comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã bonum: ipse quippe dñs ihc xp̃c
dixit: homo bonus: & ipse item dixit:
nemo bonus: nisi unus ds̃. Nonne
stimulauit nos ad querendum & ad
distinguendũ. quid sit bonũ alio bo¬
no. bonum. & bonũ seipso bonum:
Quam ergo bonum est. a quo sunt
omia bonaͦ. Omino nullũ inuenies
bonũ: quod non ab ipso sit bonum.
Bonũ bona faciens. sicuti ẽ proprie:
sic & bonus est proprie. Neq enĩ ea
quȩ fecit non sunt: aut iniuria illi fit.
cum dicimus non eẽ quȩ fecit. Quare
enu fecit si non sunt quȩ secit: Aut
quid fecit: sinon est quod fecit: Cum
ergo sint & illa quȩ fecit. uenitur tam̃
ad illius compationem: & tanquã solꝰ
sit. dixit: ego sum qui sum: & dices fili¬
is isrt: qui est. misit me ad uos. Non
dixit. ds̃ dñs. ille omp̃s. misericors. iustꝰ
quȩ si diceret: utiq uera diceret. Sub¬
latis de medio omĩbus quib appellari
posset. & dici ds̃. ipsum eẽ se uocari res¬

Expanded text:
quam bonum. Ipse quippe Dominus Jesus quam bonum. Ipse quippe Dominus Jesus Christus dixit, «Homo bonus;» et ipse item dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus.» Nonne stimulavit nos ad quaerendum et ad distinguendum quid sit bonum alio bono bonum, et bonum seipso bonum? Quam ergo bonum est a quo sunt omnia bona? Omnino nullum invenias bonum quod non ab illo sit bonum. Bonum bona faciens sicuti est proprie, sic et bonum est proprie. Neque enim ea quae fecit, non sunt; aut injuria illi fit, cum dicimus non esse quae fecit. Quare enim fecit, si non sunt quae fecit? aut quid fecit, si non est quod fecit? Cum ergo sint et illa quae fecit, venitur tamen ad illius comparationem; et tanquam solus sit, dixit, «Ego sum qui sum;» et, «Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos.» Non dixit, Dominus Deus ille omnipotens, misericors, justus: quae si diceret, utique vera diceret. Sublatis de medio omnibus quibus appellari posset et dici Deus, ipsum esse se vocari res
Abbreviated transcription (Latin):
sum ingressus fuero. interiorem michi
& suꝑiorem inuenio: quia sic bonus
est dñs. ut istis non indigeat quo sit
bonus. Deniq ista non laudo sine
illo : illum autem sine istis ꝑfectum.
non indigũ. incõmutabilẽ. nulliꝰ
bonũ querentem quo augeatur:
nullius malũ timentẽ quo minua¬
tur inuenio. & quid dicam ampli¬
us : Inuenio in creatura cęlũ bonũ:
solem bonum: lunam bonã: stellas
bonas : terram bonam: quȩ gignunt᷑
in terra. & radicibus nixa sunt bona.
quȩ ambulant & mouentur bona:
quȩ uolitant in aere. & natant in
aquis bona: dico & hominẽ bonum:
homo enĩ bonus. de bono thesauro
cordis sui profert bonũ: dico & an¬
glm bonũ. qui non ẽ lapsus suꝑbia.
nec diabolus factus ẽ: sed inheret o¬
bediendo ei a quo factus est: omnia
ista dico bona. sed tamen cũ suis no¬
minibus: cȩlum bonum. angłm bonũ.
hominẽ bonum: ad dm̃ autem cũ
me refero: puto nichil melius dicere.

Expanded text:
sum, ingressus fuero, interiorem mihi sum, ingressus fuero, interiorem mihi et superiorem invenio; quia sic bonus est Dominus, ut istis non indigeat quo sit bonus. Denique ista non laudo sine illo; illum autem sine istis perfectum, non indigum, incommutabilem, nullius bonum quaerentem quo augeatur, nullius malum timentem quo minuatur, invenio. Et quid dicam amplius? Invenio in creatura coelum bonum, solem bonum, lunam bonam, stellas bonas; terram bonam, quae gignuntur in terra et radicibus nixa sunt, bona; quae ambulant et moventur, bona; quae volitant in aere et natant in aquis, bona. Dico et hominem bonum: «Homo» enim «bonus de bono thesauro cordis sui profert bonum» . Dico et angelum bonum, qui non est lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhaeret obediendo ei a quo factus est. Omnia ista dico bona, sed tamen cum suis nominibus; coelum bonum, angelum bonum, hominem bonum: ad Deum autem cum me refero, puto melius nihil dicere
Abbreviated transcription (Latin):
adherere dõ bonum ẽ: qui ñ eguit
a quo fieret bonus: sed eguerunt illo
cȩtera. ut fierent bona. Uultis uide¬
re. quã singulariter ille sit bonus:
Dñs interrogatus dixit: nemo bonus:
nisi unus ds̃. Hanc singularitatem
bonitatis eius. & p̃terire breuit nolo:
& cõmendare congrue non sufficio.
Metuo ne si hinc cito transiero: &¬
ego ingratus inueniar: item metuo.
ne hoc cum explicandũ suscepero:
sub tanta laudis dñicȩ sarcina de¬
fatiger. Sic tamen fr̃s accipite me
& laudantem & non sufficientem:
ut etiam si non impletur illius lau¬
dis explicatio. acceptetur laudatoris
deuotio. Adprobet me ipse uoluis¬
se: ignoscat non impleuisse. Et in ef¬
fabili dulcedine teneor: cũ audio.
bonus dñs consideratisq om̃ibus &
conlustratis quȩ forinsecus uideo. qm̃
ex ipso sunt omĩa: etiam cũ michi
hec placent. ad illum redeo. aquo
sunt: ut intelligam. qm̃ bonus ẽ dñs.
Rursum cum ad illum quantũ pos¬

Expanded text:
adhaerere Deo bonum est , qui non eguit adhaerere Deo bonum est , qui non eguit a quo fieret bonus; sed eguerunt illo caetera ut fierent bona. Vultis audire quam singulariter ille sit bonus? Dominus interrogatus dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus» . Hanc singularitatem bonitatis ejus, et praeterire breviter nolo, et commendare congrue non sufficio. Metuo ne si hinc cito transiero, ego ingratus inveniar: item metuo ne hoc cum explicandum suscepero, sub tanta laudis dominicae sarcina defatiger. Sic tamen, fratres, accipite me et laudantem et non sufficientem, ut etiamsi non impletur illius laudis explicatio, acceptetur laudatoris devotio. Approbet me ipse voluisse, ignoscat non implevisse. 4. Ineffabili dulcedine teneor, cum audio, «Bonus Dominus;» consideratisque omnibus et collustratis quae forinsecus video, quoniam ex ipso sunt omnia, etiam cum mihi haec placent, ad illum redeo a quo sunt, ut intelligam «quoniam bonus est Dominus.» Rursum, cum ad illum, quantum pos
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno despicit se pro amore dñi sui:
a quo sibi tanta prestita sunt: & qm̃
non habet quid pro tantis beneficiis
dõ retribuat: quid ei restat nisi grãs
ꝑtinet calicem dñi accipere: & nom̃
eius inuocare. Nam quid retribu¬
at dño seruus: pro om̃ib quȩ retri¬
detis: Qm̃ bonus dñs. Breuiter uno
quȩ fecit. Nam fecit ds̃ om̃ia bo¬
na ualde non tantũ bona: sed &
ualde. Celum. terram. & omĩa quȩ
sunt in eis bona fecit: & ualde bona
fecit. Si hȩc omĩa bona fecit: qualis
ẽ ille qui fecit: & tamen cũ bona fe¬
cerit. multoq sit melior ille qui fecit
quã ista quȩ fecit: non inuenis melius
quod de illo dicas. nisi quia bonus ẽ
dñs: si tamen intelligas proprie bonũ.
a quo sunt cȩtera bona. Omĩa enĩ
bona ipse fecit: ipse ẽ bonus: quem
nemo fecit: ille de bono suo bonus
ẽ: non aliunde participato bono.
Ille se ipso bono. bonus est: non ad¬
herendo alteri bono michi autem

Expanded text:
omnino despicit se prae amore Domini sui, omnino despicit se prae amore Domini sui, a quo sibi tanta praestita sunt: et quoniam non habet quid pro tantis beneficiis Deo retribuat, quid ei restat nisi gratiapertinet, et calicem Domini accipere, et nomen ejus invocare. Nam quid retribuat Domino servus, pro omnibus quae retridetis! «Quoniam bonus Dominus.» Breviter uno quae fecit. Nam fecit Deus omnia bona valde : non tantum bona, sed et valde Coelum et terram et omnia quae in eis sunt bona fecit, et valde bona fecit. Si haec omnia bona fecit, qualis est ille qui fecit? Et tamen cum bona fecerit, multoque sit melior qui fecit, quam ista quae fecit; non invenis melius quod de illo dicas, nisi «quia bonus est Dominus:» si tamen intelligas proprie bonum, a quo sunt caetera bona. Omnia enim bona ipse fecit: ipse est bonus quem nemo fecit. Ille bono suo bonus est, non aliunde participato bono: ille seipso bono bonus est, non adhaerendo alteri bono. Mihi autem
Abbreviated transcription (Latin):
rant ȩccłam eius. & non dant offen¬
sionem male uiuendo eis qui uenire
uolunt. & in uia lapides offensionis ñ¬
inueniunt᷑. Ergo qui statis in domo
dñi. laudate nomen dñi. Grati estote.
foris eratis. & intus statis. Quia ergo
statis. paruinne ẽ uobis ubi laudan¬
dus est qui uos erexit iacentes. &
fecit in domo sua stare: & ipsum ag¬
noscere. ipsumq laudare : parumne
hoc beneficium est. quod stamus in
domo dĩi. hic interim in hac ꝑegri¬
natione: in hac domo quȩ etiam ꝑe¬
grinationis tabernaculum dicitur.:
Quia hic stamus: nunquid ingrati eẽ
debemus: nonne cogitandum ẽ. quia
nonne cogitandum ẽ ubi iacebamus.
& quo collecti sumus: nonne cogitan¬
dum ẽ quia om̃s impii dñm non que¬
rebant: & ipse illos non querentes
quęsiuit: ipse inuentos excitauit.
ipse excitatos uocauit: ipse uocatos in¬
troduxit. & in domo sua stare fecit.
Hȩc quisquis cogitat. & ingratus non ẽ.

Expanded text:
rant Ecclesiam ejus, et non dant offenrant Ecclesiam ejus, et non dant offensionem male vivendo, eis qui venire volunt, et in via lapides offensionis inveniunt. Ergo, «Qui statis in domo Domini, laudate nomen Domini.» Grati estote; foris eratis, et intus statis. Quia ergo statis, parumne est vobis, ubi laudandus est qui vos erexit jacentes, et fecit in domo sua stare, et ipsum agnoscere, ipsumque laudare? parvumne hoc beneficium est, quod stamus in domo Domini? Hic interim, in hac peregrinatione, in hac domo, quod etiam peregrinationis tabernaculum dicitur, quia hic stamus, numquid parum grati esse debemus? Nonne cogitandum est quia nonne cogitandum est ubi jacebamus, et quo collecti sumus? nonne cogitandum est quia omnes impii Dominum non quaerebant, et ipse illos non quaerentes quaesivit, ipse inventos excitavit, ipse excitatos vocavit, ipse vocatos introduxit, et in domo sua stare fecit? Haec quisquis cogitat et ingratus non est,
Abbreviated transcription (Latin):
serui dñm. Non enim aliquid in¬
congruum facitis: laudando serui
deberetis laudare dñm: quantomagis
laudatio. & item alibi scriptum est.
non est speciosa laus in ore pecatoris.
itemq alibi dicitur. sacrificium laudis
glorificabit me. & ibi uia ẽ in qua os¬
tendam illi salutare meũ. & consequen¬
ter. peccatori autẽ dicit ds̃. ut quid
tu enarras iusticias meas. & assumis
testamentũ meum ꝑ os tuum. tu
autẽ odisti disciplinam. & abie¬
cisti sermones meos post te: ne forte
quisquã qm̃ dictum est. laudate
serui dñm. etiam si in domo ista fue¬
rit seruus malus. putet sibi ꝓdesse
laudem dñi: continuo quales sint
qui laudare debeant dñm. subicit¬
& docet. Qui statis in domo dnĩ:
in atriis domus dĩ nr̃i: qui statis:
non qui iacetis. Illi enim stare di¬
cuntur. qui in mandatis dĩ ꝑseuerant:
qui in fide non ficta. & spe firma. &
caritate sincera seruiunt dõ. & hono¬

Expanded text:
servi, Dominum.» Non enim aliquid inservi, Dominum.» Non enim aliquid incongruum facitis, laudando servi deberetis laudare Dominum; quanto magis laudatio» ; et item alibi scriptum est, «Non est speciosa laus in ore peccatoris» ; itemque alibi dicitur, «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi via est in qua ostendam illi salutare Dei;» et consequenter, «Peccatori autem dixit Deus, Utquid tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Tu autem odisti disciplinam, et projecisti sermones meos post te» : ne forte quisquam, quoniam dictum est, «Laudate, servi, Dominum,» etiamsi in domo ista magna fuerit malus servus, putet sibi prodesse laudem Domini, continuo quales sint qui laudare debeant Dominum, subjicit et docet: «Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri. Qui statis,» non qui ruitis. Illi autem stare dicuntur, qui in mandatis ejus perseverant, qui in fide non ficta, et spe firma, et charitate sincera serviunt Deo, et hono
Abbreviated transcription (Latin):
dum laudandus sit dñs: quã dubita¬
re laudandũ. Laudate ergo nomen
dñi. Hortatur nos psalmus: horta¬
tur nos propha: hortatur nos sp̃s dĩ:
hortatur nos postremo ipse dñs. ut
laudemus dñm. Non enĩ laudib
nr̃is ille crescit: sed nos. Ds̃ nec me¬
lior fit si laudaueris: nec deterior si
uituꝑaueris. Sed tu laudando bo¬
num melior eris. uituꝑando deteri¬
or: bonus autem ille manet ut est.
Si enim seruos suos ipsos bene de se
meritos. predicatores uerbi sui. recto¬
res ȩccłȩ suȩ. ueneratores nominis sui.
obtemꝑatores mandati sui id docet.
ut in conscientia sua habeant dul¬
cedinem bonȩ uitȩ suȩ. nec corrum¬
pantur laudibus. nec frangantur
uituꝑationibus hominum: quantõ
magis ipse incõmutabilis suꝑ om̃ia.
qui hȩc docet. non utiq maior fit si
laudaueris. nec minor si uituꝑaueris:
sed qm̃ nobis expedit laudare dñm: mi.¬
sericorditer iubet ut laudemus eũ.
non arroganter. Audiamus ergo qͥd
dicit: laudate nomen dñi: laudate

