comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib uidere ꝓmeruit. Ueruͣ
quia breuiter ista pͣlibauimus.
latius iam cuncta exposituri. ipsũ
sacrȩ lectionis uideamus exordiũ.
non anxia necessitate abluendi
alicuius sui peccati. qui peccatum
non fecit ullum. nec inuentus est
dolus in ore erus: sed pia disposi.¬
tione abluendi om̃is nr̃i contagi¬
onem peccati. qui in multis offendi¬
mus om̃s. Et si dixerimus quia pec¬
catũ non habemus: nos ipsos sedu¬
cimus. & ueritas in nobis non est.
U enit baptizari in aquis ipsarum
conditor aquarũ: ut nobis qui in
iniquitatib concepti. & in delictis
sumus generati sedȩ natiuitatis
quȩ ꝑ aquã & sp̃m celebratur ap.¬
petendũ insinuaret mysterium.
Dignatus est lauari aquis iordani¬
cis. qui erat mundus a sordibus
cunctis: ut addiluendas nr̃orũ
sordes scelerũ. om̃ium fluenta
scĩficaret aquarũ. Sed quia humil¬
limã dmͣ dispensatione᷑ ex lectione
euuangelica cognouimus: & iam
serui humillimã obęditionem
sollicita intentione uideamus.

Expanded text:
mortalibus videre promeruit. Verum quia breviter ista praelibavimus, latius jam cuncta exposituri ipsum sacrae lectionis videamus exordium. non anxia necessitate abluendi alicujus sui peccati qui peccatum non fecit ullum, nec inventus est dolus in ore ejus, sed pia dispensatione abluendi omnis nostri contagionem peccati, qui in multis offendimus omnes, et si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Venit baptizari in aquis ipsarum conditor aquarum ut nobis qui in iniquitatibus concepti, et in delictis sumus generati, secundae nativitatis, quae per aquam et spiritum celebratur, appetendum insinuaret mysterium. Dignatus est lavari aquis Jordanicis, qui erat mundus a sordibus cunctis, ut ad diluendas nostrorum sordes scelerum omnium fluenta sanctificaret aquarum. Sed quia humillimam Domini dispensationem ex lectione evangelica cognovimus, etiam servi humillimam obeditionem sollicita intentione videamus.
Abbreviated transcription (Latin):
patri filius. descendente suꝑ eũ
spũ. quis sit : hominib intimat᷑.
ut ꝑ hoc diseant homines. per
gr̃am se baptismatis. accepto spũ
scõ. de filuis diaboli in diͣ filios
posse transferri: sicut apłs edo
cet fidelibus ita loquens. Acce¬
pistis sp̃m ad optionis filioꝵ in qͦ
clamamus abba pater. & euuan¬
gelista iohannes. Quot quot in qͥt
receperunt eũ. dedit eis potesta¬
donauit cõmemoratis: ad nosipsos
reuertamur. Et quia humilitatem¬

Expanded text:
Patri Filius, descendente super eum Patri Filius, descendente super eum Spiritu, quis sit, hominibus intimatur, ut per hoc discant homines, per gratiam se baptismatis, accepto Spiritu sancto, de filiis diaboli in Dei filios posse tracet, fidelibus ita loquens: Accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba pater; et evangelista Joannes: Quotquot, inquit, receperunt eum dedit eis potestadonavit, commemoratis, ad nosipsos revertamur, et quia  Al
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ descendit in colũba. Pater ais ad¬
est in uoce. scã & indiuidua trinitaᷤᷤ
ta baptismi declaratur mysterio.
Et recte. ut qui sacramentoꝵ suoꝵ
dispensatoribus erat pͣcepturusi
docere om̃s gentes. & baptirare eos
primus ipse suo in baptismate
totam ꝑsonaliter panderet
adesse trinitatem. Quod ait
uox paterna. hic est filius m̃s
dilectus in quo mͥ bene cõpla¬
cui: ad cõparatione̾ terreni homi¬
nis dicit. in quo peccante. quodam.¬
modo sibi displicuisse ds̃ conditor
insinuat cũ ait. penitet me homi¬
nem fecisse in terra. Penitentia
quidẽ in dm̃ nulla cadit. sed nr̃o
more loquens. qui cõpungi pęni¬
tentia solemus: quando contra
uotum nr̃a oꝑa uerti uidemus.
Penitere se dixit hominẽ fecisse.
cando degenerare conspexit. In
filio autem suo unigenito sibi
singulariter cõplacuit: quia hunc
hominẽ quẽ induerat a peccato
inmunem seruare cognouit. Et
in hac quoq uoce patris sicut ce¬
Cocternus enĩ a consubstantialis

Expanded text:
i descendit in columba, Pater Deus sonat in voce, sanctae et individuae Trinitatis in baptismo declaratur mysterium. Et recte, ut qui sacramentorum suorum dispensatoribus erat praecepturus docere omnes gentes, et baptizare eos primus ipse suo in baptismate totam personaliter panderet adesse Trinitvox paterna, hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ad comparationem terreni hominis dicit, in quo peccante quodammodo sibi displicuisse Deus conditor insinuat, cum ait: Poenitet me hominem fecisse in terra . Poenitentia quidem in Deum nulla cadit, sed nostro more loquens, qui compungi poenitentia solemus, quando contra votum nostra opera verti videmus. Poenitere se dixit hominem fecisse icando degenerare  Al., deviare conspexit. In Filio autem suo unigenito sibi singulariter complacuit, quia hunc hominem quem induerat a peccato immunem servare cognovit. Et in hac quoquCoaeternus enim et consubstantialis
Abbreviated transcription (Latin):
ibit sapientia. nec habitabit in cor¬
pore subdito peccatis. Hincẽ. quod
symon qui in felle amaritudinis
e obligatione iniquitatis ꝑmanere
consensit. partẽ sortemq. in hoc spũ
habere nequiuit. Illo eni spũ plenus
erat. qui in serpente hominib appa¬
rendo. quia ipse malitie & insidiarũ
peste infectus essd corda ailigenter
edocuit. Sed descanlente suꝑ dnm

Expanded text:
ibit sapientia, nec habitabit in coribit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis . Hinc est quod Simon, qui in felle amaritudinis et obligatione iniquitatis permanere consensit, partem sortemque in hoc Spiritu habere nequivit. Illo enim spiritu plenus erat qui in serpente hominibus apparendo, quia ipse malitiae et insidiarum peste infectus esset corda diligenter edocuit. Sed descendente super Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tamen huius erat locis constituta
terrenis. quãuis nullo labore quȩ¬
sitis alenda fructibus. At hȩc quam
xpͣc tribuit. in cęloꝵ est arcȩ̨ uita
Prima hominis uita beata: ita fuit
immortalis: ut posset in ea homo
non mori. si ise apeccati seductione
cautus seruaret. Secła uero: ita fiet
immortalis: ut non possit in ea
homo mori. non ulla peccati pul¬
santis seductione tẽp̃tari. Bene autẽ
sps reconciliator in colũba. que
multũ simplex est auis. apparuit:
ut & suȩ uidelicet nature simpli¬
citatem ꝑ huius speciem animalis
ostenderet. sp̃s eñi sc̃s discipline
effugiet fictum: & eũ in queͣ des¬
cendit mansuetũ initẽq ac miseri¬
cordiȩ suꝑnȩ preconẽ ministrũq
doceret mundo esse futurũ: simuł
& om̃s qui sua grͣa essent renouan¬
neret ingredi. iuxta quod scriptũ
est. sentite de dño in bonitate. & in
simplicitate cordis quęrite illum:
qmͣ in maliuolam animã non intro.¬

