comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stinant. Quoꝵ tam̃ aduentus : explaͣt̾ione cognoscitur. Cũq
em̃sa solennitate paschali recens de lauachro. pars maior
exercitꝰ arma caꝑe. & bellũ parare tẽptaret: germanꝰ du¬
cẽ se prȩlii ꝓficetur. Ex peditos eligit. circũ iecta ꝑcurrit.
& eregione qua hostiũ sꝑabat᷑ aduentꝰ: uallẽ circundatã
editis montib intuet᷑. Quo in loco nouũ cõponit ex ercitũ
ipse dux agmuinis. & iã aderat ferox hostiũ multitudo.
quã apꝓpinqͣre intuebant᷑ in insidiis constituti. Cũ subito
ger manus signifer uniuersos admonet & prędicit ut uo¬
ci suȩ uno clamore respondeant. securisq hostib quise in¬
sꝑatos adesse confiderent. alleliua repetitũ tercio sacer¬
dotes ex clamant. Seqͥtur una uox om̃iũ. & eleuatũ clam¬
rẽ reꝑcusso aere montiũ inclusa multiplicant. Hostile
agmen t̾rore ꝓsternitur: & ruisse suꝑ se ñ solũ rupescir¬

Expanded text:
stinant; quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque, stinant; quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque, emensa sollemnitate paschali, recens de lavacro pars maior exercitus arma capere et bellum parare temptaret, Germanus ducem se proelii profitetur. Elegit expeditos, circumiecta percurrit et e regione, qua hostium sperabatur adventus, vallem circumdatam editis montibus intuetur. Quo in loco novum conponit exercitum ipse dux agminis. 18. Et iam aderat ferox hostium multitudo, quam adpropinquare intuebantur in insidiis constituti: cum subito Germanus signifer universos admonet et praedicit, ut voci suae uno clamore respondeant, securisque hostibus, qui se insperatos adesse confiderent, Alleluia tertio repetitam sacerdotes exclamant. Sequitur una vox omnium, et elatum clamorem, repercusso aere, montium conclusa multiplicant. Hostile agmen terrore prosternitur, et ruisse super se non solum rupes cir
Abbreviated transcription (Latin):
tũ auxiliũ petier᷑. Qui ꝓ missum maturantes ad uentũ: tan¬
tũ securitatis ac fiducie contuler̃. ut accessisse maximꝰ
crederetur exercitꝰ. Itaq apłicis ducib: xẽc milttabat
in castris. Aderant etiã quad ragesimȩ uenerabiles dies.
quos religiosiores reddebat prȩsentia sacerdotũ: in tantũ
ut cotidianis prȩdicationib instititi. certatiꝰ ad grãm
baptismatis conuolarent. Nã maxima exercitus muliit¬
do: undã lauachri salutaris expetiit. E ccła addiẽ re¬
surrectionis dominicȩ frondib cõponitur contexta: & in
ex peditione cãpestri instar ciuitatis aptatur. Madidus
baptismate ꝓcedit ex ercitꝰ: feruet fides in popło. Et contẽp¬
to armatoꝵ prȩsidio diuinitatis ex pectat᷑ auxiliũ. In terea
hȩc institutio uel forma castroꝵ: hostib nunciat᷑. Qui uictoriã
quasi de mermi exercitu prȩsum̃tes. assũpta alacritate fe¬

Expanded text:
tum auxilium petierunt. Qui, promissum maturantes adventum, tantum auxilium petierunt. Qui, promissum maturantes adventum, tantum securitatis ac fiduciae contulerunt, ut accessisse maximus crederetur exercitus, itaque apostolicis ducibus Christus militabat in castris. Aderant etiam quadragesimae venerabiles dies, quos relegiosiores reddebat praesentia sacerdotum, in tantum, ut, cotidianis praedicationibus instituti, certatim ad gratiam baptismatis convolarent; nam maxima devoti exercitus multitudo undam lavacri salutaris expetiit. Ecclesia ad diem resurrectionis dominicae frondibus contexta conponitur et in expeditione campestri instar civitatis aptatur. Madidus baptismatis procedit exercitus, fides fervet in populo, et contempto armorum praesidio, divinitatis expectatur auxilium. Interea haec institutio vel forma castrorum hostibus nuntiatur, qui victoriam quasi de inermi exercitu praesumentes, adsumpta alacritate, fe
Abbreviated transcription (Latin):
lũ qđ habitator inclusus seruabat emicuit. Ex ultat turba mi¬
raculo. & uictã se diuinis uirtutib gratulat᷑. Ex cubabat di¬
eb ac noctib ante tuguriũ pauꝑis turba sine numero: hii
animas cupientes. hii corpora. Referri nequeunt quȩ xp̃c oꝑa
batur in famulo. qͥ uirtutes faciebat infirmis. & cũ debilita¬
tisuȩ nichil remedii pateretur ad hiberi: quadã nocte canden¬
tẽ niueis uestib uidit sibi ad esse. quȩ manu extensa iacente᷑
uideretur attollere: eũq consistere firmis uestigiis imꝑã¬
bat. Post quã horã ita fugatis dolorib recepit pristinam
sanccatẽ: ut die reddito itineris laborẽ subiret intrepidus.
Niinta saxones pictiq bellũ aduersus britones iunctis ui¬
rib susceper̃. qͦs eadem necessitas in castra contraxerat.
& cũ trepidi partes suas pene ĩpares iudicarent. scõꝵ antisti¬

Expanded text:
lum, quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba milum, quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba miraculo et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis turba sine numero, hi animas curare cupientes, hi corpora. Referri nequeunt, quae Christus operabatur in famulo, qui virtutes faciebat infirmus; et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa iacentem videretur adtollere eumque consistere firmis vestigiis imperabat. Post quam horam ita, fugatis doloribus, recepit pristinam sanitatem, ut, die reddito, itineris laborem subiret intrepidus. 17. Interea Saxones Pictique bellum adversus Brittanos iunctis viribus susceperunt, quos eadem necessitas in castra contraxerat; et cum trepidi partes suas paene inpares iudicarent, sanctorum antesti
Abbreviated transcription (Latin):
ratis. germani pedẽ lapsus occasione contriuit: ignorans men¬
ta illiꝰ sicut iob beatissimi afflictione corporis ꝓ paganda. Et du
aliquandru uno in loco infirmitate necessitate constringitur.
in uicinia qua manebat casuale ex arsit in cendũi. Qđd consũ pa
domib quȩ illic palustri harundine tegebantur: ad eũ ha¬
bitaculũ inqͦ idem iacebat flabris stimulantib ferebat᷑. Con¬
cursus om̃ium ad antistitẽ conuolauit: ut eleuatis manib ꝑ
cissum qđ ĩminebat euaderet. Qui om̃ib increpatis: mouer
se fidei prȩsũptione ñ passus ÷. Multitudo om̃is desꝑatione pr̃s¬
obuiã occurrit incendio. Sed ut dĩ potentia manifestior
appareret. qͥcqͥd custodire tẽptauerat turba. igne consu¬
mitur. Qđ uͦ iacens & infirmꝰ defenderat reseruat᷑. Hospi¬
tiũ scĩ uiri ex pauescens flãma transiliuit. ultra citra deseui¬
ens. & inter globos flãmantis incendii incolume tabernacu¬

Expanded text:
ratis, Germani pedem lapsus occasione contrivit, ignorans merita illius sicut lob beatissimi adflictione corporis propaganda. Et dum aliquamdiu uno in loco infirmitatis necessitate constringitur, in vicinia qua manebat casuale exarsit incendium. Quod, consumptis domibus, quae illic palustri arundine tegebantur, ad eum habitaculum, in quo idem iacebat, flabris stimulantibus ferebatur. Concursus omnium ad antestitem convolavit, ut elevatis manibus, periculum, quod inminebat, evaderet; qui, omnibus increpatis, moveri se fidei praesumptione non passus est. Multitudo omnis, desperatione pertobviam occurrit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quicquid custodire temptaverat turba, igne consumitur; quod vero iacens et infirmus defenderat, reservatur. Hospitium sancti viri expavescens flamma transilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii incolome tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ coͣuitia uiro dĩ inferentẽ. sociqͥcũ eo erant uindicare uolen¬
tes: qͦs miti animo dĩ famulꝰ cõpescuit: nol ens aliquẽ sua causa
ꝑire. qͥ insalute gestiebat om̃iũ. Et dũ insanientis animũ nullo.
modo linire potuit: dans locũ irȩ eiꝰ uia qua uenit reuersus est.
Sed die postera idẽ infelix qͥfamulo dĩ conuitia ñ abhorruit:
multis cernentib in eode loco repentina morte perit.
uondã uir dõ plenꝰ ꝓpt̾ ȩiiuangelicȩ p̾dicationis instantiã loça
circũibat maritima: inqͥb aquȩ dulcis penuriã patiebant᷑.

Expanded text:
Quem conuicia uiro Dei inferentem socii qui cum eo erant uindicare uolenQuem conuicia uiro Dei inferentem socii qui cum eo erant uindicare uolentes quos miti animo Dei famulus conpescuit nolens aliquem sua causa perire qui in salute gestiebat omnium. Et dum insanientis animum nullo modo lenire potuit dans locum irae eius uia qua uenit reuersus est. Sed die postera idem infelix qui famulo Dei conuicia facere non abhorruit multis cernentibus in eodem loco repentina morte periit. 16. Dum uir Deo plenus propter euangelicae praedicationis instantiam loca circuibat maritima, in quibus aquae dulcis penuriam patiebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uillã uualichim nomine. in qͣ antiqui erroris idoluĩ reman¬
sit. Quod cũ uirdĩ zeloferuens confringeret presente eiꝰdẽ
idoli custode qͥ nimio furore succensus. quasi dĩ sui in iuriã
uindicaret. in impetu animi insanientis gladio caput sacer¬
dotis xpĩ ꝑcussit. Sed dõ defendente seruũ suũ: nullã ex
ictu ferientis lesurã sustinuit. Sociiu illiꝰ hoc uidentes:
pessimã prȩsũptionẽ impuhominis morte uindicare con¬
currert̃. sed aluro dĩ pio animo de manib illoꝵẜ lib̾atꝰ. ẽ.
reus ac dimissus. Quitam̃ eodẽ die dȩ moniacospũ arreptꝰ
est: & die tercia infeliciter miserã uitã finiuit. Et qula
uir dĩ iuxta p̃ceptũ dñi suas inturias ulcisci noluit. citius
tam̃ ad nõ uindicatꝰ est: sic̃ ille de inuiriis quȩ inscõs suos
niscellulã. quȩ exnomine ꝓpt̾ fluentis aquȩ suestra dr̃. sed

Expanded text:
uillam Walichrum nomine in qua antiqui erroris idolum remanuillam Walichrum nomine in qua antiqui erroris idolum remansit. Quod cum uir Dei zelo feruens confringeret praesente eiusdem idoli custode qui nimio furore succensus quasi dei sui iniuriam uindicaret in impetu animi insanientis gladio caput sacerdotis Christi percussit sed, Deo defendente seruum suum, nullam ex ictu ferientis lesuram sustinuit. Socii uero illius hoc uidentes pessimam praesumptionem impii hominis morte uindicare concurrerunt. Sed a uiro Dei pio animo de manibus illorum liberatus est reus ac dimissus; qui tamen eodem die demoniaco spiritu arreptus est et die tertia infeliciter miseram uitam finiuit. Et quia uir Dei iuxta praeceptum Domini suas iniurias ulcisci noluit, citius tamen a Domino uindicata est sicut ille de iniuriis quae in sanctos suos nis cellulam quae ex nomine praeterfluentis aquae Suestra dicitur sed
Abbreviated transcription (Latin):
addidit imperio. Inqua tunc gente sc̃s Willebrordus
positꝰ .ẽ. prędicator sedesq episcõpatꝰ eiꝰ intraiecto castello
delegata .ẽ. Qui maiori euuangel exandi occasione accep¬
ta. nuꝑ gladio adquisitã gentẽ sacro baptismate conat̾
est abluere. Nec qͥcquã in ea uetusti erroris tenebras
ignorantiȩ latus se sinebat: s totã euuangelica luce si¬
ne ulla dilatione ꝑfundebat. ita ut in eo popło subit o
ꝓpheticũ illud ĩpleret᷑ testemoniũ. Et erit inloco ubi dicit᷑
cet om̃i miraculoꝵ oꝑationi &e signorũ ostensiomi ministe¬
riũ euuangelicȩ p̃dicationis preferendũ sit. Tam̃ qđ gesta
narrant᷑ adgłam donantis dĩ nontacenda. ẽe. censeo s magis
stilo alleganda: nepereant posteris scłis. quȩ priscis tẽpori¬
biis acca . eẽ. noscunt᷑. Quodã igit᷑ tẽpore dũ uenerabilis uit
iter euuangeli ⁊andi more solito egisset: uenit ad quandã

Expanded text:
eraddidit imperio. In qua tunc gente sanctus Wilbrordus eraddidit imperio. In qua tunc gente sanctus Wilbrordus positus est praedicator sedisque episcopalis in Traeiecto castello delegatus est. Qui, maiori euangelizandi occassione accepta, nuper gladio adquisitam gentem sacro baptismate abluere conatus est. Nec quicquam in ea vetusti erroris tenebras ignorantiae latuisse sinebat, sed totam euangelica luce sine ulla dilatione perfundebat, ita ut in eo populo subito propheticum illud impleretur testimonium: Et erit in loco, ubi dicetur cet omni miraculorum operationi et signorum ostensioni ministerium euangelicae praedicationis praeferendum sit, tamen quod gesta narrantur ad gloriam donantis Dei non tacenda esse censeo sed magis stilo alliganda ne pereant posteris saeculis quae priscis temporibus acta esse noscuntur. Quodam igitur tempore dum uenerabilis uir iter euangelizandi more solito egisset, uenit ad quandam
Abbreviated transcription (Latin):
bat: ex hortans om̃s quatinꝰ bono animi ꝓposito inuere
fidei ꝑmanerent firmitate . Et dũ ꝑ dies singulos nime¬
rus crescebat fideliũ. & maior credentiũ curba ad uerbi
dĩ agnitionẽ confluebat: coeꝑunt plurimio fidei feruo¬
re iñcitati. patrimonia sua uiro dei offerre. Quib ille
acceptis. mox ȩccłas in eis edificari uisserat: statimq ꝑ eac
singulas presbiteros &e uerbi dĩ sui cooꝑatores. quatinus
nouus dĩ popłs haberet. quose dieb festiuis congregaret. uł
salutares audiret ammonitiones: uł aqͥb sacribap̃tismatic
munera accepisset. & xp̃ianȩ religionis regulas edisceret.
tita uirdĩ magis magisq dediȩ indiẽ diuina donante gi¬
ontigit aut̃ẽ pipinum ducẽ francoꝵ diem ꝓfitiebat.
obire : & filiũ eiꝰ Rarolũ regnopatris potiri.
QQui multas gentes sceptris adiecit francor  inter qͣs
etiã cũ triumphi gła fresiã deuicto radbodo paterno suꝑ¬

