auia ueritatis errauerant. ad scientiam
salutis audiendã discendã reuelat. & quia cognitã

Expanded text:
 infirmum de turba seorsum educit, cum mentem peccatis languidam, visitatione suae pietatis illustrans, a consuetis humanae conversationis moribus avocat, atque ad sequenda praeceptorum suorum itinera provocat. Mittit digitos suos in auriculas, cum per dona sancti Spiritus aures cordis ad inteaperit. Nam digitum Dei appellari Spiritum sanctum testatur ipse Dominus cum dicit Judaeis: Si ego in digito ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt ? Quod exponens alius evangelista dicit: Si ego in spiritu Dei ejicio dmirum digito et magi in Aegypto superati sunt a Moyse dicentes: Digitus Dei est hic ; et lex in tabulis scripta est lapidhominum, sive spirituum malignorum, et in agnitione divinae voluntatis erudimur. Digiti ergo Dei in auriculas missi ejus qui sanandus erat, dona sunt sancti Spiritus, quibus corda quae a via veritatis aberraverant, ad scientiam salutis audiendam discendamque revelat. Et quia cognitam
Abbreviated transcription (Latin):
ne cui dicerent. Quanto aut̃ eis p̾cipiebat: tanto magis
plus pdicabant. & eo amplius admirabant᷑ dicentes:
Bene om̃ia fecit. & surdos fecit audire: & mutos loqui
Si sciebat illos sicut ille qui notas habebat & p̾sentes &
futuras hominũ uoluntates tanto magis p̾dicaturos
quanto magis ne p̃dicarent eis p̃cipiebat. ut quid hoc
prȩcipiebat. nisi quia pigris uolebat ostendere. quanto
studiosius quantoq feruentius eũ pͣdicare debeant quib
iubet ut p̃dicetit. quando illi qͥ ꝓhibebant᷑ tacere non

Expanded text:
agis plus praedicabant, et eo amplius admirabantur dicentes: Bene omnia fecit: et surdos fecit audire, et mutos loqui. Si sciebat eos, sicut ille, qui notas habebat et praesentes et futuras hominum voluntates, tanto magis praedicaturos, quanto magis ne praedicarent eis praecipiebat, ut quid hoc praecipiebat nisi quia pigris volebat ostendere quanto studiosius quantoque ferventius eum praedicare debeant, quibus jubet ut praedicent quando illi qui prohibebantur, tacere non
Abbreviated transcription (Latin):
mare positos respiciebat. Et adducunt ei sur¬
dũ & mutũ: & dep̃cabant᷑ eũ. ut imponat illi manũ:
Surdus & mutꝰ ẽ. qui nec aures audiendis dĩ uerbis.
nec os aꝑit ꝓloquendis. Quales necesse . ẽ ut ii
qui loqui iã & audire diuina eloquia longo usu di¬
dicerunt: dno sanandos offerant: quatinꝰ eos quos
humana fragilitas nequit. ipse grẽ suȩ dextera saluet
NVapphendens eũ de turba seor sũ: misit digitos suos
in auriculas eiꝰ. frima salutis ianua. ẽ: infirmũ ap

Expanded text:
mare positos respiciebat. Et adducunt ei surdum et mutum; et deprecabantur eum, ut imponat illi manum. Surdus et mutus est, qui nec aures audiendis Dei verbis, nec os aperit proloquendis, quales necesse est ut hi qui loqui jam et audire divina eloquia longo usu didicerunt, Domino sanandos offerant, quatenus eos quos humana fragilitas nequit, ipse gratiae suae dextera salvet. Et apprehendens eum de turba seorsum, misit digitos suos in auriculas. Prima salutis janua
Abbreviated transcription (Latin):
dens iesos: dix̃ illi. Quiduis tͥ faciã: Cȩcus aut̃ dixit
ei Raboni: ut uideã. Nunqͥd qui lum̃ reddere pote¬
rat. qͥd uellet cȩcus ignorabat: Sed peti uult hoc qđ
nos petere. & se concedere p̾noscit Importune nanq ad
orationẽ nos ad monet: & tam̃ dicit. Scit nanq pater

