comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentibꝰ uita ȩterna reddetur. llla sine dubio: quȩ dicit. Ego sum
nitudo. Scđo in loco ponunt᷑ hi qͥ excontentione. & qͥ diffidunt
qͥdem ueritati. obtẽꝑant autẽ iniquitati: quibꝰ ira & indignatio
tribulatio & angustia imminet. id: om̃i animȩ oꝑanti malũ iu-¬
deo pͥmũ & greco. his autẽ eisdẽ etiã bonorũ retributio. tercio in
loco pari cum distinctione ꝓmittitur: cũ dicit. Gła autẽ & ho-¬
nor & pax. om̃i oꝑantibonũ: iudeo pͥmũ & greco. Qd̾̃ ut ego caꝑe
possũ de uideis & gentibꝰ dicit: utrisq nondũ credentib. Potest
enĩ fieri: ut uł exhis qui in lege sunt siqͥs ꝑsuasione quide̾ cõ¬
lenitatemq cũstodiat: atq om̃e op̾ bonũ oꝑetur. hic etiãsi ui.¬
tam non habet eternã quia credens soli uero dõ. non credidit¬
& filio eius iħu xp̃o quẽ misit: tam̃ gła oꝑũ eius & honor &
pax poterit non ꝑire. Sed & grecus id÷ gentilis. qͥ cũ legẽ nͣ

Expanded text:
dicit, Ego sum nitudo. Secundo in loco ponuntur hi qui ex contentione, et qui diffidunt quidem veritati, obtemperant autem iniquitati, quibus ira et indignatio, tribulatio et angustia imminet, id est, omni in me operanti malum, Judaeo primum et Graeco, his autem eisdem etiam bonorum retributio. Tertio in loco pari cum distinctione promittitur, cum dicit: Gloria autem et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco: Quod, ut ego capere possum, de Judaeis et gentibus dicit, utrisque nondum credentibus; potest enim fieri, ut vel ex his, qui in lege sunt, si quis persuasione quidem com modestiam lenitatemque custodiat, atque omne opus bonum operetur, hic etiam si vitam non habeat aeternam, qui credens soli Deo vero, non credit filio ejus Jesu Christo quem misit, tamen gloria operum ejus, et honor et pax poterit non perire. Sed et Graecus, id est, gentilis, qui cum legem non
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati. obtemꝑet᷑ autẽ iniqͥtati. Diffidẽ porro ꝓnoncredẽ.
uł non obtẽꝑare solet inscripturis scĩs inueniri. sicut & in
hoc loco Q d̾ forte aptius latinꝰ int̾pretari potuisset: sidixis¬
set qui non obȩdiunt ueritati sed obȩdiunt iniqͥtati. Om̃is
& qͥ alienũ aueritate iter ingreditur. nec sequit᷑ exĩ qͥ dix̃ ego
sum ueritas diffidit ueritati. & in obȩdiens: ei. Siqͥ non solũ in
actibꝰ sed& in sensibꝰ & infide errant. qͦd maxime excontenti¬
one contingit. Sed & qui sapientie obsistunt. & iusticie ac
sc̃ificationi. xp̃o diffidunt. qui sic̃ ueritas: ita & sapientia. ita

Expanded text:
veritati, obtemperetur autem iniquitati. Diffidere porro pro non credere veritati, obtemperetur autem iniquitati. Diffidere porro pro non credere vel non obtemperare solet in Scripturis sanctis inveniri, sicut et in hoc loco, quod forte aptius Latinus interpres posuisset, si dixisset, qui non obediunt veritati, sed obediunt iniquitati. Omnis ergo qui alienum a veritate iter ingreditur, nec sequitur eum qui dixit, Ego sum veritas, diffidit veritati, et inobediens est ei; sic qui non solum in actibus, sed et in sensibus et in fide errant, quod maxime ex contentione contingit. Sed et qui sapientiae obsistunt, et justitiae ac sanctificationi, diffidunt Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sucis. & cruda prauitate gestorũ. Uerũ & hoc ipsũ qd dix̃ qui
excontentione diffidunt qͥdẽ ueritati. obtẽꝑant autẽ iniqͥtati.
indiscussũ non omittamꝰ. In his enĩ singuł Tanguores quidẽ
amimȩ abapło de signant᷑: quoꝵ medelã nemo inueniet: nͥ
pͥus morboꝵ cognouerit causas. & idõ indiuinis scripturis
egritudines animȩ numerant᷑. & remedia de scribuntur.
ut hi qui se apłicis subdiderint disciplinis. exhis que scrip¬
ta sunt agnitis languoribꝰ suis. curati possint dicere Lauda
anima mea dnm̃ qͥ sanat om̃s languores tuos. Uñ gͦ exceterᷤ
anime languor & quidẽ pessimꝰ. contentio. ẽẽ. intelligenda :
ꝑ quã om̃e opꝰ prauũ geritur. Phanc hereses nascuntur ꝑ hanc
scismata. & om̃ĩa scandala mecclesiis generantur: dũ hi qui
apud semet ipsos prudentes st̃. & in conspectu suo sapientes.
qͥc qͥd libuerit ꝓlege defendunt. & inde sit ut diffidat᷑ quidẽ

Expanded text:
estorum. Verum et hoc ipsum, quod dixit, qui ex contentione diffidunt quidem veritati, obtemperant autem iniquitati, indiscussum non omittamus. In his enim singulis languores quidem animae ab Apostolo designantur, quorum medelam nemo inveniet, nisi prius morborum cognoverit causas. Et ideo in divinis Scripturis, aegritudines animae numerantur, et remedia describuntur, ut hi, qui se apostolicis subdiderunt disciplinis, ex his quae scripta sunt agnitis languoribus suis curati, possint dicere: Lauda, anima mea, Dominum, qui sanat omnes languores tuos . Unus ergo ex caeteris animae languor, et quidem pessimus, contentio esse intelligenda est, per quam omne opus pravum geritur; per hanc haereses nascuntur, per hanc schismata et omnia scandala in ecclesiis generantur, dum hi qui apud semetipsos prudentes sunt, et in conspectu suo sapientes, quidquid libuerit pro lege defendunt. Et inde fit, ut diffidatur quidem
Abbreviated transcription (Latin):
pare inquitati. & his actibꝰ qͦs sine dubio consequnt᷑ illa quȩ
scripta st̃ ira & indignatio tͥbulatio & angustia. De ira sepe
iam diximꝰ. qͦd interdũ ipse qͥ expeccati conscientia animȩ m̃¬
titur cruciatus: ira appelletur. Indignatio aut̃e ipsius irȩ tu¬
mor quidã significatur & ꝑ singła queq cõmotio ut si uerbi
gr̃a uulnꝰ aliqd̾ pessimũ iram ponamꝰ huiꝰ autẽ tumor & dis¬
tentio. indignatio uulneris appelletur. Ribulatio uꝰͦ quam
subsequit᷑ angustia: non ÷ similis putanda illi tribulationi
dequa dicit apostoluᷤ. qͥa tͥbulatio pacientiã oꝑatur. Illa enim
tał tribulatio angustiam non habec sub sequentẽ: sicut &
ipse apłs dicit. Ribulationẽ patim᷑. sed non angustam᷑. lmmo
uꝰ non solũ nullam angustiam tribulatio illa scõrũ. sed lati¬
tudiñẽ habet: Deniq sic dicit iustus. Intribulatione dilata¬

