comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nonicopuer. manumaridã deculit
Dost quartã aut̃ diem sollemnitatis
beatae dumstansad pedes oraret spec¬
tante populo directi sunt digitieius
Viditq omnis conuentus plebis magna¬
lia dĩ qualit̃ inficiebatur manus asan¬
guine. ascendebatq grada timꝑaren¬
tesuenas Et ita eratmanus bibula ut
putaris spungiã diuaridã lrmphis in¬
iectã sitienter hauriliquorem : repl¬
ti sergouenis roboratisq neruis ru¬
mulier meruit obtinere medelam
Nã haec contractis in uolã digitis. unguib:
defixis imipsi s uidicã ossibus. totaiã manu
putre facta uenit ad scifestiuitatem de¬
uota optabilẽ expetens medicinã. Igi¬
turꝰ spectatis sollemnibus dicit suis : in¬
tegro quidẽ cordead deposcendũ bea¬
tip̃sidiũ uenimus sed obsistentibus pec¬
catis non meruimus quod petebamus
accipere. Consummata nuncoratione
reuertamur ad patriã : fidentes debo¬
nita te p̃sulis. quod corpore inbicillo pro¬

Expanded text:
nonico puer manum aridam detulit. nonico puer manum aridam detulit. Post quartam autem diem solemnitatis beatae, dum stans ad pedes oraret, spectante populo directi sunt digiti ejus; viditque omnis conventus plebis magnalia Dei, qualiter inficiebatur manus a sanguine, ascendebatque gradatim per arentes venas, et ita erat manus bibula, ut putares spongiam diu aridam lymphis injectam, sitienter haurire liquorem. Repletis ergo venis, roboratisque nervis, ac rumulier meruit obtenere medellam. Nam haec, contractis in volam digitis, unguibus defixis in ipsis, ut dicam, ossibus, tota iam manu putrefacta, venit ad sancti festivitatem devota, optabilem expetens medicinam. Igitur expectatis ex more solemnibus, dicit suis: 'Integro quidem corde ad deposcendum beati praesidium venimus, sed, obsistentibus peccatis, non meruimus quod petebamus accipere. Consummata nunc oratione, revertamur ad patriam, fidentes de bonitate praesolis, quod corpore inbicillo pro
Abbreviated transcription (Latin):
ueł quac acta sunt persequamur
magnũ cumulũ congerimus. demirabi¬
libus confessoris. paula uero exlexo¬
ensiiã adulta lumen amisi toculorum
Scĩquoq limina de uoteadiens. ꝑ omne
tempus festiuitatis. humo prostrata
orabat. Tertia aut̃ diepost scã infes¬
tiuitatẽ cũ suire direur guerent . ro
gat sea dbeati sepulchrũ deduci. ibiq
iterũatq iterũ prostrata depalla
quae scm̃ tegit tumulũ oculos abster¬
gens. Et ualedicens discessit. Cũq ũ
innauia scenderet. Ait. Cratias tibiag
beate confessor quod etsiuiderenon
meruitua scãlimina uel tactup̃sensi
Cũigitur haeccũ lacrimis edidis set di
de tergit oculos lumenrecepit . Et con¬
uersa ait forsitan haec ẽbeatiba silo
Cuiqui propinquierant itaeẽ aiunt
Tunc illa. Non reuertar inquid nis
gratiaspro accepta referã sanitate
patrono ped euntẽ aut̃ et in laudem
antistitis declamantẽ multiui derun
Quae completa oratione. gaudens
discessit

Expanded text:
vel quae acta sunt, persequamur, vel quae acta sunt, persequamur, magnum comulum congerimus de mirabilibus confessoris. Paula vero ex Lexoensi iam adulta, lumen amisit oculorum; sancti quoque limina devote adiens, per omne tempus festivitatis humo prostrata orabat. Tertia autem die post sanctam festivitatem, cum sui redire urgugat se ad sepulcrum Beati deduci. Ibique iterum 1073 atque iterum prostrata, de palla, quae sanctum tegit tumulum, oculos abstergens, et valedicens discessit. Cumque jam in navi ascenderet, ait: Gratias tibi ago, beate Confessor, quod etsi videre non merui tua sancta limina, vel tactu praesensi. Cum igitur haec cum lacrymis edidisset, dum detergit oculos, lumen recepit, et conversa ait: Forsitan haec est Beati basilica? Cui, qui propinqui erant, ita esse aiunt. Tunc illa: Non revertar, inquit, nisi gratias pro accepta sanitate referam patrono. Redeuntem autem, et in laudem Antistitis declamantem multi viderunt. Quae completa oratione gaudens discessit.
Abbreviated transcription (Latin):
niꝑsequente. Quid plura artatur
uinculis. constipatur catenis . ei in
custodiatenetur. Quidentib: fre¬
mens ab negatã fuga e libertatẽ
propriis semorsibus laceraret:
Dum aut̃ haecagerentur. ad¬
monitiparentes. adbeatieũ ba¬
silicã ꝑduxerunt. Ibiq oratione
perlongũ tempus facta sanus abs¬
cessit Vouensut singulis annis ueni¬
ens uota s cõredderet confessori. De¬
inde ad monasterium sibi proximũ.
humiliatis capillis ac prbt ordinatus
coepitdõ strenue deseruire . Nonta¬
menreddens. qua promiserat bea¬
topontifici. Quartoigitur anno.
datautcredoiterum inimicopotes¬
tas. rursumruit inrediuiua amentia
et constricti sut prius fueratcatenis.
ad scamreducitur aedem. Vbiꝑsex
menses aut eo ãplius degens inuigiliis
etorationibus. reddens. quae prius
ignauefraudauerat sanus domire¬
greditur. Sed peccatis facientib
iterũ uinosaepius madefactus in
eadẽ tribulationeobiit
isingula quaq: uel quae aguntꝰ

