comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liberieritis : Victa enĩuitio inquod caecidit uoluntate: c̃aruit li¬
bertate natura : Hinc alia scriptura dicit: aquo ẽ nĩquis decuctus
ẽ : huic et seruus adctus ẽ : sicut ergo ñ ẽ opus sanis medicus
sed male habentib: ł ta ñ .ẽ opus liberis liberator sed seruis uit
eidicat Gratulatio libertatis saluã fecistide neces sitatib:
animã meã : Ipsa enim sanitas ẽ. uera libertas : qua e ñ peris¬
set sibona permansis set uoluntas: quia uero peccauit uo¬
luntas secuta ẽ. pec cantẽ peccatũ habendi dura neces si¬
tas donec tota sanetur infirmitas. et accipiatur tanta li¬
bertas inqua sicut necesse .ẽ. perma neatbeate uiuendi
uoluntas : Ita ut sit etiã beneui uendi et nũquã peccandi
uoluntaria felix quae necessitas : Proinde inquid ds̃ bonũ
hominẽ fecit : et praeter quã illũ bonũ fecit bonũ ei in suꝑ
ut faceret imperauit : quã impiũ . ut confiteamur homi¬

Expanded text:
liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit liliberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperauit. quam inpium, ut confiteamur homi
Abbreviated transcription (Latin):
Sipnaturae neces sitatẽ culpa caret : s̃i ꝑ arbitrii libertatẽ : quae¬
rendũ ẽ. a quo ipsam arbitrii libertatẽ acceperitꝰ ꝓcul dubio adõ:
ds̃ autẽ qđ dedit certebonũ ẽ negarienĩ non potest : Quaigitur ra¬
tione bonum probatur : simagis admalũ quã ad bonũ pronũ ẽ
Magis enim ad malũ quã ad bonũ pronũ ẽ si homoper illud
potest eẽ cũ peccato et non potest. eẽ sine peccato : Respondet᷑
ꝑ arbitrii libertatẽ factũ ut esset homo cũ peccato : sediã poe¬
nalis uiciositas subsecuta ex libertate fecit neces sitatẽ unde
adeũ fide sclamat  De nec essitatibus meis educme: Subquib: posi¬
ti uel ñ possumus qđ uolumus intellꝑgere : uel quod intellexerimus
uolumus nec ualemus implere : Namecipsa libertas. credentib: a
liberatore promittitur siuos inquit filius libera uerit : tunc uere

Expanded text:
si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaesi per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est, a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. procul dubio a deo. deus autem quod dedit, certe bonum est; negari enim non potest. qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato et non potest esse sine peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus inplere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ posse eẽ cam peccato qđd s̃ uult : Et negetur posse eẽ si¬
nepeccato qđ ds̃ uult : quasiquẽ ad hoc ds̃ creauerit ut poss& ẽẽ qđ
nolit et ñ posset eẽ qđ uelit : et ut contra suã magis quã ut secundũ
suã existeret uoluntatẽ : Iamsuperius responsum ẽ : sed addendũ
uideo qđ spe salui facti sumus: Spes autẽ quae uidetur ñ ẽ spes:
qđ enĩ uidet quisquid et sperat : si autẽ qđ ñ uidetnus speramus per
pacientiã ex pectamus : Tunc ergo plena iustitia quando ple¬
na sanitas tunc plena sanitas. quando plena caritas: plenitu¬
do enim legis c̃aritas : Tunc autẽ plena caritas quando uidebimꝰ
eũ sicuti ẽ : Neq enĩerit qđ addatur addilectionẽ cũ fides
pueneritaduisionẽ : Iterũ quaerendũ ẽ in quiđ ꝑquid efficitur
homo cũ peccato pernaturae neces sitatẽ : an parbitrii libertatẽ :

Expanded text:
hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sihominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii libertatem.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fieri omnino ñ posset Res pondetur consultis sime homini p̃cipi
ut rectis passibus ambulet : Et cũ se non posse ꝑspexerit medicinã
requirat : Quae interioris hominis adsanandã peccati claudi
ẽ : anuelit hominẽ sine peccato eẽ : Proculdubio uult : et procul
dubio potest : quis enĩ demens ut uel dubitet fieriposse qđ dm̃
uelle ñ dubitat: Respondetur sinollec ds̃ hominẽ sine peccato ẽe :
non mitteret filiũ suũ sine peccato qui sanaret homines a pecca¬
tis: hoc sit incredentib: et proficientib: renouatione interioris
hominis dedie indiem : Donec̃fiat ꝑfecta iustitia tãquã sanitas
plena: Iterũ ait : quaerendũ ẽ quomodo uultds̃ hominẽ eẽ :¬
cũ peccato ansine peccato : Proculdubio non uult eẽ cũ peccato :
Quanta haec impietatis blasphemia sit cogitandũ ẽ : uitdicat᷑

