comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rege captã Est aut̃ ascende¬
ntib de eleuthero poliheliã
in octauo lapide nic uilla quȩ
machamim dicit᷑. Balath quã
aedificauit salomori.
Bethsarisa unde uenit homo
cũ mulierib ad eliscum pro¬
phetã. Est aut̃ uilla infinib
dios poleos quindec̃i ferme
abea milib distans contra
septentrionẽ in regione tham¬
nitica Bet hagati uia ꝑquã
ochodia fuisse legimus.
Bazethat urbs antiqua udeae
Betha chat uicꝰ samariae adquã
uenit ieu rexisrł qͥ inlatissi¬
mo cõpositꝰ ñ amplius quinde tĩ
milib a legionis oppido sẽpa¬
rat᷑ ꝓꝓquo aquila int̃p̃tatꝰ ẽ
domꝰ curuantiũ. srmmachus
domũ singulorũ eo qđ angust᷑
& humilis introitꝰ singulos
tantũ & necipsos stantes ingre¬
disustineret. Baenit quã cons¬
truxer̃ samaritani qͥ debabi¬
loñis regione transierartT̃
Biblos ciuitas ꝑhoenicis cuius
meminit hie rechiel ꝓpheta¬

Expanded text:
egimus. Est autem ascendentibus de Eleutheropoli Aeliam in octavo lapide, nunc villa quae Machamim dicitur. Ballath, urbs quam aedificavit Salomon. Bethsarisa unde venit homo cum muneribus ad Elisaeum prophetam. Est autem villa in finibus Diospoleos, quindecim ferme ab ea millibus distans contra septentrionem in regione Thamnitica. Bethagan, via per quam Ochoziam fugisse legimus. Bazechath, urbs antiqua Judaeae. Bethacath, vicus Samariae, ad quem venit Jeu rex Israel, qui in latissimo campo situs, non amplius quindecim millibus a Legionis oppido separatur: pro quo Aquila interpretatus est, domum curvantium: Symmachus, domum singulorum eo quod angustus et humilis introitus, singulos tantum, et nec ipsos stantes ingredi sustineret. Benith, quam construxerunt Samaritani, qui de Babylonis regione transierant. Byblos, civitas Phoenicis, cujus meminit Ezechiel
Abbreviated transcription (Latin):
ntib: de eleuthero poli heliã
in octauo lapide nc̃ uilla quȩ
machamim dicit᷑. Balath quã
aedificauit salomor
Bethsarisa unde uenit homo
cũ mulierib ad eliscum pro¬
pbetã. Est aut̃ uilla infinib
diospoleos quindec̃i ferme
abea milib distans contra
septentrionẽ in regione tham¬
nitica Bethagati uia ꝑ quã
ochodia fuisse legimus.
Bazethat urbs antiqua iudeae
Betha chat uicꝰ sãmariae adquã
uenit ieu rexisrł qͥ inlatissi¬
mo cõpositꝰ ñ amplius quindec̃i
milib a legionis oppido sepa¬
rat᷑: eꝓquo aquila int̃p̃tatꝰ ẽ
domꝰ curuantiũ. srmmachus
domũ singulorũ eo qđ angustꝰ
& humilis introitꝰ singulos
tantũ & necipsos stantes ingre¬
di sustineret. Baenit quã cons¬
truxer̃ samaritani qͥ debabi¬
lonis regione transierarn
Biblos ciuitas ꝓhoenicis cuius
memnit hie Zechiel ꝓpheta¬

Expanded text:
ntibus de Eleutheropoli Aeliam in octavo lapide, nunc villa quae Machamim dicitur. Ballath, urbs quam aedificavit Salomon. Bethsarisa unde venit homo cum muneribus ad Elisaeum prophetam. Est autem villa in finibus Diospoleos, quindecim ferme ab ea millibus distans contra septentrionem in regione Thamnitica. Bethagan, via per quam Ochoziam fugisse legimus. Bazechath, urbs antiqua Judaeae. Bethacath, vicus Samariae, ad quem venit Jeu rex Israel, qui in latissimo campo situs, non amplius quindecim millibus a Legionis oppido separatur: pro quo Aquila interpretatus est, domum curvantium: Symmachus, domum singulorum eo quod angustus et humilis introitus, singulos tantum, et nec ipsos stantes ingredi sustineret. Benith, quam construxerunt Samaritani, qui de Babylonis regione transierant. Byblos, civitas Phoenicis, cujus meminit Ezechiel
Abbreviated transcription (Latin):
DEEUANGELIO
Ethsaida ciuitas in
galilaa. atidreae &
petri & philippi a¬
postolorũ prope
stagnũ genesareth.
Betħ fage uillula in
tis oliueti. & ubi saluator laza
strat. Bethabara transiorda¬
nẽ ubi ioħs inꝑoenitentiam
baptizauit Vnde &usq hodie
plurimi defratrib hoc est
denumero credentiũ ibi re¬
na scicupientes: uit aligurgite
le. haecquinq quon dã porti¬
cos habuit. ostendunt᷑q gemi¬
ni laci quorũ unꝰ hibernis plu¬
uus adimpleri solet. alter
mirũ inmodũ rubens quasi
cruentis aquis. Antiqͥ operis
signa testat᷑. Nã hostias in qͦ
lauari asacerdotib solitas
fer̃ unde & nom̃ acceperit
deperitateuco.
aruaim asta roth. carnaim
nc̃ uicꝰ ẽ graendis inangulo
batanae & appellat᷑ car¬
nea. trans fluenta iorda¬
nis tracdtq ibi fuisse domũ¬

