comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui in eadem dampnatione es: Et
nos quide iuste. nam digna factis
recipimus: hic uͦ nichil mali gessit.
Ille qui talis ad crucem uenit ex cul¬
pa: ecce qualis a cruce recedit ex gr̃ã.
Confitebatur dñm quem uidebat se¬
cum humana infirmitate morien¬
tẽ: quando negabant apłi eũ quẽ
miracula uiderant diuina uirtute
facientem. Sed hii qui saluari homi¬
nem ꝓpriis uirib astruuit: eande
confessionem hominis ab ipsuis esse
uirtute suspicant᷑. Qđ si ita esset. in
di laude psalmista non diceret. Con
fessio & magnificentia opus eius.
Ab eo itaq accipimus recta confiteri.
a quo nobis & magna dant᷑ oꝑari.
Qitia gͦ nil boni oꝑis dedimus. quo
hanc sapientiam acciꝑe mereremur.
dicat᷑ recte. nescit homo p̃cium eius:
qm̃ quisquis iam ratione utit᷑. tan¬
to altius sub huius sapientie intel¬
lectu se despicit. quanto eiusdem
sapientiȩ uerius interna cognoseit:
ut indignum se ad hanc ꝑuenisse
gaudeat. ꝑ quam gratuto agitur

Expanded text:
qui in eadem damnatione es. Et qui in eadem damnatione es. Et nos quidem juste, nam digna factis recipimus: hic vero nihil mali gessit . Ille qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum quem videbat secum humana infirmitate morientem, quando negabant apostoli eum quem miracula viderant divina virtute facientem. Sed hi qui salvari hominem propriis viribus astruunt, eamdem confessionem hominis ab ipsius esse virtute suspicantur. Quod si ita esset, in Dei laude Psalmista nfessio et magnificentia opus ejus . Ab eo itaque accipimus recta confiteri, a quo nobis et magna datur operari. Quia ergo nil boni operis dedimus quo hanc sapientiam percipere mereremur, dicatur recte: Nescit homo pretium ejus, quoniam quisquis jam ratione utitur, tanto altius sub hujus sapientiae intellectu se despicit, quanto ejusdem sapientiae verius interna cognoscit, ut indignum se ad hanc pervenisse videat, per quam gratuito agitur
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ uitã p̃dicauit dicens. Memen¬
to mei. dum ueneris in regnũ tuum.
In eruce claui manus eius pedesq
ligauerant: nichilq in eo apenis li¬
berum. nisi cor & lingua remause¬
rat. Inspirante dõ totum illi obtu¬
lit. qđ in se liberum inuenit: ut
uixta hoc qđ scriptum ẽ. corde cre¬
deret ad iusticiam. ore confiteret᷑
ad salutem. In corde auteͣ fidelium.
tres sũmoꝑe manere uirtutes testa¬
tur apłs dicens: nunc autẽ manent
fides. spes. caritas. Quas cunctas su¬
bita repletus grã & accepit latro: et
seruauit in cruce. Fidem namꝙ
babuit. qui regnaturum dnm cre¬
didit: quem secum pariter mori¬
entẽ uidit. Spem habuit. qui reg¬
ni eius aditum postulauit dicens.
Memento mei. cum ueneris in regnũ
tuum. Caritatem quoꝙ in morte
sua uiuaciter tenuit. qui fra¬
trem & conlatronem ꝓ simili scele¬
re morientẽ. & de iniquitate sua
arguit: ⁊ ei uitam quã cognouerat
p̃dicauit dicens. Neq tu times dm̃.

Expanded text:
Domini vitam praedicavit, dicens: MemenDomini vitam praedicavit, dicens: Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum . In cruce clavi manuligaverant, nihilque in eo a poenis liberum nisi cor et lingua remanserant; inspirante Deo, totum illi obtulit, quod in se liberum invenit, ut juxta hoc quod scriptum est, corde crederet ad justitiam, ore confiteretur ad salutem . In corde vero fidelium tres summopere manere virtutes testatur apostolus dicens: Nunc autem manent fides, spes, charitas ; quas cunctas subita repletus gratia, et accepit latro, et servavit in cruce. Fidem namque habuit qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit qui regni ejus aditum postulavit, dicens: Memento mei cum veneris in regnum tuum. Charitatem quoque in morte sua vivaciter tenuit, qui fratrem et colatronem pro simili scelere morientem de iniquitate sua arguit, et ei vitam quam non cognoverat praedicavit, dicens: Neque tu times Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
demptos se esse głantur. Quoꝵ ꝓfe¬
cto assertio inuenit᷑ sibimet ipsi con¬
traria: quia dum & innocentes se asse
runt. & redemptos: hoc ipsum in se
redemptionis nomen euacuant. Om̃is
namq qui redimit᷑: ex ali qua ꝓcul
dubio captiuitate liberatur. Unde
gͦ quilibet iste redemptus ẽ: si prius
non fuit sub culpa captiuus: Liquet
itaꝙ quia multum desipit: quisqͥs
hec sapit. Hominis quippe meritum
suꝑna grã non ut ueniat inuenit.
sed postquam uenire facit. Atq ad in¬
dignam mentem ueniens ds. dignã
sibi exbibet uiuendo: & facit in ea
meritum qđ remuneret. qui hoc solũ¬
inuenerat qđ puniret. Libet int̾ hȩc
mentis oculos ad illum latronem du
cere. qui de face ascendit crucem.
de cruet paradysum. Intueamͦ qualis
ad patibulum uenit. & a patibulo
qualis abscessit. Uenit reus fraterno
sanguine. uenit cruentus: sed inter¬
na grã ẽ mutatus in cruce. & ille
qui mortem fr̃i intulit. morientis

Expanded text:
demptos se esse gloriantur; quorum profedemptos se esse gloriantur; quorum profecto assertio invenitur sibimetipsis contraria; quia, dum innrunt, et redemptos, hoc ipsum in se redemptionis nomen evacuant. Omnis namque qui redimitur, ex aliqua procul dubio captivitate liberatur. Unde ergo quilibet iste redemptus est, si prius non fuit sub culpa captivus? Liquet itaque quia multum desipit quisquis haec sapit. Hominis quippe meritum superna gratia non ut veniat invenit, sed postquam venerit, facit; atque et ad indignam mentem veniens Deus, dignam 586 sibi exhibet veniendo; et facit in ea meritum qinvenerat quod puniret. Libet inter haec mentis occere, qui de fauce diaboli ascendit crucem, de cruce paradisum. Intueamur qualis ad patibulum venerit, et a patibulo qualis abscessit. Venit reus fraterno sanguine, venit cruentus, sed interna gratia est mutatus in cruce; et ille qui mortem fratri intulit, morientis
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quid boni oꝑis dedimus. quo ac¬
cipere eandem sapientiam mererem̃:
scit. quia quisquis a brutis animali¬
b rationis intellectu discretus ẽ. non
suis meritis saluatum se intelligit. ml
se dedisse boni oꝑis ut ad fidem uemi¬
ret agnoscit. Quasi enim ad ꝑcipien¬
dam sapientiam p̾cium dare. ẽ. cog¬
noscendum dm̃ actionis sue mercede
p̾uenire. Non esse huius sapientie p̾ci
or dedit illi. & retribuetur ei: Hinc ite¬
rum scriptum est. Urã salui facti estis
ꝑ fidem. & hoc non ex uobis. Dei enun
Hinc de semet ipso loquit᷑ iterũ dicens.
Grã dĩ sum. id qđ sum. Ex cuius nimi¬
rum aspiratione gr̃i quia uirtutum
oꝑa ꝓtinus in corde generant᷑: ut ex
libero quoq arbitrio subsequat᷑ actio.
cui post hanc uitam retributio eter¬
na respondeat: ilico adiecit. Et gr̃ã
eius in me uacua non fuit. Sed sunt
nonnulli qui sanos se suis uiribus
exultant: fuisq p̃cedentib meritis re¬

Expanded text:
mus, quid boni operis dedimus quo acmus, quid boni operis dedimus quo accipere eamdem Sapientiam mereremur? scit, quia quisquis a brutis animalibus rationis intellectu discretus est, quoniam suis meritis non sit salvatus, intelligit; nihil se dedisse boni operis, ut ad finem veniret, agnoscit. Quasi enim ad percipiendam sapientiam pretium dare est, ad cognoscendum Deum actionis suae mercede pervenire. Non esse hujus Sapientiae, quaior dedit illi, et retribuetur ei . Hinc iterum scriptum est: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis: Dei enim Hinc de semetipso iterum loquitur, dicens: Gratia Dei sum id quod sum . Ex cujus nimirum aspiratione gratiae, quia virtutum opera protinus in corde generantur, ut ex libero quoque arcui post hanc vitam retributio aeterna respondeat, illico adjecit: Et gratia ejus in me vacua non fuit . Sed sunt nonnulli, qui se sanctos suis viribus exsultant, suisque praecedentibus meritis re
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco nesciri. quia deest: eo scilicet
loquendi genere quo in angustus
quisq dep̾hensus cum remedium
subuentionis non inuenit. fateri
solet quia quid faciat nescit. Huiꝰ
gͦ sapientiȩ p̃cium nescire ẽ: dig¬
n oꝑis meritum quo illam ꝑci¬
piat non inuenire. Ad hoc namq
p̃cium damus: ut eius uice rem
quam appetimus. possidere debea¬
mus. Quid autẽ nos dedimus. ut
sumus. Illa namq sola oꝑa male
uiuendo dedimus: quib si iusta
retributio
seruaret᷑. non xp̃c sed supplicia redderen¬
tur. Sed aliud homo ꝑ iusticiam meru¬
it. aliud ꝑ gr̃am accepit. Testat᷑ paulus.
priusquã mens illius semen gratiute
tur erroris. Qui prius inquit fui blas¬
phemus & ꝑsecutor & contum eliosus.
sed miscdiam consecutus sum: quia ig¬
norans feci in incredulitate. Testetur ꝓ
huc inquit peccatores essemus: scdđ̾m tẽ¬
pus xp̃s ꝓ impis mortuus ẽ. Qui gͦ
ueniente sapientia impi inuenti su¬

Expanded text:
idcirco nesciri quia deest, eo scilicet idcirco nesciri quia deest, eo scilicet loquendi genere, quo in angustiis quisque deprehensus, cum remedium subventionis non invenit, fateri solet, quia quid faciat, nescit. « Hujus ergo Sapientiae pretium nescire, est digni operis meritum, quo illam percipiat, non invenire. Ad hoc namque pretium damus, ut ejus vice rem, quam appetimus, possidere debeamus. Quid autem nos dedimus, ut sumus. Illa namque opera sola male vivendo dedimus, quibus si justa retributio servaretur, non Christus, sed supplicia redderentur. Sed aliud homo per justitiam meruit, aliud per gratiam accepit. Testatur Paulus, priusquam mens illius semen acciperettur erroris. Qui prius, inquit, fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate . Testetur ehuc, inquit, peccatores essemus, secundum tempus Christus pro impiis mortuus est . Qui ergo, veniente Sapientia, impii inventi su
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s mysticis sensib plenus. ad alia
nos intelligenda transmittit: ut ñ
creatam. sed creantem sapientiam re
quiramus. Nam si in uerbis istis al¬
legoriarum secreta rimem ea utiq
quȩ sequunt᷑ om̃ino sunt digna des¬
pectui: si ex sola hystorica narra¬
tione pensent̃. Paulopost namꝙ dic̃.
Non adequabit᷑ ei aurum uel uitrũ.
Et cum sicut nouimus uitrum longe
atq dissimiliter auro sit uilius: cur
post auri nomen metalli utiq p̾ci¬
osi. ꝓ immensa laude uitrũ quoꝙ
dixit sapientie non equari: Ipsa gͦ
littere difficultate compellim᷑. ut ad
sententias hoꝵ uerboꝵ mysticas ui¬
gilemus. Uir itaq sc̃s quam sapien¬
tiam contemplat᷑. nisi eam de qua
bi domum. Et de qua psalmista ait.
Om̃ia in sapientia fecisti. Huius ni¬
mirum sapientie homo p̾cium ne¬
scit: quia nil dignum estimatione
eius inuenit. Non autẽ hoc sapien¬
tiȩ p̃cium. & esse dicit᷑ ⁊ nesciri: s

Expanded text:
sanctus, mysticis sensibus plenus, ad alia sanctus, mysticis sensibus plenus, ad alia nos intelligenda transmittit, ut non creatam sed creantem sapientiam requiramus. Nam nisi in verbis istis allegoriarum secreta rimemur, ea utique, quae sequuntur, omnino sunt digna despectui, si ex sola historica narratione pensentur: nam paulo post dicit: « Non ad aequabitur ei aurum, vel vitrum. Et cum sicut novimus vitrum longe atque dissimiliter auro sit vilius; cur post auri nomen, metalli utique pretiosi, pro immensa laude, vitrum quoque dixit sapientiae non aequari? Ipsa ergo litterae dificultate compellimur, ut ad sententias horum verborum mysticas vigilemus. Vir itaque sanctus, quam sapientiam contemplatur, nisi eam de qua m ; et de qua Psalmista ait: Omnia in sapientia fecisti? . Hujus nimirum Sapientiae homo pretium nescit, quia nihil dignum aestimatione illius invenit. Non autem hoc sapientiae pretium et esse dicitur et nesciri; sed
Abbreviated transcription (Latin):
Notandum prius ẽ. qđ duo sibi ꝓposuit.
& duo subdidit respondendo. Ad id
namq ꝗd suꝑius dixit. sapientia uͦ
ubi inuenit᷑. & quis ẽ locus intelligen¬
tie isto uersii respondit. Abyssus di¬
ett non ẽ in me: & mare loquit᷑ non
ẽ mecum. Ad id uͦ qđ dixerat. nescit
homo p̃cium euis. nec inuenit᷑ in t̾ra
suauiter iuuentium: inferiorẽ uersũ
reddidit dicens. Non dabit᷑ aurum
obritum ꝓ ea. nec appendet᷑ argen¬
tum in cõmutatione eius. Ad utraq
gͦ respondit. sed augendo qđ obiece¬
rat. non soluendo. Cum sapientie
namq locum quereret. ac deinde
inferius responderet: abyssus di¬
cit non ẽ in me: non ubi esset. sed
ubi non esset indicauit. Rursum
cum ab homine cius p̾cium diceret
ignorari: atq ad hoc inferius redde¬
ret. non dabit᷑ aurũ obrirũ ꝓ ea: ñ
quid esset eius p̾cium. sed non esset
ostendit. Cunctis autẽ liquet. qđ neq
hec humana sapientia uel teneri
loco. uel emi diuitiis potest. S uir

Expanded text:
Notandum prius est quod duo sibi proposuit, et duo subdit respondendo. Ad id namque quod superius dixit: Sapientia vero ubi invenitur, et quis est locus intelligentiae? Isto versu respondit: Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum. Ad id vero quod dixerat: Nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium, inferiorem versum reddidit, dicens: Non dabitur aurum obryzum pro ea, nec appendetur argentum in commutatione ejus. Ad utraque ergo respondit, sed augendo quod objecerat, non solvendo. Cum sapientiae namque locum quaereret, ac deinde inferius responderet: Abyssus dicit: Non est in me, non ubi esset, sed ubi non esset indicavit. Rursus cum ab homine ejus pretium diceret ignorari, atque ad hoc inferius redderet: Non dabitur aurum obrysum pro ea, non quid esset ejus pretium, sed quid non esset ostendit. Cunctis autem liquet quod neque haec humana sapientia vel teneri loco, vel emi divitiis potest. Sed vir
Abbreviated transcription (Latin):
In ore tenebant legem. sed legis ꝑseque¬
bant᷑ auctorem. Terra gͦ de qua ori¬
ebatur panis. in loco suo igne subũ¬
sa est: quia uidȩa in semet ipsa ⁊ pͥ¬
us habuit legem que reficeret. & post
inuidiam quę concremaret. De ciuus
adhuc descriptione subiungit᷑. Locus¬

Expanded text:
In ore tenebant legem, sed legis persequeIn ore tenebant legem, sed legis persequebantur auctorem. Terra ergo de qua oriebatur panis, in loco suo igne subversa est, quia Judaea in semetipsa et prius habuit legem quae reficeret, et post invidiam quae concremaret. De cujus adhuc descriptione subjungitu
Abbreviated transcription (Latin):
igne subuersa ẽ. Panem iuidea dare
consueuerat. quę legis uerba ꝓferebat:
quam uidelicet legem quia intellige¬
re iam reꝓbi. atq explanare non po¬
teraut: ꝓpħa iheremias in lamentis
Sed hec terra in loco suo igne subuer¬
sa ẽ. quia fidelium signa conspiciens.
inuidiȩ se face concremauit. Quia em̃
semꝑ inuidia de suꝑbia nasci solet.
in loco scio igne ꝑiit: quȩ iccirco ar¬
sit inuidia. quia suꝑbiam non reliqͥt.
Terra gͦ quȩ prius panem habuit. post
igne subuersa ẽ: qm̃ sẏnagoga que
mandata di ꝑ legem ꝓtulit. nascentẽ
eccłam ꝑsequens. in uidiȩ se igne con¬
sumpsit. An non emulationis suȩ faci¬
b ardebat. cum redemptous nr̃i signa
conspiciens. ꝑ quosdam suos diceret.
quid facimus. quia hic homo multa
signa facit: Uel certe uidetis quia
nichil ꝓficimus: Eece totus mundus
post cum uait. Uiaebant unde con¬
uerti debuerant. atq exinde ꝑuersio¬
res fiebant. Querebant extinguere.
quẽ cernebant mortuos uiuificare.

Expanded text:
estructa est.---Panem Judaea dare consueverat, quae legis verba proferebat. Quam videlicet legem, quia intelligere jam reprobi atque explanare non poterant, propheta Jeremias in lamentis  . Sed haec terra in loco suo igne subversa est, quia fidelium signa conspiciens, invidiae se face concremavit. Quia enim semper invidia de superbia nasci solet, in loco suo igne periit, quae idcirco arsit invidia, quia superbiam non reliquit. Terra ergo quae prius panem habuit, post igne subversa est, quoniam synagoga, quae 579 mandata Dei per legem protulit, nascentem Ecclesiam persequens, invidiae se igne consumpsit. An non aemulationis suae facibus ardebat, cum Redemptoris nostri signa conspiciens, per quQuid facimus, quia hic homo multa signa facit ? Vel certe: Videtis quia nihil proficimus. Ecce totus mundus post eum vadit. Videbant Judaei unde converti debuerant, atque exinde perversiores fiebant. Quaerebant exstinguere quem cernebant mortuos vivi
Abbreviated transcription (Latin):
Atq aliquomͦ ad non esse itur. dum ab
eo qđ fuerat semꝑ. ad aliud ꝑ torm̃¬
ta cempoꝵ ducit᷑.Yt gͦ in parti¬
cipatione illius essentiȩ aliquid si
ꝓpe nichil sumus. Bene itaq dicit᷑.
Nec cõmemorabunt᷑ comparatione
eius. quia uasa auri excelsa & emi¬
nentia. que ex participatione sa¬
pientiȩ nobis ueneranda sunt.
in comparatione sapientiȩ etiam
memoranda non sunt. Quia uͦ hec
sapientia humanis cordib latent᷑
infundit᷑. sicut de scõ quoq sp̃u di

Expanded text:
Atque 597 aliquo modo ad non esse itur, dum ab Atque 597 aliquo modo ad non esse itur, dum ab eo quod fuerat semper ad aliud per momenta temporum ducitur. Ut ergo in participatione illius essentiae aliquid sim prope nihil sumus. Bene itaque dicitur: Nec commemorabuntur in comparatione ejus, quia vasa auri excelsa et eminentia, quae ex participatione sapientiae nobis veneranda sunt, in comparatione sapientiae etiam memoranda non sunt. Quia vero haec sapientia humanis cordibus latenter infunditur, sicut de sancto Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
est: nisi cum habere di meruit col¬
locutionem. Ait enim. Loquar ad
dnm meum. cum sim puluis & ci¬
nis. Esse enim se aliquem fortasse
crederet. si ueracem essentiam que
suꝑ ipsum ẽ. minime sensisset. At
uͦ ubi ad incõmutabilem contem¬
plandum suꝑ se raptus est. impletus
tante contemplationis potentia: dũ
uideret illum. nichil se esse nisi
puluerem uidit. Hinc ẽ etiam qđ
ꝓpħa repletus eadem sapientia ex¬
clamat. Memento dnẽ qđ puluis
sumus. Qui rursus eiusdem incõ¬
mutabilitatem essentie contẽplatꝰ
ait. Omĩa sicut uestimentũ uete¬
rascent. & sicut oꝑtorium muta¬
bis ea & mutabunt᷑: tu autẽ idem
ipse es: & anni tui non deficient.
Hinc ad moysen dicit᷑. Ego sum qui
sum. hec dices filiis isrł: qui ẽ mi¬
sit me ad uos. Solus quippe uera¬
citer ẽ: qui solus incõmutabiliter
ꝑmanet. Nam om̃e qđ mͦ sic & mͦ
aliter est: uxta non esse est. ferma¬
nere enim in statu suo non potest.

Expanded text:
est, nisi cum habere Dei meruit colest, nisi cum habere Dei meruit collocutionem. Ait enim: Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . Esse enim se aliquid fortasse crederet, si veracem essentiam quae super ipsum est minime sensisset. At vero ubi ad incommutabilem contemplandum super se raptus est, impletus tanta contemplationis potentia, dum videret illum, nil se esse nisi pulverem vidit. Hinc est etiam quod Propheta repletus eadem sapientia, exclamat: Memento, Domine, quod pulvis sumus . Qui rursus ejusdem incommutabilitatem essentiae contemplatus, ait: Omnia sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Hinc ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum; et dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos . Solus quippe veraciter est, qui solus incommutabiliter permanet. Nam omne quod modo sic, et modo aliter est, juxta non esse est. Permanere enim in statu suo non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ cum habent uitam. aliud sunt
&e aliud habent: quippe quib ñ est
ta aliquid esse. nec uiuere. Aliud qͥp¬
pe illis ẽ esse. aliud uiuere: quia in
ipso parente primo essentiam babu¬
ere ꝑ initium. uitã ꝑ accessum: qm̃
prius de terra factus ẽ homo. & post¬
modum scriptum ẽ. inspirauit in fa¬
ciem ens spiraculum uitȩ: & factꝰ
ẽ homo in anuinam uiuentẽ. Sapi
entia uͦ habet essentiam. habet uitã:
sed boc qđ habet. ipsa est. ł roinde in¬
cõmutabiliter uiuit: quia non ex acci¬
denti. sed essentialiter uiuit. Sola gͦ
cum patre . ⁊ cum sp̃u scõ ueraciter
ẽ: cuius essentiȩ comparatũ eẽ nr̃m.
sumus. uiuimus. sapimus. Huic si
comparamur: nec sapimus. nec ui¬
est qđ scĩ om̃s quando in di uisi¬
one ꝓficiut: quantomagis diui¬
nitatis ȩterna conspiciunt. tanto
magis se nichil esse cognoscunt.
Nusquam quippe legit᷑ qđ abrabam
cinerem & puluerem se esse ꝓfessus

Expanded text:
tiae cum habent vitam, aliud sunt, tiae cum habent vitam, aliud sunt, et aliud habent, quippe quibus non esta aliquid esse, nec vivere. Aliud quippe illis est esse, aliud vivere, quia in ipso parente primo essentiam habuere per initium, vitam per accessum; quoniam prius de terra factus est homo, et postmodum, sicut scriptum est: Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est hoest, habet essentiam, habet vitam, sed hoc quod habet, ipsa est. Proinde incommutabiliter vivit, quia non ex accidenti dono, sed essentialiter vivit. Sola ergo cum Patre et Spiritu sancto veraciter est, cujus essentiae comparatum esse nostrum, sumus, vivimus, et sapimus . Huic si comparamur, nec sapimus, nec viest quod sancti omnes quanto in Dei visione proficiunt, tanto magis divinitatis interna conspiciunt, tantmagis se nihil esse cognoscunt. Nusquam quippe legitur quod Abraham cinerem et pulverem se esse professus
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ. non cõparatione. Quide¬
nim sunt homines dõ cõparati: Lu¬
men autẽ sapientia. lumen & serui
sapientiȩ uocari solent: sed illa lu¬
men illuminans. isti lumen illium¬
natum: sicut scriptũ ẽ. Erat lux
ura: que iluminat omne homuniẽ
uenientẽ in hunc mundum. Istis autẽ
tantũmͦ dicit᷑. Uos estis lux mundi.
Iusticia quidẽ sapientia. iusticia &
serui sapientiȩ nuncupant᷑. Sed illa
iusticia iustificans. isti iusticia iusti¬
ficata. De doꝰ qui sapientia ẽ. dicit᷑.
ut sit ipse iustus. & iustificans. isti uͦ
dicunt. ut nos efficerem᷑ iusticia dĩ
in ipso. Aliter gͦ uenerandũ ẽ lum̃
illuminans: aliter lumen illumina
ud saꝑe. Serui autẽ sapientiȩ. esse
quide sapientes possunt: nec tam̃
hoc habent esse qđ saꝑe. Nam &¬
esse possunt. & sapientes non esse. ha¬
bet uitam sapientia. sed non aliud
habet. Aliud ẽ quippe: cui hoc est
esse qđ uiuere. Serui autẽ sapien¬

Expanded text:
sapientiae, non comparatione. Quid esapientiae, non comparatione. Quid enim sunt homines Deo comparati? Lumen autem sapientia, lumen et servi sapientiae vocari solent. Sed illa lumen illuminans, isti lumen illuminatum, sicut scriptum est: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Istis autem tantummodo dicitur: Vos estis lux mundi . Justitia quidem sapientia, justitia et servi sapienustitia justificata. De Deo quippe, qui sapientia est, dicitur: Ut sit ipse justus et justificans ; isti vero dicunt: Ut nos efficeremur justitia Dei in ipso . Aliter ergo venerandum est lumen illuminans, aliter lumen illuminatud sapere; servi autem sapientiae esse quidem sapientes possunt, nec tamen hoc habent esse quod sapere; nam esse possunt, et sapientes non esse. Habet vitam sapientia, sed non aliud habet, et aliud est, quippe cui hoc est esse quod vivere. Servi autem sapien
Abbreviated transcription (Latin):
diunt. nisi priores patres uel ꝓpħas
accipimus. qui studuerunt ad custo¬
diam nr̃am scẽ p̃dicationis uoce uigi¬
lare: Sed cum redemptorẽ suũ ec¬
clesia quęreret. in ipsis antiquis p̃¬
dicatorib spem figere noluit. quȩ
dicit. Paululum cum ꝑtransissem eos.
inueni quem diligit anima mea. Ii¬
lum quippe inuenire non posset. si
istos ꝑtransire noluisset. In istis se cu¬
stodib infideles fixerant. qui xp̃m
di filium. unum quemlibet esse illoꝵ
credebant. Uoce gͥ ac fide petri muen¬
tos uigiles scã eccła transiit. quȩ
ꝓpħarum dñm unum quemlibet ex
ꝓpħis credere contempsit. Dicat᷑ gͦ
recte. Nec cõmutabunt᷑ ꝓ ea uasa
auri excelsa & eminentia. quia elec¬
ti quiꝙ scõꝵ uitam & uenerant᷑ ex
sublimitate. & tamen ñ suscipiunt
ad errorem. Quos enim puros eẽ¬
homines sciunt. dõ homini om̃ino
non conferunt. Unde adhuc subdit᷑.¬
O m̃s enim suꝑnȩ patriȩ electi. scĩ qui¬
dde & iusti sunt: sed participatione

Expanded text:
diunt, nisi priores Patres vel prophetas accipimus, qui studuerunt ad custodiam nostram sanctae praedicationis voce vigilare? Sed cum Redemptorem suum Ecclesia quaereret, in ipsis antiquis praedicatoribus spem figere noluit, quae dicit: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea. Istum quippe invenire non potuisset, si istos pertransire noluisset. In istis se custodibus infideles fixerant, qui Christum Dei filium unum qcredebant. Voce igitur ac fide Petri inventos vigiles sancta Ecclesia transiit, quae prophetarum Dominum unum quemlibet ex prophetis credere contempsit. Dicatur ergo: Nec commutabuntur pro ea vasa auri excelsa et eminentia, quia electi quique sanctorum vitam et venerantur ex sublimitate, et tamen non suscipiunt ad errorem. Quos enim puros homines esse sciunt, Deo homini omnino non conferunt. Unde adhuc subditOmnes enim supernae patriae electi, sancti quidem et justi sunt; sed participatione
Abbreviated transcription (Latin):
ra ꝑucmunt. Itaq agit᷑. ut aliud in¬
trinsteus uoto. aliud extrisecus te¬
neat̃ officio: & bac sapientia. non iara
turbulenta atq confusa. sed tranquil¬
la corda repleant᷑. Bene gͦ de ea dicit᷑.
quia abyssus dicit non ẽ in me: & ma¬
re loquit᷑ uon ẽ mecum. Acsi aꝑte di¬
ceret᷑. Perturbatȩ mentes secularium.
eo ipso clamant qmͣ a uera sapientia
longe diuise sunt. quo quietȩ ñ sunt.
Quia uͦ hec di sapientia manens cum
patre ante scła. incarnanda erat in¬
fine scłoꝵ. ut ad redimendum genus
humanum. ñ scõs angłos. ñ iustos ho¬
mines mitteret: sed in manifestatione
uisionis ꝑ semet ipsam ueniret. recte
subiungit᷑. Non dabit᷑ aurũ obrirũ
ꝓ ea. Quid namq ꝑ aurũ obrirum
nisi scĩ angłi designantur: Qui re¬
cte & aurum uocant᷑. & obritum. Au¬
rum: quia fulgent claritate iusticie.
Obrirum: quia nũquã habuerunt cõ
tagium pulpe. Homines uͦ iusti qũa¬

Expanded text:
ra perveniunt. Itaque agitur ut aliud inra perveniunt. Itaque agitur ut aliud intrinsecus voto, aliud extrinsecus teneatur officio; et hac sapientia non jam turbulenta atqua confusa, sed tranquilla corda repleantur. Bene ergo de ea dicitur quia Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum. Ac si aperte diceretur: Perturbatae mentes saecularium eo ipso clamant, quoniam a vera sapientia longe divisae sunt, quo quietae non sunt. Quia vero haec Dei sapientia manens cum Patre ante safine saeculorum, ut ad redimendum genus humanum, non sanctos angelos, non justos homines mitteret, sed in manifestatione visionis per semetipsam veniret, recte subjungitur: Nunquid dabitur aurum obrizum pro ea? Quid namque per aurum obrizum, nisi sancti angeli designantur? Qui recte aurum vocantur, et obrizum: aurum, quia fulgent claritate justitiae; obrizum, quia nullum habuerunt unquam contagium culpae. Homines vero justi quan
Abbreviated transcription (Latin):
tranquillo moderamine ea quȩ ca¬
circa se minus sunt tranquilla dis¬
ponit. Sicut em̃ uigor mentis. fre¬
nandis p̃est motib carnis: sic sepe
suꝑ impositos tumultus occupatio¬
nis. bene: regit amor quietis: quia
exteriores curȩ si ꝑuerso amore non
appetant᷑. ñ confuso sed ordinato am¬
mo munstrari queunt. Scĩ x eñ ui¬
ri nequaquã eas appetunt: sed occul¬
T ordine sibi suꝑ impositas gemunt.
Et quãuis illas ꝑ meliorem intentionẽ
fugiant: tamen ꝑ subditã mentẽ por¬
tant. Quas quide summoꝑe si liceat
uitare festinant. sed timentes occultas
dispensationes di tenent qđ fugiunt:
exercent qđ uitant. Intrant enim ad
coi suum. & ibi consulunt quid uelit
occulta uoluntas di: siseq subditos de¬
bere esse suminis ordinationib cognos¬
centes. humiliant ceruicẽ cordis. uigo
diuine dispensationis. Quisquis uͦ
talis ẽ: quilibet tumultus uersentur
extrinsecus. nũquam ad eius interio¬

Expanded text:
tranquillo moderamine ea quae tranquillo moderamine ea quae circa se minus sunt tranquilla disponit. Sicut enim vigor mentis frenandis praeest motibus carnis, sic saepe superimpositos tumultus occupationis bene regit amor quietis, quia exteriores curae si perverso amore non appetuntur, non confuso, sed ordinato animo ministrari queunt. Sancti etenim viri nequaquam eas appetunt, sed occulto ordine sibi superimpositas gemunt; et quamvis illas per meliorem intentionem fugiant, tamen per subditam mentem portant. Quas quidem summopere, si liceat, vitare festinant; sed timentes occultas dispensationes Dei, tenent quod fugiunt, et exercent quod vitant. Intrant enim ad cor suum, et ibi consulunt quid velit occulta voluntas Dei; seseque subditos debere esse summis ordinationibus cognoscentes, humiliant cervicem cordis jugo divinae dispensationis. Quisquis vero talis est, quilibet tumultus versentur extrinsecus, nunquam ad ejus interio
Abbreviated transcription (Latin):
itaꝙ aliquando contingit. ut qui
solam cȩlestem patriam diligunt.
terrenȩ patrie curis subiacere ui¬
deant᷑. Quoꝵ tamen ministeriũ
a prauoꝵ oꝑib plerumq in actu:
ññquã uͦ ante suꝑnũ iudicem in
sola cogitatione discernit᷑. P leni
quippe suꝑna sapientia discer¬
nunt. qualiter debeant uacare
ad aliud intrinsecus. & ad aliud
extrinsecus occupari: ut si forte
occulta dĩ ordinatione aliquid eis
non appetentib de huius seouli
curis imponit᷑. cedant dõ queni
diligunt: & pͣ amore eius intrin¬
secus solam illius desiderent ui¬
sionẽ. p̃ timore uͦ eius impositã
sibi extrinsecus humiliter exple¬
ant actionem. ut & uacare deo
appetant ex grã dilectionis: et
rursum curas suꝑ impositas ex con¬
ditione expleant seruitutis. Cumq
occupationes extrinsecus ꝑstrepunt.
intrinsecus in amore pacatissima
quies tenet᷑: atq occupationum tu¬
multus exterius ꝑstrepentes dispen¬
sat interius p̾sidens uidex ratio. &

Expanded text:
itaque aliquando contingit ut qui solam coelestem patriam diligunt, terrenae patriae curis subjacere videantur. Quorum tamen ministerium a pravorum operibus plerumque in actu, nonnunquam vero ante supernum judicem in sola cogitatione discernitur. Pleni quippe superna sapientia discernunt qualiter debeant et ad aliud vacare intrinsecus, et ad aliud extrinsecus occupari ut si forte occulta Dei ordinatione aliquid eis non appetentibus de hujus saeculi curis imponitur, cedant Deo quem diligunt, et prae amore ejus intrinsecus solam illius desiderent visionem; prae timore vero ejus impositam sibi extrinsecus humiliter expleant actionem, ut et vacare Deo appetant ex gratia dilectionis, et rursum curas superimpositas ex conditione expleant servitutis. Cumque occupationes extrinsecus perstrepunt, intrinsecus in amore pacatissima quies tenetur; atque occupationum tumultus exterius perstrepentes dispensat interius praesidens judex ratio, et
Abbreviated transcription (Latin):
carnalium fluctuatione contendit.
Unose & alias dicit᷑. Sapientiam scri¬
be in tempore otii. & qui minoratur¬
ab actu. ipse ꝑcipiet eam. Et rursũ.
Uacate & uidete. qm̃ ego sum ds. S¬
quid qđ plerosꝙ antiquoꝵ patrum
nouimus. hanc sapientiam & intrin¬
secus iuiuaciter tenuisse. & curas
mundi extrinsecus sollempniter mi¬
nistrasse: An ꝑceptione huius sapi¬
entiȩ ioseph priuatum dicimus. qui
famis tempore totius egypti curas
suscipiens. non solũ egyptiis alim̃ta
p̃buit. sed uitã quoq exteroꝵ adue¬
nientiũ ministerii sui arte serua¬
uit: An ab hac sapientia danihel
alienus extitit. qui a chaldeoꝵ re¬
ge in babylonia princeps magistra¬
tuũ effectus. tanto maiorib curis
occupatus ẽ: quanto & sublimiori
dignitate om̃ib p̃latus: Cum gͥ cou¬
stet plerumq etiam bonos ñ terreno
studio terrenis curis implicari. pa¬
tenter agnoscimus. quia sic ññqͣm
ciues iherłm angarias soluunt ba¬

Expanded text:
carnalium fluctuatione contendit. carnalium fluctuatione contendit. Unde et alias dicitur: Sapientiam scribe in tempore otii, et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Et rursum: Vacate et videte, quoniam ego sum Deusquod plerosque antiquorum patrum novimus hanc sapientiam et intrinsecus vivaciter tenuisse, et curas mundi extrinsecus solemniter ministrasse ? An perceptione hujus sapientiae Joseph privatum dicimus, qui famis tempore totius Aegypti curas suscipiens, non solum Aegyptiis alimenta praebuit, sed vitam quoque exterorum advenientium ministerii sui arte servavit? An ab hac sapientia Daniel alienus exstitit, qui a Chaldaeorum rege in Babylonia princeps magistratuum effectus, tanto majoribus curis occupatus est, quanto et sublimiori dignitate omnibus praelatus ? Cum igitur constet plerumque etiam bonos non terreno studio terrenis curis implicari, patenter agnoscimus quia sic nonnunquam cives Jerusalem angarias solvunt Ba
Abbreviated transcription (Latin):
quietis intima desiderio ñ leuent᷑.
Unde cum mira ope pietatis ad cor
ueritas uenit. prius ab eo cogitatio¬
nu carnalium estus eicit: & post in¬
P eo uirtutum dona disponit. Qđ be¬
ne nobis sacra ȩuangłii bystoria in¬
nuit: in qua dum ad resuscitandã¬
A filiam principis. inuitatus dñs du¬
ceret᷑: ꝓtinus addit᷑. Et cum eiecta
esset curba. intrauit. & tenuit manũ¬
cuis: o surrexit puella. Foras gͥ tur¬
ba eicit̃. ut puella suscitet᷑: quia si non
prius a secretiorib cordis expellitur
importuna secularium multitudo eu¬
rarum: anima quȩ intrinsecus iacet
mertua. non resurgit. Nam dum se
ꝑ innumeras terrenoꝵ desideriorum
cogitationes spargit: ad considerati¬
onẽ sui sese nullatenus colligit. In
his itaq inquietudinũ fluctib ha¬
bitare sapientiam ñ posse cognoscens
ait: & mare loquit᷑. ñ ẽ mecum. Nul¬
lus quippe eam plene recipit: nisi
qui ab om̃i se abstrahere actionum

Expanded text:
quietis intimae desiderium non leventur. quietis intimae desiderium non leventur. Unde cum mira ope pietatis ad cor veritas venit, prius ab eo cogitationum carnalium aestus ejicit, et post in eo virtutum dona disponit. Quod bene nobis sacra Evangelii historia innuit, in qua dum ad resuscitandam filiam principis invitatus Dominus duceretur, protinus additur: Et cum ejecta esset turba, intravit, et tenuit manuejus, et surrexit puella. Foras ergo turba ejicitur ut puella suscitetur, quia si non prius a secretioribus cordis expellitur importuna saecularium multitudo rarum, anima quae intrinsecus jacet mortua non resurgit. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitationes spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit. In his itaque inquietudinum fluctibus habitare sapientiam non posse cognoscens, ait: Et mare loquitur: Non est mecum. Nullus quippe eam plene recipit, nisi qui ab omni se abstrahere actionum
Abbreviated transcription (Latin):
& humilis corde: & inuemietis requi¬
em animab ur̃is. Quid enĩ in hac
uita laboriosius. quã terrenis desi¬
aeriis ȩstuare: Aut quid hic quie
am sabbati accepit in munere. hinc
em mentis: ut nullo in hac uita de¬
siderioꝵ carnalium appetitu fati¬
get᷑. Egyptus uͦ quȩ huius mundi
speciem tenet. muscis ꝑcutit᷑. Mus¬
ca enim nimis insolens. & in quietũ
animal e: in qua quid aliud quã
insolentes cure desiderioꝵ carnali¬
um designant᷑: Vnde alias dicit᷑.
Muscȩ morientes ꝑdunt suauitatem
unguenti: quia cogitationes suꝑ-¬
flue que assiduȩ in animo carnali¬
a cogitante. & nascunt᷑ & deficiunt.
eam suauitatẽ qua unusquisꝙ in¬
trinsecus ꝑ sp̃m unctus ẽ ꝑdunt: qmͣ¬
integritate eius ꝑfrui ñ ꝑmutunt᷑.
Egyptus uͦ muscis ꝑcutit᷑. quia eoꝵ
corda qui terrenam uitã diligunt.
desiderioꝵ suoꝵ inquietudinib fe¬
riunt᷑. Gurpes cogitationes carnali¬
um ad ima depresse sunt: ut ad

Expanded text:
etis requiem animabus vestris . Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? 589 aut quid hic quietam Sabbati accepit in munere ; hinc em mentis, ut nullo in hac vita desideriorum carnalium appetitu fatigetur. Aegyptus vero quae hujus mundi speciem tenet muscis percutitur. Musca enim nimis insolens et inquietum animal est. In qua quid aliud quam insolentes curae desideriorum carnalium designantur? Unde alias dicitur: Muscae morientes perdununguenti ; » quia cogitationes superfluae, quae assidue in animo carnalia cogitante nascuntur atque deficiunt, eam suavitatem, qua unusquisque intrinsecus per Spiritum unctus est, integritate ejus perfrui non permittunt. Aegyptus ergo muscis percutitur, quia eorum corda qui terrenam vitam diligunt, dum desideriorum suorum inquietudinibus feriuntur, turbis cogitationum carnalium ad ima depressa sunt, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s m̃s. nisi suꝑ humilem & quietũ.
& trementẽ sermones meos: A terre¬
nis autẽ mentib tanto longus sp̃s
fugit. quanto apud has quetẽ non
inuenit. Hinc ẽ enĩ qđ de quibdam
ꝑ psalmistã dicit᷑. Contritio & infe¬
licitas in uiis eoꝵ. & uiam pacis ñ

Expanded text:
spiritus meus, nisi super humilem et quietum, spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos ? A terrenis autem mentibus tanto longius spiritus fugit, quanto apud has quietem non invenit. Hinc est enim quod de quibusdam per Psalmistam dicitur: Contritio et infelicitas in vi
Abbreviated transcription (Latin):
esse in se sapientiam dicit: quia ali¬
enam se a uera sapientia iniquis
oꝑib ostendit. Dum eni maliciam
quisquis tegit in corde. ore autem
blandimenta exhibet: dum cogitati¬
ones suas duplicitate obnubilat. dũ
puricatis uerba quasi fatuitatem
deuitat. dũ uias simplices innocen¬
tiȩ declinat: quasi habere abysscis
dĩ sapientiam recusat. Et quia hinc
mundo mentes deditȩ. p̃sentis uite
curis & sollicitudinib ꝑturbant᷑. &
iccireo eiusdẽ sapientiȩ tranquillita
te ꝑfrui nequaqu̾a possunt. recte sub¬
uingit᷑: & mare loquit᷑ non ẽ mecum.
um mentium amara in quietudo sig¬
nat᷑: Que dum se uicissim ininici¬
tus impetunt. quasi aduersantes se
unde collidunt. Recte &enu mare
uita sȩcularium dicit᷑: quia dum
ꝓcellosis actionũ motib concitatur.
ab eternę sapientie quiete atq stabi¬
litate disiungit᷑. Quo contra bene
ꝑ ꝓpħam dicit᷑. Suꝑ quẽ requiescet

Expanded text:
esse in se sapientiam dicit, quia aliesse in se sapientiam dicit, quia alienam se a vera sapientia iniquis operibus ostendit. Dum enim malitiam quisque tegit in corde, ore autem blandimenta exhibet, dum cogitationes suas duplicitate obnubilat, dum puritatis verba quasi fatuitatem devitat, dum vias simplicis innocentiae declinat, quasi habere se abyssus Dei sapientiam recusat. Et quia huic mundo mentes deditae praesentis vitae curis et sollicitudinibus perturbantur, et idcirco ejusdem sapientiae tranquilte perfrui nequaquam possunt, recte subjungitur: Et mare loquitur: Non est mecum. um mentium amara inquietudo, quae, dum se vicissim inimicitiis impetunt, quasi adversantes se undae collidunt. Recte etenim mare vita saecularium dicitur; quia, dum procellosis actionum motibus concitatur, ab internae sapientiae quiete atque stabilitate disjungitur. Beneper prophetam dicitur: Super quem requiescet
Abbreviated transcription (Latin):
stultus fit: quanto conat᷑ exterius
sapiens uideri. Ne hac abysso ꝑ io
hannẽ dicit᷑. Uidi angłm descen¬
dentĩ de celo. habentẽ elauẽ abyssi.
& catenam magnam in manu sua: &
app̃hendit draconẽ serpentẽ antiquũ
qui ẽ diabolus & sathanas: & ligauit
eum ꝑ annos mille. & misit in abyssũ
& clausit: & signauit suꝑ illum. ut ñ
seducat amplius gentes: donec con¬
sũment᷑ mille anni. Millenario enĩ
numero ñ quantitatẽ temporis sed
uniuersitatẽ qua regnat eccła de¬
signauit. Antiquus autẽ serpens li¬
gatus catena in abyssum mutitur.
quia religatus a bonoꝵ cordib apud
reꝓboꝵ mentes reclusus. eis atrocius
dominat᷑. Qui paulopost quoꝙ de
puteo abyssi educi describit᷑: quia
de iniquoꝵ cordib nunc occulte se¬
uientib. tunc accepta contra eccłam
potestate. in uĩ aꝑte ꝑsecutionis e¬
rumpit. Hec itaq abyssus in qua
nunc diabolus seruat᷑ occultus. ñ

Expanded text:
stultus fit, quanto conatur exterius stultus fit, quanto conatur exterius sapiens videri. De hac abysso per Joannem dicitur: Vidi angelum descendentem de coelo, habentem clavem abyssi, et catenam magnam in manu sua; et apprehendit draconem serpentem antiquum, qui est diabolus, et satanas, et ligavit eum per annos mille, et misit in abyssum, et clausit, et signavit super illum, ut non seducat amplius gentes, donec consumentur mille anni . Millenario etenim numero non quantitatem temporis, sed universitatem, qua regnat Ecclesia, designavit. Antiquus autem serpens ligatus catena in abyssum mittitur, quia religatus a bonorum cordibus, apud reproborum mentes reclusus, eis atrocius dominatur. Qui paulo post quoque de puteo abyssi educi describitur, quia de iniquorum cordibus nunc occulte saevientibus, tunc accepta contra Ecclesiam potestate, in vim aperte persecutionis erumpet. Haec itaque abyssus, in qua nunc diabolus servatur occultus, non
Abbreviated transcription (Latin):
tia in eoꝵ terra non potest. qui su¬
auiter uinunt: qua tanto uerius
stulti sunt. quanto maiora ꝑden¬
tes in minimis letant᷑. Hinc petrꝰ
eandem prauoꝵ stultitiam repre¬
hendit dicens. Uoluptatẽ existiman¬
tes diei delitias comquinationis &
maculȩ. Hinc salomon ait. Risum
deputaui errorem. & gaudio dixi.
Quid frustra deciꝑis: Dicat itaq uir
sc̃s de sapientia. Nec inuenit᷑ in ter¬
ra suauiter uiuentium: quia ni¬
mirum qui in hoc mundo suaui¬
ter uiuunt. ita adhuc stulti sunt.
ut hoc ipsum quoq nesciant unde
ceciderunt. Sequitur. Abyssus di
S cit non eͣ in me. Quid hoc loco a¬
byssi nomine. nisi corda hominũ
uocat: quȩ ꝑ lapsum fluida. & ꝑ
duplicitatis sunt caliginẽ tenebro¬
sa: Quȩ minirum abyssus non eẽ
in se hanc sapientiam ꝓfitet᷑. quia
iqua mens dum esse sapiens car¬
naliter appetit: stultam se ad spirita¬
lia ostendit. Nam quia teste paulo
sapientia huius mundi. stultitia ẽ
apud dm̃: tanto quisq amplius intꝰ

Expanded text:
tia in eorum terra non potest, qui suaviter vivunt, quia tanto verius stulti sunt, quanto majora perdentes, in minimis laetantur. Hinc Petrus eamdem pravorum stultitiam reprehendit, dicens: Voluptatem existimantes diei delicias, coinquinationis et maculae . Hinc Salomon ait: Risum deputavi errorem, et gaudio dixi: Quid frustra deciperis . Dicat itaque vir sanctus de sapientia: Nec invenitur in terra suaviter viventium, quia nimirum qui in 588 hoc mundo suaviter vivunt ita adhuc stulti sunt, ut hoc ipsum quoque nesciant, unde ceeiderunt. Scit: Non est in me. Quid hoc loco abyssum, nisi corda hominum vocat, quae per lapsum fluida, et per duplicitatis caliginem sunt tenebrosa? Quae nimirum abyssus, non ein se hanc sapientiam profitetur, quia iniqua mens dum esse sapiens carnaliter appetit, stultam se ad spiritalia ostendit. Nam quia, teste Paulo, Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum , tanto quisque amplius intus
Abbreviated transcription (Latin):
cum popło loqueret᷑. faciem uelabat:
ut uidelicet designaret. qđ ille uidȩ¬
oꝵ popłs legis uerba cognosceret:
sed eiusdem claritatẽ legis om̃imͦ ñ
uideret. Unde recte & ꝑ paulũ dicit᷑.
Usꝙ in hodiernum enum diem cum
legit᷑ moyses: uelamen est positũ su¬
ꝑ cor eoꝵ Sed quia dicta dĩ nul¬
latenus sine eius sapientia penetͣa¬
t᷑ nisi enĩ quis sp̃m eius acceꝑit.
ens nullomͦ uerba cognoscit: sẽs
uir de inuestiganda eade dĩ sapien

Expanded text:
 faciem velabat, ut videlicet designaret quod ille Judaeorum populus legis verba cognosceret, sed ejusdem claritatem legis omnimodo non videret. Unde recte et per Paulum dicitur: Usque in hodiernum enim diem cum legitur Moyses, velamen est positum super eor eorum . Sed quia dicta Dei nullatenus sine ejus sapientia penetrantur nisi enim qui spiritum ejus acceperit, ejus nullo modo verba cognoscit, sanctus vir de investiganda ead
Abbreviated transcription (Latin):
ta in lucem ꝓduxit. quia dicta legis
que caligosa nimis hystoria obscura.
nunc expositio sp̃ualis illuminat. Un¬
de & loquens in parabolis ꝑ euangłiũ
ueritas discipłis p̃cepit dicens. Q &
dico uobis in tenebris dicite in lumine.
⁊ qđ in aure auditis. p̃dicate suꝑ cecta.
lꝑta namq dicta exponentium. fece¬
runt nobis esse iam conspieuas senten¬
tias antiquoꝵ patrum̃. Unde isayas¬
ꝓpħa plana scẽ eccłe expositionis uer¬
ba conspiciens. & non allegoriarum
tenebris obseura: exclamauit dicens.
Locus fluiuioꝵ. riui latissimi & paten
angusti & clausi riui fuerant. qui in¬
mensas scientie sue sententias collec

Expanded text:
ta in lucem producit, quia dicta legis, ta in lucem producit, quia dicta legis, quae caliginosa nimis historia obscurat, nunc expositio spiritalis illuminat. Unde et loquens in parabolis per Evangelium Veritas discipulis praecepit, dicens: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Aperte namque dicta exponentium fecerunt nobis esse jam conspicuas sententias antiquopropheta plana sanctae Ecclesiae expositionis verba conspiciens, et non allegoriarum tenebris obscura, exclamavit, dicens: Locus fluviorum rivi latissimi et patenangusti et clausi rivi fuerunt, qui immensas scientiae suae sententias collec
Abbreviated transcription (Latin):
rat. quasi os dñi uocat᷑: quia ꝑ eum
đs uerba sua exerit. qui ab amore
p̃sentis scłi loquendo que potest. hu¬
manami animam euellit. Et quia
testamente noui doctores ad hoc us
ꝙ ꝑducti sunt. ut occultas quoq
allegoriarum caligines in ueterite¬
stamento rimarent᷑: recte subditur.¬
namꝙ hic aliud flumuna. nisi anti¬
quoꝵ patrum dicta nuncupantur:
Quis enim pensare sufficiet: quam
uehemens fluuius dum legem con¬
deret ex pectore moyseos erupit: Qm
uehemens fluuius ex dauid corde de¬
fluxit: Quanta salomonis ore atq om̃i¬
um ꝓpħarum fluminum fluenta ma¬
nauerunt: Sed hoꝵ fluminum uidea
speciem tenuit: dum littere suꝑficiem
seruans. eoꝵ ꝓfunda nesciuit. Nos uͦ
qui ueniente dño in eis in terrena
spiritalia querimus. eoꝵ ꝓfunda rima¬
mur. qđ ipse dñs facere dicit᷑: quia
id nos agere ipso donante p̾ualemꝰ.
ꝑ nos gͦ qui non litteram que occidit s
sp̃m qui uiuificat sequim᷑: ꝓfunda
fluuioꝵ dñs scrutatur. & abscondi¬

Expanded text:
rat, quasi os Domini vocatur, quia per eum Deus verba sua exerit, qui ab amore praesentis saeculi loquendo quae potest, humanam animam evellit. Et quia novi Testamenti doctores ad hoc usque perducti sunt, ut occultas quoque allegoriarum caligines in veteri Testamento rimentur, recte subditurhic aliud flumina nisi antiquorum Patrum dicta nuncupantur? Quis enim pensare sufficiat quam vehemens fluvius, dum legem conderet, ex pectore Moysi erupit quam vehemens fluvius ex David corde defluxit; quanta a Salomonis ore atque omnium prophetarum fluminum fluenta manarunt? Sed horum fluminum Judaea speciem tenuit, dum litterae superficiem servans, eorum profunda nescivit. Nos vero qui veniente Domino in eis interna spiritalia quaerimus, eorum profunda rimamur. Quod ipse Dominus facere dicitur, quia id nos agere ipso donante praevalemus. Per nos ergo qui non litteram quae occidit, sed spiritum qui vivificat sequimur, profunda fluviorum Dominus scrutatur, et abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
a cum in petris riuos aꝑuit. ex duris
quoq cordib fluuius sc̃e p̃chieationis
noꝑe est: quia tanto unaquaq amiina
fit p̃ciosior ante oculos iłnl quanto.p̃
amore ueritatis despectioi. fuierit
ante oculos suos. Hino. ad satib aieit᷑.¬
Nonne cum pariulus esscs in oclilisi.
tuis. caput te constitui in tribtibus.
irl: Aesi aꝑte dicerit. Magnus mͥ
fiusti. quia despectus tibi: sed nunc
quia magnus tibi es. factus es despe
fit quisq uilior dõ. quanto p̾ciosior
sibi: tanto p̾ciosior dõ. quanto ꝓptͣ
eum uilior sibi: quia humilia res
gelio scriptum est. Cum esses sub
ficu uidi te: id est positum te sub
umbra legis elegĩ. Uidit gͦ p̃ciostim.
quia humilia elegit. Infirma enim
mundi elegit d̾s. ut confunderet for¬
tia. Uiditq p̾ciosum. cum humanã
animã de se abiecta sapientẽ. grẽ
suȩ illustratione respexit. De qua
uidelicet anima ꝑ ꝓpħam dicit. Si
separaueris p̃ciosum a uili: quasi

Expanded text:
a enim in petris rivos aperuit, ex duris a enim in petris rivos aperuit, ex duris quoque 583 cordibus fluvius sanctae praedicationis nopere est quia tanto unaquaeque anima fit pretiosior ante oculos Dei, quanto prae amore veritatis despectior fuerit ante oculos suos. Hinc ad Saul dicitNonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput te constitui in tribus Israel ? Ac si aperte diceret: Magnus mihi fuisti, quia despectus tibi; sed nunc quia magnus tibi es, factus es despecfit quisque vilior Deo, quanto pretiosior sibi; tanto pretiosior Deo, quanto propter eum vilior sibi: Quia humilia respgelio scriptum est: Cum esses sub ficu, vidi te ; id est, positum te sub umbra legis elegi. Vidit ergo pretiosum quia humilia elegit: Infirma enim mundi elegit Deus, ut confunderet fortia . Vidit pretiosum, cum humanam animam de se abjecta sapientem gratiae suae illustratione respexit. De qua videlicet anima per prophetam dicitur: Si separaveris pretiosum a vili, quasi