comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ impontᵈ Absit. ut nos hoc dicamꝰ.
Hon ẽ enĩ ꝑmanendũ in peccato. ut qͥdam
nos dic̃e existimant. ꝓ maiori gr̃a. Non
enĩ peccantis merito. s subueuientis
auxilio suꝑabundauit gr̃a ubi suꝑa.¬
bundauit delictũ. Non gͦ ꝑmanendũ ẽ
in pecrato ut regnet gr̃a. s potiꝰ ꝑ ipsã.

Expanded text:
nobis imponunt? Absit! ut nos hoc dicamus. Non est enim permanendum in peccato, ut quidam nos dicere existimant pro majori gratia. Non enim peccantis merito, sed subvenientis auxilio superabundavit gratia, ubi abundavit delictum. Non enim permanendum est in p
Abbreviated transcription (Latin):
eo tam̃ tenore. ne qͥs confisus gr̃ȩ securiꝰ
pecret. s iugeat gr̃a. & ꝑ iusticiam ducat
ad uitã. sicut uiguerat pecc̃m̃ ducens ad
mortẽ. Et hoc ẽ qđ ait. ut sicut. qͣsi eo te¬
nore dico grãm suꝑabundate. ut sicut᷑ pec¬
catum qđ etiã pret̃ adam ẽ. qͦd lege data
ita & gr̃a. remissionis peccatoꝵ. regnet in
eletis ꝑ iusticiã bonoꝵ oꝑum ꝑducens eos

Expanded text:
eo tamen tenore, ne quis confisus gratiae securius peccet, sed vigeat gratia, et per justitiam ducat ad vitam, sicut viguerat peccatum ducens in mortem, et hoc est quod ait, ut sicut, quasi eo tenore, dico gratiam superabundare, ut sicut peccatum, quod etiam praeter Adam est, quod lege data ita et gratia, remissionis peccatorum regnet in electis, per justitiam bonorum operum perducens eos,
Abbreviated transcription (Latin):
pecrata p̃ter adam st̃. Ido cum dixit. sic̃
regnauit peccatũ id ẽ mors. ñ addidit
ꝑ unũ uel ꝑ adam. qͥa de illo peccato hic
agebat. qđ ex adam ñ traxer̃t hoĩes s: sua
uoluntate. ad dider̃t. Cum aut̃ dicit gr̃a

Expanded text:
aeter Adam sunt. Ideo cum dixisset, sicut regnavit peccatum in mundum, non addidit per unum, vel per Adam, quia de illo peccato hic agebat, quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua voluntate addiderunt. Cum autem dicit, gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ubi debuert acciꝑe uitã. acceꝑunt mortẽ
dicentes apłos p̃dicare. qđ q̃nto ampliꝰ hõ
piunt. ex illo loco tibi dictũ ẽ. ubi abun neb¬
dauit delictũ suꝑabundauit & gr̃a. tam¬
ꝗͣ dixerit ꝓpt̃ abundantiã. grȩ. ꝓdesse

Expanded text:
ubi debuerunt accipere vitam, acceperunt mortem, dicentes apostolos praedicare quod quanto amplius homo piunt ex illo loco ubi dictum est: Ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia, tanquam dixerit propter abundant
Abbreviated transcription (Latin):
nos. s gr̃a d̃i traditi estis. & ꝑ hoc li
iusticiȩ. consentiendo & oꝑando. Seqͥt᷑¬
humaiũ dico ⁊ cet̃a. Hactenꝰ ostendit
apłc ñ ẽẽ peccandũ. hic dicit qͥd demn¬
ceps sit agendũ. scł ut seriuat᷑ iusticiȩ.
de q̃ nullꝰ ẽ qui possit se excusare. qͥa.
nullus ẽ qui ñ possit bene oꝑari. saltẽ
uideret᷑ & ido fugeret᷑. humanũ qͥddam

Expanded text:
os, sed gratia Dei, traditi estis, et per hoc libjustitiae, consentiendo et operando. VEHumanum dico, etc. Hactenus ostendit Apostolus non esse peccandum. Hic dicit quid deinceps sit agendum, scilicet ut serviatur justitiae, de quo nullus est qui possit se excusare, quia nullus est qui non possit bene operari, saltevideretur, et ideo fugeretur, quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
ma. om̃ium hominũ resonabat in ore. Haimo
autẽ ab athenis apłm scͥpsisse romanis dicit. huis
ũbis. Ab athenis cutitate grecoꝵ scͥpsit apłs ro¬
nentes romã. ubi pͥnceps orbis residebat. cui e
tant ipsi subiecti. quȩ aput iherosolimã didi-¬
cerant. romanis eũgłirauer̃t. Attende diligent̃.
qđ haimo dicit apłm ab athenis scͥpsisse. origeneᷤᷤ
uͦ de corintho. Item iuspice. qd idem harmo ait
petrũ romanis pͥmũ ñ p̃dicasse. cũ ȩccł̃iastica
historia sic contineat. Claudũ tẽporibꝰ. lem̃¬

Expanded text:
ma omnium hominum resonabat in 2 ore. Haimo autem ab Athenis Apostolum scripsisse Romanis dicit his verbis: « Ab Athenis civitate Graecorum scripsit Apnientes, ubi princeps orbis residebat, cui erant ipsi subjecti, quae apud Jerosolymam didicerant, Romanis evangelizaverunt. » Attende diligenter, quod Haimo dicit Apostolum ab Athenis scripsisse, Origenes vero, de Corintho. Item inspice quod idem Haimo ait Petrum Romanis primum praedicasse, cum ecclesiastica historia sic contineat: « Claudii temporibus clem
Abbreviated transcription (Latin):
tib loquitur. qui contempnentes idolum quia nichil ẽ. manducabant
de sacrificio cum scandalo infirmoꝵ. Dico ꝓpter illum & ꝓpter con¬
scientiam alioꝵ scił ut mox det̾minat dicens: conscientiam autẽ dico
non tuã que firma ẽ. s alteriꝰ scił infirmi. Qt quid enĩ. & ct̃a.
Quasi. Fro alio dimittendum ẽ. quia. si aliter facerem. de licito damp¬
rent sentire me idolum aliquid magnũ ẽẽ. qđ ne contingat magno¬
ꝑe cauendum est. Utqͥd enim libertas mea iudicatur ab aliena conscien¬
tia. i est cur ita ago ut de eo qđ libere licet dampnerꝓpter alium.

Expanded text:
tibus loquor, qui contemnentes idolum quia nihil est, manducabant de sacrificio cum scandalo infirmorum. Dico propter illum, et propter conscientiam aliorum, scilicet ut mox determinat dicens: Conscientiam autem dico non tuam, quae firma est, sed alterius, scilicet infirmi. Ut quid enim, etc. Quasi dicat: Pro alio dimittendum est, quia si aliter facerem, de licito damrent me sentire idolum aliquid magnum esse: quod ne contingat, magnopere cavendum est. Ut quid enim libertas mea judicatur ab aliena conscientia? id est cur ita ago ut de eo quod libere licet damner propter alium,
Abbreviated transcription (Latin):
manducare dñicam cȩnam: & in futuro
peius erit uob̃. Dñicam cęnam dicit. accep¬
tionem eucharistiȩ. quã ñ debent pransi
sumere. uel m̃sis suis miscere. ut faciebant
illi qͦs arguit apłs. sed ieiuni in honorem
dederit discipulis suis corpꝰ & sanguinem
suum. ñ ideo tam̃ calumpniandũ est uni¬
uerse ȩcl̃ĩȩ. qđ ã. ieuinis semꝑ sumitur.
Nam saluator quo uehem̃tiꝰ comm̃ daret
misterũ illiꝰ altitudinẽ. ultimũ hoc uoluit
infigere cordibꝰ & memoriȩ discipuloꝵ. a
quibꝰ ad passion̾e digressus erat. Quo au¬
tem ordine deinceps sumeretur. apłis ꝑ qͦs

Expanded text:
manducare Dominicam coenam, in futuro manducare Dominicam coenam, in futuro pejus erit vobis. Dominicam coenam dicit acceptionem eucharistiae, quam non debent pransi sumere, vel mensis suis miscere, ut faciebant illi quos arguit Apostolus, sed jejuni, in honorem dederit discipulis suis corpus et sanguinem suum, non ideo tamen calumniandum est universae Ecclesiae, quod a jejunis semper sumitur. Nam Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus, et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Quo autem ordine deinceps sumeretur, apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
bus ẽẽ non possunt. nisi ubi docent. Docere
autem nolunt. nͥ eos qui doceri querunt. S
multi ad querendũ pigri sunt. nisi ꝑ mole.¬
stias & insultationes hereticoꝵ. quasi de
temporalis commodi. & maxime głe pͥnci¬
patusq sui gr̃a. falsas ac nouas opiniones
uel gignit. uel sequit᷑. Qui autẽ huiꝰ modi
credit. imaginatione ueritatis ac pietatis illu¬
sus est. Conuenientibꝰ. & cęt̾a. Hic redargu¬
it eos de hoc qđ corpꝰ dñicum. ñ eo ordinẽ su¬
mebant. quo sumi oportebat. Inter prandia.
enim uel post prandia. eucharistiã sume.
tei faciendȩ occasionẽ. sumpser̃tꝰ. eõ qđ dñs
manducantibꝰ discipulis accepit panẽ. &
benedixit & tradidit eis. iam celebrato ue¬
teri pascha. Quasi dicat. Et quia in uob̃
scissurȩ sunt. gͦ conuenientib uob̃ in unũ
qd ficri quidem debet. ñ tam corporum
Uel iam id est in presenti hoc dampnum
habetis. scił qđ non est. id ẽ ñ licet uob̃

Expanded text:
bus non possunt, nisi cum docent. Docere bus non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt nisi eos, qui doceri querunt, sed multi ad querendum pigri sunt, nisi pestias et insultaciones hereticorum quasi de axime gloriae principatusque sui gratia falsas ac novas opiniones vel gignit vel sequitur; qui autem hujusmodi credit, imaginatione veritatis ac pietatis illusus est. Convenientibus, etc. Hic redarguit eos de hoc quod corpus Dominicum non eo ordine sumebant quo sumi oportebat. Inter prandia enim vel post prandia, eucharistiam sumebarei faciendae occasionem sumpserunt ex eo quod Dominus manducantibus discipulis accepit panem et benedixit, et eis tradidit jam celebrato veteri Pascha. Quasi dicat: Et quia in vobis scissurae sunt, ergo, convenientibus vobis in unum, quod fieri quidem debet non tam corporum Vel, jam, id est in praesenti hoc damnum habetis, scilicet quod non est, id est non licet vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
dum pacem catholicam ꝑturbat. in usum ce¬
dit ꝓficientiũ. scdm illud:: filiꝰ eruditꝰ sapi¬
ens erit. imprudente autẽ ministro utetur.
insidias asserentes. uigilantiores & cautiores
simꝰ. Prosunt gͦ nob heretici. ñ uerum docen¬
do qđ nesciunt. s ad uerum querendũ & ape¬
riendum catholicos excitando. Iaeoq diuina
prouidentia. hereticos ẽẽ multos ꝑmittit. ut
cum insultant nob & interrogant nos quȩ
nescimꝰ. uel sic excutiamꝰ pigriciam. & diui-¬
nas scͥpturas nosse cupiamꝰ. Unde ait. opor¬
tet hereses ẽẽ. Non uult apłs nec optat here¬
ses ẽẽ. sed quia. sic futurũ est: dicit. Et qͥa
hoc utile. est. ad quid est utile: Subdit. ut¬
non tantũ reꝓbi qui dicunt. ego sum pauli.
s etiam qͥ probati. sunt in uob̃ id est inter
uos. sicut illi qui dicunt ego sum xp̃i: mani¬
festi fiant hominib. Hii enim ꝓbati sunt deo
qui bene possunt. docere. s mantfesti homini

Expanded text:
dum pacem Catholicam perturbant, in usum cedum pacem Catholicam perturbant, in usum cedit proficientium, secundum illud, filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur. adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores, et cautiores simus. Prosunt ergo nobis haeretici, non verum docendo quod nesciunt, sed ad verum quaerendum et aperiendum Catholicos excitando. Ideoque divina providentia haereticos esse multos permittit, ut cum insultant nobis et interrogant nos quae nescimus, et sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Unde ait: Oportet haereses esse. Non vult Apostolus nec optat ut haereses sint, sed quia sic futurum est, dicit, et quia hoc utile est. Ad quid autem est utile? ut non tantum reprobi, qui dicunt ego sum Pauli, sed etiam qui probati sunt in vobis, id est inter vos, sicut illi qui dicunt ego sum Christi, manifesti fiant hominibus. Hi enim Deo probati sunt, qui bene poss
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid pͣuumq sapiunt. si correpti ut sanum rectũq sapiant. resis¬
tunt contumacit̃. suaq pestifera. dogiata em̃idare nolunt s de¬
fensare ꝑsistunt. heretia funt: & habentur in exercitibꝰ inimicis: & hũ
etiam sic malo suo prosunt ueris catholicis. dum d̾s utitur etiam malis
bene. & diligentibꝰ deum om̃ia. cooꝑantur in bonum. Om̃s enĩ inimici
ȩccł̃iȩ uel errote cȩcati uel malicia. deprauati ꝓsunt. quia si accipiunt
potestatẽ corporaliter affligendi. exenentꝰ patientiam: si uͭ male sen¬
tiendo aduersantur. excitent cius sapientiã.
Ab aduersario enĩ mota questio. discendi exis¬
tit occasio. multa: Quippe ad fidem catholicã
ptinentia. dum hereticoꝵ callida inquietudine.
exagitantur. ut aduersꝰ eos defendi possint.
& considerantur diligentiꝰ. & intelliguntur ug̾tinꝰ a¬
clariꝰ. & p̃dicantur instantiꝰ. Hereticoꝵ enim ianuarũ¬
genꝰ callidum. ñ sp̃u sapientiȩ s impatientiȩ