Expanded text:
DE EVANGELIIS. Bethsaida, civitas in Galilaea Andreae, Petri et Philippi Apostolorum, prope stagnum Genesareth. Bethphage, villula in tis Oliveti: ubi Salvator Lazarstrat. Bethabara, trans Jordanem, ubi Joannes in poenitentiam baptizabat, unde et usque hodie plurimi de fratribus, hoc est de numero credentium, ibi renasci cupientes, vitali gurgite lis. Haec quinque quondam porticus habuit, ostendunturque gemini lacus, quorum unus, hibernis pluviis impleri solet: alter, mirum in modum rubens, quasi cruentis aquis, antiqui in se operis signa testatur. Nam hostias in eo lavari a sacerdotibus solitas ferunt, unde et nomen acceperit. DE PENTATEUCHO. Carnaim Astaroth, Carnaim nunc vicus est grandis in angulo Batanaeae et appellatur Carnaea trans fluenta Jordanis: traduntque ibi fuisse domu
Abbreviated transcription (Latin):
Bel idolũ babiloniũ.
DE EUANGELIO
ithsaida ciuitas in
galilea. anidreae &
petri & philippi a¬
postolorũ prope
stagnũ genesa reth
Betħ fage uillula in
tis oliueti. & ubi saluator laza
strat. Bethabara transiorda¬
nẽ ubi ioħs inꝑoenitentiam
baptizauit Vnde & usq hodie
plurimi defratrib hoc est
denumero credentiũ ibi re¬
nascicupientes: uit ali gurgite
le haecquinq quon dã porti¬
coshabuit ostendunt̃q gemi¬
ni laci quorũ unꝰ hibernis plu¬
uiis adimpleri solet. alter
mirũ inmodũ rubens quasi
cruentis aquis. Antiqͥ operis
signa testat᷑. Nã hostias in qͦ
lauari a sacerdotib solitas
fer̃. unde & nom̃ acceperit
deperitateuco.
artaim astaroth. carnaim
nc̃ uicꝰ ẽ graendis inangulo
batanae & appellat᷑ car¬
nea. trans fluenta iorda¬
nis tracđtq ibi fuisse domũ¬

Expanded text:
Bel, idolum Babylonium. DE EVANGELIIS. Bethsaida, civitas in Galilaea Andreae, Petri et Philippi Apostolorum, prope stagnum Genesareth. Bethphage, villula in tis Oliveti: ubi Salvator Lazarstrat. Bethabara, trans Jordanem, ubi Joannes in poenitentiam baptizabat, unde et usque hodie plurimi de fratribus, hoc est de numero credentium, ibi renasci cupientes, vitali gurgite lis. Haec quinque quondam porticus habuit, ostendunturque gemini lacus, quorum unus, hibernis pluviis impleri solet: alter, mirum in modum rubens, quasi cruentis aquis, antiqui in se operis signa testatur. Nam hostias in eo lavari a sacerdotibus solitas ferunt, unde et nomen acceperit. DE PENTATEUCHO. Carnaim Astaroth, Carnaim nunc vicus est grandis in angulo Batanaeae et appellatur Carnaea trans fluenta Jordanis: traduntque ibi fuisse domu
Abbreviated transcription (Latin):
na alaeritate. sincero amore. firmissima fide. scĩssi¬
mo eccłȩ catholicȩ gremio conderetis. Poterã ꝓmea¬
mediocritate discutere singula. & eruere ac demons¬
trare quȩ accepi. in quorũ excellentia & altitudine ple¬
rũq uerba deficiunt. sed qͣndiu latratis. non .ẽ. faciendum
Non enĩ frustra dictũ .ẽ. nolite dare scm̃ canibus. Hesliscense¬
atis. Et ego latraui &canis fui: quando mecũ iure non docen¬
di cibo. sedrepellendi fustib agebatur. Siaũt inuobis
esset caritas deqͣ ninc agitur. uel sietiã fuerit aliqͣndo
quantã cognoscende ueritatis magnitudo desiderat.
Aderit ds qͥ ostendat uob̾ neq apđ manicheos. ẽẽ.¬
xp̃ianã fidẽ. quȩ ad sũmũ apicẽ sapientiȩ ueritatisq
ꝑducit. qua ꝑfrui nichil.ẽ. aliud nisi beatissimȩ uiue¬
re. neq esse uspũ nisi incatholica disciplina. Iuid enim
aliud iudet᷑ apostolus paulus obtare cũdicit. huius rei

Expanded text:
na alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissina alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CAPUT mediocritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae veritatisque perducit, qua perfrui, nihil est aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid enim aliud videtur apostolus Paulus optare, cum dicit: Hujus rei
Abbreviated transcription (Latin):
rit ad illã non laborabit. ad sidentẽ enĩ illã inueniet
foribus suis. Cogitare enĩde illa sensus ẽ. consũm atꝰ.
et qui iugilauerit ꝓpter illã cito erit securus. qui a
dignos se ipsa circum it quȩrens. & in uiis ostendit se
illis bilarit̃ et omni ꝓuidentia occurrit illis . In iti¬
ũ enĩ illius uerissimũ disciplinȩ concupiscentia est
Cura ergo disciplinȩ delectio & dilectio custoditio legũ
illius ÷. Custoditio autẽ legũ. confirmatio incorrup¬
tionis est Incorruptio aũt. facit ꝓximũ dõ. Concu¬
piscentia itaq sapientiȩ. deducit ad regnũ. Itane
tandẽ adhuc aduersũ istã latrabitis : Nonne itaposita
et nondũ intellecti cui uis significant altũ sed qͥddã
& ineffabile continere.: Outinã possetis intelligere
quȩ dicta sunt. confestĩ abiceretis om̃s ineptias fabellarũ.
et uanissimas imaginationes corporũ: totosq uosmag¬

