comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad bellum gerendum erant. cõmettu qr nõs prohi¬
betent. Cesar certior factus a titurio omnem equi-¬
tatũ et leuis armatune nuidas funditores sagitta¬
riosq pontem traducit atq ad eos contendit. Acrit
in eo loco pugnatum ett. hostes impeditos nr̃i in flu¬
mine aggressi magnũ eoꝵ nimerũ occiderunt. per
coꝵ corpora reliquos audacissime transire conantes.
multitudine teloꝵ repulerunt. Primos qui transie
rant equitatu cirꝯuentos interfecerunt. hostes
ubi et de expugnando oppido et flumĩẽ transerendo
spem fefellisse intellexerunt neq nõs in locũ iniqui¬
orem progredi pugnandi causa iuderunt. atq ipsis
res frumentaria de ficere cepit: consilio conuocato
constituerunt optimũ elle domũ suam quenq reu̾ti.
Et quoꝵ in fines primũ romani exercitũ introduxis¬
sent ad eos defencdendos Undiħ conuenirent. Ut
potius in suis ꝗ̃ in alienis fimibus decertarent et

Expanded text:
ad bellum gerendum erant, commeatusque nostros sustiad bellum gerendum erant, commeatusque nostros sustinebant. Caesar, certior factus a Titurio, omnem aequitatem et lenis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit, atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine aggressi, magnum eorum numerum occiderunt. Per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes, multitudine telorum et audacia repulerunt: primos qui trarant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum suam quemque reverti, et quorum in fines primum Romani exercitum introduxissent, ad eos defendendos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et
Abbreviated transcription (Latin):
scupserat: in castris relictis. ut si quo esset opus
subsidio. duci possent. reliquas sex legiones pro calti
in acie constituit. hostes item copias suas e castris
eductas instruxerant. Palus erat non magna inter
nostrũ atq hostiũ exercitũ. hanc si nr̃a transirent.
hostes expectabant. noftri aũt si ab illis micirm
transcundi ficiet ut impeditos aggrederent᷑ parati
parati in armis erant. Interim prelio equestri inter
duas acies contedebatur. Ui neutri miciũ transe
undi faciunt: fecundiore equitum prelio nostroiũ
cesar suos in castra reduxit. hostes protinus ex eo
loco ad flumen axonã contenderant. qł else post cast
nr̃a demonfiratũ est. ibi radis reꝑtis partẽ suaꝵ
copiaꝵ traducere conati sunt. eo consilio ut si pos
sent castellũ cui preerat Q. titiraus legatus ex pugna¬
rent. pontemq interscinderent. Si minus potuillent
agros rhemoꝵ popularentur. qui magno nobis usui

Expanded text:
scripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, scripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quod esse post nostra castra demonstratum est. Ibi vadis repertis partem suarum copiarum trasent, castellum, cui praeerat Quintus Titurius legatus, expugnarent pontemque interciderent . Si minus potuissent agros Remorum popularentur, qui magno nobis usui
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑꝑ eximiam opĩonem Uirtutis prchis supersedere sta¬
tuit. quottidie tamen equestrib prelus quid hostis lu¬
tute posset et quid nri auderent. ꝑiclitabatur. Wi
nr̃os non elfe inferiores intellexit. loco pro castris
ad aciem instruendam natura opportuno atq ido¬
neo: qđ collis ubi castra posita erant paululu ex
planitie editus tantũ aduersus in latitudinẽ patebat
quantũ loci aciel inftacta occupare poterat. Atq
ex utraq parte lateris deiectus habebat. et in fiõte
leuiter castigatus. paulatim ad planiciem redibat.
Ab utroq latere cuis collis transuersam fossam ob¬
duxit circiter palluũ quadringentoꝵ. et ad extremas
fossas cattella constituit. ibiqr tormenta collocauit.
ne cũ aciem instruxillet. hostes qd̵ tantũ multitudine
poterant a la terib pugnantes suos tirtũ uenire pos¬
sent. hoc facto duab legionib quas proxime con¬

Expanded text:
et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere staet propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime con
Abbreviated transcription (Latin):
milli. Cum finem oppugnandi nox fecisset.
ictius rhemus summa nobilitate et gracia
inter suos: qui cum oppido prefuerat. Unum
ex his qui legati de pace ad cesarem uenerant:
nunciũ ad eum mittit: insi subsidiũ sibi subunt¬
tatur: sele diucus sustiere non posse. eo de me¬
dia nocte Cesar iisdem ducibus usus: qͥ mincii
ab ictio uenerant mimidas et cretas sagitarios
et funditores ballcares subsidio oppidanis imttit.¬
Quoꝵ aduentu et rhemis cum spe defensionis stu-¬
dium propugnandi accessit. hostibus eadem de
caula spes potiundi oppidi disceslit. Itaq pau¬
lisper apud oppidum morati. agrosq rhenioꝵ
depopulati onnub uicis edificus q quot adire
potuerant moensis: ad castra cesaris cũ om̃ib
copris contenderunt. et a nullib passuu mims duob
castra posueriit. Que castra ut fumo ac ignibus si¬
gnificabantur. amplius millib pasluũ octo in latitu¬
dinem patebant. Cesar pͥmũ et ꝑꝑ multitudinẽ hostiũ

Expanded text:
nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex his, qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi mittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar, iisdem ducibus usus, qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Balquorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passuum minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium
Abbreviated transcription (Latin):
castra posuit. Que res et latus Uiium caftroꝵ
ripis fluminis muniebat. Et post eum que essent
tuta ab hostibus reddebat. et cõmeatus ab rhemis
reliquisq ciuitatibus ut sine periculo portari pos¬
sent. efficiebat. In co flumine pons erat ibi
presidium ponit. et in altera parte tluminis
Q. ticimum sabniũ legatum cũ sex cohortibus
reliquit. castra in altitudine pedũ xn. uallo fossaq
duo de Uiginti pedũ munire iubet. ab his castris op¬
pidũ rhemoꝵ noĩe bibrax aberat millia passuũ octo.
id ex itinere magno impetu belge oppugnare ce¬
perunt. egre eo die sustentatum est gallorum
cadem atq belgarũ oppugnatio ełt. ac ubi cur̃¬
cumecta multitudine hominũ totis moenibus
Undiq in murum lapides iaci cepti sunt. mur qr
defensoribus nudatus est testudine facta portas portes¬
succendunt. murumq subruunt. qd tam facile
fiebat. cum tanta multitudo lapides ac tela
comicerent. in muro consiftendi potestas erat

Expanded text:
castra posuit. Quae res et latus unum castrorum castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis muniebat et post eum quae erant tuta ab hostibus reddebat et commeatus ab Remis reliquisque civitatibus ut sine periculo ad eum portari possent efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium ponit et in altera parte fluminis Q. Titurium Sabinum legatum cum sex cohortibus relinquit; castra in altitudinem pedum XII vallo fossaque duodeviginti pedum muniri iubet. Ab his castris oppidum Remorum nomine Bibrax aberat milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt. Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat
Abbreviated transcription (Latin):
millia attrebates. Ambranos xb. millia. Moriuos
xxu. millia. menapios septem millia. Galctos .x.
Uellocasses et Ueromandrios totidem. Catuacos x.¬
et ui. millia. Condrusos Eburcos. Ceroeses. pemanos
qui Uno nõie germani appellantur. arbitrari ad
quadraginta milia. Cesar rhemos cohortatus libe¬
raliter q or̃one prosecutus: oinnẽ senatũ ad se
conuenire principũ q liberos obsides ad se adduci
p̃e diuiciatũ heduum magnoꝑe adhortatus. docet
destineri ne cum tanta multitudine uno tp̃e trãs¬
fligendũ sit. id ficri posse. sicopias suas hedu in
fiues bellouacor ĩtroduxerint eteoꝵ agros popu¬
lari ceperint. his mandatis eũ a se dimittit.
Postꝗ̃ omnes belgaꝵ copias in unum locũ coactas
ad se Uenire uidit᷑ neq iam longe esse ab his quos
miserat ex ploratoribus et ab rhemis cognouit.
flumen Axonam quod est in extremis rhemoꝵ fu¬
bus exercitum traducere maturauit. atqr ibi