Expanded text:
dum laudandus sit Deus, quam dubitare laudandum. «Laudate» ergo «nomen Domini.» Hortatur nos Psalmus, hortatur nos Propheta, hortatur nos Spiritus Dei, hortatur postremo nos ipse Dominus, ut laudemus Dominum. Non enim laudibus nostris ille crescit, sed nos. Deus nec melior fit, si laudaveris; nec deterior, si vituperaveris: sed tu laudando bonum, melior eris; vituperando, deterior: bonus autem ille manet, ut est. Si enim servos suos ipsos bene de se meritos, praedicatores verbi sui, rectores Ecclesiae suae, veneratores nominis sui, obtemperatores mandati sui id docet, ut in conscientia sua habeant dulcedinem bonae vitae suae, ne corrumpantur laudibus, ne frangantur vituperationibus hominum; quanto magis ipse incommutabilis super omnia qui haec docet, non utique major fit si laudaveris, nec minor si vituperaveris? Sed quoniam nobis expedit laudare Dominum, misericorditer jubet ut laudemus eum, non arroganter. Audiamus ergo quod dicit: «Laudate nomen Domini, laudate,
Abbreviated transcription (Latin):
de maledices: Ore suo benedicebant:
& corde suo maledicebant. Nunqͥd
uerha nr̃a sunt significata in iudam:
Benedicis dm̃ dum oras & sequeris in
prece tua: & maledicis inimico tuo:
Hoc est quod audisti ab ipso dño. dili¬
gite inimicos ur̃os: Si autẽ facias
ut diligas mnimicũ tuum & ores pro
eo. ibi mandauit dñs benedictionem
suam: ibi habebis uitam in scłm. id ẽ
in ȩternum. Multi enĩ amantes ui¬
tam istam maledicunt inimicis suis.
Pro qua re. nisi pro ista uita: nisi ꝓ
commodis secularibus : ubi te angus¬
tauit inimicus tuus ut cogaris male¬
dicere: In terra angustatus es: migra:
habita in cȩlo. Quomodo inquies ha¬
bito in cęlo. homo carne indutus.
carni deditus: corde p̃cede. quo sequa¬
ris corpore. Noli surdus audire. sur
lo: & ideo bene sequitur alius psalmꝰ:

Expanded text:
de maledicis. «Ore suo benedicebant, de maledicis. «Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant» . Numquid verba nostra sunt? Significati sunt quidam. Benedicis Dominum, cum oras; et sequeris in prece tua, et maledicis inimico tuo. Hoc est quod audisti ab ipso Domino, «Diligite inimicos vestros?» Si autem facias, et diligas inimicum tuum, et ores pro eo, «ibi mandavit Dominus benedictionem suam;» ibi habebis «vitam in saeculum,» id est in aeternum. Multi enim amantes vitam istam, maledicunt inimicis suis: pro qua re, nisi pro ista vita, nisi pro commodis saecularibus? Ubi te angustavit inimicus tuus, ut cogaris maledicere? In terra angustatus es; migra, habita in coelo. Quomodo, inquies, habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? Corde praecede, quo sequaris corpore. Noli surdus audire, Surslo. Et ideo bene sequitur alius psalmus:
Abbreviated transcription (Latin):
on: quietus ẽ. Pacatus. humilis. tole¬
rans: pro murmure precem dans.
Nam om̃s murmuratores: carnifices
descripti sunt. quodam loco scripturarũ.
Precordia fatui: sicut rota carri. Qͥdẽ.
precordia fatui sicut rota carriͤ fenũ
portat & murmurat: non enĩ potest
rota carri requiescere a murmure. Sic
sunt multi fr̃s: non habitant in unũ.
nisi corpore. Sed qui sunt qͥ habitant
munia. Designati sunt. descripti sunt.
qui ꝑtineant ad barbam: qui ꝑtineant
ad orã uestimenti. qui numerent᷑ int̃
montẽ syon. & si sunt ibi alii mur¬
muratores: meminerint dicti dñi. unus
Sassumetur. & unus relinquetur. Q m̃¬
Sibi mandauit dñs benedictionem. Cui
mandauit: In fr̃ĩbus qui habitant
in unum. precepit benedictionem: ipsi
benedicunt dũm qui habitant con¬
corditer. Nam in discordia non be¬
nedicis dñm: sine causa dicis. quia
lingua tua sonat benedictionem dñi:
si corde non sones. Ore benedicis: & cor¬

Expanded text:
on,» quietus, placatus, humilis, toleon,» quietus, placatus, humilis, tolerans, pro murmure precem fundit. Nam murmuratores omnes magnifice descripti sunt quodam loco Scripturarum: «Praecordia fatui sicut rota carri» . Quid est, «Praecordia fatui sicut rota carri?» Fenum portat, et murmurat: non enim potest rota carri quiescere a murmure. Sic sunt multi fratres; non habitant in unum nisi corpore. Sed qui sunt qui habitant munia» . Designati sunt, descripti sunt, qui pertineant ad barbam, qui pertineant ad oram vestimenti, qui numerentur inter montes Sion. Et si sunt ibi alii murmuratores, meminerint dicti Domini: «Unus assumeturibi mandavit Dominus benedictionem.» Ubi mandavit? In fratribus qui habitant in unum. Ibi praecepit benedictionem, ibi benedicunt Dominum qui habitant concorditer. Nam in discordia non benedicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua sonat benedictionem Domini, si corde non sones: ore benedicis, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
& passiones ipsorum hoc indicant.
Dñs in cruce exaltatus ẽ: ille cęso ca¬
pite diminutus. Ergo lumen ex¬
altatus ẽ xp̃c: inde est hermon.
Sed quicunq uultis habitare in
unum. optate rorem istum: complui¬
mini inde. Alioquin non poteritis
tenere quod profitemini. nec profiteri
audere potestis. nisi ille intonuerit:
nec ꝑmanere poteritis. nisi eius sagina
non desit uobis. Ipsa enim sagina des
gni. Quos significant montes. hos sig¬
nificat barba: hos significa t ora ue¬
Simenti. Barba non intelligitur: nisi
in ꝑfectis. Non ergo habitant in unũ.
nisi in quibus ꝑfecta fuerit caritas xp̃i.¬
Nam in quib non ẽ ꝑfecta caritas¬
xp̃i. & cũ in uno sunt odiosi sunt. mo¬
lesti sunt. turbulenti sunt. anxietate
de illis dicant. Quomodo in iunctu¬
ra inquietũ iumentũ. non solũ non
trahit. sed & frangit calcibus quod
iunctum ẽ. Si autem habet rorem
hermon qui descendit suꝑ montem sy¬