Expanded text:
rit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet rit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam inveniet foribus suis. Cogitare enim de illa, sensus est consummatus; et qui vigilaverit propter illam, cito erit securus: quia dignos seipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis hilariter, et omni providentia occurrit illis. Initium enim illius verissimum disciplinae concupiscentia est. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum, confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanissimas imaginationes corporum, totosque vos mag
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri nullo pacto potest At si ita quȩrat᷑ ut dignũ ÷
subtrahere sese atq abs condere asuis delectorib non potest
Hinc est illud quod inore habere etiã uossoletis qđ ait.
Pecite et accipietis. quȩrite & inuemetis. pulsate & appe¬
riet᷑ uobis. Nichil est occultũ quod non reuelabitur.
Amore petit᷑. amore quȩrit᷑. amore pulsat᷑. amore reue¬
latur. amore deniq in eo qđ reuelatũ fuerit ꝑmanetur.
Ab hoc amore sapientiȩ. diligentiaq querendi nonde¬
terremꝰ uetere testamento qđ semꝑ mendacissime
dicitis: sed ad hȩc uehementissime concitamur.
Audite itaq aliquando et ad uertite quȩso sine ꝑtina¬
tia quid ꝑ ꝓpħam dicat᷑. Clara est inquit et quȩ nunquã
marcescat sapientia et facile idet᷑ ab his qui digͥint̃
illã et inuenitur ab his quiquȩr̃ illã. Preoccupat
quise concupiscunt ut illis se ostendat. Quiuigilaue¬

Expanded text:
inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per prophetam dicatur: Clara est, inquit, et quae nunquam marcescat sapieneam, et invenietur ab his qui quaerunt illam. Praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se ostendat. Qui vigilave
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃sseĩ ad decipiendos uros auditores in laquȩandos abuti¬
mini Iuod ipsũ curdiuina ꝓuidentia uos facere sinat:
quanq uerissime apłs dixerit : Oportet multas here les. eẽ
ut ꝓbati manifestifiant in t̃uos. long̃u ẽ. disputare. &
qđ dicendũ uobis ẽ. non est urm̃ ista intelligere. Non parũ
michi cogniti estis crassas omĩnomentes & corporeorũ
simula chroꝵͦ pestifero pastu mobidas. ad diuina iudican¬
da defertis quȩ multo altiora sunt quã putatis. Iuare
uobiscũ modosic agendũ . ẽ. ut ea iã intelligatis qđ fieri
non potest. sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit
enĩ hoc simplex & pura caritas dei quȩ maximȩ spectatr
inmoribus : De quaiã multa diximꝰ quȩ inspirata sp̃us cõ
ꝑducit ad filiũ. id ÷ ad sapientiã dei ꝑ quã pat̾ ipse cognoscit᷑
Nã sisapientia et ueritas non totis animi uirib: concupiscat᷑:

Expanded text:
Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutiSpiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; et longum est disputare, et, quod dicendum est vobis, non est vestrum ista intelligere. Non parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quare vobiscum modo sic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur,
Abbreviated transcription (Latin):
illud quod dictũ est ueritas incircuitu tuo: Postre¬
mo dicit ipsa sapientia in euangelio. nemo uenit ad
patrem nisi ꝑme Dicit propheca. Sensum tuũ ergo
quis scit nisi tu dederis sapientiã: Et paulo post
propheta Sc̃s enim sp̃s disciplinȩ effugiet dolũ
Vbi enim dolus : caritas nulla ẽ. Dicit paulus
Conformes nos fieri imaginis filii dĩ. Dic̃ ꝓpba¬
mis. Solus enĩ ds̃ altissimus. quo nichil est altius
Ostendit paulus trinitatem istã unum dm̃ esse cum
dicit. ipsi gła. Dicitur inuetere testamento.
indoctas animas noxia suasione peruertitis :
Vtriusq testamenti ds̃ unus ẽ Nam et ista sibi
congruunt quae dẽ utroq posumꝰ: ita etiam cȩ¬
tera si diligent̃ & aequo iudicio uelitis attendere
Sed qr multa dicuntur summissius & humi
repentib: animis accomodatius ut ꝑhumana
in diuina consurgant. multa etiam figurate
ut studiosa mens. et quȩsitis exerceatur utilius
& uberius lȩtet᷑ inuertas : Uos mirifica dispositione

Expanded text:
illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem, nisi per me : dicit propheta, Sensum tuum ergo quis scit, nisi tu dederis sapientiam? et paulo post, propheta, Sanctus enim Spiritus disciplinae effugiet dolum . Ubi enim dolus, charitas nulla est. Dicit Paulus, Conformes fieri nos imaginis Filii Dei : dicit pmis . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
ut iustis cũ xp̃o regnantib molesti. eẽ. non possint.
intuere apłm paulũ. Nonne tibi uidet᷑ in se ipso
stephanum martyrem uindicare cũ dicit. non
sic pugno tanquã aerẽ cedens. sed castigo corpus
meũ & seruitaiti subitio : Nã hoc inse utiq pster¬
nebat & debilitabat. & uinctũ ordinabat. unde
stephanũ cȩterosq xp̃ianos fuerat ꝑsecutus. Quis
ergo conuincit martyres scõs nontalem suã uindi¬
tã ad nõ esse dep̃catos. cũ etiã finẽ huiꝰsȩculi in quo
tanta exitia ꝑtulerunt ad suã uindictã potuerim
libenter optare: Quod qui orant & ꝓinimicis suis
orant quisanabiles sunt. & contra illos non orant
qui insanabiles eẽ uoluerunt. Quia ds̃ quoq: pu¬
niendo illos non ẽ maliuolus tortor sed iustissim
ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamꝰ
inimicos nrõs: benefaciamus eis quinos oderunt

Expanded text:
ut justis cum Christo regnantibus molesti esse non possint. ut justis cum Christo regnantibus molesti esse non possint. Intuere apostolum Paulum; nonne tibi videtur in seipso Stephanum martyrem vindicare, cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamus inimicos nostros, benefaciamus his qui oderunt
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ꝑ ꝓphãm. Nã illa ut dictũ est p̃dictio futurorũ.
non optatio supplicii fuit. Nec sicut ab apło contra
alexandrũ. Nã & in de iã satis dictũ. ẽ. sedsicut
in apocal ypsi iohannis legimꝰ martyres orare ut
uindicent᷑. cũ ille primꝰ martyr ut lapidatorib
suis ignosceretur orauerit. Sed hinc non oportet
moueri. Quis enĩ audeat affirmare cũ illi scĩcan¬
didati se uindicari petiuerint. utrũ contra ipsos
homines. an contra regnũ peccati petiuerint
Nam ipsa est sincera & plena iusatie ac miseri¬
cordiȩ uindicta martẏrũ : ut euertatur regnũ
peccati. quo regnante tanta ꝑpessĩsunt. ad cuiꝰ
euersionẽ nititur apls dicens. Nonergoregnet
peccatũ in urõ mortali corpore. Destruitur autẽ
&e uertit᷑ peccaa regnũ partĩ correctione hominũ.
ut caro spiritui subiciatur: partim damnatio¬
ne ꝑseueranti ũ in peccato. ut ita ordinentur

Expanded text:
per prophetam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, per prophetam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an contra regnum peccati petierint? Nam ipsa est sincera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta perpessi sunt. Ad cujus eversionem nititur Apostolus, dicens: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore . Destruitur autem et evertitur peccati regnum, partim correctione hominum, ut caro spiritui subjiciatur; partim damnatione perseverantium in peccato, ut ita justitia ordinentur,
Abbreviated transcription (Latin):
orandũ ꝓhis quinos ꝑsequutur: utꝓquib dã etiam
fratrũ peccatis intelligatur non p̃ceptũ. eẽ. ut oremꝰ
neꝑ imperitiã nr̃am diuina scriptura quod sieri
non potest a se dissentire uideatur. Sed utrũ sicit
ꝓquib dã non est orandũ. ita etiã contra aliquos
orandũ sit: non dũ satis apparuit. Generaliter enim
dictũ est. Benedicite : & nolite maledicere. Et illud
Nemini malũ ꝓmalo reddentes. ꝓ quo autẽ nono¬
ras: non etiã contra illũoras. Potes enĩ uidere certã
eiꝰ penã. & penitus desperatã salutẽ: Et non quia
odistieũ i deo pillo nonoras. sed quia sentis nichil
te posse ꝓficere. & orationẽ tuã nonuis repelli a
iustissimo iudice. Sed quid agimꝰ de his contra
quos oratũ ascis accepimꝰ non ut corrigerentur.
Nã hoc modo ꝓipsis potius oratũ. ẽ. sed ad illam
ultimã dãpnationẽ non sicut contra dñi tradito

Expanded text:
orandum pro his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam orandum pro his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed quid agimus de his contra quos oratum a sanctis accepimus, non ut corrigerentur, nam hoc modo potius pro ipsis oratum est; sed ad illam ultimam damnationem: non sicut contra Domini traditorem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc colligitur de uerbis dnĩ. Quã uis enĩ eodẽ loco
dixerit. quicumq autẽ dicerit uerbũ nequã ad¬
uersus filiũ hominis remittet᷑ ei Qui autẽ dixe¬
rit aduersus spm̃scm̃ non remitaet᷑ ei neq in hoc
sȩculo neq infuturo : tamen uideri potest adhoc
eos monuisse ut accedant ad grãm. & post acceptã
gram non ita peccent ut nunc peccauerunt. Nunc
enĩ infiliũ hominis dixerunt uerbũ nequã : &
po test eis dimitai si conuersi fuerint & ei credide
tati in udere & gram̃ quã acceperunt oppugna¬
re uoluerint : non eis dimita neq in hoc scło neq
infuturo Namsi eos sic haberet condempnatos
ut nulla spes illis relicta. eẽt. non adhuc monen¬
dos iudicaret cũ addidit dicens. Aut facite ar¬
borẽ bonã & fructũ eiꝰ bonũ : aut facite arborẽ ma¬
lã & fructũ eiꝰ malũ. Sic itaq accipiatur diligendos
in imicos eẽ & benefaciendũ his quinos oderunt. &

Expanded text:
hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit verbum nequam adversus Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixerit verbum saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum nequam, et potest eis dimitti, si conversi fuerint, et ei crediderintati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaque andum his qui nos oderunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
desperatione cucurrit adla queũ. quã humilitate
ueniã dep̃catus est. Qua ꝓpt̃ multũ inter est quali
pęnitentiȩ ignoscat ds̃. Multi enĩ multo titius se fa¬
tent᷑ peccassẽ. atq ita sibi succensent ut uehementer
se peccasse nollent : sed tamen animũ adhumilian
ponunt. Quã mentis affectionẽ ꝓpter peccati mag¬
nitdinẽ: iamde damptione illos habere credendũ
est. Et hoc est fortasse peccare inspm̃scm̃: id est per
malitiã & inuidiã fraternã oppugnare kantatẽ
dixerunt. quod in beltebub principe demoniorum
demonia dñs expelleret : utrũ hoc in ipsũ dnm
dictũ accipiamꝰ quia dese dicit aliolo co Sienim
patrẽ famili as belzebub uocauerunt. quanto magis
domesticos eius: An quoniã demagna inuidentia di¬
xerant. ingrati tã p̃sentib beneficiis quãuis nondũ
xp̃iani fuerint. tam̃ ꝓpter ipsã inuidend& magni¬
tudinẽ in spm̃ scm peccassẽ credendisin t. Nonenim