Expanded text:
dens Jesus, dixit illi: Quid vis tibi faciam? Caecus autem dixit dens Jesus, dixit illi: Quid vis tibi faciam? Caecus autem dixit i vis faciam? Nunquid qui lumen reddere poterat quid vellet caecus ignorabat? Sed peti vult id quod et nos petere et se concedere praenoscit. Importune namque ad orationem nos admonet, et tamen dicit: Scit namque Pater
Abbreviated transcription (Latin):
cantes cȩcũ animȩquiorẽ esse . & surgere atq ad dñm
uenire p̾cipiunt: cũ pͣdicando uerbũ indoctis. spem
eos salutis habere ac de torpore uitiorũ erigi. atq
ad uircutũ studia quib illuminari mereantur sese
accingere iubent. dicentes cũ ꝓpħa. Accedite ad eũ & il¬
luminamini. & iterũ. Surge qͥ dormis. & exurge a
mortuis. & illuminabit tͥ xp̃c. & qͥa primitiua eccła
de gentib tanto ꝓmissi in xp̃oluminis desiderio ferue¬¬
bat. ut plurimi relictis mundi facultatib nudi euan¬
głicã uitã sequerent᷑. quo ȩternũ incȩlis mererent᷑ ha¬
bere thesaurũ: recte illuminando cȩco subditiurr.
Qui ꝓiecto uestim̃to suo exiliens: uenit ad eũ. Proie¬
Cto quippe uestim̃to exilit. ut adueniens illuminetꝰ
axp̃o: qui abiectis mundi retinaculis expedito m̃tis
gressu ad largitorẽ ȩcernȩ lucis ꝓperat. Et respon¬

Expanded text:
cantes caecum, animaequiorem esse, et surgere atque ad Dominum cantes caecum, animaequiorem esse, et surgere atque ad Dominum venire praecipiunt, cum praedicando verbum indoctis, spem eos salutis habere ac de torpore vitiorum erigi, atque ad virtutum studia, quibus illuminari mereantur, sese accingere jubent, dicentes cum propheta: Accedite ad eum, et illuminamini ; et iterum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et ilesia tanto promissi in Christo luminis desiderio fervebat, ut plurimi, relictis mundi facultatibus, nudi evangelicam vitam sequerentur, quo aeternum in coelis mererentur habere thesaurum, recte de illuminando caeco subditur: Qui projecto vestimento suo exsiliens venit ad eum. Projecto quippe vestimento exsilit, ut adveniens illuminetur a Christo, qui abjectis mundi retinaculis expedito mentis gressu ad largitorem aeternae lucis properat. Et respon
Abbreviated transcription (Latin):
bentib a clamando desistit: qͥa popłs gentiũ cognita
fama nominis xp̃i particeps eiꝰ fieri quęrebat. Contra¬
dicebant multi. primo iudei ut in apłorũ actib legimꝰ.
deinde etiã gentiles acriori ac fortiori psecutione fre-¬
quent̾ instabant. ne illuminandus sanandusq xp̃m
mundus inuocaret: nec tunc eos qui ad uitã erant pͣ¬
ordinati ȩternã uesanꝰ impugnantiũ furor disposita
ualebat salute priuare. Et stans iesus pͣcepit illũ
uocari. Ecce stat qͥante transiebat. Qua in re aliqͥd
nob̾ dñs innuit. qđ intelligi de humanitate ac diui¬
nitate illius utilit̾ possit. Clamantẽ & enĩ cȩcũ tran¬
siens audiuit: sed stans miraculũ illuminationis ex¬
hibuit. Eł uocant cȩcũ dicentes ei. Animȩ quior
esto. Surge : uocat te. Clamantẽ ad se cȩcũ dñs uo¬
cat: cũ popło gentiũ scientiã ueritatis desideranti.