Expanded text:
quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudic, ait, \'quaerendum est, an uelit hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plena. \'Item\', ait, \'quaerendum est, quomodo uult deus hominem ecum peccato an sine peccato. procul dubio non uult esse cum peccato. quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
go ẽẽ cũ peccato etã peccatũ ñerit si illud haberi constiterit: aut
si hoc etiã diciab surdũ ẽ confiteri neces se ẽ debere hominẽ si ne
peccato ee : et constat eũ n alud debere quã potest : Responde tur
eadẽ similitudine qua superius iamrespondimus : Cũ enimuidimus
claudũ quisanari potest recte utiq dicimus. Debet eẽ. homo iste
si ne claudicatione : et sidebet potestĩ nec tam̃ cũuult continuo potest
sed cũ fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuue¬
rit uoluntatẽ : Hoc fit in interiore homine qđ ad peccatũ attinet.
tã quã eiꝰ claudicationẽ ꝑeiꝰ gratiã quiuenit ñ uocare iustos sed pec¬
catores qui a ñ ẽ. opus sanis medicus sed malehabentib:: Iterũ ait:
quaerendu .e : utrũne praeceptũ sit hominisine peccato cẽ : aut enĩ¬
ñ potest et p̃ceptũ ñ .ẽ : Aut quia p̃ceptũ ẽ potest : Nãcur p̃ciperetur

Expanded text:
go esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut go esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaerendum t praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur,
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ ratione actus ẽ. non res : qubꝰ res. pes ipseuel corpus uel homꝰ
ẽ. quipede uiciato claudicat : Nec tam̃ uitare potest claudicationẽ
nisi habuerit sanatũ pedẽ : Quod etiã in interiore homine fieri
Cum tam̃ in sit uitium quo fit claudicatio quando ambulat. Quae
rat quod eidẽ uitio nom̃ in ponat : utrũ remuelit dicere an
actum anrei potius qualitate malã qua deformis actus existit :
Sicet in homine interiore animus res ẽ r apina actus ẽ auari¬
tia uitiũ ẽ Ed ẽ qualitas secundũ quã malus ẽ animus etiã quan¬
donihilagit Vnde auaritiae suae seruiat : ẽtiã quando audit ñ
concupscss seque uituperat. et tam̃ auarus manet : Sed perfi¬
dem renouatur Id ẽ sanatur dedie indiem : Nec tam̃ nis gratia dĩ
at homo sine peccato ẽe: procul dubio debet : Sidebet porest : sin
potest ergonec debet: et siñ debet homo eẽ sine peccato. Debeter¬

Expanded text:
eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in diem nec tamen nisi gratia dei at homo sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet er
Abbreviated transcription (Latin):
Res pondemus qđ supra : et ut sanemur. Inuocamus eũ cuidicit᷑
inpsalmo denecessitatibus meis educme : terũ inquid quae¬
rendũ ẽ. quid ẽ pec catũ naturalae anaccidens : sinaturalae :
peccatũ ñ .e. si autẽ accidens ẽ. et recedere pocest : et qđ recede¬
repotest uitari potest : et quod uitari potest. potest homo sineeo
eẽ qd uitaripotest : Respondetur naturale ñ ẽẽ peccatũ sed
naturad praesertim uicitate unde factisumus Natura filii
irae. parũ ẽẽ ad non peccan dũ uoluntatis arbitriũ : nisi adiuta
Necesse ẽ et si a uctorẽ haberedicitur. Iamalter p̃terdm̃ rei
alicuius auctor induci uidebitur : Ađsi hoc dici impiũ ẽ et confi¬
teri : Necesse ẽ peccatũ omneactũ eẽ non rẽ : Sugitur actus
ẽ immo quia uere actus ẽ : uitari potest : Nes pondebimus peo¬
catũ quid & actũ diciet eẽ ñre : sed etiã in corpore claudicatio

