comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ q̃ nouatiano tc̃ scͥbnte. ⁊ qd̾ scͥpserat
sua uoce recitante. ⁊⁊ prbo moyse tc᷑ adhuc
confessore. nc̃ iam mr̃e subse̾bñte. ut lap¬
sis infixmis. & in exitu constitutis. pax
daret᷑. Quȩ litt̃ȩ ꝑ totum mundũ missȩ
frib ꝑlate sunt Scdm qd̾ tam̃ ante fu¬
erat destinatum. ꝑsecutione sopita. cum
data eẽt facultas in unum conueniendi.
copiosus ep̃orum numerus quos integͦs
et incolumes fides sua & domini tutela
ꝓtexit. in unum conuenimꝰ. & script᷑is di¬
u exutraq parte ꝓlatis. temꝑam̃tũ salu¬
bri moderamine librauimꝰ. ut nec into¬
tum spes cõmunicationis & pacis laplis
denegaret᷑. ne plus desꝑatione deficerent.
& eoqd̃s̃ eccłia cluderetur. secuti scłm gen¬
tiliter uiuerent. nectñ rursus censura
eungłica solueret᷑. ut ad cominunicatio¬
nem temere ꝓsilirent: straheret᷑ diu
penitentia. & rogaretur dolenter pat̃¬

Expanded text:
tum est, etiam Novatiano tunc scribente, et quod scripserat tum est, etiam Novatiano tunc scribente, et quod scripserat sua voce recitante, et presbytero Moyse tunc adhuc confessore, nunc jam martyre, subscribente ut lapsis infirmis et in exitu constitutis pax daretur. Quae litterae per totum mundum missae rlatae sunt. Secundum quod tamen ante fuerat destinatum, persecutione sopita. cum data esset facultas m unum conueniendi, copiosus episcoporum numerus, quos integros et incolumes fides sua et Domini tutela protexit, in unum conuenimus et scripturis diu ex utraque parte prolatis temperamentum salubri moderatione librauimus, ut nec in totum spes communicationis et pacis lapsis denegaretur, ne plus desperatione deficerent et eo quod sibi ecclesia cluderetur secuti saeculum gentiliter uiuerent, nec, tamen rursus censura euangelica solueretur, ut ad communicationem temere prosilirent, sed traheretur diu paenitentia et rogaretur dolenter pate
Abbreviated transcription (Latin):
ualet. qͦd differri ñ potest: potest coronari
De eo tam̃ qͦd statuendum ẽẽ circa causam
lapsorum distuli. ut cũ quies & tranqͥllitas
data ẽẽt. & ep̃os inunum c̃uenire indul¬
gentia diuina ꝑmitteret: tẽ cõmunicato
& librato de omniũ collatione õsilio. statu¬
eremꝰ qͥd fieri oporteret: Si quis uͦ ante con¬
silium nr̃m & ante sententiam nr̃ãm de
om̃ium consilio statutam. lapsis temere
cõmunicare uoluisset: ipse ac̃municatiõe
abstineretur Qd̾ etiam ad romanũ clerũ
tẽ adhuc sine ep̃o agentem. & ad c̃fessores
stitutos. nc̃ in eccłia cũ cornello iunctos ple¬
nissime scripsi qd̾ me scͥpsisse de eoꝵ rescͥp¬
tis pot̾is noscere Nam in epła sua ita po¬
suerunt: Qmqm nob̾ intam ingenti
negocio placeat qd̾ & tu ipse tractasti. priꝰ
ẽẽ eccłiȩ pacem sustinendam. deinde si col¬
facta lapsorum tractare rationem: Addi¬

Expanded text:
aevalet, qui differri non potest, potest coronari. aevalet, qui differri non potest, potest coronari. » De eo tamen quod statuendum esset circa causam lapsorum distuli: ut cum quies et tranquillitas data esset, et episcopis in unum convenire indulgentia divina permitteret, tunc communicato et librato de omnium collatione consilio, statueremus quid fieri oporteret: si quis vero ante concilium nostrum et ante sententiam de omnium consilio statutam lapsis temere communicare voluisset, ipse a communicatione abstineretur. V. Quod etiam Romam ad clerum tum adhuc sine episcopo agentem, et ad confessores stitutos, nunc in Ecclesia cum Cornelio junctos plenissime scripsi. Quod me scripsisse, de eorum rescripto poteris noscere: nam in epistola sua ita posuerunt: « Quamquam nobis in tam ingenti negotio placeat quod et tu ipse tractasti, prius esse Ecclesiae pacem sustinendam, deinde sic colfacta, lapsorum tractare rationem. » Addi
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ Nam cũ acies adhuc inter manꝰ
eẽt. & p̾lium głosi certaminis in ꝑsecutiõe
ferueret: toto hortatu & pleno impetu
militum uires fuerant excitandȩ & maxͨ
laxorum m̃tes classico quodam nr̃ȩ uocis¬
fortit̾ animandȩ. ut penitentiȩ uiã ñ so¬
lum p̃cib & lam̃tationib sequerent᷑. s¬
qm repetendi certaminis & reparandȩ
salutis dabatur occasio. ad confessionis pociꝰ
ardorem. & martyrii głam nr̃is increpiti uo¬
cib ꝓuocarentur: Deniq cum de quibdam
ad me prb̃i & diaconi scripsissent eos ĩmo¬
deratos ẽẽ. & ad c̃munionem accipiendam
festiuanter urgere. rescribens eis in epła mea
quȩ extat: & hoc addidi: Qui si nimiũ ꝓꝑant
habeant in sua potestate qd̾ postulant. tp̃r
ipso sibi plusqͣm postulant largiente: Acies
adhuc geritur. & agoncotidie celebrat᷑. si c̃¬
missi uere & firmit̾ penitet. ⁊ fidĩ calor p̃¬

Expanded text:
factum est. Nam cum acies adhuc inter manus factum est. Nam cum acies adhuc inter manus esset et proelium gloriosi certaminis in persecutione ferueret, toto hortatu et pleno inpetu militum uires fuerant excitandae et maxime lapsorum mentes classico quodam nostrae uocis animandae, ut paenitentiae uiam non solum precibus et lamentationibus sequerentur, squoniam repetendi certaminis et reparandae salutis dabatur occasio, ad confessionis potius ardorem et martyrii gloriam nostris increpiti vocibus provocarentur. Denique cum de quibusdam ad me presbyteri et diacones scripsissent, eos immoderatos esse, et ad communicationem accipiendam festinanter urgere, rescribens eis in epistola mea quae exstat, et hoc addidi: « Qui si nimium properant, habent in sua potestate quod postulant, tempore ipso sibi plus quam postulant largiente. Acies adhuc geritur, et agon quotidie celebratur: si commissi vero et firmiter poenitet, et fidei calor pr
Abbreviated transcription (Latin):
mo in loco pono gͣues uiros. & semel suꝑ pe¬
tram solida stabilitate fundatos. ñ dico au¬
ra leui. s nec uento aut tͦbine cõmoueri ne
animus dubius & incertꝰ. uariis opinionib
uelut quibdam uentorum incursantium
flatib frequent̾ agitetur. & aꝓposito suo ẽ
qͣdam leuitatis reprehensiõe mutet᷑. qd̃ neł
apd̃ te. uł apd̃ quemqm nouatiam litterȩ
faciant. ut desid̾asti fr̃ rationem reibre
uiter exponam & quidem pͥmum qm̃ de
meo quoq actu motꝰ uidis. mea apd̾ te ꝑso¬
na & causa purganda ẽ: ne me aliqͥs existi¬
met apposito meo leuit̾ recessisse Et cũ ein¬
głicum uigorem pͥmo inter inicia defen¬
derim. postmodum uidear animum me-¬
um adisciplina & censura pͥore flexisse. ut
his qui libellis conscientiam suam macła¬
uerint. uł nefanda sacrificia cõmiserint:
laxandam pacem putaiu̾im Qd̃ utrumq
ñ sine librata diu & pond̾ata ratione ame

