comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentiꝰ. Ego me optuli sacrificiũ dõ in odorẽ
suauitatis: quia sacrificiũ dõ ẽ sp̃c contribu¬
latꝰ. Carnifices tam̃ urgentes ministrabant
carbones. mittentes sub crate desuꝑ cõprim̃-¬
tes cũ furcis ferreis. Beatꝰ laurentiꝰ dixit.
dñs nouit. quia accusatꝰ ñ negaui. interro¬
gatꝰ xp̃m confessus sũ: assatus grãs egi. Ua-
lerianꝰ p̃fectus p̃torii dixit. Ubi sunt ignes
quos diis tu ꝓmittebas: In ipsa hora dice¬
bat beatꝰ laurentiꝰ. O insaniã ur̃am infeli-¬
ces ñ cognoscitis: quia carbones ur̃i ñ ardo¬
rẽ s refrigeriũ mͥ p̃stant. Gaudeo plane.¬

Expanded text:
e me obtuli sacrificium Deo in odorem suavitatis, quia sacrificium Deo est spiritus contribulatus. » Carnifices tamen urgentes ministrabant carbones mittentes sub cratem, et desuper comprimentes eum cum furcis ferreis. Sanctus Laurentius dixit: Dominus novit, quia accusatus non negavi, interrogatus Christum confessus slerianus praefectus dixit. Ibi sunt Ignis quos| diis promittebas . in ipsa hora dicebat beatus laurentius.| O insania uestra infelicis recognuscetis. Quia carbones| uestri non ardorem . sed refrigerium mihi praestant. Et coe
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ milites tenentes beatũ laurentiũ. du-¬
xerunt & tradidert̃ eũ partenio tribuno.
Eadẽ hora partenius tribunꝰ nuntiauit
decio imꝑatori: eo qd̃ laurentiꝰ qui habu¬
it thesauros reconditos diaconꝰ syxti in
custodia teneret᷑. Tc̃ deciꝰ gauisus ẽ ualde:
& fecit sibi beatũ laurentiũ p̃sentari. Quẽ
ita aggredit᷑ deciꝰ cȩsar dicens. Ubi sunt
thesauri ȩccłiȩ. quos apud te cognouimꝰ ẽẽ
reconditos: Beatus laurentiꝰ ñ respondit
re thesauros diligent: & sacrificet diis.
rentiũ: reclusit eũ in carcere cũ multis.
Erat autẽ homo ibi in custodia multo tẽ¬
pore gentilis. qui plorando amissis oculis

Expanded text:
e illo milites tenentes beatum| laurentium . duxerunt et tradiderunt eum partenio tribuno| Eadem hora partenius tribunus nunciauit decio imperato| ri . eo quod laurentius qui \h/abet thesauros reconditos diaconus xisti .| in custodia teneretur; Tunc decius gauisus est ualde . et fecit sibi beatum| laurentium praesentari . quem ita adgreditur . decius cesar dicens; Vbi sunt thesauri| quos apud te cognouimus esse reconditos? Beatus laurentius non responditre thesauros| diligenter et sacrificet diis; rentium reclusit in carcerem . cum multis; Erat autem ibi homo| in custodia multo tempore gentilis . qui plorando amissis oculis
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ ep̃e dixit. Ego de corona dñi litteras
accepi. ñ contra rẽ publicã: s magis ad ani
mas redimendas. Tc̃ deciꝰ cȩsar iracundia
plenus: iussit ut os eiꝰ cũ plũbatis cedere¬
ex militib nomine cerealis. cepit rogare

Expanded text:
espondit: Ego de corona Domini litteras accepi, non contra Rempublicam. mas redimendas." Tunc Decius iracundia plenus iussit os eius eum plumbatis cedi eex militibus nomine Cerealis, rogare
Abbreviated transcription (Latin):
biũ ex hilmitruda nobili puella filiũ. noĩe
pippinũ. Natoꝵ sane eiꝰ qͦs ei hildegardis pe¬
perit: ista st̃ noĩa. Primꝰ dictus ẽ karolus.
scilicet patris ac ꝓ aui uocabulo nuncupatꝰ.
Scd̃s idẽ pippinus: fri autẽ atq auo equiuo¬
cus. Terciꝰ cludouicus. qui cũ clothario qͥ
biennis occubuit. uno partu ẽ genitꝰ. Ex
quib iã dõ fauente minor pippinꝰ regnũ
italiȩ. cludouicus aquitaniȩ. tenent. Mor¬
tua autẽ hildegarde. rex excellentissimꝰ ka-¬
rolus fasteradã duxit uxorẽ. Quȩ hilde¬
gardis apud urbẽ metensẽ. inbeati arnulfi
oratorio requiescit. Pro eo deniq qd̃ ab eato
arnulfo iã fati reges originẽ duxerant: suo¬
rũ ibi caroꝵ defuncta corpora posuere. Nã
ibi humatȩ sunt duȩ regis pipini filiȩ: qua¬
rũ una rothaildis. alt̾a adhelaidis appella¬
ta ẽ. Ibi quoq & iunioris regis Karoli duȩ
nichilominꝰ tumulatȩ sunt natȩ: scilicet

Expanded text:
bium, ex Himiltruda nobili puella filium nomine bium, ex Himiltruda nobili puella filium nomine Pippinum. Natorum sane eius quos ei Hildegard peperit, ista sunt nomina: primus dictus est Karolus, scilicet patris ac proavi vocabulo nuncupatus; undus item Pippinus, fratri atque avo aequivocus; tertius Lodohic qui cum Hlothario, qui biennis occubuit, uno partu est genitus; ex quibus iam Deo favente minor Pippinus regnum Italiae, Lodohic Aquitaniae tenent. Mortua autem Hildegard, rex excellentissimus Karolus Fasteradam duxit uxorem. Quae Hildegard apud urbem Mettensem in beati Arnulfi oratorio requiescit. Pro eo denique, quod a beato Arnulfo iam fati reges originem ducerent, suorum ibi carorum defuncta corpora posuere. Nam ibi humatae sunt duae regis Pippini filiae, quarum una Rodthaid, altera Adelaid appellata nihilominus tumulatae sunt natae, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
mira debellauit & subdidit. Huiꝰ itẽ filiꝰ mag¬
nus rex karolus extitit. qui francoꝵ regnũ sicut
nunꝗͣ antea fuerat dilatauit. Deniq int̾ plu¬
ra & miranda quȩ gessit. longobardoꝵ gentẽ
bis iã a patre deuictã. alt̾o eoꝵ rege cui desi¬
deriꝰ nom̃ erat capto. alt̾o q qͥ dicebat᷑ ad al¬
chisus. & cũ genitore regnante suo constan¬
tinopolĩ pulso. uniu̾sã sine graui p̃lio suȩ
subdidit ditioni: & qd̾ raro fieri assolet. cle¬
menti mod̾atione uictoriã temꝑauit. Ro
erat. & tc̃ a longobarilis dep̃ssa gemebat. du¬
ris angustiis eximens suis addidit sceptris.
cunctaq nichilominꝰ italia miti dñatione po¬
titus ẽ. De quo uiro nescias utrũ in eo uir
tutẽ bellicã. an sapientiȩ claritatẽ. om̃iũq
liberaliũ artiũ magis admireris ꝑitiã. Hic
ex hildegarde coniuge quatuor filios & qͥnq
filias ꝓcreauit. Habuit tam̃ ante legale conu¬

