comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis meȩ dñm quȩram ꝓpter re.¬
demptionẽ: tues ds̃ m̃s patronũ quȩ¬
ram ꝓpter liberationẽ : tues ds̃ms
Postremo creatus recreari cupio: tu
es dr̃ m̃s qͥ creator ms̃. Qui creasti
me ꝑ uerbũ tuũ : & retreasti me per
uerbum: sed creasti ꝑ uerbũ dm̃ ma¬
nentẽ apud te : recreasti ꝑuerbum
carnem factũ ꝓpternos. Doce ergo
ciam uoluntatẽ meã. & deser& me
Non enĩ tues ds̃ ms̃: & ego ero magister
ms̃ Uidete quẽ ad modũ gr̃a cõmendatur
Hoc tenete. hoc imbibite. hoc uobde cor¬
de nullus excutiat: ne habeatis ⁊ elũdĩ
sed ñ scđm scientiã. ne ignorantes dĩ
iustitiã & urãm uolentes constituere¬
lege iustitiae dĩ non sitis subiecti. Uer¬
ba certe apłi agnoscitis. Dicite ergo
malus. Sp̃s nus bonꝰ deduc& me int̃uã
Rectã : quia spr̃ ms̃ malus dedux̃ me
in t̃ram ꝑuersam & quid ego meruis
quae mea oꝑa bona sine tuo adiutori¬
o computantur : unde impetrarem

Expanded text:
num quaeram propter redemptionem? «Tu es Deus meus.» Patronum quaeram propter liberationem? «Tu es Deus meus.» Postremo creatus recreari cupio? «Tu es Deus meus,» qui Creator meus, qui creasti me per Verbum tuum, et recreasti me per Verbum. Sed creasti me per Verbum Deum manentem apud te; recreasti per Verbum carnem factum propter nos. «Doce» ergo ciam voluntatem meam, et deseret me non enim tu es Deus meus, et ego ero magister meus. Videte quemadmodum gratia commendetur. Hoc tenete; hoc imbibite, hoc vobis de corde nullus excutiat; ne habeatis zelum Dei, sed non secundum scientiam; ne ignorantes Dei justitiam, et vestram volentes constituere, justitiae Dei non sitis subjecti . Verba certe Apostoli agnoscitis. Dicite ergo malus: «Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam.» Quia spiritus meus malus deduxit me in terram perversam. Et quid ego merui? quae mea opera bona sine tuo adjutorio computantur, unde impetrarem
Abbreviated transcription (Latin):
Mane ergo appellat post finem scłi:
cum uidebimus qđ in scło credimus
Mane ex audies uocem meã: mane adsta¬
botibi& contemplabor. Auditam fac
mihimane miscđiam tuam: qm̃ inte
speraui si enĩ qđ non uidemꝰ speramus:
ppatientiam expectamus Patientiam
querit nox : lecitiã donabit dies Audi¬
tam fac mͥ mane miscđiam tuã : qm̃ in te
speraui sed hic quid donec ueniat mane
non enĩ sufficit mane sperare: sed aliqͥd
opus ẽ. & agere. quare aliquid agere :
qm̃ dicit in alio psalmo. dm̃ ex quisiui in
die tribulationis meȩ. Tanquã in tem¬
pore noctis meȩ : dm̃ ex quisiui: quomͦ
ex quisisti: manib meis nocte corã eo
& non sum deceptus. Manib queren¬
dus .ẽ in nocte dr̃: quid .ẽ manib
bonis opib. corãeo. Cũ enĩ facis elemo¬
sinã. noli taba canere : pat̃tuus qui

Expanded text:
. «Mane» ergo appellat, post finem saeculi, . «Mane» ergo appellat, post finem saeculi, cum viderimus quod in saeculo credimus. «Mane» enim «exaudies vocem meam; mane astabo tibi et contemplabor» . «Auditam fac mihi mane misericordiam tuam, quoniam in te speravi.» Si enim quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Patientiam quaerit nox, laetitiam donabit dies. «Auditam fac mihi mane misericordiam tuam; quoniam in te speravi.» 15. Sed hic quid, donec veniat mane? Non enim sufficit mane sperare; aliquid opus est agere. Quare aliquid agere? Quoniam dicit in alio psalmo, «Deum exquisivi in die tribulationis meae:» tanquam in tempore noctis meae Deum exquisivi. Quomodo exquisisti? «Manibus meis nocte coram eo; et non sum deceptus» . Manibus quaerendus est in nocte Deus. Quid est, «manibus?» Bonis operibus. «Coram eo: Cum enim facis eleemosynam, no
Abbreviated transcription (Latin):
contemn&: Illi descendunt in lacum
Qui &iã confessionẽ ꝑdunt: contra
qđ dicit᷑ neco art& suꝑme puteus os
suum Hanc ꝓfunditatẽ ldcũ appel¬
lat plerũq scriptura: In quã ꝓfun¬
ditatẽ cũ uenerit peccator c̃tẽnꝵ
Quid est contemnit Iam nec ullam
ꝓuidentiã deputat: aut si deputat.
ad eã se ꝑtinere ñ putat. ꝓ ponit
sibi peccandi licentiã. sine spe ue¬
niȩ habens iniquitatis offensam
Non dicit reuertar addm̃ & reũti¬
tur ad me. nec audit conuertimini
Amortuo enĩ inquit tanquã si ñsit:
perit c̃fessio. Ne ergo auertas faciẽ
tuã ame & ero similis descendenti¬
Ecce in nocte sũ: sed inte sꝑaui. donec
nocturna transeat iniquitas Habe¬
mus enĩ ut dicit petrus certiorẽ pro¬
pheticũ sermonẽ. cui benefacitis
intendentes tanquã lucerne lucen¬
tiin obscuro loco. donec dies eluces¬
cat & lucifer oriatur in cordib urĩs

Expanded text:
contemnet» . Illi descendunt in lacum, contemnet» . Illi descendunt in lacum, qui etiam confessionem perdunt: contra quod dicitur, «Ne coarctet super me puteus os suum» . Hanc profunditatem lacum appellat plerumque Scriptura, in quam profunditatem cum venerit peccator, contemnit. Quid est, «contemnit?» Jam nec ullam providentiam deputat; aut si deputat, ad eam se pertinere non putat. Proponit sibi peccandi licentiam, sine spe veniae habenis iniquitatis effusis. Non dicit, Revertar ad Deum, ut revertatur ad me; nec audit, «Convertimin«A mortuo» enim, inquit, «tanquam si non sit, perit confessio» . «Ne» ergo «avertas faciem tuam a me, et similis ero descendentiEcce in nocte sum; sed in te speravi, donec nocturna transeat iniquitas . «Habemus enim, ut dicit Petrus, certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes, tanquam lucernae lucenti in obscuro loco, donec dies illucescat, et lucifer oriatur in cordibus vestris»
Abbreviated transcription (Latin):
tas faciem tuã ame: a uertisti a supbo
&enim aliquando abundabã : & in ab¬
undantia mea elatus sum Ego enĩ
dixi aliquando in abundantia mea:
non mouebor inȩt̃nũ. Dixi Ñmoue¬
bor in abundantia mea. ignorans ius¬
titiam tuã & constituens meã. sed
tudnẽ in uoluntate tua p̃stitisti deco¬
ri meo uirtutẽ. Dixi in abundantia
mea non mouebor:. Uerũ aut̃ ate mihi
erat. quicquid abundabã Et ut hoc
ꝓbares ate mihi fuisse : a uertisti
faciem tuã ame. & factus sũ c̃tubatus.
Posthanc conturbationẽ in q factus
conturbatꝰ quia a uertisti faciẽ cuã.
post tediũ sps mei. post conturbatũ
cor meũ in me. ex eo qđ a uertistifoci¬
em tuã iam factus sum sic̃ t̾ra si neraq
tibi Ne auertas faciem tuã. Auor¬
tisti a suꝑbo : redde humili. neauer¬
tas faciem tuã ame. Quia si auerte¬
ris: Si onlis ero descendentib in lacũ
Quid .ẽ descendentib in lacũ : pecca¬
tor cũ uenerit in ꝓfundũ malorũ