Expanded text:
tamen hujus erat locis constituta tamen hujus erat locis constituta terrenis, quamvis nullo labore quaesitis alenda fructibus: at haec quam Christus tribuit in coelorum est arce vita Prima hominis vita beata ita fuit immortalis, ut posset in ea homo non mori, si se a peccati seductione cautus servaret; secunda vero ita fiet immortalis, ut non possit in ea homo mori, nec ulla peccati pulsantis seductione tentari. Bene autem Spiritus reconciliator in columba, quae multum simplex est avis, apparuit, ut et suae videlicet naturae simplicitatem per hujus speciem animalis ostenderet. Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, ut eum in quem descendit mansuetum mitemque ac misericordiae supernae praeconem ministrumque doceret mundo esse futurum; simul et omnes qui sua gratia essent renovanneret ingredi, juxta quod scriptum est: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum. Quoniam in malevolam animam non intro
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauit. Et congrua multum
distantia. quia primus adam ab im.¬
mundo spũ deceptus ꝑ serpentem.
gaudia regni celestis amisit: scds
adam a spu scõ ꝑ colũbam glorificatꝰ.
eiusdem regni li mina reserauit.
Flammãq uibrantẽ̾ qua ingressum
paradysi expulso adam primo che¬
rub custos interelusit: seds adam
hodierna die ꝑ aquã lauacri renas¬
centis extingui debere monstrauit.
ut unde ille cũ sua coniuge ab hoste
uictus exut: ibi iste cũ scõꝵ ecclesia
sponsa uidelicet sua de hoste uictor
rediret: mimo potiora redemptis
a peccato uite immortalis munera.
pater futuri scłi. princeps pacis do¬
naret. quã presentis nr̃i scłi pater.
princeps discordie. uenundatus
sub peccato. sua cũ stirpe ꝑdidit.
Quia numirũ uita illa beatissima. quã
deseruit adam. quãuis incõparabili
luce & pace sublimis ab om̃i cura¬
rum stumnulantiũ nube serena cre¬
bra dĩ & angłoꝵ dĩ fuerit uisione
& allocutione glorifica: in terre

Expanded text:
monstravit: et congrua multum monstravit: et congrua multum distantia, quia primus Adam ab immundo spiritu deceptus per serpentem, gaudia regni coelestis amisit; secundus Adam a Spiritu sancto per columbam glorificatus ejusdem regni limina reseravit, flammamque vibrantem, qua ingressum paradisi expulso Adam primo Cherub custos interclusit. Secundus Adam hodierna die per aquam lavacri renascentis exstingui debere monstravit, ut unde ille cum sua conjuge ab hoste victus exiit, ibi iste cum sanctorum Ecclesia, sponsa videlicet sua, de hoste victor rediret, imo potiora redemptis a peccato vitae immortalis munera pater futuri saeculi princeps pacis donaret, quae praesentis nostri saeculi pater princeps discordiae venundatus sub peccato sua cum stirpe perdidit; quia nimirum vita illa beatissima, quam deseruit Adam, quamvis incomparabili luce et pace sublimis ab omnium curarum stimulantium nube serena crebra Dei et angelorum fuerit visione et allocutione glorificata, in terrae
Abbreviated transcription (Latin):
uel potius sibi consecrasse lauacrũ.
peccatoꝵ baptizari: cũ meminerint
dnmn qui in spũ scõ baptizans pec¬
cata dimittere solet. suũ baptizan¬
dum in aqua sub misisse serui ma¬
nibus caput. Sequitur. Baptizatꝰ
autẽ confestim ascendit de aqua:
& ecce aꝑti sunt cęli. & uidit sp̃m
dĩ descendente᷑ sicut colũbam &
uenientẽ suꝑ se. Et hoc adimpletio.¬
nem om̃is iustitie ꝑtinet. quod bap¬
tizato dño aꝑti sunt ei cęli. & sp̃s dĩ
descendit suꝑ euͣ. ut hinc nimirũ
fides nr̃a confirmetur ꝑmysteriũ
sacri baptismatis aperiri nobis intro.
ministrari. Numquid em̃i credi
decet año tunc primũ celestia pa-¬
tuisse secreta: cũ recta fides habeat
non minus dempore quo cũ homi¬
mbus conuersatus est quã post &
antea patris in sinu mansisse. & sedẽ
tis anno quando baptizatus est. sp̃s
nobis dñs sacrosc̃o sui corporis in¬
tinctu baptismi lauacrũ dedicauit:
nobis quoq. post acceptu baptisina.
çeli aditum patere. & sp̃m scm dari

Expanded text:
 Al., sibi consecrasse lavacrum. peccatorum baptizari, cum meminerit Dominum, qui in Spiritu sancto baptizans peccata dimittere solet, suum baptizandum in aqua submisisse servi manibus caput. Sequitur: Baptizatus autem Jesus, confestim ascendit de aqua: et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem sicut columbam, et venientem super se. Et hoc ad impletionem omnis justitiae pertinet quod baptizato Domino aperti sunt ei coeli, et Spiritus descendit super eum, ut hinc nimirum fides nostra confirmetur, per mysterium sacri baptismatis aperiri nobis introitgratia ministrari. Numquid enim credi decet Domino tunc primum coelestia patuisse secreta, cum recta fides habeat non minus tempore quo cum hominibus conversatus est, quam et post et antea in sinu Patris mansisse, et sedtis anno, quando baptizatus est, Spirinobis Dominus sacrosancti sui corporis intinctu baptismi lavacrum dedicavit, nobis quoque post acceptum baptisma coeli aditum patere et Spiritum sanctum dari
Abbreviated transcription (Latin):
Turba autẽ quȩ uestimenta sua ster
semet ipsos humiliantes. & cũ paulo¬
quȩ mͥ fuerunt lucra hec existimaui
ꝓpter xp̃m detrimenta. & arbitror
stercora esse. ut xp̃m lucrifaciam.
tes. & eruditi doctores. qui ex ꝓpħis
quasi de arboribus semꝑ uirentibus.¬

