comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
circinncisione dicebant cradentes saluos t̾e ñ posse. & ad deceptionẽ gentiũ hoc etiã paulũ seti¬
sathanas ꝑsuasit. Ido gͦ ñ ficit in tito qđ intimotħo. ut ostende̾t illa sacram̃ta nec tamꝗͣ ne¬
cessaria debere appeti. nec tamꝗͣ saerilega debere damnari. ¶U el. ẜ aliam luttrã
fal ⁊ sr̃m qui parati erant eõmouere seductionem. si illũ filiũ iudeę incireũcisum ordi¬
rent. popłm contra nos exeitari moliebantur. Lido eessimꝰ subiectioni eoꝵ eireũcidendo
cisio aliqͥd confert neq p̃putiu. s fides. Hec ñ erat ap̃ud uideos. qr credentes circũ cide¬
bant filios suos. ¶Attende diligenter qđ ambrosiꝰ illam litt̾am imꝑbat qua đr nec ad
aut̃ ꝑpt̾ illos falsos fr̃s ñ eessit sicut legit᷑ in qͥbusdã codicib. ñ uoluntate ñ cessit. nã cessu¬
rũ se significauit si illi ñ essent. s ꝓpter illos subin troductos falsos fr̃s ñ cessit. Si gͦ ceden

Expanded text:
es salvos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum senSatanas persuaserit. Ideo ergo non fecit in Tito quod in Timotheo, ut ostenderet illa sacramenta nec tanquam necessaria debere appeti, nec tanquam sacrilega debere damnari. Vel secundum aliam litteram. eniens calumnias falsorum fratrum, qui parati erant commovere seditionem, si illum filium Judaeae incircumcisum ordirent, populum contra nos excitare moliebantur: et ideo cessimus subjectioni eorum, circumcidendo cisio aliquid confert, neque praeputium, sed fides: hoc enim erat apud Judaeos, quia credentes circumcidebant filios suos. Attende diligenter quod Ambrosius illam litteram improbat, qua dicitur nec ad autem propter illos falsos fratres non cessit, sicut legitur in quibusdam codicibus, non voluntate non cessit; nam cessurum se signific
Abbreviated transcription (Latin):
etmur. Uel fuit pecda .no. in x.i. in exequendis p̃ceptis xꝑi. ut sic ex fide ui¬
stificem᷑. It ubi. Qi. Qũadui fuimꝰ rudes lex erat nobis pedagogꝰ. at ubi¬
ue .si .i. pꝰ ꝗͣ reuelata ẽ fides q̃ priꝰ occulta fuerat in antiquis. iãm .i. mor
Qiͣ. Iđo nos uidĩ tp̃re ficdi pedagogũ deseriimꝰ. qr om̃s uos gentiles qui
ñ habuistis legem. estis filii di. Qd̾ gͦ ur̃o exemplo deseruimꝰ. uos accipi¬

Expanded text:
er in Christo, id est in exsequendis praeceptis Christi, ut sic ex fide justificemur. Quasi dicat: Quandiu fuimus rudes, lex erat nobis paeda gogud est postquam revelata est fides quae prius occulta fuerat in antiquis, jam id est moIdeo nos Judaei tempore fidei pedagogum deseruimus, quia omnes, vos gentiles qui non habuistis legem, estis filii Dei. Quod ergo vestro exemplo deseruimus, vos accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ł ppter simuilitudiñe sc̃itatis. ł potiꝰ q nepos fuit patrui xꝑi .i. elcophe.
hebrri enĩ germana consangninitate ex parte patrũ coniunctos. tr̃s to¬
calnt. Sñ ieronuꝰ fr̃s dñi dicit intelligi hẽ iacobũ & fr̃s exꝰ. his uerbis. Qe¬
dam sequentes deliram̃ta apocriphoꝵ. suspicant᷑ fr̃s dñi foris stantes esse
filios ioseph de quadã muliercła. Sed consobrinos fr̃s saluatoris hicin
telligere dobemꝰ.i. filios alphei. & matertere eiꝰ matris iacobi minoris.
⁊ toseph  iuidȩ. Quiattuor eñĩ modis in script̾is duunis fr̃s dñr .s. nat᷑a¬

Expanded text:
pter similitudinem sanctitatis, vel potius quia nepos fuit patrui Christi, id est Cleophae. Hebraei enim germana consanguinitate ex parte patrum conjunctos, fratres vocant. Unde Hieronymus fratres Domini dicit intelligi hunc Jacobum, et fratres ejus, his verbis: Quidam sequentes deliramenta apocryphorum suspicantur fratres Domini foris stantes esse filios Joseph de quadam muliercula; sed consobrinos fratris Salvatoris hic intelligere debemus, scilicet filios Alphaei et materterae ejus matris Jacobi minoris, et Joseph, et Judae. Quatuor enim modis in Scripturis d
Abbreviated transcription (Latin):
qr nemo sꝑnit ut dicat ñ ualere. ñ benefactũ ẽẽ. aut suꝑordinat. ut alit̾ de reb illis dispo¬
nat. s est in auctoritate omniũ. maxime eũ sit confirmatũ testib ⁊ morte testatoris. Simi
lit̾ testam̃tũ .i. ꝓmissionẽ dĩ lex ñ facit irritũ. qđ subsequent̃ dicit apłs. Qdsi solũ subderet
facilis esset intesligentia in aptatione similitudinis. S ex eo aliquantulũ obscurat᷑. qr añꝗͣ
clantis ⁊ accipientis dignitate uideat᷑ in cõmutabilis sponsio. L hoc ẽ qđ ait. Abrahe.Ni.
Sieut testam̃tũ hominis ẽ firmũ. similit̃ ꝓmissiones di firme st̃. & quasi qͥs diceret. fue¬
runt ne ante legem alique ꝓmissiones facte. respondet. fuerunt utiq. quia

Expanded text:
quia nemo spernit, ut dicat non valere, non benefactum esse, aut superordinat, ut aliter de rebus illis disponat, sed est in auctoritate omnium, maxime cum sit confirmatum testibus et morte testatoris, simiest promissionem Dei, lex non facit irritum, quod subsequenter dicit Apostolus: Quod si solum subderetur, facilis esset intelligentia in aptatione similitudinis, sed ex eo aliquantulum obscuratur, quia antequam dantis et accipientis dignitate videatur incommutabilis sponsio. Et hoc est quod ait: Abrahae.Sicut testamentum hominis firmum est, similiter promissiones Dei firmae sunt, et quasi quis diceret: Fueruntne ante legem aliquae promissiones factae? Respondet: Fuerunt utique, quia
Abbreviated transcription (Latin):
płs ut eredat᷑ qđ dicit. qđ ꝑficit istis. Necessitate co̾pulsus uirat. qr nͥ
hoc face̾t ñ crederent ei. Qͥb ñ expedit ut ñcredant. ĩmo expedit
ut eredant. & uidõ qr plus ẽ hic. quã est est. ñ. ñ s hoc qđ ampliꝰ ẽ
aunalo ẽ. & si ñ a malo urantis. a malo ẽ ñ credentis. Iđo q ñ ait. si
quis ampliꝰ facit malũ est. s qđ ampliꝰ est a malo c̃i Seqr. Dem̃