Expanded text:
aliquid pravumque sapiunt, si correcti ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt, et habentur in exercitibus inimicis. Augustinus Et hi etiam sic malo suo prosunt veris Catholicis, dum Deus utitur etiam malis bene, et diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Omnes enim inimici Ecclesiae vel errore caecati, vel malitia depravati prosunt, quia si accipiunt potestatem corporaliter affligendi, exercent ejus patientiam; si vero male sentiendo adversantur, exercent ejus sapientiam. Ab adversario enim mota quaestio, discendi existit occasio. Multa quidem ad fidem Catholicam pertinentia, dum haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et praedicantur instantius. Exstiterunt plurgenus callidum non spiritu sapientiae sed impatientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Unusquisq eni. Quasi. Ideo ñ licet uobis
manducare. quia unꝰquisq ur̃m conten¬
dentium ante dñicam cenam. p̃sumit ñ
ad erogandum pauꝑib. s ad manducan¬
dum cęnã. suam. Et aliꝰ quidem esurit.
cui nichil datis: aliꝰ quidem ebriꝰ est. cum
sobrũ ẽẽ deberetis. Multipliciter tangit os
quia & pransi sumebant corpꝰ dñi. & de pͣn¬
dio suo luxurioso nichil tribuebant esurienti¬
cam. nec pauꝑibꝰ tribuitis. s numqͥd ñ habe¬
tis domos ad manducandũ & bibendum. Qͣ¬
d̃i ud. est domũ orationis contẽpnitis : Quã
si: qđ uere facitis & si non putatis. & confun¬
ditis id est erubescere facitis eos qui non ha-¬
głosam. Hoc tam̃ nomine uocari ipsam do

Expanded text:
Unusquisque enim. Quasi dicat: Ideo non licet vobis manducare, quia unusquisque vestrum, contendentium ante Dominicam coenam, praesumit, non ad erogandum pauperibus, sed ad manducandum coenam suam. Et alius quidem esurit, cui nihil datis; alius autem ebrius est, cum sobrii esse deberetis. Multipliciter tangit eos, qui autem pransi sumebant corpus Domini, et de prandio suo luxurioso nihil tribuebant esurienticam, nec pauperibus tribuitis, sed nunquid habetis domos ad manducandum et bibendum? QuDei, id est domum orationis, contemnitis? Quasi dicat: Quod vere facitis, et si non putatis, et confunditis, id est erubescere facitis eos qui non hagloriosam. Hoc tamen nomine vocari ipsam do
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ sͥ quasi auctoritate resistant. Sequit᷑. Qui¬
adam ẽ forma uł ẽ similitudo futuri. scł xp̃i
qͣntum ad adam ĩt futuri. Adam autẽ đr for¬
ma futuri id ẽ xp̃i. qͥa. iam t̃c decreuit d̾s in mi¬
sterio. id ẽ in occulto suo disposuit. ꝑ unũ xp̃m
in apocalipsi. agnꝰ occisꝰ ẽ ab origine mundi.
tur. Sicut in illo illud. ita in isto fit istud: s hȩc
forma. ñ ex om̃i parte conformis ẽ. sicut subse¬

Expanded text:
tibus sibi, quasi auctoritate resistant. Qui tibus sibi, quasi auctoritate resistant. Qui Adam, est forma, id est similitudo; futuri, scilicet quantum ad Adam tunc futuri. Adam autem dicitur forma futuri, id est Christi, quia jam tunc decrevit Deus in mysterio, id est in occulto suo disposuit per unum Chriin Apocalypsi: Agnus occisus est ab origine mundi. isto vivificabuntur . Sicut in illo illud, ita in isto fit istud. Sed haec forma, non ex omni parte conformis est, sicut subse
Abbreviated transcription (Latin):
ner̃t quȩ cõnalit̾ punit: immo sub sp̃e seruati
st̃ in aduentu xp̃i lib̾andi sicut de abrahã le
lbros qͥ alit̃ habent. dicit ambrosiꝰ ẽe corruptos.
ubi sclicet scͥptum ẽ. mortẽ regnasse. etiã in eos A¬
qͥ ñ peccauer̃t in similitudinẽ p̃uaricationis adȩ
quȩ litt̃a. & in grecis codicibꝰ legit᷑: qđ qͥdam ita.
intelligt̃. qͥa dicunt mortẽ corporũ regnasse in
cultores uniꝰ di. etiã usq ad moysen. S cur ñ
usq ad finẽ scli Sũnt tam̃ qͥdam latini codices.
qͦs constat a. ueteribꝰ grecis tnslatos. qͥ ita hñt.
tempoꝵ seruauit & ꝓbat. Postꝗͣ uͦ a. concordia
causas dissidentibꝰ ⁊ hereticis ꝑturbantib mo¬
ueri questiones ceꝑunt. multa. tã in grecis ꝙͣ
in latinis codicibꝰ ab hereticis contentionis stu¬
dio mutata st̃. qͥ cũ ꝓpria auctoritate uti ñ
possint ad uictoriã. uerba legis adulterant. ut
sensũ sitũ quasi ũbis legis asserant. & contͣdicen¬

Expanded text:
nerunt, quae aeternaliter punit; imo sub spe servati sunt in adventu Christi liberandi, sicut de Abraham legliberos qui aliter habent dicit Ambrosius esse corruptos, ubi scilicet scriptum est mortem regnasse, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Quae littera etiam in Graecis codicibus legitur: quod quidam ita intelligunt, quia dicunt mortem corporum regnasse in cultores unius Dei, etiam usque ad Mosen, sed cur non usque ad finem saeculi? Sunt tamen quidam Latini codices quos constat a veteribus Graecis translatos, quasi ita habent t probat. Postquam vero a concordia animis dissidentibus, et haereticis perturbantibus moveri quaestionem coeperunt, multa tam in Graecis quam in Latinis codicibus ab haereticis contentionis studio mutata 26 sunt, qui cum propria auctoritate uti non possunt ad victoriam, verba legis adulterant, ut sensum suum quasi verbis legis asserant, et contradicen
Abbreviated transcription (Latin):
rimonialia ut dictum ẽ ñ scdm̃ moralia. quȩ
utiq iustificant & in eũgło consũmant᷑. Se
ex lege ñ ẽ iusticia. qͥa. ꝑ legẽ tantum ẽ cognitio
peccati. ñ consumptio. Si gͦ cognoscunt & ñ Ha
cauent. p̃uaricatio ẽ. & ita. itã. id ẽ pena de
tam̃ facit. Qđ autẽ dicit ꝑ legem pecratum
cognosci. ñ ido hoc dicit qđ peccata ante le¬
gẽm ꝓtsꝰ nescurent̃᷑. cũ lioseph accusatꝰ de cri¬
mine missꝰ sit in carterẽ. & frẽs ciꝰ dixerunt.
merito hec patim̃ qͥa peccauimꝰ in frẽm nr̃m:
s idõ dicunt᷑ peccata cognosci ꝑ legẽ. qͥã quedã
cognita. st̃ peccata. quȩ ignorabant᷑ ẽe pecca.¬
ta. & quedã q̃utora ꝑ legẽ cognita. st̃ ꝙͣ
ante putarentur. & communit̃ om̃ia non
impune futura aput dm ꝑ legem cognita st̃¬

Expanded text:
remonialia, ut dictum est, non secundum moralia, quae utique justificant, et in Evangelio consummantur. VEex lege non est justitia, quia, per legem tantum est cognitio peccati, non consumptio. Si ergo cognoscunt et non cavent, praevaricatio est; et ita ira, id est poena debtamen facit. Quod autem dicit per legem peccatum cognosci, non ideo hoc dicit quod peccata ante legem prorsus nescirentur, cum etiam Joseph accusatus de crimine missus sit in carcerem; et fratres ejus dixerunt: Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum . Sed ideo dicuntur peccata cognosci per legem, quia quaedam cognita sunt peccata, quae ante ignorabantur esse peccata; et quaedam graviora per legem cognita sunt, quam ante putarentur; et communiter omnia non impune futura apud Deum per legem cognita s
Abbreviated transcription (Latin):
lege ẽ. s ñ sine lege manifestata. Quom enĩ
ꝑ legẽ testificata. si sine lege manifestata: S
denti confert sine adiutorio legis. id ẽ ñ adiu¬
t̾is lege. S: ñ sine lege ostendit. qͥa ꝑ legem
ostendit homini infirmitatẽ suã. ut ad eiꝰ mi¬
portet. legẽ scił qua reos ostendat supbos.
iusticia ẽ ꝑ fidem xp̃i. Hẽc autẽ iusticia uenit.
in om̃s. & ut magis ꝓpͥe dicat᷑. suꝑ om̃s. qͥa ce¬
litꝰ data ẽ. scit suꝑ om̃s iu̾deos & ge̾ntiles qͥ cre¬
dunt in eum. Et uere in om̃s. ñ ẽ enĩ distin¬
ctio uidei & gentilis. Om̃s cnĩ peceauer̃t tam

Expanded text:
lege est, sed non sine lege manifesta. Quomodo enim per legem testificata, si sine lege manifestata? seddenti confert sine adjutorio legis, id est non adjutis lege, sed non sine lege ostendit, quia per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad ejus miportet: legem, qua reos ostendat superbosjustitia est per fidem Christi. Haec autem justitia venit in omnes, et, ut magis proprie dicatur, super omnes, quia coelitus data est, scilicet super omnes Judaeos et gentiles, qui credunt in eum. Et vere in omnes. Non enim est distinctio Judaei et gentilis. Omnes enim, Haimo. tam
Abbreviated transcription (Latin):
cia. autem dĩ a̾r hic. ñ qua ipse iustꝰ c̃ qͥ cẽnti¬
aliter iusticia ẽ. s qua induit impiũ. q̃ndo
miscd̃iter de infideli facit fidelẽ. Et ut ho¬
mines certiꝰ credant. addit. Iusticia dico. testi
& lex eam multis sacram̃tis figurauit. co̾ ipso
etiam lex phibet testimoniũ iusticis dĩ. qͥa
in ea nemo iustificat᷑. Cũm enĩ lex ñ iustifi¬
cat ipium. de p̃uaricatione conuictũ. mit

Expanded text:
tia autem Dei dicitur hic, non qua ipse justus est qui essentialiter justitia est; sed qua induit impium, quando misericorditer de infideli facit fidelem. Et ut homines certius credant, addit, justitia, dico, testi lex eam multis sacramentis praefiguravit, eo ipso etiam lex perhibet testimonium justitiae Dei, quia in ea nemo justificatur. Cum enim lex non justificat impium d
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ. ut sicut precessi sequamini. Similiter. scit pro nr̃a. salute
& exhortatione. & calicem accepit postꝗͣ cęnauit. scił iam finito
ueteri pascha. dicens: hic calix nouũ testam̃tum est in meo sangui¬
ne. Quasi. Id qđ continet. hic calix. est m̃s sanguis. in quo effu¬
so confirmatur nouũ testam̃tum id est doctrina eugłica. qł̃ tes¬
tam̃tum in mortuis confirmatur. Uel est nouũ testam̃tum id ẽ
noua ꝓmissio. ñ temporalis. s ȩterni boni. In ueteri enim lege.
carnalia offerebantur. & carnalia iuxta. litteram ꝓmitebant᷑
In nouo autem ubi sacendos est uitima. gleste est qd̃ offertur.
& celeste est qđ ꝓmititur. Testam̃tum enĩ
nouũ uel uetus. in sacra pagina accipitur.
siue dotrina in qua continet᷑ ꝓmissio uet

Expanded text:
meae, ut sicut praecessi sequamini. Similiter, scilicet pro nostra salute meae, ut sicut praecessi sequamini. Similiter, scilicet pro nostra salute et exhortatione, et calicem accepit, postquam coenavit, scilicet jam finito veteri Pascha dicens: Hic calix est novum testamentum in meo sanguine. Quasi dicat: Id quod continet hic calix est meus sanguis, in quo effuso confirmatur novum testamentum, id est doctrina evangelica, quia testamentum in mortuis confirmatur. Vel, est novum testamentum, id est nova promissio non temporalis, sed aeterni boni. In veteri enim lege carnalia offerebantur, et carnalia juxta litteram promittebantur. In novo autem ubi sacerdos est victima, coeleste est quod offertur, et coeleste est quod promittitur. Testamentum enim novum vel vetus, etiam in sacra pagina accipitur, sive doctrina in qua continetur promissio, vet
Abbreviated transcription (Latin):
ita distingut litteram. Laudo uos. in hocͣutiq ñ laudo. S ut cor¬
rigantur de etrore suo. formã quȩ in huiꝰmodi re ã xp̃o data
In nocte enun passus. id est ad patiendum captꝰ. id ẽ detentus:
ad lucem resurrectionis uenit. Tunc inꝗͣ accepit panem. & gr̃as
agens de reparatione hominum futura. sic: fregit. unũ om̃ibꝰ
dedit. ut in unitate maneant. Et dum confregit. spontaneã
suam passionem ostendit. Fregit autem in sacram̃to. scit scđm qđ
& manducate. scit ut confõrmes mͥ sitis. Ipsa enĩ sacram̃talis as¬
sumptio. capitis & m̃broꝵ unionem designat. & facit. digne ce¬
lebrata. Dixit etiam hoc qđ aliud iudetur: est corpꝰ meũ. illud
non ad salutem accipit. ideo minꝰ est corpꝰ & sanguis qđ accipit.
Hoc qđ dixi facite. id est corpꝰ meũ accipite & manducate in me¬
am commemorationẽ. id est in memoriam passionis & mortis

Expanded text:
ita distingue litteram. Laudo vos in hoc? utique, non laudo. Sed ut corita distingue litteram. Laudo vos in hoc? utique, non laudo. Sed ut corrigantur de errore suo, formam quae a Christo in hujusmodi re data in nocte enim passus, id est ad patiendum captus et detentus ad lucem resurrectionis venit Tunc, inquam, accepit panem, et gratias agens, de reparatione hominum sic futura; fregit, unum omnibus dedit, ut in unitate maneant; et dum fregit, spontaneam suam passionem ostendit. Fregit autem in sacramento, scilicet secet manducate, scilicet ut conformes mihi sitis. Ipsa enim sacramentalis assumptio capitis et membrorum unionem designat, et facit digne celebrata. Dixit etiam: Hoc, quod aliud videtur, est corpus meum. Illud non ad salutem accipit; ideo minus est corpus et sanguis quod accipit. Hoc, quod dixi, facite, id est corpus meum accipite et manducate, in meam commemorationem, id est in memoriam passionis et mortis
Abbreviated transcription (Latin):
enim oblatum totiꝰ tpłi fit. id est uniũsis cõmunicari debet. quia
in uno pane om̃s figurantur. Per id erum qđ om̃s unum sunt. de
uno sumere oportet. Hos gͦ notat qui in ȩcclĩa ubi causa. unitatis
& mnisterũ conuenitur. suas oblãtiones causa dissensionis quã. speu¬
do seminauer̃t. sͥ uendicabant. Tantas enim dissensiones inter eos
speudo seminauerant. ut suas relarent. oblationes & uendicarent.
cum una. eademq prece om̃ium oblationes benedicerentur. Et hoc
ita. faciebant. ut ceteri unde. offerrent. ñ habentes pudore confunde.¬
rentur. ñ sumentes partem. Et hoc tam cito agebant. ut suꝑueni
entes nichil inuenirent qđ ederent. & dum sic hȩc agerent. domi
potiꝰ hȩc agenda dicit ꝙͣ in ecłia: subdens. Numquid &r cȩtera
quȩ patent usq ibi quid dicam:. Quasi. Et cum hoc facitꝰ. qͥd di¬
cam uobis A ñ inuenio. quid dignũ sit uob̃. Laudo uos in aliis. s in
hoc non laudo. id est in hoc nichil laudabile inuenio in uob̃. Uel.

Expanded text:
enim oblatum totius populi fit, id est universis communicari debet, quia in uno pane omnes figurantur. Per id enim quod omnes unum sunt, de uno sumere oportet. Hos ergo notat qui in ecclesia, ubi causa unitatis et mysterii convenitur, suas oblationes causa dissensionis quam pseudo seminaverunt sibi vindicabant. Tantas enim dissensiones inter eos pseudo seminaverant, ut suas zelarent oblationes et vindicarent, cum una eademque prece omnium oblationes benedicerentur, et hoc ita faciebant, ut caeteri unde offerrent non habentes, pudore confunderentur, non sumentes partem, et hoc tam cito agebant, ut supernae mentes nihil invenirent quod ederent. Et dum sic agerent domi potius haec agenda dicit quam in ecclesia, subdens: Nunquid domos, etc., quae patent usque ibi. Quid dicam? Quasi dicat: Et cum haec facitis, quid dicam vobis? Non invenio quid dignum sit vobis. Laudo vos in aliis, sed in hoc non laudo, id est in hoc nihil laudabile invenio in vobis. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
Hõster uͦ ads homines deos facit. qui ñ est factus. & idõ uerus ds. Deos
autem homines esse appellatos inuenimꝰ in illo psalmo. ds stetit in synago¬
ga deoꝵ. & item: ego dixi dii estis: Et queritur si homines dii uocantur.
ꝓmittitur angeloꝵ. Et in scͥpturis quidem nescio. utrũ uel possit uel facile.
ne ab hominibꝰ putarentur colendi. ne. homines ad hoc indinarent᷑. ut
seruiciũ religionis quȩ gtece liturgia uel latria đr. angelis exhiberent:
S nomine officũ multo utiliꝰ uocãnt᷑ scił angłi. qui latine dicunt᷑ nuncii:
esse om̃ia: & uere pater ẽ. quia credimꝰ nos foueri in illo ͤ t̃n illiꝰ gr̃a.
Qnerit᷑ si debeat dici. qđ xp̃c sit nobis pater uel sp̃s sc̃s. sane. dĩcimꝰ ꝗs
est nobis a p̾atre. est nobis a filio & a sp̃u sc̃o. & ido dicunt qđ deus trim¬
tas unus nobis est pater. unus magister. qui regenerat. qui illuminat: sicut

Expanded text:
oster vero Deus homines deos facit, qui non est factus, et ideo est verus Deus. Deos autem homines esse appellatos invenimus in illo psalmo: Deus stetit in synagoga deorum . Et item: Ego dixi: Dii estis . Sed quaeritur, si homines dii vocantur, itas angelorum. Et in Scripturis quidem nescio, utrum vel possit, vel facile ne ab hominibus putarentur colendi; ne homines ad hoc inclinarentur, ut servitium religionis quae liturgia vel latria dicitur, angelis exhiberent, sed nomine officii multo utilius vocantur angeli, qui Latine dicuntur nuntii, esse omnia. Et vere Pater est, quia credimus nos foveri in illo, id est in illius gratia. Quaeritur si debeat dici quod Christus sit nobis Pater, vel Spiritus sanctus. Sane dicimus quod tris; et quidquid est nobis a Patre, est nobis a Filio et a Spiritu sancto. Et ideo dicimus quod Deus Trinitas unus nobis est Pater, una majestas, vel unus magister qui regnat, qui illuminat, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
catum s libido uoluptasq peccati duxii
sic̃ mͦ ad iuste uiuendũ ñ uos supplicũ
metꝰ urgeat. s deledatio caritasq uis¬
ticiȩ ducat. & hec qͥdem q̃ntum mͥ uidet᷑
nondũ est ꝑfecta. s: qͥdam m adudta
iusticia. Unde ñ frustra. dicit. hitma¬
num. Humanũ ẽ enĩ qđ ait. sicut exhi¬
biustis uos immundiciȩ. ita exhibete
ñc uos iusticiȩ. quia. płꝰ etiã debet aia¬
ri iusticia ꝗͣ t̃t fuit iniqͥtas. ut. scit ꝓ
iusticia toleret hõ dolores & contẽpnat
om̃ia. etiã mortẽ. Suauior enĩ ẽ iusti¬
& ido magis amanda. Appende enun
iusticiã. & iniquitatẽ. tantũne amanda
sic. Et utiuã. uł sic amet᷑. Ergo plus
amanda Plus om̃ino. In iniquitate.
consecutꝰ es uoluptatẽ. ꝓ iusticia. dolorẽ
tolera. Ecce plus. s ñ dicit apłs plus.

Expanded text:
psius libido uoluptasque peccati, psius libido uoluptasque peccati, sic ad iuste uiuendum non uos supplicii metus urgeat, sed ducat delectatio caritasque iustitiae? et haec quidem, quantum mihi uidetur, nondum estjustitia. Unde non frustra dicit, humanum. Humanum enim est quod ait: Sicut exhibuistis vos immunditiae, ita exhibete vos nunc justitiae, quia plus etiam debet amari justitia quam tunc fuerit iniquitas, ut scilicet pro justitiaomnia, etiam mortem. Suavior est enim justiet ideo magis amanda. Appende enim justitiam et iniquitatem. Tantumne amanda sic, et utinam vel sic ametur! Ergo plus amanda, plus omnino. In iniquitate consecutus es voluptatem, pro justitia tolera dolorem. Ecce plus, sed non dicit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. ꝓ qua. humanũ dico qͥa maiora.
deberẽ dicere. si possitis ferte. qͥa plꝰ
seruitutis debetis iusticiȩ ꝗͣ peccato. s
parco infirmitati ũȩ ñ exigens plꝰ bo¬
ni a uob̃ ꝙͣ fecistis mali. Sequit᷑. Sic̃¬
enĩ. ⁊ cet̃a. Hic ostendit illud humanũ.
pũdorẽ incutiens illis dũ dicit. ut hoc
uulla possit carnis infirmitas excusare:
Quasi dicẽt. Humanũ dico. qͥa hoc hu-¬
manũ. sicut enĩ exhibuistis id ẽ uolun¬
tate duce p̃parastis m̃bra. ur̃a. quȩ. ur̃i
uris eẽnt si uelletis seruire oꝑando im¬
mundiciȩ carnis id ẽ luxuriȩ quȩ corpꝰ
inqͥnat. & iniqͥtati m̃tis. quȩ & si corpꝰ
ñ inqͥnet animã. tam̃ corrũpit. iniqͥtati
dico ducenti ad. iniqͥtatẽ id ẽ ad mali
consũmationẽ: ita id ẽ similit̃ ñc cum
sitis lib̃ati ã. pecc̃o. exhibete id ẽ p̃para¬
oꝑando iusticiȩ ducenti in sc̃ificationẽ.
id ẽ ad boni confũmationẽ. Et ẽ sensꝰ.

Expanded text:
vestra, pro qua humanum dico, quia majora deberem dicere si possetis ferre, quia plus servitutis debetis justitiae quam peccato; sed parco infirmitati vestrae non exigens plus boni a vobis, quam fecistis mali. Sicut enim, etc. Hic ostendit illud humanum, pudorem incutiens illis dum dicit, ut hoc nulla possit carnis infirmitas excusare? Quasi dicat: Vere humanum dico, quia hoc humanum. Sicut enim exhibuistis, id est voluntate duce praeparastis, membra vestra, quae vestri juris essent, si velletis, servire operando immunditiae carnis, id est luxuriae, quae corpus inquinat, et iniquitati mentis, quae etsi corpus non inquinet animam tamen corrumpit. Iniquitati dico ducenti, ad iniquitatem, id est ad mali consummationem. Ita, id est similiter nunc, cum sitis liberati a peccato, exhibete, id est praeparaoperando, justitiae ducenti, in sanctificationem, id est ad boni consummationem. Et est sensus.
Abbreviated transcription (Latin):
petentib etiam ipsis sͥ dari potestatẽ dandi ignẽ de sublimi ad
consum̃dos eos qͥ sͥ hospiciũ ñ p̃berent: s ignorantiã uindicandi
in apłis rep̃hendit. quia odio ñ amore correctionis desidabant uin-¬
dictam. Tales uindictȩ etiam in nouo testam̃to ñ defuer̃t. Nam &
petrꝰ sic in annania & uxore eiꝰ uindicasse legitur. qñdo exanimes
cetider̃t. nec resuscitati st̃. Uel ita tradere. & cet̾a: ut ñ de illa. cor¬
porali uexatione accipiat᷑.s de priuatione eccłiastiqe rõmunio¬
nis quȩ fit ꝑ ex cõmunicationẽ. Quasi. Iudicaui eũ qͥ huiꝰmodi ẽ tra¬
dere. sathanȩ. scił ab ȩclĩa expellere. admonitionẽ eccłiasticam ab illo
suspendere. & liberũ illi facere. ire in interitũ carnis: scił facere
sathanȩ traditur: & cum carnis desidio se iungit anima. interitum
patit᷑. Non enĩ amaritudine odũ hoc facit. s: ea intentione. ut expul¬

Expanded text:
petentibus etiam sibi ipsis dari potestatem dandi ignem de sublimi ad petentibus etiam sibi ipsis dari potestatem dandi ignem de sublimi ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent . Sed ignorantiam vindicandi in apostolis reprehendit, quia odio non amore correctionis desiderabant vindictam. Tales vindictae etiam in Novo Testamento non defuerunt. Nam et Petrus sic et in Ananiam et uxorem ejus vindicasse legitur, quando exanimes ceciderunt nec resuscitati sunt . Vel ita, tradidit, etc., ut non de illa corporali vexatione accipiatur, sed de privatione ecclesiasticae communionis, quae fit per excommunicationem. Quasi dicat: Judicavi eum qui hujusmodi est tradere Satanae, scilicet ab Ecclesia expellere, admonitionem ecclesiasticam ab illo suspendere, et liberum illi facere ire in interitum carnis, scilicet fac traditur Satanae, et cum carnis desiderio se jungit anima, interitum patitur. Non autem haec amaritudine odii facit, sed ea intentione, ut expul
Abbreviated transcription (Latin):
in die iudicũ. Ex his ũbis manifestat. apł̃s. se ñ odio s amore
illud fecisse : sic enĩ apłs ñ crudelit̾ s amabilit̃. & ex zelo carita¬
tis tͣdidit sathane. Sicũt enĩ moyses in cultores idoli paucos qui¬
dem uindicauit. in p̃sens terrens. in posterũ disciplinã sancti¬
ens: nam eũ nulla crudelitate s magna dilectione fecisse qđ
fecit. aꝑtissime cognoscitur in ũbis eiꝰ pro peccato iudeoꝵ oran¬
tis & dicentis ad dñm. aut dimitte. Sillis aut dele me de li¬
bro uitȩ: sic & helias & alii uiri boni ñ nulla mala morte punie¬
runt. quia sic & uiuentibꝰ utilis metꝰ incutiebatur. & illi̾ qͥ morte
puniebant᷑. ñ ipsa mors nocebat. s peccatum qͦd augeri posset
si uiuerent minuebatur. ñ temere uidicabant. quib: tale uidi¬
cium donauerat ds. Inde ẽ qđ helias multos morte affecit. & ꝓpͥa
manu. & igne diuinitꝰ impetrato. Vnde & hoc exemplum heliȩ
ñ rep̃hendit xp̃c in discipulis memorantib qđ ab eo factũ sit. &

Expanded text:
in die judicii. Ex his verbis manifestat Apostolus non se odio sed amore illud fecisse. Sic enim Apostolus non crudeliter sed amabiliter, et zelo charitatis Satanae tradidit, sicut Moses in cultores idoli paucos quidem vindicavit in praesens terrens, in posterum disciplinam sanciens. Nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, apertissime cognoscitur in verbis ejus pro peccatis Judaeorum orantis et dicentis ad Dominum: Aut dimitte illis, aut dele me de libro tuo . Sic et Elias et alii viri boni nonnulla peccata morte punierunt, quia sic et viventibus utilis metus incutiebatur, et illis qui morte puniebantur non ipsa mors nocebat, sed peccatum quod augeri posset, si viverent, minuebatur; non temere judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu et igne divinitus impetrato. Unde et hoc exemplum Eliae non reprehendit Christus in discipulis memorantibus quod ab eo factum sit, et
Abbreviated transcription (Latin):
tute domini
ĩu. tradere
ne in interitũ
carnis. ut spiri¬
tus saluus sit
in die domi¬
Non bona¬
est gloriatio
ur̃a. Hesci
iudicaui. ut uos congregati in unũ sine aliqua. dissensione. quib
thane. Uel ita. potest ordinari littera. hoc mͦ. Iudicaui scił uob̾
congregatis & meo sp̃u cum uirtute dñi. tradere. huiꝰmodi satha¬
gła est in huiꝰmodi udicio: ñ ꝓ odio ur̃o iudicaui tradere satha¬
nȩ. & hoc in interitũ carnis. id. ẽ ut sathanas eum corporaliter
uexet. & sic ille resipiscat. Hanc enĩ potestatem dicitur habuisse
apłs. ut quem a stulticia. sua non posset dimouere. diabolo eũ
uexandum traderet. quousq penitentiã ꝓfitens. a malo desiste¬
ret. Unde subdit. Ut sp̃s eiꝰ saluus sit in die dñi nr̃i rñu xp̃i.¬

Expanded text:
tute domini Iesu tradere in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in diem dominon bona gloriatio uestra. nescijudicavi, ut vos congregati in unum sine aliqua dissensione quibustanae. Vel ita potest ordinari littera hoc modo: Judicavi, scilicet vobis congregatis et meo spiritu cum virtute Domini Jesu tradere hujusmodi Satagloria est in hujusmodi judicio, non pro odio vestro judicavi tradere Satanae. Et hoc in interitum carnis, id est ut Satanas eum corporaliter vexet, et sic ille resipiscat. Hanc enim potestatem dicitur habuisse Apostolus, ut cum aliquem a stultitia sua non posset dimovere, diabolo eum vexandum traderet, quousque poenitentiam profitens a malo desisteret. Unde subdit: Ut spiritus ejus salvus sit in die Domini nostri
Abbreviated transcription (Latin):
est solus filiꝰ Cum filio enĩ & sp̃u sc̃o pater ds̃ est. filiꝰ autem solus hõ
diatoris. qđ ipse. solus est. Si enim m̃tem recte dicimꝰ pͥncipale homini. id est
quasi caput humanȩ substantiȩ. cum ipse homo cum mente sit homo: cur ñ
creatrix. caput est creature assumptȩ: & hac int̾pretatione filii potestas ñ
est sine alio mediante. & ꝑ xp̃m d̾s: ideo in signum lib̃tatis uir ñ debet
habere ulum qđ est subiectionis signum. quia uir om̃is etiam potens uel sapi¬
ens. orans aliquid a deo aut ꝓpħans ia est scͥpturas reserans uelato capi¬
te. quasi ñ sit libere mentis. deturpat. caput suum. ul est turpe est ei
illud facere. uelato capite. In aliis enim ubi opus est potest uelare. si nundũ
suo udici se. offeit. & alloquitur: ubi conditionẽ suam necesse sit ꝓfiteti
Om̃is autem mulier oranf. quȩ̃ inferior est & subiecta iuiro. quia uir caput esst¬

Expanded text:
est solus Filius? Cum Filio enim et Spiritu sancto Pater Deus est, Filius autem solus homo est solus Filius? Cum Filio enim et Spiritu sancto Pater Deus est, Filius autem solus homo diatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non creatrix, caput est creaturae assumptae. Hac interpretatione non pietas Filii est, sine alio mediante, et per Christum Deus, ideo insignum libertatis, vir non debet habere velum, quod est subjectionis signum, quia vir omnis, etiam potens vel sapiens, orans aliquid a Deo, aut prophetans, id est Scripturas reserans, velato capite, quasi non sit liberae mentis, deturpat caput suum, id est turpe est ei illud agere velato capite. In aliis enim, ubi opus est, potest velare, sed nondum suo judici se offert, et colloquitur, ubi conditionem suam necesse est profiteri. Omnis autem mulier orans, quae inferior est et subjecta viro, quia
Abbreviated transcription (Latin):
minis regitur ã. sapientia di. quȩ est xp̃c. Et sicut in capite sunt om̃s sensꝰ
corporales. ita. & in xp̃o sunt om̃s sensꝰ sp̃uales. id ẽ plenitudiͦnẽ gr̃arum s̃ qua
acipit. uir iste. per hoc aut̃ est uir caput muliens id est rector animalita.¬
tis quȩ regitur a sp̃u. taniꝗͣ mulier a uiro. Caput uͦ xp̃i est ds̃ pat̃. qͥa.
filiꝰ a patre est & de patre. ñ pater a. filio ud de filio. Ille. huiꝰ principiũ
la ex parte dissimilis: Et om̃ino equalis: filiꝰ patri. debet qđ etiam est. hoc
qđ patri ȩqualis est. & qđ pͥncipium est: pat̃ ũ nulli debet qͥcquid est. Uel dĩ
nomine intelligitur hic trinitas. S si ds om̃ia. simul tria hȩc intelligit᷑.
quom̃ caput xp̃i est ds̃. id est caput xp̃i est trinitas. cum in trinitatẽ sit
xp̃c ut sit triuitas: An quod pat̃. est cum filio & sp̃u sc̃o. caput est ei qđ

Expanded text:
minis regitur a sapientia Dei quae Christus est. Et sicut in capite sunt omnes sensus minis regitur a sapientia Dei quae Christus est. Et sicut in capite sunt omnes sensus corporales, ita et in Christo sunt omnes spirituales, id est plenitudo gratiarum, de qua accipit vir iste. Per hoc autem est vir caput mulieris, id est rector animalitatis quae regitur a spiritu, tanquam mulier a viro. Caput vero Christi est Deus Pater, quia Filius a Patre est, ela ex parte dissimilis, et omnino aequalis Filius Patri debet quod est, etiam hoc quod Patri aequalis est, et quod principium est. Pater vero nulli debet quidquid est. Vel Dei nomine hic intelligitur Trinitas. Sed si Deus omnia simul tria hic intelligitur, quomodo caput Christi est Deus, id est caput Christi est Trinitas, cum in Trinitate sit Christus, ut sit Trinitas? An quod Pater est cum Filio et Spiritu sancto, caput est ei, quod
Abbreviated transcription (Latin):
eis apłs. quia non eiꝰ traditionẽ seruabant. nec eiꝰ auctoritatem sequeban¬
tur. ac ꝑ hoc quasi nouiter tradidit. illis. dicens. Colo autem. Quasi. Non
tenetis precepta mea. uolo autem uos scire. õ frẽs quiddam utile ad sequen¬
Caput uͦ xp̃i est ds̃ pater. quia ab ipso genitus est. Dignum gͦ est. ut fi¬
lii pãter cap̾ut dicatur. quasi genitor eiꝰ. Una gͦ dictio. diũsam habet in¬
patre & filio incommutabilis manet. & dignis animis incominutabilit̃ datur.
s sp̃s hominis qui quasi animȩ maritꝰ. animalem affectionẽ tamꝗͣ conuigẽ
regit. de quo dicit. apłs. nemo scit que sunt hominis nisi sp̃s hominis. De
quo etiam dñs ait mulieri samaritanȩ: uade uoca uirũ tuum. Hic gͦ sp̃s
cum presens est. id est intentꝰ est. & se pietate subicit deo. intelligit spũalit̃
quȩ dicuntur. luce sapientiȩ illustratꝰ. Huius uiri xp̃c caput est. quia sp̃s ho¬

Expanded text:
eis Apostolus, quia non ejus traditionem servabant, nec ejus auctoritatem sequebantur. Ac per hoc, quasi noviter tradidit illis dicens: Volo autem. Quasi dicat: Non tenetis praecepta mea. Volo autem vos scire, o fratres, quiddam utile ad sequenCaput vero Christi est Deus Pater, quia ab ipso genitus est. Dignum ergo est ut Filii caput Pater dicatur quasi genitor ejus. Una ergo dictio diversam habet inus, qui cum Patre et Filio incommutabilis manet, et dignis animis incommutabiliter datur; sed spiritus hominis, qui quasi animae maritus animalem affectionem tanquam conjugem regit. De quo dicit Apostolus: Nemo scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis . De quo etiam Dominus ait mulieri Samaritanae: Vade, voca virum tuum . Hic ergo spiritus cum praesens est, id est intentus est, et se pietate subjicit Deo, intelligit spiritualiter quae dicuntur luce sapientiae illustratus. Hujus viri Christus caput est, quia spiritus ho
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit iusticiã & salutt̃ ȩque. utͥq¬
a lege. eos tollat. & in sola fide xp̃i
eos constituat. Cuca finẽ uͦ moralis
subditur instructio. atq in gr̃arum
actione fiuẽ tenet epła. Premittit. h¬
autẽ salutationẽ dicens. Paulus

Expanded text:
ostendit justitiam et salutem aeque utostendit justitiam et salutem aeque uta lege eos tollat, et in sola fide Christi eos constituat. Circa finem vero moralis subditur instructio, atque in actione gratiarum finem tenet Epistola. Praemittit autem salutationem, dicens: IN
Abbreviated transcription (Latin):
tis rationibꝰ oꝑis. numeri. & ordinis
epłarum. explicato qͦ unde & qua¬
re apłs romanis scͥpsit. suꝑest de
materia. & intentione & mͥ tractan¬
di exequi. Generalis om̃ium epłaꝵ
mat̾ia est dodrina. eũgłii. Intentio.
monere. ad obediendũ euglice doc¬
trinȩ. Prẽt hec autẽ in singłis ꝓpri-¬
as intentiones & mattrias querimꝰ.
Prima itaq epła. materiã habet ro.¬
eos hortatur. Intentio. uicia corumn¬
dem increpare. & ad uerã pacẽ & concor¬
diam frat̾nam sub manu gr̃e humili¬
are. Nodus tractandi talis ẽ. more scri¬
bentium epłas salutationẽ p̃mittit.
in qua. ttia facit. Commñdat enĩ ꝑso¬
nam suã & negociũ & auctorẽ nego Bẽda¬
cũ. in quibꝰ congrue captat beniuo ꝑ ẽda¬
lentiã. Post salutationẽ uͦ utriꝰq
partis uicia arguit. ostendens genti-¬
les a naturali ratione. & uideos a lege.
exorbitasse. Deinde modis plitribꝰ B ẽila

