comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lauerunt er tento collo ⁊ oculorum mitibz superbiam.
gestierunt putantes sue ẽẽ potentie quõd habebant ⁊ nũ
domini gracie. Habent acus mulieres quibus crinum
compãgo retinetur ne laxius fluant ⁊ in sparses dissixen¬
tur capillos. habent ⁊ specula quibus considerant iuil¬
tum suum ⁊ si quid deesse uiderint addunit ornamento.
Habent et teristra que nos pallia possumus appellare
quibus obuoluta ẽ ⁊ rebecca et hodie arabie ⁊ mesopota¬
mie operiuntur femine filie ergo sion propter superbiã
suam perdiderunt acus quibus ommum preceptorum re¬
gula stringebatur perdiderunt specula que obtulerunt
in erodo manentes in foribz tabernaculi nuilieres ad lute¬
rem domini fabricandum. De quibz ⁊ prulus apostolus
loquebatur. Uidemus autem nunc pee speculum in eing¬
mate. Amiserunt sindones ⁊ uictas quibz operiebant hu¬
meros ⁊ fluentem huc atqz illuc amium constringebãt

Expanded text:
laverunt extento collo, et oculorum nutibus superbiam laverunt extento collo, et oculorum nutibus superbiam gestierunt, putantes suae esse potentiae, quod habebant, et non Domini gratiae. Habent acus mulieres, quibus crinium compago retinetur, ne laxius fluant, et sparsi dissipentur capilli. Habent et specula, quibus considerant vultum suum, et, si quid deesse viderint, addunt ornamento. Habent et theristra, quae nos pallia possumus appellare, quibus obvoluta est et Rebecca, et hodie Arabiae ac Mesopotamiae operiuntur feminae. Filiae ergo Sion propter superbiam suam perdiderunt acus, quibus omnium praeceptorum regula stringebatur; perdiderunt specula, quae obtulerunt in Exodo, manentes in foribus tabernaculi, mulieres ad luterem Domini fabricandum. De quibus et Paulus apostolus loquebatur: Videmus autem nunc per speculum in aenigmate . Amiserunt sindones et vittas, quibus operiebant humeros, et fluentem huc atque illuc animum constringebant,
Abbreviated transcription (Latin):
et eruet pedes meos a lapsu. et muremilas que aurt atip
argenti texuntur uiigulius sensum uim scripturarum
et olfactoriola. ut crĩsti bonus odor simus. et maures
ne audiamus iudicium sãguinis. sed domini uerba dicẽ¬
tis. qui habet aures audiendi audiat. et anulus quib
signanur ad domini miliciam quem deus signauit pr᷑
unde dicitur ad principem tra. Tu es signaculum simli¬
tudinis. filius quoq prodigus cum stola recepit amilii
et calciamenta ⁊ gemimas in fronte pendentes quibus
nr̃a ora decorantur deciuius capitis ornamenta ⁊ in psãl¬
mo legimus sicut unguentũ capite quod descendit in
barbam aaron. Mutatoria iuxta anagogen illa sunt de
quibus dicitur. Ibunt de uirtute in uirtutem ⁊ linteamĩa
ut lauti in domimo deleciis perfruamur secudum illud qd̾
in psalmis scuptum est. torrente uoluptatis tue potas
eos. Hec autem omma perdiderũt filie syon quia ambu¬

Expanded text:
et: Eruet pedes meos a lapsu . Et muraenulas, quae auri atque et: Eruet pedes meos a lapsu . Et muraenulas, quae auri atque argenti texuntur virgulis, sensum videlicet Scripturarum. Et olfactoriola, ut: Christi bonus odor simus . Et inaures, ne audiamus judicium sanguinis, sed Domini verba, dicentis: Qui habet aures audiendi audiat . Et annulos quibus signamur ad Domini militiam, quem Deus signavit Pater ; unde dicitur ad principem Tyri: Tu es signaculum similitudinis . Filius quoque prodigus cum stola recepit annulum et calceamenta et gemmas in fronte pendentes, quibus nostra ora decorantur; de cujus capitis ornamento et in psalmo legimus: Sicut unguentum in capite, quod descendit in barbam Aaron . Mutatoria juxta anagogen illa sunt, de quibus dicitur: Ibunt de virtute in virtutem . Et linteamina, ut lauti in Domino deliciis perfruamur, secundum illud quod in psalmis scriptum est: Torrente voluptatis tuae potabis eos . Haec autem omnia perdiderunt filiae Sion, quia ambu
Abbreviated transcription (Latin):
discriminalia ⁊ perichelidas et murenulas ⁊ olfactoriola
et in aures et amilos ⁊ gemmas in fronte pendentes et
mutatoria ⁊ pallia et linteamina ⁊ acus et specula ⁊ sin¬
dones et uictas ⁊ theristra. Mistica eorum significacio
a sanctis doctoribus lucide exposita est. Descrĩbit monilia
femimnarum et per hec in signia ciuitatum. uel iuxta a¬
nagogen uariarum ornamenta uirtutum habent mu¬
lieres in lune similitudinem bullulas dependentes quas
nos ad eccliẽ ornamenta transferimus que illuminãtur
sole iusticie. Torques quoqz que ad pectus usqz pendentes
intelligenciam ac principalem mentis in corde demõstrãt
Et momilia q̃ uno sermone omia ornamenta significat
et armillarum bona opa quales rebecca accepit. in spon¬
salibz. et mittras capitis ornamenta ⁊ disciiminalia. ut
uidicium habeat singulorum et perichelidas quibz nos¬
ter gressus ornatur ⁊ auõimus pes tiis non off

Expanded text:
discriminalia, et periscelidas, et muraenulas, et olfactoriola, discriminalia, et periscelidas, et muraenulas, et olfactoriola, et inaures, et annulos, et gemmas in fronte pendentes, et mutatoria, et pallia, et linteamina, et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra . Mystica eorum significatio a sanctis doctoribus lucide exposita est. Describit monilia feminarum, et per haec insignia civitatum, vel juxta anagogen variarum ornamenta virtutum: habent mulieres in lunae similitudinem bullulas dependentes, quas nos ad Ecclesiae ornamenta transferimus, quae illuminantur sole justitiae. Torques quoque, quae ad pectus usque dependent, intelligentiam ac principatum mentis in corde demonstrant. Et monilia quae uno sermone omnia ornamenta significant, et armillarum bona opera, qualia Rebecca accepit in sponsalibus: et mitras capitis ornamenta et discriminalia, ut judicium habeat singulorum, et periscelidas, quibus noster gressus ornatur: ut audimus: Pes tuus non offendet .
Abbreviated transcription (Latin):
nuli autem per dmminuicõem dicti. xx iiii¬
acirculus ⁊ annis qui sunt arcum brachia et
circum crura. unde ⁊ signa eocum per dimnuicõ¬
nem sigilla nam signa maiora sunt. sigilla uõ quasi¬
iminora signa. Anulos hommes pͥmum gestare cepe¬
rint quarto apollice digito ꝙ eo uena quedam ad cor
usq pertingat. quam notandum ornandamqz aliquo
insigni ueteres putauerunt. Apud romanos anuli de
oublico dabantur et non sine discrimine. Ne dig¬
te precipius uiris geminati dabantur. ceteris solidi.
Amulum aureum neqz seruus neqz libertinus gestabat
in publico sed ano aurco liberi utebantur. libertim
argenteo serui ferreo. Anulus fidei signaculum demonstrat
ut ẽ illud date anulum in manu eius. hoc ẽ fidei iudiciũ
in bona operacõe. In esca quoqz ubi enumerantur orna¬
menta multiplicia mitre ⁊ ceterorum mentio fit ita legi¬
tur. In die illa aufert dominus ornamenta calciamẽtoꝵ
et lunulas ⁊ torques ⁊ momilia et armillas et mitras

