comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Siquis rationes exig̾e uete¬
tur. ut ẽ sepissime rescriptumã
impedit reliquas exige̾ quas
quis reliq̃ritͤ. siqͥd dolo fecit qui
rationes gessit. ¶ Qd̃ siquis h
uelit remitte. ita tͤebet legare.
dãpnas esto hr̃s m̃s quicquid
ab eo exegerit illa ⁊ illa actione.
id ei restituere. uel actiones ei i¬
remitere.
aũt reus dtitio dare. pocisci o
ne afideuissore petat. ⁊ adu̾sus
reum acciones suas prare lega¬
tario. Quẽ admodum dãpna¬
tus hr̃s neareo petat.⁊ Dãpnat
dare qd̾ fideuissor debet. ⁊ reo ac¬
ceptum facẽ ⁊ legatario litis e¬
stimgtionẽ sufferte cogatur.

Expanded text:
 Si quis rationes exigere vetetur, ut est saepissime rescriptum, non impeditur reliquas exigere, quas quis se reliquavit, et si quid dolo fecit qui rationes gessit. quod si quis et haec velit remittere, ita debet legare: "damnas esto heres meus, quidquid ab eo exegerit illa vel illa actione, id ei restituere" vel "actionem ei remittere". autem reus debet, Titio dare, pacisci debet, ne a fideiussore petat, et aduersus reum actiones suas praestare legatario: quemadmodum damnatus heres, ne a reo petat, et damnatus dare quod fideiussor debet, et reo acceptum facere et legatario litis aestimationem sufferre cogatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cui ux̃or post diuortium lib̾atio¬
nem dotis legauit. nam ⁊ hũc li¬
cet die legati cedente soluendo
nõ sit. legatarium eẽ. Et utrũq
ait solutum repetẽ non posse.
S ẽ uerius ꝙ marcellus notat.
patrem repetẽ posse. nõ dum eĩ
erat debitor cum soluẽt. mari¬
tum nõ p̃osse. ꝙ debitum soluit.
patrẽ enim ⁊ siquis debitore
existĩmauit. at tñ loco ẽẽ ꝯdici¬
onalis debitoris quẽ solucum
repetẽ posse nõ ambĩg̾it. S si
dãpnatus sit hr̃s filium lib̾a¬
re.nõ adicit. Iul: utrum accep¬
tilatione filius an pacto sit li¬
bandus. S uidetur hoc sentire
qĩ acceptilatione debeat lib̾ari.
Que res patri quoꝙ ꝓderit. ꝙ
optinẽdum ẽ. nisi euident̃ ap¬
probet᷑ ꝯĩum sensisse testatorẽ.
i. ne filius inquietet᷑. non ne
pat. tũc enm acceptilatione
eum nõ lib̾andum s pacto. ¶¬
dem pul. scribit. si ꝑfilio pater
fideiufẜit. eiq lib̾atio sit lega¬
ta. eum pãcto lib̾andum qi fi¬

Expanded text:
cui uxor post diuortium liberationem dotis legauit: nam et hunc, licet die legati cedente soluendo non sit, legatarium esse: et utrumque ait solutum repetere non posse. sed est uerius quod Marcellus notat patrem petere posse nondum enim erat debitor, cum solueret, maritum non posse, quod debitum soluit. patrem enim etsi quis debitorem existimauerit, attamen loco esse condicionalis debitoris, quem solutum repetere posse non ambigitur.Sed si damnatus sit heres filium liberare, non adicit Iulianus, utrum acceptilatione filius an pacto sit liberandus: sed uidetur hoc sentire, quasi acceptilatione debeat liberari, quae res patri quoque proderit. quod optinendum est, nisi euidenter approbetur contrarium sensisse testatorem, id est ne filius inquietetur, non ne pater: tunc enim acceptilatione eum non liberandum, sed pacto.Idem Iulianus scripsit, si pro filio pater fideiusserit eique liberatio sit legata, eum pacto liberandum quasi fi
Abbreviated transcription (Latin):
quos ĩ eum postea quã emptus
ẽẽt fecit. Idem iuł. scribit. adiec¬
to eo ꝙ nõ deductis fructib ĩ¬
pensarimiratio hrĩ debeat.⁊ h̾
magis ũm pũto. ¶ Quidam
uisserat pecunias cmq lega¬
ui eas hr̃s meus si mat̾ mea
morit᷑ dato. Mortuo patre fa.
titius uix̃at ⁊ iiua matre fa.
decesfat. mortua matre hr̃dib
uendi dies a dĩecta. uideamus
ĩquid labeo ne id falsum sit. qr¬

Expanded text:
quos in eum posteaquam emptus quos in eum posteaquam emptus esset fecit. idem Cinna scribit adiecto eo, quod non deductis fructibus impensarum ratio haberi debeat: et hoc magis verum puto. Quidam uas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, dato': mortuo patre familias Titius uixerat et uiua matre familias decesserat. mortua matre heredibuuendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonis ꝑtinet. eam existimam
totius ẽẽ testam̃ti. ⁊ adomẽs
hr̃des instituͣtos ꝑtinere atꝙ̃
sioditio adcertas ꝑsonas accõ¬
modata fu̾it. eam referre debe¬
mus adeum dumtaxat gr̃adũ
quo hee ꝑsone. institute fuerũt.
¶Cumita in testõ scrĩptum erat.
ut aliquid in foro fiat n scrip¬
tum erat ĩ quo foro.labeo ait.
sinõ appareat quid mortuus
senẜit. ĩ eius municipii foro fa¬
Nciendum ĩ quo bic qui testamẽ¬
tum fecĩt domiciliũ bñit. Quã
S̾. Quib dieb uicinus tuus
te ĩuia publiea cumadparen¬
dum ꝯditioni ire uelles irepro¬
hibu̾it nec ꝑ te staret quo mi¬
nus agendo obẽalũpniam eu
sũmoneas. hudies ꝯdit̾iom ñ
imputabũt. ¶ Quidã italega¬
uerat. si publius cornelius im¬
pensã quam infũduz seianuz
feci. hrdi meo ded̾it. hr̃s meus
publio cornelio fũdum seianũ
dato. Cassellius aiebat etia fũ¬
pense u̾bo negat p̃tium signi¬
ficari. s eos dum taxat sũptꝰ

Expanded text:
sonas pertineat, eam existimamus totius esse testamenti et ad omnes heredes institutos pertinere: at quae condicio ad certas personas accommodata fuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt. Cum ita in testamento scriptum erat 'ut aliquid in foro fiat' neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius muni cipii foro faciendum, in quo is qui testamentum fecerit domicilium habuerit: quam s Quibus diebus vicinus tuus te via publica, cum ad parendum condicioni ire velles, ire prohibuerit nec per te staret, quo minus agendo ob calumnias eum summoveas, hi dies condicioni non imputabuntur. Quidam ita legaverat: "si Publius Cornelius impensam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit, tum heres meus Publio Cornelio fundum Seianum dato". Cascellius aiebat etiam prepensae verbo negat pretium significari, sed eos dumtaxat sumptus,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil int̃ sit. utrum ira scriba¬
tur. quas pecumas cuiq lega¬
ui eas hr̃s meus. si mat̾ mea
moͬrit᷑ dato. aniti nisi mater
mea morit᷑ ne dato. Utrobiq
enim subꝯditione datum uel
adẽptum eẽ legatum. labeoĩs
sticho ẜuomeo quẽ testõ lib̾m
eẽ uĩssi. ⁊ aureos .u. quos inta¬
bulis debeo dato. nichil ẜuo le¬
gatum eẽ. Namusa ẜuiu Ren¬
disse scribit. qr dñs ẜuo nehil
deb̾e potiuss. Ego puto ẜm mẽ¬
tẽ testatoris natu᷑rale mãg̾ ꝙͣ
qiuile debitũ spectãdu ẽẽ. es
iure utimur. ¶Qui dotalem
fũdu nullũ ht̃ ita legauerat.
fũdu cornelianũ quẽ it mͥ
doti dedit. ei hr̃s dato. labeo.
offilĩ. trebati. Rnderũt. fim¬
dum nichominus legatũ eẽ.
Qna cũ sũous corneliañ ĩrer rã
sit. demonstratio fła legatum
nõ ꝑimit. ¶Terminus minor
quorum arbitratu monum̃tũ
fieri uellet sibi testõ scripẜat.
deindeita legriu̾at.iutiis pub¬
lus cornelus admonum̃tu