Expanded text:
bentibus a clamando desistit. Quia populus gentium agnita bentibus a clamando desistit. Quia populus gentium agnita fama nominis Christi, particeps ejus fieri quaerebat; contradicebant multi, primo Judaei, ut in apostolorum Actibus legimus, deinde etiam gentiles acriori ac fortiori persecutione frequenter instabant, ne illuminandus sanandusque Christum mundus invocaret; nec tamen eos qui ad vitam erant praeordinati aeternam, vesanus impugnantium furor disposita valebat salute privare. Et stans Jesus praecepit illum vocari. Ecce stat qui ante transibat. Qua in re aliquid nobis Dominus innuit, quod intelligi de humanitate ac divinitate illius utiliter possit. Clamantem etenim caecum transiens audivit, sed stans miraculum illuminationis exhibuit. Et vocant caecum, dicentes ei: Animaequior esto: surge, vocat te. Clamantem ad se caecum Dominus vocat, cum populo gentium scientiam veritatis desideranti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dñ quẽ colebat crebris p̃cib ut sese illuminare
dignaret᷑ orabat. Quid ẽ. aut̃ transeundo audire.
stando lum̃ restituere. nisi qđ ꝑhumanitatẽ suã mi¬
sertus. ẽ. qͥ ꝑ diuinitatis potentiã a nob̾ m̃tis nr̃ȩ te¬
nebras exclusit: Qui enĩ ꝓpt̾ nos natꝰ & passus.ẽ. qui
resurrexit. ascendit in cȩlũ. quasi transiit iesos: quia
uit : qͥa ñ sicut illa dispensatio tẽporalis. ita uerbi ȩt̃¬
nitas transit quȩ inse manens innouat om̃ia. Stare
enĩ dĩ. ẽ: in cõmutabili cogitatione mutabilia cuncta
disponere. Qui gͦ uoces petentis transiens audiuit.
stans lum̃ reddidit: qͥa & si ꝓpt̾ nos tẽporalia ꝑtulit.
inde tam̃ nob̾ lucẽ tribuit. unde habere mutabilitatis
mei. Ꝙ cõminabant᷑ ei multi. ut taceret. At ille multo¬
magis clamabat dicens. Fili dauid: miscrere mei. Audi¬
ens iesum cȩcus misereri sui p̾cat᷑. nec multis licet ꝓhi¬

Expanded text:
qui Deum quem colebat crebris precibus ut sese illuminare qui Deum quem colebat crebris precibus ut sese illuminare dignaretur, orabat. Quid est autem transeundo audire, stando lumen restituere, nisi quod per humanitatem suam misertus est, qui per divinitatis potentiam a nobis mentis nostrae tenebras exclusit? Qui enim propter nos natus et passus est, qui resurrexit et ascendit in coelum, quasi transiit Jesus; quia  sicut illa dispensatio temporalis, ita Verbi aeternitas transit quae in se manens innovat omnia; stare enim Dei est incommutabili cogitatione mutabilia cuncta disponere. Qui ergo voces petentium transiens audivit, stans lumen reddidit, quia et si propter nos temporalia pertulit, inde tamen nobis lucem tribuit, unde habere mutabilitatis mei. Et comminabantur ei multi ut taceret. At ille magis clamabat multo dicens, Fili David miserere mei. Audiens Jesum caecus, misereri sui precatur, nec multis licet prohi
Abbreviated transcription (Latin):
asini solũm ad dñm adducti faciunt mentionẽ. de
matre om̃ino reticent: qͥa illi simplicit̾ fidẽ gentiũ
figurant. iste autẽ natũ ex fideli synagoga fidelem
uit. Proficiscente gͦ dño & discipłis eiꝰ & plurima mul¬
titudine de ierichõ. cȩcus sedebat iuxta uiã mendicans.
quia ascendente ad cȩlos dño & multis fideliũ sequen¬
tib immo cunctis ab initio mundi electis una cũ illo
ianuã regni cȩlestis ingredientib: mox gentiũ popłs
diu ꝑfidia cȩcus. audito saluatoris aduentu coepit &
ipse salutis atq illuminationis spem habere. De qͦ bene
dicit᷑. qͥa sedebat iuxta uiã mendicans. Mendicat enĩ
iuxta uiã sedens. qͥ necdũ iter ueritatis ingrediens.
necdũ cognoscens. sedula intentione atq inqui sitione
desideriĩ salutaris adhoc ꝑuenire contendit: & qui
sit uerus religionis cultꝰ inuestigare ꝑsistit. Qđ in
hystoria cornelii centurionis p̃cipue declaratũ. ẽ.