Expanded text:
postolus ut credatur quod dicit quod proficit istis. Necessitate compulsus jurat, quia nisi hoc faceret, non crederent ei, quibus non expedit ut non credant, imo expedit ut credant. Et video quia plus est hoc quam, est, est; non, non; sed hoc quod amplius est, a malo est : et si non a malo jurantis, a malo est non credentis. Ideoque non ait, si quis amplius facit, malum est; sed, quod amplius est, a malo est. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Biꝑtita st̃ oꝑa legis. slam partim in sacram̃tis. partim in morib accipiun¬
tur. Ad sac̾menta ꝑtinent circũcisio. sabbm. ncomenit. sacrificia. & huiꝰ mol
innumert obseruantie. Ad mores aut̃ ñ occides. ñ mechaberis. ⁊ hutꝰ mõi. In ob
q adhuc. Si aut̾ obseruant᷑ illa ⁊ intelligantur. ñ mͦ nichil obsint. s ⁊̃ ꝓsunt.
si tp̃ri congruant. sicut a moy se ⁊̃ ꝓpħis obseruata sunt. & eongruentia omĩ¬

Expanded text:
 sunt opera legis. Nam partim in sacramentis, partim in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent circumcisio, Sabbatum, neomeniae, sacrificia, et hujusmodi innumerae observantiae. Ad mores autem: Non occides; non moechaberis , et hujusmodi. In ob adhuc. Si autem observentur illa et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt, si tempori congruant: sicut a Moyse et prophetis observata sunt congruentia i
Abbreviated transcription (Latin):
ductũ est ut anathema de testabile aliqͥd & ab hominabile uideat᷑. Ut eñ nichi
inde uictor in usus suos auferret. s totũ in penã luendã uocare t. hoc erat a¬
nathematizare. qđ nulgo dr̃ deuotare. Origo aut̃ huiꝰ uerbi ẽ ing̾ea lingͣ

Expanded text:
dictum est ut anathema detestabile aliquid et abominabile videatur. Ut enim nil dictum est ut anathema detestabile aliquid et abominabile videatur. Ut enim nil inde victor in usus suos auferret, sed totum in poenam luendam vocaret, hoc erat anathematizare, quod vulgo dicitur devotare. Origo autem hujus verbi est in Graeca lingua
Abbreviated transcription (Latin):
Quart hoc: Quia aliud euangeli zans de pͥuato uult pluere. ñ de medio. & hoo
forte hutꝰ earnali nebula p̃peditus. & a fonte cõmuni ad ꝓpͥam suã falsitatẽ re¬
ductus. possit facere. Num qͥd & angłs: Uere si angłs de ꝓpͥo fluens in para¬
diso ñ esset auditus. ñ precipitarem̃ in mortẽ. Media aqua posita erat om̃ib p̃¬
cepcũ di. Aqua quodamm publica erat ⁊ sine fraude. sine labe. sñ cono fluebat.
S uonit angłs de celo lapsus serpens factus. qr insidiose iã uenenũ sparg̃t eu¬
piebat. & misit uenenũ de ꝓpͥo. locutus ẽ de suo. Bustate & eritis sicut dniͦ. d
illi appetentes qđ ũ erant. amisert̃ qd acceꝑant. ¶ Hic̃ uidendũ est quomͦ di¬
catur anathenra. Hoc uerbũ ꝓ maledicto ponitur. & uulgo dr deuotatio. N ã
deuotare se quẽquã nemo fere dicit. nisi maledicens. Uñ illud ẽ. & anathe¬
matie auit eum & ciuitates etꝰ. & uocatũ est nom̃ loci illiꝰ anathema. Hinc

Expanded text:
Quare hoc? Quia aliud evangelizans, de privato vult fluere, non de medio. Et cum hoc homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam falsitatem reductus possit facere, nunquid et angelus? Vere si angelus de proprio fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem. Media aqua posita erat omnibus praeceptum Dei. Aqua quodammodo publica erat, et sine fraude, sine labe, sine coeno fluebat. Sed venit angelus de coelo lapsus serpens factus, quia insidiose jam venenum spargere cupiebat, et emisit venenum. De proprio locutus est, de suo: Gustate, illi appetentes quod non erant amiserunt quod acceperant. Hic videndum est quomodo dicatur anathema. Hoc verbum pro maledicto ponitur, et vulgo dicitur devotatio. Nam devotare se quanquam nemo fere dicit nisi maledicens. Unde illud est: Et anathematizavit eum, et civitates ejus: et vocatum est nomen loci illius anathema. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ andi: Non hominũ. s di quero honorẽ. Idõ dicit mͦ. qr olim dũ di¬
Iquos ñ timet offendere paulus ꝓ gła. di. quo ueniente cessat lex. Uñ
lebam. ñ e̾ẽm ser. xp̃i qdđ mͦ sum. & ido eos ex cõmunico. attende qđ ait. si ho
placerẽ. & ẽ. Ex̾ his enĩ uerbis quidã putant sibi in hñ uiuendo sufficere con¬
scientiam. & qͥd de illis existimet aliꝰ nualde curant. S ꝯscĩa corã dõ est
necessaria. conuersatio aut̾ cor ã ꝓximo. Que si negligentiꝰ agit᷑ ledit exem¬
plo. ut uerbi gr̃a. siquis botie conscĩe corã infirmo in idolio comedat. Quam¬
itis prete credens hoc faciat. tñ ꝑturbat᷑ infirmi oscĩa. Qd aut̃ ꝓdest si uent̃
conscĩe tuȩ hausit aquã purã. & ille de tua negligenti conu̾satione bibit tͣ¬
batam: Alii aquã turbas. pascua conculcas. S attende ne t aquã tur bes
negligentia conuersationis tuȩ. Uñ alibi ait apłs. ꝑ lacete oĩb ꝑ oĩa. sicut

Expanded text:
 Dei, non hominum, sed Dei quaero honorem. Ideo dicit, modo, quia olim, dum diquos non timet offendere Paulus pro gloria Dei: quo veniente, cessat lex. Unde em servus Christi: quod modo sum. Et ideo eos excommunico. Attende quod ait, si hominibus placerem, etc. Ex his enim verbis quidam putant sibi in bene vivendo sufficere conscientiam, et quid de his existimet alius, non valde curant; sed conscientia coram Deo est necessaria; conversatio autem coram proximo. Quae si negligentius agitur, laedit exemplo, ut verbi gratia, si quis bonae conscientiae coram infirmo in idolio comedat, quamvis recte credens hoc faciat, tamen perturbatur infirmi conscientia. Quid autem prodest si venter conscientiae tuae hausit aquam puram, et ille de tua negligenti conversatione bibit turbatam? Alii aquam turbas, pascua conculcas, sed attende ne tibi aquam turbes negligentia conversationis tuae. Unde alibi ait Apostolus: Placete omnibus per omnia, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
fecit᷑. ad hoc ducere potuit me. ancequã enĩ aliquis nascat᷑ scic
dõ quis fut᷑us sic & qualis. Uñ de ieremia legr̃. Priꝰ quã te forma¬
rem in uto noui te. Qui gͦ prescit futuros anteꝗͣ fint. eũ uualt na¬
sei facit ut sint. & iã natos quos uult ꝑ grãm uocat ut iustisuun
sicut ꝑaulũ uocauit ꝑ grãm ut annuntiaret xp̃m. Ut gͦ totũ

Expanded text:
fecit, ad hoc ducere me potuit. Ante enim quam aliquis nascatur, scit Deus quis futurus sit et qualis. Unde de Jeremia legitur: Priusquam te formarem in utero, vocavi te . Qui ergo praescit futuros antequam sint, cum vult nasci facit ut sint; et jam natos quos vult per gratiam vocat, ut justi sint, sicut Paulum vocavit per gratiam ut annuntiaret Christum. Ut ergo totum
Abbreviated transcription (Latin):
S coapłs. ꝑ hoc ostendit se nullo modo dissentire ab aliis apłis. ut su¬
ctus ẽ fr̃ dñi. idõ q hie iacobꝰ filiꝰ fuit ioseph qͥ pat̃ iñu dicł ẽ. Seã
ñ est hoc ratũ. cum ioseph uirgo fuisse credat᷑. alia ciusa q̃renda ẽ
qͣre fr̃ dñi dictus sit. sicut ioseph ⁊ symon & uidas. Uñ in euangłio
Ar̃. Ecre iuter tuus & iat᷑ tua & fr̃s tui. &c̃. Ut gͦliqueat q̃re fr̃s dicant᷑
scitndũ qđ maria inat᷑ dñi ioachim & anne filia fuit quȩ nupsit iosep hice
ita ioseph fuit putatiuꝰ pater xꝑi. Mortuo autẽ ioachim cleopbas fr io
seph eandem antã accepit uxorẽ. & genuit ex ea filiã quã uocauit ma¬
rium. q̃ ntipsit alpheo qui genuit᷑ ea filios .s. iacobũ. ioseph. simonẽ pa
lam. Mortuo aũt cleopħa quidã salome eande annã duixit. & genera¬
uit ex ea filiã noĩe mariã que nipsit ⁊ebedeo. & habuit ex ea filios. s
Q tesfilias. Nc̃ uidendum ẽ qͣre tacob alphei & minor dictꝰ sit & ft̃ dñi.

Expanded text:
et coapostolus. Per hoc ostendit se nullo modo dissentire ab aliis apostolis, ut suater Domini, ideo quia hic Jacobus filius fuit Joseph, qui pater Jesu dictus est; sed non est hoc ratum, cum Joseph virgo fuisse credatur. Alia ergo causa quaerenda est quare frater Domini dictus sit, sicut Joseph, et Simon, et Judas. Unde et in Evangeliores dicantur, sciendum quod Maria mater Domini, Joachim et Annae filia fuit, quae nupsit Joseph: et ita Joseph fuit putativus 143 pater Christi. Mortuo autem Joachim Cleophas frater Joseph eamdem Annam accepit uxorem, et genuit ex ea filiam quam vocavit Mariam, quae nupsit opha, quidam Salome eamdem Annam duxit, et generavit ex ea filiam, nomine Mariam, quae nupsit Zebedaeo, et habuit ex ea filios, scet tres filias. Nunc videndum est quare Jacobus Alphaei, et minor dictus sit, et frater Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
inĩ. Qri. Uere ñ didici ab hoĩe. qi neqi añ conu̾sione neq pꝰ. Qđ ñ ati¬
te. uos ip̃i seitis ex factis illiꝰ tp̃ris. Audistis. e. con. me.a.s. dũ infide¬
priꝰ in ulliꝰ legalib tm̃ ualui. iã illa reliqui. Lao lios mes exẽplo
feci eis studiose seruiens. in qͥ arbitrabat᷑ obsequi dõ. Habebat e
deesse scĩam. Q p̃uidit eũ idoneum. quia qui tã fidus erait in re
minima. constantior eẽt in re maxima. Q ĩo .s. ut constanitior es

Expanded text:
icat: Vere non didici ab homine, quia neque ante conversionem, neque post: quod non ante, vos ipsi scitis ex factis illius temporis. Audistis enim conversationem mprius in illis legalibus tamen valui, jam illa reliqui: ideoque vos meo exemplo oprias mihi feci, eis studiose serviens, in quo arbitrabatur obsequi Deo. Habebat edeesse scientiam: et praevidit eum idoneum, quia qui tam fidus erat in re minima, constantior esset in re maxima. Et ideo, s
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Dixit eñ. Tuceant oꝑa ur̃a coram hõib. & c̃. & item. Nolite facere
iusticiã ur̃am eoram hõĩb. & c̃. Ubi illos arguit qͥ ita uentilant oꝑa sua. ut
qͥeqͥd bõni facitis ut uideamini ab eis.i. ut ip̾e sic finis boni oꝑis uri uideri
ab eis. Nolite hic facere finẽ. ultra porrigite intentionẽ. Notũ

Expanded text:
r. Dixit enim: Luceant opera vestra coram hominibus, etc. . Et item: Nolite facere r. Dixit enim: Luceant opera vestra coram hominibus, etc. . Et item: Nolite facere justitiam vestram coram hominibus, etc. . Ubi illos arguit qui ita ventilant opera sua, ut quidquid boni facitis, ut videamini ab eis, id est ut ipse sit finis boni vestri videri ab eis: nolite hic facere finem, ultra porrigite intentionem. Notum
Abbreviated transcription (Latin):
Si tranquilliꝰ audias. si tibi ipsi aquã tue m̃tis ñ ꝑturbes. quantũ pote¬
ro fortassis exponã. Sunt gͦ homines temerarii iidices. de tractores. stisur¬
rones. murmuratores. querentes suspicari qđ ñ uident. q̃rentes et̾ iactare
qđ ñ suspicant᷑. Contra tales sufficit testimoniũ consci̾enr̃e. Neq etiã in a¬
liĩs quib placere uolumꝰ głam nr̃am querimꝰ. ł querere debemꝰ. s illaꝵ
salutem. ut nos bñ ambulantes imitando ñ errent. & inde ñ nos s deum
laudent qui tales nos fecit.¶Non gͥ utilitatẽ ł glãm nrãm querimꝰ cũ
placere hominib uolumꝰ. s gaudemꝰ eis placere qđ bonũ est ꝓpter ipsoꝵ
re dicebat. qr in eo ipso ut dõ placeret intuebat᷑. & placendũ esse homini¬
b recte precipiebat. ñ ut hoc appeteret᷑ tamquã merces recte factoꝵ. s qͥa
dõ placere non posset qui ñ se his quos saluos fieri uellet unitandũ p̃beret.¬

Expanded text:
ranquillius audias, si tibi ipsi aquam tuae mentis non perturbes, quantum potero, fortassis exponam. Sunt ergo homines temerarii judices, detractores, susurrones, murmuratores, quaerentes suspicari quod non vident, quaerentes etiam jactare quod non suspicantur. Contra tales sufficit testimonium conscientiae nliis quibus placere volumus, gloriam nostram quaerimus vel quaerere debemus; sed illorum salutem, ut nos bene ambulantes imitando non errent: etenim non nos, sed Dominum laudent, qui nos tales fecit. Nunc ergo utilitatem vel gloriam nostram quaerimus, cum placere hominibus volumus; sed gaudemre dicebat, quia in eo ipso ut Deo placeret intuebatur, et placendum esse hominibus recte praecipiebat, non ut hoc appeteretur tanquam deo placere non posset qui non se his quos saluos fieri uellet praeberet
Abbreviated transcription (Latin):
curt querenda ẽ. quia ipst t̃ qui dedit .i. spontt obtulit. qͥa ñ est aliꝰ qͥ
posset aꝑtie librũ nisi leo de tribri iucla. semetipsũ. qr ñerat alia dig¬
na hostia offerri ꝓ peccatis nr̃is delendis. qđ est initium saluationis. Quiẽ
gͣ locst ht̃ ler: Nullũ penitus. Dedit etiam ad hoc ut eriꝑet qͣi ui q̃dã
nos pecaatis irretitos. qui rei eramꝰ sub lege. de scło .i. de conformatione
mundi huiꝰ qui nos allicit .i. mͥaloꝵ q̃ in mundo comittunt᷑. eutꝰ modi
st insipientia. spurcitia & infirmitas. a quib nos eripuit ille qͥ÷ sapi
hoc sensu dr̃ dies inali st̃. dies iacob pessimi. munaꝰ in maligno positus.
tpra ꝑiclosa Saltus quoq st̃ pleni latronib. & gladiꝰ quo eruor fuoc¬
ditur. & calix quo uenenum tr̃ꝑat᷑. mala dñr. qr ñ solum tpr̃a sn loca¬
& instrum̃ta maloꝵ t̃xerunt infamiã q̃ in eis fiunt. Ita & scłm dr̃ ne

Expanded text:
cure quaerenda est, quia ipse est qui dedit, id est sponte obtulit, quia non est alius qui posset aperire librum, nisi Leo de tribu Juda , semetipsum, quia non erat digna hostia offerri pro peccatis nostris delendis, qui est initium salvationis. Quem ergo locum habet lex? nullum penitus. Dedit etiam ad hoc, ut eriperet, quasi vi quadam nos peccatis irretitos, qui rei eramus sub lege, de saeculo, id est de conformitate mundi hujus qui nos allicit, id est malorum quae in mundo committuntur: cujusmodi sunt insipientia, spurcitia, et infirmitas, a quibus nos eripit ille qui est shoc sensu dicitur: Dies mali sunt, dies Jacob pessimi, mundus in maligno positus, tempora periculosa, saltus quoque qui sunt pleni latronibus, et gladius quo cruor effunditur, et calix quo venenum temperatur, mala dicuntur, quia non solum tempora, sed  instrumenta malorum traxerunt infamiam quae in eis fiunt. Ita et saeculum di
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodum. ana. sit. Nota qͣ ñ ido ait nos ł angłs qui botiꝰ pot̾ intelligi.
qđ hoc contingat um quã. s adeo certus de ueritate euangłii sui.
Qq si etiã angłs aliud nuntiaret ñ crederet. s anathe matizaret.
Aitende ⁊̃ qd ñ ait plusꝗͣ accepistis. s preter quã accepistis. Nanisi
illua dicerit sibi ip̃e p̃iudicaret qui eupiebat uenire ad quosdã qͥb
scribebat. sicit ad thessalonicenses. ut supplerit q̃ illoꝵ. fidi dee¬
rant. S qͥ fupplet qđ minꝰ erat adddit. ñ qđ inerat tollit. Qi aut̾ pre¬
trrgridit᷑ sic̃i regłam. ñ incedit muia. s recedit a uia. Seqr̃. Sicut᷑. &ẽ.
Amaiori infertꝰ. Qĩ. Qñquide nos ł angłm excõmunicarẽ. tultoma¬

Expanded text:
ma sit. Nota quod non ideo ait, nos, vel angelus, qui bonus potest intelligi, quod hoc contigerit unquam, sed adeo certus est de veritate Evangelii sui, quod etiam angelus si aliud nuntiaret, non crederet sed anathematizaret. Attende etiam quod non ait plusquam accepistis, sed praeter quam accepistis. Nam, si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad quosdam quibus scribebat, sicut ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei deerant. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit. Qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via, sed recedit a via. Sicut, etc. A ma
Abbreviated transcription (Latin):
ul ad. Hõc lego ser ipsisse paulũ. que mentitũ esse ñ eredo. Eulo ĩrrecbe agebeti biee petirais
qr erat cont puangłii ueritatẽ. ut puitarent ꝗͥ eredebant in xp̃m se sine ilis legalib saluos¬
esse ri posser. Noe eni contendebant antiochie qͥer circũcis iõt ertdidant. Ipsũ uͥ paudĩ eredo¬
nita egisse qñ timotłi circũcidit. uel cenchris uotũ ꝑsoluit. E ierosolimis anacobo moni¬
tus leggalia suscepit. uit pritare uideret᷑ ꝑ illa legalia salutẽ dari . s ne illa q̃ inumbris fut̾oꝵ
asfieri lusserat tãqua yo dolatriã gentium dãnare erederet᷑. Hoe ẽ eñi qđ ali iacobꝰ au du¬

Expanded text:
aizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritateesse non posse. Hoc enim contendebant Antiochiae qui ex circumcisione crediderant. Ipsum vero Paulum credo non ita egisse, quando Timotheum circumcidit, vel Cenchris votum persolvit, vel Hierosolymis a Jacobo monitus, legalia illa suscepit, ut putare videretur per illa legalia salutem posse dari, sed ne illa quae in umbris futurorum Deus fieri jusserat, tanquam idololatriam gentium damnare crederetur. Hoc est enim quod Jacobu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ex circũcisione e¬
rant. Et simulati¬
om eiꝰ consensert̃
cet̾i uidei. ita ut
barnabas duceret᷑
ab eis in illã simu¬
lationẽ. Sed cum
u idissem qđ ñ re¬
cte ambularent
adueritatẽ euan¬
gelii. dixi cephe
coram omnibus.
Si tu eũ uids̃ sis
gentiliter uiuis &¬
ñ iudaice. quomo¬
do gentes cogis iu¬
daizare: Nos na¬
tura uidei. & non
ex gentib peccato¬
res. Seientes au¬
tem qđ ñ iustifiea¬
tur homo ex oꝑi¬
bus legis. nisi ꝑfi
satione & petrũ se a gentib seg̃gasse. & paulũ ci restitisse. ego ĩmo alu atme et posuert̾ e
nec pecare sictreũeidunt & sacficant. mͥ spem salutis i eil ñ constituant Arc pe ceat petioo for

Expanded text:
 ex circumcisione erant et simulationi eius consenserunt ceteri Iudaei ita ut et Barnabas duceretur ab eis in illa simulatione sed cum vidissem quod non recte ambularent ad veritatem evangelii dixi Cephae coram omnibus si tu cum Iudaeus sis gentiliter et non iudaice vivis quomodo gentes cogis iudaizare nos natura Iudaei et non ex gentibus peccatores scientes autem quod non iustificatur homo ex operibus legis nisi per satione et Petrum se a gentibus segregasse, et Paulum ei restitisse, ego imo alii ante me exposueruntnec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem s
Abbreviated transcription (Latin):
inde uidici. sołi tñ uisti głose ĩmut abuntur. & occurrent dño in sera eõe¬
portati ad angłis. ĩpii uͦ manebt̃ in t̾ra qͦusq. ꝑcipiant t̾ribilem sententĩã
uidicis. & ne uideat᷑ suꝑfluũ apłm tot pati eũ siae ii alia bona hãt. subdit.¬
qr si qͥd głe accepi nicħ ẽ ad cõparõnẽ fute. aut siꝗd iam accepi de eog¬
nitione xꝑi . ñ ddieo qđ in illa ꝑfectꝰ sim. & si ĩta ẽ de me ꝗd de aliis: hoc
tur. ut hoĩes inflatione extollant᷑. s laborent addere ut ip̃e facit qͥ tantta
Si it ip̃e qͥ tanta p̃ditꝰ ẽ dignitate adhuc deesse sͥ ad ꝑfectioñẽ ꝯ fitet᷑. qͣnto
magis hi laborandũ S ẽẽ intellig̾e debent. ut ustifie̾onũ m̾ita ac ꝑfecti¬
onis metã adipiscant᷑: Nemo gͦ fideliũ &si multũ ꝓfec̾it dicat. sutfieit ii.
Q eñi hoc dic̃it besit in uia añ finẽ. quẽ currens int̾uebat᷑ apłs & de sua ĩꝑ¬

Expanded text:
untur, et occurrent Domino in aera deportati ab angelis. Impii vero manebunt in terra, quousque percipiant terribilem sententiam judicis. Et ne videatur superfluum Apostolum tot pati, cum fidem et alia bona habeat, subditoriae accepi, nihil est ad comparationem futurae, aut si quid jam accepi de cognitione Christi, non dico quod in illa jam perfectus sim, et si ita est de me, quid de aliis? Hoc tur, ut homines inflatione extollantur; sed laborent addere ut ipse facit, qui tantus est. Si enim ipse qui tanta praeditus est dignitate adhuc deesse sibi ad perfectionem confitetur, quanto magis hi elaborandum esse sibi intelligere debent, ut justificationum mgo fidelium, etsi profecerit, dicat: Sufficit mihi. Qui enim hoc dixit, haesit in via ante finem, quem currens intuebatur Apostolus, et de sua imp
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ uera q̃rendi. ꝗͣ in cognita ꝓ eognitis p̃sum̃di. Sic gͥ q̃ramꝰ tã¬
quã inuenturi.⁊ sic inueniam tãquã secut᷑i. De credenau nulla
infidelitate dubitemꝰ. de intelligendis nulla tem̾itate affirme¬
niꝰ. In ilł auctoritas ẽ tenenda. In his ueritas exquirenda. Et
ñ imm̾ico in aliqͥb iustis ꝓ huiꝰ uite capaeitate ꝑfecta ꝑficle di
cat᷑. parua tñ t̃ ad illam magnã qu̾a ceꝑit equalitas atige¬
loꝵ. quã qui ñdũ habebat. & ꝓpt̾ iliã que iã mnerat ꝑfectum.
&e ꝓpt̾ ĩstã que adhuc deerat imꝑfectũ se eẽ dicebat. Minor ista
iũstitia facit m̾itũ. maior illa p̃miũ. Iõ qui istã ñ seqr̃ illã ñ

Expanded text:
s praesumendi. Sic ergo quaeramus tanquam inventuri, et sic inveniamus tanquam quaesituri. De credendis, nulla infidelitate dubitemus; de intelligendis, nulla temeritate affirmemus. In illis auctoritas tenenda est, in his veritas exsquirenda. Et non immerito in aliquequalitas angelorum. Quam qui nondum habebat, et propter illam quae jam inerat, perfectum; et propter istam quae adhuc deerat, imperfectum se esse dicebat; minor ista justitia facit meritum, major illa, praemium. Ideo qui istam non sequitur, illam non
Abbreviated transcription (Latin):
Q aut̃ desid̾as ñdũ uides. s desid̾ando capax effic̾is. ut eũ ue¬
nerit qđ uideas implearis. Sicut t si uelles ĩplere aliquẽ sinũ.
& nosti quã magnt̃ ẽ qđ dabit᷑ extendis sinũ ł sacei ł utris. ł a¬
extendit de fid̾ium. desid̾ando extendit animũ. ex tendendo fae̾
ea pacẽ. Desid̾emꝰ gͦ.qr implendi sumꝰ. Hec ẽ uita nr̃a ut desid̾an¬
do exerceamꝰ. Tantũ aut̃ nos ex̾cet desid̾iũ sc̃m. quantũ di̾a nr̃a am¬
putauimꝰ ab amore scłi. Iõ dicit obliuiscens q̃ retͦ et̃ .i. cuncta tp̃alia

Expanded text:
Quod autem desideras, nondum vides; sed desiderando capax efficeris, ut cum venerit quod videas, implearis. Sicuti enim si velis implere aliquem sinum, et nosti quam magnum est quod dabitur, extendis sinum vel sacci vel utris vel aextendit desiderium; desiderando, extendit animum; extendendo, facit capacem. Desideremus ergo quia implendi sumus. Haec est vita nostra ut desiderando exerceamur: tantum autem nos exercet desiderium sanctum, quantum desideria nostra amputabimus ab amore saeculi. Ideo dicit, ob
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ita. pͥora.s. acti. ñ qr mala sint. s qr parua st̃ ad meritũ collo¬
candum .s. ad potiora extensus sũ est. ut semꝑ ꝓficiat in meliꝰ. Uñ
tet pon̾e. ut in ea q̃ nob̃ ꝓmittunt᷑ bona intendamꝰ. Ergo nec ex p̃t̾i¬
ta uita nͥ ex p̃senti delectari debemꝰ. Reuocandꝰ ẽ animꝰ a recordan¬
dis eũ qͣdã delectatione p̃teritis malis. & eũ quadã ꝯctipiscĩ¬
tia frtiendi. ne redeamꝰ corde in egiptũ. Uitã igit᷑ p̃teritã ma¬
lam obliuisc̾e si te delectauit aliquando uanitas. ñ te mͦ de lectet

Expanded text:
a, scilicet acta, non quia mala sint, sed quia parva ad meritum collocandum, sed ad potiora extensus est, ut semper proficiat in melius. Autet ponere, ut in ea quae nobis promittuntur intendamus. Ergo nec ex praeterita vita, nec ex praesenti delectari debemus: revocandus est animus a recordandis cum quadam delectatione praeteritis malis, et cum quadam concupiscentia fruendi ne redeamus corde in Aegyptum. Vitam igitur praeteritam malam obliviscere, si te delectavit aliquando vanitas, non modo te delectet.
Abbreviated transcription (Latin):
Inimici enĩ cotidis puta¬
bant eos ñ cuade minas
inqͦꝵ. Ipsi aut̾ ope di tu &e omi.¬
ti sunt a morte p̃senti & su¬
t᷑a. Itẽ apł alios habitiso tes.¬

Expanded text:
Inimici enim quotidie putabant eos non evadere minas iniquorum. Ipsi autem ope Dei tuti sunt a morte praesenti et futura. Item: Apud alios habiti su
Abbreviated transcription (Latin):
plũ dĩ. & iõ ñ debetis cõ¬
municare his ꝗ st̃ tẽplũ
diaboli. In his uerbis ĩdola
ꝓhibet coli. q̃ templo dĩ
st̃ inunica. qr ab uno deo¬
separant. His oĩb modis
ostendit ed̃munitatẽ pse

Expanded text:
plum Dei, et ideo non debetis comunicare his qui templum sunt diaboli. In his verbis idolaohibet coli, quae templo Dei sunt inimica, quia ab uno Deseparant. His omnibus modis ostendit communitatem pse
Abbreviated transcription (Latin):
socii tẽ maloꝵ in malis.
.s. nolite serui ficri lib̾ta¬
te amisẜa cũ his infideli¬
b q p̃dicant carnales ob¬
sertiantias. Si iã fuscepi¬
stis tugũ legis nolite ul
illi iniqͥ. & iõ in nullo de¬
betis cõmunicare eis. Que

Expanded text:
socii esse malorum in malis, id est nolite servi fieri libertate amissa, cum his infidelibus qui praedicant carnalos observantias, si jam suscepistis jugum legis, nolite ultilli iniqui, et ideo in nullo debetis communicare illis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
utritate dictoꝵ ad uos in¬
struendos .i. ad utilitatẽ
urãm. qr illa oĩa ample
& diffuse dicta st̃ ad uos
sensum ꝑdit. in ũbis errat. Corno. Qiͣ. Hoc id̃ feci.¬

Expanded text:
veritate dictorum, ad vos instruendos, id est ad utilitatem tram, quia illa omnia ample et diffuse dicta sunt ad vos sensum perdit, in verbis errat. Cor nostrum. Quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
resurrone dubicabant. Hoc enĩ dicit ꝓpt̃ eos qͥqͣi
nichil sutͣum sit post mortem. uentͥ tm̃ student ut
pecora. qͥ fidem asserentium resurronẽ irrident.
dicentes. Qͥs mn uenit: Non audiui uocẽ cuiꝰꝗͣ ind̾
uenientis. Ex qͥ positꝰ : ibi auꝰ m̃s. ex quo pat̾ m̃s uł¬

Expanded text:
rectione dubitabant. Hoc enim dicit propter eos qui quasi nihil futurum sit post mortem, ventri tantum student, ut pecora, qui fidem asserentium resurrectionem irrident dicentes: Quis inde venit? non audivi vocem cujusque inde venientis ex quo positus est ibi avus meus, ex quo atavus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortali. qͥ ⁊̃ se otrectandũ discipłis p̃buit. qͥbi
uidentib incelũ ascendit. euiꝰ fidem decelis misso
sꝑu orbis recepit. qͥ deniq testimoniũ ht̃ in celo.
testimoniũ ht̃ in terra. testimoniũ ab angłis. te¬
stimoniũ ab inferis : Qͥd gͦ remansit qđ ñ clamit:
Desinant gͦ murma male loquentiũ. & corrũpen¬
tiũ bonos mores colloqͥis
malis. Nolite. Qiͣ ꝓpteri

Expanded text:
etiam se contrectandum discipulis praebuit, quibus videntibus in coelum ascendit, cujus fidem de coelo misso spiritu orbis recepit, qui denique testimonium habet in coelo, testimonium in terra, testimonium ab angelis, testimonium ab inferis. Quid ergo remansit quod non clamet? Desinant ergo murmura male loquentium, et corrumpentium bonos mores colloquiis malis. Nolite. Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
Promptior enĩfit aliqͥs ad rẽ s tͣditã: si illi multos iudeat assentiri. ¶ Seqr̃. Grecis ac barbat¬

Expanded text:
promptior enim, fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos videat assentiri. VERS. 14, 15.-- « Grapromptior enim, fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos videat assentiri. VERS. 14, 15.-- « Gra
Abbreviated transcription (Latin):
lib abstinentes ad excipiendã eam. Prohibitus sũ dico usq adhue .i. usq in p̃stns. Per hoc ostendit᷑
id etiã esse cure do quo unusquisq apłoꝵ. aut debeat ire uel non debeat. & qđ dispensatione qͣ¬
dam aluis quidem sinat p̃dicare uerbum dĩ. aliis ꝓhubcat. Fr̃s auit̃ eos uocat ñ solum qd renati e¬
rant s etiam qͥa erant inter eos qui recte sentirent. licet pauei. unde supra dixit. uocatis
scĩs. Sequit᷑. ut aliquem fructũ habeam in uobis sicut & in ceteris gentib. ¶i dicat. Ideo desi¬
dero uenire ut habeam in uobis fructum. id ÷ ut uos fructificens ꝑ meã predicationem. Uel
cõmuni cupidum se ueniendi acd hos declarat. ut & hi salutem sꝑitalis gr̃e consequant᷑. rectam
habentes fid̾i ꝓfessionem. & hic fructum habeat apud dm̃ iimilerii sui. fructũ habcã in uo¬
bis dico sicut ꝙ in ceteris gentib. Exemplo ceteraꝵ gentium ꝓuocat illos ad fidem rectam

Expanded text:
libus abstinentes ad excipiendam eam. Prohibitus sum dico usque adhuc, id est usque in praesens. Per hoc ostenditur, id etiam esse curae Deo, quo unusquisque apostolorum vel debeat ire, vel non debeat, et quod dispensatione quadam, aliis quidem sinat praedicare verbum Dei, aliis prohibeat. Fratres, autem eos vocat, non solum, 6 quia renati erant, sed etiam, quia erasanctis. Ut aliquem fructum habeam in vobis, sicut et in caeteris gentibus, quasi dicat: Ideo desidero venire, ut habeam in vobis fructum, id est ut vos fructificetis per meam praedicationem; velcommuni, cupidum se veniendi ad hos declarat, ut et hi salutem spiritualis gratiae consequantur, rectam habentes fidei professionem: et hic fructum habeat apud Deum, ministerii sui. Fructum habeam in vobis, dico, sicut et in caeteris gentibus. Exemplo caeterarum gentium lacescit illos ad fidem rectam,
Abbreviated transcription (Latin):
ita sic. iuramenco affirmat. Testis. & cetera. Quasi dicat. & credendum est ita esse ut dico. enĩ
id ist quia testis inde michi est deus. & ido ñ tutũ m̃tiri cũ nichil eũ latiat. eui seruio insꝑu me

Expanded text:
ita sit, juramento affirmat, testis, etc. quasi dicat: Et credendum est ita esse ut dico. Enim ita sit, juramento affirmat, testis, etc. quasi dicat: Et credendum est ita esse ut dico. Enim id est quia testis est mihi Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
cida est. Iurat ergo sinc peccato apłs cum ait. testis est deus. & cetera. Quasi aicat. Qđd habetis
domino imputo. & recte. Nam habenda ab co oro. & uere. quia sine intermissione memoriam ue¬
stri semptr facio in orationib meis. Uel ita. Se dixit gratias agere. modo exponit quando gr̃as
agit. scilieet in orationib. & quomode id est sine intermissione. Quasi dicat. Ero uobis gratias a¬
go. & hoc modo quia & morationibus meis que pro me & aliis funt. semꝑer hab̾itis in horis con
stitutis ad orandum. facio mȩmoriam. id est deum memoreni. Menior dicitur dens esse cum dat:
oblitus eum cessat. & hoc sine intermissione. Nel facio memoriam uestri sut unermissione. Hoc
ideo dicit apłs scilicet se esse memorem illoꝵꝰ in orationib. ut seminet iillis caritatt idest u̾ͥcũ
ament. & sic defiderent audire. Quis enim non auet eum quem audit memore m sui esse: Qd aut̃

Expanded text:
cida est. Jurat ergo sine peccato Apostolus, cum ait: Testis est mihi Deus, etc., quasi dicat: Quod habetis cida est. Jurat ergo sine peccato Apostolus, cum ait: Testis est mihi Deus, etc., quasi dicat: Quod habetis Domino imputo. Et recte, nam habenda ab eo oro: et vere, quia sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus. Vel ita, se dixit gratias agere, modo exponit quando gratias agit, scilicet in orationibus, et quomodo, scilicet sine intermissione, Haimo quasi dicat: Pro vobis gratias ago, et hostitutis ad orandum. Facio memoriam, id est Deum memorem. Memor dicitur Deus esse cum dat, oblitus cum cessat. Et hoc, sine intermissione. Ambros. Vel facio memoriam vestri sine intermissione. Hoc ideo dixit Apostolus, scilicet se esse memorem illorum in orationibus, ut seminet in illis charitatem, id est ut eum ament, et sic desiderent eum audire. Quis enim non amet eum quem audit memorem sui esse! Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
quod amplius cstͫ. Iuramentum enim faciendum est in necessariis. scilicet cum pigri sunt homi¬
nes eredere quod eis est utile. Non est uratio bona id est appetenda. non tamen mala il est prolubita
cum est necessaria. licet sit a malo infirmitatis corun quib aliquia dicitur. Si enĩ nirare coge¬
ris. sctas de necessitate utuirt insirmitatis corum quibus aliquid persuades. que infirmitas citiq ma¬
lũ est. unde nos cotidic lib̾ari precamur dicentes. libera nos a malo. Idcoq non dixit dominis. qͥ
amplius est malum eist. Tu enim non facis malum qui bene uteris niratione ut alterisuadeas qͥ
utile est. sed ã malo est illius. & nocandum qͣuod multum inter est. qui exigit uirationem si
nouit illũ nirare falsũ. ł ñ. Qͥ enĩ nescit & iõdicit iuramͥ ut ei fides sit. ñ audto dic̃e non esse
peccatum. tamen huinana temptatio es ł. Si. autem fecisse nouit & cogit uirare. homi¬

Expanded text:
d amplius est. Juramentum enim faciendum est in necessariis, cum pigri sint homines credere quod eis est utile; non est juratio bona, id est appetenda, non tamen mala, id est prohibita, cum est necessaria, licet sit a malo infirmitatis eorum quibus aliquid dicitur. Si enim jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid persuades, quae infirmitas utique malum est unde nos quotidie liberari precamur, dicentes: Libera nos a malo . Ideoque non dixit Dominus quod amplius est, malum est: tu enim non facis malum qui bene uteris juratione, ut alteri suadeas quod utile est, sed a malo est illius. Et notandum quia multum interest, si exigit jurationem, qui novit illum juraturum falsum, an non. Qui autem nescit et ideo dicit: Jura mihi, ut ei fides sit, non audeo dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est: si autem novit fecisse et cogit jurare, homi
Abbreviated transcription (Latin):
hanc .s. qr eredidit t̃ram ã deo uidis tradendã. ⁊ iõ excep̾it ex¬
ꝑ apłos tamquã ex ploratores a xꝑo missos eredendo exciꝑe⁊
leris a dño iuit otra madianttas eũ. coo. uiris ęxpugͥnauit ꝙ
eos noctu. & de barach. de quo in libro iudicũ legitur. qd ia¬
bin rege chanaan affligente filios isrł. debbora ꝓpħissa qͣtiȩ
iudicabat istł tp̃e ilso. p̃cepit b̾arach filio abinoen ut as¬
sumet .x. milia pugnatoꝵ secũ. ⁊ iret ot᷑ sẏsaram pͥncipẽ
ex̾citꝰ iabin. qui dix̃ se ire si ip̃a eñ eo iret. Itaq uut ⁊ ip̃a
cũ co. Uñs aut̃ ext̾ruit ex̾citũ iabin ꝗ̃ ⁊ g̾gau̾at sisara ad
torrentẽ eyson. fugit q sysara ad tentoria iabel uxoris
abel einei. Ubi cũ absconaitꝰ dormisset: label elaun tab̾na¬
ctili ꝑeussũ eũ malleo defixit incerebrũ eiꝰ usq ad t̾rã. ⁊ mor

Expanded text:
a credidit terram a Deo Judaeis tradendam, et ideo excepit exper apostolos tanquam exploratores a Christo missos credendo excipere. Et leris a Domino ivit contra Madianitas cum 300 viris, expugnavitque eos noctu; et de Barach, de quo in libro Judicum legitur quod, Jabin rege Chanaan affligente filios Israel, Debora prophetissa, quae judicabat Israel tempore illo, praecepit Barach filio Abynoen ut assumeret decem millia pugnatorum: fecit; et iret contra Sisaram principem exercitus Jabin, qui dixit se ire, si ipsa cum eo iret. Itaque et ivit ipsa cum eo. Dominus autem exterruit exercitum Jabin quem congregaverat Sisara ad torrentem Cison. Fugitque Sisara ad tentoria Jabel uxoris Abercinei, ubi cum absconditus dormisset Jabel clavum tabernaculi percussum cum malleo defixit in cer
Abbreviated transcription (Latin):
mortuo. Emortuũ dicit ad opꝰ ꝯcipiendi sare uterũ.
quantũ ad uirũ seniorẽ. ł ipsum abraham adopꝰ gn̾ati¬
di emortuũ dicit. quantũ ad semort feminã. Ambo enĩ
semores crant. s illa ⁊̃ st̾ił erat. ⁊ cruore m̃struo iã desti¬
mina etiãsi adhuc fluant illi solita mulierũ. de senio¬
pot̾. s de adolescentula. sicut abrahã pꝰmort̾e sare de ee¬
thura q̃ uiuenis erat potuit gn̾are. qr uiuidã inuenit
eiꝰ ctat̃t᷑. Ad ħ gͦ dicit abrahe fuisse iam corpꝰ emortuũ.
qm̃ ñ ex oĩ feĩa eui adhuc eẽt pariendi tp̃s. gn̾are ip̃e in

Expanded text:
mortuo, emortuum dicit ad opus concipiendi Sarae uterum quantum ad virum seniorem. Vel ipsum Abraham ad opus generandi emortuum dicit quantum ad seniorem feminam. Ambo enim seniores erant, sed illa etiam mina, etiam si adhuc fluant illi solita mulierum, de seniopotest, sed de adolescentula, sicut Abraham post mortem Sarae de Cethura quae juvenis erat potuit generare, quia vividam invenit ejus aetatem. Ad hoc ergo dicit Abrahae fuisse jam corpus emortuum, quia non ex o
Abbreviated transcription (Latin):
& notandũ q sine hac fide nemo umquã potuit saluari.
Hec tñ fides ñ sufficit ad salutt̃. Bide. Aliud exemplũ po¬
nit de not ad cõm̃donẽ fidĩ dicens. Noe res. ac. a dõ de his¬
eredidit dõ dicenti. F inis ẽ oĩs carnis. isi nulla signa ui¬
det ddiliuiii. Ad co cñ credebat qͥ ñ uidebat. qd metuens fa¬

Expanded text:
um quod sine hac fide nemo unquam potuit salvari. Haec tamen fides non sufficit ad salutem. Fide. Aliud exemplum ponit de Noe ad commendationem fidei dicens: Noe responso accecredidit Deo dicenti, finis est omnis carnis, et si nulla signa videret diluvii. Adeo enim credebat quod non videbat, quod metuens fa
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Nisi iust̾ cet hoc ci d̾s ñ p̃cepisset. Hids. & c̃. Hie
ad patres uidoꝵ descendit. ostendens in eis & in pͥorib om¬
nẽ iustitiã exfide habuisse originẽ. & ponit exemplũ de
abrabã dictnis ita. fide .i. ꝑ fidem ille qui uo. nẽ abrahã cũ
natiõe tua. ⁊ c̾. Hoc auẽ iã frc̾at. Hoc enĩ dictũ ẽ ei iam
eqͣsso de t̾ra chaldeoꝵ ⁊ iã ostituto in mesopothamia. Non
uellet ne uellet reuerti. Non enĩ exierat mn aĩo. si redeun
ente fuerat amꝑutandũ. Seqr̃. Eide melioris terre .i. uii

Expanded text:
cepisset. Fide, etc. Hic ad patres Judaeorum descendit, ostendens in eis, et in prioribus omnem justitiam ex fide habuisse originem, et ponit exemplum de Abraham dicens ita: Fide, id est per fidem ille, qui vocatur nunc Abraham, cum natione, etc. . Hoc autem jam fecerat. Hoc enim dictum ei jam egresso de terra Chaldaeorum, et jam constituto in Mesopotania. Non velleret, ne velit reverti. Non enim exierat in animo, si redeundente fuerat amputandum. Fide melioris terrae, id est
Abbreviated transcription (Latin):
remune rator sit. Ei¬
de noe responso accepto
de his q̃ adhuc ñ uideba¬
t᷑. metuens aptauit ar¬
cam insalutẽ domꝰ sue. ꝑ

Expanded text:
remunerator sit. Fide Noe, responso accepto de iis quae adhuc non videbantur, metuens aptavit arcam in salutem domus suae, per
Abbreviated transcription (Latin):
telligimꝰ seła ẽẽ aptata .i. sapient̃ disposi¬
ta uerbo cł .i. precepto di. Ita utiq ut
uisibilia .i. formata fierent. Añ eñĩ quã
ds rerum oiũ formas locis ⁊ sedib ordina
mata ft̃. quã credo a g̾eis chaos appellar
Ꝙe iõ recte ds̃ credit᷑ oĩa de nichilo fecissẽ.
gnificatut dicens. In pͥncipio fec̃ ds.c. ⁊ .t.¬

Expanded text:
a esse aptata, id est sapienter disposita verbo Dei, id est praecepto Dei, ita utique ut visibilia formata fierent. Ante enim quam Deus rerum omnium formas locis, et sedibus suis ordinatmata sunt quam credo a Graecis chaos appellari. Et ideo recte Deus creditur omnia de nihilo fecisse, qgnificavit dicens: In principio fecit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
acqͣsitio aĩe ẽ. E st auẽ fides. Quia defide cepit ag̾e: eiꝰ
dignitatẽ. ⁊ usũ ipsiꝰ fidi assignatioe. ⁊ płima. exemploꝵ. luce
osfendit. Ꝙ t̃ hie laus ⁊ cõm̃datio fidi. eꝰ descriꝑtionẽ ꝑonit.
in qua tͥa notat . s. qͥd efficiat in nobis. ⁊ qdͥ fundam̃tũ ẽ oium
bonoꝵ. & qͥ de ñapparentib ẽ. de qͣ in epta ad romañ plens
diximꝰ. ⁊ io̾ hic brͣ ꝑstͥngimꝰ. Qiͣ. Iust̾ ex fide uiũ. E au.¬

Expanded text:
arentium. Est autem fides. Quia de fide coepit agere, ejus dignitatem et usum ipsius fidei assignatione et plurima exemplorum luce ostendit, et est hic laus et commendatio fidei, cujus descriptionem ponit: in qua tria notat, scilicet quid efficiat in nobis, et quod fundamentum est omnium bonorum, et quod de non apparentibus est; de qua in Epistola ad Romanos plene dix
Abbreviated transcription (Latin):
in ho. bapristis ł docfori¬
b. qi meltꝰ ab uno ꝗͣ ab¬
alio rccipiat. cũ ñ sint
siue mali sint. s tm̃ ni
Non debetis in hoĩb gła¬

Expanded text:
ibus, baptistis, vel doctoribus, quasi melius ab uno alio recipiat, cum non sint sive mali sint, sed tamen : Non debetis in hominibus g
Abbreviated transcription (Latin):
defectu cogantur dissolui. s uitiis mori. Et nolite. & c̾. Hic atima iubetur in sacrificiũ do offer¬
ri. sicut ante iusserat corpora dõ offerri. Si enim corpus quo in feri ore utitͣ anima tãquã famu
lo ł instrum̃to. cũ eius bonus usus & rectus ad dm̃ refertur. facrificiũ ÷. multomagis anima ip¬
sa fit sacrificium cũ igne diuini amoris accensa formã ocupiscentiȩ scłaris amittitꝰ. & dõ se re¬
ferens ei tamquã in cõmutabili formȩ subdita reformatur. qꝑ nolite eons

Expanded text:
defectu cogantur dissolvi, sed vitiis mori. Et nolite. Hic anima jubetur in sacrificium Deo offerri, sicut ante jusserat Deo corpora offerri. Si enim corpus quo inferiore tanquam famulo, vel instrumento utitur anima, cum ejus bonus usus et rectus ad Deum refertur, sacrificium est, multo magis anima ipsa sit sacrificium, cum igne divini amoris accensa, formam concupiscentiae saecularis amittit, et Deo se referens ei tanquam incommutabili formae subdita reformatur. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in eo partim ÷ amissa imago di. Nam si ñ amisisset hõ
illo reformari a quo formata est. Non enim reformare seip¬
& in ea que ante sunt se extendunt. nouu hominem xꝑm i¬
modum notii hominis. & nota qđ hic ⁊ͥ gn̾alis ꝓhibitio & gn̾¬
ad continentiam. hoc ad rusticram. Illtd ad declinandũ a malo. hoc ad faciendum bonũ. Nõ
concupiscendo enim uetustate expoliamur. & diligendo nouitate induim᷑. Ad hoc utiq re¬

Expanded text:
in eo partim est amissa imago Dei. Nam si non amisisset homo illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipet in ea quae ante sunt, se extendunt, novum hominem Christum, imodum novi hominis. Et nota quod hic est generalis prohibitio, ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum concupiscendo enim vetustate exspoliamur et diligendo novitate induimur. Ad hoc utique re
Abbreviated transcription (Latin):
.s. misteria script᷑aꝵ ł fut᷑a reuelantes. & agłt de
illis qͥpꝰ aduentũ rꝑi fuert. ñ qͥđ eũ p̾nuntiauert᷑.¬
donũ di ÷ multas scire
linguas. & nota qđ ulti¬
mum ponit illud q ulli
primum ponebant.

Expanded text:
ura revelantes, et ait de illis qui post adventum Christi fuerunt, non qui eum pronuntiaverdonum Dei est multas scire linguas. Et nota quod ultimum ponit illud quod illi primum ponebant.
Abbreviated transcription (Latin):
sum iudico.
dis mei ł. alioꝵ᷑ iudicare. Tanta enĩ ꝓfunditas
credenda ÷ c̾ẽ̾ in hoĩe que lateat ũ ip̃sũ hominẽ
in quo ẽ. ut in petro ꝓfunditas infirmitatis
latebat. cũ se etm dño morit̾um temere ꝓmute¬
bat. Cum gͦ de se quisq aut ñ omĩno aut ui x pos

Expanded text:
s judicet. dis mei vel aliorum judicare. Tanta enim profunditas credenda est esse in homine quae lateat etiam ipsum hominem in quo est, ut in Petro profunditas infirmitatis latebat, cum se Domino commoriturum temere promittebat. Cum ergo quisque de se aut non omnino aut
Abbreviated transcription (Latin):
Qͣiͣ. De his certus sum
Non a. Ratio hic ostñ¬
ditur cur tã paucos ba¬
fieri potest. ne retarda¬
ret᷑ a p̾dicatione. de qua
nus docti posst̃. ꝑftcte
aut̾ euangłi⁊are mul¬
to difficilioris & rario¬
ris ẽ oꝑis. Iõ doctorg̃n¬
tiũ płimis cycellentior
tuangłi⁊are se misstics
dic̃ ñ baptr⁊ arc. Hoc tñ

Expanded text:
 De his certus sum Non enim. Ratio hic ostenditur cur tam paucos bafieri potest, ne retardaretur a praedicatione, de qua nus docti possunt, perfecte autem evangelizare multo difficilioris et rarioris est operis. Ideo doctor gentium pluribus excellentior evangelizare se missum di
Abbreviated transcription (Latin):
scđm qͥd aliud dix̾it. & ego nescitbam eũ. ñ plane
uido. nisi qr. scdm aliqͥd eũ sciebat. & scdm aliqͥd
tũ nesciebat. Sciebat qͥdem sponsum esse & filiũ
di. si nesciebat utrũ cet dat᷑tis aliis potestatt̃ bap
testatẽ reͥtent᷑us. s hoc ꝑ sꝑm didicit. uelut co
lumbã descendentẽ & manentẽ suꝑ xꝑm. Unde
ad ip̃m dr̃. Suꝑquẽ uidis sꝑm qͣi colãbam de¬

Expanded text:
ciebam eum , non plane video, nisi quia secundum aliquid eum sciebat, et secundum aliquid eum nesciebat: sciebat quidem sponsum esse et Filium Dei, sed nesciebat utrum esset daturus aliis potestatem bapttestatem recepturus. Sed hoc per Spiritum didicit, velut per columbam descendentem et manentem super Christum. Unde ad ip
Abbreviated transcription (Latin):
głarimini. Poterat qui¬
dem ut dictũ est dt̃is ie
sus si uoluisset baptismi
fui potestatẽ dare ali¬
cui ł aliqͥb p̃cipuis seruis suis. ut quẽ admodum
ꝑ uirgã florentẽ de monistratus ẽ aaron sac̾dos. ita
ꝑ aliqd signũ demonstrurent᷑ excellentioris scł̃tatis¬

Expanded text:
aremini. Poterat quidem, ut dictum est, Dominus s, si voluisset baptismi sui potestatem dare alicui, vel aliquibus praecipuis servis suis, ut quemadmodum per virgam florentem demonstratus est Aaron sacerdos, ita per aliquod signum demonstrarent
Abbreviated transcription (Latin):
quo pignore de immortalitate certi sumꝰ. Quã tc̃
habebimꝰ qñ sine hoste ullo ineffabili ac sempit̃¬
na pace ꝑfrucm᷑. Au

Expanded text:
quo pignore de immortalitate certi sumus; quam tunc habebimus, quando sine hoste ullo, ineffabili ac sempiterna pace fruemur.