Expanded text:
tas faciem tuam a me.» Avertisti a superbo. Etenim aliquando abundabam, et in abundantia mea elatus eram: «Ego» enim «dixi» aliquando «in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Dixi, Non movebor, in abundantia mea,» ignorans justitiam tuam, et constituens meam; sed tu, «Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem. Dixi in abundantia mea, Non movebor;» verum autem a te mihi erat quidquid abundabam. Et ut hoc probares a te mihi fuisse, «avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus» . Post hanc conturbationem in qua factus sum, quia avertisti faciem tuam; post taedium spiritus mei, post conturbatum cor meum in me, ex eo quod avertisti faciem tuam; jam factus sum sicut terra sine aqua tibi: «Ne avertas faciem tuam.» Avertisti a superbo, redde humili. «Ne avertas faciem tuam a me;» quia si averteris; «similis ero descendentibus in lacum.» Quid est, «descendentibus in lacum? Peccator, cum venerit in profundum malorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dy si. Ue si ꝑmanserit inumꝰbra : ne
postea dicatur transier̃ omia tanquã
umbra : Exime me de inimicis meis.
Non ego hic inimictis homines cogito
Non est uob̵ conluctatio aduersus carnẽ
& sanguinẽ : sed aduersus qđ aduersus
principes & potestates rectores mun

Expanded text:
disi. Vae si permanserit in umbra; ne disi. Vae si permanserit in umbra; ne postea dicatur, «Transierunt omnia tanquam umbra» . «Exime me de inimicis meis.» Non ego hic inimicos homines cogito: «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Sed adversus quos? «Adversus principes et potestates, re
Abbreviated transcription (Latin):
tolerandũ . ẽ. mane. & ita nox ista tole¬
randa .ẽ & in ipsa patientia donec
dies lucescat ꝑseuerandũ. ẽ quid in-¬
terea hic agendũ. nefos de ꝑte ipsum
acturus es aliqͥd ut merearis ꝑduci
ad mane: Notã fac mihi dñe uiam
In qua inGrediaꝵ. Ideo lucernam
ꝓpheticam accendit : ideo ipsum dñm
tanquã in testa carnis misit. Qui enĩ
dicert& ex aruit uelut testa uirtus mea :
ambula ad ꝓphetiam. ambula ad lu¬
cernã p̃dictorum futuroꝵ. Ambula
ad uerba dĩ: nondũ uides uerbũ in
principio dm̃ apud dm̃. ambula ad
formã serui. ꝑduceris ad formam dñi
adte leuaui animã meam: Tanquã uas
ad fontẽ acculi: imple ergome qm̃ ad
Qui aliquando a te fugii: ad te confugi:
fugit enim adam a facie dĩ & abscondit
se int̃ligna paradisi : ut de illo dicere¬
tur in libro iob Tanquã seruus fugiens
dnm̃ suũ : & consecutus ẽ umbrã fugut
a facie dnĩ sui : & consecutus ẽ umbram
Adum bram enĩ fugiit : int̃ ligna para¬

Expanded text:
erandum est mane, et ita nox ista toleranda est, et in ipsa patientia donec dies lucescat perseverandum est, quid interea hic agendum? Ne forte per teipsum acturus es aliquid, ut merearis perduci ad mane? «Notam fac mihi, Domine, viam in qua» «ingrediar.» Ideo lucernam propheticam accendit; ideo ipsum Dominum tanquam in testa carnis misit, qui etiam diceret, «Exaruit velut testa virtus mea» . Ambula ad prophetiam, ambula ad lucernam praedictorum futurorum, ambula ad verba Dei. Nondum vides Verbum in principio, Deum apud Deum ; ambula ad formam servi, perduceris ad formam Domin«Ad te levavi animam meam,» tanquam vas ad fontem attuli: imple ergo me, «quonQui aliquando a te fugi, «ad te confugi.» Fugit enim Adam a facie Dei, et abscondit se inter ligna paradisi , ut de illo diceretur in libro Job: «Tanquam servus fugiens Dominum suum, et consecutus umbram» . Fugit a facie Domini sui, et consecutus est umbram: ad umbram enim fugit inter ligna para
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ iustitiã. & suã uolentes constituere :
iustitiȩ dĩ non s̃ subiecti. qui ergo uoluNł
constituere iustitiã : quiqđ bene fece¬
rint sibi inputant qđ maledõ Om̃ino
ꝑuersi deniq recti er̃ cũ hoc ipsum con¬
uerterint Peruersur ideo : quia qđ
maledõ qđ bene tibi rectus eris: qm̃¬
dicit᷑ qđ male feceris tibi . qđ bene fece¬
ris dõ. non enĩ ex impio uiste uiueres: nisi
ab illo iustus factus qui iustificat impiũ
Ergo inquit inueritate tua exaudime
in tua iustitia non in mea : ut inueniar
in illao ñ habens meã iustitiã quȩ ex lege
ẽ sed eã quȩ . ẽ. ex fide. Ecce in tua ius¬
dime . Ad me enĩ cũ respicio: nihil aliud
meũ quã peccatũ inuenio. Et non ines¬

Expanded text:
ei justitiam et suam volentes constituere, ei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui ergo volunt constituere justitiam suam? Qui quod bene fecerint, sibi imputant, quod male, Deo: omnino perversi. Denique recti erunt, cum hoc ipsum converterint. Perversus ideo, quia quod male, Deo; quod bene, tibi: rectus eris, quando quod male feceris, tibi; quod bene feceris, Deo. Non enim ex impio juste viveres, nisi ab illo justus factus, qui justificat impium . Ergo, inquit, «In veritate tua exaudi me, in tua justitia,» non in mea; ut «inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed eam quae est ex fide» . Ecce, «In tua jus» Ad me enim cum respicio, nihil aliud meum quam peccatum invenio. 6. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
is qui oderat me suꝑ me magna loccitus
fuiss&: absconderem me utiq ab eo
Tuuero unianimis m̃s unianimsndicit
tanquã uno in xp̃o. Est ergo a eccła qđ
ferat foris gemit in tis: inimicos tam̃
suos deput& foris & in tus foris facilius
& uitabiles : intus difficilius tolerabi
TiTia. Ne ut cumq accipiatis cũ dr̃
in tua iustitia : commendatio ẽ enim
gr̃ȩ. ne unus quisq nrm̃ iustitiam suã
putet. haec enĩ iustitia dĩ. ẽ : quamut
habeas ds̃ dedit Nam qͥ uoluer̃ de sua
iustitia gloriari. quid de illis dicit apłs
inquit dĩ habent. sed non scđm scientiam
quid ẽ ñ scđm scientiã : quã enĩ tu cõm̃das
utilem scientiã : numqͥd illã quȩ cũ sola
fuerit inflat. quȩ nisi caritate fuerit co¬
mitata. ñ edificat : non utiq ipsam : sed
illam scientiã comitẽ caritatis. magistrã
humilitatis. Uide si ipsa ẽ. telũ inquit
nat quã dicat scientiã. Ignorantes enĩ¬

