comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
minis: & hoc probabilius esse posse illa uerba cog¬
nouiĩ posterior in hoc li bro quuestio ẽł abeo locõ
ubi ait Non solum autem: s& & rebec ca ex uno
concubitua habenscisa ac patris nostri us que
adilludubi ait Nisidñs saba oth reliquisset
nobis semen sicut sodo ma facti essemus & sicut go¬
morra similes fuissemus: Incuius quȩstionis solu¬
tione ł luboratum est quidem pro libero arbitrio
uoluntatis humane . sed uincit dĩ gratia: Nec nisi &¬
ad illud potuit ꝑueniri. ut liqui dissima ueritate
dixiss& Intellegatur apostolus quis enim tedis¬
cernit. quid autem habes quod non accepisti gi
autem & accepisti quidgloriũriaris quasi non
acceperis : Quod uolens etium martyr cyprianus
ostendere. hoc totum ipso titulo definiuit dicens:
In nullogloriandum quando nostrum nihil sit:
ecce quare dixi superus.hoc apostolica praecipło
testimonio etiam meipsum fuisse com uictum
cum de hacre aliter superem: quam mihi ds̃ in Ad

Expanded text:
minis et hoc probabilius esse posse illa verba cogminis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ ambrosu successorem: In ipso exordio epis copatus
mei: Nisi forte non eos nouerunt: Quod si ita est.
facite ut nouerint: Deos primoduorum illorum libro
insecundo retractionum primum locutus sum. qui ser¬
momeus. itase habet : librorum in quam quos elaboraui-
Episco pus. primi duo sunt adsim plicianum ecclesiae
me dio lanensi santestitem. quibeatissimo suc cessit
ambrosio. de diuersis questionibus: quarum duas episto¬
las pauli apostoli adromanos inprimum librum
contuli: harum priorem De eo quodscriptum ẽ
Ouid ergo dicernus lex pec catorum est: absit: Usque
ad illud ubiait :Quis me liberabit decor pore mor
Inqua illa epistolae uerbalex spintalis ẽ Ego autem
carnalis sum & cuetera qui bus caro contra spm̃
confligere ostenditur. comodo exposui: tam quam
homo dis cribatur ad huc sub lege non dum subgratia
constitutus: ÷ longe enim postea: exiams piritalis ho¬

Expanded text:
sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Librorum, » inquam, « quos elaboravi episcopus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait, Quis me liberabit de corpore mort. In qua illa Apostoli verba, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis ho
Abbreviated transcription (Latin):
mine quia fidelis est : An&iam facta fuerit ut fidelis &&:
Hegimus enim dicente a postolo: Misericordiam consecu¬
tus sum. ut fideles essem : Nonait quia fide liserã
fideli ergo datur quidem s̃ed data ẽ&iam ut es ser fidelis:
Rectis sime itaque alio: loco in eodem libro dixiͣ Qnm̃
sinon exo peribus Sed miscricordia di &uocamur utore¬
damus t credentibus praestatur ut bene operetur :
Non est gentibus ista inuidenda misericordia : Quam¬
uis minus ibi diligenter deilla quae perdĩ propositum
fide atque o peribus senciebam : Quamuis de commen¬
ddonda dĩ gratia laborarem: Inqua sententia istos
fra tres nostros esse nunc uideo : quia non sicut lege¬
re libros meos. ita &iam curauerunt in cis proficere
mecum: Namsicuras sent : Inuenis sent istam questionẽ
secundum ueritatem diuinarums cripturarum solutam
Vin primo libro duorum. quos adbeatae memoriue sim¬
plicianumscripsi episcopum medio lanensis. ec clesiȩ

Expanded text:
mine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. mine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. Legimus enim dicente Apostolo, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem : non ait, quia fidelis eram. Fideli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quamvis minus ibi diligenter de illa, quae per Dei propositum fide atque operibus sentiebam, quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros meos, ita etiam in eis curaverunt proficere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
ficit uoluntas nr̃a & cursus noster nisi ds̃.
& uires currentib: pruebeat. & ꝑducat quo uocat:
Ac deinde sub iunxi manifestum est ergo. non uo¬
lentis neq currentis sed miserentis dĩ esse: quod
bene operamur. omnino uersissimum est: sed parũ
de ipsa uocatione diserui. quae fit fecundum pro¬
positum di : Non enim omnium quiuocantur talis
est: sed tantu melectorum: Ita que quod paulo
post dixi sicut enim in his quos elegit dñs non opera
sed fides inchoat meritum. ut ꝑmunus dĩ operantur:
sic in his quoddamnat. Infidelitus. & impietas. inchoat
puene meritum: Vt peripsam paenam &iam ma le operen¬
tur ueris sime dixi ͣ Sed fidei meritum. Etiam ipsum esse
donumdĩ Nec putaui querendum esse. nec dixr & alio loco:
Cuius enim miser&ur inquam facit eum bene operari:
dum erat :utrum & meritum fidei demisericor dia dĩueniat᷑.
idest utrum ista misericor dia ideotantum modo fiat in ho

