comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. Merito ergo in suis ordinib non
suscipiuntur. quoniam in ipsis or
dinib peccauerunt. Sciendum ẽ uͦ
quod qui a sẏmoniacis nescientes
ordinantur. quia eos catholicos ñ
smoniacos putant spiritualẽ gr̃ãm
ꝑ ministerium illoꝵ accipiunt. si
erroris illoꝵ cuius conscii non fuerãt
participes non fuerint. Qui autem
pro gratia spirituali cõparanda osfe¬
runt peccuniam. ctiam a catholicis
ordinati symoniaci oxistuit. Sed
dicis michi. quomodo a symoniaco
ordinatus ꝑ impositionem manus
illius donum spiritus sc̃i accipere
potest. Quomodo sẏmoniacus
eatholieus esle putetur s A udi
quomodo. Sicut adulter sicut formi¬
cator. sicut ebriosus. aut allarus
clare potest quod non habet. ita symo
Et uere dare potest. his qui digni sit
accipere. ꝑministeriũ enim ilhus
datur. non per meritum. Ideo his qͥ
erroris illius participes non sunt. &
culpe conscir: non existunt. gratia ꝑ
illum datur. ab illo non clatur. Oli¬

Expanded text:
est. Merito igitur in suos ordines non est. Merito igitur in suos ordines non recipiuntur, quoniam in ipsos suos ordines peccaverunt. Sciendum vero est quod qui a simoniacis nescientes ordinantur, quia eos catholicos non simoniacos putant; spiritualem gratiam per ministerium illorum accipiunt, si erroris illorum cujus conscii non fuerant participes non fiunt. Qui autem pro gratia spirituali comparanda pecuniam offerunt, etiam a catholicis ordinati simoniaci existunt. Sed dicis mihi. Quomodo a simoniaco ordinatus per impositionem manus illius donum sancti Spiritus accipere potest? Quomodo simoniacus catholicus putetur? Audi quomodo. Sicut adulter, sicut fornicator, sicut ebriosus, aut avarus dare potest quod non habet: ita simonet vere dare potest iis qui digni sunt accipere. Per ministerium enim illius datur, non per meritum. Ideo iis qui erroris illius participes non sunt, et culpae conscii non existunt, gratia per illum datur, ab illo non datur. Mi
Abbreviated transcription (Latin):
peccunia. Quod cum sit. & ille utiq
qui uendit. & ille qui emit cadem
sententia feriuntur. quia quidem rea¬
tus culpe obnoxii cõprobantur.
E lauit. qui diuinationis p̃cio
ꝓposito id maledicendum populũ di ꝑre¬
xit. De hĩe huius heresis auo leguntur
uictores patilentes cm̃sisse. alter sub
ꝓphetia. alter sub apostolica dectrina.
Primus giezi magister esse uendentiũ.
deuide simon auetor uidetur emy¬
torum. Hoꝵ autem ut dietum est.
sectatores sicut non sunt mnerrore di¬
aut emunt:
Ui ordines sacros
emunt & uendũt
conuieti siue misse¬
ricordia depenunt᷑. quia ꝓfecto sacris
ordinib indigni sunt. qui iͦpsis saeris
ordinib peccasse cõprobantut. ab he¬
regiens ad unitatẽ ccclesie uenientes.
legimus in suis ordinib susceptos.
Alii siquidem heretici in suscipiendis
ordinib non errabant. Sed alia erat¬
causa atq doctrina quȩ eoꝵ. fidem
impediebat. Symonia uero quoꝵ.
heresis. & peccatum ipsa ordinatio eoꝵ.

Expanded text:
e. Quod cum fit, et ille utique qui vendit, et ille qui emit eadem sententia feriuntur, quia ejusdem reatus culpae obnoxii comprobantur. lulavit, qui divinationis pretio proposito ad maledicendum populum Dei perrexit . Dehinc hujus haeresis duo leguntur auctores pestilentes emersisse: alter sub prophetica, alter sub apostolica doctrina. Prius Giezi magister esse vendentium , deinde Simon auctor videtur emptorum . Horum autem, ut dictum est, sectatores, sicut non sunt in errore diaut emunt. Qui ordines sacros emunt vel vendunt convicti sine misericordia deponuntur, quia profecto sacris ordinibus indigni sunt, qui in ipsis sacris ordinibus peccasse comprobantur. Ab haereticis ad unitatem Eclegimus in suos ordines receptos. Alii siquidem haeretici in suscipiendis ordinibus non errabant, sed alia causa erat atque doctrina quae eorum fidem impediebat. Simoniacorum vero haeresis et peccatum, ipsa ordinatio eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ossisiones. qued decune & posessione
& institutione ad sacia pertinent. cettre
autem possessiones ecelesiastiçe ad sacra
pertinẽt sola possessione. Alie gͦ possessio¬
nes eclesi astice d alienoi possessores sine
comutatione rationabili transferre non
possunt. dequiş autem ab alienis omnino
posideri non possunt. Ille ergo non pos¬
sunt auferri. iste transferri. In illi sacri¬
loqium est si auferantur. in istis si trans¬
scrantur. Dicimaꝵ aut & ceteraꝵ pos¬
sissionum ecclesiasticaꝵ qiscopi aispen¬
satores esse debent. ut cas his qui gccli
des ruiunt rationabiliter distribuãt.

Expanded text:
ione et possessione ad sacra pertinent; caeterae autem possessiones ecclesiasticae ad sacra pertinent sola possessione. Aliae ergo possessiones Ecclesiae ad alienos possessores sine commutatione rationabili transferri non possunt. Decimae autem ab alienis omnino possideri non possunt. Illae ergo non possunt auferri; istae non possunt transferri. In illis sacrilegium est si auferantur, in istis si transferantur. Decimarum autem et caeterarum possessionum ecclesiasticarum episcopi dispensatores esse debent, ut eas iis qui Ecclesiae deserviunt rationabiliter distr
Abbreviated transcription (Latin):
damaso pape de greco in latino trans¬
tulit. & aildidit sicut erat in prin.¬
pio &e nune &e semper. Pater nr̃. ipse
xp̃s tradidit discipulis suis. Unde spe
discrete petitiones septiformis grate
sacramentum sunt. S imbolũsidei.
il est credo in dm̃. apostoli duo decim
dictauerunt. totidem sententiis com¬
prehensum. qui numerus apostolice
fidei sacramentum constat. Q uicũq
uult. athanasius papa cõposuit.
& multi alii sci patres alia atq
alia in celebratione diuini officii
ac deuotionem addiderunt.