Expanded text:
ssime, primo in loco pono graues uiros et semel super pessime, primo in loco pono graues uiros et semel super petram solida stabilitate fundatos non dico aura leui sed nec uento aut turbine commoueri, ne animus dubius et incertus uariis opinionibus uelut quibusdam uentorum incursantium flatibus frequenter agitetur et a proposito suo cum quadam leuitatis reprehensione mutetur. quod ne apud te uel apud quemquam Nouatiani litterae faciant, ut desiderasti, frater, rationem rei tibi breuiter exponam. et quidem primum, quoniam de meo quoque actu motus uideris, mea apud te et persona et causa purganda est, ne me aliquis existimet a proposito meo leuiter recessisse, et cum euangelicum uigorem primo et inter initia defenderim, postmodum uidear animum meum a disciplina et censura priore flexisse, ut his qui libellis conscientiam suam maculauerint uel nefanda sacrificia commiserint laxandam pacem putauerim. quod utrumque non sine librata diu et ponderata ratione a me
Abbreviated transcription (Latin):
yprianus antoniano frĩ sa-
nentes. & catholicȩ eccl̃iȩ coherentes. quib
significasti cũ nouatiano te ñ commnuni¬
care. s sequi consilium nr̃m. & cũ cornelio
coep̃o nr̃o unum tenere consensum. Scͥp¬
sisti &̃ ut exemplum earumdem lit̾tarũ
ad cornelium collegam nr̃m transmitte¬
rem. ut deposita om̃i sollicitudine iam
sciret te secum  hoc ẽ eum catholica eccłia
c̃municare. Sz enim suꝑuener̃t pt modũ
quib animadu̾ti animum tuũ nouati¬
ani lic̾tis motũ nutare cepisse: Nam cũ
& consilium & consensum tuum firmit̃
ante fixisses. desiderasti in his litteris ut scri¬
berem tibi quam heresim nouatianꝰ intro¬
duxisset. uel cornelius qua ratione trophi¬
mo. & turificatis cominunicet. Qd̃ quidem
si ꝓ sollicitudine fidei anxie curas. & reidu¬
biȩ u̾itatem sollicitꝰ exploras. reprehenden¬
da ñ est in timore diuino estuantis animi
sollicitudo suspensa: Qm̃ tam̃ uideo pt pͥ¬
mam sententiam epłȩ tuȩ nouatiam lit̾tis

Expanded text:
YPRIANUS ANTONIANO FRATRI SAnentes, et catholicae Ecclesiae cohaerentes: quibus significasti cum Novatiano te non communicare, sed sequi consilium nostrum, et cum Cornelio coepiscopo nostro unum tenere consensum. Scripsisti etiam, ut exemplum earumdem litterarum ad Cornelium collegam nostrum transmitterem; ut, deposita omni sollicitudine jam sciret te secum, hoc est cum catholica Ecclesia, communicare. II. Sed enim supervenerunt postmodum quibus animaduerti animum tuum Nouatiani litteris motum nutare coepisse. nam cum et consilium et consensum tuum firmiter ante fixisses, desiderasti in his litteris ut rescriberem tibi quam haeresim Nouatianus introduxisset uel Cornelius qua ratione Trofimo et turificatis communicet. quod quidem si pro sollicitudine fidei anxie K curas et rei dubiae ueritatem sollicitus exploras, reprehendenda non est in timore diuino aestuantis animi sollicitudo suspensa. Quoniam tamen uideo post primam sententiam epistulae tuae Nouatiani litteris
Abbreviated transcription (Latin):
in exitu subueniri. quia exhomologesis
apd̃ iuferos ñ est: nec ad penitentiã qͥs
a nob̃ compelli potest. si fructꝰ peniten¬
tiȩ subtrahatur. si p̾lium pͥus uenerit.
corroborat᷑ anob̃ inuenietur armat᷑ ad
pͣlium. Si uͦ ante p̾lium infirmitas ur¬
serit: cũ solatio pacis & communicati¬
onis abscedit. Neq enim p̃iudicam do¬
mino iudicaturo. quo minꝰ si peniten¬
tiam plenam & iustam peccatoris in¬
uenerit. t̾c ratum faciat qd̾ a nob̃ fu̾it
hic statutum: Si uͦ nos aliquis peniten¬
tiȩ simulatione deluserit: ds qui ñ de¬
ridetur. & qui cor hominis intuetur.
dehis que nos minꝰ ꝑspeximꝰ iudicet.
& seruorum sententiam domunꝰ emĩdet.
dum tñ nos meminisse fr̃ debemꝰ scͥptũ ẽẽ fr̃
dixisse: In contemplatione quoq ha-¬
bentes unusquisq ne & uos tempre¬
mini. alt̾utrum onera sustinete: et
sic adimplebitis legem xp̃i. Item qͦd su¬
ꝑbos redarguens. & arrogantiam fran¬

Expanded text:
in exitu subueniri, quia exomologesis in exitu subueniri, quia exomologesis apud inferos non est nec ad paenitentiam quis a nobis conpelli potest, si fructus paenitentiae subtrahatur. si proelium prius uenerit, corroboratus a nobis inuenietur armatus ad proelium: si uero ante proelium infirmitas urserit, cum solacio pacis et communicationis abscedit. Neque enim praeiudicamus Domino iudicaturo quo minus si paenitentiam plenam et iustam peccatoris inuenerit, tunc ratum faciat quod a nobis fuerit hic statutum. si uero nos aliquis paenitentiae simulatione deluserit, Deus qui non deridetur et qui cor hominis intuetur de his quae nos minus perspeximus iudicet et seruorum sententiam Dominus emendet, dum tamen nos meminisse, frater, debemus scriptum esse. frater um quoque dixisse: in contemplatione habentes unusquisque, ne et uos temptemini, alterutrum onera sustinete, et sic adinplebitis legem Christi, item quod superbos redarguens et adrogantiam fran
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ur̃i & iterum Nonẽ opus sanis medi¬
cus: s male habentib. Qmͣ potest excẽ
medicus necessarius ñ est opem nr̃am.
medelam nrãm. uulneratis ex hibere
debem Hec putemꝰ mortuos ẽẽ. s mag̃
semianimes iacere eos qͦs ꝑsecutione
funesta sauciatos uidemꝰ: Qui sin tot̃
mortui een̾t: ñ qmͣ de eisdem postmodũ
& confessores & mr̃es fierent. S qm̃ ÷
in illis qd̾ penitentia sequente reriale¬
scat ad fidem. & ad uirtutem de penitẽ¬
tie robur armatur. Qd̃ armari ñ pot̾it
si quis despatione deficiat. si ab ȩccł̃ia
dure & crudeliter segregatus ad gentiles
se uias & scł̃aria oꝑa conũtat. uel ad hẽ¬
ticos & scismaticos reiectos ab eccłia tnͣ¬
seat Ubi ẽ si occisus ꝓpt̾ nom̃ domini
postinodum fui̾t. & extͣ eccłiã constitut᷑.
& ab unitate atq caritate diuisus: coro¬
nari in morte ñ pot̾it: & ideo placuit
bellaticos interim admitti. sacrificatis

