comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dici potuisse᷑ Quȩ aures ferũt.
Peccauert̃ & ipsi. Ubi peccaue¬
rt̃ rogo te qͣndo peccauert̃. qͦmͦ
peccauert̃. Bonũ & malũ qͥd sit
nesciĩt. Peccatũ accipuit̃: qͥ p̃ce¬
ptũ ñ capũt. S aliud dico. Isti
qͥ nati st̃. ut arbitraris peccauert̃.
Nam si ñ peccarent inquis. ñ mo¬
rerentur. Quid de illis dicis qͥ mn
utero moriunt᷑. O angustia. Et
ipsi in qͥt peccauert̃: ideo moriũ¬
tur. Mlentirus. anfalleris : Con¬
tradicit apłs. Hondũ natis inqͥt
li. MDagis apłm audio quã te ma¬
gis apło credo quã tͥ. Nondum
natis nec aliqͥd agentibꝰ boni aut
mali. Si aũ hoc testimonium
refellis: uade potius tͥ ad illas
uagationes. & dic qr in gelo pecca¬
uerũt. & inde in corpora p̃cipita¬
ti st̃. Non dico inqͥt. Quare non
natis nec aliqͥd agentibꝰ boni uł
mali. Sigͦ ñ eos accusas incelo:
quare accusas in utero : Ad utrq̃
respondet apłs: & eis respondet

Expanded text:
dici potuisse? Quae aures ferant? dici potuisse? Quae aures ferant? Peccaverunt et ipsi. Ubi peccaverunt? Rogo te, quando peccaverunt? quomodo peccaverunt? Bonum et malum quid sit nesciunt. Peccatum acciptincti. Sed aliud dico: Isti quia nati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non morerentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Contradicit Apostolus: Nondum natis, li. Magis Apostolum audio quam te: magis Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ mois. & ita in om̃s homi¬
nes ꝑtransist. in qͦ om̃s peccaue¬
rũt. Om̃s enĩ : unꝰ fuert̃. Sic au
dio cdicentẽ : mortẽ hominis de
peccato eẽ. Non inqͥt. Et quid
dicis.: Omẽm hominẽ ds̃ mͦ in-¬
moitalem creat. Alirabilis noui¬
tas. Quid dicis. : ꝓrsus inquit.
omẽm hominẽ ds̃ ĩmortalem
creat. Quare gͦ mouunt᷑ paruu¬
li infantes. Nam si dicã. quare.
moriunt᷑ grandes : dicturus es
mͥ. peccauert̃. Ergo de maioꝵ
etate ñ disputabo. Paruuloꝵ
infantiã cõtra te testem citabo.
Ecce infantes. in sius titiq oꝑibꝰ
innocentes sũt : nichil secũ nͥ qd̃
de pͥmo homine trarert̃ haben¬
tes qͥbꝰ ꝓptẽa xpĩ necessatia . ẽ
grã. ut in xp̃o uiuificent᷑. qͥ in adã
mortui sut̃: ut qr inqͥnati st̃ gene¬
ratione. pͦgentur regeneratione.
Ipsos gͦ testes citabo. Responde mͥ.
quare moriunt᷑. si om̃s homines
ĩmortales nascunt᷑. & qm̃ peccãt
ideo moriunt᷑. Quid putatis

Expanded text:
homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Omnes enim unus fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid dicis? Omnem hominem Deus immortalem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Quare ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem citabo. Ecce infantes in suis utique operibus innocentes sunt, nihil secum nisi quod de primo homine traxerunt habentea, ut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Nunc uͦ cũ responctisset. ab¬
sit. id .ẽ. absĩt ut sit iniquitas ap̃
ctm̃. mex ut ꝓbaret uulla hoc mi¬
dicit. Miserebor cui misertus ero:
⁊ misccłiam p̃stabo cui misericors
fuero. Quis enum nͥ tnsipiens cdm̃
iniquum putet: siue uidicium pe¬
nale ingerat digno. siue misccłiã
p̃stet indigno: Deniq infert. et
dicit. Igit᷑ ñ uolentis neq currẽ¬
tis. s miserentis. ẽ. dr̃ Ambo. ꝓgł
mini. natura filiĩ ite nascebantur
lit̃ ex acdam uinculo dãpnationiꝰ
obstricti. S qͥ dixit mistrebor cui
misertus ero. iacob dilerit ꝑ mise¬
ricordiam gratutam. esau autẽ
octio habuit ꝑ iudicium debitum.
causa idem supplicium non incurrit.
s de diuine grẽ largitate. qr ñ uolẽ¬
tis neq currentis. s miserentis .e. dĩ.
Altissimo qͥppe ac salubrimo sacmen¬
to. uniuersa facies atq ut ita dire¬
rim uultus scãrum scͥpturarum.
bene intuentes id ãmonere inueni¬

Expanded text:
nem. Nunc vero cum respondisset, Abnem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc inidicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere inveni
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. miscrebar. cui misertus ero. et
misccłiam p̃stabo cui miscdiam
p̃stitero. Quib uerbis ꝓhibuit
hominẽ uelut de ꝓpͥarum uirtu¬
tum meritis glouiari: ut qͥ głatur
in dnõ glorictur. Non enĩ ait mi¬
serebor talib uel talib. s cui mise¬
ricors fuero: ut neminẽ p̃cedentẽ.
bonis oꝑib siuis miscd̃iam tantȩ
uocationis meruisse demonstret.
S utrumhoc idem repetere uoluerit
cum addidit. miscdiam p̃stabo. cui
miscdiam p̃stitero. uel sic̃ alii int̾p̃¬
tati st̃. cui misericois fucro. an ali¬
quid iitsit nescio: et ianĩ fortius¬
ille ipsẽ ibi sensus. ẽ. qͦd aut ipsĩus
miscdiȩ suȩ firmitatem ds̃ ista repe¬
titione monstrauit. sic̃. am̃. am̃. sic̃
fiat fiat. sic̃ repetitio sominii pharao¬
nis. pluraq similia. aut in utrisq
populis. idẽ. gentib a hebreis. hoc
modo ds̃ p̃mintiauit misccłiam
Sic̃ enĩ uos aliquando non credi¬
distis chõ. nc̃ aũ misccłiam consecu¬

