comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓb dolor ex bac parte. id ẽ in ȩccła E ñ solũ
stat: uerũ ⁊ ꝓuocat. simulq ꝑ dies plurimoᷤ
scm ifrł manifesti timoriꝰ exꝓbrat: ne quȩso
nis ẽẽ uoliusti. ut auxiliator. ñ auctor acce¬
derẽ Latebã siqͥdẽ in betbleem: ignotus.
aduena pauꝑ: Qd miser ego sic loqͦr. iterũ
forsitan iactancie notandus: Qm̃qͥdẽ .i
ipse dauid: ⁊ talis. ⁊ inde ꝓcessit: Latebã
gͦ inbethleẽ: traditꝰ apatre augustino. ut
timorẽ dni discerẽ: sedens adpedes ieroni¬
mi Inde iħrłm uob accersientibꝰ uocatꝰ
adueni: de hinc inconuentũ ur̃m una uo
apusillitate mea postulastis uniu̾si ut si
qͥd suꝑ hac heresi quã pelagiuiᷤ ⁊ celestuᷤ se¬
minar̃. in africa gestũ ẽẽ cognoscerẽ: fi¬
delit̃ acsimplicit᷑ indicarẽ Exposui coro¬
nȩ ur̃e breuit᷑ ut potuiꝰ celestiũ iã ad
honorẽ presbiterii subrepentẽ. apud car¬

Expanded text:
pro dolor! — ex hac parte, id est in Ecclesia, et non solum pro dolor! — ex hac parte, id est in Ecclesia, et non solum stat, uerum et prouocat, simulque per dies plurimos sanctum Israel manifesti timoris exprobrat. Ne, quaeso, nis uestri esse uoluistis, ut auxiliator non auctor accederem. latebam siquidem in Bethleem, ignotus aduena pauper — quid miser ego sic loquor, iterum forsitan iactantiae notandus? quoniam quidem et ipse Dauid et talis et inde processit — latebam ergo in Bethleem, traditus a patre Augustino, ut timorem Domini discerem sedens ad pedes Hieronymi. inde Hierusalem nobis accersientibus uocatus adueni; dehinc in conuentum uestrum una uoba pusillitaquid super hac haeresi, quam Pelagius et Coelestius seminarunt, in Africa gestum esse cognoscerem, fideliter ac simpliciter indicarem. Exposui coronae vestrae breviter, ut potui, Coelestium jam ad honorem presbyterii subrepentem, apud Car
Abbreviated transcription (Latin):
tori satis facere. ipso aut̃ a penetralibꝰ ñ mou̾e.
quasi ultũ ex halationĩ fetidȩ fimꝰ sit nͥ au¬
ctore finito. ⁊ int̃ hȩc illud salomonis testi¬
moniũ ñ occurrit. unꝰ edificans ⁊ aliꝰ destru¬
ens. qͥeoꝵ ꝓficiet nͥ labor: Scat etiã ĩ manissi¬
inꝰ suꝑbia goliath: carnali potentia tumidus.
omĩa se ꝑ se posse cõfidens: Capite. manir ac
ꝑtotũ insuꝑ corpꝰ plurimo uestitꝰ: habens pꝰse
armigerũ suũ Q⁊ si ipse ñ dimieat. euncta
tam̃ exis ac ferri suffragia subministrat Et
ñ mirũ ẽ ⁊̃ si cõpetent̃ hunc locũ ꝓuidens scͥp¬
tura ꝓnunciat. uͥait Philistim stabãt suꝑ
montẽ. ex hac parte: ab ȩccła siqͥdem hereseoᷤ
impugnator. expellit᷑. ⁊ nutriri insimi ȩccłȩ
sepe: Nã u rex daind ab impio filio puis pat̾.
ab ihrłm deposito regis habitu fugat᷑ Ubi
ꝓtiiꝰ absalon tẏramꝰ ingredit᷑: Stat gͦ goliaht

Expanded text:
tori satisfacere, ipsos autem a penetralibus non mouere ? — tori satisfacere, ipsos autem a penetralibus non mouere ? — quasi ullus exhalationis fetidae finis sit nisi auctore finito - et inter haec illud Salomonis testimonium non occurrit? unus aedificans, alius destruens, quis eorum proficiet nisi labor? stat etiam inmanissimus superbia Goliath carnali potentia tumidus, omnia se per se posse confidens capite manu, ac per totum insuper corpus plurimo aere uestitus, habens post se armigerum suum, qui etsi ipse non dimicat, cuncta tamen aeris ac ferri suffragia subministrat. et non mirum est, si competenter hunc locum prouidens Scriptura pronuntiat, ubi ait, Philistiim stabant super montem ex hac parte. ab Ecclesia siquidem haereseos impugnator expellitur et nutriri in sinu Ecclesisaepe. nam et rex Dauid usque ad impium filium pius pater ab Hierusalem deposito regis habitu fugatur: ubi protinus Absalon tyrannus ingreditur. stat ergo Goliath -
Abbreviated transcription (Latin):
fususꝰ omĩũ qͥb odor uttȩ inuitã erat. odo¬
rẽ u̾tit in mortẽ: Contrabũe serpentem
suffocantẽq balitũ. multa utiq beatissimi
qͦs suꝑͣ memorauimꝰ uiri ⁊ multifaria sua¬
ue olentia scͥpt᷑aꝵ. unguenta cõficiũtꝰ ⁊ ad
reficienda estiantiũ eorda popłoꝵ. fraglantĩ¬
simũ tẏmiama cũ oblatione. orationĩ incen¬
diuit: S hoc parũ ẽ: incerto ꝓpe modum
auctore cõtendere. ⁊ contraria substituendo
contrarii. infectũ ꝑestifero halitu aerẽ tẽꝑa¬
re ⁊ nͥ ipsi inmedis ꝓtrabant᷑ ꝓterant᷑q ser¬
pentes: Q cũ tuendi soluiᷤ capitis causa.
reliquum concisiomi atq inuriȩ corpꝰ erpo¬
nũt. niebil dãpni arbitrantẽ. ea tantũ sin par¬
te a ꝑicło lib̾a. quȩ multimodã uenenatasq
in se obtinet linguaᷤ. sietiã m̃briᷤᷤ omĩbꝰ ãpu¬
tent᷑. nob̾ sufficere uidet᷑. tẽꝑando saltẽ pu¬

Expanded text:
fusus omnium, quibus odor uitae in uitam erat, odofusus omnium, quibus odor uitae in uitam erat, odorem uertit in mortsuffocantemque halitum multa utique beatissimi, quos supra memoravimus, viri, et multifaria suaveolentia Scripturarum unguenta conficiunt, et ad reficienda aestuantium corda populorum, fragrantissimum thymiama cum oblatione orationis incendunt. Sed hoc parum est, incerto propemodum auctore contendere, et contraria substituendo contrariis, infectum pestifero halitu aerem temperare, nisi ipsi in medium protrahantur proteranturque serpentes. Qui cum tuendi solius capitis causa reliquum concisioni atque injuriae corpus exponunt nihil damni arbitrantes ea tantum sui parte a periculo libera, quae multimodas uenenatasque in se obtinet linguas, si etiam membris omnibus amputentur: nobis sufficere uidetur temperando saltem pu
Abbreviated transcription (Latin):
colũpnȩ ⁊ firmam̃ta ȩçcłȩ catholies. aureliꝰ
augustiuꝰ ⁊. ieronimꝰ. multa iã adu̾sũ hane
nefariã heresim absq designatione nomi¬
nũ hereticoꝵ scriptiᷤ ꝓbatissimiᷤᷤ ediderunt.
quãquã ⁊ hȩc uenenatissimoꝵ. doginatũ
abominatio. habeat etiã nc̃ uiuentẽ mortuoᷤ.
mortuosq inuentes: Nã origenẽ ⁊ pͥscillianꝰ
U iouinianꝰ oliꝰ apud se mortui inhĩ uiiunt:
E ñ solũ uiuunt. uerũ etiã loquunt᷑: Nũe uͥ
pelaguiᷤᷤ ⁊ celestuiꝰ s inhis ꝑseu̾au̾nt uiuentes
mortui. ecce adu̾sũ ȩccłam qͦd miserũ ẽ. ⁊ qͥa
multo miseruis ẽ inȩccła palã sibilant. ĩpiiq serpen¬
tes uibrantib infecta linguiᷤ ora lambentes.
dũ scãm ⁊. munitissimã secdẽ eui subtilit̾ irrep¬
sere obsident: cunctos fideles ne. ad illud fir¬
missimuĩ qͦndã insyon refugiũ cõuolemꝰ ext̃¬
rent: Fȩtor siqͥdem oriꝰ eoꝵ longe lateq dis¬

Expanded text:
et firmamenta Ecclesiae catholicae, Aurelius Augustinus et Hieronymus, multa iam aduersus hanc nefariam haeresim absque designatione nominum haereticorum scriptis probatissimis ediderunt. quamquam et haec uenenatissimorum dogmatum abominatio habet etiam nunc uiuentes mortuos mortuosque uiuentes. nam Origenes et Priscillianus et Iouinianus, olim apud se mortui, in his uiuunt, et non solum uiuunt uerum etiam loquuntur; nunc uero Pelagine et Caelestius, si in his perseuerauerint uiuentes mortui, ecce aduersus Ecolesiam, quod miserum est, et, quod multo miserius est, in ecclesia palam sibilant impiique serpentes uibrantibus infecta linguis ora lambentes dum sanctam et munitissimam sedem cui subtiliter inrepsere obsident, cunctos fideles, ne ad illud firmissimum quondam in Sion refugium conuolemus, exterrent. fetor siquidem oris eorum longe lateque dif
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃ta rixantia. dnĩcȩ inerepatiom̃ audito
mansuetasse p̃cepto. qͥcredat petrũ carna¬
li sarcina grauẽ. ⁊ ter dñm continuo ne¬
gaturũ. suꝑ tumidõ fluctũ penduli in¬
cessisse uestigiis: Itaq uniu̾soꝰ homines
arbitror. uel qͥ ercellenti fide ⁊ sapientia
p̃diti sunt. uel qͥ se alit̾ habent. hoc qͦd
d̃s omĩa potest. uenerari. credere ÷ cõfi¬
teri Idõ enĩ generalit̃ ab uniu̾sa creat᷑a
dicit᷑ omp̃sꝰ qͥa omĩa potest Et hoc ds̃
solus qͥ ait: Hȩc apud homine̾ impossibi¬
lia sunt: Atq alibi docet dicens. sine
me nichil potestiᷤ facere Potest. gͦ omĩa
in homine. qͥutiq potest omĩa: Porro
autẽ qͥd suꝑbit t̾ra ⁊ cinis. ut dicat. hõ
potest. cũ ds possit: Clamat apłs Grã
s abundantiꝰ illis om̃ibꝰ laborau: Hon
ego aut̃. s grã dĩ mecũ: Qͥd in caute

Expanded text:
elementa rixantia dominicae increpationis audito elementa rixantia dominicae increpationis audito mansuetasse praecepto; qui credat Petrum, carnali sarcina grauem et ter Dominum continuo negaturum, super tumidos fluctus pendulis incessisse uestigiis? Itaque uniuersos homines arbitror, uel qui excellenti fide et sapientia praediti sunt uel qui se aliter habent, hoc, quod Deus omnia potest, uenerari\' credere confiteri. ideo enim generaliter ab uniuersa creatura dicitur omnipotens, quia omnia potest. et hoc est Deus solus qui ait: haec apud homines inpossibilia sunt. atque alibi docet dicens: sine me nihil potestis facere. potest ergo omnia in homine, qui utique potest omnia. porro autem quid superbit terra et cinis, ut dicat \'homo potest, cum Deus possit? clamat apostolus: sed abundantius illis omnibus laboraui: non ego autem, sed gratia Dei mecum. quid, inoaute
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ traditȩ ꝑ moysen legis scientia quan¬
tulacũq ꝑuenerit. eũ scriptũ ⁊ agnoscat
⁊ credat. nuida discissis eritrei mari fluctibꝰ
ꝓfunda ꝑatuisse. ⁊ tutũ iter in pelago
pediti p̾buisse terreno. diuisũq iorda¬
nẽ resupinis infontẽ refluxisse. gurgitibꝰ.
flãmei curriᷤꝰ igne nec lȩsũ. uł p̃paratiᷤ
onustũ escis abacne ut ieumo int̾ esuri¬
entes ferã iusto prandiũ ministraret.
ut uulgata narrat editio. in mom̃to diei
a uidea inbabilonã trans latũ fuisse ꝓtinꝰ
ac relatũ: Qͥs hoc xp̃ĩanꝰ incor suũ uł ina¬
triduanrmortuũ fetentibꝰ m̃briꝰ ac liqͥda
iã intra semet pelle fluitantibꝰ. dñĩ deuoto
ꝓsiliusse seruitio. qͥ legerit cȩcũ anatiuita¬
te eundẽq iã ȩtatẽ habentẽ. uel factiꝰ subi¬
to uł refectᷤᷤ uiguisse luminibꝰ. qͥ ꝓbau̾it
uentõ fluctuᷤᷤ ac tẽpestate̾. simulq imucẽ

Expanded text:
quem traditae per Moysen legis scientia quanquem traditae per Moysen legis scientia quantulacumque pervenerit, cum scriptum et agnoscat et credat, nuda discissis Rubri maris fluctibus profunda patuisse, et tutum iter in pelago pediti praebuisse terreno ; divisumque Jordanem resupinis in fontem refluxisse gurgitibus flammei currus igne nec laesum, uel praeparatis onustum escis Abacuc, ut ieiuno inter esurientes feras iusto prandium ministraret, ut uulgata narrat editio, in momento diei a Iudaea. in Babyloniam translatum fuisse protinus ac relatum? quis hoc Christianus in cor suum udriduanum mortuum fetentibus membris ac liquida iam intra semet pelle fluitantibus Domini deuoto prosiluisse seruitio; qui legerit caecum a natiuitate eundemque iam aetatem habentem uel factis subito uel refectis uiguisse luminibus; qui probauerit uentos fluctus ao tempestates simulque inuicem
Abbreviated transcription (Latin):
fernoꝵ. hunc ñ tantũ sententia mea
dixerĩ blasphemũ. Sanatheinate detes¬
tandũs s etiã uł exẽplo madab  abui
diumo igne dãpnandũ. uel uixta ꝑ di¬
tionẽ dathan atq abiron hiatu t̾rȩ recep¬
tũ. uiũ ad inferna mergendũ: utriq
siqͥdẽ p̃sũptione cordis. dĩ potentiȩ de¬
rogar᷑ Uelilli dũ ignẽ alienũ quasi hoc
indigeret ds offer̃s uel isti dũ resistenteᷤ
moysi: in t̾rã reꝓmissioniꝰ introduci se
posse diffidunt: Ds̃ omĩa potest. ⁊ quȩ
uult semꝑ potest. quã potens infaciendo de
nichilo. tã facilis inꝑficiendo de facto: Ipsi enĩ
subest. cũuelit posse: hoc indulta ꝑ sp̃m gr̃a
hoc ininiu̾sis lex nat᷑alis intelligit: hoc or¬
dinatissimꝰ mundi motũ ostendit: Qͥs enĩ
gentiliũ audeat hoc dicere. cũ in ꝓspectu
semꝑsint celi t̾rȩq ac maris elem̃ta distine¬
ta᷑ Qs nideoꝵ. hoc suspicari queat. ad