Expanded text:
persequente. Quid plura? Arctatur persequente. Quid plura? Arctatur vinculis, constipatur catenis, et in custodia detinetur. Qui dentibus fremens ob negatam sibi fugae libertatem, propriis se morsibus lacerabat. Dum autem haec agerentur, admoniti parentes ad Beati eum basilicam perduxerunt: ibique oratione per longum tempus facta sanus abscessit, vovens ut singulis annis veniens, vota sancto redderet Confessori. Deinde ad monasterium sibi proximum, humiliatis capillis, ac presbyter ordinatus, coepit Deo strenue desermen reddens, qua promiserat beato pontifici. Quarto igitur anno data, ut credo, iterum inimico potestas, rursum ruit in rediviva amentia, et constrictus, ut fuerat prius, catenis, ad sanctam reducitur aedem; ubi per sex menses aut eo amplius degens in vigiliis et orationibus, reddens quae prius ignave fraudaverat, sanus domi regreditur. Sed, peccatis facientibus, iterum vinum saepius madefactus, in eadem tribulatione obiit. singula quaque, vel quae aguntur
Abbreviated transcription (Latin):
batenm dolorgemitum cũ in uno
corpusculo tantidolores inrue¬
rant tandem cũ haec nobis nunti¬
ata fuissent indicosolitã trria cam
aduerũ requirimedicũ. et quouitã
mulo Atsatellites cũma gnafestmatione
currentes. eleuato puluere munum̃ti
deferunt adaegrotũ. Dilibutũq
cum uinobibendũ porrigunt. Quo
hausto ita omnis dolor fugatus . ẽ
ut ipsa hora redderetur in colomis.
Sentes. delonguinquis regionib
beatiex petunt p̃sidia confessoris . in¬
qua illud ẽ p̃ceteris admirandũ. qualit̃
sensus hominũ diaboliartefraudatus
rescituat. Quidã ergob uocasinsisci¬
uis dumuinonimiũ hausto. turbatus
ꝑuiã incederet. subito diuersis flanti¬
busuentis. puluis campi commouetur
Et mixtũ ut solet. cũstipulis insubli¬
meleuatur : fitq totũ aer unanbs
pulueris. Dequahicoꝑtus amisso
sensueoquo. deicitur. Igitur post̃
paululum asuis inuentus domitur¬
bolentus adducitur. Hinc effrenis
factus. conabatur fugire. nemi

Expanded text:
bat enim dolor gemitum, cum in uno bat enim dolor gemitum, cum in uno corpusculo tanti dolores irruerent. Tandem cum haec nobis nuntiata fuissent, indico solitam theriacam a vero requiri medico, ex quo vitam mulo. At satellites cum magna festinatione currentes, elevatum pulverem monumenti deferunt ad aegrotum, delibutumque cum vino bibendum porrigunt. Quo hausto, ita omnis dolor fugatus est, ut ipsa hora redderetur incolumis. Centes, de longinquis regionibus beati expetunt pqua illud est prae ceteris admirandum, qualiter sensus hominum diaboli arte fraudatus restituat. Quidam ergo Baiocasinsis civis, dum vino nimium hausto turbatus per viam incederet, subito diversis flantibus ventis pulvis campi commovetur, et mixtum, ut solet, cum stipulis in sublime levatur, fitque totum aer una nubs pulveris, de qua hic opertus, amisso sensu, equo deicitur. Igitpaululum a suis inventus domum turbulentus adducitur. Hinc effrenis factus conabatur fugere, nemine
Abbreviated transcription (Latin):
uaepopulorũ multae conuenerant :
Et eccedebilis quidã contracto bra¬
chio ad fuit. Dumq beatum sepul¬
chrũ labiis osculat lacrimis rigat.
uoceauxilium beaticonfessoris in
uigilia scelebrantibus noctẽ inquictã
duxisse Diluculo uero accedens ad
timulum potatocũuinopuluere sa¬
nus redit esepulchro¬
lterquoq: arreptusa febreua¬
lidadeiciensor euenenum. et ꝑ
inferiorem partẽ extramodũ
solutus lectulo decubabat. Igitur
gras sante ueneno laborantioritur
uulnus ininguine et incredibili modo
mouet scuisibilisusq plantã. Erat
eniminmagnitudine. ouianserini
Deindesursum repetens. cumnimi¬
odoloreiscurrit ꝑlatera ꝑbrachia
etusq ad ceruicẽ progreditur. Dehinc
ꝑ aliudlatus. ad płanta musq dedu¬
citur. Ex inderetrorsum reuertens
adeũ unde primo ortũ fueratue
nit. Cumq talit̃ ꝑmem brauaga¬
returae grotiquomis ertenderet
quidageret nesciebat . nisitantum
uocescum fletib dabat. Exige¬

Expanded text:
vae populorum multae couvenerant, vae populorum multae couvenerant, et ecce debilis quidam contracto brachio adfuit. Dumque beatum sepulchrum labiis osculatur, lacrimis rigat, voce auxilium beati confessoris inigilias celebrantibus, noctem inquietam duxisse; diluculo vero accedens ad tumulum, potato cum vino pulverem, sanus rediit e sepulchroquoque arreptus a febre valida, deiciens ore venenum et per inferiorem partem extra modum solutus, lectulo decubabat. Igitur, grassante veneno, laboranti oritur vulnus in inguine, et incredibili modo movet se visibilis usque ad plantam. Erat enim in magnitudine ovi anserini. Deinde sursum repetens, cum nimio dolore discurrit per latera, per brachia et usque ad cervicem progreditur; dehinc per aliud latus ad plantam usque deducitur; exinde retrorsum revertens, ad eum nit. Cumque taliter per membra vagaretur aegroti, quo miser tenderet, quid ageret nesciebat, nisi tantum voces cum fletibus dabat. Exige
Abbreviated transcription (Latin):
plorat fide non diffisus solitũ p̃sto¬
labat auxiliũ. Deniq sacer dotibus
qui aduenerant adagenda sollẽnia
procedentib: cũ lector cuilegendiera
officiũ aduenisset. et arrepto libro
uitã scĩ coepisset legere confessoris
protinus hic directobrac hio sanus
eregitur: spectantibus cunctis p̃sidu
quã fideliter petiit impetrauit.
plex inploransreceptionem
uisionis. ut pallulã adtigit . qui a fors
adpedes scĩ deparietedependit mox
erumpente apal pebris sanguine tes
cus. cum occultis pusulis multas
adterer et ciuitates. et int̃reliqualo¬
caurbsturonica grauius laborant
multiabra sum ab ea totum ulopul¬
uerem haustum sanabantur. plenq:
deoleo quiinibihabetur delibuti bibe¬
rabantur fuitq non nullis remedũ
aqua illa unde sepuldrum ablutũ Ẽ
ante pascha Igi turcum multis mul¬
ta tribuerentur henificia. Vidi
unum in desperationea des interu
iacentem quẽ a dsilicã ductũ alis
Venerat diesfestus sollem¬
nitatis beatae. inqua cater¬

Expanded text:
plorat, fide non diffisus solitum praestolabatur auxilium. Denique sacerdotibus qui advenerant, ad agenda solemnia procedentibus, cum lector, cui legendi erat officium, advenisset, et arrepto libro, vitam sancti coepisset legere Confessoris , protinus hic directo brachio sanus erigitur, et spectantibus cunctis, praesidia quae fideliter petiit impetravit. plex implorans receptionem visionis, ut pallulam attigit, quae a foris ad pedes Sancti de pariete dependet, mox erumpente a palpebris sanguine, tescus cum occultis pustulis multas attereret civitates, ac inter reliqua loca urbs Turonica gravius laboraret, multi abraso a beato tumulo pulvere et hausto, sanabantur. Plerique, de oleo quod inibi habetur delibuti, liberabantur; fuitque nonnullis remedium aqua illa unde sepulcrum ablutum est ante Pascha. Igitur, cum multis multa tribuerentur beneficia, vidi unum in desperatione a dysenteria jacentem, huncque ad basilicam ductum, aliis Venerat dies festus solemnitatis beatae, in qua cater
Abbreviated transcription (Latin):
moille erat natura simplex. Ne
xusuinculo coniugali. Cuicum
coniuge quiescente. nocte media
pauor exoritur. Exterritus
acdelectulo exiliens dumper
hospitiolũ suumuagatur tre¬
pidus uocis perdidit famulatũ
Nec moratus indicat nutu con¬
iugi ut eum ad scĩ basilicam
exhiberet. Qui adueniensdũ
antebeatum sepulchrum p
sex decubabat assiduemen ses in
oratione absoluta lingua elo¬
quium sicut antea habuerat reci
diedomini cocumoperã
exerceret. quamin dieillo fieri
patrũ in hiebat auctoritas. manꝰ
eius contracta diriguit. digitiq
in palmã difixisunt. Quaedum
doloribus cruciaretur ad sc̃am
aedem confessoris accessit Vo¬
uitq: ut si abhacsanaretur infirmi¬
tate nullum opus deincepsinhac
dominicae resurrectionis ageret
die quod huic dicies set in congruũ
Statimq: amotis digitis a palma

