comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latuis: que supra breuiter denunciando
cordis oculo ꝓtulerat. Stulti nonne qui
fecit quod deforis est etiam id quod dem¬
tus est fecit: qui inquit utramq homi¬
nis naturam fecit: utramq mundari
desiderat. Hoc contra manicheos: qui ani¬
mam tantum a deo: carnem uero putant
a diabolo creatam. Hoc contra illos: qͥ
corporalia peccata. fornicationem uide̾¬
licet. et imnmundiciam. libidinem. furtũ
rapinam. et cetera talia: quasi grauissima
detestantut. Sp̃ualia uero que non manus
dampnant apli. hoc est amaritudinem.
iram. indignationem. clamorem. blasphe¬
miam. suꝑbiam. et auariciam. que ẽ ido¬
lorum secuitus: ut leuia contempnunt.
uerum tamen quod suꝑ est date elemosi¬
nam: et ecce omnia munda sunt uob̾. Qd̾
necessario uictui et uestuento suꝑest: da¬
te pauꝑib. iuxta quod et ioħ̃s precipit. qͥ
habet duas tunicas det non habenti. Neq
enim ita facienda iuibetur elemosuna. ut

Expanded text:
latius quae supra breviter de mundando latius quae supra breviter de mundando cordis oculo protulerat. Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam id quod deintus est fecit? Qui, inquit, utramque hominis naturam fecit, utramque mundari desiderat. Hoc contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc contra illos qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, immunditiam, libidinem, furtum, rapinam et caetera talia, quasi gravissima detestantur; spiritalia vero quae non minus damnat Apostolus, hoc est amaritudinem, iram, indignationem, clamorem, blasphemiam, superbiam, et avaritiam, quae est idolorum servitus , ut levia contemnunt. Verumtamen quod superest date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Quod necessario victui et vestimento superest, date pauperibus. Juxta quod et Joannes praecipit: Qui habet duas tunicas, det non habenti . Neque enim ita facienda jubetur eleemosyna, ut
Abbreviated transcription (Latin):
enim fecerit uoluntatem dĩ. hic frater meus.
et soror mea. et mater est. Datur intelligi:
rogatu pharisei intrasse conuiuium. Phari¬
seus autem cepit intra se reputans dicere.
quare non baptizatus ẽet ante prandium.
Causam pbarisee cogitationis euangelista
marcus aperuit: dicens. Pharisei enim et
om̃s uidei nisi crebro lauent manus non
manducant. tenentes traditionem seni¬
orum. Et a foro nisi baptitarent᷑ non come¬
dunt. Et ait dominus ad illum. Nunc uos
pbarisei quod deforis est ẽ. calicis et catini
mundatis: quod autem intus est ur̃m . ple¬
num est rapina et iniquitate. Et marcus
quidem refert eos baptismata calicum et
urceorum lectorumq et eramentorum ob¬
seruare solitos.s magis sub nomine uaso¬
rum ipsi mendaci et simulationis argu¬
untur. quod aliud ostendunt hominib fo¬
ris. aliud domi agunt: formam pietatis
habentes extrinsecus. s untus uiciorum sor¬
de deformes. Uult enim dominus explicare

Expanded text:
enim fecerit voluntatem Dei, hic frater meus, enim fecerit voluntatem Dei, hic frater meus, et soror mea, et mater est , datur intelligi, rogatus Pharisaei intrasse convivium. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere quare non baptizatus esset ante prandium. Causam Pharisaei cogitationis evangelista Marcus aperuit dicens: Pharisaei enim et omnes Judaei nisi crebro lavent manus non manducant, tenentes traditionem seniorum, et a foro nisi baptizentur non comedunt . Et ait Dominus ad illum: Nunc vos Pharisaei quod de foris est calicis et catini mundatis. Quod autem intus est vestrum, plenum est rapina et iniquitate. Et Marcus quidem refert eos baptismata calicum et urceorum lectorumque et aeramentorum observare solitos, sed magis sub nomine vasorum ipsi mendacii simulationis arguuntur, quod aliud ostentent hominibus foris, aliud domi agant, formam pietatis habentes extrinsecus, sed intus vitiorum sorde deformes. Vult enim Dominus explicare
Abbreviated transcription (Latin):
phariseus ut prandecet apud se. Et
ingressus recuibuit. Consulte lucas non
ait. et cum hec loqueretut. s cum loqueretur:
ut ostendat eum non statim finitis quȩ po¬
suerat uerbis. s aliquot interpositis apud
phariseum ptandere togatum. Que autem
siit illa matheus explicat: qui hoc domini
terminato sermone. quem tamen partim
breuius lucas. partim ꝓlixius comiemorat:
continuo subuinxit. Adhuc eo loquente ad
turbas: ecce mater euis et fratres stabant
foris. querentes loqui ei. Adhuc eo loquen
te inquit: ut intelligeres hȩc loquente quȩ
suꝑuus indicabat. S et marcus post illud
quod de blasphemia sp̃s scĩ. quid dominus
dixerit retulerat: et ueniuint inquit mater
eus et fratres. lucas autem non huiꝰ rei ges¬
te ordinem tenuit: s preoccupauit hoc. et
recordatum ante narrauit. Deniq hoc sic
interposuit. ut solutum appareat a nexu.
et suꝑiorum et posteriorum. Itaq postqͣm
nunciatis sibi foris matre et fr̃ib ait: qui

Expanded text:
Pharisaeus ut pranderet apud se, et ingressus recubuit. Consulte Lucas non ait, Et cum haec loqueretur, sed, Cum loqueretur, ut ostendat eum non statim finitis quae praeposuerat verbis, sed aliquot interpositis, apud Pharisaeum prandere rogatum. Quae autem sint illa Matthaeus explicat, qui hoc Domini terminato sermone, quem tamen partim brevius Luca, partim prolixius commemorat, continuo subjunxit: Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus et fratres stabant foris, quaerentes loqui ei. Adhuc, inquit, eo loquente, ut intelligeres, haec loquente quae superius indicabat. Sed et Marcus, post illud quod de blasphemia Spiritus sancti, quid Dominus dixerit retulerat: Et veniunt, inquit, mater ejus et fratres. Lucas autem non hujus rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupavit hoc, et recordatum ante narravit. Denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. Itaque postquam nuntiatis sibi foris matre et fratribus ait: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
santi non uult. qui exire de corpore trepidat
et uidere eum quem contempsisse se memi¬
nit. uidicem formidat. Qui autem de sua
spe et oꝑatione securus est pulsanti confes¬
tim aꝑit: quia letus uidicem sustinet. et
cum tempus ꝓpinque mortis agnouerit
de gła retributionis hylarescit. Unde et ꝓ¬

