comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
umi se dñs iħe placido indulget assensu. Nã ut de scestomen¬
b dixi: om̃s iã dudũ uirtutes t̾ris relictis celũ petiere. In
lis fere scĩmonialiũ m̃tib: si uspiã sñt t̾rarũ eas reꝑꝑies.¬
ed mͥ sc̃oꝵ iniroꝵ pace dirisse licuerit: qr multũ laudande
it femine: qͣ dissimulata sexus infirmitate. certantib studiis
ruantes continentiam: opimã ad suꝑos euehunt uictoriam.
lures e familia regia utriusq sexus cognouisse ad rẽ
referre arbitror: ut sciat᷑ qͦd a uirtutib maioꝵ. rex
uardꝰ de qͦ suꝑuis digressionẽ dicebam ininme degenera
ierationib uectigaliũ p.ireꝰ: quippe qͥ ⁊ exactores execraret᷑.
ncibis ⁊ potib: regalis luxus imminus. In p̾cipinis festiui¬
ntib quãuis amiciret᷑ uestib auro textis quas regina sũꝑ¬
uosissime elaborauerat. ita cẽꝑans erat: ut nec maiestati

Expanded text:
tioni se Dominus Jesus placido indulget assensu. Nam, ut de Sceftonientioni se Dominus Jesus placido indulget assensu. Nam, ut de Sceftoniensibus dixi, omnes jamdudum virtutes, terris relictis, coelum petiere; in solis fere sm virorum pace dixisse licuerit, quia multum laudandae sunt foeminae quae, dissimulata sexus infirmitate, certantibus studiis servantes continentiam, opimam ad superos evehunt victoriam. § 220. Plures e familia regia utriusque sexus cognovisse, ad rem referre arbitror; ut sciatur quod a virtutibus majorum rex Edwardus, de quo ante digressionem dicebam, minime degeneravIn exactionibus vectigalium parcus, quippe qui et exactores 374 execraretur; in cibis et potibus regalis luxus immunis; in praecipuis festivitatibus, quamvis amiciretur vestibus auro intextis quas regina sumptuosissime elaboraverat, ita temperans erat, ut nec majestati
Abbreviated transcription (Latin):
nii uisione scm dionisiũ uirgine̾ amicabilit̾ manu teneuss
& ex oracło diuino constant̾ uibentẽ. ut a famulis honors¬
caret᷑ in t̾ris. sicut a sꝑonso ⁊ dũo uenerabat᷑ in celis. Ita
crebrescentib ad tũbã miracłĩs edictũ ut corpꝰ uirgineñ¬
p̃ter digitũ ⁊ aluiũ ⁊ aluo subiecta. Unde disputantib¬
nuullis: um ex his qͥ uiderant dormienti uirgo iꝑsa appͥͭaͭ.¬
fuit dicens ñ mirũ esse. si partes ille corporis putruerint:
uod usus habeat ęxaminata corpora in qͣsclã archanos uat᷑e
mꝰ defluere: ⁊ ipsa ut pote ꝑuella m̾bͥs illis peccauerit. Ce¬
trũ iuste uentrẽ nulla corrũpi putredine. qͥ uulla sit u̾quã
ane ambe iste uirgines meritis suis singła fulcrunt cẽ¬
magit̾s suis uocantib ad gr̃am. respondent ꝑ obedientiam.
atunatꝰ qͥ uirginaliũ orationũ particeps fuerit: quarũ deuo¬

Expanded text:
nii visione sanctum Dionysium virginem amicabiliter manu tenentem, nii visione sanctum Dionysium virginem amicabiliter manu tenentem, et ex oraculo divino jubentem, ut a famulis honorificaretur in terris, sicut a sponso et Domino venerabatur in coelis. « Ita crebrescentibus ad tumbam miraculis edictum, ut efter digitum, et alvum, et alvo subjecta: unde disputantibnnullis, uni ex his qui viderant, dormienti, virgo ipsa astitit, dicens: non mirum esse si partes illae corporis putruerint, quod usus habeat exanimata corpora in quosdam arcanos naturae sinus defluere, et ipsa utpote puella membris illis peccaverit; caeterum, juste ventrem nulla corrumpi putretudine, qui nulla sit aSane ambae istae virgines meritis suis singula fulciunt coemagistris suis vocantibus ad gratiam, respondent per obedientiam. Fortunatus qui virginalium orationum particeps fuerit, quarum devo
Abbreviated transcription (Latin):
caliũ ouit᷑ conseientia: nã⁊ in sordib luctuosis pocest esc̃
iactantia. Qua ꝓpt̾ puta: qͦd tã incorrupta mens potẽ essa
sub istis uestib: qͣm sub cuis discissis pellib. Hoc dicto re¬
ꝑcussus ꝑontifex. ⁊ ueritatẽ dicti aꝓplans tacit᷑uitate suu
letũq erubescens qͦd scintillante puelle sententia fuit m¬
ustus siluit. Uiderat illã sc̃s dunstaunꝰ in consecratione le¬
silice bĩ dyonisii qͣm illa in amorẽ mr̃is edificauerat. pollio
dexterũ frequent̾ ꝓtendere: ⁊ signũ crucis fronti e regione
puigere. Delectat᷑q ad modũ: nũꝗͣ. inqͥt ꝑutarescat hic digt
Reiq causã quesitꝰ cito ait hec florida rosa in arcescet: citi
auis dõ dilecta auolabit. post .ui. ab hoc die seꝑtimas. Conse¬
cuta ẽ e uestigio rerũ ueritas: pontificale uaticimũ. Nam
illa ꝓpositi nobilis tenax: p̃dicta die cit᷑ uiuentȩ t̾minuĩ effu¬
uit: cũ ess annoꝵ .xxͣ. triũ. Nec multo ꝑꝰ idẽ beatꝰ uidit som¬

Expanded text:
alium operitur conscientia; nam et in sordibus luctuosis potest esse jactantia. Quapropter puto quod tam incorrupta mens potest esse sub istis vestibus, quam sub tuis discissis pellibus. » Hoc dicto repercussus pontifex, et veritatem dicti approbans taciturnitate sua, laetumque erubescens quod scintillante puellae sententia fuerit inustus, siluit. Viderat illam sanctus Dunstanus in consecratione basilicae beati Dionysii, quam illa in amorem martyris aedificaverat, pollicem dextrum frequenter protendere, et signum crucis fronti e regione pingere; delectatusque admodum, « Nunquam, inquit, putrescat hic digitreique causam quaesitus, « Cito, ait, haec florida rosa avis Deo dilecta evolabit, post sex ab hoc die septimanas. Consecuta est evestigio rerum veritas pontificale vaticinium. Namque illa nobilis propositi tenax praedicta die, citra juventae terminum efflavit, cum esset annorum XXIII. Nec multo post idem beatus vidit som
Abbreviated transcription (Latin):
maiora uirib uidear polliceri. Atq adeo uullũ de ple¬
be necesse ẽ uominare: s tautum regie stirpis pueros
puellas ue. ut ceptȩ matĩe orbitas ducã. Plerosq in no¬
cent̾ cesos: qͦs ñ huinana comectura. s diuina ratio
mnres consecrauit. Unde dat᷑ cognosci. quantã licentiȩ