Expanded text:
uitati, et his actibus quos sine dubio consequuntur illa quae scripta sunt, Ira et indignatio, tribulatio et angustia. De ira jam saepe diximus quod interdum ipse, qui ex peccati conscientia animae incutitur cruciatus, ira appelletur. Indignatio autem ipsius irae tumor quidam significatur, et per singula quoque commotio, ut si, verbi gratia, vulnus aliquod pessimum iram ponamus; hujus autem tumor et distentio, indignatio vulneris appelletur. Tribulatio vero, quam subsequitur angustia, non similis putanda est illi tribulationi, de qua dicit Apostolus, quia tribulatio patientiam operatur; illa enim talis tribulatio angustiam non habet subsequentem, sicut et ipse Apostolus dicit: Tribulationem patimur, sed non angustiamur Imo vero non solum nullam angustiam tribulatio illa sanctorum, sed latitudinem habet; denique sic dicit justus: In tribulatione dilata
Abbreviated transcription (Latin):
nos fieri posse sꝑetis. Uerũ si replicetis hystorias ur̃as. inue¬
nietis non solũ egẏptioꝵ sacerdotes & hyerofantes usos. ẽẽ.
circũcisione: sed & arabas. & echiopas. & fȩnices. aliosq quo¬
rũ studia erga huiuscemodi suꝑstitiones nobilius uigu¬
ere. Hȩc sufficienter dicta sint aduersũ gentiles: quib¬

Expanded text:
nobis posse credatis? Unde si replicetis historias uestras, inuenietis non solum Aegyptiorum sacerdotes usos esse circumcisione, sed et Arabas et Aethiopas et Phoenices aliosque quorum studia erga huiuscemodi superstitiones nobilius uiguere. Haec dicta sint aduersus gentiles. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
test qui considerat quanta interris mala cotidie homines ger.
& quo mͦ pene om̃s declinantes & simul mutiles facti. latam
& spaciosam ꝑditionis ambulant uiam. angusto uitȩ itinere
as ministrantem. Si qͥs consideret quanti cotidie indm̃ blasphe¬
mant. & incelũ extendunt linguas suas. lam qͥd de fraudib. de
uitiis. de scelere. de sacrilegiis & piacuł dicam: Quib tamen
om̃ibꝰ: in hoc loco illi uidentur inscelere preferri qͥ alios uidi¬
cantes. ipsi cõmirtunt quȩ incȩteris puniunt. Siqui gͦ hancbo
idetur differre qͥd qui infirmitate magis qua ꝓposito delirai

Expanded text:
test, qui considerat quanta in terris mala quotidie homines gerunt, et quomodo pene omnes declinantes, et simul inutiles facti latam et spatiosam perditionis ambulant viam, angusto vitae itinere die, et pluvias ministrantem si qui considerant, quanti quotidie in Dominum blasphemant, et in coelum extendunt linguas suas? Jam quid de fraudibus, de divitiis, de scelere, de sacrilegiis, et piaculis dicam? quibus tamen omnibus in hoc loco illi videntur in scelere praeferri, qui alios judicantes ipsi committunt, quae in caeteris puniunt: si quis ergo hanc bovidetur differre, quod qui infirmitate magis quam proposito delin
Abbreviated transcription (Latin):
latitudine non solũ habitat. sed & inambulat ds. Inpeccatoꝵ
uͦ cordibꝰ ubi angustiȩ sunt quia locũ dedertͣ diabolo in¬
grediendi: ingreditur qͥdem sed non ut habitet neq ut in¬
ambulet. angũstiȩ eñĩ sunt. sed ut lateat tanqua in cauerna.
obsederit serpentino frigore rigens. attrahitur & coartatur: atq

Expanded text:
latitudine non solum habitat, sed inambulat Deus. In peccatorum vero cordibus, ubi angustiae sunt, quia locum dederunt diabolo ingrediendi, ingreditur quidem, sed non ut habitet, neque ut inambulet, angustiae enim sunt, sed ut lateat, tanquam in caverna, nguis obsederit, serpentino frigore rigens attrahitur, et coarctatur, atque
Abbreviated transcription (Latin):
indignationẽ. ut & hoc referatur ad reddet qͦd suꝑius dixe¬
rat: sed ait ira & indignatio. tͥbulatio & angustia. Unde qui
ut ꝑ hȩc ostenderet ea quidẽ quȩ scdm pacientiã boni oꝑis
quȩrentibꝰ głam & incorruptionẽ reddenda sunt. ꝑdm᷑
reddi id÷ uitam ȩternã: ea uͦ quȩ consecunt᷑ eos qͥ ꝑconten¬
tionẽ diffidunt quidẽ ueritati. obtemꝑant uͦ iniquitati. nͣ
a deo dari cuiꝰ dona utiq ꝑmanentia & ipso digna st̃: sed
ex consequentia gestoꝵ suoꝵ inhis qͥ oꝑant᷑ malũ. ira &. indi¬
gnatio. tribulatio. & angustia erit. scđ̾m ea que thesaurita¬
uer̃ sibi ipsi. Nam utiq sicut ibi uitã ȩt̾nã casu accus atiuo
ꝓtulerat: ita & hic iram & indignationẽ. tribulationẽq

Expanded text:
indignationem, ut et hoc referatur ad id, reddet, quod superius dixerat; sed ait, Ira et indignatio, tribulatio et angustia. Unde qui ut per haec ostenderet ea quidem quae secundum patientiam boni operis quaerentibus gloriam et incorruptionem reddenda sunt, per Deum reddi, id tionem diffidunt quidem veritati, obtemperant vero iniquitati, non a Deo dari, cujus dona utique permanentia et ipso digna sunt, sed ex consequentia gestorum suorum his qui operantur malum, ira et indignatio, tribulatio, et angustia erit, secundum ea, quae thesaurizaverunt sibiipsi; nam utique sicut ibi vitam aeternam casu accusativo protulerat, ita et hic iram et indignationem tribulatione
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd scđm ꝓpositũ m̃tis suȩ ad angłorũ nichil ominꝰ similitũdinẽ
sinistroꝵ. cũ quibꝰ & inȩcernũ ignẽ mittendi dicunt᷑ axp̃o: ha¬
beat & hȩc qͦq inter occulta dei. hȩc bcartula cõmittenda miste¬
ria. Sufficiant ista de die irȩ & reuelationis. Hunc reqͥramꝰ de ui'¬
sto iudicio dei: in qͦ reddet unicuiq scđm oꝑa sua. & pͥmo quidẽ
excludant᷑ heretici qͥ dicunt honas uł malas animarũ naturas.
credunt. s sciant iuistũ iudiciũ dĩ redd̃e unicuiq scd̾m oꝑa sua
UVidebunt᷑ nequaquã ꝓhoc sermone excludiposse gentiles.
si forte & ipsi boni aliqͥd oꝑentur & emendatius agant. Sed
& illud qͦd in iezethiele scriptũ::huic sententiȩ uidecur ad¬
uersari. Dicit enĩ. Cũ auerterit se iustus aiusticia sua & fecerit
iniquitatẽ scđm om̃s iniquitates quas facit iniquus. om̃s
iusticiȩ eius quas fecit non cõmemorabuntur: in lapsu eiꝰ qͦ

Expanded text:
positum mentis suae, ad angelorum nihilominus similitudinem sinistrorum, cum quibus et in aeternum ignem mittendi dicuntur a Christo, habeatur hoc quoque inter occulta Dei, nec chartulae committendi mysteria sufficiunt ista de die irae et revelationis. Requiramus de justo judicio Dei, in quo reddit unicuique secundum opera sua, et primo quidem excluduntur haeretici, qui dicunt bonas, vel malas animarum naturas, credunt, sed sciant justum judicium Dei, reddere unicuique secundum opera sua. Videbuntur nequaquam pro hoc sermone excludi posse gentiles, si forte et ipsi boni aliquid operentur et emendatius agant, sed et aliud, quod et in Ezechiele scriptum est, huic sententiae videtur adversari: dicit enim: Cum averterit se justus a justitia sua, et fecerit iniquitatem secundum omnes iniquitates, quas fecit iniquus, omnes justitiae ejus, quas fecit, non commemorabuntur in lapsu ejus quo
Abbreviated transcription (Latin):
requirit᷑. utrũ de sola moy si lege intelligendũ sit̾ an &¬
de lege .xp̃i uł etiã de quacũq humana lege subqua unũ¬
queq mortaliũ uiuere contingit. qͦd scłm ipsam iudicari
possit. qui in ea peccat. an qͥ extra moy si lege̾ : etiã si subaliqͣ
lege uiuat. uł extra legẽ positꝰ cũ peccauerit ꝑeat. Nam &

Expanded text:
est utrum de sola Moysi lege intelligendum sit, an de lege Christi, vel etiam de quacunque humana lege, sub qua unumquemque mortalium vivere contingit, quo secundum ipsam judicari possit qui in ea peccat; an qui extra solam Moysi legem, etiamsi aliqua lege vivat, velut extra legem positus, cum peccaverit pereat.
Abbreviated transcription (Latin):
his uͦ qͥ ꝑ contentionẽ m̃tis & animi prauitatẽ ueritati non
credunt. sed iniqͥtatẽ secunt᷑: redditur ira. & indignatio.
tͥbulatio. & angustia. non solũgentili: sed & uideo quia ñ est
ꝑsonarũ acceptio apud m. Hȩc qͥdẽ qnͣtũ ad sermonũ ordi¬
nẽ spectat: sed nc̃ quȩ ad interiorem sensũ ꝑtinent reqͥramꝰ
ostendit laborem quendã & agones ĩminere. his qͥ bonũ õp
facẽ uolunt. Luctam̃. ẽ. enĩ sic̃ & idem apłs dicit non ad uer.¬
sus carnẽ& sanguinẽ. sed aduersũ pͥncipatũ & potestatem.

Expanded text:
His vero qui per contentionem mentis et animi pravitatem veritati non credunt, sed iniquitatem sequuntur, reddetur ira et indignatio, tribulatio et angustia, non solum gentili, sed et Judaeo, quia non est personarum acceptio apud Deum. Haec quidem, quantum ad sermonum ordinostendit laborem quemdam et agones imminere his qui bonum opus facere volunt. Luctamen est enim, sicut et idem Apostolus dicit, non adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus et pot
Abbreviated transcription (Latin):
postolꝰ dicit irȩ thesauros. Om̃s gͦ homines ꝑhȩc quȩ aguntꝰ
in hoc mundo: in uno aliqͦ existis tribꝰ congregant thesaurõ.
dut enĩ infidelis : quis. & iniquus & ꝑduriciã cordis & cor im¬
penitens. inthesauro irȩ actus suos recondit. aut terrenꝰ ÷ &
deterra sapit. ac de terra loquit᷑. & cũ ei attulerit ager fru.¬
ctus uberes: destruit horrea sua & maiora ȩclificat. & thesau.¬
ritat interra. Et ille qͥdem durꝰ. hic autẽ stultus appellat᷑.
Dicit᷑ enĩ addeũ. Stulte. hac nocte repetent abste animã tuã.
e que parasticuius ert̃. Aut sapiens est indõ diues: & int̾ris
ambulans conuersationẽ habet incęlis: atq om̃ĩa quȩ a¬
git. digna sunt regno celorũ. & iste talis diuitiarũ suarũ

Expanded text:
postolus dicit irae thesauros: omnes ergo homines per haec quae agunt postolus dicit irae thesauros: omnes ergo homines per haec quae agunt in hoc mundo, in uno aliquo ex istis tribus congregant thesauros; aut enim infidelis est quis, et iniquus et per duritiam cordis et cor impoenitens in thesauros irae actus suos recondit; aut terrenus est, et de terra sapit, ac de terra loquitur, et cum ei attulerit ager fructus uberes, destruit horrea sua, et majora aedificat, et thesaurizat in terra, et ille quidem durus, hic autem stultus appellatur, dicitur enim ad eum: Stulte, hac nocte repetent abs te animam tuam, et quae parasti, cujus erunt? Aut si sapiens est, in Deum dives, in terris ambulans, conversationem habet in coelis, atque omnia quae agit digna sunt regno coelorum, et iste talis divitiarum suarum
Abbreviated transcription (Latin):
qui reddetunicio sedm oꝑa eius. Cordurũ iinseruti¬
ris dis trdet cũ mens hum̃ana uelut cęra frigore imnis¬
ideis obstrita signadm imaginis ddiuinȩ non recipei io
idem alibi cor crassũ appellatur. sic̃ cũ dicit. uicrasiatũ et
cor popłihuius. sontrariũ uͦ: duro molle. qͦd inscripturĩ
core pareũ nominat᷑ & crasso subtile uł tenuȩ qd apłs sp̃iri¬
talem hominẽ uocat eũ qͥ examinat om̃ia. lgitur. du q̃ scrt
que bona sunt & non agit bona: ꝑduriciam cordis contẽptũ
impȩnitens effectũ thesaurizat sibi ipsi iram indie ire & re¬
uelationis iusti iudicii dei: dũ bonũ opus non agitur ꝑduri¬
ciam. Intellectus uͦ bonꝰ ꝑ crassitudinẽ cordis excluditur.
tiam: triplicem legimꝰ. Dicit᷑ enĩ in euangłio. thesautꝰ ẽẽ qui¬
dam int̾ris: in qͦ ꝓhibet dñs thesaurizari. & alius thesaurꝰ¬
incȩlo: in qͦ iubet fideles qͦsq opes suas reconde. & hic nẽ a¬

Expanded text:
. Cor durum in Scripturis dici videtur, cum mens humana velut cera a frigore iniquitatis obstricta signaculum imaginis divinae non recipit. Hoc idem alibi cor crassum appellatur, sicut cum dicit, Incrassatum est cor populi hujus ; contrarium vero est duro molle, quod in Scripturis cor carneum nominatur, et crasso, subtile vel tenue, quod Apostolus spiritalem hominem vocat cum, qui examinat omnia. Igitur cum quis scit quae bona sunt, et non agit bona, per duritiam cordis contemptum , et ita cor impoenitens effectum thesaurizat sibi ipsi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, dum bonum opus non agitur per duritiam, intellectus vero bonus per crassitudinem cordis excluditur. tiam triplicem legimus: dicitur enim in Evangelio thesauros esse quosdam in terris, in quo prohibet Dominus thesaurizari; in coelo, in quo jubet fideles quosque opes suas recondere; et hic nunc A
Abbreviated transcription (Latin):
pacientia necessaria:: qͥa scriptũ:. In ura pacientia. ad qui¬
recis animas urãs. Uideamꝰ autẽ qͦd dicit op̃ bonũ. Dñs ineu̾̃¬
głio de ea muliere quȩ alabastrũ unguenti effudit suꝑ caput
ille op̃ bonũ oꝑetur. Odoratus nãq efficitur oĩ unguentor ũ
suauitate repletus sermo: cũ fuerit oꝑe & actibꝰ exornatꝰ. Nc̃¬

