comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centesimum
septimum
exponendũ
quia iam ex¬
posui eum in̾
ꝑsalmo quinqua¬
gesimo sextoͤ. et inpsalmo qͥnqͣ¬
gesimo nono: exquorũ postremis par¬
tib iste constat. Nam postrema pars
trema parsẽ qͥnqͣgesimi noni᷑ sic̃ pꝰtre¬
ma parscentesimi tricesimi quarti. eadẽ
ẽ. qualis centesimi tercii decimi. abeo u̾su
⁊tesimo septimo aliqͣntulum alit̾ posita
sunt. quam in illis duob exquorũ parti¬
b constat: nͣ hñt intellectum difficilem.
Sicut inquinqͣgesimo sexto psalmo dicit᷑.
cantabo et psallã exurge gła mea: inisto
autem cantabo et psallam ingła mea.¬
.ui. Adhoc enim dictũ ẽ. ce illic exurge: ut in
magnificata ẽ usq ad cȩlos: ut magna
Ttem in quinqͣgesimo nono. letabor et diu¬
da siccima. significatũ ẽ. pꝰ dñi exaltationẽ
p̃dictum futurum. et illam leticiã adhãc
exaltationem ꝑtin̾e: ut ideo letet᷑ quia
exaltatur. Unde alibi dicit. Conu̾tisti lu¬
ctum meu̾ ingaudiũ mͥ: conscidisti saccum

Expanded text:
centesimum septimum exponendum quoniam jam exposui eum in psalmo quinquagesimo sexto, et in psalmo quinquagesimo nono, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars trema pars est quinquagesimi noni: sicut postrema pars centesimi tricesimi quarti, eadem est quae centesimi tertii decimi, ab eo verstesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.» Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,» ut in «magnificata est usque ad coelos,» ut magna  coelos.» Item in quinquagesimo nono, «Laetabor, et divi exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ꝑtractare debemꝰ. Ad
Nam c̃ adiungit ⁊ dic̃. uiuisica me scđm uer¬
bum tiuͦ: quare se uiuificari poscat. utiq
causã p̾misit dicendo. adhesit pauim̃to
anima mea. Ergo quia ꝓpt̾ea se uiuificari
petit. quia pauim̃to adhesit anima eiꝰ: mi¬
rum siboni aliqͥd hinc uult intelligi. Ita
quippe se ht̃ tota ista sententia: tanꝗͣ dice̾t
Mortuus sum: uiuifica me. Quid enim:
paum̾tũ: Si tanqͣm unã quandã domũ
magnã. uniu̾sũ mundũ uelimꝰ acciꝑe: ui¬
demꝰ uelut eiꝰ cam̾am cȩlũ. Terra erit gͥ pa
uimentum. Uult itaq t̾reniserui: & cum
terrenis adherere. mors anime ẽ. Cui ma¬
lo contͣria poscit᷑ uita: cum dicit᷑ uiuifica
me. S uidendumẽ. utrum congruant
isti u̾ba ista: qui suꝑus talia dix̾at. quib
magis deo uideat᷑ ad hesisse ꝗͣ pauim̃to: ut
conu̾satio eiꝰ ñ int̾renis. s incȩlestib hab̾et᷑.

Expanded text:
ractare debemus, «ANam cum adjungit et dicit, «Vivifica me secundum verbum tuum;» quare se vivificari poscat, utique causam praemisit, dicendo, «Adhaesit pavimento anima mea.» Ergo quia propterea se vivificari petit, quia pavimento adhaesit anima ejus; mirum si boni aliquid hinc vult intelligi. Ita quippe se habet tota ista sententia, tanquam diceret: Mortuus sum; vivifica me. Quid est ergo pavimentum? Si tanquam unam quamdam domum magnam universum mundum velimus accipere, videmus veluvimentum. Vult itaque terrenis erui, et cum terrenis adhaerere mors animae est; cui malo contraria poscitur vita, cum dicitur, «Vivifica me.» 2. Sed videndum est utrum congruant huic verba ista, qui superius talia dixerat, quibus magis Deo videatur adhaesisse quam pavimento, ut conversatio ejus non in terrenis, sed in coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enim u̾bum promissionis. In isaac uo¬
cabitur tͥ semen. Hoc ẽ ñ qui filii carniᷤᷤ
hu filii dĩ: s filii promissionis deputã¬
tur insemine. Nam quid erat ipse ꝑse¬
ipsum: in eo quod sequit᷑ confitetur.
Tias meas enunciaui: et exaudisti me.
Nonnulli quidẽ codices hñt uiastua:
s plures ⁊ maxime greci. uias meas ħ:¬
malas. Nan hoc mͥuidet᷑ dic̾e. Pecc̃a
mea confessus sum: ⁊ exaudistime.
hoc ÷ ut dimitt̾es ea. Doce me iustifi¬
cationes tuas. Confessus sum uiasme¬
as: delesti eas: doce me tuas. S sic do¬
ce me ut agam: ñut tantũmͦ sciam
qͥd ag̾e debeã. Sicut enim dictũ ẽ
de dño quod ñ nou̾at peccatũ. ⁊ in
telligitur ñfec̾at: sic ⁊ iusticiã illȩ uͦ
dicendus÷ nosse. qui facit. ꝑfitienti ͤ¬
bec oratio: Ranutiq fiomnino ñ fa¬
ceret: ꝓfecto illa suꝑiora n dic̾et: ser¬
uus autẽ tuus exercebat᷑ intuis iusti

Expanded text:
saac vocabitur tibi semen: hoc est, Non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine» . Nam quid erat ipse per seipsum, in eo quod sequitur, confitetur: «Vias meas enuntiavi, et exaudisti me.» Nonnulli quidem codices habent, «vias tuas;» sed plures, et maxime graecis, «vias measmalas. Nam hoc mihi videtur dicere, Peccata mea confessus sum, et exaudisti me, hoc est, ut dimitteres ea. «Doce me justificationes tuas.» Confessus sum vias meas, delesti eas; doce me tuas. Sic doce me, ut agam; non ut tantummodo sciam quid agere debeam. Sicut enim dictum est de Domino quod «non noverat peccatum» , et intelligitur, non fecerat; sic et justitiam ille vere dicendus est nosse, qui facit. Proficientis haec oratio est. Nam utique si omnino non faceret, profecto illa superiora non diceret: «Servus autem tuus exercebatur in tuis justi
Abbreviated transcription (Latin):
iustificationib nã ⁊ testimonia tua medi¬
tatio mea. ⁊ consilium meu iustificatioẽs
tuȩ : hec sunt enimu̾ba eiꝰ antecedentia:
quoꝵ antecedentium ista sunt consequen¬
tia. Adhesit pauim̃to anima mea. An ex
hoc intellig̾e debemꝰ qͣntumlibet quisq
ꝓfitiat iniustificationib domini. hr̃e eum
mortaliscarnis affectum: circa ista terrena
inquib uita humana teptatio ẽ. suꝑ terrã:
reuiuisc̾e. uiuificante illo cuiꝰ gra homonr̃
int̾ior renouat᷑ de die indiem: Nam ⁊ illd̾
apłs cũ dicebat. ꝗͣdiu sumꝰ incorpore pegͥ¬
nam᷑ a dño. et concupiscebat dissolui et
eẽ. cum xp̃o: adheserat pauunento aĩa
eiꝰ. Unde et corpꝰipsũ quia ext̾ra ẽ: ñ absur¬
de intelligitur pauim̃tum. Quod ad¬
huc cum corruptibile ẽ et aggͣuat aĩam:
recte in illo congemiscit᷑. & dicit᷑ do. Ad¬
hesit paium̃to animamea: iuuifica me
ñerunt corruptibilia nec animas aggra¬
uabunt: si diligent̾ considemꝰ ñ eis nos.