Expanded text:
tis rationibus operis, numeri et ordinis tis rationibus operis, numeri et ordinis Epistolarum, explicato quoque, unde et quare Apostolus Romanis scripsit, superest de materia et intentione et modo tractandi exsequi. Generalis omnium Epistolarum materia est doctrina Evangelii; intentio, monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias intentiones et materias requiremus. Prima itaque Epistola materiam habet Roeos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae humiliare. Modus tractandi talis est: More scribentium epistolas salutationem praemittit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. Deinde pluribus modis
Abbreviated transcription (Latin):
tia deliquusse. Si enim. ꝓpħas aut apłos ante ha¬
buissemꝰ. idola ñ coluissemꝰ Qd̃ autẽ de geñis
nobilitate uos iactatis. siqua taliũ gła ẽ. t̃t his¬
mal & esau posst̾ parit̃ głari. cum de cisdem pa¬
ruens. & quasi bonꝰ concionator uoce sonora. illos
alloquens. ad unã. om̃s concordiã. adduxit. osten¬
dens nullos cẽ suis mertts saluatos. quia om̃s
uidei & gentiles sub perato tenebant᷑. s ꝑ gr̃am
di. Pro altercatione. itaq p̃dicta
scribit romanis. confutans mͦ gen
ri. ut om̃ia. attribuant gr̃ȩ dĩ. & os¬
tendens om̃ibꝰ gratis uenisse grãm fi¬
uocari ostendit. quia ñ quasi debi-¬
tum iusticiȩ reddita est. s gratui-¬
to data. Qu̾id enĩ est gr̃a ; Era¬
tis data. donata. ñ reddita. Si e.¬
nim tͥ debebatur anteꝗͣ grãm ha¬
beres. merces tͥ reddita est. ñ gr̃a
donata. Merito itaq hȩc epła.
pͥma ponitur. qͥa om̃ium maloꝵ ut
p̃dictum est radicẽ ꝑunit. Assigna¬

Expanded text:
tia deliquisse. Si enim prophetas aut apostolos ante habuissemus, idola non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum de eisdem parimens, et quasi bonus concionator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantur, sed per gratiam Dei. Pro altercatione itaque praedicta scribit Romanis, confutans modo Juri, ut omnia attribuant gratiae Dei, et ostendens omnibus gratis venisse gratiam fivocari ostendit, quia non quasi debitum justitiae reddita est, sed gratuito data. Quid enim est gratia? Gratis data, donata, non reddita. Si enim tibi debebatur, antequam gratiam haberes, merces tibi reddita est, non gratia donata. Merito itaque haec Epistola prima ponitur, quia omnium malorum, ut praedictum est, radicem perimit. Assigna
Abbreviated transcription (Latin):
cũ diuini sanguins testis est: unde ad tu¬
itionem corporis & aninȩ ꝑapimꝰ. quia ca¬
ro xp̃i pro salute corporis. sanguis uͦ pro
anima nr̃a. sumitur. & effusus c̃. sicut pre.¬
figurauit moyses dicens. Caro inquit pro
corpore ur̃o offertur. sanguis uͦ pro ani

Expanded text:
ad tuitionem corporis et animae percipimus, quia caro Christi pro salute corporis, sanguis vero pro anima nostra sumitur. Et effusus est sicut praefiguravit Moses, dicens: Caro, inquit, pro corpore nostro offertur; sanguis vero pro ani
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ ad cõparationẽ hoꝵ: uel ab hũs tt remotꝰ qui st̃ apłi supͣ modũ meũ. id ẽ dig¬
niores qmͣ ego. sicut qͥbusdam uidet᷑. S ñ ẽ minor illis. nec in p̃dicatione. nec in

Expanded text:
id est ad comparationem horum, vel ab his tunc remotus, qui sunt apostoli supra modum meum, id est digniores quam ego, sicut quibusdam videtur; sed non est minor illis, nec in praedicatione, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
rioꝵ. in ꝑsecutionib quȩ st de loco ad locũ. in angustiis id ẽ in anxictatib animi.
illatis ꝓ ap̃o. & recte in hũs placeo. cum enĩ infirmor exteriꝰ. tt sum potens idẽ uic¬
cum se uicisse gratulat᷑. Plaudit gͦ xp̃ianꝰ cum illi insultat᷑. & surgit cum p̃mitur.

Expanded text:
riorum; in persecutionibus quae fiunt de loco ad locum; in angustiis, id est in anxietatibus animi riorum; in persecutionibus quae fiunt de loco ad locum; in angustiis, id est in anxietatibus animi illatis pro Christo. Et recte in his placeo. Cum enim infirmor, exterius, tunc sum potens, id est viccum se vicisse gratulatur. Plaudit ergo Christianus cum illi insultatur, et surgit cum premitur.
Abbreviated transcription (Latin):
paulũ ad uoluntatẽ. Hon ẽ magnũ a. dõ exaudiri ad uoluntatẽ. s ad utilitatẽ. Aliqͣn¬
do ds iratꝰ dat cim petitis cum uͦ ea quȩ laudat & ꝓmittit ab illo petitis. securi perite.
illa enĩ ꝓpitio dõ concedunt᷑. Qnͣdo autẽ petitis tẽporalia. cum mͦ petite & cum tremore:
illi cõmitite. ut si ꝓsint det. si scit obesse. ñ det. Quid enĩ obsit uel ꝓsit. medicꝰ nouit
głabor in infirmitatib nieis. ad hac datis ut uirtꝰ xp̃i habitet in me. id ẽ ut gra
xxp̃i consumiet᷑ in me. Propt̃ qͦd. scił quia. ad hoc datȩ st̃ infirmitates. ñ solũ in hũ
głabor ad alios. s etiã placeo mͥ id ẽ multũ delector in infirmitatibꝰ. Et in quib
delectet᷑ exponit. scił in contumelis ũboꝵ. in necessitatib id ẽ in penurũs necessa¬

Expanded text:
Paulum ad voluntatem. Non est magnum a Deo exaudiri ad voluntatem, sed ad utilitatem. AliquanPaulum ad voluntatem. Non est magnum a Deo exaudiri ad voluntatem, sed ad utilitatem. Aliquando Deus iratus dat quod petitis. Cum vero ea quae Deus laudat et promittit ab illo petitis, securi petite. Illa enim propitio Deo conceduntur, quando autem petitis temporalia, cum modo petite, et cum timore illi committite, ut, si prosint, det, si scit obesse non det Quid enim obsit vel prosit medicus novit, gloriabor in infirmitatibus meis, ad hoc datis, ut virtus Christi inhabitet in me, id est ut gratia Christi confirmetur in me. Propter quod, scilicet quia ad hoc datae sunt infirmitates, non solum in his gloriabor ad alios, sed etiam placeo mihi, id est multum delector. In infirmitatibus et in quibus delectetur exponit: In contumeliis verborum; in necessitatibus, id est in penuriis necessa