Expanded text:
tum: In vestra patientia acquiretis animas vestras. Videamus autem quod dicit opus bonum. Dominus in Evangelio, de ea muliere quae alabastrum unguenti effudit super caput ille opus bonum operetur; odoratus namque efficitur omni unguentorum suavitate repletus, sermo cum fuerit opere et actibus exornatus. N
Abbreviated transcription (Latin):
tune. opntipio oouitur. his uidelicet qui iudicant eos qui mĩt
ment se effugere iudiciũdei. si ea cõmittant ipsi dequilꝰ alios un¬
chicant & condepnant. & idõ oporcet unũquẽty de sua prius con¬
scientia iudicare : & tunc enis quẽ iudicat gesta discutere. QAsifie¬
ret: om̃is penitus adeundi honoris ȩccłastici abscideretur ambicio.
si se iudicandos potius qua iudicaturos hi qui pręẽe uolunt po¬
plis cogitarent. Nemo gͦ existimet qͦd effugere possit iudiciũ dĩ
sicut & ꝓpħa dicit. Quo ibo aspũ tuo. & afacie tua quo fugiam:
& item alibi dñs dicit. in his qͥ adꝑximant mͥ sanctificabor. sic̃
innadab &e abiud gestũ: cũ alienũ ignẽ id÷ non sacrũ diuinis
altaribꝰ obtulert̃. Incipit gͦ uidiciũ a filiis prius: flagellat
enĩ ds̃ omnẽ quẽ innumerũ recipit filiorũ. Uer ũ ut ego esti

Expanded text:
principibus loquitur, his videlicet qui judicant eos, qui intument se effugere judicium Dei, si ea committant ipsi, de quibus alios judicant et condemnant: et ideo oportet unumquemque de sua prius conscientia judicare, et tunc ejus, quem judicat, gesta discutere. Quod si fieret, omnis penitus adeundi honoris ecclesiastici abscinderetur ambitio, si se judicandos potius, quam judicaturos hi qui praeesse volunt populis, cogitarent. Nemo ergo existimet quod effugere possit judicium Dei, sicut Propheta ait: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? et item alibi Dominus dicit: In his qui approximant mihi, sanctificabor , sicut in Nadab et Abiu gestum est, cum alienum ignem, id est, non sacrum divinis altaribus obtulerunt: incipit ergo judicium a filiis prius; flagellat enim Deus omnem, quem in numerum recipit filiorum . An diviti
Abbreviated transcription (Latin):
non crecdidit scałm hoc oͦd non credichit & sieut iredent et xͦ¬
trinsecu peceati aliͥd cõmiserit salua ficde uidiceũ manet.
ita& non eredenti siqͥd boni oꝑis gessȩrit excepta infidesuaner
remuneratio nonꝑibit. nͥsi forcȩ q s aliqd gtaue & entle¬
rabile uelit obicere. ut dicat eũ qͥ peccat coputandu noneie
undes credenres: qͥa si credat qͥs non peccat Si upeccat ex hoc
ipso arguatur qͦd non credat Sed hȩc quã dura st̃c sententia.
nulli ambiguũ puto. Quotus enĩ qͥsq inuenietur interris.
qui ita uitam suam libret ut innullo penitus delinquat

Expanded text:
non credit; secundum hoc quod non credidit, et sicut credenti, si extrinsecus peccati aliquid commiserit, salva fide judicium manet; ita et non credenti, si quid boni operis egerit, excepta infidelitate, remuneratio non peribit, nisi forte quis aliquid grave et intolerabile velit objicere, ut dicat eum qui peccat, computandum non esse inter credentes, quia si credat quis, non peccet, si vero peccat, ex hoc ipso arguatur quod non credat. Sed haec quam dura sit sententia, nulli ambiguum puto; quotus enim quisque invenietur in terris, qui ita vitam suam liberet, ut in nullo penitus delinquat?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonã referre uoluisset Qd̃ & in aliis scripturȩ locis simi¬
lit̾ intelligitur de signari: sic̃ in pͥmo libro regnoꝵ ubi
dicit dñs. Głi ficantes me głificabo: spernentes me spernent᷑.
dixisse qͥa sꝑnentur. Si enĩ ut bona ꝑsemet ipsũ prestat ita
etiã mala ꝑsemet ipsũ retribueret ds̃: consequens erat ut
quomͦ dĩx głificantes me głifico. ita diceret & spernentes
me sꝑnã. Sed & in alio loco ꝑ ꝓpħam simile qͥd uidet᷑ osten¬
di: in eo qͦd hi qͥ eunt in ignẽ. non a deo sed ase met ipsis eũ
in ueniant accensũ. Si c̃ dicit ysaias. Ite inlumine ignis
ur̃ĩ: & flãma quã accendistis. & adhuc planior horũ fiat dis¬
qͦs libet huiꝰcemodi incurrerit morbos: certũ ÷ qͦd non ꝑ medi¬
cũ sed ꝑ intẽꝑantiã suã pestẽ languoris acceꝑit. Si uͦ medicipͣ.¬
cepta custodiens insospitate ꝑ duret: utiq ꝑ medicũ dicet᷑ ha¬
b̾e grãm sanitatis. Hoc gͦ modo consequent᷑ uidebit᷑ d̃ ipse

Expanded text:
ocis similiter intelligitur designari, sicut et in primo libro Regum, ubi dicit Dominus: Glorificantes me, glorificabo; spernentes me spernentur dixisse, quia spernentur. Si enim, ut bona per semetipsum praestat, ita etiam mala per semetipsum retribueret Deus, consequens erat, ut quomodo dixit, Glorificantes me glorificabo, ita diceret, et spernentes me, spernam. Sed et in alio loco per prophetam simile quid videtur ostendi in eo, quod hi qui eunt in ignem, non a Deo, sed a semetipsis eum inveniant accensum, sicut dicit Isaias: Ite, illuminate ignes vestros, et flammam quam accendistis . Ut adhuc planior horum fiat disquoslibet hujuscemodi incurrerit morbos, certum est quod non per medicum, sed per intemperantiam pestem languoris acceperit: si vero medici praecepta custodiens, in sospitate perduret, utique per medicum dicetur habere gratiam sanitatis, hoc ergo modo consequenter videbitur Deus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
at. si obseruemꝰ quomͦ scriptũ: qͦd dicit. cũ auersus fuerit
iustus aiusticia sua. & non sufficeret cũ diceret. cũ auersus
fuerit aiꝰticia sua. sed addidit. & fecerit omnẽ impietat᷑e
scđm om̃s iniqͥtates qͣs facit iniquus. Inquo uidet̾ lacent᷑
huiꝰmodi inseruisse intellectũ. ut si forte non seł̾m om̃s
iniqͥtates qͣs facit iniquus. fecerit iustus non om̃s uisti¬
ciȩ eiꝰ de memoria auferant᷑. Si uͦ om̃s iniqͥtates fecerit qͣs
iniquus agit. tunc demũ om̃s iusticiȩ inlapsu eiꝰ de memo¬
ria subtrahunt᷑. Hec qu̾auis occultauerit inscripturis sp̃s¬
sc̃s ꝓpt̾ hos qͥ diuitias bonitatis & patienciȩ eiꝰ contẽpnu.¬
nt. non tam̃ pęnitꝰ abstulit. qͥa & thesaurꝰ in agro absconditꝰ.
non qͥdẽ ab om̃ibꝰ inuenit᷑ nefacile diripiat᷑ & ꝑeat. In ueni.¬
tur tam̃ a prudentibꝰ qͥ possint ire & uende oĩa quȩ habent¬

Expanded text:
it: Cum aversus fuerit justus a justitia sua. Et non sufficit ut diceret: Cum aversus fuerit a justitia sua; sed addidit: Et fecerit omnem impietatem, secundum omnes iniquitates quas fecerit iniquus. In quo videtur latenter hujusmodi inseruisse intellectum, ut si forte non secundum omnes iniquitates quas fecit iniquus, fecerit et justus, non omnes justitiae ejus de memoria auferantur. Si vero omnes iniquitates fecerit, quas fecit iniquus, tunc demum omnes justitiae in lapsu ejus de memoria subtrahuntur. Haec quamvis occultaverit in Scripturis Spctus propter hos qui divitias bonitatis et patientiae ejus contemnunt, non tamen penitus abstulit, quia et thesaurus in agro absconditus non quidem ab omnibus invenitur, ne facile diripiatur, et pereat; invenitur tamen a prudentibus, qui possint ire, et vendere omnia quae habent, et
Abbreviated transcription (Latin):
ł contrario uͦ st̃ apłicarũ litterarũ opus ꝓfectꝰq ꝑhas uniuerse ec¬
cłe & conuersio addm̃ atq em̃datio totius mundi. Quorũ om̃i¬
ũ cause non nͥcũ ipsius mundi fine claudent᷑. Ꝙ idõ non. eẽt. iustũ
iudiciũ di÷ donec de is singulis uł ꝓfectus uł impedim̃ta pende.¬
rent. Qđ & apłs significare uidet᷑ cũ dicit. Quorũdam hoĩũ pec¬
cata manifesta sunt p̃cedentia adiudiciũ. quorũdã autẽ & subse

Expanded text:
e contrario vero apostolicarum litterarum opus profectusque per has universae Ece contrario vero apostolicarum litterarum opus profectusque per has universae Ecclesiae, et conversio ad Deum, atque emendatio totius mundi est; quorum omnium causae nonnisi cum ipsius mundi fine claudentur, et ideo non esset justum judicium Dei, donec de his singulis vel profectus, vel impedimenta penderent. Quod et Apostolus significare videtur, cum dicit, quorumdam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad
Abbreviated transcription (Latin):
a quib̾dam cur dies hic de quo suꝑius bibliotecas ꝓpħicas mouimꝰ.
infine mundi statutus sit: ut om̃s qui abinitio scłi usq ad finẽ ip.¬
siuis de functi sunt. ad hunc ultimũ diem uidicandi reseruentur.
Cuius rei interiores causas: certũ: secretioribꝰ m steriis contegi.¬
Mysteriũ uͭ regis absconde bonũ est: tam̃ ex planationis gr̃a di.¬
cemꝰ: in qͣntũ possibile: paginis uerba cõmittere. Multi sunt qͥ
erhac uita abeuntes uł bonorũuł malorũ post se quȩdã semina
reliquert᷑: ex quibꝰ qͥ suꝑ sunt homines occasiones uł salutis uł ꝑ
ditionis accipunt. Uerbi gr̃a dixerim: ut st̃ om̃s qͥ prauas sectas
& alienas a deo inter philosophos condidert᷑. uł qͥ magica sacrile.¬
gia aut qͥ errores astrorũ & de creta finxert̾. ł certe qͥ apud nos
auctores hereticorũ & prauoꝵ dogmatũ libris editis extitere.
ediam qui scismata in eccłesiis & scandala. ac dissensiones oꝑati stͣ

Expanded text:
a quibusdam cur dies hic, de quo superius bibliothecas propheticas movimus, in fine mundi statutus sit, ut omnes, qui ab initio saeculi usque in finem ipsius defuncti sunt, ad hunc ultimum diem judicandi reserventur? Cujus rei interiores causas certum est secretioribus mysteriis contegiMysterium vero regis abscondere bonum est ; tamen explanationis gratia dicemus, in quantum possibile est paginis verba committere. Multi sunt qui ex hac vita abeuntes vel bonorum, vel malorum post se quaedam semina reliquerunt; ex quibus, qui supersunt homines, occasiones vel salutis, vel perditionis, accipiunt, verbi gratia dixerim, ut sunt omnes, qui pravas sectas et alienas a Deo inter philosophos condiderunt, vel qui magica sacrilegia, aut qui errores astrorum, et decreta finxerunt; vel certe, qui apud nos auctores haereticorum et pravorum dogmatum libris editis exstitere, vel etiam qui schismata in Ecclesiis, et scandala ac dissensiones operati sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
na. E quãais dona & laraitio dei nequaqdase uo to secipint hos¬
ostendamꝰ. Cõmunis ꝓfessio: bom̃i non debe pliniri nec enalei con¬
sedurbona. St go s sit uerbi gra qui egerit aliqncio en alal certu:
qae maluis erat tnc cũ agebat mala is ũ si p̃teittora ialai ertũ
mente suea corriꝗat ad bona & benȩ agat bene loquate pecets
cogritet: bene uelit: qͥhec agit numt uidet᷑ boñ & merito recip
hona: Similit̾ & si ex bono qͥs conuertat᷑ ad malũ. non iam bone
qͦd fuit e non: s. maluo iudicabit᷑ qͦd÷ Accus enĩ siue boni siue
mali pretereunt: sed scd̾m sin qualitatẽ. a gentis m̃te. imagina¬
nitur& formant. eamq uł bonã relinquunt uł malã seu penȩ

Expanded text:
na, et quamvis dona et largitio Dei nequaquam curiositatem disostendamus. Communis professio est bonum non debere puniri, nec malum consequi bona. Si quis ergo sit, verbi gratia, qui egerit aliquando mala, certum est quia malus erat tunc, cum agebat mala; is vero si praeteritorum poenitens mentem suam corrigat ad bona, et bene agat, bene loquatur, bene cogitet, bene velit, qui haec agit non tibi videtur bonus et merito recipere bona? Similiter et si ex bono quis convertatur ad malum, non jam bonus quod fuit, et non est, sed malus judicabitur, quod est; actus enim sive boni, sive mali praetereunt, sed secundum sui qualitatem agentis mentem imaginantur et formant, eamque vel bonam relinquunt vel malam, seu poenae,
Abbreviated transcription (Latin):
adoptionis idem dici uidet᷑: sic̃ p̃sens apłicus declarat
pͥncipalẽ sp̃m ꝓpt̾ea arbitror noĩatũ: ut ostendẽt. eẽ quidẽ
multos sp̃s. S in his pͥncipatũ ⁊ dominationẽ hc̃ som scmͣ.¬
qͥ ⁊ pͥncipał appellat᷑ tenere. Sicut enĩ multi st̃ filii deiuit
scriptura dicit. ego dixi du estis ⁊ fili excelsi om̃s. unus
tam̃ .ẽ. natura filius. ⁊ unigenit̾ de Patre ꝑque̾ om̃s filu
appellantur: ita ⁊ sp̃s multi quidẽ stͣ s unꝰ ẽ qui uere ex
ipso dõ ꝓcedit ⁊ cȩteris om̃ibꝰ uocabuli ac significationi
sue grãm donat. Qđ aut̾e plures sint sp̃s: de clarat ⁊ idẽ
Padlus ad hebreos scribens ⁊ dicers. Honne oñs stͣminis.¬
teriales sp̃s administeriũ missi. ꝑꝑ eos qͥ hereditate capiunt

Expanded text:
adoptionis idem dici videtur, sicut praesens apostolicus declarat principalem spiritum propterea arbitror nominatum, ut ostenderetur esse quidem multos spiritus, sed in his principatum et dominationem hunc S principalis appellatur, tenere. Sicut enim multi sunt filii Dei, ut Scriptura dicit: Ego dixi, dii estis et filii Excelsi omnes , unus tamen est natura Filius et Unigenitus de Patre, per quem omnes filii appellantur; ita et spiritus multi quidem sunt, sed unus est, qui vere ex ipso Deo procedit, et caeteris omnibus vocabuli ac sanctificationis suae gratiam donat. Quod autem plures sint spiritus, declarat et idem Paulus ad Hebraeos scribens, et dicens: Nonne omnes sunt ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt
Abbreviated transcription (Latin):
fiat: qđ ante stulte ⁊ contra sapientiã gessit. Quȩ tam̃ intelli¬
gere quidẽ potuit: quã stulte gesserit̃. Habebat enĩ iã stu¬
diũ sapientiȩ : non tam̃ ita iã sapiens erat. ut cauere possit
neqͥd insipient̃ amitteret. Iste ordo & de pudicitia habendꝰ.ẽ.
qͦd non statim qͥs ut uoluerit pudicitiã ꝓ fiteri. etiã oꝑe im.¬
plebit. ut nullis concupiscentie stimulis agitet᷑. Sic & de man¬
suetudine. & de pacientia: & de singłis quibꝰq uir cutibꝰ sciendũ:
inquibꝰ om̃ibꝰ dici conuenit: qr condelector legi di hoc. ẽ. uirtu

Expanded text:
fiat, quanta stulte, et contra sapientiam gessit! Qui tamen intellifiat, quanta stulte, et contra sapientiam gessit! Qui tamen intelligere quidem potuit quam stulte gesserit; habebat enim jam studium sapientiae; non tamen ita jam sapiens erat, ut cavere posset ne quid insipienter admitteret. ret. Iste ordo et de pudicitia est habendus, quod non statim quis ut voluerit pudicitiam profiteri, etiam operplebit, ut nullis concupiscentiae stimulis agitetur. Sic et de mansuetudine, et de patientia, et de singulis quibusque virtutibus sciendum est, in quibus omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ctatur in ea: sed ut suꝑiꝰ diximꝰ non statim ut uoluntatem
habuerit qͥs conu̾ti adbona: etiam usus boni oꝑis subsecut᷑
.ẽ. Cita enĩ res. ẽ. uoluntas: ⁊ sine ĩpedim̃to conu̾titur. Op̾ uͦ tar.¬
dũ. ẽ qͥa & usũ. ⁊ artem ⁊ laborẽ requirit oꝑandi. Qđ ut eui¬
dentius fiat: utam᷑ etiã similitudine exẽpli. Uerbi gr̃a. Uult
qͥs sapiens fieri nec tam̃ statim ut uoluit sapiens effectus. ẽ.
s uoluntas qͥdẽ pͣcessit. nec sine uoluntate aliqͥs fieri sapiens
potest. Sed tam̃ cũ uoluntas fuerit: adhibendꝰ. ẽ. labor. studiũ.
sollicitudo. uigilie. doctrina. institutio. ⁊ uix aliqnͣdo usu
longo. & meditatione continua sapiens efficitur. Iste gͦ abi¬
nitio qͥdem statim uoluntatẽ habuit ut ee̾t̾. sapiens: s non
statim affuit ei op̃ sapientiȩ. Sed & ineo ipso erudit᷑ ut sapienᷤ

Expanded text:
ctatur in ea: sed ut superius diximus, non statim ut voluntatem ctatur in ea: sed ut superius diximus, non statim ut voluntatem quis habuerit, converti ad bona, etiam usus boni operis subsecutus est; cita enim res est voluntas, et sive impedimento convertitur; opus vero tardum est, quia et usum, et artem, et laborem requirit operandi. Quod ut evidentius fiat, utamur etiam similitudine exempli, verbi gratia, vult quis sapiens fieri, nec tamen statim ut voluit sapiens effectus est, sed voluntas quidem praecessit, nec sine voluntate aliquis fieri sapiens potest: sed tamen cum voluntas fuerit, adhibendus est labor, studium, sollicitudo, vigiliae, doctrina, institutio, et vix aliquando usu longo, et meditatione continua sapiens efficitur. Iste ergo ab initio quidem statim voluntatem habuit, ut esset sapiens, sed non statim affuit ei opus sapientiae; sed et in eo ipso cum eruditur ut sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
tus. consentio legi dĩ qr bona. ẽ. Odi em̃ mala: ⁊ cupio agere quȩ
lex iubet bona. Qd̾ si contͣ uoluntatẽ mala ago. uictus consue¬
tudine uicioꝵ usuq peccandi. non iã ego. hoc̃ ÷ interior hoͣ qͥbo
nũ uolo hoc facio sed qd̾ habitat in me peccatũ. Consuetudine̾
facere bonũ: qͥa mͥ malũ adiacet Condelector enĩ legi di᷑ scd̃m
interiorem hominẽ. Et in his ut sepe insuꝑioribꝰ cõmonuimꝰ
non uident᷑ elocutiones integre explicari. sed coniunctionũ ł
abundantia uł ꝓpͥetatibꝰ impediri. Tali gͦ quodã ordine legere
debemꝰ. ut intellectus lucidior fiat. Igit᷑ qr malũ mͥ adiacet.
uolens facẽ bonũ inuenio legẽ dĩ. ⁊ condelector ei scđm interi¬
orẽ hominẽ ꝑ qd ostendit: qr interior hõ hoc. ẽ uoluntas & ꝓ.¬
positũ qđ initiũ accipit conu̾ti ad dnm. legidĩ consentit ⁊ dele¬

Expanded text:
ago, consentio legi Dei, quia bona est: odivi enim mala et cupio agere quae ago, consentio legi Dei, quia bona est: odivi enim mala et cupio agere quae lex jubet bona. Quod si contra voluntatem mala ago victus consuetudine vitiorum usuque peccandi, non jam ego, hoc est interior homo, quod bonum volo hoc facio, sed quod habitat in me peccatum; consuetudinem facere bonum, quoniam mihi malum adjacet: condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Et in his, ut saepe in superioribus commonuimus, non videntur elocutiones integre explicari, sed conjunctionum vel abundantia vel proprietatibus impediri; tali ergo quodam ordine legere debemus, ut intellectus lucidior fiat: Igitur quia malum mihi adjacet volens facere bonum, invenio legem Dei, et condelector ei secundum interiorem hominem; per quod ostendit, quod interior homo, hoc est, voluntas, et propositum quo initium accipit converti ad Dominum, legi Dei consentit, et dele
Abbreviated transcription (Latin):
non dũ tam̃ potest bona rebꝰ ⁊ oꝑibꝰ obtinere. Est eni quȩdã¬
tał infirmitas in his qͥ inicia conuersationis accipiunt ut cũ
uelit qͥs statim facẽ om̃e qđ bonũ. ẽ: non statim uoluntate
sequat᷑ effectus.Ham ⁊ medĩator apud semet ipsũ decernit
uerbi causa ut non irascatur ⁊ hoc inuoluntate definit.
S qm̃ longo usu & consuetudine diutina uitiũ iracundhę
dominatũ.ẽ. obsistit etiã uoluntati ⁊ ꝓposito ac solito sibi
itinere uis furoris erũpit. Similit̃ agit ⁊ libidinis uitium.
Pari qͦq consuetudinis morbo. & mendaciũ surripit: formido
de t̾ret. Et in his singłis iste qͥ iã initia conu̾sionis cȩꝑat. cõpetent̃
dicit. qͥa uelle ad iacet mͥ. ꝑficere autẽ bonũ non inuenio. Non¬
diciũ debono ht uoluntas: consuetudo autẽ carnaliũ uitiorũ.
qr lex carnis uł lex mẽbroꝵ appellata.ẽ. obsistit ⁊ surripit. ex
eo qd̾ boni uoluntatẽ gero. licet agam mala: tͣm qͥa ago inui-

Expanded text:
nondum tamen potest bona rebus et operibus obtinere; est enim talis quaedam infirmitas in his, qui initia conversationis accipiunt et cum velit quis statim facere omne quod bonum est, non statim voluntatem sequatur effectus. Nam et meditatur apud semetipsum, decernit, verbi causa, ut non irascatur, et hoc in voluntate definit. Sed quoniam longo usu, et consuetudine diutina, vitium in eo iracundiae dominatum est, obsistat etiam voluntati et proposito, ac solito sibi usa itinere vis furoris erumpit. Similiter agit et libidinis vitium. Pari quoque consuetudinis morbo, et mendacium subripit, formido deterret, et in his singulis iste qui jam initia conversionis accipit, competenter dicit: quia velle adjacet mihi, perficere autedicium de bono habet voluntas, consuetudo autem carnalium vitiorum, quae lex carnis, vel lex membrorum appellata est obsistit, et subripit ex eo quod boni voluntatem gero, licet agam mala, tamen quae invitus
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ enĩ sapientia carnis hoc. ẽ. carnał intelligentia non sit
inimica d̾o. quȩ adu̾sat᷑ xp̃o quȩ non recipit eũ qu̾e misit ipse
quȩ dicit nos legẽ habemꝰ ⁊ scđm legẽ debet mori. qm filiũ dei
se fecit: Quomꝰ gͦ hȩc tał sapientia ⁊ tał intelligentia in lege.
iecta nec potest subici: Qͥa sicut contͣriũ sibi. ẽ. uita ⁊ mors:
ita contrariũ. ẽ. sibilittera legis accidens. quȩ ⁊ sapientia carnis

Expanded text:
modo enim sapientia carnis, hoc est, carnalis intelligentia, non sit inimica Deo, quae adversatur Christo, quae non recipit eum quem misit Deus, quae dicit: Nos legem habemus et secundum legem debet mori, quoniam Filium Dei se fecit? Quomodo ergo talis sapientia, et talis intelligentia in lege Dst, non est subjecta nec potest subjici: quia sicut contraria sibi sunt vita et mors, ita contraria sibi sunt littera legis occidens quae et sapientia carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
incusationis obtentu. Ait gͦ de se tanqmͣ exꝑsona ipsoꝵ loquenꝰ.
tͥgo autẽ carnał sũ uenundatꝰ subpeccato: hoc ẽ. scđm carnẽ
uiuens ⁊ inpeccati potestatẽ libidinis ⁊ concupiscentus p̃cio
odi hoc ago. Qd̾ ait gͦ qͥa ignoro qͦd oꝑor: non tam̃ rem ipsã
quã oꝑatur qͥs ignorat. licet carnał sit. s causam rei quã agit.
dr̃ ignorare. Qd uͦ dicit non enĩ qͦd uolo ago sed qđ odi illud fa¬
cio: ostendit qr licet carnał sit & subpeccato uenundatꝰ qͥ hȩc
loqͥt᷑ tm̃ etiã resistere aliqͣntulũ uiciis conetur. Legis scł na
turał instinctu: s uincatur auiciis & oppͥmat᷑ inuitus. ut se.¬
pe accidit. Uerbi gr̃a. Cũ ꝓponit qͥs pacient᷑ ferre instigantẽ
se &. adultimũ uincit᷑ iracundia. & patit᷑ hoc inuitus: irasci¬
tur gͦ etiã cũ nolit irasci. Hoc idẽ etiã timoris uicio accid̾e solet:
ut &̃ contra uoluntatẽ qͥs metur⁊ formidine terreat᷑. Hoc ꝙ

Expanded text:
ersona illorum loquens: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hoc est, secundum carnem vivens, et in peccati potestatem libidinis et concupiscentiae pretio odi illud facio. Quod ait ergo ignoro quid operor, non tam rem ipsam quam operatur quis ignorat, licet carnalis sit, sed causam rei quam agit dicitur ignorare. Quod vero dicit: Non enim quod volo ago, sed quod odi illud facio, ostendit quod licet carnalis sit, et sub peccato venundatus, qui haec loqctu; sed vincatur a vitiis, et opprimatur invitus, ut saepe accidit, verbi gratia, cum proponit quis patienter ferre instigantem se, et ad ultimum vincitur iracundia, et patitur hoc invitus: irascitur ergo cum nolit irasci. Hoc idem etiam timoris vitio accidere solet, ut contra voluntatem quis metu et formidine terreatur, hoc et
Abbreviated transcription (Latin):
doctr inã. Et nc̃ quidem in pͣsenti uita dũ incorꝑe sumꝰ & adgra¬
uat terrenũ hoc habitaculũ sensũ multa cogitantẽ: formã doc¬
trinȩ habemꝰ non ipsam doctrinã. sicut idem apłs in aliis dicit.
Nunc aut̾ẽ uidemꝰ ꝑspeculũ ineniginate. ipsa aut̃e doctrina sit
de qua dicit: tunc autẽ uidebimꝰ facie ad faciem. Unde ⁊ inp̾sen¬
ti uita puto qd formã atq umbrã uircutũ tenere possimꝰ.
ipsas uͦ uirtutes tunc cũ uenerint illa quȩ ꝑfecta sunt. Et idõ
iustus nc̃ magis ut mͥ uidetur inũbra uirtutũ. ꝗͣ in ipsis

Expanded text:
ore sumus, et aggravat terrenum hoc habitaculum sensum multa cogitantem, formam doctrinae habemus, non ipsam doctrinam, sicut idem Apostolus in aliis dicit: Nunc autem videmus per speculum in aenigmate, ipsa autem doctrina sit, de qua dicit, tunc autem videbimus facie ad faciem. Unde et in praesenti vita puto, quod formam atque umbram virtutum tenere possimus: ipsas vero virtutes tunc cum venerint illa quae perfecta sunt, et ideo justus nunc magis ut mihi videtur in umbra virtutum quam in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
catũ occasione accepta: ꝑ mandatũ sedux̃ me &e ꝑ illud occidit.¬
Aut certe qr frequent̃ dix̃. peccatũ ꝑ mandatũ sedux̃ me:⁊ ꝑ illud
occidit potest hic peccatũ uł ipsũ auctorem dixisse peccati. de quo
scriptũ. ẽ. serpens sedux̃ me: uł etiã ꝑsonã fuixisse peccati quȩ uisa
sit hominẽ seduxisse occasione mandati. ut suaũe faceret concupis¬
centiam. & anima dũ suauitate concupiscentiȩ delectat᷑ p̃uarican¬
do ꝑ mandatũ qđ dicebat non concupisces moreret᷑.S neq hoc
mandato legis adscriberet qđ occasione p̃cepti apeccato sedu¬

Expanded text:
catum occasione accepta per mandatum seduxit me, et per illud occiditcatum occasione accepta per mandatum seduxit me, et per illud occiditaut certe quia dixit, peccatum per mandatum seduxit me, et per illud occidit, potest hic peccatum vel ipsum auctorem dixisse peccati, de quo scriptum est: Serpens seduxit me ; vel etiam personam finxisse peccato, quae visa sit hominem seduxisse occasione mandati, ut suavem faceret concupiscentiam, et anima, dum suavitate concupiscentiae delectatur, praevaricando mandatum, quod dicebat: Non concupisces, moreretur. Sed ne quis hoc mandato legis ascriberet, quod occasione praecepti a peccato sedu
Abbreviated transcription (Latin):
ad dogma impiũ trah̾t. Nos autẽ mort̾e hanc peccati beneficio dĩ
dat̾a dicimꝰ: tẽpr eo qͦ sine lege uiuebamꝰ. Qd̾& si ueniente
mandato qd̾ & scm̃ ⁊ iustũ ⁊ bonu. ẽ. reuiuiscit in nob̾ peccatũ &
occidit nos: peccatũ enĩ accepta occasione ꝑmandatũ sedux̃ me
& ꝑ illud occidit. non .ẽ accusatio mandati ꝑhȩc: qr occasionẽ qͣ
occidit me peccatũ uenisse dicit ex mandato: sed hȩc. ẽ. dicti hui
conseqͣncia. Lex dr̃ quȩ docet qͥd fieri debeat. qͥd caueri. Et neces:
se.ẽ. illud ut caueridicat & doceat quale sit quo ꝑhoc caueri fa¬
cilius possit. Nemo enĩ potest uitare qͦd nescit. Siqͥs gͦ edoctꝰ
ꝑlegem quale sit id qd̾ cauere debet.non ta̾ caueat quã faciat
illud: occasione quidẽ legis non faciendȩ rei scientiam uidebit᷑
accepisse. sed lex non iccirco eũ docuerat ut faceret qđ non de¬
bebat ⁊ moreretur: sed ut non faceret & uiueret. Sic gͦ pec¬

Expanded text:
 significat. Nos autem mortem hanc peccati beneficio Dei datam dicimus tempore eo quo sine lege vivebamus; quod et si veniente mandato quod sanctum, et justum, et bonum est, reviviscit in nobis peccatum, et occidit nos. Peccatum enim accepta occasione per mandatum seduxit me, et per illud occidit, non est accusatio mandati per hoc quod occasionem, qua occidit me peccatum, venisse dicit ex mandato, sed haec est dicti hujus consequentia. Lex dicitur quae docet quid fieri debeat, quid caveri. Necesse est ut illud quod caveri dicit edoceat quale sit, quo per hoc caveri facilius possit: nemo enim potest vitare quod nescit. Si quis ergo edoctus per legem, quale sit id quod cavere debet, non tam caveat, quam faciat illud, occasionem quidem legis non faciendae rei scientiam videbitur accepisse. Sed lex non idcirco eum docuerat ut faceret quod non debeat, et moreretur, sed ut non faceret, et viveret. Sic ergo pec
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ seruitutis accepistis intimore hoc. ẽ. non rursus paruuli &
initia habentes effecti sumꝰ. sed quasi ꝑfecti semel iã accepimꝰ
quis nͥ filius uocat. Qd uͦ addidit abba: patriȩ linguę uocabu
lo idipsũ iterauit. uelut si dixisset pat̾ pat̾. Ipse gͦ sp̃s adoptio
in adoptionis sp̃m uenerimꝰ. cũ iã nichil timoris. id. ẽ. nichil

Expanded text:
spiritum servitutis accepimus in timore, hoc est, non rursus parvuli et initia habentes effecti sumus, sed quasi perfecti semel jam accepimusquis nisi filius vocat. lum, idipsum iteravit, velut si dixisset: pater pater, idem namque in adoptionis spiritum venerimus, cum jam nihil inest timoris, id est, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
mẽbri ministeriũ qd̃ exhibuit uiciis aptare uirtutibꝰ ⁊ actũ
qũe exibuit ĩmundiciȩ. adcastitatem nc̃ scĩficationẽq conuer¬
tere : Uidetur sane hic iusticiam ꝓ om̃ibꝰ simul uirtutibꝰ no¬
minasse: sicut econtrario iniqͥtatẽ pom̃ibꝰ simul uicus
posuisse. Addidit qͦq iusticiȩ scificationẽ. quo uidelicet ca¬
sticatis partem & generaliter cũ cȩteris. & ꝑ semet ipsam spe¬
cialit̾ cõmendaret. Sed ⁊ illud aspice: qđ ubiq ꝑhec ar¬¬
bitrii lib̾tatem de signat & ostendic unũquẽq habe in sua
potestate ut quȩ ante iniquitati ad iniqͥtatẽ seruicia de¬
pendebat: hȩc conuerso inmelius ꝓposito: iusticiȩ scĩfica¬
tioniq dependat Qd̃ utiq fieri nõn posset. si aut natura
ut quibꝰ dam uidetur repugnaret. aut astroꝵ cursus obsi¬
steret. Cũ enĩ serui essetis peccati: libi fuistis iusticiȩ Q ue¬

Expanded text:
aptare virtutibus, et actum quem exhibuit immunditiae, ad castitatem nunc sanctificationemque convertere? Videtur sane hic injustitiam pro omnibus simul virtutibus nominasse, sicut econtrario iniquitatem pro omnibus simul vitiis posuisse. Addidit sane, justitiae in sanctificationem, quod videlicet castitatis partem et generaliter cum caeteris, et per semetipsam specialiter commendaret. Sed et illud aspice, quod ubique per haec arbitrii libertatem designat, et ostendit unumquemque habere in sua potestate, ut quae ante iniquitati ad iniquitatem servitia dependebat, haec, converso in melius proposito, justitiae sanctificationique dependat, quod utique fieri non posset, si aut natura, ut quibusdam videtur, repugnaret, aut astrorum cursus obsisteret. Cum enim servi essetis peccati, liberi eratis justitiae. M
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe nr̃o cirtũ ferimꝰ. Mors autẽ corpori. peccati causa: id÷ ne
peccet imponit᷑. Qd si corpꝰ peccato mortuũ. ẽ. sp̃s necessario ad
faciendã iusticiã uiuit. Qui enĩ incorꝑe mortuus. ẽ. nec seruit
in quodã loco dicit. tradidisse se quendã in interitũ carnis ut
qui ad similitudinẽ mortis & corꝑa sua mor tificant ne peccent.
necessario nc̃ mentione facit eiꝰqui suscita uit xp̃m a mortuis
ut simili ⁊ pari ratione qua cõmortui stͣ ⁊ consepulti sciant se.

Expanded text:
corpore nostro circumferimus; mors autem corpori peccati causa, id est, ne peccet, imponitur. Quod si corpus peccato mortuum est, spiritus necessario ad faciendam justitiam vivit: qui enim in corpore mortuus est, nec servit idem Apostolus in quodam loco dicit, tradidisse se quemdam in interitum carnis ut qui ad similitudinem mortis Christi corpora sua mortificant, ne peccent, necessario tunc mentionem ejus facit qui suscitavit Jesum a mortuis, ut similitudine et pari ratione, qua commortui sunt et consepulti, sciant se
Abbreviated transcription (Latin):
Sed for tasse dicat aliqͥs. Quomͦ carnis non sumꝰ debitores.
cũ&e uictũ ei ⁊ indumentũ ꝓuide naturȩ necessitate coga¬
mͣ: S ut ostendat non carm aliqͥd conferre. sed ipsam ui¬
tã carni mancipare. culpabile hab̾i: idõ addit. Si enĩ scđ̾m car-¬
nẽ uixeritis: moriemini. Qd enĩ sit scđm carne̾ uiuere: sẽpe
iam dictũ ÷ hoc ÷ carnis desidus indulgere. In hoc gͦ negat
nos. eẽ. debitores: sicut ⁊ alibi dic̃ & carnis curã nẽ fecẽritis
in concupiscentus. Don utiq negans curã carnis habendã:
in necessarus. s in concupiscentiis. Ita gͦ uhic. Si enĩ inquit
carnis mortificaueritis: uiuetis. S de hoc ĩa supͣ dictũ: quo¬

Expanded text:
sse dicet aliquis: Quomodo carni non sumus debitores, cum et victum ei, et indumentum providere naturae necessitate cogamur? sed ut ostendat non carni aliquid conferre, sed ipsam vitam carni mancipare culpabile haberi, ideo addit: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Quid autem sit secundum carnem vivere saepe jam dictum est, hoc est carnis desideriis indulgere; in hoc ergo negat nos esse debitores, sicut et alibi dicit: Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis , non utique negans curam carnis habendam in necessariis, sed in concupiscentiis; ita ergo et hic: Si enim, inquit, carnis mor