comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ominis scĩs et in
xp̃iamore dulcis si¬
mis fratrib: et filiis
ecclesiae turonicae mihia dõ com¬
missae. gregorius peccator.
Miracula quae dñs ds̃ nofcer
perbeatum martinum antisti¬
tẽ suum incorpore positumope¬
raridignatus ẽ. cotidie ad conro¬
borandam fidem credentium
confirmare dignatur. Ille nunc
exornans uiratabus eiustumu¬
lum qui in eo operatus ẽ cũ eẽt
inmundum. Et ille praebet
pereum beneficia xp̃ianis qui
misit tunc praesolem gentibus
perituris. Nemoergode anteac¬
tis uirtutibus dubitet enimcũ
praesentium signorum cernit mu¬
nera dispensari. Cumuideat clau¬
dos erigi. cactos in luminaridae¬
mones effugari. et alia quaeq:
morborum genera ipsum edi¬
ficante curari. Ego uero fidem in¬
gerens librullius quide eius uita ab
anterioribus ẽ scriptus. praesentes
uirtutes dequanto ad memoriam
recolo memorie inposterum d ño
iubente mandabo quod non prae¬
sumerem nisibis et tertio ammo¬
nitus fuissemperuisum. Tamen
omni potentẽ dm̃ testẽ inuoco

Expanded text:
OMINIS SANCTIS ET IN CHRISTI AMORE DULCISSIMIS FRATRIBUS ET FILIIS ECLESIAE TURONICAE MIHI A DEO COMMISSAE GREGORIUS PECCATOR. Miracula, quae dominus Deus noster per beatum Martinum antistitem suum in corpore positum operari dignatus est, cotidie ad conroborandam fidem credentium confirmare dignatur. Ille nunc exornans virtutibus eius tumulum, qui in eo operatus est, cum esset in mundum; et ille praebet per eum beneficia christianis, qui misit tunc praesolem gentibus perituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videat clodos eregi, caecos inluminari, daemones effugari et alia quaeque morborum genera, ipsum medificante, curari. Ego vero fidem ingerens libri illius, qui de eius vita ab anterioribus est scriptus, praesentes virtutes, de quanto ad memoriam recolo, memoriae in posterum, Domino iubente, mandabo. Quod non praesumerem, nisi bis et tertio admonitus fuissem per visum. Tamen omnipotentem Deum testem invoco,
Abbreviated transcription (Latin):
in cathedra residens. paruulum insinu gesto:
in fantem: haec mepallio suo neignis uoraret
operuit : Vnde indubitatũ ẽ. beatã ei mariã
apparuisse: Agnita ergo infans fide catho¬
lica credidit in nomine patris et filii et sp̃sscĩ
Acsalutarib: aquis abluto unacũ genetrice
sua denuo sunt renati: Multiiudaeorum
exemplohoc : inurbe illa saluati sunt :¬

Expanded text:
in cathedra residens, parvulum in sinu gestat in cathedra residens, parvulum in sinu gestat infantem, haec me pallio suo, ne ignis voraret, operuit. Unde indubitatum est beatam ei Mariam apparuisse. Agnita ergo infans fide catholica, credidit in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ac salutaribus aquis ablutus una cum genitrice sua, denuo sunt renati. Multi Judaeorum exemplo hoc in urbe illa salvati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
set mater quod scilicet filium communem
pater deliberas set ex urere : cucurrit adli¬
berandũ eũ: Sed cumuidisset incendia ab
ore fornacis patulo siue illuc flamina domi¬
nante respergi. ornatum capitis ad terrã
Proiecit : Diffusaq cesarie. semiserã dlami¬
tans. ciuitatem uocib implet: Quod cum
xp̃i ani quidactũ fuerat didicissent. Concur
runt omnes adtã iniquum spectaculum:
retractisq: ignib: ab orefornacis. inueni¬
unt puerum quasi superplumas mollissi¬
mas decumbentem : Quo extracto admi¬
rantur omnes inlesum. clamorib: Iecus
illere pletur. et sic dnmominis populus be¬
nedicit: Conclamabant etiã. ut auctorẽ
huius sceleris : inipsas proi cerflammas
Proiectum autem. ita totum ignis absor¬
buit : ut uix deossib: eius paruum quodã¬
modo relinqueretur indicium: In terrogan¬
tes aut̃ infantulum xp̃iani. quale ei inter
ignes fuisset umbraculum : Ait: Mulier
quae inbasilica illa ubi panẽ demensa accepi

Expanded text:
set mater, quod scilicet filium communem set mater, quod scilicet filium communem pater deliberasset exurere, cucurrit ad liberandum eum. Sed cum vidisset incendia ab ore fornacis patulo huc sive illuc, flamma dominante, respergi, ornatum capitis ad terram proiecit, diffusaque caesarie, se miseram clamitans, civitatem vocibus impletur. Quod cum christiani, quid actum runt omnes ad tam iniquum spectaculum, retractisque ignibus ab ore fornacis, inveniunt puerum quasi super plumas mollissimas decumbentem. Quo extracto, admirantur omnes illaesum, clamoribusque locus ille repletur, et sic Dominum omnis populus benedicit. Conclamabant etiam ut auctorem hujus sceleris in ipsas projicerent flammas. Projectum autem ita totum ignis absorbuit, ut vix de ossibus ejus parvum quodammodo relinqueretur indicium. Interrogantes autem infantulum Christiani quale ei inter ignes fuisset umbraculum, ait: Mulier quae in basilica illa ubi panem de mensa accepi,
Abbreviated transcription (Latin):
non silebo Iudaeicuiusdã uitrarufilius.
cumapud xp̃ianospueros adstudia licte¬
rarum ex encerotur  quadã die
dumimissarum fesia inbasilicabeatas
mariae caelebrarentur. ad participationẽ
gloriosi corporis et sanguinis dominici: cum
aliis infantib: in fansiudaeus accessit. Quo
scm assumptũgaudens : ad domum patris
reuertitur : Illoq: operante inter amplexos
et oscula quae acceperat. cum gaudiore fert
At illex põdño acsuis legib: inimicus ait
Si cumhis infantib: communi casti. oblitus
paterna pietate ad ulciscendã morsaicae
legis in iuriã. parricida intedurus exsistã
Et app̃hensum puerũ : in os fornacis arden¬
tis proiecit: Adiectaq: ligna quo uehementi¬
us ex ureretur insistit : Sed non defuit illa
misericordia quae tres quondã hebreos
pueros chaldaico incamino proiectos. nube
rorolenta resperserat: Ipsaenim ethunc
intermedios ignis prunarũ molles iacentem.
prorsus consumi nom patitur: Licet cũ audis¬

