comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& istissine dubio derogar&. necessarium puta uerunt ut p̃curre¬
rent & quae fuerant lamsaco gestanuntiarent: Remcantem
itaq ualentem imp̃rm d&hracia inheradia. adierunt: fuerat
enim cum fratre digressus usq adquendam locum: tunc enim
cudoxius iam apud principem atq. proceres p̃cipuus habebatur
Ad cuntib ergo legatis a lamsa comissis. iussit im̃pr nesem& ipsos
abcudoxio separarent. Quidum resisterent & degestis constanti¬
nopolitanis apud sdeucenum concilium habitis. aduersus cudoxium
quaerer&ur. Commotus adiram princeps. illos quidem deputauit̃
exilio ecłas aũt tradiiussit eudoxio.

Expanded text:
et istis sine dubio derogaret, necessarium putaverunt ut praecurreet istis sine dubio derogaret, necessarium putaverunt ut praecurrerent, et quae fuissent Lampsaco gesta nuntiarent. Remeantem itaque Valentem imperatorem de Thracia, in Heraclea adierunt. Fuerat enim cum fratre suo digressus usque ad quemdam locum. Tunc enim Eudoxius jam apud principem atque proceres praecipuus habebatur. Adeuntibus ergo legatis a Lampsaco missis, jussit imperator ne semetipsos ab Eudoxio separarent. Qui dum resisterent, et de gestis Constantinopolitanis apud Seleucenum concilium habitis adversus Eudoxium quererentur, commotus ad iram princeps, illos quidem deputavit exsilio, ecclesias autem tradi jussit Eudoxio.
Abbreviated transcription (Latin):
episcoporum proferentes quosdam subscribere in ea. subea pro¬
missione fecerunt. Quia quod fuerat constitutum de dissimilis
substantiae nomine. penitus abdicarent. quod &iam sunt men¬
tioi: Similem uero eẽ patrifilium ꝑsub stantiam asserebant dicentes.
quae seleucia fuerat promulgata & exposita. indedicatione an¬
tio chenȩ probatur eccłae. Depositos aũt ab eis qui dissimilem
patrifilium asscrebant. sedes proprias recipide creuerunt.: Siquis
aũt cos accussare uell& aequo hoc periculo facere sanciuerunt. iu¬
dices esse decernentes. epõs recte sapientes & deuicinis prouincus
inecła conuenientes. ubi testes essent singulorum quidi cerentur
opprȩssi. Haec decer nentes. cum euocassent eudoxiũ & quicũ eo
locum eis paenitentiae tribuerunt: Quib oboedire nolentibus
quae fuerant placita. cunctis ecclesis intimarunt: Cumq crede¬
rent studere eudoxium. ut uni uersa regalia suae partis facer&

Expanded text:
episcoporum proferentes, quosdam subscribere in ea, sub ea proepiscoporum proferentes, quosdam subscribere in ea, sub ea promissione fecerunt: quia quod fuerat constitutum de dissimilis substantiae nomine, penitus abdicarent; quod etiam sunt mentiti. Similem vero esse Patri Filium per substantiam asserebant: dicentes nquae Seleuciae fuerat promulgata et exposita in dedicatione Antiochenae probatur ecclesiae. Depositos autem ab eis qui dissimilem Patri Filium asserebant, sedes proprias recipere decreverunt. Si quis autem eos accusare vellet, aequo hoc periculo facere sanciverunt: judices esse decernentes episcopos recte sapientes, et de vicinis provinciis in ecclesiam convenientes, ubi testes essent singulorum qui dicerentur oppressi. Haec decernentes, cum evocassent Eudoxium et qui cum eo fuerant, locum eis poenitentiae tribuerunt. Quibus obedire nolentibus, quae fuerant placita cunctis Ecclesiis intimarunt. Cumque crederent studere Eudoxium ut universa regalia suae partis faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
gitur ualentinianus cumita saper& sicut incaenipatres. similia pro¬
fitentib proderat. Aliter uero sapientib non erat inportunus.
Quidum initio regni deurbe constantinopolitana ꝑthracias properar &
ad romam. tunc ep̃i helles ponti bithyniae. & quicumq consubstan
tialem patrem acfilium p̃dicabant. legatum miscrunt hẏpatianum
heracliae perinthii p̃sulem. quatenus dignar&ur ad emendationem
dogmatis inter esse. Iscum a diss& imperatorem. & episcoporum le¬
gationem intimass&. Respondens ualentinianus. ait.: Mihi quidem
cumminimus
depopulosim fas nonest talia ꝑscrutari : Vcrum sacer dotes quib hacc
cura est apud sem & ipsos congregentur ubi uoluerint: Cum hacc itaq
respondiss& princeps. in lamsacum conuenerunt ep̃i: Cumq duo
tractas sent menses. nouissime decreuerunt. ut eaquae constantino¬
polim gesta fuerant studio eudoxii &acaciiuacuarentur: Similit̃
aũt ut uacar& &iam expositio fidei. quam uelud occidentalium

Expanded text:
gitur Valentinianus cum ita saperet, sicut Nicaeni patres, similia profitentibus proderat, aliter vero sapientibus non erat inportunus. Qui dum initio regni de urbe Constantinopolitana per Thracias properaret ad Romam, tunc etialem Patrem ac Filium praedicabant, legatum miserunt Hypatianum, Heracleae Perinthi praesulem, quatenus dignaretur ad emendationem dogmatis interesse. Is cum adisset imperatorem, et episcoporum legationem intimasset, respondens Valentinianus, ait: Mihi quidem cum minimus de populo sim, fas non est talia perscrutari. Verum sacerdotes, quibus haec cura est, apud semetipsos congregentur ubi voluerint. Cum haec itaque respondisset princeps, in Lampsacum convenerunt episcopi. Cumque duos tractassent menses, novissime decreverunt ut ea quae Constantinopoli gesta fuerant, studio Eudoxii et Acacii, vacuarentur. Similiter autem ut vacaret etiam expositio fidei, quam velut Occidentalium
Abbreviated transcription (Latin):
esamosatis aut̃. sc̃m cusebium expulit. pelagium mirabilem pastorẽ
lao dicensium urbe priuauit: Quidum in iuuentute duxiss& uxorem
in ipso thalamo prima dienuptiarum sponsae ꝑsuasit. ut puritatẽ
procopulis nuptialibus crudiuit
SOCRATES.¬
umhaec aũt insyria fierent. surrexit constanti nopolim tyrannus
nomine procopius. qui paruotem̃pr multam sibimilitiam coacer¬
uans. festinabat aduersus imperatorem: Quod dumnuntiatum
fuiss& conturbatus ualens. paululum suum imp&um remoratur
uit & inquib dam locis tanto potius influxit. ut loca quae pridem
ambulari poterant rigarentur: Ab aliis ucro locis tantum recesit
ut aridatellus inuenir&ur. Hocergo factum est primo duorũ¬