Expanded text:
mo ille erat natumo ille erat natuxus vinculo coniugali. Cui cum coniuge quiescente nocte media pavor exoritur; exterritus ac de lectulo exiliens, dum per hospitiolum suum vagatur trepidus, vocis perdidit famulatum. Nec moratus, indicat nutu coniugi, ut eum ad sancti basilicam exhiberet. Qui adveniens, dum ante beatum sepulchrum per sex decubat assidueoratione, absoluta lingua, eloquium sicut antea habuerat, reciin die Dominico cum operam exerceret, quam in die illo fieri Patrum inhibet auctoritas, manus ejus contracta diriguit, digitique in palmam defixi sunt. Quae dum doloribus cruciaretur, ad sanctam aedem Confessoris accessit; vovitque, ut si ab hac sanaretur infirmitate, nullum opus deinceps in hac dominicae resurrectionis ageret die quod illi diei esset incongruum: statimque amotis digitis a palma
Abbreviated transcription (Latin):
dicentem liberemus eum. Et ec cȩ
aquattuor partibus caeli concus¬
susstipis quibominem sustentabat
cuminmensocespite in modumar¬
boriseradicata ea terra diuellitur
et sichomomortideditus rediui¬
uus eregitur
Alius quoq qui multa fecerat sce¬
lera et conpunctus a dõ. paeniter¬
tiam promalis quae gesseratage¬
bat. Ad p̃hensus sinecausa simili
nec edamnatur. inuocans semper
beati confessoris auxilium. Quic̃
ad p̃hensus fuisset disruptis uincu¬
lis in laesus ad terramruit. Sed
malamens hominumiterum ad¬
pendit quem ds̃ eripuit. Quod au¬
diens abbamonasterii alocoproxi¬
mi currit ad comitem rogaturus
proeo. Erat enimex indequasi tri¬
bus milibus. Obtentaq: cumeorei
huiusuita rediic uiuũq reperit
Quo a suspendio deposito ad duxit
admonas terium profitentem atq¬
dicentem quia sensiuirtutem sc̃ĩ
martini quimeeripuit
rat enimhomoin fratermi¬
num ipsiusturonica eurbis ex
ui comontis laudiacensis Et ho¬

Expanded text:
dicentem: ' Liberemus eum'. Et ecce dicentem: ' Liberemus eum'. Et ecce a quattuor partibus caeli concussus stipis, qui hominem sustentabat, cum inmenso cespite in modum arboris eradicatae a terra divellitur, et sic homo morti deditus redivivus eregitur. Alius quoque, qui multa fecerat scelera, et conpunctus a Deo, paenitentiam pro malis quae gesserat agebat, adprehensus sine causa, simili nece damnatur, invocans semper beati confessoris auxilium. Qui cum adpensus fuisset, disruptis vinculis, inlaesus ad terram ruit. Sed mala mens hominum iterum adpendit, quem Dens eripuit. Quod audiens abba monasterii a loco proximi, currit ad comitem, rogaturus pro eo, – erat enim exinde quasi tribus milibus –, obtentaque cum eo rei huius vita, rediit vivumque repperit. Quo a suspendio deposito, adduxit ad monasdicentem: Quia sensi virtutem sancti Martini qui me eripuit. Erat enim homo infra terminum ipsius Turonicae urbis, ex vico montis Laudiacensis, et ho
Abbreviated transcription (Latin):
habet uocita resolitus erat. At
illa accurrit dicens. ad sumfili
dulcissime. Susceptoq euminul¬
nis moxq por recta papillahaus¬
tolac conualuit.
is dieb quando nobis haec
relata sunt unusclerico¬
rum nostrorum uentris fluxum
incurrit cum febre. acnimia defec¬
tionestomachi. Et quae proicie¬
bat periferiorem partem pars
maximacruorerat. Et ea causa
eummagis afficerat quia cibum
quod accipiebat inualescentenau¬
sia statim reiciebat sed protinus
ut de sepulchripuluerebibit om¬
nuinfirmitate dempta firmatus ẽ¬
ed nechocsilendumputaui.
quod saepius inmorte p̃cipi¬
tes extenta pietatis dextera sub¬
leuauit. Deniq genitorisciuis
nostriseruus. ai dice profurti
scelere conp̃hensus. patibulo diiu¬
dicatur. Quicum duceretur nom̃
beatiantisfitis inuocabat dicens
libera mescãe confessormartin
ab inminente periculo. Adphen¬
susigitur acsolus relictus cõmo¬
tosubitouento audiuit uocem

Expanded text:
habet, vocitare solitus erat. At habet, vocitare solitus erat. At illa accurrit, dicens: „Adsum, fili dulcissime", susceptoque eum in ulnis, moxque porrecta papilla, hausto lac, convaluit'. 52. His diebus quando nobis haec relata sunt unus clericorum nostrorum ventris fluxum incurrit cum febre ac nimia defectione stomachi; et quae proiciebat per inferiorem partem, para maxima cruor erat. Et ea causa eum magis afficerat, quia cibum quod accipiebat, invalescente nausia, statim reiciebat; sed protinus ut de sepulchri pulvere bibit, omni infirmitate dempta, firmatus esSed nec hoc silendum putavi, quod saepius in morte praecipites, extenta pietatis dextera, sublevavit. Denique Genitoris civis nostri servus a iudice pro furti scelere conprehensus, patibulo diiudicatar. Qui cum duceretur, nomen beati antistitis invocabat, dicens: 'Libera me, sancte confessor Martine, ab inminente periculo'. Adpensus igitur ac solus relictus, commoto subito vento, audivit vocem
Abbreviated transcription (Latin):
hardegisilus uero sanctonicae
urbisciuis cognomento gyso.
susceptis nobis addomum
suaminuitat adoratorium. quod
mater eius aedificatum bea¬
tim artini reliquiis cunsecrauit.
Deniq: cum expleta oratione
sollicities semus subidemuir¬
tus antistiti sostensa fuisset
respondit. Anteannumter¬
tium puerulu sistefilius meus
quem coram cernitis cum ad¬
hac admatrispender et papil¬
Lam in commodea gerecoepit
acptrigintadies aut e o amplius
intermanus nonsinel aborede¬
portabatur donecita adductas
ẽ ut nec mammellamualer et suge¬
re nec alium cibum. Deficiente
aut̃ eo iam dies extopost̃ quam gra¬
uiusa gere coepit deposuimus eum
antealta reflentes atq: eius obi¬
tum p̃scolantes. Ego aut̃ dolorem
nonferens discessiadomoman¬
dans mulieri ut cum obiret. statĩ
eum sepultur a elocaret. Flen¬
teaut̃ genetrice. lacuitinfans
usq aduesperum. Cadente aut̃
sole el euat uocem suam dicens
dulcissimasoror ubieso sicenis
genetricemut blandicia in fantũ

Expanded text:
hardegysilus vero Sanctonicae urbis civis cognomento Gyso, susceptis nobis ad domum suam, invitat ad oratorium, quod mater eius aedificatum beati Martini reliquiis consecravit. Denique cum, expleta oratione, solliciti essemus, si ibidem virtus antistitis ostensa fuisset, respondit: 'Ante annum tertium puerulus iste filius meus, quem coram cernitis, cum adhuc ad matris penderet papillam, incomode agere coepit ac per triginta dies aut eo amplius inter manus non sine labore deportabatur, donec ita addictus est, ut nec mammellam valeret sugere nec alium cibum. Deficiente autem eo, iam die sexto, postquam gravius agere coepit, deposuimus cum ante altare, flentes atque eius obitum praestolantes. Ego autem dolorem non ferens, discessi a domo, mandans mulieri, ut, cum obiret, statim eum sepulturae locaret. Flente autem genetrice, iacuit infans usque ad vesperum. Cadente autem sole, elevat vocem suam, dicens: „Dulcissima soror, ubi es?" Sic enim genetricem, ut blandicia infantum
Abbreviated transcription (Latin):
gato hostencqua sospitatem restrtauti
corpori soluebatur. quod cuiiderent
scimomiales quas secuhabebant fleban
ualdedicentes Et cuinos matersca
re linques uel cui conmendas filias
Atilla parũ ꝑ lacrimans ait sĩ pacẽ
scĩficationeq sequamini dserii pro¬
tectio uestra Habebitisq sc̃minir¬
tinum antestitem pastorẽmagnum
Uama ego non discedam a uobis¬
sed inuocata adero inmedio carita¬
tis urae. At illae rogabant dicentes
Venturi sunt multi infirmiadnos fla¬
gitantes benedictionem ate accipere
et quid faciemus cum te non uiderint

Expanded text:
gato hoste nequam, sospitatem restituit; gato hoste nequam, sospitatem restituit; corpori solvebatur. Quod cum viderent sanctimoniales, quas secum habebat, flebant valde, dicentes: 'Et cui nos, mater sancta, relinques? Vel cui conmendas filias,At illa parumper lacrimans, ait: 'Si pacem sanctificationemque sequamini, Deus erit protectio vestra, habebitisque sanctum Martinum antestitem pastorem magnum. Nam et ego non discedam a vobissed invocata adero in medio caritatis vestrae'. At illae rogabant, dicentes: 'Venturi sunt multi infirmi ad nos, flagitantes benedictionem a te accipere; et quid faciemus, c
Abbreviated transcription (Latin):
ancillae dĩ. sanus abscessit: Alius
uero puerpara lrsi. aegritudi ne con¬
tractus ante eam intermanus dilatus
est aliorum: de pracans ab eata sanari
Atilla inoratione ꝓstrata p̃cemꝓeo
fudit addum, Consũ mata uero ora¬
tione consurgens ad p̃hensa manum
pueri erexit eu: sospitemq: abire ꝑ¬
misit: mulier erat caeca qͥ ad duc¬
ta adeã dep̃cata e ut ei manus in po¬
ner& Atilla respondit quid uobis &mͥ
hominesdi Nonne sc̃s martinus hic
habitat qui cotide inlus triu uirtutũ
operefuga: illuc accedite ibi obsecra¬
mini ut ipse uos uisitare dignetur.
Vamego pec catrix quid fatiam : Illa
opus exerc& egregiu ideoq supplex
ad teconfigio cui pestita est diuinita¬
tis gratia curationum tunc commota
difimula lumunibus sepultis manus
in posuit statimq rescratis cataractis
mundum late patentem qui fuerat
caecaꝓspexit
Iultisq: &iam inerguminis ad eam
ingressis ut manus in posun fu¬

Expanded text:
ancillae Dei, sanus abscessit. Alius ancillae Dei, sanus abscessit. Alius vero puer paralysi aegritudine contractus, 1249 ante eam inter manus delatus est aliorum, deprecans a beata sanari. At illa in oratione prostrata, precem pro eo fudit ad Dominum; consummata vero oratione consurgens, apprehensa manu pueri erexit eum, sospitemque abire permisit. Mulier erat caeca, quae adducta ad eam, deprecata est ut ei manus imponeret. At illa respondit: 'Quid vobis et mihi, homines Dei? Nonne sanctus Martinus hic habitat, qui cotidie inlustrium virtutum opere refulget? Illuc accedite, ibi obsecramini, ut ipse vos visitare dignetur. Nam ego peccatrix quid faciam?' Illa opus exercet egregium; ideoque supplex ad te confugio, cui praestita est Divinitatis gratia curationum. Tunc commota Dei famula, luminibus sepultis manus inposuit, statimque reseratis cataractis, mundum late patentem quae· fuerat caeca prospexit. Multisque etiam inerguminis ad eam ingressis, ut manus inposuit, fu
Abbreviated transcription (Latin):
uer uero locuncola maleficiũ
in potione libauit : de quo medi¬
ficatus ut adserunt. serpentes ge
nerati in interaneis ꝓueri. magnum
dolort̃ suis morsib: excitabant
itaut nulla quiescendimora uel in
modicum momentum indulgere¬
tur. sed neq: cibum aut potum. ca¬
perepotest: Et si post diualiquid acci¬
piebat ꝓtinus reieciebat: quiad duc¬
tus adbeatam feminã petiit secius uir¬
tutibus mundari. Cumq illa rem ar&
in dignam se eẽ q̃haec agero possit
inplicita p̃catuparentũ uentre pueri
palpat & palma demulc& sensitq ibi
anguiũ uenenatorum nequitiam lati¬
tare : Tunc accepto pampini uiridi folio
saliualinuit fixitq suꝑeũ crucis bea¬
tae signaculum quod ponens superalu¬
ũ iuuenoli dolore paululumse dato
obdormiuit in scãnum quiolim dolo¬
ribus insistentibus caruerat somnũ:
Postunius uero horȩ momentõ con¬
surgens ad purgandum uentrem
cgressus pesti ferae generationis ger¬
meneffudit. Gratiasq referens