Expanded text:
ficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus ficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, dum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in ho
Abbreviated transcription (Latin):
netur: Promde quod continuo dixi Dicit enim idem
apostolus idem ds̃ quio peratur omnia in omnib
Nus quam autem dictum est . ds̃ credit omnia momnib: :t
acdemnde subiunxie quod enim credimus nostram
este quod autom bonum operamur illius est qui credentib
etium ipsam fidem inter dĩmunera reperiri quue
dantur in eodem spũi utrum que ergonrõi est propt̃
arbitrium uoluntatis : & utrum que tamendatum ẽ
sed sicut scriptum ẽ Caritas cum fide. adõ patre
& dño ihũ xpoe et quod paulo post dixi wostrũ
estenim credere & uelle: Illius autẽ durecreden¬
tibus & uolentibus. facultatem bene operandi
bus nostris Uerum est quidem: sed eadem
regula & utrum que ipsius est. quia ipse pruepa¬
rat uoluntatem : & utrumq nrm̃ : qui a non fuit
nisi uolentibus nobis: acꝑhoc quod &ium postea
dixi: Qui aneque uellepossumus nisi uocemur:
& cum post uocationem uolu erimuse wonsuf¬

Expanded text:
netur. Proinde quod continuo dixi, Dicit enim idem netur. Proinde quod continuo dixi, Dicit enim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus ; nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus: ac deinde subjunxi, Quod ergo credimus, nostrum est; quod autem bonum operamur, illius est qui credentibusetiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu. Utrumque ergo nostrum est propter arbitrium voluntatis, et utrumque tamen datum essed, sicut scriptum est, Charitas cum fide a Deo Patre Iesu Christo. Et quod paulo post dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi ur in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non suf
Abbreviated transcription (Latin):
adhut librum retractandum. in primo uolumine
peruenissem : sic in delocutus sum: item quos disputans¬
in quam in eodem. quidelegerit ds̃ in nondum nato cui
dixit seruiturum esse maiorem : & qui din eodem maiore
similiter nondumnato reprobauerit : De quibus propt̃
hoc cõnfmoratur. quamuis longe postea probatum¬
sit pro pheticum testimonium Ia cob dilexi es au autem
o dio hubui : Ad hoc ꝑduxi rationanonem. ut dicerem :
Nonergo elegit ds̃ opera cuius quam Quius quamꝰ¬
in praescientica quae ipse daturus est: sed fidem elegit
in pruescientiu : Vt quem sibi crediturum esse prues
do etium aeternam uitam consequeretur : Non¬
dum diligentius seluieram nec adhuc inuenera m
qualis sit electio gratie . dequa idem dicit apostolus:
Relique per electionem gratiae saluae factue sunti
quue utque non est gratiar sicum merita ulla pruece¬
dunt : ne quic quedutur non secundum grutium sed
secundumdbȩtum reddutur potius merits quam do¬

Expanded text:
ad hunc librum retractandum in primo volumine ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescdo, etiam aeternam vitam consequeretur. Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram, qualis sit electio gratiae; de qua idem dicit apostolus, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt : quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedant: ne jam quod datur, non secundum gratiam, sed secundum debitum, reddatur potius meritis, quam do
Abbreviated transcription (Latin):
qua hon acceperis : Quo praecipło testimonio etium
ipse conuictus sum : cum similiter errarem: putans fidem
quam dm̃ credumus non essedonum dĩ sed a nobis esse
in nobis : & ꝑ illum nos in petrare dĩ donaquibus tem¬
peranter & uiste & pieuiuimus in hoc scieculo : Neq
enim fidem putabam dĩ gratium praeueniri. ut ꝑ illum
dere non possemus. si non precederet praecomum
ueritatis : Vt autem ait praedicato nobis euan gelio con¬
sentiremus nostrum esse proprium. & hobis e nobis
esse arbi trabior : quem meum errorem non nulla
opus culu mea satis in dicant: ante episco patum meum
scripta in quibus est illudtam memorastis in litteris
uestris  Vbi est exposito quarundum proposttionũ
ex epistola quue est adora romanas: Deniq cũmea
cuncta opuscula retractarem : Eam que retractationẽ
cũ filio ꝑ sequerer cuius operis iam duos ab solueram libros
antequam scrinturam prolixioraẽ sumpsissem : cum

