comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidrat id est uidere faciat: sicut & abrahae dictum est seauno cognou quoris
clillgis dñm cdm̃e tuum. Quȩ figura dicit᷑ hypallage. id est ꝑmutatio: quot ib
uidere qañt cognoscere dicimus eum. qui uidere uel cognoscere nos faloi ona
ulec dictũ est ut incredulis excusatio tolleretur tum uniuersis genub. siu¬
e tius qns ⁊ pͥs longis antc̃ temporib nosceretur. Om̃s declmauerunt si ũ
imnctiles fasti sunt non .e. qui faciar bonũ non est usqre adunum. Peollidũ
quilecoses surato inscelerato ꝑmansere ꝓposito. Dms enun ce ꝓpcrte posaonrs
dicere uea dupos tancum ꝓtineat qui ne farus ꝓsuasionib excẽcantur halelto
autm orcline uerba descencdunt. Friud enĩ fiuit ut declinarent: secutum est
ut inutiles fierent. Aclelidit Nonest qui faciat bonũ: non ẽ usque adunuirba
dolorilu cogitaitionum: tanquã erimpens partus effusud est. Rexene dunbb
quia inobstinitis sensib fructuosum non potuit qruenirulus nomedum sabi

Expanded text:
aciat; sicut et Abrahae dictum est: Nunc cognovi quoniam diligis Dominum Deum tuum . Quae figura dicitur hypallage, id est permutatio, quoties videre aut cognoscere dicimus eum qui videre vel cognoscere nos facit. Quod ideo dictum est, ut incredulis excusatio tolleretur; cum universis gentiunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. De illis dicit qui corde durato in scelerato permansere proposito. Omnes enim et pro parte possumus dicere; ut ad illos tantum pertineat, qui nefariis persuasionibus excaecantur. Pulchro autem ordine verba descendunt. Prius enim fuit, ut declinarent; secutum est, ut inutiles sibi fierent. Addidit, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Dolor ille cogitationum tanquam erumpens partus effusus est. Repetit verba; quia in obstinatis sensibus fructuosum non potuit invenire remedium. Meri
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ crederes. eẽ. confusũ: addidit & hymnũ dicent : id ÷ laudẽ quȩ rationabilibus
qui uenit ad dñm xp̃m. quali suauitate lȩtatus ÷: & sciamꝰ inestimabile. et. beneficiũ. qđ
ita legit᷑ exultatione cȩlebratũ. Hymnũ qͦq eiꝰ quẽ primo uersu psalmi ꝓmiserat
quanta grã cliuersitatis ornauit: laudẽ in carnationis eiꝰ. mirabili breuitatẽ describens:
& qͥd mundo p̃stiterit: ficlelis institutor edocuit. Ad postremũ in resurrectione uent᷑a:
uniuersos scõs eius hẏmnica in eo clicit exultatione gaudere. Sic & p̃sentia mirabili
breuitate narrauit: & adspem maximã concitandã futura nob̾ p̃mia cõꝓmisit.
Tri bue¬
bue rex cȩlestis: ut & erepti ab ariclitate peccati. flumine miscłiȩ t
copiosius irrigati. pinguescere meream᷑: ut hymnũ cũ scĩs tuis tibi iugit̃ decantare
possimus

Expanded text:
ipsum crederes confusum esse, addidit et hymnum dicent, id est laudem quae rationabilibus ipsum crederes confusum esse, addidit et hymnum dicent, id est laudem quae rationabilibus e beneficium, quod tanta legitur exsultatione celebratum. Hymnum quoque ejus quem primo versu psalmi promiserat, quanta gratia diversitatis ornavit! laudem incarnationis ejus mirabili brevitate describens, et quid mundo praestiterit, fidelis institutor edocuit. Ad postremum in resurrectione ventura universos sanctos ejus hymnidica in eo dicit exsultatione gabrevitate narravit, et ad spem maximam concitandam futura nobis praemia compromisit. Tribue, Rex coelestis, ut et nos erepti ab ariditate peccati, flumine misericordiae tuae copiosius irrigati, pinguescere mereamur, ut hymnum cum sanctis tuis tibi jugiter decantare possimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ent᷑: qͥ doctrinȩ boni duces extiter̃ popło xpĩano. Sequit᷑. & conualles abunclabt̃
frumento. Conualles. popłos significant humiles: qͥa nichil his humilius quȩ in quad̃
terrȩ concauitate descendt̃. Isti ergo humiles abundabt̃ frumento: sic̃ ille prblicanus
inec oculos audebat adcelum leuare. nec aliqua meritorũ p̃sumptione confidere
abunclauit frum̃to. &am qͥa humilis conuallis fuit. erectus ÷: qͥa p̾stante dño se ipse
deiecit. Et idõ forcior factus. ẽ: qͥa uires suas inualidas. ee. confessus ÷. Adiẽcit: clama¬
bunt & hymnũ dicent. Finalis ista conclusio: ostendit nobis allussiones illas quas
supiꝰ dix̃. msstica similitudine suscipienclas. Neq enĩ fines cleserti clamabt̃. nec con-¬
ues. nec arietas ouiũ: nec cętera quȩ clix̃ anteriꝰ : sed clamabt̃ illi & hẏmnũ dicen
adquos res ista conꝓbabili similitudine referunt᷑. Dix̃ enĩ priꝰ clamabt̃. Et ne clamorẽ

Expanded text:
bono duces exstiterunt populo Christiano. Sequitur, et convalles abundabunt frumento. Convalles populos significant humiles, quia nihil his humilius, quae in quadam terrae concavitate descendunt. Isti ergo humiles abundabunt frumento, sicut ille publicanus qui nec oculos audebat ad coelum erigere, nec aliqua meritorum praesumptione confidere. Abundavit frumento, quia humilis convallis fuit: erectus est quia, praestante Domino, se ipse dejecit; et ideo fortior factus est, quia vires suas invalidas esse confessus est. Adjecit, clamabunt et hymnum dicent. Finalis ista conclusio ostendit nobis allusiones illas quas superius dixit, mystica similitudine suscipiendas. Neque enim fines deserti clamabunt, nec convalles, nec arietes ovium, nec caetera quae dixit anterius; sed clamabunt illi et hymnum dicent, ad quos res istae comprobabili similitudine referuntur. Dixit enim prius clamabunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
enter aduertitur : ꝑ quẽ catholica dilatat᷑ eccłia. Benedicit enĩ dñs. quos uere
fecerit xpĩanos: flumine riuo. stillicidio. quȩ iam suꝑ iꝰ dixit. Deniq uide quid
uitur. Et campi tui replebunt᷑ ubertate. Campos dicit fideles homines atq
uistos: qui ȩqualitati camporũ. ȩquissimo pectore cõparant᷑. Tales enĩ ubertate
replentur : quia fructũ trigenariũ. & sexagenariũ. uel centenarũ. dño largiente
p̃stabt̃. ẜ inguescent fines deserti: & exultatione colles accingent᷑. Tines de¬
serti. populi gentiũ sunt: ad qͦs nullus ꝓpħa fuerat destinatꝰ: sel toti in uiclȩa
tione ꝓphetabant. Iti ergo fines deserti pingues magno mimere diuinit
decori facti sunt. quos pridẽ in credulitatis macies horrenla torpebat. Prima
deniq sacio ꝑ propħas. in iuelȩa natione ꝓuenit: sccła ingentib ꝑapostolos

Expanded text:
venienter advertitur, per quem catholica dilatatur Ecclesia. Benedicit enim Dominus quos vere venienter advertitur, per quem catholica dilatatur Ecclesia. Benedicit enim Dominus quos vere fecerit Christianos flumine, rivo, stillicidio, quae jam superius dixit. Deinde vide quid sequitur: Et campi tui replebuntur ubertate. Campos dicit fideles homines atque justos, qui aequalitati camporum aequissimo pectore comparantur. Tales enim ubertate replentur, quia fructum tricenarium, et sexagenarium, vel centenarium, Domino largiente, praestabunt. Vers. 15. Pinguescent fines deserti, et exsultatione colles accingentur. Fines deserti populi gentium sunt, ad quos nullus propheta fuerat destinatus; sed toti in Judaea natione prophetabant. Isti ergo fines deserti, pingues magno munere Divinitatis decori facti sunt, quos pridem incredulitatis macies horrenda turpabat. Prima denique satio per prophetas in Judaea natione provenit; secunda in gentibus per apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
dedi non ȩscam. Stillicidia enĩ sunt guttȩ quȩ de tectis cadunt : ñ pondere
assicluitate penetrantia. Quȩ quantũ distent ariuis: etiã uisualis nob̾ ratio patefacit.¬
go in primordis suis lȩtabit᷑ omis fidelis. cũ ex orietur exaqua & spũ scõ: quan
uere renascimur: uͭ gloriae dm̃ ipsius elignatione p̃parem᷑. E̾st enĩ nobis tunc mag.¬
na lȩtitia: quando antiqͥ hominis uetustate deposita. in nouȩ regenerationis
conuersa: tam̃ ꝓ uectus nr̃i orelinẽ uident᷑ monstrare certissimum. Primo enim
ariditas fidei quib dã stillicieliis animat᷑ post riuis afluentib irrigam᷑: deinde
it dicit uersus suꝑior. ad fluminis illius plenituelinẽ iuuante cdño ꝑuenimi
Sic ꝑ hȩc tria: diuini muneris ordo declaratur. B enedices coronã anni benigni-¬
is tuȩ : & campi tui replebunt᷑ ubertate. Corona anni totus mundus con¬

Expanded text:
dedi, non escam . Stillicidia enim sunt guttae quae de tectis cadunt, non pondere, sed dedi, non escam . Stillicidia enim sunt guttae quae de tectis cadunt, non pondere, sed assiduitate penetrantia, quae quantum distent a rivis etiam visualis nobErgo in primordiis suis laetabitur omnis fidelis, cum exorietur: et aqua et Spiritu sancto vere renascimur, et gloria Domini ipsius dignatione praeparamur. Est enim nobis tunc magna laetitia, quando antiqui hominis vetustate deposita, in novae regenerationis conversa tamen provectus nostri ordinem videntur monstrare certissimum. Primo enim ariditas fidei quibusdam stillicidiis animatur; post rivis affluentibus irrigamur: deinde, sicut dicit versus superior, ad fluminis illius plenitudinem, juvante Domino, pervenimus. Sic per haec tria divini muneris ordo declaratur. Vers. 14. Benedices coronam anni benignitatis tuae, et campi tui replebuntur ubertate. Corona anni totus hic mundus con
Abbreviated transcription (Latin):
generationes eiꝰ. instillicidus illiꝰ lȩtabit᷑ cum ex oritur. Riuos etiã hic edicit apłos.
uel alios fideles: qui de illo dei repleto semꝑ flumine biber̃. Sed ne potũ ipsorum
crederes. e̾e. tenuissimũ : dic̃ riuos ipsos in ebriandos: ut ad tantã sacietatẽ ꝑuenian
quanta & ipsis ab uncle sufficiat: & aliis ꝓfutura concedat. Rechit igit᷑ ad singularẽ
numerũ : quẽ ȩcclesiasticȩ unitati diximꝰ conuenire. Dicit enĩ: multiplica g¬
tiones illius. Illius scilicet riui: qͥ de flumine scõ profluxit: ut ꝑ generationes
succeclentes. p̃dicatio beata non cleficiat. sed multiplicetur: unde catholica semꝑ
crescat ȩccłia : ut quimͦ inbrunt᷑ sacro doginate. post alios docere uicleant
destillicieliis. qui aclinchoantes respiciunt xp̃ianos. quando angusta pri¬
dia. latissima non potest introire cloctrina. de quib dic̃ apłs. Non potui loqui
uob̾ quasi sp̃italib : sed quasi carnalib quasi paruulis in xp̃o lac uobis potum

Expanded text:
generationes ejus, in stillicidiis suis laetabitur, cum exorietur . Rivos etiam hic dicit apostolos, vel alios fideles, qui de illo Dei repleto semper flumine biberunt. Sed ne potum ipsum crederes esse tenutissimum, dicit rivos ipsos inebriandos, ut ad tantam satietatem perveniant, quanta et ipsis abunde sufficiat, et aliis pro futura concedat. Redit igitur ad singularem numerum, quem ecclesiasticae unitati diximus convenire. Dixit enim, multiplica generationes ejus, illius scilicet rivi, qui de flumine sancto profluxit, ut per generationes succedentes praedicatio beata non deficiat, sed multiplicet, unde catholica semper crescat Ecclesia, ut qui modo imbuuntur sacro dogmate, post alios docere videantde stillicidiis, quae ad inchoantes respiciunt Christianos, quando angustata primordia latissima non potest introire doctrina; de quibus dicit Apostolus: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum
Abbreviated transcription (Latin):
temtpꝰ significat : quo diuersa apłi signa faciebant. Mecesse eñ erati a tepneasitas
conti emiter&. quȩ dibẽ trȩ habitare uiclebat᷑: quando talia signa cern ebatẽ
qu nerelectio eoru ꝓcliclerat: nec uisio ulla monstrauerat. Ipse enĩ dixie sanLelec¬
morille concipi potuisset: id ÷ asignis tuis. Ad didic exitꝰ matutini & uespe delec¬
tionis adqͥrit. Quod autẽ dix̃. & uesꝑe delectaberis. significat quandlo g rarriam
patientib semꝑ obscurũ ÷ sed tam̃ adclñm cͥ̾eatorẽ ueniuntas qͥmendles conuom

Expanded text:
gna faciebant. Necesse enim erat ut universitas contremisceret, quae orbem terrae habitare videbatur, quando talia signa cernebat quae nec lectio eorum prodiderat, nec visio ulla monstraverat. Ipse enim dixit unde timor ille concipi potuisset, id est, a signis tuis. Addidit, exitus matutini et vespere delectionis acquirit. Quod autem dicit, et vespere delectaberis, significat quando gravia pati
Abbreviated transcription (Latin):
ci fiuentoꝵ. obiecta quȩq sũ maergit᷑: & enatare ñ sinit. quẽ cunqliuo lueritiador
his errorib pietas diuina subuenit : quando salutẽ mundo aduentu dnĩ saluatoris
indulsit. Perscratancdũ ÷ autẽ: qͥd uelit ꝓpiciatꝰ intelligi. Apte dicimꝰ hoc desacer¬
ciotib quoties ꝑimmolata sacrificia peccatis nr̃is ꝓpiciã faciunt diunitatẽ: ut
quȩ debebar᷑ delictis: conuertat᷑ ingr̃am salutis et qui erant factis suis iuisti¬
mi rei reddant᷑ diumitatis munerib absoluti. Sic diuinitas ꝓpiciã : humano
generi : quando nobis & sacerdotẽ. & hostiã ipsũ contolit xp̃mꝰ Sic̃ dic̃ apłs. deus erat¬

Expanded text:
que submergit, et enatare non sinit quaecunque voraverit. Sed his erroribus pietas divina subvenit, quando salutem mundo adventu Domini Salvatoris indulsit. Perscrutandum est autem quid velit propitiatus intelligi. Apte dicimus hoc de sacerdotibus, quoties per immolata sacrificia peccatis nostris propitiam faciunt Divinitatem; ut ira quae debebatur delictis, convertatur in gratiam salutis; et qui erant factis suis justissime rei, reddantur Divinitatis muneribus absoluti. Sic Divinitas propitiata est humano generi, quando nobis et sacerdotem et hostiam ipsum contulit Chri
Abbreviated transcription (Latin):
rofuagil uinscima rime conturbatȩ gentes quando ficielissimos cernebantia &li uris
uotutes facere : ⁊ mortuos supplicantiũ uota complere: contra sua num uatae corũ
potentia parescere: ⁊ responsa denegare. Iunc enĩ & delficos a pollo contie urt :¬
une a deisis diana discessit: cunc cy cherea uenus eribut. Sed qd roguesen om̃s
arera poterantn q uando sua numina formiclare cernebant: Et timebũt om̃s

Expanded text:
potuerunt: unde maxime conturbatae sunt gentes, quando fidelissimos cernebant, et vivos facere virtutes, et mortuos supplicantium vota complere: contra sua numina et eorum potentiam pavescere, et responsa denegare. Tunc enim et Delphicus Apollo conticuit; tunc a Delphis Diana discessit; tunc Cytherea Venus erubuit. Sed quid, rogo, gentes facere poterant, quando sua numina trepidare cernebant? Vers
Abbreviated transcription (Latin):
uiuiũ elñ copiosissimũ. amicos suos relĩquera& exaliqua parte ieiunos dic̃ enĩ:
parasti cybum illorũ. Eybris iste non dentib manditur: sed amimȩ auicditate deuorat᷑:
quo dictum ÷ ĩpanem cȩ̨li cledit eis. & panẽ angłorũ mancducauit homo. Sic tot
ad cõmunionẽ sacrã conuenient̃ refertur: quando eius sanguinẽ bibimꝰ. & de eius
pore saginam᷑. &ne aliqͥd casualit̃ factũ putares : sicut arbitrat᷑ irridenda g¬
litas: sub didit: quia ita ÷ p̃paratio tua. Sic enĩ omĩa contiger̃: quẽ ad modũ st̃ abipso
disposita : sic̃ ipse in euangłio dic̃. Nonne quinq passeres ueneunt dipondio: & unꝰ¬

Expanded text:
onvivium Domini copiosissimum amicos suos relinqueret ex aliqua parte jejunos. Dicit enim, onvivium Domini copiosissimum amicos suos relinqueret ex aliqua parte jejunos. Dicit enim, parasti cibum illorum. Cibus ille non dentibus manditur, sed animae aviditate devoratur; de quo dictum est: Panem coeli dedit eis; panem angelorum manducavit homo . Sic totum ad communionem sacram convenienter refertur, quando et ejus sanguinem bibimus, et de ejus corpore saginamur. Et ne aliquid casualiter factum putares, sicut arbitratur irridenda gentilitas, subdidit, Quia ita est praeparatio tua. Sic enim omnia contigerunt quemadmodum sunt ab ipso disposita, sicut ipse in Evangelio dicit: Nonne quinq
Abbreviated transcription (Latin):
łsumen dei repletum ÷ aquis: parasti cybũ illorũ quia ita ÷ preparatio tia uboene
musccłia dni plenissimo fluuio comparat᷑ Hon enĩ aliqua siccitate potest. amonoit¬
nosc qui potationib erebris nescit expendi. Mundialis aqua aut imbrib accipit
igmentum aut siccitate defectum: dei uero stuuius. semꝑ plenus. semꝑ ȩqualis ÷
de quo dictum ÷. fluminis impetus. lȩtificat ciuitatẽ dei: e t ipse dñs ineua nglio¬
at i qͦ ui biberit exaqua quã ego clabo ei non sitiet unquã: seel fi& meo fons aqre
salientis inuitam ȩternam. Nec morieat quol alibi singulari: alibi plurali numero flu
sunt posita. Unitats enĩ iurtus ÷ : multa complecti. Nao cũ dicamus pluraliter
eccłias uinã tam̃ constat. cẽ. catholicã: qđ innumeris uicib cognoscitur. ẽe me-¬
oratũ. Sed postquã de potu fluminis dixit: de cybo spĩtali sub iecit: nec¬

Expanded text:
Flumen Dei repletum est aquis; parasti cibum illorum, quia ita est praeparatio tua. Bene Flumen Dei repletum est aquis; parasti cibum illorum, quia ita est praeparatio tua. Bene misericordia Domini plenissimo fluvio comparatur. Non enim aliqua siccitate potest imminui, qui potationibus crebris nescit expendi. Mundialis aqua aut imbribus accipit augmentum, aut siccitate defectum; Dei vero fluvius semper plenus, semper aequalis est; de quo dictum est: Fluminis impetus lui biberit ex aqua quam ego do ei, non sitiet unquam; sed fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Nec moveat quod alibi singulari, alibi plurali numero flumina sunt posita. Unitatis enim virtus est multa complecti. Nam cum dicamus pluraliter Ecclesias, unam tamen constat esse catholicam, quod innumeris vicibus cognoscitur esse memoratum. Sed postquam de potu fluminis dixit, de cibo spirituali subjecit, ne c
Abbreviated transcription (Latin):
Pocbpliart eams Pretram hc genꝰ humanũ debemꝰ acciꝑe: qđ satiatũ atq refectũ
est iqpando dñs acluenire dignatꝰ ÷. Sel unde ista t̾ra clebriata sit: alt̾ ꝑsalmus
exponit dicens. Et poculũ cuũ in ebrians. quã p̃clarĩs. ł brietas : felix ssatietas
salutaris: quȩ quanto copiosius sumit᷑: tanto sobrietatẽ mentib elonaore ligerata
ponit : inscripturis aut̃ scłarib uel in cõmunib fabulis ebrietas inbonã partẽ
pent non habetur. Sub iungit: multiplicasti locupletari eam. Uerba ista: inex¬
plicabile modũ cdonationis ostendt᷑. Nam qͥ multiplicat locupletari. quantum
st non uidet ex primere: sedininmensum clucit᷑ qcł talib uerbis pollieeturia
Lociples enĩ dicit᷑. loca plura tenens. Ipsa ẽ. quã dignatus ÷ assumere ccepiran
non quã humanitatis more calcauit. Istã si quilẽ quã terimꝰ. ñ locupletandam
ogimꝰ sẽpotiusim mutanclã: sicut isaias dicit. Erit cȩlũ nouũ ae terra nor¬

Expanded text:
debemus accipere, quod satiatum atque refectum est quando Dominus advenire dignatus est. Sed unde ista terra debriata sit, alter psalmus exponit dicens: Et poculum tuum inebrians, quam praeclarum est! Ebrietas felix, satietas salutaris, quae quanto copiosius sumitur, tanto sobrietatem mentibus donare dignatur. ponitur. In scripturis autem saecularibus, vel in communibus fabulis ebrietas in bonam partem penitus non habetur. Subjungit, multiplicasti locupletare eam. Verba ista inexplicabilem modum donationis ostendunt. Nam qui multiplicat locupletare, quantum sit non videtur exprimere, sed in immensum ducitur quod verbis talibus pollicetur: locuples enim dicitur, loca plura tenens. Ipsa est terra quam dignatus est assumere, non quam humanitatis more calcavit. Istam siquidem quam terimus non locupletandam legimus, sed potius immutandam; sicut Isaias dicit: Erit coelum novum, et terra no
Abbreviated transcription (Latin):
imitus surgit. quod fluctus excitet peccatorũ: inde uenit in opinata cõmotio.
quȩ in nocentiã uerberat. scõsq defatigat. Sequit᷑. Sonũ fluctuũ eus quis sus¬
inebit: hic signisicat ꝑ secutores : qui lic& ipsi uelut fluctus atassimi con
sonus eorũ id ÷ dicta crudelia nullatenus ab hominib sustinentur : nisi diuina

Expanded text:
im surgit, quod fluctus excitat peccatorum; inde venit inopinata commotio, im surgit, quod fluctus excitat peccatorum; inde venit inopinata commotio, quae innocentiam verberat, sanctosque defatigat. Sequitur, sonum fluctuum ejus quis sustinebit? Hic significat persecutores, qui licet ipsi velut fluctus altissimi concitentur, sonus eorum, id est dicta crudelia nullatenus ab hominibus sustinentur, nisi divina
Abbreviated transcription (Latin):
lirent. Sed quẽ ad modũ hos p̃paraue  consequent̃ expõnit. Accinctꝰ potentia:
iel ÷ indutus maiestate sua. bumanitas enĩ dnĩ uerbi potestate p̾cincta ÷: ut qeł
homo non habrit. uirtus diuina p̃star&. Accingimꝰ enimnos. honorẽ baltei: clum
tam̃ alia sit dignitas cinguli. quã natura cingentis. Sic & in .xlmo.iͦii. psalmo dic¬
tum÷. Accingere gladio tuo: circa femur tuũ potentissime. & alibi. Prec inȩxisti me
lȩticia. Hlȩc enĩ & talia duas naturas indicant dnĩ xpĩ plenissimas atq ꝑfectas.
enĩ apłis p̃dicantib. non solum supͥsmaris. icd gentiliũ corda demersa ꝓfuncdius.¬
dlam cũ sua numina conticuisse cernerent. & an nichilata. ee. sentirent᷑: merito
corde turbati sunt. quando spes suas ad nichilum  uenisse noscebant. Nam cum
scłm mare dicat᷑. congrue fundo maris comparata sunt corla clem̃tiũ. Inde enĩ¬

Expanded text:
lirent. Sed quemadmodum haec praeparaverit, consequenter exponit, accinctus potentia, lirent. Sed quemadmodum haec praeparaverit, consequenter exponit, accinctus potentia, id est indutus majestate sua. Humanitas enim Domini Verbi potestate praecincta est; ut quod homo non habuit, virtus divina praestaret. Accingimus enim nos honore baltei, dum tamen alia sit dignitas cinguli, quam natura cingentis. Sic et in psalmo ingere gladio tuo circa femur, potentissime ; et alibi: Praecinxisti me laetitia . Haec enim et talia duas naturas indicant Domini Christi plenissimas atque perfectas enim apostolis praedicantibus non solum superficNam cum sua numina conticuisse cernerent, et annihilata esse sentirent, merito corde turbati sunt, quando spes suas ad nihilum pervenisse noscebant. Nam cum saeculum mare dicatur, congrue fundo maris comparata sunt corda dementium; inde en
Abbreviated transcription (Latin):
ae ad mare lõgum. id ÷̃ totiꝰ scłi habitationẽ: de quo & alibi dicit: hoc mare m
mundũ debere intelligi: dñs quoq testat᷑. Ait enĩ discipłis suis. faciã uos piscatores
hominũ. Ubi enĩ pisces maxime nisi inmari sunt: Mari quippe iuste comparatur hic
subtilitate profundus. Quod enĩ dictum ÷ p̃parans montes: ad terrenas altitu-¬
dines om̃ino non ꝑtinet. Preparare enĩ non licimꝰ : nisi qđ al competentes usus
alios necessaria qualitate ꝓudet᷑. Et ideo p̃paratos montes. apłos ꝑ allegoriam
decenter accipimꝰ : qui ad uerbũ p̃dicationis electi sunt: fortitudinẽ habentes
fidei. & altitudinẽ sanctitatis. humiles conuersatione: sel merito celsiores. hos
dñs preparauit inuirtute sua. quia ꝑ eos fecit magna miracula.: ut & magnitu-¬
dine uerbi increclulos conuerterent: & factorũ ammiratione clurissima corela mo¬

Expanded text:
sive ad mare longum, id est totius saeculi habitationem: de quo alibi dicit: Hoc mare masive ad mare longum, id est totius saeculi habitationem: de quo alibi dicit: Hoc mare mamundum debere intelligi Dominus quoque testatur; ait enim discipulis suis: Faciam vos piscatores hominum . Ubi enim pisces maxime, nisi in mari sunt? Mari quippe juste comparatur hic subtilitate profundus. Quod enim dictum est, Praeparans montes in virtute, ad terrenas altitudines omnino non pertinet. Praeparare vero non dicimus, nisi 212 quod ad competentes alios usus necessaria qualitate providetur. Et ideo praeparatos montes apostolos per allegoriam decenter accipimus, qui ad verbum praedicationis electi sunt, fortitudinem habentes fidei, et altitudinem sanctitatis, humiles conversatione, sed merito celsiores. Hos Dominus praeparavit in virtute sua, quia per eos fecit magna miracula; ut et magnitudine verbi incredulos converterent, et factorum admiratione durissima corda mol
Abbreviated transcription (Latin):
irabile inȩquitatȩ : exaudi nos ds̃ salutaris nr̃. Quod dixit mirabile inȩ¬
tate : ad templũ respicit predictum. Ms ultis enĩ modis. potest. c̾e. mirabile᷑ sed
ad cłdit in ȩquitate : ut illũ aduentũ ipsius debuisses aduertere. cũ bonos segregabit
Exaudi nos ds̃ salutaris nr̃. Ipse enĩ ds̃ saluator nr̃ ẽ: qui mundo salutẽ contulit.
umano generi sua pietate subuenit. Spes om̃iũ finũ terrȩ: & in mari lon
Postquã popłs ille conuersus orationẽ suã simplici corde ꝓfũdit. bonisq dnĩ se as-¬
seruit. e̾e. completum: uenit ad scđam sectionẽ in qua laudes dñi uirtutesq lescribit.
nam sensus iste : iudȩorũ ꝑsuasiones. & hereticoꝵ praua dogmata. falce ueritatis abscidit.
Spes enĩ dñi non ÷ localis. neq uniꝰ gentis: sed om̃ĩũ finiũ terrȩ: quando illi ꝑuniuer-¬
cdidit: & inmari longe. Siue ad insulas respicit. quas non uiclebat᷑ terrȩ finib inclusisse:

Expanded text:
irabile in aequitate. Exaudi nos, Deus salutaris noster. Quod dixit, Mirabile in aequitate, ad templum respicit praedictum; multis enim modis potest esse mirabile. Sed addidit, in aequitate, ut illum adventum ipsius debuisses advertere, cum bonos segregat Exaudi nos, Deus, salutaris noster. Ipse enim Deus Salvator noster est qui mundo salutem contulit, et humano generi sua pietate subvenit. Vers. 7. Spes omnium finium terrae, et in mari longe. Postquam populus ille conversus orationem suam simplici corde profundit, bonisque Domini se asseruit esse completum, venit ad secundam sectionem, in qua laudes Domini virtutesque describit. Nam sensus iste Judaeorum persuasiones, et haereticorum prava dogmata falce veritatis abscidit. Spes enim Domini non est localis, neque unius gentis, sed omnium finium terrae, quando illi per universdidit, et in mari longe. Sive ad insulas respicit, quas non videbatur terrae finibus inclusisse;
Abbreviated transcription (Latin):
e popłs qui prius dixerat. tẽ clecet hymnꝰ ds̃ insyon: nunc ad dñm bymn
supplicatione ꝓclamat dicens. Exaudi orationẽ meã : ut ipse priꝰ faceret quod
acxteris faciendũ cẽ p̃dixerat. Ipse popłs orationẽ suã ȩxaudiri petit. quem
sũꝑiꝰ diximꝰ. Sciens enĩ se. eẽ. moriturũ. illũ roga  ad quẽ se post hanc uitam
uenturũ noscebat: ut hic ei parcer&: ne ibi deipso iuidicaret. Sic enĩ de illo ui-¬
io dic̃. apłs. Onis enĩ stabimꝰ ante tribunal xp̃i: ut recipiat unꝰ quisq ꝓpr¬
hominẽ debemus aduertere: quia om̃s ad eũ constat. e̾e uenturos. siue damp-¬
nandos. siue inȩt̾nã requiem collocandos. Et nota qđ inscripturis diuinis fre¬
quent̃ & sola anima etsola caro ꝓanima ponit᷑: ut est illud ingenesi : et intra:¬

Expanded text:
Iste populus qui prius dixerat: Te decet hymnus, Deus, in Sion, nunc ad Dominum hymnidica Iste populus qui prius dixerat: Te decet hymnus, Deus, in Sion, nunc ad Dominum hymnidica supplicatione proclamat dicens: Exaudi orationem meam; ut ipse prius faceret, 211 quod caeteris faciendum esse praedixerat. Ipse populus orationem suam exaudiri petit, quem superius diximus. Sciens enim se esse moriturum, illum rogabat ad quem se post hanc vitam venturum esse noscebat; ut hic ei parceret, ne ibi de ipso judicaret. Sic enim de illo judicio dicit Apostolus: Omnes enim stabimus ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque prhominem debemus advertere: quia omnes ad eum constat esse venturos, sive damnandos, sive in aeternam requiem collocandos. Et nota quod in Scripturis divinis frequenter et sola anima, et sola caro pro homine ponitur; ut est illud in Genesi: Et intra
Abbreviated transcription (Latin):
litas. habuerat enĩ carmina. quȩ immundis spĩtib idolisq fundebat: sed ad lum̃
ueritatis adcducta. ipsum solũ dic̃ debere laudari. qui creator om̃iũ ꝓbat᷑ agnosci:
nec tam̃ alibi. nisi insyon: id ÷ in contemplatione. Sed ista contemplato: recte fide
lumen declarat. Inipsa eiũ uerus hłmnus elicit᷑ dño eliscipbnabili carmine: non
amore linguȩ ꝑuerso. sed ut hoc expressius intimaret: Adiecit: et tibi redelet᷑ uotum
inhierusalẽ. Ab infidelib uota reddebant᷑ marti. & ueneri. cȩterisq lemonib :
ut siquis fuisset dep̃lio liberatꝰ. sacrificabat gradiuo: siquis ad fȩdũ adulterũ
eruenisset. adorandã deã libidinis ȩ̨stimabat: nunc aut̃ ueritate recogn
debonis oꝑib inhierusalẽ dõ soli uotũ dic̃ e̾e. reddendũ: quȩ ẽ. uisio pacis. inqua
manet fixa immobilisq felicitas. Exaudi orationẽ meã: ad te om̃is caro ueni&.

Expanded text:
litas. Habuerat enim carmina quae immundis spiritibus idolisque fundebat; sed ad lumen litas. Habuerat enim carmina quae immundis spiritibus idolisque fundebat; sed ad lumen veritatis adducta, ipsum solum dicit debere laudari, qui Creator omnium probatur agnosci; nec tamen alibi nisi in Sion, id est in contemplatione. Sed ista contemplatio rectae fidei lumen declarat; in ipsa enim verus hymnus dicitur Domino disciplinabili carmine, non linguae clamore perverso. Sed ut hoc expressius intimaret adjecit, et tibi reddetur votum in Jerusalem. Ab infidelibus vota reddebantur et Marti, et Veneri, caeterisque daemonibus; ut si quis fuisset de praelio liberatus, sacrificabat Gradivo; si quis ad foedum adulterium pervenisset, adorandam deam libidinis aestimabat. Nunc autem veritate recognita, de bonis operibus in Jerusalem Deo soli votum dicit esse reddendum, quae est visio pacis, in qua manet fixa immobilisque felicitas. Vers. 2. Exaudi orationem meam; ad te omnis caro veniet.
Abbreviated transcription (Latin):
Sedut nodum questionis euitemꝰ : talis nobis sit ordo uerborũ. Infinẽ psalmꝰ clauid
canticũ de popło transmigrationis. ꝑ prophetiã. heremiȩ. & e⁊ echiel: cũ inciperent
ꝓficisci. Sic recte intelligitur: ut uerba magis ad popłm. quã alheremiã & ezethiel
ꝑtinẽre uideant᷑. PIUISIo pðalon. Popłs ille qui scłi peccata deseruit. reuer-¬
tens ad dñm saluatorẽ: primo ingressũ psalmi. auctorẽ suũ liberatus agnoscens. ora-¬
onẽ suã postulat debere cognosci: definiens solũ illũ beatũ. ẽe qui eiꝰ atria
ipsius potentiã que allegorica cõparatione describens. scõsq eius ymnica in ipso¬
tione gaudere.Tedecet hymnꝰ ds̃ insyon: & tibi redelet᷑ uotũ inhierusalem
euersa plebs ad dnm de captiuitate peccati. inmagna exultatione prorupit:
rens solum dñm decere hymnũ: non dẽmonũ turbas: ut putabat ante genti¬

Expanded text:
Sed ut nodum quaestionis hujus evitemus, talis nobis sit ordo verborum: In finem, psalmus David, Sed ut nodum quaestionis hujus evitemus, talis nobis sit ordo verborum: In finem, psalmus David, canticum de populo transmigrationis, per prophetiam Jeremiae et Ezechiel, cum inciperent proficisci. Sic recte intelligitur, ut verba magis ad populum quam ad Jeremiam et Ezechiel pertinere videantur. Divisio psalmi. Populus iste qui saeculi peccata deseruit, revertens ad Dominum Salvatorem, primo ingressu psalmi, auctorem suum liberatus agnoscens, orationem suam postulat debere cognosci, definiens solum illum beatum esse qui ad ejus atripsius, potentiamque allegorica comparatione describens, sanctosque ejus hymnidica in ipsTe decet hymnus, Deus, in Sion; et tibi reddetur votum in Jerusalem. Reversa plebs ad Dominum de captivitate peccati, in magna exsultatione prorupit, asserens solum Deum decere hymnum, non daemonum turbas, ut putabat ante genti
Abbreviated transcription (Latin):
mfinem psalmus. & dauid uerba iam nota sunt. Restat ut sequentia dicere debeamꝰ.
Cum popłs hebreoꝵ ꝓpt̃ inobędientiã suã captiuus acaldeoꝵ gente duceret᷑. hiere¬
mias & etechiel ꝓpħȩ. dixer̃ eos post septuaginta annos insuã patriã. e̾e. reclituros:
uersamq ab hostib hierusalem. meliori statu reparaturos. Acldidit: de popło ti¬
migrationis : utiq hebrẽo : qui inbabilonia ciuitate migratus ÷. Quod spu alit̃ signisi-¬
cat: quando peccatis facientib inliaboli potestatẽ tracducim᷑. Babilonia quippe
sicut sepe memoratũ :÷. in terp̃tatur confusio: quã specialit̾ ad diabolũ manifestũ
est ꝑtinere. Iste ergo popłs qui babilonã deserens. post captiuitatẽ adhierus alẽ
utatẽ dñi festinabat: illos respicit qui mundi istius confusione clampnata. al
quando iste popłs reuertebat᷑ adhierłm. hi eremias. & e⁊ ec hiel. morte preuenti sunt.

Expanded text:
finem, psalmus David, verba jam nota sunt; restat ut sequentia dicere debeamus. Cum populus Hebraeorum propter inobedientiam suam captivus a Chaldaeorum gente duceretur, Jeremias et Ezechiel prophetae dixerunt eos post septuaginta annos in suam patriam esse redituros, eversamque ab hostibus Jerusalem meliore statu reparaturos. Addidit: De populo transmigrationis, utique Hebraeo, qui in Babyloniam civitatem migratus est; quod spiritualiter significat, quando peccatis facientibus in diaboli potestate traducimur. Babylonia quippe sicut saepe memoratum est interpretatur confusio, quam specialiter ad diabolum manifestum est pertinere. Iste ergo populus, qui Babyloniam deserens post captivitatem, ad Jerusalem civitatem Domini festinabat, illos respicit qui mundi istius confusione damnata, ad Ecquando iste populus revertebatur ad Jerusalem, Jeremias et Ezechiel morte praeventi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iam prȩmũ est : quia nequeunt illuc introire. nisi quos ģlestis miscłia dignatur
eligere. Replebim̃ inbonis domus tuȩ: scm̃ est templum tuum. Si bona lomus
diꝰ id hierusalẽ futurȩ adliquidũ uoluerit ꝑscrutari mens humana: non sufficit.
Dequib dic̃ apłs. Quod oculus non uidit. nec auris audiuit. nec incor hominis ascen¬
t÷ quȩ preparauit cdĩ his qui diligunt cum. Sed quia fas ÷ ꝓpar te auclita lo
domus cius bona sunt. trignariꝰ sexagenariꝰ. & centenariꝰ fructus: quẽ ibi scĩs suis
fidelib dñs pollicetur. Sunt etiã & hic bona domus eius: quȩ dicit apłs. Alii enim
datur sermo sapientiȩ : alii sermo scientiȩ: alii fides ineodem spũ: alii grã sanitatum
alii genera linguarũ: alii interpretationes linguarũ. Et intuere qđ dixit replebim̃:

Expanded text:
jam praemium est, quia nequeunt illuc introire, nisi quos coelestis misericordia dignatur jam praemium est, quia nequeunt illuc introire, nisi quos coelestis misericordia dignatur eligere. Vers. 5. Replebimur in bonis domus tuae: sanctum est templum tuum. Si bona domus Dei, id est Jerusalem futurae ad liquidum voluerit perscrutari mens humana, non sufficit; de quibus dicit Apostolus: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus his qui diligunt eum . Sed quia fas est pro parte audita loqui, domus ejus bona sunt tricenarius, sexagenarius et centenarius fructus, quem ibi sanctis suis fidelibus Dominus pollicetur. Sunt etiam et hic bona domus ejus, quae dicit Apostolus: Alii enim datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae, alii fides in eodem Spiritu, alii gratia sanitatum, alii genera linguarum, alii interpretationes sermonum , etc. Et intuere quod dixit, Replebimur,
Abbreviated transcription (Latin):
assumpsist: habitabit in atriis tuis. Quidã uersũ hunc aptandũ estimant dño sal¬
on sed nos illũ magis ad communẽ beatũ chcimꝰ eẽ. referendũ. Pixerat enĩ suꝑ
impietatib nr̃is tu ꝓpiciaberis : nc̃ sequit᷑. b eatꝰ quẽ elegisti. & assumpsistiꝰ ut non
hoc de illo singulanter immaculato: sed de peccatore absolute dixisse noscat᷑. Beatꝰ
enĩ ẽ. quẽ elegit dñs. S ed uide quid ait. elegisti iut hanc electionẽ nemo siuis meri¬
tis applicaret : sicut ipse dic̃ in euangłio: non uos me elegistis. sed ego elegiuos. as¬
m iẽ. autẽ. in ȩternã requiẽ collocari: quã scĩs suis pius dñs compmittit. Sedi
talib contingae: ipse subsequit᷑. habitabit intabernaculis cuis. In habitare dicimus
eos qui adeptum locum nulla ꝑmutatione derelinquunt. Seel qualis iͣsta habitatio:
inalio psabno dicit: Concupiscit & defecit anima mea: in atria dñi. Ibi enĩ habitare

Expanded text:
aculis ms. A., in atriis tuis. Quidam hunc versum aptandum aestimant Domino Salvatori; sed nos illum magis ad communem beatum dicimus esse referendum. Dixerat enim superius, Impietatibus nostris tu propitiaberis; nunc sequitur, Beatus quem elegisti et assumpsisti; ut non hoc de illo singulariter immaculato, sed de peccatore absolute dixisse noscatur. Beatus est igitur quem elegit Dominus. Sed vide quid ait elegisti, ut hanc electionem nemo suis meritis applicaret, sicut ipse in Evangelio dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Assumi, est autem in aeternam requiem collocari, quam sanctis suis pius Dominus compromittit. Sed quid talibus contingit ipse subsequitur, Inhabitabit in tabernaculis tuis. Inhabitare dicimus eos qui adeptum locum nulla permutatione derelinquunt. Sed qualis sit ista habitatio, in alio psalmo dicit: Concupivit, et defecit anima mea in atria Domini . Ibi enim habitare
Abbreviated transcription (Latin):
continuatio : docens ubicunq reꝑtũ fuerit. aut ꝑsonarũ. aut rerũ fieri ꝑmuta¬
tionẽ. Merito gͦ tale nom̃ illic int̃ponit᷑ : ubi uel sensus. uł ꝑsonȩ diuidi comꝓban¬
ur. Vnde & nos diuisiones congrue faciemꝰ: ubicunq: in psalmis drapsa
tuerit inueniri. Reliquas aut̃ ꝓ ut datũ fuerit indagabimꝰ: ubi tam̃ auctoritas husꝰ
nominis ñ potuerit inueniri. VTRMINEEEOLU

Expanded text:
ro sermonum rupta continuatio docens, ubicunque repertum fuerit, aut personarum aut rerum fieri permutationem. Merito ergo tale nomen illic interponitur, ubi vel sensus, vel per sona dividi comprobantur. Unde et nos divisiones congrue faciemus, ubicunque in psalmis diapsalma potuerit inveniri. Reliquas autem, prout datum fuerit, indagabimus, ubi tamen auctoritas hujus nominis non potuerit inveniri. XII. U
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i gladio ancipiti. & ꝑtingens usq ad diuisionẽ animȩ ac sp̃s. conpagũ qͦq & me¬
dullarũ & discretor cogitationũ & intentionũ cordis. Scripturȩ aut̃ diuinȩ sc̃ã ꝓ¬
funditas adeo communes sermones habet: ut eã uniuersi incunctant̃ admittan
Sensus aut̃ recondit ueritatis archanos: ut in ipsa studiosissime uitalis sententia
debeat indagari. Nã eã reuera eẽ. diuinã. hinc maxime dat᷑ intelligi. qđ indocti
subtilissime tẽporalia. & ȩt̃na. ñ nisi diuino repleti spu potuisse tradere sentiunt᷑.
postremo qđ miracula iugit̃ facta sunt donec scriptura ipsa mundi ambitũ diuul¬
gata compleret: sic̃ scriptũ ẽ. in omnẽ terrã exut sonꝰ eoꝵ. & in fines orbis t̾rȩ uer¬
ba eoꝵ. Unde ad ꝓbationẽ ꝑtinet maximã: quia lex diuina ꝑ cunctas mundi par¬

Expanded text:
ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et mead divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis . Scripturae autem divinae sancta profunditas adeo communes sermones habet, ut eam universi incunctanter admittant. Sensus autem recondit veritatis arcano, ut in ipsa studiosissime vitalis sententia debeat indagari. Nam eam revera esse divinam hinc maxime datur intelligi, quod indocti subtilissima, temporales aeterna nonnisi divino repleti Spiritu potuisse tradere sentiuntur. Postremo quot miracula jugiter facta sunt, donec Scriptura ipsa mundi ambitum divulgata compleret? sicut scriptum est: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Unde ad
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ uitalia iubet: noxia ꝓhibet: terrena remouet: cȩlestia ꝑsuadet. Hinc & doctor
gentiũ in epistola ad chorinthios scribit. Non enĩ in sermone ẽ. regnũ dĩ: s in uir¬
ute. Idem Ad thimotheũ in scđa meminit dicens. Om̃is scriptura diuinit
rata utilis ẽ. ad docendũ. ad arguendũ. ad erudiendũ. ad corrigendũ. in discipli¬
na quȩ ẽ. iustitiȩ : ut ꝑfectus sit homo dĩ ad om̃e opus bonũ instructus. Haec sic̃ pa¬
ris ieronimi testat᷑ auctoritas: a pđ hebrȩos aut rythmo. aut metrica co
ge composita. quȩ ut ipsi dicunt fastucus continet᷑. Fastuciũ enĩ ẽ. ꝑ commata ꝓ¬
cedens. ad de ꝓmendũ sensũ nauit̃ explicata conceptio. Cuiꝰ si uirtutẽ lector diligens
scrutaris: audi apłm ad hebrȩos dicentẽ. Uiuus ẽ enĩ dĩ sermo & efficax.c¬

Expanded text:
quia semper vitalia jubet, noxia prohibet, terrena removet, coelestia persuadet. Hinc et Doctor quia semper vitalia jubet, noxia prohibet, terrena removet, coelestia persuadet. Hinc et Doctor gentium in Epistola I ad Corinthios scribit: Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute. Idem ad Timotheum II II, meminit dicens: Omnis Scr ad corrigendum in disciplina quae est justitiae, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus . Haec, sicut Patris Hieronymi testatur auctoritas, apud Hebraeos aut rhythmo, aut metrica constat lege composita, quae, ut ipsi dicunt, fastuciis continetur. Fastucium enim est per commata procedens ad depromendum sensum, naviter explicata conceptio. Cujus si virtutem lector diligens perscrutaris, audi Apostolum ad Hebraeos dicentem: Vivus est enim Dei sermo et efficax
Abbreviated transcription (Latin):
one turbet᷑. aut futurorũ dubiis casib: eludat᷑ : s cordi ñ corporalib aurib loqueni
magna ueritate. magna p̾scientiȩ firmitate cuncta diuidicans. auetoris sui uerita
te consistrt. Sic enĩ in euangłio de dñi xp̃i p̃dicatione dictũ ẽ. Loquebat᷑ aut̃ sic̃ potes¬
tatẽ habens : ñ sic̃ scribȩ eoꝵ & pharisei. Ille enĩ indubitata loqͥt᷑: cui om̃a p̃sentia s̃
& rerũ exitꝰ ꝓbat᷑ eẽ. subiectus. Eloquentia siquidẽ ẽ: ad unã quãq rẽ competens et
decora locutio. Haec igit᷑ casta. fira uerax. & ȩt̃na p̃dicatio : nimis purissimo nitet e¬
loqͥo Cuiꝰ utilitas lucet : magnificentia uirtutis apparet : oꝑatio salutis arridet: sic̃¬
& in centesimo octauo decimo psalmo dicturus ẽ. quia eloqͥũ tuũ uiuificabit me. Et
erũ. Luc̃na pedib meis uerbũ tuũ dñe: & lum̃ semitis meis. Reuera lumen

Expanded text:
one turbetur, aut futurorum dubiis casibus eludatur; sed cordi, non corporalibus auribus loquens, one turbetur, aut futurorum dubiis casibus eludatur; sed cordi, non corporalibus auribus loquens, magna veritate, magna praescientiae firmitate cuncione dictum est: Loquebatur autem sicut potestatem habens, non sicut Scribae eorum et Pharisaei . Ille indubitata loquitur, cui omnia praesentia sunt, et rerum exitus probatur esse subjectus. Eloquentia siquidem est ad unamquamque rem competens, et decora locutio. Haec igitur casta, fixa, verax et aeterna praedicatio, nimis purissimo nitet eloquio; cujus utilitas lucet; magnificentia virtutis apparet: operatio salutis arridet, sicut et in CXVIII psalmo, dicturus est: quia eloquium tuum vivificabit me; et iterum: « Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine, et lumen semitis meis. » Revera lumen,
Abbreviated transcription (Latin):
eregerit memorabimꝰ: qͥ reuerentissimarũ rerũ honore sacratus ẽ. Hoc enĩ ꝑ singulos
quosq psalmos facere. nob̵ difficile fuisse ꝓfitem᷑: qđ int̾minatũ atq suspensũ. patrũ
etiã reliqͥt auctoritas. Reliqͦs aut̃ sibi calculos. diligens ꝑscrutator exqͥrat: qm̃ multa
imporis in scripturis diuinis fiunt clara: quȩ nunc uident᷑ abscondita. Inc¬
clusionib . uͦ. aut sũmã totius psalmi sub breuitate conplectim᷑: aut contra hereses ali¬
qͥd dicimꝰ destruendas. Ipsa ẽ. eñĩ dñi sincera dilectio : aduersarios eiꝰ odio habere ꝑfec¬
TO. DEELOQUENTIA TO TIUS LEGIS DIUINAE
loquentia legis diuinȩ humanis ñ ẽ. formata sermonib. neq confusis incer¬
ta fert᷑ ambagib ut aut areb p̃teritis obliuione discedat. aut p̾sentiũ confusi¬

Expanded text:
exegerit, memorabimus, qui reverendissimarum rerum honore sacratus est. Hoc enim per singulos exegerit, memorabimus, qui reverendissimarum rerum honore sacratus est. Hoc enim per singulos quosque psalmos facere nobis difficile fuisse profitemur, quod indeterminatum atque suspensum Patrum etiam reliquit auctoritas. Reliquos autem sibi calculos diligens perscrutator exquirat, quoniam multa accessu temporis in Scripturis divinis fiunt clara, quae nunc videntur abscondita. In conclusionibus vero aut summam totius psalmi sub brevitate complectimur, aut contra haereses aliquid dicimus destruendas. Ipsa est enim Domini sincera dilectio, adversarios ejus odio habere peXV. De eloquentia totius legis divinae. Eloquentia legis divinae humanis non est formata sermonibus, neque confusis incerta fertur ambagibus, ut aut a rebus praeteritis oblivione discedat, aut praesentium confusi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate corrodere : quȩ humano generi salutis causã cõgnoscit᷑ prestitisse.
QUEMADALODUM SIT EXPOSITIO SESTA PSALMORU M
rimo nob̵ de titulorũ inscriptione dño iuuante dicendũ ẽ: unde uelut u¬
berib expressis lacteus sensus diuinȩ p̃dicationis emanet. Tũ unꝰquisq psal¬
rerũ aut uarietas introducta loquentiũ. Tertio archanũ psalmi partim scđm sp̃u¬
alẽ intelligentiã : partĩ scđm ystoricã lectionẽ : part̃ scđm mysticũ sensũ.
subtilitates rerũ discutiens ꝓprietatesq uerborũ: ꝓ ut concessũ fuerit conabor
aperire. Quarto ꝓ ut locus exegerit uirtutẽ eiꝰ breuit̃ demonstrare contendã : quatenꝰ
intentio digesti carminis diuino munere oculis interiorib elucescat. uirtute psalmidi
remouet: & recte nobis uiuere ꝑsuadet. Quinto. de ordine numeri psalmorũ. cũ res

Expanded text:
voluntate corrodere, quod humano generi salutis causam cognoscitur praestitisse. voluntate corrodere, quod humano generi salutis causam cognoscitur praestitisse. XIV. Quemadmodum sit expositio digesta psalmorum. Primo nobis de titulorum inscriptione, Domino juvante, dicendum est. Unde, velut uberibrerum, aut varietas introducta loquentium. Tertio, arcanum psalmi, partim secundum spiritualem intelligentiam, partim secundum historicam lectionem, partim secundum mysticum sensum, subtilitates rerum discutiens, proprietatesque verborum, prout concessum fuerit, conabor aperire. Quarto, prout locus exegerit, virtutem ejus breviter demonstrare contendam, quatenus intentio digesti carminis, divino munere, oculis interioribus elucescat. Virtutem psalmi dico removet, et recte nobis vivere persuadet. Quinto, de ordine numeri psalmorum, cum res
Abbreviated transcription (Latin):
endã salutẽ regni sii adoranda mysteria pius redẽptor insinuat. Haec idõ p̃fa¬
ti sumꝰ. ut cũ uentũ fuerit ad loca talia. in trepidus lector audire possit: qđ se iã
salubrit̃ didicisse cognouerit. Illud tam̃ auctoritate patrũ & ueritate ipsius at¬
testationis firmissima credulitate tenendũ ẽ : unã de trinitate. siue unã ex trini¬
tate ꝑsonã dm̃ uerbũ miseratione mortaliũ ex maria uirgine hominẽ factũ. spo¬
tanea uirtute ñ ministratoria necessitate : quia nec naturȩ suȩ ullã mutabilitatẽ
sustinuit : nec assũptione carnis augm̃tũ trinitatis effecit: s sic̃ quidã ait. Ma¬
ilas nr̃as lauit in sanguine : rugas etiã tetendit in cruce. Hoc cũ sit spei nñ
lare p̃sidiũ: beatitudo credentiũ : felicitas magna iustoꝵ: ñ desinunt heretici impia

Expanded text:
endam salutem, regni sui adoranda mysteria pius Redemptor insinuat. Haec ideo praefaendam salutem, regni sui adoranda mysteria pius Redemptor insinuat. Haec ideo praefati sumus ut, cum ventum fuerit ad loca talia, intrepidus lector audire possit, quod se jam salubriter didicisse cognoverit. Illud tamen auctoritate Patrum, et veritatis ipsius attestatione firmissima credulitate tenendum est: Unum de Trinitate, sive unam ex Trinitate personam, Deum Verbum, miseratione mortalium ex Maria Virgine hominem factum spontanea virtute, non ministratoria necessitate, quia nec naturae suae ullam mutabilitatem sustinuit, nec assumptione carnis, augmentum Trinitatis effecit, sed, sicut quidam ait: Maculas nostras lavit in sanguine, rugas etiam tetendit in cruce. Hoc, cum sit spei nostrae singulare praesidium, beatitudo credentium, felicitas magna justorum, non desinunt haeretici impia
Abbreviated transcription (Latin):
us diligent̃q disseruit. Hoc si animo recondimꝰ nulla confusione turbami quia er¬
ror maximꝰ inde nascit᷑ : qͣndo in conuenient̃ reddit᷑ alibi qđ dictũ constat ad aliud
Nã si uno modo fuisset locutꝰ  qͥs eiꝰ geminã substantiã potuisset agnoscere: cũ etiã
nunc in tã euidentissima distinctione naturã diuinitatis & humanitatis dñi xp̃i. a
liqui nitant᷑ sacrilega uoluntate confundere : Multa qͦq scđm litterã cõmonet :
multa sp̃ualit iubet ꝑ sonas subito decent̃ immutat: ut nunc xp̃c ds̃ uerbũ in car¬
natꝰ & homo factus. caput eccłae ñc̃ ipsa eccł& nc̃ homo iustus: nc̃ pęnitens loqui
uideat᷑: Vt om̃a necessaria tangat atq concludat: ubiq plenissimũ cęlestiũ rerũ
sc̃m librat eloqͥũ : & multi plici diuersitate uirtutũ. propt̃ humani generis largi¬

Expanded text:
latius diligenterque disseruit . Hoc si animo recondimus, nulla confusione turbamur, quia erlatius diligenterque disseruit . Hoc si animo recondimus, nulla confusione turbamur, quia error maximus nascitur inde, quando inconvenienter redditur alibi, quod dictum constat ad aliud. Nam si uno modo fuisset locutus, quis ejus geminam substantiam potuisset agnoscere, cum etiam nunc in tam evidentissima distincliqui nitantur sacrilega voluntate confundere? Multa quoque secundum litteram commonet; multa spiritaliter jubet; personas subito decenter immutat, ut nunc Christus Deus, Verbum incarnatum; et homo factus, caput Ecclesiae; nunc ipsa Ecclesia; nunc homo justus; nunc poenitens loqui videatur, ut omnia necessaria tangat atque concludat. Ubique plenissimum coelestium rerum sanctum vibrat eloquium, et multiplici diversitate virtutum, propter humani generis largi