Expanded text:
est uestri. et iterum: non est opus sanis mediest uestri. et iterum: non est opus sanis medicus, sed male habentibus. quam potest exercere o, quibus medicus necessarius non est\'. opem nostram, medellam nostram uulneratis exhibere debemus. nec putemus mortuos esse, sed magis semianimes iacere eos quos persecutione funesta sauciatos uidemus: qui si in totum mortui essent, numquam de isdem postmodum et confessores et martyres fierent. Sed quoniam est in illis quod paenitentia sequente reualescat ad fidem et ad uirtutem de paenitentia robur armatur, — quod . armari non poterit, si quis desperatione deficiat, si ab ecclesia dure et crudeliter segregatus ad gentiles se uias et saecularia opera conuertat uel ad haereticos et schismaticos reiectus ab , ecclesia transeat, ubi etsi occisus propter nomen postmodum fuerit extra ecclesiam constiet ab unitate atque a charitate divisus, coronari in morte non poterit. Et ideo placuit,bellaticos interim admitti, sacrificatis
Abbreviated transcription (Latin):
nouem sanis. unam & errantem & lassam
quesierit: & inuentam humeris suis ipse
portau̾it. nos ñ tantum ñ queramꝰ lapsos.
s & uenientes arceamꝰ  cum pseudo ꝓph̃ȩ
gregem domini ñc uastare & lacerare non
desinant. occasionem canib & lupis demꝰ.
ut quos ꝑsecutio infesta ñ ꝑdidit. eos ñ
duricia nr̃a & inhumanitate ꝑdam: Et uͥ
ceo. ñ querens qd̃ mͥ ẽ utile. s qd̾ multis ut
saluentur: Immitatores mei estode: sic̃ et
egoxp̃i. & iterum: factus sum infirmis
infirmꝰ ut infirmos lucrarer:. Et iterum:
peccata paria ẽẽ. & uirum ad grãm gͣuem
ñ facile flecti oportere. Inter xp̃ianos au¬
tem & phylosophos płimum distat & cũ
apls dicat. uidete ne qͥs uos dep̃detur ꝑ phy¬
losophyam & inanem fallaciam. Uitan-
one descendunt: De moyse autem legimꝰ
in scripturis dictum. & fuit moyses homo
lenissimꝰ: & dñs in eunͣgłio suo dicit. Esto¬
de misericordes: sicut & pat ũr misericors¬

Expanded text:
nouem sanis unam errantem et lassam nouem sanis unam errantem et lassam quaesierit et inuentam umeris suis ipse portauerit, nos non tantum non quaeramus lassos, sed et uenientes arceamus, et cum pseudoprophetae gregem Christi nunc uastare et lacerare non desinant, occasionem canibus et lupis demus ut quos persecutio infesta non perdidit eos nos duritia nostra et inhumanitate perdamus. et ubi ceo, non quaerens quod mihi est utile, sed quod multis; ut saluentur. imitatores mei estote, sicut et ego Christi. et iterum: factus sum infirmus infirmis ut infirmos lucrarer. et iterum: nt omnia peccata paria esse et uirum grauem non facile flecti oportere. inter Christianos autem et philosophos plurimum distat. et cum apostolus dicat: uidete ne quis uos depraedetur per philosophiam et inanem fallaciam, uitaone descendunt. De Moyse autem legimus in Scripturis dictum: Et fuit Moyses homo lenis nimis . Et Dominus in Evangelio suo dicit: Estote misericordes, sicut et Pater vester mis
Abbreviated transcription (Latin):
magistratum ueni uł alio eunte manda¬
ui xp̃ianum me ẽẽ. sacrificare mͥ ñ licere.
ad aras diaboli me uenire ñ pos se. dare
me ad hoc p̃mium: ne qd̾ ñ licet faciam
Nc̃ tñ etiam ille qui libello macłatꝰ ẽ ptꝰea¬
qm nob̃ ammonentib didicit nec hoc se
facere debuisse. & si manus pura sit. & os
eius feralis cibi contagia nulla polluerĩt
conscientiam tñ eius ẽẽ pollutam. flet au-¬
ditis nob̃& lam̃tatur. & qd̃ deliquerit ñc̃
admonet᷑. ꝙ ñ tam crimine qmͣ errore de¬
ceptꝰ. qd̾ iam de cet̾o instructus & parat᷑ sit
contestat᷑ Quorum si penitentiam respua¬
mꝰ. habentium aliqmͣ fiduciam tolerabilis con-¬
scientiȩ statim cum uxore. cum lib̃is qͦs inco-¬
lumes reseruauerant. in heresim uł scis¬
ma diabolo inuitante rapunt᷑. & adscͥbe¬
retur nob̾ in die iudicii nec ouem sauciã
curasse: & ꝓpter unam sauciam multas
integras ꝑdidisse Et cum dominꝰ relictis. rcͥ.

Expanded text:
magistratum uel ueni uel alio eunte mandamagistratum uel ueni uel alio eunte mandaui, Christianum me esse, sacrificare mihi non licere, ad aras diaboli me uenire non posse, dare me ob hoc praemium, ne quod non licet faciam\'. nunc tamen etiam iste qui libello maculatus est, posteaquam nobis admonentibus didicit nec hoc se facere debuisse, etsi manus pura sit et os eius feralis cibi contagia nulla polluerint, conscientiam tamen eius esse pollutam, flet auditis nobis et lamentatur et quod deliquerit nunc admonetur et non tam crimine quam errore deceptus quod iam de cetero instructus et paratus sit contestatur. Quorum si paenitentiam respuamus habentium aliquam fiduciam tolerabilis conscientiae, statim cum uxore cum liberis, quos incolumes reseruauerant, in haeresim uel schisma diabolo inuitante rapiuntur: et adscribetur nobis in die iudicii nec ouem sauciam curasse et propter unam sauciam multas integras perdidisse: et cum Dominus relictis nonaginta
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate ꝑuenit. ille qui & se & suos õs
tͣradidit. & qui ipse ꝓcunctis ad discrim̃
accedens. uxorem. & libos. & domumto¬
tam ꝑiculi sui passione ꝓtexit. ille qui
inqͥlinos uł amicos suos ad facinus compulit ⁊ qͥ
in quilinis & eolonis peꝑcit. fr̃s etiam płi¬
mos qui extorres et ꝓfugi recedebant insua
tecta & hospicia suscepit. ostendens & offe-¬
rens deo multas uiuentes & incolumes:
quȩ ꝓ una saucia deprecentur. Cumgͦ int̾
eos qui sacrificauerunt sit multa diu̾sitas.
quȩ inclem̃tia ẽ. & qmͣ acerba duricia est¬
libellaticos cum his qui sacrificauert iũ¬
gere. quando is cuius libellus acceptꝰ: di-
cat: Ego prius legeram. & ep̾otractante
cognoueram ñ sacrificandum ydolis. nec
simulachra seruum dei adorare debere.
& iccirco ne hoc facerem qd ñ licebat: cũ
occasio libelli fuisset oblata. quem necip¬
sum acciꝑetn. nisi ostensa fuisset occasio ad

