comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
attentis cireustantiis uniuersis cõmodius poterit tractaꝵ prisius q
in lomana curia prelibata Circunspectiom tue de qua in his et aliit
siduciam gerimus In domino specialem tenore prescũtiũ commnittimus
et mandamus quatinis creca Reuocationem errorum predidorum pe
Ipsum Syonisium assertorum faciendam per cum ac circa penas eidcm
yomisio pro Iuramentorũ et promissionũ transq̃ressĩombus infligen¬
dim Necnon emendam prescandam ab Illo et correctionem ipsũs
ascitis tibi et in hoc adsistentibus Cancellatio predicto ac magistrio
in sacullate predicta de ipforum consilio legitimis per dictos Stepfi¬
num cardimalem tune epistopum et inquisitorem habitis seruatis pro¬
cessibus appellatione Remota prenia Ratione procedas faciens quod
decreueris auctorilate aplica per censuram ecclesiasticam firmiter

Expanded text:
attentis circumstantiis universis commodius poterit tractari Parisius quam attentis circumstantiis universis commodius poterit tractari Parisius quam in Romana curia praelibata, circumspectioni tuae, de qua in hiis et aliis fiduciam gerimus in Domino specialem, tenore praesentium committimus et mandamus, quatinus circa revocationem errorum praedictorum per ipsum Dionysium assertorum faciendam per eum ac circa poenas eidem Dionysio pro iuramentorum et promissionum transgressionibus infligendam necnon emendam praestandam ab illo et correctionem ipsius, ascitis tibi et in hoc assistentibus cancellario praedicto ac magistris in facultate praedicta, de ipsorum consilio legitimis per dictos Stephanum cardinalem, tunc episcopum, et inquisitorem habitis servatis processibus, appellatione remota, praevia ratione procedas, faciens quod decreveris auctoritate apostolica per censuram ecclesiasticam firmiter
Abbreviated transcription (Latin):
uertent adhuc prenussit Iuramentis promissiõmbus et submissiombus
lelictis silentio iuper hñio negoero seũ cuisa Silectum filum nofteã
hiugonem sancte marie ini porticu diaconĩ Cardinalem anditorem per
nos sibi obinunt delegati qui hñioi delegationis obtentu ad nonullos
actus dicitur processisse ques non quia pretermissiõne iudiciarii ordims
seu forme mandat aut in se laborarent dicio uel defectu Sed quia
dicla delezatio utpote surrepticie et obrepticie Impetrata nullam sib
tribuerat nec tribuere poterat potessatem ieritos deexenimus et Inanes
et eos quatenus consistebant in facto duximus Retractandos et parr
dictum huponem cardmalem mandanimus Retractari ac millos cafsõs
et Irritos nũciari et tolum negotium ad nostrum et dicte sedis exam̃e
Suxiius enocandum Atlendentes igitur quod huĩoi negotium sẽu caufi

Expanded text:
vertens adhuc praemissis iuramentis, promissionibus et summissionibus vertens adhuc praemissis iuramentis, promissionibus et summissionibus relictis silentio super huiusmodi negotio seu causa dilectum filium nostrum Hugonem sanctae Mariae in Porticu diaconum cardinalem auditorem sibi per nos obtinuit delegari. Qui huiusmodi delegationis obtentu ad nonnullos actus dicitur processisse, quos, non quia praetermissione iudiciarii ordinis seu formae mandati aut in se laborarent vitio vel defectu, sed quia dicta delegatio, utpote subreptitie et obreptitie impetrata, nullam sibi tribuerat nec tribuere potuerat potestatem, irritos decrevimus et inanes, et eos, quatinus consistebat in facto, duximus revocandos et per dictum Hugonem cardinalem mandavimus retractari ac nullos, cassos et irritos nuntiari et totum negotium ad nostrum et dictae sedis examen duximus revocandum. Attendentes igitur, quod huiusmodi negotium seu causa
Abbreviated transcription (Latin):
Retro Respiciens tacito de Iuramentis promissiõmib et subinissiõit
per cum In dicta curia prestitis atq factis Silectum filium nostrum Io¬
hannem tituli Asancti marci et bone memotie buillermũ titul dancti
Laurreneii in lucma tune sancti gregorii ad ueluaureum diaconũ presbilis
Cardinales ad audiendum declarationem suam supex conclusiombus sep̃e¬
factis auditores per nos sibi obtnuit deputari coram quibus neeuon
magistris in facultate predicta qui tunc erant In curia memorata et ad
hoc per dictos cardinales uocati fuerant Idem Syonisiñs crrea hunusmõdi
eclarationis actum sierronee de prauationis augmentũ declatratio
dici possẽt In quosdam alios expresse prorupit ecroret de lestabilrore
et permerosiorem quam conclusiones supradicte perfidiam et infãma
continentes secundum eorumidem Redargutiont et iudicum magistrorum
quosrz Postea Poeni Syomsins sño uersñto more ad alia diffugia sẽ con¬

Expanded text:
retro respiciens tacito de iuramentis, promissionibus et summissionibus per eum in dicta curia praestitis atque factis dilectum filium nostrum Ioannem tituli sancti Marci et bonae memoriae Guillelmum tituli sancti Laurentii in Lucina tunc s. Georgii ad Velum aureum diaconum presbyteros cardinales ad audiendum declarationem suam super conclusionibus praefatis auditores per nos sibi obtinuit deputari. Coram quibus necnon magistris in facultate praedicta, qui tunc erant in curia memorata et ad hoc per dictos cardinales vocati fuerunt, idem Dionysius circa huiusmodi declarationis actum, si erroneae depravationis augmentum declaratio dici posset, in quosdam alios expresse prorupit errores, detestabiliorem et perniciosiorem, quam conclusiones supradictae, perfidiam et insaniam continentes secundum eorundem redargutionem et iudicium magistrorum; quodque postea idem Dionysius suo versuto more ad alia diffugia se con
Abbreviated transcription (Latin):
n Romaua curia consfitut per te haberi possit copii personalis Ros
enden adxouisio in dicta curia personaliter apprehensõ sub excom¬
mieationuis pena quam si nostro huiusmod non pareret mandato eum
Incurrere. uoliurinus et uoliumus eo ipso mandati fecimus ꝓ prima
die mensis aprilis proxime futuer tuo consp̃eam se personaliter R¬
poesentes ex tunc in hunismod̃ eausa et causis processuruo usp
ad disfuntiuam sententiam Inclusie ac facturus et Receplirrus quod
rdiauerat tua discretio et consilium ante dictum Quod si forã
huinsmod̃ mandatum nostrum ne glexerit adĩmplere ut contumaꝵ
melioris conditioms quam obediens non exislat tũ Iuxta predicdam
formam in negotio seu çaufi uel caiusis ipsis procedas enis absentia
non obsserato. Satum Rome apud sanctum pettimi x E Iamiar

