comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tos ꝓmissionis ur̃e meniores seruo ur̃o diri¬
gere iubeatis. quia ut mͥ sum conscius mag¬
na ibi exparte serui tui postalatione sudã¬
ti: et id̃o pruũ in me existe munificꝰ. sic
in scõꝵ cetib et felix habearis & pͥmus. Ges¬
ta etiã sẏuodi in qua fuit arrius ex aminiꝰ
ur̃i igne et si ñ purificatꝰ. uuenit᷑ tam̃ de¬
coctus: queso ut nr̃o instinctu a filio ur̃o
dño rege nobis dirigant᷑ cito. Nam ⁊ nr̃a
eiꝰ sic flagitauit głam suggestio: qr multũ
iconcilio ꝓuiuestigauda opꝰ est ueritate.
De cȩtero creatoris altissimi pietatẽ efflagito:
ut coronam beatitudinis ur̃e ꝓ integritate
fidei et statu eccłiȩ suȩ longo cẽpore p̃cipi¬
at conseruari. meq inter oblatrantia pre¬
sentis mundi uaria et innumembilia discͥ¬
mina munitũ reodat cue int̾cessionis gr̃a
ac recondicũ ingremio memorie tue. tutũ
abomĩ tempestate peocati oratu ur̃o efficiat

Expanded text:
tum, promissionis vestrae memores servo vestro diritum, promissionis vestrae memores servo vestro dirigere jubeatis: quia, ut mihi sum conscius, magna ibi ex parte servi tui postulatione sudasti. Et ideo in me primum existe munificus, sic in sanctorum coetibus et felix habearis et primus. Gesta etiam synodi in qua Sintharius examinis vestri igni etsi non purificatus, invenitur tamen decoctus quaeso, ut vestro instinctu a filio vestro Domino rege nobis dirigantur cito. Nam et nostra ejus sic flagitavit gloriam suggestio, quia multum in concilio pro investiganda opus est veritate. De caetero Creatoris altissimi pietatem efflagito, ut coronam beatitudinis vestrae pro integritate fidei et statu Ecclesiae suae longo tempore praecipiat conservare, meque inter oblatrantia praesentis mundi varia et innumerabilia discrimina munitum reddat tuae intercessionis gratia, ac reconditum in gremium memoriae tuae, tutum ab omni tempestate peccati oratu vestro efficiat
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ p̾stantissime. sera ẽ. inqͥsicio. et
tarde data mͥ scribendi optio: qr peccatis
meis ingruentibꝰ. non mͦ sterilitatis uel ĩ¬
opie malo. uerũ etiã luis ⁊ hostilitatis qͦ¬
minꝰ inqͥrerem. horribili sum p̃pditꝰ in
incursu. Nunc autẽ & si mille necessita¬
tib. mille curis attritꝰ. post longum mi¬
serie tempꝰ ueluti abimpbi soporis ut ita
cdixerini grauedine suscitatꝰ. istus mee
suggestionis affatibꝰ dependẽ p̾sumo salu¬
tis obsequiũ: & cordis ⁊ corꝑis humilitace
ꝓstratꝰ. in precaus excellentissiuã tue beati¬
tudinis potestatẽ. ut peculiarẽ famulum
quẽ pio illo sacre dignationis intuitu sẽꝑ
ui dolore discrutior. qͦt einenso tempore tã
tum. sed sꝑo in illũ qui non obliuscit᷑ mise¬
reri nec repellit infinẽ. qr exaudiet p̾cem
pauꝑis: & ur̃o me miserũ representabit as¬
pectm. Suggero sane & omĩmoda suppli¬
catione deposco. ut libros ethimologiarũ
quos iam fauente dño audiuimꝰ consũma¬

Expanded text:
raestantissime, sera est inquisitio et tarde data mihi scribendi optio, quia peccatis meis ingruentibus non modo sterilitatis vel inopiae malo, verum etiam luis et hostilitatis, quominus inquirerem, horribili sum praepeditus incursu. 2. Nunc autem etsi mille necessitatibus, mille curis attritus, post longum miseriae tempus, veluti ab improbi soporis, ut ita 575 dixerim, gravedine suscitatus, istius meae suggestionis affatibus dependere praesumo salutis obsequium, et cordis et corporis humilitate prostratus, imprecans excellentissimam tuae beatitudinis potestatem, ut peculiarem famulum, quem pio illo sacrae dignationis intuitu semper vit gravi dolore discrucior, quod emenso tempore tam tum: sed spero in illum qui non obliviscitur misereri, nec repellit in finem, quia exaudiet precem pauperis, et vestro me miserum repraesentabit aspectui. Suggero sane et omnimoda supplicatione deposco, ut librum Etymologiarum, quem jam, favente Domino, audivimus consumma
Abbreviated transcription (Latin):
sitione fungit᷑ amantis. Ob id uelle meũ
est. mi dñe reuerentissime. uisi culparum
mearũ mat̾ia obsistat: & beuigne te inqͥ¬
fitionẽ meam amplecti. et querelarũ calũp¬
niã patient̃ acciꝑe. Utrumq enim ago
et officium inquisitionis ꝑsoluo: et tibi c̃õ¬
tra te causarũ mearũ. necessitates dirigo
Qđ ut benignissime auditui cao ad mit¬
intercessio. cam lacrime ñ fuit signa calũp¬
nie. et ñ sunit opto ⁊ lacrimabiles calũpine
& calũpniabiles lacrime: s utrũq ꝓlicen¬
tiosa amoris ꝓsumptione. ñ autẽ ꝓ arro¬
gantie temeritate. S iam causam exor¬
diar. Septẽ nisi falloꝵ aĩmoꝵ. tempora
gutint. ex quo memini me libros a te con¬
dicos originum postulasse et uario ditier¬
soq modo &ẜ p̃sentem me frustratũ esse. ⁊
absenti nichil uos inde rescripsisse: s sub

