comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scispetur ĩ ea ꝯditione ẽ ut dicide¬
bert obstare eum sequẽtib s ubi
natus ñ est Admittemꝰ cum qui:
post uentrẽ ꝓximus uidebit᷑. S
boc ita demũ erit accipiẽdum.si
bo pos agitur fu̾it ꝯceptus. na
si post mortẽ n obstabit alun
ip̃c admittet᷑. qr n fuit ꝓximus
cognatus ei quouiuo nõ dum:
aĩal fu̾it. ¶ Si qua p̾gnas decesẜit
⁊ ut̃o ex̃secto ꝑtus sit editus ĩ ea
ꝯditione ẽ ꝑtus iste. ut matris
⁊ un legittim petere potit. qr:
mortis tp̃r inut̃ofuit. ¶ Grada¬
tim uo admittunt cognati ad
om̃s simul admittunt. ¶ Siqs
ap̃ hostes fuĩt tp̃r mortis eus¬

Expanded text:
sci speretur, in ea condicione est, ut dici debeat obstare eum sequentibus: sed ubi natus non est, admittemus eum, qui post uentrem proximus uidebatur. sed hoc ita demum erit accipiendum, si one agitur fuit conceptus, nam si post mortem, neque obstabit alii neque ipse admittetur, quia non fuit proximus cognatus ei, quo uiuo nondum animax fuerit. Si qua praegnas decesserit et utero exsecto partus sit editus, in ea condicione est partus iste, ut matris et "unde legitimi" petere poterit, quia mortis tempore in utero fuit. Gradatim autem admittuntur cognati ad omnes simul admittuntur. Si quis apud hostes fuerit mortis
Abbreviated transcription (Latin):
Ripłꝰ. Si post emãcipationẽ
filii. siisceptus exeo fuĩt nepos.
ꝯẜuanda illi erit portio. s quã¬
ta uideamꝰ. finge eĩ patruo scͥp¬
to hr̃di cohr̃dem datum hũc.
ris attinet semisses boꝵ fiẽt.
nũc nõ post ꝯstitutionẽ diui
utrum uirit an quarta debeat
ẜuari. Nam si inaui natus po¬
testate fuiss ꝯiũgebat᷑ ĩ unã
ꝑtem cum patre suo. Et ꝓp̃o¬
namus alium ẽẽ exeodem ne¬
tiã tuẽdus sit qui nõ ĩfamilia
retentus ẽ ⁊ cui abscedet ꝑs
que huic cessura ẽ. patri eius
tinan ⁊ patruo. ⁊ puto et pa¬
truo. nam ⁊ legatum eidez da¬
tum pr̃aret.

Expanded text:
.Si post emancipationem filii susceptus ex eo fuerit nepos, conseruanda illi erit po‹r›tio, sed quanta, uideamus. finge enim patruo scripto heredi coheredem datum hunc ris attinet, semisses bonorum fient: nunc uero post constitutionem diui utrum uirilis an quarta debeat seruari? nam si in aui natus potestate fuisset, coniungebatur in unam partem cum patre suo. et proponamus esse alium ex eodem neciam tuendus sit, qui non in familia retentus est? et cui abscedet pars, quae huic cessura est, patri eius tantum an et patruo? et puto et patruo: nam et legatum eidem datum praestaret.
Abbreviated transcription (Latin):
eam stẽtͤit quo minus frat̃
dotem scipularet᷑. ¶ Filuꝵ ⁊
fiuam hr̃des ĩstituit ⁊ libtis
legata dedit corumq fideis¬
misit ĩ hec u̾ba. Auob̾ petout
quicqd ue legaui ꝯtẽti sitis
iuẽtes. ut post uos silus meis
restituatis. Defũcea testatricd
filia meuia libtus recessit hr̃¬
de ĩstitito patrone filio exꝑ
te debita. ex̃alta extͣneo. Que¬

Expanded text:
eam stetit, quo minus dotem eam stetit, quo minus dotem frater stipularetur. Filium et filiam heredes instituit et libertis legata dedit eorumqcommisit in haec uerba: 'a uobis peto, ut quidquid uobis legaui, contenti sitis uiuentes, ut post uos filiis meis restituatis'. defuncta testatricis filia Maeuia libertus decessit herede institut‹o› patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo: qu
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa uire pignoris uni ex
hr̃dib uendidit. Querit᷑ an
cum iste filius ex eã ẽp̃tionis
ea possideat.frĩb ⁊ cobr̃dib
fidei ꝯmissi petitio eẽt. anuoͣ
ea pempta eẽt cum comunit̃
unu̾sa sequẽti c̾cditori obliga¬
uerĩt. Rr. actionẽ quidem fid̾i
ꝯmissi ĩ ꝑsonã ꝯpetenͣtẽ. om̃ib̾
inuicẽ mane̾. nõ aũt id fid̾is¬
missum restitue̾dum ẽ. nisi pͥ¬
us debitum abeis eptori eidẽ¬
deiꝯmisit ĩ hecu̾ba. peto ate
filia mea ut dotalẽ cautionẽ
post mortẽ meã mutes. ⁊ ita
renoues. ut frẽs tui dotẽ sti¬
pulent᷑. hoc caũ. ut si sine lib̃is
uno plib ue ĩ matrimonio.
morieris. dos adeos ꝑueniat
post mortẽ patris decessit ma¬
ritus ante quã renouaret᷑ eni¬
tio dotil. ⁊ pestea alu nupta de¬
cessit nullo liborum relictom
uo adhuc titio uno exfr̃ib.
Quesitum ẽ antitius petitio¬
nẽ hr̃et rerum que in dotem
fuerũt. R posse fi dei ꝯmissu
ab br̃did sue sororis peti si ꝑ

Expanded text:
universa lege pignoris uni ex heredibus vendidit: quaeritur, an, cum iste filius ex causa emptionis ea possideat, fratribus et coheredibus fideicommissi petitio esset an vero ea perempta esset, cum communiter universa sequenti creditori obligaverint. respondi actionem quidessi in personam competentem omnibus inuicem manere: non autem fideicommissum restituendum est, nisi prius debitum ab eis emptori eidemdei commissit in haec uerba: 'peto a te, filia mea, ut dotalem cautionem post mortem meam mutes et ita renoues, ut fratres tui dotem stipularentur hoc casu, ut, si sine liberis uno pluribusue in matrimonio morieris, dos ad eos perueniat'. post mortem patris decess‹it› maritus, antequam renouaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo liberorum relicto, uiuo adhuc Titio uno ex fratribus. quaesitum est, an Titius petitionem haberet rerum, quae in dotem fuerant. respondi posse fideicommissum ab heredibus sororis peti, si per
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ cuicodicillos apir testa¬
tor p̃cepit.p̃dium hr̃dicariu
uxor ĩ fructuosu rõnis sue
existimãs.uẽdidit. Enptor q̃¬
rit an retractari ħ uẽditio pos¬
sit post mulieris mortẽ abhiꝰ
quib codicull ꝑ fi dei ꝯmissum
hr̃ditas data dep̃hendẽt᷑ anuo
solu qͣtitas p̃tu abhr̃de uxo¬
ris. fidei ꝯmissariis deb̾et᷑ .R.

