comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Inde suꝑbitis: Anguia patres man¬
ducquerunt mãnna: Quare mortui
stint: Quia qd̃ uidebant credebant.
qd̾ non rudebant. non iutelligebant.
Bene gͦ dicunt᷑ patres ur̃i: quia surles
illorum estis. De morte anime loquit᷑
nam corporalit̾ om̃s mortui sunt: &
iusti & mniusti. Iusti aut̾ ñ scdm ani¬
mam mortui sunt: quia uifibilem
cybum spũalit̾ intellexerunt ut moy¬
ses & aaron. Nos etiam hodie uisibi¬
lem cibum accipinus: s aliud ẽ sacra¬
mentum. aliud uirtiis sacram̃ti. qd̾
multi de altari accipiinte & moriunt᷑.
Unde apłs. Iudicium sibi mandu¬
cat & bibit. Non bucella dominica
uenentim fuit iudȩ. cam in eũ riii-¬
micus intrauit: s bonum male
malus accepit. Ergo panem celestẽ
sp̃ualit̾ manducate. Hunc panẽ
fignificarit manna: hunc pauem
significat altare dĩ. Sacramenta
in signis dit̾isa sitnt: In re quȩ sigra¬
ficatur paria sunt. Audi apłm. Pa¬
tres nr̃i om̃s sub nũbe fuernnt. & os̾
ꝑ mare transierunt. & om̃s in moyse

Expanded text:
nde superbitis? An quia patres manducaverunt manna? Quare mortui sunt? Quia quod videbant, credebant; quod non videbant, non intelligebant. Bene ergo dicuntur patres vestri, quia similes illorum estis. De morte animae loquitur: nam corporaliter omnes mortui sunt, et justi et injusti. Justi autem non secundum animam mortui sunt, quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, ut Moyses et Aaron. Nos etiam hodie visibilem cibum accipimus, sed aliud est sacramentum, aliud est virtus sacramenti: quod multi de altari accipiunt et moriuntur. Unde Apostolus: Judicium sibi manducat et bibit . Non buccella Dominica venenum fuit Judae, cum in eum inimicus intravit , sed bonum male malus accepit. Ergo panem coelestem spiritualiter manducare, hunc panem significavit manna, hunc panem significat altare Dei. Sacramenta in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Audi Apostolum: Patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes in Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
timoris indicium ẽ. confustis clamor
⁊ incerta uox. Quod aut̃ turbati sunt
dñm tam̃ uidentes supra mare am¬
bulantem. mystice insinuat: quia
sepe fit ut cum aliqua subito diutinȩ
tribulationis oritur sedatio. ñ statim
credicur uera libatio. Ideoq ꝑma¬
nente priori formidine. intensa ad
liberationẽ dirigatur oratio: quia
ꝓpe ẽ dñs in uocantib eum. Quod
uͦ dixerunt fantasma e̾ẽ. significat
quia quidam cedentes diabolo de xp̃i
ad uentu dubitabant. Unde illud.
Putas inueniat filiris hominis fidẽ
espondens ant̾ petrus. dixit. Dñe¬

Expanded text:
timoris indicium est confusus clamor timoris indicium est confusus clamor et incerta vox. Quod autem turbati sunt, Dominum tamen videntes supra mare ambulantem, mystice insinuat; quia saepe fit ut cum aliqua subito diutinae tribulationis oritur sedatio, non statim creditur vera liberatio. Ideoque permanente priori formidine, intensa ad liberationem dirigatur oratio, quia prope est Dominus invocantibus eum . Quod vero dixerunt phantasma esse, significat quia quidam credentes diabolo, de Christi adventu dubitabant. Unde illud: Putas inveniat Filius hominis fidem Respondens autem Petrus, dixit: D
Abbreviated transcription (Latin):
culum stuperent & maiores grãs
dño referrent. Idem fit in tempesta¬
tib passionum: quȩ a ꝑfidis inge¬
runtur. Unde illud ecclie: marty¬
rii certamine desudantis. Quare me
reppulisti: Quare tristis in cedoꝰ dum
affugit me micus: S ed quomͦ
apłi intelligere potuerunt dñm uel¬
le preterire eos: nisi quia indiu̾sum
ibat: Quis hoc mystici non adu̾tte:
Quomodo gͦ uolebat preterire quos
confirmauit. nisi quia illa uolun¬
tas p̃tereundi ad elicifndum illum
clamorem ualebat. cui sub uenti
oportebat: M.R.a. Et ii¬
dentes enm supͣ mare ambulantẽ:
turbati sinit dicentes quia fantas¬
ma ẽ. & p̃timore clamnauerunt.
Statimmq iħc locitus ẽ eis dicene:
Habete fidiiciam. ego sum nolite
timere. Non subiunxit quis
eet. quia uel ex nota uoce pote¬
rant eum intelligere. uel ex hoc
qd̾ eum ad moysen ita nouerant
locutum. Hȩc dices filiis isrł.
Qui ẽ: misit me aduos. Pre cimore
uinirum clamauerunt. quia magni

Expanded text:
culum stuperent, et majores gratias culum stuperent, et majores gratias Domino referrent. Idem fit in tempestatibus passionum, quae a perfidis ingeruntur. Unde illud Ecclesiae, martyrii certamine desudantis: Quare me repulisti? Quare tristis incedo, dum affligit me inimicus! Sed quomodo apostoli intelligere potuerunt Dominum velle praeterire eos, nisi quia in diversum ibat? Quis hoc mystice non advertit? Quomodo ergo volebat praeterire quos confirmavit, nisi quia illa voluntas praetereundi, ad eliciendum illum clamorem valebat, cui subveniri oportebat. M. R. A. Et videntes eum supra mare ambulantem, turbati sunt, dicentes: Quia phantasma est, et prae timore clamaverunt. Statimque Jesus locutus est eis, dicens: Habete fiduciam; ego sum, nolite timere. Non subjunxit quis esset, quia vel ex nota voce poterant eum intelligere, vel ex hoc, quod eum ad Moysen ita noverant locutum: Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos . Prae timore nimirum clamaverunt, quia magni
Abbreviated transcription (Latin):
Deste in uiti apłi recesserant a dño:
Ineꝑiclitarent᷑. Uigilie militares:
inspacia horarum t̾na diuidunt᷑
Ergo hic ostendit᷑ discipłos tota noste
ꝑiditatos: & in extremo noctis qd̾ defig¬
nat consũmationem mundi auxili
tis: s ueni et tunc ad eccłiam uagã
& naufragam. antixp̃i sp̃u fessam.
&tocius scłi motib circumactam.
Alitex. ¶ ota noste ꝑiditant᷑.
quia dum se considat homo nichil
in uenit nisi tenebras angustiaꝵ
⁊ estus hostium insurgentium. Cũ
uͦ mentem ad suꝑni p̃sidii lumen
erigit. quasi int̾ umbras noctis reꝑen¬
te ortum luciferi conspicit: qui dicm
fer namq tres lioras noctis. id ẽ totã
iugiliam matittinam illum inare
dicitur: Dñs in terra suos uidit labo¬
rantes in mari. & nou mox eis succur.¬
rit: quia & si ad horam differre ui¬
detur auxilium tribulantib tam̃
cos tandem corroborat. Hinc ẽ qd̾
ueniens uolebat p̃terire discipłos:
ut ad horam turbati ⁊ continuo li¬
berati amplius creptionis suȩ mna¬

