comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credit in nomine eius. Int̾rogemꝰ eũ.
Manducas carnem filii hominis. et
bibis sanguinem filii hominis: Ne¬
nit. Et hoc forte ad rem ꝑtinet. Ad
dñm uenit: & nocte uenĩt. Ad lucẽ
uenit: & in tenebris uenit. Renati
aũt ex aqua & sp̃u: quid audiunt
ab apło: Fuistis aliquando tenẽbrȩ
nunc aũt lux in dño: sicut filii lucis
ambulate. Et item. Nos aũt qui diei
sumꝰ. sobrii simꝰ. Qui gͦ renati sunt
noctis fuerunt & diei sunt: tenebrȩ
fuerunt. & lum̃ sunt. Iam credĩit
se illis ih̃c: & ñ nocte ueniunt ad ihm
sicut nichodemꝰ. ñ in tenebris que¬
runt diem. Tales enĩ iam etiã ꝓfiten¬
tur: accessit ad illos iħc: facit in illis
salutem: quia ipse dixit. Nisi qͥs man¬
ducauerit carnem meã. & biberit
sanguinem meũ: ñ habebit in se uit̃a.
Et qd̃ signum crucis habent in fron¬
te cathecumini: iam de domo ma¬
gna sunt. S fiant ex seruis filii. nõ
enim nichil sunt: quia ĩa ad domũ

Expanded text:
credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nenit; et hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum
Abbreviated transcription (Latin):
pascha in die festo: multi crediderunt
in nomine eiꝰ. Quare crediderunt:
Sequit᷑ & dicit: uidentes signa eiꝰ quȩ
faciebat. Et de nicodemo quid dicit:
Erat princeps iudeoꝵ nomine nico¬
demꝰ. uenit ad eum nocte & ait. Ralbi
scimꝰ quia adõ uenisti magister. Et
iste gͦ crediderat in nomine eiꝰ. Et
ipse unde crediderat: Sequit᷑. Nemo
enim potest hec signa facere quȩ tu
facis: nisi fuerit ds̃ cum eo. Si gͦ ni¬
chodemus de illis multis erat qui
crediderant in nomine eiꝰ: iã in isto
nichodemo attendamꝰ: quare n se
am̃ dico tͥ: nͥ quis natꝰ fuerit
denuo: ñ potest uidere regnum dei.
Ipsis gͦ se credit iħc: qui nati suerint
denuo. Ecce illi crediderant in eũ: &
iħc ñ se credebat eis. Tales sunt om̃s
cathecumini. Ipsi iam credunt in no
Intendat & intelligat caritas ur̃a. Si
dixerimꝰ cathecumino. credis in xp̃m:¬
Respondere potest credo. Et signars
se:iam crucem xp̃i portat infronte:
o ñ erubescit de cruce dñi sui. Ecce

Expanded text:
to, multi crediderunt in nomine ejus. Quare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi qui crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis; tales sunt omnes catechumeni. Ipsi jam credunt in nomIntendat et intelligat charitas vestra. Si dixerimus catechumeno: Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce D
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdas. Noli amare in hac uita: ne ꝑ¬
das in et̾na uita. hoc aũt qd̾ posteriꝰ
cus. Sequit᷑ enim. Et qui odit anima
suã in hoc mundo: inuitã et̃nam cu¬
stodit eam. Ergo quod supra dictum
ẽ qui amat anim̃ã suã sub intelligit᷑
in hoc mundo: ipse utiq ꝑdet eã. Qui
aũt utiq odit in hoc mundo: in uit̃a
et̾nam ipse custodit ẽã. Magna et mira
sententia: quemadmodũ sit hominis
in animã suã amor ut ꝑeat. odiũ ne
pereat. Si male amaueris: tunc oclisti.
Si bene oderis: tunc amasti. Felices qui
oderint custodiendo: ne ꝑdant amon¬
do. Sed uide ne tͥ furrepat ut te ipsũ
uelis interimere: sic intelligendo quod
debes odisse in hoc mundo anim̃a tuã.
Hinc enĩ quidam maligni atꝙ ꝑuersi
& insemet ipsis crudeliores & sceleratio¬
res homicidȩ: flammis sedonant. aqͥs
p̃focant: p̃cipitio collidunt et ꝑeunt.
hoc xp̃c ñ docuit: immo etiã diabo¬
lo p̃cipitium suggerenti. redi retro

Expanded text:
am. Noli amare in hac vita, ne perdas in aeterna vita. Hoc autem quod posterius sus; sequitur enim: Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo quod supra dictum est, Qui amat, subintelligitur, in hoc mundo; ipse utique perdet: qui autem odit, utique in hoc mundo; in vitam aeternam ipse custodiet. Magna et mira sententia, quemadmodum sit hominis in animam suam amor ut pereat, odium ne pereat! Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Sed vide ne tibi subrepat ut teipsum velis interimere, sic intelligendo quod debes odisse in hoc mundo animam tuam. Hinc enim quidam maligni atque perversi, et in seipsis crudeliores et sceleratiores homicidae, flammis se donant, aquis praefocant, praecipitio collidunt, et pereunt. Hoc Christus non docuit, imo etiam diabolo praecipitium suggerenti respo
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃ti cadens in t̾ram mor¬
tuũ fuerit: ipsũ solũ manet. Siaũt
mortirũ fuerit: multũ fructũ affert.
Se aũt dicebut ipsũ ẽẽ granũ morti¬
ficandum et multiplicandũ. Morti¬
ficandũ infidelitate iudeoꝵ: multipli¬

Expanded text:
frumenti cadens in terram, mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert. Se autem dicebat. Ipsum erat granum mortificandum et multiplicandum: mortificandum infidelitate Judaeorum, multipli
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos ꝓuocantis: Hõ qͥdã erat
diues qͥ habebat uillicum siue dispen-¬
satorem. Hoc aũt oeconomũ signifi¬
cat. Uillicus aũt proprie uillȩ gub̃̾¬
nator est: unde et a uilla uillicus no¬
men accepit. Deconomus aũt tam pe¬
cuniȩ quam frugum & omniũ quȩ
dñs possidet: dispensator est. Unde et
economicus xenophontis pulcherri-¬
mus liber est: qui non gubernationẽ
uillȩ sed dispensationem uniuersȩ
domus. tullio int̃pretante significat.
Iste gͥ dispensator accusatis est apud
dominum suum. quod dispensaret
substantiam eius: quo uocato dixit.
ipso. Quid fatiam. quia dominꝰ m̃s
aufert a me dispensationem: Fodere
non ualeo: mendicare erubesco. Scio
quid faciam: tit quando sublata
michi fuerit dispensatio. suscipiant
me in domos suas¬

