comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
portem. Quã p̃clare dictum: quã opti¬
me significauit. & enĩ non potuerunt
michi. supra dorsũ meũ fabricauerunt
peccatores. Agunt nobiscum primo ut
consentiamus illis ad facta mala: sed¬
si non consenserimus. tolerate nos dicunt.
Quia ergo non potuisti michi: ascende
in dorsum nr̃m: portare te habeo. quo¬
usq ueniat finis. Sic enĩ michi etiã¬
p̃ceptum est: ut fructum afferam cũ
tolerantia. Non te corrigo. tolero te.
aut forte cũ tolero te corriges te. Si
non te corriges usq in finem: tolero te
usq infinem. & usq infinẽ supra dor¬
sum meũ eris: usq ad tempus. Nunqͥd
semꝑ supra dorsũ meũ eris : ueniet enĩ. qͥ
inde te excutiat: ueniet tempus messis:
ueniet finis sȩculi: mittet ds̃ messores.
messores autẽ angłi sunt: & separant᷑ de
medio iustorum. sicut zizania a tritico:
frumentũ recondet in horreum. pale¬
as autem comburet igni in extinguibi¬

Expanded text:
portem. Quam praeclare dictum est, quam optiportem. Quam praeclare dictum est, quam optime significavit, «Etenim non potuerunt mihi: supra dorsum meum fabricaverunt peccatores.» Agunt nobiscum, primo ut consentiamus illis ad facta mala: si non consenserimus, Tolerate nos, dicunt. Ergo quia non potuisti mihi, ascende in dorsum meum; portare te habeo quousque veniat finis: sic enim mihi praeceptum est, ut fructum afferam cum tolerantia . Non te corrigo, tolero te: aut forte, cum tolero te, corrigis te. Si non te corrigis usque in finem, tolero te usque in finem; et usque in finem super dorsum meum eris, usque ad tempus. Numquid semper super dorsum meum eris? Veniet enim qui inde te excutiat: veniet tempus messis, veniet finis saeculi; immittet Deus messores. Messores autem Angeli sunt: separant malos de medio justorum, sicut zizania a tritico; frumentum recondent in horreo, paleam autem comburent igni inexstinguibi
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt me auiuentute mea. di¬
cat nunc isrł. Sepe expugnauert̃
ratores dicere. non habeo aliud un¬
de uiuam: Hoc michi & latro di¬
ceret deprehensus in fauce: hoc &
effractor diceret. apprehensus circa pa¬
rietem alienũ: hoc michi & leno di¬
ceret. emens puellas ad prostitutionẽ:
hoc & maleficus incantans mala. &
uendens nequitiam suã. Quicquid
tale prohibere conaremur: responde¬
rent om̃s quia non haberent unde
uiuerent. quia inde se pascerent: qua¬
si non hoc ipsum in illis maxime pu¬
niendũ est. quia artem nequitiȩ di¬
lexerunt. unde uictum transigant:
& inde se uolunt pascere. unde offen¬
dant dm̃: a quo om̃s pascuntur.
Sed cũ clamaueris hoc & dixeris:
illi respondent: si sic non huc accedimꝰ.
si sic. non intramus in ipsam ȩccłam. Ue¬
niant. intrent: audiant. sepe expugna¬
uerunt me aiuuentute mea: & enim
Iñ potuerunt michi. Supra dorsũ meũ
fabricauerunt peccatores. Non potue
runt agere ut consentiam: fecerunt qđ

Expanded text:
entute mea, dicat vero Israel, Saepe expugnaverunt ratores dicere: Non habeo aliud unde vivam. Hoc mihi et latro diceret, deprehensus in fauce; hoc et effractor diceret, deprehensus circa parietem alienum; hoc mihi et leno diceret, emens puellas ad prostitutionem; hoc et maleficus incantans mala, et vendens nequitiam suam; quidquid tale prohibere conaremur, responderent omnes quia non haberent unde viverent, quia inde se pascerent; quasi non hoc ipsum in illis maxime puniendum est, quia artem nequitiae delegerunt, unde vitam transigant, et inde se volunt pascere, unde offendant eum a quo omnes pascuntur. 7. Sed cum clamaveris hoc et dixeris, illi respondent: Si sic, non huc accedimus; si sic, non intramus in ipsam Ecclesiam. Veniant, intrent, audiant: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea. Etenim non potuerunt mihi: supra dorsum meum farunt agere ut consentiam; fecerunt quod
Abbreviated transcription (Latin):
quos tolerat: & tanquã diceretur.
gnatus ẽ afrẽ malo & ꝑdito caẏn.
Aliquando in solo enoch ȩccła erat: &
translatus ẽ ab iniquis. Aliquando in
sola domo noe eccła erat. & ꝑtulit om̃s
qui diluuio ꝑierunt: & sola archa na¬
tauit in fluctib & euasit ad siccum.
Aliquando in abraham ȩccła erat: &
solo filio fr̃is eius loth & in domo eiꝰ. in
sodomis ȩccła erat: & ꝑtulit sodomoꝵ
iniquitates & ꝑuersitates: quousq ds̃ eũ
de medio eorum liberauit. Cȩpit ẽẽ
in populo israhel ȩccła: ꝑtulit phara¬
onem & egyptios. Cepit & ipsa ȩccła

Expanded text:
quos tolerat, et tanquam diceretur, quos tolerat, et tanquam diceretur, gnatus est a fratre malo et perdito Cain . Aliquando in solo Enoch Ecclesia erat, et translatus est ab iniquis . Aliquando in sola domo Noe Ecclesia erat, et pertulit omnes qui diluvio perierunt, et sola arca natavit in fluctibus, et evasit ad siccum . Aliquando in solo Abraham Ecclesia erat, et solo filio fratris ejus Lot, et in domo ejus in Sodomis Ecclesia erat, et pertulit Sodomorum iniquitates et perversitates, quousque Deus eum de medio ipsorum liberavit . Coepit esse et in populo Israel Ecclesia; pertulit Pharaonem et Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
& curis. & sollicitudine huiꝰ mundi.
tanquã spinis auaritiȩ suffocant. qđ
in illis cȩperat germinare. Est autẽ
etiam terra bona: quo semen cum ce¬
ciderit. afferet fructum: aliud trice¬
num. aliud sexagenũ. aliud centenũ.
Siue parum. siue multum: om̃s in
horreo erunt. Sunt ergo tales: & pro¬
pter hos loquitur scriptura. propter
hos non tacet euanglium: Sed & illi
audiunt. ne forte aliud sint hodie.
aliud cras: ne forte audiendo muten
tur. aut arent uiam. aut lapides
purgent. aut spinas euellant. Dicat
sp̃s dĩ. dicat nobis. cantet nobis si ue-¬
limus saltare. siue nolimus. cantet¬
& ipse. Sicut enĩ qui saltat membra
mouet ad cantum: sic qui saltat
ad p̃ceptum dĩ. oꝑib obtemꝑat sono.
Ideo qui noluerunt hoc facere: quid
illis dicit dñs in euangłio: Cantauimꝰ
uobis & non saltastis: planximus &
non luxistis. Cantet ergo: credimus
in dĩ misccłiam. quia erunt de quib
nos consoletur. Nam qui ꝑtinaces
tute mea. Eccła loquit᷑ de his