Expanded text:
Turba enim qua vestimenta sua sternseipsos humiliantes, et cum AposQuae mihi fuerunt lucra, haec existimavi propter Christum detrimenta, et arbitror stercora esse, ut Christum lucrifaciam . tes et eruditi doctores, qui ex prophetis quasi de arboribus ramos ant
Abbreviated transcription (Latin):
cula uideoꝵ. Euntes autẽ discipuli fe¬
cerunt sicut preceperat eis ihc. & ad¬
duxerunt asinam &pullũ. qmͣ euntes
apłi soluerunt asinam alienam. Mini¬
steriũ fuit quidẽ illoꝵ. uirtus autem
& auctoritas xpͣi. Nec enͣi potuissent
tollere iumentũ alienũ ab illo dño. qͥ
non eos cognoscebat qui essent. nisi
addandũ. Sic quoq apłi soluerunt
iudeos uel gentes de uinculo inimici.
In prima quidẽ facie eoꝵ uidebatur
opus: re uera autẽ uirtus fuit & gr̃a
xpͣi. Nec eni a xp̃o duodecim consti¬
tuti totũ mundũ ligatũ sub potestate
diaboli soluere potuisent. nisi gra xp̃i

Expanded text:
 discipuli fecerunt sicut praecepit illis, et adduxerunt asinam et pullum. Quod euntes apostoli solverunt asinam alienam, ministerium fuit quidem illorum, virtus autem et auctoritas Christi. Nec enim potuissent tollere jumentum alienum ab illo domino qui non eos cognoscebat qui essent, nisi ad dandum. Sic quod apostoli solverunt Judaeos et gentes de vinculo inimici, in prima quidem facie eorum videbatur opus, revera autem virtus fuit et gratia Christi. Nec enim a Christo duodecim constituti totum mundum ligatum sub potestate diaboli solvere potuissent, nisi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
despereit me sol. Uis cognoscere man¬
suetudinẽ uinientis. considera speciẽ
aduentus eiꝰ. Non sedet in curru
aureo preciosa purpura fulgens. nec
ascendit siq feruidũ equũ discordie
amatorẽ & litis. qui gła & iactantia
pectus habet repletũ. qui delonge
odoratur bellũ. & gaudet ad uocem
tube. Et cũ uiderit sanguineã pu¬
gnam dicit in corde suo benefactũ.
sed sedit suꝑ asinam tranquillitatis &
pacis amicã. Non autẽ uides in cir¬
cuitu eiꝰ splendentes gladios. aut cȩte¬
ra ornam̃ta armoꝵ terribiliũ. Sed
quid: Ramos frondentes. testimonia
pietatis. Uenit ergo mansuetus. non
ut ꝓpter potentiam timeretur. sed
ut ꝓpter mansuetudine amaretur.
Sedens suꝑ asinam & pullũ eiꝰ. Ergo¬

Expanded text:
sanctitatis suae. Vis cognoscere mansuetudinem venientis, considera speciem adventus ejus . Non sedet in curru aureo pretiosa purpura fulgens, nec ascendit super fervidum equum discordiae amatorem et litis, qui gloria jactantiae pectus habet repletum, qui de longe odoratur bellum, et gaudet ad vocem tubae, et cum viderit sanguineam pugnam, dicit in corde suo: Bene factum; sed sedet super asinam tranquillitatis et pacis amicam. Non autem vides in circuitu ejus splendentes gladios, aut caetera ornamenta armorum terribilium. Sed quid? ramos frondentes, testimonia pietatis. Venit ergo mansuetus, ut non propter potentiam timeretur, sed ut propter mansuetudinem amaretur sedens super asinam et pullum, id e
Abbreviated transcription (Latin):
gnus suꝑ omne̾ terrã. subiecit popu¬
los nobis. & gentes sub pedib nr̃is.
Flegit nos hereditatẽ sibi. speciẽ iacob
quã dilexit. Si autẽ non intellexeris:
ueniet ut ꝑdat te. & de templo scita¬
tis expellat. & aliam sponsam de gen¬
tibus castiorem inducat in cubiculu

Expanded text:
subjecit populos nobis, et gentes sub pedibus nostris; elegit nos haereditatem sibi speciem Jacob quem dilexit . Si autem non intellexeris, veniet ut perdat te, et de templo sanctitatis expellat, et aliam sponsam de gentibus castiorem inducat in cubiculum
Abbreviated transcription (Latin):
est. Animalis autẽ ꝓphetia in iudȩa
remansit. Nam de animali illo non
hoc quod uidebatur necessarium
erat xxp̃o. sed illud qđ intelligebat᷑
id est non caro sed ratio. Ideoq caro
remissa est. ratio autẽ retenta. Aut¬

Expanded text:
 autem prophetia in Ecclesia remansit. De animali etiam illo, non quod videbatur, erat necessarium Christo, sed illud quod intelligebatur, id est non caro, sed ratio. Ideoque caro remissa est, ratio autem retenta e
Abbreviated transcription (Latin):
duos istos petrũ & philippũ apłos:
exponit intelligi oportere. qm hi
primũ trans gredientes iudaicos fineᷤ.
gentes ad duterunt ad xpͣm. Phi¬
lippus quidẽ samariaͣ. quã ipsam
samariã atinam esse interpretat᷑.
Pecrus autẽ gentes. accipiens corne¬
lrum ex gentib quasi samariȩ
pullũ. Et si quis uobis dixerit ali
quid: dicite. dñs oꝑam eoꝵ deside¬
non solũ animaliũ. neq solum
eoꝵ qui michi subditi sunt. sed
om̃ium hominũ etiã qui michi
contrarii sunt. Nam & peccatores
conditione quidẽ mei sunt. uolun
tate sua diaboli. Meus est enim
orbis terre. & plenitudo eiꝰ. Dñs
operam eoꝵ desiderat. Iustum est.
ut aliquando creatura serurat suo
factori. Gentes enͣi ds in potestate
diaboli ꝓtẽpore reliquit ut tepͣtet.
non in ȩternũ contep̃sit ut ꝑdat.
Necesse est aute̾ ut fiat quod scriptũ
est. homines & tum̃ta saluabis dñe.

Expanded text:
duos istos Petrum et Philippum apostolos exponit intelligi oportere, quoniam hi, primum transgredientes Judaicos fines, gentes adduxerunt ad Christum. Philippus quidem Samariam, quam ipsam Samariam asinam esse interpretatur. Petrus autem gentes accipiens Cornelium ex gentibus quasi Samariae pullum. Et statim iquid, dicite: Dominus operam eorum desidenon solum animalium, neque solum eorum, qui mihi subditi sunt, sed omnium hominum, etiam qui mihi contrarii sunt. Nam et peccatores conditione quidem mei sunt, voluntate autem sua diaboli. Meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus . Dominus operam eorum desiderat. Justum est, ut aliquando creatura serviat suo factori. Gentes enim Deus in potestate diaboli pro tempore reliquit ut tentet, non in aeternum contempsit, ut perdat. Necesse est autem ut fiat quod scriptum est: Homines
Abbreviated transcription (Latin):
phetam. Et constituam principes
tuos sicut antea. & consiliarios tuoᷤᷤ
sicut abinitio. & tunc uocaberis
ciuitas iustitiȩ. & mater ciuitatum.
id est ecclessarum fiadelis syon. Propt᷑
quasdam tales similitudines. animalib
hic assimilati funt homines dm̃ uel dĩ
filiũ non cognoscentes. Est em̃ animal
hoc inmundũ. & pͣceteris pene iumtis
magis in rationabile. & stultũ. & infir¬
mũ. & ignobile. & oneriferũ magis.
S ic fuerunt & homines ante xp̃m ido¬
latrus & passionib diuersis inmundi.
& in rationabiles. uerbi ratione caren

Expanded text:
m: Et constituam principes tuos, sicut prius, et consiliarios tuos sicut ab initio. Et tunc vocaberis civitas justitiae, et mater civitatum , id est Ecclesiarum fidelis Sion. Propter quasdam enim tales similitudines animalibus hic assimilati sunt homines, Deum vel Dei Filium non cognoscentes. Est enim animal hoc immundum, et prae caeteris pene jumentis magis irrationabile, et stultum, et infirmum, et ignobile, et oneriferum magis: sic fuerunt et homines ante Christum idololatriis et passionibus immundi et irrationabiles verbi rat
Abbreviated transcription (Latin):
homines antequã peccemus liberũ
quide̾ habemus arbitriũ. si uolumꝰ
sequi uolitate᷑ deaboli an non.
Quod si semel peccantes obligauerimꝰ
nauis fracto gubernaculo illuc du¬
citar ubi tempestas uoluerit: sic
& homo diuine gr̃e auxilio ꝑdito
ꝑ peceatũ. non quod uult agit. sed
quod diabolus uult. Et nisi ds ualida
usq. ad morte̾ in peccatoꝵ suoꝵ uin¬

Expanded text:
Homines antequam peccemus, liberum quidem habemus arbitrium, si volumus sequi voluntatem dyaboli, an non. Quod, si semel peccantes voluntate oblnavis fracto gubernaculo illuc ducitur, ubi tempestas compellit, sic et homo divine gracie auxilio perdito per peccatum non vult, quod agit, sed quod dyabolus vult. Et nisi deus valida usque ad mortem peccatorum suorum vin
Abbreviated transcription (Latin):
asinam. Nolite dicere nos non habemꝰ
regem. nisi tantũmodo cȩsarẽ. Ecce
rex tuus uenit tibi mansuetus. sedenᷤ
suꝑ asinam. Si intellexeris: uenit
tibi. Si non intellexeris: ueniet contra
te. Iã est. si intellexeris: ueniet ut
saluet te. & sub pedib tuis subiciat

Expanded text:
ina. Nolite dicere: Nos non habemus regem, nisi tantummodo Caesarem . Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, cedens super asinam. Si intellexeris, venit tibi; si non intellexeris, veniet contra te, id est, si intellexeris, veniet ut salvet te, et sub pedibus tuis su
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis dicens. ecce rex tuus uenit
I d est uidect non carnali aspectu. sad
spiritali intellectu. Opera uirtutu᷑
eius aspicite. non scema uisionis ciꝰ.
Si eni scema eiꝰ aspexceritis: decipiendi
estis in natura humana. Si autẽ opꝰ
eiꝰ consideraueritis : saluandi estis in

Expanded text:
ugalis. Ecce rex, inquit, tuus venit id est, videte non carnali aspectu, sed spiritali intellectu opera virtutum ejus aspicite, non schema visionis ejus. Si enim schema ejus aspexeritis, decipiendi estis in natura humana. Si autem opus ejus consideraveritis, salvandi estis in
Abbreviated transcription (Latin):
eñi uidemus in istis mundialibus
regnis quomͦ in primis quide̾ nemo
pulus creat sibi regem. quẽ eligit:
sed cũ rex ille fuerit factus & con¬
firmatus in regno. iam habet pote¬
statem in hominibus. & non potest
popłs iugũ eiꝰ de ceruice sua repelle¬
re. Nam primũ quidẽ in potestate
pogłi est facere sibi regem quem
uult. factũ autẽ de regno repellere.
iam non est in potestate eiꝰ. & ficut
uoluntas popłi postea in necessitate᷑
conuertitur: sic & homo priusquã
peccet liberuͣ habet arbitriũ utrũ
uelit subregno esse diaboli. an
de potestate eius exire. sedd sic pͥma
uoluntas eiꝰ in necissitate᷑ conuer.¬

Expanded text:
enim videmus in istis mundialibus regnis quomodo in primis quidem nemo pulus eligit sibi regem, quem vult: sed cum rex ille fuerit factus et confirmatus in regno, jam habet potestatem in hominibus, et non potest populus jugum ejus de cervice sua repellere. Nam primum quidem in potestate populi est facere sibi regem quem vult; factum autem de regno repellere, jam non est in potestate ejus, et sic voluntas populi postea in necessitatem etc. Sic et homo, priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit sub regno esse dyaboli. Cumde potestate eius exire. Et sic prima voluntas eius in neccessitatem eius conver
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et sicut pater eui uult miseretur.
& filius cui uult patrẽ reudat: ita etiã
sp̃s & inspirare legitur prout uult.
& dona cȩlestium gra̾rum diuidere ꝓut
utilt. Quomͦ ergo non unum eẽ cum
patre filioq. credendus est sp̃s. cui ȩque
adiacet posse quod uult: Scãm ȩccłam.
Uere scã est ȩccła confitenda. ꝑ quã & scĩfi¬
catio est data mortalibus. & crescente
credentiũ numero. om̃ium pęne lin¬
guis indĩ laudes sanctior mundus

Expanded text:
est; et sicut Pater cui vult miseretur, est; et sicut Pater cui vult miseretur, et Filius cui vult Patrem revelat, ita etiam Spiritus et inspirare legitur prout vult, et dona coelestium gratiarum dividere prout vult. Quomodo ergo non unum esse cum Patre Filioque credendus est Spiritus, cui aeque adjacet posse quod vult? Sanctam Ecclesiam. Vere sancta est Ecclesia confitenda, per quam et sanctificatio est data mortalibus et, crescente credentium numero, omnium pene linguis in Dei laudes sanctior mundus
Abbreviated transcription (Latin):
bene ad dexteram patris adnuntiat᷑
sedere. in quo nichil uoluntatis sue
diabolus qui totus est sinister inuenit.
Inde uenturus iudicare uiuos & mor¬
tuos. Necesse est fr̃s. ut hominum
genus ille discutiat qui creauit. &
ipse iudicet qui redemit. Iustumq
est. ut omp̃s dñs mortales suos quos
diuinitatis uirtute formauit. patris
pietate saluauit. iudicis examinatione
discernat. Nam quid eẽ potest equius
tur : Uiui autẽ iudicandi referunt᷑
ac mortui. ut om̃ium hominũ eẽ apud
dm̃ cura credatur. Et in sp̃m scm. Hec
quoꝵ unũ nomen est: non sit eoꝵ di¬
uersa confessio. ut qui in cȩlo apudse
unum sunt: a nobis non separentur
in terris. Nam sicut diuinitati nichil
de creaturis ȩquari potest: ita omnẽ
diuisionem & in equalitatem natura
diuinitatis excludit. Scdm eni euan¬
gelicam ueritatem sicut filius a patre
exiuit: ita & sp̃s a patre ꝓcedit. & sicut
unigenitus filius dĩ est: ita & sp̃s sc̃s dĩ