Expanded text:
Samosata autem sanctum Eusebium expulit, Pelagium, mirabilem pastorem Laodicensium, urbe privavit: qui cum in juventute duxisset uxorem, in ipso thalamo prima die nuptiarum sponsae persuasit ut puritatem cpro copulis nuptialibus erudivit. SOCRATESum haec autem in Syria fierent, surrexit Constantinopoli tyrannus nomine Procopius: qui parvo tempore multam sibi militiam coacervans, festinabat adversus imperatorem. Quod dum nuntiatum fuisset, conturbatus Valens paululum suum impetum remoratur.vit, et in quibusdam locis tanto potius influxit, ut loca quae pridem ambulari poterant rigarentur; ab aliis vero locis tantum recessit, ut arida tellus inveniretur. Hoc ergo factum est primo duoru
Abbreviated transcription (Latin):
nterea uenit incuro eam: M&uebat enim neforte ꝑsac. pacta sub
iouiano triginta annorum facta soluerent: Qui cum nihil moue¬
rent. degebat in antiochia: Quo tempore melitium quidem ep̃m
destinauit exilio. paulinouero ueritus cius uitam pepercit. Eos
aũt quicudoxio communicare nolebant eccłus expulit. pecunus
condempnauit uerberib & aliis reb afflixit. ⁊ qiiti iurahi¬
icitur enim quia&iam multos mnorente flumine suffocassa¬

Expanded text:
nterea venit in Euroeam; metuebat enim ne forte Persae pacta sub Joviano triginta annorum facta solverent. Qui cum nihil moverent, degebat in Antiochia. Quo tempore Meletium quidem episcopum destinavit exsilio, Paulino vero reveritus, illius vitae pepercit. Eos autem qui Eudoxio communicare nolebant, Ecclesiis expulit, pecuniis condemnavit, verberibus et aliis rebus afflixit. Dicitur enim quia etiam multos in Oronte flumine suffocass
Abbreviated transcription (Latin):
empore quoualens suscepit imperium. a postolicis dogmatibus q¬
ornabatur: Cum uero gothitransissent histrum. & hraciam per¬
a grarent. collacta militia pugnare cogitabat aduersus eos. Cui pla¬
cuit ut non nudus sacra gratia demicar&. sed sc̃i babtis matis munitus
armis & hocquidem bene placuit & ualdesapienter: Quod uero postea
gessit. magnam animi mollitiem & proditionem significat ueri¬
tatis: Eanamq infelix passus ẽ. quae progenitor adam coniugis
enim ẽ seductus alloquio & muliebrib uerbis in laqueatus: Illa nãq
primitus arrianae fallaciae captionib in r&ita. &iam istum sccũ
conruere inblas phemiae foueam ꝑsuasit. Cuius seductionis auccor
fuit cudoxius: Isenim adhuc constantinopolitanae guber nacula
tenebat ecđae non regens sed suam potius mergens nauem: Tunc
ergo in ipso babtis matis tempore iure iurando miserrimum obligaut
ut & in impi&ate doginatis ꝑmaner&. & undiq contraria sapientes

Expanded text:
empore quo Valens suscepit imperium, apostolicis dogmatibus ornabatur. Cum vero Gothi transissent Histrum, et Thraciam peragrarent, collecta militia pugnare cogitabat adversus eos. Cui placuit ut non nudus sacra gratia dimicaret, sed sancti baptismatis munitus armis; et hoc quidem bene placuit, et valde sapienter. Quod vero postea gessit, magnam animi mollitiem et proditionem significat veritatis. Ea namque infelix passus est quae progenitor Adam. Conjugis enim est seductus alloquio, et muliebribus verbis illaqueatus. Illa namque primitus Arianae fallaciae captionibus irretita, etiam istum secum corruere in blasphemiae foveam persuasit: cujus seductionis auctor fuit Eudoxius. Is enim adhuc Constantinopolitanae gubernacula tenebat Ecclesiae, non regens, sed suam potius mergens navem. Tunc ergo in ipso baptismatis tempore, jurejurando miserrimum obligavit, ut et in impietate dogmatis permaneret, et undique contraria sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ xp̃ierat infensus propter constantinibellũ aestimans cũ posse
contristari propt̃ calamitatẽ suae religionis. Simul &iã arbitratus
quia orarent &studerent redigi subillius solius imperio. Suꝑhaeo
autẽ pugnaturus denuo contra constantinum spemuictoris ha¬
bebat ꝑdiuinationes & sacrificia & seductus ab ali quibus promit¬
teuib quia bello uincer& constantinũ in paganitate conuersus c̃:
eniqieeiã grecidicunt tunccũ expertũ diuinatione mil&i gems¬
nique appolinis eiq consulenti debello respondisse ddacmonium
ꝑhos omeri uersus: Osenex ualde te iuuenes pugnatores obseruant
tuaq uita soluta ẽ sacuaq tesencctus excipi &. explurimis ergorebi
uis uomibiẽ dogmaxp̃ianorũ diuina prouidentia constitisse. tan¬
iru processis iẽ eremento maxime tamen ex ꝑsecutione gentilium
inbro nãq licinio ꝑsequi ecdesias in suo imperio construtas bellũ

