comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille scit quid expediat quibꝰ consulit. De qua tota re non nũc
tempus est ut uberuis disseratur. Agitur enim modo de conueniencia
euuangłistarum. in quoꝵ diuersitate uerborum salubriter discimus
nõ aliud in uerbis ad audiendam ueritatem quam sentenciam loq̃n¬
tis ẽẽ requirendam. Hoc est enim pater qđ abba pater. s ad sacram̃tũ
intimandum planius ẽ abba pater. Ad unitatem significandã sufficit
pater. &̾ dñm quidem abba pater dixisse credendum ẽ. s tam̃ nõ
eluceret sentencia nisi aliis dicentibꝰ pater. demonstraretur sic ẽe
illas duas aeccłas ex iudeis & grȩcis ut eciam una sit. Ex illo gͦ i¬
tellectu dictum ẽ abba pater qđ idem dñs alibi ait. Habeo auas
oues que non sunt de hoc ouili. gentes utiq significans. cum hab̾et
oues eciam in ppło isrł. seã quia sequutus adiecit oportet me
&e eas adducere ut sit unus grex ⁊ inus pastor quantumualet ad

Expanded text:
ille scit, quid expediat quibus consulit. de qua tota re non nunc ille scit, quid expediat quibus consulit. de qua tota re non nunc tempus est, ut uberius disseratur; agitur enim modo de conuenientia euangelistarum, in quorum diuersitate uerborum salubriter discimus non aliud in uerbis ad audiendam ueritatem quam sententiam loquentis esse requirendam. hoc est enim pater quod abba pater, sed ad sacramentum intimandum planius est abba pater, ad unitatem significandam sufficit pater. et dominum quidem abba pater dixisse credendum est; sed tamen non eluceret sententia, nisi aliis dicentibus pater demonstraretur sic esse illas duas ecclesias ex Iudaeis et Graecis. ut etiam una sit. ei illo ergo intellectu dictum est abba pater, quo idem dominus alibi ait: habeo alias oues, quae non sunt ex hoc ouili, gentes utique significans, cum haberet oues etiam in populo Israhel. sed quia secutus adiecit: oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor, quantum ualet ad
Abbreviated transcription (Latin):
marchus non solum pater s abba pater eum dixisse cõmemorat.
hoc est abba hebraice qđ est latine pater. Et fortasse dñs ꝓpter ali¬
qđ sacramentum utrumiq dixerit uolens ostendere illam se tristi¬
ciam in ꝑsona sui corporis idest aeccłae suscepisse eui factus est an¬
gularis lapis uenienti ad eum partim ex hebren ad quos ꝑtinet
qđ ait abba. partim ex gentibus ad quas ꝑtinet qđ ait łater. Eciã
Raulus apłs non p̃termittens hoc sacramentum in quo clamamur
inquit abba pater. Q iterum ait misit ds̃ sp̃m suum in corda
nr̃a clamantem abba pater. O portuit enim ut bonus magister
⁊ uerus saluatorꝰ infirmioribꝰ compatiens in se ipso demonstraret
non debere suos mres desperare si qua forte cordibꝰ eorum ure¬
peret sub tempus passionis ex humana fragilitate tristicia. cum
eam uincerent uoluntati suae p̃ponendo uoluntatem dĩ. quia

Expanded text:
Marcns non solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, Marcns non solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater. etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo clamamus, inquit, abba pater, et iterum ait: misit deus spiritum suum in corda nostra clamantem abba pater. oportuit enim ut bonus magister et uerus saluator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia
Abbreviated transcription (Latin):
equis enim putaret patris minuisse potestatẽ cum ait si fieri potest.
Non enim dixit si facere potes s si fieri potest. Fieri autem potest
qđ ille uoluerit. Sic itaq dictum est si fieri potest. acsi diceretur.
si uis. Manifestauit enim marchus quo intellectu accipiendum sit
si fieri potest. quando ait. onnia tibi possibilia sunt. & qđ cõmemo¬
rauer̃ eum dixisse uerum non qđ ego uolo s qđ tu qđ tantundem ua¬
lec quantum si ita dicatur. Ueritamen non mea uoluntas s tua
fiait. satis ostendit non ex impossibilitate s ex uoluntate patris
dictum ẽe si fieri potest. p̃sertm quia lucas ⁊ hoc ipsum plamus
intimauit. Non enim ait si fieri potest s si uis. cui aꝑtiori senten¬
ciae aꝑtius ugitur qđ marchus posuit ut ita dicatur. si uis. om̃a
enim tibi possibilia sunt. transfer a me calicem istum. Qđ aut̃ ipse

Expanded text:
ne quis eum putaret patris minuisse \'potestatem, cum ait: si fieri potest; ne quis eum putaret patris minuisse \'potestatem, cum ait: si fieri potest; non enim dixit si facere potes\', sed: si fieri potest; fieri autem potest quod ille uoluerit. sic itaque dictum est si fieri potest, ac si diceretur si uis. manifestauit enim Marcus, quo intellectu accipiendum sit si fieri potest, quando ait: omnia tibi possibilia sunt. et quod commemorauerunt eum dixisse: uerum non quod ego uolo, sed quod tu — quod tantundem ualet, quantum si et ita dicatur: uerum tamen non mea uoluntas, sed tua fiat — satis ostendit non ex possibilitate, sed ex uoluntate patris dictum esse si fieri potest, praesertim quia Lucas et hoc ipsum planius intimauit; non enim ait: si fiori potest, sed: si uis. cui apertiori sententiae apertius iungitur quod Marcus posuit, ut ita dicatur: si uis, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer a me calicem istum. . Quod autem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
memorit qđ alic egerit. donec eius traditor cum udeis ad eum cõp̃¬
hendendum ueniret. Tres igitur isti eandem rem ita narrauer̃ sic̃
eciam iuis homo ter posset cum aliquanta uarietate nulla tam̃
aduersitate. Luicas enim quantum ab eis ꝓgressus idest auulsus
fuerit ut oraret manifestuis aꝑuit dicens quantum iactꝰ ẽ lapidis.
oro aũt marchur primo ex uerbis suis idem narrauit rogasse dñm ut si
fieri posset transiret ab eo illa hora. idest passionis. quam calicis no¬
mine mox significauit. deinde uerba ipsa dm̃ sic enunciauit. Abba
pater. oña t̾ibi possibilia sunt. transfer calicem hunc a me. Quib
uerbis si adiungas qđ illi duo dixer̃. & qđ ipse eciam marchꝰ exꝑso¬
na sua pariter supͣ posuit ita sentencia manifestatur. Pater si fieri
potest. om̃a enim tibi possibilia sunt tranffer calicem istũ a me.