Expanded text:
mira debellavit et subdidit. Huius item filius magmira debellavit et subdidit. Huius item filius magnus rex Karolus extitit, qui Francorum regnum, sicut numquam ante fuerat, dilatavit. Denique inter plura et miranda quae gessit, Langobardorum gentem bis iam a patre devictam, altero eorum rege cui Desiderius nomen erat capto, alteroque, qui dicebatur Adelgisus, ut cum genitore regnante suo Constantinopolim pulso, universam sine gravi praelio suae subdidit dicioni, et, quod raro fieri adsolet, clementi moderatione victoriam temperavit. Romerat, et tunc a Langobardis depressa gemebat, duris angustiis eximens, suis addidit sceptris; cunctaque nihilominus Italia miti dominatione potitus est. De quo viro nescias, utrum virtutem in eo bellicam, an sapientiae claritatem omniumque liberalium artium magis admireris peritiam. Hic ex Hildegard coniuge quattuor filios et quinque filias procreavit. Habuit tamen, ante legale connu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Insuꝑ benedixit eũ. eiꝰq cunctã ꝓgeniẽ
nasciturã in ꝓsꝑum. Factũq ẽ. Nã & pluri¬
ores anchiso quã reliquerat diuitiȩ accesse-¬
runt. & ita in eo paterna ẽ constabilita be¬
nedictio: ut de eiꝰ ꝓgenie tã strenui fortes¬
q uiri nascerent᷑: ut ñ ĩmerito ad eiꝰ ꝓsapiã
francoꝵ translatũ sit regnũ. Et ut hoc ag¬
noscere possis: paucis animadu̾te docebo.
nchisus genuit pippinũ: quo nichil unꝗͣ
potuit eẽ audaciꝰ. Pippinꝰ genuit karolũ ui¬
rũ. omĩno fortissimis conferendũ. Qui int̾
cȩt̾a & magna bella quȩ gessit. ita p̃cipue
sarracenos edomuit: o usq hodie gens illa
truculenta & ꝑfida. francoꝵ arma formidet.
Hic itaq genuit pippinũ. sapientia nichil¬
ominꝰ & fortitudine satis clarũ. qui int̾ reli-¬
qua quȩ patrauit Wascones iãdudũ francoꝵ
ditioni rebelles cũ fifario suo pͥncipe felicitate

Expanded text:
rum; insuper benedixit eum eiusque cunctam progeniem rum; insuper benedixit eum eiusque cunctam progeniem nascituram in posterum. Factumque est. Nam et pluriores Anschiso quam reliquerat divitiae accesserunt, et ita in eo paterna est constabilita benedictio, ut de eius progenie tam strenui fortesque viri nascerentur, ut non inmerito ad eius prosapiam Francorum translatum sit regnum. Et ut hoc agnoscere possis, paucis, adverte, docebo. Anschisus genuit Pippinum, quo nihil umquam potuit esse audatius; Pippinus genuit Karolum, viris omnino fortissimis conferendum, qui inter cetera et magna bella quae gessit, ita praecipue Sarracenos detrivit, ut usque hodie gens illa truculenta et perfida Francorum arma formidet. Hic itaque genuit Pippinum, sapientia nihilominus et fortitudine satis clarum, qui inter reliqua quae patravit, Wascones iamdudum Francorum ditioni rebelles cum Waifario suo principe felicitate
Abbreviated transcription (Latin):
idest anchisũ. Ualcisũ. & flodulfũ. Cuiꝰ an¬
chisi nom̃ ab anchise patre ȩneȩ. qui a troia
in italiã uenerat. credit᷑ eẽ deductũ. Nam
gens francoꝵ sicut a uieterib ẽ traditũ: a tro¬
ia ꝓsapia traxit exordiũ. Cũ gͥ hos tres de
quib p̾misimꝰ uenerabilis arnulfus filios ha¬
beret: qm̃ erat misericors. & ad pietatis oꝑa
semꝑ intentꝰ. p̾dictis filiis suis cepit suade¬
re ut ei assensũ p̃berent: quatinꝰ om̃s facul¬
tates suas ad usus pauꝑum disꝑtiret. Cc̃ unꝰ
filiꝰ idest flodulfus se hoc ñ posse facere. idest
ut portionẽ sibi debitã patri largiret᷑. omni¬
modis denegauit. At uͦ alter filiꝰ. idest anchi¬
sus fidens de xp̃i pietate sibi pluriora condona¬
ri. ad omĩa quȩ pater uellet se libent̾ obȩdire
ꝓmittit. Agit uenerandꝰ pat̾ grãs filio: & p̃di¬
cit ei pluriora eundẽ quã reliquerat habitu-¬

Expanded text:
id est Anschisum et Chlodulfum; cuius Anid est Anschisum et Chlodulfum; cuius Anschisi nomen ab Anchise patre Aeneae, qui a Troia in Italiam olim venerat, creditur esse deductum. Nam gens Francorum, sicut a veteribus est traditum, a Troiana prosapia trahit exordium. Cum igitur hos duos, de quibus praemisimus, venerabilis Arnulfus filios haberet, quoniam erat misericors et ad pietatis opera semper intentus, utrisque filiis suis coepit suadere, ut ei assensum praeberent, quatinus omnes suas facultates ad usus pauperum dispertiret. Tunc maior filius, id est Chlodulfus, se hoc posse facere, id est ut portionem sibi debitam patri largiretur, omnimodis denegavit; at vero minor filius, id est Anschisus, fidens de Christi pietate sibi pluriora condonari, ad omnia quae pater vellet, se libenter obedire promittit. Agit venerandus pater gratias filio, et praedicit ei, pluriora eundem quam reliquerat habitu
Abbreviated transcription (Latin):
missione peccatoꝵ fidus grãs retulit: ac de¬
inceps ñ remissiꝰ uitã duxit. s maiori se po¬
tius abstinentia coartauit. Nec dissimilit̾
pat̾ hic uenerabilis quã olĩ gedeon ille sig¬
nũ a dño poposcit. Ille & enĩ indiciũ ꝑ uel¬
lus in area positũ caꝑe uoluit. utrũ in bel¬
lo uictoriã de inimicis habere potuisset. iste
anulũ in ꝓfundissimũ fluminis gurgitẽ
ꝓiciens exꝑiri cupit. utrũ de inimicis iã ui¬
ctoriã cȩpisset. Fortes quidẽ erant. qͦs ille de-¬
uicerat. s hii qͦs iste suꝑauerat fortiores. Hȩc
ego ñ a qualibet mediocri ꝑsona didici: s ipso
totiꝰ ueritatis assertore p̃celso rege karolo refe¬
rente cognoui. qui de eiꝰdẽ beati arnulfi des¬
cendens ꝓsapia. ei in generationis linea trine¬
pos extabat. Pam uenerandꝰ iste uir ut ad
suꝑiora redeã. iuuentutis suȩ tẽpore. ex legit¬
timi matrimonii copula. tres filios ꝓcreauit.

Expanded text:
missione delictorum fidus, gratias retulit, ac demissione delictorum fidus, gratias retulit, ac deinceps non remissius vitam duxit, sed maiori se potius abstinentia coartavit. Nec dissimiliter pater hic venerabilis quam olim Gedeon ille signum a Domino poposcit. Ille etenim indicium per vellus in area positum capere voluit, utrum in bello victoriam de inimicis habere potuisset; iste anulum in profundissimum fluminis gurgitem proiciens, experiri cupiit, utrum de inimicis iam victoriam cepisset. Fortes quidem erant quos ille devicerat, sed hii quos iste superaverat fortiores. Haec ego non a qualibet mediocri persona didici, sed ipso totius veritatis assertore, praecelso rege Karolo, referente cognovi; qui de eiusdem beati Arnulfi descendens prosapia, ei in generationis linea trinepos extabat. Nam venerandus iste vir – ut ad superiora redeam – iuventutis suae tempore ex legittimi matrimonii copula duos filios procreavit,
Abbreviated transcription (Latin):
miratꝰ sũ quo ordine p̃terierit is qui eiꝰ conte¬
xuit uitã. Hic deniq cũ penitentiã ꝓ ali¬
quib excessib ageret. contigit ut ꝑ mosellȩ
fluminis pontẽ transiret. Cũq subter fluenti¬
um a quarũ ꝓfundos nec uisu penetrabiles gur¬
gites cerneret. nec dubiȩ spei fiduciã mente ge¬
rens extractũ digito anulũ in illã aquarũ ꝓ¬
funditatẽ ꝓ iecit: tc̃ inquiens me putabo nȩxi¬
b culparũ absolutũ. quando istũ quẽ ꝓicio
recepo anulũ. Post aliquot uͭ annos. cũ ad epis¬
copatꝰ ascendisset officiũ: ei die quadã piscator
quidã piscẽ attulit. quẽ ille sibi quia a car-¬
nib abstinebat. ad refectionẽ uesꝑtinã iussit
p̃parari. Cũq eiꝰ minister officii. more solito
exenterasset. eundẽ anulũ intra ipsiꝰ piscis
intestinũ repꝑit. Ille factũ admirans. s rem
nesciens: beato arnulfo atculit. Quẽ ille ut
iuidit statĩ recognouit. ac d̾o omp̃i iã de re-¬

Expanded text:
contexuit vitam. Hic denique cum poenitentiam pro aliquibus excessibus ageret, contigit ut per Mosellae fluminis pontem transiret. Cumque subterfluentium aquarum profundas nec visu penetrabiles gurgites cerneret, non dubiae spei fidutiam mente gerens, extractum digito anulum in illam aquarum profunditatem proiecit: Tunc, inquiens, me putabo culparum nexibus absolutum, quando istum quem proicio recepero anulum. Post aliquot vero annos cum ad episcopatus ascendisset officium, ei die quadam piscator quidam piscem attulit, quem ille sibi, quia carnibus abstinebat, ad refectionem vespertinam iussit praeparari. Cumque eum minister eius officii more solito exenterasset, eundem anulum intra ipsius piscis intestinum repperit. Ille factum admiratus, sed rem nesciens, beato Arnulfo detulit. Quem ille ut vidit, statim recognovit, ac Deo omnipotenti, iam de re
Abbreviated transcription (Latin):
ost paupolũ ep̃m ad regim̃
eccłiȩ beatissimꝰ arnulfus uicesimꝰ¬
ne scĩtatis. & splendore generis
clarus. Qui ex nobilissimo fortissimoq francoꝵ
stemamate ortus. ita dĩ eccłiȩ p̃fuit: ut & pala¬
tii mod̾ator existeret. Hic deniq & in corpore
ꝑmanens. simul & pꝰ uitȩ exitũ multa admiran¬
da patrauit. Quȩ siquis nosse desiderat. libel¬
lũ qui de eiꝰ specialit̾ actib conscriptꝰ ẽ legat.

Expanded text:
regimen aecclesiae beatissimus Arnulfus ascine sanctitatis et splendore generis clarus. Qui ex nobilissimo fortissimoque Francorum stemmate ortus, ita Dei aecclesiae praefuit, ut et palatii moderator existeret. Hic denique et in corpore permanens, simul et post vitae exitum multa admiranda perpetravit, quae si quis nosse desiderat, libellum qui de eius sp
Abbreviated transcription (Latin):
re. ꝙ ñ ualentib ex utroq diuino testamento
ueteri & nouo p̃missa p̃fatione p̾cepta diui¬
na seu uetita ad uitȩ regłam ꝑtinentia excerp¬
sit. atq ex his unũ codicẽ fecit. ut qui uellet
legeret. atq in eo uł quã obediens dõ inobedi¬
ensq eẽt agnosceret: & hoc opꝰ uoluit speculũ
mã egritudinẽ imp̃termisse alacrit̾ & fortit̾
sana mente sauoq consilio in eccłia p̾dicabat:
m̃bris om̃ib sui corporis incolumis. integro
trib suis: enutritus in bona senectute. & nob̃
corã positis. ꝓ eiꝰ cõmendanda corporis depo¬
sitione. sacrificiũ d̾o oblatũ ẽ: & sepultus est.
Testamentũ nullũ fecit: quia unde faceret
pauꝑ di ñ habuit. Eccłiȩ bibliothecã om̃sq
codices diligent̾ posteris custodiendos semꝑ
eccłiȩ curã gerebat dimisit: nec suos consangui¬
neos. ut in ꝓposito uł extra constitutos. in sua
uita & morte uulgi more tractauit. Quib

Expanded text:
 divino Testamento, Vetere et Novo, praemissa praefatione praecepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his unum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum mam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter sana mente, sanoque consilio in Ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro tribus suis, enutritus in bona senectute; et nobis coram pro ejus commendanda corporis depositione sacrificium Deo oblatum est, et sepultus est. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habuit. Ecclesiae bibliothecam, omnesque codices diligenter posteris custodiendos sempeEcclesiae curam gerebat, dimisit. Nec suos consanguineos, vel in proposito vel extra constitutos, in sua vita et morte vulgi more tractavit: quibus,
Abbreviated transcription (Latin):
domarus in p̃dicta uilla ante aduentũ pre
quo suũ pausat corpusculũ in pace.
ostquã gͦ p̃fati dĩ famuli ad eũ ꝑuene¬
runt: concessit illis ut monachoꝵ habitacu¬
lũ ȩdificassent. ubicũq illis in p̃dicta placu¬

Expanded text:
domarus in predicta villa ante adventum preddomarus in predicta villa ante adventum predquo suum pausat in pace corpusculum. 11. Postquam ergo prefati Dei famuli ad eum pervenerunt, concessit illis, ut monachorum abitaculum edificassent, ubicumque illis in predicta placu
Abbreviated transcription (Latin):
uir p̃dictos dĩ famulos gratifice recepit. im¬
mensas omi potenti dño grãs agens. qui tales
tores. Erant enĩ p̃fati uiri in fide ꝑfecti ca¬
tholica: & in eccłiasticis disciplinis atq in
diuina scientia eruditi. Paruo pꝰ hȩc tp̃ris
spacio transacto. sc̃s audomarus cũ p̃dictis
beatis uiris diuma stimulante se gratia.
monasteriũ cogitauit in dĩ fundare noĩe.
ad habitandũ monachis. & diuina sibi lar¬
giente miscdĩa locũ habebat aptũ. Erat
enĩ quidã uir potens adrouualdus noĩe. in
diuitiis huiꝰ scłi uanis ualde diues. quẽ beatꝰ
audomarus de errore gentilitatis ad fidem
conu̾tit catholicã. quẽq cũ om̃i sua baptira¬
uit familia. Adrouualdus uͦ prudenti con¬
silio fallaces diuitias p̃sentis scłi sꝑnens. nec
ullũ habens filiũ magnã suȩ hereditatis
partẽ cũ omĩ sua multiplici substantia. deo
& beato audomaro optulit. uillã uidelicet
quȩ noto noĩe uocat᷑ sithiu. Beatus uͦ au¬

Expanded text:
raedictos Dei famulos gratifice recepit, immensasque omnipotenti Domino gratias agens qui tales duxit. Erant enim praefati viri in fide perfecti catholica, et in ecclesiasticis disciplinis atque in divina scriptura eruditi. 10. Parvo post haec temporis spatio transacto, sanctus Audomarus cum predictis beatis viris, divina sibi stimulante gratia, monasterium cogitavit in Dei fundare nomine; ad abitandum enim monachis, divina sibi largiente misericordia, locum abebat aptum. Erat enim quidam vir potens Adrowaldus nomine in diviciis huius seculi vanis valde dives, quem beatus Audomarus de errore gentilitatis ad fidem convertit catholicam quemque cum omni sua baptizavit familia. Adrowaldus vero prudenti consilio fallaces divitias presentis seculi spernens nec ullum abens filium, magnam suae hereditatis partem cum omni sua multiplici substantia Deo et beato obtulit Audomaro, villam videlicet, quae noto nomine vocatur Sithiu. Beatus vero Au
Abbreviated transcription (Latin):
rit puteũ. atq inde reste arrepta puteum
descendit. & puellã more anseris suꝑnatan¬
tẽ aquã repperit: nec eiꝰ iã uestim̃ta tanti ca-¬
sus altitudine ꝑ omĩa humectabant᷑. s ꝙ sic¬
co quoq capite ad suꝑiora delata ẽ. Quod
uidens multitudo dm̃ ꝑ merita sacri pon¬
tificis audomari głificauert̃ deuoti: scien¬
tes absq dubio precũ ipsiꝰ adiuuamine a pę¬
nis infernalib si confiteant᷑ ex corde pecca¬

Expanded text:
t puteum, atque inde reste arrepto, puteum descendebat et puellam more anseris supernatantem aqua repperit. Nec etiam vestimenta tanti casus altitudine per omnia humectabantur; sicco quoque capite ad superiora delata est. Quod vidente multitudine, Deum per merita sacri pontificis glorificaverunt devoti, scientesque absque dubio, precum etiam ipsius adiuvamine a poenis infernalibus, si confiteantur ex corde pecca
Abbreviated transcription (Latin):
deduxit. eũq in p̃dicta eccłia quã ille bea¬
tus pontifex in sithiu ȩdificauit. cũ ĩmenso
cireũstantis popłi sepeliert̃ luctu. Sc̃s enĩ
audomarus beato p̃dixit bertino cunctisq
tr̃ib tẽpore illo dño in sithiu seruientib.
ut qͣndo sors ei incerta extremȩ contigisset
horȩ. in p̃dicto monasterio suũ sepelirent
fuit sepultũ. iuxta sepulchrũ eiꝰ pendente
desuꝑ lãpade diuino lumine repleta. ꝑ
ꝓlixa annoꝵ spacia lucifluũ stillabat oleũ.
In hoc uͦ diuinã clementiã diligent̾ intuen¬
tib apparet. quantã in conspectu ȩt̾m re¬
gis beatus suus confessor audomarus gl̃am
habet. cũ iuxta suũ uenerabile sepulchrũ
giosa sepe huc usq ostendit signa. Multi
enĩ uariis languorib fatigati. cũ ad beati
audomari tumulũ ueniunt. diuina lar¬
giente grã subitã recipiunt sanitatẽ. Om̃i¬
potens enĩ dñs ñ solũ głosas ꝑ suos famulos¬

Expanded text:
diduxit, eumque in predicta ecclesia, quam ille beadiduxit, eumque in predicta ecclesia, quam ille beatus pontifex in Sithiu aedificavit, cum inmenso circumstantis populi sepelierunt luctu. Sanctus autem Audomarus beato predixit Bertino cunctisque fratribus tempore illo Domino in Sithiu servientibus, ut, quando ei sors incerta extremae contigisset horae, in predicto loco suum sepelirent fuit sepultum, iuxta sepulcrum eius, expendente desuper lampade, divino lumine repleto, per prolixa annorum spatia lucifluum stillabat oleum. In hoc vero divinam clementiam diligenter intuentibus apparet, quantam in conspectu aeterni regis beatus suus confessor Audomarus gloriam habet, cum iuxta suum venerabile sepulcrum gloriosa sepe huc usque ostendit signa. Multi enim variis languoribus fatigati, cum ad beati Audomari tumulum perveniunt, divina largiente gratia, subitam recipiunt sanitatem. Omnipotens enim Dominus non solum glo
Abbreviated transcription (Latin):
tremulisq manib quatiente febre atiꝑ se¬
nectute extensis. suos deuota mente bene¬
dixit discipłos dicens. Imm̃sã omĩpotentis
dñ p̃cor clem̃tiã: ut uos filioli mei in reg¬
no d̾i merear uidere felices. His uͭ om̃ib eo
d̾e die rite ꝑactis ad suũ iterũ reu̾sus ẽ le¬
ctulũ. atq in eodẽ iacente toto corpore soli¬
to more extenso uultuq sereno. anima scĩ
confessoris angloꝵ agminib circũdata ad
om̃ipotentẽ egressa ẽ dñm. Hii uͦ qui cadẽ¬
hora in illa domo p̃sentes fuert̃. testati sunt
qd̃ talis eoꝵ nares ꝙ ora intrauit odor. quasi
illa domꝰ omib aromatib fuisset plena. si¬
cut sepe in alioꝵ scõꝵ exitu contigit. Preci¬
osa enĩ ẽ in conspectu dm̃ mors scõꝵ eius.
redictus uͦ uenerabilis abbas bertiuus
diuina sibi grã reuelante. ꝑrexit ad locũ
chis. sacrũq beati audomari corpꝰ cũ psal¬
mis s ymnis & canticis ad locũ sepulturȩ

Expanded text:
tremulisque manibus quatiente febre atque senectute extensis, suos devota mente benedixit discipulos, dicens: « Immensam omnipotentis Domini precor clementiam ut vos, filioli mei, in regno Dei merear videre felices. » His vero omnibus in eodem die rite peractis, ad suum iterum reversus est lectulum, atque in eodem jacens toto corpore solito more extenso, vultuque sereno, anima sui sancti confessoris angelorum agminibus circumdata ad omnipotentem egressa est Dominum. Hi vero, qui in ehora in ea domu presentes fuerunt, testati sunt, quod talis eorum nares et ora intravit odor, quasi illa domus omnibus aromatibus fuisset plena, sicut sepe in aliorum sanctorum exitu contigit. Preciosa est enim in conspectu Domini mors sanctorum eius. Predictus vero venerabilis abbas Bertinus, divina sibi gratia revelante, statim ad locum, chis sacrum beati Audomari corpus cum psalmis et ymnis et canticis ad locum sepulturae
Abbreviated transcription (Latin):
lumine ulluminauit. uanaq simulachra
destruendo igni tradidit. sacrilegãq y do¬
loꝵ culturã in p̃dicta urbe funditꝰ euer¬
tit. omnẽq in ea habitantẽ popłm adfidẽ
gante. Om̃i enĩ oꝑanti bonũ. ds̃ cooꝑat᷑

Expanded text:
lumine illuminavit, vanaque simulacra lumine illuminavit, vanaque simulacra destruenda igni tradidit, sacrilegamque idolorum culturam in praedicta urbe funditus evertit, omnemque in ea habitantem populum ad fidem gan
Abbreviated transcription (Latin):
b curã gerens. plebẽ sibi a dño creditã rite
gubnabat. Predictus gͥ taruennensis ppls.
licet ante aduentũ beati audomari a socus
dionisii martẏris. fusciano uidelicet & u
ctorico uerbũ audisset diuinũ. eodẽ tẽpore
quo sc̃s quintinꝰ in ambianense p̃dicabat
urbe: multi tam̃ adhuc ex ipsis taruennensib
cultui ad herebant ydoloꝵ. Postquã enĩ duo
beati uiri p̃dicti fuscianꝰ & uctorieus de p̃¬
dicta taruennensiũ urbe prexert̃. ꝙ in am¬
bianensiũ ciuitate martrrio coronati sunt.
tẽ taruenuenses ad culturã iterũ reuersi
sunt ydoloꝵ. Non solũ enĩ qui nom̃ dñi
antea reciꝑe noluert̃. s etiã hii qui a p̃di¬
ctis patrib fuerant baptieati. pari etrore
audomarus eand̾e ingressus urbẽ. salutife¬
ra diuini u̾bi p̃cepta stolidis paganoꝵ cordi¬
b tradidit. ferasq eoꝵ mentes tetris igno¬
rantiȩ caliginib cȩcatas. largo ȩuangelii

Expanded text:
bus curam gerens, plebem sibi a Domino creditam rite bus curam gerens, plebem sibi a Domino creditam rite gubernabat. 5. Praedictus igitur Terwanensis populus, licet ante adventum beati Audomari a sociis Dionisii mictorico, verbum audivit divinum, eodem tempore quo S. Quintinus in Ambianense praedicabat urbe; multi tamen adhuc ex ipsis Terwanensibus cultui adhaerebant idolorum. Postquam enim duo beati viri praedicti Fuscianus et Victoricus de praedicta Terwanensium urbe perrexerunt, et in Ambianensium civitate martyrio coronati sunt, tunc Terwanenses ad culturam iterum reversi sunt idolorum. Non solum enim hi qui nomen Domini antea recipere noluerunt, sed etiam hi qui a praedictis Patribus fuerunt baptizati, pari errore dictus pontifex Audomarus eamdem ingressus urbem, salutifera divini verbi praecepta stolidis paganorum cordibus tradidit, ferasque eorum mentes tetris ignorantiae caliginibus caecatas largo Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
grã amabilis fuit. Erat enĩ mente & corpo¬
re castus. obȩdientia atq humilitate refertꝰ.
in diuina scientia eruditꝰ. caritate & man¬
suetudine plenus. districtus parsimonia. ca¬
stigatus ieiuniis. ꝓlixis noctiũ ꝑuigil excu¬
bus. sciens qd̾ scriptũ ẽ. Beati sunt serui illi
quos cũ uenerit dñs inuenerit uigilantes.
Dehine beati audomari fama ꝑ multa uul¬
gata loca. usq ad dagob̾ti francoꝵ regis no¬
ticiã ꝑuenit. Abscondi eñ ñ potest ciuitas.
suꝑ montẽ posita. Post hȩc multis int̾ue¬
nientib annis. a reuerentissimo p̃dicto rege
dagob̾to. & ab om̃i francoꝵ popło uocatus. scõ
achario nouiomense ep̃o opitulante ad do¬
cendũ atq ad gub̃nandũ taruennensis ur¬
bis popłm. ep̃alẽ cũ magna mentis humi¬
litate sũpsit honorẽ. In quo gradu uerbũ
diuinũ in corda credentiũ seminans. anima¬
rũ corpoꝵq langores curans. captiuos uin¬
culatosq redimens. uiduarũ inopũꝙ p̃ om̃i¬

Expanded text:
pore, oboedientia atque humilitate refertus, in divina scientia eruditus, caritate et mansuetudine plenus, districtis parsimoniae castigatus ieiuniis, prolixis noctium pervigil excubiis, sciens, quod scriptum est: Beati sunt servi illi, quos, cum venerit Dominus, invenerit viDehinc B. Audomari fama per multa loca vulgata usque ad Dagoberti Francorum regis notitiam pervenit - abscondi enim non potest civitas super montem posita . Posthaec, multis intervenientibus annis, a reverentissimo predicto principe Dagoberto et ab omni Francorum populo vocatus, sancto Achario Noviomense episcopo opitulante, ad docendum atque gubernandum Terwanensis urbis populum episcopalem cum magna mentis humilitate sumpsit honorem. In quo gradu verbum divinum in corda credentium seminans, animarum corporumque languores curans, captivos vinculatosque redimens, viduarum inopumque pre omni
Abbreviated transcription (Latin):
uir uenerabilis in diuinis reb prudens. &
ꝓuidus sui gregis pastor. in malis uͦ simplex
s innocens scam dñi p̃ceptũ. Estote pruden¬
tes sicut sepentes. & simplices sicut colũbȩ.
Post hȩc uͦ multis int̾uenientib annis.
beatus audoniarus carnales amittens ocłos
tẽporali priuatꝰ ẽ lumine. ut ꝑpetua luce
illuminatꝰ in dñm semꝑ aspiceret: sicut
bitas in celis. Post amissionẽ uͦ carnalium
paucis int̾uenientib annis. cũ p̃dictus ue¬
nerabilis senex iuitȩ audomarus nimio fe¬
bris ardore fuisset fatigatꝰ. & diẽ obitus
sui affuisse cognouisset. eod̾e die de lectulo

Expanded text:
vir venerabilis in divinis rebus prudens et vir venerabilis in divinis rebus prudens et providus gregis sui pastor, in mali Estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbae. 13. Post haec vero, multis intervenientibus annis, beatus Audomarus carnales amittens oculos, temporali privatus est lumine, ut, perpetua luce inluminatus, in Dominum semper aspiceret, sicut , qui habitas in celis. Post amissionem vero carnalium paucis intervenientibus annis, cum predictus venerabilis vitae senex Audomarus nimio febris ardore fuisset fatigatus, cumque diem obitus sui adfuisse cognovit, eodem die de lectulo,
Abbreviated transcription (Latin):
nauĩ relinquentes lȩti intrauert̃ portũ. cog¬
noscentes etiã locũ illũ a dño ipsis traditum.
D ehinc beato audomaro pio eoꝵ fauente
desidio. monasteriũ noĩe sichiui ex p̃fata
ulla nominatũ. suꝑ agnionã fluuiũ in
di noĩe edificare cꝑunt. Confluentib undi¬
q religiosis uiris ad p̃dictos di famulos.
beatꝰ audomarus mũmolinũ multitudini
p̃posuit monachoꝵ. Sed ñ multo post
tp̃ris int̾uallo p̾fatus uenerabilis abbas
mũmolinus ad nouiomensis urbis ep̃atum
diuina largiente grã ꝓuectus ẽ. & ꝑ uigm¬
ti & sex annos p̃dictȩ ciuitatis popłm a dño¬
sibi credditũ rite gubnabat. Głosus gͥ pon¬
tifex audomarus pꝰ mũmolinũ in p̃dicto
monasterio. scõ monachoꝵ choro beatũ p̃po¬
suit bertinũ. Scĩs enĩ fr̃ib in eode loco sub
districto regle rigore d̃o seruientib. dilectꝰ.
atq amabilis beatus fuit bertinꝰ. Erat enĩ

Expanded text:
navem relinquentes, leti intraverunt in terram . Cognavem relinquentes, leti intraverunt in terram . Cognoscentes etiam locum illum a Domino ipsis traditum, dehinc, beato Audomaro pio eorum patre favente, monasterium nomine Sithiu ex predicta villa nominatum super Agnionam fluvium in Dei nomine edificare ceperunt, confluentibusque undique relegiosis viris ad predictos Dei famulos, beatus Audomarus Mummolinum multitudini preposuit monachorum. 12. Sed non multo post haec temporis intervallo prefatus venerabilis abbas Mummolinus ad Noviomensis urbis episcopatum, divina largiente gratia, provectus est et per viginti et sex annos predictae civitatis populum a Dtum rite gubernavit. Gloriosus igitur pontifex Audomarus post Mummolinum in predicto monasterio sancto monachorum choro beatum preposuit Bertinum; sanctis enim fratribus in eodem loco sub districto regulae rigore Deo servientibus dilectus atque amabilis beatus fuit Bertinus. Erat enim
Abbreviated transcription (Latin):
runt. in loco qui usq hodie uetus uocat᷑ mo¬
nasteriũ. S in eo loco paucis morantes annis.
diuina sibi suadente gr̃ã. aliũ uoluert̃ elige¬
re locũ. Beati gͦ uiri in dñi confidentes mi¬
scd̾ia. ꝑfectũ inuenert̃ consiliũ. Protinꝰ enĩ in
naiuĩ ascendentes sine gub̃natore & remigio.
ac sine ulla cibi o potus sui cura. huc atq il¬
luc inspacioso stagno adherente p̃dicto eoꝵ
habitaculo nauigantes: onũpotentẽ rogabant
dñm. ut in locũ quẽ sua illis p̃parauit mi¬
scdia: eos deduceret illesos. dicentes inuicẽ
qd̾ ñ ascensuri eẽnt de p̃dicto stagno. nisi
quando nauicula eoꝵ aptũ tenente portũ
contigisset illis scd̾m ordinẽ psalterii subse¬
quentẽ cantare uersiculũ. Hȩc requies mea
in scłm scł̃i: hic habitabo qm̃ elegi eã. Mise¬
te. nauĩ in qua beati fuert̃ p̃dicti uiri post
aliqd̃ spaciũ ilico deduxit ad terrã. Cc̃ etiã
illi p̃dictũ canentes uersiculũ. sine mora

Expanded text:
runt loco, quod usque hodie Vetus vocatur monasterium; sed in eo loco paucis morantes annis, divina eis suadente gratia, alium voluerunt eligere locum. 9. Beati igitur viri, in Domini confidentes misericordia, perfectum invenerunt consilium. Protinus enim in navem ascendentes sine gubernatore et remigio, ac sine ulla cibi et potus cura, huc atque illuc spatioso stagno adhaerente praedicto eorum habitaculo navigantes, omnipotentem rogabant Dominum ut ad locum quem sua illis praeparavit misericordia eos deduceret illaesos; dicentes invicem quod non ascensuri essent de praedicto stagno, nisi quando, navicula eorum aptum tenendo portum, contigisset illis secundum ordinem psalterii subsequentem cantare versiculum: Haec requies mea in seculum seculi, hic abitabo, quoniam elegi eam. Misem, – navem, in qua beati fuerunt predicti viri, posti spatium ilico deduxit ad terram. Tunc etiam illi predictum canentes versiculum, sine mora
Abbreviated transcription (Latin):
uota se subiecert̃. Beatus gͦ austasiꝰ immenso
gaudio repletꝰ. eos scõ monachoꝵ consortio
coniunxit. Pehinc sc̃s audomarus sp̃uali
grã plenꝰ. ȩtate tener. side robustus. distri¬
cto regulȩ rigori subditꝰ. int̾ agiũ monachoꝵ¬

Expanded text:
vota se subjecerunt. Beatus igitur Austasius immenso vota se subjecerunt. Beatus igitur Austasius immenso gaudio repletus, eos sancto monachorum consortio conjunxit. Dehinc S. Audomarus spiritali gratia plenus, aetate tener, fide robustus, districto regulae rigori subditus, inter agium monacho
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾q a scẽ memoriȩ hib̃nense uiro beato co¬
lũbano abbate inburgundiȩ regione in di
nomine fuit fundatũ. Scõ gͥ austasio abba¬
ti qui tẽ in p̃fato monasterio sce̾ atq beatȩ¬
multitudini p̃erat monachoꝵ: audomarꝰ
cũ suo unanimit genitore religiosa manife¬
stant desideria. sequentes qd scriptũ ẽ. inter¬
roga patrẽ tuũ & annuntiabit tibi. maiores
tuos & dicent tibi. Sc̃s uͦ austasius eos dei
amore flagrare cernens. & in beati audoma¬
ri uultu & uerbis gr̃ãm cognoscens affuisse
diuinã. salubre atq ꝑfectũ scđ̃m sacrȩ scrip¬
tiux auctoritatẽ p̃dictis di famulis dedit con-¬
siliũ. suadens uidelicet utrisq aliquando si¬
mul. aliqñ separatĩ. ut sub regulari discipli¬
na secũ in d̾i ꝑseuerarent seruitio. Ambogͥ
diuino ardentes amore. sp̃ualis patris austasis
sequentes consiliũ. sacrȩ regulȩ iugo mente de¬

Expanded text:
quodque a sanctae memoriae Hibernense viro, beato Coquodque a sanctae memoriae Hibernense viro, beato Columbano abbate, in Burgundiae regione in Dei nomine fuit fundatum. Sancto igitur Austasio abbate , qui tunc in predicto monasterio sanctae atque beatmultitudini praeerat, Audomarus cum suo unanimiter genitore religiosa manifestaverunt desideria, sequentes quod scriptum est: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi, et majores tuos, et dicent tibi . Sanctus vero Austasius eos Dei amore flagrare cernens, et in B. Audomari vultu et verbis gratiam cognoscens esse divinam, salubre atque perfectum secundum sacrae Scripturae auctoritatem praedictis Dei famulis dedit consilium, suadens videlicet utrisque aliquando simul, aliquando separatim, ut sub regulari disciplina secum in Dei perseverarent servitio. Ambo igitur divino ardentes amore, spiritalis Patris Austasii sequentes consilium, sub sacrae regulae jugum mente de
Abbreviated transcription (Latin):
clitis scd̃m scłi dignitatẽ. &
in fide catholica eruditꝰ ortꝰ
fuit parentib. in constanti¬
nensi regione nec longe a constantia ciuita-
rus friulfus uocabat᷑: domita autẽ sua nun¬
cupata fuit genitrix. Hii uͦ religiosi paren¬
tes predictũ puerũ scd̾m xp̃ianȩ religionis
a cunabulis ritũ. diuina grã suffragante
in ȩccłiasticis nutriebant disciplinis. Ui nicũ
enĩ audomarũ habebant filiũ. Friulfus
uͦ post p̾dictȩ coniugis suȩ obitũ. puero ȩta¬
te & grã crescente. suaui iugo xp̃i ac leui di¬
uina stimulante miscd̾̃ia confortante ac sua¬
dente audomaro filio suo: se subdere studuit.
Ambo gͥ genitor uidelicet friulfus cũ beato
filio suo audomaro cõplentes qd scriptũ ẽ.
uade uende omĩa quȩ habes. & da pauꝑib.¬
s sequere me & habebis uitã ģcernã: mundo
mortui. do uiui. caducis inopes. ꝑhennib
locupletes. deo subditi. diabolo rebelles. etate
re cenobiũ. qd̾ famoso noĩe uocat᷑ luxouiũ.

Expanded text:
clytis secundum saeculi dignitatem et in fide catholica eruditis ortus fuit parentibus in Constantinense regione, nec longe a Constantia  Constarus Friulfus vocabatur; Domitta autem sua nuncupata fuit genitrix. Hi vero religiosi parentes praedictum puerum secundum Christianae religionis a cunabulis ritum divina gratia suffragante in ecclesiasticis nutriebant disciplinis: unicum enim Audomarum habebant filium. Friulfus vero post praedictae conjugis suae obitum, et puero aetate et gratia crescente, suavi jugo Christi ac levi, divina famulante misericordia, cum confortante ac suadente Audomaro filio suo se subdere studuit. 3. Ambo igitur, genitor videlicet Friulfus cum beato filio suo Audomaro, implentes quod scriptum est: Vade, et vende omnia quae habes, et da pau sequere me, et habebis vitam aeternam , mundo mortui, Deo vivi, caducis inopes, perennibus locupletes, Deo subditi, diabolo rebelles, mente similes, aetate re caenubium, quod famoso nomine vocatur Luxovium,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ eẽt causa ꝓ qua popłi tanta exulta¬
rent lȩticia. Dictũq illi a narrantib. qd
sc̃s audomarus a folquino pontifice eẽt re¬
ductus. & ob hoc lȩticia tanta cunctus exul¬
taret popls. Qd̃ audiens nimiũ turbatus.
irã d̾i reducentib confestim ẽ imp̃catus.
Nec dũ ab eiꝰ ore illicita exciderant u̾ba:
rigidus. distinctis m̃broꝵ nerius semiui¬
uus emarcuit. Sic tam̃ stupidꝰ ad scm̃ berti¬
nũ ẽ deportatꝰ. ibiq qd̃ uerbo cõmisit. diu¬
tino languore pęnituit. Nã uisu & auditu
recuꝑato. sensu ita finetenꝰ ẽ priuatꝰ. ut nũ¬
quã posset animadu̾tere qua in parte scĩ au¬
domari monasteriũ uideret᷑ positũ eẽ. Corpꝰ
autẽ beati audomari p̃sul folquinꝰ terra
ne subsequentib parili modo posset auferri.

Expanded text:
quae esset causa pro qua populi tanta exsultaquae esset causa pro qua populi tanta exsultarent laetitia. Dictumque est illi a narrantibus, quod sanctus Audomarus a Folquino pontifice esset reductus, et ob hoc laetitia tanta cunctus exsultaret populus. Quod audiens nimium turbatus, iram Dei reducentibus confestim est imprecatus. Nec dum ab ejus ore illicita exciderant verba,rigidus, distentis membrorum nervis, semivivus emarcuit. Sic tantum stupidus ad sanctum Bertinum est deportatus, ibique quod verbotenus commisit, diutino languore poenituit. Nam visu et auditu recuperato, sensu ita finetenus est privatus, ut nunquam posset animadvertere qua in parte sancti Audomari monasterium videretur positum esse. Corpus autem beati Audomari praesul Folquinus terra a subsequentibus parili modo posset auferri.
Abbreviated transcription (Latin):
A tubi uentũ ẽ taruennȩ ad fluuiũ qui di
cit᷑ legia: omĩs popłi supͣ memorata mul¬
titudo absq aliqua cunctatione pedibus
transuadat fluminis aquã. S transacto
amne: nec uniꝰ stillȩ humor in eoꝵ apparu¬
it tegmine. Progredientib quoq ꝑ aristife¬
ra agroꝵ sata. neq enĩ uitare ea poterant
tã innumerosa plebiũ agmina. ueluti tri¬
spicȩ. Transacta autẽ multitudine ita den-¬
sabant sulcos. ut patent̾ agnosceres ꝓtecto¬
ris aduentui etiã congaudere cãpos. Utro¬
rũq autẽ monasterioꝵ monachi & clerici
existentes anxii: euentũ expectabant rei.
S postquã datũ ẽ oculis quãuis ꝓcul cer-¬
nere multitudinẽ popłi aduentantis ꝓtra¬
ctis cãpanarũ funib. uocẽ laudis om̃s de¬
derunt in excelsis. Antedictus autẽ custos
ȩccłiȩ morus: tc̃ ad mensã sederat epulaturꝰ.
Et audito cãpanarũ sonitu: interrogat

Expanded text:
At ubi ventum est Taruenna, ad fluvium quod At ubi ventum est Taruenna, ad fluvium quod citur Leia, omnis populi supra memorata multitudo, absque aliqua cunctatione, pedibus transvadans fluminis aquam, exacto amne, nec unius stillae humor in eorum apparuit tegmine. Progredientesque per aristifera agrorum sata, neque enim vitare ea poterant tam numerosa plebium agmina, cum veluti trispicae, transacta multitudine, ita densabant sulcos, ut patenter agnosceres protectoris adventum etiam congaudere campos. Utrorumque autem monasteriorum clerici stantes, anxii eventum exspectabant rei; sed postquam datum est oculis, quamvis procul, cernere multitudinem populi adventantis, protractis campanarum funibus, vocem laudantium omnes dederunt in excelsis. Antedictus autem custos ecclesiae, Morus, tunc ad mensam sederat epulaturus; et audito campanarum sonitu, interrogabat
Abbreviated transcription (Latin):
esto cũ om̃ib: & ego p̾sens ero cũ his quos me¬
cũ xp̃o auxiliante deculero de istis partib.
Tũ demũ si ipse iuuerit sc̃s: ad excutiendũ
eũ omĩmodis ero paratꝰ. His autẽ scđ̾m uer¬
bũ beati pontificis rite ꝑactis: adest die
tercia in urbe taruenna multitudo innu
titudine insequit᷑ predictũ abbatẽ cũ suis.
lsq ad uillã suꝑius nommatã cũ om̃i festi¬
natione. At illi gestientes corpꝰ sc̃m sustolle¬
re fugãq inire. nulla hoc multitudine ꝓr¬
sus ualebant a terra leuare. Cũq id addita
ad huc maiori multitudine conarent᷑ bis ter¬
q leuare. nichilominꝰ ita manet ĩmotũ. ac
fugã. relicto corpore scĩ. Beatus autẽ folqͥ¬
nus dans illis fugiendi locũ: accipiensq
thesaurũ illũ omĩ auro p̃ciosissimũ repe¬
tito calle cũ tota plebiũ multitudine. re¬
portabat ad ꝓpriũ unde ablatꝰ fuerat locũ.

Expanded text:
esto cum omnibus, et ego praesens ero cum his quos meesto cum omnibus, et ego praesens ero cum his quos mecum, Christo auxiliante, detulero de istis partibus. Tum demum, si ipse juverit sanctus, ad excutiendum eum omnimodis sum paratus. » His autem secundum verbum beati pontificis rite peractis, adest die tertia in urbe Taruenna multitudo innumtitudine, insequitur praedictum abbatem cum suis, usque ad villam superius nominatam cum omni festinatione. At illi gestientes corpus sanctum sustollere fugamque inire, nulla hoc multitudine prorsus valebant a terra levare. Cumque id, addita adhuc majori multitudine, conarentur bis terque levare, nihilominus ita manet immotum, acsfugam, relicto corpore sancti. Beatus autem Folquinus dans illis fugiendi locum, accipiens thesaurum illud omni auro pretiosissimum, repetito calle cum tota plebium multitudine, reportat ad proprium unde tultus fuerat locum.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrũ scĩ p̃sulis ac patroni nr̃i corpꝰ sumens.
iullã usq liesburch noĩe. cũ sua deporta¬
uit multitudine. Dei autẽ ꝓuidentia
oꝑante. triduo in p̃fata uilla mansert̃ cũ
saerato corpore: Acciderat int̾ea ut p̃cla¬
rus taruennȩ ciuitatis p̃sul. Folquinꝰ ep̃a¬
li more parrochias ep̃ii sui circuiret. ut si¬
cubi contra scõꝵ canonũ statuta ageret᷑ cu¬
riosus pastor addisceret. & tali studio cellã
usq uuormholt dictã pia curiositate ꝑue¬
niret. Interea ubi inibi ad mensã uentũ ẽ
in qua lautissima uti tanto pontifici p̃pa¬
rabant᷑ obsequia. fr̃ ipsiꝰ beati p̾sulis aduoli¬
tat. nuntians graue & irrecuꝑabile patriȩ
si ꝑficeret᷑ excidiũ. sc̃m̃ scilicet audomarũ
ex monasterio suo abstractũ: & nicito suceur¬
rat ad sc̃m̃ quintinũ uermandis usq defe¬
rendũ. Hȩc audiens sc̃s dñi sacerdos nuniũ
turbatꝰ intrinsecus. uade inquit ad frẽm
tercia infra muros taruennȩ urbis presto

Expanded text:
sacrum sancti praesulis ac patroni nostri corpus sumens, villam usque Liegesburch nomine cum sua deportavit multitudine. Dei autem providentia operante, triduo in praefata villa manserunt cum sacrato corpore. Acciderat interea, ut praeclarus Taruennae civitatis praesul Folquinus, episcopali more, parrochias episcopii sui circuiret, ut, sicubi contra sanctorum canonum statuta ageretur, curiosus pastor addisceret, et tali studio cellam usque Worumhold dictam, pia curiositate perveniret. Interea ubi inibi ad mensam ventum est, in qua lautissima, uti tanto pontifici, praeparabantur obsequia, frater ipsius beati praesulis advolitat, nuntians grave et irrecuperabile patriae, si perficeretur, excidium: sanctum scilicet Audomarum ex monasterio suo abstractum, et, ni cito succurrat, ad sanctum Quintinum Vermandis usque deferendum. Haec audiens sanctus Domini sacerdos, nimium turbatus intrinsecus: « Vade, inquit, ad fratrtertio infra muros Taruennae urbis praesto
Abbreviated transcription (Latin):
strans. narrauit discipłs ille quȩ passus ẽ
beati audomari merito fuisse ñ dubitat᷑ fa
ctũ. qd̾ q usq in p̃sentẽ diẽ diuina oꝑante
clementia certis declarat᷑ indiciis. Quadam
forte die dũ a teruanense urbe ad uicina ꝑ¬
geret loca. cũq meridianis diei horis paruũ
pausandi spaciũ suo uoluisset indulgere cor¬
pusculo. sub quadã iacuit arbore nec longe
a uilla quȩ iornacus uocat᷑. Dũ uͦ uir uene¬
rabilis euigilasset. ligneã statĩ dolauit cru¬
cẽ. & eã in p̃dicta sub qua iacuit arbore
fixit. Sequenti uͦ nocte in eodẽ loco in qͦ
agius confessor xp̃i iacuit ĩmensũ apparu¬
quia ex beato audomaro in p̃cedente die
ibidẽ paulisꝑ pausante fuit consecratus.
atq benedictus. & usq ad p̃sentẽ diẽ mul¬
ti infirmi in eodẽ loco sanitatẽ recipiunt.¬
ost hoc ñ multo tp̃ris int̾uallo. ad
beatũ audomarũ de p̃dicta constantinen-¬

Expanded text:
strans narravit discipulus ille qui passus est strans narravit discipulus ille qui passus est beati Audomari merita factum fuisse non dubitatur, quodque usque ad presentem diem, divina operante potentia, certis declaratur indiciis. Quadam forte die, dum de Terwanense urbe ad vicina pergeret loca, cumque meridianis diei horis parvum pausandi spacium suo voluisset indulgere corpusculo, sub quadam iacuit arbore non longe a villa quae Eorneacus vocatur. Dum vero vir venerabilis evigilasset, ligneam statim dolavit crucem et eam in predicta sub qua iacuit arbore fixit. In sequenti vero nocte in eodem loco, in quo agius Christi confessor iacuit, inmensum apparuquia ex beato Audomaro, in precedente die ibidem paulisper pausante, fuit consecratus atque benedictus', et usque ad presentem diem multi infirmi in eodem loco sanitatem recipiuntost hoc non multo temporis intervallo ad beatum Audomarum de predicta Constantinen
Abbreviated transcription (Latin):
dixi qd̾ eẽt uenturũ. qd̾ ñ te decuit hodie ꝑ¬
gere foras. cur ausus es pꝰea nr̃m contẽpnere
uerbũ : Ec̃ tremulus iuuenis suo respondit
patrono. Mea culpa dñe. mea ueracit᷑ culpa.
ignosce misero mͥ. ꝑ te morte reducto. Tunc
ipse ut diximꝰ sua ꝑicula narrans. qd̾ solus
int̾ tumentes occeani fluctus. int̾ ꝓceros sco¬
pulos currentiũ gurgitũ estus. in parua na-¬
uicula multa ꝑpessus in ponto. nec mari se
credidit uiuũ euadere posse. nsi illũ misellũ
humanã desꝑantẽ opẽ audomari meritis d̃s
liberasset de morte. Tc̃ silere iuuenẽ iussit
sic sobrius senex. in cautũ discipłm humili repri¬
ore deꝓmas. nec ulli hoĩ hoc deme dicere
debes. quãdiu me uideas hac breui ꝑfrui
uita. ne eabulus suꝑet nos iactantiȩ culpa
Nec ab ore hominũ debemꝰ querere laudẽ.
ne inanis gla cor nr̃m leuet maltũ. Hinc¬
pꝰ p̃dicti patris obitũ cuncta ꝑ ordinẽ mon¬

Expanded text:
dixi, quid esset venturum, quod non te decuit hodie dixi, quid esset venturum, quod non te decuit hodie gere foras, cur ausus es postea nostrum contemnere verbum? » Tunc tremulus juvenis suo respondit patrono: « Mea culpa, domine, mea veraciter culpa, ignosce misero mihi per te a morte reducto. » Tunc ipse, ut diximus, sua pericula narrans, quod solus inter tumentes Oceani fluctus, interque voraces circa scopulos currentium gurgitum aestus in parva navicula, multa perpessus in ponto, nec mari se credidit vivum evadere posse, nisi illum misellum humanam desperantem opem Audomari meritis Deus liberasset de morte. Tunc silere juvenem jussit sic sobrius senex, incautum discipulum humili repriore depromas, nec ulli hominis haec de me dicere debes, quandiu me videris hac brevi perfrui vita, ne zabulus superet nos jactantiae culpa; nec ab ore hominum quaerere laudem, ne inanis gloria cor nostrum levet in altum. » Hinc post hujus obitum cuncta per ordinem mon