Expanded text:
milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Atuatucos XVIIII milia; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci pse Diviciacum Haeduum magnopere cohortatus docet qdistineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam omnes Belgarum copias in unum locum coactas ad se venire vidit neque iam longe abesse ab iis quos miserat exploratoribus et ab Remis cognovit, flumen Axonam, quod est in extremis Remorum finibus, exercitum traducere maturavit atque ibi
Abbreviated transcription (Latin):
Remi dicebant ꝑpea qđ propinquitatib affinitatib qr
comũcti quãtã quisqr multitudinem in comuni
belgaꝵ concilio et ad id bellũ pollicitus sit cogno¬
uerint. plurimũ inter eos bellouacos et uirtute
et auctoritate et hoĩ mĩo Ualere. hos posse con¬
ficere armata millia centũ pollicitos ex eo nĩo
electa millia sexaginta totius qr belli imperuĩ sibi
postulare. suessiones suos esse finitimos fines latis¬
simos. feracissimosq agros possidere. Apud eos
fuisse regem etiam nr̃a memoria. diuiciacũ totius
gallie potentissimũ: qui cũ magne partis harũ
regionũ. tum etiã britannie imperiũ obtinuerit.
nũt esse regem galbar adhũc ꝑꝑ iusticiã prudẽtiã ꝙ
suam. tocius belli summã oĩm uoluntate de ferri.
oppida hr̃e mĩo duodecim. polliceri millia armata
quinquaginta: totidem Neruios qui maxime feri
inter ip̃os habeantur Rongissime qr absint. Quidecĩ

Expanded text:
Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, pollicitos ex eo numero electa milia LX totiusque belli imperium sibi postulare. Suessiones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae imperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV
Abbreviated transcription (Latin):
oñis belgas in armis esse. germanos q qui cis rheuũ
nicolunt sese cum his comuxisle: tantũq elle eoꝵ om̃i
furorem: ut ne suasiones quidem frẽs consãgiuẽos¬
qr suos qui eodem iure et hisdem legibus Utuantur
Unum imperiũ unũ q magistratũ cũ ip̃is habent
de terrere potuerunt. qn cũ his consentirent. cũ
ab his quereretur q̃ ciuitates ꝗ̃nte qr ĩ armis esset.
et quid in bello possent. sit reperiebant plerosq bel¬
gas esse ortos ab germanis. rhenũqr antiquitus
traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse:
gallos qui ea loca iicolerent expulisse. solosq esse
qui patrũ nr̃oꝵ memoria õi gallia uexata. tento¬
nos cymbrosq inter fines suos ingredi prohibuerũt.
Qua ex re fieri uti ex eaꝵ rez memoria magnam
sibi auctoritatem magnosq sp̃s in re nulitari su¬
merent. de nũo eoꝵ oĩa se habere oĩa explorata

Expanded text:
omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum omnes Belgas in armis esse, Germanosque qui cis Rhenum incolant sese cum his coniunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deterrere potuerint quin cum iis consentirent. Cum ab iis quaereret quae civitates quantaeque in armis essent et quid in bello possent, sic reperiebat: plerosque Belgas esse ortos a Germanis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata
Abbreviated transcription (Latin):
cum p̾mũ copia pabuli esse inceperet: ad exer¬
citum uenit. dat negocium senonib reliquisq
gallis qui funtimi belgis erant. Iti ea q̃ aput
eos gerantur cognostant. seq de his rebus cer¬
tiorẽs faciant. hi constanter om̃s nũciauerunt
manut cogi exercitus in Unũ locum conluci.
tum uo dubitandũ non existimauit ꝗn ad cosprofi¬
cisteretur re frumentaria comparata castra mouet.
diebusq circiter ꝗndecim ad fines belgarũ ꝑuenit.
Eo cum de impiouiso celeuuisqr omm opiõe Ueniss.
Rhemi qui proxmni gallie ex belgit sunt ad euni le¬
gatos ictium et andocum boium primos ciuitatis¬
sue mserunt. qui dicerent se sua qr oĩa in fidem atq
potestatem poi ro. ꝑmittere. neq se cũ belgis reliquis
consensisse. neq contra po. io. coniurasse. paratos
esse et obsides dare. et impenata facere. et oppidis
recipere. et frumento ceterisq rebus iuuare: reliqͦs

Expanded text:
cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, neque se cum reliquis Belgis consensisse neque contra populum Romanum coniurasse, paratosque esse et obsides dare et imperata facere et oppidis recipere et frumento ceterisque rebus iuvare; reliquos
Abbreviated transcription (Latin):
Uin esset cesar in citeriore gallia in¬
hibernis ita ut supra demonstrauimꝰ
crebri ad eũ rumores afferebantur.
lrĩsq itẽ labieni certior fiebat or̃s bel¬
gas quam terciã partem esle gallie dixeramus: cõtͣ
randi has esse causas. primũ qđ u̾erentur ne gĩ
pacata gallia: ad cos exercitus nr̃ adduceretur.
demde qd a nonnullis gallis sollititarentur. partim
qui germanos diucius in gallia Uersari noluerant.
ita po. Roͥ exercitũ hyemare atq inueterascere
in gallia moleste ferebant. partim qui mobrlitate
et leuitate amii nouis impernis studebant. a nõ
nullis etiã qđ in gallia a potentioribus qui ad
conducendos facultates habebant. Uulgo regna
occupabantur. Qui mims facile eam rẽ ĩ ĩperio
nr̃o consequi poterant. his nũcũs lũsq cõmotꝰ
cesar. duas legiones in citeriore gallia nouas con¬
scripsit. et meunte estate in interiorẽ galliam
qui deduceret Q. pedium legatum misit. ip̃e

Expanded text:
um esset Caesar in citeriore Gallia inhibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam tertiam esse Galliae partem dixeramus, contrarandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita populi Romani exercitum hiemare atque inveterascere in Gallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
lo ante reꝑit ad hostes fugisse. Adhortatus
milites ne nocturno tp̃e itmeris labore ꝑmo¬
ueantur: cupidissimis oĩb progressus millia
passuũ uignitiꝗnq agner heduor cõspitatus
dorigem et uiridomarũ quos illi intertectos exi¬
stimabant inter equites uersari suosq appellari
iubet. his cognitis et lictauicci fraude ꝑspecta
hedui manus tendere. delitionem signi ficare
et proiectis arimis mortem depretari incipiunt.
Lietauictus cũ suis clientib quibus more gallor
netas eit etiã in extrema fortuna descrere pa¬
tronos gergonia profugit. Cesar mĩcus ad ci¬
uitatem heduoꝵ missis. qui suo bñ ficio conser¬
uatos doccient. quos iure belli interticere petiuss
tribusq horis noctis exercitui ad quietem datis
castra ad gergouia mouit. Medio fere itinere
equites a fabio missi. ꝗͥto in periculo res fuerit
exponunt. sumro copiis castra oprongnata de¬
montrant: cũ crebro integri fessis succederent

Expanded text:
lo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus lo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus dorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent
Abbreviated transcription (Latin):
cati. his erat irter se de principatu contencio
et in illa magratuũ controuersia alter pro con¬
muolitauo. alter pro cotto sũmis opibus pugnaue¬
rant. Ex his eporedorix cognito lattauicci consi¬
lio media fere nocte iem ad cesarem defert. Drat
nie patiatur cuntatem parus adolescentiũ consi¬
lnss ab amicicia po ro. deficere. qd futurũ pro¬
uideat si tot homi millia cũ hostibus conun¬
xerĩnt. quoꝵ salutem neq propinqui negligere
neq cuuritas leui momento est miare posset. mag̃
offectus sollicitudine hoc nintio cesar. qd semꝑ
hcdnoꝵ ciuitati precipne indulserat. nulla inter¬
posita dubitatione legiones expeditas quattuor
equitatũ q om̃e ex castris educit. nec fuit
pacui tali tp̃e ad contrahenda castra. qd res
posita in ccleritate Uidebatur. fabiũ legatũ
cũ legionibus duabus castris presidio relmꝗt.
fratres litta uicci cũ comprehendi iussisset pau¬