Expanded text:
non silebo. Iudaei cuiusdam vitrarii filius, non silebo. Iudaei cuiusdam vitrarii filius, cum apud christianos pueros ad studia litterarum exerceretur, quadam die, dum missarum festa in basilica beatae Mariae celebrarentur, ad participationem gloriosi corporis et sanguinis dominici cum aliis infantibus infans Iudaeus accessit. Quod sanctum adsumptum, gaudens ad domum patris revertitur; illoque operante, inter amplexos et oscula quae acceperat cum gaudio refert At ille Christo domino ac suis legibus inimicus ait: 'Si cum his infantibus communicasti, oblitus paterna pietate, ad ulciscendam Moysaicae legis iniuriam parricida in te durus exsistam'. Et adprehensum puerum in os fornacis ardentis proiecit, adiectaque ligna, quo vehementius exureretur, insistit. Sed non defuit illa misericordia, quae tres quondam Hebraeos pueros Chaldaico in camino proiectos nube rorolenta resperserat. Ipsa enim et hunc inter medios ignes, prunarum moles iacentem prorsus consumi non patitur. Licet cum audis
Abbreviated transcription (Latin):
tate ego adcelebrandas uigilias eum ac¬
cessi. Cũq per obscurã noctem propera¬
rem oratoriũ. suspicio a longe perfenes¬
tras ita in mensã claritatem effulgere ut
puta retur ibi multitudolrchnorũ. ac ce¬
reorũ eẽ accensa Credensigitur quod
aliqui deuotorum iamnos ad cele brandas
uigilias prae cessissent. accedo ad ostiũ
pulso necquem quã inuenio. Repertũ q
ostiũ clauemunitũ. cuncta silentiodata.
dep̃hendo Quid plura transmittim:
ad custodem cui tuncerat obseruandacura
ut scilicet ostium claue exhibita reseraret
Dum aũt illeuenit. nos accendimus aforis
cȩreum interea aperitur sponte et ostiũ.
Ingressiq credo a caligine peccatorum
meorum claritas quã ammiraba mur
aforis. apparente cereonr̃o discessit
Nihiltamen p̃ter uirtutem gloriose uir¬
ginis aliud paenitus uidere potuimus
Sandedartas ll fuisset gierca CNC
udigitur inoriente actum fuerit
ad corrolorandã fidem catholicã

Expanded text:
tate, ego ad celebrandas vigilias ad eum actate, ego ad celebrandas vigilias ad eum accessi. Cumque per obscuram noctem properarem ad oratorium, suspicio a longe per fenestras ita immensam claritatem effulgere, ut putaretur ibi multitudo lychnorum ac cereorum esse accensa. Credens igitur quod aliqui devotorum jam nos ad celebrandas vigilias praecespulso nec quemquam invenio, repertumque ostium clave munitum, cuncta silentio data deprehendo. Quid plura? Transmittimus ad custodem, cui tunc erat observandi cura, ut scilicet ostium, clave exhibita, reseraret. Dum autem ille venit, nos accendimus a foris cereum. Interea aperitur sponte et ostium; ingressisque nobis, credo a caligine peccatorum meorum, claritas, quam admirabamur a foris, apparente cereo nostro, discessit; nihil tamen praeter virtutem gloriosae virginis aliud penitus videre potuimus, unde claritas illa fuisset exorta. 9. d igitur in Oriente actum fuerit, ad conroborandam fidem catholicam
Abbreviated transcription (Latin):
possint eo quod. eẽt. circuitus earum sede¬
cinum pedũ. ac dieb singulis cassolabore
fatigarentur : apparuit artificiscã uirgo
perui sumdicens noli ma estus eẽ ego enĩ
tibi ostendã qualiter hae quaeant eleua¬
re columi ae. Et ostendit ei quae aptaren¬
tur machinae. qualiter suspenderentur
trodeae atq funes extenderentur offi¬
cia Illud addens coniungetecum trespue¬
ros descolis quorum hoc adiutorium pos¬
sis explere. quocum ille eugilans¬
quae prae cepra fuerant coaptas set
Vocatis tribus pueris abscolis erexit sum¬
ma uelocitate columnas. praestitum ẽ
populis expectare miraculum ad miran¬
dum ut quod mulatudo urorum fortiũ
leuarene quiuerant trespueruli absq uir¬
tute perfecti operis subleuarent. Huius
fesciuitas sacra mediante menseun decimo
celebratur. Namin oratoriomarciacen¬
sis domus aruenni territarii eius reliquiae
continentur. Adueniente uero hac festiui¬

Expanded text:
possint, eo quod esset circuitus earum sedepossint, eo quod esset circuitus earum sedecinum pedum, ac diebus singulis casso labore fatigarentur, apparuit artifici sancta virgo per visum, dicens: 'Noli maestus esse; ego enim tibi ostendam, qualiter hae quaeant elevari columnae'. Et ostendit ei, quae aptarentur machinae, qualiter suspenderentur trocleae atque funes, extenderentur officia, illud addens: 'Coniunge tecum tres pueros de scolis, quoram hoc adiutorium possis explere'. Quo cum ille equae praecepta fuerant coaptasset, vocatis tribus pueris ab scholis, erexit summa velocitate columnas. Praestitum est populis spectare miraculum admirandum, ut quod multitudo virorum fortium levare nequiverat, tres pueruli absque virtute perfecti operis sublevarent. Hujus festivitas sacra mediante mense undecimo celebratur. Nam in oratorio Marciacensis domus Arverni territorii ejus reliquiae continentur. Adveniente vero hac festivi
Abbreviated transcription (Latin):
rit fides euangelica pandit. Ait enim. par¬
titi sunt uestimentam ea sibi. Et in uestẽ mea
miserunt sortes Dehacuero in maculatias¬
ni tunicaquaea quib: audiui silerene quaco
Ferunt autẽ inciuitatẽ galateae inbasilica
quac ad scõsarchangelos uocitatur retinere
Est enim haec ciuitas a burbe constanti¬
nopolitana quasimilib: cl. inquabas si¬
lica est cripta abditissima ibiq in arca
lignea hocuestimentũ habetur inclausum
Quae arcaã deuotis atq fidelib cumsum¬
ma diligentia adoratur. Non in merito
digna. quaehoc uestim̃tum retinet dominicũ
corpus uel contingere meruit uel uelare¬
ArIA uero gloriosa genetrixxp̃i ut
Uante partum ita uirgo creditur
et post̃ partum. quaeut supradiximus
angelicis choriscanentib: in para drso dño
p̃cedente translata ẽ. Cuius basilica ab
imperatore constantino ammirabili opere
fabricata renidet. ad quã adductae co¬
lumnae cum p̃magnitudine leuare non

Expanded text:
rit, fides euangelica pandit. Ait enim: Parrit, fides euangelica pandit. Ait enim: Partiti sunt vestimenta mea sibi et in vestem meam miserunt sortes. De hac vero inmaculati Agni tunica quae a quibus audivi silere nequeo. Ferunt autem in civitatem Galateae, in basilica quae Ad sanctos archangelos vocitatur retenere. Est enim haec civitas ab urbe Constantinopolitana quasi milibus 150, in qua basilica est cripta abditissima; ibique in arca lignea hoc vestimentum habetur inclausum. Quae arca a devotis atque fidelibus cum summa diligentia adoratur, non inmerito digna, quae hoc vestimentum retinet, dominicum corpus vel contingere meruit vel velarearia vero gloriosa genetrix Christi ut ante partum ita virgo creditur et post partum, quae, ut supra diximus, angelicis choris canentibus, in paradiso, Domino praecedente, translata est. Cuius basilica ab imperatore Constantino admirabili opere fabricata renidet, ad quam adductae colummae, cum prae magnitudine levare non
Abbreviated transcription (Latin):
uerberatus ẽ dñs et redemptor hierusoly¬
mis. Ad hancuero colũnã multi fide ple¬
ni accedentes corrigias textiles faciunt.
eãq circũdant. Quasrursum probene¬
dictione recipiunt. diuersis infirmitati¬
b: profuturas. Ferunt etiã ipsas coronae
sentes. quasi uirides apparere. quaetamen
siuideatur aruis se foliis. cotidieta menre¬
ui rescere uirtute diuina. Prodit et exmo¬
numento quod ominicũ iacuit corp̾mira
uirtus quod saepius terra. naturalicando¬
rȩradiante repletur. Et exinde iterum ab¬
lata aqua conspergitur dequaturtolae par
uulae formantur acperdiuersis mundi par¬
tib transmittuntur Dequib plerũq in¬
firmisanantes. hauriunt. Illud ẽ trepudia¬
bile. quod sepissime accessus serpentiũ uitant
sed quod egote merarius dehis loquiaudeo
cũ fides retineat. omne quod sa croscm̃cor¬
pusattigit esse sacratum
suta desupercontexta percotum
quod iuxta dauiticiuaticiniũ subsorte lacue¬

Expanded text:
verberatus est Dominus et redemptor Hierusolyverberatus est Dominus et redemptor Hierusolymis. Ad hanc vero columnam multi fide pleni accedentes, corrigias textiles faciunt eamque circumdant; quas rursum pro benedictione recipiunt, diversis infirmitatibus profuturas. Ferunt etiam, ipsas coronae sentes quasi virides apparere; quae tamen si videatur aruisse foliis, cotidie tamen revirescere virtute divina. Prodit et ex monumento, quo dominicum iacuit corpus, mira virtus, quod saepius terra naturali candore radiante repletur, et exinde iterum ablata aqua conspergitur, de qua turtolae parvulae formantur, ac per diversas mundi partes transmittuntur, de quibus plerumque infirmi sanitates hauriunt. Illud est tripudiabile, quod saepissime accessus serpentium vitant. Sed quid ego temerarius de his loqui audeo, cum fides retineat omne quod sacrosanctum 730 corpus attigit esse sacratum?suta, desuper contexta per totum, quod iuxta Davitici vaticinium sub sorte iacue
Abbreviated transcription (Latin):
do inquit hierus olrmis abii. futen abbatẽ
repperi. quimagnã cũsophia augusta
aborientere gredererabhoet scõrum
pignora et hanc pallã dequa eotempore
sta cruxinuoluebatur. accepi. Postquã
mihiuir illeretulit ethanc mihi pallã
tradidit presumpsifateor eã abluere
et frigoriticis potumdare. sed moxopi¬
tulante uirtute. diuina sanabantur
Scindeba etia pleruimq particulas et
dabãre ligiosis. probenedictione
Vniuero abbatipartem diuisi quipost
duos ad meannos rediens. cũ sacra men¬
to adseruit. Duod ecimabea inergumi¬
nos trescactos. Duosq paralrticos fu¬
issesanatos. Muto cuidã ipsã pallã in õs
posuit. sed cũdentes linguãq eiusattigit
statimuocẽ eloquiũq restituit
Quod pidelicercredereipsa dni promisio
in licet dĩ ens omnia quaecũq petieritis
in nominemeo creditae quia accipie¬
tis etuenient uobis.
elancea uero harundo spongia
corona spinea columna ad quã

Expanded text:
do, inquit, Hierosolyma abii, Futen abbatem do, inquit, Hierosolyma abii, Futen abbatem reperi, qui magnam cum Sophia Augusta ab Oriente regrederer, ab hoc et sanctorum pignora, et hanc pallam, de qua eo tempore sancta crux involvebatur, accepi. Postquam mihi vir ille retulit, et hanc mihi pallam tradidit, praesumpsi fateor eam et frigoriticis potum dare; sed mox, opitulante virtute divina, sanabantur. Scindebam etiam exinde plerumque particulas et dabam religiosis pro benedictione. Uni vero abbati partem divisi, qui post duos ad me annos rediens, cum sacramento adseruit, duodecim ab ea inerguminos, tres caecos duosque paralyticos fuisse sanatos. Muto cuidam ipsam pallam posuit: sed cum dentes, linguamque ejus attigit, statim vocem eloquiumque restituit. Quod nos fideliter credere, ipsa Domini promissio illicit dicens: Omnia quaecunque petieritis in nomine meo, credite quia accipietis, et venient vobis. 6. De lancea vero, harundo, spungia, corona spinea, columna, ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
serunt uirtutẽ eẽ huius freni. quodam¬
bi geri nequaquã potest quodiustinus
imperator plublicae expertus acsuis
omnib patefecit In lususenim a quodã
mago propterpecuniã emissã quaesi¬
bidae monis umbra intolerabilis perdu¬
arum curricula noctiũ sustenuis set in
sidias. Sed cũ tertia nocte frenum ca¬
piticollo cas set locũ insidiandi in imicus
ultra non habuit. repertumq auc¬
torem insidiarum. gladio perculit.
Nobis uero quaesit uirtus lignihuius.
hoc modomanifestum .ẽ. Aduenit quidã
qui nobis pallulã holosiricãualde uetus¬
tã exibuit dicens. ab hachierus olrmis
crucẽ dñi in uolutam fuisse. Quod cum
apud rusticitatẽ nram in credibilehabe¬
retur acrimaremursollicite. unde ei
tanta ibidẽ fuis set gratia ut ista meruis sec
cũsciamus intẽporequo. sacrũ hoclignũ
adoratur. non solũ exinde nihilquẽ quã
mereri. sed etiã in portunus accedentẽ
uerberib Arceri. Respondit. Quan¬

Expanded text:
serunt virtutem esse huius freni, quod amserunt virtutem esse huius freni, quod ambigeri nequaquam potest; quod Iustinus imperator publicae expertus ac suis omnibus patefecit. Inlusus enim a quodam mago propter pecuniam emissam, quae sibi daemonis umbra intolerabilis per duarum curricula noctium sustenuisset insidias: sed cum tertia nocte frenum capiti collocasset, locum insidiandi inimicus ultra non habuit, repertumque auctorem insidiarum gladio perculit. Nobis vero quae sit virtus ligni hujus hoc modo manifestatum est. Advenit quidam qui nobis pallulam holosericam valde vetustam exhibuit, dicens ab hac in Hierosolymis crucem Domini involutam fuisse. Quod cum apud rusticitatem nostram incredibile haberetur, ac rimaremur sollicite unde ei tanta ibidem fuisset gratia ut ista meruisset, cum sciamus in tempore quo sacrum hoc lignum adoratur, non solum exinde nihil quemquam mereri, sed etiam importunius accedentem verberibus arceri, respondit: Quan
Abbreviated transcription (Latin):
facto redditur marequietum. Tran¬
quillaq deinceps. nauigantib flabra p̃s¬
tantur. Vndeusq hodienautae scĩfica¬
tũ mare ueneranter . cũ in gresi fuerint
ieiuniis orationibq: et psallentiouacan
Clauorũ ergo domini corumgratia
quod quattuor fuerint. haec ẽ ratio
Duo sunt ad fixiinpalmis et duo in plan¬
tis. Et quaeritur curplanta ead fixesun
quae incrucescã depende reuis aesint
potius quãstare. sed instipite erecto
foramenfactũ manifestũ ẽ. pesquoq
paruula etabulae in hoc fora meninser¬
tus ẽ Superhancuero tabulãtam quã
stantis hominis. sacrae ad fixesunt plantae
Quaeritur etiã quid dehisclauis. fuerit
factum. Duo sunt quae su pradiximus.
aptati infreno Tertius proiectus infre¬
tu. Quartũ ad serunt eẽ defixũ in capi¬
testatuae constantiniqua eciuitatiut a¬
iunt totae excelsior eẽ suspicetur scilicer
ut totacuiemin et munitionem salutis
quodã modogalea coronata ẽ. Magnã ad¬

Expanded text:
facto, redditur mare quietum, tranfacto, redditur mare quietum, tranquillaque deinceps navigantibus flabra praestantur. Unde usque hodie nautae sanctificatum mare veneranter cum ingressi fuerint, ieiuniis orationibusque et psallentio vacant. Clavorum ergo dominicorum gratia quod quattuor fuerint, haec est ratio. Duo sunt adfixi in palmis et duo in plantis; et quaeritur, cur plantae adfixae sint, quae in cruce sancta dependere visae sint potius quam stare? Sed in stipite erecto foramen factum manifestum est. Pes quoque parvulae tabulae in hoc foramen insertus est; super hanc vero tabulam tamquam stantis hominis sacrae adfixae sunt plantae. Quaeritur etiam, quid de his clavis fuerit factum. Duo sunt, quae supra diximus, aptati in freno, tertius proiectus in fretum, quartum adserunt esse defixum in capite statuae Constantini, quae civitati, ut aiunt, totae excelsior esse suspicetur, scilicet ut tota cui eminet munitionem salutis quodadmodo galea coronata est. Magnam ad
Abbreviated transcription (Latin):
gefacta unius oculilumenrecepit quod
non ambigitur. haec percrucis uirtutẽ fu¬
isse prestitũ. Inergumini cludi et alii quo¬
q: in firmi persaepe in hoclocosanantur.
Actenus hinc
peciosi autemomniq met allo nobili¬
ores dominicae crucis claui. quibea¬
ta membra ten uerunt abhelena regina
post ipsius sacrecrucis inuentionẽ reper¬
tisuit. Et deduob: quidem frenum im¬
peratoris muniuit. Quo facilius si ad¬
uersae gentes restitissent principi hac
uirtute fugarentur. De quib non ẽ ig¬
notũ zachariã uaticinassi prophetam
Erit inquid quod inõs equiponitur scm̃
dñi. Eo enim tempore adriacũmaremag¬
nis fluctib mouebatur in quotã fre¬
quentia erant naufragia acdimersioho¬
minum ut uoragonauigantiũ diceretur
Tunc prouidã regina condolens excidia
miserorum unũ ex quartuor clauisde¬
poniiubet inpelago confisa dednimiseri¬
cordia quod saeuas fluctuum commo¬
tiones. facilepossit opprimere. Quo

Expanded text:
gefacta, unius oculi lumen recepit. Quod gefacta, unius oculi lumen recepit. Quod non ambigitur, haec per crucis virtutem fuisse praestitum. Inergumini, clodi et alii quoque infirmi persaepe in hoc loco sanantur. Actenus hinc. Speciosi autem omnique metallo nobiliores dominicae crucis clavi, qui beata membra tenuerunt, ab Helena regina post ipsius sacrae crucis inventione reperti sunt; et de duobus quidem frenum imperatoris munivit, quo facilius, si adversae gentes restitissent principi, hac virtute fugarentur. De quibus non est ignotum Zacchariam vaticinasse prophetam: Erit, inquit, quod in os equi ponitur, sanctum Domini. Eo enim tempore Adriaticum mare magnis fluctibus movebatur, in quo tam frequentia erant naufragia ac dimersio hominum, ut vorago navigantium diceretur. Tunc provida regina, condolens excidia miserorum, unum ex quattuor clavis deponi iubet in pelago, confisa de Domini misericordia, quod saevas fluctuum commotiones facile possit obpraemere. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
modũ ollac feruentis ignis fluctib exus¬
dare acperhoramiriam undis tumes centi¬
b superfluge eiut credo ad incridulua ce
mea arguendam magis acmagis augeri
Ita ut inunius horaespatio plus quã unũ
sestariumred derit uasculũ quod quarta¬
riũ nontaenebat Admiratusq silui a cuir¬
tutẽ adcrandaecrucis. deinceps praedica
Puella quaeda chro degilldis nomine
Idupostmortẽ patris inurbascio¬
manicaeterraeturiores idereualo
ammissione multatur. Postquã aut̃
exiussione chilpericiregis adhuc
beata radegundae regina superstitae
ad ante dicti monasterii transmisis sa
regulã ipsabeatissima ostendente . an¬
tescam prosternitur arcã. Ibiq cureli¬
quis scae monialib: uigilias explicans.
Datomane hisdẽ discedentib proscrata
solo in eodem lo coquieuit. Apparuitq
eiperuisumquasi a periret aliquis oculos
eius. Et unum sanitati redditũ. dũcũ aliola¬
boraret subito adostu reserati sonũ exper¬

Expanded text:
modum ollae ferventis magnis fluctibus exunmodum ollae ferventis magnis fluctibus exundare ac per horam ipsam, undis intumescentibus, superfluere et, ut credo, ad incredulitatem meam arguendam magis ac magis augeri, ita ut in unius horae spatio plus quam unum sestarium redderet vasculum, quod quartarium non tenebat. Admiratusque silui ac virtutem adorandae crucis deinceps praedicavi. Puella quaedam Chrodigildis nomine, dum post mortem patris in urbem Cenomanicae territurio resederet, oculorum amissione multatur. Postquam autem ex iussione Chilperici regis, adhuc beata Radegundae regina superstite, ad antedicti monasterii transmisisset regulam, ipsa beatissima ostendente, ante sanctam prosternitur arcam; ibique cum reliquis sanctaemonialibus vigilias explicans, dato mane hisdem discedentibus, prostrata solo in eodem loco quievit, apparuitque ei per visum, quasi aperiret aliquis oculos eius, et unum sanitati redditum, dum cum alio laboraret, subito ad ostii reserati sonum exper
Abbreviated transcription (Latin):
ad haec credenda mouebar done dirutam
signitiem ipsa ad oresens quae ostensa ẽ uir¬
tus argueret. Ideoq: qua eoculis propriis
uiderim explicabo Causa deuotionis eti¬
tit ut sepulchruscihd ariiuisitans huius
reginae a dire conloquia Io gressusq mo¬
nasterio consalutatam reginamcoramad¬
orandacruice. acsacrisbeatorum proscer¬
nor pignorib: Deniq: oratione facia
surrexi Erat enim ad dexteram lrchnusac¬
census quem custillis frequentib deflu¬
enti conspexissem ⁊ estordmquia put aui
quasiuas essec effractum Quiaerateicon¬
casub posita inqua oleum defluens decide¬
bat Tunc conuersus ad abbatissa ao
tantaneteretinet ments ignauia ut integrũ
cicendilẽ laborare non possis inquoolcum
accendatur nisi effractum quode fluat
ponas : et illa, Neẽ ita dominemi sediir¬
cus e erucisscae quacernis. Tuncego ad
mereuersus et ad memoriamriuocans aae
prius audieram conuersus ad elinumin

Expanded text:
ad haec credenda movebar, donec brutam ad haec credenda movebar, donec brutam segnitiem ipsa ad praesens, quae ostensa est virtus, argueret. Ideoque quae oculis propriis viderim, explicabo. Causa devotionis extetit, ut sepulchrum sancti Helari visitans, huius reginae adirem colloquia. Ingressusque monasterio, consalutatam reginam, coram adoranda cruce ac sacris beatorum prosternor pignoribus. Denique, oratione facta, surrexi. Erat enim ad dexteram lychnus accensus, quem cum stillis frequentibus defluere conspexissem, testor Deum, quia putavi, quasi vas esset effractum, quia erat ei conca subposita, in qua oleum defluens decidebat. Tunc conversus ad abbatissam, aio: 'Tantane te retenet mentis ignavia, ut integrum cicendile laborare non possis, in quo oleum accendatur, nisi effractum quo defluat ponas?' Et illa: 'Non est ita, domine mi, sed virtus est crucis sanctae, quae cernis'. Tunc ego ad me reversus et ad memoriam revocans quae prius audieram, conversus ad lychnum, in
Abbreviated transcription (Latin):
plagam. qui circum euntes sepulchra
scõrum martrrum confessorumq
cunctorum reliquias detulerunt quas in
arca argentea cũ ipsa scã crucelocatas
multa exiñ demiracula conspicere meru¬
it. De quib illud primũ exponam quodi¬
bidem dñsindieb passionis suae dignatus ẽ
reuelare. Sexta feria ante scmm̃paschacũ
inuigiliis sinelumine per noctarent cir¬
cahor mtertiã noctis apparuit ante alta
relumen paruulum. inmodum scintillae:
Deindeampliatum hucillucq comas ful¬
goris spargens. coepit gradatim in alto
conscendere effectaq pharus magna
obscurae noctis uigilantiq plehicula. lum̃
prebuit supplicanti. Inluciscente quoq cae¬
lo paulatim deficiens da taterris luce
aboculis mirantum euanuit. Ezocũc
Audiebã saepius quod etiã lichni quiaaen¬
debantur ante haec pignora: ebullientes
uirtute diuina. Intautum exundarent
olcum ut uas suppositum pleruq replerer
Et ta meniuxta stultitiã mentis durae. Nuciuã

Expanded text:
plagam. Qui cirplagam. Qui cirsanctorum martyrum confessorumque cunctorum reliquias detulerunt: quibus in arca argentea cum ipsa cruce sancta locatis, multa exinde miracula conspicere meruit. De quibus illud primum exponam, quod ibidem Dominus in diebus passionis suae dignatus est revelare. Sexta feria ante sanctum Pascha, cum in vigiliis sine lumine pernoctarent, circa horam tertiam noctis appre lumen parvulum in modum scintillae; deinde ampliatum, huc illucque comas fulgoris spargens, coepit gradatim in alto conscendere, effectaque pharus magna obscurae nocti vigilantique plebicula lumen praebuit supplicanti. Inlucescente quoque caelo paulatim deficiens, data terris luce, ab oculis mirantum evanuit. Ego autem audiebam saepius, quod etiam lychni, qui accendebantur ante haec pignora, ebullientes virtute divina, in tantum exundarent oleum, ut vas subpositum plerumque replerent; et tamen iuxta stultitiam mentis durae numquam
Abbreviated transcription (Latin):
tae cursu cumiam uoca retura seculo
congregatis unt omnes apostolides ingii¬
lis regionib addomum eius cumq audis¬
sent quia es sit ad sumenda demundo uig¬
labant cũ ea simul et eccediis ihs aduenit
cũ angelissuis eb accipiens anua eius tra¬
didit micha helꝗ angelo et recesn. Dilu¬
culo autem leuautrunt apostolicum lec¬
tulo corpuseius posueruntq ilsi dinmo¬
numento et custodielant cum aduotũ
dni praesto lantes. Et ic cenurum ad sui
cis dñs susceptiuq corpus scm̃ nnu
Ĩ
bedeferriius sit in para drso. ubinune
resumpta anima cum electis eius exsul¬
tans aeternitatis bona nullo occasura fi¬
neperfruitur.
rux dominica quae abhelena agus¬
tarepenta ẽ hierus olrmis itaquar¬
taet sexta ftria odoratur huius reliqui¬
as et merito et fidehelenae conparanda
regina radegundis expetiit ac deuotein
monas teriũ pictauinse quod suostudio
constituit collocauit Misitq puerosite¬
rum hierus olrmis acpertotam orientis

Expanded text:
tae cursu, cum iam vocaretur a saeculo, tae cursu, cum iam vocaretur a saeculo, congregati sunt omnes apostoli de singulis regionibus ad domum eius. Cumque audissent, quia esset adsumenda de mundo, vigilabant cum ea simul; et ecce dominus Iesus advenit cum angelis suis, et accipiens animam eius, tradidit Michahelo angelo et recessit. Diluculo autem levaverunt apostoli cum lectulo corpus eius posueruntque illud in monumento et custodiebant cum, adventum Domini praestolantes. Et ecce iterum adstetit eis Dominus, susceptumque corpus sanctum in nube deferri iussit in paradiso, ubi nunc resumpta anima cum electis eius exultans, aeternitatis bona nullo occasura fine perfruetur. 5. Crux dominica, quae ab Helena augusta reperta est Hierusolymis, ita quarta et sexta feria adoratur. Huius reliquias et merito et fide Helenae conparanda regina Radegundis expetiit ac devote in monasterium Pictavensim, quod suo studio constituit, collocavit; misitque pueros iterum Hierusolymis ac per totam Orientis
Abbreviated transcription (Latin):
die solutis dolorib: mortis qniimpossibi¬
leerat cum apud inferos recnari
sicut ait apostolus pecrus posthaecpro.¬
mittens paradrtum et imbuens caelestib
doctrinis a postolis. uictor ascendit ad cae¬
los. Venturumq se adiudicandũ angelis
testantib repromittens. dicente a pos¬
toliciactus historia hicihs qui recep¬
tus ẽ a uobis sic ueniet quemad modũ
uidistiscũ euntem in caelum
Postad mirabilemigitur dominicae
ascensionis gloriam qua c contrito
diabolicae malignitatis capitementes
fideliũ ad contemplanda caelestia ani¬
mauit sci a poscolidñi et saluatoris nr̃
cumbeata maria matreeius in unam
congregatidomum omnia ponebant
inmedio Nec quicquam suum aliquis
eẽ dicebat. sed unusquis qr cunctapos¬
sedebat in caritate sicut sacera postolicae
actionis narrat stiłus. Post haec disper¬
si sunt perregiones diuersas ad predican¬
dum uerbum dĩ.
Ieniq: impletobeata mariahuiu siu¬

Expanded text:
die, solutis doloribus mortis, quoniam inpossibidie, solutis doloribus mortis, quoniam inpossibile erat eum apud inferos reteneri, sicut ait apostolus Petrus. Post haec promittens Paraclytum et imbuens caelestibus doctrinis apostolos, victor ascendit ad caelos, venturumque se ad iudicandum, angelis testantibos, repromittens, dicente apostolici actus historia: Hic Iesus, qui receptus est a vobis, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in caelum. 4. Post admirabilem igitur dominicae ascensionis gloriam, quae, contrito diabolicae malignitatis capite, mentes fidelium ad contemplanda caelestia animavit, sancti apostoli domini et Salvatoris nostri cum beata Maria, matre eius, in unam congregati domum, omnia ponebant in medio; nec quicquam suum aliquis esse dicebat, sed unusquisque cuncta possedebat in caritate, sicut sacer apostolicae actionis narrat stilus. Post haec dispersi sunt per regiones diversas ad praedicandum verbum Dei. Denique impleto beata Maria huius vi
Abbreviated transcription (Latin):
carne de uirgine. multa populis
miracula est dignatus ostendere. Haus
tosenimlatices inuinis a poreconuercit
Caecorum oculi sdepulsa nocte lumen
infudit. Pualrticorum gressus ablata
debilyite direxit. Febres aegotantiũ
fagato ardorereseginxit. Yd ropicum
compres sotumore sanauit le prã discede¬
re. sacri oris uirtute mundauit. Mulie¬
rem daemonio inclinatã inuidentib: iudae¬
is erexit. Super aquas uero. non de hiscen¬
tactu fimbriae salutaris auertit. Multa
quidem et alia fecit. Quaesacra euange¬
liorum narrat historia. Tamencum mul¬
tos salubri caelestiq mandatorestauras¬
set aduitam tres ab infernalimorte re¬
ductos. uitae restituit. Id ẽ archisynago¬
gi filiã. resuscitauit in domo Vnicum
uiduae surgereiussit ad portae egressũ
Et lazarũ uocauit ex monumento
gitur iuda ei furore succensi. filsisac¬
Icusationib circumdantes iustũtradi¬
derunt morti. et cricis affixion dãnauer
quemds̃ pater suscitauit amorcuis tertia

Expanded text:
carne de virgine multa populis carne de virgine multa populis miracula est dignatus ostos enim latices in vini saporem convertit, caecorum oculis depulsa nocte lumen infudit, paralyticorum gressus ablata debilitate direxit, febres aegrotantium fugato ardore restinxit, hydropicum compresso tumore sanavit, lepram discedere sacri oris virtute mandavit, mulierem daemonio inclinatam invidentibus Judaeis erexit; super aquas vero, non dehiscentactu fimbriae salutaris avertit. Multa quidem et alia fecit, quae sacra euangeliorum narrat historia. Tamen cum multos salubri caelestique mandato restaurasset ad vitam, tres ab infernali morte reductos vitae restituit, id est archisynagogi filiam resuscitavit in domo, unicum viduae surgere iussit ad portae egressom et Lazarum vocavit ex monumento. 3. Igitur Iudaei furore succensi, falsis accusationibus circumdantes Iustum, tradiderunt morti et crucis adfixione damnaverunt. Quem Deus pater suscitavit a mortuis tertia
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o secundum carner
in behleem oppido indi¬
ebus herodis regis iuxia
fidem euangelicam. magi aboriente
uenerunt hiero solimis dicentes
Vbiẽ quinatus ẽ rexiudaeorum : uidi¬
mus enim scellã eius in oriente et uenim
adorare eum. Et reliqua.
Est autem inbethleem puteus magnus
deque maria gloriosa aquamfert
haurisse saepius aspicientib: miraculũ
inlustremonstratur. Id ẽ stella ibi
mundis corde quae apparuit magis
ostendit᷑. VeNi entibus deuotis a crecũ¬
bentib super os putei. opcriuncur
linteo capitaorum. Tuncille cuius
meritum obt inucri:. uide stllã ab
unopariete putri super quasuansini¬
grariadaliũ in illo modo quosilem supar
cadorum circulo stellactrans ferri
Etcummulti aspiciant. ab illis tantum
uidetur quib est menssanior. Non nul¬
losuidi qui ea as serebant seui disse
Nuper autem dia conus noster retulit.
quod cum quinq: uiris aspexit. sed duob
tantum apparuit
ns̃ igitur noster ihs xp̃s in as sumpta

Expanded text:
o secundum carnem in Bethleem oppido , in diebus Herodis regis, juxta fidem evangelicam, magi ab Oriente venerunt Hierosolymis, dicentes: Ubi est qui natus est rex Iudaeorum? Vidimus enim stellam eius in oriente et venimus adorare eum, et reliqua. Est autem in Bethlem puteus magnus, de qua Maria gloriosa aquam fertur hausisse. Saepius aspicientibus miraculum inlustre monstratur, idest stella ibi mundis corde, quae apparuit magis, ostenditur. Venientibus devotis ac recumbentibus super os putei, operiuntur lenteo capita eorum. Tunc ille, cuius meritum obtenuerit, videt stellam ab uno pariete putei super aquas transmigrari ad alium in illo modo, quo solent super caelorum circulo stellae transferri. Et cum multi aspiciant, ab illis tantum videtur, quibus est mens sanior. Nonnullos vidi, qui eam adserebant se vidisse. Nuper autem diaconus noster retulit, quod cum quinque viris aspexit, sed duobus tantum apparuit. 2. Dominus igitur noster Iesus Christus in adsumpta
Abbreviated transcription (Latin):
Non achillis argutias.
Non sesonis fallacias
Non ego laguonthe consilia
Nanphitonis robora Nonianicon¬
flictus fugas uel obitum exitiale
proferam: Non eomenidum uario¬
rumq: monstrorum. formas expo¬
nam. Non reliquarum fabularũ :¬
commenta. quae hic auctor autfin¬
xit mendatio. Aut uersu depixit
hieroico sed ista omnia sũperherenã
locata Et citoruitura conspiciens
Ad diuina et euangelica potius mi¬
racula reuertamur. Vnde iohanñ
euangelista exorsus ẽ dicens Inprin¬
cipio erat uerbum. Et uerbum erat
apuddm̃ et ds̃ erat uerbum Hoc
erat in principio apuddm̃. Et uer
bum caro factum ẽ ethabitauit
innobis Et uidimus gloriã eius
gloriã quasi uni geniti a patre
plenum gratiae et ueritatis
Quod autem in behleemna suturus
erat. lta ait profeta. Et tubethlem
eufratha. Non es minima inmilibus iuda
exteenim prodiitrex. qui regat populũ
meum isr. Hoc enim et nathanahel
ille achana galileaedixit. Rabbi
tues filiusdĩ tues rexisrl. Ipse ẽ et

Expanded text:
non Achillis argutias, non Achillis argutias, non Senonis fallacias. Non ego Laguonthe consilia, non Amphitrionidis robora, non Iani conflictus, fugas vel obitum exitiale proferam. Non Eomenidum variorumque monstrorum formas exponam, non reliquarum fabularum commenta, quae hic auctor aut finxit mendacio aut versa depinxit heroico. Sed ista omnia tamquam super harenam locata et cito ruitura conspiciens, ad divina et euangelica potius miracula revertamur. Unde Iohannis euangelista exorsus est, dicens: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deut erat Verbum. Hoc erat in principiavit in nobis, et vidimus gloriam eius, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. Quod autem in Bethlem nasciturus erat, ita ait propheta: Et tu, Bethlem Eufratha, non es minima in milibus Iuda. Ex te enim prodiet rex, qui regat populum meum Israhel. Hoc enim et Nathanahel ille a Chana Galileae dixit: Rabbi, tu es filius Dei, tu es rex Israhel. Ipse est et
Abbreviated transcription (Latin):
et ceilibi Qmnuis sermomelus
exore ur̃o Non procedei
Sedsiquis bonius ad cedificcitio¬
diem Ut dec grctiã audieritib
Er gohaecnos oportet sequi
scribere atque loqui quae ecde¬
sicm dĩ ciedificent. Et quae men¬
tes inopes ad notitiam perfecte
fidei inftructione scã fecundeas
Non enum oportet stilla ces
comiemorarefabulas Ne que
phrlosophorum inimica dõ scipi¬
eniticĩsequi. Nein iudicium ciec̃¬
tcie mortis domino discernte
cadamus Quod engo metueris
et ciliqua de scõrum miraculis
quae cictenius latuerunt. Pande¬
redesidertias. Non mehis retib:
uel uincicupio uel in uolui
Noti ezoscicurni fugam
Non iunonis iram. Noniouis stu¬
pra Nonne ptuni in iuriam. Non
colisceptra. Non ceneada bella
naufragio uel regna commemoro
Taceo cupidinis emissionem. Non
ascanii dilectionem. emeneosque
lacrimas uel exitia sa eua didonis.
Non platonis triste uestibulum
Non proserpinae. st uprosuraptũ.
Non cerberi triforme capud.
Non reuoluam ancises colloquia
Non itachis ingenia.

Expanded text:
sermo malus ex ore vestro non procedat; sed si quis bonus ad aedificationem, ut det gratiam audientibus. Ergo haec nos oportet sequi, scribere atque loqui, quae eclesiam Dei aedificent et quae mentes inopes ad notitiam perfectae fidei instructione sancta faecundent. Non enim oportet fallaces commemorare fabulas neque philosophorum inimicam Deo sapientiam sequi, ne in iudicium aeternae mortis, Domino discernente, cadamus. Quod ego metuens et aliqua de sanctorum miraculis, quae actenus latuerunt, pandere desiderans, non me his retibus vel vinci cupio vel involvi. Non ego Saturni fugam, non Iunonis iram, non Iovis stupra, non Neptuni iniuriam, non Eoli sceptra, non Aeneada bella, naufragio vel regna commemoro. Taceo Cupidinis emissionem, non Ascanii dilectionem emeneosque, lacrimas vel exitia saeva Didonis, non Plutonis triste vestibulum, non Proserpinae stuprosum raptum, non Cerberi triforme caput, non revolvam Anchisae colloquia, non Itachis ingenia,
Abbreviated transcription (Latin):
EPI TURONIEL¬
ieronimus
pres bi ter
et post
ci postolum
pculum
bonus doc¬
tor ec desicie
refert se
ductum aNte tribunal ceterm
iudicis et extensum in supplicio
grcuiter coesum eo quod cicerotus.
argutias uel uergilii fallacias
scepius lectitaret. Confessumq
secoram anzelisscĩs. ipsi domi¬
ntori omniũnũ qua sede inceps
haeclecturum. Neque ultrai
tructaturum Nisiea quaedõ
digzrici et ad ecclesice ciedificcitionẽ
opor turiciiudiccirentur. sed et ꝓciu

Expanded text:
PI TURONICIieronimus presbiter et post apostolum Paulam bonae doctor eclesiae refert, se ductum ante tribunal aeterni Iudicis et extensum in supplicio graviter caesum, eo quod Ciceronis argutias vel Vergilii fallacias saepius lectitaret, confessumque se coram angelis sanctis ipsi Dominatori omnium, numquam se deinceps haec lecturum neque ultra tractatorum, nisi ea quae Deo digna et ad eclesiae aedificationem oportuna iudicar
Abbreviated transcription (Latin):
parabat offendit inlitore : sed
hic lirinensim monasteriũ expece¬
recupiebat. Viriigitur quorũ
erat nauis iud aicae erant abstir¬
pe progeniti. Qua exsistente cau¬
sa noluit uir indicare nauclerus
quae ferebat. Deniq post quã
progressi contra lirinensim mo¬
nasteriũ deuenerunt. nauis in
medio pelagirestitit. Flantibus¬
quae uentis nulla mouetur in
parte. stupentib aut̃ iud a eis.
quidhoc eẽt. homoille ueritatẽ
aperuit dicens. reliquias beati
hospitumecũ habeo et nunc lirinũ
adire desidero quod uobis indica¬
re metui. Munc aut̃ scio. quia eius
uirtute retenetur nauis uestra.
nechinc mouere prorsus poterit.
nisi consensuilluc p̃beatis quo ego
ire disposui. Quod audientes uiri
stupore permoti. mutatis uelis. flan¬
te uento secundo uirũ in insula liri¬
nensẽ depositũ . quo uoluerunt libe¬
re abierunt

Expanded text:
parabat, offendit in litore; sed parabat, offendit in litore; sed hic Lirinensim monasterium expetere cupiebat. Viri igitur quorum erat navis Iudaica erant ab stirpe progeniti. Qua exsistente causa, noluit vir indicare naucleriis quae ferebat. Denique postquam progressi contra Lirinensim monasterium devenerunt, navis in medio pelagi restetit, flantibusque ventis, nulla movetur in parte. Stupentibus vero Iudaeis, quid hoc esset, homo ille veritatem aperuit, dicens: 'Reliquias beati Hospitii mecum habeo et nunc Lirinum adire desidero, quod vobis indicare metui. Nunc autem scio, quia eius virtute retenetur navis vestra; nec hinc movere prorsus poterit, nisi consensum illuc praebeatis, quo ego ire disposui'. Quod audientes viri, stupore permoti, mutatis velis, flante vento secundo, virum in insula Lirinense depositum, quo voluerunt libere abierunt
Abbreviated transcription (Latin):
dormitas et sanus fieri non deside¬
ras : quiait. Vtinã merear sanus
fieri. Dixitq eiuir. Cum signũ
adcursum horae tertac au¬
dieris insonare. surge continuo
et ingredere basilicã ad quã uenis¬
ti futurũ ẽ enim. ut ipsahora bea¬
cus martinus cũ albino contribule
ingrediatur basilicã ut oratione
facta ad eius sollemnitatẽ turo¬
nus accedere debeatꝰ. sienimeo
momento ad p̃sens fueris sanus ef¬
ficeris. Nec moratus ille cõmoto
signo. accedit adtumulum scĩ Cũq
dauitici carminis laudationẽ de¬
ricicanere coepissent odor su¬
auitatis inba silicã sc̃i aduenit
Et hic directis pedib: incolomis ẽ.
erectus quod non a paucis sed
aplerisq uisũ regio testatur ali¬
na sic et apud crouiensim uicun
mulier anatiuitate caeca. inuo¬
us magnus dĩ famulus quimults
uirtutibus p̃dicus. ai hoc inun¬
domigrauit. Cumq: sepeliretus
quidã iuxta ipsũ sepulcbrũ ma
ponens parũ ꝑpulueris eleua u

Expanded text:
dormitas, et sanus fieri non desidedormitas, et sanus fieri non desideras? Qui 978 ait. Utinam merear sanus fieri. Dixitque ei vir: Cum signum ad cursum horae tertiae audieris insonare, surge continuo, et ingredere basilicam ad quam venisti. Futurum est enim ut ipsa hora beatus Martinus cum Albino contribule ingrediatur basilicam, ut, oratione facta, ad ejus solemnitatem Turonis accedere debeat. Si enim eo momento adpraesens fueris, sanus efficieris. Nec moratus ille, commoto signo, accedit ad tumulum Sancti. Cumque Davidici carminis laudationem clerici canere coepissent, odor suavitatis in basilica Sancti advenit, et hic directis pedibus incolumis est erectus. Quod non a paucis, sed a plerisque visum regio testatur alumna. Sic et apud Croviensem vicum mulier a nativitate caeca, invous magnus Dei famulus , qui multis virtutibus praeditus, ab hoc mundo migravit. Cumque sepeliretur, quidam iuxta ipsum sepulchrum manum ponens parumper pulveris elevavit,
Abbreviated transcription (Latin):
amota dignũ ẽ. ut deipsius ligni
tenuetate magnũ aliquid proferamꝰ
Nã saepius de eohastulae factae pa¬
rumper. acutae dolori. dentium
remedia contulerunt. Haec au¬
diens charimeris quinunc referen¬
dariuschildeberthiregis habetur
dum de hocdolore laboraret. basili¬
cã scĩ expetut: ut sumpturus exligno
auirtute sc̃i medicinã mererecur
accipere : sedueniens ostiũ reperit
obseratũ : Confisusergo quia uirtus
beatiubiq sit p̃sens. excracto cultro
hastulã excutit ab. ostio : statimq
ut dentes attigit: noxius dolor abs¬
cessit. Habetur apud nos et baculũ
eius de quoplerũq: infirmimedica¬
conscriptus prbo. obtenet et ipse in¬
pertiente merico suũ ostendimira¬
cula ad sepulchrũ. Aderatigitur
dies sollemnitatis. inquoparalrti¬
cus omnib: membris debilis euectus
plaustro ante uitriam absidae quã
scã conduduntur membra sedebat
Datusq sopori uidit uirum ad se
uenientem et dicentẽ sibi. quousq

Expanded text:
amota, dignum est, ut de ipsius ligni amota, dignum est, ut de ipsius ligni tenuetate magnum aliquid proferamus. Nam saepius de eo hastulae factae parumper acutae dolori dentium remedia contulerunt. Haec audiens Charimeris, qui nunc referendarius Childeberthi regis habetur, dum de hoc dolore laboraret, basilicam sancti expetiit, ut sumpturus ex ligno a virtute sancti medicinam mereretur accipere. Sed veniens, ostium repperit obseratum. Confisus ergo, quia virtus beati ubique sit praesens, extracto cultro, hastulam ut dentes attigit, noxius dolor abscessit. Habetur apud nos et baculus ejus, de quo plerumque infirmi medicaconscriptus presbytero, obtinet et ipse impertiente merito suum ostendi miracula ad sepulcrum. Aderat igitur dies solemnitatis, in quo paralyticus membris omnibus debilis, evectus plaustro, ante vitream absidae qua sancta concluduntur membra sedebat, datusque sopori vidit virum ad se venientem, et dicentem sibi: Quousque
Abbreviated transcription (Latin):
oculi plerumq remotistenebris lu¬
erit ilico diuinaultione corrigit᷑
Net quisquã haec uello qui audet si
constientia torquenter eum se eẽ
cognouerit. quo d ibis acramentum
praesumat ex soluere¬
ed ardus uero gloriosus confes¬
sor. iux ta urbemsessionis qui¬
escit. Ad cuius sepulchrũ saepe conpe¬
desmiserorũ confractos aspeximus
Post scriptũ demirabilibus eius librũ
muliermanu debilis deuore expe¬
tuit beacip̃sidia sacerdotis. Denq
cũ reliquis uigilias fide integra ce¬
lebrat. Confisa ab eius uirtute ma¬
nus humo religatas possedis solui
qui infelicium catenas potentia
uirtutis exemerat: factũ ẽ aut̃dũ
missae celebrarentur. resolutis
neruorũ arentib: ligaturis gratias
confessori referens ad sc̃m altare
accedens gratiã benedictionis ac¬
cepit incolomis.
tquia priusquã templũ aedi¬
ficaretur. erat supersepulchrũ
scĩ cellula minutis contexta uir¬
gultis. et dedicato templo haec fuit

Expanded text:
oculi plerumque remotis tenebris luoculi plerumque remotis tenebris luerit, illico divina ultione corrigitur: nec quisquam haec vel loqui audet, si, conscientia torquente, reum se esse cognoverit, quod ibi sacramentum praesumat exsolvereedardus vero gloriosus confessor iuxta urbem Sessionas quiescit. Ad cuius sepulchrum saepe conpedes miserorum confractos aspeximus. Post scriptum de mirabilibus eius librum mulier manu debilis devote expetiit beati praesidia sacerdotis. Denique cum reliquis vigilias fide integra caelebrat, confisa, ab eius virtute manus humore ligatas posse dissolvi, qui infelicium catenas potentia virtutis exemeret. Factum est autem, dum missae caelebrarentur, resolutis nervorum arentibus ligaturis, gratias confessori referens, ad sanctum altare accedens, gratiam benedictionis accepit incolomis. Et quia, priusquam templum aedificaretur, erat super sepulchrum sancti cellula minutis contexta virgultis et, dedicato templo, haec fuit