Expanded text:
majora viribus videar polliceri. Atque adeo nullum de plebe necesse est nominare, sed tantum regiae stirpis pueros puellasve, ut coeptae materiae orbitas ducam; plerosque innocenter caesos, quos non humana conjectura, sed divina ratio, martyres consecravit: unde
Abbreviated transcription (Latin):
eleraui. Sceleratꝰ enĩ quanto plus uixerit. tanto plus peccabit:
forte aliqͥs quẽ ds singłari exemplo respererit. Msors in com¬
miue bona ẽ omĩb. ꝑ eã iustꝰ reponit᷑ in celestib: inustus
onit ferias scelerib. Malus dat flagitiis t̾minũ: bonꝰ ꝑtendit
ꝑ braiiũ. Sc̃s ꝓpinquat ad ꝑalinã: peccator spectat ueniam:
niocinationes falli possunt: cõmittamꝰ omiã diuino examim.
uepꝰ meũ antecessoꝵ more comꝑositũ: ante iauuas eccłẽ sistite Ia¬
me seris ⁊ reꝑagulis damꝑnent᷑. Si ds̃ uoluerit ut ing̾diai
pplaudatis miracło. Sin minꝰ: de cadauere in eo facite qđ ꝑotiꝰ
arĩs insederit animis:
ac ꝑmoti oratione: erĩ ille extremũ spm efflass. ante portas
seris occlusas. exanimis p̾sulis exuuias deportant. S mox
unuitꝰ t᷑bo emissus. oĩa reꝑagłoꝵ obstacła dirũpens: ualuas

Expanded text:
celeravi. Sceleratus enim, quanto plus vixerit, tanto plus peccabit; nisi celeravi. Sceleratus enim, quanto plus vixerit, tanto plus peccabit; nisi forte aliquis quem Deus 351 singulari exemplo respexerit. Mors in commune bona est omnibus: per eam justus reponitur in coelestibus, injustus ponit ferias sceleribus; malus dat flagitiis terminum, bonus pertendit ad bravium; sanctus propinquat ad palmam, peccator spectat ad veniam, estrae ratiocinationes falli possunt, committamus omnia divino examini: corpus meum, antecessorum more compositum, ante januas ecclesiae sistite; januae seris et repagulis damnentur: si Deus voluerit ut ingrediar, applaudetis miraculo; sin minus, de cadavere meo facite quod potius vestris insederit animis. » § 203. Hac permoti oratione, cum ille extremum efflasset, ante portas seris occlusas exanimis praesulis exuvias deportant; sed mox divinitus turbo emissus, omnia repagulorum obstacula dirumpens, valvas
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam in oĩ temꝑore. S acerdotes fuerñt amꝑlissima laiss
famosi funees ⁊ mathathẏas: ambo sac thiara fronte insigi¬
ti: ambosacerdotalib stolis amicti. Ambo tam̃: in delingui¬
tes manu ulti sñt. Alt̾ uenerioᷤ amplexus pugione confebi
alt̃ ĩmolantẽ ĩmolatitio cruori cõmiscuit. Si ipsi quasi spis
legis tenebras palꝑantes. ꝑ ipsis umbraticis misteriis dele
durmo efferati sñt: nos aꝑta fronte ueritatẽ contuentes pil¬
em̃ sac̃ nra ꝓphanari: Azarias sac̾dos: regẽ oziam thucs¬
cantẽ expulit. S pculdubio ñ dubitass occidere: ñ ille asse¬
lerass cedere. Preuenit eꝑalẽ manũ plaga diurna. ut le
depasceret᷑ illius cadauer: cuiꝰ animꝰ dep̾dass illicitor
Deturbata fuit regis deuotio: ⁊ ñ deturbabit᷑ lat̾nis aba
urũ ẽ qd̾ excuso: si ñ ⁊ laudẽ factũ meũ. Eontuli enĩ illis be¬
eficiũ: qͥb uideor contulisse exitiũ. Penã minui: qͥ mortẽ. ac¬

Expanded text:
titiam in omni tempore. Sacerdotes fuerunt, amplissima laude famosi, Finees et Mathathias, ambo sacra tiara frontem insigniti, ambo sacerdotalibus stolis amicti, ambo tamen in delinquentes manu ulti sunt. Alter venereos amplexus pugione confodit: alter immolantem immolatitio cruori commiscuit. Si ipsi, quasi spissas legis tenebras palpantes, pro ipsis umbraticis mysteriis zelo divino efferati sunt, nos, aperta fronte veritatem contuentes, patiemur sacra nostra prophanari? Azarias sacerdos regem Oziam thurificantem expulit; et proculdubio non dubitasset occidere, nisi ille accelerasset cedere. Praevenit episcopalem manum plaga divina, ut lepra depasceretur illius cadaver cujus animus anhelasset illicita. Deturbata fuit regis devotio, et non deturbabitur latronis ambitio? Parum est quod excuso, si non et laudem factum meum. Contuli enim illis beneficium quibus videor contulisse exitium, poenam minui qui mortem ac
Abbreviated transcription (Latin):
erant capita. qͣtuor brachia: ⁊ cetã gemina oĩa usq ad
ũbilicũ. Inferiꝰ duo crura duo ꝑedes: ⁊ cetã omĩa singłi
Ridebat comedebat loquebat᷑ una: flebat esuriebat u¬
cebat altera. Ore gemino manducabat᷑ : s uno meatu di¬
gerebat᷑. Postremo una defuncta: suꝑuirit altera. Pe¬
taiit pene tͥeumio uiua mortuã: donec ⁊ mole ponderi
⁊ indore eadaueris ipsa qͦ defecit. Pritatũ ẽ a qͥbdã ⁊ n

Expanded text:
erant capita, quatuor brachia, et caetera gemina omnia usque ad erant capita, quatuor brachia, et caetera gemina omnia usque ad umbilicum: inferius duo crura, duo pedes, et caetera omnia singula. Ridebat, comedebat, loquebatur una: flebat, esuriebat, tacebat altera. Ore gemino manducabatur, sed uno meatu digerebatur. Postremo una defuncta, supervixit altera: portavit pene triennio viva mortuam, donec et mole ponderis et nidore cadaveris ips
Abbreviated transcription (Latin):
rome reꝑtũ illibatũ ẽ. Ingenti stuꝑore om̃iũ: qͦd tot
a incorruꝑtione sin suꝑauerit. Ed ea sit natura condi¬
e corpoꝵ: ut carne tabescente. cutis exterior neruos: ner
ossa contineant. Hiatꝰ uulneris qđ in medio pectore turnꝰ
erat: quatuor ꝑeclibi semis m̾suratus ẽ. Eꝑitaphiũ huiꝰ¬
odi reꝑtũ. Filius euandri ꝑallas. quẽ lancea turm mili
occidit: more suo iacet hic. Qd ñ tunc crediderĩ factũ.¬
Arclens lucerna ad caꝑut inuenta arte mechanica. ut nrl¬
lius flatꝰ molentia. milliꝰ liquoris asꝑgine ualeret extingua
Qa cũ multi intrarent᷑: unꝰ ut semꝑ aliqͥ sollertiꝰ ingen¬
uĩ in malis habent. stilo subtꝰ flãmam foram̃ fecit. Itam
troducto aere: ignis euanint. Corpus muro applicitũ: ualt¬
tate sin memũ alticudinẽ uicit. S ꝓcedentib dieb stillici¬
diis rorulentis infusũ: cõmunẽ mortaliũ corruꝑtionen
agnornit: cute soluta. ⁊ uerius fluentib