Expanded text:
in Romana curia constituti per te haberi possit copia personalis, nos eidem Dionysio in dicta curia personaliter apprehenso sub excommunicationis poena, quam, si nostro huiusmodi non pareret mandato, eum incurrere voluimus et volumus eo ipso, mandari fecimus, quod prima die mensis aprilis proximo futuri tuo conspectui se personaliter representet, ex tunc in huiusmodi causa et causis processurus usque ad diffinitivam sententiam inclusive ac facturus et recepturus, quod ordinaverit tua discretio et consilium antedictum; quod si forsan huiusmodi mandatum nostrum neglexerit adimplere, ut contumax melioris conditionis quam obediens non existat, tu iuxta praedictam formam in negotio seu causa vel causis ipsis procedas, eius absentia non obstante. Datum Romae apud s. Petrum X kal.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ tuxta principis apostolirum doctmani de ca que in nobis est fide.
et spe parati esse debemus onni poseent nos Rerdert uationem sigile¬
sententiam conuenimus ꝙ a tempore mortis domini nostri Iesũ chr ist
descendens eduxit de luubo/ ceterorum q fideluim aninis: que de tor¬
peribus exierunt iihil habentes purgabile uel que iam in purgatorio
sunt purgate,/ ad uisiõnem nudam et elaram beatificã Intuifiuam et
Inmediatam diuine essentis et bene dictissimȩ trmitatri patris et pili
et spiritussanct / quam aposiolus primo ad cornithios tertio deciio
nominat uisionem facie ad faciem sunt assumpte ipfiq deitate beala
perfecte fruuntur, et iam qd crediderunt uidentes ꝙ sperauerint
habent Resumptit corporibus mimiue euacuabitur alia succedente:
Sed ipsamet in eit cum sitat earum uita eterna perpetuo Remãcbis.

Expanded text:
quod iuxta principis apostolorum doctrinam, que in nobis est fide et spe, parati debemus esse Omnipotenti nos reddere racionem, pesentencia omnes convenimus, quod a tempore mortis Domini nostri Ihesu Christi, ad inferos eduxit de lymbo, ceterorumque fidelium, que de corporibus exiverunt non habentes purgabile vel que iam in purgatorio sunt purgate, ad visionem nudam et claram et beatificam intuitivam et immediatam essencie divine et beatissime Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti, quam apostolus ad Corinthios XIII. nominal visionem facie ad faciem, sunt assumpte ipseque Deitate beata perfecte fruuntur et iam, quod crediderunt, tenentes non abitur resumptis corporibus, alia succedente, sed ipsamet in eis, cum sit vita eterna, perpetue remanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
Cane nuper non sine amaritudine mentis ex insiuationibus per¬
cepinius fide dignis ꝙ olimi sionisus foulechat ordins fratrum miii
professõr tunc in studio parisieñ consistens in suo ad cõmistam sid
leduram libri sententiarum principio apud dictorum fratrum scholas
ex more Illorum qui ad huiusmodi lecturani pro tempore assumũt᷑
facto curiositatis que plus intitur sapere quam opportet Reprob
spiritu duodus multas conclusiones Recitauit et tenunt minus finas
et sinceritati fidei minime congruentes super quibus ipso Syonisio

Expanded text:
ane nuper non sine amaritudine mentis ex insinuationibus percepimus fidedignis, quod olim Dionysius Foullechat ordinis fratrum Minorum professor, tunc in studio Parisiensi consistens, in suo ad commissam sibi lecturam libri sententiarum principio apud dictorum fratrum scholas ex more illorum, qui ad huiusmodi lecturam pro tempore assumuntur, facto curiositatis quae plus nititur sapere quam oportet, reprobo spiritu ductus, multas conclusiones recitavit et tenuit minus sanas et sinceritati fidei minime congruentes; ... tamen postmo
Abbreviated transcription (Latin):
sibatum sc̃a quem uocabant bengnũ demi ec uifibrtium quem̃ iraelignuu
escurn eancup abant. Nonũ leslamientum beniguo dc̃o. Uetue dero mal̃gno
menti mendacem asserebant eo ꝙ proshoplastis dixit. Quacung die co¬
medaritas de liguo serentre boni et mali morte marrenin qd nion fos.¬
C CEXTIIIS Iosum honicidam nominabant quia sõ domisas ⁊s gomor ras
unuen esse de maioribus demomibus asserebant. Quintus scebã
in secreto sũs y. Cheistus Iile qui natus est in bechleem terresfr et uisibil

Expanded text:
sibilium scilicet, quem vocabant benignum Deum, et visibilium, quem malignum Deum nuncupabant. Novum Testamentum benigno Deo, Vetus vero maligno menti mendacem asserebant, quia protoplastis dixit: Quacunque die comederitis de ligno scientiae boni et mali, morte moriemini , nec, scidam quoque ipsum nominabant, tum quia Sodomitas et Gomorrhaeos unum esse de majoribus daemonibus asserebant. Dicebant etiam in secreto suo, quod Christus ille qui natus est in Bethlehem terrestri et visibil
Abbreviated transcription (Latin):
blangiaco ar chidiaconis uolenssim in eccl̃ia Rothomagen Nicotns sc
bora ordune featrim miunorũ Iohannes de mentheno ordime sinct
benedist Matheus de acchis Petrns de palma prior peouincutis¬
fratrum orduns predicalorum in frincia. Ioamies de caricampo
ordius cisfereen. Petrus de cafi prior generalio fratrum beate
marie de carmello. Symon de meneris. quillerimis de castro

Expanded text:
lenciaco, archiepiscopus Vulcassini in ecclesia Rothomagensi, Nicolaus de Lyra ordinis Minorum, Iohannes de Mentheno ordinis sancti Benedicti, Matheus de Archis, Petrus de Palma, prior provincialis ordinis Predicatorum Francie, Iohannes de Clarocampo ordinis Cisterciensis, Petrus de Casa, prior generalis ordinis Beate Marie de Carmelo, Symon de Mariis, Wilhelmus de Castro
Abbreviated transcription (Latin):
de Christo legitur in euangelio beati mathei ꝙ ipse soluit tributum
Cesari quando stateram sumptum ex ore piscis illis qui petebant di¬
dragnia iussit dari hoc fecit non condescensine et liberalitate sue pietat
sed necessitate coactus Item ꝙ beatus petrus apostolus non fuit plus
caput ecclesie ꝙ quilib aliorum apostolorum Nec habuit plus auctoritat
qͣ habuerunt alii apostoli. Et ꝙ christus nullum caput ecclesiẽ nec ali¬
rigere. papam et punire ac instituere et destituere il dhuc ꝙ ommne
quicũq sunt equalis auctoritatis et iurisditronis ex institutione xp̃i.
Sed ꝙ unus habeat plus ilio hoc est secundum ꝙ imperator concessĩt
tota ecclesia simul sumpta nullum hominem quẽcunq sceleratum potest
pimire punitione coactiua. nisi imperator daret eis anctoritatem uelut¬