Expanded text:
 testator praecepit: praedium hereditarium uxor infructuosum rationi suae existimans vendidit: emptor quaerit, an retractari haec venditio possit post mortem mulieris ab his, quibus codicillis per fideicommissum hereditas data deprehenderetur an vero solum quantitas pretii ab herede uxoris fideicommissariis debeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ullo iuris ꝑito.rationẽ animi
mei potius secutus quã nimiã
⁊ miseriã diligẽtiam. ⁊ simmꝰ
aliquid legittime minus ue ꝑi¬
te fecero ꝓiure legittimo hr̃u
debet hoĩs sani uolutas. deinde
hr̃des instituit. Quesitum ẽ
intestati eius bõrum po̾ne pe¬
tita. an portiones eiꝰ ascripte
ex cã fidei ꝯmissi peti possũt.R.¬

Expanded text:
ullo iuris perito, rationem animi mei potius secutus quam nimiam et miseram diligentiam: et si minus aliquid legitime minusue perite fecero, pro iure legitimo haber‹i› debet hominis sani uoluntas': deinde heredes instituit. quaesitum est intestati eius bonorum possessione petita, an portiones adscriptae ex causa fideiccommissi peti possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. ⁊ita cauit. ꝓpt̾ res uniuer¬
sas q̃ michi cum illo frẽ meo
patruo ur̃o commes sũt. quas
sas duomiliũ aureorum. fidei
pacato patruo ur̃o accipiatis.
huc testõ. quinquenio supiu¬
xerit. ⁊ habũde patrimoiu re¬
liquid. Quesitimmẽ an hr̃des
lucrẽtii pacati ẜm u̾ba supra

Expanded text:
uersas quae mihi cum illo fratre meo patruo uestro communes sunt, quas sas duo milium aureorum, fidei Pacato patruo uestro accipiatis': huic testamento quinquennio superuixit et abunde patrimonium reliquit: quaes‹i›tum est, an heredes Lucretii Pacati secundum uerba supra
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ ut uniu̾sa datis mil¬
le aureis restit᷑uẽnt᷑. s estima¬
tionis que mortis tp̃r in reb
fuerant oblationẽ deberefiei̾.¬
Seio quem hr̃di substituerat
ita legauit. Seio si michi hr̃s
nõ erit ⁊ uxori eius marcelle
argenti libras .xx. dari uolo.
q̃ro. cum seius hr̃s extitĩt. an
marcelle legati dimidia por¬

Expanded text:
s millenis aureis restituerentur, sed aestimationis, quae mortis tempore in rebus fuerat, oblationem debere fieri.Seio, quem heredi substituerat, ita legauit: Seio, si mihi heres 'non erit, et uxori eius Marcellae argenti libras quindecim dari uolo'. quaero, cum Seius heres exstiterit, an Marcellae legati dimidia por
Abbreviated transcription (Latin):
patam. codicilł hec u̾ba inse¬
ruit. ꝑtinet aũt hii codicilli
aduxorem ⁊ filiã. Primum
aut rogo ut sic int̾ uos agatiᷤᷤ
ut me uiuo egistis. Itaq ro¬
go ut ꝗ ꝗd aut ego reliq̃ro. aut
ꝙ uos ip̃i habetis. comune uo¬
bis sit filia intestati patris.
bõrum ponem accepit. Quero
an aliqua ꝑs hr̃ditatis lutu ti¬
tu excã fidei ꝯmissi afilia ma¬

Expanded text:
ba inseruit: 'pertinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. primum autem rogo, sic inter uos agatis, ut me uiuo egistis itaque rogo, ut quidquid aut ego rel‹i›quero aut quod uos ipsae habetis, commune uobis sit'. filia intestati patris bonorum possessionem accepit: quaeritur, an aliqua pars hereditatis Lucii Titii ex causa fideicom
Abbreviated transcription (Latin):
mimisiss neutrum libmͣ fieri
labeo putat. S tubo. eum qui
remansiss inpot̾ate. lip̃m fu¬
turum ⁊ legatum hĩturum pu¬
tat. tuberonis siũam uolũtati.
defũcti magis puto ꝯuem᷑re.
na habebatati legauit. pocula
oleagina parła.duo. Runũ pã
paria. neqita poculoru paria
duo. Idem ⁊ trebatius. ¶Qui
aufidio legauerat.⁊ br̃dem eam
Re. hr̃dem teneri sinere frui. hoc
amplius hr̃dem mercedẽ queꝙ¬
esto. post biẽnium legatu debi
existimio. quia mid tp̃e ⁊ lib̾tas
⁊ legatum referri debet ꝙ ⁊ tre¬
es. nullos fructus eiꝰ rei ea uen¬
ditione exciꝑe tibi lib̾m erłt. qr
id p̃tium ad totam cãmͥ fundi
ꝑtinet. ¶ Qui fũdum mãdato
meo. insocietatẽ michi ⁊ sibi e¬
merat. deĩde eum finibo diuisat
⁊ priusquã michi tradẽt. ita eu
tibi legauerat. fũdum meũ illi
do. negaui amplius quam ꝑtẽ
testatum eẽ patrẽ . f. ut mãdati
hr̃s eius dãpnaret᷑. ¶Uxorime¬
e dum cum filio meo cãpue eĩt

Expanded text:
 neutrum liberum futurum Labeo putat: sed Tubero eum, qui remansisset in potestate, liberum futurum et legatum habiturum putat. Tuberonis sententiam voluntati defuncti magis puto convenirenea habebat, ita legavit: pocula oleaginea paria duo. respondi unum par paria neque ita: poculorum paria duo: idem et Trebatius. Qui Aufidio legaverat et heredem eam  respondi heredem teneri sinere frui: hoc amplius heredem mercedem questo', post biennium legatum deberi existimo, quia in id tempus et libertas et legatum referri deberet: quod et Trees, nullum fructum eius rei ea uenditione excipere tibi liberum erit, quia id pretium ad totam causam fundi pertinet. Qui fundum mandatu meo in societate mihi et ‹s›ibi emerat, deinde eum finibus diuiserat et priusquam mihi traderet, ita eum tibi legauerat 'fundum meum do'. negaui amplius partem testatum esse patrem familias, ut mandati heres eius damnaretur. 'Uxori meae, dum cum filio meo Capuae erit,
Abbreviated transcription (Latin):
nisl uere filiu̾s fũit. ¶ Illud
notãdum ẽ ꝙ denuntiatio a
marito nõ incipit. s am̾ulie¬
re. S simaritus ultro custo¬
des offerat. ⁊ eanon admĩtrit
uel si nõ denuntiaũt mulier.
aut si denũtiaũt quidem. cu¬
stodes aũt arbitrio iudicis nõ
admiẜit. lib̃m eẽ marito parẽ¬
tue eius ꝑ tum nõ agnoseẽ.¬
¶ Similier ẽẽ se p̃gnantẽ. intͣ
denuntiãs. cã cognita audiri
debebit. Quin iimo ⁊ si ĩ to¬
tum omiẜit denuntiatione.
tunon utiles. ¶Eleganter
ꝯ.locus sit. Et ait plautianũ
non urdetur sentiare quia in¬
tradies xxx. nascatur. Quip¬
pe dies .xxx. ad denuntiãdu¬
arbitror. Quẽ admodum ꝑ oͣ¬
rium. si maritus uxore denũ¬
tiante custodes miẜit nullu
p̃urditium sibi facit. licebit¬
ei igitur ꝑtum editum ex se
negare. nec ei necebit qd uẽ¬
trem custodierit. ⁊ ita Marcelł.
libro sexto digestorum scrib.
ait enim. siue quis neget ux¬
orem. siue ex se p̃gnantem.¬

Expanded text:
nisi vere filius fuerit. Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, vel si non denuntiaverit mulier, aut si denuntiaverit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentive eius partum non agnoscere. Si mulier esse se praegnatem intra denuntians causa cognita audiri debebit. Quin immo et si in totum omiserit denuntiationem, tii, non utiles. Eleganter locus sit. Et ait Plancianum non videtur sentire, qui intra diem trigesimum nascatur: quippe dies triginta ad denuntiandarbitror. Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi facit. licebit igitur ei partum editum ex se negare nec ei nocebit, quod uentrem custodierit: et ita Marcellus libro septimo digestorum scripsit: ait enim, siue quis neget uxorem siue ex se praegnatem
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝙ factum ẽ de
ubis agnoscendis
duas spẽs ꝯplectit᷑.
unã. edru qui agnoscunt.
alt̾am eorum qui falsum par¬
tum subituĩt. ¶ꝑmittit᷑
git᷑ur mulieri parentiue in
cuĩ potate ẽ. uł ei cuĩ madatũ
abeis ẽ. si putẽt p̃gnantem.
denũtiare intradies .xxx. pt
diuortium ꝯnũandosap̃i ma¬
rito uł parenti ĩ cuiꝰ pot̾ate ẽ
aut domum denũntiare. si
nullus eorum copiam hãt.
Domũ accipe debemus hospi¬
tium si ĩ ciuitate manieat. Qd̾
uł in municipio allic ubi la¬
rẽmͣ inmio. collocarẽt. ¶ De¬
nũtiare aũt ẽ hoc tm̃ eẽ mu¬
lierem ex eo p̃gnantẽ: Non
ergo hoc denuntiat ut mit¬
tat custodes maritus. Suf¬
ficit enim mulieri hoc notũ
ficẽ Quod sit p̃gnansma¬
riti ẽ iam aut mittẽ custodes.
aut ei denũtiare ꝙ nõ sit exse
p̃gnans. hoc aũt uel ip̃i maĩ¬
toul alu noĩe ẽĩus facẽ ꝑmit¬
tit᷑. ¶Pena aũt mariti ea ẽ¬

Expanded text:
uod factum est de liberis agnoscendis, duas species complectitur, unam eorum qui agnoscunt, aliam e‹a›rum quae falsum partum subiciunt. Permittit igitur mulieri parentiue in cuius potestate est uel ei cui mandatum ab eis est, si ‹se› putet praegnatem, denuntiare intra dies triginta post diuortium connumerandos ipsi marito uel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum c‹o›piam habeat. Domum accipetium, si in civitate maneat: quod vel in municipio, illic ubi larem matrimonio collocarent: Denuntiare autem hoc tantum esse mulierem ex eo praegnantem. Non ergo hoc denuntiat, ut mittat custodes maritus: sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod sit praegnas. Mariti est iam aut mittere custodes aut ei denuntiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem vel ipsi marito vel alii nomine eius facere permittitur. P
Abbreviated transcription (Latin):
uideri eius fidei ꝯmissu. s de¬
monstratu uñ accipe posset.
d̾. Si fidei mee ꝯmittat᷑. ut
ꝙ michi relictum fuãt supra
ꝙ caꝑe possum.alu restituam.
posse me id cape. ꝯstat.
uestem prroris ꝯcubine uten

Expanded text:
videri eius fidei commissum, sed devideri eius fidei commissum, sed demonstratum, unde accipere posset: . Si fidei meae committatur, ut, quod mihi relictum fuerit supra quod capere possum, alii restituam, posse me id capere constauestem prioris concubinae uten
Abbreviated transcription (Latin):
tate eius.⁊ bis que intestõre¬
lique̾rat. herimupi bona adfis¬
cum puenerãt. titia soror. fi¬
deiꝯmissum petebat. q̃rebatur
utrum ꝓ hr̃ditate tm̃ an ⁊̃ pro
his que post mortẽ frĩs roga¬
tus erat restitue̾. pat̾ eam uo¬
luiss acciꝑe ea. que codicillis
reliquerat. m̾ichi abomĩ uo¬
luntate recessum uidebatim.
placuit humanius int̾pretai.
ea sola que uiuente frẽ accep¬
tura erat: adempta uideri. nõ
etram que post mortẽ eius re¬
liq̃rat si sine lib̾is decederet.
decedens institutis quibda
hrdibalũpno suo quinquagĩ¬
ta legauerat. eaq auilio ma¬
uro colono suo expensionib
fundi debitis abeo prari uoi¬
luerat. eidemq mauro q̃dam
legauerat. cum dehr̃ditate fi¬
scus q̃onem mouiss. iussu pro¬
curatoris maurus pecunia fi¬
sco soluerat. postea hr̃s scriptꝰ
optinuerat adusus fiscum. a¬
lumpno aũt mortuo hr̃s eius
fidei ꝯmissum abhẽde mauri
petebat. placuit imꝑatori ñ

Expanded text:
tate et his, quae in testamento reliquerat: Hermippi bona ad fiscum pervenerant: Titiana soror fideicommissum petebat. quaerebatur, utrum pro hereditate tantum an et pro his, quae post mortem frater rogatus erat restituere, pater eam uoluisset accipere ea quae codicillis reliquerat. mihi ab omni uoluntate recessum uidebatur. placuit humanius interpretari ea sola, quae uiuente fratre acceptura erat, adempta uideri, non etiam quae post mortem eius reliquerat, si sine liberis deceder‹e›t, decedens institutis quibusdam heredibus alumno suo quinquaginta legauerat eaque ‹a› Iulio Mauro colono suo ex pensionibus fundi debitis ab eo praestari uoluerat eidemque Mauro quaedam legauerat: cum de hereditate fiscus quaestionem mouisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco soluerat: postea heres scriptus optinuerat fislumno autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat. placuit imperatori non
Abbreviated transcription (Latin):
sequendũ s uborum int̾preta¬
tionẽ eẽ faciendã. Idemq uo̾
infilia uł inqualibet alia ꝑsoã
iuris eẽ. labeonis smña uera est.
¶Cum ita legatum ẽẽt ut titia.
quãtulam unus hr̃s sinon e¬
quales ꝑtes ẽẽnt hr̃dum qũi¬
tus mutius ⁊ gallus putabã
maximã ꝑtem legatam eẽ q̃r¬

Expanded text:
sequendum, sed verborum interpretatio esset facienda idemque vel in filia vel in qualibet alia persona iuris esset. Labeonis sententia vera est. Cum ita legatum esset, ut Titia quantulam unus heres, si non aequales partes essent heredum, Quintus Mucius et Gallus putabant maximam partem legatam esse, q
Abbreviated transcription (Latin):
legata accipiat. ¶Mies i.
eum exmilitari delicto capi¬
tali deã sũt suĩa.pmittente eo
¶ Mortis dãpnum ꝑfidei ꝯmis¬
sum ẜui relicti. ante quã mõaͣ
fiat. fidei ꝯmissarius solus p̃a¬
titur. licet alienus relinquat᷑.¬
tauł fideiꝯmissa impatorem
uendicare uerecũdũm ẽ. Dẽce̾t
enim ⁊ tante maiestatis eas ẜ¬
uare leges quib ip̃e solutus ẽẽ ⁊¬
uidetur.

Expanded text:
legata accipiat. Miles in eum ex militari delicto capitali dicta sententia, permittente eo . Mortis damnum per fideicommissum servi relicti, antequam mora fiat, fideicommissarius solus patitur, licet alienus relinquata vel fideiuindicare inuerecundum est: decet enim tantae maiestati eas seruare leges, quibus ipse solutus esse uidetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Qd̾ si ei qui post testamẽ¬
tum factum ⁊ ante quam co¬
dicilli scriberẽtur mortiuis eẽt
datum eẽt ꝓnõ scripͣto hẽtur.
¶Codicillorum ius singulare ẽ.
ut quecumq inhis scrib̾ent᷑.
ꝑinde hãntur. ac si intestam̃¬
to scripta ẽẽnt. Ideoq ẜuo qui
testam̃ti faeti tp̃r testatoris
fuisset. codicillorum tp̃r alie¬
mis nõ recte lib̾tas direc̾ta
datur. Et ꝯtra sicum testam̃¬
tum fiebat aliereẽt. codicillo¬
rum tp̃r testatoris antelligit᷑
alieno ẜuo lib̾tas data. Et iõ
licet directe lib̾tates deficiã
at tñ ad fideiꝯmissarias eun¬
dumẽ. ¶ furiosus nõ intelli¬
gitur codicillos facͬe. qr nec a¬
luid quiequã agere intelligi¬

Expanded text:
st testamentum factum et antequam codicilli scriberentur mortuus esset, datum esset, pro non scripto habetur. Codicillorum ius singulare est, ut quaecumque in his scribentur perinde haberentur, ac si in testamento scripta essent. ideoque seruo, qui testamenti facti tempore testatoris fuisset, codicillorum tempore alienus, non recte libertas directa datur. Et contra si, cum testamentum fiebat, alienus esset, codicillorum tempore testatoris, intellegitur alieno seruo libertas data. et ideo licet directae libertates deficiunt, attamen ad fideicommissarias eundum est. Furiosus non intellegitur codicillos facere, quia nec aliud quicquam agere intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
bũtur ea dequib alit defũctus
nouissime uidĩc̾auit.
ẜunt. Nichil egisse matrẽ que
cum pure lib̾os suos hr̃des in¬
stituͣit. ꝯdietionẽ emancipati¬
oms codicillis adiecit. ꝗa nec
ꝯditionẽ hr̃di instituto codi

Expanded text:
buntur ea, de quibus aliter defunctus buntur ea, de quibus aliter defunctus nouissime iudicauit.runt nihil egisse matrem, quae, cum pure liberos suos heredes instituerit, condicionem emancipationis codicillis adiecit, quia neque condicionem heredi instituto codi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Siquis cum nullum testa
m̃tum hebat.codicillis fideicõ¬
missa hoc modo dedit. quisꝗs
michi hr̃s erit bõrum ue possõr.
om̃zeius hr̈des eent adquos
legittima eiꝰ hr̃ditas uł bõrum
p̾o p̃uẽtura eẽt. S ⁊ si post co¬
dicillos factos natus quis eẽt
ꝓximus agnatus uł suus hr̃s.
fidei ꝯmissum prare debebit..
Intelligitur enim is quoq he¬
res scriptus.⁊ ideo nõ ꝑinde
bñdus ẽ. ac sirũpiss hos codi¬
cillos. ¶Testam̃to faeto etiaz¬
si cõdicilli in eo ꝯfirmati non.
ẽẽnt uires tñ exeo capient. de¬
inq si extestam̃to hr̃ditas ad¬
dita non fuiss. fidei ꝯmissum.
ex huiꝰmodi codicillis nullius
soluendo sit. recte lib̾tatemda¬
re. placuit. quãius testam̃ti fcĩ
tp̃r soluendo nõ sit.¬
Ap̃. nte tabulas testam̃ti
codicilli facti non alit̃ ualent
quam si testam̃to ꝙ postea fac¬
tum ẽ uel codicilli ꝯfirmentur.
aut uoluntas eorum quocũq
inditio retineatur. S nõ ẜua¬

Expanded text:
. Si quis cum testamentum nullum habebat, codicillis fideicommissa hoc modo dedit: 'quisquis mihi heres erit bonorumue possessor, omnes heredes eius essent, ad quos legitima eius hereditas uel bonorum possessio peruentura esset. Sed et si post codicillos factos natus quis esset proximus adgnatus uel suus heres, fideicommissum praestari debebit: intellegitur enim is quoque heres scriptus et ideo non perinde habendus est ac si rupisset hos codicillos. Testamento facto etiamsi codicilli in eo confirmati non essent, uires tamen ex eo capient. denique si ex testamento hereditas adita non fuisset, fideicommissum ex huiusmodi codicillis nullius soluendo sit, recte libertatem dare placuit, quamuis testamenti facti tempore soluendo non Ante tabulas testamenti codicilli facti non aliter ualent, quam si testamento quod postea factum est uel codicillis confirmentur aut uoluntas eorum quocumque indicio retineatur: sed non serua
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniam dare iuissus potuiss
br̃dit᷑iru. quia nichꝰ ex bonis
patris capit. non uidebit᷑ sebo¬
nis inmisce̾. hec enim actio.
rei ꝑsecutionẽ ꝯtine̾t.
.d. Siquis extraneus re hr̃¬
ditariam qiͣ surripiẽs uł expͥi¬
lans tenet. nõ ꝓ hr̃de gerit.
nam admissum ꝯĩam uolun¬
tatem declarat. ¶Int dum
aũt ammus solus eumobstrĩ¬
get hr̃ditati. Ut puta sire nõ
hr̃ditaria qĩ hr̃s usus sit. S
ita demum ꝓhr̃de gerendo ac¬
quiret hr̃ditatem suam sit ei
delata. cet̾m ex quib caĩs repy¬
diantẽ nichil agere diximus.
Erhusdem caĩs nec pro hr̃de
gerendo quicquã age̾t. ¶Sci¬
endum ẽ. siquis ꝑtem exqua
institutus ẽ ignorau̾it. uł..
scripsit. nichil ei noc̃ẽ quo mi¬

Expanded text:
pecuniam dare iussus potuissethereditarii, quia nihil ex bonis patris capit, non uidetur bonis inmiscere: haec enim actio rei persecutionem continet.Si quis extraneus rem hereditariam quasi subripiens uel expilans tenet, non pro herede gerit: nam admissum contrariam uoluntatem declarat. Interdum autem animus solus eum obstringet hereditati, ut puta si re non hereditaria quasi heres usus sit. Sed ita demum pro herede gerendo adquiret hereditatem, si iam sit ei delata: ceterum ex quibus causis repudiantem nihil agere diximus, ex isdem causis nec pro herede gerendo quicquam agere sciendum est. Si quis partem ex qua institutus est ignorauit, Iulianus scribit nihil ei noc
Abbreviated transcription (Latin):
nõ transeũt. Uideamus an ho¬
nerib se in miscĩt hr̃ditarus.
ut puta alib̾to parentis opas
petit quas hr̃s extraleus pe¬
non gͦessisse. cum petitio earũ
⁊̃ creditorib ꝯpetat. ⁊ maxime
hr̃dem institutum qui se bonis
pat̾nis abstinuit. uulgo p̃uta¬
re quosdam. si astatu libo peciũ¬
am accepit. ac̾cditorib ꝯueĩẽ¬
dum. siue nũmi pẽculiares fue¬
rint. siue nõ fũint. quia ex de¬
functi uolũtate accipit᷑. ꝙ cõ¬
ditionis implende erusa dat᷑.¬

Expanded text:
uideamus, an oneribus se immerserit hereditariis. ut puta a liberto parentis operas petit: has heres extraneus penon gessisse, cum petitio earum etiam creditoribus competat et maxime heredem institutum qui se bonis paternis abstinuit uolgo putare quosdam, si a statulibero pecuniam accepit, a creditoribus conueniendum, siue nummi peculiares fuerint siue non fuerint, quia ex defuncti uoluntate accipitur, quod condicionis implendae causa dat
Abbreviated transcription (Latin):
Apel pi
nõ hoc aĩo quasiphr̃de gereret.
s dum ei qui substitutus ẽ. uł
abintestato hr̃s extiturus. ꝓ¬
spicitaut res tp̃r ꝑituras distra¬
xit. in ea cã est. ut ꝓhr̃de nõ ges¬
serit qr nõ hoc animo fu̾it .n.¬

Expanded text:
uel si non hoc animo, quasi pro herede gereret, sed dum ei, qui substitutus est uel ab intestato heres exstaturus, prospicit, aut res tempore perituras distraxit: in ea causa est, ut pro herede non gesserit, quia non hoc animo fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui. Aliquid facit qͣi hr̃s Et ge¬
neralĩt uil. scribit. Eum demũ
plor̃de gerere qui aliquid qĩ he̾¬
res gerit. ¶Probrde aũt ge¬
rere non ẽẽ tam facti. quam.
ammi.nam hoc aĩo ẽẽ debr ut
uelit br̃s ẽẽ. Cet̾um siquid pie¬
tatis cã fecit. siquid custodie
cã fecit. siquid qi non hr̃s egit.
s quasi alio uire dñs. apparet
nõ uideri ꝓhr̃de gessisse. Et iõ
solent testari libi qui necessãii
existunt non aĩo hr̃dis se ge¬
rere que gerunt. s aut pieta¬
tis aut custodie cã. aut ꝓsuo.
ut puta patrem sepelluut.aił
iusta ei fecit. Si aĩo br̃dis. ꝓ
hr̃de gessit. enim uõ si pietatis
cã hoc fec̾it nõ uidetur ꝓhr̃de
gessisse. ¶Seruos hr̃ditarios
pauit. ium̃ita aut pauit aut
distraxit. si hoc ut hr̃s gessit.
probr̃deaut sinõ ut br̃s fecit
s ut custodiat aut putauit.
sua aut dum delib̾aret quid
fecit. ꝯsulẽs ut salue eẽnt res
hr̃ditarie. si forte ei ñ placiũt
prohr̃de gerere. apparet non

Expanded text:
qui aliquid facit quasi heres. et generaliter Iulianus scribit eum demum pro herede gerere, qui aliquid quasi heres gerit: pro herede autem gerere non esse facti quam animi: nam hoc animo esse debet, ut uelit esse heres. ceterum si quid pietatis causa fecit, si quid custodiae causa fecit, si quid quasi non heres egit, sed quasi alio iure dominus, apparet non uideri pro herede gessisse. Et ideo solent testari liberi, qui necessarii existunt, non animo heredis se gerere quae gerunt, sed aut pietatis aut custodiae causa aut pro suo. ut puta patrem sepeliuit uel iusta ei fecit: si animo heredis, pro herede gessit: enimuero si pietatis causa hoc fecit, non uidetur pro herede gessisse. seruos hereditarios pauit iumenta aut pauit aut distraxit: si hoc ut heres, gessit pro herede: aut si non ut heres, sed ut custodiat, aut putauit sua, aut dum deliberat, quid fecit, consulens ut saluae sint res hereditariae, si forte ei non placuerit pro herede gerere, apparet non
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. I molegato eademũ ua¬
sa secunt᷑. que ita diffusa sũt ut
nõ ad ppetuum usum uasa res
lus sit. debi ⁊ sensum testatoĩs
allłs putat ẽẽ. u̾borum alium.
cet̃m dolia ĩ uasis uinarus non

Expanded text:
.Uino legato ea demum uasa sequuntur, quae ita diffusa sunt, ut non ad perpetuum usum uasa reseliis sit deberi et sensum testatoris alium putat esse, uerborum alium: ceterum dolia in uasis u
Abbreviated transcription (Latin):
.Exeo uino. ꝙ ĩ illo fundo
nasceret᷑. hr̃s meus amphoras
x. quot amnuis mãnos singulos
dato. Quo ãno nõ fuiss natuma
exsupiore anno eius fudi eum
nũm amphorarũ hr̃dem uinũ¬
daturum.sab̾. existimat. Que

Expanded text:
eo vino quod in illo fundo nascetur, heres meus amphoras decem quotannis in annos singulos dato". quo anno natum non fuisset, ex superiore anno eius fundi eum numerum amphorarum heredem daturum Sabinus existimat. quae
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽ. ¶Illud um ẽẽ puto.
cui uinum cum uasis legatum
erit.ei amphoras ⁊ cados in.
quib una diffusa ẜuamus le¬
gatos eẽ.uinum enĩ inãpho¬
ras ⁊ cados hac m̃te diffundi¬
mus. ut inhis eẽt donec usus
dolia aũt aliam mentẽ conici¬
phoras ⁊ cados diffũdamus.
urnalib hẽbat diffusum. is ti¬
bi uinum legauerat in ãphoi̾s.
om̃e illud quoq unum ꝙ ĩur¬
nalib fuiss. legatũ ẽẽ labeꝰ.⁊
trebatiu knderũt. ¶ Cui diu¬
cia legata ẽẽnt. sinchil aliud
testõ significetur. omĩa hec ẽẽ
legat.i. mulsum. passu. defrue¬
tum⁊ similes potiones. Item
uuas.ficus. palm̾as.caricas.i¬
Quod sita eẽt legatumaunũ
ampboiirur̃ amineum grecu
⁊ dulcia o̾ianichil int̃dulcia
nisi ꝙ potionis fuiss. legatum
putat labeo. excollatiõe iuni ã¬

Expanded text:
. illud uerum esse puto, cui uinum cum uasis legatum erit, ei amphoras cados, in quibus uina diffusa seruamus, legatos esse: uinum enim in amphoras et cados hac mente diffundimus, ut in his sit, donec usus dolia autem alia mente coiciamphoras et cados diffu‹n›damusurnalibus habebat diffusum, is tibi uinum legauerat in amphoris omne. illud quoque uinum, quod in urnalibus fuisset, legatum esse Labeo et Trebatius responderunt.Cui dulcia legata essent, si nihil aliud testamento significetur, omnia haec esse legata: mulsum passum defr‹u›tum et similes potiones, item uuas ficos palmas caricas.Quod si ita esset legatum: "vinum amphorarium Aminaeum Graecum et dulcia omnia", nihil inter dulcia, nisi quod potionis fuisset, legatum putat Labeo ex collatione vini am
Abbreviated transcription (Latin):
habuit legauit.deinde hoc eoa¬
cuit. licet postea maceti locum
tum fuit. Et ẽ hoc um. nisi uo¬
luntas adu̾setur. ¶Umo ant
pat̾no legato io demũ legatũ
uidetur ꝙ testator uni nuo
liare uinim. legxtum sit. idꝯ
tinebit. qd̃ ẜui habu̾int. Cur
tam d̾u̾ise ꝙ pat̾num uinum i¬
iam cepit usus ip̃ius eẽ testa¬
toris. peculiare ĩ usu ẜuorum
remansit ¶ tem siuinu uetus
sit legatum.
atum extimabit᷑.i. quot ãnoꝵ
uino. ꝓuetẽ utebat᷑. Qd̾ sinq̃
appareat.¬

Expanded text:
habuit legauit, deinde hoc coacuit, licet postea in aceti locum tum est: et est hoc uerum, nisi uoluntas aduersetur.Uino autem paterno legato id demum legatum uliare uinum legatum sit, id continebitur, quod serui habuerunt. cur tam diuerse? quod paternum uinum iam coepit usus ipsius testatoris esse, at peculiare in usu seruorum remansit.Item si uinum uetus sit legatum, atum aestimabitur, id est quot annorum uino pro uetere utebatur. quod si non appareat
Abbreviated transcription (Latin):
implete. ⁊ br̃des septitie resti¬
tuere publio meuio ⁊ gaio cor¬
uideri ẽẽ uoluntatẽ testatricis.
rep̃sentationẽ fidei ꝯmissi desi¬
derari. ut amplius ad substitu¬
tos pueniat quã ad puerump¬
potuiss. Et uba quide uidẽt
rep̃sentare fideiꝯmissũ. S nõ
ẽ ueri simile ut maturius uolu¬
erit testatrye ad substiuutos id
transferre. nec quicquã mutet
⁊ si puer uuẽt nõ prius septi¬
tie hr̃des quã septitia possent
conuenuiri
Auł. Siquis eum quẽ ip̃e ma¬
numitt̃e nõ poterat. legauit
ita. ut eum legatarius manu.¬
mittẽt. ⁊ si alegato nõ repellat᷑

Expanded text:
impleto et heredes Septiciae restituere i‹d› Publio Maeuio et Gaio Coruideri contra uoluntatem testatricis repraesentationem fideicommissi desiderari, ut amplius ad substitutos perveniat, quam ad puerum ppotuisset. et verba quidem videntur repraesentare fideicommissum, sed non est verisimile, ut maturius voluerit testatrix ad substitutos id transferre. nec quicquam mutat, etsi puer uiueret, non prius Septiciae heredes quam Septicia possent conueniriam.Si quis eum, quem ipse manumittere non poterat, legauerit ita, ut eum legatarius manumitteret, etsi a legato non repellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
siuirauit se .x. daturum auti
his eoci ad hr̃ditatẽ uł legatr̃
admit᷑tat᷑. tñꝯ pellitur facere
id ꝙ facturum se irare uissus
ẽ soloiire urãdo remisso. ¶Cũ
eadem res alt̾i pure. alteri sub
ꝯditione legatur. aut cum alt̃
puire. alt̾ sub ꝯditione hr̃s sc̃p¬
tus ẽ. ꝑs legati uł br̃ditatis.
deficiente ꝯditione accrescit eti

Expanded text:
em daturum" aut rbis edicti ad hereditatem vel legatum admittatur, tamen compellitur facere id quod facturum se iurare iussus est solo iureiurando remisso. Cum eadem res alteri pure, alteri sub condicione legatur aut cum alter pure, alter sub condicione heres scriptus est, pars legati vel hereditatis deficiente condicione adcres
Abbreviated transcription (Latin):
arc̃. IPublius meuĩ testõ suo
uita canit. quisquis michi hr̃s
hr̃des ue erunt do lego fideiq
eorum ꝯmitto utident gaio.
seio sororis mee filio ĩ honore
ꝯsulatus quadragĩta. Uiuome¬
uio seius ꝯsul designatus ẽ et
munus edrdit. deinde exlelis
ianũdrus ꝯsulatum ĩ gressus ẽ.

Expanded text:
rum.Publius Maeuius testamento suo ita cauit: 'quisquis mihi heres heredesue erunt, do lego fideique eorum committo, uti dent Gaio Seio sororis meae filio in honorem consulatus quadringenta': uiuo Maeuio Seius consul designatus est et munus edidit: deinde ex calendis Ianuariis consulatum ing
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Eilie sue itaꝗs legauit.
Sititia filia mea arbitratu lu.¬
tu titu nupsit ei tot hr̃s ms̃
dato.titio ante testatorẽ mor
tia uxor mea optato philargi¬
cum puerum ⁊ agatheã ancil¬
lam qui mei erũt cum moriar.
is qui testm̃ fecit. agatheam
quã testam̃ti tp̃r buit uẽdidit.¬
⁊ postea ancillas emit. ⁊ exhis
uniagathee nom̃ imposunt. q̃¬
situm ẽ an hec legatauideat᷑.¬

Expanded text:
um.Filiae suae ita quis legauit: 'si Attia filia mea arbitratu Lucii Titii nubserit, ei tot heres meus dato'.Titio ante testatorem mortt deberi. 'Attia uxor mea optato Philargyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei erunt cum moriar': is qui testamentum fecit Agatheam, quam testamenti tempore habuit, uendidit et postea ancillas emit, ex his uni Agatheae nomen imposuit: quaesitum est, an haec legata uideretu
Abbreviated transcription (Latin):
tas in ꝯditionib ꝯsistit que ĩ
si ĩ capitolium nõ ascenderit.
si stichum nõmanumiẜit.⁊ ĩ
sim̾iilib. ⁊ ita aristomi ⁊ neratõ
uerum in hr̃ditatib quoq idẽ
remedium admissum ẽ. unde
siuxor maritum suum cui do¬
tem ꝓmiẜat. ita b̾rdem scripse¬
rat exꝑte. si dotem quã ei pro¬
misi. neq petierit n exegẽit.
denũtiare cum posse coberedi
se accepto patum face̾ dotem
uel cauẽ. ⁊ita adire posse hr̃¬
ditatem¶ S si ex assebr̃s sit ĩ¬
stitutus maritus subea ꝯditi

Expanded text:
t in condicionibus, quae in 'si in Capitolium non ascenderit' 'si Stichum non manumiserit' et in similibus: et ita Aristoni et Neratio uerum in hereditatibus quoque idem remedium admissum est.Unde si uxor maritum suum, cui dotem promiserat, ita heredem scribserit ex parte: 'si dotem, quam ei promisi, neque petierit neque exegerit', denuntiare eum posse coheredi paratum se accepto facere dotem uel cauere et ita adire posse hereditatem. sed si ex asse sit institutus maritus sub ea condi
Abbreviated transcription (Latin):
Que nõ exuire ueniẽt ĩ bis n¬
chil amplius exigendum est
quã ut implete ẽent. Ueluti
siquis se filium fa. existimat
cum sit pat̾ familias.pot̾i̾t ac¬
quirere hr̃ditatẽ. Quare ⁊ ex
pt̃e hr̃s scriptus. qui ignorat
antabule testĩ aꝑte sit. adire
br̃ditatem potĩt.
d̾. Quotiẽs subꝰditiõe mulis¬
eri legatur si nõ nupẜit ⁊ eius
fidiomissum sit ut titio resti¬
tuat sinubat. ꝯmode statuit᷑.
etiam sinupẜit legatum ea
pete̾ posse ⁊ non ẽẽ cogendam
fideiꝯmissum pr̃are.¬
ẽ uerius ẽ ut ꝯditionẽ scinde̾
nõ possit. ne ⁊̃ legatum scinda¬
tur. Igitur quãius alt̾i .u. dede¬
rit nullam ꝑtem fũdi uendi¬
aut illo omittente hr̃ditater
ei qui solus adierit hr̃ditate
tota .x. dederit.
tiens ꝑ eum cuiꝰ int̃ est ꝯditioẽ
impleri. fit quominus ĩpleat᷑.
ut pinde hãtur. ac si impletas
ditio fuiss. ꝙ ꝑleriq ⁊ ad lega¬
ta.⁊ adhr̃dum institutioẽs ꝑ¬
duxerũti. Quib exẽplis stipula

Expanded text:
uero ex iure uenient, in his nihil amplius exigendum, quam ut impletae sint. ueluti si quis se filium familias existimat, cum sit pater familias, poterit adquirere hereditatem: quare et ex parte heres scriptus, qui ignorat, an tabulae testamenti apertae sint, adire hereditatem poterit..Quotiens sub condicione mulieri legatur 'si non nubserit' et eiusdem fidei commissum sit, ut Titio restituat, si nubat, commode statuitur et si nubserit, legatum eam petere posse et non esse cogendam fideicommissum praee, uerius est, ut condicionem scindere non possit, ne etiam legatum scindatur. igitur quamuis alteri quinque dederit, nullam partem fundi uindiaut illo omittente hereditatem ei, qui solus adierit hereditatem, tota decem dederit. tiens per eum, cuius interest condicionem impleri, fit, quo minus impleatur, ut perinde habeatur, ac si impleta condicio fuisset: quod plerique et ad legata et ad heredum institutiones perduxerunt. quibus exemplis st
Abbreviated transcription (Latin):
re factarum ratio hãtur. Cur
plurimis anins in matrinx¬
nio fu̾it. necc̃e est. primi ãni
cõputari tp̃c quod sit ante da
s hĩtiratione p̃cedentis tem¬
poris quomulier in matrio¬
mofũit. Neq enim si uinde¬
mietp̃r fũñdus indotenda¬
tus sit. eumq uir exklis no¬
uembris primis fruendum
lõcͤaũit. mensis ĩan̾. suppmia
die.facto diuortio. retinẽ ui¬
rum ⁊ undennie fruc̃t᷑us ⁊ eiꝰ
anni quo diuortium factum
ẽ quartam ꝑtem merceclis e¬
quumẽ. alioq̃um si cõactis i¬
uindemiis. alt̾a die diuortiũ
int̾cedat. fructus integros rͥe¬
tinebit. Itaq sunfine mensis
ianuarii. diuortium fiat. et qͣ¬
tũor m̃sib matrimoniu ste¬
t̃it. uindenne fruc̃tus ⁊ quar¬
ta portio mercedis instantis
anni ꝯfũndi debebunt. ut ex

Expanded text:
re factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni computari temporis quod sit ante datsed habita ratione praecedentis temporis, quo mulier in matrimonio fuit: neque enim, si uindemiae tempore fundus in dotem datus sit eumque uir ex calendis Nouembribus primis fruendum locauerit, mensis Ianuarii suprema die facto diuortio, retinere uirum et uindemiae fructus et eius anni, quo diuortium factum est, quartam partem mercedis aequum est: alioquin si coactis uindemiis altera die diuortium intercedat, fructus integros retinebit. itaque si fine mensis Ianuarii diuortium fiat et quattuor mensibus matrimonium steterit, uindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
net. si fructib estantib fũdu
mulier recipiat. Int̾dumreti¬
nebit tm̃ maritus ⁊ nichilre¬
stituet .i. si nõ plũs erit quam
ꝓportione eum retinẽ oportet.
Int̾dum uõ reddet. si plus ꝑ¬
cepit quam eum retine̾ opor¬
tet. Ea dem ꝯdietio erit ⁊̃ sicũ
sõcero uel cum hr̃de altutrius
dedote agatur. ¶Impendia
aũt fructuum ꝓcĩpiendoru¬

Expanded text:
net, si fructibus stantibus fundum mulier recipiet: interdum retinebit tantum maritus et nihil restituet, id est si non plus erit, quam pro portione eum retinere oportet: interdum uero et reddet, si plus percepit quam eum retinere oportet. eadem condicio erit etiam, si cum socero uel cum herede alterutrius de dote agatur. Impendi autem fructuum
Abbreviated transcription (Latin):
rescriptum. filiaͣm rasi eui¬
dent̃ contradĩcit uideri eõ¬
filiam hr̃et. nam ubinon
consentire quis eam meri¬
tocredat. S si absens fi¬
la sit. dicendum erit nõ
exuoluntate cius rofactũ.
cauendumq apatre rat᷑a
rem filiam hĩturam. Ubi¬

Expanded text:
rescriptum filiam, nisi euidenter contradicat, uideri confiliam habeat: nam ubi non consentire quis eam merito credet. sed si absens filia sit, dicendum erit non ex uoluntate eius id factum cauendumque ratam rem filiam habituram
Abbreviated transcription (Latin):
les. dici oportẽ infructum ce¬
dere. Simin̾us qi deteriorem
fũdum fec̾it.maritus tenẽbi¬
tur. S.⁊ si ui tempestatis ceci¬
derint. dici oportet p̃tun eaꝵ
restituẽdum mulieri. nec in
fructum cedẽ. Non magis q̃
si thesausus tuus finit inuẽt᷑.
Infructu enim nõ ꝯputabit᷑.
s ꝑs eius dimidia restituetur
qi malieno inuenti. ¶Si uir
infundo mulieris dotali. lapi¬
dicinas marmoreas ĩ uenerit.
⁊ fũdum fructuosiorẽ fecett.
marmor ꝙ cesum n exporta¬
tum ẽ mariti eẽ ⁊ impensa ñ
ẽ ei pr̃anda. qr nec in fructũ ẽ¬
in irnior nsi taliᷤ sit᷑ ut lapis
ibi renascat᷑ quales sũt ĩgallia¬

Expanded text:
cedere, si minus, quasi deteriorem fundum fecerit, maritus tenebitur. sed et si ui tempestatis ceciderunt, dici oportet pretium earum restituendum mulieri nec in fructum cedere non magis, quam si thensaurus fuerit inuentus: in fructum enim non computabitur, sed pars eius dimidia restituetur quasi in alieno inuenti. Si uir in fundo mulieris dotali lapidicinas marmoreas inuenerit et fundum fructuosiorem fecerit, marmor, quod caesum neque exportatum est, mariti et impensa non est ei praestanda, quia nec in fructu est marmor: nisi tale sit, ut lapis ibi renascatur, quales sunt in Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
sequentis anmꝯputand̾¬
ẽ annus. Idem incetis an¬
nis ẜuͣatur. donec diuoͬti¬
um fit. nam si ante nup¬
tias traditus sit ⁊ fructus
in de peepti. hu restituen¬
di sunt quandoꝙ diuor¬
qui deducta impͤensa suꝑ¬
erunt. Qd̃ sceuola et ad
mariti ⁊ ad mulieris im¬
pensas refer̾t. Nam si niͦ¬
lier pridie iundennas. do

Expanded text:
sequentis anni computandus annus est: idem in ceteris annis seruatur, donec diuortium fiat. nam si ante nuptias traditus sit et fructus inde percepti, hi restituendi sunt quandoque diuorqui deducta inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. nam si mulier prid
Abbreviated transcription (Latin):
quam filia accepitaccio
eandem alu uiro eisdem fi¬
lie nomne decliss. et mor¬
tuo patre filia cum priore
uiro ageret. doli.ma. excep
De diu̾isione ãnĩet
quo diuortium factum ẽ.
trimonii. an ex dietraditi
marito fundi. maritus si¬
bi computet tp̃c. ⁊ utiq
infructib auiro retipen¬
disnz dies dotis ꝯstit᷑ute.
n dies nup̃tiarum obser¬
uabitur. s quo primũ do¬
tale p̃dium ꝯstitutum ẽ .ł
tradita possõ est.¬

Expanded text:
quam filia accepit, actio eandem alii uiro eius filiae nomine dedisset et mortuo patre filia cum priore uiro ageret, doli mali excDe diuisione anni eius, quo diuortium factum est, trimonii an ex die traditi marito fundi maritus sibi computet tempus. et utique in fructibus a uiro retinendis neque dies dotis constitutae neque nuptiarum obseruabitur, sed quo primum dotale praedium constitutum est, id est tradita posses
Abbreviated transcription (Latin):
nõ petẽnͣtur. cum maritus.
fructum totius amͣ retinet.
qr ex fructib.prius impesis
satisfaciẽndum ẽ ¶Plane si
nouam uillam neccio extru¬
xerit. uel uetẽm totam sine
culpa sũa collapsam. restitu¬
erit. eius erit impense p̃e̾ti
tio. Simili mõ ⁊ si pistinã
instituit. hee enim impẽse
aut inres necc̃ias aut inu¬
tiles cedunt. pariunt ꝙ¬

Expanded text:
ntur, cum maritus fructum totum anni retinet, qu‹i›a ex fructibus prius impensis satisfaciendum est. plane si nouam uillam necessario exstruxit uel ueterem totam sine culpa sua conlapsam restituerit, erit eius impensae tio: simili modo et si pastina instituit. Hae enim inpensae aut in res necessarias aut utiles cedunt pariunt
Abbreviated transcription (Latin):
dre locatioĩs s ꝯctimii. ⁊ traditi sũdi. s male ur᷑ ider
eaͣ pecumac̾tia portio iuro re¬
linquatur. Et cõrio quoq iõ
obsuandumẽ. Nam simulier
fu̾it secutum. nõ solum ꝑtem
xiiͦ. mercedis. s promodo tẽ¬
poris oĩum nisium quo dota¬
le p̃dium fuit᷑. ex mercede que
debet᷑ur portionẽ retinebit Itẽ
si messes eius anni quo diuõ¬
tium factum ẽ. colonum exfõ¬
ma locationis sequẽtur.ante
minus pecuma messium in cõ¬
putatione cum spe future iũ¬
denne. ueniet apparet igitur
exhasillos fructus quos mu¬
lier ꝑcepit añ q̃ nub̾et. nõ debe
in ꝯtributionẽ uemi᷑re.¶Bb
donationes atem obres amo¬
tas exhis fructib qui post di¬
uortium ꝑcepti su̾nt. ꝯpeꝰnsatõ¬
nes fieri possunt. ¶Qd inan¬
noͣ dicitur. põt dici ⁊ in sex mẽ¬
sib sibis manno fructus ca

Expanded text:
ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur. E contrario quoque idem obseruandum est: nam si mulier fuerit secutum, non solum partem duodecimam mercedis, sed pro modo temporis omnium mensum, quo dotale praedium fuit, ex mercede quae debebitur portionem retinebit. Item si messes eius anni, quo divortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante minus pecunia messium in computationem cum spe futurae vindemiae veniet. Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem venire. Ob donationes, item ob res amotas ex his fructibus, qui post divortium percepti sunt, compensationes fieri possunt. Quod in anno dicitur, potest dici et in sex mensibus, si bis in anno fructus ca
Abbreviated transcription (Latin):
q iusẜit cetum si pat solu̾
iusserit. dotis actio filie ñ
erit adempta qñ sui uiriᷤ
filia fu̾it facta. quare si uo¬
luntate solius filie pmit¬
tatur remanebit dotis ac¬
tio integra patri. S utru
ut ⁊agat solus anut ad¬
iuncta quoq filie ꝑsona
exꝑiri possit. Et puto nec
eam actionem amissam.
quam adiũctam quoq fi
le ꝑsona põt hre. Or si su¬
i iuris fuit facti fili i. nõce¬
bit eu stastipͥulatio. Uolũ¬
tatem aut filie cum pater
agit de doteatrim sie ac¬
cipimus ut ꝯsentiat. ani
uõ ne. ꝯtradicat filix⁊ est

Expanded text:
 solus iussit, dotis actio filiae non erit adempta, quandoque sui iuris filia fuerit facta. item si uoluntate solius filiae promittatur, remanebit dotis actio integra patri: sed utrum ut et agat solus an et ut adiuncta quoque filiae persona experiri possit? et puto nec eam actionem amissam, quam adiuncta filiae persona potest habere. quod si sui iuris fuerit facta filia, nocebit ei ista stipulatio. Uoluntatem autem filiae, cum pater agit, de dote, utrum si‹c› accipimus, ut consentiat an uero ne contradicat filia? et
Abbreviated transcription (Latin):
praretur. In co enim qd̾ ami¬
pluis tp̃c ẽ. ad qnquennium
ꝯputamus. ¶ Non solũm at¬
inus.ut lana ouium fetusq¬
pecorum p̃stẽtur. Quare enu¬
simaritus ꝓpe ꝑtum oues do¬
ti accepit Item si ꝓximas tõ¬
sure. post ꝑtum ⁊ oues tonsas
ꝓtinus diuortio fẽo. mehil¬
redd᷑at. Nam ⁊ hic fructus to¬
to tempore quo curãtur ñ quo¬
ꝑcip̃iunt᷑ rationẽ accipe debe

Expanded text:
estaretur: in eo enim quod amplius est tempus ad quinquennium putamus. Non solum aut lana ovium fetusqpecorum praestaretur. quare enmaritus prope partum oves dti acceperit, item proximas tosurae, post partum et tonsas tinus diuortio facto nihilreddat? nam et hic fructus toto tempore quo curantur, non quocipiuntur, rationem accipere debe
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃.f. acquisita ei destinauit.
Utrobiq aũt legato ꝯtinebũ¬
tur ⁊ que maritus emi mãda¬
uerat uł que emerat ne dum
tã ei assignauerat assignatu¬
rus si uxiss. ¶Parui autez
refert.uxori an ꝯcubine quis:
leget. que ĩ eiꝰ cĩempta parata
sunt. Sane enum nisi indig¬
tate nichil int̃ est. ¶ Si uxori
aurum ꝙ eius cã paratum e.
legatum sit. ⁊ postea sit ꝯfła¬
tum. materia tñ masleat. eã
ei dẽbebitur s ut legatum.
ualeat mortis tp̃r uxorem eẽ
debere. ꝓculus scripsit. ⁊ um ẽ.
seꝑqͣtio enim dissoluit legatũ.¬
¶ Hoc legatuͣm ⁊ filio ⁊ filie reli¬
qui pot. que eius grã ꝑata sũt.¬

Expanded text:
as adquisita ei destinauit: utroque autem legato continebuntur et quae maritus emi mandauerat uel quae emerat, necdum autem ei adsignauerat, adsignaturus si ui‹x›isset. Parui autem refert, uxori an concubinae quis leget, quae eius causa empta parata sunt: sane enim nisi dignitate nihil interest. Si uxori aurum, quod eius causa paratum est, legatum sit et postea sit conflatum, materia tamen maneat, ea ei debetur. Sed ut legatum ualeat, mortis tempore uxorem esse debere Proculus scribsit et uerum est: separatio enim dissoluit legatum. Hoc legatum et filio et filiae relinqui potest: 'quae eius gratia parata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ita demũ domus eẽ portione
balneas siꝑdomũ quop intrĩ¬
secus adirent᷑. ⁊ ĩ usu patrisfa.
uł uxoris nõ nũquam fuerĩt.
⁊ merteͣdes eius int̾ cẽt̾as me¬
ritoriorum domus ritionib
acceptoferebãtur. ⁊ uno p̃tib
ꝯpate ul instructe coĩ uire cõ¬
uinete fuissent. ¶Qui domu
possidebat. ortum uicinum e¬

Expanded text:
ita domus esse portionem ita domus esse portionem balneas, si per domum quoque intrinsecus adirentur et in usu patris familiae uel uxoris nonnumquam fuerunt et mercedes eius inter ceteras meritoriorum domus rationibus accepto ferebantur et uno pretio comparatae uel instructae communi coniunctu fuissent. Qui domum possidebat, hortum uicinum