comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Lannos langobardoꝵ regnũ post patrẽ solũ obtinu¬
it :ꝰ tandẽ ab hac luce subtratũ ẽ hic in cãpo coro¬
natȩ uͥ bellũ contra alachẽ gessit. in honore
beati georgii martyris monasteriũ construrit:
Fuit aut̃ uir elegans. ⁊ omi bonitate. conspicuus:
audarq bellator: Hic cũ multis langobardorũ
lacͥmis. iurta basilicã dñi saluatoris. quã quondam
auuꝰ eiꝰ ariꝑtꝰ construrerat sepultꝰ ẽ: regnũq
langobardoꝵ liutꝑto filio adhuc puerilis ȩtatis
reliqͥt: Cui tutorẽ asprandũ. uirũ sapientẽ ⁊. il¬
lustrem attribuit xuiii.
De hinc elapsis octo m̃sib ragmibtꝰ dux tauri¬
nensiũ quẽ quondã rex godiꝑtꝰ cũ ertingueret᷑
a grimoaldo reliquerat. paruulũ. de qͦ ⁊ superuiᷤ
diximꝰ. cũ ualida manu ueniens: adu̾sus aspran¬
dũ u rothari ꝑ gamensiũ ducẽ apud nouariam¬
conflixit. eosq in cãpo exuꝑans. regnũ langobar¬
doꝵ muasit. s eodẽ anno mortuus est: xyiiii.

Expanded text:
annos Langobardorum regnum post patrem solus obtenuit, tandem ab hac luce subtractus est. Hic in campo Coronate, ubi bellum contra Alahis gessit, in honore beati Georgii martyris monasterium construxit. Fuit autem vir elegans et omni bonitate conspicuus audaxque bellator. Hic cum multis Langobardorum lacrimis iuxta basilicam domini Salvatoris, quam quondam avus eiusdem Aripert construxerat, sepultus est. Regnumque Langobardorum Liutperto filio adhuc puerilis aetatis reliquit, cui tutorem Ansprandum, virum sapientem et inlustrem, contribuit, Dehinc elapsis octo mensibus, Raginpertus dux Taurinensium, quem quondam rex Godipertus, cum extingueretur a Grimualdo, reliquerat parvolum, de quo et superius diximus, cum valida manu veniens, adversus Ansprandum et Rotharit regnum Langobardorum invasit. Sed eodem anno mortuus est. 19.
Abbreviated transcription (Latin):
sed̾a uice annos sex Quẽ leo in expulsione. illꝰ na¬
ribꝰ detrimcauit: Qͥ post iterũ assũpto imꝑio. quo¬
tiens defluentẽ guttã reunatis manu tersit : pene
tociens aliquẽ ex bis qͥ contra eũ fuerant iugulari
dieb patarcha petro. regim̃ aqͥlerensis ecclȩ suscepit.
serenꝰ: qͥfuit uir simplicitate p̃ditus. ⁊ ad xͥ serui

Expanded text:
secunda vice annos sex. Quem Leo in expulsione illius nasecunda vice annos sex. Quem Leo in expulsione illius naribus detruncavit; qui post iterum adsumpto imperio, quotiens defluentem gutta reumatis manu detersit, pene totiens aliquem ex his qui contra eum fuerant iugulari us patriarcha Petro, regimen Aquileiensis ecclesiae suscepit Serenus, qui fuit vir simplicitate praeditus et ad Chri
Abbreviated transcription (Latin):
rursus recipiens eos qͥ se expulerant. patricioᷤ occi¬
dit : leonẽ qͦ ⁊. tyberiũ qͥ locũ eiꝰ usurpauerãt
cepit. ⁊ in medio cͥco corã omĩ ppło uigulari fecit:
Gallicinũ uͦ patͥarchã constantmopolitanũ. erutiꝰ
oculis romã misit s cirũq albatẽ qͥ eũ inponto
erulẽ aluerat. ep̃m in loco gallicini constituit:
hic constantinũ papã ad se uenire uibens. honorffice
suscepit ac remisit: Quẽ ꝓstratuᷤ int̃rĩ ꝓ sius peccatis
intredere rogans: cuncta eiꝰ eccłȩ pͥuilegia reuouauit:
Qͥ cũ erercitũ in ponto mitteret. ad cõprehendũ pbi¬
lipicũ quẽ ibi religauerat. multũ eũ idẽ uenerabł
lit: eũq imꝑatorẽ fecit Q constantinopolim contͣ
ustinianũ ueniens. cũ eo ab urbe miliario duo deci¬
mo pugnauit. uicit ⁊. occidit e regnũ q eꝰ adeptꝰ
ẽ Imꝑauit aut̃ iustimanꝰ eũ filio tyberio. in hac

Expanded text:
rursus recipiens, eos qui se expulerant patricios occirursus recipiens, eos qui se expulerant patricios occidit. Leonem quoque et Tiberium, qui locum eius usurpaverant, cepit et in medio circo coram omni populo iugulari fecit. Gallicinum vero patriarcham Constantinopolitanum erutis oculis Romam misit Cyrumque abbatem, qui eum in Ponto exulem aluerat, episcopum in loco Gallicini constituit. Hic Constantinum papam ad se venire iubens, honorifice suscepit ac remisit; quem prostratus in terra pro suis peccatis intercedere rogans, cuncta eius ecclesiae privilegia renovavit. Qui cum exercitum in Ponto mitteret ad conprehendendum Filippicum, quem ibi religaverat, multum eum hisdem venerabilis lit eumque imperatorem fecit. Qui Constantinopolim contra Iustinianum veniens, cum eo ab Urbe miliario duodecimo pugnavit, vicit et occidit regnumque eius adeptus est. Imperavit autem Iustinianus cum filio Tiberio in hac
Abbreviated transcription (Latin):
rer langobardoꝵ donationẽ patrimonii alpiũ sco¬
tiarũ quȩ quondã ad ius ꝑtimuerat apłicȩ sedis.
s a langobardis multo tẽpore fuerat̾ ablata resti¬
tuit : ⁊ hanc donationẽ aureis eraratã litteris ro¬
mã direxit: his etiã diebꝰ duo reges saxonũ ad ues¬
tigia apłeꝵ romã uenientes. sub uelocitate ut
lanensis romã.: ⁊ causam egit ꝓ eccła ticiuensrs
uictꝰ ẽ: eo qͦd apͥscis tẽporib ticuienses ep̃i a romana
fuerant eccła consecrati Fuit aut̃ idem uenerabiliꝰ
benedictuᷤᷤ arciep̃s ur egregiȩ scĩtatis. de qͦ ꝑ imiu̾¬
sã italiã bonȩ opiuonis fama fraglauit: xcxxx.
git᷑ defuncto trasemundo duce spolitanoꝵ. foro¬
aldus eiꝰ filiꝰ in loco patͥs ẽ subrogatus Deniq
uachilapuᷤꝰ germanꝰ fict trasemundi.⁊. cũ frẽ parit̃
eund em rexit ducatum: xxdi.
Ot uͦ tustinianꝰ qͥ amisso pͥncipatu inponto
exulabat. auxilio terebelli uulgariũ regis regnũ

Expanded text:
bardorum donationem patrimonii Alpium Cottiarum, quae quondam ad ius pertinuerat apostolicae sedis, sed a Langobardis multo tempore fuerat ablata, restituit et hanc donationem aureis exaratam litteris Romam direxit. His etiam diebus duo reges Saxonum ad vestigia apostolorum Romam venientes, sub velocitate, ut lanensis Romam et causam egit pro ecclesia Ticinensi; sed victus est, eo quod a priscis temporibus Ticinenses episcopi a Romana fuerant ecclesia consecrati. Fuit autem hisdem venerabilis Benedictus archiepiscopus vir egregiae sanctitatis, de quo per universam Italiam bonae opinionis fama flagravit. 30. Igitur defuncto Transamundo duce Spolitanorum, Farualdus, eius filius, in loco patris est subrogatus. Denique Wachilapus germanus fuit Transamundi et cum fratre pariter eundem rexit ducatum. 31. At vero Iustinianus, qui amisso principatu in Ponto exulabat, auxilio Terebelli Bulgarum regis regnum
Abbreviated transcription (Latin):
rabilis in ep̃ãtu ertitit: ac demũ heremiticã uitã
eligens. lȩpsis umiuisa p̃bens obseqͥa. continentissime.
uirit: De cuiꝰ mirabilib apud metensẽ eccłam ubi
nentiã. retmens: S ⁊. ego in libro quẽ. de ep̃is eidẽ
ciuitatis conscͥpsi flagitante angelranno uiro
mitissimo ⁊ scĩtate p̃cipuo p̃fatȩ eccłȩ ep̃o. de ħ¬