Expanded text:
santi non vult, qui exire de corpore trepidat, santi non vult, qui exire de corpore trepidat, et videre eum, quem contempsisse se meminit, iudicem formidat. Qui autem de sua spe et operatione securus est, pulsanti confestim aperit, quia lętus iudicem sustinet, et cum tempus propinquę mortis agnoverit, de gloria retributionis hilarescit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
rie inquinamenta non deserit aut is qui
castitate p̾minet: nec dumn se ꝑbona oꝑa
exercet S et si utrumq agitur restat ut
quisquis ille est spe ad suꝑnam patriam
tendat: nequa quam se auiciis ꝓ mundi
huius honestate contineat. s totam spem
in redemptoris sui aduentum constituat.
Unde et ꝓtinus subdit. Et uos similes homi¬
nib expectantib dñm suum: quando reu̾¬
tatur a nuptiis. Ad nuptias quippe dñs
abiit: quia resurgens a mortius et ascendenᷤ
in celum. suꝑnam sibi angelorum multitu¬
dinem nouus homo copulauit. Qui tunc
reu̾titur: cum nob̃ iam ꝑ uidicium ma¬
nifestatur. Bene autem de serius expectan¬
tib dicitur. Ut cum uenerit et pulsaue¬
rit: confestim aꝑiãt ei. Uenit quippe: eũ
ad iudicium ꝓperat Pulsat uero: cum iam
ꝑ egritudinus molestias ẽẽ mortem uicinam
designat. Cui confestim aꝑimus. si hunc cũ
amore suscipimus. aꝑire enim uidici pul¬

Expanded text:
riae inquinamenta non deserit, aut is qui riae inquinamenta non deserit, aut is qui castitate praeminet necdum se per bona opera exercet. Sed et si utrumque agitur, restat ut quisquis ille est, spe ad supernam patriam tendat, nequaquam se a vitiis pro mundi hujus honestate contineat, sed totam spem in Redemptoris sui adventu constituat. Unde et protinus subdit: Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum, quando revertatur a nuptiis. Ad nuptias quippe Dominus abiit, quia resurgens a mortuis ascendens in coelum supernam sibi angelorum multitudinem novus homo copulavit. Qui tunc revertitur cum nobis jam per judicium manifestatur. Bene autem de servis exspectantetur, ut, cum venerit et pulsaverit, confestim aperiamus ei. Venit quippe, cum ad iudicium properat, pulsat vero, cum iam per aegritudinis molestias esse mortem vicinam designat. Cui confestim aperimus, si hunc cum amore suscipimus. Aperire etenim iudici pul
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi enim thesaurus ũr: ibi et cor ur̃m erit.
hoc non solum de pecunia. s et de cunctis
possessionib sentiendum est. Gulosi: ds̃ uen¬
ter est. Ubi ergo habet cor: ibi et thesaurum.
luxuriosi thesauri: epule sunt. Lascuu lu¬
dicra: amatoris libido. Huic seruit unꝰqͥsq
a quo uincitur. Sint lumbi ur̃i precincti:
et lucerne ardentes. Quia multos ostende¬
rat uel in totum seculo subditos. uel secu¬
laris intuitu commodi dño seruientes. pul¬
chre breuiterq suos docet. et lumbos pre¬
cingere ꝓpter continentiam ab amore rerũ
secularium. et lucernas ardentes habere.
ut hoc ipsum uero fine. et recta intentione
faciant. Aliter Lumbos precingimus: ctum
carnis luxuriam ꝑ continentiam coarta¬
mus. Lucernas autem atdentes in manib
tenemus: cum ꝑ bona oꝑa ꝑximis nr̃is lu¬
cis exempla monstramus. Redemptori &¬
enum nr̃o unum sine altero placere neqͣqͣm
potest: si aut is qui bona agit adhuc luxu¬

Expanded text:
Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum erit. Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum erit. Hoc non solum de pecunia, sed de cunctis passionibus sentiendum est. Gulosi deus venter est. Ibi ergo habet cor ubi et thesaurum. Luxuriosi thesauri epulae sunt, lascivi ludicra, amatoris libido, hinc servit unusquisque a quo vincitur. Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes rat, vel in totum saeculo subditos, vel saecularis intuitu commodi Domino servientes, pulchre breviterque suos docet, et lumbos praecingere propter continentiam ab amore rerum saecularium, et lucernas ardentes habere, ut hoc ipsum vero fine et recta intentione faciant. Aliter, lumbos praecingimus, cum carnis luxuriam per continentiam coarctamus. Lucernas autem ardentes in manibus tenemus, cum per bona opera proximis nostris lucis exempla monstramus. Redemptori etenim nostro unum sine altero placere nequaquam potest, si aut is qui bona agit adhuc luxu
Abbreviated transcription (Latin):
eccłlam loculos habuisse legatur. et a fide¬
lib oblata conseruans. et suorum necessita¬
tib aliis ꝙ indigentib tribuens: s ne deo
ꝓpter ista seruiatur. et ob mopiȩ timorem
iusticia descratur. Thesaurum non deficien¬
tem in celis: quo fur non ad ꝓpiat: neq ti¬
nea corrumpit. Siue simplictter accipiendũ:
quod pecunia seruata deficiat. uel uidelicet
a fure thesautis erepta. uł in thesauri ᷤ tpsa sui
tum conferat in celis. Seu certe tta intelligen¬
dum: quod thesaurus bom oꝑis si commodi
terrestris occasione condatur: facile corpus in¬
tereat. Si celesti solum uitentione congeratur.
non exterius hominum fauore. non uitus in¬
anis głe ualeat labe maculari. fus enim de
foris rapit tinea scindit interius. fur abstu¬
mercedem suam. Tinea corrupit uestes eorũ.
quod psalmista recdarguens ait. Quomã ds̃
dissipauit ossa eorum hominum: sibi placen¬
tium. Ossa enim: uirtutum robur appellat.

