comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chaldeo mille egiptii resistere nequeanT̃.
& quinq hostib fugientiũ plurima mul¬
titudo: iuxta illud qđ in deutero nomio
legimꝰ. Dabit te dñs ut corruas in cons¬
pectu inimicoꝵ tuoꝵ. Uia una ingredi¬
eris ad eos. & septẽ uiis fugies afacie eoꝵ:
& eris in desꝑatione in cunctis regnis t̃rę
luxta anagogen. & lxx. editionẽ: om̃s
ad penitentiã peccatores. & p̃cipue he
reticos cohortat᷑ sermo diuinꝰ. Quod cũ
reuersi auicis ingenuerint. & egerut
pęnitentiã. salui fiant: & tunc intelli¬
gant ubi prius fuerint. & qͦd frustra
in uanis sꝑauerint. Cunq eos ad pęni¬
tentiã cohortet᷑. illi contrario confi¬
dunt in falsis magistris. & in incerto
scłi. deiq uerba audire nolentes. eqͦs
egiptios desiderant: & eorũ uelocitate
lȩtant᷑ quos multiplicari dñs ꝓhibuit.
Idcirco &e ecclesiastici uiri eos uelocit̃
ꝑsequent᷑: & uniꝰ bellatoris uocẽ. siue

Expanded text:
Chaldaeo mille Aegyptii resistere nequeant, Chaldaeo mille Aegyptii resistere nequeant, et quinque hostibus, fugientium plurima multitudo, juxta illud quod in Deuteronomio legimus: Dabit te Dominus ut corruas in conspectu inimicorum tuorum. Via una egredieris ad eos, et per septem vias fugies a facie eorum, et eris in dispersione in cunctis regnis terrae . Juxta anagogen et LXX editionem, omnes ad poeniten sermo divinus, quod cum reversi a vitiis ingemuerint, et egerint poenitentiam, salvi fiant; et tunc intelligant ubi prius fuerint, et quod frustra in vanis speraverint. Cumque eos ad poenitentiam cohortetur, illi e contrario confidunt in falsis magistris, et in incerto saeculi: Deique verba audire nolentes, equos Aegyptios desiderant, et eorum velocitate laetantur, quos multiplicari Dominus prohibuit . Idcirco ecclesiastici viri eos velociter persequentur, et unius bellatoris vocem, sive
Abbreviated transcription (Latin):
equos fugiemꝰ. Idõ fugietis. Et suꝑ uelo¬
ces ascendemꝰ. Idõ uelociores erunt: qͥ
ꝑsequent᷑ uos. Mille homines a facie ter¬
roris unius: & a facie terroris quinq fu¬
& scies ubi fueris. quia confidebas suꝑ
uanis. Uana facta ÷ fortitudo ur̃a. Et
noliustis audire: sed dixistis. Suꝑ eqͦs
fugiemꝰ: ꝓpt̾ea fugietis. Et suꝑ leuib
gient: & ad uocẽ quinq fugient multi.
Sẽs ait cuiꝰ supra nom̃ tacueram. ipse
impetũ. sed mea p̾cepta metuentes: sal¬
ui eritis. Quiescite & sꝑate in dño. & fi¬
dei in ꝓmissis meis robur arripite: qui
contemnentes p̃cepta uitalia. despera¬
tione dixistis. Nequaqͣm ita erit ut lo¬
queris : sed ad equos confugiemꝰ egyp¬
tios. & concito ad eos atq ueloci ꝑ ge¬
mus gradu. Quia gͥ ista dixistis. fugie¬
tis quidẽ &e ꝑnici cursu intrabitis egip¬
tũ: sed uelociores erunt babilonii. qͥ uos
usq ad egẏptũ ꝑsequent᷑. Tantusq t̾ror
atq formido obtinebit egiptũ. ut uno

Expanded text:
gietis et super veloces ascendemus: ideo veloces erunt qui persequentur vos. Mille homines a facie terroris unius: et a facie terroris quinque fuvus eris, et scies ubi fueris: quia confidebas super vanis, vana facta est fortitudo vestra; et noluistis audire: sed dixistis, super equos fugiemus: propterea fugietis; et super levibus gient: et ad vocem quinque fugient multi. Sanctus, ait, cujus supra nomen tacueram, ipse impetum, sed mea praecepta metuentes, salvi eritis. Quiescite et sperate in Domino, et fidei in promissis meis robur arripite, qui contemnentes praecepta vitalia, desperatione dixistis, nequaquam ita erit ut loqueris; sed ad equos confugiemus Aegyptios, et concito ad eos atque veloci pergemus gradu. Quia igitur ista dixistis, fugietis quidem et pernici cursu intrabitis Aegyptum; sed velociores erunt Babylonii, qui vos usque ad Aegyptum persequentur, tantusque terror atque formido obtinebit Aegyptum, ut uni
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑ contritione ꝑualida: ita cõmi¬
nuet᷑ infrusta. ut uix paruula testa
remaueat de fragm̃tis in qua portet᷑
igniculus. aut paululũ aquȩ de la¬
cuna hauriat᷑ & fouea : sic uos cum
ieritis in egiptũ. ꝑsequente uos illic
nabuch od onosor usq ad int̾nitionẽ
peribitis. Heritici quoq & om̃e dog¬
ma contrariũ ueritati confidunt in
calũnia atq mendatio. & musitant
iuxta lxx. contra creatorẽ suũ: ꝓpt̃¬
ea impietatis eorũ ciuitas destruetꝰ
quã ȩdificauit cain. Cui uenioe repen¬
tina ꝑditio. cũ capta fuerit ab ecclesi

Expanded text:
gatur contritione pervalida, ita commigatur contritione pervalida, ita comminuitur in frusta, ut vix parvula testa remaneat de fragmentis, in qua portetur igniculus, aut paululum aquae de lacuna hauriatur et fovea; sic vos cum ieritis in Aegyptum, persequente vos illuc Nabuchodonosor, usque ad internecionem peribitis. Haeretici quoque et omne dogma contrarium veritati confidunt in calumnia atque mendacio, et mussitant juxta LXX contra Creatorem suum. Propterea impietatis eorum civitas destruetur, quam aedificavit Cain, cui veniet repent
Abbreviated transcription (Latin):
nitur de fragm̃tis eius testa. inqua por¬
tetur igniculus de incendio: aut hauri
atur aqua de fouea. Quia inqͥt supra
dixistis cesset a facie nr̃a sc̃s isrł. siue
ut lxx. transtuler̃ auferte a nobis uer¬
bũ isrł: idcirco hȩc dicit dñs sẽs israel.
& nolentib uob̾ se ingerit: ut quẽ ne¬
glexistis cõmonentẽ sentiatis punientẽ.
Habiustis fidutiã in egiptiorũ calum¬
nia. atq mendatio: & innisi estis suꝑ
tumultu eorũ. siue contradictione
& suꝑbia. ut sumachꝰ & theodotio in¬
terp̾tati sunt: ꝓpt̃ea uertet᷑ uobis
hȩc iniquitas siue peccatũ. ut sitis qͣsi
murus cadens subito ciuitatis firmis¬
simȩ & captȩ: cuiꝰ repentina aduene¬
rit ruina: ita enĩ lxx. transtuleruNT.
Et est sensus iuxta hebraicũ. Quomodo
interruptio muri altissimi qͥ longã
trax̃ ruinã difficile instaurari potest.
& pristinũ decorẽ reciꝑe: sic uob̃ ueni¬
et repentina contritio. &ut alia utar
similitudine. sic̃ uas figuli si confrin¬

Expanded text:
tis ejus testa in qua portetur igniculus de incendio: aut hauriatur parum aquae de fovea. Quia, inquit, supra dixistis: Cesset a facie nostra Sanctus Israel, sive ut LXX transtulerunt, auferte a nobis verbum Israel; idcirco haec dicit Dominus Sanctus Israel, et nolentibus vobis se ingerit, ut quem neglexistis commonentem, sentiatis punientem. Habuistis fiduciam in Aegyptiorum calumnia atque mendacio, et innixi estis super tumultu eorum, sive contradictione et superbia, ut Symmachus et Theodotio interpretati sunt, propterea vertetur vobis haec iniquitas sive peccatum, ut sitis quasi murus cadens subito civitatis firmissimae et captae, cujus repentina advenerit ruina, ita enim LXX transtulerunt. Et est sensus juxta Hebraicum: Quomodo interruptio muri altissimi qui longam traxit ruinam, difficile instaurari potest, et pristinum decorem recipere: sic vobis veniet repentina contritio. Et ut alia utar similitudine: Sicut vas figuli, si confrin
Abbreviated transcription (Latin):
los ratione discutere: sed se p̃cessores
sequi: tunc hii qui prius decipiebant.
nequaquã ultra ad eos ualebunt acce¬
dere. postquã se senserint intellecto ᷤ.
Porro iuxta hebraicũ: & facilis & uera
explanatio. ẽ. Cum enĩ dñs credentib
dederit panẽ artũ. & a quã breuem:
nequaquã ultra faciet auolare ab eis
illũ qui docet hominẽ scientiã: sed sẽꝑ
uidebt̃ oculi eiꝰ p̃ceptorẽ suũ. & aures
illiꝰ uerbũ postergũ monentis exaudi

Expanded text:
los ratione discutere, sed se praecessores los ratione discutere, sed se praecessores sequi. Tunc hi qui prius decipiebant, nequaquam ultra ad eos valebunt accedere postquam se senserint intellectos. Porro juxta Hebraicum et facilis et vera explanatio est. Cum enim Dominus credentibus dederit panem arctum, et aquam brevem, nequaquam ultra faciet avolare ab eis illum qui docet hominem scientiam; sed semper videbunt oculi ejus praeceptorem suum, et aures illius verbum p
Abbreviated transcription (Latin):
Iaures tuȩ audient uerbũ postergum
Imonentis. Hȩc uia ambulate in ẽa: neq¬
I addexterã. neq ad sinistrã .lxx. Et
nequaquã ultra appropinquabt̃ tibi
⁊qui decipiant te: quia oculi tui ui¬
debt̃ eos qui te seduxerant. & aures
:tuȩ audient uerba post te decipien¬
tium. qui dixer̃. Hȩc uia ambulem
in ea: siue addexterã siue ad sinistrã.
Multũ in hoc locoxx. editio. ebrai¬
cũq discordant. Primũ gͦ deuulgata
edicione tractabimꝰ: & postea sẽque¬
mur ordinẽ ueritatis. Cũ intellexeriđ̃
atq ꝑspexerint cordis oculiᷤ ueritatẽ.
& eos qui se prius deceꝑant tota m̃tis
ratione cognouerint. & aurib erudi¬
tis postergũ decipientiũ uerba ꝑspexe¬
rint: sem̃ꝑ enĩ cęcã corporis partẽ de¬
ciꝑe festinant: iuxta illud qͦd in psal¬
mo legimꝰ ut sagittent in obscuro reccoᷤ
corde: qͥ tantã sibi assumunt auctorita¬
tẽ. ut seu dextra doceant seu sinistra.
id÷ siue bona siue mala. nolint discipu¬

Expanded text:
tergum monentis: Haec via, ambulate in ea, neque ad dexteram, neque ad sinistram. LXX: Et nequaquam ultra appropinquabunt tibi qui decipiant te, quia oculi tui videbunt eos qui te seduxerunt, et aures tuae audient verba post te decipientium, qui dixerunt: Haec via, ambulemus in ea, sive ad dexteram, sive ad sinistram. Multum in hoc loco LXX editio Hebraicumque discordant. Primum ergo de Vulgata editione tractabimus, et postea sequemur ordinem veritatis. Cum intellexerint atque perspexerint cordis oculi veritatem, et eos qui se prius deceperant, tota mentis ratione cognoverint, et auribus eruditis post tergum decipientium verba perspexerint, semper enim caecam corporis partem decipere festinant, juxta illud quod in psalmo legimus: Ut sagittent in obscuro rectos corde , qui tantam sibi assumunt auctoritatem, ut seu dextera doceant, seu sinistra, id est, sive bona, sive mala, nolint discipu
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ut misereat᷑ ur̃i. & idõ exaltabit᷑
parcens uob: quia ds̃ ui dicii dñs. beati
om̃s qͥ expectant eũ. Grandis clem̃tia
dĩ. ut expeccet nram pęnitentiã & do¬
nec nos auitiis conuertam᷑: ille poten¬
tẽ contrabat manũ ne ferire cogatur.
Ideo aut̃ miseret᷑ & parcet ut exaltetur
illiꝰ miscđia: & bonitas creatoris nota
cunctis fiat. Uel certe iuxta illud qͦd
in euangłio loquit᷑. Cũ exaltatꝰ fuero
om̃ia traham ad me: idcirco exaltat᷑
in cruce. ut parcat om̃ib. Ipse est eñi
ds̃ iudicii. & beati sunt om̃s qͥ expec¬
tant dñm: expectantẽ conuersionẽ
suã. Quoꝵ sit autẽ &e quȩ ista conuer¬
sio : sequentia uerba monstrabt̃. Po¬
pulus enĩ sion : habitabit in ierusalẽ.
ludȩi hȩc ad cyri tempora referunt:
quando de babilone in uidȩa reuersuᷤ
est popłs sub ⁊orobabel & iħu ponti-¬
fice. Nos aut̃ ut sepe iam diximꝰ. om̃s
repmissiones quȩ excedunt mediocri¬
tatẽ illiꝰ temporis ad xp̃i referamꝰ ad¬

Expanded text:
misereatur vestri, et ideo exaltabitur parcens vobis, quia Deus judicii Dominus: beati omnes qui exspectant eum. Grandis clementia Dei, ut exspectet nostram poenitentiam, et donec nos a vitiis convertamur, ille potentem contrahat manum, ne ferire cogatur. Ideo autem miseretur et parcit, ut exaltetur illius misericordia, et bonitas Creatoris nota cunctis fiat. Vel certe juxta illud quod in Evangelio loquitur : Cum exaltatus fuero, omnia traham ad me, idcirco exaltatur in cruce, ut parca omnibus. Ipse est enim Deus judicii; et beati sunt omnes qui exspectant Dominum exspectantem conversionem suam. Quorum sit autem, et quae ista conversio, sequentia verba monstrabunt. Populus enim Sion habitabit in Jerusalem. Judaei haec ad Cyri tempora referunt, quando de Babylone in Judaeam reversus est populus sub Zorobabel et Jesu Pontifice. Nos autem, ut saepe jam diximus, omnes repromissiones quae excedunt mediocritatem illius temporis, ad Christi referamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑint. Sin aut̃ ad saluatoris ad¬
uentũ: panis artus & a qua breuis iuix¬
ta apłm paulũ. & hunc eundẽ isaiã
ꝓpħam euangelicꝰ sermo p̃dicit᷑. qui
ꝓlaciniosis legis obseruationib atq
mandatis. in uno uerbo recapitulauit
om̃ia : diliges ꝑximũ tuũ. sic̃ te ipsũ.
Consummatũ enĩ & adbreuiatũ ser¬
monẽ fecit dñs suꝑ terrã: & ñ faci&e¬

Expanded text:
acciperent. Sin autem ad Salvatoris adacciperent. Sin autem ad Salvatoris adventum, panis arctus et aqua brevis, juxta Apostolum Paulum, et hunc eumdem Isaiam prophetam, evangelicus sermo praedicitur, qui pro laciniosis Legis observationibus atque mandatis, in uno verbo recapitulavit omnia: Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Consummatum enim et abbreviatum sermonem fecit D
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sẽs insion habitabit: sic int̾p̃tari
possumꝰ ut dicamꝰ nullũ habitare in si¬
sus fueris in sion. & habitaueris in ie¬
rusalẽ: nequãquã plorabis ut ante
ploraueras. sed fletus tuus uertetur
in gaudiũ. Beati enĩ flentes: quia ipsi
ridebunt. Et postquã clamaueris &
dixeris ad dm̃ clamaui in toto corde
exaudi me dñe. & iterũ clamaui mise¬
rere mei. & custodiã mandata tua:
& alibi. expectaui in matutino & cla¬
maui. & tam clara fuerit uox tua
ut cȩlos penitret: statim tͥ dñs respon¬
debit. & similis eris moysi de qͦscrip¬
tum ÷ loquebat᷑ moyses. & dñs respon¬
debat ei. Et dabit uob̃ dñs panẽ ar¬
tũ: & a quã breuẽ. Si adzorobabel hȩc
referimꝰ tempora : facilis interp̃tatio ÷
qͦd non fuerit sub eo ꝑfecta lȩtitia
dicente dauid. cũ conuerterit dñs
captiuitatẽ sion facti sumꝰ sic̃ consola¬
ti: ut ñ consolationẽ plenã atq ꝑfec¬
tam. sed similitudinẽ consolationis

Expanded text:
itat Al. habitabit , sic interpretari possumus, ut dicamus nullum habitare in Sisus fueris in Sion, et habitaveris in Jerusalem, nequaquam plorabis, ut ante ploraveras, sed fletus tuus vertetur in gaudium: Beati enim flentes, quia ipsi ridebunt . Et postquam clamaveris, et dixeris ad Diterum: Clamavi, miserere mei, et custodiam mandata tua . Et alibi: Exspectavi in matutino et clamavi , et tam clara fuerit vox tua, ut coelos penetret: statim tibi Dominus respondebit, et similis eris Moysi, de quo scriptum est: Loquebatur Moyses, et Dominus respondebat ei . Et dabit vobis Dominus panem arctum, et aquam brevem. Si ad Zorobabel haec referimus tempora, facilis interpretatio est; quod non fuerit sub eo perfecta laetitia, dicente David: Cum converteret Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati: ut non consolationem plenam atque perfectam, sed similitudinem consolationis
Abbreviated transcription (Latin):
nobis placentia. uidete nobis errores.
auferte a me uiã. declinate a me semitã.
cess&e afacie nr̃a sc̃s isrł. Espicuũ est qͦd
Noli nob uiđe qđ nolumꝰ. noli nob̃ int̃¬
dicere uiã egipti. nec quȩ recta sunt p̃¬
dices: sed loquere qͦd nobis placet. ut
ꝑgamꝰ in egyptũ. qđ cumulet peccata
peccatis. Quid nob̾ ingeris qđ ñ libent̃
audimus : Quid monstras uiã. ꝑ quam
ingredi nolumꝰ: Quid frequent̃ ingemi¬
nas aurib nr̃is hȩc dicit dñs sc̃s israel:
bis enĩ exier̃. sed ñ fuer̃ ex nob̃̾. Qui ñ
audiunt interioris hominis aurib legẽ
dĩ. & eccłarũ locunt᷑ magistris. nolite
nob uide quȩ recta sunt. ne gehennȩ
pandat᷑ nob̃̾ paradisus. Quid mͥ ostendi ͤ
uiã drũi. ꝑ quã non libent̃ ingredior:
Quid replicas nom̃ sc̃i isrł. siue uerbum
israelis. qͦd mei pectoris archana ñ pe¬
nitrat : Quod quidẽ & ad popłm eccłȩ
dicit᷑ negligentẽ: si auerset᷑ austerita¬

Expanded text:
is errores. Auferte a me viam: declinate a me semitam: cesset a facie nostra Sanctus Israel. Perspicuum est, quod Noli nobis videre quod nolumus: noli nobis interdicere viam Aegypti nec quae recta sunt praedices; sed loquere quod nobis placet, ut pergamus in Aegyptum, quod cumulet peccata peccatis. Quid nobis ingeris quod non libenter audimus? quid monstras viam per quam ingredi nolumus? Quid frequenter ingeminas auribus nostris: Haec dicit Dominus Sanctus Israel? bis enim exierunt, sed non fuerunt ex nobis ; qui non audiunt interioris hominis auribus Legem Dei, et Ecclesiarum loquuntur magistris: Nolite nobis videre quae recta sunt, nec gehennae pandatur nobis paradisus. Quid mihi ostendis viam Domini, per quam non libenter ingredior? Quid replicas nomen Sancti Israel, sive verbum Israelis, quod mei pectoris arcana non penetrat? Quod quidem et ad populum Ecclesiae dicitur negligentem, si aversetur austerita
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ suꝑ latissimã tabulã. Cis aut̃ haud
dubiũ quin uideis & in libro diligent̃
disserat ita ut nulla difficultas sic
lectionis. ut quando uaticiniũ fuerit
rebus expletũ : tunc intelligant uerũ
ꝓphetarũ esse sermonẽ. Manifesta
transcurrimꝰ : ut in obscuriorib immo

Expanded text:
 super latissimam tabulam. Eis autem, haud dubium quin Judaeis: et in libro diligenter edisserat, ita ut nulla difficultas sit lectionis, ut quando vaticinium fuerit rebus expletum, tunc intelligant verum Prophetarum esse sermonem. Manifesta transcurrimus, ut in obscuri
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ qui es in cȩlis scĩficetur nom̃ tuũ.
Illi enĩ scĩficabt̃ scm̃ qui ortus ÷ de iacob:
& dm̃ isrł docebunt ingentib ut idoliᷤᷤ
derelictis dicant. Quã falsa possedert̃
patres nr̃i idola : & non ÷ in illis qͥ pluat.
& tunc scient qui nc̃ errant sp̃u intel¬
ligentiã dĩ: & qui quondã in solitudi¬
ne murmurabant contͣ dñm discent
legẽ: cuiꝰ prius notitiã non habebant.
Si enĩ recepissent moysen: recepissent
quebat᷑. qđ in principio capituli iuxta
hebraicũ transtulimꝰ. Hȩc dic̃ dñs ad
domũ ia cob qͥ redemit quondã abra¬
ham. & eduxit de chaldȩis & in terrã re¬
ꝓmissionis induxit. Hoc ꝑspicue pa¬
qͦd scribas & pharisȩos qͥ dñm blasphe¬
mabant separauerit ab abraham qui
uidit diem dñĩ & lȩtatus. ẽ. Si enĩ fuis¬
sent filui abraham : fecissent oꝑa abra¬
ham. Et apłs disputat eos appellando
filios abraham qui habuerint similitu¬
dinẽ fidei abraham: hoc ÷ popłm gen¬

Expanded text:
qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum . Illi enim sanctificabunt Sanctum qui ortus est de Jacob, et Deum Israel docebunt in gentibus, ut idolis derelictis, dicant: quam falsa possederunt patres nostri idola, et non est in illis qui pluat; et tunc scient qui nunc errant spiritu, intelligentiam Dei, et qui quondam in solitudine murmurabant contra Dominum, discent Legem, cujus prius notitiam non habebant. Si enim recepissent Moysem, recepissent quebatur. Quod in principio capituli juxta Hebraicum transtulimus: Haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui redemit quondam Abraham, et eduxit de Chaldaeis, et in terram repromissionis induxit , perspicue paquod Scribas et Pharisaeos, qui Dominum blasphemabant, separaverit ab Abraham, qui vidit diem Domini, et laetatus est . Si enim fuissent filii Abraham, fecissent opera Abraham. Et Apostolus disputat eos appellandos filios Abraham , qui habuerint similitudinem fidei Abraham, hoc est, populum gen
Abbreviated transcription (Latin):
regũ uocabulis p̃ponamꝰ. Erit inquit
uobis fortitudo pharaonis in confusionẽ:
& fiducia umbrȩ egipti in ignominiã.
Scribit idem ieremias quod in tafnis
urbe egipti infoderet lapides in porta
domꝰ pharao: & dixerit uiris iudȩis.
Hȩc dicit dñs ds̃ exercituũ ds̃ isrł. Ecce
ego mitam & assumã nabuchodonosor

Expanded text:
uit, vobis fortitudo Pharaonis in confusionem, et fiducia umbrae Aegypti in ignominiam. » Scribit ideam Jeremias quod in Thanis urbe Aegypti infoderit lapides, in porta domus Pharao et dixerit viris Judaeis. « Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ego mittam et ass
Abbreviated transcription (Latin):
lectũ : & musitatores discent legẽ. Lxx.
Propt̃ẽa hȩc dicit dñs suꝑ domũ iacob
quã separauit ex abraham. Non modo
confundet᷑ ia cob neq nune faciẽ mu¬
tabit: sed cũ uiderit filios suos oꝑa
mebunt: scient qui errant sp̃u intel¬
ligentiã. & musitatores discent oboe:¬
dientiã. Quodq sequit᷑ & linguȩ bal¬
butientes discent loqui pacẽ : ob oelo
p̃notandũ est. Cum audierint inqͥt
surdi uerba libri. & oculi cęcorũ ui¬
derint. libanusq conuersus fuerit in
cheliel. & chermel reputabit᷑ in saltũ.
ita ut mites & pauꝑes letentur in dño.
& suꝑb illusorq deficiat : tẽ confun¬
detur iacob qͥ modo interim ñ confun¬
ditur. Significat autẽ isaiȩ tempora.
Et uultus illiꝰ erubesc&e: ut̃ rubor atq
confusio sit salutis. p̃cipue cũ uidit

Expanded text:
lectum, et mussitatores discent Legem. LXX: Propterea haec dicit Dominus super domum Jacob, quam superavit ex Abraham: Non modo confundetur Jacob: neque nunc faciem mutabit; sed cum viderit filios suos opera mebunt: et scient qui errant spiritu, intelligentiam: et mussitatores discent obedientiam, quodque sequitur ÷ et linguae balbutientes discent loqui pacem  obelo praenotandum est. Cum audierint, inquit, surdi verba libri, et oculi caecorum viderint: Libanusque conversus fuerit in Charmel, et Charmel reputatus in saltum, ita ut mites et pauperes laetentur in Domino, et superbus illusorque deficiat: tunc confundetur Jacob qui modo interim non confunditur. Significat autem Isaiae tempora. Et vultus illius erubescet, ut rubor atque confusio occasio sit salutis, praecipue cum viderit
Abbreviated transcription (Latin):
tai. qui prius illudebant popło tradi¬
tionib pessimis. & ad decipiendos
principes die noctuq uigilabant: qui
hoc hȩc dicit dũs ad domũ iacob quire¬
demit abraham. Non confundet᷑ ia¬
cob. nec modo uultus eiꝰ erubescet: sed

Expanded text:
 qui prius illudebant populo traditionibus pessimis; et ad decipiendos plices die noctuque vigilabant, qui hoc haec dicit Dominus ad domum Jacob, qui redemit Abraham: Non modo confundetur Jacob: nec modo vultus
Abbreviated transcription (Latin):
scandalũ ipsis: recte suꝑ p̃senti capi¬
tulo intelligi potest quod uia desergi
illis fuerit inruinã. Legisse me noui
ium̃ta austri & quadrũpedes in deser¬
to. qui iudaicȩ regionis terminos re¬
linquentes. ad egipti tenebras confuge¬
runt: referri ad sp̃ualia nequitiae in
cȩlestib & rectores tenebrarũ istarũ:
qui uniuersas diuitias & pristinas opes
ȩgypti desiderio ꝑdiderunt. Hoc ille
dixerit. Nos iuxta tropologiã uti quȩ
necdum ꝓposuimꝰ disseramꝰ Dicimus
om̃s qui creatore deserto scłi errorib
se dederunt. esse quadrupedes in deser¬
toscłi istus. a quo frustra sperent auxi¬
lium: cũ uerũ dĩ auxiliũ derelique¬
rint. In terra tribulationis & angustiȩ
leena. & leo. Ex eis uipera & regulus uo¬
lans: portantes suꝑ humeros iumentoꝵ
Idiuitias suas. & suꝑ gibbũ camelorũ
thesauros suos. ad popłm qui eis ꝓdes¬
⁊se non poterit. Aegiptus: frustra &¬

Expanded text:
scandalum ipsis, recte super praesenti capiscandalum ipsis, recte super praesenti capitulo intelligi potest, quod via deserti illis fuerit in ruinam. Legisse me novi, jumenta Austri et quadrupedes in deserto, qui Judaeae terminos relinquentes, ad Aegypti tenebras confugerunt, referri ad spiritualia nequitiae in coelestibus; et rectores tenebrarum istarum, qui universas divitias et pristinas opes Aegypti desiderio perdiderunt. Hoc ille dixerit. Nos juxta tropologiam, ut quae necdum proposuimus, disseramus, dicimus omnes qui Creatore deserto, saeculi erroribus se dederunt, esse quadrupedes in deserto istius saeculi, a quo frustra sperent auxilium, cum verum Dei auxilium dereliquerint. In terra tribulationis et angustiae leaena et leo ex eis vipera et regulus volans portantes super umeros iumentorum divitias suas et super gibbum camelorum thesauros suos ad populum qui eis prodesse non poterit Aeg
Abbreviated transcription (Latin):
culta sapientiȩ tuę manifestasti
mͥ. Quomͦ sapientes ꝓpħȩ instar
brutorũ animantiũ quid dicerent
ignorabant: Legimis & in alio apo¬
lo quant᷑. Quod si ciuuid et᷑ infir¬
mũ: illud eiusdẽ apłi audiat.
Propħe duo. aut tres loquantur: &
alii udicent. Si autẽ alii fuerit
reuelatũ sedenti: prior caceat. Iua
possiit ratione retinere. cũ indati¬
one sit sp̃s qui loquit᷑ ꝑ propħas uł
tacere uel dicere: Si ergo intelli¬
gebant quȩ dicebant. cuncta sapi¬
entiȩ rationisq sunt plena. nec aer
pulsatus uoce ad aures eorũ ꝑueni¬
ebat: sed ds̃ loquebat᷑ in animo pro
tẽ sp̃ualit̃ accipienda sunt omnia.
tus. & desertũ mare. idumea. & ara¬
bia. ac uallis uisionis. & ad extre¬
mũ tẏrus. & uisio qua drupedum.
intelligendȩ sunt: ut quęramꝰ cunc¬
ta insensu. & in omĩb his quasi sa¬
piens & architectus paulus apłs ia¬
ciat fundam̃tũ. quod non . ẽ. aliud

Expanded text:
culta sapientiae tuae manifestasti culta sapientiae tuae manifestasti mihi , quomodo sapientes Prophetae instar brutorum animantium quid dicerent, ignorabant? Legimus et in alio Apoloquantur. Quod si cui videtur infirmum, illud ejusdem Apostoli audiat: Prophetae duo aut tres loquantur, et alii dijudicent: si autem alii fuerit revelatum sedenti, prior taceat . Qua possunt ratione reticere, cum in ditione sit spiritus qui loquitur per Prophetas, vel tacere vel dicere? Si ergo intelligebant quae dicebant, 5-6 cuncta sapientiae rationisque sunt plena. Nec aer voce pulsatus ad aures eorum perveniebat; sed Deus loquebatur in animo Proptem, spiritualiter accipienda sunt omnia: tus et desertum mare, Idumaea et Arabia, ac vallis Visionis, et ad extremum Tyrus, et Visio quadrupedum intelligenda sunt; ut cuncta quaeramus in sensu, et in omnibus his, quasi sapiens architectus Paulus apostolus jaciat fundamentum, quod non est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ. siue dederis scribis & pharisȩ¬
is qui legis litteras nosse se iactant:
respondebunt. ñ possumus legere
quia signatus. ẽ. liber. Qui idcir¬
co eis signatus. ẽ. qm̃ non receper̃
eum quẽ signauit pat̾: qui hab&e
clauẽ dauid. qui aꝑit & nemo clau¬
dit. qui claudit & nemo aperit.
Neq uero ut inontanꝰ cũ insanis
feminis somniat. ꝓpħȩ in extasi suis
locuti. ut nescirent quid loqueren¬
tur. & cum alios erudirent ipsi ig¬
norarent quid diderent: de quib
apłs ait. nescientes quȩ loquant᷑.
& de quib affirment. sed uixta sa¬
lomonẽ qui loquit᷑ in prouerbus.
sapieus intelligit que proferc de
ore suo. & in labus suisportabit sci
entiã. &iã ipsi sciebant quid di¬
cerent. Si enĩ sapientes erant ꝓ¬
phetȩ qđ negare nm possumus:
& indyses om̃i erudtus sapientia
loquebat᷑ ad dñm. edñs responde¬
bat ei. & de daniele ad principẽ
tỹri dicit᷑ nunqͥd sipientior es
gloriabat᷑ in psalmo incerta. & oc¬

Expanded text:
rarum; sive dederis Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jactant, respondebunt: Non possumus legere: quia signatus est liber. Quid idcirco eis signatus est? quoniam non receperunt eum quem signavit Pater : qui habet clavem David: Qui aperit, et nemo claudit; qui claudit, et nemo aperit . Neque vero, ut Montanus cum insanis feminis somniat, Prophetae in ecstasi sunt locuti, ut nescierint quid loquerentur, et cum alios erudirent, ipsi ignorarent quid dicerent. De quibus Apostolus ait: Nescientes quae loquantur, neque de quibus affirment : sed juxta Salomonem qui loquitur in Proverbiis: Sapiens intelligit quae profert de ore suo; et in labiis entiam, etiam ipsi sciebant, quid dicerent, si enim sapientes erant Prophetae, quod negare non possumus: et Moses omni eruditus sapientia loquebatur ad Dominum, et Dominus respondebat ei; et de Daniele ad principem Tyri dicitur: Numquid sapientior es gloriabatur in Psalmo: Incerta et oc
Abbreviated transcription (Latin):
om̃em isaie librũ uelle disserere:
in quo maiorũ nr̃oꝵ ingenia sudaue¬
runt. Grecorũ dico. Cȩterũ apud
latinos grande silentiũ. ẽ p̃ter sc̃ȩ
memoriȩ martirẽ uicturinũ : qui
cũ apło dicere poterat. & si imperi¬
tus sermone. ĩ tam̃ scientia. Scribit
enĩ in hunc ꝓpł am iuxta editiones
quatuor usq d uisionẽ quadru¬
pedũ in desero: origenis triginta¬
uolumina. equib uigesimus sextus
liber non inuenit᷑. Ferunt᷑ &e alii sub
nomine eius de uisione temptati o¬
dan duo ad gratam libri. qui pseu¬
dograephi putant᷑: & uiginti quinq

Expanded text:
omnem Isaiae librum velle edisserere, in quo majorum nostrorum ingenia sudaverunt: Graecorum dico. Caeterum apud Latinos grande silentium est, praeter sanctae memoriae martyrem Victorinum, qui cum Apostolo dicere poterat: Etsi imperitus sermone, non tamen scientia . Scripsit enim in hunc Prophetam juxta editiones quatuor, usque ad Visionem quadrupedum in deserto, Origenes trigintaolumina, e quibus vicesimus sextus liber non invenitur. Feruntur et alii sub nomine ejus de Visione τετραπόδων, duo ad Gratam libri, qui pseudographi putantur; et vigintiquinq
Abbreviated transcription (Latin):
cit. sed iacet mentis aliene: sic nullũ
habeat egẏptus opus. siue consilium
quod aut caput habeat aut finem.
aut senib conueniat. aut pueris.
Quorũ alii ꝑnimiam ȩtatem desipi¬
unt atq delirant: alii ꝑlasciuiam
& infantiam ignorant quid agant.
Hoc autẽ siue in baby lonia uastitate
suie in aduentu xp̃i: & iuxta litterã
& iuxta sp̃ualem intelligentiã si reci

Expanded text:
cit, sed jacet mentis alienae: sic nullum cit, sed jacet mentis alienae: sic nullum habebit Aegyptus opus, sive consilium, quod aut caput habeat, aut finem, aut senibus conveniat, aut pueris, quorum alii per nimiam aetatem desipiunt atque delirant, alii per lasciviam et infantiam ignorant quid agant. Hoc autem sive in Babylonia vastitate, sive in adventu Christi, et juxta litteram, et juxta spiritualem intellige
Abbreviated transcription (Latin):
quod faciat caput & caudam. incur¬
uantẽ & refrenantẽ. Primũ de inter¬
p̃tatione dicanius : & postea de his
quȩ scripta sunt disseremus. Pro
spũ uertiginis. interp̃tam p otest &
sp̃s erroris. In eo quoq qͦd transtuli¬
mus incuruantẽ & refrenantẽ pos¬
sumus dicere incuruantẽ & lasciui¬
entem: ut in telligamꝰ senẽ & puerũ.
Nos autẽ uerbũ hebraicũ acmon dũ
celerit̾ quȩ scripta sunt uertunus.
ambiguitate decepti refrenantẽ dixi¬
mus. Quod significantius aquila
transtulit steblunta. id est qͥ nichil
recte agit: sed om̃e ꝑuersum ut pue¬
rum sĩgnificaret. Est igitur sensus.
Stulti facti sunt pncipes taneos. &
sapientes consiliarii pharao deder̃
consiliũ insipiens. & emarcuerunt pͥn
cipes mempheos. & deceper̃ ȩgyptũ
angulum populoꝵ : quia dñs miscuit
ei sp̃m̃ erroris atq uertiginis. ut ig¬
norent quid loquant᷑. & errare faci¬
unt egyptum: & sicut ebrius & uomens
egerit quod ingesserat. & ubr sit nes¬

Expanded text:
quod faciat, caput et caudam incurvantem, et refrenantem. Primum de interpretatione dicamus, et postea de his quae scripta sunt, disseremus. Pro spiritu vertiginis interpretari potest et spiritus erroris. In eo quoque quod nos transtulimus, incurvantem, et refrenantem, possumus dicere incurvum et lascivientem, ut intelligamus senem et puerum, Nos autem verbum Hebraicum AGMON   dum celeriter quae scripta sunt vertimus, ambiguitate decepti, refrenantem diximus, quod significantius Aquila transtulit στρεβλοῦντα, id est, qui nihil recte agit, sed omne perversum, ut puerum significaret. Est igitur sensus: Stulti facti sunt principes Taneos, et sapientes consiliarii Pharaoni dederunt 206 consilium insipiens, et emarcueruntcipes Mempheos, et deceperunt Aegyptum angulum populorum, quia Dominus miscuit eis spiritum erroris atque vertiginis, ut ignorent quid loquantur, et errare faciant Aegyptum. Et sicut ebrius et vomens egerit quod ingesserat, et ubi sit, nes
Abbreviated transcription (Latin):
feci. Ne timeas inquit opersa & me¬
de babylonis multitudinẽ. ne illius
ac pondus quo te ante p̃mere consue¬
uerat. cessare feci. Seu quod nullꝰ iã
gemat & doleat pressus potentia babr¬
lonis: seu quod tantis malis oppressa
sit ipsa babylon. ut ne gemitũ quidẽ
liberũ habeat. Propt̾ea repleti sunt lũ¬
bi mei dolore: angustia possidet me
sicut angustia parturientis. Corrui cũ
audirem̃. conturbatus sũ cũ uid erem :
emarcuit cor meũ. tenebre stupefecer̃
me. Babylon dilecta mea: posita est mͥ
inmiraculũ. Prophetĩȩ ideo obscurae

Expanded text:
feci. Ne timeas, inquit, o Persa et Mefeci. Ne timeas, inquit, o Persa et Mede, Babylonis multitudinem, ne illius ac pondus, quo te ante premere consueverat, cessare feci: seu quod nullus jam gemat et doleat pressus potentia Babylonis: seu quod tantis malis oppressa sit ipsa Babylon, ut ne gemitum quidem liberum habeat. Propterea repleti sunt lumbi mei dolore: angustia possedit me, sicut angustia parientis: corrui cum audirem, conturbatus sum cum viderem. Emarcuit cor meum, tenebrae stupefecerunt me: Babylon dilecta mea posita est mihi in miraculum. Prophetae ideo obscuri s
Abbreviated transcription (Latin):
re de solitudine. Ponitq comparationiᷤᷤ
exemplũ. Sicut inquit ab africo uento
uehemens tempestas uenire consueuit:
ita mͥ de solitudine uastitas uenit.
De terra horribili cuiꝰ ne nom̃ quidẽ
audire possũ absq formidine: uisio
dura nuntiata ÷ michi. Quid enĩ duriꝰ
quã p̃sens captiuitas: Qui in credulus
est: infidelit̃ agit. Et qui depopula¬
tor. ẽ. uastat. Potest & in hebrȩo ita le¬
gi. Qui cędis cęde. & qui uastas uasta:
ut adipsum elamiten & medũ ꝓpħȩ
uaticiniũ dirigatur. hortantis eum
implere quod cȩpit: intrepidũ ascen¬
dere. obsidere potentissimã ciuitatẽ.
Sin autẽ sic legitur ut transtulimus.
quasi de ꝑsona tercia dicat᷑ qui incre¬
dulus. ẽ in fidelit̃ agit. & qui depopula¬
tor est uastat: cũ superis copulandũ
est in quib sibi babylon uisionẽ duram
p̃dicat nuntiatã. Ascende elam &e ob¬
side mede: om̃em gemitũ eius cessare

Expanded text:
re de solitudine, ponitque comparationis re de solitudine, ponitque comparationis exemplum. Sicut, inquit, ab Africo vento vehemens tempestas venire consuevit: ita mihi de solitudine vastitas venit, de terra horribili, cujus ne nomen quidem audire possum absque formidine. Visio dura nuntiata est mihi: quid enim durius quam praesens captivitas? Qui incredulus est, infideliter agit: et qui depopulator est, vastat. Potest in Hebraeo ita legi: Qui caedis, caede; et qui vastas, vasta, ut ad ipsum Elamitem et Medum prophetiae vaticinium dirigatur, hortantis eum implere quod coepit, intrepidum ascendere, obsidere potentissimam civitatem. Sin autem sic legitur, ut transtulimus, quasi de persona tertia dicatur, qui incredulus est, infideliter agit: et qui depopulator est, vastat: cum s sibi Babylon visionem duram praedicat nuntiatam. Ascende Elam, obside Mede: omnem gemitum ejus cessare
Abbreviated transcription (Latin):
muros babylonis leuate signũ. auge¬
te custodiam. eleuate custodes. pre¬
parate insidias: quia cogitauit dñs.
&e fecit quȩcunq locutus est. contra
habitatores babylonis. Et rursum.¬
Eleuate signũ in terrã. clangite bu¬
cina in gentibus. scĩficate suꝑ eam
gentes. annuntiate controc illam re¬
gibus ararat. menni. & ascennez.
numerate controc eã thapsar : ad¬
ducite equũ quasi bruchus aculea¬
tũ. sc̃ificate contra eam gentes regis
mediȩ. duces eius. & uniuersos magis¬
tratũs eius. cunctamq terrã potesta¬
tis eius. & cõmo uebitur terra &e con
turbabit᷑ quia eugilabit contra ba¬
bilonem cogitatio dñi: ut ponat terrã
babylonis desertam & inhabitabilem.
Sicut turbines ab africo ueniunt: de
deserto uenit. de terra horribili uisio
dura nuntiata ÷ michi. Uox babylonis
populi timentis indicitur. sue ipsius
babylonis: qͦd audiat medos & elami¬
tas contra se exercitũ p̃parare. & ueni¬

Expanded text:
muros Babylonis levate signum augemuros Babylonis levate signum augete custodiam levate custodes praeparate insidias quia cogitavit Dominus et fecit quaecumque locutus est contra habitatores Babylonis quLevate signum in terra, clangite buccina in gentibus, sanctificate super eam gentes, annuntiate contra illam regibus Ararat, Menni, et Ascenez, numerate contra eam Tapsar, adducite equum quasi bruchum aculeatum. Sanctificate contra eam gentes, reges Mediae, duces ejus et universus magistratus ejus, cunctamque terram potestatis ejus. Et commovebitur terra, et turbabitur, quia vigilavit contra Babylonem cogitatio Domini, ut ponat terram Babylonis desertam, et inhabitabilem . Sicut turbines ab Africo veniunt, de deserto venit de terra horribili. Visio dura nuntiata est mihi. Vox Babylonii populi timentis inducitur, sive ipsius Babylonis, quod audiat Medos et Elamitas contra se exercitum praeparare, et veni
Abbreviated transcription (Latin):
in testarum modum conterat.
Nisi in consequentib huius capituli
legerem. baby lon dilecta mea facta
est michi in miraculũ. & iterũ. cẽci¬
dit cẽcidit babỹ lon & om̃a sculpti¬
lia deorũ eius contrita sunt in t̾ra
& supra. ascende elam obside mede:¬
dubitarẽ quod esset hoc pondus quod
deserto mari imponit᷑. Perspicuum gͦ
est qͦd desertum mare babẏlon appel¬
latur: iereinia dicente exꝑsona dei.
Et desertũ faciam mare eius. & siccabo
terrã illiꝰ: &erit babylon in tumulos
harenarũ. Mare autẽ ꝓpt̃ multitu¬
dinẽ habitantiũ dicitur. unde & supͣ
egypti multitudo mari comparata
est. desertũ facit dñs mare egypti.
Quod autẽ medi & ꝑsi pugnauerunt
contrac babylonẽ & subuerterunt eã:
insupra dicto ieremia legimꝰ. Acuite
sagritas: implete pharetras. Susci tauit
dñs spm̃ regnũ medorũ. & controc babi¬
lonem mens eius ut ꝑdat eam: qm̃
ultio dñi est. ultio templi sui. Suꝑ

Expanded text:
in testarum modum conterat .in testarum modum conterat .Nisi in consequentibus hujus capituli legerem: Babylon dilecta facta est midit Babylon, et omnia sculptilia deorum ejus contrita sunt in terram . Et supra: Ascende Eladubitarem quod esset hoc Pondus, quod deserto mari imponitur: Perspicuum ergo est, quod desertum mare Babylon appellatur, Jeremia dicente ex persona Dei: Et desertum faciam mare ejus, et siccabo terram illius, et erit Babylon in tumulos arenarum . Mare autem propter multitudinem habitantium dicitur. Unde et supra Aegypti multitudo mari comparata est. Desertum faciet Dominus mare Aegypti. Quod autem Medi et Persae pugnaverint contra Babylonem, et subverterint eam, in supradicto Jeremia legimus: Acusagittas implete faretras suscitavit Dominus spiritum regum Medorum et contra Babylonem mens eius ut perdat eam quoniam ultio Domini est ultio templi sui super
Abbreviated transcription (Latin):
uitas quȩ aduersum illiꝰ uoluntatẽ
impiis prestat auxiliũ. Iudas spera¬
uit in egiptiis : & egiptus destruatur.
Aegiptii confisi sunt in ethiopibus :
ȩthiopes quoq uincantur ab assyri¬
is. Assyrii suꝑbierunt. non dĩ sed
suarũ uirium arbitrantes esse uic¬
toriam : & ipsi uincantur ababylo¬
nus. Baby lon eleuauit contͣ dñm
caput : & ipsa a medis ꝑsisq supere¬
tur. Persȩ & medi exparte ꝑsecuti
sunt popłm dĩ. & aries seuissimus
adorientẽ & occidentẽ om̃s poplos
uentilabit : ueniat hyrcus alexan¬
der. & conterat eum pedibus suis.
Et iste ultra modũ erectus. ẽ: uene¬
no pereat. regnũq eius diuidatur.
in partes. Cũm multo temꝑe inter
se collisum fuerit: romano uincen¬
te populetur. Romanꝰ ipse ferratiᷤ
dentib unguibusq scõrum carnes¬
comedit. & cruento ore laterauit.
excidatur lapis de monte sine ma¬
nibus. & potentissimũ primũ regnũ
ac ferreũ. deinfragile & infirmum.

Expanded text:
vitas quae adversum illius voluntatem vitas quae adversum illius voluntatem impiis praestat auxilium. Judas speravit in Aegyptiis: et Aegyptus destruatur. Aegyptii confisi sunt in Aethiopibus: Aethiopes quoque vincantur ab Assyriis. Assyrii superbierunt, non Dei, sed suarum virium arbitrantes esse victoriam: et ipsi vincantur a Babyloniis. Babylon elevavit contra Deum caput: et ipsa a Medis Persisque superetur. Persae et Medi ex parte persecuti sunt populum Dei, et aries saevissimus ad Orientem et Occidentem omnes populos ventilavit; veniat hircus Alexander, et conterat eum pedibus suis. Et iste qui ultra modum erectus est, veneno pereat, regnumque ejus dividatur in partes: et cum multo tempore inter se collisum fuerit, Romano vincente, populetur. Romanus ipse ferratis dentibus unguibusque sanctorum carnes, et cruento ore laceravit: excidatur lapis de monte sine manibus, et potentissimum primum regnum ac ferreum, deinde fragile et infirmum,
Abbreviated transcription (Latin):
uit de tharaca rege echiopie dicen¬
tes : egressus ÷ ut pugnet contrac te.
Simulq discimꝰ obȩdientiã ꝓpħarum
quod uir nobilis tradunt enĩ hebrȩi
isaiam socerũ fuisse manasse filui ez e¬
chiȩ regis uida : non erubuerit nudꝰ
incedere. sed dĩ p̃ceptis nichil hone¬
stius uidicans. deposuerit saccũ. quo
abiecto nudus fuerit. unã prius ha¬
bens tunicã ipsam cilicinã. Quod
autẽ dicit᷑ trium annorũ signum &
portentũ erit suꝑ egyptum & super
ȩthiopiã : hoc significat quod trib
annis ab assyriis egiptus uastanda
sit & ȩthiopia. Tunc inquit dicit ha¬
bitator insulȩ huiꝰ. hoc est ierłm.: quę¬
uicinarum gentiũ fluctib tunditur.
Hi erant spes nr̃a. & adhos confugimꝰ.
ut nobis p̾berent auxilium qui se¬
de captiuitatis malo eruere non qui¬
uerunt. Est igit᷑ hic ordo ꝓuidentiȩ
dĩ. om̃e humanũ genus in effabili u¬
dicio dispensantis. Contra dĩ iram
isrł sꝑauit indamasco: diruatur ci¬

Expanded text:
ge Aethiopiae dicentes: Egressus est ut pugnet contra te . Simulque discimus obedientiam prophetarum, quod vir nobilis tradunt enim Hebraei Isaiam socerum fuisse Manasse filii Ezechiae regis Juda non erubuerit nudus incedere; sed Dei praeceptis nihil honestius judicans, deposuerit saccum, quo abjecto nudus fuerit, unam prius habens tunicam, et ipsam cilicinam. Quod autem dicitur: Trium annorum signum, et portentum erit super Aegyptum et super Aethiopiam, hoc significat, quod tribus annis ab Assyriis Aegyptus vastanda sit et Aethiopia. Tunc, inquit, dicet habitator insulae hujus, hoc est, Jeruicinarum gentium fluctibus tunditur: Haeccine erat spes nostra? et ad hos confugimus, ut nobis praeberent auxilium, qui sede captivitatis malo eruere non quiverunt? Est igitur hic ordo providentiae Dei, omne hominum genus ineffabili judicio dispensantis. Contra Dei iram Israel speravit in Damasco: diruatur ci
Abbreviated transcription (Latin):
le hȩc ad mille annos referunt. & more
iudaico in consũmatione mundi futu¬
ra p̃nuntiant: q̃uando antixp̃s de assi¬
riis ueniens egẏptũ. ȩthyopiamque
possederit. Indie illa. erit isrł tercius in¬
egyptiis. & assyrio benedictio in medio
terrȩ. c̃ui benedixerit dñs exercituũ¬

Expanded text:
le haec ad mille annos referunt, et more le haec ad mille annos referunt, et more Judaico in consummatione mundi 210 futura pronuntiant, quando Antichristus de Assyriis veniens, Aegyptum Aethiopiamque possederit. In die illa erit Israel tertius Aegyptio et Assyrio, benedictio in medio terrae, cui benedixit D
Abbreviated transcription (Latin):
eis. & sanabit eos. Quẽ enĩ diligit
dñs corripit castigat autẽ om̃em fi¬
lium quẽ recipit. ꝑsequutio non ad
negationẽ credentiũ: sed ad ꝓbatio¬
nem ꝑtinet & coronã. In die illa. erit
uia de egypto in assyrios. & intrabit¬
sẏrios. & seruent ȩgẏptii assur. Ante
aduentũ xp̃ una quȩq gens suũ ha¬
bebat regem: &de alia ad aliam nul¬
lus ire poterat nationẽ. In romano
imꝑio unũ facta sunt om̃ia. Doctus
lector ueteres reuoluat historias : &
ab eufrate usq ad tigrim om̃em in
medio regionẽ assiriorũ fuisse cog¬
noscat. Ergo quos ueteres assyrios: nẽ
nos uocamus sẏros. a parte totũ ap¬
pellantes. Quod autẽ dicitur egiptu
seruient sẏris: uł sic accipiendũ quo
romanȩ legiones. syro instructo mili¬
te egẏptũ custodiant: aut qͦd utriꝰq
ȩgẏpti sẏrȩ suscipiant ciuitates: sicut
econtrario palestinȩ & phenicis bonis.
egiptus irrigetur. Quidã nr̃orum ma¬

Expanded text:
eis, et sanabit eos. Quem enim diligit eis, et sanabit eos. Quem enim diligit Dominus, corripit, castigat autem omnem filium quem recipit. Persecutio non ad negationem credentium, sed ad probationem pertinet, et coronam. In illa die erit via de syrios: et servient Aegyptii Assur. Ante adventum Christi unaquaeque gens suum habebat regem, et de alia ad aliam nullus ire poterat nationem: in Romano autem imperio unum facta sunt omnia. Doctus lector veteres revolvat historias, et ab Euphrate usque ad Tigrim, omnem in medio regionem Assyriorum fuisse cognoscat. Ergo quos veteres Assyrios, nunc nos vocamus Syros, a parte totum appellantes. Quod autem dicitur: Aegyptii servient Syris, vel sic accipiendum, quod Romanae legiones Syro instructae milite Aegyptum custodiant, aut quod utriusqegypti Syriae suscipiant civitates, sicut econtrario Palaestinae et Phoenicis bonis Aegyptus irrigetur. Quidam nostrorum ma
Abbreviated transcription (Latin):
pugnante uiro controc fr̃ẽm suum. &
ciuitate contrac ciuitatẽ dimicante.
cũ ꝑsecutionis tempus irruerit: un
plorabunt dñi miscđiam. statim sal¬
uator adueniet id ÷ iħc. Hoc enĩ in
lingua nr̃a sonat. Et cognoscetur dñs
ab ȩgẏptiis. & cognoscent eũ siue pec¬
catores qui fuerint superati: siue cre¬
dentes prȩsenti auxilio. Et colent eũ
in hostiis & muneribus: uotaq uouebt̃
dño & soluent. Respondeant iudȩi.¬
lege p̃ceptum est ut altare non fiat
nisi in loco uno quẽ elegerit dñs: &
generis immolentur. Et ecce isaias aꝑ¬
te docet qͦd egyptu cognoscant dñm
&colant eũ & hostias & munera offe¬
rant: & uota uoueant atq ꝑsoluant.
Si egiptii sacerdotiũ habent: imple¬
tur & in illis pauli testimoniũ dicen¬
tis. Trans lato sacerdotio: necesse est
ut legis translatio fiat. Et ꝑcutiet
dñs egyptũ plaga. & sanabit eam: &
reuertentur ad dñm & placabitur

Expanded text:
pugnante viro contra fratrem suum, et pugnante viro contra fratrem suum, et civitate contra civitatem dimicante: cum persecutionis tempus ingruerit, 209 implorabunt Domini misericordiam, statimque Salvator adveniet, id est, Jesus, hoc enim in lingua nostra sonat. Et cognoscetur Dominus ab Aegyptiis, et cognoscent eum, sive persecutores qui fuerint superati, sive credentes praesenti auxilio liberati. Et colent eum in hostiis et muneribus, votaque vovebunt Domino et solvent. Respondeant JudaeiLege praeceptum est, ut altare non fiat nisi in loco uno quem elegerit Dominus generis immolentur . Ecce Isaias aperte docet quod Aegyptii cognoscant Dominum, et colant eum, et hostias, et munera offerant, et vota voveant atque persolvant. Si Aegyptii sacerdotium habent, impletur et in illis Pauli testimonium dicentis: Translato sacerdotio, necesse est ut legis translatio fiat . Et percutiet Dominus Aegyptum plaga, et sanabit eam: et convertentur ad Dominum, et placabitur
Abbreviated transcription (Latin):
egrpto: & cognoscent ȩgrptu dñm in
die illa. & colent eum in hostus & inune¬
ribus. & uota uouebunt dño dõ et sol¬
uent. Ab hoc loco usq ad finem aegỹp¬
tiȩ uisionis siue ponderis : & iudȩi &
nr̃i de xp̃i aduentu intelligi uolunt
Sed illi uota sua differunt in futurũ:
nos quasi iam transacta retinemus.
Diem autẽ ꝓ tempore accipe. quã qͣm
sub honia iosephus hȩc facta conten¬
dat. qui profugus in egyptum cũ tur¬
ba plurima uidȩoꝵ edificauit tem¬
plum & altare: & ꝓphetiam xp̃i cessa
citur : quomͦ una fides. unũ baptisma.
&una eeclesia. Et titulus uixta termi¬
num eius dño. haud dubium quin
euangłm & apłorum scripta signific&.
Quomodo enĩ suproc iuxta tropicã in¬
telligentiã. terra iuda egr̃pto formi¬
dabilis siue sollemnis. uetus intelligi¬
tur testam̃tũ : sic & titulus iuxta t̃¬
minũ egẏpti. euangeliorũ historia
nis. Tunc hi qui crediderint concur¬
rentib egẏptiis contra aegyptios. &

Expanded text:
nt Aegyptii Dominum in die illa, et colent eum in hostiis, et muneribus, et vota vovebunt Domino, et solvent. Ab hoc loco usque ad finem Aegyptiae Visionis, sive Ponderis, et Judaei et nostri de Christi adventu intelligi volunt; sed illi vota sua differunt in futurum, nos quasi jam transacta retinemus. Diem autem pro tempore accipe: quamquam sub Onia Josephus haec facta contendat, qui profugus in Aegyptum, cum turba plurima Judaeorum aedificavit templum, et altare, et prophetiam Christi cassa citur, quomodo una fides, et unum baptisma, et una Ecclesia. Et titulus juxta terminum ejus Domino, haud dubium quinorum scripta significet. Quomodo enim supra juxta Tropologicam intelligentiam terra Juda Aegypto formidabilis, sive solemnis, vetus intelligitur Testamentum: sic et titulus in terminis Aegypti, Evangeliorum historia nis. Tunc hi qui crediderint, concurrentibus Aegyptiis contra Aegyptios, et
Abbreviated transcription (Latin):
cino sẏros atq arabas. anabuchodono¬
sor in illam terrã fuisse translatos.
Porro qui in aduentũ xp̃i & romano
imperio ꝓphetiam disserunt: quinq
ciuitates uł legem dñi quȩ in alexan¬
dria primũ interp̃tata. ẽ. uł quinq
eccłȩ ordines. episcopos. presbiteros.
diaconos. fideles. catecuminos senti¬
unt: aut certe sp̃ualem legis intelli¬
gentiam. De qua & apłs ait. Uolo
quinq uerbis loqui in eccłiis insensy
Et quod una quinq ciuitatũ appel¬
letur ciuitas solis uidelicet iustitiȩ
in cuiꝰ pennis est sanitas. In die illa erit
altare dñi in medio terrȩ egypti: & ti¬
tulus iuxta terminũ eius dñi erit.
Eritq signũ & testimoniũ dño exer

Expanded text:
cino Syros atque Arabas a Nabuchodonocino Syros atque Arabas a Nabuchodonosor in illam terram fuisse translatos. Porro qui in adventu Christi, et Romano imperio prophetiam disserunt, quinque civitates, vel legem Domini, quae in Alexandria primum interpretata est, vel quinque Ecclesiae ordines, episcopos, presbyteros, diaconos, fideles, catechumenos sentiunt: aut certe spiritualem legis intelligentiam, de qua et Apostolus ait: Volo quinque verbis loqui in Ecclesiis in senet quod una quinque civitatum appelletur civitas solis, 208 videlicet justitiae, in cujus pennis est sanitas. In die illa erit altare Domini in medio terrae Aegypti, et titulus juxta terminum ejus Domino. Et erit in sig