Expanded text:
asini solummodo ad Dominum adducti faciunt mentionem, de asini solummodo ad Dominum adducti faciunt mentionem, de matre omnino reticent. Quia illi simpliciter fidem gentium figurant; iste autem natum ex fideli synagoga fidelem vit. Proficiscente ergo Domino et discipulis ejus et plurima multitudine de Jericho, caecus sedebat juxta viam mendicans; quia ascendente ad coelos Domino, et multis fidelium sequentibus, imo cunctis ab initio mundi electis, una cum illo januam regni coelestis ingredientibus, mox gentium populus diu perfidia caecus, audito Salvatoris adventu coepit et suae salutis atque illuminationis spem habere. De quo bene dicitur, quia sedebat juxta viam mendicans. Mendicat enim juxta viam sedens, qui necdum iter veritatis ingrediens, necdum cognoscens, sedula intentione atque inquisitione desiderii salutaris ad hoc pervenire contendit, et qui sit verus religionis cultus investigare persistit. Quod in historia Cornelii centurionis praecipue declaratum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tis & assũptȩ a se humanitatis archana pate fecit.
Qđ uͦ marcus unũ illuminatũ scribit. ad gentiũ salutẽ
specialit̾ respicit: qͥ omimodis a luce ueritatis extorres
fuerant. Et ideo quantũ famosa infidelitatis eorũ erat
cȩcitas: tantũ famosa facta. ẽ. illuminantis eos grã sal¬
uatoris. & bene marcus qͥ gentib scribebat euangłiũ
unũ dicit illuminatũ: ut eorũ quos instituebat ad fidẽ
saluationis figura congrueret. Matheus uͦ qͥ credentib
ex hebreis suũ scribebat euangłiũ qđ ingentiũ qͦq noticiã
erat ꝑuenturũ: recte duos dicit illuminatos. ut ad
utrunq popłm unã eandẽq fidei gr̃am ꝑtinere doceret.
qđ etiã in sequenti lectione de asino in quo dñs sedere
dignatꝰ ẽ. eadẽ euangłica seruare scriptura curauit.
Matheus nanq qui fidelib ex iudeis euangłizabat: asinã
simul & pullũ adductos dño refert. Porro cȩteri tres
euangłistȩ qͥ congregatȩ de nationib ȩccłȩ scripserunt.

Expanded text:
 et assumptae a se humanitatis arcana patefecit. Quod vero Marcus unum illuminatum scribit, ad gentium salutem specialiter respicit, qui omnimodis a luce veritatis extorres fuerant. Et ideo quantum famosa infidelitatis eorum erat caecitas, tantum famosa facta est illuminantis eos gratia Salvatoris. Et bene Marcus, qui in gentibus scribebat Evangelium, unum dicit illuminatum, ut eorum quos instituebat ad fidem salvationi figura congrueret. Matthaeus vero qui credentibus ex Hebraeis suum scribebat Evangelium, quod in gentium quoque notitiam erat perventurum, recte duos dicit illuminatos, ut ad utrumque populum unam eamdemque fidei gratiam pertinere doceret. Quod etiam in sequenti lectione de asino, in quo Dominus sedere dignatus est, eadem Evangelica servare Scriptura curavit. Matthaeus namque qui fidelibus ex Judaeis evangelizabat, asinam simul et pullum adductos Domino refert. Porro caeteri tres Evangelistae qui congregatae de nationibus Ecclesiae scripserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quirit: ut corad orationẽ excitet. Unde & cȩcus ꝓtinꝰ
adiungit Raboni: ut uidea. Ecce cȩcus a dño ñ aurũ
sed lucẽ quęrit. Parui pendit extra lucẽ aliqͥd quȩrere.
qͥa & si habere cȩcus qđ libet potest. sine luce ñ potest
uidere qđ habet. Imitem᷑ gͦ eũ: quẽ & corpore audiuimꝰ
& inte saluatii. Nonfalsas diuitias. ñ terrena dona.
ñ fugitiuos honores a dño sed lucẽ quęramꝰ: illã uide¬

