comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habitat in uob̾. & sp̃s filii. ubi legitur. Qui autem spm̃
xp̃i non hab&. hic non . ẽ. eiꝰ. Nonenĩ duo sunt spsscĩ.¬
unus potius patris & filii. de quo uno spũ scriptum.ẽ.
Et enim in spũ uno nos om̃s inunũ corpus baptizati
sumus siue iudei. siue greci. siue serui. siue liberi. &
om̃s unũ sp̃m potabimꝰ. Et alio loco. unũ corpus. &
unus spr. Quid ergo haec trinitas. nisi unius eiusdemq
substantiae .ẽ. quando quidem non de aliqua materia
uł denihilo .ẽ. filius sed de quo. ẽ. genitus. Itẽq. sp̃sss̃:
non de aliqua materia uł de nihilo. sed inde est unde
ꝓcedit. Uos autẽ nec filium depatris substantia genitũ
uultis. Et tamen eum nec exnihilo nec ex aliqua materia.
sed ex parte esse conceditis. nec uidetis. quã necessesit ut
qui non ẽ. exnihilo non ẽ. ex aliqua re alia. sed ex dõ.
nisi ex dĩ substantia esse non possit. Et hoc . eẽ. qđ dr̃ est

Expanded text:
habitat in vobis; et Spiritus Filii, ubi legitur, Qui autem Spiritum habitat in vobis; et Spiritus Filii, ubi legitur, Qui autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Non enim duo sunt Spiriunus potius Patris et Filii: de quo uno Spiritu scriptum est, Etenim in Spiritu uno nos omnes in unum corpus baptizati sumus, sive Judaei, sive Graeci, sive servi, sive liberi; et omnes unum Spiritum potavimus . Et alio loco: Unum corpus et unus Spiritus . 2. Quid ergo haec Trinitas, nisi unius ejusdemque substantiae est? Quandoquidem non de aliqua materia vel de nihilo est Filius, sed de quo est genitus: itemque Spiritus sanctus non de aliqua materia, vel de nihilo, sed inde est unde procedit. Vos autem nec Filium de Patris substantia genitum vultis, et tamen eum nec ex nihilo, nec ex aliqua materia, sed ex Patre esse conceditis. Nec videtis quam necesse sit, ut qui non est ex nihilo, non est ex aliqua re alia, sed ex Deo, nisi ex Dei substantia esse non possit, et hoc esse quod Deus est
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio filius diceret᷑ amborum. Ac ꝑhoc quia
filius amborum nullo modo . eẽ. non opor tuit nasci
de illa excellentissima natura loquens explicare qͥr
potest. Non om̃e qđ ꝓcedit nascitur. quã uis om̃e ꝓce¬
dat qđ nascitur. Sicut non om̃e qđ bi pes est homo est
quãuis bi pessit om̃ĩs qui homo est. Haec scio distinguere¬
autem inter illã generationẽ. & hanc ꝓcessionẽ nescio
ñ ualeo non sufficio. Hac ꝑ hoc qr & illa & ista est
ineffabilis. sicut ꝓpħa defilio loquens ait. Generationẽ
eius quis en arrabit: Ita de spũ scõ uerissime dicitur
ꝓcessionẽ eius quis en arrabit Satissit ergo nob. quia
non est a se ipso filius. sed ab illo de quonatus. ẽ. non est
ase ipso sp̃ssc̃s. sed abillo de quo ꝓcedit. Et qr de utroq
ꝓcedit. sicut iam ostendimꝰ. unde & sp̃s patris dictus . ẽ.
ubi legitur. Si autẽ sp̃s eius qui suscitauit xp̃m a mortuis

Expanded text:
sine dusine duFilius amborum nullo modo esset, non oportuit nasci de illa excellentissima natura loquens explicare quis potest? Non omne quod procedit, nascitur, quamvis omne procedat quod nascitur. Sicut non omne quod bipes est homo est, quamvis bipes sit omautem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio; ac per hoc, quia et illa et ista est ineffabilis, sicut propheta de Filio loquens ait: Generationem ejus quis enarrabit ? ita de Spiritu sancto verissime dicitur, processionem ejus quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a se ipso Filius, sed ab illo de quo natus est: non est a se ipso Spiritus sanctus, sed ab illo de quo procedit, et quia procedit, sicut jam ostendimus: unde et Spiritus Patris dictus est, ubi legitur, Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Christum a mortuis,
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam suam sapiens . ẽ. non scđm accidentẽ par¬
ticipationem sapientiȩ. sicut sapiens. ẽ. rationalis quȩ¬
cumq creatura. quod uero additum. ẽ. cui ut diceret᷑
cui gła cum sufficer& sidictum. eẽt. ei autẽ gła in usi.¬
tatam nr̃ȩ linguȩ indicat loquutionem non sensum quẽ
requiramus uł de quo ambigamus insinuat. Quid enĩ
gła sed horum alter inusitatus alter usitatus ẽ ordo
ueris a me si de substantia patris .ẽ. filius. de substan
nonsit filius. Ecce respondeo siue capias. siue non
genitus iste ꝓcedens. Ideo ille filius ẽ. patris dequo ẽ
Sed ideo cum de illo filius loqueret᷑ ait. de patre ꝓ¬
cedit. qñm pat̃ ꝓcessionis eius. ẽ. auctor qui talem
filium genuit. et gignendo ei dedit. ut etiam deipso
do dar&. ut a se quoq ꝓcedere significans aperte
ostender& flando quod spirando dabat occultae:
quia ergo si nasceretur. non tantum de patre nec
tintum de filio. sed de ambob utiq nasceretur:

Expanded text:
 accedentem participationem sapientiae, sicut sapiens est rationalis quaecumque creatura. Quod vero additum est, cui, ut diceretur, cui gloria; cum sufficeret si dictum esset, Ei autem gloria: inusitatam nostrae linguae indicat locutionem; non sensum quem requiramus, vel de quo ambigamus, insinuat. Quid enim sum Christum gloria. Sed horum alter inusitatus, alter usitatus est ordo. CAPUT XIV. 1. Quaeris a me, Si de substantia Patris est Filius, de substantnon sit filius. Ecce respondeo, sive capias, sive non genitus, iste procedens: ideo ille Filius est Patris, de quo est Sed ideo cum de illo Filius loqueretur, ait, De Patre procedit ; quoniam Pater processionis ejus est auctor, qui talem Filium genuit, et gignendo ei dedit ut etiam de ipso do daret , ut a se quoque procedere significans, aperte ostenderet flando, quod spirando dabat occulte. Quia ergo si nasceretur, non tantum de Patre, nec tantum de Filio, sed de ambobus utique nasceretur;
Abbreviated transcription (Latin):
minus hab& in potestate. aliquid quã pater
̃sunt eius om̃ia quȩ hab& pat̾. sed qr eiussuñ. tantã¬
ꝓcul dubio hab& potestatem quantã pat̾. prȩceptum qͦq
aut ut homo accepit aut ut ds̃. Si ut homo nulla ques¬
tio .ẽ. qui aut homo .ẽ. patre minor. sĩ ut ds̃. non hine
ostendit᷑ minor . qr nascendo id accepit non indigendo.
In uerbo enĩ unico dĩ omia praecepta sunt dĩ quȩ ille gignens
dedit nascenti . Non cũ genuiss& addidit indigenti. Ac
ꝑ hoc tantum genuit quantus. ẽ. ipse qr de se ipso genuit
uerũ filium & ꝑfectum genuit. plenitudinẽ diuinitatis
non ꝑficiendum aetatis accessu. sed humilius ate quȩro quare
filium hominis quẽ lib& hominẽ si p̃ceptũ accipiat apatre
ñ eum dicis alterius esse substantiae. & filium dĩ dm̃. obhoc

Expanded text:
minus habet in potestate aliquid quam Pater, minus habet in potestate aliquid quam Pater, non sunt ejus omnia quae habet Pater: sed quia ejus sunt, tantaocul dubio habet potestatem quantam Pater. Praeceptum quoque aut ut homo accepit, aut ut Deus: si ut homo, nulla quaestio est, quia ut homo est Patre minor: si ut Deus, non hinc ostenditur minor; quia nascendo id accepit, non indigendo. In Verbo enim unico Dei omnia praecepta sunt Dei, quae ille gignens dedit nascenti, non cum genuisset addidit indigenti: ac per hoc tantum genuit quantus est2 ipse; quia de seipso genuit verum Filium, et perfectum genuit plenitudine divinitatis, non perficiendum aetatis accessu. Sed humilius a te quaero, quare filium hominis quemlibet hominem, si praeceptum accipiat a patre, non eum dicis alterius esse substantiae, et Filium Dei Deum ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dixerit hanc potestatẽ: sed hoc p̃ceptũ accepi apatre
meo. Quis autẽ nesciat. Aliud esse p̃ceptum. Aliud poter¬
tatẽ. hoc enĩ habemꝰ in potestate. qđ cũ uolumꝰ possumus.
p̃ceptũ uero id nob̵cũ agit. ut qđ iam . ẽ in potestate faciamꝰ
Si autẽ nondum ẽ. in potestate. Oremꝰ nob̵ potestatẽ dari
ut qđ p̃ceptũ .ẽ. impleamꝰ quo circa si ea quae aꝑtasuint ue¬
litis ad tenđe ut homo acceperat hanc potestatẽ. Sed ꝓpt̃
contentiosos ego ad utrumq conludã si ut homo accepit
hane potestatẽ. nihil tibi ꝓdesse hoc testimonium & tu
uides quia n ex hac potestate apatre accepta. minorem
apatre filium uis ꝓbare nec nos dubitamꝰ qđ inquantum
homo .ẽ. xp̃s minor ẽ patre. si autẽ ut dm̃ uis accepisse
hanc potestatẽ. gignendo cum pat̾ aequalẽ sibi. dedit ei
om̃ium rerum tantã quanta ipsi patris. ẽ. potestatẽ. Si enim

Expanded text:
non dixerit, Hanc potestatem; sed, hoc praeceptum accepi a Patre non dixerit, Hanc potestatem; sed, hoc praeceptum accepi a Patre meo. Quis autem nesciat aliud esse praeceptum, aliud potestatem? Hoc enim habemus in potestate, quod cum volumus possumus. Praeceptum vero id nobiscum agit, ut quod jam est in potestate faciamus: si autem nondum est in potestate, oremus nobis potestatem dari, ut quod praeceptum est impleamus. Quocirca si ea quae aperta sunt velitis attendere, ut homo acceperat hanc potestatem. Sed propter contentiosos ego ad utrumque concludam: Si ut homo accepit hanc potestatem, nihil tibi prodesse hoc testimonium et tu vides; quia si ex hac potestate a Patre accepta, minorem Patre Filium vis probare, nec nos dubitamus, quod in quantum homo est Christus, minor est Patre: si autem ut Deum vis accepisse hanc potestatem, gignendo eum Pater aequalem sibi, dedit ei omnium rerum tantam, quanta ipsi Patri est, potestatem. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
datis adq dicatis. qui quod etiam illud comiem orandum
putast quod manifestissimȩ ut homo loquitur. Poter¬
tatẽ ad habeo ponendi
animã meam. & potes¬
titem t habeo iterũ sumendi eam. Hoc enĩ p̃ceptũ accepi a pa¬
tre meo quid hoc adiuuat causam tuam. Numquid enim a¬
luid dixit. nin potestatem habeo moriendi & resurgendi.
Quod itaq ait. Nemo eam tollit ame. sed ego eam pono ame
& iterum sumo eam. quid intellegi uoluit. nisi non se fuisse
moriturum nisi ipse uoluiss& Nũ qͥd tam̃ nisi homo ess&.
mori & resurgere potuiss&. sĩc autẽ introduxisti hoc tes¬
timonium ut prȩ loquȩreris dics̃. hic sane & de sua potes¬
tate quã a patre accepit dicebat. Potestatẽ habeo ponen¬
di animã meã. & potestatẽ habeo iterũ sumendi eam.
Tamquã si homononess&. positurus. eẽt. Animã suam¬
Vt homo ergo non ut dr̃ accepit hanc potestatẽ. quamuis

Expanded text:
datis atque dicatis? 9. Quid quod etiam illud commemorandum datis atque dicatis? 9. Quid quod etiam illud commemorandum putasti, quod manifestissime ut homo loquitur: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Hoc enim praeceptum accepi a Patre meo? Quid hoc adjuvat causam tuam? Numquid enim aliud dixit, nisi, Potestatem habeo moriendi et resurgendi? Quod itaque ait, Nemo eam tollit a me, sed ego eam pono a me, et iterum sumo eam ; quid intelligi voluit, nisi se non fuisse moriturum, nisi ipse voluisset? Numquid tamen nisi homo esset, mori et resurgere potuisset? Sic autem introduxisti hoc testimonium, ut praeloquereris, dicens, Hic sane et de sua potestate quam a Patre accepit dicebat, « Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: » tanquam si homo non esset, positurus esset animam. Ut homo ergo, non ut Deus, accepit hanc potestatem: quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
Ostendi aut ex forma serui dictum accipiatis. in qua ue¬
re minor .ẽ. patre. Aut ideo dictũ. quo non demonstre¬
tur. maior uł minor ullus. eẽ. altero. sed de monstretur
esse alter ex altero. Si huic inquã rectissimȩ regulae non
uultis ad quiescere. certe tam̃ uerũ dĩ filium. Nulla ra¬
tione dicetis. si non eiusdem substantiae cuiuspater est
eum esse dicatis. ut enĩ humanũ aliquid dicã ꝓpt̃ infir¬
mitatẽ carnalium. cũ homines duo sunt. pat̃ & filius.
si o boediens sit patri filius. et aliqua existente causa.
Rog& patrẽ grãs agat patri. Aliquo deniq mittat᷑ a patre
ubi se dicat ñ uenisse facere uoluntatẽ suam. sed eius a quo
missus est. Num quid hic ostendit̃ non eiꝰdẽ cuius pater .ẽ.
.eẽ. substantiae. Cur ergo ubi defilio dĩ talia legitis. Sta¬
tim intantũ sacrilegium. corde adq ore ꝓruitis. ut ueri
filii dĩ unã eademq cum patre substantiam non esse cre¬