Expanded text:
rabilis in episcopatu extitit, ac demum heremiticam vitam eligens, leprosis universa praebens obsequia, continentissime vixit. De cuius mirabilibus apud Metensem ecclesiam, nentiam continens. Sed et ego in libro quem de episcopis eiusdem civitatis conscripsi flagitante Angelramno, viro mitissimo et sanctitate praecipuo, praefatae ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
iuncentinꝰ dux obtinerẽt. irruentibꝰ subito uenetici. hidebrand̾̃
ab eiꝰ captꝰ ẽ ꝑideuꝰ uirilit᷑ pugnãs occubuit: In sequenti qͦꝙ
tp̃r romani elatione solita turgidi. congregati uniu̾salit᷑: ha-¬
bentes in capite agathonẽ ꝑusinoꝵ ducẽ. uener᷑ ut bononiã
ꝯp̃hend̾ent. uͥ tẽ ualtari ꝑideuꝰ ⁊ rothari morabant᷑ in castris:
Qͥ suꝑ romanõ irruentes. multã de el stragẽ fecer̃ reliquos qͦꝙ
fugam petere conpulerunt:Lyii.

Expanded text:
 dux obtinerent, irruentibus subito Veneticis, Hildebrandus ab eis captus est, Peredeo viriliter pugnans occubuit. In sequenti quoque tempore Romani solita elatione turgidi, congregati universaliter, habentes in capite Agathonem Perusinorum ducem, venerunt ut Bononiam comprehenderent, ubi tunc Walcari, Peredeo et Rothari morabantur in castris. Qui super Romanos irruentes, multam de eis stragem fecerunt, reliquosque fugam petere
Abbreviated transcription (Latin):
cõcedẽs eõ. pꝰ suã sedẽ consiste p̃cepit: Rex uͦ eleuata uoce.
om̃sillõ qͥ pemomi adheserãt nomnnatine ꝯp̃bendi uissit:
Tuc̃ aistulfũ dolorẽ ñferens euaginato pene glidio regẽ
ꝑcute̾ uoluit. nͥeũ ratchis eiꝰ germanꝰ cohibuisset: hoc mͦ
hi langobardiᷤ ꝯp̃hensis: hersemar qͥunꝰ ex eiꝰ fuerat. eura¬
gunͥto gladio multiᷤ se insequẽtibꝰ sese iuirilit̃ defensañ in
basilicã beati michaet᷑ ꝯfigit s ac deinde regiꝰ indulgentia
solꝰ ĩpunitatẽ ꝓmeruit: cȩteri longo tp̃r iniuinculi ex

Expanded text:
voce omnes illos qui Pemmoni adhaeserant nominative conprehendere iussit. Tunc Aistulfum dolorem non ferens, evaginato pene gladio regem percutere voluit, nisi eum Ratchis, suus germanus, cohibuisset. Hoc modo his Langobardis conprehensis, Herfemar, qui unus ex eis fuerat, evaginato gladio, multis se insequentibus, ipse se viriliter defensans, in basilica beati Michahelis confugit, ac deinde regis indulgentia solus inpunitatem promeruit, ceteris longo tempore in vinculis ex
Abbreviated transcription (Latin):
atꝙ in illiꝰ domo babitationẽ cͥ statinit: hac de
causa pemo dux contra eundẽ patarchã cũ mul¬
tis noblisꝰ langobardis confiliũ iniit. app̃bensũꝙ
cũ ad castellũ putiũ qͦd supramare sitũ ẽ duxit.
indeq eũ in mare p̃cipitare uoluit. ẜ tam̃ dõ
inhibente mimine fecit: Intra carcerẽ tam̃ re
tentũ. pane tribulationis sustentait: Qd
tex luitprandus audiens. in magnã irã erar¬
sit e ducatũq pemoni auferens ratebis eiꝰ¬
siliũ mͣloco ordinaũ: Tuẽ etipemo cũsuiꝰ dsposuit.
ut inselauoꝵ patã fugeret: S ratchĩ eiꝰ filiꝰ a rege¬

Expanded text:
atque in illius domo sibi habitationem statuit. Hatque in illius domo sibi habitationem statuit. H patriarcham cum multis nobilibus Langobardis consilium iniit, apprehensumque eum ad castellum Pontium, quod supra mare situm est, duxit, indeque eum in mare praecipitare voluit. Sed tamen, Deo inhibente, minime fecit, intra carcerem tamen eum retentum pane tribulationis sustentavit. Quod rex Liutprandus audiens, in magnam iram exarsit, ducatumque Pemmoni auferens, Ratchis efilium in ejus loco ordinavit. Tunc Pemmo cum suis disposuit ut in Sclavorum patriam fugeret; s
Abbreviated transcription (Latin):
uit: habuit rursũ post hanc u aliã conu¬
gẽ noĩe raigundã. filiã gondoaldi: brixiani duei
rauis sane ꝑ idẽ tẽpꝰ int̾ pemonem
dueẽ. ⁊ calixtũ patͥarchã discordiş rixa
surrexit: Causa aut̃ huiꝰ discordiȩ. ista fuit:
Adueniens anteriore tẽpore fidentiũ ep̃s de
castro iuliensi. cũ uoluntate suꝑiorũ ducum
intra forouiliani castri muros habitauit ibiq
sui epãtũ sedẽ. statuit: Qͦ uita decȩdente.
amator in eiꝰ loco ep̃s ordinatus ẽ Usq ad
eundẽ enĩ diẽ suꝑ iores patͥarchȩ qͥa in aqͥleia
ꝓpt̾ ronianaꝵ incursionẽ habitare miime
poterãt. sedẽ ñ inforonilio. s in cormones
habebant. Qd calixto qͥerat nobilitate conspi¬
cuũ satis displicuit ut i eiꝰ dio cesi cũ duce ⁊
lingobardĩ ep̃s habitaret. ⁊ ipse tantũ uulgo
socitꝰ uitã duceret: Qd plura᷑ Contra eundẽ
amatorẽ ep̃mȩgit᷑. eũq de foroulio expulit.

Expanded text:
vit. Habuit rursum post hanc et aliam coniuvit. Habuit rursum post hanc et aliam coniugem nomine Ranigundam, filiam Gaidualdi Brexiani ducis. 51. Gravis sane per idem teducem et Calistum patriarcham discordiae rixa surrexit. Causa autem huius discordiae ista fuit. Adveniens anteriore tempore Fidentius episcopus de castro Iuliensi, cum voluntate superiorum ducum intra Foroiulani castri muros habitavit ibique sui episcopatus sedem statuit. Quo vita decedente, Amator in eius loco episcopus ordinatus est. Usque ad eundem enim diem superiores patriarchae, quia in Aquileia propter Romanorum incursionem habitare minime poterant, sedem non in Foroiuli, sed in Cormones habebant. Quod Calisto, qui erat nobilitate conspicuus, satis displicuit, ut in eius diocesi cum duce et Langobardis episcopus habitaret et ipse tantum vulgo sociatus vitam duceret. Quid plura? Contra eundem Amatorem episcopum egit eumque de Foroiuli expulit
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ suꝑ se constituere ẽẽnt aggressi: Rex ꝙͦ luitpͣn¬
dis castra emiliȩ. feronianũ ⁊ montẽ uelliũ buxeta
⁊ ꝑsi sͦta bononiã ⁊ pentapolĩ. auxonũq inuasit
iterũ romanis redditũ ẽ ꝑ idẽ tẽpꝰ leo augustus
ad peiora ꝓgressus ẽ. ita ut conpelleret om̃s cons¬
tant mopoli habitantes. tã ui quã blanduñtis. de
ponere uͥcũq haberent᷑ imagmes. tã saluatori
medio ciuitatis incendio concremari fecit :¬
Q qͥa pleriq ex ppło tale scelus fieri p̃pediebãt.
aliquanti ex eis capite truneati. alli parte cor¬
poris multati sũt Cuiꝰ errori germanus
pat̾areha cͥonsentiens. a ꝓpͥa sede pulsus ẽ: ⁊ eiꝰ
in loco anastasius pb̃r ordinatus: Lii.
omualdũ deniq dix beneuenti. urorẽ
sortitꝰ ẽ gumꝑgã nomine. quȩ fuit filia
auronȩ. luitprandi regis sororis: de qua filiũ
genuit. quẽ nomine pat̾s sui gifulfũ appella¬