Expanded text:
«is qui oderat me, super me magna locutus «is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me utique ab eo; tu vero unianimis meus» . Unianimem dicit, tanquam unum in Christo. Est ergo Ecclesiae quod ferat foris, gemat intus: inimicos tamen suos deputet foris et intus; foris facilius evitabiles, intus difficilius tolerabiltitia.» Ne utcumque accipiatis, cum dicitur, «in tua justitia.» Commendatio est enim gratiae, ne unusquisque nostrum justitiam suam putet. Haec enim justitia Dei est, quam ut habeas Deus dedit. Nam qui voluerunt de sua justitia gloriari, quid de illis dicit Apostolus? inquit, «habent, sed non secundum scientiam.» Quid est, «non secundum scientiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, nat quam dicat scientiam: «Ignorantes D
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝓbrass& mihi sustinuis sem utiq ait.¬
& si is qui oderat me suꝑ me magnalo¬
cutus fuiss& abscondis semme utiq
abeo quis ẽ in imicus  quis ẽ qͥoderat
me : qui dicit quis ẽ xp̃s. homo fuit
xp̃c: nec uiuere potuit cũ uell& uiuere
& mortuus . ẽ in quiunt nolens euictus
crucifixus. occisus Inimici ista dicunt
Aꝑtus iste inimicus . ẽ. ait xp̃s: odit
me. aꝑtas mͥ indicit in imicieras facile
.ẽ. istum uł tolerare. uł euitare : quid
facio de abessalon: qͥd facio deuida:
qͥdde falsis fr̃ib : qͥd de malis filur
& tam̃ filuis. qui ñ contranos blas pher¬
mant xp̃m sed nobiscum ad orant
consequent̃ in eodem psalmo dr̃: alium
facile erat ꝑferre. Eum qui oderat me
uł absconderem me abeo: Abscondis enĩ
te a pagano: intrans ȩccłam. Quando
autt̃ & ibi inuenis qđ times: quid quȩris
ubi te abscondas : deniq ille ipse apłs
qui gemit in periculis a falsis fratrib
foris inquit pugnȩ: intus timores si ergo

Expanded text:
xisset mihi, sustinuissem utique; et si is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, abscondissem me utiqrat me? Qui dicit: Quis est Christus? Homo fuit Christus, nec vivere potuit, cum vellet vivere: et mortuus est, inquiunt, nolens, evictus, crucifixus, occisus. Inimici ista dicunt. Apertus iste inimicus est, ait Christus, odit me, apertas mihi indicit inimicitias; facile est istum vel tolerare vel vitare: quid facio de Abessalon? quid facio de Juda? quid de falsis fratribus? quid de malis filiis et tamen filiis, qui non contra nos blasphemant Christum, sed nobiscum adorant consequenter in eodem psalmo dicitur: Alium facile erat perferre, eum qui oderat me; vel abscondere me ab eo. Abscondis enim te a pagano, intrans Ecclesiam. Quando autem et ibi invenis quod times, quid quaeris ubi te abscondas? Denique ille ipse apostolus qui gemit in periculis a falsis fratribus: «Foris,» inquit, «pugnae, intus timores» . «Si» ergo
Abbreviated transcription (Latin):
uerẽ suũ conuertent᷑ : ut confitentes
tunc dicant. anima mea uelut t̾ra sine
aqua tibi. Quid enĩ tã t̾ra sicca. quã
puluis: sed cito ex audime dnẽ. com¬
plue me. confirmame: ne sim puluis
quẽ ꝓicit uentꝰ a facie t̾rȩ. Cito exaudi
me dnẽ. defecit sp̃s m̃s ñ differatur
inopia mea. Abstulisti spm̃ meũ. ut
deficerem & in puluerẽs eũ conuer¬
terer. & dicerem tibi. anima mea siẽ
t̾ra sine aqua tibi: Fac qđ in illo &iã
psatra psalmo sequit᷑ : emitte spm̃

Expanded text:
verem suum convertentur» ; ut confitentes  memento;» tunc dicant, «Anima mea velut terra sine aqua tibi.» Quid enim tam terra sine aqua; quam pulvis? Sed «cito exaudi me, Domine:» complue me, confirma me, ne sim pulvis quem projicit ventus a facie terrae . «Cito exaudi me, Domine; defecit spiritus meus:» non differatur inopia mea. Abstulisti spiritum meum, ut deficerem, et in pulverem meum converterer, et dicerem tibi, «Anima mea velut terra sine aqua tibi:» fac etiam quod in illo psalmo sequitur, «Emittes spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
in quit saule quid me ꝑsequeris :
Tenete hoc & fixũ ominino cõm̃date
memoriȩ tanquã filii ecclesiasticae
eruditionis & fidei catholicȩ ut ag¬
noscatis xpm̃ caput & corpꝰ eundẽq¬

Expanded text:
inquit, «Saule, quid me persequeris» ? Tenete hoc, et fixum omnino commendate memoriae, tanquam filii ecclesiasticae eruditionis et fidei catholicae, ut agnoscatis Christum caput et corpus, eumdemq
Abbreviated transcription (Latin):
EpsalMo quẽ cantaui¬
mus : loquar qđ dñs dede¬
rit caritati urȩ Hester¬
odie psalmꝰ breuior tra¬
ctabatur: sed spatiũ tẽporis dabat
nob̵ copiã &iã de paucis multa dicen¬
di Nunc qm̃ ꝓlixior psalmꝰ ẽ ñ debe¬
mus tantũ in singulis uersib immo¬
suus ꝑsequebat᷑. In regnoꝵ libris inue¬
nimus hoc factũ. ẽe. extitisse in imicũ
ab essalon patri suo. gessis se contra
illũ non solũ ciuile uerũ &iã domesticũ
bellũ: illũ aut̃ ñ deiectũ iniq : sed
humiliatũ pie accepisse adño discipli¬
nam sustinuisse medicinã ñ retribu¬
entẽ iniquitati iniqͥtatẽ. sed paratũ
cor habuisse ad sequendã dñi uolunta¬
tẽ Ille dauid ita laudabilis: sed alius
fuerant futuroꝵ. Nec diu cõmen¬
dandum est qđ sepe audistis: qđ opti¬
me retinetis: Quȩramus in hocpsal¬

