comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facit amor dĩ: babiloniam amor scłi. Int̃¬
roget se gͦ unusquisq quid amet. & inue¬
niet unde sit ciuis. Et si se iuenerit a
uem babiloniȩ: extirpet cupidicatem.¬
& plant& caritatem. Si aũ se inuenerit
ciuem ihrłm. coleret captiuitatem. spe¬
ret lib̾tacem. Incipit exire: qui incipit¬
amare. Exeunc enim multi latent᷑: et
exeuntium pedes sũt cordis affectus.
Quomodo eritur de babilonia. idt̃. de
confusione: Qui pͥmo erant confiisi simi¬
lib cupidicatib incipiunt catirate di¬
stingui. lam distincti: noti sũt confusi. &¬
si adhuc corpore ꝓioci sũt : desidio tam̃
scõ discernunctur. Et ꝓpt̾ cõmirtionem
corporalem ñdum exierunt. ꝓpt̾ affrctũ
eruditus inscã eccła nosse debet
unde ciues simus. & unde ꝑegrinemur.
reuersionis aucẽ munus remissionẽ pecca
et̃na. & uocatur ihrłm alteram cui gau¬
dium ẽ. par temꝑalis & uocatur babilonia:¬

Expanded text:
facit amor Dei, Babyloniam, amor saeculi. Intefacit amor Dei, Babyloniam, amor saeculi. Interroget ergo se quisque quid amet, et inveniet unde sit civis. CCXXII. De praivem Babyloniae, extirpet cupiditatem, plantet caritatem. Si se invenerit civem Jerusalem, toleret captivitatem, speret libertatem. amare. Exeunt enim multi latenter, et exeuntium pedes sunt cordis affectus: Quomodo exitur de Babylone, id est de confusione? Qui primo confusi erant similibus cupiditatibus, incipiunt charitate distingui; jam distincti, non sunt confusi. Etsi adhuc corpore permixti sunt, desiderio tamen sancto discernuntur; et propter permixtionem corporalem nondum exierunt: propter affectum eruditus in sancta Ecclesia nosse debet unde cives simus, et ubi peregrinemur, reversionis autem munus remissionem peccataeterna, et vocatur Jerusalem; alteram cui gaudium est pax temporalis, et vocatur Babylonia
Abbreviated transcription (Latin):
niȩ. Expectabat aũ ille ppłs donec un¬
plerent cempora septuaginta annorum
scdm ꝓphetiam iheremie. factum ẽ. cõ¬
pletis septuaginta annis restitutum ẽ.
templum qͦd deiectum erat. & regressa
.t̃. de captiuitate magna paro illius ppłi¬
S qm̃ dicit apłs. hec infigura continge¬
bant illis. scͥpta sũt aũ ꝓpt nos in quos
sinis scłoꝵ obuenit: debemus & nos pͥus
nosse captiuitatẽ nrãm. dcinde lib̾atio¬
nem nrãm. Debemꝰ nosse babiloniam. in
qua captiui sumus. & ihtłm ad cuius re¬
t̾rena. cuiusdã ciuitatis et̾ñe ingłis.
umbram gerebat. At ubi cȩpit illa quȩ sig¬
nificabatur. euidentius p̃dicari umnbra
qua significabatur. eiecta ẽ. Ppterea mͦ
ibi templum ñ ẽ. qͦd fabricatum fuerat
in unaginem futuri corporis dñi. Tenemꝰ
lucem. umbra transiit: cam̃ adhuc in
quadam captiuitate sumus. Quamdiu
sumus inquit incorpore: ꝑegrinam᷑ a dño.
Et iudete nomina duarum istarum qui¬
tatum. babylon. & ihrłm. Babilon confu¬

Expanded text:
. Exspectabat autem ille populus donec implerentur tempora septuaginta annorum, secundum prophetiam Jeremiae. Factum est completis septuaginta annis, restitutum est templum quod dejectum erat; et regressa est de captivitate magna pars illius p dicit Apostolus haec in figura contingebant illis, scripta autem sunt propter nos, in quos finis seculorum obvenit : debemus et nos nosse prius captivitatem nostram, deinde liberationem nostram. Debemus nosse Babyloniam in qua captivi sumus, et Jerusalem ad cujus rerrena cujusdam civitatis aeternae in coelis umbram gerebat; at ubi coepit illa quae significabatur, evidentius praedicari; umbra qua significabatur, dejecta est: propterea ibi modo templum non est, quod fabricatum fuerat in imaginem futuri corporis Domini. Tenemus lucem; umbra transivit: tamen adhuc in quadam captivitate sumus: Quamdiu sumus, inquit, in corpore, peregrinamur a Domino . 2. Et videte nomina duarum istarum civitatum, Babylonis et Jerusalem. Babylon Confu
Abbreviated transcription (Latin):
ualistes ẽ. si pignus tale ẽ : Hcc pi¬
gnus ẜ arra dicendaẽ Pignus enĩ
quancdo ponitur. cum fuerit resipsa
redelita pignus ausertur. arta aũ deip¬
sa te cdatur que clandoꝓmttif: ut res
quando redditur impleat qͦl clatum

Expanded text:
ualis res est, si pignus tale est? Nec pignus, sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum fuerit res ipsa reddita pignus aufertur. Arrha autem de ipsa re datur, quae danda promittitur; ut res quando redditur, impleatur quod datum
Abbreviated transcription (Latin):
qua ds̃ ꝓrimusꝙ diligitur. In quib p̃cep¬
tis caritatis totalex pendet a ꝓpħe. Aleri¬
to fit omĩum reus qui contra illam facit.
in qua pendent omĩa. Nemo aũ peccat.
nͥ aduersus illam faciendo q ñ adultera¬
bis. ñ honucidium facies. ñ furaberis. non
concupisces. & si qͦd ẽ aliud mandatum.
in hoc sermone instaurat᷑. in eo qͦd diliges
ꝓrimum tuum sic̃ ce ipsum. Dilectio ꝓ¬
ximi malum ñ oꝑatur. Plenitudo aũ legis
caritas. Nemo aũ diligit ꝓximum. nͥ di¬
ligens dm̃. ut hoc quantum pot̾ ꝓrimo
impendat quem diligit canquam se ip¬
sum. ut & ille diligat dm̃. quem si ipse ñ
diligit. nec se nec ꝓrimum diligit. Ei¬

