comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
negauit plane qđ ñ erat: ut uerita¬
tẽ loquens eiꝰ membrum fieret. cuius
sibi nom̃ fallacit̃ ñ usurparet. Cum gͦ
ñ uult appetere nom̃ xp̃i: factus ẽ mẽ-¬
brum xp̃i: quia dũ infirmitatẽ suam
studuit humilit̃ agnoscere: illiꝰ celsi¬
tudinẽ meruit ueracit̃ obtinere. Ec .x.¬
um ex lectione alia redemptoris
nr̃i sententia ad intẽ rediicitur:
ex huius nob lectionis u̾bis. questio ual-¬
de implexa generat᷑. Alio quippe in
loco inquisitus a discipłis dñs de he¬
liȩ aduentu: respondit. Helias iam
uenit et ñ cognouerunt eum: s fece¬
runt in eo quȩcunq uoluerunt. Et si
uultis scire: iohannes ipse ẽ helias.
ritas affirmat. hoc ꝓpħa ueritatis ne¬
dẽ sermonib ueritatis concors ñ ẽ:
S si subtilit̾ ueritas ipsa requiratur:
hoc qđ int̾ se contrarium sonuit: qͦ¬
modo contrarium ñ sit inuenitur.:
Ad zachariam nãq de ioħe angłs di¬
cit. Ipse p̃cedet ante illum: in sp̃ũ &
uirtute heliȩ. Qui iccuto uenturus

Expanded text:
negavit quod erat, ut veritatem loquens, ejus membrum fieret cujus sibi nomen fallaciter non usurparet. Cum ergo non vult appetere nomen Christi, factus est membrum Christi, quia dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Sed cum ex lectione alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominus de Eliae adventu, respondit: Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in vultis scire, Joannes ipse est Elias . ritas affirmat hoc propheta Veritatis ne sermonibus concors non est? Sed si subtiliter veritas ipsa requiratur, hoc quod inter se contrarium sonuit, quomodo contrarium non sit invenitur. Ad Zachariam namque de Joanne angelus dicit: Ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae . Qui idcirco ve
Abbreviated transcription (Latin):
umq ꝑsequerent᷑ egyptii uesti-¬
gia p̃cedentium: repꝑerunt eos
in castris supra mare. Om̃is equitat᷑¬
& currus pharaonis. & uniu̾sus exer-¬
citus erant in ahiroth: contͣ beelsephon.
Cumq apꝓpinquasset pharao. leuan-¬
tes filii isrł ocłos uidunt egyptios post
se: & timuerunt ualde: clamauertq
ad dñm: oe dixerunt ad moysen. forsi
tan ñ erant sepulchra in egypto: idco
res ex ȩgypto: Nonne iste ẽ sermo quẽ
loquebamur ad te in egipto. dicentes
recede a nob̃ ut seruiamus egiptiis: mul¬
to enim meliꝰ ẽ seruire eis qͣm mori in
solitudine: Et ait moyses ad popłm.
Nolite timere. State & uidete magna¬
lia dñi: quȩ facturiis ẽ hodie. Egipti¬

Expanded text:
ue persequerentur Aegyptii vestigia praecedentium, repererunt eos in castris super mare; omnis equitatus et currus Pharaonis, et universus exercitus, erant in Phiahiroth contra Beelsephon. Cumque appropinquasset Pharao, levantes filii Israel oculos, viderunt Aegyptios post se, et timuerunt valde, clamaveruntque ad Dominum, et dixtan non erant sepulchra in Egypto: ideo  nos ex Egypto? Nonne iste est sermo quem loquebamur ad te in Egypto dicentes: recede a nobis ut serviamus Egyptiis. Multo enim melius est servire eis: quam mori in solitudine. Et ait Moyses ad populum. Nolite timere. State et videte magnalia Domini: que facturus e
Abbreviated transcription (Latin):
ciscant᷑. Tu autẽ eleua uirgã tuã: et ex¬
tende manum tuã suꝑ mare &e diui-¬
de illud: ut gradiant᷑ filii isrł in me¬
dio mariꝑ siccum. Ego autẽ indura¬
bo cor egiptioꝵ ut ꝑsequant᷑ uos: o
glorificabor in pharaone & om̃i exer¬
citu eius: & in currib & in equitib il¬

Expanded text:
am tuam et extende manum super mare et divide illud ut gradiantur filii Israhel in medio mari per siccum ego autem indurabo cor Aegyptiorum ut persequantur vos et glorificabor in Pharaone et in omni exercitu eius in curribus et in equitibus il
Abbreviated transcription (Latin):
Et erat nubes tenebrosa &e illuminans
noctẽ: ita ut ad se inuicẽ toto noctis
tempore accedere ñ ualerent. Cumq
extendisset moyses manum suꝑ mare:
abstulit illud dñs flante uento uehe¬
m̃ti & urenti dota nocte: & u̾tit in sic¬
cum. Diuisaq ẽ aqua: & ingressi sunt
filii isrł ꝑ medium maris sicci. Erat
autẽ aqua quasi murus: ad dexterã
eoꝵ & leuã. ꝑ sequentes egyptii ingͥs¬
si sunt post eos. om̃is equitatꝰ pharao¬
nis: currus eiꝰ & equites ꝑ mediũ mari.
am aduenerat uigilia ma

Expanded text:
uminans noctem ut ad se invicem toto noctis tempore accedere non valerent cumque extendisset Moses manum super mare abstulit illud Dominus flante vento vehementi et urente tota nocte et vertit in siccum divisaque est aqua et ingressi sunt filii Israhel per medium maris sicci erat enim aqua quasi murus a dextra eorum et leva persequentesque Aegyptii ingressi sunt post eos omnis equitatus Pharaonis currus eius et equites per medium maris iamque advenerat vigilia ma
Abbreviated transcription (Latin):
gatur ꝓximꝰ. e celo dat᷑ sps̃ ut dili
eẽnt clause ubi erant discipłi congre
gati ꝓpt̃ metum᷑ iudeoꝵ: uenit ins
&r stecit in medio &e dixit. Pax uobis.
Ctͣ cum hoc dixisset: ostendit eis manꝰ
& latus. Gauisi sunt gͦ discipłi: uiso
dnõ. Dixit gͦ eis iterum. Pax uobis.¬

Expanded text:
coelo praesidens? Neque enim alio in loco datdum cum de coelo veniens in linguis variis demonstratur. Cur ergo prius in terra discipulis datur, postmodum de coelo mittitur, nisi quod duo sunt praecepta charitatis, dilectio videlicet Dei et proximi? In terra datur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
habuit caro nr̃a. s omnẽ tribulatio¬
nẽ passi. foris pugnȩ: intꝰ timores.
S qui consolatur humiles. consola¬
tus ẽ nos ds̃: in aduentu titi. Non
solum autẽ in aduentu eiꝰ. s etiã
in consolatione qua consolatꝰ ẽ in
ur̃m fletum. urãm emulationẽ ꝓ
me: ita ut magis gauderẽ. Qm̃ &

