comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qͦd ait. fundaũ t̾ram suꝑ firma¬
mentum eiꝰ: fortasse quedam ẽ firmi¬
tas occulta nob. quȩ continet terrã:¬
et hoc dixit fundauit. Suꝑ quidꝰ Su¬
ꝑ firmitatem ipsius t̾rȩ. quã ei supposu¬
it ut contineretur: quȩ latet forte ocu¬
los tuos. Sinit occulta ista increatura.
Nonde obscuritate creaturȩ creator la¬
tebit. Quȩ possumꝰ uideamꝰ. E.xhis quȩ
uidemꝰ : illum laudemꝰ et amemꝰ. Con¬
u̾tamꝰ nos: ad querendũ aliquid hic in
figura positum. Hir mauit t̾ram: intel¬
ligo eccłiam. Dni est terra: et plenitu¬
do eiꝰ. Intelligo eccłiam t̾ram. Ipsa est
t̾ra sitiens: ipsa ÷ quȩ dic̃ inpsalmis.
Una enim dic̾ exomĩb. Anima mea
quidẽ : Sine aquasitiens. Sic fitit aĩa
mea ad te: sic̃ t̾ra sine aqͣ. Nisi enĩsiti¬
at: ñ recte irrigabit᷑. Animȩ ebriȩ.
pluuia diluuium ẽ: sitiat oportet:
beati enim qui esuriunt et sitiunt
iusticiã: & dicat. anima mea sic̃ terra

Expanded text:
Nam quod ait, «Fundavit terram super firmNam quod ait, «Fundavit terram super firmitatem ejus;» fortasse quaedam est firmitas occulta nobis, quae continet terraet hoc dixit, «Fundavit.» Super quid? Super firmitatem ipsius terrae, quam ei supposuit, ut contineretur, quae latet forte oculos tuos. Sint ista occulta in creatura, non de obscuritate creaturae Creator latebit: quae possumus videamus, ex his quae videmus' illum laudemus et amemus. Convertamus nos ad quaerendum aliquid hic in figura positum. «Fundavit terram,» intelligo Ecclesiam. «Domini est terra et plenitudo ejus» ; intelligo Ecclesiam terram. Ipsa est terra sitiens, ipsa est quae dicit in Psalmis; una enim dicit ex omnibus: «Anima mea Quid est, «sine aqua?» Sitiens. Sic sitit anima mea ad te, tanquam terra sine aqua: nisi enim sitiat, non recte irrigabitur. Animae ebriae pluvia diluvium est; sitiat oportet: «Beati» enim «qui esuriunt et sitiunt justitiam» : et dicat, «Anima mea tanquam terra
Abbreviated transcription (Latin):
minist̃ dei. Nonne ardebat stepħs:
Quo igne ardebat. et quis ignis ille erat.
qñ lapidabat᷑. & ꝓeis aquib lapidabat᷑
rogabat: Cum audis. ignis ÷ minister
dei. incensurum illum putas: Incendat
licet: s fenumtuũ. id ÷ carnalia omĩa
desidia tua. urat minist̾ dei ÷ p̾dicans
u̾bum di. Audi illũ. Sic nosexistimet
homo ut ministros. xͥ : &e dispensatoreᷤᷤ
my st̾ioꝵ dei. Qmͦ autẽ ardebat cum
diceret. osnr̃m patet ad uos ochorintii.
cor nr̃m dilatatum ẽ: Ardebat et fla¬
grabat caritate: et ibat in eos ut incẽ¬
deret. Hunc ignem se missurũ dñs in
t̾ram dicebat cum ait: ignẽ ueni mit¬
tere int̾ram. Quomͦ gladium: sicignẽ.
Gladiꝰ diuidit affectum carnalẽ: ig¬
nis absumit. Totum inu̾bo dei intel¬
lige: totum nspu dei cognosce.upe
feru̾e caritate ꝑ u̾bum qͦd audis: & ui¬
de quid inte fec̾it ignis minist̾ dei. Qͥ
habeat ullum exitum: utrum recte di
borat᷑ hic: si ad litt̾am quęras acciꝑe.

Expanded text:
rdebat Stephanus? Quo igne ardebat? et quis ille ignis erat, quando lapidabatur, et pro eis a quibus lapidabatur rogabat ? Cum audis, Ignis est minister Dei; incensurum illum putas? Incendat licet, sed fenum tuum; id est, carnalia omnia desideria tua urat minister Dei, praedicans verbum Dei. Audi illum: «Sic nos existimet homo, quasi ministros Christi, et dispensatores mdiceret: «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» ? Ardebat et flagrabat charitate, et ibat in eos, ut incenderet. Hunc ignem se missurum Dominus in terram dicebat, cum ait: «Ignem veni mittere in terram» . Quomodo gladium , sic ignem. Gladius dividit affectum carnalem, ignis absumit. Totum in verbo Dei intellige, totum in spiritu Dei cognosce. Incipe fervere charitate per verbum quod audis, et vide quid in te fecerit ignis minister Dei. «Qhabeat ullum exitum, utrum recte dicboratur hic, si ad litteram quaeras accipere.
Abbreviated transcription (Latin):
bũ dĩ: imꝰ adg̾s. Uidetis quomͦ in eo¬
dem sp̃ũ di illo iubente intͥnsecꝰ qui
habitat in cordib suoꝵ. mandatũ sit
nubib di. ne compluerent uineã: qͣ
c̃ expectaret᷑ ut fac̾et uuã. fecit spi¬
nas. Ideo : et nubes fec̃ ascensũ eius.
Et cȩlũ tetendit sic̃ pellẽ: ñ ÷ qͦd qͤra¬
mini. Auctoritas scͥpturar̃: extensa
ẽ. suꝑ orbẽ t̾rarũ. Nubes ñ desunt
Predicat᷑ u̾bum u̾itatis: exponunt᷑

Expanded text:
o in eodem Spiritu Dei, illo jubente intrinsecus qui habitat in cordibus suorum, mandatum sit nubibus Dei ne compluerent vineam, quae cum exspectaretur ut faceret uvam, fecit spinas. Ideo et nubes fecit ascensum ejus, et coelum tetendit sicut pellem. Non est quod queramini: auctoritas Scripturarum extenta est super orbem terrarum, nubes non desunt, praedicatur verbum veritatis, exponu
Abbreviated transcription (Latin):
tim suã. Suꝑ illos uolucres cȩli in habi¬
tabunt: de medio petͣrũ dabt̾ uoces.
suas. Rigans montes desuꝑiorib suis:
defructu oꝑintuorum saciabit᷑ t̾ra. ꝓ¬
ducens fenum ium̃tis: et herbã seruitu
tihominũ. Ut educat panẽ de t̾ra: et
uinum letificet cor hominis. Tet exhi¬

Expanded text:
tim suam. Super ea volucres coeli inhabitabunt  de medio petrarum dabunt voces suas. Rigans montes de superioribus tuis  de fructu operum tuorum satiabitur terra. Producens foenum pecoribus  et herbam servim . Ut educat panem de terra, et vinum laetificet cor hominis. Te
Abbreviated transcription (Latin):
agit angłiẽ. uide illd̾ in homine. Nom̃ nature: hõ.¬
Nom̃ officii: mules. Nomen naturȩ: UiR
erat p̾co fit homo. Sic gͦ quierant iam
sp̃c conditi a creatore deo. facit eos angło:
mittendo cos nunciare qͦdiusserit. Et
ignẽ flagͣntẽ fac̃ ministros suos. Tegi¬
mus apparuisse ignem in rubo: legimꝰ
ret. Cum ẽẽt: innatura sua erat. Cũ
egit qͦd iussum ẽ: minift̾iũ impleuit.
Sic scd̾m litt̾am: uidemꝰ incrȩatura. Qͥd¬
qui facit angłos suos sp̃e. et ministros
suosignem flagͣntemꝰ Sp̃c: sp̃ualesdi
iudicat: ipse aut̃ a nemine diuidicat᷑.
Uide sp̃ualem: factum angłm dei. Nͣ
potui inquit uob loqui. qͣsi spũalibus.
s quasi carnalib. De spuali quadam affe¬
ctione missus ẽ ad carnales: tanqͣm angłs
de cȩlo adterrã. Qͦmͣ dic̃ et ministros suoᷤᷤ
ignem flagͣntem: nisi qͦmͦ dicit sp̃ũ fer

Expanded text:
agit, angelus est. Vide illud in homine. Nomen naturae homo, officii miles: nomen naturae vir, erat praeco fit homo. Sic ergo qui erant jam spiritus conditi a creatore Deo, facit eos angelos, mittendo eos nuntiare quod jusserit; et ignem flagrantem facit ministros suos. Legimus apparuisse ignem in rubo , legimuret: cum esset, in natura sua erat; cum egit quod jussum est, ministerium implevit. Sic secundum litteram in creatura. 16«Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem?» Spiritus spirituales dicjudicat; ipse autem a nemine dijudicatur» . Vide spiritualem factum angelum Dei. «Non potui,» inquit, «vobis loqui quasi spiritualibus, ed quasi carnalibus» . De spirituali quadam affectione missus est ad carnales, tanquam angelus de coelo ad terram. Quomodo dicit, «et ministros suos ignem flagrantem,» nisi quomodo dicit, «Spiritu fe
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩccłia. sacram̃tum baptismi. sacram̃¬
tum eucharistie: Oꝑa enim nr̃a bona
uident et pagani: sacram̃ta uͦ occultan¬
tur illis. S ab his quȩ ñ uident. surgũt
illa quȩ uident: fic̾ aꝓfundo crucis qͦd
int̾ra figitur. surgit. tota crux quȩ appa-¬
ret et c̾nit᷑. Et quid pꝰtea cum hoc di¬
xisset apłs adiecit: Scire etiam suꝑ emi¬
nentẽ scientiam caritatis xp̃i: cum iam
dictum fuisset incaritate radicati et fũ¬
dati. Amatis en ĩ xp̃m: & ideo incruce
oꝑamini. S nunqͥd amatis. qͣntũ uos il¬
le amauit: Amando autẽ quantũ c̃q
amatis uolatis ad eum: ut cognoscatis
ut sciatis suꝑ eminentiã caritatis xp̃i. A¬
matis ũ uos qͣntũ potestis: et uolatis qͣntũ potesti sille
ãbulat suꝑ pennasuentorum. Qui fac̃ an ¶ S
głos suos p̾c: et ministros suos ignem
flagͣntem. Et hoc qͣmuis ñ uideamꝰ ap¬
paritionem angłorum. abscondita ẽ enĩ

Expanded text:
in Ecclesia? Sacramentum Baptismi, sacramein Ecclesia? Sacramentum Baptismi, sacramentum Eucharistiae. Opera enim nostra bona vident et Pagani, Sacramenta vero occultantur illis: sed ab his quae non vident, surgunt illa quae vident; sicut a profundo crucis quod in terra figitur, surgit tota crux quae apparet et cernitur. Et quid postea? Cum hoc dixisset Apostolus, adjecit, «Scire etiam supereminentem scientiam charitatis Christi» ; cum jam dictum fuisset, «In charitate radicati et fundati.» Amatis enim Christum, et ideo in cruce operamini. Sed numquid amatis quantum vos ille amavit? Amando autem quantumcumque amatis, volatis ad ipsum, ut cognoscatis est, ut sciatis supereminentiam charitatis Christi. Amatis enim vos quantum potestis, et volatis quantum potestis: sed ille ambulsuos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem.» Et hoc, quamvis non videamus apparitionem Angelorum; abscondita est enim
Abbreviated transcription (Latin):
hendere quȩ sit longitudo: latitudo. aiti¬
tudo. et ꝓfundum. Fortassis: crucẽ dñi
significat. Erat enim latitudo: inqͣ por¬
rectȩ sunt manꝰ. Longitudo. at̾ra surgẽs:
inqͣerat corpꝰ infixum. Altitudo: ab illo
deuexo ligno. qͦd sursum eminet. Pro¬
fundum: ubi erat fixa crux. Et ibi om̃iᷤᷤ
spesuitȩ nr̃ȩ. Latitudo ÷ enĩ: inbonis
oꝑib. Longitudo: in ꝑseu̾ando usq in
finem. Altitudo ꝓpt̾ sursum cor: ut
omnia bona oꝑa nr̃a in quib ꝑseu̾amꝰ
usq infinem. habentes latitudinẽqua
bene oꝑamͣ. & longitudinem qͣ ꝑseu̾a¬
mususq infinem: ñ faciamꝰ aliqͥd nisi
spe cȩlestium p̃mioꝵ. Ipsa enim ẽ. al¬
titudo: ñhic querere m̃cedem. sed sur¬
sum. ne dicat᷑ nob̃. Am̃ dico uobis: ꝑ ce¬
ꝑunt m̾cedem suam. ꝓ fundum autẽ
qͦd dixi ubi fixa erat pars crucis et ñui¬
debat᷑. indeq surgebant quȩ uidebãt᷑:
quid ÷ nͥ qͦd occultum ẽ. & ñpublicum

Expanded text:
hendere quae sit latitudo, longitudo, altihendere quae sit latitudo, longitudo, altitudo et profundum.» Fortassis crucem Domini significat. Erat enim latitudo, in qua porrectae sunt manus; longitudo a terra surgens, in qua erat corpus infixum; altitudo, ab illo devexo ligno sursum quod eminet; profundum, ubi fixa erat crux, et ibi omnis spes vitae nostrae. Latitudo enim est in bonis operibus, longitudo in perseverando usque in finem, altitudo propter Sursum cor, ut omnia bona opera nostra, in quibus perseveramus usque in finem, habentes latitudinem qua bene operamur, et longitudinem qua perseveramus usque in finem, non faciamus nisi spe coelestium praemiorum. Ipsa est enim altitudo, non hic quaerere mercedem, sed sursum; ne dicatur nobis: «Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam» . Profundum autem quod dixi, ubi fixa erat pars crucis, et non videbatur; inde surgebant quae videbantur. Quid est quod occultum est, et non publicum
Abbreviated transcription (Latin):
ma maris. In extrema maris uolare ẽ:
spẽ iãp̾tende infinem scłi qͦm᷑ illȩ qͥ ait.
hoc labor ẽ. ante me: donec intrẽ in sc̃u¬
arium dĩ. et intelligam in nouissima.
Et qͦmͦuenit mnextrema maris. etiã ac¬
ceptis pennis: Et enĩ illuc inquit ma¬
nus tua deducet me: et ꝑducet me dex¬
t̾a tua. Namet cũ pennis meis casura sũ:
et nullo uisco obligatas. animȩ bene
oꝑantes dei p̾cepta: hñtes caritatẽ de
conscientia pura. & fide ñ ficta. S qͣn¬
tum uis sint p̾ditȩ caritatis: quid ad
illam dilectionem dei qͣ sunt dilecte.
etiam cum uisco ẽẽnt implicatȩ : Ma¬
ior gͦ innos dilectio dei: qͣm nr̃a in illũ.
Nr̃ã dilectio. penne nr̃ȩ sunt: s ille ã¬
bulat. et suꝑ pennas uentorum. Iam di¬
cebat quibusdã apłs. Electo genua mã
dib ur̃is: ut incaritate radicati et fun¬
dati. Iam dat illis caritatem: iam dat illis
alas et pennas. Ut possitis inquit ompre¬

Expanded text:
ma maris. In extrema maris volare, est ma maris. In extrema maris volare, est spem jam praetendere in finem saeculi, quomodo ille qui ait: «Hoc labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima» . Et quomodo venit in extrema maris, etiam acceptis pennis? «Etenim illuc,» inquit, «manus tua deducet me, et perducet me dextera tua» . Nam et cum pennis meis casura sum, et nullo visco obligatas, animae bene operantes praecepta Dei, habentes charitatem de conscientia pura et fide non ficta . Sed quantumvisillam dilectionem Dei, qua sunt dilectae, etiam cum visco essent implicatae? Major ergo in nos dilectio Dei, quam nostra in illum. Nostra dilectio pennae nostrae sunt, sed ille «ambulat» et «super pennas ventorum.» 14. Jam dicebat quibusdam Apostolus: «Flecto genua dibus vestris, ut in charitate radicati et fundati.» Jam dat illis charitatem, jam dat illis alas et pennas. «Ut possitis,» inquit, «compre
Abbreviated transcription (Latin):
cendit suꝑ pennasuentorum: Dixi¬
mꝰ bene accipi figurate uentos aĩas.
Pennȩ uentoꝵ penne animar̃ qͦ st̃
nͥ a quib sursum actollunt᷑: ꝑ en¬
ne gͦ animarum: uirtutes. bona
oꝑa. recta facta. In duab alis hñt
om̃s pennas. Omnia enim p̾epta:
induob p̾ceptis sunt. Quisqͥs dilex̾it dm̃
et ꝓximum: animã ht̃ pennatam. lib̃is
alis. sco amore uolantem addñm. Qͥc̃q
implicat᷑ amore carnali: uiscũ ht̃ ĩpẽniᷤᷤ.
Nã si anima ñ ht̃ alas &e pennas: unde
illȩ gemens intͥbulationib dic̃. q dabit
mͥpennas sic̃ columbȩ: Et seqͥt᷑. Et uo¬
labo: et requiescam. Item alio loco. Qͦ
ibo a sp̃u tuo. & qͦ afacie tua fugiam:
Si ascendo incȩlum tu illic es: si descen¬
dero ininfernum ades. Si acceꝑo pen¬
nas meas sicut columba: & uolauero
in extrema maris. Tanqͣm dic̃et. Sic
possum fug̾e a faciȩ irȩ tuȩ: si acceꝑo
pennas ut columba. et uolau̾o in extre¬

Expanded text:
cendit super pennas ventorum?» Dixicendit super pennas ventorum?» Diximus, bene accipi figurate ventos animas. Pennae ventorum, pennae animarum quae sunt, nisi a quibus sursum attolluntur? Pennae ergo animarum virtutes, bona opera, recte facta. In duabus alis habent omnes pennas; omnia enim praecepta in duobus praeceptis sunt. Quisquis dilexerit Deum et proximum, animam habet pennatam, liberis alis, sancto amore volantem ad Dominum. Quicumque implicatur amore carnali, viscum habet in pennis. Nam si anima non habet alas et pennas, unde ille gemens in tribulationibus dicit: «Quis dabit mihi pennas, sicut columbae?» Et sequitur:» Et volabo, et requiescam» . Item alio loco: «Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero ad infernum, ades; si accepero pennas meas sicut columba, et volabo in extrema maris.» Tanquam diceret: Sic possum fugere a facie irae tuae, si accepero pennas ut columba, et volavero in extre
Abbreviated transcription (Latin):
anima inuisibił. ꝓpt̾ea bene intelli¬
gimꝰ animas uentos. Inde ÷ qͦd ⁊ ds
tisnominata allegoria pantomini ali¬
quid me dixisse. Nam quȩdã u̾ba qm̃
nob̃ sunt. etiam cum reb ludicris et
ñ honestis. Tam̃ locum suum hñt is¬
ta uerba ineccłia: et loc̃ suu̾ inscena.
Non enim ego dixi. qͦd apłs ñ dix̃. cũ
de duob filiis abrahȩ diceret: quȩ s̃
inqͥt in allegoria. Allegoria d̃r: cũ
aliqͥt aliud uidetur sonare inu̾bis.
tumor t̾re: Et sic multa. aliud ui¬
dent᷑ sonare. aliud significare: et
uocat᷑ allegoria. Nam qui putat me
de theatro dixisse allegoriã: putet
et dñm de amphiteatro dixisse para¬
bolã. Uide quid faciat ciuitas: ubi
abundant spectacula. Inagͦ securiꝰ
loquerer. Quid sit enĩ allegoria nõ
ibi forte didicissent homines: nͥ in
scͥpturis dei. Ergo qͦd dicimꝰ allego¬
riam figurã ẽẽ: sacͣm̃tum figuratũ
alligoria ẽ. Et quid hic accipimꝰ. as¬

Expanded text:
anima invisibilis, propterea bene intellianima invisibilis, propterea bene intelligimus animas ventos. Inde est quod et Deus tis nominata allegoria, pantomimi aliquid me dixisse. Nam quaedam verba, qunobis sunt etiam cum rebus ludicris, et non honestis: tamen locum suum habent verba ista in Ecclesia, et locum suum in scena. Non enim ego dixi quod Apostolus non dixit, cum de duobus filiis Abrahae diceret: «Quae sunt,» inquit, «in allegoria» . Allegoria dicitur, cum aliquid aliud videtur sonare in verbis, tumor terrae? Et sic multa aliud videntur sonare, aliud significare; et vocatur allegoria. Nam qui putat me de theatro dixisse allegoriam, putet et Dominum de amphitheatro dixisse parabolam. Videtis quid faciat civitas ubi abundant spectacula: in agro securius loquerer; quid sit enim allegoria, non ibi forte didicissent homines, nisi in Scripturis Dei. Ergo quod dicimus allegoriam figuram esse, sacramentum figuratum allegoria est. Et quid hic accipimus, «As
Abbreviated transcription (Latin):
C onem᷑ gͦ et hoc acciꝑe ad litt̾am: ue nͦ¬
luti ꝓpͥe factum in creatura ista. Ue¬
locitatem u̾bi: fortasse commnendat scͥp¬
tura. Deq̃uelocitate. iampͥdem in alio
psalmo locuti sumꝰ: uͥscriptum ẽ. Usq
inuelocitatem currit sermo eius: quia
uentis nichil uelocius. Norunt homine̾:
qͦmͦ illa facilitas cõm̃dabat᷑ inpelle.Ni¬
chil enim tam faciliꝰ ab homine: qͣm
pellis extendit᷑. Sic et hic insimians
tate motꝰ nichil deserere: qͥa tu ñ no¬
ueras aliquid uento uelociꝰ. ambulat
inquit suꝑ pennasuentoꝵ. id÷ ueloci¬
tatem uentorũ. et u̾bũ di intelligas
uelociꝰ omĩb uentis: et sit impͥma fa-¬
ue considationis. pulsemꝰ ad aliquid
int̾ius: ut figurate aliqͥd nob̾ indicẽt
istȩ litt̾ȩ. Uentos qͥdẽ intelligimꝰ infi¬
gura ñ absurde aĩas: ñ quia uentus :
aĩa. s q inuisibilis ÷ uentꝰ: qͣmuis res
corporea corꝑa impellens. tam̃ quia
humam oculi aciem fugit. Est aut̃

Expanded text:
Conemur ergo et hoc accipere ad litteram, veluti proprie factum in creatura ista. Velocitatem verbi fortasse commendat Scriptura; de qua velocitate jampridem in alio psalmo locuti sumus, ubi scriptum est: «Usque in velocitatem currit verbum ejus» . Quia nihil ventis velocius norunt homines. Quomodo illa facilitas commendabatur in pelle; nihil enim facilius ab homine quam pellis extenditur: sic et hic insinuans tate motus nihil deserere, quia tu non noveras aliquid vento velocius, «Ambulat,» inquit, «super pennas ventorum,» itatem ventorum, et verbum Dei intelligas velocius omnibus ventis. Et sic in prima facie considerationis: pulsemus ad aliquid interius, et figurate aliquid nobis indicent istae litterae. 13. Ventos quidem intelligimus in figura non absurde animas: non quia ventus est anima, sed quia invisibilis est ventus, quamvis res corporea, corpora impellens, tamen quia humani oculi aciem fugit; est autem
Abbreviated transcription (Latin):
osus in bonitate: ne st̾ilis sentias seu̾i¬
tatem. s: ñsumuitis: dicismͥ. Ubi :¬
uox domini. ego sum uitis. uos estis
sarmenta. pat̾ m̃s agͥcola: Ubi ÷ uox
apłi. quisplantauit uineã. et de fru¬
ctu eiꝰ ñ ꝑcipit : Uinea gͦ es õ eccłia:
ce habes agͥcolam dm̃. Nemo agͥcola
matris cęlestis: audite cum tempus
ẽ. Minatꝰ ÷ d̾s illi uineȩ: a trocissi¬
ma comminatione. Mandabo nubi¬
bus meisinquit: ne pluant suꝑ eã.
Et factum : Uen̾unt apłi ad iude¬
os: respuer̃ eos. & dix̾unt ilł. Aduo¬

Expanded text:
osus in bonitate, ne sterilis sentias severiosus in bonitate, ne sterilis sentias severitatem. Sed non sum vitis, dicis mihi. Ubi est Domini vox: «Ego sum vitis, vos estis sarmenta; Pater meus agricola» ? Ubi vox Apostoli: «Quis plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? Vinea ergo es, o Ecclesia, et habes agricolam Deum. Nemo agricola matris coelestis, audite, cum tempus est. Minatus est Deus illi vineae atrocissima comminatione: «Mandabo nubibus meis,» inquit, «ne piuant super eam.» Et factum est: venerunt Apostoli ad Judaeos, respuerunt eos; et dix
Abbreviated transcription (Latin):
ut suspicem᷑ fr̃s: de aliqͣ t̾rena et ista
uisibili uinea dnm locutum. Namq
ibi ne sub oscuritate sermonis. late¬
ret excusatio iniquitatis: ipse dñs
queret᷑. et deqͣuinea ista diceret.
Uinea inquit dñi sabaoth: domus
ifrł ÷. Quid uagant᷑ oiniqͥ corda ur̃a
per montes et colles uinitoꝵ: Noui
inqͥt deqͣuinea loqͣr: noui. uͥ quere¬
bam uuã. et inueni spinas. Sine cau¬
sa aliud atq aliud suspicamini et
opinamini: nolentes intellige ut be¬
ne agatis. Nã et ħ scͥptum ẽ. Noluit
intellig̾e ut bene ag̾et. Tollite om̃s
plantatũ ẽ : dãpnatum. cũ spinas
creauit. G frẽs. forte uinea fuit
domꝰ isrł: et nos sumꝰ uinea. Cum timo¬
re audiamꝰ: quod iudeis dictum uide¬
mꝰ. Uidete quẽ ad modum apłs t̾reat
ramos insertos: de ramis fractis. Et ĩ
ramis fractis commendat timendam
seu̾itatem: in ramis insertis commñdat
amandã bonitatẽ. Noli esse infructu¬

Expanded text:
ut suspicemur, fratres, de aliqua terrena et ista ut suspicemur, fratres, de aliqua terrena et ista visibili vinea Dominum locutum. Namque ibi ne sub obscuritate sermonis lateret excusatio iniquitatis, ipse Dominqueretur, et de qua vinea ista diceret: «Vinea,» inquit, «Domini Sabaoth, domus Israel est.» Quid vagantur, o iniqui, corda vestra per montes et colles vinitorum? Novi, inquit, de qua vinea loquar, novi ubi quaerebam uvam, et inveni spinas; sine causa aliud atque aliud suspicamini et opinamini, nolentes intelligere ut bene agatis. Nam et hoc scriptum est: «Noluit intelligere ut bene ageret» . Tollite omnes plantatum est; damnatum, cum spinas creavit. Ergo, fratres, forte vinea fuit domus Israel, et nos non sumus vinea? Cum timore audiamus quod Judaeis dictum videmus. Videte quemadmodum Apostolus terreat ramos insertos de ramis fractis, et in ramis fractis commendet timendam severitatem, in ramis insertis commendet amandam bonitatem . Noli esse infructu
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum. id÷ ad intellectum scͥturar̃.
ꝑnubes ascendant. Forte enim. &¬
mͦ satis fit uob̃. Si aliqͥd agimꝰ. si la¬
bor. sud orq nr̃ ñ ÷ infructuosus: as¬
cenditis incelum scͥpturarum diui¬
narum. hoc ÷ mintellectum earũ
ꝑp̾dicationem nrãm. Qm altum erat
cȩlum inpsalmo isto. Nemo enĩ urm̃
uidebat: quid e̾ẽt infigura. extendit
cȩlum sicut pellẽ. qui ꝓtegisaqͥs suꝑiora eꝰ¬
Hoc ipsum quoddictum ẽ. qui poniᷤnu¬
bes ascensum eiꝰ: ecce iam intellectũ ẽ.
qͣntum dñs dedit. p̾dicantib nob̃. Nõ
enim nubes de suo pluunt mune. Uoˢ
intelligendo ascendite. intellectu ip¬
so fructificate: ne sitis qͣł illa uinea
b meis: ne pluant suꝑ eam ymbrẽ.
Accusabat᷑ enim quedã uinea. qͦd pro
uus spinas dederat: ñ reddidat dig¬
nam grãm dulci pluuie. Qui enim
bona audit. et mala oꝑat᷑: dulci plu¬
uia compluit᷑. et spinas gn̾at. Nõ ẽ.

Expanded text:
coelum, id est ad intellectum Scripturarum, coelum, id est ad intellectum Scripturarum, per nubes ascendant. Forte enim et modo fit vobis; si aliquid agimus, si labor sudorque noster non est infructuosus, ascenditis in coelum Scripturarum divinarum, hoc est in intellectum earum per praedicationem nostram. Quam altum erat coelum in psalmo isto! Nemo enim vestrum videbat quid esset in figura: «Extendit coelum sicut pellem, qui protegit in aquis superiora eQui ponit nubes ascensum ejus;» ecce jam intellectum est, quantum Dominus donavit, praedicantibus nobis; non enim nubes de suo munere pluunt. Vos intelligendo ascendite, in intellectu ipso fructificate; ne sitis qualis illa vinbus meis ne pluant super eam.» Accusabatur enim quaedam vinea, quod pro uva spinas dederat, non reddiderat dignam gratiam dulci pluviae. Qui enim bona audit, et mala operatur, dulci pluvia compluitur, et spinas generat. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
incelos: ut suꝑior ẽẽt cȩlis. & inde
mitt̾et caritatem. Non enm sic deusꝓ
tegit: ut quasi suftentent᷑ ab eo quȩ ꝓ¬
tegit. Subleuat quẽ ꝓtegit: ñ onat.
Ita gͦ cęlum aquis ꝓtegit: ut magis il
Illud suspendit: hoc pendet. Si gͦ
illud suspendit hoc pendet: audi
ip hoc cȩlum scͥpturarum. ex caritate
pendet. Duo s nempe illa notissima
ne ad litt̾am. Dñs uisibilit̾ ascendit
incȩlum. Quomͦ posite s nubes ascen¬
sus cȩli: Hȩc cum dixisset: nubes sus¬
cepit eum. Habes item in resurrec¬
tione nr̃ap̾dictum. Et mortui in¬
quit in xp̃o: resurgent pͥmi. Dein¬
atq ita semꝑ cum dño erimꝰ. Habes
nubes ascensum cęli. Ostendã et nu¬
bes ascensum cȩli huius: id÷ diuina¬
rum scͥpturarũ. Quid ÷ hoc frẽs: U¬
tinam me dñs ds m̃s int̾ illas qͣlesc̾q
nubes num̾are dignet᷑. Uid̃it quãne¬
bulosa nubes sim. Om̃s tñ p̃dicatoreᷤ
u̾biu̾itatis: nubes accipite. Quic̃q
gͦ infirmi ñ possunt ascendere in hoc

Expanded text:
it, ut superior esset coelis, et inde mitteret charitatem. Non enim sic Deus protegit, ut quasi sustentetur ab eo quem protegit: sublevat quem protegit, non onerat. Ita ergo coelum aquis protegit, ut magis illllud suspendit, hoc pendet. Si ergo illud suspendit, hoc pendet; audi quia hoc coelum Scripturarum ex charitate pendet. Duo sunt nempe illa notissima ne ad litteram. Dominus visibiliter ascendit in coelum. Quomodo positae sunt nubes ascensus coeli? «Haec cum dixisset, nubes suscepit eum» . Habes item de resurrectione nostra praedictum: «Et mortui», inquit,» in Christo, resurgent primi; deinatque ita semper cum Domino erimus» . Habes nubes ascensum coeli: ostendam et nubes ascensum coeli hujus, id est divinarum Scripturarum. Quid est hoc, fratres? Utinam me Dominus Deus meus inter illas qualescumque nubes numerare dignetur; viderit quam nebulosa nubes sim: omnes tamen praedicatores verbi veritatis nubes accipite. Quicumque ergo infirmi non possunt ascendere in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ta quȩ ascendit de albata: Lã mirabił:¬
iamuix contemplabilis. Admirantis eni
est dice̾: quȩ est ista quȩ ascendit de alba¬
ta. tampulchra. tam illitminosa. tã sine
macula et ruga. Nonne ista ẽ. quȩ iace¬
bat incȩno iniquitatum: Nonne ista ẽ
quȩ iacebat in fornicatione idoloꝵ: Nõ¬
ne ista ẽ quȩ immunda erat inomni
cupiditate desidioq carnali: Que ẽ gͦ
ista quȩ ascendit de albata: Attende
quid sit illȩ qui ꝓea factus ẽ. ñ habens
speciem neq decorẽ: et intelligis huiꝰ
claritatis auctorẽ. Simiraris illiꝰ hu¬
militatem ꝓpt̾ hanc: noli iam mirari
illius celfitudinẽ ꝓpt̾ ꝓpt̾ illum. Qnͣtȩ
felicitatis ẽ ista de albata: ut et cumẽẽt.
nigͣ. pulchrum ad se depon̾et ut ꝓim
piis moreret᷑. Ergo induit se dñs deus
nr̃ confessionẽ et decorẽ: induit se ȩcłiã.
Ipsa enim eccłia: confessio et decus. An¬
te confessio: pꝰea decꝰ. C onfessio peccato¬

Expanded text:
ta quae ascendit dealbata?» Jam mirabilita quae ascendit dealbata?» Jam mirabilijam vix contemplabilis. Admirantis est enim dicere, «Quae est ista quae ascendit dealbata,» tam pulchra, tam luminosa, tam sine macula et ruga ? Nonne ista est quae jacebat in coeno iniquitatum? nonne ista est quae jacebat in fornicatione idolorum? nonne ista est quae immunda erat in omni cupiditate desiderioque carnali? «Quae est» ergo «ista quae ascendit dealbata?» Attende quis sit ille qui pro ea factus est non habens speciem neque decorem, et intelligis hujus claritatis honorem. Si miraris illius humilitatem propter hanc, noli jam mirari hujus celsitudinem propter illum. Quantae felicitatis est ista dealbata, ut et cum esset nigra, pulchrum ad se deponeret, qui pro impiis moreretur? Ergo induit se Dominus Deus noster confessionem et decorem, induit se Ecclesiam: ipsa enim Ecclesia confessio et decor. Ante confessio, postea decor; confessio peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ñpulcher informa serui: ut nunqͣm
defice̾t apulchritudine quȩ est informa
dei. Ergo tuȩccłia: habesdecorẽ. Dicit᷑
et tͥ incanticis canticorum. O decora in¬
ter mulieres. Dicitur de te. Quȩ est ista
quȩ ascendit dealbata: Quid ẽ ista de¬
albata: Illuminata. Nondealbata sic̃
fucata: quem admodum se de albant fe¬
minȩ. quȩ uolunt uideri quod nͨ sunt.
Non de albata: sicut paries de albatus.
Destruetur enim sicut dicit apłs: paries
de albatꝰ. Y pocrisis et simulatio: paries
de albatꝰ. Foris tectorium: intus lutum.
Nongͦ illa sic de albata: sed dealbata. illu¬
minata: quia ñ ꝑ se alba. Prius inquit
fui blasphemꝰ. Et item. Fuimꝰ enim et
nos aliqͣndo filii irȩ: sicut et cet̾i. Accedit
grã illuminans. et de albans. Primo ni¬
gra fuisti: s facta es alba ex gr̃a illiꝰ. ẜu¬
istisenim aliqͣndo tenebre: nunc autẽ
lux in dno. Dicit᷑ gͦ et dete. Quȩ est is¬

Expanded text:
non pulcher in forma servi, ut nunquam non pulcher in forma servi, ut nunquam defecerit a pulchritudine quae est in forma Dei. Ergo tu, Ecclesia, habes decorem: dicitur et tibi in Canticis canticorum, «O decora inter mulieres» . Dicitur de te: «Quae est ista quae ascendit dealbata» ? Quid est, «dealbata?» Illuminata: non dealbata, sicut fucata, quemadmodum se dealbant feminae quae volunt videri quod non sunt: non dealbata, sicut paries dealbatus; destruetur enim, sicut dicit Apostolus, paries dealbatus , hypocrisis et simulatio. Paries dealbatus, foris tectorium, intus lutum. Non ergo illa sic dealbata; sed dealbata, illuminata, quia non per se alba. «Prius,» inquit, «fui blasphemus» ; et item, «Fuimus enim et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri» . Accedit gratia illuminans et dealbans: primo nigra fuisti, sed facta es alba ex gratia illius. «Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino.» Dicitur ergo et de te, «Quae est is
Abbreviated transcription (Latin):
factus. & habitu inuentꝰ ut homo. hu¬
miliauit se factus obȩdiens usq ad mor¬
tem: mortẽ autẽ crucis. Merito uider̃
eum: et ñ habebat speciẽ neq decorem.
Merito añ crucẽ agitabant. taput:¬
dicentes. Hiccine ẽ. totꝰ filius dei: Si
filius dei ẽ: descendat de cruce. S ñ habebat
speciem neq decorẽ. Etiam fic: oquibus
displicet. quia ñ habebat speciẽ neq deco¬
rem. O agitantes caput ante crucẽ: et
non figentes caput incapite. quod pende¬
bat incruce. Merito nutat insultantiũ
caput: donec sit eorum caput ille ipse.
cui insultabatur. Ecce resumit decorẽ:
et magnũ decorem. Ecce qͦd dicistu: mi¬
nus ÷ qͣm qͦd fecit. Dicis tu: si filius dei ÷
descendat de cruce. Ecce de cruce ñ des¬
cendit: s de sepulchro resurrexit. Ergo
Ianima decora ẽẽ ñ pot̾: nͥ confessa fu̾it
feditatem. eiqui semꝑ pulcher ẽ. et n¬
pulcher. ad tempus ꝓpt̾ te. et sic ad tẽpꝰ

Expanded text:
factus, et habitu inventus ut homo; hufactus, et habitu inventus ut homo; humiliavit se, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis» . Merito viderunt eum, et non habebat speciem neque decorem. Merito ante crucem agitabant caput: Hiccine est totus Filius Dei? «Si Filius Dei est, descendat de cruce» . Sed non habebat speciem neque decorem. Etiam sic, o quibus displicet, quia non habebat speciem neque decorem! O agitantes caput ante crucem, et non figentes caput in capite quod pendebat in cruce! Merito nutat insultantium caput, donec sit eorum caput ille ipse cui insultabatur. Ecce resumit decorem, et magnum decorem. Ecce quod dicis tu, minus est quam quod fecit. Dicis tu, «Si Filius Dei est, descendat de cruce:» ecce de cruce non descendit, sed de sepulcro resurrexit. 6. Ergo, anima, decora esse non potes, nisi confessa fueris foeditatem ei qui semper pulcher, et propter te ad tempus non pulcher; et sic ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdixit: speciosus forma p̾filiis homiñ. Cũ
informa dĩ ẽẽt: ñ rapinam arbitͣtꝰ ÷ ẽe se eqͣ¬
dõ. Ecce accepi et agnoui: uͥ eum ud̾it
quidixit speciosꝰ forma p̾filiis hominum
Respondit enim nob̃. Ubi uidim queris:
Informa dĩ. Et unde uidisti informa dĩ:
Quomͦ uidisti in forma dei: Quia inuisi¬
bilia eiꝰ: ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta con¬
spiciunt᷑. Bene optimȩ. Accepi. agnoui:
et quem uidis. et qͣlẽ uidis. et ubi uidis. et
un uidis. Quem uidisti: Sponsũ nrm̃.
Qualem uidisti: Specios forma p̾filiis ho¬
minũ. Et uidisti: Cum in forma dei eẽt.
discordant int̾ se. Ex hibuit nob̃ illȩ spe¬
ciosum forma p̾filiis hominũ: exhibeat
Ibi habeo speciosum forma p̾filiis homi¬
num. Qcum informa deiẽẽt: ñ rapinã
arbittꝰ ẽ ẽẽ eqͣlis deo. Ibi dix it qͦd uidit.
et aliꝰ. ñ hntẽ speciem neq decorẽ: quia
semet ipsum ex inaniuit formã serui
accipiens. insimilitudine hominum

Expanded text:
um in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequDeo: ecce accepi et agnovi ubi eum viderit qui dixit, «Speciosus forma prae filiis hominum.» Respondit enim nobis, Ubi viderim, quaeris? «In forma Dei.» Et unde vidisti in forma Dei? quomodo vidisti in forma Dei? Quia «invisibilia ejus per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur» . Bene, optime; accepi, agnovi et quem videris, et qualem videris, et ubi videris, et unde videris. Quem vidisti? Sponsum nostrum. Qualem vidisti? Speciosum «forma prae filiis hominum.» Ubi vidisti? «Cum in forma Dei esset.» discordant inter se. Exhibuit nobis ille speciosum forma prae filiis hominum, exhibeat onium. Ibi habeo speciosum forma prae filiis hominum: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo.» Ibi dixit, quod vidit et alius, non habentem speciem neque decorem: quia «semetipsum exinanivit formam servi acc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habuerit caritatem: plenitudoi
legis : caritas. Ergo ꝓtegis in aquis
suꝑiora eiꝰ. Quid dixit: Inomnib
scͥpturis suꝑ eminentissimã uiã. suꝑ¬
eminentissimũ loc̃ caritas obtinet.
Nonad eã aspirant nͥ boni. Hanc no¬
biscũ ñ communicant mali. Possunt
communicare baptismũ: poss cȩt̾a
istoᷤ parietes. ⁊ istam coniunctionẽ. Cari¬
tatẽ nob̾ ñ communicant. Ipse ẽ eni
ꝓpͥe ptinent ad regnum cȩlorũ. Ergo
p̾ceptum caritatis suꝑ cȩlos: suꝑ om̃s libios.
E ienim subdunt᷑ libri. ei militant
om̃s lingue scoꝵ: ei omĩs motꝰ dispen¬
satorum dei. et animi et corporis. Suꝑ¬

Expanded text:
non habuerit charitatem? Plenitudo enim Legis charitas . Ergo «protegit in aquis superiora ejus,» quid dixit? In omnibus Scripturis supereminentissimam viam, supereminentissimum locum charitas obtinet; non ad eam aspirant nisi boni, hanc nobiscum non communicant mali: possunt communicare Baptismum, possunt commistos parietes, et istam conjunctionem; charitatem nobiscum non communicant. Ipse est eniproprie pertinent ad regnum coelorum. Ergo praeceptum charitatis super coelos, super omnes libros: ei enim subduntur libri, ei militat omnis lingua sanctorum, et omnis motus dispensatorum Dei, et animi et corporis. Sup
Abbreviated transcription (Latin):
et ds̃ erat u̾bum. Nunquid erat et
mͦñ ẽ: Et est: et semꝑ erit. Sic gͦ eꝰ.
u̾bum dei: ds apud dm̃. Lege si poteᷤ
s quid dicis: Quia sursum ẽ: et ideo
leg̾e ñpotes. Ubiq ẽ. u̾bum dei. Per¬
tendit a fine usq adfinem fortit: et
atgngit omnia ꝓpt̾ suam mundiciã
In hoc mundo erat: et mundus ꝑeũ

Expanded text:
et Deus erat Verbum.» Numquid erat, et et Deus erat Verbum.» Numquid erat, et modo non est? Et est, et semper erit. Si ergo est Verbum Dei Deus apud Deum, lege si potes. Sed quid dicis? quia sursum est, et ideo legere non potes? Ubique est Verbum Dei; pertendit a fine usque ad finem fortiter, et attingit omnia propter suam munditiam . «In hoc mundo erat, et mun
Abbreviated transcription (Latin):
cantiũ: extendit sic̃ pellẽ. ꝑ ellis: mortalitatẽ
significat. ꝓpt̾ea et illi duo homines pͥmi
parentes. auttores peccati gen̾s huma¬
ni. adam et eua: cum in paradiso contẽ¬
pto dei p̾cepto ad suggestionem suasio¬
nemq serpentis. tͣnsgressi eent quod
iusserat d̾s: facti mortales dimissi st̃¬
dimissi sunt de paradiso. Ut aut̃ sig¬
nificaret᷑ ipsa mortalitas eoꝵ: indutis
tunicis pelliciis. De pellib enim tuni¬
cas facꝰtas acceꝑunt. Pelles enĩ dethi
ñ solent: nͥ animalib mortius. Ergo
pelliũ nomine: mortalitas ipsa signi¬
ficata ẽ. Quid gͦ hic: Si diuina scͥpt᷑a
significatur pellis nomine: qͣmͦ deuᷤ
depelle fecit celum. et extendit cȩlum
sicut pellem: Quia ꝑ qͦs nobis scͥptura
p̾dicata ẽ : mortales fuer̃. Illud quidẽ
uerbum di semꝑidem: semꝑ incomu¬
tabile. atq indeficiens. Ecce impͥncipio
erat uerbum. et u̾bum erat apuddm:

Expanded text:
cantium extendit sicut pellem: pellis mortalitatem cantium extendit sicut pellem: pellis mortalitatem significat: propterea et illi duo homines primi parentes nostri, auctores peccati generis humani, Adam et Eva, cum in paradiso, contempto Dei praecepto, ad suggestionem suasionemque serpentis transgressi essent quod jusserat Deus, facti mortales dimissi sunt de paradiso; ut autem significaretur ipsa mortalitas eorum, induti sunt tunicis pelliceis; de pellibus enim tunicas factas acceperunt : pelles autem detrahi non solent, nisi animalibus mortuis: ergo pellium nomine mortalitas illa figurata est. Quid ergo, hic si divina Scriptura significatur pellis nomine, quomodo Deus de pelle fecit coelum, et «extendit coelum sicut pellem?» Quia per quos nobis Scriptura praedicata est, mortales fuerunt. Illud quidem Verbum Dei semper idem, semper incommutabile atque indeficiens. Ecce, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
facile oꝑantẽ dm̃. et ñ putare sic eum
extendisse cȩlum. sic̃ tu tectũ domꝰ tuȩ:
s qͣm tͥ facile ÷ extende unã pellẽ. tam
illi facile fuisse extende tam magnũ
celũ. Mira facilitas. Et tam̃ adhuc
sp̃c tͥ tarde loqͥt᷑. Tibi inqͣm: adhuc
tarde loqͥt᷑ sp̃c. Nam nec sic extendit
d̾s cȩlũ: sicut tu pellem. Si enin sic
extendit: ecce ante te pellis uel rugõ¬
sa uł plicata point᷑: dic ut extendat᷑.
Dictutuo: extende pellem. Nonpos¬
sum inquis. Ergo et in extendenda
int̾im. adlitt̾am. Figurate autem.
si aliqͥd tec̾tum retegi uolumꝰ et pul¬
sare adclausum: inuenimꝰ extendis¬
se dm̃ cȩlum sicut pellẽ. ut intelliga¬
mus cęlum scãm scͥpturã. Hane auc¬
toritatem pͥmo posuit ds in eccłia sua.
inde cȩpit ex sequi cet̾a. Posuit enĩ
cȩlum: ce extendit sic̃ pellẽ. Et nõ¬
et non frustra sicut pellem. Primo istã famã p̃di¬

Expanded text:
facile operantem Deum, et non putare sic eum facile operantem Deum, et non putare sic eum extendisse coelum, sicut tu tectum domus tuae; sed quam tibi facile est extendere unam pellem, tam facile illi fuisse extendere tam magnum coelum. Mira facilitas, et tamen adhuc Spiritus tibi tardo loquitur. Tibi, inquam, adhuc tardo loquitur Spiritus. Nam nec sic extendit Deus coelum, sicut et tu pellem. Si enim sic extendit, ecce ante te pellis vel rugosa, vel plicata ponitur; dic ut extendatur, dicto tuo extende pellem. Non possum, inquis. Ergo et in extendenda interim ad litteram. 8. Figurate autem si aliquid tectum retegi volumus, et pulsare ad clausum, invenimus extendisse Deum coelum sicut pellem, ut intelligamus coelum sanctam Scripturam. Hanc auctoritatem primo posuit Deus in Ecclesia sua; inde coepit exsequi caetera: posuit enim coelum, et extendit sicut pellem, et non frustra sicut pellem. Primo istam famam praedi
Abbreviated transcription (Latin):
luce sicut uestimento. Ipsa ẽ uestis eiuᷤ
deqͣ iam dixi: ñ hñs maculã neq rugã.¬
Ipsa etiam lux uocat᷑: et hoc iam dixi.
Fuistis aliqͣndo tenebre: nunc autẽ lux
indño. Nongͦ inuobis. Nam tenebre
ctus luce: uelut uestim̃to. Extendenᷤᷤ
cȩlum sicut pellem. Quomͦ fecit hoc ut
indueret se sicut uestimentum. lucẽ
eccł̃iam: Enum̾are uult figuratis qͥb̾¬
dam sacramentis: qͦmͦ lux facta sit ecłia.
qͦmͦ facta sit sine macula et ruga: qͦmͦ
facta sit candida de albata. sulgens
inuestitu sponsi sui: inherens illi. Qͦ¬
mͦ facta sit audiamꝰ. Extendit celũ sic̃
pellem. Et hoc quidem uideo. Quis enĩ
pias. Et enim cum uidis istã fabricam
magnã. ꝙ quisqͥs hominũ unã ł paruã
camerã extendit. molimine magno.
labore magno. et difficultate ac diut᷑¬
na oꝑatione id facit: ne huiꝰmi laborẽ
indei oꝑib. infirmitas suspicaret᷑ hu¬
mana. attulit quandã facilitatẽ ꝓtuan
capacitate: ut sic qͦdãmͦ crede incipias.

Expanded text:
entum.» Ipsa est vestis ejus, de qua jam dixi: «Non habens maculam, neque rugam.» Lux vocatur; et hoc jam dixi: «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino.» Non ergo in vobis; nam tenebraectus lucem, velut vestimentum. Extendit coelum sicut pellem.» Quomodo fecerit hoc, ut indueret se sicut vestimentum lucem Ecclesiam, enumerare vult figuratis quibusdam sacramentis: quomodo lux facta sit Ecclesia, quomodo facta sit sine macula et ruga, quomodo facta sit candida, dealbata, fulgens in vestitu sponsi sui inhaerens illi, quomodo facta sit, audiamus. «Extendit coelum sicut pellem.» Et hoc quidem video. Quis enim pias. Etenim cum videris istam fabricam magnam, quia quisquis hominum unam vel parvam cameram extenderit, magno molimine, magno labore et difficultate ac diuturna operatione id facit; ne hujusmodi laborem in Dei operibus infirmitas suspicaretur humana, attulit quamdam facilitatem pro tua capacitate, ut sic quodammodo incipias credere
Abbreviated transcription (Latin):
etiam. Implateis discurrant aquȩ
tuȩ. Et ait mͥ aliquis. Nonibi exp̾s¬
se dictumẽ: utrum caritatẽ intelli¬
gere debeã. Quid si alius alur
aliquid intelligat: Tantũ mem̃to
qͦd ait apłs: caritas dei diffusa ẽ in
cordib nr̃is. Unde: ꝑ spm̃ scm qui¬

Expanded text:
etiam, «In plateis discurrant aquae tuae.» Et ait mihi aliquis, Non ibi expresse dictum est, utrum charitatem intelligere debeam: quid si alius aliud aliquid intelligat? Tantum memento quod ait Apostolus, «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris.» Unde
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ. Siquissitit: ueniat et bibat.
Dicat ad huc. Qui credit inme: flu¬
ent. Quid ẽ hoc: Exponat euuã¬
głista. Hoc aũ dicebat inqͥt: de spũ
quẽ accept᷑i erant credentesineum.
dum erat glorificatꝰ. Ergo fr̃s. si ꝓp¬
terea sp̃c ñdum erat datꝰ. ꝙ iħc ñdũ¬

Expanded text:
 quis sitit, veniat, et bibat.» Dicat adhuc: «Qui credit in me, fluejus.» Quid est hoc? Exponat Evangelista: «Hoc autem dicebat,» inquit, «de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. dum erat glorificatus.» Ergo, fratres, si propterea Spiritus nondum era
Abbreviated transcription (Latin):
pellis: ñdum erat extensum cȩlũ. ut
tegeret orbem terrarũ. Extendit gͦ ce
ora eiꝰ. Et hoc legimꝰ: et adlitterã bene
intelligit᷑. Quando enim iussit ut fie¬
ret firmamentum. int̾ aqͣs ⁊ aqͣs. fac¬
ctum ẽ: ut sint aquȩ inferiores que ꝑ¬
fundunt t̾ras. et sint aquȩ suꝑiores re¬
mote ab aspectib: tam̃ fidei cõm̃date.
Et aquȩ inquit que suꝑ cȩlos s laudẽt
nom̃dm̃: qm̃ ipse dixit et facta s̃. ipse
mandauit et creata sunt. Ergo expli¬
catus ÷ sensus adlitt̾am. ꝓ tegit enum
inaquis suꝑiora eiꝰ. Quid adfiguram
qm̃ infiguram accepimꝰ pellẽ scͥpt᷑am
scam. et auctoritatem diuim u̾bi dis¬
pensatã nob̃ ꝑ mortales: quib mortuiᷤᷤ.
eiusdem dispensationis fama exten

Expanded text:
pellis, nondum erat extentum coelum, ut pellis, nondum erat extentum coelum, ut tegeret orbem tora ejus.» Et hoc legimus, et ad litteram bene intelligitur. Quando enim jussit ut fieret firmamentum inter aquas et aquas, factum est, ut sint aquae inferiores quae perfundunt terras, et sint aquae superiores remotae ab aspectibus, tamen fidei commendatae. «Et aquae,» inquit, «quae super coelos sunt, laudentniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt» . Ergo explicatus est sensus ad litteram; «protegit» enim «in aquis superiora ejus.» Quid ad figuram? Quoniam in figura accepimus pellem Scripturam sanctam, et auctoritatem divini verbi dispensatam nobis per mortales, quibus mortuis ejusdem dispensationis fama exten
Abbreviated transcription (Latin):
de hac uita. qui dixit. dissolui et eẽ c̃
xp̃o. multo magis ẽẽ optimũ: uiuit
minc cum xp̃o. sicut ille ꝓpħȩ omnes
uiuunt cũ xp̃o. S: ꝑ quid nob̃ dispen¬
sauit id qͦd legimus: ꝑ id quod mori¬
turum erat: ꝑ os. ꝑ linguam. dentes.
manꝰ. O mĩa ista quib oꝑatus ẽ apłs.
totũ qͦd legimꝰ. corꝑis offitia sunt: sed
iubente anima. cui iubebat ds. ꝓp¬
t̾ea extensumẽ cȩlum sicut pellis.
Nos subcȩlo tanqͣm sub pelle diuina¬
tum scͥpturarũ legimus: mͦ cũ tendi¬
tur. Et enĩ pꝰea cęlũ plicabit᷑ ut lib̃.
Non frustra fres hic ut pellis: ibi ut
lib figuratum. Ibi quiddã nob ẽ. qͦd
ad diuinam scͥpturam attinet: &¬
tendit᷑ sermo mortuoꝵ. Ergo ideo
tendit᷑ sicut pellis. Et multomagiꝰ
tenditur: quia illi mortui sunt. Nam pꝰ
erant tam noti: cum uiu̾ent. Propħas
uiuos sola iudea habuit: mortuos om̃sg̃s.
Cum enim uiu̾ent ñdum erat extensa

Expanded text:
de hac vita, qui dixit, dissolvi et esse cum de hac vita, qui dixit, dissolvi et esse cum Christo, multo magis esse optimum , vivit nunc cum Christo, sicut illi Prophetae omnes vivunt cum Christo: sed per quid nobis dispensavit id quod legimus? Per id quod moriturum erat, per os, per linguam, dentes, manus. Omnia ista quibus operatus est Apostolus totum quod legimus, corporis officia sunt, sed jubente anima cui jubebat Deus: propterea extentum est coelum sicut pellis. Nos sub coelo, tanquam sub pelle divinarum Scripturarum legimus modo, cum tenditur. Etenim postea «coelum plicabitur ut liber» . Non frustra, fratres, hic ut pellis, ibi ut liber; figuratum ibi quiddam nobis est. Quod ad divinam Scripturam attinet, extenditur sermo mortuorum: ergo ideo tenditur sicut pellis; et multo magis tenditur, quia illi mortui sunt. Nam post stoli; non erant tam noti cum viverent: Prophetas vivos sola Judaea habuit, mortuos omnes gentes. Cum enim viverent, nondum erat extenta
Abbreviated transcription (Latin):
uinitate. Quare gͦ leg̾e non pot̾as. nͥ¬
quia insapientia dei ñ cognouit mũ¬
dus ꝑ sapientiã dm̃: Ibi constitutꝰ
insapientia dei. omnia enim ibi. et
ip̃a subtracta nulla sunt ibi constitutꝰ.
ñ pot̾as cognosc̾e̾ ꝑ sapientiam dm̃
S rgo necessarium erat quod sequit᷑. pla¬
cuit deo ꝑstulticiam p̾dicationis. saluos
face credentes. Si ꝑstultitiam p̾dicatio:¬
nis salu futuri erant credentes: elegit
deus quedã mortalia. elegit homines
moitales. et morituros. Adhibita lingͣ
mortali: exhibuit sonos mortales. Ad¬
hibita dispensatione mortalium: ad¬
est tͥ cȩlum: ut in re mortali cognosce̾s
u̾bum inmortale. et fieres tu quoq eiꝰ¬
dem u̾bi participacione immortalis.
Uirit moyses: et mortuus est. Ait enĩ
illids. Ascende inmontem: et morere.
Mortuus est ieremias. Et tot ꝓpħe
mortui sunt. Et mortuorũ dicta: quia
ñ eorum s ꝑ illos eiuserant. qui extendit
cȩlum sicut sicut pellem. manent usq
adpost̾itatem nram. Ecce apłs solut

Expanded text:
legere non poteras? «Quia in sapientia Dei non congnovit mundus per sapientiam Deum,» ibi constitutus in sapientia Dei; omnia enim ibi, et, ipsa subtracta, nulla sunt; ibi constitutus non poteras cognoscere per sapientiam Deum: ergo necessarium erat quod sequitur, «Placuit» «Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes» . Si per stultitiam praedicationis salvi futuri erant credentes, elegit Deus quaedam mortalia, elegit homines mortales et morituros; adhibita lingua mortali exhibuit sonos mortales, adhibita dispensatione mortalium ado tibi factum est coelum, ut in re mortali cognosceres Verbum immortale, et fieres tu quoque ejusdem Verbim participatione immortalis. Vixit Moyses, et mortuus est: ait enim illi Deus, «Ascende in montem, et morere» . Mortuus est Jeremias, et tot Prophetae mortui sunt; et mortuorum dicta, quia non eorum, sed per eos illius erant, qui «extendit coelum, sicut pellem,» manent usque ad posteritatem nostram. Ecce Apostolus solutus
Abbreviated transcription (Latin):
diffusionis: intellige aquas in caritate.
scͥptura. Et inplateis tuis discurrant a¬
quȩ tuȩ. Nemo alienus cominunicet
tͥ. Aliem enĩ s̃ om̃s auia u̾itatis: siue
pagani. siue iudei. siue heretici. Et
mali quiq xp̃rani. habe multa bona
possunt: caritatem ñ possunt. hoc ip¬
sum qͣle donu̾ẽ ut pͥmũlo qͣm᷑ de donis
aliis foris. quȩ dona hñt om̃s homineᷤ.
Qͥ facit solẽ suũ oriri suꝑ bonos et
et cet̾is fungi sensuum munib: dona dĩ
s̃. S uidete cum qͣlib et qͣm multis cõ¬
munia: et c̃ eis quos nolisimitari. Ipsũ
ingenium acutũ hñt et pessimi hoĩes.
Sollertẽ artium industriã hñt: et tͣ¬
pissimi scenici. Diuitias hñt et latro¬
nes. Comugia. filios: multi mali hñt.
Pulcͣ dona d̾ĩ omĩa: nemo negat. S:
uide cũ quib communia. Respice
admun̾a ipsiꝰ ȩccłiȩ. Munꝰ sacram̃toꝵ
inbaptismo. in eucharistia: incęt̾is
scĩs sacͣmentis. qͣle munꝰ e᷑. Hoc munꝰ

Expanded text:
diffusionis intellige aquas in charitate Scriptura: «Et in plateis tuis discurrant aquae tuae; nemo alienus communicet tibi» . Alieni enim omnes a via veritatis, sive Pagani, sive Judaei, sive haeretici, et mali quique christiani, habere multa dona possunt, charitatem non possunt. Hoc ipsum quare donum est? ut non loquamur de donis aliis foris, quae dona habent omnes homines, quia facit solem suum oriri super bonos et et caeteris fungi sensuum muneribus, dona Dei sunt: sed videte cum qualibus et quam multis communia, et cum eis quos nolis imitari. Ipsum ingenium acutum habent et pessimi homines, solertem artium industriam habent et turpissimi scenici, divitias habent et latrones, conjugia, filios, multi mali habent. Pulchra dona Dei omnia, nemo negat; sed vide cum quibus communia. Respice ad munera ipsius Ecclesiae. Munus Sacramentorum in Baptismo, in Eucharistia, in caeteris sanctis Sacramentis, quale munus est? Hoc munus