Expanded text:
rem super se constituere sunt adgressi. Rex quoque Liutpranrem super se constituere sunt adgressi. Rex quoque Liutprand castra Emiliae, Feronianum et Montembellium, Buxeta et Persiceta, Bononiam et Pentapolim Auximumque invasit. iterum Romanis redditum est. Per idem tempus Leo Augustus ad pejora progressus est, ita ut compelleret omnes Constantinopoli habitantes, tam vi quam blanditiis, ut deponerent, ubicunque haberentur, imagines tam Smedium civitatis incendio concremari fecit. Et quia plerique ex populo tale scelus fieri praepediebant, aliquanti ex eis capite truncati, alii parte corporis multati sunt. Cuius errori Germanus patriarcha non consentiens, a propria sede depulsus est, et eius in loco Anastasius presbiter ordinatus est. 50. Romoald denique dux Beneventi uxorem sortitus est Gumperga nomine, quae fuit filia Auronae, Liutprandi regis sororis. De qua filium genuit, quem nomine sui patris Gisulfum appella
Abbreviated transcription (Latin):
Quitprandũ qͦ audiens qͦd sarraceni depopu¬
rifice fuerant condita fȩdarent: misit: ⁊ dato
magno p̃cio accepit. ⁊ transtulit ea inurbẽ
ticinensẽ ibiq cũ debito tanto patri honore rerondidit:
his deb narnia ciuitas alangobardis ꝑuasa est: .Li.
oq tẽpore rer luntprandꝰ rauennã obsedit. elau¬
se inuasit atq destrux̃: Tũc paulus patͥciꝰ ex rauen¬
na misit. qͥ pontificẽ int̾inerent. s langobardis ꝓ
defensione pontificiᷤ repugnantibꝰ. spoletinĩ in sala¬
rio ponte.⁊. exaliis partib langobardis tuscis
resistentibꝰ: consiliũ rauennatũ dissipatũ est: hac
tẽpestate leo imꝑator apud constant mopolĩ scõꝵ
imragines depositaᷤ incendit. romanoq pontifici
similia facere si ĩꝑialẽ grãm habere uellet man¬
dauit: S pontifex hoc facere contẽpsit: Omis qͦq
rauennȩ exercitꝰ uł uenetiaꝵ. talib ussis uno a¬
nimo restiter̃. ⁊ nͥ eos pontifer ꝓhibuisset. imꝑato¬

Expanded text:
utprandus vero audiens quod Saraceni, depopurifice fuerant condita, foedarent, misit eo, et, dato magno pretio, accepit, et transtulit ea in urbem Ticinensem, ibique cum His diebus Narnia civitas a Langobardis pervasa est. 49. Eoque tempore rex Liutprandus Ravennam obsedit, Classem invasit atque destruxit. Tunc Paulus patricius ex Ravenna misit qui pontificem interemerent; sed Langobardis pro defensione pontificis repugnantibus, Spoletinis in Salario ponte et ex aliis partibus Langobardis Tuscis resistentibus, consilium Ravennantium dissipatum est. Hac tempestate Leo imperator aput Constantinopolim sanctorum imagines depositas incendit Romanoque pontifici similia facere, si imperialem gratiam habere vellet, mandavit. Sed pontifex hoc facere contempsit. Omnis quoque Ravennae exercitus vel Venetiarum talibus iussis uno animo restiterunt, et nisi eos pontifex prohibuisset, imperato
Abbreviated transcription (Latin):
Ne sinodo q̃ c̃stantinopoli facta ẽ ⁊ de epła damiani epi̾copi:
Quomͦ ꝑ antiquũ hostem aldoni et grausoni nunciatũ
Destella obscura q̃ tũc apparuit ⁊ de eructuatione bob̾ii mõtiꝰ.uiIIi.
qͣmͦ gen̾sarratenoꝵ africãcepit. ⁊ carthaginẽ diruit: &
De maoete. c̃stantini ⁊ regno iustunam ⁊ uictoria eiꝰ de sarraceniꝰ X i.

Expanded text:
De sinodo quae aput Constantinopolim facta est, et de epistola Damiani episcopi. 5. De sinodo quae aput Constantinopolim facta est, et de epistola Damiani episcopi. 5. Quomodo per antiquum hostem Aldoni et Grausoni nuntiatum i episcopo. 9. De stella obscura quae tunc apparuit, et de eructuatione Bebii montis. 10. Quomodo gens Sarracinorum Africam cepit et Cartaginem diruit. 11. De morte Constantini
Abbreviated transcription (Latin):
detruncatũ. cruraq eiꝰ succisa st̃. informeq tantũ
truncũq cadauer remansit: In hoc bello. foroui¬
lianoꝵ exercitꝰ minimȩ fuit: Nacũ inuitꝰ alachi
iurasset. ꝓpt̾ hoc nec regi cunib̃to nec alachi au¬
xiliũ tulit. s cũ bellũ illi ꝯmitterent. ipsi ad ꝓpͥa
sut᷑ reu̾si Igit᷑ alichi hoc mͦ defuncto. rex cuni¬
b̾tꝰ corpꝰ senoniꝰ diaconi ante fores basilicȩ beati
ioħis quã ipse rererat. mirifice sepeliri manda¬
uit: Ipse uͦ regnator cũ om̃ũ exultatione ⁊. tri¬
ũpho uictoriȩ. ticimĩ reuersus est: E x plic̃
lib̾ qͥntꝰ. Incipiũt capła libri sexti:
Qͦmͦ rumo aldꝰ tarentũ cepit. ⁊ quomodꝰ theoderata ..¬
monasterium sancti petri edificauit:
De morte rumoaldi. ⁊ qͦmͦ corpꝰ bĩ beñdieti adgalliã d̾latũ ẽ
Ie rodualdo duce foroiulioano. ⁊ de anfri qͥ eiꝰ ducatũ ĩuasit: ⁊

Expanded text:
detruncatum, cruraque ejus succisa sunt, informeque tantum detruncatum, cruraque ejus succisa sunt, informeque tantum truncumque cadaver remansit. In hoc bello Forojulianorum exercitus minime fuit, quia cum invitus Alachis jurasset, propter hoc, nec regi Cuniberto, nec Alachis auxilium tulit, sed cum illi bellum commisissent, ipsi ad propria sunt reversi. Igitur Alahis hoc modo defuncto, rex Cunincpert corpus Senoni diaconi ante fores basilicae beati Iohannis, quam ipse rexerat, mirifice sepelire mandavit; ipse vero regnator cum omnium exultatione et triumpho victoriae Ticinum reversus est. EXPLICIT LIBER QUINTUS. INCIPIUNT CAPITULA LIBRI SEXTI. 1. Quomodo Romuald Tarentum cepit, et quomodo Themonasterium sancti Petri aedificavit. 2. De morte Romualdi, et quomodo corpus beati Benedicti ad Gallias delatum est 3. De Rodoald duce Foroiulano, et de Ansfrit, qui eius ducatum invasit. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩparant᷑: Cũq iã ꝓpe eẽnt ut se utrȩq acies ad
pugnandũ ꝯungerent. cimib̾tꝰ ad alachẽ ite¬
rato in hȩc uerbamandauit: Ecce quantus po¬
płs er utraq parte ꝯsistit: Qͥd opꝰ ẽ. ut tanta
multitudo ꝑeat: Coniungamꝰ nos ego ⁊ ille
singłari certamine. ⁊ cui uoluerit dñs de
nob̾ donare uictoriã: omnẽ hunc ppłm saluũ
⁊ incolumẽ ipse possideat: Cũq alachẽ sui hor¬
tarent᷑ ut faceret qͦd cunib̾tũ illi mandauit:
respondit: Hoc facere ñ possum. qͥa int̾ contos
suos sci archangłi michacł liego illi iuraui imaginẽ
iacies ꝑ stepentib bucins. ⁊ neutra parte locũ dante.
rannꝰ a lachis int̾iit. ⁊ cunib̾tꝰ ad uiuante se dño
uctoriã cepit: Exercitꝰ qͦq alachis ꝯꝑta eiꝰ mortẽ.
fugȩ subsidiũ arripuit: Eqͥb quẽ mucro ñ ꝑ¬
culit. ad dua fluuiꝰ int̾emit: Caput qͦ alachis

