comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ es bonꝰ.&. si ds̃ non parceret malis.
nec tu qͥ grãs ageres appareres. Parcat
gͦ aliis. qͥ peꝑcit tͥ. Non enĩ cũ transie¬
ris. int̾ cludenda ẽ. uia pietatis. Unde
gͦ iste orat positꝰ int̾ malos. quoꝵ ini¬
miciciis exercebat᷑: Qͥd ait: Contristatꝰ
sũ in exercitatione mea & conturbatus
sũ. Cũ extendit dilectionẽ ut diligat
inimicos. affectus ẽ. tedio. multoꝵ im¬
miciciis. multoꝵ rabie circũ latratus
& quadã humana infirmitate succu¬
buit. Uidit se inciꝑe penetrari mala ꝑ¬
suasione diabolica. ut odiũ indiicat ad¬
uersus inimicos. Reluctans odio ut ꝑfi¬
ceret dilectionẽ: in ipsa pugna. & lucta.
turbatus ẽ. Eius enĩ uox. ẽ. inalio psalmo.
turbatus ẽ. prȩira ocłs meus. Et qͥd ibi se¬
quit᷑: Inueteraui in omĩb inunicis meis.
Uelut in tempestate &. fluctib mergi ceꝑat
sicut petrus. Ille enĩ calcat fluctꝰ huiꝰ scłi:

Expanded text:
factus es bonus; et si Deus non parceret malis, factus es bonus; et si Deus non parceret malis, nec tu qui gratias ageres, appareres. Parcat ergo aliis qui pepercit et tibi. Non enim cum transieris, intercludenda est via pietatis. 5. Unde ergo iste orat positus inter malos, quorum inimicitiis exercebatur? quid ait? Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum. Cum extendit dilectionem ut diligat inimicos, affectus est taedio, multorum inimicitiis, multorum rabie circumlatratus, et quadam humana infirmitate succubuit. Vidit se jam incipere penetrari mala persuasione diabolica, ut odium inducat adversum inimicos: reluctans odio ut perficeret ipsam dilectionem, in ipsa pugna et lucta turbatus est. Ejus enim vox est et in alio psalmo: Turbatus est prae ira oculus meus. Et quid ibi sequitur? Inveteravi in omnibus inimicis meis . Veluti in tempestate et fluctibus mergi coeperat, sicut Petrus . Ille enim calcat fluctus hujus saeculi,
Abbreviated transcription (Latin):
putet inunicus. cui omĩs ininicus ingratꝰ
est. Ab illo enĩ habet. qͥcqͥd boni habet.
Ab ipso enĩ babet miscđiam. qͥcqͥd ẽ. etiã
unde tribuat᷑. Ad hoc enĩ tribuat᷑: ne su¬
ꝑbiat. Ad hoc tribuat᷑: ut humilis agnos¬
cat excelsũ. Tugͦ in imico tuo. quẽ into¬
lerabilit̾ pateris. qͥd presti̾ti: Si ille eum
habet ininicũ. qͥ ei tanta pͣstitit & facit
solẽ suũ oriri suꝑ bonos & malos. & pluit
suꝑ iustos & iniustos. tu qͥ nec solẽ potes
oriri facere. nec suꝑ terrã pluere. aliqͥd
tͥ pax int̾ra hominibonȩ uoluntatis:
Ergo q̃m hȩc tͥ dilectionis regula figit᷑.
ut imitans patrẽ diligas inmicũ. diligi¬
te enĩ inqͥt inmicos ur̃os: in hoc prȩcep¬
to qͦmͦ exercereris. si nullũ imimicũ pa¬
tereris: Uides gͦ ꝓdesse tͥ aliqͥd. & qđ deus
parcit malis: Prosit tͥ ad habendã mi-¬
scd̃iam. qͥa & tu forte si bonꝰ es. ex malo

Expanded text:
putet inimicus, cui omnis inimicus ingratus putet inimicus, cui omnis inimicus ingratus est; ab illo enim habet quidquid boni habet. Ab ipso enim habet misericordiam, quidquid est etiam unde tribulatur. Ad hoc enim tribulatur, ne superbiat; ad hoc tribulatur, ut humilis agnoscat excelsum. Tu ergo inimico tuo, quem intolerabiliter pateris, quid praestitisti? Si ille eum habet inimicum qui ei tanta praestitit, et facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos; tu qui nec solem potes oriri facere, nec super terras pluere, aliquid tibi pax in terra homini bonae voluntatis Ergo quoniam haec tibi dilectionis regula figitur, ut imitans Patrem diligas inimicum: Diligite enim, inquit, inimicos vestros : in hoc praecepto quomodo exercereris, si nullum inimicum patereris? Vides ergo prodesse tibi aliquid: et quod Deus parcit malis, prosit tibi ad habendam misericordiam; quia et tu forte si bonus es, ex malo
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse tenebrȩ quȩ ñ cõprȩhender̃ lucem
presentẽ. mundi nomine appellant᷑. harũ
tenebrarũ st̾ illi rectores. De ipsis gͦ reccoribꝰ
habemꝰ de t̾minatã scripturarũ sententiã
qđ omĩno inde reditꝰ alicuiꝰ eoꝵ sꝑandus
ñ est. At uͦ de ipsis tenebris quarũ illi rec¬
tores st̃: ñ sumꝰ certi. ne forte quȩ erant te¬
nebrȩ. fiant lux. fidelib qͥppe iam factis.
dic̃ apłs. Fiuistis aliqͣndo tenebrȩ: nunc au¬
tẽ lux indño. Tenebrȩ inuobis. lux indño.
Ergo fr̃s om̃s mali. cũ mali sc̾: exercent bo¬
nos. Ecce enĩ breuit̃ audite & intelligite.
bonitatẽ patris tui. qͥ facit solẽ suũ oriri
suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos & in¬
iustos. Neq enĩ tu habes inimicũ. & ds̃ ñ
habet. Iuqͥdẽ eũ habes inimicũ. qͥ tecum
creatus ẽ: ille uͦ eũ quẽ creauit. Inimicos
gͦ dei. malos & iniqͦs sepe inscripturis legi¬
mus. & parcit eis ille qͥ non habet qđ illi im¬

Expanded text:
 ipsae tenebrae quae non comprehenderunt lucem praesentem, mundi nomine appellantur; harum tenebrarum sunt illi rectores. De ipsis ergo rectoribus habemus determinatam Scripturarum sententiam, quod omnino inde reditus alicujus eorum sperandus non est. At vero de ipsis tenebris quarum illi rectores sunt, non sumus certi ne forte qui erant tenebrae, fiant lux. Fidelibus quippe jam factis dicit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino : tenebrae in vobis, lux in Domino. Ergo, fratres, omnes mali, cum mali sunt, exercent bonos. Ecce enim breviter audite, et intelligite. bonitatem Patris tui, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Neque enim tu habes inimicum, et Deus non habet. Tu quidem eum habes inimicum qui tecum creatus est; ille vero cum quem creavit. Inimicos ergo Dei malos et iniquos saepe in Scripturis legimus: et parcit eis ille qui non habet quod illi im
Abbreviated transcription (Latin):
nes inimicũ tuũ ut bene uiuat. ut se corri¬
gat: ille contennit. ille respuit uerbũ tuũ.
Ecce qͥ me monet. ecce a quo auditurus sum
prȩcepta qͥb uiuã. P rȩcedere te uult: & prȩ¬
cedendo ñ corrigit᷑. Nonattendit qͥa uerba¬

Expanded text:
nes inimicum tuum ut bene vivat, ut se corrines inimicum tuum ut bene vivat, ut se corrigat: ille contemnit, ille respuit verbum tuum: Ecce qui me monet, ecce a quo auditurus sum praecepta quibus vivam! Praecedere te vult, et praecedendo non corrigitur. Non attendit q
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Enuntiet uitã suã. S miscđiam con¬
secutus sũ. Entintiauit uitã suã. non sibi
s illi. qͥ sic enuntiauit ut illi crederet᷑.
enuntia uita tuã. non tͥ s illi. Nontua
tuus ẽ. Et enĩ de quibusdã reꝓbis qͥd ait
idẽ apłs: Om̃s enĩ sua querunt. ñ quȩ iħu
xp̃i. Si ꝓpt̾ea enuntias uitã tuã. ut tͥ ꝓsit
& aliis ñ ꝓsit: tͥ illã enuntias. ñ deo. Si aut̃
sic enuntias uitã tuã. ut alios etiã inuites
ad accipiendã uitã quã & tuaccepisti: e¬
nuntias uitã tuã illi a quo accepisti. et
habebis mercedẽ ampliorẽ. qͥa ex eo qđ
accepisti. ñ ingratus extitisti. Ds̃ uitã meã
annuntiaui tͥ. posiusti lacrimas meas in
conspectu tuo. Fraudisti me deprecantẽ
te. Sicut in reꝓmissione tua. Qͥa sicut ꝓ¬
miseras. sic egisti. Dixisti te exauditurũ
flentẽ. credidi. fleui. exauditꝰ sũ. Inueni
te misericordẽ. in ꝓmittendo. ueracẽ in
cedere uolunt. ideo corrigi nolunt. Mo¬

Expanded text:
t vitam suam: Sed misericordiam consecutus sum . Enuntiavit vitam suam, non sibi, sed illi: quia sic enuntiavit ut illi crederetur; enuntia vitam tuam, non tibi, sed illi; non tua tuus est. Etenim de quibusdam reprobis quid ait idem Ap. Si propterea enuntias vitam tuam ut tibi prosit, et aliis non prosit, tibi illam enuntias, non Deo: si autem sic enuntias vitam tuam, ut alios etiam invites ad accipiendam vitam quam et tu accepisti, enuntias vitam tuam illi a quo accepisti, et habebis mercedem ampliorem, quia et ex eo quod accepisti non ingratus exstitisti. Deus, vitam meam enuntiavi tibi. Posuisti lacrymas meas in conspectu tuo. Exaudisti me deprecantem te. Sicut et in repromissione tua. Quia sic promiseras, hoc egisti. Dixisti te exauditurum flentem: credidi, flevi, exauditus sum; inveni te misericordem in repromittendo, veracem in cedere volunt, ideo corrigi nolunt. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
ille. de quo dictũ ẽ. Indimidio dierũ
eiꝰ derelinquent eũ. & in nouissimis fuis
erit insipiens. Proficient. s ad tempus.
Qͥd enĩ ait apłs: Maligni autẽ homines
& seductores ꝓficient in peius. ipsi errã¬
tes. & alios inerrorẽ mittentes. Cecus au¬
tẽ cecũ ducens. simul infoueã cadunt.
Merito cadunt in puteũ corruptionis.
Qͥa gͦ ait : P roficient in peus. ñ tam̃ aiu
Nam paulo ante ait. s tiltra ñ ꝓficient.
hoc ẽ. nondimidiabt̾ dies suos. Sequat᷑
apłs. &e dicat quare. Dem̃tia enĩ eorum
manifesta erit om̃ib sicut & illoꝵ fuit. Uiri
sanguinũ & dolosicatis. ñ dunidiabunt dies

Expanded text:
ille, de quo dictum est: In dimidio dierum ille, de quo dictum est: In dimidio dierum ejus derelinquent eum, et in novissimis suis erit insipiens . Proficiunt, sed ad tempus. Quid enim ait Apostolus? Maligni autem homines et seductores proficient in pejus, ipsi errantes, et alios in errorem mittentes. Caecus autem caecum ducens, simul in foveam cadunt . Merito cadunt in puteum corruptionis. Quid ergo ait? Proficient in pejus; non tamen diu. Nam paulo ante dixit, Sed ultra non proficient: hoc est, non dimidiabunt dies suos. Sequatur Apostolus, et dicat quare: Dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit . Viri sanguinu
Abbreviated transcription (Latin):
Non qͥa &̃ipsi ñ fuderint. si esset talis mul¬
titudo quȩ funderet: s ꝓpter timidita¬
tẽ paucitatis suȩ. magis abeis aliqͥd pas¬
si sunt. quã ipsi tale aliqͥd aliqͣndo fece¬
runt. Ergo int̾rogo donatistã.& dico.
Inconcilio tuo posuisti de maximianis¬
tis. ueloces pedes eoꝵ ad effundendum
sanguinẽ. Unũ mͥ date. quẽ digito lese¬
rint maxiinianiste. Qͥd mͥ aliud respor¬
surus ẽ. nͥ qđ ego dixi. qͥ se seꝑauerunt
abunitate & animas seducendo interi¬
munt. sp̃ualiter ñ carnaliter sangui¬
nẽ fundunt: Optime exposuisti. s in ex¬
positione tua agnosce facta tua. Uiri
fraude. insunulatione. inseductione.
Qͥd gͦ illi ipsi. qͥ diuisi st̃ prȩira uultꝰ eius :¬
psi st̃ uiri sanguinũ & dolositatis. Sed
qͥd de illis ait: Non dimidiabunt dies
suos. Qͥd ẽ. non dimidiabunt dies suos:
Non ꝓficiunt quantũ putant. intra tẽ¬
pus qđ sꝑant ꝑibunt. Ipse ẽ. enĩ ꝑdix

Expanded text:
non quia et ipsi non funderent, si esset talis mulnon quia et ipsi non funderent, si esset talis multitudo quae funderet, sed propter, timiditatem paucitatis suae magis ab eis aliquid passi sunt, quam ipsi tale aliquid aliquando fecerunt. ergo interrogo donatistam, et dico: In concilio tuo posuisti de Maximianistis, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Unum mihi date quem digito laeserint Maximianistae? Quid mihi aliud responsurus est, nisi quod ego dico? Qui se separaverunt ab unitate, et animas seducendo interimunt, spiritualiter, non carnaliter sanguinem fundunt. Optime exposuisti, sed in expositione tua agnosce facta tua. Viri in simulatione, in seductione. Quid ergo illi ipsi qui divisi sunt prae ira vultus ejus? Ipsi sunt viri sanguinum et dolositatis. 27. Sed quid de illis ait? Non dimidiabunt dies suos. Quid est, Non dimidiabunt dies suos? Non proficient quantum putant: intra tempus quod sperant, peribunt. Ipse est enim perdix
Abbreviated transcription (Latin):
uidet sanguinẽ cordis in rebaptirato:
Ille mortes. alios ocłos querunt. Quãquã
& de istis mortib uisibilib ñ qͥescant ar¬
mati ubiq circuncelliones. & si istas ui¬
sibiles mortes attendamꝰ uiri sanguinũ
st̃. Attende armatũ si uir pacis ẽ. & non¬
uir sanguinis ẽ. si fustẽ saltẽ solũ ferat.
Ferc fundibalũ fert securim. fert lapides.
fert lanceas. & ista portantes ubiq qua
possunt euagant᷑. sanguiliẽ in nocenti¬
um siciunt. Ergo & de istis uisibilib mor¬
tib st̃ itiri sanguinũ. S de illis dicamꝰ.
Utinã solas uisibiles facerent. & animas
ñ perimerent. Isti qͥ st̾ uiri sanguinũ
&e dolositatis. ne putent qͥa nos male
sic intelligimꝰ utros sanguinũ qͥ am¬
mas occidunt: ipsi maximianistas su¬
os sic intellȩxerunt. Nam cũ eos dan¬
nassent in ipsa sententia concilii sui.
dixerunt. Quero autẽ ego ab eis. quando
maximianiste fuderint corꝑis sangumẽ.

Expanded text:
videt sanguinem cordis in rebaptizato? videt sanguinem cordis in rebaptizato? Illae mortes alios oculos quaerunt. Quanquam et de istis mortibus visibilibus non quiescant armati ubique Circumcelliones. Et si istas visibiles mortes attendamus, viri sanguinum sunt. Attende armatum, si vir pacis est, et non sanguinis. Si fustem saltem solum ferret; sed fert fundibulum, fert securim, fert lapides, fert lanceas: et ista portantes ubique qua possunt evagantur, sanguinem innocentium sitiunt. Ergo et de istis visibilibus mortibus sunt viri sanguinum. Sed et de illis dicamus: Utinam solas facerent, et animas non perimerent. Isti qui sunt viri sanguinum et dolositatis, ne putent quia nos male sic intelligimus viros sanguinum, qui animas occidunt; ipsi Maximianistas suos sic intellexerunt. Nam cum eos damnarent, in ipsa sententia concilii sui dixerunt. Quaero autem ego ab eis quando Maximianistae fuderint corporis sanguinem,
Abbreviated transcription (Latin):
spes eiꝰ est. Nondabit inȩt̾nũ fluctua¬
eos. inputeũ corruptionis. Puteuscor¬
ruptionis. tenebre sc̃ mersionis. Dedu¬
ces eos inqͥt inputeũ corruptionis. quia
cetus cecũ ducens. ambo infoueã cadt᷑.
Deducet eos as̃ inputeũ corruptionis. ñ
qͥa ipse sit auctor culpe ipsoꝵ. s qđ ip¬
se sit uidex iniqͥtatis eoꝵ. Tradidit eos ds̃
inconcupiscentiã cordis eoꝵ. Amaueruñ
enĩ tenebras ñ lucẽ. dilexerunt cecitatẽ.
ñuisionẽ. Nam ecce dñs iħc luxit uniu̾¬
so mundo. cantent inunitate cũ toto
mundo. Nonenĩ est qͥ se abscondat acalo¬
re eiꝰ. Illi autẽ traducentes a toto ad par¬
tẽ. a corpore aduulnꝰ. a uita adpͣcisionẽ.
qͥ passuri sc̃ nͥ ituri st̾ in puteũ corrup¬
tionis: Uiri sanguinũ & dolositatis. Ui
ros sanguinũ ꝓpt̾ int̾fectiones dicit. at¬
q utinã corporales & ñ spũales. Sanguis
enĩ de carne exiens. uidet᷑ & horret᷑. Qͥs

Expanded text:
spes ejus est. Non dabit in aeternum fluctuaspes ejus est. Non dabit in aeternum fluctuaeos in puteum corruptionis. Puteus corruptionis, tenebrae sunt submersionis. Deduces eos, inquit, in puteum corruptionis: quia caecus caecum ducens, ambo in foveam cadunt . Deducit illos Deus in puteum corruptionis, non quod ipse sit auctor culpae ipsorum, sed quod ipse sit judex iniquitatum eorum. Tradidit enim eos Deus in concupiscentias cordis eoenim tenebras, et non lucem; dilexerunt caecitatem, et non visionem. Nam ecce Dominus Jesus eluxit universo mundo; cantent in unitate cum toto mundo: Non enim est qui se abscondat a calore illius . Illi autem traducentes se a toto ad partem, a corpore ad vulnus, a vita ad praecisionem, quid passuri sunt, nisi in puteum corruptionis ros sanguinum propter interfectiones dicit; atque utinam corporales, et non spirituales! Sanguis enim de carne exiens, videtur et horretur: quis
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ꝓuob̾ crucifixis ẽ. aut innomine
pauli baptirati estis: Qͥdeis aliua dicebat.
nͥ iactate in dñm curã utãm. & ipse uos
enutriet: oꝯodo autẽ uult paruulus iac¬
tare curã suã indnm̃. & occurrit nescio
qͥs & dicit. Ego excipio. lanquã naui fluc¬
tuanti occurrit & dicit. Ego excipio. Res¬
ponde & tii. Portũ quero. ñ saxum. Iacta
indnim curã tuã. & ipse te enutriet. et
uide qͥa portus te excipiet. Nondabit
inȩt̾nũ fluctuationẽ iusto. Uideris fluc¬
tuari inmari isto. s excipit te portus. Lu
tantũ antequã intres in portũ. ab ancho¬
ra noli abrũpi. Fluctuat nauis inancho¬
ris s ñ longe at̾ra ꝓicit᷑. Nec in ȩcernum
ficictuabit. & si ad tempus fluctuat. Et¬
eni ad fluctuationẽ ꝑtinent uerba su¬
ꝑiora. Contristatꝰ sũ inexercitatione
mea. & conturbatꝰ sũ. Expectabã eũ qͥ
me salciũ faceret. apusillo animo et
tempestate. Fluctuans loquit᷑. s ñ in et̾¬
nũ fluctuabit. Anchora ligat᷑. anchora

Expanded text:
 aut in nomine Pauli baptizati estis Quid eis aliud dicebat, nisi, Jactate in Dominum curam vestram, et ipse vos enutriet? Modo autem vult parvulus jactare curam suam in Dominum, et occurrit nescio quis, et dicit: Ego excipio. Tanquam navi fluctuanti occurrit, et dicit: Ego excipio. Responde et tu: Portum quaero, non saxum. Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet. Et vide quia portus te excipit: Non dabit in aeternum fluctuationem justo. Videris fluctuare in mari isto, sed excipit te portus. Tu tantum antequam intres in portum, ab anchora noli abrumpi. Fluctuat navis in anchoris, sed non longe a terra projicitur; nec in aeternum fluctuabit, etsi ad tempus fluctuat. Etenim ad fluctuationem pertinent verba superiora: Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum. Exspectabam eum qui me salvum faceret a pusillanimitate et tempestate. Fluctuans loquitur, sed non in aeternum fluctuabit; nam anchora ligatur, anchora
Abbreviated transcription (Latin):
te eccłiam hereticis. annuntiate om̃ib salu¬
tẽ: contradicunt. abhominant᷑ uba mea.
S: cũ uerba mea ab hominant᷑. quẽ putamus
abhominant᷑. nͥ eũ in quo laudabo sermo¬
nes meos: Totadie uerba mea ab hominan¬
tur. Sufficiat saltẽ ab hominent᷑ uerba ni¬
chil ultra ꝓgrediant᷑. reprehendant. respu-¬
ant. Ab sit. Ut qͥd dicã hoc: Quando uerba
respuunt. qͣndo uerba abhominant᷑. quȩ
uerba de fonte ueritatis emanant. qͥd faci¬
ent illi ꝑquẽ uerba ipsa dicunt᷑: Qͥd nͥ qđ
sequit᷑: Aduersus me omĩa consilia eoꝵ
in malũ Si panẽ ipsũ ab hominant᷑ uascu

Expanded text:
te Ecclesiam haereticis, annuntiate omnibus salutem: contradicunt, abominantur verba mea. Sed cum verba mea abominantur, quem putamus abominantur, nisi eum in quo laudabo sermones meos? Tota die verba mea abominabantur. Sufficiat saltem, abominentur verba, nihil ultra progrediantur, reprehendant, respuant. Absit. Utquid dicam hoc? Quando verba respuunt, quando verba abominantur, quae verba de fonte veritatis emanant, quid faciant illi per quem verba ipsa dicuntur? Quid, nisi quod sequitur, Adversum me omnia consilia eorum in m
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ. & ipsi molliti sermones. ipsi st̃ iacła.
Sedtu nondũ forte idoneus es. qͥ armeris
his iaculis. & nondũ tͥ eluxit. qđ insermo¬
ne forte obscurũ est & durũ. Iacta indno
curã tuã. & ipse te enutriet. In dnõ iacta.
Ecce te uis iaccare indnm̃. nemo se suꝑpo¬
nat ꝓ dño. Iacta indno curã tuã. Vide
quẽ adinodũ magnꝰ ille miles xp̃i. in se

Expanded text:
oleum, et ipsi, molliti sermones, ipsi sunt jacula. oleum, et ipsi, molliti sermones, ipsi sunt jacula. Sed tu nondum forte idoneus es qui armeris his jaculis, et nondum tibi eluxit quod in sermone forte obscurum est et durum; Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet. In Dominum jacta te. Ecce vis te jactare in Dominum, nemo se supponat pro Domino. Jacta in Dominum curam tuam. Vide que
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Proinde tanquã ipse petrus post illoᷤᷤ
duritia sicut putabant sermonis dñiscai¬
dalizatos. etiã hic diceret. uerbũ uitȩ et̾nȩ
habes. qͦ ibimꝰ ita subiecit. Iacta in dñõ cu¬
rã tuã. & ipse te enutriet. Paruulus es nun¬
dũ intelligens secreta uerboꝵ. forte ibipa¬
nis latet. ad huc lacte nutriendus es. No¬
li irasci uberib. ipsa te idoneũ reddent ad
mensã. cui mͦ minꝰ idoneus es. Ecce ꝑdiuisi¬
onẽ hereticoꝵ. multa dura mollita sunt.
Sermones illiꝰ duri molliti st̃ suꝑ oleũ. et
ipsi st̃ iacula. Amauerunt euangłizantes.
& ipsi sermones dirigunt᷑ in pectora quoꝵ¬
cunq audientiũ ab in stantib opportune
& importune. Illis sermonib. illis uerbis.
tanquã sagittis corda hominũ adamorẽ paciᷤ
figunt᷑. Duri erant: & molles facti sunt.
oꝯolliti ñ uirtutẽ amiserunt: s in iacula
conuersi st̃. oo olliti st̃ sermones eiꝰ super

Expanded text:
abit. abit. duritia, sicut putabant, sermonis Domini scandalizatos etiam hic diceret, Verbum vitae aeternae habes, ad quem ibimus? ita subjecit, Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet. Parvulus es, nondum intelligis secreta verborum: forte tibi panis latet, et adhuc lacte nutriendus es ; noli irasci uberibus, ipsa te idoneum reddent ad mensam, cui modo minus idoneus es. Ecce per divisionem haereticorum multa dura mollita sunt: sermones illius duri molliti sunt super oleum, et ipsi sunt jacula. Armaverunt evangelizantes: et ipsi sermones diriguntur in pectora quorumque audientium ab instantibus opportune et importune; illis sermonibus, illis verbis tanquam sagittis, corda hominum ad amorem pacis feriuntur. Duri erant, et molles facti sunt. Molliti non virtutem amiserunt, sed in jacula conversi sunt. Molliti sunt sermones ejus super
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ iacula. Quedã enĩ inscripturis uidebai¬
tur dura. cũ obscura eẽnt. Exposita emol¬
liata st̃. Nam & pͥma heresis indiscipulis
xp̃i uelut aduritia sermonis ipsiꝰ facta ẽ.
Cũ enĩ diceret. nͥ qͥs manducauerit carnẽ
meã &biberit sanguinẽ meũ. ñ habebit
adinuicẽ. Durus ẽ. hic sermo. Qs eũ pocest
audire: Dicentes qͥa durus ẽ. ipse sermo: se¬
ꝑauerunt se ab illo. Remansit cũ aliis .xiͦi.
Cũ ei suggessissent illos insermone eiꝰ fuisse
scandaliratos. nunqͥd & uos inqͥt uultis
ire: Et petrus. Uerbũ uitȩ ȩt̾nȩ habes. Ad
quẽ ibimꝰ: Intendite obsecramꝰ uos & par¬
uuli discite pietatẽ. Nunqͥd iam petrus
intelligebat secretũ sermonis illius dñi:
Nundũ intelligebat. s bona e̾e. uerbaquȩ
ñ intelligebat piȩ credebat. Frgo si durus
ẽ. sermo. & nundũ intellectꝰ est: durus sit
impio. libi autẽ pietate moliat᷑. qͥa qͣndo¬
q soluet᷑ & fiet tͥ oleũ. & usq adossa penet᷑¬

Expanded text:
Quaedam enim in Scripturis dura videbantur, cum obscura essent; exposita mollita sunt. Nam et prima haeresis in discipulis Christi velut a duritia sermonis ipsius facta est. Cum enim diceret, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit ad invicem, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Dicentes quia durus est sermo hic; separaverunt se ab illo: remansit cum aliis duodecim. Cum ei suggessissent illos in sermone ejus fuisse scandalizatos, Numquid et vos, inquit, vultis ire? Et Petrus: Verbum vitae aeternae habes, ad quem ibimus Intendite, obsecramus vos, et parvuli discite pietatem: Numquid jam Petrus intelligebat secretum illius sermonis Domini? Nondum intelligebat; sed bona esse verba quae non intelligebat, pie credebat. Ergo si durus est sermo, et nondum intellectus est, durus sit impio, tibi autem pietate molliatur: quia quandoque solvetur, et fiet tibi oleum, et usque ad ossa penetr
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorans psalmꝰ iste apopło cȩpit. & ad
duces conclusit. Ueniat mors suꝑ eos. ꝓpter
illos dixit suꝑ quos uenit ignis de cęlo. Et
statim conuinxit. descendant ad infernum
uiuentes: ꝓpter duces quos t̾re hiatꝰ ab sorbu¬
it.Nam qͦm descenderent ad infernũ ui¬
uentes. de qͥb dixerat ueniat mors suꝑ eos:
feros descenderant: Ergo a minorib cȩpit.

Expanded text:
commemorans psalmus iste, a populo coepit, et ad commemorans psalmus iste, a populo coepit, et ad duces conclusit. Veniat mors super eos, propter illos dixit, super quos venit ignis de coelo: et statim adjunxit, Descendant ad infernum viventes, propter duces quos terrae hiatus absorbuit. Nam quomodo descenderent ad infernum viventes, de quibus dixerat, Veniat mors super eos? f
Abbreviated transcription (Latin):
narũ cupiditatũ ab sorberi. Dicis homi¬
ni. Qͥd pateris frater : fratres sumꝰ. unũ
deũ inuocamꝰ. inunũ xp̃m credimꝰ unũ
ȩuangliũ audimꝰ unũ psalmũ cantamꝰ.
unũ amen respondemꝰ unũ alleluia resona¬
mus. unũ pascha celebramꝰ. Qͥd tu foris es
& ego intus sũ : Plerunq angustatꝰ & consi¬
derans quã uera dicant᷑. reddat ait deus
maiorib nrĩs. Ergo uiuus periit. Deinde
addis & mones. Saltẽ solũ sit malũ segre¬
gationis. cur adiungis & rebaptirationis:
Agnosce in me qđ habes. & situ me odisti.
xp̃o inme parce. Et hoc eis malũ plerunq
& maxime displicet. Uere inqͥunt malefit.
tes. Si mortuus descendes. qͥd ageres ignora¬
res. Cũ uͦ scis malũ. ẽẽ. qdđ facis. &. tam̃ facis
nonne uiuus descendis adinferos:S quare
maxime ipsos duces t̾re hiatꝰ absorbuit ui¬
uos. popłm autẽ illis consentientẽ e cęlo ir¬
ruens ignis absũpsit: Propt̾ea hanc pęnam

Expanded text:
narum cupiditatum absorberi. Dicis hominarum cupiditatum absorberi. Dicis homini: Quid pateris, frater? Fratres sumus, unum Deum invocamus, in unum Christum credimus, unum Evangelium audimus, unum Psalmum cantamus, unum Amen respondemus, unum Alleluia resonamus, unum Pascha celebramus: quid tu foris es, et ego intus sum? Plerumque angustatus et considerans quam vera dicantur, Reddat, ait, Deus majoribus nostris. Ergo vivus perit. Deinde addis et mones: Saltem solum sit malum segregationis, cur adjungis et rebaptizationis? Agnosce in me quod habes; et si tu me odisti, Christo in me parce. Et hoc eis malum plerumque et maxime displicet: Vere, inquiunt, male fit;fernum viventes. Si mortuus descenderes, quid ageres ignorares: cum vero scis malum esse quod facis, et tamen facis; nonne vivus descendis ad inferos? Et quare maxime ipsos duces terrae hiatus absorbuit vivos, populum autem illis censentientem e coelo irruens ignis absumpsit ? Propterea hanc poenam
Abbreviated transcription (Latin):
capiebas cibos. Qui st̃ dulces cibi: Non
om̃s qͥ assunt nouert̃. S ñ amaricent qͥ
nouerunt: ut possint illis qͥ ad huc non
nouerunt dicere. gustate & uidete: qͥa dul¬
cis ẽ. dñs. Qui simul mecũ dulces capie¬
bas cibos. indomo dei ambulauimꝰ cũ
consensu. Unde gͦ dissensio: Q intꝰ erat
foris factus ẽ. Ambulauit mecũ in do¬
mo dei cũ consensu. aliã domũ erexit.
contra domũ dei. Quare illa relicta ẽ. uͭ
ambulauimꝰ cũ consensu: Quare illa
deserta ẽ. uͥ dulces simul capiebamꝰ cibos:¬
U eniat mors suꝑ eos. & descendant adin¬
fernũ uiuentes. Quomͦ replicauit & re¬
colere nos fecit. pͥmũ illud scismatis im¬
uoluert̃. Noua mors suꝑ eos uenit. aꝑu¬
it se t̾ra. & uiuos absorbuit. Ueniat mors¬
suꝑ eos. & descendant in infernũ uiuen¬
tes. Qͥd ẽ. uiuentes: scientes qͥa pereunt.
&. tam̃ ꝑeuntes. Audi uiuentes ꝑire & ab¬
sorberi hiatu t̾rȩ idẽ. deuoratione t̾re¬

Expanded text:
capiebas cibos. Qui sunt dulces cibi? Non capiebas cibos. Qui sunt dulces cibi? Non omnes qui adsunt noverunt; sed non amaricent qui noverunt, ut possint illis qui adhuc non noverunt dicere: Gustate, et videte, quoniam dulcis est Dominus . Qui simul mecum dulces capiebas cibos. In domo Dei ambulavimus cum consensu. Unde ergo dissensio? Qui intus erat, foris factus est. Ambulavit mecum in domo Dei cum consensu: aliam domum erexit contra domum Dei. Quare illa relicta est, ubi ambulavimus cum consensu? quare illa deserta est, ubi dulces simul capiebamus ciboseniat mors super eos, et descendant ad infernum viventes. Quo modo replicavit et recolere nos fecit primum illud schismatis involuerunt. Nova mors super eos venit: aperuit se terra, et vivos absorbuit . Veniat infernum viventes. Quid est, viventes? Scientes quia pereunt, et tamen pereuntes. Audi viventes perire et absorberi hiatu terrae, id est devoratione terre
Abbreviated transcription (Latin):
si inimicus ex ꝓbrasset mͥ. Et qͥdẽ suꝑius
conturbatꝰ erat in exercitatione sua auoce
inimici & atribulatione peccatoris. forte
in illa ciuitate positꝰ uidit suꝑbiã illã erigen¬
tẽ turrẽ. quȩ sũ mersa ẽ: ut diuiderentur
linguȩ eoꝵ. Attende intͦ. qͥd gemat ꝓpter
brasset mͥ: sustinuissem utiq Et su s qͥ ocłat
me suꝑ me mnagna locutus fuisset. idẽ. su ꝑbia
m insultasset. magnificaret se suꝑ me.
minaret᷑ mͥ qͥeqͥd posset: ab scondissẽ me
utiq abeo. Ab illo qͥ foris ẽ. ubi te absconde¬
res: Inter illos qͥ intus st̃. Nunc aut̾ẽ ui¬
de. si ñ nichił restat. nͥ ut solitudinẽ reqͥ¬
ras. Iu uͦ inqͥt homo unanimis. dux m̃s
& notus mns. Forte aliqͣndo bonũ consili¬
um dedisti. forte aliqͣndo p̃cessistime.&.
salubre aliqͥd moniusti.ineccłia dei si¬
mul fuimꝰ. Tuuͦ homo un animis. aux
m̃s & notus ms. Qui simul mecũ dulces

Expanded text:
si inimicus exprobrasset mihi. Et quidem superius si inimicus exprobrasset mihi. Et quidem superius conturbatus erat in exercitatione sua a voce inimici et a tribulatione peccatoris, forte in illa civitate positus, superba illa erigente turrem quae submersa est ut dividerentur eorum linguae : attende intus quid gemat propter brasset mihi, sustinuissem utique: et si is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, id est, per superbiam mihi insultasset, magnificaret se super me, minaretur mihi quidquid posset: absconderem me utique ab eo. Ab illo qui foris est, ubi te absconderes? Inter illos qui intus sunt. Nunc autem vide, si non nihil aliud restat, nisi ut solitudinem quaeras. Tu vero, inquit, homo unanimis, dux meus et notus meus. Forte aliquando bonum consilium dedisti, forte aliquando praecessisti me, et salubre aliquid monuisti: in Ecclesia Dei simul fuimus. Tu vero homo unanimis, dux meus et notus meus: qui simul mecum dulces
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ ũ dimiseritis peccata hominib neq
pater ur̃ dimittet uob̃. Quis hoc dicit: Qͥ
scit qͥd ibi agat᷑. uͥ tu astans petis. uide qͥd
uoluit. eẽ. aduocatꝰ tuus. Ipse uiris peritꝰ
tuus. ipse assessor patris. ipse iudex tuus.
dixit. Aliter ñ accipies. Qͥd facturus es:
facturus & dicturus. aut qđ petis ñ ꝓme¬
riturus. qͥa qͥ hoc ñ faciunt. inusuris illis
sc̃ mali. Sint ibi illi qͥ adhuc idola adorañ
aut querunt. Nolitu plebs dei noli. tu plebs
xp̃i. noli tu corpus illiꝰ capitis. Attende iun-¬
culũ pacis cuȩ. attende ꝓmissũ uitȩ tuȩ.
Qͥd enĩ tͥ ꝓdest. qͥa exigis inuirias. quas ꝑtu-¬
listi: Ultio te reficit: Ergo de malo alieno
gaudebis: Passus es malũ. ignosce. ne duo
ideo murmuras. & ferre ñ potes contradi¬
ctionẽ. & iniqͥtatẽ ciuitatis huiꝰ. Reqͥesce
in his qͥ tecũ intus st̃ & noli querere soli¬
tudinẽ. Audi & de ipsis quȩ dicat. Qm̃

Expanded text:
si autem non dimiseritis peccata hominibus, neque si autem non dimiseritis peccata hominibus, neque Pater vester dimittet vobis . Quis hoc dicit? Qui scit quid ibi agatur, quod tu adstans petis. Vide quod voluit esse ipse advocatus tuus: ipse jurisperitus tuus, ipse assessor Patris, ipse judex tuus dixit, Aliter non accipies. Quid facturus es? facturus et dicturus, aut quod petis non promeriturus; quia qui hoc non faciunt, in usuris illis sunt malis. Sint ibi illi qui adhuc idola aut adorant, aut quaerunt; noli tu, plebs Dei, noli, plebs Christi, noli, corpus illius capitis. Attende vinculum pacis tuae, attende promissum vitae tuae. Quid enim tibi prodest, quia exigis injurias quas pertulisti? Ultio te reficit? Ergo de malo alieno gaubebis? Passus es malum, ignosce; ne duo ideo murmuras, haec ferre non potes, contradictionem et iniquitatem civitatis hujus. Requiesce in his qui tecum intus sunt, et noli quaerere solitudinem. Audi et de ipsis quid dicat, Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
oraturus adipsũ uersũ uenturus es: Uerbũ
contumeliosũ audisti. uis exigere danna¬
tionis suppliciũ. Uel tantũ exige. quantũ.
dedisti. fẽnerator iniuriarũ. pugno ꝑcus¬
sus es. int̾fectionẽ queris. Usura mala qua
icturus es inoratione: Si reliqueris oratio¬
nẽ. qua circũiturus addeũ: Ecce dices. Pat̃
nr̃ qͥ es incȩlis. scĩficet᷑ nomen tuũ adueni¬
at regnũ tuũ. fiat uoluntas tua. sicut in
cȩlo & int̾ra. Dices. panẽ nr̃m cotidianũ
da nob̃ hodie. Uenies addimitte nob̃ debi-¬
ta nrã. sicut a nos dimittimꝰ debitorib nrĩs.
Uel inciuitate illa mala habundent usurȩ
istȩ: ñ intrent parietes istos. uͥ pectꝰ cundi¬
tur. Qa facies: Qua ibis: Tu ce ille uersus
in medio estis P rȩces tͥ cõ posuit cȩlestis iu¬
ris peritus. qͥ nouerat qͥd ibi ageret᷑. Ait tͥ. alit̾
ñ impetrabis. Amen enĩ dico uob̃. qͥa sidimi¬
seritis peccata hominib: dimitent᷑ uobis.

Expanded text:
oraturus es et ad ipsum versum venturus? Verbum oraturus es et ad ipsum versum venturus? Verbum contumeliosum audisti: vis exigere damnationis supplicium. Vel tantum exige quantum dedisti, fenerator injuriarum. Pugno percussus es, interfectionem quaeris. Usura mala. Qua iturus es in orationem? Si reliqueris orationem, qua circumiturus es ad Dominum? Ecce dices: Pater noster, qui es in coelis: sanctificetur nomen tuum. Veniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra. Dices: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Venies ad, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Vel in civitate illa mala abundent usurae istae, non intrent parietes istos ubi pectus tunditur. Quid facies, quia ibi tu et ille versus in medio estis? Preces tibi composuit coelestis jurisperitus: qui noverat quid ibi ageretur, ait tibi, Aliter non impetrabis. Amen enim dico vobis, quia si dimiseritis peccata hominibus, dimittentur vobis;
Abbreviated transcription (Latin):
muros eiꝰ iniqͥtas. & labor in medio eiꝰ ꝙ in¬
iusticia. Et ideo labor ibi. qͥa iniqͥtas ibi Sa
iniusticia ibi. ideo labor ibi. S audiãt ex¬
tendentẽ manꝰ. Uenite adme om̃s qͥ labs¬
Sratis.
uos clamatis. uos contradicitis. uos conuiciami¬
ni. Ille econtra: uenite adme om̃s qͥ labora¬
tis insuꝑbia urã. & reqͥescite inhumilitate
mea. Discite ame inqͥt qͥa mitis sũ & humi¬
lis corde. & inuenietis reqͥem animab urĩs.
tur saltẽ qͥa mala st̃: s publice seuiunt.
Et enĩ qͥ indomo aliqͥd mali facit. uł de ma-¬
lo suo erubescit. In plateis eiꝰ usura & dolus.
Fenꝰ a ꝓfessionẽ habet. Fenꝰ & ars uocat᷑. corpꝰ
dr̃ corpꝰ quasi necessariũ ciuitati. & de ꝓfes¬
sione sua uectigal impendit. Usq adeom
platea ẽ: qđ saltẽ abscondendũ erat. Est¬
& alia usura peior. qͣndo ñ dimittis qđ tͥ
debet᷑. & turbat᷑ ocłs in illo uersu orationis.

Expanded text:
muros ejus iniquitas, et labor in medio ejus et inmuros ejus iniquitas, et labor in medio ejus et injustitia. Et ideo labor ibi, quia iniquitas ibi: quia injustitia ibi, ideo et labor ibi. Sed audiant extendentem manus: Venite ad me omnes qui laboratis. Vos clamatis, vos contradicitis, vos conviciamini: ille e contra, Venite ad me omnes qui laboratis in superbia vestra, et requiescetis in humilitate mea. Discite a me, inquit, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . tur saltem quia mala sunt, sed publice saeviunt. Etenim qui in domo aliquid mali facit, vel de malo suo erubescit: In plateis ejus usura et dolus. Fenus et professionem habet, fenus et ars vocatur: corpus dicitur, corpus quasi necessarium civitati, et de professione sua vectigal impendit: usque adeo in platea est quod saltem abscondendum erat. Est et alia usura pejor, quando non dimittis quod tibi debetur; et turbatur oculus in illo versu orationis,
Abbreviated transcription (Latin):
muros eiꝰ suꝑ munim̃ta eiꝰ tendens qua si
capita eiꝰ. nobiles eiꝰ. Iue nobilissimꝰ sixꝑianꝰ
eẽt: nemo remaneret paganꝰ. Plerunq dict̃
homines. Nemo remaneret paganꝰ. si ille
ẽet xꝑianꝰ. Plerunq dicunt homines. Et ille
sifieret. xꝑianꝰ. qͥs remaneret paganꝰ: Qđ
gͦ nundũ fiunt xꝑiani: qͣsi muri st̾ ciuitatis
illiꝰ. ñ credentis & contradicentis. Quiã diu isti
muri stabunt: Non semꝑ stabt̾. Circuit ar¬
ca muros iericho. Ueniet tempus septimo
arcȩ circũitu: ut om̃s muri ciuitatis non
credentis & contͣdicentis cadant. Donec fi¬
at: turbat᷑ iste in exercitatione sua. & ꝑfereis.
reliquias contraditentiũ. optat pennas a¬
uolationis. optat requiẽ deserti. Immo du¬
ret inter contͣdicentes. ꝑferat minas. uiuat
adopꝓbria. expectet qͥ eũ salitũ faciet a
pusillo animo & tẽpestate. Intueat᷑ caput
exemplũ tuȩ suȩ. tranquillet᷑ inspe. & situr¬
bat᷑ in re. Die ac nocte circundabit eã suꝑ

Expanded text:
muros ejus, super munimenta ejus, tenens quasi capita ejus, nobiles ejus. Ille nobilis si christianus esset, nemo remaneret paganus. Plerumque dicunt homines: Nemo remaneret paganus, si ille esset christianus. Plerumque dicunt homines: Et ille si fieret christianus, quis remaneret paganus? Quod ergo nondum fiunt christiani, quasi muri sunt civitatis illius non credentis et contradicentis. Quamdiu isti muri stabunt? Non semper stabunt. Circuit arca muros Jericho: veniet tempus septimo arcae circuitu, ut omnes muri civitatis non credentis et contradicentis cadant . Donec fiat, turbatur iste in exercitatione sua; et perferens reliquias contradicentium, optat pennas avolationis, optat requiem deserti. Imo duret inter contradicentes, perferat minas, bibat opprobria, exspectet qui eum salvum faciat a pusillanimitate et tempestate: intueatur caput, exemplum vitae suae, tranquilletur in spe, etsi turbatur in re. Die ac nocte circumdabit eam super
Abbreviated transcription (Latin):
ceriȩ neq transitꝰ. neq clamor in plateiseoꝵ
Et qͥd seqͥtur: beatũ dixerunt popłm cui
hȩc st̃. Sedsi hoc dixerunt filii alieni. quoꝵ
medio cetera quȩ dat ds̃. & dedit ipsũ deũ.
Omĩa qͥppe illa fr̃s quȩ cõmemorarunt filii
abieni. as dat. s & aliemꝰdat. s & malis dat.
s &blasphemis dat. qͥ solẽ suũ oriri facie
suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos & in¬
dat. & malis aliqͣndo dat. aliqͣndo ñ dat.
Bonis autẽ seruat seipsũ. malis autẽ ignẽ¬
ignẽ sempiternũ. E st gͦ malũ qđ ñ dat bo¬
nis. & ẽ. bonũ qđ non dat malis. Sunt que¬
dã media & bona & mala. quȩ dat ds̃ & bo¬
nis & malis. Nos gͦ deũ amemꝰ fr̾s. pure
atq castȩ. Non ẽ. castũ cor: sideũ ad mer

Expanded text:
e clamor in plateis eorum. Et quid sequitur? Beatum dixerunt populum cui haec sunt. Sed qui dixerunt? Filii alieni, quorumedio caetera quae dat Deus, et dedit ipsum Deum. Omnia quippe illa, fratres, quae commemorarunt filii alieni, Deus dat; sed et alienis dat, sed et malis dat, sed et blasphemis dat, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et indat; et malis aliquando dat, aliquando non dat: bonis tamen servat seipsum, malis autem ignem sempiternum. Est ergo malum quod non dat bonis, et est bonum quod non dat malis: sunt quaedam media, et bona et mala, quae dat et bonis et malis. 17. Nos ergo Deum amemus, fratres, pure et caste
Abbreviated transcription (Latin):
catholicȩ quã diffudit ds̃ ꝑ totũ orbẽ ter¬
rarũ. quã antequã diffunderet ꝓmisit.
prȩnuntiauit. sic exhibuit ut ꝓmisit:. Er¬
go caueant & obseruent. qͥ ñ timent deum.
Extendit manũ suã. in retribuendo. Pollue¬
runt testamentũ eiꝰ. Lege testam̃tũ qđ pol¬
luerunt. In semine tuo benedicent᷑ om̃s gs̃.
Polluerunt testamentũ eiꝰ. Iu contra uerba
ista testatoris qͥd dicis: Affrica sola istam
grãm meruit scĩdonati. In ipso remansit
eccł̃ia xp̃i. Dic saltẽ eccłia donati. Quare
adiungis xp̃i de quo dictũ ẽ. insemine cu¬
o benedicent᷑ om̃s gentes: Post donatum
uis ire: Pone xp̃m. & sic recede. Uide gͦ quid
sequit᷑. P olluer̃ testam̃tũ eiꝰ. Qđ testamen¬

Expanded text:
Catholicae, quam diffudit Deus per totum orbem terrarum; quam antequam diffunderet promisit, praenuntiavit, sic exhibuit ut promisit? Ergo caveant et observent qui non timent Deum. Extendit manum suam in retribuendo. 21. Polluerunt testamentum ejus. Lege testamentum quod polluerunt: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Polluerunt testamentum ejus. Tu contra ista verba testatoris quid dicis? Africa sola istam gratiam meruit sancti Donati, in ipso remansit Ecclesia Christi. Dic saltem, Ecclesia Donati. Quare adjungis, Christi, de quo dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Post Donatum vis ire? Pone Christum, et sic recede. Videte ergo quid sequitur: Polluerunt testamentum ejus. Quod testamen
Abbreviated transcription (Latin):
ICUT ALIQTAMꝰ DOGOͣt
intraturi. cuius sit & adquẽ
ꝑtineat. intitulo inspicimꝰ.
ue forte importune irruamꝰ
quo ñ oportet. neq rursus timiditate re¬
uocem ab eo qͦ oportet intrare. tanquam
gͦ si legeremꝰ uihis prȩdus illiꝰ aut illiꝰ. ita

Expanded text:
icut aliquam domum intraturi, cujus sit et ad quem pertineat in titulo inspicimus, ne forte importune irruamus quo non oportet, neque rursus timiditate revocemur ab eo quo oportet intrare: tanquam ergo si legeremus, Haec praedia illius aut illius; ita
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. hunc sensũ obscurũ. uidete quẽ
admodũ in lucẽ excludit apł̃s. Oportet
inqͥt hereses. eẽ. ut ꝓbati manifesti fiant
int̾ uos. Qͥd ẽ ꝓbati: Probati argento ꝓba¬
ti eloquio. Qͥd ẽ manifesti fiant: Exclu¬
dant᷑. Quare hoc: P ropter hereticos. Nuid
ẽ ꝓpter hereticos: Propt̾ congregationẽ
tauroꝵ. int̾ uaccas popłoꝵ. Sic gͦ & hic.
Diuisi st̾ prȩira uultꝰ eiꝰ & apppinqͣtut coril¬

Expanded text:
tantum . Hunc sensutantum . Hunc sensudum in lucem excludat Apostolus: Oportet, inquit, et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Quid est, probati? Probati argento, probati eloquio. Quid est, manifesti fiant? Excludantur. Quare hoc? Propter haereticos. Quid est, propter haereticos? Propter congregationem taurorum inter vaccas populorum. Sic ergo et hi divisi sunt prae ira vultus ejus, et appropinq
Abbreviated transcription (Latin):
ante quã existerent nouatiant:. Sic non
ꝑfecte debaptismo tractatũ est antequam
contradicerent foris positi rebaptiratores.
Nec de ipsa unitate xp̃i enucleate dictaerãt
quȩ dicta st̃: nͥ postea quã seꝑatio illa ur¬
gere cȩpit fr̾s infirmos. ut iamilli qͥ no¬
uerant hȩc tractare atq dissoluere ne ꝑi¬
rent infirmi sollicitati questionib impi¬
oꝵ. sermonib & disputationib suis. obscu¬
ra legis inpublicũ deducerent. Ergo illi
diuisi st̃ prȩira uultꝰ eiꝰ. & nobis ad intelli¬
gendũ apꝓpinqͣuit cor illiꝰ. Itaq intelligi¬
te illud qđ in psalmo alio cõmemorauit.
tarũ. int̾ uaccas popłoꝵ. Quas dixit uac¬
cas: Animas seductibiles. Ut qͥd hoc: Ut
excludant᷑ hi idẽ. appare ant qͥ latebant.
qͥ ꝓbati st̾ argento. Qͥd ẽ argento: Eloquio
dei. Eloqͥa dni eloqͥa casta. argentũ igne
examinatũ. ꝓbabile t̾rȩ. purgatũ septies

Expanded text:
antequam obsisterent Novatiani? Sic non antequam obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de Baptismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptizatores; nec de ipsa unitate Christi enucleate dicta erant quae dicta sunt, nisi posteaquam separatio illa urgere coepit fratres infirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infirmi sollicitati quaestionibus impiorum, sermonibus et disputationibus suis obscura Legis in publicum deducerent. Ergo illi divisi sunt prae ira vultus ejus, et nobis ad intelligendum appropinquavit cor ejus. Itaque intelligite illud quod in psalmo alio commemoravit: tarum, inter vaccas populorum. Quas dixit vaccas? Animas seductibiles. Utquid hoc? Ut excludantur hi, id est appareant qui latebant, qui probati sunt argento. Quid est, argento? Eloquio Dei. Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probabile terrae, purgatum septies
Abbreviated transcription (Latin):
uisi st̃: Quomͦ apꝓpinquauit cor illiꝰ: Ut
intelligamꝰ uoluntatẽ illiꝰ. Et enĩ ex hereticis
asserta ẽ. catholica. ex his qͥ male sentiunt:
ꝓbati st̃ qͥ bene sentiunt. Multa enĩ latebats
inscripturis. &. cũ ꝓcessissent heretici. questi¬
onib agitauerunt ȩccłiam dei. Aꝑta sunt¬
quȩ latebant. & intellecta ẽ. uoluntas dei.
Inde dr̃ in alio psalmo. Congregatio tauro¬
rũ int̾ uaccas popłoꝵ. ut excludant᷑ hi qͥ
ꝓbati st̃ argento. E xcludant᷑ enĩ dixit. emi¬
neant. appareant. Unde dicunt᷑ in arte
argentaria exclusores. idẽ. exquadã con¬
fusione masse. forme expressores. Ergo
multi qͥ optime possunt scripturas di¬
noscere & ꝑtractare: latebant inpopło
dei. nec asserebant solutionẽ questionũ
difficillimarũ cũ calunniator nullus insta¬
ret. Nunqͥd enĩ ꝑfecte de trinitate tracta¬
tũ est ante quã oblatrarent arriani.: nun-¬
qͥd enĩ ꝑfecte de pęnitentia tractatũ est.

Expanded text:
visi sunt? Quomodo appropinquavit cor illius? Ut intelligamus voluntatem illius. Etenim ex haereticis asserta est Catholica, et ex his qui male sentiunt probati sunt qui bene sentiunt. Multa enim latebant in Scripturis; et cum praecisi essent haeretici, quaestionibus agitaverunt Ecclesiam Dei: aDei. Inde dicitur in alio psalmo, Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur hi qui probati sunt argento . Excludantur enim dixit, emineant, appareant. Unde dicuntur et in arte argentaria exclusores, id est, ex quadam confusione massae, formae expressores. Ergo multi qui optime possent Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei; nec asserebant solutionem quaestionum difficilium cum calumniator nullus instaret. Numquid enim perfecte de Trinitate tractatum est, antequam oblatrarent Ariani? numquid perfecte de poenitentia tractatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ut sepe cõmemoramꝰ caritatẽ urãm.
&e caput & corpus ẽ. nec nos a xp̃o alienos
dicere debemꝰ. cuiꝰ menbra sumꝰ. nec nos
quasi alterũ cõputare. qͥa erunt duo
incarne una. sacramentũ hoc magnũ est.
ait apłs. ego autẽ dico in ȩccłia. qͥa gͦ cotͦ

Expanded text:
autem, ut saepe commemoravimus Charitatem Vestram, et caput et corpus est: nec nos a Christo alienos dicere debemus, cujus membra sumus, nec nos quasi alterum computare; quia erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est, ait Apostolus, ego autem dico in
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ. Baptismũ habebamꝰ utriq: erañ
meo mecũ. E uangłium utriq legebamus.
Inscisinate ñ mecũ. in heresi ñ mecũ. In mul¬
tis mecũ. in paucis ñ mecũ. S in his pau¬
cis inqͥb ñ mecũ. non eis ꝓsunt multa. in
qͥb mecũ. Et enĩ fr̃s uidete. quã multa e
frustra st̃ illa. Si linguis hominũ loquar
nẽ fidẽ. omnẽ scientiã. si montes transfe¬
rã.si distribuã omĩa mea pauꝑib. & tradã
corpus meũ ut ardeã. Quã multa enume¬
rauit. his omĩb multis. desit una caritas.
illa numero plura st̾. hȩc pondere maiorẽ.
Ergo inomib sacram̃tis mecũ. inuna cari¬
tate ñ mecũ. In multis erant mecũ. Rursus
aliomͦ. qm̃ in multis erant mecũ. Qͥ se seꝑa¬
uerunt ame mecũ erant. ñ in paucis s in
multis. Et enĩ ꝑ dotũ orbẽ terrarũ pauca st̃
grana multȩ st̃ paleȩ. Qd gͦ ait: In palea
mecũ erant. in tritico mecũ ñ erant. Et ꝓ¬

Expanded text:
mecum: Baptismum habebamus utrique, in eo erant mecum: Baptismum habebamus utrique, in eo erant mecum; Evangelium utrique legebamus, in schismate non mecum, in haeresi non mecum. In multis mecum, in paucis non mecum. Sed in his paucis in quibus non mecum, non eis prosunt multa in quibus mecum. Etenim, fratres, videte quam multa enfrustra sunt illa. Si linguis hominum loquar omnem fidem, et omnem scientiam, si montes transferam, si distribuam omnia mea pauperibus, si tradam corpus meum ita ut ardeat. Quam multa enumeravit! His omnibus multis desit una charitas: illa numero plura sunt, haec pondere major est . Ergo in omnibus Sacramentis mecum, in una charitate non mecum: In multis erant mecum. Rursus alio modo, Quoniam in multis erant mecum, qui se separaverunt a me, mecum erant, non in paucis, sed in multis. Etenim per totum orbem terrarum pauca sunt grana, multae sunt paleae. Quid ergo ait? In palea mecum erant, in tritico non mecum erant: et pro
Abbreviated transcription (Latin):
s multũ sibi tribuentes. addissensionẽ
ꝑatos s occasionẽ ñ inuenientes: ipsa ẽ.
palea dnicȩ areȩ. & hinc illos paucossu¬
ꝑbiȩ uentus excussit. Iota palea non
uolabit. nͥ cũ ille inultimo uentilabit.
Sed nos qͥd. nͥ cũ isto cantemꝰ cũ isto oremꝰ.
cũ isto plangimꝰ. & dicamꝰ securi. redunce
inpace animã meã: Contra illos qͥ non
amant pacẽ. in pace redimet animã
meã. qͥa cũ his qͥ oderant pacẽ eram pa¬
cificus. Redimet in pace animã meã.
abhis qͥ apꝓpinquant mͥ. Nam ab illis
qͥ longe sunt a me. facilis causa ẽ.Non
me tam cito fallit qͥ dicit. ueni. idolũ
adora. Multũ a me longe ẽ. Xꝑianꝰ es:¬
Ap̃ianus inqͥt. Ex ꝓpinqͦ aduersat᷑ ꝓpe ẽ.
Redimet in pace annã meã. abhis qͥ ap¬
ꝓpinquant mͥ. qm̃ in multis erant me¬
cum. Quare dixi apppinquant mͥ: Quia
inmultis erant mecũ. In hoc uersu. duȩ
sententiȩ occurrunt. In multis erant

Expanded text:
sed multum sibi tribuentes; ad dissensionem sed multum sibi tribuentes; ad dissensionem paratos, sed occasionem non invenientes, ipsa est palea dominicae areae . Hinc illos paucos superbiae ventus excussit: tota palea non volabit, nisi cum ille in ultimo ventilabit. Sed nos quid, nisi cum isto cantemus, cum isto oremus, cum isto plangamus et dicamus securi: Redimet in pace animam meam? Contra illos qui non amant pacem, In pace redimet animam meam: quia cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . Redimet in pace animam meam, ab his qui appropinquant mihi. Nam ab illis qui longe sunt a me, facilis causa est: non me tam cito fallit qui dicit, Veni, idolum adora: multum a me longe est. ChrisEx propinquo adversatur, prope est. Redimet in pace animam meam, ab his qui appropinquant mihi: quoniam in multis erant mecum. Quare dixi, appropinquant mihi? Quia in multis erant mecum. In hoc versu duae sententiae occurrunt. In multis erant