Expanded text:
ecte inviti apostoli recesserant a Domino, ne periclitarentur. Vigiliae militares in spatia horarum terna dividuntur. Ergo hic ostenditur, discipulos tota nocte periclitatos, et in extremo noctis, quod designat consummationem mundi, auxilitis, sed veniet tunc ad Ecclesiam vagam et naufragam, Antichristi spiritu fessam, et totius saeculi motibus circumactam. BEDA. Aliter: Tota nocte periclitantur, quia, dum se considerat homo, nihil invenit nisi tenebras angustiarum et aestus hostium insurgentium. Cum vero mentem ad superni praesidii lumen erigit, quasi inter umbras noctis repente ortum luciferi conspicit, qui diem fer namque tres horas noctis, id est, totam vigiliam matutinam illuminare dicitur. Dominus in terra vidit suos laborantes in mari, et non mox eis succurrit; quia etsi ad horam differre videtur auxilium tribulatis, tamen eos tandem corroborat. Hinc est quod veniens, volebat praeterire discipulos, ut ad horam turbati, et continuo liberati, amplius ereptionis suae mira
Abbreviated transcription (Latin):
fugit: ut ostendat᷑ magis eum ꝑsecu¬
tores uitare qm tunere. O portuuum
uamq tempꝰ srie passionis expectauis.
uitabat. ne homicidio de lohanne. iun¬
geretur homicidium dese. Uel ido
recefsit: ut nob̃ p̃beret exemplum iii¬
tande cemeritatis ultro tradentium
se. Non enim om̃s eadem constantia
ꝑseuerant intormentis: qua se tor¬
girendos offerunt. Petendo etiam so¬
litudinem turbarum fidem an sequi
turent explorat: & ꝓbatam digra
mercede remunerat. Turbe aut̃ non
Iumentis. ñ uehiculis. s ꝓprio labore
pedum it̃ deserti arripunit: & salutis
desihum ostendunt. Rutsus ipse exci¬
piendo fatigatos. docendo inscios. sa¬
nando egotos. recreando ieuinos: qnͣ¬
ttim deuotione credentium delectetur
insinuat. Aliter. Postquam apud in¬
deos ꝓpħia uocem ꝑdidit: transit ad
desertum ęcłie que uiro carcbat. Ttr¬
bȩ relinquebant ciitates: idẽ pristi¬
nas conuersationes. & dogmatum ua¬
rictates. Quod dicit exiens. significat

Expanded text:
stendatur magis eum persecutores vitare quam timere. Opportunum namque tempus suae passionis exspectans, vitabat ne homicidio de Joanne, jungeretur homicidium de se. Vel ideo recessit, ut nobis praeberet exemplum vitandae temeritatis ultro tradentium se. Non enim omnes eadem constantia per severant in tormentis, qua se torendos offerunt. Petendo etiam solitudinem, turbarum fidem an sequi curent explorat, et probatam digna mercede remunerat. Turbae autem non jumentis, non vehiculis, sed proprio labore pedum iter deserti arripiunt, et salutis desiderium ostendunt. Rursus ipse excipiendo fatigatos, docendo inscios, curando aegrotos, recreando jejunos, quantum devotione credentium delectetur, insinuat. Aliter. Postquam apud Judaeos prophetia vocem perdidit, transiit ad desertum Ecclesiae, quae viro carebat. Turbae relinquebant civitates, id est, pristinas conversationes et dogmatum varietates. Quod dicit exiens, significat
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt eum rumore: quinetiam
ꝑsignorum magnitudme pltitimuis
facie notus erat. Fimbriam uestim̃ti
ens minimum mandatum mystice
intellige: nel gr̃arum distributionẽ.
Ut enim ex neste simbria: ita ꝙ xxp̃o
salutem his qui contingere cupiunt
fubministrat. Genesar quippe idem
est qd̾ genesareth: s a uicinitate laci
dicta ẽ ꝓuincia t̾ra genesar. seu t̾ra
genesareth. A. Lii.Altera die
turba quȩ stabat transmare. iudit
quia nauicula alia non erat ibi
nisi una: & quia non introisset cuͣ
discipuł suis iħe in nauem: s soli
difcipuli onis abissent. Alie uͦ fuꝑ

Expanded text:
noverunt eum rumore, quin etiam pro signorum magnitudine plurimis facie notus erat. Fimbriam vestimenti ejus, minimum mandatum mystice intellige, vel gratiarum distributionem. HILAR. Ut enim ex veste fimbria, ita ex salutem his qui contingere cupiunt, subministrat. Genesar quippe idem est quod Genesareth; sed a vicinitate lacus dicta est provincia, terra Genesar seu terra Genesareth. A. 52X Altera die turba quae stabat trans mare, vidit quia navicula alia non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis suis Jesus in navim, sed soli discipuli ejus ab
Abbreviated transcription (Latin):
atq sc̃nam. Caro emin saluattrris
ꝓ salute nr̃i corporis oblata. san¬
guis uͦ ꝓ anima nr̃a effusus ẽ: ut
ceret. sicut p̃signratum fuerat
idẽo q nofi mandueandim sangii¬
nem. Inde gͥ nob̃ cyb & potus
spũalib inde̾ uox inbilationis &¬

Expanded text:
atque aeternam. Caro enim Salvatoris, atque aeternam. Caro enim Salvatoris, pro salute nostri corporis oblata, sanguis vero pro anima nostra effusus est, ut ceret, sicut praefiguratum fuit ideoque non manducandum sanguinem. Inde igitur nobis cibus et potus spiritualis, inde
Abbreviated transcription (Latin):
demus de participatione. eccłiȩ: inqua
aniia: in qua scõrum cominunio
sacram̃toꝵ. & peccatoꝵ remissio. Pos¬
sunt quoq ad ꝑsonam cp̃i singłarit̾
hȩc ita referri. Panis quẽ ego dado
caro mea ẽ: ꝓmundi uita. Tale est
qd̾ dicit. Refectio quam ꝓpono ut
ad satietatẽ scilicet diuine contempla¬
tionis ꝑdncat: ẽ incarnatio mea. fa¬
cta ut mundus uiuat. Nisi mandu¬
caueritis carnem filii homitus. & bi-¬
beritis eius sanguinem: ñ habebi¬
tis iitam in uobis. Hoc ẽ nisi refici¬
amin in fide in carnationis: ad ui¬
tam beatam ñ ꝑuenietis. ꝑ sangui¬
nem intellige aninrã: cum sangiris
sedes aniine sit. Qui manducat meã
tem suam letificat & pascit quia
caruẽ & amiriã sumpsi ut totum
hominem saluum facerem: in uia
salutis ẽ. Caro mea uere ẽ cybus.
& sanguis mens uere ẽ potus. Id
ꝑ carnem meã ⁊ sanguinẽ dabo ue¬
ram satietatem. susficientẽ nudelicet