Expanded text:
 miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum uirtutum meritis gloriari, ut qui gloriatur, in domino glorietur. non enim ait: miserebor talibus uel talibus, sed "cui misericors fuero, ut neminem" praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae uocationis meruisse demonstret. uus est. Sed utrum hoc idem repetere uoluerit, cum addidit: misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero — uel, sicut alii interpretati sunt, cui misericors fuero — an aliquid intersit nescio. quod enim ille ipse, ibi sensus est, quod autem ipsius misericordiae suae firmitatem Deus ista repetitione monstravit, sicut amen, amen, sic fiat, fiat: sic repetitio somni Pharaonis, pluraque similia, aut in utrisque populis, id est, gentibus et Hebraeis, hoc modo Deus pronuntiavit misericordiam Sicut enim vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecu
Abbreviated transcription (Latin):
n eo qd̃ dñis respondet tebecoe. du¬
e gentes in utero tuo sũt. & duo
populi de uentre tuo seꝑabunt᷑.
& popłs popłm suꝑabit. & maior
seruiet minori: spiritali intelligẽ¬
tia. carnales in populo dĩ signifi-¬
cantur ꝑ maiorem filium. & spi¬
ritales ꝑ minorem: qr sic̃ dic̃ apłs.
ñ pͥus qd̾ spĩtale. s qd̾ animale:
pꝰea spĩtale. Solet & sic intelligi h
qd̾ dictũ.ẽ. ut in esau figuratꝰ sĩt
iacob scd̃m spĩalem ꝓgeniem.S
ctiam lnstorica ꝓprietate hoc respõ¬
sum inuenitur ẽẽ cõpletum. ubi
popłs istł. hoc ẽ. iacob minor fibiꝰ
suꝑauit idumeos. hoc .ẽ. gentem
quã ꝓpagauit esaui. cosq ficerut
tributarios ꝑ dauid. Quod diu
fuert̃. usq ad regem sub qͦ iduinei

Expanded text:
n eo quod dominus respondit Rebeccae: duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur; et populus populum superabit et maior seruiet minori, spiritali intellegentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minoren prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit mIacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaei
Abbreviated transcription (Latin):
homines moriunt᷑. qr peccauert̃.
Non enĩ cẽt mors. nͥ ueniens de
peccato. Optime qͥd̾e. ⁊ uerũ dicꝰ¬
tũ.ẽ. ñ eẽt mois. nͥ ueniens de
peccato. S ego cũ hoc audio. ioͥ
laudo. qr illã pͥmã mortẽ intueor.

Expanded text:
homines moriuntur, quia peccaverunt; homines moriuntur, quia peccaverunt; non enim esset mors, nisi veniens de peccato. Optime quidem et vere dictum est, Non esset mors, nisi veniens de peccato. Sed ego, cum hoc audio, ideo laudo,
Abbreviated transcription (Latin):
de isto ꝓfundo querentes red¬
dere tationem. in fabulas uanita
sc̃d̾m sua peccata ad corpoia ꝓ meri¬
tis dirigunt᷑. & dignis sͥ quasi car¬
ceribꝰ incluctunt᷑. ĩ trunt pꝰ cogita¬
tiones suas. Uolentes disputare
de dei ꝓfundo: mersi sunt in ꝓfun¬
cdum. Occurrit enim eis apło uo
lens gram̃ cõm̃dare. & elegit illos
geminos in utero rebecce & dicit.
Nondũ enĩ natis. nec qͥ aliquid e¬
gerint boni aut mali. Uide quẽ¬
admodũ tulit uanis hominib.
phantasias cõuersationis anima¬
rũ ante coipus in cȩło. Si enĩ iã
ibi cõuersati st̃: iam aliquid boni
egerunt uel mali. ⁊ ꝓ meritis su¬
is ad corpora trena dctrusi sunt.
Si placet cõtradicamus apło. qͥ
dixit. nd̃um nati. nec qͥ aliquid
egerint boni aut mali. Hoc aũ
am respuit catholica fides qͦd
cõuersentur. & illic recipiendoꝵ
corporum merita assumant. mͦ
isti nouelli non audent dicere.
uimꝰ ipsoꝵ ita disputant. Pror¬
sus inqͥunt ꝓ meritis suis omnes

Expanded text:
de isto profundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatecundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus includuntur. Ierunt post cogitationes suas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim eis Apostolus, volens gratiam commendare, et elegit illos geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis hominibus phantasias conversationis animarum ante corpus in coelo. Si enim ibi jam conversatae sunt, jam aliquid boni egerunt vel mali, et pro meritis suis ad corpora terrena detrusae sunt. Si placet, contradicamus Apostolo, qui dixit, Nondum natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali. Hoc auteam respuit catholica fides, quod conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti novelli non audent dicere. vimus, ipsorum ita disputant: Prorsus, inquiunt, pro meritis suis omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Nabes aꝑte scͥpturã dicentem
dĩ uoce. iacob dileri. esau aũ octio
habui. Istos duos genuit rebecca.
iacob a csau. Unus in de eligitur.
alius impbatur: unꝰ succedit in
hereditatẽ. alt exheredatur. Non
fac̃ popłm suũ ds̃ de esau: s facit
de iacob. Semen unũ : diuersi
qͥ concepti sũt : uterus unus. di¬
uersi qͥ nati sut. Nũqͥd non libe¬
ra peꝑit iacob. quȩ libera peꝑit
esau. Luctabant᷑ in uentre ma¬
tris suȩ. & dictum . ẽ. rebecox cũ
ibi luctarent᷑ : duo populi sunt
in uentre tuo. Duo homines duo
populi. Bonis populus. malus
populꝰ: s tam̃ in uno uentre luc¬
tantur. Quanti mali st̃ in eccła.
& unꝰ uterus portat donec infine¬
Ĩ discernantur. & boni adu̾sus ma¬
los clamant. & mali aduersus bo¬
nos reclamant. & in uniꝰ: iusceri¬
b uitiq luctantur. Nũqͥd semꝑ
simul crunt. Infine exitur ad lu¬
cem. declaratur natiuitas quȩ
hic insacram̃to figurabatur. & tc̃
apparibit. iacob dileri. esau autt̃¬

Expanded text:
abes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau aute
Abbreviated transcription (Latin):
nNe quisquã si non de oꝑib.
de ipso glouetur libero
so incipiat meritum. cui tãquã
debitũ reddatur p̃iniũ. bene ope¬
randi ipsã libertas: audiat eundẽ
qͥ oꝑatur in uobis & uelle & oꝑari
tur ñ uolentis neq currentis. s
miserentis. ẽ dĩ : cum ꝓculdubio
si homo cius etatis. ẽ ut ratione
iam utatur. ñ possit credite. sꝑa¬
ad palimã suꝑne uocationis dei.

Expanded text:
ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero so incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem qui operatur in vobis et velle et operari, tur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, speraa
Abbreviated transcription (Latin):
spetiem corporis quam nidei ui¬
nttum fuisse circumcisionis ꝓpter
ueritacem dĩ. ad confirmaudas ꝓmis¬
siones patrum. Ad illos debuit uemi
ricordia honorare dm̃i. Quid & ipse dñs:
habeo alias oues. quȩ ñ sũt de hoc ouili.
Qui dixerat. ñ sum missus nͥ ad oues
quȩ ꝑierunt domus istł. qͦmͦ habet alias
oues ad quas ñ ẽ missus. nͥ q significa¬
uit p̃sentiam corporalem ñ se missum
alia messis consurgeret. Nunc uͦ cum
fama eũgłui. & bono euis odore excicati.
credũt fideles euis ꝑ om̃s gentes. erit
expecdatio gentium quando ueniat qͥ
iam uenit. quando ab omĩb uideatur.

Expanded text:
speciem corporis quam Judaei vinistrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Ad illos debuit venirricordia glorificare Deum . Quid et ipse Dominus? Habeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili . Qui dixerat, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; quomodo habet alias oves ad quas non est missus, nisi quia significavit praesentiam corporalem non se missum alia messis consurgeret. Nunc vero cum fama Evangelii et bono ejus odore excitati credunt fideles ejus per omnes gentes, erit exspectatio gentium, quando veniat qui jam venit ; quan
Abbreviated transcription (Latin):
&ait. Quecũq ante scͥpta sunt ut nos
doceremur scͥpta sũt : ut ꝑ patientiam¬
& consolationẽ scͥpturatum sptm habeans
Dirit gͦ xp̃i fuisse istam uocem: obꝓbria
exꝓbrantium tͥ ceciderũt suꝑme. Quare
tibi: Numqͥd pacti ex ꝓbrati sũt. & ñ ipsi
xp̃o. Quare obꝓbria exꝓbrantium tibi
cecidert̃ suꝑme ᷑ Quia qui me odit.

Expanded text:
ait: Quaecumque ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt; ut per consolationem Scripturarum spem habeamus . Dixit ergo Christi fuisse istam vocem: Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me. Quare, tibi? Numquid Patri exprobratur, et non ipsi Christo? Quare, opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me? Quia qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenit iudicandus. quando ueniat
discriturus. qui uenit ut ñ discernerit᷑.
Non cnuim abimpũs xp̃c. ẽ. discretus:
s cum impus uidicatus. De illo enim
dictum. ẽ & inc̾ iniquos depucatus. ⁊̃.
Latro cuasit: xp̃s dampnatus ẽ. Accep̃
indulgentiam criminosus : dampnatꝰ
.T̃ qui omł̃um crimina conficentium

Expanded text:
t discreturus, qui venit ut non discerneretur. Non enim ab impiis Christus est discretus, sed cum impiis judicatus: de illo enim dictum est, Inter iniquos reputatus est . Latro evasit: Christus damnatus est . Accepit in dulgentiam criminosus, damnatus est qui omnium crimina confitentium
Abbreviated transcription (Latin):
Ios gͦ & ad cõmemorationem fidĩ
nr̃ȩ. & ad consolationem spei nr̃e.
ab sibimet concinentes. & a concinentia
camquam celesti tuba. a corpore mortalis
uite nos excitantes. & ad palmas suꝑnȩ
nocationis excendentes. De libris enim
ꝓpħicis quiddam cũ cõmemorasset apłs.¬

Expanded text:
 et ad commemorationem fidei nostrae et ad consolationem spei nostracibus sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apos
Abbreviated transcription (Latin):
constant᷑ infigere: nec ad illud qͥdẽ
digni habiti sũt. ut eis ista ꝑscõs
angelos nuntiarent᷑ siue forinsecꝰ
ꝑ sensus corporis. siuie int̾iorib reuelati¬
ra pietate p̃ditis. hȩc demonstrata
sut. qͥ ea p̃dicentes : uł de p̃sentibꝰ sig¬
nis. uł de ꝓrimis teb. ita ut p̃dixert̃
factis fidem facientes : auctoritatẽ
cui de longe futuris. usq in scłi finẽ
crederetur. hab̾e meruerũt. Ex tctatu¬