Expanded text:
Damaso papae de Graeco in Latinum transDamaso papae de Graeco in Latinum transtulit, et addidit: Sicut erat in principio et nunc et semper. Pater noster ipse Christus tradidit discipulis suis. Unde specdiscretae petitiones septiformis gratiae sacramentum sunt. Symbolum fidei, id est Credo in Deum apostoli duodecim dictaverunt, totidem sententiis comprehensum, qui numerus apostolicae fidei sacramentum constat. Quicunque vult beatus Athanasius composuit. Et multi alii sancti Patres alia atque alia in celebratione divini officii, fidelium ac devotionem addiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
firunt. Leo papa coustituit inter
utionem dicere. sc̃m sacrificiũ iuma¬
iulatam hostiam. Felix papꝑa consti¬
tuit supra memoriam martirum
missas celebrari. G regorius papa
constituit in canone dicens. quoꝵ
sollempuitates hodie in conspectu¬
nir toto orbe terraꝵ. inter quoꝵ.
nos consortium. Sergius papa con¬
situit ut agnus dĩ in fractione dñi
aorporis cantaretur. In nocentius
rapa ad decentium. pacem asserit
ante quam factara mẏsteria qͥb¬
dam populis impertire. uel sibi
mer se sacerdotes tradere. cũ p̃ter
onnia quȩ aperire non debeo pax
st necessaria indicenda ꝑ quam
constet populum ad omnia que in
mysteris aguntur atq in eclesia
celebrantur. prebuisse consensum.
ac finita esse pacis concludẽteᷤ res
signaculo demonstrarentur. Gloria
ce decem ce octo episcopi in nicena
sẏnodo composuerunt contra here¬
sim arrii. qui filium patre. & sp̃m
sc̃m utroq iniuorem asserebat.
Eł unc hẏmnum postea iheronimꝰ

Expanded text:
ferunt. Leo papa constituit intra ferunt. Leo papa constituit intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam hostiam. Felix papa constituit supra memorias martyrum missas celebrari. Gregorius papa constituit in canone dici: Quorum solemnitates hodie in conspecin toto orbe terrarum, intra quorum nos consortium. Sergius papa constituit, ut Agnus Dei in fractione Dominici corporis cantaretur. Innocentius papa ad Decentium: ante confecta mysteria quosdam populis imperare, vel sibi inter sacerdotes tradere, cum post omnia, quae aperire non debeo, pax sit necessaria indicenda, constet populum ad omnia quae in mysteriis aguntur, atque in Ecclesia celebrantur, praebuisse consensum, ac finita esse, pacis concludentes signaculo demonstrentur. » Glori decem et octo episcopi in Nicaena synodo composuerunt, contra haeresim Arii, qui Filium Patre et Spiritum sanctum utroque minorem asserebat. Hunc hymnum postea Hieronymus
Abbreviated transcription (Latin):
in constantino politano consilio co
heresim maccdonii eiusdem uerbi
episcopi qui sp̃m sanctum creaturas
asseruit composuerunt. Sixtus po
confessio. Secreta uocatur. quia
s̃ fcrẽto dicitur ne uilescat. Olim
alta uoie dicebatur. sel legitur. qua
pastores dum illam usu cotidiano
rent. diuinitus percussi sunt. Un¬
de & consuctudo mutata putame.
Pappa pelagius docet ab uniuersi ot¬
bis cõmunione separatos esse. qui
qualibet disenssione inter sacta
misteria missaꝵ apostolici pontisi¬
cis memoriam scđm consuetudinẽ¬
non frequentant. Te igitur in pis¬
mis. Hanc obsecrationem. & con¬
secrationem in primis gelasius pay¬
ya ex maiori parte composurt.
gregorius aadidit diesq nr̃os in
tua pus disponas. sed & orationem do¬
smicam censuit supra corpus xp̃i re¬
atati. sicut in uita illius legitur. Qui
pridie quam pateretur. usq in mei
memoriam facictis. a postoli ui usu
hibutrunt. Mꝰ in his uerbis corpori
tyi sacramentum celebrauerunt. Alii
alxandrum papam hȩc addidisse

Expanded text:
in Constantinopolitano concilio contra haeresim Macedonii ejusdem urbis episcopi, qui Spiritum sanctum creaturam asseruit, composuerunt. Sixtus papconfessio. Secreta vocatur quia secreto dicitur, ne vilescat. Olim alta voce dicebatur; sed legitur quod pastores dum illam usu quotidiano rent, divinitus percussi sunt, unde et consuetudo mutata putatur. Papa Pelagius docet ab universi orbis communione separatos esse, qui qualibet dissensione inter sacra missarum mysteria apostolici pontificis memoriam secundum consuetudinem frequentant. Te igitur in primis, hanc obsecrationem et consecrationem sanctus Gelasius papa ex majori parte composuit. Beatus Gregorius addidit, diesque nostros in tua pace disponas, et orationem Dominicam censuit super corpus Christi recitari, sicut in vita illius legitur. Qui pridie quam pateretur, usque in mei memoriam facietis, Apostoli in usu habuerunt, et in his verbis corporis Christi sacramentum celebraverunt. Alii Alexandrum papam haec addidisse
Abbreviated transcription (Latin):
oessicis non descruiunt. sed tam̃ in sccre¬
to dhuino seruitio mancipati sunt.
acõmodatur indulgentia non debitũ
ita tamen ut hoc ipsum de portione
sit pauꝑrum. non de sustentatione
dcricoꝵ. In eo autem quod ministro
debetur. dignus est operarius mer¬
cede sua. nec bene sustentat egenteni.
qui fraulat seruientem:¬
Incipit pars decima de simonia. unde
diatur cee quid est symonia

Expanded text:
rviunt, sed tamen in secreta divino servitio mancipati sunt, accommodatur, indulgentia est non debitum, ita tamen ut hoc ipsum de portione sit pauperum, non de sustentatione clericorum. In eo enim quod ministro debetur, dignus est operarius mercede sua, nec bene sustentat egentem, qui fraudat servientem. PARS DECIMA. DE SIMONIA. CAP. I. Unde dicitur, et quid est simon
Abbreviated transcription (Latin):
siue comutatione siue donatione tanl¬
ire. Cetera corrporalia que siue in
terris siue in peccunia ecclesia posile.
quam diu quideni ab illa licite posi¬
ilentur auferri sine culya non possũ
sed si causa & ratio postulauerit
comutationem aut donationem. a
alienam possessionem transire possusa.
Sicut gͦ rapina est ceuiolent ia quismo¬
di bona homini iuste possidenti toller.
ita sacrilegium est. & plus quam ra¬
pina ista ecclesis iuste possidenti aufr¬
re. Decimas autem quomodo usur¬
pare. aut retinere sine sacrilegii culpa
non possunt. nisi hissolis ad quoꝵ su¬
stentationem chiuina institutione or¬
dinate sunt. N ce igitur differentia