Expanded text:
. Unde et caecus protinus adjungit: « Domine, ut videam. » Ecce caecus a Domino non aurum, sed lucem quaerit. Parvipendit extra lucem aliquid quaerere, quia et si habere caecus quodlibet potest, sine luce non potest videre quod habet. Imitemur ergo eum, quem et corpore audivimus et mente salvatum, non falsas divitias, non terrena dona, non fugitivos honores a Domino, sed lucem quaeramus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ñ sũ dignꝰ ꝓcũbens soluere corrigiã calciam̃toꝵ
eiꝰ. Ego bap̃tizo uos aqua. ille uͦ baptizabit uos spĩ scõ
⁊ factũ ẽ. In dieb illis uenit iesus apazareth ca¬
lileȩ & baptizatꝰ. ẽ. in iordane ab ioħe. Et statĩ ascenis
de aqi a uidit aꝑtos cȩlos & sp̃m tanquã colũbã ch¬
dentẽ & manentẽ in ipso. Et uox facta. ẽ. de cęli ues

Expanded text:
lciamentorum eius ego baptizavi vos aqua ille vero baptizabit vos Spiritu Sancto et factum est in diebus illis venit Iesus a Nazareth Galilaeae et baptizatus est in Iordane ab Iohanne et statim ascendens de aqua vidit apertos caelos et Spiritum tamquam columbam descendentem et manentem in
Abbreviated transcription (Latin):
do cauendũ. ẽ. scandalũ ꝓximi. aliquando uͦ ꝓnichi¬
lo contẽnendũ. In quantũ enĩ sine peccato possumꝰ:
uitare ꝓximorũ scandalũ debemꝰ. Si aut̃ de ueri-

Expanded text:
do cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihido cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihilo contemnendum. In quantum enim sine peccato possumus, vitare proximorum scandalum deb
Abbreviated transcription (Latin):
suũ scandalũ ꝑdere. dũ apłos uident int̾ se de honore
pugnare. Qd aut̃ dixit. bonũ. ẽ. ei magis si circunda-¬
retur mola asinaria collo eiꝰ : scđm ritũ ꝓuintiȩ loquit᷑.¬
quo maiorũ criminũ ista apud ueteres iudeos poena
fuerit. ut in ꝓfundo ligato sixo dimergerent᷑. Ꝙ rẽ ue¬
ra melius. ẽ. in noxiũ poena quãuis atrocissima tẽporali
tam̃ uitã finire corporeã: quã lȩdendo frẽm. mortẽ
animȩ mercri ꝑpetuã. Recte aut̃ qui scandalitari
potest pusillus appellat᷑. Qui enĩ magnꝰ. ẽ: qđcunq
uiderit. qđ cunq passus fuerit: ñ declinat a fide.
Qui aut̃ pusillus . ẽ. animo & paruus: occasiones quȩ¬
rit quomꝰ scandaliz et᷑. Propterea deniq oportet nos
maxime his consulere qͥ parui sunt infide. ne occa¬
sione nr̃i offendant᷑. & recedant a fide ac decidant
a salute. Notandũ sane quia in nr̃o bono oꝑe aliqͣn¬

