comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qđ diximꝰ uisi tanos. ut uideamꝰ in bonitate
electorũ tuorũ. & lȩtem in lȩtitia gentistuȩ.
consequenter & hic dici debuit. ut laude¬
mur cũ hereditate tua : Tui heditati dic¬
tũ. ẽ. laudamini in nomine scõ eiꝰ. Porro autẽ
qm̃ hȩc ambigua uidetur locutio. siuerus ẽ.
iste sensus. quo maluer̃ in terp̃tes dicere
ut lauderis : etiã duo uersus superiores
ita intelligendi sunt: Quia ut dixi una est
in his tribus uersib: locutio greca ut hoc
totũ ita dictũ accipiatur. uisitanos in salu¬
tarituo. ut uideamꝰ inbonitate electoꝵ
tuorũ. Id ẽ. ad hoc nos uisita. ut illicnos. eẽ.
facias. & illic nosuideas. ut lȩteris in letitia
gentis tuȩ id ẽ. tudicaris lȩtari. cũ illi
lȩtant᷑ exte . ut lauderis cũ hereditate
tua. id ẽ cũ ea lauderis : qm̃ non laudatur
nisi ꝓpterte : Siue ergo illo. siue istomodo
intelligendũ sit qđ dictũ ẽ. ad uidendũ.
adlȩtandũ. ad laudandũ: ideo se optant

Expanded text:
isita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant
Abbreviated transcription (Latin):
non animo: etiã hoc magnũ dĩ benefitium
fuit: ut in illa nec essitate migrandi. nullus
Non enĩtimor eorũ qͦtimebant hebrei sed qͦ
timebantur. dicit aliqͥs Quo modo ergo
nolebant eos dimittere aegyptii : quomͦ
tanquã redituros dimiser̃: quomodotanqũa
redituris. & reddituris aurũ & argentũ. peten¬
tib cõmodauer̃. silȩtata ẽ. egyptꝰ in ꝓfecti¬
one eorũ : sed intelligendũ. ẽ. post illam
ultimã ȩgyptiorũ mortẽ. & tantã stragem
in marirubro tã magni ꝑsequentis exercitꝰ :
egyptios timuisse residuosneredirent
hebrei & eorũ reliqͥas magna facilitate
contererent : Tunc impl&um est qđ suꝑius
cũdixisset & auxit popłm suũ uehem̃ter:
mox addidit : & firmauit eũ suꝑ in imicoseiꝰ:
Hanc enĩ sententiã uno uersiculo ꝓpositã
ut explicaret qͦmodo id factũ sit ad iunx̃

Expanded text:
non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa necessitate migrandi nullus eNon enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. Dicet aliquis: Quomodo ergo nolebant eos dimittere Aegyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt, si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit populum suum vehementer,» mox addidit, «Et firmavit eum super inimicos ejus.» Hanc enim sententiam uno versiculo propositam ut explicaret, q
Abbreviated transcription (Latin):
erant. qͥ nondũ possent contẽpnere laboꝵ
suorũ licet tẽporalẽ tam̃ debitã. iustãq
merceđẽ : Nec in eo qđ egyptios deceper̃
aqͥb sibi ut cõmodarentur aurũ. argentũq
petier̃ : putandus ẽ ds huiꝰ modi dolose eis
quisursum corhabent. uł iubere: uel si fecerint
apꝓbare : Magis enĩ ꝑ illa dĩ uerba utiq ab il¬
lo quicor eorũ uidebat. &cupiditates exami¬
nabat ꝑmissis̃ facere ista. quã iussi: non tam̃
sine aliquo ꝓfectu animȩ carnalis. qđ & his
fecer̃. quitalia iure passisunt : & quã uis ꝑdo
lũ abiniqͥs hominib tam̃ qđ sibi reddi de¬
buit abstulerunt: Sicut enĩ egiptiorum
iniqͥtate : sic istoꝵ infirmitate adid qđ opꝰ
erat. illis factis figurandũ & p̃nuntiandũ
diume usus est ds̃. ETEdVx̃ CoS INa GENO
&AURO: &ista locutio scripturarum est
ꝓeo qͥppe dictũ. ẽ. in argento & auro: ac sidice¬
retur. cũ argento & auro : ETNONERIT
IN TRIBUB CORUM INEIRXꝰ : Sed corpore

Expanded text:
 possent contemnere laborum suorum licet temporalem, tamen debitam justamque mercedem: nec in eo quod Aegyptios deceperunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque petiverunt, putandus est Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, vel jubere, vel, si fecerint, approbare. Magis enim per illa Dei verba, utique ab illo qui cor eorum videbat et cupiditates examinabat, permissi sunt facere ista, quam jussi: non tamen sine aliquo provectu animae carnalis, quod et his fecerunt qui talia jure passi sunt, et quamvis per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntiandum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento et auro.» Et ista locutio Scripturarum est. Pro eo quippe dictum est, «in argento et auro,» ac si diceretur, cum argento et auro. «Et non erat in tribubus» «eorum infirmus:» sed corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
in labiis suis Quid ẽ. distinx̃ : qua¬
si illud non posset ds̃ facere : qͥtanta
iã fecerat: ut aqua depetra ꝓflueret:
Dubitanter eñĩ petrã uirga ꝑcussit: &idõ
miraculũ hoc distinx̃ aceteris miraculis
inqͥb non dubitauerat. Hinc offendit:
hinc audire meruit ut moreretur. ne in¬
traret in terrã ꝓmissionis: Perturbatus
enĩ murmũre popłi infidelis: non tenuit
fidutiã qualem debuit: Cui tam̃ ds
tanquã electo suo. etiã post mortẽ eiꝰ
bonũ ꝑhibet testimoniũ : ut intelligamꝰ
illã fidei eiꝰ titubationẽ hac sola poena
fuisse correptã. qđ in eã terrã quapo¬
płm ipse ducebat non est ꝑmissus intra¬
re: Ab sit autẽ ut eũ credamꝰ alienatũ
aregno grẽdĩ. qđ significabat illa terra
ꝓmissionis: unde lac & mel fluere dice¬
batur: Hoc. ẽ. enĩ potius testam̃tũ ȩter¬
nũ qđ disposuit ad abraham: non scđm

Expanded text:
in labiis suis.» Quid est, «distinxit?» Quasi illud non posset Deus facere, qui tanta jam fecerat, ut aqua de petra proflueret. Dubitanter enim petram virga percussit, et ideo hoc miraculum distinxit a caeteris miraculis, in quibus non dubitaverat. Hinc offendit, hinc audire meruit ut moreretur, ne intraret in terram promissionis . Perturbatus enim murmure populi infidelis, non tenuit fiduciam qualem debuit. Cui tamen Deus tanquam electo suo, etiam post mortem ejus bonum perhibet testimonium, ut intelligamus illam fidei ejus titubationem hac sola poena fuisse correptam, quod in eam terram, quo populum ipse ducebat, non est permissus intrare. Absit autem ut eum credamus alienatum a regno gratiae Dei, quod significabat illa terra promissionis, unde lac et mel defluere dicebatur. Hoc est enim potius testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
intribub eorũ infirmꝰ. Laetata. ẽ.
ȩgyptꝰ in ꝓfectione eorũ : quia in cubuit
timor eoꝵ suꝑ eos : Ecce qͦmodo popłm
suum firmauit suꝑ inimicofeiꝰ : Cumautẽ
inimicis eorũ istamala iustitiaeiꝰ infli¬
xerit: quȩ ipsis largita sint etiã tẽporalia
miscdia eiꝰ accipite: Expandit nubẽ
inꝓtectionẽ eorũ : & igñe ut luceret eis
ꝑ noctẽ. Petier̃ carnẽ &uenit coturnix.
& pane cȩli saturauit eos. Disrupit

Expanded text:
firmus. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Ecce quomodo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm cũ tribularentur : & denecessi¬
tatib eorũ edux̃ eos. & imperauit ꝓcellȩ.
&stetit in aurã: Nonstetit intẽpestate.
sed inaurã : & siluer̃ fluctꝰ eiꝰ. Audite
dehacre uocẽ cuiꝰdam gubernatoris
periclitati: humiliatiꝰ liberati Nolo inqͥt
uos ignorare fr̃s. dep̃ssura nr̃a quȩ facta
est inasia: quia supra uires & supra modũ
inuere & quidille: ita deficientes
deserere tꝰ. aut non ꝓpterea illi defecer̃
ut ille apud eos głam repperiret : deniq
quid sequitur : sed ipsun nobis met ipsis
res ponsum mortis habuimꝰ: ut non fiden¬
tes in nobissimꝰ. sed in dõ qͥsuscitat mor¬
tuos. Q imperauit ꝓcellȩ: & steait in aurã
am illi dese apud se responsum mortis

Expanded text:
ad Dominum, cum tribularentur, et de necessiad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit eos. Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Non stetit in tempestatem, sed «in auram. Et siluerunt fluctus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam gubernatoris periclitati, humiliati, liberati: «Nolo», inquit, «vos ignorare, fratres, de pressura nostra, quae facta est in Asia, quia supra vires gravati sumus,vivere.» Et quid? ille ita deficientes desereret? aut non propterea illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperiret? Denique quid sequitur? «Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in nobis simus, sed in Deo qui suscitat mortuos» . «Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Jam illi de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmansit : ꝑdurauit : Adhuc turbat :
sp̃s ꝓcellȩ : & exaltati sunt fluctus eiꝰ:
ascendunt usq ad cȩlos Audaendoergo¬
descendunt usq ad abyssof̾tim̃do a scen¬
dunt usq incelos Descendunt usq
ad abyssos: foris pugnȩ intꝰ timores:
Anima eorũ in malis tabescebat: turba¬
tisunt & motisunt sicut ebrius: Quise¬
dent ad gubernacula. & qui fideliter
nauem amant: sentiunt qđ dico : Turba¬
ti sunt & motis sicut ebrius. Certe quan¬
do loqu̾ntur. quando legunt. quando
tractant: sapientes apparent Heu.¬
ꝓdolor: ea tẽpestate. & om̃is inquit sa¬
pientia eorũ ab sorta est : Aliquando
deficiunt om̃ia humana consilia : qua¬
cumq: sequisq conuerterit: Fluctus
fremunt. tẽpestas sȩuit: brachia defici¬
unt. quo prora impingatur: cui fluctui
latus nudetur. quo nauis impulsa dimit¬
tatur. aquib saxis nepereat refrenet᷑.
omĩno a rectorib: non uid&ur: & quid
restat nisi qđ seqͥtur: Q exclamauer̃

Expanded text:
Permansit, perduravit: adhuc turbat, dspiritus procellae? «Et exaltati sunt fluctus ejus. Ascendunt usque ad coelos,» audiendo: «descendunt usque in abyssos,» timendo. «Ascendunt usque in coelos, descendunt usque in abyssos:» foris pugnae, intus timores. «Anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt, et moti sunt, sicut ebrius.» Qui sedent ad gubernacula, et qui fideliter navem amant, sentiunt quod dico: «Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius.» Certe quando loquuntur, quando legunt, quando tractant, sapientes apparent: vae a tempestate! «Et omnis,» inquit, «sapientia eorum absorpta est.» Aliquando deficiunt omnia humana consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, tempestas saevit, brachia deficiunt; quo prora impingatur, cui fluctui latus nudetur, quo navis impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. Et quid restat, nisi quod sequitur? «Et exclamaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
hic posita est quassatio: hȩc superius confrac¬
tio: Nã ingreto unũ uerbum est: Etre¬
putatũ est ei adiustitiã. ingenerationẽ
& generationẽ : usq insempiternũ: Ds
hoc reputauit sacerdoti suo iniustitiam.
nonsolũ qua diugeneratio. ẽ. sed usq
in sẽpiternũ : Quicor scrutatur. & nouit
appendere quanta id factũ sit popłi cari