Expanded text:
desperatione cucurdesperatione cucurveniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humilianponunt. Quam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. Et hoc est fortasse peccare in Spiritum sanctum, id est per malitiam et invidiam, fraternam oppugnare charitatem  quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
inuidentia fraternitatẽ oppugnando peccauerat
Fhis autẽ qui non abruperant amorẽ sed amore suc¬
cubuerant. orat ut ꝓ eis ignoscatur . Sic enĩ dicit
Alexander aerarius multa mala michi ostendit.
reddet illi dns secundũ oꝑa eius. Quẽ & tui euita.
Ualde enĩ resatit nr̃is sermonibus. Deinde subiun¬
git ꝓquib orat ita dicens. in prima mea defensio¬
ne nemomichi affuit : sed om̃s me dereliquerunt.
non illis imputet᷑. Ista differentia peccatorũ iudã
tradentẽ a petro negante distinguit: non quia
penitenti nonsit ignoscendũ ne contra illã senten¬
tiã dnĩ ueniamꝰ qua p̃cipit semꝑ ignoscendum . eẽ.
frĩpetena ut sibi frater ignoscat sed quia illius
peccati tanta labes ẽ. ut dep̃candi humilitatẽ subi¬
re non possit etiã sipeccatũ suũ mala conscientia ag
noscere & enuntiare cogatur. Cũ enĩ dixisset iudas.
peccaui quod tradiderĩ sanguinẽ iustũ: facilius tam̃

Expanded text:
invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat. invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Dominus secundum opera ejus: quem et tu devita; valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit: non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus, qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat : sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia et agnoscere et enuntiare cogatur. Cum enim dixisset Judas, Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum; facilius tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ ad didit nr̃õ: sed manifestũ existimauit
eũ fris nomine xp̃ianũ intelligi uoluisse. qui infi¬
delẽ haberet u xorẽ. it ideo paulo post dicit qͦ
si infidelis discedit : discedat. Non autẽ seruituti
subiectus ẽ. frater uel soror in huiꝰ modi. Peccatũ gͦ
fris ad mortẽ puto esse. cũ post agnitionẽ dei ꝑgram̃
uersus iłsã grãm qua reconciliatus ẽ. deo inuiden¬
tiȩ facib agitatur. Peccatũ autẽ non ad mortem .ẽ.
si quisquã nonamorẽ afrẽ alienauerit. sed officia fra¬
ternitatis debita ꝑ aliquã infirmitatẽ animi non
exhibuerit. Qua ꝓpt̃ & dñs incruce ait. Pat̾ ignos¬
ce illis quia nesciunt quid faciunt. Nondũ enĩ
tis inierant. Et beatus stephanꝰ in actibus a postoloꝵ
orat ꝓ eis aquib lapidabatur : quia non dũ xpo
crediderant. neq ad uersus illã cõmunẽ grãm di¬
micabant. Et apłs paulus ꝓpterea credo non orat
palexandro. quia iã frater erat. et ad mortẽ id ẽ

Expanded text:
anifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servituti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem Dei per graversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt : nondum enimtis inierant. Et beatus Stephanus orat pro eis a quibus lapidabatur, quia nondum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat; et ad mortem, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
piamus quod dederit & in ipsa conuersione pur¬
gatio interioris oculi cũ exduduntur ea quȩ
tẽporaliter cupiebantur ut acies simplicis cor¬
disferre possit simplicẽ diuinitus sine ullo occasu
aut immutatione fulgentẽ. Nec solũ ferre. sed
etiã manere in illa Nonꝰ tantũ sine molestia sed
etiã cũ in esfabili gaudio quo uere acsincenter

Expanded text:
piamus quod dederit, et in ipsa conversione purpiamus quod dederit, et in ipsa conversione purgatio interioris oculi, cum excluduntur ea quae temporaliter cupiebantur, ut acies simplicis cordis ferre possit simplicem lucem, divinitus sine ullo occasu aut immutatione fulgentem; nec solum ferre, sed etiam manere in illa, non tantum sine molestia, sed etiam cum ineffabili gaudio, quod vere ac sinceriter
Abbreviated transcription (Latin):
quid nobissit necessariũ antequã petamꝰ abeo. Nic
primo respondet᷑. non uerbis nos agere debere apđ
dm̃ ut impetremꝰ quod uolumꝰ sed reb quas animo
gerimꝰ & intentione cogitationis cũ dilectione pura
& supplici affectu. Sed res ipsas uerbis nos docuisse
dñm nrm̃ quib memoriȩ mandatis eas ad tẽpus
orandi recordemur. Sed rursus queri potest. si uereb:
iue uerbis orandũ sit quid opussit ipsa oratione sids
iam nouit quidnobis sit nocessariũ. nisi quia ipsa
orationis intentio cornrm serenat & purgat. capa¬
ciusq efficit ad excipi enda diuina mũnera quȩ
spiritaliter nobis insunduntur. Non enĩ abitione
p̾cum nos exaudit ds̃ qui semꝑ ese paratus dare
suã lucẽ nobis non uisibilẽ sed intelligibilem
&spiritalẽ : sed nos non semꝑ parati sumus accipe
ditate tenebramur fĩt ergo in oratione conuer¬
sio cordis ad eũ qui sẽꝑ dare paratus ẽ sinos ca¬

Expanded text:
quid nobis sit necessarium, antequam petamus ab eo? Hic quid nobis sit necessarium, antequam petamus ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos agere debere apud Deum, ut impetremus quod volumus, sed rebus quas animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et simplici affectu: sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum nostrum, quibus memoriae mandatis eos ad tempus orandi recordemur. 14. Sed rursus quaeri potest, sive rebus, sive verbis orandum sit, quid opus sit ipsa oratione, si Deus jam novit quid nobis necessarium sit: nisi quia ipsa orationis intentio cor nostrum serenat et purgat, capaciusque efficit ad excipienda divina munera, quae spiritualiter nobis infunduntur. Non enim ambitione precum nos exaudit deus, qui semper paratus est dare suam lucem nobis non uisibilem, sed intellegibilem et spiritalem, ditate tenebramur. Fit ergo in oratione conversio cordis ad eum qui semper dare paratus est, si nos ca
Abbreviated transcription (Latin):
cendȩ linguȩ potius quã mundand oanimodant
operã. It hoc nugatorii studigenus etiã ad dm̃
p̃ce flectendũ transferre conantur: arbi trantes
sicut hominẽ iudicẽ uerbis adduci insententiam.
Nolite itaq similes. eẽ . illis: dicit unus et uerus ma¬
gister. Scit enĩ pater ur̃ : quid uobis necessariũ sit
ante quã petatis ab eo. Si enĩ uerbamulta ad id ꝓfe¬
runtur ut instruatur & doceat᷑ ignarus. quideis
opus ẽ. ad rerũ omniũ cognitorẽ. cui omiã quȩ sunt
edipso quosunt locuntur. seseq indicant facta & ea
quȩ futura sunt eiꝰ artẽ sapientiamq non latent.
inqua sunt & quȩ transierunt. & quȩ transitura sum
omiã p̃sentia &̃ non transeuntia : Sed qm̃ quã uis pauca
tamen uerba & ipse dicturus. ẽ. quib nos doceat orare :
Quȩri potest cur uel his paucis uerbis opussit ad eum
qui scit omiã antequã fiant & nouit ut dictum est

Expanded text:
cendae linguae potius quam mundando animo dant cendae linguae potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugatorii studii genus etiam ad Deum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes illis esse, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid vobis necessarium sit, antequam petati, ab eo. Si enim verba multa ad id proferuntur, ut instruatur et doceatur ignarus, quid eis opus est ad rerum omnium cognitorem, cui omnia quae sunt, eo ipso quo sunt, loquuntur, seseque indicant facta; et ea quae futura sunt ejus artem sapientiamque non latent, in qua sunt et quae transierunt, et quae transitura sunt, omnia praesentia, et non transeuntia? 13. Sed quoniam, quamvis pauca, tamen verba et ipse dicturus est quibus nos doceat orare; quaeri potest cur vel his verbis paucis opus sit ad eum qui scit omnia antequam fiant, et novit, ut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dendũ .ẽ. ergo ostiũ id .ẽ. carnali sensui resis¬
tendũ est : ut oratio spiritalis dingatur ad pa¬
trẽ quȩ fit in intimis cordis. ubi oratur pater in abs¬
condito. Et pater inquit uester quiuidet in abs¬
condito: reddet uobis . Et hoc tali clausula t̃mi¬
nandũ fuit . Non enĩ hoc monet nunc ut oremus.
sed quomodo oremꝰ Neq superius ut faciamus
elemosinã : sed quo animofaciamꝰ. qnm̃ de corde mun¬
dando p̃cipit. Quod non mundat nisi una & simplex
intentio inȩternã uitã solo & puro amore sapientiae. fint
Orantes autẽ nolite a it multiqui . eẽ. sicut ethnici. Ar¬
bitrant᷑ en ĩ quod inmultiloquio suo exaudiantur.
Sicut hypochritarũ. ẽ. p̃bere se spectandos in oratione.
quoꝵ fructus . ẽ. placere hominibus: ita ethnicorũ
id .ẽ. genaliũ inmulalo quio seputare exaudiri. Et re¬
uera omne multiloquiũ agentilib uenit: qui exer¬

Expanded text:
dendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resisdendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est, ut oratio spiritualis dirigatur ad Patrem, quae fit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, inquit, vester qui videt in abscondito, reddet vobis. Et hoc tali clausula terminandum fuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus; ita Ethnicorum, id est Gentilium, in multiloquio se putare exaudiri. Et revera omne multiloquium a Gentilibus venit, qui exer
Abbreviated transcription (Latin):
fluo totiens ea dicuntur: cũ sit iã una regula
custodienda qua cognitũ est nonsi hȩc sciant
homines formidandũ essẽ aut fugiendũ sedsi
hoc animo fiant ut fructus in eis expetatur pla¬
cendi hominibus. Seruat etiã ipse dñs eadem
uerba cũ ad iungit similiter. Amendico uobis
ꝓceperunt mercedẽ suã. Hinc ostendens id se ꝓ¬
hibere : ut ea merces appetatur. qua gaudent
stula cũ laudantur ab hominibus. Uõs autẽ cũ ora¬
tis inquit: introite incubicula urã. Quȩ sunt ista
cubicula nisi ipsa corda quȩ in psalmo etrã signi¬
orate ait patrẽ urm in abscondito Parũ .ẽ. intrarẽ
incubicula. si ostiũ pateat inportunis. ꝑ quod
ostiũ ea quȩ forissunt imꝓbe se inmergunt &
interiora nr̃a appetunt. foris autẽ esse diximꝰ
omnia tẽporalia & uisibilia: quȩ ꝑ osciũ id est
ꝑ carnalẽ sensu cogitationes nrãs penitrant. &
turba phantas matũ orantib obstrepunt. Clau¬

Expanded text:
fluo toties eadem dicuntur, cum sit jam una regula fluo toties eadem dicuntur, cum sit jam una regula custodienda, qua cognitum est, non si haec sciant homines, formidandum esse aut fugiendum; sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis expetatur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam; hinc ostendens id se prohibere, ne ea merces appetatur, qua stulti gaudent cum laudantur ab hominibus. 11. Vos autem cum oratis, inquit, introite in cubicula vestra. Qucubicula? nisi ipsa corda, quae in Psalmo etiam signiorate Patrem vestrum in abscondito. Parvum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nostra appetunt. Foris autem diximus esse omnia temporalia et visibilia quae per ostium, id est per carnalem sensum, cogitationes num phantasmatum orantibus obstrepunt. Clau
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ dm̃. ut sese misceat uel ad iungat ex te¬
riorũ appetitio cõmodorũ. Agitur enĩ decor¬
de mundo : quod nisi fuerit simplex mundũ
nonerit. Simplex autẽ quomodo erit siduob
dnis seruiat. nec una intentione rerũ ȩterna¬
rũ punficat aciem suã. sed eã mortaliũ quoq
fragiliumq: rerũ amore obnubilat : Sit ergo
elemosina tua in abscondito : et pater tus qui
uidet in abscondito reddet . Rectissime omnino
scientiȩ solus inspector. ẽ. sufficiat tibi adꝓme¬
rendũ p̃miũ ipsa conscientia. Multa latina
exemplaria sic habent. It pater tuus qui ui¬
det in abscondito reddet tibi palã. Sed quia
ingrecis quȩ priora sunt non inuenimꝰ palã.
non putauimus hinc. eẽ. aliquid disserendũ
qui amant stare inssnagogis & in angulis pla¬
tearũ stantes orare ut uideantur ab hominib
Neq hic ui deri ab hominib nefas est: sed ideo
hȩc agere ut uidearis ab hominibus. łt super¬