Expanded text:
qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia ? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo, quia \'non adultterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces' et, siquod est aliud main eo quod diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur; plenitudo autem legis caritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc quantum potest proximo impendat, quem diligit tamquam se ipsum, ut et ille diligat deum; quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit.
Abbreviated transcription (Latin):
illi unctionem adulationis sue. foce
odit & laudat. Alt̃ iudit amicũ suũ
cale aliquid facere. reuocat. Si illum ñ
audiat ꝓfert uerba etiam castigationis
obuirgãt. litigat. Aliquando uenitur
adhanc necessicatem ut litiget. Eoce odi¬
um blanditur. & caritas litigat. Noli at¬
tendere uerba blandientis. & quasi seuiti¬
am obuirgantis. Nenam inspice. tadicẽ
unde ꝓcedat quere. Ille blandit᷑ ut deci¬
piat: iste litigat ut corrigat. Plenitudo

Expanded text:
illi unctionem adulationis suae: ecce illi unctionem adulationis suae: ecce odit, et laudat. Alter videt amicum suum tale aliquid facere, revocat; si illum non audiat, profert verba etiam castigationis, objurgat, litigat: aliquando venitur ad hanc necessitatem ut litiget. Ecce odium blanditur, et charitas litigat. Noli attendere verba blandientis, et quasi saevitiam objurgantis; venam inspice, radicem unde procedant quaere. Ille blanditur ut decipiat, iste litigat ut corrigat. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uigͦ amat homuines.
aut quia iusti sũt. aut ut sint. ama¬
te debebit. Sic enim & se ipsum amare
debet aut quia ustus ẽ aut ut iustus
sit. Sic enim diligit ꝓrimum suum. sic̃
se ipsum sine ullo ꝑiculo. Qui enun alit̃
se diligit. inuiste se diligit: qm̃ ad hoc¬
se diligit ut sit inuistus. Ad hoc gͦ ut
sit malus. ac ꝑ hoc iam ñ se diligit. Qi
enim diligit iniquitatem: odit animã
Icui Quis malefacit ei quẽ diligit: di¬
ripis. Amor hoc facit. nou seuitia. d for¬
te cedis. Ad disciplinam cedis. quia a¬
mor ipsius dilectionis ñ te ꝑmictit ne¬
gligeit indisciplinatum. Et sit quoda¬
modo qͣsi diuersus fructus ⁊ concrareꝰ:
ut aliquando odium blandiat᷑. & cari¬
tas seiuat. Nescio quis odit minuicũ
suum. & fingit illi amicitiam. Uidet
illum facere aliquid mali: laudat: uult
eum cẽ p̃cipitem. uult oecum ite ꝑ
abruta cupidicatũ fuarum. unde for¬
te ñ redeat. landat. qm laudat᷑ pec¬
cator indesideriis aminȩ sux. Adhibie

Expanded text:
go amat homines, aut quia iusti sunt aut ut iusti is sint amare debet. sic enim et se ipsum amare debet, aut quia iustus est aut ut iustus sit: sic enim diligit proximum tamquam se ipsum sine ullo periculo. qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc ergo, ut sit malus, ac per hoc iam non se diligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam utem malum facit ei quem diligit? Diripis, amor hoc facit, non saevitia. Forte caedis, ad disciplinam hoc mor ipsius dilectionis non te permittit negligere indisciplinatum. Et fit quodammodo quasi diversus fructus et contrarius, ut aliquando odium blandiatur, et charitas saeviat. Nescio quis odit inimicum suum, et fingit illi amicitiam: videt illum facere aliquid mali, laudat: vult eum esse praecipitem, vult caecum ire per abrupta cupiditatum suarum, unde forte non redeat; laudat, Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae ; adhibet
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ . ẽ. de corde puro. & conscientia
sic̃ se ipsum. Amator enim cłi amator ẽ.
sui: & ñ diligens. Acum non diligit
ꝓrunum qi non diligit se ipsum. ꝓ hac
aũ dilectione patient᷑ etiam mundio¬
dia coleranda sũt. Necesse t̃. enum ut
nos oderit. quos iudet odisse quos dili

Expanded text:
quae est de corde puro et conscientia sicut se ipsum. Amator enim Dei, amator est sui: et non diligens Deum, non diligit proximum; quia non diligit se ipsum. Pro hac autem dilectione patienter etiam mundi odia sunt toleranda: necesse est enim ut nos oderit, quos videt odisse quod dili
Abbreviated transcription (Latin):
uos. Nt quid enim nos dilerit xp̃c nͥ
ut possimus regnare cum xp̃oͦ Ad hoc
gͦ & nos inuicein diligamus ut dilecti¬
onem nrãm discernamus a ccteris. qui
ñ ad hoc se diligunt. quia nec diligũt.
Qui aũ se ꝓpt̃ habendũ dm̃ se disigũt
ipsi se diligunt. Ergo ut se diligant. dm̃
diligunt. Non .ẽ. hec dilectio inonũbus
hominib. Pauci se ꝓpterea diligunt. ut