Expanded text:
Respondemus quod supra: et ut sanemur, invocamus eum cui dicitur Respondemus quod supra: et ut sanemur, invocamus eum cui dicitur in psalmo: De necessitatibus meis educ me. Iterum, inquit, quaerendum est quid est peccatum, naturale an accidens. Si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, vitari potest; et quod vitari potest, potest homo sine eo esse quod vitari potest. Respondemus naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim vitiatae, unde facti sumus natura filii irae, parum esse ad non peccandum voluntatis arbitrium, nisi adjuta necesse est; et si auctorem habere dicitur, iam alter praeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur; at si hoc dici inpium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio
Abbreviated transcription (Latin):
egotam breuiter responderẽ : sed nisi et illa cõmemorẽ quib:
res pondeo : quis poterit quẽ ad modũ responderim iudicare
Conabor tant̃ quantũ ualuero adiuuantib me apud dñi
miseri cordiã etiã orationib: ur̃is ut ñ ultra quã necesse ẽ
meus sermo procurrat : Ante omnia inquid interrogan
dũ quinegat hominẽ sine peccato eẽ possẽ. Quid sit quod¬
cũq peccatũ qđ uitaripotest : aut qđ uitari ñ potest : si qđ uita¬
riñ potest peccatũ ñ ẽ : Si quod uitari potest potest homo
sine peccato ẽe quoduitar potest : Nulla enĩ ratio uel iustitia
patitur saltẽ dici peccatũ : quod uitari nullo modo potest :
Respondemus : uit ariposse peccatũ sinatura uiciata sanetur
tũ id quod faciendũ ẽ aut caecitate ñ uidet: aut infirmita¬
quaerendũ ẽ inquiđd peccatũ uoluntatis an necessitatis ẽ :
Sinecessitas ẽ : peccatũ ñ ẽ siuo luntas ẽ uitari potest :

Expanded text:
ego tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus ego tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus respondeo, quis poterit quemadmodum responderim iudicare? conabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari posse peccatum, si natura uitiata sanetur tum id quod faciendum est, aut caecitate non videt, aut infirmitaquaerendum est, inquit, Peccatum voluntatis an necessitatis est? si necessitatis est, peccatum non est; si voluntatis, vitari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
CIS PRATRIB ETTOEPISCODIS EUTROCIO
et paulo: agustinus : Caritas uestra qͥuae in nobis
tanta .ẽ. et tam sca ut etiã iubent seruire delectet :
Petiuit ut dffinitionib: quaedicuntur caelesti eẽ respondeã :
Sic enim praenotata ẽ eadem chartula quã dedistis đfffinitio¬
nes ut dicitur caestii : Quae pracnotatio credo quod ñ illius
sed eorũ sit qui hoc ad tulerunt desicilia : ubica elestius ñ ẽe ꝑ¬
hibetur sed multitalia gar̾rientes. Et sicut ait a postolus
Ipsierrantes et alios inerrorẽ mittentes : ex illius tamen
haec ẽẽ doctrina : uel etiã quorundã sociorũ eius. et nos pos¬
sumus arbitram : Namneq: iste breues deffinitiones uel po¬
tius racioti nationes ab illius horrent ingenio qđ in opere
alio eius inspexi cuius eũ ẽẽ constat auctor ẽ : Et ñ frustra
istos fratres qui haec adtulerunt. insicilia existimo audis¬
se qđ ipsedocuerit ista uel scripserit : Vellẽ autt̃ si possemita
obtemperare uestrae fraternae beniuolentiae : ut etiam

Expanded text:
is fratribus et coepiscopis Eutropio et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes ab illius abhorrent ingenio, 1 quod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. uellem autem, si possem, ita obtemperare uestrae fraternae beniuolentiae, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
credatur et intelligatur uoluntates hominũ ipsom exmalis bonas
facere Ipsđm etiã quas fecerit custodire et propter ea dicunt.
faciamus mala ut ueniantbona : in sinis trãdeclinant : Ideo uobis dixi
non declinetis indextrã neq: insinis trã hoc ẽ nec sic defendatisli¬
berũ arbitriũ ut eibona opera sine dĩgratia tribuatis : Nec sic defenda

Expanded text:
credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defenda
Abbreviated transcription (Latin):
do : Et id eocũ dixisset. uia senĩ quae ad extriss̃ nouit ds̃ peruersae
autẽ sunt qua ea sinistris sunt : tãquã diceretur e quomodo ergo
nonuis ut declinemus addextrã : secutus adiunxit : Ipse autẽ rec¬
tos faciet cursustuos. łtinera a utẽ tua in paceꝓducłt : Sic ergo in¬
tellige quod tibi praeceptũ ẽ : rectoscursus fac pedibustuis
et iuastuas dirige . ut noueris cũ boc facis ad ño dõ tibi praestari
ut hoc facias et non declinabis addex trã : quãuis ambules in uiis
dextris non confidens inuirtute cua : et ipseerit uirtus tua. qui rec¬
tos faciet cursustuos. et itineratua in pace producet : Quac ꝓpt̃
dilectis simi quicũq dicitiuoluntas mea mihi sufficit ad facienda
operabona declinat indextrã : Sedrur susilli quiputane bonam
uitã eẽ deserendã quando audiunt sic dĩgratiã praedicari ut