Expanded text:
t curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et proptehos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. Dicat Spiritus Dei, dicat nobis, cantet nobis; sive velimus saltare, sive nolimus, cantet ipse. Sicut enim qui saltat, membra movet ad cantum; sic qui saltant ad praeceptum Dei, operibus obtemperant sono. Ideo qui noluerunt hoc facere, quid illis Dominus dicit in Evangelio? «Cantavimus vobis, et non saltastis; planximus, et non lamentastis» . Cantet ergo; credimus in Dei misericordiam, quia erunt de quibus nos consoletur. Nam qui pertinacetute mea.» Ecclesia loquitur de his
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccła. qui legitis in scripturis. inuenitis
maledictos designatos. ad antixp̃m
ꝑtinere : ad diabolum ꝑtinere: ad
paleam ꝑtinere : ad zirania ꝑtinere.
Multa innumerabilia ꝑ similitudi¬
nem dicuntur de illis: quia non om̃is
quȩ de illis bene loquatur : quia
transeuntes uiam. non illos benedixe¬
runt. Transierunt propħȩ: omĩa
de illis maledixerunt. Ecce & iste
quem portamus dauid transut ui¬
am: audistis quid de illis dicit.
Uñs iustus concidet ceruices peccatoꝵ
confundantur & auertant᷑ om̃s qui
Ioderunt syon. Fiant sicut fenum
tectorum: quod priusquã euellatur¬
S aruit. Non repleuit manũ suã¬
‸ messor: & sinũ suũ qui manipu¬
los colliget. Hȩc de illis dixit.
Non ergo suꝑ illos iste transiens
benedixit: & impletum ẽ etiam ꝑ
illum qđ ipse dixit: & ñ dixerunt

Expanded text:
Ecclesia, qui legitis in Scripturis, invenitis Ecclesia, qui legitis in Scripturis, invenitis maledictos designatos ad antichristum pertinere, ad diabolum pertinere, ad paleam pertinere, ad zizania pertinere. Et multa innumerabilia per similitudinem dicuntur de illis: «Quia non omnisquae de illis bene loquatur, quia transeuntes viam non illos benedixerunt. Transeuntes Prophetae omnia de illis mala dixerunt. Ecce et iste quem portamus, David transiit viam; audistis quid de illis dixit: «Dominus justus concidet cervices peccatorum. Confundantuoderunt Sion. Fiant sicut fenum tectorum, quod priusquam evellatur aruit. Non replevit manum suam messor, et sinum suum qui manipulos colligit.» Haec de illis dixit. Non ergo supra illos iste transiens benedixit, et impletum est etiam per illum, quod ipse dixit: «Et non dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
non impleuit manũ suam messor: &¬
Et non dixerunt transeuntes benedi¬
ctio dñi suꝑ uos: benediximus uobis
in nomine dñi. Nostis enĩ fr̃s qͣndo
transitur ꝑ operantes. ẽ consuetudo ut
dicatur illis. benedictio dñi suꝑ uos:
& magis ista consuetudo erat ingente
iudeorum. Nemo transibat & ui
debat aliquod opus in agro. uel in
uinea. uel in messe. uel aliquid eiꝰmodi:
non licebat transire sine benedictione
Alii sunt qui manipulos colligunt:
alii sunt transeuntes uiam. Qui ma¬
nipulos colligit. non de illis replet
manus: quia non colligitur ad hor¬
reum fenũ tectorum. Qui sunt qͥ
qui iam ꝑ uiã istam. id ẽ ꝑ uitam
istam transierunt hinc ad patriam.
Apl̃i transeuntes erant in ista uita:
propħȩ transeuntes erant. Quos bene¬
suꝑbire in ceruicem scuti sui. dixerunt
contra illos quod futuri erant: bene¬
dictionem autẽ suꝑ eos non dederunt.
Ergo om̃s istos malos quos portat

Expanded text:
non implebit manum suam messor, enon implebit manum suam messor, eo non dixerunt transeuntes, Benedictio Domini super vos: benediximus vobis in nomine Dtransitur per operantes, est consuetudo ut dicatur illis, «Benedictio Domini super vos.» Et magis ista consuetudo erat in gente Judaeorum. Nemo transibat et videbat aliquos facere aliquod opus in agro, vel in vinea, vel in messe, vel aliquid hujusmodi; non licebat transire sine benedictione. Alii sunt qui manipulos colligunt, alii sunt transeuntes viam. Qui manipulos colligunt, non de illis replent manus; quia non colligitur ad horreum fenum tectorum. Qui sunt quiqui jam per viam istam, id est, per vitam istam transierunt hinc ad patriam: Apostoli transeuntes erant in ista vita, Prophetae transeuntes erant. Quos benesuperbire «in cervice scuti sui,» dixerunt contra illos quod futuri erant, benedictionem autem super eos non dederunt. Ergo omnes istos malos quos portat
Abbreviated transcription (Latin):
sed quid de illis sequitur: dicit. Fiant
sicut fenum tectorum: quod prius quã
euellatur aruit. Fenum tectorum.
herba ẽ quȩ nascitur in tectis: in sola¬
rio in tegulato. In alto uidetur: &
radicem non habet. Quanto melius
humilis nasceretur. & letius uiresceret::
Modo nascitur altius. ad cleriorem
ariditatem: nondũ diuulsũ est. &¬
aruit : nondũ finiti sunt in iudicio
dĩ. & iam ñ habent succum uiridita¬
tis. Attendite oꝑa ipsoꝵ. & uidete qͥa
aruerunt: sed uiuunt & hic sunt:
Nondũ ergo auulsi sunt: aruerunt.
sed nondũ auulsi sunt. Facti sunt sicut
fęnum tectorum: quod priusquã euel¬
latur aruit: & uenient messores: sed ñ
de illis implent manipulos. Uenturi
sunt enĩ messores. & collecturi sunt tri¬
ticum in horreum. eizania alligabunt.
& mittent in ignem: sic & fęnũ tectorũ
expurgatur. & quicquid inde euellitur
in ignem mittetur. quia & priusquam
euellatur aruit: non inde implent
messores manus. Sequitur enĩ & dicit.