Expanded text:
suum scandalum perdere, dum apostolos viderent inter se de honore suum scandalum perdere, dum apostolos viderent inter se de honore pugnare. Quod autem dixit: Bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, secundum ritum quo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera utilius est innoxium poena quamvis atrocissima, temporariam tamen vitam finire corpoream, quam fratri nocentem, mortem animae mereri perpetuam. Recte autem qui scandalizari potest pusillus appellatur. Qui enim magnus est, quodcunque viderit, quodcunque passus fuerit, non declinat a fide. Qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere qui parvuli sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Notandum sane quod in nostro bono opere aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
& penuriȩ lignorũ occasio quęreret᷑. Iale quid &
apłs ad galathas p̃cepit. Cõmiicet is qͥ cathecizatꝰ¬
uerbo: ei qui se cathecizat in omĩb bonis. Discipłos
ad magistrorũ refrigeria cohortat᷑. Et qͥa poterat
quilibet pͣcendere pauꝑtatẽ. & pͣceptũ eludere: pri¬
usquã illud ꝓponat imminentẽ soluit quȩstionẽ dicens.
Nolite crrare: ds̃ ñ irridet᷑. Quȩ enĩ seminauerit hõ.
ex his pusillis credentib in me : bonũ. ẽ ei magis si
circundaret᷑ mola asinaria collo eiꝰ. & in mare mitte¬
retur. Quanquã hȩc generalis possit. eẽ sententia ad¬
uersus om̃s qui aliquẽ scandalizant: tam̃ iuxta conse¬
quentiã sermonis. etiã contra apłos dictũ intelligi po¬
test. qui int̾ se disputantes quis eẽt. illorũ maior: uide¬
bant᷑ inuicẽ de dignitate contendere. Ꝙsi inhoc uitio
ꝑmansissent: pot erant eos quos ad fidẽ uocabant p

Expanded text:
et penuriae lignorum occasio quaereretur. Tale quid et et penuriae lignorum occasio quaereretur. Tale quid et Apostolus ad Galatas praecipit, Communicetis qui catechizatur ei qui se catechizat, in omnibus bonis . Et discipulos ad magistrorum refrigeria cohortatur. Et quia poterat quilibet obtendere paupertatem, et praeceptum eludere, priusquam illud proponat, imminentem solvit quaestionem dicens: Nolite errare; Deus non irridetur. Quae enim seminaverit homo, llis credentibus in me, bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, et in mare mitteretur. Quanquam haec generalis possit esse sententia adversum omnes qui aliquem scandalizant, tamen juxta consequentiam sermonis etiam contra apostolos dictum intelligi potest, qui inter se disputantes, quis esset illorum major, videbantur invicem de dignitate contendere . Etsi in hoc vitio permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant per
Abbreviated transcription (Latin):
quib nob̾cũ sunt & aduersũ nos ñ sunt. sed diuisionẽ
paci ueritatiq contrariã qua aduersũ nos sunt: & dñm
ñ sequunt᷑ nobiscũ: decestari & ꝓhibere debemus.
Uiseins enĩ potũ dederit uobis calicẽ aquȩ in nomine
meo quia xp̃i estis: am̃ dico uob̾. ñ ꝑdet mercedẽ suã.
Legimꝰ in ꝓpħa dauid. ad excusandas excusationes in
peccatis: qđ multi peccatorũ suorũ quasi iustas p̾tendant
occasiones. ut qđ uoluntate delinquunt. uideant᷑ ne¬
cessitate peccare. Dñs scrutator çordis & renũ: futuras
cogitationes in singulis contuet᷑. & quia dixerat. quis¬
quis unũ paruulũ receꝑit in nomine meo me recipit:
poterat aliquis causari & dicere. pauꝑtate ꝓhibeor.
tenuitas me retinet ut hospitalis. eẽ ñ possĩ: & hanc
excusationẽ leuissimo p̾cepto diluit. ut calicẽ aquȩ
& hoc frigidȩ iuxta matheũ toto animo porrigamus
Frigidȩ inquit aquȩ ñ calidȩ. ne & in calida pauꝑtatis

Expanded text:
quibus nobiscum sunt, et adversum nos non sunt, sed divisiones pacis veritati contrarias, qua adversum nos sunt, et Dominum non sequuntur nobiscum, detestaidae in nomine meo, quia christi estis, amen dico vobis, non perdet mercedem suam . Legimus in propheta David: Ad excusandas excusationes in peccatis, quod multi peccatorum suorum quasi justas praetendebant occasiones, ut quod voluntate delinquunt, videantur necessitate peccare. Dominus scrutator cordis et renum, qui futuras cogitationes in singulis contuetur, dixerat: Quisquis unum parvulum receperit in nomine meo, me recipit. Poterat aliquis causari et dicere: Paupertate prohibeor, tenuitas me retinet, ut hospitalis esse non possim. Et hanc excusationem levissimo praecepto diluit, ut calicem aquae, et hunc frigidae, juxta Matthaeum, toto animo porrigamus. Frigidae, inquit, aquae, non calidae, ne et in calida paupertatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuimꝰ cũ. Ioh̃es p̾cipua deuotione dñm amans.
ideoq redamari dignꝰ: excludendũ beneficio putauit
eũ qui ñ utat᷑ officio. sed docet᷑ neminẽ a bono qđ ex
parte habet arcendũ. sed ad hoc potius qđ ñdũ habet
te ꝓhibere eũ. Nemo enĩ est quĩ faciat uirtutẽ in no-¬
ñ . ẽ. aduersũ uos: ꝓ uobis. ẽ. Hac doctus sententia dicit
apłs. Sed siue occasione siue ueritate xp̃c annunciet᷑.
& in hoc gaudeo. sed & gaudebo. Sed licet ille gaude
at & de iis qui xp̃m annunciant ñ sincere. & tales
aliquando in nomine. xp̃i signa facientes: obaliorũ
salutẽ censeant᷑ ñ esse ꝓhibendi: ñ tam̃ ipsis ꝑ talia
signa secura sua conscientia reddit᷑. quin potius in illa

Expanded text:
biscum. Joannes praecipua devotione Dominum amans, ideoque redamari dignus, excludendum beneficio putavit eum qui non utatur obsequio. Sed docetur neminem a bono quod ex parte habet arcendum, sed ad hoc potius, quod nondum habet, te prohibere. Qui enim non est non est adversum vos, pro vobis est. Hac doctus sententia dicit Apostolus: Sed sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Sed licet ille gaudeat etiam de iis, qui Christum annuntiant non sincere, et tales aliquando in nomine Christi signa facientes, ob aliorum salutem censeantur non esse prohibendi, non tamen ipsis per talia signa secura sua conscientia redditur. Quin potius in illa
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis dispensatione cognoscimꝰ: ut is qͥ futurus erat
pastor ȩccłȩ in sua culpa disceret. qualit̃ aliis misereri
debuisset Priusitaq cũ ostendit sibi. & tunc p̃posuit cȩ¬
teris: ut ex sua infirmitate cognosceret. quã miscditer
aliena in firma toleraret. Bene aut̃ de redẽptore nr̃o dr̃.¬

Expanded text:
cognoscimus, ut is qui futurus erat pastor Ecclesiae, in sua culpa disceret qualiter aliis misereri debuisset. Prius itaque eum ostendit sibi, et tunc praeposuit caeteris, ut ex sua infirmitate cognosceret quam misericorditer aliena infirma toleraret. Bene autem de Redemptore nostr
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eas intrare in locũ ubi dñs erat positꝰ iusserit: & uidere
qͥa iã resurrexisset a mortuis. Scribit lucas: qđ intrantes
mulieres angłos uident quȩ cũ aromatib uener̃: quia
uidelicet illȩ m̃tes suꝑnos ciues aspiciunt. quȩ cũ uir¬

