comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trasti ñ habens uestem nup¬
tialem: Hoc autẽ modo callłi¬
de. aut ꝑsaqtisationem. aut
ꝑ infultationõ al quid dicitar
Et nota quia qui tradidit
traditus ẽ: iħc ab illo. aduer¬
fus illum ꝓ nob̃: preter illtim.
Exulta xp̃iane in cõmertio
mumicortim tuorum ucisti.

Expanded text:
trasti, non habens vestem nuptrasti, non habens vestem nuptialem . Hoc autem modo callide, aut per accusationem, aut per insultationem aliquid dicitur. Et nota, quia qui tradidit, traditus est Jesus ab illo, adversus illum, pro nobis, praeter illum. Exsulta, Christiane, in commercio inimicorum tu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit eum ingressum in ortũ
cum discipłis suis: ñ cõmemo¬
rat quod illic egerit donec
traditor ad eum compreben¬
dendum uenerit. cum gladiis
& fustibus. Stultum ẽ cum
qui ultro se tradidit. & innoc
de ꝑ ꝓditorem inuestigare qͣsi¬
quẽcumq osculatus fuero ipse¬
uerecundia discipłi: cum eñ
ñ palam tradidit ꝑsecutoribus.
s ꝑ signum osculi. Et nota qr
signa que uiderat ab eo facta:
ñ diunitus s magice facta pu¬
tabat. Et quem in monte
transfiguratũ audierat. time¬
bat ne tali modo munc dema¬
mibus eqrum liberaret᷑. oideo
signum dedit. Et confestim
impudens & scelerata confiden.¬
tia: magistrum uocare. & osculũ
ei quẽ tradebat iuingere. Stis¬
cepit autẽ osculum dñs ñ quod
simulare nos doceat: sed ne ꝓdi¬
tionem fugere ideat᷑. sedm̃ da¬
uid. Cum his qͥ oderant pacem.
eram pacificus. Dixitq illi iħc.
Amice ad quod uenistie ller¬
bum amici ꝑ ironiam dictum.
contrarium habet intellectũ.
sic̃ et amice quomodo huc in¬

Expanded text:
dicit eum ingressum in hortum cum discipulis, non commemorat quid illic egerit, donec traditor ad eum comprehendendum venit cum gladiis et fustibus. Stultum est cum qui ultro se tradidit, et in nocte, per proditorem investigare, qQuemcunque osculatus fuero, ipsverecundia discipuli, qui non eum palam tradidit persecutoribus, sed per signum osculi. Et nota, quia signa quae viderat ab eo facta, non divinitus, sed magice facta putabat, et quem in monte transformatum audierat, timebat ne tali modo nunc de manibus eorum liberaretur, et ideo signum dedit. Et confestim impudens et scelerata confidentia magistrum vocare, et osculum ei, quem tradebat jungere! Suscepit autem osculum Dominus, non quo simulare nos doceat, sed ne proditionem fugere videretur, secundum David. Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . Dixit illi Jesus: Amice, ad quid venisti? Verbum amici per ironiam dictum, contrarium habet intellectum, sicut et, amice, quomodo huc in
Abbreviated transcription (Latin):
at ioħs declarat. eodem nimi¬
rum ardore quo cetera fecerat.
uit aurem. Sciens quomͦ fi¬
nees mercedem insticiȩ & sa
crilegos accepit. Qui etiã ui¬
deum cum madianita cõmix¬
tũ. ꝑ genitalia tranfforauit.
Lucas etiuã addit. quod dñs au¬
riculam sanauerit serm. Nũ¬
quam gͦ pietatis suȩ dñs obli¬
iscitar: qui hostem fuũ uul¬
inferiit. iste ꝑsecutorum tral¬
Mistice docens etiã cos qͥ m
ste mortis confuisione uulnuis
tentiȩ fructum facerent. Ser¬
popłs iudeorum. indebite mã¬
cipatus pͥncipibꝰ sacerdotũ: qͥ
ꝑdidit sinistra. idest uilitate
littere contentus. ñ petro tollẽ¬
te. s diumo tudicio ablatam pã¬
dente. Que auris in his qui
tata & sanata. significat audi¬
tum ablata uetustate in noua¬
tum. ut sit in nouitate sp̃c. &
ñ in uetustate littere: que cai

Expanded text:
ut Joannes declarat, eodem nimirum ardore, quo caetera fecerat, vit auriculam, sciens quomodo Phinees mercedem justitiae et sacrilegos, qui etiam Judaeum cum Madianita commistum, per genitalia transforavit . Lucas etiam addit, quod Dominus auriculam servi sanaverit . Nunquam ergo pietatis suae Dominus obliviscitur, qui hostem suum vulinferunt, ipse persecutorum vulMystice docens etiam eos qui in suae mortis consensione vulnus tentiae fructum facerent. Ser Judaeorum, indebite mancipatus principibus sacerdotum, qui didit. Sinistra, id est, vilitate litterae contentus, non Petro tollente, sed divino judicio ablatam pandente. Quae auris in his qui ino sanata, significat auditum ablata vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Quod cui
Abbreviated transcription (Latin):
requiescite. Mirum ẽ quomͣ
itibeat eos dormire. & reqͥes¬
cere. cum subitingat. Eoce
appropinquabit hora:. &o ideo
dicat surgite eamtis. Qua
repugnantia cõmoti qͥ legãt
conantur ita ꝓnuntiare qd̵
dictũ ẽ. dormite iam & re¬
qmescite: tanqͣ ab exꝓbrãte
non a itbente dictum sit. S
sciendum ẽ. post illa uerba dñm
siluisse. ut fieret quod ꝓmiserat:
& pꝰ sccłm marchum intulit. suf¬
ficit iam quod reqͥeuistis. ad¬
diditq. Ecce appropinquabit¬

Expanded text:
US. Mirum est, quomodo jubeat eos dormire et quiescere, cum subjungat: Ecce appropinquat hora, etc. Et ideo dicat: Surgite, eamus. Qua repugnantia commoti, qui legunt, conantur ita pronuntiare, quod dictum est: Dormite jam et requiescite, tanquam ab exprobrante, non a jubente dictum sit. Sed sciendum post illa verba Dominum siluisse, ut fieret quod promiserat, et post, secundum Marcum, intulit: Sufficit, quod jam requievistis, addiditque: Ecce appropinquavit
Abbreviated transcription (Latin):
ideo fingłariter inter cete.¬
ros incrẽpat: qr preceteris nĩ¬
quam se scandalizandum głi
mini. s ne intretis in tẽptati¬
nem: ne scilicet a tẽptatione
uincamini & siipemiini. Sp̃e
quidem ꝓmytas ẽ.i caro antĩ
dicit: ad eos enim hic sermi
ꝑtinet. qͥ se spoponderant ni¬
quã negaturos. Ilorum enin
erat ad confitendũ: s caro
infirma ad tolerandũ. Nota¬
qr dñs tribus uicibus orant
ut & nos a preteritis peccatis
tieniam. & a presentibus mał
tatelam. & a futuris ꝑiculis
cautelam oremts: & ut omnẽ
orationem ad patrem & filiũ
sicut trina ẽ temptatio cupi¬
ditatis: ita & timoris. Est
enim concupiscentia carnis. cõ¬
cupiscentia oculorum: ambi¬
tio scłaris. Est o̾ timor mor¬
tis timor ualitatis: timor do¬
lorum. Contra quȩ omina:
docet nos oratione debere
muniri. Vnde & ꝓpter tͥnam
temptationem passionis: po

