comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceperunt. At tanta uirtus militum: atq ea presentia animi fuit: ut
ubiq flamma torrerentur. maximaq teloꝵ multitu dine premerentur
suaq omnia impedimenta: atq omnes fortunas conflagrare intelligerẽt
nõmodo dimigrandi causa de uallo decederet nemo. sed pene ne respice¬
ret quidem quisꝗͣ ac tum omnes acerrime fortissimeq pugnarent: hic
dies nr̃is longe grauissimis fuit: sed tamen hunc habuit euentum u
die maximus hostium numerus uulneraret᷑ atq interficeretur. ut se sub
ip̃o uallo cõstipauerant.: recessumq pͥmis ultimi nõ dabant. paululũ quidem
in termissa flamma et quodam loco turri adacta et cõtingente uallũ ter¬
ti a cohortis centuriones: ex eo quo stabant loco recesserunt: suosq om¬
nes remouerunt: nutu uocibusq hostes si introire uellent uocare cȩperũt.
quoꝵ progredi ausus est nemo. Tunc ex omni parte lapidibꝰ coniectis de¬

Expanded text:
coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis de
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis cognouerant: et qͦsdam de exercitu habebant captiuos abhis do¬
cebantur. sed nulla ferramentoꝵ copia quae eẽt ad bunc usum idone
Aadiis cespites circũcidere manibus sarculisq terram exhaurire uide¬
bantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam
mus horis tribus milium pedum.xu. in circuitu munitionẽꝑfecerũt
reliquisq diebus turres ad altitudinem ualli falces testudinesq quas idẽ
captiui docuerant parare ac facere ceperunt. Septimo oppugnationis
die maximo coorto uento feruentes fusili ex argilla glandes fundis et
feruefacta iacula in casas quae more gallico stramentis erãt tectae iacẽ
cȩperunt. hae celeriter ignem comprebenderunt: et uenti magnitudiẽ
in omnem Locum castroꝵ distulerunt. hostes clamore sicuti parta iam atꝙ
explorata uictoria turres testudinesq agere et scalis uallum ascendere

Expanded text:
ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis doab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere
Abbreviated transcription (Latin):
nt colloqui sese uelle dicunt: facta potestate eadem qͦuae Ambior
cum Titurio egerat cõmemorarãt. omnẽ enim galliam eẽ in armis. Ger¬¬
manos Rhenum transire: Caesaris reliqͦꝵq hyberna oppugnari addunt etiã
de Sabini morte. Ambiorigem ostentant fidei faciend&e causa errare
dicunt. siquid abhis praesidii sperent qui suis rebꝰ diffidant. sese tamen
hoc ẽẽ in ciceronem populumq. R. animo ut nihil nisi de hybernis recu
atq hanc inueterascere consuetudinẽ nolint. Licere illis incolumib
cisci. cicero ad haec unũ modo respondit: non eẽ cõsuetudinẽ populiꝰ .R
accipere abhoste armato condicionẽ. si ab armis discedere uelint se a¬
utore utantur: legatosq ad Caesarem mittant: sꝑare pro eius iusticia
quae petierint impetratutos. Abhac spe reoulsi neruii uallo pedum ix.
et fossa pedum.xu. hyberna cingunt. Haec et suꝑioꝵ annoꝵ cõsuetuo

Expanded text:
bant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix bant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus cisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
nc adeoti uictoriam in ꝑpetuum se fore uictores confidebant. Mittu
ad Caesarem confestim ab cicerone litterae magnis ꝓpositis p̃miis si ꝑtulis¬
sent obsessis omnibus uiis missi intercipiuntur. Noctu ex materia quam
e multo maioribus coactis copiis castra oppugnant fossam complent
dem ratione qua pridie a nr̃is resistitur. hoc idem reliquis: deinceps fit
diebus: nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur. non aegris
non uulneratis quietis facultas datur quaecunq ad proximi diei oppugna¬
tionẽ opus sunt noctu comparantur. multae praeustae sudes magnus mu¬
lium piloꝵ numerus instituitur: turres contabulantur. pinnȩ loric
ex cratibus contexuntur. Ip̃e cicero cũ tenuissima ualitudine ẽẽt ne no¬
cturnum sibi quidem tempꝰ ad quietem relin quebat. ut ultro militũ con¬
qui aliquem sermonis aditum causamq amiciciae cum cicerone habe¬

Expanded text:
hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quame multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum conrum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habe
Abbreviated transcription (Latin):
strat: nihil eẽ negocii subito oppressam legionem ꝗ̃ cũ cicerone hyemet inte¬
fici: seq ad eam rem profitetur adiutorem: facile hac orõne Neruiis ꝑsua-¬
det. Itaq confestim dimissis nunciis ad centrones grudios leuacos pleu¬
maximos gridũnos qui omnes sub eoꝵ imperio sunt ꝗͣ maꝯimas manus
sunt cogant et de improuiso ad ciceronis hyberna aduolant. Non dum ad
eum de liturii morte fama perlata: huc quoq accidit qͦd fuit necesse ut
illi milites qui lignationis munitionisq causa in syluas discessissent re¬
pentino eꝗtum aduentu interciperentur. his circũ uentis magna manu ebu¬
rones neruii Aduatuci atq horum omniũ socii et clientes legionẽ oppu¬
gnare incipiunt. nr̃i celeriter ad arma cõcurrunt uallum conscendunt
aegre is dies sustentatur: qđ omnem spem hostes in celeritate ponebant. atq

Expanded text:
strat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet intestrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque
Abbreviated transcription (Latin):
egressi. ex quibꝰ .L. petrosidius aꝗlifer cum magna multitudine hostiũ preme¬
retur aquilã intra uallum proiecit. Ip̃e procastris fortissime pugnans occidit᷑.
Alii aegre ad noctem oppugnationẽ sustinent: noctu ad unum omnes desperata
salute se ipsi interficiunt. pauci exx praelio lapsi incertis itineribus ꝑ syluas
ad .T. Labienum legatum inhẏberna ꝑueniunt. atq eum de rebꝰ gestis certio¬
rem faciunt. Hlac uictoria elatus ambiorix statim cũ eꝗtatu in Antuanos
qui erant eius Regni finitimi proficiscitur neq noctem neq diem intermittit.
peditatumq sese subsequi iubet. Re demonstrata antuanisq concitatis po¬
stero die in neruios ꝑuenit. hortaturq ne sui in ꝑpetuum liberandi atq ul¬
ciscendi Romanos pro his quas acceperant iniuriis occasionem dimitta
interfectos eẽ legatos duos: magnamq partem exercitus interiisse demon¬

Expanded text:
egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeegressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat. Ipsi uero nihil nocitum iri inq eam rem se suam fidem interponere.
Isle cum cotta saucio cõmunicat si uidetur pugna ut excedant: et cum Ambiori¬
ge una colloquantur sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. cot¬
ta se ad armatum hostem iturum negat: atq in eo ꝑseuerat. Sabinus qͦs impre¬
sentia tribunos militum circum se habebat: et pͥmoꝵ ordinum centuriones se
sequi iubet. Et cum ꝓpiꝰ ad Ambiorigem accessisset iussus arma abiicere im¬
peratum facit. suisq ut idem faciant imꝑat. Interim dum de condicionibꝰ
interse agunt: longiorq cõsulto ab ambiorige instituitur sermo: paulatum
rcũuentus interficitur. Tum uo suo more uictoriã conclamãt atq ulula
tollunt impetuq in nr̃os facto ordines ꝑturbãt. ibi. L. cotta pugnans inter¬
ficitur cũ magna parte militum. Reliqui sese in castra recipiunt unde erat᷑

Expanded text:
pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant
Abbreviated transcription (Latin):
titudine cõiecta tela conferti uitare poterant. tamen tot incõmodis confli¬
ati multis uulneribꝰ acceptis resistebant. et magna parte diei consump
cum a prima luce ad horam octauam pugnaretur nihil qͦd ipsis eẽt in di¬
gnum cõmittebant. Tum . T. baluencio qui suꝑiore anno pͥmum pilum duxe¬
t uiro forti et magnae autoritatis utrunq faemur tragula traiicitur. Q
canius eiusdem ordinis fortissime pugnans dum circũ uento filio subuenit
interficitur. L. cotta legatus omnes cohortes ordinesq adhortans in aduersu
os funda uulneratur His rebus ꝑmotus..Titurius cum procul Ambiorigẽ
suos cohortantem conspexisset interpretem suum. EN. pompeium ad eũ mit¬
tit rogatum ut sibi militibꝰq parcat. Ille appellatus respondit: si uelit se
colloqui lacere: sperare a multitudine impetrari posse: qđ ad militum salutẽ

Expanded text:
titudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflititudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem
Abbreviated transcription (Latin):
tametsi et ab duce et a fortuna deserebantur. tñ omnẽ spem salutis in uir¬
tute ponebant. Et quotiens quaeq cohors ꝓcurrebat ab ea ꝑte magnus numerꝰ
hostium cadebat. Qua re animaduersa Ambiorix ꝓnunciari iubet ut ꝓcu
La coniiciant: neu propius accedant: et quam in partem Romani impetum fecerĩt
lant leuitate armoꝵ et quotidiana excercitatione nihil his noceri posse ri¬
sus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto abhis diligentissime ob¬
seruato: cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atq impetum fecerat hostes
uelocissime refugiebant. Interim eam ꝑtem nudari necesse erat et ab late
perto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erãt egressi reuerti ceperant:
et abhis qui cesserant: et abhis qui proximi steterant circũ ueniebant᷑. Si au-¬
tem Locum tenere uellent: nec uirtuti locus relinquebatur. neq ab tanta mul-¬

Expanded text:
tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta mul
Abbreviated transcription (Latin):
et quid quoquo loco faciendum ẽẽt prouidere non possẽt uisserũt ꝓnũciari
ut impedimenta relinquerent: atq in orbem cõsisterẽt. quõd consiluĩ et si
in eiusmodi casu reprehendendum nõ est: tñ in cõmode accidit. Nam et n¬
stris militibꝰ spem minuit. et hostes ad pugnandũ alacriores effecit: qͦd nõ
ne sũmo timore et desꝑatione id factum uidebat᷑. Fraeterea accidit qͦ
fieri necesse erat ut uulgo milites ab signis discederent quaeq quisq: eo¬
ꝵ carissima haberet ab impedimẽtis petere atq abripere ꝓperat᷑: clamo
et fletu omnia complentuR. At barbaris consilium non defuit. N
duces eoꝵ tota acie ꝓnunciare iusserũt: ne ꝗs a loco discederet. Illoꝵ ẽẽ
predam atq illis reseruari quaecunq Romani reliꝗssent. ꝓinde oĩa in uic¬
ia posita existimare. Erat et uirtute et numero pugnandi pares. Nost

Expanded text:
et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri,
Abbreviated transcription (Latin):
tito in syluis opportuno atq occulto loco a milibꝰ passuũ circiter duobꝰ Romano
aduentum expectabant. et cum se maior pars agminis in magnã conuallẽ
imisisset. ex utraq parte eius uallis subito se ostenderũt nouissimosq p¬
mere et pͥmos ꝓhibere ascensu atq iniquissimo nr̃oꝵ loco praeliũ cõmittere
cȩꝑunt. Tum demum Titurius qui nihil ante praeuidisset trepidare et cõcur¬
sare cohortesq disponere. haec tamen ipsa timide atque ut eũ omnia defi¬
cere uiderentur. qđ plerunq his accidere cõsueuit ꝗ in ip̃o negocio cõsiliũ
capere coguntur. Atq cotta qui cogitasset haec posse in itinere accidi
atq ob eam causam ꝓfectionis autor nõ fuisset: nulla in re cõmuni saluti de¬
erat. Et in appellandis cohortandisq militibꝰ imꝑatoris: et in pugna militis of¬
cia praestabat. Cum ꝑꝑ longitudinẽ agminis minꝰ facere omnia perse ol

Expanded text:
tito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum tito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire
Abbreviated transcription (Latin):
gitur ex consilio comprehendunt utrunq exorant: ne sua dissensione et ꝑ-¬
nacia rem in summum ꝑiculum deducant. facilem eẽ rem seu maneãt se
ꝓficiscantur si modo unum omnes sentiãt ac ꝓbent. contra in dissensione nul¬
Lam se salutem prospicere. Res disputatione ad mediam noctem ꝑducitur
ituros. Consumitur uigiliis reliqua pars noctis: cum sua quisq miles circũ spi¬
ceret quid secum portare posset: ꝗd ex instrumento hibernoꝵ relinq̃re coge¬
retur omnia excogitantur quomodo nec sine ꝑiculo maneatur et langore mi¬
litum et uigiliis ꝑiculum augeatur. Prima luce sic ex castris ꝓficiscuntur ut
iubꝰ ẽẽt ꝑsuasum non ab hostẽ sed ab homine amicissimo ambiorige cõsiliũ
tum longissimo agmine magnisq impedimentis. At hostes posteaꝗͣ ex noctur¬
no fremitu uigiliisq de profectione eoꝵ senserunt collocatis insidiis bipar¬

Expanded text:
gitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertigitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis biper
Abbreviated transcription (Latin):
suam sententiã in utraq parte eẽ tutam si nihil eẽt duriꝰ nullo cũ ꝑiculo
ad proximã legionem uenturos. si gallia omnis cũ germanis cõsentixet.u¬
nam ẽẽ positam in celeritate salutem. Cottȩ quidem atq eoꝵ ꝗ dissenti¬
rent consilium quẽ haberet exitum: In quo si presens ꝑiculum nõ sit at¬
certe longinqua obsidione fames eẽt timenda. hac in utraq parte disputatio¬
ne habita. cum a cotta pͥmisq ordinibus acriter resisteretur: Uincite inꝗt si
ita uultis Sabinus et clariore uoce ut magna pare militum exaudiret. neq is
m inquit qui grauissime ex uobis mortis ꝑiculo terrear. insipient si grau
quid acciderit abste rationem deposcent: qui si per te liceat perendino die
um proximis hybernis coniuncti cõmunem cum reliꝗs belli casum sustine.
non reiecti et relegati longe abcaeteris aut ferro aut fame intereãt. Consur¬

Expanded text:
Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, atcerte longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consur
Abbreviated transcription (Latin):
nis et a caesare conuentura subsidia. postremo quid ẽẽt leuius aut turpiꝰ
autore hoste de summis rebꝰ capere consilium Contra ea lituriꝰ sero f¬
cturos clamitat cũ maiores hostiũ manꝰ ad iunctis germaĩs cõuenissẽt. Et
cum aliquid calamitatis in proximis hybernis eẽt acceptum: breuẽ con¬
sulendi occasionem. Caesarem arbitrari ꝓfectum in italiam: neq aliter
carnutes interficiendi Tasgetii cõsilium fuisse capturos. neq eburones
si ille adẽẽt. tanta contentione nr̃i ad castra uenturos eẽ non hostẽ auto¬
rẽ. sed rem spectare: subẽẽ Rhenum magno ẽẽ germanis dolori Arionisti moͣ¬
tem et suꝑiores nr̃as uictorias: ardere galliam tot cõtumeliis acceptis sub
imꝑio redactam. suꝑiore gloria rei militaris extincta. Postremo ꝗs ho
sibi ꝑsuaderet sine certa re Ambiorigẽ ad eiusmodi cõsilium descendisse

Expanded text:
nis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam nis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse?
Abbreviated transcription (Latin):
ãt et ciuitati sese consulere qđ hybernis leuetur et caesari pro eius mer¬
tis gratias referre. Hac or̃one habita discedat Ambioria Carpineius et
uinius quae audierunt adlegatos detulerũt. Illi repentina re ꝑturbati
si abhoste ea dicebantur. tamen nõ negligenda existimabant: maxime
hac re ꝑmouebantur. qđ ciuitatem ignobilem atq humilem eburonũ sua
sponte P .R. bellum facere ausam uix erat credendum. Itaq ad cõsiliũ rem
deferunt. magnaq inter eos ercistit controuersia. L. Arunculeus complures¬
q tribuni militum et pͥmoꝵ ordinũ centuriones nihil temere agendum: neq
chybernis iniussu caesaris discedendum existimabãt. Quantas uis magn
copias etiam germanoꝵ sustineri posse munitis hybernis docebãt: rem eẽ
testimonio qđ primum hostium impetum multis ultro uulneribꝰ illatis for¬
tissime sustinuerunt. re frumentaria nõ premi. Interea ex proxĩs hyber¬

Expanded text:
at, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius merat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hiber
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑari posse confidat. Sed esse in gallia cõmune cõsilium omnibꝰ hybernis cae¬
ris oppugnandis. hunc ẽẽ dictum diem ne qua legio alteri legioni subsie
uenire posset. Non facile gallos gallis negare potuisse. praesertim cũ de
cuperanda cõmuni libertate consilium mitum uideretur. Quibꝰ qͦnia
pro pietate satisfecerit: habere se nũc rationẽ officii pro beneficuis Caesais
monere orare Titurium prohospitio ut suae ac militum saluti consulat.
ignam manum germanoꝵ conductam Rhenum transisse: hanc affore
duo ip̃oꝵ ẽẽ consilium uelint pͥusꝗͣ finitimi sentiant eductos ex hyber¬
nis milites aut ad ciceronem: aut ad labienum deduce̾ qͦꝵ alter milia
passuum circiter quinquagĩta alter paulo ampliꝰ abhis absit. Illud se pol¬
liceri et iureiurando confirmare tutum iter ꝑ fines datuꝵ. qͦd cum faci¬

Expanded text:
ari posse confidat. Sed esse Galliae commune consilium: omnibus hibernis Caeari posse confidat. Sed esse Galliae commune consilium: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faci
Abbreviated transcription (Latin):
nui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa . E. carpineius eques
te iussu caesaris ad Ambiorigem uentitare cõsueuerat. Apud quos Ambio¬
rio ad hũc modum locutus ẽ sese pro caesaris in se beneficiis plurimũ ei
õfiteri debere: qđ eius opera stipendio liberatus ẽẽt:ꝙ aduaticis finiti
suis pendere cõsuesset: qđq ei et filius et fratris filius ab caesare remissi eẽnt
qͦs aduatici obsidum numero missos apud se in seruitute et catenis tenuissẽt.
Neq id quod fecerat de oppugnatione castroꝵ aut iudicio: aut uoluntate sua
fecisse: sed coactu ciuitatis. suaq eẽ huiusmodi imꝑia ut nõminus haberet
iuris in se multitudo ꝗͣ ipse in multitudinẽ ciuitati hanc poͬro fuisse belli cãm
qđ repentinae galloꝵ cõiurationi resistere nõ potuerit: id se facile ex hu¬
militate sua probare posse ꝙ non adeo sit imperitus reꝵ ut suis copiis rẽ.p

Expanded text:
nui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, equesnui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, equesante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis copiis p
Abbreviated transcription (Latin):
tere. Interim ab omnibus legatis quaestoribꝰq quibus legiones tradiderat
certior factus ẽ in hyberna ꝑuentum locumq hybernis eẽ munitũ. Diebus
irciter.xu. quibꝰ in hẏberna uentum ẽ initium repentini tumultus ac de¬
tionis ortum est ab Ambiorige et catuoleo: qui ad fines Regni sui Sabino
otteq presto fuissent frumentaq in hyberna comportauissent.Inducio
Treuiri nunciis impulsi suos concitauerunt: subitoq oppressis lignatoribus
magna manu ad castra oppugnatum uenerũt. Cum celeriter arma nr̃i cepis-¬
ent uallumq ascendissent: atq una exparte hispanis equitibus emissis e¬
stri praelio suꝑiores fuissent: desperata re hostes suos ab oppugnatione redu¬
xerunt. Tune suo more conclamauerunt: uti aliqui ex nr̃is ad colloꝗum ꝓdi¬
rent: habere sese quae dere cõmuni dicere uellent: quibꝰ rebꝰ cõtrouersias mi-¬

Expanded text:
mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias mi
Abbreviated transcription (Latin):
egionum hyberna praeter eam quam. L. Rosio in pacatissimã et ꝗetissima
ꝑtem ducendam dederat: milibꝰ passuum centum cõtinebantur. Ipse interea qͦ¬
ad legiones collocatas munitaq hyberna cognouisset in gallia morari cõsti¬
tuit. Erat in carnutibus summo loco natus Tasgetius. huius maiores ĩ sua
ciuitate regnum optinuerãt. huic Caesar pro eus uirtute atq in se beniuo¬
entia: qͦd in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus maioꝵ locũ
stituerat. Tertium hunc iam annum regnantem inimicis multis palam exci¬
uitate et his autoribus eũ interfecerũt. Defertur ea res ad Caesarem. ille
ueritus qđ ad plures ꝑtinebat. ne ciuitas eoꝵ impulsione deficeret.L p
cum cũ legione ex belgis celeriter in carnutes ꝓficisci iubet: ibiq hyemare.
ioꝵq opera cognouerat Tasgetium interfectum hos comprehensos ad se

Expanded text:
legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se
Abbreviated transcription (Latin):
tate cõsecuta. secunda inita cũ soluisset uigilia pͥma luce terrã attigit. omesq
in columes naues ꝑduxit. Subductis nauibꝰ concilioq galloꝵ sama chobrinȩ
pacto: qđ eo anno frumentũ in gallia ꝑꝑ siccitates angustius ꝑuenerat. coa¬
stus est aliter ac suꝑioribꝰ annis exercitum in hibernis collocare: legioẽs¬
ꝙ in plures ciuitates distribuere ex ꝗbus unã in Morinos ducendã .s. fabio
legato dedit. Alteram in neruios.o. ciceroni. Tertiam in esuos. L. Rosio. ouar¬
tam in Rhemis cum . T. labieno in confinio Treuiroꝵ hyemare iussit.Tres in bel
os praefecit. Unam legionem quam proxime trans padum cõscripserat et c¬
tes ꝗnq in eburonos quoꝵ pars maxima ẽ inter Mossam et Rhenum ꝗ sub im¬
gionibꝰ facillime in opiae sese mederi posse existimauit. atq haꝵ tamen omniũ

Expanded text:
litate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque litate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgum Trebonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub impgionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium
Abbreviated transcription (Latin):
atq imꝑat cassiuellano ne Mandrubacio neu Ternobantibꝰ noceat: obsidibꝰ
acceptis exercitum deducit ad mare. naues inuenit refectas. his deductis
qđ et captiuoꝵ magnum numerum habebat: et nõ nullae tempestate deperi¬
erant naues duobus cõmeatibꝰ exercitum reportare instituit: ac sic acci-¬
dit. uti ex tanto nauium nũo tot nauigationibus neq hoc neq suꝑiore anno
ulla omnino nauis quae milites portaret desideraretur. at exhis quae inanes
ex continenti ad eum remitterentur. et pͥoris cõmeatus expositis militibꝰ
quas possea labienus faciendas curauerat numero.lx. ꝑpaucae locũ a¬
perent. reliquae fere omnes etiã reficerentur: quas cum aliꝗͣdiu caesar fru¬
stra expectasset. ne anni tempore a nauigatione excluderetur. qđ equi¬
tium suberat. necessario angustius milites collocauit. ac sũma tranql¬

Expanded text:
atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquil
Abbreviated transcription (Latin):
cis geruntur cassiuellanus ad cantium qͦd eẽ ad mare supra demonstraui¬
mus quibꝰ regionibꝰ quatuor Reges praeerant Cintorix. caruillius Taxima¬
golus: segonãx nũcios mittit. atͦq his imperat uti coactis omnibꝰ copus cast
aualia deimprouiso adoriantur atq oppugnẽt. hi cum ad castra ueni
nr̃i eruptione facta multis eoꝵ interfectis: capto etiam nobili duce Cingento¬
rige suos in columes reduxerũt. cassuellanus hoc praelio nunciato tot detrimẽ¬
tis acceptis uastatis finibus maxime etiam ꝑmotus defectione ciuitatum
legatos ꝑ atrebatem Comerium de deditione ad caesarẽ mittit. Caesar cum
constituisset hyemare in continenti ꝑꝑ repentinos galliae motus. neq multũ
aestatis suꝑesset atq id facile extrahi posse intelligeret obsides imꝑat. et
in annos singulos uectigalis. F. R. britania penderet cõstituit. interdic

Expanded text:
cis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravicis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in annos singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet constituit; interdicit
Abbreviated transcription (Latin):
titer fecerunt obsides ad numerum frumentumq miserunt. Texnobantibꝰ de¬
fensis atq ab omni militum ꝓhibitis iniuria cẽmagni Sengoriaci Ancalides bi¬
broci crassi legationibus missis sese Caesari dedunt Abhis cognoscit nõ longe
ab eo loco oppidum cassiuellani abesse syluis paludibusq munitum quo satis
magnus hominum pecorisq numerꝰ conuenerat. oppidum autem britani uo¬
cãt᷑ cum syluas impeditas uallo atq fossa munierunt. Iuo incursionis
ostium uitande causa cõuenire consuerant: eo ꝓficiscitur cum legioni
Locum repperit egregie natura atq oꝑe munitum: tñ hunc duabꝰ ꝑͥtibus
oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nr̃oꝵ impẽtum nõ
tulerunt seseq e& alia parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi pecoꝵ numerꝰ
repertus. multiq in fuga sunt comprehensi atq interfecti. Cum haec in his lo.¬

Expanded text:
riter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus deriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecorisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his lo
Abbreviated transcription (Latin):
at. atq hoc metu latius euagari ꝓhibebat. Relinquebaturͦ ut neq lon
ab agmine legionum discedi Caesar pateretur: et tantum in agris uastandis
incendiisq faciendis hostibꝰ noceretur: ꝗͣtum labore atq itinere legiona¬
rii milites efficere poterãt. Interim Ternobantes prope firmissima eaꝵ
gionum ciuitas ex qua Mandrubatius adolescẽs Caesaris fidem secutus
ad eum incõtinentem galliam uenerat: cuius pater in ea ciuitate regnum
tinuerat interfectusq erat a cassiuellano: ip̃e fuga mortẽ uitauerat
legatos ad caesarem mittunt. pollicetũrq sese ei dedituros. atq imꝑata
facturos. Petut̃ ut mandubraciũ ab iniuria cassiuellani defendat: atq in
ciuitatem mutat ꝗ praesit imperiũ q optineat. his caesar imꝑat obsides quadra¬
ginta frumentumq exercitui m andubraciũq ad eos mitit. Illi imꝑata cele¬

Expanded text:
bat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius bat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit imperiumque obtineat. His Caesar imperat obsides quadraginta frumentumque exercitui Mandubraciumque ad eos mittit. Illi imperata cele
Abbreviated transcription (Latin):
mine tegebantur. His rebus cognitis a captiuis ꝑfugisq caesar p̃misso eꝗta¬
u confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate et eo impetu
tes ierunt cum capite solo ex aqua extarent: ut hostes impetum legionũ
atq eꝗtatum sustinere non possent ripasq dimitterent: ac se fugae mandarẽt
Cassiuellanus ut supra demonstrauimus: omni deposita spe contentionis di¬
missis amplioribus copiis milibus circiter quatuor essed arioꝵ relictis itinera
ira seruabat paululum ex uia excedebat: locisq impeditis ac syluestri
sese occultabat: atq his regionibꝰ quibus nos iter facturos cognouerat peco¬
ra atq homines ex agris in syluas compellebat. et cum equitatus noster libe¬
rius praedandi uastandiq causa se in agros eiiceret omnibꝰ uiis semitisq esse¬
darios ex sylus emittebat: et magno cum ꝑiculo nr̃oꝵ eꝗtum cũ his conflige¬

Expanded text:
flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitaflumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter quattuor essedariorum relictis itinera nostra servabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis emittebat et magno cum periculo nostrorum equitum cum eis conflige
Abbreviated transcription (Latin):
bus ꝑtibus ad pabulatores aduolauerunt. sic uti absignis legionibꝰq nõ absiste¬
rent. Nostri alacriter in eos impetu facto repulerunt: neq finem sequendi
ecerunt: quo subsidio confisi equites cum post legiones uiderẽt praecipite
stes egerunt. magnoq eoꝵ numero interfecto: neq sui colligendi: neq cõsi-¬
stendi: aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt ex hac fuga protinus
quae undiq conuenerant auxilia discesserũt. neq post id tempꝰ unꝗͣ summis
copiis nobiscum hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eoꝵ ad flumen
amesim in fines cassiuellant exercitum duxit. qͦd flumen uno omni
Loco pedibꝰ atq hoc aegre transiri põt. Eo cum uenisset animaduertit ad alterã
fluminis ripam magnas ẽẽ copias hostium instructas. Ripa autem erat acu-¬
is sudibus praefixis munita eiusdemq generis sub aqua defixe sudes

Expanded text:
mnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absistemnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant, auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno omnino loco pedibus, atque hoc aegre, transiri potest. Eo cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ripam magnas esse copias hostium instructas; ripa autem erat acutis sudibus praefixis munita, eiusdemque generis sub aqua defixae sudes