Expanded text:
me morat, quid illic egerit, donec eius traditor cum Iudaeis ad eum conpreme morat, quid illic egerit, donec eius traditor cum Iudaeis ad eum conprehendendum ueniret Tres igitur isti eandem rem ita narrauerunt, sicut etiam unus homo ter posset cum aliquanta uarietate, nulla tamen aduersitate. Lucas autem, quantum ab eis progressus, id est auulsus fuerit, ut oraret, manifestius aperuit dicens: quantum iactus est lapidis. porro autem Marcus primo ex uerbis suis idem narrauit rogasse dominum: ut, si fieri posset. transiret ab eo illa hora, id est passionis, quam calicis nomine mox significauit. deinde uerba ipsa domini sic enuntiauit: abba pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. quibus uerbis si adiungas quod illi duo dixerunt et quod ipse etiam Marcus ex persona sua pariter supra posuit, ita sententia manifestatur: pater, si fieri potest, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer calicem istum a me,
Abbreviated transcription (Latin):
deinde infeiret uenit hora ecce tradetur filius hominis : utiq intel¬
ligitur post illud qđ eis dictum est. dormite ⁊ requiescite: siluisse dñm
auiquantum ut hoc fieret qđ ꝑmiserat. & tunc intulisse Ecce appropin¬
quauit hora Ideo post illa uerba scđ̾m marchum positum ẽ sufficit.
id est quod requieuistis iam sufficit. S quia comemorata non est ipsa
interpositio silencii dñi. ꝓpterea constat intellectum ut millis uerbis
alia ꝓmunciatio requiratur. Lucas aũt p̃termisit. quotiens orauerit.
dixit sane qđ isti tacuer̃ & orantem ab angło confortatum. & ꝓlixius
orantis sudorem fuisse sanguneum. & guttas decinrentes in tram. Cũ
gͦ dicit ⁊ cum suirerisset ab oratione ⁊ uenisset ad discipulos suos.
non exp̃ssit quota omtione nichilo tamen illis duobꝰ repugnat. Ioħ̃s
uero postqͣuam in hortum ingressum dicit cum discipulis suis non cõ¬

Expanded text:
deinde inferret uenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique inteldeinde inferret uenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intellegitur post illud quod eis dictum est: dormite et requiescite, siluisse dominum aliquantum, ut hoc fieret quod permiserat, et tunc intulisse: ecce adpropinquauit hora. ideo post illa uerba secundum Marcum positum est sufficit, id est quod requieuistis iam sufficit. sed quia commemorata non est ipsa interpositio silentii domini, propterea coartat intellectum, ut in illis uerbis alia pronuntiatio requiratur. Lucas autem praemisit, quotiens orauerit; dixit sane, quod isti tacuerunt, et orantem ab angelo confortatum et prolixius orantis sudorem fuisse sanguineum et guttas decurrentes in terram. cum ergo dicit: et cum surrexisset ab oratione etuenisset ad discipulos suos, non expressit quota oratione; nihilo tamen illis duobus repugnat. Iohannes uero, posteaquam in hortum ingressum dicit cum discipulis suis, non com
Abbreviated transcription (Latin):
appropinquauit hora ⁊ filius hominis tradetur in manus peccatorᷤ
urgite eamus. Ecce appropinquauit qui me tradet. Hec eciam
marchust̃ eoq ꝓͥrsus modo atq ordine conserit aliquanto breuius qͣs¬
datit constringens sentencias & aliquid magis aꝑienr. Nam indecur
hic sermo scm matħm tamquam sibi ipsi contrarius qđ post terciam
orationem uenit ad discipulos & dicit illis. Dormite iam ⁊ requiescite.
Ecce appropinquauit hora. ⁊ filius hominis tradetur in manus peccatoꝵ
urgite eamus. Eoce appropinquauit qui me tradet. Quomodo enim
suꝑra dormite iam ⁊ requiescite cum connectat ecce appropinquauie
hora & ideo dicat surgite eamus quia uelut repugnancia cõmoti q
legunt conantur ita ꝓnunciare qđ dictum est dormite iam ⁊ reqͥ¬
escite tamquam ab exꝓbrante non a ꝑmittente sit dictum. Qđ
recte fieret si eẽt necesse. Cum uero marchus ita hoc comemoraiue¬
rit ut cumi dixisset dormite iam ⁊ requiescite adiungeret sufficit.

Expanded text:
propinquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. Haec etiam Marcus eoque prorsus modo adque ordine conserit aliquanto breuius quasdam constringens sententias et aliquid magis aperiens. nam uidetur hic sermo secundum Mattheum tamquam sibi ipsi contrarius, quod post tertiam orationem uenit ad discipulos suos et dicit illis: dormite iam et requiescite; ecce adpropinquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. quomodo enim supra dormite iam et requiescite, cum conectat: ecce adpropinquauit hora, et ideo dicat: surgite, eamus? qua uelut repugnantia commoti qui legunt conantur ita pronuntiare quod dictum est: dormite iam et requiescite, tamquam ab exprobrante, non a permittente sit dictum. quod recte fieret, si esset necesse. cum uero Marcus ita hoc commemorauerit, ut, cum dixisset: dormite iam et requiescite, adiungeret sufficit et
Abbreviated transcription (Latin):
fuero ipse est tenete eum. Ꝙ confestim accedens ad sħm dixit. Aue
rabi. Ꝙ osculatus est eum. Dixitq illi primo qđ ait ludas. Inda
osculo filium hominis tradis: Deinde qđ matheus. Ad qđ uenisti
Amice : deinde dixit qđ iołis cõmemorat quid queritis. Respon¬
der̃. Itm uazarenim. Dicit eis iħs. Ego sum. Stabat aut̃ ⁊ iudas¬

Expanded text:
uero, ipse est, tenete eum. et confestim accedens ad legum dixit: haue, rabbi, et osculatus est eum. dixitque illi primo quod ait Lucas: Iuda, osculo filium hominis tradis? deinde quod Mattheus: ad quod uenisti. amice? deinde dixit quod Iohannes commemorat: quid quaeritis? responderunt ei: Iesum Nazorenum. dicit eis Iesus: ego sum. stabat aut
Abbreviated transcription (Latin):
nem in montem oliuarum. sequuti sunt aũt illum ⁊ discipuli. & cum
ꝑuenisset ad locum dixit illis. Orate ne intretis in temptationem. Iste
Tocus est cuius nomen illi dixerunt gechsemani. Ibi fuisse intelligimus
ortum quem cominemorat ioħs ita nairans. Hec cum dixisset iħs egress̃
est cum discipulis suis transtoirentẽ cedroN ubi erat ortͥus inquem intro
hic donec uaddam illuc ⁊ orem. & assumpto letro & duobus filiis zebe¬

Expanded text:
 illum et discipuli. et cum peruenisset ad locum dixit illis: orate, ne intretis in temtationem. iste locus est, cuius nomen illi dixerunt Gethsamani. ibi fuisse intellegimus hortum, quem commemorat Iohannes ita narrans: haec cum dixisset Iesus, egressus est cum dischic, donec vadam illuc, et orem; et assumpto Petro et duobus filiis Zebe
Abbreviated transcription (Latin):
U ere ⁊ tu ex illis es. nam ⁊ loquela tua manifestum te facit. Tunc
cepit decestari ⁊ uirare quia nõ nouisset hominem. & continuo gallꝰ
cantauit. Hec dicit matħs. Intelligitur autem qđ postea quã exiit
foras cum iã semd negasset gallus cantauit primus. qđ matħs tacet.
& marehus dic̃. Nonꝰ aũt foris ante ianuam iterum negauit. s cũ re¬
disset ad focum. Quando aũt redierit non opus ẽ cõmemorare. March
ꝙͦ sic illud nanrait. N exut foras ante atrium. & gallus cantauit. Rurs
aũt cum uidisset ilsum ancilla. cepit dicere circũstantibꝰ quia hic ex illis
est. At ille iterum negauit. Hec uero ancilla non eadem s alia est.
sicut dicit matħs. Sane hoc quoq intelligitur quia in scda negatiõe
a duobꝰ compellatus. ẽ. & ab ancilla scilicet quam comemorat matłis
& marchus. & ab alio quem cõmemorat lucas. sic enim hoc namit lu¬
cas. Pecrus uero sequebatur a longe. Accenso aut̃ igni in medio atrio.