Expanded text:
 enim Christianis erat infensus propter Constantini bellum, aestimans eum posse  enim Christianis erat infensus propter Constantini bellum, aestimans eum posse contristari propter calamitatem suae religionis: simul etiam arbitratus, quia orarenautem pugnaturus denuo contra Constantinum, spem victoriae habebat per divinationes et sacrificia, et seductus ab aliquibus promittentibus quia bello vinceret Constantinum, in paganitatem conversus est . Denique etiam Graeci dicunt tunc eum expertum divinationem Mileti Geminique Apollinis, eique consulenti de bello, respondisse daemonium per hos Homeri versus: O senex, valde te juvenes pugnatores observant, Tuaque vita soluta est, saevaque te senectus excipiet. Ex plurimis ergo rebus visum mihi est dogma Christianorum divina providentia constitisse, tantoque processisse cremento, maxime tamen ex persecutione gentilium futuro. Namque Licinio persequente Ecclesias in suo imperio constitutas, bellum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑductã : Argo nautae enĩ uentũ ualidũ declinantes non code
nauigio in regressione sunt usi. sed transeuntes mare quod suꝑ
scrtas est ꝑ haec flumina uenerunt adterminos italorũ & hic
uihiemantes condiderunt ciuitatẽ quae nun cupatur emona
Aestate uero suꝑueniente cooperantib eis prouincialib fere qua¬
dringentos stadios arte mechanichia trahentesargo ꝑterram
ad fluuium aquilem deduxerunt qui ꝑmis heridano: Heridanus
aute fauces hab& initalicũ mare: Post procliũ itaq cibalae
dirdani: & macedones & quicir ca histrũ tunc morabantur nec ñ
&hellas &hillriorũ gens omnis sub constantinõ redacta est
orrolicinius hinc fugatus cũ prius sectator fuiss& doginatsa piueri
mutata uoluntate plurimossacer dotũ insuae partis afflixit imperio.
Multos quidem & aliorũ praccipue tamen decollegio militari mimis

Expanded text:
perductam. Argonautae enim ventum validum declinantes, non eodem 209 perductam. Argonautae enim ventum validum declinantes, non eodem 209 navigio in regressione sunt usi; sed transeuntes mare quod super Scythas est, per haec flumina venerunt ad terminos Italorum; et hic hiemantes condiderunt civitatem quae nuncupatur Aemonia. Aestate vero superveniente, cooperantibus eis provincialibus, fere quadringenta stadia arte mechanica trahentes Argo per terram ad fluvium Aquilam deduxerunt, qui permiscetur Eridano. Eridanus autem fauces habet in Italicum mare. Post praelium itaque, Cibalae, Dardanii, et Macedones, et qui circa Istrum tunc morabantur, nec non et Hellas, et Illyriorum gens omnis sub Constantino redacta estorro Licinius hinc fugatus, cum prius sectator fuisset dogmatis Christiani, mutata voluntate, plurimos sacerdotum in suae partis afflixit imperio, multos quidem et aliorum, praecipue tamen de collegio militari. Nimis
Abbreviated transcription (Latin):
uero diuina praesentibus praeponentes: deliberauit eos amicos
& consiliarios uti. quiin melioribus fideles constantesq ꝑman¬
scrant : Alios autẽ uelut effeminatos auersatus. expulit a suo
collo quio credens nũquã eoscirca principem deuotos fore: qui
fuerint dĩ sui sic paratissime pro ditores: Et ideo ad huc suꝑstite
constantio non uidebatur contralegem quempiã esse xp̃ianum
apud eos qui ultra initaliã galliasque & brittaniã & quicir ca
prrineũ habitabant montẽ usq ad oceanũ hesperiũ. Cumuero
constantinus in eius successiss& imperiũ potius res eccłae deflo¬
ruerunt. Maxentio enĩ herculii filio ꝑempto. cũ eius pars
constantino cessiss&: lamlicenter in religione uigebant quicir ca
trberim fluuium &eridanũ quẽ padum prouinciales appellant
commorabantur. & quicirea aquilem commanebant inquem
sermofertur aducctã nauigio argo & ad tyrrenũ pelagus fuisse

Expanded text:
vero divina praesentibus praeponentes, deliberavit eis amicis vero divina praesentibus praeponentes, deliberavit eis amicis et consiliariis uti qui in melioribus fideles constanter permanserant; alios autem velut effeminatos aversatus, expulit a suo colloquio: credens nunquam eos circa principem devotos fore, qui fuerint Dei sui sic paratissimi proditores. Et ideo adhuc superstite Constantio non videbatur contra legem, quempiam esse Christianum apud eos qui ultra Italiam, Galliasque, et Britanniam, et qui circa Pyrenaeum habitabant montem usque ad Oceanum Hesperium. Cum vero Constantinus in ejus successisset imperium, potius res Ecclesiae effloruerunt. Maxentio enim Herculii filio perempto, cum ejus pars Constantino cessisset, jam licenter in religione vigebant qui circa Tiberim fluvium et Eridanum quem Padum provinciales appellant commorantur, et qui circa Aquilam commanebant; in quem locum sermo fertur advectam navigio Argo, et ad Tyrrhenum pelagus fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tino respondissc ftecrunt : Non enim credo haec ignoruisse tunt
nobilissimũ apud grecos cruditione litterarum: ONIt tunt¬
gitur ecclesie subregimine constantini a lacriter agebant & con¬
tidianis diebus augebantur fauente & unanime principe mul
riculis turbisq seruauit᷑ : Nã cum ꝑsecutiones diuersas eodesiae
mnalio terrarũ orbe paterentur solus constantius constantini
pater licenter xp̃ianis insua consistere religione concessitt
Demqutale aliquod cũ miniculũ & memoria dignũ egisse cognou
Ie otuprobare uolens quosdã insuo palatio xp̃ianos siboni & solidi
essrit risicisdo cans uni uersos p̃cepit dicens : ut si quide ueniren
ad sacrificandũ & cius colerent deos cirei eũ essent & insuo
cingulo ꝑmanerent. Siuȩro refugerent : egrederentur de pa¬
latio gratias agentes quominime punirentur: Cumque in
utroque apparuissent. alii quidem religionis desertores. alii

Expanded text:
tino respondisse finxerunt. Non enim credo haec ignorasse tunc tino respondisse finxerunt. Non enim credo haec ignorasse tunc nobilissimum apud Graecos eruditione litterarum. SOZOMENgitur Ecclesiae sub regimine Constantini alacriter agebant, et quotidianis diebus augebantur, favente et unanime principe, et riculis turbisque servavit. Nam cum persecutiones diversas Ecclesiae in alio terrarum orbe paterentur, solus Constantius Constantini pater licenter Christianis in sua consistere religione concessit. Denique aliquod tale eum miraculum et memoria dignum egisse cognovi. Is enim probare volens quosdam in suo palatio Christianos, si boni et solidi essent viri, evocans universos praecepit dicens, ut si quidem venirent ad sacrificandum et ejus colerent deos, circa eum essent, et cingulo permanerent; si vero refugerent, egrederentur de palatio gratias agentes quod minime punirentur. Cumque in utroque apparuissent, alii quidem desertores religionis, alii
Abbreviated transcription (Latin):
Sopatrum uero non est credibile ad conloquium constantini ue¬
nire potuisse. insola oceani circarenũ parte regnantis. propter
intentionem uero contra maxentium habitã degebat. Initalia.
tunc romana respublica turbabatur. & non erat facile ut brit¬
tãni & gallii conuenirent cum illis tunc apud quos constat. xp̃i
tium castra m&ir&ur & transir& ad romã: Testes autẽ sunt
rursus horum tempora nec non & leges. quas proreligione
sanxit: Vt autem concedamus facile potuisse principem loqui
sopatro: aut ꝑ epistolã suã consuluisse proquib uell&. non est tam̃
uerisimile ignorasse philosophũ quia herculis alemene purgatus
athenis est post filunecem in cuereris sacris Et quia post hiphiti
necem peregrinum & amicum iniuste ꝑemit : Cum igitur greciin
huius modi delictis purgationes annuntient. sufficiant qua dicta
sunt. & accussent demendatio eos qui sopatrum contraria constan¬

