comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cepit potestatem homo xp̃s quam
ante ñ habuit. & usq ad prȩsens nec¬
dum habet int̾ra omniu potestatem.
Inhis quippe qui peccant necdum re.¬
gnat. sed qͣndo ei data est etiã horũ
potestas. cũ ei subdita fuerint om̃ia: tunc
complebitur potestas & ꝑ ambulabit subici.¬
ens sibi om̃ia. Quidam autem necdũ uolunt
subiciei. uerũ adhuc inimicis eiꝰ subiciuntur
Nos porro dicamꝰ Ponne dõ subdita erat ani

Expanded text:
cepit potestatem homo Christus, quam cepit potestatem homo Christus, quam ante non habuit, et usque ad praesens necdum habet in terra omnium potestatem. In his quippe qui peccant, necdum regnat; sed quando ei data est et horum potestas, cum ei subdita fuerint omnia, tunc complebitur potestas, et perambulabit subjiciens sibi omnia . Quidam autem necdum volunt subjici ei, 1105 verum adhuc inimicis ejus subjiciuntur. Nos porro dicamus: Nonne Deo subjecta erit ani
Abbreviated transcription (Latin):
quo siquis dixerit pͣterita & poterit no¬
uissima dicere: ds̃ est. Quis gͦ potest dice¬
tem nudauerunt tanquã partem dĩ ut ita
dicam medietatem eiꝰ. & clamabant aliud
mouentur de monstrantia dm̃. Intellige
enim quia uelant faciem. uelant pedes.
itaq plena. ẽ. om̃is t̾ra gła eiꝰ. Aut certe
necdum plena est sed futurum. ẽ. ut im¬
pleatur. cũ expleta fuerit oratio qua
patrem nos ipse dñs uissit orare. cũora¬
ueritis inquiens dicite. Pater m qui es
incęlis. sc̃ificetur nomen tuũ. adueniat
regnũ tuum. fiat uoluntas tua sicut
in cęlo & int̾ra. Adhuc incęlo uolun¬
tas est patris: int̾ris necdũ uoluntas
eius expleta est. Et ipse iħs iuxta
dispensationem carnis qua induerat.
ait. Dedit mͥ uniuersam potestatem
ut incȩlo & int̾ra. n qͦd potestatem ñ
haberet intra is qͥ habebat incęlis: &
aliquid de mundo acciperet qui insua
uenerat. sed ut ita crederetur ds̃ in
t̾ra: qͦmͦ credebatur incęlo Prgo ac¬

Expanded text:
quo si quis dixerit praeterita, et poterit novissima dicere, Deus est. Quis ergo potest dicetem nudaverunt quamdam partem Dei, ut ita dicam, medietatem ejus, et clamabant aliud moventur demonstrantia Deum. Intellige enim quia velant facies, velant pedes, itaque plena est omnis terra gloria ejus. Aut certe necdum plena est, sed futurum ut impleatur, cum expleta fuerit oratio, qua patrem nos ipse Dominus jussit orare, Cum oraveritis, inquiens, dicite: Pater noster qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra . Adhuc in coelo voluntas est Patris, in terris necdum voluntas ejus expleta est, ut ipse Jesus juxta dispensationem carnis quam induerat, ait: Dedit mihi universam potestatem, ut in coelo et in terra . Numquid potestatem non habet in terra is qui habebat in coelis? et aliquid de mundo acciperet, qui in sua venerat? Sed ut ita crederetur Deus in terra, quomodo credebatur in coelo, ergo ac
Abbreviated transcription (Latin):
celsũ & eleuatũ. & plena erat domꝰ gła eiꝰ.
Non arbitror quia plena. ẽ. domꝰ gła eius.
hec que int̾ra est. Dñiest t̾ra & plenitu¬
do eius. Plenitudinem autemgłȩ dei ñ
inuenies inpręsenti. Sed siquis edifica¬
uerit templum dõ. uidebit᷑ gła dei. &
seruatur hoc qͦd dictũ est. Plena dom̃
uidetur gła dĩ. Nescio autem ansicut
domꝰ gła compleatur. Et in leuitico qͣn¬
tũ adp̃sens ꝑtinet negotium dõ largi¬¬
ente legitur incollecta quȩ sequitur. qͥa
prȩcepit. dñs quȩdam fieri: ut uideat᷑
gła dm̃i. Nec unquam apparebit gła dĩ.
siñ hec fiant. Cognoscimꝰ autem illa. cu
lecta fuerint. Et seraphim stabant in-
circũitueius eius. sex aleimi. & sex alȩ
alteri. Duo uideo seraphim: & unũ qͦdq
eorũ insemet ipso habens sex alas. Dein¬
de dispositio alarũ. Et duab quidem
alis uelabant faciem ñ ꝓpriam sed dĩ
duab autem alis uelabant pedes ñ ꝓpos
sed dĩ. duab autem alis uolabant. Iux¬

Expanded text:
lsum et elevatum. Et plena erat domus gloria ejus. Non arbitror, quia plena est domus gloria ejus haec quae in terra est. Domini est terra, et plenitudo ejus . Plenitudinem autem gloriae Dei non invenies in praesenti, sed si quis aedificaverit templum Deo, videbitur gloria Dei, et si servat hoc quod dictum est, plena domus videtur gloria Dei, Nescio autem an sic domus gloria compleatur. Et in Levitico quantum ad praesens pertinet negotium, Deo largiente, legitur in Collecta quae sequitur, quia praecepit Dominus quaedam fieri ut videatur Domini gloria. Nec unquam apparebit gloria Dei, si non haec fiant. Cognoscimus autem illa cum lecta fuerint. II. Et Seraphim stabant in circuitu ejus, sex alae uni et sex alae alteri. Duo video Seraphim, et unumquodque eorum in semetipso habens sex alas. Deinde dispositio alarum. Et duabus quidem alis velabant faciem, non propriam, sed Dei: duabus aliis velabant pedes, non proprios, sed Dei; duabus autem aliis volabant. Jux
Abbreviated transcription (Latin):
Uaor diuorias rex uixit.
ñ potuit uisionem uidere
isaias ꝓpħa. Erat enim
oz yas peccator
& faciens malignum ante conspectũ dñi.
& agens aduersus uoluntatem diuinȩ le.¬
gis: ingressus est templũ & sc̃a scõrum.
& obhoc lepra ꝑfusus infronte. ẽ: ita ut
foras ciuitatem uadens int̾ immundos
computaretur. Talem gͦ pͥncipem animȩ
oportet mori: ut uisionem dei uidere
possimus. Neq enĩ frustra scriptũ est.
Et factum est. In anno quo mortuus est
orias rex uididnm. Unicuiq nr̃m ui¬

Expanded text:
uamdiu Osias rex vixit, non potuit visionem videre Isaias propheta. Erat enim Osias peccator, et faciens malignum ante conspectum Domini, et agens adversus voluntatem divinae legis. Ingressus est templum et sancta sanctorum, et ob hoc lepra perfusus in fronte est, ita ut extra civitatem vadens inter immundos computaretur. Talem igitur principem animae oportet mori, ut visionem Dei videre possimus. Neque enim frustra scriptum est: Et factum est in anno quo mortuus est Osias rex, vidi Dominum . Unicuique n
Abbreviated transcription (Latin):
& descendit ds̃. Descendens ait. Uidebo si
scđ̾m clamorem eorũ uenientem ad me con-¬
summauerunt. Igitur ds aliqͣndo surfum
aliqͣndo deorsum uxta dignitatem uide-¬
tur negotiorũ. Forte autem uidi ego dñm
isaias ait sedentem suꝑ thronũ excelsũ &
eleuatũ. Si uideo deum eis qͥ hic sund re.¬
gnantem. ñ eũ uideo suꝑ thronũ excelsum
& eleuatũ. Siuideo eum regnantem cȩ-¬
lestib uirtutib. uideo eũ suꝑ thronum¬

Expanded text:
 descendit. Descendens, ait, videbo si secundum clamorem eorum venientem ad me, consummaverunt . Igitur Deus aliquando sursum, aliquando deorsum juxta dignitatem videtur negotiorum. Vidi ergo DomIsaias ait, sedentem super thronum excelsum, et elevatum. Si video Deum in his qui hic sunt regnantem, non eum video super thronum excelsum et elevatum. Si video eum regnantem coelestibus virtutibus, video eum seden
Abbreviated transcription (Latin):
tunc suspiramꝰ: ut in exodo scriptũ est.
moritur: tunc uidemꝰ statim ut morit᷑
oryas głam dĩ. Iantũ hoc insit ut re.¬
gnet innobis sermo eius qui dxit. ego
autem constitutus sum rex abeo: & ñ
regnet ira. Est quidem & peccatũ rex.
A płs ita sciens ait. Nongͦ regnet peccatũ
in mortali ur̃o corpore. Miserabilis ille

Expanded text:
uspiramus, ut in Exodo scriptum est. moritur, tunc videmus, statim ut moritur Osias, gloriam Dei. Tantum hoc sit ut regnet in nobis sermo ejus qui dixit: Ego autem constitutus sum rex ab eo , et non regnet ira. Est quidem et peccati rex. Apostolus ita sciens, ait: Non ergo regnet peccatum in mortali vestro corpore . Miserabilis ille
Abbreviated transcription (Latin):
uiuet. Iste uͦait. Uididim sabagth. Moy¬
ses auint ñ uidit. & tu uidisti: Et ꝓpter
hoc eũ setuerunt. & condemnauerunt ut
impium. Non enim sciebant. quia duab alis
uelauerunt faciem dei seraphim. Uidit dñm:
si faciem ñuidit isaias. & moyses uidit. Po.¬
steriora uidit᷑ scriptũ est morses. Uerun-¬
tam̃ uidit dñm : etiam si faciem eiꝰ ñuidit.
Et hicgͦ uihit: licet faciem ñ uiderit. Male
gͥ condeninauerunt ꝓpħam. Et regem do-¬
Sminu sabaoth uidi oculis meis. & missus. ẽ.
adme imꝰ de seraphim. Non est unꝰ dm̃ mei
iħu xp̃i aduentus : quo descendit ad t̾ras.
Et adisaiam uenit. & ad moy senuenit. & ad
nit. Neq tu timeas. Etiam si iam receptus
sunt adte: quotiens uolui colligere filios
tuos. Quotiens uolui. Non dicit ñ uidi
te nisi isto aduentu: sed dicit quotiens
Et ꝑsingulos ꝓpħarũ conuertens se: ego mn¬
quit eram xpistus qui loquebar ꝑ ꝓpħas.

Expanded text:
vivet . Iste vero ait: Vidi Dominum Sabaoth. Moyvivet . Iste vero ait: Vidi Dominum Sabaoth. Moyses aiunt non vidit, et tu vidisti. Et propter hoc eum secuerunt, et condemnaverunt eum ut impium. Non enim sciebant quia duabus alis velaverunt faciem Dei Seraphim. Vidi Dominum, sed faciem non vidit Isaias, nec Moyses vidit. Posteriora vidit ut scriptum est Moyses. Verumtamen vidit Dominum, etsi faciem ejus non vidit. Et hic ergo vidit, licet faciem non viderit. Male igitur condemnaverunt Prophetam. Et regem Dominum Sabaoth vidi oculis meis, et missus est ad me unus de Seraphim. Non est unus Domini mei Jesu Christi adventus, quo descendit ad terras, et ad Isaiam venit, et ad Moysem venit, et ad nit: neque tu timeas, etiamsi jam coelo receptus sunt ad te, quoties volui colligere filios tuos . Quoties volui. Non dicit, non vidi te nisi isto adventu, sed dicit, quoties per singulos Prophetarum convertens se: Ego, inquit, eram Christus, qui loquebar per Prophetas.
Abbreviated transcription (Latin):
sermo immundus exiet exore meo. quia cũ
sim homo & immunda labia habeam: in
medio qͦq popłi immunda labia habentis ha.¬
bito. Seraphim qͦd missũ fuit mundauit
labia ꝓpħȩ: ñ mundauit aute labia popłi.
Confessus est eñi ipse immunda labia se ha.¬
bere. & inmedio popłi immunda labia ha.¬
bentis habitare. Sed hoc qͦd missus est ase.¬
raphm: indicauit dignos. ee. de popło ut q
illorũ labia mundauerit. & iccirco adhuc
repugnant. adhuc ei maledicunt immun¬
dis labiis. Ego aute p̃cor. ut ueniens sera.¬
phim emundet labia mea. Et regem dñm
sabaoch uidi oculis meis. Cur ñdicamꝰ in p¬
senti traditionem qͣndam uideorũ ueri si¬¬
milem quidẽ. nec tam̃ ueram. & solutionẽ
eius quare ñ inueniamꝰ: Aiunt idõ isaiam
sectũ apopło quasi legem puaricantem. &
extra scripturas annunciantem. Scriptu-¬
ra eñi dicit. Nemo uidebit faciem meã &

Expanded text:
c ulterius sermo immundus exiet ex ore meo: quia cum c ulterius sermo immundus exiet ex ore meo: quia cum sim homo, et immunda labia habeam, in medio quoque populi immunda labia habentis habito. Seraphim quod missum fuit, mundavit labia Prophetae, non mundavit autem labia populi. Confessus est enim ipse immunda labia se habere, et in medio populi immunda labia habentis habitare. Sed hoc quod missum est Seraphim, non judicavit dignos esse de populo, ut et illorum labia emundaret, et idcirco adhuc esu Christo repugnant, adhuc ei maledicunt immundis labiis. Ego autem precor, ut veniens Seraphim, emundet labia mea. V. Et regem Dominum Sabaoth vidi oculis meis. Cur non dicamus in praesenti traditionem quamdam Judaeorum verisimilem quidem, nec tamen veram, et solutionem ejus quare non inveniamus? Aiunt ideo, Isaiam esse sectum a populo, quasi legem praevaricantem, et extra Scripturas annuntiantem. Scriptura enim dicit: Nemo videbit faciem meam, et
Abbreviated transcription (Latin):
Si aliquis e nobis clamantiũ audierit uocem
altius fit qua eo tempore cũ eleuatũ. ẽ. cũq
dictũ ẽ. attollite portas pͥncipes ur̃as. &
el euamii porte ȩt̾nales. & introibit rex
głȩ. Et domꝰ impleta. ẽ. fumo. Ex remissione
ignis cuncta impleta. ẽ. domꝰ. fumꝰ aut̾e ua.¬
por ignis . ẽ. & dixi. Omiser ego q̃m compun.¬
ctus sũ. quia cũ sim homo & immunda labia
habeam: ñ possum sentire quia humiliaue.¬
rit se ipsũisaias. Uerũdicit. Testimoniũ enĩ
dat scriptura. quia mundentur eiꝰ labia ab
tes tuas. & peccata tua circũmundaui
Nec putes naturȩ contumeliã. si filius apa¬
tre mittitur. Deniq ut unitatem deitatis
intrinitate cognoscas: solus. xp̃s inp̾senti
lectione peccata dimittit. & tam̃ certũ. ẽ.
atrinitate peccata dimitti. Qui eñi inimo
crediderit. credit in om̃ib. Deferatur gͦ m
de altario celesti forfex. ut tangat labiamea.
Forfex dñi si tetigerit labia mea. mundat ea.

Expanded text:
Si aliquis e nobis clamantium audierit vocem liminare, et altius fit quam eo tempore cum elevatum est, cumque dictum est: Attollite portas, principes, vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit rex gloriae . IV. Et domus impleta est fumo. Ex remissione ignis cuncta impleta est domus. Fumus autem vapor ignis est. Et dixi: O miser ego, quoniam compunctus sum, quia cum sim homo, et immunda labia habeam. Non possum sentire quare humiliaverit seipsum Isaias. Verum dicit: testimonium enim dat Scriptura, quia ejus mundantur labia ab tes tuas, et peccata tua circummundavi. Nec putes naturae contumeliam, si Filius a Patre mittitur. Denique ut Unitatem deitatis in Trinitate cognoscas, solus Christus in praesenti lectione nunc peccata dimittit, et tamen certum est a Trinitate peccata dimitti. Qui enim in uno crediderit, credit in omnibus. Deferatur ergo mihi de altario coelesti forceps ut tangat labia mea. Forceps Domini si tetigit labia mea, mundat ea.
Abbreviated transcription (Latin):
limꝰ. orantes eos ut ꝓnob̾ dñm dep̃centur:
atq dicentes. Roga mͥ aliqͦd uitȩ spatiũ.
Roga ut aliqͣntisꝑ in hac luce ꝑmaneã. Ista
memorantes ñ diem sc̃m dñi. sed diem ho¬¬
minis desidam. Qua ꝓpt̾ longę uite
amore deposito & desiderio humane diei:
quęramꝰ illam diem uidere inqua partici.¬
pes eius beatitudinis quȩ est inxp̃o effici-¬

Expanded text:
limus, orantes eos, ut pro nobis Dominum deprecentur, limus, orantes eos, ut pro nobis Dominum deprecentur, atque dicentes: Roga mihi aliquod vitae spatium, roga ut aliquantisper in hac luce permaneam. Ista memorantes, non diem sanctum Domini, sed diem hominis desideramus. Quapropter, longae vitae amore deposito, et desiderio humanae diei quaeramus illam diem videre, in qua participes ejus beatitudinis, quae in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aut̾e ñ laboraui subsequens post te. IeSUS
tibi dicit. Tolle crucem tuã & ueni. sequere
me. Q. Qui ñ reliquerit patr̃e aut matre
qͣnto plus secutꝰ fueris: tanto minꝰ laborabis.
Non enĩ lassitudo iniacob: neq apparebit do-¬
lor inisrł. ꝓpt̾ea dix̃ : ut ñ laboremꝰ ul¬
terius laborantes ante quã eũ inceꝑimꝰ sequi.
uenite ad me om̃s qͥ laboratis& onerati estis.
& ego reficiam uos. Si laborantes uenerimꝰ
ad itsym & eũ fuerimꝰ secuti. tunc dicere
surrectionis. quã om̃is sc̃s desiderat. ñ illã
de qua scriptũ: ẽ. Ue eis qͥ desiderant diem
hominis. Nam dies ista. ẽ. tenebra. & ñ lux.
Quis . ẽ. qͥ possit dicere. & diem hominis ñ con.¬
cupiuiꝰ Explanatio uerbi coniuncit nos
qͥa diem concupiscamꝰ hominis. Fr̃equent᷑
quippe egrotantes cũ inphantasmate. ẽẽ.
febriũ cȩꝑimꝰ. & mortis limine urgueri:
adeos qͥ nos uisitant fr̃s lassas manꝰ attol.¬

Expanded text:
Ego autem non laboravi subsequens post te. » Jesus Ego autem non laboravi subsequens post te. » Jesus tibi dicit: « Tolle crucem tuam, et veni, sequere me; » et: « qui non reliquerit patrem aut matrem, quanto plus secutus fueris, tanto minus laborabis. Non enim lassitudo erit in Jacob, neque apparebit dolor in Israel. Propterea dixit, ut non laboremus ulterius, laborantes antequam incoeperimus eum sequi: Venite ad me, oet ego reficiam vos . » Si laborantes venerimus ad Jesum, et eum fuerimus secuti, tunc dicere surrectionis, hanc omnis sanctus desiderat: non illam, de qua scriptum est: Vae eis, qui desiderant diem hominis, nam dies est ista tenebrae, et non lux. Quis est qui possit dicere: Et diem hominis non concupivi? Explanatio verbi convincit nos, quia diem concupiscamus hominis. Frequenter quippe aegrotantes, cum in phantasmate esse febrium coeperimus, et mortis limine urgeri, ad eos qui nos visitant fratres lassas manus attol
Abbreviated transcription (Latin):
guine fluens omñe substantiã suã expendit
inmedicis. nec potuit aquoquã eoru̾ sanari.
Adnullũ qͥppe ex eis dignu̾erat dici. sana me
dñe & sanabor nͥ adsolũ cuiꝰ sufficit uestim̃ti
tantũ fimbriã tangere. cui uni ego dicam.
sana me dñe & sanabor. Tunc siquidẽ medici.¬
nã sanitas sequit᷑: si xp̃c curare dignetur.
Saluũ me fac & saluus ero. Falsus equus in-
salutẽ. ꝓpt̾ ea ei dic̃a. Saluu me fac. & sal¬¬
uus ero. Et hoc ita gaudebo loqui. si om̃i głȩ
inqͦ p̃cipit᷑. ñ głetur sapiens insapientia fua.
neq fortis inuirtute sua. neq diues indiui.¬
tis suis. s inisto głetur qͥ głat᷑: intelligere &
scire qͥa egosũ dñs. Beatꝰ itaq qͥ renunciauerit
om̃i glȩ quȩ deorsũ. ẽ. Ueluti suꝑ nobili gene¬¬
re. suꝑ pulcritudine & corporalib bonis. suꝑ
diuitiis & iactatione. Beat᷑ qͥ contẽpta uana
ipsi dicunt ad me. Ubi est sermo dñi Heniat.

Expanded text:
guinem fluens, omnem substantiam suam expendit guinem fluens, omnem substantiam suam expendit in medicis , nec potuit a quoquam eorum sanari: ad nullum quippe ex eis dignum erat dici: Sana me, domine, et sanabor, nisi ad solum cui sufficit vestimenti tantum fimbriam tangere, cui ego uni dicam: Sana me, Domine, et sanabor. Tunc siquidem medicinam sanitas sequitur, si Christus curare dignetur: Salvum me fac, et salvus ero. Falsus equus in salutem . Propterea ei dicam: Salvum me fac et salvus ero. Et hoc ita gaudebo loqui, si omni renunin quo praecipitur: Non glorietur sapiens in sapientia sua, neque fortis in virtute ere et scire, quia ego sum Dominus . Beatus itaque qui renuntiaverit omni 792 gloriae quae deorsum est, veluti super nobili genere, super pulchritudine et corporalibus bonis, super divitiis et jactatione. Beatus qui, contempta vana ipsi dicunt ad me: Ubi est sermo Domini? veniat.
Abbreviated transcription (Latin):
mina quasi relinquentiũ dm̃ suꝑ t̾ram. Con¬
fundant᷑ discedentes. suꝑ t̾ram scribant᷑. Quo
eni metro mensi sunt. remetiet᷑ eis ipsis. Sibi
unꝰquisq causa. ẽ. ut scribat᷑ suꝑ t̾ram si ñ
cęlestia requirat int̾ra. si semꝑ anima eiꝰ de
istius mundi negotiis estuet quȩ uident᷑ sdõ
bona. Si uͦ audiensits : loquent̾e. nolite uob̃
thesauritare thesauros suꝑ t̾ram ubi tinea

Expanded text:
mina quasi relinquentium Deum super terram. Conmina quasi relinquentium Deum super terram. Confundantur discedentes, super terram scribantur. Quo enim metro mensi sunt, remetietur eis ipsis . Sibi unusquisque causa est, ut scribatur super terram, si non coelestia requirat in terra, si semper anima ejus de istius mundi negotiis aestuet, quae videntur saeculo bona. Si vero audiens Jesum loquentem: Nolite vobis thesaurizare
Abbreviated transcription (Latin):
dant᷑ discedentes. Unꝰqͥsq nr̃m qͣndo peccat:
ꝑea quȩ peccat: xp̃m relinqͥt. Relinquens aut̾e
filiũ. relinqͥt & patrem. Iniustus aiusticia longe
.ẽ. pollutus ascimonia. bellator apace. & qͥ sub.
potestate inimici. eẽ. incipit: a redemptione
fit alien. & qui extra sapientiã: dĩ sapientiã
derelinquit. Docens itaq nos ꝓpha qͥd de om̃ib
qͥdm̃ deserunt sit futurũ: ait. Uniu̾si qͥte de¬
relinquunt confundant᷑ discedentes. Hoc: ẽ.
qͣntũ te deserunt: cantũ confundant᷑ disce.¬
dentes. Suꝑ t̾ram scribant᷑. Oñis homines de¬
scribunt᷑. sc̃i incelo: peccatores suꝑ t̾ram. Dicit
addiscipłos usys. Gaudete aut̃e qͥa nomina ura
scripta sunt incelis. Igitur oporcet lȩtari. si
talis quis fuerit ut nom̃ ei scribatur incelis.
& quomͦ iustorũ nomina insuꝑiorib conscri.¬
bunt᷑: sic e contrario eorũ qui conuersantur
t̾rene. qͥñ ꝑtranseunt t̾ram edom s agros
t̾rȩ edom & uineas possident. scribunt᷑ no¬

Expanded text:
a sapiunt. Unusquisque nostrum quando peccat, per ea, quae peccat, Christum relinquit: relinquens autem Filium suum, relinquit et Patrem. Injustus a justitia longe est, pollutus a sanctimonia bellator, a pace: et qui sub potestate inimici esse incipit, a redemptione fit alienus: et qui est extra sapientiam Dei, sapientiam derelinquit. Docens itaque nos propheta quid de omnibus, qui Deum deserunt, sit futurum, ait: Universi qui derelinquunt confundantur, discedentes, hoc est, quantum deserunt, tantum confundantur discedentes. Super terram scribantur. Omnes homines describuntur, sancti in coelo, peccatores super terram. Dicit ad discipulos Jesus: Gaudete autem, quia nomina vestra scripta sunt in coelis . Igitur oportet laetari si talis quis fuerit, ut nomen ejus scribatur in coelis. Et quomodo justorum nomina in superioribus conscribuntur, sic econtrario eorum qui conversantur terrene, qui non pertranseunt terram Edom, sed agros terrae Edom et vineas possident, scribuntur no
Abbreviated transcription (Latin):
faciã & sapientia intellectꝰ auferã fines
gentiũ & uirtutes eorũde pascar: & cõmo¬
uebo ciuitates in habitatas. Siqͥs potest in¬
telligat qͦmͦ nouissimũ eiꝰ erit stultũ. Iste
abeo qđ fuit sapiens. male sapientior erat.
sapiens fuit: male insipiens. Intelliges uͦ qͥd
sit nouissimu eiꝰ erit insipiens: si scias qͦmͦ
pientiã recipias. Siqͥs inqͥt uidet᷑ sibi sapi¬¬
ens. ee. in uob̾ inisto scło: stultꝰ fiat. Soluit
qͥa ñ clamauit stultꝰ esto & fatuus: ut sa.
bilis. iuxta qua filii scłihui sapientiores
sunt afiliis lucis ingeneratione ista: bonꝰ: ẽ
ds̃ qui contrariis diuersa subuertit. ut fa.¬
ciat compleri id qđ dictũ : ẽ. Nouissimũ eiꝰ
erit insipiens. Quando nouissimũ eiꝰerit.
insipiens: Oportet xp̃m regnare usq dũ
ponat om̃s inmicos eiꝰ ds̃ subpedib eꝰi. Cũ¬
om̃ia ei subiecerit: nouissimꝰ inimicꝰ destru.¬
etur mors. Cũ destructa fuerit mors: tunc
extrema ꝑdiciserunt. & nouissimu eiꝰ fiet

Expanded text:
 sapientia intellectus auferam fines Gentium, et virtutes eorum 786 depascam, et commovebo civitates inhabitatas . Si quis potest, intelligat, quomodo novissimum ejus erit stultum. Iste ab eo quod fuit sapiens male sapientior enim esapiens fuit, male insipiens. Intelliges vero quid sit: Novissimum ejus erit insipiens, si scias quomopientiam recipias: Si quis, inquit, videtur sibi sapiens esse in vobis in isto saeculo, stultus fiat . Solvit qui ante clamavit: stultus esto et fatuus, ut sapibilis, juxta quam filii saeculi hujus sapientiores sunt filiis lucis in generatione ista, bonus est Deus qui contrariis diversa subvertit, ut faciat compleri id quod dictum est: Novissimum ejus erit insipiens. Quando novissimum ejus erit insipiens, oportet Christum regnare, usque dum ponat omnes inimicos ejus Deus sub pedibus ejus. Cuomnia ei subjecerit, novissimus inimicus destruetur mors; cum destructa fuerit mors, tunc extrema perdicis erunt, et novissimum ejus fiet
Abbreviated transcription (Latin):
lia. ingens turba. multi sunt popłi capti¬¬
uorũ. & facit diuitias suas: n cogitans ui.¬
diciũ. neq habens incorde iusticiã. s om̃ia
sine legegerens: merito arguit᷑ ñ cũ uidi¬
ciofecisse diuitias. Ms aut̃e dñs facit diui-¬
tias suas cũ iudicio. Examinata. ẽ. & dile-¬
clamantis potestate ꝑdicis. clamauit qͥp.
uocantes: sub contrario ueritatis dogmate
insipiens fiat: S dicamꝰ eũ fuisse sapiente.
Serpens qͥppe sapientior erat om̃ib bestiis

Expanded text:
i captivorum, et 785 facit divitias suas, non cogitans judicium, neque habens in corde justitiam, sed omnia sine lege gerens; merito arguitur non cum judicio fecisse divitias. Meus autem Jesus facit divitias suas cum judicio. Examinata est et deleclamantis potestate perdicis clamavit quippvocantes, sub contrario veritati dogmate insipiens fiat? Sed dicamus eum fuisse sapientem: Serpens quippe sapientior erat omnibus bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
ungere: & suꝑ adu̾sario lectione intelligere
p̾sent̾e. si tam̃ totus capituli nos secuta fue¬¬
rit int̃p̃tatio. Incipiamꝰ eͦ abeo qͦd scriptũ e.¬
S Clamauit ꝑdix. congregauit quȩ ñ peꝑit.
Non ꝓpas creaturas congregat zabulus. n ea
colligit quȩ ipse generauit. S cũ clamaue.¬
rit alienas congreganscreaturas: facit eas
suas. Clamauit ꝑdix ꝑualentinũ. clama.
uit ꝑbasilidem. ꝑ marcione. ꝑ om̃s qͥ alienȩ
adõ glȩ cupiditate rapti sunt. Nullus em
eorũ sonare poterat uocem dñi iħu. Meȩ
oues meã uocem audiunt. S erat uox. x̃pi
inpaulo. erat inpetro. ꝓpt qͦd paulus di-¬
cebat. An exꝑim̃tu quęritis eiꝰ qͥ in me lo.¬
quit᷑ xp̃c: Uox aut̃e congregantis quȩ ñ
peꝑit ꝑdicis in illis. ẽ: qͥ simplices qͦsq fi.¬
deliũ laqueo hereticȩ factionis impediunt.¬
s Clamauit itaq ꝑdix. congregauit quȩ ñ¬

Expanded text:
jungere, et super adversario lectionem intelligere jungere, et super adversario lectionem intelligere praesentem: si tamen 784 totius capituli nos secuta fuerit interpretatio. Incipiamus ergo ab eo quod scriptum est: Clamavit perdix, congregavit quae non peperit. Non proprias creaturas congregat Zabulus, non ea colligit quae ipse generavit; sed cum clamaverit, alienas congregans creaturas, facit eas suas. Clamavit perdix per Valentinum, clamavit per Basilidem, per Marcionem, per omnes qui alienae a Deo gloriae cupiditate rapti sunt. Nullus enim eorum sonare poterat vocem Domini Jesu: Meae oves meam vocem audiunt . Sed erat vox Christi in Paulo, erat in Petro; propter quod Paulus dicebat: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Vox autem congregantis quae non peperit perdicis, in illis est qui simplices quosque fidelium laqueo haereticae factionis impediunt. Clamavit itaque perdix
Abbreviated transcription (Latin):
qndã hȩ storiam comemorare. ut cognoscen-¬
tes animal scire possim̾ utrii ad bon̾aan ad
fraudulentũ. callidũ. multũq decipiens ue.¬
natores. Sepe qͥppe ante pedes aucupis uoluit᷑.
& inmedio eiꝰ conatus quasi iã apphendendus
elabit᷑. Prȩdã sui exuicinitate ꝓmittit. &¬
hoc agit: neadnidũ fȩtuũ eorũ citus uenator
occurrat. Cũq ia senserit fugisse pullos su.¬
os. tunc & ipse illuso hoste discedit. ut de ne¬
quicia ei uincat impuritas. Ambigendũ ñ. ẽ.
de eo qͦd dicturi sumꝰ. qͦd ex his qͥ mansueti in
casis nutriunt᷑ ueritas ap ꝓbat masculus
in masculũ insurgit. obliuiscit᷑ sexũ libido
p̾ceps. pugnat᷑ ad coitũ. & una palma uicto¬
ris. ẽ. polluisse qũe uicerit. Sigͥ malignũ. si
immundũ. si dolosũ hoc animal. ẽ : impiu
uidet᷑ ad meliorem part̾e huiꝰ referre nom̃.
& ad saluatoris nr̃i iħu xp̃i intelligentiã t̾e¬¬
ꝑare. Magisaute conuenit mala ⁊ abulo ad¬

Expanded text:
dam historiam commemorare, ut animal cognoscentes, scire possimus utrum ad bonam, an fraudulentum, callidum, multumque decipiens venatores. Saepe quippe ante pedes aucupis volvitur, et in medio ejus conatu, quasi jam apprehendendus elabitur. Praedam sui ex vicinitate promittit: et hoc agit, ne ad nidum foetuum ejus citus venator occurrat. Cumque jam senserit fugisse pullos suos, tunc et ipse illuso hoste discedit. Sed nequitiam ejus vincit impuritas. Ambigendum non est de eo quod dicturi sumus, quod ex iis qui mansueti in casis nutriuntur, veritas approbat: masculus in masculum consurgit, obliviscitur sexum libido praeceps, pugnatur ad coitum, et una palma victoris est polluisse quem vicerit. Si igitur malignum, si immundum, si dolosum hoc animal est, impium videbitur ad meliorem partem hujus referre nomen, et ad Salvatoris nostri Jesu Christi intelligentiam temperare. Magis autem convenit mala Zabulo ad
Abbreviated transcription (Latin):
onabilit̾ scriptũ uidebit᷑. Sigͦ iste obstetri.¬
ces qͥa timment dm̃ & timorem dĩ docent. ñ
faciunt pͣceptũ regis egypti sed uiuificant
masculos suos. nec tam̃ dr̃ qͥa paruerint¬
uult pharao cũ uiuificari feminas iubet:
sed sola uirtus excolit᷑. & ipsa sola nutrit᷑.
tu si tumnes dm̃. ñ facis pͣceptũ regis ȩgypti
Ille enĩ tͥ p̾cepit ut indeliciis uiuas & diligas¬
intellectus bonos uitã conquires ȩt̾nã. Sed¬
post hȩc ubi uidit pharao qđ ꝑ obstetrices
ñ posset necare masculos isrł: p̾cepit in¬
qͥt om̃i popło suo dicens. Om̃e masculinũ¬

Expanded text:
onabiliter scriptum videbitur. Sic ergo istae obstetrices, quia timent Deum, id est, timorem Dei docent, non faciunt praeceptum regis Aegypti, sed vivificant masculos, nec tamen dicitur quia paruerunvult Pharao cum vivificari feminas jubet, sed sola virtus excolitur et nutritur. s. Si times Deum, non facias praeceptum regis Aegypti: ille enim praecipit ut in deliciis vivas, intellectus bonos vitam acquiris aeternam. VE Sed ubi vidit Pharao quod per obstetrices non posset necare masculos Israel, praecepit omni populo dicens: Omne masculu
Abbreviated transcription (Latin):
ditiones ad diuinorũ intelligentiã paratior
ueniet. Est enĩuna uelut passer quȩ celsio¬
ra docet & rationabilib doctrinȩ pennis in
.ẽ. uł uerecunda. moralis. ẽ. mores componit.
uerecundiã docet. instituit honestatem.

Expanded text:
ditiones ad divirorum intelligentiam paratior veniret. Est enim una, velut passer, quae celsiora docet, et rationabilis doctrinae pennis in vel verecunda, moralis est, mores componit, verecundiam docet et honestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
da dicipotest. Per has gͥ necari mares. &
uiuificari solas feminas quęrit. Sed qͥd di-¬
cit scriptura: Timebant inqͥt obstetrices
Istas obstetrices dixer̾ ante nosquidã rationa.¬
bilis eruditionis formã tenere. Obstetrices
enĩ mediȩ quedã sunt: & tã masculos nascen-¬
tes quã feminas fouent. Pruditio gͦ ista
cõmunis & rationabilis scientiȩ ad omnẽ
ꝓpemodũ ꝑuenit sensũ. om̃s instruit. om̃s
fouet. Siqͥs in ea uirilis animi fuerit. &

Expanded text:
dici potest. Per has necare mares, et vivificare solas feminas cupit. Istas trices  Obstetrices docuerunt ante nos quamdam rationabilis eruditionis formam tenere. Obstetrices enim medicae sunt, et tam masculos nascentes quam feminas fovent. Eruditio ergo communis est rationabilis scientia, et ad omnem pene pervenit sensum, omnes instruit et fovet. Si quis in ea virilis animi fueri
Abbreviated transcription (Latin):
habuimꝰ patrem. etiã si nos in oꝑib malis
aquas assumamꝰ ad nos legem dĩ. nec nob̾
sordeat litterȩ eiꝰ tegumen uile & obscu¬¬
rũ. quȩ parua eiꝰ sunt aclatentia conci-¬
atq hec intra cordis nr̃i tecta regalia
collocemꝰ. Grandem & ualidũ habeamꝰ
moy sen nichil paruũ nichil humile
sentiamꝰ sed magnificũ. totũ egregiũ.
totũ elegans. Totũ eñĩ magnũ ẽ: qͥc

Expanded text:
habuimus patrem, si nos in operibus malis aquas, assumamus legem Dei: non nobis sordeant litterae velut tegmen obscurum; quae parva ejus sunt et lactantia comeus, et intra cordis tecta regalia collecemus. Grandem et validum habemus Mosen: nihil de eo parvum, nihil vile sentiamus, sed totum magnificum, totum egregium, totum elegans: totum enim magnum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
& interimi. Cupit autẽ quȩcunq carnis
sunt uiuere. & quȩ ad iateriã ꝑtinent cor.¬
poralen: hȩc ñsolũ uiuere. sed & augeri
& excoli cupit. Uit enĩ ut om̃s carnalia
sapiant. temporalia desiderent. quȩ supͣ
tram sunt quęrant. nemo exaltet adcȩlũ
oculos suos. nemo requirat unde huc ue¬
nerit. nemo patriã paradisũ recordetur.
Cũgͦ uideris homines in uoluptatib & deli.¬
cuis uitã ducere. luxi fluitare. epulis.¬
tiis oꝑam dare. inistis scias qͦd rexegypti
masculos necat ꝙ uiuificat feminas.
dm̃ conuerti. oculos sursũ erigere. quȩ¬
aduersus eũ machinis pugnat. Odit tales.
uiuere eos inȩgypto non sinit. Inde gͦ. ẽ. qđ

Expanded text:
cupit autem quae carnis sunt, vivere, et quae ad materiam pertinent corporalem, hae non solum vivere, sed augeri et excoli: vult enim ut omnes carnalia sapiant, temporalia et quae sunt super terram quaerant; nemo levet ad coelum oculos; nemo requirat unde huc venerit; nemo patriam paradisum recordetur. Cum ergo videris homines in voluptatibus vitam ducere, luxu fluitare,tiis operam dare, scito quia in his rex Aegypti masculos necat, et vivificat feminas. Deum converti, oculos sursum erigere, e machinis oppugnat; odit tales, vivere in Aegypto non sinit. Inde est quod
Abbreviated transcription (Latin):
torũ a filia ꝑcepit pharaonis illa. apud quã
ga accepit abȩccła: Puto illud intelligi¬
innongentem inemulationẽ uos inducã
ingentem in sipientem iniram uos concitabo.
ultra idola ñ colat. Uides enĩ eos qui ex
gentib sunt ita ad dm̃ conuersos. ẽẽ. ut
ultra idola nesciant. dm̃ prȩt̾ unũ nemi.

Expanded text:
torum accipit a filia Pharaonis, apud quam torum accipit a filia Pharaonis, apud quam ga accipit ab Ecclesia? Puto illud qin non gentem in aemulationem vos inducam: in gentem insipientem, in iram vos concitabo. ultra idola non colat: videns enim gentiles ita ad Deum conversos, ut ultra idola nesc
Abbreviated transcription (Latin):
& iniquum habeat patrem: tam̃ dr̃ ad eã
ꝑ ꝓpħam. Audifilia & uide & inclina au¬
patris cui. qͥa concupiuit rex speciem tuã.
Hec gͦ. ẽ. quȩ exiuit de domo patris & ue-¬
nit al aquas ut lauaret᷑ apeccatis quȩ con-¬
traxerat indomo patris sui. Deniq statim
uiscera miscdiȩ suscepit. & miserat᷑ infant̾e.
dat eũ nutrire. nutritur apud suos. ibi agit
ducit᷑ adeam. & adoptatur infiliũ. Moy ses¬
tibin conclusa pice & bicumine oblita. Tibiꝰ
genꝰ . ẽ. tegminis. exiurgis aut expapiro con-¬
textũ. uł exarborũ eortice formatũ. intra
cebat gͦ lex conclusa intra huiꝰ modi teg
qͦ ȩccła ueniret exgentib & assumeret eã
entiȩ aulas & regalia tecta conscisceret.
Hec tam̃ lex infantiã suã apud suos trans-¬
gere nesciunt: paruula. ẽ. & infans.¬
& lactentiũ habens cybos. Cũ uͦ adȩccłam
& ualidior moy ses. Amoto enĩ uelamine lit.¬
terȩ: ꝑfectus in lectione eiꝰ cybusꝙ solidus in¬

Expanded text:
ium habeat patrem, tamen ad illum dicitur: Audi, filia, et vide, et inclina aupatHaec est ergo quae exivit de domo patris, et venit ad aquas, ut lavaretur a peccatis quae contraxerat in domo patris: et statim viscera misericordiae suscepit, et miserta est infantis; t eum nutriri. Nutritur apud suos, ibi agit tur ad eam, adoptatur in filium. Mosestibin conclusam, et bitumine linitam. Tibin genus tegminis ex virgis et papiro contextum vel etiam ex arborum cortice formatum. T cebat ergo lex clausa intra hujusmodi tegmquo Ecclesia veniret ex gentibus, et assumeret eam entiae aulas et regalia tecta consisteret. Hic infantiam suam apud suos transgere nesciunt parvula est, et lactentium habent cibos. Cum vero ad Ecclesiam  validior; amoto enim velamine litterae, perfectus in lectione ejus cibus in
Abbreviated transcription (Latin):
ctione cuncta ineas eruditionis medicina
confertur. Temptat tam̃ ꝑ hȩc pharao necare
eccłȩ masculos: cũ studiosis quibusq inscri-¬
dogmata suggerit. Sed stat imimobile
fundamtũ dĩ. Timent eni obstetrices dm̃.
idest timorẽ dĩ docent: qͥa initiũ sapien-¬

Expanded text:
is cuncta eruditionis medicamina conferuntur. Tentat tamen Pharao per has necare masculos, cum studiosis in divinis Scridogmata suggerit. Sed stat immobile fundamentum Dei. Timent enim obstetrices Deum, id est, timorem Dei docent, qui est initium sapien
Abbreviated transcription (Latin):
insensati. increduli. errantes. seruientes
desideriis & uoluptatib uarus: ñ enĩ
aliud est hoc quod ierłm aliquando fu¬
isse subrege adombezechscribitur: uł
aliȩ ciuitates subaliis. Sed interim iħc
interficit inmicos. ñ crudelitatem do¬
cens ꝑ hoc sicut heretici putant. sed futu-¬
ra ii iis quȩ gerunt᷑ sacram̃ta designans:
ut cũ interemerit eos reges qͥ regnũ pec.¬
cati tenent in nobis. possimꝰ illud implere
qͦd dix apł̃s. Sicut ex hibumꝰ mẽbra nr̃a
seruire iniquitati ad iniquitatem: it a
nunc exhibeamꝰ mebra nr̃a seruire iui-¬
sticie insc̃ificatione. Quid gͦ est qͦd ab eis
hoc loco. uelut crudele culpatur: Hoc
inquit scriptũ est. Pomite pedes ur̃os suꝑ
colla eorũ. & interficite eos. Quid qͦd hȩc
ñ crudelitas sed humanitas & benigni¬
tas inuenitur: Utinã enĩ & tu talis es-¬
ses qui poneres pedes tuos suꝑ serpentes
regnauit inte & tenuit inte regnum

Expanded text:
insensati, increduli, errantes, et servientes insensati, increduli, errantes, et servientes desideriis et voluptatibus variis? » Non enim aliud est hoc quod Jerusalem aliquando sub rege fuisse Adonibezeth scribitur, vel aliae civitates sub aliis; sed interim Jesus interficit inimicos, non crudelitatem docens per hoc, sicut haeretici putant, sed futura in his quae gerunt sacramenta designans: ut cum interimeret Jesus eos reges qui regnum peccati tenent in nobis, possimus illud implere quod dixit Apostolus: « Sicut exhibuimus membra nostra servire iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibeamus membra nostra servire justitiae ad justificationem . » Quid ergo est quod ab eis hoc loco velut credule culpatur? Hoc, inquit, scriptum est: Ponite pedes vestros super collum eorum, et interficite eos, namque hoc non crudelitas, sed humanitas et benignitas invenitur. Utinam enim tu talis esses qui poneres pedes tuos super serpenteregnavit in te, et nutrivit in te regnum
Abbreviated transcription (Latin):
cas: post modũ insortem ueniunt sc̃or
& pars dñi appellantur. sicut regnum
arbitror indicari. qͦd etiam isti qͥnq sen-¬
sus quos supͣ exposiumꝰ incorpore positi
cũ ꝑ iħm fuerint deuicti ita ut infide¬
litas abeis & incredulitas depellat᷑. & cũ¬
moriunt᷑ peccato in eo qͦd desinunt ami-¬
nisterio peccati: ipsis post modũ ministris
utitur anima. ad oꝑandam iusticiã dei¬
Et ita fit ut inierłm inqua prꝰi rex nequ̾a
regnabat & pessimꝰ: postmodũ ine a
regnet cdauid potens manu. uł pacificus
tias & feda ministeria animȩ prȩbenda
sollicitent. Quas malignas uirtutes si fi¬
des xp̃i superauerit. & in ligno crucis eiꝰ
fuerint suspensȩ. ut de ipsis triumphet
inligno. & inligno crucis suȩ. interem.¬
ptis his regnoq depulsis: tunc efficitur
anima inparte cd̃. tunc ierłm regnum
dĩ efficitur. & templum in ea dño con-¬
struitur. Aut ñ hoc desemet ipso sentiebat

Expanded text:
cas, postmodum in sortem veniunt sanctorum, cas, postmodum in sortem veniunt sanctorum, et pars Domini appellantur, sicut regnum arbitror indicari quod etiam isti quinque sensus quos supra exposuimus, in corpore positi, cum per Jesum fuerint devicti, ita ut infidelitas ab eis et incredulitas depellatur, et commoriantur peccato, in eo quod desinunt a ministerio, peccatis ipsis postmodum ministris utitur anima ad operandam justitiam Dei. Ita fit ut Jerusalem, in qua prius rex nequam regnabat et pessimus, postmodum in ea regnet David potens manu, et pacificus tias et foeda ministeria animae praebendo sollicitent: quas malignas virtutes si fides Christi superaverit, et in ligno crucis ejus fuerint suspensi, ut de ipsis triumphet in ligno; et in ligno crucis suae interemptis his, regnoque depulsis, tunc efficitur anima in parte Dei, tunc Jerusalem regnum Dei efficitur, et templum in ea Domino construitur. An non hoc de semetipso sentiebat
Abbreviated transcription (Latin):
qui adhuc carnalib uitus & fragilitatib
impugnant᷑. qͦd etiã in hoc loco indicari pu-¬
to. Et enĩ gabaonitis indictũ. ẽẽ. aqͥnq re-¬
gib diximꝰ bellũ. quorũ figuram dixi. ẽẽ.
in his qui imꝑfecti sunt. Isti uͦaqͥnq re-¬
gib impugnant᷑. Quinq autẽ reges qͥnq
sensus corporeos indicant. uisum. au¬
ditũ: gustũ. tactũ. odoratũ. Peralique
& enĩ horũ: unũquenq necesse est deci.¬
dere inpeccatũ. Quinq sensus. qͥnq illis
regib comparantur: qui gabaonitas id
est qui carnales homines impugnanit.
potest hoc fortasse indicari. qͥa inspelun.¬
ca locus est in ꝓfundũ trȩ defossus. Igit᷑
etiã isti quos supra exposiumꝰ sensus. cũ
se t̃rens actib incorpore positi demerse¬
rint. & nichil adopus dei sed totũ admi-¬
nisteriũ corporis egerint: inspeluncas
confugisse dicuntur. Sciendũ tam̃. ẽ.
qͦd ista ipsa regna quorũ nunc reges un¬¬
cuntur ab iħu & confugiunt ad spelun.¬

Expanded text:
adhuc carnalibus vitiis et fragilitatibus impugnantur, quod etiam in hoc loco indicari puto. Etenim Gabaonitis indictum esse a quinque regibus diximus bellum, quorum figuram dixi esse in his qui imperfecti sunt. Isti ergo a quinque regibus impugnantur. Quinque autem reges quinque sensus corporeos indicant: visum, auditum, gustum, tactum, odoratum; per aliquem etenim horum unumquemque necesse est decidere in peccatum. Quinque sensus quinque illis regibus comparantur, qui Gabaonitas, id est, carnales homines, impugnant. potest hoc fortasse indicari, quia spelunca locus est in profundum terrae defossus. Igitur etiam isti quos supra exposuimus sensus, cum se terrenis actibus in corpore positi demerserint, et nihil ad opus Dei, sed totum ad ministerium corporis egerint, in speluncas confugisse dicuntur. Sciendum tamen est quod ista ipsa regna, quorum nunc reges vincuntur ab Jesu et confugiunt ad spelun
Abbreviated transcription (Latin):
iam adbreuiabuntur dies. Idem gͥ atq ipse
dñs nouit & extendere diem cũ salutis est
tempiis: & breuiare diem cũ tribulationis &
ꝑditionis est tempus. Nos tam̃ dũ habemꝰ
diem & ꝓducit᷑ nob̃ spatiũ lucis: sicut indie
honeste ambulem & oꝑa lucis operem᷑SSed
reges fuisse. & hos inspeluncas confugis.¬
se.Sepe diximꝰ. duplicem. ẽẽ. xp̃ianorum
pugnã. Perfectis quidẽ & talib qualib¬

Expanded text:
jam breviabuntur dies. Idem igitur ipse jam breviabuntur dies. Idem igitur ipse Dominus novit extendere diem, cum salutis est tempus; et breviare eumdem, cum tribulationis et perditionis est tempus. Nos tamen dum habemus diem et producitur nobis spatium lucis, sicut in die honeste ambulemus, et opera lucis operemur. reges fugisse, et hos in speluncam confugisse. Saepe diximus duplicem esse Christianorum pugnam: perfectis quidem et talibus quali
Abbreviated transcription (Latin):
tor. finis erat iam mundi. Deniq ipse dicebat.
Pęnitentiam agite. ap ꝓpinquauit enĩ regnũ
celorui. Et retinuit & repressit diem consum¬
mationis: & adesse ꝓhibuit. Uidens enĩ ds̃
pat̾ salutem gentium ꝑ ipsum solũ posse con-¬
stare: dicit adeum. Pete ame. & cdabo tͥ gen-¬
tes hȩreditatem tuã. & possessionẽ tuam der-¬
minos trȩ. Donec gͦ paterna pollicitatio cõ¬
pleatur. & ecclȩ exdiuersis nationib cres¬
cant atq introeat tota gentiũ plenitudo.¬
& tunc demũ omĩs isrł saluetur: dies ꝓdu¬
citur & differtur occasus. Nec unqua sol¬
occumbit. sed semꝑ exoritur: dũ credeN.¬
tiũ cordib sol iusticiȩ lum̃ ueritatis infuN¬
dit. Cũuͦ repleta fuerit mensura credentiũ.
& addeteriores ac decoloratas ultime gene.¬
rationes uenerit. cũ increscente iniquitate
refrigescet caritas multorũ. & ꝑpauci re.¬
manserint inquib fides inueniatur. tunc

Expanded text:
tor, finis erat mundi; jam denique ipse dicebat: « tor, finis erat mundi; jam denique ipse dicebat: « Poenitentiam agite, appropinquavit regnum coelorum . » Et tenuit et repressit diem consummationis, et adesse prohibuit. Videns enim Deus Pater salutem gentium per ipsum solum posse constare, dicit ad eum: « Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Donec ergo paterna pollicitatio compleatur Ecclesiae, et diversis nationibus crescat, atque introeat tota gentium multitudo, tunc demum omnis Israel salvetur: dies producitur, et differtur occasus; nec unquaoccumbit, sed semper oritur, dum credentium cordibus sol justitiae lumen veritatis infundit. Cum vero repleta fuerit mensura credentium, et deterior jam ac decolor aetas ultimae generationis advenerit; cum increscente iniquitate refrigescet charitas multorum, et perpauci remanserint, in quibus fides inveniatur: tunc
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s qui pie uolunt uiuere inxp̃o ꝑsecutio¬
ne patiuntur. Sed & salomon similia cdi-¬
cit. fili inquit accedens ad seruitutem dĩ:
prȩpara animam tuã ad temptationem.
Oppugnant᷑ gͦ etiam nunc gabaonite: cui¬
cunq modi sunt: ꝓpt̃ amicicias iħu. Et
licet sint ligni cȩsores && aquȩ gestatores.
idest licet ultumni meritis ui eccła. tam̃ hoc
ñ tibi uidecur hoc agere innobis & hoc
prȩcipere illud apłi mandatũ dicens. con¬
solamini pusillanimes. sustinete infirmos.
patientes estote ad om̃s. & iterũ uos autẽ
potentiores imbecillitates infirmorũ susti.¬
suis adest iis qui ꝓnomine suo contrariis
uirtutib oppugnant᷑. & ñ solũ auxilium
prestat inbello: uerũ & ꝓducit tempus di¬
ei. & spatia lucis ꝓtelans: aduentũ discutit
nr̃ iħc ꝓtelauerit lucem & maiorem fecerit
diem. uł ꝓsalute hominũ: uł ꝓ interitu
contrariarũ uirtutũ. Ex quo aduenit salua¬

Expanded text:
Omnes qui pie volunt vivere in Christo, persecutioOmnes qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patiuntur . » Sed et Salomon similia dicit: « Fili, inquit, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem . » Oppugnantur ergo etiam nunc Gabaonitae cujuscunque modi sunt, propter amicitias Jesu; et licet sint ligni caesores, et aquae gestatores, id est, licet sint ultimi meriti in Ecclesia, tamen in hoc non tibi videtur hoc agere in nobis, et hoc praecipere illud Apostoli mandatum: « Consolamini pusillanimes, sustinete infirmos, patientes estote ad omnes ; » et iterum: « Vos potentiores, imbecillitates infirmorum sustisuis adest his qui pro nomine suo contrariis virtutibus oppugnantur: et non solum auxilium praestat in bello, verum et produxit tempus diei, et spatia lucis protelans, adventum discutit protelaverit lucem, et majorem fecerit diem, vel pro salute hominum, vel pro interitu contrariarum virtutum. Ex quo advenit Salva
Abbreviated transcription (Latin):
S& ñ est ꝓgressus ad occasum: in fine unius¬
I diei. Non fuit dies talis ante hunc: nec ita
Sexaudiuit ds̃ hominem. quia ds̃ pugnauit
S ꝓisrł. Et fugerunt illiquinq reges. & abs.¬
Sconderunt se inspelunca in mageda. Hȩc
scd̾m hẏstoriam quidem gesta: miracula
diuinȩ uirtutis uniuersis scł̃is prȩdicant.
nec int̾ptationẽ extrinsecus indigent: iN
quib gestorũ lumen choruscat. Quid tam̃
inhis spualis intellectus contineat: requi.¬
ram̃. Cũ se anima humana uerbo dĩ socia.¬
uerit: dubitare ñ debet statim se inimicos
habituram. & eos quos ante habuerat ami.¬
cos: in aduersarios. eẽ. uertendos. idq ñ so.¬
lũ pati se ab hominib speret: uerũ etiã de
contrariis uirtutib & spualib nequiciis
id sibi imminere ꝓcerto sciat. Et ita fit
ut qui amicicias expetit iħu multorũ sibi
sciat immicicias tolerandas. Audi apłm
paulũ hec eadem confirmantem cũ dicit.

Expanded text:
non est progressus ad occasum in fine uniusnon est progressus ad occasum in fine unius dici. Non fuit dies talis ante hoc, nec ita exaudivit Deus hominem, quia Dominus pugnavit pro Israel. Et fugerunt illi quinque reges, absconderuntque se in spelunca Mageddam. Haec secundum historiam quidem gesta, miracula divinae virtutis universis saeculis praedicant, nec interpretatione extrinsecus indigent, in quibus gestorum lumen coruscat. Quid tamen in his spiritalis intellectus contineatur requiramus. Cum se anima humana Verbo Dei sociaverit, non debet dubitare statim se inimicos habituram, et eos quos ante habuerat amicos in adversarios esse vertendos: idque non solum pati se ab hominibus speret, verum etiam de contrariis virtutibus et spiritalibus nequitiis id sibi imminere pro certo sciat. Et ita fit ut qui amicitias expetit Jesu, multorum sibi sciat inimicitias tolerandas. Audiat apostolum Paulum haec eadem confirmantem, cum dicit: «
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s illi qui prius amicierant: post ami¬
cicias & familiaritatem filiorũ isrł im-¬
mici fiunt. Galaonitas quia afiliis isrł fȩ¬
dus pacis acceperant: iebuseus rex ierłm
inuitatis secum quattuor aliis regib ag-
greditur expugnare. Sed gabaonitȩ ui.¬
dentesquinq reges aduersum se inprȩliũ
conspirasse. nequaquã ꝓpriis uirib copi.¬
isq confidunt: sed mittunt adiħm auxilia
postulantes. At ille diumno ꝑmissu ad est
gabaonitis laturus auxilium. Hic uͦ iam
mirabilia cęlitus ostenduntur. Dñs de suꝑ
saxa grandinis pluit. & qͥnq regum qͥ
aduersum iħm pugnabant exercitum
uastat. Tunc uͦ uidens iħs diuinam secũ
dexteram prȩliantem. & ꝓsperis succes.¬
sib cuncta ꝓcedere. nouam qndam &
miram orationẽ extollit ad celũ dicens.
Stet sol suꝑ gabaon & lima suꝑ uallem
Selon: donec expugnem popłm istũ. Et ste¬
Stit sol & luna inloco suo. donec ꝑuinceret
Sdñs iniicos eorũ. Et stetit sol inmedio cȩlo.

Expanded text:
Omnes illi qui prius amici erant, post amicitias et familiaritatem filiorum Israel, inimici fiunt Gabaonitis, qui a filiis Israel foedus pacis acceperant. Jebusaeus rex Jerusalem, invitatis secum quatuor aliis regibus, Gabaonitas aggreditur expugnare. Sed Gabaonitae videntes quinque reges adversum se in praelium conspirasse, nequaquam propriis viribus copiisque confidunt, sed mittunt ad Jesum auxilia postulantes. At ille divino permissu adest Gabaonitis laturus auxilium. Ita vero jam mirabilia coelitus ostenduntur. Dominus desuper saxa grandinis pluit, et quinque qui adversus Jesum pugnant exercitum vastat. Tunc videns Jesus divinam secum dexteram praeliantem, et prosperis successibus cuncta procedere, novam quamdam et miram orationem extollit ad coelum, dicens: Stet sol super Gabaon, et luna super vallem Elon, donec expugnem populum istum. Et stetit sol et luna in loco suo, donec pervinceret Dominus inimicos eorum. Et stetit sol in medio, et