Expanded text:
discipulos prouocantis? homo quidam erat diues, qui habebat uilic u m siue dispensatorem; hoc enim olxovo/xog significat. uilicus autem proprie uillae gubernator est, unde et a uilla \'uilicus\' nomen accepit. olxovofioo, autem tam pecuniae quam frugum et omnium, quae dominus possidet, dispensator est. unde et Olxovojnixog Xenofontis pulcherrimus liber est, qui non gubernationem uillae, sed dispensationem uniuersae domus Tullio interpretante significat. iste igitur dispensator accusatus est ad dominum suum, quod dissipasset substantiam eius. quo uocato dixit: ipso: quid faciam, quia dominus meus aufert a me dispensationem? fodere non ualeo, mendicare erubesco. scio, quid faciam, ut, quando sublata mihi fuerit dispensatio, suscipiant me in domos suas
Abbreviated transcription (Latin):
inuidens senior patris uoce corripi¬
tur quod letari debuerit & gaudere:
quia fr̃ eiꝰ mortuus fuerat & reui-¬
xit: ꝑierat et inuentus ẽ. Has tres
parabolas contra phariseos & scribas
locutus est: qui nolebant reciꝑe peni-¬
tentiam peccatoꝵ & publicanoꝵ salu-
haud dubium quin parabolam: sic̃
priꝰ ad scribas & phariseos. qua para¬
bola ad clem̃tiam discipłos hortaret᷑.
& aliis uerbis diceret. dimittite & di¬
mitcetur uobisꝰ utinoratione dñica

Expanded text:
inuidens senior patris uoce corripiinuidens senior patris uoce corripitur, quod laetari debuerit et gaudere, quia frater eius mortuus fuerat et reuixit, perditus et inuentus est. has tres parabolas contra pharisaeos et scribus locutus est, qui nolebant recipere paenitentiam peccatorum et publicanorum salutehaud dubium, quin \'parabolam\'—, sicut prius ad scribas et pharisaeos, qua parabola ad clementiam discipulos hortaretur et aliis uerbis diceret: dimittite et dimittetur uobis, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
uellem scire rationem. & de quo fonte
ꝓcesserit: reuolui uolum̃ euglicum:
& int̃ cetera repperi qd̃ appropinqͣnti¬
bus saluatori publicans & peccatori¬
bus ut audirent illũ murmuraban
pharisei & scribȩ dicentes qͥa hic hõ
peccatores recipit. & manducat cũi
illis. Qui locutꝰ est eis parabolã cen¬
tum ouium & uniꝰ ꝑditȩ: quȩ inuen-¬
ta pastoris humeris reportata ẽ: &
cur eẽt ꝓposita statim intulit. Dico
uob̃ qd̃ ita gaudium erit in celo suꝑ
uno peccatore penitentiam agente:
qͣm supra nonaginta nouem iustis.
liam quoq parabolam decem
ꝑte cũm ꝓposuisset: simili eãm fine
compleuit sic. Dico uob̃ gaudium
erit coram angłis di. suꝑ uno peccato¬
re penitentiã agente. Terciam quoq
parabolam ꝓposuit hominis haben¬
tis duos filios & diuidentis int eos
substantiã. Cumq minor faculta¬
tibꝰ ꝑditis egere cepisset. & comedere
siliquas porcoꝵ cibũ: reuerstis ad
patrem susceptus ẽ ab eo. Frat quoꝙ

Expanded text:
uellem scire rationem et de quo fonte processerit, reuolui uolumen euangelicum et inter cetera repperi, quod adpropinquantibus saluatori publicanis et peccatoribus, ut audirent eum, murmurabant Pharisaei et scribae dicentes: quare iste peccatores suscipit et comedit cum eis? qui locutus est eis parabolam centum ouium et unius perditae, quae inuenta pastoris humeris reportata est, et, cur esset proposita, statim intulit: dico uobis: sic erit gaudium in caelo super uno peccatore paenitentiam agente magis quam super nonaginta nouem iliam quoque parabolam decem rtae cum proposuisset, simili eam fine complevit. Sic dico vobis, gaudium erit coram angelis dei super uno peccatore paenitentiam agente. tertiam quoque parabolam proposuit hominis habentis duos filios et diuidentis inter eos substantiam. cumque minor facultatibus perditis egere coepisset et comedere siliquas, porcorum cibum, reuersus ad patrem susceptus ab eo est. frater quoque
Abbreviated transcription (Latin):
rint tͥ. non ẽ enim homo qui ñ peccet.
et iratꝰ tradideris eos inimicis suis:
et captiui ducti fuerint in t̾ram ini¬
micoꝵ longe uł ꝓpe. et egerint peniten¬
tiam in corde suo in loco captiuitatis:
et conuer dep̃cati te fuerint in capti¬
uitate sua dicentes: peccauumꝰ. inique
egimꝰ. impie gessimꝰ: et reuersi fuerint
ad te inuniuerso corde suo. et tota ani¬
ma sua: in t̾ra inimicoꝵ suoꝵ ad qũa
captiui ductifuerĩt. et orauerint te
mini tuo: exaudiͤ in celo in firmam̃¬
to solii tui orationẽ eoꝵ et p̃ces: et facies
et om̃ibꝰ iniquitatibꝰ eoꝵ quibꝰ p̃ua¬
ricati sunt in te: et dabis miscdiam
corã eis qui eos captiuos habuerint.
ut misereant᷑ eis. Popls enĩ tuus est.:

Expanded text:
rint tibi non est enim homo qui non peccet, et iratus tradideris eos inimicis suis et captivi ducti fuerint in terram inimicorum longe vel prope, et egerint poenitentiam in corde suo, in loco captivitatis, et conversi deprecati fuerint te in captivitate sua dicentes: Peccavimus, inique egimus, impie gessimus; et reversi fuerint ad te in universo corde suo, et tota anima sua, in terra inimicorum suorum ad quam captivi ducti fuerant, et oraverint te mini tuo exaudies in caelo in firmamento solii tui orationem eorum et preces et facies iet omnibus iniquitatibus eorum quibus praevaricati sunt in te et dabis misericordiam coram eis qui eos captivos habuerint ut misereantur eis populus enim tuus est
Abbreviated transcription (Latin):
magũ qui helimas dicebatur lumine
plurimã gentiũ multitudinem ad
lucem ueritatis ꝑduxerunt: Sic uti¬
itaq multitudo iudeoꝵ et colentiũ
aduenarũ paulũ et barnabam: qui
loquentes suadebant. eis ꝑmanere in
uniuersa ciuitas audire uerbum dĩ¬

Expanded text:
magum, qui et Elymas dicebatur, lumineplurimam gentium multitudinem ad lucem veritatis perduxerunt . nt multi Judaeorum, et colentium advenarum, Paulum et Barnabam, qui loquentes suadebant eis, ut permanerent in universa civitas convenit audire verbum D
Abbreviated transcription (Latin):
tepidus es: incipiam te euomere ex ore
meo. Quia dicis qd̃ diues sũ et locupleta¬
tus: et nulliꝰ egeo. Et nescis quia tues
miser. & miserabilis. & pauꝑ. et cecus.
et nudus. Suadeo tͥ emere ame aurũ
ignitũ. ꝓbatũ. ut locuples fias. et ue¬
stim̃tis albis induaris. et ñ appareat
confusio nuditatis tuȩ. Et collirio in¬
unge ocłos tuos ut uideas. Ego quos
amo: arguo et castigo. E mulare ergo:
& penitentiã age. Ecce sto ad ostium:
& pulso. Si quis audierit uocem me¬
am et aperuerit mͥ ianuam. introibo
ad illum. et cenabo cũ illo: & ipse me¬
cum. Qui uicerit dabo ei sedere mecũ
in throno meo: sicut et ego uici. et se¬
di cũ patre meo in throno eiꝰ. Qui ha