Expanded text:
Sed quid de illis dicit? Sequitur, «Fiant sicut fenum tectorum, quod prius quam evellatur aruit.» Fenum tectorum herba est quae nascitur in tectis, in solario integulato. In alto videtur, et radicem non habet. Quanto melius humilius nasceretur, et laetius viresceret? Modo nascitur altius ad celeriorem ariditatem. Nondum evulsum est, et aruit: nondum finiti sunt in judicio Dei, et jam non habent succum viriditatis. Attendite opera ipsorum, et videte quia aruerunt. Sed vivunt, et hic sunt: nondum ergo avulsi sunt: Aruerunt, sed nondum avulsi sunt: facti sunt «sicut fenum tectorum, quod prius quam evellatur aruit.» 12. Et venient messores, sed non de illis implent manipulos. Venturi sunt enim messores, et collecturi sunt triticum in horreum, et zizania alligabunt, et mittent in ignem. Sic et fenum tectorum expurgatur, et quidquid inde evellitur, in ignem mittitur; quia et priusquam evelleretur aruit. Non inde implet messor manus. Sequitur enim et di
Abbreviated transcription (Latin):
illa fecit. Laudant ibi homines dm̃:
Hominis creator ẽ ds̃ auaritia opus
ẽ mali hominis : homo ipse opus ẽ dĩ.
Et quid uult ds̃ occidere in te : qđ
ipse fecisti : & saluare te quẽ ipse fecit.
Noli fenerari. Tũ accusa scripturã di¬
centem: qui pecuniã suã non dedit ad
usuram. Non ego illud scripsi. non de
ore meo primo exiit: dm̃ audi. & illi
clerici non fenerent. Forte qui tibi loqui¬
loquitur : si facit quod tibi dicit. &¬
tu non facis : tu in ignem. ille in regnũ.
Si non facit quod tibi dicit. & pariter
facit mala quȩ facis. & dicit bona quȩ
non facit. pariter in ignem fenũ arde¬
bit: uerbũ autẽ dm̃ manet in eternũ.¬
Nunquid ardet sermo qui tibi ꝑ
illum locutus est: Aut moyses est
qui tibi loquitur. id ẽ bonus & iustꝰ
famulus dñi: aut phariseus ẽ cathe¬
dr̃a moysi sedens. Audisti & de ip¬
sis: quȩ dicunt facite. quȩ autẽ faci¬
unt facere nolite. Non habes tu

Expanded text:
illa fecit. Laudant ibi homines Deum; illa fecit. Laudant ibi homines Deum; hominis creator est Deus. Avaritia opus est mali hominis; homo ipse opus est Dei. Et quid vult Deus? Occidere in te quod ipse fecisti, et salvare quod ipse fecit. 6. Noli fenerare. Tu accusas Scripturam dicentem, «Qui pecuniam suam non dedit ad usuram» . Non ego illud scripsi, non de ore meo primo exiit: Deum audi. Et ille: Clerici non fenerent. Et forte qui tibi loquiloquitur? Si facit quod tibi dicit, et non tu facis; tu in ignem, ille in regnum. Si non facit quod tibi dicit, et pariter facit mala quae facis, et dicit bona quae non facit; pariter in ignem. Fenum ardebit, verbum autem Domini manet in aeternuNumquid ardet sermo qui tibi per illum locutus est? Aut Moyses est qui tibi loquitur, id est, bonus et justus famulus Dei; aut pharisaeus est cathedram Moysi sedens. Audisti et de ipsis: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite» . Non habes tu
Abbreviated transcription (Latin):
quia tu opera mala cohibere ñ potes.
accusas opera dĩ : displicet tibi creator
& fabricator mundi. Non faceret¬
& solem. quia multi in fenestris con¬
tendunt de luminarib: & ad iudicia
se trahunt. Osi uitia nr̃a cohibeamꝰ:
quia bona sunt omĩa: quia bonus
ds̃ fecit omĩa. & laudant illũ opera
sua. Considerate quia bona sunt: ab
eo qui hab& sp̃m considerandi. sp̃m
pietatis & sapientiȩ: undiq ds̃ lauda
tur ab oꝑib suis. Quomodo illũ lau¬
dant opera sua. ꝑ os trium puerorum¬
est: laudat cȩlum. laudant angłi.
laudant sidera. laudant sol & luna.
laudant dies & noctes. laudat quicqͥd
germinat de terra: laudat quicquid
natat in mari: laudat quicqͥd in aere
uolat. laudant om̃s montes & colles.
laudant frigora. estus: & çȩtera omnia
quȩ ds̃ fecit. Audistis quia laudant
eum: nunquid audistis quia laudat
dñm auaritia: quia dñm laudat lu¬
xuria : non laudat ista: quia ñ ipse

Expanded text:
quia mala tua opera cohibere non potes, quia mala tua opera cohibere non potes, accusas opera bona Dei: displicet tibi creator et fabricator mundi. Non faceret et solem; quia multi in fenestris contendunt de luminaribus, et ad judicia se trahunt. O si vitia nostra cohibeamus! quia bona sunt omnia, quia bonus Deus qui fecit omnia; et laudant illum opera sua, considerata quia bona sunt, ab eo qui habet spiritum considerandi, spiritum pietatis et sapientiae. Undique laudatur Deus ab operibus suis. Quomodo illum laudant opera sua per os trium pueroruest? Laudant coeli, laudant Angeli, laudant sidera, laudant sol et luna, laudant dies ac noctes, laudat quidquid germinat de terra, laudat quidquid natat in mari, laudat quidquid volitat in aere, laudant omnes montes et colles, laudant frigora et aestus; et caetera omnia quae Deus fecit, audistis quia laudant Deum : numquid audistis ibi quia laudat Deum avaritia, quia laudat Deum luxuria? Non laudant ista, quia non ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Quia auaritia imperat. seruis: quia
rit. incipit uelle criminari eos a quib¬
audit uana precepta: & uelle per
suspitiones suas crimina quęrere
seruorum dĩ. Qui nobis ista dicunt.¬
& ipsi non faciunt ista & ista: siue q̃
fiunt bene. dicunt᷑ male fieri: & quȩ
toleramus. ad culpam nr̃am applicant᷑.
Nos quid respondemus: Doli me
attendere: sermonẽ istum attende.
ipse tibi loquitur. ꝑ quemlibet: huic
tu inimicus es: Concorda cũ aduersa¬
rio tuo cum es cũ eo in uia: aduersa¬
rium tuũ. sermonẽ dĩ fecisti. Noli at¬
tendere quia ille tibi loquitur. ma¬
lus est ꝑ quẽ tibi loquitur: sed non
ẽ malus qui tibi loquitur. Sermonẽ
dĩ accusa : dm̃ accusa si potes. Cre¬
ditis fr̃s hucusq ꝑuenisse eos de qͥb
dicitur. sepe expugnauerunt me a
iuuentute mea: ut etiam ipsum
dm̃ accusare non dubitent: Ac¬
cusas aurum: & ille accusat dm̃ qui
fecit aurũ. Noli auarus e̾ẽ. & non
faceret ds̃ aurũ. lam hoc restat.