Expanded text:
ostendi, aut ex forma servi dictum accipiatis, in qua veostendi, aut ex forma servi dictum accipiatis, in qua vere minor est Patre; aut ideo dictum, quo non demonstretur major vel minor ullus esse altero, sed demonstretur esse alter ex altero: si huic, inquam, rectissimae regulae non vultis acquiescere; certe tamen verum Dei Filium nulla ratione dicetis, si non ejusdem substantiae, cujus Pater est, eum esse dicatis. Ut enim humanum aliquid dicam propter infirmitatem carnalium: cum homines duo sunt, pater et filius, si obediens sit patri filius, et aliqua existente causa roget patrem, gratias agat patri, aliquo denique mittatur a patre, ubi se dicat non venisse facere voluntatem suam, sed ejus a quo missus est; numquid hinc ostenditur non ejusdem cujus pater est esse substantiae? Cur ergo ubi de Filio Dei talia legitis, statim in tantum sacrilegium corde atque ore proruitis, ut veri Filii Dei unam eamdemque cum Patre substantiam non esse cre
Abbreviated transcription (Latin):
genitorem ab eo quẽ genuit sed genitũ a genitore mitti opor¬
tebat. Uerum haec non est in aequalitas substantiae. sed
ordo naturȩ non quo alter prior ess& altero sed qđ alter
ess& ex altero. Oportebat ergo oꝑari eum quimissus . ẽ.
oꝑa eius a quo missus est. Et quȩ sunt oꝑa patris. quȩ non st̃
& filii. Cũ dicat idem filius. quaecumq pat̾ facit haec & fi¬
lius similiter facit. oꝑa tamen patris esse dicit. Non enim
obliuiscitur a quosit apatre qͥppe qui illi est ut operator
talium operum sit. Haec autẽ uosita intellegͥtis ut hinc etĩ
putetis patrẽ filio. eẽ. maiorẽ. quia dixit passerẽ ñ cadere
in t̾rã sine patris uoluntate quasic cadat sine uoluntate
filii. usq adeo. minorẽ uultis filium. ut non habeat in
potestatem nec passeres. sed si non uultis huic regulae
ad quiescere. ut ubi cumq legeritis in auctoritate diui¬
norum eloquiorum. quominor patre filius uideatur.

Expanded text:
genitorem ab eo quem genuit, sed genitum a genitore mitti oporgenitorem ab eo quem genuit, sed genitum a genitore mitti oportebat: verum haec non est inaequalitas substantiae, sed ordo naturae; non quod alter prior esset altero, sed quod alter esset ex altero. Oportebat ergo operari eum qui missus est, opera ejus a quo missus est: et quae sunt opera Patris, quae non sunt et Filii; cum dicat idem Filius, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ? Opera tamen Patris esse dicit: non enim obliviscitur a quo sit; a Patre quippe illi est ut operator talium operum sit. Haec autem vos ita intelligitis, ut hinc etiam putetis Patrem Filio esse majorem, quia dixit passerem non cadere in terram sine Patris voluntate ; quasi cadat sine voluntate Filii. An usque adeo minorem vultis Filium, ut non habeat in potestate nec passeres? Sed si non vultis huic regulae acquiescere, ut ubicumque legeritis in auctoritate divinorum eloquiorum, quo minor Patre Filius videatur
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑ ari oꝑa eius qui me misit. & ante quã panes franger&.
prius patri grãs aegit. Si his adq huius modi testimonus
id ostende uoluisses quod in forma serui filiur minor est
patre & in ipsa dĩ forma. iste de illo non ille deisto est.
quod sepe significans. multa ita dicit. ut eum non intel¬
legentes etiam in ipsa diuinitate. arbitret᷑ minorem.
Sic teneres rectam regulam fidei ut non contra diceris
ueritati. Nec ꝑ talia testimonia oppugnares euuangłium
sed doceres quȩ sunt enim placita patris. quȩ non sunt¬
& filii. Aut unde potest facere filius. nisi quȩ placitar̃
patri. a quo hab& om̃ia in quib aequalis. ẽ. patri. quo¬
modo non grãs agit patri de quo est p̃sertim informa
serui. Inqua illominor est. Quomodo non patrẽ rogat.
ut homo. quicũ patre ex audit ut dr̃. Quis autẽ xpĩa nꝰ
ignorat quod pat̾ miserit missus que sit filius. Nonenim

Expanded text:
operari opera ejus qui me misit : et antequam panes frangeret, operari opera ejus qui me misit : et antequam panes frangeret, prius Patri gratias egit ? Si his atque hujusmodi testimoniis id ostendere voluisses, quod in forma servi Filius minor est Patre, et in ipsa forma Dei iste de illo non ille de isto est; quod saepe significans, multa ita dicit, ut eum non intelligentes etiam in ipsa divinitate arbitrentur minorem: sic teneres rectam regulam fidei, ut non contradiceres veritati; nec per talia testimonia oppugnares Evangelium, sed doceres. Quae sunt enim placita Patris, quae non sunt et Filii? aut unde potest facere Filius, nisi quae placita sunt Patri, a quo habet omnia in quibus aequalis est Patri? Quomodo non gratias agit Patri de quo est, praesertim in forma servi, in qua illo minor est? Quomodo non Patrem rogat ut homo, qui cum Patre exaudit ut Deus? Quis autem christianus ignorat quod Pater miserit, missusque sit Filius? Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
or capia : Melius enim hab̾e quã agere. & melius est
dit Et qui accepit nascendo accepit. non in opi subuen¬
tum est sedipsa copia generata est. nec potest qui accepit
ei qui dedit esse in aequalis. quia & hoc accepit ut esset
aqualis. Nihil enĩ pater numminus hab& ille qui dicit
Om̃ia quȩ hab& pater mea sunt. ae qualis est igitur
Sed quia in semet ipsum ex in aniuit. formã serui accipiens
non formã dĩ ꝑdensita factus .ẽ in eadẽ serui formã oboediens
usq ad mortem crucis. inqua paulominus minoratus est
ab angłis ut patri in forma dĩ maner& aequał. qr non .ẽ.
forma illa mutabilis. Quid itaq mirum est. si ea quae
commemoras. dicit ergo quȩ placitasunt patri facio seꝑ
Et ad monumentũ lazari. Pat̃ grãs ago tibi qr audistime
& ego sciebam quia semꝑ me audis. sed ꝓpt̃ qui circũ stan
dixi. ut credant quia tume misisti. & iterum me oport&

Expanded text:
est copia. Melius enim est habere, quam egere; et melius est est copia. Melius enim est habere, quam egere; et melius est dit; et qui accepit, nascendo accepit: non inopi subventum est, sed ipsa copia generata est. Nec potest qui accepit ei qui dedit esse inaequalis, quia et hoc accepit ut esset aequalis. Nihil enim Patre minus habet ille qui dicit, Omnia quae habet Pater, mea sunt. Aequalis est igitur. Sed quia semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, non formam Dei perdens; ita factus est in eadem servi forma obediens usque ad mortem crucis , in qua paulo minus minoratus est ab Angelis , ut Patri in forma Dei maneret aequalis: quia non est forma illa mutabilis. 8. Quid itaque mirum est, si ea quae commemoras, dicit, Ego quae placita sunt Patri, facio semper : et ad monumentum Lazari, Pater, gratias ago tibi, quia audisti me; et ego sciebam quia semper me audis, sed propter eos qui circumstant dixi, ut credant quia tu me misisti : et iterum, Me oportet
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. Nec amisit pat̾ quã filio dedit. Ciuendo enĩ tenuit
quã gignendo dedit: uita .ẽ. autẽ ipse pat̃. uita . ẽ. ipse filius
& ile quippe & iste id hab& quod & ipse. Sedille de nullo
uita iste uita. deuitam. sed talis qualis illa tanta. quanta
illa hoc om̃ino qđ illa qi uerus ẽ filius qr ꝑfectus . ẽ. filius
quia non est degener abuno dõ patre ds̃ unicus filius
patri ergo aequalis .ẽ. filius. quic quid eum dicis a patre
accepisse. fatemur & nos ꝓrorsus pat̾ dedit filius acce¬
pit. sed cũ pat̾ om̃ia quȩ hab& gignendo dedit. aequalẽ
utiq genuit: qm̃ nihil minus dedit. quo modo ergo tudicis
quia ille dedit. ille accepit. Ideo aequalẽ filium patri q̃
esst cũ cum cui data sunt om̃ia. Et ipsã aequalitatẽ uide¬
asaccepisre. Scriptum est quidem. Beacius est magis dare
quã accipere. Sed inhac uita ubi ẽ. in opia quia utiq meli

Expanded text:
dedit; nec amisit Pater vitam, quam Filio dedit. Vivendo enim tenuit, dedit; nec amisit Pater vitam, quam Filio dedit. Vivendo enim tenuit, quam gignendo dedit. Vita est autem ipse Pater, vita est ipse Filius. Et ille quippe et iste id habet quod et ipse: sed ille de nullo vita, iste vita de vita; sed talis qualis illa, tanta quanta illa, hoc omnino quod illa; quia verus est Filius, quia perfectus est Filius, quia non est degener ab uno Deo Patre Deus unicus Filius, Patri ergo aequalis est Filius. Quidquid eum dicis a Patre accepisse, fatemur et nos: prorsus Pater dedit, Filius accepit. Sed cum Pater omnia quae habet gignendo dedit, aequalem utique genuit, quoniam nihil minus dedit. Quomodo ergo tu dicis, quia ille dedit, ille accepit, ideo aequalem Filium Patri non esse: cum eum cui data sunt omnia, et ipsam aequalitatem videas accepisse? Scriptum est quidem, Beatum est magis dare quam accipere : sed in hac vita ubi est inopia, qua utique melior
Abbreviated transcription (Latin):
quia nũquã potuit eẽ non natus & ea sine quib: non e natus.
Q est in mutabilis natus remꝑ habuit quia semꝑ est natus
sienim aliquid horum quȩ hab& pat̾ non dederit filio.
salsumest qđ ait filius om̃ia quȩ hab& pat̾ mea sua
sed q uerum est prorsus om̃ia quȩ hab& pat̾ dedit
ut diximus ille gignendo. accepit iste nascendo. Ac
ꝑ hoc dedit ille uitã quia genuit uitã accepit iste uitã
quia natus ẽ uita Siminor side color si diuerra
non ergo quam pat̃ habuit. hanc dedit filio. & quomodo
uerum .ẽ. omia quȩ hab& pat̾ mea sunt. Sedquis audeat
dicere. uerũ non .ẽ. qđ uĩtas dioxit. qua ꝓꝑter. sicut hab&
pater uitam insemet ipso. sic dedit & filium uitã habe
insemet ipso. Sicut hab& dedit qđ hab& dedit. qualẽ haba
talem dedit. quantã hab& tantã dedit. Omĩa quȩ hab&
pat᷑ filii sunt. Nonergo aliquid minꝰ quã pat̾ hab& filio

Expanded text:
quia nunquam potuit esse non natus, et ea sine quibus non est natus, quia nunquam potuit esse non natus, et ea sine quibus non est natus, et est immutabilis natus, semper habuit, quia semper est natus. Si enim aliquid eorum quae habet Pater non dedit Filio, falsum est quod ait Filius: Omnia quae habet Pater, mea sunt. Sed quia verum est, prorsus omnia quae habet Pater, dedit, ut diximus, ille gignendo, accepit iste nascendo. Ac per hoc dedit ille vitam, quia genuit vitam; accepit iste vitam, quia natus est vita: si minor, si decolor, si diversa, non ergo quam Pater habuit hanc dedit Filio. Et quomodo verum est, Omnia quae habet Pater, mea sunt? Sed quis audeat dicere, Verum non est quod Veritas dixit? Quapropter sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Sicut habet dedit, quod habet dedit, qualem habet, talem dedit; quantam habet, tantam dedit. Omnia quae habet Pater, Filii sunt. Non ergo aliquid minus quam Pater habet Filio
Abbreviated transcription (Latin):
Non autẽ illa sic ÷ ubi nec crescit filius. nec senescit pater. & idõ
amboꝵ non impar ÷ ȩtas qr ubi ÷ ȩt̃nitas non ÷ ȩtas . Idõ forma
non inpar amboꝵ. qm̃ uerus filius qui non  augeretur ÷ natus
ne remaner& degener. ȩqualis ÷ natus. Sic ergo natiuitate hu¬
mana longe melior. Et excellentior duuna natiuitas incorrupti¬
bilior inuiolabili generatione. Non tam̃ sit deterior
diuersitate naturȩ. Sed uitã filius inquis accepit apatre. Acce¬
pit sicut genitus agignente. Omĩa inquid quȩ hab& pater :
mea sunt. Omĩa ergo quȩ hab& pat dedit ille gignendo. ac-¬
cepit iste nascendo. Nec amisit ille dando qđ habuit. nec iste
cũ eẽt. & non haberet accepit. sed sicut ꝑmansit habens omĩa
cũ ea quȩ habo. filio dederit omiã. Sic iste numquã fuit
sine omnib quȩ non egendo sed nascendo accepit ut filius

Expanded text:
Non autem illa sic est, ubi nec crescit Filius, nec senescit Pater. Et ideo Non autem illa sic est, ubi nec crescit Filius, nec senescit Pater. Et ideo amborum non impar est aetas; quia ubi est aeternitas, non est aetas: ideo forma non impar amborum; quoniam verus Filius, qui non ut augeretur est natus, ne remaneret degener, aequalis est natus. Sit ergo nativitate humana longe melior et excellentior divina nativitas, incorruptibili et inviolabili generatione: non tamen sit deterior, diversitate naturae. 7. Sed vitam Filius, inquit, accepit a Patre. Accepit sicut genitus a gignente. Omnia, inquit, quae habet Pater, mea sunt . Omnia ergo quae habet Pater, dedit ille gignendo, accepit iste nascendo. Nec dando ille amisit quod habuit; nec iste cum esset et non haberet accepit: sed sicut ille permansit habens omnia, cum ea quae habet Filio dederit omnia; sic iste nunquam fuit sine omnibus, quae non egendo, sed nascendo accepit ut Filius:
Abbreviated transcription (Latin):
quando ipsũ apos tolicũ testimoniũ. & posui totũ & exposus
Displic& tibi. quod ȩqualẽ patri adserimus filium. quasi pos¬
sit eẽ inequalis qui uerus ÷ filius nonnatus extẽpr sed giguen¬
ti coeternus: Sicut splendor abigne genitus. Gignenti masi¬
festaitur equȩuus. Sed habce inquis di filius. autore patrem su
ꝓpterea dm̃ patrẽ dõ filio dicis autorẽ. quia ille genuit. gontas
.ẽ iste quia iste de illo ÷ non ille de isto fateor & concedo
Si aut̃ ꝑ nomen auctoris minorẽ uis facere filium. patres¬
maiorem. Nec eiꝰdẽ substantiȩ filium. cuius : pat̾. De testabor.
& respuam : quia & filius hominis inquantũ ÷ filius : hab& auc¬
cuiꝰ ÷ pat̃ & quod iste minor. maior ÷ ille : potest tam̃ ad formã
patris ualentiamq ꝑuenire crescendo. inqua patrẽ ꝓpterea non
omnimodo inuenit talẽ quia & ille defecit senescendo. Sic ÷ enĩ
necesse ÷ uerietur ȩtate mortalitas . ubi tẽporalis ÷ non ȩt̃na natiuitas.

Expanded text:
quando ipsum apostolicum testimonium et posui totum, et exposui. 6. Displicet tibi, quod aequalem Patri asserimus Filium: quasi possit esse inaequalis, qui verus est Filius, non natus ex tempore, sed gignenti coaeternus, sicut splendor ab igne genitus gignenti manifestatur aequaevus. Sed habet, inquis, Dei Filius auctorem Patrem. Si propterea Deum Patrem Deo Filio dicis auctorem, quia ille genuit, genitus est iste; quia iste de illo est, non ille de isto; fateor et concedo. Si autem per nomen auctoris minorem vis facere Filium, Patremmajorem, nec ejusdem substantiae Filium cujus est Pater; detestabor et respuam: quia et filius hominis, in quantum est filius, habet auciae cujus est pater; et quod iste minor, major est ille, potest tamen ad formam patris valentiamque pervenire crescendo, in qua patrem propterea non omni modo invenit talem, quia et ille defecit senescendo. Sic enim necesse est varietur aetate mortalitas, ubi temporalis est, non aeterna nativitas.
Abbreviated transcription (Latin):
lus potens. quẽ scilic& aduentum dnĩ xp̃i ostendet utiq
urm̃ errorem trinitas unus ẽ. dr̃. Beatus & solus potens
Rex regum & dominus dominantium. Num quid enim
uel uos dicere audetis filium non esse regem regum. &
dñm dominantium. De quo int̾c&era scriptum est.
in apocalypsi iohannis. Et ipse calcat torcular uini
potentis . & in tunica & infemore hab& nomen scriptũ.
rex regum et dñs dominantium. Sed ne forte dicatis
quod nomen patris filius habebat scriptum inueste
& infemore. Alio loco eiusdem libri suꝑius legitur.
Et agnus uinc& eos. qñm dñs dominantium est & rex
regum qua ꝓpter scđm uos duo sunt reges regum & domi¬
ni dominantium et contrauos. ẽ. Si depatre ttantum ait
apłs. Beatur & solus potens. rex regum. & dñs dominan¬
tium. Uerum autẽ scđm rectã fidẽ ipra trinitas unꝰ ẽ dr̃

Expanded text:
lus potens: quem, scilicet adventum Domini Christi; ostendet utiquelus potens: quem, scilicet adventum Domini Christi; ostendet utique, non secundum vestrum errorem, Trinitas unus est Deus: beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium. Numquid enim vel vos dicere audetis Filium non esse Regem regum et Dominum dominantium? De quo inter caetera scriptum est in Apocalypsi Joannis: Et ipse calcat torcular vini potentis, et in tunica et in femore habet nomen scriptum, Rex regum et Dominus dominantium . Sed ne forte dicatis quod nomen Patris Filius habet scriptum in veste et in femore; alio loco ejusdem libri superius legitur: Et Agnus vincet eos, quoniam Dominus dominantium est et Rex regum . Quapropter secundum vos, duo sunt reges regum et domini dominantium: et contra vos est, si de Patre tantum ait Apostolus, Beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium. Verum autem secundum rectam fidem ipsa Trin
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dominantium qui solus hab& immortalitatem &
lucem habitat in accessibilem. quam nemo hominum
ut non taceam despũ scõ quem nec saltim minorẽ filio
dm̃ uultis quia om̃ino dm̃ eẽ non uultis. Sufficit
ut uos depatre conuincamus & filio. Nũ quid enĩ quia
cumq pat̃ facit haec & filius similiter facit: quando¬
quidem pater ut putasuiui ficat om̃ia qđ filius non facit
Deinde ubi ait. Sicut pat̃ suscitat mortuos & uiuificat.
sic & filius quos uult uiuificat : Quomodo uerum est
sipat̃ sine filio uiuificat om̃ia. Pinde quod addidit.
& xp̃o iħu qui testi monium reddidit sub pontiopilato
Bonã confessionẽ. defilio ꝓpriȩ dicere uoluit qr filius
quidem. sicut pater uiuificat om̃ia. Sed sub pontio
pilato in forma serui filium nouimus passum fuisse¬
non patrem. Deinde subiungitur. ut serues mandatum
sine macula in reprȩhensibilem usq ad aduentum dñi nr̃i
iħu xp̃i. quem temporib ꝓpriis ostend&. Beatus & so¬

Expanded text:
 qui solus habet immortalitatem, et lucem inhabitat inaccessibilem; quem nemo hominum ut nunc taceam de Spiritu sancto, quem nec saltem minorem Filio Deum vultis, quia omnino Deum esse non vultis, sufficit ut vos de Patre convincamus et Filio. Numquid enim quia cumque. Pater facit, haec et Filius similiter facit? Quandoquidem Pater, ut putas, vivificat omnia, quod Filius non facit. Deinde ubi ait, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat ; quomodo verum est, si Pater sine Filio vivificat omnia? Proinde quod addidit, Et Christo Jesu qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato bonam confessionem; de Filio proprie dicere voluit: quia Filius quidem sicut Pater vivificat omnia; sed sub Pontio Pilato in forma servi Filium novimus passum fuissenon Patrem. Deinde subjungitur, Ut serves mandatum sine macula, irreprehensibile, usque ad adventum Dominiisti; quem temporibus propriis ostendet beatus et so
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i. scđm reuelationẽ mysterii. temporib aeternista¬
cipando. sed gignendo sapientiam quod .ẽ. xp̃s ihs.¬
ambiguum. Sed quis audeat dicere. ꝑ iħm xp̃m fieri
ut sit sapiens ds̃ pat̃ cum scđm substantiam suam. non
dubitandum sit eum esse sapientẽ. potiusq sit substan¬
tia filii. ꝑ gignentem patrẽ. quam substantia patris
ꝑ genitum filium. Restat ergo ut soli sapienti dõ
qr in notuit gentibus dr̃ trinitas. Ideo ꝑiħm quia
ut alia taceam. ipse p̃cepit baptitari gentes. in no¬

Expanded text:
i; secundum revelationem mysterii temporibus aeternis tacipando, sed gignendo sapientiam, quod est Chrisambiguum. Sed quis audeat dicere per Jesum Christum fieri ut sit sapiens Deus Pater; cum secundum substantiam suam non dubitandum sit eum esse sapientem, potiusque sit substantia Filii per gignentem Patrem, quam substantia Patris per genitum Filium? Restat ergo ut soli sapienti Deo qua innotuit gentibus Deus Trinitas: ideo per Jesum Christum, quia, ut alia taceam, ipse praecepit baptizari gentes in no
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iam quecũq formabilis. Int̃formatũ aut̃ & formabile. hoc incer¬
est qđ formatũ iamaccepit formã: formabileaut pocestaccipere. sedqu
pstit rebus formõ ipse p̃stat &iam pose formari: qm̃ deillo & imillo est
omiuspec̾iosssima spet̾ies in cõmutabilis & ideo ipre unus est quiculs¬
rectissime creditur om̃a dm̃ fecisse exnihilo : quia & iam side aliqua
materia factus ẽ. mundus eadẽ ipsa materia denihilo facta est : ut ordi¬
natis simodĩ munere prima capacitas formarũ fieret: ac deinde for¬
marentur quȩ cũq formatasunt: Hoc aut̃ diximus nequis existim& con-¬
trarus sibi esse diuinarũ scripturarũ sententias qm̃ & om̃a dm̃ denihlo

Expanded text:
sed etiam quaecumque formabilis. Inter formatum autem et formabile hoc intersed etiam quaecumque formabilis. Inter formatum autem et formabile hoc interest, quod formatum jam accepit formam, formabile autem potest accipere. Sed qui praestat rebus formam, ipse praestat etiam posse formari: quoniam de illo et in illo est omnium speciosissima species incommutabilis; et ideo ipse unus est qui cuilirectissime creditur omnia deum fecisse de nihilo: quia etiam si de aliqua materia factus est mundus, eadem ipsa materia de nihilo facta est, ut ordinatissimo dei munere prima capacitas formarum fieret, ac deinde formarentur quaecumque formata sunt. hoc autem diximus, ne quis existimet contrarias sibi esse diuinarum scripturarum sententias, quoniam et o
Abbreviated transcription (Latin):
tur necesse est ex nihilo eũ fecisse quefecit Non enĩ aliquid esse pocest
cuius creator nonesset. Cũ esset omp̃s quia & sialiqud fecic ex aliquo
sicut hominẽ delimo: hon utiq fecit exeo qđ ipse nonsfecerat quia terra
unde limus est exnihilo fecerat: & si ipsũ celũ &terrã idese mundum &
om̃a quȩ in eosunt ex aliqua materia fecerat. sc̃ seriptũ est Qui fecisti
mundũ ex materia in uisa uł eciam informi Sicut nonnulla exempla¬
riacenent: nullo mado credendũ est. Illã ipsã materiã dlequafaccusestmun¬
dus. quãuis informem. quã uis in uisã quocũq modo ese pseipsam esse
potuisse. tanquã coȩt̃nam & coȩuã do sed quelib& modũ suũ quẽ habent
ut quomodo esset. & distinctarũ rerũ formas pon& acciper ñ habebat:
nis ab om̃i potente do cuius beneficio est res Nonsolũ quȩ cũq formata

Expanded text:
tur nectur neccujus creator non esset, cum esset omnipotens. Quia etsi aliquid fecit ex aliquo, sicut hominem de limo, non utique fecit ex eo quod ipse non fecerat; quia terram unde limus est, ex nihilo fecerat. Et si ipsum coelum et terram, id est, mundum et omnia quae in eo sunt, ex aliqua materia fecerat, sicut scriptum est, Qui fecisti mundum ex materia invisa , vel etiam informi, sicut nonnulla exemplaria tenent; nullo modo credendum est illam ipsam materiam de qua factus est mundus, quamvis informem, quamvis invisam, quocumque modo esset, per se ipsam esse potuisse, tanquam coaeternam et coaevam Deo: sed quemlibet modum suum, quem habebat, ut quoquomodo esset, et distinctarum rerum formas posset accipere, non habebat nisi ab omnipotente Deo, cujus beneficio est res non solum quaecumque formata,
Abbreviated transcription (Latin):
auecoritate cacholica & munitiore defensione custodat: Conatisunt enim
quidã ꝑsuadero dm̃ patrẽ noneẽ om̃i potentẽ: non quia hoc dicere ausisunt
sed insius draditionibus hoc sentire & credere coniuncuntur: Cũ enĩ dicunt
eẽ. naturam quã ds̃ omp̃s non creauerit. dequa tam̃ istũ mbclum fabrica¬
uerit. quẽ pulchre ordinatum esse concedunt: Ita om̃i potentẽ dm̃ negant :÷
ut non eũ credant mundũ potuis sefacere. nis adeũ fabricandũ alia natura
quȩ iamsuerat & quã ipse non fecerat uteretur. Carnalis scilicet consuecu¬
dine uidendi fabros & domorũ structores & quor lib& opifices qui natu
aduentura parata materia adeffectũ suȩ artis ꝑuenire nom possunt Ia
incellegunt fabricatorẽ mundi nones se om̃i potente simundũ fabricart
nom poss&: hiscũ aliqua non abillo fabricata natura tanqua materies ad¬
iuuaret. Aut si om̃i potentẽ dm̃ fabricatorẽ mundi esse concedunt : fatean¬

Expanded text:
auctoritate catholica et munitiore defensione custodiat. Conati sunt enim quidam persuadere deum patrem non esse omnipotentem; non quia hoc dicere ausi sunt, sed in suis traditionibus hoc sentire et credere conuincuntur. cum enim dicunt esse naturam, quam deus omnipotens non creauerit, de qua tamen istum mundum fabricauerit, quem pulchre ordinatum esse concedunt, ita omnipotentem deum negant, ut non eum credant mundum potuisse facere, nisi ad eum fabricandum alia natura, quae iam fuerat et quam ipse non fecerat, uteretur; carnali scilicet consuetudine uidendi fabros et domorum structores et quoslibet opifices, qui, nisi adiuuentur parata materia, ad effectum suae artis peruenire non possunt, ita intellegunt fabricatorem mundi non esse omnipotentem, si mundum fabricare non posset, nisi eum aliqua non ab illo fabricata natura tamquam materies adiuuaret. ac si omnipotentem deum fabricatorem mundi esse concedunt, fatean
Abbreviated transcription (Latin):
sencit miutus. Cũ ereo illa illi & non istadicimus unus quis cligat quid
secuatur Egoenĩ qł bona fide corãdõ dixerim: sine ullostudio content¬
ouor: sere alidiua dubitacione ueritatis & sine aliquo pre iudicio dlilgen¬
tioris tractationis quȩ mihi uide bantur exposini . Expucis diligen¬

Expanded text:
sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sequatur. Ego enim, quod bona fide coram Deo dixerim, sine ullo studio contentionis, sine aliqua dubitatione veritatis, et sine aliquo praejudicio diligentioris tractationis, quae mihi videbantur exposui
Abbreviated transcription (Latin):
negamus. & dicimus eã naturã quã dr̃ fecit denibilo. sise a peccatis iulis as
dim siũ conuertert accipere uemã pecatorũ Illidicunt naturã dĩ ne¬
ceniae ese mutabilem nos negamus sed dicimur ea natira qua dhser
demibilo uoluntiet ese mucatam Illidicunt dinacira nocere quiens pre¬
cata ⁊inos negamus sed dicimus nulli naturȩ nocere peccata nilaa. Ct
am̃ dicimus cante bonitatis et̃. tante iusticiȩ tante in coriptionis utait
pecca. nei ipse alicui noceat quipee care noluert: nec ipsaliqus qui
percart uoluert Ilidcunt eẽ naturã alicui dseoactus est nature side
ordinata: ut sit aliud alio melius Atq ita om̃i genere bono ros unilues¬
sitas istacõpletur quȩ quibuidam ꝑfectis quibusdam in pfeccis cora
ꝓfectaest. Quãds ꝑfector conditorꝙ eius iusto moderamine ad min¬
strare noncessat: quia om̃abona facit uoluntate Nihil mali patitur
neces sitatt cuiuiseñ uoluntos superat oma. nulla exparte quicqu

Expanded text:
eccatis suis ad Deum suum converterit, accipere veniam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei necessitate esse mutabilem: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, voluntate esse mutatam. Illi dicunt naturae Dei nocere aliena peccata: nos negamus, sed dicimus nulli naturae nocere peccata, nisi sua; et Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat, qui peccare noluerit, nec ipsi aliquis qui peccare voluerit. Illi dicunt esse naturam mali cui Deus coactus est naturae suae ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, quae quibusdam perfectis, quibusdam imperfectis, tota perfecta est, quam Deus effector conditorque ejus justo moderamine administrare non cessat; qui omnia bona facit voluntate, nihil mali patitur necessitate. Cujus enim voluntas superat omnia, nulla ex parte quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
detem Adẽingic usꝙ acł inẽ forciter a&dis ponit oni suuuits Qua obit
unigenicos filiur di net sactusest apatre. quia sicut diei euanglistacomi
seeũ hales sapientiã su Nep in parest oaoi. ⁊dest naliquo minor quia

Expanded text:
t a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Quamobrem unigenitus Filius Dei neque factus est a Patre, quia sicut dicit evangelista: Ohabet secum sapientiam suam. Neque impar est Patri, id est, in aliquo mino
Abbreviated transcription (Latin):
parsumitenitũ idest uncũ dm̃ nr̃m. Quoditam uerbũ nonsseut uerba
nea debem us acipero quȩ uoce att ore prolata uerberato aere c cain cant
ne diuius manent quã enant Alan& eñ illad uerbũ in comuitabiusten
ummideipe. detũ sti quod deislprenta diceretur. inseipsa manens in ouat
omui selerbr em̃ patrs ido dicum est. quia ꝑipsim in noctes it poter
Sicit engo uerbis nt̃s id agimus cũ uerum loquimunt instogea sit pat
inuodescero au dienti de quequid secretũ corde gorimus. ꝓsignahuiu modi
ad opnutionẽ alterus ꝑferatur. Sic illa sapientia quad ost genulstrom¬

Expanded text:
unicum, dominum nostrum. quod tamen uerbum non sicut uerba nostra debemus accipere, quae uoce atque ore prolata uerberato aere transeunt nec diutius manent quam sonant; manet enim illud uerbum incommutabiliter. nam de ipso dictum est, cum de sapientia diceretur: in se ipsa manens innouat omnia. uerbum enim patris ideo dictum est, quia per ipsum innotescit pater. sicut enim uerinnotescat audienti, et quidquid secretum in corde gerimus, per signa hujusmodi ad cognitionem alterius proferatur: sic illa Sapientia, quam Deus
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ Nomine aut̃ uentris significatur carnale desideriũ : quia hȩc
pars mollior sentitur incorpore & quia his rebus ille serpit ad eos
quos uult decipere .: ꝓpterea diccũ est peccore & uentre repes. Et¬
terrã inquit manducabis om̃ib dieb. uitȩ cuȩ : idest om̃ibus diebus
quib agis hane porestaitẽ ante ilã ultimã penã iudicii Hec eñ uitaenr
uidecur dequagaud&e atq gloriatur Terrã ergo manducabis Duobus
modios intelligi petest. uł adte ptinebunt quos terrena cupiditate de cepe¬
ris id est pecatores quitert nomine significantur uł cotegenus cercum
teptatons bis uerbis significatur qđ cst cumostas Tertai eni qui mandu

Expanded text:
animi: nomine autem ventris, significatur carnale desiderium, quia haec animi: nomine autem ventris, significatur carnale desiderium, quia haec pars mollior sentitur in corpore. Et quia his rebus ille serpit ad eos quos vult decipere; propterea dictum est, Pectore et ventre repes. omnibus diebus quibus agis hanc potestatem, ante illam ultimam poenam judicii; haec enim vita ejus videtur, de qua gaudet atque gloriatur. Terram ergo manducabis, duobus modis intelligi potest: vel ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis, id est peccatores, qui terrae nomine significantur; vel certe genus tertium tentationis his verbis figuratur, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
ratus est diabolo & angłis eius. sedea pęna eius dicitur qua nobis cauendus
est Pena enĩ esteuis ut in potestate habeat eos quidĩ p̃cepta contemnant
Hoc enĩ explicat his uerbis. quib. ineũ ꝓfertur sententia: & inde maior
pena est : quia de hac tã infelici potestate lȩtat᷑. qͥ solebat ante quã cader&
de sublimi ueritate gaudere. inqua nonstetit. &ideo illi &iam p̾etora
p̃ponuntur. non in potestate sed in conseruatione naturȩ suȩ. quia pe¬
cora non amiserunt. beatitudinẽ aliquã cȩlestẽ quã nũquã habuerunt
sed insua natura quã acceper̃ peragunt uitã. Dicitur ergo huic pector
& uentre repes. quod quidẽ & in colubro anim ad uertitur & ex illo
animante uisibili. adhunc inuisibilẽ inimicũ nrm̃ locutio figuraturꝰ
Nomine enĩ pectoris significatur suꝑbia : quia ibi dominatur impecus

Expanded text:
ratus est diabolo et angelis ejus ; sed ea poena ejus dicitur, qua nobis cavendus ratus est diabolo et angelis ejus ; sed ea poena ejus dicitur, qua nobis cavendus est. Poena enim ejus est, ut in potestate habeat eos qui Dei praecepta contemnunt. Hoc enim explicatur his verbis, quibus in eum profertur sententia: et inde major poena est, quia de hac tam infelici potestate laetatur, qui solebat antequam caderet, de sublimi veritate gaudere in qua non stetit. Et ideo illi etiam pecora praeponuntur, non in potestate, sed in conservatione naturae suae: quia pecora non amiserunt beatitudinem aliquam coelestem, quam nunquam habuerunt, sed in sua natura quam acceperunt peragunt vitam. Dicitur ergo huic: Pectore et ventre repes. Quod quidem et in colubro animadvertitur, et ex illo animante visibili ad hunc invisibilem inimicum nostrum locutio figuratur. Nomine enim pectoris, significatur superbia, quia ibi dominatur impetus
Abbreviated transcription (Latin):
peccauit. Non enĩ ait. Mulier dedit mihi. Sed addidit dicens Mulier quam
dedisti mihi Nihil aut̃ tã familiare peccantibus quã tribuere dõ uelle unde-
pardõ. id est liber eẽ. ab eius dominio : nic̃ ille ab om̃i domino liber est quia
ipse est dñs om̃iũ. qm̃ ergo in maiestate par illi non eẽ potuit Iam lapsus
& iacens inpeccato suo patrẽ sibi eũ facere conatur : uł potius illũ uult osten¬
dere peccasse. seaut̃ eẽ. in nocentẽ. & mulier int̾rogata. refert culpã in
serpentẽ : quasi aut ille si acceperat uxorẽ ut ei obtẽperaret: & non poti¬
us ut ipsã sibi obtẽperare facer&: aut illa non poterat dĩ p̃ceptũ custo
dire. magis quã uerba serpentis admittere. Iamserpens ñ int̾rogatur.
sed pior excipit penã : quia nec confiteri potest: nec hab& om̃ino unde
se excus& Non aut̃ nunc eadamnatio diaboli dicitur: quȩ ultimo iudi¬
cio reseruatur Dequa dñs loquitur. cũ dicit. Ite in ignẽ ȩt̃num. qui pa¬

Expanded text:
peccavit. Non enim ait, Mulier dedit mihi; sed addidit dicens, Mulier quam dedisti mihi. Nihil est autem tam familiare peccantibus, quam tribuere Deo velle undecupar Deo, id est liber esse ab ejus dominio, sicut ille ab omni dominio liber est, quoniam ipse est Dominus omnium; quoniam in majestate par illi esse non potuit, jam lapsus et jacens in peccato suo, parem sibi eum facere conetur. Vel potius illum vult ostendere peccasse, se autem esse innocentem. Et mulier interrogata refert culpam in serpentem: quasi aut ille sic acceperat uxorem ut ei obtemperaret, et non potius ut ipsam sibi obtemperare faceret; aut illa non poterat Dei praeceptum potius custodire, quam verba serpentis admittere. 26. Jam serpens non interrogatur, sed prior excepit poenam, quia nec confiteri peccatum potest, nec habet omnino unde se excuset. Non autem nunc ea damnatio diaboli dicitur, quae ultimo judicio reservatur, de qua loquitur Dominus cum dicit, Ite in ignem aeternum, qui praepa
Abbreviated transcription (Latin):
medio paradisi plantatũ scientiȩ boni & mali: id est nonuellemus supbire
denatura nr̃ã: Que sscut iam diximus media est ut decepti experirem
quid int̃sit int̃ simplicẽ fidẽ catholicã & fallacias hereticorũ Haeñ
puemmus ad dinoscentia boni & mali Nam oportet inquit etiam her¬
ses eisse. ut ꝓbati manifesti sint in uobir & enĩ est serpens ille quẽ scđm
ꝓphetiam hereticoꝵ bene significat & maxime istorũ manicheonrõ et
quicũq ueteri cestam̃to aduersantur : Nonenĩ aliquid manifestius pre¬
nuntiatũ arbitror quã istos in illo serpente. uł potius unulũ inistis ese
uitandũ Nulli em̃ loquatius atq iactantius ꝓmittunt scientia boni e
mali & m ipss homine tanquã in arbore quȩ plantata est in medio pa¬
radin: eã dinoscentiã demonstraturos se esse prȩsumunt: & iam &e illud
qđ diccũ est eritis sic̃ dii. qui magis dicunt quã isti quiꝑsuã supbiam ua¬

Expanded text:
medio paradisi plantatum scientiae boni et mali, id est non vellemus superbire de natura nostra, quae, sicut jam diximus, media est, ut decepti experiremur quid intersit inter simplicem fidem catholicam, et fallacias haereticorum! ita enim pervenimus ad dignoscentiam boni et mali. Nam oportet, inquit, etiam haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Etenim serpens ille secundum prophetiam, haereticorum venena significat, et maxime istorum Manichaeorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur. Non enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitandum. Nulli enim loquacius atque jactantius promittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi, eam dignoscentiam demonstraturos se esse praesumunt. Et etiam illud quod dictum est, Eritis sicut dii, qui alii magis dicunt quam isti, qui per suam superbam va
Abbreviated transcription (Latin):
stimulus carnis angłs atanȩ qui me colafizet Ergo in quit bonis est
diabolus quia utilis est immomalus .ẽ. inquantũ dubolus est Selomo
enidubolo inpritatur nis uoluntar sua qua conaturost sacent m aloo
dereligione questio est quid dedõ pie sentiatur: qm̃ negare non possinus
inmiseria peccatorum esse genus humanũ . Illidicunt naturã dĩ esse in
miseriam nos negamus: sed ⁊ eam naturã dicimus esse in miseria quã
denihilo fecit dr̃ & ad hoc uenisse incoatam seduoluntate peccandi Iilidi

Expanded text:
stimulus carnis, angelus Satanae qui me colaphizet . Ergo, inquiunt, bonus est diabolus, quia utilis est? Imo malus in quantum diabolus est; sed boenim diabolo imputatur, nisi voluntas sua, qua conatur facere male, religionis est, quid de Deo pie sentiatur, quoniam negare non possunt in miseria peccatorum esse genus humanum; illi dicunt naturam Dei esse in miseria: nos negamus, sed dicimus eam naturam esse in miseria, quam de nihilo fecit Deus, et ad hoc ve