comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da cautela ne hostes furtĩ occupent
excogitat obsidentes ac simulata
despatione loguis abeunt sed ubi primo
metum murorum ugiliis derelictis reqe¬
uerit in cauta securitas tenebrarũ ac nocti
occasione capta. cum scalis clanculum ue¬
niunt murosq ꝯscẽdunt.: Pr opt̾ quodi
maior ẽ adhibẽda custodia. cum hostis ab¬
cesẜit ⁊ in ip̃is muris ac turribꝰ tugunola
collocanda. in quibouigiles hiberus mẽ¬
sibus ab imbribus uł frigore estus deffen¬
cissimosi canes inturribus nutriant. qui
aduentum hostium odore presentiãt latra¬
tuq testẽtur.inseresq no minore solerci¬
a nocturnos supuentus clamorib indic¬
ant. Nam ingressi capitolinam arcem
galli romanum nom̃ eruerant nisi clam̃o¬
reanserum ercitatus manilius restitisset
Aura diligentia siuc fortima.Uiros qui u¬
nuersum orbem erant missuri sub iugu
uius una seruauit. ¶Quando opidani i
On solum in obsidionib s in u¬
mũso gnc̃ bellorum supra oĩa i

Expanded text:
DA CAVTELA NE HOSTES FVRTIM OCCVPENT excogitant obsidentes ac simulata desperatione longius abeunt; sed ubi post metum murorum vigiliis derelictis requieverit incauta securitas, tenebrarum ac noctis occasione captata cum scalis clanculo veniunt murosque conscendunt. Propter quod maior est adhibenda custodia cum hostis abscesserit et in ipsis muris ac turribus tuguriola collocanda in quibus vigiles hibernis mensibus ab imbri vel frigore, aestivis defencissimos canes in turribus nutriant qui adventum hostium odore praesentiant latratuque testentur. Anseres quoque non minore sollertia nocturnos superventus clamoribus indicant. Nam ingressi Capitolinam arcem Galli Romanum nomen eruerant nisi clamore anserum excitatus Mallius restitisset. Mira diligentia sive fortuna viros qui universum orbem erant missuri sub iugum avis una servavit. XXVII QVANDO OPPIDANIS on solum in obsidionibus sed in universo genere bellorum supra omnia
Abbreviated transcription (Latin):
riis militib salitio equorũ distri¬
te est semp excẽda quẽ usum usq
adhanc etatem liceriam cum dis¬
simulatione ꝑueĩse maĩfestum est. Equi li¬
gnei subtectõ hyeme estate ponebãtur in ca¬
po. Suꝑ hos uimoẽs primo hermes dũ ꝯ sue¬
tudo proficet deinde armati cogebantur asc¬
enderetuntaq cura erat ut ño solum adex¬
tris s etiam asinistris ꝑtibus ⁊ insilere ⁊ disi¬
lire ꝯ disce̾nt. euaginatos etiã gladios uł ꝯtos
tenẽtes. hoc ido. assidua meditatione faciebã
ut etiã intumultu p̾lii sine mora ascenderẽt
qui tã studiose excebant inpace. ¶Lo portã¬
dum pondus excendos tirones. R.xixii

Expanded text:
is militibus salitio equorum distrite est semper exacta, quem usum usque ad hanc aetatem, licet iam cum dissimulatione, pervenisse manifestum est. Equi lignei hieme sub tecto, aestate ponebantur in campo; supra hos iuniores primo inermes, dum consuetudo proficeret, deinde armati cogebantur ascendere. Tantaque cura erat ut non solum a dextris sed etiam a sinistris partibus et insilire et desilire condiscerent, evaginatos etiam gladios vel contos tenentes. Hoc idem assidua meditatione faciebant, scilicet ut in tumultu proelii sine mora ascenderent qui tam studiose exercebantur in pace. XVIIII AD PORTANDVM PONDVS EXERCENDOS TIRONES
Abbreviated transcription (Latin):
pomntur in cormbita ut loricati
omnes. ⁊ꝯtati iuncti sint pedicib
Sagitaniaũt uł qui loricas non
hñt longius euagẽtur.Afortioribnãq eq¬
tib. peditũ protegenda sunt latera.⁊ aueloci¬
orib atq expeditis bostium cormia suꝑ fũ¬
denda atq curbanda. Scire dux d ꝯẗ qͥyos
drungos hoc ẽ globos bostium quo equites
oportcat poni. na nescio qua oculta ratioix
ymo pene diuina. alii ꝯt̃ allos dimicanti
melius. et qui fortiores iicerant.ab inferio¬
ribus sepe uincuntur. Qd̃ si equites impares
fuerint. moreueterũ uelocissimi cũ scutis leui¬
bus pedites. Ahoc ip̃ ex̾citati. histẽ miscẽdi
sunt. quos explicito uelites nominabant. Q
facto. quã ius fortissimi equites hostium fr
sunt.Unum hoc remedium omnes duces
ueteres inuenerunt ut assue facerẽt mueni¬
ens currentes egregie. ⁊ inter binos equites si¬
gulos ex his pedites corllocaret cum lemiori¬
b scutis. scutis gladus atq missilib.

Expanded text:
ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnes et contati iuncti sint peditibus, sagittarii autem vel qui loricas non habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atque expeditis hostium cornua superfundenda atque turbanda. Scire dux debet contra quos drungos, hoc est globos, hostium quos equites oporteat poni; nam nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ab inferioribus saepe vincuntur. Quod si equites impares fuerint, more veterum velocissimi cum scutis levibus pedites ad hoc ipsum exercitati hisdem miscendi sunt, quos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium fuesunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut adsuefacerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent cum levioribus scutis gladiis atque missilibus.
Abbreviated transcription (Latin):
copiis sine spe deditionis formidinẽ gemi¬
nant turbarum strepitu. hominũq pͥmix¬
to. Tunc quia timor magis frangit ins¬
uetos primo impetu stupentib opidaĩs si
discriminum expim̃ta non nou̾nt.adno¬
tis scalis inuaditur ciuitas. Quod si infidẽ¬
tibus uł militarib i̾ub repellatur primas
gressio. statim clausis crescit audatia ⁊ iã nõ
terrore s uirib ⁊ arte ꝯfligit᷑.
¶ Enumatio machinarum quib mun
Dmouẽtur enim testudines et¬
arietes falces.Umec pultri.mus¬
culi turres. De quibo singulis q̃l¬
fabricẽtur quo etia pacto preliet᷑¬

Expanded text:
copiis in spem deditionis formidinem geminant tubarum strepitu hominumque permixto; tunc, quia timor magis frangit insuetos, primo impetu stupentibus oppidanis, si discriminum experimenta non norunt, admotis scalis invaditur civitas. Quod si a fidentibus sive militaribus viris repellatur prima congressio, statim clausis crescit audacia, et iam non terrore sed viribus et arte confligitur. XIII ENVMERATIO MACHINARVM QVIBVS MVRI dmoventur enim testudines arietes falces vineae plutei musculi turres; de quibus singulis qfabricentur, quo etiam pacto proelie
Abbreviated transcription (Latin):
Ux qui precipua sustinẽt potes¬
tatem. inter equites ꝯpecdites in
parte dextra stare ꝯsucuit. Hic eĩ
ocus e in quo tota acies ordinat̾. exquo
rectus ẽ liberq procursus. Ideo aũt inter
utioq ꝯ sistit. ⁊ ut ꝯsilio regere ⁊ auctorita