Expanded text:
nuli autem per diminutionem dicti a circulis et anis, qui sunt circum brachia et circum crura; unde et signa eorum per diminutionem sigilla: nam signa maiora sunt, sigilla vero quasi minora signa. Anulos homines primum gestare coeperunt quarto a pollice digito, quod eo vena quaedam ad cor usque pertingat, quam notandam ornandamque aliquo insigni veteres putaverunt. Apud Romanos anuli de publico dabantur, et non sine discrimine; nam dignitate praecipuis viris gemmati dabantur, ceteris solidi: Annulum aureum neque servus neque libertinus gestabat in publico: sed annulo aureo liberi utebantur, libertini argenteo, servi ferreo. Annulus fidei signaculum demonstrat, ut est illud: Date annulum in manu ejus , hoc est, fidei indicium in bona operatione. In Isaia quoque, ubi enumerantur ornamenta multiplicia, mitrae et caeterorum mentio fit, ita legitur: In die illa auferet Dominus ornamenta calceamentorum, et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras,
Abbreviated transcription (Latin):
est sicut in iob pro impio diatur. Nocte opp̾mee eum
tempestas et in euangelio stulte hac nocte repetunt
ammam tuam a te que autẽ parasti cius erũt. Nox
futura tribulacõ ut in euangelio. In illa nocte duo er̃t
in agro unus assumetur et unus relinquetur. Nox tri-¬
bulacio uite presentis intempore ut in euangelio. Quis
ur̃m habebit amicũ. et ibit ad illum media nocte ⁊ dicet
ille. Amnce commõda michi tres panes hͤ est scientiam
trinitatis. Media nor occultum domini uidicium signifi¬
cat ut in euangelio. Media nocte clamor factus est ecce
sponsus uenit. Media nor mox eximprouiso aduemens
sicut in iob de reprobis. Et in media nocte auferentur.
Prima ⁊ iugilia prima hominum etas id est infantia
siue pueritia. secunda iugilia adolescentia ⁊ iuẽtus.
tercia iugilia senectus ut in euangelio. et si ĩtc̾ia

Expanded text:
est sicut in Job pro impio dicitur: Nocte opprimet eum est sicut in Job pro impio dicitur: Nocte opprimet eum tempestas . Et in Evangelio: Stulte, hac nocte repetent animam tuam a te, quae autem parasti, cujus erunt? Nox futura tribulatio, ut in Evangelio: In illa nocte duo erunt in agro; unus assumetur, et unus relinquetur . Nox tribulatio vitae praesentis in tempore, ut in Evangelio: Quis vestrum habebit amicum, et ibit ad illum media nocte, dicit illi: Amice, commoda mihi tres panes , hoc est, scientiam Trinitatis. Media nox occultum Domini judicium significat, ut in Evangelio: Media nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit . Media nox mors ex improviso adveniens, sicut in Job de reprobis: Et in media nocte auferentur . Prima vigilia, prima hominum aetas, id est, infantia sive pueritia; secunda vigilia adolescentia et juventus; tertia vigilia senectus, ut in Evangelio: Et si in tertia
Abbreviated transcription (Latin):
lacioms mee dominum exquisuui manibz meis nocte
coram eo et non sum deceptus. In noctis nomine mũdi
istius significat uitam que quanius lucem habere
iudeatur. pecratorum tamen obscuritate fuscata est.
Atem per noctem significauit infermi claustrum cum
dicit. forsitam tenebre conculcabunt me. et nor illuĩã¬
cio mea in delicus meis. Quomodo ergo poterat a tene¬
bris conculcari cui erat nõx illuminacõ in delicus suis.
ostendit enim tune infermi claustrum reuera illuĩã¬
tum quando potestatem diaboli contriuit. et hominẽ
sua miseracõe liberauit. Nox uita presens ut ĩpsalmo.
In noctibus extollite manus urãs in sancta. Item ibi
nocte coram eo ⁊ non sum deceptus. Nox futurum sclm
de peccatoribus significat ut in euangelio. Ueniet nor
quando nemo potest operari. Uor ẽ uita peccatorum
ut in aplõ. Qui dormunt nocte dormiunt et qui ebru¬
sunt nocte ebrui. Nox ceatas cordis uel uana securitas

Expanded text:
lationis meae Dominum exquisivi manibus meis nocte lationis meae Dominum exquisivi manibus meis nocte coram eo, et non sum deceptus . In noctis nomine mundi istius significat vitam, quae quamvis lucem habere videatur, peccatorum tamen obscuritate fuscata est. Item per noctem significavit inferni claustrum, cum dicit: Forsitan tenebrae conculcabunt me, et nox illuminatio mea in deliciis meis . Quomodo ergo poterat a tenebris conculcari, cui erat nox illuminatio in deliciis suis? ostendit enim tunc inferni claustrum revera illuminatum, quando potestatem diaboli contrivit, et hominem sua miseratione liberavit. Nox vita praesens, ut in psalmo: In noctibus extollite manus vestras in sancta . Item ibi: Nocte coram eo, et non sum deceptus . Nox futurum saeculum de peccatoribus significat, ut in Evangelio: Veniet nox, quando nemo potest operari . Nox est vita peccatorum, ut in Aposunt, nocte ebrii . Nox caecitas cordis, vel vana securitas,
Abbreviated transcription (Latin):
ita et nor in iusticiam ⁊ in fidelitatem atq aduersa
queq designat. Nam nor infidelitatem significat in
illo apostoli testimomio quo ait. Non sumus noctis
filui neq tenebrarum. Imiquitas autem in noctror
significatõe exprimitur in illa sentẽcia beati iob pere
conceptum se ẽẽ et ndelicus natum testatur. Perite
ergo optat becitus iob spem ab apostatu angelo illa¬
tram qui diem simularis ⁊ promissione duumtaintor
emnicuit sc̃o noctem se ex hibens sucem nobis nr̃e ĩmor¬
talitatis obscurauit. Pereat antiguus hostis qui lucẽ
promissionis ostendit sed peccati tenebras contulit qͥ
quasi diem subblandiendo ninotuit. sed usq ad tenebro¬
sam noctem ex impressa cordis cicitate perdurit. Aduer¬
sa ergo in noctis nomme exprimuntur ubi psalmista
se in nocte clamare testatur hoc ẽ intribulacõe nee ta¬
men exauditum ẽẽ. Item psalmista dicit. In die tribu¬