Expanded text:
editatio mea est, et consilium meum justificationes tuae?» Haec sunt enim verba ejus antecedentia, quorum antecedentium ista sunt consequentia, «Adhaesit pavimento anima mea.» An ex hoc intelligere debemus, quantumlibet quisque proficiat in justificationibus Domini, habere eum mortalis carnis affectum circa ista terrena, in quibus vita humana tentatio est super terramreviviscere, vivificante illo, cujus gratia homo noster interior renovatur de die in diem ? Nam et illud Apostolus cum dicebat, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino» , et concupiscebat dissolvi, et esse cum Christo ; adhaeserat pavimento anima ejus. Unde et corpus ipsum, quia ex terra est, non absurde intelligitur pavimentum; quod adhuc quia corruptibile est et aggravat animam , recte in illo congemiscitur et dicitur Deo, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me us ; sed tunc quia non erunt corruptibilia nec animas aggravabunt, si diligenter consideremus, non eis nos,
Abbreviated transcription (Latin):
Adhesio quippe ista deqͣ dictũ ẽ. adhesit
pauim̃to animamea: ñ coniunctionẽ
carnis et animȩ qͣmus et ip̃am quidã
intellex̾int. sed carnalẽ magis animȩ
affectum. qͦ caro c̾cupiscit ad u̾sus sp̃m.
significare mͥ uidet᷑. Quod si recte acci¬
pitur. ꝓfecto qui dicit. ad hesit pauim̃¬
to anima mea. uiuifica me sełm u̾bum
tuum: ñ id orat ut de corpore mortis huiꝰ
morte ipsius corporis int̾uemente soluat᷑:
quod dies ultimꝰ uite hunis. qui ꝓpt̾ eiꝰ
breuitatẽ ñ pot̾ eẽ. diuturnꝰ. quandoq
facturꝰ ÷ sut concupiscentia qͣ concupis¬
Acitur ad u̾sus sp̃m magis magisq minu¬
satur:
et concupiscentia qua concupiscit᷑ ad u̾sus
carnẽ magis ac magis augeatur: donec is¬
ta consumat᷑ in nob̾. ⁊ illa consũmet᷑ per

Expanded text:
tum est, «Adhaesit pavimento anima mea,» non conjunctionem carnis et animae, quamvis et ipsam quidam intellexerint; sed carnalem magis animae affectum, quo caro concupiscit adversus spiritum , significare mihi videtur. Quod si recte accipitur, profecto qui dicit, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifiea me secundum verbum tuum,» non id orat, ut de corpore mortis hujus, morte ipsius corporis interveniente solvatur; quod dies ultimus vitae hujus, qui propter ejus brevitatem non potest esse diuturnus, quandoque facturus est: sed ut concupiscentia qua concupiscitur adversus spiritum, magis magisque minuatur, et concupiscentia qua concupiscitur adversus carnem, magis ac magis augeatur; donec ista consumatur in nobis, et illa consummetur per
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ÷ qui eo fruunt᷑ : qui ei seruiunt:
qͥlibent̾ sub illo sunt. Nam et mali ꝗuiᷤᷤ
inuiti: subillo s̃. Ili appellant dm̃ aqͦ
coronent᷑: ab illo illi fuguint a qͦ dapnẽ¬
tur. Et iniquus qͥ ñ uult hr̃e dñm dm̃
suũ. qͦ fugiet dm om̃iũ : Boñ ẽ illi gͦ ut

Expanded text:
est, qui eo fruuntur, qui ei serviunt, qui libenter sub ipso sunt. Nam et mali quamvis inviti, sub ipso sunt. Illi appellant Deum, a quo coronentur; sub illo illi fugiunt, a quo damnentur. Et iniquus qui non vult habere Dominum Deum suum, quo fugiet Deum omnium? Bonum est illi ergo ut
Abbreviated transcription (Latin):
accendit illũ: ꝑiit in eo tota nigͥtudo:
cepit feruens spũ qͦ accendebatur accẽ¬
debat᷑. Tales gͦ et hic intellecturi sumꝰ
carbones ignis: qui cadunt suꝑ istos
malos ⁊ deiciunt illos. Plane ñ ꝓhibe¬
m hc̃ hr̃e intellectũ. Uideo hic nobis
eluscesce̾: ñ imꝓbabilẽ et rep̃hensibi¬
lem sententiam. Intelligo illos carbo¬
nes cade suꝑ istos: ut deiciant᷑. In
alios enu ueniunt ut accendantue:
in alios ut deiciant᷑. Ipse enim carbo
dicebat. Quibusdam sumꝰ odor mortiᷤ
in mortẽ: quibꝰdam sumꝰ odor uitȩ in
uitam. Uident enim iustos flamantes
spu. cãdentes luce: ⁊ in eis inuidendo
cadunt. Hoc ÷ qͦd suꝑ ueniunt eis car¬
bones ignis interra: ⁊ deiciunt᷑. Qͥd :
interra : Ad huc hic sunt: in hac uita.
Excepta illa pena que seruat᷑ impũs.
carbones isti illos deiciunt: anteqͣm ue
In miseriis nͥ subsistent. Ueniet illis mi¬
seria :⁊ ñ tolerant. Iustus autẽi sub¬

Expanded text:
accendit illum; periit in eo tota nigritudo, accendit illum; periit in eo tota nigritudo, coepit fervens spiritu quo accendebatur, accendere. Tales ergo et hic intellecturi sumus carbones ignis, qui cadunt super istos malos, et dejiciunt illos? Plane non prohibemur hunc habere intellectum. Video hic nobis elucescere non improbabilem et irreprehensibilem sententiam: intelligo illos carbones cadere super istos, ut dejiciantur. In alios enim veniunt, ut accendantur; in alios, ut dejiciantur: ipse enim carbo dicebat, «Quibusdam sumus odor mortis in mortem, quibusdam sumus odor vitae in vitam» . Vident enim justos flammantes spiritu, candentes luce, et eis invidendo cadunt; hoc est quod supervenient illis carbones ignis in terra, et dejicientur. Quid est, «in terra?» Adhuc hic sunt in hac vita; excepta illa poena quae servatur impiis, carbones isti illos dejiciunt, antequam veIn miseriis non subsistent.» Venit illis miseria et non tolerant: justus autem sub
Abbreviated transcription (Latin):
carbones fres. qͦs intuem qͣndo uolumꝰ
mutare uitã. tͣnsfixi sagita dei: ⁊ im¬
pediunt nos male linguȩ hominũ de
qualib hic mͦ querebat᷑: et uolunt sedu-¬
cere auia u̾itatis. potiusq induce ader¬
rores suos: et dice nob̃ quia si ꝓfessi fue-¬
rimꝰ ñ implebimꝰ. Attendimꝰ carbones
illos. Qui erat heri ebrios: hodie so-¬
briꝰ ẽ. Qui heri erat adulter: hodie ca¬
stus ẽ. Qͥ erat heri raptor: hodie largi¬
tor. Om̃s isti. carbones ignis sunt. Acce¬
dunt exempla carbonum: ad uulnꝰ sa¬
gittar̃. Non enim timeã dice̾ uulnꝰ: cũ
clamet ipsa sponsa. Wln̾ata caritate
qͦd ⁊ dicuntur carbones uastatoru. Ua-¬
stat᷑ fenum. s purgat᷑ aur̃: et mutat
homo ex morte uitã: et incipit ẽẽ etiã
ipse carbo flagͣns. Qualis carbo erat
apłs: qui pͥus fuit ꝑsecutor et blasphe¬
mꝰ ⁊ in uiriosꝰ: niger ⁊ extinctus. Mĩa¬
uͦ consecut᷑: accensꝰ ẽ. De celo uox xp̃i. Ic̃ñi

