comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entiam: mirati sunt qd̃¬
synagogi duodennis sit fi¬
lia. ⁊ mulier hec ab annis
duodecim sanguine fluxe¬
rit. hoc est eodem quo hec
nata sit tempore. illa cepe¬
rit infirmari. Una eiuim
pene eademq seculi huiꝰ e¬
tate. ⁊ synagoga in pat̾ar¬
chis nasci ⁊ gentiliũ natio
per orbem cẽpit ydolatrie
sauie fedari. Nam ⁊gemine
fluxus sangunis. hoc est
⁊ super ydolatrie prostitutõ¬
ne. ⁊ super hiis qui carnis
ac sanguins oblectatõne
patrantur potest intelligi.
Unde pulcre sacra refert yy¬
storia. tempore quo dauid.
adhuc puer goliath gigã¬
tem strauit. philistum in
finib domym id est sangͥ¬
num fuisse castrametatos.
Quia uidelicet dominus
ad debellandum mundi prĩ¬
cipem humil apparens. nõ
modo operib infructuosis.
s ⁊ religioni spurcissime de¬
ditos gentiliũ ppłos inue¬
nit. Ergo quamdiu syna¬
goga uiguit: laborauit et¬
clesia. Defectus illius huus
est uirtus: quia illoꝵ delie¬

Expanded text:
entiam, mirati sunt qentiam, mirati sunt qsynagogi duodenis sit filia, et mulier haec ab annis duodecim sanguine fluxerit, hoc est eodem quo haec nata sit tempore illa coeperat infirmari. Una enim pene eademque saeculi hujus aetate, et Synagoga in patriarchis nasci, et gentilium natio per orbem coepit idololatriae sanie foedari. Nam et gemine fluxus sanguinis, hoc est, et super idololatriae prostitutione, et super his quae carnis ac sanguinis oblectatione patrantur, potest intelligi. Unde pulchre sacra refert historia, tempore quo David adhuc puer Goliath gigantem stravit, Philisthiim in finibus Dommim, id est sanguinum, fuisse castrametatos. Quia videlicet Dominus ad debellandum mundi principem, humilis apparens, non modo operibus infructuosis, sed et religioni spurcissimae deditos gentilium populos invenit. Ergo quandiu Synagoga viguit, laboravit Ecclesia. Defectus illius hujus est virtus, quia illorum deli
Abbreviated transcription (Latin):
deo. decimas. primitias. ob¬
lationes. ac uictimas senti¬
amus. quomodo ⁊ ipse red
didit tributa pro se ⁊ ꝓ petͦ.
⁊deo reddidit que dei sunt.
patris faciens uoluntatẽ.
aliter. Reddite que cesaris
sunt cesari: ⁊ que dei st̃ deo.
Quemadmodum cesar a
uobis exigit impressionẽ
ymaguns sue. sic ⁊ deus:
ut quemadmodum illi red¬
ditur nũmus. sic dõ aĩa lu¬
mine uultus eiuus illustͣ¬
ta attiz signata. Unde psal¬
mista. Signatum est ĩ no
bis lumen uultus tui do¬
mine. Hoc quippe lumen
est totum hominis ⁊ u̾bũ
bonum: quod non oculis
s mente ꝯspicitur. Signa¬
tum autem dixit lumen¬
in nobis tanquam denariꝰ
signatur regis ymagine.
Homo enun factus est ad
ymaginem ⁊ similitudi¬
nem dei: quam peccando
corrupit. Sonum ergo eius
est uerum atq eteruum:
si renascendo signetur. Et
non potuerunt uerbũ euis
reprehendere coram plebe:
⁊mirati ui responsis eius
tacuerunt. Qui credere de¬
buerant ad tantai sapi¬

Expanded text:
Deo, decimas, primitias, obDeo, decimas, primitias, oblationes ac victimas sentiamus. Quomodo ipse et reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem . Aliter: Reddite quae Caesaris sunt, Caesari; et quae Dei sunt, Deo. Quemadmodum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus reprehendere coram plebe; et mirati in responsis ejus, tacuerunt. Qui credere debuerant ad tantam sapi
Abbreviated transcription (Latin):
aũt dolum illoꝵ: dixit ad
eos. Quid me temptatis:
Ostendite michi deuariũ.
cuius habet ymaginem ⁊
inscriptionem. Sapientia
semper sapienter agit: ut
sus potissimum tempta¬
tores sermonib ꝯfitent᷑.
Ostendite michi inquit de¬
narium. Hoc est genus ñ¬
mi: quod pro decem num¬
mis imputabatur. ⁊ hẽlit
ymaginem cesaris. Qui
aũt putant interrogano¬
nem saluatoris ignoranti¬
am esse ⁊ non dispensatio¬
nem: discant ex piesenti
loco quod utiq potu̾it sci¬
re ihc. cuius ymago esset ĩ
nummo. S interrogat: ut
petenter respondeat. Respõ¬
Et ait illis. Reddite ergo q̃
sunt cesaris cesari: ⁊q̃ sunt
dei deo. Cesarem non pute
mus augustum s tyberiũ
significari.priuignum e¬
ius qui in locum successe¬
rat uitrici: sub quo et pas¬
sus est dominus. Omnes
ergo reges romani apͥmo
gaio cesare qui imperium
arripuerat:cesares appel¬
lati sunt. Porro qd̃ ait. red¬
dite que sunt cesaris cesari.¬
id est numiũ. tributum.
⁊pecumam ⁊que sunt dei

Expanded text:
dolum illorum, dixit ad eos: Quid me tentatis? ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praeseloco, quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo; sed interrogat, ut competenter respondeat. DiTunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari; et quae sunt Dei Deo. Cmus Augustum, sed Tiberium significari, privignum ejus, qui in loco successerat vitrici, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Ihẽ aũt audito hoc
uerbo: respondit patri pu¬
elle. Noli timere: crede tã¬
tum ⁊ salua erit. Pat̾ pu¬
else cetus doctorum legis
accipitur: de quo dominꝰ
ait.Super cathedram mo.¬
ysi: sederunt scribe ⁊ phari¬
sei. Qui si credere ipse uolu¬
erit: etiam subiecta ei sy¬
nagoga salua erit. Et cũ
peruenisset domum: non
permisit secum quenqͣm
cobum ⁊ iohannem. ⁊ pa¬
trem ⁊matrem puelle. Su¬
pra publice filius uidue
suscitatur: hic remouent᷑
plures arbitri. Puto ergo
quod in eo quoq pietas i¬
bi domim declaretur. qr ui¬
dua mater unici non pati¬
ebatur moras ⁊ ideo ñ am¬
plius afficeretur: maturi¬
tas additur. Est etiam for¬
ma sapientie in uidue fi¬
lio cito ecclesiam crediturã
in archi synagogi filia cre¬
dituros quidem uideos.
s ex complurib pantio¬
res. flebant autem omes:
⁊ plangebant illam. Nũ¬
quid possunt inquit filii
sponsi lugere: quam diu

Expanded text:
 audito hoc verbo, respondit patri puellae: Noli timere, crede tantum, et salva erit. Pater puellae coetus doctorum legis accipitur, de quo Dominus ait, super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei: qui si credere ipsi voluerint etiam subjecta ei Synagoga salva erit. Et cum pervenisset domum, non permisit intrare secum quemquam, cobum et Joannem, et patrem et matrem puellae. Supra publice viduae filius suscitatur, hic removentur plures arbitri. Puto ergo, quod in eo quoque pietas ibi Domini declaretur, quia vidua mater unici non patiebatur moras, et ideo, ne amplius afficeretur, maturitas additur. Est etiam forma sapientiae, in viduae filio cito Ecclesiam credituram, in archisynagogi filia credituros quidem Judaeos, sed ex pluribus pauciores. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Nunquid possunt inquit filii sponsi lugere, quandiu
Abbreviated transcription (Latin):
immo ipãm lucem perde̾.
quam tributa pendere ma¬
luerint. Et interrogauunt
illum dicentes. Magister.
scimus quia recte dicis et
doces ⁊ non accipis perso¬
nam: s in ueritate uiam
dei doces. Licet nobis tri¬
butum dare cesari an nõ:
Glanda ⁊ fraudulenta in¬
terrogatio illuc pronocat
respondentem: ut magis
deum quam cesarem tĩme
at. ⁊ dicat non debere tribu¬
ta solui. ut statim audien¬
tes ministri presidis qui
uixta alios eurͣnglistas
affuisse leguntur. seclitio

Expanded text:
imo ipsam lucem perdere, imo ipsam lucem perdere, quam tributa pendere maluerint. Et interrogaverunt illum, dicentes: Magister, scimus quia recte dicis, et doces; et non accipis personam, sed in veritate viam Dei doces. Licet nobis tributum dare Caesari, an non? Blanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes ministri praesidis, qui juxta alios evangelistas adfu
Abbreviated transcription (Latin):
mularent: ut caperent e¬
um in sermone.⁊tradẽnt
eum principatui ⁊ potesta¬
ti presidis. Querentes do¬
minum comprehendere
principes sacerdotum ⁊ scͥ¬
be timuerunt populum:
atq ideo quod perse nõ po¬
terant presidis manibus
efficere temptabant. ut ue¬
lut ipsi a morte eius uiderẽ¬
tur immunes. Nuꝑ enim
sub cesare augusto i dea
subiecta romanis. quando
in toto orbe est celebrata de¬
scriptio: stipendiaria fc̃a
fuerat. Et erat in popło
magna secditio: dicenti¬
b aliis pro securitate ⁊ qͥe¬
te. quia romani pro omni¬
b militarent debere tribu¬
ta persolui. phariseis uo̾
qui sibi applandebant de iꝰ¬
ticia. econtrario nitentibus.
non debere populum dei qͥ
detimas solueret ⁊ primiti¬
ua daret. ⁊ cetera que ui le¬
ge scrpta sunt. humanis
legib subiacere. Cuis se
ditionis adeo fomes inua¬
luit: ut post domini passi¬
onem insistentib sibi roma¬
nis. patriam. gentem et
regnum. nobile etiã illud
cum sua religione tẽplũ.

Expanded text:
mularent, ut caperent eum in sermone, et traderent illum principatui et potestati praesidis. Quaerentes Dominum comprehendere principes sacerdotum et scribae, timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant, praesidis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi, Pharisaeis vero qui sibi applaudebant justitiam, e contrario nitentibus, non debere populum Dei qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt, humanis legibus subjacereditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini passionem insistentibus sibi Romanis, patriam, gentem et regnum, nobile illud cum sua religione templum,
Abbreviated transcription (Latin):
deum quem colebat frater
potueris hoc fac̾e dõ meo.
poteris me ad saciificium
omnes deos tuos cõminy¬
am: ⁊ tu crede deo meo. Hec
cum diceret. nuntiatum
est regi quod dens eius bal¬

Expanded text:
deum quem colebat frater potueris hoc facere deo meo, poteris me ad sacrificium omnes deos tuos comminuam et tunc tu crede deo meo». Et hec eo dicente nuntiatum est regi quod Bal
Abbreviated transcription (Latin):
Deus u̾r sic captiuus et re¬
ligatus tenetur cathenis ig¬
spirare neq loqui audeat:
ex illa hora qua illuc apłs¬
est. Dicunt ei. Et quis est
iste bartholomeus: Respõ¬
dens demon dixit. Amicus¬
est dei omnipotentis. ⁊ id̃o
tiam: ut omĩa numina q̃
dic nobis signa eus. ut pꝰ¬
inter multa milia homi¬
tis nigri ⁊ crispi. caro can¬
dida. oculi grandes. nares
equales ⁊ directe. aures co¬
operte crine capitis. barba
albo. per singulos angu
los geminas purpurea ᷤ¬
Centies flexis genibz per¬
diem: centies per noctem
orat deum. Nox eius quasi
turba uehemens est. Am¬
bilant cum eo angłi dei.
qui non ꝑmutũt eum fa¬
tigari. non esurire: s sem¬
per eodem uultu eodem a¬
nimo perseuerat. Om̃i ho¬
ra hylaris ⁊ letus perma¬
net. omnia preuidet. om¬
nla nouit: omnem lingͣm
omniũ gentiũ ⁊ loquitur
⁊ intelligit. Ecce et hoc qd̃
uos interrogastis. ⁊ ego de
di responsum de eo iam no¬
uit: angeli enim dei famu¬
lantur ei ⁊ipsi anñtiant.¬

Expanded text:
Deus uester captus et ligatus cathenis igspirare nec loqui audeat ex illa hora qua illuc Barthest». Dicunt ei: «Et quis est iste Bartholomeus?». Demon dixit: est Dei omnipotentis, et ideo ciam, ut numina, quae  Dic nobis signa ejuinter multa millia cogtis et crispi, caro candida, oculi grandes, nares aequales et directae, aures coopertae crine capitis, barba albo, per singulos angulos singulas gemmas purpureaCenties flexis genibdiem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Semper eodem vultu, eodem animo perseverat, omni hora laetus et hilaris permanet. Omnia providet, omnia novit, omnem linguam omnium gentium et loquitur et intelligit. Ecce et hoc quod vos interrogatis, et quod ego do responsum de eo jam novit. Angeli Dei famulantur ei et ipsi nuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Tunc ostendit eis ĩ¬
gentem ethiopem nigrio¬
rem fuligine facie acũta.
barba prolixa. crines usciz
ferrum ignitum scintillaᷤᷤ

Expanded text:
is». Tunc ostendit eis ingentem maurum nigriorem fuligine, facie acuta, barba prolixa, crinibus usquigneis ut ferrum ignitum scintillas
Abbreviated transcription (Latin):
india que ad ethiopiam mit¬
tit. secunda que ad medos.
tercia que finem facit. Nã
ex uno latere tenebrarum
regionem gerit. ex alio la¬
tere mare occeanum. In hac
tholomeus apłs templum¬

Expanded text:
India ad Aethiopiam mittit, secunda ad Medos, tertia finem facit; quia ex uno latere habet regionem tenebrarum et ex alio mare Oceanum. In hanc tholomaeus apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Tunc dicit apostolus al
plebem. Ecce quem deum¬
tabatis curare uos. Audi¬
te nunc uerum deum cre¬
hoc: ⁊ confringite. Et cum¬
xp̃i nomini consetrabo: ⁊¬

Expanded text:
 Tunc apostolus dixit ad plebem: « Ecce quem Deumtabatis curare vos, audite nunc verum Deum creet confringite. Quod cumisti nomini consecrabo.
Abbreviated transcription (Latin):
uxore sua ⁊ duob filiis. et
cum exercitu suo. ⁊ cum
omni ppło qui saluatus
est: ⁊ cum omni ppło ciui¬
tatis sue ⁊ uicinaꝵ urbiũ
tinebant: credens baptiza¬
tus est. Et deposito dyade¬
mate capitis ⁊ purpura.
cepit apostolum non dese¬
rere ¶Interea colligentes
nr̃a sibi uendicat: ⁊ deos no¬
stros confringit. Tunc rex

Expanded text:
uxore sua et duobus filiis, cum omni exercitu suo et omni populo qui salvatus est, cum omni populo civitatis suae et vicinarum urbium t regnum, credens, baptizatus est, et, deposito diademate capitis cum purpura, coepit apostolo adhaerere. Interea cultores et nostra sibi vindicat et deos nostros confringit. » Cum
Abbreviated transcription (Latin):
rie laudatur. Neqz enĩ bo¬
nam ꝑtem elegisse mari¬
am licit s optimam. ut
etiam pars marthe inli¬
caretur bona. Quare autẽ
pars marie sit optima. sub¬
infertur cum dicitur: que
non auferetur ab ea. Acti¬
ua etenim uita cũ corpore
deficit. Quis enĩ in eterna
patria panem esuriẽti por¬
rigat. ubi nemo esurit: qͥs
potum tribuat sitienti. u¬
bi nemo sitit:: Quis mor¬
tusi sepeliat ubi nemo mo¬
ritur: Cum presenti uero
seculo uita aufertur acti¬
ua. contemplatina autẽ
hic incipitur ut in celesti
a perficiatur: quia amoriᷤ
ignis qui hic ardere ĩcho¬
at̾. cum ip̃m quem amat
uiderit: in amore ampliꝰ
ignescit. Contemplatiua
ergo uita minime aufer¬
tur. quia subtracta presẽ¬
tis seculi luce ꝑficitur.

Expanded text:
riae laudatur. Neque enim boriae laudatur. Neque enim bonam partem elegisse Mariam dicit, sed optimam, ut etiam pars Marthae indicaretur bona. Quare autem pars Mariae sit optima, subinfertur cum dicitur: Quae non auferetur ab ea. Activa etenim vita, cum corpore deficit. Quis enim in aeterna patria panem esurienti porrigat, ubi nemo esurit? Quis potum tribuat sitienti, ubi nemo sitit? Quis mortuum sepeliat, ubi nemo moritur? Cum praesenti ergo saeculo vita aufertur activa. Contemplativa autem hic incipitur, ut in coelesti patria perficiatur. Quia amoris ignis qui hic ardere inchoat, cum ipsum quem amat viderit, in amore amplius ignescit. Contemplativa ergo vita minime aufertur, quia subtracta praesentis saeculi luce perficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ti ẽẽ uelint: huic mancipã¬
dos autumant. Et bene mͣr¬
tha stetisse. Maria autem¬
secus pedes domini seclisse
dicitur: quia uita actua
laboriosa desudat in certa¬
mine. contemplatiua uero
pacatis uiciorum tumulti¬
b: optata iam in xp̃õ men¬
tis quiete perfruitui Et reᷤ¬
pondens dixit illi dominꝰ.
Martha martha sollicita es:
et turbaris erga plurima.
porro unum est necessariũ.
Et beatus dauid hoc solũ
necessarium homini defi¬
niens deo iugiter inher̾e
desiderat dicens. Michi au¬
tem adherere deo bonum
est: ponere in domino deo
spem meam. Et alibi. Unã
pecii a domino hnͣc requi¬
ram. ut nih̃item in domo
dñi omnib dieb uite mee:
ut uideam uoluntatẽ dñi.
hna ergo ⁊sola est theoria
id est contemplatio dei. cui
merito omnia iustificatio¬
num merita. uniũsa uirty¬
tum studia postponuntur.
Maria optimam partem
elegit. que non auferetur
ab ea. Ecce pars marche
non reprehenlitur. s ma¬

Expanded text:
ti esse velint huic mancipanti esse velint huic mancipandos autumant. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes Domini sedisse describitur, quia vita activa laborioso desudat in certamine, contemplativa vero, pacatis vitiorum tumultibus, optata jam in Christo mentis quiete perfruitur. Et respondens dixit illi Dominus: Martha, Martha sollicita es et turbaris circa plurima. Porro unum est necessarium. Et beatus David solum hoc necessarium homini esse definiens, Deo jugiter inhaerere desiderat, dicens: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam . Et alibi: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videam voluntUna ergo et sola est theologia, id est, contemplatio Dei, cui merito omnia justificationum merita, universa virtutum studia postponuntur. Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. Ecce pars Marthae non reprehenditur, sed Ma
Abbreviated transcription (Latin):
audiebat uerbum illiuis.
martha aũt satagebat c̃¬
ca frequens ministeriũ.
Hec utq uite congru̾e ne¬
mo est qui dubitet. Et con¬
templatine quidem unifor¬
mis perfectio est: exutam
mentem a cunctis here ter¬
renis. eamq quantum hu¬
mana imbecillitas sinit:
quam frequens sit ministe¬
rium. gentium magister
edocet: qui creberrimis epi¬
stolarum dictis suos ꝓ xpõ
terra mariqz labores sua
pericula cominemorat. In
quib etiam uisiones et re¬
uelationes dñi ꝯmendãs.
non minus se in specula¬
tiua uirtute quod ꝓ paucisᷤ
est imitabile consummatũ
fuisse significat. Unde di¬
cit. Siue enim mente exce¬
dimus deo. siue sobrii simꝰ
uobis. Que stetit ⁊ ait. do¬
mine non est tibi cure qd̃
soror mea reliquit me so¬
lam ministrare: Dic ergo
illi ut me adiuuet. Ex illo¬
rum ꝑsona loquitur. qui
alhuc liuine contempla¬
tionis ignari: solum quod
didicere fraterne dilectõnis
opus deo placitum ducũt.
ideoq cunctis qui xp̃o deuo¬

Expanded text:
erbum illius, Martha autem satagebat circa frequens ministerium. Haec utrique vitae congruere nemo est qui dubitet. Et contemplativae quidem uniformis perfectio est, exutam mentem a cunctis habere terrenis, eamque, quantum humana imbecillitas sinit, quam frequens sit ministerium, gentium Magister edocet, qui creberrimis Epistolarum dictis, suos pro Christo terra marique labores, sua pericula commemorat. In quibus etiam visiones et revelationes Domini commendans, non minus se in speculativa virtute, quod perpaucis est imitabile, consummatum fuisse significat. Unde dicit: Sive enim mente excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis . Quae stetit et ait: Domine, non est tsoror mea reliquit me solam ministrare? Dic ergo illi ut me adjuvet . Ex illorum persona Martha loquitur, qui adhuc divinae contemplationis ignari, solum quod didicere fraternae dilectopus Deo placitum ducunt, ideoque cunctos qui Christo devo
Abbreviated transcription (Latin):
ue iste dominole .uii.¬
clilecte sorores. duas
uitas spũales quib ĩ pre¬
senti sancta exercetur ec¬
clesia demonstrant: mar¬
tha quidem actualem qͣ
proximo in caritate socia¬
mur. Maria uero contem¬
platuiam: qua in dei amo¬
re suꝑamus. Actiua enim
uita est: panem esurienti
tribuere. uerbo sapientie
nescientẽ doc̾e: errantem
corrigere. ad humilitatis
uiam superbientem proxi¬
mum reuocare: infirman¬
tis curam ger̾e. que singlis
quibusq expediant dispẽ¬
sare: ⁊ cõmissis nobis qua¬
liter subsistere ualeant p̃¬
uidere. Contemplatiua uo
escere: soli desiderio condi¬
toris inherere. ut nil iam
habere libeat. s caleatis cu¬
ris omnib ad uidendam
faciem sui creatoris anim
in ardescat. ita ut iam no¬
uerit carnis corruptibilꝰ
pondus cum merore por¬
tare: totisq desideriis appe¬
tere hymuidicis illis an¬
geloꝵ choris interẽe. ad¬
misceri celestib cuubꝰ. de e¬
terna in conspestu dei ĩ cor¬
ruptione gaudere ¶Ma¬

Expanded text:
e istae Domino dilectae sorores duas vitas spiritales quibus in praesenti sancta exercetur Ecclesia, demonstrant. Martha quidem actualem, qua proximo in charitate sociamur; Maria vero contemplativam, qua in Dei amore suspiramus. Activa enim vita est panem esurienti tribuere, verbo sapientiae nescientem docere, errantem corrigere ad humanitatis viam, superbientem proximum revocare, infirmitatis curam gerere, quae singulis quibusque expediant dispensare, et commissis nobis qualiter subsistere valeant prvidere. Contemplativa verescere, soli desiderio conditoris inhaerere, ut nil jam agere libeat, sed, calcatis curis omnibus, ad videndam faciem sui Creatoris animus inardescat; ita ut jam noverit carnis corruptibilis pondus cum moerore portare, totisque desideriis appetere illis hymnidicis angelorum choris interesse, admisceri coelestibus civibus, de aeterna in conspectu Dei incorruptione gaudere
Abbreviated transcription (Latin):
filios hominũ. Hidit nãq
qd̃ alius misericordit̾ ucca¬
tur. alius iusticia exigẽte
repelliturꝰ. Et quia alia par¬
disponit. expauit quod pe¬
netrare non potuit:⁊ quem
non solum inuestigabilẽ
in quibdam sis sentẽtiis
s etiam inflexibilẽ uidit. t̾¬
ribilem in consiliis e̾e me¬
Unde bene cum uistũ iurũ
describ̾et ꝓph̾a ait. Qui ex¬
cutit manus suas ab om¬
ni munere. Neqz enim dic̃
qui excutit manus suas
de mun̾e. s adiunxit ab
omni: quia aluid est mu¬
nus ab obsequio. alul
Munus amanu: aluid mu
nus a lingua. Munꝰ qͥppe
ab obsequio est: sub iectio
indebite impensa. Munꝰ a
manu perunia: munus
a lingua fauor. Qui ergo
sacros ordines tribuit. tũc
ab omni mun̾e manꝰ extu¬
tit: quando in diuinis re¬
b non solum ullam pecu¬
nam. s etiam humanã
gram non requirit.

Expanded text:
filios hominum . Vidit namque filios hominum . Vidit namque quod alius misericorditer vocatur, alius justitia exigente repellitur. Et quia alia pardisponit, expavit quod penetrare non potuit, et quem non solum investigabilem in quibusdam suis sententiis, sed etiam inflexibilem vidit, terribilem in consiliis esse meUnde bene cum virum justum describeret propheta, ait: Qui excutit manus suas ab omni munere : Neque enim dicit: Qui excutit manus suas a munere, sed adjunxit, ab omni. Quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus a manu, alinus a lingua. Munus ab obsequio est subjectio indebite impensa; munus a manu, pecunia; munus a lingua, favor. Qui ergo sacros ordines tribuit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus non solum ullam pecuniam, sed etiam humanam gratiam non requirit.
Abbreviated transcription (Latin):
tiam tunc qui de iudea uo¬
candi ẽent. ⁊ de gentib uo¬
candi non essent. Nain ⁊ in
apłorum actib predicante
petro legimus. ⁊ prius hebre¬
orum tria milia ⁊ postea qͥn¬
qz milia credidisse. Et cum
predicare apłi gentib in a¬
sia uoluissent. per spiritum
prohibiti ẽẽ memorantur:
⁊ tamen ip̃e spiritus qͥ priꝰ
predicationem prohibuit.
hanc asianoꝵ cordib postino¬
oum infudit. Iccirco ergo priꝰ¬
prohibuit quod postmodũ
fecit. quia tunc in illa erant
tamen utiliter eis predica¬
tionis officiũ subtrahitur.
ne grauiꝰ de contempta p̃¬
dicatione uidicari mereren¬
tur. Subtili ergo occultoq¬
predicatio sc̃a subtrahitur.
quia suscitari per gr̾am nõ
domini super nos consilia
occulta timeamus: ne dũ
mens nostra exterius fusa
a sua se uoluntate non re¬
nocat intus contra eam iu¬
dex terribiliter aduersa dis¬
ponat. Quod bene psalmi¬
sta intuens ait. Uenite et
uidete opera domini. quam
terribilis in consiliis super

Expanded text:
tiam tunc, qui de Judaea vocandi essent, et de gentibus vocandi non essent. Nam et in apostolorum Actibus , praedicante Petro, legimus et prius Hebraeorum tria millia, et postea quinque millia credidisse: et cum praedicare apostoli gentibus in Asia voluissent, per Spiritum prohibiti esse memorantur: et tamen ipse Spiritus, qui prius praedicationem prohibuit, hunc Asianorum cordibus postmodum infudit. Iprohibuit quod postmodum fecit, quia tunc in illa erant tamen utiliter eis praedicationis officium subtrahitur, ne gravius de contempta praedicatione judicari mererentur. Subtili ergo occultoqpraedicatio 259 sancta subtrahitur, quia suscitari per gratiam no super nos Domini consilia occulta timeamus; ne, dum mens nostra exterius fusa a sua se voluntate non revocat, intus contra eam judex terribiliter adversa disponat. Quod bene Psalmista intuens ait: Venite et videte opera Domini, quam terribilis in consiliis super
Abbreviated transcription (Latin):
fiteor tibi domine pater ce¬
li et terre. In phares diuisio.
quia segregat oues ab hediͤ
In zara oriens ad nr̃am sa¬
lutem. sicut dc̃m est: timen¬
tib nomen domini orietur
ta salutiᷤ domini. sicut dcm̃
est: sagite potentis acute.
loquitur: ecce puer mens e
per eum spiritum meum.
In amiuadab ppłs spontaneꝰ.
qui sponte posuit animain
dibilem. In naason augur.
id est ꝓpħa fortis qui dicit:
cum uen̾it filius hominis
in maiestate sua. tunc sede¬
bit in sede maiestatis sue:
ut iudicet orbem terre in eqͥ¬
tate. In salmon sensibilis
id est intellectualis. qui dix̃
uideis: quid cogitatis ĩ cor¬
dib ur̃is. qui preterita ⁊ fu¬
scitis: In boo⁊ robur mrtu¬
tis exprimitur. sicut ait: oĩa
traham ad meip̃m. In raab
latitudo ecclesie imperii de¬
signatur. In obeth seruiens.
quia nõ uenit ministrani
s ministrare: sicut apłs di¬
cit. formam serui accipiẽs.
In ruth festinans ad salutẽ
nostram. In iesse incendiu

Expanded text:
fiteor tibi, Domine, Pater coefiteor tibi, Domine, Pater coeli et terrae . In Phares, divisio, quia ipse segregat oves ab haedis . In Zara, oriens ad nostram salutem, sicut dictum est: Timentibus nomen Domini orietur ta salutis Domini, sicut dictum est: Sagittae potentis acutae . loquper eum Spiritum meum . In Aminadab populus spontaneus, qui sponte posuit animam stabilem . In Naason augur, id est proCum venerit Filius hominis in majestate sua; tunc sedebit in sede majestatis suae, ut judicet orbem in aequitate . In Salmon, sensibilis, id est intellectualis, qui dixit Judaeis: Quid cogitatis in cordibus vestris? Qui praeterita, scit. In Booz, robur virtutis exprimitur, sicut ait: Omnia traham ad me ipsum . In Rahab, latitudo Ecclesiae designatur. In Oded, serviens, quia non venit ministrari, sed ministrare , sicut Apostolus dicit: Formam servi accipiens . In Ruth, festinans ad salutem nostram. In Jesse, incendium,
Abbreviated transcription (Latin):
phares diuisio.Zara oriẽs:
esrom sagittam uidens. eha-¬
mar palma. aram electus.
aminadab ppłs mitis spon¬
taneus. Naason augur for¬
tis. salmon sensibilis. B̾coz
obeth seruiens. Quth festi
ter dominus: asa attollẽs.
domini. iathan perfectus. A¬
fortis dominus: manasses
sias salus domini. Iechoni
tiel petitio mea deus. zoro¬
dei resurrectõ. azor abĩtꝰ adultꝰ
sadoc iustus: ioachim frater¬
meus. elyud deus mens. ele¬
azar deus meus adintor. Ma
auctus. Maria illuminatͥx
ad nostram salutem xp̃c ad
ueniens in mundum. et hoꝵ
omniũ in seipso gerens of
ficium in eorum interpreta¬
tione nominũ nr̃am uoluit
designare salutem. In abra¬
ham ille est pãter omniũ
credentium. et omnib clamͣ¬
re licitum est ⁊ dic̾e:. abba pr.
delium. de quo angłs cecinit:
ecce annuntio uobis gandi¬
um magnum. quod erit oĩ
ppło. In iacob supplautatio.
quia ipse subneruauit. et
contrint dẏabolum uasta¬
uasa eñis diripuit. In iuda
confessio. sicut ipe dixit. Cõ

Expanded text:
Phares divisio, Zara oriens, Esron sagittam videns, Thamar palma dicitur; Aram electus, Aminadab populus spontaneus, Naason augur fortis, Salmon sensibilis accipitObeth serviens, Ruth festinter Dominus. Asa, attollens. Domini. Joathan, perfectus. Afortis Dominus. Manasses, sia, salus Domini interprethiel, petitio mea Deus. ZoroDei resurrectio. Azor, adjutus. Sadoc, justus. Jochim  Leur; Eliud Deus meus, Eleazar Deus adjutor, Matauctus, Maria illuminatrixad nostram salutem Christus veniebat in mundum. Et horum omnium in seipso gerebat officium, in eorum interpretatione nominum nostram voluit designare salutem. In Abraham, ille est pater omnium credentium, et omnibus clamare licitum est, et dicere: Abba Pater ! delium, de quo angelus cecinit: Ecce annuntio vobis gaudium magnum, quod erit omni populo . In Jacob supplantator, quia ipse subnervavit et contrivit diabolum vastavasa ejus diripuit. In Juda confes
Abbreviated transcription (Latin):
Item bellator noster fortis¬
simus xp̃c. solus cum dya¬
bolo hoste attrocissimo cer¬
tauit: eumq suꝑauit et
dampnauit. Et post hanc
uctoriam multoꝵ pater ef¬

Expanded text:
st bellator noster fortissimus, qui solus cum diabolo, hoste fortissimo pugnavit, eumque superavit et damnavit, et post hanc victoriam multorum ef
Abbreviated transcription (Latin):
nib exaltat humiliabit᷑.
aut qui se in conspectu ho¬
minum humiliat exalta¬
bitur ab eis: s econtrario
non nun qͣm qui seuel in
apice dignitatis uł ĩ alia
qualibet acquirenda głia
subleuat. usq in finẽ exal¬
tari non cessat. similiter
⁊ humil quilibet ac uere¬
cundus. in sua qua con¬
tentas est usq ad uite ter¬
minum medio critate per¬
seuerat. Et ideo quia iuxta
ueritatis sententiam om¬
nis qui se incaute de me¬
ritis alleuat humiliabit᷑
a domino. ⁊ qui prouide se
de benefactis humiliat e¬
xaltabitur ab eo: in eun¬
dem proculdubio sensũ
premissus sermo redemp¬
toris. quos primoᷤ ĩ nup¬
tiis accubitus queri uetat
demonem qui inferebat ĩ¬
crepat: quia qui peccantẽ
emendare desiderat. uiciuĩ
utiq arguendo ⁊ odiendo
depellere. s hominẽ debet
amando refouere. dones
sanatum spiritualib eccle¬
sie possit reddere patrib.¬

Expanded text:
nibus exaltat, humiliabitur, nibus exaltat, humiliabitur, aut qui se in conspectu hominum humiliat, exaltabitur ab eis, sed e contrario nonnunquam qui se vel in apice dignitatis, vel in alia qualibet acquirenda gloria sublevat, usque in finem exaltari non cessat. Similiter et humilis quilibet ac verecundus in sua qua contentus est, usque ad vitae terminum mediocritate perseverat. Et ideo quia, juxta veritatis sententiam, omnis qui se incaute de meritis allevat, humiliabitur a Domino, et qui provide se de benefactis humiliat, exaltabitur ab eo, in eumdem procul dubio sensum praemissus sermo Redemptoris, quo primos in nuptiis accubitus quaeri vetatdaemonium, qui inferebat, increpat, quia qui peccantem emendare desiderat vitium utique arguendo et odiendo depellere, sed hominem debet amando refovere, donec sanatum spiritalibus Ecclesiae possit reddere patrib
Abbreviated transcription (Latin):
quer̾e incipias qd̾ tibi ser¬
uatur in fine. quia sicut¬
salomon ait. hereditas ad
quam festinatur in prin¬
cipio in nouissimis benedi¬
ctione carebit. Potest añt ⁊
in hac uita intelligi qui ĩ
nouissimo loco recumbens
inuenitur domino uemiẽ¬
te sublimatus: quia coti¬
die dominus suas nupti¬
as intrat. cotidie mores. se¬
des. habitusq cõuiuantiũ
diuidicat. ⁊ superbos des¬
piciens humilibus sepe tã¬
ta sui spiritus munera pre¬
stat: ut eos merito simul
discumbentiũ. hoc est ĩ fi¬
de qui escentium cetus u¬
nanima admiratione głi¬
cet. stupensq in auctoris
sui laudationem prosili¬
at dicens. Michi aũt ni¬
mis honorati sunt amici.
tui deus: nimis conforta¬
tus est principatus eoꝵ.
Quia omnis qui se exalta
humiliabitur. et qui se hu¬
miliat exaltabitur. Et ex
hac conclusione manife¬
ste claret: precedentem do¬
mini sermonem typice in¬
telligendum. Neq enĩ mox
omnis qui se coram homi¬

Expanded text:
quaerere incipias, quod tibi serquaerere incipias, quod tibi servatur in fine, quia, sicutSalomon ait: Haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit . Potest autem in hac vita intelligi, qui in novissimo loco recumbens invenitur Domino veniente sublimatus. Quia quotidie Dominus suas nuptias intrat, quotidie mores, sedes, habitus convivantium dijudicat, et superbos despiciens, humilibus saepe tanta suis spiritus munera praestat, ut eos merito simul discumbentium, hoc est, in fide quiescentium coetus unanima admiratione glorificet, stupensque in auctoris sui laudationem prosiliat dicens: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur. Et ex hac conclusione manifeste claret praecedentem Domini sermonem typice intelligendum. Neque enim mox omnis qui se coram homi
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt agilitate preitur:
⁊ cum rubore nouissimũ
locum tenet. quando de a¬
liis meliora cognoscens.
quicquid de sua operatio¬
ne celsum sentiebat hũi¬
liat. dicens cum ꝓpheta.
Egens sum ego ⁊ in labo¬
rib a uiuentute mea: ex¬
altatus aũt humiliatus
sum ⁊ confusus. S cum
uocatus fueris: nade recũ
be in nouissimo loco. Quã¬
to magnus es inquit: hu¬
milia te in omnib. Et psal¬
mista gloriatur. Humili¬
atus sum usq quaq dñe
uiuifica me scd̃m uerbũ
tuũ: manifeste signific̃aᷤ.
ita se a domino posse uiui¬
ficari. si de sius uirtutibus
humilia sentiret. Ut cum
uenerit qui te inuitaiit
dicat tibi. Amice ascende
superius. Ueniens domi¬
nus quem humilem ĩue¬
nerit amici nomine beati¬
ficans: superius ascend̾e
precipiet. Quicũq enim
humiliauerit se sieut par¬
uulus: hic est maior ĩ reg¬
no celorum. Tunc erit tibi
gloria: coram simul discũ¬
uentib. Pulchre dicitur.
tunc erit gloria. ne nunc

Expanded text:
ti sunt agilitate praeitur. ti sunt agilitate praeitur. Et cum rubore novissimum locum tenet, quando de aliis meliora cognoscens, quidquid de sua operatione celsum sentiebat, humiliat, dicens cum Propheta: Egens sum ego, et in laboribus a juventute mea, exaltatus autem humiliatus sum et confusus . Sed cum vocatus be in novissimo loco. Quanto magnus es, inquit, humilia te in omnibus. Et Psalmista gloriatur: Humiliatus sum usquequaque, Domine, vivifica me secundum verbum tuum , manifeste significans ita se a Domino posse vivificari, si de suis ipse virtutibus humilia sentiret. Ut cum venerit qui te invitaverit, dicat tibi: Amice, ascende superius. Veniens Dominus quem humilem invenerit, amice nomine beatificans, superius ascendere praecipiet. Quicunque enim humiliaverit se, sicut parvulus hic est major in regno coelorum . Tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus. Pulchre dicitur, tunc erit tibi gloria, ne nunc
Abbreviated transcription (Latin):
apparet:e quib unũ est.
nunquid possunt filii nu¬
ptiarum quam diu spon¬
sus cum illis est ieiuina¬
re. aliud. simile factũ ẽ reg¬
num celorũ homini regi
qui fecit nuptias filio suo.
⁊ misit seruos suos noca¬
re inuitatos ad nuptias.
Has ergo nuptias quis¬
quis inuitatus adierit
id est eccłie semembris fi¬
dei gratia conunxerit. ñ
discumbat in prĩmo loco:
hoc est nõ se de meritis glo¬
riando. quasi cetĩs subli¬
mior extollat. Et quidem
studeat iuxta alterius loci
parabolam ueste nuptiali
uestitus. hoc est uirtutũ
fulgore choruscus appar̾e:
s ipsarum hĩtum uirtutũ
loco deuote humilitatis a¬
dornet. Nec forte honoratior
te sit inuitatus ab eo: et
ueniens is qui te ⁊ illum
uocauit dicat tibi. da huic
locum. ⁊ tunc incipias cũ
rubore nouissimũ locum
tenere. Honoratiori post ĩ¬
uitato locum dat ille qui
delonge sue conuersatõis
confidentia securior fc̃s. ci¬
ta illoꝵ qui se in xp̃o secu¬

Expanded text:
apparet, e quibus unum est: apparet, e quibus unum est: Nunquid possunt filii nuptiarum quandiu sponsus cum illis est jejunare ? Aliud: Simile factum est regnum coelorum homini regi qui fecit nuptias filio suo, et misit servos suos vocare invitatos ad nuptias . Has ergo nuptias quisquis invitatus adierit, id est, Ecclesiae se membris fidei gratia conjunxerit, non discumbat in primo loco, hoc est non se, de meritis gloriando, quasi caeteris sublimior extollat. Et quidem studeat juxta alterius loci parabolam, veste nuptiali vestitus, hoc est virtutum fulgore coruscus apparere, sed ipsarum habitum virtutum loco devotae humilitatis adornet. Ne forte honoratior te sit invitatus ab eo, et veniens is qui et illum vocavit, dicat tibi: Da huic locum, et tunc incipias cum rubore novissimum locum tenere. Honoratiori post invitato locum dat ille, qui, de longae suae conversationis confidentia securior factus, cita illorum qui se in Christo secu
Abbreviated transcription (Latin):
re sentiamus. eum uide¬
licet cuius ceruicem ingũ
legis attriuit. atq enm ꝙ
quilibet seluctor repperit
quasi brutum animal. ⁊
nulla ratione utens quo
uoluit errore subtraxit:
omnes saluator adueni¬
ens sathane uincuł astri¬
ctos. omnes in imo concu¬
piscentie puteo demersos
inuenit. Non est enĩ distĩ¬
ctio. Omnes eium pecca¬
uerunt ⁊ egent gloria dĩ:
iustificati gratis per gra¬
tiam ipsius. per redempti¬
onem que est in xp̃o ih̃n.
¶ Dicebat aũt ⁊ ad inui¬
tatos parabolam: inten¬
dens quomodo primos ac
tubitus eligerent. dicens
ad illos. Cum inuitatus
fueris ad nuptias: non
discumbas in pͥmo loco.
Aperta quidem ad litterã
est hec ad monitio saluato¬
ris : dolens humilitatẽ ñ
solum apud deum. s etiã
apud homines esse lauda¬
bilem. S quoniam hnͣc
euͣngelista non frustͣ pa¬
rabolam uocat: bieuiter
intuendum quid etiam
mystice signet. Nuptias
appellari xp̃i ⁊ eccsie con¬
iunctionem multis locis

Expanded text:
re sentiamus, eum videre sentiamus, eum videlicet cujus cervicem jugum legis attrivit, atque eum quem quilibet seductor reperit, quasi brutum animal, et nulla ratione renitens, quo voluit errore subtraxit, omnes Salvator adveniens, Satanae vinculum adstrictos, omnes in imo concupiscentiae puteo demersos invenit. Non est enim distinctio, omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem, quae est in Christo Jesu . Dicebat autem et ad invitatos parabolam, intendens quomodo pricubitus eligerent, dicens ad illos: Cum invitatus fueris ad nuptias, non discumbas in primo loco. Aperta quidem ad litteram est haec admonitio Salvatoris, docens humilitatem, non solum apud Deum, sed etiam apud homines esse laudabilem. Sed quoniam hanc Evangelista non frustra parabolam vocat, breviter intuendum quid etiam mystice signet. Nuptias appellari Christi et Ecclesiae conjunctionem multis locis
Abbreviated transcription (Latin):
plius sitit. Et om̃is auarꝰ
sitim multiplicat: qui cũ
ea que appetit adeptus fu¬
erit. ad appetenda amplius
anhelat. Respondens ihc̃:
asinus aut bos in puteum
cadet. ⁊ non continuo extra¬
het illum die sabbati. Sic
obseruatores sui phariseos
conuincit: ut eosd̃ etiam
auaritie condempnet. Si
uos inquit in salb̃o asinum
aut bouem. aut aluid quod¬
libet animal in puteum
decidens eripere festinatis.
non animali s ur̃e auari¬
tie consulentes: quanto
magis ego hominẽ qͥ mul¬
tomelior est pecoie debeo li¬
berare: Congruenterqz hy¬
dropitum animali qd̃ ceci¬
dit in puteum comparia¬
uit: humore enĩ laboraba.
sicut illam mulierẽ quam
decem ⁊ octo annis alliga¬
tam dixerat. et ab eadem al¬
ligatione soluebat. cõpa¬
rauit ium̃to quod soluit᷑
nt ad a quam ducatur. Et
bene utroq loco bouẽ po¬
suit ⁊ asinum: quia siue
sapientes quosq ⁊ hebeteᷤ
siue ut supradictum ẽ utt̾¬
q populum eos significa¬

Expanded text:
plius sitit. Et omnis avarus plius sitit. Et omnis avarus sitim multiplicat, qui cum ea quae appetit adeptus fuerit, ad expetenda alia amplius anhelat. Et respondens ad asinus aut bos in puteum cadit, et non continuo extrahet illum die Sabbati? Sic observatores sui Pharisaeos convincit, ut eosdem etiam avaritiae condemnet. Si vos, inquit, in Sabbato asinum, aut bovem, aut aliud quodlibet animal in puteum decidens eripere festinatis, non animali, sed vestrae avaritiae consulentes, quanto magis ego hominem, qui multo melior est pecore, debeo liberare? Congruenterque hydropicum animali quod cecidit in puteum comparavit: humore enim laborabat. Sicut illam mulierem quam decem et octo annis alligatam dixerat, et ab eadem alligatione solvebat, comparavit jumento quod solvitur ut ad aquam ducatur . Et bene utroque loco bovem posuit et asinum, quia sive sapientes quosque et hebetes, sive, ut supra dictum est, utrumque populum eos significa
Abbreviated transcription (Latin):
Bonum nostrum est ⁊ hoc
appetendum ⁊ ibi funis cõ¬
stituendus: propter quod
omnia faciamꝰ quecũq fa¬
cimus. S quia in hac ui¬
ta militamus. uel ad ali¬
ud regnũ peruenire possi¬
mus. que uita sine hiis
necessariis agere nõ pot.¬
missum est. ⁊ ipsi obserua¬
bant eum. Dominꝰ enĩ no¬
uit cogitationes hominũ.
S merito interrogati tacẽt:
qui contra se dictum qͥcqͥd
dixerint uident. Nam si li¬
cet salb̾o curare: quare sal¬
uatorem ancuret obẜuãt:
Si non licet: quare ip̃i sab¬
bato pecora curant: Ip̾e uͦ
apprehensum sanauit ac
dimisit. P̾rouida dispensa¬
tione dominus ante legis¬
peritos ⁊ phariseos hydro¬
picum curat. ⁊ mox contra
auaritiam disputat: ut
uidelicet per huius egritu¬
dinem corporis in illis expͥ¬
meretur egritudo cordis
¶Deniq post multa dispu-¬
tationis eius hortamenta
subiunctum est. Audiebãt
aũt hec omnia pharisei qͥ
erant auari: ⁊ deridebant
illum. Hydropicus quippe
quo ampluis biberit: am¬

Expanded text:
bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potmissum est: Et ipsi observabant eum. Dominus enim novit cogitationes hominum . Sed merito interrogati tacent, qui contra se dictum quidquid dixerint, vident. Nam si licet Sabbato curare, quare Salvatorem an curet observant? si non licet, quare ipsi Sabbato pecora curant. Ipse vero apprehensum sanavit ac dimisit. Provida dispensatione Dominus ante legisperitos et Pharisaeos hydropicum curat, et mox contra avaritiam disputat, ut videlicet per hujus aegritudinem corporis, in illis exprimeretur aegritudo cordis. Denique post multa disputationis ejus hortamenta, subjunctum est: Audiebant autem omnia haec Pharisaei, qui erant avari, et deridebant illum . Hydropicus quippe quo amplius biberit, am
Abbreviated transcription (Latin):
ter exponit dicens. Non
potestis deo seruire ⁊ mã¬
mone. Aucliat hoc auarꝰ.
audiat qui censetur uoca¬
bulo xp̃iano: non posse si¬
mul mãmone hoc est diui¬
tiis xp̃oq seruiri. Et tñ nõ
dixit qui habet diuitias:
s qui seruit diuitiis. Qui
enim diuitiarum seruus
est: diuitias custodit ut ser¬
nus. Qui aũt seruitutis ex-¬
cussit iugum: distribuit
eas ut dõminus. S qͥ ser¬
uit mãmone. illi utiq ser¬
uit: qui reb istis terreniꝰ
merito sue peruersitatis p̃¬
positus princeps huiꝰ secłi
a domino dicitur. Ergo au
unum odiet ⁊ alterum di¬
liget ut fieri debet. odiet
scilicet dyabolum. diliget
deum: aut uni adherebit.
⁊ alterum contempnet.
adherebit scilicz dyabolo.
cum quasi eius premia
temporalia sectatur con¬
tempnet aũt deum. Non.
dixit odiet: s sicut solent
minas eius postponere
cupiditatib suis. qui de
bonitate eius ad impuni¬
tatem sibi blandiuntur.
quib per salomonẽ dicit᷑.
fili ne adicias pecratum

Expanded text:
it dicens: Non potestis Deo servire et mammonae. Audiat hoc avarus, audiat qui censetur vocabulo Christiano, non posse simul mammonae, hoc est divitiis Christoque serviri. Et tamen non dixit: Qui habet divitias, sed qui servit divitiis. Qui enim divitiarum servus est, divitias custodit ut servus. Qui autem servitutis excussit jugum, distribuit eas ut Dominus. Sed qui servit mammonae, illi utique servit, qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis paepositus princeps hujus saeculi a Domino dicitur. Ergo aut unum odiet, et alterum diliget, ut fieri debet, odiet scilicet diabolum, diliget Deum; aut uni adhaerebit, et alterum contemnet. Adhaerebit scilicet diabolo, cum quasi ejus praemia temporalia sectatur, contemnet autem Deum, non dixit odiet, sed sicut solent minas postponere cupiditatibus suis, qui de bonitate ejus ad impunitatem sibi blandiuntur, quibus per Salomonem dicitur: Fili, ne adjicias peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
uia non ualet siml̾
transitoria ⁊ eterna
diligere. Si enim eterni¬
tatem diligimus: cũcta
temporalia in usu non in
affectu possidemus. Aute¬
nun unum odiet ⁊ alterũ
diliget:aut uni adhere¬
bit et alterum contemp¬
net. Hec uerba diligent̾
consideranda sunt. Nam

Expanded text:
uia non valet simul transitoria et aeterna diligere. Si enim aeternitatem diligimus, cuncta temporalia in usu, non in affectu possidemus. Aut enim unum odiet, et alterum diliget; aut uni adhaerebit, et alterum contemnet. Haec verba diligenter co
Abbreviated transcription (Latin):
per legem s per fidem cre
qui non ex quinq pambꝰ
id est ex quinq libris mo¬
ysi. s ex septiformi gratia
sp̃c sc̃i sumus repleti. sic̃
beatus ysaias ꝓph̾auera
dicens. sp̃c sapientie et ĩ¬
tellectus. sp̃e ꝯsilii et for¬
tatis. ⁊ implebit illũ spiri¬
tus timoris domini. In hoc
ergo septiformi sp̃c sc̃i in
dono sp̃e sci. per dñm nr̃m

Expanded text:
per Legem, sed per fidem credper Legem, sed per fidem credqui non ex quinque panibus, id est, ex quinque libris Moysi, sed ex septiformi gratia Spiritus sancti sumus repleti, sicut beatus Isaias prophetaverat, dicens, Spiritus sapientiae et intellectus, sptatis; et replebit illum spiritus timoris Domini: in hac ergo septiformi Spiritus sancdono Spiritus sancti, per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis. sp̃e noticie ⁊ pie¬
tatis: ⁊ replebit eum sp̃us
duodecim cophini pleni spi¬
ritu sc̃o. Hic septem eccłie:
siue septem candelabra au¬
rea. Ibi duo pisces. quod ẽ
duo testamenta: siue unuᷤ
diffinitus numerus poni¬
tur. que sunt dona gr̾arũ.
per spiritum sermo sapiẽ
tie: alii sermo scientie. alii¬
ꝓphetie. alii genera lingua¬
monũ.omma nero hec o¬
peratur unusquisq idẽ
⁊ hic super terram: utrũ¬
q una conuersatio. una.
gratia una uirtus. una
deitas. Ibi super fenũ discũ¬
bunt. hoc mortificata oꝑa
carnis: quia omnis caro
fenum ait ꝓpheta. hic suꝑ
terram discumbunt: id
est opera terrena ꝯculcaue¬
runt.Ibi quinq milia re¬
fecti: qui numerus perti¬
net ad iudeos. nam post
ascensionem domini loc.¬
te sco petro quinq milia
sunt baptizati. hic qͣtuor
milia. hoc est de tota terra
omnes gentes a quatuor
cardinib celi. de septiformi
sp̃s sancti gratia esse reple

Expanded text:
tiae et pietiae et pietatis; et replebit eum spiritus duodecim cophini pleni Spiritu sancto: hic septem ecclesiae, sive septem candelabra aurea. Ibi duo pisces, qui sunt duo Testamenta, sive unus definitus numerus ponitur, quae sunt dona gratiarum, per Sptiae, alii sermonem scientiae, alii genera linguamonum: omnia vero haec operatur unus atque idem  hic super terram. Utrimque una conversatio, una gratia, una virtus, una deitas. Ibi super fenum discumbunt, hoc est, mortificata opera carnis; quia, Omnis caro fenum, ait propheta : hic super terram discumbunt, id est, opera terrena conculcant. Ibi quinque millia refecti, qui numerus pertinet ad Judaeos; nam post ascensionem Domini, loquente sancto Petro, quinque millia sunt baptizati : hic autem quatuor millia, hoc est de tota terra omnes Gentes a quatuor cardinibus coeli, de septiformi sancti Spiritus gratia esse replet