Expanded text:
de Christo legitur in evangelio beati Mathaei, quod ipse solvit tributum Caesari, quando stateram sumptam ex ore piscis illis, qui petebant, didragma iussit dari, hoc fecit non condescensive et liberalitate suae pietatis, sed necessitate coactus; item quod beatus Petrus apostolus non fuit plus caput ecclesiae quam quilibet aliorum apostolorum nec habuit plus auctoritatis quam habuerunt alii apostoli, et quod Christus nullum caput dimisit ecclesiae nec alirigere et punire ac instituere et destituere ad imperatorem aquicumque, sunt aequalis auctoritatis et iurisdictionis ex institutione Christi; sed quod unus habet plus alio, hoc est secundum quod imperator concessit tota ecclesia simul sumpta nullum hominem quantumcumque sceleratum potest punire punitione coactiva, nisi eis imperator tribuerit potestatem: qu
Abbreviated transcription (Latin):
exlremami unctionem confessionem frmnolas esse et Inanes omniuo
Reputabant. Sacrum matrimonium meretricium esse nec aliquem
in ipso saluari posse predicabant. Resurrectionem carius dissiden
Animas nostras esse spiritus Illos angelicos superbie dicebant. et
demũ penitentia pacta. ad illa relicta corpora lemeare predicabãt¬
Nontis. Quidam inter hereticos dicebantur perfcoti sie boni
homines. ACii dicebantur credentes hereticorum qui dicebantur

Expanded text:
rmationem, confessionem, frivolas esse et inanes omnino reputabant. Sacrum matrimonium meretricium esse, nec aliquem in ipso salvari posse praedicabant, filios et filias genanimas nostras esse spiritus illos angelicos qui per superbiae aposdemum poenitentia peracta, ad illa relicta corpora remeare. Sciendum autem quod quidam inter haereticos dicebantur perfecti, sive boni homines; alii credentes haereticorum, qui dicebantur
Abbreviated transcription (Latin):
ueran carnem assumpsit nec unq fuit in hoc mundo insi spicitualiter
In corpore pauli. et idco dicimus In bethleem terrestri et uisibili quia
habuisse uxores collum et collibam et ex ipsis silios et filias p̃ro
duos filios Chrislum sc̃ et diabolum. dicebant etiam ifli omines
creaturas bonas fuissẽ scd per filias de quibus legitur in apocalipsi oũ
Et ꝙ est meretrix Illa de qua loquitur in apocalipsi. Dicebant etia

Expanded text:
veram carnem assumpsit, nec unquam fuit in hoc mundo nisi spiritualiter in corpore Pauli. Ideo autem diximus in Bethlehem terrestri et invisibili; quia habuisse uxores, Collant et Colibant, et ex ipsis filios et filias procr sed habuit filios, Christum et diabolum. Dicebant et isti, omnes creaturas bonas fuisse, sed per filias de quibus legitur in Apocalypsi, omnia et quia ipsa erat meretrix illa, de qua legitur in Apocalypsi . Sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
quia couptũ hiabeo ue hoc tͣ¬
iite fiustra uiti. ꝙ et si sacie¬
trtẽ fore possibilem et ubi ad¬
sit amor eui negare concedas:
ab ad ardentissĩo tamen deside¬
rio tuo ꝙͣ longissĩe haud ab¬
ẽẽ contendes. Egoqz ip̃e con¬
senciam. Suꝑẽ ut de duobus
reliquis attingaui. hoc modo
sicut arbitro: uon negabis in¬
geuium quedã et pudoro

Expanded text:
quia compertum habeo, me hoc trquia compertum habeo, me hoc tramite frustra niti, quod etsi satietatem fore possibilem et ubi adsit amorem necare concedas, ab ardentissimo tamen desiderio tuo quam longissime hanc abesse contendes, egoque ipse consentiam; superest ut de duobus reliquis attingam. Hoc michi, sicut arbitror, non negabis: ingenuum quendam et pudoro
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem impedit ꝙͣ remiedioꝵ
crebra uiutacio. nec uernt ul¬
uus ad cicatucem in quo me¬
dicamenta temptautur. S
ut altero infeliater succedẽ¬
te aliquid recunatur. Itaq
ꝙͣuis multa et uaria morbi
huius medicamenta suit.
pauca taiicu iuscruisse con¬
tentus cro. caq potissimum
que tibi magis ex omimibus
pro futura confido. nõ ut a¬
liud noui te doceã: s ut ex no¬
tis et uolgacis omib quid
iichi efficacius iudeatur ĩ¬
telligas. Tua sunt ut ait c¬
cero que cib auiore amnũ
exterrcut. sacietas. pudor. co¬
gitacio. Possent pla: possẽt
et pauciora nuuerar: sed
ue atanto auctore disgredi¬
ar: tria cẽ fateauuir. de pͥmo
possbile iudicabis tibi. ut
res se habet sacietatem amo¬
us ullã posse contingere. at
si appetitus rõui crederet.⁊ ex
preteritis futina peusairt: faci¬
le fatcus ꝙͣtamlibet dilecte rei
non societatcui mͦ. s fastidiũ
et uauscã posse subroꝑe. uerũ

Expanded text:
nitatem impedit quam remediorum nitatem impedit quam remediorum crebra mutatio; nec venit vulnus ad cicatricem, in quo medicamenta tentantur"; sed ut altero infeliciter succedente, ad aliud recurratur. Itaque quamvis multa et varia morbi huius medicamenta sint, pauca tamen inseruisse contentus ero; eaque potissimum que tibi magis ex omnibus profutura confido; non ut aliquid novi te doceam, sed ut, ex notis et vulgatis omnibus, quid michi efficacius videatur intelligas. Tria sunt, ut ait Cicero, que ab amore animum exterrent: satietas, pudor, cogitatio. Possent plura, possent et pauciora numerari; sed, ne a tanto auctore digrediar, tria esse fateamur. De primo impossibile iudicabis tibi, ut res se habet, satietatem amoris ullam posse contingere. At si appetitus rationi crederet, et ex preteritis futura pensaret, facile fatereris quantumlibet dilecte rei non satietatem modo, sed fastidium et nauseam posse subrepere. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
sime cecimsti. cuius ego dul¬
cedine interun dum caueres de¬
lectabar: Stupebaniq quid
ita medias inter auum pro¬
cellas ex ore insani tau dul¬
asso uũ canneu erumperet.
aut quis amor musas cohi¬
beret ne a consucto donncilio
tantis turbinibz offeuse tã¬
taq hospitis alieuacione dif¬
fugarent.: dan quod ait pło
fiustra poeticas fores ꝯpos sin
repulit. Quodq cius succes
iugeniũ sine mirtura demeu¬
cie: alio spectat: nec ad istas
insamas referendũ est. Sed
de hoc alias. LEgo ita esse
fateor. s me dulce aut tibi
Iure placiturũ aliquid ceci¬
uisse nou putabã. ⁊ ⁊uic a¬
mare cauuen illud inapio.
Siquid autẽ alterius reme¬
du li abes: oro ne subtrahas
egenti. ¶Oĩa que uoris
erplicare oscc̾tantis se pociuiͤ
ꝙͣ auuco consulentis est.
ueq em̃ tam multa remedi¬
oꝵ genera interius et ext̾ius
morbis umenta siuit. uc ui
quolz ciuicta temptentur. Qm̃
ut ait scucca. 2 richil cque sa¬