Expanded text:
carbones, fratres, quos intuemur, quando volumus carbones, fratres, quos intuemur, quando volumus mutare vitam transfixi sagitta Dei, et impediunt nos malae linguae hominum, de qualibus hic modo querebatur; et volunt seducere a via veritatis, potiusque inducere ad errores suos, et dicere nobis quia si professi fuerimus, non implebimus. Attendimus carbones illos. Qui erat heri ebriosus, hodie sobrius est; qui erat heri adulter, hodie castus est; qui erat heri raptor, hodie largitor: omnes isti carbones ignis sunt. Accedunt exempla carbonum ad vulnus sagittarum non enim timeam dicere vulnus, cum clamet ipsa sponsa: «Vulnerata charitate quod et dicuntur carbones vastatorii. Vastatur fenum, sed purgatur aurum; et mutat homo ex morte vitam, et incipit esse etiam ipse carbo flagrans: qualis carbo erat Apostolus, qui prius fuit persecutor et blasphemus et injuriosus, niger et exstinctus; mi consecutus , accensus est de coelo: vox Christi
Abbreviated transcription (Latin):
inm̃dacio. Docuer̃ linguas suas loqͥ men¬
ra᷑ Hic adhuc in hac uita. bic supͣ illos
decident carbones ignis: & deicient eos.
Qui s̃ carbones ignis: Noumiꝰ istos carbo¬
nes. An alii sunt isti. et alii illi de quib
dicturi sumꝰ: Istos enim uideo ad penã
ualere: illos autẽ qͦs commemoratꝰ sum
ad salutẽ. Dictũ ẽ. enim de quibꝰdã car¬
bonib: cum hõ pet̾et ad u̾sus linguã
subdolã auxilium. Quid det᷑ tͥ aut qͥd
adiciatur tͥ adlinguam dolosã: Sagit¬
te potentis acute. cum carbonib uasta¬
torib: id÷ u̾ba dei. cor tͣnsfigentia. et
uetustatem ꝑim̃tia. amorẽq gignen¬
tia: et exempla hominũ qui mortui
erant et reuye̾unt: et nigri erant et ful¬
gentes effecti s̃. Carbones enĩ tenebre s̃.
Color indicat. S cum ad eos accesserit
flamina caritatis. & ex mortuis reuix̾int:
audient ab apło. fuistis enim aliquando
tenebre: nc̃ autẽ lux in dño. Ipsi sunt

Expanded text:
in mendacio: «Docuerunt linguas suas loqui menin mendacio: «Docuerunt linguas suas loqui menra?» Hic, adhuc in hac vita; hic «supra illos decident carbones ignis, et dejicies eos.» Qui sunt «carbones ignis?» Novimus istos carbones. An alii sunt isti, et alii illi de quibus dicturi sumus? Istos enim video ad poenam valere; illos autem quos commemoraturus sum, ad salutem. Dictum est enim de quibusdam carbonibus, cum homo peteret adversum linguam subdolam auxilium: «Quid detur tibi, aut quid adjicietur tibi ad linguam subdolam? Sagittae potentis acutae, cum carbonibus vastatoriis» : id est, verba Dei cor transfigentia, et vetustatem perimentia, amoremque gignentia; et exempla hominum qui mortui erant et revixerunt, et nigri erant, et fulgentes effecti sunt. Carbones enim tenebrae sunt; color indicat. Sed cum ad eos accesserit flamma charitatis, et ex mortuis revixerint, audiant ab Apostolo: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ipsi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
omis enĩ suꝑb fictus ẽ: omĩs fictus men¬
dax. Laborant om̃s loqui mendacium.
Nam u̾itatẽ tota facilitate loquerentur.
Ille enim laborat: qui fingit quod dicat.
Nam qui uult uer̃ dicere: ñ laborat. Ipsa it
in̾tas sine labore loquitur de homine. Er¬
go hoc dixit deo. Me ꝓteget umbraculũ
tuum: ipso ᷤ teget mendaciũ ipsoꝵ. S ip¬
sum mendaciũ ipsoꝵ: laborist labiorum
ipsoritni: Ecce parturiuit iniusticiã. conce¬
pit dolorẽ : & peꝑit iniquitatẽ. In omni .n.
oꝑe malo labor ẽ: & omẽ opus malũ co¬
gitatum. m̃dacium ducẽ ht̃. Nonẽ enim
u̾itas: nͥ in oꝑe bono. Et ꝓpt̾ea quia hoiẽs
laborant in mendacio: u̾itas quid clama-¬
int: uenite ad me om̃s qui laboratis
et onerati estis: et ego uos refi¬
ad laborantes. filii hominum usq qͦ graui
corde: Ut qͥd diligitis uanitatẽ et queri¬
tis m̃daciũ : Aꝑte audi alio loco laborẽ

Expanded text:
Omnis enim superbus fictus est, omnis fictus menOmnis enim superbus fictus est, omnis fictus mendax. Laborant homines loqui mendacium: nam veritatem tota facilitate loquerentur. Ille enim laborat qui fingit quod dicit. Nam qui verum vult dicere, non laborat: ipsa enim veritas sine labore loquitur. De homine ergo hoc dixit Deo: Me proteget umbraculum tuum; ipsos teget mendacium ipsorum: sed ipsum mendacium ipsorum, labor est labiorum ipsorum. «Ecce parturivit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem» . In omni enim opere malo labor est, et omne opus malum cogitatum, mendacium ducem habet. Non enim est veritas, nisi in opere bono. Et propterea quia omnes laborant in mendacio, Veritas quid clamavit? «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego refilmo: «Filii hominum usquequo gravi corde? utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium» ? Aperte audi alio loco laborem
Abbreviated transcription (Latin):
umphat: humiliabitur. Tales s̃ enĩ om̃s
qui gaudent de malo. Uidentur sibi ad
tempꝰ gloriari: suꝑbire. et ceruicẽ erige.
Non uos delectet exultatio eorum. Es¬
cam habent infaucib: &e hamum. Ibi ÷
quo delectent᷑: ibi ÷ qͦ trahant᷑. Ne dere¬
linqͣs me. ne forte exaltent᷑: id÷ ñ de me
circuitus eoꝵ: labor labiorum ipsorũ
teget eos. Me inquit umbra alarum
tuar̃ teget. Obumbrasti enim mͥ: in die
belli. Ipsos quid tegit: Caput circuitꝰ
eorũ. Ipsa ẽ suꝑbia. Quis ẽ circuitus
ipsoꝵ: ut circumeant : et ñ stent. In
gyr̃ eant erroris: uͥ it̾ ẽ sine fine. Qui
enĩ in longum it: aliunde: incipit: ali¬
cubi finit. Qui ingirum it: nusqͣm finit.
lpse ẽ labor impiorum: qui demonstrat᷑. It nͣ
alio psalmo euidentius. Incircuitu im¬
pii ambulant. S circuitꝰ eorũ caput. su¬
ꝑbia ẽ: quia initium omĩs pecc̃i suꝑbia.
Unde autẽ suꝑbia: Labor labioꝵ ipsoꝵ.