Expanded text:
Puer vero loci incola maleficium Puer vero loci incola maleficium in potione libavit, de quo medificatus, ut adserunt, sernerati in intraneis pueri magnum dolorem suis morsibus excitabant, ita ut nulla quiescendi mora vel in modicum momentum indulgeretur. Sed neque cibum aut potum capere poterat; et si post diu aliquid accipiebat, protinus rejiciebat. Qui adductus ad beatam feminam, petiit se ejus virtute mundari. Cumque illa reclamaret indignam se esse quae haec agere posset, implicita precatu parentum, ventrem pueri palpat, et palma demulcet; sensitque ibi anguium venenatorum nequitiam latitare. Tunc accepto pampini viridis folio, saliva linivit, fixitque super eum crucis beatae signaculum, quod ponens super alvum juvenculi, dolore paululum sedato, obdormivit in scamno, qui olim doloribus insistentibus caruerat somno. Post unius vero horae momentum consurgens, ad purgandum ventrem egressus, pestiferae generationis germen effudit, gratiasque referens
Abbreviated transcription (Latin):
amplius a uiro quaesita ibiq pau¬
cascolligens monachas. cum fide
integra et oratione de gebat:
Non sumens panem niss ordiaciũ
non uinum nisi parumper indieb
festis et hoc ipsumnimio latice tẽ¬
peratũ nullũ habens stratũ. feni
paleaeq mollimen nisitantũ illud
quod intextis iunci uirgulis fieriso¬
let quas uulgo mattasuocant:
hoc super ponens formulae. hoc so¬
losuper sternens. Hoc erat cotidia¬
num scamnũ. hocculcita. hoc plu¬
mella. hoc eratstragulum. hoc om¬
nis lectuli necessitudo sic docens
casdem facere : quas secũ ad sciuit
Ibiq: indĩ laudibus degens multis in¬
firmis oratione facta salutaria in¬
pertiebat medicamenta :
ulier quaedã filiam suã exhi¬
buit uulneribus plenam et
ut quidam uocant potae. haec cau¬
sagenuerat⁊ Tunc il la facta ora¬
tione saliuã exore suscipiens uul¬
nera sa eua per uncxit: puellãq
reddidit sanam : opitulante eius
uirtute. qui caecinati oculos spu¬
toformauit.

Expanded text:
amplius a viro quaesita. Ibique pauamplius a viro quaesita. Ibique paucas collegens monachas, cum fide integra et oratione degebat, non sumens panem nisi hordiacium, non vinum nisi parumper in diebus festis, et hoc ipsum nimio latice temperatum; nullum habens stratum feni paleaeque mollimen, nisi tantum illud quod intextis iunci virgulis fieri solet, quas vulgo mattas vocant; hoc superponens formulae, hoc solo supersternens; hoc erat cotidianum scamnum, hoc culcita, hoc plumella, hoc erat stragulum, hoc omnis lectuli necessitudo; sic docens easdem facere quas secum adscivit. Ibique in Dei laudibus degens, multis infirmis, oratione facta, salutaria inpertiebat medicamenta. 3. Mulier quaedam filiam euam exhibuit vulneribus plenam, et, ut quidam vocant·, potae haec causa genuerat. Tunc illa, facta oratione, salivam ex ore suscipiens, vulnera saeva peruncxit puellamque reddidit sanam, opitulante eius virtute, qui caeci nati oculos sputo formavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ibiq prostrata corã sepulchro grati¬
asa gens quod tumulũ scmoculis pro¬
prus contemplare meruerat: incel¬
iulam paruulã consistens: cotidiae
orationra cieiuniis uigiliisq uaca¬
bat᷑ sed nec ille locus ab eius uirtu¬
te fuit inglorius : Nam uiduae cu¬
ius damfilia manus contractas de¬
tulit quacut ex orata signũ salu¬
tis in posuit: manibus suis digitos
puellae contrectare coepit. Exten¬
amicos uicinosq suos pergit postea
et reducit ad propria : Et eã incellu¬
la in qua prius habitauerat intro¬
misit: At illa noncessabat ab ope¬
requod consueuerat. sed exerceba¬
tur in ieiunus obsecrationibusq
ut tandẽ locum in quo habitare de¬
siderabat : possit ad quaerere . In¬
choat iterum i ter desideratum in¬
plorans beatimartini auxilium.
ut quidederat desiderium. tribu¬
eret et effectum: peruenit ad ba¬
silicam. reuertitur incellula illa
inqua prius fuerat cõmorata. ex
hoc perstett in concussa nec ẽ

Expanded text:
ibique prostrata coram sepulcro, gratiibique prostrata coram sepulcro, gratias agens, quod tumulum sanctum oculis propriis contemplari meruerat, in cellula parva consistens, quotidie orationi ac jejuniis vigiliisque vacabat. Sed nec ille locus ab ejus virtute fuit inglorius. Nam viduae cujusdam filia manus contractas detulit, quae ut exorata signum salutis imposuit, manibus suis digitos puellae contrectare coepit, extenamicos vicinosque suos, pergit post eam et reducit ad propria et eam in cellula in qua prius habitaverat intromisit. At illa non cessabat ab opere quod consueverat sed exercebatur in ieiuniis obsecrationibusque, ut tandem locum in quo habitare desiderabat possit adquaerere. Inchoat iterum iter desideratam, inplorans beati Martini auxilium, ut qui dederat desiderium tribueret et effectum. Pervenit ad basilicam, revertitur in cellula illa in qua prius fuerat coromorata; ex hoc perstetit inconcussa nec est
Abbreviated transcription (Latin):
illaq ad hucsolo decumbente : aures
surdi apertae sunt : rediitq addomũ
propriam maerore ablatocũ gaudio
his signis glorificata interparenes
neuanae gloriae labsum incurre¬
ret scĩ martini antistitis basilicam̃ re¬
licto coniuige cum familia uel omi
domosua fideliter expetiuit
umq toeptũ carperet. uenit ad
uicumurbis turonicae. Cui nomeneue¬
na inquobeati med ardi sessi onici con¬
fessoris reliquiae contenentur : Cuuis
et uigiliae ea nocte celebrabantur
inquib illa ad tente excubans inora¬
tionẽ hora debita cũ reliquo populo
admissarum accessit sollemnia
Quaedum a seicerdotib dĩ caelebran¬
tur. aduenit quadampuella pusu¬
lae malae ueneno conflata pro¬
ceditq ad pedes eius dicens. sub ueni
At illa more solito in oratione pros¬
imposuit Sicq inquattuor partes
uulnus excrepans ꝓuellã pure
decurrente mors inportuna reli¬
quit. Post haec ad basilicã scĩmar¬
tini monegundis beata peruenit.