Expanded text:
um est, mi domine reverentissime, nisi culparum maceria mearum obsistat, et benigne te inquisitionem meam amplecti, et querelarum calumniam patienter accipere. Utrumque enim ago, et officium inquisitionis persolvo, et tibi contra te causarum mearum necessitates dirigo, quod ut benignissime tuo auditui admitintercessio, cum lacrymae non sint signa calumniae, tamen sint opto iabiles lacrymae. Sed utrumque pro licentiosa amoris praesumptione, non autem pro arrogantiae temeritate. Sed jam causam exordiar. Septimum, ni fallor, annum tempora gyrant ex quo me memini libros a te conditos Originum postulasse, et vario diversoque modo praesentem vos me frustratum esse, et absenti nih
Abbreviated transcription (Latin):
idicam huc̃usq retentis: Iam soluema¬
nã. imꝑtire famelicis ne in opia ꝑeant fa¬
mis. Nosti qͥd credicor ueniens reposcat
ate. Non minuet᷑ tͥ. qͥeqͥd dederis nobis
Memnor esto paruis panib multitudine
satiatam. ⁊ fuꝑasse reliquias fragm̃toꝵ
magnitudinẽ panũ. En putas donum
dͥ collatũ ꝓte solummͦ esse datum: Et
ur̃m ẽ. et nr̃m. cõmune donuim est not
pͥuatum. Et qͥs dicere uł insanꝰ presu¬
mat ut pͥuato tuo gaudeas. qͥ de cõmu¬
ni tancum inculpabiliter gaudere scias:
ri sui. et diuitiarũ salutis sapientie et
scientie tenere concesserit. cur larga
manu ñ effundis qd̃ dando ñ minuis:
An cum inmenbris suꝑni capitis unꝰ¬
quisq qͦt non accepit sic in altero pos¬
sideat ut alteri qͦd habet possidendum
sciat. tu forsitan ideo nobis parcus exis¬
tis quia qͦd mutue a nob̾ resumas ñ in¬
uenis: S si habenti das: tantille mer¬
cedis fructum reportas. in uero non

Expanded text:
ditam hucusque retentas? Jam solve maditam hucusque retentas? Jam solve manum, impertire familiis, ne inopia pereant famis. Nosti quid creditor veniens reposcat a te. Non minuetur tibi quidquid dederis nobis. Memor esto parvis panibus multitudinem satiatam, et superasse reliquias fragmentorum magnitudine panum. 5. An putas donum tibi collatum pro te solummodo esse datum? Et vestrum est, et nostrum commune est, non privatum. Et quis dicere vel insanus praesumat, ut privato tuo gaudeas, qui de communi tantum inculpabiliter gaudere scias? thesauri et divitiarum, salutis, sapientiae et scientiae tenere concesserit, cur larga manu non effundis quod dando non minues? An cum in membris superni capitis unusquisque 578 quod non accepit sic in altero possideat, ut alteri quod habet possidendum sciat, tu forsitan ideo nobis parcus existis, quia quod mutuo a nobis resumas non invenis? 6. Sed si habenti das, tantillae mercedis fructum reportas. Sin vero non
Abbreviated transcription (Latin):
Obhoc et ego uertã preces inquerelã ut.
supplicatione neqͥui: nel calũpniis lacessen¬
do ualeã adipisci. Sepe namq solet men¬
dico ꝓdesse uociferatio. Quo eata. cur qͥso
te dñe mi. si non tribuas qd̾ rogaris. U¬
nũ scias ñ dimitã quasi fingens me nolle ne¬
gata. s querã et instant̃ querã: quo usq
aut accipiam aut eliciam: piissimo redẽp¬
tore. iubente querite. et innemetis. & adici¬
ente: pulsate et aꝑiet᷑ uobis. Qnesiui &
Quero etiã pulso :unde et clamitto ut a¬
ꝑias. Nam huiꝰ me argam̃ti solat᷑ inuen¬
tio. qr. qui contẽpsisti postulantẽ: exau¬
dies forte calũpmantẽ. Hinc et ego scien¬
tia tua ingero. nec stulta iactatione noui
aliqͥo suggerere. Insipieus ꝓfecto p̃sumo.
ñ tam̃ erabesco imꝑitꝰ disercissimo loqui:
apłici memor p̃cepti. quo p̃ciꝑis libenter
sufferre instpientẽ. Qũã obrem accipe cla¬
mores calũpne. Cur rogo talencoꝵ distri¬
butionẽ et cybarioꝵ. dispensationẽ tͥ ere¬

Expanded text:
preces in querelam, ut quod supplicatione nequivi, vel calumnia lacessendo valeam adipisci. Saepe namque solet mendico prodesse vociferatio. 3. Quocirca cur, quaeso te, mi domine, non tribuas quod rogaris? Unum scias, non dimittam, quasi fingens me nolle negata. Sed quaeram, et instanter quaeram, quousque autem accipiam, aut eliciam, piissimo Redemptore jubente: Quaerite, et invenietis, et adjiciente: pulsate, et aperietur vobis . Quaesivi, et quaero, etiam pulso. Unde et clamito, ut aperias. Nam hujus argumenti me consolatur inventio, quia qui contempsisti postulantem, exaudies forte calumniantem. 4. Hinc et ego scienti tua ingero, nec styli jactatione novi aliquid suggerere insipiens perfecto praesumo. Nec tamen erubesco imperitus disertissimo loqui, apostolici memor praecepti, quo praeciperis libenter sufferre insipientem. Quamobrem accipe clamores calumniae. Cur rogo talentorum distributionem et cibariorum dispensationem tibi cre
Abbreviated transcription (Latin):
Obsequio autẽ mee seruitutis cdependo nira
salutis. et queso pietatẽ scĩssime ur̃e potes¬
tatis. ut ꝓme omare digneris: quatinus
cotidie fluctuantẽ animȩ mee nauem. tu¬
o intercessu lucreris. et ad portum eterm¬
miseriis et ab scand alis. Dusoe mͥ fuit cdiu
ad te loqui quasi corã positꝰ tultũ tue i
derem faciei. ideo nec uerbositatẽ cam.
et temeritatẽ fortassis incurri. S aut ħ
aut aliud agere debu. tantũ ut qͦd tiolu¬
isti ꝑ humilitatẽ: salcem cribuas ꝑtumul¬
tuantẽ imꝓbitatẽ. E ece qͣntum audatie

Expanded text:
13. Obsequio autem meae servitutis dependo jura 13. Obsequio autem meae servitutis dependo jura salutis, et quaeso pietatem sanctissimae vestrae potestatis, ut pro me orare digneris; quatenus quotidie fluctuantem animam in malis tuo intercessu lucreris, et ad portum tramiseriis et a scandalis. Dulce mihi fuit diu ad te loqui, 580 quasi coram positus vultum viderem tuae faciei. Ideo nec verbositatem cavi, et temeritatem fortassis incurri. Sed aut hoc aut aliud agere debui, tantum ut quod noluisti per humilitatem saltem tribuas per tumultuantem improbitatem. 14. Ecce quantum a
Abbreviated transcription (Latin):
tis hab̃i sciamꝰ. ide rogo ut eos mͥ transcͥp¬
tos integros. em̃datos. ⁊ bñcoptilatos digne¬
mim mitere. ne raptꝰ auiditate imꝑu̾sa.
cogar uitia. ꝓuirtutib ab aliis fumere.
Ego autẽ opto qͣmuis nulliꝰ egeas. & ultro¬
neȩ dicant᷑ pudere mercedes. ut dignatio
ur̃e beingnitatis imꝑet nobis inid quod
possumꝰ et ualemꝰ. tantum ut obseqͥo nr̃o
sacris diuinisq paginis. quarum mͥ expo¬
sicionẽ cordis ur̃i lamen a ꝑtret: si tñ os.
nobis tuberes splendore diuine legis obscu¬
ra reserare. Nec si ista que peto ꝑceꝑo: de
illis silebo. S uiam reseras capiende ficdutie
cum in hac pͥma fronte ñ me confoderis
stimulis uerecundie. & ignauie meȩ locum
decłis uenie. qͦdq diligebas qualibet ĩ me¬
rito ñ iusseris reꝓbare: quia ignominiosũ
ualde tudet᷑ ac uile. si nec cdum satiatꝰ qͥs
caritate ab eo quẽ amabat uideat᷑ reced̾e.

Expanded text:
tis haberi 11. Inde rogo ut eos mihi transcriptis haberi 11. Inde rogo ut eos mihi transcriptos integros, emendatos et bene coaptatos digneris mittere, ne raptus aviditate in perversum cogar vitia pro virtutibus ab aliis sumere. Ego autem opto, quamvis nullius egeas, et ultroneae dicuntur putere merces, ut dignatio vestra benignitatis imperet nobis in id quod possumus et valemus, tantum ut obsequio nostro usacris divinisque paginis, quarum mihi expositionem cordis vestri lumen aperiret, si tamen et nobis jubes resplendere, et divinae legis obscura reserare. Nec si ista quae peto percepero, de illis silebo, sed viam reseras capiendae fiduciae. Cum in hac prima fronte non me confoderis stimulis verecundiae, et ignaviae meae, locum dederis veniae, quod quem diligebas, quamlibet immeritum, non jusseris reprobare, quia ignominiosum valde videtur, ac vile, si necdum satiatus quis charitate ab eo quem amabat invenitur secedere.
Abbreviated transcription (Latin):
cderatur ut cum in altero alt̾i dona diuina
quȩ nise ñ ꝑcipit possidenda tribuunt᷑: ca¬
ritas cumulet᷑. Deniq tẽ bene multifor¬
inis gr̃a dispensat᷑. quando acceptũ domĩi
et eis qui hoc ñ habent credit᷑: qͣndo ꝓpter
eum cui impendit᷑ datum putat᷑. Hoc a¬
płi capiculũ a nobis in parte premissũ opti¬
me nouit prucdentia scĩtatis ur̃e huic rei
congruere totũ. et qͥcqͥd sũmatim tetigi. te
hoc solun suꝑ est. qͦd et magnoꝑe peto ut
prestes postulata: & si non ꝓme. saltem ꝓ
ipsa caritate diuinitꝰ imꝑtita. ꝓ qua iube¬
mur ⁊ nosse ⁊ prestare omĩa. et sine qua
nichil sunt omĩa. S ⁊ si qua suꝑflua. si
qua negligent̃. si qua minꝰ humilit̾ aut
utilit̾ potius effudi quã dixi. cuncta queso
benigne suscipias: cuncta ignoscas. cuncta
ores ut ds ignoscat. Ergo & hoc notesco.
libros ethimologiarũ quos ate dũo meo
posco. ⁊ si decruncatos corrososq iam a nul¬

Expanded text:
spensat, ut cum in altero alteri dona divina spensat, ut cum in altero alteri dona divina quae in se non percipit possidenda tribuuntur, charitas cumuletur. Denique tunc bene multiformis gratia dispensatur, quando acceptum donum et eis qui hoc non habent creditur, quando propter eum cui impenditur datum putatur. Hoc Apostoli capitulum a nobis in parte praemissum, optime novit prudentia charitatis vestrae huic rei congruere totum, et quidquid summatim tetigi, te hoc solum superest, quod et magnopere peto, ut praestes poipsa charitate divinitus impertita. Pro qua jubemur et nosse et praestare omnia, et sine qua nihil sunt omnia. Sed et si qua superflua, si qua negligenter, si qua minus humiliter, aut inutiliter potius effudi quam dixi, cuncta, quaeso, benigne suscipias, cuncta ignoscas, cuncta ores, ut Deus ignoscat. Ergo et hoc notesco, libros Etymologiarum, quos a te domino meo posco, etsi detruncatos corrososque, jam a mul
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ scił amicam ainicitia desticutis:
ac nilla membroꝵ. honestoꝵ gra deco¬
intis. iocirco audi uocẽ meã tot interia¬
centibꝰ terris redde qͦd debes. Nam ser
sis maior omĩum nr̃m. et qũa nr̃i cau¬
sa tͥ collatã presentis grãm. sitientibꝰ a¬
minis scientieq fame crutiatis imꝑtiri
non dedigneris. Non sum saltem pes qͥ
ad iniuncta discurrens possim aluo ee¬
cłiȩ membroꝵ. scił iudici obedientie dis¬
cursu parere nec pͥncipatui capitis im¬
ꝑanti obsequendo placere: quin et si de ĩ¬
honestiorib membris me ẽẽ. sciã. sufficieit
qr que te constat a capice ꝑcepisse ꝑme ẽ.
clignũ egerere: nec te me non egere qͣuis
nec dicit caput pedib nou estis mͥ necessa¬
rii. qm̃ quȩ uident᷑ membra corꝑis infir¬
miora ẽẽ necessariora sunt: et quȩ putan¬
tur ignobiliora ẽẽ. his houorem habun¬
dantiorem circundamꝰeque in honestiora
itaq creator ũr ac dispensator cuncta mo¬