Expanded text:
ita et nox injustitiam et infidelitatem atque adversa ita et nox injustitiam et infidelitatem atque adversa quaeque designat. Nam nox infidelitatem significat in illo Apostoli testimonio, quo ait: Non sumus noctis filii neque tenebrarum . Iniquitas autem in noctis significatione exprimitur in illa sententia beati Job: Peren iniquitatibus conceptum se esse et in delictis natum testatur . Perire ergo optat beatus Job spem ab apostata angelo illatam, qui diem simulans et promissione divinitatis emicuit, sed noctem se exhibens lucem nobis nostrae immortalitatis obscuravit. Pereat antiquus hostis, qui lucem promissionis ostendit: sed peccati tenebras contulit, qui quasi diem subblandiendo innotuit, sed usque ad tenebrosam noctem ex impressa commodis caecitate perduxit. Adversa ergo in noctis nomine exprimuntur, ubi Psalmista se in nocte clamare testatur, hoc est, in tribulatione, nec tamen exauditum esse. Item Psalmista dicit: In die tribu
Abbreviated transcription (Latin):
atq obscurari nullumq aliud sp̃dus taliter eclipsin
hoc ẽ defectum sui luminis pati eogd̃ arca fines telluris
solis splendor utiqz diffusus ea libere que telluri pro¬
cul absunt aspiciat. ideoqz etheris que ultra luam
sunt spacia. diurne luas plena semper efficiat. uel suo
uidelicet uel siderum radiata fulgore. Est autẽ noctis
umbra mortalibus ad requiem corporis data ne opis
auida continuato labore deficeret ae piret humaintas.
et ut ammantibus quibusdam que lucem solis ferre ne¬
queunt ip̃is eciam bestus que presenciam uerentur hu
discurrẽdiq ubi ac uictum queritandi copia suppeteret
uirta quod in dei laudib ꝓsalmista decantat sol cogno¬
uit occasum suum. posiusti tenebras et facta est nor
in ip̃a pertransibunt ommes bestre siluarum et cetera.
Dieut emim dies lucem fidei et iusticie equitatem et
prospera atq felicia in scripturis mistice significat.

Expanded text:
atque obscurari, nullumque aliud sidus taliter eclipsin, atque obscurari, nullumque aliud sidus taliter eclipsin, hoc est, defectum sui luminis pati, eo quod circa fines telluris solis splendor utique diffusus ea libere, quae telluri procul absunt, aspiciat: ideoque aetheris quae ultra lunam sunt spatia, diurnae lucis plena semper efficiat, vel suo videlicet, vel siderum radiata fulgore. Est autem noctis umbra mortalibus ad requiem corporis data, ne operis avida continuato labore deficeret ac periret humanitas: et ut animantibus quibusdam, quae lucem solis ferre nequeunt, ipsis etiam bestiis, quae praesentiam verentur humanam, discurrendique ubi ac victum quaeritandi copia suppeteretur, juxta quod in Dei laudibus Psalmista decantat: Sol cognovit occasum suum: posuisti tenebras, et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae silvarum, etc. . Sicut enim dies lucem fidei et justitiae aequitatem et prospera atque felicia in Scripturis mystice significat,
Abbreviated transcription (Latin):
ea latronesqz nocendi alus occasionem nan-¬
ciscantur. Est autem nox solis abscentia terrarũ um-¬
bra condita donec ab occasu redeat ad exortum. iuxta¬
quod naturam eius ⁊ poeta describens innuit inquit
occeano nor in uoluent umbra magna terramq po¬
lumqz. Et salomon sacris lrĩs expressit. Qui pascitur
inter lilia donec aspuz dies et melmentur umbre. e¬
leganti utiqz sensu decessionem noctis. inclinationem
appellans umbrarum. Nam quõ pro conditionib pla¬
garum quibus solis cursus intenditur ⁊ splendorem
eius a nobis obiectio terrene molis ercludit in umbra¬
cio illa que noctis natura est ita erigitur ut ad sidera
usq iudeatur extende. Merito contraria uicissitudine
ud ẽ lucis eportu umbras inclmari noctem udelicet de¬
put pelliq signauit. Quam uidelicet umbram noctis
ad aeris usq et etheris confimium philosophi dicunt er¬
ultari et acumiatis instar piramidum tenebris. lunã¬
que infiria planetarum currit. aliquando contingi

Expanded text:
es latronesque nocendi aliis occasionem nanciscantur. Est autem nox absentia solis terrarum umbra conditi, donec ab occasu redeat ad exortum, juxta naturam ejus et poeta describens, inquit: Ruit oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. Et Salomon sacris litteris expressit: Qui pascitur inter lilia donec aspiret dies, et inclinentur umbrae. Eleganti utique sensu decessionem noctis inclinationem appellans umbrarum. Nam quoniam pro conditionibus plagarum, quibus solis cursus intenditur, et splendorem ejus a nobis objectio terrenae molis excludit, inumbratio illa, quae noctis natura est, ita erigitur, ut ad sidera usque videatur extendi, merito contraria vicissitudine, id est, lucis exortu umbras inclinari, noctem videlicet deprimi pellique signavit, quam videlicet umbram noctis ad aeris usque et aetheris confinium philosophi dicunt exaltari, et acumiquae infima planetarum currit, aliquando contingi
Abbreviated transcription (Latin):
politanum abbatem uerbi dei et carnis unam naturã
pronunciantem et eus defensorem dioscorum quondã
allexandrinum episcopum. et ip̃m xursus nestorim
cum reliquis heretias una patrũ sentẽcia predãnauit.
prẽdicans eadem smnõdus xp̃m deum sie natum de iurgi¬
ne. ut in eo substanciam diuine et humane confitea¬
mur nature. He sunt quatuor sinodi principales fider
doctrinam plenissime predicãtes. Sed et si qua sunt
alia concilia que sancti patres spiritu dei plene san¬
xerunt. post istorum quatuor auctoritatem omnium
manent stabilita iugore. quorum gesta in hoc opere
condita continentur. Dinõdum nouimus ex greco
in pretari comitatum uel cetum. Concilu uero no-¬
men tractum ex more romano. Tempore emm quo
cause agebantur conueniebant omnes in unũ con-¬
muniq intencõe tractabant. Unde et concilium a
cõmum intencõe dictum quasi cõmunicilium. Nã
cilia oculorum sunt. Unde et consilium consilium