Expanded text:
nihil intersit, utrum ita scribatur: "quas pecunias cuique legavi, eas heres meus, si mater mea moritur, dato" an ita: "nisi mater mea moritur, ne dato": utrubique enim sub condicione vel datum vel ademptum esse legatum. Labeonis Sticho servo meo, quem testamento liberum esse iussi, aureos quinque, quos in tabulis debeo, dato". nihil servo legatum esse Namusa Servium respondisse scribit, quia dominus servo nihil debere potuisset: ego puto secundum mentem testatoris naturale magis quam civile debitum spectandum esse, et eo iure utimur. Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legaverat: "fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato". Labeo Ofilius Trebatius responderunt fundum nihilo minus legatum esse, quia, cum fundus Cornelianus in rerum natura sit, demonstratio falsa legatum non peremit. Thermus minor quorum arbitratu monumentum sibi fieri vellet testamento scribserat, deinde ita legaverat: "Luciis Publiis Corneliis ad monumentum
Abbreviated transcription (Latin):
iua pot̾at fieri ut hr̃s in¬
stitutus nolit adire hr̃ditatẽ
ueritus ne dãpno afficẽtur ꝓ¬
spectũẽ ut si fideiꝯ missarius
dice̾t suo ꝑiculo adire ⁊ restitu¬
⁊ sibi uelle. cogãtur hr̃s institr¬
tus ap̃tore adire ⁊ restituere
brditatem.¶ Qd̃ si fu̾it factu
transeũt actiones extrebellia¬
no nec quarte ꝯmodo hr̃s ĩre¬
stitutione utes᷑. Nam cumalie¬
no ꝑĩculo adierit hr̃ditatem.
merito omĩ ꝯmodo arcebitur.
Dec int̃ est soluendo sit hr̃ditiᷤ
nec ne. sufficit enm recusari
abhr̃de instituto/Neq illud ĩ¬
quirit̾ si soluendo sit hr̃ditas.
annõ sit oppuuo enmul me¬
tus uł color eiꝰ qui noluit adi

Expanded text:
ia poterat fieri, ut heres institutus nolit adire hereditatem ueritus, ne damno adficeretur, prospectum est, ut, si fideicommissarius diceret suo periculo adire et restitui sibi uelle, cogatur heres institutus a praetore adire et restituere hereditatem. quod si fuerit factum, transeunt actiones ex Trebelliano nec quartae commodo heres in restitutione utetur: nam cum alieno periculo adierit hereditatem, merito omni commodo arcebitur. nec interest, soluendo sit hereditas nec ne: sufficit enim recusari ab herede instituto. neque illud inquiritur, soluendo sit hereditas an non sit. opinio enim, uel metus uel colo
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut tͤibi hr̃ditatem restituẽt.
asqͦ suspectam uissu p̃toris ad¬
ut ⁊ restituit. q̃rebatur quid le¬
gritario dq̃re debes. Dicendu
ẽ qr p̃sum̃ptu ẽ uoluisse testa¬
torez cum honere legatorum.
fidei ꝯmissum restitui. tota. ccc.
te dare titio debere/nam hẽres
hoc rogatus intelligi debet ut
te suo loco ꝯstituat. ⁊ꝙ hẽs ꝑ¬
functis omĩb hr̃ditarus mu¬
nerib .i. post legatorum datio¬
nem reliquum ꝙ hĩturus fo¬
ret sinon eẽt rogatus tibi ut
restituat hr̃ditatẽ. td tibi resti
si hr̃ditatẽ suaspõte adiss. dͥaẽt
titio.cc. xxx. tĩbi septuagĩta
qͥrũqr. ⁊ ̃ ergo plus titio debet̾.
ꝗͣ si ĩ uissu ꝑ̃toris adita br̃diti fdẽt

Expanded text:
sit, ut tibi hereditatem restitueret, isque suspectam iussu praetoris adiit et restituit: quaerebatur, quid legatario dare deberes. dicendum est, quia praesumptum est voluisse testatorem cum onere legatorum fideicommissum restitui, tota trecenta te dare Titio debere: nam heres hoc rogatus intellegi debet, ut te suo loco constituat et quod heres perfunctus omnibus hereditariis muneribus, id est post legatorum dationem, reliquum habiturus foret, si non esset rogatus et tibi restitueret hereditatem, id tibi restitsi hereditatem sua sponte adisset, daret Titiquinque. non ergo plus Titio debetur, quam si iniussu praetoris adita hereditas foret
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Siarrogati sũt. adhuc
impubes uel deportati sint
pupillitutores hr̃e desmũt.¬
Item si in ẜuitutẽ pupillus
redig̾at᷑. utiq finit᷑ tutela.¬
alus quoq moĩs desinũt ee
tutores si forte quis abhosti¬
b fuit captus. uel pupillus
uł tutor. S ⁊ siad tp̃e fuerit
quis datus testam̃to. tp̃r fini¬

Expanded text:
Si adrogati sunt adhuc impuberes uel deportati sint pupilli, tutores habere desinunt.Item si in seruitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela.Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus uel pupillus uel tutor.Sed et si ad tempus fuerit quis datus, tempore fini
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Si filius famil. tutor ap̃¬
tore datus sit. siquidem pat̾
tutelam agnouit.ĩ solidum
debet teneri. sinõ agnouit.
dum taxat depeculio. agno¬
uisse aũt indetur. siue gessit
siue gerenti filio ꝯsenͣsit siue
oĩo attigit tutelam. Uñ cum
quidam filio scripsiss ut di¬
ligent᷑ tutelam gereret cum
scias ĩquit piculum adnos
ptinẽ.dixi hũc quoꝙ uideri
agnouisse EPlane si soluz

Expanded text:
 Si filius familias tutor a praetore datus sit, si quidem pater tutelam agnovit, in solidum debet teneri, si non adgnovit, dumtaxat de peculio. adgnovisse autem videtur, sive gessit sive gerenti filio consensit sive omnino attigit tutelam. unde cum quidam filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret, "cum scias", inquit, "periculum ad nos pertinere", dixi hunc quoque videri adgnovisse: plane si solum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ineos extra ordinem.
aĩaduertit᷑. qui ꝓbãt numis
datis tutelam occupasse.uil
p̃tio accepto oꝑam dedisse
ut nõ ydoñeus tutor detur
uł ꝯsulto ĩneundo patrimoĩ¬
o quantitatẽ minuerit.Uel
euidenti fraude.pupillorumm
bona alienasset.

Expanded text:
nem animaduertitur, qui probentur nummis datis tutelam occupasse uel pretio accepto operam dedisse, ut non idoneus tutor daretur, uel consulto in edendo patrimonio quantitatem minuerit, uel euidenti fraude pupillorum bona alienasset.
Abbreviated transcription (Latin):
tierit qm̃ sciebat p̃torem cos nõ
daturum ꝗd tñ si ded̾it eosdem p̃¬
tor matris petitõem secutus. iã
quidẽ p̃toris delictum ẽ. s ⁊ ma¬
tris punimus ꝯsilium. Igit̾ si
forte sint excusati illi uł impro¬
bati. d mat̾ alios sine mora petẽ
ergo sino petierit. siue y doneos
nõ petierit pumet᷑. ⁊̃ sidati fue¬
rint minus ydonei p̃tore ẽrrã¬
te. ¶ydoneos aũt utrum facul
cile ei ignosci. si locupletes sint
hu quos petut. S ⁊ si priorib
excus itis reiectis ue nõ ꝯfesti
ñ om̃s reiecti st̃ iudendum an ee
imputet᷑ cur ĩ locum recusati nõ
petut. ⁊ putoimputãdum. quio
si decessint quidam puto l u̾ba
deficiãt snĩam ꝯslicutõis locum
br̃e. S ꝙ diximus reiecti utru
sic accipimus. ap̃tore ñ dati an
⁊ si suspecti fiĩnt remoti uel ob
negligẽtiam uł ignauiã repulsi.
R̾ ⁊ bos quis reiectos mete dier
lem potuit edc̃o desiderire ut
eos p̃tor adẽẽ iub̾et ⁊ suspectos

Expanded text:
tierit, quoniam sciebat praetorem eos non daturum? quid tamen si dedit eos praetor matris petitionem secutus? iam quidem praetoris delictum est, sed et matris punimus consilium. Igitur si forte excusati sint illi uel improbati, debet mater alios sine mora petere. Ergo siue non petierit siue idoneos non petierit, punietur, etiamsi dati fuerint minus idonei praetore errante. Idoneos autem utrum facultcile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit. Sed et si prioribus excusatis reiectisue non confestim non omnes reiecti? uidendum, an ei imputetur, cur in locum excusati non petiit: et puto imputandum. Quid si decesserint quidam? puto, licet uerba deficiant, sententiam constitutionis locum habere. Sed quod diximus 'reiecti' utrum sic accipimus 'a praetore non dati' an et si suspecti fuerint remoti uel ob neglegentiam uel ignauiam repulsi? etiam hos quis reiectos recte dicet. nt, potuit edicto desiderare ut eos praetor adesse iuberet et suspectos
Abbreviated transcription (Latin):
Tibto ⁊ filio sep̃ honesta.
scã psona patris ac patroni
tuderi debet.
cã impositorũ ht̃ pat̾ inemã¬
cipato filio quia nichil ĩ poni
ub̾is soler nec quisquã dixerit

Expanded text:
to et filio semper honesta et sancta persona patris ac patroni videri debet. causa impositorum habet in mancipato filio, quia nihil imponi liberis solet. nec quisquam dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uꝰ. Si hr̃s uissus sit face̾.ut
¶Uicis. legata. ꝑinde licere caꝑe.
atq cĩuitatib. rescripto imꝑa¬
toris nr̃i significatur.
icet imp̃r nr̃ cum patre
rescripẜit. urderi uolũtate testa¬
toris repetita a substituto. que
abinstituto fuerant relicta.
tñ hoc ita erit accipiẽdum. siñ
fuĩt euidens diu̾sa uoluntas.
que ex multis colliget̾ anꝗs
ab brde legatum. uł frd̃i ꝯͣmis¬
sum relictum nolui̾t ⁊ substi¬
tuto deb̾i. Quid enim sialiam
rem reliquid ab substituto de¬
sario. quam abinstituto non
cur abinstituto reliq̃rãt᷑. que
a substituto cessaret. Uł quid.
si substituit exꝑte fi deio missa¬
rium. cui ab ĩstituto reliqrat

Expanded text:
. Si heres iussus sit facere, uUicis legata perinde licere capere atque ciuitatibus rescripto imperatoris nostri significatur.Licet imperator noster cum patre rescripserit uideri uoluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit euidens diuersa uoluntas: quae ex multis colligetur, an quis ab herede legatum uel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi. quid enim si aliam rem rel‹i›quit a substituto etario, quam ab instituto non cur ab instituto relinquer‹e›t, quae in substituto cessaret? uel quid si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquera
Abbreviated transcription (Latin):
alia cet̾aru rerũ. ĩ hõĩb enĩ be¬
igna rõe receptum ẽ ꝙ supra
pbauumis. ¶Si fũdus mumi¬
cĩpͥum uectigał. ip̃is municipi¬
bosit legatus an legatum cõsi
legauit ht̃. ualere legatum. S
⁊ sinõ municipibꝰ. s alii fundũ
uectigalem legauit. nõ uideri
ꝓprietatem rei legatam. s id
ius ꝙ inuectigalib fũdis hemꝰ.¬

Expanded text:
benigna ratione receptum est, quod supra probauimus. Si fundus municipum uectigalis ipsis municipibus sit legatus, an legatum consislegauit habet, ualere legatum. Sed et si non municipibus, sed alii fundum uproprietatem rei legatam, sed id ius in vectigalibus fundis h
Abbreviated transcription (Latin):
exhis quas testator habebat.
legatariodare. Qd si mullas e¬
edes reliquerit. magis defisori¬
uiiẽ. quamutile legatũ ¶ De
mus. ⁊ regularit dicendum ẽ.
quot̃ sin uditio p̃stita relega¬
ta euĩcit᷑. posse eã exte̾stamto
peti. Cet̾um si ĩ iuditio pectͣra ẽ
offitiouidicis. cquto nectia ẽ.
ut sit exstipulatũ actio. ¶In
pecunia legata. ꝯfitenti mr̃du
moditm er̃tͥ ad solutionẽ dã¬
dum ẽ. nec urgeridum adsusci
nõ posset. audiendus ẽ. ut pu¬
ta si alienares legata sit ne¬
get ꝙ dimm eam uende uelĩ¬
mensu p̃tium eius reipetere
affirmet. aut si ẜuum hẽdita
te patrem suum. uł matrẽ. uł
fr̃es naturales. equissimu ẽ
enim ocedi ei exhac cã. estima¬
tionẽ offitio udics prestare.
¶Cum alicui peculum legatum
prare. qr iquum ẽẽ aiebat.¬

Expanded text:
ex his, quas testator habebat, legatario dare: quod si nullas aedes reliquerit, magis derisorium est quam utile legatum. De mus. et regulariter dicendum est, quotiens sine iudicio praestita res legata euincitur, posse eam ex testamento peti: ceterum si iudicio petita est, officio iudicis cautio necessaria est, ut si‹t› ex stipulatu actio. In pecunia legata confitenti heredi modicum tempus ad solutionem dandum est nec urguendum ad sus‹cnon possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata sit negetque dominum eam vendere vel immensum pretium eius rei petere adfirmet, aut si servum hereditate patrem suum uel matrem uel fratres naturales: aequissimum est enim concedi ei ex hac causa aestimationem officio iudicis praestare. Cum alicui ‹po›culum legatum praestare, quia iniquum esse aiebat
Abbreviated transcription (Latin):
mulieri uentris noĩe. ita ci:¬
lumpniã eius impunitã nõ
relinquẽ. ¶ꝑcalũpma aut
in p̾onem fuisse uidet᷑. que
sciens prudensq se p̃gnantẽ
non ẽẽ uoluit in p̾onem ueni¬
re Ganc aut actionem p̃tor
intra ãnum utilem pollicetur.
ultmn nõ. au delicet qĩ penalem.
Simili aũt modo ⁊ hic quãti
agentis int̾ fui̾t p̃tor hane
actionem pollicet᷑. Inparẽtẽ
⁊̃ pretor actionẽ pollicet᷑. Si
spanti partumalł ei qui sub¬
stitutus fuit. uł qui abĩtesta¬
to si ꝑtus nõ fuiss. succedere
potuit. ¶Inter ẽẽ aũt iudet᷑
primũ de alim̃tis que muẽ¬
trem sũt erogata. nec enĩ alias
ħ̾repetunt᷑. nisi ꝑ calũpniam
inp̾onem uenerit. cet̾um sires
ealumpnia caret. nicħꝰ pr̃abit
mulier qiͣ sinẽ cã alita ẽ sub
p̃textu uẽtris. ¶Non nũquã
augebitur ꝙ int est. siquis
forte dubitans an p̃gnãs sit.
exclusus sit hr̃ditate. Nam
hr̃di eius qui exclusus ẽ dan¬
dam hanc actionẽ. Iuł ait. si¬

Expanded text:
is nomine, ita calumniam eius impunitam non relinquere. Per calumniam autem in possessione fuisse uidetur, quae sciens prudensque se praegnatem non esse uoluit in possessionem uenire. Hanc autem actionem praetor intra annum utilem pollicetur, ultra non, uidelicet quasi poenalem. Simili autem modo et hic quanti agentis interfuit praetor actionem pollicetur. In parentem etiam praetor actionem pollicetur, si ranti partum, uel ‹si› qui substitutus fuit, uel qui ab intestato, si partus non fuisset, succedere potuit. Interesse autem uidetur primum de alimtrem sunt erogata: nec enim alias haec repetuntur, nisi per calumniam in possessionem venit: ceterum si res calumnia caret, nihil praestabit mulier, qua‹e› sine causa alta est sub praetextu uentris. Nonnumquam augebitur quod interest, si quis forte dubitans, an praegnas sit, exclusus sit hereditate: nam heredi eius qui exclusus est dandam hanc actionem Iulianus ait, si
Abbreviated transcription (Latin):
rem eam duxiss tenẽtur. ¶ Si
q̃ua ĩ patroni fuit ꝯcubinatu.
nepotis uel ꝯ̃. nõ puto eã recte
facẽ.qr ꝓpe nepharia est huiꝰ¬
modi ꝯunctio. ⁊ideo hĩmoĩ
facinus ꝓhibendimẽ. ¶Cu¬
uscumq etatis ꝯubinã hri
posse palam ẽ. nisi minor ans¬
ub̃tam ꝯcubinã hñs furere
humamus dicitur.
caliena lib̾ta.⁊ ĩ gẽnua ⁊ maxĩe
ea que ĩ obscuro loco nata est.
uel q̃stũm corpore fecit. alio¬
quin si honeste uite ⁊ ĩgenuã
mulierẽ inꝯcubinatu brẽma¬
liũt sine testatione hoc mani¬
festum faciente nõ xedit᷑. S
necc̃e est ei ul uxorem ea hr̃e.
ul hoc recusante.stru prumi cũ
cubinatũ ab ip̃o ꝯmittit᷑. Hã

Expanded text:
rem eam duxisset, teneretur. Si qua in patroni fuit concubinatu, nepotis, vel contra, non puto eam recte facere, quia prope nefaria est huiusmodi coniunctio, et ideo huiusmodi facinus prohibendum est. Cuiuscumque aetatis concubinam habere posse palam ebertam concubinam habens furere umanius dicitur. aliena liberta et ingenua et maxime ea quae obscuro loco nata est vel quaestum corpore fecit. alioquin si honestae vitae et ingenuam mulierem in concubinatum habere maluerit, sine testatione hoc manifestum faciente non conceditur. sed necesse est ei uel uxorem eam habere uel hoc recusantem stuprum cum cubinatum ab ipso committitur. nam
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃di suo locuplectiorẽ hr̃oita¬
tem suam relinquẽt. Sr boc
imputat᷑ mulieri ꝙ diminu.¬
ta sunt multa in hrditate dũ
hic ꝯtẽplatione uentris non
attĩgit hr̃ditatem.
nente muliere in p̾one decess¬
it. hr̃s euis eadem actione p̃¬
tium hr̃ditatis amuliere exi¬
get. S an decedant legata ce¬
teraq honera hr̃ditatis uidẽ¬
dum ẽ. ⁊ michi uidetur posse
dici legatarios potius cum.
muliere usuros hac actione.
qr ⁊ ip̃orum int̾ fuit adiri hr̃¬
ditatem. ¶Lib̾tati plane sub¬
ueniẽdumerit adu̾sus eum.
qui ꝓpt̃ br̃ditatem hac actiõe
egit .s. ut fidei ꝯmissarias eo¬
gatur is p̃stare qui p̃tium uti¬

Expanded text:
redi suo locupletiorem hereditatem suam relinqueret. sed et hoc imputatur mulieri, quod deminuta sunt multa in hereditate, dum hic contemplatione uentris non attigit hereditatem. nente muliere in possessione decesserit, heres eius eadem actione pretium hereditatis a muliere exiget. Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, uidendum. et mihi uidetur posse dici legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit adiri hereditatem. Libertat‹i› plane subueniendum erit aduersus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatur is p
Abbreviated transcription (Latin):
Que inꝯcubĩa¬
tu ẽ. abmuiͣto patro
quidem ꝓbo ĩ ꝯcubina adimẽ¬
dum ei ꝯnubium si patronũ
ĩuitum deserat. quippe cum ho¬
nestius sit patrono. lib̾tam cõ¬
cubinam quã mãtrẽ fa. brẽ
Cum attilicino sentio ⁊ puto
solas eas ĩ ꝯubinatu hr̃i posse
sine metu crimuus inquas
stuprum nõ ꝯmit̾cit̃. Qͥ aũt
dãpnatam adultii ĩ ꝯcubina¬
tu bũit nõ puto lege iuł. de
adultus teneri quãius siuxo

Expanded text:
Quae in concubinatu est, ab inuito patronquidem probo in concubina adimendum ei conubium, si patronum inuitum deserat, quippe cum honestius sit patrono libertam concubinam quam matrem familias habere. Cum Atilicino sentio et puto solas eas in concubinatu habere posse sine metu criminis, in quas stuprum non committitur. Qui autem damnatam adulterii in concubinatu habuit, non puto lege Iulia de adulteriis teneri, quamuis, si uxo
Abbreviated transcription (Latin):
ne. patruo sextantẽ patri un¬
tiam ablaturũ. ¶Si pat̃ enã¬
cipatus exhr̃datus sit. nepoti¬
bo exeo p̃teritis qui erant ĩ po¬
testate retentinepotes adinit¬
tunt᷑. absurdum ẽ enim cu pa¬
tri p̃terito ĩgant᷑.ĩ stituto eo
ułexhrdato nõ admitti. ¶Or
⁊ si patruus eorum qui erant
inpot̾ate sit p̃teritus pat̾ ex¬
hr̃datus debent nepotes ad¬
mit̾ci. nam exhr̃datus ꝑat̃ eo¬
rum ꝓmortuo hẽtur. ¶Si pat̃
inpotãte manẽs.uł exhr̃datꝰ
uł institutus sit. nepotẽ exeo
suie ĩpot̾ate manente suie e¬
macipatum. adbona aui.nuo
totiẽs eĩ nepoti ꝯsulendu ẽ.
quot inpot̾ate retẽtus ẽ patre
emãcipatolibos igit᷑ infamii¬
lia ẽẽ oportet. ut huc edicto
locus sit eius .s. familie cuius
bõrum p̾o petitũ. S ⁊ si postu¬
mus natus sit exemãcipato
ante emãcipationẽ ꝯceptus
idemerit dicendũ. ¶Liberos
aũt nõ om̃s simul uocat pre¬
tor. S gradatin hoc ẽ eos qui

Expanded text:
ne patruo sextantem, patri unciam ablaturum. Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate retenti, nepotes admittuntur: absurdum enim est, cum patri praeterito iungantur, instituto eo uel exheredato non admitti. Sed et si patruus eorum, qui erat in potestate, sit praeteritus, pater exheredatus, debent nepotes admitti: nam exheredatus pater eorum pro mortuo habetur. Si pater in potestate manens exheredatus uel institutus sit, nepotem ex eo siue in potestate manentem siue emancipatum ad bona aui neque totiens enim nepoti consulendum est, quotiens in potestate retentus est patre emancipato. liberos igitur in familia esse oportet, ut huic edicto locus sit, eius scilicet familia, cuius bonorum possessio petitur. sed et si postumus natus sit ex emancipato ante emancipationem conceptus, idem erit dicendum. Liberos autem non omnes simul uocat praetor, sed gradatim, hoc est eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾m exhis emãcipauit. nepo¬
temexeo inpotãte retinuit. E¬
mãcipatus filium suum sus¬
tulit.⁊ apatre exhr̃dãtisẽ. Qu¬
ero cum frat eius ⁊ ip̃e emanci¬
patus sit p̃teritus. ⁊ nepotes
exemancipato filio abauo ⁊¬
hr̃des institũtiquid debõru

Expanded text:
alterum ex his emancipavit, nepoalterum ex his emancipavit, nepotem ex eo in potestate retinuit: emancipatus filium sustulit et a patre exheredatus est: quaero, cum frater eius et ipse emancipatus praeteritus sit et nepotes ex emancipato filio ab avo heredes instituti, quid de bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si fuius sit inpot̾ate sit alius
emãcipatus. ex defuc̃to unus
nepos inpotate alius nepos e¬
mancipatus. elegant. sceu̾. tc̃¬
nepotib quãtum frĩ suo ꝯ fe¬
rat. Et ait posse dicitres eum
unam. unã istis collaturum.
quãius minis quã patruus.
exbr̃ditate au ꝯcurrẽte patre
sint bĩturi. Que sm̃a uera est.
s ⁊ sisint duo nepotes exeodẽ
filio. huq emancipati sũt. et
exalt̾o eorum ꝓnepos ĩ pot̾ate
de̾fũcti ꝑtem habebit nepos u¬
nus. aliam nepos cum filio suo.
S ⁊ sinepos ⁊ exalio nepote de¬
fimeto duo puepotes unus ex
pnepotib emãcipatꝰ. soli frat᷑
suo ꝯferat. uł si frat̃ nõ ẽ. solipa¬
truo. nõ ⁊̃ patruo maiori.
Nulꝰ Dichil ĩ hac ꝑte edieti ca¬
ut p̃tor.ut legta exceptis ꝑ¬
sonis nepos p̾stet. S põt su¬
ꝑior ymo ⁊ adhũc eaum refer¬
ri.nam absurdum ẽ patrem.
quidẽ eius legata pr̃are. ip̃mͣ
one meadem ꝑte uocẽtur.¬
Arcell. Quiduos filios hẽbat.

Expanded text:
sit filius in potestate, alius emancipatus, ex defuncto unus nepos in potestate, alius nepos emancipatus, eleganter Scaevola tranepotibus, quantum fratri suo conferat. et ait posse dici tres eum atri, unam istis collaturum: quamvis hi minus quam patruus ex hereditate avi concurrente patre sint habituri: quae sententia vera est. Sed et si sint duo nepotes ex eodem filio hique emancipati sunt et ex altero eorum pronepos in potestate defuncti: partem habebit nepos unus, aliam nepos cum filio suo. sed et si nepos et ex alio nepote defuncto duo pronepotes: unus ex pronepotibus emancipatus soli fratri suo conferat vel, si frater non est, soli patruo, non etiam patruo maiori.tum Nihil in hac parte edicti cavit praetor, ut legata exceptis personis nepos praestet: sed potest superior sermo et ad hunc casum referri. nam absurdum est patrem quidem eius legata praestare, ipsum ione in eandem rum Qui duos filios habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
filius emãcipatuᷤ susceptis po¬
stea lib̾is decessit placuit ĩ aui
potãte manẽtes. simul cũ his
qui post emançipationẽ nati
pot᷑es acquiri bona sua ꝯferat.
aut nepotes emancipet ut sibi
emolum̃tum pat̾ne hr̃ditatis
chus rescripsit.

Expanded text:
filius emancipatus susceptis postea liberis decessit. placuit in aui potestate manentes simul cum his, qui post emancipationem nati nepotes adquiri, bona sua conferat aut nepotes emancipet, ut sibi emolumentum paternae hereditatis cus rescripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. pat̾̃ eorum exhr̃dat᷑us fu¬
erit. alius fuius p̾t̾itus. solus
mancipationẽ susceptis. nepo¬
ti tñrectento inpot̾ate bõru
possoi dari debet. qm̃ si pater
eius emãcipatus. p̃t̾itus ẽẽt.
simul cum eoͣ bõrum po̾nem.
accipet posset᷑. ꝓpͣt̾ id cap̃ edc̃i
ꝙ auiliano introductum ẽ.i.
exnoua clausulanec debet de¬
exhr̃datus sit. Ioq eiꝰ quoꝙ¬

Expanded text:
erit, pater eorum exheredatus, alius filius praeteritus: solus mancipationem susceptis. nepoti tamen retento in potestate bonorum possessio dari debet, quoniam, si pater eius emancipatus praeteritus esset, simul cum eo bonorum possessionem accipere posset propter id caput edicti, quod a Iuliano introductum est, id est ex nova clausula, nec debet deexheredatus sit. idque ei pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut solis eis ꝯferat eo
rum pat̾. ut hic. ⁊ i.e.
5.s si sint nepotes ⁊¬
facit .s. decost .l. filius.¬
⁊s. deq̃ta.la. Sꝗ habe¬

Expanded text:
uel exheredato non admitti. Sed et si patruus eorum, qui erat in potestate, sit praeteritus, pater exheredatus, debent nepotes admitti: nam exheredatus pater eo
Abbreviated transcription (Latin):
edicti. ¶ Int ip̃m filiu ⁊ libos
eius duuiditur br̃ditas sieait
ip̃e dimroium lib̾i dimidium
h̾ant. ꝓiñ pone solum ẽẽ filiũ
emacipatũ. eẽ ⁊ nepotes ĩpot̾ate
duos neminẽ p̾terea exliberis.
hẽbit emãcipatus dimidiam
ptem hr̃ditatis. ⁊ aliã dunidia
duo nepotes ut quadrãtes fe¬
rant. S si sit pretẽa. alius fili̾.
eueniet ut filius hãt dimidiã
ꝑtem hr̃ditatis ex quo nepotes
tis cum filus sius ita ut qua¬
drantẽ hr̃ditatis ip̃e ferat. q̃¬
quadrãs in lib̾os eius diuidat᷑.
S ⁊ si ambo filu emãcipati sit̃.¬
⁊ hant singli. nepotes eueĩet

Expanded text:
edicti. Inter ipsum filium et liberos edicti. Inter ipsum filium et liberos eius dividitur hereditas ita, ut ipse dimidium, liberi dimidium habeant. proinde pone solum esse filium emancipatum, esse et nepotes in potestate duos, neminem praeterea ex liberis: habebit emancipatus dimidiam partem hereditatis et aliam dimidiam duo nepotes, ut quadrantes ferant. sed si sit praeterea alius filius, eveniet, ut filius habeat dimidiam partem hereditatis, ex quo nepotes m cum filiis suis ita, ut quadrantem hereditatis ipse ferat, quadrans inter liberos eius diuidatur. sed si ambo filii sint emancipati et habeant singuli nepotes, eueniet
Abbreviated transcription (Latin):
nec cos miscebimus. plane si
sit exemacipato nepos ⁊ exne¬
pote eiꝰ alio ꝓnepos dicendum
erit. utrumq eĩ iũgi. ambo eĩ
in suorũ loco succesr̃ũt. ¶ Si p̾¬
liminio nepos reclierit. dicen¬
dum erit eum patri emacipato
uĩgi. ¶ Si pãt ex duob filus
quos inpotate huĩt. Altm emã
cipau̾it. ⁊ nẽpotẽ exeo ĩ locum fi¬
lu adoptaũit. ⁊ pret̾ito emanci¬
pato decesẜit.iiii.ait. nepoti ĩ
locum filu adoptato succurri
oportẽ. ut qiͣ filius portionem
hãt quam hr̃et. ⁊ si extrneus
adoptatus eẽt. Sic fiet ĩ quit
ut filius quimpot̾ate fu̾it t̾cia
ptem nepos ĩ locum filui adop¬
tatus aliam t̾tiam emacipatus
filius cum nepote alto retento
inpot̾ate partiãtur. nec enim
minus debet ferre nepos ĩ locũ
filu adoptatus quã si abextra¬
neo eẽt adoptatus. ¶ Illud nõ
int̃ est quota porno hr̃ditatis
adnepotem ꝑtineat an ꝑquam
modica.nam ⁊ simodica sit.ad¬¬
tñ dicemus ẽe locum hinc ꝑti

Expanded text:
nec eos miscebimus. plane si sint ex emancipato nepos et ex nepote eius alio pronepos, dicendum erit utrumque ei iungi: ambo enim in suorum loco successerunt. Si postliminio nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi. Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, acipaverit et nepotem ex eo in locum filii adoptaverit et praeterito emancipato decesserit: Iulianus ait nepoti in locum filii adoptato succurri oportere, ut quasi filius portionem habeat, quam haberet et si extraneus adoptatus esset. sic fiet, inquit, ut filius, qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam emancipatus filius cum nepote altero retento in potestate partiatur: nec enim minus debet ferre nepos in locum filii adoptatus, quam si ab extraneo esset adoptatus. Illud non interest, quota portio hereditatis ad nepotem pertineat, an perquam modicam: nam et si modica sit, attamen dicemus locum esse huic parti
Abbreviated transcription (Latin):
suie nõ. itis. de ꝯͣ.ta.
l. Figꝑ. ⁊.e. ssi pat̃. m.¬
¶filio. facit ad hoc.
S.siꝑs. hr̃pe.l.i. gͣsi ego.⁊s. deꝯͣ.ta.li.sii.⁊l. cu emãcipati. g̃f.
¶ De ꝯuingendis ⁊c̃ xii.ta. soli sui succedũtut
Iquis. ꝑ .l. antiquã instit̾. de hr̃. abin. Ci. ⁊ st̾ su.
nepotes inpotate. si pat̾ eorum ẽ emancipatus.
ut in stit᷑. delr̃. abin. qͣli. ⁊ dif.¶sui. s ꝑ p̃tore solue¬

Expanded text:
quotiens in potestate retentus est patre emancipato. liberos igitur in familia esse oportet, ut huic edicto locus sit, eius scilicet familia, cuius mus natus sit ex emancipato idem erit dicendum. Liberos tor, sed gradatim, hoc est eos, qui sui sunt, scilicet nepotes, si sunt, si mi
Abbreviated transcription (Latin):
nepos patri suo emancipato. si¬
ue pat̾ pret̾itus sit. siue insti¬
tutus. Et h̾erit differentia ĩt̃¬
institutum ĩ ad optionẽ datũ
⁊ emãcipatum. ꝙ ĩ adoptione

Expanded text:
utem nepos patri suo emancipato, siue pater praeteritus sit siue institutus. et haec erit differentia inter in adoptionem datum et emancipatum, quod in adoptione
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo sunt uirum ⁊ uxdorem
ꝯuemat ut morte uiri soluto
m̾io filio communi e int̾ue¬
mente.dos apud mariti hr̃de
ꝑmaneat.⁊ maritus decedens
dotem p̃legaũit. stari pacto ñ
debet. oblaer ꝙ dos p̃legata est.
uerum ⁊ citra p̃legationẽ hoc
ꝓluri dͤebet. Nam qd̾ ẽ admis¬
sum posse detĩorem ꝯditione
dotis fieri int̃ ueniẽtib filus.
lib̾is.totiens locum ht̃. quoti
ens ip̃i ĩ matrimoĩum decedit.
ul diuortiu int̾uenit. ¶Ue¬
rum ẽ. ꝯmodum ĩ dote p̃legata
ẽẽ rep̃sentatiois. qu̾auis anua
die dos pr̃aretur. Est ⁊ illud. ꝙͣ
obres donatas hodie post. Se
ꝯsultum nulla fit exactio.si:
mõ uoluntatẽ nõ mutauit te¬
stator ¶Impense̾ aũt ip̃e iure
totemi minuũt. S ꝙ diximuᷤ
ip̃o iure impesis minui totem.
nõ adsingula corpora. S ad
ĩmu̾sitatem erit referendu.
Adeo aũt dotis actionẽ ꝯtin
seluit cesset legatum. S ⁊ si.
irancipia fuint ĩ dote nõ esti¬

Expanded text:
uirum et uxorem  ut morte uiri soluto matrimonio filio communi interueniente dos apud mariti heredem remaneret, et maritus decedens dotem relegauerit, stari pacto non debet ob hoc quod dos relegata est. uerum et citra relegationem hoc probari debet: nam quod est admissum posse deteriorem condicionem dotis fieri interuenientibus liberis, totiens loc decedit uel diuortium interuenit. Et uerum est commodum in dote relegata esse repraesentationis, quamuis annua die dos praestaretur: Est et illud, quod ob res donatas hodie post senatus consultum nulla fit exactio, si modo uoluntatem non mutauit testator. Impensae autem ipso iure dotem minuunt. sed quod diximus ipso iure dotem impensis minui, non ad singula corpora, sed ad uniuersitatem erit referendum. Adeo autem dotis actionem continet soluerit, cesset legatum. Sed et si mancipia fuerint in dote non aesti
Abbreviated transcription (Latin):
one quam iniectam putauit
adutan possit acquirere hr̃di¬
tatem. ꝯsequens ẽ dicere posse
eum adire. maxime cum hec su¬
spitio nichil ei ob fuerit nec
ꝑiculum obtulit. ¶Facilius.
quis amittet. siquis pure in¬
stitutus putau̾it subꝯditioe¬
se institutum ꝯditionẽq im¬
pletam quam in euẽtum puta¬
quam ex cã substitutionis ei de¬
feratur hr̃ditas ꝓhr̃de gesẜit.
erit excã hr̃s quoq substitu:¬
tionis. qm̃ inuito quoꝙ ei ac¬
crescit portio. ¶dem dico et
si filius fa. uel ẜuus ussu dni
uł patris adierit hr̃ditatem.
mox emançipatus uł manu¬
missus. exõa substitutionis
adeat. erũt namq hr̃des. Sũt
enim appendices p̃cedentis ĩ¬
stitutionis. Si exelusus po
ditionẽ sibi datam pat̾. siliu
dum eͣrit. eumͣ nõ quesisse sua
portionẽ. ¶S siexduob fi

Expanded text:
one, quam iniectam putauit, adiit, an possit adquirere hereditatem? consequens est dicere posse eum adire, maxime cum haec suspicio nihil ei offuerit nec periculum adtulerit. facilius quis admittet, si quis pure institutus putauit se sub condicione institutum condicionemque impletam quam in euentum putaquam ex causa substitutionis ei deferatur hereditas, pro herede gesserit, erit heres ex causa quoque substitutionis, quoniam inuito quoque ei adcrescit portio. idem dico et si filius familias uel seruus iussu domini uel patris adierint hereditatem, mox emancipatus uel manumissus ex causa substitutionis adeant: erunt namque heredes: sunt enim appendices praecedentis institutionis.Si exclusus per condicionem sibi datam pater filium dum erit eum non quaesisse suam portionem.Sed si ex duob
Abbreviated transcription (Latin):
iam dictintiẽ. ¶Curaũt si suã.
ignoret ꝯdictionẽ adire põt. si
testatoris non põt. illa ratio est
ꝙ qui ꝯditionem testatoris i:¬
gnorat. an ualeat testam̃tum
dubĩt̾at. qui desua quidem. de
testam̃to certũs ẽ. ¶S ⁊ sicũ.
eẽt pure institutus putauit
sub ꝯditione. ⁊ im̃pleta ꝯditi

Expanded text:
 si suam ignoret condicionem, adire potest, si testatoris, non potest? illa ratio est, quod qui condicionem testatoris ignorat, an ualeat testamentum dubitat, qui de sua, de testamento certus est.Sed et si cum esset pure institutus, putauit sub condicione et impl
Abbreviated transcription (Latin):
Heres institutus si putet
testatorem uiuẽ. quamius ia
defunctus sit. adire hr̃ditate
noñ põt. S ⁊ si scit se hr̃dem in¬
stitutum. s utrum p̃uͣre. in sb̾

Expanded text:
Heres institutus si putet testatorem uiuere, quamuis iam defunctus sit, adire hereditatem non potest.Sed et si scit se heredem institutum, sed utrum pure an sub
Abbreviated transcription (Latin):
uero. semel deb̾i uolo. postea eo¬
dem testõ uel codicillis sciens
sepe eidem legauĩt. supprema uos¬
luntas. potͣior hẽtur. Hemo eĩ
eam sibi põt legem dic̃ẽ.ut ap̾¬
ore ei recedere nõ liceat. s hoc
ita locum he̾bit si sp̃alit̃ dixeiͣt
prioris uolũtatis sibi penituis¬
se.⁊ uoluisse ut legatarius plã¬

Expanded text:
ero, semel deberi volo", postea eoero, semel deberi volo", postea eodem testamento vel codicillis sciens saepe eidem legaverit, suprema voluntas potior habetur: nemo enim eam sibi poore ei rec‹e›dere non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris uoluntatis sibi paenituisse et uoluisse, ut legatarius pl
Abbreviated transcription (Latin):
si post̾̃ĩus ualiturum sit. Et nẽ
expost̾iore testõ. fideiꝯmissu
ei nõ debetur.⁊̃ si dem br̃des u¬
troq testam̃to instituti. expri
cia̾s. etiam sinõ int̾ est hr̃dis id
fieri. negãdam tibi actionẽ siñ
cauea̾s hr̃di futurum ꝙ defũs¬
tus uoluit. nerua ⁊ attillicinꝰ
recte putauerũt.
Lp̃. Sires michi ꝑfidei ꝯmissũ
relicta eadem tibi legataaił ꝑ
fid̾io missu relicta sit. non coĩ¬
candi aĩo s utriq ĩ solrou̾m dã
dam. ãbigendum nõ ẽ si alteĩ
fideiꝯmissum. dum mõ is qui.
nutu relinquat. eloqui possit
misi supueniẽs morb impedi¬
m̃to ei sit. ¶ Fidei ꝯmissum re¬
lictum ⁊ apud eum eui relictur
ẽ. excã lucratuia inuẽtum sit.¬
extingui pladut. nisi defũctus
extimationẽ quoq eius pr̃ari
uoluit. ¶ Colupnis edium ur
tignis ꝑ fideiomissum relictis.
eatm̃ modo amplissimus ordo
pr̃ari uoluit. nulla extimatio¬
nis facta m̃tione. q̃ sine domus
imuria auferri possũt.

Expanded text:
m sit et nunc ex posteriore testamento fideicommissum ei non debetur, etiamsi idem heredes utroque testamento instituti ex pricias, etiamsi non interest heredis id fier‹i›, negandam tibi actionem, si non caueas heredi futurum, quod defunctus uoluit, Nerua et Atilicinus recte putauerunt. Si res mihi per fideicommissum relicta eadem tibi legata vel per fideicommissum relicta sit non communicandi animo, sed utrique in solidum, ambigendum non est, si alteri fideicommissum, dummodo is nutu relinquat, qui et loqui potest, nisi superveniens morbus ei impedimento sit. Fideicommissum relictum et apud eum, cuest ex causa lucratiua inuentum extingui placuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari uoluit. Columnis aedium uel tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iuria auferri possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Arcelł. Etiam ea q̃ futura sũt.
legari possũt. ut insula uel in
mari uel ĩ fluiinb nat᷑a. ¶ Sẽ¬
uitus quoq ẜuo p̃dĩum hñti
recte legatur.
missum tibi reliq̃ro. deiñ aliud
postea fecero nõ uire ĩ quo fid̾i¬
ꝯmissum relinquã tibi aił ali¬
ud quam ꝙ priore testõ uł oĩ
no nõ sit relictum. iudendũ ẽ.
an mens hec fuĩt mea faciẽtis
postea testm̃. ut nolim rãtum¬
eẽ ꝙͣ tibi sit priore testõ relictẽ.
qͣnia mĩdauoluntate fidei cõ¬
missa infirmarent. S uix id
optine̾ pot. fortassis iõ. qr ita
demũ apriori testõ recedi uelĩ.¬

Expanded text:
rum.Etiam ea quae futura sunt legari possunt, ut insula uel in mare uel in fluminibus enata: Seruitus quoque seruo praedium habenti recte legatur. ommissum tibi reliquero, deinde postea aliud fecero non iure, in quo fide‹i›commissum relictum tibi  priore testamento vel omnino non sit relictum, videndum est, mens mea haec fuerit facientis postea testamentum, ut nolim ratum tibi sit priore testamento relictum, quia nuda voluntate fideicommissa infirmarentur. sed vix id optinere potest, fortassis ideo, quod ita demum a priore testamento veli
Abbreviated transcription (Latin):
quam snĩm pateñt᷑ ualebit.
S ⁊ si post sinam ante quan
impator ꝯꝓbet. ualebit ꝙ facꝰ¬
tum ẽ. quia c̾tum statum usq
torio uł eo qui uce p̃fec̃ti exi
mandato principis cognoscit.¬

Expanded text:
quam sententiam pateretur, ualebit: sed et si post sententiam, antequam imperator comprobet, ualebit quod factum est, quia certum statum usque aetorio uel eo, qui uice praefectis ex mandatis principis cognoscet
Abbreviated transcription (Latin):
quia eĩ quoq epła diui seueri⁊
impatoris nr̃i ius deportandi
datumẽ. statim amitt᷑e ciuita
tem. ⁊ideo nec testam̃ti faciẽdi
ius. nec uis fidei ꝯ mittendi cõ¬
stat hr̃e. ¶ Siquis plape min
sulam deportatus codicillos ibi
fecerit. ⁊ indulgẽtia impatoris
restitutus husdem codicilł du¬
rantib decesẜit. pot̃ defendi fi:¬
dei ꝯmissum uale̾. simodo ĩ eadẽ
uolũtate durauit. ¶Sciendũ
ẽ aũt eorum fidei ꝯmittẽ quem
posse ad quos aliquid puentuꝵ
ẽ morte eiusaił dum eis datur.
uł dum eis nõ adimit᷑ur. Nec
natus nob̾ successurus sit. ¶Il¬
iud c̾te indubitate dicit᷑. siq̃s
intestatus decedens abeo qui
primo gradu ei succede̾ potint
fideiꝯmissum reliq̃rit. si illo re¬
pudiante.adsequentẽ gradu
deuoluta sit successio. eu fidei¬
ꝯmissum nõ d̾ebere ⁊ ita imp̃r.
nr̃ rescripsit. S ⁊ si apat̾rono:
sit relictum. ⁊ aliquis exliberis
eiꝰ mortuo ẽõ admissus sit ad

Expanded text:
quia ei quoque epistula divi Severi et imperatoris nostri ius deportandi datum tem et ideo nec testamenti faciendi ius nec fideicommittendi constat habere. Si quis plane in insulam deportatus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus isdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi fideicommissum ualere, si modo in eadem uoluntate durauit. Sciendum est autem eorum fidei committi quem posse, ad quos aliquid peruenturum est morte eius, uel dum eis datur uel dum eis non adimitur. Nec tnatus nobis successurus sit. Illud certe indubitate dicitur, si quis intestatus decedens ab eo, qui primo gradu ei succedere potuit, fideicommissum reliquerit, si illo repudiante ad sequentem gradum deuoluta sit successio, eum fideicommissum non debere: et ita imperator noster rescripsit. Sed et si a patrono sit re lictum et aliquis ex liberis eius mortuo ‹eo› admissus sit ad
Abbreviated transcription (Latin):
Atus. Non dubim ẽ. quĩ si
uxori legatum sit siñnupẜit.
idꝙ alu restitue̾ rbgata sit. co¬
genda ẽ. simpẜit restituere.
Hr̃s quoq cui uiris uirãdi õdi¬
tio remittit᷑. legatum ⁊ fid̾is¬
missum debet. ¶ S sicui leg

Expanded text:
um Non dubium est, quin, si uxori legatum sit "si non nupserit" idque alii restituere rogata sit, cogenda est, si nupserit, restituere. Heres quoque, cui iurisiurandi condicio remittitur, legatum et fideicommissum d
Abbreviated transcription (Latin):
uł ẜuus fideiomissum reliq̃re¬
rit nõ ualet. Si tñ manumis¬
si decessisse ꝓponãtur. ꝯstant̃
dicemus. fidei ꝯmissum relie¬
tum uideri. qĩ mĩc datũ cum
mors ꝯtigĩt uidel. si durau̾̃ĩt
uolunitas post manũmissionẽ.

Expanded text:
servus fideicommissum reliquerit, non valet: si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus fideicommissum relictum videri, quasi nunc datum, cum mors contingit, videlicet si duraverit voluntas post manumissionem.
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ sine naͣli cognatio ꝯsistit pad
tio cum iustis nuptus cẽtis co¬
pulãtur. S nalis quidẽ cogna¬
tio hoc ip̃o ñoĩe appellat᷑. ciulis
uõ cognatio. licz ip̃a quoq ꝑse
plenissime h̾ noĩe uocet᷑. ꝓprie
tñ agnatio uõcat᷑. uidelicet que ꝑ
iura int̾ a ffines quoꝙ u̾santur.
ñ alienum ẽ hec loco de affinib
quoq breuit̃ disẜere. Affines.
sũt uiri ⁊ uxoris cognati. dcĩ ab
eo q due cognationes q̃ diu̾se
int̃ se sũt ꝑnupͤtias copulant̃.
⁊ alt̾a adalt̾ius cognatõis finẽ
accedit. namq ꝯuĩgende affi¬
nitatis cã fit exnuptus. noĩa uõ
eorum hec sũt. socer. socrus. ge
affinitatis nuilli sũt. ⁊ qdẽ uiri
pat̾ uxorisq socer. mat̾ aũt eoꝵ
socrus appellat᷑. cum ap̃ grecos

Expanded text:
stit per tio, cum iustis nuptiis contractis copulatur. sed naturalis quidem cognatio hoc ipso nomine appellatur: ciuilis autem cognatio licet ipsa quoque per se plenissime hoc nomine uocetur, proprie tamen adgnatio uocatur, uidelicet quae piura inter adfines quoque uersantur, n‹on› alienum est hoc loco de adfinibus quoque breuiter disserere. adfines sunt uiri et uxoris cognati, dicti ab eo, quod duae cognationes, quae diuersae inter se sunt, per nuptias copulantur et altera ad alterius cognationis finem accedit: namque coniungendae adfinitatis causa fit ex nuptiis.Nomina uero eorum haec sunt: socer socrus, genadfinitati nulli sunt.Et quidem uiri pater uxorisque socer, mater autem eorum socrus appellatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
culus mattera. ¶Quarto gradu
pos abneptis. Extrainsu̾so. fr̃is
sororisq nepos neptis.⁊ ꝯueniẽ¬
ter patruus magnus amita ma
magnus. ⁊ mat̾tera magna .i. a
peliatione ꝯsobrinos uocat. ¶Q¬
iunto gradusũt supra attauus
attauia .Ĩ. at nepos at neptis.
extransũso. fr̃ĩs ⁊ sororis ꝓuepos
pneptis.⁊ ꝯuenient̃ ꝓ patruus¬

Expanded text:
latur. Quarto gradu pos abneptis, ex transverso fratris sororisque nepos neptis et convenienter patruus magnus amita magmagnus matertera magna id est appellatione consobrinos uocant. Quinto gradu sunt supra atauus atauia. infra a‹d›nepos a‹d›neptis. ex transuerso fratris et sororis pronepos proneptis:
Abbreviated transcription (Latin):
Aui. Si filium ñalem emanci¬
pauo ⁊ alium adoptau̾o ñ eeͬ eos
fr̃es. Si filio meo mortus titiũ ał tiũ¬
adoptauõ. uideri eum defuncti
mea natiuxorẽ. nuru ẽẽ miebi.¬

Expanded text:
um.Si filium naturalem emancipauero et alium adoptauero, non esse eos fratres: si filio meo mortuo Titium adoptauero, uideri eum defuncti mea nati uxorem nurum mihi
Abbreviated transcription (Latin):
filie nõ iur pat gener appellat᷑.
¶Uxor libis exalia uxore natis no¬
u̾ea dr̃ matris uir exalio uirona¬
tis iuctricus appellat̾. Eorũ utq
natos aliunde. pringnos prii¬
gnasq uocãtur. põt ⁊̃ sic diffini¬
ri. socer ẽ uxoris mee pat̾. ego il¬
lius sum gener. socermagnꝰ drͣ.
uxoris mee auus. Ego sum illiꝰ¬

Expanded text:
filiae vero vir gener appellatur. uxor liberis ex alia uxore natis noverca dicitur, matris vir ex alio viro natis vitricus appellatur: eorum uterque natos aliunde privignos privignasque vocant. potest etiam sic definiri. socer est uxoris meae pater, ego illius sum gener: socer magnus dicitur uxoris meae avus, ego illi
Abbreviated transcription (Latin):
ũignus aũt ẽ uxoris mee filius
exalio iuiro natus. ego illorũ uictͥ
ris quos exalia uxore hẽo. nou̾ca
ri fr̃. leuir ẽ apud g̾cos aarepa.
appellãtur. ut ẽ ap̃ g̾cũ homeꝵ re

Expanded text:
uignus est uxoris meae filius ex alio uiro natus, ego ill‹i s›um uitris, quos ex alia uxore habeo, nouerca ri frater leuir. is apud Graecos δαήρ appellatu
Abbreviated transcription (Latin):
auus ms̃ socer magnus ẽ alla
illi ꝓmrus. Item ꝓsocrus mi¬
chi uxoris mee auia ẽ. ego illiꝰ
sum ꝑ gener. ⁊ retromat᷑ mea u¬
xoris mee socrus ẽ. alla hue nu.¬
rus. Et auia mea socrus magya

Expanded text:
ae› socer magnus est, illa illi pronurus. item prosocrus mihi uxoris meae auia est, ego illius sum progener: et retro mater mea uxoris meae socrus est, illa huic nurus: et auia mea ‹uxoris mea