Expanded text:
illaque adhuc solo decumbente, aures illaque adhuc solo decumbente, aures surdi apertae sunt, rediitque ad domum propriam, maerore ablato, cum gandio. 2. Hic signis glorificata inter parentes, ne vanae gloriae lapsum incurreret, sancti Martini antestitis basilicam, relicto coniuge cum familia vel omni· domo sua, fideliter expetivit. Cumque iter coeptum carperet, venit ad vicum urbis Toronicae cui nomen est Evena, in quo beati Medardi Sessionici confeset vigiliae ea nocte celebrabantur; in quibus illa attente excubans in oratione, hora debita cum reliquo populo ad missarum accessit solemnia. Quae dum a sacerdotibus Dei celebrantur, advenit quaedam puella, pusulae malae veneno conflata, proceditque ad pedes ejus, dicens: Subveni At illa, more solito in oratione prosimposuit. Sicque in quatuor partes vulnere excrepante, puellam, pure decurrente, mors importuna reliquit. Post haec ad basilicam sancti Martini Monegundis beata pervenit,
Abbreviated transcription (Latin):
quadam reuelatione prodere erat
solita : in quo egressadum intuens
herbas locideambulans mulier eã
quae triticũ supra tectum suũ siccare
posuerat: quasideeminentiorilo co
curis obpleta mundanis inportune
prospexit moxq oculis clausis lu¬
mencaruit: Cognoscens aut̃ reatũ
suum ad eam accedit. remq ut
gesta fuerat pandens. At illa de¬
ieciens se in orationemait : Vae
mihi qui proparuitatis meae per¬
sona peccatrice aliorum clausi sunt
oculi : Et consummata oratione:
in posuit manũ mulieri : Confestim
aut̃ ut signum crucis ex p̃ssit : mu¬
lieruisum recepit:
omo ex pago illo quiolim au¬
ditum perdiderat: ad hanc
cellulam deuotus aduenit proquo
dep̃cati sunt parentes eius ut eima¬
nus haecbenedicta dignaretur in po¬
nere : Sed illa indignã se prodamans
perquam xp̃s operare dignaretur so¬
loproserata et quasi ipsa dominicorũ
pedum uestigia lambens humiliter
pro eo diuinã dementiã supplicauit:

Expanded text:
quadam relevatione prodere erat quadam relevatione prodere erat solita. In quo ingressa, dum intuens herbas loci deambulans, mulier eam, quae triticum supra tectum suum siccare posnerat, quasi de eminentiori loco, curis obpleta mundanis, inportunae prospexit, moxque oculis clausis, lumen caruit Cognoscens autem reatum suum, ad eam accedit, remque, ut gesta inerat, pandens. At illa deieciens se in orationem, ait: 'Vae mihi, qui pro parvitatis meae persona peccatrice aliorum clausi sunt oculi', et consummata oratione, inposuit manum mulieri. Confestim autem, ut signum crucis expressit, mulier visum recepit. Homo ex pago illo, qui olim auditum perdiderat, ad hanc cellulam devotus advenit, pro quo deprecati sunt parentes eius, ut ei manus haec benedicta dignaretur inponere. Sed illa indignam se proclamans, per quam Christus operare dignaretur, solo prostrata et quasi ipsa dominicorum pedum vestigia lambens, humiliter pro eo divinam clementiam supplicavit;
Abbreviated transcription (Latin):
inquoquisq locatus nec uentritur¬
bine: nec fluctuum inpulsionedila¬
bitur : nec sibiilla demortalicibouita
sed deuerbodĩ sicut scriptum .ẽ. puta¬
bat inferri : Comme morans illud
sapientiae sala moniacae prouerbiũ
quia non nec abit dñs fame animã
iusti: Et illud: quia iustus exfideui¬
uit: sed qnm̃ corpus humanum absq
aesu terreno sustentari non quaeit
prostrata inoratione petiit ut qui
manna populo esurienti decaelo
lymphasq sicienti pro duxit esaxo
ipsequoq alimentũ quoparũper cor¬
pusculum fessum confortaretur
dignaretur indulgere protinusq
in eus oratione nix caelo decidua hu¬
mum operuit.: Quodilla cũgrati¬
arum atione cernens educta ma¬
nuper fenestram quod circa parietẽ
erat ex ipsa niue collegit. Dequa
aquã ex p̃mens panẽ solite forma¬
uit quod usq ad aliosquinq dies
uictum corporeũminis trauit. Ha¬
bebat enim contiguũ cellulae par¬
uulum uiridiarium : in eo enim pro

Expanded text:
in quo quisqoe locatus, nec venti turin quo quisqoe locatus, nec venti turbine nec fluctuum inpulsione dilabitur; nec sibi illa de mortali cibo vitam, sed de verbo Dei, sicut scriptum est, patabat inferri, commemorans illud Sapientiae Salamoniacae proverbium, quia: Non necabit Dominus fame animam iusti, et illud, quia: Iustus ex fide vivit. Sed quoniam corpus humanum absque aesu terreno sustentari non quaeit, prostrata in oratione, petiit, ut, qui manna populo esurienti de caelo lymphasque sitienti produxit e saxo, ipse quoque alimentum, quo parumper corpusculum fessum confortaretur, dignaretur indulgere. Protinusque in eius oratione nix caelo decidua humum operuit. Quod illa cum gratiarum actione cernens, educta manu per fenestram, quod circa parietem erat, ex ipsa nive collegit, de qua aquam expraemens, panem sollte formavit, quod usque ad alios quinque dies victum corporeum ministravit. Habebat enim contiguum cellulae parvulum viridiarium; in eo enim pro
Abbreviated transcription (Latin):
prosuis populisq delictis : habens pu¬
ellulam unã cuius eifamulatu mi¬
nistrabatur eaquae nec essitas exi¬
gebat: Accipiebat etiã et farinam
hordeaciam in fusosq lr mphiscineres
diligenter colans exea a quamix¬
turam massae conficiebat : forma¬
tosq propriis manib: panes acipsa co¬
quens postlonga ieiunia reficieba¬
turꝰ reliquũ domus suae cibum pau¬
peribus dispensabat.
Factum .ẽ. aut̃ quod amdie ut
Imemorata puella quae ei consu¬
euerat famulari . et credo inimici as¬
tu seducta cui semper bonis iniurias
in rogare mos ẽ se ab eius famulatu
subtraberet dicens non potero ego
cũ haec domina permanere qua e in
tali abstinentia cõmoratur : Sed po¬
tius utar scłm accibũ potumq in a¬
bundantia sumã : Quintus enimiam
fluxerat abscessionis eius dies quod
haec religiosa neq farinam consuetã
neq: aquam acceperat : sed persta¬
bat in mobilis et fixa manens in xp̃o