Expanded text:
ionem passi sumus: foris pugnae; intus timores. Sed qui consolatur humiles, consolatus est nos Deus in adventu Titi. Non solum autem in adventu ejus, sed etiam in consolatione, qua consolatus est in trum fletum, vestram aemulationem pro me, ita ut magis gau
Abbreviated transcription (Latin):
ad meridiẽ. Cum autẽ apꝓpinqͣ¬
ret porte ciuitatis: ecce defunctus
efferebat᷑ filius unicꝰ matris suȩ. De¬
functus hic qui extra portã cunta¬
tis multis ẽ intuentib elatꝰ: signi¬
ficat hominẽ letali criminũ fune¬
re soporatum: eandẽq insuꝑ ani¬
mȩ mortẽ. ñ cordis ad huc cubili te¬
gentẽ. s ad multoꝵ noticiã ꝑ locu¬
tionis oꝑisue indicium quasi ꝑ sue
cuutatis ostia ꝓpalantẽ. Qui bene
filiꝰ unicus mat̾ris suȩ fuisse ꝑhibe¬
tur: quia licet e multis collecta ꝑ¬
sonis. una sit ꝑfecta & immacłata
fidelium uniu̾salis se eccłiȩ filios re-

Expanded text:
. Cum autem appropinquaret portae civitatis, ecce defunctus efferebatur filius unicus matris suae. Defunctus hic, qui extra portam civitatis multis est intuentibus elatus, significat hominem lethali criminum funere soporatum, eamdemque insuper animae mortem, non cordis adhuc cubili tegentem, sed ad multorum notitiam per locutionis operisve indicium, quasi per suae civitatis ostia propalantem. Qui bene filius unicus matris suae fuisse perhibent, quia licet e multis collecta personis, una sit perfecta et immaculata fidelium u
Abbreviated transcription (Latin):
ultra memineris iniquitates. Ie .ui.¬
cce respice: popłs tuus om̃s nos:
ciuitas scã tua facta ẽ deserta sy¬
in exustione ignis: & omĩa desidera-¬
bilia ur̃a sunt in ruinas. Nũquid
suꝑ his continebis de dñe: tacebis &
affliges nos ehem̃ter: Quesierunt
me qui ante ñ int̾rogabant: inuene¬
runt qui ñ quesierunt me. Dixi: ecce
tota die ad popłm incredulum: qui
graditur in uia non bona. post co¬
gitationes suas: popłs qui ad iracũ¬
diam ꝓuocat me ante faciẽ meã sẽꝑ:
qui immolant in ortis. & sacrificant
suꝑ lateres: qui habitant in sepulcris.
& in delubris idoloꝵ dormiunt: qui
comedunt carnẽ suillam. & ius ꝓfa¬
num in uasis eoꝵ: qui dicunt recede
a me. non apppinques mͥ quia im¬
mundus es: isti fumus erunt in furo¬
re meo: ignis ardens tota die. Ecce
scriptum ẽ coram me: ñ tacebo: sed
reddam et retribuã in sinu eoꝵ iiqͥ¬
tates ur̃as. & iniquitates patrũ ur̃oꝵ
simul dicit dominus: qui sacrifica¬

Expanded text:
ineris iniquitatis ecce respice populus tuus omnes nos civitas sancti tui facta est deserta Siin exustionem ignis et omnia desiderabilia nostra versa sunt in ruinas numquid super his continebis te Domine tacebis et adfliges nos vehementer quaesierunt me qui ante non intrunt qui non quaesierunt me: dixi: Ecce tota die ad populum incredulum, qui graditur in via non bona post cogitationes suas. Populus qui ad iracundiam provocat me ante faciem meam semper: qui immolant in hortis, et sacrificant super lateres: Qui habitant in sepulcris, et in delubris idolorum dormiunt. Qui comedunt carnem suillam, et jus profanum in vasis eorum. Qui dicunt: Recede a me, non appropinques mihi, quia immundus es: Isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens tota die. Ecce scriptum est coram me, non tacebo, sed reddam et retribuam in sinum eorum iniquitates vestras, et iniquitates patrum vestrorum simul, dicit Dominus. Qui sacrifica
Abbreviated transcription (Latin):
facie tua montes defluerent: sicut
exustio ignis tabescerent atq arderent
ĩgni: ut notum fieret nom̃ tuum ini-¬
micis tuis: a facie tua gentes turba¬
rentur. Cum feceris mirabilia ñ sus-¬
tinebimꝰ: descendisti: & a facie tua
montes defluxerunt. A scło ñ audi¬
uidit ds̃ absq te: que p̃parasti expe-¬
ctantib te. O ccurristi lȩtanti & fa¬
cienti iusticiã: in uiis tuis recordabim¬
tur tiu. Cece tu iratus es & peccãuimꝰ:
in ipsis fiumus semꝑ: & saluabimur.
Et facti sumꝰ ut immundus om̃s nos:
quasi pannus m̃struatȩ uniu̾se ui¬
sticie nr̃e. Et cecidimus quasi folium
uniu̾si: & iniquitates nr̃e quasi uent᷑
abstulerunt nos. Non ẽ qui inuocet
nom̃ tium: qui consurgat et deneat

Expanded text:
ie tua montes defluerent. Sicut exustio ignis tabescerent, aquae arderent igni, ut notum fieret nomen tuum inimicis tuis: a facie tua gentes turbarentur. Cum feceris mirabilia, non sustinebimus: descendisti, et a facie tua montes defluxerunt. A saeculo non audividit. Deus absque te, quae praeparasti expectantibus te. Occurristi laetanti, et facienti justitiam: in viis tuis recordabuntur tui: Ecce tu iratus es, peccavimus: in ipsis fuimus semper, et salvabimur. Et facti sumus ut immundus omnes nos, quasi pannus menstruatae, universae justitiae nostrae: Et cecidimus quasi folium universi, et iniquitates nostrae quasi ventus abstulerunt nos: Non est qui invocet nomen tuum: qui consurgat
Abbreviated transcription (Latin):
scło nom̃ tuum. Quare er rare
ꝓpt̾ seruos tuos: tribus hereditatis tuę.
Quasi nichilum possedunt popłm scm̃
tuum. hostes nr̃i: conculcauerunt sci¬
ficationẽ tuam: facti sumꝰ quasi in
pͥncipio cum ñ dominareris nr̃i: neq
inuocaretur nom̃ tuum suꝑ nõs. Utĩ¬

Expanded text:
saeculo nomen tuum. Quare errare npropter servos tuos, tribus haereditatis tuae. Quasi nihilum possederunt populum sanctum tuum: hostes nostri conculcaverunt sanctificationem tuam. Facti sumus quasi in principio, cum non dominareris nostri, neque invocaretur nomen tuum super nos.
Abbreviated transcription (Latin):
ulit rex assuerus anulũ quo
utebat᷑ de manu sua. & dedit
eum aman filio amadathi de ꝓge¬
nie agag. hosti iudȩoꝵ. Dixitq ad
eum. Argentum qđ polliceris tu-¬
um sit: de popło age qd tibi placet.
Nocatiq sunt scribȩ regis mse pͥmo
nisan. t̾cia decima die eius: & scrip¬
tum ẽ ut iusserat aman ad om̃s sa-¬
trapas regis et iudices ꝓuinciarum di¬
uersarumq gentium: ut quȩq gens
legere poterat et audire ꝓ uarietate
linguarum ex nomine regis assueri.
Et litterȩ illiꝰ signatȩ anulo misse fc̃
ꝑ cursores regis ad uniu̾sas ꝓuincias:
ut occident atq delerent om̃s iude¬
os a puero usq ad senẽ. paruulos &
mulieres una die: hoc ẽ t̃ciodecimo
m̃sis duodecimi qui uocat᷑ adar: &
bona eoꝵ diriꝑent. Summa autẽ
eptarum hȩc fuit: ut om̃s ꝓuinciȩ
scirent. et pararent se ad p̃dictũ diẽ.
festinabant cursores qui missi erat:
explere regis imꝑium. Statiq in
susis pependit edictum: rege et aman