Expanded text:
politanum abbatem, Verbi Dei et carnis unam naturam politanum abbatem, Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et ejus defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursus Nestorium cum reliquis haereticis una patrum sententia praedamnavit: praedicans eadem synodus, Christum Deum sic natum de Virgine, ut in eo substantiam divinae et humanae confiteamur naturae. Hae sunt quatuor synodi principales fidei doctrinam plenissime praedicantes. Sed et si qua sunt alia concilia, quae sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quatuor auctoritatem, omnium manent stabilita vigore: quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum novimus ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi communicilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium
Abbreviated transcription (Latin):
prima nicena sinodus trecentorum decem et octo ep̃orum
nstantino augusto imperante per acta ẽ. in qͣ ar
trinitatis id ẽ arrius asserebat consubstancialem deo pr̃ĩ
deum filium eadem sancta sinõdus ꝑ simbolum de finiuit
Secunda sinõdus centum quinquaginta patrum sub
theodosio semore constantino polim congregata est q̃
macedomium episcopum negantem deum ẽẽ spiritum
sanctum hereticum condempnans consubstancialem
patri et filio spiritum sanctum demonstrauit. dans
simboli formam qz tota grecorum et latinorum con-¬
fessio in ecclesus predicat. Tercia sinodus effesina p̾ma
ducentorum episcoporum sub iuniore theodosio augus¬
to edita que ne storium duas personas in xp̃o asserẽ¬
tem iusto anathemate condenmnauit ostendens mane
in duabus naturis. unam domimi ihũ xp̃i personã.
Quarta sinodus calcedonensis de .xxx. sacerdotum sb
marciano principe habita est. in qͣ euticen constãtino¬

Expanded text:
prima Nicaena synodus trecentorum decem et octo Episcoporum, prima Nicaena synodus trecentorum decem et octo Episcoporum, Constantino Augusto imperante, peracta est: in qua ATrinitatis, id est, Arius asserebat consubstantialem Deo Patri Deum Filium, eadem sancta synodus per symbolum definivit. Secunda synodus centum quinquaginta patrum sub Theodosio seniore Constantinopolim congregata est, quae Macedonium Episcopum, negantem Deum esse Spiritum sanctum, haereticum condemnans, consubstantialem Patri et Filio Spiritum sanctum demonstravit: dans symboli formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio in Ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima ducentorum Episcoporum sub juniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo asserentem, justo anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis unam Domini Jesu Christi personam. Quarta synodus Chalcedonensis DCXXX sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychen Constantino
Abbreviated transcription (Latin):
anon autem grece latine regula mincupatur.
Regula autem dicta qd̃ recte ducit nec aliquã¬
do aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam
uel quod regat uel quod normam recte uiuendi pre¬
beat. uel quĩo distortum prauũq quid corrigat. Ca-¬
nones autem generalium conaliorum a temporibus
constatim ceperunt. In precedentibus nanqz annis
ꝑsecucõe feruente. docendarum plebium mnimine da¬
batur facultas. Inde xpĩanitas in diuersas hereses¬
scissa ẽ quia non erat licẽcia episcopis in unum conueĩ
re nisi tempore predicti imperatoris supra dicti. Ip̃e
enim dedit facultatem xpĩans libere congregari. sub
hoc eciam sancti pr̃es in concilio niceno de omni urbe
terrarum conuenientes. iuxta fidem euangelicam et
apostolicam secundo post apostolos tradiderunt. Inter
cetera autẽ concilia quatuor ẽẽ uenerabiles sinodos
que totam principaliter fidem complectuntur quasi
quatuor euangelia uel totidem paradisi flumina. Haꝵ

Expanded text:
anon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haeresesscissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convere, nisi tempore praedicti imperatoris supra dicti. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregari. Sub hoc etiam sancti patres in concilio Nicaeno de omni urbe terrarum convenientes, juxta fidem Evangelicam et Apostolicam symbolum post apostolos tradiderunt. Inter caetera autem concilia quatuor sunt venerabiles synodi, quae totam principaliter fidem complectuntur, quasi quatuor evangelia vel totidem Paradisi flumina. Harum
Abbreviated transcription (Latin):
mentum ergo significat breuissimum temporis decur-¬
sum. ut ẽ illud aplĩ omnes quidem resurgenius sed nõ
onnes in mutabimur in momentã in ictu oculi. Per
ictum oculi iniiam breuitatẽ uult significare momẽ¬
ti. ut quanta sit dei potencia ex resurrectionis celerita¬
te cognoscas. Dequo alia edicio habet in athomo ⁊ in
ictu oculi. Minimum autem omnium et quod nulla
ratione diuidi queat tempus a thomũ grece hoc est .ĩ¬
diuisibile siue insectibile nommant quod ob sui pusil¬
litatem tam gr̃a maticis quam calculatoribus usi-¬
bile est quibus eum uersum per uerba uerbum per
pedes. pedes per sillabas sillabas per tempora diuidãt
et longe quidem duo tempora unum breui tribuant.
ultra quõd diuidant non habentibus hane a thomũ
nuncupari complacuit.

Expanded text:
mentum ergo significat brevissimum temporis decurmentum ergo significat brevissimum temporis decursum, ut est illud Apostoli: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur, in momento, in ictu oculi . Per ictum oculi nimiam brevitatem vult significare momenti: ut quanta sit Dei potentia, ex resurrectionis celeritate cognoscas. De quo alia editio habet: in atomo et in ictu oculi. Minimum autem omnium, et quod nulla ratione dividi queat, tempus atomum Graece, hoc est, indivisibile sive insectibile nominant, quod ob sui pusillitatem grammaticis potius quam calculatoribus visibile est, quibus cum versum per verba, verbum per pedes, pedes per syllabas, syllabas per tempora dividant, et longae quidem duo tempora, unum brevi tribuant, ultra in quod dividant, non habentibus, hanc atomum nuncupari complacuit.
Abbreviated transcription (Latin):
faciendi non differendi quod expedit. iusserat emm per
legem et prophetas ut erus domnius quatinus eum
homo reuerentissima deuocõe coleret sed quõ hoc in suã
pniciem contempsit obstinatio iudeorum clamat po¬
pulus fidelis tempus faciendi id ẽ ut mundo salutaris
appareas peccata disoluas mortem unicas ip̃m qz dia¬
bolum cum sua cohorte prosternas. Hoc est enĩ dñt
facere predictis temporibz aduenire. Unde ⁊ per prophe¬
tam dictum est. Tempore accepto eraudiui te ⁊ in die
salutis adiuui te. Et apls̃. Ecce nunc tempus accep¬
tabile ecce nunc dies salutis. Omma enĩ que dñs
facit aptissima diposicione conplentur. ut ante fieri
non debeant insi quando ille miserator indulserit. Hĩc
est quod nobis semper expedit habere pacienciã expec¬
tare que ussa sunt rogare que prosunt. tempus aut̾
tum. Est eni extremitas hore in breuibus
inter uallis cum aliquid sibi cedit atq succedit. Mo¬