Expanded text:
fernorum, hunc non tantum sententia mea fernorum, hunc non tantum sententia mea dixerim blasphemum anathema detestandum, sed etiam uel in exemplum Nadab et Abiu diuino igne damnandum uel iuxta perditionem Dathan atque Abiron hiatu terrae receptum uiuum ad inferna mergendum. utrique siquidem praesumptione cordis Dei potentiae derogarunt uel illi, dam ignem alienum, quasi hoc indigeret Deus, offerunt, uel isti, dum resistentes Moysi in terram repromissionis introduci se posse diffidunt. Deus omnia potest et quae unlt semper potest, quam potens in faoiendo de nihilo tam facilis in perficiendo de facto. ipsi enim sibi subest, cum uelit, posse. hoc indulta secundum spihoc in uniuersis lex naturalis intellegit, hoc ordinatissimus mundi motus ostendit. quis enim gentilium hoc audeat dicere, cui in prospectu semper sunt cta? quis Judaeorum hoc suspicari queat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
auctorẽ uel maccusatione susannȩ. uel
in lapidatione. nabuthȩ. ⁊ ne forte qͥs
nesciat inierusolima numquã ad effunden¬
dũ sangumẽ xp̃ĩanũ uł argenti suffragia.
ulꝰ flagella militũ defuisse Nẽ qm̃ ab hoc
qualicũq u̾bo eẽ me liberũ reor liberũ
fide urã. liberũ conscientia. meaꝰ ipsus
u̾bi ãbiguitate discussa exqͥrere. hi qͥ ita
nos respondisse asser̃⁊ qualit᷑ ipsi int̾roga̾se
uideant᷑: Forsitan ꝑ modũ int̾rogationis.
ipseꝵ archanũ dogmatiᷤ demidabit᷑s ut re¬
eipcis feriendo uulneribꝰ. emissorẽ suru
remissa certiꝰ tela castigent: Auint enĩ a
nobis ẽẽ responsũ: nec cũ dei ad iutorio.
potest hõ ẽẽ sine peccato: Hoc siqͥsquã ho¬
minũ ita dicendũ ꝑitet. ut sub infirmm¬
tate hoĩs dm̃ ñ posse cõfirmet. ⁊ omĩpo¬
tentiȩ dĩ aliqͥd impossibile suspicetur
momĩ creaturas celestiũ. t̾restriũ ⁊ in¬

Expanded text:
auctores uel in accusatione Susannae uel auctores uel in accusatione Susannae uel in lapidatione Nabuthae ? Et, ne forte quis nesoiat, in Hierosolymam numquam ad effundendum sanguinem Christianum uel argenti suffragia uel flagella militum defuisse, nunc, quoniam ab hoc qualicumque uerbo esse me liberum reor, liberum fide uestra, liberum conscientia mea, ipsius uerbi ambiguitate discussa conabor exquirere, hi qui ita nos respuideantur. forsitan per modum interrogationis ipsorum arcanum dogmatis denudabitur, ut reciprocis feriendo uulneribus emissorem suum remissa certius tela castigent. ait enim a nobis esse responsum: \'nec cum Dei adiutorio potest homo esse sine peccato. hoc si quisquam. hominum ita dicendum putet, ut sub infirmitate hominis Deum non posse confirmet et omnipotentiae Dei aliquid inpossibile suspioetur in omni creatura caelestium et terrestrium et in
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotibꝰ atq semoribꝰ hoc sangiũ stephi
clamabat. hoc dnĩce eruei̾ uerilla signifi¬
cat.⁊ hoc etiã nẽ excitata ꝑ eos manifestãt¬
S hȩc utrũ ab ep̃o temere credita. an
maliciose ficta. anignare subaudita ui¬
deant᷑ ⁊ xp̃o iudici discutienda cõmendo
Absit ame: ut unquã ego pauꝑ peccator.
tissimã trinitatẽ onĩ potenciȩ dei. ⁊ ap̃
imiu̾sos seruos eiꝰ catholicos. simplicitas
⁊ ꝓbatio sat ẽ: testẽ inuoco dm̃ super
animã meã beatissimi sacerdotͤis. scientibꝰ
me in illo conuentu ur̃o.ore meo ꝓtulis
etiã cũ aduitorio dei. ñ posse ẽẽ hominẽ
sine peccato: satis factũ etiã contentioni
opinionis ignarȩ nobis. ideo ne forte a
uobis qͥdem ñ auditũ. ame tam̃ dictum
putantes: testimonio laboretis ambiguo
uulgo aut̃ rumoriq ꝓpt̾ea: ne dũ ep̃m
m̃tiri posse ñ crederet. alia mnocentẽ
crũdelitate peccaret: & ne qͥs ignoret

Expanded text:
sacerdotibus atque senioribus: hoc sanguis Stephani sacerdotibus atque senioribus: hoc sanguis Stephani clamabat, hoc dominicae crucis uexilla significant, hoc etiam nunc excitata per eos manifestatSed haec utrum ab episcopo temere credita, an malitiose ficta, an ignare subaudita videantur, Christo judici discutienda commendo. Absit a me umquam, ut ego pauper, peccator, tissimam Trinitatem omnipotentiae Dei, et apud universos servos ejus catholicos, simplicitas et probatio, sat est. Testem invoco Deum super animam meam, beatissimi sacerdotes, scribentibus me in illo conventu vestro ore meo protulissetiam cum Dei adjutorio non posse esse hominem sine peccato. » Satisfactum etiam contentioni opinionis ignarae a nobis ideo volo, ne forte a vobis quidem non auditum, a me tamen dictum putantes, testimonio laboretis ambiguo: vulgo autem rumorique propterea, ne dum episcopum mentiri posse non crederet, alia innocentem oredulitate peccaret. et inde quis ignoret
Abbreviated transcription (Latin):
una mecũ parte consederãt. auitꝰ ⁊
uitalis prb̃ri : ex alia uescio qͥsignotuᷤᷤ
int̾pres. ⁊ deinde ꝓbati ⁊ scło ⁊ dõ utri:
passerio prb̃r ⁊. dominꝰ ex duce: qͥ ãbo
ut ꝑ erꝑientia ac fide sua adẽẽ int̾preteᷤ
dignarent᷑: ipso conueniente ep̃o ioħe.
a corona urã corrogati deductiq con¬
uenerãt: mediꝰ qͦq uobis ipse fuit: quẽ
milla cͤ ircũstancia ñ minꝰ audisse quã iudiꝰ¬
se mirandũ ẽ: qͦmͦ sermo emissũ tantus
adu̾sariꝰ collegas auditoresq prȩt̾ierit.¬
⁊ inscias aures gnari auditoris intrau̾it:
S ego calore ueritatiᷤ ĩpulsus. satis ur¬
geo⁊ excedo ꝓfessionis modũ: conceden¬
dũ ẽ magis ut int̾pres errasset dicendo.
quã ep̃s audiendo finxisse iude: at᷑.  nẽ
aduioẽ mercedis quã hereticis p̃stitit exi¬
gendȩ. falsos in adnitoriũ sui teste̾ quȩ¬
rereꝰ qͥppe eũ mirari iã nemo debeat. cõ¬
queri ⁊ existere falsos testes in ihrlm: a

Expanded text:
derant Auitus et Vitalis presbyteri, ex alia nescio quis ignotus interpres et deinde probati et saeculo et Deo uiri Passerio presbyter et Domnus exduce: qui ambo ut pro experientia ac fide sua adesse interpretes dignarentur, ipso conueniente episcopo lohanne a corona. uestra conrogati deductique conuenerant. medius quoque uobis ipse fuit, quem in illa tunc circumstantia non minus audisse quam uidisse mirandum est, quomodo sermo dimissus tantos aduersarios collegas auditoresque praeterierit et inscias aures gnari auditoris intrauerit. Sed ego calore ueritatis inpulsus satis urgueor: excedo professionis modum. concedendum est magis, ut interpres errasse dicendo quam episcopus audiendo finxisse uideatur et nunc ad uicem meroedis quam haereticis praestitit exigendae falsos in adiutorium sui testes quaerere; quippe cum mirari iam nemo debeat conquiri et existere falsos testes in Hierusalem a
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ꝑ se accusationẽ intulit ipse testimo¬
niũ ꝑ hibuit. ipse iudiciũ ꝓmulgauit:
omĩũ scelerũ officia insuȩ ꝑsonȩ aucto¬
ritate suscipiens. p̃sertĩ eugłica lectio¬
ne diligent᷑ instructus: dñmnr̃m tħm nͥ¬

Expanded text:
ipse per se accusationem intulit, ipse testimoipse per se accusationem intulit, ipse testimonium perhibuit, ipse iudicium promulgauit, omnium scelerum officia in suae personae auctoritatem suscipiens, praesertim euangelica lectione diligenter instructus, Dominum n
Abbreviated transcription (Latin):
Egote auduu dixisse. qͥa nec cũ dĩ adiuto¬
rio possit homo ẽẽ sine peccato Ego qͥdẽ
beatissimi sacerdotes. sic̃ ⁊ uos teste᷑ estiᷤ. U
uniu̾sa frat̾nitaᷤ. ⁊ p̃t̾ea seĩ uiri qͥhuic testi¬
monio amore ueritatis assistũt. statĩ testi¬
ficatꝰ sũ: dicens. qͥa eiꝰmodi uerbũ qd̾ nc̃ a
me dictũ ep̃s intenderat. nũquã de ore
meo antea ꝓcessisset: Quãquã hanc incõ¬
uenientiã miserȩ falsitatis ruminare sepiꝰ
crebra expositione. ñ tã me ꝓbasse. quã aliũ
uidear ꝓdidisse: Concedo enĩ ut quale cũq
dictũ illud ẽ dixerim: Q mͦ latinũ expers
latinitatiᷤ grecus audiuit: Aut si audiuit
saelegũ uerbũ. cur ñ statĩ coarguit bla̾phe¬
mantẽ. uł ut lenuᷤᷤ ageret. quasi incautũ
filiũ piuᷤ pat̾ de cohibenda licentia ꝑicu¬
losi sermoniᷤᷤ aͦd monuit: S e cõtrario.
post plurimã magni tẽporis obliuionenr

Expanded text:
ego te audiui dixisse, quia nec cum Dei adiutoego te audiui dixisse, quia nec cum Dei adiutorio possit esse homo sine peccato\'. ego quidem, beatissimi saoerdotes, sicut et nos testes estis et uniuersa fraternitas et praeterea sancti uiri qui huic testimonio amore ueritatis adsistunt, statim testificatus sum dicens, quia eiusmodi uerbum, quod nunc a me dictum episcopus intenderit, numquam de ore meo antea processisset. quamquam hanc inconuenientiam miserae falsitatis ruminans saepius crebra expositione non tam me probasse quam alium uidear prodidisse. concedo enim, ut, qualecumque dictum illud est, dixerim: quomodo Latinum expers Latinitatis Graecus audinit? aut, si audiuit sacrilegum uerbum, cur non statim coarguit blasphemantem uel, ut lenius ageret, quasi incautum filium pius pater de cohibenda licentia periculosi sermonis admonuit ? sed e contrario post plurimam magni temporis obliuionem
Abbreviated transcription (Latin):
ingererer: dici a pluribꝰ necessariũ fuit:
ñ potest qͥsquã idẽ ⁊ hereticꝰ eẽ. ⁊ aduo¬
tandẽ postulationẽ intentionẽq nrãm. ut
⁊ut hereticũ pelagiuᷤ ĩposito sibi exͣtenus
silentio conticesceret. ⁊ ut nr̃i ab insultati¬
one conuicti ioh̃is confessiq cessarẽt: Uni¬
u̾si inhanc sententiã consensimꝰ: grãꝵ actio¬
ne celebrata. pace facta. ⁊ consũmata ad
pacis testimoniũ oratione. discessimꝰ Nc̃
aut̃ cũ post dies .xluii. pͥmo encenioꝵ die.
ut solitꝰ erã quando aderã. ad obsequium
ioħis epĩ eucurrissẽ: statĩ ab eo notã fal¬
si cͥminis ꝓ grã salutationis accepi Ait enĩ
mͥ: Quare adme uenis. homo qͥ bla̾phemasti.
Uolens ut credo intelligi Nolime tange¬
re. qͥa munduᷤᷤ sũ: ⁊. absq peccato At ego
nichil mͥ conscius. int̾rogaui: Quando. aut
qͦ audiente. aut cuiꝰmodi illud ẽ dictũ. qͦd

Expanded text:
ingereret, dici a pluribus necessarium fuit: ingereret, dici a pluribus necessarium fuit: \'non potest quisquam idem et haereticus esse et aduotandem postulationem intentionemque nostram, ut sed ut haereticus Pelagius imposito sibi eatenus silentio conticesceret et ut nostri ab insultatione conuicti Iohannis confessique cessarent. uniuersi in hanc sententiam consensimus; gratiarum actione celebrata, pace facta et consummata ad pacis testimonium oratione discessimus. Nunc autem cum post dies XL et vn primo enoaeniorum die, ut solitus eram quando aderam, ad obsequium Iohannis episcopi cucurrissem, statim ab eo notam falsi criminis pro gratia salutationis accepi. ait enim mihi: \'quare ad me uenis, homo qui blasphemastif?\' nolens, ut credo, intellegi: noli me tangere, quia mundus sum et absque peccato. at ego nihil mihi conscius interrogaui: cquando aut quo audiente aut cuiusmodi illud est dictum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
re dignũ est: Cur int̾rogas filios qͥd senti¬
ant. cũ patres audias qͥd decernant: Ad qͦd
ille diu disputans. ⁊. nr̃is ꝓpt̾ imꝑitiã ignoti
nobis int̃pretis. quẽ sepissime uiri pͥmarii
⁊. religiosi. passerio ⁊ auitus prbri. ⁊. dñs
ex duce. uł praue int̾pretantẽ. uł plura
suppͥmentẽ. uł alia eraliis suggerentẽ. cõfu¬
tauer̃ urĩs ut dixi actionib uel int̾polatis
torio dei hoc hominẽ posse diceret. pessimũ
⁊. dãpnabile erat: Nc̃ aut̃ cũ adiciat posse
hominẽ sine eẽ peccato. ñ smne ad utorio dĩ
uos qͥd dicitis: Anforte uos dĩ adiutoriũ
denegatis: Cui respondi ego: testibꝰ ⁊ testi¬
ficantib etiã nc̃ uobis. U supra memoratiᷤᷤ
uiris anathema ei. qͥ negat adiutoriũ dei:
iudice ⁊. int̾prete ꝓdito. elamaremꝰ latinũ
ẽẽ hereticũ. nos latmõ. heresim latinis ma-¬
gis partibꝰ notã. latinis iudicib disserendã.

Expanded text:
re dignum est. cur interrogas filios quid sentire dignum est. cur interrogas filios quid sentiant, cum patres audias quid decernant?\' Ad quod ille diu disputans et nostris propter imperitiam ignoti nobis interpretis — quem saepissime uiri primarii et religiosi Passerio et Auitus presbyteri et Domnus exduce uel praue interpretantem uel plura subprimentem uel alia ex aliis suggerentem confutauerunt — nostris, ut dixi, actionibus uel interpolatis \'si sine adiutorio Dei hoc hominem posse diceret, pessimum et damnabile erat; nunc autem cum adiciat, posse hominem esse sine peccato non sine adiutorio Dei, uos quid dicitis? an forte uos Dei adiutorium denegatis?\' cui respondi ego: \'testibus et testificantibus etiam nunc uobis et supra memoratis uiris anathema ei, qui negat adiutorium Dei. iudice et interprete prodito, clamaremus, Latinum esse haereticum, nos Latinos, haeresim Latinis magis partibus notam Latinis iudicibus disserendam,
Abbreviated transcription (Latin):
senserint ⁊ decreuerinit suꝑ hac heresi quã
nẽ laicu̾ uulgo p̾dicat. intimamꝰs ne ȩccłam
tuã p̃sertim ad cuiꝰ sinũ conuolauimꝰ. te igno¬
rante conturbet: At ille cũ sepe nos docẽ¬
di simulatione inaliquã ꝓfessionis speciem
tẽptaret inducere dixit qͥa ad abraham
dictũ eẽt a dño. ambula corã me ⁊ esto sine
macula: U.zachariã atq helisabeth ꝓminci¬
atos eẽ iustoᷤ ambos ante. dm̃. incedentes
momibꝰ iustificationib dñi sine querela:
Qd qͥdẽ ab origine dictũ ab eo ꝓferri. cõ¬
pluribꝰ nobis notũ erat: Cui responsũ ꝑ me
ẽ: Hos filii ȩcclȩ catholicȩ sumꝰ: Non exi¬
gas a nobis pat᷑. ut doctores suꝑ doctores
ẽẽ audeamꝰꝰ aut iudices suꝑ iudices Patres
qͦs uniu̾sa ꝑ orbẽ eccła ꝓbat. queꝵ cõminio¬
m uos adherere: gaudetis: danalia hȩc ẽẽ
doginata decreuer̃ Illis ꝓbantib nos obȩdi¬

Expanded text:
senserint et decreverint super hac haeresi, quam senserint et decreverint super hac haeresi, quam nunc laicus vulgo praedicat, intimamus; ne Ecclesiam tuam praesertim, ad cujus sinum convolavimus, te ignorante conturbet. At ille cum saepe nos docendi simulatione in aliquam professionis speciem tentaret inducere, dicens quia ad Abraham dictum esset a Domino, Ambula coram me, et esto sine macula ; et Zachariam et Elisabeth pronuntiatos esse justos ambos ante Dominum, incedentes in omnibus justificationibus Domini sine querela : quod quidem ab Origene dictum ab eo proferri compluribus nobis notum erat — cui responsum per me est: nos filii Ecclesiae catholicae sumus; non exigas a nobis, pater, ut doctores super doctores esse. audeamus aut iudices super iudices. patres, quos uniuersa per Orbem Ecclesia probat, quorum communioni uos adhaerere gaudetis, damnabilia haec esse dogmata decreuerunt: illis probantibus nos oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
dire si uelit: respondit pelagnis annuentibꝰ
uobis Hoc ⁊. dixisse me ⁊ dicere. negare ñ
posfim Ego ilico ꝓscutũ sũ: Hoc incelestio
africana synodus derestata ẽ: hoc sc̃s augnstoiꝰ
ep̃s scriptiᷤᷤ suis sic̃ audistis exhorruit. hoc
in ipsiꝰ nc̃ pelagii scriptis. sua responsione cõ¬
dẽpnat: Hoc ⁊ beatꝰ ieronimꝰ cuiꝰ eloqͥũ uni¬
u̾sus occidens sic̃ rorẽ inuellus erpectat. mul¬
ti enĩ iã heretici cũ doginatib suis ipso oppug¬
nante supplosi sũt: in epła sua quã nuꝑ ad
tesifontẽ edidit condẽpnauit: Similit̃ ⁊
in libro quẽ nc̃ scribit. collata in modũ dia¬
logi altercatione confutat: Hoc ẽ enĩ lu¬
bricũ in ancistro draconẽ tenere ne pos
hoꝵ audiens a nobis exigere conabat᷑ꝰ ut
accusatore̾ nos ipso iudice faterem᷑: Res¬
ponsũ sepissime ẽ ab uniu̾sis Hos accusato¬
res huiꝰ ñ sumꝰ: S qͥd fr̃s tui. patres tui nr̃ĩ.

Expanded text:
dire, si uelit\'. respondit Pelagius audientibus dire, si uelit\'. respondit Pelagius audientibus nobis: \'hoc et dixisse me et dicere, negare non possum. ego ilico prosecutus sum: \'hoc in Caelestio Africana synodus detestata est; hoc Augustinus episcopus scriptis suis, sicut audistis, exhorruit; hoc in ipsius nunc Pelagii scriptis sua responsione condemnat; hoc et beatus Hieronymus, cuius eloquium uniuersus Occidens, sicut ros in uellus, eti enim jam haeretici cum dogmatibus suis ipso oppugnante supplosi sunt, in epistola sua, quam nuper ad Ctesiphontem edidit, condemnavit. Similiter et in libro quem nunc scribit, collata in modum dialogi altercatione, confutat. Hoc est enim lubricum in ancistro draconem tenere, ne posses nihil horum audiens, a nobis exigere conabatur, ut accusatores nos ipso judice fateremur. Responsum saepissime est ab universis: Nos accusatores hujus non sumus, sed quid fratres tui patres nostri
Abbreviated transcription (Latin):
confutandũ: intromittendi coniuentia
p̃stita ẽ: Intromissũ pelagiũ unanimit᷑ ol
int̾rogastis ł anbȩc qͥb augustinꝰ ep̃s res¬
pondisset. se docuisse cognosceret: Ilico
ille respondit & qͥs ẽ mͥ augustinꝰ: Cũq
untui̾fi acclamarent. blasphemantẽ in ep̃m¬
scm̃ excuiꝰ ore dñs unui̾sȩ africȩ unitatis
indulserit sanitatẽ. ñ solũ a conuentu illo
reũ hereseos manifeste. in medio catho¬
licoꝵ sedere p̃cepit: & deinde ait: Au¬
gustinꝰ ego sũ Ut scilicet ꝑsona quasi p̃¬
sentiꝰ assup̃ta. liberius ex anctoritate eiꝰ qui
ledebat᷑ ignosceret: ⁊ dolentiũ animos tẽ¬
ꝑaret Cui mer a nobis dictũ est: Si au¬
gustini ꝑsonã sumiᷤ. augustim sequere¬
sententiã Tunc idẽ eps nobi omĩb ait:
Hec quȩ legunt᷑. in alios dicta sũt. aut de
exp̃mite ego autẽ uobis annuentibꝰ dixi
Pelagnis mͥ dixit. docere se hominẽ posse
eẽ sine peccatoꝰ ⁊. mandata dei facile custo¬

Expanded text:
ntia praestita est. Intromissum Pelagium unanimiter omnes interrogastis, an haec, quibus Augustinus episcopus respondisset, se docuisse cognosceret. ilico ille respondit: cet quis est mihi Augustinus ?\' cumque uniuersi acclamarent, blasphemantem in episcopum, ex cuius ore Dominus uniuersae Africae unitatis indulserit sanitatem, non solum a conuentu illo reum haereseos manifestae in medio catholicorum sedere praecepit et deinde ait: \'Augnstinus ego sum,\' ut scilicet aesentis assumpta, liberius ex auctoritate ejus qui laedebatur ignosceret, et dolentium animos temperaret. Cui mox a nobis dictum est: Si Augustini personam sumis, Augustisententiam\'. tunc idem episcopus nobis omnibus ait: \'haec, quae leguntur, in alios dicta sunt, dicta autem de expromite\'. ego autem nobis annuentibus dixi: Telagius mihi dixit docere se, hominem posse esse sine peccato et mandata Dei facile custo
Abbreviated transcription (Latin):
uandalorũ inbellis auarȩ. ꝑfidȩ.⁊. dolosȩ
gentis genere editus. paruipendens qͦd
sub imꝑatore imꝑabat. eucheriũ filiũ suũ
sic̃ a plerisq tradit᷑ iã inde xpĩanoꝵ. ꝑse¬
cutionẽ apuero pͥuatoq meditantẽ. in ĩ¬

Expanded text:
Vandalorum inbellis auarae perfidae et dolosae Vandalorum inbellis auarae perfidae et dolosae gentis genere editus , parui pendens quod sub imperatore imperabat, Eucherium filium suum, sicut a plerisque traditur, iam inde Christianorum. persecutionem a puero priuatoque meditante
Abbreviated transcription (Latin):
innr̃õs incidit A qͥbꝰ captꝰ. ⁊ paulisꝑ re¬
tentꝰ. ac deinde int̾fectũ est: Tanta uͦ
multitudo captiuoꝵ gothoꝵ. fuisse re¬
fert᷑. ut uilissimarũ pecudũ modo. sin¬
gulis aureis passim greges hominum
uenderent᷑: S nichil suꝑẽẽ ds̃ de eodẽ ppło
siuit: Nã ilico cunctis qͥemebant᷑ morientib qd̾
imꝓbi emptores eoꝵ. ñ impenderãt turpiter
p̃ciis. expender̃ misericordit sepulturis Igit᷑
ingrata roma quȩ sic̃ nc̃ sensit ñ ad remittẽdã
s ad reprim̃dã ydolatriȩ p̃sũptionẽ. iudies
dei obliquã mĩam. ita c̃tinuo ꝓpt̾̃ inuiorum
mortuoꝵ q scõꝵ. piã recordationẽ. dĩ irã
passura. ñ plenã si forte c̃fusa peniteat.⁊.
ꝑ erꝑientiã fidẽ discat. ab incursu alarici
regis ⁊ hostis. s xp̃iani. aliquantulo ad tẽ¬
pus spacio differt᷑ Int̾ea comes stilico.

Expanded text:
in nostros incidit: a quibus captus et paulisper rein nostros incidit: a quibus captus et paulisper retentus ac deinde interfectus est. tanta uero multitudo captiuorum Gothorum fuisse fertur, ut uilissimorum pecudum modo singulis aureis passim greges hominum uenderentur. sed nihil superesse Deus de eodem populo sinit. nam ilico cunctis qui emebantur morientibus quod improbi emptores eorum non impenderunt turpiter pretiis, expenderunt misericorditer sepulturis. igitur ingrata Roma, quae sicut nunc sensit non ad remittendam sed ad reprimendam idololatriae praesumptionem iudicis Dei obliquam misericordiam, ita continuo propter uiuorum mortuorumque sanctorum piam recordationem Dei iram passura non plenam, si forte confusa paeniteat et per experientiam fidem discat, ab incursu Alarici regis et hostis sed Christiani aliquantulo ad tempus spatio differtur. Interea comes Stilico,
Abbreviated transcription (Latin):
rint. ducenta milia hominũ inopũ ẽsilii
⁊ cibi. in arido ⁊ aspero. montis iugo. urgen¬
te undiq timore concludit. agminaq qͥb
dudũ angusta udebat᷑ italia. latendi spe
inunũi ac pariiũ uerticẽ trudit: Qͥ d mul¬
tis moror Non disposita in bellũ acies fuit.
ñ timor furorq incerta pugnȩ p̃tulit. ñ
cȩdes acta. ñ sanguis effusus ẽ. ñ postremo
qͥd felicitatis loco deputari solet. dãpna pus¬
nȩ euentu cõpensata uictorie: Edentibꝰ.
bibentibꝰ. ludentibq nr̃is. tanti illi tãꝙ:
ĩmanes bostes. esurientes. sitientes. languen¬
tesq confecti sũt Parũ hoc ẽ. hͥ captũ ⁊.
subiugatũ sciant quẽ tunuere romani.
illũq ydolatrã suũ cuiꝰ sacrificia se ma¬
gis ꝑtimescere quã arma fingebant. fine
p̃lio uictũ ac iunctũ sub iugo catenisq
despiciant: Igit᷑ rex radagay sus solus spẽ
fugȩ sumens clam suos deseruit. atq

Expanded text:
runt — ducenta milia hominum inopum consilii runt — ducenta milia hominum inopum consilii et cibi in arido et aspero montis iugo, urguente undique timore concludit agminaque, quibus dudum angusta uidebatur Italia, latendi spe in unum ac paruum uerticem trudit. quid multis morer ? non disposita in bellum acies fuit, non furor timorque incerta pugnae praetulit, hon caedes acta, non sanguis effusus est, non postremo - quod felicitatis loco deputari solet — damna pugnae euentu compensata uictoriae : edentibus bibentibus ludentibusque nostris tanti illi tamque immanes hostes esurientes sitientes languentesque confecti sunt. parum hoc est, nisi captum et subiugatum sciant, quem timuere Romani, illumque idololatram 15 suum, cuius sacrificia se magis pertimescere quam arma fingebant, sine proelio uictum ac uinctum sub iugo catenisque despiciant. igitur rex Radagaisus solus spem fugae sumens clam suos deseruit atque
Abbreviated transcription (Latin):
nis arsisset. ⁊ error nouissimꝰ peior pͥore
creuisset. quandoqͥdẽ ⁊ inpagani ⁊ ydo¬
latriȩ manꝰ incidisse. ñ solũ paganis resi¬
dius. de instaurando cultu ydoloꝵ eẽt
dispensator humam generis ds̃. ꝑire pa¬
ganũ hostẽ uoluit. ⁊ xpĩanũ p̾ualere.
ꝑmisit. ut pagam blasphemantesq ro¬
mani. ⁊ illo confunderent᷑ ꝑdito: ⁊. hoc
punirent᷑ ĩmisso: marime eũ inꝑatoris
honorii admiranda inrege continentia.
⁊. scĩssima fides ñ parũ diuinȩ miscđie
mereret᷑ Concedunt᷑ qͥdẽ adu̾sus un¬
manissimũ illũ hostẽ radagaysũ alieꝵ
hostiũ eũ copiis sius mnelinati ad auxiium
anini Assunt uldius ⁊ saurus. hunorũ ⁊
gothoꝵ. duces. p̃sidio romanoꝵ: S ñ sunt
ds̃ rem potentiȩ suȩ. uirtuti hominum
ac marime hostiũ uideri cõtraditã: Duu¬
nituᷤ radagaysum infessolanos montes
cogit. eiꝰq secundũ eos qͥ partissime refe¬

Expanded text:
nis arsisset et error nouissimus peior priore nis arsisset et error nouissimus peior priore creuisset; quandoquidem in pagani et idololatrae manus incidisse, non solum paganis residuis de instaurando cultu idolorum essdispensator humani generis Deus perire paganum hostem uoluit et Christianum praeualere permisit, ut pagani blasphemantesque Romani et illo confunderentur perdito et hoc punirentur immisso; maxime cum imperatoris Honorii admiranda in rege continentia et sanctissima fides non parum diuinae misericordiae mereretur conceduntur quidem aduersus immanissimum illum hostem Radagaisum aliorum hostium cum copiis suis inclinati ad auxilium animi. adsunt Vldin et Sarus, Hunorum et Gothorum duces, praesidio Romanorum; sed non sinit Deus rem potentiae suae uirtutem hominum ac maxime hostium uideri. conterritum diuinitus Radagaisum in Faesulanos montes cogit eiusque — secundum eos qui parcissime refe
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ xp̃i tanquã lues aliqua p̃sentiũ tẽ¬
poꝵ. ꝓbris ingrauat᷑: Itaq in effabili iu¬
batq ꝑmitti hostes. qͥ insuasibilẽ in plu¬
rimis .⁊. contradicentẽ ciuitatẽ seuerio¬
ribꝰ solito flagris coarguerẽt. ñ tam̃ eoᷤ
qͥ indiserete cunctos intẽꝑata cȩde dele¬
grent:
duo tẽ gothoꝵ ppłi cũ duob potentissimĩ
regibuᷤ siuis ꝑromanã ꝓuincias bachabant᷑:
res docuit. timore dei mitis incȩde: Alius
paganꝰ barbarus. ⁊uere scytha. qͥñ tantũ
głam aut p̃dã. quantũ in exsaturabili
crudelitate ipsã cȩdẽ amaret incede:
Et hic iã sinu receptũ italiȩ. romã e ꝓximo
trem̃tẽ t̾rore quassabat Itaq si huic ultio¬
nis potestã ꝑmitteret᷑. quẽ romani ob
hoc p̃cipue tũdũ arbitrabant᷑. qͥa fauo¬
rẽ deoꝵ sacrificioꝵ obsequiis iniuitaret.
ĩmoderatͥor cȩdes sine fructu eindatio¬

Expanded text:
nomen Christi tamquam lues aliqua praesentium temnomen Christi tamquam lues aliqua praesentium temporum probris ingrauatur. itaque ineffabili iubatque permitti hostes, qui insuadibilem in plurimis et contradicentem ciuitatem seuerioribus solito flagris coarguerent, non tamen eos, qui indiscrete cunctos intemperata caede delerent — duo tunc Gothorum populi cum duobus potentissimis regibus suis per Romanas prouincias bacchabanturres docuit, timore Dei mitis in caede, alius paganus barbarus et uere Scytha, qui non tantum gloriam aut praedam quantum inexsaturabili crudelitate ipsam caedem amaret in caede, et hic iam sinu receptus Italiae Romam e proximo trementem terrore quassabat. itaque si huic ultionis potestas permitteretur, quem Romani ob hoc praecipue timendum arbitrabantur, quia fauorem deorum sacrificiorum obsequiis inuitaret, et immoderatior caedes sine fructu emendatio
Abbreviated transcription (Latin):
dilacerationib cũ se iniucẽ gothoꝵ. cunei
duo. deinde halani atq huni. uariis cȩdibꝰ
populabant᷑: Radagaysus om̃iũ antiqͦrũ
p̾sentiũq hostiũ longe immanissimꝰ. re¬
pentino impetu totã inundauit italiam:
Nã fuisse inppło eiꝰ plus quã ducenta mi¬
lia gotheꝵ fer̃ Hic supra hanc meredi¬
bilẽ multitudinẽ indomitãq uirtutem.
paganꝰ ⁊ scytha erat: Qͥ ut mos ẽ barbarĩ
huiꝰmodi gentib. omẽm romani generis
sanguinẽ diis suis ꝓpinare deuouerat:
hoc igit᷑ romani arcibꝰ uminente. fit
omĩũ paganoꝵ in urbe cõcursus Hostẽ
eẽ. cũ utiq copia uiriũ. tũ maxime. p̃sidio
deoꝵ potentẽ: urbẽ autẽ ideo destitutã
⁊. mature ꝑiturã. qͥa dõs ⁊ sacra ꝑdiderit.
magniᷤᷤ querelis ubiq agit᷑. ⁊ c̃tinuo de
repetendis sacrĩ celebrandisq tractat᷑:
feruent tota urbe blasphemiȩ: Uulgo

Expanded text:
dilacerationibus, cum se inuicem Gothorum cunei dilacerationibus, cum se inuicem Gothorum cunei duo, deinde Alani atque Huni uariis caedibus populabantur. Radagaisus, omnium antiquorum praesentiumque hostium longe immanissimus, repentino impetu totam inundauit Italiam. nam fuisse in populo eius plus quam ducenta milia Gothorum ferunt. hic supra hanc incredibilem multitudinem indomitamque uirtutem paganus et Scytha erat: qui, ut mos est barbaris huiusmodi gentibus, omnem Romani generis sanguinem dis suis propinare deuouerat. hoc igitur Romanis arcibus imminente fit omnium paganorum in Vrbe concursus, hostem esse cum utique copia uirium tum maxime praesidio deorum potentem, Vrbem autem ideo destitutam et mature perituram, quia deos et sacra perdiderit. magnis querellis ubique agitur, et continuo de repetendis sacris celebrandisque tractatur, feruent tota Vrbe blasphemiae, uulgo
Abbreviated transcription (Latin):
gulis potissimũ infantũ cura ⁊ disciplina
utriꝰq palatii cõmissa eẽt. hoc ẽ rufino ori¬
entalis aula. stiliconi occidentalis imꝑii. qͥd
utq egerit. qͥd ue agere conatus sit. exitus
utriusq docuit. cũ alius sibi alius filiosuo
affectans regale fastigiũ. ut rebꝰ repente.
turbans necessitas rei publicȩ scelũ ambitꝰ
tegeret. barbaras gentes ille immisit. hic
fouit: Taceo de athanarico rege cũ gothĩ
suis sepe uicto. sepe c̃cluso. semꝑq dimisso:
taceo de infelicibꝰ illis apud pollentiã gesti.
cũ barbaro ⁊ pagano duci. hoc est sauro
belli sũma cõmissa est. cuiꝰ improbitate re¬
uerentissim dies ⁊ scm̃ paseba iuolatum ẽ.
cedentiq hosti ꝓpt̾ religionẽ ut pugnaret
erõrtũ ẽ. eũ qͥdem ostendente inbreui ui¬
dicio
dei ⁊. qͥd fauor eiꝰ posset.⁊. qͥd ultio exige¬
ret. pugnantes uicimꝰ uictores uicti sumꝰ
Taceo de ipsoꝵ int̾ se barbareꝵ crebris

Expanded text:
gulis potissimis infantum cura et disciplina gulis potissimis infantum cura et disciplina utriusque palatii commissa esset, hoc est Rufino orientalis aulae, Stiliconi occidentalis imperii, quid uterque egerit, quidue agere conatus sit, exitus utriusque docuit, cum alius sibi, alius filio suo affectans regale fastigium, ut rebus repente turbatis necessitas reipublicae scelus ambitus tegeret, barbaras gentes ille inmisit, hic fouit. taceo de Alarico rege cum Gothis suis saepe uicto, saepe concluso semperque dimisso. taceo de infelicibus illis apud Pollentiam gestis, cum barbaro et pagano duci, hoc est Sauli, belli summa commissa est, cuius inprobitate reuerentissimi dies et sanctum pascha uiolatum est cedentique hosti propter religionem, ut pugnaret, extortum est: cum quidem, ostendente in breui indicio Dei et quid fauor eius possit et quid-ultio exigeret, pugnantes uicimus, uictores uicti sumus. taceo de ipsorum inter se barbarorum crebris
Abbreviated transcription (Latin):
di ĩpudentia. nͥ adhuc uoc̾ẽ nr̃am c̃sci¬
entia eꝵ qͥ int̃fuere p̃curreret: Nulle
agunt᷑ insidiȩ. nulla corruptio Septu¬
aginta milia bostiũ uincunt᷑. pene sine
pugna Fugit uictus ad tẽpus. ne plus
audeat uictor iratus: transportat᷑ indiu̾sũ
locũ ut nesciat frat̃ occidi. qͥiundicat᷑ oe¬
ciso Sane idem miscezel elatus rerũ scl̃aꝵ
insolentia. p ost habitu scẽꝵ cõsortio.
cũ qͥb antea dõ militans uicerat. eccłam
etiã temerare ausus ẽ. atq ex ea qͦsdã non
dubitauit extrahere: Secuta ẽ pęna sacri¬
legũ Nã hisdẽ suꝑstitib atq insultantib
quos ab eccłi ad penã ꝓtraxerat. post aliquã¬
tũ tẽpus solus ipse punitus ẽ: Probauitq
inse uno. adutrũq semꝑ diunũ uigilare
iudiciũ. quando ⁊ cũ sꝑauit aduitus. ⁊ cũ
contẽpsit occisus est:
nt̾ea cũ a theodosio imꝑatore seniore sin¬

Expanded text:
di inpudentia, nisi adhuc uocem nostram conscidi inpudentia, nisi adhuc uocem nostram conscientia eorum, qui interfuere, praecurreret. nullae aguntur insidiae, nulla corruptio; septuaginta milia hostium uincuntur paene sine pugna; fugit uictus ad tempus, ne plus audeat uictor iratus; transportatur in diuersum locum, ut nesciat frater occidi, quo uindicatur occiso. sane idem Mascezei elatus rerum secundarum insolentia, posthabito sanctorum consortio, cum quibus antea Deo militans uicerat, etiam ecclesiam temerare ausus est atque ex ea quosdam non dubitauit extrahere. secuta est poena sacrilegum. nam isdem superstitibus atque insultantibus, quos ab ecclesia ad poenam protraxerat, post aliquantum tempus solus ipse punitus est probauitque in se uno, ad utrumque semper diuinum uigilare iudicium, quando et, cum sperauit, adiutus et, cum contempsit, occisus est. Interea cum a Theodosio imperatore seniore sin
Abbreviated transcription (Latin):
locũ numero diẽ significari Substitit.
ac t̾cio demũ die. post noctẽ orationib
hymnisq ꝑiugilẽ. ab ipsis cȩlestiũ saera¬
m̃toꝵ misteriis. in hostẽ circũfusũ
ꝓcessit: Et cũ ad eos qͥpͥmo occurrerant
piapacis uerba iactaret. signiferũ quen¬
dã insolent̃ obsistentẽ. ⁊. iã iãq pugnã
excitantẽ. gladio ꝑcussit in brachio. eñ¬
q manu debilẽ. ipso uulnere coegit
ꝓnũ inelinare uexillũ Qͦ inso. reliquȩ
cohortes deditionẽ iã fieri pͥoꝵ existimã¬
tes. certatim sese ad mascedelẽ signis tra¬
didere conu̾sis Barbari. quoꝵ. mag¬
nã multitudinẽ gildo ad bellũ deduxerat
defectu militũ destituti. indiu̾sa fuger̃:
Gildo. ⁊ ipse fugã molitus. arrepta na¬
ui. ut in altũ ꝓuectus ac dende reuo¬
eatꝰ in affricã ẽ. p ost aliqͦt dies strangu¬
latũ interiit: Periclitarem᷑ sub tãtoꝵ
miraculoꝵ relatu. quasi psũpta m̃tien¬

Expanded text:
locum, numero diem, significari substitit, locum, numero diem, significari substitit, ac tertio demum die post noctem orationibus hymnisque pervigilem ab ipsis coelestium sacramentorum mysteriis in hostem circumfusum processit. Et cum ad eos qui primi occurrerant, pia pacis verba jactaret, signiferum quemdam insolenter obsistentem, et jam jamque pugnam excitantem gladio percussit in brachium, eumque manu debilem pronum inclinare uexillum. quo uiso reliquae cohortes deditionem iam fieri priorum existimantes certatim sese ad Mascezelem signis tradidere conuersis. barbari, quorum magnam multitudinem Gildo ad bellum deduxerat, defectu militum destituti in diuersa fugerunt. Gildo et ipse fugam molitus arrepta naui ut in altum prouectus ac deinde reuocatus in Africam est, post aliquot dies strangulatus interiit. periclitaremnr sub tantorum miraculoram relatu quasi praesumpta mentien
Abbreviated transcription (Latin):
tis recens dolor pollicebat᷑: Igit᷑ mascezel
iã inde. a theodosio sciens quantũ inrebꝰ
desperatissimis oratio hominis ꝑfidẽ xͥ
adiit. unde secũ scõs seruos dei aliquoᷤ
ꝑmotos p̃cib sũpsit Cũ his orationibꝰ.
ieuiniis. psalmis. dies noctesq ẽtinuans.
sine bello uictoriã meruit. Ac sine cȩ¬
de uindictã: Ardalio fluminis nom̃ẽ.
qͦd fluit int̾ tebestẽ ⁊ amedderã
ciuitates: Ubi cũ parua manu. hoc est e¬
cũ quinq milibꝰ ut annt militum.
contra septuaginta milia hostiũ castra
metatu. cũ int̃ iecta mora excȩdere loco
oppositasq p̃iacentis ualli angustiã trans¬
gredi uellet. incurrente nocte beatũ
ambrostũ ep̃m mediolani paulo ante
defunctũ ꝑ somniũ sibi uidere uisus
est. signifieantẽ manu. ⁊. impacto ad hu¬
mũ ter baculo dicentẽ. hie. hie. hie:
Qͥd ille prudenti c̃iectura. intellex̃ me-¬
rito annumciantis. fidẽ inctoriȩ. uerbo

Expanded text:
tis recens dolor pollicebatur. igitur Mascezel, tis recens dolor pollicebatur. igitur Mascezel, iam inde a Theodosio sciens, quantum in rebus desperatissimis oratio hominis per fidem adiit, unde secum sanctos seruos Dei aliquot permotos precibus suis sumpsit: cum his orationibus ieiuniis psalmis dies noctesque continuans sine bello uictoriam meruit ac sine caede uindictam. Ardalio fluminis nomen est, quod fluit inter Theuesten et Ammederam ciuitates; ubi cum parua manu, hoc est cum quinque milibus ut aiunt militum, contra septuaginta milia hostium castra metatus, cum interiecta mora excedere loco oppositasque praeiacentis uallis angustias transgredi uellet: incurrente nocte beatum Ambrosium episcopum Mediolani paulo ante defunctum per somnium sibi uidere uisus est significantem manu et inpacto ad humum Quod ille prudenti conjectura intellexit merito annuntiantis fidem victoriae, verbo
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑit. sie ut quidã fer̃ quadã ꝑmotus
mindia. affricã orientalis imꝑii partib
iungere molitus est. siue ut alia tradit
opinio. minimã in paruulis spẽ fore ar¬
bitratus. p̃sertim eũ absq his ñ facile
antea quisquã pusillus in imꝑio relictũ
admaturitatẽ uirilis ętatis euaserit.
istiq ꝓpe modũ soli inueniant᷑. quos
obegregiã patris ae fidẽ suã. ⁊ duuisos
⁊ destitutos xp̃ĩ tutela ꝓuererit. affricã
excertã asocietate rei publicȩ sibi usurpa¬
re ausus ẽ. gentili magis licentia ẽtentũ
quã ambitu regiȩ affectationis inflatus
apuid affricanã militiã duob filiis ado¬
lescentib. italiã rediit: Gildo ⁊ absen¬
tiã fr̃is. ⁊ p̾sentiã filioꝵ. eiꝰ suspectam
habens. adolescentes dolo circũ uentos
int̾fecit: Ad hunc hostẽ bello insequẽ.¬
dũ mascezel fr̃ missus ẽ Quẽ idoneũ
ꝓcurandȩ rei publice fore. ꝓpͥȩ orbita¬

Expanded text:
comperit, siue ut quidam ferunt quadam permotus comperit, siue ut quidam ferunt quadam permotus inuidia Africam orientalis imperii partibus iungere molitus est, sine ut alia tradit opinio minimam in paruulis spem fore arbitratus — praesertim cum absque his non facile antea quisquam pusillus in imperio relictus ad maturitatem uirilis aetatis euaserit istique propemodum soli inueniantur, quos ob egregiam patris ac suam fidem et diuisos et destitutos Christi tutela prouexerit — Africam excerptam a societate reipublieae sibi usurpare ausus est, gentili magis licentia contentus quam ambitu regiae affectationis inflatus. apud Africanam. militiam duobus filiis adulescentibus in Italiam rediit. Gildo, et absentiam fratris et praesentiam filiorum eius suspectam habena, adulescentes dolo circumuentos interfecit. ad hunc iam ut hostem bello insequendum Mascezel frater missus est, quem idoneum procurandae reipublicae fore propriae orbita