Expanded text:
ulit ergo rex annulum, quo utebatur, de manu sua, et dedit eum Aman filio Amadathi de progenie Agag, hosti Judaeorum, dixitque ad eum: Argentum, quod tu polliceris, tuum sit, de populo age quod tibi placet. vocatique sunt scribae regis mense primo nisan tertiadecima die eius et scriptum est ut iusserat Aman ad omnes satrapas regis et iudices provinciarum diversarumque gentium ut quaeque gens legere poterat et audire pro varietate linguarum ex nomine regis Asueri et litterae ipsius signatae anulo missae sunt per cursores regis ad universas provincias ut occiderent atque delerent omnes Iudaeos a puero usque ad senem parvulos et mulieres uno die hoc est tertiodecimo mensis duodecimi qui vocatur adar et bona eorum diriperent summa autem epistularum haec fuit ut omnes provinciae scirent et pararent se ad praedictam diem festinabant cursores qui missi erant explere regis imperium statimque in Susis pepend
Abbreviated transcription (Latin):
erbum dulce multiplicat łe .ui.¬
amicos: et mitigat inimicos:
& lingua gratiosa in bono homine
abundauit. Multi pacifici sint tibi.
et consiliariꝰ sit tibi unꝰ de mille. Si
possides amicum. in temptatione
posside eum: & ñ facile credas ei teip¬
sum. Est enim amicus scđm tempus
suũ: et ñ ꝑmanebit in die tribulati¬
onis. Et est amicus qui egredit᷑ ad im¬
miciciã: & ẽ amicus qui odiũ & rixã
et conuicia denudabit.

Expanded text:
erbum dulce multiplicat amicos et mitigat inimicos et lingua eucharis in bono homine abundat multi paciet consiliarius sit tibi unus de mille. si possides amicum, in temptatione posside eum et non facile credas illi temet ipsum. est enim amicus secundum tempus suum et non permanebit in die tribulationis: et est amicus qui egreditur ad inimicitiam: et est amicus qui odium et rixam et conuicia denudabit.
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾tens domesticos tuos: & oppͥmens
subiectos tͥ. Non sit porrecta manus
tua ad accipiendum: & ad dandũ
collecta. Noli attendere ad possessio¬
nes iniquas: et ne dixeris est mͥ suffi¬
ciens uita. Nichil enim ꝓđit: in tem¬
pore uindictȩ & obductionis. Non
centiã cordis tui: & ne dixeris quom
potui. aut quis mͥ subiciet ꝓpt̃ facta

Expanded text:
s domesticos tuos et opprimens subiectos tibi. non sit porrecta manus tua ad capiendum et ad dandum collecta. Noli adtendere ad possessiones iniquas et ne dixeris: est mihi sufficiens uita. nihil enim proderit in tempore uindictae et obductionis. non centiam cordis et ne dixeris: quomodo potui? aut quis me subiciet
Abbreviated transcription (Latin):
fusio adducens peccatum: & ẽ con-¬
fusio adducens głam & grãm. Ne
accipias faciẽ aduersus fãciẽ tuam:
nec adũsus animã tuã m̃dacium.
Non reuerearis ꝓximum tuũ in ca¬
su suo: nec retineas u̾bum in tem¬
pore salutis. Non abscondas sapien¬
tiam tuam: in decore eius. Lc .iiii.¬
n lingua enim agnoscit᷑ sapientia:
b iusticiȩ. Non contradicas u̾bo ue-¬
ritatis ullo modo: et de m̃dacio in¬
eruditionis tue confundere. Le
confundaris confiteri peccata tua:
et ne subicias te homini ꝓ peccato.
Noli resistere contra faciẽ potentis:
nec coneris contra ictũ fluuii. Pro
iusticia agonizare ꝓ anima tua: &
usq ad mortẽ certare ꝓ iusticia: &¬
ds̃ ꝓ te expugnabit inimicos tuos.

Expanded text:
fusio adducens peccatum et est confusio adducens gloriam et gratiam. non accipias faciem aduersus faciem tuam, nec aduersus animam tuam mendacium. non reuerearis proximum tuum in casu suo, nec retineas uerbum in tempore salutis. non abscondas sapientiam tuamn lingua enim agnoscitur sapientia,bus justitiae. Non contradicas veritati ullo modo, et de meruditionis tuae confundere non confundaris confiteri peccata tua et ne subicias te homini pro peccato noli resistere contra faciem potentis nec coneris contra ictum fluvii pro iustitia agoniare pro anima tua et usque ad mortem certa pro iustitia et Deus expugnabit pro te inimicos tu
Abbreviated transcription (Latin):
riis quȩ militant adu̾sus animam:
quẽ admodum nos p̃sens beat᷑ apłs
suis ut legimꝰ u̾bis hortat᷑. Malicia par.¬
uuli estote: quia dñs głȩ mortalium
se conformauit infantie. Sectamini
humilitatẽ: quã dĩ filius disciptos
suos docere dignatus ẽ. Induite uos
uirtute patientiȩ: in qua animas
urãs possitis ad quirere: qm̃ qui cun-¬
ctoꝵ ẽ redemptio: ipse ẽ omĩum for¬
titudo. Quȩ sursũ sunt sapite: non
quȩ suꝑ t̾ram. ꝑ uiam ueritatis & ui¬
te constant̃ incedite: nec uos impe-

Expanded text:
riis, quae militant adversus animam , riis, quae militant adversus animam , quemadmodum nos praesens B. apostolus suis, ut legimus, verbis hortatur. Malitia parvuli estote , quia Dominus gloriae mortalium se conformavit infantiae. Sectamini humilitatem, quam Dei Filius discipulos suos docere dignatus est . Induite vos virtutem patientiae, in qua animas vestras possitis acquirere: quoniam qui cunctorum est redemptio, ipse est omnium fortitudo. Quae sursum sunt sapite, non quae super terram . Per viam veritatis et vitae consta
Abbreviated transcription (Latin):
in infirmitate uirtutẽ: & in hominiᷤ
ueritate dñm maiestatis. Utq sacra¬
m̃tum fidei suȩ intelligentieq ma-¬
nifestent: qd cordib credunt. mune¬
rib ꝓtestantur. Thus dõ: mirram
homini: aurum offerunt regi: scili¬
tate uenerantes: quia qđd erat in sub-
ptum ex admonitione diuina: exar-¬
descit frustrata in meditationib su-¬
is herodis insania: necari om̃s beth.¬
leem paruulos iubet. Et q̃m̃ quẽ me¬
tuat nescit infantẽ: generalẽ seuiciã
in suspectam sibi tendit ȩtatẽ. S qͦs
rex impiꝰ eximit mundo: xp̃c inserit
cęlo. Et quib ñdum sanguinis sui
impendit redemptionẽ: iã martyrii
tribuit dignitatẽ. Erigite gͦ dilectis¬
simi fideles animos: & choruscantẽ
grãm luminis sempit̃ni. & impen-¬
sa humanȩ salutis sacram̃ta ueneran¬
tes: studium ur̃m his quȩ ꝓ uob̃ ge¬
sta sunt subdite. Diligite castimoniȩ
puritatẽ: quia xp̃c uirginitatis ẽ fi¬
lius. Abstinete uos a carnalib deside¬

