comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
istamortalitas : Defitissedies dicit: siue qđ in eis defi¬
ciant homines amando quȩtranseunt. siue qđ ad
paucitatẽ redacti sunt : Qđuidetur in consequentib:
a ꝑire cũ dicit : anninrĩ sic̃aranea meditabuntur.

Expanded text:
ista mortalitas. Defecisse dies dicit, sive quod in eis defiista mortalitas. Defecisse dies dicit, sive quod in eis deficiant homines amando quae transeunt, sive quod ad paucitatem redacti sint; quod videtur in consequentibus aperire, cum dicit: «Anni nostri sicut aranea meditabantur.
Abbreviated transcription (Latin):
petier̃ ad ño dõ suo : hanc legẽ accipere meruit
in occulta eiꝰ ꝓuidentia: quã uidetur recitare
adhuc nonsunt : cũuenerint iãnon er̃ : Noneñ
ut ad sinc ueniunt : sed ut non sint : Maneid est
Quenisi caro ubiest concupiscentia dãnata carnaliã :
Om̃is enĩ caro fenũ &claritas hominis ueflos fent:
Fȩnũ aruit flos decidit : uerbũ autẽ dñi manet inȩ
cens. conanuo subiecit : m̃ deficimꝰ in ira tua &e in
dignationetua conturbati sumꝰ: De fecimꝰ infirmi¬
tate : conturbatisumꝰ mortis timore : In firmienin
factisumꝰ & in firmitatẽ finire crepidamꝰ : Alterte in qͥt
cinget & feret quotu non uis : quã uis martirinon
puniendo sed coronando : Et ipsius dm̃ animanos
nrm̃ in inluminatione uultustui: Subauditur:
posuist: in luminatione autẽ uultus tudixit:
iniqͥtates nr̃is : Im̃ om̃ s dies nr̃i deficer̃ : & iniratua
defecimꝰ scti s in his uerb̵ ostenditur: pȩnalis cẽ

Expanded text:
petiverunt a Domino Deo suo, hanc legem accipere meruit petiverunt a Domino Deo suo, hanc legem accipere meruit in occulta ejus providentia, quam videtur recitare adhuc non sunt; cum venerint, jam non erunt: non enim ut adsint veniunt, sed ut non sint. «Mane,» id eQuae, nisi caro, ubi est concupiscentia damnata carnalium? Omnis enim caro fenum, et claritas hominis ut flos feni: fenum aruit, floscens, continuo subjecit: «Quoniam defecimus in ira tua, et in indignatione tua conturbati sumus. Defecimus,» in infirmitate; «conturbati sumus,» mortis timore. Infirmi enim facti sumus, et infirmitatem finire trepidamus. «Alter te,» inquit, «cinget, et feret quo tu non vis» ; quamvis martyrio non puniendum, sed coronandum: et ipsius Domini anima nos nostrum in illuminatione vultus tui:» subauditur, «posuisti. In illuminatione» autem «vultus tui» dixit, iam omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus.» Satis in his verbis ostenditur poenalis esse
Abbreviated transcription (Latin):
horas : Et tam̃ ausi sunt homines p̃sumerescien¬
tiã tẽporũ : qđ scire cupientib discipłis dñ sait.
non esturm̃ scire tẽpora. quȩ pater posuit in sua
potestate : Et definier̃ hoc scłm sexannorum
debuit ammonere netẽporũ luderentur
incerto : qđ dictũ est sicut uigilia in nocte : Neq
enĩ sicut desex dieb: aliqͥd ueri simile uidentur
opinari ꝓpt̃ sex dies pͥmos qͥbus ds̃ ꝑficito ꝑa sua :
Sicetiam sexugilias id ẽ horas x & octo : posst̃
uel potius ꝓpheticus sp̃s: uelut di legẽ in secritã
eiꝰ sapientiã conscriptã. ubiuitȩ mortalium
peccatrici constituit ꝓcurrendimodũ. & mor¬
talitatis erũnã : uidetur quodã modo recitare
cũ dicit : quȩ pronihilo habentur annier̃ eorũ :
Mane sicut erba transeat. manefloreat. & p̃tereat
uesperedecidat. indurat & arescat: Ftlicita s ergo
heredũ ueteris testam̃ti quã ꝓmagno bono ex¬

Expanded text:
horas. Et tamen ausi sunt homines praesumere scienhoras. Et tamen ausi sunt homines praesumere scientiam temporum; quod scire cupientibus discipulis Dominus ait, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» : et definierunt hoc saeculum sex annorum debuit admonere, ne temporum luderentur incerto, quod est, «sicut vigilia in nocte:» neque enim, sicut de sex diebus aliquid verisimile videntur opinati, propter sex dies primos quibus Deus perfecit opera sua; sic etiam sex vigilias; id est horas decem et octo, possunt vel potius propheticus spiritus, velut Dei legem in secreta ejus sapientia conscriptam, ubi vitae mortalium peccatrici constituit procurrendi modum ac mortalitatis aerumnam, videtur quodam modo recitare, cum dicit, «Quae pro nihMane sicut herba transeat, mane floreat, et praetereat; vespere decidat, durescat, et arescat.» Felicitas ergo haeredum Veteris Testamenti, quam pro magno bono ex
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ in humilitatẽ : & tam̃ tud ixisti conuertimini
filii hominũ : Sedda qđiussisti p̃cẽ petentis exau¬
diendo ueladiuuando uolentis fidem: Im̃ mille
teriit. id eo debemꝰ ad refugiũ tuũ ubi sineulla
mutabilitate tues ab his p̃tereuntib: labentbq
conuerci : qm̃ quantũ libet huic uitȩ longũ
cẽpꝰ optitur mille anni ante oculos tuos tãquã
dies escernꝰ qͥ p̃teriit : Hon saltẽ tãquã diescras¬
tinꝰ qͥuenturus est : Ita om̃ia quȩ tẽporis fine cdcu¬
duntur : ꝓtransactis habenda sunt : Vndeea
sibiapłi post posuit intentio quȩretrosunt obli¬
uiscentis ubi t̃poralia cuneta oporat intellegi
& in ea quȩ ante sunt extendi : quȩ ad peatio ẽ ȩter¬
norũ : Neputarent auit̃ aliqͥ mille annossic con¬
putari apđdm̃ ꝓunadie. quasi tã longos dies ds̃
habeat cũ hoc ad contẽnendã cẽporis longiuidinẽ
dictũ sit : ideo addidit: Et sicut uigilia in nocte :
cũ ingiliȩ spatium non habeant ampluis quãtres