Expanded text:
faciendi, non differendi, quod expedit. Jusserat enim per faciendi, non differendi, quod expedit. Jusserat enim per legem et prophetas, ut verus Dominus, quatenus eum homo reverentissima devotione coleret, sed quoniam hoc in suam perniciem contempsit obstinatio Judaeorum, clamat populus fidelis tempus faciendi, id est, ut mundo salutaris appareas, peccata dissolvas, mortem vincas, ipsumque diabolum cum sua cohorte prosternas. Hoc est enim Domini facere, praedictis temporibus advenire. Unde et per prophetam dictum est: Tempore accepto exaudivi te, et in die salutis adjuvi te . Et Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Omnia enim, quae Dominus facit, aptissima dispositione complentur: ut ante fieri non debeant, nisi quando ille miserator indulserit. Hinc est, quod nobis semper expedit habere patientiam, exspectare quae jussa sunt, rogare quae prosunt: tempus autem tum. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
circulo comprehendi. Sed et errantia sidera suis q̃ spa¬
cus zodaico circũ ferri que natura non iuixta ethicorũ
demenciam dea creatrix una de pluribus sed ab uno
uero deo creata est. quando siderib celo inditis p̾cepit.
ut sunt in signa et tempora et dies et annos. Tempus
ciutem quod grece chronos dicitur abmicio mundi
usq ad finem seculi decurrit. ita ut momentis horis
dieb mensib annis. lustris. seculis etatibus ut s.
diximus diuidatur. Significat autẽ oportunã distri¬
bucionem diuine uoluntatis. Unde ẽ illud. Oculi om̃
inte sperant domme et tu das escam illis intempore
oportuno. nec non et illud. tempus faciendi domme dis¬
sipauerunt inqui legem tuam. Spreuit ergo populus
deuotus temporibus antiochi aplebe iudaica legẽ dñi
cultum demonium polluendam. uelut ad medicũ cla-¬
mat egrotus tempus ẽẽ subuemiendi ne morbis ĩgra¬
uantibus. salus populi potuisset ad sumi. tempus est

Expanded text:
circulo comprehendi. Sed et errantia sidera suisque spacirculo comprehendi. Sed et errantia sidera suisque spatiis zodiaco circumferri, quae natura non juxta ethnicorum dementiam dea creatrix, una de pluribus, sed ab uno vero Deo creata est, quando sideribus coelo inditis praecepit ut sint in signa et tempora et dies et annos. Tempus autem, quod Graece chronos dicitur, ab initio mundi usque ad finem saeculi decurrit: ita ut momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus ut supra diximus dividatur. Significat autem opportunam distributionem divinae voluntatis. Unde est illud: Oculi omnium in te sperant, Domine, et tu das escam illis in tempore opportuno , nec non et illud: Tempus faciendi, Domine, dissipaverunt iniqui legem tuam . Sprevit ergo populus devotus temporibus Antiochi a plebe Judaica legem Domini cultu daemonum polluendam: velut ad medicum clamat aegrotus, tempus esse subveniendi, ne, morbis ingravantibus, salus populi potuisset adsumi: tempus est
Abbreviated transcription (Latin):
Capitulum primum de temporibus
Empora igitur atemperamento nomen acci¬
piunt. siue quod unum quodqz illorum spaci-¬
um separatim temperatum sit sceu quod mo
rentur. Constat ergo trimoda racione compotũ temporis
ẽẽ discretum. aut enim natura aut consuetudine aut
certe auctoritate decurrit. Et ip̃a quidam auctoritate
bi farie diuisa humana iudelicet ut olimpiades qua¬
tuor annorum nundinas octo dierum indictioẽs xuãno¬
rum ambitu celebrari. Diem quoqz qui exqͣdrantibus
conficitur mense februario uel augusto inter calari
greci egypcu romani per suo qui que captu iuss
Diuina autem ut sextima die sabbatum agi septimo
anno arurali opere uacari quĩquagesimum iubileum
uocari dominus in lege precepit. Porro natura duce re¬
pertum est solis annum trecentis seragĩta quĩqz dieb
et quadrante confici lune uero amnũ si cõmunis sit tre-¬
centis quinquagita quatuor si embolisimis. cec. lxxxiui.¬
diebus terminari totumqz lune cursum decennouali

Expanded text:
CAPUT PRIMUM. De temporibus. Tempora igitur a temperamento nomen accipiunt: sive quod unumquodque illorum spatium separatim temperatum sit: seu quod momrentur. Constat ergo trimoda ratione computum temporis esse discretum. Aut enim natura, aut consuetudine, aut certe auctoritate decurrit. Et ipsa quidem auctoritate bifarie divisa, humana videlicet, ut olympiades quatuor annorum, nundinas octo dierum, indictiones 14 annorum ambitu celebrari. Diem quoque qui ex quadrantibus conficitur, mense Februario vel Augusto intercalari Graeci, Aegyptii, Romani pro suo quique captu jusserunt. Divina autem, ut septima die Sabbatum agi, septimo anno a rurali opere vacari, quinquagesimum jubilaeum vocari Dominus in lege praecepit. Porro natura duce repertum est, solis annum trecentis sexaginta quinque diebus et quadrante confici, lunae vero annum, si communis sit, trecentis quinquaginta quatuor, si embolismus, 384 diebus terminari, totumque lunae cursum decennovali
Abbreviated transcription (Latin):
sulphur et spiritus procellarum pars calias eorum.
Ignis est quando eos flaminea cura cõsumt: sulphur
quia cogitacões eorum de testabili fetore sordescunt.
spiritus procellarum dum se tumultuosa mente con¬
fundunt pars calias eorum id ẽ mensura qua pollu¬
tis actibus ebriantur. Explicit liber nonus incipit
De temporibus.

Expanded text:
sulphur et spiritus procellarum, pars calicis eorum . sulphur et spiritus procellarum, pars calicis eorum . Ignis est, quando eos flammea cura consumit; sulphur, quia cogitationes eorum detestabili fetore sordescunt: spiritus procellarum, dum se tumultuosa mente confundunt: pars calicis eorum, id est, mensura, qua pollutis actibus ebriantur. LIBER DECIMUS. CAPUT De temporibus.
Abbreviated transcription (Latin):
rocelle enm aut de fluminibus aut de uentis
fiunt. Nichil autem uelocius uentis. Unde
et propter celeritatẽ tam uentos quam flu¬
mina alata fingunt poete ut alata uis austri. Procel¬
la enim significat tempestuosos persecutorum furores.
qui ecclĩam cristi partim ninis partim flagris atoz
tormentis afficiunt. Sed aliquando ip̃as persecutoꝵ
mentes donmius in melius conuertit ut per penitẽciã
apristins sceleribus se mundantes ad bonos actus cõ¬
uertantur. Nam in ꝓsalmo scriptum est. Ignis grãdo
nix glacies spurtus procellarum que faciũt uerbum
eus. Ignis grando nix glacies per allegoriam sicut
dictum est homines significat qui in hoe seculo ex tur¬
bulents et pessimis ad deuociomis tranquillissima stu
dia per uenerunt. Qui facuint uerbum eius. insi qui
ex tempetuosis et improbis ad confessionis ip̃ius gr̃am
uenire meruerunt. Aliquando uero dum in prauis acti¬
bus perseuerant eterna eos pena cruciabit. Unde
scriptum est. Pluit super peccatores laqueos ignis

Expanded text:
rocellae enim aut de fluminibus aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis. Unde et propter celeritatem tam ventos quam flumina alata fingunt poetae, ut alata vis Austri. Procella enim significat tempestuosos persecutorum furores, qui Ecclesiam Christi partim minis, partim flagris atque tormentis afficiunt. Sed aliquando ipsas persecutorum mentes Dominus in melius convertit, ut per poenitentiam a pristinis sceleribus se mundantes ad bonos actus convertantur. Nam in psalmo scriptum est: Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus . Ignis, grando, ndictum est homines significant, qui in hoc saeculo ex turbulentis et pessimis ad devotionis tranquidia pervenerunt. Quomodo isti faciunt verbum ejus, nisi quia ex tempestuosis et improbis ad confessionis ipsius gratiam venire meruerunt? Aliquando vero dum in pravis actibus perseverant, aeterna eos poena cruciabit. Unde scriptum est: Pluit super peccatores laqueos ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
merau longũ est. Proinde quõd de his hic posui nũc sufficiat: ceterũ
autẽ ĩcapitulis singulorũ libror diligẽcius ea enumerare curaui. De-¬
creui enĩ hoc totũ opus ut supͣ dixi ĩ uigintiduos libros disperturi. sub
quo numero uẽtus testamẽtũ legis diuine ĩcerpres beatus hieromimꝰ
complerum se asseruit: ex cuius interpretacõe ⁊ exposicõe quẽdã obscu¬
ra ĩ hoc ope elucidaui. Tu autẽ electe domine et regũ karissime. accep¬
tis his q̃ tibi transmisi ut e re eis ut decet. et tã tibi quã illis qui sub

Expanded text:
merari longum est. Proinde quod de his posui, nunc sufficiat: caeterum merari longum est. Proinde quod de his posui, nunc sufficiat: caeterum autem in capitulis singulorum librorum diligentius ea numerari curavi. Decrevi enim hoc totum opus ut supra dixi in viginti duos libros dispertiri: sub quo numero Vetus Testamentum legis divinae interpres beatus Hieronymus complexum se asseruit: ex cujus interpretatione et expositione quaedam obscura in hoc opere elucidavi. Tu autem, electe domine et regum charissime, acceptis his quae tibi transmisi, utere eis ut decet: et tam tibi, quam illis qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
iu sabeat imnistitaũ sobit setoi disigene i hoc oꝑe ⁊ nature proprietatẽ uuxta
his torbar spittaseꝰ significacoẽm uicta mristicum sersum sinius posita
ĩ uemiet . es tͥ quia de sanctis hominb qui ĩbẽteri et inouo testamieto
cõmemorantur corq actiomb mmisticis necnon. et ele locis ĩ quib hita¬
bãt silere ne: nõ conuenit. nomĩa ip̃or simul et locor ex hebreica lĩgua
ĩlatiam transferre placuit. ũt inde facilius misticã significacõem
erplariare possem. Addidi ꝙ pñti opusculo nõ pauca. de fide catholica
et religione upĩana. et econtrario de gẽtiliũ supsticõe. et hereticorum
erroe aut philosophis et magis atq falsis dus de lingus gẽciũ. de
regnis militũ ciuum q uocabulis atq affinitatib. de homine et ꝑtib
eius. et reliquis anmãtibz. de lapidibz lignis et herbis: q̃ ĩtra gignũt᷑.
de bauis artibz atqz artificus et aluis multis: q̃ omnia ĩprohemio eni-¬

Expanded text:
tatem juxta historiam, et spiritualem significationem juxta mysticum sensum simul posita inveniret. Et quia de sanctis hominibus qui in Veteri et Novo Testamento commemorantur, eorumque actionibus mysticis, nec non et de locis in quibus habitabant, silere me non convenit: nomina ipsorum simul et locorum ex Hebraica lingua in Latinam transferre placuit, ut inde facilius mysticam significationem explanare possem. Addidi quoque in praese ti opusculo non pauca de fide catholica et religione Christiana: et e contrario de gentilium superstitione, et haereticorum errore, de philosophis et magis atque falsis diis, de linguis gentium, de regnis et militum civiumque vocabulis atque affinitatibus; de homine et partibus ejus, et reliquis animantibus: de lapidibus, lignis et herbis, quae in terra gignuntur: de variis artibus atque artificiis et aliis multis: quae omnia in prooemio enu
Abbreviated transcription (Latin):
quã ad om̃s esectos suos prosaturus est dicens. Benite benẽdicti prĩs¬
mei possidete bobis paratũ regnũ ab origine mũdi. sicq in seitus scõꝵ
cetib ibis cũ eo i uĩtam eternam ubi simul cũ sc̃ĩs angelis letaberis
ĩ conspectu głie ipĩus focliciter usq ĩfinem. Marestas ommipotentis
der diu uos hic seruet ĩ colomes. et postea ĩ celesti regno gaudio beati-¬
ficet sempiterno.