Expanded text:
Quia avaritia imperat, servis; quia Quia avaritia imperat, servis; quia rit, incipit velle criminari eos a quibuaudit bona praecepta, et velle per suspiciones suas crimina quaerere servorum Dei. Qui nobis ista dicunt, ista non faciunt ipsi? Et ista sive quae fiunt bene, dicuntur male fieri: et quae toleramus, ad culpam nostram applicantur. Nos quid respondemus? Noli me attendere; sermonem istum attende: ipse tibi loquitur per quemlibet; huic tu inimicus es. Concorda cum adversario tuo, cum es cum eo in via : adversarium tuum sermonem Dei fecisti. Noli attendere quia ille tibi loquitur: malus est per quem tibi loquitur; sed non est malus, qui tibi loquitur, sermo Dei. Accusa Deum, accusa, si potes. 5. Creditis, fratres, huc usque pervenisse eos de quibus dicitur, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea,» ut etiam ipsum Deum accusare non dubitent? Accusas avarum, et ille accusat Deum quia fecit aurum. Noli avarus esse. Et non faceret Deus aurum. Jam hoc restat,
Abbreviated transcription (Latin):
Malus ẽ qui reprehendit raptorem:
& bonus qui rapit: Ambulet: man¬
ducemus & bibamus : cras enĩ moriem᷑.
Contra apłs: corrũpunt mores bonos.
colloquia mala. Sobrii estote & iusti:
& nolite peccare. Sonat uerbũ. sonat
sermo contradictor libidinis: at ille a-¬
micus libidinis suȩ. & inimicus sermo¬
ni. contradicenti amice suȩ infestus ẽ:
& odit sermonẽ dĩ. Facta ẽ amica aua¬
ritia: inimicus ds̃. Contradicit enĩ ds̃
auaritiȩ: & uult nichil possideri ab aua¬
ritia. Ego possideam clamat: qͥd uis
ab auaritia possideri: Tura nib&. leui¬
a iubeo: onus eiꝰ graue ẽ. sarcina mea
leuis ẽ. Iugum eius asperum ẽ: iugum
meũ lene ẽ. Noli uelle ab auaritia
possideri. Iubet auaritia. mare transeas.
& obtemperas: iubet ut te uentis pro¬
cellisq cõmittas: iubeo ego ut ante osti¬
um tuũ ex eo quod habes des pauperi.
Piger es ad faciendũ ante te opus bonũ:
& strenuus ad transeundũ mare :

Expanded text:
Malus est qui reprehendit raptorem, Malus est qui reprehendit raptorem, et bonus est qui rapit! Ambulet, «Manducemus et bibamus; cras enim moriemur.» Contra Apostolus: «Corrumpunt bonos mores colloquia mala. Sobrii estote justi,» , «et nolite peccare» . Sonat verbum, sonat sermo contradictor libidinis: at ille amicus libidinis suae, et inimicus sermoni contradicenti amicae suae infestus est, et odit sermonem Dei. Facta est amica avaritia, inimicus Deus. Contradicit enim Deus avaritiae, et vult nihil possideri ab avaritia. Ego possidear, clamat. Quid vis ab avaritia possideri? Dura jubet, levia jubeo: onus ejus grave, sarcina mea levis est; jugum ejus asperum est, jugum meum lene est . Noli velle ab avaritia possideri. Jubet avaritia ut mare transeas, et obtemperas: jubet ut te ventis procellisque committas; jubeo ego ut ante ostium tuum ex eo quod habes des pauperi: piger es ad faciendum ante te opus bonum, et strenuus es ad transeundum mare.
Abbreviated transcription (Latin):
los: & dicat ȩocłã. Sepe expugnauer̃t
me aiuuentute mea. Dicat uero isrł:
sepe expugnauerunt me a iuuentute
mea. Dicat illud: non illud timeat.
Quo enĩ ualet: quod cũ dixisset sepe
expugnauerunt me: addidit. aiuuen¬
tute mea. Iam modo eccłȩ senectus
expugnatur. sed non timeat: dicat. sepe ex¬
pugnauerunt me aiuiuentute mea.
Nunquid ideo non ꝑuenit ad senec¬
tutem: quia non cessauerunt illi ex¬
pugnando: Nunqͥd delere potue¬
runt: Dicat uero isrł. & consoletur
se israhel. consoletur se ipsa eccła de
p̃teritis exemplis : & dicat. sepe expu¬
gnauerunt me auiuentute mea.
Quare expugnauerunt: Et enim ñ
potuerunt michi. Suꝑ dorsum meũ
fabricauerunt peccatores: longe fece¬
ad malũ. Om̃is malus propterea ꝑse-¬
quitur bonũ: quia non illi consentit
bonus ad malũ. Facit aliquid mali.
ceat cui rapit: bonus ẽ. Saltim loqͣ¬
tur & reprehendat & repetat: malus ẽ.

Expanded text:
los, et dicat Ecclesia, «Saepe expugnaverunt los, et dicat Ecclesia, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea. Dicat vero» «Israel, Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Dicat illud, non illud timeat. Quo enim valet, quod cum dixisset, «Saepe expugnaverunt me,» addidit, «a juventute mea?» Jam modo Ecclesiae senectus expugnatur, sed non timeat: dicat, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Numquid ideo non pervenit ad senectutem, quia non cessaverunt illi expugnando? numquid delere potuerunt? «Dicat vero Israel;» et consoletur se Israel, consoletur se ipsa Ecclesia de praeteritis exemplis, et dicat, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 4. Quare expugnaverunt? «Etenim non potuerunt mihi. Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores; longe fecead malum. Omnis enim malus ideo persequitur bonum, quia non illi consentit bonus ad malum. Faciat aliquid mali, ceat cui rapit, bonus est: saltem loquatur et reprehendat, etsi non repetat, malus est.
Abbreviated transcription (Latin):
euangłium: dixit in psalmis. Adnun¬
tiaui & locutus sum: multiplicati sunt
suꝑ numerũ. Quid ẽ suꝑ numerum:
Non solum illi crediderunt qui ꝑti¬
nent ad numerũ scõrum : sed & suꝑ nu¬
merum. Intrauerunt multi iusti. sed
plures iniqui: & ꝑtulerunt iusti iniquos.
nunqͥd modo solũ: ex quo enumerat.
ex quo cõmemorat: Ideone miraretur
modo ȩccła. uel ne quisquã miraretur
tem sibi. Noli mirari ad ista fili: sepe
expugnauerunt me aiuuentute mea.
Magnus affectus. sic cepisse psalmum:
Sepe expugnauerunt me a iuuentute
mea: Quasi aliquis iam loquebatur:
uidetur enĩ non cȩpisse. sed respondisse.
Respondit autem quasi cogitantibus
& dicentib quanta mala ꝑferimus.
quanta scandala: Contremiscimus
cotidie. quando iniqui intrant ȩccłã:
& portamus eos. Respondeat eccła
de quibdam. id ẽ de fortiori uoce res¬
pondeat quȩrelis infirmoꝵ. & confir¬
ment firmi infirmos. & grandes paruu¬

Expanded text:
Evangelium, dixit in Psalmis, «Annuntiavi et locutus sum, multipliplicati sunt super numerum» . Quid est, «super numerum?» Non solum illi crediderunt qui pertinent ad numerum sanctorum; sed et «super numerum» intrarunt: multi justi, sed et plures iniqui; et pertulerunt justi iniquos. Numquid modo solum, ex quo enumerat, ex quo commemorat? Ideo ne miraretur modo Ecclesia, vel ne quisquam miraretur suam dicentem sibi: Noli mirari ad ista, fili; «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 3. Magnus affectus sic coepisse Psalmum: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Quasi aliquid jam loquebatur: videtur enim non coepisse, sed respondisse. Respondit autem, quibus? Cogitantibus et dicentibus: Quanta mala perferimus, quanta scandala crebrescunt quotidie, quando iniqui intrant in Ecclesiam et portamus eos? Respondeat autem Ecclesia de quibusdam, id est, de fortiorum voce respondeat querelis infirmorum, et confirment firmi infirmos, et grandes parvu
Abbreviated transcription (Latin):
Salmus quem cantauimus
breuis est: sed sicut scriptum
est in euangłio de zacheo. sta¬
tura breuis sed magnus in oꝑe. sicut
scriptum ẽ de illa uidua quȩ duo mi¬
nuta misit in garophilatium. breuis
pecunia. sed magna caritas: sic &
iste psalmus si uerba numerss bre¬
uis est: si sententias appendas magnꝰ
est. Non ergo nos poterit diutius
usq ad fastidium detinere: quare
aduertat prudentia ur̃a: & adsit
corda ubi requiescat: inuenit t̃ram
ubi germinet & fructum ferat.
Nam quia multi mali sunt. & ini
quos portat ȩccła usq in finem mani¬
festum est : & hii sunt quib uerbum
dĩ suꝑfluumͤ. aut sic in illos cadit
quomodo semen in uia conculcatur.
& a uolatilib colligitur: aut sic in
eos cadit. quomodo semen in petrosa
loca. ubi non habet terrã multam.
statim exiit. & calefacto sole arescit.
quia non habebat radicem: aut si¬
cut inter spinas. quod & si germin&
& conetur in auras surgere. suffocatur
tamen amultitudine spinarũ. Tales

Expanded text:
salmus quem cantavimus, brevis est: sed sicut scriptum est in Evangelio de Zacchaeo, statura brevis, et magnus in opere ; sicut scriptum est de illa vidua quae duo minuta misit in gazophylacium, brevis pecunia, sed magna charitas : sic et iste psalmus, si verba numeres, brevis est; si sententias appendas, magnus est. Non ergo nos poterit diutius usque ad fastidium detinere. Quare? Advertat prudentia vestra, et adsit corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatem israhel seruo suo. Tat
etiam quos diabolus possidebat. he¬
reditatem semini abrahe: quod est
xp̃e. Quia in humilitate nr̃a memor
fuit nr̃i. & redemit nos ab inimicis
nr̃is. sanguine unigeniti sui. Qui
dat escam om̃i carni. hoc est omni
hominũ generi: non tantũ israhelita¬
rum. sed & gentium. De qua ęsca dici¬
tur: caro mea uere est esca. Confitemi
credo aliter dicere uoluit. quod supra
dixerat dõ dõrum. Nam quod ibi
deinde subiunxit. hoc etiam hic repeti¬
uit: confitemini dño dñorum. Sed
& si sunt qui dicuntur dii. siue in cȩ
lo. siue in terra. quẽadmodũ sunt di
multi. & dni multi: sed nobis unus
ẽ ds̃ pater. ex quo omĩa. & nos in ip
qm̃ in ȩternum miscdĩa eius.

Expanded text:
haereditatem Israel servo suo.» Dat haereditatem Israel servo suo.» Dat etiam quos diabolus possidebat, haereditatem semini Abrahae, quod est Christus. «Quia in humilitate nostra memor fuit nostri. Et redemit nos ab inimicis nostris:» sanguine Unigeniti sui. «Qui dat escam omni carni;» hoc est, omni hominum generi, non tantum Israelitarum, sed et Gentium: de qua esca dicitur, «Caro mea vere est esca» . «Confitecredo aliter dicere voluit quod supra jam dixerat, «Deo deorum:» nam quod ibi deinde subjunxit, hoc etiam hic repetivit, «Confitemini Domino dominorum.» Sed «etsi sunt qui dilo, sive in terra: quemadmodum sunt dii multi, et domini multi; sed est Deus, Pater, ex quo omnia, et nos in ips«quoniam in aeternum misericordia ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
a quib illi interfectores marty rum
suꝑarentur. Tamen & modo quęrunt
ubi abscondant idola sua: qui primo
xp̃ianos propter idola trucidabant.
Nonne p̃ualuit aduersus eos dñs:
Uide si facit quod sequitur. Preua¬
luit dñs aduersus eos. E qͥd fecit:
Exterminauit om̃s deos gentium
terrȩ: & adorabunt eũ unusquisq de
loco suo. om̃s insulȩ gentium. Quid
ẽ hoc : Nonne p̃dictum est : non¬
ne completum est: nonne ut legit᷑
sic uidetur: E illi qui remansert̃.
oculos habent & non uident: nares
habent. & non odorant. Non senti¬
unt illum odorem. xp̃i bonus odor
sumus sicut dixit apłs in om̃i loco.
Quid prodest quia nares habent:
& non odorant tam suauem odorẽ
xp̃i: Uere in illis fac̾tum est. & ue¬
re de illis dictum est: similes illis sint
om̃s qui faciunt ea. & om̃s qui con¬

Expanded text:
a quibus illi interfectores martyrum a quibus illi interfectores martyrum superarentur. Tamen et modo quaerunt ubi abscondant idola sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus? Vide si facit quod sequitur, «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quid fecit? «Exterminavit omnes deos Gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne completum est? nonne ut legitur, sic videtur? Et illi qui remanserunt, oculos habent, et non vident; nares habent, et non odorant. Non sentiunt illum odorem: «Christi bonus odor sumus,» sicut dicit Apostolus, «in omni loco» . Quid prodest, quia nares habent, et non odorant tam suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, et vere de illis dictum est, «Similes illis sint omnes qui faciunt ea, et omnes qui con
Abbreviated transcription (Latin):
eis quandã similitudinem idolorũ:
non quidem in carne eorum. sed in
interiore homine eorum. Nam au¬
res habent & non audiunt: ad illos
quippe clamat uerbum dĩ. Qui
habet aures audiendi. audiat. O
culos habent & non uident. Ha¬
bent enim corporis oculos: sed non
habent oculos fidei. Deniq impletur
hȩc propħia ꝑ om̃s gentes. Uidete
quando dictum ẽ ꝑ propħam. Ni¬
chil allegoricum nichil figuratum
cõmemorabo: propriam. expressam. sim¬
plicem. manifestam. audite propħiã
p̃dictam: uidete completam. Preualu¬
it inquit dñs aduersus eos. Propha¬
dicit sophonias. ad uersus repugnantes.
aduersus rebellantes. & de occisione fide¬
lium marty res facientes: sed tamen nes¬
cientes. Preualuit dñs aduersus eos. &
quomodo prȩualuit: In eccła sua.
Uidemus. quia p̃ualuit aduersus eos.
Uolebant paucos xp̃ianos extinguere:
occider̃t̃. sanguinem fuderunt. De
sanguine occisorum tanti exsurrexert̃:

Expanded text:
eis quamdam similitudinem idolorum, eis quamdam similitudinem idolorum, non quidem in carne eorum, sed in interiore homine eorum. Nam aures habent, et non audiunt: ad illos quippe clamat Deus, «Qui habet aures audiendi, audiat» . Oculos habent, et non vident: habent enim oculos corporis, sed non habent oculos fidei. Denique impletur haec prophetia per omnes gentes: videte quomodo dictum sit per prophetam. Nihil allegoricum, nihil figuratum commemoro: propriam, expressam, simplicem, manifestam audite prophetiam praedictam, videte completam. «Praevaluit,» inquit, «Dominus adversus eos;» prophdicit Sophonias. Adversus repugnantes, adversus rebellantes, et de occisione fidelium martyres facientes, sed tamen nescientes; «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quomodo praevaluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ est. utile forte auaro non reli¬
gioso. ĩmo uero nec auaro utile. sed
utile bene utenti. & per eius eroga¬
renti: Tamen nunc cũ ista insensata
sint: quid facitis homines de argen¬
to & auro. deos: Quos deos facitis:
nonne uidetis quod non uideant.:
Oculos habent & non uident: au¬
res habent & non audiunt: nares
habent & non odorabunt. Os ha¬
bent & non loquentur: manus habent
& non operantur: pedes habent & ñ
ambulant. Omĩa ista artifex faber.
argentaruis artifex facere potuit. &
oculos. & aures. & nares. & os. & ma¬
nus. & pedes: sed nec lucem oculis. nec
auditum auribus. nec uocem ori. nec
sensum naribus. nec motum manib.
nec iter pedibus dare potuit. O ho¬
mo. rides iam procul dubio quod
fecisti:si a quo factus es agnouisti.
De illis autem quiꝰ agnouerunt. qͥd
dicitur: Similes illis sint omnes
qui faciunt ea: & om̃s qui confidunt
in illis. Et creditis fr̃s exprimi in

Expanded text:
aurum est, utile forte avaro, non reliaurum est, utile forte avaro, non religioso; imo vero nec avaro utile, sed utile bene utenti, et per ejus erogarenti: tamen nunc cum ista insensata sint, quid facitis homines de argento et auro deos? Quos deos facitis, nonne videtis quod non videant ? «Oculos habent, et non videbunt»; «aures habent, et non audient; nares habent, et non odorabunt; os habent, et non loquentur; manus habent, et non operabuntur; pedes habent, et non ambulabunt.» Omnia ista artifex, faber argentarius, aurifex facere potuit, et oculos, et aures, et nares, et os, et manus, et pedes; sed nec lucem oculis, nec auditum auribus, nec vocem ori, nec sensum naribus, nec motum manibus, nec iter pedibus dare potuit. 24. «vers.» 18. O homo, rides jam procul dubio quod fecisti, si a quo factus es agnovisti. De illis autem qui non agnoverunt, quid dicitur? «Similes illis sint omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in illis.» Et creditis, fratres, exprimi in
Abbreviated transcription (Latin):
est: erunt om̃s docibiles dõ. Qͥd desi-¬
deratis. dicimus illis & illi. Uidere
głam dĩ. Om̃s enim peccauerunt:
& egent gloria dĩ. Credunt. consecran¬
tur: clericos sibi ordinari exigunt.
Nonne impletur. & in seruis suis ad¬
dispensationem & dispositionẽ. conuer¬
tit se sp̃s dĩ. ad exprobranda & irri¬
denda idola: quȩ iam irridentur a
cultoribus suis. Idola gentiũ. argentũ
& aurũ. Ista om̃ia dõ faciente. qui in
celo & in terra omĩa quȩcunq uolu¬
it fecit. qui iudicauit plebem suam.
& in seruis suis aduocabitur: Quid
restat: Figmentũ irridendum. non
adorandũ: idola gentium. Dicturus
erat fortasse. ut contempneremus ista
om̃ia. dicturus erat idola gentium.
lapidem gentium. & ligna. gypsum
& testam: non hec docibilis materia
est: Iilud quod ualle amant. uel qđ
lucet argentum. lucet aurum. ideo
oculos habent & uident: E uident
sic. quomodo argentum ẽ. quomodo

Expanded text:
est, «Erunt omnes docibiles Deo» . Quid desiest, «Erunt omnes docibiles Deo» . Quid desideratis, dicimus illis? Et illi: Videre gloriam Dei. «Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei» . Credunt, consecrantur, clericos sibi ordinari exigunt. Nonne impletur, «Et in servis suis addispositionem et dispensationem, convertit se Spiritus Dei ad exprobranda et irridenda idola, quae jam irridentur a cultoribus suis: «Idola Gentium argentum et aurum.» Ista omnia Deo faciente, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit, qui judicavit plebem suam, et in servis suis advocabitur; quid restat figmentum, nisi ridendum, non adorandum? Idola Gentium dicturus erat fortasse, ut contemneremus ista omnia; dicturus erat idola Gentium, lapides et ligna, gypsum et testam? Non haec dico; vilis materia est: illud quod valde amant, vel quod lucet argentum, lucet aurum, ideo oculos habent et vident? Sic, quomodo argentum est, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium. ut qui uident uideant. &
qui uident ceci fiant: Iudicauit gͦ
dñs plebem suam. Separauit ergo: &
non ibi inueniet. quos in regnũ suũ
restituat: Plane inueniet. & in
seruis suis aduocabitur. Non reppu.¬
lit ait apłs plebem suam. quã p̃sciuit.
& unde probas: Nam & ego istahe¬
lita sum. Ergo iudicauit dñs plebẽ
suam. separando bonos a malis: hoc ẽ
& in seruis suis aduocabitur. A quibͦ
Agentibus. Quantȩ enĩ gentes cre-¬
dendo uiderunt: Quanti fundi qͣnͣ¬
unt inde nescio quanti: credere uolunt:
dicimus eis. Quid uultis: Respon¬
dent: nosse glam dĩ. Credite fr̃s
mirari nos: & gaudere ad tales uoces
rusticanorum. Ueniunt nescio unde :
excitati a nescio quo: quid dicam. nes
deserto. de remotis finibus & ardus
montibus ad eccl̃am. & hanc uocem
habent pleriq. & pene om̃s eorũ: ut
uideamus uere intus docentem dm̃. Im-¬
pletur scriptura propħica qua dictum

Expanded text:
judicium, «ut qui non vident, videant; et judicium, «ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant? Judicavit» ergo «Dominus plebem suam.» Separavit ergo, et non ibi inveniet quos in regnum suum restituat? Plane inveniet: «Et in servis suis advocabitur. Non repulit,» ait Apostolus, «plebem suam, quam praescivit.» Et unde probat? «Nam et ego Israelita sum» . Ergo «Judicavit Dominus plebem suam,» separando bonos a malis: hoc est, «Et in servis suis advocabitur.» A quibus? A Gentibus. Quantae enim gentes credendo venerunt! quanti fundi, quanunt inde nescio quanti, credere volunt, dicimus eis: Quid vultis? Respondent: Nosse gloriam Dei. Credite, fratres, mirari nos et gaudere ad talem vocem rusticanorum. Veniunt nescio unde, excitati a nescio quo: quid dicam, a nedeserto, de remotissimis et arduis montibus ad Ecclesiam, et hanc vocem habent plerique et pene omnes eorum, ut videamus vere intus docentem Deum: impletur Scriptura prophetica qua dictum
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti. si filius dĩ est descendat de
cruce. Iam rogauit medicus pro
freneticis: pater ignosce illis. quia nes¬
ciunt quid faciunt. Certe iam fe¬
cisti ista omĩa: & nunc crede in eũ
quẽ occidisti. bibe sanguinem quẽ
fudisti. & nunc tu domus iacob.
Testimonioisaiȩ exponere cupio qđ
se enim intelligitur plebem suam.
separando in ipsa plebe sua bonos a
malis: fideles ab infidelibus. apłos a
iudeis mendacibus. Hoc significauit
ut dicere cȩperam. ꝑ propħam di-¬
cens: iam post illa omĩa mala tua
o domus iacob: uenite ambulemus
in luce dñi. Quare uobis dico. ue¬
nite ambulemus in luce dñi : Qua¬
Ne remanendo in iudaismo: non
ꝑueniatis ad xp̃m. Quare enim:
non semꝑ ibi propħatus est xp̃c ͤ
Sed nunc dimisit plebem suam. do¬
mũ israel. Ueni domus iacob: quia
dimisit plebem suam domũ iacob.
Ueni domus israhel: quia dimisit ple¬
bem suã domũ israhel. Quȩ uenit. &
quȩ dimissa est. Nisi quia hoc est

Expanded text:
dixisti: «Si filius Dei est, descendat de dixisti: «Si filius Dei est, descendat de cruce.» Jam rogavit medicus pro phreneticis: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Certe jam fecisti ista omnia, et nunc crede in eum quem occidisti, bibe sanguinem quem fudisti. Et nunc tu domus Jacob, testimonio Isaiae exponere cupio quose enim intelligitur plebem suam, separando in ipsa plebe sua bonos a malis, fideles ab infidelibus, Apostolos a Judaeis mendacibus. Hoc significavit, ut dicere coeperam, per Prophetam dicens: Jam post illa mala omnia tua, «o tu domus Jacob, venin luce Domini.» Quare vobis dico, «Venite, ambulemus in luce DNe remanendo in Judaismo, non perveniatis ad Christum. Quare enim? Non semper ibi prophetatus est Christus? Sed nunc «dimisit plebem suam, domum Israel.» Veni domus Jacob, quia dimisit plebem suam domum Jacob; veni domus Israel, quia dimisit plebem suam domum Israel. Quae venit, et quae dimissa est, nisi quia hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
iusti. Si autem mentior. aut men¬
tiri existimor. quia dixi.iam iudi¬
cata est: audi dñm dicentem. In
iudicium ueni in hunc mundum.
ut qui non uident uideant: & qui
uident ceci fiant. Excecati sunt
superbi: iluminati sunt humiles.
Iudicauit ergo plebem suam. Ipsũ
iudicium dixit ysaias. & nunc tu
domus iacob: uenite ambulemus in
lumine dñi. Parum ẽ hoc: sed qͥd
sequitur: Dimisit enim plebem suã:
domũ istahel ipsa ẽ domus iacob:
quȩ ẽ domus israhel. Qui enĩ iacob:
ipse ẽ israhel. Nostis scãs litteras.
& puto quod uobis ueniat in men¬
tem. quia ipse iacob quando anglm
secum luctari uidit. tunc accepit no¬
men ut appellaretur israhel. Unus
homo ẽ. siue iacob siue israhel. Una
ꝑsona ẽ domus iacob. & domus israel:
una gens. una plebs. Hanc inuitat:¬
& hanc dimittit & nunc. Iam certe
occidisti xp̃m õ domus iacob: iam oc¬
cidisti xp̃m. Iam caput ante crucẽ
agitasti: iam pendentem irrisisti. iam

Expanded text:
justi. Si autem mentior aut menjusti. Si autem mentior aut mentiri existimor, quia dixi, Jam judicata est; audi Dominum dicentem: «In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident caeci fiant» . Excaecati sunt superbi, illuminati sunt humiles. «Judicavit» ergo «plebem suam.» Ipsum judicium dixit Isaias: «Et nunc tu domus Jacob, venite, ambulemus in lumine Domini.» Parum est hoc, sed quid sequitur? «Dimisit enim plebem suam, domum Israel» . Ipsa est domus Jacob, quae est domus Israel; qui enim Jacob, ipse est Israel. Nostis sanctas Litteras, et puto quod vobis veniat in mentem quia ipse Jacob quando vidit angelum secum luctari, tunc accepit nomen ut appellaretur Israel . Unus homo est sive Jacob, sive Israel; una persona est: domus Jacob, et domus Israel, una gens, una plebs; hanc invitat, et hanc dimittit. Et nunc jam certe occidisti Christum, o domus Jacob; jam occidisti Christum, jam caput ante crucem agitasti, jam pendentem irrisisti, jam
Abbreviated transcription (Latin):
usq in finem. Ideo ne istas potentias
dĩ. tunc putes ꝑactas cessasse. Dñ e
non cessat misccłia tua. non cessat ma¬
nus tua in secula facere ista. que
tunc prenuntiasti figurando. Omĩa
enĩ illa. in figura contingebant illis.
onem nram: in quos fines seculoꝵ ob
uenerunt. Dñe: memoriale tuum
in generationẽ & generationẽ. Gene¬
ratio ista & generatio alia. generatio
qua fideles efficimur. & ꝑ baptismũ
renascimur: generatio qua a mortuis
resurgemus. & angłis coniuncti uiuemꝰ
inȩternum. Memoriale tuũ dñe. &
nos oblitus es ut uocares. nec tunc o¬
bliuisceris ut corones. Memoriale tu
Ium. in generatione & generationem.
Qm̃ iudicauit dñs plebem suam.
Compleuit certe illa omĩa. in popło
iudeorum. Nunquid remanserunt
opera eius: postquã induxit plebem
suam in terram repromissionis: Ad
iudicio futuro: iudicata ẽ plebs iudȩ¬
orum. Quid ẽ iudicata: Separati
inde sunt iusti: & remanserunt in¬

Expanded text:
usque in finem. Ideo ne istas potentias usque in finem. Ideo ne istas potentias Dei tunc putes peractas cessasse: «Dominnon cessat misericordia tua, non cessat manus tua in saeculum facere ista, quae tunc praenuntiasti figurando: «Omnia enim illa in figura contingebant illis; onem nostram, in quosenit» . «Domine, memoriale tuum in generationem et generationem». Generatio ista et generatio altera: generatio qua fideles efficimur, et per Baptismum renascimur; generatio qua a mortuis resurgemus, et Angelis conjuncti vivemus in aeternum. Memoriale tuum, Domine,nos oblitus est, ut vocaret; nec tunc obliviscetur, ut coronet. «Memoriale tuum, Domine, in generationem et generatim judicavit» «Dominus plebem suam.» Complevit certe omnia illa in populo Judaeorum. Numquid jam remanserunt opera ejus, postquam induxit plebem suam in terram repromissionis? Adhjudicio futuro, judicata est plebs Judaeorum. Quid est, judicata? Separati inde sunt justi, et remanserunt in
Abbreviated transcription (Latin):
tilis humilitas. Dam mala humi¬
liatio. penalis est. Si enĩ humiliatio
ad penam non ꝑtineret: non diceret᷑.
qui se exaltat humiliabitur. Non
enim beneficium illi p̃statur: quando
punitur ut humilietur. Chanaan
ergo. modo suꝑbus est. Omnis im¬
pius. omnis infidelis exaltat cor suum.
non uult credere in dm̃: sed hec exalta¬
tio prata est humilitati in diem iu¬
dicii. Tunc humiliabitur: quando
non uult. Sunt enim uasa ire: quȩ
ꝑfecta sunt ad ꝑditionem. Modo ex¬
tollant se. garriant: extendant se
suꝑ fideles: irrideant fideles. blasphe¬
ment xp̃ianos. Dicant: anicularia
sunt ista quȩ dicunt de die iudicii.
Ista elatio eorum parata ẽ humilita¬
ti: quando uenerit iudex. qui modo
adnuntiatus irridetur: tunc ille qui
modo suꝑbit: non utiliter. sed penaliter
humiliabitur. Sed paratur humili
corporaliter: tunc. quando patres nr̃i
educti sunt de terra egẏpti. Euertit
spũaliter nunc: nec cessat manus eiꝰ

Expanded text:
tilis humilitas: nam mala humitilis humilitas: nam mala humiliatio poenalis est. Si enim humiliatio ad poenam non pertineret, non diceretur, «Qui se exaltat humiliabitur» : non enim beneficium illi praestatur, quando punitur ut humilietur. Chanaan ergo modo superbus est. Omnis impius, omnis infidelis exaltat cor suum; non vult credere in Deum. Sed haec exaltatio parata est humilitati in diem judicii; tunc humiliabitur, quando non vult: sunt enim vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . Modo extollant se, garriant, extendant se super fideles, irrideant fideles, blasphement Christianos; dicant, Anicularia sunt ista quae dicunt de die judicii. Ista elatio eorum parata est humilitati. Quando venerit judex, qui modo annuntiatus irridetur; tunc ille qui modo superbit, non utiliter, sed poenaliter humiliabicorporaliter tunc, quando patres nostri educti sunt de terra Aegypti; evertit spiritualiter nunc, nec cessat manus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
patet uia: & ipse xp̃c est uia. Si autẽ
non creditur: interclusa ẽ uia. Si autẽ
interclusa. quia non creditur: qͥd restat.
nisi ut cũ uenerit qui non credebatur:
confundantur qui non crediderunt:
Quare: Quia conclusio precedit: &
sequitur confusio. Conclusio prȩcedit
ut rex: sequitur confusio tanquam
plebs. Quos modo concludit ne
credant in xp̃m. quando apparu¬
erit xp̃c om̃s confundentur: & trans¬
ducent eos ex aduerso imquitates eoꝵ.
Tunc dicent impii confusi. Quid
nobis profuit suꝑbia: Magna mꝑ¬
steria fr̃s mei. Dissipatio. rex afflictio¬
nis. Dissipantur ut affligant. Ma¬
gna mysteria. Temptatio colorum
id ẽ fallatia: rex amaricantium. Fal¬
lunt enim. ut amaricent. Conclu¬
sio: rex confusionis. Concluduntur
enim: ne transeant ad fidem tecũ.
Cum uenerit in quẽ credimus. con¬
fundentur. & omĩa regna chana¬
an. occidit ds̃. Chanaan. interp̃tat᷑
paratus humilitati. Humilitas bo
num aliquid significat: sed si sit u¬

Expanded text:
 est via : si autem non creditur in Deum, interclusa est via. Si autem interclusa fuerit, quia non creditur; quid restat, nisi ut cum venerit qui non credebatur, confundantur qui non crediderunt? Quare? Quia conclusio praecedit, et sequitur confusio: conclusio praecedit ut rex, sequitur confusio tanquam plebs. Quos modo concludit, ut non credant in Christum, quando apparuerit Christus, omnes confundentur, et traducent eos ex adverso iniquitates eorum. Tunc dicent impii confusi: «Quid nobis profuit superbia» ? Magna mysteria, fratres mei. Dissipatio rex afflictionis; dissipantur ut affligantur. Magna mysteria. Tentatio oculorum, id est fallacia, rex amaricantium; fallunt enim ut amaricent. Conclusio rex confusionis; concluduntur enim ne transeant ad fidem, et cum venerit in quem credimus, confundentur. «Et omnia regna Chanaan» occidit Deus. Chanaan interpretatur, Paratus humilitati. Humilitas quasi bonum aliquod significat, sed si sit u
Abbreviated transcription (Latin):
entibus suꝑeminet. Non enĩ quȩ dr̃
litoralia ciuitas. suꝑ mare fundata.
ita sub ea mare est. quẽadmodũ sunt
aquȩ sub speluncarũ cameris. aut
sub nauibus suꝑnatantib. Sed ideo suꝑ
mare dicitur. quia inferiori mari super¬
eminet. Sic dictus ẽ pharao exisse
suꝑ aquã. Ita enĩ habet grecus: quod
quidam latini habent ad aquã. Sic
dñs suꝑ puteum sedebat: eo quod am
quod ad nos magis ꝑtinet ista dicta si¬
gnificant: fecit ds̃ celos in intellectu.
spũales scõs suos. quibus non tantum
credere. uerum etiam intelligere diuina
donauit. Hoc qui nondũ possunt. &¬
solam fidem firmissimã tenent: tanquã
infra celos. terre nomine figurantur.
& quia in baptismo quẽ acceperunt.
inconcussa credulitate consistunt. ideo
dictum est. firmauit terrã suꝑ aquas:
Ideo. quia scriptum ẽ de dño xp̃o. qđ¬

Expanded text:
entibus supereminet. Non enim quae dicitur entibus supereminet. Non enim quae dicitur littoraria civitas super mare fundata, ita sub ea mare est, quemadmodum sunt aquae sub speluncarum cameris, aut sub navibus supernatantibus; sed ideo super mare dicitur, quia inferiori mari supereminet. Sic dictus est Pharao exisse «super aquam:» ita enim habet graecus, quod quidam Latini habent, «ad aquam» ; sic Dominus «super puteum sedebat» : quod ambquod ad nos magis pertinet, ista dicta significant: «fecit Deus coelos in intellectu,» spirituales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est, «Firmavit terram super aquas.» Item quia scriptum est de Domino