Expanded text:
nem in humilitatem:» et tamen tu «dixisti, Convertimini, filii hominum.» Sed da quod jussisti, precem petentis exaudiendo, et adjuvando volentis fidem. 5. «vers.s hesterna, quae praeteriit.» Ideo debemus ad refugium tuum, ubi sine ulla mutabilitate tu es, ab liis praetereuntibus labentibusque converti; quoniam quantumlibet huic vitae longum tempus optetur, «mille anns est, qui praeteriit;» non saltem tanquam dies crastinus, qui venturus est: ita omnia quae temporis fine clauduntur, pro transactis habenda sunt. Unde et ea sibi Apostoli postposuit intentio, quae retro sunt obliviscentis, ubi temporalia cuncta oportet intelligi; et in ea quae ante sunt extenti , quae appetitio est aeternorum. Ne putarent autem aliqui mille annos sic computari apud Deum pro uno die, quasi tam longos dies Deus habeat, cum hoc ad contemnendam temporis longitudinem dictum sit: ideo addidit, «Et sicut vigilia in nocte;» cum vigiliae spatium non habeat amplius quam tres
Abbreviated transcription (Latin):
illa in figura contingebunt in illis sicuc atapłs: scrip¬
ta sunt autẽ ad correptionẽ nrãm in quos fines scłorum
obuenit : Scđm hanc ergo dispensationẽ quȩ facta ẽ
ꝑ morsen: inspiciendus est psalmꝰiste qͥ exeius oractione
citulũ accepit. Dnẽ inqͥt refugium factuses nobis:
ingenerationẽ a generationẽ: Siue in om̃i genera¬

Expanded text:
in illis,» sicut ait Apostolus: «scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Secundum hanc ergo dispensationem quae facta est per Moysen, inspiciendus est iste psalmus, qui ex ejus oratione titulum accepit. 2. «Domine,» inquit, «refugium factus es nobis in generatione et generatione:» sive in omni genera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓorscło ponat latinus intirpres : Obaime
autẽ non ait a scło tu fecisti &usq in scł m tueris
sed p̃sentis significationis uerbũ posuit. insi¬
nuansdĩsubstantiã om̃imodo in cõmutabilẽ
ubi non est suit &erit. sedtantũ est : Vndedictũ ẽ
egosũ quisũ & qui est misime aduos: Ecmutabisca
& mutabuntur cuautẽ idẽ ipsees&annitiu nondefi¬
cient: Ecce quȩ e ternitas facta est nobis refugiũ :
In ea mansuri : adeam dehac temporis mutabilitate
fugitimꝰ: Sed qm̃ cũ hic sumꝰ in magnis & mulas
tẽptationib: uiuimꝰ qͥbus netuertamur abistaxe¬
fugio metuendũ ẽ : intueamur qͥd consequienter
oratio poscat hominis dĩ : Nea uertas hominẽ
in humilitatẽ : Id estneatuis ȩcernis acq: subli¬
mib: homo auersus tẽporalia concu piscat : sapi¬
atq terrena: Echoc adõ peat qđ ds̃i psep̃cipit :
simili om̃ino sententia qua in oratione dicims
ne nos inferas intẽptationẽ : Deniq & hic adiungit :

Expanded text:
pro saeculo ponat latinus interpres. Optime autem non ait, A saeculo tu fuisti, et usque in saeculum tu eris: sed praesentis significationis verbum posuit, insinuans Dei substantiam omni modo incommutabilem, ubi non est, Fuit, et Erit; sed tantum, Est. Unde dictum est; «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, misit me ad vos» ; et, «Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient» . Ecce quae aeternitas facta est nobis refugium, ut in ea mansuri, ad eam de hac temporis mutabilitateuoniam cum hic sumus, in magnis et multis tentationibus vivimus, quibus ne avertamur ab isto refugio metuendum est; intueamur quid consequenter oratio poscat hominis Dei. «Ne avertas hominem in humilitatem:» id est, ne a tuis aeternis atque sublimibus homo aversus, temporalia concupiscat, sapiatque terrena. Et hoc a Deo petit quod Deus ipse praecepit; simili omnino sententia qua in oratione dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Denique et hic adjungit:
Abbreviated transcription (Latin):
agimꝰ nondamꝰ: net reddimꝰ nec referimꝰ necre pen¬
psenos gracis saluos ficit i pseim pietates nras ad ton¬
dit: ipsenos noneũ quȩrentis quȩ siuit: inuenit.
redemit. lib̵auit adominatu diaboli & potestate
demoniorũ alligauit nos fide mundando sunde
soluit illos immicos qͥ noncredunt &ideo mundari
ant. in rideant. ex probrent. non interitũ sed com¬
mutationẽ xp̃itui : Nonuident qr cũistadicunt
deficiunt auc credendo dutmoriendo: illorũ ergo
maledictio tẽ poralis est: benedictio autẽ dñi inȩ
ternũ. Et ad confirmandã benedictionẽ nequis
timeae siac fiat : Ista subscriptio ẽ. cautionis dñi:
Securiergo de ꝓmissionib eiꝰ. p̃terita credamꝰ. p̃sen¬
tia cognoscamꝰ futura sꝑemꝰ: Nonnos auertat in i¬
micꝰauia : ut qͥ collegitnos tãquã pullossuos sub
alis siuis foueacnos: Nec aberremꝰ auii seiꝰ. neaccipit̃

Expanded text:
agimus; non damus, nec reddimus, nec referimus, nec repenIpse nos gratis salvos fecit, ipse impietates nostras non attendit; ipse nos non eum quaerentes quaesivit, invenit, redemit, liberavit a dominatu diaboli et potestate daemoniorum: alligavit nos fide mundandos, unde solvit illos inimicos qui non credunt, et ideo mundari ant, irrideant, exprobrent, non interitum, sed «commutationem Christi tui.» Non vident quia cum ista dicunt, deficiunt aut credendo, aut moriendo? Illorum enim maledictio temporalis est; «benedictio» autem «Domini in aeternum.» Et ad confirmandam benedictionem, ne quis timeat: «fiat, fiat.» Ista subscriptio est cautionis Dei. Securi ergo de promissionibus ejus, praeterita credamus, praesentia cognoscamus, futura speremus. Non nos avertat inimicus a via, ut qui colligit nos tanquam pullos suos sub alis suis, foveat nos; ne aberremus ab alis e
Abbreviated transcription (Latin):
giũ. Secutus cadiunxit: Priusquã fierent montes &e
formaretur terra & onb̵terrȩ  a scło &usq: in scłm
tues: Tuergo qͥ semꝑ es & ante quã eẽm. & antequam
mundus cet : refugiũ exquo adte conuersi sumꝰ.
factus es nob̵: Non mͥ autẽ uiditur utcũq intelle¬
gendũ qđ ait : priusquã montes fierent & formare
tur : uel sicut alii codices habent qđ deuno uerbo
greco ex pressũ est fingeretur terra : montes: pir

Expanded text:
gium, secutus adjunxit: «Priusquam montes fierent, et formaretur terra et orbis terrae, et a saeculo» «usque in saeculum tu es.» Tu ergo qui semper es, et antequam essemus, et antequam mundus esset, refugium ex quo ad te conversi sumus factus es nobis. Non mihi autem videtur utcumque intelligendum quod ait, «Priusquam montes fierent, et formaretur terra;» vel, sicut alii codices habent, quod de uno verbo graeco expressum e
Abbreviated transcription (Latin):
deres fid elia obsequia : siunũ crim̃ deciꝰ coniuge
diceres nũ qͥd domũ eiꝰ intrares: ad cendite ergo
Rm̃i : tenete om̃ sunamiter dm̃patrẽ & matrem
eccłam: Natalicia scõrũ cũ sobrietate cȩlebrate :
ut imitemureos qͥ p̃cesser̃ & gaudeant deuobis
qͥorant ꝓuobis : & benedictio dñi in ȩt̃nũ maneat.

Expanded text:
deres fidelia obsequia; si unum crimen de ejus conjuge deres fidelia obsequia; si unum crimen de ejus conjuge diceres, numquid domum ejus intrares? Tenete ergo, charissimi, tenete omnes unanimiter Deum patrem, et matrem Ecclesiam. Natalitia sanctorum cum sobrietate celebrate, ut imitemur eos qui praecesserunt et gaudeant de vobis qui orant pro vobis; ut «benedictio Domini in aeternum» maneat
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam eiꝰ. Illũ sic̃ patrẽ istã sicut matrẽ : Illũ sicut
dnm̃ : hanc sicut ancillam eiꝰ qr filii ancillȩ ipsius
sumꝰ sed matrimoniũ hocmagna caritate conpagi¬
natur : Ne mooffendat unũ & pmeretur alterum:
Nemodicat : adidola qͥdem uado adrepticios quidẽ¬
& sortilegosconsulo : sediam̃ dĩ eccłã non relinquo :
catholicussũ : Tenesmatrẽ offendisti patrẽ : Alius
itẽdixit: ab sit ame non consulo sortilegũ. non que ro
arepticiũ non quȩro diuinationes sacrilegas non
eo ad adoranda dȩ monia. non seruio lapidibus :
sed tam̃ in parte donati sum: Quid cibi ꝓdest non of¬
fensus pat̃. qͥ offensa uindicat matrẽ : quid ꝓdest
cis sedentẽ ad patris dexterã confiteris: & blasphe¬
mas eccłam eiꝰ: Nonte corrigunt exẽpla humana
coniugi: si habes aliquã patronũ cui cotidie obse¬
quereris : cuiꝰ limina seruiendo contereres. quem
cotidie nondico sclutares sedet adorares. cui in pen¬

Expanded text:
esiam ejus: illum sicut patrem, istam sicut matrem; illum sicut dominum, hanc sicut ancillam ejus; quia filii ancillae ipsius sumus. Sed matrimonium hoc magna charitate compaginatur: nemo offendit unum, et promeretur alterum. Nemo dicat, Ad idola quidem vado, arreptitios et sortilegos consulo: sed tamen Dei Ecclesiam non relinquo; catholicus sum. Tenens matrem, offendisti patrem. Alius item dicit, Absit a me; non consulo sortilegum, non quaero arreptitium, non quaero divinationes sacrilegas, non eo ad adoranda daemonia, non servio lapidibus: sed tamen in parte Donati sum. Quid tibi prodest non offensus Pater, qui offensam vindicat matrem? quid prodestcis, sedentem ad Patris dexteram confiteris; et blasphemas Ecclesiam ejus? Non te corrigunt exempla humani conjugii? Si haberes aliquem patronum, cui quotidie obsequereris, cujus limina serviendo contereres, quem quotidie, non dico salutares, sed et adorares, cui impen
Abbreviated transcription (Latin):
nutriatur : Illa est enĩgallina colligens pullos
suos dequampperat᷑ illiciuitati in fideli hierłm
qͦtien suo lui colligere filios tuos. tã quã gallina
pullossuos subalas suas & noluisti: eccerelinque¬
t̃ uob̵ domꝰ urã deserta : Hinc dicctũẽ posuistimu¬
nitiones ei formidinẽ : qd ergo illi noluer̃ contegi
subalis galliȩ huniꝰ & tale exẽplũ deder̃ quotimere
debeamꝰ auolatias spiritib inmundis. quȩrentib
cotidie qͥdrapiant : Intra subalas gallinȩ huiꝰ
diuinȩ scpientiȩ qm̃ propt̃ pullos suos infirma

Expanded text:
nutriatur. Illa est enim gallina colligens pullos suos, de qua improperatur illi civitati infideli Jerusalem: «Quoties volui colligere filios tuos tanquam gallina pullos suos sub alas suas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta» . Hinc dictum est, «Posuisti munitiones ejus formidinem.» Quia ergo illi noluerunt contegi sub alis gallinae hujus, et tale exemplum dederunt, quo timere debeamus a volaticis spiritibus immundis, quaerentibus quotidie quod rapiant; intremus sub alas gallinae hujus di
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis umnemoest quiobiciat. tam̃ siqui reliqͥ
remanserunt qͥdobicitis : qi mortuus ẽ xp̃c. ille
non perimebatur : sed cõmutabatur : Mortuus
dicit̃ ꝓpt̃ triduũ : Ecce qͥd ex ꝓbrauer̃ inimicitui:
Non amissionẽ non ꝑdicionẽ sed plane cõmutatio¬
nẽ xp̃i tui : Alutatus ẽ ille &a tẽporali uita inȩ¬
ternũ mutatu s est aiudȩi s ad gentes. mutatus est
&etiã aterra incȩlũ Eant nunc uaniinimicitui: et
ad huc ex probrent cõmutationẽ xp̃itui : Vlcinã
& ipsimutentur : & cõmutationẽ xp̃inonex pro¬
brabunt : Sed displicet xp̃imutatio: qr ipsimutari

Expanded text:
Quamvis jam nemo est qui objiciat; tamen si qui reliqui remanserunt, quid objicitis quia mortuus est Christus? Ille non perimebatur, sed commutabatur. Mortuus dicitur propter triduum. Ecce quid exprobraverunt inimici tui: non amissionem, non perditionem: sed plane «commutationem Christi tui.» Mutatus est ille a temporali vita ad aeternam, mutatus est a Judaeis ad Gentes, mutatus est etiam a terra in coelum. Eant nunc vani inimici tui, et adhuc exprobrent «commutationem Christi tui.» Utinam et ipsi mutentur; commutationem Christi non exprobrabunt. Sed displicet Christi mutatio, quia ipsi mutari
Abbreviated transcription (Latin):
iuente iã illo incȩlo addexterã patris sedente. obp
habuer̃ : Uidua illa pariens. habensfilios habun¬
dantiores quã illa quȩ habebat uirũ: audiuit ig¬
nominias audiuit obꝓbria: Sed ecđa multipli¬
quem est abundantia suauitatis memoriȩtuȩ :¬
mem̃ta noli obliuisci : uid mem̃to: mem̃toobꝓbri
seruorũ tuorũ qđ continu in sinu meo multarum
mamur & rogamꝰ quasi purgam̃ta mundi factisumꝰ
sinu suo: incorde suo necaudebant resistere. conuici¬
antibus ante : quando crim̃ uideba tur respondere
pagano: Nunc iam crimen est remanere paganum:
grãs dño: Memor fuit ob probriorũ nrõrũ: extil¬
tauit cornuxp̃isui. fecit ad mirabilẽ a pđreges
terrȩ : Iammodo nemo  insultatxp̃ianis:
aut si insultat. non publice in sultat : Sic loquitur

