comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s almos iste ꝓtorcu¬
larib inscribitur. et
quantum aduertit
nobiscum caritas ur̃a.
quia uos intentissime
audire aduertebamus.
nichil in eius textu dre¬
cũ ẽ. uł de p̃lo. uel de fiscinis. uel de lacu.
uł de instrumentis. aut ȩdificio torcularis.
Omnino nichil tale in eo audiuimus. Unde
quid sͥ uelit titulus eiꝰ. qđ inscribit᷑ ꝓ torcu¬
larib: ñ parua questio ẽ. ꝓfecto em̃ si post
istum titulũ aliquid de talib reb diceret.
qͣles cominemoraui: crederet᷑ a carnalib: uere
ista uisibilia toreularia uoluisse cantare. Sa
uͦ titulum imposuit ꝓ toreularib. & nichil
postea in omni uersu psalmi dixit de his tor¬
cularib notissimis oculis nr̃is: ñ dubitat᷑ e̾ẽ.
alia torcularia. quȩ nos hic querere & intel¬
ligere uolinit sp̃s dĩ. Q ꝓpter quid agatur
in his insibilib toroularib recordemur. &
hoc ideamus quem admodũ spũalit̾ gerat᷑
in eccła. Uua certe pendet mintib. & olina

Expanded text:
salmus iste, «Pro torcularibus,» inscribitur. Et quantum advertit nobiscum Charitas Vestra quia vos intentissime audire advertebamus, nihil in ejus textu dictum est vel de prelo, vel de fiscinis, vel de lacu, vel de instrumentis aut aedificio torcularis; omnino nihil in eo tale audivimus: unde quid sibi velit titulus ejus, quod inscribitur, «Pro torcularibus,» non parva quaestio est. Profecto enim si post istum titulum aliquid de talibus rebus diceret, quales commemoravi, crederetur a carnalibus vere ista visibilia torcularia voluisse cantare: quia vero titulum imposuit, «Pro torcularibus,» et nihil postea in omni versu Psalmi dixit de his torcularibus notissimis oculis nos tris; non dubitatur esse alia torcularia quae nos hic quaerere et intelligere voluit Spiritus Dei. Quapropter quid agatur in his visibilibus torcularibus recordemur, et hoc videamus quemadmodum spiritualiter geratur in Ecclesia. Uva certe pendet in vitibus, et oliva
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum qui sũ. tanqͣm ñ sint ea quȩ facta
sunt. si cõꝑent᷑ ei a quo facta sunt. Qđ uͦ ad¬
iunxit. tu solus altissimus inomni t̾ra. uel
sic̃ alii codices habent suꝑ omnẽ t̾ram: utiq
& in om̃i celo. uel suꝑ omne cȩlum. s hoc
dicere maluit qͦ t̾rena supbia p̃meret᷑. Desi¬
noscit dnm ẽẽ. altissimũ suꝑ omnẽ t̾ram.
id est. nullius hominis cogitationes ualere
aduersiis eos qui scd̾m ꝓpositum nocati sunt.

Expanded text:
«Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,» vel, sicut alii codices habent, «super omnem terram;» utique et in omni coelo, vel super omne coelum: sed hoc dicere maluit, quo terrena superbia premeretur. Desinoscit Dominum esse altissimum super omnem terram, id est, nullius hominis cogitationes valere adversus eos qui secundum propositum vocati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ipsum corpus ẽ. & in his qui inde cre¬
dituri sunt. atq incorpus aliud tͣnsitu¬
ri. hoꝵ enim facies salubrit̃ implet᷑ ig¬
nominia. ut q̃rant nom̃ dñi: & in illis qͥ
usq infinẽ ineadem malicia ꝑseuerant. qͥ
ponuntur ut stipula ante faciem uenti. & sil¬
ue montibq infructuosis similes comburunt᷑.
ad quos denuo reuertit᷑ dicens. Erubescant
ineadem societate inimicoꝵ ad hoc confun¬
dendi sunt. ne confundant᷑ in ȩt̾num. et
ad hoc ꝑdendi in quantũ mali sunt: ut bo¬
ni facti inueniant᷑ inȩt̾num. De his enim
cũ dixisset. & confundant᷑ & peant. statim
subiecit. Ꝙ cognoscant quia nom̃ tͥ dñs.
tu solus altissimus inomni t̾ra. Ađ hanc
cognitionẽ uenientes. sic confundant᷑ ut
placeant. sic peant ut ꝑmaneant. Cognoscant
inquit. quia nomen t̾ dñs. Tanqͣm ñ uero.
nec suo nomine mincupent᷑. quicunq alii do¬
uero dño comꝑati. nec dni sunt: sic̃ dictũ ẽ.

Expanded text:
Tamen ipsum corpus est et in his qui inde creTamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescantin eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, ut placeant; sic pereant, ut permaneant. «Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii dovero Domino comparati nec domini sunt: sicut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter sterilitatẽ: montes ꝓpt̾ elations
Tales enĩ sunt inimici popłi dĩ. inas
uisticiȩ. plem suꝑbie. Ignem ũ & flãmã dicens:
hoc idem alio nomine repetiuit. qͦ intelligi
uolint iudicantẽ atq punientẽ dm̃. Qđ
auce̾ ait intempestate tua: hoc idem conse
psequeris eos: hoc postea conturbabis eos. Me¬
minerunis sane iram dĩ sine ulla affectione
turbulenta: nos debere intelligere. Ira qͥpe
enis dr. racio iusta uinedicte: tanqͣm si lex
dicat᷑ irasci. cum ministri eiꝰ. scd̾m eã com
ignomina. & querent nomen tuũ dñe. hoc
sane illis bonum & optabile ꝓphetat᷑. nec
ꝓphetaret᷑ nisi eẽnt in ea societate mimicoꝵ
popsi dĩ ettam tales homines. quib hoc ante
ultimũ indiciũ p̃staret᷑. Quia & nunc id̾e
ipsi sunt. & ipsũ corpus ẽ. inimiroꝵ scđ̾m
inidentiã qua emulant᷑ popłm dĩ. et
nunc ubi possunt: & sonant & leuant ca-¬
pit. s particulatĩ. ñ uniuersalit̾. sic̾ in
fine scłi. nouissimo imminente iudicio:

Expanded text:
pter elationem: tales enim sunt inimici populi Dei; inanes justitiae, pleni superbia. Ignem vero et flammam dicens, hoc idem alio nomine repetivit, quo intelligi voluit judicantem atque punientem Deum. Quod autem ait, «in tempestate tua;» hoc idem conseqsupra dixit, «persequeris eos;» hoc postea, «conturbabis eos.» Meminerimus sane iram Dei sine ulla affectione turbulenta intelligere: ira quippe ejus dicitur, ratio justa vindictae; tanquam si lex dicatur irasci, cum ministri ejus secundum eam cignominia, et quaerent nomen tuum, Domine.» Hoc sane illis bonum et optabile prophetatur: nec prophetaretur, nisi essent in ea societate inimicorum populi Dei etiam tales homines, quibus hoc ante ultimum judicium praestaretur; quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est inimicorum secundum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant caput; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ inquit. miscdĩam consecutus sũ. qui pͥus
fuiblasphemus & ꝑsecutor & iniuriosus. s
gr̃a dĩsum id qđ sum. Postea dic̃ cũ passio¬
ni ꝓpinquaret. Bonum agonẽ certaui. cur.¬
sum consũmaui. fidem seruaui. suꝑ ẽ. mͥ co¬
rona iusticiȩ. Ille qui tribuit miscdiam ser¬
uat ueritatem. Unde seruat ueritatem: Qm
reddet mͥ dñs in illo die iustus iudex. Indul-¬
gentiam donaiit. coronã reddet. Donatorẽ.
indulgentiȩ. debitor coronȩ. Unde debitor: Aquo¬
accepit aliquid. aut cui debet aliquid ds̃ fae¬

Expanded text:
uit: «Misericordiam consecutus sum, qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed gratia Dei sum quod sum» . Postea dicit, cum passioni propinquaret: «Bonum agonem certavi, cursum consummavi, fidem servavi; superest mihi corona justitiae». Ille qui tribuit misericordiam, servat veritatem. Unde servat veritatem? «Quam reddet mihi Dominus in illo die justus judex» . Indulgentiam donavit, coronam reddet: donator est indulgentiae, debitor coronae. Unde debitor? accepit aliquid? Cui debet aliquid D
Abbreviated transcription (Latin):
S quid sequit᷑ Os̃ ms̃ pone illos ut rã
Conuenient̃ quidem accipit᷑. ut ñ sint mo
qͦd cogitant stabiles. Ueruntam̃ etiã sicꝙ
te posse intelligi existimo. pone illos it
rotam: qđ ut rota exhis quȩ retro sum
extollit᷑. & ex his quȩ ante sunt deicit̃
sic fuint om̃s inimici popłi dĩ. Noneii
hȩc optatio. s ꝓphetatio est. Adiungita
Sicut stipulam ante faciem uenti. Fãcit
dic̾ p̃sentiam. Nam q̃ facies ẽ. uenti. eu
nulla limam̃ta sunt corporis. cũ sit ma
id ẽ qͣsi fluctus aeris: Ponitur autẽ ꝓt̾
tatione. qua leuia & inania corda rapi
titurad mala: grauis sequit᷑ cruciatu
Unde de inceps dr̃. Sicut ignis qui con¬
burio siluam. sic̃ flãma comburens ma¬
tes : ita ꝑsequoris illos intempestate cll

Expanded text:
 quid sequitur? «Deus meus, pone illos ut rotam.» Convenienter quidem accipitur, ut non sint in eo quod cogitant stabiles; verumtamen etiam sic recte posse intelligi existimo, «Pone illos ut rotam,» quod rota ex his quae retro sunt extollitur, ex his quae ante sunt dejicitur: sic fiunt omnes inimici populi Dei. Non enim haec optatio, sed prophetatio est. Adjungit etiam: «Sicut stipulam ante faciem venti.» Faciem dicit praesentiam: nam quae facies est venti, cui nulla lineamenta sunt corporis; cum sit motus, id est, quasi fluctus aeris? Ponitur autem pro tentatione, qua levia et inania corda rapiutitur ad mala, gravis sequitur cruciatus; unde deinceps dicitur: «Sicut ignis qui comburit silvam, sicut flamma comburens montes; ita persequeris illos in tem
Abbreviated transcription (Latin):
Ascensiones in corde eius disposuit. in conualle
plorationis. in locũ qͦm disposuit. Iã in illo
onem dabit inquit. qͥ legẽ dedit. Afflixit
nos lege. p̃ssit nos lege. ostendit nob̃ torcular.
uidimus p̃ssuram. Carnis nr̃ȩ tribulationẽ
cognouimus. ingemumꝰ rebellante peccato
aduersum mentẽ nram. Clamauimꝰ miser
ego homo. sub lege gemuimus. Qͥd restat. nͥ
benedictionẽ det. qui legem dedit: Adueni&
grã pꝰ legẽ. ipsa ẽ benedictio. Ꝙ qͥd nob̃ p̃sti¬
cit ista grã & benedictio: Ambulabunt de
uirtutib in uirtutẽ. Hic enĩ ꝑ grãm: multę
uircutes dant᷑. Alii qͥdem dat᷑ ꝑ spm̃ sermo¬

Expanded text:
«Ascensus in corde ejus disposuit, in convalle «Ascensus in corde ejus disposuit, in convalle plorationis, in locum quem disposuit:» jam in illo onem,» inquit, «dabit qui legem dedit.» Afflixit nos Lege, pressit nos Lege, ostendit nobis torcular; vidimus pressuram, carnis nostrae tribulationem cognovimus, ingemuimus rebellante peccato adversus mentem nostram, clamavimus, «Miser ego homo:» sub Lege gemuimus; quid restat, nisi ut benedictionem det qui Legem dedit? Adveniet gratia post Legem; ipsa est benedictio. Et quid nobis praestitit ista gratia et benedictio? «Ambulabunt a virtutibus in virtutem.» Hic enim per gratiam multae virtutes dantur: «Alii quidem datur per
Abbreviated transcription (Latin):
bant egrotos. ubi erat piscina in medio earũ.
uangłio lectum habemꝰ. Qͥnq illȩ porticus :
lex ẽ. in qͥnq libris moysi. Ad hoc ꝓducebant᷑
egroti de domib suis: ut iacerent inporticib.
Glex ꝓdebat egrotos. ñ sanabat. S benedictio¬
ne dĩ turbabat᷑ aqua. tanqͣm angło descen¬
dente. Uisa aqͣ tͣbata: qui pot̾at unus descen¬
debat atq sanabat᷑. Aqua illa cincta qͥnq
porticib: popłs uideoꝵ erat lege conclusus. Hc̃
ꝑturbauit dñs p̃sentia sua. ut occideretur.
Nisi enĩ descensu suo dñs turbaret pppłm iu¬
deoꝵ. nunquid crucifigeret᷑. Itaq turbata
aqua: passionem dñĩ significabat. quȩ facta
ẽ. ꝑturbata gente iudoꝵ. In hanc passionem
credit languidus. tanqͣm in aqͣm turbatam
descendens: & sanat᷑. Qͥ non sanabat᷑ lege. id ẽ.
porticib : sant᷑ grã. ꝑpassionẽ & fidem dñiñi
iħu xp̃i. Unus: qͥa unitas. Gͦ & hic quid ait:

Expanded text:
bant aegrotos, ubi erat piscina in medio earum? bant aegrotos, ubi erat piscina in medio earum? vangelio lectum habemus. Quinque illae porticus, Lex est in quinque libris Moysi. Ad hoc producebantur aegroti de domibus suis, ut jacerent in porticibus. Ergo lex prodebat aegrotos, non sanabat; sed benedictione Dei turbabatur aqua, tanquam angelo descendente: visa aqua turbata, qui poterat unus descendebat et sanabatur. Aqua illa cincta quinque porticibus, populus Judaeorum erat Lege conclusus: hunc perturbavit Donimus praesentia sua, ut occideretur. Nisi enim descensu suo Dominus perturbaret populum Judaeorum, numquid crucifigeretur? Itaque turbata aqua passionem Domini significabat, quae facta est perturbata gente Judaeorum. In hanc passionem credit languidus, tanquam in aquam turbatam descendens, et sanatur. Qui non sanabatur Lege, id est porticibus, sanatur gratia, per passionis fidem Dominiisti. Unus, quia unitas. Ergo et hic quid ait?
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i modo exlege ẽẽt. iusticia. S conclusit
scriptira om̃ia sub peccato. ut ꝓmissio ex
fide iħu xp̃i daretur credentib Uenit gͦ¬
gr̃a post legem. inuenit hominẽ ñ solum
iacentem: s iam etiã confitentẽ & dicentem.
miser ego homo. quis me liberabit de coiꝑe
mortis huiꝰ. ut oportune ueniret medicus
ad conuallem plorationis. & diceret. Certe
cognouisti qͥa cecidisti. audi me ut surgas.
qui me contẽpsisti ut caderes.⁊Data est gͦ
lex. ut egrũ de morbo coniunc̾et. qͥ sͥ samis
iudebatur. ut peccata demonstrarent᷑. ñ
ut auferrent᷑. Demonstrato pecrato ꝑ datã
legem. auctũ ẽ. peccatũ: qͥa peccatum ẽ. & contͣ
legem. Occasione inquit accepta peocatum
ꝑmandatũ : oꝑatum ẽ. in me omnẽ concu¬
piscentiam. Qͥd est occasione accepta ꝑ man¬
datum: Acceptũ mandatum. qͣsi uirib siuiᷤ
conati sunt fac̾e homines. uieti concupis¬
etiam ipsius mandati transgressione rei facti
sunt. S qͥd ait apłs: Ubi aut̃ habundauit

Expanded text:
onclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» : veniret gratia post Legem, inveniret hominem non solum jacentem, sed jam etiam confitentem et dicentem, «Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» et opportune veniret medicus ad convallem plorationis, et diceret, Certe cognovisti quia cecidisti; audi me ut surgas, qui me contempsisti ut caderes. Data est ergo Lex ut aegrum de morbo convinceret, qui sibi sanus videbatur; ut peccata demonstrarentur, non ut auferrentur. Demonstrato peccato per datam Legem, auctum est peccatum, quia peccatum est et contra Legem: «Occasione,» inquit, «accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam» . Quid est, «occasione accepta per mandatum?» Acceptum mandatum quasi viribus suis conati sunt facere homines; victi concupisetiam ipsius transgressione rei facti sunt. Sed quid ait Apostolus? «Ubi autem abundavit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inceste & illicite. Agareni: ꝓseliti. idest
aduenȩ. Quo nomine significant᷑. int̾ ini¬
micos popłi dĩ. ñ illi qui ciues fiunt: s qͥ
in alieno atq aduenticio ꝑseuerant. & no¬
cendi occasione inuenta se ostendunt. ¶Ge¬
bal. uallis uana. id ssł fallacit̾ humilis.¬
¶ Ammon : popłs curbidus. uel popłs meroris.
A malech. popłs lingens. Vnde & alibi dictũ
est: & inmici eiꝰ t̾ram lingent. Alienige
ne: quannus & ipso nomine latino se indi¬
cent alienos. & obhoc consequent̃ inimicos:
tam̃ in hebreo dicunt᷑ phẏlistiim. qđ int̾¬
precator cadentes potione. uelut qͦs fecit¬

Expanded text:
non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, non inceste et illicite. Agareni, Proselyti, id est, advenae: quo nomine significantur inter inimicos populi Dei, non illi qui cives fiunt; sed qui in animo alieno atque adventitio perseverant, et nocendi occasione inventa se ostendunt. Gebal, Vallis vana, id est, fallaciter humilis: Amon, Populus turbidus, vel Populus moeroris: Amalech, Populus linguens; unde alibi dictum est, «Et inimici ejus ternae quamvis et ipso nomine Latino se indicent alienos, et ob hoc consequenter inimicos, tamen in Hebraeo dicuntur Philisthiim, quod interpretatur cadentes potatione. Per quos e
Abbreviated transcription (Latin):
gitauerunt unanimit̾ simul aduersum ce
testamentũ disposuerunt. Quasi possent ẽẽ.
fortiores. Testamentũ sane inscripturis ñ
illud solum dĩ. qđ non ualet nͥ testatorib
mortuis: s omne pactũ & placitum: testa¬
mentũ uocabant. Nam laban & iacob testa¬
m̃tum fecerunt. qđ utiq etiam int̾ inuos
ualeret. Ꝙ innumerabilia talia. indiuiniᷤ
xp̃i cominemorare sub quibdam uocabuł
gentium: quoꝵ uocabuloꝵ int̾pretatio sa¬
tis indicat. quid uelit intelligi. Talib enĩ
nominib conuenientissime figurant᷑ ue¬
ritatis inimiciss dumei quippe: int̾precan¬
tur: uł sanguinei uł t̾rem. Ismahelite: o¬
bedientes sibi. utiq ñ dõ. s sibi. ¶Moab:
expatre qđ in malo ñ intelligit᷑ meliꝰ. nͥcũ
ipsa historia cogitat᷑. qͦd pat̾ loth filiȩ suę
illicite se utenti ꝑmixtus eũ genuit. qͥ ex
ipsa re tale nomen accepit. Bonus aut̃ pat̾
s sic̃ de lege ait: siqͥs eo. legittime utatur:

Expanded text:
gitaverunt unanimiter, simul adversus te testamentum disposuerunt:» quasi possent esse fortiores. Testamentum sane in Scripturis non illud solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis; sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Jacob testamentum fecerunt , quod utique etiam inter vivos valeret: et innumerabilia talia in divinis Christi commemorare sub quibusdam vocabulis Gentium: quorum vocabulorum interpretatio satis indicat quid velit intelligi. Talibus enim nominibus convenientissime figurantur veritatis inimici. Idumaei quippe interpretantur, vel Sanguinei, vel Terreni: Ismaelitae, Obedientes sibi; utique non Deo: sed sibi. Moab, Ex patre: quod in malo non intelligitur melius, nisi cum ipsa historia cogitatur, quod pater Lot filiae suae illicite se utenti permixtus eum genuit; quia ex ipsa re tale nomen accepit . Bonus autem pater, sed sicut Lex, si quis ea legitime utatur ;
Abbreviated transcription (Latin):
nunc dr̃. ds quis similis erit tͥ. Multis eñ
similis in humilitate uoluisti. usq & lati¬
nib qui cecũ sunt crucifixi: s inclarits
nisi illi dicat᷑. qui similis ẽẽ. hominib uo¬
luit. formã serui accipiens. insimilitudimã
hominum factus. & habitu inuentꝰ ut hon

Expanded text:
ur, «Deus, quis similis erit tibi?» Multis enim similis in humilitate esse voluisti, usque et latronibus qui tecum sunt crucifixi ; sed in claritate nisi illi dicatur, qui similis esse hominibus voluit, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et h
Abbreviated transcription (Latin):
tirum. Qe tanqͣm indicans qͣuare sint mi¬
mici popło dĩ: adiungens dic̃. Et enĩ assur
uonit cum eis. Assur enĩ ꝑ ipso diabolo fi¬
gurate intelligi solet. qui oꝑat᷑ in filus dif¬
fidentiȩ. canqͣm in nasis sus: ut oppugneñ
popłm dĩ. Facci sunt inquit in adiucori¬
uni filiis loth. Qui om̃s inimici oꝑante
in se pͥncipe suo diabolo. facti sunt inad¬
iutoriũ filiis loth: qui int̾pretat᷑ declinanᷤ.
Angłi aut̃ apostatici bene intelligunt᷑ canꝗͣ
filii declinationis. Aueritate quippe dedi-¬
mando: in satellitium diaboli discessert̃.
Hi sunt de quib dic̃ apłs. Non ẽ. nob̾ colluc¬
tatio aduersus carnem & sanguinẽ. s adũ¬
sus pͥncipes & potestates: & rectores mun

Expanded text:
ns causam quare sint inimici populo Dei, adjungit et dicit: «Etenim Assur venit cum illis.» Assur autem pro ipso diabolo figurate intelligi solet, qui operatur in filiis diffidentiae , tanquam in vasis suis, ut oppugnent populum Dei. «Facti sunt,» inquit, «in adjutorium filiis Lot:» quia omnes inimici, operante in se principe suo diabolo, «facti sunt in adjutorium filiis Lot,» qui interpretatur Declinans. Angeli autem apostatici bene intelliguntur tanquam filii declinationis; a veritate quippe declinando, in satellitium diaboli discesserunt. Hi sunt de quibus dicit Apostolus: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversu
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi huius titulus est am¬
ticum psalmi a saph. Iam
sepe diximus quid int̾p̾tat᷑
asaph. idẽ. congregatio. ho¬
mo gͦ ille qui uocat᷑ a saph
infigura congregationis
popł dĩ in multoꝵ psalmoꝵ
titulis ponitur. Geece aut̾ congregatio. s¬
nagoga dr̃. Qđ uelut ꝓprium nomen ui¬
deoꝵ popłs tenuit. ut sy nagoga appellan¬
cur: sic̃ popłs xp̃ianus usitatius uocatur ꝓ
lis erit tͥ: Qd ego arbitror ac comino
accipi in xp̃o. quia insimilitudinẽ hor¬
num factus. putatus ẽ. ab eis aqͥb conẽ¬
ẽ. ceteris hominib comꝑandus. Nam & it̾
iniquos deputatꝰ ẽ. s hoc ut iudicaretua
Cum aut̃ ueniet iudicaturꝰ tunc fiet qua
hic dicit᷑. ds̃ quis similis erit tͥ. Si enĩ psa¬
mi non solerent loqui ad dum̃ xpm̃. ñ di
potest dubitare fidelium. Tr̾onus tuus

Expanded text:
salmi hujus titulus est, «Canticum Psalmi Asaph.» Jam saepe diximus quid interpretetur Asaph, id est, Congregatio. Homo ergo ille qui vocabatur Asaph, in figura congregationis populi Dei in multorum psalmorum titulis ponitur. Graece autem congregatio synagoga dicitur, quod velut proprium nomen Judaeorum populus tenuit, ut Synagoga appellaretur; sicut populus Christianus usitatius vocatur Ecsimilis erit tibi?» Quod ego arbitror accommodatius accipi in Christo, quia in similitudine hominum factus, putatus est ab eis a quibus conhominibus comparandus: nam et inter iniquos deputatus est ; sed ad hoc ut judicaretur. Cum autem veniet judicaturus, tunc fiet quod hic dicitur, «Deus, quis similis erit tibi?» Si enim Psalmi non solerent loqui ad Dominum Christum,potest dubitare fidelium: «Thronus tuus,
Abbreviated transcription (Latin):
odisse incipient: s qui oderunt te tẽ leua-¬
bunt caput. Pec capita s capit: qͣndo eo
ꝑuenturi sunt ut etiã illuq̾ caput habeant
ut in ipso maxime impleatur. qͥ se exaltat
humiliabit᷑. cũ eũ ille cui dr̃ ne taceas neq
mitescas ds̃.: int̾ficiet spũ oris sui. &. eua

Expanded text:
odisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levaodisse incipient, sed qui oderunt te, tunc levabunt caput. Nec capita, sed «caput;» quando eo perventuri sunt, ut etiam illud caput habeant ut in illo maxime impleatur, «qui se exaltat, humiliabitur» ; et cum eum ille cui dicitur, «Ne taceas, neque mitescas Deus,» interficiet spir
Abbreviated transcription (Latin):
apparebit in gła. Idõ seqr̃. Ne taceas iħ
compescaris deus. Quia pͥmo cacus is
iudicaretur. quando sic̃ agnus corun dli¬
dente fuit sine uoce: sic ñ aperuit osul
&e suã cõpescuit pocestatẽ. Qͣm ut se compesc̾ẽ
ostenderet: adillam eiꝰ uocẽ qͣ dix̾ ego sum.
hi qui eum apprebendendũ querebant. re¬
dierunt recto. & cecidert̃. Qndo gͦ ceneretur
atq pateret᷑. nisi se ipse cohiberet atq cõpes¬
ceret. & quodam mͦ mitigaret: Nam &e sic
quidam int̾pretati sunt. qđ hic positũ est.
neq compescaris: ut dicerent. neq mitescaᷤᷤ
as̃. Ipse alibi dic̃. Tacui. minqͥd semꝑ tace¬
do uenit occultus: ñ aut̃ tacebit ut iudic&
quando ueniet manifestus. Qm̃ ecce ini¬
mici tui sonuerunt. & qͥ oderunt te excu¬
lerunt caput. Nouissimos dies significare
mͥ uidet᷑. quando hȩc quȩ nunc metu com-¬
pͥmunt᷑. in liberã uocẽ eruptura sunt. sed
plane inrationabilẽ ut sonitus magis qͣm lo¬
cutio uel sermo dicendus sit. Ñ itaq tunc

Expanded text:
apparebit in gloria. Ideo sequitur, «Ne taceas, neque compescaris, Deus:» quia primo tacuit, ut judicaretur; quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum , et suam compescuit potestatem. Quam ut se compescere ostenderet, ad illam ejus vocem qua dixit, «Ego sum,» hi qui eum apprehendendum quaerebant, redierunt retro, et ceciderunt . Quando ergo teneretur atque pateretur, nisi se ipse cohiberet atque compesceret, et quodam modo mitigaret? Nam et sic quidam interpretati sunt quod hic positum est, «Neque compescaris Deus,» ut dicerent, «Neque mitescas Deus.» Ipse alibi dicit, «Tacui; numquid semper tacedo venit occultus; non autem tacebit, ut judicet, quando veniet manifestus. 3. mici tui sonuerunt, et qui oderunt te extulerunt caput.» Novissimos dies significare mihi videtur, quando haec quae nunc metu comprimuntur, in liberam vocem eruptura sunt, sed plane irrationabilem, ut sonitus magis quam locutio vel sermo dicendus sit. Non itaque tunc
Abbreviated transcription (Latin):
enim. Mͥ undict̾am. ego retribuã dic̃ dñs.
Nec ipse itaq p̃cepit ut nolint uindicare: s
ut non se ipsos uindicantes. dent locũ ire
dei: qui dix̃. mͥ uindirtam. ego retribuam.
Et dñs in ȩuangłio: uduã ꝓponit insimilitu¬
dinem: quȩ uindicari desiderans. iudicem
int̾pellat inustũ: qui eam candem aliqndo
ñ iusticia ductus: s cedio uictus audiuit.
Hoc aut̃ dñs ꝓposuit: ut ostenderet multo
magis dm̃ iustum eito facturũ iudicium
elector suoꝵ qui ad illũ clamant die ac
nocte. Inde ẽ. & ille subara dĩ marꝙ̾ rũ cla¬
mor. ut dĩ uidicio uindicent᷑. Ubi ẽ. gͥ illu
diligite inunicos urõs benefacite eis qui uos

Expanded text:
enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindicari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacit
Abbreviated transcription (Latin):
deamus. Intremus. inspiciamus. gaudeamꝰ. time¬
amus. appetamus. fugiamꝰ. Omnia hȩc enim
inuenturi estis: in hac int̾iore domo: id est.
in cextu ipsius psalmi. cũ legere & adiuuante
dño qd donauent loqui ceperimus. Ecce o asapb¬

Expanded text:
deamus. Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timedeamus. Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timeamus, appetamus, fugiamus. Omnia enim haec inventuri estis in hac interiore domo, id est, in textu ipsius psalmi, cum legere, et adjuvante ino, quod donaverit loqui coeperimus. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
aliud eliquat᷑. aliud ꝓicit᷑. Sunt enĩ multi.
ñ digne uiuentes baptismo qđ ꝑceperunt.
Qͣm multi enĩ baptiati. hodie circum imple¬
re. qͣm istã basilicam maluerunt. Qm mul¬
ti baptirati. aut causas in uicis faciunt. aut
ñ fieri conquerunt᷑ . Psalmus aut̃ iste ꝓ tor¬
cularib. & quinta sabbati in p̃ssura discreci¬
onis. & in sacram̃to baptismi cantat᷑ ipsi asaph.
Asaph homo quidã fuit hoc nomine appellatꝰ.
sicut idithun. sic̃ chore. sic̃ alia nomina quȩ
imienimus in titulis psalmoꝵ. Int̾pretatio tam̃
nominis: mẏsterium intimat occultȩ ueritatiᷤ.
A saph quippe. latine drͣ congregatio. sͦ ꝓtorcula¬
rib quinta sabbati cantatur ipsi asaph: id est ꝓ
p̃ssura discernente baptitatis. & exaqua rena¬
tis: cantat᷑ psalmus dominicȩ congregationis.
Titulum in limine lsgimus. & in hus p̃diis qͥd
S uelit intelleximus. Iam si placet etiã ipsam
domũ oꝑis id ẽ. ipsius corcularis interiora ui¬

Expanded text:
iquatur, aliud projicitur. Sunt enim multi non digne viventes Baptismo quod perceperunt: quam multi enim baptizati hodie circum implere, quam istam basilicam maluerunt! quam multi baptizati, aut casas in vicis faciunt, aut non fieri conqueruntur! Psalmus autem iste «pro torcularibus» et «quinta sabbati,» in pressura discretionis, et in sacramento Baptismi, cantatur «ipsi Asaph.» Asaph homo quidam fuit hoc nomine appellatus, sicut Idithun, sicut Core, sicut alia nomina quae invenimus in titulis Psalmorum: interpretatio tamen nominis mysterium intimat occultae veritatis. Asaph quippe latine dicitur Congregatio. Ergo «pro torcularibus, quinta sabbati,» cantatur «ipsi Asaph;» id est, pro pressura discernente, baptizatis ex aqua renatis, cantatur Psalmus dominicae congregationi. Titulum in limine legimus, et in his prelis quid sibi velit, intelleximus: jam si placet etiam ipsam domum operis, id est, ipsius torcularis interiora vi
Abbreviated transcription (Latin):
uocem. Ueruntamen quantũ arbitror psal
ga deoꝵ. Nam illa statio quȩ cȩlũ & t̾rã
implet: nec ad synagogam ꝓpͥe ꝑtinet. nec
tempore uariatur. Os̃ itaq stetit in sẏnago¬
ga deoꝵ. miirum ille qui de se dixit. Nor
staret d̾s̃ in synagora dõrũ : ad hoc ex ipsis
scd̾m carnẽ. S quisds̃: Neq enĩ quales illa
quoꝵ deoꝵ synagoga stecit: s sicut illicarꝭ
Agnosco inqͣm stecisse. agnosco & in mediolẽ¬
dm̃ sponsũ. de qͦ amicus eiꝰ qͥdam dic̃. Ine¬
dio ur̃m stat: quem uos nescitis. Quippei
quib paulo post in hoc psalmo drr. Nct¬

Expanded text:
vocem . Verumtamen, quantum arbitror, psalvocem . Verumtamen, quantum arbitror, psalga deorum. Nam illa statio qua coelum et terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore variatur. «Deus» itaque «stetit in synagoga deorum,» nimirum ille qui de se dixit: «Nonstaret Deus in synagoga deorum, ad hoc ex ipsis secundum carnem. Sed quid Deus? Neque enim quales illi, in quorum deorum synagoga stetit; sed, sicut illic Apo. Agnosco, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc psalmo dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
regnum celoꝵ capessendum data ẽ. potestas.
siones. Liquet gͥ quantũ existimo. inqua
deoꝵ sy nagoga steterit ds̃. Deinceps reqͥ¬
scm̃. an ipsam trinitatem acoiꝑe debeamus.
stetisse insy nagoga deoꝵ. in medio autem
deos discernere. quia & singulus quisq ds̃.
& ipsa trinitas unus ds̃. Non quidem faci
le ẽ. hoc eliquare. quia & ñ corporalẽ sed
sp̃ualem dĩ p̃sentiam. quȩ congruit eius
substantie negari non potest adesse condi¬
tis reb. mirabili uidelicet & iux paucis
intelligibili mͦ. cui dr̃. Si ascendero incelũ
tu ibi es. si descendero inmfernum ades.
Ind̾e merito perhibetur stare deug
in congregatione hominum inuisibilit̾. sieat
exlum & t̾ram ipse complet. qͦd ꝑ prophetã
de se ipse p̃dicat. Nec tantum ꝑhibetur.s: p
captii mentis humanȩ utcunq cognoscitur.
stare ineis quȩ creauit: si & homo stet et
audiat eum. & gaudio gaudeat ꝓpt̾ eiꝰ intimã

Expanded text:
regnum coelorum capessendum data est potestas regnum coelorum capessendum data est potestas siones. Liquet igitur, quantum existimo, in qua deorum synagoga steterit Deus. 2. Deinceps requritum sanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in synagoga deorum; in medio autem deos discernere:» quia et singulus quisque Deus, et ipsa Trinitas unusliquare; quia et non corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione hominum invisibiliter, sicut coelum et terram ipse implet, quod per prophetam de se ipse praedicat : nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur stare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam
Abbreviated transcription (Latin):
siue discernendi causa. siue qđ inter congre¬
gationem unde synagoga: & conuocationẽ
unde ȩccła nomen accepit: distet aliquid.
Qđ scilicet congregari & pecora solent. atq
ipsa ꝓprie quoꝵ & greges ꝓp̾e dicimus. conuo¬
cari aut̃ magis ẽ. utentium ratione. sic̃ sunt
homines. Unde exꝑsona ipsius a sap̃h. inalio
psalmo canitur. Quasi pecus factus sũ apud
te: & ego semꝑ cecum. Quando utiq qͣmius
umi uero dño mancipatus uideret᷑: ꝑmagnis
tam̃ ac sũmis bonis: ab illo carnasia.t̾rena.
corporalia requirebant. Inuenimus eos sepe a
filios appellatos. non ea grã: que ad nouum
testamentũ ꝑtinet: s illa quȩ ad uetus. Qina
& ipsa grã ẽ. qua elegit abraham. & ex eius
carne tam magnũ popłm ꝓpagauit. qua ñdũ
natos iacob dilexit. esau aut̃ odio habuit. qͣ
lib̾auit exegẏpto. qͣ in t̾ra ꝓmissionis eiectis
gentib introduxit. Nisi enim & ipsa eẽt̾ grã:
non utiq de nobis quib ñ ad t̾renum s ad

Expanded text:
sive discernendi causa, sive quod inter congregationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, atque ipsa proprie, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requirebat. Invenimus eos saepe etiam filios appellatos; non ea gratia quae ad Novum Testamentum pertinet, sed illa quae ad Vetus: quia et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne tam magnum populum propagavit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua liberavit ex Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, introduxit. Nisi enim et ipsa esset gratia, non utique de nobis, quibus non ad terrenum, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
de loco quo accesserat. Sic quib placet. re¬
licta omni spe seculari. & omm actione c̾re¬
nã: conferre se in socictatẽ scõꝵ. in cõmunẽ
illã uitam. uibi ñ diẽ aliquis aliqͥd ꝓpriũ.
s sunt illis omnia cõmunia. & ẽ. illis anima
ima. & cor unum in dm̃. qͥsqͥs inde recedere
uoluerit. ñ talis habet᷑ qͣlis ille qui ñ intͣuit
Iue enĩ ñdum accesit: iste retro aspexit. Q᷑ ꝓpt̾¬

Expanded text:
im retro de loco quo accesserat. Sic quibus placet, reim retro de loco quo accesserat. Sic quibus placet, relicta omni spe saeculari et omni actione terrena, conferre se in societatem sanctorum, in communem illam vitam ubi non dicit aliquis aliquid proprium, sed sunt illis omnia communia, et est illis anima una et cor unum in Deum ; quisquis inde recedere voluerit, non talis habetur qualis ille qui non intravit: ille enim nondum accessit; iste retro respexit. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
mitum suũ. Premebat enĩ pectus consci¬
entia peccatoꝵ accepta indulgentia quasi uo¬
inisti. & releuatum ẽ. pectus cuũ. facta est
bona conscientia cua exmala conscientia.
Qiid rursus conuerteris aduomitũ cuum:
Si cais hoc faciens horret ocłis tiuis. tu qͥd eris
neris sui ad qͦm ꝓficiendo ꝑuenit. & quẽ
uouit dõ. inde respieit retro: eũ ipsũ dimi¬
¶ sert
Uerbi grã. Statuit castitatẽ coniugalem seruare.
inde emĩ incipit iusticia. recessit afomication.¬
bras. & aͥilla illicita immundicia. Qndo se
ad forricationes comiert̾it: retro respexit.
Alius eximinere dĩ maiꝰ aliquid uouit. Statii¬
it nce nuꝑtias pati. qͥ ñ damnaret᷑ si duxissa
uxeorem. Post uotũ qđ dõ ꝓmisit. si dux̾it:
dãpnabitiu. Cum hoc faciat qđ ille qui ñ
ꝓmiserat: tam̃ ille ñ dammnabit᷑. ille daminat᷑.
Quare. nͥ quia iste resperit retro: Iam enĩ ante
erat. iste aut̃ illuc ñdum ꝑuenerat. Sic uirgo

Expanded text:
vomitum» . Premebat enim pectus conscivomitum» . Premebat enim pectus conscientia peccatorum; accepta indulgentia quasi vomuisti, et relevatum est pectus tuum; facta est bona conscientia ex mala conscientia: quid rursus converteris ad vomitum tuum? Si canis hoc faciens horret oculis tuis, tu quid erisneris sui, ad quem proficiendo pervenit, et quem vovit Deo, inde respicit retro, cum ipsum dimiserit. Verbi gratia, statuit castitatem conjugalem servare inde enim incipit justitia; recessit a fornicationibus et ab illa illicita immunditia: quando se ad fornicationes converterit, retro respexit. Alius ex munere Dei majus aliquid vovit, statuit nec nuptias pati; qui non damnaretur, si duxisset uxorem, post votum quod Deo promisit si duxerit, damnabitur: cum hoc faciat quod ille qui non promiserat; tamen ille non damnatur, iste damnatur. Quare, nisi quia iste respexit retro? Jam enim ante erat, iste autem illuc nondum pervenerat. Sic virgo,
Abbreviated transcription (Latin):
q festinauerint. Assidne affectiis iste repre¬
pͥendit ausenꝑtura festinantiũ. Qͥ sunt eñ
unientrunt requiem qͣm q̃rebant. & gan
ame prnittebant᷑: canqͣm initinere defici
qrentes hic aliqͣm reqͥem. quȩ si baret fal
Meit: respieuint retio .&. decitunt apposito.
nee at cendunt eum qͣnto t̾rore dictum est.
meito duro iis loch. Tt quid enĩ in statua
sauir effecta ẽ. si non homines condit ut
sapiant  Eigo exemplũ isliꝰ malũ tͥ fit bo¬
num: si caueas. Mem̃tote inquit uxoris
loth. Respexit enĩ retro unde lib̾ata erat.
a soddomis. & ibi remansit: unde respexit.
ipsa in loco mansura: & transeuntes alios
conditura. Lib̾ati qͦ asodomis p̃ceritȩ uite
ñ respiciamꝰ retro. Nã hoc festinare ẽ: ñ
attendere qđ ꝓmisit dĩ. qͥa longe ẽ. & res¬
piscere ad i qdđ ꝓrimũ ẽ. unde iam lib̾atus
es De talib quid dic̃ apłs petrus: Gontgit
illis res ueri ꝓuerbii. canis conuersus ad no

Expanded text:
 festinaverunt: assidue affectus iste reprehenditur in Scriptura festinantium. Qui sunt enim invenerint requiem quam quaerebant, et gaudia quae promittebantur, tanquam in itinere deficiequaerentes hic aliquam requiem, quae si habetur, falsa est, respiciunt retro, et decidunt a proposito; nec attendunt cum quanto terrore dictum est, «Mementote uxoris Lot» . Ut quid enim statua salis effecta est , si non homines condit, ut sapiant? Ergo exemplum illius malum, tibi fit bonum, si caveris. Mementote, inquit, uxoris Lot: respexit enim retro, unde liberata erat a Sodomis, et ibi remansit, unde respexit; ipsa in loco mansura, et transeuntes alios conditura. Liberati ergo a Sodomis praeteritae vitae, non respiciamus retro: nam hoc festinare est, non attendere quod promisit Deus, quia longe est, et respicere ad id quod proximum est, unde jam liberatus es. De talibus quid dicit apostolus Petrus? «Contingit illis res veri proverbii: Canis conversus» «ad suum
Abbreviated transcription (Latin):
Balmius ipsi a saph.
salmo huic titu¬
lum sic̃ aliis qui
similiter p̃notan¬
tur uel nom̃ eu
hominis indidit
a quo scriptus ẽ.
uel eiusdem nominiꝰ
interp̃tatio. ut ad sytia¬
gogam qd ẽ. asapħ eius intelligentia
referatur. presercim quia hoc & pͥmꝰ
uersus assignat. Sic enim incipit.
Ds̃ stecit insynagoga deoꝵ. Quos u¬
tiq dõs abfit ut intelligamus deos
gentium. siue idola. siue aliquã pͣter
homines celestẽ t̾restrẽ ue creaturam.
cum paulo pꝰ hunc uersum idem iste
psalmus asserat. & quos deos intelligi ue¬
lit. in quoꝵ synagoga stecit deus aꝑtiuꝰ
exprimat. ubi ait. Ego dixi dii estis.
& filii altissimi omnes. Uos ant̃ sicut
homines moriemini. & sic̃ unus expͥnci¬
pibus cadetis. In horum gͦ synagoga fi¬
lior altissimi. de quib idem altissimus dic̃.¬

Expanded text:
almus «ipsi Asaph.» Psalmo huic titulum, sicut aliis qui similiter praenotantur, vel nomen ejus hominis indidit, a quo scriptus est, vel ejusdem nominis interpretatio; ut ad Synagogam, quod est Asaph, ejus intelligentia referatur: praesertim quia hoc et primus ejus versus assignat. Sic enim incipit: «Deus stetit in synagoga deorum». Quos utique deos absit ut intelligamus deos Gentium, sive idola, sive aliquam praeter homines coelestem terrestremve creaturam: cum paulo post hunc versum idem iste psalmus asserat, et quos deos intelligi velit, in quorum synagoga stetit Deus, apertius exprimat, ubi ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes; vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis.» In horum ergo synagoga filiorum Altissimi, de quibus idem Altissimus
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatum septimus dies. Uidete itaq quib
loquat᷑ hic psalmus. Uidetur enĩ mͥ qm̃ bap¬
tiatis loquit᷑. Quinto enim die: as̃ ex aquis
creauit animalia. Quinto die idẽ. qunta sab¬
bati: dix̃ as. ꝓducant aquȩ reptilia animarũ
uiuarum. Uidete gͦ uos. inquib iam ꝓduxer̃
aquȩ reptilia animarũ uniarũ. Uos enĩ ad cor

Expanded text:
atum, septimus dies. Videte itaque quibus loquatur hic psalmus: videtur enim mihi quoniam baptizatis loquitur. Quinto enim die Deus ex aquis creavit animalia; quinto die, id est, «quinta sabbati» dixit Deus: «Producant aquae reptilia animarum vivarum» . Videte ergo vos, in quibus jam produxerunt aquae reptilia
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tum. hȩre cȩlo. calca t̾ram. Si
talis es: non ȩdificas nisi aurũ. argentũ
& lapides p̃tiosos. Cũ aut̃ dixeris amo ps¬
sessionem istam. cimeo ne ꝑeat. & imii¬
net dampnũ. & tu contristaris. ñ quidẽ
p̃ponens eã xp̃o. Nam sic amas possessio.¬
nẽ istã. ut si dicat᷑ tͥ. ipsam uis. an xpm̃.
& si tristis eam ꝑdis. plus tam̃ amplecta
ris xpm qͦm posusti infundamento: sal¬
iuis eris tanqm ꝑ ignem. Audi aliud.
Non potes tenere possessionẽ istam: nisi
dixeris falsum cestimoniũ. & hoc ñ fid̾e

Expanded text:
fundamentum; haere coelo, calca terram. Si fundamentum; haere coelo, calca terram. Si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, et lapides pretiosos. Cum autem dixeris, Amo possessionem istam, timeo ne pereat; et imminet damnum, et tu contristaris: non quidem praeponis eam Christo; nam sic amas possessionem istam, ut si dicatur tibi, Ipsam vis, an Christum? etsi tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: salvus eris tanquam per ignem. Audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium. Et hoc non face
Abbreviated transcription (Latin):
inheret suȩ. sic miscetur suę. ut modum
ibi ñ teneat pscriptũ tabulis. liberoꝵ ꝓ
creandoꝵ causã. Non tollit aliena. s ri¬
petit sua .&. habet iudicium eum fr̃e suo.
Talib enĩ dr̃. Iam quidem omnino delic¬
tum ẽ inter uos. quia iudicium habetis
nob̾cum. Uerum ipsa iudicia in ȩccła
ubet agi: non ad forum trahi. Tam̃ de¬
licta ẽe̾. dicit. Contendit enim xp̃iamis ꝑ
rebus t̾rems. amplius qͣm decet eum: ci
ꝓmissum ẽ. regnum celoꝵ. Non totũ aor
sursum leuat. s. aliqm eius partẽ trahtt
in t̾ra. Deniq si ueniat temptatio ducen¬
di martyrii: illi qui habent infundam̃to
Alacres currunt. aut nichil aut modie
de t̾rena fragilitate contristant᷑. Illi at¬
tẽs amantes res suas. domos ꝓprias: gri¬
urter conturbant᷑. fenum & stipula at
ligna ardent. Habent gͦ ligna. fenĩ sti¬
pulam. suꝑ fundamentũ. s rerum concs¬
sarum. ñ illicitarũ. Dico enĩ fr̃s. Possides

Expanded text:
haeret, sic miscetur suae, ut modum haeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa ijubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit: contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum coelorum; non totum cor sursum levat, sed aliquam partem ejus trahit in terra. Denique si veniat tentatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamenthristo : alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur. Illi autem amantes res proprias, domos proprias, graviter conturbantur; fenum, et stipula, et ligna ardent. Habent ergo ligna, fenum, stipulam super fundamentum; sed rerum concessarum, non illicitarum. Dico enim, fratres: possides
Abbreviated transcription (Latin):
mei ꝑcipite regnum : quia qͥ talia agunt
regnum dĩ ñ possidebunt. Si gͦ adextris
non erunt: ñ restat nisi ut sint asinistris.
Dinistris quiddic̃: Ite in ignem ȩternũ.
qͥa erit tempꝰ eoꝵ ineternũ. Erpone gͦ inqͥt
nobis. ligna. fenum. stipulam. qui edifi¬
cant suꝑ fundamentũ. qͦmͦ non pereant:
s salui fiant. sic tam̃ tanqͣm ꝑ ignẽ. Obscu¬
ra quidem illa qͣstio. s ut possum briuit̃
dioam. fr̃s sunt homines omnino contẽp¬
temporalit̃ fluit. non herent dilectione
aliqua t̾renis oꝑib. scĩ. casti. continentes.
iusti. fortassis & omnia sua uendentes. &
pauꝑib distribuentes. aut possidentes
canqͣm non possidentes. & utentes hoc
mundo. canqͣm non utentes. Sunt aut̃
alii qui reb infiriitati concessis. in herent
aliquantũ dilectione. Non rapit uillam ali¬
enam.s sic amat suam. ut si ꝑdiderit contͣ¬
betur. Non appecit uxorem alienã. s sic

Expanded text:
mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in ignem aeternum:» quia «erit tempus eorum in aeternum.» 21. Expone ergo, inquit, nobis, ligna, fenum, stipulam qui aedificant super fundamentum, quomodo non pereant, sed salvi fiant; sic tamen quasi per ignem. Obscura quidem illa quaestio, sed, ut possum, breviter dico. Fratres, sunt homines omnino contemptemporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus, casti, sancti, continentes, iusti, fortassis et omnia sua uendentes et pauperibus distribuentes aut possidentes tamquam non possidentes et utentes hoc mundo tamquam non utentes. sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit uillam alienam, sed sic amat suam, ut si perdiderit conturbetur; non appetit uxorem alienam, sed sic
Abbreviated transcription (Latin):
tens. thesauriras tͥ iram indie ire. & reuela¬
cionis iusti iudicii dĩ. qui reddit unicuiq
scm oꝑa sua. Attende gͦ ipsum iudicẽ ueni¬
entem. Bene. dõ grãs. ñ cacuit sententiã de¬
finitiuam. ñ misit foras reos. & duxit uelum:
ante uoluit p̃mitiare. qͦd disposuit facere.
Nempe congregabunt᷑ ante eũ omnes gentes.
Q uã de illis faciet: Seꝑabit eas. & alios ponae
ad dexteram. alios ad sinistrã. Nunquiad me¬
dius locus seruatur: Qund dextris dicturꝰ
est: Uenite benedicti patris mei. ꝓcipite re¬
gnum. Quid sinistris: Ite in ignẽ eternum.
qui ꝑatus ẽ. diabolo & angłis eiꝰ. Si ñ tues
mitti quo: uide cũ quo. Si gͦ omnia illa oꝑa
regnum dĩ ñ possidebunt. immio ñ opera.
s qui talia agunt. nã oꝑa talia. migne ñ
erunt. ñ enim illo  ardentes furatun sint.
& adulteraturi. s qui talia agunt. regnũ
aĩ non possidebunt: ñ gͦ erunt adextris cũ
illis quib diect᷑. uenite benedicti patris

Expanded text:
irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, «Venite, benedicti Patris
Abbreviated transcription (Latin):
liam. Siquis aut̃ mundauerte se ab huiꝰ modi:
erit uas inhonorẽ utile dño. ad omne opus
bonũ paratum: & idõ nec caudas uulpiũ. nec
faces uulpium ꝑtimescit. S uideamꝰ de popło
isto. Si me audieris inquit: ñ erit inte deus
recens. Mouet me: qͦd dix̃ inte. Non enĩ dix̃
ate qͣsi simulacrũ forinsecus adhibitũ: s in
te. ineorde cuo. Inimagine fantasmatis cui in
deceptionẽ erroris tui. tecum portabis dm̃ tuũ
recentem. remanens uestitus. Si gͦ meaudieris.
me inquit. quia ego sum qͥ sũ: ñ erit inte as̃
recens. nec acdorabis dm̃ alienũ. Si enĩ inte ñ
sit: non adorabis dm̃ alienum. Si cu ñ cogitᷤ
dm̃ falsum: ñ adorabis dm̃ fabricatũ. None

Expanded text:
uis autem mundaverit se ab hujusmodi, erit vas in honorem, utile Domino, ad omne opus bonum paratum» ; et ideo nec caudas vulpium, nec faces vulpium pertimescet. Sed videamus de populo isto: «Si me audieris,» inquit, «non erit in te deus recens.» Movet me, quod dixi, «in te:» non enim dixit, A te, quasi simulacrum forinsecus adhibitum; sed, «in te,» in corde tuo, in imagine phantasmatis tui, in deceptione erroris tui tecum portabis deum tuum recentem, remanens vetustus. «Si» ergo «me audieris; me,» inquit, quia ego sum qui sum ; «non erit in te deus recens, nec adorabis deum alienum.» Si enim in te non sit, «non adorabis deum alienum:» Si tu non cogites deum falsum,
Abbreviated transcription (Latin):
gor. & ꝓpt̃ fundamentũ ñ ꝑeo. Dic mͥ iterũ.
Q uid es ͦ xp̃ianus sum inquis. Interĩ transi.
cõmissis pęnitentiam ñ agens. regnũ celorũ
sꝑas: Non opinor. quia qui talia agunt. re¬
gnũ dĩ ñ possidebunt. & ignoras qͥa patienta

Expanded text:
gor, et propter fundamentum non pereo. Dic mihi iterum, gor, et propter fundamentum non pereo. Dic mihi iterum, Quid es? Christianus, inquis. Interim transi. commissis poenitentiam non agens, regnum coelorum speras? Non opinor; «quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras quia patien