Expanded text:
pro suis populisque delictis, habens pupro suis populisque delictis, habens puellulam unam, cuius ei famulatu ministrabatur ea quae necessitas exigebat. Accipiebat etiam et farinam hordeaciam infusosque limphis cineres, ac diligenter colans, ex ea aqua mixturam massae conficiebat, formatosque propriis manibus panes et ipsa coquens, post longa ieiunia reficiebatur; reliquum domus suae cibum pauperibue dispensabat. Factum est autem quodam die, ut memorata puella, quae ei consueverat famulari, – et credo inimici astu seducta, cui semper bonis iniurias inrogare mos est, – se ab eius famulatu subtraheret, dicens: 'Non potero ego cum haec domina permanere, quae in tali abstenentia commoratur, sed potius utar saeculum ac cibum potumque in abundantia sumam'. Quintus enim iam fluxerat abscessionis eius dies, quod haec religiose neque farinam consuetam neque aquam acceperat; sed peratabat inmobilis et fixa manens in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
de gauisa letabatur dicens quia pro¬
pagauit ds̃ generationẽ meã ut mibi
duae filiae nascerentur.: sed hoc mun¬
diale gaudium p̃uenit scłi huius ama¬
ritudo dũ puellae modica febrepul¬
satae metã naturae debitũ concluse¬
runt. Ex hoc genetrix maesta deplo¬
rans orbatamq selugiens non diebus
non noctib a fletuces sabat: quã non
uir non amicus non ullus propinquo¬
rum poterat consolari: Tandẽq: in
seconuersa ait: sinullã consolatio¬
nem deobitũ filiarum capio uereor
Sed nunchaec lamenta relinquens
cumbeato iob consolata decantem.
dñs dedit dñs abstulit quomodo
dño placuit ita faccũ ẽ : sit nomen
dnibenedictũ : Et haec dicens exuta.
ueste lucubri : iussit sibicellulam par¬
uulam p̃parari. Inqua unã tantũ mo¬
do fenestellulam per quã modicum
lumen possit cernere p̃cepit aptari:
Ibiq: contemptu mundi ambitu: sp̃¬
to uiri consortio: solidõ in quo erat
confisa uacabat: fundens orationẽ

Expanded text:
de gavisa laetabatur, dicens, quia: 'Prode gavisa laetabatur, dicens, quia: 'Propagavit Deus generationem meam, ut mihi duae filiae nascerentur'. Sed hoc mundiale gaudium praevenit saeculi huius amaritudo, dum puellae modica febre pulsatae, metam naturae debitum conclnserunt. Ex hoc genetrix maesta deplorans orbatamque se lugens, non diebus, non noctibus a fletu cessabat, quam non vir, non amicus, non ullus propinquorum poterat consolari. Tandemque in se conversa, ait: 'Si nullam consolationem de obitu filiarum capio, vereor, Sed nunc haec lamenta relinquens, cum beato Iob consolata decantem: Dominus dedit, Dominus abstulit. Quomodo Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum'. Et haec dicens, exuta veste lucubri, iussit, sibi cellulam parvulam praeparari, in qua unam tantummodo fenestellulam, per quam modicum lumen possit cernere, praecepit aptari; ibique, contemptu mundi ambitu, spreto viri consortio, soll Deo, in quo erat confisa, vacabat, fundens orationem
Abbreviated transcription (Latin):
torq resurgere quinos grauium fa¬
cinorum spiculisauciatos aclatronũ
insidiantium uul nerib: ad fectos in¬
fusomero oleiq: liquore ad tabulũ
medicinae caelestis id ẽ et clesiae
scãẽ dogmoperduxit quinos exem¬
plis scor uiuere incessabili p̃ceptio¬
nis suae munire cohortatur no¬
bisq non modo uiros sed etiam ipsũ
inferiorem sexũ non segniter sedui¬
riliter a gonizantem p̃bet exem¬
plum qui n on solum uiris legti¬
me decertantibus uerum etiam
feminis in bis proelus faborabilit̃
de sud antibus si derea regnapar¬
ticipat. sinunc beata monagun¬
dis quaerelicto genitales solo tã¬
quam regina prudens quat audi¬
re sapientiam salamonis adiuit :¬
taba ec beatimartiniba silicum
uit eius miracula cotidianis indul¬
ta momentis miraretur. expetai¬
it haurireq defonte sacerdo¬
tali quo possit aditũ nemorispa
car notenae urbis indige na
parentũ ad uotũ copulata comugio
duas filias habuit super quibusu al¬

Expanded text:
torque resurgere. Qui nos gravium fatorque resurgere. Qui nos gravium facinorum spiculis sauciatos ac latronum insidiantium vulneribus adfectos, infuso mero oleique liquore, ad stabulum medicinae caelestis, id est eclesiae sanctae dogma, perduxit. Qui nos exemplis sanctorum vivere incessabili praeceptionis suae munire cohortatur, nobisque non modo viros, sed etiam ipsum inferiorem sexum, non segniter, sed viriliter agonizantem, praebet exemplum. Qui non solum viris legitime decertantibus, verum etiam feminis in his proeliis faborabiliter desudantibus siderea regna participat; sicut nunc beata Monigundis, quae, relicto genitale solo, tamquam regina prudens, quae andire sapientiam Salamonis adivit, ita haec beati Martini basilicam, ut eius miracula cotidianis indulta momentis miraretur, expetiit, hauriretque de fonte sacerdotali, quo possit aditum nemoris paCarnotenae urbis indigena, parentum ad votum copulata coniugio, duas filias habuit, super quibus val
Abbreviated transcription (Latin):
minum ẽ ab latum: Tunc misit nun¬
tios ad fr̃s dicens requiescite iam
alabore quia ultus ẽ ds̃ iniuriam
fratrũ nostrorum : hiset calibus uir¬
tutibus p̃ditus. consummatocursu
uitae : migrauit ad dñm. Adcuius
tumulum postea et inerguminisa¬
nati. et caeciinluminatisunt: Post
cuius obitum propositi qui permo¬
nasteria erant abba acofficiũ epĩs
largientibus susceperunt
ed et leo patius apud senapariam
minum turoni cum erat. abba ins¬
tituitur. in summa sc̃itate ac senec¬
carismataq humano generi cae¬
litus sunt indulta nec sensucon¬
cipinet uerbis effari. net scriptu¬
rispoterunt conp̃bendi cumip¬
se salua tormundi ab illorudis
scłi exordio patri archis sẽp̃stat
uider prophetis adnuntiari ad
extremum semper uirginis intac¬
taeq: mariae dignatur ut ero susci¬
piet p̃potens inmortalisq: creator
mortalis carnis patitur amictu ues¬
tiri mortem prohominis peccato
mortui reparationem adire uic¬

Expanded text:
minum est ablatum. Tunc misit nunminum est ablatum. Tunc misit nuntios ad fratres, dicens: 'Requiescite iam a labore, quia ultus est Deus iniuriam fratrum nostrorum'. 3. His et talibus virtutibus praeditus, consummato cursu vitae, migravit ad Dominum. Ad cuius tumulum postea et inergumini sanati et caeci inluminaticujus obitum praepositi, qui per monasteria erant, abbatum officium, episcopis largientibus, susceperunt. Sed et Leopatius apud Senapariam 44 territorium Turonicum erat, abbas instituitur, in summa sanctitate ac seneccharismata, quae humano generi coelitus sunt indulta, nec sensu concipi, nec verbis effari, nec scripturis poterunt comprehendi; cum ipse Salvator mundi ab illo rudis i exordio patriarchis se praestat videri, prophetis adnuntiari, ad eztremum semper virginis intactaeque Mariae dignatur utero suscipi, et praepotens inmortalisque Creator mortalis carnis patitur amictu vestiri, mortem pro hominis peccato mortui reparationem adire vic
Abbreviated transcription (Latin):
alieni quemsilarius fecit: Atille
haec audiens. misit confestim frssin¬
gulos admonasteria illa quastatue¬
rat dicens prosterniteuos in oratio¬
ne : et nonsit uobisopus aliud. donec
iterum aduos dirigam. sed et ipse
non ẽ egressus ab oratorio : deprae¬
cans dñm adtente acp̃stulans ad¬
uentum eius miseri cordiae: sic fecit
per integros duosdies. totidemq: noc¬
tes: Tertia lam inluciscentedie
accessit iterũmonachus ille qui
custus fuerat : Nuntians rotã fabri¬
caesuae iuxta consuetudinem prio¬
rem insũma uerti uel ocitate. Egres¬
susq abba cũ fratribus deoratorio
accedit adlitus conspiciensq mo¬
linum quod silarius fecerat non
repperit : Accedensq ad litus
et fundum alueintuens nullũ indi¬
cium de eo accepit. Dequo non quic¬
quam ligninon lapidis non ferri
nec ullius umquam genus indiciipo¬
tuit ostendi. nisi quod conicipotuit.
ipso quo fabricatum fuerat loco uir¬
tute diuina de hiscens. ab oculis bo¬

Expanded text:
alieni, quem Silarius fecit'. At ille alieni, quem Silarius fecit'. At ille haec andiens, misit confestim fratres singulos ad monasteria illa qua statuerat, dicens: 'Prosternite vos in oratione, et non sit vobis opus aliud, donec iterum ad vos dirigam'. Sed et ipse non est egressus ab oratorio, deprecans Dominum adtente ac praestulans adventum eius misericordiam. Sic fecit per integros duos dies totidemque noctes. Tertia iam inlucescente die, accessit iterum monachus ille qui custus fuerat, nuntians, rotam fabricae suae iuxta consuetudinem priorem in summa verti velocitate. Egressusque abba cum fratribus de oratorio, accedit ad litus, conspiciensque, molinum quod Silarius fecerat non repperit; accedensque ad litus et fundum alvei intuens, nullum indicium de eo accepit. De quo non quicquam ligni, non lapidis, non ferri nec ullius umquam genas indicii potuit ostendi, nisi, quod conici potuit, ipso quo fabricatum fuerat loco virtute divina dehiscens, ab oculis ho
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Dixitq abbati: dona mihihunc
molinum ut sit subditionime ae
et quod uolueris repensabo: cuille
Cum grande inquit labore hoc pau¬
pertas nostrastatuit : Et nunc non
possumus eum donare : nefratres
mei fame pereant. et ille. siuis in¬
quit eum bona uoluntate tribu¬
ere gratias ago : sinaliud .ui. eum
auferam aut certe faciã alium
cuius exclusis aqua retror sũ con¬
uersam : rotam tuã uertere ãplius
non permittam. Abba respondit
Non facies enim quod ds̃ non uolue¬
rit : Nam a nobis eum : poenitus non
accipies Tunc silarius feruens felle
similem subhoc fabricã ad aptauit.
Cumq: aqua retror sum conuersa
subhuius operis rotã inundans gurgi¬
tem fecisset restitit prorsus nec om¬
nino uerti potuit ut consueuerat:
uenitq custus eius ad ablatẽ media
ut ferunt nocte illo inoratorio cũ
fratribus uigilante et ait. surge abba
dep̃care attentius dñm. restiit enĩ
rota molini ab inundatione canalis

Expanded text:
cit, dixitque abbati: 'Dona mihi hunc cit, dixitque abbati: 'Dona mihi hunc molinum, ut sit sub ditioni meae, et quod volueris repensabo'. Cui ille: 'Cum grande', inquid, 'labore hoc paupertas nostra statuit, et nunc non possumus eom donare, ne fratres mei fame pereant'. Et ille: Si vis', inquid, eum bona voluntate tribuere, gratias ago; sin aliud, vi eum auferam aut certe faciam alium, cuius exclusis aqua retrorsum conversa, rotam tuam vertere amplius non permittam'. Abba respondit: 'Non facies enim, quod Deus non voluerit, nam a nobis eum penitus non accipies'. Tunc Silarius fervens felle, similem sub hoc fabricam adaptavit. Cumque aqua retrorsum conversa, sub huius operis rotam inundans, gurgitem fecisset, restetit prorsus nec omnino verti potuit, ut consueverat; venitque custus eine ad abbatem media, ut ferunt, nocte, illo in oratorio cum fratribus vigilante, et ait: 'Surge abba, deprecare adtentius Dominum. Restetit enim rota molini ab inundatione canalis
Abbreviated transcription (Latin):
lus ait. laborate manib: ut habea¬
tis unde retribuere necessitatem
patienbus. Et illud: quia qui non
laborat. nec manducet. Dedit aut̃
eidñs et graciam curationis i taut
insufflacis inerguminis protinus
daemonia eieterentur acorporib:
obsessis sedet alia s pcũ dñs dignacuse
operare Oago ras uirtutes
rat cuu abstenens acibis et potu
inter dicens monachis sinecessa¬
tione auertere oculum et cogitatio¬
tes triticũ aduictus nec essaria con¬
minuerent. prolabore fratrũ uisũ ẽ
eimolinũ inipso angeris flui alueo
stabilire. De fixisq perflumenpa¬
lis ad gregatis lapidũ mamorum
aceruis ex clusas fecit atq aquam
canale collegit : Cuius impetu. ro¬
tam fabricie inmagna uolubilitate
uertere fecit: Hoc operi labore
monachorum releuans. atq uni
fratrũ delegans. opus necessarium
implebatur. hanc enim fabricam
sichlarius quidam gothus qui mag¬
nocũ alaricorege amorediligeba¬
tur. aemulus monasterio concupis¬

Expanded text:
lus ait: Laborate manibus, ut habealus ait: Laborate manibus, ut habeatis, unde retribuere necessitatem patientibus. Et illud: Quia qui non laborat, nec manducet. Dedit autem ei Dominus et gratiam curationis, ita ut, insufflatis inerguminis, protinus daemonia eiecerentur a corporibus obsessis; sed et alias per eum Dominus dignatus operare virtutes. Erat enim abstenens a cibis et potu, interdicens monachis sine cessatione avertere oculum et cogitatiotes triticum ad victus necessaria conminuerent, pro labore fratrum visum est ei molinum in ipso Angeris fluvii alveo stabilire; defixisque per flumen palis, adgregatis lapidum magnorum acervis, exclusas fecit atque aquam canale collegit, cuius impetu rotam fabricae in magna volubilitate vertere fecit Hoc operi laborem monachorum relevans atque uni fratrum delegans, opus necessarium implebatur. Hanc enim fabricam Silarius quidam Gothus, qui magno cum Alarico rege amore dilegebatur, aemulus monasterio concupis