Expanded text:
necessitate peruenit, ille qui et se et omnes suos necessitate peruenit, ille qui et se et omnes suos prodidit et qui ipse pro cunctis ad discrimen accedens uxorem et liberos et domum totam periculi sui pactione protexit, ille qui inquilinos uel amicos suos ad facinus conpulit et qui inquilinis et colonis pepercit, fratres etiam plurimos qui extorres et profugi recedebant in sua tecta et hospitia recepit, ostendens et offerens Domino multas uiuentes et incolumes animas quae pro una saucia deprecentur. Cum ergo inter ipsos qui sacrificauerint multa sit diuersitas, quae inclementia est et quam acerba duritia libellaticos cum his qui sacrificauerint iungere, quando is cui libellus acceptus est\' dicat: cego prius legeram et episcopo tractante cognoueram non sacrificandum idolis nec simulacra seruum Dei adorare debere, et idcirco ne hoc facerem quod non licebat, cum occasio libelli fuisset oblata, quem nec ipsum acciperem nisi ostensa fuisset occasio, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quare & de cornelio & de nob̃ quȩtumq ia¬
ctantur: ñ audias facile nec credas fr̃ km̾e.¬
Si qui enim in infirmitatib occupantur:
ui. & manunr̃a inexitu mortis urgeri. ut
qm̃ morientib par dat᷑. necesse sit mori
eos qui acceꝑint pacem: cũ mag̃ in hoc iu-¬
dicium diuinȩ pietatis & paternȩ lenita¬
tis appareat Qd̃ qui pignus uitȩ indata
pace ꝑcipiunt. hic quoq aduitã ꝑcepta pa-¬
ce teneant᷑ & iccirco si accepta pace cõmeat᷑
adeo datꝰ. nemo hoc debet in sacerdotib
criminari. cum semel placũit fr̃ib inꝑi¬
culo fubuenire: Nec tu existimes fr̃ km̃e
sicut quibdam uidet᷑ libellaticos cũ sacri¬
ficatis equari oportere. qnͣdo inter ipsos
etiam qui sacrificauerunt. & conditio fre-¬
qñter & causa diu̾sa sit: neq enim ȩqͣndꝰ
est ille qui ad sacrificium nefandum sta¬
tim uoluntate ꝓsiliuit. & qui reluctatꝰ
& congressus dui ad hoc funestum opus

Expanded text:
Quare et de Cornelio et de nobis quaecumque jaQuare et de Cornelio et de nobis quaecumque jactantur, nec audias facile nec credas, frSi qui enim infirmitatibus occupantur, aut ui et manu nostra in exitum mortis urgeri, ut quoniam morientibus pax datur necesse sit mori eos qui acceperint pacem, cum magis in hoc indicium diuinae pietatis et paternae lenitatis appareat quod qui pignus uitae in data pace percipiunt hic quoque ad uitam percepta pace teneantur. et idcirco si accepta pace commeatus a Deo datur, nemo hoc debet in sacerdotibus criminari, cum semel placuerit fratribus in periculo subueniri. nec tu existimes, frater carissime, sicut quibusdam uidetur, libellaticos cum sacrificatis aequari oportere, quando inter ipsos etiam qui sacrificauerint et condicio frequenter et causa diuersa sit. neque enim aequandi sunt ille qui ad sacrificium nefandum statim uoluntate prosiliuit et qui reluctatus et congressus diu ad hoc funestum opus
Abbreviated transcription (Latin):
sitate subcubuit & qm̃ cum trophimo
pars maxima plebis abscess erat. redeun
te ad eccłiam trophimo & satiffaciente.
& penitentia deprecationis errorẽ pͥstinũ
confitente. & fr̃nitatem qm nuꝑ abstra¬
xerat : plena humilitate & satisfacione re¬
uocante. auditȩ sunt eiꝰ preces. & in eccłi¬
am domini ñtam trophim qmͣ maxim
frm̃ numerꝰ qui cũ trophimo fuerat ad
sent. Tractatu gͦ illio cum collegis płimis
habito: susceptus ẽ trophimꝰ Pro qͦ satis¬
faciebat fr̃m redit᷑. & restituta multoꝵ
salus Sic tñ admissus ẽ tropbimͦ ut laiꝰ
tere ꝑtulerant. qͣi locum sacerdotis usur-
tis cornelius tibi nuntiat᷑ ẽ: hoc quoq de
apostatarum factis rumorib nascit᷑ Neq
enim possunt laudare nos qui recedunt
a nob̃. aut expectare debemꝰ ut placemꝰ illis
qui nob̃ displicentes & contͣ eccłiam rebelles
sollicitandis de eccłia fr̃ib uiolent̾ insistũt.

Expanded text:
sitati succubuit. Et quoniam cum Trophimo, sitati succubuit. Et quoniam cum Trophimo, pars maxima plebis abscesserat, redeunte nunc ad Ecclesiam Trophimo, et satisfaciente et poenitentia deprecationis errorem pristinum confitente, et fraternitatem, quam nuper abstraxerat, cum plena humilitate et satisfactione revocante, auditae sunt ejus preces; et in Ecclesiam Domini non tam Trophimus, quam maximus fratrum numerus, qui cum Trophimo fuerat, adsent. Tractatu ergo illic cum collegis plurimis habito, susceptus est Trophimus, pro quo satisfaciebat fratrum reditus et restituta multorum salus. Sic tamen admissus est Trophimus, ut laicus terae pertulerunt, quasi locum sacerdotis usurpetis Cornelium tibi nuntiatum est, hoc etiam de apostatarum fictis rumoribus nascitur. Neque enim possunt laudare nos qui recedunt a nobis: aut exspectare debemus ut placeamus illis, qui nobis displicentes, et contra Ecclesiam rebelles, sollicitandis de Ecclesia fratribus violenter insistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nelius qnͣtum ad eius deuotionem ꝑtinet¬
& timorem passus ẽ quicquid patipotuit.
et tyrannum armis & bello post modum
uictum: prior sacerdotio suo uicit. Qd au¬
dem quedam de illo inhonesta & malig¬
na lactentur: nolo mireris. cum scias hoc
semꝑ ẽẽ opus diaboli. ut seruos dei mͣdacio
laceret. & opinionib falsis gloriosum nom̃
infamet Et qui conscientiȩ sue luce clares¬
cunt: alienis rumorib sordidentur. Ex¬
plorasse autem collegas nr̃os scias. & ueris¬
sime comꝑisse nulla illum libelli ut qͥdã
iactant labe macłatum ẽẽ. s neq cũ ep̃is
qui sacrificauerunt communionem sacͥ¬
legam miscuisse. s eos demum quorũ cã
audita & innocentia compbata sit. con-¬
uixisse nob̃cum Nam & de trophimo de
quo tͥ scͥpsi desid̾asti. ñ ita res ẽ ut adte ꝑ¬
tulit rumor. & m̃dacium malignorum:
Ham sicut & antecessores nr̃i sepe fecer̾t
colligendis fr̃ib nr̃is. Rarissim n̾r neces

Expanded text:
nelius, quantum ad eius deuotionem pertinet etnelius, quantum ad eius deuotionem pertinet et timorem, passus est quidquid pati potuit et tyrannum armis et bello postmodum uictum prior sacerdotio suo uicit. Quod autem quaedam de illo inhonesta et magna iactantur, nolo mireris, cum scias hoc esse opus semper diaboli ut seruos Dei mendacio laceret et opinionibus falsis gloriosum nomen infamet, ut qui conscientiae suae luce clarescunt alienis rumoribus sordidentur. explorasse autem collegas nostros scias et uerissime conperisse nulla illum libelli, ut quidam iactitant, labe maculatum esse, sed neque cum episcopis qui sacrificauerint communicationem sacrilegam miscuisse, sed eos demum quorum causa audita et innocentia conprobata sit coniunxisse nobiscum. Nam et de Trofimo, de quo tibi scribi desiderasti, non ita res est ut ad te pertulit rumor et mendacium malignorum. nam, sicut et antecessores nostri saepe fecerunt, conligendis fratribus nostris caris
Abbreviated transcription (Latin):
post unum qui solus ẽẽ debeat factꝰ ẽ. ñ iam
exambitum. nec extortum. s de dei qͥ sac̃dotes
fa̾cit uoluntate susceptum. qnͣta in ipso sus¬
mis qualis firmitas fideie qͦd nos simplici
corde & ꝑspicẽ penit᷑. & laudare debemꝰ. sedis¬
se intrepidum rome sac̃dotali cathedra.
eo tp̃r cum tẏrannꝰ infestꝰ sacerdotib dei
fanda atq infanda cõminaret᷑. cũ multo
patientius & tolerabilius audiret leuari
adu̾sum se emulum pͥncipem. qm consti¬
tui rome dei sacerdotem: Nonne hic fr̾
mr̾es est deputandus: Qui tantũ tẽporis
sedit expectans corporis sui carnifices. et
tẏranni ferocientis ultores. qui corneli-¬
um adu̾sum edicta feralia resistentẽ. et
minas & cruciat᷑ & torm̃ta fidei uigore
calcantem. uł gladio inuadent. uł cruci-¬
figerent. uł igne torrerent. uł quolibet
inaudito genere pȩnarum uiscera eiꝰ &
fieri uoluit factum quoq ꝓtexit: tn cor¬

Expanded text:
post unum qui solus esse debeat factus est iam nopost unum qui solus esse debeat factus est iam noexambitum nec extortum, sed de Dei qui sacerdotes facit uoluntate susceptum, quanta in ipso susmi, qualis firmitas fidei, quod nos simplici corde et perspicere penitus et laudare debemus, sedisse intrepidum Romae in sacerdotali cathedra eo tempore cum tyrannus infestus sacerdotibus Dei fanda adque infanda comminaretur, cum multo patientius et tolerabilius audiret leuari aduersus se aemulum principem quam constitui Romae Dei sacerdotem. nonne hic, framartyras deputandus, qui tantum temporis sedit expectans corporis sui carnifices et tyranni ferocientis ultores, qui Cornelium aduersus edicta feralia resistentem et minas et cruciatus et tormenta fidei uigore calcantem uel gladio inuaderent uel crucifigerent uel igne torrerent uel quolibet inaudito genere poenarum uiscera eius et fieri uoluit factum quoque protexit, tamen Cor
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ eliguntur ꝓpudore uirginalis conti¬
nentiȩ suȩ & ꝓhumilitate ingenitȩ sͥ et
custoditȩ uerecundiȩ ñ ut quidamium fe¬
cit. ut ep̃c fieret: s ipse uim passus ẽ. ut
aderant. qui ad nos litteras honorificas
& laudabiles & testimonio suȩ p̃dicatioĩs
illustres. de eiꝰ ordinatione miserunt:
Factus est autem cornelius ep̃c ded̃i & xp̃ieiꝰ
o. de plebis quȩ tc̃ affuit suffragio. de sac̾do¬
tum antiquorum & bonorum collegio: Cũ
nemo ante se factꝰ ẽẽ. cum fabiani locꝰ. hoc
ẽ cum locꝰ petͥ. & locus cathedrȩ sac̃dotalis
uacaret:. Quo occupato & de dei uoluntate
atq om̃ium nr̃m consensione confirma¬
to.quisq iam ep̾o fieri uolu̾it foris fiat ne¬
cesse ẽ: nec habeat eccłiȩ ordinationem qͥ
eccłiȩ non tenet unitatem: Quisq ille fu¬
erit multum de se licet iactans. & sͥ plurimũ
uindicans. profanus ẽ : alienꝰ est. foris ẽ. Ꝙ
cum pt pͥmum scd̾s ẽẽ non possit: quisq

Expanded text:
re uirginalis continentiae suae et pro humilitate ingenitae sibi et custoditae uerecundiae non ut quidam uim fecit ut episcopus fieret, sed ipse uim passus est ut aderant, qui ad nos litteras honorificas et laudabiles et testimonio suae praedicationis inlustres de eius ordinatione miserunt. factus est autem Cornelius episcopus de Dei et Co, de plebis quae tunc adfuit suffragio, de sacerdotum antiquorum et bonorum uirorum collegio, cum nemo ante se factus esset, cum Fabiani locus id est cum locus Petri et gradus cathedrae sacerdotalis uacaret quo occupato et de Dei uoluntate adque omnium nostrum consensione firmato quisque iam episcopus fieri uoluerit foris fiat necesse est nec habeat ecclesiasticam ordinationem. qui ecclesiae non tenet unitatem. quisque ille fuerit multum de se licet iactans et sibi plurimum uindicans profanus est, alienus est, foris est. et cum post primum secundus esse non possit, quisque
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Uade & dic seruo meo dauid Hec
in habitandum. s erit cum impleti fiũnt
dies tui ⁊ dormieris cum patͥb tiuis. susci¬
tuo. & parabo regnum eiꝰ hic edificabit mͥ
domum nomini meo. & erigam thronum
eius usq in scł̃m Et ego ero ei in patrem &
ipse erit mͥ infilium: & fidem consequet᷑
domꝰ eiꝰ. & regnum eius usq in scł̃m incon

Expanded text:
dicens: uade et dic seruo meo Dauid: haecinhabitandum, sed cum inpleti fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscit parabo regnum eius. hic aedificabit mihi domum in nomine meo et erigam thronum eius usque in saeculum, et ego ero ei in patre et ipse erit mihi in filio. et fidem consequetur domus eius, et regnum eius usque in
Abbreviated transcription (Latin):
regnabit suꝑdomum iacob inscl̃a:  reg¬
ni eius non erit finis Item in apocalipsĩ.
Etiudi librum indextera dĩ sedentis supͣ
thronum. & scriptum intꝰ. & retro fignatũ
signis septem Et uidi angłm fortẽ p̃dican¬
tem uoce magna Quis dignus ẽ acciꝑe li¬
brum. & aꝑire signa eiꝰ Dec quisqm pote¬
rat neq in cȩlo neq in terra. neq sub t̾ra
aꝑire librum. s neq ꝑspicere eũ. ⁊ ego
flebam multum. qd̾ nemo dignus reꝑt᷑¬
ẽẽt qui aꝑiret librum aut uideret illũ.
Et unus ex seniorib dixit mͥ ne fleuris.
Ecceuicit leo de tͥbu iuda: radix dd̾ aꝑire
librum. & septem signacula eiꝰ .xlii.¬