Expanded text:
umphat, humiliabitur. Tales sunt enim omnes umphat, humiliabitur. Tales sunt enim omnes qui gaudent de malo; videntur sibi ad tempus gloriari, superbire, cervicem erigere. Non vos delectet exaltatio eorum; escam habent in faucibus et hamum: ibi est quo delectantur, ibi est quo trahuntur. «Ne derelinquas me, ne forte exaltencircuitus eorum, labor labiorum ipsorum teget eos.» Me, inquit, umbra alarum tuarum teget: obumbrasti enim mihi in die belli. Ipsos quid teget? «Caput circuitus eorum:» ipsa est superbia. Quid est, «circuitus ipsorum?» Ut circumeant, et non stent; in gyrum cant erroris, ubi iter est sine fine. Qui enim in longum it, alicunde incipit, alicubi finit: qui in gyrum it, nusquam finit. Ipse est labor impiorum, qui demonstratur in alio psalmo evidentius: «In circuitu impii ambulant» . Sed circuitus eorum caput, superbia est; quia initium omnis peccati superbia . Unde autem superbia «labor labiorum ipsorum?»
Abbreviated transcription (Latin):
enim ñ inueniris: s ab hominib. Nun¬
quid a dõ: Capieris. et traheris: & oc¬
cideris. Ont̃s enim qͥ talia facit: ꝑmit
seip̃m. Tbi gͦ ẽ esca: ibi ÷ et laqueus. fre¬
na desidium: et ñ cadis in laqueũ. Si
autem uic̾it te desidium esce. mittit
tͥ collum in laqueũ: et capiet te aucepꝰ
animar̃. Ne tradas me adesidio meo
peccatori inumbrat᷑ Inde ĩ die beli
Desict̃ium enim ȩstum fac̃. Umbraculũ it¬
autẽ dñ temꝑat desidium: ut possimꝰ re¬
frenare qͦ rapiebam᷑ : ut ñ ita exestuemus
ut ad laqueũ ꝑducam᷑. Cogitauer̃ aduer-¬
sum me. Ne derelinqͣs me: ne forte exal¬
tentur. Habes alio loco. Qui me p̾munt.
exultabunt si motus fuero. Tales sunt. Ẽ yͣ¬
et isti: quia talis ÷ ⁊ ipse diabolus. Qnͣ¬
do sedux̾it hominẽ: gaudet. triumphat de
illo. Exaltatur ipse: quia ille humiliatꝰ ẽ.
Quare autem illȩ humiliatus ẽ: Quia ma¬
le exaltatus fuit. Et illȩ qui de illo tri¬

Expanded text:
enim non invenieris, sed ab hominibus; numenim non invenieris, sed ab hominibus; numquid a Deo? Capieris, et traheris, et occideris. Omnis enim qui talia facit, perimit seipsum. Ibi est ergo esca, ibi est et laqueus; frena desiderium, et non cades in laqueum: si autem vicerit te desiderium escae, mittit tibi collum in laqueum, et capiet te auceps animarum. «Ne tradas me a desiderio meo peccatori.» Inde inumbratur in die belli. Desiderium enim aestus facit; umbraculum autem Domini temperat desiderium, ut possimus refrenare quo rapiebamur, ut non ita exaestuemus, ut ad laqueum perducamur. «Cogitaverunt adversum me; ne derelinquas me, ne forte exaltentur.» Habes alio loco: «Qui me premunt exsultabunt si motus fuero» . Tales sunt et isti, quia talis est et ipse diabolus. Quando seduxerit hominem, gaudet, triumphat de illo; exaltatur ipse, quia ille humiliatus est. Quare autem ille humiliatus est? Quia male exaltatus fuit: et ille qui de illo tri
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ laborans in ħ bello: respȩx̾ ad gram
dei. Et qui iã ceꝑat estuare et arescere:
tanqͣm umbrã inuenit subqͣuiu̾et. Obu̾¬
brasti suꝑ caput meu in die belli. id÷ in
estu: ne fatigarer. ne aresce̾m. Ne tͣdas
mͥ ualebit umbraculum tuũ: ut estũ ñ
patiar a me ipso. Et quid mͥ peccator illȩ
face̾t. qͣntumlibet seuiret : Seuier̃ enĩ
in mr̃es inqui. Trax̾unt eos: catenis li¬
gauer̃: carc̾ib inclusert̃: gladio ferie¬
runt: bestiis subrex̾unt: ignib consũ¬
pser̃. Hȩc omĩa fec̾unt: et ñ eos tͣdidit
deus peccatorib: quia ñ s̃ tͣditi a desidio suo:
Illud gͦ ora qͣntum potes: ut adesił̃io
tuo ñ te tͣdat ds peccatori. Tu enĩ desid̾io
tuo facis: locum diabolo das. Ecce enĩ
diabolus ꝓposuit lucrũ : & inintauit
ad fraudem. Lucrum hr̃e ñ pot̾is: nͥ fri¬
udem fec̾is. S lucrũ esca ẽ : fraus laq̃us
Sic attende escam. ut uideas et laqueũ:
dico capieris: quia inuenieris. Aliqͣndo

Expanded text:
Igitur laborans in hoc bello, respexit ad gratiam Dei; et quia jam coeperat aestuare et arescere, tanquam umbram invenit, sub qua viveret: «Obrumbrasti super caput meum in die belli;» id est, in aestu, ne fatigarer, ne arescerem. 12. «vemihi valebit umbraculum tuum, ut aestum non patiar a meipso. Et quid mihi peccator faceret ille, quantumlibet saeviret? Saevierunt enim in martyres iniqui; traxerunt eos, catenis ligaverunt, carceribus incluserunt, gladio ferierunt, bestiis subrexerunt , ignibus consumpserunt: haec omnia fecerunt; sed non eos tradidit Deus peccatoribus, quia non sunt traditi a desiderio suo. Illud ergo ora, quantum potes, ut a desiderio tuo non te tradat Deus peccatori. Tu enim desiderio tuo locum diabolo das. Ecce enim diabolus proposuit lucrum, et invitavit ad fraudem: lucrum habere non potes, nisi fraudem feceris. Sed lucrum esca est, fraus laqueus. Sic attende escam, ut videas et laqueum: dico, capieris, quia invenieris: aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
suo: ñ nob̾ daret leticiã. Ad hoc pur-¬
gamus uultũ nr̃m: ut gaudeamus
ad uultum ipsius. filii enim dei sumꝰ:
s ñ dũ apparuit quid erimꝰ. Scimꝰ qr
cũ apparuerit similes ei erimꝰ: qm̃ ui
debimꝰ eũ ficiti ẽ: quia in habitabunt
recti cum uultu tuo. Putamꝰ ne cum
uultu patͥs. et ñ cum uultu filii: An
cum uultu filii ⁊ ñ uultu patris: An
unꝰ qͦdãmͦ uultus patͥs et filii ⁊ sp̃c¬
scĩ : Uideamꝰ si ñ nob̵ ipse filiꝰ ꝓmittit
uultũ suũ: unde nos lȩtos faciat
Mͦ hoc capitulum ineuugłio qͦd hiuie
psalmo attestaret᷑: dñs as̃ inspiraũ
ut legeretur. Ait enim ipse dñs. Qui au¬
dit p̾cepta mea et custodit ea: ipse ẽ qui
diligit me. Et qui diligit me: diliget᷑
ostende Re promittebat: Nonne ante
illos erat: Nonne facies carnis illiꝰ ad¬
iacebat ocuł eorum: Quid ẽ qͦd uolebat
ostende uidentib se: s quia talẽ uide¬
bant discipłi qualẽ udei crucifix̾unt:

Expanded text:
suo non nobis daret laetitiam. Ad hoc pursuo non nobis daret laetitiam. Ad hoc purgamus vultum nostrum, ut gaudeamus ad vultum ipsius. «Filii» enim «Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est» ; quia «inhabitabunt recti cum vultu tuo.» Putamusne cum vultu Patris, et non cum vultu Filii? an cum vultu Filii, et non cum vultu Patris? an unus quodammodo vultus Patris et Filii et Spti? Videamus si non nobis ipse Filius promittit vultum suum, unde nos laetos faciet. Modo hoc capitulum in Evangelio, quod huic psalmo attestaretur, Dominus Deus inspiravit ut legeretur. Ait enim ipse Dominus, «Qui audit praecepta mea, et custodit ea, ipse est qui diligit me: et qui diligit me, diligeturostendere promittebat? nonne ante illos erat? nonne facies carnis illius adjacebat oculis eorum? Quid est quod volebat ostendere videntibus se? Sed quia talem videbant disc
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoꝵ. U̾untam̃ iusti consitebunt᷑ nõi
tuo. Et qñ agis causam ipsoꝵ: et qñ
facis iudiciũ ipsoꝵ: tuo nomini c̃fite¬
bunt᷑: m̾itis suis nicħ tͥbuent. Nõ tri
tur nomini tuo. ut qͣntũcq̃ iusti fuint
nichil sibi assumant de suo nich sibitͥut
dunt. dirigunt cor: Et uͥ erat uolup¬
tas: uͥ requies: uͥgaudium. uͥ beatitu¬
do: Nunqͥd inse: ñ: s in qͦ sunt lux.
Nunc autem lux indnõ dix̃. Ideo uide
quid sequit᷑: uide qͦ concludit. In habi¬
tabunt recticum uultu tuo. oaleit.
ilł fuit inuultu suo: bene ilł erit cũ
uultutuo. Quando uultũ suũ amaue¬
runt: insudore uultꝰ sui panẽ suum
manducauer̃. Redient et de terso su¬
dore. finitis laborib ꝑeunte gemitu.
ueniet ilł facies tua: ab undans suffici¬
entia. Nichil querant ampliꝰ: quia me¬
liꝰ ñ hñt. Ampliꝰ ñ te deserant: nec
deserent᷑ ate. Et enĩ pꝰ resurrectionem
de dño qͥd dictum ẽ : Adimplebis
me leticia cum uultu tuo. Sine uultu