Expanded text:
bene ad dexteram Patris annuntiatur bene ad dexteram Patris annuntiatur sedere, in quo nihil voluntatis suae diabolus, qui totus est sinister, invenit. Inde venturus judicare vivos et mortuos. Necesse est, fratres, ut hominum genus ille discutiat qui creavit, et ipse judicet qui redemit: justumque est ut omnipotens Dominus mortales suos, quos divinitatis virtute formavit, Patris pietate salvavit, judicis examinatione discernat. Nam quid esse potest aequius tur? Vivi autem judicandi referuntur ac mortui ut omnium hominum esse apud Deum cura credatur. Et in Spiritum sanctquorum unum nomen est, non sit eorum diversa confessio, et qui in coelo apud se unum sunt, a nobis non separentur in terris. Nam sicut Divinitati nihil de creaturis aequari potest, ita omnem divisionem et inaequalitatem natura Divinitatis excludit. Secundum enim evangelicam veritatem, sicut Filius a Patre evivit, ita et Spiritus a Patre procedit; et Unigenitus, sicut Filius Dei est, ita et Spiritus sanctus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
gendi potestas erat. & natura uiuen¬
di. Cuius autẽ dementie est. illum
non credere resurrexisse. ad cuius
p̾ceptũ detumulo sepultus emersit:
A scendit in celum. Decebat fr̃s talis gła
hominẽ qui de uirgine nascebatur.
nec impossibile ei fuit celũ ascendere.
cui possibile fuit inferos triumphare.
Et necesse erat. ut qui ad mortẽ de reg¬
no uenerat : post mortem rediret
ad regnum. Fuit in hoc km̃i saluta¬
ris & incõprehensa mentib humaniᷤ
inter cęlũ terramq cõmunio. ut sic̃
terra dĩ filiũ se suscepisse letata est.
ita cęlũ filium hominis se accepisse
gauderetut cantatũ est ꝑ ꝓphetam.
lȩtentur cęli. & exultet terra. Nam
sicut manifestum est. terram exulta
re dõ: ita dubiũ non est. cȩlum gau¬
dere de homine. Sedet ad dexteram
patris. Quod sedet xp̃c: uictoriȩ
munus est. Quod ad dexteram patriꝰᷤ
sedet: diuinitatis est priuilegium. &
indiscrete consortium caritatis. Et

Expanded text:
gendi potestas erat, et natura vivengendi potestas erat, et natura vivendi. Cujus autem dementiae est illum non credere resurrexisse, ad cujus praeceptum de tumulo sepultus emersit? Ascendit in coelum. Decebat, fratres, talis gloria hominem qui de virgine nascebatur; nec impossibile ei fuit coelum ascendere, cui possibile fuit inferos triumphare. Et necesse erat ut qui ad mortem de regno venerat, post mortem rediret ad regnum. Fuit in hoc, carissimi, salutaris et incomprehensa mentibus humanis inter coelum terramque communio: et sicut terra Dei Filium se suscepisse laetata est, ita coelum Filium hominis se accepisse gauderet, ut cantatum est per prophetam: Laetentur coeli et exsultet terra . Nam sicut manifestum est terram exsultare 272 de Deo, ita dubium non est coelum gaudere de homine. Sedet ad dexteram Patris. Quod sedet Christus, victoris munus est: quod ad dexteram Patris sedet, Divinitatis est privilegium et indiscretae consortium caritatis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. sed continuis laudib celebra¬
mus. Sepultus est autẽ quia conse¬
quens erat. ut qui mortuus fuerat
acciperet sepulturam. Sepultus est
uere redisse amortuis crederetur.
Tertia inquit die resurrexit amortius.
Si credidisti de xp̃o qͦd dedecoris est:
crede quod głe est. Si credidisti qđ
mortis est: crede quod uite est. Sicut
enĩ in passione mysterium pietatis
est: ita in resurrectione operatio po¬
testatis. ut ait ipse. potestatem habeo
ponendi animã meã. & potestatem
habeo ittrum sumendi eam. Quomͦ
itaq non illi subpetebat uita post
mortem. cui mori non fuit conditio
sed potestas: Nec magnũ sane est: si
dicamus. Potuit xp̃c resurgere. cum
impossibile fuerit. ut auctor uite n
rediret ad uitam. Aut quomͦ potirat
inferni legibus detineri. qui idcirco
mortus est. ut mors amuteret po¬
testatm: Nichil ergo ultra de eius
passionibus confundamur. nichil de
cius morte trepidemus. cui & resur¬

Expanded text:
cimus, sed continuis laudibus celebracimus, sed continuis laudibus celebramus. Sepultus est autem, quia consequens erat ut qui mortacciperet sepulturam. Qualiter ad cvere rediisse a mortuis crederetur. Tertia, inquit, die resurrexit a mortuis. Si credidisti de Christo quod dedecoris est, crede quod gloriae est: si credidisti quod mortis est, crede quod vitae est. Sicut enim in passione mysterium pietatis est, ita in resurrectione operatio potestatis, ut ait ipse: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Quomodo itaque non illi suppetebat vita post mortem, cui mori non fuit conditio, sed potestas? Nec magnum sane est, si dicamus: Potuit Christus resurgere, cum impossibile fuerit ut auctor vitae non rediret ad vitam; aut quomodo poterat inferni legibus detineri qui idcirco est mortuus ut mors amitteret potestatem? Nihil ergo ultra de ejus passionibus confundamur, nihil de ejus morte trepidemus, cui et resur
Abbreviated transcription (Latin):
sed nobis est passus. Quis autẽ non
mirificũ aduertat mysteriũ. ubi
ipse homo predicatur qui ds̃ est. &
ubi idem dñs adnuntiatur. qui as¬
seritur crucifrrus: Nec incogitata
ei quod ꝑemptus est. aut in prouisa
res accidit. qui diuinitatis sue con¬
silio idcirco suscepit homine᷑ ut pro
homine possit occidi. Supplicium
autẽ crucis elegit. ut sublimiorem
uictoriam pararet pena deterior. &
qui uniuersitatis bono potiebatur
quasi in conspectu mundi maltum
sublatus occu̾beret. simul ut qui cru¬
cifrxum uidebant mirabilia cerne¬
rent crucifixi. Nam satis abundiq¬
głam patientis ostendunt repenti¬
na solis obscuritas. tremor terra¬
rum. saxorum diuisio. refurrectio
mortuoꝵ. Illud autẽ quanti est
testimonii. quod etiam pariter cru¬
cificus latro memoriam sui in cęlesti
regno fieri a consorte supplicu pre¬
cabatur. Hinc est kim̃ quod illusi¬
ones & probra que ꝑtulit xp̃c. crucẽ
mortemq eius non suspiriis ingemis¬