Expanded text:
ux qui praecipuam sustinet potestatem inter equites et pedites in parte dextra stare consuevit. Hic enim locus est in quo tota acies gubernatur, ex quo rectus est liberque procursus. Ideo autem inter utrosque consistit ut et consilio regere et auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
mates q sint nosse utrum temerarii. auti
cariti. audaices an timidi. scientes arte belli¬
cam. uł ex usu. andemẽ pugnantes. Que gẽ¬
ilia cuius fidei. quarumcimq sint iurium
Quos.mimos illius copie quos hẽat nr̃i
excitus. Que pars sibi magis uictoriã repro¬
mitit eius modi enĩ cogitationibꝰ uirtus a¬
ugetur. aut minutur. Despantib autem.
bulo sunt nũcupata castella. Intraq in a¬
grariis alquantipedites. equitesq de gen¬
tes tutum iter comeantib pr̾ant. Dificile
cnim hostis ad ea loca audet accedere ĩ ꝗbu
a fronte ⁊ atergonouit adusarios ꝯmoraĩ

Expanded text:
matesque sint nosse, utrum temerarii an matesque sint nosse, utrum temerarii an cauti, audaces an timidi, scientes artem bellicam vel ex usu an temere pugnantes; quae gentra auxilia cuius fidei quarumque sint virium; quos animos illius copiae, quos habeat noster exercitus; quae pars sibi magis victoriam repromittat. Eiusmodi enim cogitationibus virtus augetur aut frangitur. Desperantibus autem bulo sunt nuncupata castella, intra quae in agrariis aliquanti pedites equitesque degentes tutum iter commeantibus praestant. Difficile enim hostis ad ea loca audet accedere in quibus a fronte et a tergo novit adversarios commorari.
Abbreviated transcription (Latin):
excitus. Et int̾us ip̃os equites qui contatis
qui sagutariis ancedat. Quis plures lori¬
cas induat. quis utiliores equo addur̾it.
Postremo loca ip̃a ĩ quib pugñadũ estu¬
trum inimicis an nob uideantur incomo¬
da. Nam si equitatu gaudemus. campos i¬
debemus optare. si pedite loca eligere angus¬
ta. fossis paludib uł. arborib impedita. ⁊ ali¬
quociens montuosa. cui magis uictus ha¬
bundet aut desit. Nam fames ut d̾r Intͥnse:
pugnat etuncit sepius sinc ferro ut̾ maxi̾e
hoc tractandum c̃. utrum expediat neccessita¬
tem ꝓtrhi. an celerius dimicari. Int̾dum eĩ
spat adũsinus expeditioẽm celerius posse sim¬
ri. et si duatus fu̾it inlogum.aut pemuria ma¬
maceratur. aut desiderio suorim reuocarur
ad ppria. aut nichilinagnu faciẽs ꝑ desꝑ¬
ationẽ abirc ꝯpellitꝰ. Tunc fracti labore acte¬
cipit. qui copiosus aduenat  Iorem ꝑtinet.
qualis ipẽ adusarius uł eĩsdez comites optia¬

Expanded text:
exercitus; et inter ipsos equites quis contatis, exercitus; et inter ipsos equites quis contatis, quis sagittariis antecedat, quis plures loricas induat, quis utiliores equos adduxerit; postremo loca ipsa in quibus pugnandum est utrum inimicis an nobis videantur accommoda— nam si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta, fossis paludibus vel arboribus impedita, et aliquotiens montuosa—; cui magis victus abundet aut desit—nam fames, ut dicitur, intrinsecus pugnat et vincit saepius sine ferro. Vel maxime autem tractandum est utrum expediat necessitatem protrahi an celerius dimicari. Interdum enim sperat adversarius expeditionem cito posse finiri et si dilatus fuerit in longum aut penuria maceratur aut desiderio suorum revocatur ad propria aut nihil magnum faciens per desperationem abire compellitur. Tum fracti labore ac taecipit qui copiosus advenerat. Ad rem pertinet qualis ipse adversarius vel eius comites opti
Abbreviated transcription (Latin):
q. cupit. audie precepta. S ꝯflictus publ¬
cus dua aut trium borarum certam̃ definĩ
Postq ptis eiusq suꝑata fuerit spes omnes
intercidunt. ideo omnia añ cogitanda st̃¬
qua adultimũ ueniatur. ibruptũ. Boni eĩ
duces. nõ aꝑto marte prelum in quo esti
ꝯmime picłin. s ex occulto semꝑ atẽptant
ut in tegris sius quantos possint hostis in¬
tenmant certe ul terreant. In qua parte. quẽ
describam precipua ars. ⁊ utilits ducis est
ut adhibitis exumu̾so ex̾citu sciẽtib belli ⁊
sapientibus iuiris desius ⁊ hostium copiisi
sepius tractet. omni que plurimũ nocet ad¬
ulatone sũmota utrum maiorẽ nũm pug¬
torum ip̃e an hostes he̾ant. utrũ ip̃ius an ĩ¬
adu̾sariorũ homines magis armatisint ⁊¬
muniti qui magis ex̾citati. quisunt in nc¬
cessitatib fortiores. Querẽdum ẽ etĩa utra
pars equites. utra pedites heat meliores.i
Sciẽdum q ĩpeditib uł marie ꝯsistere robỹ

Expanded text:
que cupit audire praecepta. Sed conflictus publicus duarum aut trium horarum certamine definitur, post quem partis eius quae superata fuerit spes omnes intercidunt. Ideo omnia ante cogitanda ad ultimum veniatur abruptum. Boni enim duces non aperto proelio, in quo est commune periculum, sed ex occulto semper attemptant, ut integris suis, quantum possunt, hostes interimant vel certe terreant; in qua parte quae nperscribam. Praecipua ars et utilitas ducis est ut adhibitis ex universo exercitu scientibus belli et sapientibus viris de suis et hostium copiis saepius tractet omni, quae plurimum nocet, adulatione summota, utrum maiorem numerum pugnatorum ipse an hostes habeant, utrum ipsius an adversariorum homines magis armati sint et muniti, qui magis exercitati, qui sint in necessitatibus fortiores. Quaerendum etiam utra pars equites, utra pedites habeat meliores, sciendumque in peditibus vel maxime consistere robur
Abbreviated transcription (Latin):
etiam diuise intabulas.duplices adma¬
iorem sicitatem mereantur inducias. o¬
Nam que uindes ꝯpinguntur cũ nati

Expanded text:
et iam divisae per tabulas duplices ad maiorem siccitatem mereantur inducias. Nam quae virides compinguntur, cum nati
Abbreviated transcription (Latin):
ictu aut miln̾.ato equo decipit᷑. S maxie. hec
ro̾anorum militũ. arte pierũt. Ubi adpugnã
uẽtum est. repẽte toto campo roam tribulos
abiacerunt in quos currẽtes quadrige cũin¬
cidissẽt delete sunt. Tribulus aut ẽ ex q̃tuor

Expanded text:
icto aut vulnerato equo decipitur. Sed maxime hac Romanorum militum arte perierunt: ubi ad pugnam ventum est, repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, in quos currentes quadrigae cum incidissent deletae sunt. Tribulus autem est ex quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
Uirus aũt ut nunꝙͣ possit elidi
hac rationc ꝑficitur. In t̾uallo iu¬
tenum pedum int̾posito duo intͥn¬
secus parictes fabricantur.deinde
traq de fossis fu̾it egesta int̾illos mittituri
uectibusq densatur ita ut amniro primus i¬
paries prolatus ꝑte inferior.secundus lon¬
ge minore ducaturut deplano ciuitatis i¬
ad similitudinẽ graduum qĩ cliuo mol
nusq ad propugnacula possit ascẽdi. Qi¬
a nec murus illis põt aĩctib rumpi quẽ
tra ꝯfimiat et quouis casu destructis lap¬
dibus ca que int̾ parietes densata fu̾it ad
mun uicẽ ingructib molis obsistit.
¶De catafractis ⁊ portis ne noceantur ab

Expanded text:
urus autem ut numquam possit elidi hac ratione perficitur. Intervallo vienum pedum interposito duo intrinsecus parietes fabricantur. Deinde terra quae de fossis fuerit egesta inter illos mittitur vectibusque densatur, ita ut a muro primus paries pro rata inferior, secundus longe minor ducatur, ut de plano civitatis ad similitudinem graduum quasi clivo molli usque ad propugnacula possit ascendi, quia nec murus ullis potest arietibus rumpi quem terra confirmat et quovis casu destructis lapdibus ea quae inter parietes densata fuerat ad muri vicem ingruentibus moles obsistit. IIII DE CATARACTIS ET PORTIS NE NOCEANTVR AB
Abbreviated transcription (Latin):
deligns fortissimis quas milites portau̾ãt¬
ꝯsueuerant prefiguntur. ad qd̾ opus legionẽ
rastra qualos alia q utẽsiliũ gn̾a br̃e ꝯueit

Expanded text:
de lignis fortissimis, quas milites portare consueverant, praefiguntur. Ad quod opus ligones rastra qualos aliaque utensilium genera habere convenit
Abbreviated transcription (Latin):
tabulatis ꝑiter ⁊ clauis ferreis pͥparatis. I¬
ta absq mora construet̾ pons. ⁊ funib qui
ꝓptea hñdi sunt uĩctꝰ. iapidci arcus solidita¬
tem prestat intp̃re. S instantes adu̾sarii.
tñsitus fluminũ insidias. uł supuẽtus fa¬
cere ꝯsuerunt. Ob quã necc̃itate in utraq i
ripa collocantur armata p̾sidia. ne alueo ĩ¬
terueniente diuisi opprimantur ab hostib
Cancins tñ est sudes exutra que ꝑte pͥfigẽi
ac si sine detrimẽto si qua uis illata fueriti
sustinẽ. Quod si pons nõ tantum adt̃nsitr̃
s etĩa adrecuisus ⁊ ꝯmeatus necc̃iꝰ fu̾it tuc
mutraq capite ꝑcussis laciorib fossis ag

Expanded text:
tabulatis pariter et clavis ferreis praeparatis. Itabulatis pariter et clavis ferreis praeparatis. Ita absque mora constructus pons et funibus, qui propterea habendi sunt, vinctus lapidei arcus soliditatem praestat in tempore.Festinanter adversarii ad transitus fluminum insidias vel superventus facere consuerunt. Ob quam necessitatem in utraque ripa collocantur armata praesidia, ne alveo interveniente divisi opprimantur ab hostibus. Cautius tamen est sudes ex utraque parte praefigere ac sine detrimento, si qua vis inlata fuerit, sustinere. Quod si pons non tantum ad transitum sed etiam ad recursum et commeatus necessarius fuerit, tunc in utroque capite percussis latior
Abbreviated transcription (Latin):
uado due acies equitũ electis aĩa¬
libus ordinantur. Int̾uallis ꝯpetẽ¬
tibus seꝑate ut ꝑ mediu pedites ⁊
impedimẽta tͥnseant. Namacies sy¬
perior aquarum impetum frangit.I¬
ferior qui rapti subu̾siq fuerint. colli¬
git atq tñsponit. at cũ alcior fluctus nͥ
equitẽ nec pedite̾ patit᷑ si ꝑplana decũra
ductus multifmria spargitur fossis. diuisq
facile tñsitur:Nauigen uero amnes.stilis
fixis. ac suꝑ positis tabulis puii fum. uł cẽ¬
te tuultuario oꝑe. colligatis mammbu
cuppis additisq trabib. transitum ꝑbent
Expeditiuo equites. fasces decannus aridis.
uel ulua facẽ ꝯsueuerunt. suꝑ quos loricas q
arma ne urdẽtur imponunt. ip̃i equites nat¬
tando tͣnseunt. colligatos q secũ fasces peri¬
trabunt. ad socios. S ꝯmodius reptũ ẽst ut
monoxilos. hoc ẽ paulo laciores scafulas exsĩ¬
gulis trabib excauatas ꝓgnẽ ligni ⁊ subti¬
litate leuissima carpentis secum portet excuy

Expanded text:
 electis animalibus ordinantur intervallis competentibus separatae, ut per medium pedites et impedimenta transeant. Nam acies superior aquarum impetum frangit, inferior qui rapti subversique fuerint colligit atque transponit. At cum altior fluctus nec peditem nec equitem patitur, si per plana decurrat, ductis multifariam spargitur fossis divisusque facile transitur. Navigeri vero amnes stilis fixis ac superpositis tabulatis pervii fiunt vel certe tumultuario opere colligatis inanibus cupis additisque trabibus transitum praebent. Expediti vero equites fasces de cannis aridis vel ulva facere consuerunt, super quos loricas et arma, ne udentur, imponunt; ipsi equique natando transeunt colligatosque secum fasces pertrahunt socis. Sed commodius repertum est ut monoxylos, hoc est paulo latiores scafulas ex singulis trabibus excavatas, pro genere ligni et subtilitate levissimas, carpentis secum portet exercitus,
Abbreviated transcription (Latin):
plina castrorum. usuque militice. Qãd
tas potuisset audere. hĩpanos quidem
nõ tantũ nimero sed etiã uirbus corpo¬
rũ. nostris praestitisse. manifestũ est
Iiprorũdoliatq diuitiis sẽpre ĩpares fui¬
mus gracorum artibus prudentiaque

Expanded text:
plina castrorum usuque militiae. Quid tas potuisset audere? Hispanos quidem non tantum numero sed et viribus corporum nostris praestitisse manifestum est; Afrorum dolis atque divitiis semper impares fuimus; Graecorum artibus prudentiaque
Abbreviated transcription (Latin):
quagnita quinq equites sexaginta sex.S
in bac cohorte tẽtia.ualidioris probari mõi
est. quia inmediaacie ꝯsistit. Cohors. iiii. h
pedites quingẽto quin quaginta quinq.i
equites sexaginta sex Cohors quinta b
pedites quingentos quinquagnta quq
equites sexaginta sex.S et quinta cohors.
strenuos desiderat milites.quia sicut pͥma.
inicextro. Ita quinta insmistro ponitur corx
he quinq cobortes inprimaacie ordiñat᷑.
Serta cobors h pedite quingẽto quinqua¬
ginta quinq equites sexaginta sex : smp̃a

Expanded text:
quaginta quinque, equites sexaginta sex, sed quaginta quinque, equites sexaginta sex, sed in hac cohorte tertia validiores probari moris est, quia in media acie consistit. Cohors quarta habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex. Cohors quinta habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites sexaginta sex; sed et quinta cohors strenuos desiderat milites, quia sicut prima in dextro ita quinta in sinistro ponitur cornu. Hae quinque cohortes in prima acie ordinantur. Sexta cohors habet pedites quingentos quinquaginta quin
Abbreviated transcription (Latin):
Mtiqua ordinatione legionisi
exposita principalium militum
atriculas Indicabo Tribunus maior pen
epłam sacram imꝑatorie iuditio destinat
legit. Ordinarii dicuntur qui ĩ pretio pͥmi
sunt ⁊ ordines dicunt iugusta es appell¬
Fflaniales itẽ. tanꝙͣ ri augustales. adino
uespasiano sunt legior Badaditi.Aquili¬
feri: qui aquilam portant.Imaginarii ue
imagineferi. qui impatoris ymagines fue¬
runt. Optiones. ab optando applłati qd cedẽ¬
tibus uł egritudine pͥpeditis biitanq̃m ad¬
optati eorum atq uicami. solent uniu̾̃sa cr¬
rare. Signiferi. qui signa portãt.quos nunc
drachoñarios uocant. esserrii. qui tesseraz
hoc ẽ diuina. ⁊ presentiam signa uen̾atur. Ha¬
bet pedites mille centum quinq ẽquites lo¬
ricatos centum trignita duos.⁊ applłatur coho¬
rs militaria Hec prima ẽ apd̾ legiones. Abh
hac cum pugnandum est. prima acies inci
appellatir cobors quingentenaria. Tertia
cohors simiit̾ b pedites quingẽtos quin¬

Expanded text:
tiqua ordinatione legionis exposita principalium militum m praesentes matriculas indicabo.Tribunus maior per epistolam sacram imperatoris iudicio destinatur; legit.Ordinarii dicuntur qui in proelio quia primi sunt ordines ducunt. Augustales appell Flaviales item, tamquam secundi Augustales, a divo Vespasiano sunt legionibus additi.Aquiliferi qui aquilam portant.Imaginarii vel imaginiferi qui imperatoris imagines ferunt. Optiones ab adoptando appellati, quod antecedentibus aegritudine praepeditis hi tamquam adoptati eorum atque vicarii solent universa curare. Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant.Tesserarii qui tesseram hoc est divina et praesentia signa, veneratur. Habet pedites mille centum quinque, equites loricatos centum triginta duos, et appellatur cohors miliaria. Haec caput est legionis; ab hac, cum pugnandum est, prima acies incipappellatur cohors quingentaria. Tertia cohors similiter habet pedites quingentos quin
Abbreviated transcription (Latin):
consistit inmedio. Cohors decima h pedites
quingẽtos quinquaginta quinq equites
cormi. His decẽ cobortib legio plena fudat᷑
que h pedites sex milia centũ eqtes septĩgẽ¬
tos trigita. Mmoritaq mimus arnator
inuna legione ẽẽ nõ d. Maioraut int̾iu
militarias fuerit iussa suicipe. ¶ Nomina ⁊

Expanded text:
nta sex. Cohors decima habet pedites quingentos quinquaginta quinque, equites cornum. His decem cohortibus legio plena fundatur, quae habet pedites sex milia centum, equites septingentos triginta. Minor itaque numerus armatorum in una legione esse non debet; maior autem interdum miliarias fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
tirones militarẽ edocẽdi ⁊ sunt gra
custodiẽdẽ quã ut omnes milites ĩ¬
ut excicio ambulare celeriter ⁊ equalit̾ discãt.
ꝑiculum enĩ ab hostib sẽper grauissimũ sus¬
tinet diuisus ⁊ mnordĩatus excit̾. Militari gͣ

Expanded text:
tirones militarem edocendi sunt gradcustodiendum est quam ut omnes milites inri nisi assiduo exercitio ambulare celeriter et aequaliter discant. Periculum enim ab hostibus semper gravissimum sustinet divisus et inordinatus
Abbreviated transcription (Latin):
tuor milia pagẽda sunt. Quicqd adliders ⁊¬
iam cursus est. cuius spaciũ nõ põt difiniri
s cursu precipue assue faciẽdi minores ut na¬
iore impetu in hostẽ procurant ⁊ loca oportuã
celeriter cum usus aduenĩt occupet. ut ad ex

Expanded text:
onficienda sunt; quicquid addideris iam cursus est, cuius spatium non potest definiri, sed et cursu precipue assuefaciendi sunt minores, ut maiore impetu in hostem percursent, ut loca oportuna celeriter cum usus advenerit occupent, ut ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
iacula aduersus palum tanq̃m adu̾sus boi̾¬
nẽ iactare ꝯpellitur. In qua re armorũ doctõ
attẽdit ur magnis uiribus astile ꝯtorq̾at. ⁊¬
ut destinato iccuuł ĩpalumuł iniusta diri¬
gat missile. eo eni excicio ⁊ lacertis robui
acrescit ⁊ iaculandi picia atq acquiruntur.

Expanded text:
iacula adversum illum palum tamquam adversus hominem iactare compellitur. In qua re armorum doctor attendit ut magnis viribus hastile contorqueat, ut destinato ictu vel in palum vel iuxta dirigat missile. Eo enim exercitio et lacertis robur adcrescit et iaculandi peritia atque usus adquiritur.
Abbreviated transcription (Latin):
uł falces sunt plura remedia.
T liquanti centones ⁊ cricitras fumb cal¬
cant. et illis opponunt locis qua cedit aries
ut impetus machine mat̾ia molliore fract
nõ destruat murũ. Ilii laqueis captos anets
ꝑmultitudine hoium demuro. in obliquu
trabunt ⁊ cũ ip̃is testudinib eu̾tunt: Idlur¬
es inmodum forficis dentatum funibus in¬
ugant ferrum quẽ luppum uocant. aprebx̃¬
sumq arietẽ aut aũtunt. aut ita suspedunt
ut impetum ño he̾at feriendi. Int̾tum bases
colupneq marmoree iubrato impetu Iaci¬
untur emuriᷤᷤ arietesq ꝯstringunt. Qdsi tã¬
tam uis fun̾it ut murus arietib p̃foretur ⁊
ꝙ sepe accidit cadat. salutis una supẽ spes
ut destructis. domib auus int̾nsecus mu
addatur hostesq int̾ binos pietes si penet¬
re temptauint ꝑimantur. ¶ De cimniculis ꝑ
quos aut mimis defoditur. aut ciuitas pẽ

Expanded text:
am falces sunt plura remedia. Aliquanti centones et culcitas funibus calant et illis opponunt locis quae caedit aries, ut impetus machinae materia molliore fractus non destruat murum. Alii laqueis captos arietes per multitudinem hominum de muro in obliquum trahunt et cum ipsis testudinibus evertunt. Plures in modum forficis dentatum funibus inligant ferrum, quem lupum vocant, apprehensumque arietem aut evertunt aut ita suspendunt ut impetum non habeat feriendi. Interdum bases columnaeque marmoreae vibrato impetu iaciuntur e muris arietesque confringunt. Quod si tanta vis fuerit ut murus arietibus perforetur et quod saepe accidit decidat, salutis una spes superest ut destructis domibus alius intrinsecus murus addatur hostesque intra binos parietes, si penetrare temptaverint, perimantur. XXIIII DE CVNICVLIS PER QVOS AVT MVRVS DEPONITVR
Abbreviated transcription (Latin):
Nonmib preliis expredictoi̾b¬
ꝯlictio talis ẽ. ut quod tibi pdest
adu̾sario noceat. quod illim iuua
tibi scpi officiat.: Nunꝙͣ ergo ad il¬
lius arbitrium aliquid face̾ uł di¬
simulare debemus s id solum agere quod
nobis utile iudicamus Contra te enĩ cẽ ĩci¬
pit si imit̾is qd fecit ille ꝓse. Et rursu ꝗdqd¬

Expanded text:
nibus proeliis expeditionis condicio talis est ut quod tibi prodest adversario noceat, quod illum adiuvat tibi semper officiat. Numquam ergo ad illius arbitrium aliquid facere vel dissimulare debemus, sed id solum agere quod nobis utile iudicamus; contra te enim esse incipit si imiteris quod fecit ille pro se, et rursum q
Abbreviated transcription (Latin):
est aquila. qua aquilifer portat.
Dracones etia ꝑsingula cohortes.
adraconanis feruntur ad preliu
S antiqui qr sciebant inacie ꝯmisso bel¬
lo celeriter ordines.aciesq turbari. atq cõ¬
fundi. ne hoc posset accidere. cohortes incẽtu¬
rias diuiserunt. ⁊ singulis centuriis sigu¬
la uexilla constituerunt. ita ut ex qua cõhõ¬
teut quota eẽt centuria. inillo uexillo lit¬
tens eet asc̃ptum. Quod intuẽtes uł legẽte
milites. in quanto uis tumultu. aꝯtube̾na¬
libus sui aberrare nõ possunt. Centuriõe
insuꝑ qui nunc centenarii uocantur. nimi¬

Expanded text:
est aquila, quam aquilifer portat. Dracones etiam per singulas cohortes a draconariis feruntur ad proelium. Sed antiqui, quia sciebant in acie commisso bello celeriter ordines aciesque turbari atque confundi, ne hoc posset accidere, cohortes in centurias diviserunt et singulis centuriis singula vexilla constituerunt, ita ut ex qua cohorte vel quota esset centuria in illo vexillo litteris esset adscriptum, quod intuentes vel legentes milites in quantovis tumultu a contubernalibus suis aberrare non possent. Centuriones insuper, qui nunc centenarii vocantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Quos singulas iusserunt gubernare cen:¬
timias quatinus errorno exĩsteret. cũ cente¬
in milites sequeretur nõ solum uexillum sy¬
um. s etĩa centurionẽ qui signũ he̾bat ĩ ga¬
lea: Rursus ip̃e centurie ĩ ꝯtubernia diuise st
ut decem militib sub uno papilione degẽ¬
tib. unus quasi p̾eet decanus qui capl cõ¬
tuberii nominatur. Contubernium aũt¬
manipulus uocabatur. ab eo qd mc̃tis ma¬
nibus parit̾ dimicabãt ¶ Deturmis equi¬
em admodum inter pedites cẽ¬
turia uł manipułs applłatur. ⁊

Expanded text:
ur, singulas iusserunt gubernare centurias, quatenus nullus error existeret cum centeni milites sequerentur non solum vexillum suum sed etiam centurionem, qui signum habebat in galea. Rursus ipsae centuriae in contubernia divisae sunt, ut decem militibus sub uno papilione degentibus unus quasi praeesset decanus, qui caput contubernii nominatur. Contubernium autemanipulus vocabatur ab eo quod coniunctis manibus pariter dimicabant. XIIII DE TVRMIS EQVIemadmodum inter pedites centuria vel man
Abbreviated transcription (Latin):
flamarum. Tunc p̾paratis bellatoribus. ĩ¬
oꝑa ignis inmittitur ꝯbustisq colũpnisi
ligneis atq tabulatis muro subito corru¬
ente irruptionis additus resatur.

Expanded text:
flammarum; tunc praeparatis bellatoribus operi ignis immittitur combustisque columnis ligneis atque tabulatis muro subito corruente inruptioni aditus reseratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ola hũerint hoc est quãto maior fu̾it cãto
spicula lõgius mittit q̾ si uix̃ artẽ mecani¬
cam tẽpetur ⁊ ab excitatis hominib. q men¬
surã eius añ collegerint dereigatur penetͣt¬
quodcũq ꝑcusẜit. Onager aũt dirigit lap¬
des s pro neruoꝵ crassitudine ⁊ magnitud¬
ne saxorum pondẽ iaculatur nã quanto ã¬
plior fuit tanto maiora saxa fluminis no¬
re contorquet. Hiis duob gnĩb nulla tõ¬
mentorum spẽs uehemẽtior. inuenitur.S¬
corpiones dicebat quas nunc manu bali¬
stas uocant. iõ sic nũcuꝑatos ꝙ parius sub¬
tilib q spiculis mortẽ inferant. Fustibales
arcubalistas ⁊ fundas dsc̾bere suꝑ fluuma
puto que preses usus agnoscit. Saxis tñ
grauiorib ꝑ onagrum destinatis nõ solỹ

Expanded text:
ola habuerit, hoc est quanto maior fuerit, tanto spicula longius mittit; quae si iuxta artem mechanicam temperetur et ab exercitatis hominibus qui mensuram eius ante collegerint dirquodcumque percusserit. Onager autem dirigit lapides, sed pro nervorum crassitudine et magnitudine, saxorum pondera iaculatur; nam quanto amplior fuerit, tanto magis saxa, fluminis more contorquet. His duobus generibus nulla tormentorum species vehementior invenitur. Scorpiones dicebant, quas nunc manubalistas vocant, ideo sic nuncupati, quod parvis subtilibusque spiculis, inferant mortem. Fundibulos, arcubalistas et fundas describere superfluum puto, que presegravioribus per onagrum destinatis non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Dus erhigit ut quo. amorũgnẽ
temus S in hacꝑte. antiqua peit
osietudo delecta.e Na licet exem¬
puo gotorumm ixlimnorũ unorumq equitum
ama profecit pedites ꝯstat cc̃nudatos. Abur

Expanded text:
us exigit ut quo armorum genetemus. Sed in hac parte antiqua penitus consuetudo deleta est; nam licet, exemplo Gothorum et Alanorum Hunnorumque, equitum arma profecerint, pedite
Abbreviated transcription (Latin):
cuminssiuib agitur. sinistros pedites añmilites
hr̃e debere. Ita enĩ inburdis spiculis uebem̃tior
gladis pugnatur tunc dextros pedites milites
añ hre debent ut lat̾a corũ sub ducantur abho¬
stibus. ne possit uulnꝰ accipe ⁊ proximor dext̃¬

Expanded text:
cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites habere debere; ita enim vibrandis spiculis vehementior gladiis pugnatur, tunc dextros pedes in ante milites habere debent, ut et latera eorum subducantur ab hostibus, ne possint vulnus accipe
Abbreviated transcription (Latin):
armature. funditores ⁊ ferentarii. qui pcipuc
incornib locabantur ⁊ aquibus pugnãdi sx¬
mebatur exordum. S hii ⁊ uelocissimi ⁊ ex̾ci¬
tatissimi legebantur.nec erant in modu młti
qui cedentes si prelii necc̃itas cõpulisset intẽ
principia legionũ recipi solebãt. ita utacies ĩ¬
mota ꝯstisteret usq ad pñtem quoq ꝓpe etate
etatẽ ꝯsuetudo ꝑmansit. ut omnes milites pi¬
leis quos panomicos uocant expellib uteren¬
tur. Qd ꝓpter ca fuatur ne grauis galeas ud¬
retur in prelio. homimi qui gestabat aliquid sẽ¬
per incapite. Missilia. auit quibꝰ utebat᷑ pedes¬
tris excitus pila uocabat fr̃o subtili tͥgono p̾fi¬
nõ possit abscidi ⁊ lorica sciẽter ⁊ fortiter directõ
Facile perũpit cuiꝰ gni̾s aput nos iam ratami
sunt tela. Sarbarorum aũt scutati pedites hii
precipue utuntur quas bebras uocant. ⁊binas
etiã actiias in p̾liis portãt. Sciẽdum prete̾a

Expanded text:
armatura, funditores et ferentarii, qui praecipue armatura, funditores et ferentarii, qui praecipue in cornibus locabantur et a quibus pugnandi sumebatur exordium; sed hi et velocissimi et exercitatissimi legebantur, nec erant admodum multi, qui cedentes, si proelii necessitas compulisset, inter principia legionum recipi solebant, ita ut acies immota consisteret. Vsque ad praesentem prope aetatem consuetudo permansit ut omnes milites pilleis, quos Pannonicos vocant, ex pellibus uterentur; quod propterea servabatur ne gravis galea videretur in proelio homini qui gestabat aliquid semper in capite. Missilibus autem quibus utebatur pedestris exercitus pila vocabantur, ferro subtili trigono praefinon possit abscidi et loricam scienter ac fortiter directum facile perrumpit. Cuius generis apud nos iam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue utuntur, quas bebras vocant, et binas etiam ac ternas in proeliis portant. Sciendum praeterea,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mortẽ ⁊ qd̾ grauius ẽ capiaut certe fuge̾ et¬
rem publicam ꝓdere. Sic cum ex̾citu labo¬
remq declinãt cũ maxio dedecore trucidant᷑
ut pecudes. Unde ⁊̃ aput antiquos murus di¬
cebatur pedestris ex̾citus. nisi qd̾ po li te legioes
preter scuta ⁊ cata faractis galeisq fulgebat
usq̾ ad eo ꝙ sagitarpsinistbrachia manicis
mimirẽtir. ⁊dedites aut scutati preter cataf¬
ractas ⁊ galeas ⁊̃ferreas ocreas indextris crurib
cogebantur e accipe. Sic erant inuniti illi qui
inprima acie pugnantes principes. insecũda a¬
genibus poĩtis solebant int̾ scuta subcidẽ. ne
stantes uuln̾arentur uenientib telis. Et cu
neccĩtas postulasset tanꝙͣ requieti uebem̃etiꝰ
inuaderẽt hostes quibus ꝯstat sepe fcãm ẽẽ uic¬
toriam. cũ astati illi ⁊ qui primores steterant i¬
int̾issẽt. Erãt ãt apuetẽs ĩt pedite ꝗ dicebãt᷑ leui

Expanded text:
et mortes et, quod est gravius, aut capi aut certe fuga et mortes et, quod est gravius, aut capi aut certe fuga rem publicam prodere. Sic, dum exercitia laboremque declinant, cum maximo dedecore trucidantur ut pecudes. Vnde enim apud antiquos murus dicebatur pedestris exercitus nisi quod pilatae legiones praeter scuta etiam catafractis galeisque fulgebant, usque eo ut sagittarii sinistra brachia manicis munirentur, pedites autem scutati praeter catafractas et galeas etiam ferreas ocreas in dextris cruribus cogerentur accipere? Sic erant muniti illi qui in prima acie pugnantes principes, in secunda hagenibus positis solebant intra scuta subsidere, ne stantes vulnerarentur venientibus telis et cum necessitas postulasset tamquam requieti vehementius invaderent hostes; a quibus constat saepe factam esse victoriam, cum hastati illi et qui priores steterant interissent. Erant tamen apud veteres inter pedites qui dicebantur levis
Abbreviated transcription (Latin):
teidesiorq cessaret .i. grauia uideniaima
ceperint. queraro muites induebant. taq̃
abrmutore primo postulant catafractas de¬
inde cassides se deponere sic decetis pectoris bus
et capitib ogressi ꝯtra gotos milites nr̃i Mdul¬
titudine sagitanorum sepe delecti sũt nec p̾t
tot clades que usque.idtantanm inbumm
excrdia puenerimt ⁊ ciuquam cure fuit ułca¬
tfractos uł gileas pedestribus redde. ita faũ
non depugna s de fuga cogitent qui ina clenr¬
diexpnuntur ⁊diulnera Quid enim retees
gittirius sinecat ⁊i fracta sine galca qui cũ ar cr̃
scntum tenere nõ põt ficiat qd ip̃idia. ꝯnari
atq si gmfi qui sinistra manu. istas gubn. at
inpreliofaciẽt. Quorum ⁊ capita nuida con¬
stant ⁊pectoru s grauius pediti lorica ur ⁊ga
Ceterum cotidianus usus nõ laborat et si ho¬
nerosa gestau̾it. S illi qui laborem ĩportã¬
dis uetibus munim̃tis armorũ fre nõ possũt
detectis corporib et uulna sustinere coguntur

Expanded text:
essaret, gravia videri arma coeperunt quae raro milites induebant; itaque ab imperatore postulant primo catafractas, deinde cassides se refundere. Sic detectis pectoribus et capitibus congressi contra Gothos milites nostri multitudine sagittariorum saepe deleti sunt; nec post tot clades, quae usque ad tantarum urbium excidia pervenerunt, cuiquam curae fuit vel catafractas vel galeas pedestribus reddere. Ita fit ut non de pugna sed de fuga cogitent qui in acie nudi exponuntur ad vulnera. Quid enim pedes sagittarius sine catafracta, sine galea, qui cum arcu scutum tenere non potest, faciat? Quid ipsi draconarii atque signiferi, qui sinistra manu hastas gubernant, in proelio facient, quorum et capita nuda constat et pectora? Sed gravis pediti lorica videtur tractanti; ceterum cotidianus usus non laborat, etiam si onerosa gestaverit. Sed illi qui laborem in portandis veteribus munimentis armorum ferre non possunt detectis corporibus et vulnera sustinere coguntur
Abbreviated transcription (Latin):
iaciendos iaciendos exceri diligeti¬
sinerent nisi. que erfumda destinato iapicep¬
oncusent. Sereemm adusus bellatorio cassi¬
dibus eitufractis loricisq munitos teres Ca¬
pites defunda uł fustibalo destinatis sagiti
sent ommb griuiores cũ inmebris inregni
let ale tñ uulnus important ⁊ sinemuoiaui
gumis hostis laprois ictu intereat ⁊ nom̃b
aut uetu prelus fimditores militassẽ nuuo
labor ⁊ intum eneictũ i lapioo sis lorio Aflict
heitirut mos sit aliquis deffentẽsꝰ aut collis

Expanded text:
ndis iaciendos, exerceri diligsinerent, nisi quem ex funda destinato lapide percussissent. Sepe enim adversum bellatores cassidibus, cataphractis, loricisque munitos, teretes lapides de funda vel fustibalo destinati sagittis sunt omnibus graviores, cum membris integris letale tamen vulnus importent et sine invidia sanguinis hostis lapide ictus intereat. In omnibus autem veterum proeliis funditores militasse nullus labor. Et interdum evenit ut in lapidosis locis conflictus habeatur, ut mons sit aliquis defendendus aut coll
Abbreviated transcription (Latin):
Et proprie t̾cia uł quarta pars in¬
bus ligneis sagittisq lusoriis il
da sollertia. ut.arthu sciẽter teneant ut fortitẽ
impleãt ut sinistra fixa sit ut dextra ccum ra¬
tione ducatur. ut ad illd̃ qd feiedũ ẽ ocłs ꝑiter¬
q aninus ꝯsentiat. ut siue inequosiue int̾¬
ra rectum sagitare doceat / quã artẽ ⁊ disci opr
ẽ dilgeter ⁊ cotidiano usu excicioq ẜuan. Quiã¬
tu aut utilitatis boni sagittani he̾ant inp̾li
is catoinlibris de disciplina militan euidet᷑
oñdunt. Et claudius pluribꝰ iaculatoribus
institutis atq ꝑ doctis hostẽ cuprius ĩ par fu¬
erat supanit.⁊Iffricanus aũt scipio cũ adu̾sỹ
mimatinos qui excitus ppłi nõam sb̃iugu mi¬
serunt cet atie ctatim̾s. alit̾ se supiorem futr¬
rert ẽẽ no crecdidit nisi momnib centimis

Expanded text:
 quarta pars iunbus ligneis sagittisque lusoriis illda sollertia ut arcum scienter teneant, ut fortiter impleant, ut sinistra fixa sit, ut dextra cum ratione ducatur, ut ad illud quod feriendum est oculus pariter animusque consentiat, ut sive in equo sive in terra rectum sagittare doceantur. Quam artem et disci opus est diligenter et cotidiano usu exercitioque servari. Quantum autem utilitatis boni sagittarii in proeliis habeant et Cato in libris de disciplina militari evidenter ostendit et Claudius pluribus iaculatoribus institutis atque perdoctis hostem cui prius impar fuerat superavit. Africanus quidem Scipio, cum adversus Numantinos, qui exercitus populi Romani sub iugum miserant, esset acie certaturus, aliter se superiorem futrum esse non cred
Abbreviated transcription (Latin):
Ilgestis omnib q̃ ratio militaris
expimietis ⁊ arte ẜuabit unũ sup¬
c̃ edocere quẽ admou recedat᷑ ab o¬
tibus. Nam discipline bellice exẽ¬
plorum piti nusꝙͣ maius piculu iminere
testantur. Qui enim ante ꝯgressum recedit
exacie ⁊ suis frduciã minuit ⁊ mimicis addi
audatiã. Uerũ qr hoc sepiꝰ neccesse est eueniẽ
quib modis tuto possit fieri declarandũ
est.Primũ ut tui nesciant io te recede̾ qr
declinas mnire ꝯ lictũ s cͥdant arte aliqua
io se reuocariut ad portuniore locum iui¬
tetur hostis. ac facilius supetur. Aut certe in¬
sequentib.adu̾sarus sec̃tiores collocentur ĩ¬
qui ducẽ suum sentiunt desparc. Illud quo¬
q uitãdu ẽ nehostes te recedẽ sentiant et
statim irruant. Idropterea pleriq an̾ pedi¬
tes. equites posuerunt ut discurrentes ad¬
usanos uidere nõ sinerẽt. ꝙ ad modum ped¬
tes abscedant. Itẽ ꝑticulatim incipiẽtes ad
primis singulas acies subducebãt retroq

Expanded text:
igestis omnibus quae ratio militaris experimentis et arte servavit, unum superest edocere, quemadmodum recedatur ab hostibus. Nam disciplinae bellicae et exemplorum periti nusquam maius periculum imminere testantur; qui enim ante congressum recedit ex acie, et suis fiduciam minuit et inimicis addit audaciam. Verum quia hoc saepius necesse est evenire, quibus modis tuto possit fieri declarandum est,primum ut tui nesciant ideo te recedere quia declinas inire conflictum, sed credant arte aliqua se ideo revocari ut ad oportuniorem locum invtetur hostis ac facilius superetur aut certe insequentibus adversariis secretiores collocentur inqui ducem suum sentiunt desperare.Illud quoque vitandum est, ne hostes te recedere sentiant et statim inruant. Propterea plerique ante pedites suos equites posuerunt, ut discurrentes adversarios videre non sinerent quemadmodum pedites abscedebant. Item particulatim incipientes a primis singulas acies subducebant retroque
Abbreviated transcription (Latin):
muniunturaut manu aut utͦq
quod firmmius ducitur: Natura
ant locorum editu uł abrupto a¬
ut circufusomari sine paludib siuo flumi

Expanded text:
muniuntur aut manu aut utroque, quod firmius ducitur: natura aut locorum edito vel abrupto aut circumfuso mari sive paludibus vel flumi
Abbreviated transcription (Latin):
piurib errogatur. Aqua deniq ip̃a nimic
ritos. postea formidare ꝯfuctum. Uetereᷤ ãt q
remedia difficłtar exꝑm̃itis didicerãt nõ tar
mimosos quã eruditos armmis ex̾citꝰ hr̃e uo¬
luerunt. Itaq in leuiorib bellis unã legio¬
ne mixtis auxiliis. hoc ẽ decẽ milia peditu
crediderunt posse sufficere. Quam manũ. pre¬
tores uelut minores duces ad expeditionẽ sep¬
pe duceban. Quod si magne hostium copie⁊
ducerentur. ꝯsularis potestas cũ uigintimi
do exgentib ferocissimis debellasset tunc ni¬
mia necc̾itate cogẽte. duo duces. ⁊ duomite¬
bantur excitus. Cum eiꝰ moĩ p̾cepto nt proui¬
deant nequid res publica detrimẽti capiat.
pe omnib pugnaretur.Ideo sufficiebant co¬
piẽ militum. quia utilius iudicabant nõ tã
grandes solos excitus hre quã ples Illa tñ ra¬
tione ẜuata.ne unqͣm amplior multitudoi

Expanded text:
pluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiapluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiaritos postea formidare conflictum. Veteres autem qui remedia difficultatum experimentis didicerant non tam numerosos quam eruditos armis exercitus habere voluerunt. Itaque in levioribus bellis unam legionem mixtis auxiliis, hoc est decem milia peditum crediderunt posse sufficere, quam manum praetores vel minores duces ad expeditionem saepe ducebant. Quod si magnae hostium copiae dicerentur, consularis potestas cum viginti mido ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus cum eiusmodi praecepto: "provideant ne quid res publica detrimenti capiat rope omnibus pugnaretur, ideo sufficiebant militum copiae quia utilius iudicabant non tam grandes exercitus habere quam plures, illa tamen ratione servata ne umquam amplior multit
Abbreviated transcription (Latin):
quibus pitia certaminũ ⁊ uictoria summma
consistit. discipline ordine custodito ⁊ intlłi¬
gerentur celerius ⁊ amplius adiuuaret. q¬
Ercitus dr̃ tam legionum qͣm ⁊ auxiliorum
nec nõ ctiam equitum adgerẽdum multitr¬
armorum. Nam cũ uersis. ⁊ dani ⁊ mitridatis
certorumq regum qui innumabiles ama¬
uerant ppłos exẽpla relegintur/ eudẽter
apparet nimium copiosos ex̾citus. magis
propria multicudine. qm hostium uirtute
de pressor.Nam plurib caĩd subiacet an¬
plior multitudo. Initinerib promolesua
semꝑ est tardior.In longiore aũt agmme
etiã apancis suꝑ uẽtum assolet pati.In lo¬
cis aut̃ aspis uł fluminib tͣnseundis. ꝓpt̃
impedim̃etorum moras. seppe decipitur.i
Dret̾ea in gẽtilabore.nõsis animalibus
c̃quisq pabula colligintur NLei quoq i
frumentane dificuitas qui momin exped¬
tione uitanda ẽ cito maiores fatigat ex̾citꝰ.
Nam quãtum libet studiosius preparetur
⁊imona tantomaturius deficit. quanto i¬

Expanded text:
quibus peritia certaminum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Exercitus dicitur tam legionum quam etiam auxiliorum nec non etiam equitum ad gerendum bellum multituaeritur armorum. Nam cum Xersis et Darii vel Mitridatis ceterorumque regum qui innumerabiles armaverant populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibet studio praeparetur annona, tanto maturius deficit quanto
Abbreviated transcription (Latin):
assolent serena turbare Incluniorũ autẽ
dies tempestatibus plenos ⁊ nauigantib
ꝙ̃ maxime metuẽdos nõ solum ꝑitie ro:
s eciã uulgi usus incelligit.

Expanded text:
assolent serena turbare. Interluniorum autem dies tempestatibus plenos et navigantibus quam maxime metuendos non solum peritiae ratio sed etiam vulgi usus intellegit.
Abbreviated transcription (Latin):
exponam. Que deseptio si obscurior
aut impolitior uidebitur. nõ michi s
dificultati ip̃ius rei ꝯueĩt deputan.i

Expanded text:
exponam. Quae descriptio si obscurior aut impolitior videbitur, non mihi sed difficultati ipsius rei convenit imputari
Abbreviated transcription (Latin):
cummissilib agitur. sinistros pedites añ milites
hr̾e debere.:Ita enĩ inburdis spiculis uebem̃tior
añ hre debent ut lat̾a corũ sub ducantur abho¬
stibus. ne possĩt uulnꝰ accipes ⁊ proximor dextͣ¬

Expanded text:
cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites habere debere; ita enim vibrandis spiculis vehementiorhabere debent, ut et latera eorum subducantur ab hostibus, ne possint vulnus accipe
Abbreviated transcription (Latin):
int̾issẽt. Erĩt ãt apuetẽs ĩt pediteᷤ ꝗdicebãt᷑ leui
armature. funditores ⁊ ferentarii. qui pcipus
incornib locabantur ⁊ aquibus pugnadi sy¬
mebatur exordium. S hii ⁊ uelocissimi ⁊ exci¬
tatissimi legebantur.nec erant in modu młti
qui cedentes si prelii necc̃itas cõpulisset intẽ
principia legionũ recipi solebãt ita utacios ĩ¬
mota ꝯstisteretiusq ad pñtem quoq ꝓpe etate
etatẽ ꝯsuetudo ꝑmansit. ut omnes milites pi¬
perincapite. Missilia aũt quib utebat᷑ pedes¬
tris ex̾citus pilia uocabart᷑ fr̃o subtili t̾ͥgono p̾f¬
xa. nouẽ unciarũ sinc pedalis quod inscutafixx̃
nõ possit abscidi ⁊ loricã sciẽter ⁊ fortiter directỹ
facile perũpit cuiꝰ gnĩs aput nos iam ratami
sunt tela. Barbarorum aũt scutati pedites hii
precipue utuntur quas bebras uocant ⁊ binas
etiã actrinas inp̾liis portãt. Sciẽdum pret̾eai

Expanded text:
interissent. Erant tamen apud veteres inter pedites qui dicebantur levis interissent. Erant tamen apud veteres inter pedites qui dicebantur levis armatura, funditores et ferentarii, qui praecipue in cornibus locabantur et a quibus pugnandi sumebatur exordium; sed hi et velocissimi et exercitatissimi legebantur, nec erant admodum multi, qui cedentes, si proelii necessitas compulisset, inter principia legionum recipi solebant, ita ut acies immota consisteret. Vsque ad praesentem prope aetatem consuetudo permansit ut omnes milites piper in capite. Missilibus autem quibus utebatur pedestris exercitus pila vocabantur, ferro subtili trigono praefixa unciarum novem sive pedali, quod in scuto fixum non possit abscidi et loricam scienter ac fortiter directum facile perrumpit. Cuius generis apud nos iam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue utuntur, quas bebras vocant, et binas etiam ac ternas in proeliis portant. Sciendum praeterea,