Expanded text:
demus de participatione Ecclesiae, in quademus de participatione Ecclesiae, in quaanima, in qua sacramentorum communio et peccatorum remissio. Possunt quoque ad personam Christi singulariter haec ita referri: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Tale est quod dicit: Refectio quam propono, ut ad satietatem scilicet divinae contemplationis perducat, est incarnatio mea, facta ut mundus vivat. Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis, hoc est, nisi reficiamini in fide incarnationis, ad vitam aeternam non pervenietis. Per sanguinem, intellige animam, cum sanguis sedes animae sit. Qui manducat meam tem suam laetificat et pascit, quia carnem et animam sumpsi ut totum hominem salvum facerem, in via salutis est. Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Id est, per carnem meam et sanguinem dabo veram satietatem, sufficientem videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
racit̃ non prestant nisi iste pͥotus
mortales & incorruptibiles facit.
id ẽ societas ipsa scõꝵ ubi pax erit &
unitas ꝑfecta. Propt̾ea quippe sic̃
etiam aute nos intellexerunt ho-¬
mines dĩ ap̃c corpus & sanguiniẽ
suuin. in eis reb comiñdarit: quȩ
ad unum aliquid rediguntur. ex
multis. Aliud namq in uuuni ex
inultis gͣnis conficitur. aliud in
unum ex inultis acinis confluit.
Qui manducat meã alxxiii.¬
carnem. & bibit meum sanguinem
iu me manet & ego n illo. I am¬
exponit quid sit manducare carnẽ
euis: & bibere sangumem eius.
Hoc ẽ manducare illam escam. & illu
bibere potum: in xp̃o manere. &
illum manentẽ in se habere. Ac
nec mancdacat eius carnẽ. nec bibit.
eius sangumem: etiam si tante rer
sacramentũ adiudicium sibi man-¬
ducet & bibat. Manducare &
bibere plena refectio nobis ẽ: & ꝑ¬
intelligis. quia sanguis sedes
anime ẽ: & eccłia quodam modo
camus gͦ carnem api ⁊ sanguiuẽ eiꝰ
bibimus. si inxxime ⁊ singularit̾ gari¬

Expanded text:
estat nisi iste cibus mmortales et incorruptibiles facit, id est, societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos intellexerunt homines Dei, Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Aliud namque in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. A. 68X Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo. Aponit quid sit manducare carnem ejus, et bibere sanguinem ejus, hoc est, manducare illam escam et illum bibere potum; in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac nec manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, etiamsi tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducet et bibat. Manducare et bibere, plena refectio nobis est; intelligimus; quia sanguis sedes animae est, et Ecclesia quodammodo camus ergo carnem Christi et sanguinem ejus bibimus, si maxime et singulariter gau
Abbreviated transcription (Latin):
uestus testamentum uestitur tegiupe
carnalium: s saciat cum intus ꝑ tie¬
nitur. Duo aut̃̾ pisces qui saporem
rebatur. ut ꝑ eas consiliorum mod̾a¬
ctuantis sch̃ more piscium quassatis
neͤ deficientib: figurabat᷑ xp̃c uerꝰ
sacerdos & rector. Puer portans ẽ
ppłs ille putrilis insensu. nec mandu¬
cans. quȩ quasi onts clausa porta-¬
bat. nec alios pascens. Unde seguit᷑.
titu rissupra omnẽ sensũ corporis om
Quia carnalit̾ sapiebant. ⁊ in spe car¬
nali quiescebant. quib lex tempo¬
ralia ꝓmiserat: p̃cipitur eis suꝑ ii¬
ride fenum iacere. Omnis eni̾mi
caro fenum: & claritas hominis sic̃
flos fem. Discumbit gͦ suꝑ fenũ
qui carnem suam caltat᷑. & flores
sllius quasi arens fenum conterit:
lcłi uoluptates sibi subiciens. Di¬
uersi discribitus conuiuantium:
diu̾sos signant conuentus eccłiaꝵ.
Quni quageni aut̃ discimbunt: qui
adhuc inpenitentia posici. auditũ
u̾bi ꝑcipiunt. Nam quinquagena-¬

Expanded text:
Vetus Testamentum vestitur tegmine Vetus Testamentum vestitur tegmine carnalium, sed sauciat, cum intus pervent duos pisces, qui saporem suavem gebatur, ut per eas consiliorum moderactuantis saeculi more piscium quassatis nec deficientibus, figurabatur Christus verus sacerdos et rector. Puer portans est populus ille puerilis in sensu, nec manducans, quae quasi onus clausa portabat, nec alios pascens. Unde sequitur:tituris super omnem sensum corporis omnQuia carnaliter sapiebant, et in spe carnali quiescebant, quibus lex temporalia promiserat, praecipitur eis super viride fenum jacere. Omnis enim caro fenum, et claritas hominis sicut flos feni . » Discumbit ergo super fenum qui carnem suam calcat, et flores illius quasi arens fenum conterit saeculi voluptates sibi subjiciens. Diversi discubitus convivantium diversos significant conventus Ecclesiarum. Quinquageni autem discumbunt, quia adhuc in poenitentia positi auditum verbi percipiunt. Nam quinquagena
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ dñs pt̾ resurrectionẽ ait. Oporte¬
bat impleri omnia quę scripta sunt
in lege moysi. & ꝓpħis. & psalmis de
me. Hic quoq p̾recipiens sibi affer¬
ri panes & pisces: m ystice precipit
intellectum testamenti utteris ad se
referri. Bine aut̾ ꝑ aquatilia fi¬
gurantur ꝓphantes de nr̃o euo: in
quo ppłs sidelium sine aquis baptis¬
ini uiuere nullatentis potest. Pantᷤ
Uͦ hordeacei fuerunt: qui cyb ẽ iurã¬
torum. & rusticorum: quia rudib
anditorib quasi grossiora cominittẽ¬
da sunt p̃cepta. Animalis tnm homo.
ñ ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃c di. Unde
semꝑ ad ꝑfectiora prouocans. pͥmo
quimnq p̾anib quinq imlia reficit.
scdo septem panib quatuor hommũ
nulta: tercio discipulis suȩ carnis &
sangumis myst̾ium credit: ad uitiurũ
dat ut edant & bibant suꝑ intusat
suam in regno suo. Uel ita.Dor¬
deacei crant panes. quia ad uestus te¬
stam̃tum ꝑtinebant. ꝙ sicut uix ꝑ¬
uenitur ad medullam hordei. ita

Expanded text:
nus post resurrectionem ait: Oportebat impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me . Hic quoque praecipiens sibi afferri panes et pisces, mystice praecipit intellectum Testamenti Veteris ad se referri. Bene autem per aquatilia figurantur prophetantes de nostro aevo, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus potest. Panes vero hordeacei fuerunt, qui cibus est jumentorum et rusticorum; quia rudibus auditoribus, quasi grossiora commitenda sunt praecepta. Animalis enim homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei . Unde semper ad perfectiora provocans, primo quinque panibus quinque millia reficit, secundo septem panibus quatuor millia num, tertio discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit, ad ultimum dat ut edant et bibant super mensam suam in regno suo. Vel ita: Hordeacei erant panes, quia ad Vetus Testamentum pertinebant, et sicut vix pervenitur ad medullam hordei, ita
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓpt̾ aliud. Ipse ẽ enim cybus quo
unuiunt angłi: qui manet in uitam
xternam: ut ptꝰ aꝑte dicet. Satagit
gͥ eorum satiare mentes. quorum sa¬
tiatut & uentres. Uere filius homi¬
nis dat oybum spũ alem: unde seqͥt᷑
dam dedit illi ne ceteris compari¬
retur hominib: ideo q dictum ẽ