Expanded text:
quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illam quia credere non possemus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
homini ut qui sibi potuit instituere quod non habebat.
ipse quod instuit augeat omnino non uideo nisi quia
resisti non potest diuinis manifestissimis testimomis
quibus & fides undepietatis exordium sumitur. donũ
dĩȩs semons traetur÷ quale est illud. quod unicuique
ds partitus ẽ mensuram fidei : & illud̃ pax fratrib:em
tera taliu : Nolensergo his tam claris testimoniis
repugnare Et tamen uolens a se ipso sibi esse qđ credit.
quasi componit homo cumdo. it paiemfidei sibi uindicet.
at que illi partemrelin quat: Etquod est elatius pri¬
mam tollit ipse sequentem datilli : Et in eo quo desse dicit
pius at que humilis doctor ille sapiebat : Cypriunũ
beatissimum loquor : qui dixit: innullo gloriandum
quando nostrum nihilsit: quodostenderet adhibuit
a postolum testem dicentem : Quidautem habes quod
non accepists si autem & uccepisti. quid gloriaris

Expanded text:
homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fidei ; et illud, Pax fratribus e ; et caetera talia. Nolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse pius atque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus dm̃: cum sedicit facere quod promisit ds̃:
Non ne fides gentium promissa ẽ abrahae: et ille
cdans gloriam dõ plenissime credidit: ꝗm̃ quod
promisit potens est & facere: Ipseigitur fidem gen.¬
tium facit : qui potest facere quo promisit : Porro
sids̃ operatur fidem nr̃am miro modo agens inrĩs
cordibus ut credamus : Num quid metuendum est neto¬
tum facere non possit: &ideo sibihomo primas eius
uindicat partes ut nouissimas ab illo acciperemereatur
cudete si aliud agitur istomodo nisi ut gratiadĩ sc đm
merita nostra detur quolibet modo. ac sic gratiu iam
non sit gratia: Reditur namq hoc pacto debita non
donatur gratis : Debetur enim credenti ut a cbĩo ipsa fi¬
des eius augeatur÷ & sit merces fidei coepte fides
aucta : n ee ad tendatur cum hoc dicitur: non secundũ
gratiam sed secundum debitum. istam mercedem creden¬
tbus imputariiquur autem non totum tribuatur

Expanded text:
adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est facere quod promisit. Porro, si operatur Deus fidem nostram, miro modo agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hoc dicitur, non secundum gratiam, sed secundum debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur
Abbreviated transcription (Latin):
credit : & credendo coritat : & coritando credit:
quod ego ꝑtin& adrelegionem at quepi& atem
dequalo quebaturcapłs Sinonsumus idonei cozitare
aliquid quasi ex nob̵ met ipsos. sed sufficientia
nostra ex dõ est Profecto non sumus idon eicorita¬
re aliquid quasi ex nobis met ipsis ÷ Sed sufficienciu¬
non possumus : sed sufficientia nostra quacredere
in cipiamus. ex dõ est: quocircasicut nemo sibi
sufficit ad incipiendumQuel ꝑficiendum quodcũq
opus bonum. quodiam isti frateres. sicut uestram
dictam indicant. uerum esse consentiunt: unde
in omnio perebono. & incipiendo. & ꝑ ficien do. suffi¬
tientiu nostra ex dõ est: Ita nemo sibi sufficit uel ad
incipiendam. uel adꝑficiendam fidem: sed sufficien¬
tia nostra ex dõ est: Qm̃ fides sin on coritetur nulla ẽ:
& non sumus i donei cogitare aliquid quasi exno¬
bis m&ipsis: sed sufficientia nostra exdõ est Cauen¬
dum ẽ fratres dilecti adõ. Ne homo se extollut

Expanded text:
credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sinon possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientia nostra ex Deo est: quoniam fides si non cogitetur, nulla est; et non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat
Abbreviated transcription (Latin):
Verum etium experseocutore ꝑ secutionem in eius fider
quam persequebatur defensione pateretur : Donatum quip
ut pateretur lbeo : Itideo conmendans istam gratium.
quuenon datur s ecimdum aliquam gratiam. sedefficit
omnia bona menta  Non quia i donei sumus inquit.
coritare aliquid a nobis quusi ex nobis mexipsis sed
sufficientia nostra ex dõ est  Nonsicut isti dicunt ex¬
quis enim non uideat prius esse cogitare quam credere:
Nullus quippe credit aliquid ñisi prius coritaueritesse
credendum: Quamuis enim raptim. quam uis caelerrimũ
credendi uo luntatem. quaeꝰ c̃ogitationes ane uolent Moxq
illaita sequitur. ut quusi coniunctissima commit&ur
necesse est tamen ut omnia quȩ creduntur. prueueniente
cogitatone credantur : Quam quam & ipsum credere
nihil ẽ aliud: quam cum ascensione cogitare :
Non enim omnis qui cozitat credit: cum ideo cori¬
tent plerique necredant: Sed coritat omnis qui

Expanded text:
verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quipput pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
hanc̃ damnabilem uult ex omni parte uitare senten¬
ticam. ueraciter intellegat dictum quod ait apostolus :
Vobis donatumẽ proxp̃o nonsolum ut credatis
in eum : uerum etium ut patiamini pro eo: utrumq
ostendit dĩdona : quiautrumque dixit esse dona¬
tum: Nec ait ut plenius & perfectius credatis
in eum Nec seipsum misericordim consecutum
dixit Vt fi delior sed ut sidelis esset : qui asciebat
non semitium fidei suae priorem dedissedõ. & retributũ
sibi abillo eius augmentum : sed ubeo sefactum fidelem :
Aquo & a postolis factus ẽ: Namscripta sunt &ium
fidei eius iniua sunt quae ecclesiastici librilectione notis¬
sima: Auersus quippe a fide quam uastabat eaq: uehe¬
menter aduersus repente estadillam graticm poten¬
tiorem conuersus conueruertente illum. cui hoc ipsum
facturo  proph&ice dictumest: Tuconuertens uiuifica¬
bis nos Vt non solum exnolente fieret uolens credere:

Expanded text:
hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sentenhanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, quod Apostolus ait: Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere;
Abbreviated transcription (Latin):
cum merito : sqnm̃i coepit a nobis : Non ergo receditur
abea sententia quum pelagnis ipsȩ epis copali iuditio
phalestino. sicut eadem gesta testantur . dampnare
compulsus est gratiũ di secundum merita nr̃a durȩ.
Sin ompertinet ad dĩ gratiuam quodcredere cepimus
sedillud potius quod propter hoc nobis ad dicitur
ut plenius ꝑfecius que credamus : hano ꝑhoc initium
fidein ostrae prioris. damus dõ ut retribuatur n ob̵
& supplementum eius. & siquid aliud fideliter posci¬
musssed contra huec. quur non potius audiuimus quis
proprior dedit ei & retribu & illi qm̃ ex ipso. & ꝑipsũ
& in ipso sunt omnia : Et ipsum igitur initium fideinrã e
ex quo nisi exipso esteReq enim hoc excepto ex ipso sunt
autem dicaeum qui iam coepit credere ab illo in quem
credidit nibil mereri: undefit : ut iam mepenti cetera
dicantur ad dire tributionem diuina : ac ꝑ hoc. gratiũ
dĩ secundum merita nostradari: quodobiectum sibi
pelugus nedampnar &ur dampnauit : ÷ quis quis igitur

Expanded text:
 coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tum: Q uod si in primis maxime ꝑtinet: inuanum
laborat pruedicando aedificans fi deminisieam
dñs miserando intus aedificet: Quic qui digitur
& ante quam in xp̃m crederet & cum crederet.¬
& cum credidiss& beneo peratus estacornelius :
Proin deipse unus magister & dñs cum dixiss&
quues upra mem oraui: haec est opusdĩ ut credatis
in eum quẽ misitille. In eodem ipso sermonesuo.
piulo post ait: Dixit uobis. qui a & uidistime: & ñ
credistiszomne quod datmnehi pat̃ ad meueniet :&
quid est admeueni & : nisicredet in me sedut fia&ꝰ
paterdut : Item paulo post:Noli te inquid murmdrare¬
in inuicem :̃ nemo potest uenire adme : nisi pater qui
misit me traxerit eum : & ego resuscitabo eum. in nouissimo
die: Est scriptum in propha&is : Et eruntomnes do cibiles
dĩ : Omnis qui audiuit a patre &dicit. uenit adme : quid
ẽ omnis qui audiuit apatre & dicit uenit ad me
Nisi nullus eꝵqui audiata patre. & discat & non ue¬