Expanded text:
hic posita est quassatio, haec superius confrachic posita est quassatio, haec superius confractio: nam in graeco unum verbum est. putatum est ei in justitiam, in generationem et generationem usque in sempiternum.» Deus hoc reputavit sacerdoti suo in justitiam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quanta id factum sit populi chari
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ fuit scelus eorũ qđ consecrati sunt
idolo & comeder̃ sacrificia mortuorũ.
Idẽ quia mortuis hominib: tanquam
diis sacrificabant gentes: ut aliter sepla¬
cari ds̃nollet. nisi quomodo eũ placauit
finees sacerdos qui a masculũ & feminã
in cõplexuan ulterino dep̃hensos pariter
interemit. Quod si odio eorũ non dilec¬
tione fecisset dũ eum comederet zelus
domꝰdĩ: non reputaret᷑ adiustitiam:
Hoc eñ facto p̃opłm illũ cuiꝰ futuruserat
maior interitus. tanquã unũ hominẽ
quasi uirga ꝑcussit ut animã eiꝰ saluaret
amorte : Leniorẽ quidem reuelato
plinã : sed atrocior .ẽ. cõminatio gehen¬
nȩ : quã tunc in illis cõminationib dĩ.
ꝓtẽporũ dispensatione non legimus:
Multiplicata ergo in eis ruina: cũ ꝓsuis
grauib: peccatis grauiter uastarentur :÷¬
Et stetit finces & pdacauit: a lessauit qͥssatio.
Preuiter totũ dixit: quia non hic nescientes
docet. sed cõmemorat scientes  Quȩ autẽ

Expanded text:
tantum fuit scelus eorum, quod consecrati sunt idolo, et comederunt sacrificia mortuorum id est, quia mortuis hominibus tanquam diis sacrificabant Gentes, ut aliter se placari Deus nollet, nisi quomodo eum placavit Phinees sacerdos, qui masculum et feminam in complexu adulterino deprehensos pariter interemit . Quod si odio eorum, non dilectione fecisset, dum eum comederet zelus domus Dei, non ei reputaretur ad justitiam. Hoc enim facto, illum populum cujus futurus erat major interitus, tanquam unum hominem quasi virga percussit, ut animam ejus salvaret a morte. Leniorem quidem revelato  disciplinam; sed atrocior est comminatio gehennae, quam tunc in illis comminationibus Dei pro temporum dispensatione non legimus. «Multiplicata est» ergo «in eis ruina,» cum pro suis gravibus peccatis graviter vastarentur. «Et stetit Phinees, et placavit, et cessavit quassatio.» Breviter totum dixit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat scientes. Quae autem
Abbreviated transcription (Latin):
dixit hic deiniqͥtatib & irritationib.
& amaricatione eorũ. in qͥb: non est bene¬
placitũ dõ : Sed quia & iniquis non sola
iustitia. uerũ etiã miscđia dĩ om̃i potentis
&clem̃tis apparuit. deillis sequens loqͥt᷑
psalmꝰ cũ laudib dĩ: & tam̃ utriq in uno
popło fuerunt: Nec istos illi suarum
iniquitatũ. contagione polluer̃. nouit
enĩ dñs. qͥ sunt eiꝰ : & si in hoc scło non potest
minat nom̃ dñi : Vt ergo tanquã in cor¬
pore psalmi huiꝰ. uelut latentẽ qͦdam modo
eiꝰ animã cõm̃demꝰ. hoc est in uerbis quasi
exteriorib interiorẽ intellectũ: uidet᷑
mihi ad moneri sem̃ abra hȩ. qͥsunt om̃s
filii ꝓmissionis. ꝑtinentes ad ȩternã here¬
ditatẽ testam̃ti ȩterni. ut qua ipsam here¬
ditatẽ sibi eligant dm̃. & eũ gratis colant:
id ẽ ꝓpter ipsum non ꝓpt̃ aliqđ emolum̃¬
tũ mercedis extra ipsum: & hoc faciant
laudantes. in uocantes. annuntiantes :

Expanded text:
iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest minat nomen Domini» . 35. Ut ergo tanquam in corpore psalmi hujus velut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hoc faciant laudantes, invocantes, annu
Abbreviated transcription (Latin):
NITCOTURNIX : Non coturnices concu¬
pier̃ sed carnes : Quia uero & coturnax
caro est. & inisto ꝑsalmo non loqͥtur dea¬
maricatione illorũ inqͥb non est bene¬
placitũ dõ. sed defide electorũ qđ ẽ.
uerũ sem̃ abra hȩ : ipsi in telligendi sunt
petisse ut ueniret unde a maricantium
murmura praemerentur : Iam in uersu
qͥseqͥtꝰ. ETPANE CELISATURAUITEOS
Manna qͥdem non nominauit : sed nulliobs¬
curũ est. qͥillas litteras legit: Dis RUPrT petra¬

Expanded text:
nit coturnix.» Non coturnicem concupiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas litteras legit. 32. «ver
Abbreviated transcription (Latin):
insimilitudine : Talis ẽ. locutio. qualis
illa ubi ait: & credider̃ in uerbis eiꝰ. Ele¬
suam dixit : Ds̃ enĩ erat głaeorũ sieius
sustinerent consiliũ & nonfestinarent.
cuidicit᷑. gła mea & exaltans caput meun
Istã głam suã id.ẽ. dm̃. mutauerunt insi¬
militudine uituli comedentis foenum:

Expanded text:
«in similitudine.» Talis est locutio, qualis «in similitudine.» Talis est locutio, qualis illa ubi ait, «Et crediderunt in verbis ejus.» Elesuam» dixit. Deus enim erat gloria eorum, si ejus sustinerent consilium, et non festinarent; cui dicitur, «Gloria mea, et exaltans caput meum» . Istam «gloriam suam,» id est Deum, «mutaverunt in similitudine vituli co
Abbreviated transcription (Latin):
ti Et irritauer̃ mop̃sen in castris: aa¬
ron scm̃ dñi: Quã dicat irritationem.
uel sicut expressius alii interp̃tati sunt
amaricationẽ: consequentia satis in di
dathan: & operuit suꝑ congregationem
abiron. Qđ ẽ. deglutiuit: hoc ẽ. suꝑ o pe¬
ruit: Amborũ autẽ id ẽ. dathan & abiron:
una erat causa suꝑbissimi & sacrilegi scisma
tis: Et exarsit ignis insynagoga eorũ :¬
& flamma cõbussit peccatores : Nonẽ.
hoc nom̃ inscripturis usitatũ ẽorũ qͥlicet
iuste aclaudabiliter uiuant non sunt sine
peccato: Magis enĩ sicut inter est inter
irridentes & irrisores. inter murmurantes
& murmuratores. inter scribentes & scripto¬
res & cȩtera similia: ita scriptura peccatores
appellare consueuit ualde iniqͦs. & grauib.
peccatoꝵ sarcinis oneratos Et fecer̃ uitulũ¬
in horeb: & adorauer̃ sculptile. Qmuta¬
uer̃ głam suã. insimilitudine uituli come¬
dentis foenũ : Nonait insimilitudinẽ sed

Expanded text:
 Et irritaverunt Moysen in castris, Aa Et irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini.» Quam dicat irritationem, vel, sicut expressius alii interpretati sunt, amaricationem, consequentia satis indiDathan, et superoperuit super congregationem Abiron.» Quod est, «deglutivit;» hoc est, «superoperuit.» Amborum autem, id est, Dathan et Abiron, una erat causa superbissimi et sacrilegi schisma18. Et exarsit ignis in synagoga eorum. flamma combussit peccatores.» Non est hoc nomen in Scripturis usitatum eorum, qui licet juste ac laudabiliter vivant, non sunt sine peccato. Magis enim sicut interest inter irridentes et irrisores, inter murmurantes et murmuratores, inter scribentes et scriptores, et caetera similia; ita Scriptura peccatores appellare consuevit valde iniquos et grandibus peccatorum sarcinis oneratos. 19. «verin Horeb; et adoraverunt sculptile. Et mutaverunt gloriam suam in similitudine vituli comedentis fenum.» Non ait, in similitudinem, sed,
Abbreviated transcription (Latin):
Q ienĩ biberit inqt ex hac aqua: sitiet iterũ:¬
demiq Et concupier̃ concupiscentiam
in deserto : & tẽptauer̃ dm̃ in in a quoso:
Quod ẽ in deserto: hoc repetitũ .ẽ. in inaqͦͥso.
id ẽ. in loco sine aqua : Quoduero concu¬
pier̃ concupiscentiã: hinc tẽptauer̃ dm̃
T alis sane locutio ẽ. concupier̃ concupis¬
inanimã eorũ: Nec ideo beatos fecit :
quia nonerat illa saturitas dequa dicit᷑.
beati qͥesuriunt & sitiunt iustitiã: qm̃
ipsi saturabunt᷑ : Itaq hoc loco. animam
non scđm id qđ rationabilis. ẽ dix̃. sed
scđm id qđ animans corpꝰ animal facit :
Adcuiꝰ animalis sustentationẽ ꝑtinet cib
Nonne anima plus .ẽ. quã esca. & corpus
quã uestim̃tũ : tanquã ad animã ꝑtineat
uesci. ad corpꝰ uestiri : Scđm hoc dicitur.
apud esaiam : Quid ẽ. qđie iunauimꝰ & non
in distiꝰ : de fraudauimꝰ animas nr̃as & nescis

Expanded text:
«Qui» enim «biberit,» inquit, «ex hac aqua, sitiet iteru«Qui» enim «biberit,» inquit, «ex hac aqua, sitiet iteruDenique, «Et concupierunt concupiscentiam in deserto, et tentaverunt Deum in inaquoso.» Quod est, «in deserto;» hoc repetitum est, «in inaquoso,» id est, in loco sine aqua: quod vero, «concupierunt concupiscentiam;» hoc, «tentaverunt Deum.» Talis sane locutio est, «Concupierunt concupisin animam eorum.» Nec ideo beatos fecit; quia non erat illa saturitas de qua dicitur: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Itaque hoc loco animam non secundum id quod rationalis est, dixit, sed secundum id quod animans corpus animal facit. Ad cujus animalis sustentationem pertinet cib«Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum» ? tanquam ad animam pertineat vesci, ad corpus vestiri. Secundum hoc dicitur apud Isaiam: «Quid est quod jejunavimus, et non vidisti; defraudavimus animas nostras, et nescis
Abbreviated transcription (Latin):
sed exeis qͥ ꝑsequebant᷑ ꝓfectos appre¬
hendere uel interimere cupientes¬
Et credider̃ in uerbis ciꝰ. Minꝰ latina
uidet᷑ locutio : quia nonait uerbis eius
uel in uerba eiꝰ. sed in uerbis eiꝰ: tamen
scripturis usitatissima: Et lauda uer̃
laudẽ eiꝰ: Talessunt locutionescũ dicimꝰ
hanc seruitutẽ seruiuit : talem uitam
uixit : laudem porro dĩ notissimã illã
cõmemorat ubi dicit᷑ Cantemꝰ dñoglo¬
riose enĩ magnificatꝰ ẽ : equũ & equitẽ
piecit inmare : Cito fecerunt: oblitis
operũ eiꝰ : Alii codices intelligibilius
habent: festinauer̃. oblitis̃ operum:
Hon sustinuer̃ consiliũ eiꝰ Debuerunt
enĩ cogitare tanta ergase oꝑadĩ non. eẽ.
inania. seduocare adaliquã sine fine
felicitatẽ. quȩ ꝑpatientiã sustinenda. ẽ:
sed festinauer beati fieri tẽporalib reb
Quȩ ideo nemini confer̃ ueram felicitatẽ.
quia non extingunt insatiabilẽ cupiditatẽ:

Expanded text:
sed ex eis qui persequebantur profectos, appresed ex eis qui persequebantur profectos, apprehendere vel interimere cupientesEt crediderunt in verbis ejus.» Minus latina videtur locutio, quia non ait, Verbis ejus, vel, in verba ejus, sed, «in verbis ejus;» tamen Scripturis usitatissima. «Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum dicimus, Hanc servitutem servivit, talem vitam vixit. Laudem porro Dei notissimam illam commemorat, ubi dicitur: «Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est: equum et eqers. 13. Cito fecerunt, obliti sunt operum ejus.» Alii codices intelligibilius habent, «Festinaverunt, obliti sunt operum ejus: non sustinuerunt consilium ejus.» Debuerunt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebus, quae ideo nemini conferunt veram felicitatem, quia non exstinguunt insatiabilem cupiditatem:
Abbreviated transcription (Latin):
increpationẽ appellauit: nisi forte qͥsdicat
latenter increpatũ. sicut aqua posset
audire . & homines non possent Ualde
occulta & abstrusa uis est quad sagit :
ut etiã illa quȩ sensu carent. confestimeiꝰ
obtẽperent uoluntati  Et edux̃ eos
in abyssis sicut indeserto : Abyssas dix̃ mul
serto. nisi quia aruerat siccitate uelut deser¬
tũ. ubi fuerant abyssi aquarũ: & saluauit¬
eos demanu odientiũ: Hunc uersũ ꝑcircui¬
tũ quidã interp̃tatis̃. uerbaminꝰ latina
uitantes: & saluoffecit eos de manueoꝵ
qͥoderant eos : E tredemit eos demanu
inimici: Quid p̃tiidatũ ẽ. in hac redẽpti¬
one : anꝓphetia .ẽ. qđ infigura bapti smi
hoc factũ. ẽ. ubi redimimur demanu
diaboli magno p̃tio qđ sanguis. ẽ. xp̃i :
unde non qͦcũq mari. sed marirubro
id conuenientius figuratũ est: E tope¬
ruit aqua tribulantes eos: unꝰ ex eis
non remansit : Non ex om̃ib egiptis :