Expanded text:
non propter aliud. Ipse est enim cibus quo non propter aliud. Ipse est enim cibus quo vivunt et angeli, qui permanet in vitam aeternam, ut post aperte dicet. Satagit igitur eorum satiare mentes, quorum satiavit et ventres. Vere Filius hominis dat cibum spiritualem. Unde sequitudam dedit illi, ne caeteris comparetur hominibus, ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
erq̃t transmare unde ihiscipuli ue¬
nerant infinuatum ẽ hoc mita¬
culum qd̃ suꝑ aquas iħc ambtilas¬
set. quia nun fuerat ibi insi inta
trans mare. insi suꝑ aquas ambulass:
na nauis catholicam designat eccłiam
alic nͦ a tyberiade suꝑuementes quib
turbe transportantur : significant con¬
uentus eorum qui ñ sincere quernnt
iħm. Et cum inuenissent eum tͣns
mare: dixerunt ei. Rabi: qͣndo huc ue¬
nisti: Presentat se turbis a quib
ne raperetur in montẽ̾ fugetat. qd
confiriat nobis omma uła facta
in magno sacramento ẽẽ. Nespon¬
dit iħc & dixit. Am̃ am̃ dico uõbis:
queritis me. non quia indistis signa.
turati estis. Nespondit: hoc est
ptꝰ illorum t̾iba subiixxit. Quam
multi ñ querunt iħm infi ut ilbs
faciat bene scdm tempꝰ: ut fugien¬
tes ad ȩccłiam qnͣdo p̃muntur a po¬
tentiorib. Operamini ñ cybum
qui perit. s qui ꝑmanet in uitam
xternam: quem silius honinis da¬
bit uobas. Idẽ querite me ꝓpt̾ me.

Expanded text:
rans mare, unde discipuli venerant, insinuatum est hoc miraculum, quod super aquas Jesus ambulasset, quia non fuerat ibi nisi una ntrans mare, nisi super aquas ambulasset? Una navis catholicam designat Ecclesiam; aliae vero a Tiberiade supervenientes, quibus turbae transportantur, significant conventus eorum, qui non sincere quaerunt Jesum. Et cum invenissent eum trans mare, dixerunt ei: Rabbi, quando huc venistine raperetur, in montem fugerat, quod confirmat nobis, omnia illa facta in magno sacramento esse. Respondit Jesus et dixit: Amen, amen dico vobis, quaeritis me, et non quia vidistis signa, AUGUST. Respondit, hoc est, post illorum verba subjunxit. Quam multi non quaerunt Jesum, nisi ut illis faciat bene secundum tempus, ut fugientes ad Ecclesiam, quando premuntur a potentioribus. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam, quem Filius hominis dabit vobis. Id est, quaerite me propter me,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim ꝑseuerauerit usq infinem:
te. Cum fluctuat cupiditate cortuũ:
in uoca dm̃. Qd̾ aut̃ ꝑ etrus implorat
ne mergat᷑. significat quibusdam
tribulationib etiam ꝑtꝰ ultimam ꝑ¬
secutionem purgari ecđiam Unde
illud parli. Saluus erit: sic tamen
Et trim ascendissent in na uiculam:

Expanded text:
Qui enim perseveraverit usque in finem, Qui enim perseveraverit usque in finem, te. Cum fluctuat cupiditate cor tuum, invoca Deum. Quod autem Petrus implorat ne mergatur, significat quibusdam tribulationibus etiam post ultimam persecutionem purgari Ecclesiam. Unde illud Pauli: Salvus erit, sic tamen Et cum ascendissent
Abbreviated transcription (Latin):
ceus. Dneͣ: saluum me fac. Et con¬
tinuo iħc extendens manum app̃¬
hendit eum: & ait ill. Modice fi¬
dei quare dubitasti: In petro
considerandum ẽ: fide eum ceceros
anteisse. Nam p̃ceteris ptiius respon¬
dit. Tu es oxp̃c filius dĩ uiuii. Primus
passionem dum malum putat dete¬
status ẽ. Primus & moriturum se
& non negaturum se spopond̾it. Pri¬
dium quoq ad u̾sum eos qui dnm̃
quo modo petrꝰ ambulanit. quem
hominẽ non negant. Cum cepisset
mergi. aunini fides arlebat: s hu¬
mana fragilitas in profundumn trahe¬
bat. D e dño quidem: sic ait cdio¬
nisius in opusculis de diuinis nom¬
nib. Ignoramus qualit̾ de uirgine¬
is sanguinib alia lege p̃ter naturalẽ
formabatur. & quasi ñ infusis pedib
corporale pondus & materiale onus
habentib deambulabat: in humidã
&̃ instabilem aquę substantiam.
Mare ẽ scłm: uentus ⁊ tempestas ẽ uni¬
cuiq sua cupiditas. Scuit uentus. ertẽ¬
cunt fluctus: s tam̃ nuis ambulat

Expanded text:
me fac. Et continuo Jesus extendens manum, apprehendit eum; et ait illi: Modicae fidei, quare dubitasti? HILAR. In Petro considerandum est fide eum caeteros anteisse. Nam prae caeteris primus respondit: Tu es Christus filius Dei vivi. Primus passionem, dum malum putat, detestatus est. Primus et moriturum se, et non negaturum spopondit. Pridium quoque adversum eos qui Dominum quomodo Petrus ambulavit quem hominem non negant. Cum coepisset mergi, animi fides ardebat, sed humana fragilitas in profundum trahebat. De Domino quidem sic ait Dionysius in Opusculis de divinis nominibus. Ignoramus qualiter de virgineis sanguinibus alia lege praeter naturalem formabatur; et quasi non infusis pedibus corporale pondus et materiale onus habentibus, deambulabat in humidam et instabilem aquae substantiam. Mare est saeculum; ventus et tempestas est unicuique sua cupiditas. Saevit ventus, crescunt fluctus, sed tamen navis ambulat.
Abbreviated transcription (Latin):
Et dmnssa turba: ascendit in mons¬
tanascendissent c̃ eo: s turba non
ꝑotest eum ad sublimia sequi. Hie
deret in monte cum discipulis suis
qd̃ ioh annes cominemorat. & uide¬
ret turbis ad se uementes: & descende¬
rat de monte. & circa inferiora loca
curbas pauerat. Lxxxi. M. cl¬

Expanded text:
Et dimissa turba ascendit in monttan ascendissent in montem cum eo; sed turba ad sublimia sequi non deret in monte cum discipulis suis, quod Joannes commemorat, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca turbas paverat. CAPUT LXXXI. M.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicit hic quia decelo descendi:¬
Sti apane de celo longe erant. aurib
aꝑtis surdi erant: uidebant & ceci
stabant. Panis quippe iste: int̾ioris
hominis eftriem querit. Unde alibi.
se panem qui decelo descendit: hor¬
tans ut credannis in eum. Credere
enim in eum hoc ẽ manducare panẽ
uiunm. & inuisibilit̾ sagniatu.
qui inuisibilit̾ renascitur: intus nouel¬
litur. & intus satiatur.Lx.

Expanded text:
ergo dicit hic, Quia de coelo descendi? Isti a pane de coelo longe erant; auribus apertis, surdi erant; videbant, et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis esuriem quaerit. Unde alibi: anctum, dixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum; et invisibiliter saginatur, qui invisibiliter renascitur; intus novellatu
Abbreviated transcription (Latin):
libri moỹsi: quia in oꝑib legis tatiꝗͣ
ex pane erat uita. ꝑlegemn enim diui¬
ut et̾nitatis cognitio. mundi creatio.
currus labentis scħi & uera deo serui¬
endi religio. humano generi in notuit.
saporem legis. quia eruditum in lege
di ppłm de ꝓmissione dominicȩ ni¬
carnationis noue grẽ dulcednie pasce¬
bant. quasi in uirtute aquȩ spem

Expanded text:
libri Moysi, quia in opibus legis tanquam libri Moysi, quia in opibus legis tanquam ex pane erat vita. Per legem enim divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio, cursus labentis saeculi, et vera Deo serviendi religio humano generi innotuit. saporem legis, quia eruditum in lege Dei populum de promissione Dominicae incarnationis novae gratiae dulcedine pascebant, quasi in vi
Abbreviated transcription (Latin):
erat dñs a philippo temptans q̃uod
iohannes cominemorat: unde esca
dari posset turbis. Ꝙ enim quia
ignorantia ppħ erat in lege. quãdiu
enim legitur moyses uelamen po¬
sicum ẽ supͣ corda eorum. ꝓpt̾ea temp¬
tatio illa adni ignorantiam discipłi
demonstrabat. Eadem quippe
simplicitate qua phibppus. loquit᷑
& ancreas. s dñs ostendit ei gratui¬
tas credenti ppło se largiri escas. ea¬
dem benigna potestate qua pratis
redimendo sanat. Puer ferens
panes cum piscib unus de discipti¬
lis fuit. uel forte aliquis de tarba.
Q uod aut̃ philippus uel andreas
singuiarit̾ dicit apud iohannẽ: hoc
alii euuangłiste discipłos pluraliter
dixisse referuiit: intelligentes unũ
ꝓcet̾is loqui uel ponentes pluralem
numerum ꝓsingiiari. Contur¬
betnia intellige dru̾sas hominũ soci¬
ctates qui de diu̾sis uillis uenerant:
iuxta qd̾ milites in eode tab̾naculo so¬
cietatem habentes solent dici contub̾¬
nales. Numq panes sunt quinq

Expanded text:
erat Dominus a Philippo, tentans eum, quod Joannes commemorat, unde esca dari posset turbis. Etenim quia ignorantia populi erat in lege, quandiu enim legitur Moyses, velamen positum est super corda eorum, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Eadem quippe simplicitate qua Philippus, loquitur et Andreas. Sed Dominus ostendit gratuitas credenti populo se largiri escas eadem benigna potestate qua gratis redimendo sanat. Puer ferens panes cum piscibus unus de discipulis fuit, vel forte aliquis de turba. Quod autem Philippus vel Andreas singulariter dicitur apud Joannem, hoc alii evangelistae discipulos pluraliter dixisse referunt, intelligentes unum prae caeteris loqui vel ponentes pluralem numerum pro singulari. Contubernia intellige diversas hominum societates, qui de diversis villis venerant, juxta quod milites in eodem tabernaculo societatem habentes dici solent contubernales. Quinque panes sunt quinque
Abbreviated transcription (Latin):
quia helỹas apparuit. ab aliis aut̃. quia
ꝓpha unus de antiquis surrexit. Ec
ait herodes. Iohannem ego decollatii.
Quis aut̃ ẽ iste de quo andio ego talia.
U querebat uidere eum. E pudmaꝵ¬
cun ꝑ yroniam expresse dicit herods.
Quem ego decollaui iohannẽ: He amor¬
tuis resurrgxit. Y romic etiam potuit
dicere seruis suis qui eum ꝓpriis manib
decollauerqnt: qd̾ matħs sic narrat.
Herodes ait pueris fuus. Hic ẽ ioħes bap¬
tista: ipse surrerit a mortuis. ꝙ ideo uir¬
tutes oꝑantur ineo. Quod si hec
u̾ba confirmantis intelligant᷑: sentien¬
dum ẽ ptꝰ hesitationem confirmasse
herodem in animo suo. qd̾ ab altis di¬
cebatur. Sane quidem senserunt: qd̾
maioris uirtutis futuri suit sc̃i a mor¬
tius resurgentes. qm fragili carne gͣ¬
uati. Quanta iuddecenm inuidia extit̃it
contra dnm: ex cuuangłio docemur. Io¬
haniẽ amortuis surrexisse credebant:

Expanded text:
quia Elias apparuit; ab aliis autem, quia propheta unus de antiquis surrexit. R. L. Et ait Herodes: Joannem ego decollavi. Quis autem est iste de quo ego audio talia? Et quaerebat videre eum. Apud Marcum per ironiam expresse dicit Herodes. Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. BEDA. Ironice etiam potuit dicere servis suis, qui eum propriis manibus decollaverant, quod Matthaeus sic narrat: Herodes ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista; ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo. Quod si haec verba affirmantis intelligamus, sentiendum est, post haesitationem confirmasse Herodem in animo suo, quod ab aliis dicebatur. Sane quidem senserunt, quod majoris virtutis futuri sint sancti a mortuis resurgentes, quam fragili carne gravati. Quanta Judaeorum invidia exstiterit contra Dominum, ex Evangelio docemur . Joannem a mortuis sur
Abbreviated transcription (Latin):
tis preconia uenturũ de in mundũ
idẽ ad cominunẽ hominum cog¬
intionem. Oiscipul & turbe
credentes in dñm putaner unt
illum sic uenisse ut iam regnaret.
& hoc ẽ uelle rapere & regem facere
p̃uenire tempꝰ eius. qd̾ ipse apud
se occultabat usq infinẽ. Uunde
illud. Non ẽ ur̃m nosse tempora uel
momenta. Ingiens aut̾ nob̃ exem¬
plum monstrat. ut in bonis quȩ
agninis humani fauoris recribiti¬
onem uitemus. simulq infinuat
qd̃ altitrido sua ñ potest intelligi.

Expanded text:
e in mundum, id est ad communem hominum cognitionem. Discipuli et turbae credentes in Dominum, putaverunt illum sic venisse, ut jam regnaret, et hoc est velle rapere et regem facere, praevenire tempus ejus quod ipse apud se occultabat usque in finem saeillud: « Non est vestrum nosse tempora vel momenta . » Fugiens autem nobis exemplum monstravit, ut in bonis quae agimus humani favoris retributionem vitemus, simulque insinuat quod altitudo sua non potest intelligi.
Abbreviated transcription (Latin):
delectennir. Quod aut̃ discipuli de¬
sertum dicuitt ecͥ locum: figurat iu¬
deos muritirantes de conu̾sione gen¬
tium. Hinc ẏsaias in eoꝵ uoce. Eoce
gentes quafi stilla situlȩ. Item. Om̃s
gentes quasi non sint. sic sunt corã

Expanded text:
delectemur. Quod autem discipuli dedelectemur. Quod autem discipuli desertum dicunt esse locum, figurat Judaeos murmurantes de conversione gentium. Hinc Isaias in eorum voce: « Ecce gentes quasi stilla situlae . » Item: « Omnes gentes quasi non sint, sic sun
Abbreviated transcription (Latin):
cim dixerunt illi. Dimitte turbas.
ut tuntes in castella uillasq quȩ ctr¬
ca sunt deuertant & inueniant escas
quia hic in deserto loco sumus. Iħe
aut̃ dixit illis. Non hñt necesse ire.
date illis uos manclucare. P rono¬
cat apłos ad fractionem panum: ut
illis testantib se ñ habere magnitu¬
do signi fiat: simul insinuans quia
cotidie ꝑ eos sumnis pascenh. Qutid
nisi ut mentes nr̃as alimentis cele¬
stib pascant: In uesꝑe tutbas tefi¬
cit. quia uelfine scħ ꝓpinquante.¬
nel cum sol iusticie ꝓ nob̾ occubuit.
ã diutina spualis mediȩ fame simꝰ
lib̾ati Nota ordinem mysterii.
Post defectum legis ꝑuuangłicuis cib
incipit. s prius ꝑ remissionẽ pecca¬
torum uulnerib medicina tribuit᷑¬
& postea mensȩ celestis alimonia ex¬
penditur. Non ẽ gͥ neceste ut queramus¬
illis escas. in uillis in castellis: hoc ẽ ne
deserantis panẽ uitę. p̃cio studii & la¬
boris einentes phylosophoꝵ doctrinas
suis rationib iuntas. quarũ pastu

Expanded text:
t illi: Dimitte turbas, ut euntes in castella villasque, quae circa sunt divertant, et inveniant escas, quia hic in deserto loco sumus. Jesus autem dixit illis: Non habent necesse ire, date illis vos manducare. » Provocat apostolos ad fractionem panum, ut, illis testantibus se non habere, magnitudo signi notitior fiat, simul insinuans, quia quotidie per eos sumus pascendi. Quid nisi ut mentes nostras alimentis coelestibus pascant? In vespere turbas reficit, quia in fine saeculi propinquitate cum sol justitiae pro nobis occubuit, a diutina spiritualis inediae fame sumus liberati. Nota ordinem mysterii. Post defectum legis evangelicus cibus incipit, sed prius per remissionem peccatorum vulneribus medicina tribuitur, et postea mensae coelestis alimonia expenditur. Non est igitur necesse ut quaeramus escas in villis et castellis, hoc est ne deseramus panem vitae, pretio studii et laboris, ementes philosophorum doctrinas suis rationibus munitas, quarum pastu
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpte fuierunt plereq partes terraꝵ.
Cyrinus a cesare missus ius dare
gentib. & censor patrimoniorum.
fnturtis: in syriam uenit. Et quia
udea quasi umbilicus totius t̾re est:
census primum in medio terre exi¬
gitur. ut inde postea iisq ad fines
orbis reguiratur. Hic pͥmum facta
est iudea stipendiaria romanis.
mperante augusto & p̃sidente
cyrino ibant omnes ad descripti¬
onem: ut singuli insium cruita¬
tem reu̾si ꝓfiterentur debitum
ngum eiꝰ quod leue ẽ subeamus.
& urueniemus reqtuem annab
nr̃is. Cesari soluebatur denartus.
qui decem numinos habebat. qui
etiam nomine cesaris titulabat᷑.
e nos offeramus regi nr̃o deta¬
logum legis. in quo uultum re¬
gis nr̃i. id ẽ agnitionem nolan¬
tatis eiusinuenienrus. A scen¬
dit aut̾ & ioseph a galilea de

Expanded text:
scriptae fuerunt pleraeque partes terrarum. scriptae fuerunt pleraeque partes terrarum. Cyrinus a Caesare missus jus dare gentibus, et censor patrimoniorum futurus Syriam venit. Et quia Judaea quasi umbilicus totius terrae est, census primum in medio terrae exigitur, ut inde postea usque ad fines orbis requiratur. Hic primum facta est Judaea stipendiaria Romanis; imperante Augusto et praesidente Cyrino ibant omnes ad descriptionem, ut singuli in suam civitatem reversi profiterentur debitum jugum ejus quod leve est subeamus, et inveniemus requiem animabus nostris . Caesari solvebatur denarius, qui decem nummos habebat; qui etiam nomine Caesaris titulabatur. Et nos offeramus regi nostro Decalogum legis in quo vultum regis, id est agnitionem veritatis ejus inveniemus: « Ascendit autem Joseph a
Abbreviated transcription (Latin):
uxta fidem hystoriarum tanta pa¬
ce regnauit augustus annis duode¬
cim cirta teituis dominicȩ natunta¬
tis. ut tam forisecus quam cunlib
bellis toto orbe sopitis: etiam ad lit¬
teram completum uideatur illus
ꝓpħicum. Conflabunt gladios in
uomeres: & lanceas infalces. Non
leuabit gens contra gentẽ gladiũ.
Da catissimo aut̃ tempore congrue
nascitur xp̃e: quia ds erat in xp̃o
mundum sibi reconcilians. Hec
itaq pax quam fecit augustus:
significabat pacem qͣm mediator
fuit. ut tremenda romam nominis
umbra ꝓtegerentut discipiili: qͦ¬
cumq ad predicandum tnͣsirent.
Iam sicut acesare exigebat᷑ ꝓfessio
census ab iu̾so orbe. sic a xp̃o
eigenda erat fidei professio in toto
mundo. Unde illud. E unces in mun¬
dum unin̾sum: predicate euuangłi¬
um omni creature. et descrip¬
tio prima facta ẽ: apresicte sytie cy
rnio. W ibant om̃s ut ꝓfiterentur
singul insuiam ciuitatem.
Hec descriptio prima dicitui: quantũ
ad tempus cyrini. nam antea sepe de¬

Expanded text:
uxta fidem historiarum tanta pace regnavit Augustus annis duodecim circa tempus Dominicae nativitatis, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto orbe sopitis etiam ad litteram completum videatur illud propheticum: Conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium ; pacatissimo autem tempore congrue nascitur Christus quia Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Haec itaque pax, quam fecit Augustus, significabat pacem quam mediator unum quoque fuit, ut tremenda Romani nominis umbra protegerentur discipuli, quocunque ad praedicandum transirent. Nam, sicut a Caesare exigebatur professio census ab universo orbe, sic a Christo exigenda erat fidei professio in toto mundo. Unde illud: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae . Haec descriptio prima facta est a prrino. « Et ibant omnes ut profiterentur singuli in suam civitatem. » Nec descriptio prima dicitur quantum ad tempus Cyrini; nam antea saepe de
Abbreviated transcription (Latin):
id corpus: gr̾a adutriusq salutem.
Etate itaq proficiebat: sic̃ carius
ẽ etatis incrementa susciꝑe. Porro
iuxca qd etate ꝓficiebat dona gr̾e.
quȩ sibi uierant & sapientie in ag̾
ac magis patefaciebat hominib qd̾
erat sapientia ⁊ gr̾a ꝓficere ñ inse s
inaliis apud dm̃ ⁊ homines. id ẽ ad
honorem cd ⁊ salutẽ hominum.
conceptionis plenis fuit g̾re ⁊ uerita¬
tis. Nota doctores cominuuit᷑
affirmare animã ocp̃i ubi u̾bo dei
untaẽ. tentum sipientie. ⁊ boni¬
tatis suscepisse quantũ possibile fuit
creaturam susciꝑe. In ea enun ut
apłs ait. funt om̃s thesauri sapien¬
tiȩ ⁊ scientiȩ: in ea omnis plenitu¬
do diuinitatis in habitat. Aliis spc
ad mensuram dat᷑: s xp̃o ut ait
ioħ̾es euuangłista datris ẽ ñ ad m̃¬
suram. Multi gͦ asserunt ut alcui¬
uus in libid decrinitate ad karolpͥ
animã xxp̃i tantã scientiã de om̃ib
habere. quantã diuiuitas ipsa ht̃.
ita scilicet. qd diuinitas ase ñ ab

Expanded text:
salutem. Aetate itaque proficiebat, sicut carnis est, aetatis incrementa suscipere. Porro juxta quod aetate proficiebat, dona gratiae quae sibi inerant, et sapientiae magis ac magis patefaciebat hominibus, quod erat sapientia et gratia proficere, non in se, sed in aliis, apud Deum et homines, id est ad honorem Dei et salutem hominum. conceptionis plenus fuit gratiae et veritatis. Nota doctores communiter affirmare animam Christi ubi Verbo Dei unita est, tantum sapientiae et bonitatis suscepisse, quantum possibile fuit creaturam suscipere. In ea enim, ut Apostolus ait, sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae, in ea omnis plenitudo divinitatis inhabitat . Aliis spiritus ad mensuram datur, sed Christo, ut ait Joannes evangelista, datus est non ad mensuram . Multi ergo asserunt, ut Alcuinus in libro De Trinitate ad Carolum, animam Christi tantam scientiam de omnibus habere, quantam divinitas ipsa habet; ita scilicet, quod divinitas a se, non ab
Abbreviated transcription (Latin):
dicens uerita¬
tem. qd̃ lu¬
cas sapientiã.
Et ibant paren tes
annos in hierłm: uidie soliempn pasche.
Queritur: cum timerent archela¬
nm: quomodo illic ire audebant.
Solutio. ficri poterat ut ꝑdiem
festum int̾̃ ingentẽ turbam laten¬
ter ascend̾ent: mox reu̾suri. Sic
etiã illo die quo ascendunt intem¬
plum completis dieb prgationis
creduntur latuisse herodem. quid
sibi magi renunciarent expectantẽ.
Uel tot ⁊ tantis occupationib regia
cura distenh poterat: ut a pueri
inquisitione uel au̾teretur uel m¬
pecdiret᷑ herodes. Regnante uͦ arcdie¬
lao: deꝑsecutione pueri om̃s tacu¬
erunt. Qd̾ gͦ lucas dicit. ꝑ omnes
annos ibant in hierłm: tune acci¬
piannis factitatum: cum iam ñ
timeretur archelaus. Et cum fa¬

Expanded text:
dicens veritatem, quod Lucas sapientiam. Et ibant parentes annos in Jerusalem in die solemni Paschae. Quaeritur, cum timerent Archelaum, quomodo illuc ire audebant. Solutio fieri poterat, ut per diem festum inter ingentem turbam latenter ascenderent, mox reversuri. Sic etiam illo die quo ascenderunt in templum, completis diebus purgationis, creduntur latuisse Herodem, quid sibi magi renuntiarent exspectantem. Vel tot et tantis occupationibus regia cura distendi poterat, ut a pueri inquisitione vel averteretur, vel impediretur Herodes. Regnante vero Archelao, de persecutione pueri omnes tacuerunt. Quod ergo Lucas dicit, per omnes annos ibant in Jerusalem, tunc accipiamus factitatum, cum jam non timeretur Archelaus. Et cum fa
Abbreviated transcription (Latin):
ũ intelligunt parentes: & tam̃ ipse
condescendit & subditur illis ut
impleat officium pietatis. Quan¬
tum gͦ debennis obedire dõ: qͣudo
quidem ipse d̾s obedit hominib :
Et mat̾ ens conseruabat omma
uerba hec conferens in corde suo.
Omma quȩ de dũo uel a dño dicta¬
uel facta cognouit. siue intellecta
sitie ñ intellecta: in memoria recon¬
debat. ut tempore suo uniu̾sa ꝓut
gesta erant intelligeret. ⁊ querentib
explicaret. Et iħc ꝓficiebat sapi¬
entia etate & gr̾a: apu̾d dm̃ ⁊ hoĩes.¬

Expanded text:
 intelligunt parentes, et tamen ipse condescendit, et subditur illis ut impleat officium pietatis. Quantum ergo debemus obedire Deo, quoniam quidem et ipse Deus obedit hominibus. « Et mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. » Omnia quae de Domino vel a Dovel facta cognovit sive intellecta, sive non intellecta, in memoriam recondebat, ut tempore suo universa prout gesta erant, intelligeret, et quaerentibus explicaret. Et Jesus proficiebat sapientia et aetate, et gratia apud Deum et ho
Abbreviated transcription (Latin):
duodenuem uenit: cepit aꝑire
quid pat̾ celesti deberet. quid ter.¬
rene matri. Etas ant̃ duodennis
typis erat duodecim apostoloꝵ.
ꝑ quos diuinitas ⁊ humanitas eiꝰ
erat ꝑ orbem ninicianda. Recte
gͦ indduodenario numero: iubar
ꝑfectionis eiꝰ incipit declarari.
Remansit hierłm sine parentib.
ut nos instrueret se dm̃ habuisse
patrem anteqͣm mundus fieret.

Expanded text:
duodennem venit, coepit aperire quid Patri coelesti deberet, quid terrenae matri. Aetas autem duodennis, typus erat duodecim apostolorum, per quos divinitas et humanitas ejus erat per orbem nuntianda. Recte ergo in duodenario numero jubar perfectionis ejus incipit declarari. Remansit in Jerusalem sine parentibus, ut nos instrueret se Deum habuisse patrem antequam mundus fieret.
Abbreviated transcription (Latin):
requi rebant
cognatos ⁊
notos.
requirentes
regressi sunt in luerlmn requiren¬
tes eum. Siquis querar quomodo
parentes reliquerunt enm tanta
cura nutritum: respondemus. quia
siliis isrł mos futt ut tẽporib festis
nel hierosolimam euntib nel inde
redeuntib. seorsum uiri. seorsum in¬
cederent femine: & pueri cum quo¬
libet parente ireut. Ideoq maitiam
⁊ ioseph uicissim putasse: iħm cum
alt̾o parente ẽeͥ in reu̾sione.
factum ẽ pt᷑ tridirum: inuenerunt
illum intemplo.sedentem ui medio
Quasi fons sapientie doctoꝵ mediꝰ
sedebat: s quasi exemplar humili¬
tatis prius int̾rogat ⁊ audit quam
instruat: ne parurib a semorib do¬
ceri erubescant. & ne infirnitis do¬
cere audeat. Post triduum reppit᷑
intemplo: dans indicium. quia ptꝰ
triditum triumphalis passiorns re¬
surgeret. qui mortuus credebatuii:
tupebant aut̃ om̃s qui enm au¬
Eo amplius stupebant suꝑ pru¬
dentia responsionum: quo paucita

Expanded text:
requirebant cognatos et notos. venientes regressi sunt in Hierusalem requirentes eum. » Si quis quaerat quomodo parentes reliquerunt eum tanta cura nutritum, respondemus quia filiis Israel mos fuit ut temporibus festis, vel Hierosolymam euntibus, vel inde redeuntibus, seorsum viri, seorsum incederent feminae, et pueri cum quolibet parente irent. Ideoque Mariam et Joseph vicissim putasse Jesum cum altero parente esse in reversione. « Et factum est post triduum invenerunt illum in templo, sedent AMBR. Quasi fons sapientiae, doctorum medius sedebat, sed quasi exemplar humilitatis, prius interrogat et audit, quam instruat, ne parvuli a senioribus doceri erubescant, et ne infirmus docere audeat. Post triduum reperitur in templo, dans indicium, quia post triduum triumphalis passionis resurgeret, qui mortuus credebatur. L. tupebant autem omnes qui eum auEt eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitat
Abbreviated transcription (Latin):
us & ego dolentes querebamus te
Q ait adillos. Quid ẽ quod meque¬
rebatis : Nesciebatis quia in hisquȩ
patris mei sunt oportet meesse.
Non quod eum quasi filium que¬
runt uituꝑat: s cogit eos actollere.
mentis oculos adquerendtm quid
debeat et̃no patri. ostendens ⁊ tem¬
plum ⁊ omina quȩ patris sunt ñ
minus ad se qͣm ad patrẽ ꝑtinere. quo¬
rum una ẽ maiestas.
t ipsi ñ in¬
tellererunt

Expanded text:
amus te. Et ait ad illos: Quid est quod me quaerebatis? Nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Non quod eum quasi filium quaerunt vituperat, sed cogit eos attollere mentis oculos ad quaerendum quid debeat aeterno Patri, ostendens et templum et omnia quae Patris sunt, minus ad se quam ad Patrem pertinere, quorum una est majestas. Et ipsi non intellexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
on diceret pluralit̾ ꝑ ꝓph̾as: si fixũ
descͥpturis posiussec exemplum. Ergo
sensum accpit descripturis ñ t̾ba.
Nuareus enim sc̃s int̾pretat᷑. & dĩmi
om̃s scͥpture scm dicunt. Uel sccł̾m
ysaiam dici potest dicentem. Exiet
uirga de radice iesse: & nazareus
de radice eiꝰ conscendet. P ars iudee
niqua regnabat archelaus: antrxp̃i
sequaces ostendit. Porro narareth
qd̾ anno regni octouiani cesaris
augusti quadragesimo scđ̾o. qui

Expanded text:
on diceret pluraliter, per prophetas, si fixum de Scripturis posuisset exemplum. Ergo sensum accepit de Scripturis, non verba. Nazareus enim sanctus interpretatur, et Dominum omnes Scripturae sanctum dicunt, vel secundum Isaiam dici potest dicentem: Exiet virga de radice Jesse, et flos Nazareus de radice ejus conscendet . Pars Judaeae in qua regnabat Archelaus, Antichristi sequaces ostendit. Porro Nazareth quod anno Octaviani Caesaris Augusti quadragesimo secundo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
speciem sibi transformaret. Quod¬
refert. In sermone enim de epypha¬
nia qui sic incipit. dñi ⁊ saluatoris
nt̃ĩ aduentus in carne: dicit magoᷤ
uidisse ignotissimã stellam ñ ante
paucos dies. s ante ferme bieuniũ
sicut inquirenti herodi patefecer̾t.
Unde ab imiatu ⁊ infra. scđm tempꝰ
qd̾ inquisierat a mag̾ occidit pueros.¬
crescebat e con. Si qnͣdo puier natꝰ ẽ¬

Expanded text:
speciem sibi transformaret. Auspeciem sibi transformaret. Auoccisio. In sermone enim de Epiphania, qui sic incipit: Domini et Salvatoris nostri adventus in carne, dicit magos vidisse ignotissimam stellam, non ante paucos dies, sed ante ferme biennium, sicut inquirenti Herodi patefecerunt. Unde a bimatu et infra, secundum tempus quod inquisierat a magis, occidit pueros.crescebat et con
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾. anno imꝑii¬
augusti quadra¬
gesuno septimo:
id ẽ anno scd̾o. ptꝰ innocentun ocei¬
sionem. P roquo substitutus ab
augusto filius eiꝰ archelaus. regnauit
annis nouem: id ẽ usq ad augusti
ipsius finem. Tunc uideis accusan¬
tib illiꝰ ferocitatẽ apud romanos:
passus ẽ exilium in uienna urbe
gallie. Deide romani ut regni ui¬
daici minuerent potentiã: diuisa
inquatuor partes ꝓuincia quatuor
fr̃s archelai eidẽ regende p̃fecerunt.
Qui finguli a principatir quarte
partis. greco sermone funt tetrar¬
che uocati. E quib unus fuit her¬
des. qui ioh̾em decollauit: ⁊ in pas¬
sione dñi pilato assensũ p̃buit. scd̃s
antipat᷑. tertiꝰ hẏsamas. quartus
philippꝰ. ut scͥptores tẽpoꝵ ꝓdunt.
Nocandnm tñ quorumdam ee̾ oꝑi¬
nionem. qd̾ herodes euoluto amnio ptꝰ
xp̃i uatiuitatẽ occidit infantes ab¬
imatu ⁊ infra. Timebat enim ut
auint. ne puer cui sydera famula¬
bant᷑: paulo supͣ etatem uel infra

Expanded text:
liter, anno imAugusti quadrgesimo septimo, id est anno secundo post innocentium occisionem. Pro quo substitutus ab Augusto filius ejus Archelaus, regnavit annis novem, id est, usque ad ipsius Augusti finem. Tunc Judaeis accusantibus illius ferocitatem apud Romanos, passus est exsilium in Vienna urbe Galliae. Deinde Romani, ut regni Judaici minuerent potentiam, divisa in quatuor partes provincia, quatuor fratres Archelai eidem regendae praefecerunt. Qui singuli a principatu quartae partis, Graeco sermone sunt tetrarchae vocati. E quibus unus fuit Herodes qui Joannem decollavit, et in passione Domini Pilato assensum praebuit; secundus Antipater, tertius Lysania, quartus Philippus, ut scriptores temporum produnt. Notandum tamen quorumdam esse opinionem, quod Herodes evoluto anno post Christi nativitatem, occiderit infantes a bimatu et infra. Timebat enim, ut aiunt, ne puer cui sidera famulabantur, paulo supra aetatem vel infra,