Expanded text:
sed nobis est passus. Quis autem non sed nobis est passus. Quis autem non mirificum advertat esse mysterium, ubi ipse homo praedicatur, qui Deus est; et ubi idem Dominus annuntiatur, qui asseritur crucifixus? nec incogitata ei, quod peremptus est, aut improvisa res accidit, qui divinitatis suae consilio idcirco suscepit hominem, ut pro homine posset occidi. Supplicium autem crucis elegit, ut sublimiorem victoriam pareret poena deterior; et qui universitatis bono patiebatur, quasi in conspectu mundi in altum sublevatus 271 occumberet, simul ut qui crucifixum videbant, mirabilia cernerent crucifixi. Nam satis abundeqam patientis ostendunt repentina solis obscuritas, tremor terrarum, saxorum divisio, resurrectio mortuorum. Illud autem quanti est testimonii, quod etiam pariter crucifixus latro memoriam sui in coelesti regno fieri a consorte supplicii precabatur? Hinc est, carissimi, quod illusiones et probra quae pertulit Christus, crucem mortemque ejus non suspiriis ingemis
Abbreviated transcription (Latin):
est. Unicus autẽ uel unigenitus
adnuntiatur & creditur: quia unꝰ
ut illum sexu aliquo putes. sed ut
credas incomprehentibili maiestate
apatre exiui. & ueni in hunc mun.¬
dum. Qui natus est de spũ sc̃o & ma¬
ria uirgine: Sp̃m scm̃ audis. ut
partum illum mirabilẽ sumul &
inculpabilẽ recognoscas. Celeste eni
quod sp̃s agit. in uiolatũ qđ sc̃s ope¬
ratur. Nam cũ unigenitũ dĩ homi
nem fieri redemptionis nr̃e necessi¬
tas flagitaret: hoc natiuitatis ꝓprie
Qui enͣi ueniebat inueteratam pecca¬
tis hominu renouare naturam.
nouam legem uoluit habere nascen¬
di. Unigenitus igitur di factus est
filius hominis. ut qui creator mundi
erat fieret & redemptor. Qui sub
pontio pilato crucifixus est & sepultꝰ:
Nulla nobis sit de cruce xp̃i confusio.
quia habemus de eius passione uic¬
toriam. Sicut eñi sempiternus dĩ
filius non sibi sed nobis est natus.
ita immaculatus dĩ agnus non sibi

Expanded text:
est. Unicus siquidem vel unigenitus est. Unicus siquidem vel unigenitus annuntiatur et creditur, quia unus ut illum sexu aliquo editum putes, sed ut credas incomprehensibili majestate a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Qui natus est de Spiritu sancto ex Maria virgine. Spiritum sanctum audis, ut partum illum mirabilem simul et inculpabilem recognoscas. Coeleste est enim quod Spiritus agit, inviolatum quod sanctus operatur. Nam cum Unigenitum Dei fieri hominem redemptionis nostrae necessitas flagitaret, hoc nativitati suae prQui enim veniebat inveteratam peccatis hominum revocare naturam, novam legem voluit habere nascendi. Unigenitus igitur Dei factus est filius hominis, ut qui Creator mundi erat fieret et Redemptor. Qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus. Nulla nobis sit de Christi cruce confusio, quia habemus de ejus passione victoriam: sicut enim sempiternus Dei Filius non sibi, sed nobis est natus; ita immaculatus Dei Agnus non sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã baptizatus nescisset. aut tãquã
hereticus corrupisset. Credis inquit
in dm̃ patrem om̃ipotentẽ: Creden¬
dus sine dubio est as̃ pater om̃ps. cuiꝰ
sic uirtus sentitur: ut quantitas eius
& qualitas ignoretur. Esse eñi illius
& posse. non discutiendo assequimur
sed credendo. Quẽ autẽ credere de¬
beamus: edocet nos redemptoris
nri auctoritas dicentis. qui credit
in me. & in eum qui me misit habet
uitam et̾nam. & alibi. credite indm̃
& in me credite. Plus est fr̃s qđ fidei
oculis intuemur: quã sensus possit
uidere carnalis. Credis inquit in dm̃
patrem om̃ĩpotentem: In dõ natura
innascibilis. in patre unigeniti ueri¬
tas. in omĩpotente plenitudo uircu¬
tis ostenditur: Est namq ꝑ unigeni¬
tiam pater: Nec disquirendũ qualit᷑
sit pater. quia qualiter sit as aut
omp̃s non potest comprehenda. Et in
Quod xp̃c est factus qui filius erat:
dispensatio est redemptionis huma

Expanded text:
tanquam baptizatus nescisset, aut tanquam tanquam baptizatus nescisset, aut tanquam haereticus corrupisset. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. Credendus sine dubio est Deus, Pater omnipotens, cujus sic virtus sentitur, ut quantitas ejus et qualitas ignoretur: esse enim illius et posse non discutiendo assequimur, sed credendo. Quem autem credere debeamus edocet nos Redemptoris nostri auctoritas, dicentis: Qui credit in me et in eum qui me misit, habet vitam aeternam ; et alibi: Creditis in Deum, et in me credite . Plus est, fratres, quod fidei oculis intuemur, quam sensus possit videre carnalis. Credis, inquit, in Deum, Patrem omnipotentem. In deo natura innascibilis, in Patre Unigeniti veritas, in Omnipotente plenitudo virtutis ostenditur. Est namque per ingeni0 omnipotentiam Pater; nec disquirendum qualiter sit Pater; quia qualiter Deus sit aut omnipotens non potest comprehendi. Et in us est factus, qui Filius erat, dispensatio est redemptionis human
Abbreviated transcription (Latin):
tiam dissimulamus. Dum ergo tempꝰ
est fr̃s. prauitatẽ suã unusquisq dese¬
rat. dĩ patientiam ꝑtimescat. ne quẽ
nunc tranquillũ despicit. iratum
postmodũ euadere nequaquã possit.
um apud nr̃os sicut liber iudicũ
refert quedam israhelitice tribus
ciuili aduersũ se prelio decertarent.
nec ꝓpter consimilẽ popłi unius
habitum inter bellantes possit esse
discretio. tribus illa cuius iustior
erat causa pugnandi. & quia merito
ꝑ dĩ auxilium trictortam pͣsumebat
signũ sibi certo in sermone constitu¬
it. ut quos una armoꝵ facies confun¬
debat. secretioris uerbi distingueret
sacramentũ. Quod beati apłi ut ego
reor exemplũ sequentes eccłȩ dĩ.
quã aduersũ malitiam dibolici fu¬
roris armabant mysteriũ symboli
tradiderunt. ut quia sub uno xp̃i
nomine credentium erat futura
diuersitas signaculũ symboli inter
fideles ꝑfidosq secerneret. & alienus
a fide atq hostis appareret. ȩccłȩ. aut

Expanded text:
tiam dissimulamus. Dum ergo tempus tiam dissimulamus. Dum ergo tempus est, fratres, pravitatem suam unusquisque deserat, Dei patientiam pertimescat, ne quem nunc tranquillum despicit, iratum postmodum nequaquam evadere possit. s nostros, sicut liber Judicum refert, quaedam Israeliticae tribus civili adversum se praelio decertarent, nec propter consimilem populi unius habitum inter bellantes posset esse discretio, tribus illa cujus justior erat causa pugnandi, quia merito per Dei auxilium victoriam praesumebat, signum sibi certo in sermone constituit, ut quos una armorum facies confundebat, secretioris verbi distingueret sacramentum. Quod beati apostoli, ut ego reor, exemplum sequentes Ecclesiae Dei, quam adversum militiam diabolici furoris armabant, mysterium symboli tradiderunt; ut, quia sub uno Christi nomine credentium erat futura diversitas, signaculum symboli inter fideles perfidosque secerneret, et alienus a fide atque hostis appareret Ecclesiae, aut
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationẽ fiximus. & dum in terra
spicit placere non curamus : Accepta
ergo contumelia: meditemur in oꝑe
uocem dñi. ego non quȩro głam meã.
est qui querat & tudicet. Hoc autẽ qđ̃
de dño scriptum est. abscondit se. iti.¬
telligi & aliter potest. Multa quippe
iudeis p̃ dicauerat. sed predicationis eiꝰ
uerba deridebant. Deteriores quoq
ex pͣdicatione facti sunt: qui usq adia.¬
ciendos lapides ꝑuenerunt. Et quid
abscondendo se dñs fignat. nisi qđ eis
ipsa ueritas absconditur. qui eiꝰ sequi
uerba contẽpͥnunt : Cam quippe
quã non inuenit humilẽ ueritas frigit.
mentẽ. Et quã multi sunt hodie. qui
iudeoꝵ duritiam decestantur. quia
p̃dicationẽ dm̃ audere nolucrunt. &¬
tamen quales illos arguunt fuisse ad
filem. tales ipsi sunt ad operationem.
Precepta dĩ audiunt. miracula cog¬
noscunt. sed conuerti a suis prauita¬
tibus renuunt. Ecce uocat: & redire
nolumus. ecce sustinet : & eius patien¬

Expanded text:
cogitationem fiximus. et dum in terra cogitationem fiximus. et dum in terra lo conspicit non curamus? Accepta ergo contumelia, meditemur in opere vocem Dei: Ego non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Hoc autem quod de Domino scriptum est, Abscondit se, intelligi et aliter potest. Multa quippe Judaeis praedicaverat, sed praedicationis ejus verba deridebant. Deteriores quoque ex praedicatione facti sunt, qui usque ad jaciendos lapides pervenerunt. Et quid abscondendo se Dominus significat, nisi quod eis ipsa veritas absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt? Eam quippe quam non invenit humilem veritas fugit mentem. Et quam multi sunt hodie qui Judaeorum duritiam detestantur, quia praedicationem Domini audire noluerunt, et tamen quales illos arguunt fuisse ad fidem, tales ipsi sunt ad operationem. Praecepta Domini audiunt, miracula cognoscunt, sed converti a suis pravitatibus renuunt. Ecce vocat, et redire nolumus. Ecce sustinet, et ejus patien
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Qui ergo & hoc in loco potuit
manus lapidantiũ non se abscon¬
dendo euadere. cur abscondit se.
nisi qd homo inter homines factus
redemptor nrͣ alia nobis uerbo loqui.¬
tur: alia exemplo: Quid autt̃ nobis
hoc exemplo loquitur: nisi ut etiam
cum resistere possumus iram suꝑbi¬
entiũ humiliter declinemus : Unde
ꝑ paulũ dicitur. date locum irȩ. Quan¬
ta humilitate iram ꝓximi ferre de¬
beat: ꝑpendat homo. si furores iras¬
centium abscondendo se declinauit
ds. Nemo ergo se contra acceptas
contumelias erigat. nemo conuiciis
conuiciũ reddat. Imitatione etenim
dĩ: gloriosius est inturiam tacendo
fugere. quã respondendo superare.
Sed contra hoc suꝑbia dicit in corde.
Turpe est. ut accepta iniuria taceas.
Quis quis conspicit. quia contumeliam
accipis. & taces: non putat quia patien¬
tiam exchibes. sed erimen agnoscis.
Sed unde uox ista incorde nr̃o contra
patientiam nascitur: nisi quia iimis

Expanded text:
vit. Qui ergo et hoc in loco potuit vit. Qui ergo et hoc in loco potuit manus lapidantium non se abscondendo evadere, cur abscondit se, nisi quod homo inter homines factus Redemptor noster, alia nobis verbo loquitur, alia exemplo? Quid autem nobis hoc exemplo loquitur, nisi ut, etiam cum resistere possumus, iram superbientium humiliter declinemus? Unde et per Paulum dicitur: Date locum irae . Quanta humilitate iram proximi fugere debeat, perpendat homo, si furores irascentium abscondendo se declinavit Deus. Nemo ergo se contra acceptas contumelias erigat, nemo conviciis convicium reddat. Imitatione etenim Dei, gloriosius est injuriam tacendo fugere, quam respondendo superare. 5. Sed contra hoc superbia dicit in corde: Turpe est ut, accepta injuria, taceas. Quisquis conspicit quia contumeliam accipis et taces, non putat quia patientiam exhibes, sed crimina agnoscis. Sed unde vox ista in corde nostro contra patientiam nascitur, nisi quia in imis
Abbreviated transcription (Latin):
& post abraham habuit. qui & accedere
potuit ꝑ exhibitionẽ prȩsentiȩ. & rece¬
dere ꝑcursum uitȩ. Ueritas uero semꝑ
eẽ habet. qutia ei quicquã nec priori
tempore incipitur: nec sub sequenti
terminatur. Sed sustinere ista etͣni¬
tatis uerba mentes infideliũ non
ualentes: ad lapides currunt. & quẽ
intelligere non poterant. obruere
querebant. Quid autẽ contra furo¬
rem lapidantium dñs fecerit: osten¬
ditur. cũ ꝓtinus subinfertur. iħe autẽ
abscondit se. & exiuit de templo. Mirũ
qui si diuinitatis suȩ potentiam exer¬
cere uoluisset: tacito nutu mentis in
suis eos ictibus ligaret. aut inpena
subitȩ mortis obrueret. Sed qui pati
uenerat. exercere iudiciũ nolebat.
Certe subipso passionis tempore &
quantũ potuerat ostendit. & tamen
hoc ad quod uenerat ꝑtulit. Nam
cũ ꝑsecutorib suis se quęrentibus di¬
ceret. ego sum: sola hac uoce eoꝵ
suꝑbiam ꝑculit. & om̃s in terram stra¬

Expanded text:
et post Abraham habuit, qui et accedere et post Abraham habuit, qui et accedere potuit per exhibitionem praesentiae, et recedere per cursum vitae. Veritas vero semper esse habet, quia ei quidquam nec priori tempore incipitur, 1509 nec subsequenti terminatur. Sed sustinere ista aternitatis verba mentes infidelium non valentes, ad lapides currunt, et quem intelligere non poterant, obruere quaerebant 4. Quid autem contra furorem lapidantium Dominus fecerit ostenditur cum protinus subinfertur: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. Mirum qui si divinitatis suae potentiam exercere voluisset, tacito nutu mentis in suis eos ictibus ligaret, aut in poena subitae mortis obrueret. Sed quia pati venerat, exercere judicium nolebat. Certe sub ipso passionis tempore et quantum poterat ostendit, et tamen hoc ad quod venerat pertulit. Nam cum persecutoribus suis se quaerentibus diceret: Ego sum , sola hac voce eorum superbiam perculit, et omnes in terram stra
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ exultauit ut uideret diem meum.
uidit & gauisus est. Tunc quippe diem
dñi abraham uidit. cũ in figura sũme
trinitatis tres angłos hospitio suscepit.
Quibus ꝓfecto susceptis: sic tribus quasi
uni locutus est. quia & si in ꝑsonis nu¬
merus trinitatis est. in natura unitas
diuinitatis. Sed carnales mentes au¬
dientiũ oculos a carne non subleuant.
in eo solam carnis ętatem pensant
dicentes. quinquaginta annos nondũ
habes. & abraham uidisti : Quos beni¬
gne redep̃tor nrͣ a carnis suȩ intuitu
submouet. & ad diuinitatis contem¬
plationem trabit dicens. amen amen
dico uobis. antequã abraham fieret
ego sum. Ante enĩ: preteriti tẽporis
est. sum: prȩsentis. Et quia preteri¬
tum & futurũ tempus diuinitas
non habet. sed semꝑ esse habet: non
ait ante abraham ego fui. sed ante
abraham ego sum. Unde & admoy sen
dicitur. ego sum qui sum. & dices filus
isrł. qui est misit me ad uos. Ante gͦ

Expanded text:
vester exsultavit ut videret diem meum; vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem Domini Abraham vidit, cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit; quibus profecto susceptis, sic tribus quasi uni locutus est, quia etsi in personis numerus Trinitatis est, in natura unitas divinitatis est. Sed carnales mentes audientium oculos a carne non sublevant, dum in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne Redemptor noster a carnis suae intuitu submovet, et ad divinitatis contemplationem trahit, dicens: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum. Ante enim praeteriti temporis est, Sum praesentis. Et quia praeteritum et futurum tempus Divinitas non habet, sed semper esse habet, non ait: Ante Abraham ego fui, sed Ante Abraham ego sum. Unde et ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum. Et, Dices aliis Israel: Qui est misit me ad vos . Ante ergo
Abbreviated transcription (Latin):
crescit. non solum frangi prȩdicatio
non debet. sed etiam augeri. Quod
suo dñs exemplo nos ammonet. qui
postquã habere dęmoniu dictus est.
p̃dicationis suȩ beneficia largius im
bonis necesse est. ut meliores etiã ꝑ con¬
tumelias existant: ita semꝑ reprobi de
beneficio peiores fint. Nam accepta
pͣdicatione iterum dicunt. Nunc cog¬
nouimus. quia demoniũ habes. Quia
enĩ ȩttrnȩ morti inheserant. & eandẽ
mortẽ cui inheserant non uidebant :
in ueritatis sermone caligabant dicentes.
abrabam mortuus est & ꝓphecȩ. & tu
dicis si quis sermone᷑ incũ seruauerit.
mortem non gustabit in ȩternum::
Unde & ipsi ueritati cundem abraham
& ꝓphetas. quasi uenerantes p̾serunt.
Sed aꝑta nobis ratione ostenditur. qͥa
qui dm̃ nesciunt. dĩ quoq famulos
falso uenerantur. Et notandũ. quod
uidit eos dñs aꝑta sibi impugnatione
resistere. & tamen eis se iterata non de¬
sinit uoce pͣdicare dicens. abraham pat᷑

Expanded text:
crescit non solum praedicatio frangi crescit non solum praedicatio frangi non debet, sed etiam augeri. Quod suo Dominus exemplo nos admonet, qui postquam habere daemonium dictus est praedicationis suae beneficia largius impbonis necesse est ut meliores etiam per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt. Nam accepta praedicatione iterum dicunt: Nunc cognovimus quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, et eamdem mortem cui inhaeserant non videbant, in veritatis sermone caligabant, dicentes: Abraham mortuus est, et Prophetae: et tu dicis: Si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum? Unde et ipsi Veritati eumdem Abraham et prophetas quasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3. Et notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non desinit voce praedicare, dicens: Abraham pater
Abbreviated transcription (Latin):
ne non dixisse ueritatẽ sed ꝓtiocatꝰ
contumeliam reddidisse uideretur
Ex qua re quid nobis innuitur. nisi
ut eo tempore quo a ꝓximis ex fal¬
sitate contumelias accipimus: eoꝵ
etiam uera mala taceamus. ne ministe¬
rium iustę correptionis in arma uer.¬
tamus furoris: Sed quia quisquis
dĩ ⁊edo utitur a prauis hominibus
dehonestatur: in semeripso nobis
dñs patientiȩ p̾buit exemplũ. qui
ait. sed honorifico patrẽ meũ. & uos
in honorastis me. Sed quid nobis ad
ista faciendũ sit: adhuc exemplo nos
ammonet. cũ subiungit. ego autem
non quero głam mea. est qui quęrat
& iudicet. Scimus certe qđ scriptũ eͣ.
quia pater om̃e iudiciũ dedit filio.
& tamen idem filius inuirias accipi¬
ens głam suam non quęrio. Illatas
contumelias patris iudicio reseruat.
ut nobis ꝓfecto insinuet. quantum
nos esse patientes debemus. dum se
adhuc ulcisci non uult & ipse qui
iudicat. Cum uero maloꝵ ꝑuersitas

Expanded text:
ne non dixisse veritatem, sed provocatus ne non dixisse veritatem, sed provocatus contumeliam reddidisse videretur. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis in arma vertamus furoris? Sed quia quisquis Dei zelo utitur a pravis hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exemplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et judicet. Scimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius injurias accipiens gloriam suam non quaerit. Illatas contumelias Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet quantum nos esse patientes debemus, dum se adhuc ulcisci non vult et ipse qui judicat. Cum vero malorum perversitas