Expanded text:
regnabit super domum Iacob in saecula, et regni eius non erit finis. Item in Apocalypsi: Et uidi librum in dextera Dei sedentis super thronum scriptum intus et retro, signatum signis septem: et uidi angelum fortem praedicantem uoce magna: quis dignus est accipere librum et aperire signa eius ? nec quisquam poterat neque in caelo neque super terram neque sub terra aperire librum sed neque perspicere eum. et ego flebam multumesset: qui aperiret librum aut videret illum: et dixit mihi unus ex senioribus: ne fleveris: ecce vicit Leo de tribu Juda: radix David aperire librum: et septem signa e
Abbreviated transcription (Latin):
mus. scđm qd̾ scͥptura diuina destat᷑. et
dicit. & melchi sedech rex salem ꝓtulit pa¬
nem & uinum Fuit autem sacerdos d̃i
summi. & bñdix̃ abraham Qd̃ aute mel¬
chi sedech typum xp̃i portaret. declarat
dicens Ante luciferum genuite. tu es sa¬
cerdos in ȩt̾num scđm ordinem melchi¬
sedech Qui ordo utiq hic ẽ de sacͥficio illo
ueniens & in de descendens. qd̵ melchise¬
dech sacerdos dei sũmi fuit. qd panem
& uinum obtulit. qd̾ abraham bñdix̃.
Hoc idem qd̾ melchisedech obtulerat. id
ẽ panem & uinum obtulit. scilicet corpꝰ¬
xp̃i & sanguinem. & circa abraham be¬
nedictio illa p̃cedens. ad nr̃m popłm ꝑ
tinebat. Nam si abraham do credidit.
& reputatum ẽ ei adiusticiam. utiq
quisq deo credit & ex fide uiuit iustꝰ
inuenit᷑. etiam pͥdem in abraham fide¬
li bñdictꝰ & iustificat᷑ ostendit᷑. sic̃ beatꝰ¬

Expanded text:
mus secundum quod scriptura diuina testatur et mus secundum quod scriptura diuina testatur et dicit: et Melchisedech rex Salem protulit panem et uinum. fuit autem sacerdos Dei summi et, benedixit Abraham. quod autem Melchisedech typum Christi portaret declarat ad filium dicens: ante luciferum genui te. tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. qui ordo utique hic est de sacrificio illo ueniens et inde descendens quod Melchisedech sacerdos Dei summi fuit, quod panem et uinum optulit, quod Ahoc idem quod Melchisedech obtulerat, id est panem et vinum, suum scilicet corpus et sanguinem? Et circa Abraham benedictio illa praecedens ad nostrum populum pertinebat. Nam, si Abraham Deo credidit et deputatum est ei ad justitiam , utique quisquis Deo credit et fide vivit, justus invenitur, et jam pridem in Abraham fideli benedictus et justificatus ostenditur, sicut beat
Abbreviated transcription (Latin):
tus uino offerat᷑. Nam cũ dicit xp̃c ego
s uinum: Nec potest uideri sanguis eiꝰ
qͦ redempti ⁊ uiuificati sumͦ ẽẽ in cali¬
ce. quando uinum desit calici qͦ xpisti
sanguis ostendit᷑ qui scͥpturarũ om̃iũ
sacm̃to ac destimonio effusus p̃dicatur
Inuenimꝰ enim & in genesi circa sacra¬
m̃tum noe hoc idem p̾cucurrisse ⁊ figͣ¬
am dñicȩ passionis illic extitisse. Qd̾ ui¬
num bibit. qd̾ inebͥat᷑ ẽ. qd̾ in domo sua
nudat᷑ ÷ qd̾ fuit recubans nudis & pa¬
tentib femorib. qd̾ nuditas illa patͥs
amedio filio denotata:. ⁊ foris nunciata.
aduob uͦ maiore ⁊ minore contecta ⁊ cet̾a
quȩ necesse ñ ẽ exequi. cum satis sit hoc
solum ẽplecti qd̾ noe tẏpum fut᷑e u̾ita¬
tis ostendens ñ aqm s uinum bib̾it. &¬
sic imaginem dominicȩ passionis exp̃sse¬
rit: Item in sac̃dote melchisedech. sacͥficii
dominici sacͣmtum p̃figuratum uide¬

Expanded text:
us uino offeratur. nam cum dicat Christus : ego us uino offeratur. nam cum dicat Christus : ego t utique, sed uinum. nec potest uideri sanguis eius, quo redempti et uiuificati sumus, esse in calice, quando uinum desit calici, quod Christi sanguis ostenditur, qui scripturarum omnium sacramento ac testimonio praedicetur. Inuenimus enim et in Genesi circa sacramentum Noe hoc idem praecucurrisse et figuram dominicae passionis illic extitisse quod uinum bibit, quod inebriatus est, quod in domo sua nudatus est, quod fuit recubans nudis et patentibus femoribus, quod nuditas illa patris a medio filio denotata est sed et foras nuntiata, a duobus uero maiore et minore contecta, et cetera quae necesse non est exsequi, cum satis sit hoc solum conplecti quod Noe typum futurae ueritatis ostendens non aquam sed uinum biberit et sic imaginem dominicae passionis expresserit. Item in sacerdote Melchisedech sacrificii dominici sacramentum praefiguratum uide
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiis dominicis in totomun¬
do diuina dignatione p̃positos
eunglicȩ uitatis ac dominicȩ tͣditionis te¬
p̃cepit & gessit. humana & nouella institu¬
tione discedere. Lam̃ qm̃ quidam uł igno¬
ranter uł simplicit in caliee dominico
sc̃ificando. & plebi ministrando ñ uoc
giosum parit̾ ac necessarium duxi de h
ad uos lit̾tas facere. ut si qui in istoer¬
rore adhuc tenebat᷑. ueritatis luce ꝑspe¬
cta. ad radicem atq originem traditiois
dominicȩ reu̾tatur:. Nec nos putes fr̃
mediocͥtatem nr̃am semꝑ humili ⁊ u̾ec̃¬
da moderatione teneamus: S qñ aliqͥd
deo inspirante ⁊ mandante p̃cipit᷑ neces¬
se ẽ dño seruus fidelis obtemꝑet Excusa
tus apd̾ om̃s qd̾ nichil sͥ arrogant̾ assu¬
mat qui offensam domini timere com¬
pellitur. nͥ faciat qd̾ iubetur: Amoni¬
tos autem nos scias ut in calice offerẽ¬
do dñica traditio seruet᷑. neq aliud fiat
qui in c̃memoratione eius offert᷑. mix¬

Expanded text:
ecclesiis dominicis in toto mundo diuina dignatione praepositos euangelicae ueritatis ac dominicae traditionis tester et praecepit et gessit humana et nouella institutione decedere, tamen quoniam quidam uel ignoranter uel simpliciter in calice dominico sanctificando giosum pariter ac necessarium duxi has ad vos litteras facere; ut, si quis in isto errore adhuc tenetur, veritatis luce perspecta, ad radicem atque originem traditionis Dominicae revertatur. Nec nos putes, framediocritatem nostram semper humili et verecunda moderatione teneamus. Sed quando aliquid Deo inspirante et mandante praecipitur, necesse est Domino servus fidelis obtemperetus aput omnes quod nihil sibi adroganter adsumat, qui offensam domini timere conpellitur, nisi faciat quod iubetur. Admonitos autem nos scias ut in calice offerendo dominica traditio seruetur neque aliud fiat qui in commemoratione eius offertur min
Abbreviated transcription (Latin):
nifestau̾it u̾itatem: qͥ aquam illam fide¬
lem aqͦm uitȩ eternȩ p̃ceꝑit credentib
in baptismo dari. calicem uͦ docuerit ex¬
emplo magisterii sui uini & ag̃ c̃iune¬
tione misceri: Calicem enim sub die pas¬
sionis accipiens bñdixit. & dedit discipu¬
lis suis dicens. bibete ex hoc om̃s. Hic ẽ enĩ
sanguis testam̃ti. qui ꝓ multis effundet᷑
in remissionem peccatorũ. Dico uob̃. ñ bi¬
bam amͦ de ista creatura uitis usq in diẽ
illum quo uob̃cum bibam nouum in reg¬
no patͥs mei. Qua in parte inuenimꝰ cali¬
cem mixtum fuisse quem dñs obtulit. &¬
uinum fuisse qd̾ sanguinẽ suũ dxx̃. ũn
apparet sanguinem xp̃i ñ offerri si desit
uinum calici. nec sacͥficiũ dominicum
legitima sc̃ificatione celebrari. nisi oblatio
& sacticium nr̃m responderit passioni. Qͦ¬
m autẽ de creatura uitis nouum uinũ
mino dominica traditione miscemꝰ: Bea¬

Expanded text:
nifestauerit ueritatem, qui aquam illam fidenifestauerit ueritatem, qui aquam illam fidelem, aquam uitae aeternae praeceperit credentibus in baptismo dari, calicem uero docuerit exemplo magisterii sui uini et aquae coniunctione misceri. calicem etenim sub die passionis accipiens benedixit et dedit discipulis suis dicens: bibite ex hoc omnes. hic est enim sanguis testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. dico uobis, non bibam amodo ex ista creatura uitis usque in diem illum quo uobiscum bibam nonam in regno patris mei qua in parte inuenimus calicem mixtum fuisse quem Dominus optulit et uinum fuisse quod sanguinem dixit. unde apparet sanguinem Christi non offerri, si desit uinum calici nec sacrificium dominicum legitima sanctificatione celebrari, nisi oblatio et sacrificium nostrum responderit passioni. quomodo autem de creatura uitis nonum uinum mini dominica traditione miscemus? Bea
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autem dix̃ de sp̃u quem accepturi erãt
qui in eum credebant: Baptisma enim
scm̃ consecutis. ad bibendum calicẽ dñi
ꝑuenit᷑ Neminem autẽ moueat qd̾ cũ
de baptismo loqͣtur scͥptura diuina siti¬
reñ dicit. & bibere. quandon dominꝰ in e¬
ungłio dicat. beati fitientes ⁊ esurientes
iusticiam. Qͥa qd̾ auida & sitienti cupidi¬
tate suscipitur plenius ⁊ubiꝰ hauritur.
siẽ & alio in loco ad samaritanam muli¬
erem dñs loquit᷑ dicens Om̃ĩs qͥ bib̾it
ex aqͣ ista: siciet iterum: Qui autẽ bibe¬
rit ex aqͣ quam ego dedero. ñ siciet in et̃¬
num Qd̾ ipso baptismo salutaris aquȩ
significat᷑. qd̾ semel scilicet sumit᷑. nͨ rur¬
sus iterat᷑. Ceterum calix domini in ec¬
cdesia semꝑ & sistit᷑ & bibit᷑. nec argum̃¬
pellatione aquȩ baptisma significatum
semꝑ ẽẽ ⁊ sic nos intelligẽ debere. quan
do dñs adueniens baptismi & calicis ma-¬

Expanded text:
Hoc autem dixit de Spiritu quem accepturi erant Hoc autem dixit de Spiritu quem accepturi erant qui in eum credebant. Per Baptisma enim m sanctum consecutis ad bibendum calicem Domini pervenitur. Neminem autem moveat quod, cum de Baptismo loquatur Scriptura divina, sitire nos dicit et bibere, quando et Dominus in Evangelio dicat: Beati esurientes et sitientes justitiam ; quia quod avida et sitienti cupiditate suscipitur, plenius et uberius hauritur. Sicut et alio loco ad Samaritanam mulierem Dominus loquitur dicens: Omnis qui biberit ex aqua ista, sitiet iterum. qui autem biberit ex aqua quam ego dedero, non sitiet in aeternum. quo et ipso baptisma salutaris aquae significatur, quod semel scilicet sumitur nec rursus iteratur. ceterum calix Domini in ecclesia semper et sititur et bibitur. Nec argumeut probemus appellatione aquae baptisma significatum semper esse et sic nos intellegere debere, quando Dominus adueniens baptismi et calicis ma
Abbreviated transcription (Latin):
& flumina in loco inaqͦso adaqͣre genꝰ
meum electum. plebem meã qm adqͥ¬
siui. ut uirtutes meas exponeret: Preñ¬
tiauit illic ꝑ ꝓphetam d̾s. qd̾ apd̾ gentes
in locis quȩ in aquosa priꝰ fuissent. flu¬
mina post modum redundarent. & ele-¬
ctum genus di idẽ ꝑ regeneratioñe bap¬
tismi filios dei factos adaqͣrent: Itẽ de¬
nuo p̃canit᷑. & ante p̾dicitur iudeos si
taturos. id t̾ baptismi grãm conlecut᷑os.
Si sitierint in qͥt ꝑ deserta adducet illis
aquam. de petͣ ꝓducet illis. findet᷑ petͣ.
& fluet aqͣ ⁊ bibet plebs in ea: Qd ine-¬
ungłio adimplet᷑ quando xp̃c qui ẽ petͣ
findit᷑ ictu lanceȩ in passione. qui &¬
clamat & dicit. si quis sitit ueniat et
bibat. Qui credit in me sic̃ dicit scͥpt᷑a:
flumina de uentre eius fluent aquȩ
uiuȩ: Atq ut magis posset ẽẽ mani¬
festum. qr ñ de calice s de baptismo il¬
lic loquitur dñs. addidit scͥpturadicens

Expanded text:
et flumina in loco inaquoso adaquare genus et flumina in loco inaquoso adaquare genus meum electum, plebem meam quam adquisiui, ut uirtutes meas exponeret. praenuntiauit illic per prophetam Deus quod apud gentes in locis quae inaquosa prius fuissent flumina postmodum redundarent et electum genus Dei, id est per generationem baptismi filios Dei factos adaquarent. item denuo praecanitur et ante praedicitur Iudaeos, sipoturos, id est baptismi gratiam consecuturos. si sitierint, inquit, per deserta, adducet illis aquam, de petra producet illis, findetur petra et fluet aqua et bibet plebs mea. quod in euangelio adinpletur, quando Christus qui est petra finditclamat et dicit: Si quis sitit, veniat et bibat. Qui credit in me, sicut Scriptura dicit, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . Atque, ut magis posset esse manifestum quia non de calice sed de Baptismo illic loquitur Dominus, addidit Scriptura dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
calicis dominici sanguinis ostendit.
rubic̃da sunt uestim̃ta tua. ⁊indu¬
m̃ta tua uelut acalcatore torcularis
pleni & ꝑcalcati. Num qͥd rubiõ¬
dauestim̃ta aqͣ potest facẽs Aut in
torculari aqͦ ẽ. quȩ pedib calcat᷑. uł
p̃lo expͥmittr: Uini itaq m̃tio id̾o
ponitur. ut dñi sanguis uino in¬
telligatur. & qd̾ in calice dominico p̾ea
manifestatum ẽ ꝓpħis annuntiantib
p̾dicaretur. Torcularis qͦ calcatio ꝯp̃s¬
sura taratur. qr quom ad potandu̾ ui¬
num ueniri ñ potest nͥ botrus calcet᷑
ande ⁊ p̃mat᷑. sic nec nos sanguinem
fuisset & exp̃ssus ⁊ calicem pͥor bib̾it
quem credentib ꝓpinaret: Quociens¬
cumq aqͦ sola in scͥpturis scĩs nomi¬
natur. baptisma predicat᷑. ut apd y¬
saiam significari uidemꝰ Holite inqͥt
pͥora meminisse. ⁊antiqͣ nolite repu¬
tare:. Ecce ego facio noua q̃ nẽ orient᷑
& cognoscetis ⁊ faciam in deserto uiam.

Expanded text:
calicis Dominici sanguinis ostenditurcalicis Dominici sanguinis ostenditurrubicunda 106 sunt vestimenta tua, et indumenta tua velut a calcatione torcularis pleni et percalcati ? Numquid rubicunda vestimenta aqua potest facere, aut in torculari aqua est quae pedibus calcatur vel praelo exprimitur? uini utique mentio ideo ponitur, ut Domini sanguis uino intellegatur et quod in calice dominico postea manifestatum est prophetis adnuntiantibus praedicaretur. torcularis quoque calcatio et pressura taxatur: quia quomodo ad potandum uinum ueniri non potest nisi botruus calcetur ante et prematur, sic nec nos sanguinem fuisset et pressus et calicem prior biberet, quo credentibus propinaret. Quotienscumque autem aqua sola in scripturis sanctis nominatur, baptisma praedicatur, at apud Esaiam significari uidemus. nolite, inquit, priora meminisse et antiqua nolite reputare. ecce ego facio noua, quae nunc orientur, et cognoscetis, et faciam in deserto uiam,
Abbreviated transcription (Latin):
suum. & parauit suam m̃sam & misit
suos seruos conuocans cum excelsa p̃di¬
catione ad crateram dicens Qui ẽ insi¬
piens declinet ad me. & egentib sensu
dix̃. Uenite edite de meis panib. & bi¬
bite uinum qd miscui uob̃ Hinũ mix¬
tam declarat. idẽ calicem domini aqͣ
yuino mixtum. prophica uoce denun¬
tiat. ut appareat in passione dñica id
es̃ gestum qd̾ fuerat ante p̃dictã. In
bñdictione quoq uide hoc idem sig-¬
ficatur expͥmit᷑ qd̾ afr̾ib suis lau¬
dari ⁊ adorari haberet. qd̾ inimico¬
rum dorsa cedentium atq fugien¬
tium manib quib crucem ꝑtulit
& mortem uicit. cũ passurͦ fuiss et.
qdq ipse sit leo detribu iuda. & re¬
cubuit dormiens in passione. & sur¬
gat. & sit ipse spes gentium. quib scͥp¬
tura ⁊ adiungit et dicit. Lauauit
inuino stolam suam. & in sanguin̾e
uuȩ amictũ suum Quando autem
sanguis uuȩ dr᷑. qͥd aliud qmͣ uinum

Expanded text:
suum, et paravit mensam suam. Et misit suum, et paravit mensam suam. Et misit servos suos, convocans cum excelsa praedicatione ad crateram dicens: Qui est insipiens declinet ad me. Et egentibus sensu dixit: Venite, edite de meis panibus, et bibite vinum quod miscui vobis . Vinum mixtum declarat, id est calicem Domini aqua et vino mixtum prophetica voce praenuntiat, ut appareat in passione Dominica id esse gestum quod fuerat ante praedictum. VI. In benedictione quoque Judae hoc idem sigfigura exprimitur, quod a fratribus suis laudari et adorari haberet, quod inimicorum dorsa cedentium atque fugientium manibus, quibus crucem pertulit et mortem vicit, compressurus fuisset, quodque ipse sit leo de tribu Juda, et recubet dormiens in passione, et surgat, et sit ipse spes gentium. Quibus Scriptura divina adjungit et dicit: Lavabit in vino stolam suam et in sanguine uvae amictum suum . Quando autem sanguis uvae dicitur, quid aliud quam vinum
Abbreviated transcription (Latin):
fide iustificat gentes. ds p̃nuntiau it
abrahȩ. qr bñdicent᷑ in eo om̃s gentes.
Igit᷑ qui ex fide sunt. benedicti st̃ cum
fideli abraham. Unde inģungłio in¬
uenimꝰ de lapidib excitari id ẽ degen-¬
tib colligi filios abrahe & cum zache¬
um laudaret dñs. respondit & dixit.
Salus hodie domui hiuc factaz. quia
& hic filiꝰ ẽ abrahȩ. Ut gͦ in genesi ꝑ
melchisedech sacerdotem benedictio
circa abraham posset rite celebrari.
precedit ante imago sacͥficii in pane.
& uino scilicet constituta Qmͣ rem ꝑ¬
ficiens ⁊ ad implens dñs. panem & ca¬
licem mixtum uino obtulit. qͥ ẽ ple¬
nitudo u̾itatis ⁊ p̾figuratȩ imaginis¬
rem adimpleuit. S & ꝑ salomonem
spc̃ sc̃s tẏpum dominici sacͥficii ante
p̃monstrans immolatȩ hostiȩ ⁊ panis
ꝯuini. s & altaris & apłorum faciens m̃¬
dionem Sapientia inquit edificauit sͥ
domum. et subdidit colũpnas yu. Occi¬
dit suas hostias. miscuit in cratera uiñ

Expanded text:
nuntiauit Abrahae quia benedicentur in illo omnes gentes. igitur qui ex fide sunt benedicti sunt cum fideli Abraham.. unde in euangelio inuenimus de lapidibus excitari id est ex gentibus colligi filios Abrahae. et cum Zachaeum laudaret Dominus, respondit et dixit: salus hodie domui huic facta est, quia et hic filius est Abrahae. ut ergo in Genesi per Melchisedech sacerdotem benedictio circa Abraham posset rite celebrari, praecedit ante imago sacrificii in pane et uino scilicet constituta: quam rem perficiens et adimplens Dominus panem et calicem mixtum uino optulit, et qui est plenitudo ueritatem praefiguratae imaginis adimpleuit. Sed et per Salomonem spiritus sanctus typum dominici sacrificii ante praemonstrat, immolatae hostiae et panis et uini sed et altaris et apostolorum faciens mentionem. sapientia, inqdomum, et subdidit columnas septem. Mactavit suas hostias, miscuit in cratera vinum
Abbreviated transcription (Latin):
unatum fuit & copulatum & panis unius
compage solidatum qͦ & ipso sacram̃to po¬
pulus nr̃ ostenditur adunat᷑ ut quemad¬
modum grana multa in unum collecta.
& cominolita. & commixta. panem unum
faciunt: Sic in xp̃o qui ẽ panis cȩlestis unõ
merꝰ adunatꝰ. ñ est. Ergo fr̃ km̃e qd̾ aliqͥs¬
existimet sequendam ẽẽ quorumdã ꝯsuetu-¬
dinem. si qui in p̃t̾itum in calice dñico a¬
qm solam offerendam putauer̾t. q̃rendẽ
ẽ enim. ipsi quem sint secuti Nam si in

Expanded text:
unatum fuerit et copulatum et panis unius unatum fuerit et copulatum et panis unius conpage solidatum. quo et ipso sacramento populus noster ostenditur adunatus. at quemadmodum grana multa in unum collecta et conmolita et conmixta panem unum faciunt, sic in Christo qui est panis caelestis unum et adunatod aliquis existimet sequendam esse quorumdam consuetudinem, si qui in praeteritum in calice Dominico aquam solam offerendam putaverunt. Quaerendum est enim ipsi quem sint secuti. Nam, si in