Expanded text:
praeparantur. Cumque iam prope essent, ut se utraeque acies ad praeparantur. Cumque iam prope essent, ut se utraeque acies ad pugnandum coniungerent, Cunincpert ad Alahis iterato in haec verba mandavit: "Ecce, quantus populus ex utraque parte consistit! Quid opus est, ut tanta multitudo pereat? Coniungamus nos ego et ille singulari certamine, et cui voluerit Dominus de nobis donare victoriam, omnem hunc populum salvum et incolomem ipse possideat". Cumque Alahis sui hortarentur, ut faceret quod Cunincpert illi mandavit, ipse respondit: "Hoc facere ego non possum, quia inter contos suos sancti archangeli Michaelis, ubi ego illi iuravi, imaginem acies perstrepentibus bucinis, et neutra parte locum dante, Cunibertus adjuvante Domino victoriam cepit. Exercitus quoque Alachis, comperta ejus morte, fugae subsidium arripuit, e quibus quem mucro non perculit, Addua fluvius interemit. Caputque Alachis
Abbreviated transcription (Latin):
denegaret. ceper̃ esĩ pauci qͥ aderant eiꝰ fideleᷤ
cũ lac̾mis deposcere: ut ad ea quȩ diaconus
dixerat. assensũ p̃beret: Uictꝰ tandẽ ut ecat pii
u. cȩtera arma diacono p̃buit. in suaq ꝑsona eũ ad
p̃liũ direrit: Erat enĩ ipse diaconꝰ eiꝰdẽ staturȩ ⁊
habitꝰ : ita ut cũ fuisset de temtorio armatus
egressuᷤ. rer cunib̾tuᷤᷤ ab omib eẽ putaret᷑ Con¬
missũ itaq ẽ p̃liũ. ⁊ totis uiribꝰ decertatũ Cũq
se extinxisse cimib̾tũ putans. senonẽ diaconem
int̾fecit: C ũq caput᷑ ãputari p̃cepisset. ut leua
dericũ se occidisse cognouit: Tune furibundus
erclamans. heu me inquit nichil ȩgimꝰ: quando
ad hoc pliũ gessimꝰ. ut clericũ occideremꝰ: T̃ ale
itaq nc̃ facio uotũ. ut si mͥds̃ uictoriã iterũ de¬
derit: unũ puteũ de testiculis impleam clericoꝵ
eis ostendens: omniũ corda sublato pauore ad sꝑ¬

Expanded text:
denegaret, coeperunt eum pauci qui aderant eius fideles denegaret, coeperunt eum pauci qui aderant eius fideles cum lacrimis deposcere, ut ad ea quae diaconus dixerat adsensum praeberet. Victus tandem, ut erat pii ue ocreas et cetera arma diacono praebuit in suaque persona eum ad proelium direxit. Erat enim ipse diaconus eiusdem staturae et habitus, ita ut, cum fuisset de tentorio armatus egressus, rex Cunincpert ab omnibus esse putaretur. Commissum itaque est proelium et totis viribus decertatum. Cumque Cunincpertum se extinxisse putans, Senonem diaconem interfecit. Cumque caput eius amputari praecepisset, ut, levaclericum se occidisse cognovit. Tunc furibundus exclamans: "Heu me!" inquit, "nihil egimus, quando ad hoc proelium gessimus, ut clericum occiderimus. Tale itaque nunc facio votum, ut, si mihi Deus victoriam iterum dederit, quod unum puteum de testiculis impleam clericorumeis ostendit omniumque corda, sublato pavore, ad sp
Abbreviated transcription (Latin):
Wꝰ hȩc dicens. ꝓripuit se: ⁊ statĩ ad cimib̾tum
ꝯfugit. ⁊ hȩc ipsa illi nunciauit: Conuener̃
itaq ut dirimꝰ utrȩq acies. in cãpo coronatȩ
Cuĩq iã ꝓpe ẽẽnt. ut ꝯiungere deberẽt. seno
diaconꝰ ticinens iᷤ eccłȩ. qͥ custoᷤ erat basilicȩ bea-¬
ti ioħis baptistȩ. quȩ intra eandẽ sita ẽ ciuita¬
tẽ. quã quondã gundib̾ ga regia construrerat:
cũ nimiũ diligeret regẽ. ⁊ metueret. ne inbel¬
lo ꝑiret: ait ad regẽ: Dñe rer: omĩs uita nr̃a in
tua salute. consistit: Situm bello ꝑieris. om̃s
nos iste tyranꝰ alachĩ ꝑ diu̾sa supplicia ertin¬
guet: Placeat itaq tͥ. ꝯsiliũ meũ Damͥ appa¬
ratũ armoꝵ tuoꝵ: ⁊ ego uadã.⁊. pugnabo
cũ isto tyranno Si ego abiero. tu recuꝑabis
causã tuã Siuͦ uicero. maior tͥ qͥa ꝑseruum
uiceris. gła ascͥbet᷑: Cũq rer hoc facturũ se

Expanded text:
Et haec dicens, proripuit se et statim ad Cunincpertum Et haec dicens, proripuit se et statim ad Cunincpertum confugiit et haec ipsa illi nuntiavit. Convenerunt itaque, ut diximus, utraeque acies in campo Coronate. Cumque iam prope essent, ut se coniungere deberent, Seno diaconus Ticinensis ecclesiae, qui custus erat basilicae beati Iohannis baptistae, quae intra eandem sita est civitatem, quam quondam Gundiperga regina construxerat, cum nimium diligeret regem et metueret, ne rex in bello periret, ait ad regem: "Domine rex, omnis vita nostra in tua salute consistit; si tu in bello perieris, omnes nos iste tyrannus Alahis per diversa supplicia extinguet. Placeat itaque tibi consilium meum. Da mihi apparatum armorum tuorum, et ego vadam et pugnabo cum isto tyranno. Si ego obiero, tu recuperabis causam tuam; si vero vicero, maior tibi, quia per servum viceris, gloria adscribetur". Cumque rex hoc se facturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
suis. uenientes: in cãpo cui coronatȩ nomen ẽ
castra posuere:
d quẽ cunib̾tũ nunciũ misit. mandans
ei ut cũ eo singulare certam̃ iniret:: nec opus
ẽẽt utraꝵ q erercitꝰ fatigare: A.d quȩ uerba
alicbis minime consensit: Cui cũ unꝰ e suis
fortẽq eũ appellans. ut ꝯtra cunib̾tũ audent̃
exiret: alachis ad hȩc u̾ba respondit: Cumb̃tꝰ
quãuᷤꝰᷤ ebriosũ sit ⁊. stupidi cordiᷤᷤ tam̃ satiᷤ est
audarꝰ ⁊ mirȩ fortitudiniᷤ: Nã tẽpore patris
eiꝰ quando nos eramꝰ iuuenculi. habebant᷑ in pa¬
latio uerueces mirȩ magnitudinis Qͦs ille fu¬
pra dorsũ eoꝵ lanã app̃hendens. extenso eos bra¬
chio a t̾ra leuabat: qͦd qͥdem ego facere ñ poterã:
hȩc ille tuscuᷤᷤ audiens dixit ad eũ: Situ cum
cumb̾to pugnã inire singłari certamine non
audes. me iã in tuo adiutorio sociũ ñ habebis:

Expanded text:
suis venientes, in campo cui Coronate nomen est suis venientes, in campo cui Coronate nomen est castra posuere. Ad quem Cunincpert nuntium misit, mandans ei, ut cum eo singulare certamen iniret, nec opus esset utrorumque exercitum fatigare. Ad quae verba Alachis minime consensit. Cui cum unus fortemque eum appellans, ut contra Cunibertum audenter exiret, Alachis ad haec verba respondit: Cunibertus quamvis ebriosus sit, et stupidi cordis, tamen satis est audax, et mirae fortitudinis. Nam tempore patris ejus, quando nos eramulatio berbices mirae magnitudinis, quos ille supra dorsum eorum lanam adprehendens, extenso eos brachio a terra levabat; quod quidem ego facere non poteram". Haec ille Tuscus audiens, dixit ad eum: "Si tu cum Cunincperto pugnam inire singulari certamine non audes, me iam in tuo adiutorio socium non habebis".
Abbreviated transcription (Latin):
ad austriã rediit : singulã q ciuitates partim
blandiciis. partĩ uiribꝰ sͨ socias asciuit: ħã uin¬
centiã ueniens. ꝯtra eũ c̃iues eiꝰ egressi bellum
parauer̃: s mox uicti. eł soci i effecti sunt: Inde
eriens. taruisiũ ꝑuasit: pari modo etiã ⁊ reli¬
quas ctuitates: Cũq ꝯtra eũ cimib̾tꝰ exercitum
colligeret. ⁊ foroiuliani in eiꝰ auxiliũ uixta
fidelitatẽ suã uellent ꝓficisci. ipse. alachis ad
pontẽ loͥquentiȩ fluminiᷤᷤ qͦd aforo uilio qua¬
dragnta ⁊ octo milib distat. ⁊ ẽ in itmere
tens. cũ forouilianoꝵ erercitꝰ sparsim ueniret.
om̃s eos sic̃ ueniebant uirare. sͥ ꝯpulit. diligent̃
cauens ne aliqͥs ex hisretro reu̾sus. uenientib
hoc aliis nunciaret: Sicq om̃s aforouilio uȩ¬
nientes. eiꝰ sũt sacram̃tiᷤ astricti. Qͥd plura᷑
Cũ omĩ alachis austria. e ꝯtra cimb̾tus cum

Expanded text:
ad Austriam rediit, singulasque civitates partim ad Austriam rediit, singulasque civitates partim blanditis, partim viribus sibi socias ascivit. Nam Vincentiam veniens, contra eum ejus cives egressi bellum paraverunt, sed mox victi ejus socii effecti sunt. Inde exiens Tarvisium pervasit pari modo etiam et reliquas civitates. Cumque contra eum Cunibertum exercitum colligeret, et Forojuliani in ejus auxilium juxta fidelitatem suam vellent proficisci, ipse Alachis ad pontem Liquentiae fluminis, quod a Forojulii quadraginta octo millibus distat, et est in itinere tens, cum Foroiulanorum exercitus sparsim veniret, omnes eos, sicut veniebant, iurare sibi conpulit, diligenter cavens, ne aliquis ex his retro reversus venientibus hoc aliis nuntiaret; sicque omnes a Foroiuli venientes eius sunt sacramentis adstricti. Quid plura? Cum omni Alahis Austria, econtra Cunincpert cum
Abbreviated transcription (Latin):
tra eũ neqͥt̃ ȩgisse ꝓfessi s : eiq qͥd alachis maliciose ꝯtra
eos locutus fuerit. uł quale ipsi ad eiꝰ ꝑditionẽ ꝯsilium
eidẽ dederint nuntiar̃: Qͥd plura : tleuer̃ parit᷑. ⁊
int̃̾ se sacram̃ta deder̃ : diẽ statuentes in qͦ cunibertus
ueniret. ut ipsi ei ciuitatẽ ticinensem ꝯtraderent:
Qͥo ⁊ factũ ẽ: Nã die statuto cunbertũ ticinũ ad ue¬
niens. ab eis libentissime susceptus. palatiũ suũ ingres
eũ cũlacrimis ãplexantes : dõ gras de eiꝰ reu̾signe in¬
estonabili gaudio repleti ꝯclamabant: Qs ille om̃s
ꝓ ut potuit osculatuꝰ ẽ: Nuncuiꝰ fubito ad ala¬
chẽ ꝑuenit. adĩplesse. aldonẽ ⁊ grausonẽ qͦd ei
ꝓmiserãt. ⁊ caput cunib̾ti attulisse. ⁊ ñ solum
caput s ⁊ totũ eorpꝰ. eũq affirmans in palatio
ꝯsidere: Qd ille audiens. animo consternatus
ẽ: multaq ꝯtra aldonẽ ⁊ grausonẽ furibindꝰ
ufrendenꝰ ꝯminans Ex inde egressũ ꝑ placentiã

Expanded text:
ontra eum nequiter egisse professi sunt, eique, quid Alahis malitiose contra eos locutus fuerit, vel quale ipsi ad eius perditionem consilium eidem dederint, nuntiarunt. Quid plura? Pleverunt pariter et inter se sacramenta dederunt, diem statuentes, in quo Cunincpert veniret, ut ipsi ei civitatem Ticinensem contraderent. Quod et factum est. Nam die statuto Cunincpert Ticinum adveniens, ab eis libentissime susceptus palatium suum ingressueum cum lacrimis amplexantes, Deo gratias de eius reversione, inaestimabili gaudio repleti, conclamabant; quos ille omnes prout potuit osculatus est. Nuntius subito ad Alahis pervenit, adimplesse Aldonem et Grausonem quod ei promiserant: et caput Cunincperti attulisse, caput, sed et totum corpus, eumque affirmans in palatio sedere. Quod ille audiens animo consternatus est, multaque contra Aldonem et Grausonem furibundus et frendens comminans, exinde egressus, per Placentiam
Abbreviated transcription (Latin):
moaldꝰ bencuentemoꝵ. dux ꝯgragata exercitꝰ mul¬
tituctine. tarentũ oppugnaũ ⁊ cȩp̃ Pariq modo brun¬
disuĩ ⁊ omnẽ illã quȩ incͥ̾cuitu ẽ latasimã regionẽ. sicȩ
diçtiom subiugauit: Conuuis qͦ eiꝰ theolerata. eodẽ tem¬
pore foras muros beneuentanȩ cuntati. basilicã in hono¬
rẽ bĩ pet apłi constriũr: Q in loco. multaꝵ ancillaꝵ
dei cenobium instituit: ii.
Numoaldꝰ qͦ postquã sedecĩ anno̾ ducatũ gessit.
ab hac luce subt̾ctũ est: Post quẽ eiꝰ filiꝰ grimo aldꝰ tͥb
annĩ samnitũ ppłm rexit: Huic in ꝯiugio sociata fuit
iugilinda soror cunib̃ti. filia berthariregiꝰ Defimcto
qͦ grimoaldo. gisulfuᷤ eiꝰ germanꝰ ductor effectꝰ. p̃fuit

Expanded text:
mualdus Beneventanorum dux, congregata exercitus multitudine, Tarentum expugnavit et cepit, parique modo Brundisium et omnem illam quae in circuitu est latissimam regionem suae dicioni subiugavit. Coniux quoque eius Theuderata eodem tempore foras muros Beneventanae civitatis basilicam in honore beati Petri apostoli construxit; quo in loco multarum ancillarum Dei coenobium instituit. 2. Romuald quoque, postquam sedecim annos ducatum gessit, ab hac luce subtractus est. Post quem eius filius Grimualdus tribus annis Samnitum populos rexit. Huic in coniugio sociata fuit Wigilinda, soror Cunincperti, filia Perctarit regis. Defuncto quoque Grimualdo, Gisulfus, eius germanus, ductor effectus est
Abbreviated transcription (Latin):
confrmauit. ⁊ filiã theuperti in coniugium accepit:
XLX.I. Quomͦ foroaldus clausem inuasit. ẜ quia tbeudo
baioariorum dux ad apłoꝵ limena romam uenit:
XLUII Q uod defuncto seuero patarcha calirtũ regunen
eccłȩ suscȩpit. ⁊ bellũ pemonis contra selauos:
XLxIi. Ie aduentu sarracenoꝵ in hyspanĩ. ⁊ quo mobo
eos carolus ⁊ eudo ingallia superarunt:

Expanded text:
omodo filiam Theutperti in coniugium accepit. 44. Quomodo Faroald dux Classem invasit, et quia Theudo Baioariorum dux ad apostolorum limina Romam venit. 45. Quod, defuncto Sereno patriarcha, Calixtus regimen ecclesiae suscepit, et de bello Pemmonis adversum Sclavos. 46. De adventu Sarracenorum in Hispaniam, et quomodo eos Carolus et Eudo in Gallia superarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. qͥa ibi olim ꝑticȩ id ẽ trabes erectȩ steter̃.
quȩ ob hanc causam uirta morẽ langobardorum
pomi solebant: Siqͥs in aliqua parte aut inbello a-¬
ut qͣrficũq ertinctꝰ fiusset. ꝯsangunei eius intra
sepulchrũ suã ꝑticã figebant. in cuiꝰ sũmitate.
colũbã ex ligno factã ponebant: quȩ illue u̾sa
eẽt. uͥ illoꝵ dilectꝰ obisset. scilicet ut sciri posset.
inqua parte is qͥ defunctuᷤ fuerat quiesceret:¬

Expanded text:
dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, dicitur, quia ibi olim perticae, id est trabes, erectae steterant, quae ob hanc causam juxta morem Langobardorum poni solebant: si quis enim in aliquam partem, aut in bello aut quomodocunque exstinctus fuisset, consanguinei ejus intra sepulcra sua perticam figebant, in cujus summitate columbam ex ligno factam ponebant, quae illuc versa esset, ubi illorum dilectus obisset, scilicet ut sciri posset in quam partem is qui defunctus fuerat quiesceret
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦ audito berthari statĩ post se reu̾suꝰ est: ueniens¬
q ad litu̾. inuenire ꝑsonã ñ potuit : quȩ ei de gri¬
moaldi morte nunciauit: Unde arbitratuꝰ ẽ: ñ hũe
hominẽ. s diumũ minciũ fuisse: Exindeq ad pa¬
obseqͥa palatina. omẽmq regiã dignitatẽ. cũ magna
rulo a ragno. ab unu̾sis langobardiᷤm̃se t̾cio post mor¬
tẽ grimoaldi iregnũ leuatuᷤ ẽ: Erat aut̃ uir pus.
fide catholicũ. iusticiȩ tenar. pauꝑũq largissimus
nutͥtor Qͥ statim beneuentũ misit. euindeq rodeli¬
ui ut regni iura suscepit. in loco illo qͥ a parte.
flumimᷤ ticini ẽ uñ ipse ołi fugerat. monasteriũ¬
inhonorẽ sc̃ȩ uirginiᷤ ⁊ martyriꝰ agathȩ construrit¬
cã scȩ̃ dĩ genitciꝰ extra muroᷤ eiꝰdẽ ciuitatiᷤ ticinensis
quȩ ad ꝑticaᷤ appelat᷑ oꝑe mirabili ꝯdidit. ornam̃tiᷤ¬
q mirificis decorauit: Ad ꝑticas aut̃ locuͭ ipse idõ

Expanded text:
Quo audito, Bertaridus statim post se reversus est, veniensque ad littus invenire personam non potuit quae ei de Grimoaldi morte nuntiavit. Unde arbitratus est non hunc hominem, sed divinum nuntium fuisse. Exindeque ad paobsequia palatina omnemque regiam dignitatem, cum magna rulo a regno, ab universis Langobardis mense tertio post mortem Grimoaldi in regnum levatus est. Erat autem vir fide catholicus, iustitiae tenax pauperumque largissimus nutritor. Qui statim Beneventum misit exindeque Rodeliui ut regni iura suscepit, in loco illo qui a parte fluminis Ticini est, unde ipse olim fugerat, monasteriue virginis et martyris Agathae, construxitcam sanctae Dei genitricis extra muros ejusdem civitatis Ticinensis, quae ad Perticas appellatur, opere mirabili condidit, ornamentisque mirificis decoravit. Ad Perticas autem locus ipse ideo
Abbreviated transcription (Latin):
suo cumb̃to regi laudauit. Qͥ ab urore hoc liben¬
t̃ audire dissimulan. in magnũ tñ puellȩ erarsit
amorẽ: Nec mora. uenatũ in siluã quã urbẽ appel¬
lant ꝑrer̃. secũq suã ꝯiugẽ hermelindã uenire
p̃cepit: Q ex inde noctu egredienᷤ. ticinũ uenit:¬
⁊ ad se theodotẽ. puellã. uenire faciens. cũ ea ꝯcu¬
buit: Quã tm̃ postea. in monasteriũ qͦd de illius
noĩe intra ticinũ appellatũ ẽ misit: oc xxyiiii.
lachis uͦ iã dudũ ꝯceptã iniqͥtatẽ parturiens.
annitentib aldone ⁊. grausone bririaniꝰ ciuibꝰ. s
⁊ aliis cnub multiᷤ ex langobardiᷤ. oblitꝰ tantorum
beneficioꝵ quȩ ieũ rer cunib̾tꝰ ĩpend̾at. oblitꝰ etiã
uiris iurandi qͦ sese ei fidelissimũ eẽ spopond̾at. cũ
cunib̾tꝰ abesset. regnũ eiꝰ ⁊ palatiũ intra ticinum
positũ inuasit. Qd cumib̾tꝰ uerat audiens statun

Expanded text:
Cunincperto regi laudavit. Qui ab uxore hoc libenCunincperto regi laudavit. Qui ab uxore hoc libenter audire dissimulans, in magnum tamen puellae exarsit amorem; nec mora, venatum in silvam quam Urbem appellant perrexit secumque suam coniugem Hermelindam venire praecepit. Qui exinde noctu egrediens, Ticinum venit, et ad se Theodotem puellam venire faciens, cum ea concubuit. Quam tamen postea in monasterium, quod de illius nomine intra Ticinum appellatum est, misit. 38. lachis vero jam dudum conceptam iniquitatem parturiens, annitentibus Aldone et Grausone Brexianis civibus, sed et aliis multis ex Langobardis, oblitus tantorum beneficiorum quae in eum rex Cunibertus impenderat, oblitus etiam jusjurandi quo ei se fidelissimum esse spoCunincpert abesset, regnum eius et palatium intra Ticinum positum invasit. Quod Cunincpert ubi erat audiens, statim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuit. reputans eũ de reliqͦ fidelẽ eristere:
Nec destitit patrẽ obtinere. qͥn etiã ei ducatũ
dũ iures p̃beret Britiana deniq ciuitã magnã
semꝑ noblliũ langobardoꝵ multitudinẽ habuit.
qꝵ aurilio metuebat berthari alachem poten¬
tiorẽ fore: his dieb rex berthari in ciuitate tiei¬
nensi portã ꝯtiguã palatio quȩ ⁊ palatiensis
dicit᷑. oꝑe mirifico construr̃: Qͥ cũ xͦ. ⁊ .uiii.
set. ab hac luce substractꝰ ẽ: coepꝰq illiꝰ uirta basi¬
licã dni saluatoriꝰ quã arib̾tꝰ eiꝰ genitor construre¬
rat sepultũ Fuit aut̃ statura decenꝰ. corꝑe pleno.
t uͦ cumb̃tꝰ rer hermelindã s̃ saronũ angloꝵ
genere dur̃ uxorẽ: Quȩ cũ inbalneo theodõtem
puellã ex nobilissimo romanoꝵ genere ortam.
eleganti corꝑe ⁊. flauiꝰ ꝓliriꝰq capillis pene. usq
ad pedes decoratã uidisset. eiꝰ pulchritudinẽ urro

Expanded text:
proibuit, reputans eum de reliquo fidelem existere; proibuit, reputans eum de reliquo fidelem existere; nec destitit patrem optinere, quin etiam ei ducatum dum vires praeberet. Brexiana denique civitas magnam semper nobilium Langobardorum multitudinem habuit, quorum auxilio metuebat Bertaridus Alachis potentiorem fore. His diebus rex Bertaridus in civitate Ticinensi portam contiguam palatio, quae et Palatinensis dicitur, opere mirifico construxit. CAPUT XXXVII.set, ab hac luce subtractus est, corpusque illius iuxta basilicam domini Salvatoris, quam Aripert, eius genitor, construxerat, sepultum est. Fuit autem statura decens, corpore pleno, Cunincpert rex Hermelindam ex Saxonum Anglorum genere duxit uxorem. Quae cum in balneo Theodotem, puellam ex nobilissimo Romanorum genere ortam, eleganti corpore et flavis prolixisque capillis pene usque ad pedes decoratam vidisset, eius pulchritudinem suo viro
Abbreviated transcription (Latin):
degerent.⁊. ex omĩ parte incircuitu tranqͥllita-¬
tẽ haberent. surrer̃ contͣ eos filiꝰ iniqͥtatiꝰ alachiꝰ
nomine. ꝑ quẽ in regno langobardoꝵ ꝑturbata¬
pace. marimȩ ppłcoꝵ factȩ. sũt strages hic dũ
dur eẽt in tridentina ciuitate. cũ comite baica¬
rioꝵ quẽ illi grauionẽ dicũt. qͥ bauzanũ ⁊ re¬
liqua castella regebat conflirit. eũq mirifice
suꝑauit: Qua de causa elatus: etiã contra re¬
gẽ suũ bertbari manũ leuauit. atq se intra
tridentinũ castrũ rebellans conmumniuit: Contͣ
quẽ rer berthari ꝓgressus. cũ eũ extrinsecus pos¬
sideret. in opmate subito alachis cũ suiꝰ eiuitate
egressuᷤ. regis castra ꝓtruntꝰ regẽq ipsũ fugã¬
e petere ꝯpulit: Q tam̃ post modũ faciente.
cimib̾to regis filio qͥeũ iã olim diligebat. in regiᷤ
berthari grãm reu̾su̾ est Qͥ rer cũ eũ int̾ficere
aliqͦciens uellet. cunib̾tu eiꝰ filiꝰ hoc fieri semꝑ¬

Expanded text:
et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatis, Alachis nomine, per quem in regno Langobardopace, maximae populorum factae sunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate, cum comite Baioariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit eumque mirifice superavit. Qua de causa elatus, etiam contra regem suum Perctarit manum levavit atque se intra Tridentinum castellum rebellans communivit. Contra quem rex Bertaridus progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate subito Alachis cum suis civitatem egressus, regis castra protrivit, regemque ipsum fugam petere compulit. Qui tamen postmodum, faciente Cuniberto regis filio, qui eum jam olim diligebat, in regis Bertaridi gratiam reversus est. Qui rex cum eum interficere aliquoties voluisset, Cunibertus ejus fili
Abbreviated transcription (Latin):
de gallia. nauẽ ascendit: ut ad britanniã insulã
ad regnũ saxonũ transmearet: Cũq iã aliquan¬
tũ ꝑ pelaguꝰ naugasset. uor a littore audita est.
inqͥrentiꝰ utrũ berthari in eadẽ naue ꝯsisteret Cu
cũ responsũ eẽt. qd̾ berthari ibi eẽt: Ale qͥ clamabat¬

Expanded text:
de Gallia navem ascendit, ut ad Britanniam insulam de Gallia navem ascendit, ut ad Britanniam insulam ad regnum Saxonum transmearet. Cumque jam aliquantum per pelagus navigasset, vox a littore audita est inquirentis utrum Bertaridus in eadem nave consisteret? Cui cum responsum esset quod Bertaridus ibi esset, il
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ apud galliaᷤ dagibertꝰ regebat: Cũ qͦ rer gri¬
moalduꝰ pacis firmissimȩ fȩdũ imerat: Cuiꝰ grimo¬
aldi uires berthari etiã apud francoꝵ patã consti¬
tutũ metuens. egressũ e gallia: ad britanniã in¬
sulã saronũq regẽ ꝓperare disponit: xxxiii.
t uͦ gramaaldũ nono die post flebotũ insuo
rer ꝯposuerat. aliqua captula legis quȩ ei utilia
uisa sũt adiecit: fuit aut̃ corpore p̃ualidñ auda¬
tia pͥmꝰ. caluo capite. barba ꝓminenti ñ minꝰ con¬
silio quã uirib decoratũ: Sepultũ aut̃ ẽ eiꝰ corpꝰ in
basilica beati ambrosũ ꝯfessorĩ. quĩ dudũ ipse intra
ticinensem construx erat euutatẽ: Hic ꝑ ost mortẽ
arib̾ti regis. expleto iã anno uno ⁊ m̃sibꝰ tribus
langobardoꝵ regnũ inuasit : regnauit q anns
nouẽ. relicto garibaldo filio suo quẽ ariberti re¬
gis filia genuerat rege. adhuc puerilis ȩtatis:
git᷑ ut dicere cepamꝰ. berthari egressũ xxxxiiii.¬

Expanded text:
egnum aput Gallias Dagipertus regebat, cum quo rex Grimuald pacis firmissimae foedus inierat. Cuius Grimualdi vires Perctarit etiam aput Francorum patriam constitutus metuens, egressus e Gallia, ad Brittaniam insulam Saxonumque regem properare disponit. 33. At vero Grimuald nono die post flevotomum in suo rex composuerat, aliqua quoque capitula legis, quae ei utilia visa sunt, adjecit. Fuit autem corpore praevalidus, audacia primus, calvo capite, barba prominenti, non minus consilio quam viribus decoratus. Sepultum est autem ejus corpus in basilica beati Ambrosii confessoris, quam dudum ipse intra Ticinensem construxerat civitatem. Hic post mortem Ariperti regis, expleto jam anno uno et mensibus tribus, Langobardorum regnum invasit, regnavitque ipse annis novem, relicto Garibaldo filio suo, quem ei Ariperti regis filia genuerat, rege adhuc puerilis aetatis. Igitur, ut dicere coeperamus, Bertaridus egressus
Abbreviated transcription (Latin):
barbarica huꝰ germanꝰ gumiꝑtũ eo tẽpore in fran¬
ciã fugiens ibidẽ usq ad diẽ mortis sue ꝑmansit:
huc fuer̃ filii tres: Quoꝵ. qͥ maior natu extitt.
ragimb̾tũ noĩe : nr̃is in dieb aurelianensẽ ciuitatẽ¬

Expanded text:
barbarica. Hujus germanus Guntbertus eo tempore in Franbarbarica. Hujus germanus Guntbertus eo tempore in Franciam fugiens, ibidem usque ad suae mortis diem permansit. Huic fuerunt filii tres, quorum qui major natu exstitit, Raginbertus nomine, nostris in diebus Aurelianensem civitate
Abbreviated transcription (Latin):
ertinctuꝰ ẽ Cuiꝰ crastino die corpꝰ iuentũ. in ꝑa¬
latio ordinatũ. ac deinde ad basilicã dñi salua¬
toris quã antiquuᷤꝰ arꝑtũ construxerat. ꝓlatũ.
ibi sepultũ ẽ: hic indiebꝰ qͥb regnũ tentut.¬
noctir e grediens. ⁊ hac illacq ꝑgens. qͥd de eo a
singuliꝰ eiuitatibꝰ diceret᷑. ꝑ semet ipsũ erplorabat:
ac diligent᷑ qualẽ iusticiã singuli iudicẽ ppło suo
facerent inuestigabat: Hic aduenientibꝰ ad se
exteraꝵ gentiũ legatis. uilibꝰ corã eis uestibꝰ siue
pelliciis utebat᷑s ut q minꝰitaliȩ insidiarent.
numquã eis p̃ciosa uina uł cȩteraꝵ. rerũ deliciaᷤᷤ
minostrabat: Regnauit aut̃ cũ patre ragimb̾¬
to siue soluꝰ. usq ad annũ duodecimũ: Fuit qͦq
uir piꝰ. helemosinis deditꝰ ac iusticiȩ amator:
In cuiꝰ tẽporib t̾rȩ ubtas nimia. s tẽpora fuere¬

Expanded text:
extinctus est. Cuius in crastinum diem corpus inventum, in paextinctus est. Cuius in crastinum diem corpus inventum, in palatio ordinatum ac deinde ad basilicam domini Salvatoris, quam antiquus Aripert construxerat, prolatum ibique sepultum est. Hic in diebus qnoctu egrediens et hac illacque pergens, quid de eo a singulis civitatibus diceretur, per semet ipsum explorabat, ac diligenter, qualem iustitiam singuli iudices populo suo facerent, investigabat. Hic, advenientibus ad se exterarum gentium legatis, vilibus coram eis vestibus sive pelliciis utebatur; utque minus Italiae insidiarentur, numquam eis pretiosa vina vel ceterarum rerum delicias ministrabat. Regnavit autem cum patre Ragimperto sive solus usque ad annum duodecimum. Fuit quoque vir pius, elymosinis deditus ac iustitiIn cujus temporibus, terrae ubertas nimia, sed tempora
Abbreviated transcription (Latin):
predicatorem esse declarauit: xxxu.
git᷑ postquã aprandꝰ apud baioariã iã nouẽ
Lerpletis annis exulasset. ꝓ moto tandẽ theu¬
ꝑto. decumno anno baioarioꝵ. ductor exereitꝰ.
uenit italiã: pugnauit q cũ ariꝑto ⁊. facta ẽ
ex utraq parte: multa strages ppłoꝵ: S quã¬
uis ad extremũ noxp̃liũ diremisset. certũ tñ
ẽ baioarios tͣga p̃buisse s ⁊ ariꝑti erercitum
uictorẽ ad castra remeasse: S ariꝑtu dũ in
castris manere noluisset. s potiꝰ ticinũ eunta¬
tẽ introisset. ⁊ suiꝰ hoc facto desꝑationẽ ⁊ adiꝰ¬
sariis audatiã p̃binit: Qͥ postquã in cuutate re¬
gresuꝰ ẽ: ⁊ sensiset qͥ ꝓ hoc facto suũ exeretũ
offensũ haberet. inox accepto ꝯsilio ut infranciã
fugeret ÷ quantũ sͥ utile duxit. ex palatio aurũ
sustalit: Q dũ fluiuũ tienũ grauatꝰ auro trans¬
natare uoluasset. ibi corruens: suffocatũ aquis

Expanded text:
predpredIgitur postquam Ansprand aput Baioariam iam novem expletis annis exulasset, promoto tandem Teutperto decimo anno Baioariorum ductor, exercitu venit Italiam pugnavitque cum Ariperto, et facta est ex utraque parte multa strages populorum. Sed quamvis ad extremum nox proelium dirimisset, certum tamen est, Baioarios terga praebuisse et Ariperti exercitum victorem ad castra remeasse. Sed dum Aripert in castris manere noluisset, sed potius Ticinum civitatem introisset, et suis hoc facto desperationem et adversariis audaciam praebuit. Qui postquam in civitatem regressus est, et sensisset, quia pro hoc facto suum exercitum offensum haberet, mox accepto consilio ut in Francia fugeret, quantum sibi utile duxit e palatio aurum sustulit. Qui dum fluvium Ticinum gravatus auro transnatare voluisset, ibique corruens, suffocatus aquis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ⁊ bardanis dictꝰ ẽ. postquã in imꝑiali dignitate
confirmatꝰ ẽ: cirũ de quo dixeramꝰ. de pontificatu
ciectũ. ad gubernandũ monasteriũ suũ. pontum
redire p̃cepit: hic philipicuꝰ constantino papȩ lit¬
teras praui dogmatis direx̃. quas ille cũ apłleȩ¬
sedis consilio respuit: Et huiꝰ rei causa fecit pie¬
ras cũ haberent᷑ in urbe regia. philipieũ usserat.
auferri Statuit ꝙ ipłs romanꝰ ne heretici imꝑa¬
toris nom̃. aut cartas. aut figutã solidi snsci¬
ꝑent: Unde nec eiꝰesfigiẽ in eccł̃am introdiacta
ẽ. nec nom̃ ad missaꝵ sollemnia ꝓlatũ: hie
cũ annũ unũ ⁊ ser m̃ses regnũ gessisset. con¬
tra eũ anastasuiꝰ qͥ ⁊ artemiꝰ dictꝰ ẽ insurgens.
eũ regno expulit. oculisq pͥuauit: nec tam̃
occidit: hic anastasiꝰ litterã constantino papȩ
romã ꝑ scolasticũ patͥeiũ ⁊ ex archũ italiȩ direxs
qͥb se fautorẽ catholicȩ fidei ⁊ scĩ sexti ꝯcilii

Expanded text:
 Bardanis dictus, postquam imperiali dignitate confirmatus est, Cyrum, de quo dixeramus, de pontificatu ejectum ad gubernandum monasterium suum Pontum redire precepit. Hic Philippicus Constantino papae litteras pravi dogmatis direxsedis concilio respuit; et huius rei causa fecit picras, cum haberentur in urbe regia, Filippicus iusserat auferri. Statuit populus Romanus, ne heretici imperatoris nomen aut chartas aut figuram solidi susciperent. Unde nec eius effigies in ecclesia introducta est, nec nomen ad missarum sollempnia prolatum. Hic cum annum unum et sex mensibus regnum gessisset, contra eum Anastasius, qui et Artemius dictus est, insurgens eum regnum expulit oculisque privavit, nec tamen occidit. Hic Anastasius litteras Constantino pape Romam per Scolasticum patricium et exarcum Italie direxit, quibus se fautorem catholice fidei et sancti sexti concilii
Abbreviated transcription (Latin):
nsequenti post tẽpore m̃se augusto. a parte o¬
Leienti stella cometiꝰ apparuit e nmilful gentib
tadiio: Quȩ post semet ipsã reu̾sas disparuit: Ne
mora. graiiꝰ pestilentia ab eadẽ parte orcenti secutas
romanũ ppłm deuastauit: His dieb domnĩ papa ro-¬
manȩ ecctȩ. locũ ͥ paradisũ dicit᷑ ante basilicã beati¬

Expanded text:
nsequenti post tcmpore mense Augusto a parte orientis stella cometiss apparuit nimis fulgentibus radiis, quae post semet ipsam reversa disparuit. Nec mora, gravis pestilentia ab eadem parte orientis secuta, Romanum populum devastavit: His diebus Domnus papa Romanae ecclesiae locum
Abbreviated transcription (Latin):
catꝰ factꝰ ẽ: qͥeis qͦd cunib̾tꝰ si ad eũ ꝑgerent eo̾ occi¬
re correpti: post altariũ eiꝰdẽ basilicȩ ꝯfugere:
Morq cumb̃to regi nunciatũ ẽ: qͦd aldo ⁊ grauso
inbasilicã beati rouam martiris ꝯfugissẽt᷑: Tune
cumb̾tꝰ stratorẽ suũ arguere. cepit. ut qͥd suũ
ꝯsiliũ ꝓdere uoluisset: Cin siuis strator ita res¬
pondit. Dñe mirer tuseis qͥa postquã hoc ꝯsili¬
ati sumꝰ. ego a tuo conspectu ñ exuii. Q qͦmͦ hoc alicui
ilicere potui : Tuẽ rex ad aldonẽ ⁊. grausonem
misit. int̾rogans eosut qͥd in locũ scõꝵ ꝯfugium
fecissent: Q respondentes dixer̃. qͥd nuntiatũ ẽ nob̃.

Expanded text:
 eos Cunincpert, si ad eum pergerent, occire correpti, post altarium eiusdem basilicae confugiere. Moxque Cunincperto regi nuntiatum est, quod Aldo et Grauso in basilica beati Romani martyris confugissent. Tunc Cunincpert stratorem suum arguere coepit, ut quid suum consilium prodere debuisset. Cui suus strator ita respondit: "Domine mi rex, tu scis, quia, postquam hoc consiliati sumus, ego a tuo conspectu non exivi; et quomodo hoc alicui dicere potui?". Tunc rex ad Aldonem et Grausonem misit, interrogans eos, ut quid in locum sanctum confugium fecissent. Qui respondentes dixerunt: "Quia nuntiatum est nobis,