Expanded text:
ideo singulariter inter caeteros increpat, quia prae caeteris nunquam se scandalizaturum promini, sed ne intretis in tentationem, ne scilicet a tentatione vincamini et superemini. Spiritus quidem promptus est, caro autem dicit, ad eos enim hic sermo pertinet qui se spoponderant nunquam negaturos. Illorum enim promptus erat ad confitendum, sed caro infirma ad tolerandum. Itbus vicibus oravit, ut et nos a praeteritis peccatis veniam, et a praesentibus malis tutelam, et a futuris periculis cautelam oremus, et ut omnem orationem ad Patrem et Filiumsicut trina est tentatio cupiditatis, ita et timoris. Est enim concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum, ambitio saeculi: est et timor mortis, timor vilitatis, timor doloris. Contra quae omnia docet oratione debere nos muniri. Unde et propter trinam tentationem pas
Abbreviated transcription (Latin):
obuirgat. scdo silet. tercio qui¬
escere iubet: ista ratio ẽ: quod
pͥmum post resurrectionẽ disꝑ¬
sos eos & diffidentes & trepidos
reprehendit. Sedõ misso sp̃u
paraclito. grauatos ad contuen¬
dam euangelii libertatem ocu¬
los unsitauit. Nam aliquam¬
diti legis amore detenti: quodã
fidei sompno funt occupati.
securitati & quieti eos restituit.
Adhuc ipso loquente: ecce iu

Expanded text:
objurgat, secundo silet, tertio quiescere jubet, ista ratio est, quod primum post resurrectionem dispersos eos et diffidentes et trepidos reprehendit. Secundo misso Spiritu paracleto, gravatos ad contuendam Evangelii libertatem oculos visitavit. Nam aliquandiu legis amore detenti, quodam fidei somno sunt occupati. securitati eos et quieti restituit. Adhuc eo loquente, ecce Ju
Abbreviated transcription (Latin):
actantes quasi B E o a¬
tis illis. quasi incredulis. & con¬
tradictoribus. abiit foras extra
iam tunc gentium nocationem.
sermuit michi. & cet̾a. Et nota
quã adulatus. nullum inuenit
hospitem in tanta urbe. s apud
lararum sororesq eiꝰ receptus ẽ¬
in hospitio. in quodam oppidulo.
Mane attẽ reuertens in cunta¬
tem esuriit. Hota morem studio¬
si oꝑatoris. dum dicitur mane re¬
uertisse in citutatem ut p̃dica¬
ret: &tit aliquos deo patri ad¬
quireret. Phoc quod dicit esu¬
riit. notat᷑ ueritas carnis: uel
dicitur qi esuriit salutem credẽ.¬
tium. Possumus etiã notare ꝑ
istã matutinam reuerfionem
in ierłm factam: ipsius resurrec¬
tionem: quando scilicet discussis
noctis tenebris. dampnatoq dia¬
bolo matutina resurrectione ra¬
diante illustrauit unuersum
orbem. esuriit. uel ueritatem hri

Expanded text:
actentes, quasi elictis illis, quasi incredulis et contradictoribus, abiit foras extra jam tunc gentium vocationem. servivit mihi , etc. Et nota quam adulatus, nullum invenit hospitem in urbe, sed apud Lazarum sororesque ejus receptus est hospitio in quodam oppidulo. Mane autem revertens in civitatem, esuriit. Nota morem studiosi operatoris, dum dicitur mane reversum fuisse in civitatem, ut praedicaret, et ut aliquos Deo Patri acquireret. Per hoc vero, quod dicit esuriit, notatur veritas carnis; vel dicitur quia esuriit salutem credentium. Possumus etiam notare per istam matutinam reversionem factam in Jerusalem ipsius resurrectionem, quando scilicet discussis noctis tenebris, damnatoque diabolo, matutina resurrectione radiante, illustravit universum orbem. Esuriit, vel veritatem h
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit aliquo signo anticipare.
ut uiderent quod ea uirtute
qua ficus aruit. eadem uirtu¬
Amen dico uob̃ si habueritis
tiles qui contra eccłãm male¬
quod ñ habuierunt plenam
fidem dei: ĩumꝗͣ qͥr montes
tranfferre potuerunt. Quibs
respondendum ñ omia scͥpta ueͦ
que in eccłã sunt gesta. Sicut
etiam de factis ipsius xp̃i dm̃
mons ablatus de terra. mitte.¬
ret᷑ in mare. si necessitas id fiet
poposcisset: quomͦ legimus fa¬
tum p̃cibus beati patris gregos
necessarie petentis antistitis itr.
meritis & uirtutibus eximii. ut
mons in t̾ra tantũ loco cederes.
quantum incolȩ ciuitatis opis
habebant. Cum enĩ uolens edi¬
ficare eccłãm in loco apto. uide¬
ret eum angustiorẽ esse quam
res exigebat. eo quod ex una
parte rupa maris. ex alia mõ.¬
te ꝓximo corrtaret᷑: uenit noc¬
te ad locum. & genibus flexis
ammonint dñm ꝓmissionis sir
ut montem longiis uixta fidẽ
petentis ageret. Et mane fac¬

Expanded text:
voluit aliquo signo anticipari, voluit aliquo signo anticipari, ut viderent, quod ea virtute, qua ficus aruit, eadem virtuAmen dico vobis: Si habueritis tiles qui contra Ecclesiam malequod non habuerint plenam fidem Dei, quia nunquam montes transferre potuerint. Quibus respondendum, non omnia scripta esse quae in Ecclesia sunt gesta, sicut etiam de factis ipsius Christi, mons ablatus de terra mitteretur in mare, si necpoposcisset. Quomodo legimus factum precibus beati patris Gregorii Neocesareae Ponti antistitis, viri meritis et virtutibus eximii, ut mons in terra tantum loco cederet, quantum incolae civitatis opus habebant. Cum enim volens aedificare Ecclesiam in loco apto, videret eum angustiorem esse, quam res exigebat, eo quod ex una parte rupe maris, ex alia monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum, et genibus flexis admonuit Dominum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane fac
Abbreviated transcription (Latin):
uidens fici ar¬
aliquando factis. Quid enim
erat causȩ ut esuriens fructam
inficulnea quereret. cuiꝰ ñ erat
tempus. ꝙ ꝓpe erat pascha ui¬
deorum. arboremq maledictio¬
ne dampnaret: nisi qr plebeni
quã uerbo docebat. facto t̾rere
in sp̃ti qui ducit ad xp̃m qui ẽ
uera ura. s in littera legis quȩ
extra uiam ducit. Et uenit
ad eam. nichilq intienit in ea:
uͥ folia tantũ. Uenit ꝑ incarna¬
tionem. folia sunt uerba legis
& ꝓpħarum. Ulerba inuenit in
eis: ñ fructum bone oꝑationis.
Dampnatur gͦ: quia udea que
uerba scͥpture sine oꝑibiis sona¬
bat. digna ẽ ultione ptinita.
Hoc autẽ dixerim ñ quod tota
synagoga fuerit abiecta. ex qua
nari merint. quiȩ esurientem
xp̃m pascere bene oꝑando recu¬
sauit. q̃ foliis uerborum spiri¬
talium magis obumbrari. quã
fructibus sp̃c uoluit honusta¬
ri. Et uidentes discipłi mirati
sunt dicentes. quomͦ contintio
aruit. Dñs scandalum crucis
portaturus. discipłorum ammoᷤᷤ