Expanded text:
Et passiones ipsorum hoc indicant. Et passiones ipsorum hoc indicant. Dominus in cruce exaltatus est; ille caeso capite deminutus. Ergo lumen exaltatum, Christus: inde est ros Hermon. Sed quicumque vultis habitare in unum, optate rorem istum, compluimini inde. Alioquin non poteritis tenere quod profitemini, nec profiteri audere poteritis, nisi ille intonuerit; nec permanere poteritis, nisi ejus sagina non desit vobis: ipsa enim sagina descgni. Quos significant montes, hos significat barba, hos significat ora vestimenti. Barba non intelligitur nisi in perfectis. Non ergo habitant in unum, nisi in quibus perfecta fuerit charitas Nam in quibus non est perfecta charitas, cum in unum sunt, odiosi sunt, molesti sunt, turbulenti sunt, anxietate de illis dicant; quomodo in junctura inquietum jumentum non solum non trahit, sed et frangit calcibus quod junctum est. Si autem habet rorem Hermon, «qui descendit super montes Si
Abbreviated transcription (Latin):
& sponsus dilexit non pulchram:
sed ut faceret pulchram. Ergo gra¬
tiam dĩ. dixit rorem hermon. Sed
hermon quid sit: scire debetis. Mons
ẽ quidem longe disiunctus ab iher¬
rusalem: id est a syon. Itaq mirũ
est quod sic ait. sicut ros hermon
qui descendit suꝑ montem syon: cũ
mons hermon longe sit disiunctus ab
iherusalem: nam trans iordanen ẽẽ
dicitur. Ergo aliquid de interp̃tati¬
one hermon queramus. nomenim he¬
breum est: & habemus interp̃tationem
ab eis. qui illam linguam nouerunt.
Hermon interp̃tari dicitur lumen exal¬
nullũ exaltatum. nisi a xp̃o. Quomo¬
do exaltatum est: Primo in cruce :
postea in çelo exaltatus. In cruce cum
humiliaretur: sed humiliatio illius ñ
potuit. nisi alta esset hominis dispen¬
satio: minusq fiebat quȩ significabat᷑
in iohanne. dĩ dispensatio in dño iħu
eorum ostenditur. Nam ille natus
re. Audi ipsum iohannem. confitentẽ:
Illum oportet crescere: me aut̃ minui.

Expanded text:
et sponsus dilexit, non pulchram, et sponsus dilexit, non pulchram, sed ut faceret pulchram. Ergo gratiam Dei dixit rorem Hermon. 11. Sed Hermon quid sit, nosse debetis. Mons est quidam longe disjunctus ab Jerusalem, id est a Sion. Itaque mirum est quod sic ait, «Sicut ros Hermon, qui descendit super montes Sion;» cum mons Hermon longe sit disjunctus ab Jerusalem: nam trans Jordanem esse dicitur. Ergo aliquid interpretatione Hermon quaeramus. Non enim hebraeum est, et habemus interpretationem ab eis qui illam linguam noverunt. Hermon interpretari dicitur, Lumen exallumen exaltatum, nisi Christus. Quomodo exaltatum est? Primo in cruce; postea in coelo. Exaltatus in cruce, cum humiliaretur; sed humiliatio illius non potuit nisi alta esse. Hominis dispensatio minus minusque fiebat, quae significabatur in Joanne; Dei dispensatio in Domino noeorum ostenditur. Nam ille natus re. Audi ipsum Joannem confitentem: «Illum oportet crescere, me autem minui» .
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad oram potuit. quȩ in capite
ẽ. ubi aꝑitur caput. Tales sunt qͥ
habitant inunũ. ut quomodo ꝑ
istas oras intrat caput hominis ut
uestiat se: sic ꝑ concordiam fraternã
xp̃c intrat. qui est caput nr̃m ut
qui descendit suꝑ montem syon. Hoc
uoluit intelligi fr̃s mei gr̃am dĩ eẽ
quod fr̃s habitant in unum: non
ex suis uirib non ex suis meritis. sed
ex illius dono. sed ex illius gratia. sicut
ros de cȩlo. Non enim terra sibi
pluit: aut non quicquid genuerit
arescit. nisi pluuia desuꝑ descendat :
Dicit quodam loco in psalmo. Plu¬
uiam uoluntariam segregans ds̃ he¬
reditati suȩ. Quare dixit uolunta¬
riam: quia non meritis nr̃is. sed illiꝰ
uoluntate. Quid enĩ boni meruimꝰ
peccatores: quid enim boni meruimꝰ
iniqui ex adam adam: & suꝑ adã
multa peccata : Nascitur quisq:
to: & addidit male uiuendo super
adam. Quid ergo boni meruit
adam: & tamen misericors amauit.

Expanded text:
tum ad oram potuit, quae in capite tum ad oram potuit, quae in capite est, ubi aperitur capitium. Tales sunt qui habitant in unum: ut quomodo per oras istas intrat caput hominis, ut vestiat se; sic per concordiam fraternam Christus intrat, qui est caput nostrum,qui descendit super montes» «Sion.» Hoc voluit intelligi, fratres mei, gratiam Dei esse quod fratres habitant in unum; non ex suis viribus, non ex suis meritis, sed ex illius dono, sed ex illius gratia, sicut ros de coelo. Non enim terra sibi pluit, aut non quidquid genuerit arescit, nisi pluvia desuper descendat. Dicit quodam loco in psalmo: «Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae» . Quare dixit «voluntariam?» Quia non meritis nostris, sed illius voluntate. Quid enim boni meruimus peccatores? quid boni meruimus iniqui? Ex Adam Adam, et super Adam multa peccata nascuntur. Quisquis to, et addidit male vivendo super Adam. Quid enim boni meruit Adam? Et tamen misericors amavit,
Abbreviated transcription (Latin):
‸ dit in ora uestimenti eius. secuta est
excła: de ueste dñi peperit monasteri¬
a. Nam uestis sacerdotalis. ȩcclam si¬
gnificat. Ipsa ẽ uestis de qua dicit
datur ut non habeat maculã: exten¬
ditur ut non habeat rugam. Ubi
extendit fullo: nisi in ligno: Uidemꝰ
cotidie. a fullonibus tunicas quodam¬
modo crucifigi. Crucifiguntur: ut ru¬
gam non habeant. Quid ẽ ergo ora
uestim̃tiͦ. Frs̃ mei: in ora uestimenti qͥd
An in ora ꝑfectionem intelligimus. qͥ¬
fecti. qui norunt habitare in unum.
illi ꝑfecti qui legem implent: Quo¬
modo autẽ impletur lex xp̃i ab eis
qui habitant fr̃s in unum: Audi
apłm: Inuicem onera urã portate: &
sic adimplebitis legem xp̃i. Hȩc est
ora uestimenti. Quomodo fr̃s mei
intelligimus quã oram dicat. quo
potuit descendere ungentum: Non
puto quod oram uestimenti in laterib
uoluit intelligi. Sunt enĩ orȩ in la¬
teribus: sed a barba descendere ungen¬