Expanded text:
quam ad omnes electos suos prolaturus est, dicens: Venite, benedicti Pquam ad omnes electos suos prolaturus est, dicens: Venite, benedicti Ppossidete vobis paratum regnum ab origine mundi . Sicque insertus sanctorum coetibus ibis cum eo in vitam aeternam, ubi simul cum sanctis angelis laetaberis in conspectu gloriae ipsius feliciter usque in finem. Majestas omnipotentis Dei diu vos hic servet incolumes, et postea in coelestis regni gaudio beatificet sempiterno.
Abbreviated transcription (Latin):
mandata mea. sicut ambulauit dauid pater tuus. longos faciã
dies tuos. unde maifestũ est: quod quicũqz uerus est amator
sapiẽcie ⁊ diligens custos mandatorũ dei. et fideles executor uolũ¬
tatis ip̃ius ũsq in finem. Hic habet eum protectorẽ. ĩfutura uero
uĩta fidelissimũ bomi studu remuneratorẽ. et gaudu eterni lar-¬
gitorem. Io carto domine mt rer ante omma semperstud ier dirtibu
cid oiscende in sapiecia diuinã subiectos q tibi idip̃m agene precipia:
quatidemento ter nomiari possis. qui timet ip̃m romiies tibi
obiientes secundii rosuntatẽ dei regere. et ĩpiã beritatis ducere
condins. sicq fiet ut cũ apparuerit rer regũ. et dñs dominor sederit
isede maiestatis sue. et cõgregate fuerintante eũ omnes gẽtes. ut re¬
apiant omnes uirta meritorũ qualitatẽ aut premiũ. aut penam.
tũe tu cũ tius adextris eius stans. audias illã amabilẽ sentẽciã dõ

Expanded text:
mandata mea, sicut ambulavit David pater tuus, longos faciam mandata mea, sicut ambulavit David pater tuus, longos faciam dies tuos . Unde manifestum est quod quicunque verus est amator sapientiae, et diligens custos mandatorum Dei, et fidelis exsecutor voluntatis ipsius usque in finem, hic habet eum protectorem, in futura vero vita fidelissimum boni studii remuneratorem et gaudii aeterni largitorem. Idcirco, domine mi rex, ante omnia semper studium sit tibi ad discendam sapientiam divinam, subjectosque tibi idipsum agere praecipias: quatenus merito rex nominari possis, qui temetipsum et omnes tibi obedientes secundum voluntatem Dei regere et in viam veritatis ducere conaris: sicque fiet ut cum apparuerit Rex regum, et Dominus dominorum sederit in sede majestatis suae, et congregatae fuerint ante eum omnes gentes, ut recipiant omnes, juxta meritorum qualitatem, aut praemium aut poenam, tunc tu cum tuis a dextris ejus stans, audias illam amabilem sententiam Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
sũt absconsa et ĩprouisa didici. Omniũ enĩ artifer docuit me
sapiẽcia. Unde eciã ĩlibro gẽcium ⁊ regũ legitur dñs probasse pe¬
ticõem salomonis: qui pecut ab ip̃o sibi dari cor docibile. ut iudi-¬
care posset populum suũ et discernere inter bonũx malũ. ubi
itascriptũ est. placuit sermo corã domino: quod salomon rẽ hu-¬
iuscemõdi postulasset. et dixit dñs salomoni. Quia postulasti-
berbũ hoc. et nõ petisti dies multos. nec diuicias aĩasqz ĩmi-¬
corũ tuorũ: sed postulasti tibi sapiẽciã. ad discernẽdũ iudicium.
Ecce fea tibi secundũ sermones tuos et dedi tibi cor sapiens ⁊ ĩtel¬
ligens. intãtũ ut nullus ante te: similis tui fuerit. nec post
te surrecturus sit: sed et hec q̃ nõ postulasti dedi tibi diuicias sci-¬
lic et gloriã. ut nemo fuerit similis tui ĩ regib cũctis retro dieb.
Si autẽ ambulaueris ĩ uiis meis. et aistodieris p̾ceptarmea. et

Expanded text:
isa didici: mnium enim artifex docuit me sapientia . Unde etiam in libro gentium et Regum legitur Dominus probasse petitionem Salomonis, qui petiit ab ipso sibi dari cor docibile, ut judicare posset populum suum, et discernere inter bonum et malum; ubi ita scriptum est: Placuit sermo coram Domino, quod Salomon rem hujuscemodi postulasset. Et dixit Dominus Salomoni: Quia postulasti verbum hoc, et non petisti dies multos, nec divitias animasque inimicorum tuorum, sed postulasti tibi sapientiam ad discernendum judicium: ecce feci tibi secundum sermones tuos, et dedi tibi cor sapiens et intelligens, in tantum, ut nullus ante te similis tui fuerit, nec post te surrecturus sit. Sed et haec quae non postulasti, dedi tibi, divitias scilicet et gloriam, ut nemo fuerit similis tui in regibus cunctis retro diebus. Si autem ambulaveris in viis meis, et custodieris praecepta mea, et
Abbreviated transcription (Latin):
et sedibz ⁊ diuicias ihil eẽ diri in comꝑacõe illius nec comparaui illi
lapidẽ preciosum. qm̃ omne aurũ ĩ comparacõe illius harena ẽ exigua.
et tamꝙͣ lutũ estimabit᷑ argẽtum ĩconspectu illius. Super salutem
et speciẽ dilexi illã. et proposui proluce habere illã. qm̃ ĩ extinguibile
e lumẽ illius. Uenerũt autẽ mihi omma bona pariter cũ illa. et in¬

Expanded text:
one illius nec conparavi illi lapidem pretiosum quoniam omne aurum in conparatione illius harena est exigua et tamquam lutum aestimabitur argentum in conspectu illius super salutem et speciem dilexi illam et proposui pro luce habere illam quoniam inextinguibile est lumen illius venerunt autem mihi omnia bona pariter cu
Abbreviated transcription (Latin):
Ecula generationibus constant et inde secu¬
la qd̃ se sequantur. Abeuntibus enm aluis
alii succedunt. Hinc quidam quĩquagesimũ
annum seculum. dicunt quem ebrei iubeleum uocant.
Ob hanc causam ⁊ ille hebreus qui propter uxorem
et liberos amans domnium cluum aure pertusa aut¬
seruicio subiugatus seruire iubetur in seculum hoc
est usqz ad annium guinquagesimum. Aliquando pro
presenti uita positum est ut ẽ illud. Confitemin dño
quicunqz delinquũt ubi fas est corda nr̃a conuerti
et mĩam postulari. Ibi enm damnatio est confiteri
peccatum ubi constat esse iudicium. Aliquando pro
eternitate ponitur ut ẽ illud. Memor fuit ĩseculum
testamenti sui quia. quicquid̃ dominus promisit per