Expanded text:
vos. Ut quid enim nos dilexit Christusvos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sola. De fide gͥ nobis quã multa manda¬
ta sũt. quã multa de spe: Quis pot̾̃ cunc¬
ta colligere :᷑ quis enumetando sufficere:
S uitucamur qͦd ait idem apłs. Pentu¬
do legis caritas. Nbi gͦ caritasẽ quid ẽ.
qͦd possit deesse: Ubi aũ ũ ẽ. quid ẽ qͦd
possit ꝓdeẽ: Demon credit nec diligit.
Nemo diligit qui ñ credit. frustra qͥde
s tam̃ pot̾ sꝑare ueniam. qui ñ diligit.
Nemo aũ pot̾ desꝑare: qui diligit. Itaq
uͥ dilectio. ẽ: ibi necessario fides & spes. &
uͥ dilectio ꝓximi: ibi ẽtiam necessario di
lectio dĩ. Qui enim ñ diligit dm̃. quotͦi
pe impuis & miquus. Qui aũ diligit ini¬
quitatem. ñ plane diligit s odit animam
suam. Hoc gͦ p̃ceptum diũ teneamꝰ ut nos
miuoem diligamus: & quicquid aliud
p̃cipit faciemus qm̃ quicquid. T̃ aliuid.
hic habriis. Discernitur qͥppe ista dilec¬
tio. ab ea dilectione qua se inuicem dili¬
gunt homines. sic̃ homines. Nam ut
discerneretur. adiunctum ẽ. sic̃ dileri

Expanded text:
non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo pe impius et iniquus. Qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus, et quidquid aliud praecipit, faciemus, quoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi
Abbreviated transcription (Latin):
anima mea desiclerare iustifica¬
tiones tuas in omĩ tempore. Laucdabi¬
lis .ẽ. ista cõcupiscentia. ñ cdãpnabilis.
Non de hac dictum ẽ. non cõcupisces:
s de illa qua caro cõcupiscit aduersus
spm̃. De hac. aũ bona cõcupiscentia. qͥ
cõcupiscit spc̃ acduersus carnem: que¬
re uͥscͥptum sit. ⁊ pniuenies: soncupi¬
scentia itaq sapientiȩ. deducit act
regnum. Imulta alia reputur
bone concupiscentiȩ testimonia.
D hoc sane inter est. qͦđ non tacetur
qͥd cõcuipiscat᷑: quancdo bona cõme¬
morat᷑ cõcupiscentia. Cum aũ non
acddif. qͥd cõcupiscat᷑. s sola ponif᷑¬
non nͥ mala intelligit᷑: sicut in hoc qd
cõmemorati. concupiscentia itaq sa¬
pientiȩ. deducit ad regnum. si ñ adde¬
tet sapientiȩ. nullomͦꝰ diceret. cõcupi¬
scentia ꝑctucit ad regnuin. At uͦ apło

Expanded text:
esiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola poninnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. At vero
Abbreviated transcription (Latin):
mum salubrimũq p̃ceptum ẽ. qeͦt
sĩ qͥs impleuerit. nullum habebit om.¬
nino peccatũ. N am hoc iclro elegit
apls gcnrale qͥcdctam. quo cuncta cõ¬
plerus .ẽ. tãquam hec eẽt uor legis ab
omĩ peccato ꝓmibentis. qͥł ait non
concupisces. Ne enim ullum peccatũ
nͥ cõcupiscendo cõmittit᷑. ꝓmele quȩ
hoc p̃cipit. bonan laudabilis. lex ẽ. S il
sc̃s non achuuiat spc̃. imp̃irans ꝓconcu¬
piscentia mala concupiscentiam bonaur.
hoc .ẽ. caritatem diffundens incorctib
nr̃is. ꝓfecto illa ler bona quamiuis. au¬
get ꝓhibendo cdesidium malum. sicut
aquȩ impetus si ineam partem ñ cess&
influcre. uehem̃tior fit obice opposito.
cuius molem cũ euicerit. maiore cumu¬
lo p̃cipitatus. uiolentius ꝑ prona ꝓ¬
uoluit᷑. Nescio quo enim mocto. hoc
ipsum qͦd cõcupiscit᷑. fit iocundius
dũ uetatur. Et hoc ẽ. qͦd fallit pecca¬
tum ꝑmandatum. ⁊ ꝑ illud occidit.
cũ accecdit et iam puaricatio. quȩ nul¬

Expanded text:
mum saluberrimumque praeceptum est, quod si quis inpleuerit nullum habebit omnino peccatum. nam hoc ideo elegit apostolus generale quiddam, quo cuncta conplexus est, tamquam haec esset uox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait: non concupisces; neque enim ullum peccatum nisi concupiscendo committitur. proinde quae hoc praecipit bona et laudabilis lex est. sed ubi sanctus non adiuuat spiritus inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus uiolentius per prona prouoluitur. nescio quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per mandatum et per illud occidit, cum accedit etiam praeuaricatio, quae nul
Abbreviated transcription (Latin):
earum. ut ordinem suũ ceneant. & locis
suis adquiescant. Hec gͥ omĩa quȩ arte
diuina facta sũt : & unitatẽ qͣndam inse
ostendũc. ⁊ speciem. & ordinem. Quicqͥd
enĩ horum. & unum aliqͥd.ẽ. fic̃ sũt na¬
ture corporum. ingeniaq animarum:
& aliqua specie formicur. sicut sunt
sigure uł qualitates aorparũ. docttins
uł artes animarum: & ordinẽ aliquẽ
petit aut cenet sicut sũc pondeta. uł
collocationes corparum. aq amores aut
delectationes animarũ. Oportet gͥ ut
creatorem ꝑ ea que facta sũt inullectũ
conspicientes. tͥnitatem incelligantis.
cuius increatura quomͦi dignum t̃. ap¬
paret uestigium. In illa enim tͥnicate. si¬
ma ongo.c̃. rerum omĩum & ꝑfectissima
pulchritudo. & beatissima delictatio Itaq
illa tͥa & ase inuicem det̃minati iudent᷑.

Expanded text:
em suum teneant, et locis suis acquiescant. Haec igitur omnia quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, ingeniaque animarum, et aliqua specie formatur sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae, vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem per ea quae facta sunt intellecta conspicientes, Trinitatem intelligamus, cujus in creatura quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate, summa est origo rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et se invicem determinari videntur,
Abbreviated transcription (Latin):
& ars quȩdam omĩpotentis atq sapien¬
tis dĩ plena omĩum rationũ uiuenti¬
sic̃ ipsa unum de uno. cũ quo unum:
Et ideo cum dictdlant. a fuccedant
tempora. ñ decedit aliquid uel fuccedit
scientie dĩ. Nonenim hix quȩ creata sũt
ideo sciunt᷑ a dõ. qr facta sũt. ac ñpotiꝰ
ideo facta sũt uel mutabilia. q ĩmutabi¬
lit̾ adõ sciunt᷑. Ille gͥ mesfabilis quidã
cõplexus patͥs & imagnus ñ ẽ. sine ꝑfru

Expanded text:
entis et sapientis Dei, plena omnium rationum, viventisicut ipsa unum de uno, cum quo unum. et ideo cum decedant vel succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine per
Abbreviated transcription (Latin):
Iater ñ habet patrem de quo sit. filiꝰ
autem de patre. ẽ ut sit. atq ut illi coxt̾¬
nus sit. Imago enim si ꝑfecte implet illud
& pͥma equalitas. & pͥma similitudo. nul¬
la in te dissidens. & nullomͦ inequalis.
& nulla ex parte dissimilis. s ad identi¬
dem respondens ei cuiꝰ imago. ẽ: uͥ est

Expanded text:
ater non habet Patrem de quo sit: Filius autem de Patre est, ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim, si perfecte implet illud et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla parte dissimilis, sed identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd gloriant᷑ quasi non acceꝑint: Egẽt
itaq gła dĩ. Ot ude quid sequit᷑. Iu¬
a stificati gratis ꝑ grãm ipsius. Non
itaq ustificati ꝑ legem. non iustifica¬
ti ꝑ ꝓpͥam uoluntatem. s iustificati
gratis ꝑ gram ipsius: non qͦd sine uo¬
luntate nr̃a fiat. s uoluntas nostra
ostendit᷑ infioma ꝑ legeni. ut sanet
grã uoluntattm. & sana uoluntas
impleat legem non constituta sub¬
N lege. neo indigeris lege. Hunc aũ¬

Expanded text:
oriantur, quasi non acceperint? egerit itaque gloria dei et uide quid sequatur: iustificati gratis per gratiam ipsius. non itaque iustificati per legem, non iustificati per propriam uoluntatem, sed iustificati gratis per gratiam ipsius; non quod sine uoluntate nostra fiat, sed uoluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia uoluntatem et sana uoluntas impleat legem non constituta sub lege nec indigeno lege. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
Nattende quid sequit᷑.Nunc autẽ
Sinqͥt sine lege iusticia dĩ manifestata ẽ:
Ntestificata ꝑ legem & ꝓpħas. Parui ne
insonat surdis. Iusticia inqͥt dĩ ma-¬
tifestata ẽ. Banc ignorant qͥ suã uolt̃
constituere. huic nolut̃ cẽ subiecti.
Iusticia inqͥt dĩ manifestata ẽ. Non
dirit iusticia hominis. uel iusticia ꝓ¬
pris̨ uoluntatis. Iusticia dĩ. non qua
iustus ẽ dõ. s qua induit homiuerai
cũ iustificat impium. Hȩc testificat᷑¬
ꝑ legem & ꝓpħas : huic qͥppe testinioni¬
uin ꝑhibent lex & ꝓpħȩ. Lex quidẽ
hoc ipso. qͦd iubendo & minando. &
nemninem iustificando. satis iudicat
dono dĩ iustificari hominẽ ꝑ aduito
hinc sequit᷑ & adiungit dicens. Iusti¬

Expanded text:
equitur. nunc autem, equitur. nunc autem, inquit, sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia dei, non qua deus iustus est, sed qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatppe testimonium perhibent lex et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem per adiuthinc sequitur et adiungit dicens: iusti
Abbreviated transcription (Latin):
illo qui cordis ipsius & intinis uolun¬
tatis inspector ẽ. uͥ uidet etiam si ali¬
ud faciat qui legem timet. qͥd tam̃
mallet facere si liceret. Ac ne qͥsquã
putaret hic apłm ea lege dixisse ne¬
minem iustificari. quȩ in sacram̃tis
ueterib multa continet figurata
p̾cepta. unde etiam ipsa ẽ circũcisio
carnis quã die octauo acciꝑe parutil
uissi sunt : continuo subiuurit quã legẽ
direrit. & ait. ꝑ legem enun cognitio pec¬
cati. Illa gͥ lex ẽ de qua postea dicit. Pec¬
catum non cognoui. nͥ ꝑ legem. Nã con¬
cupiscentiam nesciebam. nͥ lex diceret.
non concupisces. Han quid ẽ aliud.
ꝑ legem enĩ cognitio peccati Hic forte
dicat humana illa p̾sup̾tio ignorans
dĩ iustician. & suam uolens constitue¬
re. merito dirisse apłiu qr ex lege nemo
iustificabit᷑. Ostendit eiuim tantũmͦ
lex qͥd faciendũ qͥd cauendũ sit: ut
qͦd illa ostenderit uoluntas inpleat.
ac sic homo iustificetur. S o homo¬

Expanded text:
illo qui cordis ipsius et intimae uolunillo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat qui legem timet, quid tamen mallet facere, si liceret. ac ne quisquam putaret hic apostolum ea lege dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa igitur lex est, de qua postea dicit: peccatum non cognoui nisi per legem. nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. nam quid est aliud per legem enim cognitio peccati? Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolens constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit uoluntas impleat ac sic homo iustificetur no
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣntũ ñ cedit male concupiscentis.
uincente delectatione iusticie. hȩc st̃
tercia bonȩ spei homuiis. In quib si pia
ꝑseuerantia quisq ꝓficiat. postrenia par
testat: quȩ post hauc uitam in requie
spc̃. deinde ui resurrectione etiã carius
implebit᷑. Harũ quatuor differentia¬
rumi pͥma ẽ ante legem. sccda sub lege.
t̃cia sub grã: quarta in pace plena atꝙ
Nam fuit pͥmitus ante legem. sedõ
sub lege. quȩ data ẽ ꝑ moysen: deuide
sub grã. quȩ reuelata ẽ ꝑ pͥmũ medi¬
atous aduentum. Quȩ quidem grã.
nec auteadefuit quib eam oportuit
imꝑtiri: qͣmuis ꝓ temporis dispensati¬
one uelata & occulta. Neq enĩ an
salutem potuit inuenire. Aut uͦ nͥ
& illis cognitus fuisset. potuisset nob̾
ꝑ eorum ministĩum alias aꝑtius. alias
uia ñ iustificabit᷑ ex lege lir.u¬
Fomĩs caro coram illo. Potest enĩ
ficti coram hominib. non aũ coram

Expanded text:
in quantum non cedit malae concupiscentiae, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atqueNam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim ansti fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias n iustificabitur ex lege omnis caro coram deo. potest enim fieri coram hominibus, non autem coram
Abbreviated transcription (Latin):
ides namq impetrat. qͦd lex un¬
perat. Nam sine dei dono. id ẽ
& p̃uaricatorẽ insuꝑ facere. qͥ de ignoran¬
tia se ercusare ñ possit. Regnat enĩ carna:¬
simis ignorantiȩ tenebris nulla resisten¬
te ratione scłm carnen uiuitur : hȩc it̃
pͥma hominis. Deinde cũ ꝑ legeni cogni¬
Itio fuerit facta peccati. si ñdũ diuinus
ditus seruit. A qͦ enĩ qͥs deuictus ẽ. huic
& seruus addictuo g d agente scientia
mandati. ut peccatũ oꝑetur in homuie
omẽm cõcupiscentiã cumulo pͣuaricati¬
onis adiecto: atq ita qͦd scͥptũ ẽ implea¬
tur. lex subintrauit ut habundaret
delictum : hec st̃ scdã hominis. Si autẽ
respererit ds̃. ut ad implenda quȩ man¬
dat ipse adiuuare dignet᷑. & agi homo
ceꝑit dĩ spũ: concupiscit᷑ aduersũ carnẽ
fartiore tobore caritatis. ut qͣmuis ad¬
huc sit qͦd homini repugnet ex homi¬
ne. nondũ tota infirmitate sanata: ex
fide tam̃ iustus uiuat. iusteq uiuat.

Expanded text:
ides namque impetrat quod lex imperat. Nam sine Dei dono, id estet praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnasimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinusditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃t dicitur. qͦd eius nob̾ largitate do¬
natut. Iusticia gͦ sine lege non sinẽ le¬
ge manifestata. Quomͦ enĩ ꝑ legem
testificata: si sint lege manifestata
spm̃n grẽ credenti confert sine adtuto¬
rio legis. hoc ẽ non adiutis lege. quan¬
doquidẽ ꝑ legem ostendit homini in¬
Iͥ fir mitatem suam. ut ad cius miscđiã
ꝑ fidem confugiens sanaretut. De sa¬
pientia qͥppe euis dictum ẽ qͦd legem
& misediam in lingua portet. Legeni
scilica qua reos faciat suꝑbos : miscdi¬
ii.ani uͦ qua iustific& humiliatos. Basti¬

Expanded text:
Christi dicitur, quod ejus nobis largitate donatur. Justitia ergo Dei sine lege, non sine lege manifestata est. Quomodo enim per legem testificata, si sine lege manifestata?s per spiritum gratiae credenti confert sine adjutorio legis, hoc est, non adjuto a lege. Quandoquidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad ejus misericordiam per fidem confugiens sanaretur. De sapientia quippe ejus dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet : legem scilicet, qua reos faciat superbos; misericordiam vero, qua justificet humiliatos. Justi
Abbreviated transcription (Latin):
ractos ramos dicior hisnin¬
qui ex ipso populo credere in
dici icdẽ. origine scõrumhebreorũ
tãquã oleastrum gentes insertasut
fierent participes pinguedinis olex¬
quose redditum gaudet apłs. qui
int̾ fractos ramos ꝑ incredulitatẽ
fuit. Inde se quippͥe liberatũ dicit.
atq in illa arbore p̾dicatus. ẽ: inquẽ
uenientem qui ñ crediderunt. frac¬
ti sunt inde & qui crediderũt inser¬
de ipsis fractis desꝑetur: paulopꝰ dicit.
Et ipsi si non ꝑmanserint in infideli¬
tate: inserentur. Potens ẽ. enim ds̃ in
serere illos. Nam si tu ex naturali incif
oleastro et contra naturam insertus es

Expanded text:
ractos ramos dicit, qui ex ipso populo in Christumdice, id est origine sanctorum Hebraeorum, tanquam oleastrum gentes insertas, ut fierent participes pinguedinis olequo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserde ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus iterum inserere illos. nam si tu ex naturali excisus oleastro et
Abbreviated transcription (Latin):
us : quam usq ad morr̃ crucis ꝓ ni¬
sticia ꝑuenirr & qͥd potentius᷑ qͣm
tesurgere amartius. & inclũ cum
ipsa carne in qua ẽ occisus ascencss
iusticia gͦ pͥus. & potentia postea cli¬
abolum uicit. iusticia sciliea quia
nullum peceatum habuit. & ab illo

Expanded text:
us, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum hab
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃i sanguine. Sic qͥppe in remis¬
sionem peccatoꝵ nr̃oꝵ innocens¬
ille sanguis esfusus ẽ. Unde se di¬
cit in psalmis. in mortius liberũ
ẽ mortius. Huic & inalio psalmo
cticit. ¶ue non rapui tunc exsolue¬
bam: rapinam uolens intelligi.
peccatũ: q usurpatum ẽ contra
licitum. Unde ꝑ os etiam carnis
suȩ sicut in euangłio legit᷑ dicit. Eccr
uenit pͥnceps hunis mundi. & in me
nichil inuenit. ⁊chẽ. nullum pecca¬
tum: s ut sciant om̃s inqͥt qr uolũ¬
.tatem patris mei facio. surgitẽ eamꝰ
hinc Et ꝑgit inde ad passionem:
ut ꝓ debitorib nobis qͦͦl ipse non
debebat exsolueret. Numqͥd isto
uire equissimo diaboluis upiceref :
si potentia. xp̃c cum illo agere non
iusticia uoluuset. S postposuit qͦa
potuit: ut pͥtis ageret qͦs oportuit.
Icleo aũ illum cẽ opus erat & homu¬

Expanded text:
in Christi sanguine . Sic quippe in remisin Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, tum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum
Abbreviated transcription (Latin):
eruit hominẽ a diabolo. Non aũ¬
cdiabolus potentia ctĩ s iusticia su¬
perantus fint. Ham qͥa omĩpotũte
potentius Aut cuius creature po¬
testas. potestati creatoris comparari
potest  d cum diabolus uitio ꝑuer¬
sitatis suȩ factus sit amator poten¬
tiȩ. & desertor oppugnatorq usticiȩ:
umitant᷑. quantomag̃ neglecta uel
etiam ꝑosa iusticia. potentie student.
etusq uel acdeptione letant᷑. uel in¬
flãmant᷑ cupiditate: placuit deo.
ut ꝓpt̃ eruendum hominem de di¬
aboli potestate. non potentia diabo¬
lus s iusticia uinceretur. Atq ita
& homines imitantes xp̃m. iusticia
queterent diabolum unncere. non
uictus ẽ ciabolus Quȩ. nͥ iusticia
cum in eo nichil morte dignum
inueniret: occidit eum tam̃ Et u¬
tiq iustum ẽ ut debitores qͦs tene¬
bat liberi climittant᷑. in eum cre¬
cdentes quem sine ullo aebito occi¬
dit. hoc ẽ. qͦd iustificari clicunur

Expanded text:
eruit hominem a diabolo. Non eruit hominem a diabolo. Non diabolus potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiaeimitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non victus est diabolus? Quae, nisi justitia cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur
Abbreviated transcription (Latin):
natura alliĩ ux. sicut & ceteri. silii dif¬
fidentiȩ siuit infideles. Et qͥ hoc ñ
ẽ. antequam ficdelis fiat: quo circa
omĩs homines ab arigine sub pͥncipe
sunt potestatis acris qui oꝑat᷑ inflliis
distidentie. Et qͦͦd diri ab origine.
hoc ẽ qͦͦ dicit apłs. natura filios ux
fuisse s̃cut & cer̃os. Natura scilicet
ut ẽ deprauata peccato. non ut recta
creata ẽ ab initio. Aloctus aũ iste quo
traditus ẽ homo indiaboli potesta¬
tem: non ita debet intelligi tamꝗͣ¬
as̃ hoc feccrit. aut fleri iusserit. s qͦd
tantum ꝑmiserit. iuste tam᷑. Illo cde
serentt peccantem: peccati auctor
ilico unuasit. Nec ita sane cis̾ deseru¬
it creaturam suam ut non se illi er¬
hibitet am̃ creantem & uiuifican¬
tem & int̾ pęnalia mala. etiam bo¬
na malii pͣstantem. Non erura
continuit mira sua miserationes
suas. nec hominem a lege sue potesta¬
tis amisit. quancio in potestate clia
diabolo. ꝓfecto temissio peccatorũ
ꝑreconciliationem dĩ boingnam.

Expanded text:
natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo edeserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse diabolo, profecto remissio peccatorum per reconciliationem Dei bonignam
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt pter: Apͥo filio non partens.
ꝓnobis cum traderet. ꝑ Ionne uide¬
tur hec illi uelut acdueria eẽ senten¬
tiȩ: In illa morit᷑ ꝓnobis filius. & recõ¬
ciliatur nobis patͣ peius mortem: ĩn
hac aũ tanqͣm nos pͥor dilexerit pat᷑.
ipse ꝓpt̃ nos filio non partens. ꝓ nob¬
eum tractidit ad mortem. S uideo
qͦd & antea pat̃ dilecit nos ñ solũ
antequam filius ꝓ nobis moreretur.
s antequã conderet munctum:
ipso testante apło qͥ ait. Sicut ele¬
git nos in ipso ante mundi cousti¬
tutionem. Nec fllius patre sͥ ñ par¬
cente ꝓ nobis uelut inuitus. ẽ. tra

Expanded text:
o Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, rtem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitu
Abbreviated transcription (Latin):
datus ẽ nobis. Tũmnc aũ. ẽdatus:
quando ẽ iħc resurrectione clarificatus.
lunc enim eum se missurum esse ꝓmi¬
sit &. nunt : qi tuc sicut de illo sc̃ptum
ẽ & ante p̃dictum. ascencat in altum
captiuauit captiuitatem. dedit do¬
na hominib. Hec cdona sunt nr̃a me¬
rita. quib ad summũ bonũ ĩ mortał

Expanded text:
datus est nobis . Tunc est autem datus, quando est Jesus resurrectione clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Haec dona sunt merita nostra, quibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
clicens. Si enim xp̃o cum infirmi
eẽmus adhuc uirta tempts ꝓ un¬
piis mortuus ẽ. Quos infirmos:
cosclem impios nũcupauit. Leue
aliqui uidet infirmitas. s aliqͥn
talis ẽ. ut impietas nominet᷑. Hisĩ
tamen infirmitas eẽt : medicum ne¬
cessarium non haberet. Qͥ ẽ. hebra¬
saluator. Quod uerbum latina lin¬
gua antta non habebat. d habere
poterat sicut potuit. quando uoluit.
hec aũ apłi sententia p̾ceclens. ubi
ait. adhuc cum infirmi cc̃mꝰ uirta
tempus. xp̃c ꝓ impiis moitinis est :
coheret his duab sequentil. quarũ
in una dirit. peccatores. in alia mi¬
micos di : tanquã in illis singulis
recddiderit singula. peccata qus.¬

Expanded text:
icens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraSalvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis re
Abbreviated transcription (Latin):
acddit & dicit. Si enim cum inimuci
eẽmus reconciliati sumus do ꝑ mortẽ
filii enus. multomag̃ reconciliati. salui
etimus in uita ipsius. Quos peccatores
dirit pͥus. hos posterius iimicos di
& quos pͥus iustificatos insanguine
xpĩ eos posterius reconciliatos ꝑ mor¬
tem filiĩ dĩ. & quos pͥus saluos abi¬
ra ꝑ ipsum: eos postea saluos in uita
ipsius. Nongͦ ante istam gram. quo¬
quo modo peccatores. s in tatibus
peccatis fiumus ut inimici cẽmꝰ
cłi. Suꝑius aũ idem apłs nos pecca

Expanded text:
inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem ap
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea moriturtus. S porñtia cdiabo¬
lum aeuicissit. criam ñ ab illo nͣ
posset occidi: quãuis maioris sit
potentie. etiam ipsam mortẽ uin¬
cere resirgendo. quam unare ui¬
camur in apisanguine: cum ꝑ
remissionem poratorũ etuimñt
de diaboli potestate. Hoc ad id ꝑtin&
qͦd a rp̃o iusticta chiabolus uincit᷑. ũ
potentia fx infirmitate qͥppe quam
suscepit incarne mortali. ñ ex ĩmorta¬
ii potentia crucifirus ẽ xp̃c de qua
tam̃ mairmitate ait apłs. qͦd insir¬

Expanded text:
postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vicamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad id pertinet, quod a Christo justitia diabolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus est Christus: de qua tamen infirmitate ait Apostolus, Quod infir
Abbreviated transcription (Latin):
U alium moctum possibilem deo
defuisse. cinius potestati cuncta equa¬
lit̃ subiacent .s sanandȩ nrẽ miseriȩ
cõuenientiorem alium moctũ ñ fu¬
isse. nec eẽ oportuisse. Qͥd enĩ tam ne¬
cessarium fuit ad erigendum spem
nrãm m̃tes ꝙ mortalium conctitioẽ
ipsius mortalitatis abiectas. ab im¬
maitalitatis desꝑatione liberanclas.
quam ut clemonstraref᷑ nobis quanti
nos penderet ds̃: quantũ ꝙ cliligeta:
Quid uͦ hiuus rei tanto isto incdicio
manifestius atq p̃clarius: quã ut
dĩfilius unmnutabilit bonus. inse
manens qͦd erat. & a nobis ꝓ nobis
accipiens qͦͦd ñ erat. p̾ter suȩ nature
detrimentum. ntm clignatꝰ in ire
consortium. pͥus sine ullo suo malo
merito mala nr̃a ꝑfẽrret. ac sic iam
creclentib quantũ nos ctiligat ds.
& qnͦ cdespabamus iam spantib. dona
uinos sira sine ullis bonis meritis
nrĩs indebita largitate conferret.

Expanded text:
 alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona sua sine ullis meritis nostris indebita largitate conferret?
Abbreviated transcription (Latin):
ic obsecro apłe. quaudo adhuc
incarne uiuens inuiis dmi am¬
bulabas. habebas peccatũ. ansiue pecc̃o
eras : Audiamus utrum se ipse sectucat:
Nonne legistis uͥ confĩteor dicens: non
enĩ qͦd uolo facio bonum s qͦł nolo ma¬
lum hoc ago: ⁊ hoc audiuimus. Iam
itaq illud uit̾rogamus. Quomͦ inui¬
is cdñi ambulabas. si malum qͦd no¬
lebas hoc agebas: cum psalmus sc̃s in¬
sonet cdicens ñ enĩ qͥ oꝑant᷑ iqͥtatem
inuiis eius ambulauerũt : Aucdi con¬
tiuuo respondentẽ: ꝑ sententiam cõ

Expanded text:
Dic, obsecro, Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas, habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, aNonne legistis ubi confiteor dicens. Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Et hoc audivimus: jam itaque illud interrogamus, Quomodo in viis Domini ambulabas, si malum quod nolebas hoc agebas; cum Psalmus sanctus insonet dicens, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» Audi continu
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑant᷑ peccatũ: ⁊tam̃ ñ sut sine pec¬
cato: qr iam non ipũ oꝑant᷑ illuct. s
qͦct habitat in eis peccatũ. hic dicit
aliqͥs. Quomͦ agebat qͦł nolebat ma¬
but in illo peccatum Utrumq enĩ
dirit: ⁊ uon quod uolo ago: ⁊ñ ego o¬
peror illud s qͦd habitat iuiue pecca¬
tum. Unde intelligere debeunis.
quaudo peccatũ qͦd habitat i uobis
oꝑatur in uobis. tũc nos id non oꝑari:
quancto nequaquã ei uoluntas nr̃a cõ¬
sentit. ⁊ tenet etiam corpons menbra
ne ohectiant des̃cderiis enis. Quid enĩ
oꝑatur peccatun nolentibꝰ nobis: nͥ
cepit icdem apłs uͥdicit. Nongͦ regn&¬

Expanded text:
operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat mabat in illo pdixit et non quod volo ago, et non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Unde intelligere debemus quando peccatum quod habitat in nobis operatur in nobis, tunc nos id non operari, quando nequaquam ei voluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra, ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi aecepit idem apostolus, ubi dicit: «Non e
Abbreviated transcription (Latin):
catum hec cdesideria: quili si obȩdimꝰ.
⁊ nos opamͣ: si aũ obtemꝑantes apłõ.
ñ eis obectimus. ñ illud nos opaniur.
nos. nec peccatũ. mali aliquid oꝑate¬
tur in nobis. Motum porro illiciti
desiderii. cui non ohectiendo ñ id nos
oꝑamur. ideo ⁊ nos agere cdicimur.
qm̃ ñ ẽ. nature uigor aliene s lan¬
guor .ẽ. nix̃. A quo languore. omĩmͦ
salui erimus: cum ⁊ antino ⁊ corpore
ĩmortales facti fuerunus. Languoris
huius ⁊ infirmitatis. uncde illicita
desicdĩa cõmouent᷑. qͦt peccatũ appel¬
lat apłs. uiuuersus reatus sacram̃to bap¬
tismatis .ẽ. solutus cumomĩbꝰ que illi
oheclientes fecimus. dirimus. cogitaui¬
mus. Nec nobis deinceps languor iste
obesset: si desideriis eius illicitis nullis
unquam obedientiã p̃beremus. siue
oꝑatione. siue locutione. siue tactia as¬
seusione: douec ipsa sanaret᷑. Si autẽ

Expanded text:
catum haec desideria, quibus si obedimus, et nos operamur. Si autem obtemperantes apostolo, non eis obedimus, non illud nos operamur,nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti deoperamur ideo nos agere dicimur, quoniam non est naturae vigor alienae, sed languor nostrae naturae. A quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. Languoris hujus et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod peccatum appellat Apostolus, universus reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deinceps languor iste obesset, si desideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam praeberemus, sive operatione, sive locutione, sive tacita assentione, donec etiam ipse sanaretur. Cum a
Abbreviated transcription (Latin):
sensit ambrooius. hoc etiam cde se¬
ipso dicit apłs : nec iustorum. ẽ. in hac
uita ad ꝑficieridum bonũ tanta lib̾tas
ꝓpͥe uoluntatis. q̃uanta erit uulla ui¬
ta nͥ non dicetur: non qͦd uolo ago.
Qũs qͥ ꝓficit recta iitentione.
ꝓticiens recetit ab onĩ peccato. ⁊ rauto
inde longinquiqr. quanto pleuitutimi

Expanded text:
sensit Ambrosius hoc etiam de seipso dicit Apostolus, nec justorum est in hac vita ad perficiendum bonum tanta libertas propriae voluntatis, quanta erit in illa vita, ubi non dicetur, non quod volo ago.qui proficit recta intentione proficiens, recedit ab omni peccato, et tanto inde longinquior, quanto plenitudini
Abbreviated transcription (Latin):
s in p̃putio. deputata ẽ abrahe fides
ad iusticiam : & signum accepit circũ¬
cisionis. signaculum usticiȩ fidei. qͦ
ẽ in p̃putio. ut deputet᷑ & illis ad ui¬
sticiam. ut sit pat᷑ circumcisionis his
qͥ ñ solum ex circũcisione sut̃: s & his
qͥ sequunt᷑ uestigia fidei. qͣ ẽ in p̃putio
patͥs nr̃i abraham. Non enim car¬
nalit̃ circumcise genti tantũmꝰ. factꝰ
ẽ pater. cui dictum ẽ. patrẽ multarͣ
isrł arbitret᷑ extraneum: illis enun
qͥ crediderũt ex uideis in quoꝵ nu¬
mero pͥncipalit᷑ apłos inuenimus.
in angulari lapide copulamur. Hĩc
ait dñs alio loco. Habeo alias oues
que ñ sũt ex hoc ouili. oporta me
& eas adducere. ut sit unus grex
& unꝰ pastar. Popłs gͦ xp̃ianus.¬

Expanded text:
Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et illas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» . Pop
Abbreviated transcription (Latin):
ut scdm grãm firma sit ꝓmissio omi
semini: ñ de nr̃e uoluntatis potesta¬
te. s de sua p̃destinatione ꝓmisit.
Pmisit enu qͦd ipse facturus fucrat
ñ qͦd homines. qr & cũ ipsi faciunt
homines bona quȩ ꝑtinent ad coleti¬
I dum dĩn. ipse facit ut illi faciant
quȩ p̃cipit: ñ illi faciũt ut ipse facati
qͥd ꝓmisit. Alioquin. ut dĩ ꝓmissa
cõpleant᷑. ñ in dĩ s in hominũ ẽ po¬
tistate: & qͦd a dño ꝓmissum ẽ. ab
& facere. Non ait p̃dicere. ñait p̃¬
scire. nã & aliena facta potens ẽ p̃di¬
cere atq p̾scire: d ait potens ẽ & fa¬
cere. ac ꝑ hoc facta ñ aliena. s sua ꝓ¬

Expanded text:
missio omni semini; non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit: promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod et facere. non ait: "praedicere" non ait: "praescire". nam et aliena facta potens est praedicere atque praescire; sedait:potensestetfacere, ac per hoc facta non aliena, sed sua