Expanded text:
tum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum tum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedificet. Quidquid igitur et antequam in Christum crederet, et cum crederet, et cum credidisset, bene operatus est Cornelius, tCAPUT VIII. 13. Proinde ipse unus Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum:e. Est scriptum in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non ve
Abbreviated transcription (Latin):
ut credant cum ecclesiua xp̃i ꝓeccato primi hominis
ob nexium nas cigenus humunum: Nes abisto malo
nisi perius titiam secun dihominis. aliquem liberari:
peruenerunt etiam ut prue ueneri uoluntates hominũ
dĩ gratia fate amatur : adq: adnullum opus bonũ
uel incipiendum. uel perficiendum sibi quem quam¬

Expanded text:
Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
ixisse apłm scimus in epistola adphilipenses¬
ł adem scribere uobis mihi quidem nonpggrum :
uobis autem necessariumest: Idem tamen sor¬
bens adgaluthuse cumse satis apud eos egisse
perspicer&quod illis ꝑ mysterium sermonis sui
necessarium eẽ cernebat : Dec &ero in quid laborẽ
mibi nemo praest&: uelsicut inplerifq: codicibus
legitur Nemo mihi moles sit : Ego autem quam uis
moleste ferre confiter quod diuinis eloquiis quib:
dĩ gratiu praedicatur. quae omnino nullaẽ. si secundũ
merita nostra datur. tam masifestisq: non cẽditur:
uestrum tamen studium. fruternam que dilec¬
tionem filii carissimi. prosper. & h lari quueos
quitales sunt non uultis errare:: Quia posttot labros

Expanded text:
stolum scimus in Epistola ad PhilippensesEadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur, tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studium fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot l
Abbreviated transcription (Latin):
tidie : aut antesinem uitie huius ealiquo desperandum est :
aut contra dicidõ potest nere cipiat & d& paenitentiam & ac¬
cepto sacrificiosp̃s contribulati cordis quae contriti arca¬
tu quamuis iuste damnationis absoluat : damnatum  que ip¬
se non daminat : pastoralis tamen necessitas habentneper
plures serpent dira contagia separare ab ouib: sanis morbi¬
dam ab illo cuinihaest in possibile ipsa forsitan separatione
sanandam: nescientes enim quis pertineat ad praedistinato¬
rum nemerum qui non pertineat : sic affici debemus carita¬
tis affcctu : ut omnes uelimus saluos fieri: hoc quippesit:
cum singulos quos que ut occurreri cum quibus idagere
ualeamus: ad hoc conamur adducere : ut iustificati ex fide
habebant ad dm quem prae dicabat a postolus¬
uã rrora cum dicebati proxp̃o ergo legationem fungi¬
murtam quã do ex ortante pernos. obsecramus proxp̃orecon¬

Expanded text:
ti die, aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est, aut contradici Deo potest ne recipiat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti, a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia, separare ab ovibus sanis morbidam, ab illo cui nihil est impossibile ipsa forsitan separationsanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, qui non pertineat, sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque ut occurrerint, cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur inflectere, ut justificati ex fide habeant ad Deum, quam praedicabat Apostolusiam cum dicebat: Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos, obsecramus pro Chr
Abbreviated transcription (Latin):
uestrum tamen studium. fraternamꝰ que dileo¬
tionem. filii carissimi. prosper. & h lari quueos
quitales sunt non uultis errare: Quia posttot libros
dehacre uel epistolus meas. ad huo me desideratis hinc
scribere : tantum amo quantum non possum dicere :
Consi deratis enim litteris uestris: ui deremibi
uideor eos fratres pro quibus gerius piam curam.
necene ant po&icam sententium quadictum est.
spessibi quisq ÷ & in illud in currant: quod non poetice
sed prophence dictum est÷ Meledictus omnis quis pem
hab& in homine  Eo modo esse tractandos. que tractaũ

Expanded text:
que dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; eConsideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tra
Abbreviated transcription (Latin):
Id est ẽtium initium fidei sicut continentium.
patienticm iustitiam. puetatem &cetera: De quibus
cum his nulla contentio ẽdonum dĩesse do cuissemꝰ:
hinc ergo sit huius uoluminis terminus ñ e offendat.
unius nimia longitudo: ExEliCIt DE P̃GESTINaTIONE SCÕRU¬

Expanded text:
id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longitudo. EXPLICIT TOMI DECIMI PAR
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam: Noua enim quaestio adhocnos conpu¬
lite Quia cum in prioribus opusculis nostris satis
idoneis testimoniis egissemus. donum dĩ esse etium
fidem inuentum est quod contradiceture adli oc
ualere illa testimonia. ut ostendant donum eẽ.
incrementum fideiͫ Initium uero fidei quo inxp̃m
primitus creditur ab homine ipso esse. negesse
donum dĩ sed hoc exigere dm̃ ut cum id praecesse¬
rit. cetera tam quam hoc merito consequantur
quaedĩ don asunt nec ullum eorum darigratis ⁊
cum eis dĩ gratia quae non nisi qua egratuitaẽ
praedicetur : Quod uidetis quam sit absurdum:
propter quod institmus quantum potuim us. ut
etium ipsum initium fidei donum dĩ esse ostende¬
remus : quod & si diutius fecimus quam forsitan
uellent hu proster quos fecimus: hinc quo que ab eis
reprebendi paratisumus dum tamen & simulto
diutius quam uellent. & si cum fastidio actedio.
intellȩ gentium fateantur nos fecisse quod fecim::

Expanded text:
veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compuveniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur, ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id praecesserit, caetera tanquam hoc merito consequantur quae Dei dona sunt; nec ullum eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absurdum; propter quod institimus, quantum potuimus, ut etiam ipsum initium fidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus,
Abbreviated transcription (Latin):
& aures audientes : uel dabo ciscor aliud . & spm̃ nouũ
dabo eis : Audiant etium illud   spm̃ meum dabomn
uobis : & facium ut in iustificationibus meis ambuleus
& uiditia mea obseruetis. & faciatis : Audianta dño
corriguntur gressus uiri: T Mortalis autem quo mo¬
do intellegetuias suas: udiant omnes uir uidetur sibi¬
met ipsi iustus: Dirigit autem corda dñs: audiant cre¬
diderunt quõdquod erant ordinatiuitam u&ernã :
Audiant huec & aliu quaecumq: non dixi quibus osten¬
ditur ds̃ ad regnumcetiam caelorum & aduitam a eter¬
nam parare & conuertere hominum uo luntes:
Cogitate autemqualesit . ut credamus ad constituen¬
da regna terren a hominum uoluntates operari dm̃:
& a capescendum regnum caelorum homines ope
seiam dudum potuimus persuadere que uolume
adhuc tam̃ bonis ingeniis sic loquiłlir quasi obtun¬
sis : quibus & quod nimium ẽ non est satis : Seddent

Expanded text:
et aures audientes ; vel, Dabo eis cor aliud, et spiritum novum et aures audientes ; vel, Dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis . Audiant etiam illud, Spiritum meum dabo in vobis, et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis : audiant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus : audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam . Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum homines operse jam dudum potuimus persuadere quae volumus, et adhuc tam bonis ingeniis sic loquimur quasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forteCur eis hocuisumsit in orationem uobis
aliquam reddiderunt : Quam uos in litteris uestris
tacere maliustis : sed quae illaeẽ possitignoro : Anfor¬
te quia ostendimus hoc dm̃ egisse in cordibus hominũ.
& ad hoc perduxisse quorum ei placuit uoluntates :
utrex constituer&᷑ saul siue dauid᷑ ideo haec exempla
causȩ hub conuenire non putant : qnm̃ non ẽ tempor aliter
regnare in hoc sueculo. quodẽ in a&ernum regnare
cum dñõ . Ac per hoc existimunt ad regnu terrena faci¬
enda dm̃ inclinare : ad regnum uero cueleste obtinendũ.
dm̃ non inclinare quorum uoluerit uo luntates: Sed puto
propter regnum cuelorum. Non pro pterregnum terrenũ¬
essedictum inclinacormeum in testimoniatua. uel ad nõ
gressus hominis diriguntur & uiam eius uolet: uelpa¬
ratur uoluntas ad nõ uel fiat dns noster nobiscam suut
erat cumpatribus nostris: non derelinquatnos. nec a¬
uertat nos ase: Inclinat cordanrã adse. ut eamus in
omnibus uiis eius: uel dabo eis cor cognos cendi me

Expanded text:
nisi forte cur eis hoc visum sit, rationem vobis aliquam reddiderunt, quam vos in litteris vestris tacere maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in hoc saeculo, quod est in aeternum regnare cum Deo; ac per hoc existimant ad regna terrena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum Deum non inclinare quorum voluerit voluntates? Sed puto propter regnum cesse dictum: inclina cor meum in testimonia tua, uel: a domino gressus hominis diriguntur, uel: paratur uoluntas a domino, uel: dabo eis coerat cum patribus nostris: non derelinquat nos, nec avertat nos a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; vel. Dabo eis cor cognoscendi me,
Abbreviated transcription (Latin):
Sedne quis quam reluctetur. & dicat. Si ex quo
fidelis quisq factus ẽ. uixit uerbi gratia decłm
annos & eorum medio tempore afide lapsus ẽ
nonne quinq: annos pers euerauit : non contendo
de uerbis siet illa perseuerantiputatur esse di¬
cendatam quam temporisui: hanccerte dequa
nunc agimus perseuerantiam. qua in xp̃o perse¬
ueratur us que infinem : Nullo modo habuisse
dicendus est Quin on perseuerauerit us que infi¬
nem : potiuf quebanchabuit unius annifidelis.
et quantum in fracogitari potest sidonec more

Expanded text:
Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem; potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec more
Abbreviated transcription (Latin):
am deperseuerentia diligentius disputandum ẽ:
Nam & in priore libro cumageremus deinitio fidei :
etiam dehac aliqua diximus: Asserimus ergo do¬
num diesse perseuerantium : quausque in finem ꝑ¬
seueratur in xp̃o: finem autem dico quo uita ista
finitur : inquatantum modo periculum est necada¬
tur : Itaq: utrum quisq: hoc munus acceꝑit quam¬
diu ħ anc uitam ducit incertum ẽ : Sienim prius¬
quam moriatur cadat : non perseuerasse utiq
dicitur : & uerissime dicitur: Quomodo ergoper¬
seuerantiam qui non perseuerauit accepisse uel
babuisse dicendus estꝰ Namsihabeat aliquis
continentiam & ab ea decidat atq in continens
fiat: siuistitiam similiter si sapientiam. supsam
fidem rectedicitur habuisse & non habere : Con¬
tinens enim fuit. uel uistus fuit. uel patiens. uel fide¬
lis fuit quam diufuit : cum uero esse distitit᷑
non est quod fuit: Quiuero non perseueraug̃nt.
quomodo perseuerans fuit: cumpers eueran do
quisq ostendat sper seuerantẽ quo distenonfecit :

Expanded text:
am de perseverantia diligentius disputandum est: nam et in priore libro, cum ageremus de initio fidei, etiam de hac aliqua diximus. Asserimus ergo donum Dei esse perseverantiam qua usque in finem perseveratur in Christo. Finem autem dico, quo vita ista finitur, in qua tantummodo periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quamdiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. Quomodo ergo perseverantiam, qui non perseveravit, accepisse vel habuisse dicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit, quamdiu fuit; cum vero esse destitit, non est quod fuit: qui vero non perseveraverit, quomodo perseverans fuit; cum perseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit?
Abbreviated transcription (Latin):
ds grauius condem nauit : Tradens illos in desideriis cordisillo¬
rum inmunditiam : uid&e etiam ex hac poena quae faciunt:
Vt contumeliis inquitafficiant corpora sua in semet ipsis : et quia.
poena e ista iniquitas cum sit et in iquitas. Euidentius commendat
dicens: quia trans mutauerunt ueritatem dĩ. inmendacium &
coluerunt et seruierunt creaturae potiusquã creatori: qui est be¬
nedictusin scła amen : propt̃ hoc inquit tradidit illos ds̃ in pas¬
si one signominiae : Ecce quoties uicdicat ds & exeadem uia¬
dicta plura et grauiora peccata consurgunt: Nam feminae eo¬
rum mutauerunt naturalem usum : in eum usum qui .ẽ. con

Expanded text:
deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illodeus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminae eorum mutauerunt naturalem usum in eum usum qui est con
Abbreviated transcription (Latin):
de quib: dicit apłs. quia cum cognouissent dm̃. non sicut dm̃ glorifi¬
cauer̃ aut gratiasegerunt sed eu anuerunt in cogitationibus suis
Et obscuratũ .ẽ insipiens coreorũ : utiq: ista obscuratio uindicta et
poenaiam fuit : Et tam̃ ꝑ hanc poenã id ẽ ꝑ cordis caecitatẽ quae
fit deserente luce sa pientidsin plura et grauia peccata conlapsi s̃:
dicentes enĩ cẽ sapientes etstulti factis : Graiũ senim haeo ẽ¬
poena : siquis intellegat:x hac poenia Vide quauerunt :
et in muta uerunt inquit gloriam in corruptibilis dĩ insimilitudi¬
nem imagiauis corruptibilis hominis ẽe uolucrum & quadrupedũ.
et serpentium: sta fecerunt expeccati poena : qua obscuratum ẽ
insipiens coreorum : & propt̃ haec tamen quia lic& poenalia etiã
ipsa peccata sunt adiungit & dicit: propterea tradidit illos ds̃
indesideria cordisillorum in mundiciam : Ecce quem ad modũ

Expanded text:
de quibus dicit Apostolus, Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorifide quibus dicit Apostolus, Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt aut get obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis intellegati in similitudinem imaginis corruptibilis hominiset uolucrum et quadrupedum et serpentium. ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor corum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
lum illo non eẽ infirmiores sed &iamplura impleuisse p̃cepta :
cum ille unumim plere neglexerit: qui suos posteros uidetita nasci
quomodo certeille factus non ẽ : Non solum praecepti incapaces
quodomnino non sentiune seduixcapaces papille cum esuriunt:
eosta man in matris ecclesiae gemio cums aluos gratia sua facere uelit
qui saluum facit populum suum apeccatis eorum Contra dicunt homines:
et quasi creaturam quaeꝑ illum condita est melius illo in spicore noue¬
rint. uoce non sana sa nos cẽ pronuntiant : materiam peccati. dicit eẽ
uindictam: si ad hoc peccator infirmatus ẽ ut plura peccar& necco¬
gitat p̃uaricatore legis quam dignelux deserat ueritatis : quade
sertus utique cuecus et plus necesse ẽ. offendat et cadendo uexetur.
uexatus quae non surgat : Vt ideo tantum audiat uocem legis quo am¬
monetur implorare gratiam sciluatoris : an nulla poena ẽ eorũ

Expanded text:
lum illo non esse infirmiores, sed etiam plura. inpleuisse praecepta, lum illo non esse infirmiores, sed etiam plura. inpleuisse praecepta, cum ̒̒̒ιille unum inplere neglexerit\'. quos posteros uidet ita, nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt. sed uix capaces papillae cum esuriunt. est tamen in matris ecclesiae gremio cum saluos gratia sua facere uelit. qui saluum facit populum suum a peccatis eorum. contradicunt homines et. quasi creaturam, quae per illum condita est. melius ilio inspicere nouerint, uoce non sana sanos esse pronuntiant. Materiam peccati\' dicit \'esse uindictam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret\', nec cogitat praeuarieatorem legis quam digne lux deserat ueritsertus utique fit caecus, et plus necesse est offendat, et cadendo vexetur, vexatusque non surgat, ut ideo tantum audiat vocem legis, quo admoneatur implorare gratiam Salvatoris. An nulla poena est eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dns ihs̃ dicit qui propterea ihsuocatur quia ipsȩ saluum facit popu¬
lum suum a peccatis eorum : dici tergo dñsilis : non ẽ opussanis me¬
dicus sed egrotantibus Nonueniuocare iustos sed peccatores : unde
dicit & a postolus: fidelis sermo et omni acceptione dignus: qui axp̃s
ihsuenit in mundum peccatores saluos facere & istae contrafide¬
lem sermone et omni acceptione dignũ dicia Non debuisse banc
egritudinem contrahi peccatis. neadhoc ec̃t ista poena peccatrut
cõmitterentur plura peccata : quaerit᷑ &iam paruulis tantus medi¬
cusi opituletur & iste dicit : Quid quaeritis sanisunt propter quos
medicum quaeritis : Necipse primus homo ideo morte dampna¬
tus est : Nam postea non peccauit : quasi aliquid postea deꝑfecti¬
one iustitiae eius autherit : nisi qđ cõmendat ecclesia: et ipsum dnũ
xp̃o miseri cordia liberatum : Eius quoque posteros istedicit Nonso¬

Expanded text:
dominus Iesus dicit, qui propterea Iesus uocatur, quia ipse saluum facit popudominus Iesus dicit, qui propterea Iesus uocatur, quia ipse saluum facit populum suum a peccatis eorum, dicit ergo dominus Iesus : non est opus sanis medicus, sed aegrotandicit et apostolus: fidelis sermo etomui acceptione dignus. quia Christus Iesus uenit in mundum peccatores saluos facere. et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum dicit \'uon debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata\'. quaeritur etiam paruulis tantus medicus opitulator et iste dicit: quid quaeritis? sani sunt propter quos medicum quaeritis. nec ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea non peccauit. quasi aliquid postea de perfectione iustitiae eius audierit, uisi quod commendat ecclesia et ipsum domini Christi misericordia, liberatum. cius quoque posteros iste dicit \'non so