Expanded text:
sime cecinisti; cuius ego dulsime cecinisti; cuius ego dulcedine, interim dum caneres, delectabar, stupebamque quod ita medias inter animi procellas ex ore insani tam dulcisonum carmen erumperet, aut quis amor Musas cohiberet, ne a consueto domicilio, tantis turbinibus offense tantaque hospitis alienatione, diffugerent. Nam quod ait Plato: "frustra poeticas fores compos sui pepulit", quodque eius successgenium sine mixtura dementie", alio spectat, nec ad istas insanias referendum est. Sed de hoc alias. Ego ita esse fateor, sed me dulce aut tibi mire placiturum aliquid cecinisse non putabam; nunc amare carmen illud incipio. Siquid autem alterius remedii habes, oro ne subtrahas egenti. Omnia que noris explicare, ostentantis se potius quam amico consulentis est. Neque enim tam multa remediorum genera internis et externis morbis inventa sunt, ut in quolibet cunta tententur; quoniam, ut ait Seneca: "Nichil eque sa
Abbreviated transcription (Latin):
fiuisse cibi memorasti. mĩme
nurau decuit. Quid iemedi
queso in rure solitario ac re¬
posco reꝑire crederes: fateor
sepe dum solus eo fugeres su¬
spiraus urlemq respectaus
msi ex alto et dui mecum.
Eu ut huic misero letheam
auior intulit caliginem. et
pucus onũb uotissimorum
ueisuum abstulit memoriã.
morbum fugieus arrit ad
mortem. HRecte tu quidẽ:
s quoꝵ uersinim mencionẽ
facis: Ai rasoins sunt.
Quisquis amas loca sola no¬
ceut loca sola caueto. Quo
fugis n populo tucior esse
potes. ERecordor optime.
ab infancia pene mͥ faunlia¬
uter uoti euant. ¶Quid
multa uosse profuit si ea ncã¬
tatibz tuis accomodare nesci¬
uisti: Ego quidem co magis
insectanda solitudine crrorẽ
tuũ adiuiratus sum quod et
auctoritates ueterum aduer¬
sus id noueras et nouas ad¬
dideras. Nichil enĩ tibi ꝓdẽe
solitudina sepe conquestus
es. Quod cũ multis in locis:
tamnen in co presertim poeua¬
te. quod de statu tuo luculentis¬

Expanded text:
fuisse memorasti, minime fuisse memorasti, minime mirari decuit. Quid remedii, queso, in rure solitario ac reposto reperire crederes? Fateor, sepe dum solus eo fugeres suspirans urbemque respectans, irrisi ex alto, et dixi mecum: "En ut huic misero letheam Amor intulit caliginem, et pueris omnibus notissimorum versuum abstulit memoriam! Morbum fugiens currit ad mortem!". Recte tu quidem; sed quorum versuum mentionem facis? Nasonis sunt: Quisquis amas, loca sola nocent, loca sola caveto. Quo fugis? In populo tutior esse potes. Recordor optime: ab infantia pene michi familiariter noti erant. Quid multa nosse profuit, si ea necessitatibus tuis accomodare nescivisti? Ego quidem eo magis in sectanda solitudine errorem tuum admiratus sum, quod et autoritates veterum adversus id noveras, et novas addideras. Nichil enim tibi prodesse solitudinem sepe conquestus es; quod, cum multis in locis, tum in eo presertim poemate, quod de statu tuo loculentis
Abbreviated transcription (Latin):
clier gauges atq auro tur¬
bidus heuiuios laudib yta¬
lie certent.⁊ lou bactra neq
iuditaq thurricrems pan¬
chaia puigius arenis. Qd̃
quidem ab egregio porta nõ
uunus uere dutimi ꝙͣ diserte.
rauꝑ. tu ad aunicũ scupto poe¬
mate laciꝰ extendisti. ytaliã
igitur suadeo quod morib
icolariu celoq ⁊ cucũfusi
maris auibitu et intersecan¬
tis oras appẽuini collib et
on̾̃u locoꝵ situ nuilla usquã
stacio curis cuis oportumor
futura sit. d uniũ uero cius
angulum te aurtare uolueũ.
I. modo felix quocũq te feit
auinius .i. securus et ꝓpera
uoc uitergum deflereus pre¬
teritoꝵ obliuiscens. in aute¬
niora contende. rinus diui
iam et a prĩa et a te ip̃o eni¬
lasti: tempus est reuertendi.
predonib. uerbis tuis te com¬
moueo. Restat. unũ: quod pe¬
ne iam oblitus eram. tandu
cauendam tibi solitudinem
scito: donec sencias morbitur
uullas suꝑc̃e reliquias. ubi
em̃ rusticaciones nichil pro¬

Expanded text:
cer Ganges, atque auro turcer Ganges, atque auro turbidus Hermus laudibus Italie certent, non Battra neque Indi totaque thuricremis Panchaia pinguis arenis. Quod quidem, ab egregio poeta non minus vere dictum quam diserte, nuper tu ad amicum scripto poemate latius extendisti. Italiam igitur suadeo, quod moribus incolarum celoque et circumfusi maris ambitu et intersecantis oras Apennini collibus et omni locorum situ, nulla usquam statio curis tuis oportunior futura sit. Ad unum vero eius angulum, te arctare noluerim. I modo felix, quocunque te fert animus. I securus et propera, nec in tergum deflexeris; preteritorum obliviscens, in anteriora contende. Nimis diu iam et a patria et a te ipso exulasti. Tempus est revertendi, predonibus". Verbis tuis te commoneo. Restat unum; quod pene iam oblitus eram. Tam diu cavendam tibi solitudinem scito, donec sentias morbi tui nullas superesse reliquias. Ubi enim rusticationes nichil tibi pro
Abbreviated transcription (Latin):
uissz. Quam m̾̃una sunt inter¬
dum que aũn emergentem ĩ
sũmas iiscuas reuupellunt.
Couspecta in altenus tergo pur¬
pura ambicionem reuouat.
uisus m̃morum acͥiulus a¬
uariciam integrat. Spectata
corporis spẽs luniriau iicẽdit.
leins oculoꝵ flerus amorem
dormitantẽ excitat. hec mini¬
iulto facilius reuertũtur.
Que cum ita suit: non tantũ
locus pestifer relinquendus. s
qͥdquid in preteritas auras a¬
uiuiũ retorquet. sũma tibi di¬
ligencia fugiendũ est ne forte
cũ orpheo ab inferis redieus
retroq respiciens recupatam
perdas eiudicẽ. hec mĩ consi¬
li siuua cst. Iampletor
et grãs ago. Sencio eiũ lan¬
gori meo conscutaueũ esse
reuiediũ: fugamq iaui me¬
ditor: S quo potissimũ cur¬
sui duigam iucertus sum.
Multe tibi undios pa¬
tent uie. multi portus incir¬
cuitu. Scio tibi in primis y¬
taliam placere et natalis soli
iusicam ẽe dulcedĩem. nec ĩ¬
silue ditissĩa terra. nec pul¬