Expanded text:
qui eas intrare in locum ubi Dominus erat positus jusserit, et videre qui eas intrare in locum ubi Dominus erat positus jusserit, et videre quod jam resurrexisset a mortuis. Scribit Lucas, quod intrantes mulieres angelos vident, quae cum aromatibus venerunt, quia videlicet illae mentes su
Abbreviated transcription (Latin):
stio niomunitar. Et respicientes: uider̃ reuolutũ lapidẽ¬
⁊ rat quippe: magnꝰ ualde. Quomͦ lapis pangłm reuo¬
lutus sit: matheus sufficient̃ exponit. Sed reuolutio
lapidis mystice reserationẽ sacram̃toꝵ xp̃i: quȩ uela¬
mine litterȩ legalis tegebat᷑: insinuat. Lexeni in lapide
scripta ẽ. Cuiꝰ ablato tegmine: gła resurrectionis osten¬
sa & abolitio mortis antiquȩ ac uita nob sꝑancda ꝓpetua.
toto coepit orbe p̾dicari. E⁊ introcuntes in monum̃¬
tũ uider̃ uiuenẽ sedentẽ indextris cooptũ stola candida
& obstupuer̃. Introcuntes aboriente in domũ illã rocun
dã in petra excisã. uider̃ angłm sedentẽ ad meridianã
partẽ loci illius: ubi positũ fuerat corpis iest. Hoc
enĩ erat in dextris: quia nimirũ corpus qđ supinũ iacens
capit habebat ad occasũ. dexterã necesse ẽ. habere ad au¬
strũ. Scribit aut̃ matheus: qđ angłm qͥrcuoluit lapidẽ
ab hostio monum̃ti. primo uider̃ suꝑ ipsũ lapidẽ sedentẽ

Expanded text:
 Et respicientes viderunt revolutum lapidem. Erat quippe magnus valde. Quomodo lapis per angelum revolutus sit, Matthaeus sufficienter exponit. Sed revolutio lapidis mystice reserationem sacramentorum Christi, quae velamine litterae legalis tegebantur, insinuat. Lex enim in lapide scripta est, cujus ablato tegmine, gloria resurrectionis ostensa, et abolitio mortis antiquae, ac vita nobis speranda perpetua, toto coepit orbe praedicari. Et introeuntes in monumentum, viderunt juvenem sedentem in dextris coopertum stola candida, et obstupuerunt. Introeuntes ab Oriente in domum illam rotundam, quae in petra est excisa, viderunt angelum sedentem ad meridianam partem loci illius, ubi positum fuerat corpus Jesu, hoc namque erat in dextris. Quia nimirum corpus, quod supinum jacens caput habebat ad occasum, dexteram necesse est haberet ad Austrum. Scribit autem Matthaeus quod angelum qui revolvit lapidem a
Abbreviated transcription (Latin):
publice p̃dicari & eiꝰ uulgari in popłis maiestatẽ. quẽ
post paululũ flagellatũ uisuri sint. & crucifixiĩ multa
pati a seniorib & scribis. & principib sacerdotũ. Et no¬
tandũ qđ eũ qui multa pati. & occidi. & resurgere debe¬
at filiũ hominis appellat: qͥa passo in carne xp̃o. diui-¬
nitas tam̃ est impassibilis. Et app̃hendens eũ pe-¬
trus: coepit increpare eũ. Quomͦ increpauerit eũ.
illũ dicens. Absit ate dne: ñ erit tͥ hoc Sepe dixim
nimii ardoris atq amoris maximi fuisse petrũ indñm
saluatorẽ. Quia gͦ post confessionẽ suã qua dixerat
um. beatꝰ es symonbariona quia caro & sanguis ñ re¬
uelauit tͥ sed pat̾ ms qui in cęlis. ẽ: repente audit a¬

Expanded text:
publice praedicari, et ejus vulgari in populis majestatem, quem publice praedicari, et ejus vulgari in populis majestatem, quem post paululum flagellatum visuri sint et crucifixum, multa pati a senioribtandum, quod eum qui multa pati, et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat, quia, passo in carne Christo, divinitas impassibilis mansit. Et apprehendens eum Petrus coepit increpare eum. Qillum dicens: Absit a te, Domine, non erit tibi hoc . Saepe diximus nimii ardoris atque amoris quam maximi fuisse Petrum in Dominum Salvatorem. Quia ergo post confessionem suam qua dixerat:um: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in c