Expanded text:
nis veritate Dominum majestatis; atque ut sacramentum fidei suae intelligentiaeque manifestent, quod cordibus credunt, muneribus protestantur. Thus Deo, myrrham homini, aurum offerunt regi, scientate venerantes: quia quod erat in substptum ex admonitione divina, exardescit frustra in meditationibus suis Herodis insania. Necari omnes in Bethleem parvulos jubet, et quoniam quem metuat nescit infantem, generalem sententiam in suspectam sibi tendit aetatem. Sed quod rex impius eximit mundo, Christus inserit coelo; et quibus nondum sanguinis sui impendit redemptionem, jam martyrii tribuit dignitatem. Erigite igitur, dilectissimi, fideles animos 114 ad coruscantem gratiam luminis sempiterni, et impensa humanae salutis sacramenta venerantes, studium vestrum iis quae pro vobis gesta sunt subdite. Diligite castimoniae puritatem, quia Christus virginitatis est filius. Abstinete vos a carnalibus deside
Abbreviated transcription (Latin):
incommutabilẽ dispositarũ rerum
ordinẽ u̾tere: & alioꝵ facinꝰ p̃occupa¬
re conaris: Mors xp̃i: ñ ẽ temporis
tui. Ante condendum ẽ euangłium:
ante p̃dicandum ẽ dĩ regnũ: ante
sanitates donande: antẽ sunt faci-¬
enda miracła. Cur qđ alieni futurũ
ẽ oꝑis. tui ẽẽ uis criminis: & ñ habi¬
turus effectum sceleris. in solum te
reatum p̃cipitas uoluntatis: Nichil
hac molitione ꝓficis: nichil ꝑagis.
Qui uoluntate natus ẽ: arbitrii sui¬
potestate morietur. Ec.u.¬
onsummant. magi desidium
suum: & ad puerũ dñm rãm

Expanded text:
incommutabilem dispositarum rerum incommutabilem dispositarum rerum ordinem vertere, et aliorum facinus praeoccupare conaris? Mors Christi non est temporis tui. Ante condendum est Evangelium, ante praedicandum est Dei regnum, ante sanitates donandae, ante sunt facienda miracula. Cur, quod alieni futurum est operis, tui vis esse criminis? et non habiturus effectum sceleris, in solum te reatum praecipitas voluntatis? Nihil hac molitione proficis, nihil peragis. Qui voluntate natus est, sui arbitrii potestate morietur. Consummant ergo magi desiderium suum, et ad puerum Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ tam insolitum uidebat᷑. Dedit gͦ
aspicientib intellectum: qui p̃sticit
signum. & qd fecit intelligi. fecit in¬
quiri: & se inueniendum obtulit re
minis ductum: & p̃uii fulgoris indi¬
cium intenta contemplatione comi¬
tantes: ad agnitionẽ ueritatis. grẽ
splendore ducuntur. Qui humano
sensu significatum sibi regis ortum
estimauerunt in ciuitate regia esse
querendum: s qui serui susceꝑat for¬
mã: &e ñ iuudicare uenerat s iudicari:
bechleem p̃elegit natiuitati: ieroso¬
limã passioni. Herodes uͦ audiens ui¬
dȩoꝵ pͥncipẽ natum. successorẽ suspi¬
catus expauit: & molitus necẽ salutis
auctori: falsum spopondit obsequiũ.
Qͣm felix foret. si magoꝵ imitaretur
fidẽ: & conu̾teret ad religionẽ qd̃ dis¬
ponebat ad fraudẽ. O cęca stult e
emulationis impietas: quȩ ꝑturban-¬
dum putas diuinum tuo furore con¬
silium. Dñs mundi temporale ñ que-¬
rit regnum: qui p̃stat ȩt̾̃num. Quid

Expanded text:
quod tam insolitum videbatur. Dedit ergo quod tam insolitum videbatur. Dedit ergo aspicientibus intellectum, qui praestitit signum; et quod fecit intelligi, fecit inquiri, et se inveniendum obtulit inqminis ductum, et praevii fulgoris indicium intenta contemplatione comitantes, ad agnitionem veritatis, gratiae splendore ducuntur, qui humano sensu significatum sibi regis ortum aestimaverunt in civitate regia esse quaerendum. Sed qui servi susceperat formam, et non judicare venerat, sed judicari, Bethleem praeelegit nativitati, Jerosolymam passioni. Herodes vero audiens Judaeorum principem natum, successorem suspicatus expavit; et molitus necem salutis auctori, falsum spopondit obsequium. Quam felix foret, si magorum imitaretur fidem, et 113 converteret ad religionem quod disponebat ad fraudem! O caeca stultae aemulationis impietas, quae perturbandum putas divinum tuo furore consilium! Dominus mundi temporale non quaerit regnum, qui praestat aeternum. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
elebrato ꝓximo die quo inte¬
merata uirginitas humani ge¬
neris edidit saluatorẽ: epiphaniȩ no¬
bis dilectissimi ueneranda festiuitas
dat ꝑseuerantiã gaudioꝵ: ut int̃ co¬
gnatarum sollemnitatũ uicina sacͣ¬
menta. exultationis uigor & feruor
fidei ñ tepescat. Ad omium enim ho¬
minum spectat salutẽ: qđ infantia
mediatoris dĩ & hominum iã uniũ¬
so declarabat᷑ mundo: cum adhuc
exiguo detineret᷑ oppidulo. Quãuis
enim isrliticã gentẽ. & exipsiꝰ gen¬
tis unã familiã delegisset: de qua na-¬
turã uniu̾sȩ humanitatis assumeret.
noluit tam̃ intra mat̾nȩ habitatiõis
angustias. ortus sui latere pͥmordia :
s mox ab om̃ib uoluit agnosci: qui
dignatus ẽ om̃ib nasci. Trib gͥ magis
in regione orientis stella nouȩ clari-¬
tatis apparuit: quȩ illustrior cęt̾is
pulchriorq sidib. facile in se intuen¬
tium ocłos animosq conũteret: ut
confestim adu̾teretur ñ eẽ ociosum.

Expanded text:
elebrato proxime die quo intemerata virginitas humani generis edidit Salvatorem, Epiphaniae nobis, dilectissimi, veneranda festivitas dat perseverantiam gaudiorum, ut inter cognatarum solemnitatum vicina sacramenta, exsultationis vigor et fervor fidei non tepescat. Ad omnium enim hominum spectat salutem, quod infantia Mediatoris Dei et hominum jam universo declarabatur mundo, cum adhuc exiguo detineretur oppidulo. Quamvis enim Israeliticam gentem, et ipsius gentis unam familiam delegisset, de qua naturam universae humanitatis assumeret, noluit tamen intra maternae habitationis angustias ortus sui latere primordia; sed mox ab omnibus voluit agnosci, qui dignatus est pro omnibus nasci. Tribus igitur magis in regione Orientis stella novae claritatis apparuit, quae illustrior caeteris pulchriorque sideribus, facile in se intuentium oculos animosque converteret: ut confestim adverteretur non esse otiosum,
Abbreviated transcription (Latin):
ciabit eum in tribulatione doctri-¬
ne sue. donec temptet eum in cogi¬
tationib illiꝰ: & credat animȩ illius:
et firmabit illum et iter adducet di¬
rectum ad illum: et letificabit eũ:
&e denudabit absconsa sua illi: et
thesaurizat suꝑ illum scientiã et in¬
tellectum iusticie. Si autẽ oberraue¬
rit derelinquet illum : & tradet eũ
in manus inimicis suis.¬

Expanded text:
bit illum in tribulatione doctrinae suae; donec tentet illum in cogitationibus illius, et credat animae illius. Et firmabit illum, et iter adducet directum ad illum, et laetificabit illum; et denudabit abscondita sua illi, et thesaurizabit super illum scientiam et intellectum justitiae. Si autem oberraverit, derelinquet illum, et tradet eum in manus inimici sui.
Abbreviated transcription (Latin):
quadruplici planxit alfabẽto: qd nos
m̃surȩ metri u̾sibq reddidimꝰ. Prec̃¬
ea ordinẽ uisionum qui apud grecos
& latinos omĩno confusus ẽ. ad pͥstinã
fidẽ correximꝰ: librum autẽ bariich
notarii eiꝰ qui apud hehreos nec legi¬
tur nec habet᷑ p̃termisimꝰ : ꝓ his om¬
nib maledicta ab emulis p̃stolantes:
quib me necesse ẽ. ꝑ singula opuscła
respondere: & hoc patior quia uos me¬
cogitis. Cȩterũ ad compendiũ ma-¬
li. rectiꝰ fuerat modum furori eorum
silentio meo ponere: qͣm cotidie no¬
ui aliquid scriptitantẽ inuidorum
insaniam ꝓuocare

Expanded text:
quadruplici planxit alphabeto, quod nos mensurae metri versibusque reddidimus. Praeterea ordinem Visionum, qui apud Graecos et Latinos omnino confusus est, ad pristinam fidem correximus. Librum autem Baruch, notarii ehis omnibus maledicta ab aemulis praestolantes, quibus me necesse est per singula opuscula respondere. Et hoc patior, quia vos cogitis. Caeterum ad compendium mali, rectius fuerat modum furori eorum silentio meo ponere, quam quotidie novi aliquid scriptitantem invidorum insaniam provocare
Abbreviated transcription (Latin):
ram tondente se obmutescet. & ñ
aꝑiet os suum. Et paulo suꝑiꝰ. Ipse
autẽ uulneratus ẽ ꝓpt̃ iniquitates
nr̃as: & liuore eius sanati sumus.
Et inuidoꝵ corda pͥncipum: in cun
in eum crede maluerunt: & mul¬
tum miseri. uitȩ auctorẽ morti po¬
tiꝰ dare. qͣm ꝑ eum ipsi uiuificari stu¬
debant. Uerum nos ꝑfidoꝵ cęcitate
declinata. eoꝵ magis exemplum qͥ
fidelit dñm laudauere sequamur.
ut iter eius mysticũ. mystica ut de-¬
cet int̾pretatione scrutem᷑. A sina &
pullus quib sedens in ierosolimam
uenit. utriꝰq popłi iudȩi uidelicet
& gentilis simplicia corda designaut:
quib ipse p̃sidens quęq a noxia lib¬
tate suo frenans imꝑio: ad uisionẽ¬
suꝑnȩ pacis ꝑducit. Ierosolima & enĩ
uisio pacis int̃pretatur.

Expanded text:
ram tondente se obmutescet, et non ram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum . Et paulo superius: Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus. Sed invidorum corin eum credere maluerunt, et multum miseri vitae auctorem morti potius dare, quam per eum ipsi vivificari studebant. Verum nos perfidorum caecitate declinata eorum magis exempla qui fideliter Dominum laudavere, sequamur, et iter ejus mysticum mystica, ut decet, interpretatione scrutemur. Asina et pullus ejus, quibus sedens Hierosolymam venit, utriusque populi, Judaei videlicet et gentilis, simplicia corda designant, quibus ille praesidens quaeque a noxia libertate suo frenans imperio ad visionesupernae pacis perducit. Hierosolyma etenim visio pacis interpretatur.
Abbreviated transcription (Latin):
olim p̾missa signauerat. Ante qͥnq
dies paschȩ uenire uoluit. sicut ex
iohis euanglio didicimꝰ: ut etiã ꝑ
hoc ostendet se eẽ agnum immacu¬
latum qui peccata tolleret mundi.
Agnꝰ quippe paschalis cuiꝰ immola¬
tione popłs isrł est ab egiptia serui¬
tutȩ libatus:. ante quinq dies paschȩ
id: quartadecima luna ad uesꝑam
iussiis ẽ immolari: significans eum
qui nos suo sanguine redempturꝰ.
ante ⁊unq dies paschȩ id÷ hodier¬
no die. magno p̃cedentium sequen¬
tiumq popłoꝵ gaudio ac laudatio
paschȩ sacram̃ta hactenus obserua¬
ta consummauit: ac noui deinceps
obseruanda discipłis sacram̃ta con¬
tradidit: egressus in montẽ oliue¬
ti tentus ẽ a uideis: & mane crucifi¬
xus ipsa nos die a demonica domi-¬
natione redemit: qua antiquus il
agni paschalis. ante quinq di-¬
es qͣm pati inciꝑet locum passionis
adiit: ut se insinuaret ẽẽ illum de
quo p̃dixit ysaias. Sicut ouis ad oc-¬
cisionẽ ducetur: & quasi agnus co¬

Expanded text:
nte quinque dies paschae venire voluit, sicut ex Joannis Evangelio didicimus, ut etiam per hoc ostenderet se esse Agnum immaculatum qui peccata tolleret mundi. Agnus quippe paschalis cujus immolatione populus Israel est ab Aegyptia servitute liberatus, ante quinque dies paschae, id est quarta decima luna, ad vesperam jussus est immolari: significans eum qui nos suo sanguine redempturus ante quinque dies paschae, id est, hodierno die magno praecedentium sequentiumque populorum gaudio ac laudationpaschae sacramenta hactenus observata consummavit, ac nova deinceps observanda discipulis sacramenta contradidit, egressus in montem Oliveti, tentus est a Judaeis, et mane crucifixus, ipsa nos die a daemoniaca dominatione redemit, qua antiquus illschalis ante quinque dies, quam pati inciperet, locum passionis adiit, ut se insinuaret esse illum de quo praedixit Isaias: Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus co
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi sp̃s uentura p̃dicit: hic eruditio
& u̾boꝵ copia ea quȩ intelligit tͣns¬
fert: nisi forte putandus ẽ tullius
economicum xenofontis. & plati
pithagorã. & demosthenis ꝓtesif mn¬
tẽ. afflatus rethorico spũ transtulis¬
se: aut alit̃ de eisdẽ libris ꝑ septua¬
ginta int̾̃pretes. alit̃ ꝑ apłos sp̃s ses¬
testimonia texuit: ut qđ illi tacue¬
runt. hiscriptum eẽ m̃titi sunt. Qd
igit᷑: Damnamꝰ ueteres: Minime.
s post pͥorum studia in domo dñi
qđ possumꝰ laboramꝰ. l.li int̃pretati
sunt ante aduentum xp̃i: & qđ ñ¬
sciebant dubiis ꝓtuł re sententiis.
nos post passionẽ & resurrectionẽ eiꝰ
ñ tam ꝓpħiam qͣm historiã scribimꝰ.
Alit̃ enim audita. alit̃ uisa narrant᷑.
Qd meliꝰ intelligimꝰ. meliꝰ & ꝓferim.
Audi gͥ emule: ob rectator auscul¬

Expanded text:
raedicit: hic eruditio et verborum copia, ea quae intelligit, transfert. Nisi forte putandus est Tullius Oeconomicum Xenophontis, et Platonis Protagoram, et Demosthenis pro Ctesiphonte, afflatus rhetorico spiritu transtulisse. Aut aliter de eisdem libris per Septuaginta Interpretes, aliter ptestimonia texuit, ut quod illi tacuerunt, hi scriptum esse mentiti sint. Quid igitur? damnamus veteres? minime: sed post priorum studia, in domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi, et quod nesciebant, dubiis protulere sententiis. Nos post passionem et resurrectionem ejus, non tam prophetiam, quam historiam scribimus. Aliter enim audita, aliter visa narrantur. Quod melius intelligimus, melius et proferimus. Audi igitur, aemule; obtrectator, auscul
Abbreviated transcription (Latin):
ptolomeus uniꝰ dĩ cultor. etiã apd̃
hebreos duplicẽ diuinitatẽ depre-¬
hencset. Qd̃ maxime iccirco facie¬
bat. quia in platonis dogna cade
uidebat᷑. Deniq ubicũq sacratum
aliquid scriptura testat᷑ de patre &
filio & spũ scõ: aut alit̃. int̾pretati
sunt. aut omĩno tacuert: ut & regi
satisfacerent. & archanum fidei non
uulgarent. Et nescio quis pͥmus au¬
ctor septiaginta cellulas alexandriȩ
m̃ dacio suo extruxerit: quib diuisi
eadẽ scriptitarent: cum aristeus eiꝰ¬

Expanded text:
unius Dei cultor, etiam apud Hebraeos duplicem divinitatem deprehenderet; quod maxime idcirco faciebat, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicunque sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio et Spiritu sancto, aut aliter interpretati sunt, aut omnino tacuerunt; ut et regi satisfacerent et arcanum fidei non vulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta cellulas Alexandriae mendacio suo exstruxerit, quibus divisi eadem scriptitarent, cum Aristeas
Abbreviated transcription (Latin):
ante ꝓpħas int̾ spũalia carismata
positos legi in quib ultimũ pene
gradum int̃preces teuent. Quid li¬
uore torqueris: Quid imꝑitoꝵ ani¬
mos contra me concitas: Sicubi łͥ in
translatione uideor errare: interro¬
ga hebreos: diu̾sarum urbium ma-¬
gistros consule. Qđ illi habent de
xpõ: tui codices ñ habent. Aliud ẽ.
si contra se postea ab apłis usurpata
testimonia ꝓbauerunt: et em̃dacio¬
ra sunt exemplaria latina qͣm greca ⁊
greca qͣm hebrea. Nerum hȩc contͣ
inuidos. Nunc te p̾cor desideri ca-¬
rissime: ut quia tantum opꝰ me sub¬
ire fecisti. & a genesi exordium cape:
orationib iuues: quo possim eodẽ
spũ quo scripti sunt libri in latinũ
eos transferre sermonẽ¬

Expanded text:
ante prophetas inter spiritalia charismata positos lego: in quibus ultimum pene gradum interpretes tenent . Quid livore torqueris? quid imperitorum animos contra me concitas? Sicubi in translatione tibi videor errare, interroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule. Quod illi habent de Christo, tui codices non habent. Aliud est, si contra se postea ab apostolis usurpata testimonia, probaverunt, et emendatiora sunt exemplaria Latina quam Graeca, Graeca quam Hebraea. Verum haec contra invidos. Nunc te precor, Desideri charissime, ut quia tantum opus me subire fecisti, et a Genesi exordium capere, orationibus juves: quo possim eodem spiritu quo scripti sunt libri, in latinum eos transferre sermone
Abbreviated transcription (Latin):
stella & ueru opus ome distinguenꝰ.
dum aut illucescere facit quȩ minꝰ
ante fuerant. aut suꝑfiua quȩq
iugulat &e confodit: & maxime q̃
euangłistarum & apłoꝵ auctoritaᷤᷤ
ꝓmulgauit: in quib multa de ue¬
teri testam̃to legimꝰ quȩ in nr̃is codi

Expanded text:
stella et veru opus omne distinguens: dum aut illucescere facit quae minus ante fuerant, aut superflua quaeque jugulat, et confodit; maximeque quae evangelistarum et apostolorum auctoritas promulgavit: in quibus multa de veteri Testamento legimu
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃ dies: nisi forte ille dnĩce resurre¬
ctionis de quo dictum ẽ. hic ẽ dies
quẽ fecit dñs: ꝓtalit duos denari¬
os. & dedit stabulario: & ait. Curã
illiꝰ habe. Qui sunt isti duo denarii.
nisi forte duo testam̃ta. quȩ imagi¬
nẽ in se habent ȩt̃ni regis exp̃ssam.
quoꝵ p̃cio uulnera nr̃a curant᷑: Re¬
dempti enim sumꝰ p̃cio sanguinis:
ut ultimȩ mortis uulnera uitaremꝰ.¬

Expanded text:
iste alter dies nisi forte ille dominicae resurreiste alter dies nisi forte ille dominicae resurrectionis, de quo dictum est: hic est dies, quem fecit dominus? — protulit duos denarios et dedit stabulario et ait: curam illius habe. qui sunt isti duo denarii nisi forte duo testamenta, quae imaginem in se habent aeterni regis expressam, quorum pretio uulnera nostra curantur? redemti enim sumus pretio sanguinis, ut ultimae mortis ulcera uitarem
Abbreviated transcription (Latin):
passionis nr̃ȩ susceptione finitimꝰ:
& miscđiȩ collatione uicinus. xi.
lligauit uulnera eiꝰ: infundens
oleum & uinum. Multa me¬
dicam̃ta medicꝰ habet iste: quibꝰ sa¬
nare consueuit. Sermo eiꝰ: medicam̃¬
tum ẽ. Aliꝰ eiꝰ sermo constringit uul¬
nera: aliꝰ oleo fouet: aliꝰ uinum in¬
fundit. Constringit uulnera auste¬
riore p̃cepto: fouet remissione pec¬
cati: sicut uino compungit denun¬
ciatione iudicii. Et imposuit inqͥt
in ium̃tum suum. Audi qͦmͦ de im¬
ponat. Hic peccata nr̃a portat. & ꝓ
nobis dolet: & pastor imposuit ouẽ
lassã supra humeros suos. Homo enĩ
ris assumptionẽ infirmitates nr̃e
carnis aboleret. Deniq duxit nos
Est autẽ stabulum: in quo fessi
longo itinere succede solent. Et cu
rã egit: ne eger ea quȩ acceꝑat ne¬
quaquã p̃cẽpta seruaret.S ñ uaca¬
bat samaritano huic diu in terris
deger: redeundum erat ei unde
descencsat. Itaq altero die. Quis ẽ

Expanded text:
passionis nostrae susceptione finitimus passionis nostrae susceptione finitimus et misericordiae conlatione uicinus. Et alligauit uulnera eius infundens oleum et uinum. multa medicamenta medcus habet iste, quibnare consuevit. Sermo ejus medicamentum est. Alius ejus sermo constringit vulnera, alius oleo fovet, alius vinum infundit. Constringit vulnera austeriori praecepto, fovet remissione peccati, sicut vino compungit denuntiatione judicii. Et imposuit, inquit, eum in jumentum suum. Audi quomodo te imponat. Hic peccata nostra portat, et pro nobis dolet, et pastor imposuit ovem lassam super humeros suos. Homo enim ris assumptionem infirmitates nostrae carnis aboleret. 77. Denique duxit nos Est autem stabulum, in quo fessi longo itinere succedere solent. Duram egit, ne aeger ea quae acceperat nequaquam praecepta seruaret. sed non uacabat Samaritano huic diu in terris degere: redeundum erat eo, unde descenderat. itaque altero die — quis est
Abbreviated transcription (Latin):
angłos lucis. s ꝑseuerare ñ posst̃:
Hi ante despoliant que accepimus
indum̃ta gr̃ȩ spũalis: &e sic uulne¬
ra inferre consueuerunt. Na si m¬
temerata quȩ sumpsimꝰ indum̃ta
seruauerimꝰ: plagas latronũ sen¬
tire ñ poterimꝰ. Caue gͦ ne ante nu¬
tale uulnꝰ excepit: in quo om̃e ge¬
nus occidisset humanum: nisi sa¬
maritanꝰ ille descendens. uulnera
eius acerba curasset. Non medioe̾s¬
iste samaritanꝰ: qui eum quẽ sacer¬
dos. quẽ leuita despexerat: ñ etiã
lo. custos significat᷑. Hoc habet in¬
t̃pretatio. Quis ẽ iste custos nisi
ille de quo dictum ẽ. custodiens
descendens. quis ẽ nisi qui descen¬
dit de cȩlo. & qui ascendit in celũ:
filius hominis qui ẽ in celo: Hic
uidens semiuiuum quẽ nemo po¬
terat ante curare. sicut illã quȩ flu¬
xii sanguinis ꝓfluens in medicis ero¬
gauerat om̃e patrimoniũ suum:
uenit secus eum hoc ẽ factꝰ ẽ com¬

Expanded text:
angelos lucis, sed perseuerare non possunt? angelos lucis, sed perseuerare non possunt? hi ante despoliant quae accepimus indumenta gratiae spiritalis et sic uulnera inferre consuerunt; nam si intemerata quae sumsimus indumenta seruemus, plagas latronum sentire non possumus. caue ergo ne ante nutale uulnus accepit, in quo omne genus occidisset humanum, nisi Samaritanus ille descendens uulnera eius acerba curasset. non medioiste Samaritanus, qui eum quem sacerdos, quem levita despexerat, non etiam lo custos significatur, hoc habet interpretatio. Quis est custos nisi ille de quo dictum est: Custodiens descendens — quis est, qui descendit e caelo, nisi qui ascendit in caelum, filius hominis qui est in caelo? — uidens semiuiuum, quem nemo potuerat ante curare, sicut illa quae fluxu sanguinis profluens in medicis erogauerat omne patrimonium suum, uenit secus eum, hoc est: factus con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiti eẽ uident᷑: qui u̾ba legis tenent.¬
pͥncipio stati lex & patrẽ & filiũ
p̃dicauerit: incarnationis quoq
dominice annunciauerit sacram̃¬
tum dicens: diliges dum dm̃ tuũ.
& diliges ꝓximum tuum sicut te
ipsum. Unde ait ad legis ꝑitum. Hoc
fac & uiues. At ille qui nesciebat ꝓ¬
ximum suum. quia ñ credebat. in
mus. Ita qui xp̃m nescit: nescit &
legẽ. Quomͦ enim potest scire legẽ
qui ueritatẽ ignorat: cũ lex annũ¬
ciet ueritatẽ: Homo quidã ex ie-¬
rusalẽ descendebat in ierichõ. Ieri
co enim figura istiꝰ mundi ẽ: in quẽ
de paradiso hoc ẽ de ierłm illa cȩ¬
lesti eiectus adam p̃uaricationis ꝓ¬
moꝵ mutatio: nature suȩ fec̃ exi¬
mutatus ab illo adam qui in¬
offensa beatitudine fruebat᷑: ubi
in scłaria peccata defluxit: incidit
in latrones. In quos ñ incidisset:
nisi his mandati cȩlestis deuiꝰ se fe¬
cisset obnoxium. Qui sunt isti la¬
trones: nisi angli noctis atq tene¬

Expanded text:
periti 1427 uidentur, qui uerba legis tenent,principio statim lex et patrem et filium praedicauerit, incarnationis quoque dominicae adnuntiauerit sacramentum dicens: diliges dominum deum tuum et: diliges proximum tuum sicut te ipsum. unde dominus ait ad legis peritum: hoc fac et uiues. at ille qui nesciret proximum suum, quia non credebat in mus? itaque qui Christum nescit, nescit et legem. quomodo enim potest scire legem, cum ueritatem ignoret, cum lex adnuntiet ueritatem? Homo quidam ex Hierusalem descendebat in cho enim figura istius mundi est, m quam de paradiso, hoc est de Hierusalem illa caelesti eiectus Adam praeuaricationis promorum mutatio naturae suae fecit exmutatus ab illo Adam, qui inoffensa beatitudine fruebatur, ubi in saecularia peccata deflexit, incidit in latrones, in quos non incidisset, nisi his mandati caelestis deuius se fecisset obnoxium. qui sunt isti latrones nisi angeli noctis atque tene
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Ite in orbẽ uniu̾sum: & p̃¬
dicate euangłium uniu̾se creature.
Qui credidit & baptizatus fuerit:
saluus erit. Saliuis utiq a morte.
saluus a uulnere qđ infixum ẽ a la¬
tronib. Beatus ille stabulariꝰ: qui al¬
epłȩ ueluti ei rationi quã acceꝑat su¬
ꝑfluunt. Bonꝰ gͦ stabulariꝰ stabuli
eius in quo agnouit asina p̃sepe do¬
mini sui: & in quo greges claudun¬
tur agnoꝵ. ne frem̃tib ad caulas
rapacib lupis. facilis in ouilia sit in¬
des gͦ tunc qđ debes. Beati quib es
debitor. Utinam nos simus idonei
debitores: utinã qđ accepimꝰ possi¬
mus exsoluere: ne nos aut sacerdo¬
tii aut ministerii munꝰ extollat. Red¬
magis ꝓximꝰ. qͣm qui uulnera nr̃a
curauit. diligamꝰ eum quasi dñm:¬
& diligamꝰ quasi ꝓximum. Nichil
enim tã ꝓximum: qͣm caput mẽ¬
bris. Diligamꝰ etiã eum qui imita¬
tor est xp̃i: diligamꝰ eum qui mo¬
piȩ alteriꝰ corporis unitate compa¬
titur. Non enim cognatio facit ꝓ¬

Expanded text:
ite in orbem uniuersum et praedicate euangelium uniuersae creaturae et qui crediderit et baptizatus fuerit, hic saluus erit, saluus utique a morte, saluus a uulnere quod infixum est a latronibus. Beatus ille stabularius, qui alepistolae veluti ei rationi quam acceperat subonus ergo stabularius stabuli eius, in quo agnouit asina praesaepe domini sui et in quo greges clauduntur agnorum, ne frementibus ad caulas rapacibus lupis facilis in ouilia sit inergo quod debes. Beati, quibus es debitor. Utinam nos simus idonei debitores. Utinam quod accepimus, possimus exsolvere, nec nos aut sacerdotii aut ministerii munus extollat. magis proximus quam qui vulnera nostra curavit, diligamus eum quasi Dominum, diligamus et quasi proximum; nihil enim tam proximum quam caput membris. diligamus etiam eum qui imitator est Christi, diligamus eum qui inopiae alterius corporis unitate conpatitur. non enim cognatio facit p
Abbreviated transcription (Latin):
translatorib constat ẽẽ uiciatum:
quẽ ego de archiuis hebreoꝵ rele-¬
uans: u̾bum e u̾bo exp̃ssius tͣnstu-¬
li. Quẽ librum editio uulgata la¬
ciniosis hinc inde u̾boꝵ funib tra-¬
hit: addens ea quȩ ex tempore dici
poterant et audiri: sicut solitum ẽ
scolarib disciplinis. sumpto thema¬
te excogitare quib u̾bis uti potuit qͥ
iniuriam passus ẽ: uł ille qui iniu-¬
riã fecit. Nos autẽ o paula & eusto¬
chium. q̃m & bibliothecas hebreoꝵ
studuistis intrare. & int̾precum cer-¬
tamina comꝓbastis: tenentes hest̃
hebraicum librum.ꝑ singła uerba
nr̃am translationẽ aspicite: ut pos¬
sitis agnoscere me nichil augm̃tas¬
se addendo: s fideli testimonio sim¬
plicit̃ sicut in hebreo habetur. histo¬
riã hebraicam latine linguȩ tradi¬
disse. Nec affectamꝰ laudes hominũ:
nec uituꝑationes expauescimꝰ. Deo
enim placere cupientes: minas ho¬
minum penitus ñ timemꝰ: qm̃ dissi¬
pat ds̃ ossa eoꝵ qui hominib place¬

Expanded text:
at esse vitiatum, quem ego de archivis Hebraeorum relevans, verbum e verbo pressius transtuli. Quem librum editio Vulgata laciniosis hinc inde verborum sinibus trahit: addens ea quae ex tempore dici poterant, et audiri, sicut solitum est scholaribus disciplinis sumpto themate, excogitare, quibus verbis uti potuit qui injuriam passus est, vel ille qui injuriam fecit. Vos autem, o Paula et Eustochium, quoniam et bibliothecas Heb. studuistis intrare, et interpretum certamina comprobastis, tenentes Esther Hebraicum librum, per singula verba nostram translationem aspicite, ut possitis agnoscere, me nihil etiam augmentasse addendo, sed fideli testimonio simpliciter sicut in Hebraeo habetur, historiam Hebraicam Latinae Linguae tradidisse. Nec affectamus laudes hominum, nec vituperationes expavescimus. Deo enim placere curantes, minas hominum penitus non timemus: quia Deus dissipat ossa eorum qui hominibus place
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt tres turmas : & inuaserunt
camelos & tulerunt eos: necñ & pue¬
ros ꝑcusserunt gladio: & ego effugi
solus: ut nunciarẽ tibi. Adhuc loque¬
batur ille: & ecce alius intrauit & dix̃.
filiis tuis et filiab uescentib & biben¬
tib uinum in domo frĩs sui pͥmoge¬
niti: repente uentꝰ uehemens irruit

Expanded text:
aserunt camelos, et tulerunt eos, necnon et pueros percusserunt gladio, et ego fugi solus, ut nuntiarem tibi. Adhuc loquebatur ille, et ecce alius intravit, et dixit: Filiis tuis et filiabus vescentibus et bibentibus vinum in domo fratris sui primogeniti, repente ventus vehemens irruit
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾samq substantiã ꝑ circuitum:
Oꝑib manuũ eiꝰ benedixisti: & posses¬
sio illiꝰ creuit in tra. S extende pau¬
lulum manum tuã & tange cun-¬
cta quȩ possidet: nisi in facie bene-¬
dixerit tibi. Dixit gͦ dñs ad sathan.
Ecce uniu̾sa quȩ habet in manu tua
sunt: tantũ in eum ne extendas
manũ tuã. Egressusq ẽ sathan a fa-

Expanded text:
tantiam per circuitum, operibusque manuum ejus benedixisti, et possessio ejus crevit in terra? Sed extende paululum manum tuam, et tange cuncta quae possidet, nisi in facie tua benedixerit tibi. Dixit ergo Dominus ad Satanam: Ecce, universa quae habet, in manu tua sunt: tantum in eum ne extendas manum t
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hendit᷑: sic confusi sunt domͦ
isrt ipsi et reges eoꝵ: & pͥncipes & sa¬
cerdotes & ꝓphȩ eoꝵ. dicentes ligno
pat̾ m̃s es tu: et lapidi tu me genui¬
sti. Uerterunt ad me t̃gum &r ñ faciẽ:
& in tempore afflctionis sue dicent.
Surge et lib̃a nos. Ubi sunt dii tui qͦs
fecisti tͥ: Surgant & libent te in tẽ¬
pore afflictionis tuȩ. Scđm numerũ

Expanded text:
nfusi sunt domus Israhel ipsi et reges eorum principes et sacerdotes et prophetae eorum dicentes ligno pater meus es tu et lapidi tu me genuisti verterunt ad me tergum et non faciem et in tempore adflictionis suae dicent surge et libera nos ubi sunt dii tui quos fecisti tibi surgant et liberent te in tempore adflictionis tuae secun
Abbreviated transcription (Latin):
manitus nasci: dĩ uͦ. regni cęlestis in¬
troitum penitentib p̃dicare. Et ideo
matħs recte filium dauid nuncupat.
quẽ in carne uenientẽ asseuerat: re-¬
cte marcꝰ filium dĩ. quẽ in pͥma uolu¬
minis sui fronte. auctorẽ euangłii. &
sponsorẽ regni designat et̃n¬

Expanded text:
manitus nasci, Dei vero, regni coelestis inmanitus nasci, Dei vero, regni coelestis introitum poenitentibus praedicare. Et ideo Matthaeus recte Filium David nuncupat, quem in carne venientem asseverat. Recte Marcus Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii et sponsorem regni designat aet
Abbreviated transcription (Latin):
onferendum hoc euangłii marci
pͥncipium. pͥncipio mathei qͦ ait
liber generationis iħu xp̃i filii dauid.
nr̃ iħs xp̃c dĩ et hominis filius ẽ intelli¬
gendus. Et apte pͥmus euanguista filiũ
hominis eum. scd̃s filiũ dĩ nominat:
ut a minorib paulatim ad maiora sen¬
sus nr̃ exurgeret: ac ꝑ fidẽ & sacram̃ta
humanitatis assumptȩ. ad agnitionẽ.
diuinitatis & et̃nitatis ascenderet. Ap¬
te qui humana erat generationẽ de-¬
scripturus. a filio hominis cȩpit. dauid
uidelicet siune abrahȩ. de quoꝵ stirpe
substantiã carnis assumpsit. apte is qͥ
librum suum ab initio euangłicȩ
p̃dicationis inchoabat filiũ magis dĩ
rȩ de ꝓgenie patriarcharũ siue regũ
ueritatẽ carnis susciꝑe: & diuinȩ fu-¬
it potentiȩ euangłium mundo p̃dica-¬
re. Cuangłium quippe: bonũ nunci¬
um dicit᷑. Qđ autẽ meliꝰ ẽ nunciũ: ꝗͣ
pęnitentiã agite. apꝓpinquabit enĩ
regnum celoꝵ: Hominis itaq ẽ hu-¬

Expanded text:
onferendum hoc Evangelii Marci principium principio Matthaei, quo ait: Liber generationis Jesu Christi, filii David, ristus, Dei et hominis Filius est intelligendus. Et apte primus evangelista Filium hominis eum, secundus Filium Dei nominat, ut a minoribus paulatim ad majora sensus noster exsurgeret, ac per fidem et sacramenta humanitatis assumptae, ad agnitionem divinae aeternitatis ascenderet. Apte qui humanam erat generationem descripturus a Filio hominis coepit, David videlicet sive Abrahae, de quorum stirpe substantiam carnis assumpsit. Apte is qui librum suum ab initio Evangelicae praedicationis inchoabat Filium magis Dei rae de progenie patriarcharum, sive regum, veritatem carnis suscipere, et divinae fuit potentiae Evangelium mundo praedicare. Evangelium quippe bonum nuntium dicitur. Quod autem melius est nuntium quam: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum ? Hominis itaque est hu