comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ ȩt̾na appetunt: eors uidicio quȩli¬
bet bona affuerint cũ sc̃is desiderus
ȩstuant : bona minime uident᷑. Int̾hȩc
uͦ notandũ est qđ ei dr̃. Mem̃to fili.
Ecce enĩ abrahã filiũ uocat. quẽ tam̃
a torm̃to non liberat: q̃m huiꝰ infide¬
lis popłi p̃cedentes patres fideles qui
multos a sua fide deuiasse considerar.
eos nulla cõpassione a torm̃tis eripi¬
unt.: qͦs tam̃ ꝑ carnẽ filios recognosct̾.
ntorintis aut̃ diues positꝰ qͥnq fr̃s ha:¬

Expanded text:
id est, aeterna appetunt, eorum judicio quaeliid est, aeterna appetunt, eorum judicio quaelibet bona adfuerint, cum sanctis desideriis aestuant, bona minime videntur. Inter haec vero notandum est quod ei dicitur: Memento, fili. Ecce enim Abraham filium vocat, quem tamen a tormento non liberat, quoniam hujus infidelis populi praecedentes patres fideles, quia multos a sua fide deviasse considerant, eos nulla compassione a tormentis eripiunt, quos tamen per carnem filios recognoscunt. In tormentis autem dives posit
Abbreviated transcription (Latin):
te filiꝰ regni uocat᷑. Qui de longinquo
ad uidendũ lazarũ ocłos leuat. qr dũ ꝑ
dãnationes suȩ supplicia infideles in imo
st̃: fideles qͦsq ante diẽ extremi iudicui
suꝑ se in requie attendunt. quorũ post
gaudia contẽplari nullatenꝰ possunt.
Longe uͦ est qđ conspiciunt. qr illuc ꝑ me¬
ritũ ñ attingunt. In lingua aut̃ apliꝰ
ardere ostendit᷑ cũ dr̃. Mitte lazarũ
ut intinguat extremũ digiti sui in aqͣ &
refrigeret linguã meã: qr crucior in hac
flamã in fidelis popłs uerba legis in ore
tenuit: quȩ oꝑe seruare contẽpsit. Ibi gͦ
ãpliꝰ ardebat. ubi se ostendit scire quod
facere noluit. Ab extremo digiti se tan¬
gi desiderat. qr et̃nis suppliciis datꝰ: op¬
tat oꝑatione iustors uel ultima partici¬
pari. Cui respondet᷑ qđ in hac uita bona
receꝑit. qr om̃e suũ gaudiũ felicitatẽ
transitoriã putauit. Habere & enĩ hic
possunt & iusti bona. nec tam̃ hȩc in
recõpensationẽ reciꝑe : qr dũ meliora

Expanded text:
filius regni vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. Infidelis populus verba legis in ore tenuit, quae opere servare contempsit. Ibi ergo amplius ardebit, ubi se ostendit scire quod facere noluit. Ab extremo digiti se tangi desiderat, quia aeternis suppliciis datus optat operatione justorum vel ultima participari. Cui respondetur quod in hac vita bona receperit, quia omne suum gaudium, felicitatem transitoriam putavit. Habere hic iterum possunt et justi bona, nec tamen haec in recompensatione recipere, quia dum meliora,
Abbreviated transcription (Latin):
quidã erat diues. Et ꝓtinꝰ subiungit᷑.
Et erat quidã mendicus nomine lãzarꝰ.
Certe in popło plus solent nomina diuitũ
dicit & nom̃ diuitis ñ dicit. nͥ qđ ds̃
humiles nouit atq apꝓbat. & suꝑbos ig.¬
norat Unde &e quibdã de miraculors
uirtute suꝑbientib in fine dicturus est. Nes¬
cio uos unde sitis. discedite a me om̃s oꝑarii
iniquitatis. At cont᷑ moysi dr̃. Nouite ex
nomine tuo. dit gͦ de diuite. hõ quidam.
De pauꝑe. egenꝰ nomine lazarus. Acsi aꝑte
dicat. Pauꝑẽ humilẽ scio. suꝑbũ diuitẽ
nescio. Illũ cognitũ ꝑ apꝓbationẽ habe¬

Expanded text:
quidam erat dives. Et protinus subjungitur: quidam erat dives. Et protinus subjungitur: Et erat quidam mendicus nomine Lazarus. Certe in populo plus solent nomina divitum dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum virtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis; discediiniquitatis. At contra Mosi dicitur: Novi te ex nomine . Ait ergo de divite: Homo quidam; de paupere: Egenus nomine Lazarus; ac si aperte dicat, pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habe
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi res iniuste sublata restitutione qͦdrupli
punit᷑ hic aut̃ diues iste ñ abstulis se ali¬
ena rep̃hendit᷑ sed sua ñ dedis se. Nec dr̃
quia ui quẽ piã oppressit: sed qr in accep¬
tis reb se exculit. Hinc gͦ hinc sũmoꝑe
colligendũ est: qͣ poena multandꝰ sit qͥ
aliena diripit. si inferni dãnatione ꝑ¬
cutitꝰ᷑ qͥ ꝓpria ñ largit᷑ Et st̃ ñnulli
qͥ cultũ subtiliũ p̃ciosarũq uestiũ non
putant esse peccatũ. Qd si uidelicet cul¬
pa ñ esset: nequaquã sermo dĩ tã uigi¬
lant̃ ex primeret. qđ diues qͥ torquet᷑
apud inferos bysso & purpura indutꝰ
fuisset. Nemo quippe. uestim̃ta p̃cipua
nͥ ad inanẽ głam quȩrit. Uidelicet ut
honorabilior cȩteris uideat᷑. Quã cul¬
pã possumꝰ meliꝰ exͣdiuerso colligere. qr
si abiectio uilis indum̃ti uirtꝰ ñ esset.
euangelista uigilant᷑ de ioħe ñ diceret.
ordo narrationis. Ecce enĩ dicit᷑. Homo

Expanded text:
ibi res injuste sublata restitutione quadrupli ibi res injuste sublata restitutione quadrupli punitur, hic autem dives iste non abstulisse aliena reprehenditur, sed propria non dedisse; nec dicitur quod ut quempiam oppressit, sed quia in acceptis rebus se extulit. Hinc ergo, hinc summopere colligendum est qua poena multandus sit, qui aliena diripit, si inferni damnatione percutitur, qui propria non largitur. Et sunt nonnulli qui cultum subtilium pretiosarumque vestium, nonputant esse peccatum: quod si videlicet culpa non esset, nequaquam sermo Dei tam vigilanter exprimeret, quod dives qui torquetur apud inferos, bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta praecipua nisi ad inanem gloriam quaerit, videlicet, ut honorabilior caeteris esse videatur. Quam culpam possumus melius ex diverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo
Abbreviated transcription (Latin):
omo quidã erat diues. & indu¬
ebat᷑ purpura & bysso. & epu¬
labat᷑ cotidie splendide. Purpu¬
ram regu habitꝰ esse colorẽ marinis
e conchilus tinctã nemo fere qͥ dubitet
Iã conchilia ferro circuncisa lacrimas
purpurei coloris qͥb lana tinguatꝰ᷑
emittunt. Byssũ uͦ genꝰ ÷ qͦddã lini ni¬
miũ candidi & mollissimi. qđ greci pa¬
pagen uocant. Admonuerat gͦ dñs supͣ
facere amicos de mãmona iniquitatis.
qͥ cũ abhac uita defecerimꝰ recipiant
nos in ȩt̾na tabernacula. Qđ audientes pha¬
risei deridebant. Uerũ ille quȩ ꝓposuerat
exẽplis astruens: ostendit idõ diuitẽ purpu¬
ratũ irremediabilit̾ apud inferos tortũ
qr pauꝑẽ lazarũ a qͦ in uitȩ tab̾nacula
recipi posset: amicũ sibi facere neglexerat.
Nonnulli aut̃ putant p̾cepta ueteris testa¬
m̃ti districtiora ceͣ quã noui. Sed hi ni¬
mirũ imꝓuida consideratione fallunt᷑.
In illo enĩ ñ tenacia sed rapina multatur

Expanded text:
omo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Purpuram regii habitus esse colorem, marinis e conchyliis tinctam, nemo fere qui dubitet. Nam conchylia ferro circumcisa lacrymas purpurei coloris, quibus lana tingatur, emittunt. Byssum vero, genus est quoddam lini, nimium candidi et mollissimi, quod Graeci πάπατιν vocant. Admoverat ergo Dominus supra facere amicos de mammona iniquitatis, qui cum ab hac vita defecerimus, recipiant nos in aeterna tabernacula: quod audientes Pharisaei deridebant. Verum ille quae praeposuerat exemplis astruens, ostendit ideo divitem purpuratum, irremediabiliter apud inferos tortum, quia pauperem Lazarum, a quo in vitae tabernacula recipi posset, amicum sibi facere neglexerat. Nonnulli autem putant praecepta Veteris Testamenti districtiora esse quam Novi, sed hi nimirum improvida consideratione falluntur. In illo enim non tenacia, sed rapina multatur,
Abbreviated transcription (Latin):
magna parte iã dãnatꝰ ẽ. sequaces suos
qͦs suꝑ t̾rã reliquit. qͥnq libris moysi
carnalit᷑ intellectis. uel qͥnq sensib
corporis deditos nouit. Quinario gͦ
numero fr̃s qͦs reliquerat ex pͥmit. qr
eos ad sp̃ualẽ intelligentiã ñ assur¬
gere in inferno positꝰ gemit. Petit ut
ad eos latarus mittat᷑. cui qr moy¬
sen & ꝓpħas habeant dicit᷑ Sed ait.
qr ñ credunt nͥ qͥs ex mortuis resur¬
rexerit. Cui ꝓtinꝰ respondet᷑ Si moy¬
sen & ꝓpħas ñ audiunt. neq siqͥsex
mortuis resurrexerit credent eiꝰ cer¬
te de moyse ueritas dic̃. Si credere¬
tis moysi: credetis utiq & mͥ. de me
enĩ ille scripsit. Implet᷑ gͦ. qđ ꝑ abra¬
hȩ responsionẽ dr̃. Ex mortuuis enĩ
dñs resurrex̃ sed iudaicꝰ popłs qr mo¬
ysi credere noluit: ei etiã qͥ resurre
x it ex mortuis crede contẽpsit. Cũq
moysi uerba sp̃ualit̾ intelligere renuit.
ad eũ de qͦ moyses locutꝰ fuerat ñ ꝑuenit.

Expanded text:
magna parte jam damnatus sequaces suos, quos super terram reliquit, quinque libris Moysi carnaliter intellectis, vel quinque sensibus corporis deditos novit. Quinario ergo numero fratres quos reliquerat exprimit, quia eos ad spiritalem intelligentiam non assurgere, in inferno positus gemit. Petit ut ad eos Lazarus mittatur, cui quod Mosen et Prophetas habeant, dicitur. Sed ait quod non credunt, Nisi quis ex mortuis resurrexerit, cui protinus respondetur: Si Mosen et prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis resurrexerit, credent ei. Certe de Moyse veritas dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi. De me enim ille scripsit . Impletur ergo quod per Abrahae responsionem dicitur. Ex mortuis enim Dominus resurrexit, sed Judaicus populus quia Moysi xit ex mortuis credere contempsit; cumque Mosi verba spiritaliter intelligere renuit, ad eum de quo Moses locutus fuerat non pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
iã tc̃ auctoris sui iusticiȩ coniunctȩ tan¬
ta reccitudine constringunt᷑. ut nulla
ad reybos cõpassione moueant᷑. Sed post¬
quã ardenti diuiti de se spes tollit᷑ eiꝰ
animꝰ ad ꝓpinquos qͦs reliquerat recur¬
rit Quia reybors m̃tẽ poena sua qͣndoꝙ
inudilit᷑ erudit ad caritatẽ: ut iã t̃ etiã
suos sp̃ualit᷑ diligant. qͥ hic dũ peccata

Expanded text:
tanta rectitudine constringuntur, ut nulla ad reprobos compassione moveantur. Sed postquam ardenti diviti de se spes tollitur, ejus animus ad propinquos quos reliquerat recurrit, quia reproborum mentem poena sua quandoque inutiliter erudit ad charitatem, ut jam tunc etiam suos spiritaliter dilig
Abbreviated transcription (Latin):
in domũ patris mei habeo enĩ qͥnq fr̃s
ut dostet᷑ ulis ne &e ipsi ueniant in locũ
hẽ torm̃cor Qua in re notandũ est. ar¬
denti diuiti qnta ad suppliciũ cumulan¬
E Ad poenã nãq suã ei &e cognitio ser¬
uat᷑ & memoria Cognoscit enĩ lazarũ
quẽ despexit. fr̃m quoq suors meminit
qs reliquit. ꝑfecta quippe ei ultio de pau¬
ꝑe ñ esset si hc̃ in retributione ñ recog¬
nosceret Et ꝑfecta poena in igne ñ cẽt
si ñ hoc qđ ipse patit᷑ etiã suis timeret. Ut
E peccatores ãpliꝰ insupplicio puniant᷑ &
cors uident głam qͦs contẽpsert᷑ & de illorũ
etiã poena torquent᷑. qͦs inutilit̾ a mauert̃.
Credendũ uͦ est: qđ ante retributionẽ extre¬
mi iudicu iniusti in requie qͦsdã iustos con¬
spiciunt ut eos uidentes in gaudio ñ solũ
de suo supplicio. sed eciã de illoꝵs bonocru¬
dientꝰ Iusti uͦ in torm̃tis sẽꝑ intuent᷑ inius¬
tos: ut hinc eors gaudiũ crescat. qr malũ

Expanded text:
habeo enim quinque fratres, ut testetur illis, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum. Qua in re notandum est, ardenti diviti quanta ad supplicium cumulantur. Ad poenam namque suam ei et cognitio servatur et memoria. Cognoscit enim Lazarum quem despexit, fratrum quoque suorum meminit quos reliquit. Perfecta quippe ei ultio de paupere non esset, si hunc in retributione non cognosceret; et perfecta poena in igne non esset, si non hoc quod ipse patitur etiam suis timeret. Ut ergo peccatores amplius in supplicio puniantur, et eorum vident gloriam quos contempserunt, et de illorum etiam poena torquentur, quos inutiliter amaverunt. Credendum vero est quod ante retributionem extremi judicii injusti in requie quosdam justos conspiciunt, ut eos videntes in gaudia non solum de suo supplicio, sed etiam de illorum bono crucientur. Justi vero in tormentis semper intuentur injustos, ut hinc eorum gaudium crescat, quia malum
Abbreviated transcription (Latin):
uentẽ habuisse monstraret: p̾misit dicens.
Credidi ꝓpt̾ qđ locutꝰ sũ: ego aut̃ humili¬
atꝰ sũ nimis. Ut qͣm suis se uirib minime
credidisset ostenderet: in extasi locutus
adiunxit. Omĩs hõ mendax. Ut inutilẽ
seruũ se etiã calice p̃ciose mortis accepto
cula mea. Non ait ipse dirupi. ipse mͥ sal¬
uando sufficio: sed tu dirupisti uincula
mea. tͥ sacrificabo hostiã laudis. Hec est
gͥ in hominib sola fidĩ ꝑfectio: si om̃ib
quȩ p̃cepta st̃ impletis. imꝑfectos ẽẽ se
nouerint. & quã du peregrinant᷑ a dño:
sẽꝑ inesse sibi mala quȩ defleant sẽꝑ me¬
minerint de esse bona ad quȩ grã eiꝰ
iuuante ꝓficiant.

Expanded text:
 dicens: Credidi propter quod locutus sum, ego autem humiliatus sum nimis . Ut quam suis se viribus minime credidisset ostenderet, in extasi locutus adjunxit: Omnis homo mendax , ut inutilem se servum etiam calice pretiosae mortis accepto cula mea . Non ait Ipse disrupi, ipse mihi salvando sufficio, sed Tu disrupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis . Haec est igitur in hominibus sola fidei perfectio, si, omnibus quae praecepta sunt impletis, imperfectos esse se noverint, et quandiu peregrinantur a domino semper inesse sibi mala, quae defleant, semper meminerint deesse bona, ad quae, gratia ejus juvante, proficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est Et memoratꝰ. ẽ. qͥa caro st̃: id ÷
fragiles & moribundi. Hoc enĩ sẽ carnis no¬
mine designasse manifestat ipse psal¬
mista qͥ protinꝰ addit. sp̃s uadens & ñ redi¬
ens. Regnũ itaq: dĩ caro possidebit. id ÷
hibuit. & de qua beatꝰ iob cũ głam resurre¬
ctionis describeret ait. Et rursũ circun¬
dabor pelle mea. & in carne mea uidebo
dm̃ lege epłam sc̃i augustini ad constan-¬
tiũ de corpore dñi post resurrectionẽ.
x cũ hȩc dixisset. ostendit eis manꝰ & pedes.
N on solũ manꝰ & pedes qͥb indita clauorũ
claruẽre uestigia. sed attestante iͦħe etiã
latꝰ qđ lancea foratũ fuerat ostendit.
Ut uidelicet ostensa uulnerũ suoꝵ cicatri¬
ce: dubietatis atq in fidelitatis eoꝵ uul¬
nꝰ sanaret. Uerũ quomͦ post restirrectio-¬
nẽ clauorũ Planceae loca pandendo.
discipłorũ dignatꝰ. ẽ. fidẽ sp̃eq roborare.

Expanded text:
scriptum est: Et memoratus est quia caro sunt , id est, scriptum est: Et memoratus est quia caro sunt , id est, fragiles et moribundi, hoc enim se carnis nomine designasse manifestat ipse Psalmista, qui protinus addit: Spiritus vadens et non rediens . Regnum itaque Dei caro non possidebit, id est, hibuit. Et de qua beatus Job, cum gloriam resurrectionis describeret, ait: Et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum . Lege epistolam sancti Augustini ad Consentium de corpore Domini post resurrectionem. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et pedes. Non solum manus et pedes quibus indita clavorum claruere vestigia, sed, attestante Joanne, etiam latus quod lancea foratum fuerat ostendit. Ut videlicet ostensa vulnerum suorum cicatrice, dubietatis atque infidelitatis eorum vulnus sanaret. Verum quomodo post resurrectionem clavorum vel lanceae loca pandendo discipulorum dignatus est fidem spemque roborare,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m in illa resurrectionis gła erit in pal¬
pabile. uentis aereq subtiliꝰ. In illa enim
resurrectionis gła erit corpꝰ nr̃m subtile
qͥdẽ ꝑ effectũ sp̃ualis potentiȩ. sed palpabi.
le ꝑ ueritatẽ naturȩ. Neq huic assertio¬
ni putet᷑ a płi sermo repugnare: qͥa caro
& sanguis regnũ dĩ ñ possidebunt. Hoc
enĩ loco apłs carnis & sanguinis nomine¬
ñ substantiã ueri corporis: sed corruptionẽ
mortalitatis significat. sicut ipse consequen¬
t̃ exposuit dicens. Neq corruptio incorrup¬
telã possidebit. Alit̾ nanq caro inscriptura
sacra iuxta naturã. alit̾ uixta culp̃a. alix̃
iuxta corruptionẽ mortalitatis quȩ ex culpa
contigit appellat᷑. Iuxta naturã qͥdẽ: cũ
dictũ est. Hoc nunc os exossib meis. & caro
decarne mea. Ꝙ. Uerbũ caro factũ. ẽ. & ha¬
bitauit in nob̾. Iuxta culpã uͦ: cũ dicitur.
sus carnẽ. Iuxta corruptibilitatẽ autẽ: cũ

Expanded text:
nostrum in illa resurrectionis gloria erit impalnostrum in illa resurrectionis gloria erit impalpabile, ventis aereque subtilius. In illa enim resurrectionis gloria erit corpus nostrum subtile quidem per effectum spiritalis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae. Neque huic assertioni putetur Apostoli sermo repugnare: Quia caro  sanguis regnum Dei non possidebunt . Hoc enim loco Apostolus, carnis et sanguinis nomine, substantiam veri corporis, sed corruptionem mortalitatis significat. Sicut ipse consequenter exposuit dicens: Neque corruptio incorruptelam possidebit . Aliter namque caro in Scriptura sacra juxta naturam, aliter juxta culpam, aliter juxta corruptionem mortalitatis quae ex culpa contigit, appellatur. Juxta naturam quidem cum dictum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Et Verbum caro factum est et habitavit in nobis . Juxta culpsus carnem . Juxta corruptibilitatem autem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Tanqũa bonꝰagricola diceret. qđ ibi plantaui.
ibi inueniã. ñ spinas quasñ plantaui. Incor
ur̃m descendit fides. qͥa de suꝑ est. Cogitatio¬
nes autẽ istȩ ñ desuꝑ descendert̃. seͣa e imo
corde sicut herba mala ascendert᷑.
Iidece manꝰ meas & pedes: qͥa ego ipse sum.¬
al pate & uidete qͥa sp̃s carnẽ & ossa ñ habet.
sicut me uidetis habere. Resurrectionẽ suã
certã & uerã multis & uariis docum̃tis ꝑfuade¬
re dignatꝰ ẽ ꝓpt̃ ȩdificandã fidẽ & fugandã
de corde ꝑfidiã. omnẽq dubitationẽ de
resu rrectione tollendã. Parũ fuit oculis
se uidendũ pͣbere. si ñ pͣberet etiã manib
contrectandũ. Qui dũ palpanda discipłis
ossa carnẽq p̃monstrat. aꝑte statũ uerum
resurrectionis quȩ & in se facta & in nob̾ :
futura significat. Quia ñ sicut etticiꝰ con-¬
stantino politanȩ urb̃ ep̃s scripsit. corpꝰ

Expanded text:
Tanquam bonus agricola diceret: Quod ibi plantavi, Tanquam bonus agricola diceret: Quod ibi plantavi, ibi inveniam, non spinas, quas non plantavi in corde vestro. Descendit fides, quia desuper est. Cogitationes autem istae non desuper descenderunt, sed in ipso corde sicut herba mala ascenderunt. Videte manus meas et pedes meos, quPalpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet sicut me videtis habere. Resurrectionem suam certam et veram multis et variis documentis persuadere dignatus est, propter aedificandam fidem, et fugandam de corde perfidiam, omnemque dubitationem de sua resurrectione tollendam. Parum fuit oculis se videndum praebere, si non praeberet etiam manibus contrectandum. Qui dum palpanda discipulis ossa, carnemque praemonstrat, aperte statum verae resurrectionis quae in se facta, et in nobis est futura significat. Quia non sicut Eutychius Constantinopolitanae urbis episcopus scripsit, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
thomas exierit ante qu̾a eis dñs hȩc
loquentib appareret. Conriupari
uͦ & conterriti: existimabant se sp̃m
uidere. Qđ heretici manichei de xp̃o
suspicant᷑ & credunt. qͥa ñ erat uera
caro sed sp̃s erat. hȩc pͥma cogitatio
÷ qđ nouerant. quando crederent
hoc potuisse resuscitari qđ potuit
mori: Apparuit gͦ oculis ipsoꝵ
talis quałẽ ilłũ nouerant. & ñ creden¬
tes t̃cio die potuisse uerã carnẽ de
sepulchro resurgere. putauerunt
se sp̃m uidere. Grror iste apłoꝵ secta
est manicheoꝵ. Solent autẽ quando illis
hȩc obiciunt᷑ ita respondere. Quid male
Si nichil mali. ẽ. in isto sermone. dimictat
iħs discipłos suos inisto errore. Quod mali
morbo te putas ꝑiclitari. audi sententiã
medici Ex dixit eis. Quid turbati estis.
& cogitaciones ascendunt inc orda ur̃a:
Quales utiq cogitationes nisi falsȩ. morbibȩ.
si ñ c̾ẽt. ueritas resurrectionis. Quid t᷑bati
estis. & cogitationes ascendunt in corda ur̃a e

Expanded text:
 eis Dominus haec loquentibus appareret. Conturbati vero et conterriti existimabant se Spiristum videre. Quod haeretici Manichaei de Christo suspicantur et credunt, quod non erat vera caro, sed spiritus erat, haec prima cogitatio est, quod noverant, quando crederent hoc potuisse resuscitari quod potuit mori? Apparuit ergo oculis ipsorum talis qualem illum noverant. Et non credentes tertio die potuisse veram carnem de sepulcro resurgere, putaverunt se spiritum videre. Error iste apostolorum secta est Manichaeorum. Solent autem quando illia haec objiciuntur, ita respondere: Quid mali Si nihil mali est in isto sermone, dimittat Jesus discipulos suos in isto errore. Quid mali morbo te putas periclitari? Audi sententiam medici. Et dixit eis: Quid turbati estis, et cogitationes ascendunt in corda vestra? Quales utique cogitationes, nisi falsae, morbidae, si non esset veritas resurrectionis: Quid turbati estis, et cogitationes ascendunt in corda vestra?
Abbreviated transcription (Latin):
solimis. Ne lateret rabies hereticorũ de an¬
gulo. toto t̾rarũ orbe ȩccłia diffusa est. Os¬
enĩ gentes. habent ȩccłam. Nemo nos fallat.¬
ipsa. ẽ. uera. ipsa. ẽ. catholica. Coepit ab ierłm:
ꝑuenit ad nos. Q̾ ibi.ẽ. & hic. Non enĩ ut huc
ueniret: inde discessit. Creuit. ñ migrauit.
Et merito sic scriptũ. ẽ. int̾ cętera dñicȩ pietatis
sacram̃ta. & sic oportebat ut ministri sermonis
qͥ in nomine xp̃i crucifixi & resuscitati ã mortu¬
is poenitentiã erant & remissionẽ peccatorũ
in om̃s gentes prȩdicaturi. abierosolimis inci-¬
perent. Non solũ quia credica sunt illie
eloquia dĩ. quia eoꝵ ad optio est filiorum.
& gła. & testamenta. & legis latio. & obseqͥũ. &
ꝓmissa. quia eoꝵ patres. & ex his xp̃c sedm carnem¬

Expanded text:
on latret rabies haereticorum de angulo. Toto terrarum orbe Ecclesia diffusa est: omnes gentes habent Eccipsa est vera, ipsa est catholica; coepit ab Hierusalem, pervenit ad nos, et ibi est, et hic. Non enim ut huc veniret inde discessit: crevit, non migravit. Et merito sic scriptum est inter caetera Dominicae pietatis sacramenta, et sic oportebat ut ministri sermonis qui in nomine Christi crucifixi et resuscitati a mortuis poenitentiam erant et remissionem peccatorum in omnes gentes praedicaturi, ab Hierosolymis inciperent. Non solum quia credita sunt illis eloquia Domini, quia eorum adoptio est filiorum, et gloria, et testamenta, et legislatio, et obsequium et promissa; quia eorum patres et ex his Christus se
Abbreviated transcription (Latin):
ł clamans uoce magna iħs ait. Pat̃. in manꝰ
tuas cõm̃do sp̃m meũ. Et hȩc dicens expi-¬
rauit. Patre inuocando filiũ dĩ se esse de-¬
clarat. sp̃m uͦ cõmendendo: ñ defectũ suę
uirtutis sed confidentiã eiꝰdẽ cũ patre potesta¬
tis insinuat. Amat eñi dare głam patri:
ut nos edificicet głam dare creatori. Cõm̃¬
dat itaq patri sp̃m. iuxta hoc qđ dilatato
corde & exultantib spe resurgendi labiis.

Expanded text:
mans voce magna Jesus ait: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum; et haec dicens exspiravit. Patrem invocando Filium Dei se esse declarat. Spiritum vero commendando, non defectum suae virtutis, sed confidentiam ejusdem cum Patre potestatis insinuat. Amat enim dare gloriam Patri, ut nos aedificet gloriam dare Creatori. Commendat itaque Patri spiritum, juxta hoc quod delectato corde et exsultantibus spe resurgendi labiis,
Abbreviated transcription (Latin):
dibriis quantũ ipsi iubetis. dũ¬
mͦ innoxiũ sanguinẽ ñ ficiatis.
afficiam. Necesse aute habe¬
bat nu dimittere eis ꝑ
diem festũ unu. Necesse habebat
ñ imperlali sanctione. sed annua
gentis cui ꝑtalia placere gaude¬
bat: consuetudine deuictus.
xclamauit aut̾e simul uniuer¬
sa turba dicens. Tolle hunc. &
dimitte nobis barabã. Qui erat
ꝓpt̾ seditionẽ quandã factam
in ciuitate & homicidiũ missꝰ
in carcerem. Hę̧ret iudeis usq
hodie sua peticio. qua tanto
labore impetrarunt. Quia eñi
data sibi optione ꝓ iesy latronẽ.
ꝓ saluatore in t̾fectorẽ. ꝓdato¬
re uitȩ elegert̃ ad emptorem.
& latrociniis sẽ ac seditionib
in tantũ sũ merserunt. ut &
patriã regnũq suũ qđ plusxp̃o¬

Expanded text:
dibriis quantum ipsi jubetis, dumdibriis quantum ipsi jubetis, dummodo innoxium sanguinem non sitiatis, afficiam. Necesse autem habebat dimittere eis per diem festum unum. Necesse habebat, non imperialis legis sanctione, sed annua gentis, cui per talia placere gaudebat, consuetudine devinctus. Exclamavit autem simul universa turba, dicens: Tolle hunc, et dimitte nobis Barabbam, qui erat propter seditionem quamdam factam in civitate et homicidium, missus in carcerem. Haeret Judhodie sua petitio quam tanto labore impetrarunt. Quia enim data sibi optione, pro Jesu latronem, pro Salvatore interfectorem, pro datore vitae elegerunt ademptorem, am. Et latrociniis sese ac seditionibus in tantum subdiderunt, ut et patriam regnumque suum, quod plus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ desiderantes reꝑit arguit.
Ibtulistis mͥ hunc hominẽ quasi
auertentẽ popłm. & ecce ego
corã uob̾ in t̾rogans. nulłã causã
inuenio in homine isto. ex his
in qͥb eũ accusatis. Hȩc dicendo
pilatꝰ absoluit qͥdẽ iħm quẽ
ꝓbauit insontẽ. sed ut implerent᷑
scripturȩ. qu̾e absoluit iudicio:
crucifixit mysterio. Sed neq
herodes. Nã remisi uõs ad illũ.
& ecce nichil dignũ morte actũ
÷ ei. Audi cęce iudee. audi cru¬
delis pagane. ꝑ ilatꝰ ipse fatet᷑.
neq se neq herodẽ dignũ qͥd
morte inxp̃o reperisse: sed tan¬
tũ in occidendo uł illudendo
in noxio. alienȩ crudelitatis
obtẽꝑasse clamorib. Pereant
gͦ scripta: quȩ tanto post tẽpo¬
re contra yp̃m cõposita. nͨ illũ
apud pilatũ magicȩ artis accu.¬
satũ. sed uos apud dñm ꝑfidiȩ
& falsitatis accusandos esse
demonstrant. Em̃datu gͦ il-¬
lũ dimitt̾a. Flagris illũ & lu.¬

Expanded text:
tem desiderantes reperit, arguit: tem desiderantes reperit, arguit: Obtulistis mihi hunc hominem, quasi avercoram vobis interrogans nullam causam invenio in homine isto ex his in quibus eum accusatis. Haec dicendo Pilatus, absolvit quidem Jesum, quem probavit insontem, sed ut implerentur Scripturae, quem absolvit judicio, crucifixit mysterio. Sed neque Herodes. Nam remisi vos ad illum, et ecce nihil dignum morte actum est ei. Audi, caece Judaee, audi crudelis pagane. Pilatus ipse fatetur, neque se, neque Herodem dignum quid morte in Christo reperisse, sed tantum in occidendo vel illudendo innoxio alienae crudelitatis obtemperasse clamoribus. Pereant ergo scripta, quae tanto post tempore contra Christum composita, non illum apud Pilatum magicae artis accusatum, sed vos apud Dominum perfidiae et falsitatis accusandos esse demonstrant Emendatum ergo illum dimittam. Flagris illum et lu
Abbreviated transcription (Latin):
successores custodiunt: quandogen¬
tiles & iudei sicut genere & religi¬
one. ita etiã m̃te dissidentes. in xpi-¬
anis tam̃ ꝑsequendis. xp̃iq in eis
fide ꝑimenda consentiunt.
ilatus autẽ conuocantis pͥncipib
sacerdotũ & magistratib & plebe.¬
I dixit ad eos. Quantũ dimitten¬
di iħm studiũ gerit pilatꝰ. atten¬
de. Primo accusantib sacerdo¬
tũ pͥncipib nichil sẽ in eo causȩ
dicit inuenisse. deinde illis in
cepto ꝑsistentib mittit ad hero¬
dẽ ut si uł ille aliqͥd in eo scele¬
ris inuenire possit. anforte dimit.¬
tendũ decernere uelit exploret.
Postremo & huiꝰ agnita uoluntate
nec inuento in iħo facinore: etiã
plebis cui unũ dimittere ꝑ pas¬
cha consueuerat. sententiã quȩ¬
rit. Iterũ qͦq ac t̃cio dimittere
illũ uolens int̾rogat. sed qͦ curi¬
osius aux iliatorẽ dimittendi
iħm qu̾e ñ reꝑit quęrit: eocri¬
minosiores qͦs unanimit᷑ eiꝰ mor¬

Expanded text:
successores custodiunt, quando gensuccessores custodiunt, quando gentiles et Judei sicut genere et religione, ita etiam mente dissidentes, in Christianis tamen persequendis, Christique in eis fide perimenda consentiunt. Pilatus autem convocatis principibus sacerdotum, et magistratibus, et plebe, dixit ad eos. Quantum dimittendi Jesu studium gerat Pilatus, attende. Primo accusantibus sacerdotum principibus, nihil se in eo causae dicit invenisse. Deinde illis in coepto persistentibus, mittit ad Herodem, ut si vel ille quid in eo sceleris invenire possit, an forte dimittendum decernere velit, exploret. Postremo et ejus agnita voluntate, nec invento in Jesu facinore etiam plebis, cui unum dimittere per Pascha consueverat, sententiam quaerit. Iterum quoque ac tertio dimittere illum volens interrogat. Sed quo curiosius auxiliatorem dimittendi Jesum quem non reperit, quaerit: eo criminosiores eos quos unanimiter ejus mor
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ ꝓcreditis sibi ouib contra lupoꝵ
latronũq insidias pugnabat.
preuit aute illũ herodes cũ exercitu
suo & illusit. indutuq ueste alba re-
misit ad pilatũ. Qđ ueste alba indu¬
it᷑. immaculatȩ dat indicia passionis.
qm agnꝰ dĩ immaculatꝰ totius mun-¬
disit peccata ablaturus. Qui enĩ
in ueste alba spretꝰ & illusus: ipse
in casta carne.ẽ. passus & sepultus.
stas alios purpurea uł coccinea ue¬
quo sc̃a ȩccła ꝑ passiones adornat᷑
expͥmit. Que & in nocuã eiꝰdẽ dñi
ac sponsi sui morte̾ mirata. dilec-¬
tus inqͥt m̃s candidus & rubicundꝰ.
Candidus scilicet actione. rubicundꝰ
sanguine. Et ipsa uariis m̃broꝵ
suore flosculis. uernans in pace lilia
gignit in bello rosas. E facti st̃
amici herodes & pilatꝰ in ipsa die.
Nã antea in imci erant ad in uicẽ.
Noc nefandissimũ herodis & pilati
foedꝰ qđ in occidendo xp̃o pepiger̃t.
hactenꝰ eor uelud hȩreditario iure

Expanded text:
bonus, pro creditis sibi ovibus contra luporum bonus, pro creditis sibi ovibus contra luporum latronumque insidias pugnabat. Sprevit autem illum Herodes cum exercitu suo, et illusit indutum veste alba, et remisit ad Pilatum. Quod veste alba induitur, immaculatae dat indicia passionis, quoniam agnus Dei immaculatus totius mundi sit peccata ablaturus. Qui enim in veste alba spretus et illusus, ipse in casta carne est passus et sepultus. evangelistas purpurea vel coccinea ve Ecclesiae passiones adornatur, exprimit. Quae et innocuam ejusdem Domini ac sponsi sui mortem mirata: Dilectus inquit meus, candidus, et rubicundus . Candidus, scilicet actione, rubicundus sanguine. Et ipse variis membrorum suorum flosculis vernans, in pace lilia gignit, in bello rosas. Et facti sunt amici Herodes et Pilatus in ipsa die. Nam antea inimici erant ad invicem. Hoc nefandissimum Herodis et Pilati foedus, quod in occidendo Christo pepigerunt, hactenus eorum velut haereditario jure
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑. qͥa silegi ñ crediderint & ꝓpħis.
mirabilia xp̃i oꝑa in euangłio qͦq
uidere ñ posst̃. Stabant etiam
pͥncipes sacerdotũ & scribȩ. constant᷑
accusantes eũ. Accusantib sẽ pͥn-¬
cipib sacerdotũ & scribis. dñs apud
pilatũ qͦq & apud herodẽ nulla
respondit. Ne uidelicet crim̃ di¬
luens dimitteret᷑ a p̃side. & crucis
utilitas differret᷑. Nã & iustũ ꝓfecto
erat. ut pilato qͥ inuitꝰ ferebat sen¬
tentiã aliqua in parte responde¬
ret: herodẽ uͦ cȩterosq udeorũ
optimates quia contra legis suȩ de-¬
creta in noxiũ condẽnabant.
indignos ꝑ om̃ia suo sermone duceret.
Propt̃ illa gͦ quib respondere noluit.
ad hoc data. ẽ. de agnosimilitudo. ut
in suo silentio ñ reus sed in nocens habe¬
ret᷑. Ubi enĩ tacebat quasi agnꝰ. toto
ꝓgrege immolandus patientiã prȩsta-¬
bat. Ubi uͦ respondebat. qͣsi pastor

Expanded text:
cantur, qui si legi non crediderint et prophetis, cantur, qui si legi non crediderint et prophetis, mirabilia Christi opera in Evangelio quoque videre non possint. Stacerdotum et scribae constanter accusantes eum. Accusantibus se principibus sacerdotum et scribis, Dominus apud Pilatum pauca, apud Herodem nulla respondit, ne videlicet crimen diluens dimitteretur a praeside, et crucis utilitas differretur. Nam et justum profecto erat ut Pilato qui invitus ferebat sententiam, aliqua in parte responderet: Herodem vero caeterosque Judaeorum optimates, quia contra legis suae decreta innoxium condemnabant, indignos per omnia suo sermone duceret. Propter illa ergo, quamvis respondere noluit, ad hoc data est de Agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur. Ubi enim tacebat, quasi agnus toto pro grege immolandus patientiam praestabat; ubi vero respondebat, quasi pastor
Abbreviated transcription (Latin):
illis dieb. Pilatꝰ quidẽ. ne
contra eũ que in sontẽ & ꝓpt̃
inuidiã traditũ cognouerat
sententiã dare cogeretur:
herodi eũ misit audiendũ. ut ip¬
se potius eũ qui eiꝰ patrię tetrar¬
ches existebat. uł ab solueret uł
puniret. Uerũ diuina ꝓuidentia
ne qua uideis excusatio remaneret.
quasi ñ ipsi sed romani xp̃m cruci-¬
fixerint. herodes qͦq qͥ natiuitate¬
& religione erat uideus. cũ exerci¬
tu suo quid de illo senserit. ẽ. osten¬
tare ꝑmissus. Simul & impietas
& conuersatꝰ: in eiꝰ necẽ conspiran.¬
tis ostendit᷑. Pe nodes autẽ uiso
iħu: gauifus. ẽ uolde. Erat enĩ
cupiens ex multo tẽpore  illũ.¬
eo qđ audiret multa de illo. &
spabat signũ aliqđ uidere ab
eofieri. Int̾rogabat autẽ illum
multis sermonib. At ipse nichil
ei respondebat. Iacuit & nichil
fecit. quia nec illiꝰ crudelitas me-¬
rebat᷑ uidere diuina.
& dñs iactantiã declinabat. Et for¬
tasse in herode om̃s impii signifi¬

Expanded text:
is diebus. Pilatus quidem, ne contra eum, quem insontem et propter invidiam traditum cognoverat, sententiam dare cogeretur, Herodi eum misit audiendum, ut ipse potius eum qui ejus patriae Tetrarchus existebat, vel absolveret, vel puniret: verum divina Providentia, ne qua Judaeis excusatio remaneret, quasi non ipsi, sed Romani Christum crucifixerint, Herodes quoque, qui natu et religione erat Judaeus, cum exercitu suo quid de illo senserit est ostentare permissus. Simul et impietas et conversatus, in ejus necem conspirantis ostenditur. Herodes autem visu Jesu gavisus est valde. Erat enim cupiens ex multo tempore videre ab eo fieri. Interrogabat autem illum multis sermonibus, at ipse nihil illi respondebat. Tacuit, et nihil fecit, quia nec illius crudelitas merebatur videre divina, et Dominus jactantiam declinabat. Et fortasse in Herode omnes impii signifi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidi qͦ & pͥneib sacerdotũ res¬
pondet. ut ꝓpria sententia con¬
dẽnet᷑. Et notandũ. quod duob
dño obiectis. uidelicet qđ tributa
reg̃e diceret. pilatꝰ de uno regni
uerbo int̾rogandũ putauit.
otuit enĩ fieri. ut illud dñi uidi¬
ciũ qđ ait reddite cȩsari quȩ
cȩsaris st̃ : qͦuȩ d̃ĩ sunt dõ. etiã
pilatũ audisse contigerit. ideo¬
q causã hane quasi aꝑtũ in irido¬
rũ mdaciũ nic hili pͥendens.
solũ hoc qđ nesciebat quęsitu
dignũ duxerit. An autem
pilatꝰ ad p̾rincipes sacerdotũ
& turbas. Nic hil inuenio cause¬

Expanded text:
praesidi, quo et principibus sacerdotum respraesidi, quo et principibus sacerdotum respondet, ut propria sententia condemnentur. Et notandum quod duobus Domino objectis, videlicet quod et tributa regem diceret, Pilatus de uno regni verbo interrogandum putavit. Potuit enim fieri ut illud Domini judicium, quod ait: Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et quae Dei sunt, Deo , etiam Pilatum audisse contigerit, ideoque causam hanc, quasi apertum invidorum mendacium nihili pendens, solum hoc quod nesciebat quaesitu dignum duxerit. Ait autem Pilatus ad principes sacerdotum et turbas
Abbreviated transcription (Latin):
gentib & illudet᷑. & flagellabit᷑
& conspuet᷑. Et postqu̾ã flagella¬
uerint occident eũ. Gentib qͥppe
romanos significat. Nã pilatꝰ
romanus erat. eũq in uideam
romani p̃sidẽ iniserant. Cui
crucifigendũ tradunt dñm
udei. qͥ se istomͦ ab eiꝰ int̾fectio¬
ne uelud alienos facere cupi¬
unt. ñ ut eore innocentia sed ut
dem̃tia monstret᷑. Coe pert̃
Iautẽ accusare illũ dicentes.
Hunc inuenimꝰ sub uertentem
gentẽ nr̃am. & ꝓhibentẽ tribu¬
Ita dari cęsari. & dicentẽ sẽ xp̃m
regẽ essẽ. Arguunt᷑ impietatis
iudei: qđ accusantes saluatorẽ.
ne falso qͥdẽ aliqͥd uerisimile
qđ ei obicere possint inueniunt.
Et ideo sicut marcus ait. conueni-¬
entia eoꝵ testimonia ñ erant. Uerũ
ipse ut nob̃ patientiȩ p̾beat exẽ¬
plũ. sicut ante uerberatꝰ. sic &
mͦ accusatꝰ. silet acͥtͤicet. Pilatꝰ
autẽ int̾rogauit eũ dicens. Tu
es rex uideor: At ille respon-¬
Idens ait. Tudicis. Eode uerbo

Expanded text:
entibus, et illudetur, et flagellabitur, et conspuetur. Et postquam flagellaverint, occident eum . Gentibus quippe Romanos significat. Nam Pilatus Romanus erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant, cui crucifigendum tradunt Dominum Judaei, qui se isto modo ab ejus interfectione velut alienos facere cupiunt, ut non eorum innocentia, sed ut dementia monstretur. Coeperunt autem accusare illum dicentes: Hunc invenimus subvertentem gentem nostram et prohibentem tributa dare Caesari, et dicentem se Christum regem esse. Arguuntur impietatis Judaei, quod accusantes Salvatorem ne falso quidem aliquid verisimile quod ei objicere possint, inveniunt. Et ideo sicut Marcus dicit: convenientia eorum testimonia non erant . Verum ipse ut nobis patientiae praebeat exemplum, sicut ante verberatus, sic et modo accusatus silet ac reticet. Pilatus autem interrogavit eum dicens: Tu es rex Judaeorum? At ille respondens ait: Tu dicis. Eodem verbo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi regnũ. Quidã duos latrones
cũ do crucifixos. duob baptizato¬
rũ generib coaptant. Quicunq
incruce blasphemꝰ peior. alter est
confessione martyr effectꝰ. Quia
ꝑ baptismũ quo cũ peccatores esse¬
mꝰ abllum᷑. alĩ dũ dm̃ in carne
passũ. fide spe. & caritate laudanꝵ
coronant᷑. alii dũ aut fidẽ aut oꝑa baptis¬
mi habere renuunt. dono qđ accepere pri

Expanded text:
ibi regnum. Quidam duos latrones cum Domino crucifixos, duobus baptizatorum generibus coaptant! Quicunquein cruce blasphemus pejor, alter est confessione martyr effectus, quia per baptismum, quo cum peccatores essemus abluimur. Alii dum Deum in carne passum, fide, spe et charitate laudant, coronantur. Alii dum aut fidem aut opera baptismi habere renuunt, dono quod accepere pri
Abbreviated transcription (Latin):
custodientes iħm: sicut matheus scribit
uiso t̾rȩ motu & hisque fiebant. timuẽ¬
rt̃ ualde dicentes. Uere. dĩ filiꝰ erat iste.
Quanta gͦ cęcitas iudeorũ. qͥ tot ꝑ dñm uir¬
tutib factis. tantis in morte eiꝰ apparenti¬¬
b signis credere respuerunt. & insensibi¬
liores gentilib dm̃ glorificare uł timere
contẽpserunt. Vnde merito ꝑcenturio¬
nẽ fides ȩccłȩ designant᷑. quȩ uelo miste¬
riorũ cęlestiũ ꝑ mortẽ dñi reserato: con-¬
tinuo iħm & uere iustũ hominẽ. & uere
di filiũ synagoga tacente confirmat.
Nã & ipsa sũma centenaria quȩ inflexu
digitorũ sicut & supͣ memoratũ. ẽ de
sinistra transit in dextr̃ã. ȩccłȩ sacram̃tis
& fidei aptissime congruit. cui ꝓlege
euangłiũ creditũ ꝓt̾renis diuitiis reg¬
nũ ÷ cęleste ꝓmissũ. Q om̃is turba
eorũ qͥ sim ul ad erant ad spectaculũ
istud & uidebant quȩ fiebant. ꝑcutien-

Expanded text:
sicut Matthaeus scribit, viso terrae motu et his quae fiebant, timuerunt valde dicentes: Vere Dei Filius erat iste . Quanta ergo caecitas Judaeorum, qui tot per Dominum virtutibus factis, tantis in morte ejus apparentibus signis, credere respuerunt, et insensibiliores gentilibus Deum glorificare vel timere contempserunt. Unde merito per centurionem fides Ecclesiae designatur quae, velo mysteriorum coelestium per mortem Domini reserato, continuo Jesum et vere justum hominem, et vere Dei Filium synagoga tacente confirmat. Nam et ipsa summa centenaria, quae in flexu digitorum, sicut et supra memoratum est, de sinistra transit in dexteram, Ecclesiae sacramentis et fidei aptissime congruit, cui pro lege Evangelium creditum, pro terrae divitiis regnum est coeleste promissum. Et omnis turba eorum qui simul aderant ad spectaculum istud, et videbant quae
Abbreviated transcription (Latin):
du uoluit. Q suscitatꝰ ẽ. sed quando
uoluit. Hoc ẽ gͦ qđ ait. Singularit᷑
sũ ego donec transeã. Et alibi de singũ¬
larisepultura. In pace in id ipsũ:
ob doriniã & reqͥescã. Qm̃ tu dñe sin¬
gularit᷑ inspe constituisti me. Id:
cȩterorũ mortaliũ infine resurrecꝰ¬
tione seruata. me singulari dono a
mortuis die t̾cia resurgere ꝓmisisti.
⁊ dies erat parasceues & sabbatũ
illucescebat. Parasceue p̃paratio
int̾p̃tat᷑ qͦ nomine uidei qͥ int᷑ grecos
conuersabant᷑. sextã sabbati quȩ nc̃
a nob̾ sexta feria uocat᷑ appellabant.

Expanded text:
u voluit. Et suscitatus est, sed quando voluit. Hoc est ergo quod ait: Singulariter sum ego donec transeam . Et alibi de singulari sepultura: In pace in idipsum obdormiam et requiescam, quoniam tu Domine singulariter in spe constituisti me , id est, caeterorum mortalium in fine resurrectione servata, me singulari dono a mortuis die tertia resurgere promisisti. Et dies erat Parasceves, et Sabbatum illucescebat. Parasceve praeparatio interpretatur, quo nomine Judaei qui inter Graecos conversabantur sextam Sabbati, quae nunc a no
Abbreviated transcription (Latin):
panderet. Ex uelũ tẽpli scissũ : mediũ.
Hoc expirante dño factũ ÷ sicut matheus
marcusq contestant᷑. sed lucas p̾occupan¬
do narrauit. Uolens enĩ miraculo mira¬
culũ ad iungere. cũ dixisset sol obscura¬
tus. ẽ: continuo subiungendũ existima¬
uit. & uelũ tẽpli scissũ : medium.
Scindit᷑ autẽ uelũ tẽpli. ut archa testa¬
m̃ti & om̃ia legisisacram̃ta quȩ pͥus te¬
gebant᷑ appareant. atq ad popłm tran¬
seant nationũ. Ante & enĩ dictũ fuerat.¬

Expanded text:
panderet. Et velum templi scissum est medium. panderet. Et velum templi scissum est medium. Hoc expirante Domino factum est, sicut Matthaeus, Marcusque contestantur, sed Lucas praeoccupando narravit. Volens enim miraculum miraculo adjungere, cum dixisset Sol obscuratus est, continuo subjungendum existimavit: Et velum templi scissum est medium. Scinditur autem velum templi, ut arcana testamenti et omnia legis sacramenta, quae prius tegebantur, appareant, atque ad popseant nationum. Ante etenim dictum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrȩ factȩ sunt in uniuersã terrã usq
in horã nonã. & obscuratus est sol. Mlarissi-¬
m̃u mundilum̃ retraxit radios suos. neaut
pendentẽ uideret dñm. aut impiiblasphe¬
mantes sua luce fruerent᷑. Et notandũ qđ
dñs sexta hora hoc. ẽ. recessuro a centro mun¬
disole crucifixussit: diluculo autẽ hoc
est oriente ia sole resurrectionis suȩ my¬
steria celebrarit. Statu enĩ tẽporis significa-¬
uit qđ affectu oꝑis exibuit. quia mortuus
est ꝓpt̃ peccata nr̃a: & resurrexit ꝓpter
iustificationẽ nr̃am. Nã & adã peccante :
scriptũ : qđ audierit uocẽ dñi dĩ de¬
ambulantis in paradyso ad aurã post
meridiẽ. Post meridiẽ nanq inclinata
luce fidei: ad aurã uͦ refrigescente fer¬
uore caritatis. De ambulans autẽ audi-¬
ebat᷑: qͥa ab homine peccante recesserat.
Rationis gͥ ordo poscebat: ut eodẽ tẽporis
articulo quotc adȩ peccanti occluserat.
nunc latroni ꝑoenitenti dñs paradisi ianuã

Expanded text:
factae sunt in universa terra usque in horam nonam, et obscuratus est sol. Clarissimum mundi lumen retraxit radios suos, ne aut pendentem videret Dominum, aut impii blasphemantes sua luce fruerentur. Et notandum quod Dominus sexta hora, hoc est recessuro a centro mundi sole crucifixus sit; diluculo autem, hoc est oriente jam sole, resurrectionis suae mysteria celebrarit. Statu enim temporis signavit quod effectu operis exhibuit. Quia mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Nam et Adam peccante, scriptum est quod audierit vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem . Post meridiem namque, inclinata luce fidei. Ad auram vero, refrigescente fervore charitatis: Deambulans autem audiebatur, quia ab homine peccante recesserat. Rationis igitur ordo poscebat ut eodem temporis articulo quo tunc Adae peccanti obcluserat, nunc latroni poenitenti Dominus paradisi januam
Abbreviated transcription (Latin):
ente etate. etiã corpora ipsa resurrectio¬
ne glorificata. cũ animab simul in cor-¬
ruptione ȩt̃ne hereditatis accipiant.
Inde pulchre septima dies in genesi uesꝑã
habuisse ñ legit᷑. quia reqͥes animarum
quȩ illo inscło nunc ẽ. nullo consum̃da
merore. sed pleniore gaudio future est

Expanded text:
ente aetate, etiam corpora ipsa resurrectioente aetate, etiam corpora ipsa resurrectione glorificata, cum animabus simul incorruptionem aeternae haereditatis accipiant. Unde pulchre septima dies in Genesi vesperam habuisse non legitur, quia requies animarum, quae in illo saeculo nunc est, non ullo consumenda moerore, sed pleniori gaudio futurae est
Abbreviated transcription (Latin):
Sexta autẽ die colligetis duplũ. &¬
cȩt᷑a. Qui enĩ int̾ romanos uit̾a du-¬
cunt uidei. usitatius eã latine cenã
purã cognominant. Quia gͦ sexta
die homo factꝰ & tota mundi. ẽ creatura ꝑ-¬
fecta. septima autẽ conditor aboꝑe suo reqͥ¬
euit. unde & hanc sabbatũ id÷ reqͥem uo¬
cari pͣcepit: recte dñs eadẽ die sexta cruci-¬
fixuis. humanȩ reparationis impleuit ar-¬
chanũ. Vnde cũ accepisset acetũ. dixit.
Consũ matũ est. Id est sexta die qđ ꝓmundi
refectione suscepirtotũ. ẽ. opus ꝑfectum.
Sabbato autẽ in sepulcro reqͥescens. resur.¬
rectionis quȩ octauo die uentura erat
ex pectabat euentũ. Ubi nr̃ȩ simul de¬
uotionis pͣlucet exemplũ. quos in hac
qͥdẽ sexta mundi ȩtate ꝓdño pati & uelud
mundo erucifigi necesse est. in septima uͦ
ra qͥdẽ intumulis. animas autẽ secreta in
pace cũ dño manere. Et post bona opor¬
tet oꝑa qͥescere. donec octaua tande̾ ueni¬

Expanded text:
Sexta autem die colligetis duplum, etc. . Qui vero inter Romanos vitam ducunt Judaei, usitatius eum Latine coenam puram cognominant. Quia ergo sexta die homo factus, et tota mundi est creatura perfecta, septima autem Conditor ab opere suo requievit, unde et hanc Sabbatum, id est, requiem, vocari praecepit, recte Dominus eadem die sexta crucifixus, humanae reparationis implevit arcanum. Unde cum accepisset acetum, dixit: Consummatrefectione suscepit, totum est opus perfectum. Sabbato autem in sepulcro requiescens resurrectionis, quae octava die ventura est, exspectabat eventum, ubi simul nostrae devotionis praelucet exemplum, quos in hac quidem sexta mundi aetate pro Domino pati et velut mundo crucifigi necesse est. In septima verra quidem in tumulis, animas autem secreta in pace cum Domino manere. Et post bona oportet opera quiescere, donec octava tandem veni
Abbreviated transcription (Latin):
trones qui crucifixi erant cũ eoconui
alter & cõpescuit eũ : & indm̃ credidit.
Sed intelligamꝰ eos breuit̾ ꝑstringentes
hunc locũ. pluralẽ numerũ ꝓsingu¬
lari posuisse. sic̃ in epła ad hebreos
legimꝰ pluralit̃ dictũ clauserunt
ora leonũ. cu solus daniel significari
intelligat᷑. & pluralit̾ dictũ secti sunt.
cũ de solo isaia tradat᷑. In psalmo etiã
qđ dictũ est astiterunt reges terrae.
& pͥncipes conuenerunt in unu.
plurałe numerũ ꝓsingulari posi-¬
tũ inuenimꝰ. Nã reges ꝓpt̃ herodẽ
pͥncipes ꝓpt̾ pilatũ intellexerunt.
qͥ testimoniũ eiꝰdẽ psalmi adhibu¬
ert̃. Quid autẽ usitatiꝰ uerbi gr̃a
qua ut dicat aliqͥs. & rustici mͥ
insultant: etiã si unꝰ insultet:
Despondens autẽ alter. increpa¬
Wbat illũ dicens. Neq tutimes

Expanded text:
qui crucifixi erant cum eo, convalter et conspexit eum, et in Deum credidit. Sed intelligamus eos breviter perstringentes hunc locum, pluralem numerum pro singulari posuisse. Sicut in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum: Clauserunt ora leonum , cum solus Daniel significari intelligatur. Et pluraliter dictum: Secti sunt , cum de solo Isaia tradatur. In psalmo etiam quod dictum est: Astiterunt reges terrae et principes convenerunt in unum , pluralem numerum pro singulari posium invenitur. Nam reges propter Herodem, principes propter Pilatum intellexerunt, qui testimonium ejusdem psalmi adhibuerunt. Quid autem usitatius verbi gratia quam ut dicat aliquis, Et rustici mihi insultant, etiam si unus insultet? Respondens autem alter increpabat illum dicens: Neque tu times