comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius uisionem. Dicebant iuch̾
illi qui sanus factus fuerat. Sab¬
batum ẽ: non licet tͥ tollere grabbatũ
tuũ. Non obiciebant ei qd̃ samis
factus esset sabbato. s qd portabat
lectum: ne eis opponeretur qd̾ ipsi
sabbato ium entum traherent de
puteo siintus caderet. A .xxxuiiii.
Nespondit eis. Qui me fecit samĩ.
Iille michi dixit. Tolle grabbatũ
turum ⁊ anibula. S anatoris mã¬
datoris obediens. auctoritatem sa-¬
nationis suȩ obicit calumpniantib.
nterrogauerunt gͦ eum. Quis ẽ
ille homo qui dix̃ tibi tolle grab
batum tuum ⁊ ambula: Is autẽ
qui sanus fuerat effectus: nescie¬
bat quis ẽẽc. Iħ̾c aut̃ declinauit a
turba: constituta in loco. H ie ⁊
ꝑfidem sanatus fuerat : & nesciebat
nomine seu corporali specie designa¬
re quis eum sanaffet. Sic & nos por¬
tantes ꝓyumini ⁊ ambulantes ad
dͥm̃. eum ad quẽ ambulamus ñ¬
dum uidemus. Sola intentione
adhuc uidetͣ q̾s: non in strepitu

Expanded text:
ejus visionem. Dicebant ergo ejus visionem. Dicebant ergo illi qui sanus factus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi tollere grabatum tuum. Non objiciebant ei quod sanus factus esset Sabbato; sed quod portabat lectum, ne eis opponeretur quod ipsi Sabbato jumentum traherent de puteo, si intus caderet. A. 39X Respondit eis: Qui me fecit sanum, ille dixit mihi: Tolle grabatum tuum et ambula. Sanatoris mandatis obediens, auctoritatem sanationis suae objicit calumniantibus. Interrogaverunt ergo eum: Quis est ille homo qui dixit tibi: Tolle grabla? Is autem qui sanus fuerat effectus, nesciebat quis esset. Jesus autem declinavit a turba constituta in loco. Hic et per fidem sanatus fuerat, et nesciebat nomine seu corporali specie designare quis eum sanasset. Sic et nos portantes proximum et ambulantem ad Deum, eum ad quem ambulamus, nondum videmus. Sola intentione adhuc videtur Deus, non in strepitu
Abbreviated transcription (Latin):
hominem ñ habeo: ut conturbata
fuerit aqua mittat me inpiscinã.
Dum utmo einm ego: alius ante me
descendit. Int̾rogatur languidus
an sauari uelit. ut erigat᷑ in spem
sanitatis dequa iam desꝑabat. mi¬
de etiam querebatur qd non hab̾et
hominẽ. qui eum mitteret maquã.
Necessarius erat langiudo homo.
s homo ds. Dicit ei sħc. Surge
tolle grabbatum tuũ & ambula.
& statim sanus factus ẽ homo:
& sustulit grabbatum suũ. & am¬
bulabat. Frat aut̾ sabbatum in
illo die. Surge i uiciis men¬
te. id ẽ peccata relinque: surge
corpore: qd̾ ẽ lanitatis oꝑatio.
Tolle inquit grabbatuim: id estꝰ
dstige proximum. Non debemus
turbari. si ꝑ rem nnsensatam dile.¬
ctio proximi commendatur. qͣn¬
do quidẽ dñs lapis dictus ẽ. Cum
esses languidus. portabat te proxi¬
mus trus. & sanus factis es: por¬
ta preximum tuũ. In uicẽ onera
nr̃a portate: & sic adimplebitis le¬
gem ap̃i. Ambula indi dilectioẽ
de uirtute in uirtutẽ. festinans ad

Expanded text:
eo, ut cum turbata fuerit aqua, mittat me in piscinam. Dum venio enim ego, alius ante me descendit. Interrogatur languidus an sanari velit, ut erigatur in spem sanitatis, de qua jam desperabat: unde etiam querebatur quod non haberet hominem qui eum mitteret in aquam. Necessarius erat languido homo, sed homo Deus. Dicit ei Jesus: Surge, tolle grabatum tuum et ambula. Et statim sanus factus est homo, et sustulit grabatum suum et ambulabat. Erat autem Sabbatum in illo die. Surge a vitiis mente, id est peccata relinque; surge corpore, quod est sanitatis operatio. Tolle, inquit, grabatum, id est, dilige proximum. Non debemus turbari, si per rem insensatam dilectio proximi commendatur, quandoquidem Dominus lapis dictus est. Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum. Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Ambula in Dei dilectione de virtute in virtutem, festinans ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. scilicet resuscitatio animarum
ã peccatis maior ẽ qm supra dicta cu¬
ratio langnich. in corpore. dequa
plurunm miradantur. uel illa so¬
lirtio sabbati qua calumpniabanti:
Q uos uisle falis uiuificat. Una qͥppe
t̃ patris. ⁊ filii uoluntas: sicut ⁊ poten¬
tra noꝑatio. Uere pat̾ diligit filtum:
ẽ quid cuiq ꝓmeritis debeat᷑. ñ tam
potentia quam sapientia exercenda ẽ.
ut om̃s hoc seilicet attendentes qued
filii ẽ iudicare. etiam si non amore
tumore saltem tantũ reuereant᷑ iuchi
Lon solum uiuificat. filus in pͥma ii¬
delicet resurrectione quȩ ẽ arimaꝵ:
s etiam iudicabit in scdã resurrecti¬
one quȩ erit corporum. Ꝙ hoc ẽ
Neq enim pat̾ iudicat quem quam :
s omne iudicium dedit filio. Non
enim ꝑsona patris miudicio appa¬
rebit. s nec apc̃ in eo qd̾ patricon¬
sub stancialis ẽ. potius in forma ser¬
ui quȩ stetit sub iudice iudi cabit.
ut possit & ab impiis inderi.

Expanded text:
dicit: scilicet resuscitatio animarum dicit: scilicet resuscitatio animarum a peccatis, major est, quam supradicta curatio languidi in corpore, de qua plurimum mirabantur; vel illa solutio Sabbati, quam calumniabantur. Quos vult Filius vivificat. Una quippe est Patris et Filii voluntas, sicut et potentia et operatio. Vere Pater diligit Filium, est quid cuique pro meritis debeatur, non tam potentia quam sapientia exercenda est, ut omnes hoc scilicet attendentes, quod Filii est judicare, etiam si non amore, timore saltem tantum revereantur judicNon solum vivificat Filius, in prima videlicet resurrectione, quae est animarum; sed etiam judicabit in secunda resurrectione, quae erit corporum. Et hoc est: Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio. Non enim persona Patris in judicio apparebit, sed nec Christus in eo quod Patri consubstantialis est, potius in forma servi, quae stetit sub judice, judicabit, ut possit et ab impiis videri.
Abbreviated transcription (Latin):
sum. quicqͣm facere ꝑse: s hoc t̃m
facere ꝑ otest qd̾ iuderit patrẽ parit
facitntem. idẽ qd recognoscit ipatre
secum ficri. Pat̾ enim. id ẽ potentia
diuina: nithil nisi ꝑ sapientiam su¬
am oꝑatur. Pater enim diligit
filium. & omnia demonstrat ei gnȩ
ipse facit: & maiora his demonstra¬
bit ei oꝑa ut uos miremii. Om¬
iuia facienda ei demonstrat. id est
cuncta in eius confilio ponit: sicut
ille qui alique consulens quȩ factu¬
rus eͥ ei offendit. Maiora his quȩ
nime facta sunt eiꝰ consilio ꝑage̾t:
qd̃ ẽ. ei demonstrabit. Unde ⁊ ipsa
in ꝓu̾biis sapientia de se dicit. Ego
sapientia habito inconsilio. Ꝙ itẽ.
Cum eo eram cuncta disponens.
Maiora faciet ut uos miremiui.
id ẽ unde amplius mirari posfiais.
si illa noueritis. Uel nfutura
uita mirabimim inde cum cęt̾is
dampnatis dicentes. Quomodo
hii reputati finit inter filios dei:
icut enim pat̾ suscitat mortuos
⁊ uiuificat: sic ⁊ filius quos uult
inuificat. Quȩ sunt illa maiora

Expanded text:
m facere per se, sed hoc tantum facere potest, quod viderit Patrem pariter facientem, id est, quod recognoscit a Patre secum fieri. Pater enim, id est potentia divina, nihil nisi per sapientiam suam operatur. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit; et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Omnia facienda ei demonstrat, id est, cuncta in ejus consilio ponit, sicut ille qui aliquem consulens, quae facturus est, ei ostendit. Majora his quae nunc facta sunt, ejus consilio peraget: quod est, ei demonstrabit. Unde et ipsa in Proverbiis Sapientia de se dicit: Ego Sapientia habito in consilio . Et item: Cum eo eram cuncta disponens . Majora faciet, ut vos miremini, id est, unde amplius mirari possitis, si illa noveritis. Vel in futura vita mirabimini inde, cum caeteris damnatis dicentes: Quomodo hi reputati sunt inter filios Dei? Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quae sint illa majora,
Abbreviated transcription (Latin):
cłdent qui bona fecerunt in re¬
surrectionem tutȩ: qui uͦ mala
egerunt. in resurrectionem iudicii.
uident̾ hic agit de resurre¬
ctione carnis: ut supra de re¬
sur restione mentis. Ne miremi¬
ni hoc qd̾ ita libere loquor de¬
indicio faciendo ꝑ filium: quia
ueniet hora infine scħ. in qua
om̃s corporalit̃ resurgent. alii in
uitã. ut uideant dm̃ sicrit ẽ: alii
indampnationẽ. ⁊ tunc discretio
iudicii apparebit. Audient uo¬
cem eiꝰ: hoc ẽ sentient manifesta¬
tionem euis. Uel ipse index nocẽ
emitcet humanam: uel ꝑ angłos
formabitur uixta illud psalm.¬

Expanded text:
qui bona fecerunt, in resurrectionem vitae; qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. Evidenter hic agit de resurrectione carnis, ut supra de resurrectione mentis. Ne miremini hoc quod ita libere loquor dejudicio faciendo per Filium, quia venit hora in fine saeculi, in qua omnes corporaliter resurgent, alii in vitam, ut videant Deum sicut est, alii in damnationem, et tunc discretio judicii apparebit. Audient vocem ejus, hoc est, sentient manifestatione ejus. Vel ipse judex vocem emittet humanam, vel per angelos formabitur, juxta illud Psalm
Abbreviated transcription (Latin):
de me. quia pat̾ me misit. W qui
misit me ꝑater: iꝑse testimomitma
ꝑhibtut deme. Uerum qui dem
& ꝑ utile multis stut testimonum
iohannis. s habeo maiora testimo¬
ma. Oꝑa enim patris quȩ ego ui¬
sibilit̾ facio: attestant᷑ quia pat᷑
me misit. Et testimoniũ pactis ẽ
qui me ext̾ius hominẽ oculis ii¬
sibilem exhibuit : qd̾ in teritis cor¬
da hominum ad me cognoscendił
Deq uocem eiis unꝗnam audistis
neq speciem eius indistis.In
hoc ostendi sustantiã diumitatiᷤᷤ
in comp̃hensibilem ẽẽ & uimsibilẽ.
nocem q enis ñ capi atire carnali.

Expanded text:
de me, quia Pater me misit. Et qui misit me Pater, ipse testimonium perhibuit de me. Verum quidem et perutile multis fuit testimonium Joannis, sed habeo majora testimonia. Opera enim Patris quae ego visibiliter facio, attestantur quia Pater me misit. Et testimonium Patris est, qui me exterius hominem oculis visibilem exhibuit, quod interius corda hominum ad me cognoscendum Neque vocem ejus unquam audistis, neque speciem ejus vidistis. In hoc ostendit substantiam divinitatis incomprehensibilem esse et invisibilem, vocemque ejus non capi aure c
Abbreviated transcription (Latin):
batam ẽ: humilit̾ credere ĩ dm̃
passionẽ. Unus sanat᷑ ut unitas
cominendetur: quia nemo p̃ter
unitatẽ sanari potest. Alioquin
parum fuit in benignitate. nec ual¬
de magnum in potestate unum
de tot sanari ab eo qui tmno om̃s
poterat erigere u̾bo: s inhis cor¬
poralib plus intendit et̾nam sa¬
lutem animarum. E rat aut̃
quidam homo ibi:
trignita ⁊ octo annos habens in
infirmitate fua. In quadragena¬
rio numero qui constat exquat᷑ dect̃.
significatur ꝑfectio oꝑtim: quia lex
in decẽ preceptis data ẽ. & ꝑ euuau¬
geliũ quatuor ninangłistarum mm¬
pletur:. Quia gͦ quadragenarius
habet qui caritate dĩ ⁊ proxinu
caret. & ideo merito langnec.
Nunc cum uidiss ihc iacentem.
& cognouisset quia multum iam
tempus haberet: dicit ei. uis sarsꝰ¬

Expanded text:
batam, est humiliter credere in Domini batam, est humiliter credere in Domini passionem. Unus sanatur, ut unitas commendetur; quia nemo praeter unitatem fidei sanari potest. Alioquin parum fuit in benignitate, nec valde magnum in potestate, unum de tot sanari ab eo qui omnes uno poterat erigere verbo; sed in his corporalibus plus intendit aeternam salutem animarum. Erat autem quidam homo ibi triginta octo annos habens in infirmitate sua. In quadragenario numero, qui constat ex quater decem, significatur perfectio operum; quia lex in decem praeceptis data est, et per Evangelium quatuor Evangelistarum impletur. Quia ergo quadragenarius habet, quia charitate Dei et proximi caret, et ideo merito languet. Hunc cum vidisset Jesus jacentem, et cognovisset quia multum jam tempus haberet, dicit ei: Vis sa
Abbreviated transcription (Latin):
expectantium aqnȩ motũ. Angłs
ant̾ dm̃i scdm tempus descende-¬
bat in piscinan. & moxebatrii.
aqua. Qni gͦ primus descendis¬
cuntur latine inde ꝓbatica. id ẽ
pettialis piscina fertur appellata.
quia in ea sacerdotes hostras laua
carens piscib. collecta in aliqua
concauitate. Aqua aut̃ quȩ
quinq porticib cingebat᷑: sigi-¬
ificat ppłm illum qui qtmq li¬
bris moysi quasi claudebatur. Ib
nulti infirini iacent. quia lex
non sanat. s ꝑ dit infirmos: ut
aliquando medicum querant.
Ceci ibi sunt qui ñ hñt lumen
fidei. elqudi. qui quȩ iudent non
possunt oꝑari. aridi uͦ. qui quioqͥd
agant sine pignedine caritatis
suit. Expectabant aquȩ motũ.
in quo sanitas fiebat ꝑ angłm: qͥa
lege con iuncti gr̃am redemptionis
considerabant. Angłs inuisiorlis
tirrbabat aquam. quia filius dĩ
multa miracula faciendo inter
iudeos latens in carne turbauit
eos intantum ut eum crueifige-¬
rent. Descendere gͦ maqnam tinr.¬

Expanded text:
otum. Angelus autem Domini secundum tempus descendebat in piscinam, et movebatur aqua. Qui ergo prius descendiscuntur Latine Inde probatica, id est, pecualis piscina fertur appellata, quia in ea sacerdotes hostias lavabcarens piscibus, collecta in aliqua concavitate. Aqua autem quae quinque porticibus cingebatur, significat populum illum, qui quinque libris Moysi quasi claudebatur. Ibi multi infirmi jacent; quia lex non sanat, sed prodit infirmos, ut aliquando medicum quaerant. Caeci ibi sunt, qui non habent lumen fidei; claudi, qui quae vident non possunt operari; aridi vero, qui quidquid agant, sine pinguedine charitatis sunt. Exspectabant aquae motum, in quo sanitas fiebat per angelum; quia lege convicti, gratiam redemptionis desiderabant. Angelus invisibilis turbabat aquam; quia Filius Dei multa miracula faciendo inter Judaeos, latens in carne, turbavit eos in tantum, ut eum crucifigerent. Descendere ergo in aquam tur
Abbreviated transcription (Latin):
ingrat. in uentrem uadit. &ͥ insecessũ
emitetur H mc calumpniant᷑
heretici quidam. qd̃ dñs physicȩ dis¬
putationis ignarus. putet om̃s ꝙybas
ra uentrem tre. & in secessum digeri:
cum statim infuse escȩ ꝑ artus. & ue¬
nas. & medullas neruosq fundant᷑.
Unde & dicunt multos qui uicio sto¬
machi ꝑpetem sustinent uomitum.
ꝑost cenas & pͣndia statim uomere quȩ
ingesserint. & tam̃ e̾ẽ corptilentos: qͥa
ad primum tactum liquidior cybus
& potus ꝑmembra sundat᷑. Sed
quaniuis sit tenuissimus humor &
liquens esca: tam̃ cum inuenis &
artub concocta fuerit esca. et dige¬
sta cum humore ꝑ occultos meatus
corporis quos g̾ci poros uocant ad
in feriora de labitur. ⁊ insecessum na¬
dit. Quglibet etiam humorum
purgatio ueluti ꝑsudorem. seu ꝑquȩ¬
libet alia: non incongrui secessus
intelligitur. Flementa siquidem ef¬
fluunt o influunt. Alit̃̾. Emitat᷑.
inꝑsonale u̾bum accipiamus: ut sit

Expanded text:
in os, in ventrem vadit, et in secessum in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Hinc calumniantur haeretici quidam, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire et in secessum digeri, cum statim infusae escae, per artus et venas et medullas, nervosque fundantur. Unde et dicunt multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et prandia statim evomere quae ingesserint, et tamen esse corpulentos, quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundatur. Sed quamvis sit tenuissimus humor et liquens esca, tamen cum in venis et artubus concocta fuerit esca et digesta cum humore, per occultos meatus corporis quos Graeci poros vocant ad inferiora dilabitur et in secessum vadit. Quaelibet etiam humorum purgatio, veluti per sudorem, seu per quaelibet alia, non incongrue secessus intelligitur. Effluunt siquidem elementa quae influunt. Aliter: Emittitur impersonale verbum accipiamus, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
scaudalirati sunt: At ille respondens ait.
Omnis plantatio quam non plantarit
pat̾ meus celestis: eradicabit᷑. P hari¬
sei quorum religio ẽ in discernendis
cẏbis scandalizati sinit: io ẽ offens sunt.
Salon enim seu scandalum: nos offen¬
diculum uel ruinam & impactionẽ
ꝑedis siue scrupulum ut quidam uo¬
lunt. possimus dicere. Plantationẽ
dicit hic doctrinas & mandata ho
ipnum: quȩ a deo non funt. m elyi.
dunt. Hoc ẽ si insipiens insipientẽ
doceat: ambo merguntur in pecca¬
torum ꝓfunditatem. Sunte illos
sub audis arbitrio suo: quia irreuoca¬
biles sunt. Unde paulus. Hereticum
hominem: post pͥmam & sodam correp¬
t cum introisset indomum atur¬
ba. int̾rogabat eum petrꝰ: edisse-¬
re nob̾ ꝑabolam istam. At ille dixit.
Acdhue et uos fine intellectu estis:
Quod aꝑtum erat: putabant apł pa¬
rabolice dictum. Corripiunt᷑ gͦ a dñe
auditorem: qui obscure manifesta are
manifeste obscura uelit intelligeri.
Non intelligitis quia omne qd̾ in os

Expanded text:
At ille respondens, ait: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur, Pharisaei quorum religio est in discernendis cibis, scandalizati sunt, id est offensi sunt. Scandalon enim seu scandalum, nos offendiculum vel ruinam et impactionem pedis sive scrupulum, ut quidam volunt, possumus dicere. Plantationem dicit hic doctrinas et mandata hominum, quae a Deo non sunt. M. 136Vdunt. Hoc est, si insipiens insipientem doceat, ambo merguntur in peccatorum profunditatem. Sinite illos, subaudis arbitrio suo, quia irrevocabiles sunt. Unde Paulus: Haereticum hominem post primam et secundam correct cum introisset in domum a turba interrogabat eum Petrus: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Quod apertum erat, putabant apostoli parabolice dictum. Corripiuntur ergo a Domino. auditorem qui obscure manifesta, aut manifeste obscura velit intelligere. Non intelligitis quia omne quod intrat
Abbreviated transcription (Latin):
s sicut audio indico. ⁊ iudicium
meũ utstum ẽ. Ex planat qd̾
dixerat: potestatem dedit ei in¬
dicii. Dil possum a me ipso face¬
re. quasi dicat. Ame ipso ñ sum:
s a patre. i quo & cum quo om̾a
facio. Sicut anctio. idẽ sicut in¬
telligo. ꝑ unitatẽ substantiȩ. ab

Expanded text:
sed sicut audio, judico, et judicium meum justum est. Explanat quod dixerat, potestatem dedit ei judicii. Nil possum a meipso facere: quasi dicat, a meipso non sum; sed a Patre, a quo et cum quo facio omnia. Sicut audio, id est, sicut intelligo per unitatem s
Abbreviated transcription (Latin):
querit: qui adorent eum. Inꝑ
sona ꝓpħarum. & oninium qui
in xp̃m credint. loquitur. Unde
ait. uos adoratis patrẽ quem
nescitis. quia nullus ad orat pa¬
treni nisi filum adoret. ꝑ quẽ
ad patris notitiam uenitur: s
nos sennus filiũ. ⁊ ꝑfilium patrẽ.
Unde sequit᷑. quia salus ex iudeis
est: quorum cognitio di. testam̃tum.

Expanded text:
rent eum. In persona prophetarum omnium qui in Christum credunt, loquitur. Unde ait: Vos adoratis Patrem quem nescitis, quia nullus adorat Patrem, nisi Filium adoret; per quem ad Patris notitiam venitur; sed nos scimus Filium, et per Filium Patrem. Unde sequitur: Quia salus ex Judaeis est, quorum cognitio Dei, testamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
g̃te: unctus latine. Unde ⁊ punice.
messe. dicitur ungue. Uicine enĩ
lingue sunt. hebreica. punica. &
syra. Messias anmunciabit omnia.
ad cultum suum. & patris ꝑtinen-¬
tia: qualit̾ uidelicet spreto templo uel
monte. intus exhibeamus nos templũ
deo ubi in spu & tieritate oremus.
Dicit ei iħs. Ego sum qui loqnor te

Expanded text:
e, unctus Latine. Unde et Punice messe dicitur unge. Vicinae enim linguae sunt, Hebraica, Punica et Syra. Messias annuntiabit omnia, ad cultum suum et Patris pertinentia; qualiter videlicet spreto templo vel monte, intus exhibeamus nos templum Deo, ubi in spiritu et veritate oremus. Dicit ei Jesus: Ego sum q
Abbreviated transcription (Latin):
s hec dico. ut uos salui sitis. Ille
erat lucerna ardens. & lucens:
nos ant̾ uoluistis ad horam ex tiltare
in luce entis. Perhibuit ioħes
testimonium de xp̃o tanquam lu¬
cerna: ad consinidendos minncos.
Iam enim p̃ dictum erat in psalmo.
sub ꝑsona patris. Partu lucernam
xp̃o meo. In imicos erus indiiam cõ¬
fusione: suꝑ ipsum aut̾ efflorebit
scĩficatio mea. Onĩs propħe &e aphi
sunt lucerne: xp̃c u̾bum luimen
qd̃ illimuiat omue̾ homine̾ ue¬
nientem in mundum. Ab homine
ñ accipio testimonium. quasi neces¬
sarium: s tamen hȩc dico de testi¬
monium iohanius. ut ꝑ hominẽ
uos homines adueritatẽ ipsam du
tis. & lucens lumine ueritatis: osten¬
dens in sole iusticie exultandũ fore.
Uos autẽ uoluistis in looe lucerne
quasi sufficiat remanere : dñ ioh̾em
crederetis apm c̾ẽ. Ego ant̃ habeo
testimonium: mauis iohanne. Oꝑa
enim quȩ dedit michi pat̾ ut ꝑfici

Expanded text:
is, ut vos salvi sitis. Ille erat lucerna ardens et lucens, vos autem voluistis ad horam exsultare in luce ejus. ALBINUS. Perhibuit Joannes testimonium de Christo tanquam lucerna ad confundendos inimicos. Jam enim praedictum erat in psalmo sub persona Patris: Paravi lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione; super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea . Omnes prophetae et apostoli sunt lucernae; Christus verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Ab homine non accipio testimonium quasi necessarium; sed tamen haec dico de testimonio Joannis, ut per hominem vos homines ad veritatem ipsam duccharitatis, et lucens lumine veritatis, ostendens in sole justitiae exsultandum fore. Vos autem voluistis in luce lucernae, quasi sufficiat, remanere, dum Joannem crederetis Christum esse. Ego autem habeo testimonium majus Joanne. Opera enim quae dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ ap̃c: Pedetentim inducit
adueritatẽ illos rudes. nec statim
affirmat xp̃m. ne irascerent᷑ & in¬
dignarentur. Ydor gͥce. aqua latine.
inde ydria. id ẽ aquatium. qmͣ pͥtis¬

Expanded text:
S. Pedetentim inducit ad veritatem illos rudes; nec statim affirmat Christum, ne irascerentur et indignarentur. Hydor Graece, aqua Latine: inde hydria, id est, aquarium, quam p
Abbreviated transcription (Latin):
qina hierosolmnis ẽ locus ubi ad¬
orare oportet.I am cepit uenire
utrꝰ & adulterum ex dudere unde
querit. Iudei enim se p̃ferebant
samaritanis. ꝓtemplo qd̾ edificauit
salomon: in quo ad orabant. E con¬
tra uͦ samaritani iactabant se adu̾¬
sum iudeos ꝓmonte in quo patres
qui deo placuerunt longe prius
quam templum fabricaret᷑. oraue¬
runt. Dicit ei iħc. Onlier cre¬
de michi: quia uenit hora qͣndo
neq in monte hoc. neq in hiero¬
solimis ad orabitis patrẽ. Quas
dicat. Ueniet eccłia: & ꝑ tͣnsibit
de gente ingentẽ. Credẽ michi.
nisi enim credideris non intelliges.
& iam ad ẽ iuir qui credere potest.
uenit hora. id ẽ tempiis ut aparte
totum intelligas. uelut in epła
legit᷑. nouissima hora ẽ. ¶ os ad¬
oratis qd̵ nescitis. nos ad oramus qd̾

Expanded text:
quia Hierosolymis est locus ubi adquia Hierosolymis est locus ubi adorare oportet. Jam coepit venire vir et adulterum excludere. Unde quaerit. Judaei enim se praeferebant Samaritanis pro templo quod aedificavit Salomon, in quo adorabant. Econtra vero Samaritani jactabant se adversum Judaeos pro monte, in quo patres qui Deo placuerunt, longe prius quam templum fabricaretur, oraverunt. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi quia venit hora quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Quasi dicat: Veniet Ecclesia, et pertransibit de gente in gentem. Crede mihi, nisi enim credideris, non intelliges , et jam adest vir qui credere potest. Venit hora, id est tempus, ut a parte totum intelligas, velut in Epistola legitur: Novissima hora est . Vos adoratis quod nescitis, nos adora
Abbreviated transcription (Latin):
Ne uera non habebat uirum: sed
nescio quo non legitimo iuro ad¬
ultero utebat᷑. Quinq uiri scdm
quosdam quinq libri sunt moysi:
quib etiam samaritani utebant᷑.
nam inde illis cirẽcisio inerat. Sed
qm̃ angustat nos qd̃ sequitur. &
nnc quẽ habes non ẽ uir tuus:
uidetur michi quinq uiros aniniȩ
quinq sensus corporis eẽ. Quando
enim quis nascitur. non potest uti
ratione. s carms tantũ sensib re¬
gitur: quia puer quȩ mulcent
appetit. quȩ offendunt fugit.
Ideo sensun sunt uri legitirti:
qula a deo sunt anime dati.
Atubi uenerit ad annos exerten¬
de rationis si optime ẽ disciplna¬
ta succedit uerus unr. qui ad et̃m¬
tatem regit: & qui non tantum
docet fugere. offendentia. s bona
discernere & mala. ut caritatẽ
& idium. Si uͦ hic uir ñ sricce¬
dat tunc dominat᷑ error. qui
hanc mulierẽ nentilabat ñ ut nir:
bat. Dicit ci muner: Dñe. indeo
quia ꝓpħa es t. Patres nr̃i in mon¬
te hoc ad oranerunt: & uos dicitio

Expanded text:
evera non habebat virum, sed nescio quo non legitimo viro, sed adultero utebatur. Quinque viri secundum quosdam, quinque libri sunt Moysi, quibus etiam Samaritani utebantur: nam inde illis circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, et nunc quem habes, non est vir tuus: videtur mihi quinque viros animae quinque sensus corporis esse. Quando enim quis nascitur, non potest uti ratione, sed carnis tantum sensibus regitur; quia puer quae mulcent appetit, quae offendunt fugit. Ideo sensus sunt viri legitimi; quia a Deo sunt animae dati. At ubi venerit ad annos exercendae rationis, si optime est disciplinata, succedit verus vir, qui ad aeternitatem regit, et qui non tam docet fugere offendicula, sed bona discernere et mala, ut charitatem et odium. Si vero hic vir non succedat, tunc dominatur error, qui hanc mulierem ventilabat, non ut virbat. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu: patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis
Abbreviated transcription (Latin):
ptꝰ compunctionẽ a fruiola letitia
carius purgat᷑ ut dicitur: Rugiebã
agomnim cordis mei. Aꝑiuntur aurtͤ
D hymuos & cantica. ⁊ psalmos. Sol¬
uitur lingna ut eructet u̾bum bo¬
num: qd̾ non possunt minȩ nec
ubera cohibere. Unde panlus. Ego
uinctus sum: s u̾bum cꝙ non ẽ alli¬
gatum. Et precepit illis ne cui

Expanded text:
post compunctionem a frivola laetitia post compunctionem a frivola laetitia carnis purgatur, ut dicitur: Rugiebam a gemitu cordis mei . Aperiuntur aures ad hymnos et cantica et psalmos. Solvitur lingua, ut eructet verbum bonum, quod non possunt minae nec verbera cohibere. Unde Paulus: Ego vinctus sum, sed verbum Dei non est alligatum . Et praecepit illis ne cui
Abbreviated transcription (Latin):
dum indet. su̾rdus fit dum au¬
dit. dum odorat emimgit᷑. obimi¬
tescit dñ loqintur mancus fit dũ
manum erigit. incuruat᷑ dum
engitur. Y qropicus fit dum con-¬
cupiscit. claudꝰ dum ꝓgreditur
lepra flinditur. dum nudat᷑. de mo¬
ne impletͣ dum diuinitatẽ appe¬
tit. moritur morte. dum audact᷑
excusat. Patriarche aut̃ ⁊ ꝓphece
in carnationem desiderantes: mi¬
serzcordiȩ manum p̃cant᷑ imponii.
Semꝑ aturbulentis cogitationib
⁊ actis in ordinatis. sermonib q
in compositis. quasi de turba educit᷑.
quisanari mereret᷑. Digiti qui in
maures mittuntur sunt u̾ba spc̃
sc̃i de quo dicit᷑. digitꝰ diꝰ hic ẽ. &
oꝑa digitoꝵ tuorum sunt celi.
Sputum ex capite descendens ex so¬
pientia expatre: quȩ soluit
labia humani generis. ut dicat.
Eredo in dm̃ patrem. ⁊ cet̾a. Snspi-¬
ciens in celum ingemuit. idẽ ge¬
mere nos docuit. & incelum thes¬
aurum nr̃i cordis erigere: quod

Expanded text:
dum videt, surdus fit dum audum videt, surdus fit dum audit, dum odorat emungitur, obmutescit dum loquitur, mancus fit dum manum erigit, incurvatur dum erigitur; hydropicus fit, dum concupiscit; claudus, dum progreditur; lepra suffunditur, dum nudatur; daemone impletur, dum divinitatem appetit; moritur morte, dum audacter excusat. Patriarchae autem et prophetae incarnationem desiderantes, misericordiae manum precantur imponi. Semper a turbulentis cogitationibus et actis inordinatis, sermonibusque incompositis, quasi de turba educitur, qui sanari meretur. Digiti qui in aures mittuntur, sunt verba Spiritus sancti de quo dicitur: Digitus Dei hic est ; et: Opera digitorum tuorum sunt coeli . Sputum ex capite descendens, est Sapientia ex Patre, quae solvit labia humani generis, ut dicat: Credo in Deum Patrem, etc. Suspiciens in coelum ingemuit, id est, gemere nos docuit, et in coelum thesaurum nostri cordis erigere: quod
Abbreviated transcription (Latin):
re. Et statim aꝑte sunt aures enis.
&̃ solutum ẽ innculum lingue eiꝰ
et loquebat᷑ recte. Surdꝰ ⁊ mutꝰ
ẽ. qui nec aures nec os aꝑit ad auchi¬
enda u̾ba di. & ꝑinincianda. Pri¬
mia salutis iamia ẽ: insirmum
de turba feduci. Qd̃ fit cum app̃¬
hendens dñs mentẽ peccatis lan¬
guidam. euocat eã a consuetis
motib: & prouocat ad sua p̃cepta.
Mittit digitos in auriculas: cum
ꝑdona sc̃i sp̃c̃ aures cordis aꝑit. ad
intelligentiam. Ex puens dñs lin.¬
guam taugit egroti. cum ad confes¬
sionem fidei ora cathecizatorum in¬
struit. Sputum namq sapor ẽ sa¬
pientie. Unde illud. Ego exore al¬
tissimi ꝓdiui. Sispexit dñs ince¬
lum: ut inde inutis loquelam. sur¬
dis auditum. cunctis in firmis
medelam doceret ẽẽ querendam.
Ingemuit: ut daret nob exemplũ
ditui Ꝙ statim aꝑte sunt aures
eius. Hic notatui utraq redemp¬
toris natura. Celum suspicit ut ho¬
mo: curat ut d̾s. Qui sic curatur
absumptus inꝑthoplasto cecat᷑

Expanded text:
statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Surdus et mutus est, qui nec aures, nec os, aperit ad audienda verba Dei et pronuntianda. Prima salutis janua est, infirmum de turba seduci. Quod fit, cum apprehendens Dominus mentem peccatis languidam, evocat eam a consuetis moribus, et provocat ad sua praecepta. Mittit digitos in auriculas, cum per dona sancti Spiritus aures cordis aperit ad intelligentiam. Exspuens Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizantium instruit. Sputum namque sapor est sapientiae. Unde illud: Ego ex ore Altissimi prodii . Suspexit Dominus in coelum, ut inde mutis loquelam, surdis auditum, cunctis infirmis medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit, ut daret nobis exempluditur: Et statim apertae sunt aures ejus: hic notatur utraque Redemptoris natura. Coelum suspicit ut homo, curat ut Deus. Qui sic curatur,assumptus in protoplasto, caecatur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicare. Et continuo uenerunt
discipuli eus: & mirabant᷑ quia
cum muliere loquebat᷑. Nemo tam̃
dix̃ quid queris: aut quid loqueris
cum ea.Bonum mirabantut
non malum suspicabant᷑ : uenerat
enim querere qd̾ perierat. qui gen¬
tilem erroneã docet. Q hoc mira¬
bantur ignorantes mẏst̾ium eccłie
degentib future. ¶on ausi sunt

Expanded text:
unt discipuli ejus, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Nemo tamen dixit: Quid quaeris? aut quid loqueris cum ea? Bonum mirabantur, non malum suspicabantur: venerat enim quaerere quod perierat, qui gentilem erroneam docet. Et hoc mirabantur, ignorantes mysterium Ecclesiae de gentibus futurae. Non ausi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aquam uiuam: Nunquid tu ma¬
ior es patre nr̃o iacob qui dedit nob̃
puteum: & ipse ex eo bibit & filii
enis & pecora eius: Quasi di¬
cat. De hac aqua clare michi non
ꝑotes. quã promittis. cum hanrito¬
rium non habeas: & puteus pro¬
fundus sit. Incelligit quippe aqͣmi
uiuam: quȩ ubi oritur excipit᷑.
S ne forte alium fontem ꝓmit¬
tere uideret᷑: subdit. Nimquid tu
maior es patre nr̃o iacob: uocans
eum patrẽ siuamn: tum quia heredi¬
tatem eiꝰ possidebat. tuim quia sub
lege moysi uiuebat. De puteo bi¬
bunt homines & pecora. Similiter
de ratione quȩ quasi deprauata
& obscurata magno labore fodit᷑
Q̃ ꝑxercetur. bibunt ut homines
qui ea ad bonum utuntur: bibunt
ut pecora. qui ad malum. R es¬
pondit iħc. & dyxit ei. Omnis qui
bibit ex aqua hac: sitiet iterum.
Qui aut̃ biberit exaqua qm ego da

Expanded text:
major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus et pecora ejus? Quasi dicat: De hac aqua mihi dare non potes quam promittis, cum hauritorium non habeas, et puteus profundus sit. Intelligit quippe aquam vivam, quae ubi oritur, excipitur. Sed ne forte alium fontem promittere videretur, subdit: Nunquid tu major es patre nostro Jacob? Vocans eum patrem suum, tum quia haereditatem ejus possidebat, tum quia sub lege Moysi vivebat. De puteo bibunt homines et pecora. Similiter de ratione quae quasi depravata et obscurata magno labore foditur et exercetur, bibunt ut homines, qui ea ad bonum utuntur; bibunt ut pecora, qui ad malum. Respondit Jesus et dixit ei: Omnis qui bibet ex aqua hac, sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego
Abbreviated transcription (Latin):
fortes futuros de nfirmitate acp̃i. For¬
titudo namq eius creauit: infirmitis
recreauit. Fortitudo fecit ut qd̾ non
erat e̾e̾t: infirmitas fecit ut quod
erat non ꝑtrec. Sic uidelicer fatigatꝰ
itinere sedit: tanqͣm in agist̾ humit
docturus accedentes ⁊ possesfrirus.
Sexta hora: significat dnm in sexta¬

Expanded text:
fortes futuros de infirmitate Christi. Forfortes futuros de infirmitate Christi. Fortitudo namque ejus creavit, infirmitas recreavit. Fortitudo fecit, ut quod non erat esset; infirmitas fecit, ut quod erat non periret. Sic videlicet fatigatus itinere, sedit tanquam magister humilis, docturus accedentes et possessurus. Sexta hora, significat Domin
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur sychar: uixta p̃dium qd̾
dedit iacob ioseph fiio suo. Erat
aut̃ ibi fons ia cob. Siue dñs
de iudea nigalileam. seu degal¬
lea in iudeam. ꝑsamariam transie¬
rit. cum ea quȩ secuntur facta fueruit
ex euuangłica lectione nequa quan
certum ẽ: qmͣ sepissime temporinu
seriem prepostero ordine ꝑmitat.
In figura xꝑ̃i qui ẽ legitimus heres
patriarcharum habens hereditatẽ
ingentib suscepit ioseph a iacob p̃¬
dii hereditatem quam gentes in ha¬
bitant: & in qua ꝑ typuni samarita¬
nȩ mulieris ap̃o adherent. U bi
aqua insuꝑficie t̾rȩ manat: fons
dicitur. ubi uͦ inꝓfundo. & fons &
putens nocatur. Iħc gͦ satigatꝰ
exitinere: sedebat sic suꝑ fontem.
Hora erat quasi sexta. E atigatur
dñs scdm carnem: qui condidit nos
fortitudine sua. Suscepit enim om̃a
quȩ sunt nr̃e infirmitatis sine pec¬
cato: & nutrit quasi infirmus in fir¬
mos. Quod factus ẽ adam in carne.
eua aut̃ de costa eius: significat nos

Expanded text:
uxta praedium quod dedit Jacob Joseph filio suo. Erat autem ibi fons Jacob. Sive Dominus de Judaea in Galilaeam, seu de Galilaea in Judaeam per Samariam transierit, cum ea quae sequuntur facta fuerint, ex Evangelica lectione nequaquam certum est: quoniam saepissime temporum seriem praepostero ordine permutat. In figura Christi, qui est legitimus haeres patriarcharum, habens haereditatem in gentibus, suscepit Joseph a Jacob praedii haereditatem, quam gentes inhabitant, et in qua per typum Samaritanae mulieris Christo adhaerent. Ubi aqua in superficie terrae manat, fons dicitur; ubi vero in profundo, et fons et puteus vocatur. Jesus autem fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora autem erat quasi sexta. Fatigatur Dominus secundum carnem, qui condidit nos fortitudine sua. Suscepit enim omnia quae sunt nostrae infirmitatis sine peccato, et nutrit quasi infirmus infirmos. Quod factus est Adam in carne, Eva autem de costa ejus, significat nos
Abbreviated transcription (Latin):
abierant in ciuitatẽ: ut cybos eme¬
rent. I enit samaritana un figu¬
ra ecdẽ de gentib. quȩ prius ydia
cupiditatis hanriebat. aquã deputeo.
id e uoluptatem scłi de ꝑfunditate te¬
nebrosa. s minc eiꝰ fidem sitit. ih̾c.
& petir ab ea potari. Petit quasi
accepturus : & affiuit tanquam sa-¬
tiaturus. Inciuitate discipuli
emunt cybos a iudeis. quoꝵ corda
p̃dicatione fidei dõ student comꝑare.
legem accipiebant: id ẽ quinq libros
moysi. Hii erant exorignne ꝑsarũ
&̃ assyriorum. Quos rex assyrioꝵ
sublatis filiis isrł incaptiuitatem
posuit ad incolenda loca samarie.
& ideo ignẽ colebant moie ꝑsarum.
Eos gͥ uidei exectant᷑ abstinendo
a eybis eoꝵ & uasis: supplantatores q
uocant. quia hereditatẽ patriarche
Iacob sibi uendicant. Cognouit mu¬
in uestimentis iudei ferebant. ꝑ
qid̃ discernebantur. Respondit
iħc. ⁊ dix̃ ei. Si scires domm di. &
quis ẽ qui dicit tͥ damͥ bibere: tu
sorsitan petisses ab eo. & dedisset tͥ

Expanded text:
 ut cibos emerent. Venit Samaritana in figura Ecclesiae de gentibus, quae prius hydria cupiditatis hauriebat aquam de puteo, id est, voluptatem saeculi de profunditate tenebrosa; sed nunc ejus fidem sitit Jesus, et petit ab ea potari. Petit quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. In civitate discipuli emunt cibos a Judaeis, quorum corda praedicatione fidei Deo student compararelegem accipiebant, id est, quinque libros Moysi. Hi erant ex origine Persarum et Assyriorum. Quos rex Assyriorum, sublatis filiis Israel in captivitatem, posuit ad in colenda loca Samariae : et ideo ignem colebant more Persarum. Eos igitur Judaei exsecrantur, abstinendo a cibis eorum et vasis; supplantaroresque vocant, quia haereditatem patriarchae Jacob sibi vendicant. Cognovit muin vestimentis Judaei ferebant, per quod discernebantur. Respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere, tu forsitan petiss
Abbreviated transcription (Latin):
Nene omnia fecit: & sirdos fecit
audire. & mutos loqui. Hon
in uirtutib głandum eẽ docuit:
s in cruce & humiliatione. Hu¬
militas enim p̃cedit semꝑ głam.
Ordo uerborum ẽ. Quantoᷤ aut̃ eu
magis p̃cipiebat: tanto plus predica
sita. undiq circum specta. ab scondi
non potest. Sciebat gͥ qui omnia
nouit anteqł fiant: quia magis
p̃dicarent. s hoc p̃cipiendo uoluit
pigris ostendere quanto studiosius
quantoq frequentius p̃dicare de¬
heant. quib iubet ut predicent
quando quidem illi qui ꝓhibebãt
Dicere non potefant.Lxxxuii.

Expanded text:
fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. Non in virtutibus gloriandum esse docuit, sed in cruce et humiliatione. Humilitas enim praecedit semper gloriam. Ordo verborum est: Quanto autem eis magis praecipiebat, tanto plus praedicasita, undique circumspecta, abscondi non potest. Sciebat igitur qui omnia novit antequam fiant, quia magis praedicarent, sed hoc praecipiendo voluit pigris ostendere quanto studiosius quantoque frequentius praedicare debeant, quibus jubet ut praedicent, quandoquidem illi qui prohibebantur tacere non poterant.
Abbreviated transcription (Latin):
possunt intelligi scͥpturarum com¬
positores seu interpretes. Et timc
ait illi. O mulier magna d̃ fidestua.
fiat tͥ sicut ius. Q sanata ẽ filia
illius ex illa hora. S ub ꝑsona
mulieris cananitidis. magna
fides eccłie. magna patientia &¬
humilitas predicatur: quȩ credi¬
dit posse sanari filiam. & tociens
contempta passa ẽ inprecib ꝑse¬
uerare. & humilitate se ũ canib
s catulis comparquit: quaꝓpter
liberata ẽ filia.U bi datur ex¬
enemplum cathecizandi. & bapti¬
zandi infantes: qui ꝑfidem & confes¬
sionem parentum in baptismo libe¬
rant᷑ a diabolo. Quod ant̾ dñs
pucrum centurionis. ⁊ filiam cha¬
nauee ñ ueniens ad eos sanat: sig¬
nificat gentes ad quas ñ uenit ꝑ
p̃sentiam corꝑoris. saluandas ꝑuer

Expanded text:
possunt intelligi Scripturarum compossunt intelligi Scripturarum compositores seu interpretes. Et tunc ait illi: « O mulier, magna est fides tua. Fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia ejus ex illa hora. » Sub persona mulieris Chananitidis magna fides Ecchumilitas praedicatur, quae credidit posse sanari filiam, et toties contempta, passa est in precibus perseverare, et humilitate se non canibus, sed catulis comparavit: quapropter liberata est filia. BEDA. Ubi datur exemplum catechizandi et baptizandi infantes, qui per fidem et confessionem parentum in baptismo liberantur diabolo. Quod autem Dominus puerorum centurionis et filiam Chananaeae, non veniens ad eos, sanat, significat, gentes ad quas non venit per praesentiam corporis, salvandas per
Abbreviated transcription (Latin):
de micis: quȩ cadunt demensa do¬
uerum ẽ qd̾ dicis. non ẽẽ bonum panẽ
filiorum. mutere canib. S ideo non
desisto precari tuam miscłiam. qm
michi scdđm similitudinẽ panis & ca¬
num conuenient̾ facere potes: nam
& pro etiam. id ẽ certe catelli edunt
de micis. Ergo si sum indigna cii
integrum panẽ p̃beas: saltem da mͥ
filie meȩ sanitatem. quasi mnicam cõ¬
paratione multorun mirabilu
qrȩ fecisti. Mystice mensa ẽ scꝑ¬
tura sc̃a: panẽ uite ministrans. Hinc
eccłia dicit. Parasti in conspectu meo
mensam. Myte sunt iuterna myst̾ia
scͥpturarum. qd̾ humiltum corda resi¬
cuntur: uixta illud. Adipe frum̃ti
satrat te. Nongͦ crustas edunt ca¬
telli: quia conu̾si ad fidem de gentib
non littere suꝑficiem s sp̃ualem
inquirunt. medullam. Qhoc sub
mensa dominorum: dum u̾bis sacͥ
elo quii humilit̾ subditi. officia
cordis & corporis supponunt ad ĩ¬
plenda. p̃cepta. Uel dñi mense

Expanded text:
de micis quae cadunt de mensa dode micis quae cadunt de mensa doverum est quod dicis, non esse bonum panem filiorum mittere canibus, sed ideo non desisto precari tuam misericordiam, quam mihi secundum similitudinem panis et canum convenienter facere potes; nam et pro etiam, id est certe catelli edunt de micis. Ergo si sum indigna cui integrum panem praebeas, saltem da mihi filiae meae sanitatem, quasi micam comparatione multorum mirabilium quae fecisti. Mystice mensa est Scriptura sacra, panem vitae ministrans. Hinc Ecclesia dicit: « Parasti in conspectu meo mensam . » Micae sunt interna mysteria Scripturarum, quibus humilium corda reficiuntur, juxta illud: « Adipe frumenti satiat te . » Non ergo crustas edunt catelli, quia versi ad fidem de gentibus non litterae superficiem, sed spiritualem requirunt, medullam, et hoc sub mensa dominorum, dum verbis sacri eloquii humiliter subditi officia cordis et corporis supponunt ad implenda praecepta. Vel Domini mensae
Abbreviated transcription (Latin):
reseruans. Pro chananea discipuli
rogabant. nescientes mysteria dñi:
uel miscd̾ia commoti. uel importu¬
intate eiꝰ carere cupientes.M.cluiii.¬
ꝑse ant̃ respondensans. l. cexxxi.
Non sum missus: nisi ad oues quȩ
perierant domus isrł. Hocditit.
qd̃ primũ misstis fic ad istł: quem
negligentem eutungłium dinissur
erat. & transiturus adgrates .M. clyuii.
rauit eum diccns. Dñe: adiuua me¬
R. Qui dixit. Sine prius saturari
filios. M. R. Non ẽ enim bonum
sumere panem filiorum. & mittete
mini: s prius oportet auquos sal¬
tem iudeos qui antiqna ebectione
filii di nominantur. pane celesti re¬
fici: & sic tandem gentib inte pa¬
bula mynistrari. Tanes dicunt᷑
echinci. ꝓpt̾ ydolatriam: qui esui
sanguinis dediti & cadauerib mor¬
tuoꝵ feruntur in rabiem. Onira
conu̾sio. Qnondam ifrł erat filius
nos cants. & postea dactum ẽ de eo.
cir cunded̾unt canes multi. Et illa
dixit. Etiam dñe. Nam & catelli eduuit

Expanded text:
reservans. Pro Chananaea discipuli reservans. Pro Chananaea discipuli rogabant nescientes mysteria Domini vel misericordia commoti, vel importunitate ejus carere cupientes. « Jesus autem respondNon sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Hoc dicitur quod primum missus sit ad Israel, quem negligentem Evangelium dimissurus erat, et transiturus ad gentes. M. 159V L. ravit eum, dicens: Domine, adjuva me. Qui dixit: Sine prius saturari filios. Non est enim bonum sumere panem filiorum et mittere mini, sed prius oportet saltem aliquos Judaeos, qui antiqua electione filii Dei nominantur, pane coeli refici, et sic tandem gentibus vitae pabula ministrari. Canes dicuntur ethnici, propter idololatriam: qui esui sanguinis dediti et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. O mira conversio! Quondam Israel erat filius, nos canes; et postea dictum est de eo: Circumdederunt menam et catelli edunt
Abbreviated transcription (Latin):
uicina disꝑsi. uel in sernitutẽ conch¬
tautum sine patria sede cntũ ferunt.¬
nere: hoc ẽ exsyris ⁊ phenicib ceta.
Gentilis itaq ẽ: & si iudeis ammꝑxta
proselitorum formam p̃ferat. Merito
tetur. Typice aut̃ significat eccłiqͦ
degentib: quȩ ꝓfilia rogat. cum
marcum ad pedes dñi procidit:
ut ex utroq colligatus qd̾ illi recte
ꝑ errantib orant. qui pͥscas fuȩ
ꝑ fidie mansiones relinquunt:
& in eccłiam se pia denotione tͣnffe¬
runt. Iħc at̾ non respondit ei u̾¬
bum. & accedentes disscipuli eiꝰ: to¬
gabant eum dicentes. Draanite eqͣ:
qiia clamat post nos. Pest am¬
bulantem dnm mulier chananea
dep̃catorias uoces erittt. & prius
indomo ad pedes eiꝰ procidit: ut
marcus commemorat. Quod
aut̃ dñs non respondit ei. non fuit
de suꝑcilio suꝑbie. s ne sibi contra¬
rius uderetur cum dixiss in mã
gentiũ ne abieritis. ꝙ ne occasionẽ
daret calumpniatorib. ꝑfectã salu¬
tem gentium resurrectionis tẽpori

Expanded text:
vicina dispersi, vel in servitutem devictantum sine patria sede cnere, hic est ex Syris et Phoenicibus orta. Gentilis itaque est, et si Judaeis admista proselytorum formam praeferat. Merito tetur. Typice autem significat Ecclesiam de gentibus, quae pro filia rogat, cum Marcum ad pedes Domini procidit , ut ex utroque colligatur quando illi recte pro errantibus orant qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt, et in Ecclesiam se pia devotione transferunt. « Jesus autem non respondit ei verbum. Et accedentes discipuli ejus rogabant eum dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. » Post ambulantem Dominum mulier Chananaea deprecatorias voces emittit, et prius in domo ad pedes ejus procidit, ut Marcus commemorat. Quod autem Dominus non respondit ei non fuit de supercilio superbiae, sed ne sibi contrarius videretur, cum dixisset: « In viam gentium ne abieritis . » Et ne occasionem daret calumniatoribus, perfectam salutem gentium resurrectionis tempori
Abbreviated transcription (Latin):
pellam. ⁊ gadaran : contͣ galileam.
Q uod g dicit᷑ quia diĩs uenit ad
uare galilee. int̾ medios fines de capo¬
leos: nou ipsos fines de capolis eum in¬
trasse significat. Neq eium mare tͣns¬
nauigasse dicit᷑: s pottus usq adma¬
re uenisse. ⁊ ad ipsum ꝑuenisse loctĩ
qui medios fines decapolis longe tͣns
mare positos respicit. int̾. Idẽ contͣ.
Uel galilet quȩ ẽ int̾ medios fines.
Et adducunt ei surdum.⁊ mutum.
&̃ deprecant᷑ tum ut imponat illi ma¬
num. Et app̃̾hendens eum de turba
seorsum. misit digitos suos in anri

Expanded text:
am et Gadarum, contra Galilaeam. Quod ergo dicitur, quia Dominus venit ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Becapolis eum intrasse significat. Neque enim mare transnavigasse dicitur, sed potius usque ad mare venisse, et ad ipsum pervenisse locum, qui medios fines Decapolis longe trans mare respicit, inter, id est, contra. Vel Galilaeae, quae est inter medios fines. Et adducunt ei surdum et mutum, et deprecantur eum ut imponat illi manum. Et apprehendens eum de turba seor
Abbreviated transcription (Latin):
ds dici potest. Nequitia ẽ defectus
boni: qd̾ neqͣm seruiis dicit. se fac̾e
nequire. Dolus ẽ occulta neꝗ malicia.
blandis u̾bis ad ornata. Impudicitia
ẽ. omnis in continentia ad libidiẽ
ꝑtinens: uelut illicitus carnis tac¬
tus. ⁊ turpia u̾ba & turpis cogitatio.
Oculus maltis intelligit᷑ inuidia: qd̾
c̃ alima felicitate torqueri. Suꝑbie
aut̃ species sunt: uelle p̃esse. nolle
sub ẽẽ. nolle parem habere. Int̾ stui¬
tum ⁊ insipientẽ hoc int̾ est: quod
quantustibet phylosophus in sipieis
est si di sapientia priuet᷑: stultus
uͦ nec tͥemporalib astutim habet.
Marcus ꝓ coinquinat ponit comininti¬
cat. qd̾ ꝓprit scͥpturarum ẽ: s tamen
puplico sermone non terit᷑. Indei com¬
munes cybos uocatit. quib om̃s utint᷑
homines: ut lepores ⁊ huiusmodi ani¬
malia quȩ ungulam ñ findunt nec
ruminant. nec squamosa sunt in pis¬
cib. Unde in actib apłorum. Qd̾

Expanded text:
deus dici potest. Nequitia est defectus deus dici potest. Nequitia est defectus boni, quod nequam servus dicit se facere nequire. Dolus est occulta malitia, blandis verbis adornata; impudicitia est omnis incontinentia ad libidinem pertinens, velut illicitus carnis tactus et turpia verba, et turpis cogitatio. Oculus malus intelligitur invidia, quod est aliena facilitate torqueri. Superbiae autem species sunt, velle praeesse, nolle subesse, nolle parem habere. Inter stultum et insipientem hoc interest, quod quantuslibet philosophus insipiens est, si Dei sapientia privetur, stultus in temporalibus astutiam habet. Marcus pro coinquinat, ponit communicat , quod proprie Scripturarum est, sed tamen publico sermone non teritur. Judaei communes cibos vocant, quibus omnes utuntur homines, ut lepores et cujusmodi animalia quae ungulam non findunt, nec ruminant, nec squamosa sunt in piscibus. Unde in actibus apostolorum: Quod