comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incruce pendens. uoluntate & pͣcepto patris carnẽ
humanã quã de uirgine scã maria suscepit iN
manꝰ hominũ dereliqͥt. & diuinitatẽ suã in manꝰ paeris cõ¬
m̃dauit᷑ dicens Pat̃. in manꝰ tuas cõm̃do sp̃m meũ uia ma¬
pia moriturũ corpꝰ peꝑit. a s̃ aut̃ immortalis immortalẽ
filnĩ genuit. Ergonors xpĩ ñ diminutio ÷ diuinitatis. sed
depositio corporis Sic̃ enĩ generatio ex uirgine ñ fuit cor¬
ruptio dealitatis ipsius sed susceptio corporis: ita & it
morte ipsius ñ fuit passio & defectio dealitatis ipsius. s
separatio carnis ipsuis. Sicuti enĩ qͥ indum̃tũ conscindit.
induto facit in uiriã: ita & qͥ carnẽ ipsius crucifixert᷑.
diuinitati ipsius contumeliã intulerunt. Ecce in quib
uerbis suis omĩno manifestant. negare se qͦd adunitatẽ
& diuinitatẽ tantũmͦ confiteri. Quando quidẽ cũ pende¬
ret in ligno. illud ubi ait. in manꝰ tuas cõmendo sp̃m meũ.

Expanded text:
in cruce pendens, voluntate et praecepto Patris carnem humanam, quam de sancta virgine Maria suscepit, in manus hominum dereliquit, et divinitatem suam in manus Patris commendavit, dicens: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quia Maria moriturum corpus peperit, Deus autem immortalis immortalem Filium genuit. Ergo mors Christi non diminutio est divinitatis, sed depositio corporis. Sicuti enim generatio ejus ex virgine non fuit corruptio dealitatis ipsius, sed susceptio corporis; ita et in morte ejus non fuit passio et defectio dealitatis ipsius, sed separatio carnis ejus. Sicuti enim qui indumentum induto facit injuriam; ita et qui carnem ipsius crucifixerunt, divinitati ipsius contumeliam intulerunt. Ecce in quibus verbis suis omnino manifestant negare se, quod ad unitatem et divinitatem tantummodo confiteri. Quandoquidem cum penderet in ligno, illud ubi ait, Pater, in manus tuas commendo spiritum meum,
Abbreviated transcription (Latin):
gerebat : qr de cȩlo descenderat. Hoc ÷ ñ tantũ homo.
uerũ etiã ds̃ erat. Unã quippe ostendit. ẽẽ. ꝑsonã in
utraq natura. hoc ÷ dĩ & hominis. Ne si duas facit.
quat̾nitas incipiat ẽẽ. ñ trinitas Qm̃ itaq gemina quidẽ sub¬
stantia seduna ꝑ sona est: ꝓptẽa qͦd dictũ est descendi de celo
refert᷑ addi excellentiã. Qđ uͦ ad iunctũ est. ñ ut faciã uo¬
luntatẽ meã: ꝓpt̾ adã qͥ fecit suã. refert᷑ ad hominis oboe
cia in illo quȩ contraria est inohoedientiȩ pͥmi hominis.
seđm id qͦd homo est cõmendat᷑. Inde aitapłs. Sic̃ enĩ ꝑ
in oboedientiã uniꝰ hominis. peccatores constituti sunt
multi: ita &e ꝑ oboedientiã uniꝰ hominis iusti consticuent᷑¬

Expanded text:
gerebat, quia de coelo descenderat; hoc est, non tantum homo, gerebat, quia de coelo descenderat; hoc est, non tantum homo, verum etiam Deus erat. Unam quippe ostendit esse personam in utraque natura, hoc est, Dei et hominis, ne si duas faciat, quaternitas incipiat esse, non trinitas. Quoniam itaque gemina quidem substantia, sed una persona est, propterea quod dictum est, Descendi de coelo, refertur ad Dei excellentiam; quod vero adjunctum est, non ut faciam voluntatem meam, propter Adam qui fecit suam, refertur ad hominis obedin obedientia in illo quae contraria est inobedientiae primi hominis, secundum id quod homo est commendatur. Unde ait Apostolus: Sicut enim per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi
Abbreviated transcription (Latin):
qr illa dr̃ uoluntas nr̃a quando ita scriptura loquit᷑.
quȩ intelligit᷑. ẽẽ. ꝓpria contra uoluntatẽ dĩ : Hanc
habuit adã ut in illo morerem᷑. Hanc ñ habuit xp̃c.
ut in illo uiueremꝰ. De natura qͥppe humana hoc recte
dici potest. in qua excitit ꝑ in oboedientiã uoluntas ꝓpͥa.
quȩ dĩ uoluntati esset aduersa Cȩterũ qͦd attinet ad diui¬
nitatẽ filii. una eadẽq uoluntas est patris & filii. Nec potest
ullomꝰ. ẽẽ. diuersa. ubi est natura trinitatis immutabił
uniuersa. Ut aut̃ mediator dĩ & hominũ homo xp̃c iħc.¬
ñ faceret ꝓpriã quȩ dõ aduersa est uoluntatẽ: ñ erat
tantũ homo. sed ds̃ & homo. ꝑquã mirabilẽ singularẽꝙ
grãm. humana in illo sine peccato ullo posset. ẽe. natura
Ppt̃ hoc gͦ ait. Descendi de cęlo ñ ut faciã uoluntatẽ meã
sed uoluntatẽ eiꝰ qͥ mi sit me. Ut ea causa esset tantȩ oboe¬
dientiȩ. quȩ omĩno sine ullo peccato esset hominis quẽ

Expanded text:
r voluntas, nostra, quando Scriptura ita loquitur, quae intelligitur esse propria contra voluntatem Dei? Hanc habuit Adam, ut in illo moreremur: hanc non habuit Christus, ut in illo viveremus. De natura quippe humana hoc recte dici potest, in qua exstitit per inobedientiam voluntas propria, quae Dei voluntati esset adversa. Caeterum quod attinet ad divinitatem Filii, una eademque voluntas est Patris et Filii: nec potest ullo modo esse diversa, ubi est natura Trinitatis immutabilis universa. Ut autem Mediator Dei et hominum homo Chrin faceret propriam, quae Deo adversa est, voluntatem, non erat tantum homo, sed Deus et homo: per quam mirabilem singularemque gratiam humana in illo sine peccato ullo posset esse natura. Propter hoc ergo ait, Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit: ut ea causa esset tantae obedientiae, quae omnino sine ullo peccato esset hominis quem
Abbreviated transcription (Latin):
statẽ habeo ponendi animã meã. Maiorẽ hac caritatẽ
nemohabet. quã ut animã stiã ponat ꝓ amicis suis Et qđ
rarũ testimoni is ñ resistant. Fateant᷑q xp̃m. ñ tantũ
uinȩ scilicet & humanȩ: ut ipse humana ex anima constet¬
& carne. Aut si eo mouent᷑ qđ scriptũ est. uerbũ caro factũ
.ẽ nec illic anima nominata est: intelligant carnẽ ꝓhomine
positã a parte totũ significante locutionis mͦ. sicuti est add
te omĩs caro ueniet. Itẽ. Exoꝑib legis ñ iustificabit᷑ omĩs
caro. Qđ aꝑtiꝰ alio loco dix̃ Ex lege nemo iustificabit᷑ Itẽq¬

Expanded text:
statem habeo ponendi animam meam ; Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis : et qrarum testimoniis non resistant, fateanturque Christum, non vinae scilicet et humanae, ut ipsa humana ex anima constet et carne. Aut si eo moventur quod scriptum est, Verbum caro factum est ; nec illic anima nominata est: intelligant carnem pro homine positam, a parte totum significante locutionis modo; sicuti est, Ad te omnis caro veniet : item, Ex operibus Legis non justificabitur omnis caro . Quod apertius alio loco dix
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ aut̃ crucis: rectissime respondet᷑: Ille qui cum
in forma dĩ esset: ñ rapinã arbitratꝰ est esse ȩqualis dõ
Ergo & ista humanitas. illiꝰ diuinitatis nom̃ accepit. Ap¬
paret tam̃. idẽ ipse xp̃c geminȩ gigas substantiȩ. scđ m
quid oboediens. scđm quid ȩqualis dõ. Scđ̾m quid filiꝰ¬

Expanded text:
sime respondetur, Ille qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Ergo et ista humanitas illius divinitatis nomen accepit. Apparet tamen idem ipse Christus, geminae gigas substantiae, secundum quid obediens, secundum quid aequalis Deo; s
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ. & habitu inuentꝰ ut homo. Humiliauit semet ipsũ
factꝰ oboediens usq ad mortẽ: mortẽ aut̃ crucis. Cũ gͦ
xp̃i nom̃ exeo illi sit qͦd scriptũ est in ꝓpħia. unxit teds̃ds̃
tuus oleo exultationis prȩ participib tuis. unde ad id qͦd
homo factꝰ est ꝑtinet. id est qͦd formã serui accipiens habitu
ẽ. inuentꝰ ut homo. qui utiq habitꝰ coepit extẽpore: de ipso
illo forma serui esset accepta : nondũ erat filiꝰ hominis sed fi¬
liꝰdĩ Cui patris ȩqualitas rapina ñ erat sed natura. Non
enĩ erat usur pando elatꝰ. sed hoc erat natꝰ. & idõ ueritas.

Expanded text:
t homo: humiliavit se ipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Cum ergo Christi nomen ex eo illi sit quod scriptum est in prophetia, Unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis prae participibus tuis ; unde ad id quod homo factus est pertinet id quod formam servi accipiens habitu est inventus ut homo, qui utique habitus coepit ex tempore: de ipso illo forma servi esset accepta, nondum erat Filius hominis, sed Filius Dei, cui Patris aequalitas rapina non erat, sed natura. Non enim erat usurpando elatus, sed hoc erat natus, et ideo veritas.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ eiꝰ qͥ me misit. Ipse & uoluntate patris .xxx. annoꝵ
baptizatꝰ. uoce & testimonio patris manifestatꝰ. uoluutate
& p̾cepto patris euangłiũ regni cȩlorũ p̾dicauit. sicut
ipse ait. & aliis ciuitatib oportet me euangłiũ p̃dicare.
passionẽ & mortẽ ꝓꝑauit. sicut ipse ait. Pat̾. transeat
calix iste a me. Nontam̃ qđ ego uolo. sed qđ tu uis Et¬
apło asserente & dicente Oboediens in qͥt factꝰ patri
usꝙ ad mortẽ mortẽ aut̃ crucis. His testimoni is
scãrũ scripturarũ quid ꝑsuadere conant᷑. nͥ ꝓpterea
patris & filii diuersa s. e̾e. naturas. qr oboediens patri
ostendit᷑ filius: Qđ tam̃ de hominib ñ utiq dicerent
Neq enĩ si homo filiꝰ homini patri suo sit oboediens :
idõ amboꝵ diuersa natura est. Quanquã & hoc ipsũ¬

Expanded text:
voluntatem ejus qui me misit » . Ipse et voluntate Patris triginta annorum voluntatem ejus qui me misit » . Ipse et voluntate Patris triginta annorum baptizatus, voce et testimonio Patris manifestatus , voluntate et praecepto Patris Evangelium regni coelorum praedicabat, sicut ipse ait: Et aliis civitatibus oportet me Evangelium praedicare; passionem et mortem properavit, sicut ipse ait: Pater, transeat calix iste a me; non tamen quod ego volo, sed qolo asserente et dicente: « Obediens, » inquit, « factus Patri usque ad mortem, mortem autem crucis » . His testimoniis sanctarum Scripturarum quid persuadere conantur, nisi propterea Patris et Filii diversas esse naturas, quia obediens Patri ostenditur Filius? Quod tamen de hominibus non utique dicerent: neque enim si homo filius homini patri suo sit obediens, ideo amborum diversa natura est. CAPUT VII. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. qr huma¬
nã carnẽ sine humana anima xp̃c assũp serit. Quȩ
ꝓpria heresis apollinaristarũ est. Sed etiã istos id÷ arrianos.
ineos disputationib ñ solũ trinitatis diuersas. ẽs. naturas.
secdeti ã hoc sentire dephendimꝰ qͦd animã ñ habeat xp̃c hu
mana. Uerũ id in huiꝰ disputationis consequentib. euidentiᷤ
apparebit Hunc adhȩc eorũ uerba quȩ ꝓposuimꝰ hoc respon¬
demꝰ. ut recolant in epła quȩ ad hebreos est dexp̃o. ẽẽ intel¬
lectũ qͥd scriptũ est. Minorasti eũ paulo minꝰ abangłis
Et uideant ñ addiuersitatẽ & in ȩqualitatẽ naturȩ patris
& filii ualere qͦd dix̃. pat̾ maior me est: sed ad illud
potiꝰ. qͦd in forma serui ꝓpt̾ infqrmitatẽ in qua pati &
natũ ex muliere. Ipse qͥ uoluntate patris carnẽ suscepit: ipse
& uoluntate & prȩcepto ipsius in corpore conuersatꝰ est. sic̃
ipse ait. Descendi de cęlo. ñ ut faciã uoluntatẽ meã. sed

Expanded text:
intelligi, quod humanam carnem sine humana anima Christus assumpserit. Quae propria haeresis Apollinaristarum est: sed etiam istos, id est, Arianos, in eorum disputationibus, non solum Trinitatis diversas esse naturas, sed etiam hoc sentire deprehendimus, quod animam non habeat Christus humanam Verum id in hujus disputationis consequentibus evidentius apparebit. Nunc ad haec eorum verba quae proposuimus hoc respondemus, ut recolant in Epistola quae ad Hebraeos est, de Christo esse intellectum quod scriptum est, Minorasti eum paulo minus ab Angelis : et videant non ad diversitatem et inaequalitatem naturae Patris et Filii valere quod dixit, Pater major me est ; sed ad illud potius quod in forma servi propter infirmitatem, in qua pati et lium suum natum ex muliere » . Ipse qui voluntate Patris carnem suscepit, ipse et voluntate et praecepto ipsius in corpore conversatus est, sicut ipse ait: « Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
patri coȩt̾nꝰ. sed innaturȩ humanȩ sit infirmitate ꝑpessꝰ.
Iam filiũ hominis descendisse decęlo. ipsũ dixisse sic legimꝰ.
Nemo ascendit in cęlũ nisi qͥ de cęlo descendit. filiꝰ hominis
qui est incęlo Unigenitũ uͦ filiũ dĩ crucifixũ & sepultũ.
stantẽ diuina scilicet atq humana. ut quȩlibet earũ
uocabulũ etiã alteri imꝑtiat. & diuina humanȩ. & hu¬

Expanded text:
 sed in naturae humanae sit infirmitate perpessus. Nam Filium hominis descendisse de coelo, ipsum dixisse sic legimus: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo . Unigenitum vero Filium Dei crucifixum et sepultum, stantem, divina scilicet atque humana, ut quaelibet earum vocabulum etiam alteri impertiat, et di
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis. Solus pat̾ ñ legit᷑ missus. qm̃ solus ñ habet
auctorẽ a quo genitꝰ sit uł a quo ꝓcedat. & idõ ñ ꝓpt̾¬
naturȩ diuersitatẽ quȩ intrinitate nulla est. sed ꝓpt̾
ipsã auctoritatẽ solus pat̾ ñ dr̃ missus. Non enĩ splendor
aut feruor ignẽ sed ignis mittit siue splendorẽ siue feruorẽ
Quãuis hȩc longe sint dissimilia Nec inuenit᷑ aliqͥd uł in
sp̃ualib uł incorporalib creaturis. qͦd ei trinitati quȩ
sp̃ualib & rationabilib gradib. ꝓpt̾ qualitatẽ & fragi¬
litatẽ corporis paulominus abangłis inferior. minoratꝰ
dñs ibs honorans facturã suã dignatꝰ ÷ humanã carnẽ
susciꝑe. & ostendere quia ñ ÷ homo uilis s p̃ciosus. sic̃
scriptũ est. Magnꝰ homo. & p̾ciosus uir. Et idõsolũ

Expanded text:
Trinitatis. Solus Pater non legitur missus, quoniam solus non habet Trinitatis. Solus Pater non legitur missus, quoniam solus non habet auctorem a quo genitus sit, vel a quo procedat. Et ideo non pnaturae diversitatem, quae in Trinitate nulla est, sed propter ipsam auctoritatem solus Pater non dicitur missus. Non enim splendor aut fervor ignem; sed ignis mittit, sive splendorem, sive fervorem. Quamvis haec longe sint dissimilia; nec inveniatur aliquid vel in spiritualibus vel in corporalibus creaturis, quod ei Trinitati, quae spiritualibus et rationalibus gradibus, propter qualitatem et fragilitatem corporis, paulo minus ab Angelis inferior minoratus raret, Dominus Jesus honorans facturam suam, dignatus est humanam carnem suscipere; et ostendit quia non est homo vilis, sed pretiosus, sicut scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nec capi ullius cogitatione possit: quomͦ hinc osten¬
dant filiũ alterius atq inferioris essentiȩ ñ inueniunt.
quandoquidẽ nec homo missus abhomine. diuer sã natu
potest intelligi: ut eo ipso a patre filius missus ẽẽ. dicat᷑. qͦd
filiꝰ hominib apparuit incarne ñ pat̃. Quis enĩ mittit᷑
illo ubi est : Ubi aut̃ ñ ÷ sapientia dĩ qͦd ÷ xp̃c. de qua¬
legit᷑. attingita fine usq ad finẽ fortit̃. & disponit om̃ia
suauit᷑ : Cũ gͦ ubiq sit etiã filius. qͦ mittendus erat ubi
ñ erat. nͥ apparendo sic̃ apparebat: Quanquã & sp̃m
rã ñ assũpsit humanã. Nec a solo filio missus est sic̃ scriptũ
est. cũ ego iero mittã illũ ad uos: sed a patre quoq sicut
scriptũ est. Quẽ mittet pat̾ in nomine meo. Ubi ostendit᷑.
qͦd nec pat̾ sine filio. nec filiꝰ sine patre misit spm scm. s
eũ parit̾ ambo miserunt. Inseparabilia quippe sunt oꝑa

Expanded text:
sit, nec capi ullius cogitatione possit, quomodo hinc ostensit, nec capi ullius cogitatione possit, quomodo hinc ostendant Filium alterius atque inferioris essentiae, non inveniunt; quandoquidem nec homo missus ab homine, diversam naturtiam hoc potest intelligi, ut eo ipso a Patre Filius missus esse dicatur, quod Filius hominibus apparuit in carne, non Pater. Quis enim mittitur illo ubi est? Ubi autem non est Sapientia Dei, quod est Christurtiter, et disponit omnia suaviter ? Cum ergo ubique sit etiam Filius, quo mittendus fuerat ubi non erat, nisi apparendo sicut non apparebat? Quanquam et Spirram non assumpsit humanam. Nec a solo Filio missus est, sicut scriptum est, Cum ego iero, mittam illum ad vos ; sed a Patre quoque, sicut scriptum est, Quem mittet Pater in nomine meo . Ubi ostenditur quod nec Pater sine Filio, nec Filius sine Patre misit Spiritum sanctum, sed eum pariter ambo miserunt. Inseparabilia quippe sunt opera
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ñ sũ solus qm̃ pat̾ mecũ est: Sed quomodolibet mis¬
sũ intelligant: nunquid idõ diuersa natura est. qr pat
mictit & mittit᷑ filius: Nisi forte potest homo pat̾ init¬
tere hominẽ filiũ uniꝰ eiꝰdẽq substantiȩ & ñ potest ds̃. cũ
homo missus abhomine mittente separet᷑. qđ ds̃ ñ potest :
Sed ignis mittit splendore᷑ suũ. nec potest splendoi iissꝰ
separari abigne mittente. Quãuis & ista qr ereatura est
uisibilis. ñ omĩ ex parte huic rei sit cõparabilis. Cũ
enĩ splendorẽ mittit ignis : longuis ꝑuenit splendor quo
ignis ñ ꝑuenit. Unde splendor abigne qui est inlucerna
missus si loqui posset. ñ utiq posset uerũ dicere in pari¬
ete quo sine lucernȩ igne ꝑuenit Ignis qui me misit
mecũ est. Potuit aut̃ missus a patre filiꝰ dicere. Pat̾ me¬
cũ est. Cũ gͥ hȩc a patre missio filii ꝓrsus in effabilis

Expanded text:
ait: Non sum solus, quoniam Pater mecum est . Sed quomodo libet misait: Non sum solus, quoniam Pater mecum est . Sed quomodo libet missum intelligant, numquid ideo diversa natura est, quia Pater mittit et mittitur Filius? Nisi forte potest homo pater mittere hominem filium unius ejusdemque substantiae, et non potest Deus: cum homo missus ab homine mittente separetur, quod Deus non potest. Sed ignis mitit splendorem suum, nec potest splendor missus separari ab igne mittente: quamvis et ista quia creatura est visibilis, non omni ex parte huic rei sit comparabilis. Cum enim splendorem mittit ignis, longius pervenit splendor, quo ignis non pervenit. Unde splendor ab igne qui est in lucerna missus, si loqui posset, non utique posset verum dicere in pariete, quo sine lucernae igne pervenit, Ignis qui me misit mecum est: potuit autem missus a Patre Filius dicere, Pater mecum est. Cum igitur haec a Patre missio Filii prorsus ineffabilis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate patris descendit de cȩlo & uenit inhunc
mundũ. sic̃ ipse ait. Nec enĩ a me ipso ueni. sed ille me
misit. Uellẽ istiut dicerent. utrũ duos c̃stituant creatores
đ s ñ audent. unꝰ est enĩ. qñ exipso. & ꝑipsũ & inipso st̃¬
qͥd ÷ qđ dicunt iubente patre omĩa creasse filiũ. tanquã pat̃
ñcreauerit. sed ꝑ filiũ creari iusserit: Cogitent qui car nalit᷑
sapiunt. quib aliis uerbis iusserit pat̾ unico uerbo formant
enĩ sibi in phantasmate cordis sui quasi duos aliqͦs. & si uixta
inuicẽ in suis tam̃ locis constitutos. unũ iubentẽ. alterũ obtẽ¬
ꝑantẽ. Nec intelligunt ipsã iussionẽ patris ut fierent om̃ia.
ñ eẽ nisi uerbũ patris ꝑ qd̃ facta sunt om̃ia Qđ aut̃ miserit
pat̾ filiũ: negari ñ potest. Sed considerent si possunt.
qͦmꝰ eũ mi serit cũ quo ipse uenit. An ille mentitꝰ est qui

Expanded text:
voluntate Patris descendit de coelo, et venit in hunc voluntate Patris descendit de coelo, et venit in hunc mundum sicut ipse ait: « Nec enim a me ipso veni, sed ille me misit » . Vellem isti ut dicerent, utrum duos constituant creatores. Quod si non audent: unus est enim; quoniam ex ipso, et per ipsquod dicunt, jubente Patre creasse omnia Filium, tanquam Pater non creaverit, sed a Filio creari jusserit? Cogitent qui carnaliter sapiunt, quibus aliis verbis jusserit Pater unico Verbo. Formant enim sibi in phantasmate cordis sui quasi duos aliquos, etsi juxta invicem, in suis tamen locis constitutos, unum jubentem, alterum obtemperantem. Nec intelligunt ipsam jussionem Patris ut fierent omnia, non esse nisi Verbum Patris per quod facta sunt omnia. Quod autem miserit Pater Filium, negari non potest. Sed considerent, si possunt, quomodo eum miserit, cum quo ipse venit. An ille mentitus est qui
Abbreviated transcription (Latin):
indicat unã & eandẽ patris filiiq naturã. Neq enĩ homo.
pecus. auis. piscis. possunt eiꝰdẽ naturȩ gignere filios. & ds̃
ñ potuit. Si aut̃ tanto impietatis abrupto audebunt ire
prȩcipites. ut dicant. & unigenitũ filiũ apatre ex nichilo
constitutũ: quȩ rant ꝑ quẽ factꝰ sit a patre exnichilo filius
Non enĩ ꝑ se ipsũ fieri potuit. tanquã iã esset ante quã fie¬
r&. ut esset ipse ꝑquẽ fieret idẽ ipse. Ꝙ quid opus erat.
eũ fieri qui iã erat: Aut qͦmͦ fiebat ut esset. qui iã erat
ante quã fieret: Porro si ꝑ aliquẽ aliũ apatre factus est.
quis ÷ ipse alius. cũ omĩa ꝑ ipsũ facta sint : Si aut̃ a
patre ꝑneminẽ factus est. quomͦ ꝑ neminẽ aliquid a
om̃iũ futurorũ ds̃ & dñs. rex & creator erat constitutꝰ. &
om̃iũ futurorũ innatura habens prȩscientiã. & in faci¬
endo in om̃ib expectans patris sui iussionẽ: Ipse

Expanded text:
indicat unam et eamdem Patris Filiique naturam. Neque enim homo, indicat unam et eamdem Patris Filiique naturam. Neque enim homo, pecus, avis, piscis, possunt ejusdem naturae gignere filios, et Deus non potuit. Si autem tanto impietatis abrupto audebunt ire praecipites, ut dicant et unigenitum Filium a Patre ex nihilo constitutum; quaerant per quem factus sit a Patre ex nihilo Filius. Non enim per seipsum fieri potuit, tanquam jam esset antequam fieret, ut esset ipse per quem fieret idem ipse. Et quid opus erat eum fieri qui jam erat? aut quomodo fiebat ut esset, qui jam erat antequam fieret? Porro, si per quem alium a Patre factus est, quis est ipse alius, cum omnia per ipsum facta sint? Si autem a Patre per neminem factus est; quomodo per neminem aliquid a omnium futurorum Deus et Dominus, rex et creator erat constitutus, et omnium futurorum in natura habens praescientiam, et in faciendo in omnibus exspectans Patris jussionem; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ uoluntas patris. qua eũ constitutũ uolunt. & argu¬
m̃tatio eorũ talis. ẽẽ. solet. Int̾rogant enĩ. utrũ patꝰ
filiũ uolens an nolens genuerit. Ut si responsũ fuerit
qͦd uolens genuerit: dicant. Prior est gͦ uoluntas patris. Qł
aut̃ nolens genuerit. qͥs potest dicere: Sed ut nouerint
quã inania loquant᷑: etiã ipsi int̾rogandi sunt. utrũ ds̃
pat̾ uolens an nolens sit ds̃ Non enĩ audebunt dicere.
nolle. ẽẽ. dm̃. Sigͦ responderint qͦd uolens sit d̃s: eom illis
inferenda est uanitas sua. qͣ dici potest prior illo. e̾ẽ. u olun
& prȩcepto patris. cȩlestia & t̾restria. uisibilia & inuisi¬
bilia. corpora & sp̃s. ex nullis extantib ut essent sua uir¬
tute fecisse. Ubi abeis quęrimꝰ. utrũ & ipse a patre ex
nullis extantib factꝰ sit. hoc est ex nichilo. Qđ si dicere ñ
audebunt : gͦ ds̃ est de dõ. ñ exnichilo factꝰ adõ. Quȩ res.

Expanded text:
atur voluntas Patris, qua eum constitutum volunt. Et arguatur voluntas Patris, qua eum constitutum volunt. Et argumentatio eorum talis esse solet: interrogant enim utrum Pater Filium volens an nolens genuerit; ut si responsum fuerit d volens genuerit, dicant, Prior est ergo voluntas Patris. Quod autem nolens genuerit, quis potest dicere? Sed ut noverint quam inania loquantur, etiam ipsi interrogandi sunt, utrum Deus Pater volens an nolens sit Deus. Non enim audebunt eum dicere, nolle se esse Deum. Si ergo responderint quod volens sit Deus, eo modo illis inferenda est vanitas sua, qua dici potest prior illo esse voluntas et praecepto Patris, coelestia et terrestria, visibilia et invisibilia, corpora et spiritus, ex nullis exstantibus, ut essent, sua virtute fecisse. Ubi ab eis quaerimus, utrum et ipse a Patre ex nullis exstantibus factus sit, hoc est, ex nihilo. Quod si dicere non audebunt; ergo Deus est de Deo, non ex nihilo factus a Deo. Quae res
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscant unũ uerũ dm̃. Quia & de xp̃o dictũ est a ioħe
uoluntate dĩ & patris sui ante om̃ia scła constitutũ:
cogunt᷑ confiteri filiũ patri esse coȩ̨t̾nũ Si enĩ aliquan¬
do pat̾ sine filio fuit: erat ante filtũ aliqͦd tẽpus. quopat̃
sine illo solus fuit. Ꝙ qͦmͦ erat ante om̃ia scła filiꝰ. ante quẽ
fuit tẽpus quo sine illo erat pat̾: Porro si ante omĩa t᷑pra
filius erat. ñ enĩ alit̾ intelligendũ est. in principio erat
uerbũ. & omĩa ꝑ ipsũ facta sunt. qr & tẽpus sine aliquib
creaturȩ motib ñ potest esse. & idõ ꝑ illũ facta confite mͣ᷑
& tẽpora. ꝑ quẽ facta sunt omia: ꝓculdubio coȩt̾nus :
patri filius. Sed uoluntate patris dicunt constitutũ.
nolentes dicere dm̃ dõ ȩqualẽ genitũ atq coȩt̾num.
Nusquã aut̃ legunt. uoluntate patris filiũ ante omĩa scła
constitutũ. Sed hoc ꝓpt̾ea dicunt: ut prior illo uide¬

Expanded text:
dictum est a Joanne voluntate Dei et Patris sui ante omnia saecula constitutum, coguntur confiteri Filium Patri esse coaeternum. Si enim aliquando Pater sine Filio fuit, erat ante Filium aliquod tempus, quo Pater sine illo solus fuit. Et quomodo erat ante omnia saecula Filius, ante quem fuit tempus quo sine illo erat Pater? Porro, si ante rat non enim aliter intelligendum est, In principio erat Verbum; et, Omnia per ipsum facta sunt ; quia et tempus sine aliquibus creaturae motibus non potest esse, et ideo per illum facta confitemur et tempora, per quem facta sunt omnia, procul dubio coaeternus est Patri Filius. Sed voluntate Patris dicunt constitutum, nolentes dicere Deum de Deo aequalem, genitum atque coaeternum. Nusquam autem legunt voluntate Patris Filium ante omnia saecula constitutum. Sed hoc propterea dicunt, ut prior illo vide
Abbreviated transcription (Latin):
peccauer̃. faciendo uoluntatẽ suã ñ eiꝰ a qͦ factus est: uniu̾sũ
genꝰ humanũ ꝓpagine uiciata culpȩ & poenȩ fecit obnoxiũ
Unde a contrario ꝑquẽ liberandi fueramꝰ ñ fecit uoluntatẽ
suã. sed eiꝰ aquomissus est. Ita qͥppe hoc loco dr̃ uoluntas
sua. ut intelligat᷑. ee̾. ꝓpria contra uoluntatẽ dĩ Neq
enĩ cũ oboedimꝰ dõ. eaq oboedientia dicim᷑ eiꝰ face re¬

Expanded text:
faciendo voluntatem suam, non ejus a quo factus est, universum genus humanum propagine vitiata culpae et poenae fecit obnoxium. Unde a contrario, per quem liberandi fueramus, non fecit voluntatem suam, sed ejus a quo missus est. Ita quippe hoc loco dicitur voluntas sua, ut intelligatur esse propria contra voluntatem Dei. Neque enim cum obedimus Deo, eaque obedientia dicimur e
Abbreviated transcription (Latin):
das in diuina religione nunquã om̃ino. ẽẽ. menti¬
endũ. latentes uͦ sic᷑ nec adulteros ꝑ adulteria. nec
homicidas ꝑ homicidia. nec maleficosꝑ maleficia:
ita nec mendaces ꝑ m̃dacia. nec blasphemos ꝑblas¬
phemias. e̾ẽ. querendos. scđm ea quȩ tã multa in
hoc uolumine disputauimꝰ : ut uix ad eiꝰ t̾minũ
quem loco isto fiximus. ueniremu s

Expanded text:
das in diuina religione numquam omnino esse mentidas in diuina religione numquam omnino esse mentiendum; latentes uero sicut nec adulteros per adulteria nec homicidas per homicidia nec maleficos per maleficia, ita nec mendaces per mendacia nec blasphemos per blasphemias esse quaerendos secundum ea, quae tam multa in hoc uolumine disputauimus, ut uix ad eius terminum, quem loco isto fiximus, ueniremus
Abbreviated transcription (Latin):
tare adulteriuĩ. tumere posse ꝑiuriũ. Quia & reuera
nnulle inpudicȩ quȩ ñ timuer̃ illicito concubitu ur¬
ros fallere: eisdẽ uiris quos fefellerant. amuer Am
testẽ fallacit᷑ adhibere. Quid g̃ causȩ est ut horabi
castus ee religiosus homini bapticando nolit adulte¬
rio subuenire & ꝑiurio uelit. qͦd solent & adaltere
formidare  Porro si nefas est hoc agere peierando.
quanto potiꝰ blasphȩmando: Absit gͦ ut xp̃ian nega
dat inuentũ Sic gͦ librũ cui nom̃ est libra. te
oportet refellere atq destruere: ut caput illud quo
dogmatieant occultandȩ religionis causa. ẽẽ. m̃tien¬
dũ priꝰ eẽ. noueris amputandũ. ita ut illa testimo¬
nia quib scõs libros m̃daciis suis patronos adhibere
moliuntur: partim ñ. ẽe̾. m̃dacia. partim etiã quę
sunt . ñ. e̾e̾. imitanda de monstres. Et si tantũ sibi
imꝓbat ueritas: tam̃ ut in concusse teneas & defen¬

Expanded text:
trare adulterium, timere posse periurium, quia et reuera trare adulterium, timere posse periurium, quia et reuera nonnullae inpudicae, quae non timuerunt inlicito concubitu uiros fallere, eisdem. uiris, quos fefellerant, timuerunt deum testem fallaciter adhibere. quid igitur causae est. ut homo castus et religiosus homini baptizando nolit adulterio subuenire et periurio uelit, quod solent et adulteri formidare? porro, si nefas est hoc agere peierando, quanto potius blasphemando! absit ergo, ut christiandat inuentum. sic ergo librum, cui nomen est Libra, te oportet refellere atque destruere, ut caput illud, quo dogmatizant occultandae religionis causa esse mentiendum, prius esse noueris amputandum, ita ut illa testimonia, quibus sanctos libros mendaciis suis patronos adhibere moliuntur, partim non esse mendacia, partim etiam quae sunt, non esse imitanda demonstres et, si tantum sibi quod inprobat ueritas, tamen ut inconcusse teneas et defen
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. quanuis scđ̾m id qͦd renati sumꝰ. si bene ambulamꝰ de
die indiẽ renouam᷑ interiꝰ. Cũ uͦ corruptibile hoc in¬
duerit incorruptionẽ: uita totũ absorbebit. & nullus
mortis aculeus remanebit. Aculeus aut̃ mortis est
peccatũ. Aut gͦ cauenda m̃dacia recte agendo : aut confi¬
tenda sunt poenitendo: ñ aut̃ cũ abundent infelicit̃
uiuendo : augenda sunt & docendo Sed eligat qͥ hoc
putat: unde subueniat ꝑiclitanti homini ad quamlib&e
salutẽ qualiacunq m̃dacia. dũtam̃ & apud tales obtine¬
amꝰ. nulla causa nos ad peierandũ & blasphemandũ
oportere ꝑduci. Ista saltẽ scelera uł ampliora stupris
uł certe non minora iudicemꝰ. Nanq cogitandũ est.
sepissime homines de quarũ ad ulterio suspicant᷑. ad
uisiurandũ ꝓuocare coniuges suas. Ed utiꝙ no:
facerent: nisi credeient etiã illas quȩ ñ timuer̃ ꝑpe¬

Expanded text:
mus: quamvis secundum id quod renati sumus, si bene ambulamus, de mus: quamvis secundum id quod renati sumus, si bene ambulamus, de die in diem renovamur interius . Cum vero et corruptibile hoc induerit incorruptionem, uita totum absorbebit, et nullus mortis aculeus remanebit; aculeus autem mortis est peccatum. Aut ergo cauenda mendacia recte agendo aut confitenda sunt paenitendo; non autem, cum abundent infeliciter uiuendo, augenda sunt et docendo. sed eligat qui hoc putat, unde subueniat periclitanti homini, ad quamlibet salutem qualiacumque mendacia, dum tamen et apud tales obtineamus nulla causa nos ad peierandum et blasphemandum oportere perduci. ista saltem scelera uel ampliora stupris uel certe non minora iudicemus. namque cogitandum est saepissime homines, de quorum adulterio suspicantur, ad iusiurandum prouocare coniuges suas: quod utique non facerent, nisi crederent etiam illas, quae non timuerunt perpe
Abbreviated transcription (Latin):
prũ transire cogaturꝰ. Et pat̾ exaudit orantem. ut
ualeat sine m̃dacio subuenire : cui uult pat̾ ipse
cuiꝰ inscrutabilia sunt iudicia. subueniri. Talis gͥ
filiꝰ ita ob seruat a m̃dacio: sic̃ a peccato. Nam & ali¬
quando mĩdacii nom̃. ꝓpeccati nomine ponit᷑. Unde
illud est: om̃is homo m̃dax. Sic enĩ dictũ est tanq
diceret᷑. omĩs homo peccans. Et illud. Si aut̃ uerita s
dĩ in meo m̃dacio abundauit. Ac ꝑ hoccũ mentit᷑ ut
homo: peccat ut homo. & ea sententia tenebit᷑ qua di¬
ctũ est. omĩs homo m̃dax Et si dixerimꝰ qr peccatũ ñ
habemꝰ: nosipsos seducimꝰ. & ueritas in nob̾ ñ est. Cũ uͦ
nichil falsi exeiꝰ ore ꝓcedit: scdm eã grãm sic erit de qua¬
dictũ est. Qui natꝰ ÷ exdõ. ñ peccat. Hȩc enĩ natiuitas si sola
esset in nob: nemo peccar&. Et quando sola erit: nemo
peccabit. Nunc aut̃ adhuc trahimꝰ qͦd corruptibiles nati su¬

Expanded text:
prum transire cogatur. et pater exaudit orantem, ut prum transire cogatur. et pater exaudit orantem, ut ualeat sine mendacio subuenire, cui uult pater ipse, cuius inscrutabilia sunt iudicia, subueniri. talis igitur filius ita obseruat a mendacio, sicut a peccato. nam et aliquando mendacii nomen pro peccati nomine ponitur. unde illud est: omnis homo mendax. sic enim dictum est, tamquam diceretur: omnis homo peccans. et illud: si autem ueritas dei in meo mendacio abundauit. ac per hoc cum mentitur ut homo, peccat ut homo, et ea sententia tenebitur, qua dictum est: omnis homo mendax, et: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis non est. cum uero nihil falsi ex eidictum est: Qui natus est ex Deo, non peccat . Haec enim nativitas si sola esset in nobis, nemo peccaret: et quando sola erit, nemo peccabit. Nunc autem adhuc trahimus quod corruptibiles nati su
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iubet castitas. nisi qr hoc ñ docet ueritas: Si gͦ nͥ qͦd ue¬
ritas docet facere ñ debemꝰ. cũ ueritas doceat nec ꝓpt̾ ho¬
minẽ baptitandũ facere qͦd contrariũ est castitati. quomͦ
trariũ ueritati: Sed sicut oculi ad intuendũ solẽ parũ fir¬
mi. ea tam̃ quȩ sole illustrant᷑ libent̃ intuent᷑ : sic animȩ iã
ualentes delectari pulchritudine castitatis. ñ tam̃ continuo
ꝑ se ipsã considerare ueritatẽ unde lucet castitas possunt.
ut cũ uentũ fuerit ad aliqͥd faciendũ qͦd aduersũ ÷ ueritati.
ita refugiant & exhorreant: quẽadmodũ refugiunt & exͥor¬
rent. si faciendũ aliquid ꝓponat᷑ qͦd aduersũ ÷ castitati
Ille aut̃ filiꝰ qui uerbũ suscipiens a ꝑditione longe aberit.
& nichil falsi ex eiꝰ ore ꝓcedit: tam sibi clausũ deputat
si ad subueniendũ homini ꝑmendaciũ. quã si ꝑstu¬

Expanded text:
non iubet castitas, nisi quia hoc non docet ueritas? si ergo nisi quod uenon iubet castitas, nisi quia hoc non docet ueritas? si ergo nisi quod ueritas docet, facere non debemus, cum ueritas doceat nec propter hominem baptizandum facere quod contrarium est castitati, quomodo trarium ueritati? sed sicut oculi ad intuendum solem parum firmi ea tamen, quae a sole inlustrantur, libenter intuentur, sic animae iam ualentes delectari pulchritudine castitatis non tamen continuo per se ipsam considerare ueritatem, unde lucet castitas, possunt, ut cum uentum fuerit ad aliquid faciendum quod aduersum est ueritati, ita refugiant et exhorreant, quemadmodum refugiunt et exhorrent, si faciendum aliquid proponatur quod aduersum est castitati. ille autem filius, qui uerbum suscipiens a perditione longe aberit, et nihil falsi ex eius ore procedit, tam sibi clausum deputat, si ad subueniendum homini per mendacium quam si per stu
Abbreviated transcription (Latin):
tutꝰ. ad quẽ ꝑueniri ñ possit ut lauachio regenera¬
tionis abluatur. uisi deceptis mentiendo custa dibꝰ
Abhoc uuudiosissimo clamore. quo cogim ĩ ꝓcuiquã
opib uł honorib in hoc scło transcurrendo n ꝓ
ipsa huiꝰ temporis uita sed ꝓ ȩcña hominis salute m̃tiri.
quo confugiam uisi ad teueritas: & mͥ abste ꝓponitur
castitas. Cũr enĩ si custodes isti ut nos ad baptitandũ ho¬
minẽ admittant stupro illici possunt. ñ facimꝰ contraria
casticati. & si m̃dacio decipi possunt facimꝰ contraria ueritati.
cũ ꝓculdubio nulli esset fidelit̃ amabilis castitas. si ñ prȩci¬
ꝑet eã ueritas: inde ut ꝑueniat᷑ ad hominẽ bapticandũ
fallant᷑ m̃tiendo custodes. si hoc iubet ueritas. Sed quomͣ
iubeat ueritas. ut homo baptiz et᷑. ẽẽ. mñtiendũ. si ñ iubet
castitas ut homo baptit et᷑. esse moechandũ : Cur aut̃ hoc

Expanded text:
tutus, ad quem perueniri non possit, ut lauacro regeneratutus, ad quem perueniri non possit, ut lauacro regenerationis abluatur, nisi deceptis mentiendo custodibus. ab hoc inuidiosissimo clamore, quo cogimur non pro cuiusquam opibus uel honoribus in hoc saeculo transcurrentibus, non pro ipsa huius temporis uita, sed pro aeterna hominis salute mentiri, quo confugiam, nisi ad te, ueritas? et mihi abs te proponitur castitas. cur enim si custodes isti, ut nos ad baptizandum hominem admittant, stupro inlici possunt, non facimus contraria castitati et, si mendacio decipi possunt, facimus contraria ueritati? cum procul dubio nulli esset fideliter amabilis castitas, si non eam praeciperet ueritas. proinde ut perueniatur ad hominem baptizandum, fallantur mentiendo custodes, si hoc iubet ueritas. sed quomodo iubeat ueritas, ut homo baptizetur, esse mentiendum, si non iubet castitas, ut homo baptizetur, esse moechandum? cur autem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
urat : qui falsũ nescit e̾ẽ & uerũ putat esse qͦd
urat. sicut & saulus excusabilius blasphemauit.
qr ignorans fecit. Idõ aut̃ peius est blasphemare quã
peierare: quĩ peierando falsȩ rei adhibet᷑ testis ds̃.
blasphemando aut̃ de ipso falsa dũr dõ. Tanto ÷ aut̃
quisq in excusabilius siue ꝑuirꝰ siue blasphemꝰ: qͣnto
magis ea quȩ peierando uł blasphemando asserunt.
falsa nouerunt. ẽẽ. uł credunt. Quisquis itaq
dicit ꝓ ꝑiclitantis hominis temporali salute uł
uita. ẽẽ mentiendũ: nimis ipse abitinere exorbitat
etñe salutis de uite. sidicit in ea causa etiã uirandũ ꝑdm̃.
ul ettã blasphemandũ dm̃ Sed aliquando nob̃ ipsius sq
salitis ȩt̃nȩ periculũ opponit᷑. qͦd nr̃o m̃daciꝙ si alitꝰ ũ
potest depellendũ. ce̾ clamat᷑. elut si quisquã bapti¬
candus in potestate sit impiorũ atq inficdeliũ consti¬

Expanded text:
iurat, qui falsum nescit esse et uerum putat esse quod iurat, qui falsum nescit esse et uerum putat esse quod iurat: sicut et Saulus excusabilius blasphemauit, quia ignorans fecit. ideo autem peius est blasphemare quam peierare, quoniam peierando falsae rei adhibetur testis deus, blasphemando autem de ipso falsa dicuntur deo. tanto est autem quisque inexcusabilior siue periurus siue blasphemus, quanto magis ea, quae peierando uel blasphemando asserunt, falsa nouerunt esse uel credunt. quisquis itaque dicit pro periclitantis hominis temporali salute uel uita esse mentiendum, nimis ipse ab itinere exorbitat ernae salutis et uitae, si dicit in ea causa etiam iurandum per deum uel etiam blasphemandum deum. Sed aliquando nobis ipsius quoque salutis aeternae periculum opponitur, quod nostro mendacio, si aliter non potest, depellendum esse clamatur: uelut si quisquam baptizandus in potestate sit inpiorum atque infidelium consti
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ut esse adulterandũ nemo discat a castitate. dm̃
offendendũ nemo discat a pietate: cuiquã nocendũ
nemo discat a benignitate. &. ẽẽ. m̃tiendũ discamꝰ
cib Multa enĩ scdmueniã relaxant᷑ infirmitati:
quanuis sincerissimȩ nequaquã placeant ueritati:
Dicat hoc quisquis ñ mecuit. quȩ consequentia
metuenda sunt. si fuerint aliquo modo aliqua ꝑ¬
missa mendacia. Nullomͦ tam̃ intantũ sunt ꝑ¬
mittenda conscendere: ut ad ꝑuria blasphemi¬
asq ꝑueniant. Nec aliquã causam ꝓrsus oportet
obtendi cur debeat peierari. uł qđ execrabiliꝰ.
cur ds̃ debeat blasphemari. Non enĩ ꝙ ꝑ m̃da¬
ciũ blasphemat᷑ : idõ ñ blasphemat᷑. Potest qͥppe
hoc mͦ dici ñ peierari : qr ꝑ m̃daciũ peierat᷑. Quis
enĩ ꝑueritatẽ possit. eẽ. piurꝰ. si etiã pueritatẽ
nullus potest. ẽẽ. blasphemus : S ane mitius falsũ

Expanded text:
enim, ut esse adulterandum nemo discat a castitate, deum enim, ut esse adulterandum nemo discat a castitate, deum offendendum nemo discat a pietate, cuiquam nocendum nemo discat a benignitate et esse mentiendum discamus cibus. multa enim secundum ueniam relaxantur infirmitati, quamuis sincerissimae nequaquam placeant ueritati. dicat hoc quisquis non metuit, quae consequentia metuenda sunt, si fuerint aliquo modo aliqua permissa mendacia. nullo modo tamen in tantum sunt permittenda conscendere, ut ad periuria blasphemiasque perueniant; nec aliquam causam prorsus oportet obtendi, cur debeat peierari uel, quod est execrabilius, cur deus debeat blasphemari. non enim quia per mendacium blasphematur, ideo non blasphematur. potest quippe hoc modo dici non peierari, quia per mendacium peieratur. quis enim per ueritatem possit esse periurus? sic etiam per ueritatem nullus potest esse blasphemus. sane mitius falsum
Abbreviated transcription (Latin):
& ut ꝑiclitantib subueniat᷑ loquor m̃daciũ. qͦd ipsi
aꝑtissime est contrariũ ueritati : Quid nos tantũ
ꝓmeruit castitas & offendit ueritas. cũ om̃is ex
ueritate sit casirtas. & sit ñ corporis sed m̃tis ca¬
stitas. ueritas. atq in m̃te habitet etiã corporis ca¬
stitas : Postremo qͦd & paulo ante dixi & iterũ
dico. quisquis mͥ ꝓꝑsuadendo & defendendo ullo
m̃daçio contradicit. quid dicit si uerũ ñ dicit ⁊
Si aut̃ ꝓptẽa est audiendus qm̃ uerũ dicit. quomͦ
me uult facere uerũ dicendo m̃dacẽ: Quomodo
m̃daciũ. patronã sibi adhibet ueritatẽ: An aduerꝰ¬
sario suo uincit. ut a se ipsa uincatur: Quis hanc
ab surditatẽ ferat : Nullo gͥ modo dixerimꝰ eos
qͥ asserunt aliquando. ẽẽ. mentiendũ. id asserendo
.eẽ. ueraces. ne qͦd ÷ absurdissimũ & stultissimũ cre¬
dere ueritas nos doceat. ẽẽ mendaces Quale est

Expanded text:
et ut periclitantibus subueniatur, loquor mendacium, quod ipsi et ut periclitantibus subueniatur, loquor mendacium, quod ipsi apertissime est contrarium ueritati? quid nos tantum promeruit castitas et offendit ueritas? cum omnis ex ueritate sit castitas et sit non corporis, sed mentis castitas ueritas atque in mente habitet etiam corporis castitas. postremo, quod et paulo ante dixi et iterum dico, quisquis mihi pro persuadendo et defendendo ullo mendacio contradicit, quid dicit, si uerum non dicit? si autem propterea est audiendus, quoniam uerum dicit, quomodo me uult facere uerum dicendo mendacem? quomodo mendacium patronam sibi adhibet ueritatem? an aduersario suo uincit, ut a se ipsa uincatur? quis hanc absurditatem ferat? nullo modo igitur dixerimus eos, qui asserunt aliquando esse mentiendum, id asserendo esse ueraces, ne, quod est absurdissimum et stultissimum credere, ueritas nos doceat esse mendaces. quale est
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ex ueritate mendaciũ ioħe apło reclamante. om̃e
mendaciũ non est ex ueritate:: Non est gͥ uerũ. ali¬
quando. ẽẽ. mentiendũ Et qͦd non est uerũ: nemi¬
ni est omĩno suadendũ. Sed agit partes suas infir¬
mitas. & causã uincibilẽ fauentib turbis se habe¬
re ꝓclamat. Ubi contradicit & dicit. Quomͦ apud
homines qui ꝓculdubi  fallunt᷑. auertunt᷑ a ꝑni¬
cie uł aliena uł sua. periclitantib subuenitur
hominib: si nos humanꝰ admentiendũ ñ inclin&
affectus: Si patient̾ me audiat turba mortalita¬
tis. turba infirmitatis : respondebo aliquid ꝓ ne¬
gotio ueritatis Certe pia. uera. scã castitas. nonn
ex ueritate est. Et quisquis aduersus eã facit: ꝓfec¬
to aduersus ueritatẽ facit. Cur gͦ & si non possit
alit̾̃ ꝑiclitantib subueniri. ñ cõmitto stuprũ. qͦd
idõ ÷ contrariũ ueritati qr contrariũ est castitati.

Expanded text:
lud ex ueritate mendacium Iohanne apostolo reclamante: omne lud ex ueritate mendacium Iohanne apostolo reclamante: omne mendacium non est ex ueritate? non est igitur uerum aliquando esse mentiendum; et quod non est uerum, nemini est omnino suadendum. Sed agit partes suas infirmitas et causam uincibilem fauentibus turbis se habere proclamat, ubi contradicit et dicit: quomodo apud homines, qui procul dubio, si fallantur, auertuntur a pernicie uel aliena uel sua, periclitantibus subuenitur hominibus, si nos humanus ad mentiendum non inclinet affectus? si patienter me audiat turba mortalitatis, turba infirmitatis, respondebo aliquid pro negotio ueritatis. certe pia, uera, sancta castitas nonnisi ex ueritate est: et quisquis aduersus eam facit, profecto aduersus ueritatem facit. cur ergo et, si non possit aliter periclitantibus subueniri, non committo stuprum, quod ideo. est contrarium ueritati, quia contrarium est castitati,
Abbreviated transcription (Latin):
qualegenꝰ uł qualia genera m̃tiendi eos iustificare de¬
lectet᷑. Saltẽ indĩ cultũ. ee̾ concedant ñ ẽẽ. iñtiendũ.
saltẽ sese a ꝑuiriis blasphemi isꝙ contineant. saltẽ uibi
dĩ nom̃. ubi ds̃ testis. ubidĩ sacram̃tũ int̾ponit᷑. ubide
diuina religione sermo ꝓmit᷑ siue conserit᷑: nemo m̃ti¬
at᷑. nemo laudet. nemo doceat & prȩcipiat. nemo iustũ
dicat esse m̃daciũ. De cȩteris m̃daciorũ generib eli¬
gat sibi qͦd putat. eẽ. mitissimũ atq innocentissimũ
mentiendi genꝰ : cui placet. eẽ. mentiendũ. Hoc scio.
qͦd etiã qui docet oportere m̃tiri: uerũ docere uult
uideri Namsi falsum est qͦd docet. quis falsȩ uelit
studere doctrinȩ. ubi & fallit docens. & fallit᷑ discensꝰ
Si aut̃ ut aliquẽ possit inuenire discipłm. docere se¬
asserit uerũ cũ doceat esse mentiendũ. quomͦ erit ul¬

Expanded text:
quale genus uel qualia genera mentiendi eos iustificare dequale genus uel qualia genera mentiendi eos iustificare delectet: saltem in dei cultu concedant non esse mentiendum; saltem sese a periuriis blasphemiisque contineant; saltem ubi dei nomen, ubi deus testis, ubi dei sacramentum interponitur, ubi de diuina religione sermo promitur siue conseritur, nemo mentiatur, nemo laudet, nemo doceat et praecipiat, nemo iustum dicat esse mendacium; de ceteris mendaciorum generibus eligat sibi, quod putat esse mitissimum atque innocentissimum mentiendi genus, cui placet esse mentiendum. hoc scio, quod etiam qui docet oportere mentiri, uerum docere se uult uideri. nam si falsum est quod docet, quis falsae uelit studere doctrinae, ubi et fallit docens et fallitur discens? si autem, ut aliquem possit inuenire discipulum, docere seasserit uerum, cum doceat esse mentiendum, quomodo erit il
Abbreviated transcription (Latin):
sor subuntrando ꝑducit᷑: ut nunquã possit penitꝰ iuiue¬
niri uortante pesti ꝑ minima ad ditam̃ta inimm̃ sum
conualescenti possit obsisti. Inde ꝓuidentissime scriptũ
Sti Qui modica spͥnit: paulatĩ decidit. Quid o̾e uite huiꝰ
cales amatores ut eã non dubitent prȩpanere uernati
ne homo moriat᷑. immo ut homo quandoꝙ moretur ali¬
qua nuo serans moriat᷑ ñ tantũ m̃tiri sedetiã peierare nos
ualunt ut uidelicet ne aliquanto citiꝰ transeat uana salus
hominis. mnomidĩ nrĩ accipiamꝰ inuanũ Et sunt in eis docti.
quietiã regulas figant finesꝙ constituant. quandodebeat
quando ñ debeat peierari. Subi estis fontes lacrimarũ.
Etquid faciemꝰ. quo ibimꝰ ubinos occultabimꝰ abira ueritates.
sinsolũ neglegimꝰ cauere m̃cdacia. sed audemꝰ in fuꝑ docere
piuria : Uiderint enĩ assertores defensoresq mndacii.

Expanded text:
sim subintrando perducitur, ut numquam possit penitus inuesim subintrando perducitur, ut numquam possit penitus inueniri, ubi tantae pesti per minima additamenta in inmensum conualescenti possit obsisti. unde prouidentissime scriptum est: qui modica spernit, paulatim decidit quid? quod uitae huius tales amatores, ut eam non dubitent praeponere ueritati, ne homo moriatur, immo ut homo quandoque moriturus aliquanto serius moriatur, non tantum mentiri, sed etiam peierare nos uolunt? ut uidelicet, ne aliquanto citius transeat uana salus hominis, nomen domini dei nostri accipiamus in uanum. et sunt in eis docti, qui etiam regulas figant finesque constituant, quando debeat, quando non debeat peierari. Q ubi estis, fontes lacrimarum? et quid faciemus? quo ibimus? ubi nos occultabimus ab ira ueritatis, si non solum neglegimus cauere mendacia, sed audemus insuper docere periuria? uiderint enim assertores defensoresque mendacii,
Abbreviated transcription (Latin):
decoris accendor. ut cuncta quȩ inde me reuocant humana
contẽnã: Sed multũ est. ut iste intantũ ꝑseueret affectus.
ne in tẽptatione desit effectꝰ Nec me mouet contẽplantẽ
luminosũ bonũ in qͦ m̃dacii tenebix nullȩ sunt: qd nob̾
m̃tiri nolentib & hominib uͦ audito morientib. ho¬
micida dr̃ uerita s Nunqͥd enĩ sistuprũ expetat impu¬
dica & te ñ consentiente seuo amore ꝑturbata moriat᷑.
in mortẽ. etiã odorẽ. xp̃i ꝓnunciabimꝰ homicidã : Sed
qr homines sumꝰ. & nos in huiꝰ modi quȩstionib & con¬
tradictionib plerunq suꝑat aut fatigat sensus hu¬
manꝰ: mox idõ & ille subiecit. Et adhȩc qͥs idoneus:
Huc accedit ubi miserabilius euilandũ ests qd si cotice sse¬
nes ꝑ lalute ii egri de uita filii exꝰ fuisse uĩtienlũ. ia
piul atia minucatimq succ rescit hos malẽe er breu b

Expanded text:
decoris accendor, ut cuncta quae inde me reuocant humana decoris accendor, ut cuncta quae inde me reuocant humana contemnam. sed multum est, ut iste in tantum perseueret affectus, ne in temptatione desit effectus. nec me mouet contemplantem luminosum bonum, in quo mendacii tenebrae nullae sunt, quod nobis mentiri nolentibus et hominibus uero audito morientibus homicida dicitur ueritas. numquid enim, si stuprum expetat inpudica et te non consentiente saeuo. amore perturbata moriatur,  homicidam? sed quia homines sumus et nos in huius modi quaestionibus et contradictionibus plerumque superat aut fatigat sensus humanus, ideo mox et ille subiecit: et ad haec quis idoneus? Huc accedit — ubi miserabilius eiulandum est — quod si concesserimus pro salute illius aegri de uita filii eius fuisse mentiendum, ita paulatim minutatimque subcrescit hoc malum et breuibus