Expanded text:
deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quae adextris sunt nouit dñs quomodo intellegendũ .ẽ nisi quia
ipsefecit uias dex tras. id ẽ uias iustorũ quae sunt utiq: operabo¬
na quae praepa rauit ds̃ sicut dicit a postolus ut in illis ambulem
uias aut̃ sinistrixs. peruersas id ẽ uias impiorũ nonutiq: nouit : q̃uia
non eas ipsefecit homini : sed homosibi : propt̃ quod dicit: odia utẽ ego
peruersis uias malorũ ipse sunt a sinstris. sed respondetur nobis: car
ergo dixit nedeclines indexterã neq: insinistrã : cumpotius dicere
debuis seuideatur Tenedexcrã et nedeclines insinistrã sibonae sunt
uiae quae addextris sunt : quurputamus nisiquia istae sunt uiae
bonae quae ad extrissunt. ut indextrã tamendeclinare non sic
bonũ : Declinare quippe ille ẽ intellegendus indextrã : quibona
ipsa opera quae adiuas dextras ꝑtinent sibiuult ad signare mon

Expanded text:
quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi quia quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non
Abbreviated transcription (Latin):
considerate fr̃s quia sinon &a liberũ arbitriũ nondiceretur : rec¬
toscursas facpedibustuis et uiastuas dirige : nededines indexterã
neq in sinistra : Et tam̃ sine dĩgratia si posset haec fieri nom postca
diceretur Ipse autẽ rectos faciet cursastuos. et itinera tua in pa
ceꝓducet : aolite ergo declinare indexterã neq insinistrã. quã¬
uis laudentur uiae quae ad extris sunt et uicu perentur quae
sunt a siniscris: hoc e enĩ propter quod addidit :A uerte autẽ
pedem tuũ auiamala. hoc ẽ a sinistra: quod manifestat in con¬
sequentibus dicens hu senim quae adextris sunt nouit ds per¬
uersae autẽ sunt quata sinistris sunt: easitaq uias ambula re
debemus quas nouits dequibus in psalmo legitur: ouit dñsiuia
sicut dicturus & ȩtia illis ad smistrt̃ constitutis. non nouitłs quid
e autẽ qđ ille non nouit : quiutiq nouit om̃a siuebona hominũ

Expanded text:
considerate, fratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige, ne declines ad dexteram, neque ad sinistram . Et tamen sine Dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum
Abbreviated transcription (Latin):
apud uos eẽ : non misimus : meam quoq: epistolã adxrstum
romanae ecclesiuȩ praes biterũ datã quã secũ ad nos adtuler
Legimus cũeis et ostendimus aduersus eos eẽ conscriptã qui
dicunt gratiã dĩ secundũ merita nr̃a dari: hoc .ẽ. aduersus eos¬
ut infide sana catholica perseuerent : quaeneq: liberũ arbitri¬
ũ negat siue inuitã malã . siue in bona neq tantũ ei tribuit. ut
sine dĩgratia ualeat aliquid. siue ut ex malo conuertatur in
bonũ siueut in bonũ ꝑseueranter proficiat : siue ut adbonum
sempi ternũ ꝑueniat ubiiam nontimeat nedeficiat : Vlos quoq:
caris simi etiã in hac epistola exortor. quod nos omnes exor
tatur a postolus N iomplus secpere quamoportet supere. sed sapere
adsobrieta tẽ scut umcuiqds̃ partitus e mensaram fidei : Ad tendete
quidper selomonẽ moneat sps ses rectos cursus inquit sacpidibustus

Expanded text:
apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanae ecclesiae presbyterum, datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosis fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, catatur Apostolus, non plus sapere, quam oportet sapere; sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis
Abbreviated transcription (Latin):
bis ep̃sͦmis sum et quod posteriore concilio plenario totius a fricȩ
contra ipsum errorẽ breuiter constituimus et supra memo¬
ratũ librũ meũ quẽ modo aduos scripsi haec omnia et in prae¬
sentia legimus cũ ipsis et pereos misimus uobis : Legimus cis
etiã librũ beactis simi martrris cyprianideoratione domini¬
ca: et oss tendimus quẽ ad modũ docuerit õma quae admores
nr̃os pertinent quib: recte uiuimus a patrenrõ qui inca elis ẽ.
ẽẽ poscenda: ne delibero praesumentes arbitrio. a diuina
grrtia decidamus: Vbi etiã de monstrauimus. quomodo ad¬
monuerit idem glorio sissimus martrr. etiã ꝓmimicis nr̃is
qui nondũ in xp̃m crediderunt. nos ut credant orare debere:
quod utiq: in aniter fieret nisi ecclesia crederet. etiã malas
atq: infideles hominũ uoluntates ꝑdĩ gratiã in bonũposse
conuerti : Sed hunclibrũ scĩ crpriani quia dixerunt etiã illic