Expanded text:
idens fici araliquando factis. Quid enim erat causae ut esuriens fructum in ficulnea quaereret, cujus non erat tempus quia erat prope Pascha Judaeorum arboremque maledictione damnaret, nisi quia plebem, quod verbo docebat, facto terrerein spiritu qui ducit ad Christum, qui est vera via, sed in littera legis, quae extra veram viam ducit. Et venit ad eam, nihilque invenit in ea, nisi folia tantum, etc. Venit per Incarnationem. Folia, sunt verba legis et prophetarum. Verba invenit in eis, non fructum bonae operationis. Damnatur ergo, quia Judaea, quae verba Scripturae sine operibus sonabat, digna est ultione punita. Haec autem dixerim, non quod tota Synagoga fuerit abjecta, ex qua,nari meruit, quae esurientem Christum pascere bene operando recusavit, quae foliis verborum spiritualium magis obumbrari, quam fructibus spiritus voluit onustari. Et videntes discipuli mirati sunt dicentes: Quomodo continuo aruit? etc. Dominus scandalum crucis portaturus, discipulorum animos
Abbreviated transcription (Latin):
oblati sunt ei pueri. qui quã¬
uisñ essent continentes uirtu¬
te: tamen in figura uerorum
continentit̃ uoluit in eis ostẽ¬
dere. quod in ueris continenti¬
btis conplettir. Imposuit enun
eis mantis: ut ueris continen¬
tibus & tieris humilibus. grãm
sui auxilii eis conferendã sig¬
nificaret. & eos fua benedictio¬
ne & grã dignos ostenderet. &
hoc ẽ quod mͦ ingreditur. Tc̃
oblati sunt ei paruuli. ut eis
manus inpon̾et. & oraret qͣsi
diceret. ut manu &o uoce eis
benediceret. Discipłi autẽ in¬
crepabant eos. non quod uoce¬
magistrum suum ad similitu¬
dinem reliquorũ homintim
lassari importunitate offeren
qr isti sunt figara uerortum con-¬
tinentiũ: ideo addit. Talium
est regnum celorum. Talitim
dixit ñ istorum: ut ostenderet
ñ etatem regnare s mores. &
his qui similes sunt pueris¬
in innocentia. & simplicitate.
p̃mium reꝑmitti. de quibꝰ apłs.
Nolite fieri pueri senfibus:
s malitia paruuli estote. Nec
erat catisa quare remonerẽt᷑.

Expanded text:
ti sunt ei pueri qui, quamvis non essent continentes virtute, tamen in figura verorum continentium, voluit in eis ostendere, quid in veris continentibus impletur. Imposuit enim eis manus, ut veris continentibus, et veris humilibus gratiam sui auxilii conferendam significaret, et eos sua benedictione et gratia dignos ostenderet. Et hoc est, quod modo ingreditur: Tunc oblati sunt ei parvuli, ut eis manus imponeret et oraret. Quasi dicat, ut manu et voce illis benediceret. Discipuli autem increpabant eos. Non quod Magistrum suum ad similitudinem reliquorum hominum lassari importunitate offerentquia isti sunt figura verorum continentium; ideo addit: Talium est regnum coelorum. Talium dixit, non istorum, ut ostenderet non aetatem regnare, sed mores, et his qui similes sunt pueris innocentia et simplicitate praemium repromitti, de quibus Apostolus: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . Nec erat causa quare removerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Ira preceps & impaciens
Motu gͦ corporis indicat insamã
mentis. & ꝓuocat ad responden¬
dum: ut qualibet occasione ac
pondisset dorq̃ndum in calump.¬
niam: tandem tamen adiuratꝰ
siesset filitis dei. ipse pͥncipi res¬

Expanded text:
tc. Ira praeceps et impatiens, Motu ergo corporis indicat insaniam mentis, et provocat ad respondendum, ut qualibet occasione accpondisset, torquendum in calumniam: tandem tamen adjuratus, si esset Filius Dei, ipsi principi res
Abbreviated transcription (Latin):
o quioquid nutauerat erexit.
ruꝑ. Ob hoc hesitare passiis ẽ: ut
in ȩccłe pͥncipe remediã consi¬
deretur penitentiȩ: & neno
auderet de sua uurtude con¬
fidere. cum mutabilitatis peri¬
culum. nec beatus petrus po¬
Mistice gallus aliquas dõr¬
torum est: qͥ sompnolentos i¬
crepans ait. Eingilate iustu
ante pͥmum galli cantũ ne¬
te resurrectionẽ esse decim
ñ pntauerunt. morte enis tur¬
bati. Quod bis ante scd̃m galli
errant. & ideo ueritatẽ negãt.
Primtis galli cantus ẽ: dm̃ re¬
surrectio in seipso. Scds aut̃.
eisdem in corpore ȩccłẽ. Et
tenebatur corpore. amimum
trepidantis discipłi foris positi
ut respexit erexit: & ad fletꝰ
penitentiȩ incitauit. llude se¬
quit᷑. Et egressus foras. ut sct¬
licet liberum flendi haberet
locum. Neuit amare. Reten¬
tus in atrio cayphe ñ poterat
penitentiam agere. foras ergo
egreditur: quatinis ab impioꝵ
concilio segregatus sordes paui¬
de negationis liberiꝰ ablueret.¬

Expanded text:
 quidquid nutaverat, correxit. LEO. Ob hoc haesitare permissus est, ut in Ecclesiae principe remedium consideretur poenitentiae, et nemo auderet de sua virtute confidere, cum mutabilitatis periculum, nec beatus Petrus poMystice gallus aliquis doctor est, qui somnolentos increpans ait: Evigiante primum galli cantum nete resurrectionem Deum esse non putaverunt, morte ejus turbati: quod bis ante secundum galerrant, et ideo veritatem negant. Primus galli cantus est Domini resurrectio in seipso. Secundus autem ejusdem in corpore Ecclesiae. Etenebatur corpore, animum trepidantis discipuli foris positi, ut respexit erexit, et ad fletus poenitentiae incitavit. Unde sequitur: Et egressus foras, ut scilicet et liberum flendi haberet locum, flevit amare. Retentus in atrio Caiphae, non poterat poenitentiam agere. Foras ergo egreditur, quatenus ab impiorum consilio segregatus, sordes pavidae negationis liberius ablueret
Abbreviated transcription (Latin):
Matheus & marchus contexũt
narrationem de his quȩ cum
dño acta sunt usq ad mane:
s post redeunt ad narrandã
petri negationem. Qua t̾mina:¬
Attende sollicitudinem sacer-¬
dotum in malo: dota nocte ui¬
gilanerunt ut homicidiũ face.¬
rent. Et uinctum adduxert̃
eum. & tradiderunt pontio¬
hanc consuetudinem: ut quẽ
ad iudicassent. morti. ligatũ
traderent iudici. At tamen¬
ẽ notandum quod ñ tunc pͥ¬
mum ligauerunt. s mox com¬
prehensum eñ in orto ut ioh̃s
declarat ligauerunt & sic ad¬
duxerunt eũ ad annã primũ.
Tunc uidens iudas qui eñ tra¬

Expanded text:
Marcus et Matthaeus contexunt narrationem de eis, quae circa Dominum acta sunt usque mane. Sed post redeunt ad narrandam Petri negationem, qua terminaAttende sollicitudinem sacerdotum in malo. Tota nocte vigilaverunt, ut homicidium facerent. Et vinctum adduxerunt eum, et tradiderunt hanc consuetudinem, ut quem adjudicassent morti, ligatum traderent judici. Attamen notandum, quod non tunc primum ligaverunt, sed mox comprehensum eum in horto, ut Joannes declarat, ligaverunt; et sic adduxerunt illum ad Annam primum . Tunc videns Judas, qui tra
Abbreviated transcription (Latin):
Et sidm marchum uelauesti
soidrem eiis. ñ ut ille scelera ñ
cognitionis eiꝰ abscondant. sic̃
fuit uelamen suꝑ faciem moy¬
si. quod usq hodie manet.
Nob̃ autẽ credentibꝰ ablatũ
est. Nos enim reuelata facie.
& cetera. Petrus uͦ sedebat
foris in atrio. Non appropm¬
quabat iħu ne ministris aliqͥ
suspitio nasceretur. Et acces¬
sit ad eum una ancilla dicens.
Et tu cum iħu galileo eras.
q nolens adhuc mori: manife¬
stari se. expauit. Quid ẽ quod
turi magis possent eum cognos

Expanded text:
Et secundum Marcum, velaverunt faciem ejus, non ut ille scelera eorcognitionis ejus abscondant, sicut fuit velamen super faciem Moysi, quod usque hodie manet. Nobis autem credentibus ablatum est. Nos enim revelata facie , etc. Petrus vero sedebat foris, etc. Non appropinquabat Jesu, ne ministris aliqua suspicio nasceretur. Et accessit ad eum una ancilla dicens: Et tu cum Jesu Galilaeo eras? a nolens adhuc mori, manifestari se expavit. Quid est, quod viri magis poterant eum cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ status temporum. Medra na¬
te negat. galli cantu penitet
post resurrectionẽ sub luce
quẽ ter negauerat. ter se a¬
mare confessus ẽ: qr quod in
tenebris obliuionis errauit.
sꝑate iam lucis rememoratio¬
ne correxit. & eiusdem uere

Expanded text:
per status temporum. Media nocper status temporum. Media nocte negat; galli cantu poenitet: post resurrectionem sub luce, quem ter negaverat, ter se amare professus est: Quia quod in tenebris oblivionis erravit, speratae jam lucis rememoratione corre
Abbreviated transcription (Latin):
plet. quod iste causa breuita
tis omisit. Exiit inqͥt foras
ante atͥunr: & gallas cantauit.
Quo renerso matͥam: fit ne¬
gatio. In hac scda negatione a
duobus compellitur. ab ancilla
ut ait matheus & marchus.
& ab alio ut ait lucas dicens.
Et post pufillum alitis ait.
Et tu de illis es. In hoc pusil¬
lo exiit: & reuersus stans ad fo¬
cum ut ait ioħ̃s ubi iterum
negat. Exeunte autẽ illo. idest
cum exiret. hoc ẽ cum exurge¬
ret ut exiret. ammauertit eñ
ancilla: & dixit illis qͥ ad ig¬
nem erant. Quibꝰ rediens iu¬
idest non sum eius discipłs. inle
Nota q pͥmo ait. nescio quid
dicis. Scdõ cum iuiramentone¬
gat. Tercio cepit detestari &
incrementũ scelerum: & qui
minima sꝑnit. cadit in maio¬
ra. Et nota etiam qr noxia
sunt pratiorum hominũ collo.¬
qͥa: que cogerunt apłm petrũ
int̾ infideles negare dñm. uel
hominẽ se ñ nosse. quẽ inter
condisciplõs dei filitim fuerat
confessus. Et continuo gallus
Et nota sacramenta rerum

Expanded text:
plet quod iste brevitatis causa emisit. Exiit, inquit, foras ante atrium, et gallus cantavit , quo reverso in atrium fit negatio. In hac secunda negatione a duobus compellitur. Ab ancilla, ut ait Marcus et Matthaeus; et ab alio, ut ait Lucas dicens. Et post pusillum alius ait: Et tu ex illis es? In hoc pusillo exiit, et reversus stans ad focum, ut Joannes ait, iterum negat. Exeunte autem illo, id est cum exiret, vel exsurgeret, ut exiret, animadvertit eum ancilla, et dixit his qui ad ignem erant, quibus Petrus rediens juid est non sum ejus discipulus, in tri. Primo ait, nescio quid dicis; secundo cum juramento negat; tertio coepit detestari et incrementum scelerum: et qui minima spernit, cadit in majora. Et nota etiam, quia sunt noxia pravorum hominum colloquia, quae coegerunt apostolum Petrum inter infideles negare Dominum, vel hominem se nosse, quem inter condiscipulos Dei Filium fuerat confessus. Et continuo gallus Et nota sacramenta rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ñc ectam exhonoratur &o irrita¬
ꝑuunt: significant eos qͥ p̃sen¬
tiam grẽ eius respiunt. Qui
mas in faciem ei dant: qui cec.¬
ti ꝑfidia. eum non uenisse affir¬
mant. tanꝗͣ presentiam eiꝰ ext̾¬
minantes. & respuentes. ꝓphe-¬
tiza quis est qui ce peussit:¬

Expanded text:
nunc etiam exhonoratur atque irritanunc etiam exhonoratur atque irritaerunt, significant eos qui praesentiam gratiae ejus respuunt. Qui ei in faciem dant, qui caecati perfidia eum non venisse affirmant, tanquam praesentiam ejus exterminantes et respuentes Prophetiza nobis, Christe, quis est
Abbreviated transcription (Latin):
bitis. Tunc pͥnceps sacerdotũ
scidit uestimenta sua. Quẽ de
solio sacerdotali furor excisserat:
eundem rabies ad scindendas
uestes ꝓuocat. Et magno fac¬
tum est hoc misterio: cumue¬
stis dm̃ nec ãmilitibus crucifi¬
gentibꝰ scindi potuerit. Signi¬
ficat enim sacerdotiũ eorum
ꝓ sceleribus pontisicũ penitus
esse soluendum. Soliditatem
uͦ eccłẽ que nestis ẽ. sui redẽp¬
toeis: usq infinem scłi inditu¬
tam ꝑmanere. Et nota quia
mos ẽ. iudeorum uestim̃ta sci¬
dere: cum audiant aliquid blas¬
pheniȩ. Cunc scilicet qr blas¬
phemũ illum putauerunt: ex¬
puerunt in faciem eiꝰ. & cola¬
phis eũ ciciderunt. Alii. antẽ¬
palinas in faciem ei dederunt.
Impletaẽ. hoc loco ꝓphetia. ã
dicit. Dedi maxillas meas a la¬
pis. & faciem meam ñ abscondi
a conspuentibus in me. S qui
trinc cesus est colaphis uudeorũ:
ceclitur etiam nuinc blasphemiis
falsorum xp̃ianorum. Qui tc̃ẽ
conspiitus saliuis infidelitim:

Expanded text:
tis. Tunc princeps sacerdotum scidit vestimenta sua, etc. Quem de solio sacerdotali furor excusserat, eumdem rabies ad vestes scindendas provocat, et magno factum est hoc mysterio, cum vestis Domini nec a militibus eum crucifigentibus scindi potuerit. Significatur enim sacerdotium eorum, pro sceleribus pontificum penitus esse solvendum. Soliditatem vero Ecclesiae, quae vestis est sui Redemptoris, usque in finem saeculi indisruptam permanere. Et nota, quia mos erat Judaeorum vestimenta scindere, cum audiebant aliquid blasphemiae. Tunc, quia scilicet illum blasphemum putaverunt, expuerunt in faciem ejus, et colaphis eum ceciderunt, alii palmas in faciem ei dederunt. Impleta est hoc loco prophetia, quae dicit: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a conspuentibus in me . Sed qui tunc est caesus colaphis Judaeorum, caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum christianorum. Qui tunc est consputus salivis infidelium,
Abbreviated transcription (Latin):
t in hoc notat diuersita¬
tem inter eũ & alios disci¬
pulos. Iili enim fugerunt: hic
uͦ licet ꝓcul tamen sequitur
iħm. Nonissime uͦ ueniunt duo
falsi testes. Falsus testis ẽ qui ñ
eodem sensu dicta intelligit qͦ
dicunt᷑. Dñs enim dixerat de
templo corporis si: sed in ipsis
uerbis calumpniant᷑. & paticis
additis uel mutatis. quasi itstã
soltiam templuam hoc manti factũ.
llos inquit soluite ñ ego: qi illici¬
tum est: ut nob̃ mortem infera¬
mus. Item dñs dixerat. & ego
suscitabo: quod de animali tẽ
dixisse: aliud manu factum edi¬
ficabo: ut ꝓpͥȩ de templo iudai¬
est edificare. aliud suscitare.
Et surgens pͥnceps sacerdotũ
ait illi. Nichil respondes ad ea¬

Expanded text:
t in hoc nota diversitatem inter eum et alios discipulos. Illi enim fugerunt: iste vero, licet procul, tamen sequitur. Novissime autem venerunt duo falsi testes, etc. Falsus testis est, qui non eodem sensu dicta intelligit, quo dicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui, sed in ipsis verbis calumniantur, et paucis additis vel mutatis, quasi justam solvam hoc templum manufactum. Vos, inquit, solvite, non ego, quia illicitum est, ut nobis ipsis mortem inferamus. Item Dominus dixerat, et ego resuscitabo, quod de animali tempdixisse, aliud manufactum aedificabo, ut proprie de templo Judaiest aedificare, aliud resuscitare. Et surgens princeps sacerdotum, ait illi: Nihil respondes? e
Abbreviated transcription (Latin):
bitur maior ꝓfectus in uirta¬
tibus. & maior intellectus in
bundabit. Ei autẽ qui ñ ha¬
bet. scilicet caritatẽ. & quod iu¬
det᷑ habere ex naturali bono.
sĩc ẽ naturale ingenium. & lit.¬
teralis scientia auferet᷑ ab eo.
qr atit tradit oblunoni: aut si
retinet naturale bonum. qͣs
scientiam habeat: dum eam
ñ amat ab ea deficit. Quie¬
nim defides funt. quãuis ni¬
turaliter fint acuti: tamen
ꝑduint nat᷑ale bonum. & p̃mi¬
um qtiod erat eis ꝓmissum.
S qͥ solliciti sunt & alios in¬
struunt: quod minus habet᷑
am. Ulel aliter. Qui habet si¬
dem & bonam uoluntatẽ: &¬
si minꝰ habet in oꝑe. dabitut
a quod deest a bono iuudice.
S qti fidem ñ habet᷑. etiã cete¬
tis uirtutes. quas habent nat᷑a.¬
lter ꝑdiuit. sine quia etiã nec

Expanded text:
fectus in virtutibus, et major intellectus in abundabit. Ei autem qui non habet, scilicet charitatem, quod videtur habere ex naturali bono, sicut est naturale ingenium et littera, scientia aufertur ab eo, quia aut tradit oblivioni, aut, si retinet, naturale bonum, quasi scientiam habeat, dum eam non amat, ab ea deficit. Qui enim desides sunt, quamvis naturaliter sint acuti, tamen perdunt naturale bonum et praemium quod eis erat promissum. Sed quia solliciti sunt, et alios instruunt, quod minus habent iam. Vel aliter: Qui habent fidem et bonam voluntatem, etiamsi minus habent in opere, dabitur eis quod deest a bono judice. Sed qui fidem non habet, etiam caeteras virtutes, quas habet naturaliter, perdit: sine qu
Abbreviated transcription (Latin):
casus. Et notandum quod into¬
lis seruus durum dñm uocat
cui tamen ad lucrum deseru¬
re dissimulat. Et timiusse se
dĩc in lucro talentum expend̾e
qͥ hoc solum timere debuerat.
ne hoc sine lucro ad dñm repi¬

Expanded text:
ur. Notandum autem quod inutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucro talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro repo
Abbreviated transcription (Latin):
mi. Ille uͦ qui habet in p̃senti
ȩccłã quinq talenta: idest ñ
scientiã scͥpturarum. s scientiã
exteriorum. & ea multiplican¬
do & bene ministrando alia qͥn¬

Expanded text:
Ille vero, qui habet in praesenti Ecclesia quinque talenta, id est, non scientiam Scripturarum, sed scientiam exteriorum, ea multiplicando et bene ministrando, alia quin
Abbreviated transcription (Latin):
teriores. Exteriores tenebre
posstit intelligi: pene corpora
les. Coepus qͥppe est exteruis aĩe.
Interiores igitur tenebre mala
sunt animȩ : quibꝰ a caritatis
lamine auersi. in peccatis oblec
mala corporis. qͥbꝰ et̾naliter tor¬
quebit᷑ in fine. Item pectinȩ
distributio inequalis ẽ: s ñ ad
diuidentẽ Iserenda ẽ ditiersi

Expanded text:
ebrae possunt intelligi corporales poenae. Corpus quippe exterius animae. Interiores ergo tenebrae mala sunt animae, quibus a charitatis lumine aversa, in peccatis oblectmala corporis, quibus aeternaliter torquebimur in igne. Item pecuniae distributio inaequalis est, sed non ad dividentem referenda est diversi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ qͥnq libros moysi habuit. &
scd̃m quosdam dico. illos ꝑ euan¬
gelicam gratiã multiplicatut. &
expleuit. & fructum decalogi in
lucrum reportauit. Ille uͦ cui
duo talenta sunt cõmissa genti¬
lis est popłs: cui data sunt duo.
fides cordis. & confessio oris. Que
duo iterum multiplicatut. Ille
ꝑopło significat. qͥ in lege ꝑsistẽ.¬
tes carnali carnaliter sapuert̃.
littera. quasi talentum int̾ra
absconderunt. neq ea ipsi utẽ¬
tes neq ꝓpt̾ mitidiam. aliis. scili

Expanded text:
quinque libros Moysi habuit, et secundum quosdam dico, illos per evangelicam gratiam multiplicavit et explevit, et fructum Decalogi in lucrum reportavit. Eae vero, cui duo talenta sunt commissa, gentilis est populus, cui data sunt duo, fides cordis, et confessio oris, quae duo iterum multiplicavit. Ille populo designat, qui in lege persistentes carnali, carnaliter sapuerunt, littera, quasi talentum in terra absconderunt, neque ipsi utentes, neque propter invidiam aliis scili
Abbreviated transcription (Latin):
sco ꝙ homo durus es. idest duira
& arcta p̃cepta habes: & in hoc
noto duritiam tuã. quod ta me¬
tis uͥ ñ seminasti. Gentiles sunt
in qͥbts tir ñ seminasti legem
xͥptam. immo sine lege fuerut.
& tamen eos metis. idest falce
idicii p̃cidis eos. & dampnas qr
male oꝑantur. quãtus semine le¬
ꝗis scͥpte careant. & congregas
ubi ñ sparsisti. q qͦsdam gentili¬
congregas: scilicet de illis ubi
nichil predicationis seminasti.
orreo celesti. Quosdam enĩ sal¬
nas ꝑ legem nat᷑alem sic̃ iob. qͥ¬
bus lex scͥpta ñ fuit annuntia¬
ta: & eorum comꝑatione damp¬
nas eos qͥ negligunt scͥptam. &
ideo ego timens aggredi gra¬
dum uidȩ altioris. ne scilicet
salutẽ alteris q̃rens pericli¬
tarer ipse abii ꝑ liberũ arbitri¬
um & abscondi talentũ tuum¬
in t̾ra. idest ñ predicatii quod
te donante intellexi. sed abs¬
condi in t̾ra.idest in carnali ui¬
ta degens. Et sicut habui fic te¬
nui talentum tuũ: ñ augens
uel minuens. Ecce habes quod

Expanded text:
 homo durus es, etc. Id est, dura et arcta praecepta habes, et in hoc noto duritiam tuam, quod tu metis ubi non seminasti. Gentiles sunt, in quibus tu non seminasti legem scriptam, imo sine lege fuerunt, et tamen metis eos, id est falce judicii praecidis eos, et damnas, quia male operantur, quamvis semine scriptae legis careant. Et congregas, ubi non sparsisti. Quia quosdam gentilicongregas; scilicet de illis, in quibus nihil praedicationis seminasti, horreo coelesti. Quosdam enim salvas per legem naturalem, sicut Job, quibus lex scripta non fuit nuntiata, et eorum comparationenas eos, qui negligunt scriptam; et ideo ego timens aggredi gradum altioris vitae, ne scilicet alterius salutem quaerens, periclitarer. Et ipse abii, per liberum arbitrium, et abscondi talentum tuum, id est, non praedicavi quod te donante intellexi, sed abscondi in terra, id est, in carnali vita degens, et sicut habui, sic tenui talentum tuum, non augens vel minuens. Ecce habes quod
Abbreviated transcription (Latin):
magis a te ẽ exquirendt̃i. quod
tͥ dedi ad erogandum: Num¬
mularii sunt qͥ p̃dicationem
auditã ualent & uerbis &
oꝑibus exercere. & multiplicare.
Pecunam gͥ nummulariis est¬
dare: scientiam aliquã illis un¬
pendere qui hanc ualeant uer¬
bis & oꝑibus complere. Tollite
itaq ab eo talentum. Geminã
penam ostendit. quã sepe dñs
negligentibꝰ cõmissum talentũ
intellectum scilicet tribuit:
alteram in presenti. alteram
in futuro. In p̃senti enĩ eccłã
sepe fit qd̃ modo dicitur: tolli
te talentũ ab eo. & date ei qͥ
habet decem talenta. Ille enĩ
qui habet scientiã scͥpturarũ.

Expanded text:
magis est ex te exquirendum, quod tibi dedi ad erogandum? Nummularii sunt, qui praedicationem divinam auditam valent verbis et operibus exercere et multiplicare. Pecuniam igitur nummulariis dare, est scientiam aliquam illis impendere, qui hanc valeant verbis et operibus complere. Tollit itaque ab eo talentum, etc. Geminam poenam ostendit, quam saepe Dominus negligentibus commissum talentum intellectum tribuit: alteram in praesenti, alteram in futuro. In praesenti enim Ecclesia saepe fit, quod modo dicitur: Tollite ab eo talentum, et date ei, qui habet decem talenta, etc. Illi enim, qui habet scientiam Scripturar
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi dicat. Ista cogitatio tua
quare ñ incussit tibi timorem:
cum scires me mea diligentius
exqͥsiturum: Ecce quod ad tu
titis te accusat: qr quanto me
nouisti seuerum esse. tanto o¬
porttut te cõmittere pecumã
meã ntimulartis. & hoc ẽ opor¬
tuit te. quasi dicat. Quando
qͥdem ab illis quibꝰ ñ cõmisi exi

Expanded text:
dicat: Ista cogitatio tua, quare non incussit tibi, cum scires me mea diligentius inquisiturum? Ecce quod adduxisti tius incusat, quia quanto me novisti severum, tanto oportuit te committere pecuniam meam nummulariis. Et hoc est: Oportuit ergo, etc. Quasi dicat: Quando quidem ab il
Abbreviated transcription (Latin):
lltriq seruo oo illi scilicet qui
mo blanditur. Seruus autẽ qu
de talento oꝑari noluit: infelicis¬
simum a sua conscientia habens
testimonitĩ. cum uerbis excusatu¬
nis redit ad dñm dicens. Dñe
scio qr homo durus es. o cetera.
nam eiꝰ duram. Arduia ẽ enim

Expanded text:
Utrique servo, et illi scilicet, quiamilias blanditur. Servus autem qui de talento operari noluit, infelicissimum a sua conscientia habens testimonium, cum verbis excusationis redit ad dominum, dicens: Domine, scio quia homo durus es, etc. nam ejus duram. Ardu
Abbreviated transcription (Latin):
bebant. Iterum cum p̃cipiat
orare ꝓ inimicis. indetur iołis
contrariũ dicere. Siquis sciat
fratrem suũ peccare ñ ad mortẽ:
oret ꝓ eo & dabit dñs uitam
illi. Est autẽ peccatum ad mor¬
tem: non ꝓ illo dico ut quis oret.
llbi aꝑte ostenditur eos fratres
esse. ꝓ quibus orare ñ iubemiur.
Peccatum ad mortem est cum
post agnitionem ueritatis. ꝑtier¬
sus tamen oppugnat frat̾nitatẽ.
& omni bono intudet. & bonũ
odit. & in malo suio omnino
obstinatus ẽ. Quod peccatum.
obstinatio uel in penitentia uo¬
catur. Hec labes talis est. ut
humilitatẽ penitendi fubire ñ

Expanded text:
bebant. Iterum cum praecipiat bebant. Iterum cum praecipiat orare pro inimicis, videtur Joannes contrarium dicere: Si quis sciat fratrem suum peccare non ad mortem, oret pro eo, et dabit illi vitam Dominus. Est autem peccatum ad mortem, non pre illo dico ut roget quis , ubi aperte ostenditur quosdam fratres esse, pro quibus orare non jubemur. Peccatum ad mortem est, cum post agnitionem veritatis perversus tamen oppugnat fraternitatem, et homini bono invidet, et bonum odit, et in malo suo omnino obstinatus est: quod peccatum obstinatio, vel impoenitentia vocatur. Haec labes talis est, ut humilitatem poenitendi subire non
Abbreviated transcription (Latin):
tuncam tollit. cum interiora
facit confiteri. idest uitia aminȩ.
ut iram. inuidiam. & huiꝰmodi.
tia carnis. ut fornicationẽ. &
cetera. Et qui. & quia ñ suf¬
ficit pati dampna uisi demus
nr̃a: addit. Et qui petit a te:
da ei. non dicit da quod petit.
s da. si petit rem honestam.
da uel totum. uel partem. si ñ
potes totum. & si nentrum po-¬
tes. da uoluntatẽ. Si petit rem
inhonestam. da correctionẽ. Et
uolenti mutuari a de ne auer¬
taris ab eo. s libenter accom¬
moda. Est enĩ quoddam genꝰ
mi sedĩȩ accõmodare. s ut non
plus recipiat. Et odio. hec fuit¬
Ponit tria genera inricorum.
Alii enim manti nocent. alii
lingua. alii corde: quos p̃cipit
diligi. Odientes corde inimicã¬
tur. calumpniantes ore. ꝑseq̃n¬
tes manti. ꝓphȩ uidentur con¬
trarii esse huic p̃cepto: qura
mala inimicis in precant᷑. S
ipsi uidebantur uoluntatem
dei approbare. ñ imp̃cabant᷑.
s diuino iudicio assensum pre¬

Expanded text:
tunicam tollit, cum interiora tunicam tollit, cum interiora facit confiteri, id est, vitia animae, ut iram, invidiam et hujusmodi; tia carnis, ut fornicationem, et caetera. Et qui, etc. Et quia non sufficit pati damna, nisi demus nostra, addit: Et qui petit a te, da ei. Non dicit quidquid petit, sed da. Si petit rem honestam, da vel totum, vel partem si non potes totum; et si neutrum potes, da voluntatem; si petit rem inhonestam, da correctionem. Et volenti mutuari a te, ne avertaris ab eo, sed libenter accommoda. Est enim quoddam genus misericordiae accommodare, sed non ut plus recipiat. Audistis quiPonit tria genera inimicorum - alii enim manu nocent, alii lingua, alii corde, quos praecipit diligi. Odientes corde inimicantur, calumniantes ore, persequentes manu. Prophetae videntur esse contrarii huic praecepto, qui mala inimicis imprecantur. Sed ipsi videntur voluntatem Dei approbare, non imprecabantur, sed divino judicio consensum prae
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum. potius patiatur se in-¬
terfici. Quod in hac methafora
intelligitar. Quicumq angaria.¬
uerit te mille passtis. id est aliqd
licitum optis. mille enim passus
sunt iter sabbati. in quo seruilia
oꝑa ꝓhibentur. Ergo nulle pas¬
sus non ẽ seruile opus. s licitũ.
Quod &o numerus millenar ius
designit. qui ꝑfectionem signisi¬
cat. quasi diceret. Si angaria¬
est peccatum. quod facit seruos.
noli facere. S si mille passus. id
est aliquod licitũ cogerit. sicut
ce quod cogit. & non solum mil¬
le passus s etiam duo milia. Ter
ponit mille quia tribtis modis
iubet seruire. corpore. animo.
sp̃u. ut & toto corpore oꝑetur.
& sp̃u. idest uoluntate & am¬
mo. id est ratione. scilicet ꝓ deo
non ꝓ timore. ñ ꝓ cupiditate. s
quia dm̃ remuneratorem expectat.
intelliguntur. Ut si hereticus
dextrum dogma uuluerare uo¬
luerit: oppone aliud testimoniũ
scͥpture. & iterum prebe alterũ
donec lacessat. Sp̃ualiter doctor

Expanded text:
peccatum, potius patiatur se inpeccatum, potius patiatur se interfici, quod in hac metaphora intelligitur: Quicunque angariaverit te mille passus, id est, aliquod licitum opus, mille enim passus sunt iter Sabbati, in quo servilia opera prohibentur: ergo mille passus non est servile opus, sed licitum, quod et numerus millenarius designat, qui perfectionem significat; quasi dicat: Si angariaest, peccatum quod facit servus, noli facere; sed si mille passus, id est, aliquod licitum coegerit, sicut ce quod cogit, et non solum mille passus, sed etiam duo millia. Ter ponit mille, quia tribus modis jubet servire, corpore, animo, spiritu: ut et toto corpore operetur, et spiritu, id est voluntate et animo, id est ratione, scilicet pro Deo, non pro timore, non pro cupiditate, sed quia Deum remuneratorem exspectat. intelliguntur, ut: Si haereticus dextrum dogma violare voluerit, oppone aliud testimonium Scripturae, et iterum praebe alterum donec lassescat. Spiritualiter doctor
Abbreviated transcription (Latin):
in libro iudicam. aotb sinistra
usus funsse ꝓ dextra quasi dic̾et.
prebe ei & alteram. idest partẽ
etiam illesam alteriꝰ dextre. oꝑa-¬
tionis. si optis fuerit. Si enumnin
ratus pati etiam si uocet te hipo¬
critam: quia es religiosus. Et
ei. Agit de inuirra ablationis
reram. ꝓhibet enim nos repet̾e
nr̃a. si auferantur. si ꝑfecti esse
apłs. potius debemus pati frau¬
dem. quam in iudicio cum fra¬
tre contendere. & ideo dñs ait.
Et qui uult in iudicio tectim¬
contendere. & cetera. Si enim
uelit contendere. potius dimit¬
tamus res nr̃as. ꝑ tunicam quȩ
carni ꝓpinquior ẽ: necessaria in¬
telligunt᷑. ꝑ pallium: suꝑfltia. di¬
mitte etiam ei necessaria. si optis
fuerit. Et quicumq. Ecce t̾cia
iniuria de anguria. Sĩc si aliqͥs
ñ dico leserit fidelem. uel res ab¬
rit. ut in captiuitate solet fieri
patiatur. & seruiat. & etiã plusꝙͣ.
p̃ceꝑerit. Si autẽ angariauerit
eum aliquid illicitum facere. ut

Expanded text:
in libro Judicum ad hoc sinistra in libro Judicum ad hoc sinistra usus fuisse pro dextra, quasi dicat: Praebe ei et alteram, id est, patere etiam in laesione alterius dextrae operationis sicut opus fuit.ratus pati, et vocet te ideo hypocritam, quia religiosus es. Et ei, etc. Agit de injuria ablationis rerum, prohibet enim nos repetere nostra si auferantur, si sine potius debemus pati fraudem quam in judicio cum fratre contendere, et ideo Dominus ait: Et ei qui vult tecum in judicio contendere, etc. Si enim velit contendere, potius dimittamus res nostras. Per tunicam quae carni propinquior est necessaria intelliguntur, per pallium superflua. mitte ei et necessaria, si opus fuerit. Et quicunque, etc. Ecce tertia injuria de angaria, sicut si aliquis, non dico laeserit fidelem, vel res abrit, quod in captivitate solet fieri, patiatur et serviat, et etiam plus quam praecepit. Sed si angariaverit eum aliquid illicitum facere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait. Michi uindictam ego
retribuam. uel in ꝑsona mea.
uel ꝑ inicarium qui non ferit
hominẽ s peccatũ. ut homo cor¬
rigatur. Tres iniurias ponit.
lesionem in ꝑsona rerum abla¬
tionem. & angarias in serui¬
tium. quas omnes deus iubit
tolerare. De lesione enim ꝑso¬
ne agit cum dicit. Siquis ꝑ¬
cusserit te in maxillam. & ce¬
tera. Quãnis ad litteram
non absurdũ I. est sic acciꝑe.
tamen dñs ñ legitur hoc
fecisse. s ꝑcus. L. sus in maxil¬
la respondisse. A Si male lo¬
cutus sum testi  moniura
militer. ꝑmaxillam igitur dex¬
tram: accipitur lesio aꝑta in
re digna. Pmaxillam aꝑta. ꝑ
dexteram res digna intelligit᷑.
quasi diceret. Siquis imppera¬
tierit tibi quod xp̃iamis es. uel
religiosus. uel aliquid dignum
huismodi. quȩ lesio aꝑta est. &¬
in re digna. prebe ei alteram.
non dicit simstram. s alteram
dexteram sribaudit. Bonis enĩ
homo nichil habet in se sinistrã.
s omnia dextra. Unde legitur.

Expanded text:
nus ait: Mihi vindictam, ego retribuam , vel in persona mea, vel per vicarium, qui non ferit hominem, sed peccatum ut homo corrigatur. Tres injurias ponit, laesionem in persona, rerum ablationem, et angarias in servitium, quos omnes jubet tolerare. De laesione enim personae agit, cum dicit: Si quis percusserit te in maxillam, etc. Quamvis ad litteram non absurdum sit accipere, tamen Dominus non legitur hoc fecisse, sed percussus in maxillam, respondisse: Si male locutus sum, testimonium similiter. Per maxillam igitur dexteram accipitur laesio aperta in re digna. Per maxillam, apertio; per dexteram, res digna intelligitur, quasi dicat: Si quis improperaverit tibi quod Christianus es vel religiosus, vel aliquid dignum hujusmodi, quae laesio aperta est, et in re digna, praebe ei et alteram, non dicit sinistram, sed alteram dexteram, subaudit: Bonus enim homo nihil habet in se sinistrum, sed omnia dextra; unde legitur
Abbreviated transcription (Latin):
heresim interserendo. erue eũ
a te. & etiam separa longe. Ite¬
rum oculus est ratio & exerciti¬
um nr̃m in scͥpturis. Si ergo exer¬
citatio nr̃a in ditina scͥptura
per ingenii nr̃i subtilitatem
in errorem aliquem nos inducit.
ante debemus exercitationem
illarum scͥpturarum dimittere
sum oculus nr̃ ẽ. uita condem¬
platiua. Si ergo illa nos scan¬
dalirat in desidiam mittendo.
ut plares monacos facit: dese¬
ramus eam. & ad actinam tran¬
seamus. & aliquem laborem fa¬
ciamus in quo salaemur. potius
quã ibi languendo ꝑeamiis. &
ita de ceteris. Quia potius
expedit. id est conuenit. ut ꝑeat.
unum menbrũ. idest amicus
nr̃. uel alia quȩ dicuntur men-¬
bra nr̃a quȩ iuuant nos. id est
sustentant. quam totum corpus.
idest ego & amicus ꝑeamus. Et
si dextera. Dextera manus si¬
militer dicitur aliquis cooꝑator
mecum in bonis oꝑibus. Simf¬
btis. Et si dexter cooꝑator scan¬
dalizat de. aliquod peccatum¬

Expanded text:
haeresim interserendo, erue eum haeresim interserendo, erue eum a te, et etiam separa longe. Iterum oculus est ratio, et exercitium nostrum in Scripturis. Si ergo exercitatio nostra in divina Scriptura, per ingenii nostri subtilitatem in aliquem errorem nos inducat, ante debemus exercitationem illarum Scripturarum dimittere,sus oculus noster est vita contemplativa. Si ergo illa scandalizat nos in desidiam mittendo, ut plures monachos facit, deseramus eam, et ad activam transeamus, et aliquem laborem faciamus, ut salvemur in ea potius quam ibi lugendo pereamus, et ita de caeteris: quia potius expedit, id est convenit, ut pereat unum membrum, id est amicus noster, vel alia quae dicuntur membra nostra, quae juvant nos et sustentant, quam totum corpus, id est ego et amicus pereamus; et si dextera, etc. Dextera manus similiter dicitur aliquis cooperator mecum in bonis operibus; siniid est dexter cooperator, scandalizat te, aliquod peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
rupta natura hominis cepit
aperiri. & diffluere huc & il¬
luc concupiscentia ad omnes
carnales noluptates. Ista uͦ a¬
pertio mala fuit. Mulierem
accipit hic omnem carnalem
uoluptatẽ. & forncationẽ lar¬
ge. Homo enim debet sponsa eẽ
no. Siquis ergo relicto et̾no bo¬
siue idolis. sitie auro. siue mulie¬
ri. uel alii uoluptati. a deo fornca¬
tur. Quod si. ponit finem p̃cepti.
addens etiam de oꝑatione. quasi
Omuem malam intelligentiam
&o oꝑationem a te remoue. Per
ocultim enim intelligentiam ac¬
cipit. ꝑ manum oꝑationem. Per
hec duo enim sola peccant homi¬
nes. S pͥus de oculo agit. Octi¬
lus iste tam large accipitur. ut
significaret quicquid ad intelli¬
gentiam ꝑtinet. In pͥmis dicitur
ocalus aliqͥs doctor. qui intelli¬
gentiam illaminat. docendo scͥp¬
turam. Si iste docet scłaria. si¬
nnister ẽr Si celestia: dexter est.
Si ergo doctor ille etiam qui
dexter est. idest. qui diuina ex-¬
ponit scandalirat te. aliquam

Expanded text:
rupta natura hominis, coepit rupta natura hominis, coepit aperiri et diffluere huc et illuc concupiscentia ad omnes carnales voluptates. Ista vero apertio mala fuit. Mulier enim hic accepit omnem carnalem voluptatem et fornicationem large: homo enim debet esse sponsano. Si quis ergo relicto aeterno bosive idolis, sive auro, sive mulieri, vel alii voluptati, a Deo fornicatur. Quod si ponit finem praecepti, addens  sic  etiam de operatione. Quasi Omnem malam intelligentiam et operationem a te remove . Per oculum enim intelligentiam accipit, per manum operationem. Per haec enim duo soli peccant homines: sed prius de oculis agit. Oculus iste ita large accipitur, ut significet quidquid pertinet ad intelligentiam. In primis dicitur oculus aliquis bonus doctor, qui intelligentiam illuminat docendo Scripturas: si iste docet saecularia, sinister est; si docet coelestia, dexter est. Si ergo doctor ille etiam qui dexter est, id est qui divina exponit scandalizat te, aliquam