Expanded text:
ad infigere. Nec ad aliud quidem digni habiti sunt ut in eis ista per sanctos angelos nuntiarentur, sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelatihaec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerunt. Potestat
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniosior quã tardior̃ melius ꝑitior ꝗͦ
imꝑitiorᷤ melius exercitatior qͣm minꝰ
exercitatus: ⁊ idem ipse uiꝰ cũ ꝓficit.
meliꝰ utiq pꝰea quã pͥus. Qđ aũ recipit
maius ⁊ minus. sine dubitatione mu¬
tabile ẽ. Unde ingeniosi ⁊ docti. ⁊ ĩhis
exercitati homnnes. facile collegerunt
ñ ẽẽ in eis rebus pͥmã speciem. ubi muta¬
bilis ẽẽ conuincit᷑. Cũ gͥ in eoꝵ conspecꝰ¬
tu ⁊ corpus ⁊ animꝰ maius minus ꝙ
speciosa eẽnt: siaũ omĩ specie carere¬
possent. omĩno nulla eẽnt: uiderũt
ẽẽ aliqͥd uͥ pͥma ẽẽt ⁊ ĩcõmutabilis. ⁊
idõ nec cõꝑabilis: atq ibi ẽẽ rerũ pͥnci¬
pium rectissime crediderũt. qͦd fac¬
tũ ñ eẽt. ⁊ ex quo facta cuncta ẽẽnt.
Ita qͦd notum ẽ dĩ: manifestauit eis
ipse: cũ ab eis inuisibilia eiꝰ ꝑ ea quȩ
facta sũt intellecta conspeciunta st̃:
s ẽpit̃na qͦ uircus eius ⁊ diuinitas.
a qͦ etiã uisibilia ⁊ cẽꝑalia cuncta cre¬

Expanded text:
ingeniosior quam tardior, melius peritior quam imperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus cum proficit, melius utique posteaquam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, uiderunt esse aliquid ubi prima esset incommutabilis et ideo nec conparabilis; adque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta cre
Abbreviated transcription (Latin):
ec tam̃ debetis ideo. in homine.
hoc ẽ. in uobis ipsis. non in dño
glouari: quando non sccłin carnem
iuuitis. s spũ actiones carins mortifi¬
catis. Ut enim nonse extollerent quib
ista cdicebat. existimantes se suo spũ tan¬
ta hec bona opera facere posse nou ctĩ ꝓp¬
terea cum dixisset. si aũ spũ actiones car¬
nis mortificaueritis uiuetis: continio
subiecit. Quotqͦt enim spũ cdĩ agunt᷑.
carnis mortificatis ut uiuatis: illum
glorificate. illum laudate. illi grãs agite
cuius spũ agimini ut ista ualeatis. ut
uos filios cdĩ eẽ monstretis. Quot qͦt enĩ
spũ dĩ agunt᷑. hii filii sũt dĩ. Quotqͦt
gͦ actiuncto solo actiutorio legis sine ad¬
uitouo gix̃. confidentes inuirtute sita
suo spũ agunt᷑: non sut᷑ filii dĩ. Si autẽ¬

Expanded text:
en ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntcarnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini, ut ista valeatis, et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. XVII. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
gentib idoloꝵ q cultoribꝰ. mul¬
ta utiq a nob̃ diuersitate distantib.
nichil aliud nob̾ demonstrat apłs:
nͥ ut in ipsis qͦ ita qͥc qͥd prauum est
corrigamꝰ ut qͦd forte rectũ ẽ approbe¬
mus. Ham utiq idolatras. ⁊ qͦd ẽ gra¬
uius ñ tantũ cultores s etiam insti¬

Expanded text:
lorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum est corrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius non tantum cultores, sed et ips
Abbreviated transcription (Latin):
lis dĩ insimilitudinẽ imaginis cor-¬
ruptibilis hominis. ⁊ uolucrũ ⁊ qͣ¬
drupedũ. ⁊ serpentiũ Talia quippe
nouimꝰ fuisse symulachra egyptior.
uͥ ⁊ instituta ẽẽ multiplicior multoq
ignominiosior ydolatria ꝑhibet᷑.
Nũqͥd tam̃ cognitionẽ denegauit
illis fuisse. ac ñ potius confirmauit
dicens: cognoscentes dm̃ ñ ut dm̃
glorificauerũt : Si gͦ istam cogniti
utrumq uoluit apłs dicere : Quia ui¬
clebat lapidem atigularem quẽ reꝓ¬
.ẽ. incaput anguli. nonsine causa an¬
gularem dictum: nͥ qr mosculũ recepit
utrumq parietem de diuerso uenien¬
tem. hinc circuncisio. inde p̃putium.
inde abba. inde pat̃. Concacdia parie-¬

Expanded text:
lis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Talia quippe novimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idololatria perhibetur. Numquid tamen cognitionem Dei negavit in illis fuisse, ac non potius confirmavit, dicens, Cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt? Si ergo istam cognitiutrumque voluit Apostolus ponere? Quia videbat lapidem angularem quem repest in caput anguli , non sine causa angularem dictum, nisi quia in osculum recipit utrumque parietem de diverso venientem. Hinc circumcisio, inde praeputium; inde abba, inde pater; parie
Abbreviated transcription (Latin):
cati. In actione aũ pęnitentiȩ uͥ tale
cõmissum. ẽ. ut is qͥ cõmisit a xp̃i etiã
corpore separet᷑: non tam consideran¬
da. ẽ mensura temporis quã doloris.
Cor enim contritum ⁊ humiliatũ ds ñ
spernit.¬

Expanded text:
n actione autem poenitentiae ubi tale commissum est ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris, « Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑbia enĩ tumueras. ⁊ longe ab illa
pat᷑a ꝓiectus eras: ⁊ fluctib huiꝰ scłi
in t̾rupta ẽ uiar ⁊ qua transeatur ad pa¬
triã ñ ẽ nͥ ligno porteris. Ingrate. irri¬
des eum qͥ ad te uenit ut redeas: Ip¬
se factus ẽ uia ⁊ hoc ꝑmare: inde in
in mari ñ potes: naui portare. ligno
portare. Crede in crucifixũ: ⁊ pote¬
ris ꝑuenire.