Expanded text:
psalmo quem cantavimus, loquar quod Dominus dederit, Charitati vestrae. Hesterno die psalmus brevior tractabatur, sed spatium temporis dabat nobis copiam etiam de paucis multa dicendi: nunc quoniam prolixior psalmus est, non debemus tantum in singulis versibus immosuus persequebatur.» In Regnorum libris novimus hoc factum esse, exstitisse inimicum Abessalon patri suo, gessisse contra illum non solum civile, verum etiam domesticum bellum: illum autem non dejectum inique, sed humiliatum pie, accepisse a Domino disciplinam; sustinuisse medicinam, non retribuentem iniquitati iniquitatem, sed paratum cor habuisse ad sequendam Domini voluntatem . Ille David ita laudabilis: sed alius fuerant futurorum; nec diu commendandum est quod saepe audistis, quod optime retinetis. Quaeramus ergo in hoc psal
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ Ipĩe enĩ se in prophetis p̃dicabat.
qm̃ ipse ẽ. uerbũ dĩ Mec illi aliquid¬
tale dicebant : nisi pleni uerbo dĩ. An¬
suus : habebat enĩ filios : Dequib di¬
cebat. ñ ieunant filii sponsi quandi¬
u cũ illis ẽ sponsus Cum aut̃ ab eis
ablatus fuerit sponsus: tunc ieiuna¬
bunt filii sponsi. Ergo filii sponsi
daf. Passionẽ itaq suã in hoc psalmo
ad hoc intentã facimꝰ caritatẽ urẽn
non docendo qđ ignoratis sed ammo
sui. illũ unũ mediatorẽ eẽ dĩ & ho¬
minũ hominẽ iħm natũ exuirgine
tanquã insolitudine: sic̃ in a pocalrp¬
si audiuimus Psolitudinẽ quippe.
arbitror qđ solus ita natꝰ ẽ Hunc
enĩ illa mulier peperit recturũ popłm
in uirga ferrea. hȩc aut̃ mulier anti¬
qua est ciuitas dĩ: de qua inpsalmo
Haec ciuitas in itium hab& ab ipso abel:
sicut mala ciuitas acamn. antiqua ergo
ista ciuitas dĩ. semꝑ tolerans trã ĩperans
utiq de nato quodã insion: & conditore

Expanded text:
tem. Ipse enim se in Prophetis praedicabat; quoniam ipse est Verbum Dei; nec illi tale aliquid dicebant, nisi pleni Verbo Dei. Ansuus: habebat enim filios, de quibus dicebat, «Non jejunant filii sponsi, quamdiu cum eis est sponsus: cum autem ab eis ablatus fuerit sponsus, tunc jejunabunt filii sponsi» . Ergo filii sponsi, s. Passionem itaque suam in hoc psalmo ad hoc intentam facimus Charitatem vestram, non docendo quod ignoratis, sed admosui, illum unum mediatorem esse Dei et hominum, hominem Jesum , natum ex virgine, tanquam in solitudine, sicut in Apocalypsi audivimus. Per solitudinem quippe arbitror, quod solus ita natus est. Hunc enim illa mulier peperit, recturum populum in virga ferrea . Haec autem mulier, antiqua est civitas Dei, de qua in psalmo Haec civitas initium habet ab ipso Abel, sicut mala civitas a Cain. Antiqua ergo ista civitas Dei, semper tolerans terram, sperans Utique de nato
Abbreviated transcription (Latin):
opamur quare cũm timore. quare cũ
tremore. cũ sit in potestate nrã quod
oꝑamur : Audi quare cũ timore & tre¬
le & oꝑari ꝓbona uolutate. Ergocũ
timore & tremore : ut delect& in conual¬
le oꝑari artificẽ nr̃m. Si enĩ operet᷑
tanquam in deiectis qui iudicat ingen¬
tib & repl& rumas: in facturis manuũ
tuarũ meditatussũ. Vidi gͦ inspexi oꝑa
tua: quia nihil boni in nobis eẽ potest.
nisi abste fiat qui nos fecisti & quid feci¬

Expanded text:
operamur, quare cum timore, quare cum operamur, quare cum timore, quare cum tremore, cum sit in potestate nostra quod operamur? Audi quare cum timore et trele et operari, pro bona voluntate» . Ergo cum timore et tremore, ut delectet in convalle operari artificem nostrum. Sic enim operatur tanquam in dejectis, qui judicat in gentibus, et replet ruinas. «In facturis manuum tuarum meditatus sum.» Vidi ergo, et inspexi opera tua; quia nihil boni esse in nobis potest, nisi abs te fiat, qui nos fecisti. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
liquid ut saluus esses. quid dedisti ut
homo esses: Respice ergo conditorem
uitȩ tuae. substantiae & iustitiȩ & sa¬
lutis auctorem meditare in facturis
manuũ eiꝰ. Quia & iustitiã quȩ inte. ẽ.
ad manũ eiꝰ inuenies ꝑtinere. Audi
apłm hoc te docentẽ: Non ex operib
inquit: neforte quis extollat᷑. Opera
hona ñ habemꝰ : habemus plane : sed
uide quid sequit᷑. Ipsius enĩ sumus fig¬
mentum dix̃ ipsius sumus figm̃tum
forte naturã qua homines sumus cõme¬
morare uoluit. hoc appellat figmentũ
Non plane de oꝑib loquebatur non
ergo putare te aliquid oꝑari: nisi in
quantũ malus es auerte ab opere tuo
te ad opus illius : Qui fecit te ipse form&.
ipse qđ formauerat & tu ex t̃minasti
reforma Vt enĩsis ipse oꝑatꝰ ẽ: ut bo¬
nus sis Sibonus es ipse oꝑatur Cum
tremore inquit & timore urãmipsoꝵ
salutẽ oꝑamini: Si nr̃am ipsoꝵ salutẽ

Expanded text:
liquid, ut salvus esses: quid dedisti, ut liquid, ut salvus esses: quid dedisti, ut homo esses? Respice ergo conditorem vitae tuae, substantiae et justitiae et salutis auctorem. «Meditare in facturis manuum ejus,» quia et justitiam quae in te est, ad manum ejus invenies pertinere. Audi Apostolum hoc te docentem: «Non ex operibus,» inquit, «ne forte quis extollatur.» Opera bona non habemus? Habemus plane; sed vide quid sequitur: «Ipsius enim sumus figmentum,» dixit. «Ipsius sumus figmentum:» forte naturam, qua homines sumus, commemorare voluit, hoc appellato figmento? Non plane; de operibus loquebatur: «Non,» nis» . Noli ergo putare te aliquid operari, nisi in quantum malus es. Averte ab opere tuo te, ad opus illius qui fecit te: ipse format; et ipse quod formaverat et tu exterminasti, reformet. Ut enim sis, ipse operatus est; ut bonus sis, si bonus es, ipse operatur. «Cum tremore,» inquit, «et timore vestram ipsorum salutem operamini.» Si nostram ipsorum salutem
Abbreviated transcription (Latin):
memoratus .ẽ. ille dierũ antiquoꝵ ꝑ
quẽ factus ẽ. omnis dies : sed loquitur
corpꝰ loquit᷑ unus quisq illius gratia
iustificat᷑. in hȩrens illi in caritate & de¬
uota in humilitate. loquit᷑ & dicit: me
moratus sũ dierũ antiquoꝵ. Meditatꝰ
bona fecisti : & nihil constitiss&. qđ ate
constitutũ ñ e&̃. Creatura tua: mihi¬
spectaculũ facta ẽ: Quȩsiui in opere
artificem : & in conditis om̃ib c̃dicorẽ
Quare hoc ut quid hoc. nisi ut hoc intel¬
liger&. quicquid boni in se e&̃ abillo fa¬
ctum eẽ. ne ignorans iustitiã dĩ. & suã
uolens constituere iustitiȩ dĩ subie¬
Ctus non ess&. ut ei conuenir& uoxil¬
la suꝑior inueritate tua &iustitia tua:
mendat. grãm se uenisse gloriat᷑ : gr̃ãm
qua gratis salui facti sumus. quia &
gratis salui factisumus. Quid gloria¬
ris in tua iustitia: quid te ex tollis
ignorans dĩ iustitiã : dedisti forte a¬

Expanded text:
memoratus est ille dierum antiquorum, per memoratus est ille dierum antiquorum, per quem factus est omnis dies? Sed loquitur corpus, loquitur unusquisque illius gratia justificatus, inhaerens illi in charitate et devota humilitate; loquitur, et dicit, «Memoratus sum dierum antiquorum, meditatbona tu fecisti, et nihil constitisset quod a te constitutum non esset. Creatura tua spectaculum mihi facta est: quaesivi in opere artificem, et in conditis omnibus conditorem. Quare hoc? utquid hoc, nisi ut hoc intelligeret, quidquid in se boni esset, ab illo factum esse; ne ignorans justitiam Dei, et suam volens constituere, justitiae Dei subjectus non esset ; ut ei conveniret vox illa superior, «In veritate tua et in justitia tua?»mendat, gratiam se invenisse gloriatur, gratiam qua gratis salvi facti sumus: quia et gratis salvi facti sumus. Quid gloriaris in tua justitia? quid te extollis, ignorans Dei justitiam? Dedisti forte a
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorio int̃mortuos liber. Quid est
liber : quare liber : quia om̃is quifacit
peccatũ. seruus .ẽ. peccati. deniq non
soluer& auinculis : nisi liber auincalis
Ille liber mos tem occidit: uinculã
uin xit. captiuitatẽ captiuauit Et
collocauer̃ me in tenebris tanquam
Suis.s. inme sp̃s meus. Recordamini:
tristis ẽ. anima mea ad mortem .ui¬
dete uocẽ meam. Numquid apparet
ipse transitus a capite ad menbra.
a membris ad caput: tedium inquit pas¬
sus e in me sp̃sm̃s Agnoscimus tristis
e anima mea usq ad mortem : sed &
illicnos eramus. Trans figurauit enim
inse corpus humilitatis nr̃ȩ conformans
fixus .ẽ. crueicũ illo. In me cortuꝵ¬
batum .Ẽ. coꝵ meum. In me inquit
non in aliis Illi enim me deseruerunt.
& illi qui inheserant recesserunt : & me
ipsum quia mori uidebant. aliud aliqͥđ
Inde ad m̃bra : Me moratus suco
dierum anti quorum Numquid

Expanded text:
adjutorio, inter mortuos liber» . Quid est, adjutorio, inter mortuos liber» . Quid est, «liber?» quare «liber?» Quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Denique non solveret a vinculis, nisi liber a vinculis. Ille liber mortem occidit, vinculum vinxit, captivitatem captivavit, et collocaverunt eum in tenebrosis tanquam sus est in me spiritus meus,» Recordamini, «Tristis est anima mea usque ad mortem» . Videte vocem unam. Numquid non apparet ipse transitus a capite ad membra, a membris ad caput? «Taedium,» inquit, «passus est in me spiritus meus.» Agnoscimus, «Tristis est anima mea usque ad mortem.» Sed et illic nos eramus. Transfiguravit enim in se corpus humilitatis nostrae, conformans fixus est cruci cum illo . «In me turbatum est cor meum. In me,» inquit, non in aliis. Illi enim me deseruerunt, et illi qui inhaeserant recesserunt, et me ipsum quia mori viInde ad membra. «Memoratus sum dierum antiquorum.» Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpagine. ex illa uoce qua dr̃. ego enĩ in
iniquitate conceptussũ & in peccatis
mat̃ mẽa me inutero alint Venit aut̃
ille ꝑ uirginẽ. assumens carnẽ ñ iniqui¬
tatem carnis: assumens carnẽ mundã
mundatricẽ Illi aut̃ quẽ peccatorem
putabant : tanquã mortuũ scłi deputa¬
bant. Atille qui in alio ꝓsalmo dixit.
quȩ non rapui tunc ex soluebã. & qui
dix̃ in euangło ecce uenit princeps
mundi p̃positus mortis. oꝑis mali ꝑsuasor
supplici exactor: ueni& inquit. & in me
patris mei facio: surgite eamus hinc
Vt moriar inquit: uoluntatẽ patris
mei facio non autẽ morte sum dignus
nihil feciunde moriar sed facio ut mo¬
riar: ut illiꝑ in nocentis mortẽ libe¬
rentur. qui habebant quare morerent᷑
Collocauer̃ me intenebrosis tanquam
in infernis. tanquã insepulchro tanqͣm
in ipsa passione. uelut mortuos scłi.
eum quidicit. factus sum sicut homosine

Expanded text:
propagine; ex illa voce qua dicitur: «Ego enim in propagine; ex illa voce qua dicitur: «Ego enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit» . Venit autem ille per virginem assumens carnem, non iniquitatem carnis, assumens carnem mundam mundatricem. Illi autem quem peccatorem putabant, tanquam mortuum saeculi deputabant. At ille qui in alio psalmo dixit, «Quae non rapui, tunc exsolvebam» ; et qui dixit in Evangelio, «Ecce venit princeps mundi,» praepositus mortis, operis mali persuasor, supplicii exactor; «Venit,» inqui«Patris mei facio, surgite, eamus hinc» . Ut moriar, inquit, voluntatem Patris mei facio, non autem morte sum dignus. Nihil feci unde moriar, sed facio ut moriar; ut illi per innocentis mortem liberentur, qui habebant quare morerentur. «Collocaverunt me in tenebrosis,» tanquam in infernis, tanquam in sepulcro, tanquam in ipsa passione; «velut mortuos saeculi,» eum qui dicit, «Factus sum sicut homo sine
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis ꝑsequit᷑. nisi ut relicta spe
cȩlesti. terrã sapiamus ꝑ secutori ce¬
dentes. t̃rena diligamꝰ ÷ & illi quidem
quantũ in ipsis ẽ hoc agunt. Nob̃ aut̃ hoc
non contingat quib: dicitur si rexur¬
rexistis cum̃ xp̃o. quȩ sursũ sunt sapite.
ubi xp̃s ẽ indextera dĩ sedens : que sur¬
sum sunt quȩrite non quȩ suꝑ terrã
Mortui enim estis: nã ñ iustificabitur
corã dõ omis uiuens : Illi ergo uł aꝑte
saeuiendo uł occulte insidiando. conan¬
tur ꝑducere uitã nrãm ad t̾rã: Con¬
tra uigilemꝰ. ut dicere possimꝰ : nr̃aenĩ
conuersatio in cęlis est:. Humiliauit
ueñ oys inteneprosis Sic MoRTuoS SeL.
hoc a capite expeditius auditis: expeditiꝰ
hoc incapite agnoscatis . Ille enĩ ꝓnobis
montuus factus .ẽ sed non mortuus scłi
Qui enĩ mortui s̃ scłi: & quomodo ille
ñ erat mortuus scłi: mortui scłiMe¬
rito mortui : mercedẽ recipientes in iqͥ¬
tatis. & mortẽ ducentes expeccati

Expanded text:
quisquis persequitur, nisi ut relicta spe coelesti terram sapiamus, persecutori cedentes terrena diligamus? Et illi quidem, quantum in ipsis est, hoc agunt: nobis autem hoc non contingat, quibus dicitur, «Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt quaerite, non quae super terram: mortui enim estis» . Nam non justificabitur coram Deo omnis vivens. Illi ergo vel aperte saeviendo, vel occulte insidiando conantur perducere vitam nostram ad terram: contra hos vigilemus, ut dicere possimus, «Nostra enim conversatio in coelverunt me in tenebrosis, sicut mortuos saeculi.» Hoc a capite expeditius auditis, et expeditius hoc in capite agnoscitis. Ille enim pro nobis mortuus factus est, sed non mortuus saeculi. Qui enim mortui sunt saeculi? et quomodo ille non erat mortuus saeculi? Mortui saeculi, merito mortui, mercedem recipientes iniquitatis, et mortem ducentes ex peccati
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ fundauit eã ciuitatẽ: in qua
factus .ẽ. homo: Itaq & illa mulier : sole
cooperebatur. Solł ipse iustitiȩ : quẽ
non cognoscunt impii qui dicturis in
fine : ergo errauimꝰ auia ueritatis: &
ustitiȩ lum̃ non lux̃ nob̵ & sol non ortus
ẽ. nob̵. Est ergo quidã soliustitiȩ : qui ñ
oritur impis. Ceterũ: istum solem facit
oriri suꝑbonos & malos. Ergo & amicta
erat sole: & gestabat uiscerib masculũ
paritara. Idem ipse erat condenssion:
& nascens insion & illa mulier ciui¬
tas dĩ eius luce ꝓtegebat᷑ : cuius car¬
ne grauidabat᷑. Merito & lunã sub
pedib habebat : quia mor talitatem
natus ẽ. mori ꝓnobis. Menbra sua nos
fecit Aliquando itaq ex ꝑsona m̃broꝵ
suoꝵ loquit᷑: aliquando ex ꝑsona sua.
tanquã capitis nr̃i. hab& aliquid ille
qđ dicat sine nobis: nos sine allo nihil
posisumꝰ dicere. Apłs dicit : ut suppleã
quȩ de sunt pressurarũ xp̃i in carne
mea : ut suppleam in qͥt quȩ de sunt

Expanded text:
tissimus fundavit eam civitatem in qua factus est homo. Itaque et illa mulier sole cooperiebatur, sole ipso justitiae quem non cognoscunt impii; qui dicturi sunt in fine: «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Est ergo quidam sol justitiae qui non oritur impiis. Caeterum istum solem facit oriri super bonos et malos . Ergo et amicta erat sole, et gestabat visceribus masculum paritura. Idem ipse erat condens Sion, et nascens in Sion: et illa mulier civitas Dei, ejus luce protegebatur, cujus carne gravidabatur. Merito et lunam sub pedibus habebat , quia mortalitatem natus est mori pro nobis; membra sua nos fecit. Aliquando itaque ex persona membrorum suorum loquitur, aliquando ex persona sua, tanquam capitis nostri. Habet aliquid ille quod dicat sine nobis; nos sine illo nihil possumus dicere. Apostolus dicit: «Ut suppleam quae desunt pressurarum Christi, in carne mea» . «Ut suppleam,» inquit, «quae desunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtingatis ad dm̃. ut ipse uoluerit:¬
eẽ nobiscũ unus qui ẽ cũ patre unꝰ
Quomodo cũ patre unꝰ: Ego & pater
unũ sumꝰ: Quo modo nobiscũ unus
Non dicit inquit & seminib: tanquã
inmultis sed tanquã inunũ & semi¬
ni tuo qđ ẽ. xpc̃. Sed ait aliquis si
xpc̃ sem̃ abrahȩ nũ quid nos : mem̃¬
m̃ abrahȩ xpc̃. Nec contradici potest
estis Ideo magnũ ẽ & illud sacram̃¬
tũ : er̃ duo in carne una. Apłs dicit.
duo in carne una : Refer addistantiã
maiestatis: duo. Duo plane : non enĩ
& nos uerbũ Non enĩ & nos in principio
ds̃ apud dm̃ non enĩ & nos ille: ꝑquẽ
facta s̃ om̃ia uenit᷑ ad carnẽ & ibi
xp̃c: & ille & nos Non ergo miremur
in palmis: Multa enĩ dicit ex ꝑsona
capitis: multa ex ꝑsona m̃broꝵ. & hoc
totũ tanqͣm una ꝑsona sit: ita loquitur:
nec mireris qͥaduo in uoce una: si duo
in carne una: uidas filius sponsi ꝑse:¬
quens sponsũ : hoc tunc contirgit: an
& futurorũ exemplũ p̃mis sum ẽ: mul¬

Expanded text:
oluerit nobiscum esse unus, qui est cum Patre unum. Quomodo cum Patre unum? Ego et Pater unum sumus . Quomodo nobiscum unus? Non dicit, et seminibus quasi in multis, sed tanquam in uno, et semini tuo qui est Christus. Sed ait aliquis: Si  semen Abrahae, numquid et nos? Memenmen Abrahae Christus; nec contradici potest estis» . Ideo magnum est illud sacramentum: «Erunt duo in carne una» . Apostolus dicit: duo in carne una. Refer ad distantiam majestatis duo. Duo plane. Non enim et nos Verbum, non enim et nos in principio Deus apud Deum, non enim et nos ille per quem facta sunt omnia . Venitur ad carnem, et ibi Christus et ille et nos. Non ergo miremur in Psalmis: multa enim dicit ex persona capitis, multa ex persona membrorum; et hoc totum tanquam una persona sit, ita loquitur. Nec mireris quia duo in voce una, si duo in carne una. 4. Judas filius sponsi persequens sponsum. Hoc tunc contigit; an et futurorum exemplum praemissum est? Mul
Abbreviated transcription (Latin):
dñm in scĩs eius : quib hoc dixit
nis̃ eis ipsis: Et in quib deum
laudant. nisi inse ipsis uos enim
scĩ eius inquit uirtus eius estis
sed quam fecit in uobis. & poten¬
tatus eius. & multitudo magnitu¬
dinis eius. quam fecit & ostendit
in uobis. Uos estis tuba. psalterium
crthara. trmpanum. chorus. chordȩ
& organum : & crmbala iubilati¬
onis bene sonantia. quia conso¬
nantia. uos estis hȩc omnia :¬
nihil hic uile. Nihil hic trari¬
sitorium: nihil dierũ cogitetur¬
Et quia sapere secundum carnem

Expanded text:
Dominum in sanctis ejus,» quibus hoc dixit, Dominum in sanctis ejus,» quibus hoc dixit, nisi eis ipsis? Et in quibus ut Deum laudent, nisi in seipsis? Vos enim sancti ejus, inquit, virtus ejus estis, sed quam fecit in vobis; et potentatus ejus, et multitudo magnitudinis ejus, quam fecit et ostendit in vobis. Vos estis tuba, psalterium, cithara, tympanum, chorus, chordae, et organum, et cymbala jubilationis bene sonantia, quia consonantia. Vos estis haec omnia nihil hic vile, nihil hic transitorium, nihil ludicrum cogitetuEt quia sapere secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
LAUDATE CŨINCYMBALIS BENESO¬
NANTIB LXUDATE INCrMBALIS
IuBILATIONIS. Ermbala inuicem
tangunt : ut sonent. Ideo aquibus¬
dam labiis nr̃is comparata sunt:
sed melius intelligi puto in crmba¬
lis quod ammodo laudare dm̃ dum
quisq: honoratur a proximo non
a se ipso. & inuicem honorantes
dant laudem dõ. Ne quis autẽ
crmbala intelliger& quȩ siuie
anima sonant. ideo puto additũ
in crmbalis iubilationis. Iubila¬
tio namq id .ẽ. in effabilis laus:
non nisi ab anima proficiscitur
Nec pretereundum existimo
quod musici docent. & res ipsa
manifesta est . tria esse genera
sonorum. uoce. flatu. pulsũ Voce
ut est per fauces & arterias &
organo ali quo cantantis hominis
Flatu: sicut per tibiam. uelquid
eius modi Pulsu : sicut per
cytharam. uel quid eius modi
Nullum itaq. genus hic preter¬
missum est. Nam uox . ẽ. in choro
flatus in tuba. pulsus incrtharis :¬
tanquam mens. sps: cospus. sed
ꝑsimilitudinem non proprietatẽ
quod ergo proposuit. laudate

Expanded text:
Laudate eum in cymbalis bene sonantibus, laudate eum in cymbalis jubilationis.» Cymbala invicem tangunt ut sonent; ideo a quibusdam labiis nostris comparata sunt. Sed melius intelligi puto in cymbalis quodammodo laudare Deum, dum quisque honoratur a proximo suo, non a seipso; et invicem honorantes dant laudem Deo. Ne quis autem cymbala intelligeret, quae sine anima sonant, ideo puto additum, «in cymbalis jubilationis.» Jubilatio namque, id est ineffabilis laus, nonnisi ab anima proficiscitur. Nec praetereundum existimo quod musici dicunt, et res ipsa manifesta est, tria esse genera sonorum; voce, flatu, pulsu: voce, ut est per fauces et arterias, sine organo aliquo cantantis hominis; flatu, sicut per tibiam, vel quid ejusmodi; pulsu, sicut per citharam, vel quid ejusmodi. Nullum itaque genus hic praetermissum est: nam vox est in choro, flatus in tuba, pulsus in cithara; tanquam mens, spiritus, corpus; sed per similitudines, non per proprietates. Quod ergo proposuit, «Laudate
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ possunt forte offendere oculos dei:
lauda eũ qui tibi ista donauit. tunc ꝑfi¬
ciet qđ donauit: Proptea cũ dixisset. lȩ¬
tabunt᷑ incubilib suis: nequasi sibi pla-¬
centes uiderentur: adiunx̃ statim
Exultatones dĩ infacicis: eorũ
Sic lȩtabunt᷑ in cubilib sius. ut non
sibi tribuant qđ bonis: sed illũ laudeNt
aquo acceper qđ s. a quo uocant᷑ ut
ꝑueniant adid qđ nondũ s̃. & a quo
sperant ꝑfectionẽ. cui gr̃as agunt qͥa
inchoauit: exultationes dĩ in faucib

Expanded text:
quae possunt offendere oculos Dei, lauda Deum qui tibi ista donavit; tunc perficiet quod donavit. Propterea cum dixisset, «Laetabuntur in cubilibus suis;» ne quasi sibi placentes viderentur, adjunxit statim, «Exsultationes Dei in faucibus eorum.» Sic laetabuntur in cubilibus suis, ut non sibi tribuant quod boni sunt, sed illum laudent a quo acceperunt quod sunt, a quo vocantur ut perveniant ad id quod nondum sunt, et a quo sperant perfectionem; cui gratias agunt, quia inchoavit: «Exsultationes Dei in faucib
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis chordis quȩrere ammonuit
quia & ipsȩ caro sunt. sed iã acor¬
ruptione liberatȩ. quib ideo for¬
tasse addit organum. non ut sin
in organo. habebunt enim etiam
tunc scĩ differentias suas conso¬
nantes non dissonantes idem consen
exdiuersis quidem sed non inter se
aduersis sonis: Stella erum ab stella
differt ingła : sic & resur¬
rectio mortuorum

Expanded text:
in ipsis chordis quaerere admonuit: in ipsis chordis quaerere admonuit: quia ipsae caro sunt, sed jam corruptione liberata. Quibus ideo fortasse adin organo. Habebunt enim etiam tunc sancti Dei differentias suas consonantes, non dissonantes, id est, conex diversis quidem, sed non inter se adversis sonis. «Stella enim a stella differt in claritate; sic et resurrectio mortorum
Abbreviated transcription (Latin):
Tymphanũ laudat dm̃: cũ iã in carne
mutata nulla ẽ. terrenȩ corruptionis
infirmitas. De corio quippe fit trm¬
panũ : & siccato atq. firmato. chorus
laudat dm̃ : quando eũ laudat pacata
societas. HAudate eum in chordis
& oRRano Chordas hab& & psalte¬
rium & erthara: quae superius com¬
memorata sunt. Organũ autẽ genie¬
rale nom̃ .ẽ. uasorum om̃ium musi¬
corum : quamuis iam obtinuerit
consuetudo ut organa ꝓprie
dicantur ea quȩ inflantur follib
quod genus siguificatũ hic esse
non arbitror. Nam cũ organum
uocabulum grecum sit ut dixi
generalȩ om̃ib musicis instru¬
mentis: hoc cui folles adhibentur
alio greci nomine appellant. ut
autem organũ dicatur: magis la¬
tina & ea uulgaris .ẽ. consuetudo
Quod ergo ait inchordis & organo:
uidetur mihi aliquod organum
qđ chordas habeat significare uolu¬
isse. Non enim sola psalteria & er
thara chordas hab&: sed quia iu
psalterio & crthara ꝓpter sonum

Expanded text:
tympanum laudat Dominum, cum jam in carne tympanum laudat Dominum, cum jam in carne mutata nulla est terrenae corruptionis infirmitas: de corio quippe fit tympanum exsiccato atque firmato. Chorus laudat Dominum, quando eum laudat pacata societas. Laudate eum in chordis et organo: chordas habet et psalterium, et cithara, quae superius commemorata sunt. Organum autem generale nomen est vasorum omnium musicorum. Quamvis jam obtinuerit consuetudo, ut organa proprie dicantur ea quae inflantur follibus. Quod genus significatum hic esse non arbitror. Nam cum organum vocabulum Graecum sit, ut dixi, generale omnibus musicis instrumentis, hoc cui folles adhibentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem organum dicatur, magis Latina et ea vulgaris est consuetudo. Quod ergo ait, in chordis et organo, videtur mihi aliquod organum quod chordas habeat significare voluisse. Non enim psalteria sola et citharae chordas habent, sed quia in psalterio et cithara propter sonum
Abbreviated transcription (Latin):
tuiꝰ quã regnare inȩt̃nũ. suppedib positis
om̃ib: inimicis: Curnon ipsi sunt etiam
multitudo magnitadinis eiꝰ. ñqua ipse
magnus . ẽ sed quia magnos eos fecit tam
multos hoc ẽ milia miliũ : sic̃ alit̃ intel¬
ligit᷑ iustitia qua ẽ. ipse iustus aliter
quã in nobis facit ut nos simus iustitia
eius Idem ipsi scĩ sunt inom̃ib musicis¬
& organis de inceps significati ad laudan¬
dũ dm̃ : qm̃ proposuit dicens: Laudate
dñm in sc̃is eius : Hoc sequitur uarie sig¬
sissimam claritatẽ ÷ Laudate eũ inpsal¬
terio & cythara : Palteriũ .ẽ desupio¬
ribus laudans dnm̃ : Cythara de inse
rioribus laudans dm̃ tanquã decȩlestib
& terrestrib tanquã eũ quifecit cȩlũ
& terram : Iã quippe in alio psalmo ex-¬
posuimꝰ. psalteriũ desuꝑ habere sonorũ
illud lignũ : cuiner uorũ eius series
ut meliorem sonũ reddat incumbit:
uod lignũ cychara inferius habet:
LAuDATE EUM INTIMPHANO & ChORO

Expanded text:
s omnibus inimicis? Cur non ipsi sint etiam multitudo magnitudinis ejus? Non qua ipse magnus est, sed qua magnos eos fecit, tam multos, hoc est, millia millium. Sicut aliter intelligitur justitia qua est ipse justus; anter quam in nobis facit, ut nos simus justitia ejus. 5. Iidem ipsi sancti sunt in omnibus musicis organis deinceps significati, ad laudandum Deum. Quod enim proposuit dicens, «Laudate Dominum in sanctis ejus,» hoc exsequitur, varie siglentissimam claritatem. «Laudate eum in psalterio et cithara.» Psalterium est de superioribus laudans Deum, cithara de inrioribus laudans Deum, tanquam de coelestibus et terrestribus, tanquam eum qui fecit coelum et terram. Jam quippe in alio psalmo exposuimus psalterium desuper habere sonorum illud lignum, cui nervorum series, ut meliorem sonum reddat, incumbit, quod lignum cithara inferius habet. Laudate eum in tympano et choro:
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Iustitiȩ xp̃i uox.ẽ. in electis suis.
Miscđiam & iudiciũ cantabo tibi dñe
pallam & intelligã inuia immaculata.
quando uenies ad me. Per miscđiam
quippe adiuuam᷑. ad faciendam
iustitiam : ut securi ad iudicium
ueniamus. ubi disꝑdunt᷑ de ciui¬
tate dñi om̃s qui operantur ini¬
quitatẽ. Quo uersu psalmus iste
concluditur. uitȩ ȩternȩ uox est
EuM INFIRMAMENTO UIRTUTIS EIUS
Laudate cum intuatutis eius. uł
ut alii interpretati sunt: in potenta
tib eius. Laudate eum scdm multi¬
tudinẽ maqni tudius cius. Om̃ia
ista ipsi sunt scĩ eius. quomodo dic̃ apł̃s
ut nos simus iustitia dĩ in ipso. Siergo
iustitia dĩ quã fec̃ in eis. cur non & uirtus
dĩ quã fecit in eis. ut resur gerent amor¬
tuis: Nã & inxp̃i resurrectione uirtus
maxime cõm̃dat᷑ quia in passione in¬
firmitas fuit: Dicente apło & sicruci¬
fixus . ẽ. ex infirmitate : sed uiuit ex uir¬
tute dei: Et alio loco : ad cognoscendum

Expanded text:
lectis suis: «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine; psallam, et intelligam in via immaculata, quando venies ad me.» Per misericordiam quippe adjuvamur ad faciendam justitiam, ut securi ad judicium veniamus; ubi disperduntur «de civitate Domini omnes qui operantur iniquitatem» . Quo versu psalmus iste concluditur, vitae aeternae vox est.eum in firmamento virtutis ejus. Laudate eum in virtutibus ejus;» vel, ut alii interpretatLaudate eum secundum multitudinem magnitudinis ejus.» Omnia ista ipsi sunt sancti ejus; quomodo dicit Apostolus: «Ut nos simus justitia Dei in ipso» . Si ergo justitia Dei quam fecit in eis, cur non et virtus Dei quam fecit in eis, ut resurgerent a mortuis? Nam et in Christi resurrectione virtus maxime commendatur; quia in passione infirmitas fuit, dicente Apostolo, «Etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei» : et alio loco, «Ad cognoscendum,»
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinauit illos & uocauit & quos
uocauit ipsos & iustificauit . quos aut̃
iustificauit : ipsos & glorificauit
Predestinatio nr̃a non in nob facta ẽ
sed in occulto apud ipsũ in eius p̃scientia.
Tria uero reliqua in nobis fiunt. uoca.¬
tio iustificatio glorificatio Vocemur
p̃dicatione pȩnitentiȩ sic enĩ cȩpit
Non tim& iudicari qui imperauerit
ante saluari uocati renuntiamꝰ dia¬
bolo ꝑ penitentiã. ne sub iugo eius re¬
maneamꝰ iustificati. sanam ꝑ mise¬
ricordiam : ne uidiciũ timeamus
Qlorificati transimꝰ in uitã aet̃nam
ubi dm̃ sine fine laudamꝰ Ad hoc
ꝑtinere arbitror qđ dñs ait . ecce
eicio dȩ monia & sanitates ꝑficio ho¬
die & cras & tertia die consumor
Quod etiã in triduo suȩ passionis. &
dormitionis. & euigilationis ostendit
Crucifixus ẽ. enĩ & sepultus ẽ & re¬
surrexit. in cruce de principib & po¬
testatib trium phauit. in sepulchro
requieuit. Inresurrectione exalta.
uit pęnitentia cruciauit. iustitia

Expanded text:
quos vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit» . Praedestinatio nostra non in nobis facta est, sed in occulto apud ipsum, in ejus praescientia. Tria vero reliqua in nobis fiunt, vocatio, justificatio, glorificatio. Vocamur praedicatione poenitentiae: sic enim coepit Non timet judicari, qui impetraverit ante salvari. Vocati, renuntiamus diabolo per poenitentiam, ne sub jugo ejus remaneamus: justificati, sanamur per misericordiam ne judicium timeamus: glorificati, transimus in vitam aeternam, ubi Deum sine fine laudamus. Ad hoc pertinere arbitror quod Dominus ait: «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia» «consummor» . Quod etiam in triduo suae passionis et dormitionis et evigilationis osteCrucifixus est enim, et sepultus et resurrexit. In cruce de principibus et potestatibus triumphavit, in sepulcro requievit, in resurrectione exaltavit. Sic et poenitentia cruciat, justitia
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ illi: damnabit te ds̃ si feceris
uidex .ẽ. supra om̃s audit gemitum
uxoris tuȩ . reus tenebͤris in conspecti
eius hat concupiscentia blandit᷑
hac pęna det̾ret᷑. ad consciendũ pra.¬
uȩ cupiditati. nisi uincula ferrea re¬
tinerent qđ plus ẽ sed dicat continere
iã uolo nolo iã uxorẽ. non potest. Quid
si tuuis & illa non uult: numꝗͥd ꝑ con¬
tinentiã tuã debes illam fieri fornica¬
riã : si alii nupserit te uiuo: adultera
erit . Noñ uult tali lucro ds̃ conpen¬
sare taledamnũ. Red de debitũ. & si ñ
exigis redde: ꝓ scĩficatione ꝑfec̾ta ds̃
tibi cõputauit. si ñ qđ debes exigis
reddis qđ debet᷑ uxori. times non facis
Concutiunt᷑ uinculatua : audi quia
uinculis ferreis constrictus es: alliga¬
tus es uxori: ne quȩsieris solutionem
durũ . ẽ ferreũ .ẽ. Nam quando dñs
hoç ait : ostendit quia uinculũ ferreũ¬

Expanded text:
Dicitur illi: Damnabit te Deus, si feceris; Dicitur illi: Damnabit te Deus, si feceris; judex est supra omnes, audit gemitum uxoris tuae, reus teneberis in conspectu ejus. Hac concupiscentia blanditur, hac poena deterret. Ibat ad consentiendum pravae cupiditati, nisi vincula ferrea retinerent. Quod plus est, si dicat, Continere jam volo, nolo jam uxorem: Non potes. Quid, si tu vis, et illa non vult? numquid per continentiam tuam debet illa fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus compensare tale damnum. Redde debitum; etsi non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod debet exigis, sed reddis quod debetur uxori. Times, non facis; concutiuntur vincula tua. Audi quia vinculis ferreis constrictus es: «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem» . Durum est, ferreum est. Nam quando Dominus hoc ait, ostendit quia vinculum est ferreu