Expanded text:
nitatem scilicet amicam amicitia destitutis, ac nulla membrorum honestorum gratia decoratis. Idcirco audi vocem meam tot interjacentibus terris. Redde, redde quod debes. Nam servsis major omnium nostrum, et quia nostri causa tibi collatam praesentis gratiam, sitientibus animis scientiaeque fame cruciatis impertiri non dedigneris. 8. Non sum saltem pes, qui ad injuncta discurrens possim alvo ecclesiae, membrorum scilicet judici, obedientiae discursu parere, nec principatui capitis imperanti obsequendo placere. Quin etsi de inhonestioribus membris me esse sciam, sufficiat, quia quae te constat a capite percepisse, per me est dignum egerere, nec te me non egerere, quamptum. Nam nec dicit caput pedibus: Non estis mihi necessarii, quoniam quae videntur membra corporis infirmiora esse necessariora sunt, et quae putantur ignobiliora esse, his honorem abundantiorem circumdamus, et quae inhonestiora itaque Creator noster ac dispensator cuncta di
Abbreviated transcription (Latin):
uires sc̃e eccłiȩ consistunt stiggero. ut qr
eusebius metropolicaniꝰ nr̃ decessit. habeas
misericordie curam. et hoc filio tuo dño
nr̃o suggeras ut illũ illi loco p̾ficiat. cuiꝰ
doctrina. ⁊ scĩtas oet̾is sit uite forma. Hõ¬
autẽ filitim p̃sentem beatissime potesta¬
ti ur̃x ꝑ omĩa cõmendo. et cam de his que
hic suggessimꝰ qũã etiã cle his qtȩ supͣ
questi fuimꝰ eloquio ur̃o ꝑ eum illustra¬
ri mereamur.

Expanded text:
aecclesiae consistunt, suggero, ut, quia Eusebius metropolitanus vester decessit, habeas misericordiae curam et hoc filio tuo, domino nostro, suggeras, ut illum illi loco preficiat, cuius doctrinae sanctitas caeteris sit vitae forma. autem filium praesentem beatissimae potestati vestrae per omnia commendo, ut tam de his quae hic suggessimus, quam etiam de his quae supra questi sumus, eloquio vestro per eum illustrari mereamur.
Abbreviated transcription (Latin):
uł quod se pedib iuicem alli¬
gent. uł ꝓco qͦd sine pedib nascũ¬
tur. Nam pꝰca et pennas et pedes accipi¬
unt. He solertes ingenerandi mellisof¬
ficio. assignatas incolunt sedes. domici¬
lia menarrabili arte componunt. erua¬
riis florib fauum condunt. tertisꝙ ce¬
ris innumera ꝓlecastra itplent. extrci¬
tum & regeshĩt. p̾lia mouent. fumũ
sugiunt. tumultu crasperant᷑. Hasple¬
riꝙ exꝑtisunt de boum cadauĩb nasci.
Namphis crrandis uitulorum occisoꝵ
carnes ilb̾ant᷑: ut exputresacto cruore
uermes citentur: qui p̾ca essicnint᷑ apes:
sic̃ scabrones de equis: fucidemtilis ue¬
pe deasmis. ¶ ros g̃ti appellant quit¬
tur. qu aliqui reges putant dictos qͦt
cast Aucant. fũcus ẽ. maior apis. scabro
nnor. Dictus autem fuc̃ quod alie¬
os labores edat quasi fagꝰ. Dcpascitur
enim quod ñ laborauit. Dequo uirgiliꝰ¬

Expanded text:
 quod se pedibus invicem alligent, vel pro eo quod sine pedibus nascuntur. Nam postea et pedes et pennas accipiunt. Hae solertes in generandi mellis officio assignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte componunt: ex variis floribus favum condunt, textisque ceris innumera prole replent: exercitum et reges habent: praelia movent: fumum fugiunt: tumultu exasperant. Nam plerique experti sunt de boum cadaveribus nasci. Has pro iis creandis vitulorum occisorum carnes verberantur, ut ex putrefacto cruore vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis. Castros Graeci appellant, quiantur: quos aliqui reges putant. Dicti quod castra ducant. Fugus est maior ape, scabrone minor. Dictus autem fugus quod alienos labores edat, quasi fagus; depascitur enim quod non laboravit. De quo Vergili
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Scinifes musce minutissime funt acu¬
lcis ꝑmoleste. qua tertia plaga supbregy¬
ꝑtiorum ppłs cesust̃. Destrus animal arm̃¬
torum aculeis ꝑ molestum. Oestrum aũ
grecum e: qui latine asilus uulgo taba¬
nus uocatur. Bibionessunt qui inuino
nascuntur. quos uulgo mustiones amꝰ¬
toappellant. Uñ aframus. Cum ameex
pectasset sabulari incipiensenee mocłit
tius bibiones inuolant. Gurgulio drͣquia
ꝑene nichil ẽ aliud nisigattur. hocgenꝰ¬

Expanded text:
t. Sciniphes muscae minutissimae sunt, aculeis permolestae. Qua tertia plaga superbus Aegyptiorum populus caesus est. Oestrus animal armentorum, aculeis permolestum. Oestrus autem Graecum est, qui Latine asilus, vulgo tabanus vocatur. Bibiones sunt qui in vino nascuntur, quos vulgo mustiones a musto appellant. Unde et Afranius407: Cum ad me spectas et fabulare incipis, ex ore in oculis tuis bibiones involant. Gurgulio dicitur, quia pene nihil est aliud nisi guttur. Libe
Abbreviated transcription (Latin):
creentur: Sic̃ autem scabrones nascun¬
tur de equorum carnib putͥdis. ita ex
eis itm̃ scpe nascunt᷑ scarabei: uñ et cog¬
nominatisunt. Taura uocant᷑ scarabei
terrestres. ricino similes. Grrcum nom̃ẽ¬
italia. simillimum scarabeo: longipedũ.
fallit inter herbas bouem maxime: liñ
&. nomĩ ht̃: deuoratumq tacto. fellerta
inflaminat ut rumpat. Cincedela scara¬
beorum genus ẽt eo quod gradiens ułuo
lans lucct. Glate a colore nuncupate.
siquidem &e comprebense manu tingũt.
Uñ & blateum coloren dicunt. hoc aũ
aminal lucem uidẽ ñ patit᷑ contͣrium
musce. Nammusca lucipeta. & blatia
lucifuga ẽ. ꝑ noctem enim tanitũ ar¬
bulat. Papiliones auicule sunt quima¬
ũmiculos stercore suosaciunt nasti. lo¬
custa quodpedim longis sit ueluti haste
uñ &e eam g̃ci tam mariginam quani
terrestrem a staco appellant. sicadeex
cuculorum nascuntur spcito. hemita¬
lia apud reginos mute sunt. nec usquã
rum cantib madio estu arbustaram¬

Expanded text:
creentur. Sicut autem scabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex his iterum saepe nascuntur scarabaei; unde et cognominati sunt. Tauri vocantur scarabaei terrestres ricino similes. BupreItalia simillimum scarabaeo, longipedum. Fallit inter herbas bovem maxime, unde et nomen habet, devoratumque tacto felle ita inflammat ut rumpat. Cicindela scaraeorum genus est, eo quod gradiens, vel volans, lucet. 7. Blattae, a colore nuncupatae, siquidem et comprehensae manum tingunt, unde et blatteum colorem dicunt. Hoc autem animal lucem videre non patitur, contrarium muscae; nam musca lucipeta, et blatta lucifuga est, per noctem enim tantum ambulat. 8. Papiliones, aviculae sunt, quae maique vermiculos stercore suo faciunt nasci. 9. Locusta, quod pedibus sit longis, veluti hasta, unde et eam Graeci, 105 tam maritimam, quam terrestrem, astacon appellant. 10. Gicadae, ex cuculorum nascuntur sputo, hae in Italia apud Rheginos multae sunt, nec usquam rum cantibus medio aestu arbusta rum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ dũ uisa fuerit ad recordationẽmẽtt̃
reducit. Pictura aut̃ dicta. qͣsi fictura.
Est enim imago facta si ueritas. hĩc
& fugata .i. ficto quodam colore illita
nichil fidei. & ueritatis hñtia. uñ & st̃
q̃ dam picture que coeꝑa ueritatis stu¬
dio coloris erpetunt. & fidẽ dũ augẽ
contendunt ad mendatium ꝓuehsit
sic̃ qui q̾meram tͥcipitem ꝑingunt. sic̃¬
ł scillam bominem sursum caminuis
aut̃ capitib cuictam deorsum. Sicꝰ¬
tura aut̃ egiptii ex cogitauerunt
pinum uinbra hominis lineis cir¬
cumoucta. Itaq initiotalis scd̃a sin¬
gulis colorib p̾ ea diu̾sis. sic ꝙ paulatĩ
sese ars ip̃a distiytit. & inuenit lumẽ
ent tencutes ordinẽ inuente artis de

Expanded text:
isa fuerit, ad recordationen mentem reducit. Pictura autem dicta, quasi fictura. Est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est, ficto quodam colore illita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt, et fidem dum augere contendunt, ad mendacium provehunt, sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam deorsum. 2. Picturam autem Aegyptu excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen, ent, tenentes ordinem inventae artis
Abbreviated transcription (Latin):
dita continentur. Sinodum autẽ ex
greco interpretari comitatum uel
cetum. Concilii uͦ nomen tractum ex
more romano. Tempore enim quo cau¬
se agebantur conueniebant om̃s in u¬
num: cominuniq intentione tracta.¬
lium a cominuni intentione dictũ.
quasi consilium. Nam cilia oculorũ
d. in .l. littera transennte. Cetus uͦ conuen¬
tus est uel congregatio: a coeundo idẽ
conueniendo in unum. Unde & conuen¬
tum est nuncupatum. sicut conuentꝰ
cetus uel concilium ex societate multo¬
rum in unum. de cẏelo paschali .xuii.

Expanded text:
tinentur condita. Synodum autem ex tinentur condita. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractalium a communi intentione dictum, quasi consilium. Nam cilia oculorum um, d in l littera transeunte. Coetus vero conventus est, vel congregatio a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventum est nuncupatum, sicut conventus coetus vel concilium, a societate multorum in unum. De cyclo paschali .
Abbreviated transcription (Latin):
bolum diffiniit. Sed̾asinodus cen¬
tum quinquaginta patrum suib
theodosio seniore constantinopolim
congregata est: que inacedonium
nans. consubstantialem deo patri et
filio sp̃m sc̃m demonstrauit: dans
sim boli formam quam tota grecoꝵ
et latinorum confessio in ecclesũs pre¬
dicat. Tercia sinodus ephesiana pri¬
ma ducentorum ep̃orum sub iuniore
theodosio augusto edita: que nesto
triginta sacerdotum sub mareiano pͥn¬
cipe habita est: in qua eutieen constan¬
tinopolitanum abbatem. uerbi dei et
carnis unam naturam pronuntiantẽ.
et eius defensorem dioscorum quondã
alexandrinum episcopum. et iꝑsum
rursum nestortum cum reliquis here¬
ticis una patrum sententia predam¬
nauit: predicans eadem sinodus
sinodi principales: fidei doctrinam
plenissime predicantes. Sed et siqua
sunt concilia que sci patres sp̃u dei ple¬
ni sanperunt. post istorum quatuor
auctoritatem omni manent stabslita
uigore. quorum gesta in hoc oꝑe con¬

Expanded text:
bolum definivit. 7. Secunda synodus cenbolum definivit. 7. Secunda synodus centum quinquaginta Patrum sub Theodosio seniore Constantinopoli congregata est, quae Macedonium,nans, consubstantialem Patri et Filio sanctum Spiritum demonstravit, dans symboli formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio in Ecclesiis praedicat. 8. Tertia synodus Ephesina prima, ducentorum episcoporum sub juniore Theodosio Augusto edita, quae Nestortriginta sacerdotum sub Martiano principe habita est, in qua Euthychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et ejus defensorem Dioscorum quemdam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis una Patrum sententia praedamnavit, praedicans eadem synodus hae sunt synodi principales, fidei doctrinam plenissime 266 praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum qauctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere con
Abbreviated transcription (Latin):
porib constantini ceperunt. In prece.¬
dentib nanq annis ꝑsecutione fe¬
uente: docendarum plebtum minme
dabatur facultas. Inde xp̃ianitas in
diuersas hertses scissa est: quia non
erat licentia ep̃is in unum conuenire.
nisi tempore supradicti imꝑatoris. Iꝑ¬
se enim dedit facultatem xp̃ianis lib̾e
congregari. Sub ÷ hoc etiam sc̃i ꝑa¬
tres in concilio niceno de omni orbe tet¬
rarum contienientes . uxta fidẽ euan¬
bolum tradiderunt ¶ Inter cetera autẽ
concilia. quatuor eẽ uenerabiles sino¬
dos que totam principaliter fidem cõ
plectuntur : quasi quatuor cuangelia.
uel quatuor paradisi flumina. Harũ
prior meena sẏnodus trecentoꝵ decen
et octo ep̃orum: constantino augusto
imꝑatore ꝑacta est. In qua arriane ꝑfi¬
dic condemuata blasphenna. quã de
mequalitate sc̃ẽ trinitatis idem arrius
asserebat: consubstantialem deo patri
dm̃ filium eadem sc̃a sinodus ꝑi sim¬

Expanded text:
poribus Constantini coeperunt. In praeceporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evanbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principlectuntur, quasi quatuor Evangelia, vel totidem paradisi flumina. 6. Harum prima Nicaena synodus trecentorum octodecim episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae damnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius asserebat; consubstantialem Deo Patri, 265 Deum Filium eadem sancta synodus per sym
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt: quorum expositio hec est.
Per singulos enim cuangłistas nume¬
rus quidam capitulis affixus adia¬
cet. quib numeris subdita est era
quelam minio notata: que indieat
in quoto canone positus sit numerꝰ
cui subiecta ẽ era. Uerbigra. Si est era
prima in primo canone. siscda in scđo.
si tercia in tercio: et sic ꝑ ortinem usq
euangłistarum similia dixerunt: as¬
sumes adiacentem numerum capitu¬
li. et requires ipsum numerum in suo
canone quem indicat: ibiq inuenies
quiet quid dixerunt. Et ita demum
incorpore quesita lota que ex ipsis nu¬
meris indicantur: ꝑ singula euange¬
lia de eiscdem dixisse inuenies. I cano
enim grece: latine regula nin¬
cupatur. Regula autem dicta quod
recto ducit: nec aliquando aliorsum
trahit. Alii dixerunt regulam dictã.
uel quod regat. uel quod normã recte
uiuendi prebeat: uel. quod distortũ
prauumq quid corrigat. Canones
autem generalium concilioruma tẽ¬

Expanded text:
xerunt, quorum expositio haec est. xerunt, quorum expositio haec est. Per singulos enim evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus cui subjecta est aera. 5. Verbi gratia: si est aera prima, in primo canone; si secunda, in secundo; si tertia, in tertio, et sic per ordinem usque Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. § 16 De autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a tem
Abbreviated transcription (Latin):
orum arborum. siue quia ex follib
fiunt. id est ex pellibus que de occisis
pecudibus detrahi solent. Cuuis partes
pagine dicuntur: eo quod sibi iniuicẽ
compaguantur. Uer fus autem uulgo
uocati. quia sic scribebant antiqui sic̃
aratur terra. a sinistra enim ad dexte¬
ram primum deducebant stilum. de¬
inde conuertebantur ab inferiori. et
rursus ad dexteram uersus. quos ho¬
ad huc emendatur. et necdum in libͥs
redactum est. et est nomen grecũsicut.
alexandrinus primus ex cogita¬
uit. quem postea eusebius cesariensis
secutus plenius composuit. Qui ideo
facti sunt: ut ꝑ eos inuenire & seire
possimus qui reliquorum euangłista.¬
rum similia aut ꝓpria dixerunt:
Sunt autem numero decem. Quorũ
primus continet nuimeros. in quib
quatuor eadem dixerunt: matħs.
in quibus tres: matħs. lucas. iohs.
theus. lucas. Sextus in quib duo: ma¬
duo: lucas. io ħs. Decimus in quibus
singuli corum propria quedam di¬

Expanded text:
orum arborum, seu orum arborum, seu fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent: cujus partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem compaginantur. Versus autem inde vulgo vocati, quia sic scribebant antiqui, sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stylum, deinde convertebantur ab inferiori, et rursus ad dexteram versus, quos hoadhuc emendatur, et necdum in libris redactum est: et est nomen Graecum sicut episcopus, primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus, plenius 263 composuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum evangelistarum similia aut propria dixerunt. 2. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quatuor eadem dixerunt: Matthaein quibus tres, Matthaeus, Lucas, Joannes; tthaeus, Lucas; sextus, in quibus duo, Maduo, Lucas, Joannes. 4. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam di
Abbreviated transcription (Latin):
sum carte uel membranarum de li¬
bris arborum uolumina f iebant.
id est compaginabantur. Unde & scrip¬
tores a libris arborum librarios uoca
las dictos. Librum enm greci biblum
uocant. Librarii autem idem et antiqͣ¬
rii nocantur. Sed librarii sunt qui
qui tantum modo uetera: unde et
nomen sumpserunt. Ab scribendo au¬
tem scriba nomen accepit: officisi expͥ¬
mens uocabuli qualitate. Instrumen¬
ta scribe: calamus et penna. Ex his enĩ.
uerba paginis infiguntur. S calamꝰ
arboris est: penna. auis. Cunis acum̃
indiade diuiditur. in toto corpore
unitate seruata: credo ꝓpt̃ misteriũ.
ut in duob apicib netus et nouum
testamentum signaretur. quibus
exprimitur uerbi saeramentum san¬
giune passionis effuisum. Dictus aci¬
tem calamus quod liquorem ponat.
Unde et apud nautas calare ponere
dicitur. Penna autem apendendo uo.¬
cata. idest tiolando. Est emm ut chpxi¬
mus auium. folia autem librorti
appellata. siue ex similitudine foli¬

Expanded text:
sum chartae vel membranorum de lisum chartae vel membranorum de libris arborum volumina fiebant, id est, compaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocave bibliopolas dictos. Librum enim Graeci βίβλον vocant. Librarii autem idem et antiquarii vocantur; sed 261 librarii sunt qui qui tantummodo vetera, unde et nomen sumpserunt. 2. A scribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. 3. Instrumenta scribae calamus et penna. Ex his enim verba paginis infiguntur, sed calamus arboris est, penna avis, cujus acumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata credo propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine passionis effusum. 4. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas CALARE ponere dicitur. 5. Penna autem a pendendo vocata, id est, volando. Est enim, ut diximus, avium. 262 6. Folia autem librorum appellata, sive ex similitudine foli
Abbreviated transcription (Latin):
apud gentiles certis modulis con¬
ficiebantur. breuiori forma carmina
scribebantur. et non solum in carta tilł
et inomentis cdifantinis cextitibusq
maluarum foliis atq palmarũ. C uiꝰ
generis cinma sic menuuntt. Hec tybra
ratis multam tratigilata lucermi. car¬
mina que signis nouimus aeriis
leuis in aridulo malue descripta li¬
bello. pripxiaca uexi munera nauicu¬
la. Circumeidi libros sicilia primum
increbruit. nam micio pumicabant᷑.
unde ⁊ catullus ait. Cui dono leꝑidũ
nouum libellum. arido modo primi¬
odex multorum librorum est:
liber unus uoluminis. Et codex¬
dicitur ꝑ translationem a cotticib arbo¬
rum scu uitium quasi caudex: quod in
se multitudinem librorum quasi ra¬
morum contineat. uolumen liber est
a uoluendo dictus: sicut apud hebreos
uolumina legis. uolumina ꝓpħarũ.
liber est interior tunica corticis quę
ligno coheret. De quo uirgilius. Sicnt¬
alta liber heret in ulmo. Unde & liber
dicitur in quo seribimus. quia ante u¬

Expanded text:
apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviore forma, carmina scribebantur, et non solum in charta, vel et in omentis elephantinis, textilibusque malvarum foliis, atque palmarum. 2. Cujus generis Cinna sic meminit: Haec tibi Arataeis multum invigilata lucernis Carmina, queis ignes novimus aerios, Levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. 3. Circumcidi libros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et ait Catullus: Cui dono lepidum novum libellum Arido modo pumi vocabulis. 1. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis. Et dictuCodex per translationem a caudicibus arborum, seu vitium, quasi caudex, quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. 2. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumen legis, volumina prophetarum. 3. Liber est interior tunica corticis quae ligno cohaeret. De quo Virgilius: Alta liberaret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante u
Abbreviated transcription (Latin):
ambitus.
Prua au¬
temfi¬
gura
huiuᷤ
artis
pun¬
cuiuꝰ
pars
nulla
linea:
pret̃ lati¬
tudinem
longitudo.
Recta linea est: que ex equo in suis pune¬
tis iacet. Suꝑficies uero: quod longitudi¬
nes et latitudines solas habet. Suꝑficies uͦ
fines lince sunt: quarum forme ideo in su

Expanded text:
ambitus. Prima autem figura huius artis puncuius pars nulla linea, praeter latitudinem longitudo. Recta linea est, quae ex aequo in suis punctis iacet. Superficies vero, quod longitudines et latitfines linee sunt, quarum forme ideo in su
Abbreviated transcription (Latin):
ancilla sicut habeimus in uire. Inde ẽ
quod precedente donatione uiri. sequi¬
tur dos uxoris. Donatio usii fructuarra
ideo dicitur. quia donator ex ea usti fru¬
ctuum adhuc retinet: seruato cui dona¬
tum est uire. Ponatio directa ideo nun¬
cupatur. quia et nire & usu statun tran¬
sit in alterum. nec ultra aliquid inde
ad nis cdonatoris recorquetur. Conditi¬
ones proprie testium sunt: et dicte con¬
ditiones a condicendo quasi condicti¬
ones: quia non ibi testis unus uirat.
sed duo uel plures. Non enim in unius
ore. sed indnorum aut trium testium
stat omne uerbum. Item conditiones
quod inter se conueniat sermo testiũ.
quasi condictiones. Stipulatio est ꝓmis¬
sio nel sponsio. Uude et promissores ai¬
pulatores uocantur. Dicta autem stipu¬
latio ab stipula. Ueteres emi quando
sibi aliquid ꝓmiitebant. stiptilam tenen

Expanded text:
ancilla, sicut habemus in iure. Inde est ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenen
Abbreviated transcription (Latin):
pactum quasi ex pace factum: ab eo
quod est paco. unde et pepigit fedus.
Placitum quoq sumliter ab eo quod
placet. Alii dicunt pactum ẽẽ quod
uolens quis facit: placitum uͦ etiã
nolens compellitur. ueluti quando
quisq paratus sit in udicio ad res¬
pondendum. quod nemo potest dicẽ
pactum sed placitum. Mandatũ die¬
tum. quod olim in commissione ne¬
gotii alter alteri inanum dabat .
Ratum uero: quasi rationabile& re¬
ctum. Unde et qui pollicetur dieit.
ratum eẽ ꝓfiteor: hoc est firmũ atꝙ
tio atq contractus: ex conuementia
ueniens. Emptio autem dicta quod
a mercib fit: uenditio quasi uenun¬
datio. id est a nundinis. Donatio est
cuiuslibet rei transactio. Dictam aitt
dicunt donationem quasi dom actio¬
nem: & dotem quasi do item. Preceden¬
te enum in nuptiis donatione: dos se
quitur. Nam antiquus nuptiarum
erat ritus quo se maritus et ipeor in¬
tucem emebant: ne uideretur uxor

Expanded text:
pactum quasi ex pace factum, ab eo pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est pacPlacitum quoque similiter ab eo quod placet. Alii dicunt Pactum esse quod volens quisque facit; ad Placitum vero etiam nolens compellitur, veluti quando quisque paratus sit in judicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. 20. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. 21. Ratum vero quasi rationabile et rectum; unde, et qui pollicetur dicit: Ratum esse profiteor, hoc est, firmum atque tio, atque contractus ex convenientia veniens. 24. Emptio autem dicta, quod a me tibi sit; venditio quasi venundinatio, id est, a nundinis. 25. Donatio est cujuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donatiouem, quasi doni actionem; et dotem, quasi do item. Praecedente enim iquitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor
Abbreviated transcription (Latin):
tatib defunctorum constat ẽẽ subuen¬
tum propter legalium uerborum dif¬
ferentiam. aut certe propter uecessita¬
tem adhibendorum sollemiuum: ita
ture codicillum uocet. Sicut autem
codicillus fit uice testamenti: ita epis¬
tola unce codicillorum. Cretio est certꝰ
dierum numerus. in quo iustitutus
heres aut accipit hereditatem. aut
finito tempore cretionis excluditur:.
nec liberum illi est ultra capiende
hereditatis. Cretio autem appellata
quasi decretio. io est decernere uł con-¬
stituere ut puta ille heres mͥ esto addit᷑¬
q: cernito q infra dies tot. Ad cundarũ
autem hereditatum centesumus institu¬
tus erat dies: quib non eẽt cretio addi¬
ta. fidei cominissum dictum: ut fiat
quod a defuncto cominittitur. Nã
fides dicta eo quod fiat: quod tamen
non in directis uerbis sed precatiis
exposcitur. Pactum dicitur inter par¬
tes ex pace conuieniens scriptura. legi¬
bus ac moribus comꝓbata. Et dictum

Expanded text:
tatibus defunctorum constat esse subventatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum solemnium, ita turae, codicillum vocet; sicut autem codicillus fit tola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum
Abbreviated transcription (Latin):
inde uocatum. eo quod nascente pos¬
tumo neq exheredato nominatim.
neq herede instituto dirumpitur.
Suppressum testamentum est: quod
in fraude heredum uel legatariorum
seu libertorum non est palam ꝓlatũ:
Quod si non latet: tamen si a predic¬
tis ꝑsonis non proferatur. supprum ta¬
men indetur. Huncupatio est: quã
intabulis cerisq testator recitat dicẽs.
Hec ut in his tabulis cerisq scripta st̃¬
ita uidetur ita dico. ita lego: itaq uo̾
ciues romam testimonium in ꝑhibete.
Et hoc dicitur nuincupatio. Nuncupa¬
re est enim palam nominare et confir¬
mare. Ius liberorum est comugium
sine liberis. inuicem ꝓ loco pignerum
hereditatis alterna conscriptio. Codi¬
cillum ut ueteres aunt sine dubio
ab auctore dictum. qui hoc. sscriptu¬
re genis instituit. Est autem scriptu
ra nulla indigens solemnlitate uer¬
borum. sed sola testator as uolunta¬
te qualicunq scriptu: rt significati¬
one expressa: cuius beneficio uolũ¬

Expanded text:
inde vocatur, eo quod nascente posinde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptra nulla indigens solemnitate verborum, sed sola testatoris voluntate qualicunque scripturae significatione expressa; cujus beneficio volun
Abbreviated transcription (Latin):
disposuerunt. Hoc est pactum. et
iinimerabilia talia. Tabule testa¬
menti ideo appellate sunt: quia an¬
te carte et membranarum uisum in
dolatis tabulis non solum testam̃¬
ta. sed etiam epistolaruum alloquia
scribebant: unde et portitores earũ
tabellarii uocabantur. Testamentũ
iuris ciuilis est: quinq testium fub¬
scriptione firmatum. Testamentum
iuris pretorii est: septem testrum
signis signatum. Sed illud apud ci¬
ues fit: inde ciuile. Istud apud pre¬
tores: inde iuris precoru. Testamen¬
tum autem signare notare est: idẽ¬
ut notum sit quod scriptum ẽ. O lo¬
auctoris totum conscriptũ. atqi
subscriptum: unde et nom̃ accepii.
Greci enim olo totum. grafin litterã
dicunt. Irritum testamentum est: si
is qui testatus est capite diminutus ẽ.
aut si non recte factum sit. In officio¬
sum testamentum est: quod frustra
liberis exheredatis. sine officio natu¬
ialis pietatis in extraneas ꝑsonas
recdactum est. Ruptum testamentũ

Expanded text:
disposuerunt,' hoc est, pactum; et disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur, unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris pretorii est septem testium signis signatum. Sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud pretores, inde iuris pretorii. Testamentum autem signare, notare est, ut notum sit quod scriptum est. Nuncauctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim ὅλον totum, γραφήν litteram dicunt. Inritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non rite factum est. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
latine dicitur causa. Unde et
praginatica negotia dicuntur. & aue¬
tor causarum et negociorum pragia¬
ticus nuncupatur. De testibꝰ.xxxiii.
sit postea liberum aut dissimulare
aut subtrahere se uude & alligati aꝑ¬
pellantur. Item testes dicli quod testa¬
Amento adhiberi solent: sicut signa¬
tores quod testamentum signant.
De instrumtis legalibꝰ. xxxiii..
o luntas generale nomen omni¬
um legalium instrumentorum.
que quia non ui sed uoluntate ꝓcebit:
ideo tale nomen accepit. Testam̃¬
tum uocatum: quia nisi testa¬
tor mortuus fuerit.: nec confirma¬
ri potest nec sciri quod in eo scriptum
sit: quia clausum et obsignatum est.
Et inde dictum testamentum. quia
non ualet nisi post testatoris monu
tamentum sane in scripturis sc̃ĩs ñ
hoc solum dicitur quod non ualet
nisi testatoribus mortuis. sed omne
pactum et placitum testamentum
uoca bant. Nam laban et iacob testa¬
mentum fecerunt: quod utiq etiã
inter uruos ualeret. Et in ꝑsalmis
legitur. Aduersum te testamentũ

Expanded text:
Latine dicitur causa, unde et pragmatica negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur. De testibus . Testesit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. De instrumentis legalibus . Voluntas generale nomen omnium legalium instrumentorum, quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. 2. Testamentum vocatum, quia nisi testator mortuus fuerit, 200 nec confirmari potest, nec sciri quosit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monumtamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret, et in Psalmis legitur82, 6: 'Adversum te testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
es absplendoie acris uocatũ sic̃ qutr̃
argentum. Apud antiqͦs aut̃ pͥor
eris qͣ ferri cognitꝰ usus. Ere quippe pͥm
ꝓscindebãt cerrã. ⁊ certamina belli gere¬
pant. cratq inp̃ci dmagis es. aur̃u⁊ argẽtũ
suce iacet es: aurum sũmo cessit honore.
die uoluenda ccas cõmutat ceꝑa rertum:
qͦd fut inp̃tio fit nullo demq honore
usus eris postea cransiit insimulacris. ĩ
uasis in coifitiorum structuris marunc
lapide croso quẽ cadiniam uocãt. ⁊ ẽ dncti¬
le. Huic siaddat᷑ pliibũ colore pptuto fit.
Futricalcum dictũ qͦd spledort auriz duti¬
ciãcris possideat. Est aut̃ compositum ex
migua latimna g̾ca. Esttm̃ sermõe gt̾ꝙꝵ. cas¬

Expanded text:
es ab splendore aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et  Iacet aes, aurum in summum cessit honorem: sic volvenda aetas commutat tempora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo denique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maximelapide aeroso, quem cadmiam vocant; et est ductile. Huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. Aurichalcum dictum quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Gra