Expanded text:
Superbia enim tumueras, et longe ab illa Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
rent. sibi uoluerũt cribuere qͦd uide¬
bant: ⁊ facti suꝑbi amiserũt ⁊ quod
udebant. & conuersi sunt inde ad
idola. ⁊ simulachra. ⁊ adculturas de¬
monioꝵ adorare creaturã. ⁊ contẽp¬
nere creatorem. S iã isti elisi: usta fe¬
cerunt. Ut aũ eliderent᷑: suꝑbierũt.
Cũ aũ suꝑbirent. sapientes se eẽ dixe¬
rũt. Hii gͦ de quib dixit. qui cum
uiderũt qr ꝑuerbũ dĩ facta sut omĩa.
ham inueniunt᷑ ista ⁊ in libris philoso¬
phoꝵ. Et qr unigenitũ filiũ habet ds̃
ꝑ quẽ sũt omĩa. illud potuerũt uidere
qͦd ẽ s udere de longe. Noluerunt
cenere humilitatẽ xp̃i in qua naui se¬
curi ꝑuenirent ad id qͦd longe uidere
potuerunt: ⁊ sorduit eis crux xp̃i. Ma¬
re transeundũ ẽ. ⁊ lignũ contẽpnis:
õ sapientia suꝑba᷑ irrides crucifirũ
xp̃m: Ipse ẽ quẽ longe uidisti.S quare
crucifirus ẽ. Quia lignũ tͥ humilita¬
tis eiꝰ necesfarium necessarium erat.

Expanded text:
runt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui cum uia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem sunt omnia. Illud potuerunt videre quod est, sed viderunt de longe: noluerunt tenere humilitatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidisti: crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim regit᷑ aliquid agit. ⁊ icleo
regit᷑ ut recte agat. Qui aũ agitur.
agere ipse aliquid uix intelligit᷑. Et
tam̃ tantum p̾̃stat uoluntatib nrĩs
grã saluatoris: ut non dubitet apts
cticere. Quotqͦt spũ dĩ agunt᷑: hii
filii sũt dĩ. Nec aliquid in nobis libera

Expanded text:
qui enim regitur, aliquid agit et ideo regitur, ut recte agat; qui autem agitur, agere ipse aliquid uix intellegitur. et tamen tantum praestat uoluntatibus nostris gratia saluatoris, ut non dubitet apostolus dicere: quotquot spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei. nec aliquid in nobis libera
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ sp̃ũ nr̃o oꝑa carnis mortificeutꝰ.
p̃ũ ctĩ agimur. quidat contiuẽ¬
tiam qua frenemus. domemus. uincamꝰ
concupiscentiã. In hoc tam magno p̃lio
in quo uiuit sub grã. ⁊ cum bene pug¬
nat acdiuitus exultat indño cũ treuiore:
non cdesũt tanĩ strenuis bellatorib. ⁊
operum carnis quãuis in uictis morti¬
ficatorib aliqua uulnera peccatorum.
ꝓpt̾ quȩ sanancta cotidie ueracit᷑ dicãt.
dimitte nobis debita nrã: contra eadẽ
uitia ⁊ contra cdiabolum pͥncipẽ regẽ¬
q uitiorum multo iuigilantius. ⁊
actius ipsa oratione certantes. ne ua¬
leant aliqͥd mortiferȩ suggestiones.
quib instigat insuꝑ peccatorem ad
sua ercusanta potius quã accusanda
peccata. ac sic illa uulnera non mͦ non sã¬
nent᷑. uerun etiam ⁊ si mortifeta non e¬
rant. grauit̃ ⁊ letalit̃ insigant᷑. Quicq̃¬

Expanded text:
tu nostro opera carnis mortificemus, spiritu dei agimur, qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, uincamus concupiscentiam. in hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub gratia et, cum bene pugnat, adiutus exsultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum, principem regemque uitiorum, multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne ualeant aliquid mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter infigantu
Abbreviated transcription (Latin):
onenim qͥ spũ suo aguntur. s qͦt¬
qͦt spũ dĩ agunt᷑. hĩ filii st̃ dei:
non qr ipsi nichil aguit. s ne nichil bo
magant abono agunt᷑ ut agant. Nã
tanto quisq magis efficit᷑ filius bonꝰ.
quanto largius ei datur apatre sp̃c̃
bonus.

Expanded text:
on enim qui spiritu suo aguntur, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt, non quia ipsi nihil agunt, sed ne nihil boni agant a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus quanto largius ei datur a Patre spiritus bonus.
Abbreviated transcription (Latin):
se itaq fallant qͥdicũt. ut quid
nobis p̃cdicat᷑ atq p̃cipit᷑ ut decline¬
mus a malo ⁊ faciamus bonum: si hoc
nos non agnnus. s id uelle ⁊ oꝑari ds̃
oꝑat᷑ in nobis. s potuis intelligant
sĩ filii dĩ sũt. spũ dĩ se agi ut qͦd agẽ¬
dum. ẽ. agant. ⁊ cum egerint. illi a
quo agunt᷑ grãs agant. Agunt᷑ enĩ
ut agant: non ut ipsi nichil agant.
Et ad hoc eis ostenditur quid agere
debeant. ut quando id agunt sicut.
agencdum .ẽ. ichẽ. cum cdilectione
⁊ delectatione uistitiȩ. suauitatem
quam dedit cdñs. ut t̾ra eius claret
stuctum suum. accepisse se gaueleãt:
Quando aũ non agũt. siue omĩno
non faciendo. suie non ex caritate
faciendo. orent ut qͦd ñctũ habent
accipiant. Quid enim habebũt qͦd
non accepturi sũt. aut qͥd habent qͦd
ñ acceꝑunt.

Expanded text:
se itaque fallant, qui dicunt, « Utquid nobis praedicatur atque praecipitur, ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in nobis » ? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi , ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo agunt gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant; et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt, quod non accepturi sunt? aut quid habent, quod non acceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
idest siue homine xp̃o philosophati
sũt. quẽ nec uenturũ ꝓpħis nec ue¬
nisse apłis crediderũt: ueritatem
detinuerũt sic̃ de illis dictũ ẽ in i¬
niqͥtate. Ñ potuerũt enĩ in his reb
infimis constituti. uͥ quetere aliqua
media. ꝑ quȩ ad illa quȩ intellexerũt
sublimia ꝑuenirẽt: atq ita in decep¬
tores demones inciderũt. ẜ qͦs factũ
ẽ: ut mutarẽt głam incorruptibilis
di. in similitudinẽ imaginis corrup¬
tibilis hominis. ⁊ uoluerũ ⁊ quadru

Expanded text:
est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibil
Abbreviated transcription (Latin):
dĩagunt᷑. hii filii sũt dĩ: sic tam̃ spũ
dĩ excitant᷑. ⁊ tamqͣm filis dĩ ꝓficiũt
addm̃ ut etiam spũ suo marune
aggrauante corruptibili corpore.
tãquã filii hominis in qͥbusctã hu¬
manis motibus deficiant ad se ipsos.
⁊ icleo peccent. Int̃. ẽ quide quantũ.
Heq enim qr peccatum. ẽ. omẽ crim̃:
ideo crimen. ẽ etiam omẽ peccatum.
Itaq scõrum hominum uitam quãdiu
in hac morte uiuitur. inueniri posse
dicimus sine crimine. Peccatũ aũ si
diperimus qr non habemus ait tantꝰ
apls nos ipsos seducimus. ⁊ ueritas in
nobis nͣ ẽ. d neq de ipsis criminibus
quãlibet magnis remitendis in scã¬

Expanded text:
Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac mortali vivitur, inveniri posse ddixerimus quia non habemus, ait sanctus Apostolus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Sed neque de ipsis criminibus, quamlibet magnis, remittendis in sa
Abbreviated transcription (Latin):
dentes. Q uomͦ enim quisq diligit etim. cui ꝓpt̾ea cibum ⁊
potum dat ut carbones ignis congerat suꝑ caput eiꝰ. si carbo¬
nes ignis hoc loco aliquam grauem penam significãt. Qa¬
ꝓpter urtelligendũ est ad hoc dic tuum ẽẽ ut eum qui nos leserit
ꝓuocemꝰ adpenitentiam factistu: cum nosei benefacimꝰ. Isti
enum carbones ignis ad exustionẽ id ẽ. contribulationẽ sp̃s
ualent: qui ẽ. quasi caput animȩ in qua ex oritur omtis
malitia: cum homo inmelius post penitentiã cõmutatur.
ut sint illi carbones ignis de quib dicitur in psalmis: qͥd det᷑
tibi. aut qͥd apponatur tibi ad lingũ̾a dolosam. sagicte po

Expanded text:
dentes. Quomodo enim quisque diligit eum, cui propterea cibum et dentes. Quomodo enim quisque diligit eum, cui propterea cibum et potum dat, ut carbones ignis congerat super caput ejus, si carbones ignis hoc loco aliquam gravem poenam significant? Quapropter intelligendum est, ad hoc dictum esse, ut eum qui nos laeserit provocemus ad poenitentiam facti sui, cum ei nos benefaciamus; isti enim carbones ignis ad exustionem, id est, contribulationem spiritus valent, qui est quasi caput animae, in qua exuritur omnis malitia, cum homo in melius post poenitentiam commutatur, ut sint illi carbones de quibus dicitur in Psalmis : Quid detur tibi et quid apponatur tibi ad linguam dolosam? Sagi
Abbreviated transcription (Latin):
sed illoꝵ delicto salus gentibus. non ideo dicit quia non ceci¬
derunt. sed quia casus ipsoꝵ non fuit in anis. qm̃ ad salutẽ
gentium ꝓfecit. Non gͦ deliquerunt ut caderent idẽ. tan¬
tũmͦ ut caderent: quasi ad penã suam solum sed ut hoc ipfũ
quod ceciderunt ꝓdesset gentib ad salutẽ. Deinde incipit ex
hoc loco iudeoꝵ ppłł cõmendare. etiã de ipso casu infidelita¬
tisut non suꝑbiant gentes: quia etiã casus udeoꝵ tã pretio¬
sus exticit ꝓsalute gentium. sed magis debent cauere gentes.
ne dum suꝑbiunt similiter cadant. Quod autẽ ait. si esuri
erit inimicus tuus ciba illum. si ficit potum da illi. hoc eñĩ
faciens. carbones ignis congeres suꝑ caput eius: multis uideri po¬
test repugnare illi sententie qua dũs precepit ut diligamus
iminicos nr̃os. & oremꝰ pro his qui nos ꝑsequntur: uel hinc etiã
cite .⁊ nolite maledicere. Et iterum: nulli malũ ꝓ malo red¬

Expanded text:
Sed illorum delicto salus Gentibus, non ideo dicit, quia non ceciSed illorum delicto salus Gentibus, non ideo dicit, quia non ceciderunt; sed quia casus ipsorum non fuit inanis, quoniam ad salutem Gentium profecit. Non ergo ita deliquerunt ut caderent, id est, ut tantummodo caderent, quasi ad poenam suam solum; sed ut hoc ipsum quod ceciderunt, prodesset Gentibus ad salutem. Deinde incipit ex hoc loco Judaeorum populum commendare, etiam de ipso casu infidelitatis, ut non superbiant Gentes; quia etiam casus Judaeorum tam pretiosus existit pro salute Gentium: sed magis debent cavere Gentes ne, dum, superbiunt, similiter cadant. LXXI. Ib. XIIm; si sitit, potum da illi: hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus, multis videri potest repugnare illi sententiae, qua Dominus praecipit, ut diligamus inimicos nostros, et oremus pro his qui nos persequuntur; vel huic etiam cite et nolite maledicere; et iterum: Nulli malum pro malo red
Abbreviated transcription (Latin):
dicit iudaicum populum: quia illi apprehenderunt quod isti
respuerunt. Uel certe in non gentem in gentem insipientem.
quia cum esset gens insipiens omins plebs idola colens. tamen
gentilitatem credeudo deposuit. Unde etiam illud est. Si gͥ
incircuicisione deputabitur: Ut sit hic sensus. Ego menu¬
lationem uos adducam in eam quȩ non gens facta est. depo-¬
nendo gentilitatem ꝑfidem xp̃i. cum fuisset gens insipiens.
colendo idola. Quod autem ait. numquit reppulit deus ple¬
bem suam: Absit. Nam & ego ifrabelita sum ex semine abra¬
ham de tribu benamm: ad hoc refertur quod suꝑius dixit.¬
Non potest excidere uerbum dei. Non enim omnes qui sunt
israhel hi sunt israbelitȩ. neq qui sunt semen abraham om̃s
filii sedmnysaac uocabitur tibi semen. ut de ipso scilicet popłõ
iudeorum illi deputentur in semen qui dño crediderunt.
dicit. dico ergo numquid sic deliquerunt ut caderent. absit.

Expanded text:
dicit populum Judaicum, quia illi apprehenderunt quod isti dicit populum Judaicum, quia illi apprehenderunt quod isti respuerunt. Vel certe in non gentem, in gentem insipientem; quia cum esset gens insipiens omnis populus idola colens, tamen gentilitatem credendo deposuit. Unde illud etiam est: Si igiin circumcisione deputabitur ? Ut sit hic sensus: Ego in aemulationem vos adducam in eam quae non gens facta est, deponendo gentilitatem per fidem Christi, cum fuisset gens insipiens colendo idola. LXIX. Ib. XI, 11. Quod autem ait, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Benjamnon potest autem excidere uerbum dei. non enim omnes, qui ex Israhel hi sunt Israhelitae, neque qui sunt semfilii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: ut de ipso scilicet populo Judaeorum illi deputentur in semen, qui Domino crediderunt. dicit, Dico ergo, Numquid sic deliquerunt ut caderent? Absit.
Abbreviated transcription (Latin):
est ne tanquam udeis prelate suꝑbiant. Quod autem ait ꝓpe¬
te est uerbum more tuo & in corde tuo. hoc est uerbum fidei
quod predicamus: quia si confitearis in ore tuo quia dñs est ih̾s:
& credideris incorde tuo quia deus illum suscitauit a mortuis.
saluus eris. Corde enim creditur adiusticiam: ore autem con¬
fessio fit ad salutem. Totus enim hic locus: ad illud refert᷑¬
quod suꝑuis dixit. uerbum enim consuminans & breuians
faciet dommus suꝑ terram. Remotis enim innumerabilibus
& multiplicib sacramentis. quib iudaicus populus premeba-¬
tur: ꝑ miscdiam dei facdum est ut breuitate confessionis
fidei ad salutem ꝑueniremus. Quod autem ait scd̃m testimo¬
nium moysi ego ad emulationem uos ꝑducam in non gentem.
ingentem insipientem irritabo uos: dicendo gentem insipien¬
tem. exposuit quid dixerit in non gentem. quasi quod nec gens
dicenda sit quȩ insipiens est. De cuius tamen fide irritandũ

Expanded text:
est, ne tanquam Judaeis praelati superbiant. est, ne tanquam Judaeis praelati superbiant. erbum fidei quod praedicamus: quia si confitearis in ore tuo quia Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem; » totus hic quod superius dixit: Verbum enim consummans et brevians fecit Dominus super terram. Remotis enim innumerabilibus et multiplicibus sacramentis, quibus Judaicus populus premebatur, per misericordiam Dei factum est, ut brevitate confessionis fidei ad salutem perveniremus. Quia si confitenium Moysi, Ego ad aemulationem vos perducam in non gentem; in gentem insipientem irritabo vos; dicendo, gentem insipientem, exposuit quid dixerit, in non gentem: quasi quod nec gens dicenda sit quae insipiens est. De cujus tamen fide irritandum
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut bene oꝑrinur: non est gentib ista inuidenda miscdia:
quasi prelato merito iudeoꝵ quod nullum est. Quod autem
orum israhel tanquam arena maris reliquiȩ saluȩ fient:
ostendit quemadmodum sit deus lapis angularis utrumq
parietem in se comungens. Testimonium enim osee ꝓphetȩ
dictum est ꝓgentib. uocabo non plebem meam plebem meã
& non dilectam dilectam: & ysaiȩ testimonium ꝓ isrł dictũ.¬
qm̃ reliquiȩ saluȩ fient. ut ipse deputent᷑ in semen abraham:
quȩ crediderunt in xp̃m: ita concordes ambos populos facit:
scdm & domini testuonium dicentis in euangelio degentib.
Habeo alias ouesquȩ non sunt ex hoc ouili: quas oportet me addu-¬
incipit de spe iudeorum loqui. ne etiam gentes suꝑbire aude-¬
ant aduersus eos. Sicut enim iudeorum suꝑbia refellenda
erat tanquam ex oꝑe gloriantium: fic & gentib occurrendũ

Expanded text:
tur ut bene operemur, non est Gentibus ista invidenda misericordia, tur ut bene operemur, non est Gentibus ista invidenda misericordia, quasi praelato merito Judaeorum, quod nullum est. LXV. Ib. Iorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient, ostendit quemadmodum sit Deus lapis angularis, utrumque parietem in se conjungens . Testimonium enim Osee prophetae dictum est pro Gentibus, Vocabo non plebem meam, plebem meam, et non dilectam, dilectam ; em reliquiae salvae fient , ut ipsae deputentur in semen Abrahae, quae crediderunt in Christum: ita concordes ambos populos facit, secundum et Domini testimonium dicentis in Evangelio de Gentibus, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili, quas oportet me addualutem; hinc jam incipit de spe Judaeorum loqui, ne etiam Gentes superbire audeant adversus Judaeos; Sicut enim Judaeorum superbia refellenda erat tanquam ex operibus gloriantium; sic et Gentibus occurrendum
Abbreviated transcription (Latin):
cordis quȩ inpharaone facta est. ex meritis uenisse occulte suꝑi-¬
oris impietatis. Quam tamen patienter sustinuit deus: donec
ad illud tempus ꝑduceretur. quo oportune in eum iundicta
ꝓcederet: ad correptionem eoꝵ quos ab errore instituerat liberare.
& ad cultum suum pietatemq reuocando ꝑducere: precib eoꝵ
& gemitib opem prebens. Quod autem ait quos & uocauit nos
non solum ex iudeis sed etiam ex gentib sicut & osce dicit: uo¬
cabo non plebem plebemmeam & cetera. tocius huius disputa
cionis ꝓpositum ad hoc ꝑducit. ut qm̃ docuit mmiscdiȩ dei esse
quod bene oꝑamur: non tanquam ex oꝑibus udei glorient᷑.
quicum euangelium ꝑcepissent tanquam meritis suis id tri-¬
buendum existimantes: nolebant gentib dari. A qua suꝑ-¬
bia iam debent desistere. intelligentes qm̃ si non ex oꝑibus
sed miscd̃ia dei uocemur ut credamus. & credentib presta-¬

Expanded text:
cordis quae in Pharaone facta est, ex meritis venisse occultae supericordis quae in Pharaone facta est, ex meritis venisse occultae superioris impietatis: quam tamen patienter suad illud tempus perduceretur, quo opportune in eum vindicta procederet ad correctionem eorum quos ab errore instituerat liberare, et ad cultum suum pietate vocando perducere, precibus eorum et gemitibus opem praebens. Quod autem subjungit quos et vocnon solum ex Iudaeis, uerum etiam ex gentibus . sicut et Osee dicit: uocabo "non plebem meam plebem meam" et "non dilectationis propositum ad hoc perducit, ut quoniam docuit misericordiae Dei esse quod bene operamur, non tanquam ex operibus Judaei glorientur, qui cum Evangelium percepissent, tanquam meritis suis id tribuendum existimantes, nolebant Gentibus dari: a qua superbia jam debent desistere, intelligentes quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei vocamur ut credamus, et credentibus praesta
Abbreviated transcription (Latin):
ens: oportet ut prius in enus amicitiam recipiatur. Quod
contingere nisi spiritualib non potest. iam portantib ima¬
ginem cȩlestis hominis. lam enim inquit non dicam uos¬
seruos sed amicos: omnia enim quȩ audiui apatre meo
nota feci uobis. Quam diu itaq uasfictile esconterendum
est hoc ipsum. inte prius uirga ferrea de qua dictum est.
reges eos in uirga ferrea. & tanquam uas figuli conteres eos.
ut corrupto exteriore homine. & interiore renouato possis
incaritate radicatus & fundatus comprehendere longitu¬
dinem. latitudinem. altitudinem & ꝓfundum: cognoscere c̃
suꝑeminentem scienciam caritatis dei. Nunc itaq cum ex
eadem consꝑsione deus alia uasa inhonorem faciat. alia
in contumeliam: non est tuum discutere quisquis sedin
hanc conspsionem adhuc uius. idest terreno sensu & carnalit̾
ꝑfecta sunt in ꝑdicionem: hinc satis significauit obdurationẽ

Expanded text:
ens, oportet ut prius in ejus amicitiam recipiatur: quod ens, oportet ut prius in ejus amicitiam recipiatur: quod contingere nisi spiritualibus non potest, jam portantibus imaginem coelestis hominis; Jam enim inquit, non vos dicam servos, sed amicos: omnia enim quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Quamdiu itaque vas fictile es, conterendum est hoc ipsum in te prius virga illa ferrea, de qua dictum est, Reges eos in virga ferrea, et tanquam vas figuli conteres eos : ut corrupto exteriore homine, et interiore renovato, possis in charitate radicatus et fundatus comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem, et profundum, cognoscere etiam supereminentem scientiam charitatis Dei . Nunc itaque cum ex eadem conspersione Deus alia vasa in honorem facit, alia in contumeliam, non est tuum discutere, quisquis secundum hanc conspersionem adhuc vivis, id est, terreno sensu et carnaliteperfecta sunt in perditionem, hinc satis significavit obdurationem
Abbreviated transcription (Latin):
scius eligat credituros & dãpnet incredulos. nec ex oꝑibus
eligens nec istos ex oꝑib dampnans: sed illorũ fidei prestans
ut bene oꝑentur. &. istoꝵ impietatem deserendo obdurans
ut male oꝑent᷑. Qui qm̃ intellectus ut dixi spiritualib pa¬
tet. acarnali autem prudentia longe remotus est: sic re¬
fellit inquirentem. ut intelligat se deponere debere pͥus
hominem luti. ut ista ꝑ sp̃m inuestigare mereatur. Ita inqͥt
o homo tu quiꝰ es ut respondeas deo: Numquid dicit figm̃¬
tum ei qui se fixit. quare sic me fecisti ͤ Annon habet po¬
testatem figulus luti ex eadem consꝑsione uas facere:ali¬
ud quidem in honorẽ. aliud incontumeliam: Quamduu fig¬
mentum es inquit. & ad massam luti ꝑtines: nondũ ꝑduc¬
tus ad spiritualia ut sis spiritualis omnia iudicans & a ne¬
mine iudiceris cohibeas te. oportet ab huiusmodi inqusicio¬
ne. & non respondeas deo. Cuius consilium quis scire cupi¬

Expanded text:
scius eligat credituros, et damnet incredulos; nec illos ex operibus scius eligat credituros, et damnet incredulos; nec illos ex operibus eligens, nec istos ex operibus damnans; sed illorum fidei praestans ut bene operentur, et istorum impietatem obdurans deserendo, ut male operentur. Qui quoniam intellectus, ut dixi, spiritualibus patet, a carnali autem prudentia longe remotus est, sic refellit inquirentem, ut intelligat se deponere debere prius hominem luti, ut ista per spiritum investigare mereatur. Itaque, inquit, O homo tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem conspersione vas facere, aliud quidem in honorem, aliud in contumeliam? Quamdiu figmentum es, inquit, et ad massam luti pertines, nondum perductus ad spiritualia, ut sis spiritualis omnia judicans, et a nemine judiceris, cohibeas te oportet ab hujusmodi inquisitione, et non respondeas Deo. Cujus consilium quis scire cupi