Expanded text:
bat exhortans omnes quatenus bono animi proposito in uerae bat exhortans omnes quatenus bono animi proposito in uerae fidei permanerent firmitate. Et dum per dies singulos numerus crescebat fidelium et maior credentium turba ad uerbi Dei agnitionem confluebat, coeperunt plurimi, fidei feruore incitati, patrimonia sua uiro Dei offerre. Quibus ille acceptis mox ecclesias in eis aedificare iusserat statuitque per eas singulas presbiteros et uerbi Dei sibi cooperatores quatenus nouus Dei populus haberet quo se diebus festiuis congregaret uel salutares audiret ammonitiones uel a quibus sacri baptismatis munera accepisset et christianae religionis regulas edisceret. Et ita uir Dei magis magisque de die in diem, diuina donante gontigit autem, Pippinum ducem Francorum diem obire et filium eius Carolum regno patris potiri. Qui multas gentes sceptris adiecit Francorum, inter quas etiam cum triumphi gloria Fresiam, devicto Rabbodo, paterno sup
Abbreviated transcription (Latin):
erroris uanitate quã coluert᷑ patres tui tandẽ aliqͣndo resi
peccata
tua. & plecta om̃i iniqͥtate & iniusticia.
deinceps nouus hõ uiuas in om̃i sobrietate. iusticia. &
nã. Si uͦ me contẽpnis uitã salutis tibi ostendentẽ. scito
certissime: qͦd e terna supplicia & infernales flãmas tucũ
diabolo cui obtemperas sustinebis. Ad hȩc rex miratus
respondit. Uideo te minas nr̃as ñtimuisse : & uerba tua
.ẽẽ. sic̃ & oꝑa. Et si noluisset ueritatis prȩdicatori credere.
tamen adpipinũ ducẽ francoꝵ cũ honore remisit eũ.
Qui in eiꝰ letatꝰ aduentu. rogauit eũ destinato uerbi dĩopi
insistere: eradicatisq idolatriȩ spinis. uerbũ dĩ instanter
ꝑloca singula serere. Qd etiã pius predicator haud seg¬
niter implere satagebat: circũiens om̃s illius terrę
regiones: ꝑ urbes. uicos. castella. ubi prius euuangelixa¬

Expanded text:
erroris uanitate quam coluerunt patres tui tandem aliquando resiperroris uanitate quam coluerunt patres tui tandem aliquando resippeccata tua et proiecta omni iniquitate et iniustitia, deinceps nouus homo uiuas in omni sobrietate, iustitia et rnam. Si uero me contemnis uiam salutis tibi ostendentem, scito certissime quod aeterna supplicia et infernales flammas tu cum diabolo cui obtemperas sustinebis». Ad haec rex miratus respondit: «Video te minas nostras non metuisse et uerba tua esse sicut et opera». Etsi noluisset ueritatis praedicatori credere, tamen ad Pippinum ducem Francorum cum honore remisit eum. 12. Qui in eius laetatus aduentu rogauit eum destinato uerbi Dei opere insistere eradicatisque idolatriae spinis uerbum Dei instanter per loca singula serere. Quod etiam pius praedicator haud segniter implere satagebat, circumiens omnes illius terrae regiones per urbes, uicos, castella ubi prius euangeliza
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑterriti: regi tamen radbodo quod uiderant factũ retu¬
Tert̃ Quinimio furore succensus. insacer dotẽ dĩ iuui suoꝵ
in iurias deoꝵ ulcisci cogitabat: & ꝑcres dies sẽꝑtrib uicib¬
suo more sorce mitrebat. ot nũquam dãpnateo sors. dõ
u̾ defendente suos. suꝑ ser uũ dei uł aliquẽ exeñ cadere
potuit. nisi un tancũ exsociis sote monstrat & marrsrio
coronatꝰ est. Nocabat᷑ u uir sc̃s ad regẽ. & multũ ab eo
increpatꝰ. quare sua sacra inolasset & iniuriã dõ fecisser
ui preco ueritatis constanti animo respondit. Non . ẽ.
ds quẽ colis. sed diabolus: qͥte pessimo errore orex de¬
ceptĩ habet. ut animã cua ȩternis tradat flaminis.
Non est enĩ nisi unꝰ ds̃ qͥcreauit oĩa. cęlũ & terrã mare & om̃ia
quȩ in eissunt. Quẽ quiuera fide colit: uitã habebit sempi¬
ternã. Cuiꝰ ego seriis hodie tibi testificor. ut ab antiqui

Expanded text:
perterriti regi tamen Rabbodo quod uidebant factum retuperterriti regi tamen Rabbodo quod uidebant factum retulerunt. 11. Qui nimio furore succensus in sacerdotem Dei uiui suorum iniurias deorum ulcisci cogitabat et per tres dies semper tribus uicibus sortes suo more mittebat et numquam damnatorum sors, Deo uero defendente suos, super seruum Dei uel aliquem ex suis cadere potuit nisi unus tantum ex sociis sorte monstratus et martyrio coronatus est. Vocabatur uero uir sanctus ad regem et multum ab eo increpatus quare sua sacra uiolasset et iniuriam deo suo fecisset. Cui praeco ueritatis constanti animo respondit: «Non est Deus quem colis sed diabolus qui te pessimo errore, o rex, deceptum habet ut animam tuam aeternis tradat flammis. Non est enim Deus nisi unus qui creauit caelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt. Quem qui uera fide colit uitam habebit sempiternam. Cuius ego seruus hodie tibi testificor ut ab antiqui
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰdẽ deitana fuere constructa. Qui locꝰ apaganis intanta
ueneratione habebat᷑: ut nichil in ea uei animalium ibi
pascentiũ. uł aliarũ quarũlibet rerũ. quisquam genti¬
luuĩ cangere auderet. Nec etiã afonte qͥ ibi ebulliebat.
aquiã haurire nisi tatcens prȩsumebat. Quo cũ uir dei
te pestate iactatꝰ est: mansit ibidẽ aliquot dies quo usq
se positis tẽpestatib oporgunũ nauigandi gẽpus ad ueniret.
Sed paruipendens stultã loci illiꝰ religionẽ: uł ferocissimũ
regis animũ qͥuiolatores sacroꝵ illꝰ atrocissima morte
damnare solebat. Igit᷑ tres homines in eo fonte cũ inuocatio¬
ne scẽ crinitatis haptizauit: s & animalia in ea terra
pascentia incibaria suis mactare p̃cepit. Quod pagani intu¬
entes arbitrabant᷑ eos uel infurore̾ uerti: uł etiã ueloci
morte perire. Quoscũ nichil malicernebant pati. stupore

Expanded text:
eiusdem dei fana fuere constructa. Qui locus a paganis in tanta eiusdem dei fana fuere constructa. Qui locus a paganis in tanta ueneratione habebatur ut nihil in ea uel animalium ibi pascentium uel aliarum quarumlibet rerum quisquam gentilium tangere audebat nec etiam a fonte qui ibi ebulliebat aquam haurire nisi tacens praesumebat. Quo cum uir Dei tempestate iactatus est mansit ibidem aliquot dies quousque, sepositis tempestatibus, oportunum nauigandi tempus adueniret. Sed parui pendens stultam loci illius religionem uel ferocissimum regis animum qui uiolatores sacrorum illius atrocissima morte damnare solebat, igitur tres homines in eo fonte cum inuocatione sanctae Trinitatis baptizauit sed et animalia in ea terra pascentia in cibaria suis mactare praecepit. Quod pagani intuentes arbitrabantur eos uel in furorem uerti uel etiam ueloci morte perire. Quos cum nihil mali cernebant pati, stupore
Abbreviated transcription (Latin):
popłos iter euuangeliz andi c̃uercit. Ibi gunc ut fercͦ regabat
ongendiis hõ om̃i fera crudelior. & om̃i lapide durior
qͥtamen iubente dõ ueritatis preconem
honori¬
fice tranctabat. Quẽ duĩ obduratã morib
& idolatriȩ
debitã seruitutẽ. & nullã metioris uitȩ spem habentẽ offen¬
dit acceptis tunc triginta eiꝰdẽ patrie pueris. adelectos adõ
popłos regnifrancoꝵ reuertere festinauit. Sed̾ in eo ipsoitine¬
re catecirauit eosdẽ pueros. uitȩ fonte abluit: ne aliquod
ꝓpt̃ picula longissimi nauigii. uł exinsidis ferocissimoꝵ
tre iliꝰ habitatoꝵs dãnum pãteret᷑ in illis. uolens antiqͥ hostis
preuenire astutias. & dnĩ sacram̃tis animas munire ad quisitas.
dũ pius uerbi dĩ prȩdicator iter agebat. ꝑuenit in confinia
fresonũ & danoꝵ ad quandã insulã: quȩ a quodã dõ suo
fosite ab acolis terrę fosites land appellabat᷑. quia in ea

Expanded text:
populos iter euangelizandi conuertit. Ibi tamen, ut fertur, regnabat populos iter euangelizandi conuertit. Ibi tamen, ut fertur, regnabat Ongendus, homo omni fera crudelior et omni lapide durior, qui tamen, iubente Deo, ueritatis praeconem honorifice tractabat. Qui dum obduratam moribus et idolatriae deditam et nullam melioris uitae spem habentem offendit, acceptis tunc triginta eiusdem patriae pueris, ad electos a Deo populos regni Francorum reuertere festinauit. Sed in eo ipso itinere catezizatos eosdem pueros uitae fonte abluit ne aliquod propter pericula longissimi nauigii uel ex insidiis ferocissimorum terrae illius habitatorum damnum pateretur in illis, uolens antiqui hostis praeuenire astutias et Domini sacramentis animas munire adquisitas. 10. Et dum pius uerbi Dei praedicator iter agebat, peruenit in confinio Fresonum et Daenorum ad quandam insulam quae a quodam deo suo Fositae ab accolis terrae Fositesland appellabatur quia in ea
Abbreviated transcription (Latin):
serat. qͦ plus necessariũ antiꝗͣ ignorantiȩ famem depellere pspe¬
xenit. Qualẽ diuina grã adiuuante illis in locis fructum
fecisset testesst̃ iisque hodie popłi: ꝑciuitates uicos castella.
qͦs adueritatis agnitionẽ ce ad unuis om̃ipotentis dicultũ. pia
admonitione ꝑduxerat. Testes qͦque ȩccłȩ qͣs ploca singul a
construxerat᷑. testes & dõ famulantiũ congregationes: qua
aliquib ad unauit in locie:
em ł MI quoque idẽ uir dĩ ultra francoꝵ regni fi¬
nes. celestis doctrinȩ flumina deriuare. Nã tunc tẽporis regẽ
Fresionũ radbodũ cũ sua gente paganũ ñcimuit adire: & quo¬
cũq ꝑrexerat: uerbũ dĩ cũ om̃i fidiicia loquebat᷑. Sed p̾fatus
fresonũ rex. uirũ dĩ humilitatis grãbenigne suscepit nullis
amꝰ uitȩ fom̃tis saxeũ ei coremolliri potute t dũ apud eum
fructificare uirdĩ ñposse agnouit. ad ferocissimos danoꝵ

Expanded text:
serat, quo plus necessarium, antiquam ignorantiae famem depellere, perspeserat, quo plus necessarium, antiquam ignorantiae famem depellere, perspexerat. Qualem, divina gratia adjuvante, illis incolis fructum fecisset, testes sunt usque hodie populi per civitates, vicos et castella, quos ad ueritatis agnitionem et ad unius omnipotentis Dei cultum pia ammonitione perduxerat; testes quoque ecclesiae quas per loca singula construxerat, testes et Deo famulantium congregationes quas aliquibus adunauit in locis. 9. Temptauit quoque uir Dei ultra Francorum regni fines caelestis doctrinae flumina diriuare. Nam tunc temporis regem Fresonum Rabbodum cum sua gente paganum non timuit adire et quocumque perrexerat uerbum Dei cum omni fiducia loquebatur. Sed praefatus Fresonum rex uirum Dei humilitatis gratia benigne suscipiens, nullis tamen uitae fomentis saxeum eius cor emollire potuit. Et dum apud eum uir Dei fructificare non posse agnouit, ad ferocissimos Danorum
Abbreviated transcription (Latin):
men imposuit clemens. uestim̃tisq suis sacerdotalib induit
eũ & scõ q̃si suꝑ humerali aaron pallio dignitatis & indumenti
confirmauit gła. & qͦdq uoluit & petuut aut in patroeiis scõ &
aut in reb ecclesiasticis. cũ totam̃tis alacritate tradidit illiꝰ.¬
irmatũq benedictione. donis ditatũ : cũ salutarib p̾ceptis
iterũ eũ inopus ȩuuangeli remisit. Accepta etiã apłicę auctorita
tis benedictione cũ maiori fiducia deuotꝰ uerbi di prȩdicator aa
pfatũ francoꝵ ducẽ regressus est: qͥ eũ cum sũma honoris magui¬
ficentia receptũ cũ suȩ potestatis priuilegio inopus eiuiangeli
direr̃: maxime tamen inborealib regni sui partib. quo eatenꝰ
obraritatẽ doctorũ uł duriciã habitatoꝵ fidĩ flamma minus
relucebat. Eouir dĩ instantiꝰ illis in regionib: semina uitȩ sparꝰ¬

Expanded text:
men imposuit Clemens uestimentisque suis sacerdotalibus induit men imposuit Clemens uestimentisque suis sacerdotalibus induit eum et sancto quasi superhumerali Aaron pallio dignitatis et indumenti confirmauit gloria et quodque uoluit uel petiuit aut in patrociniis sanctorum aut in rebus ecclesiasticis cum tota mentis alacritate tradidit illi firmatumque benedictione, donis ditatum cum salutaribus praeceptis iterum eum in opus euangelii remisit. 8. Accepta etiam apostolicae aucttis benedictione, cum majori fiducia devotus verbi Dei praedicator, ad praefatum Francorum ducem regressus est. Qui eum cum summa honoris magnificentia receptum, cum suae potestatis jussione in opus Evangelii direxit: maxime tamen in borealibus regni sui partibus, quo eatenus ob raritatem doctorum vel duritiam habitatorum fidei flamma minus relucebat. Eo vir Dei instantius illis in regionibus semina vitae spar
Abbreviated transcription (Latin):
qm suã ꝑtinacit̾ defendere uoluntatẽ. Et sic cũ honorifica le¬
gationẽ & munerib apłicȩ auctoritatis condignis romã direo¬
tusest. Sed die quarta priusꝗ illo ueniret. beatissimꝰ aplicus
angelica in somnis responsione ãmonitꝰ est: ut illũ cũ sũmo
honore suscepisset. & qd multarũ. eẽt animarũ illuminator
futurꝰ adõq electꝰ & ad hoc uenisset ut sũmi ab eo sacerdotu
honorẽ suscepisset: nichilq ei negandũ. eẽ quicqͥd pecisset᷑.
i factꝰ apłicus ãmonitione certꝰ. cũ magnogaudio & sũmo
eũ suscepit honore. Et ut in eo fidei agnouit feruorẽ. religio¬
nis deuotionẽ sapientię plenitudinẽ. dię cõpetenti popło ad¬
uenienti aduocatis uenerabilib ad sociȩtatẽ ministeru sacerdo¬
tib publice in eccła beatissimi petri pͥncipis apłoꝵ cũ magna
dignitate morẽ apłico eũ ordinauit archiepm. Ac ordinatono¬

Expanded text:
quam suam pertinaciter defendere uoluntatem. Et sic cum honorifica lequam suam pertinaciter defendere uoluntatem. Et sic cum honorifica legatione et muneribus apostolicae auctoritatis condignis Romam directus est. 7. Sed die quarta priusquam illo ueniret, beatissimus apostolicus angelica in somnis responsione admonitus est ut illum cum summo honore suscepisset et quod multarum esset animarum inluminator futurus a Deoque electus et ad hoc uenisset ut summi ab eo sacerdocii honorem suscepisset nihilque ei negandum esse quicquid petisset. Qua factus apostolicus ammonitione certus cum magno gaudio et summo eum suscepit honore et ut in eo fidei agnouit feruorem, religionis deuotionem, sapientiae plenitudinem, die conpetenti populo aduenienti, aduocatis uenerabilibus societatem ministerii sacerdotibus publice in ecclesia beatissimi Petri principis apostolorum cum magna dignitate more apostolico eum ordinauit archiepiscopum ac ordinato no
Abbreviated transcription (Latin):
casione prudenti cogitabat consilio eũ romã mittere.
ut domno apłico sergio uiro sc̃issimo tẽ dẽporis insũmi
sacerdotii honorẽ orðinaret᷑. quatinꝰ apłica benedictione
&e iussione suscepta. maiori abeo missus fidutia roborat᷑
in opus ȩuuangelii reuerteret᷑ uixta apłicum illud.¬
Quomodo prȩdicabt̾ nͥ mittant᷑: Qđ cũ uiro dĩ ꝑsuadere
tẽptaret. renuit pͥmũ: nec se tantȩ auctoritatis honore dignũ. eẽ.
referebat. Enumeratisq apostolicȩ sanctionis p̾ceptis: longe se infe¬
riorẽ huic uirtutũ catalogo asserebat. quẽ egregiꝰ mundi p̃dicator
filiũ suũ timotheũ erudiens oportere epm habere censuit. Pur
uͦ contra religiose suasit: qđ uir dĩ uerecunde negauit. Tandẽ
om̃iũ unanimitatȩ uictus. & qđ maius ẽ. dĩ dispensatione coactꝰ
consentit. magis uolens plurimoꝵ humilit̃ oboedire consilio:

Expanded text:
casione prudenti cogitabat consilio eum Romam mittere casione prudenti cogitabat consilio eum Romam mittere ut a domno apostolico Sergio, uiro sanctissimo tunc temporis, in summi sacerdotii honorem ordinaretur quatenus apostolica benedictione et iussione suscepta maiori ab eo missus fiducia roboratus in opus euangelii reuerteretur iuxta apQuomodo praedicabunt nisi mittantur ? Quod cum viro Dei persuadere tentaret, renuit primum, nec se tantae auctoritatis honore dignum esse referebat: enumeratisque apostolicae sanctionis priorem huic uirtutum catalogo asserebat quem egregius mundi praedicator filium suum Timotheum erudiens oportere episcopum habere censuit. Dux uero contra religiose suasit quod uir Dei uerecunde negauit. Tandem omnium unanimitate uictus et quod maius est Dei dispensatione coactus consentit, magis uolens plurimorum humiliter oboedire consilio,
Abbreviated transcription (Latin):
paganis adhucritib sordebat: uisũ ẽ. eidem uiro dei
franciã contendere. ac ducẽ illoꝵ adi re pipinũ. uirũ
streniuĩ. triumphis clarũ. & morib ꝓbum. Qui eũ cũ
omĩ honore suscipiens. sed nolens tanto doctore se uel
suã priuare gentẽ. loca ei oportuna intra terminos reg¬
ni suii p̾uidens. qͦ potuisset idolatriae spinas ex stirparẽ.¬
& purissima uerbi dĩ semina ꝑmundi noualia hablin-¬
dantus spargere. ut impleret ꝓpheticũ illud precep¬
tũ. Nouate uob noualia. & nolite serere suꝑer spinas.
umq studiosissime uir dĩ ꝑloca singula discurrendo
optatũ euuangeliz andiopꝰ exercuissẽt. & semina uitȩ̨
suꝑne grę rorẽ irrigante longe lateq in agris multoꝵ
cordium ad eiꝰ p̃dicationẽ uberrime pullulasset. Cõn¬
gaudens predictꝰ francoꝵ dux eiꝰ scissima deuotione. &
uerbi dĩ clarissima multiplicatione maioris effectꝰ. oc¬

Expanded text:
paganis adhuc ritibus sorduit, uisum est uiro Dei paganis adhuc ritibus sorduit, uisum est uiro Dei Franciam contendere ac ducem illorum adire Pippinum, uirum strenuum, triumphis clarum et moribus probum. Qui eum cum omni honore suscipiens sed nolens tanto doctore se uel suam priuare gentem loca ei oportuna intra terminos regni sui praeuidens quo potuisset idolatriae spinas exstirpare et purissima uerbi Dei semina per munda noualia abundantius spargere ut impleret propheticum illud praeceptum: «Nouate uobis noualia et nolite serere super spinas». 6. Cumque studiosissime uir Dei per loca singula discurrendo optatum euangelizandi opus exercuisset et semina uitae, supernae gratiae rore inrigante, longe lateque in agris multorum cordium ad eius praedicationem uberrime pululassent, congaudens praedictus Francorum dux eius sanctissima deuotione et uerbi Dei clarissima multiplicatione, maioris profectus oc
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtatis suȩ anno. maior egregio uiro fidei flãma crescebat in-
pectore: ita ut parũ ei iideret᷑ sibi soli tantum modo in religi
onis sc̃itate sudasse. si non & aliis qͥbusq inp̃dicationis ueri¬
sationis ignarꝰ: illas in partes nauigare cogitauit. & ela¬
rissima eiuangelicȩ predicationis lucȩ torpentes longa
ciã martyrio coronati sunt: aliqui uͦ episcopatus ordinẽ
accipientes post sc̃ȩ̨ prȩdicationis labores inpace quieuert
gauit : donec prospero cursu in ipsa ostia reni fluminis
uela deponeret. Ibiq optata telluris statione refocila¬
tisunt : & mox ad castellũ traiectũ. qđ in psa eidem flu¬
minis ripa sitũ est ꝑ uenert̃. in quo etiam post aliquot
tẽpus donante dõ & uerbo fidei crescente. idẽ sc̃s Uille-¬
brordꝰ sedẽ episcopatꝰ sui habuit. Sed qͥa eadẽ gens fresio¬
nũ in quo idẽ edificatũ est castellũ curege suo ratbodo

Expanded text:
aetatis suae anno maior egregio uiro fidei flamma crescebat in aetatis suae anno maior egregio uiro fidei flamma crescebat in ponis sanctitate sudasse, si non et aliis quoque in praedicationis verisationis ignarus, illas in partes navigare cogitavit, et clarissima evangelicae praedicationis luce, torpentes longa tiam martyrio coronati sunt, aliqui uero episcopatus ordinem accipientes, post sanctae praedicationis labores in pace quieuerunt. ganti, donec prospero cursu ostia Hreni fluminis uela deposuit, ibique optata telluris statione refocilati sunt et mox ad castellum Traiectum, quod in ipsa eiusdem fluminis ripa situm est, peruenerunt. In quo etiam post aliquot tempus, Deo donante et uerbo fidei crescente idem sanctus Willibrordus sedem episcopatus sui habuit. Sed quia eadem gens Fresonum in quo idem aedificatum est castellum cum rege suo Rabbodo
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ sc̃s uocabat᷑. nec ñ & uucb̃ti uenerabilis uiri ce̾ sacer¬
dotis dõ: quoꝵ uterq obcȩlestis patriȩ amorẽ. domo. pa-¬
tria. cognationeq relicta. hiberniã secessit: ibiq dulcis¬
simos suꝑnȩ contẽplationis fructꝰ scło nudꝰ. dõ plenus: so-¬
litaria cotidiȩ hauriebat conu̾satione. Horũ beatꝰ adoles¬
cens emulari cupiens religionẽ: cũ conuenientia sui abba¬
tis & frm in hib̾niã uel ocieursu contendit. p̃dictoꝵq pa¬
trũ se familiaritati coniungens. quatinꝰ ceu prudentissima
apis ex eoꝵe ꝓpinqͥtate melli fluos pietatis carperet flores. &
insui pectoris alueario dulcissimos uirtutũ fauos construo¬
ret. Ibiq xii annis inter eximios simul piȩ religionis &
sacre lectionis magistros futurus multoꝵe prȩdicator
popłoꝵ erudiebatur: donec occurreret inuirũ ꝑfectũ
ce ȩtat̾em plenitudinis xp̃i. Tricesimo itaq & dercio

Expanded text:
mento sanctus uocabatur, necnon et Wictberti uenerabilis uiri et sacermento sanctus uocabatur, necnon et Wictberti uenerabilis uiri et sacerdotis Dei, quorum uterque ob caelestis patriae amorem domo, patria cognationeque relicta, Hiberniam secessit, ibique dulcissimos supernae contemplationis fructus, saeculo nudus, Deo plenus, solitaria cotidie hauriebat conuersatione: horum beatus adolescens emulari cupiens religionem cum conuenientia sui abbatis et fratrum in Hiberniam ueloci cursu contendit praedictorumque patrum se familiaritate coniungens, quatenus ceu prudentissima apis ex eorum propinquitate mellifluos pietatis carperet flores et in sui pectoris alueario dulcissimos uirtutum fauos construeret. Ibique XII annis inter eximios simul piae religionis et sacrae lectionis magistros futurus multorum populorum praedicator erudiebatur, donec occurreret in uirum perfectum et in aetatem plenitudinis Christi. 5. Tricesimo itaque et tertio
Abbreviated transcription (Latin):
bat. & placebat tam dõ ꝗͣ hominib Ibiq in p̃dicto monaste
rio multis ꝓfuturꝰ ꝓuerꝰ. clericatꝰ accepit tonsurã. & pia
ꝓfessione monachũ se fecit. ẽẽ: & intercȩteros eiꝰdẽ scĩssumm mo¬
nasterii ad olescentes enutritꝰ est. Sed nulli alacritate minor
nulli humilitate scd̃s: nulli lectionis studio erat inferior. s
sic cotidiȩ bonȩ indolis puer ꝓficiebat. ut teneros ꝑuericiȩ
annos morũ grauitate transcenderet. Factꝰq est grande uus¬
sensu: qͥ corpusculo fuit modicus & fragilis. Igitur insa¬
cris eruditionib & in om̃i so brietate morũq honestate bea¬
tissimo usq aduicesimũ ętatis suȩ annũ adolescente ꝓfici¬
ente : altioris uitȩ aydorẽ succensus. & peregrinationis a¬
more instigatꝰ: qͥa in hib̾nia scolastic ã eruditione̾ uiguisse au
instigatꝰ. p̃cipuȩ beatissimi patris &e epi egbereti. qͥ cogno-¬

Expanded text:
bat et placebat tam Deo quam hominibus». Ibique in praedicto monasbat et placebat tam Deo quam hominibus». Ibique in praedicto monasrio multis profuturus puer, clericatus accepit tonsuram, et pia professione monachum se fecit esse, et inter caeteros ejusdem sanctissimi monasterii adolescentes enutritus est; sed nulli alacritate minor, nulli humilitatis officio secundus, nulli lectionis 185 studio inferior: sed sic quotidie bonae indolis puer proficiebat, ut teneros pueritiae annos morum gravitate transcenderet: factsensu qui corpusculo fuit modicus et fragilis. 4. Igitur in sacris eruditionibus et in omni sobrietate morumque honestate beatissimo usque ad uicesimum aetatis suae annum adolescente proficiente, artioris uitae ardore succensus et peregrinationis amore instigatus. Et quia in Hibernia scolasticam eruditionem uiguisse audincitatus et praecipue beatissimi patris et episcopi Ecgberti, qui cogno
Abbreviated transcription (Latin):
luce ueritatis caliginosos tenebrariĩ errores discutiet & quocliq
ꝑrexerit: comitante suꝑni luminis splendore. plenũ suȩ ꝑ.¬
fectionis ostendet globũ: choruscanteq rumoris eiꝰ cariͭ¬
dore &e̾ morũ pulcritudine. multoꝵ inse alliciet aspec
filiũ: sacroq baptismatis font̾e regenerato. ĩposuit ei
mater nomen Willebrortlũ. Statim ablactatũ infan¬
tuluĩ. tradidit pater hirpensis eccłȩ fr̃ĩb religiosis studus
& sacris literis erudiendũ: ut fragilior etas ualidiorib in¬
ualesceret disciplinis. ubi nichil uideret nͥscã. nichil audiret
nisi honesta. Quem diuina mox grã abineunte ꝑuericia. o
sensu ꝓficere & morib pollere. qntũ ad tales congruit an¬
nos c̃cessit: ita ut nr̃is temporib nouũ samuhelẽ nasciputa¬
res. de quo dictũ est: puer autẽ samuhel ꝓficiebat atq cresce¬

Expanded text:
luce ueritatluce ueritatperrexerit, comitante superni luminis splendore, plenum suae perfectionis ostendet globum: coruscanteque rumoris ejus candore et morum pulchritudine, multorum in se alliciefilium, sacroque baptismatis fonte regenerato, imposuit ei pater nomen Wilbrord et statim ablactatum infantulum, tradidit eum pater Hrypensis ecclesiae fratribus religiosis studiis et sacris litteris erudiendum ut fragilior aetas ualidioribus inualesceret disciplinis ubi nihil uideret nisi honesta, nihil audiret nisi sancta. Quem diuina mox gratia ab ineunte pueritia et sensu proficere et moribus pollere, quantum ad tales congruit annos concessit ita ut nostris temporibus nouum Samuhel nasci putares de quo dictum est: «Puer autem Samuhel proficiebat atque cresce
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. religiosis parentib natꝰ ẽe. dinoscit᷑. Nã uir uenerabilis uilgils.
de qͦ nob paulo ante sermofuit. ad hoc tantũ dõ p̃destinante matri
monio iunctꝰ. ẽ: ut talis ad ꝓfectũ multoꝵ popłoꝵ eoereo ederet᷑
ꝓles. Igit᷑ uxor eiꝰ mat̾ scilicet sc̃ĩ Willebrordi: intẽpesta noctis
quiete cȩlestia in somnis uidit oramina. Uisũ ei est quasi nouã in
celo uideret lunã: crescente illa usq dũ plena uidebat᷑. ee. qͣm
diligentiꝰ intuens: repentino cursu lapsa ruit inoseiꝰ. Quadeuo¬
rata: eꝰ intima splendore ꝑfusast̃. E uigilans u timore ꝑterrita:
cuidã hoc religioso presbitero retulit somnũ. Illoq int̾rogante
si ea nocte ꝗͣuisio ista facta est: suo more sqlito uingeret᷑ uiro:
accepta huiꝰ rei confessione. ita respondit. Luna enĩ ꝗ ex modico
uidisti in magnã creuisse . filiꝰ. ẽquẽ inea nocte concepisti: qui

Expanded text:
tem religiosis parentibus natus esse dinoscitur. Nam uir uenerabilis Wilgils, tem religiosis parentibus natus esse dinoscitur. Nam uir uenerabilis Wilgils, de quo nobmonio junctus est, ut talis ad profectum multorum populorum ex eo ederetur prolis. Igitur uxor eius, mater scilicet beati Willibrordi patris intempesta noctis quiete caeleste in somnis uidit oroma. Visum est ei quasi nouam in caelo uideret lunam, crescente illa, usque dum plena uidebatur esse. Quam diligentius intuens, repentino cursu lapsa ruit in os eius; qua deuorata, eius intima splendore perfusa sunt. Euigilans uero timore perterrita cuidam hoc religioso praesbitero retulit somnium; illoque interrogante, si ea nocte qua ei uisio facta est suo more solito iungeretur uiro, acceptaque ab ea eius rei confessione, ita respondit: «Luna enim quam ex modico uidisti in magnam creuisse filius est, quem in ea nocte concepisti; qui
Abbreviated transcription (Latin):
corpore reqiuescit: ꝗ & posteri eiꝰ usq hodie ex scĩtatis eiꝰ cͣditione
possident. Quoꝵ meritis ego &e ordine exgremꝰ. eandẽ cellulã per¬
successiones legitimas suscẽpi gub̾nandã: qͥ hanc historiã sc̃issimi
patris & sũmi doctoris Willebrordi te ubente beatissime pontifex
bernerade conscripsi. qͥ tanto patri: & sũmi sacerdotii dignitatẽ.¬
& generis posteritate. & scõꝵ locorũ obseruatione qͥ ab eo indĩ¬
honore constructa. ẽẽ. noscunt᷑. scd̾m datã tͥ adõ gr̃am hȩres dignis¬
simꝰ extitisti. Et ut eiꝰdẽ scĩ patris Willibrordi altꝰ natiuitatis
originẽ : & mox inutero matris diuinȩ electionis repetã p̾sagia:
ȩuangelica narrat historia: xpm ceu solẽ p̃cedens lucifer: multis in
salutẽ ꝓfuturus natꝰ ẽ: ita &e sc̃s Willebrordꝰ in plurimor᷑ genitꝰ salu¬

Expanded text:
corpore requiescit et posteri eius usque hodie ex sanctitatis eius traditione corpore requiescit et posteri eius usque hodie ex sanctitatis eius traditione possident. Quorum ego successiones legitimas suscepi gubernandam, qui hanc historiam sanctissimi patris et summi doctoris Willibrordi, te iubente, beatissime pontifex Beornrade, conscripsi; qui tanto patri et summi sacerdocii dignitate et generis posteritate et sanctorum locorum observationehonorem constructa esse noscuntur, secundum datam tibi a Deo gratiam heres dignissimus exstitisti. 2. Et ut eiusdem sancti patris Willibrordi altius natiuitatis originem et mox in utero matris diuinae electionis repetam praesagia, euangelica narrat historia, Christum ceu solem praecedens lucifer, multis in salutem profuturus natus est, ita et sanctus Willibrordus in plurimorum genitus salu
Abbreviated transcription (Latin):
N NORPANHUMBRANA EUIT QUDAMPATERFAMILIAE
genere saxo &e nomine uulgils. religiosã in xp̃o cũ coniuge
ce omi domo sua: sic̃ post signis pate factũ est uitã agens. Nã relic-¬
to habitu seculari. monachicã elegit conuersationẽ: ac ñ multo
dio se ipsũ mancipauit districtioni in ꝓmunctoriis quȩ mari
oceano & umbra flumine cingunt᷑. Ibi etiã muldo tẽpore. in.
in ieiunus & orationib oe uigiliis dõseruiens. etiã miraculoꝵ
signis claruit: & nom̃ eiꝰ celebre factũ est. Nec confluentes ad
se turbas: cessabat suauissima uerbi dĩ ammonitione cohortari.
Sed &e illiꝰ gentis regi &e optimatib honorabilis effectꝰ est: in tan¬
tũ ut ei aliquas t̾rarũ possessiunculas illisꝓmunctoriis ad iacen¬¬
tes: ad ȩdificandã dõ ȩccłam donoꝑpetuo contulerint. In ꝗͣ pius
pat̃. modicã quidẽ s honestã dõ seruientiũ ad unauit congre-¬
gationẽ: in qͦ & post multiplices scĩ labores agones. adõ coronatus

Expanded text:
 Northanhumbrana, quidam pater familias genere Saxo et nomine Wilgils, religiosam in Christo cum coniuge et omni domu sua, sicut post signis patefactum est, uitam agens. Nam relicto habitu saeculari monachicam elegit conuersationem ac non multo  solitaria se ipsum mancipauit districtione in promontoriis quae mari Oceano et Humbri flumine cinguntur. Ibi etiam multo tempore in in ieiuniis et orationibus et uigiliis Deo seruiens, ita ut etiam miraculorum signis claruit et nomen eius celebre factum est. Nec confluentes cessabat ad se turbas suauissima uerbi Dei ammonitione cohortare, sed et illius gentis regi et optimatibus honorabilis effectus est, in tantum ut ei aliquas terrarum possessiunculas illis promontoriis adiacentes ad aedificandam Deo ecclesiam dono perpetuo contulerunt in qua pius pater modicam quidem sed honestam Deo seruientium adunauit congregationem in qua et post multiplices sancti laboris agones a Deo coronatus
Abbreviated transcription (Latin):
loco isto ante conspectũ pietatis illiꝰ corda nrã. qͥa diuina clem̃tia presto¬
bilis .ẽ. ad ignoscendũ. si nos tardi ñ erimꝰ ad de precandum. cuius
huiꝰ historiȩ primꝰ incipit capitulꝰ. de eo nouissimꝰ finiatur.
Redit gͥ annuus eiꝰdẽ beati Uilgilsi scȩ̾ migrationis diesin
qua pius abba alchertꝰ successor uenerandi archiepĩ post
sacratusimarũ solennia & honorẽ dõ debitũ cũ frĩb epulari et
guidert aggressus s in eo monasterio nil plus uini inuentũ ẽqͣm duo dan¬
cuno fascones quarũ una prandi hora ep̃o data e: altera in horã
Decet eni nos ouenerandipatres cũ gaudio spirituali uenerabiliũ pa¬

Expanded text:
loco isto ante conspectum pietatis illius corda nostra, qui divina clementia praestaloco isto ante conspectum pietatis illius corda nostra, qui divina clementia praestabilis est ad ignoscendum, si nos tardi non erimus ad depraecandum. Cuius huius historiae primus incipit capitulus, de eo novissimus finiatur. Redit igitur annuus eiusdem beati Wilgilsi sanctae migrationis dies, in qua pius abba Aldberctus, successor venerandi archiesacratissimarum solemnia et honorem Deo debitum, cum fratribus epulari et gaudere aggressus sed in eo monasterio nil plus uini inuentum est quam duae tantummodo flascones quarum una prandii hora epotata est, altera in horam «Decet enim nos, o uenerandi patres, cum gaudio spiritali uenerabilium pa
Abbreviated transcription (Latin):
te arreptꝰ interut: & in ipso uitȩ exitu aliqͥb frm̃ reatꝰ sui crimen
ostendit. & ubi abscondisset qđ furti rapuit. in dicauit:
uiolasse ñ timuit. Ic circo obsecro ut castã in hac domo habea¬
tis conu̾sationẽ. quatinꝰ diuina clementia ꝑscĩ clementis uiri
apostolici p̃ces inomi pecitione honesta uos exaudire dignet᷑: sic̃
ante diximꝰ illũ exaudire preces infirmantiũ in hac eadẽ ȩccła. eosq
cs̃ diu desiderata sanitate domũ redire c̃cessit. Nec scilicet dubitandũ
.ẽ. qđ ueluti uisibiliter corporeas illoꝵ dignatꝰ est sanare infirmitã¬
tes. ita ocultas animarũ nr̃arũ ȩgrotationes intercedente ꝓ nob̾ scõ suo
qͥhic corporalit᷑ reqͥescit. & spiritualiter p̃sentẽ. eẽ. credimꝰ cotidie exau¬
dire ñ cessat. si firma fide & confessione uera cũ lacrimis effundimꝰ in

Expanded text:
te arreptus interiit et in ipso uitae exitu aliquibus fratrum reatus sui crimen te arreptus interiit et in ipso uitae exitu aliquibus fratrum reatus sui crimen ostendit et ubi abscondisset quod furtu rapuit indicauit. uiolasse non timuit. Idcirco obsecro ut castam in hac domo habeatis conuersationem quatinus diuina clementia per sancti Clementis uiri apostolici praeces in omni petitione honesta uos exaudire dignetur sicut ante diximus illum exaudire praeces infirmantium in hac eadem ecclesia eosque cum diu desiderata sanitate domum redire concessit. Nec scilicet dubitandum est quod, ueluti uisibiliter corporeas illorum dignatus est sanare infirmitates, ita et occultas animarum nostrarum egrotationes, intercedente pro nobis sancto suo hic corporaliter requiescit, et spiritaliter praesentem esse credimus, cotidiae exaudire non cessat, si firma fide et confessione vera cum lacrimis effundimus in
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia scĩ uiri crucẽ aureã. quam sc̃s sȩcũ initinere portare solebat:
cũ aliis de naruis ȩccłiȩ infelicissimo ñhorruit rapere furto. Turba¬
tisq de hacre fr̃ib ut pote factorẽ impii sceleris ignorantes: tunc
p̃cib scĩdĩ confidentes. illud tã nefarii opꝰ sceleris occultariñ posse:
fraterna tam̃ pietate hominẽ ad poenitentiã reuocare nitentes.
ñꝑdere cupientes. Ille uͦ qͥ hoc crimen cõmiserat obdurato corde
salutẽ suã contẽpsit. sic̃ impius dicente salomone cũ inꝑifundũ ma¬
lorũ uenerit contẽpnit. Cogitauit infelix latero posse. qđ clam
absq oculis alioꝵ se fecisse sciebat: sed dĩ oculũ cui oiã aꝑtast᷑ latere
ñ potuit : qͥ seruoꝵ suoꝵ in uirias sepius uindicare ñ tardat.
Lã miser ille qͥhoc ꝑpetrare orim̃ ñ abhorruit. miserabilit̾ subita mor¬

Expanded text:
ecclesia sancti uiri crucem auream quam uir sanctus secum in itinere portare solebat ecclesia sancti uiri crucem auream quam uir sanctus secum in itinere portare solebat cum aliis donariis ecclesiae infelicissimo non horruit rapere furtu. Turbatisque de hac re fratribus utpote factorem impii sceleris ignorantes, tunc praecibus sancti Dei confidentes illud tam nefarium scelus occultari non posse, fraterna tamen pietate hominem ad poenitentiam reuocare nitentes non perdere cupientes; ille uero qui hoc crimen commisit, obdurato corde salutem suam contempsit sicut «impius» dicente Salomone, «cum in profundum malorum uenerit contemnit». Cogitauit infelix latere posse quod clam absque oculis aliorum se fecisse sciebat; sed Dei oculum cui omnia aperta sunt latere non potuit qui seruorum suorum iniurias saepius uindicare non tardat. Nam miser ille qui hoc perpetrare crimen non abhorruit misera subito mor