Expanded text:
ecula generationibus constant, et inde saecula, quod se sequantur. Abeuntibus enim aliis alii succedunt. Hinc quidam quinquagesimum annum saeculum dicunt, quem Hebraei Jubilaeum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum, aure pertusa servitio subjugatur, servire jubetur in saeculum, hoc est, usque ad annum quinquagesimum . Aliquando pro praesenti vita positum est, ut est illud: Confitemini Domiquicunque delinquunt: ubi fas est corda nostra converti, et misericordiam postulari. Ibi enim damnatio est confiteri peccatum, ubi constat esse judicium. Aliquando pro aeternitate ponitur, ut est illud: Memor fuit in saeculum Testamenti sui ; quia quidquid Dominus promisit, per
Abbreviated transcription (Latin):
aliam partem ponuntur ut illud in psalterio. Po¬
suerunt cadauera seruorum tuorum. Defunctus uo¬
catur quia compleuit uite officium. Nam dicinus
functos officio qui officia debita compleuerat. Uñ
ẽ. Et honoribus functus. Hinc g ͦ. defunctus quõd
ab officio sit uite depositus. siue quasi diẽ functus.
depultus autem dictus eay iam sine pulsir et pal
corpus. Namn humare obruere dicimus hos ẽ hu-¬
mum iic̾e. Sepultus autem aut uicus obrutum
aut damnatum in inferno significat. Unde dicitur
Mortuus ẽ ⁊ diues et sepultus ẽ in inferno. Sepul¬
crum uero allegorice corpus peccatoris intelligitur
mortuam uicus animã in trinsecus retinens. Et in
euangelio dicitur. Quia similes estis sepulcris de¬
albatis q̃ a foris parent hominibus speciosa initus

Expanded text:
aliam partem ponuntur, ut illud in Psalterio: Poaliam partem ponuntur, ut illud in Psalterio: Posuerunt cadavera servorum tuorum . Defunctus vocatur, quia complevit vitae officium. Nam dicimus functos officio, qui officia debita compleverunt. Unde est: Et honoribus functus. Hinc ergo defunctus, quod ab officio sit vitae depositus, sive quasi diem functus. Sepultus autem dictus eo, quod jam sine pulsu et palpicorpus. Nam humare obruere dicimus, hoc est, humum injicere. Sepultus autem non vitiis obrutum aut damnatum in inferno significat. Unde dicitur: Mortuus est et dives, et sepultus est in inferno . Sepulcrum vero allegorice corpus peccatoris intelligitur, mortuam vitiis animam intrinsecus retinens. Et in Evangelio dicitur: Quia similes estis sepulcris dealbatis, quae a foris parent hominibus speciosa, i
Abbreviated transcription (Latin):
er eo morte moriemmi. Et alibi saluator ait. Si qͥs
sermonem meum seruauerit mortẽ non udebit in
eternum. Et rursum ego sum inquit resurrectio et
uita qui credit in me non morietur in eternum. Et
in psaltio scriptum ẽ. Mors peccatorum pessima ẽ.
mortem peccatorum illam dicit q̃ ab homme nõ po¬
test intueri quam nõ solum malam sz eciam pessia
ẽẽ profitetur. reuera pessima quonam eã eterna
pena comitatur. Uiuentes mundo et mortui deo
peccatores intelliguntur in psalmo. Descendunt in
i fernum uiuentes. Cadauer autẽ ẽ. si in sepu
iacet. Nam cadauer nominatũ acadendo quia iam
stare non potest. Quod dum portatur exequias di-¬
amus crematum reliquias conditum ⁊am sepultũ.
Corpus autem consuetudine dicitur ut ẽ illud. Cũ
pora luce carentum. Nistice cadauera in fideli
corpora significant ut ẽ illuõ in propheta. Et ĩpleã
uallem iosaphat. cadaueribz mortuorum. Item in

Expanded text:
ex eo, morte moriemini . Et alibi Salvator ait. Si quis ex eo, morte moriemini . Et alibi Salvator ait. Si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum . Et rursum: Ego sum, inquit, resurrectio et vita: qui credit in me, non morietur in aeternum . Et in Psalterio scriptum est: Mors peccatorum pessima est . Mortem peccatorum illam dicit, quae ab homine non potest intueri, quam non solum malam, sed etiam pessimam esse profitetur. Revera pessima, quoniam eam aeterna poena comitatur. Viventes mundo et mortui Deo peccatores intelliguntur in psalmo: Descendunt in infernum viventes . Cadaver autem est, si insepultum jacet. Nam cadaver nominatum a cadendo, quia jam stare non potest. Quod dum portatur, exsequias dicimus, crematum reliquias, conditum, jam sepultum. Corpus autem consuetudine dicitur, ut est illud: Cum corpora luce carentum. Mystice cadavera infidelium corpora significant, ut est illud in Propheta: Et impleam vallem Josaphat cum cadaveribus mortuorum . Item in
Abbreviated transcription (Latin):
Ors dicta quõd sit amara uel amarte qui ẽ
effector mortium siue amorsu hominis pͥmi
quõd uetite arboris ponium mordens mortem ĩcurat.
Tria sunt autem genera mortis. acerba inimatura
naturalis. Acerba infantum. in matura iuuenũ
rita id ĩ naturalis senum. uiui aliquando
intelliguntur qui consistunt in eterna uita. Unde
ẽ illũ. Placebo donino in regione uiuorum. Et
in aliam partem. Laudaui magis mortuos quã
tes in peccatis. Mortu enĩ aliquando peccatores
uel in fideles significant. ut ẽ in euangelio. Sine
mortuos ut sepeliant mortuos suos. Et in bonam
partem. Beati mortui qui in domino moriuntux.
Unde scriptum est in psalterio. Preciosa ẽ in cõspeci¬
tu domini mors sanctorum eus. Et in aplõ. Mortui
enim inquit estis ⁊ uita ur̃a abscondita ẽ cum xp̃
in deo. Mors autem non solum carnis obitum sed
eciam interitum amme et dampnacõ in fermi sig̾¬
ficat. Unde scriptum ẽ. Quocunq die comẽderitis

Expanded text:
ors dicta, quod sit amara, vel a marte, qui est effector mortium, sive a morsu hominis primi, quod vetitae arboris pomum mordens mortem incurrit . Tria sunt autem genera mortis; acerba, immatura, naturalis. Acerba infantum: immatura juvenum: merita, id est, naturalis senum. Vivi aliquando justi intelliguntur, qui consistunt in aeterna vita. Unde est illud: Placebo Domino in regione vivorum . Et in aliam partem: Laudavi mates in peccatis. Mortui enim aliquando peccatores vel infideles significant, ut est in Evangelio: Sine mortuos, ut sepeliant mortuos suos . Et in bonam partem: Beati mortui qui in Domino moriuntur . Unde scriptum est in Psalterio: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Et in Apostolo: Mortui enim, inquit, estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Mors autem non solum carnis obitum, sed etiam interitum animae et damnatorum inferni significat. Unde scriptum est: Quocunque die comederitis