Expanded text:
Sopatrum vero non est credibile ad colloquium Constantini veSopatrum vero non est credibile ad colloquium Constantini venire potuisse, in sola Oceani circa Rhenum parte regnantis: propter intentionem vero contra Maxentium habitam degebat in Italia. Tunc Romana respublica turbabatur; et non erat facile ut Britanni et Galli convenirent cum illis tunc, apud quos constat Christtium castrametaretur, et transiret ad Romam. Testes autem sunt rursus horum tempora, nec non et leges quas pro religione sanxit. Ut autem concedamus facile potuisse principem loqui Sopatro, aut per epistolam suam consuluisse pro quibus vellet, non est tamen verisimile ignorasse philosophum quia Hercules Alcmenae purgatus Athenis est post filii necem in Cereris sacris; et quia post Hyphiti necem peregrinum et amicum injuste peremit. Cum igitur Graeci in hujusmodi delictis purgationem annuntient, sufficiant quae dicta sunt, et accusent de mendacio eos qui Sopatrum contraria Constan
Abbreviated transcription (Latin):
crispi paenitentia ductũ depurificatione consuluisse philosophũ
sopatrũ quitẽ pore illo p̃erat in sede plotini. illũq respondisse nullã
esse in huius modi delictis purgationẽ. Constantinũ uero hac inter¬
dictione turbatũ inuenisse epis copos qui paenitentia scubabtis mate
promitterent eũ abumuerso posse purgari delicto. Tuncgauisũ
i illis qui dixerant quod uolebat ammiratũq dogma factum
deinde xp̃ianũ & ad sui similitudinẽ deduxisse sub iectos. Mihi
autẽ uidentur haec ficta abhis quistudent religionixp̃iane d&ra¬
here. Erispus & enĩ propter quem dicunt constantinũ eguisser
purgatione uicensimo anno imperii paterni defunctus estngui
cũ adhuc uiuere multas cũco proxp̃ianis posuit leges. secun do
quippeloco honoratus imperii & caesar existens. sicut &iã nunc
principum nomina & tempora legibus sub iecta testantur:

Expanded text:
Crispi, poenitentia ductum, de purificatione consuluisse philosophum Crispi, poenitentia ductum, de purificatione consuluisse philosophum Sopatrum, qui tempore illo praeerat in sede Plotini; illumque respondisse nullam esse in hujusmodi delictis purgationem; Constantinum vero hac interdictione turbatum, invenisse episcopos qui poenitentia seu baptismate promitterent eum ab universo posse purgari delicto: tunc gavisum in illis qui dixerant quod volebat, admiratumque dogma, factum deinde Christianum, et ad sui similitudinem deduxisse subjectos. Mihi autem videntur haec ficta ab eis qui student religioni Christianae detrahere. Crispus etenim, propter quem dicunt Constantinum eguisse purgatione, anno 20 imperii paterni defunctus est . Qui cum adhuc viveret, multas cum eo pro Christianis posuit leges; secundo quippe loco honoratus imperii, et Caesar existens; sicut etiam nunc principum nomina et tempora legibus subjecta testantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ante ordines uniuersos: quod maxime laborantibus aciebus.
inproeliis ad esse praecipiebat: Constituit itaque certos signi¬
feros qui in eo laborarent. quorum opuserat ut uicibus umeris
eum ueherent. & omnes acies italustrarent: Fertur enim
eo quod aliquando quidamferens hoc signum repente hostib
inuadentibus expauiss& : dediss& que illud alteri deuehendum:
ũ que se de proelio subtraxiss& & iacula declinass&: subito ꝑcussus
interut : Ille uero quisacrũ sus cepit trop̾eum: multisse iaculan¬
tibus ꝑmansit inlȩsus Mira biliter enim diuina regente uir¬
tute. sagittȩ hostium figebantur insigno. Asignifero autem in¬
terpericula protinus euolabant: Dicitur autẽ neque alium
um quã huiussigniministrũ ut sol& in bello uulnere mortuũ
maxentio erat enim annus septimus imperu constantini. inter
genere proximos occidiss& & cooperator extiass& in nece filii sui

Expanded text:
ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent; quorum opus erat ut vicibus humeris veherent illud, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quidam, eo quod aliquando ferens hoc signum, repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri devehendum; cumque se de praelio subtraxisset et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo; a signifero autem inter pericula protinus evolabant. Dicitur autem neque alium unquam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, Maxentio. Erat enim annus septimus imperii Constantini. Inter genere proximos occidisset , et cooperator exstitisset in nece filii sui
Abbreviated transcription (Latin):
nitiatis autem custodiam ne de linquant. Sed quia hoc agere om¬
nino paucorum scõrum que uirorum est docebant Purificati¬
onem quoque secundam expaenitentia conslitutã: clementem
enim essedm̃ & ueniam tribuere delinquentibus si paenitentiã
agentes studeant eam operibus roborare: Haec sacer dotibus ex¬
planuintibus amꝰmiratus imperator proph&ias dexp̃o ita promis¬
sas iussit uiroseruditos ex auro & lapidibus pra&iosis inuex illũ
srnustians formare signũ : quod labarum uocabatur. Hoc eñi
sgnum bellicum interalia pra&eiosius erat eo quodimperatorẽ
pnu cedere &ado raricum a militibus moris esse Nnde prae¬
npue constantinum reor nobilissimum decus imperii roma¬
ni insggnum mutasse erucis : ut frequenti uisione at que cura
de sues cenent apriori more subiccti & cumsolum arbitrarentur
dim quem coler& imperacor uel quoduce at que auribatort
ute recur uduersus hostes. Semꝑeñ hoc signũ proponebatur

Expanded text:
208 initiatis autem custodiam, ne delinquant. Sed quia hoc agere om208 initiatis autem custodiam, ne delinquant. Sed quia hoc agere omnino paucorum sanctorumque virorum est, docebant quoque purificationem secundam ex poenitentia constitutam; clementem enim esse Deum, et veniam tribuere delinquentibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus roborare. Haec sacerdotibus explanantibus, admiratus imperator prophetias de Christo ita promissas, jussit viros eruditos ex auro et lapidibus pretiosis in vexillum crucis transformare signum quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere, et adorari id a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis; ut frequenti visione atque cura desuescerent a priori more subjecti; et eum solum arbitrarentur Deum quem coleret imperator, vel quo duce atque auxiliatore uteretur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur
Abbreviated transcription (Latin):
lium in congressionibus prodiorum:
umque iamopus non ess& interpr&e sed aperte monstratum
imperatori fuiss& quid dedõ credere conuenir&: mox die facta
sacer dotes xp̃i conuocans dedogmate consulebat. Atillis acros libros
offerentes dexp̃oloquebantur. suaque dicta exproph&icis com¬
probabant. NSignum uero quod apparuerat ei : dicebant tropͥcũ
esse uictoriae aduersus infernum. quam uictoriam ascendens
incaelos egit xp̃s crucifixus & mortuus & tertiadie resurgens.
secundum quod sperandum esse dixerunt. Qquia post huius uitae
terminum circafinem sacculi praesentis: omnes homines resur¬
gant & immor tales existant. Alii quidem ad pracmia rerum
quibus bene uixerunt: alii ad supplicia eo quodabeis mala sint
gesta. Esse tamen &iam in delictis quae committuntur hic oc¬
casionem salutis purificationemq peccati nondum initiatis
qui dembabtis matis ad eptionem secundum ecclesiasticã legem.

Expanded text:
lium in congressibus praeliorum. lium in congressibus praeliorum. umque jam opus non esset interprete, sed aperte imperatori monstratum fuisset quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consulebat. At illi sacros libros offerentes, de Christo loquebantur, suaque dicta ex propheticis comprobabant. Signum vero quod apparuerat ei, dicebant tropaeum esse victoriae adversus infernum, quam victoriam ascendens in coelos egit Christus, crucifixus et mortuus, et tertia die resurgens, secundum quod sperandum esse dixerunt: quia post hujus vitae terminum circa finem saeculi praesentis, omnes homines resurgant, et immortales existant: alii quidem ad praemia rerum, quibus bene vixerunt; alii ad supplicia, eo quod ab eis mala sint gesta. Esse tamen etiam in delictis quae committuntur hic occasionem salutis purificationemque peccati: nondum initiatis quidem baptismatis adeptionem secundum ecclesiasticam legem,
Abbreviated transcription (Latin):
sciens nihil prodesse deos quos diocl&ianus uenerabatur. & quia
potius eius pater paganorum contempta religione feliciter
signũ caelo splendide collocatũ. mirantique uisionẽ ad ftiterunt
angeli dicentes. O constantine in hoc uince: fertur autẽ & ipsum¬
xp̃m apparuisscei signum monstrasse crucis ac praecepisse ut fi¬
guram similem facer& & in proeliis auxilium hoc haber&. quo
uictoriae iura conquirer& Eusebius itaque pamphili. cum iure¬
iurando ipso imperatore dicente audisse serefert: quia circa
meridiem declinante iam sole. crucis signum exlumine factum.
& scripturam consertamei dicentem. in hoc uince. uidiss& ipse &
milites quicũ eotunc essent: Pergentinamque aliqͥo cum exercitu
ꝑiter hoc inquit ei miraculum est ostensum: Dũque cogitar &
quidess&e nox suꝑuenit & dormientixp̃s apparuit cum signo quoo
iat icolos. iossit quo iit fierd̃ ousseni fizuratio. quac forde aupei¬

Expanded text:
sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater, paganorum contempta religione, felicitersignum coelo splendide collocatum: mirantique visionem , astiterunt angeli dicentes: O Constantine, in hoc Christum apparuisse ei, et signum monstrasse crucisguram similem faceret, et in praeliis auxilium hoc haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili, cum jurejurando ipso imperatore dicente audisse se refert, quia circa meridiem declinante jam sole crucis signum ex lumine factum et scripturam conservatam ei dicentem, in hoc vince, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquo cum exercitu, per iter hoc in quo ei miraculum est ostensum, dumque cogitaret quid esset, nox supervenit et dormienti Christus apparuit cum signo quod vidit in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio, quae foret auxi
Abbreviated transcription (Latin):
tquoniam ad haec uenimus paulolatius aliquid referamus
Cum dio l&ianus & maximianus herculis priuatã elegissent
uitã & maximinus galerius quicum eis imperauerat tenens
italiam duo caesares feciss& maximinũ moriente & in italia¬
seuerum Tunc constantinus inbrittania patre mortuo or¬
dinatus imperator: primo anno ducentesime septa gensimae
primae olympiadis uicensima septima die iulii mensis Romae
uero a pra&orianis militibus maxentius maximiani herculii filius
instituitur imperator: Hinc eius pater imperandicupidine uoluit
filium regnopriuare quod facere nequiuit. posthaec autẽ tharso
ciliciae mortuus est. Porro scuerus romae contramaxentium ue¬
niens militum proditione ꝑemptus est. Maximinus autẽ galerius¬
instituens licinium augustũ moritur. Proinde maxentius romae
uelut trrannus habebatur. adulteria inpudenter exercens. & carũ
uiros occidens: quem uolens constantinus opprimere & romanos
acladibus liberare: cogitabat quem inbello dm̃haber& auxilio:

Expanded text:
quoniam ad haec venimus, paulo latius aliquid referamus. Cum Diocletianus et Maximianus Herculius privatam elegissent vitam, et Maximinus Galerius, qui cum eis imperaverat, tenens Italiam, duoSeverum, tunc Constantinus in Britannia patre mortuo ordinatus imperator primo anno ducentesimae primo anno olympiadis 271, die 27 Julii mensis. Romae vero a praetorianis militibus Maxentius Maximiani Herculii filius imperator instituitur. Hinc ejus pater imperandi cupidine voluit filium regno privare, quod facere nequivit. Post haec autem Tarso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galeriusinstituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae velut tyrannus habebatur, adulteria impudenter exercens et earum viros occidens. Quem volens Constantinus opprimere, et Romanos a cladibus liberare, cogitabat quem in bello Deum haberet auxilio:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑoccidentẽ hella dici uel macedones & hillyriilicenter in reli¬
gione durabant propter constantinũ qui princepserat in his
partibus romanorũ. Huic enim uiro & alia quidem plurimi
postea prouenisse ꝑcepimus. quibus flexus est xp̃ianorũ dogma
uenerari : praecipu e tamen signum quod ei diuinitus est
ostensum

Expanded text:
per Occidentem Helladici, vel Macedones, et Illyrici licenter in reliper Occidentem Helladici, vel Macedones, et Illyrici licenter in religione durabant, propter Constantinum qui princeps erat in his partibus Romanorum. Huic enim viro plura postea provenisse percepimus quibus flexus est Christianorum dogma venerari, praecipue tamen propter signum quod ei divinitus est ostensum
Abbreviated transcription (Latin):
babiles. Nonenim aut nos in gratiesse uidebimur tacitunitati
tradentes uir tutem corum. aut illi exorteserunt huius
historiae. quitantȩ philosophiae exempla reli querunt.
quibus utentes posteri beatissimo & felicissimo fine poti¬
entur. Sed haec quidem sermo procedens ut potuerit
obseruabit. Conuertarnunc ad narrationem rerum.
cooperatorem inuocans dm̃. hinc enim habebit praesens
scriptura principium.
manae quidem ecclesiae siluestrius praesidebat. Alex an¬
drinae autem. alexander: & hiero solrmorum. macharius: Anti¬
quisquam fuerat ordinatus ꝑsecutionibus scilic& prohiben¬
sede apostolica praesidere. & cum ess& ep̃s uicinae beroeae
cum in antiochiam transtulerunt T uno ergo xp̃iani orien¬
tales quidem usque ad terminos aegypti circa libiam commo¬
rantes non praesumebant a perte inecclesias conuenire cum
licinius fauorem quem in eos habuerat ꝑmutass&. Sed neque

Expanded text:
bavimus. Non enim aut nos ingrati esse videbimur, taciturnitati bavimus. Non enim aut nos ingrati esse videbimur, taciturnitati tradentes virtutem eorum; aut illi exsortes erunt hujus historiae qui tantae philosophiae exempla reliquerunt, quibus utentes posteri, beatissimo et felicissimo fine potientur. Sed haec quidem sermo procedens, ut potuerit observabit. Convertar nunc ad narrationem rerum, cooperatorem invocans Deum. Hinc enim habebit praesens scriptura principium. manae quidem Ecclesiae Sylvestrius praesidebat. Alexandrinae autem Alexander, et Hierosolymorum Macarius, Antiquisquam fuerat ordinatus, persecutionibus scilicet prohibensedi apostolicae praesideret, et cum esset episcopus vicinae Beroae, eum in Antiochiam transtulerunt. Tunc ergo Christiani orientales quidem usque ad terminos Aegypti circa Lespiam commorantes, non praesumebant aperte in ecclesias convenire, cum Licinius favorem, quem in eos habuerat, permutasset; sed neque
Abbreviated transcription (Latin):
interalter utros gestas de praesulatu uel dehonore primatus
propriae hereseos explanauero. non graue aut male uolunta¬
tis esse uideatur. Primonamque sicuti dictum est. conscriptorẽ
omnia dec& ueritati post pͥonere. deinde dogina ecclesiae
catholicae ueracissime declarare: Quod scilic& inuenitur
saepe quidem aduersariorum insidiis impeditum. & tamen
tũ quam diuinitus roboratum in propria mansisse uirtute. & uni¬
uersas ecclesias atque populos ad suam traxisse ueritatẽ. Cum
meam uidebantur notitiam ꝑuenisse deecclesia in romano
imperio constituta: placuit tamen quantum ualuero. ut¬
&iam apud persas & barbaros quae sunt gesta dereligione
conscribam : Non autem absur dumerit abhistoria eccle¬
si astica si in hoc opere &iamilli referantur: quiquondam
patres & praeceptores fuere monachorum : aut qui post
eos ꝑ successiones utiles uisi sunt sicut audiuimus atque pro¬

Expanded text:
inter alterutros gestas de praesulatu vel de honore primatus, inter alterutros gestas de praesulatu vel de honore primatus, propriae haereseos explanavero, non grave aut malae voluntatis esse videatur. Primo namque, sicut dictum est, conscriptorem omnia decet veritati postponere, deinde dogma Ecclesiae catholicae veracissime declarare. Quod scilicet invenitur saepe quidem adversariorum insidiis impetitum, et tamen tanquam divinitus roboratum in propria mansisse virtute, et universas Ecclesias et populos ad suam traxisse veritatem. Cum meam videbantur notitiam pervenisse de Ecclesia in Romano imperio constituta placuit tamen, quantum valuero, ut etiam apud Persas et Barbaros quae sunt gesta de religione conscribam. Non autem absurdum erit ab historia ecclesiastica, si in hoc opere etiam illi referantur qui quondam patres et praeceptores fuerunt monachorum, aut qui post eos per successiones utiles visi sunt, sicut audivimus atque pro
Abbreviated transcription (Latin):
est quoniam occasione dogmatis arriani & eorum qui postea
sunt oborti discor dantes inter alter utros praesules ecclesiarũ
singuli de quibus studebant suis consectatoribus scribebant:
& per concilia congregati decernebant quae uellent. & sibi
contraria sapientes. ꝑ absentiã se saepe damnabant. & ꝑ tempora
principes ac proceres eorum quapoterant uirtute fleetebant.
& sibi m& unianimes faciebant. ut eorum consensu recte colere
putarentur. Alii siqui demistis. aliiuero fauentes illis colleca¬
onem fecerunt epistolarum proherese propria directarum.
& eassibi contrarias reliquerunt. Porro nobis difficile ualde
fuit ut inueniremus omnia quae d&alibus prouenerunt.
Quia uero praecipua cura ueritatis habenda est. propter historiae
puritatẽ necessarium mihi uisum est &iam litteras huius modi
ut fuit possibile ꝑscrutari. Sigitur &iam seditiones ecclesi afticas

Expanded text:
est quoniam occasione dogmatis Ariani et eorum qui postea est quoniam occasione dogmatis Ariani et eorum qui postea sunt oborti, discordantes inter alterutros. Praesules Ecclesiarum, singuli de quibus studebant suis consectatoribus scribebant, et per concilia congregati decernebant quae vellent; et sibi contraria sapientes, per absentiam se saepe damnabant; et per tempora principes ac proceres eorum, qua poterant virtute flectebant, et sibimet unanimes faciebant, ut eorum consensu recta colere putarentur. Alii siquidem istis, alii vero faventes illis, collectionem fecerunt epistolarum pro haeresi propria directarum, et eas sibi contrarias reliquerunt. Porro nobis difficile valde fuit ut inveniremus omnia quae de talibus provenerunt. Quia vero praecipua cura veritatis habenda est, propter historiae puritatem, necessarium mihi visum est etiam litteras hujusmodi, ut fuit 207 possibile, perscrutari. Si igitur etiam seditiones ecclesiasticas
Abbreviated transcription (Latin):
colligens in duobus redegilibris: Nunc autẽ fauente dõ quae
postea prouenerunt. aperire temtabo: Quo circa memorabo
causas quibus interfui. & abscientibus aut contemplantibus
eas audiui. tam innr̃am quam antenrãm generationẽ gestas
C&erorum ex planabo notitiam ex legibus positis causa religionis
& ex conciliis pertempora constitutis ac nouitatibus factis. &
imperialibus atque sacer dotum epistolis. quarum aliae quidẽ
hactenus inpalatiis ecclesiis que custo diuntur. Aliae uero passin
plecti in hoc opere melius approbaui propter magnitudinem
lectionis ut sensus earum breuiter indic&ur. nisi forte quaedã
uenire possint in dubium proquibus apud multos est diuersa
sententia: Tunc enim si quam lib& scripturam inuenire po¬
tuero propter probationem ueritatis cam ponere non omitto
Vt autem nullus ignoratione rerum accus& mendacem esse
conscriptionem contrarias legendo forsan epistolas. sciendũ

Expanded text:
colligens, in duobus redegi libris: nunc autem, favente Deo, quae colligens, in duobus redegi libris: nunc autem, favente Deo, quae postea provenerunt, aperire tentabo. Quocirca memorabo causas quibus interfui, et a scientibus aut contemplantibus eas audivi, tam in nostra quam ante nostram generationem gestas. Caeterorum vero explanabo notitiam ex legibus positis causa religionis, et ex conciliis per tempora constitutis, ac novitatibus factis, et imperialibus, atque sacerdotum epistolis, quarum aliae quidem hactenus in palatiis ecclesiisque custodiuntur, aliae vero passim plecti in hoc opere melius approbavi propter magnitudinem lectionis, ut sensus earum breviter indicetur: nisi forte quaedam venire possint in dubium, pro quibus apud multos est diversa sententia. Tunc enim, si quamlibet scripturam invenire potuero, propter probationem veritatis eam ponere non omitto. Ut autem nullus ignoratione rerum accuset mendacem esse conscriptionem, contrarias legendo forsan epistolas, sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
taurum & alia similia ꝑ prouincias & ciuitates facta aut fa¬
bulis deuulguta. tanto nobilitaristudio ut multi grecorum
& probatissimi conscriptores circatalia laborassent: scribendi
habentes in genium: Meuero uim meae non inferre naturae¬
& historiae ecclesiasticie gesta enarrare. Reor enim quo
argumento reihuius non ab hominibus instituto. conscriptor
quoque in opinabiliter apparebit non in ops dõ. Nisus &.
enim sum primo quidem hocopus ab origine mundi digerere:
sed considerans quoniam & alii talia fecerunt usq ad tempus
suum idest clemens &egesippus uirisapientissimi successi¬
onem sequentes apostolorum. africanus que conscriptor
& eusebius cognomine pamphili. uir in diuinis scripturis
& grecorum po&is atque r&horibus ꝑscrutator erudi¬
tissimus. Tunc ego quaecum que inecclesiis contigerunt
post xp̃i ascensionem ad caelos usque ad licinnu deiectionẽ

Expanded text:
taurum, et alia his similia per provincias et civitates facta, aut fataurum, et alia his similia per provincias et civitates facta, aut fabulis divulgata, tanto nobilitari studio, ut multi Graecorum et probatissimi conscriptores circa talia laborassent, scribendi habentes ingenium: me vero vim meae non inferre naturaet historiae ecclesiasticae gesta narrare. Reor enim quoniam argumento rei hujus non ab hominibus instituto, conscriptor quoque inopinabiliter apparebit non inops Deo. Nisus sum etenim primo quidem hoc opus ab origine mundi dirigere  ed., digerere: sed considerans quoniam et alii talia fecerunt usque ad tempus suum, id est, Clemens et Egesippus sapientissimi, successionem sequentes apostolorum, Africanusque conscriptor, et Eusebius cognomine Pamphili, vir in divinis Scripturis et Graecorum poetis atque rhetoribus perscrutator eruditissimus: tunc ego quaecunque in Ecclesiis contigerunt post Christi ascensionem ad coelos, usque ad Licinii dejectionem
Abbreviated transcription (Latin):
perata repperitur esse religio. Namlic& linguam adelocu¬
tionem aut pulchritudinem sermonis disertam non habuerint:
neque uerbis aut probationibus philosophicis uterentur. ad sua¬
dendum tamen non obhocminus studium fuit eis. Sed exuti
substantiis & bona propria contemnentes atque nudati. & uelut
in aliis corporibus plurima pessimaque tormenta suscipientes.
& neque ciuitatium populis summissi. neque iudicum blandim̃tis
in licio neque terroribus forte d&erriti. clarum fecerunt uni¬
uersis. quoniam promaximis praemiis huius modicertamina
sustinerent: Qua propter nequesuasione uerborũ opus erat
dum ꝑdomos &ciuitates ad credendum resipsȩ conpellerent.¬
quae nequaquã primitus uidebantur auditae .
anta ergo diuina atque mirabili mutatione in orbe terra¬
rũ facta Ita ut & prior religio & leges patriae spernerentur.
Grudele nimis erit calydonium quidem aprum. & marathoniũ

Expanded text:
perata reperitur esse religio. Nam licet linguam ad elocuperata reperitur esse religio. Nam licet linguam ad elocutionem aut pulchritudinem sermonis disertam non habuerint, neque verbis aut probationibus philosophicis uterentur, ad suadendum tamen non ob hoc minus studium fuit eis; sed exuti substantiis, et bona propria contemnentes atque nudati, et velut in aliis corporibus plurima pessimaque tormenta suscipientes, et neque civitatum populis submissi, neque judicum blandimentis illecti, neque terroribus forte deterriti, clarum fecerunt universis quoniam pro maximis praemiis hujusmodi certamina sustinerent. Quapropter neque suasione verborum opus erat, Ut ergo absolute dicatur, omnium priorum principum princiquae nequaquam primitus videbantur auditae. anta ergo divina atque mirabili mutatione in orbe terrarum facta, ita ut et prior religio, et leges patriae spernerentur, crudele nimis erat Calydonium quidem aprum, et Marathonium
Abbreviated transcription (Latin):
praedixerint. non tamen obhoc omnes greci deincredulitate
culpandisunt. Paucinam que qui uidebantur eruditiores. prae¬
cipui huius modi proph&ias intellexerunt. plerumque me¬
tricas existentes & disertioribus uerbis prolatas ad populum
Erat itaque sicuti mihi uidetur supernae prouidentiae ut ad¬
concordiam futurorum non solum propriis proph&iae uentura
committerentur sed &iam exparte gentilibus. Veluti siquis
melodiae compositor propter utilitatem peregrini som alias
cordas plectro discurrat. aut suꝑ eas quae sunt adiciat alias m
Hebraei siquidem pluribus x manifestioribus proph&us utentes.
in praesentia xp̃i minores sunt inuenti quam greci Sed neque hoc
extrarationem uidebitur. cur exaliis gentibus tantum ecclesia
crediderit. Primum quidem quoniam dõ gratum est exmi¬
raculis nascimutationes. indiuinis maximis que negotiis. Dem¬
de quia nonfortuitis uirtutibus praesulum: eius abinitio dis¬

Expanded text:
praedixerint, non tamen ob hoc omnes Graeci de incredulitate praedixerint, non tamen ob hoc omnes Graeci de incredulitate culpandi sunt. Pauci namque, qui videbantur eruditiores, praecipue hujusmodi prophetias intellexerunt, plerumque metricas existentes, et disertioribus verbis prolatas ad populum. Erat itaque, sicut mihi videtur, supernae providentiae ut adconcordiam futurorum non solum propriis prophetis ventura committerentur, sed etiam ex parte gentilibus, veluti si quis melodiae compositor, propter utilitatem peregrini soni alias chordas plectro discurrat, aut super eas quae sunt alias adjiciat. Hebraei siquidem pluribus et manifestioribus prophetiis utentes, in praesentia Christi minores sunt inventi quam Graeci. Sed neque hoc extra rationem videbitur, cur ex aliis gentibus tantum Ecclesia crediderit. Primum quidem, quoniam Deo gratum est, ex miraculis nasci mutationes in divinis maximisque negotiis; deinde quia non fortuitis virtutibus praesulum ejus ab initio des
Abbreviated transcription (Latin):
romanos dignissimus. erit testis deueritate xp̃i. Vocare nãque
eum uirum non aud& tamquam factorem insigniũ operũ.
magistrum que sermonum ueracium xp̃m uero a perte no¬
minat & poena crucis adiudica tum. & tertia die apparuisse
uiuum. & alia de eo infinita miracula aproph&is scĩs non ignorat
esse praedicta: Sed &iam multos tunc extitisse quos elegit grecos
nominatã nequaquã defecisse testatur: Et mihiuid&ur quo
haec referens quasi clamare uid&ur operibus dm̃ essexp̃m. rerũ
quippe miraculis obstupescens : Cum autem hocdixiss&. &iam
ipse medius transcucurrit. Inullo tamen contradicens cre¬
dentibus in eum potius que consentiens. Haec igitur cogitanti
mihi digne mirabile uisum est hebraeos &iam ante alios homi¬
nes ad xp̃i anitatem non potuisse conuerti: Namlic& sibylla
xalia responsa apud gentiles eaquae inxp̃o erant uentura

Expanded text:
Romanos dignissimus, erit testis de veritate Christi . Vocare namque Romanos dignissimus, erit testis de veritate Christi . Vocare namque eum virum non audet, tanquam factorem insignium operum magistrumque sermonum veracium: Christum vero aperte nominat, et poenae crucis adjudicatum, et tertia die apparuisse vivum, et alia infinita miracula de eo a prophetis sanctis non ignorat esse praedicta; sed etiam multos tunc exstitisse, quos elegit, Graeconominatam nequaquam defecisse testatur. Et mihi videtur quoniam haec referens, quasi clamare videtur operibus Deum esse Christum, rerum miraculis obstupescens. Cum autem hoc dixisset, etiam medius ipse transcurrit: in nullo tamen contradicens credentibus in eum, potiusque consentiens. Haec igitur cogitanti mihi digne mirabile visum est Hebraeos etiam ante alios homines ad Christianitatem non potuisse converti. Nam licet Sibylla et alia responsa apud gentiles ea quae in Christo erant ventura
Abbreviated transcription (Latin):
& ixp̃i fieri passione ut aint quiscripturas sacras inte gerrime
collegerunt. In cob autem expectationem gentium in eo nunc
existentem. necnon & tempus quouenit praenuntiauit ubi
ait: Tunc deficere duces hebraeorum ex genere iudae principis
tribus eius Significabat autem principatum hero dis. quicum
idumeus ess& genere paterno arabs autẽ amatre: commissa
ei est gensiudaeorum a senaturomano & casaresimul augusto.
Sed&iam quidam aliorum proph&arum clarexp̃i generati¬
onem praedicauerunt: & illum sacrum in effabilemque con¬
ceptum. & matrem post partum uirginem ꝑmanentem. &
genus & patriam. Alii uero passionem & resur rectionẽ amor¬
tuis & ascensionem in caelos. & euentum singularum prae sig¬
nauerunt rerum. Sed haec quidem eos ignorasse scire poterit
qui sacris libris incumbit Ioseppus autem matthatiae filius
at que sacerdos uir apud iuda eos nobilissimus. nec non &apud

Expanded text:
et in Christi passione fieri, ut aiunt qui Scripturas sacras integerrime et in Christi passione fieri, ut aiunt qui Scripturas sacras integerrime collegerunt. Jacob autem exspectationem gentium in eo nunc existentem, nec non et tempus quo venit praenuntiavit , ubi ait tunc deficere duces Hebraeorum ex genere Judae principis ejus tribus. Significabat autem principatum 206 Herodis, qui cum Idumaeus esset genere paterno, Arabs autem a matre, commissa est ei gens Judaeorum a senatu Romano et Caesare simul Augusto. Sed etiam quidam aliorum prophetarum clare Christi generationem prophetaverunt, et illum sacrum ineffabilemque conceptum, et matrem post partum virginem permanentem, et genus, et patriam; alii vero passionem, et resurrectionem a mortuis, et ascensionem in coelos, et eventum singularum praesignaverunt rerum. Sed haec quidem eos non ignorasse scire poterit qui sacris litteris incumbit. Josephus autem Matthathiae filius atque sacerdos, vir apud Judaeos nobilissimus, nec non et apud