Expanded text:
cati. His erat inter se de principatu contentio, cati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, pau
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi nõ inquit ille consilii sit res ac nõ necissi
sit nobis gergouia contendere. et cũ Aruenns
nosiet comungere. An dubitamus qn nefario
fticiore admisso romani iã ad nos interficiende
concurrant. Proinde si ꝗd in nobis aĩ est ꝑsequai¬
mur eoꝵ mortem: qui indignissime interierunt.
atqr hos latronis inteificiamus. Ostendit ciua
romanos. qui eins presidii fiducia Una erant
magnũ num frumenti comeatũ qr diripit. ipo
crudeliter excruciatos interficit. Nuncios tota
utate heduor dimittit. Eodẽ mendacio de cede
quetũ et principũ ꝑmouet. hortatur ut sumli
satione atq ipe fecerit suas ĩ iurias ꝑsequantur.
e poredorix hediuis sumo loco natus adolescens et
sume domi potentie et uridomarus pari etate et
gr̃a sed genere dispari que cesar a diuiciato sibi
traditu ex humili loco ad sũmã dignitatẽ ꝑduxe¬
rat ⁊ equitu nuo cõuenerant noĩatim ab eolo¬

Expanded text:
"Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evo
Abbreviated transcription (Latin):
ea ducencla curaret. fratres qr eius ad cesare
precui rerent. Reliqua qua rõne agi placcat
constituunt. Littanictus accepto exercitu cũ
nillia passuũ circiter xxx. ab gergouia abẽet
conuocatis subito militibus lachri mans quo
proficiscimur inquit milites  dĩs nr̃ equita¬
tus oĩs nobilitas interiit. Principes ciuitat
eporedorix et Uiridomarus insimulate pro¬
ditionis. ab romanis indicta causa interfechi
sunt. Hec ab ip̃is cognoscite qui ex ip̃a cede
fugerunt. Nam ego fratribus atqr oĩb me¬
is propinquis interfectis dolore prohibeor q̃
cesta sunt nunciare. Producuntur hi quos
ille edocuerat. que dici uellet. atqr eadem q̃
ictaniceus pronũ ciauerat multi tudimi exponunt
multos equites heduoꝵ interfectos. qd collocuti cum
uennis dicerentur. p̃os se inter multitudinẽ mile
occultasse. atq ex media cede fugisse. Conclant
hedui et lictauiccũ ob secrant ut sibi consulat

Expanded text:
ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat.
Abbreviated transcription (Latin):
scentibi colloquitur. quoꝵ erat pͥncep luta¬
uitens atq euis fratres amplissima familia
nati adolescentes. Cum his premiũ cortats
hortaturq ut se liberos et imperio natos me¬
minerint: unã esse heduoꝵ ciuitatem que
certissimã gallie uictoriam destincat. erus
anctoritate re liquas contineri. Qua traducta
iocũ consistendi remanis in gallia non fore.
esse non nullo se cesaris bñficio affectũ. sic
tñ ut iustissimam apud eũ causã obtinuerit.
sed plus cõi libertate trbuere. Cur enĩ po¬
tius hedui de suo iure et de legibus ad ces arẽ
disceptaturi. ꝗ romani ad heduos Remiant.
Cderiter adolestentibus et or̃one magratus
et premio deductis: cum se nel principes eius
consilii fore profiterentur. rõ perficiendi
querebatur qd ciuitatẽ tenere ad suscipien¬
du bellu adduci posse non confidebant. Pla¬
cuit ut lictanicus decem illis nullib que co¬
sari ad bellũ mitterentur preficeretur. atqr

Expanded text:
scentibus colloquitur; quorum erat princeps Litascentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque
Abbreviated transcription (Latin):
seu ꝗd adiminstrandu uderet. Nleq ullũ fcce
diem intermittebat: ꝗn equesta prelio intiecte
sagittarus: ꝗd in quoq esset aĩ ac Uirtuti
suoꝵ prospiccret. Erat e regione oppidi collit
sub ip̃is radicibus montis eggregie munitus
atq ex omni parte cireũcisũs quem si tenerẽt
nr̃i et aque magna parte et pabulatione li¬
uera prohibituri hostes ulebantur. Sed is
locus presidio ab his nõ nimis firmo teneba.
Tamen silencio noctis cesar e castrie egressus
prius ꝗ subsidio ex oppido lenire posset deiecto
presidio potitus loco duas ibi legiones collo¬
cauit. fossamqr duplicem duodemun pedum
a maioribus cafiris ad iiuora perduxit. nt
cuto ad repentinũ hostiũ incursu etiã snguli
conitare possent. dum hes ad gergouia gerũ¬
tur conuictolitanis hediis cui magr̃atum
adiudicatũ a cesare de monstrauimus sollici¬
tatus ab aruennit pecunia cũ quibusdã adole¬

Expanded text:
seu quid administrandum videretur; neque ullum fere seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adule
Abbreviated transcription (Latin):
integra remanebat. pontem reficere cepit.
leruer effecto oꝑe legionib q traduetis et loco
castris idoncis delecto. reliquas copias reuocauit.
ercm gentorix re cognta. ne contra suã Polun¬
ate ni dnnicare cogeretur. magnis itmeribu
antecessit. Cesar ex eo loco iunctis castris ger¬
goniã peruenit. equestri q eo die prelio leui fcto
ꝑspecto uibis situ q̃ posita ĩ altissuno monte
omnes aditus disficiles habebat. de expugnati¬
one non prius agendũ constituit. ꝙͣ re i faime¬
tariam expedisset. At uerci gentorix castris
prope oppidũ positis. mediocub circũ se int̾¬
uallis separatim singulaꝵ ciuitatu copias collo¬
cauerat. atq ommibus eius iugi tollibus occu¬
patis qua despiti poterat: hotribilem speciem
prebebat: prineiixes q eaꝵ eiuitatũ quos sibi
ad consiliũ tapiendũ delegerat prima luce
quotrdie ad se Uenre iubebat: sen ꝗd cõicandu

Expanded text:
integra remanebat, pontem reficere coepit. integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto opere legionibusque traductis et loco castris idoneo delecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficiles habebat, de expugnatione desperavit, de obsessione non prius agendum constituit, quam rem frumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum,
Abbreviated transcription (Latin):
elaner duxit. Equitatus partẽ ili actrbuit.
ruptis eius fluminis pontibus / ab altera
fluminis parte iter facere cepit. Cũ ⁊ terq
utrmq exisset exercitus in conspectu fereq
e regione castris castra ponebant. dispositis
e ploratoribus nec yi effecto ponte romani
copias traducerent. Erat iñ magnis cesaris
difticultatibus res ne maiore estatis poarte
flumñe impedinetur. qd non fere ante autũnũ
lauer nado transiri solet. Itaq ne id accideret
auetri loco castris positis e regione Unius cor
pontiũ quos uercingentorix rescindendos cura¬
uerat. Postero die cum duabus legiombus
mocculto restitit reliquas copias cũ omnnbus ini¬
pedimentis ut consuenerat mi sit. demptis qui¬
lusdam cohortibus uti mẽs legionũ constare
denetur. his ꝗ longissime possent egredi ius¬
sis. cum iam ex dici tp̃e comecturam ceperat in
castra peruentũ: isdem sublicis quaꝵ pars inferior

Expanded text:
Elaver duxit; equitatus partem illi attribuitElaver duxit; equitatus partem illi attribuitcingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvestri loco castris positis e regione unius eorum pontium, quos Vercingetorix rescindendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. Cum prope oĩs ciuitas eo conuẽisset
doceret᷑q pautis clam uocat is alio loco
alio tp̃e atq oportuerit fratrem a fre renuĩ¬
ciatum. cũ leges duos ex Una familia iuuo
Utroq non solũ magratus treari Uetarent
sed et̃ in senatu esse prohiberet. cotũ imꝑũ
deponere coegit. Comiunc tolitauez qui per
sacerdotes more ciuitatis intermissis magr̃a¬
tibus esset creatus: ptatem obtinere iussit.
hoc decreto interposito cohortatus heduos
ut controuersiarũ ac dissensionis obliuiste¬
rentur. atq omnibus omissis rebus huic
bello seruirent: eaqz que meruisset prena
ad se de uit ta gallia expectarent. cqui tatu¬
qr omnẽ et peditũ nillia decem sibi celerit᷑
mitterent. quem presidiis rei faimentarie
causa disponeret. exercitũ in duas partes
diuisit. Quattuor legiones in Senones pa¬
risiosq labieno ducendas dedit. Sex ip̃e mar¬
nemios ad oppidũ gergoniã secundũ flumen

Expanded text:
cavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, cavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen
Abbreviated transcription (Latin):
magratum gesserit: ciui tatẽ omnẽ esse in
armis: Diuisum denatũ. diuisum populũ.
suas cuiusq eoꝵ clientelas. Qd si diucius
alatur controuersia. fore Uti pars cũ parte
ciuitatis confligat. id ne accidat positũ eius
diligentia atqr auttoritate. Cesar etsi a bello
atq hoste discedere detrimento suo esse existi¬
mabat. tñ non ignorans qͣta ex dissensionib
incõmoda oriri consuessent: ne tanta et ta
cõunicta po ͦ roꝰ ciuitas quã ip̃e semꝑ alui set
omnib q rebus ornasset: ad uim atq arma di¬
scederet: atq ea pars que minus confideret
auxilia a Uercingentorige arcesseret. Huic rei
preuertendũ ex istimauit. et qđ̾ legibus heduo
his qui sũmũ magr̃atũ obtinerent: excedere
ex fimibus non liceret: ne quid de iure aut de
legibus coꝵ dimimauisse uideretur: ĩp̃e in
heduos proficisci statuit: senatũqz omnem
et quos inter controuerlia esset, ad se et euo¬

Expanded text:
magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano civitas, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evo
Abbreviated transcription (Latin):
equitu suo mio et quos ex aquitama condu¬
xerat ad cum peruenit. Cesar auarico com¬
lures dies cõmoratus. sũmãq ibi cop̃ia fur¬
menti et reliqui cõmeatus nactus. exercitum
e labore atqr mopia refecit. Iã prope hyeme
confecta. cũ ip̃o anni tpe ad gerendu bellure
ocaretur et ad hostem prosicisci constituisset.
sine en ex siluis paludibusq elicere. sue obsi¬
dione premere posset: legati ad cum principes
hedioꝵ uemunt oratũ ut maxime necessario
tp̃e ciuitati subueniat. sũmo esse in periculo rẽ.
qd̾ cũ singuli magr̃atus antiquitus creari: atqr
regiam ptatem amnũ obtinere consuessent
duo magr̃atũ gerant. et se uterqi eo legibu
neatu esse dicat. horũ esse alteru cõiunctoli¬
tauez florentem et illustrem adolescente. Alter
quotum antiquissima familia natu atq ip̃m
hoĩem sũme potentie et magne cognationis
cuis frater ualetiatus proxino anno eundem

Expanded text:
equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduequitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem
Abbreviated transcription (Latin):
dis ciuitatibus primũq eo tpe galli castra
munire instituerunt. et sic sunt aĩo ꝯ sternati
hoĩes in sueti laboris. ut dĩa que imperarent᷑
sibi patienda existimarent. Nec mmiiuis ꝗͣ est
pollicitus Uercingentorix aĩo laborabat: ut
re liquas ciuitates adm̃geret. atq eas bonis
pollicitationib alliciebat. Hiuc rei idoneos
hoĩes deligebat quoꝵ quisq aut orõe subdola
aut amicitia facillime capere posset. Qui
auarito expugnato refugerant armando ue¬
enelosq curat. Simul ut diminte cop ie re¬
diutegrarentur imꝑat certũ ñm militum
ciuitatibus que et quã ante diem in castra
duci uelit. Sagittariosq om̃s quoꝵ erat per¬
magnus nus in gallia conquiri et ad se mitti
iubet. His nebus celeriter id qd auarici deper¬
ierat expletur. Interim Teutomacus oloui¬
coms filuis rex Nitiobrogum cuiꝰ pr̃ a se¬
natu nr̃o amitus erat appellatus: cũ magno

Expanded text:
dis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra dis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno
Abbreviated transcription (Latin):
ioribus comodis sanaturii. Nã que ab reliquis
eallis ciuitates dissentirent. hal sua diligẽcia
adiunc turũ. atq unũ conciliũ totiuis gallie
esfeeturii. Cuius consensi ne orbis quidẽ terraꝵ
possit obsistere. id q se prope iã effectũ habere.
Interea aequũ esse ab his coĩs salutis causa in¬
petrari ut castra munire instituerent: quo fa¬
cilius repentinos holtium impetus sustinerent.
fuit hec or̃o non ingrata gallis. et maxime qd
ipe aĩo non defecerat tanto accepto ĩ cõmodo.
neq se in occultũ abdiclerat et cõspectũ multi¬
tudnus fugerat. plusq aio prouidere et p̾̃sen¬
tue existimabatur: qd reintegra pͥmo intẽdendu
Auaricũ post deserendũ censuerat. Itaq ut
reliquoꝵ imperatoꝵ res aduerse auctoritatem
minuunt: Sic huiꝰ ex contrario dignitas ĩcõ¬
modo accepto in dies augebatur. Simul ĩ spem
ueniebat eius affirmatione de reliquis aduigen¬

Expanded text:
ioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis ioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungen
Abbreviated transcription (Latin):
qui primo clamore audito se ex oppido eiecerut
incoimes ad Uercingentorigem peruenerunt.
uos ille multa iam nocte silentio ex fuga q¬
cepit Ieritus nequa in castris ex eoꝵ concursu
tmiscricordia uulgi sediçio ouretur. et procul
in ma dispositis familiaribus suis principib ꝙ
uutatu disꝑandos declucendos qr ad suos cura¬
ret. que cuiqi ciuitatipars castioꝵ ab micio Re¬
nerat. Postero concilio cõnocato consolatus
cohortatus q est ne se admodu aĩo dimitterent.
ne ꝑturbarentur ĩcõmodo nõ Uirtute neq in
acre uicille Romanos. sed artificio quoda et
cia oppugnationis: cuiꝰ rei fuerint ip̃i imꝑti
errare si qui in bello om̃is secundos rez prouẽt
expectent sibi nunꝗ placuisse Auaricu defenidi.
ciuus rei testes ipos haberet sed factũ imprude¬
ia biturigu et mima obsequentia reliquor Uti
hoc incõmodũ acciperetur id tñ se celeriter ma¬

Expanded text:
qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliqũ pro tantis laboribus fructir Uictorie per¬
ciperent. His qui primi murii ascendissent p̃¬
mia proposuit. militibusq signũ dedit. Illi subi¬
to ex onmibus partibus euolauerunt. murũ q ce¬
leriter compleuerunt. Hostes re noua perterriti
muro turribusq deiecti in foro ac lotis paten¬
tioribus ciuitatis cuneatim constiterunt hoc aĩo
ut si qua ex parte obiuam contra Uemiretur: acie
nistructa depougnarent. Ubi nemine in aequũ
locũ sese dimittere: sed toto Undiq muro circun¬
fundi iuderunt: Ueriti ne oĩo spes fuge tolleret.
abiectas armis Ntmias oppidi partes contmẽti
impetu petiuerunt. Parsq ibi cu angusto exiti
portaꝵ se ipi premerent amilitibus pars iam
egressa portis ab equitibus est interfecta. Nlec
fuit quilꝙ qui prede studeret. Sic et genabi cede
et labore operis incitati nou etate confectis nõ
mulicubus. non insantibus pepercerunt. Demiq

Expanded text:
ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
ad in sequenelos tarelabat.. Ianq id facere noctu
apparalant: cũ matres familie repente ĩ publi¬
cum procurrerunt. Flentes qi proiecte ad pedes
uor omnib precibus petierunt ne se et coes
iberos hostibus ad supplicu dederent. quos ad
capienelam fuga natura et uirui infirmitas impe¬
diret. Ui eol in sina ꝑstare uiderunt. qd plerũq
in sumo ꝑiculo timor misericordiã non recipit.
conclamare et signifitare de fuga romaius cepe¬
runt. Quo tnnore ꝑterriti galli. ne ab equitatu
romanoꝵ uie poccuparentur. consilio destiterrnt.
ostero die cesar promota turri ꝑfectisq operib
que facere instituerat. magno cõorto mibre non
mutilem hac ad capiendũ consiliũ tẽpestatem
arbitratus est: qđ paulo nicautius custodias in
muro dispositas iudebat: suosq langiudius in oꝑe
uersari iussit. et ꝗd fieri uellet oftendit. Legionib¬
qr extra castra uineas in occulto expeditis cohortati

Expanded text:
ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus