comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dei & iusticiam eiꝰ: & ita queren¬
id  p̃ponentib cȩceris rebus. ut ꝓpter hoc
cȩxera queramus. non debet sub esse solli¬
citudo ne illa desint. quȩ huic uite ꝓpter
regnum dei sunt necessaria. Dixit enim
suꝑius. Scit pater ũr qͥa horum omĩum
indigetis. ꝙ ideo cum dixisset. querite
pͥmum regnum dei & iusticiam. non dix̃¬
deinde ista querite quamius sint neces¬
saria: s ait. hec omnia apponent᷑ uobis.
Idest consequenter si illa queratis. sine
ullo uestro impedimento. Ne cum ista
queritis illinc auertamini. aut ne duos
sines constituatis: ut & regnum deiꝓpter
se appetatis. & ista necessaria. S hec potiꝰ
ꝓpter illud. Ita uobis non deerunt: quia
duob dominis seruire non potestis. Duo¬
bus autem dnĩs seruire conatur: qͥa &
regnum dei ꝓ magno bono appetit. &
res accipiunt annonam a stipendium:
sic omnes euangłizantes. accipiunt iictum
& tegum̃cum. S non omnes ꝓpter salutẽ

Expanded text:
regnum Dei, et justitiam ejus, et haeregnum Dei, et justitiam ejus, et haepraeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius, Scit Pater vester quod horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset, Quaerite primum regnum Dei et justitiam Deinde ista quaerite, quamvis sint necessaria; sed ait: Haec omnia apponentuid est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. Quia duobus dominis servire non potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et tes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum et tegumentum. Sed sicut non omnes propter salutem
Abbreviated transcription (Latin):
habeo. quia non ipsum euangłium di¬
ligo: s eius p̃tium in illis temporalibus
constitutum. Qd̃ nefas ÷ fieri. ut non
tanquam filius ministret quisq euan¬
gelium. s tanquam seruus cui dispensa¬
tio credita est: ut tanquam alienum
erogans. nichil inde ipse capiat preter
cibaria. quȩ non de participatione reg¬
m. s ad sustentaculum miserȩ seruitutis
dantur extrinsecus. Qũaquam alio loco¬
& dispensatorem se dicat. Potest enin o
seruus infilioꝵ numero ad optatus: eandẽ
rem in qua coheredis sortẽ meruit. fidelit̾
dispensare participib suis. S mine ubi
ait. si autem inuitus. dispensatio michi
credita est: talem dispensatorem intelli¬
gi uelitq qui alienum dispensat. unde
ipsihibaccipiat. Hoc est ergo pͥmum¬
querim cibum: & deinde regnum dei. Hoc
priore loco ponere: illud posteriore. Si autẽ
ideo queramꝰ cibum ut habeamꝰ regnum
dei. faciamus qd̵ dictum ẽ. querite pͥmũ

Expanded text:
habeo, quia non ipsum Evangelium dihabeo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum, quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisquam Evangelium, sed tanquam servus, cui dispensatio credita est, ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam et alio loco dispensatorem se dicat . Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. quaerere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priori loco ponere, illud posteriori. Si autem ideo quaerimus cibum, ut habeamus regnum Dei, faciamus quod dictum est: Quaerite primum
Abbreviated transcription (Latin):
preceptum domini fecisse tenebitur.
Deinde sequitur: & dicit. Non auteni
scͥpsi hȩc: ut ita fiant in me. Bontini ẽ ili
onem querentes. manibus sins uictum
transigere. Si enim euangli⁊ auero inqͥt:
fiant ime. to: supterea euangłir auero
ut ad illa. ꝑueniam: & finem enangłii
incibo & potu & uestitu collocatiero.
quia unde uiuam non habeo: aut ut
adquiram temporalem fructum de pre¬
dicatione ȩternorum. Sic enim iam
necessitas erit in euangłio: non uoluntas.
Le mͥ enimerit inqͥt. si non euangłi̾⁊ atiero.
et quomodo debet euangłizare:
Salicet ut in ipso euangelio. &
in regno dei ponat merceclem. Ita enĩ
potest non coactus euangłizare: s uo¬
iens. Si em̃ uolens inqͥt hoc facio: m̾cedẽ
habeo. Si autẽ inutꝰ dispẽsatio mͥ credita ẽ.
dest si coactus mnopia earum rerum.
quȩ temporali uite sunt necessarie p̃dico
euangłium: alii ꝑ me habebunt merce¬
dem euangłii. qui euangłium ipsum
me p̃dicante diligent. Ego atitem non

Expanded text:
tur. Deinde sequitur et dicit: Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi onem quaerentes, manibus suis victum transigere. id est: si propterea euangelizauero, ut ad illa perueniam et fidem euangelii in cibo et potu et uestitu collocauero. quia unde uiuam non habeo aut adquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. sic enim iam neceVae enim mihi erit, inquit, si non evangelizavero. Sed quomodo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est: id est, si coactus inopia earum rerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt alia necessaria: s ideo ista sumeret
ut illud impleret. ne non uolens. s neces¬
sitate euangłizaret. Hoc enim imꝓbat
cum dicit. Nescitis qm̃ qͥ in templo oꝑant᷑
q̃de templo funt edunt: Uͥ altario deserui¬
unt: cũ altario paciuntiti. Sic & dñs ordinauit¬

Expanded text:
sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, sunt alia necessaria; sed ideo ista sumeret, ut illud impleret, ne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim improbat, cum dicit: « Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt edunt; et qui altario deserviunt
Abbreviated transcription (Latin):
Necessaritm autem: ꝓpter illud bonum.
Neq enim uerbi grã. ideo debemus euan¬
głitare ut manducemus. s ideo mandu
lium. quam cibum. Et erit iam bonum
nr̃m inmanducando: necessariũ autẽ
in euangłizando. Qd̾ etiam apłs ꝓhibet.
cum dicit licere sibi quidem ⁊ ꝑmissũ
esse adeo. ut qui euangłium anntntiañ
de euangłio iuuant. idr de euangelio
habeant ea quȩ huic uite sunt necessa¬
ria: s tamen se non esse abusum hac po¬
testate. Erant enim multi: qui occasionẽ
habere cupiebant. ad quirendi ⁊u̾e dendi
euangłium. Quibus cam tiolens ampu¬
tare apłs: manib sius uictum suum
colerauit. De his enim alio loco dicit.
Ut amputem occasionem: his qui que¬
runt occasionem. Quam quam etiam
euangłio iuueret. non ineo tuctu con¬
stitueret sinem euangłirandi. s magis
iꝑsius uictus sui finem in euangłio collo¬
caret: iot ut supius dixi. non ideo euan¬
głiraret. ut ꝑueniret ad cibum. & si quia

Expanded text:
necessarium autem propter illud bonum. 54. necessarium autem propter illud bonum. 54. Neque enim, verbi gratia, ideo debemus evangelizare, ut manducemus; sed ideo manduclium quam cibum; et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem, et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanquam etiam Evangelio viveret, non ideo in eo victu constitueret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua
Abbreviated transcription (Latin):
& eiꝰ nomine consecramnur. Ipse enim
fons nr̃e beatitudinis: iꝑse omnis appe¬
titionis ⁊ finis. Hunc eligentes uł potus
reeligentes. amiseramus eñ negligen¬
tes: hunc ergo reeligentes. unde & reli¬
gio dicta ꝑhibetur: ad eum dilectione
tendimus. tt ꝑueniendo quiescamꝰ.
Ideo beati: qͥa illo fine ꝑfecti. Ex libro se
uid intersit inter bonum quod
appetendum est. & necessarium
quod sumendum ẽ: hac sentencia declara¬
uit. cum ait. Querite pͥmum regnum dei
&s iusticiam euis: et hec omnia adicien¬
tur uobis. Regnum ergo & iusticia dei
bonum nrm est. & hoc appetendum.
& ibi finis constituendus: ꝓpter qd̾ omĩa
faciamus quecuniq facimus. S quia in
hac uita militamts ut atd illud regnum
ꝑuenire possimus. que uita sine his ne¬
cessariis agi non potest: apponentur
dixit illud pͥmum: significauit qͥa hoc
postertus querendum. est. non tempore.
s digni tate. Illud tanquam bonum
nr̃m: hoc tanquam necessaritm nr̃m.

Expanded text:
et ejus nomine consecramuet ejus nomine consecramufons nostrae beatitudinis, ipse omnis appetitionis est finis. Hunc eligentes, vel potius religentes, amiseramus enim negligentes: hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perveniendo quiescamus: ideo beati, quia illo fine perfecti. Bonum im intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum ait, « Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. » Regnum ergo et justitia Dei bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecumque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest; « Apponentudixit illud « primum, » significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate: illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum;
Abbreviated transcription (Latin):
nos seruititem quȩ latͥa grece dicitur:
siue inquibusq sacram̃tis. siue in nobis
ipsis debemus. Huius enim templum
simul omes &s singłi templa sumus. ͥ a
co omnium cordiam: & singłos. in habi¬
tare dignatur. Non in omnib quam
in singłis maior. qm̃ nec mole disten¬
ditur nec particione minuitur. Cum
ad illum sursum est. eius est altare cor
nr̃m: eius unigenito sacerdote eum pla¬
camus. Ei cruentas uictimas cedimus:
quando usq ad sanguinẽ ꝓ eius ueri¬
tate certamus. Eum fu auissimo adole¬
mus incenso: cum in eius conspectum
pio scõq amore flagramus. Ei dona
eius in nobis nosq ipsos uouemus: &
reddimus. Ei beneficioꝵ eius sollempni¬
tatib festis. & diebus statutis dicamts
sacramusq memoriam: ne uoltimine
tempoꝵ ingrata subrepat oblutio. Ei sa¬
crificamus hostiam humilitatis & laudis:
m ara cordis igne feruidam caritatis.
Adhunc uidendum sicut uideri pot̾it
eiq coherendum: ab omni peccatorum
& cuꝑiditatũ malarum labe mundam.

Expanded text:
nos servitutem, quae latria Graece dicitur, sive in quibusque sacramentis, sive in nobis ipsis debemus. Hujus enim templum simul omnes, et singuli templa sumus: quia et omnium concordiam, et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus, quam in singulis major: quoniam nec mole distenditur, nec partitione minuitur. Cum ad illum sursum est, ejus est altare cor nostrum; ejus unigenito eum sacerdote placamus; ei cruentas victimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro ejus veritate certamus; eum suavissimo adolemus incensu, cum in ejus conspectu pio sanctoque amore flagramus. Ei dona ejus in nobis, nosque ipsos vovemus et reddimus; ei beneficiorum ejus solemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacram usque memoriam, ne volumine temporum ingrata subrepat oblivio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne fervidae charitatis. Ad hunc videndum, sicut videri poterit, eique cohaerendum, ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur,
Abbreviated transcription (Latin):
& imꝑitia sua erubescant sͥ. & de illa imn¬
peritia sua ꝑiclitari se sentiant. Qui hoĩes
si bone sunt fidei. ñ cedunt hereticis: sed
quid eis respondeant diligent̾ inqͥrunt
Nec eos deserit ds̃: ut petentes accipi¬
ant. & q̃rentes inuemant. & pulsantibꝰ
cõmodi. & maxime glẽ pͥncipatꝰq
sui gr̃a falsas ac nouas opmiones uel gigrit
uel sequitur. Ille antem qͥ huiꝰmodi homi
nibꝰ credit: homo ẽ imaginatione quadam
tieritatis ac pietatis illtistis. Conuenientibꝰ¬

Expanded text:
de imperitia sua erubescant sibi, et de illa imde imperitia sua erubescant sibi, et de illa imperitia sua periclitari se sentiant. Qui homines si bonae sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis respondeant diligenter inquirunt. Nec eos deserit Deus, ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia, falsas ac nouas opiniones uel gignit uel seqnibus credit, homo est imaginatione quadam veritatis ac pietatis illusus. C. XXI
Abbreviated transcription (Latin):
manifesti fiant in uob̾. Sic uasa
ire locis congruis & temporibus ordinant᷑:
ut etiam de ipsis notas faciat ds̃ diuitias
oriȩ in tiasa miscdĩe. q̃ de massa eiusdem
dampnationis fiunt in honorem. gr̃a illiꝰ
ñ meritis fuis. Ille qͥppe donat ꝓdesse nob̃
ñ solum quod docet ueritas. uerum etrã
qd̃ obstrepit uanitas: ut cum respondet᷑
inqͥetissime uanitati. atscultet᷑ sinceris¬
Deo diuina ꝓuidentia multos diuersi er-¬
rotis hereticos esse ꝑmittit: ut cum in¬
sultant nob̾ & int̾rogãt nos ea que nescimꝰ.
nel sic discatiamꝰ pigritiã & ditunas scͥptͥas
nosse cupiamꝰ. ꝓpterea & apls dicit. Oportet
multas hereses e̾e̾: ut ꝓbati manifesti frant.
inter uos. Hi enĩ deo ꝓbati sunt: qͥ bene pos¬
sunt doc̾e. S manifesti hominibꝰ eẽ ñ postẽ:
nͥ cum docent. Docere autẽ nolunt: nisi eas
qͥ doceri querunt. S multi ad q̃rendum
pigri sunt: nͥ ꝑ molestias & inftiltationes
hereticorum quasi de sompno excitentur.

Expanded text:
manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerisdeo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut cum insultant nobis, et interrogant nos ea quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Illi enim Deo probati sunt, qui bene possunt docere: sed manifesti hominibus esse non possunt, nisi cum docent; docere autem nolunt, nisi eos qui doceri quaerunt. Sed multi ad quaerendum pigri sunt, nisi per molestias et insultationes haereticorum quasi de somno excitentur, et
Abbreviated transcription (Latin):
tismate tractatum ẽ: anteꝗͣ. contradice¬
rent foris positi rebaptizatores. Nec de
ipsa unitate xp̃i enuicleate dictum est:
infirmos. Etiam illi qui nouerant hec tͣcta¬
re atq dissoluere: ne ꝑirent infirmi sol¬
licitati questionibus impiorum sermonibꝰ
& disputationibus sins obscura legis in

Expanded text:
tismate tractatum est, antequam contradicetismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptizatores; nec de ipsa unitate Christi enucleate dicta erant infirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infirmi sollicitati quaestionibus impiorum, sermonibus et disputationibus suis obscura Legis in
Abbreviated transcription (Latin):
asa mortis in arcu dñm parasse.
Queri potest que sint uasa mortis:
an foete heretici. Nam o ipsi ex eodẽ
insilunt. Quod ñ ꝯtingit: nisi ꝓ meri¬
tis. ꝓpterea diuine ꝓuidentie. etiã ista
dispositio tribuenda ẽ. Non q ipsa pec¬
catores facit: sed quia ipsa ordinat cũ
peccauerint. Malo enĩ uoto ꝑ peccatũ
legentes: male cogunt᷑ intelligere ut ip¬
sa sit pena peccati. Quorum tam̃ morte
filii catholicȩ eccł̃ie tanꝗͣ quibusdam
spinis a sompno excitantur: & ad intel¬
ligentiam diuinarum scͥpturarum ꝓfiti¬
unt. Oportet enim & hereses ẽẽ: ut ꝓ¬
bati inquit manifesti fiant inter uos.
Hoc ẽ inter homines: cum manifesti
ulti qui optime possunt scͥpturas
dinoscere. & ꝑtractare latebant
in poplõ dei: nec asserebant solutionem
questioneum difficilium. cum calump¬
niator nullus obstaret. Nunqͥd enĩ ꝑfeo¬
te de trinitate tractatum ẽ: antequã
penitentia tractatum ẽ: antequã obfiste¬
rent nouatiani: Sic non ꝑfecte de bap¬

Expanded text:
asa mortis dixit in arcu Dominum parasse, quaeri potest quae sint vasa mortis. An forte haeretici? Nam et ipsi ex eodem insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae Providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatores facit, sed quia ipsa ordinat cum peccaverint: malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a somno excitantur, et ad intelligentiam divinarum Scripturarum proficiunt. Oportet enim et haereses ebati, inquit, manifesti fiant inter vos ; hoc est inter homines, cum manifesti ulti qui optime poterant Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei, nec asserebant solutiones quaestionum difficilium, cum calumniator nullus instaret. Nunquid enim perfecte de Trinitate tractatum est antequam ecte de poenitentia tractatum est antequam obsisterent Novatiani? Sic non
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est non in sapientiȩ humane doc¬
tis uerbis: potuit dici ñ in sapientiȩ car
ambulatis: potuit dici scdm carnem. Ma¬
gis autem hoc apertuit: in his que fubum¬
xit. Cum enim quis dicit. ego quidem¬
sum pauli. alius autẽ. ego apollo: nonne
homines estis: Quod dicebat. aminales
estis. & carnales estis: expressitis dixit. ho¬
mines estis. Quod est scdm hominem
inuitis: non scdm decim. Scdm quem.

Expanded text:
dictum est, Non in sapientiae humanae docdictum est, Non in sapientiae humanae doctis verbis, potuit dici, Non in sapientiae carn hominem ambulatis; potuit dici, Secundum carnem. Magis autem hoc apparuit in his quae subjunxit: Cum enim quis dicat, Ego sum Pauli; alius autem, Ego Apollo: nonne homines estis ? Quod dicebat, Animales estis, et, Carnales estis; expressius dixit, Homines estis: quod est, Secundum hominem vivitis, non secundum Deum; secundum quem
Abbreviated transcription (Latin):
uod gͦ est ambtilare scdm homnẽ.¬
hoc ẽ esse carualem. Quod a carne:
idest a parte hominis intelligittr homo.
Eosdem ipsos qͥppe dixit suꝑius anima¬
les. quos postea caruales: ita loquens.
que funt sp̃c dei. Stulticra est enim
illi. Talibus igitur id est ammalibus:
paulo post cdicit. Et ego fratres: ñ potui
nobis loqui quasi sp̃ualibus. s quasi car¬
nalibus. Et illud & hoc: eoden loquen¬
di modo. idest aparte totum. Et ab
anima namq o a carne que sunt par¬
tes hominis: potest totum signficari
quiod est homo. Atq ita non ẽ aliud
aminialis honio. aliud carnalis. sed idem
ipsum ẽ utrumq id est scdm̃ homiiem
uiuens homo: sicut non aliud quã hoĩes
significant᷑. sine uͥ legitur ex oꝑibus legis
ñ iustificat᷑ omnis caro. siue quod scͥptun
est. septuagnita quinq anime descendert̃
cum iacob in egiptum. Et ibi enim ꝑ om¬
nem carneni onnus homo: & ibi ꝑ sep¬
tuagnnta quinq aninias septuagnita
quinq homines intelliguntur. Et qd̃

Expanded text:
uod ergo est ambulare secundum hominemhoc est esse carnalem, quod a carne, id est a parte hominis, intellegitur homo. Eosdem ipsos quippe dixit superius animales, quos postea carnales, ita loquens: quae sunt a spiritus Dei; stultitia est enim illi. Talibus igitur, id est animalibus, paulo post dicit: Et ego, fratres, non potui loqui uobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; et illud et hoc eodem loquendi modo, id est a parte totum. Et ab anima namque et a carne, quae sunt partes hominis, potest totum significari, quod est homo; adque ita non est aliud animalis homo, aliud carnalis, sed idem ipsum est utrumque, id est secundum hominem uiuens homo; sicut non aliud quam homines significantur, siue ubi legitur: Ei operibus legis non iustificabitur omnis caro, siue quod scriptum est: Septuaginta quinque animae descenderunt cum Iacob in Aegyptum. Et ibi enim per omnem carnem omnis homo, et ibi per septuaginta quinque animas septuaginta quinque homines int
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. Neq qui plantat est aliquid
neq qui rigit: sed qui incrementum
dat ds̃. Hoc gͦ nob̃ dicimus. Siue plan¬
temus siue rigenits loquendo. ñ stimꝰ
aliquid: sed ille qui incrementũ dat
deus. Id est unctio illius. quȩ docet nos
mur ad aures ur̃as: ita sumus quasi
oꝑarii adhibentes culturam forinsecus
ad arborem. sed incrementum. dare ñ
possumꝰ. nec fructus formare. Ille autẽ
uos creauit & redemit. & uocauit per
fidem & sp̃m suum habitans in uobis:
nisi loquat᷑ nob̃ intus. sine carsa nos ꝑ¬
strepunus. Vnde hoc apparet: Quia
cum multi audiunt: non ouinibus ꝑ¬
Illi autẽ locum deo p̃bent: qui diabo¬

Expanded text:
dedit: neque qui plantat est aliquid, dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Hoc ergo vobis dicimus: sive plantemus, sive rigemus loquendo, non sumus aliquid; sed ille qui incrementum dat Deus, id est, unctio illius quae docet vos mur ad aures vestras, ita sumus quasi operarii, adhibentes culturam forinsecus ad arborem, sed incrementum dare non possumus, nec fructus formare: ille autem qui vos creavit, et redemit, et vocavit, per fidem et Spiritum suum habitans in vobis, nisi loquatur vobis intus, sine causa nos perstrepimus. Unde hoc apparet? Quia cum multi audiant, non omnibus pilli autem Deo locum praebent, qui diabo
Abbreviated transcription (Latin):
confitentes. Quid autẽ ẽ apollo: qͥuid
plantaui: apollo rigatiit. Et hoc ergo:
sicut unicuiq dñs dedit. Non itaq de
suo. Iam uͦ quod sequitur. s deus incre-¬
mentum dedit: non ꝑ illos. s ꝑ se ipsũ
facit. Excedit hoc humanam humili¬
tatem. excedit angłicam sublimitatem:
nec omnino ꝑtinet. nisi ad agricolam
Nterior gͦ magister est qui docet. xp̃c
docet. Inspiratio ipsius docet. Ubi illuis
inspiratio & illitis unctio ñ ẽ.: fornisecꝰ
maniter ꝑstrepunt uerba. Sic funt ista
fratres quȩ forisecus diciinus: quromͦ ẽ
agricola ad arborem. formsecus oꝑatur:
adhibet aquã. & diligentiam culturȩ.
Quelibet forinsecus adhbet: nunquid
ponia format: Nunquid nuiditatem
liguorum. uestit umbra foliorums Nun¬
quid tale aliquid uitrinsecus agit :
S quis agit hoc : Audite agricolaui
apłm: & uidete quid sumus. & audite
magistrum interiorem. Ego plantaui
apollo rigauit: sed deus incrementũ

Expanded text:
confitentes: Quid autem est Apollo? quid aconfitentes: Quid autem est Apollo? quid aplantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam nterior ergo magister est, qui docet. Christus docet, inspiratio ipsius docet, ubi illius inspiratio et illius unctio non est, forinsecus inaniter perstrepunt verba. Sic sunt ista verba, fratres, quae forinsecus dicimus, quomodo est agricola ad arborem: forinsecus operatur, adhibet aquam et diligentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem lignorum vestit umbra foliorum? numquid tale aliquid intrinsecus agit? Sed quis agit hoc? audite agricolam Apostolum, et videte quid sumus, et audite magistrum interiorem: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uitis xp̃c: scdm quod aiti pater ma¬
ior me est. Scdm̃ id autẽ quod ait. ego
& pater unum sumus: & ipse agricola
est. Nec talis. quales sunt qͥ ex trinsecꝰ
oꝑando exlbent ministerium: sed talis
ut det etiam intrinsecus incrementum.
Nam neq qui plantat est aliquid neq
qui rigat: sed qui iuicrementam dat
uerbum. Vnde ipse & pater unum fc̃.
Et si uerbum caro factum ẽ quod non
erat: inauet quod erat. Deniq cumde
patre tanquã de agricola dixisset. quod
infructuosos palmites tollat. fructuo¬
sos audẽ purget ut plus afferant fruc-¬
tum: continuo etiam seipsum munda¬
torem palmitum ostendens. iam uos in¬
quit mundi estis. ꝓpter sermonem quẽ
locutus sum uobis. Ecce & ipse munda¬
tor est palmitum: quod ẽ agricole. ñ uitis
officium. Qui etiam palmites: oꝑarios
suos fecit. Nam & si non dant incremen-¬
tum: impendunt tam̃ aliquod ad ium̃¬
tum. S non de suo: qr sine me inquit
nichil potestis facere. Audi etiam ipsos

Expanded text:
cundum quod ait, Pater major me est : secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
panem fecit nob̃ lac incarnatus. & appa¬
rens mortalibus. ut in eo fimretur mors.
& non aberraremꝰ a tierbo credentes
incarneni. Quod factum ẽ uerbum¬
credamtis. Hinc crescamntis: ipso lacte
nutrianur. Antequã ualidi sintis ad
capiendum uerbum: non recedamus a

Expanded text:
e fecit nobis lac, incarnatus et apparens mortalis; ut in eo finiretur mors, et non aberraremus a Verbo, credentes in carnem quod factum est Verbum. Hinc crescamus, ipso lacte nutriamur; antequam validi simus ad capiendum Verbum, non recedamus a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter patrem. Et quti manduicat me: & ip¬
se unuit ꝓpt̾ me. Participatio fili ꝑ unitatẽ
corporis &o sangumis. quod illa manducatio
potatioq significat: nos efficit meliores.
llitumꝰ ergo nos ꝓpter ipsum. manducantes eñ:
id est ipsum accipientes et̾namuitã. quã non
butionis huiꝰ & doni sii: quomͦ daret carnẽ
suã manducare dicens. Qui manducat carniẽ
meã & bibit meum sanguinem: in me manet
& ego in illo. Signum quia manducauit. & .bi.
bit᷑ hoc ẽ. Si manet oomanetur si habitat &
in habitat᷑. Si heret: ut non deserat᷑. Hoc gͦ
nos docuit & ad monuit mysticis uerbis: ut si¬
mus in eiꝰ corpore sub ipso capite. in menbris
eiꝰ. edentes carnem eits. ñ relinq̃ntes unitatẽ
ciꝰ. Hoc ergo totum ad hoc nob̃ ualeat. ut car¬
nem xp̃i & sanguinem xp̃i ñ edamus tantã
in sacram̃to. qd̃ & multi mali: s uisq ad sp̃c
participationem manducemꝰ obbibamus. ut
in dm̃ corpore tanqtiã menbra maneamtis.

Expanded text:
per Joan. 26 : « Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Participatio Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficit meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est ipsum accipientes vitam aeternam, quam non butionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Sbit, hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret et non deseritur. » Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem i; hoc ergo totum ad hoc nobis valeat ut carnem et sanguinem Christi non edamus tantum in sacramento, quod et multi mali, sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ignificat finem scłi quando erit scõꝵ
reqͥes. ñ adhtic in sacramento spei. qͦ
in hoc tẽpore consotiatur eccłia. quandiu bi¬
bitur quod de xp̃i latere manatiit: sediã
in ipsa ꝑfectione salutis et̾ne cum tradetur
regnum deo & patri. ut in illa ꝑspictia contẽ¬
platione incõmutabilis tieritatis. nullis corpo¬

Expanded text:
ignificat finem saeculi, quando erit sanctorum requies: non adhuc in sacramento spei quo in hoc tempore consociatur Ecclesia, quandiu bibitur quod de Christi latere manavit, sed jam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum Deo et Patri, ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis veritatis, nullis myste
Abbreviated transcription (Latin):
mansit usq ad tyrannncam int̾rogatio¬
nem. mansit  usq ad accerrimã cõmi¬
nationem: mansit usq ad peremptionẽ.
Partm ẽ usq ad immanẽ excrutiationẽ
mansit. Non enim occistis est ꝗto s crututꝰ¬
in igne: diti uitiere ꝑmissus ẽ. s tarde mo¬
ri compulscisẽ. In illi gͦ longa .I. morte.
m illis torm̃tis quia bene mandir  catie¬
rat oo bene biberat: tanꝗͣ illa esca  sagr¬
natꝰ. & illo calice ebritis. toem̃ta ñ sensit. Ii
enimerat: qͥdixit. Sp̃o ẽ: quimiuificat.
Caro enim ardebat: sp̃c set animã uogta¬
bat. Non cessit: & in regntim successit.

Expanded text:
mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque ad peremptionem: parum est, usque ad immanem excruciationem mansit. Non enim occisus est cito, sed crunon diu vivere permissus est, sed tarde mori compulsus est. In illa ergo longa morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus animam vegetabat. Non cessit, et in regnum successit.
Abbreviated transcription (Latin):
rit: non uict. Neq tamen qui eam sump¬
serit: inuet. fieri enim potest ut semo nel
moro. uel aliquo casti: plurum ob qͥ eam sũp¬
serint moriantur. In hoc uͦ cibo & potti. idẽ
corpore & sanguine dm̃i: ñ ita ẽ. Nam & qͥ
eam ñ sumit. ñ ht̃ uitam: & qui eam sumit

Expanded text:
rit, non vivet: nec tamen qui eam sumprit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam:
Abbreviated transcription (Latin):
tis carnem filiĩ hominis & biberitis eiꝰ
sanguinem. ñ habebitis uitam in uobis. Quomͦ
quidem detur. & quisnam modꝰ sit manducã.¬
di istum panem ignoratiss Uleruntam̃ nͥ mã.¬
ducaueritis carnem filii hominis & biberitis
eiꝰ sanguinem: non habebitis uitã in uobis.
Hec ñ utiq cadaueribꝰ. s uiuentibus loque¬
batur: Vnde ne istam uitam intelligentes.
&o de hac re litigarent: secutꝰ ad tunxit. Qui
mandticat meam carnem. & bibit ieũ san¬
guinem: habet uitã eternam. Hanc gͦ ñ ht̃.
qui istum panem ñ manduicat. nec istã san¬
gumem bibit. Nam temporalem uitã. sine
illo habere homines possunt. Eternam
uͦ omnino ñ posfunt. Qui gͦ ñ manducat eiꝰ
carnem. nec bibit eiꝰ sanguinem. ñ ht̃ uitã
in se: & qͥ manducat eiꝰ carnem & bibit eiꝰ
sanguinem. ht̃ uitã et̾nam. Ad utrũq aũt
respondeo. quod dyxit. et̾nam: non ita ẽ in
hac esca. quam stistentande huiꝰ temporalis
uite causa sumimus. Nam qui eam ñ sũpse¬

Expanded text:
tis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Quomodo quidem detur  Aug., edatur et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis: verumtamen nisi manducaveritis carnem filii hominis et ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Haec non utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde, ne istam vitam intelligentes et de hac re litigarent, secutus adjunxit, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit: nam temporalem vitam sine illo habere homines possunt, aeternam vero omnino non possunt. Qui ergo non manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, non habet in se vitam: et qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpse
Abbreviated transcription (Latin):
N hoc inquit cognoscent omnes quia mei
disciplĩ estis: si dilectionem habueritis in in¬
uicem. Tanquã diceret. Alia munera mea
habent uobiscum: etiam ñ mei. Non solura
naturam uitam. senstim rationem. & eam
salutem quȩ hominibais pecoribꝰq cõmunis
est: uerum etiam linguias. sacram̃ta ꝓphetiã.
scientiã. fidem. distributionem rerum suaꝵ
patꝑibus. & traditionem corporis fui ut ar¬
deant. S qm̃ caritatem ñ habent: ut cym¬
bala cõcrepant. Nichil sunt: nichil eis ꝑdest.
Nongͦ in illis quamuis bonis muneribꝰ meis.
quȩ habere possunt etiam ñ discipłi mer s
in hoc cognoscent omnes quia disciplĩ mei¬
estis. si dilectionem habueritis inucem. Ospõ.
sa xp̃i: pulchra int̾ mulieres. Odealbata as.¬
cendens: & incumbens suꝑ fratruelem tuũ
Qm̃ caiꝰ lumine illustraris ut candeas: etus ad¬
ittorio fulciriꝰ ne cadã. Qꝗͣ benigne tͥ cãtat᷑ ũllo cã¬
tico cãticoꝵ uelat epythalamio tuo: qi kãs ĩdeli¬

Expanded text:
In hoc, inquit, cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. Tanquam diceret: Alia munera mea habent vobiscum etiam non mei, non solum naturam, vitam, sensum, rationem, et eam salutem quae hominibus pecoribusque communis est; verum etiam linguas, Sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, distributionem rerum suarum pauperibus, et traditionem corporis sui ut ardeant: sed quoniam charitatem non habent, ut cymbala concrepant, nihil sunt, nihil illis prodest . Non ergo in illis quamvis bonis muneribus meis, quae habere possunt etiam non discipuli mei; sed in hoc cognoscent omnes quia mei discipuli eestis, si dilectionem habueritis in invicem. O sponsa Christi, pulchra inter mulieres! o dealbata ascendens, et incumbens super fratruelem tuum, quoniam cujus lumine illustraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris ne cadas! o quam bene tibi cantatur in illo Cantico canticorum, velut epithalamio tuo: Quia charitas in deli
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ apposuerat: s auditi uocem medici.
Et dycit mͥ. Sufficit tibi gratia mea
nam uirtas in infirmitate ꝑficitur.
Ego not quid apposuerim. Ego noui:
unde egrates. Ego noui: unde saneris.
magnitudine reuelationtĩ. nͥ acciꝑet
angmm̃ sathane qui se colaphiz aret: qͥs
de se possit esse securus: Tutius uidet᷑
ambulare: qͥ minus accepit. S si non
ꝑtier se querat. quod recte non accepit:
querat sine quo ñ potest esse in corpore
xp̃i. aut sine quo male ẽ illie. Tutior enun
ẽ in corpore digitus sanus: quã lippiens ocu¬
lus. Digitus: erigna quedam res ẽ. Oculus
magnifica: multum potest. Et tamen
melius ẽ digitum e̾e oo sanum ẽẽ: quam
oculun ẽẽ & ꝑ titrbari. lupire. excecari.
Non ergo querat quisq in corpore xp̃i:
nisi sanitatem. Scdm̃ sanitatẽ habeat f¬
dem. Ex fide mundat᷑ cor eitis. Ex mun¬
datione cordis uidebit illam faciem: de
qua dictum ẽ. Beati mundi cordes: qm̃

Expanded text:
mihi apposuerat. Sed audi vocem medici: mihi apposuerat. Sed audi vocem medici: «Et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur» . Ego novi quid apposuerim, ego novi unde aegrotes, ego novi unde saneris. magnitudine revelationum, nisi acciperet angelum satanae qui se colaphizaret; quis de se possit esse securus? Tutius videtur ambulare qui minus accepit, sed si non perverse quaerat quod recte non accepit: quaerat sine quo non potest esse in corpore Christi, aut sine quo male est illic. Tutior est enim in corpore digitus sanus, quam lippiens oculus. Digitus exigua quaedam res est; oculus magnifica, multum potest: et tamen melius est digitum esse et sanum esse, quam oculum esse et perturbari, lippire, excaecari. Non ergo quaerat quisque in corpore Christi nisi sanitatem. Secundum sanitatem habeat fidem; ex fide mundatur cor ejus , ex mundatione cordis videbit illam faciem de qua dictum est, «Beati mundo corde, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
fratres: Ne extolleret᷑ tanquã iuuenis:
colaphizatur tanꝗͣ puer. Et a quo: Ab
angło sathanȩ. Quid ẽ hoc : Doloee quo:¬
dam corporis tradit᷑ ȩxagitatus uehem̃t.
Dolores autẽ corporum plerumq inmitun¬
tur ab angłis sathane s hoc non possunt
nisi ꝑmissi. Nam & iob sc̃s sic ꝓbatas est.
ꝑmissus ẽ ad eum ꝓbandum sathanas:
putresceret. Immundus enim ꝑmitte.¬
batur: s sanctus ꝓbabatur. Sic gͦ angłs
Et quia illud quod medicus apposuerat
molestum erat infirmo: rogauit medicã
tit auferret. Quomͦ cum medicus appo¬
nt insceribus aliquod forte epbitema mod¬
lestum & ardens. Inde tñ curaudus ẽ ille:
cuiꝰ uiscera tumebant. Cum ille ardere
ceꝑit o crriciari medicamento: rogatine¬
dicum ut auferat. Medicus autem con¬
solatur. monet pacientiã: quia nouit
quam sit utile quod apposuit. Ita ob
ter dñm rogati ait: ut auferret eũ a
me. Hoc ẽ dicere. Rogaui medictm.
ut auferret cmolestum epithema. quod

Expanded text:
ae. Ne extolleretur tanquam juvenis, colaphizatur tanquam puer; et a quo? Ab angelo Satanae. Quid est hoc? Dolore quodam corporis trahitur, exagitatur vehementer. Dolores autem corporum plerumque immittuntur ab angelis Satanae; sed hoc non possunt nisi permissi. Nam et sanctus Job sic probatus est.permissus est ad eum probandum Satanas, ere. Immundus enim permittebatur, sed sanctus probabatur. Sic ergo angeEt quia illud quod medicus apposuerat, molestum erat infirmo; rogavit medicum ut auferret. Quomodo cum medicus apponit visceribus aliquod forte epithema molestum et ardens, unde tamen curandus est ille cujus viscera tumebant; cum ille ardere coeperit et cruciari medicamento, rogat medicum ut auferat: medicus autem consolatur, monet eum patientiam, quia novit quam utile sit quod apposuit. Ita et ter Dominum rogavi,» ait, «ut auferret eum a me.» Hoc est dicere, Rogavi medicum, ut auferret a me molestum epithema quod
Abbreviated transcription (Latin):
abundantia gratiarum quam sit
timenda. ne qtus de dono dei suꝑbiat. s
magis seruet humilita ẽ: & faciat quod
scͥptum ẽ quanto magnꝰ es tanto haraila
te in omnibris & coram deo inuenes grãm.
Quam ergo sit tim̃da suꝑbia de dono
dei: etiam atq etiam cõmendandim ẽ
catore factas predicator ab undantiorem.
gratiam consecutus ẽ. in omni labore apłi¬
co quã ceteri apłi: ut magis ds̃ ostend̾e̾t
sutim esse quod dat. non hominis. Quo¬
modo solent medici potentiam. artis suȩ¬
in desꝑaitis ostendere: sic dñs iħs xp̃s
medicus & saluator nr̃. in desꝑato qui
ꝑsecutor ȩccłiȩ fuit. ostendit magnitadi¬
dicit plus omnibus laboraret. Excellen¬
tissime gͦ gratiȩ suit. Eindetis fratres:
gis qtrã coapłorum eitis. Alii enim nou
scͥpserunt: s tantum locati sunt in eccłi
Nam quȩ ꝓferuntur ab errantibus sub
nomine ipsorum. quia non sunt ipsorum
imꝓbantur: nec acceptantur ab eccłia.
diis autẽ qui scͥpserunt: nec tantum

Expanded text:
abundantia gratiarum quam sit timenda, ne quis de dono Dei superbiat, sed magis servet humilitatem, et faciat quod scriptum est, «Quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam» : quam ergo timenda sit superbia de dono Dei, etiam atque etiam commendandum est cutore factus sit praedicator, abundantiorem gratiam consecutus est in omni labore apostolico, quam caeteri apostoli, ut magis Deus ostenderet suum esse quod dat, non hominis. Quomodo solent medici potentiam suae artis in desperatis ostendere: sic Dominus Jesmedicus et salvator noster, in desperato, qui persecutor Ecclesiae fuit, ostendit magnitudidicit, plus omnibus illis laboraret . Excellentissimae ergo gratiae fuit. Et videtis, fratres, gis quam coapostolorum ejus. Alii enim non scripserunt, sed tantum locuti sunt in Ecclesia: nam quae proferuntur ab errantibus sub nomine ipsorum, quia non sunt ipsorum, improbantur, nec acceptantur ab Ecclesia. Alii autem qui scripserunt, nec tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
& fortitudine habet alium locam apłs
dinem. ꝑgloriam: & ignobilitatẽ. Et ingłã
de torus: & in ignobilitate fortis. Apud
alios gloriosus p̃dicabatur: apud alios
ig. nobilis contẽpnebatur. Decorem af¬
ferebateis quibus placelut: fortitudinem
aduersus eos quibus displicebat. Et sic
enumerat omnia usq in finem: ubi dicit.
Quasi nichil habentes: & omnia possiden¬
tes. Cum omnia possidet: decorus ẽ. Cũ
nichil habet: fortis ẽ. Ex tract᷑ psalmi

Expanded text:
et fortitudine habet alium locum apostdinem: «Per gloriam, et ignobilitatem.» In gloria decorus, in ignobilitate fortis. Apud alios gloriosus praedicabatur; apud alios ignobilis contemnebatur. Decorem afferebat eis quibus placebat, fortitudinem adversus eos quibus displicebat. Et sic enumerat omnia usque in finem, ubi dicit: «Quasi nihil habentes, et omnia possidentes» . Cum omnia possidet, decorus est; cum nihil habet, fortis est. Non ergo mi
Abbreviated transcription (Latin):
aliis displicebat. Nam diuise sunt aduer¬
sus se linguȩ ideortim: alii dicebant bonꝰ
ẽ. aliĩ dicebant ñ. s sedticit turbas. Alii
ergo bene loquebantur: alii detrahebant.
lacerabant. mordebent. conuitrabantur.
Ad eos ergo quibtis placebat: decorem in¬
dint. Ad eos quibꝰ displicebat: fortitudi¬
nem induit. Imitare gͦ & tti dñm ttit̃:
ut possis esse uestis ipsiis. Esto cum decore:
ad eos qtubꝰ placent bona oꝑa tria. Esto for¬
tis: aduersiis detractores. Audi paulum
apłm: imitantẽ dñm suum. Quomͦ & iꝑ
se habuit. decorem: habuut fortitudinem:
Xp̃i boniis odor sumus inqͥt iomini loco:
& in his qui salui fiunt. & in his qui ꝑe¬
unt. Quib enim placet bontin: salui
fint. Qui detrahunt bono: perecint.
Quod stiũ erat ille odorem habebat bo¬
num: immo bonus odor erat. Quibris

Expanded text:
aliis displicebat. Nam divisae sunt adversus se linguae Judaeorum: «Alii dicebant, Quia bonus est; alii dicebant, Non, sed seducit turbas» . Alii ergo bene loquebantur; alii detrahebant, lacerabant, mordebant, conviciabantur. Ad eos ergo quibus placebat, «decorem induit:» ad eos quibus displicebat, «fortitudinem induit.» Imitare ergo et tu Dominum tuum, ut possis esse vestis ipsius: esto cum decore ad eos quibus placent bona opera tua; esto fortis adversus detractores. Audi apostolum Paulum imitantem Dominum suum, quomodo et ipse habuit decorem, habuit fortitudinem. «Christi bonus odor sumus,» inquit, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Quibus enim placet bonum, salvi fiunt; qui detrahunt bono, pereunt. Quod suum erat, ille odorem habebat bonum; imo bonus odor erat: s
Abbreviated transcription (Latin):
ut diuitias uentiiras ad quirant maioribꝰ
quã qͥb acqͥste sunt ꝑiculis & tempesta¬
tibuis plenas. Quos estus que frigora q̃
ꝑictila. ab aquis effusis as precipitiis. a flu¬
minibus s feris ꝑfertint uenatores. Qnẽ
laborem esuriendi &. sitiendi. quantas ni¬
lissimi &o sordidissima cibi & potus angusi¬
imnania prorsus facilia. & ꝓpe nulla: effi
cit amor. Quanto ergo certins ac faciltus
ad ueram beatitudinẽ caritas facit: quod
ad miseriam quantũ potint cupiditas fe¬
cit. Quam facile toleratur. quelibet ad¬
uersitas temporalis: ut et̾na pena uitet᷑
et̾na requies comparet᷑. Non in merito
ille cias electionis cam ingenti leticia. dyex.
Non sunt condigne paffiones huiꝰ temporis:¬

Expanded text:
ut divitias ventosas acquirant, majoribus ut divitias ventosas acquirant, majoribus quam quibus acquisitae sunt, periculis et tempestatibus plenas? Quos aestus, quae frigora, quae pericula ab equis, a fossis, a praecipitiis, a fluminibus, a feris perferunt venatores? quem laborem esuriendi et sitiendi, quantas vilissimi et sordidissimi cibi et potus angustiincit amor. Quanto ergo certius ac facilius ad veram beatitudinem charitas facit, quod ad miseriam, quantum potuit, cupiditas fecit? Quam facile toleratur quaelibet adversitas temporalis, ut aeterna poena vitetur, et aeterna requies comparetur? Non immerito ille vas electionis cum ingenti laetitia dixit: Non sunt condignae passiones hu
Abbreviated transcription (Latin):
nia ergo illa q̃ cõmemoranit asꝑa & grauia:
frequentius & abundantius sustinebat.
S ꝓfecto aderat ei sp̃c sc̃s: qui inext̾ioris
hominis coeruptione interiorem renonaret
de die in diem. Et gustata requtie sp̃uali.
in affluentia delitiarum dei. in spe fut᷑e.
merata ditra & iimania hominis auditꝰ
horrescit. leuẽ tͥbulationẽ dic̾et. intuens
interioribꝰ & fidelibus oculis. quanto pre¬
tio temporalium emenda esset fcit᷑a uita.
Non pati et̾nos labores impiorum: & sine
tilla sollicitudine ꝑfrui et̾na felicitate nistaꝵ
Secari & tri se homines paciuntur: ut do¬
lores. ñ et̾ni s aliquanto diuturmoris ulce¬
ris. acriorũ doloꝵ pretio redimantur. In lan¬
guida. & incerta uacationis bre. tussime
atq ultima uita: ummanissi mis bellis
miles atterit᷑. Pluribus fortasse an¬
nis in laboribus inqͥetus: ꝗͣ motio quie¬
turtis. Quibus tempestati. biis & ꝑcells
quã horribili & trem̃da se uitia celio
maris importani sundi mercatores:

Expanded text:
nia ergo illa quae commemoravit aspera et gravia, frequentius et abundantius sustinebat: sed profecto aderat ei Spiritus sanctus, qui in exterioris hominis corruptione, interiorem renovaret de die in diem, et gustata requie spirituali in affluentia deliciarum Dei, in spe beatitumerata dura et immania omnis auditor horrescit, levem tribulationem diceret; intuens interioribus et fidelibus oculis, quanto pretio temporalium emenda sit futura vita, non pati aeternos labores impiorum, et sine ulla sollicitudine perfrui aeterna felicitate justorum. Secari et uri se homines patiuntur, ut dolores non aeterni, sed aliquanto diuturnioris ulceris, acriorum dolorum pretio redimantur. In languida et incerta vacationis brevissimae atque ultima vita, immanissimis bellis miles atteritur; pluribus fortasse annis in laboribus inquietus, quam in otio quieturus. Quibus tempestatibus et procellis, quam horribili et tremenda saevitia coeli et maris importuni sunt mercatores,
Abbreviated transcription (Latin):
& humilis corde: & inuenietis reqͥem aĩabꝰ
meũ leue ẽ. Et considerant eos. qui uigũ
ipsam intrepida ceruice subierunt. illam
sarcinã mansuetissimis humeris accepe¬
runt. tantis agitari exerceri diffictilta¬
tibus huiꝰ scłi. ut non a laboribus ad qͥe¬
tem. s a quiete ad laborem uocati uide¬
autur: cum & apls dicat. Omnes qui
uolunt in xp̃o pie uiuere: ꝑsecutionem
paciantur. Ait gͦ aliqͥs. Qnomͦ uigum

Expanded text:
corde, et invenietis requiem animabus mea levis est: et considerant eos qui jugum ipsum intrepida cervice subierunsarcinam mansuetissimis humeris acceperunt, tantis agitari et exerceri difficultatibus hujus saeculi, ut non a laboribus ad quietem, sed a quiete ad laborem vocati videantur; cum et Apostolus dicat, Omnes qui volunt in Christo pie vivere, persecutionem patien
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. ignorãteᷤᷤ dĩ iusticiã. qͥ nõ ex eiꝰ gr̃a iustisum
cit ip̃a iusticia eiꝰ nõsimꝰ cuni iuste utumꝰ.
credentes in eum qui iustificat impium:
ñ illa qua ipse iuistus ẽ eterna sua & in¬
cõmitabili iusticia. Hec itaq iusticra
quanos dei mun̾e iusti simiꝰ: significatur
in psalmo illo. tibi scͥptum ẽ. Iusticia tua
sicut montes dei. Montes qͥppe dei scĩ
eiꝰ funt: de quibus alibi dicittur Susci¬
piant montes pacem poplõ tuo. Et ala
mo dicicur. Dm̃ ẽ salus: & sciꝑ popłm tuũ
benedictio tua. Sicat gͦ quod legitur
dñi ẽ salus. ñ ea salus intelligit᷑ qua dñs
saluus ẽ s qua hi salui sunt quos ipse
saluos facit: sic cum legitur dei itsticra
ñ ẽ illa intelligenda qua ds̃ iustus est.
s qua iusti sunt homines quos gratra
stra iustificat. Inde enim salui: unde iu¬
sti. Qm̃ quod ait non est opus sanis me¬
dicus s male habentibus: exposuit conse.¬
quenter dicens. Non ueni uocare iustoᷤ.

Expanded text:
os ex eius gratia iusti sumus, ut ipsa iustitia eius nos simus, cum iuste uiuimus credentes in eum, qui iustificat impium non illa, qua ipse iustus est, aeterna sua et incommutabili iustitia. haec itaque iustitia, qua nos dei munere iusti sumus, significatur in psalmo illo, ubi scriptum est: Iustitia tua sicut montes dei. montes quippe dei sancti eius sunt, de quibus alibi dicitur: Suscipiant montes pacem populo tuo. et multa mo dicitur: Domini est salus et super populum tuum benedictio tua. Sicnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui salvat: sic cum dicitur Dei justitia, non est illa intelligenda qua Deus justus est, sed qua justi sunt hosua iustificat. inde enim salui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit consequenter dicens: Non ueni uocare iustos