Expanded text:
increpationem appellavit: nisi forte quis dicat increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam illa quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eduxit eos in abyssis, sicut in deserto.» Abyssos dixit mulserto,» nisi quia factum erat siccitate velut desertum, ubi fuerant abyssi aquarum? de manu odientium.» Hunc versum per circuitum quidam interpretati sunt, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed mari Rubro id convenientius figuratum est: ruit aqua tribulantes eos; unus ex eis non remansit:» non ex omnibus Aegyptiis,
Abbreviated transcription (Latin):
marerubrũ transier̃: dolet eorũ infideli¬
tatẽ.: in quanta trepidatione & desperatione
fuerint postrecentiatot. & tanta miracula
inegypto cuiꝰ multitudinis miscđiȩ dĩ non
eos fuisse memores dicit : Ascender̃ autem
ꝓpterea dictu. ẽ : quia itaterrȩ positia ut des¬
llinc ascensio: fotandũ ẽ. sane quẽ ad mo¬
dũ scriptura culpare uoluerit non intelli¬
gere qđ in telligendũ est: & non meminisse
qđ memoria retinendũ ẽ : qđ homines suȩ
culpȩ deputare nolunt: ad nihil aliud
msiut minꝰ supplicent. minꝰq sint humiles
dõ incuiꝰ conspectu confiteantur qđ sunt :
atq impetrato adiutorio. possint. eẽ
qđ non sunt: Nã etiã peccata ignorantiȩ
uł neglegentiȩ melius accusantur ut pe¬
reant quã excusantur ut maneant: meluisq
m̃ suũ. ut notã faceret potentiã suã: non
qua in creparetur mare emissam cęlitus
uocẽ : sed potentiã diuinã qua id factũ est

Expanded text:
mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelimare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis misericordiae Dei non eos fuisse memores dicit. «Ascenderunt» autem, propterea dictum est, quia ita est terrae positio, ut des, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intelligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteantur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse quod non sunt. Nam etiam peccata ignorantiae vel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusquemen suum, ut notam faceret potentiam suam:» non qua increparetur mare, emissam coelitus vocem; sed potentiam divinam qua id factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
& intellectũ redarguit : & memoriã: Intelles¬
tu qͥppe opuserat ut cogitarent adquorũ
bonorũ ȩternitatẽ eos ꝑ illa tẽporalia
uocaret ds : Memoria uero ut saltim
quȩ tẽ poraliter mirabilia facta sunt non
obliuiscerentur: Fi deliterq p̃sumerent.
qđe adẽ potestate quã fuerant iam exꝑti.
d̃s illos ab inimicoꝵ ꝑsecutione liberaret:
Oblitisunt autẽ: quid eis in egypto adinimi¬
coseorũ conterendos ꝑtanta ꝓdigia pre¬
stitissec : Etirritauer̃ eũ ascendentes
inmare mare rubrum: Codex quẽ in tue¬
bar. sic habebat. & his quidem duob uer¬
bis ultimis qđ dictũ ẽ. mare rubrũ. stella
fuerat p̃notata: qua significantur quȩ
in hebreo sunt. & interpͣtatione septua¬
ginta non sunt: Plures autẽ codices qͦs inspi¬
cere potui & greci& latini sichabent. & irri¬
tauer̃ uel quod ex pressius degreco. ẽ. &ama¬
ricauer̃. ascendentes in marirubro : Quullã
legit historiã quando exier̃ deȩgipto & ꝑ

Expanded text:
 intellectum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia vocaret Deus: memoria vero, ut saltem quae temporaliter mirabilia facta sunt, non obliviscerentur, fideliterque praesumerent quod eadem potestate quam fuerant jam experti, Deus illos ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et graeci et latini sic habent: «Et irritaverunt,» vel, quod expressius de graeco est, «Et amaricaverunt, ascendentes in Rubro mari.» Qui illam legit historiam, quando exierunt de Aegypto, et per
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hereditate tua: Miror istũ uersũ
sic interp̃tatũ. & inmultis ita. eẽ. codicib
cũ sit una atq eadẽ intrib: uersib greca
locutio : Ut si hoc recte dictũ.ẽ. qđ legit᷑ꝰ
ut lauderis cũhereditate tua. possit recte
dici. ut uidea sinbonitate electorũ tuoꝵ
& laeteris in lȩtitia gentistuȩ: toto ipso
sensu ita contextũ: uisitanos in saluta¬
rituo ut uideas in bonitate electoꝵ
tuorũ ut lȩteris inlȩtitia gentis tuȩ:

Expanded text:
cum haereditate tua.» Miror istum versum cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici, «Ut videas in bonitate electorum tuorum, et laeteris in laetitia gentis tuae:» toto ipso sensu ita contexto, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum, ut laeteris in laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
benignitatẽ: Sed qͥd . ẽ. uisitanos. ut uide¬
amꝰ inbonitate electoꝵ tuoꝵ. id. ẽ. in ea
bonitate quã prestas electistuis. nsiut non
remaneamꝰ cȩci. sicut illi qͥb dictũ. ẽ:
nunc autẽ dicitis quia uidemꝰ peccatũ ur̃m
manetͦ Dñs enĩ illum inat cecos. non merits
eorũ. sed inbonitate electorũ suorũ: id.ẽ.
quã ex hibet ułdonat electis suis: Sicut
addimꝰ danobis : Uisita ergonos insalutari
tuo aduidendũ : id.ẽ. ut uideamꝰ in boni¬
tate electorũ tuorũ: Ad lȩtandũ idẽ.
ut lȩtemur in lȩtitia gentis tuȩ : Vnam
gentẽ dĩ intelligere debemꝰ uniuersum
sem̃ abra hȩ : sed filios ꝓmissionis non car¬
ms Hiergo quorũ uox est : optant eiꝰdẽ
gentis habere lȩcitiã : &quȩ huiꝰgentis
lȩtitia nisids̃ e cui dicit᷑ exultatiom ea
lum̃ uultꝰ tui dñe. de distilȩtitiã in cornr̃m.
summofilicet uero in cõmutabili & beati¬
fico bono: qđ ipse ds̃ est : Vt lauderis

Expanded text:
itatem. Sed quid est, «Visita nos, ut videamus in bonitate electorum tuorum,» id est, in ea bonitate quam praestas electis tuis; nisi ut non remaneamus caeci, sicut illi quibus dictum est: «Nunc autem dicitis, Quia videmus; peccatum vestrum manet» «Dominus» enim «illuminat caecos» , non meritis eorum, sed «in bonitate electorum suorum,» id est, quam exhibet vel donat electis suis: sicut addimus, «da nobis» . «Visita» ergo «nos in salutari tuo, ad videndum,» id est ut videamus, «in bonitate electorum tuout laetemur, «in laetitia gentis tuae.» Unam gentem Dei intelligere debemus universum semen Abrahae; sed filios promissionis, non carnis. Hi ergo, quorum vox est, optant ejusdem gentis habere laetitiam. Et quae hujus gentis laetitia, nisi Deus ejus? Cui dicitur, «Exsultatio mea, lumen vultus tui, Domine; dedisti laetitiam in cor meum» ; summo scilicet, vero, incommutabili et beatifico bono, quod ipse Deus est. «Ut lauderis
Abbreviated transcription (Latin):
desiderent: & om̃ib suauissit disputatio
mea. quȩ primum dño suauis erit siueri¬
dica erit : Ueridica autẽ erit: sinon mihi
ame sed ab illo erit: Sicȩpit psalmꝰ. Incit̾ kictaiꝰ
miscđia eiꝰ: Hoc confitemini: qm̃ suauisest:
Sigustastis. confitem ini: Nonpotest autẽ
confiteri: qͥgustare noluit : Unde enim
dicturus ẽ. suaue. ẽẽ qđ nescit : Uos autẽ
sigustastis quã suauis. ẽ. dñs. confitem ini

Expanded text:
desiderent, et omnibus suavis sit disputatio desiderent, et omnibus suavis sit disputatio mea: quae primum Domino suavis erit, si veridica erit; veridica autem erit, si non mihi a me, sed ab illo erit. Sic coepit Psalmus. 2. «vers. 1. ia ejus.» Hoc confitemini, quoniam suavis est: si gustastis, confitemini. Non potest autem confiteri qui gustare noluit: unde enim dicturus est suave esse quod nescit? Vos autem si gustastis quam suavis est Dominus , «Confitemini
Abbreviated transcription (Latin):
& abba pater .cũ aliud nihil sit abba quãpit̃
Nontam̃ frustra dix̃ apłs in quo clama mus
abba pater: nisi quia unꝰ quidem paries
ueniens ad lapidem angularem clamatabba'
alius exalio latere clamat. pater: In illo
itaq: lapide angulari. qui est pax nr̃ã.
quifecit utraq unum: Alideamꝰ hic
quid ad moneatur . & unde gratulemur.
& unde gemamꝰ. & unde auxiliũ postulemꝰ:
unde deseramꝰ᷑: unde nõbis subueniatur:
cet᷑: unicuiq hominũ quad dicturus sum
sifieri potest conferat᷑ inse. loquor autẽ
hominib quiambulant inuia dĩ. & constidi¬
tisunt in aliquo ꝓfectu spirit̾ali: Ande siqͥ
forte ꝓpt̃ hocminꝰ me intelligunt. inuemian
ubi sint. & ꝓficiendo ad intellectũ festinent:
Non autẽ arbitror deserturũ dm̃ conatũ nr̃m
ut adom̃s ꝑueniat qđ loqͥmur. siue exꝑtos
siue in exꝑtos: ut exꝑti apꝓbent. in exꝑti

Expanded text:
et «Abba, Pater.» Cum aliud nihil sit «Abba,» quam «Pater:» et «Abba, Pater.» Cum aliud nihil sit «Abba,» quam «Pater:» non tamen frustra dixit Apostolus, «In quo clamamus, Abba, Pater» : nisi quia unus quidem paries veniens ad lapidem angularem, clamat, «Abba;» alius ex alio latere clamat, «Pater;» in illo utique lapide angulari, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum . Videamus ergo hic quid admoneamur, et unde gratulemur, et unde gemamus, et unde auxilium postulemus; unde deseramur, unde nobis subveniatur; cetur. Unicuique hominum quod dicturus sum, si fieri potest, occurrat in se. Loquor autem hominibus qui ambulant viam Dei, et constituti sunt in aliquo provectu spirituali: unde si qui forte propter hoc minus me intelligunt, inveniant ubi sint, et proficiendo ad intellectum festinent. Non autem arbitror deserturum Deum conatum nostrum, ut ad omnes perveniat quod loquimur, sive expertos, sive inexpertos, ut experti approbent, inexperti
Abbreviated transcription (Latin):
SALAIUS ISTE MISCRATIOMES DĨ
cõm̃dat nobis ꝓbatas in nobis:
&ideo exꝑtis est dulcior: & mirum
sipoterit suauis. eẽ. cuilibet: nisi illi qͥ qđ
inisto psalmo audit in sedicit : Nontam̃
uni alicui uel duob sed popło dĩ conscrip¬
tus. ẽ. & ãse agnoscendum tanquã inspeculo
ꝓpositꝰ: cuiꝰ titulus non nunc tractandus
est : Est enĩ alleluia & bis alleluia : qđ
nobis cantare certo tẽpore sollẽpniter
cantamꝰ alleluia : Certis qͥdem dieb
cantamꝰ: sed om̃i die cogitłmꝰ: Sic enim
hoc uerbo significat᷑ laus dĩ: & si non inore
carnis certe in ore cordis. semꝑ lauseiꝰ
inore meo Quod autẽ non semel sedbis
hab& alleluia titulus iste. non huius
psalmi ꝓprium est. sed & alius superior
sic habet : & quantũ apparet ex eius textu.
cantatus est ille depopło isrł: Cantatur
autẽ iste deuniuersa eccładĩ: diffusa
toto orbe terrarum: Forte non in merito
bis hab& alleluia: ꝓpter qđclamamꝰ

Expanded text:
salmus iste miserationes Dei commendat nobis, probatas in nobis, et ideo expertis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non tamen uni alicui vel duobus, sed populo Dei conscriptus est, et ad se agnoscendum tanquam in speculo propositus. Cujus titulus non nunc tractandus est: est enim, «Alleluia,» et bis «Alleluia.» Quod nobis cantare certo tempore solemniter cantamus. Alleluia certis quidem diebus cantamus, sed omni die cogitamus. Si enim hoc verbo significatur laus Dei, etsi non in ore carnis, certe in ore cordis, «Semper laus ejus in ore meo» . Quod autem non semel, sed bis habet «Alleluia» titulus iste, non hujus psalmi proprium est, sed et alius superior sic habet. Et quantum apparet ex ejus textu, cantatus est ille de populo Israel; cantatur autem iste de universa Ecclesia Dei diffusa toto orbe terrarum. Forte non immerito bis habet «Alleluia:» propter quod clamamus
Abbreviated transcription (Latin):
sulla miscđia hic intelligit᷑. quanemo sine
dõ beatꝰ. eẽ. potest: melius accipimꝰ in ȩt̃nũ :
Siautẽ illa .ẽ. miscđia quȩ miseris exhibet᷑.
ud uel consolentur in miseria. uł ab illa
dicere etiã his qͥdã nabunt᷑ cũ diabolo
& angłis eiꝰ. aliquã miscđiã dĩ minime
defuturã : Nonqua exilla dãnatione
liberentur. sedut eis aliquatenꝰ mitiget᷑.
atq ita ȩt̃nã posse intelligidĩmiscdiam.
suꝑ illorũ ȩternã miseriamssedto lerabili¬
orem qͦsdã excepturos damnationem.
in quorundã cõparatione legimꝰ: Alicuiꝰ
uero mitigari eam cuiest traditꝰ pęnã.
uel qͥb dã in teruallis habere aliquam
pausam quis audacter dixerit : quando¬
quidem unã stillam diuesille ñ meruit:
sedde hac tantarẽ. diligentius exotio dis¬
serendũ ẽ : nunc qđ a distũ psalmũ attnet
hactenꝰ deilla dictũ. eẽ. sufficerit:¬

Expanded text:
si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibetur, ut vel consolentur in miseria, vel ab illa dicere, etiam his qui damnabuntur cum diabolo et angelis ejus, aliquam misericordiam Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictum esse suffecerit
Abbreviated transcription (Latin):
laude confessio: quanquã etiã cũ sua confi¬
tetur qͥsq peccata. cũ tłi laude consiteri
debet: Nec aliter pia. ẽ confessio peccatoꝵ.
nisi non desperans &poscens mischam dĩ.
Habet ergo eiꝰ laudẽ. siue etiã inuerbis cũcũ
bonum & miseri cordẽ dicit: siue insolo af¬
fecti cũ hoc credit: Nam & ille publicanꝰ
cuiꝰ sola illa uerba cõmemorata sunt. dnẽ
ꝓpitiꝰ estomͥ peccatori: & si nondix̃ qm̃bonꝰ¬
& misericors. es uł aliqͥd huiꝰ modi. non tam̃
illud diceret nisi hoc crederet: qm̃ cũspe
orauit. quȩ sine illa fide. eẽ . non posset:
Potest ergo. eẽ. lausdĩ uera &pia. ubi nonfit
c̃fessio petcatorũ: Quȩ laus. multo crebriꝰ
inscripturis confessio uocat᷑ . Dulla.ẽ.
autẽ peccatorũ confessiopia & utilis ubi
non laudatur ds̃ : siue corde siue etiã ore
atq sermone: Qđ autẽ habent alii codices
inter p̃tatio secuta est : Itẽ qđ dictũ ẽ qm̃¬
qđ potest etiã inȩternũ int̃p̃tari: Prom de

Expanded text:
laude confessio. Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille publicanus, cujus sola illa verba commemorata sunt, «Domine, propitius esto mihi peccatori» , etsi non dixit, Quon misericors es, vel aliquid hujusmodi; non tamen illud diceret, nisi hoc crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit confessio peccatorum; quae laus multo crebrius in Scripturis confessio vocatur: nulla est autem peccatorum confessio pia et utilis, ubi non laudatur Deus, sive corde, sive etiam ore atque sermone. Quod autem habent alii codices,interpretatio secuta est. Item quod dictum equod potest etiam «in aeternum» interpretari. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
ei ex poscit: qͥs inqͥt loquetur potentias
dñi Auorias faciei onas laudes eros
Subaudiendũ ẽ. qđ supra dictũ ẽ. ut etiã
ista sententia itasit plena. qͥs auditas
faciet om̃s laudes ei : idẽ. qͥs nã sufficie̾t
auditas facere om̃s laudes eiꝰ : auditas
faciet dicit. id ẽ faciet ut audiantur:
ostende sita loquendas potentias dñi
& laudes eiꝰ. ut p̃dicentur audientibus :
Sedqͥs poteshꝰm̃s : anforte quia sequitur
Bcati em custodiuns iudiciũ. & faciun
Postitias inonũ tẽẜore. eas dix̃ laudes

Expanded text:
tentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore,» eas dixit laudes
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. quã p̃udiciũ consuetudinis Nunc
tam̃ antequã hoc ꝑdiscamꝰ. ubicũq post
numerũ psalmi. siue semel siuebis conscrip¬
tũ inuenimꝰ alleluia : scđm celeberrimam
eccłȩ consuetudinẽ ei psalmi tribuimꝰ qͥeodẽ
numero p̃notat᷑: confitentes nos arcana
om̃ium titulorũ qͥsunt in psalmis & ordinis
eorunde psalmorũ & magna. eẽ credere
& nondũ sicut uolumꝰ penetrare potuisse:
Uideo autẽ istos duos. centesimũ quartũ. & cen¬
tesimũ qͥntũ ita interse coniunctos: ut in uno
eorũ qͥ precedit cõm̃detur popłsdĩ in elecꝰ¬
tis eiꝰ. deqͥb: nulla querelafit. quosego arb¬
tror ibi fuisse in qͥb: bene placitũ ẽ .dõ. inisto
autẽ qͥseqͥt᷑. eos cõmemoratos qͥ mneodẽ popło
amaricauer̃: nectam̃ etiã ipsis dimi scđiam
defuisse: Dicuntur autẽ ista ex eorũ ꝑsona.
quiueniã conuersi p̃cantur: & exempla cõme¬
morantur illorũ. in quosetiã peccatores.

Expanded text:
tatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tatis, quam praejudicium consuetudinis. Nunc tamen antequam hoc perdiscamus, ubicumque post numerum psalmi, sive semel, sive bis conscriptum invenimus Alleluia, secundum celeberrimam Ecclesiae consuetudinem, ei psalmo tribuimus, qui eodem numero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, et nondum, sicut volumus, penetraideo autem istos duos centesimum quartum et centesimum quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum
Abbreviated transcription (Latin):
totꝰ psalmorũ liber qͥlibris qͥnq constare
phibetur: nã ubi scriptũ. ẽ. fiat fiat. ibi fines
uibrorũ. eẽ. dicunt: post om̃ia quȩ cantatas
ultimo alleluia clauderetur : Nec ꝓpter
finẽcentesimi & quinquagesimi psalmi necesst
ẽẽ. uideo ut om̃s alleluatici psalmi. infinẽ
habeant alleluia. Cũ enĩ incapite psalmi
geminatur alleluia. curdñs aliquando
semel. aliquandobis dicat amen: & qͦmodi
non possit aliquando semel. aliquando bis
alleluia dicinescio: p̃sert̃ qui apost numeri
notã qđ psalmꝰ in scribitur qͥtussit uelut
iste centesimꝰ quintꝰ utrũq  alleluia po¬
sitũ est Debuit autẽ unũ poni ante ipsũ
numerũ. si ad finẽ ꝑtinet superioris: &e post
numerũ psalmi scribi alterũ alleluia.
qđ ad psalmũ ipsius numeri ꝑtinet : Sedfor¬
tasse & hoc imperita p̃ualuit consuetudo:
& aliqͥd afferripotest qđ ad huc ignoramꝰ
Unde nos magis docere debeat iudiciũ ueri¬

Expanded text:
totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi necesse esse video, ut omnes Alleluiatici psalmi in fine habeant Alleluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluia, cur Dominus aliquando semel, aliquando bis dicit «Amen,» et eo modo non possit aliquando semel, aliquando bis «Alleluia» dici, nescio: praesertim quia post numeri notam, quo psalmus inscribitur quotus sit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alterum Alleluia, quod ad Psalmum ipsius numeri pertinet. Sed fortasse et in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid afferri potest, quod adhuc ignoramus, unde nos magis docere debeat judicium veri
Abbreviated transcription (Latin):
ipse p̃no tatur allelua: & hoc dupli¬
citer: Sed qͥdã dicunt unũ alleliua ꝑtine
ad finẽ psalmi superioris. alterũ adhuiis
principium : & hoc asser̃ : qđ om̃s alleliuatici
psalmi habeant infinẽ allelina no nom̃ sinca¬
pite:. Unde qͥcũq psalmꝰ. non habet infinem
alleluia. nec incapite eũ uolunt habere:
Qd autẽ in eiꝰ capite uidotur. eẽ: ad finẽ superio¬
ris ꝑtinere : Sednos quousq nobis aliquib
certis docum̃tis iduerũ. eẽ. ꝑsuadeant: mul¬
torũ consuetudinẽ sequemur: qubiq legut̃
alleluia. eidẽ psalmo atcribuunt incuius
hoc capite inueniunt: Paucissimienĩ codices
sunt qđ quidem innullo grecoꝵ repperi
quos inspicere potui. qͥhabeant alleluia
in finẽ p̃ter centesimi & qͥnquage simi psabm :
postquã iãnullus. ẽ. qͥadeundẽ canonẽ ꝑtin&:
Sedneq hoc posset p̃scribere consuetudini:
etiã siom̃s codices id haberent : Fieri enim
potuit. ut aliquaratione laudationes dĩ

Expanded text:
ipse praenotatur, «Alleluia:» et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: unde quicumque psalmus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequimur, qui ubicumque legunt Alleluia, eidem psalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id haberent. Fieri enim potuit ut aliqua ratione laudationis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ uirũ: ioseph quomodomisit: Inseruũ
uenundatꝰ ẽ. ioseph: Nempe quando
resmagna & ꝑ necessaria. qͦ modo ds̃ bene
utatur malis operib hominũ : Sicut
illi contramale utuntur bonis operibdĩ :
& quomodo fuerit sublimatꝰ. Huauili¬
AUERUNT IN CÕPEDIB PEDESEP: FERRŨ
PORTRANSIIT ANIACA EI DONEC UENI¬
dubitandũ est: Aliqua ȩnĩ p̃termitti
non laterent. quiinhis loquitur psalmis:
Ferrũ autẽ qđ dicit ꝑtransisse animã eiꝰ:
tribulationẽ durã necessitatis accepimꝰ:
Non enĩ corpꝰ. sed animã dix̃: Talisquȩdã¬

Expanded text:
Quem virum? Joseph. Quomodo misit? «In servum venundatus est Joseph.» Nempe quando res magna et pernecessaria, quomodo Deus bene utatur malis operibus hominum, sicut illi contra male utuntur bonis operibus Dei.t quomodo fuerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec dubitandum est. Aliqua enim praetermitti m sanctum non laterent, qui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corp
Abbreviated transcription (Latin):
corda nutrienda. ut roborent᷑ infide.
sem̃ illorũ : non de sola gente hebreorum
sed qđ istã grãm suscipiunt in om̃i terra:
Qdđ to tũ his uersib continet᷑: Mem̃ tote mi¬
rabiliũ eiꝰ quȩ fecit: ꝓdigia eiꝰ & iudicia oristi

Expanded text:
corda nutrienda, ut roborentur in fidesemen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et jud