Expanded text:
Ecclesiam suam loculos habuisse legatur, et a fideEcclesiam suam loculos habuisse legatur, et a fidelibus oblata conservans, et suorum necessitatibus aliisque indigentibus tribuens: sed ne Deo propter ista serviatur, et ob inopiae timorem justitia deseratur. Thesaurum non deficientem in coelis, quo fur non appropiat, neque tinea corrumpit. Sive simpliciter accipiendum quod pecunia servata deficiat, vel videlicet a fure thesauris erepta, vel in thesauris ipsa sui tum conferat in coelis; seu certe ita intelligendum quod thesaurus boni operis, si commodi terrestris occasione condatur, facile corruptus intereat, ac si coelesti solum intentione congeratur, non exterius hominum favore, non intus inanis gloriae valeat labe miraculi  An maculari?. Fur enim de foris rapit, tinea scindit interius. Fur abstueperunt mercedem suam . Tinea corrumpit vestes eorum, quos Psalmista redarguens ait: Quoniam Deus dissipat ossa hominum sibi placentium . Ossa enim virtutum robur appellat.
Abbreviated transcription (Latin):
nitate ꝓmittit. Uendite quȩ possidetis. et
date elemosinam. Nolite inquit timere: ne
ꝓpter regnum dĩ militantib huiꝰ uite neces¬
saria desuit. quin etiam possessa ꝓpter elemo¬
sinam uendite. Quod tunc digne fit quando
quis semel ꝓ domino siuis omnib spretis. i¬
chilominus post hȩc labore manuum unde
uictum transigere et elemosinam dare queat
operatur. Unde głatur apłs: dicens. argen¬
tum aut aurum aut uestem nullius concu¬
piui ipsi scitis: qm̃ ad ea quȩ mͥ opus erant.
et bis qui mecum sunt: ministrauerunt ma¬
nus iste. Omnia ostendi uobis. qm̃ sic labo¬
rantes. oportet suscipere infirmos. facite uo¬
bis sacculos qui non ueterescuit. Elemosinaᷤ
uidelicet operando: quarum merces in eter¬
num maneat. Ubi non hoc preceptim ẽe
putandum ẽ ut nichil pecune reseruetur
a scĩs: uel suis scilicet. uel pauperum usib
suggerende. cum et ipse dominus cui mini¬
strabant angeli. tamen ad informandam

Expanded text:
nitate promittit. Vendite quae possidetis, et nitate promittit. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam. Nolite, inquit, timere ne propter regnum Dei militantibus hujus vitae necessaria desint, quin etiam possessa propter eleemosynam vendite. Quod tunc digne fit quando qui, semel pro Domino suis omnibus spretis, nihilominus post haec labore manuum unde et victum transigere, et eleemosynam dare queat, operatur. Unde gloriatur Apostolus, dicens: Argentum, aut aurum, aut vestem nullius concupivi, ipsi scitis, quoniam ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istae. Omnia ostendi vobis, quoniam sic laborantes, oportet suscipere infirmos . Facite vobis sacculos qui non veterascunt. Eleemosynas videlicet operando, quarum merces in aeternum maneat. Ubi non hoc praeceptum esse putandum est, ut nil pecuniae reservetur a sanctis, vel suis scilicet, vel pauperum usibus suggerendae: cum et ipse Dominus cui ministrabant angeli, et tamen ad informandam
Abbreviated transcription (Latin):
nulitamus. ut ad illud regnum ꝑuenire
possimus. quȩ uita sine his necessatiis agi
non potest. adicientur hec tobis inquit.
s regnum dĩ uos querite. Qui enum non ait
dabuntut s adicientur: ꝓfecto indicat ali¬
ud c̾e̾ quod principaliter cdatur aliud qd̾
suꝑ additur: qutia nob̃ inintentione eter¬
nitas. in ust uero temporalitas ẽe debet
Et illud datur et hoc tumirum ex habun¬
danti suꝑ additur. Nolite timere pusillus grex.
quia complacuit patri ur̃o dare nob̾ regnũ.
Pusillum gregem electorum. uel ob compara¬
tionem maioris numeti reproborum: uel po¬
tuis ob humilitatis deuotionem nominat
quia tudelictt eccłiam suam quãtalibet
numetositate iam dilatatam. tamen usq
ad finem mundi humilitate tult crescere: et
ad ꝓmissum regnum humilitate ꝑuenire.
Ideoq eius labores blande consolatus: quem
regnum dĩ tantum querere precepit. eidem
regnum a patre dandum. complacita benig¬

Expanded text:
militamus, ut ad illud regnum pervenire militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest, Adjicientur haec vobis, inquit, sed vos regnum Dei quaerite. Qui enim non ait, Dabuntur, sed adjicientur, profecto indicat aliud esse quod principaliter datur, aliud quod superadditur. Quia nobis in intentione aeternitas, in usu vero temporalitas esse debet, et illud datur, et hoc nimirum ex abundanti superadditur. Nolite timere pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Pusillum gregem electorum, vel ob comparationem majoris numeri reproborum, vel potius ob humilitatis devotionem nominat. Quia videlicet Ecclesiam suam quantalibet numerositate jam dilatatam, tamen usque ad finem mundi vult crescere, et ad promissum regnum humilitate pervenire. Ideoque ejus labores blande consolatus, quam regnum Dei tantum quaerere praecipit, eidem regnum a Patre dandum complacita benig
Abbreviated transcription (Latin):
ad necessitudinem implendam homo querit
cum autem hȩc habundauerint: incipit et
suꝑbire de talib. Lale hoc est. ac si se uulnera¬
tus quis iactet. quia habet multa emplastra
in domo. cum hoc illi bonum e̾e̾t ut uulnera
non haberet. et ne uno quidem indigeret em¬
plastro. Hȩc enim omnia: gentes querunt.¬
fater enim ũr scit: qm̃ his indigetis. Uerum¬
tamen querite regnum dei: & hec omnia
adicientur uob̃. hic manifestissime ostendit
non hec ẽẽ appetenda tanquam talia bona
nr̃a. ut ꝓpter ipsa debeamus benefacere si
quid facimus: s tamen ẽẽ necessaria. Quid
enun intersit inter bonum quod appeten¬
dum est et necessatium quod sumendum
est. hac sentencia declarauit: cum ait. ue.¬
runtam̃ querite regnum dĩ: e̾t hȩc omnia
adicientur uobis. Regnum ergo dĩ bonum
nr̃m est et hoc appetendum: et ibi fitus con¬
stituendus. ꝓpter quem omnia faciamus
quecumq facunus. S quia in hac tuta

Expanded text:
ad necessitatem implendam homo quaerit. ad necessitatem implendam homo quaerit. Cum autem haec abundaverint, incipit et superbire de talibus. Tale est hoc ac si se vulneratus quis jactet quia habet multa emplastra in domo, cum hoc illi bonum esset ut vulnera non haberet, et ne uno quidem indigeret emplastro. Haec enim omnia gentes munm his indigetis. Verumtamen quaerite regnum Dei, et haec omnia adjicientur vobis. Hic manifestissime ostendit, non haec esse appetenda, tanquam talia bona nostra, ut propter ipsa debeamus bene facere, si quid facimus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum ait: Verumtamen quaerite regnum Dei, et haec omnia adjicientur vobis. Regnum ergo Dei bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus, propter quod omnia faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
Uiole uero purpuram nullo suꝑate murice.
oculorum magis quam sermonum indici¬
um est. Si autem fenum quod bodie in agro
est. et eras in clibanum mittitur ds̃ sic uestit.
quantomagis uos pusille fidei: cras inscrip¬
turis: futurum tempus intelligitur. dicen¬
te iacob. Et exaudiet me cras iusticia mea.
Et in samuelis fantasmate phitonissa lo¬
quitur ad saulem. cras eris mecum. Et uos
nolite querere quid manducetis. aut quid
bibatis. Notandum quod non ait nolite que¬
rere uel solliciti ẽẽ de cibo. aut de potu. aut
indumento: s expressius. quid inquit man¬
ducetis. aut quid bibatis: et supra neq cor¬
pori quid uestiamini. Ubi mͥ iuidentar ar¬
gui. qui spreto uictu uel uestitu communi
lauciora sibi uel austeriora ꝓ his cum quib
uitam ducunt alimenta uel indumenta re¬
quirunt. Et nolite in sublime tolli srohibita
sollicitudine de alimentis consequenter ut¬
non extollantur ammonuit. Ptimo enun hec

Expanded text:
Violae vero purpuram nullo superari murice, Violae vero purpuram nullo superari murice, oculorum magis quam sermonum indicium est. Si autem fenum quod hodie in agro est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos, pusillae fidei? Cras in Scripturis futurum tempus intelligitur, dicente Jacob: Et exaudiet me cras justitia mea . Et in Samuelis phantasmate, Pythonissa loquitur ad Saulem: Cras eris mecum . Et vos, nolite quaerere quid manducetis, aut quid bibatis. Notandum quod non ait, Nolite quaerere vel solliciti esse de cibo, aut potu, aut indumento, sed expressius, Quid, inquit, manducetis, aut quid bibatis. Et supra, Neque corpori, quid vestiamini. Ubi mihi videntur argui, qui spreto victu, vel vestitu communi, lautiora sibi vel austeriora prae iis cum quibus vitam ducunt, alimenta, vel indumenta, requirunt. Et nolite in sublime tolli. Prohibita sollicitudine de alimentis, consequenter ne extollantur admonuit. Primo enim haec
Abbreviated transcription (Latin):
tiri potest: non autem ur̃a cura factum
est. ut ad hanc staturam ueniret corpus
ur̃m. Ex hoc intelligi potest: quod si cu¬
retis et uelitis adicere cubitum unũ huic
stature. non potestis. Illi ergo etiam tegendi
corporis curam relinquite cuius uidetis cu¬
ra factũ ẽẽ. ut tͣnte stature corpus habeatis.
Si ergo inquit neq quod minimum est po¬
dandum autem erat etiam documentum.
ꝓpter uestitum: sicut datum est alimentũ.
Itaq sequitur et dicit. Considerate ergo lilia
quomodo crescunt. non laborant non nent.
S ista documenta non sicut allegorica dis¬
cutienda sunt. s queramus quid significent
corui. aut lilia. posita sunt enim ut de reb
minorib maiora ꝑsuaderentur. Dico autẽ
uob̃. nec salomon in omni gła sua uestieba¬
tur sicut unum ex istis. Et reuera quod seri¬
cum. que regum purpura que pictura tex¬
tricum potest florib comparati: Quid ita
rubet ut rosa : Quid ita nitet ut lilium

Expanded text:
tiri potest. Non autem vestra cura factum tiri potest. Non autem vestra cura factum esse, ut ad hanc staturam veniret corpus vestrum, ex hoc intelligi potest, quod si curetis et velitis adjicere unum cubitum staturae, non potestis. Illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtis cura factum esse ut tantae staturae corpus habeatis. Si ergo inquit neque quod minimum est poi  sic . Dandum autem erat etiam documentum propter vestitum, sicut datum est propter alimentum. Itaque sequitur, et dicit: Considerate lilia quomodo crescunt, non laborant, non nent. Sed ista documenta, non sicut allegorica, discutienda sunt, ut quaeramus quid significent corvi aut lilia; posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur. Dico autem vobis, nec Salomon in omni gloria sua vestiebatur sicut unum ex istis. Et revera, quod sericum, quae regum purpura, quae pictura textricum, potest floribus comparari? Quid ita rubet ut rosa? quid ita candet ut lilium?
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quid ꝑdest homini si totum mundum
lucretut. anime autem sue detrimentum
faciat: Considerate coruos. quia non semi¬
nant neq mecunt. quib non est cellatium.
neq horreum. et deus pascit illos. Quod si
uolatilia absq cura et erumnis. ꝓuidentia¬
dei aluntur. quȩ hodie sunt. et cras non erunt.
quorum anuna mortalis est et cum ẽẽ cessa¬
uerint semꝑ non etunt quantomagis ho¬
mines. quib eternitas ꝓmittitur. dei regun¬
tur imꝑio: quantomagis pluris estis illis.
id est carius uos ualetis: Quia utiq raciona¬
bile anunal. sicuti est homo sublunius or¬
dinatum est in rerum natuta. quam inra¬
cionabilia. ficuti sunt aues. Quis autem
ur̃m cogitando potest adicere ad staturã
suam cubitum unum: Si ergo neq quod
mimimun est potestis. quid de ceteris sol¬
liciti estis: id est cuuis potestate atq dña¬
tu factum est. ut ad hanc staturam corpꝰ
ur̃m ꝓduceretur. eius ꝓuidentia etiã ues¬

Expanded text:
est: Quid prodest homini si universum mundum est: Quid prodest homini si universum mundum lucretur, animae autem cuae detrimentum faciat ? Considerate corvos, quia non seminant, neque metunt. Quibus non est cellarium, neque horreum, et Deus pascit illos. Quod si volatilia, absque cura et aerumnis, Dei aluntur providentia, quae hodie sunt et cras non erunt, quorum anima mortalis est, et cum esse cessaverint, semper non erunt, quanto magis homines, quibus aeternitas promittitur, Dei reguntur imperio! Quanto magis vos pluris estis illis! Id est, carius vos valetis. Quia utique rationale animal sicuti est homo, sublimius ordinatum est in rerum natura, quam irrationalia, sicuti sunt aves. Quis autem vestrum cogitando potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Si ergo neque quod minimum est potestis, quid de caeteris solliciti estis? Id est, cujus potestate atque dominatu factum est, ut ad hanc staturam corpus vestrum perduceretur, ejus providentia etiam ves
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia in sudore uultus preparamus nob̃
panem. labor exercendus est sollicitudo tol¬
lenda. anina plus est quam esca. et corpus¬
plus quam uestientum. Ammonet ut me¬
iinerimus. multo amplius nobis dm̃ dedis¬
se quod nos fecit et composuit ex anuna et cor¬
pore quam est alimentum atq tegumentum.
ut intelligas cum qui dedit ammam. multo
facilits escam daturum. Similiter eum qui
corpus dedit: multo facilius daturum ẽe
uestimentum. Quo loco queri solet: utrum
ad animam cib iste ꝑueniat cum anima
in corporea sit iste autem cib corporeus. S
animam hoc loco ꝓ ista uita positam noue¬
rimus. cuius retinaculum est alimentum is¬
tud corporeum. Scdm hanc significationem
dictum est etiam illud. qui amat animã suã
ꝑdet illam. Quod nisi de hac uita acceꝑimuᷤ
quam oportet ꝓ regno dei ꝑdere quod potiuᷤ¬
dictum ad martires claruit: contrarium
hoc preceptum erit illi sententie. qua dictũ