Expanded text:
visset. Quam minima sunt intervisset. Quam minima sunt interdum que animum emergentem in summas miserias reimpellunt! Conspecta in alterius tergo purpura ambitionem renovat; visus nummorum acervulus avaritiam integrat; spectata corporis species luxuriam incendit; levis oculorum flexus amorem dormitantem excitat. He nimimulto facilius revertuntur. Que cum ita sint, non tantum locus pestifer relinquendus, sed quicquid in preteritas curas animum retorquet, summa tibi diligentia fugiendum est; ne forte cum Orpheo ab inferis rediens retroque respiciens recuperatam perdas Euridicem. Hec nostri consilii summa est. Amplector et gratias ago. Sentio enim languori meo consentaneum esse remedium; fugamque iam meditor, sed quo potissimum cursum dirigam, incertus sum. Multe tibi undique patent vie, multi portus in circuitu. Scio tibi in primis Italiam placere et natalis soli insitam esse dulcedinem, nec imsilve, ditissima terra, nec pul
Abbreviated transcription (Latin):
c̃es a quo lougissime quidem
abes. in hus locis habitare di¬
ucius uou foret cousiliũ. Neq
euiui conueuit uruculis egres¬
sum cucũ carcens fores ober¬
rare. cuius donimus ini somp¬
i studio cucuit laqueos dispo¬
neus illorum pedib preseitĩ
quos effugisse couquentur. cuiꝰ
omui tempore luneu apertũ
est. facilis descensus auerui.¬
⁊ ioctes atq dies patet atri la¬
mia ditis. Que si sauis eciã
ut dui: quanto accurracius ꝓ¬
uideuda surit hus quos ad hoc
morbus non deseunt. hos se¬
ueca duui hec diceret resperit.
miaioriq periculo prebiit con¬
silum. Illos eĩ cõmanorare
suꝑuacuũ erat qui in mediis
torrentur aidoribz. qui de salu¬
te uou cogitãt. proximũ gra¬
dum attigit corum qui aidẽt
ad hec s flãmas exire medi¬
tantur: Nocuit multis ad sa¬
uitatem redeuntib parcissimꝰ
haustus aque qui ante egu¬
tudiueui profusset. Sepe fati¬
gatum leuis motus impulit
qui uiribz integriun nou mo¬

Expanded text:
esses a quo longissime quidem esses a quo longissime quidem abes, in his locis habitare diutius non foret consilium. Neque enim convenit vinculis egressum circum carceris fores oberrare, cuius dominus insomni studio circuit laqueos disponens, illorum pedibus presertim, quos effugisse conqueritur; cuius omni tempore limen apertum est. Facilis descensus Averni; noctes atque dies patet atri ianua Ditis. Que si sanis etiam, ut dixi, quanto accuratius providenda sunt his quos adhuc morbus non deseruit, quos Seneca, dum hoc diceret, respexit, maiorique periculo prebuit consilium. Illos enim commemorare supervacuum erat, qui in mediis torrentur ardoribus, qui de salute non cogitant; proximum gradum attigit eorum, qui ardent adhuc sed flammis exire meditantur. Nocuit multis ad sanitatem redeuntibus parcissimus haustus aque, qui ante egritudinem profuisset; sepe fatigatum levis motus impulit, qui viribus integrum non mo
Abbreviated transcription (Latin):
cuitũ uerbũ. In quaui rem
uullum auite te cesteui cita¬
ueri. E uerum id ẽẽ fate¬
or. aic si aducitis: non de co
qui iam exuit: sed de co qui
cruere conatur ista dicuntur.¬
N De co dicit ubi. ꝓprius ꝑi¬
culum est. In quocumiq em̃
uuluere aute cicatricem ata
iu morbo. quolz ante santa¬
trui forundabilior est om̃is.
sit: postea tuto contempuit᷑.
Et qũi alcius iu auino peue¬
trant er douiestica: quociẽs
tu ip̃e qui lequeris in hac ip̃a
ciuitate que malorum tuor
oĩm uõ dicaui causa: s offi¬
cuia est. postqͣ tibi conualuisse
uidebaris: et magna ex parte
conualucras: si fugisses: per
uicos uotos nicedens ac sola
locorum facie adiuouitus ue¬
terum uanitatum ad uuillrꝰ
occursum stupiusti suspunsti
substitisti. Ocuiq uir lacͥinas
teuuisti et mor scunsaucius
fugiens drusti tecum. Ignosco
inhus locis ad huc latere ue¬
scio quas antiqui hostis reli¬
quias: insidie mortis hic lũtãt.
Itaq si me audis: ꝙͣꝙͣ sanus

Expanded text:
 In quam rem nullum ante te testem citaverim. Verum id esse fateor; at, si advertis, non de eo qui iam exuit, sed de eo qui exuere conatur, ista dicuntur. De eo dixit, ubi propius periculum est; in quocunque enim vulnere ante cicatricem, atque in morbo quolibet ante sanitatem, formidabilior est omnis osit, postea tuto contemnitur. Et quoniam altius in animos penetrant exempla domestica, quotiens tu ipse, qui loqueris, in hac ipsa civitate, que malorum tuorum omnium non dicam causa sed officina est, postquam tibi convaluisse videbaris, et magna ex parte convalueras si fugisses, per vicos notos incedens, ac sola locorum facie admonitus veterum vanitatum, ad nullius occursum stupuisti, suspirasti, substitisti, denique vix lacrimas tenuisti. Et mox semisaucius fugiens dixisti tecum: "Agnosco in his locis adhuc latere nescioquas antiqui hostis insidias; reliquie mortis hic habitant". Itaque, si me audis, quanquam sanus
Abbreviated transcription (Latin):
q dilecta reluiquere. nec in
terguui uerti. nec assueta re¬
spiccre. ca demũ amanti ꝑegu¬
uacio tuta est. Idq tibi si sal¬
uani cupis aĩam tuami. uous
ẽẽ faciendum. Eut quocũq
dixisti ꝑccpisse me seucias. Ini¬
ꝑato auiuio ꝑegunationes
uil coufeuuit. paratum sa¬
uant: sauũq custodiunt. hec
ne triplicis tui dogiatis sũ¬
ina est. Aprofecto uõ alia.
et bene diffusiꝰ dicta psf̾ugis.
Latq in pͥma duo sic ẽẽ si
nullus ostenderet: ex me ip̃e
ponderem. tertiũ bo̾: quid sa¬
uato iaui et incutum. ꝓducto
aunno abseucia opus sit: ñ
intelligo. insi forte recidiue
metus hoc suasit ut diceres.
tur: ꝙ si iu corporibr quã¬
to magis in aĩs formidandũ
q reuertitur adeo ut uix qͥdꝙͣ
secuudum naturam salubriꝰ
a seueca dictum sit: ꝙͣ quod
in epła quadã ait. Et qui a¬
uiorem exucre conatur iuitã¬
da est ouĩs admouicio diles¬