Expanded text:
sive commutatione sive donatione transsive commutatione sive donatione transire. Caetera corporalia quae sive in terris sive in pecunia Ecclesia possidet, quandiu quidem ab illa licite possidentur, auferri sine culpa non possunt; sed si causa et ratio postulaverit, per commutationem aut donationem, ad alienam possessionem transire possunt. Sicut ergo rapina est et violentia ejusmodi bona homini juste possidenti tollere, sic sacrilegium est et plusquam rapina ista Ecclesiae juste possidenti auferre. Decimas autem quoquo modo usurpare aut retinere sine sacrilegii culpa non possunt, nisi soli ad quorum sustentationem divina institutione ordinatae sunt. Haec ig
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ aliquid sĩa sunt. quod in mẏnistori¬
um scoꝵ tradita sunt & assignata.
Ista ergo quasi simpliciter sãcta sunt.
Illa uero quib ista consecrantur sc̃a
scõꝵ. Quiergo saci um de saero au¬
fert sacrilegͥum facit. Qui uero ipsa
sancta temerare audet abominationẽ
comittit. E iusmodi ergo sunt que
sc̃a dicuntur. uel sanctis sanctificata
quecumq xelesia possidet in substan¬
tia terrina. siue in peccunia. siue
in terra maxime in decimis. que ab
inicio ita institute sunt. ut nũquã
amisterio diuino. siuc illoꝵ qui dõ
seruiunt. & ministerio diuino
dcrutati sunt usu sine peccato. ab aliena¬
ri potuissent. Hee quidem in principi¬
e eb sormam sacramenti magis institu¬
te uidentur. Postea autem sub legi sq¬
ta & gra ad sustentationẽ minustroꝵ
dei conseruate Fita ut in eis oe deuoto
offerentium mererctur. & accipientiũ
necessitas consolaretur. Hec ergo nil¬
lomodo ab usu ecelesie licite ab aliena
possunt. neq in possessionem laicam

Expanded text:
 aliquid sancta sunt, quod in ministerium sanctorum tradita sunt et assignata. Ista ergo quasi simpliciter sancta sunt; illa vero quibus ista consecrantur, Sancta sanctorum. Qui ergo sanctum de sancto aufert, sacrilegium facit. Qui vero ipsa sancta temerare audet, abominationem committit. Ejusmodi ergo sunt quae sancta dicuntur, vel sanctis sanctificata, quaecunque Ecclesia possidet in substantia terrena, sive in pecunia sive in terra, maxime in decimis, quae ab initio ita institutae sunt, ut nunquam a ministerio divino sive illorum qui Deo serviunt et ministerio divino deputati sunt usu sine peccato abalienari potuissent. Hae quidem in principio ob formam sacramenti magis institutae videntur. Postea autem sub lege sratiae, ad sustentationem ministrorum Dei sunt reservatae, ita ut in eis et devotio offerentium mereretur, et accipientium necessitas consolaretur. Hae igitur nullo modo ab usu Ecclesiae abalienari possunt, neque in possessionem laicam
Abbreviated transcription (Latin):
ra quoq quamuis spi¬
ritalis gr̃e esfictum non habcant. neq
conferant sonctificationem. in hoc tam̃
saera sunt. quod ad scã pertinent. & illis
ccherent. que & sanctitatem habent.
& conferunt sanctificationem. E iuis¬
medi sunt omnia que ad ornatum
icelesiaꝵ pertinent. siue que in possessio

Expanded text:
sa quoque quamvis spiritualis gratiae effectum non habeant, neque conferant sanctificationem, in hoc tamen sacra sunt, quod ad sancta pertinent, et illis cohaerent quae et sanctitatem habent, et conferunt sanctificationem. Ejusmodi sunt omnia quae ad ornatum Ecclesiarum pertinent sive
Abbreviated transcription (Latin):
gorius. Dominut uobiscum ab anti¬
que usu asũptun est. Boor messo¬
ressuos salutans. hac salutatione
usus est. Et ꝓpheta in paralipome¬
non. aza regem c&e qui cum eo erãt
salutat dicens. dñs uobiscũ. Primi
temporib ab epistela pauli. missa
incipiebatur. Postquam: euangeliũ
sequebatur. sicut nunc hẏmnus
angelicus qui ad officium misse in
solleminib dieb recitatur. ab ange¬
lis primum decantatus uel legitur.
cui que adiccta sunt abeato hylario
pictauiensi addita creduntur. a quo
ordine quinquagesimus tercius. in¬
Rsponsorium itali tradiderũt.
luia leticiam significat. per iubilũ
in quo finitur mesfabile gaudiũ
in fine uenturiun exprimitur.
Tractus aliquociens tribulationcm
significat. ut deysiuidis. cõmousti.
Aliquando lȩticiam. ut iubilate

Expanded text:
gorius. Dominus vobiscum , ab antigorius. Dominus vobiscum , ab antiquo usu assumptum est; Booz messores suos salutans, hac salutatione usus est; et propheta in Paralipomenon Asa regem, et qui cum eo erant salutat, dicens: Dominus vobiscum . Primis temporibus ab epistola Pauli missa incipiebatur, post quam evangelium sequebatur, sicut nunc hymnus angelicus qui ad officium missae in solemnibus diebus recitatur, ab angelis primum decantatus legitur ; cui ea quae adjecta sunt, a beato Hilario Pictaviensi addita creduntur, a quo ordine quinquagesimus tertius, intur. Responsorium Itali tradiderunt, luia, laetitiam signat. Per jubilum in quo finitur, ineffabile gaudium in fine venturum exprimitur; Tractus aliquoties tribulationem significat, ut De profundis, Commovisti. Aliquando laetitiam, ut Jubilat
Abbreviated transcription (Latin):
aquis uehementib. Signaculum cru¬
cis uirtutem passionis xp̃i ostendit.
E oc ergo quando fionti imprimitur
xp̃ianus munitur. quando contra
iminens periculum opponitur. aduer¬
saria uii tus fugatur. Primum ar
ma. scdm add tela. Primum ad defeñi¬
onem. scł̃m ad impugnationem. C un¬
sio pectoris conpunctionem aesignat.
Pictus tunditur. ut cogitationes ua¬
ne & desideria praua pellantur de¬
corde. Inclinatio capitis. genuum in¬
curuatio. siue prostratio humilitatẽ
reuerentiam. siue etiam uenie
postulationem signisicat. Expansio
manuum caritatem & affectus bo¬
ni amplitudinem demonstrat.
De his sacram̃tis quȩ in uerbis constãt:
lia item sunt sacram̃¬
ta in sola uerboꝵ
prolatione ex pressa.
quę ce ipsa uaria significatio osten¬
dit. E destinus pappa instituit. ut
er psamis dauid. ante sacrificium
antiphone cancrentur. quod introi¬
tum dicimus. C ollectas diuersi cõ¬
posuerunt. precipue gelasius & gre¬

Expanded text:
aquis vehementibus . Signaculum cruaquis vehementibus . Signaculum crucis virtutem passionis Christi ostendit. Hoc ergo quando fronte imprimitur, Christianus munitur. Quando contra imminens periculum opponitur, adversaria virtus fugatur. Primum ad arma, secundum ad tela. Primum ad defensionem; secundum ad impugnationem. Tunsio pectoris compunctionem cordis designat. Pectus tunditur, ut cogitationes vanae et desideria prava de corde pellantur. Inclinatio capitis, genuum curvatio, sive prostratio, humilitatem et reverentiam, sive etiam veniae postulationem significant. Expansio manuum charitatem et affectus boni amplitudinem demonstrat. CAP. IX. De his sacramentis quae verbis constant. Alia item sunt sacramenta in sola verborum prolatione expressa, quae et ipsa variam significationem ostendunt. Coelestinus papa instituit, ut ex psalmis David ante sacrificium antiphonae canerentur, quem introitum dicimus. Collectas diversi composuerunt, praecipue Gelasius et Gre
Abbreviated transcription (Latin):
sisum ligitur. Sedm uelamen usq ad
mis rsurrectionis non auferctur. Prop¬
it hoc in tempore quadi agesime quȩ
utam presentem signifscat. unum tan¬
tum udamen inter nos ce sc̃a scõre obran¬
anui. quod usq ad diem resurrectionis
non aufirtur. quia ninc littera quidẽ
tulita est. sed mortalitas nondum ab¬
lita quȩ tunc emuib ĩ futuro emedio
tellenda erit. cum mortale hoc inmor¬
talitaten & corruptibile incorruptionẽ
induerit. Tunc quidem reuelata facie
ineredicmur. uel potius egrediemur
ad gloriam dĩ contemplandam. ut
cum quẽ nune per solam fidem agno¬
limus facie ad ficiem uidendo sicuti
factis ex pressa. que
omnia nunc enumera¬
ri non possunt. Multa enim sunt.
Et ideo presentis sermonis breuitas
unn capit. In sufflatio inexorz izaci¬
ene. uirtutem spiritus sancti signisi¬
at. qua ueniente sugatur. & suibruit᷑
spiritus mali gnis. sicut scriptum est.
Flauit spiritus tuus & operuit cos ma¬
re. submersi sunt quasi plumbũ in

Expanded text:
velamen usque ad tempus resurrectionis non auferetur. Propter hoc in tempore Quadragesimae quae vitam praesentem significat, unum tantum velamen inter nos et Sancta sanctorum oppanditur, quod usque ad diem resurrectionis non auferetur; quia nunc littera quidem revelata est, sed mortalitas nondum ablata, quae tamen omnis in futuro e medio tollenda erit, cum mortale hoc immortalitatem et corruptibile incorruptionem induerit. Tunc quippe revelata facie ingrediemur vel potius egrediemur ad gloriam Domini contemplandam, ut cum quem nunc per solam fidem agnoscimus, facie ad faciem videndo sicuti factis expressa, quae omnia hic enumerari non possunt; multa enim sunt, et ideo praesentis sermonis brevitas ea non capit. Insufflatio in exorcizatione, virtutem Spiritus sancti significat, qua veniente fugatur et subruitur spiritus malignus. Sicut scriptum est: Flavit spiritus tuus et operuit eos mare; submersi sunt quasi plumbum in
Abbreviated transcription (Latin):
rum & santuarium suspensa est. sig¬
ficat uelamen mortalitatit nature
per quod a nobis etiam subgr̃a positis
ulhue scereta çelestia abscunduntur
testamento assumptꝰ
est. ubi tube argentee
a dño ductiles fieri precipiuntur.
quib multitudo populi conuenire
dbuisset. Ad similitudinem haꝵ
iubaꝵ. signa ex metallo eris in ce¬
desia facta sunt ad corcda fideliũ
secitanda. & ut per ea signũ detur
quando debeant in unura conue¬
nire. Uasa illa metallea ora pre¬
dicantium significant. Plecta ferrea
quib interius tunduntur. ut sonũ
emittant. lingue sunt coꝵdem. su¬
nil autem mensurata uita est &e en¬
uer sationis modus. qui in scriptura

Expanded text:
rum et sanctuarium suspensa est, significat velamen mortalis naturae; per quod a nobis etiam sub gratia positis adhuc secreta coelestia abscondunturTestamento assumptus est, ubi tubae argenteae a Domino ductiles fieri praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tunduntur, ut sonum emittant, linguae sunt eorumdem. Funis autem mensura vitae est, et conversationis modus qui in Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
LE xander pappa qͥ¬
tus abeato petro consi¬
tuit: ut sal & aqua
benedicerentur ad
aspergendum populum. & habita¬
cula coꝵꝑ. Illo utiq exemplo quo hel¬
scus ꝓpheta sal in aqua misisse legutꝰ
ut hoc condim̃to fontes amari in
dulcedinem uerterentur. Hac pt̾
aqua sanctificata fideles aspergunꝰ
& habitacula sidelium lustran
ab illusione & infestatione ma¬
lignoꝵ. spirituum. Hec est aut̃
significatio huius sac ram̃ti. qͦs
aqua penitentiam significat d
p̃ceritis. sal discretionẽ. & caite¬
lam de futuris. que duoͥ simul
misceantur amara conscientia
in dulcedinem uertitur: atq illi¬
siones & infestationes demonũ
amplius ei non dominãtur. Nes
itaq supradictã inslitutionem
scuti ꝑ singulos dies dm̃cos sal co q¬

Expanded text:
Alexander papa quinAlexander papa quintus a beato Petro constituit ut sal et aqua benedicerentur ad aspergendum populum et habitacula eorum. Illo utique exemplo quo Elisaeus propheta sal in aquam misisse legitur, ut hoc condimento fontes amari in dulcedinem verterentur. Hac igitur aqua sanctificata fideles asperguntur, et habitacula fidelium lustrantur ab illusione et infestatione malignorum spirituum. Haec est autem significatio hujus sacramenti, quod aqua poenitentiam significat de praeteritis sal discretionem et cautelam de futuris, quae duo si simul misceantur, amara conscientia in dulcedinem vertitur, atque illaesiones et infestationes daemonum amplius ei non dominantur. Nos itaque supradictam institutionem secuti, per singulos dies dominicos sal et
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine dñi facite. Non autem
conueniens est ut intelligamus apo¬
stolum precepisse quod in omnib
operib nr̃is uerba ꝓferamus. sed ut
in omnib operib nr̃is fidem rectam
tencͤanus. Ille enĩ in nomine dñt
omnia que facit operatur. qui ꝑ rec¬
tam fidem agnoscit se. nec sine illo
aliquid boni posse facere. & siquid
fecerit laudabile. extra illum glori¬
ari non debere. Qui fideliter in
omni opere suo. & ante factiun ab
operatus est. bonum ad laudem &e glo¬
riam qus conuertit. Sic̃ gͦ omnia
qui facimus sola fide. etiam sine
ꝓlatione uerboꝵ. in nomine dñi
recte fieri dicuntur. sic & quedam
sacramenta sine uerboꝵ. ꝓlatione
per solam sidem sanctificantur. Nã
ipsa uerba. aliquando sacramenta
sunt. que tamen ex aliis uerbis
sanctificationem non accipiunt.
Nullum tam̃ sacranientum sine
illo uerbo sanctificatur. quod siue sola
fide. siue ce fide oe ꝓlatione uerboꝵ
De aqua aspersionis que cum sale o¬
dicitur.

Expanded text:
in nomine Domini facite . Non autem in nomine Domini facite . Non autem consequens est ut intelligamus Apostolum praecepisse, quod in omnibus operibus nostris verba proferremus, sed ut in omnibus operibus nostris fidem rectam teneremus. Ille enim in nomine Domini omnia quae facit operatur, qui per rectam fidem agnoscit se, nec sine illo aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab m totum quod operatus est bonum, ad laudem et gloriam ejus convertit. Sicut ergo omnia quae facimus sola fide etiam sine prolatione verborum, in nomine Domini recte fieri dicuntur; sic et quaedam sacramenta sine prolatione verborum per solam fidem sanctificantur. Nam ipsa verba aliquando sacramenta sunt, quae tamen ex aliis verbis sanctificationem non accipiunt. Nullum tamen sacramentum sine illo verbo sanctificatur, quod sive sola fide, sive ex fide, et prolatione verDe aqua aspersionis quae cum sale benedicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
U Ne quedam
sacramenta in eccl̃a
inquib si principa¬
liter salus non con¬
stet. tam̃ salus ex
uis augetur. inquantum deuotio
erercctur. E de licet in presenti omĩia
enumerari non possunt. qued̃a
tam̃ intermittere non oportet. pro
exemplo uni uersoꝵ. Ex his igitur
sacramentis alia consta̾t in rebus
qualia sunt aqua aspersionis. suscep¬
tio cineris. benedictio ramoꝵ &
constant in factis. qualla sunt sig¬
nacula crucis. exsufflatio cxortiza¬
tionis. expansio manuum. meur¬
uatio genuum & alia eiusmodi.
Alia in dictis constant. sicut est¬
trinitatis inuocatib. & quecũq
in hunc modum. Eee autẽ omĩa
ꝓpter uerbum dei. sanctiscantur
siue ꝑ ꝓlationem uerboꝵ diumna
uirtute inuocata ut sanctificent᷑.
siue sola fide exhibita ꝑ candem
diuinam uirtutem sanctisuatio¬
nis esfctum suscipiant. Ubi eñ¬
uera ficdes est. uerbum uerbtĩ dei deesse
non potest. quia ipsum uerbũ side
ioncipitur. & ꝑfidem operatur. Om¬
nia inquit apostolus quẽcũq facitis

Expanded text:
unt quaedam sacramenta in Ecclesia in quibus etsi principaliter salus non constet. tamen salus ex eis augetur, in quantum devotio exercetur. Haec licet in praesenti omnia enumerari non possint, quaedam tamen intermittere non oportet pro exemplo universorum. Ex his igitur sacramentis alia constant in rebus, qualia sunt aqua aspersionis, susceptio cineris, benedictio ramorum constant in factis qualia sunt signaculum crucis, exsufflatio exorcizationis, expansio manuum, incurvatio genuum, et alia hujusmodi. Alia in dictis constant, sicut Trinitatis invocatio, et quaecunque in hunc modum. Haec autem omnia per verbum Dei sanctificantur sive per prolationem verborum divina virtute invocata sanctificentur, sive sola fide exhibita per eamdem divinam virtutem sanctificationis effectum accipiant. Ubi envera fides est, verbum Dei deesse non potest; quia ipsum verbum fide concipitur, et per fidem operatur. Omnia, inquit Apostolus, quae cunque facitis,
Abbreviated transcription (Latin):
uinbrans ꝑ nubem. Sub eãdem sigu¬
ra iurta consuetudinem antiquam
in die paschali in ecclesia romana ag¬
ini ierer benedicuntur. & populo
distribuuntur.
De signis quoꝵ. sonitu fideles in unũ
conuocentur:
ꝓpouitur. Funis manui tenctur.
quando scriptura opere adimpletur. ⁊ mẽ
iui sum sequitur. qui duetu ser ipture ant
abona deuatur. Cuncin deorsum trahit
qui eadem docente quantum in malis
ỹssui iaecat agnoscit. Iste aptus est pors
dei in unum conuocare. qui & eleuatis
opere crempla bonitatis ostendit. & in¬
elinatus humilitate insirmitatẽ sũ
ueraciter agnoscit. Signa ergo euangl¬
ca durabiliora sunt.& longius anhi¬
untur. quam tube legis. quia uox
ueteris testamenti ad tempus iudes
tantum insonuit. Sonus autem
euangelice predicationis in omnes
gentes ad fiuiem orbis terraꝵ. exiuit
& usq in fiuem scculi non cessabit.

Expanded text:
umbrans per nubem . Sub eadem figuumbrans per nubem . Sub eadem figura juxta consuetudinem antiquam in die paschali in Ecclesia Romana agni cerei benedicuntur, et populo distribuuntur. CAP. VI. De signis quorum sonitu fideles in unum convocantur. roponitur. Funis manu tenetur, quando Scriptura opere adimpletur. Funem sursum sequitur, qui ductu Scripturae sacrae ad bona elevatur. Funem deorsum trahit qui eadem docente quantum in malis pressus jaceat agnoscit. Iste aptus est populum Dei in unum convocare, qui et elevatus opere exempla bonitatis ostendit, et inclinatus humilitate infirmitatem suam veraciter agnoscit. Signa ergo evangelica durabiliora sunt, et longius audiuntur quam tubae legis, quia vox Veteris Testamenti ad tempus Judaeis tantum insonuit. Sonus autem evangelicae praedicationis in omnes gentes ad fines orbis terrarum exivit et usque in finem saeculi non cessabit.
Abbreviated transcription (Latin):
no iħu eodem die iheroselimã ascen¬
denci cum ramis palmaꝵ. & frondi¬
bui arboꝵ uirentib. cantantes. &
laudantes occurrerunt. In quo ñ
solum uerbis id quod illi tunc cor.¬
poraliter fecerunt. corꝙoraliter faci¬
endum ꝓpenitur. s id potius qued
uel in illo uel in isto corporali facto
spiritualiter imitandum signifi¬
catur. Palma qͥppe signum uictorie
est. rami autem uirentes bona ope¬
ra significant. Tune igitur. xp̃o
uuiini ramis palmaꝵ. & froudib¬
ipsum mortis triumphatorem bo¬
ins operib. & digna gratiaꝵꝵ acti¬
one laudamus
De ceres qui in sabato sc̃o benedicit᷑
ce de agnis qui benedicunt᷑ in pascha.
Osimus papa con¬
sttuit cereum mag¬
num in sabbato seõ
pasche benedici. quem diaconus
accerta benedictione a sacerdo te
benedicit. Eł ie cereus xp̃m desig̃¬
nat. In cera humanitatem. in
igne diuinitatem. qui cathecu¬
minans. sicut olim columpna ignis
filios urł mare rubrum transeuntes
precessit. ꝑ ignem illuminaus. & ob¬

Expanded text:
erosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frondibus arborum virentibus cantantes et laudantes occurrerunt . In quo non solum nobis id quod illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma quippe signum victoriae est, rami autem virentes bona opera significant. Tunc igitur Christo cum ramis palmarum et frondibipsum mortis triumphatorem bonis operibus et digna gratiarum actione laudamus. CAP. V. De cereo qui in sancto Sabbato benedicitur, et de agnis qui benedicuntur in pascha. Zozimus papa constituit cereum magnum in Sabbato sancto paschae benedici, quem diaconus accepta benedictione a sacerdote benedicit. Hic cereus Christum designat. In cera humanitatem, in igne divinitatem. Qui catecminans, sicut olim columna ignis filios Israel mare Rubrum transeuntes praecessit, per ignem illuminans, et ob
Abbreviated transcription (Latin):
glio diaconus clamat Si quis cathe.¬
aminus adest exeat foras. Cathecu¬
riim sacris misterus iiteresse non de¬
bent. que non nisi baptizatis & xp̃ianĩ
cemittuntur. sicut de quib dam qui
uthecuminoꝵ. & nondum renatoꝵ
typum gerebant: scriptum ẽ.
Ise autem iħs non credebat se illis.
De sacramentis que ad exercitati

Expanded text:
gelio diaconus clamat: Si quis catechgelio diaconus clamat: Si quis catechumenus adest exeat foras. Catechumeni sacris mysteriis interesse non debent, quae non nisi baptizatis et Christianis committuntur, sicut de quibusdam qui catechumenorum et nondum renatorum typum gerebant, scriptum est: Ipse autem Jesus non credebat se illis IBUS SACRAMENTIS ET
Abbreviated transcription (Latin):
muium anthiochic dicitur celebiasse
in qua tres tantum orationes initio
sudei dicebantur. incipientes ab eoho
ubi dicitur. H anc igitur oblatioñ
E etera autem postea a sauctis patrib
diuersis temporib diuersa ad iecta
ĩunt. Missa autem dicitur quasi iãs¬
missa. uel quasi transmissio. co quod
populus fidelis per ministeriũ sacerdo¬
tis. qui mediatoris uice fungitur ini
idcum .. homines. preces & uota &
oblationes leo transmittat. Ipsa etiam
hostia sacrai missa uocari potest. qui
iransmissa est primũ scilicet a patre
ꝑolĩ ut nobiscum ẽẽt. postea a nobis
Tratri ut aput patrem pro nobis uirt̃¬
ediret. Primum apatre nobis pes
in carnationem. postea patri a nobs
per passionem. Modo ui sacram̃tũ
primum a patre nobis ꝑ sanctificatio¬
nem. quanobiscum esse incipit. posi¬
ea patri anobis per oblationem qua
pro nobis interced it. Uel milla duła
est sicuit quidam putant. ab emuittil¬
do. quia tempore quo sacerdos mei

Expanded text:
omnium Antiochiae dicitur celebrasse; omnium Antiochiae dicitur celebrasse; in qua tres tantum orationes in initio fidei dicebantur, incipientes ab eo loco ubi dicitur: Hanc igitur oblationem. Caetera aut postea a sanctis Patribus diversis temporibus, diversa adjecta sunt. Missa autem dicta est quasi transmissa, vel quasi transmissio, eo quod populus fidelis per ministerium sacerdotis, qui mediatoris vice fungitur inter Deum et homines, preces et vota et oblationes Deo transmittat. Ipsa etiam hostia sacra, missa vocari potest, quia transmissa est primum scilicet a Patre nobis ut nobiscum esset; postea a nobis Patri, ut apud Patrem pro nobis intercederet. Primum a Patre nobis per incarnationem, postea Patri a nobis per passionem. Modo in sacramento. Primum a Patre nobis per sanctificationem, qua nobiscum esse incipit, postea Patri a nobis per oblationem, qua pro nobis intercedit. Vel missa dicta est sicut quidam putant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos inci
Abbreviated transcription (Latin):
dei sensus cchibitum sit. quid syiritui
ad comodatum. E tiam ut solet si post
cempletam perceptionem aliquid in
tanto senseris. in hoc quoq species
ad ꝑprictatem sensus famulatur.
ut ueritas similitudinis ubiq conser¬
uctur. Nam si maliquo quantũ scilicet
sensus exhibendum est. similitudo de¬
siceret. illie preculdubio laeram̃tũ
non esset. sel res ipsa prodeietur. &
manifestaritur euidenti miraculo.
quod non conuenit quaindiu fides
locum habit. Post hic gͦ si coiporalẽ
presentiam xp̃i queris in celo quere.
Ibi quere ubi & prius fuit quam per
iacramentum suum corporaliter tecũ
esse iciperet. & unde non discesseit
quanddo ad te uenit. xIII. Cap̃.¬
uocatur. ce quando misa. & a quo
primum instituta est. & unde missa
dicitur:
ELE BRATIO
nisse in comemo¬
ratiene passionis
xp̃i agitur sicut
ipse precepit apostolis tradens cis cor¬
pus &e sanguinem suum dicens. hoc
facue in meam comemorationẽ. Fanc
missam beatus petrus apostolus primꝰ

Expanded text:
i sensui adhibitum sit, quod spiritui accommodatum, et, ut solet, si post completam perceptionem aliquid in tanto senseris, in hoc quoque species ad proprietatem sensus famulatur, ut veritas similitudinis ubique conservetur. Nam si in aliquo, quantum scilicet sensui exhibendum est, similitudo deficit, et illic procul dubio sacramentum non esset, sed res ipsa proderetur et manifestaretur evidenti miraculo: quod non convenit, quandiu fidelis locum habet. Post hoc praesentiam Christi quaeris, in coelo quaere. Ibi quaere ubi prius fuit quam per sacramentum corporaliter tecum esse inciperet, et unde non discessit quando ad te venit. Itaque p a quo primum instituta est et unde missa dicitur. Celebratio missae in commemorationem passionis Christi agitur; sicut ipse praecepit apostolis tradens eis corpus et sanguinem suum, dicens: Hoc facite in meam commemorationem . Hanc missam beatus Petrus apostolus primus
Abbreviated transcription (Latin):
gabuntur aquile. Illi ergo qui iam de
hac uita gcierunt. quoꝵ corpora in
scpulchris requiescunt. animȩ cum xp̃o
sunt. Isli sunt pars corporis alitra. &e sũt
quasi simul duc partes istę. caput scilict
ce hec altera pars corporis. Pryterca in
altari due partes scorsum reseruantur
extra calicem. quasi extra passionem. qui¬
niam ipsum caput iam immortale &
impassibile de morte resurrexit ãplius
non moriturum. neq passurum ãplius.
& similiter illi qui de hac uita egressi sũt
sancti. & cum ipso capite suo iam glori¬
antur. & gaudent. expectantes & ipsi
resurrectionem carnis sue .& in morta¬
litatem. iam neq dolorem neq passionẽ
sentiunt ullam. & sunt simul iste ci
partes extra calicem. & extra passionẽ.
quoniã hec priora transierunt. Teriua
pars in calice ponitur. significans ces
qui adhuc uiuunt in passione. denc
& ipsi ab hac uita ęxeant. & transe¬
ant ad caput suum. ubi amplius
nec moriantur. nec patiantur. A.¬

Expanded text:
gabuntur aquilae . » Illi ergo qui jam de gabuntur aquilae . » Illi ergo qui jam de hac vita exierunt, quorum corpora in sepulcris requiescunt, et animae cum Christo sunt, isti sunt pars corporis altera; et sunt quasi simul duae partes istae: caput scilicet et haec altera pars corporis. Propterea in altari duae partes seorsum reservantur extra calicem quasi extra passionem, quoniam ipsum caput jam immortale et impassibile de morte resurrexit, amplius non moriturus neque passurus amplius, et similiter illi qui de hac vita egressi sunt sancti et cum ipso capite suo jam gloriantur et gaudent, exspectantes et ipsi resurrectionem carnis suae, et immortalitatem, jam neque dolorem neque passionem sentiunt ullam, et sunt simul istae duae partes extra calicem, et extra passionem, quoniam hinc priora transierunt. Tertia pars in calice ponitur, significans eos qui adhuc vivunt in passione, donec et ipsi ab hac vita exeant, et transeant ad caput suum ubi amplius nec moriantur nec patiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
su suo incedentes asserere nituntur.
uel hoc esse solum quod cernitur. uel
tale esse quod ereditat. hoc est quia
sola panis & uinii speties cernitur. lolam
ibi esse ce panis o uini substantiã. ual
quia ibi substantia corporis & sanguini᷑
xp̃i creditur passibiliter ci messe speciẽ
re qualitatem panis. c iiiiii. que cer¬
nitur. quasi non possit species apparere
cuius non adsit substantia. uel substantia
latere cuius non appareat forma. .Ixe.¬
que in altari siunt
de corpore xp̃i misticã
significationem habẽt.
Est enim corpus xp̃i uniuersa ccelesia.
caput scilicet & menbra. & inueniunt᷑
in corpore isto quasi tres partes ex quibus
totum corpus constat. Una pars est ipsum
caput. Caput enim. & caput est. & pars
corporis siumiliter. Itaq caput ipsum pars
Alic pars corporis est in menbris illis que
iam sccuta sunt caput. & sunt cum ipso
capite ubi est ipsum caput sicut scriptũ
est. Ubicumq ĩuerit corpus ibi congre¬

Expanded text:
su suo incedentes asserere nituntur su suo incedentes asserere nituntur vel hoc esse solum quod cernitur, vel tale esse quod creditur, hoc est quod sola panis et species vini cernitur, solam ibi esse panis et vini substantiam; vel, quia ibi substantia corporis et sanguinis Christi creditur possibiliter ei inesse speciem et qualitatem panis et vini quae cernitur, quasi non possit species apparere cujus non adsit substantia, vel substantia latere cujus non appareat forma. DIquae in altari fiunt de corpore Christi, mysticam significationem habent. Est enim corpus Christi universa Ecclesia, caput scilicet cum membris: et inveniuntur in corpore isto quasi tres partes, ex quibus totum corpus constat. Una pars ipsum caput. Caput enim et caput est, et pars corporis similiter. Itaque caput ipsum, pars Alia pars corporis est in membris illis, quae jam secuta sunt, et sunt cum ipso capite, ut est ipsum caput, sicut scriptum est: « Ubicunque fuerit corpus, ibi congre
Abbreviated transcription (Latin):
na omnia o sancta. Per uerba sane¬
tisicationis uera panis & uera uini
sibstantia. in uerum corpus & san¬
guinem xp̃i conuertitur sola spetie panis
& uini remanente.  substantia in sub¬
stantiã transcunte. Conuersio autem ip¬
ia non scsm unionem. sed scđm trãsitio¬
nem credenda est. quoniam nequaqͣm
essentia essentie in augmentum accedit.
ut per id quod accedit. id ad quod acce¬
dit maius fiat. sed transitione ut id q̃d
accedit. cum illo ad quod accedit unum
fiat. nec sic in pane corpusx consecrari
dicimus. ut de pane corpus eius esse aiei¬
piat. nec quasi nouum corpus subito
factum de mutata essentia. sed in ipsũ
corpus uerum mutatam essentiam.
Non ipsam substantiam panis & ui¬
ni in nichilum redactam. quia desuit
esse quod fuit. sed mutatam potius. qͥa
cepit esse aliud quod non fuit. & ipsũ
fuit. sed eius esse accepit. quando
desuit esse quod fuit. ꝑ oe expresii¬
us distineximus. ꝓpter eos qui exsua
ratione fidei p̃iudiciũ faciunt. & sen¬

Expanded text:
er verbum sanctificationis vera panis et vera vini substantia in verum corpus et sanguinem Christi convertitur, sola specie panis et vini remanente, et substantia in substantiam transeunte. Conversio autem ipsa non secundum unionem, sed secundum transitionem consideranda est, quoniam nequaquam essentia in essentiae augmentum accedit, et per id quod accedit, id ad quod accedit majus fiat, sed transitione, ut id quod accedit, cum illo ad quod accedit, unum fiat. Nec sic in pane corpus Christi consecrari dicimus, ut de pane corpus Christi esse accipiat, nec quasi novum corpus subito factum de mutata essentia, sed in ipsum corpus verum mutatam essentiam; nec ipsam substantiam panis et vini in nihilum redactam, quia desiit esse quod fuit; sed mutata potius, quia coepit esse aliud quod non fuit, et ipsum fuit; sed ipsa ejus esse accepit quando desiit esse quod fuit. Hoc expressius distinximus propter eos qui ex sua ratione fidei praejudicium faciunt, et sen
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ si mirabilia operatur. Quomͦ
inquis corpus unum codem tempo¬
re in diuersis locis esse potest  H ie ẽ
ibi est. & totum utrobiq sł. & in
multis locis similiter. Noli mirari.
Quod locum fecit. corpus fecit. ce lo¬
cus in corpore. ce corpus in loco. &
qui fecit ut corpus ununt in ino lo
co esset. fecit sicut uoluit. si uoluiset.
aliter facere potuisset. Nam & quan¬
do uult aliter facit. & est sicutͥ uult
semꝑ. Quod autem sicut ip̃se fecit. ut
corpus unum in uno loco esset. tu q̃d
factum est uidisti. & nescis aliud
nisi quod factum: uides. quod uidisti.
Idͥcurco miraris. quando aliud uides
uel audis. quam uidere & audire
consuesti. Ipse autem non miratur.
quando aliud facit. quam quod face¬
re consucuit. quia quando illud ficit
sciuit. &e tunc qͥdẽ aliter facere potu¬
isset si uolussset. Iacireo cum quid
mirari ceperis. & dixerit forte tibi
cogitatio tua. quomodo hoc esse possit.
cogita facientem. ce desinet esse mira¬

Expanded text:
mirabilis mirabilia operatur. Quomodo, mirabilis mirabilia operatur. Quomodo, inquis, corpus unum eodem tempore in diversis locis esse potest? Hic est, ibi est, et totum utrobique est, et in multis locis. Similiter noli mirari. Qui locum fecit corpus fecit, et locum in corpore, et corpus in loco. Et qui fecit ut corpus unum in loco uno esset, fecit sicut voluit; et si voluisset, aliter facere potuisset. Nam et quando vult aliter facit, et est sicut ipse vult semper. Quia autem sic ipse fecit, ut corpus unum in loco uno esset, tu quod factum vidisti, et nescis aliud nisi quod factum est quod vidisti, idcirco miraris quando aliud vides vel audis, quam videre et audire consuevisti. Ipse autem non miratur, quando aliud facit quam quod facere consuevit, quia quando illud fecit, scivit et tunc quod aliter facere potuisset, si voluisset. Idcirco cum quid mirari coeperis, et dixerit forte tibi cogitatio tua quomodo hic esse possit, cogita facientem, et desinet esse mira
Abbreviated transcription (Latin):
s in sacramento altaris. quasi diussũ
⁊ ud scparatum a sc. aut uelud ꝑ m̃bra
isatrtum corpus xp̃i. Iyse in teger ma¬
at in se. nec diuiditur. nec partitur.
stibi secundũ spetiem exhiberi oporte¬
N quod ad misticam significationem
pnuit. M onstrat crgo tibi foris speciẽ
nqua sensus tuus erudiatur. & ser¬
uat intus corporis sui incorruptionẽ
nqua unitas cius non diuidatur.
Ulctur pars una. &e quasi esse uide¬
iis. oe totum ibi est. & pars altera
uidetur. & quasi altera uideiur. oe
ami est. de totum ipsum. & si tertia
prs uidetur similiter idem ipsum est.
&e totum. Toium hic & totum ibi.
n minus in parte. quam in toto. nee
intoro maius quam in parte. Quot¬
ainq partes seceris. in singulis tetũ ẽ.
IIx nureris. opus dei est. Sin diuersis
uis potest esse unus. quare non etĩa
nsigulis partib potest esse totus. S¬
Sirumq mirum est. sed non ideo
filsum est. si mirum est. Et uerum
st. quia mirum est. Nec tam̃ ẽ mi¬
tum. quia opus dei est hoc. Nonẽ

Expanded text:
in sacramento altaris, quasi divisum sit vel separatum a se, aut velut per membra discerptum corpus Christi. Ipse integer manet in se, nec dividitur, nec partitur. Sed tibi secundum speciem exhiberi oportebat, quod ad mysticam significationem pertinuit. Monstrat ergo tibi foris speciem in qua sensus tuus erudiatur, et servat intus corporis sui incorruptionem, in qua unitas ejus non dividatur. Videtur pars una et quasi pars esse videtur, et totum ibi est, et pars altera videtur et quasi altera videtur et idem est et totum ipsum. Etsi tertia pars videtur similiter, idem ipsum est et totum. Totum hic et totum ibi. Nec minus in parte, quam in toto, nec in toto majus quam in parte. Quotcunque partes feceris, in singulis totum est. Nec mireris, opus Dei est hoc. Si in diversis locis potest esse unus; quare etiam non in singulis partibus potest esse totus? utrumque mirum est, sed non ideo falsum est, quia mirum est. Et verum est quia mirum est; nec tamen sit mirum, quia opus Dei est. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
runt tot manisestis sententus. & asser¬
tionib non dubiis quedam ambigua
ỹferentes. & in ipsis magis mendatium
quam ueritatem eligentes. nõ quia hec
ibi magis. licebatur. sed quia hoc ab illꝰ
magis credebatur. Quid enim: s Nun
quid ideo sacramentuni altaris uerita
non est quia figura est E rgo nee morꝰ
xp̃i ueritas est. quia sigura est. & re¬
surrectio xp̃i ueritas non est. quia
figura est. Nam &e mortem xp̃i re¬
surrectionem siguramt esse & imaginiẽ
similitudinem & sactamentum.¬

Expanded text:
runt tot manifestis sententiis et asserrunt tot manifestis sententiis et assertionibus non dubiis; quaedam ambigua praeferentes, et in ipsis magis mendacium quam veritatem eligentes. Non quia hoc ibi magis dicebatur, sed quia hoc ab illis magis credebatur. Quid enim! Nuquid ideo sacramentum altaris veritas non est, quia figura est? ergo nec mors Christi veritas est, quia figura est. Et resurrectio Christi veritas non est, quia figura est. Nam et mortem et resurrectionem Christi figuram et imaginem et similitudinem esse m
Abbreviated transcription (Latin):
Melius est ergo ei qui credit & diligit.
etiom si sumere &e manclucare non
possit quam illi qui sumit & man¬
ducat ce non diligit nec credit. uel
Quod i acramentum al tarisoe sigura
UNT̃ QUIEX
quibusdam scriptu¬
raꝵ locis munimnen¬
tum erroris ducere
putauerunt. dicentes in sacram̃to
altaris ueritatem corporis & sangui¬
nis xp̃i non esse sid imaginem illiꝰ
tantum & speciem & siguram.
Propterca quia scripiura aliquotiens di¬
cat id quod in eucharistia altaris sum
inciderẽt. si uel sacramenta dei. recta .x.
humili fide susciperẽt. aut scripturas
conuenienti intelligentia tractarẽt.
Nunc autem quia in ĩaeramentis dei
seusum suum fidei preferunt in scriy¬
uris sacris sanam interpretationis for¬
mam tenere contempnunt. & fit ut
sermo ueritatis amplius cos caligare fa¬
uiat. dum non recte intellectus crroren
pro ueritate ministrat. quod tamen
scriptuire uitium non est. sed legenniũ
prauitas. Hi autem periculose erraue¬

Expanded text:
Melius ergo est illi qui credit et diligit, Melius ergo est illi qui credit et diligit, etiamsi sumere et manducare non possit, quam illi qui sumit et manducat et non credit, nec diligit; vel Quod sacramentum altaris et figura unt qui ex quibusdam Scripturarum locis munimentum erroris ducere putaverunt, dicentes in sacramento altaris veritatem corporis et sanguinis Christi non esse, sed imaginem illius tantum et speciem et figuram. Propterea quod scriptura aliquoties dicat id quod in Eucharistia altaris sumiinciderent, si vel sacramenta Dei recta et humili fide susciperent, aut Scripturas convenienti intelligentia tractarent. Nunc autem quia in sacramentis Dei sensum suum fidei praeferant in Scripturis sacris, sanam interpretationis formam tenere contemnunt; et fit ut sermo veritatis amplius eos caligare faciat, dum non recte intellectus errorem pro veritate ministrat. Quod tamen Scripturae vitium non est, sed legentium pravitas. Hic autem periculose errave