Expanded text:
Et quia in sudore vultus praeparamus nobis Et quia in sudore vultus praeparamus nobis panem, labor exercendus est, sollicitudo tollenda. Anima plus est quam esca, et corpus quam vestimentum. Admonet, ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, ut intelligas eum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Similiter eum qui corpus dedit, multo facilius daturum esse vestimentum. Quo loco quaeri solet utrum ad animam cibus iste perveniat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc significationem dictum est etiam illud: Qui amat animam suam, perdet illam . Quod nisi de hac vita acceperimus, quam oportet pro regno Dei perdere, quod potuisse martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae, qua dictum
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ diues: stultus est. et in nocte rapiendus.
Etgo qui uult ẽe in dm̃ diues: non sibi thes¬
autiret. s pauꝑib possessa disitibuat Sic
eium sapiens et filius lucis ẽẽ merebitur.
Unde bene psalmista cum de auaro quolibet
diuite p̾misisset: s et frustra conturbatur. et thes¬
auritat et ignorat cui congregabit: mox ubi
cordis sui thesatirum locasset aperuit dicens.
Et nunc que est expectatio mea: nonne dñs:
et substantia mea apud te est. Dixteq ad dis¬
cipulos suos. Ideo dico uobis: ne solliciti sitis
anime quid manducetis. neq corpori qͥd ues¬
tiamini. Quod ait ideo dico ad suꝑiora respi¬
cit. Hoc ẽ ideo temporalium sollicitudinem
ueto. ne cum diuitib scłi uobis thesaurizare con¬
iuncamim. Ergo quod natura omnib tribuit.
cc iumentis ac bestiis. hominib quoq comiu¬
ne est. Huius cura penitus liberamur. s preci¬
pitur nobis ne solliciti simus quod comedamꝰ.

Expanded text:
Deum dives, stultus est et in nocte rapiendus, Deum dives, stultus est et in nocte rapiendus, ergo qui vult esse in Deum dives, non sibi thesaurizet, sed pauperibus possessa distribuat. Sic enim sapiens et filius lucis esse merebitur. Unde bene Psalmista cum de avaro quolibet divite praemisisset: Sed et frustra conturbatur, thesaurizat et ignorat cui congregabit ea , mox ubi cordis sui thesaurum locasset, aperuit dicens: Et nunc quae est exspectatio mea? nonne Dominus? et substantia mea apud te est ? Dixitque ad discipulos suos: Ideo dico vobis, nolite solliciti esse animae quid manducetis, neque corpori quid vestiamini. Quod ait, Ideo dico, ad superiora respicit, hoc est, ideo temporalium sollicitudinem veto, ne cum divitibus saeculi vobis thesaurizare convincamini. Ergo quod omnibus natura tribuit, et jumentis, ac bestiis, hominibus quoque commune est, hujus cura penitus liberamur, sed praecipitur nobis ne solliciti simus quid comedamus.
Abbreviated transcription (Latin):
autem illi ds̃. Stulte hac nocte animam
tuam repetunt a te que autem parasti cu¬
uis erunt: qui multa tibi deliciarum tem¬
pora sttiltus inuita ꝓmittebas. ꝓxima bac
nocte mortt prereptus. aliis congregata
relinques. Hec deo ad hominem dicere est:
prauas euis machinationes. subita anima¬
duersione compescere. Aliter. In nocte ab¬
lata est anima: quȩ in obscuritate est cor¬
dis. Anuna mistra in nocte ablata est:
que considerationis lucem habere noluit. ut qd̃
poterat pati preuiderit unde bene discipulis
futura cogitantib: paulus apłs dicit. Uos
autem frẽs non estis intenebris: ut uos dies
illa tanquam fur comprehendat. Om̃s enĩ
uos lucis filii estis et filii dĩ: non simus noc¬
tis neq tenebrarum. Aies enun ęxitus: tanꝗͣ
sur ui nocte comprehendit: qͣndo stultorum
animas. futura non meditantes cicit. Sic
est qui sibi thesaurizat: et non est in dm̃ di¬
ues. Si is qui sibi thesaurizat et non est in

Expanded text:
autem illi Deus: Stulte, hac nocte animam autem illi Deus: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te: quae autem parasti cujus erunt? Qui multa tibi deliciarum tempora stultus in vita promittebas, proxima hac nocte morte praereptus, aliis congregata relinques. Haec Deo ad hominem dicere est, pravas ejus machinationes subita animadversione compescere. Aliter: In nocte ablata est anima, quae in obscuritate est cordis, ac misera. In nocte ablata est, quae considerationis lucem habere noluit, ut quod poterat pati, praevideret. Unde bene discipulis futura cogitantibus Paulus apostolus dicit: Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut vos dies illa tanquam fur comprehendat. Omnes enim vos filii lucis estis et filii diei. Non sumus noctis, neque tenebrarum . Dies enim exitus tanquam fur in nocte comprehendit, quando stultorum animas futura non praemeditantes ejicit. Sic est qui sibi thesaurizat, et non est in Deum dives. Si is qui sibi thesaurizat, et non est in
Abbreviated transcription (Latin):
utra se dicens. Quid faciam quod non ha¬
beam quo congregem fructus meos: Et
dixit. Hoc faciam. Destruam horrea mea et
maiora faciam. et illuc congregabo omnia
que nata sunt mͥ. et bona mea. Non in co re¬
prehenditur iste diues quod terram colucrit
natos uero ex ea fructus in horrea collegerit:
s quod omnem uite sue fiduciam in ipsa ha¬
bundantia terum posuerit. fructusq quos
uberiores solito terra ꝓtulit suos fructus. et
sua bona computans. non pauꝑib erogare.
uxta imꝑium domini dicentis: quod suꝑẽ
date clemosinam. s factis receptaculis ma¬
iorib. sue in futurum laxurie rescruare stu¬
duerit Anima inquiens. Habes multa po¬
sita in annos plurimos. requiesce comede.
bibe. epulare. Cui simile quid in eccłiastico
legitut. Et qui locupletatur agendo parce:
et est pars mercedis illuis in eo qd̾ dicit. In¬
ueni requuem michi: & nunc manducabo
debonis meis solus. et nescit quod dempus
pretereat: et telinquat omnia aliis. Dixit

Expanded text:
uod non habeo quo congregem fructus meos? Et dixit: Hoc faciam, destruam horrea mea, et majora faciam, et illuc congregabo omnia quae nata sunt mihi, et bona mea. Non in eo reprehenditur iste dives quod terram coluerit, natosve ex ea fructus in horrea collegerit, sed quod omnem vitae suae fiduciam in ipsa abundantia rerum posuerit, frustusque quos uberiores solito terra protulit, suos fructus et sua bona computans, non pauperibus erogare, juxta imperium Domini dicentis: Quod superest date eleemosynam, sed, factis receptaculis majoribus, suae in futurum luxuriae reservare studuerit. Anima, inquiens, habes multa posita in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare. Cui simile quid in Ecclesiastico legitur: Est qui locupletatur parce agendo, et est pars mercedis illius in eo quod dicit: Inveni requiem mihi, et nunc manducabo de bonis meis solus, et nescit quod tempus praetereat, et relinquat omnia aliis . Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uidebimꝰ. Et si uenerit in scda uigilia. et si
in tercia uigilia uenerit. et ita inuenerit: be¬
ati sunt serui illi. Prima quippe uigilia: pri¬
meuum tempus est: id est pueticia. Scd̃a uͦ
adolescentia. uel uiuentus: quȩ auctoritate
nectus accipitur. Qui ergo uigilare in pͥma
uigilia noluit: custodiat uel scdam. ut qͥ
conuerti a paruitatib suis inpuericia negle¬
xit: ad iuas utte saltem urtempore uitientu
tis eugilet. Et qui uigilare in scda ugilia
noluit: tercie iugilie remedia non amittat
Ut qui et inuiuentute ad uias uite ñ eitigi¬
lat: saltem in senectute resipiscat. Ad excu¬
tiendam uero mentis ure desidiam: etiã
eteriora dampna. ꝑ similitudinem dedu¬
cuntur: ut ꝑ bec animus ad suam custo¬
diam suscitetur. Nam diectur. Hoc autem
scitote. qm̃ si sciret paterfamilias qua hora
fur ueniret. uigilaret utiq et non sineret ꝑ

Expanded text:
 Et si venerit in secunda vigilia, et si  Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia vigilia venerit, et ita invenerit, beati sunt servi illi. Prima quippe vigilia primaevum tempus est, id est pueritia. Secunda, adolescentia vel juventus, quae auctoritate nectus accipitur. Qui ergo vigilare in prima vigilia noluit custodiat vel secundam, ut qui converti a pravitatibus suis in pueritia neglexit atis evigilet. Et qui vigilare in secunda vigilia noluit, tertiae vigiliae remedia non amittat. Ut qui et in juventute ad vias vitae non evigilat, saltem in senectute resipiscat. Ad excutiendam vero mentis nostrae desidiam, etiam exteriora damna per similitudinem deducuntur, ut per haec animus ad suam custodiam suscitetur. Nam dicitur: Hoc autem scitote. Quoniam si sciret paterfamilias, qua hora fur veniret
Abbreviated transcription (Latin):
ris et negligentie tenebras repellit. Hinc &¬
enun paulus dicit. Euigilate iusti: et noli¬
te peceare. huic rursus ait Hora est iam nos
de sonmno surgere. S ueniens dñs quid iugi¬
lantib serius exhibeat: audiamus. Amen
dico uob̃: quod precinget se et faciet illos
discumbere et transiens ministrabit illis.
Precinget se. id est ad retributionem p̃̾parat:
faciet illos discumbere. id est in eterna quiete
refoueri. Discumbere quippe nr̃m: in regno qui¬
escere est. Unde rursum dñs dicit. uenient et
recumbent eum abraham. et ysaac et iacob.
Transiens autem dñs ministrat: quia lucis sue
illustratione nos saciat. Ttansire ueto dictũ
est. cum de uidicio ad regnum redit. Uel certe
dñs nobis post iudicium transit: quia ab hu¬
manitatis forma in diuinitatis sue contem¬
platione nos eleuat. Et transire euis est: in
claritatis sue speculationem nos ducere. cum
cum quem in humanitate in iudicio cerni¬
mus: etiam in diuinitate post iudicium

Expanded text:
igentiae tenebras repellit. Hinc etenim Paulus dicit: Evigilate, justi, et nolite peccare . Hinc rursus ait; Hora est jam nos de somno surgere . 4. Sed veniens dominus quid servis vigilantibus exhibeat audiamus: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet eos discumbere, et transiens ministrabit illis. Praecinget se, id est ad retributionem praeparabit; et faciet illos discumbere, id est in aeterna quiete refoveri. Discumbere quippe nostrum in regno quiescere est. Unde rursum Dominus dicit: Venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob . Transiens autem Dominus ministrat, quia lucis suae illustratione nos satiat. Transire vero dictum est, cum de judicio ad regnum redit. Vel certe Dominus nobis post judicium transit, quia ab humanitatis forma in divinitatis suae contemplationem nos elevat. Et transire ejus est in claritatis suae speculationem nos ducere, cum eum quem in humanitate in judicio cernimus, etiam in divinitate post judicium
Abbreviated transcription (Latin):
lis eminerent. Teophilus interp̾tatur amans
dm̃. uel amatus a deo. Quisquis gͥ amat d̾m̃.
siue ab eo desiderat amari: ad se scciptum pu¬
tet euangelium. Et ut sibi datum munus. sibiq
cominendatum pignus conseruet. ne iudelicet
acceptam uerbi peciunam. uel tinea delactrati¬
onis beretice. uel sordide cupiditatis erugo de¬
uastet. Non autem nouorum quorumlibet
cidem theophilo et uelut ignotorum ratio pan¬
denda. s corum de quib etuditus est uerborũ
ꝓmutitur. ueritas exprunenda: scilicet ut quo or¬
diue quid de domino. uel a dño gestum dictũ¬
ue sit agnoscere queat. Neq enim qui ꝑfectus
esse cupit solummodo in xp̃m credete: s et fi¬
dem perpetue diuinitatis. et temporanee dis¬
pensationis illuis debet ordinem nosse. Capłm .ii.
uit in dieb herodis regis uidee sacerdos
quidam nomine ⁊ acharias de uice abia:

Expanded text:
lis eminerent. Theophilus, interpretatur amans lis eminerent. Theophilus, interpretatur amans Deum, vel amatus a Deo. Quisquis ergo amat Deum, sive a Deo se desiderat amari, ad se scriptum putet Evangelium, et ut sibi datum munus, sibique commendatum pignus conservet. Ne videlicet acceptam verbi pecuniam, vel tinea dilacerationis haereticae, vel sordidae cupiditatis aerugo devastet. Non autem novorum quorumlibet eidem Theophilo et velut ignotorum ratio pandenda, sed eorum de quibus eruditus est, verborum promittitur veritas exprimenda. Scilicet ut quo quid ordine de Domino vel a Domino gestum dictumve sit, agnoscere queat. Neque enim qui perfectus esse cupit, solummodo in Christum credere, sed et fidem perpetuae divinitatis, et temporaneae dispensationis illius debet ordinem nosse. CAPUT PRIMUM. Fuit in diebus Herodis, regis Judaeae, sacerdos quidam nomine Zacharias, de vice Abia
Abbreviated transcription (Latin):
discere debebant: uerum matheus quoq et ioħs
apłi sunt designati. Et ipsi enim in multis qͥ
scriberent ab his qui infantiam. puerttiam.
genealogiamq: euis scire. et gestis uiter c̾e po¬
tuerant: audire opus habebant. Quod autẽ
uisum etiam sibi scribere dicit: non quasi a
se sibi uisum de sp̃t sco instigante. sibi quoq
iusum significat. uixta quod in epistola sua
dicunt apłi. Uisum est enim sp̃u scõ: et nobis.
Cuius nimirum gr̃ã geritur: tit id quod bo¬
num est nobis etiam bonum udeatur. et as¬
secutum quidem non pauca ã principio se di¬
cit: s omnia. uerum assecuto omnia: iusum
est sctibere non omnia s de omnib que ad fi¬
dem legentium confirmandam crederet ido¬
niea. quia nec ipse mundus si scriberent᷑ cape¬
ret omtua. unde etiam consulto non tulla qͦ
ab aliis sunt dicta preteriit: ut multifaria in
euangelio grã refulgert. et propiis quibdam
singuli libri misteriorum gestorumq miracu¬

Expanded text:
discere debebant, verum Matthaeus quoque et Joannes discere debebant, verum Matthaeus quoque et Joannes apostoli sunt designati. Et ipsi enim in multis quae scriberent ab iis qui infantiam, pueritiam, genealogiamque ejus scire et gestis interesse potuerant, audire opus habebant. Quod autem visum etiam sibi scribere dicit, non quasi a se sibi visum, sed Spiritu sancto instigante, sibi quoque visum significat. Juxta quod in epistola sua dicunt apostoli: Visum est enim Spiritui sancto, et nobis. Cujus nimirum gratia geritur, ut id quod bonum est, nobis etiam bonum videatur. Et assecutum quidem se non pauca dicit, sed omnia. Verum assecuto omnia visum est scribere non omnia, sed de omnibus quae ad fidem legentium confirmandam crederet idonea, quia nec ipse mundus, si scriberentur caperet omnia . Unde etiam consulto nonnulla quae ab aliis sunt dicta praeteriit, ut multifaria in Evangelio gratia refulgeret, et propriis quibusdam singuli libri mysteriorum gestorumque miracu
Abbreviated transcription (Latin):
rias. Nam et ipsi sacre scripture interpreti iero¬
nimo. pluraq ex eo testimonia usurꝑare. et
ipsum in latinum grecumq ustuq est tran¬
sferre sermoniem. falsa uero cuangelia lucas
ptima mox puefatione tefellit quoniam quidẽ
inquit multi conati sunt ordinare nartationem.
multos uiddicet eos. non tam numerositate. qͣtn
hetescos multifarie diuersitate commendans. qͥ
non sp̃u sc̃i munere donati. s uacuo labore co¬
nati: magis ordinarint narrationem. quam
historie texerint ueritatem. Ideoq aliĩs com¬
plendum opus in quo frastra sudauere telique¬
tunt. illis nunitum qui cum sint quatuor non
tam quatuor euangelia. quam unum quatuor¬
librorum uarietate pulchertuna consonitin
ediderunt. Ediderunt enim sicut tradiderunt
illis qui ab initio ipsi uidetunt: & ministri
fuerunt sermonis. Qua sententia non solũ
lucas et marcus. qui p̾sentem in carne dñm
non uiderant. atq ideo quȩ scriberent auditu

Expanded text:
rias. Nam et ipsi sacrae Scripturae interpreti Hierorias. Nam et ipsi sacrae Scripturae interpreti Hieronymo pleraque ex eo testimonia usurpare, et ipsum in Latinum Graecumque visum est transferre sermonem. Falsa vero Evangelia, Lucas prima mox praefatione refellit. Quoniam quidem multi inquit conati sunt ordinare narrationem. Multos videlicet eos non tam numerositate quam haereseos multifariae diversitate connumerans, qui non Spiritus sancti munere donati, sed vacuo labore conati magis ordinarint narrationem, quam historiae texuerint veritatem, ideoque aliis complendum opus, in quo frustra sudavere reliquerint. Illis nimirum, qui cum sint quatuor, non tam quatuor Evangelia, quam unum quatuor varietate pulcherrima consonum ediderunt. Ediderunt enim sicut tradiderunt illis qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis. Qua sententia non soli Lucas et Marcus, qui praesentem in carne Dominum non viderant, atque ideo quae scriberent auditu
Abbreviated transcription (Latin):
complete sunt rerum. fient tradi¬
decunt nob̃ qui ab initio ipsi iui-¬
derunt et inustri fuerunt sermonis: iusum
est et michi assecuto a principio omnia diligen¬
ter ex ordine tibi scribere obtime theophile ut
cognoscas eorum uerborum de quib eruditus
es ueritatem
uo manifestissime premio fignificat
eam sihi maxune causam euangelium
fuisse scribendi. ne seudo euangelistis facultas c̾et
falsa ptedicandi. Qui ut eorum hodieq moni¬
menta testantut. sub nomine apostolorum ꝑfi¬
die conati sitnt inducete sectas. Demiq non nulli
thonie alii barcholomei. quidam mathie. aliqui
etiam duodecim apostolorum titulo repperiunt᷑.
falso sua scripta prenotasse. S et basilides. et ap
pelles quorum uniis trccentos seraginta quinq
celos. altet duos inuicem contratios deos. int̾ alia
nefanda dogmatitabant euangelia sii nominus
errore feda reliquisse. Interq notandum qd dicit᷑
euangelium uixta hebreos non inter apochti.¬
phas. s inter ecclesiasticas numerandum hysto¬

Expanded text:
e sunt, rerum, 2 sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi uiderunt et ministri fuerunt sermonis, uisum est et mihi adsecuto a principio omnibus diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theofile, ut cognoscas eorum uerborum, de quibus eruditus es, ueritatemuo manifestissime prooemio significat eam sibi maxime causam Evangelii fuisse scribendi, ne pseudoevangelistis facultas esset falsa praedicandi, qui, ut eorum hodieque monumenta testantur, sub nomine apostolorum perfidiae conati sunt inducere sectas. Denique nonnulli Thomae, alii Bartholomaei, quidam Matthiae, aliqui etiam duodecim apostolorum titulo reperiuntur falso sua scripta praenotasse. Sed et Basilides atque Apelles, quorum unus trecentos sexaginta quinque coelos, alter duos invicem contrarios deos inter alia nefanda dogmatizabant, Evangelia sui nominis errore foeda reliquisse. Inter quae notandum, quod dicitur Evangelium juxta Hebraeos, non inter apocryphas, sed inter ecclesiasticas numerandum histo
Abbreviated transcription (Latin):
acca perpetuam in donfuis¬
epe quidem tuȩ sc̃e frat̾nitati
et absens scribendo. et colloq̃n¬
do presens suggessi: ut post ex¬
positionem actuum apostoloꝵ

Expanded text:
Acca, perpetuam in Domino sepe quidem tuae sanctae fraternitati et absens scribendo, et colloquendo praesens suggessi, ut post expositionem Actuum apostolorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tractatoris sentenciolis non paruum uolumen
retractando conficerit. Quod idco commemorã¬
dum putani ut et tua scã frat̾nitas et legen¬
tes sumul agnoscerent. Uolo enim complito a
te ꝑ dei aucilium oꝑe quod postulo hanc si¬
mul epistolam in capite preponi: te non ob
aliam quam condescensionis fraterne grãm m
lueam scribere rogatum. ut qui ob teneritudi¬
nem ingeniĩ fublimia. uel difficilia intellectu
caꝑe nequeunt: hec simpliciori stilo exposita
facilius app̾hendant. Ergo age dilectisstme. et me¬
morato oꝑi sedulus insiste beatumq lucam lu¬
culento secmone expone. Et quia sc̃s ambrosius
quedam indiscussa preteriit. quȩ illi quasi sũ¬
me eruditionis uiro plana. nec quefitu digna
udebantur: hȩc quoq ꝑspectis aliorum patrũ
opusculis. diligentius uel tuis uel corum dictis
explanare curato. Ciedo etiam tuo iugilentissimo¬
studio. qui in lege dti meditando dies noctesꝙ¬

Expanded text:
tractatoris sententiolis non parvum volumen tractatoris sententiolis non parvum volumen retractando confecerit. Quod ideo commemorandum putavi, ut et tua sancta fraternitas, et legentes simul agnoscerent. Volo enim completo a te per Dei auxilium opere quod postulo, hanc simul epistolam in capite praeponi, te non ob aliam quam condescensionis fraternae gratiam, in Lucam scribere rogatum, ut qui ob teneritudinem ingenii sublimia, vel difficilia intellectu capere nequeant, haec simpliciori stylo exposita facilius apprehendant. Ergo age, dilectissime, memorato operi sedulus insiste, beatum Lucam luculento sermone expone. Et quia sanctus Ambrosius quaedam indiscussa praeteriit, quae illi quasi summae eruditionis viro plana nec quaesitu digna videbantur, haec quoque perspectis aliorum Patrum opusculis diligentius, vel tuis vel eorum dictis explanare curato. Cstudio, qui in lege Domini meditando dies noctes
Abbreviated transcription (Latin):
turq tibi illud antiqui ꝓu̾bii.
necesse est plures ã plurib fieti libros diteiso sti¬
Ip. s non diuersa fide. etiam de questionib eis¬
dem: ut ad plurimos res ipsa ꝑticinat. ad alios
sic. ad alios autem sic. Sunt autem quedam in
expositione beati ambrosiĩ in lucam tam diser¬
ta simul et ęxcelsa: quod tuam quoq sc̃itatem
iudisse non ambigo. ut ã doctorib solum in¬
telligi queant. a rudib uero fastidiosis ne lec¬
torib. quales in presenti euo plures inuemes:
pre difficultate. uel ad sequendi quȩ disecta ft̃.
uel capiendi quȩ alta. ne querenda quidẽ quafi
se celsiora. nec quasi se fortiora putentur ẽẽ scru¬
tanda. Nec parum dedit indicii doctissimtis
pater augustimis: qui ad paulinam d̃i famt¬
lam detudendo scribens. non aliis magis quam
ex hoc opusculo sumptis beati ambrosiĩ testi¬
moniis utendum putauit. et ea parit̾. non so¬
sum ponenda simpliciter. s etiam exponenda
iudicatut. a deo ut ge paucissimis memorati

Expanded text:
turque tibi illud antiqui proverbinecesse est plures a pluribus fieri libros diverso stylo, sed non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Sunt autem quaedam in expositione beati Ambrosii in Lucam, tam diserta simul et excelsa quod tuam quoque sanctitatem vidisse non ambigo, ut a doctoribus solum intelligi queant, a rudibus vero fastidiosisve lectoribus quales in praesenti aevo plures invenies prae difficultate vel assequendi quae diserta sunt, vel capiendi quae alta, ne quaerenda quidem quasi se celsiora, nec quasi se fortiora putentur esse scrutanda. Nec parum dedit judicii doctissimus pater Augustinus, qui ad Paulinam Dei famulam de videndo Deo scribens, non aliis magis quam ex hoc opusculo sumptis beati Ambrosii testimoniis utendum putavit, et ea pariter non solum ponenda simpliciter, sed etiam exponenda judicavit, adeo ut ex paucissimis memorati
Abbreviated transcription (Latin):
ciorum precedentium. uictores de suis uiri¬
b extollat: ut quasi uirtutum culmine
positos. ulterius se iam cadere non posse pre¬
sumant. Et hoc plane cunosi odĩdim̃ temptare ẽ.
de suis quempiam meritis głati contra hoc qd̾¬
ipse fidem discipulis augens ait. Cum feceri¬
tis omnia que precepta sunt uob: dicite serui
niutiles sumus. quȩ debiuinus facere fecimꝰ.
Qui cum alibi preciperet ne uisticiam nr̃am
coram hominib faciamus: in eiusdem diffini¬
tione. ieuinium tamen. elemosunam. atq ora¬
tionem subuuixit. triplici scilicet hostis telo
totidem arma defensionis opponens. ut ieui¬
nio concupiscentia carnis. elemosinis auari¬
cia precib iactantia pellatur meritorum:
hȩc de pͥncipiis euangelice dispensationis.
uno libello dixisse sufficiat. Uerum que sequu¬
ntur gesta uel dicta saluatoris: non solum
nr̃e quieti. s et legentium commodo consulen¬
tes: ab alio magis intueamur exordio. Nescio

Expanded text:
vitiorum praecedentium victores de suis virivitiorum praecedentium victores de suis viribus extollat, ut quasi in virtutum culmine positos ulterius se jam cadere non posse praesumat. Et hoc plane curiosis oculis Deum tentare est, de suis quempiam meritis gloriari; contra hoc quod fidem discipulis augens, ait: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, quae debuimus facere fecimus . Qui cum alibi praeciperet ne justitiam nostram coram hominibus faciamus, in ejusdem definitione jejunium tantum, eleemosynam atque orationem subjunxit, triplici, scilicet, hostis telo totidem arma defensionis opponens, ut jejunio concupiscentia carnis, eleemosynis avaritia, precibus jactantia pellatur meritorum. Haec de principiis evangelicae dispensationis uno libello dixisse sufficiat, verum quae sequuntur gesta vel dicta Salvatoris, non solum nostrae quieti, sed et legentium commodo consulentes, ab alio magis intueamur exordio. Nescio