Expanded text:
que dilecta relinquere, nec in que dilecta relinquere, nec in tergum verti, nec assueta respicere. Ea demum amanti peregrinatio tuta est; idque tibi, si salvam cupis animam tuam, noris esse faciendum. Ut quecunque dixisti percepisse me sentias: imparato animo peregrinationes nil conferunt, paratum sanant, sanumque custodiunt. Hec ne triplicis tui dogmatis summa est? Profecto non alia! et bene diffusius dicta perstringis. Atqui prima duo sic esse, si nullus ostenderet, ex me ipse perpenderem; tertium vero, quid sanato iam et in tutum perducto animo absentia opus sit, non intelligo; nisi forte recidive metus hoc suasit ut diceres. tur? quod si in corporibus, quanto magis in animis formidandum que revertitur. Adeo ut vix quicquam secundum naturam salubrius a Seneca dictum sit; quam quod in epystola quadam ait: "Ei qui amorem exuere conatur, vitanda est omnis admonitio dile
Abbreviated transcription (Latin):
fastidio forte pñcie et assidui¬
tate uilescaut. hoc igitur io¬
nco . hoc sucdeo. ho ꝯmbco
edocendi aĩm depouere que
prenũt. atoz ita sine spe re¬
ditus abeundũ. tunc intelli¬
ges. quid in sauaudis aĩs
possit absencia. ꝙ si locum
corpori tuo grauem pestilentẽ¬
q sortitus ꝑpetuis illic morbi ͤ
inquictam uitan ageres: nõ¬
ne ureditius effugeres nisi
forte quod ualde ꝑuictuo ma¬
ior est hoĩbz corꝑis cura ꝙ̃
aĩ. Ede hoc quidẽ uiderit
humauũ genus. de eo autẽ
profecto nichil est dubii qũi
si loci uicio in morbos iucidis¬
sem salubrioris eos loci iu¬
tacione depc llerẽ. idemq uł
multo magis dũ al̃ morbos
optarem. S hec ut uideo dif¬
ficilior cura est. Ahoc utiq
quet ꝙ morbi auimi om̃s
curan pũt uisi eger obluctetur.
corꝑei autẽ uulla. aite cura¬
biles iulti sunt. Ceterum ue
uinus abstrabar ab incepto:
iu seutencia ꝑsisto. preparau¬
dum ut dixi aĩm instruendũ¬

Expanded text:
fastidio forte presentie et assiduifastidio forte presentie et assiduitate vilescant. Hoc igitur moneo, hoc suadeo, hoc iubeo: edocendum animum deponere que premunt, atque ita, sine spe reditus, abeundum. Tunc intelliges quid in sanandis animis possit absentia. Quodsi locum corpori tuo gravem pestilentemque sortitus, perpetuis illic morbis inquietam vitam ageres, nonne irrediturus effugeres? Nisi forte, quod valde permetuo, maior est hominibus corporis cura quam animi. De hoc quidem viderit humanum genus; de eo autem profecto nichil est dubii quin, si loci vitio in morbos incidissem, salubrioris eos loci mutatione depellerem. Idemque, vel multo magis, de animi morbis optarem. Sed hec, ut video, difficilior cura est. Hoc utique quet quod morbi animi omnes curari possunt, nisi eger obluctetur; corporei autem nulla arte curabiles multi sunt. Ceterum, ne nimis abstrahar ab incepto, in sententia persisto: preparandum, ut dixi, animum instruendum
Abbreviated transcription (Latin):
quibz remediis utandũ est.
Nou curandũ sauandi¬
q s p̾parandum. dixi aĩui.
Ceterum siue curatus erit ⁊¬
poterit locoꝵ uitacio ꝑhẽpnẽ
sauitatẽ conseruare. sine non¬
dũ curatus s p̾patus: tamẽ
et ipãm eadem afferre p̃t. t
si ueutiũ: quid nisi doloris
irritamenta prestabit ista mu¬
tacio et de loco in locum crebra
iactacio: Non desiuã flacto te¬
ste uti. Racio inquit ⁊ prudẽ¬
cia curas. non locus efusi la¬
te maris arbiter aufert. Et u̾e
sic est. Ibis cĩ sepe plenus ⁊
desideuo reuertendi. omnes
anin laqueos tecum trahẽs
bbicũq fueris: quocũq te uer¬
teris: Relicte uultũ et uerba
contemplabens. et quod est
aulautum infaine p̾uilegiũ.
Illaui absentem abseus au¬
dies. et uidebis. et putas a¬
moreui hiis subterfugiis ex¬
tinguere: michi crede. Iuar¬
descit ut̾nq pocius. hinc ab
auioris auctorib iter iuista
precipitur interponcudas a¬
mantib nõnunꝙͣ̃ breuis ab¬
sencie morulas. ue uiassini

Expanded text:
quibus remediis utendum est. Non curandum sanandumque sed preparandum dixi animum. Ceterum sive curatus erit, et poterit locorum mutatio perennem sanitatem conservare; sive nondum curatus sed preparatus tamen, et ipsam eandem afferre potest. At si neutrum, quid nisi doloris irritamenta prestabit ista mutatio et de loco in locum crebra iactatio? Non desinam Flacco teste uti: ... ratio – inquit – et prudentia curas non locus effusi late maris arbiter aufert, Et vere sic est. Ibis enim spe plenus et desiderio revertendi, omnes animi laqueos tecum trahens. Ubicunque fueris, quocunque te verteris, relicte vultum et verba contemplaberis et, quod est amantum infame privilegium, illam absentem absens audies et videbis. Et putas amorem his subterfugiis extinguere? Michi crede. Inardescit utrinque potius! Hinc ab amoris auctoribus inter multa precipitur interponendas amantibus nonnunquam brevis absentie morulas, ne vicissim
Abbreviated transcription (Latin):
est ip̃m lumen Et quia in hoc
mundo erat et mundus per
ip̃m factus est et mimdus e¬
um non cognouit. Quia uero
in sua propria uenit et sui eũ
non recepunt. Quot quot aũt
recepunt eum dedit eis pote¬
statẽui dei fieri Credentibus in
nomine eius non ibi legi. Itẽ
legi ibi quod uerbum deus
ex carne non ex sanguine ñ
ex uoluntate uiri neq ex uo
lutate carius s ex deo natꝰ
est Sed quia uerhum caro
factum est et habitauit in

Expanded text:
 mundum, et quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. Quia uero in sua propria uenit et sui eum non receperunt, quotquot autem receperunt eum dedit eis postestatem filios Dei fieri credentibus in nomine eius, non ibi legi. Item legi ibi quia Verbum Deus non ex carne, non ex sanguine, non ex uoluluntate carnis, sed ex deo natum est." Sed quia "uerbum caro factum est et habitauit in
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas sensit non nisi ab ali¬
quo deo dari posse felicitatem
Et hoc senserunt homines qͥ
tam multos colebant deos.
In quibus et ip̃m eorum Re¬
a quo daretur felicitas ignora
uoluerunt. Satis ergo indicãt
ip̃ĩus felicitatis colendum eolẽ¬
dum esse cense bant Igitur con¬
Illi non sufficiat hic deus Cui
non sufficit Mimus eius illi
inquam non sufficiat ad colẽ¬
dum deus dator felicitatis/ Cin
non sufficit ad accipiendum

Expanded text:
firmitas sensit, nonnisi ab aliquo Deo dari posse felicitatem; et hoc senserunt homines qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum rea quo daretur felicitas, ignoravoluerunt: satis ergo judicarunipsius felicitatis colendum esse censebant. Conilli non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
dem placonicus aureis litreris
conseribendura et per omnes
ecclesias in locis emiuentissi¬
mis proponendum ¶ Nec
um factor de orimi secundũ¬
fecit primum et solum et ue¬
rum Ei bonus uisus est et ple¬
nissimus omnium bonorum
nedicti dei atq bone uolunta¬

Expanded text:
s audire, aureis litteris conscribendum, et per omnes Ecclesias in locis eminentissimis proponendum esse um factor deorum secundufecit primum et solum et verum. Bonus autem ei visus est et plenissimus omnium bonorum.nedicti Dei atque bonae volunta
Abbreviated transcription (Latin):
Serum quamuis quis pre¬
bello gessisset Iraperator tamẽ
supplicacõnes decrete. Neq aut
ouans Aut curru triumphaiit
Quia ut neccessarie iste Ita lu¬
gubres cxistime te sunt semper¬
uictorie ut pote non ex nimero
sed domestico parte cruente. Ne

Expanded text:
Verum quamuis quis praebello gessisset, imperator tamen supplicationes decretae sunt, neque aut ouans aut curru triumphauit, quia, ut necessariae istae, ita lugubres semper existimatae sunt uictoriae utpote non externo, sed domestico
Abbreviated transcription (Latin):
dedit nec dari desiderauit Ciuita¬
tis parte lacrimante Ceterum
ad quencumq proue Manus
porriginitur Nisi ob cies ser¬
natos Corona danda est. Qua
postes auguste domus sempiter¬
na gloria truphat. Hiius

Expanded text:
i dari desiderauit ciuitatis parte lacrimante. ceterum ad quercum pronae manus porriguntur, ubi ob ciues seruatos corona danda est, qua postes Augustae domus sempiterna gloria triumphant. DE
Abbreviated transcription (Latin):
successus fuerunt Cum consũ¬
mata atq constructa potencia
sua triumphum duceret ut gre¬
cie et asye multas urbes ita ciuiũ¬
Romanorum nullum oppidum
uexit

Expanded text:
olentissimi successus fuerunt, cum consummata atque constructa potentia sua triumphum duceret, ut Graeciae et Asiae multas urbes, ita ciuiuRomanorum nullum oppidum uexit
Abbreviated transcription (Latin):
ob recuperatas hyspanias. Mar¬
co Marcello ob captas Syracu¬
sanas trumphus non derͣuitur
Quod ad eas res gerendas si¬
ne ullo missi erant magistratu

Expanded text:
ob reciperatas Hispanias, M. Marcello ob captas Syracusas triumphus non decerneretur, quod ad eas res gerendas sine ullo erant missi magistratu.
Abbreviated transcription (Latin):
editis operibus magnifici Reu¬
rei neuter compos. Non qui¬
dem inuidia patrim conscrip¬
torum cui nnquam adicum
in curia esse uoluerunt sed ue¬

Expanded text:
editis operibus magnificurei compos non quidem inuidia patrum conscriptorum, cui numquam aditum in curiam esse uoluerunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
et hiis seueritas .I. fuliius argẽ¬
tarius bello punico secundo Cum
corona rosacea interdui pergula
sua in forum prospexisse dictus ex
auctoritate senatus in carterem
adductus. Nec. aute finem besli e¬
missus est . P. Mucianus cum dẽp¬
tem marsie coronam efloribus.
Capiti suo imposusset ob id duci

Expanded text:
et hinc severitas. L. Fulvius argentarius bello Punico secundo cum corona rosacea interdiu e pergula sua in forum prospexisse dictus ex auctoritate senatus in carcerem abductus non ante finem belli emissus est. P. Munatius cum demptam Marsuae coronam e floribus capiti suo inposuisset, atque ob id duci
Abbreviated transcription (Latin):
imperatores triumphos sibi decer¬
in desiderabant. Quibus et ut ob¬
uiaretur lege cautum est. Ne qͥs
triumpharet uisi .u. Milia hosti¬
um una cede cecidisset. Non eĩ
numero sed gloria triumphoꝵ
excelse urbis Rome futurum de¬
cus maiores nr̃i existimabant.
Ceterimi ne tam preclara lex cu¬
Quam .l. Marius Et marcius
Cato tribum pleben tulerunt.
Penam enim imperatoribus⁊
miautur. Q iꝑ art hostium oc¬
cisorum in prelio ant amissor
Ciuium falsum mimerum litre¬
ris senatui ausi essent referre
Iubetqz eos cum urbem primũ
intrassent. Apud questores urba¬
nos iurare de utroq inniero
torum triumphum Consules
imutare ad cenam Deinde Ro¬
gari ut supersedeant. N Ie qͥs
eo die quo ille triuphauerit
Maioris in eodem coniunio sint

Expanded text:
imperatores triumphos sibi decerni desiderabant. quibus ut occurreretur, lege cautum est ne quis triumpharet, nisi qui V milia hostium una acie cecidisset: non enim numero, sed gloria triumphorum excelsius urbis nostrae futurum decus maiores existimabant. ceterum ne tam praeclara lex cuquam L. Marcius et M. Cato tribuni plebei tulerunt: poenam enim imperatoribus minatur, qui aut hostium occisorum in proelio aut amissorum ciuium falsum numerum litteris senatui ausi essent referre, iubetque eos, cum primum urbem intrassent, apud quaestores urbanos iurare de utroque numero turo triumphum consules inuitari ad cenam, deinde rogari ut uenire supersedeant, ne quis eo die, quo ille triumpharit, maioris in eodem conuiuio sit
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Marteu. Iouem et mi¬
quoq eandem fere quam re¬
lique gentes habebant opimi¬
onem appollinemꝰ
depellere. Mineruam operũ
acq artificiorum inicia tra
micare consticuerant ea que
bello capiebant plerumq de
patre procreatos se predica¬
bant Idq ex drundibus prodi¬
quis differebant Quod suos
liberos insi cum adoleuerint
ut minus milicie sustinere
possent palamn ad se ue non
paciebantur. Filimq pue¬
rili etate in publico in con
cumas ab uxoribus nomine
dotis acceperant tartas ex
sius bonis extunacione facta
cum dotibus cõmunicabant.
huius omnis peccunie cõmne¬
tim Racio habebatur fructus q
seruabantur ut uter eorum
uita superasset ad eun pars
utriusq cum fructu superioꝵ
temporum peruenires ¶Dirĩ
in uxores sicut in liberds uite
necis q habebant pocestatem
Et cum pacrifamilie illustrio¬
re loco watus decesserat Eiuuis
propinqui. cõueniebant et de
morte si res in suspicõnem ue¬
mebat de uxoribus in seruilem
modum questionem habebãt

Expanded text:
nem et Martem et Iovem et Mi eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradmicare constituerunt, ea quae bello ceperint plpatre progeneratos praedicabant, idque ex driuidibus prodigentibus differebant, quod suos liberos, nisi cum adolevissent, ut munus militiae sustinere possent, palam ad se venire non patiebantur, filiumque puerili aetate in publico in consunias ab uxoribus dotis nomine accepissent, tanta ex suis bonis, existimatione facta, cum dotibus communicabant, Hujus omnis pecuniae conjunctim ratio habebatur, fructusque servabantur, ut cujus vita superavisset, ad eum pars utriusque cum fructu superiorum temporum perveniret. Viri in uxores sicut in liberos vitae necisque habebant potestatem; et cum pater familiae illustriore loco natus decessit, ejus propinqui conveniebant, et de morte si res in suspitionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
cooperto Quod omne negociũ
semper sit nel absconsum. Gal¬
lum quoq un eius tutelam
posuerunt Sine quod ominis
negociator semper inuigilet
Seu quod ab eius cautu sur¬
gat ad prragenda negocia.
are dicitur superna atq infer¬
na Quod modo uentis in al¬
tum nauigans currat modo
demersus inferna tempesta¬
tibus appetat Cui stella que¬
septimo die suos periueet
ait. Motu qz celer Cillemus

Expanded text:
pingitur, quod omne negotium sit semper absconsum. Gallum quoque in eius ponunt tutelam, siue quod omnis negotiator semper inuigilet seu quod ab eius cantu surgant ad peragenda negotia. are dicitur, superna atque inferna, quod modo uentis in altum nauigans currat, modo dimersus inferna tempestatibus appetat. Quare furseptima die suos permeet ait: motuque celer Cyllenius
Abbreviated transcription (Latin):
druidibus Pre est unus qui
sũmam inter eos habet aucto¬
ritatem. Quo mortuo siquis
ex Reliquis exellit diguitate
succedit. Aut si sint pares plu¬
res Suffragio druidum ad le¬
gitur. Non nunquam eciam
armis de principatu contendũt¬
¶Druides a bello abesse consu¬
euerunt. Neo tributa cum re¬
tis exitati premiis et suã spõ¬
te multi in disciplinam comue
niebant et a parentibus pro¬
pinquis q mite bantur. Itaq
annos non nulli uicenos disci¬
plina permanebant. Neq fas
eẽ existimabant ea literis mã¬
dare cum in reliquis rebus fe¬
re publicis priuatis q raciomi¬
bus grecis utebantur literis
in uulgum disciplinam effer¬
ri uelint neqz eos qui nel dis¬
cebant liceris confisos minus
memorie studere. Quod fieri¬
plerisq accidit ut presidio li¬
terarum diligenciam in perdi¬
scendo ac memoriam remit

Expanded text:
driuidibus praeerat unus, qui driuidibus praeerat unus, qui summam inter eos habebat auctoritatem. Hoc mortuo, si quis ex reliquis excelluit dignitate, successit, aut si erant pares plures, suffragio driuidum allegebatur. Nonnumquam etiam armis de principatu contendDruides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum retis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniebant, et a parentibus propinquisque mittebantur. Itaque annos nonnulli vicenos in disciplina permanebant; neque fas esse existimabant, eam litteris mandare, cum in reliquis rebus fere publicis privatisque rationibus Grecis uterentur litterisquod neque in vulgum disciplinam efferri vellent, neque eos qui discebant, litteris confisos, minus memoriae studere; quod plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam amit
Abbreviated transcription (Latin):
gallia eorum hominum qui
u aliquo erant uunero aut
bes pene seruorum habebat
loco Que per se nichil audebat
stulli adhibebatur consilio.
Pleriq cum ere alieno aut
magnitudine tribucorum
aut miuria potenciorim pre¬
minciebantur in seruitutẽ¬
se se dice bant nobilibus. In
hos omnia erant iura que
dominus in seruos Diuides
Sacrificia publiqua ac pri¬
uata procurabant religio¬
nes interpretalantur. Ad hos
magnus adolescencie mi¬
merus discipline causa con¬
apud eos honore sam fere
de ommbus controuersiis
publicis priuatis q consti¬
tuebant Et si ifde quod erat¬
faciuus admissum Si cedes
facta Si de hereditate de fim¬
bus controuersia erat idem
decernebanit. Prenna peuas¬
q constituebant. Si qui aũt
priuati aut populus eorum
is interdicebatur. Que pena¬
apud eos erat᷑. Hi iumiero
impiorim ac scrleratorum
habebantur. Ab his omnes de¬
cedebant. Aditum eorum ac¬
q sermonem defugiebant ne
quid ex contagione incomodi
accipiant Neq his ꝑetentib

Expanded text:
Gallia eorum hominum qui in aliquo numero et bes pene servorum habebatur loco, quae per se nichil audebat, nulli adhibebatur consilio. Plerique cum aere alieno aut magnitudine tributorum aut injuria potentiorum premebantur, in servitutem se dicabant nobilibus. In hos omnia jura quae domini in servos. Sed sacrificia publica ac privata procurabant, religionem interpretabantur. Ad hos magnus adolescentium numerus disciplinae causa conapud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituebant, et si quod facinus admissum, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia erat, idem decernebant, praemia poenasque constituebant. Si qui aut privati aut populus eorum t, interdicebant. Haec poenaapuimpiorum ac sceleratorum habebantur; ab his omnes decedebant, aditum eorum sermonemque diffugiebant, ne quid ex communione incommodi acciperent. Neque his petentibus
Abbreviated transcription (Latin):
equitum erat. Hi cum erat u
re quod annis accidere solebat
uti ant ip̃i in iurias inferrẽt
aut illatas propulsarent om¬
nes in bello uersabantur. at
Q ut quisq eorum erat gene
re c̃opiis amplissimus ita plu¬
rimos circimi se ambactos cli¬

Expanded text:
equitum. Hii, cum erat usre quotannis accidere solebat, uti aut ipsi injurias inferrent aut illatas propulsarent, omnes in bello versabantur; atque eorum, ut quisque erat genere et copiis amplissimus, ita plurimos circa se ambactos cli
Abbreviated transcription (Latin):
tempore aun in fimbus car¬
nucum que regio tocius gal¬
lie media habetur considiebãt
in loco consecrato. Huc conse¬
crato omnes undiq qui cõ¬
trouersias habebant conue¬
decretisq dec parebant ¶ Et

Expanded text:
tempore anni in finibus Carnotum, quae regio totius Galliae media habetur, considebant in loco consecrato. Huc omnes undique qui controversias habebant convedecretis
Abbreviated transcription (Latin):
ra simulacra. Hunc omnium
inuentorem artium ferunt.
hunc uiarum atq ꝯtinenim
ducem hunc ad questus pe¬
cumie mercaturasq habere
unu maxmiam arbitrant᷑¬

Expanded text:
rima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrant