comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alegariõe opus est adiuuadi
actoris gĩa que itplicatio uo¬
catur quiã peam replicaturaq
resoluitur ius exceptioĩs ułu¬
ti cũ pactus est. Aliquis cũdei¬
tore suo ne ab eo peccuniã peta.
deinde postea incõtranã pacti
sũt .i. ut petere creditoriliceat
Si agat creditor ⁊ ext piat de¬
bitor ut ira dumnũ ꝯpgłepuet᷑
si cõuenent ne a cã peccuniã et¬
ditorpetat nocet ei exceixio. cõ¬
uenit eñ ita. Nanq nichilon
nus hoc uenĩ manet licet postra
incõtranũ pacti sũt. s quia ini¬
qũ est creditorẽ excludi replica¬
no ei dabitur expostenore pacto
coueto. Quisũ interdũ cuenit.u
replicatio que prima facie iusta
sit inique noceat ꝙ cũ accidit
alia alegatiõe opus est adiuuã
dutigra que duplicatio uocat̃¬

Expanded text:
legatione opus est adiuvandi actoris gratia, quae replicatio vocatur, quia per eam replicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis cum debitore suo, ne ab eo pecuniam petat, deinde postea in contrarium pacti sunt, id est ut petere creditori liceat: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio; convenit enim ita, etiamque nihilo minus hoc verum manet, licet postea in contrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocat
Abbreviated transcription (Latin):
pretereares. corpolu¬
rales sũt. quedam
incorporales. Corporales
gi possunt. ułuti fundus.
homo. uestis aunumm.i
argentum. ⁊ demq alie
res inum erabilos. ¶Incor¬
porales ait res sunt. que¬
sũt ea. que uiure cunsistũt.
sicutiłeclitas. ususfructus.
usus. obligationes. quo¬
quo modo contracte. Nec¬
adrem pertinet. quod in
heredictat res corporal¬
es untin entur. Namet
fructus qui ex fundo ꝑcipi¬
untur corporales sunt. ⁊¬
Et id quod exaliqua obli¬
gatione nobis dexetur.
plerumq corporale est.
ułuti fundus. homo. pe

Expanded text:
praeterea res corporales sunt, quaedam incorporales. Corporales gi possunt, uelut fundus, homo, uestis, aurum, argentum et denique aliae res innumerabiles. Incorporales ut ea que in iure consistunt ut hereditas, ususfructus, usus et obligationes quoquo modo contracte, sead rem pertinet, quod in hereditate res corporales continentur: nam et fructus, qui ex fundo percipiuntur, corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, ueluti fundus homo pe
Abbreviated transcription (Latin):
nõ facit accipientis. Ido
uendicare nũmos. possyt
sicubi extent. Get sinũ¬
mi quos minor mutuo
ceclit abeo qui accepit bo¬
nafide consumptisunt
condicipossunt. Simnala
fide. adexibendum debi
agipotest Et econtran¬
o omes ros pupillo ⁊ pu¬
pille sinc tuitoris aucto¬
utare recte dan posst.

Expanded text:
non facit accipientis, ideoque vindicari nummi possunt, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt, si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. at ex contrario omnes res pupillo et pupillae sine tutoris auctoritate recte
Abbreviated transcription (Latin):
de tanquam suam aliena¬
uent. furtum nõ cominit¬
tit. ¶ Itemsus ad quem
ancille ususfructus ꝑtin
partum suum ẽẽ credens¬
uendident. aut donaue¬
nt. suitum nõ conͤmittir.
Euitumem̃ sine affectu
o furti. rem alicnã ad aliq̃
tranfferat. ⁊efficiat ut apo¬
ssessore usucapiat᷑. E Qd
aut adeas res que solo cõ¬
tinentur expedit. ius pro¬
cedit. ut siquis loci uacan¬
tis possessionem. propter
absenciam. aut negligẽ¬
tiam diũ. quia aut sine ⁊¬
successore decesserit. sire
ui nanciscatur. Qui quã¬
uis ip̃e mala fide possidet.
quia intelligit se alienũ
fundum occupasse tñsial¬
i bonafide accipienti tra¬
diderit. potent eilonga
possessione res adqui. qa
neꝙ furtuum. neq u
possessum accepit. cabo¬
ueterrm sententia. ex

Expanded text:
de tamquam suam alienaverit furtum non committit. Item si is ad quem ancillae usus fructus pertinet, partum suum euendiderit aut donauerit, furtum non committit; furtum enim sine affectu o furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur expeditius procedit: ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res adquiri, quia neque furtivum neque vi possessum accepit; aboveterum sententia ex
Abbreviated transcription (Latin):
possidet usu capent possit
Nam ipis alia rafiosie
nsucapio nõ competil qy¬
a filicet malafide possids̃.
set neulliss alins. quan¬

Expanded text:
possidet, usucapere possit nam huic alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possidet, sed nec ullus alius, quam
Abbreviated transcription (Latin):
urebͥus mobitbus nõ fa¬
cile prozectint bone sidci po¬
ssessori. usucipio comꝰperar
Namqui auenam ranuẽ¬
didit uł exali⁊ acansa
tradidit. furtum euiscõ¬
narut Set tamẽ id. ali¬
quando anter se habet

Expanded text:
rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit vel ex alia causa tradidit, furtum eius committit. Sed tamen id aliquando aliter se habet
Abbreviated transcription (Latin):
to commodatam. aut loca¬
tam aut apud eui depo¬
sitam existimans Recdita¬
riamẽe. bonafide accipiẽ¬
tiuendident. añ donau̾ut.

Expanded text:
to commodatam aut locatam uel apud eum depositam existimans hereditariam esse alienaummodatam aut locatam uel apud eum depo
Abbreviated transcription (Latin):
rat. ut qui b ouar omb¬
fide ab eo qui dñs i us i¬
non esat cͥum crecu R¬
cert eum dum eẽ reme¬
merit. uł erdonatione
aliane qua insta causa ac¬
ceperit. iseam rem simobi¬
lis crat. anno uhiqae
simmolis. biẽmotantum
initalus solo usucaplebar.
ne rerum dina. uuncerter
eent Et cum hoc placitum
erat putantibus antioorib
dnis sufficere ad inquirer¬
das ea suas prefata tp̃ra.
nobis melior sententiapla¬
out. ne dnimiatunus suis
iebus defralidentur. Reꝙ
cero loco. beneficuni hoc
c̃õcludatir. Et i deo consti¬
tritionem. superbe promal¬
gaiumus. qua cantum est.
utres quidem mobiles ꝑ
trienum usucapiantur. i¬
mobiles uero.t
plengitpis possessionea
Leil inter presentes bece

Expanded text:
rat, ut, qui bona fide ab eo qui dominus non erat, cum crediderit eum dominum esse, rem emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo constitutionem super hoc promulgavimus, qua cautum est, ut res quidem mobiles per triennium usucapiantur, immobiles vero per longi temporis possessionem, id est inter praesentes dece
Abbreviated transcription (Latin):
tem secinidum martelli
sententiam nr̃a decisione
pro mulgata per misimus
nõ solum mea degerere s
etiam aliis lecare ¶ Rode sui¬
habitatione dixisse suffici¬
ant De beditade aũt ⁊ob

Expanded text:
tem secundum Marcelli sententiam, nostra decisione promulgata permisimus non solum in ea degere sed etiam aliis locare. Haec de servihabitatione dixisse sufficiat. de hereditate autem
Abbreviated transcription (Latin):
nature offitio fungitur: ⁊
lege antiq̃ua.xii. tabulax
om̾es simul. ad succe ssices
ab intestato ua uocabant᷑.
Quod ⁊ pretores postea secr¬
tiẽe udentur. ¶ deo simples
ac simile ius ⁊ infilius. ⁊ in
filiabus.⁊uicetens descen¬
dentibus ꝑuiulẽ sexu ꝑso¬
n is. nõ solum natis. s ctiã
postumis introduxit. ut cẽs
siue sui. siue emancipatist̃.

Expanded text:
itur et lege antiqua duodecim tabularum omnes similiter ad successiones ab intestato vocabantur, quod et praetores postea secuti esse videntur, ideo simplex ac simile ius et in filiis et in filiabus et in ceteris descendentibus per virilem sexum personis non solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emancipati
Abbreviated transcription (Latin):
uł prouisum est. inqua si¬
mul exẜedationis modus
ad similitudine postumoꝵ
demonstratur. ¶Eman¬
cipatos uberos iure ciuili
necsedes instituere. naq
exhedare necesse est quia
nõ sunt sui łecles s pretor
om̃es tam feminuu sexiᷤ
qua  masculun siẜecles nõ
iscituantur exeredan ie¬
bet. uinus sexus noiatim
feminim ucro inter cete¬
ros. Quod sineꝙ becles
instituti fucnnt neq ita
ut diximus ercłelati sit.
promittit pretor eiᷤ ꝯt tabo¬
ias testamenti bonorũ pos¬
sesionem. ¶Adoptuu
libi quamdiusunt impo¬
testate patiis adoptii.
eiusdem iuns habentur..
Cuius sunt iustis nuptũ
quesiti. Itaꝙ łedes institr¬
end̾i ur ex heclãdisunt. se¬
cundũ ea que denaturali¬
bus exposiumus. ¶E¬
mancipati uero apatre ado¬
ptiuo. neq iure ciuili ne¬
ꝙ qud. iddictum pretoris
attinet. interlib̾os nume¬
rantur. Quaratione accl¬
dit. ut exdiu̾so quod ad na¬
turalem parente attinet
quãdiu quidẽ sint madop¬
tiua familia extrancorum

Expanded text:
 provisum est, in qua simul exheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure civili neque heredes instituere neque exheredare necesse est, quia non sunt sui heredes. sed praetor omnes tam feminini sexus quam masculini, si heredes non instituantur, exheredari iubet, virilis sexus nominatim, feminini vero et inter ceteros. quodsi neque heredes instituti fuerint neque ita, ut diximus, exheredati, promittit praetor eis contra tabulas testamenti bonorum possessionem. Adoptivi liberi quamdiu sunt in potestate patris adoptivi, eiusdem iuris habentur cuius sunt iustis nuptiis quaesiti: itaque heredes instituendi vel exheredandi sunt secundum ea quae de naturalibus exposuimus: emancipati vero a patre adoptivo neque iure civili neque quod ad edictum praetoris attinet inter liberos numerantur. qua ratione accidit ut ex diverso, quod ad naturalem parentem attinet, quamdiu quidem sint in adoptiva familia, extraneorum
Abbreviated transcription (Latin):
tame sunter ceteros si ex¬
eredentur aliquideis le¬
getur. ne uideantur pob
¶Mascuos uero postrono
idest filium ⁊ de inceps pla¬
cuit nõ aliter recte exere¬
dari. nisi noĩatim exeredẽ¬
tur hoc silicet mocdo quicũ¬
ꝙ michi filius genitus
fuent ereres ẽsto. ¶R¬
stumorũ aũt loco sut. ⁊bii
qui insui Reclis locum sec¬
cedendo. quas agñoiscen¬
doflunt parcntibus sui
bedes. ut ccce siquis filrẽ
⁊exeo nepotem nepteue
impotestate habeat. quia
filius gradu precedit isso¬
lus iurasui Reclis h̃t. Qri¬
uis nepos quoꝙ ⁊ neptis
exco ucaden potestate
sunt Sec sifilius eius ui
uo moriatur. aur quali¬
bet allaratione exeat de
porestate eius. incipit re¬
pos neptisue meis loco
suecedere. Et eo modo
iura suoꝵ Redimi quasi
agnatione nanciscũtur
Ne ergo eo modo iompa¬
tureius testametirma. si¬
cut ip̃um filium uł sedẽ
instituere. uł noĩatim
exeredare debet testator.
ne nõ uire fatiat testamẽ¬
tum. Ita ⁊ nepotem neptẽ¬

Expanded text:
tamen, si inter ceteros exheredentur, aliquid eis legetur, ne videantur per masculos vero postumos, id est filium et deinceps, placuit non aliter recte exheredari, nisi nominatim exheredentur, hoc scilicet modo: ‘ quicumque mihi filius genitus fuerit, exheres esto ’. Postumorum autem loco sunt et hi qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si quis filium et ex eo nepotem neptemve in potestate habeat, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamvis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sunt: sed si filius eius vivo eo moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potestate eius, incipit nepos neptisve in eius locum succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpatur eius testamentum, sicut ipsum filium vel heredem instituere vel nominatim exheredare debet testator, ne non iure faciat testamentum, ita et nepotem neptem
Abbreviated transcription (Latin):
señt ac priusꝰ hereditatib de¬
spitiamus quanimi dupl¬
ex conditio est. Nam uel
extestamento uł ab inte¬
stato aduos ꝑtinent. Et
prius est. ut de his despiti¬
amus. que excestamento¬

Expanded text:
seunt. Ac prius de hereditatibus dispiciamus, quarum duplex condicio est; nam uel ex testamento uel ab intestato ad nos pertinent. Et prius est, ut de his dispiciamus, quae nobis ex testamento
Abbreviated transcription (Latin):
cill dedent hbtatẽ copere ca
nenuin dubium ẽ. ¶ Tuc̃
costitutiõi locum ee uerbar
ostendũt cum nemo succo¬
ssor ab intestato eristat. Si¬
go quã diuince tũ fit utru.
eristat an nõ cessabit cõstity¬
tio. Sicertũ esse eepit neͣmi¬
nem erstaie tuc ent cõstitu¬
tion locus. ¶ Sus qui
in in regiũ restitui potest ab

Expanded text:
cillis dederit libertatem, competere eam cillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc constitutioni locum esse verba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit neminem extare, tunc erit constitutioni locus. Si is, qui in integrum restitui potest
Abbreviated transcription (Latin):
tui lib̾tisiant. N.im huic ⁊̃
uolntatituc. sihñ de quoꝵ
staru agrair consenciant au¬
ctoritatem nr̃am accomod.a¬
mus. Et ne huius rescripxio¬
nis nĩc emolumentil alia ra¬
tiõe utũ fiat si fiscus bonai
agnoscerc uoluenta biiqui
reb nũs atcendũt ĩcient con¬
medo pecuni ano preferata:¬
cogenda ut his lib̾tas salua
iit᷑ qui eam adipisci potueĩ
sibrditas extestamiento. ad¬
ita ec̃t. ¶ Hoc rescrpto syb¬
uentũ est. ⁊ lib̾tatib ⁊ desũo¬
ue.ne bona corũ acreditori¬
ur possideantur⁊ ueneant.
Cene si fucrũt exhac causa
qra adira cessat bonorum
uedicio. ⁊ Exritit enĩ desucti
defensor ⁊ quidem idoncusa
de solido creditorib cauet.d
¶Im primis hoc rescnutũ toci¬
ens iocu habet quociens te¬
stamcto lib̾tates dare sunt.
Niud ergo siquis intestat
decedens codicillis ubtates
dedent neqr. adita sit ab inte¬
statobrditas. fauor cõstitu¬
tior̃s debebit locũ habere c̾te
si intestatus decedat. ⁊ codi¬

Expanded text:
ti fiant; nam huic etiam voluntati tuae, si ii de quorum statu agitur consentiant, auctoritatem nostram accommodamus. et ne huius rescriptionis nostrae emolumentum alia ratione irritum fiat, si fiscus bona agnoscere voluerit, et hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praefercogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex testamento adita esset. ’ Hoc rescripto subventum est et libertatibus et defunctis, ne bona eorum a creditoribus possideantur et veneant. certe si fuerint ex hac causa bona addicta, cessat bonorum venditio; extitit enim defuncti defensor, et quidem idoneus, qui de solido creditoribus cavet. Inprimis hoc rescriptum totiens locum habet, quotiens testamento libertates datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codi
Abbreviated transcription (Latin):
in testamẽto ex quonõ. adit̾
brditas. siuclint bona sibit
caula aũdiuntur. Et rescny¬
to diuumani adpopiliumi
ffum cõtinetur. ueilu reseni¬
pti ita se haibent Sitlirginio
ualenti qui intestamẽto sro
libtatem quibusdã asscrips¬
it. nemine fuccensore abin¬
testato eristente. in ea cauabn
esse ceperũt ut ueͣmt d̾beat.
is cuius de care notio est adi¬
tus raticem desidemtui kallt¬
bit ut lib̾tate in t̾ã eanĩ que
fidei comissi relicte sũt tuer¬
damĩ gracia. iddiciantur tibi
sudonee creclitorib cauers
de solido quod euiqr debetr
soluendo. Et hiiquidẽ qui¬
brdirecta lib̾tas data est y¬
inde libierit ac si hrditas
adita eẽt. Hii aũt quos łr

Expanded text:
 aditur hereditas, velint bona sibi causa, audiuntur. et ita rescripto divi Marci ad Popilium Rufum continetur. Verba rescripti ita se habent : ‘ Si Virginio Valenti, qui testamento suo libertatem quibusdam adscripsit, nemine successore ab intestato existente, in ea causa bona esse coeperunt ut veniri debeant: is cuius de ea re notio est aditus rationem desiderii tui habebit, ut libertatium tam earum quae fideicommissi relictae sunt, tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data est perinde liberi erunt ac si hereditas a
Abbreviated transcription (Latin):
tioos que exlegc se¬
natusuc cõsulto siue ex sac¬
ns costitutioĩb ꝓficiscũtur ꝑ¬
petuo solert antiquitus cõpe¬
tere donec sacre costitutioes
certos fines dedenĩt. Eos ue
pretoris intra anͣnũ eraim¬
exteluntur. idest usqr. ad fũe
cõstitutioĩb introductũ qua¬
les sũt hee quas bonorũ posse¬
ssori cetensq qui Predis loco
sũt accomodat Fiutiquoꝵ

Expanded text:
ex lege senatusve consulto sive ex sacris constitutionibus proficiscuntur, perpetuo solere antiquitus competere, donec sacrae constitutiones certos fines dederunt: eas versius praetoris intra annum erat imextenduntur, id est usque ad finem constitutionibus introductum, quales sunt hae quas bonorum possessori, ceterisque qui heredis loco sunt, accommodat. furti quoque
Abbreviated transcription (Latin):
hredib huiusmodi actioẽs
copetunt nec denegantur. cr
contra u̾redem no cõpetit cx̃
testatordolose u̾satus st ⁊ ad
Brede eius nichil ex codolo y¬
¶Superest ut admoncanius
ꝙsi ante re iudicata is cũ quo
actũ est satistaciat. ictori ofri¬
cioidicis cõuenit eũ ab̾sol

Expanded text:
heredibus huiusmodi actiones competunt nec denegantur, exccontra heredem non competit, cum testator dolose versatus sit et ad heredem eius nihil ex eo dolo pSuperest ut admoneamus, quod si ante rem iudicatam is cum quo actum est satisfaciat actori, officio iudicis convenit eum a
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est aliene rei siir satida¬
tioem. de fensor idoneus inte¬
lligitur Que omĩa. apcius ⁊
manifestinime a cotidi. ano
iudicioꝵ usu in ip̃ius reñdo¬
cumẽtis aparẽt. Qũã formã
no solu in hac rẽgia uibx s et
in om̃ibnrĩs ꝓicus ⁊ si ꝓpt̃¬

Expanded text:
dictum est, alienae rei sine satisdatione defensor idoneus intellegitur. Quae omnia apertius et perfectissime a cottidiano iudiciorum usu in ipsis rerum documentis apparent. Quam formam non solum in hac regia urbe, sed et in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
as uͦcabatur. ⁊ tantam inse
condiitionenem habebat et
tunc ratum eẽt. cum matri¬
monium fuent insecutum
donatio proceclebat Set
primus quidem diuus in¬
stinus parernr cum auige
ndotes. ⁊ post nuytias fue¬
rat pemussum. siquid tale
euenent etiam ante nup¬
clas donationem angen.
⁊ coiutante matrimonio
sua coicitutione ymisit.
Set tñnomem inconue¬
niens remar ebit. cum añ
nuptias quidem uoca bat᷑
post nuptias aut tale ⁊c¬
cipiebat incrementum Ez
nos plemisimo fin cradere
sanctiones cupientes. et
conscqͣuentia noĩa rebus
c̃e studentes. constituim
ut tales donationes non
augeantur tantum. s cõ¬
stante matrimonio. inici¬
um accipiant ⁊ nõ ante
nuptias. s propter nupti¬
as uocentur ⁊ dotihus in
hec exequentur ut quem¬
ad mocdum dotes conscan¬
ce matrimonio nõ solum
augentur set eti amfiũt.
ita ⁊ iste donationes que
propter nptias ratrodu

Expanded text:
as vocabatur et tacitam in se as vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fuerit insecutum:donatio procedebat. sed primus quidem divus Iustinus, pater noster, cum augeri dotes et post nuptias fuerat permissum, si quid tale evenit, etiam ante nuptias donationem augeri et constante matrimonio sua constitutione permisit: sed tamen nomen inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeantur tantum sed et constante matrimonio initium accipiant et non ante nuptias, sed propter nuptias vocentur et dotibus in hoc exaequentur, ut, quemadmodum dotes et constante matrimonio non solum augentur, sed etiam fiunt, ita et istae donationes, quae propter nuptias introdu
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatis incunbat do¬
natori. Et curazetro prin¬
cipum disponciones insi¬
nuan cas actis intere¬
iores ducentoꝵ sutrant
sꝯlidorum. ⁊ ⁊̃ constituti¬
o ⁊ quatitatemrq adoy¬
quam scare ⁊ sine insinu
acione stacut ⁊ quasdã
donationes inrienũ que
penitus inimuatione fie¬
inse plenissimam hñt fir¬
mitatem. Et alia ui¬
iuper multa adubriorem
exitum donatione inueni¬
mus. que omĩa ex nostris
constitutionibus quas sy¬
perhis posiumus collige¬
est. quoc ⁊ s̃ plenissime ⁊
sunt donationes. tñ sun¬
grati existant homines
inquos beneficium coll¬
atum est. donatoribus
per nr̃am costirutionem
licentiam prescauimus.
certis exçauisis eas  reuo¬
care neqsuas ros malios
contulerint. ab his qua¬
dam pariancur mnuru am
ul iacturam. sccm enum¬
modos. ¶Est ⁊ aliuor
genus inter uiuos dona¬
ionum qued ucteribus
uidem prudentibus
utus eras incoznitum
postea aũt iumioribus di¬
ius principibus introdu¬
ctum est. qued ante nupci¬

Expanded text:
necessitas incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis interveiores ducentorum fuerant solidorum, nostra constitutio et quantitatem usque ad qquam stare et siatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fiein se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenimus, quae omnia ex nostris constitutionibus, quas super his posuimus, colligeest, quod, etsi plenissimae sint donationes, tamen si ingrati existant homines in quos beneficium collatum est, donatoribus per nostram constitutionem licentiam praestavimus certis ex causis eas revocare, ne, qui suas res in alios contulerunt, ab his quandam patiantur iniuriam vel iacturam, secundum enummodos. Est et aliud genus inter vivos donationum, quod veteribus quidem prudentibus penitus erat incognitum, postea autem a iunioribus divis principibus introductum est, quod ante nupti
Abbreviated transcription (Latin):
co ut sipatuis testametr
no ualcat. nec filu quid̾
ualebit. ¶el singlis
nouissimus impubes no¬
netur substitui potest. si¬
głis quidem. sinemnem
corum intestatum dececłe
uoluent. Nouissimo. si
ius legitimam̃ seclitauã
integium uiter ços cu¬
stodue uelit. ¶Sub̾sti¬
tuitur aũt impubenbus.
aut noĩatim. urutititirs
aut gualiter quisquis pa¬
uoc̃atur ex substitutiõc
impulxit filio mortuo.
qui ⁊ scupti sibi. ⁊bedes
ccͣtitenint ⁊ pro qua par¬
te Becles factisũt. ¶Mi¬
sculo igitur usq adqra¬
tuordeciannos substitr
porest. femine usq: adi

Expanded text:
si patris testamentum non valeat, ne filii quidem valebit. Vel singulis novissimus impubes morietur, substitui potest. singulis quidem, si neminem eorum intestato decedere voluit: novissimo, si ius legitimarum hereditatium integrum inter eos custodiri velit. Substituitur autem impuberi aut nominatim, veluti ‘ Titius ’, aut generaliter ‘ quisquis mivocantur ex substitutione, impubere filio mortuo, qui et scripti sunt heredes et extiterunt, et pro qua parte heredes facti sunt. Masculo igitur usque ad quattuordecim annos substitui potest, feminae usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s excessent. subititu¬
tio euanescit. ¶Etcra¬
neo uero uł filio pubi be¬
recli istituto. ita subiti¬
tuere nemo potest. ut si
res eiectitent. ⁊ intra ali¬
quoi tp̃s decessent. alius
eisit bes .s hoc solũ ꝑmissũ
est. utcum pfidei comissũ
tescator obliget alus be¬
dicatem eius ur totamuł
propate restituere. Q ius
quale sit suo leco tradem.¬

Expanded text:
pus excesserit, substitutio evanescit. Extraneo vero vel filio puberi heredi instituto, ita substituere nemo potest ut, si heres extiterit et intra aliquod tempus decesserit, alius ei sit heres: sed hoc solum permissum est, ut eum per fideicommissum testator obliget, alii hereditatem eius vel totam vel pro parte restituere: quod ius quale sit, suo loco tradem
Abbreviated transcription (Latin):
tutus uocatur. seperatum
deret inirrtnoribus parti¬
bus scilłeie. canꝙ partẽ
propriolno.ꝓpriaq cera cõ¬
signart ⁊ inipriore parte
tescanscti cauere. ne uife¬
noros tabule uiuo filio. ⁊
adhuc impulere apiant᷑.
¶Illud palam est. nõ idco nu
sibi quisꝙ hecdem institr¬
iss quauis hoc pupillo pi¬
culosũsir. ¶Non solx
aũt fectibus institutis ĩ¬
pub̾ibus libens ita substi¬

Expanded text:
m in inferioribus partibus scribere eamque partem proprio lino propriaque cera consignare, et in priore parte testamenti cavere ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impubere aperiantur. illud palam est, non ideo minsibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo periculosum sit. Non solum autem heredibus institutis impuberibus liberis ita substi
Abbreviated transcription (Latin):
oleͬuent infumatur. ¶I¬
gitur inpupilan iubiri¬
tutione scđm prefactum
mectum ordinata.duo
quodamcdo sũt testarẽ¬
ta. atem̾patus. altenĩ fi¬
lu. tanqua si ip̃c filius sibi
Bedes instituisset. aut cer¬
te unũ est testamentum.
duanim causanĩ. icest du ax
hecditatum. ¶Smaũt
quis ita formidolosus sit.
ut timciet ne filius cius
pupillus ad buc. ⁊ exco q
palam sustitũtum acepit.
post obitumcius pencuio
uisidiar̃ subicerentur.
uulgarem quidẽ substitu¬
tionem palam faccre. ⁊ uy
primis testanieti partib
debet/ illam añt silbstitu¬
tionẽ perqua ⁊ñ beres ex¬
titent pupillus.⁊ intrapr

Expanded text:
oleverit, infirmatur. Igitur in pupillari substitutione secundum praefatum modum ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset: aut certe unum est testamentum duarum causarum, id est duarum hereditatum. Sin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti partibus debet, illam autem substitutionem, per quam et si heres extiterit
Abbreviated transcription (Latin):
us ur ⁊ siberes ci extitent
iadhuc impubes mortummꝰ
fuent. sitei aliquis heres.
Geluti siquis dicat hec nro¬
do. titius filius meus Res
mcbiesto. sifilus meus
beres michi noent. suie
beres erit. ⁊ priusmoriãt
quã insnagi tutelamne¬
nent idest pubes factus
Quocasu siquidem nõer¬
pub̾tatem decessent. ip̃i
filiosit heres substitutus.
Nani moribus institutũ
est. ut cũcius etͣatis sint
inqua ip̃isibi testamẽtũ
facere noposiunt. paretes
eis faciant QQua ratione
qua prospectũ est. ut ñ qui
mẽte captos bñt filios uł
nepores.uepronepotes
gradus. liceat eis ⁊ sipubes
sinc. adexemplu pupilla¬
ns substitutionis certas
ꝑillans substitutionis.
que postquapupillus ad

Expanded text:
 heredes ei extiterint et adhuc impuberes mortui fuerint, sit eis aliquis heres. veluti si quis dicat hoc modo: ‘ Titius filius meus heres mihi esto: si filius meus heres mihi non erit, sive heres erit et prius moriatur quam in suam tutelam venerit id est pubes factus quo casu si quidem non expubertatem decesserit, ipsi filio fit heres substitutus. nam moribus institutum est, ut, cum eius aetatis sunt in qua ipsi sibi testamentum facere non possunt, parentes eis faciant. Qua ratione qua prospectum est, ut, si mente captos habeant filios vel nepotes vel pronepotes gradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas pillaris substitutionis, quae, postquam pupillus ad
Abbreviated transcription (Latin):
supra auus auia. infia nepos
us pro auia. infra pronepos ꝓ¬
neptis ⁊ extransuso fñs sorori¬
q filius filia ⁊ ꝯuemienter pa

Expanded text:
supra auus auia. infra nepos us proauia. infra pronepos proneptis. ex transuerso fratris sororisque filius filia: et conuenienter pa
Abbreviated transcription (Latin):
ui ut cũ ieo agas ꝑicło madã¬
tis uł ut ip̃ius penculo stipu¬
leris ab eo que tibi deleget in
id quod tibi debuerat. Cali¬
ena aũt causa interuerat mã¬
datũ ułutĩsi tibi madee ut fi¬
cii negocia gereres. ulł ut Ricio
fundum emeros. uł ut pro ticio
sponderes. ¶Sua ⁊ auiena
gocus gerendis tibi made̾t. ue¬
luti sibi ⁊ ticio fundũ emeres.
uł ut proeo ⁊ ticio sponderos.
¶Tua ⁊ aliena ułuti si tibi mã¬
det ut ticio subusuns credeies
Quod si sinc usuns credidens.
aliena tantũ gracia intercedit
interuenit mandatũ. ułuti si
tibi mãdet ut peccunias tuas
pocius in empcioẽs predioꝵ col¬
loces quã feneres.uł ex diu̾io
quã in empciẽem preoꝵ col¬
loces. Cuius generis madatũ
magis cõsilum est quã mada¬
tum ⁊ obid nõ est oblig̾atori¬
aum. Nuia nerno ex cõsiliõ mã¬
dati obligatur etĩa siño exꝑeda¬
at ei cui mãdabitur. Cum lib̾¬
um cuiq it apudse explora re
an ex pecliat ũbi consiliũ. ¶Ia¬

Expanded text:
 ut cum reo agas periculo mandantis, vel ut ipsius periculo stipuleris ab eo, quem tibi deleget in id quod tibi debuerat. Aliena autem causa intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut Titii negotia gereres, vel ut Titio fundum emeres, vel ut pro Titio sponderes. Sua et aliena, gotiis gerendis tibi mandet, vel ut sibi et Titio fundum emeres, vel ut pro eo et Titio sponderes. Tua et aliena, veluti si tibi mandet, ut Titio sub usuris crederes. quodsi ut sine usuris crederes, aliena tantum gratia intercedit intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut pecunias tuas potius in emptiones praediorum colloces, quam feneres, vel ex diverso quem in emptiones praediorum colloces. cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. ita
Abbreviated transcription (Latin):
assiduam iunsditic̃e m.a
tantusq fauor eõrũ factẽ
est. ut paulatim etĩa pre¬
torproprius crearetur qui¬
de fidecomissis ius dicer¬
et. quẽ fideicomuissanum
appellabant. ¶Imprim
igitur sciendum est opes
esse. ut aliquis recto uire
testamento Res instituat᷑
eiusq fideicõmitatur ut
eam Reditatem alii restitr¬
at. Alioquim inutile est
testanientũ inquo neno
bes institu itur. Cumigi¬
tur aliquis scripsent. luci¬
us titius les esto potent
adicere. rogote lucutitu.
ut cum primũ possis hedi¬
tatem meamadue eam
gaio seio redas .i. restituaᷤ.
¶Potͥest aũt quisq. ⁊ de par¬
te restituenda Redem ro¬
garc. ⁊ liberum est. uł pu¬
re. uł subceclitioe relinq̃¬
re fideicõmissum. uł ex
die ceito. ¶Restitlita
aũt beditate. is quidem
qui restituit nichilon
nus heres permanet. is
uero qui recepit heclitate
aliquado Reclis. aliqũado
legatarii loco habebatur.
Et in neponis quidem
tp̃ribus trẽbellio maxuro
⁊ anneo seneca cõsulibͥus

Expanded text:
adsiduam iurisdictionem: tantusque favor eorum factus est, ut paulatim etiam praetor proprius crearetur, qui fideicommissis ius diceret, quem fideicommissarium appellabant. In primis igitur sciendum est, opus esse ut aliquis recto iure testamento heres instituatur, eiusque fidei committatur ut eam hereditatem alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo nemo heres instituitur. cum igitur aliquis scripserit: ‘ Lucius Titius heres esto ’, poterit adicere: ‘ rogo te, Luci Titi, ut, cum primum possis hereditatem meam adire, eam Gaio Seio reddas restituas ’. potest autem quisque et de parte restituenda heredem rogare: et liberum est vel pure vel sub condicione relinquere fideicommissum vel ex die certo. Restituta autem hereditate is quidem qui restituit nihilo minus heres permanet: is vero qui recipit hereditatem aliquando heredis aliquando legatarii loco habebatur. Et in Neronis quidem temporibus Trebellio Maximo et Annaeo Seneca consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
recdigeñt. ciusdem ꝑmanet
is ager. cuius ⁊ fuerat. Ꝙ si
naturali alueo in uniu̾sum
derelicto. Alia parte fluere i¬
ceꝑit. prior quid̾ alueus cor
est. qui prope npam eius predi¬
a possident. promodo scł lati¬
tudinis cuius agri. quela

Expanded text:
redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coeperit, prior quidem alveus eorum est qui prope ripam eius praedia possident, pro modo scilicet latitudinis cuiusque agri, qua
Abbreviated transcription (Latin):
hoñeᷤ i sẽuitutẽ nram dedu¬
cantur. Qui tñ si eu̾asernt
nr̃am potestatem. ⁊ad suos
reu̾isi fucrint. pristinũ statũ
recipiũt. ¶ Ite lapilli. Ige¬
me ⁊ cctera que uilitore mi¬
ris iriueniuntur iure natu¬
rali. statim inẽtoris. frĩt
¶Ite ea que exaĩalib̾us dr̃o
tũo subiectis nata sit ecle
uire tibi ad quirũtur. ¶Pi¬
terca ꝙ per alluiionem agi
tuo flume adiecit: iure gẽ¬
tium tibi adquintur. Est
aũt alliuuo. incremetum
latens Peralluiuone ant
iduidetur adici. quod ita pa¬
ulatim adicitur ut intelli¬
nis.partem aliqua extuo pr¬
dio detraxent. ⁊ uicini predi¬
o apusit. palam est eam tua
ꝑmanere. Plane si lungiori
tp̃r. fundo uicim eserit arbo¬
resq quas secũ traxerit. me¬
umfundum radices egent.
exeo tpriucim fundo aquisite
ec̃. ¶Infuła que inman nata
est. q. raro accedit. occupantis
fit. Nullius enĩ eẽ creditur.
ꝙ frcquẽter accidit. siquidẽ
mecliam paite fiuminis teix¬
at. coĩs est coꝵ qui abutra¬

Expanded text:
nes in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. Praeterea quod per alluvionem agro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi adquiritur. est autem alluvio incrementum latens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim adicitur ut intelleinis partem aliquam ex tuo predio detraxerit, et vicino predio applicaverit, palam est eam tuam permanere. Plane si longiori tempore fundo vicini heserit arboresque, quas secum traxerit, in eum fundum radices egerint, ur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. d frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis teneat, communis est eorum qui ab utra
Abbreviated transcription (Latin):
muissũ peti. si apueat eũ qui
postea testamentũ fecerat.
auolunrate qua codicillis
ecpresserat no recessisse.
Eedicillis aũt ħeditas neq
dan neq adimi potest. ne
confundantur ius testame¬
torũ⁊ codicillorũ. ⁊deo nec
exsedatio scribi. ¶Durec¬
to aũt Reclitas codicilus
neqdan. neq adimpotest.
nã ꝑfidei cõmissũ Beditas
coicillis iure relinquitur.
nec cocliticem Redi institu¬
to cõdicillis. Aicere neqi
substituẽ dixecto porest. Co¬
dieillos aũt ⁊̃ pliures quis
facere potest. et nullam
solempnitatem ordria¬
tionis desiderant.

Expanded text:
missum peti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. Codicillis autem hereditas neque dari neque adimi potest, ne confundatur ius testamentorum et codicillorum, et ideo nec exheredatio scribi. directo autem hereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam per fideicommissum hereditas codicillis iure relinquitur. nec condicionem heredi instituto codicillis adicere neque substituere directo potest. Codicillos autem etiam plures quis facere potest: et nullam sollemnitatem ordinationis desiderant.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ⁊ qui morbo perpetuolaborãt.
quiarebus suuis supẽe nõ possũt
curatores dãdi set nterdũ aũt
⁊pupilli. curarores accipuit.ut
puta silegitimus tutor. nõ sit i¬
idonens. Quia hnti tutorem
tutor dan nõ potest. ¶Ite site¬
stamẽto datutus tritor. uł apre¬
tore. uł apreside. idoneus nõ sit
ad ministratõem. nec tñ fraud¬
ulenter negocia amnistrer. so¬
let ei curator adiũgi. It̃e in locũ
rutoꝵ qui nõ in pperuom. s ad
tp̃s atutela excus antur. solẽt
curatores dan. Ꝙsitutor adusa
ualitudine uł alia necessitat᷑e
impediatur. quo minus nego¬
tia pupilli ammistrare possit.
et pupillus uł absit uł infans
hesit quẽ uelit actor̃e periculo ip¬

Expanded text:
tis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus suis superesse non possunt, curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non sit idoneus, quia habenti tutorem tutor dari non potest. item si testamento datus tutor vel a praetore vel a praeside idoneus non sit ad administrationem nec tamen frandulenter negotia administrat, solet ei curator adiungi. item in locum tutorum qui non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli administrare possit, et pupillus vel absit vel infans sit, quem velit actorem periculo ip
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ puberes ⁊ femirx
cesimũ qu̾itum annũ ꝯpletũ
curatores accipĩt. Quilic
pub̾es sint. ad huc t̾n hiuiꝰs i¬
et etatis sũt. ut negotia sua
tuerinõ possũt. Dnitur añt
curatores. ab hisdẽ magistra¬
tibus. aquib ⁊ tutores. Set
curator testamẽto nõ datu.
s datus ꝯfirmatur decreto p̃¬
cͥoris uł presidis. ¶ Itẽ iiiti
adolescentes curatores Accipir̃t.
preter qua inlitẽ. Curator enĩ
⁊ ad cert̾a causam danpotest. fu¬
sosi quoꝙ et procligi licet sint i¬

Expanded text:
puberes et feminae icesimum quintum annum completum curatores accipiunt; qui licet puberes sint, adhuc tamen huius aetatis sunt, ut negotia sua tueri non possint. Dantur autem curatores ab isdem magistratibus, a quibus et tutores. sed curator testamento non datur, sed datus confirmatur decreto praetoris vel praesidis. Item inviti adulescentes curatores non accipiunt praeterquam in litem: curator enim et ad certam causam dari potest. Furiosi quoque et pro
Abbreviated transcription (Latin):
antur. Hub̾tarem aũt ue¬
teres ꝗd ne solum exannis. s
etia exuountate corpoͬris in
masculis estiman uolebant.
Nra aut magestas dignuẽt
tanit. ꝙ infeminis ⁊ antiqs
mpudicũ esse iusum est .i. in
spectiõe habitudinis corporiᷤ
hec ⁊̃ inmasculos exteclere.
Et id̾o sc̃a constit᷑utic̃e prou¬
ulgata. pub̾tatẽ mmasculis
quitas norma infeminis per¬
sonis bene positã. suo ordine
relinquẽtes. ut post.xii ⁊¬

Expanded text:
antur. pubertatem autem veteres quidem non solum ex annis, sed etiam ex habitu corporis in masculis aestimari volebant. nostra autem maiestas dignum esse tavit, quod in feminis et antiquis impudicum esse visum est, id est inspectionem habitudinis corporis, hoc etiam in masculos extendere: et ideo sancta constitutione promulgata pubertatem in masculis quitatis normam in femininis personis bene positam suo ordine relinquentes, ut post
Abbreviated transcription (Latin):
tela si arrogati sĩt. ad huc iy¬
puberes uł deportati. ¶Itẽ
et siisꝙ adcert̾a condiconer
datus sit intestamẽto. equei
ꝯuenit ut desinat ẽẽ tutor exi¬
stente condiciõe. ¶ Simili
modo finitur tutel a morte.
tutela pent. inima autca
pitis diminutõe tutoris ulut
s se ĩ adopioẽ dedent. legitina

Expanded text:
tela, si adrogati sint adhuc impuberes vel deportati: item et si usque ad certam condicionem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela morte vetutela perit. minima autem capitis deminutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima
Abbreviated transcription (Latin):
cipalire. At uero ex diu̾so ut
minus debeant obligan pos¬
sũt. Itaq si reus decẽ auiro
promiserit fideuissor in quĩq
recte obligatur. Conͣtra uero
nõ potest obligan. Ite ñ ille
purc promisent. fideuisior
sub conditioẽ promutere po¬
test. Contra uero nõ potest.
Nõ solum eni in quatitate s
etiam in tp̃r minus ⁊ plus ĩ¬
telligitur. Plus eiũ est statiz
alquid dare. minus est post
tp̃s dare. ¶ Siquid. iũt fid̾¬
uissor proreo soluent eius ie¬
tioĩbr fideuissorum sciendr̃
est generaliter hoc accipiũ
quedcũqr scriptũ sit quasi ac¬
tum udeatur etiã actũ. Idõq
cõstat siquis se scupsent fid¬
iussisse uideri omĩa solemp¬
batur que noĩa ho¬
dic nõ sunt musu. Plane
siquis debere se scripserit ꝙ¬
ei numeratũ est. de peccum.a
minime numerata post mu¬
itum tp̃ris exceptionẽ opponẽ
nõ potest. Hoc enĩ sepi̾sime cõ¬
stitutũ est. Sic fit ut ⁊ hoͣdie
dum quen no porest scuptu¬

Expanded text:
cipali re. at ex diverso, ut minus debeant, obligari possunt. itaque si reus decem aureos promiserit, fideiussor in quinque recta obligatur: contra vero non potest obligari. item si ille pure promiserit, fideiussor sub condicione promittere potest: contra vero non potest. non solum enim in quantitate, sed etiam in tempore minus et plus intellegitur. plus est enim statim aliquid dare, minus est post tempus dare. Si quid autem fideiussor pro reo solverit, eius retionibus fideiussorum sciendum est generaliter hoc accipi, ut, quodcumque scriptum sit quasi actum, videatur etiam actum: ideoque constat, si quis se scripserit fideiussisse, videri omnia sollembatur, quae nomina hodie non sunt in usu. Plane si quis debere se scripserit quod numeratum ei non est, de pecunia minime numerata post multum temporis exceptionem opponere non potest : hoc enim saepissime constitutum est. sic fit ut et hodie, dum queri non potest. scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
s ctiã libtam.⁊ nõ tantũ fili̾o
nepotiue. s etĩa filie neꝑtiue
assignaie pnuttitur. Ditͣiur
aũt ħassignãdi facultas ei qui
duos pluros ue libos inpotesta¬
te habebit. ut eis quos ĩ potãte¬

Expanded text:
 non tantum filio nepotive, sed etiam filiae neptive adsignare permittitur. Datur autem haec adsignandi facultas ei, qui duos pluresve liberos in potestate habebit, ut eis, quos in pote
Abbreviated transcription (Latin):
Nsuma quod ad bonali¬
disumus senatũ cesuisse
ut quauis ad omẽs lib̾os
patroniquiciusdẽ gradus
sũt qualiter bonalibertorũ
pertincͤat ram̃c licere uni pa¬
renti ex lib̾is asiignare lib̾tũ
ut post mortẽ e̾ius. solus is ui¬
tronus habeatur cui. assignar
dem bona nulla assignatiore
interuenẽte panteradmitte¬
rentur nichil uins is inboiõ
habebant. s itademũ pristimy

Expanded text:
summa quod ad bona lidi sumus, senatum censuisse, ut quamvis ad omnes patroni liberos, qui eiusdem gradus sint, aequaliter bona libertorum pertineant, tamen liceret parenti uni ex liberis adsignare libertum, ut post mortem eius solus is patronus habeatur, qui adsignatudem bona, nulla adsignatione interveniente pariter admitterentur, nihil iuris in his bonis habeant. sed ita demum p
Abbreviated transcription (Latin):
te restatoris fuent ⁊ quo
faceret testametum⁊ qyo
moreretur Duecto aut
lib̾tas tũc dan uidetur cỹ
ño ab alio ẜuũ maniit¬
tirogat. s ułutiex suote¬
tere nult. Uerba aũt fi¬
deiconuisoꝵ hec maxinx
inusu babentur. Peto Ro

Expanded text:
testatoris fuerit, et quo faceret testamentum et quo moreretur. directo autem libertas tunc dari videtur, cum non ab alio servum manumitti rogat, sed veluttere vult. Verba autem fideicommissorum hec maxime in usu habentur: peto, ro
Abbreviated transcription (Latin):
sulto pegasiano desceden¬
tes. ⁊ ip̃i antiquitati du¬
plicuerũt. ⁊ quibusdam
casb captiosas cas honx
excelsi ingenii papiniañ
appellat. ⁊ nob̾ ulegibus
magis simplicitas qua
difficultas placer ideo i
om̃bus suggestis. tam
similitud inib. quã dif¬
ferencus utriusq senat̾
cõsult. ꝑlacuit. exploso
senatus cõsulto pegasia¬
no quod postea supuenir
om̃em auctoritatem tie¬
uelliano senatus cõsulto
prestare. ut ex eo fideicõ¬
missarie hecditates resti¬
tuantur. siue uãat ueres
et uoluntare restatoris

Expanded text:
sulto Pegasiano descendentes et ipsi antiquitati displicuerunt et quibusdam casibus captiosas eas homo excelsi ingenii Papinianus appellat et nobis in legibus magis simplicitas quam difficultas placet, ideo omnibus nobis suggestis tam similitudinibus quam differentiis utriusque senatus consulti, placuit exploso senatus consulto Pegasiano, quod postea supervenit, omnem auctoritatem Trebelliano senatus consulto praestare, ut ex eo fideicommissariae hereditates restituantur, sive habeat heres ex voluntate testatoris
Abbreviated transcription (Latin):
eni nõ porerart ħeditates
uł legata relinquere sue¬
linqueba it fideicomite¬
bant coꝵ quiex ex testa¬
meto cape rapoterant. Et
ideo fidercomnussa appella¬
tasunt qui a nullo uincu¬
lo uuis. s tamtũpudore ⁊¬
eoꝵ qui rogabantur cõtire¬
bantur Postea primus di¬
uus augustus. semel. ite¬
rũq gr̃a psonanĩ motus
uł quia pip̃ius salute m
rogatus quidiceretur. art

Expanded text:
reditates vel legata relinquere, si relinquebant, fidei committebant eorum qui capere ex testamento poterant: et ideo fideicommissa appellata sunt, quia nullo vinculo iuris, sed tantum pudore eorum qui rogabantur, continebantur. postea primus divus Augustus semel iterumque gratia personarum motus, vel quia per ipsius salutem rogatus quis diceretur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe que ratione ca¬
ret siquide̾ lascuua
aut feruore aut feͬ¬
ritatt piupenẽ fecert nora¬
lis actio lege duodec̃i tabula¬
iũ datur prodita est. Que aĩ¬
alia si noxie dedantur ꝓfici¬
ut ico alibatioe quia italex
cormi peteter solitus cornup¬
cient. ¶ Het au̾t actiomi his
que contra na̾tura moue̾tur

Expanded text:
nomine, quae ratione carent, si quidem lascivia aut fervore aut feritate pauperiem fecerint, noxalis actio lege duodecim tabularum prodita est quae animalia, si noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem, quia ita lexcornu petere solitus petierit. haec autem actio in his quae contra naturam moventur
Abbreviated transcription (Latin):
ces instituartur nue bn
qui unpotestate corum
sũt. Etid tribus tp̃rib
rnspicitur E⁊ estament
quidein facti ut constitͣit
institutio. O ortis nero
restatoris ut effecrũ bãt.
loc amplius ⁊ tum adie
ut seclitatem ẽe debet cũ
eo testamenti facto. siue
pure. siue subconditiore
leres institutus sit. Ram
ius heclis co uł marime
tp̃r inspiciendum est quo
adquint becuitarem. Sx¬
dio aut tp̃rinter factum
testamctum. ⁊ morteni
testatoris uł conditicez
inistitutionis euistenten
mutatio uius ecli nõ no¬
cet. quia ut diximus tu¬
a trmpora inspicinius.¬

Expanded text:
instituantur, sive hi qui in potestate eorum sunt. et id duobus temporibus inspicitur, testamenti quidem facti, ut constiterit institutio, mortis vero testatoris, ut effectum habeat. hoc amplius et cum adit hereditatem esse debet cum eo testamenti factio, sive pure sive sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo vel maxime tempore inspiciendum est quo adquirit hereditatem. medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris vel condicionem institutionis existentem mutatio iuris heredi non nocet, quia, ut diximus, tria tempora inspici
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq lib̾i quoq mi qui ĩ
potestate nr̃a non sunt.
leiccles anob̾ instituti er¬
tranei bedes uidentur.
Quadecausa ⁊ qui secles
amagie inscituuntur eocł
nũo sunr quia femiire ĩ
potestate aberos xõ uñt.

Expanded text:
itaque liberi quoque nostri qui in potestate nostra non sunt, heredes a nobis instituti, extranei heredes videntur. qua de causa et qui heredes a matre instituuntur eodem numero sunt, quia feminae in potestate liberos non habent.
Abbreviated transcription (Latin):
necessanst. aut extranei.
sc appeslatur. quia siue
uelit. siue nolit. õiocio
post morte testatoris pͦui¬
sit. Nnde qui facultates
suas suspectas hũr solent

Expanded text:
necessarii aut extranei. sic appellatus, quia siue uelit siue nolit, omni modo post mortem testatoris protist. Unde qui facultates suas suspectas habet, solet
Abbreviated transcription (Latin):
mocdo inpotestate mori¬
entis fuent. ¶Set utre¬
pos. neptisue. nñ heclos
siit nõ sufficit cum. care.
impotestare aui mortis tẽ¬
pore suisse. sopus est ut
morte interceptus. aut
qualib ratione libe̾atus
potestare. Tunc enmne¬
pos neptisue in leco patri¬
sui quidem brtes ideo ap¬
pellantur. quia domestici
ledes sunt.⁊uiuo quoq
patie quoclam modo diu
eristimantur. Unde eti¬
am siquis intestatus no.¬
tuus prima causa est ra
successione libor. ¶Nec¬
ccisan uero ⁊deodicutru.
quia ormolo niue uelĩr

Expanded text:
estate morientis fuerunt: sed uti nepos neptisue suus heres sit, non sufficit eum in potestate aui mortis tempore fuisse, sed opus est, utmorte interceptus aut qualibet ratione liberatus potestate; tum enim nepos neptisue in locum sui patrisui quidem heredes ideo appellantur, quia domestici heredes sunt et uiuo quoque parente quodam modo domini existimantur; unde etiam si quis intestatus mortuus sit, prima causa est in successione liberorum. necessarii uero ideo dicuntur, quia