Expanded text:
m est illibatum, ingenti stupore omnium quod tot secula incorruptione sui superavit: quod ea sit natura conditorum corporum, ut, carne tabescente, cutis exterior nervos, nervi ossa contineant. Hiatus vulneris quod in medio pectore Turnus fecerat, quatuor pedibus et semis mensuratum est. Epitaphium hujusmodi repertum: Filius Evandri Pallas, quem lancea Turni Militis occidit more suo, jacet hic. Quod non tunc crediderim factuta compositum. Ardens lucerna ad caput inventa arte mechanica, ut nullius flatus violentia, nullius liquoris aspergine, valeret extingui. Quod cum multi mirarentur, unus, ut semper aliqui solertius ingenium in malis habent, stylo subtus flammam foramen fecit; ita introducto aere, ignis 358 evanuit. Corpus, muro applicitum, vastitate sui moenium altitudinem vicit; sed procedentibus diebus, stillicidiis rorulentis infusum, communem mortalium corruptionem agnovit, cute soluta et nervis fluentibus
Abbreviated transcription (Latin):
uerim: ceterũ ꝑlures accols p̾dicant sui. Scã etheldrida
⁊ wiburga uirgines: rex einindꝰ archiepc̃ elfegus: cuch¬
bertꝰ antiquus ꝑat̾. Om̃s inuolatis cute ⁊ carne. fleri¬
lib articłis: intali qͦdã tepore speciẽ dormitantiũ medi

Expanded text:
verim caeterum, plures accolae praedicant sui sancta Etheldritha verim caeterum, plures accolae praedicant sui sancta Etheldritha et Wiburga virgines, rex Edmundus, archiepiscopus Elfegus, Cuthbertus antiquus pater, omnes inviolatis cute et carne, flexibilibus artic
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ fit uł pͥucipũ auaritia: uł circũꝑositarũ gentiũ
ferotia. Mortuã ⁊ pene exhaustã normannnã ingent
pecuniis sustentat angłia: douec ⁊ ipsa fortassis suc¬
cũbat eractoꝵ uolentia. Felir si ungͣm in libertatẽ
resꝑirare poterit: cuiꝰ in anẽ dudũ ꝑseqͥt᷑ umbram
Nc̃ genrit calamitatib afflicta pensionib addicta &
mitatis deseͥbam: si pͥus quedã dixero ad rẽ ꝑtinenta
Quia enĩ forensia gesta ⁊ negotia bellica regũ angls
huc usq contexui: lidet aliquantisꝑ in scitate qus¬
Simulq considerandũ. quantꝰ diuine pietatis fulgor ab
intio fidei popłm illũ circũfulserit: qͦd nusquã gentiũ
ut oꝑinor reꝑꝑies tot scõꝵ illibata post mortẽ
corpora: incorruptionis illiꝰ extremȩ simulacrũ p̾ferentia.
Eã ido fieri credo celitꝰ: ut natio ꝑeue ertͣ orbem posita.
ex conderatione incorruptele scõꝵ fidentius ad sꝑẽ resur¬
rectionis anmaret᷑. & funt sane qͥnq omĩno quos no¬

Expanded text:
avaritia, vel circumpositarum gentium ferocia: mortuam et pene exhaustam Normanniam vigens pecuniis sustentat Anglia, donec et ipsa fortassis succumbat exactorum violentia; felix si unquam et libertatem respirare poterit, cujus inanem jamdudum persequitur umbram. Nunc gemit calamitatmitatis describam, si prius quaedam dixero ad rem pertinentia. Quia enim forensia gesta et negotia bellica regum Anglorum huc usque contexui, libet aliquantisper in sanctitate qusimulque considerandum quatenus divinae pietatis fulgor ab initio fidei populum illum circumfulserit, quod nusquam gentium, ut opinor, reperies tot sanctorum illibata post mortem corpora, incorruptionis illius extremae simulachrum praeferentia. Quod ideo fieri credo coelitus, ut natio pene extra orbem posita, ex consideratione incorruptelae sanctorum, fidentius ad spem resurrectionis animaretur. Et sunt sane quinque omnino quos no
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uidebat᷑ ocłos t̾ribiles in uiuenẽ eracuens: ab
e suꝑbo smnaragdis ⁊ unionib composito: causas aduen¬
Sexquirit. Nichil ille cont᷑: s ꝓtenta manu porrigit
isit: qͥ amilũ extorquerent a uenere. Illa multũ tergi¬
ersata: uix tandẽ reddidit. Ita uiuenis uoti compos: sine
stacło potitꝰ ẽ diu susꝑiratis amorib. S palũbus pb̃r
clamorẽ demonis ad dm̃ de se audunt: finẽ dierũ sibi
ignari intellexit. Qͦ circa om̃ĩb m̃bris ultͦ triucatis.
sserabili defunctꝰ ẽ ꝑenitentia: confessus pape corã popło

Expanded text:
nus videbatur, oculos terribiles in juvenem exacuens, ab axe superbo smaragdis et unionibus composito, causas adventus exquirit: nihil ille contra, sed protenta manu porrigit suo misit qui annulum extorquerent a Venere: illa, multum tergiversata, vix tandem reddidit. Ita juvenis, voti compos, sine obstaculo potitus est diu suspiratis amoribus. Sed Palumbus, ubi daemonis clamorem ad Deum de se audivit, finem dierum sibi praesignari intellexit. Quocirca, omnibus membris ultro truncatis, miserabili defunctus est poenitentia, confessus papae cor
Abbreviated transcription (Latin):
iezechiel acensat. qͦͥci ñ steterunt᷑ ex adu̾so: nec opposuermt
portet gladiũ Ego ut uos m testes e̾e̾ potestis: ñ negleri mas pe¬
tes. Quoad sꝑaui ꝓficere: ar maui linguã. Illũ euiꝰ int̾ est rea
agere gladio: certiorẽ feci nuntio. Eocuꝑatũ se rescͥpsit belli
ituindelicoꝵ: rogaris ut meis laborib. sins expensis. ñ g̃uant
deturbare latmi s ci liabula. Si renuissem: quã exeusacionca
dõ afferrem: eũ imꝑator suas in me ꝑartes refudiss: Uideri

Expanded text:
Ezechiel accusat quod non steterint ex adverso, nec opposueruntportet gladium. Ego, ut vos mihi testes esse potestis, non neglexi meas partes: quoad speravi proficere, armavi linguam; illum cujus interest rem agere gladio certiorem feci nuncio; occupatum se rescripsit bello Windelicorum, rogans ut meis laboribus suis expensis non gravarer deturbare latronum 350 conciliabula. Si renuissem, quam excusationem Deo afferrem, cum imperator suas in me partes refudisset? Viderem
Abbreviated transcription (Latin):
forma corpulentior: eurru sedens. Huic tacitꝰ epłan
des legendam. Fiet ẽ uestigio qđ uoles: fac tantũ p
ino sis. Qͥdam equites qͥdã ꝑeclites: alii uultũ in t̾ram
ecti. alii cummdo suꝑcilio elati. eẜ ꝓrsus quicqͥd ad letitiã
cͥsticiam ꝑtinet: in illoꝵ uidebis ⁊ uultib ⁊ gestib. Ag¬
edit᷑ ille it p̃ceptũ: ⁊ nocte sub diuo astans. fidẽ dictoꝵ
ri uisu explorat. Nichil enĩ fuit: qđ inniꝰ ꝓmissis deside¬
et. Int̾ ceteros qͦ transeuntes: uidit mulierẽ ornatu
eretͥcio mulã uieqͥtantẽ. Erims solutꝰ humeris inuolita

Expanded text:
forma corpulentior, curru sedens; huic tacitus epistolam forma corpulentior, curru sedens; huic tacitus epistolam trades legendam: fiet e vestigio quod voles, fac tantum pionis; quidam equites, quidam pedites; alii vultum in terram dejecti, alii tumido supercilio elati; et prorsus quicquid ad laetitiam vel tristitiam pertinet, in illorum videbis et vultibus et gestibeditur ille iter praeceptum, et, nocte sub divo astans, fidem dictorum presbyteri visu explorat; nihil enim fuit quod minus promissis desideraret. Inter caeteros quoque transeuntes vidit mulierem ornatu meretricio mulam inequitantem; crinis solutus h
Abbreviated transcription (Latin):
sentẽ anulo pͥuarent. Ita nocte intẽpesta. cũ fanniboi¬
tiri uec poss uideri. Hoc obstacło ab amplexii ꝓhibmo
uocẽ etiã audunt. Msecũ concũbe: qͥa hodie me despone
Ego sũ uenꝰ cinus dignto apposuisti anulũ: habeo illũ n
recdam. Territꝰ ille tanto ꝓdigio: nichil refere aisi
ẽ nec ualuit. In somꝑnẽ illã noctẽ duxit: tacito udo
rem examinans. Elaꝑsũ ẽ in hoc multũ temꝑꝰ: ut qu¬
cũq ille hora gremio coniuigis uellet incu̾bere: illo
ide̾ sentiret ⁊ audtret. Alias sane ualens: ⁊ domrin
tulit. Illi habito consilio: ꝑ alũbo cindã suburbano pba
officiũ imꝑellere. Pactꝰ gͦ grande mercimoniũ. ut s.
mantes comungeret: multo ere fulciret marsuꝑiuĩ.
uͥ se findit in quadrinuũ: ⁊ stans tacite considera. ¶¬
om̃is postremo condiciomis. Nullũ eoꝵ comꝑellabis. d
loquat᷑ tecũ. Sequet᷑ illã turbã qͥdã reliqͥs statura ꝓot

Expanded text:
absentem annulo privarent. Ita nocte intempesta cum famulis reabsentem annulo privarent. Ita nocte intempesta cum famulis rentiri, nec posset videri. Hoc obstaculo ab amplexu prohibitus, vocem etiam audivit, « Mecum concumbe, quia hodie me desponsasti: ego sum Venus, cujus digito apposuisti annulum; habeo illum, nec reddam. » Territus ille tanto prodigio, nihil referre ausus est nec potuit; insomnem illam noctem duxit, tacito judicio rem examinans. Elapsum est in hoc multum tempus, ut quacunque ille hora gremio vellet conjugis incumbere, illud idem sentiret et audiret; alias sane valens, et domi atulit: illi, habito consilio, Palumbo cuidam suburbano presbytero officium impellere. Pactus ergo grande mercimonium, 356 ut, si amantes conjungeret, multo aere fulciret marsupium, in ubi se findit in quadrivium, et stans tacite considera. Tibus: nullum eorum compellabis etsi loquantur tecum. Sequetur illam turbam quidam, reliquis statura procerior,
Abbreviated transcription (Latin):
ionasterioꝵ gallie ꝑ mercede cõmilitonũ mutilauerat:
nsibilit᷑ a malignis sꝑ̃ib e sepulcͦ abreptũ: ad hauo diem
usquã uisũ. Deniq illud reuelatũ aurelianensi eꝑiscopo:
ꝑ eum in uulgus seminatum.
te. locuplex oꝑib. genere senatorio sublimis. urorem
durerat: sodalib suis accitis conuiuiũ frequens ꝑa¬
auerat. Post cibũ cũ inmutiorib pocłĩs hẏlaritatem in¬
rassent: in cãpũ ꝓdeunt: ut oneratos dapib stomachos
udisignifer ꝑilam ꝑoposcit. Int̾i̾m anulũ sponsalitiũ
igito eytentõ statue erex̧ que ꝑrime astabat cõposint.
S cũ pene omẽs solũ imꝑeterent: suspiriosis extis te¬
lescentib. pͥmꝰ se alusu remouit. Anulũ reꝑetens: mra¬
ut statue digitũ usq ad uolã curuatũ. Diu ibi luta
qͦd nec anulũ eicere. nec digitũ ualeret frangere. taca
discessit: re sodalib celata. ne uł p̾sentẽ riderent ueli

Expanded text:
monasteriorum Galliae pro mercede cmonasteriorum Galliae pro mercede cepulchro abreptum, ad hanc diem nusquam visum. Denique illud reveratum Aurelianensi episcopo, et per eum in vulgus seminatum. Dte, locuples opibus, genere senatorio sublimis, uxorem noviter duxerat; sodalibus suis accitis, convivium frequens paraverat. Post cibum, cum minutioribus poculis hilaritatem invitassent, in campum prodeunt, ut oneratos dapibus stomachosludi signifer, pilam poposcit: interim annulum sponsalitium digito extento statuae aereae, quae proxime astabat, composuit. Sed cum pene omnes solum impeterent, suspiriosus, extis incalescentibus, primus se a lusu removit: annulum repetens, invenit statuae digitum usque ad volam curvatum. Diu ibi luctatus, quod nec annulum ejicere, nec digitum valeret frangere, tacite discessit; re sodalibus celata, ne vel praesentem riderent, vel
Abbreviated transcription (Latin):
le arroganti ut uidebat᷑ gestu ad sargofagũ accessit. Iucla¬
latoq noĩe: ut surgeret imꝑauit. Qua resꝑondente qđ ne¬
inculũ dirupit. Oꝑculũ etiã tũbe: ꝑede depulit. App̃hen
iger ⁊ suꝑbũ humens uidebat᷑. uncis ferreis ꝑ totũ ter¬
ũ ꝓtuberantib. Suꝑ qͦs misera imꝑosita: mox ab ocłis
ntuentiũ cũ coto sodalitio disparuit. Audiebant᷑ tam̃ cla¬
nores ꝑ qͣtuor fere miliaria miserabiles: sub specie oran¬
s. Ista incredibilia ũ iudicabit: qͥ legerit bĩ gregorii
ialogũ: qͥ refert in qͣrto libro neqͣm hominẽ in eccłã se¬
ultũ.a demonib foras eiectuo.
pud francos qͦ ñ semel auditũ ẽ qđ dicã: karolũ mar¬
cellũ infignis fortitudinis uirũ. qui sarracenos gallias
nig̃ssos hyspaniã redire cõꝑulit: exactis dieb suis in eccła
ciꝰ dionisii seꝑultũ. S qͥa ꝑatͥmonia ominiũ pene

Expanded text:
» Ille arroganti, ut videbatur, gestu ad sarcophagum accessit, incla» Ille arroganti, ut videbatur, gestu ad sarcophagum accessit, inclamatoque nomine, ut surgeret imperavit: qua respondente quod nevinculum dirupit. Operculum etiam tumbae pede depulit; apprehenniger superbum hinniens stabat, uncis ferreis per totum tergum protuberantibus. Super quos misera imposita mox ab oculis intuentium cum toto sodalicio disparuit. Audiebantur tamen demores per quatuor fere milliaria miserabiles suppetias orantis. Ista incredibilia non judicabit qui legerit beati Gregorii Dialogum, qui refert in quarto libro nequam hominem, in ecclesia sepultum, a daemonibus foras ejectum. Apud Francos quoque non semel auditum est quod dicam: Karolum Martellum insignis fortitudinis virum, qui Saracenos, Gallias ingressos, Hispaniam redire compulit, exactis diebus suis in ecclesia sancti Dionysii sepultum; sed, quia patrimonia omnium pene
Abbreviated transcription (Latin):
sint noctib eiꝰdemq numeri missȩ dieb: qͥ aduersario
excursus feroces leuigent. Ita si tͥb noctib secure iacu¬
ro: quarto die infodite matrẽ urãm humo. Quãquã uen¬
ar ne fugiat t̾ra sinib me reciꝑe ⁊ fouere suis: que toc¬
ens grauata est malitiis meis. Facttĩ ẽ ut p̾ceꝑat: illis
ta diaboli seiitia. Primis enĩ duab noctib cũ choric¬
ricoꝵ ꝑsalmos circa corpꝰ concreꝑarent. singłi demons
hostiũ eccłẽ ĩmani obice clausũ leui uegotio defringens
extremas cathenas diruꝑunt. Media qͦ oꝑosius elabs¬
rata erat: illibata durauit. Tertia nocte circa gallica¬
niũ: streꝑitu aduenientiũ hostiũ om̃e monasteriũ as¬
ũas moueri insũ ẽ. Unꝰ cetĩs ⁊ uultu t̾ribilior ⁊ statura
mnnentior: ianuas maiori ui concussas. in fragm̃t̾a deiecit.
ariguere cłici metu: stetern̾tq come. ⁊ uox faucib hesit.

Expanded text:
sint noctibus, ejusdemque numeri missae diebus, qui adversariorum sint noctibus, ejusdemque numeri missae diebus, qui adversariorum excursus feroces levigent. Ita, si tribus noctibus secure jacuero, quarta die infodite matrem vestram humo; quanquam verear ne fugiat terra sinibus me recipere et fovere suis, quae totiens gravata est malitiis meis. » Factum est ut praeceperat, illis nta diaboli violentia. Primis enim duabus noctibus, cum chori clericorum psalmos circa corpus concreparent, singuli daemones ostium ecclesiae, immani obice clausum, levi negotio defringentes, extremas catenas diruperunt; media, quae operosius elaborata erat, illibata duravit. Tertia nocte, circa gallicinium, strepitu advenientium hostium omne monasterium as moveri visum: unus, caeteris et vultu terribilior et statura eminentior, januas majori vi concussas in fragmenta dejecit. Diriguere clerici metu, « steteruntque comae et vox faucibus haesit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad intalia: suꝑstites liberos monachũ ⁊ monachã. ꝑnicib mri¬
tauit epłis. Aduementes: uoce singultiente alloqͥt᷑. Ego filii qͥd
ineo miserabili fato demonicis artib inseruiui. Ego incioꝵ om¬
niũ sentina: ego illecebrarũ magistra fui. Erat tam̃ int hec
inala. sꝑes ur̃e religionis: quę miserã palparet anmã. De me
desꝑata᷑ in uobis reclinabar. uos ꝓponebã ꝓpugnatoros adu̾sis
demones: tutores contͣ seuissimos hostes. Nunc gͥ qͥa ad finẽ ui
accessi ⁊ illos habeo eractores in pena. qͦs habui ꝑsuasores in cab
rogo uos ꝑ mat̾na ubera. si q̃ fides. si qua pietas. ut mea salat¬
tẽptetis alleuiare torm̃ta. E. de amuma quidẽ sententiã ꝓba
cerinno: deinde in sarcophago lapideo supiuate. Oꝑculũ pl¬
bo ⁊ ferro constͥngite. Suꝑ hec lapidẽ tͥb catens ferres
magni scł ꝑonderis circumdate. Psalmmcines qͥnquaginita

Expanded text:
ad vitalia, superstites liberos, monachum et monacham, pernicibus inviad vitalia, superstites liberos, monachum et monacham, pernicibus invitavit epistolis. Advenientes voce singultiente alloquitur: « Ego, filii, quodam meo miserabili fato daemonicis semper artibus inservii; ego vitiorum omnium sentina, ego illecebrarum magistra fui. Erat tamen, inter haec mala, spes vestrae religionis quae miseram palparet animam; de me desperata, in vobis reclinabar; vos proponebam propugnatores adversus daemones, tutores contra saevissimos hostes. Nunc igitur, quia ad finem vitae accessi, et illos habebo exactores in poena quos habui suasores in culpa, rogo vos per materna ubera, si qm curetis alleuiare supplicia. Et de anima quidem sententiam prolatam cervino, deinde in sarcophago lapideo supinate, operculum plumbo et ferro constringite; super haec lapidem tribus catenis ferreis, magni scilicet ponderis, circumdate: psalmicines quinquaginta
Abbreviated transcription (Latin):
isdem dieb simile huic in anglia contigit: ñ suꝑno mi¬
racło. s inferno p̾stigio. Qd cũ retulero: ñ uacillabit fide
ystorie: ⁊ si m̃tes auditoꝵ sint incredulȩ. Ego illud a tali uiro
iudiui qͥ se uidisse uiraret: cui erubescerẽ ñ credẽ. Mulier
n berchelia mansitabat: maleficiis ut post ꝑatuit insue¬
a: augurioꝵ ueterũ ñ inscia. Gule ꝑatͦna: ꝑetulantiȩ arbit᷑
lagitiis ũ ꝑonens modũ: qđ ess adhuc citͣ seuiũ: icino
icet ꝑede pulsans senectutis aditũ. Hec cũ qͣdã die corii
iaret᷑: corncłã qͣm in delitiis habebat uocaliꝰ solito ne¬
cio qͥd cornicata ẽ. ¶ꝰ audito dñe cultellus de manu ceci¬
it: simul ⁊ uultꝰ expalluit. O ꝑducto gemitu: hodie
ait ad ultunũ sulcũ meũ ꝑuenit aratrũ: hodie audiã ⁊ argi
gͣnde incõmodũ. Cũ dicto nintiꝰ miseriarũ intͣuit. ꝑcunctatus
femina pectꝰ sautia: continuo decubiit. Sentiensq morbũ p̃ree

Expanded text:
Hisdem diebus simile huic in Anglia contigit, non superno miraculo, sed inferno praestigio; quod cum retulero, non vacillabit fides historiae etsi mentes auditorum sint incredulae. Ego illud a tali viro audivi, qui se vidisse juraret, 352 cui erubescerem non credere. Mulier in Berkeleia mansitabat, maleficiis, ut post patuit, insueta, auguriorum veterum non inscia, gulae patrona, petulantiae arbitra, flagitiis non ponens modum, quod esset adhuc citra senium, vicino licet pedvaretur, cornicula quam in deliciis habebat, vocalius solito, nescio quid, cornicata est: quo audito, dominae cultellus de manu excidit, simul et vultus expalluit; et, producto gemitu, « Hodie, ait, ad ultimum sulcum meum pervenit aratrum; hodie audiam et accipiam grande incommodum. » Cum dicto nuncius miseriarum intravit: percunctatus foemina pectus saucia continuo decubuit; sentiensque morbum perrepere
Abbreviated transcription (Latin):
tario nocturni admisfi ercessiu neglecto sacrariũ contsaare¬
xerendum loci eꝰ  clericoꝵ consuetidinẽ irrumꝑe p̾sump¬
t a ante uenerandã esfigiẽ uenerabilis. Raroli ioclinato
rs ꝓpt̃ uectis p̃cedentis iugilias. somꝑno dormitionis
pmditer. & infrunite. idest imprudent᷑ opp̃ssito. somnũ mor
uadiuenit. Repente enĩ manꝰ quedũ ut uidernt qͥ hoc
uenerabili oratorio reclinatũ. tanta uirtute repu¬
ut longe a loco incircũscriptȩ rechinationis reiecerit
n oposito aduersȩ partis. Subito gͥ idemͫ graui egritu

Expanded text:
merario, nocturni admissi excessu neglecto, sacrarium contra remerario, nocturni admissi excessu neglecto, sacrarium contra reverendam loci ejus et clericorum consuetudinem irrumpere praesumpsit, et ante venerandam effigiem veropter noctis praecedentis vigilias, somno dormitionis irreverenter et infrunite  Id est, imprudenter oppressus, somnum mortis adinvenit. Repente enim manus quaedam, ut viderunt, qui hoc venerabili oratorio reclinatum, tanta virtute repulit, longe a loco incircumscriptae reclinationis rejecit in opposito adversae partis. Subito igitur ibidem gravi aegritu
Abbreviated transcription (Latin):
idelis fermo gͥ .s omĩ acceptione dignꝰ: de uta ꝙ
morib signisq celestib scĩssimi imꝑatoris Rareli
magmi. ꝓ minima gestoꝵ eiꝰ parte. inopia libres
hos angustante ꝓductus. ad nr̃i tẽporis digne mene¬
biles euentꝰ usq defluxit: quos etiam oportrutas cñ¬
gruo nature dicendi ordine oblata euoluere telaca¬
ritatis impellit. Audiuimꝰ nãq & celebri serinon
diu multũq apid nos uulgatum. idoneoꝵ .s. fideuuꝰ
uiror relatione didicimꝰ nr̃is temporib aquisgr aũ
qłosum contigisse miracłm: qd̾ ad laudẽ li & beauis
memoriã orthodori karcti magni sub silentio p̃mere
millateñ p̃sũpsimꝰ: ne iudicio diu̾ce pecunie u tras
defosse merito arguam̃. fuit gͥ in prefata riia cul̃¬
tate adolescens qͥdã uiuenis quide̾ etate. elericionb¬
fessione. subdiaconꝰ ordine. Guibertus nomine. culie
uita płerũq mnus fuerat dedita inconsulte. ⁊r atl̃
suetudine sola intrare eccłam: quin etiam aisa se¬

Expanded text:
 et omni acceptione dignus de vita et moribus signisque coelestibus sanctissimi imperatoris Caroli Magni, pro minima gestorum ejus parte, inopia librorum nos angustante, productus ad nostri temporis digne memorabiles eventus usque defluxit. Quos etsi opportunitas, congruo naturae dicendi ordine oblata, evolvere zelo charitatis impellit. Audivimus namque, et celebri sermone diu multumque apud nos vulgatum, idoneorum et fidelium virorum relatione didicimus nostris temporibus Aquisgrani gloriosum contigisse miraculum, quod ad laudem Dei et beatissimam memoriam orthodoxi Caroli Magni sub silentio premere nullatenus praesumpsimus, ne judicio Dominicae pecuniae in terram defossae merito arguamur. 2. Fuit igitur in praefata regia civitate adolescens quidam, juvenis quidem aetate, clericus professione, subdiaconus ordine, Guibertus nomine, cujus vita plerumque nimis fuerat dedita inconsultae et intemsuetudine sola, intrare ecclesiam: qui etiam ausu te
Abbreviated transcription (Latin):
qe encmsse sub fideli testimonio ꝑscͥpsimꝰ. Tertia nãq noc¬
ꝑ pest eraltationẽ carissimi dõ karoli magni tres candele
quinit᷑ accensȩ. supͣ pinnacłm templi mirabili fulgore
mrifice fulgurantes. a multis gentib & popłis iuse sñt
guidio exultationis. fadem uͦ tria celestis splendoris
iminaria. ter quasi ertincta c̾cia reuolutione erucem
turris eusclẽ eccłe in girũ ambierñt: & loca late longe
distantia. noua noui luminis claritate. in nouũ uoire
fislationis gaudiũ. stupescente noctis caligine illustra¬
terñt. O ãmiranda o ueneranda soẽ tͥnitatis tͥna oꝑatio¬
uere beata beate canonizationis exaltatio. diuino celitꝰ
upluta testimonio: qͣ tͥno triũ luminũ ambitu nocte t̾cia¬
ose ẽ reuelata. & celitꝰ scẽ tͥnitatis in oĩb oracło robora¬

Expanded text:
tiae evenisse sub fideli testimonio perscripsimus. Tertia namque noctiae evenisse sub fideli testimonio perscripsimus. Tertia namque nocte post exaltationem charissimi Deo Caroli Magni, tres candelae divinitus accensae super pinnaculum templi, mirabili fulgore mirifice fulgurantes, a multis gentibus et populis visae sunt in gaudio exsultationis. Eadem vero tria coelestis splendoris luminaria quasi exstincta trina revolutione crucem turris ejusdem ecclesiae in gyrum ambierunt: et loca longe lateque distantia, nova novi luminis claritate, in novum novae translationis gaudium stupescente noctis caligine illustraverunt. O admiranda, o veneranda sanctae Trinitatis trina apparitio! O vere beata canonizationis exsultatio, divino coelitus comprobata testimonio; quae trino trium luminum ambitu tertia gloriose est revelata
Abbreviated transcription (Latin):
illa asseruit comparere. Annuatĩ nãq qͦtquot dent
iurit annis diẽ meniorie beatissimi karoli deuotisse
obibat: insuꝑ etiã ad laudẽ & głam tanti sui ultes
liberali munificentia copiosã in pauim̃to eccłe. pler
magnalia. quib in suo fideli athleta diuina usquaris
resplenduit clem̃tia. leto ꝙ pene ĩmortali tͥpudiauimꝰ s¬
dio. erultantes in dño qͥ beatissimi sui Raroli beata u
trans lationẽ sua mirabili uirtute mirabilis ipse mirabilis
canonizare dignũ iuidicatut. Eam gͥ cã celebrem tam sbr
diuinȩ maiestatis oꝑationẽ ad posteros usq transinttes
quantũ in nobis ꝙ scͥpto et̾nare. affectu caritatis arus
quatinꝰ ubiq .&. semꝑ ãmiranda cł̃i potentia conłantus
e deuotus p̃dicet᷑. Głose ꝓ enĩ quãplura p̃fatę canouizati¬
e isignia sub silentio p̃ĩmentes. aliqͥd in lucẽ ꝓferendũ.
lite longoꝵ in fines orbis ꝑsonandũ diuine mitu ꝓuiden¬

Expanded text:
illa asseruit comparere. Annuatim namque quotquot denuo illa asseruit comparere. Annuatim namque quotquot denuo vixit annis diem memoriae beatissimi Caroli devotissimus obibat. Insuper etiam ad laudem et gloriam tanti sui ultoris liberali munificentia copiosam in pavimento ecclesiae pmagnalia, quibus in suo fideli athleta divina usquequam resplenduit clementia, laeta et pene immortali tripudiamus gaudio, exsultantes in Domino, qui beatissimi sui Caroli beatam vere translationem, sua mirabili virtute, mirabilis ipse mirabiliter canonizare dignum judicavit. Cum igitur tam celebrem, tam gloriosam divinae mejestatis operationem ad posteros usque transmittere, quantum in nobis, et scripto aeternare, affectu charitatis intendimus: quatenus ubique et semper admiranda Dei potentia constantius et devotius praedicetur. Glomentes, aliquid in luce proferendum et late longeque in fines orbis personandum, divinae nutu providen
Abbreviated transcription (Latin):
mosinarũ qͦ ꝓut eruli possibile fuerat largitione.
qd ibidẽ erpletis dieb. nocturne uisionis consolato¬
rio ãmonitus oracło. dũ forte cermius in multa lacͥm¬
rũ ꝓfusione int̾ luminaria dormitaret mediꝰ. ãplio
spe. & meliori fide roboratꝰ repatͥauit. Eodem autẽ ñ¬
ferente. post anni circulũ ad beati karoli głsã met¬
riã reũso. eertissime cõꝑimꝰ : qr p̃cib & meritis uiłt
simi ĩꝑatoris. ãpliorẽ uisticie satisfactionẽ consecutꝰ
fuerit. quã uł sꝑare uł orare p̾sũpserit. Non solt
enĩ sua plene & integre cũ omĩmoda satisfactione głas¬
bat᷑ se recepisse: s etiã suę possessionis suarũq reris
uiolentũ inuasorẽ. dignas digne ultionis merite uo¬
lentiȩ penas sub publico popłi testimonio miserrit
morte ꝓtestabat᷑ expendisse. Insuꝑ etiã breui sircesi
tẽporis : nullũ heredũ sui unsriatoris usquã in ta

Expanded text:
emosynarum quoque prout possibile exsuli erat largitione, emosynarum quoque prout possibile exsuli erat largitione, aliquot ibidem expletis diebus, nocturnae visionis consolatorio admonitus oraculo; forte cernuus in multa lacrymarum profusione inter luminaria dormiret medius, ampliori spe et meliori fide roboratus repatriavit. Eodem autem referente, post anni circulum ad beati Caroli gloriosam memoriam reverso, certissime comperimus quod precibus et meritis justsimi imperatoris ampliorem justitiae satisfactionem consecutus fuerit, quam vel sperare vel orare praesumpserit. Non solum enim sua plene et integre cum omnimoda satisfactione gloriabatur se recepisse, sed etiam suae possessionis suarumque rerum violentum invasorem, dignas dignae ultionis, meritae violentiae poenas, sub publico populi testimonio, miserrima morte protestabatur expendisse. Insuper etiam brevi successu temporis nullum haeredum sui injuriatoris usquam in terra
Abbreviated transcription (Latin):
Reui autem tẽporis successii. accidit quedam uirũ
facie uenustũ moꝵ honestate s urbauitate affabi¬
litatis uerendum. aquisgram uenire: qͥ generis
quidẽ stenmate clarꝰ. merito argui poterat. & possessio¬
de rerũ fuisse ñ modicꝰ. Erat uͦ teutonicꝰ ut ipse asse¬
rebat de tentonicar burgundia oriundꝰ: mles officio.¬
suȩ uiolenta inuasione possessionib suis uiuste exhe¬
redatꝰ. õib reb sus inmisecłit̃ spoliatꝰ. cũ spũ alis aut
materialis gladii nusquã ĩplorare poss clem̃tiã. ut con¬
ignã de dãpno & inuiria sua reciꝑet iusticiã: uotiuo
fectu. sp̃e firma. fide ñ ficta. ad iustissimi karoli diuina
reuelatione ãmonitꝰ. apd̾ aquasgrani tandẽ conuolauit
suffragia. Positis gͥ ex habundantia magis cordis
quã rerũ ante uenerandã effigiẽ p̾fati imꝑatoris sunge¬
osis luminarib. in multa ac deuotissima missarũ ꝙ ora¬
onũ continuatione. itẽ ieiumoꝵ in reqͥeta afflictione. ele¬

Expanded text:
Brevi autem temporis successu, accidit quemdam virum, facie venustum, morum honestate et urbanitate affabilitatis verendum, Aquisgrani venire; qui generis quidem schemate clarus merito argui poterat, et possessione rerum fuisse non modicus. Erat vero Theutonicus, ut ipse asserebat, de Theutonica Burgundia oriundus, miles officiiolenta invasione, possessionibus suis injuste exhaeredatus, omnibus rebus suis immisericorditer spoliatus; cum spiritualis aut materialis gladii nusquam imploraret clementiam, ut condignam de damno et injuria sua reciperet justitiam, votivo affectu, spe firma, fide non ficta, ad justissimi Caroli, divina revelatione admonitus, apud Aquisgrani tandem convolavit suffragia. Positis igitur, ex abundantia magis cordis quam rerum, ante venerandam effigiem praefati imperatoris, scriptuosis breviaribus, in multa ac devotissima missarum et orationum continuatione, item jejuniorum irrequieta afflictione, ele
Abbreviated transcription (Latin):
patde ꝑ totam francoꝵ regionem. ediei certissime imꝑat: quo
omĩs quicumq ad sese defendendum arma possent deferre.¬
parit̾ tam senes quã iuuenes. secum pugnaturi in paganos.
uersus orrentales plagas ineuitabiliter ire satagant: alio¬
qͥn quicumq huiꝰ edicti mandata non ꝑegerit. ipse in uita
sua .&. filii eius similit̾ ex regis decreto. de capite quatuor
nũmos quasi serui soluant. Quid plura: Eateruatĩ un¬
diq ppłis circũfiuentib: maiorẽ exercitum quã antea ha

Expanded text:
per totum Francorum regnum edici citissime imperat, ut omnes, quicumque ad sese defendendum arma possent deferre, tam senes quam iuvenes secum pugnaturi in paganos versus orientales plagas inevitabiliter satagant. Alioquin, quicumque huius edicti mandata non peregerit, ipse in vita sua et filii eius similiter ex regis decreto de capite IIII nummos quasi servi solvant. Quid ultra? Catervatim undique populis circumfluentibus, maiorem exercitum, quam antea ha
Abbreviated transcription (Latin):
martirii ꝓ fide rp̃i erant accepturi. Unde ultra quã
dici fas ẽ aminirantes: tantũq miracłm diuinę gr̃e s
meritis fideiq imꝑatorie ascribentes: absciderunt h¬
stas ꝓpe t̾ram: quarũ radices quȩ in t̾ra rem. anseruos
ex se postea magna generauerñt nemora: quȩ adhue
in eodem loco apparent. Erant autẽ mulcȩ ex hastis fg¬
nee. Die gͥ sequenti cõmissa ẽ contͣ hostes pugna. in quai
occisa sũt rp̃ianoꝵ .xl. nilia: & dix milo rollandi gen
dictum ẽ fronduerant: s et karoli magni eguus in od
pugna interemptꝰ ẽ. Tunc imꝑator constant̾ ꝑmaners
cũ duob milib xp̃ianoꝵ peditũ. & ipse pedes. eũ se uit
innumera hostiũ milia cerneret circumuallatũ. euagi¬
nauit gladiũ suũ: & multos sarracenoꝵ truerdauis
Die uͦ aduesꝑascente: tã xp̃iani quã sarraceni in casre
reũtunt᷑. Altera die aigolandꝰ in fuga uersus in lepoi¬

Expanded text:
martyrii pro fide Christi erant accepturi. Unde ultra quam martyrii pro fide Christi erant accepturi. Unde ultra quam dici fas est ammirantes tantumque miraculum divine gratie et meritis fideique imperatorie ascribentes absciderunt prope terram; quarum radices, quae in terra remanserunt, ex se postea magna genuerunt nemora, quae adhuc in eodem loco apparent. Erant autem multe ex hastis fraxineae. Die igitur sequenti commissa est contra hostes pugna, in qua occisa sunt Christianorum XL milia, dictum est, fronduerant. Sed et Karoli equus in eadem pugna interemptus est. Tunc imperator constanter permanens cum duobus milibus Christianorum peditum et ipse pedes, cum se inter innumera hostium milia cerneret circumvallatum, evaginato gladio multos Sarracenorum trucidavit. Die vero advesperascente tam Christiani quam Sarraceni in castra revertuntur. Altera die Agyolandus in fugam versus in Legion
Abbreviated transcription (Latin):
uł quadraginta contͣ totidẽ. uł centũ contͣ centũ. uł mille
adu̾sus totidẽ: uł uno contͣ unũ. uł duob contͣ duos
tertantib. Interea missi sñt a beato karolo magno centũ¬
e siis contra centũ aigolandi milites: et int̾fecti sunt
arracem. Deinde misit aigolandꝰ ducentos contra ducentos
karoli magni milites: & statim occisi sũt omẽs mauri.
Item misit aigolandꝰ duo milia contra duo milia: e quib
alia pars occisa ẽ. alia t̾ga uertit. Fercia uͦ die iecit so¬
tes aigolandꝰ secreto: in quib agnouit imꝑatoris kardi¬
detrimentũ: & mandauit ei ut ad pugnã plenariã. contͦ
eũ die sequenti ueniret : qđ ab utraq parte concessũ ẽ
Tunc asticerñt quidam ex xp̃ianis qui sero ante diui
belli arma sua bellica studiose p̃parantes. hastas suas in
t̾ra firerñt erectas ante castra seilicet in pratis uxta
p̾fatum flumen : quas sũmo mane corticib & frondib it̃¬
uenert uestitas: hi scilioet qui in acie ꝓruna palmam

Expanded text:
centum contra C, vel mille adversus mille, vel uno contra unum, vel duobus contra duos decertantibus. Interea missi sunt a Karolo centum contra C Agyolandi milites, et interfecti sunt Sarraceni. Deinde misit Agyolandus CC contra CC Karoli milites, et statim occisi sunt omnes Mauri. Iterum misit Agyolandus duo milia contra duo milia, e quibus alia pars occisa est, alia terga vertit. Tercia vero die iecit sortes Agyolandus secreto, in quibus agnovit Karoli detrimentum, et mandavit ei, ut ad pugnam plenariam contra eum die sequenti veniret; quod ab utraque parte concessum est. Tunc astiterunt quidam ex Christianis, qui sero ante diem belli arma sua bellica studiose preparantes hastas suas in terra fixerunt erectas ante castra, scilicet in pratis iuxta prefatum flumen; quas summo mane corticibus et frondibus invenerunt vestitas: hii scilicet, qui in acie proxima palmam
Abbreviated transcription (Latin):
celeberrimi eiuscdẽ pͥncipis constantiꝰ ꝙ deuotiꝰ anma
esse in dño conficlimus: & eremplo nro lectores & ser¬
tores ad hec &s his similia excitauimꝰ: qͥb sine inind
in his hiantia supplere interualla annuimꝰ. Consubo
uͦ humane imꝑfectionis defectu. ñ maciem nr̃e ors¬
tionis. s ardentẽ affectũ nr̃e intentionis pii iudices
aduertant &s approbent. & qͥ sꝑant idem in similib t
sudorẽ degnstent q. suppleant. Sunt enĩ s alia quã
plura quę p̃terca in gestis francoꝵ. & ante nr̃a it
pora nrĩs qͦ dieb diuinis laudib plena andiuimnus
s cognouimꝰ passim & uarie in odorẽ suauitatis me¬
ritis eiusdẽ uictissimi imꝑatoris mirifice & magna
obtigisse. quib omĩb & singłis głosus & mirabi
i scõ suo dds̃ apparuit. & cotidie sue benignitatis
fecunda reuelatione apparere ñ desint: cui deus
honor ꝙ imꝑuĩ ꝑ infinita seła sełors. A M en

Expanded text:
em ejusdem principis constantius et devotius animatos em ejusdem principis constantius et devotius animatos esse in Domino confidimus, et exemplo nostro lectores et scriptores ad haec et iis similia excitavimus, quibus sine invidia in iis hiantia supplere intervalla annuimus. Consulto vero humanae imperfectionis defectu non in aciem nostrae orationis, sed ardentem affectum nostrae intentionis pii judices advertant et approbent, et qui sperant idem in similibus nostrum sudorem degustent et suppleant. Sunt enim et alia quam plurima, quae praeterea in gestis Francorum, et ante nostpora, nostris quoque diebus divinis laudibus plena audivimus et cognovimus, passim et varie in odorem suavitatis, meritis ejusdem justissimi imperatoris, mirifice et magnifice obtigisse: quibus omnibus et singulis gloriosus et mirabilis in sancto suo Deus apparuit, et quotidie suae benignitatis fecunda revelatione apparere non desinit, cui decus, honor et imperium per infinita saecula saeculorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
ds as tũ manifestis indiciis p̃dicat᷑ assertor. Eadẽ gͥ tan¬
ta tãq beata reuelatione idem ĩꝑator merito exhilarat᷑.
s mnestimabili rẽpletꝰ gaudio: p̃ter cetera sue ĩꝑialis
numficentie ãpla & larga munera. annuatĩ decem mar¬
cas ad usus refectorii tam canonicis quã hospitib cleri¬
ds obtulit. & hanc suã largitionẽ firmã & ꝑhenne̾ in re¬
mediũ animȩ suȩ suoꝵq instituit.  Sed iã qͥa conti¬
dua series oꝑis in nrĩ tẽporis euentus usq defluxit:
inẽ p̃senti negotio imponentes. ueniã ñ cuiusquã ꝓliri¬
atis. s circumeise & intercise breuitatis ĩploramus:
a qd de innumera scĩtatis beatissimi karoli magni
nultitudine ꝑpauca attigimꝰ. Uix enĩ scĩtatis imꝑato¬
le s laudabiliũ ipsuis moꝵ. ꝙ celestiũ signoꝵ in eius
głam conscͥptoꝵ sũmã degustauiniꝰ: qua in re id nob
solatiũ relinquimꝰ. qd̾ xp̃i fideles in laudẽ & honore¬

Expanded text:
tis Deus tam manifestis indiciis praedicatur assertor. Eadem igitur tanta tamque beata revelatione idem imperator merito exhilaratus et inaestimabili repletus gaudio, praeter caetera suae imperialis munificentiae ampla et larga munera, annuatim decem marcas ad usus refectorii tam canonicis quam hospitibus clericis obtulit: et hanc suam largitionem firma et perennem in remedium animnua series operis in nostri temporis eventus usque defluxit, finem praesenti negotio imponentes, veniam non cujusquam prolixitatis, sed circumcisae et intercisae brevitatis imploramus, eo quod de innumera sanctitatis beatissimi Caroli Magni multitudine perpauca attigimus. Vix enim sanctitatis imperatoriae, et laudabilium ipsius morum, et coelestium signorum in ejus gloriam conscriptorum, summa degustavimus. Qua in re id nobis solatium relinquimus, quod Christi fideles in laudem et honor