Expanded text:
bis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae bis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic
Abbreviated transcription (Latin):
et greco : dequa difficillima quaestione. hoc ẽ deuoluntate
et gratia nonopus habui etiã in epistola diutus disputa re
qnm et aliã iam eis dederã tã quã citius redituris. et scripsi
aduos etiã librũ quẽsi adiuuante dño diliganter legeritis. et ui¬
uaciter intellex eritis: nullã s existimo interuos de hacredis¬
sentionẽ ulteruis iã futurã : Portant autẽ secũ etalia. qua e uob
dirigenda ẽẽ credidimus q̃uib: cognoscatis quẽ ad modũ catho¬
lica ecclesia in dñi misericordia pelagianae haeresis uenena
reppulerit : quod enĩ scriptũ .ẽ. ad papã in nocentiũ roma nae
urbis episcopũ. De concilio prouinciae carthaginensis. et de
concilio numidiae. et aliquandõ diligentius aquinq: episcopis
et quaeips adtria ista rescripsit : Item quod papae tosimo dea fri¬
cano concilio scriptũ ẽ etusq rescriptũ aduniuersos totius or¬

Expanded text:
et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius or
Abbreviated transcription (Latin):
ominus inerrore ẽ: Solienĩ paruuli qui nondũ habent opera
propria uel bona uel mala : secundũ solȩ originale peccatũ dam¬
nabuntur : quibus perlauacrũ regenerationis non subuenit
gratia saduatoris ceteri autẽ omnes quuã utentes libero arbitrio
sua ꝓpria peccata originalipeccato insuꝑ ad diderunt. si de po¬
tes tate tenebrarũ ꝑgratiã dĩ noneruuntur. nec trtens ferunt᷑
adregnũ xp̃i non solũ secundũ originis uerũ etiã secundũ ꝓpriae
uoluntatis merita iudiciũ reportabunt : Boniuero etiã ipsiquidẽ
secundũ bone uoluntatis suae merita p̃miũ consequentur : sed
etiã ipstem bonã uoluntatẽ perdĩ gnatiã consecuti s̃ Ac sic im¬
pletur quod scriptũ ẽ ira et indignatio tribulatio et angustia
momnẽ animã hominis operentis malũ iudaei primũ et graeci :¬
sa loria autẽ et honor et pax operantibonũ : Iuda eo primum

Expanded text:
o minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera o minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gratiam consecuti sunt. ac sic impletur, quod scriptum in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graecigloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum
Abbreviated transcription (Latin):
postolus diceret : siquis aut urm indiget sapientia postulet
adõ quidat omnibus a fluent̃ et non in properat : et dabicur
pia consensione. nuntiis celerrimis gaude amus: Saluto uos
non solũ meo nomine sed etiã fratrũ quimetũ sunt Et rogout
pronobis concorditer atq: instanter oretis : sit uobiscũ dñs
lentino et fratribus quitecũ sunt agustinus indño salutẽ : cres¬
coniũ felicẽ et aliũ felicẽ diseruos qui exura congregatione
adnos uenerunt nobis cũ egisse pascha Nouerit carita sura quos
ideo tenuimus aliquanto dutius ut instrucores aduos redirent
aduersus nouos hereticos pelagianos inquorũ errorẽ cadit:
quiputat secundũ aliqua merita huma nadarigratiã di quae
quando adiudiciũ dñsuenerit non iuidicari hominẽ secundũ ope¬
ra sua quiiã peraetatẽ ut i potuit libero uoluntatis arbitrio ni hil¬

Expanded text:
postolus diceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet postolus diceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum dominus. ENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quae quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
et gratia dĩsine cuius adiutorio liberũ arbitriũ nec conuerti
potest adđm nec ꝓficere indõ ẽt quod piecreditisetiã ut sapient̃
intelligatisorate etadhoc ipsum enĩ id ẽ ut sapienter intel¬
igas ẽutiq liberũ arbitriũ : nusi enĩ libero arbitrio intellꝑgȩ¬
remus atq saperemus non nob̵ praeciperetur dicente scriptu¬
ra : Intellꝑgite ergo qui insipientes estis inpopulo: et stulti ali¬
quando scipite : loipso quippe quo praeceptũ atq imperatũ. ẽ
ut intolligamus atq: scpiamus oboedientiã nr̃am requirit q̃uȩ
nulla potest eẽ si nelibero arbitrio: Sed sipos sec hocipsum
sine adiutorio gratiae fieriperliberũ arbitriũ intelligere¬
mus atq saperemus ÷ on dicerecur dȩdõ. damibi intellettũ
rt discũ mandatatua Neq ine uangelio scriptũ aa : tunc ape
ruit illis sensum ut intelli gerent scripturas : Net ia cobus a¬

Expanded text:
et gratia Dei, sine cujus adjutorio liberum arbitrium nec converti et gratia Dei, sine cujus adjutorio liberum arbitrium nec converti potest ad Deum, nec proficere in Deo. Et quod pie creditis, ut etiam sapienter intelligatis orate. Et ad hoc ipsum enim, id est, ut sapienter intelligamus, est utique liberum arbitrium. Nisi enim libero arbitrio intelligeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente Scriptura: Intelligite ergo qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite . Eo ipso quippe quo praeceptum et imperatum est, ut intelligamus atque sapiamus, obedientia nostra requiritur, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. Sed si posset hoc ipsum sine adjutorio Dei gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intelligeremus atque saperemus; non diceretur Deo, Da mihi intellectum, et discam mandacobus a
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ et paucis intellꝓgibilẽ soluere endidare conatur: Ipsa
ẽ enĩ qua estio degratia di quae fecit ut homines non intellegen¬
tes putarent a postolũ paulũ dicere : faciamus mala ut ueniant
bona : uinde a postolus petrus in secunda epistola sua: qua prop¬
ter inquid caris simi. haec exspectantes. Satis agite in uio lati
et in maculati apud eũ repperiri in pace. et dñi nr̃i pacientiã
salutẽ ex istimate : Sicut et dilectissimus frat̃ nosterpaulus
secundũ eã quae data ẽ ei sapientiã scripsit uob ut et in omnib:
epistolis loquens in eis dehis inquib: sunt quaedã difficilia in¬
tellec tũ quae in docti et instabiles homines peruertunt. sicut
et ceteras scripturas ad propriũ suũ interitũ: cauete ergo qđ
tantus a postolus tã terribilit̃ dicit : et ubi senias non uos intelis¬
gere interim credite diuinis eloquus quia ediberũ hominis ẽ arbiriũ

Expanded text:
tionem et paucis intelligibilem solvere atque enodare conatur. Ipsa tionem et paucis intelligibilem solvere atque enodare conatur. Ipsa est enim quaestio de gratia Dei, quae fecit ut homines non intelligentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut veniant bona . Unde apostolus Petrus in secunda Epistola sua, Quapropter, inquit, charissimi, haec exspectantes satagite inviolati et immaculati apud eum reperiri in pace; et Domini nostri patientiam salutem existimate: sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam quae data est ei sapientiam, scripsit vobis, ut et in omnibus Epistolis, loquens in eis de his; in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines pervertunt sicut et caeteras Scripturas, ad proprium suum interitum . 7. Cavete ergo quod tantus apostolus tam terribiliter dicit; et ubi sentitis vos non intelligere, interim credite divinis eloquiis, quia et liberum est hominis arbitrium,
Abbreviated transcription (Latin):
habere meritũ quod dñs coronabit quando idicabit᷑ mundus
Multa erant quac e uobmittere cupiebã quibus lectis. cotam
ipsam causam quae conciliis episcopalib: acta ẽ iaduersus eos¬
dẽ pelagianus hereticos diligentius et plenius nosse possetis :
sed festina uerunt fr̃s qui ex numero ur̃o ad nos uenerant.
perquos uob non rescripsimus istassed scripsimus : nullase¬
nim ad nos uestraecaritatis litteras adculerant : tamensus¬
cepimus eos qͥm̃ simplicitas eorũ satis indicabat nibil illos nob
potuisse confingere : Ideo aut̃ festinauerunt ut apud uos a¬
gerent pascha: quopos sit adiuuante dño tã sc̃s dies. urãm
pacẽ quã dissensionẽ potius inuenire : melius aut̃ facietis
quod multũ rogo sipsum a quodicunt sefuis securbatos
admittere non grauemini : Aut eni non intelgit librũ meũ
aut forteipse non intellegitur quando difficillimã quaes

Expanded text:
habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eosdem Pelagianos haereticos, diligentius et plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitu
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ quod ego inhacepistola quaea duos peruenit probaui
pertestimonia scripturarũ scãrũ qua eibi potestis inspicere
et bona opera nr̃a. et pia sorrtiones et rectã fidẽ nullo mo¬
do in nob̵ ẽẽ potuisse . nisi haec acciperemus ab illo dequo.
dicit a postolus ia cobus omne datũ optimũ etomne donum
perfectũ desursum .ẽ. descendens a patre luminũ : Neqquis¬
quã dicat meritis operũ suorũ. uel meritis orationũ suarũ
uel meritis fidei sibi traditã dĩgratiã : ȩtputecur uerũ esse
qđ illi here tici dicunt gratiãdĩ secundũ merita nr̃a dari qđ
omnino falsissimũ ẽ : Non quia nullũ ẽ meritũ uelbonũ
piorũ uel malũ impiorũ : alio quin. quomodo iudicabie ds̃
mundũ sed misericordia et gratiadĩ conuertit hominẽ de
quapsalmus dicit : dsm̃s misericordia eius p̃ueniet me : ut
iustificetur impius hoc ẽ ex impio fiat iustus et incipiat

Expanded text:
Propter quod ego in hac epistola, quae ad vos pervenit, probavi Propter quod ego in hac epistola, quae ad vos pervenit, probavi per testimonia sanctarum Scripturarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra, et pias orationes, et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum ; ne quisquam dicat meritis operum suorum, vel meritis orationum suarum, vel meritis fidei suae, sibi traditam Dei gratiam, et putetur verum esse quod illi haeretici dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari; quod omnino falsissimum est: non quia nullum est meritum, vel bonum piorum uel malum impiorum - alioquin quo modo iudicabit deus mundum? —, sed misericordia et gratia dei conuertit hominem, de qua psalmus dicit: Deus meus, misericordia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat
Abbreviated transcription (Latin):
loco quigloriatur inquit in dño glorietur : Elliuero bere¬
tici seipsos a seipsis iustos fieri putaentes. qua si hoc eis non
ds̃ dederit sed issibi : Non utiq in dño sedsemet ipsis gloriant᷑:
talibus dicit a postolus : quis enĩ tediscermt : quod ideo dicit :
quia demassa illius perditionis quae facta ẽ ex adam non
discernit hominẽ sedeum faciat uas in honorẽ non in contu¬
meliã : nisi ds̃ : Sed quo homocarnalis. et in aniter inflatus. cum
audissea quis enĩcediscernit. possecrespondere uel uoce.
uel cogitatione. et dicere: discernit mefides mea : discernit
me oratiomea discernit me iustitia mea : Mox a postolus oc¬
currit cogitationib: eius. et dixit: Quid enĩ habes qđ non ac¬
cepisti : si autẽ et accepisti quid gloriaris quasi non accepe
ris Sic enĩ gloriant᷑ quasinon acceperint. quise a seipsis
iustificariputant : acꝑ hoc inseipsis non in dño gloriantur :

Expanded text:
loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haereloco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. Talibus enim dicit Apostolus, Quis enim te discernit? Quod ideo dicit, quia de massa illius perditidiscernit hominem, ut eum faciat uas in honorem non in contumeliam, nisi deus. sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus, cum audisset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quris ? Sic autem gloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis justificari putant; ac per hoc in semetipsis, non in Domino gloriantur. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
lus ciudicabit ds̃ mundũ quando uenturus e sicut tota ec¬
clesia infrmbolo confitetur. iudica reuiuos et mortuos:
Siergo non ẽ dĩgratia. quomodo saluat mundũ : et siñ ẽ
liberũ arbitriũ quomodo idicatmundũ : proinde librũ
ueł epistolã meã quã secũ adnos supradicti ad tulerunt.
secundũ hanc fidẽ intellpgite: ueneq: negetis dĩ gratiã neq:
liberũ arbitriũ sic defendatis ut adĩ gratia sepa retis ta quã
sineilla uel cogitare aliquid uel agere secundũ dm̃ ulla rati¬
one possimus quod omnino nom possumus: propter hoc enĩ
dñs cũ de fructu iustitiae loqueretur. ait discipulis suis:
cos pelagianos noueritis. eẽ conscriptã quidicunt. gra¬
tiã dĩ secundũ merita nr̃a dari: ut quigloriatur non in
dño sed in seipsogloriecur :
.hoc ẽ in homine non in dño : quod
ꝓhibet a postolus dicens:÷ emoglorietur in homine : ẽtalio