Expanded text:
umtamen justi confitebuntur nomini tuo.» Et quando ages causam ipsorum, et quando facies judicium ipsorum, tuo nomini confitebuntur: meritis suis nihil tribuent, non tribuent tur nomini tuo, ut quantumcumque justi fuerint, nihil sibi assumant de suo, nihil sibi trdunt, dirigunt cor. Et ubi erit voluptas, ubi requies, ubi gaudium, ubi beatitudo? Numquid in se? Non; sed in quo sunt lux. «Nunc autem lux in Domino» , dixit. Ideo vide quid sequitur, vide quo concludit: «Inhabitabunt recti cum vultu tuo.» Male enim illis fuit in vultu suo; bene illis erit cum vultu tuo. Quando vultum suum amaverunt, in sudore vultus sui panem manducaverunt . Redeant, et deterso sudore, finitis laboribus, pereunte gemitu, veniet illis facies tua abundans sufficientia. Nihil quaerent amplius, quia melius non habent; amplius non te deserent, nec deserentur a te. Etenim post resurrectionem de Domino quid dictum est? «Adimplebis me laetitia cum vultu tuo» . Sine vultu
Abbreviated transcription (Latin):
At uͦ illi qui ñ dirigentur et linguosi ft̃:
mala eos uenabunt᷑ adint̾itum. Quare:
te : ñ ÷ linguos. Qui enim linguosus ẽ:
abundare uult esurire nescit. Illi aut̃
lorũ. Ipsi p̃cant᷑ ad caput suũ. ut eru¬
ant᷑ ab homine malo: et abhomine
maligno lib̾entur: et de manib iniꝰ¬
torũ eruant᷑. Ipsi gͦ s̃: quoꝵ causã d̃s
ñ negligit. Et si mͦ p̾ssuras sustinent: It̃
apparebit gła ipsoꝵ cum apparuerit
caput ipsoꝵ. Talib enim hic constitu¬
tis dr̃. Oortui enĩ estis: et uita ur̃a ab¬
scondita ÷ cum xͦ indeo. Ergo pauꝑeᷤᷤ
sumꝰ: abscondita ÷ uita nr̃a. Clamemꝰ
ad panẽ. E st enim panis uiuss: qui de
celo descendit. Et qui inuia reficit
nos: in patria saturabit nos. Mͦ enim
ut duremꝰ: reficim᷑. Nam necesse ẽ. esu-¬
riamꝰ: quo adusq satiem᷑. Cognoui qm̃
faciet dñs iudiciũ egenti ᷤ Certus erat iste

Expanded text:
At vero illi qui non dirigentur et linguosi sunt, At vero illi qui non dirigentur et linguosi sunt, mala eos venabuntur ad interitum. Quare? te non est linguosus: qui enim linguosus est, abundare vult, esurire nescit. Illi autemlorum, ipsi precantur ad caput suum, ut eruantur ab homine malo, et ab homine maligno liberentur, et de manibus injustorum eruantur. Ipsi ergo sunt quorum causam Dominus non negliget: et si modo pressuras patiuntur, apparebit gloria ipsorum, cum apparuerit caput ipsorum. Talibus enim hic constitutis dicitur, «Mortui estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo» . Ergo pauperes sumus, abscondita est vita nostra; clamemus ad panem: est enim panis vivus qui de coelo descendit ; et qui in via reficit nos, in patria saturabit nos. Modo enim, ut duremus, reficimur: nam necesse est esuriamus, quoadusque satiemur. «Cognovi quia faciet Dominus judicium egen
Abbreviated transcription (Latin):
capient uenabunt᷑ inint̾itum. ueniunt
mala: et ñ subsistit. Ideo dix̃. uenabũt᷑
inint̾itũ : Multis enĩ bonis. multis. itis
euen̾unt mala: et tanꝗͣ inuen̾unt eos
mala. Nam ideo dix̃ uenabunt᷑: qͥa unꝰ¬
qͥsq absconde se uult a malo. S c̃ in ue¬
nitur amalo: quasi factus ÷ inuenatio¬
nem. Nunquid autẽ soli mali fugiunt
a malis. qñ querunt᷑ amalis: Nonne ⁊
bonis dictũ ẽ. si uos ꝑsecuti fui̾nt in hac
ciuitate. fugite inaliã: Ergo qñ mali
ꝑsequebantur bonos. id ÷ mr̃es nr̃os: cũ
eõs comp̃hendunt uenati st̃ illosꝰ s nõ
adint̾itum. Pressa ẽ. enĩ caro: coronata
ẽ anima. Et eiecta anima de carne: nec
carni aliqͥd factũ ẽ. qͦd obeẽt impost̾um
Incensa sit caro: ꝑcussa sit caro: lania¬
ta sit caro. Nunqͥd ideo subtracta ẽ crea¬
tori. quia data ÷ in manꝰ peccatoris: Ille
qui creauit exeo qͦd ñerat. ñ reparabit
meliꝰ ꝗͣ erat : Ergo qͣndoc̃q capti s̃ iusti:

Expanded text:
a venabuntur in interitum.» Veniunt mala, et non subsistit; ideo dixit, «Venabuntur in interitum.» Multis enim bonis, multis justis evenerunt mala; et tanquam invenerunt eos mala. Nam ideo dixit, «Venabuntur,» quia unusquisque abscondere se vult a malo: sed cum invenitur a malo, quasi factus est in venationem. Numquid autem soli mali fugiunt a malis, quando quaeruntur a malis? Nonne et bonis dictum est: «Si vos persecuti fuerint in hac civitate, fugite in aliam» ? Ergo quando mali persequebantur bonos, id est martyres nostros, cum eos comprehenderunt, venati sunt eos; sed non ad interitum. Pressa est enim caro, coronata est anima; et ejecta est anima de carne, nec carni aliquid factum est quod obesset in posterum. Incensa sit caro, percussa sit caro, laniata sit caro; numquid ideo subtracta est Creatori, quia data est in manus persecutoris? Ille qui creavit ex eo quod non erat, non reparabit melius quam erat? Ergo quandocumque capti sunt justi,
Abbreviated transcription (Latin):
redire ꝑ angustum: ⁊ ñ possit dic̾e deustuꝰ.
intͣ ingaudium dm̃ tui: sed dicat tͥ quia
forinsecus erat quod amasti: ligate illi ma¬
nus et pedes: et mittite eũ intenebras ex¬
teriores. Ubi enim ostendit malũ ẽẽ mit¬
cite illũ intenebras ext̾iores. Non gͦ ame¬
mꝰ magis ext̾iora: s int̾iora. De int̾iorib

Expanded text:
redire per angustam, et non possit tibi dicere Deus tuus, redire per angustam, et non possit tibi dicere Deus tuus, «Intra in gaudium Domini tui:» sed dicat tibi, quia forinsecus erat quod amasti, «Ligate ei manus et pedes, et mittite eum in tenebras exteriores» . Ubi enim ostendit malum esse mitcite illum in tenebras exteriores» . Non ergo amemus magis exteriora, sed interiora: de interio
Abbreviated transcription (Latin):
tͥne: Qnͣdo pat̾is imꝑitum: qñ pateris
indoctũ. Si semꝑ te delectet doc̾e: semꝑ
uis hr̃e imꝑitum quem doceas. Si autẽ
ex̾citatio uel ꝓbatio doctͥne tuȩ. s ĩne¬
cessitate. Gaudium tͥ sit in audicione di̾:
necessitas tͥ sit in locutione tua: ⁊ ñ eris
uir linguosꝰ. ne ñ dirigaris. Quare lo
qui uis. audire nͨ uis: Semꝑ foras exis:
int᷑ redire detrectas. Qͦd enĩ te docet:
intꝰ ẽ. Quando doces: tanqͣm foris exis
ad eos qͥ foris s̃. Ab int̾iore enim audimꝰ
u̾itatẽ: et ad eos qui foris a nr̃o corde s̃
loqͥm. Qͦd enim dicim᷑ eos in corde ha-¬
b̾e. dequib cogitamꝰ. scdm qͣndã ima¬
ginẽ dicimꝰ ꝗͣde ilł habemꝰ imp̾ssã. Nã
si omĩno intꝰ ipsi eẽnt: scirent utiq qͥd
incorde nr̃o eẽt: atq ita ut eis loq̃ rem᷑¬
non opus eẽt. Si autem hoc te delectat qͦd
forisagis: uide ne tumescas foris. ⁊ ñ possis

Expanded text:
trinae? Quando pateris imperitum, quando pateris trinae? Quando pateris imperitum, quando pateris indoctum. Si semper te delectat docere, semper vis habere imperitum quem doceas: si autem exercitatio vel probatio doctrinae tuae, sed in necessitate. Gaudium tibi sit in auditione Dei, necessitas tibi sit in locutione tua; et non eris vir linguosus, ne non dirigaris. Quare vis loqui, audire non vis? Semper foras exis, intro redire detrectas. Qui enim te docet, intus est: quando tu doces, tanquam foras exis ad eos qui foris sunt. Ab interiore enim audimus veritatem, et ad eos qui foris a nostro corde sunt, loquimur. Quod enim dicimur eos in corde habere de quibus cogitamus, secundum quamdam imaginem dicimur, quam de illis habemus impressam. Nam si omnino intus ipsi essent, scirent utique quid in corde nostro esset; atque ita ut eis loqueremur, opus non esset. Si autem hoc te delectat quod foris agis; vide ne tumescas foris, et non possis
Abbreviated transcription (Latin):
illos cum ceci̾it aliqͣ p̾ssura. aliqͣmi¬
seria: ñ subsistunt. cadunt. Qnͣdo si
tales patiunt᷑ huiꝰmͦi p̾ssuras: ñ ualent
tolerare. Decidunt inimqͥtates malas:
quia tradunt᷑ a desidio suo peccatori:
enim illi ẽ uoluptas nͥ loqui: Non st
attendit qͥd loqͣt᷑: dũ loqͣtur. Nonpo¬
test fieri: ut iste dirigatur. Qualis
bonib. ⁊ ipse carbo salutaris effectus:
dire qͣm dic̾e: sic̃ scͥptũ ÷ Sit autem
omĩs homo uelex ad audiendũ. tadꝰ¬
aitt̃ adloquendum. Et si fieri pot̾ hoccu¬
piat: ñ hr̃e necessitatẽ loquendi. & dicen¬
leticiã. Unde et illȩ ioħs ñ tam gaude¬
bat qͥa p̾dicabat et quia loquebat᷑: sed
gaudebat qͥa audiebat. dit enĩ. Amicus
autẽ sponsi stat et audit eum: et gaudio
gaudet ꝓpt̾ uocem sponsi. Itaq frẽs cito
dix̾im caritati urȩ. uͥ unꝰqͥsq probet se:
ñ ut loqͣtur. s ut de illo locutionis offi¬
tium exigat᷑. Gaudiũ autẽ taciturnita¬
necessitate. Qnͣdo enĩ opus ẽ. uoce doc¬

Expanded text:
illos cum ceciderit aliqua pressura, aliqua miseria, non subsistunt; cadunt. Quando enim tales patiuntur hujusmodi pressuras, non valent tolerare, decidunt in iniquitates malas; quia traduntur a desiderio suo peccatori. enim illi est voluptas, nisi loqui? Non enim attendit quid loquatur, dum loquatur. Non potest fieri ut iste dirigatur. Qualis bonibus, et ipse carbo salutaris effectus? dire quam dicere, sicut scriptum est, «Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tarad loquendum» : et, si fieri potest, hoc cupiat, non habere necessitatem loquendi, et dicenlaetitiam» ? Unde et ille Joannes, non tam gaudebat quia praedicabat, et quia loquebatur; sed gaudebat quia audiebat: ait enim, «Amicus» «autem sponsi stat, et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi» . Itaque, fratres, cito dixerim Charitati vestrae, ubi unusquisque probet se: non ut non loquatur, sed ut de illo locutionis officium exigat; gaudium autem taciturnitae doc
Abbreviated transcription (Latin):
dñe uirtus salutis meȩ. Et unde sꝑo.¬
quia. quia tues uirtus salutis mee:
Obumbrasti suꝑ caput meu̾ in die bel¬
li. Ecce mͦ adhuc pugno. Pugno foris
contͣ fictos bonos: pugno intꝰ contra
concupiscentias meas: qm̃ uideo aliã
legem in m̃bris meis repugnantẽ legi
mentis meȩ: et captium me ducentem
in legem peccati que ẽ in m̃bris meis. Mi¬

Expanded text:
virtus salutis meae.» Et unde spero quia tu es virtus salutis meae? «Obumbrasti super caput meum in die belli.» Ecce modo adhuc pugno: pugno foris contra fictos bonos, pugno intus contra concupiscentias meas; quoniam «video aliam legem in membris meis, repugnantem» «legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege
Abbreviated transcription (Latin):
dñe: id ÷ tu u̾issime dñẽ. Non quales dñ
homines. ñ qͣles diũ qui emunt sacello: sed
quał dñs qui emit sanguine. Dñe dñe uir¬
tus salutis mee: id÷ qui das uires saluti
meȩ. Quid sibi uuilt uirtꝰ salutis meȩ:
Conquerebat᷑ de scandalis ⁊ insidiis peccõ¬
rum: de circu̾latrantib et circũ insidian¬
tib malignis hominib uasis diaboli: de
suꝑbis. inuidentib iustis: int̾qͣles neces¬
se ẽ. uitam ducẽ cum hic uiuimꝰ. in hac¬
ꝑegͥnatione nr̃a. Talia uͦ scandala abũ¬
dancia futura dñs p̾dix̃: et ait. Abun-¬
dabit iniquitas. Et qm̃ abundabit ini-¬
quitas: refrigescet caritas multoꝵ. S
adiunxit statim solatium. Qui autem¬
ꝑseu̾au̾it usq infinẽ: hic saluus erit. lt iͦ.
Attendit iste ⁊ timuit: et habundantia

Expanded text:
d est, tu verissime Domine, non quales domini homines, non quales domini qui emunt saccello; sed qualis Dominus qui emit sanguine. «Domine, Domine, virtus salutis meae:» id est, qui das vires saluti meae. Quid sibi vult, «virtus salutis meae?» Conquerebatur de scandalis et insidiis peccatorum, de circumlatrantibus et circuminsidiantibus malignis hominibus vasis diaboli, de superbis invidentibus justis, inter quales necesse est vitam ducere, cum hic vivimus in peregrinatione nostra hac. Talia vero scandala abundantia futura Dominus praedixit, et ait: «Abundabit iniquitas, et quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum.» Sed adjunxit statim solatium: «Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit» . Attendit iste, et timuit; et abu
Abbreviated transcription (Latin):
Illi autẽ suꝑbi abscondunt musciplã
quesier̃ supplantare gressis rectos.
Et qͥd fec̾unt: Et restes extendunt
musciptas pedib mis. Quas restes:
Notum ẽ hoc u̾bum inscript᷑is. Inue¬
nimꝰ alibi: quid significent restes. Dñs
flagellũ de resticula fec̃: unde expu¬
lit de templo eos qͥ ibi male u̾saban¬
t᷑. Et significauit nobis qͣm intel

Expanded text:
Illi autem «superbi absconderunt muscipulam:» Illi autem «superbi absconderunt muscipulam:» quaesierunt supplantare gressus meos. Et quid fecerunt? «Et restes extenderunt muscipulas pedibus meis.» Quas restes? Notum est hoc verbum in Scripturis, et invenimus alibi quid significent restes. Dominus flagellum de resticulis fecit, unde expulit eos de templo, qui ibi male versabantur ; et significa
Abbreviated transcription (Latin):
illuc ꝑuenire noluit & nͨ uult. Et id
agit nunc: ut homo illuc ñ ꝑueniat
unde illȩ deiectus ẽ. Quia gͦ suꝑbus
ẽ ipse. ⁊ ideo iniudus quia suꝑb: omne
corpꝰ ipsius talium corpus. ẽ. S nos oremꝰ
contͣ illum qui corrigi ñ pot̾. ⁊ ꝓ istis qͥ
possunt: ut dicamꝰ homini in iusto. Q¬
re inuides iusto o homo in iuste. quia
cui inuidebas: quia qͦd illum doles eẽ
eris et tii. Et amabis in eo te :⁊ ipsũ
inte. Et enĩ si in uides diuiti: ñ ẽẽt in
potestate tua ut diues eẽs. Si inuides
honesto alicui senatori nobili: ñ eẽt ĩ¬
tua potestate ut nobił tu eẽs et clarꝰ.
Sunudes pulchro: nunꝗͣ te pulchrũ
fac̾es. Si inuides forti ⁊ ualido: nũꝗͣ
tͥ iures dares. Si inuides iusto: resin
uoluntate ẽ. Esto: quod doles eẽ al¬
tum. Non enĩ empt᷑us es: qͦd tu ñ es
et aliꝰ ÷. Gratis constat: cito constat.
Pax int̾ra hominib bone uoluntatiᷤ

Expanded text:
illuc pervenire noluit , et non vult; et id illuc pervenire noluit , et non vult; et id agit nunc, ut homo illuc non perveniat, unde ipse dejectus est. Quia ergo superbus est ipse, et ideo invidus quia superbus, omne corpus ipsius talium corpus est. Sed nos oremus contra illum, qui corrigi non potest, et pro ipsis qui possunt, ut dicamus homini injusto: Quare invides justo, o homo injuste? Quia cui invidebas; quia quod illum doles esse, eris et tu, et amabis in eo te, et ipsum in te. Etenim si invideres diviti, non esset in potestate tua ut dives esses; si invideres honesto alicui senatori nobili, non esset in potestate tua ut nobilis tu esses et clarus; si invideres pulchro, nunquam te pulchrum faceres; si invideres forti et valido, nunquam tibi vires dares: si invides justo, res in voluntate est; esto quod doles esse alterum. Non enim empturus es quod tu non es et alius est; gratis constat, cito constat: «Pax in terra hominibus bonae voluntatis» . 9.
Abbreviated transcription (Latin):
ste patmonium: ne amitas xp̃m cohere¬
dem: quia uicturus es in ȩt̾num cum eo
quite fecit heredem. Non enim talis te
fecit heredem. cui mortuo succedas: s cũ
Inde ẽ quod nicħ ilł tam noxiũ ẽ: quã c̃¬
fiteri peccata. Ipsi sunt quicũ sint falsi
iusti: necesse ẽ. ut in uideant ueris iustis.
Nemo enim inuidet alteri: in eo quod
cliues es. Aut diuesuult eẽ ut tͥ inuide¬
at: aut putari uult diues. Alius tͥ inui ł¬
det quia clarꝰ es: et nobilis es. Aut hoc
ẽẽ. affectat: aut hoc se putari cupit. Et
lere: uel cuiꝰ rei famã captat: ineo tͥ in¬
uidet. Isti autem qui falsi iustis. uidi
uolunt iusti cũ ñ sint: & necẽe ẽ ut qͦm
uidint uer᷑ iustum in uideant illi: et
hoc cum illo agant qͦmͦ amittat unde
gloriat᷑. Inde ueniunt om̃s seductiones &x
supplantationeᷤᷤ. Hoc pͥor ipse diabolꝰ uolu¬
it: qui cadens stanti homini inuidit. Et
quia ipse amisit regnũ cęlorũ: hominẽ

Expanded text:
ste patrimonium, ne amittas Christum cohaereste patrimonium, ne amittas Christum cohaeredem, quia victurus es in aeternum cum eo qui te fecit haeredem. Non enim talis te fecit haeredem, cui mortuo succedas, sed cum Inde est quod nihil illis tam noxium est, quam confiteri peccata. Ipsi sunt qui cum sint falsi justi, necesse est ut invideant veris justis. Nemo enim invidet alteri in eo quod dives es; aut dives vult esse ut tibi invideat, aut putari vult dives: alius tibi invidet, quia clarus es et nobilis; aut hoc esse affectat, aut hoc se putari cupit. Et lere, vel cujus rei famam captat, in eo tibi invidet. Isti autem qui falsi justi sunt, videri volunt justi, cum non sint; et necesse est ut quem viderint verum justum, invideant illi, et hoc cum illo agant, quomodo amittat unde gloriatur. Inde veniunt omnes seductiones et supplantationes. Hoc prior ipse diabolus voluit, qui cadens stanti homini invidit: et quia ipse amisit regnum coelorum, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑite orant. Qui cogitauer̃ inquit sup¬
plantare gressus meos. Adhuc pot̾ car¬
nalit̾ accipi. Ht̃ qͥsq inimicũ innegotio:
cogitat ei fraudem fac̾e. et ei auferre
peccumã qͥu̾sat᷑ in communi negotio.
Ht̃ quisq inimicũ uiciñ: & cogitat ma¬
lum ingere domin eiꝰ: aliqͥd de re ip̃iꝰ
minuere. Et utiq dolo cogitat: fraude
cogitat. Machinam̃tis diaboli hȩc ip̃a
gestit implere. Nemo dubitat. S tam̃ñ
ꝓpt̾ ista isti cauendi s̃: s ne insidiando
suo. Sicut enim bonorum caput xp̃c ẽ:
sic illorũ cap̃ diabolus. Qui cogitauer̾ in¬
quit supplantare gressus meos. Quid ẽ
supplantare gressus meos: Non quasi ut
erres innegotio qͦd cum illo habes: et de¬
te impedierit in uia dei. ut illui qͦd rec¬
tum intendebas titubet. aut labat᷑ auia:
ret᷑ reu̾tatur unde uen̾at. Quiqͥt tͥ tale
fec̾it: supplantauit te. decepit te. Cunus¬
Cont᷑ huiusmi insidias ora. ne ꝑdas cele¬

Expanded text:
imperite orant. «Qui cogitaverunt,» inquit, «supimperite orant. «Qui cogitaverunt,» inquit, «supplantare gressus meos.» Adhuc potest carnaliter accipi. Habet quisque inimicum; in negotio cogitat ei fraudem facere, et ei auferre pecuniam, qui versatur in communi negotio: habet quisque inimicum vicinum, et cogitat malum ingerere domui ejus, aliquid de re ipsius minuere; et utique dolo cogitat, fraude cogitat, machinamentis diaboli haec ipsa gestit implere; nemo dubitat. Sed tamen non propter ista isti cavendi sunt, sed ne insidiando pore suo. Sicut enim bonorum caput Christus est, sic illorum caput diabolus. «Qui cogitaverunt,» inquit, «supplantare gressus meos.» Quid est, «supplantare gressus meos?» Non quasi ut erres in negotio quod cum illo habes, et dete impedierit in via Dei, ut illud quod rectum intendebas, titubet, aut labatur a via, retro revertatur unde venerat. Quidquid tibi tale fecerit, supplantavit te, decepit te. Contra hujusmodi insidias ora, ne perdas coele
Abbreviated transcription (Latin):
stituebant bella. Pacata audis u̾ba: s hel¬
li constitutio. a cordib ñ recedit. Q uod
ris hominem: aspice similitudinẽ. Inser¬
pente maxima astitia ẽ: &e dolus nocẽ¬
di ꝓpterea etiam serpit. N enĩ uł pedes
ht̃: ut eius uestigia cum uenit audiãt᷑
Inenis itin̾e uelut lenis ẽ. tractus: sed ñ
ẽ rectus. Ita gͦ repunt et serpunt adno¬
cendum hñtes occultum uenenũ: et sub
leni contactui. Et ideo sequit᷑. Uenenum
aspidum sublabiis eorum. Ecce illud ẽ.¬
sub labiis: ut aliud sub labiis. aliud in
labiis adu̾tamꝰ. Quos etiam aꝑte mani¬
festat alio loco: uͥdic̃. Qui loquunt᷑ pa¬
cem cum ꝓximo suo: mala autẽ s̃ in cor¬
catoris: ab hominib iniustis erue me. Ip̃a
sunt: nota funt. Non hic opus ẽ intellig̾e̾:
s age̾. Orare opus ẽ: ñ quȩrere qud sit.
S. qͦm ores adu̾sus huiꝰmi homines: aꝑit
tͥ inconsequenti. Multi enĩ adu̾sus maloᷤᷤ

Expanded text:
stituebant bella.» Pacata audis verba; sed belstituebant bella.» Pacata audis verba; sed belli constitutio a cordibus non discedit. Quod ris hominem, aspice similitudinem. In serpente maxime astutia est et dolus nocendi; propterea etiam serpit. Non enim vel pedes habet, ut ejus vestigia cum venit audiantur. In ejus itinere velut lenis est tractus, sed non est rectus. Ita ergo repunt et serpunt ad nocendum, habentes occultum venenum et sub leni contactu. Et ideo sequitur: «Venenum aspidum sub labiis eorum.» Ecce est illud sub labiis; ut aliud sub labiis, aliud in labiis advertamus. Quos etiam aperte manifestat alio loco, ubi dicit, «Qui loquuntur pacem cum proximo suo; mala autem in corcatoris; ab hominibus injustis erue me.» Ipsi sunt, noti sunt: non hic opus est intelligere, sed agere; orare opus est, non quaerere qui sint. Sed quomodo ores adversus hujusmodi homines, aperit tibi in consequenti. Multi enim adversus malos
Abbreviated transcription (Latin):
dñe abhomine malo: maligno: ⁊ a uiro
cias in corde. Quid enim. quia ñ audent
ꝓferre in lingua et seruant incorde:
ꝓpt̾ eos enim dixit: qui pler̃q in labuͤ
bona loquunt᷑. Audis uocẽ iusti: s ñ ẽ
cor iusti. Nam qͥd ꝓfuit hoc adđe ut
dic̾et. qui cogitauer in iusticias incorde:
Abeisme lib̃a: ibi sit potentissima ma¬
mis tua. aderuendum me. facile ẽ. de-
etiã inlabiis ẽ. Illȩ ẽ molestꝰ: qui ÷ ocul¬
tus. Illȩ difficile deuitat᷑: qui in labĩis
bona portat. et incorde occultat mala
Qui cogitauer̾ iniusticias corde: tota
die constituebant p̾lia. bella. Quid ẽ
bella: Contͣ q̃uȩ pugnarẽ : tota die cõ
stituebant mͥ. Inde hõc enim nascit᷑: de
talib cordib. Quicqͥd ÷ contͣ qͦd pugnat
xp̃iamus. si seditio: si scisma. si heresis.
si contͣdictio turbulenta: ñ hoc erum¬
pit nͥ de ilł cogitationib que tegebãt᷑
et qñ labia bona loquebant᷑. Tota die con¬

Expanded text:
Domine, ab homine maligno: a viro Domine, ab homine maligno: a viro tias in corde.» Quid enim, quia non audent proferre in lingua, et servant in corde? Propter eos enim dixit, qui plerumque in labiis bona loquuntur. Audis vocem justi; sed non est cor justi. Nam quid profuit hoc addere, ut diceret, «Qui cogitaverunt injustitias in corde?» Ab eis me libera; ibi sit potentissima manus tua ad eruendum me. Facile est enimetiam in labiis est: ille est molestus, ille est occultus, ille difficile devitatur, qui in labiis bona portat, et in corde occultat mala: «Qui cogitaverunt injustitias in corde. Tota die constituebant bella.» Quid est, «bella?» Contra quae pugnarem tota die mihi constituebant. Inde enim hoc nascitur de talibus cordibus, quidquid est contra quod pugnat christianus. Si seditio, si schisma, si haeresis, si contradictio turbulenta, non hoc erumpit nisi de illis cogitationibus quae tegebantur: et quando labia bona loquebantur, «tota die con
Abbreviated transcription (Latin):
quod habebant. Et qͣmͦ quer̃ implere
qͦd effudđint: Nunqͥd iam parcunt rapi¬
nis. et cogitationib fraudiĩ: omĩ gn̾i
malignitatis exquirende: Iam uides ho¬
minẽ malũ: quẽ putabas antea lenem.
Quando illum uidebas in ebriari: bonꝰ
erat. oͦ iam furẽ uides: latͦnẽ times.
Pcesser spine de ilł radicib. Qñ sentie¬
bas lenes radices spinar᷑: tc̃ si posses incen¬
des: et ñ eẽt unde ꝓdiret qͦd te mͦ pung̾et
tia int̾ tales malos. qͦscunq inuenitis pro¬
cliues ferri in malas libidines. ⁊ in ꝑmci¬
osas uoluptates: tc̃ rep̃hendite. et tc̃ casti¬
gate. & tc̃ urite. Incendat᷑ radix: et ñ
ẽ unde spina ꝓcedit. Si autẽ ñ potueri¬
tis: certi estote qͦd eos habitis inimicos.
Tac̾e possunt: occultare immicicias suas
possunt: amare uos ñ possunt. S qm̃
amare uos ñ possunt: et necẽẽ ẽ. ut qui
uos odunt mala uob querant: ñ uacet
lingua et cor ur̃m dicẽ dõ. Eripe me

Expanded text:
quod habebant: et quomodo quaerunt implere quod habebant: et quomodo quaerunt implere quod effuderunt? Numquid jam parcunt rapinis et cogitationibus fraudum, omni generi malignitatis exquirendae? Jam vides malum hominem, quem putabas antea lenem. Quando illum videbas inebriari, bonus erat: modo jam furem vides, latronem times; processerunt spinae de illis radicibus. Quando sentiebas lenes radices spinarum, tunc si posses incenderes, et non esset unde prodiret quod te modo pungeret. tia inter tales malos; quoscumque inveneritis proclives ferri in malas libidines et in perniciosas voluptates, tunc reprehendite, et tunc castigate, tunc urite. Incendatur radix, et non est unde spina procedat. Si autem non potueritis, certi estote quod eos habebitis inimicos. Tacere possunt, occultare inimicitias suas possunt, amare vos non possunt. Sed quoniam amare vos non possunt, et necesse est ut qui oderunt vos mala vobis quaerant; non vacet lingua et cor vestrum dicere Deo, «Exime, me