Expanded text:
calidus es. Incipiam te ejicere ex ore meo: quia dicis quia dives sum et locupletatus: et nullius egeo: et nescis quia tu es miser et miserabilis: et pauper et cecus et nudus. Suadeo tibi jam emere a me aurum ignitum probatum: ut locuplex fias: et vestimentis albis induaris. Et non appareat confusio nuditatis tue. Et collirio inunge oculos tuos: ut videas. Ego quos amo: arguo et castigo. Emulare ergo et penitentiam age. Ecce sto ad ostium: et pulso. Siquis audierit vocem meam: et aperuerit januam: introibo ad illum: et cenabo cum illo et ipse mecin throno meo, sicut et ego uici et sedi cum Patre meo in throno eius III.
Abbreviated transcription (Latin):
cognationem suam. et consolabat᷑ eos:
diuidebatq unicuiq ꝓut poterat de
facultatibus suis. Esurientes alebat:
nudisq uestim̃ta p̃bebat: et mortuis
atq occisis sepulturam sollicitꝰ exhibe¬

Expanded text:
cognationem suam, et consolaretur eos, divideretque unicuique prout poterat de facultatibus suis. Esurientes alebat, nudisque vestimenta praebebat, et mortuis atque occisis sepulturam sollicitus exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
ca cum ds̃ fecerat ꝓpt̾ blasphemiam
suã: et iratꝰ multos occideret ex filiis
isrł: tobias sepeliebat corpora eortm
At ubi nuntiatum ẽ regi. rcissit eum
occidi: & tulit omẽm substantiã eius.
Tobias uͦ cũ filio suo et cũ uxore . ugi¬
ens nudus latuit: quia multi dilige¬
bant eum. Post dies uͦ quadraginta qͥn¬
q: occiderunt regem filii ipsiꝰ. et reuer¬
sus ẽ tobias in domũ suã: om̃isꝙ fa¬
cultas eiꝰ restituta ẽ ei. R Sufficiebat¬

Expanded text:
er blasphemiam suam, et iratus multos occideret ex filiis Israel, Tobias sepeliebat corpora eorum. At ubi nuntiatum est regi, jussit eum occidi, et tulit omnem substantiam ejus. Tobias vero cum filio suo et cum uxore fugiens, nudus latuit, quia multi diligebant eum. Post dies vero quadraginta quinque occiderunt regem filii ipsius, et reversus est Tobias in domum suam, omnisque facultas ejus restituta est ei.  Ca
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ gladium sp̃s angladiũ dixerit
ꝑsecutionis. Sed quid de his quibus
loquor dicam. cũ nec ipse qui hanc
tinendum scriptis mandauit: Nullꝰ
eñ hoc fideluis narrare potuit. Si il¬
lud õs manifestari tioluisset: ille uti¬
ꝙ monstrasset: qui hanc nutriendam
suscepit: nec contra morem filiꝰ matr̃e
reliquit. Restat gͦ ut homo m̃daciter
ñ fingat aꝑtum: qd̾ d̃s uoluit mane¬
re occultũ. Cera aũt de eiꝰ assumptio
damus. QQu̾e ẽst nsta qͣue ꝓcessit᷑ : ficat
coł & formosã tanquam ierusalem udierunt
Cam fĩi e sẏon et beatam oixerunt et regi¬

Expanded text:
utrum gladium spiritus, an gladium dixerit utrum gladium spiritus, an gladium dixerit persecutionis. Sed quid de his, de quibus loquor, dicam? cum nec ipse qui hanc tinendum scriptis mandaverit? Nullus enim hoc fidelius narrare potuit, si illud Deus manifestari voluisset, quam ille utique qui hanc nutriendam suscepit, nec contra morem filius matrem reliquit. Restat ergo ut homo mendaciter non fingat apertum, quod Deus voluit manere occultum. Vera autem de ejus assusp. Quae est ista quae processit sicut sol, et formosa tanquam Jerusalem? Viderunt eam filiae Sion, et beatam dixerunt, et regi
Abbreviated transcription (Latin):
inc sane pulsant᷑ ñnulli. quia
nec corpꝰ eius in t̾ra inuenit᷑. nec
assumptio eius cũ carne ut in apocri¬
pha legitur in catholica hystoria rep¬
peritur. Quibꝰ dicendum ẽ. quia si mo¬
ẏsi corpꝰ ab homine ñ inuenit᷑ in t̾ris
cũ quo locutꝰ est d̃s facie ad faciem. il¬
lius querere dem̃tiȩ est: ꝑ quã idem
maiestatis d̃s incarnatꝰ effulsit in ter¬
ris. Neq enim dignum ẽ de corporis
eiꝰ noticia sollicitum qũepiam eẽ qũa
ñdubitat suꝑ angłos eleuatã cũ xp̃o
regnare. Sufficere debet tantũ noti¬
ciȩ humanȩ hanc uere fateri reginã
celoꝵ: ꝓ eo quod regem peꝑit angloꝵ.
Sed nec inuenit᷑ apud latinos aliquis
tractator: de eiꝰ morte quippiã aꝑte
dixisse. Nam cũ illum eugłii uersum
tuã ipsiꝰ anim̃a ꝑtransibit gladius.
beatȩ recordationis tractaret ambro¬
suis: ait. Nec hystoria nec litterȩ docens.
mariã gladio uitã finisse. Hinc et ysi¬
dorus. incertum ẽ inquit ꝑhoc dictũ:

Expanded text:
inc sane pulsantur nonnulli, quia nec corpus ejus in terra invenitur, nec assumptio ejus cum carne, ut in apocrypha legitur, in catholica historia reperitur. Quibus dicendum est, quia si Moysi corpus ab homine non invenitur in terris, cum quo locutus est Deus facie ad faciem; illius quaerere dementiae est, per quam idem majestatis Deus incarnatus effulsit in terris. Neque enim dignum est de corporis ejus notitia sollicitum quempiam esse, quam non dubitat super Angelos elevaregnare. Sufficere debet tantum notitiae humanae, hanc vere fateri reginam angelorum, pro eo quod Regem peperit angelorum. Sed nec invenitur apud Latinos aliquis tractatorum de ejus morte quidpiam aperte dixisse. Nam cum illum Evangelii verstuam ipsius animam pertransibit gladius, beatae recordationis tractaret Ambrosius, ait: Nec historia, nec littera docet Mariam gladio vitam finisse. Hinc et Isidorus: Incertum est, inquit, per hoc dictum,
Abbreviated transcription (Latin):
incathalogo apłoꝵ cũ additam̃to se
publicañũ cognominat. Thomas in¬
quit & matħs publicanꝰ: quatinꝰ ꝑ¬
hoc maiorẽ publicanis & peccatoribꝰ
adipiscendȩ salutis confidentiã p̃be-¬

Expanded text:
catalogo apostolorum cum additamento se publicanum cognominat. Thomas, inquit, et Matthaeus publicanus, quatenus majorem per hoc publicanis et peccatoribus adipiscendae salutis confidentiam praeb
Abbreviated transcription (Latin):
marcus & lucas in hac lectio¬
ne magis appellare uoluerunt leui¬
quã matħm: ne consortem oꝑis eugłi¬
ci de prisca conuersatione palam no¬
tabilem redderent. At uͦ ubi ad descri¬
bendũ duodec̃i apłoꝵ cathalogũ ꝑ¬
uenerunt: tacito leui uocabulo ma¬
theũ illũ aꝑte nũcupauerunt. Por¬
ro ip̃se maths iuxta hoc qd̃ scriptũ

Expanded text:
Marcus et Lucas in hac electione magis appellare voluerunt, ne consortem operis evangelici de prisca conversatione palam notabilem redderent. At vero ubi ad describendum duodecim apostolorum catalogum pervenerunt, tacito Levi vocabulo, Matthaeum illum aperte nuncupaverunt. Porro ipse Matthaeus, juxta hoc quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ammirabilis. consiliariꝰ d̃s fortis. pa¬
ter futuri scłi. Multiplicabit᷑ eiꝰ imꝑĩ  pͥnceps pacis.
& regni eiꝰ ñ erit finis. Qđ̃ gͦ dñs desi¬
gnauit miraculo. hoc asecretis eiꝰ ꝓdi¬
dit uaticinio: & qd̃ uates cecinit. con¬
sequent̃ rei exitꝰ approbauit. Nam sic̃
illa uirga sine radice. sine quolibet na¬
turȩ uł artis amiminiculo fructifica¬
uit: ita uirgo maria sine conugali
oꝑe filiũ ꝓcreauit filiũ sane flore de¬
signatũ & fructu: flore ꝓpt̃ speciem. fru¬
ctu ꝓpt̾ utilitatem. Est eñi speciosꝰ for¬
ma p̃filiis hominũ: et uitalis refectio
ñ solum hominũ sed etiã angłoꝵ. Hinc
breint̃ asserta ꝓpositionis particula pͥ¬
ma. qd sequit᷑ attingamꝰ. Ratĩtuĩtas tu

Expanded text:
ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Paejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater et regni ejus non erit finis . Quod ergo Deus designavit miraculo, hoc a secreto Isaias prodit vaticinio. Et quod vates cecinit, consequenter rei exitus approbavit. Nam sicut illa virga sine radice, sine quolibet naturae vel artis adminiculo fructificavit: ita Virgo Maria sine conjugali opere filium procreavit, filium sane flore designatum et fructu; flore, propter speciem, fructu, propter utilitatem. Est enim speciosus forma prae filiis hominum , et vitalis refectio non solum hominum, sed etiam angelorum. Hinc breviter asserta propositionis particula prima, quod sequit
Abbreviated transcription (Latin):
intimabat. Expedito itaq paucis ora¬
culo: unũ qͦ ꝙ de miracłis absoluat᷑.
Acceptȩ sunt ascõ moyse singulȩ uirge
de singulis tribubꝰ ifrł: nominibꝰ earũ
inscriptȩ iubente dõ: & posite sunt in
tab̾nacło eiꝰ. Int̃ quas una quȩ fuerat
aaron inuenta ẽ sequenti die germi-¬
nasse: floruisse fronduisse: ac peꝑisse
amigdala. Sciens gͦ dñs hoc opꝰ suũ
magni e̾ẽ misterii: iussit seruari uirgã
ad monim̃tum. Monebant᷑ enĩ filii
isrł p̃sentia uirge: querere sollicite qͥd
significaret tã mirabile factum. Quod
&s flos de radice eius ascendet: o requi
quã auditores eiꝰ dicerent. opat esaya
obscure loqueris: dic nobis q̃s ipsam
rem manifeste: adiecit claritatẽ & ait.
Ecce uirgo concipiet & pariet filium.
& uocabis nom̃ eiꝰ emmanuel. filiũ
quoꝙ uirginis idest emmanuhelem
p̃clare describens. puer inquit natus ẽ
nob̃. filius datꝰ est nob̃: & uocabtt᷑ nom̃

Expanded text:
intimabat. Expedito quam paucis oraintimabat. Expedito quam paucis oraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germinasse, floruisse, fronduisse, et peperisse amygdala. Sciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jussit servari virgam ad monimentum. Monebantur enim filii Israel praesentia virgae, quaerere sollicite quid significaret tam mirabile factum, quod et flos de radice ejus ascendet, et requiquam auditores ejus dicerent: O pater Isaia, obscure loqueris, dic nobis, quaeso, ipsam rem manifeste, adjecit claritatem et ait: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Filium quoque Virginis, id est Emmanuelem, praeclare describens: Puer, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen
Abbreviated transcription (Latin):
suggestionẽ idest concupiscentiã resisten¬
do suꝑare: Sigͦ queratur quȩ nã mu¬
lier huiꝰmodi uictoriã oꝑata sit: pro¬
fecto ñ repperit᷑ in linea generationis
humanȩ. donec ꝑueniatur ad illã de
qua nunc agimꝰ scãrum scãm. Et si
int̾rogetur in quo serpentis caput uł
ipsa contriuerit:nimirũ ineo quod
uirginitatẽ simul & humilitatẽ sa
crificauit dõ. Uirginitate nãq serua¬
ta ꝓbatur extinxisse concupiscentiã
carnis: humilitate quȩ facit pauꝑem
sp̃u. concupiscentiã m̃tis. Sicꝙ pͥnci¬
pali suggestione diaboli uicta: uitio¬
sũ caput uirtutis pede contrunt. Nõ
tam̃ hoc solũ. sed eo qͣm maxime tri¬
umphauit. qd̾ de sua mundissima
carne corporata sapientia uincit usꝙ¬
quaq malitiã. attingens a fine usq
ad finem fortit. ac disponens om̃ia su¬
auit̾. Hec ẽ gͦ mulier ad quã diuinũ
illud intendebat oraculũ. hanc qͦndo¬
q nasciturã innuebat. hanc singl̃arit̃

Expanded text:
ionem, id est concupiscentiam, resistendo superare? Si ergo quaeratur quaenam mulier hujusmodi victoriam operata sit? profecto non reperitur in linea generationis humanae, donec perveniatur ad illam de qua agimus sanctarum sanctam. At si interrogetur, in quo serpentis caput vel ipsa contriverit? nimirum in eo quod virginitatem simul et humilitatem Deo sacrificavit. Virginitate namque servata probatur exstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit pauperem spiritu, concupiscentiam mentis. Sicque principali suggestione diaboli victa, vitiosum caput virtutis pede contrivit. Non tamen hoc solo, sed eo quam maxime triumphavit, quod de sua mundissima carne corporata sapientia dicit, Usquequaque malitiam attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter
Abbreviated transcription (Latin):
Propositionẽ sequat᷑ ordine suo nar¬
ratio: iamꝙ referamꝰ unũ de p̃taxatieᷤ
oraculis: ac deinde paucis expediamꝰ.
Dix̃ eternꝰ adueterem: d̾s ad serpentẽ.
Inimicicias ponã int̃ te & mulierẽ:
& sem̃ tuũ & sem̃ illiꝰ. Ipsa conteret ca

Expanded text:
Propositionem sequatur ordine sua narPropositionem sequatur ordine sua narratio. Jamque referamus unum de praetaxatis oraculis, ac deinde paucis expediamus. Dixit Aeternus ad veterem, Deus ad serpentem: Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuu
Abbreviated transcription (Latin):
dies natalicios obseruare diligent̃ &
tunc p̃cipue uirtutes eoꝵ assignatas
litteris in eccłia recitare ad di laudem
ex cuiꝰ munere sunt: & ad instrum̃ta
minoꝵ. Inter om̃s aũt scõs memoria
beatissimȩ uirginis eo frequentiꝰ atq
post alia quedam ipsiꝰ antiquiora sol¬
lempnia. ñ fuit contenta fideliũ deuo¬
tio: qͥn natiuitatis sollẽpne suꝑadde.¬
rit̾ ineccłia recitandus ẽẽ uideret᷑ ille
liber qui de ortu eiꝰ atcy uita scriptus
muemebat᷑: si ñ iudicassent eũ patres
int̃ apochrifa numerandũ. At qm̃
magnis ac sapientibꝰ uiris ita usum
ẽ nos alia quedã sed ñ aliena legentes
eccłiasticũ morem debitis officiis exe¬
quam᷑. Beata gͦ dñi mat̃ et ꝑpetua
uirgo maria priꝰquã nasceret᷑ oracu¬
lis enuntiata est: & designata miracu¬
lis. Nata uͦ ꝓgeme diuinitꝰ ordinata
pͥuilegio uirtutũ insignis enttuit sal¬
uatorem edidit: aquo głificata in celo.
numqͣm t̾rigenis patrocinari desistit.

Expanded text:
dies natalicios observare diligenter: et tunc precipue virtutes eorum assignatis litteris in Ecclesia recitare: ad Dei laudem: ex cujus munere sunt: et ad instrumenta morum. Inter omnes autem Sanctos: memoria beatissime Virginis eo frequentius agitpost alia quedam ipsius antiquiora solemnia: non fuit contenta devotio fidelium: quin Nativitatis solemnem diem superadderiter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis officiis exsequamur. Beata ergo Domini Mater et perpetua Virgo Maria, priusquam nasceretur oraculis enuntiata est, et designata miraculis, nata vero progenie divinitus ordinata, privilegio virtutum insignis enituit, Salvatorem edidit a quo glorificata in coelo, nunquam terrigenis patrocinari desistit.
Abbreviated transcription (Latin):
aũt oculis suis uidebit. idest facie ad
faciem. Tunc beata et illustris anima
int̃ stupendas remuneratoris sui con¬
stituta diuitias. ineffabilibꝰ reginȩ huiꝰ
uerbis. uti ad eum poterit et dicere.
Uerus est sermo qũẽ audiui in terra
mea: suꝑ sermonibꝰ tuis. Maiora st̃
oꝑa tua: qũa rumor qũe audiui. Et
reuera hic quod parat d̃s diligentibꝰ
se: fide ñ comp̃henditur. spe ñ attin¬
gitur. caritate ñ capitur: desideria
et uota transgreditur: Acquiri po¬
test: estimari ñ potest. Habebit de
ꝑceptione fructum: ñ habebit de sa¬
tietate fastidium. Ad quȩ nos bona
ꝑducat: Qui uiuit et regnat ꝑ om̃ia¬

Expanded text:
autem oculis suis videbit, id est, facie ad autem oculis suis videbit, id est, facie ad faciem. Tunc beata et illustris anima inter stupendas remuneratoris sui constituta divitias, ineffabilibus reginae hujus verbis uti ad Deum poterit, dicens: Verus est sermo quem audivi in terra mea super sermonibus tuis. Majora sunt opera tua, quam rumor quem audivi. Et revera id quod parat Deus diligentibus se, fide non comprehenditur, spe non attingitur, charitate non capitur, desideria et vota transgreditur: acquiri potest, aestimari non potest. Habebit de perceptione fructum, non habebit de satietate fastidium. Ad quae vos bona perducat, qui vivit et regnat i
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. Quid erat rationis. ut p̃potens
regina domũ. expensas cibos regi¬
os. tantoꝑe miraretur: Ergo hoc
loco. aliqua maiora nos oportet in¬
telligere. Uidit gͦ eccl̃ia ex gentibus
congregata sapientiam xp̃i: idest
post carnalia instituta gentilium.
post humanã et animalem doctri¬
nam philosophoꝵ accepit intellectũ
salutis et uitȩ. inspexit spũ alium
mirabilia bonoꝵ. agnouit uirum
fabricatorem celi et t̾rȩ. et potentissi¬
mum humani generis conditorem.
et domũ quã edificauerat. idest in¬
carnationem hominis assumpti. in
quo habitat om̃is plentudo diuini¬
tatis corporaliter. Rõmus m̃e ałc. iui¬
um gͦ ꝑuenerit regina hec
uisione pacis. et ingressa fuerit bea¬
tam requiem. et glãm celestium pro¬
missionum. multo plura et magnifi¬
centiora ꝓspiciet. qͣm ea quȩ ei sunt
in hac t̾ra ꝑsacra eloquia. ꝑ proph̃as.
atq scõs apłos nuntiata. Aunc enim
tanqũa in speculo et in enigmate: tẽ

Expanded text:
spiritum. Quid erat rationis, ut praepotens spiritum. Quid erat rationis, ut praepotens regina domum, expensas, et cibos regios tanto opere miraretur? Ergo hoc in loco aliqua maquirere. Vidit ergo Ecclesia ex Gentibus congregata sapientiam Christi: id est, post carnalia instituta Gentilium, post humanam et animalem doctrinam philosophorum, accepit intellectum salutis et vitae, inspexit spiritualium mirabilia bonorum, agnovit verum fabricatorem coeli ac terrae, et potentissimum humani generis Conditorem; et domum quam aedificaverat, id est, incarnationem hominis assumpti, in quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Vidit et cium ergo pervenerit regina haec est, visionem pacis, et ingressa fuerit beatam requiem et gloriam coelestium promissorum; multo plura et magnificentiora perspiciet, quam ei sunt in hac terra per sacra eloquia, per Prophetas atque Apostolos nuntiata. Nunc enim tanquam in speculo et in aenigmate, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cum multo comitatu idest ñ
cum una tantum gente uideorum
sicut priꝰ synagoga solos habuit he¬
breos: sed totius mundi gentibus di¬
uersisꝙ nationibꝰ. Tenit᷑ gͦ exhibens
munera digna xp̃o: aurum et gem¬
mas preciosas. et hoc camelis portan¬
tibꝰ aromata. idest ex gentili popło
uenienti. qui priꝰ fuerant uitiorũ
feditate distorti. & maloꝵ honere
curui. ac peccatoꝵ prauitate defor¬
mes. Cum his muneribus regina
hec ingreditur ad pacificũ regem
xp̃m. exhibens secum fidei aurum
puritatis. incensa preciosa splendores
ꝙ geminarũi. moꝵ scilicet insignia.
& ornam̃ta uirtutum. Et locuta
ẽ ei uniuersa quȩ habebat incorde
suo. idest aꝑuit ei cor suũ. manife¬
stauit ei occulta conscientiȩ suȩ: in
confessione et penitentia p̃cedentiũ
ideamus quid agat hec regi¬
na. Uidens inquam regina
saba omnem sapientiã salomonis.S
domum quã edificauerat. et cibos
mense eius. & holocausta que offere¬
bat in domo dñi. non habebat ultͣ

Expanded text:
cum multo comitatu: id est, non jam cum una tantum gente Judaeorum, sicut prius synagoga solos habuit Hebraeos, sed totius mundi gentibus, diversisque nationibus. Venit ergo exhibens munera digna Christo, aurum, et gemmas pretiosas, et hoc camelis portantibus aromata, id est ex gentili populo venientibus, qui fuerant prius vitiorum foeditate distorti, et malorum onere curvi, ac peccatorum pravitate deformes. Cum his tanquam muneribus regina haec ingreditur ad pacificum regem Christum, exhibens secum aromata fidei, aurum puritatque gemmarum, morum scilicet insignia et ornamenta virtutum. Et locuta est ei universa quae habebat in corde suo; id est, aperuit ei cor suum, manifestavit ei occulta conscientiae suae in confessione et poenitudine praecedentium ideamus quid agat haec regina. Videns autem regina Saba omnem sapientiam Salomonis, et domum quam aedificaverat, et cibos mensae ejus, et holocausta, quae offerebat in domum Domini, non habebat ultra
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cor eiꝰ aliquid turpe cogitabat: erat
apud honestatem m̃tis nuditas tpsa
uestita. Sicut eĩi apuc̃ neqͣm homines
turpis cogitatio a concupiscentia uestibꝰ
ñ arcetur: ita apud uiros scõs honesta
simplicitas ad concupiscendũ nuditate
ñ trahitur. Sed sicut uitiosis ad cor-¬
ruptelam nuda sunt om̃ia.: ita religio¬
sis ad castimoniã oꝑta sunt uniuersa.

Expanded text:
non cor ejus turpe aliquid cogitabat; erat non cor ejus turpe aliquid cogitabat; erat apud honestas mentes nuditas ipsa vestita. Sicut enim apud nequam homines turpis cogitatio a concupiscentia vestibus non arcetur, ita apud sanctos viros honesta simplicitas ad concupiscendum nuditate non trahitur; sed sicut vitiosis ad corruptelam nuda sunt omnia, ita religiosis ad castimoniam operata sunt universa.
Abbreviated transcription (Latin):
cõplesse: si uis ꝑfectus ẽẽ uende om̃ia
tua et da pauꝑibꝰ Usꝙ adeo eñĩ nuda
uirtus apta celo ẽ: ut qͣmuis iustus.
qͣmiuis sc̃s. aurũ uł diuitias possidenᷤ.
ñ possit ẽe ꝑfectus. Talem eñi uoluit
adolescentẽ illũ dñs ad paradisũ redi¬
re: qualis adam fuerat de paradisi
sublimitate deiectus. Nudus eñĩ adã
incola paradisi fuit. Deniq pꝰ peccatũ
nuditate suam p̃uidens: folio pu¬
dencda contexit. Priꝰ enim qͣm pectaret
honestatis erat colore uestitus. atcy ico
nuditadem inhonestam ñ natura in¬
stituit: sed delicti reatꝰ muenit. Nam
& scĩ angli in splendidissimo habitu
constituti: numquid tunicis oꝑiunt᷑¬
& palliis: Sed cum sit millis naturita¬
tis suȩ nuda substantia: uestiti uident᷑
ẽẽ qd̾ scĩ sunt. Sic gͥ et adam custodi¬
ens honestatis anglicȩ dignitatẽ: erat
quidem nudus mundanis uestibus.
sed immortalitatis erat splendore ue-¬
stitus. Nil praiũi respiciebant eiꝰ oculi:

Expanded text:
citur: Si vis perfectus esse, vende omnia tua, et da pauperibus. Usque adeo enim nuda virtus apta coelo est, ut, quamvis justus, quamvis sanctus, aurum vel divitias possidens, non possit esse perfectus. Talem enim voluit adolescentem illum Dominus ad paradisum redire, qualis Adam fuerat de paradisi sublimitate dejectus; nudus enim Adam incola paradisi fuit: denique post peccatum nuditatem suam pervidens, folio puden la contexit. Prius enim quam peccaret honestatis erat colore vestitus; atque ideo nuditatem inhonestam non natura instituit, sed delicti reatus invenit. Nam et sancti angeli in splendidissimo habitu constituti, nunquid tunicis operiuntur et palliis? Sed cum sit in illis nativitatis suae nuda substantia, vestiti videntur esse, quod sancti sunt. Sic igitur et Adam custodiens honestatis angelicae dignitatem, erat quidem nudus mundanis vestibus, sed immortalitatis erat splendore vestitus. Nihil pravum respiciebant ejus oculi;
Abbreviated transcription (Latin):
aũt incongruũ et absurdum ẽ. ut qũe
nudum mat̃ genuit. nudũ susce pit
eccł̃ia: diues intrare uelit in celum:
Propt̾ea adolescenti illi diuiti in euã¬
gelio asaluatore dicit᷑ qui sibi uidẽba¬

Expanded text:
autem incongruum et absurdum est ut, quem autem incongruum et absurdum est ut, quem nudum mater genuit, nudum suscipit Ecclesia, dives intrare velit in coelum? propterea adolescenti illi diviti in Evangelio a Salvatore dicitur: Si vi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ & angusta uia ẽ: quȩ ducit ad re¬
gnum. Quisquis gͦ honoribꝰ inflatꝰ
fuerit. & auri thesauris dilatatꝰ. tan¬
qͣm honustũ & impeditũ anmal ꝑ
angustũ regni iter transire ñ potẽ¬
rit. Simuletiã ut se existimat ꝑue¬
nisse: sarcinam eiꝰ exigua porta non
capiente. reꝑcussa li mine retrorsum
redire cogetur. Tam enĩ angusta est
diuiti porta celestis: qͣm est camelo a¬
cus foram̃ exiguĩi. Ande ait dñs. fa¬
ciliꝰ est camelum ꝑ foram̃ acus transi¬
re: qͣm diuitem intrare in regnum
celoꝵ. N̾Ue̾mt michaes archangelus cu̾m
ibltitudine añꝰ ge Torũm cui tradidit c̾e¬
us animas sanctorum u̾t ꝑducat eas in
pãradisum exuł tati  &nio u mitte
do̾mine sp̃iritum tuum d̾e ce uͥs sp̃iritum
fapientie et inteuectus Ut ꝑͦdu łc. uiii
icut eñi camelum animal tor¬
tuosũ atꝙ deforme exigua ca¬
uerna p̃terire ñ patit᷑. ita et diuitẽ
auarum atꝙ mendacem arta celi

Expanded text:
enim et angusta est via quae ducit ad reenim et angusta est via quae ducit ad regnum . Quisquis ergo honoribus inflatus fuerit, et auri thesauris dilatatus, tanquam onustum et impeditum animal, per angustum regni iter transire non poterit; simul etiam ut se existimat pervenisse, sarcinam ejus exigua porta non capiens, repercusso limine, retrorsum abire cogetur; tam enim angusta est diviti porta coelestis, quam est camelo acus foramen exiguum; unde ait 286 Dominus: Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in reg. Venit Michael archangelus cum multitudine angelorum, cui tradidit Deus animas sanctorum,  Ut perducat eas in aradiso exultationis. V. Emitte, Domine, Spiritum tuum de celis, Spiritum sapientie et intellectus. Ut. C Lectio VIIIicut enim camelum, animal tortuosum atque deforme, exigua caverna praeterire non patitur; ita et divitem avarum atque mendacem arcta coel
Abbreviated transcription (Latin):
idiligent̃ audistis euglicam le-¬
ctionem. intelligere potestis qͥa
ministris et sacerdotibus dei retieren¬
tia debeat᷑: uł quia ipsos clericos iniic̃e
rus: statuto corã om̃ibꝰ puerulo. Qui¬
cũꝙ humiliauerit se sicut paruulus
iste: hic maior erit in regno celoꝵ.
Unde intelligimꝰ qd̃ humilitate ꝑue¬
nitur ad regnum: simplicitate pene¬
tratur ad celum. Quisquis gͦ cupit
diuinitatis tenere fastigia: humilitatiᷤˢ
ima sectetur. Quicũq uult frẽm p̃ue¬
nire regnando: prius illum p̃ueniat
obsequendo: sicut ait apl̃s. Honore
inuicem p̃uenientes. Uincat eũ offi¬
ciis: ut possit uincere scĩtate. Si eñi
te ñ lesit fr̃is obsequiũ: meretur ut
diligas. Qd̃ si forsitan lesit: magis ob¬
sequio meret᷑ ut uincas. Hec eñĩ nr̃e
xp̃ianitatis summa ẽ: ut amantibus
uicissitudinem. ledentibꝰ patientiam
rependamꝰ. Qui gͦ fuerit patientior
ad imuriam: potentior constituet᷑ in
militate: pauꝑtate. lenitate. Arta

Expanded text:
diligenter audistis evangelicam lectionem, intelligere potestis quae ministris ac sacerdotibus Dei reverentia debeatur, vel quia ipsos clericos invicem rus, statuto coram omnibus puerulo: Quicunque humiliaverit se sicut puer iste, hic major erit in regno coelorum ; unde intelligimus quod humilitate pervenitur ad regnum, simplicitate penetratur ad coelum. Quisquis ergo cupit Divinitatis tenere fastigia, humilitatis ima sectetur; quicunque vult fratrem praevenire regnando, prius illum praeveniat obsequendo, sicut ait Apostolus: Honore invicem praevenientes , vincat eum officiis, ut possit vincere sanctitate. Si enim te non laesit frater, obsequium meretur, ut diligas: quod si forsitan laesit, magis officium meretur, ut vincas. Haec enim nostrae Christianitatis summa est ut amantibus vicissitudinem, laedentibus patientiam rependamus. Qui ergo fuerit patientior ad injuriam, potentior constituetur in militate, pauperie, lenitate. Arcta
Abbreviated transcription (Latin):
ãcdiu̾tor meus:m̃ om̃nibus ħis nͥisĩm̾icha¬
el ar̾changeus prm.cep̃s nester u̾
Ex c e qua põsuisti cor tũum ad m̾tẽlligendum
ũt te affugeres iñ conspect̾u domini exͥau̾dita st̃¬
uerba tuã & egõ uẽni ꝓpter sermones tuos et

Expanded text:
adiutor meus in omnibus hiis, nisi Michael archangelus princeps vester. V. Ex die qua posuisti cor tuum ad intelligendum, ut affligeres te in conspectu Domini, exaudita sverba tua et ego veni propter sermones tuos. Et
Abbreviated transcription (Latin):
orat eũ quem ñ uidet nec agnoscit.
Ds̃ enim ñ in manufactis habitat:
nec in metallo aut saxo cognoscitur.
Hic gͦ gentilis popls cũ ꝑsecutionem
xp̃iano intulerit. hac pͥena plectit᷑
ut cũ sua sacrilega mola iudicandi
scł̃i fluctibꝰ demergatur. R Fideuis ser¬
mo õs omni acceptione dignu̾s michael
archange luis qu̾i pũgna uit cum diãᷤ bolo gr̾a¬
cia dei ille uictor incelis extitͥitͥ &ͥ illi hosti anti¬
quo patuit̾ ruina magna u̾ Gaudent᷑ añge̾si
letantur archangeli exũcant iu̾sti congr̾atulantur

Expanded text:
orat eum quem non videt nec agnoscit. orat eum quem non videt nec agnoscit. Deus enim non in manufactis habitat, nec in metallo aut saxo cognoscitur. Hic ergo gentilis populus cum persecutionem Christiano intulerit, hac poena plectitur, ut cum sua sacrilega mola judicandi saeculi fluctibus demergatur. HOMILIA mo et omni acceptione dignus. Michael archangelus qui pugnavit cum diabolo; graille victor in coelis exstitit, et ille hostis antiquus patuit ruinae magnae. Vers. Gaudent angeli, exsultant archangeli, laetantur sancti, congratulantur
Abbreviated transcription (Latin):
ca ignorantiȩ molam erroris sui gy¬
sus. uestigiis in se sepe redeuntibꝰ inui¬
tus usui laborat alieno. Nonne enm
tͥ uidetur molam asinariã uoluere
culis alligatꝰ ut uerbũ dĩ molat. do¬
minũ cẽli querat: sed oꝑtȩ m̃tis ceci¬
tate suffusus. uultũ animi erigere
ad dm̃. cordis oculos leuare ñ possit
ad celum: Sẽqm̃ molam asinar iã
saxum ẽẽ constat: uideamꝰ si & paga¬
noꝵ talis ẽ mola. Talis ẽ plane. Saxũ
xenim mola ẽ paganoꝵ. iupit. hercu¬
lesꝙ lapideus. circa quos cecis oculis
frequenti errore circũeunt. Cecos in¬
quã dixerim eoꝵ oculos: qͥ putant
se uidere qd̃ ñ uident. Aspicientes
enim saxũ: dm̃ iudere confidunt.
At tam̃ qui molam uoluit consum¬
mandi aliquando fidem oꝑis habet:
exuendi spem gerit laboris. Cui uͦ
mola asinaria ad collum suspendit᷑.
portat lapidem qui portare debuerat
iugũ dñi. Asinus gͦ est ad molã. cecus
ad lapidem. gentilis ad saxũ: qui ad¬

Expanded text:
ca ignorantiae molam erroris sui gyca ignorantiae molam erroris sui gyione vestigiis in se saepe redeuntibus invitus usui laborat alieno. Nonne enim tibi videtur molam asinariam volvere culis alligatus, ut verbum Dei molat, Dominum coeli quaerat, sed opertae mentis caecitate subfusus vultum animi erigere ad Deum, cordis oculos levare non possit ad coelum. Sed quoniam mola asinaria saxum esse constat; videamus si et paganorum talis est mola. Talis est plane; saxea enim mola est paganorum Jupiter, Herculesque lapideus, circa quos caecis oculis frequenti errore circumeunt. Caecos, inquam, dixerim eorum oculos qui putant se videre quod non vident; aspicientes enim saxum Deum se videre confidunt. Attamen qui molam volvit, consummandi aliquando finem operis habet, exeundi spem gerit laboris: cui vera mola asinaria ad collum suspenditur, portat lapidem, qui portare debuerat jugum Christi. Asinus ergo ad molam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
de pusillis istis qui in me credunt. expe¬
dit ei ut suspendat᷑ mola asinaria in
collo eiꝰ. & demergat᷑ in ꝓfundũ maris.
pusillos hic ñ etate prieros. sed mali¬
cia paruulos dicit. sicut apl̃s ait. Ma¬
licia paruili estote: ut sensibꝰ ꝑfecti
sitis. Qui sunt isti nͥ clerici idonei. et¬
monachi religiosi uł laici. Quisquis gͥ
his irreuerens aut contumeliosus exti¬
terit. hac beluina pena plectet᷑. ut infor¬
mi saxo religato illi ad collum p̃cipite¬
tur in mare. Sed uideamꝰ cur scan¬
dalizantibꝰ xp̃ianos ista pena decreta
sit. aut quid sibi uelit ista sententia:
puto eñi illam aliqd̃ misteriũ conti¬
nere. Quasi uͦ ñ sufficeret in mare ho¬
mini demergendo saxũ qualecũq. ñ
magnũ aut informe: sed molȩ asinariȩ
lapis inquit ei religet᷑ ad collum: ut
cũ ꝑituro homine ꝑeat res usui neces¬
saria. Sed puto hoc magis ẽẽ quod
inscripturis asini figura popłs geriti¬
lium numcupat᷑ qui cdausis ocłis cir-¬

Expanded text:
tis, qui in me credunt: expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et mergatur in profundum maris . Pusillos hic non aetate pueros, sed malitia parvulos dicit; sicut Apostolus ait: Malitia parvuli estote, ut sensibus perfecti sitis . Qui sunt isti nisi clerici ido nei, monachi religiosi, vel laici? Quisquis igitur his irreverens, aut contumeliosus exstiterit, hac belluina poena plectetur, ut informi saxo relegato illi ad collum praecipitetur in mare. Sed videamus cur scandalizantibus Christianos ista poena decreta sit, aut quid sibi velit ipsa sententia; puto enim aliquod mysterium continere: quasi vero non sufficeret in mare homini demergendo saxum qualecumque non magnum aut enorme, sed molae asinariae lapis ei relegetur ad collum, ut cum perituro homine pereat res usui necessaria. Sed puto hoc magis esse, quod in Scripturis asini figura populus gentilium nuncupatur, qui clausis oculis cir
Abbreviated transcription (Latin):
esuͣ nostr̾a redẽmptio am̃or & desi¬
derium deu̾s creator om̃nium homo
in fĩne tẽmp̃orum Qu̾e tẽ uicit cle¬
mentia ut ferres nostra crimina crũ¬
delem mortem patiens ut nos a morte
tolleres. Inferni claustra penetrans
tuos captiuos redimens uictor trium¬
pho nobili ad dextram patris residens
Ipsa te cogat pietas ut mala nostra
suꝑes parcendo & uoti compotes nos te¬
o uultu saties. Quesumus auctor om
nium in hoc paschali gaudio ab om̃i
mortis impetu tuum defende popłm
Gła tibi dñe qui surrexisti a mortuis
cum patre & sc̃o sꝑu in sempitna scła
amen¬

Expanded text:
esu, nostra redemptio, Amor et desiderium, Deus creator omnium, Homo in fine temporum. Quae te vicit clementia Ut ferres nostra crimina, Crudelem mortem patiens Ut nos a morte tolleres. Inferni claustra penetrans, Tuos captivos redimens, Victor triumpho nobili Ad dexteram Patris residens. Ipsa te cogat pietas, Ut mala nostra superes Parcendo et voti compotes Nos tuo vultu saties. Tu estonium, In hoc Paschali gaudio Ab omni mortis impetu Tuum defende populum. Gloria tibi, Domine, Qui surrexisti a mortuis; Cum Patre, Sancto Spiritu, In sempiterna saecula. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ in medico ẽ: sanare uenit e¬
grotũ. Se interiunt. qui p̃cepta me¬
dici obseruare ñ uult. Uenit salua¬
tor ad mundum. Quare saluator
dictus ẽ mundi nisi ut saluet mun¬
dum: ñ ut iudicet mundum: Sal¬
uari ñ uis ab ipso: ex te iudicaberis.
Et quid dicam udicaberis: Uide
quid ait. Qui credit in eũ ñ iudicat᷑.¬

Expanded text:
in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso; ex te judicaberis. Et quid dicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credit in eum, non judicat
Abbreviated transcription (Latin):
mordentes: Deccata de morta¬
litate carnis. Quis ẽ serpens exaltatꝰ:
Mors dñi in cruce. Quia enĩ a serpente
mors. ꝑ serpentis effigiem figurata ẽ.
Morsus serpentis letalis: mors dm̃ ui¬
talis. Attendit᷑ serpens: ut nichil uale¬
at serpens. Quid est hoc: Attenditur
mors. ut nichil ualeat mors. S cuiꝰ
mors: Mors uite. si dici potest mors
uitȩ. Immo quia dici potest: mirabilit̃
dicitur. S & numqũa ñ erit dicendũ:
qd̃ fuit faciendum: Ego dubitẽ dicere:
qd̃ dñs ꝓ me dignatꝰ est facere: Nõne
morte xp̃i mors mortua ẽ: quia uita
mortua occidit mortem. Plenitudo
uitȩ deglutiuit mortem: absorta est
mors in xp̃i corpore. Sic et nos dicemꝰ
in resurrectione: quando ia trium¬
phantes cantabimꝰ. Ubi ẽ mors con¬
tentio tua: ubi ẽ mors aculeus tuus:¬

Expanded text:
mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, ut nihil valeat mors. Sed cujus mors? Mors vitae: si dici potest, Mors vitae; imo quia dici potest, mirabiliter dicitur. Sed numquid non erit dicendum quod fuit faciendum? Ego dubitem dicere quod Dominus pro me dignatus est facere? Nonne morte Christi mors mortua est; quia vita mortua occidit mortem, plenitudo vitae deglutivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus