comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
captus stt. cum certum ẽẽ cepit
an medio tp̃r dum status pẽdet
succurri ełs ꝑp̃torem debeat ne
si medio tp̃r decesẜĩt.nichil ad
hrdem transmittãt. ⁊ magis ẽ
ut subueniat᷑. ut ĩ multis caĩb
placutr ¶S ⁊uulgo q̃siti ad¬
mittũtur adinat̾ris legittimã
hr̃dititem. ¶Int̾dum ⁊ ĩ ẜuite¬
tera q̃siͣto erit ꝯcedenda legittĩa
hr̃ditas. ueluti si post morã fid̾i¬
ꝯmissarie lib̾tatis matris sue
fc̃am natus sit. ¶Certe sipost
manumissionẽ matris sue na¬
tus fu̾it licet ĩ ẜuitute ꝯceptꝰ
adlegittimã eius hr̃ditatem
admittetur. ¶ S ⁊ si ap̃ hosteᷤ

Expanded text:
m esse coeperit an medio tempore, dum status pendet, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subveniatur, ut in multis casibus placuit. Sed et vulgo quaesiti admittuntur ad matris legitimam hereditatem. Interdum et in servitute quaesito erit concedenda hereditas legitima, veluti si post moram fideicommissariae libertati matris suae factam natus sit. certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in servitute conceptus, ad legitimam eius hereditatem ad
Abbreviated transcription (Latin):
filium ⁊ manumissa ediditad
legittimã her̃ditate eius Ad.¬
mittet᷑ ⁊ demqẽ ⁊ siẜua pene
ꝯcepit ⁊ restituta edidit. hoc ide
⁊ si lib̾ã ꝯcepit. edid̾it ẜua perx
mox manumissa ẽ ad legrtia
hr̃ditatẽ eius admittẽt. Iter
si adbuc p̃gnans manuimssa
ẽ. dicendu erit ꝓdeẽ./ S in ser

Expanded text:
filium et manumissa ediderit, ad legitimam eius hereditatem admittetur: idemque et si serua poenae concepit et restituta edidit: hoc idem et si libera concepit, edidit serua poenae, mox manumissa est, ad legitimam hereditatem eius admittetur. item si adhuc praegnas manumissa est, dicendum erit
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾ascitur. n eium suffic̃ mitti
inponem nisi natus quoq ac
tierit ⁊ decesẜit. matri ñ obsta¬
bitur. ¶ S si quis cum status
ꝯtrou̾siam patẽtur carboni̾anã
solam accepit annoceat matri.
tri post tp̃x non noc̃e s si impu¬
bes decesẜit matrẽ posse adm¬
itti. ¶ S si infanti ꝑtutorem¬
petita sit bo .po. licet statim de¬
cefẜit. dicendum erit matriob¬
stitisse. nõ enim sim̾ilis ẽ ei q̃
furioso datur. ¶Ita demũ aut̃
tulliano admtͣctet᷑. ¶S si nõ
sit solus iste filius legittimus
hr̃s. s sint qui cum eo admit
matri pat̾ inutriusq bonis tã
filu quam filie. siue hr̃sͣ. siue

Expanded text:
dgnascitur: neque enim sufficit mitti in possessionem, nisi natus quoque actierit, decesserit, matri non obstabit. Sed si quis, cum status controuersiam pateretur, Carbonianam solam acceperit, an noceat matri btri post tempus non nocere aut, si impubes decesserit, matrem posse admitti. Sed si infanti petita sit possessio, licet statim decesserit, dicendum erit matri obstitisse: non enim similis est ei, quae furioso datur.Ita demum autem tulliano admittetur. sed si non sit solus iste filius legitimus heres, sed sint qui cum eo admittmatri pater in utriusque bonis tam filii quam filiae, siue heres siue
Abbreviated transcription (Latin):
ius ꝑte excludit matrẽ. ¶ Sĩ
sit agnatus defũcti.⁊ naturał
pat̃ sit ĩ adoptiua familia ⁊ma
ter. admittimus matr̃ẽ.qm̃
scit ꝯtrou̾siã¬

Expanded text:
is parte excludit matrem. Si sit adgnatus defuncti et naturalis pater sit in adoptiua familia, sit et mater, admittimus matrem, sit et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ. qͦmitti qͣi uulgo q̾situs Filius
FQui mortis tp̃r matris. cuus
ro. fuit. si ante aditam br̃dita¬
tem inẜuitutẽ deducat᷑ legit¬
tina br̃ditas nõ defertur. nec
sipostea lib̾ factus sit. nsi for¬
te ẜuus pene effectus. bñ fitio
principis sit restitutus. Oc
si exsecreto uentre matris.filiꝰ
editus sit. magis dicendu ẽ

Expanded text:
 admitti quasi uulgo quaesitus.Filio, qui mortis tempore matris ciuis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus.Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, magis dicendu
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Euis ẜuum qui pt̾ mor¬
temmeã natus erit. hr̃dem ĩ¬
stitui posse. labeo frequenter
scribit. Idq uerum ẽẽ mani¬
festo argum̃to ꝯꝓbat. qr ser¬
uus hrditarius priusquam
adeatur hr̃ditas institui hr̃s
põt. quamus is testam̃ti fcĩ
tempore nullius sit.

Expanded text:
um. Eius seruum, qui post mortem meam natus erit, heredem institui posse Labeo frequenter scribit idque uerum esse manifesto argumento comprobat: quia seruus hereditarius, priusquam adeatur hereditas, institui heres potest, quamuis is testamenti facti tempore nullius sit.
Abbreviated transcription (Latin):
institui hr̃dem posse beniuolẽ¬
tie ẽ. ueluti.lutius titius cur
cape potũit br̃s esto. Idem ⁊ ĩ
legato. ¶Quotiens nõ appa¬
ret quis hr̃s institutus sit. ĩ¬
stitutio nõ ualet. Quippe eue¬
nire põt si testator cõplures
amicos eosdem noĩe hãt ⁊ ad
designationẽ nõis. singulari
noĩe utatur. insi exalus aper¬
tissimis ꝓbationib fuuĩt re¬

Expanded text:
itui heredem posse beneuolentiae est, ueluti 'Lucius Titius cum capere potuerit, heres esto': idem et in legato. Quotiens non apparet, quis heres institutus sit, institutio non ualet quippe euenire potest, si testator complures amicos eodem nomine habeat et ad designationem ‹singulari› nomine utatur: nisi ex aliis apertissimis
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit.titius hr̃s esto. gauis
⁊ meuius ex ẽquis ꝑtib here¬
des supto. quaius ⁊ sillaba. ꝯ¬
ũctione faciat. Si quis tñ ex
his decedat. nõ alt̾i soli pars
accrescit. S ⁊ omĩb cohr̃dib̾
phr̃ditarus portionib quia
nõ tam ꝯiũxisse quam celerit̃
dixisse indeatur.

Expanded text:
Titius heres esto: Gaius et Maeuius aequis ex partibus heredes sunto', quamuis et syllaba coniunctionem faciat, si quis tamen ex his decedat, non alteri soli pars adcrescit, sed et omnibus coheredibus pro hereditariis portionibus, quia non tam coniunxisse quam celerius dixisse uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
U̾. Siquis sẽpronium hr̃dẽ
instituit subhac ꝯditione si
titius incapitolium ascende¬
rit. quãius nõ ałias hr̃s esse
possit sẽpronius. nisi titius
ascendiss incapitoliumo⁊ ħ
ip̃m in pot̾ate sit repositum

Expanded text:
um. Si quis Sempronium heredem instituerit sub hac condicione 'si Titius in Capitolium ascenderit', quamuis non alias heres esse possit Sempronius, nisi Titius ascendisset in Capitolium, et hoc ipsum in potestate sit repositum
Abbreviated transcription (Latin):
Elsus ENib̾ homo cum tibi ẜ¬
iuiret. Hrinstitutus. rassutuo
labeo tunc nonͣẽe hr̃dem. si ne-¬
cessitate id fecerit. nõ ꝙ alioqu
uellet obligari. ¶Siꝗs ita hr̃¬
dem instituĩt. titius qua ex ꝑte
michi sotius ẽ inuectigali sa¬
lmarum. per ꝑte michi heres
esto. Quidam putat si asse de¬
scripto id adiectum sit. ut ma¬
xime sotius fui̾t titius. noneẽ
hr̃dem. S si qua p̾s uacua re¬
licta fuĩt. exea hr̃dem eum ẽẽ.:
Qõ totum. ⁊ ineptum ⁊ iutio¬
sumẽ. Quid enim uetat asse
descripto. utilit titium. exꝑte
forte dequarta. ex qua sotius
erit. Hr̃dem institutum eẽ. ⁊
¶Titius hẽs esto.seius ⁊ meuius
br̃des sumpto. uerum ẽ ꝙ pro¬
culo placet duos semisses ẽẽ
quorum alt̃ ꝯiũctim duobus
dat᷑ur. ¶ Cum quis exĩstitutis
qui nõ cũm aliquo ꝯiũctim in¬
stitutus sit. hr̃s non ẽ. ꝑs eius
om̃ib ꝓportionib br̃ditarus
accrescit. neq refert primo lo¬
coquis institutus ẽ. an alicii

Expanded text:
um Liber homo cum tibi serviret, heres institutus iussu tuo Labeo tunc non esse heredem, si necessitate id fecerit, non quod alioquin vellet obligari. Si quis ita heredem instituerit: 'Titius qua ex parte mihi socius est in uectigali salinarum, pro ea parte mihi heres esto', quidam putant, si asse descripto id ad‹ie›ctum sit, ut maxime socius fuerit Titius, non esse heredem, sed si qua pars uacua relicta fuerit, ex ea heredem esse. quod totum et ineptum et uitiosum est: quid enim uetat asse descripto utiliter Titium ex parte forte quarta, ex qua socius erat, heredem institutum esse? 'Titius heres esto: Seius et Maeuius heredes sunto'. uerum est quod Proculo placet duos semisses esse, quorum alter coniunctim duobus datur. Cum quis ex institutis, qui non cum aliquo coniunctim institutus sit, heres non est, pars eius omnibus pro portionibus hereditariis adcrescit, neque refert, primo loco quis institutus an alicui
Abbreviated transcription (Latin):
D Si isqui soluendo non ẽ ẜ¬
uum cum lib̾tate hr̃dem ĩsti¬
tuerit. ⁊ lib̃m substitũt. anͣ̃t
ĩcipiendum erit asubstitu̾to.
lex enim eliescentia. ita demỹ
ei qui infraudẽ creditorum
hrs institutus ẽ ꝯẜuat lib̾ta¬
tem. si nemo alius ex eo testoͬ
demnũcupari posse. hic michi
hr̃s esto. cum sit coram qui o
noĩe suo sub appellatione frĩs
heres instĩtuitur.

Expanded text:
 Si is qui soluendo non est seruum cum libertate heredem instituerit et liberum substituerit, ante incipiendum erit a substituto: lex enim Aelia Sentia ita demum ei, qui in fraudem creditorum heres institutus est conseruat libertatem, si nemo alius ex eo testamedem nuncupari posse 'hic mihi heres esto', cum sit coram, qui onomine suo sub appellatione fratris heres instituitur.
Abbreviated transcription (Latin):
care. quã si brditatem uł si¬
bi nõ acquisierit uel mutaata
ꝯditione alium hr̃dem nõ fe¬
cerit que adiectio adeos ꝑti¬
net. ꝗ patres fa. hr̃des scripti.
postea inẜuitutẽ de ducti fue¬
rint. Igitur ĩ hoc caũ duo se¬
misses fient. itaut alt̃ semis
int̃ eum qui dñs instituti hr̃¬
dis fu̾it ⁊ substitutum. equis
Et hoc tiberius cesar cõ¬
stituit inꝑsona ꝑthemii. qui
tãquam ĩgenuus. hr̃s scrip¬
tus adierat br̃ditatẽ. cũ eẽt
cesaris ẜuus. nam diuisa br̃¬

Expanded text:
re, quam si hereditatem uel sibi ‹non› adquisierit uel mutata condicione alium heredem non fecerit, quae adiectio ad eos pertinet, qui patres familias heredes scripti postea in seruitutem deducti fuerint. igitur in hoc casu semisses fient ita, ut alter semis inter eum, qui dominus institu‹ti› heredis fuerit, et subset hoc Tiberius Caesar constituit in persona Parthenii, qui tamquam ing‹en›uus heres scriptus adier‹a›t hereditatem, cum esset Caesaris seruus: nam diuisa
Abbreviated transcription (Latin):
põt ne attitii hr̃ditatem omit¬
tere. annectio ei exasse hr̃s eĩt.
stitutus ẽ. quam isip̃e qui ex
aliqua ꝑte iam hr̃s ẽ. pinde ẽ
qi unus hr̃s pattitium insti:
qui primo scriptꝰ ẽ hr̃oitatem
caͣp̃nam lege eliescentia itaca¬
uetur. ut si duoplures ue ex
eadem cã hr̃des scripti sut̃ uti
quisꝙ prius scriptꝰ sit hr̃s sit.
dare. sic testo ꝯp̃hendit. te aũt
filiam ideo exhr̃dauit. qm̃ cõ¬
tentam te de dote eẽ uolui. q̃ro

Expanded text:
tatem omittere an necessario ei ex asse heres est? stitutus est, quam is ipse qui ex aliqua parte iam heres est, perinde est, quasi unus heres per Titium instituqui primo loco scriptus est hereditatem capit: nam lege Aelia Sentia ita cauetur, ut, si duo pluresue ex eadem causa heredes scripti sint, uti quisque primus scriptus sit, heres sit. dare, sic testamento comprehendit: 'te autem, filia, ideo exheredaui, quoniam contentam te esse dot‹e› uolui': quaero
Abbreviated transcription (Latin):
testatoris uel ꝯdictionẽ insti¬
tutionis existentẽmũtatio.
uiris hr̃dis nõ nocet. quia ut
diximus aria tp̃ra inspicimꝰ.
uendidero ei cum quo testĩ
factio non ẽ posteaq eum re¬
demero extestõ. michi hr̃s eẽ
pot̾it. nec medium tp̃c. quo ap̃
um fuisse. Uñ si apud eum re¬
manẜit. uitiat᷑ in stitutio. uł
sicum eo testam̃ti factio ẽ. ius¬
su eiꝰ adeundo acquiret ei hr¬
dĩtatem. ¶Si innõ faciendo
si pure institut᷑ eẽt. ¶Hrdi¬
untias que assis appellatioẽ
ꝓpria nomina abuntia usꝙ.
adassem. puta hec. sex̃cimx..
sextͥans. quãdrans. triens.
quincͥunx. semis. septĩmx bes.
dodrqͥns dextans. deunx. as.

Expanded text:
testatoris uel condicionem institutionis exsistentem mutatio iuris heredi non nocet, quia, ut dixi, tria tempora inspicimus.uendidero ei, cum quo testamenti factio non est, posteaque eum redemero, ex testamento mihi heres esse poterit nec medium tempus, quo apud um fuisse. unde si apud eum remanserit, uitiatur institutio: uel si cum eo testamenti factio est, iussu eius adeundo adquiret ei hereditatem. Si in non faciendo si pure institutus esset. Huncias, quae assis appellatione propria nomina ab uncia usque ad assem, ut puta haec; uncia, sextans, quadrans, triens, quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, dextans, deunx, as.
Abbreviated transcription (Latin):
exeo br̃s existe̾re. Qd adiusi
aũt eius institũtioĩs ꝑtinet.
ita seres ht̃. ut quam diu pu¬
pupillus ĩ suam tutelam per¬
resq sit. ac si pupillo substitr¬
tus non fuiss. s si pũpillo he¬
res extitit. ꝓprius ẽ. ut titio
quoꝵ si uelit. hr̃s ẽẽ possit.

Expanded text:
ex eo heres existere. quod ad vim autem eius institutionis pertinet, ita se res habet, ut, quamdiu pupupillus in suam tutelam perresque sit ac si pupillo substitutus non fuisset: si pupillo heres exstitit, propius est, ut Titio quoque, si velit, heres e
Abbreviated transcription (Latin):
S si nõ incorpore errauerit.
s inparteputa sicum dictas¬
set ex semisse aliquẽ scribiex
quadrante sit scriptus. cels
ait ex semisse hr̃dem fore qiͣ
plus nũcupãtum sit minus
scriptum. Que snĩa rescrip
scribat cum plus uellet ascri¬
bere. S si maiore ascripsenit
testam̃t Rius. uł ꝙ difficilius
ẽ ꝓbatione ip̃e testatorait ꝓ
quadrante semissem ꝓculus
putat exquadrante fore hor̃¬
dem. qm̃ inest quadrans ĩ se¬
nam ⁊ ibi utrumꝙ scriptũ ẽ.
dem marcellus tractat ⁊ ineo
qui ꝯdietionẽ destinãs inse-¬
rere. nõ addidit. nam ⁊ hũc
ꝓ nõ mstituto putat. S si
ꝯditionemaddidit dũ nol¬
let. detracta ea hr̃dem futuꝵ.
nec nũcupatum uideri ꝙ cẽ
uoluntatẽ scriptum ẽ. qua
sniãm ⁊ ip̃e ⁊ nos ꝓbamus.
Idem tractat ⁊ si testam̃tariꝰ
ꝯtra uoluntatẽ testatoris ꝯ¬
dietionẽ detraxit uł mutauit.
hr̃dem nõ futurum. s ꝓ nõ
instituto hñdum.¶S sicu
primũ br̃dem expte dimi.

Expanded text:
 si non in corpore errauit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptus, Celsait ex semisse heredem fore, quasi plus nuncupatum sit, minus scriptu‹m›: quae sententia rescriptscribat, cum plus uellet adscribere. Sed si maiorem adscripserit testamentarius uel quod difficilius est probatione ipse testator, ut pro quadrante semissem, Proculus putat ex quadrante fore heredem, quoniam inest quadrans in senam et ibi utrumque scriptum est dem Marcellus tractat et in eo, qui condicionem destinans inserere non addidit: nam et hunc pro non instituto putat: sed si condicionem addidit dum nollet, detracta ea heredem futurum nec nuncupatum uideri quod contra uoluntatem scriptum est: quam sententiam et ipse et nos probamus. Idem tractat et si testamentarius contra uoluntatem testatoris condicionem detraxit uel mu‹ta›uit, heredem non futurum, sed pro non instituto habendum. Sed si, cum Primum heredem ex parte dimidi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Quidam testõ ita br̃dem ĩsti¬
tuit. Ttia filia mea br̃s esto.
Siquis michi lib̾orum me ui¬
uo mortuoue nascet᷑. tũe qui
uirilis sexus unus plures ue
nasceñt. exꝑte dimmidia ⁊ qͣr¬
ta. Qui femmnini sexus una
plures ue nate erũt. exparte
quarta michi hr̃s sit. postu¬
mus ei natus ẽ. ꝯsulebatuꝵ
quota exꝑte postimius hr̃s
eẽt R̾ndi. eim hr̃dit. itemin
septem ꝑtes distribuendã. ex
his filiam quatuor. postuũ
tres hĩturum. qr filie totus
as. postumo dodrans datus ẽ.
ut quartam portionẽ ampliꝰ
filia quam postumus ferre:
debeat. ⁊deo si postuma quo
nata eẽt. tnĩdem sola filia. qͣ¬
tum utq postu norũ bĩturi
ẽent᷑ Itiq in p̃poito cumas fi¬
lie dodrans postumo sit datꝰ.¬

Expanded text:
 Quidam testamento ita heredes instituit: 'Titia filia mea heres esto: si quid mihi liberorum me uiuo mortuoue nascetur, tunc qui uirilis sexus unus pluresue nascentur, ex parte dimidia et quarta, qui feminini sexus una pluresue natae erunt, ex parte quarta mihi heres sit': postumus ei natus est: consulebatur, quota ex parte postumus heres esset. respondit eam hereditatem in septem partes distribuendam, ex his filiam quattuor, postumum tres habituros, quia filiae totus as, postumo dodrans datus est, ut quarta portione amplius filia quam postumus ferre debeat. ideo si postuma quoque nata esset, tantundem sola filia, quantum uterque postumorum habituri essent. itaque in proposito cum as filiae, dodrans postumo sit dat
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Quotiens uolẽs alium
hr̃dem scrib̾e. alium scripẜit.
incorpore hominis errans.
Ueluti sic frat m̃s. patronus
meus. placet neq eum hr̃dez
ẽẽ qui scriptus ẽ. qm̃ uolũta¬
te deficitur. neq eum quem
uoluit qm̃ scriptus nõ ẽ ⁊ si
ĩ reliquis errauĩt. ut puta:
dum uult lancem relinquẽ.
uestem leget. neutrum debe¬
bitur. hoc siue ip̃e scripserit.
siue scribendum dictauerit.

Expanded text:
 Quotiens volens alium heredem scribere alium scripserit in corpore hominis errans, veluti "frater meus" "patronus meus", placet neque eum heredem esse qui scriptus est, quoniam voluntate deficitur, neque eum quem voluit, quoniam scriptus non est. Et si in re quis erraverit, ut puta dum vult lancem relinquere, vestem leget, neutrum debebit hoc, sive ipse scripsit sive scribendum dictaverit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pendente ꝯ dictione testam̃¬
tarie lib̾tatis adire hrditate
põt. Item siue testator eum
alien auit suie hr̃s post mor¬
tem testatoris aussu dnĩ here¬
ditatem adibit.

Expanded text:
m pendente condicione testamentariae libertatis adire hereditatem potest. Item siue testator eum alienauerit siue heres post mortem testatoris, iussu domini hereditatem adibit.
Abbreviated transcription (Latin):
solus a dut hr̃dĩtitẽ. ⁊ semm
hr̃dem instituit. potĩt seius
tĩtu adire hr̃ditatem. attitu
uel dimittẽ uel adire. S at¬
titio ante quam adeat uel o¬
mittat eius hr̃oitatẽ. ex se¬
misse hr̃s erit Si adierit se¬
ius attitu br̃ditatem.titius
extriente dum taxat br̃s e̾ĩt.
⁊ phr̃ditatem titutriens dũ¬
taxat ad seium ꝑuemet. altm
trientẽ exsua ĩ stitutione hẽ¬
bit. Quid ergo si ab attĩt̾io.
titius ⁊ seius hr̃des ĩstituti
sunt. ⁊ titius adierit hr̃dita

Expanded text:
solus adiit hereditatem et Seium solus adiit hereditatem et Seium here‹dem› instituit, poterit Seius Titii adire hereditatem, Attii uel adire uel omittere: sed Attio, antequam adeat uel omittat eius hereditatem, ex semisse heres erit. si adierit Seius Attii hereditatem, Titius ex triente dumtaxat heres erit et per hereditatem Titii triens dumtaxat ad Seium perueniet, alterum trientem ex sua institutione habebit. quid ergo si ab Attio Titius et Seius heredes instituti sunt, Titius adierit heredita
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit: ex quadrante heres
erit. Nec erit ei ne cc̃e prohere¬
de gerere. quippe iam heredi¬
iam br̃di. ¶Si ita scriptuz
fu̾it. titius exꝑtet̾tia meuius
exꝑte t̾tia. hr̃des sũpto. titius
suntrat̾tias klãs nauis exasia
uenerit. exreliqua tt̃ia ꝑte he¬
res esto. Uideamus ne titius
statim exsemisse br̃s sit. nam
duo hr̃des instituti sũt. s titiꝰ
aut exsemisse br̃s. aut exbes¬
se. Itaq sextañs utiq erit ĩ
pendẽti. si ꝯditio extitĩt. ex
besse hr̃s erit. si nõ extitĩt. ille
sextans meiuo accẽssit. S si
decesẜit titius añ ꝙͣ ꝯditio ex¬
istat. deinde ꝯditio extiterit.
tñ ille sextans nõ titu hr̃di set
meiuo accrescet. nam cum ad¬
huc dubium eẽt. titio an me¬
uio is sextans datus eẽt.⁊ titiꝰ
decesẜit. ñec põt intelligi datꝰ
ei qui tp̃r dandi.ĩ rerum nataᷤ
nõ fuit. ¶ Si attitiũs titiu
⁊ meuiũ ⁊ seium. equis ꝑtib
hr̃des instituit. ⁊ titius ĩ terĩ

Expanded text:
ascenderit, et ex quadrante heres erit nec erit ei necesse pro herede gerere quippe iam heredi. Si ita scriptum fuerit: 'Titius ex parte tertia, Maeuius ex parte tertia heredes sunto: Titius, si intra tertias kalendas nauis ex Asia uenerit, ex reliqua parte heres esto': uideamus, ne Titius statim ex semisse heres sit: nam duo heredes instituti sunt, sed Titius aut ex semisse aut ex besse: ita sextans utique erit in pendenti et, si condicio exstiterit, ex besse heres erit, si non exstiterit, ille sextans Maeuio adcrescet. sed si decesserit Titius, antequam condicio exsistat, deinde condicio exstiterit, tamen ille sextans non Titii heredi, sed Maeuio adcrescet: nam cum adhuc dubium esset, Titio an Maeuio is sextans datus esset, Titius decessit nec potest intellegi datus ei qui tempore dandi in rerum natura non fuit. Si Attius Titium et Maeuium et Seium aequis partibus heredes instituit, Titius interim
Abbreviated transcription (Latin):
ditate ꝑueniret. uoluntatem
suam filio exposuit. filius cu
patris offensam uereret᷑ peti¬
it atestatore. ne subꝯditione
si apatre emancipatus eẽt hr̃¬
dem eum instituẽt.⁊ impetra¬
uit ab eout amicũm suu hor¬
dem instituẽt.atq ita. testõ
amitus filu ignotus testatoi.
hr̃s institutus ẽ. nec quicquã
ab eõ petitum ẽ. Querebatur
aut aditam hr̃ditatem nollet
stum sit. scriptum hr̃dem fidẽ
suam int̾posuisse. nõ tam̃ alit̃
abeo fidei ꝯmissum peti posse.
quam si ⁊ ip̃m testatorẽ fide
eius secutum ẽẽ ꝓbaret᷑. Sitñ
cum a filio famił. rogaretun
amicus. ⁊ aditurum se hr̃dita¬
tem recepiss. ⁊ restituturum
patri fa.facto. nõ absurde dici
possit. mandati actionẽ futi¬
ram. Et eam actionẽ patri ĩ¬
u̾tilem fore.qr nõ sit ex bona
fidead ei restitui. ꝙ testator
adeum ꝑuenire noliĩt. Set
nec filio uulgarẽ ꝯpetiturã.
um utilem. Sicuti dare place¬
ret ei qui cum filius fa. eẽt. ꝓ¬

Expanded text:
erueniret, uoluntatem suam exposuit filio: filius cum patris offensam uereretur, petit a testatore, ne sub condicione 'si a patre emancipatus esset' heredem eum institueret et impetrauit ab eo, ut amicum suum heredem institueret: atque ita testamento amicus filii ignotus testatori heres institutus est nec quicquam ab eo petitum est. quaerebatur, aut aditam nollet stum sit scriptum heredem fidem suam interposuisse, non tamen aliter ab eo fideicommissum peti posse quam si et ipsum testatorem fidem eius secutum esse probaretur. si tamen, cum a filio familias rogaretur, amicus et aditurum se hereditatem recepisset et restituturum patri familias facto, non absurde dici possit mandati actionem futuram: et eam actionem patri inutilem fore, quia non sit ex bona fide id ei restitui, quod testator ad eum peruenire noluerit: sed nec filio uulgarem competituram, uerum utilem, sicuti dare placeret ei, qui, cum filius fam
Abbreviated transcription (Latin):
uia filiamea uiuent. tu michi
habuerat. mat̾ aut suꝑiuxis¬
set. tñ titium hr̃dem fore. qr
id qd̃ impossibile intestõ scp¬
tum eẽt. nullã um hrẽt᷑.

Expanded text:
luia filia mea uiuent, tum mihi habuerit, mater autem superuixisset, tamen Titium heredem fore, quia id, quod inpossibile in testamento scriptum esset, nullam uim haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
ditas ẽ int̾ tiberium ⁊ eu qui
parthemio substitutus erat.
sut refert sextus põp.
duos appollonios.libos hr̃desq
ẽẽ iusẜat. alto ante aꝑtas taby¬
las testam̃ti mortuo nõ mele¬
gant̃ defendi pot̾it eum qui:

Expanded text:
ditas est inter Tiberium et eum qui Parthenio substitutus erat, ut refert Sextus Pomponduos Apollonios liberos heredesque esse iusser‹a›t. altero ante apertas tabulas testamenti mortuo non ineleganter defendi poterit eu
Abbreviated transcription (Latin):
sempronio exsemissib br̃di¬
b institutis. ⁊ ce̾tis exhr̃da.¬
tisaniucem hr̃des substituit.
dem̃ legata ⁊ lib̾tates dedit.
postea ita subiecit. cornelius
⁊ salustius ⁊ uaro. equis ꝑtib̾
hr̃des sũpto. quos inuicem
substituo. Quero quãtura
uł priores duo exsemissib
instituti uł põstiores hr̃e de¬
ẽẽ. cornelium ⁊ salustium. ⁊
uaronẽ.primo anẜo uelter¬
tio gradu. hor̃des initituere
uoluerit. s ẜm scripturam.
assem datum eis uideri
ẽẽ uissit. eum pupillus uen¬
didit titio. titius eum ia pri¬
berum hr̃demq ẽẽ uissit. Su¬
pius testin titu. ruptum est.
ut supius testmm̃ium rum.¬
patur. suffic̾it ita postius fac¬
tum ẽẽ:. ut aliquo caũ potiͣit

Expanded text:
ex semissibus heredibus institutis et ceteris exheredatis invicem heredem substituit, deinde legata et libertates dedit, postea ita subiecit: "Cornelius et Sallustius et Varro aequis partibus heredes sunto, quos invicem substituo": quaero, quantum vel priores duo ex semissibus instituti vel posteriores habere deesse, Cornelium et Sallustium et Uarronem primo an secundo uel tertio gradu heredes instituere uoluerit: sed secundum scripturam assem datum eis uideri.esse iussit: eum pupillus uendidit Titio: Titius eum iam priussit. superius testamentum Titii ruptum est, ut superius testamentum rumpatur, sufficit ita posterius factum esse, ut aliquo casu potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Ium intesto ita scribat᷑. Si
filusm̃s me uiuo moriet᷑. ne¬
pos exeo post meã mortẽ natus
hr̃s esto. Duo gradus hr̃dum
sunt. nullo enim caũ utc̃no
hr̃ditatem adimitit᷑. Ex quo
apparet sinepoti titius substi¬
tutus fuit ⁊ filius patri hr̃s
extititinõ possetitium una cũ
filio br̃dem ẽẽ. qr nõ ĩ primur
s in ẜm gradum substituitur.
¶ Hec u̾ba.publius marcus. ⁊ ga¬
ius anicẽ substituti hr̃des.
michi sũpto.sic int̃pretanda
sũt ut breuiter uidẽtur testator
tres institͥiusse hẽdes ⁊ inuicẽ
eos substituisse. ꝑiñ acsiita:
scripsiss. ille ⁊ ille ⁊ illeansti¬
tuti h̃rdes ⁊ substituti supto
¶Qui tres filios hẽbat. ⁊ita scͥp¬
serit. filũ mei hrdes sumpto.
publius filius meus exhṙs
esto. Uideri pot. prima ꝑtedu¬
os dumtaxat filios hr̃des m.

Expanded text:
amento ita scribitur: 'si filius meus me uiuo morietur, nepos ex eo post mortem meam natus heres esto', duo gradus heredum sunt: nullo enim casu uterque ad hereditatem admittitur. ex quo apparet, si nepoti Titius substitutus fuerit et filius patri heres exstiterit, non posse Titium una cum filio heredem esse, quia non in primum, sed in secundum gradum substituitur. Haec uerba: 'Publius Marcus Gaius inuicem substituti heredes mihi sunto' sic interpretanda sunt, ut breuiter uideretur testator tres instituisse heredes et inuicem eos substituisse, perinde ac si ita scripsisset: 'ille et ille et ille instituti heredes et substituti sunto'. Qui tres filios habebat et ita scripserit: 'filii mei heredes sunto: Publius filius meus exheres esto', uideri potest prima parte duos dumtaxat filios heredes in
Abbreviated transcription (Latin):
fieri hunc br̃dem. Nonenz¬
inhũc eaum testatorem uolu¬
isse excludẽ. palamẽ. n uba
omĩno repugnãt. nam qua¬
uis ẜuus eius non ẽ. attamẽ¬
c̾te libertus est.

Expanded text:
fieri hunc heredem: non enim hunc casum testatorem uoluisse excludere palam est neque uerba omnino repugnant: nam quamuis seruus eius non est, at certe libertus est.
Abbreviated transcription (Latin):
me ex .xii. untus hr̃demte ex
sex scripsit. ego hr̃ditatis hẽo
bessem. tu trientẽ. S si duos
exasse hr̃des scripẜit. alios i
at distributio. apud labeonẽ
libro quarto posf̾orum q̃rit.
⁊ putat labeo ⁊ illos ex serisse
⁊ eos qui ex .xii. untus scripti
sunt. exsemisse hr̃des forecuĩ
siũe assentiendum puto. S
si duos exasse hr̃des institĩt.
t̃cium aũt hr̃dem ex dimidia.
et sexta. eodem libro labeo ait
in .xx. untias assem diuidend̾.
octo laturum. ex dimidia ⁊ ex
sexta scriptumallos duos .xii.¬
¶ Apud eurͣdẽ refertur. Titt̾ ex
ꝑte t̾tiã. deinde asse expleto.
idem exꝑte sextͣaanquatuor¬
decimuntus hr̃ditate dii¬
dendam trebatius ait.

Expanded text:
me ex duodecim unciis heredem, te ex sex scripsit: ego hereditatis habeo bessem, tu trientem. Sed si duos ex asse heredes scripserit, alios ex distributilibro quarto posteriorum quaeritur. et putat Labeo et illos ex semisse et hos, qui ex duodecim unciis scripti sunt, ex semisse heredes fore, cui sententiae adsentiendum puto. sed si duos ex asse heredes instituerit, tertium autem ex dimidia et sexta, eodem libro Labeo ait in uiginti uncias assem diuidendum, octo laturum ex dimidia et sexta scriptum illos duos duodecim. Apud eundem refertur: 'Titius ex parte tertia', deinde asse expleto 'idem ex parte sexta': in quattuordecim uncias hereditatem diuidendam Trebatius ait.
Abbreviated transcription (Latin):
sitate p̃diorum. portiones in¬
ueniunt᷑. ergo expeclitius ẽ
ꝙ sabinus scripsit ꝑuide ha¬
beñdum aesi nec fundoᷤ nec
ptes nominasset.
liam hr̃s esto michi. duotitii.
illius insule hr̃des sumpto.
hichẽbunt duo titu semisse̾.
actitius semissẽ. Idq ꝓculo
placet. quid tibiuidetur aꝵdi¬

Expanded text:
sitate pretium portiones inueniuntur: ergo expeditius est quod Sabinus scribit, perinde habendum, ac si nec fundum nec partes nominasset. liani heres esto mihi, duo Titii illius insulae heredes sunto.' habebunt duo Titii semissem, Attius semissem idque Proculo placet: qui‹d› tibi uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
iii. filius hãt. ¶ Intesto ita
scriptum ẽ. lutius tinus ex
duab untus. gauis attitiꝰ.
expteuna. meuiis. exparte
unaseius. exꝑtib duabꝰ hr̃¬
des michi sũptos sulebatur.
quid iuris eẽt. R̾. hane scrip¬
turam. illam int̾pretatione
accipe posse. ut lutius titius
duas untias hãt. ceteri aũt
qĩ sine ꝑtib instituti. exreli¬
quo dextate hr̃des sint. quẽ
dextantẽ ita diuidi oportet.
ut seus quincũcema ttituis
⁊ meuius alterum quincũ¬
cem habeant

Expanded text:
ius habeat. In testamento ita scriptum est: 'Lucius Titius ex duabus unciis, Gaius Attius ex parte una, Maeuius ex parte una, Seius ex partibus duabus heredes mihi sunto': consulebatur quid iuris esset. respondit hanc scripturam illam interpretationem accipere posse, ut Lucius Titius duas uncias habeat, ceteri autem quasi sine partibus instituti ex reliquo dextante heredes sint: quem dextantem ita diuidi oportet, ut Seius quincuncem, Attius et Maeuius alterum quincuncem habeant
Abbreviated transcription (Latin):
des instituerat. eosq monu¬
m̃tum facẽ uisẜ.it ĩ dieb cͥtis.
dem̃ita scripẜat. qui eorum ñ
ita fecerit. om̃s exhr̃des sũp¬
to. alt̾ hr̃s hr̃ditatem pret̾¬
miserat. reliquus hr̃s ꝯsulei¬
bat. cum ip̃e monum̃tum ex¬
trusisset. nũquid minus hr̃s
eẽtobeam rem. ꝙ cohr̃s eiꝰ. hr̃

Expanded text:
des instituerat: eos monumentum facere iusserat in diebus certis: deinde ita scripserat: 'qui eorum non ita fecerit, omnes exheredes sunto': alter heres hereditatem praetermiserat, reliquus heres consulebat, cum ipse monumentum exstruxisset, numquid minus heres esset ob eam rem, quod coheres eius
Abbreviated transcription (Latin):
Aut. S i inequalib ꝑtib da¬
tis ita aditiatur. quos ex dispa¬
rib ꝑtib hr̃des institiu eque
hr̃des sumpto existimandu ẽ
exequari eos .s. si hoc ante pac¬
tum testam̃tum. scriptum sit.
Lp̃. Int̾clum h̾ adiectio eque
hor̾des sumptotestatoris uolũ¬
tatem exprimit. ut puta primꝰ
⁊ fr̃is mei fului eque hr̃des sũp¬
to.nam hec adiectio declarat
om̃s exiurilib ꝑtib ĩ stitutos
ut ⁊ labeo scripsit. qua detrac¬
ta.semissem frĩs filii. semissez
lempnis assis distributio in
distribuit. potãte iuiris in hoe
reuoliutur. Ut puta si duos
hr̃des exquadrante scripẜit.
nam hr̃ditas ois residua ac¬
ced̾itait ex semib iudeantur
scripti. S si alt̃ exquadrãte.
alt̃ ex semisse hr̃des scripti st̃.
qui accedit quadrans ꝓꝑtibꝰ¬

Expanded text:
um. Si inaequalibus partibus datis ita adiciatur: 'quos ex disparibus partibus heredes institui, aeque heredes sunto', existimandum est exaequari eos, scilicet si hoc ante peractum testamentum scriptum sit.. Interdum haec adiectio 'aeque heredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et fratris mei filii ‹ae›que heredes sunto': nam haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem d sollemnis assis distributio in distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus uideantur scripti. Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrans pro p
Abbreviated transcription (Latin):
midia institutus. ¶Siquis
nom hr̃dis quidem ñ dixit.
s ĩ dubitabili signo eum de¬
monstrauĩt. ꝙ pene mehil
anoĩe distaͣt. non tñ eo qd̾ cõ¬
tumelie cã solet addi.ualet
institutio. ¶Hrs aut̃ insti¬
tui nisi ubi certus demostret᷑
nemo p̾õt. ¶Siquis tñ ita di
ex dodrantent̃ nõ duxit ex
quadrante hr̃s estorecte fic¬
tam institutionẽ certum ẽ.¬

Expanded text:
midia institutus. Si quis nomen heredis quidem non dixerit, sed indubitabili signo eum demonstrauerit, quod paene nihil a nomine distat, non tamen eo, quod contumeliae causa solet addi, ualet institutio. Heres institui, nisi ut certe demonstretur, nemo potest. Si quis ita dixex dodrante, uter non duxerit, ex quadrante heres esto', hic recte factam institutionem esse certum e
Abbreviated transcription (Latin):
te institutiofit. ¶Ila insti:¬
tutioualet. filius m̃s impus¬
simus male deme meritus.
hr̃s esto. pure erum hr̃s insti¬
tiitur cum maledc̃o ⁊ omnes
huimodi ĩstitutiones recep¬
tesũt. ¶ Int̾dum nec cum li¬
b̾tate ntilit̃ ẜuus adnã hr̃s ĩ¬
ba hec sũt. Seruum adult̾i
acͣcatum nõ iuire testõ manu¬
missum ante snĩim. abea¬
muliere iuderi. que rea fuerat
eidem criminis postulata. rõ
mom̃ti hãt. ¶ Siinpatre uł
patria uł alia simili assũptio¬
ne falsum scriptum ẽ. dum
deeo qui demonstratus ẽ.cõ¬
stet. institutio ualet.
⁊ hr̃dem eẽ uissi. ⁊ is postea m̃s
effectus ẽ. neutrum ual. qa
lib̾ta̾s alieno ẜuo imuitiliter
dat᷑a ẽ. ¶Inextraneis hr̃dib̾
illa obẜuantꝰ ut sit cum eis
testam̃ti factio. siue ip̃r hr̃des
instituant᷑ sine hu qui ĩ pote¬
state eorum sũt. ⁊ id duob
statoris ut effectum hãt hoc
amplius. ⁊ cum adit br̃dit᷑a¬
temee debet cum eo testam̃ti
factio siue pure siue subꝯ die¬

Expanded text:
te institutio fit. Illa institutio valet: "filius meus inpiissimus male de me meritus heres esto": pure enim heres instituitur cum maledicto et omnes huiusmodi institutiones receptae sunt. Interdum nec cum libertate utiliter servus a domina heres inec sunt: 'seruum adulterii accusatum non iure testamento manumissum ante smuliere videri quae rea fuerat eiusdem criminis postulata, ratimomenti habeat. Si in patre uel patria uel alia simili adsumptione falsum scriptum est, dum de eo qui demonstratus sit constet, institutio ualet. et heredem esse iussi et is postea meus effectus est, neutrum ualet, quia libertas alieno seruo inutiliter data est. In extraneis heredibus illa obseruantur: ut sit cum eis testamenti factio, siue ips‹i› heredes instituantur siue hi qui in potesttestatoris, ut effectum habeat. hoc amplius et cum adit hereditatem esse debet cum eo testamenti factio, sive pure sive sub condi
Abbreviated transcription (Latin):
erit. legatum a dirritum reti¬
det. ¶Cum uenditor ẜuum
ante traditionẽ abemptore
ꝓparte hr̃dem scriptum adi¬
re iubet. restituere cobrdi scͥp
tonecce ht̃ quia lucrum fa¬
cere eius ẜui uire quem uen¬
didit nõ debet. Plane nonto¬
tum ꝙ acquisietit restituẽt.¬

Expanded text:
erit, legatum ad irritum recierit, legatum ad irritum recidit. Cum uenditor seruum ante traditionem ab emptore pro parte heredem scriptum adire iubet, restituere coheredi serui necesse habet, quia lucrum facere eius serui iure quem uendidit non debet. plane non totum quod adquisierit restituet
Abbreviated transcription (Latin):
post mortẽ filu exꝑte hrdemĩ¬
stituere eodem mõ põt quo is
qui suum sempronio legatu.
eundẽ post mortẽ sempronii.
exꝑte hr̃dem instituit. ¶Ser¬
uus testõ hr̃s pure scriptus. li¬
ber aũt uissus eẽ. si intra klas
decẽbris.x. dediss. si codicillis
pure lib̾tatem acceꝑitant᷑ ka¬
lendas nõ dederit. lib̾ excodi¬
cillis erit. ¶ Siquis ẜuum su¬
um lib̃m sub ꝯditione. hr̃dem
pure scripsiss. cumq uendidis¬
set ⁊pẽdente ꝯditione. aussu
emptoris. ẜuus adire br̃dita¬
tem põt quia ⁊ ꝯstitit ĩ stĩtu̾¬
si post defectam ꝯditionẽ alie¬
natus fuiss. non põt uissu emp¬
toris brdititem adire. qr eotẽ¬
pore adeum pueniss quo iaz
extincta institutio. ĩ utił fuãt
Igitur cum ẜuus sub ꝯditioe
lib̾ eẽ iubetur ⁊ legatum pure
accepit. si pendẽte ꝯditioẽ ma¬
numissus uł alienatus fu̾ĩt.
legatum habebit. aut dño ac¬
post defectum ꝯditionis ma¬
numissus aut alienatus fu¬

Expanded text:
post mortem filii ex parte heredem instituere eodem modo potest, quo is, qui seruum Sempronio legatum, eundem post mortem Sempronii ex parte heredem instituit. Seruus testamento heres pure scriptus, liber autem iussus esse, si intra kalendas Decembres decem dedisset, si codicillis pure libertatem acceperit, intra kalendas non dederit, liber ex codicillis erit. Si quis seruum suum liberum sub condicione, heredem pure scripsisset eumque uendidisset pendente condicione, iussu emptoris seruus adire hereditatem potest, quia et constitit institusi post defectam condicionem alienatus fuisset, non potest iussu emptoris heriditatem adire, quia eo tempore ad eum peruenisset, quo iam extincta institutio inutilis fuerat. Igitur cum seruus sub condicione liber esse iubetur et legatum pure accepit, si pendente condicione manumissus uel alienatus fuerat, legatum habebit aut domino adpost defectum condicionis manumissus aut alienatus fu
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. Sipat famił: titiumquẽ
ingenuum eẽ credebͤat br̃de
scripẜit. eiq sihr̃s non eẽt. sẽ¬
promum̃ substitũt. deinde
titius. quia ẜuus fuerat. iussx
dñi adierit hr̃ditatem. põt di¬
ci sẽpronium ĩ ꝑtem br̃ditatis
admitti. Nam qui scit aliꝙ̃
ẜuum eẽ.⁊ eum hr̃dem scribit.
ꝯita substituit. si stichus hr̃s
non erit. sẽpronius hr̃s esto. ĩ¬
telligitur tale quid dic̾e̾. sisti¬
ehus n ip̃e br̃s erit. n alui

Expanded text:
Titium, quem ingenuum esse credebat, heredem scripserit eique, si heres non esset, Sempronium substituerit, deinde Titius, quia seruus fuerat, iussu domini adierit hereditatem: potest dici Sempronium in partem hereditatis admitti. nam qui scit aliquem seruum esse et eum heredem scribit et ita substituit: 'si Stichus heres non erit, Sempronius heres esto', intellegitur tale quod dicere: 'si Stichus neque ipse heres e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ testator uoluit.Prouideꝰ
si pecunam misit inpũĩtia
adm̾ces ꝯpandas.⁊ nec dum
ꝯpate sint. dico pecuniam q̃
id cuto missa ẽ ut ꝑ eam mer¬
ces mnytaliam adueherẽtuꝵ.
mytalico patrimonio adiuĩ¬
gendã. nam.⁊ si dediss inpro

Expanded text:
esse testator uoluit. Proinde et esse testator uoluit. Proinde et si pecuniam misit in prouinciam ad merces comparandas et necdum comparatae sint, dico pecuniam, quae idcirco missa est, ut per eam merces in Italiam adueherentur, in Italico patrimonio adiungendam:
Abbreviated transcription (Latin):
num locum reuecaret. neq au¬
g̾ebit quo transtulit.n mĩnu¬
et uñ transtulit. ut puta dey
talico patrimonio quosdams¬
galliam ad exigendũ debitu
uł adm̃ces ꝯpandas reusuros
si ꝯpanissent.dubium non ẽ
quin debeat dici adytalicum
patrimoĩum eos ꝑtinẽ debere.
Ut ẽ apiro mutium relatum
cum fundus erat legatus uel
cuminstrum̃to uł cum his q̃
ibi sũt. agasonẽ enim missu
inuilla apatre famił. ñ ꝑtinẽ
adfundi legatum. mutiꝰ ait.
qr nõ idcirco illo erat missus
ut ibĩeẽt. Prom̃ si ẜuus fuĩt
missus iniillã int̾im illic fu¬
turus quia dñm offenderat.
⁊ eum aduille legatum nõ ꝑ¬
tinere. Quare nec ẜui quidẽ.
qui oꝑari in ãgͣro ꝯsueuerũt.
qui ĩalios agros reu̾tebãtuꝵ.
⁊ qi abalio ꝯmodatianea sũt
ꝯditione ⁊ ut adlegatum pti¬
neant. qr nõ ita magro fuert̃
ut ei agro uiderẽtur destinati.
que resanꝓposito quoꝙ sugge¬
rit ut ytalicarum rerum eẽ
credãtur hee resquas ĩ ytalia

Expanded text:
num locum revocaret, neque augebit quo transtulit neque minuet unde transtulit: ut puta de Italico patrimonio quosdam sGalliam, ad exigendum debitum vel ad merces comparandas, recursuros, si comparassent: dubium non est, quin debeat dici ad Italicum patrimonium eos pertinere debere. ut est apud Mucium relatum, cum fundus erat legatus uel cum instrumento uel cum his quae ibi sunt: agasonem enim missum in uillam a patre familias non pertinere ad fundi legatum Mucius ait, quia non idcirco illo erat missus, ut ibi esset. proinde si seruus fuerit missus in uillam interim illic futurus, quia dominum offenderat, t eum ad uillae legatum non pertinere. quare ne serui quidem, qui operari in agro consuerunt, qui in alios agros reuertebantur, et quasi ab alio commodati in ea sunt condicione, ut ad legatum pertineant, quia non ita in agro fuerant, ut ei agro uiderentur destinati. quae res in proposito quoque suggerit, ut Italicarum rerum esse credantur hae res, quas in Italia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ytalici patrimonii ẽẽ ratiõe
igitur efficẽ dixi. ut merces.
romam ueberent᷑. siue ꝓuecte
sint eo uiio. siue nõ dum. et
siue scit siue ignoraũit.adeũ
br̃dem ꝑtinẽ. cui ytaliceres.
sunt ascripte.

Expanded text:
 Italici patrimonii esse. Rationem igitur efficere dici, ut merces qRomam ueherentur, siue prouectae sunt eo uiuo siue nondum, et siue scit siue ignorauit, ad eum heredem pertinere, cui Italicae res sunt adscriptae.
Abbreviated transcription (Latin):
expte ẜa. menius expte t̾tia.
sulpitius exꝑtequarta.hr̃des
sumpto.eque ptes hr̃ditatis
adinstitutos ꝑtinebũt.qr te¬
stator appellatione nuuscripͤ¬
ture magis ordinẽ quam mo
ert. Siquis ita br̃dem scripẜit.
titius exꝑte dimidia hr̃s esto.
Seius exꝑte dimiꝰdia. ex qu̾a pͣ¬
te seuim institui exeadem ꝑte¬
dimidia sẽpronius hr̃s esto.
dubitari posse. utrum intres
semisses diuide uoluit hr̃dita¬
teman uõ muũ semissẽ. se¬
ium ⁊ sẽpronium ꝯuĩgere. ꝙ ẽ
uerius. Et ideo ꝯiuĩctim eos

Expanded text:
ecunda, Maevius ex parte tertia, Sulpicius ex parte quarta heredes sunto": aequae partes hereditatis ad institutos pertinebunt, quia testator appellatione numeris scripturae magis ordinem, quam modert, si quis ita heredem scripserit: "Titius ex parte dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: ex qua parte Seium institui, ex eadem parte Sempronius heres esto', dubitari posse, utrum in tres semisses diuidere uoluit hereditatem an uero in unum semissem Seium et Sempronium coniungere: quod est uerius, et ideo coniunctim eos
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Seruus cum lib̾tate hr̃s insti¬
tutus.si sit alienitus aubeĩ
adireabeo põt cui alienatũs
ẽ. s ⁊ si redeptus sit atestato¬
re. institutio ualet.⁊ nec̃cius
hr̃s erit. ¶Siẜuus qui ex
die lib̾tatem accepit.⁊ hr̃di¬
tatem puremox sit alienatꝰ
uł manumissus. uideamus
an institutio ualeat. Et siq
demalienatus nõ eet pot de¬
fendi institutione uale. ut
die uenien̾te lib̾tatis que hr̃¬
ditatem morabat. opetente
lib̾tate ⁊ heres nec̃cius exis¬
tat. S si uidiem lib̾tas. hr̃i¬
ditas aũt subꝯdictione da¬
ta sit. si ꝯditio post diem ad¬
uenientẽ extitĩt. lib̾ ⁊ heres
erit. S⁊ si pure fuit hr̃s in¬
stitutus lib̾tate ĩdiem data.
si sit alienatus uł manumis¬
sus. dici debet hr̃dem eum
existere posse. S ⁊ si nõ ipse
ẜuus sit alienatũs s usus
fructus ĩ eo eque institutio
ualet. s differͣtur mid tẽpus
quo extinguit᷑ ususfructus.

Expanded text:
 Seruus cum libertate heres insti Seruus cum libertate heres institutus si sit alienatus, iuberi adire ab eo potest, cui alienatus est: sed si redemptus sit a testatore, institutio ualet et necessarius heres erit. Si seruus ex die libertatem acceperit et hereditatem pure, mox sit alienatus uel manumissus, uideamus, an institutio ualeat. et quidem si alienatus non esset, potest defendi institutionem ualere, ut die ueniente libertatis, quae hereditatem moratur, competente libertate et heres necessarius existat. Sed si in diem libertas, hereditas autem sub condicione data sit, si condicio post diem aduenientem exstiterit, liber et heres erit. Sed et si pure fuerit heres institutus libertate in diem data, si sit alienatus uel manumissus, dici debet heredem eum posse existere. Sed et si non ipse seruus sit alienatus, sed usus fructus in eo, aeque institutio ualet, sed differtur in id tempus, quo extinguitur usus fructus.
Abbreviated transcription (Latin):
sub ꝯdietione factam. ¶he¬
redesiuris successores sũt.
⁊siplures instituant. diuidi
int eos atestatore uis oport.
Ꝙ si nõ fiatiomĩs equ̾alit hr̃¬
des sunt. ¶Si duo sũt brdes
instituti. unus exꝑte tt̃ia.
fundi corneliam. alt̃ exbesse
eĩdem fundi. celsus expedi.¬
tissimam sabimi snĩam seqt̃.
ut detracta fundi mentione
qĩ sine ptib hẽdes scripti..
hr̃ditate potirent᷑. si modo
uoluntas patris samil. ma¬
infestissime ñ refragat. ¶Si
quis ita scripẜit. stichus lib
esto. ⁊ postea quã lib̾ eit. hr̃s
esto. labeo.neratius. ⁊aristo
oppinãtur.detracto uerbo
medio postea.simul ei ⁊ lib̾¬
tatem ⁊ hr̃ditatem ꝯpetere.¬
uidet᷑. ¶Siquis prmmũ extriẽ¬
te. sedm extriente hr̃dem in¬
stitĩt. ⁊ si seds hr̃s non erit
t̾tium exbesse hr̃dem scribat.
hic ẜo repudiante bessem ha¬
bebit. nõ solum iuire substitr¬
tionis. s etiam institutioĩs.
idẽ trrentẽ iire institutiois.
trientẽuire substitutionis.¬

Expanded text:
sub condicione factam. Heredes iuris successores sunt et, si plures instituatur, diuidi inter eos a testatore ius oportet: quod si non fiat, omnes aequaliter heredes sunt. Si duo sint heredes instituti, unus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expeditissimam Sabini sententiam sequitur, ut detracta fundi mentione quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur, si modo uoluntas patris familias manifestissime non refragatur. Si quis ita scripserit: 'Stichus liber esto et, posteaquam liber erit, heres esto', Labeo, Neratius et Aristo opinantur detracto uerbo medio 'postea' simul ei et libertatem et hereditatem competereuidetur. Si quis Primum ex triente, Secundum ex triente heredem instituerit et, si Secundus heres non erit, Tertium ex besse heredem scribat, hic Secundo repudiante bessem habebit non solum iure substitutionis, sed et institutionis, id est trientem iure substitutionis, trientem iure institutionis,
Abbreviated transcription (Latin):
Aul. Ingratus lib̾tus ẽ qui pa¬
trono obsequiũ nõ pr̃at.uł res
eĩ filiorum ue tutelã admini.¬
strare detracͤtat.
Ermog̾. Sue patronus suieli¬
b̾tus deportat᷑.⁊ post restitũat᷑.
uatur.⁊ si ĩ metallum pationus
uł lib̾tus dãpnatus restituat᷑¬
si exuntia hr̃s instituat᷑. ⁊ id ꝙ
de ẽ adsupplendã debitam porti¬
neꝯditione ⁊ dilatione ei in hr̃¬
ditate uł legato siue fideiomis¬
so q̃ri põt ¶ Exduob patroĩs.
unus exdebitaͬ ꝑte hr̃s institu¬
tus sine ꝯditione ⁊ dilationes¬
ta .bo. po̾nem petẽ non p̃ot̾it lie
tiam portio ei accresce̾ potiuss.¬
Naturales lib̾i lib̾ti. exhr̃dati.
fcĩ. alio expte hr̃de instituto. si

Expanded text:
a. Ingratus libertus est, qui patrono obsequium non praestat, uel res eius filiorumue tutelam administrare detractat.m.Siue patronus siue libertus deportetur et post restituatur, eruatur et si in metallum patronus uel libertus damnatus restituatuinstituatur et id, quod deest ad supplendam debitam porticondicione et dilatione ei, hereditate uel legato siue fideicommisso, quaeri potest.Ex duobus patronis unus, ex debita parte heres institutus sine condicione et dilationeonem petere non poterit, licet, tiam portio ei adcrescere potuisset.Naturales liberi liberti exheredati facti, alio ex parte herede instituto, si
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃. Siqu̾is cum hrẽt frẽm et
patruum decesẜ it testõ fcõ. de¬
inde pendẽte ꝯditione hr̃dum
se utriusq adire legittimã br̃¬
ditatem ꝯstat.

Expanded text:
. Si quis, cum haberet fratrem et patruum, decesserit testamento facto, deinde pendente condicione heredum se utriusque adire legitimam hereditatem constat.
Abbreviated transcription (Latin):
ta. uenũit. sine uiuo aliquo sue
ante quã adeat̾ hr̃ditas ei capi¬
tis diminutio int̃ cessit. qm̃ de¬
sunt suus hr̃s uel agnatus rec¬
te dici. que autẽ exnoius legibꝰ¬

Expanded text:
 ueniunt, siue uiuo aliquo siue antequam adeatur hereditas eius capitis minutio intercessit, quoniam desinit suus heres uel adgnatus recte dici: quae autem ex legib
Abbreviated transcription (Latin):
nõ fuit inplenu lib̾atus. Itaq
hr̃dem hĩturus ẽ iste nõ reuẽ¬
so patre. S ⁊ si post limino
redierit pat̾ iam defuncto fi¬
lio quicꝗd medio tp̃r ꝑ eum q̃¬
situm ẽ h̾ebit. ⁊ non ẽ miru
si peculium quoꝙ defũcti pri¬
dem filu defertur patri.cum ex
eo natus. potãtis ip̃ius fiat.
ꝑ suspensi iũris ꝯstitutionẽ¬

Expanded text:
non fuerit in plenum liberatus: itaque heredem habiturus est iste non reuerso patre. sed si postliminio redierit pater iam defuncto filio, quidquid medio tempore per eum quaesitum est, habebit, et non est mirum, si peculium quoque defuncti pri‹dem› filii defertur patri, cum ex eo natus potestatis ipsius fiat per suspensi iuris constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
art̃. Si explurib legittinis br̃¬
dib quidam omiẜuit adire hr̃¬
ditatem uł morte uł qua aliara¬
tione impediti fuĩnt quo minus
adeant. reliquis qui adieriit ac¬
crescit illorum portio. ⁊ licet de¬
cesẜint. ante quã accresgẽt. hoc
exsubstitutioe hẽditas. nõ ⁊̃ si
od. Si ad patrẽ manumissorẽ
filu intestati legĩttima br̃ditas
ꝑueniat.uł nõ manumissori.bo.¬

Expanded text:
. Si ex pluribus legitimis heredibus quidam omiserint adire hereditatem uel morte uel qua alia ratione impediti fuerint, quo minus adeant, reliquis, qui adierint, adcrescit illorum portio et licet decesserint, antequam adcresceret, hoc ex substitutione hereditas, non etiam, si . Si ad patrem manumissorem filii intestati legitima hereditas perueniat uel non manumissori bo