Expanded text:
damus deum, ut sese misceat uel adiungat extedamus deum, ut sese misceat uel adiungat exteriorum appetitio commodorum. agitur enim de corde mundato, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. simplex autem quomodo erit, si duobus dominis seruiet nec una intentione rerum aeternarum purificat aciem suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? sit ergo elemosyna tua in abscondito, et pater tuus, qui uidet in abscondito, reddet tibi: rectissime omnino scientiae solus inspector est, sufficiat tibi ad promerendum praemium ipsa conscientia. Multa latina exemplaria sic habent, Et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi palam: sed quia in graecis, quae priora sunt, non invenimus, palam, non putavimus hinc esse aliquid disserendum.qui amant in synagogis et in angulis platea rum stantes orare, ut videantur ab hominibus. Neque hic videri ab hominibus nefas est; sed ideo haec agere ut videaris ab hominibus: et super
Abbreviated transcription (Latin):
sinistrã ꝑtinent exteriora omia quȩ sunt uisi¬
bia & temporalia. Sit ergo elemosina tua in ipa
conscientia tua ubi multi elemosinã faciunt bona
uoluntate : etiã sipecuniã uel si quid aliud qͦd
in opi largiendũ . ẽ. non habent. Multi autem
foris faciunt &intus non faciunt : qui uel am
bitione uel alicuiꝰ tẽporalis reigratia uolunt
misericordes uideri. in quib: sola sinistra oꝑa¬
ri existimanda est. Itẽ alii quasi mediũ inter
utrosq locũ tenent : ut &intentione quȩ indm̃
ẽ elemosinã faciant. & tamen inserat se huic op¬
timȩ uoluntati nonnulla etiã laudis uelcuius ce
rei fragilis & tẽporalis cupiditas. Sed dñs non multo
ue hementius ꝓhibet solã sinistrã in nobis oꝑari:
quã etiã misceri eã operib dextre. ut scilicet non
modo sola tẽporaliũ rerũ cupiditate caueamꝰ
elemosinã facere . sed nec ita in hoc opere atten¬

Expanded text:
sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisisinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciunt bona uoluntate, etiam si pecuniam uel si quid est aliud, quod inopi largiendum est, non habent. multi autem foris faciunbitione uel alicuius temporalis rei gratia uolunt misericordes uideri: in quibus sola sinistra operari existimanda est. item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione, quae in deum est, elemosynam . faciant et tamen inserat se huic optimae uoluntati nonnulla etiam laudis uel cuiusque rei fragilis et temporalis cupiditas. sed dominus noster multo uehementius prohibet solam sinistram operari in nobis, quando etiam misceri eam uetat operibus dexterae, ut scilicet non modo temporalium rerum sola cupiditate caueamus elemosynam facere, sed nec ita in hoc opere atten
Abbreviated transcription (Latin):
nistra eorũ quid faciat dex tera eorũ. Quod gͥ
in illis culpatũ ẽ. hoc tufacere uetaris. In illis
autẽ hocculpatũ . ẽ. quodita faciunt ut lau¬
des hominũ quęrant. Qua ꝓpter nichil conse¬
quentius sinistra uidetur sĩgnificare quã ipsã
delectationẽ laudis: dextra autẽ significat in¬
tentionẽ impledi p̃cepta diuina. Cũ itaq: con¬
scientiȩ facientis elemosinã miscet se a petitio
laudis humanȩ: fit sinistra conscia operis dex¬
trȩ. Nesciat ergo sinistra tua quid faciat deate¬
ratua : id ẽ non se misceat conscientiȩ tuȩ lau¬
dis humanȩ appetitio: cũ in ele mosina facien¬
da diuinũ p̃ceptũ contendis implere ut ste
elemosina tua in abscondito. Quid est in abscon
dito nisi in ipsabo conscientia quȩ humanis
oculis demonstrari non poteso. nec uerbis apen¬
ri quando quidẽ mula mala mentuntur: qua¬
ꝓpt̃ sidexra intrinsecus agit in abscondito ad

Expanded text:
nistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur nistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt ut laudes hominum quaerant. Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationem laudis. Dextera autem significat intentionem implendi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dexterae: Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non se misceat conscientiae tuae laudis humanae appetitio, cum in eleemosyna facienda divinum praeceptum contendis implere. 9. Ut sit eleemosyna tua in abscondito. Quid est, in abscodito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest nec uerbis aperiri, quando quidem multi multa mentiantur? quapropter si dextra intrinsecus agit in abscondito, ad
Abbreviated transcription (Latin):
hominib ut uid eamini ab eis: alioquin merce¬
dẽ non habebitis apud patrẽ urm̃ quu ncęlis est.
Generaliter hic iustitiã nomina uit : de inde par¬
tibiliter exequitur. Est enĩ pars aliqua iustitiȩ
opus quod ꝑ elemosinã fit : &ideo conectitdicendo
Cũ ergo facis elemosinã noli tuba canere antete
si cut hypochritȩ faciunt insinagogis & inuicis.
ut glorificentur ab hominib: ad hoc respicit qͦd
superius ait. Cauete facere iusatiã urãm coram
hominib ut uideamini ab eis. Quod autẽ seqͥ tur
am̃ dico uobis ꝑceperunt mercedẽ suã : ad illud
respicit quod supra posuit. alioqum mercedẽ
non habebitis apud patrẽ ur̃m qui incęlis est.
De inde sequit᷑. Teautẽ faciente elemosinã. Cũ
dicit te autẽ quid aliud dicit quã non quomodo
illi:: Quid ergo michi iubet : Te autẽ inquit faci
ente elemosinã : non sciat sinistra cua quid faci¬
at dextera tua: Ergo illi sic faciunt: ut sciat si¬

Expanded text:
hominibus ut videamini ab eis: alioquin mercehominibus ut videamini ab eis: alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Generaliter hic justitiam nominavit, deinde particulariter exsequitur. Est enim pars aliqua justitiae opus quod per eleemosynam fit, et ideo connectit dicendo, Cum ergo facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Ad hoc respicit quod superius ait, Cavete facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis. Quod autem sequitur, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam, ad illud respicit quod supra posuit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Deinde sequitur, Te autem faciente eleemosynam. Cum dicit, Te autem, quid aliud dicit, quam, Non quomodo illi? Quid ergo mihi jubet? Te autem faciente, inquit, eleemosynam, non sciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat si
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: nonentxpĩanũ tale coniugiũ. Sed neces¬
se .ẽ. ut quisquis eorũ elemosinã facere uoluerit
exp̃cepto dei. quẽ cumq ad uersũ habuerit inimi¬
cussit p̃cepto dei : &ideo interꝰ fideles deputetur.
Preceptũ .ẽ. autẽ de talib ut bona sua conuersa¬
tione acmorib lucrifaciat uxorẽ mantus fidelis.
uel maritũ mulier fidelis. Quaꝓpt̃ non sibi de¬
bent occultare bona opera sua quib in uitandi
sunt ab inuicẽ. ut alterutrũ possint ad xp̃ianȩ
sidei cõmunionẽ inuitare . Nec furta faciendas.
ut ꝓmereat̃ ds̃. Quod si occultandũ. ẽ. aliqͥd
quandiu alterius infirmitas ȩ quo animo id
non potest sustinere. quod tamen non in ius te
atq illi cite fit: non tam̃ ipsã nunc sinistaam
significari totius capituli consideratione facile
apparet. in quasimul inuenie tur quã sinistrã
uocet Cauete inquit facere iustitiã uram corã

Expanded text:
tatem, non erit christianum tale conjugium: sed necestatem, non erit christianum tale conjugium: sed necesse est ut quisquis eorum eleemosynam facere voluerit ex praecepto Dei, quemcumque adversum habuerit, inimicus sit praecepto Dei, et ideo inter infideles deputetur: praeceptum est autem de talibus, ut bona sua conversatione ac moribus lucrifaciat uxorem maritus fidelis, vel maritum mulier fidelis; quapropter non sibi debent occultare bona opera sua, quibus invitandi sunt ad invicem, ut alter alterum possit ad christianae fidei communionem invitare. Nec furta facienda sunt, ut promereatur Deus. Quod si occultandum est aliquid, quamdiu alterius infirmitas aequo animo id non potest sustinere, quod tamen non injuste atque illicite fit; non tamen ipsam nunc sinistram significari totius capituli consideratione facile apparet, in qua simul invenietur quam sinistram vocet. 8. Cavete, inquit, facere justitiam vestram coram
Abbreviated transcription (Latin):
in alios xp̃i discipulos ꝑtulit : De inde si non opor¬
tet scire inimicũ cũ edemosinã facimꝰ. quomodo
cũ ipso inimicofaciemꝰ. ut illud impleamꝰ p̃cep¬
tũ. sie surierit inimicus tuus ciba illũ. si sitierit po¬
tũ da illi: Tertia solet. eẽ. carnaliũ opinio tam
obsurda et ridenda : ut non eã cõmemorart̃nisi
exꝑtus essem non paucos eo errore detineri. quidi¬
cunt sinistrȩ nomine uxorẽ significari. Vtqnm̃ inre
familiari tenatiores pecuniarũ solent esse fęminȩ:
dunt uiri earũ: ꝓpter domesticas lites. Quasi uero
soli uirixp̃ianisi nt & non hoc p̃ceptũ etiã fęminis
datũsit. Cui ergo sinistrȩ ibetur femina occul¬
tare opus misericordiȩ suȩ : An etiã uirsinistraerit
feminȩ : quod ab surdissime dicitur. aut si quispiã
putat inuicẽ sibi sinistros eẽ . si ab altero ita erogetur
aliquid de re familian ut sit contra alterius uolun¬

Expanded text:
in alios Christi discipulos pertulit ? Deinde si non oporin alios Christi discipulos pertulit ? Deinde si non oportet scire inimicum, cum eleemosynam facimus, quomodo cum ipso inimico faciemus, ut illud impleamus praeceptum, Si esurierit inimicus tuus, ciba illum, si sitierit, potum da illi ? 7. Tertia solet esse carnalium opinio, tam absurda et ridenda, ut non eam commemorarem, nisi expertus essem non paucos eo errore detineri, qui dicunt sinistrae nomine uxorem significari: ut quoniam in re familiari tenaciores pecuniarum solent esse feminae, enis impendunt propter domesticas lites. Quasi vero soli viri christiani sint, et non hoc praeceptum etiam feminis datum sit. Cui ergo sinistrae jubetur femina occultare opus misericordiae suae? An etiam vir sinistra erit feminae? quod absurdissime dicitur. Aut si quispiam putat invicem sibi sinistras esse; si ab altero ita erogetur aliquid de re familiari, ut sit contra alterius volun