Expanded text:
lus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota eclus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoc enim dominus, cum de fructu iustitiae loqueretur, ait discipulis suis: cos Pelagianos noueritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, ut, qui gloriatur, non in domino sed in se ipso glorietur, hoc est in hoprohibet Apostolus, dicens, Nemo glorietur in homine . Et alio
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinus in dño. sadutẽ : Vener̃ ad nos duo uiuenes. cres¬
ł conius et felix deurã congregatione se eẽ dicentes: qui nob
retulerunt monasteriũ ur̃m non nulla dissensione tur¬
batũ eo quod quidã in uobis sicgratiã pp dicent ut negent
hominis eẽ liberũ arbitriũ : Et quod ẽ grauius dicant qđ
indie iudicii non si tredditurus ds̃ unicuiq: secundum
opera eius : etiã hoc tamen inidicauerunt. quod plures ur̃m
non ita sentiant : sed liberũ arbitriũ adiuuari fateantur
per dĩgratiã ut recta sapiamus atq: faciamus : et cũ uene¬
rit dñs reddereunicuiq: secundũ opera eius. inuepiat ope¬
ra nr̃a bonaquae praeparauit ds̃ inͣ illis ambulemus :
hoc quisentiunt bene sentiunt : obsecro it aq: uos fr̃s si¬
cut corinthios obsecrauit apostolus. per nomen dñi nr̃i ihũ
primo enĩ dñs ihis sicut scriptũ . ẽ in euangelio iohannis
apłi Nonuenit ut iudicaret mundũ sed ut salucretur
mundus peripsum : Postea uero sicut scribit a postolus pau¬

Expanded text:
UGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obsecrauit apostolus, per nomen domini nostri Iprimo enim dominus Iesus. sicut scriptum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit apostolus Pau
Abbreviated transcription (Latin):
na fit ut ei non sit quod adiciatur. non tam̃ diffunditur
incordib: nr̃is uel naturae ueluoluntatis opibus. quae sunt
nr̃ae opitulatur et sanitati cooperatur : Ipsac ẽ enĩ gra¬

Expanded text:
na sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur na sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturac ucl uoluntatis opibus quae sunt nostrae opitulatur et sanitati cooperatur. ipsa est enim gra
Abbreviated transcription (Latin):
non diligit. et ideo graue. ẽ . aut diligit et gracue. ẽẽ non po¬
test : diligit aut̃ si quod illic ammonetur issocheli conuer¬
sus fuerit ad dñm dm̃ suũ extoto cordesuo et extota animã
sua ÷ mandatũ inquit nouum do uobis ut uos inuicẽ diliga¬
tis : et quidiligit proximũ legẽ implebłt. ut plenitudolegͥis
caritas : Secundum hoc et illud dictũ ẽ : siambularent se¬
mitas bonas inuenissent utiq: semita siustitia e leues: quo¬
modo ergo dicitur propter uerba labiorũ tuorũ egocusto¬
diui duras nisi quia utrũq: uerũ ẽ: durae sunt timorilẽ ues
prouecta prouecta iustitia ẽ : caritas magna magna
iustitia ẽ. caritas perfecta perfecta iustitia ẽ : Sed cari¬
tas decor depuro. et conscientia bona. et side non ficta :
quae tunc maxima ẽ. in hacuita : quando proilla ppsa con¬
temnitur uita : sed miror si non habet quocrescat cũde
mortali excesserituita : Vb qͣq aut̃ et quandocũq: itaple¬

Expanded text:
andatum? aut enim quisque non diligit, et ideo graue est, aut diligit, et graue esse non potest. diligit autem, si, quod illic ammonetur Israhel, conuersus fuerit ad dominum deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua. mandatum, inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. quomodo ergo dicitur: propter uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita ple
Abbreviated transcription (Latin):
istiaut̃ nostriut plenuis habeant. non ita que
sumus in disputationibus prumpti & in orationi¬
bus prigri Oremus dilectissimi oremus ut
ds̃ gratiuedet. etum inimicis nr̃is. Maxime quae
fratribus & dilectoribus nos tris intellegere
confiteri postingentem & in effabilem ruinam
quam in uno omnes cedimus neminem nisi dre
gratia liberari. Eam que non sec merita nr̃ã¬
accipientum tam quam debitam reddis set.
lam quam ueram gratium nullis meritis prueceden¬
tibus
gratis dari. nullum ẽ aut̃ inlustrius pruedes¬
tinationis exemplum quamipseihs unde & in pri

Expanded text:
isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam inimicis nostris, maximeque fratribus et dilectoribus nostris, intelligereconfiteri, post ingentem et ineffabilem ruinam, qua in uno omnes cecidimus, neminem nisi Dei gratia liberari, eamque non secundum merita accipientium tanquam debitam reddi, sed tanquam veram gratiam nullis meritis praecedentibus gratis dari. XXII. Nullum est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipse Mediator.