Expanded text:
stum te facit. tunc coepit detestari et iurare, quia non nouisset hominem. et continuo gallus cantauit. haec dicit Mattheus. intellegitur autem, quod, posteaquam exiit foras. cum iam semel negasset, gallus cantauit prius, quod Mattheus tacet et. Marcus dicit. Non autem foris ante ianuam iterum negauit, sed cum redisset ad focum; quando autem redierit, non opus erat commemorare. Marcus ergo sic illud narrat: et exiit foras ante atrium, et gallus cantauit. rursus autem cum uidisset illum ancilla, coepit dicere circumstantibus: quia hic ex illis est. at ille iterum negauit. haec uero ancilla non eadem, sed alia est, sicut dicit Mattheus. sane hoc quoque intellegitur, quia secunda negatione a duobus conpellatus est, et ab ancilla scilicet, quam commemorat Mattheus et Marcus, et ab alio, quem commemorat Lucas. sic enim hoc narrat Lucas: Petrus uero sequebatur a longe. accenso autem igne in medio atrio
Abbreviated transcription (Latin):
comemoraintur cum de illuis semine xp̃s nõ sit natꝰ s de uirgie mari
Quomͦ sit ap̃s filius dauid cũ ex loseph filii dd cõcubitu ñ sit natus.
Quare alios ꝓgeneratores xp̃i matheus enumerat. alios Luchas:
Quare quadngnta generationes excepto ipso xp̃o inueniuntur apud
matħm. cum quatuordecĩ triplicet.
Quomodo mathei ordini congruat ordo luche in his que de cõceptu
& de infantia uł puericia xp̃i alius premitait. alius cõmemorat.
De ordme predicationis lob̃is baptiste int̃ om̃s quatuor.
de duobꝰ herodis.¬

Expanded text:
commemorantur, cum de illius semine Christus non sit natus, sed de uirgine Maria? Quomodo sit Christus filius Dauid, cum ex Ioseph filii Dauid concubitu non sit natus. Quare alios progeneratores Christi Mattheus enumerat, alios Lucas? Quare quadraginta generationes excepto ipso Christo inueniuntur aput Mattheum, cum quattuordecim triplicet? Quomodo Matthei ordini congruat ordo Lucae in his quae de conceptu et de infantia uel pueritia Christi alius praetermittit, alius commemorat. De ordine praedicationis Iohannis baptistae inter omnes quattuor. De duobus Herodib
Abbreviated transcription (Latin):
u es qui uenturus es. an alium expectamus. & cetera usq ad allud
ubi ait. & iustificata est sapiencia a filiis suis. hunc totũ locum
de ioħ̃e baptista qđ miserit ad iħm. & huiusmodi responsum acceꝑins
illi quos misit : & quicquid post eoꝵ abscessum de ioħe dñs dix̃ inter¬
ponit. Et Lucas non quidem ipso ordine. s quis eoꝵ recordationis
suae. quis rerum ipsarum hic ordinem teneat nõ apparet.
xxxii.

Expanded text:
uenturus es an alium expectamus? et cetera usque ad illud ubi ait: et iustificata est sapientia a filiis suis. hunc totum locum de Iohanne baptista, quod miserit ad Iesum et cuiusmodi responsum acceperint illi quos misit et quidquid post eorum abscessum de Iohanne dominus dixit, interponit et Lucas, non quidem ipso ordine, sed quis eorum recordationis suae, quis rerum ipsarum hic ordinem teneat, non apparet. XXXII.
Abbreviated transcription (Latin):
De loħe inclusouł̃ aeciã occiso quo ordine ab his tribꝰ narretur.sit.
Ammirticulum de quinq panibꝰ qͦ ordine ab omnibꝰ & quẽ ad modũ uentũ
In ipso. de quinq panibꝰ iiniculo quẽadmodũ int̃ se om̃s quatuor cõueniãt
Quod ambulauit suꝑ aquas quomodo qui hoc dixer̃ int̾ se cõueniant. &
quomodo ab illo loco digredientur ubi turbas de quinq panibꝰ pauita
Quomodo matłis ⁊ marchus loħ̃i non aduer sentur in eo qđ ab eis ⁊r ibus
nanaitur quid postea quam transfretarunt factũ sit

Expanded text:
De Iohanne incluso uel etiam occiso, quo ordine ab his tribus narretur. Ad miraculum de quinque panibus quo ordine ab omnibus et quemadmodum uentum sit. In ipso de quinque panibus miraculo quemadmodum inter se omnes quattuor conueniant. Quod ambulauit super aquas, quomodo qui hoc dixerunt inter se conueniant et quomodo ab illo loco digrediantur, ubi turbas de quinque panibus pauit. Quomodo Mattheus et Marcus Iohanni non aduersentur in eo, quod ab eis tribus narratur, quid postea quam transfretarunt factum sit
Abbreviated transcription (Latin):
finxer̃. Quamuis & ipsum euhemerũ ab ennuo poeta in latinã linguã
eẽ conuersum cicero cõmemoret. Numquid ⁊ ipse cicero poeta fuit. qͥ
eun cum quo in tusculanis disputat. tamquã secretoꝵ conscium ammo¬
net dicens. Si uero serutari uetera & ex eis que scriptores grecie ꝓdider̃
eruere coneris si illi maioꝵ gentiũ dii quihabent̾. hinc a ub̾ ꝓfecti i
celum reꝑiuntur quere quorꝰ demonstrentur sepulcra in grecia. remi¬
niscere qm̃ es iniciatus que tradantur misteriis. tũ deniq quã hoc late pa

Expanded text:
finxerunt? quamuis et ipsum Euhemerum ab Ennio poeta in Latinam linguam finxerunt? quamuis et ipsum Euhemerum ab Ennio poeta in Latinam linguam esse conuersum Cicero commemoret. numquid et ipse Cicero poeta fuit, qui eum, cum quo in Tusculanis disputat, tamquam secretorum conscium admonet dicens: si uero scrutari uetera et ex eis quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium celum reperientur. Quere quorum demonstrantur sepulcra in Grecia; reminiscere, quoniam es initiatus, qui tradantur misteriis: tamen denique quam hoc late pa
Abbreviated transcription (Latin):
aecher. cõiugis in gremiũ lete descendit. Aetherem quippe ñ spm̃ sed
corpꝰ ẽẽ dicunt sublime. quo celũ suꝑ aerem distenditur. An poete cõce¬
ut corpus sit deus: Quid gͦ incapitolio colunt: si spm. si deniq ipsũ ce-¬
lum corporeum. quid illic fac̃ scutũ illud iouis. quod apellant egida : Nẽ-¬
pe origo nomnis huius ita redditur. quie iouem a matre occultatũ capͣra
nutruut. An & hoc poete mentiuntur : Numquid & capitolium romano¬
rũ. opera sunt poetarum : Quid sibi aũt uult ista ñ poetica s plane
mimica uarietas. deos scđm philosophos inlibris querere. scđ̾m poetas ĩ
templis adorare: S numquid etiam ille homerus poeta fuit. qui & ipsũ
iouem. & saturnũ pat rem eus. & plutonẽ atq neptunũ. sr̃s eius ita
plenissime homines fuisse ꝓdit. ut eoꝵ cultores gratias magis agere de¬
beant. quia non ad eos delionestandos. s potius ad exornandos multa

Expanded text:
aether coniugis in gremium laetae descendit. aetherem quippe non spiritum, sed aether coniugis in gremium laetae descendit. aetherem quippe non spiritum, sed corpus esse dicunt sublime, quo caelum super aerem distenditur. an poetae conceut corpus sit deus? quid ergo in Capitolio colunt? si spiritum, si denique ipsum caelum corporeum, quid illic facit scutum illud Iouis, quod appellant Aegida? nempe origo nominis huius ita redditur, quia Iouem a matre occultatum capra nutriuit. an et hoc poetae mentiuntur? numquid et Capitolia Romanorum opera sunt poetarum? quid sibi autem uult ista non poetica, sed plane mimica uarietas, deos secundum philosophos in libri quaerere, secundum poetas in templis adorare? Sed numquid etiam ille Euhemerus poeta fuit, qui et ipsum Iouem et Saturnum patrem eius et Plutonem adque Neptunum fratres eius ita planissime homines fuisse prodit, ut eorum cultores gratias magis poetis agere debeant, quia non ad eos dehonestandos, sed potius ad exornandos multa
Abbreviated transcription (Latin):
qđ capitoliũ eoꝵ satis aꝑteq testatur. eumq regẽ om̃iũ dõꝵ arbitrant᷑.
cũ animaduerderet udeos sũmũ dm̃ colere. nichil aliud potuit suspicari
quã iouẽ. S siue qui saturnũ. siue qui iouem. am̃ uideoꝵ putant: di¬
cant quando saturnus ꝓhib̾e ausus ẽ coli alterũ dm̃. nec ipsum iouem
qui eum regno expulisse ꝑhibetur patrem filus. Qui si tãꝗͣ potentior
⁊ uictor placuit cultoribꝰ suis: saturnũ uictũ expulsũq ñ colant. s neq
istũ coli iouis ꝓhibuit. & quẽ uincere potuit dm̃ tam̃ eẽ ꝑmisit. Istȩ in¬
quiunt fabulȩ sunt. aut int̾p̃tandȩ a sapientibꝰ aut ridende. nos aut̃
iouẽ colimus de quo ait maro. Iouis om̃a plena. Idest om̃a uiuifican¬
tẽ sp̃m. Merito gͦ ⁊ uairo iouem opinatus ẽ coli a uideis. quia dic̃ ꝑ
quomodo accipiunt: Sic enĩ ait. Cum pater om̃ps fecundis imbribꝰ

Expanded text:
quod Capitolium eorum satis aperteque testatur, eumque regem omnium deorum arbitrantur, quod Capitolium eorum satis aperteque testatur, eumque regem omnium deorum arbitrantur, cum animaduerteret Iudaeos summum deum colere, nihil aliud potuit suspicari quam Iouem. sed siue qui Saturnum siue qui Iouem deum Iudaeorum putant, dicant: quando Saturnus prohibere ausus est coli alterum deum, nec ipsum Iouem, qui eum regno expulisse perhibetur, patrem filius? qui si tamquam potentior et uictor placuit cultoribus suis, Saturnum uictum expulsumque non colant. sed neque istum coli Iouis prohibuit, et quem uincere potuit, deum tamen esse permisit. Istae, inquiunt, fabulae sunt aut interpretandae a sapientibus aut ridendae; nos autem Iouem colimus, de quo ait Maro: Iouis i s omnia plena, id est omnia uiuificantem spiritum. merito ergo et Varro Iouem opinatus est coli a Iudaeis, quia dicit pquomodo accipiunt? sic enim ait: tum pater omnipotens fecundis imbribus
Abbreviated transcription (Latin):
impius ẽ cultus illoꝵ. Si aũt tam diffident̃ istum coli ꝓhibent. ut plꝰ
audiri tune ant quã ꝓhibere audeant: hoc ipso quis ñ sapiat. qͥs nõ
sentiat illũ p̾ocius eligendũ qui istos coli tã publice ꝓhibet. qui eor si¬
mulaera euerti iussit. p̃dixit. euerdit. quam istos quos ut ille ñ colatur
uississe nescimus. p̃dixisse nõ legimus. ualuisse aliquid nõ uidemus.
Rogo respondeant quis ẽ ds̃ iste qui oñs deos gentium sic ꝑsequit᷑. qͥ oĩa
coꝵ sacra sic ꝓdit. sic extinguit. Quid intenogẽ homines qui euanuer̃
cogitando quis iste sit: Alii dicunt saturnus ẽ. Credo ꝓpt̃ sabbati sc̃ĩfi¬
cationem quia isti eũ diẽ saturno tribuer̃. Uarro aũt ipsoꝵ quo doctio¬
rem ap̃ se neminem inueniunt dm̃ uideoꝵ iouẽ putauit. nichil int̾ ẽẽ
censens quo nomine nuncupetur. dum eadem res intelligatur. Credo illiꝰ

Expanded text:
impius est cultus illorum. si autem tam fidenter istum coli prohibent, ut plus impius est cultus illorum. si autem tam fidenter istum coli prohibent, ut plus audiri timeant quam prohibere audeant, hoc ipso quis non sapiat, quia non sentiat illum esse potius eligendum, qui istos coli tam publice prohibet, qui eorum simulacra euerti iussit, praedixit, euertit, quam istos, quos, ut ille non colatur, iussisse nescimus, praedixisse non legimus, ualuisse aliquid non uidemus? rogo, respondeant: quia est deus iste, qui omnes deos gentium sic persequitur, qui omnia eorum sacra sic prodit, sic extinguit? Quid interrogem homines, qui euanuerunt cogitando, quis iste sit? alii dicunt: Saturnus est, credo propter sabbati sanctificationem, quia isti eum diem Saturno tribuerunt. Varro autem ipsorum, quo doctiorem aput se neminem inueniunt, deum Iudaeorum Iouem putauit nihil interesse censens, quo nomine nuncupetur, dum eadem res intellegatur, credo illius
Abbreviated transcription (Latin):
monia nichil aliud ꝓmagno appetant. quã cum aliquid eoꝵ responsis
sibi futurũ ẽẽ didicerint. Que cũ ita sint. cur nõ potius miseri intel¬
ligunt illũ eẽ dm̃ uerum quẽ sic uident a suor deoꝵ societate seiunctũ
ut quẽ dm̃ fateri coguntur qui om̃s dõs colendos ẽẽ ꝓfitentur cũ cet̾is
colere nõ sinantur. Cum gͦ simul coli nõ possint. cur ñ ille eligitur
qui istos coli uetat. relictis istis qui illũ coli ñ uetant : Aut si uecant:
legatur. Quid enĩ magis ppłis eoꝵ in templis eorᷤ debuit recitari. ubi nichi
ũꝗ tale ꝑsonuit : & utiq ꝓhibitio tã multoꝵ contra unũ. quat̃ uniꝰ
contra tam multos. notior & potentior̾ ẽẽ deberet. Nam si¬
huius dĩ cultꝰ ẽ impius : in utiles sunt dii qui homines ab impietate ñ
ꝓhibent. si uero pius est hiuius cultus. qm̃ in illo p̾cipit̾ ne isti colant᷑.

Expanded text:
monia, nihil aliud pro magno appetant, quam cum aliquid eorum responsis monia, nihil aliud pro magno appetant, quam cum aliquid eorum responsis sibi futurum esse didicerint. Quae cum ita sint, cur non potius miseri intellegunt illum esse deum uerum, quem sic uident a suorum deorum societate seiunctum, ut quem deum fateri coguntur, qui omnes deos colendos esse profitentur, cum ceteris colere non sinantur? cum ergo simul coli non possunt, cur non ille eligitur qui istos coli uetat relictis istis qui illum coli non uetant? aut si uetant, legatur. quid enim magis populis eorum in templis eorum debuit recitari, ubi nihil umquam tale personuit? et utique prohibitio tam multorum contra unum quam unius contra tam multos. notior et potentior esse deberet. nam siius dei cultus est impius, inutiles sunt di, qui homines ab impietate non prohibent: si uero pius est huius cultus, quoniam in illo praecipitur ne isti colantur,
Abbreviated transcription (Latin):
euersum in p̃dix̃ ab eis qui illis desertis se unum colere uiberentur. ⁊ iussi
alioꝵ uatũ suoꝵ predixisse hoc futurũ. ut ds̃ hebreoꝵ ds̃ isrł ab om̃ibꝰ gen¬
tibꝰ coleretur. & qđ eum cultores alioꝵ dõꝵ recte antea respuissent. futu¬
ras etiam litteras ꝓpħarum. in eius auctoritate ita sublimes. ut his obtem¬
perans eciam imꝑium romanorũ iuberet deleri simulacra. monuisse
etiam ne talibꝰ preceptis obtẽꝑaretur. Legant ista si poss ex aliquibꝰ libri
uatũ suoꝵ. Omitto enĩ dicere qđ ea que m illoꝵ libris legunt᷑ ꝓ nr̃a hoc
phetis audire potuer̃.sic̃ ⁊ pͣsentẽ incarne xp̃m eciam demonia coacta
s̃ confiteri. s hec omito : que cũ ꝓferimus a nostris ficta ẽẽ contendunt
iam ꝓpauci qui remanser̃ malunt dolere completa quã illũ dm̃ agnosce¬
re qui potuit p̾nunciare complenda. cũ in suis diis falsis que s̃ uera de¬

Expanded text:
eversum iri praedixit ab eis qui illis desertis se unum colere juberentur, et jussi eversum iri praedixit ab eis qui illis desertis se unum colere juberentur, et jussi aliorum vatum suorum praedixisse hoc futurum, ut Deus Hebraeorum Deus Israel ab omnibus gentibus coleretur, et quod eum cultores aliorum deorum recte antea respuissent; futuras etiam litteras Prophetarum ejus in auctoritate ita sublimi, ut his obtemperans etiam imperium Romanorum juberet deleri simulacra; monuisse etiam ne talibus praeceptis obtemperaretur: legant ista, si possunt, ex aliquibus libris vatum suorum. Omitto enim dicere quod ea quae in illorum libris leguntur, pro nostrphetis audire potuerunt: sicut et praesentem in carne Christum etiam daemonia coacta sunt confiteri. Sed haec omitto, quae cum proferimus, a nostris ficta esse contendunt: jam perpauci qui remanserunt, malunt dolere completa, quam illum Deum agnoscere, qui potuit praenuntiare complenda: cum in suis diis falsis, quae s
Abbreviated transcription (Latin):
ille uidicat. qui om̃a potest: sic̃ aut̃ ipsi coguntur fateri mmona certe quã
ille potatr̃. Si enĩ dii sunt quoiꝰ uates consulti ab homimbꝰ ut ñ dicã fefeller.
ꝓrima tam̃ pͥuatis negociis responder̃: Quomodo nõ est dr̃. c̾uius uates ñ solũ
ea que ad tempus consulebantur congrue responder̃: uerum etiã unde ñ
consulebantur de uniuerso genere humano atq om̃iliꝰ gentibꝰ ea tanto ante
p̃chxer̃ que nunc & legimus ⁊ udemus. Si dm̃ dicunt quo impleta sibilla¬
fata cecinit romanoꝵ : quomodo nõ ẽ ds. qui & romanos. & om̃s nationes.
ras. sicut p̃nimciauit exhibuit. Postremo: si illos deos dicunt qui nũqͣ ausis
per uates suos contra istum dm̃ aliquid dicere. quomodo ñ ẽ dĩ qui ꝑuates
suos istoꝵ simulacra ñ solum euerti iussit. uerum etiam in om̃ibꝰ gentibꝰ

Expanded text:
ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntur fateri, minora certe quam ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntur fateri, minora certe quam ille potuerunt. si enim di sunt, quorum uates consulti ab hominibus ut non dicam fefellerunt, proxima tamen priuatis negotiis responderunt, quomodo non est deus, cuius uates non solum ea, quae ad tempus consulebantur, congrue responderunt, uerum etiam unde non consulebantur de uniuerso genere humano adque omnibus gentibus ea tanto ante. praedixerunt, quae nunc et legimus et uidemus? si deum dicunt, quo impleta Sibfata cecinit Romanorum; quomodo non est Deus, qui et Romanos et omnes nationes iras, sicut praenuntiavit, exhibuit? Postremo, si illos deos dicunt, qui nunquam ausi sunt per vates suos contra istum Deum aliquid dicere; quomodo non est Deus qui per vates suos istorum simulacra non solum everti jussit, verum etiam in omnibus Gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi fuxissent. Si aũt illo modo uellent quo ipse diceret. alios sibi colendos
ñ eẽ cernebant. quos ille coli ꝓhibebat. Ac ꝑ hoc respuer̃ unius ueri dĩ cul¬
tum : ne multos falsos offenderent. magis arbitrantes sibi obfuturã fuisse
istoꝵ iracundiã: quam illius beniuolenciã ꝓfuturã. s fuerit ista uana ne¬
cessitas. & ridenda timiditas. Nunc querimus quid de isto dõ sentiant homi¬
nes. quibꝰ placet oñis dõs colendos ẽẽ. Si enĩ iste colendꝰ nõ est: quomodo co¬
lintur om̃s cum iste nõ colitur: si aũt colendus ẽ i nõ om̃s colendi s̃: quia
nisi solꝰ colatur iste nõ colitur. An forte dictari s̃ istum ñ ẽẽ dm̃ cũ illos dõs
dicant qui sic̃ nos eredimus nichil poss̃. nisi qđ illius uidicio ꝑmittuntur. nõ
ut alicui ꝓsint. s ut nec ledere ualeant. nisi eos quos italedendes ẽẽ

Expanded text:
ipsi finxissent. si autem illo modo uellent quo ipse diceret, alios sibi colendos ipsi finxissent. si autem illo modo uellent quo ipse diceret, alios sibi colendos non esse cernebant quos ipse coli prohibebat. ac per hoc respuerunt unius ueri dei cultum, ne multos falsos offenderent, magis arbitrantes sibi obfuturam fuisse istorum iracundiam quam illius beniuolentiam profuturam. Sed fuerit ista uana necessitas et ridenda timiditas: nunc quaerimus, quid de isto deo sentiant homines, quibus placet omnes deos colendos esse. si enim iste colendus non est, quomodo coluntur omnes, cum iste non colitur? si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. an forte dicturi sunt istum non esse deum, cum illos deos dicant, qui, sicut nos credimus, nihil possunt nisi quod illius iudicio permittuntur, non ut alicui prosint, sed ut nec laedere ualeant nisi eos, quos ita laedendos esse
Abbreviated transcription (Latin):
Dichil gͦ restat ut dicant cur huius dei sacra reciꝑe noluer̃. nisi quia solũ se
coli uoluerit. illos aũt deos gentiũ quos isti iã colebant coli ꝓhibuerit. s: hoc
ipsum magis ab eis requirendum ẽ. quẽnam uł qualẽ putent ẽẽ istũ dm̃. qui
noluerit coli deos alios. quibꝰ isti templa ⁊ simulaera fecer̃. tantũq potuerit
ut plus ualeret eius uoluntas ad eoꝵ simulacra euertenda quam illoꝵ ad eiꝰ
sacra non recipienda. Certe sentencia illius eoꝵ philosophi ꝓditur. quẽ sapi¬
entissimũ om̃iũ hominũ eciã oraculo fuisse firmar̃. socratis enĩ sentencia
est unũ quẽq dm̃ sic coli oportere. quomodo se ipse colendũ ẽẽ p̃ceꝑit. Pm¬
de istis sũma necessitas facta ẽ ñ colendi dm̃ hebreoꝵ. quia si alio modo eũ
colere uellent quam se colendũ ipse dixisset: non utiq illũ colerent. s qđ

Expanded text:
nihil ergo restat, ut dicant, cur huius dei sacra recipere noluerint, nisi quia solum se nihil ergo restat, ut dicant, cur huius dei sacra recipere noluerint, nisi quia solum se coli uoluerit, illos autem deos gentium, quos isti iam colebant, coli prohibuerit. sed hoc ipsum magis ab eis requirendum est, quemnam uel qualem putent. esse istum deum, qui noluerit coli deos alios, quibus isti templa et simulacra fecerunt, tantumque potuerit, ut plus ualeret eius uoluntas ad eorum simulacra euertenda quam illorum ad eius sacra non recipienda. certe sententia illius eorum philosophi proditur, quem sapientissimum omnium hominum etiam oraculo fuisse firmarunt. Socratis enim sententia est unumquemque deum sic coli oportere, quomodo se ipse colendum esse praeceperit. proinde istis summa necessitas facta est non colendi deum Hebraeorum, quia, si alio modo eum colere uellent quam se . colendum ipse dixisset, non utique illum colerent, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
aeos colant quos deos putant. hunc dm̃ nõ colunt qui p̾ualuit om̃ibꝰ quos
colunt. si enim magnȩ uirtutis ẽ : cur existimandꝰ ẽ improbandꝰ : Si par¬
uȩ nulliusue uirtutis ẽ: cur tautũ potuit impbatꝰ. si bonus est: cura ce.¬
teris bonis solus separatur : Si malus ẽ: cur a tot bonis unus ñ suꝑatur:¬
S i uenxx ẽ: cur eius p̃cepta respuuntur: si mendax ẽ: cur eius p̃dicta cõ¬
plentur. Postremo: qđ uolunt de illo sentiant. Numquid romani etiam
deos malos colendos ñ putant. qui pallori & febri fana fecer̃. qui & agathus
demonas iuitandos. & cacus demonas placandos monent. Quodlibet ergo
de illo existiment. Cur eum solum sibi nec aduocandũ nec ꝓpiciandũ esse
duxer̃: Quis est deus iste. uł ita ignotus. ut in tam multis diis solus adhuc
ñ inueniatur. aut ita notus ut a tam multis hominibꝰ iam solus colatur.

Expanded text:
deos colant, quos deos putant, hunc deum non colunt, qui praeualuit omnibus, quos deos colant, quos deos putant, hunc deum non colunt, qui praeualuit omnibus, quos colunt. si enim magnae uirtutis est, cur existimatus est inprobandus? si paruae nulliusue uirtutis est, cur tantum potuit inprobatus? si bonus est, cur a ceteris bonis solus separatur? si malus est, cur a tot bonis unus non supersi uerax est, cur eius praecepta respuuntur? si mendax est, cur eius praedicta conplentur? Postremo quod nolunt de illo sentiant. numquid Romani etiam malos deos colendos non putant, qui Pallori et Febri fana fecerunt? qui et agathus demonas inuitandos et cacus demonas placandos monent? quodlibet ergo de illo existiment, cur eum solum sibi nec aduocandum nec propitiandum esse duxerunt? quis est deus iste uel ita ignotus, ut in tam multis dis solus adhuc non inueniatur, uel ita notus, ut a tam multis hominibus iam solus colatur?
Abbreviated transcription (Latin):
mimica. S si nolunt credere xp̃m talia docuisse : ꝓpħas legant. qui ñ solũ
suꝑstitionẽ idolorũ euerti p̾ceper̃. uerũ etiã xp̃ianis temporibꝰ hanc euersi¬
onẽ futurã predixer̃. Qui si fefeller̃: cur tanta manifestatione complertur :
S i uerum dixer̃. cur tantȩ diuinitati resistitur: Uerumtam̃ diligentiꝰ ab
istis querendũ ẽ. queninã putent ee dm̃ isrł. cur eũ colendũ ñ receperint
sic̃ aliarũ gentium deos quas romanũ subegit imꝑium. p̾serdim cum eoꝵ
sentencia sit om̃s deos colendos e̾e sapienti. Cur gͦ a numero ceterorũ iste
reiectus ẽ. si plurimũ ualet : cur ab eis solus non colitur : Si parũ aut nchil
ualet. cur contritis eoꝵ simulacris ab om̃ibꝰ gentibꝰ solus pene iam colitur
umquã huius questionis uiculo eximi poter̃ : qui cũ maiores ⁊ minores

Expanded text:
inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum superstitiones idolorum euerti praeceperunt, uerum etiam christians temporibus hanc euersionem futuram praedixerunt. qui si fefellerunt, cur tanta manifestatione conpletur? si uerum dixerunt, cur tantae diuinitati resistitur? Verum tamen diligentius ab istis quaerendum est, quemnam putent esse deum Israhel. cur eum colendum sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium; praesertim cum eorum sententia sit, omnes deos colendos esse sapienti. Cur reiectus est? si plurimum ualet, cur ab eis solus non colitur? si parum aut nihil ualet, cur contritis eorum simulacris ab omnibus gentibus solus paene iam colitur? numquam huius quaestionis eximi uinculo poterunt, qui cum maiores et minores
Abbreviated transcription (Latin):
ponderent. illi aut̃ oniculis suis ap̃m laudare cõpulsi s̃.: Nec mirũ cum
& in euuangelio legimus eum demones fuisse confessos. scriptũ ẽ aũt in
ponsa conentur. continent blasphemias a xp̃o. & eas in discipulos eiꝰ efim¬
dunt. Michi aũt uidetur quod illi dii gentium quos philosophi paganoꝵ
consulere potuer̃ etiã si de discipulis xp̃i int̾rogarent᷑ ipsos quoq laudare
cogerent᷑. Uerumtam̃ isti rta dispatant qđ hec euersio temploꝵ. & dam¬
natio sacrificioꝵ. & confractio simulacrorᷤ. nõ ꝑ doctrinã xp̃i fiat s ꝑ disci.¬
puloꝵ euis. quos aliud quã ab illo didicer̃ docuisse contendunt. Ita uolen¬
tes xp̃ianã fidem xp̃m honorantes laudantesq conuellere. quia utiq ꝑ
discipulos xp̃i & facta ⁊ dicta xp̃i annunciata s̃. quibꝰ constat religio xp̃iana.
Adlnuc istis iam paucissimis nec iam oppugnantibꝰ s tam̃ adhuc musitantibꝰ

Expanded text:
ponderent, illi autem oraculis suis Christum laudare compulsi sunt? Nec mirum, cum ponderent, illi autem oraculis suis Christum laudare compulsi sunt? Nec mirum, cum et in euangelio legamus eum demones fuisse confessos; scriptum est autem iponsa conentur, continent blasphemias a Christo et eas in discipulos eius effundunt; mihi autem uidetur, quod illi di gentium, quos philosophi paganorum consulere potuerunt, etiam, si de discipulis Christi interrogarentur, ipsos quoque laudare cogerentur. Verum tamen isti ita disputant, quod haec euersio templorum et damnatio sacrificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum eius, quos aliud quam ab illo didicerunt docuisse contendunt, ita uolentes christianam fidem Christum honorantes laudantesque conuellere, quia utique per discipulos Christi et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, quibus constat religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed tamen adhuc mussitantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut libros apħicos ad testimoniũ gerat xp̃i ac sic de mimicoꝵ eodicibꝰ
ꝓbetur ueritas ꝓpħati ap̃i. Quid gͦ adhuc miseri xp̃m male laudan¬
do se ipsos indicant. si aliqua magica sub eius nomine scripta s̃. cũ uehe
sit illud nom̃. quo addito eciam illi qui contra eius precepta uiuunt
suas nefarias ardes honorare conantur. sicut enĩ diuersis hominum
enpribꝰ multi etiam uarias hereses aduersus ueritatẽ sub eius nomine
condider̃: ita sentiunt etiã inimici xp̃i ad suadendũ qđ ꝓfer̃ contra
doctrinam xp̃i. nullũ sibi eẽ pondꝰ auctoritatis si nõ habeat nom̃ xp̃i.¬
uid qđ isti uami xp̃i laudatores. & xp̃ianȩ religionis obliqui obtrectatorẽ
ꝓpterea non audent blasphemare xp̃m. quia quidã philosophi eoꝵ. sic̃
in libris suis porphirius siculus ꝓdit consuluer̃ dõs suos. quid de xp̃o res¬

Expanded text:
ut libros propheticos ad testimonium gerat Christi ac sic de inimicorum codicibus ut libros propheticos ad testimonium gerat Christi ac sic de inimicorum codicibus probetur ueritas prophetati Christi. quid ergo adhuc miseri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica sub eius nomine scripta sunt, cum uehsit illud nomen, quo addito etiam illi qui contra eius praecepta uiuunt suas nefarias artes honorare conantur. sic enim diuersis hominum erroribus multi etiam uarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunt, ita sentiunt etiam inimici Christi ad suadendum quod proferunt contra doctrinam Christi nullum sibi esse pondus auctoritatis, si non habeat nomen Chriuid quod isti vani Christi laudatores et christianae religionis obliqui obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, quia quidam philosophi eorum, sicut in libris suis Porphyrius Siculus prodidit, consuluerunt deos suos quid de Christo res
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. quas uicer̃. Ita ⁊ regnũ sacerdociũq ꝓpħice gentis abstulit. q
iam qui ꝑ eam ꝓmittebatur aduenerat. & romanũ imꝑiũ a quo illad
gens uicta est ꝑͥ xp̃m regẽ suo nonumi subiugauit. atq ad euertenda
idola ꝓpt̾ quorum honorem sacra eius recepta non erant. xp̃iane si¬
aei robore ac deuotione conuertit. Puto quia hec de se futura ut ꝓ tot
aphas. ce ꝑ cuusdani etiam gentis regnum ac sacerdo ciũ p̃nunciarent᷑.
ñ magicis artibꝰ fec̃ xp̃s ante quã ẽet in hominibꝰ natꝰ. Nam ⁊ illius
iam deleti regni ppłs ubiq disꝑsus. mirabili dĩ ꝓuidencia quãius sine
ulla unctione regis sacerdotisq remanserit. in quo xpismate xp̃i no¬
men apparet: tenet tam̃ reliquias quarundã obseruationũ suarũ.
omana aũt sacra illa de idolorũ cultu nec uictus ac subiugatꝰ accep̃

Expanded text:
gentium quas vicerunt. Ita et regnum sacerdotiumque propheticae gentis abstulit, quia gentium quas vicerunt. Ita et regnum sacerdotiumque propheticae gentis abstulit, quia iam qui per ea promittebatur aduenerat, et Romanum imperium, a quo illa gens uicta est, per Christum regem suo nomini subiugauit adque ad euertenda idola, propter quorum honorem sacra eius recepta non erant, christianae fidei robore ac deuotione conuertit Puto, quia de se futura ut per tot prophetas et per cuiusdam etiam gentis regnum ac sacerdotium praenuntiarentur, non magicis artibus fecit Christus, antequam esset in hominibus natus. nam et illius iam deleti regni populus ubique dispersus mirabili dei prouidentia, quamuis sine ulla unctione regis sacerdotisque . remanserit, in quo chrismate Christi nomen apparet, tenet tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana autem sacra illa de idolorum cultu nec uictus ac subiugatus accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
illacessarent. Rem sane mirabilem nõ aduertunt᷑ panci pagani qui
remanser̃. dm̃ hebreoꝵ offensum auictis: nec receptum a uictoribꝰ
nune p̃dicari & coli ab om̃ibꝰ gentibꝰ Ipse est enim dĩ urł. de quo tanto
ante ꝓpħa plebem dĩ sic alloquntus est. & qui eruit te: as̃ ifrł uniuer¬
se tenrae uocabitur. Hoc factũ est ꝑ nom̃ xp̃i uementis ad homines ex
semine ipsius isrł qui nepos fuit abrae. a quo gens cep̃ hebreoꝵ. Nãs
⁊ ipsi ispł dictũ est. In semine tuo benedicentur om̃s tribꝰ terre. hinc
ostenditur ds̃ isrł dr̃ unus. qui fecit celum & tenam. & res humanas uiste
ac miscditer curat. ita ut nec p̃cludat iusticia miscłiam. nec impediat
miscdła iusticiam. qđ non ipse sit uictꝰ in hebreo ppło suo. quia regnũ
sacerdociũq eius romanis expugnandũ delendũq ꝑmisit. quando
ne delerentur reciꝑe sacra eius romani noluer. sic̃ receper deoꝵ aliarꝰ

Expanded text:
illa cessarent. Rem sane mirabilem non aduertunt pauci pagani, qui illa cessarent. Rem sane mirabilem non aduertunt pauci pagani, qui remanserunt, deum Hebraeorum offensum a uictis nec receptum a uictoribus nunc praedicari et coli ab omnibus gentibus. ipse est enim deus Israhel, de quo tanto ante propheta plebem dei sic adlocutus est: et qui eruit te deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. hoc factum est per nomen Christi uenientis ad homines ex semine ipsius Israhel, qui nepos fuit Abret ipsi Israel dictum est, In semine tuo benedicentur omnes tribus terrae . Hinc ostenditur Deus Israel, Deus unus qui fecit coelum et terram, et res humanas juste ac misericorditer curat, ita ut nec praecludat justitia misericordiam, nec impediat misericordia justitiam, quod non ipse sit victus in Hebraeo populo suo, quia regnum sacerdotiumque ejus Romanis expugnandum delendumque permisit: quanne delerentur, recipere sacra ejus Romani noluerunt, sicut receperunt deorum aliarum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinatũ ordinẽ scłoꝵ uł sinendo uł donando distribuit. Alude
nec illud possunt dicere. Cur gͦ dr̃ hebreorᷤ quẽ suminũ ⁊ uerũ
am̃ dicitis. nõ solum eis romanos non subuigauit. s nec ipsos he¬
breos ne a romanis subuigarentur adiuuit. Precesser̾ enĩ mani¬
festa peccata eoꝵ. ꝓpter que illis lioc euenturũ ꝓpħȩ tanto ante.
oN oceultoꝵ peccatoꝵ meritis excecati s̃. & quod illius passio eẽt gen¬
tibꝰ ꝓfutura. eadem ꝓpħica contestatione p̃dictũ est. Nec alia remab̾
claruit illius gentis regnum. & templũ. & sacerdocium. & saerificiũ.
& ꝙꝓpt̃ quam reges suos xp̃os ipsa gens appellabat. non fuisse nisi pͥ¬
nunciando xp̃o deputatam. quam qd̃ occisi xp̃i resirectio postea quã
cep̃ eredentibꝰ gentibꝰ p̃dicari. illa om̃a cessauer̃. nescientibꝰ romanis
ꝑ auoꝵ iictoriam: nescientibꝰ uideis ꝑ quoꝵ subiugationẽ factũ est ut

Expanded text:
praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde nec illud possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum dicitis, non solum Romanos eis non subiugauit, sed nec ipsos Hebraeos, ne a Romanis subiugarentur, adiuuit? praecesserunt enim manifesta peccata eorum, propter quae illis hoc uenturum prophetae tanto ante orum occultorum peccatorum meritis excaecati sunt: et quod illius passio esset Gentibus profutura, eadem prophetica contestatione praedictum est. Nec alia re magis claruit, illius gentis regnum, et templum, et sacerdotium, et sacrificium, et propter quam reges suos christos ipsa gens appellabat, non fuisse nisi praenuntiando Christo deputatam, quam quod occisi Christi resurrectio postea quam coepit credentibus gentibus praedicari illa omnia cessauerunt nescientibus Romanis, per quorum uictoriam, nescientibus Iudaeis, per quorum subiugationem factum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sceleris reus confugisset inultum haberet cõmissum. p̃cepta penitenciȩ
deder̃ ad sanandas animas miseroꝵ. Ac ñ potius collectam timentiũ
manũ contra suas ciuitates quarum leges timebant. mercede inpunita¬
tis armarunt. Aut quando romulus frẽm qui nichil in eũ mali ꝑpe¬
trarat occidit. iusticiam uindicandi. ac nõ principatũ dñandi cogita¬
uit. Itane istos mores dilexer̃ dii hostes suarũ ciuitatũ. fauendo ho¬
stibꝰ earum: Quin potuis nec illas deserendo p̾sser̃. nec ad istas tran¬
seundo eos aliquid aduiuer̃. quia ñ hñt in potestate regnũ dare et
auferre. Sed deus uerus ⁊ ius hoc agit occulto iudicio ñ cõtinuo
beatos facturus quibꝰ terrenũ regnum dederit. nec continuo miseros
quibꝰ ademerit. s beatos  ł miseros ꝓpter aliud & aliude faciens tẽpo¬
ralici regn atq tenena quibꝰ uoluerit & quamdui uoluerit scđ̃m

Expanded text:
sceleris reus eo confugisset multum haberet commissum, praecepta paenitentiae sceleris reus eo confugisset multum haberet commissum, praecepta paenitentiae dederunt ad saluandas animas miserorum ac non potius collectam timentium manum contra suas ciuitates, quarum leges timebant, mercede inpunitatis armarunt, aut quando Romulus fratrem, qui nihil in eum mali perpetrarat, occidit, iustitiam uindicandi ac non principatum dominandi cogitauit. itane istos mores dilexerunt di hostes suarum ciuitatum fauendo hostibus earum? quin potius nec illas defendendo presserunt nec ad istos transeundo eos aliquid adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum dare et auferre, sed deus unus et uerus hoc agit occulto iudicio, non continuo beatos facturus quibus terrenum regnum dederit, nec continuo miseros quibus ademerit, sed beatos uel miseros propter aliud et aliunde faciens temporalia regna adque terrena quibus uoluerit et quamdiu uoluerit secundum