Expanded text:
dit in oram vestimenti ejus:» secuta est dit in oram vestimenti ejus:» secuta est Ecclesia, de veste Domini peperit monasteria. Nam vestis sacerdotalis Ecclesiam significat. Ipsa est vestis de qua dicit datur, ut non habeat maculam; extenditur, ut non habeat rugam. Ubi eam extendit fullo, nisi in ligno? Videmus quotidie a fullonibus tunicas quodammodo crucifigi: crucificuntur, ut rugam non habeant. Quid est ergo ora vestimenti? fratres mei, in ora vestimenti quid an in ora perfectionem intelligimus, qufecti, qui norunt habitare in unum? Illi perfecti qui legem implent. Quomodo autem impletur lex Christi ab eis qui habitant fratres in unum? Audi Apostolum: «Invicem onera vestra portate, et sic implebitis legem Christi» . Haec est ora vestimenti. Quomodo, fratres mei, intelligimus, quam oram dicat, quo potuit descendere unguentum? Non puto quod oram vestimenti in lateribus voluit intelligi. Sunt enim orae in lateribus. Sed a barba descendere unguen
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. stephanum lapidare. Sicut
antea stephani uerba lapidabant il¬
los: sic postea lapides eorum. stepha¬
num. Quando debuit plus irasci ste¬
phanus: quando audiebatur. an quan¬
do lapidabatur: ecce mitis factus ẽ
quib audiebatur. Uenientib in se
lapidibus. non ẽ uicta caritas. quia
ungentum a capite ad barbam de¬
scenderat: & audierat ab ipso capite.
diligite inimicos ur̃os: & orate ꝓ eis
qui uos ꝑsequuntur. Audierat ab
ipso capite pendente in cruce & dicen¬
te: pater ignosce illis. quia nesciunt
quid faciunt. Eo modo ergo un¬
gentum a capite descenderat in bar¬
bam: quia & ille cum lapidaretur
fixo genu ait. Dñe: ne statuas illis
hoc ad peccatum. Ergo illi tanquã¬
a barba erant. Multi enim fortes
erant: & multas ꝑsecutiones passi st̃.
Si neq a barba descendisset ungen¬
tum: modo monasteria non habere¬
mus. Sed quia descendit & in ora
Iuestimenti. sic enĩ ait. Quod descen¬

Expanded text:
perunt, Stephanum lapidare. Sicut perunt, Stephanum lapidare. Sicut antea Stephani verba lapidabant illos, sic postea lapides eorum Stephanum. Quando debuit plus irasci Stephanus, quando lapidabatur, an quando audiebatur? Ecce mitis factus estquibus audiebatur. Venientibus in se lapidibus non victa est charitas: quia unguentum a capite in barbam descenderat, et audierat ab ipso capite, «Diligite inimicos vestros, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Audierat ab ipso capite pendente in cruce, et dicente, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Eo modo ergo unguentum a capite descenderat in barbam; quia et ille cum lapidaretur, fixo genu ait: «Domine, ne statuas illis hoc peccatum» . 9. Ergo illi tanquam barba erant. Multi enim fortes erant, et multas persecutiones passi sunt. Sed si neque a barba descendisset unguentum, modo monasteria non haberemus. Sed quia descendit et in oram vestimenti; sic enim ait, «Quod descen
Abbreviated transcription (Latin):
secutionẽ passi sunt:. sed quia descen¬
derat ungentũ in barbam: passi st̃
non uicti: & enim & caput iam prȩ
cesserat: unde descendit ungentum.
Pecedente tali exemplo: quis uinceret
barbam: Ex illa barba erat stepha¬
nus sc̃s: & hoc ẽ non uinci. ut caritas
non uincatur ab inimicis. Nam
uisi sunt sibi uicisse. qui ꝑsecuti sunt
scõs. Illi cȩ̨debant : illi cȩdebantur.
Illi occidebant: illi occidebantur.
Quis non putaret illos uincere: illoᷤ
uinci: sed quia non uicta ẽ caritas:
ideo ungentũ descendit in barbam.
Adtende stephanum: sȩuiebat in
illo caritas. seuiebat in eos cũ audi¬
rent: rogauit ꝓ eis cum lapidarent:
Quid enim ait cum audirent: dura
uide barbam. Nunquid adulauit.
nunquid timuit: Illi cũ audirent
ista quȩ in illos dicebantur: quasi sȩ¬
uiebat. Seuiebat enim stephanus.
seuiebat ore. corde diligebat: & non ẽ
uicta ipsa caritas in eo. Nam illi ab¬
errantes a uerbo. tanquã tenebrȩ fugi¬
entes alumine: ad lapides currere cȩ¬

Expanded text:
si sunt: sed quia descenderat unguentum in barbam, passi sunt, non victi. Etenim et caput jam passum praecesserat, unde descendit unguentum. Praecedente tali exemplo, quis vinceret barbam? 8. Ex illa barba erat Stephanus sanctus. Et hoc est non vinci, ut charitas non vincatur ab inimicis. Nam visi sunt sibi vicisse, qui persecuti sunt sanctos. Illi caedebant, illi caedebantur; illi occidebant, illi occidebantur. Quis non putaret illos vincere, illos vinci? Sed quia non victa est charitas, ideo unguentum descendit in barbam. Attende Stephanum. Saeviebat in illo charitas: saeviebat in eos, cum audirent; rogavit pro eis, cum lapidarent. Quid enim ait, cum audirent? «Duraide barbam. Numquid adulavit? numquid timuit? Illi cum audirent ista, quae in illos dicebantur: quasi saeviebat enim Stephanus; saeviebat ore, corde diligebat; et non est victa charitas ipsa in eo: nam illi abhorrentes a verbo, tanquam tenebrae fugientes a lumine, ad lapides currere coe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩa iocundetur cũ psalmo: ut se¬
quentia uideamus. Breuis ẽ: potest
a nobis curri. quantũ dñs suggerit.
Puto enĩ ex his que dicta sunt. pate¬
re posse quȩ sequuntur: quãuis
illa uideantur obscura. Ecce quã
bat ecce. uidebimus & nos fr̃s: &
benedicimus dm̃. & oramus. ut di¬
camus & nos. ecce cui rei similes st̃.
dicat psalmus. Sicut ungentum
in capite. quod descendit in barbã
barbam aaron: qui erat sacerdos.
dos. qui intrauit in scã scõrum.:
Quis est sacerdos. nisi qui fuit & uicti¬
ma & sacerdos: nisi ille qui cũ on in
mundo non inueniret mundũ qđ
offerret. se ipsum obtulit: In capite
ipsius ungentum. quia totus xp̃c cũ
ȩccła: sed a capite uenit ungentum.
Caput nr̃m xp̃c est: crucifixum est¬
& sepultum. resuscitatum. ascendit in
cȩlum: & uenit sp̃s sc̃s a capite. Quo :
strenuos. impigros. alacres. Ideo qͣndo
tales descri  imus: barbatus homo est
Dicimus ergo. primo illud ungentũ

Expanded text:
jam jucundemur cum Psalmo, ut sejam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia videamus. Brevis est; potest a nobis curri, quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his quae dicta sunt, patere posse quae sequuntur, quamvis illa videantur obscura. 7. «vers.bat, «Ecce.» Videmus et nos, fratres, et benedicimus Deum; et oramus, ut dicamus et nos, «Ecce.» Et cui rei similes sunt, dicat Psalmus. «Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron; quod descendit dos, qui intravit in sancta sanctorum? Quis est iste sacerdos, nisi qui fuit et victima et sacerdos? nisi ille qui cum in mundo non inveniret mundum quod offerret, seipsum obtulit? In capite ipsius unguentum, quia totus Christus cum Ecclesia: sed a capite venit unguentum. Caput nostrum Christus est; crucifixum et sepultum, resuscitatum ascendit in coelum; et venit Spiritus sanctus a capite. Quo? strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales describimus, Barbatus homo est, dicimus. Ergo illud primum unguentum
Abbreviated transcription (Latin):
non unus quomodocunq: nam &
in turba ẽ unus. sed una cũ multis
unus dici potest. monus non potest
id ẽ solus. Monus enĩ. unus solꝰ
ẽ. Qui ergo sic uiuunt in unum.
ut unũ hominem faciant. ut sit
illis uere quomodo scriptum ẽ. una
anima & unũ cor. multa corpora.
sed non multe animȩ. Multa cor¬
pora. sed non multa corda: recte dici¬
tur monus id est unus solus. unde
ille unus sanabatur in piscina. Res¬
pondeant nobis & exponant. qui in¬
sultant nomini monachorum.
Quare ille qui inuentus ẽ triginta
octo annos habens in infirmitate.
hoc respondisset dño: cũ mota fuerit
aqua. non habeo qui me deponat:
alius ante me descendit. Descende-¬
rat unus iam: alius non descende¬
bat. Unus solus sanabatur: unita¬
tem ȩccłȩ figurabat. Merito in¬
sultant nomini unitatis. qui se
ab unitate p̃ciderunt. Merito il
cum fr̃ibus: sed sequentes donatum.
xp̃m dimiserunt. Hoc de uno. &¬
de uno solo audiuit caritas ur̃a:

Expanded text:
non unus quomodocumque; nam et non unus quomodocumque; nam et in turba est unus, sed una cum multis unus dici potest, μόνος non potest, id est, solus: μόνος enim unus solus est. Qui ergo sic vivunt in unum, ut unum hominem faciant, ut sit illis vere quod scriptum est, «una anima et unum cor;» multa corpora, sed non multae animae; multa corpora, sed non multa corda; recte dicitur μόνος, id est unus solus. Unde et ille unus sanabatur in piscina. Respondeant nobis et exponant, qui insultant nomini monachorum, quare ille qui inventus est triginta octo annos habens in infirmitate, hoc respondisset Domino: «Cum mota fuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius ante me descendit» . Descenderat unus, jam alius non descendebat. Unus solus sanabatur; unitatem Ecclesiae figurabat. Merito insultant nomini unitatis, qui se ab unitate praeciderunt. Merito illcum fratribus; sed sequentes Donatum, Christum dimiserunt. Haec de uno, et uno solo audivit Charitas vestra;
Abbreviated transcription (Latin):
quã fremitu leonis. Hi etiam insul¬
tare nobis audent: quia fr̃s cum ui¬
dent homines. dõ gratias dicunt. Qd
est inquiunt dõ gratias: itane sur¬
dus: ut ne scias quid sit dõ gratias :
qui dicit dõ gratias: gratias agit dõ.
Uide si non debet frater dõ gratias
agere: quando uidet frẽm suum.
Non enim ẽ locus gratulationis.
quando se inuicem uident qui ha¬
bitant in xp̃o: & tamen uos deo
gratias nr̃m ridetis: dõ laudes ur̃m
plorant homines: sed certe reddidi¬
stis rationem de nomine: Quare
appellas agonisticos: ita fiat ut appellas:
ita fiat omĩno. Fauemus: prestet
dñs ut illi contra diabolũ certent:
ȩccłam. Tamen qui certant dicis a¬
gonisticos: & inuenistis unde appel¬
letis: quia dixit apl̃s. bonũ agonẽ
certaui. Quare ergo & nos non ap¬
pellamus monachos. cum dicat
psalmus. ecce quã bonũ & quam
iocundũ. habitare fr̃s in unum :
Monos enim unus dicitur. &

Expanded text:
quam fremitus leonis. Hi etiam insulquam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum vident homines, Deo gratias dicunt. Quid est, inquiunt, Deo gratias? Itane surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias? Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem suum. Num enim non est locus gratulationis, quando se invicem vident qui habitant in Christo? Et tamen vos Deo gratias nostrum ridetis: Deo laudes vestrum plorant homines. Sed certe reddidistis rationem de nomine, quare appelletis agonisticos. Ita fiat, ut appellatis; ita fiat, omnino favemus. Praestet Dominus ut illi contra diabolum certent, Ecclesiam. Tamen quia certant, dicitis agonisticos: et invenistis unde appelletis, quia dixit Apostolus, «Bonum agonem certavi.» Quare ergo et nos non appellemus monachos, cum dicat Psalmus, «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum?» Μόνος enim unus dicitur: et
Abbreviated transcription (Latin):
si & moribus consonemus. Benedi¬
cam dñm in om̃i tempore: semꝑ laus
eius in ore meo. Ergo in istis tribus
nominib significata sunt tria gene¬
ra hominũ: & in illis tribus rursus
in euangłio quȩ cõmemoraui. Quid
ergo dicunt illi: qui nobis de nomi¬
ne monachorum insultant: Fortas¬
se dicturi sunt: nr̃i non uocantur cir¬
cumcelliones: uos illos ita appellatis
contumelioso nomine: nam nos eos
ita non uocamus: dicant quid eos uo¬
cent: & audi eos. Agonisticos eos uo¬
cant: fatemur & nos honesto nomi¬
ne. si & res conueniret. Sed interĩ
illud uideat caritas ur̃a: qui nobis di¬
cunt. ostendite ubi scriptum ẽ nom̃
monachorum: ostendant nobis ubi
scriptum sit nomen agonisticorũ.
agonem: certant enim. & dixit
apłs. Bonum certamen certaui:
quia qui sunt qui certant aduer¬
sus diabolũ. & p̃ualent milites xp̃i.
agonistici appellantur. Utinam gͦ
milites xp̃i essent. non milites diabo¬
li: a quibus plus timetur dõ laudis.

Expanded text:
si et moribus consonemus: «Benedisi et moribus consonemus: «Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo» . Ergo in istis tribus nominibus significata sunt tria genera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dicturi sunt: Nostri non vocantur circumcelliones: vos illos ita appellatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorum. agonem. Certant enim; et dicit Apostolus, «Certamen bonum certavi» . Quia sunt qui certant adversus diabolum, et praevalent, milites Christi agonistici appellantur. Utinam ergo milites Christi essent, et non milites diaboli, a quibus plus timetur, Deo laudes,
Abbreviated transcription (Latin):
uir desideriorum appellatus est.
sed utiq castorum atq scõrum: signi¬
ficantur serui dĩ. de quibus dicitur:
ecce quã bonum & quã iocundum:
habitare fr̃s in unum. In nomine
iob significatur una illa de mo-¬
lendino: quȩ assumetur. Habebat
enim uxorem. habebat filios. ha¬
bebat multas diuitias: & tam mul¬
ta habebat in isto scło. ut diabolus hoc
ei obiceret. quia non gratis. sed propt̃
quod acceꝑat colebat dm̃. Hoc ob¬
iecit aduersarius scõ uiro: & in tem¬
ptationib suis probatus est. quã gra¬
tis iob coleret dm̃. non propt̃ illa
quȩ acceperat. sed propt̃ eum qui
dederat. Amissis itaq om̃ibus re¬
pentina afflictatione & temptatione.
amissa hereditate. amissis heredib.
sola coniuge sibi derelicta. non ad
consolationẽ sed ad temptationem:
ait quod nostis. Dñs dedit. dñs ab¬
stulit. sicut dño placuit. ita factum
ẽ: sit nomen dñi benedictum. Imple¬
tum est ineo quod cotidie cantamꝰ:

Expanded text:
«vir desideriorum» est appellatus ; «vir desideriorum» est appellatus ; sed utique castorum atque sanctorum, significantur servi Dei, de quibus dicitur, «Ecce quam» «bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» In nomine Job significatur una illa de molendino quae assumetur. Habebat enim uxorem, habebat filios, habebat multas divitias; et tam multa habebat in isto saeculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, sed propter ea quae acceperat, colebat Deum. Hoc objecit adversarius sancto viro: et in tentationibus suis probatus est quam gratis Job coleret Deum, et non propter illa quae acceperat, sed propter eum qui dederat. Amissis itaque omnibus repentina afflictione et tentatione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem, sed ad tentationem, ait quod nostis, «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Impletum est in eo quod quotidie cantamus,
Abbreviated transcription (Latin):
Qualis autem diues ille erat qui
induebatur purpura & bysso. & epu¬
labatur cotidie splendide. & iacentẽ
ad ianuam suam pauperẽ contem¬
pnebat. relinquetur: quia de molen¬
dino una assumetur. & una relin-¬
quetur. Sic dicit iͥezechiel de trib
ꝑsonis: in quibus non absurde tria
hȩc genera intelligimus: cũ miserit
đs gladium in terram. & si fue¬
rint in medio eorum. noe. daniel.
& iob non liberabunt filios neq si¬
lias: sed ipsi soli salui erunt. Iam illi
olim liberati sunt: sed in tribus istis
nominibus. tria genera quȩdã signifi¬
cauit. Noe significat rectores ȩccłẽ.
quia ipse archam in diluuio guber¬
nauit. Danihel autem uitam quie¬
tam elegit. in cȩlibatu seruire dõ.
id est uxorem non querens: erat uir
sc̃s. in desideriis cȩlestibus uitam ge¬
rens. temptatus in multis: & inuent᷑
aurũ obrizũ. Quam quietus erat:
qui & inter leones securus erat:
Ergo in nomine danihelis qui etiã

Expanded text:
Qualis autem dives ille erat qui Qualis autem dives ille erat qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide, et jacentem ad januam suam pauperem contemnebat , relinquetur. Quia de molendino una assumetur, et una relinquetur. 5. Sic dicit et Ezechiel de tribus personis, in quibus non absurde tria haec genera intelligimus: «Cum miserit Dominus gladium in terram, etsi fuerint in medio eorum Noe, Daniel et Job, non liberabunt filios neque filias; sed ipsi soli salvi erunt» . Jam illi olim liberati sunt, sed in istis tribus nominibus tria genera quaedam significavit. Noe significat rectores Ecclesiae, quia ipse arcam in diluvio gubernavit . Daniel autem vitam quietam elegit, in caelibatu servire Deo, id est, uxorem non quaerens. Erat vir sanctus, in desideriis coelestibus vitam gerens; tentatus in multis, et inventus aurum obrizum. Quam quietus erat, qui et inter leones securus erat ! Ergo in nomine Danielis, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nasteria peperit. Ad hunc sonũ exci¬
tati sunt fr̃s. qui habitare in unũ con¬
cupierunt. Iste uersus fuit tuba ip¬
soꝵ: sonuit ꝑ omnem orbem terrarũ:
& qui diuisi erant congregati sunt.
Clamor dĩ. clamor sp̃s scĩ. clamor
propheticus non audiebatur in iudea.
inquit diuitibus huiꝰ scł̃i. non suꝑbe
sapere. Inuenis enim pauꝑem suꝑbien¬
tem. diuitem humilem: xpĩanũ bene
considerantem. quia illa omĩa p̃tere¬
unt. & p̃terfluunt. quia nichil at¬
tulit in hunc mundũ. nichil potest
mundo auferre: cogitantem quẽad¬
modũ diues ille qui ardebat in flã¬
ma apud inferos. guttam sibi stillari
de digito desiderauit eius. qui mi¬
cas de mensa eius concupiscebat.
Cogitantȩs ista faciunt quod ait apłs:¬
neq sꝑare in incertum diuitiarum.
nia abundanter ad fruendũ. Di¬
quid inde illis lucri: Thesaurizent
sibi fundamentũ bonũ in futurum:
ut adp̃hendant ueram uitam. Ecce
qui assumetur de molendino.

Expanded text:
nasteria peperit. Ad hunc sonum excinasteria peperit. Ad hunc sonum excitati sunt fratres qui habitare in unum concupierunt; iste versus fuit tuba ipsorum. Sonuit per omnem orbem terrarum, et qui divisi erant, congregati sunt. Clamor Dei, clamor Spiritus sancti, clamor propheticus non audiebatur in Judaea; inquit, «divitibus hujus saeculi non superbe sapere.» Invenis enim pauperem superbientem, divitem humilem; christianum bene considerantem quia illa omnia praetereunt et praeterfluunt, quia nihil attulit in hunc mundum, nihil potest de mundo auferre; cogitantem quemadmodum dives ille qui ardebat in flamma apud inferos, guttam sibi destillari de digito desideravit ejus qui micas de mensa ejus concupierat. Cogitantes ista, faciunt quod ait Aposnere in incertum divitiarum snia abundanter ad fruendum: quid inde illis lucri? «Thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Ecce quae assumetur de molendino.
Abbreviated transcription (Latin):
almus iste breuis est: sed
ualde notus & nominatus.
cce quã bonũ & quã
iocundũ habitare fr̃s in unum. Ita
sonus iste dulcis est: ut & qui psalte¬
rium nesciunt. ipsum uersũ cantent.
Tam dulcis est. quã dulcis ẽ caritas:
quȩ facit fr̃s habitare in unũ. Et
hoc quidem fr̃s non indiget interp̃¬
tatione aut expositione: quã bonum
& quã iocundũ sit habitare in unũ.
Sed ea quȩ sequuntur. habet aliqͥd
quod pulsantibus aꝑiatur. Uerum¬
tamen ut ab isto uersu descendat no¬
bis intellectus uniuersȩ texturȩ psalmi:
hoc primũ etiam atq etiam conside¬
remus. utrũ de om̃ibus xp̃ianis dictũ
sit. quã bonũ & quã iocundũ habita¬
re fr̃s in unũ. an aliqui sint certi at¬
q ꝑfecti qui habitant in unũ: nec ad
om̃s ꝑtineat ista benedictio. sed ad
quosdam aquibus tamen descendat
ad cȩteros. Ista enĩ uerba psalterii. iste
dulcis sonus. ista suauis melodia. tam
in cantico quã intellectu: etiam mo¬

Expanded text:
almus brevis est; sed valde notus et nominatus. «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis est, quam dulcis est charitas quae facit fratres habitare in unum. Et hoc quidem, fratres, non indiget interpretatione, aut expositione, quam bonum et quam jucundum sit habitare in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam mo
Abbreviated transcription (Latin):
pñ ãdã uenrna que amedicis apponũtur ĩ
quibdam ꝯfectõib ad sauãt̃ ad egrotosa ͭ
le caurisiaꝵ qͣs p̾cipue faciũt yspãi.ł boemi.¬
dantes ꝓsura unius camusie plus In tͥplũ ł
aͣdruplũ ꝙͣ ualeat tota canusia ĩ tela ⁊ siłia.
In pͥmo cãu nõ dico ipm̃ peccare dñ tũ nõ

Expanded text:
dam venena, que a medicis apponuntur in quibusdam confectionibus ad sanandum egrotos. Aut se camisiarum, quas precipue faciunt Hispani, dantes pro sutura unius camisie plus in triplum vel quadruplum quam valeat tota camisia et similia. In primo casu non dico ipsum peccare, dum tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑc̾.ł ⁊̃ a dĩte hiꝰ aĩalia que ĩcit ł credit ip nõ
hr̃e ⁊ quasi iamu tͣdidiss ei locat ei ꝓcerta
ã una pẽssione usuraẽ. ł ad inuiꝰ p̃siũd̃ ẽ in
frandẽ usuraꝵ fi. Idẽ credo de illis qui sciẽt᷑
emũt fructus tertaꝵ ab illis qui eos ũ hñt.si
aũt sñ fraude ⁊ bõ fide fiat hiꝰ emptõ nõ credo

Expanded text:
i animalia, que scit vel credit ipsum non habere et quasi iam tradidisset ei, locat ei pro certa annua pensione, usura est vel ad minus presumendum est in fraudem usurarum fieri. Idem credo de illis qui scienter emunt fructus terrarum ab illis qui eos non habent. Si autem sine fraude et bona fide fiat huiusmodi emptio, no
Abbreviated transcription (Latin):
ua sla. rum. pͥrimogenita hic appellat
tes. Si c̃ fuit sem. Et hec erat magna dignitas
bat ei q bñditio dabat᷑. Ecce ꝙͣ ꝓcul areligione
esau fuit. qui ꝓuentre dedit bndictionẽ. cuius
ft̃m ideo ꝯmemorati ut dehortet᷑ abilliꝰ siłitudĩe

Expanded text:
a sua. Primitiva hic appellat tes, sicut fuit Sem: et haec erat magna dignitas,bat, eique benedictio dabatur. Ecce quam procul a religione fuit Esau, qui pro ventre dedit benedictionem. Cujus factum ideo commemorat, ut dehortetur ab illius similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
tientie in aĩa. beni¬
gua ẽ.i. larga egẽ¬
tas non emu¬
det. qr ñ eam ali¬
ena ꝯtristat felici¬
tas. S alt̾ius boñ¬

Expanded text:
tientiae in anima, benia est, larga egetas non aemudet. Quia non eam aliontristat felicitas, sed alterius bon
Abbreviated transcription (Latin):
stitutus.
Lide qui uo
catur habra¬
ham obeliuit
in locum exire
quem accep¬
turus erat
inhereditatẽ
quo tret. fide
moratus est
interra reꝓ¬
missionis tã¬
qua inalie
qr credidit᷑ deo di¬
centi. smis ẽ om̃is
carnis. ⁊ si nulla
signa uid̾et dilu¬
iiii. a d̾o enĩ credeli
qd̾ ñ uidebat. quod
metuens fabricalut¬
fidẽ. ł archam dãp¬
bilem ostendit: mũ¬
dũ. qr dũ uideret
eam fabricari. ñ cre¬
uideoꝵ descendit
ostendens meis ⁊
in pͥorib omnẽ iu¬
sticiam ex fide ha¬
buisse originẽ. et
ponit eremplũ de
habrahã dicens ita
fide .i. ꝑ fidẽ ille qui
uocatur ñt̃ habrã¬
ham. cũ prĩ uoca¬
retur abram. obe¬
Tount exire in loc̃
ꝙͣ accepturꝰ erat ĩ
tereditatẽ ⁊ exut
nesciens quo iret.
cui obediuit dicẽti
iam fec̾at. hoc enĩ
so det̾ra chaldeoꝵ

Expanded text:
stitutus. Fide quoque vocatus Abraham obedivit in locum exire quem accepturus erat in haereditatem. quo iret, fide moratus est in terra repromissionis, tanquam in aliea credidit Deo dicenti, finis est omnis carnis, et si nulla signa videret diluvii. Adeo enim credebat quod non videbat, quod metuens fabricafidem vel arcam, dambilem ostendit mundum, quia, dum videret eam fabricari, non creJudaeorum descendit, ostendens in eis, et in prioribus omnem justitiam ex fide habuisse originem, et ponit exemplum de Abraham dicens ita: Fide, id est per fidem ille, qui vocatur nunc Abraham, cum prius vocaretur Abram, obedivit exire in locum, quem accepturus erat in haereditatem et exiit nesciens quo iret. cui obedivit, dicenti: jam fecerat. Hoc enim so
Abbreviated transcription (Latin):
recepit .i. aꝓpbanit. qd̾ apparuit
cũ ea celesti igne ꝯsumpsit. ⁊ ꝑ illã fide̾. defu̾ctꝰ
loquit᷑ adhue .i. mat̾ia ẽ nobis loqñdi. ut de eiꝰ
fide exemplũ demus. Non enĩ mors extuxit fa¬
mã fidei. tanta fuit fi des eiꝰ qd̾ mors eã ñ extĩ¬
xit. ex fide ⁊ pacientia p̃cedentiũ patrũ osolatͤ
istos. Ideo dicit. qd̾ abel adhuc soquit᷑. qr eos̃

Expanded text:
recepit, id est approbavit quod apparuit, cum ea coelesti igne consumpsit. Et per illam, fidem defunctus loquitur adhuc, id est materia est nobis loquendi, ut de ejus fide exemplum demus. Non enim mors exstinxit famam fidei; tanta fuit fides quod eam mors non exstinxit. Ex fide et patientia praecedentium patrum consolatur istas. Ideo dici