Expanded text:
vivente, jam in coelo ad dexteram Patris sedente, opprhabuerunt. Vidua illa pariens, et habens filios abundantiores quam illa quae habebat virum , audivit ignominias, audivit opprobria: sed Ecclesia multipliine,» apud quem est abundantia suavitatis memoriae tuae; «Memento,» noli oblivisci. Quid, «Memento? Memento opprobrii servorum tuorum, quod continui in sinu meo multarum mamur, rogamus; quasi purgamenta mundi facti sumusinu suo, in corde suo; nec audebant resistere conviciantibus: antea cum crimen videretur respondere pagano, nunc jam crimen est remanere paganum. Gratias Domino; memor fuit opprobriorum nostrorum: exaltavit cornu Christi sui, fecit admirabilem apud reges terrae. Jam modo nemo insultat Christianis, aut si
Abbreviated transcription (Latin):
solus uiuet & non uidebit mortẽ &eruit animã
suã demanu in feri qr & siceteri fideleseiꝰ resurgent
a mortuis &iuiuent & ipsi inȩt ernũ & ñuidebt̃ mortẽ
Nontam̃ animã siã ipsi eruent demanib: instri:
Illeqͥeruit animã suã demanu instri: i pseeruit ani¬
mas fidelium suorũ : Ipsisceruere non possunt :
Probat qripseanimã siã eruit : Potestatt̃ habeo ponendi
animũ mcã & potestatẽ habcoiterũ sum̃ dicã : Nemo¬

Expanded text:
solus «vivet et non videbit mortem; eruet animam suam de manibus inferni:» quia etsi caeteri fideles ejus resurgent a mortuis, et vivent et ipsi in aeternum, et non videbunt mortem; non tamen animam suam ipsi eruent de manibus inferni. Ille qui eruit animam suam de manibus inferni, ipse eruit animas fidelium suorum; ipsi se eruere non possunt. Proba quia ipse animam suam eruit. «Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo
Abbreviated transcription (Latin):
dicibolus tẽptare ausus ẽ :Audiamꝰ ergo:
ut possimꝰ instrueti resistere tẽptatori. Nom p̃¬
sum̃tes in nob: sedimpso qui priortẽptacusest
nenos int̃ptatione uincerem̃ : Illicm̃ tẽptatio
non erat necesscairia: Tẽptatio xp̃i nra doctrnaẽ
Si autẽ ad tendamꝰ quid responderit diabolo
uthoc & nos respondeamꝰ quando similiter tẽptat:
in tramꝰ ꝑianuam sic̃ audistis lectionẽ cuangelui
Quid ẽ enĩ intrare ꝑ ianuam: intrare ꝑxpm̃s Ipse
enĩ dixit : egosũ icinua: Quid ẽ autẽ in trare ꝑxp̃m:¬
in ea magnificentia quad s̃ erat in carne ã ut adhoc
nos exortatur. aut hoc a nob exigit uttalia mira¬
cula qualia ficit ipse faciamꝰ : aut uero dñs nr̃ iho

Expanded text:
diabolus tentare ausus est. Audiamus ergo, ut possimus instructi resistere tentatori, non praesumentes in nobis, sed in ipso qui prior tentatus est, ne nos in tentatione vinceremur. Illi enim tentatio non erat necessaria: tentatio Christi, nostra doctrina est. Si autem attendamus quid responderit diabolo, ut hoc et nos respondeamus, quando similiter tentat; intramus per januam, sicut audistis lectionem Evangelii. Quid est enim intrare per januam? Intrare per Christum. Ipse enim dixit, «Ego sum janua» . Quid est autem intrare pin ea magnificentia qua Deus erat in carne? aut ad hoc nos exhortatur, aut hoc a nobis exigit, ut talia miracula, qualia fecit ipse, faciamus? Aut vero Dominus no
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autẽ in dieb: ad huc malignis dicamꝰ qđ se¬
quitur & respice inseruostuos & inoꝑatua: Ipsi
enĩ seruitui: oꝑatua sunt : Nonsolũ ut homines
sint : sed etiã ut sint serui tui id est oboedientes
iussistuis : Ipsius eñi sumꝰ figm̃tũ non solũ inadam :
sed etiã creati in xp̃oiħu inoperibus bonis quȩ p̃¬
parauit ds̃: ut in illis ambulemꝰ : Ds̃ estenĩ qͥo ꝑat̃
ge filioscorũ : ut sint recti corde qͥbus bonꝰ es ds̃ :
Bonꝰ est enĩds̃ isrł. sed ratis corde : Nonsicut ille
cui cõmoti sunt pedes cui pacẽ peccatorũ intuenti
displicere cȩꝑat ds̃ : quasi ista nesciens quastista
noncu rans: & abhumani generis gubnatione

Expanded text:
Nunc autem in diebus adhuc malignis dicamus quod sequitur: «Et respice in servos tuos, et in opera tua.» Ipsi enim servi tui opera tua sunt, non solum ut homines sint, sed etiam ut sint servi tui, id est obedientes jussis tuis. Ipsius enim sumus figmentum, non solum in Adam, sed etiam creati in Christo Jesu, in operibus bonis, quae praeparavitge filios eorum:» ut sint recti corde, quibus bonus est Deus. Bonus enim Deus Israel, sed rectis corde. Non sicut ille cui commoti sunt pedes, quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans, et ab humani generis gubernatione
Abbreviated transcription (Latin):
apłica disciplina &ita in actib apłorũ contra in fide¬
nonut desperes : Sed forte estaliquis homo qͥuiuet
& ñ uidebit mortẽ ñ on tam̃ dex p̃odixit qͥ mortuus est:
dixit. uideqͥd seqͥtur : Quis est ergo qͥuiuet &e nonui¬
debit mortẽ : ergonũ quã fuit in morte : fuit : uomͦ

Expanded text:
apapnon ut desperes. Sed forte est aliquis homo «qui vivet et non videbit mortem;» non tamen de Christo dixit, qui mortuus est? dixit, vide quid sequitur. «Quis est homo qui vivet et non videbit mortem?» Ergo nunquam fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ritis m̃ datium : Forte solliciti facti conuerterentur
a uanitate : inuenirent se uanitate in quinatos
quȩrerent unde semundarent. succurre fac securos:
bilẽ fecit: in de om̃s auanitate mundantur : Ibi est in qͥt
substantia mea : Mem̃to eiꝰ nonenĩ uane constituis tifilios
hominũ : Ergo seruastia liqͥdunde mundarentur:
Quis est iste quẽ seruasti quis est homo quiuiuet & non
uidebit mortẽ : Ergo homo ille qͥuiuet & noniudebit
mortẽ : i psemundatauanitate : Non eñi inuanitate
consttuti sunt om̃s filii hominũ : auc potestilloscon¬
tẽpnere qͥ fecit illos & non cosconuertre a non mundare:
Quis est homoqͥuiuet & ñ uidebit mortẽ : surgensenĩ
amortuis iam non moritur & morsetultra non domi¬
nabitur: Deniq cũ in alio psalmo scriptũ legitur
non derelinquas animã meã in inserno necdabis
scm̃tuũ uidere corruptionẽ : ad sumit hoc cestimoniũ

Expanded text:
ritis mendacium?» Forte solliciti facti converterentur ritis mendacium?» Forte solliciti facti converterentur a vanitate, invenirent se vanitate inquinatos, quaererent unde mundarentur; succurre, fac securos. bilem fecit; inde omnes a vanitate mundavit: ibi est, inquit, substantia mea, memento ejus. «Non enim vane constituisti omnes filios hominum.» Ergo servasti aliquid unde mundarentur. Quis est iste quem servasti? «Quis est homo qui vivet et non videbit mortem?» Ergo ille homo qui vivet et non videbit mortem, ipse mundat a vanitate. Non enim in vanitate constituit omnes filios hominum, aut potest illos contemnere qui fecit illos, ut non eos converteret et non mundaret. 10. «Quis est homo qui vivet et non videbit mortem?» Surgens enim a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Denique cum in alio psalmo scriptum legatur, «Non derelinques animam meam in inferno, nec dabis Sanctum tuum videre corruptionem» , assumit hoc testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
istedicit posicus in spcimxp̃o. mem̃to quȩ ẽ substantia
mea : Non enĩ quia iudei defecer̃ : deftcit substantia
mea : Et en ĩ deillo popło uirgomaria : deuirgine
maria caroxp̃i : & caro illa non peccatrix sed pecca¬
torũ mundatrix : Ibi est inquit substantia mea:
Mem̃ to quȩest substantia mea : Non enĩ om̃ino interit
radix ueniet semencui ꝓmissũẽ dispositũ ꝑ angłos.
in manum ediatoris : Mem̃to quȩ est substantia mea:
N on enĩ uane constituisti om̃s filios hominũ : ecceom̃s
filii hominũ ierunt inuanitatẽ suam : tuta men
non uane illos constituisti : Cũ ergo ierunt om̃s filii
hominũ inuanitatẽ quostu nonuane constituisti
undeco smundares auanitate. nũ qͥd nihiltibi ser¬
uasti: illud qđ tibi seruasti unde mundares homines
auanitate sc̃silletuus: ineo substantiamea: Exillo
enĩmundantur om̃s quos non frustra consticuisti :
appria uanitate : Iuibus dicitur fili hominum
quousq graues corde. ut qͥd diligias utinitatẽ & quȩ¬

Expanded text:
spe in Christo, «Memento quae est substantia mea.» Non enim quia Judaei defecerunt, defecit substantia mea. Etenim de illo populo virgo Maria, de virgine Maria caro Christi; et caro illa non peccatrix; sed peccaterum mundatrix: ibi est, inquit, substantia mea. «Memento quae est substantia mea.» Non enim omnino interiit radix; veniet semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu Mediatoris . «Memento quae est substantia mea: non enim vane constituisti omnes filios hominum.» Ecce omnes filii hominum ierunt in vanitatem; tu tamen non vane illos constituisti. Cum ergo ierunt omnes in vanitatem, quos tu non vane constituisti; unde eos mundares a vanitate, numquid nihil tibi servasti? Illud quod tibi servasti unde mundares homines a vanitate, sanctus ille tuus, in eo substantia mea. Ex illo enim mundandantur omnes, quos non frustra constituisti a propria vanitate: quibus dicitur, «Filii hominum quousque graves corde? utquid diligitis vanitatem, et quae
Abbreviated transcription (Latin):
sit tim̃da quã miseria. quando quidemmisera ple¬
rũqi affert extribulatione fructũbonũ feluitas
autẽ corrũpit animã ꝑuersa securitate . & dat locũ
diabolo tẽptatori : Cũ ergo cogitauerimꝰ prudent̃
&rcte sic̃psallit israclita uictima. tẽptationem
eẽ. uitã humanã suꝑt̃rã. neminẽq om̃ino et̃ securũ
nec debere eẽ securũ. donec ad illã patriã ueniat᷑.
unde nemo exigit amicꝰ quonemoadmittitur im
subdita capiti nrõ. & nosinuicẽ retinentia dicemꝰ
depsedmis qđ hic dexisse inuenerimꝰ martres qͥfuer̃
antenos: quia tribulatio cõmunis ẽ. om̃ib: ab initio
usq infinẽ : Iam̃ istũ psalmũ quẽ tractandũ su scepi¬
mꝰ. & dequo loqͥ caritatiur̃ȩ in nomine dñ ppposui¬
mꝰ ingrano sinapis agnoscamꝰ: Paululũ abaltitudine
holeris & diffusione ramorũ & ab illagła ubi auescȩli
requiescunt a uocemꝰ cogitationẽ : & hȩc magnitudo

Expanded text:
sit timenda quam miseria; quandoquidem miseria plesit timenda quam miseria; quandoquidem miseria plerumque affert ex tribulatione fructum bonum, felicitas autem corrumpit animam perversa securitate, et dat locum diabolo tentatcut salita victima, tentationem esse vitam humanam super terram , neminemque omnino esse securum, nec debere esse securum, donec ad illam patriam veniatur, unde nemo exit amicus, quo nemo admittitur insubdita capiti nostro, et nos invicem retinentia, dicemus de Psalmis, quod hic dixisse invenerimus martyres qui fuerunt ante nos, quia tribulatio communis est omnibus, ab initio usque in finem. Tamen istum psalmum quem tractandum suscepimus, et de quo loqui Charitati Vestrae in nomine Domini proposuimus, in grano sinapis agnoscamus: paululum ab altitudine oleris et diffusione ramorum, et ab illa gloria, ubi aves coeli requiescunt, avocemus cogitationem; et haec magnitudo
Abbreviated transcription (Latin):
Eo tem pore in hoc sdo exorti sumꝰ aggregatipepło
dĩ : quo iã holꝰ illud ex grano sinapiftitendit brachia
sua. quoiã ferm̃tũ illud qđ primo contẽ pabile fuit.
ferm̃ tauittresm̃suras id ẽ totũ orbẽ terrarũ repara¬
tũ extrib: filiis noe. quo iã aboriente & occidente
& aquilone & austro ueniunt qͥric̃ub ant cion
patriarchis expulsis sorascis quid illorũ carnesunt
cuigaudium indictũ atq p̃dictũ ẽ. qđ plures filios
habitura eẽt. quã illa quȩ habebat uirũ. iã tamen
inuenimꝰ quȩ oblita eẽt . obꝓbriũ &ignominiȩ
uiduitatissuȩ : Et ideo possumꝰ forte mirari cum
quia ñ eotẽpore uenimꝰ. quando ista cũ sa pore lege¬
bant̃ abundante p̃ssura : Sed rursus si tribulationũ
habundantiã cogitemꝰ & in qua ambulemꝰ inã cognos¬
camꝰ sitam̃ in illa ambulamꝰ. qua sit angusta & ꝑpres¬
suras atq tribulationes ꝑducat ad requiem sẽ pic̃nã.
quãq ipsa quȩinreb: humanis uocatur felicitas plus

Expanded text:
Eo tempore in hoc saeculo exorti sumus et aggregati populo Dei, quo jam olus illud ex grano sinapis tetendit brachia sua; quo jam fermentum illud, quod primo contemptibile fuit, fermentavit tres mensuras , id est, totum orbem terrarum reparatum ex tribus filiis Noe : quoniam ab oriente et occidente et aquilone et austro veniunt, qui recumbent cum Patriarchis, expulsis foras eis qui de illorum carne sunt cui gaudium indictum atque praedictum est, quod plures filios habitura esset, quam illa quae habebat virum , jam talem invenimus quae oblita esset opprobriorum et ignominiae viduitatis suae: et ideo possumus forte mirari cum quia non eo tempore venimus, quando ista cum sapore legebantur, abundante pressura. Sed rursus si tribulationum abundantiam cogitemus, et in qua ambulemus via cognoscamus si tamen in illa ambulamus, quam sit angusta , et per pressuras atque tribulationes perducat ad requiem sempiternam; quamque ipsa quae in rebus humanis vocatur felicitas, plus
Abbreviated transcription (Latin):
passione cõpleta sunt : Deder̃ in ȩscã meã fel:
& insitimca potauer̃me accto : Suando ista & ad
licterã impleta sunt & prorsus quamͦꝰ p̃dicta
sic reddita: Cũq ipse xp̃c dixisset siao pendens
incruce & ad hoc uerbũ ei acetũ in spongia datũ eẽ
quo accepto dix̃ : xonsũmatũ ẽ & sic inclinato capite
tradidit sp̃m. ostendens ista om̃ia quȩ p̃dictas
in illo fuisse tunc consũmata i n licethicaliud
intelligere: Apłi etiam loquentes dexp̃o. testi¬
mona existo psalmo deder̃ : Quis a utt̃ deuiet
a sentenmñs.: aut quisꝰ agnꝰ non sequat a netes:
ergo hicxpc̃loquitur : magisq nob̵ demonstran¬
dũ ẽ ubi ciꝰm̃ bra loquantur. ut ostendamꝰ quia totus

Expanded text:
meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto: quando ista et ad litteram impleta sunt, et prorsus quomodo praedicta, sic reddita. Cumque ipse Christus dixisset, Sitio, pendens in cruce, et ad hoc verbum ei acetum in spongia datum esset, quo accepto dixit, Consummatum est, et sic inclinato capite tradidit spiritum , ostendens ista omnia quae praedicta sunt in illo fuisse tunc consummata; non licet hic aliud intelligere. Apostoli etiam loquentes de Christo, testimonia ex isto psalmo dederunt. Quis autem deviet a sententiis eorum? aut quis agnus non sequatur arietes? Ergo Christus hic loquitur: magisque nobis demonstrandum est ub
Abbreviated transcription (Latin):
do ad pitrẽ : Exp̃ssit ergo transitũ paschȩ:
Sednis ipse transiret hinc ad patrẽ qͥ propternos
uenit . nostransire hinc quomodo possemꝰ.
quin on p̃ropter ãliquĩ d icũ andũ descermꝰ
sed cecidimꝰ ĩpseautẽ non cecidit sed descendit :
ut cũ qͥ ceciderat subleuaret : Transitus ergo &
illius &ñr hincad patrẽ : dehoomundo ad regnũ
cȩlorũ. deuita mortali aduitã sternã. deuica
terrena ad uitã cȩlestẽ deuita corrupaibili
ad in corruptionẽ. de tribulationũ conuersati¬
one. ad ꝑpetuã securitatẽ: Ideo ꝓhis qͥ cõmu¬
tabuntur : psalmititulus est : Cau samigitur
cõmutationis nrȩ̃ id ẽ ꝑ ipsã dñi passionem
nr̃amq in tribula conib: uocẽ : incextu psalmi
ad uertamꝰ : Cognoscamꝰ c̃gemis camꝰ & audiendo
cognoscendo congemiscendo. mutemur:
ut impleatur in nobis titulus psalmi ꝓhis

Expanded text:
do ad Patrem . Expressit ergo transitum Paschae. do ad Patrem . Expressit ergo transitum Paschae. Sed nisi ipse transiret hinc ad Patrem, qui propter nos venit, nos transire hinc quomodo possemus, qui non propter aliquid levandum descendimus, sed cecidimus? Ipse autem non cecidit; sed descendit, ut eum qui ceciderat sublevaret. Transitus ergo, et illius, et noster, hinc ad Patrem; de hoc mundo ad regnum coelorum, de vita mortali ad vitam aeternam, de vita terrena ad vitam coelestem, de vita corruptibili ad incorruptibilem, de tribulationum conversatione ad perpetuam securitatem. Ideo, Pro his qui commutabuntur, Psalmi titulus est. Causam igitur commutationis nostrae, id est ipsam Domini passionem, nostramque in tribulationibus vocem in textu Psalmi advertamus, cognoscamus, congemiscamus: et audiendo, cognoscendo, congemiscendo, mutemur, ut impleatur in nobis titulus Psalmi, Pro his
Abbreviated transcription (Latin):
cabuntur : Ab co qđ sormauit ds̃ mutatus est adã :
sed in peiusiniqͥtacis suȩ: Ab co qđ oꝑ atac̃. iniqͥta s.
mutantur fideles : sed inmelius ꝑgrãm dĩ: Vt
mutaremur inpeius nrã iniqͥtas fuit : ut muta¬
remur in melius ñ nr̃a iustitia. sed grã dĩ pstat:
Qđ ergo in peiꝰ mutati sumꝰ nob̵ imputemꝰ: qđ in
melius cõmutam. dm̃ loudemꝰ: Prohis ergo
iste psalmꝰ : qͥ cõmutabuntar : Vnde autem
ista cõmutatio facta ẽ nisi expassione xp̃i :
pascha ipsũ : latine transitꝰ int̃p̃tatur : Non
ẽ enĩ pascha grecũ nom̃ sed hebreũ : Resonat
qͥdem ingreca lingua passionẽ: quia paschin
patidicitur: Sed consultũ hebreũ eloqurũ
aliud indicat: pascha transitũ cõm̃dat:
Qd ammonuit etiam ioħs euangelis taqͥimmi¬
nente passione cũuentrit̃ dñs ad cenã qua cõm̃¬
dauit sacram̃tũ corporis & sanguinis sui : ita loqͥt̃ :
Cũ autẽ uenis set hora qua transirit i ħcdehocmun¬

Expanded text:
tur Ab eo quod formavit Deus, mutatus est Adam; sed in pejus iniquitatis suae: ab eo quod operata est iniquitas, mutantur fideles; sed in melius per gratiam Dei. Ut mutaremur in pejus, nostra iniquitas fuit: ut mutaremur in melius, non nostra justitia, sed gratia Dei praestat. Quod ergo in pejus mutati sumus, nobis imputemus: quod in melius commutamur, Deum laudemus. Pro his ergo iste psalmus, qui commutabuntur. Unde autem ista commutatio facta est, nisi ex passione Christi? Pascha ipsum latine Transitus interpretatur. Non est enim Pascha graecum nomen, sed hebraeum. Resonat quidem in graeca lingua passionem, quia πασχεῖν, pati dicitur; sed consultum hebraeum eloquium, aliud indicat. Pascha transitum commendat. Quod admonuit etiam Joannes evangelista, qui imminente passione, cum veniret Dominus ad coenam qua commendavit sacramentum corporis et sanguinis sui, ita loquitur: Cum autem venisset hora, qua transiret Jesus de hoc mun
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ: Etaquȩ quȩ su ꝑcȩlossunt laudent nom̃ dñi : Et qm̃
indeuenturus est adiudicandũ uiuos & mortuos.
ad tende qđ scquitur : Ecce dabit uocẽ suã uocẽ uir¬
tutis: Illeqͥsi c̃ agnꝰ corã tundente fuit sineuoce : ecce
dabit uocẽ suã Necuocẽ in sirmitatis tanquã iudi¬
candus : sed uocẽ uirtutis tanquã iudicaturus : Non
enĩ dsoccultus sic̃ priꝰ & in hominũ iudicio non a¬
periens ossuũ : sed ds̃manifescus ueniet ds nr̃ & non
silebit : quid desꝑacis in fideles qͥ dirridetis: qͥd dicit
seruus malus : tardat dominꝰ m̃suenire : Ecceda¬

Expanded text:
elos sunt, laudent nomen Domini . Et quoniam inde venturus est ad judicandos vivos et mortuos, attende quod sequitur: Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. Ille qui sicut agnus coram tondente se fuit sine voce , ecce dabit vocem suam: nec vocem infirmitatis, tanquam judicandus; sed vocem virtutis, tanquam judicaturus. Non enim Deus occultus, sicut prius, et in hominum judicio non aperiens os suum; sed Deus manifestus veniet; Deus noster, et non silebit . Quid desperatis, infideles? quid irridetis? Quid dicit servus malus: Tardat Dominus meus venire ? Ecce da
Abbreviated transcription (Latin):
carnc̃ undeait : Vidite isrł siđm carnc̃ : Non autẽ
qͥ filii carnis hifiliidĩ : sed fili: ꝓmissionis depu¬
tanair in semine : Iuncergo quando erit sine ulla
malorũ cõmixtione popłs eiꝰ. tanquã massa
uenti labro emundata. tanquã isrł inquo
doliis nonẽ : cunc eminentissima erit suꝑ magni¬
ficentia ciꝰ: Et uirtus ciꝰ in nubibus : Noneñĩ solus
uenet adiuditiũ : sed cũ seniorib: popłi sui. qͥb ꝓmi¬
sit. qđ sedebunt suꝑsedes iudicaturi. qͥ etiã anglos
intelligerentur : secutus adiunxit: Mirabilis ds̃
inscissuis ds̃i srł : Iunc &enĩ & nom̃ ipsũ uerissime
plebi suȩ : benediccus ds̃ : Hunc fragili & infirmȩ :
habemꝰ enĩ chesaurũ istũ in uasis ficcilib: timo

Expanded text:
m carnem . Non autem qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Tunc ergo quando erit sine ulla malorum commixtione populus ejus, tanquam massa ventilabro emundata , tanquam Israel in quo dolus non est , tunc eminentissima erit super Israel magnificentia ejus et virtus ejus in nubibus. Non enim solus veniet ad judicium, sed cum senioribus populi sui ; quibus promisit quod sedebunt super sedes judiintelligerentur, secutus adjunxit: Mirabilis Deus in sanctis suis, Deus Israel. Tunc enim et nomen ipsum verissime plebi suae benedictus Deus: nunc fragili et infirmae. Habemus enim thesa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdilectionẽ dĩ. nisi prius credat indm̃: Hec est
fides dequa dicitur: In xpõ enĩihũ neq circun¬
cisio aliqd ualet. neq p̃putiũ. sed fides quȩ ꝑdilac¬
tionẽ oꝑatur : Hȩc est fides : dequa ipsi eccłȩ dicit᷑¬

Expanded text:
per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
atq thiopiã totiꝰorb̵gentes significauit : conti¬
nuo subiunx dõ regnat̃rȩ : Non sabellio non amo.
ñ donato ñ ceteris cauris ceruicatis: sed dõ regnaterrȩ:
Plures autẽ codices & latini & maxime greci. itadis¬
tinctos uersus habent: ut ñ sic incis unꝰuersiculus
doregnaterrȩ sed dõ infinesit uersus superioris:
Atq ita dicatur ethio pia p̃ueniet manciꝰdõ
acdeinde sequatur in alio uersu: Regna terrȩ can¬
tate dõ psallite dño: Quã distinetionẽ mulcorũ
codicũ ex auctoritate dignorũ. consonantia sine
dubio p̃serenda fides cõm̃darim uideturquȩ
oꝑa p̃cedit : quia sine bonorũ operũ merias ꝑfidẽ
iusti ficatur impius. sicut dicit apłs : Credent in
tã utdeinde ipsa fides ꝑdilectionẽ incipiat oꝑari:
ła qͥppe solabona oꝑa dicenda sunt : quȩ fiunt
ꝑdilectionẽ dĩ: hȩç autẽ necesse c̃. antecedat. fides.
ut inde ista ñ abistis incipiat illa : qm̃ nullus oꝑatur

Expanded text:
atque Aethiopiam totius orbis gentes significavit, continuo subjunxit: Deo regna terrae. Non Sabellio, non Ario, non Donato, non caeteris tauris cervicatis; sed, Deo regna terrae. 41. Plures autem codices latini, et maxime graeci ita distinctos versus habent, ut non sit in eis unus versiculus, Deo regna terrae; sed, Deo, in fine sit versus superioris, atque ita dicatur, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, ac deinde sequatur in alio versu, Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Qua distinctione, multorum codicum et auctoritate digniorum consonantia, sine dubio praeferenda, fides commendari mihi videtur, quae opera praecedit: quia sine bonorum operum meritis per fidem justificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credentad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓproluts argento: Ad hoceñ heresessinuncur cẽ:
ur ꝓbati mam festi fiant: Iuã quã & sicpossit incellig
c̃gregatio taurorũ inter uaccas popłorũ utabeis
uaccis eadudantur qͥ probatis argento: hanc enĩ
habent he retici intentionẽ doctores : uc abaurib:
animarũ quasseducere moliuntur : excludant id ÷
separanc cos qͥ probatisc̃ argento. id ÷ qͥ idonei sunt
docere oloquia dñi : Sedsiue ille hui uerbi siue
iste sic sensus : seqͥt̃: Dis fłgentes quȩ bella uolunt:
Non enĩ correctioni sed consenaonis cudent: Hocergo
ꝓphecat uc ipsi potiꝰ disꝑgant᷑ qͥcorrigi nolunt :
qͥgregẽ xp̃i disꝑgere effectant: Gentes autẽ appel¬
laut ñꝓpt̃ generationes familiarũ sed ꝓpt̃ genera
sectarũ : ubi scries succossionis confirmat errorem:

Expanded text:
qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant. Quanquam et sic possit intelligi: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut ab eis vaccis excludantur qui probati sunt argento. Hanc enim habent intentionem haeretici doctores, ut ab auribus animarum, quas seducere moliuntur, excludant eos, id est, separent eos qui probati sunt argento, id est, qui idonei sunt docere eloquia Domini. Sed sive ille hujus verbi, sive iste sit sensus; sequitur: Disperge gentes quae bella volunt. Non enim correctioni, sed contentioni student. Hoc ergo prophetat, ut ipsi potius dispergantur qui corrigi nolunt, qui gregem Christi dispergere affectant. Gentes autem appellavit, non propter generationes familiarum, sed propter genera sectarum, ubi series successionis confirmat errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
cietatẽ ñ obsint aduersus donastistas & luciserianos
alidq siqͥ sunt quisimili errore aueritate dissen¬
tunt: quã multi c̃tracȩteros hereacos. quosenu¬
merare uł cõmemorare nimis longũ ẽ. & pre¬
sentio ꝑi non necessarium: quorũ tam̃ sensuum
ꝓbati assertores ai prorsus laterent : auc ñita
eminerent ut cos eminere fecer̃ suꝑborum
c̃t radicaones : Quosuclut tauros id ẽ. iugo disci¬
plinȩ pacifico leniq subditos cõmemorita płs:
ubitalem dicit cligendũ ad episcopatũ. ut potens sit
exorcari indoccrina sana & contradicentes redir¬
guere : Sub enĩmult ñ subditi: hisunt tauri
elatione cer uicis in natientes aran atqiuncure.
uiniloqͥ & m̃tis seductores : Hasmentes signi ficanit
istopsalmꝰ appella toneuaccirũ : Ad huncergouali¬
tatẽ ꝓuidentia diuina ꝑmutic tauros congregiri
iñ uaccas popłorũ : ut excludantur id :÷ utem in cant

Expanded text:
societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant
Abbreviated transcription (Latin):
eloquis cdñi : łloquuqͥppe dñ ieloquia casta: ar¬
gentũ igne ȩꝓrobatũ terrȩ : Nã exeludan curdic¬
tũ ẽ apparcant emineant. qđ ait ille. mani fest
siant indeci narte argentaria exdusore suo¬
cantur : quide consusione massȩ. nouer̃ formã
uasis ex primere : Mulacnĩ sensus scripturarũ
scarũ latent & pauci s intelligentiorib: noc sunt:
Nec asscruntur cõmodius &acceprabilius: nisi
cũ respondendi herea ciscura cõpellit: Tuncoñ
eciã quineglegunt scudia doctrinȩ. sopore dis¬
cusso ad tudiendi excitantur diligentiã ut ad¬
uersaru refellantur : Deniq quã mula scripturarũ
scarũ sensus dedõ xp̃o asserti sunt contra fotinum:
quã multi de homine xp̃o. contramanicheum:
quã multi decrinitate contra sabelliũ. quã mula
deunitate crinitatis aduersus arrianos. cun omianos.
mache donianos. quã mula decacholica eccła toto
orbe diffusa & demalorũ cõmixtione confusi¬
one usq: in finẽ scłi. qđ bonis insacram̃torũ ciso

Expanded text:
quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura compellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii refellantur. Denique quam multi Scripturarum sanctarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum! quam multi de homine Christo contra Manichaeum! quam multi de Trinitate contra Sabellium! quam multi de unitate Trinitatis contra Arianos, Eunomianos, Macedonianos! quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nihil aliuddictũ ẽ. quã ȩthiopia p̃ueniet manꝰsuas dõ.
id ẽ credendo indm̃. p̃ueniet oꝑasua: Existimo enĩ
inqͥt a pł siusti ficari hominẽ ꝑfidem. sincoꝑib legis:
A niud ȩorũ dstantũ: nonne &gentiũ : sicergo ȩthiopia
quȩ uidetur extrema gontiũ. iustisicatur ꝑfidem.
sincoꝑib legis: Nonenĩ ut iust ficetur. delegis opib
głatur : nec p̃ponit fidei merita sua. sed fide p̃uenit
ueniet manꝰ suas uł manũ suã dõ : qm̃ planius hoceẽt
quãnunc qđ diccũ est eiꝰ: Etsalua ueritate fieripossent:
qr in greca lingua iđ pnom̃. ñsolũ eiꝰ sed &iãsuã. uł¬

Expanded text:
nihil aliud dictum est, quam Aethiopia praeveniet manus suas Deo, id est, credendo in Deum praeveniet opera sua. Existimo enim, inquit Apostolus, justificari hominem per fidem sine operibus Legis. An Judaeorum Deus tantum? nonne et Gentium  ? Sic ergo Aethiopia, quae videtur extrema Gentium, justificatur per fidem sine operibus Legis. Non enim, ut justificetur, de Legis operibus gloriatur; nec praeponit fidei merita sua, sed fide praevenit aeveniet manus suas, vel manum suam Deo; quoniam planius hoc esset, quam quod nunc dictum est, ejus: et salva veritate fieri posset, quia in graeca lingua id prono
Abbreviated transcription (Latin):
uirtut̃ & sortitudinẽ plebissuȩ. Seminatur enĩ hoc
corpus in insirmitatt surget in uirtut: Ipse ergo
dabit uirtutẽ quã insua carne p̃misit : dequa dicit
apłs urcutẽ resurrationisciꝰ: Forticudinẽ autẽ qua
ininica descructurmors : Imitaq ꝓlitũ &adintel

Expanded text:
irtutem et fortitudinem plebi suae. Seminatur enim hoc corpus in infirmitate; surget in virtute . Ipse ergo dabit virtutem quam in sua carne praemisit, de qua dicit Apostolus: Virtutem resurrectionis ejus . Fortitudinem autem, qua inimica destruetur mors . Quoniam it
Abbreviated transcription (Latin):
tio fidei : Uenit eni tanquã currus di inimlib: litan¬
tiũ ꝓsperũ iterhabens & ꝑtransut dehoc mundo
ad patrẽ ut fat inca qđ sponsus ipsedicit. qͥ transit
de hocmundo ad patrẽ : Volo ut ubi egosũ : &i so
sint mecũ : Sed abinitio fidei : Quia ergo utbona
oꝑa scquantur p̃cedit fides neo ulla sunt bonao pa
nisiquȩ sequuntur p̃cedentẽ fidem nihil aliud
uidetur dictũ eł nopia p̃ueni et manꝰeiꝰ dõ. nisi

Expanded text:
currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem : ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides, nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa scendit suꝑcȩlũ ȩli adorientẽ : in his uerbis ile
ñ intelligit xpm̃: qui eiꝰ resurrectionẽ. sascensionẽq
ñ credit : Ad orientẽ uero qđ ad didit nonne etiam
ipsu locũ qm̃ in partib: orientis. ẽ ubi resurrexit
&unde ascendit ex p̃ssit: ergo suꝑcȩlũ cȩli sedet. ad dex¬
terã patris: Hoc est qđ dicit apłs: ipse ẽ qͥ asc endit

Expanded text:
lum coeli ad orientem. In his verbis ille non intelligit Christum, qui ejus resurrectionem ascensionemque non credit. Ad orientem vero quod addidit, nonne etiam ipsum locum, quoniam in partibus orientis est ubi resurrexit et unde ascendit, expressit? Ergo super coelum coeli sedet ad dexteram Patris. Hoc est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit