comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
munitionibus sine causa quottidie exceri pui¬
tatis: Si illorum ninciis confirmari non
potestis omni aditu presepto: his Utimini te¬
stibus appropinquare eoꝵ aduentum. euius rei
timore perterriti diem noctemq in opere
uersantur. Quid ergo: mei consilui est facere
qd̾ nr̃i maiores ne quaꝗ̃ pari bello Cymbroꝵ
Teutonumq fecerunt. qui in oppida compulsi
ac simili in opia sabacti. eoꝵ corporibus qui
etate ad bellum mnutiles iudebantur. uitã tole¬
rauerunt. neq se hostibus dediderunt. Cuius
rei si exemplum non haberemus. tamen liber¬
tatis causa institui et posteris prodi pulcher¬
rimũ iudicarem. Nam quid illi smmile bello
fuit. Depopulata gallia Cymbri magna qr
ulata calamitate. finibus quidem nr̃is aliqñ
excesserunt. atq alias terras petiuerunt. Iura
leges agros libertatemq nobis reliquerunt
Romani uõ quid petunt aliud aut quid uolũt.
nisi inuidia adducti quos fama nobiles potẽ¬

Expanded text:
munitionibus animine causa cotidie exerceri pumunitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles poten
Abbreviated transcription (Latin):
dere uirtutis memoria uidetur. Animi est ista
mollicies non uirtuz, paulisper inopiam ferre
nen posse. qui se Ntro offerant morti facilius
reperiantur. ꝗ̃ qui dolorem pacienter serant.
acq ego hant sentenciã probaiem. Tantũ apcł
me dignitas potest si nullã preter ꝙ uite nr̃e
iacturam fieri uiderem: Sed in consilio capi¬
endo onnen galliam respiciamus. quã ad
nostrum auxiliũ concitauinus. Quid ĩ homi
millibus Lxxx. Uno loco interfectis propinꝗs
consanguine isq nostris animi fore existimatis
Si pene in ipsis cadaueribus prelio decertare
cogerentur nolite hos uestro auxilio expoli¬
are qui uestre salutis causa suum periculũ
neglexerunt. nec stultitia ac temeritate ur̃a
aut anii imbecillitate onnne galliã prosternere.
et ꝑpetua seruitute subiicere. An qd ad diem nõ
uenerunt: de eorũ fide constantiaq dubitatis.
Quid ergo romanorũ aĩos in illis ulteriorib

Expanded text:
dere virtutis memoria videtur. Animi est ista dere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus
Abbreviated transcription (Latin):
qui aspectum modo tante multitudinis susti¬
neri posse arbitraretur presertini ancipitipre¬
lio. cum ex oppido eruptione pugnaretur. foris
tante copie equitatus peditatusq cerneretur.
At hi qui Alesie ob sidebantur. preterita die qua
auxilia suor expectauerant. consumpto omni
frumento inscii quid in heduis gereretur cona¬
cilio coacto de exitu suarũ sortunaꝵ consultabãt
Ac uariis dictis sentencus quaꝵ pars deditionẽ
pars dum Uires suppeterent cruptionẽ cẽsebat.
Non pretereunda or̃o citrognati iudetur propt̾
eius singularẽ et nefariam crudelitatem. hic
summo in Auernis loco ortus. et magne habitus
auctoritatis. nihil inquit de eoꝵ sentencia dictu¬
rus sum. qui turpissimam seruitute deditiois
noĩe appellant. neq hos habendos ciuium loco
neq ad conciliũ adhibendos censeo. Cum his
mihi res sit qui cruptionem probant. quorũ
in consilio om̃i uestrum consensu pristine resi¬

Expanded text:
qui aspectum modo tantae multitudinis sustiqui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae resi
Abbreviated transcription (Latin):
pro eius hospicio 4x. una miserunt. huius
opera commui ut antea demonstrauimus fide¬
li atq utili suꝑioribus annis erat Usus in bri¬
tanna cesar. Quibus ille pro meritis ciui tatẽ
eius innuunem esse iusserat. iura legesq reddi¬
derat. ipsi q morinos attribuerat. Tamen tãta
Uniuerse gallie consessio fuit libertatis uiditãde
et pristine uelli laudis recuperande: ut neq bene¬
ficns neqr amicicie memoria mouerẽtur. Oumesq¬
bñficiis et aĩo et oꝑib in id bellũ incumberentt
coactis equitibus .umꝰ. et peditũ cur̃citer cͣcͣxl.
hec in heduoꝵ simbus recensebantur. nũs q mi¬
batur prefecti q constituebantur Commio attre¬
bati Uiridomaro et epodorige hedius uercassia¬
uẽno Auerno consobrino Rer cingentorigis su¬
ma impern traditur. his delecti ex ciuitatib
actribuuntur. quoꝵ consilio bellum admini¬
straretur. ones alacres et fiducie pleni ad
alesiam proficiscuntur. Neq erat dñn quisq

Expanded text:
pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
Segusianis. ambluaretis. Aulertis. brã nouu¬
tibus. blaninouiis. millia xxxu. parem inim
aruenis adiunctis deuteris. Cadurcis. caballis
Uallauris qui sub imperio aruennoꝵ. esse con¬
suenerunt. Sequaius. Senombus. biturigib.
Sanctonis. Rutenis. Carmitibus duodena
millia. bellonacis decem. totidem Lemuitib.
octotria pictonibus et Turonis et parisus
et heluetiis. Senonibus. Ambianis. medioma¬
tricis. petrogoriis. Neruiis. Mormis. nitibro¬
gibus. L millia. Aulercis. cenomanis. totidem.
Auletis. Eburionibus terna. Rauracis et boiis
xxx. Unuersis ciuitatibus que oceanũ att̾m¬
gunt. queq eaꝵ consuetudine Amorice appel¬
lantur. quo sunt i nũo Coriosolites. Rhodones.
Ambibarn. Caderes. ossini. Lenonices. Unelli¬
Sex. Ex his bellouaci suum nũm nõ comple¬
uerunt. qd de suo noĩe atq arbitrio cum Ro¬
manis bellum gesturos dicebant. neq cuisꝙ
imꝑio ob temperaturos. Rogati tamen ab cõmio¬

Expanded text:
Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis BrannoviSegusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; AAulercis Eburovicibus terna; Rauracis et Boiisa universis civitatibus, quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab Commio
Abbreviated transcription (Latin):
floris lilium appellabant. Ante hec talee pede
louge ferreis hamis infixe tote in terra info¬
diebantur. mediocribus int̾missis spacuis oĩb
locis disserebantur: quos stimulos noĩabant.
his rebus perfectis. regiones secutus q̃ potuit
equissimas pro loci natura xiiii. millia passiuĩ
complexus: pari euisdem generis munitiones
diuersas ab his contra exteriorem hostẽ prefecit
ut ne magna ꝗdem multitudine si ĩta accidat¬
possent. aut cũ periculo ex castris egredi co¬
gatur. dieꝵ xxx. pabulum frumentũ q hre
ommes conuectum iubet. Dum hec apud ale¬
siam geruntur. galli contilio principu ĩdicto
non omnes hos qui arma ferre possent ut cen¬
sint uercingentorix connocandos statuant es
certum nũm cuiq ex ciuitatibus imperandum
ne tanta multitudine confusa nec moderari
nec discernere suos nec frumen tationẽ habere
possent. Imperant heduis atq eoꝵ tlie ntib

Expanded text:
floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura quattuordecim milia passuum complexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidatpossent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent. Imperant Aeduis atque eorum clientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
arborum aut admodũ firmis ramis abscisis
atq horum dolobratis ac preacutis cacumim¬
bus perpetue fosse quinos pedes alte ducebã:
huc illi stipites demissi et ab infimo reiũcti
ne reuelli possent ab ramis eminebant. ꝗ ni
ordines coniũcti interse atq implitati. quo qui
intrauerant se ipi acutissimis uallis inclu¬
debant. hos cippos appellabant: quos obliquos
ordinbus in quincuncẽ dispositis. strobes tris
in altitudinẽ pedes fodiebantur paulatum
angustiore ab infimo fastigio. huc teretes
stipites foemoris crassidune crassitudine ab
summo preacuti et preusti dimi tebantur ita
ut non ampluis digitis quattuor ex terra
eminerent simul confirmandi et ftabiliendi
causa singuli ab infimo solo pedes terra ex¬
cultabantur. Reliqua pars serobis ad occulta¬
das insidias uiminibus ac uinculis impedie¬
batur. huiuss generis octoni ordines iuucti ter¬
nos inter se pedes distabant. id ex simili tudiẽ

Expanded text:
arborum aut admodum firmis ramis abscisis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine
Abbreviated transcription (Latin):
munitiones hostium multitudo aduolaret aut
in terdiu tela in nostros operi destinatos con¬
iicere possent. hoc intermisso spatio duas fos¬
sas xx. pedũ latas cadem altitudine perduyit.
Quaꝵ interiorem campestribus ac demissis
locis aqua ex flumine deriuata compleuit.
post cas aggerem ac uallum xii. pedum ex¬
truxit. huic loricam pinnasq adiecit grandi¬
biis ceruis eminentibus ad commiissuras pluteoꝵ
atq aggeres qui ascensun hostiũ tardarent.
et turres toto opere circundedit. q̃ pedes lxxx.
inter se distarent. Erat eo tpe et maxeriari
et frumentari et tantas munitiones fieri neces¬
se diminimitis nostris copiis que longius ab
castris progrediebantur. ac non nunꝗ̃ opera
nostra galli temptare atq eruptionem ex
oppido pluribus portis sumina ui facere cona¬
bantur. Quare ad hec rursus opera addẽ¬
dum cesar putauit: quo minore mio militã
munitiones defendi possent. Itaq truncis

Expanded text:
munitiones hostium multitudo advolaret aut munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis
Abbreviated transcription (Latin):
hom̃i delecta lxyx. una secum interitura de¬
posse parcendo. his datis mandatis qua op
erat intermissum secunda uigilia silentio eꝗ¬
tatum mittit. fiumentũ omne ad se referri
iubet. Capitis penam his qui nõ paruerint
constituit. Pecus cuius magna erat copia
ab manduuiis compulsa uiritim distribuit.
frumentũ parce et paulatim metiri institut
Copias omnes quas pro oppido collocauerat
in oppidũ recepit. His rationibus auxilia
gallie expectare et bellum parat adiui istas.
Quibus rebus cognitis ex profugis et captius
Cesar hec genera munitionis instituit. folsa
pedum uigiti directis lateribus duxit: ut
eius fosse solum tantũdem pateret quãtum
sũme fosse labra diftarent. Reliquas onmnes
munitiones ab ea fossa pedes quadringentos
reduxit. id hoc consilio fecit quonia tantum
esset necessario spacio complexus. ne facile
totum corpus romane milicie corona militum
Cingeretur/ neu de improiiso aut noc tu ad

Expanded text:
hominum delecta octoginta una secum interitura dehominum delecta octoginta una secum interitura deposse parcendo. His datis mandatis, qua opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, id hoc consilio, quoniam tantum esset necessario spatium complexus, nec facile totum corpus corona militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad
Abbreviated transcription (Latin):
oribus portis relictis coaceruantur. Tum ger mam
acrius usq ad munitiones sequuntur. fit magna
cedes. Non nulli relictis equis fossam transire et
maceriam transcendere conantur. Paulũ legiones
cesar quas pro uallo constituerat promoueri iubet
Non minus qui intra munitiones erant pertur¬
bantur. galli ad se uemri confestim existimantes.
ad arma conclamant. Non nulli perterriti in op¬
pidum irrumpunt. Uercingentorix portas clau¬
di. ne castria ndentur iubet. multis interfectis
compluribus equis captis: germani sese recipiũt.
Uercingentorix priusꝗ munitiones ab roma¬
ni perficiantur. consiliũ capit. omem ab se
equitatum noctu dimittere. discedentibus man¬
dat ut suã quisq ciuitatẽ adeat. omnesq qui ꝑ
etatem arma ferre possent. ad bellũ cogant¬
Qua aut̃ in illos merita proponit. obtestatur ꝙ
ut sue salutis rõnem habeant: neͬͣse optime de
declant. Et si indiligentiores fuerint millia

Expanded text:
oribus portis relictis coacervantur. Germani oribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita proponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de  dedant. Quod si indiligentiores fuerint, milia
Abbreviated transcription (Latin):
muro q pars collis ad orientem spectabat solẽ.
hunc omnem locũ copie gallorũ compleuerãt.
fossamq et maceriã sex in altitudinẽ pedũ pio¬
duxerant. Eius munitionis que ab romanis
instituebatur circuitus xi. nilliũ passuũ tene¬
bat. Castra opportunis locis erãt posita. ibi qr
castella xxxiii. facta. quibus castellis interdiu
stationes ponebantur. ne qua subito eruptio fient
Hec cadem noctu excubitoribus ac firmis
presidiis tenebantur. Opere instituto fit eque¬
stre prelium in ca planitie quã intermissam
collibus tria nillia passuũ ĩ lõgitudinem
patere supra demonstrauimus. Summa ui
ab utrisq contenditur. Laborantibus nr̃is
Cesar germanos submittit. legionesq pro
castris constituit: ne qua subito cruptiõ ab
hostium peditatu fiat. presidio legionum
addito nr̃is amiinus augetur. hostes ĩ fugam
coniecti seipsi multitudine impediunt. atq angusti¬

Expanded text:
muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio legionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angusti
Abbreviated transcription (Latin):
uerat reduxit. protmusqz alesiam qd est
oppidũ manclubiorum iter facere copit.
Celeriter q. impedimenta ex castris educi et
subsequi iussit. Cesar mipedimẽtis in proxi¬
mum collem deductis: duabus legionibus pre¬
sidio relictis. secutus quantũ tempus dici
passum circiser tribus millibus hostiũ ex
nouiss imo agmine in ferfectis. altero die
ad alesiam castra fecit. perspecto Urbis
situ perterritisq hostibus: qd̾ equitatus quo
maxima parte exercitus confidebat. erant
puulsi: adhortatus ad laborem milites crrcũ¬
uallare instituit. Ipsum erat oppidum
alesia in colle sumnio admodũ ędito ut nisi
obsidione expugnari non posse uideretur.
Cuius collis radices duo duabus ex partibus
flumina subluebant. Ante id oppidũ plani¬
cies tirciter millia passuum tria in longitu¬
dinem patebat. Reliquis ex omnibus parti¬
bus colles mediocri interiecto spacio pari
alcitudinis fastigio oppidũ cingebant. sub

Expanded text:
verat, reduxit protinusque Alesiam, quod est verat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina subluebant. Ante id oppidum planities circiter milia passuum tria in longitudinem patebat: reliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
piunturꝰ. Si qua in parte nr̃i laborare aut gra¬
uius premi iudebantur. co signa inferri cesar
acrem q constitui iubebat. Que res et hostes
ad insequendũ tardabat. et nostros spe auxi¬
ln confirmabat. Tandem germani ab dextro
latere sumiũ iugũ nacti᷑ hostes loco depel¬
lunt. fugientes usq ad flumen ubi Uercingẽ¬
torix cum pedestribus copiis consederat.
Per sequũtur complunesq interficiuntur.
Qua re aĩaduersa reliqui ne circũ uemirẽt:
ueriti. se fuge mandant. Omnibus lotis fit
cedes. Tres nobilissimi hedui capti ad cesa¬
rem perducuntur. Coctus prefectus equitũ
qui controuersiam cũ conlictolitauo proxi¬
mis comiciis habuerat. Et catiarillus qui
post defec tionem lu tauici pedestribus copiis
prefuerat. et eporedorix quo duce ante ad¬
uentum cesaris hedui cum sequanis bello
contenderant. fugato onmi equitatu uer¬
cingentorix copias quas pro castris colloca¬

Expanded text:
piuntur. Si qua in parte nostri laborare aut grapiuntur. Si qua in parte nostri laborare aut gravius premi videbantur, eo signa inferri Caesar aciemque constitui iubebat; quae res et hostes ad insequendum tardabat et nostros spe auxili confirmabat. Tandem Germani ab dextro latere summum iugum nacti hostes loco depellunt; fugientes usque ad flumen, ubi Vercingetorix cum pedestribus copiis consederat, persecuntur compluresque interficiunt. Qua re animadversa reliqui ne circumirentur veriti se fugae mandant. Omnibus locis fit caedes. Tres nobilissimi Aedui capti ad Caesarem perducuntur: Cotus, praefectus equitum, qui controversiam cum Convictolitavi proximis comitiis habuerat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris colloca
Abbreviated transcription (Latin):
facere non posse. si id quod magis futurũ con¬
fidebat relictis impedimentis sue saluti consu¬
lant. et Usu rerũ necessariarũ et dignitate
spoliatum iri. Nã de equitibus hostiũ ꝗn ne¬
mo corum progredi modo extra agnen aude¬
at. et ipsos quidem non debere dubitare. id
quo maiore faciant anino copias se omne pro
castris habiturum et terrori hostibus futuꝵ.
Conclamant equites sanctissimo iure iurã do
confirmari oportere. ne tecto recipiatur:
ne ad liberos: ne ad parentes. ad uxorem aditũ¬
quis habeat. qui non bene bis per agnien ho¬
Itium perequitasset. Probata re atq om̃ib
iure iurando adactis. postero die in tris partes
distributo equitatu due se acies ab duobus
lateribus oftendunt. Una primo agiĩe iter
impedire cepit. Qua re mĩciata cesar suum
quoq equitatũ tripartito diuisum contra hostẽs
ire iubet. Pugnatur una oĩb in partibus. cõ¬
stitit agnien: impedimenta intra legiones reci¬

Expanded text:
facere non posse; si, id quod magis futurum confacere non posse; si, id quod magis futurum confidat, relictis impedimentis suae saluti consulant, et usu rerum necessariarum et dignitate spoliatum iri. Nam de equitibus hostium, quin nemo eorum progredi modo extra agmen audeat, et ipsos quidem non debere dubitare, et quo maiore faciant animo, copias se omnes pro castris habiturum et terrori hostibus futurum. Conclamant equites sanctissimo iureiurando confirmari oportere, ne tecto recipiatur, ne ad liberos, ne ad parentes, ad uxorem aditum habeat, qui non bis per agmen hostium perequitasset. Probata re atque omnibus iureiurando adactis postero die in tres partes distributo equitatu duae se acies ab duobus lateribus ostendunt, una primo agmine iter impedire coepit. Qua re nuntiata Caesar suum quoque equitatum tripertito divisum contra hostem ire iubet. Pugnatur una omnibus in partibus. Consistit agmen; impedimenta intra legiones reci
Abbreviated transcription (Latin):
preliari consueuerant. Eoꝵ aduentu qd minus
idoneis equis utebantur a tabimis militũ reli¬
quisq equitibus romanis atq euocatis equos
simit. germanis qr distribuit. Interea dũ hec
geruntur hostium copie ex auernis equitesq
qui toti gallie erant imperati: conueniunt.
Magno hor coacto nño / cum cesar in seq̃nos
per extrenorũ lnigonũ fines iter faccaet: quo fa¬
ciliũ subsidiũ prouĩtie fieri posset: circiter millia
passuũ decẽ ab romanis trinis castris Uercnn¬
gentorix consedit. Conuocatisq ad conciliũ pre¬
fectis equitũ uenisse tp̃s uictorie de monstrat.
fugere in prouĩtiam romauos gallia q excedere.
Id sibi ad presentem obtinendam libertatem
satis esse. ad reliqui temporis pacem atq ociũ
parum profici. maioribus enĩ coactis copiis
reuersunos neq finem bellandi facturos. pro¬
iude agmine impeditos adoriantur: si pedites
suis auxiliũ ferant. atq in eo morentur: iter

Expanded text:
proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus proeliari consuerant. Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant atque in eo morentur, iter
Abbreviated transcription (Latin):
tenos cadurco q in fines uolgarũ ac Remitoꝵ
nondũ a superiore bello rescedisse sperabat.
hoꝵ principibus pecunas. ciuitati ãt imperiũ
totius prouincie pollicetur. Ad hos om̃s tasus
prouisa erant presidia cohortiũ duaꝵ et ligĩti
que ex ip̃a prouĩtia coacte ab l cesare legato
ad omnes partes opponebantur. heluctii sua
sponte cũ fiiitimis prelio congressi pellunt᷑.
et g. Ualerio donnotauro caburri filio pͥncipe
ciuitatis compluribusq aliis interfectis. iutra
oppida ac mnuros compelluntur. Allobroges cre¬
bris ad rhodanũ dispositis presidus: magna cũ
cura et diligentia suos fines tuentur. Cesar qđ
hostes equitatu superiores esse intelligebat et
inferclusis omnibus it meribus nulla re ex pro¬
uintia atq italia subleuari poterat. trans rhe¬
nũ in germama mittit ad eas ciui tates quas
superioribus annis pacauerat. equites ab his ar¬
cessit. et leuis armature pedites qui inter cos

Expanded text:
tenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum tenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum nondum ab superiore bello resedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
fortune cõmutationẽ. et cesaris indulgentiã in se
requirunt. neq tamen suscepto bello suũ conciliũ
ab reliquis separare audent. Inniti sũme spei ado¬
lescentes eporedorix et Uiridomarus Uercingento¬
rigi parent. Ipse imperat reli quis ciuitatibus
tu quem ante habuerat se fore contentũ dicit. neꝙ
fortunã temptaturũ aut acie dimicaturũ. Sed
qm̃ abundet equitatu per facile esse factu fru¬
mentatiombus pabulatiombusq romanos prohi¬
bere. modo ęquo aĩo sua ip̃i frumenta corrũpãt.
edificia intendant. qua rei familiaris iactura per¬
petuum imperiũ libertatemq consequi Uideant᷑.
his constitutis rebus heduis Segufianis q qui
sunt finitimi ei prouincie decem millia peditũ
imperat. his addit equites octiũgentos. hio
prefecit fratiem Eporedorigis. bellum q inser¬
ri allobrogibus iubet. Altera ex parte gaballe
proximosq pagos Auernorũ in heliuos item lu¬

Expanded text:
fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se fortunae commutationem et Caesaris indulgentiam in se requirunt, neque tamen suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus tu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Ru
Abbreviated transcription (Latin):
peruenit. De fectione heduoꝵ cognita bellũ
augetur. legationes in oñs partes cũcimi¬
mittuntur quãtũ grã auctoritate petunia
ualent ad sollicitandas ciuitates nituntur.
nacti obsides quos cesar apud cos deposuerat.
hoꝵ supplicio dubitantes territant. Petũt
a Uercingentorige hedui ut ad se ueniat roẽs¬
qr belligeraudi cõicet. Re impetrata conten¬
dunt ut ip̃is sũma imperii tradatur. et rẽ
in controuersiam deduci. totius gallie cõciꝰ¬
lium bibracte indicitur. Codem cõueĩunt
Uudiq frequentes multitudines. suffragiis
res permittitur. Ad Unũ om̃s Uercingẽtorige
prebant imperatorẽ. Ab hoc concilio Remi. lingo¬
nes. Treneri abfuerunt. illi qd̾ amiticiã romanoꝵ seq̃¬
bantur. Treueri qd̃ aberant longius et ab rͦꝯmauis
premebantur. Que fuit causa quare tanto abessẽt
bello. et nentris auxilia mitterent. Magno dolore
hedui fuerunt se ciectos principatu. Querunt᷑

Expanded text:
pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercingetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur
Abbreviated transcription (Latin):
hostes pelluntur. atq in fugã comsciuntur
ab sinistro quem lotũ Quintadecima legio
tenebat. cũ primi ordines hostiũ trã Rixi telis
concidissent: tñ reliqui acerrime resistebant.
nec dabat suspicionẽ fuge quis ꝗͣ. ip̃e dux
hostiũ la mulogenus suis aderat. atq eos co¬
hortabatur. Incerto nũt etiã exitu uic toriẽ
cũ a septima legione tribunis esset renĩtiatũ
que in smistro cornu gererentur post tergũ
fecti sunt. Eandẽ fortunã tulit Caniulogemus.
Ae hi qui presidio contra labienũ erant relicti
Cũ preliũ cõmissum audissent subdto suis subsidio
ierunt collemq ceperunt. neq nr̃oꝵ militũ
nic̾ uorum q impetum sustinere potuerunt.
Sic eũ suis fugientibus permixti quos non
silue montes q texerunt ab equitatu sunt int̾¬
fecti. hoc negocio confecto labienus reuertit
agedinũ Ubi impedimenta totius exercitus re¬
lucta erant. Inde cũ onnib copiis ad cesarẽ

Expanded text:
hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergumerfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
celeriter tranmittitur. Uno fere tp̃e sub lucẽ
hostibus mĩtiatur ĩ castris romanoꝵ preter
cõsuetudinẽ tumultuari. et magnũ ire agm̃
aduerso flumĩe sonitũqr remoꝵ ĩ eadẽ parte
ex audiri. et paulo infra milites nauibus
transportari. Quib reb auditis qd̾ existima¬
bant tribus locis transire legiones atq omnes
perturbatos defectione heduoꝵ fugã parare
suas quoq copias in tris partes distribuerũt.
nã presidio e regione castroꝵ relicto et parua
manu et glosedum uersus missa q̃ tãtũ pro¬
grediatur ꝗͣtũ naues processissent: reliquas
copias contra labienũ duxerunt. Prima luce
et nr̃i omnes erant trãsportati: et hostiũ acies
cerne batur. Labienus milites cohortatus ut
sue pristine Uirtuti et secundissimoꝵ p̃liorũ
retinerent memoriã atq ipm cesarẽ cuiuis
ductu sepenuo hostes suꝑassent: pñtem esse
existimarent. Dat signũ prelii. Priuo cõcur¬
su ab dextro cornu ubi septima legio cõstiterat

Expanded text:
transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum naves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat,
Abbreviated transcription (Latin):
aduerso flumĩe magno cũ tamultu profi¬
cisti mmiperat. Coquirit etiã Imtres. haz ma¬
gno sonitu remorũ m̃citatas. in eandẽ ꝑtem
mittit. Ip̃e post paulo silencio egressus cũ
tribus legionibus eum locũ petit᷑ quo naues
appelli iusserat. Eo cũ esset uentũ explorato¬
res hostiũ omnis fluminis parteerãt dispo¬
siti mopinantes qd magna subito coorta
tẽpestas ab nr̃is opprimuntur. exercitꝰ eꝗtatqr¬

Expanded text:
adverso flumine magno tumultu profiadverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus eq
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliud acꝗreret prelio ꝗ̃ hostes lacesseret: sed
ut ĩ columẽ exercitũ egedincũ reduceret cogita¬
bat. Alanq altera ex parte bellouati q̃ ciuitas
nn gallia maximã habet opĩonẽ uirtutis i¬
stabat. Alterã camulogenus parato atq ĩstructo
exercitu tenebat. Tũ legiones a presidio atq
impedimentis interclusas maxiniũ flumen
dustinebat. Tantis subito E difficultatib obiectis
ab aĩ uirtute auxiliũ petendũ iudebat. Sub
Uesperũ concilio cõuocato cohortatus ut ea q̃
nperasset diligenter industrie q ad minstra¬
ient Naues quas a melodone deduxerat. sin¬
gulas equitibus romanis attribuit. et prima
confecta uigilia quattuor millia passuũ se¬
cielo flumĩe silentio progredi ibiq expecta¬
eiꝰ iubet. Quinq cohortes quas minime frr̃mas
ad dimicandũ esse ex istimabat. castris presi¬
dio reliquit. quinq eiusdem legionis reliqͣs
de media nocte cũ omnib impedimentis

Expanded text:
ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum reduceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis
Abbreviated transcription (Latin):
territis oppidanis quoꝵ pars magna erat
ad bellũ euocata sine contentione oppidopõtit
Refecto ponte quem suꝑioribus diebus hostes
resciuderant exercitũ traduc̃. et secundo
flumĩẽ ad luteciã iter facere cepit. Hostes
re cognita ab his qui a melodone fugeraur
luteciam incendi pontesq cius oppidi re¬
scindi iubent. Ipsi perspecta palude adri¬
pas sequane ex regione lutecie contra labie¬
ni castra considunt. Iam cesar a gergo uia
discessisse audiebatur. ia de heduoꝵ de fec tione
et secundo gallie motu rumores afferebantur.
galli q in tolloquiis interelusũ itmere et li¬
geri cesarem mopia frumenti coactũ in
prouinciã contendisse confirmabant. bello¬
uaci aũt defectione heduoꝵ cognita ꝙ ante
erant ꝑ se infideles manus cogere. atqr aꝑte
bellũ parare ceperunt. Cum labienus tãta
reꝵ cõmutatione lõge aliud sibi capiendũ cõ¬
siluĩ atq antea senserat: ĩtelligebat: neq iã

Expanded text:
territis oppidanis, quorum magna pars erat territis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebatur, iam de Aeduorum defectione et secundo Galliae motu rumores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam,
Abbreviated transcription (Latin):
piam nactus: repleto his rebus exercitu. iter
in senones facere instituit. dũ hec apud ce¬
sarem geruntur. labienus eo supplemento qd
nper ex ita lia uenerat relicto Agedinti ut
esset impedimentis presidio cũ quattuor legi¬
onibus luteciam proficiscitur. id est oppidũ
parisioꝵ quod positum est in in sula flumiui
sequane. Ciuus aduentu ab hostibus cognito
magne ex finitimis ciuitatibus copie cõuenert
Sũma imperii Camulogeno Auloerco qui ꝓpe
aĩaduertisset perpetuã esse paludem que nu¬
flueret in sequana. atq omẽs lotũ illũ ma¬
gnoꝑe impedire, hic consedit nr̃os qi transitu
prohibere constituit. Labienus pͥͦ umeas agere
cratib atq aggere paludẽ expellere atqr iter
munire conabatur. postã id difficilius ed̃ fieri
aĩaduertit Alentio e castris tercia ugilia egres¬
sus codem quo uenerat itinere melledunũ
peruenit. id est oppidũ senõnũ in insula seq̃

Expanded text:
piam nactus repleto his rebus exercitu iter piam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequa
Abbreviated transcription (Latin):
iubus creuerat. ut omnino lado non posse tran¬
siu uideretur. Quib rebus cognitis cesar
maturandũ sibi censuit. si esset in ꝑficiendis
pontibus periclitandũ. ut prius ꝙ̃ essent maio¬
res eo coacte copie dimicaret. nã ut cõmutato
consilio iter in proiĩciã conuerteret. id ne metu
quidem necessario faciendũ existimabat: cum in¬
famia atqr indignitas rei et oppositus mõs ceuẽ¬
ne uiaꝵ q difficultas impediebat. tũ maxime
qd̵ t. labieno atq his legionibus quas una mi¬
serat. Rehementer tĩmebat. Itaq demũ magnis
diurnis nocturnsq itineribus confectis: contͣ
om̃ opĩonem ad ligerini uenit. Uado qr per
eꝗtes nuento pro rei ne cessitate opportuno: ut
biachia modo atqr humeri ad sustinenda arma
liberi ab aqua esse possent. disposito equitatu
qui uim fluminis refringeret. atq hostibus
pͥmo aspectu perturbatis. ĩ columen exercitũ
traduxit. frumentũ q in agris et petoris co¬

Expanded text:
nivibus creverat, ut omnino vado non posse trannivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris co
Abbreviated transcription (Latin):
magnã q parte̾ senatus ad eũ cõuenisse. Legatos
ad Uercingentorigem de pace et amicitia cõtilian¬
da publice missos: nõ p̃ternuttendũ tãtũ cõmo¬
dũ existimauerũt. Itaq interfectis nouiodum
custolidus. quiq eo negociandi causa cõuenerãt
pecumã atq equos inter se partiti sunt. obsides
ciuitatũ bibracte ad magrãtũ declucendos cura¬
uerunt. oppidũ qd̾ a se teneri nõ posse iudicabãt.
ne quo esset usui romanis: incenderunt. fiumẽti
qd̾ subito potuerunt. nauibus auexerunt. roli¬
quũ flumĩe atq incendio corruperunt. ipsi ex
finitimis regionib copias cogere. presidia custo¬
diasq ad ripas liberis disponere: eꝗtatũq oĩb
locis miciendi timoris causa ostentare ceperũt.
si ab re frumentaria romanos ex cludere aut
adductos mopia ex prouincia expellere possent.
Quã ad spem multũ eos adiuuabat. qd̵ liger in

Expanded text:
magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt; obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex