comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scda cctabãt᷑ ad deuotionẽ t̾cia exer¬
cebant᷑ ad laudationẽ. Itm sacm̃ta alia
erãt ĩrebꝰ quibꝰdã scĩficatis. Alia insac̾¬
ficiis. ⁊ oblatioĩb. alia minist̾iis diuinis
Sieres ead młtis modis ad euidn̾tia distin¬
gui pͭ. Sac̾ficiũ dicebat᷑. qñ de aĩalibꝰ fiebat
holocausta. alia sĩplicia. sacͥficia. alia paci¬
fica. Holocaustũ uocabat᷑. q̃ uł ex debito ł
spõte oblatũ totũ incẽdebat᷑. Sacͥficuĩ uo¬

Expanded text:
antur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat ia enim sunt holocausta, alia simplicia sacrificia, alia pacifica. Holocaustum vocabatur quod vel ex debito, vel sponte oblatum totum incendebatur. Sacrificium vo
Abbreviated transcription (Latin):
entie boni ⁊ mali. & fluuiꝰ eg̃diebatur de
loco uoluptatis adirrigãdũ ꝑadisũ qui ĩde
diuidit᷑ in iͦuͬ. capita patet gͦ quãte ame¬
nitatis locus ille fuit ĩquo natura hoĩs
adhuc adcorruptionẽ aliena foueri ac
nutͥn debuit. qui fontib ⁊ fluminib
nemorosus. fructu tã pulc̃ ad uidñdum
ꝗͣ suaui ad uescẽdũ. ⁊ efert᷑ p̃dicatur:

Expanded text:
oni et mali. Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum refertus praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ne pstaut᷑ ꝓ sc̃ificatione ipsiꝰ domꝰ dedicã¬
de Pea consurges ab orone ñdũ salutãs
połm dicendo dominus uob̾cũ. tm̃iͦ. hor¬
tatur eunctos ad orandũ. His completis
incipit desinistꝰ Angulo basilice. ab oriẽ
te ꝑpaum̃tũ scͥbe alpabetũ. usq in
destrũ angulũ occidentis. atq it̾m a
dert angͣlo orientis usq insinistrum
angͣsm occidentis De hinc ad altiora
ꝯscendit. istans añ altare dñi s inadiu¬
toriũ inucat dicẽs Peus inadiutoriũ
meũ intende. ꝯplens u̾sũ cũ gła sine¬
ini. cornua altaris. In uenit ante
altare icuruiens asꝑgit illud .uii. ui¬
cibꝰ asꝑsorio facto de ysopo. Circuit de¬
hinc̾ totã eccłiã intͥnsecꝰ. asꝑgẽs parie¬
tes ipsius ea aqua. faciẽs ħ ⁊̃ t̾cio. It̾m uͦ¬

Expanded text:
 sanctificatione ipsius domus dedicandae. Postea consurgens ab oratione nondum salutans populum dicendo: Dominus vobiscum ; tantummodo hortatur cunctos ad orandum. His completis, incipit de sinistro angulo basilicae ab oriente per pavimentum scribere alphabetum usque in dextrum angulum occidentis, atque iterum a dextro angulo orientis usque in sinistrum angulum occidentis. Dehinc ad altiora conscendit; et stans ante altare. Deum sibi in adjutorium invocat, dicens: Deus in adjutorium meum intende, quatuor cornua altaris. Inde venit ante altare, et circuiens aspergit illud septem vicibus, aspersorio facto de hyssopo. Circuit dehinc totam Ecclesiam, intrinsecus aspergens parietes ipsius eadem aqua faciens hoc et tertio. I
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie.xii. cruces scͥmant᷑ inparietib
ab iꝑso pontifice: tres ꝑsingłos angu¬
los figurate. Rursũ ueniẽs ad altare.
accensũ chus suꝑ illud offert ĩ motũ
crucis i sic ꝑacta deniq consecratiõe.
ipfum altare albis uelaminibꝰ oꝑit᷑¬

Expanded text:
ecim cruces chrismantur in parietibus ab ipso pontifice, tres per singulos figuratae. Reversus deinde itur ad altare accensum, thus super illud offert in modum crucis, et sic peracta denique consecratione, ipsum altare albis velaminibus o
Abbreviated transcription (Latin):
pice sal ãmiscẽs. de inde ecũã psã
extrinsecꝰ ẽ girando asꝑgit. olero ꝓpło
subsequente. Int̾im uͦ incͥcuitu dedicade
uenies. quã ob sac̾m̃ti figurã clausaco
ẽẽ oportet. ꝑcutit unga pastorali

Expanded text:
admiscens, deinde ecclesiam ipsam extrinsecus ter gyrando aspergit, clero et populo subsequente. Interim vero in circuitu dedicandaveniens, quam ob sacramenti figuram clausam esse oportet, percutit virga pastorali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mediã eccłiã. ⁊ cantãs Domus mea
nom̃ tuũ fr̃ib meis ĩmedio eccłie lau¬
dabote. His autẽ ꝑ actis. pontifex se
ad oĩonem ꝯfert. petens ut om̃s qui
eindẽ domũ oraturi int᷑uerint. exaudi¬
tos se c̾e gaudeant Cumpleta itaq ex¬
pratione conũtit ad altare incipiens
antiphonas. Int̾ib ad altare dĩ c̃ipso
psalmo. ⁊ quod reliquũ est de aqͣ purifi¬
cationis ad basim altaris effud. dem̃ ipsũ
alcare luiteo ext̾git: ⁊ pontifex incen¬
sum defert sc̃ illuo. Pea fac̃ crucem

Expanded text:
am et cantans: Domus mea, nomen tuum fratribus meis; in medio ecclesiae laudabo te . His autem peractis, pontifex se ad orationem confert, petens ut omnes qui eamdem domum oraturi intraverint, exauditos se esse gaudeant. Completa itaque expiatione, convertitur ad altare incipiens antiphonam: Introibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de aqua purificationis ad basim altaris effundit. Deinde ipsum altare linteo extergitur, et pontifex incensum defert super illud. Postea facit crucem
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis locis unũ ⁊ idẽ ipsum est.
oli autẽ putare qn̾ partes uides
insac̾mto altaris. quasi diuisũ sit ł seꝑa¬
tum ase. aut uelut ꝑm̃bra discerptũ corpꝰ
u̾ Ipse integer manet u inse nec diuidit᷑
nec partitur. S tͥ.ẜ solã spẽm exhibi opor¬
tet qadmisticã significationẽ ꝑtinuit. Mõ¬
strat gͥ tͥ fons foris spẽm inqua seniꝰ tuus
erudiat᷑. isuat intus corꝑis sui incorru¬
ptionẽ in qua unttas eiꝰ ñ diuilat᷑. uidet᷑
pars una. ⁊ quasi pars ẽe. uidet᷑. ⁊ totũ
ibi ẽ. oxpars alta ialetur: & quasi alta uulet᷑¬

Expanded text:
diversis locis unum et idem ipsum est. Noli autem putare quando partes vides in sacramento altaris, quasi divisum sit vel separatum a se, aut velut per membra discerptum corpus Christi. Ipse integer manet in se, nec dividitur, nec partitur. Sed tibi secundum speciem exhiberi oportebat, quod ad mysticam significationem pertinuit. Monstrat ergo tibi foris speciem in qua sensus tuus erudiatur, et servat intus corporis sui incorruptionem, in qua unitas ejus non dividatur. Videtur pars una et quasi pars esse videtur, et totum ibi est, et pars altera videtur et quasi altera videt
Abbreviated transcription (Latin):
eduliũ ꝓposuit ut ꝑcibũ carnis ad g̾tus
inuitaret diuinitatis. S ne rursũ infir¬
mitas humana ꝯtactũ carnis ĩ apsũ¬
ptionẽ horreret. ꝯsuett ⁊pͥncipał edulii
spẽ illã uelauit. ⁊ sic sum̃dã ꝓposuit.
ficaret᷑:. Fouet᷑ enĩ sensꝰ inuno solita
uini. ut doceat᷑ plena ⁊ ꝑfecta refectio
fectionis. ut ĩ eo sumat᷑. ⁊ꝑ eam u̾itas
corꝑis ⁊ sanguinis xͥ significet᷑ sic̃ ipse
ñ ꝯferat. ipse uł saluator manifestat dices.

Expanded text:
ibum carnis ad gustum invitaret divinitatis. Sed ne rursum humana infirmitas tactum carnis in assumptione horreret, consueti et principalis edulii speciem illam velavit; et sic sumendam proposuit, ficaretur. Fovetur enim sensus in uno dum solitaini, ut doceatur plena et perfecta refectio fectionis, ut in ea sumatur, et per eam veritas corporis et sanguinis Christi significetur. Sicut ipse non conferat, ipse idem Salvator manifestat, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
i unũ sac̾m̃tũ. Claret itaq qm̃ diuinis¬
sime eucharistie assũpt̾o sacm̃tũ est¬
⁊ imago participationis thu: qr ħ quod
eus sacm̃tũ uisibilit̃ ꝑcipimꝰ sigñ ẽ q ei
spiritalr̃ uniri debemꝰ. Ipsa autẽ eucha¬
ristia .i. bona gr̃a. ipsa .s. hostia sac̾ diuinissi
uocat᷑. qm̃ diuinos facit. ⁊ participes di¬
uinitatis eos qui se digne participant.
sumpta. ĩ ipsius diuinitatis supceptio

Expanded text:
et unum sacramentum. Claret itaque quod divinissimae Eucharistiae assumptio sacramentum est, et imago participationis Jesu; quia hoc quod ejus sacramentum visibiliter percipimus signum est quod ei spiritualiter uniri debemus. Ipid est bona gratia; ipsa scilicet hostia sacra divinissima vocatur; quoniam divinos facit, et participes divinitatis eos qui se digne participant. sumpta, ipsius etiam divinitatis susceptio
Abbreviated transcription (Latin):
p. siue in qͦcqͣ loco. ⁊ qualic̃q intet̾iõe suꝑ
panẽ ⁊uinũ ꝓlata. effeccũ cõsec̃tionis
⁊ sc̃ificationis hr̃e. quasi sac̾m̃ta dĩ sic in¬
stituta f. ut nullã oꝑandi r̾onẽ ammitat᷑
s tumultuosa quedã uuolenta atq irrõ¬
nabili ꝑtinatia sñ oĩ intẽtiõe aut uolun¬
tate oꝑantiũ ad affeccũ ꝓcedat̃. Ego filiũ
meũ ad balnea forte tulerã. Ueni ad aquã
ñ ut bapticarẽ. s ut balnearẽ. ñ ut sae̾¬
m̃tũ darẽ. ẜ ut sordes abluerẽ ł carnẽ foue¬
rem. Posui paruulũ meũ iaꝗͣ. ⁊ qr uoliu¬
ut bñe cedet ⁊ꝑdess. dixi force. sic̃ dixissẽ
inmanducando inbibendo. sic inarando
iseminando. siue aliuid cq̃ agendo dixissẽ¬

Expanded text:
que loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata, effectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic instituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego filium meum forte ad balnea tuleram. Veni ad aquam non ut baptizarem, sed ut balnearem: non ut sacramentum darem, sed ut sordes abluerem, vel carnem foverem. Posui parvulum meum in aqut, et prodesset, dixi forte sicut dixissem in manducando et bibendo, sicut in arando et seminando, sive aliud quodcunque agendo dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
dͥ intentio agendi nulla est Quare
m̃tũ baptismi ꝯsec̾ri institutũ:¬
alii liquores om̃s aqua purificant᷑ isiqͥo
alio quolib liquore tactũ fuerit: aqua
abluit᷑ ut emundet᷑. ꝓpt̾ea insola aqͣ
sacͤm̃tũ emundationis ꝯstat sic̃ scͥptũ :
ħͥ quis renatꝰ fuerit ex aq̃ ⁊ sp̃u sc̃o: ñ¬

Expanded text:
ubi intentio agendi nulla est. CAP. Xmentum baptismi consecrari institutuAlii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, n
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ manus occidĩs ꝑ unctionẽ uͦ sacͥ cͥfma¬
tis ad ing̾ssũ catholioe eccłie oriens refor¬
mauit. Nam qui solũ sacͤm̃tũ foris acce¬
ꝑunt. intꝰ ꝑ impositionẽ manus sp̃m acci¬
puĩt. Pacuit cñ eos qui se baptiratos nesei¬
unt. ⁊ sui baptismatis testes ñ hñt. sine cũ¬

Expanded text:
onem manus Occidens, per unctionem vero chrismatis ad ingressum catholicae Oriens reformaperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se baptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cun
Abbreviated transcription (Latin):
płs dicit. Unus dẽ. una fides. unũ bap¬
tisma. Qđ gͦ unũ ẽ. geminari ñ potͣ.
Qtia ꝓpt̃ ualde r̾onabili diffinitione ascĩs
pat̾s insticutũ e. ũ qui semel baptis¬
mi sacͣm̃tũ ꝑcepisse cognoscit᷑. nulla ro̾e
illud it̾ato accipiat siue in eccłia. siue
siue ab ħetieo. siue deniq afideli sue
ab infidesi. cuiꝰcq ꝯditioĩs etatis. aut
ratũ acceꝑit debebit. nec ulla rõne pot̾it it̾ari.
Quod enĩ boñ accep̃. qͣre boñ ñ iudicetur
ñ si abono ñ acceꝑit: Non enĩ illiꝰ erat aqͦ

Expanded text:
Unus Deus, una fides, unum baptisma . Quod ergo unum, geminari non potest, quapropter valde rationabili definitione a sanctis Patribus institutum est, ut qui semel baptismi sacramentum percepisse cognoscitur, nulla ratione illud iterato accipiat sive in Ecclesia, sive sive ab haeretico, sive denique a fideli, sive ab infideli cujuscunque conditionis, aetatis, aut ratum constare debebit, nec ulla ratione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judicetur etiamsi a bono non accepit? Non en
Abbreviated transcription (Latin):
quis płꝰ peccauit adã an eua. S sic̃
dicit apłs mulier seducta ñ uir. Eua qͥp¬
pe seducta est. qr uerũ eẽ c̃didit q̃ dialiolꝰ
dix̃. ucd̾co ñ solũ in ordinate similitudinẽ
cĩ cõscientia boni. imali appetuit s intãtã
⁊̃ plapsa ꝑũsitatẽ t̃u simile putat᷑ ut dm̃¬

Expanded text:
us peccaverit Adam an Eva. Sed sicut dicit Apostolus: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatu
Abbreviated transcription (Latin):
mulier insuꝑbiã elata appetut. ⁊ ne hãc
hab̾e potuiss ipsũ c̾atorẽ inuidia tactũ
ebat. neq icẽco pomũ uetitũ comedit: q̃si
ꝑillã comestionẽ dõ parificari se posse
creset. ł ĩ parificari uellet. s tñ ne muli¬
fuerat. eius peticiõi ⁊ uolũtati resistẽdo
Nꝯtͥstaret᷑: maxime qr putaũ se imulieri
morẽ gerere. ⁊ p̾ea ꝑpenitẽtiã ⁊uenie p̾ru¬
lationẽ catori posse place̾. Uẽ gͥ dictũ :¬

Expanded text:
mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum ebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam parificari vellet; sed tantum ne mulifuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. Vere igitu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi delonge sit̃ptũ mag̃ docuit hõiẽ
quo u̾itas declarari debuerat: datũ ÷
inĩt̾iori hoĩe gr̃a ꝑficit demonst᷑tur.
Quod aũ cͥccisio ext̾iores sordes ⁊ enor¬
mitates que foris s̃ resecat. ablutio ma
cͥcũcisio cessare debitit. ut illud sacͣ¬
m̃tũ ad ipiscit᷑ poss declarare. Ampliꝰ
res inferr. Alutio uͦ inqͥnatos sine do¬
lore emũdat. Iecͥco pͥori ppło intimore
s̾uienti. ⁊ sub lege laboranti cͥcũcisio
ad emundd̃nẽ data est. Nouo autẽ
qͣsi quedã imago ł figa u̾itatis. Ista au̾
que sub gr̾̃a nouissime ꝯseq̃nt᷑ ñ iã u̾bra
ł unago. s corpꝰ u̾tatis. Inqͥb salutis
effectꝰ. qm̃ ⁊ ꝑfecte datͦ. ⁊ eudñt̃ ostñdr.¬
qͣs sp̃s incorꝑe uiuenti ext̾iori mocioẽ

Expanded text:
de longe sumptum magis docuit hominem quo veritas declarari debuerat, datum est in interiori homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat, ablutio autisto circumcisio cessare debuit, ut illud sactum adipiscitur, posset declarare. Ampliusres infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem quasi quaedam imago vel figura veritatis; ista autem quae sub gratia novissime consequuntur non jam umbra vel imago, sed corpus veritatis. In quibus salutis effects in corpore viventi exteriori motione se
Abbreviated transcription (Latin):
tius manifestaret. Qͣ ꝑꝑ pͥmũ ꝑ oblationẽ.
⁊ postea ꝑcurũcisionẽ. ad ultimũ ꝑ bap¬
tismũ expiationis uꝰtificatiois sacram̃tũ
formari institucũ ẽ qr eiusł mundatiõis
partẽ offerret dõ partẽ ad usũ ꝓͥum
retiñet. quatinꝰ in ħ facto disc̾et ea q̃ in¬
tͥnsecis bona erãt dõtͥbuere. q̃uͦ mala.:¬

Expanded text:
oblationem; et postea per circumcisionem, ad ultimum per baptismum, expiationis et justificationis sacramentum formari institutum est, quia ejusdem mundationis partem offerret Deo, partem ad usum proprium retineret, quatenus in hoc facto disceret ea quae intrinsecus bona erant Deo tribuere, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilib euidñtior appareret. Erat qͥppe
ił saluator. ead̃ grã ead̃ fides. illic uent᷑i
ħ exhibiti S quia ipse perquẽ salꝰ dabat᷑
longe erat: eiusde salutis signa obsca ẽẽ
debuerũt. Postea uͦ paulatĩ enis aduentu
ꝓpinqͣnte oportebat uͥ eoł ordine ⁊ fides
incognitione. ⁊ gr̃a insalute c̃scet: ⁊ eał¬

Expanded text:
visibilibus evidentior appareret. Erat quippe idem salvator, eadem gratia, eadem fides, illic venturi, hic exhibiti. Sed quia ipse per quem salus dabatur, longe erat, ejusdem salutis signa obscura esse debuerunt. Postea vero paulatim ejus adventu appropinquante, oportebat ut eodem ordine, et fides in cognitione, et gratia in salute cresceret; e
Abbreviated transcription (Latin):
sonet. aut ꝑ historie seriẽ ilit̾e so¬
lditatẽ. muist̾ioꝵ dicta sparsim
posita ꝯtinẽs. ⁊ qͣi inunũ conectẽs
admodũ ligni ꝯcaui suꝑ extensas
cordas sumt copulet. earq soñ reci¬
piens. in se dulciorẽ auribꝰ referat.
quẽ ñ solũ corda edidit. s ilignũ
modolo corꝑis sui formauit. Sic or
mel istuio gͣtiꝰ. ⁊ qͥcqͥd maiori exer¬
cicio q̃rit᷑ maiori ⁊̃ desid̾io ĩuenitur.
Oportet gͦ sic tetare diuinã scͥpturã.

Expanded text:
ersonet, aut per historiae seriem, et litterae soliditatem mysteriorum dicta sparsim posita continens, et quasi in unum connectens, ad modum ligni concavi super extensas chordas simul copulet, earumque sonum recipiens in se, dulciorem auribus referat, quem non solum chorda edidit, sed et lignum modulo corporis sui formavit. Sic et mel in favo gratius. Et quidquid majori exercitio quaeritur, majori etiam desiderio invenitur. Opor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯinere c̾dant᷑ ꝙ isi inmultis ꝯgrue
ficile est aut impossibile. Sic̃ enĩ in
citharis. ihmodi organis musicis ñ qͥđ
õia q̃ tangunt᷑ canoꝵ aliqͥd resonãt.¬
ꝑe iõ facta s̃ u ee̾t uͥ connecterentur.
iqͦcend̾ent᷑: illa q̃ ad cantilene suaui¬
catẽ modulaturꝰ : artifex. ita̾ diuinis
eloquiis q̃dã posita s̃. que cantũ sp̃ita¬

Expanded text:
r. Quod et si in multis congrue ficile est, aut impossibile. Sicut enim in cithara et hujusmodi organis musicis, non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonantpore ideo facta sunt, ut essent ubi connecterentur, et quo tenderentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est artifex, ita in divinis eloquiis quaedam posita sunt, quae tantum spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
sapientie ñ eius q̃ instrum̃tis explicat᷑.
ut ẽ airhitectura. agricultura. ⁊cet̾a
hꝰmodi. s eius apientie que sola rerͣ
phie: ãministratio rustici. pt̾ea oꝑa
artificũ. isi natura ñ sũt: imitantur

Expanded text:
n eius que instrumentis explicatur, ut est architectura, agricultura et cetere huiusmodi; sed eius que sola rerumphi est, administratio rustici; opera autem artificum, etsi natura non sint, imitantur
Abbreviated transcription (Latin):
in extͥcabilẽ iã ipso loquendi ordĩe
laberintũ incidimꝰ: uͥ nob̾ ñ ꝑplexꝰ ser¬
mo. s res obscura difficultate pariat. La
enistudio sapientie loqui suscepimus
iõq soł hominubꝰ quodã nature pͥulegio
ꝯpec̾e attestati sumus. ꝯsequent᷑ nunc
om̃iũ humanoꝵ accuũ modatricẽ quãdã
sapientiã posuisse uidem᷑. Si enĩ brutonͣ
aĩaliũ natura. que nullo regit᷑ rõnis
iuditio motus suos.ẜ solas sensuĩ pas¬
siones diffundit. ⁊ in appetendo seu fugi¬
endo aliquid ñ intelligentie utitur dis¬
cretione. s ceqto quodã carnis affectu
impellitur. restat ut it̾abilis aĩe actꝰ
ceca cupiditas ñ rapiat. s mod̾ałx sẽꝑ
sapientia p̃cedat. Quod siuerũ ẽẽ ꝯsti¬
tuit iam ñsolũ ea studia inquib ułde
rerũ natura ł disciplina agit᷑ moꝵ.
ꝑtin̾e dicemꝰ. Scdm ꝙͣ accessionem
sic philosophiã diffinure possumꝰ. Ihs¬

Expanded text:
inextricabilem jam ipso loquendi ordine labyrinthum incidimus, ubi nobis non perplexus sermo, sed res obscura difficultatem pariat. Quia enim de studio sapientiae loqui suscepimus, idque solis hominibus quodam naturae privilegio competere attestati sumus: consequenter nunc omnium humanorum actuum moderatricem quamdam sapientiam posuisse videmur. Si enim brutorum animalium natura, quae nullo regitur rationis judicio, motus suos secundum solas sensnum passiones diffundit, et in appetendo seu fugiendo aliquid, non intelligentiae utitur discretione, sed caeco quodam carnis affectu impellitur: restat ut rationalis animae actus caeca cupiditas non capiat, sed moderatrix semper sapientia praecedat. Quod si verum esse constiterit, jam non solum ea studia, in quibus vel de rerum natura vel disciplina agitur morupertinere dicemus. Secundum quam acceptionem sic philosophiam definire possumus. « Phi
Abbreviated transcription (Latin):
đo. lib est int̾ior cortex arboris. ĩ qͦ an¬
ciqͥ añ usũ caite uł m̃branarũ scb̾e
solebant. Un̾. iscͥptores librarios uo¬
cabãt. inde diccus est. lib̾ uolumen.
Cceda cꝰ diminutuiũ scedula. g̾cũ no¬
m̃ est. ⁊ dr̃ sceda ꝓͥe q adhuc em̃dat᷑

Expanded text:
o. Liber est interior cortex arboris, in quo antiqui ante usum chartae vel membranarum scribere solebant. Unde et scriptores librarios vocabant, unde dictus est liber volumen. Scheda cujus diminutivum est schedula, Graecum nomen est. Et dic
Abbreviated transcription (Latin):
ma .l. ignis ⁊ t̾ra uingant᷑: celiq obti¬
mo t̾ra ugnis e̾e debuer̃t: ut ꝗͣ admodũ
nolunt insũmo ẽẽ posse qͣ uni ẽ. ita nec
erutent u̾tices montiũ. pt̃ qđ inusibus
hoĩnũ ⁊ẽe ignẽ int̾ra. ⁊ c̃ nasci uidemꝰ

Expanded text:
id est ignis et terra, iungantur caelique obtimo, terra et ignis esse debuerunt, ut, quem ad modum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec eructent uertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥis ut ordinẽ suũ ceneãt sua elemͣta
librant᷑. Eoce qualibꝰ argum̃tis oł̃potñ¬
tie dĩ humana ꝯtradicit infirmitas.:
quã possidet uanitas. Quid gͦ faciunt
ut portentur inaere.: in mortalibꝰ facciᷤ
oorꝑibꝰ hostmi ñ pot̾it donare uircutẽ
qua incelo ẽ ualeant habitare: Nam
cũ trenoꝵ corꝑũ sicut onera gestan
m̃bra sue carnis leuiora portat aĩa ẽ in
sanitate robusta sunt. ꝗͣ inleuiore cũ
macͣ s̃. E c̃ aliis gestantibꝰ ou̾osior sit

Expanded text:
is, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt ut portentur in aere, immortalibus factis corporibus hominum, non poterit dare virtutem qua in coelo etiam valeant habitare? Nam cum terrenorum corporum, sicut onera gestandmembra suae carnis leviora portat anima, cum in sanitate robusta sunt, quam in languore cum macra sunt, et cum aliis gestantibus onerosior sit
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̾ habitat. non nos pot̾unt deciꝑe
bebimus lucẽ in nob̾. in qua nob̾ manife¬
stũ erit. de om̃i luce sibona est. ⁊sic fidu¬
cialit̃ diuidemus lucẽ atenebris. uudica¬
bimus ñ solum int̾ cenebras ⁊ lucẽ. s &̃
int̾ luce. ilucẽ uidicabimus. Non solũ

Expanded text:
in nobis habitat, non nos poterunt decipebebimus lucem in nobis, in qua nobis manifestum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter dividemus lucem a tenebris, et judicabimus non solum inter tenebras et lucem, sed etiam inter lucem et lucem judicabimus; non
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ẽ iurtutes. a uiciis sequestrare: nisi
sciamus ⁊̃ int̾ diẽ ⁊ diẽ iudicare. ⁊ scra¬
mus omnẽ diẽ udicare. ut sapramus.
qui sint illi motꝰ qui sub uututũ sp̃e
quasi luce aliena ad nos ueniunt. ⁊ qui
rursum illi siat qui uerã uircutis clarita¬
tem p̃tendunt. unipsis qͦ uircutib non
solũ que bona sint. ẜ que sit cẽ potiora ꝑ¬
benius. Spiritał enim homo diuidicat

Expanded text:
hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis quoque virtutibus non solum quae bona sint, sed etiam quae sint potiora probemus. Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbauit lucẽ. qr in luce in cominutabi¬
li uidit qd lux ista cominutabił suo mͦ &
ordine bona eẽt. ⁊diuusit lucẽ atenebris.
uocauitq lucẽ diẽ: ⁊ tenebras noctem
Et inea luce inqua uidit lucẽ qđ eĩt bo¬
na. ĩ cec̾a oꝑa sua que oꝑatus est uidit qͥ
eẽnt bona. inicħ sine illa luce uidit ł

Expanded text:
bavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis suo modo et ordine bona esset. Et divisit lucem a tenebris, vocavitque lucem diem, et tenebras noctem; et in ea luce in qua vidit lucem quod esset bona, etiam caetera opera sua quae operatus est vidit quod essent bona, et nihil sine illa l
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit intͣ lucẽ ⁊ tenebras diuide̾. ⁊ lucem
restat ut fiat ĩ co firmam̃tũ ħ est ut in
bono ꝓposito corroboret᷑. diude̾ int̾ aqͣs
adũsantia. nec ꝑmisceri. sinat nec tͣnspo¬
ni. nec simul sit qd diuidi sola: ant super̃
qđ: sibt᷑. aut subt̃ q̃ suꝑ collocandũ est
Nouissime seqͥtur in dispositionis ordine
opus c̃rie diei. ut congregentur aque que
subcelo sũt in loco̾ umĩ. ne carnis desib̾i
fluxa sint. iult metã necessitatis se ex

Expanded text:
it inter lucem et tenebras dividere, et lucem restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis
Abbreviated transcription (Latin):
luce fecit. udit dõ qd eẽt bonum:
s ipsam qͦ lucẽ uidit q̃ eẽt boñ. ⁊cdiui¬
sit lucẽ. itenebras. Nã ipse angło nia¬
lus tͣnssigurat se aliqͣndo in angłm
lucis. ungerit se ad decipiendam

Expanded text:
um, sed ipsam quoque lucem vidit quod esset bonum et divisit lucem et tenebras. Nam ipse angelus malus transfigurat se aliquando in angelum lucis, et ingerit se ad decipiendam
Abbreviated transcription (Latin):
li illo mundo cordis humani datur
lux. ulluminat᷑ confusio: ut uor¬
dinẽ redigat᷑. Post ħ cũ fuerint puri¬
ssieata
int̾iora eius uenit lum̃ soł clar᷑ ullustrit
eam. Non enĩ digna ÷ concemplari lum̃
et̾nitatis. donec munda ⁊ purificata fuerit.
dispositionẽ. Sic lex p̃cessit gr̾am. s̾mo sp̃m.
Sic p̃cursor ioħs xp̃m. lux lucẽ. luc̾na solẽ.¬
up̃e x humanitatẽ suã pͥꝰ demonsti̾ut.
ut pꝰmanifestaret diuinitatẽ. ⁊ uͥq lux
lucẽ p̃cedic. lux qͣ peccatores adiusticiã
illuminauit. illã lucẽ q̃ iustificatos ad be¬
atitudinẽ illustrat. Ergo facta ẽ lux pͥꝗͣ.
dieserãt qͣndo lux erat . i sol ñ erat. Quarta
uie illux̾ sol.⁊ illa dies clara erat qr lum̾
ũum habuit. ⁊ cenebre ñ erãt ulle. Sie
nulla aĩa m̾eeur lum̃ soł acciꝑe. ⁊ sũ me u̾i¬
tatis lum̃ contemplari.: nͥ eͤs dies isti inea p̃ce

Expanded text:
li illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; speciem, et per justili illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in orficata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusdies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae verit
Abbreviated transcription (Latin):
subiectus sit ẽitoriꝰUus qͥs sic ordi¬
natꝰ ẽ. dignꝰ ẽ lumine soł. ut m̃te sur¬
sum eiecta. ide siderio insuꝑna de¬
fixo. lum̃ sũme u̾itatis contemplandi
irradiet. Et ũ ñ ꝑspeculũ inenig¬
mate s in se ipła ut est u̾itatẽ agno¬
seat isaput. S & illud non neglitẽ
fec̃ eniͣ iuidit. Deinde diuisit iuo¬
cauit. Qre uidit:: Noluit pͥusdi¬
nũ. ⁊ tunc denũ diuisit lucẽ atene¬

Expanded text:
subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud non negligentFecit enim et vidit; deinde divisit et vocavit. Quare vidit? Noluit prius dinum; et tunc demum divisit lucem a tene
Abbreviated transcription (Latin):
magũ hic aliqł sacmͣtũ con¬
mendari. Quia oĩs aĩa ꝗͣ diumnpec¬
cato ẽ quas intenebris est qͥbdã et
confusiõe. S non pot̃ euacdẽ confusio¬
nẽ suã. iadordinẽ uisticie formanq
disponi: nisi illuminaret᷑ pͥmũ uidẽ
mala sua. & disc̾ñe lucẽ atenebris.
ħ est uirtutes auitiis. ut se disponat
siue agnoscat ertorẽ ⁊ tͦpitudinem
confusioĩs sue: ⁊ explicet se atq crap¬
cet. ab illã id̾abilẽ dispositionẽ ordi¬
nemq u̾itatis. Pstꝗͣ autẽ ordinata
fuerit oi̾a eius ⁊.ẜ exemplar i̾nis for¬

Expanded text:
magnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tenebris est quibusdam et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justitiae formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat  agnoscat horrorem et turpitudinem confusionis suae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem dispositionem et ordinem veritatis. Postquam autem ordinata fuerint o
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ lucẽdiẽ ⁊ cenebras noctẽ. Ergo ñ
solũ studendũ est ut lux p̃cedat in
randa diligenter: isie postremo cũ ui¬
dimꝰ lucẽ qr bona ẽ diuidamꝰ lucẽ a
tenebris. ⁊ uocemꝰ lucẽ diẽ ⁊ tenebras

Expanded text:
mus lucem diem et tenebras noctem. Ergo non solum studendum est ut lux praecedat in randa diligenter; et sic postremo cum viderimus lucem quia bona est, dividamus lucem a tenebris, et vocemus lucem diem,
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit. Eigo alia lux fuit increata
inqua ista lux cieata uidebat᷑ qđeet
bona. qr illam unitabatur que sẽꝑ est
bona. In illa eni luce cũ ipsa solũ sit bo¬
na uident᷑ unala ⁊ bona. in solum
bona ⁊ mala in ea uident᷑ s mala &̃ eẽ

Expanded text:
non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videntur, sed mala
Abbreviated transcription (Latin):
niebatur pͥmo ut sciret hõ qualit̃ illo
bono frui deb̾et. Scdõ ut ĩ qñ eũ illo hono
frui ꝯueniret agnostẽt. Nã quo bono ibifru¬
endũ eẽt. icc̾co querendũ nĩ erat. qm̃ ñ nͥ u
num boñ solũ erat. Similit̃ ⁊q̃tũ illo bono
fruendũ eẽt oĩo qͣrendũ ñ erat. c̃ sine dubi¬
tõne ꝯstaret. qr qͣnto magis illo frueret᷑ qͥs.
tanto titiq felicioreẽt. Illic autẽ sola m̃sura
qͣntitatis ẽ querẽda. u̾ par aut nimuĩ potest.¬
fructus hꝰ bõi ita se ht̃. ũ ĩ eo qͥ minꝰ possidet
plenũ sit. ⁊ qui ampliꝰ ñ sit suꝑfluũ. In ħ
gͥ sola m̃sura ꝯstabat. ut agnoscet᷑ qͣliter
illo hono frui debet. ne iuordinate illud
ꝯcupisc̾et. Similit̾ ũ attendet ne illud
añ tẽpꝰ pͥripe festinaret: cũ illud pͥꝙͣ obe¬
dientiã ꝯsũmass:. acciꝑe ñ debet. Sic̃ gͥ

Expanded text:
niebatur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secundo, ut etiam quando eum illo bono frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendum non erat; quoniammo, ut sciret homo qualiter illo num solum ibi erat. Similiter et quantum illo bono fruendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non deberet. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ec s̃ q̃ de uasis sacͥs ĩminist̾io diuino
buit᷑ attingimꝰ. Ara crucẽ sig̃ct.
calix sepulcrũ patena lapidẽ. corꝑalis
palla sindonẽ qͣ inuolutũ ẽ corpꝰ xp̃i¬
Incip̃ pars .u. dedicatione eccłe.¬

Expanded text:
e de vasis sacris in ministerio divino breviter attigimus. Ara crucem significat; calix sepulcrum; patena lapidem; corporalis palla sindonem qua involutum est corpus Christi. PARS QUINTA. DE DEDICATIONE ECCLE
Abbreviated transcription (Latin):
ĩiuitute sacͣm̃ti ñ separat᷑. tam̃ qr un¬
ctio m̃broꝵ dolorẽ sanat. ⁊ ꝯͣ corꝑis
infirmitatẽ magis ꝓdeẽ uidet᷑. iõ for¬
tassis dix̾ or̃o saluabit infirmũ. & intͦq
utrunq intelligis. ⁊ ñ putes unctionẽ
magis ad sanitatẽ corꝑis ꝑtin̾e: ꝗͣ ad
peccoꝵ remissionẽ. Paĩa curat᷑. pea

Expanded text:
separatur; tamen quia unctio membrorum dolorem sanat, et contra corporis infirmitatem magis prodesse videtur: ideo fortassis dixit oratio salvabit infirmum, ut in utroque utrumque intelligas, et non putes unctionem magis ad sanitatem corporis pertinere, quam ad peccatorum remissionem. Prius anima
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhac enĩ regłã sic ad os loquitur seͥ¬
tura. ut & boni redarguant᷑ cum
mał. ⁊ mali laudñtur ꝓbonis. S
quid ad quẽ ꝑtineat. qui prudent᷑
legit discet. cͣcia regła ẽ de litt̾a ⁊

Expanded text:
Per hanc enim regulam sic ad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, et
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ sit. ⁊ ꝙͥ portionẽ aliã in t̾ra hr̃e non
spectat̃. cui statutũ est decimis. ⁊ oblationibꝰ
que dõ offerunt᷑ sustentari. Iaicis gͦ t̾anis
fidelib terrena posside concedit᷑. clericis
olim in illo ppło pͥore. cet̾e t̾bꝰ que tyꝑtĩ lai¬
coꝵ preferebat. portiones inħeditare aoce¬
decimis &e oblationibꝰ ⁊ sacͥficioꝵ uictimis

Expanded text:
llius sit, et quod portionem aliam in terra habere non spectant. Cui statutum est decimis et oblationibus quae Deo offeruntur, sustentari. Laicis Christianis fidelibus terrena possidere conceditur, clericis olim in illo populo priore caeterae turbae, quae typum laicorum praeferebant, portiones in haereditate accedecimis et oblationibus et sacrificiorum victimis
Abbreviated transcription (Latin):
inecdũ tñ ate. ẜ uitiũ accepit. ut sei
qͥ esce. Oĩs enĩ uutꝰ ab obedientia in¬
cipit quẽadmod om̃e uitiĩ ab inobe¬
dientia ꝓcedit. Frustra nãq ł mobe¬
dienti gr̾a. ł ꝯtumaci doctͥna. ł ñ in¬
celligenti p̃ceptũ daret᷑. Iccͥco pͥmũ
audi isrł ut sis obediens ds̃ tuus ut de¬
uot existas asͣ unius est. ũ ĩnitatẽ agnoᷤ¬
cus demde seqͥt p̃ceptũ: ipsũ ad orabis
hptinet ad fidẽ. ⁊ ei soli seruies: ħꝑti¬
net adoꝑationẽ. fides enĩ oꝑans exdile¬
ctione ꝑfectũ facit. mnec opꝰ sine fide.
nec fides cui tẽpꝰ supecit accepta ẽ sine
oꝑe ꝓpt̾ea ad ora recte credñdo. Serui
hñ opaindo. Queri aũ pͭ. si id qd dix̃ ei
soli. adutr̃q referendũ sit. ũ dicat᷑. lp¬
sũ solũ ad orab̾. ⁊ ei soli seruies. S ħ qͦmͦ
stare pot̾it. q sepe inuet̾i testam̃to scõs
uiros ñ solũ angłos ad orasse: s ⁊̃ hoĩes
legimꝰ. nec tñ ꝓpt̾ea alicubi rephensos

Expanded text:
et necdum tamen a te servitium accepit, ut sciaquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, ut devotus existas, Deus unus est, ut veritatem agnoscas. Deinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest, si id quod dixit, ei soli, ad utrumque referendum est, ut dicatur, Ipsum solum adorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicubi reprehensos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiori humilit̾ se subicit. ul causa dĩ
inpugnat᷑. fidñt᷑ ꝯtͣlicit. Qui cauet
sollicite ne insua s̾uitute ł ꝓtimore
hominis ꝯtͣ dĩ aliqd̾ faciat. ł t̾rene
retͥbutionis lucrũ ĩ intentione celesti
p̃mio ante ponat. S ingͣto manife¬
stior sententia exp̃ssa est. Ereca nãq
locutio diuinã suitutẽ ab huniana: ꝓͥo
uocabulo distinguit. ꝙ latinitas ñ ht̃.
Ibi enĩ dĩ seruitus lat̾a. ⁊humana dulia

Expanded text:
periori humiliter se subjicit, et ubi causa Dei impugnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicite ne in sua servitute, vel pro timore hominis contra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitas non habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia
Abbreviated transcription (Latin):
alio mͦ ds̃ adorari p̃cipit᷑. Usu nãq ue¬
t̾i suꝑiores qͥd ab inferiorib ad orari di¬
cebant᷑. qn̾ eisiue incuruatio ẽ genuũ
siuĩ capitis in elinationẽ ab his reuerẽ¬
tia exhibebat᷑. Dm̃ autẽ ad orare ẽ: ei
itotã m̃tẽ ꝑ humilitatẽ ac deuotionẽ
sustinete. iͥpsũ pͥncipiũ ac finẽ oĩs bo

Expanded text:
do Deus adorari praecipitur: usu namque veteri superiores quivis ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive in curvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem subste
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ est. ipse solꝰ adorandꝰ: eiq soli ⁊ ñ alt̾i
seruiendũ est. ea uidł seruitute que
ei soli debita est. Nã uineuangelio c̃
dr̃. nemo nouit patrẽ nͥ filiꝰ. ñ utiq¬
discutiendũ tͣnseamꝰ ꝙ tale est
on assumas

Expanded text:
s est, ipse solus adorandus est, eique soli et non alteri serviendum est, ea videlicet servitute quae ei soli debita est. Nam et in Evangelio, cum dicitur: Nemo novit Patrem nisi Filius , non utiqdiscutiendum transeamus, quod tale est: Ne assumas
Abbreviated transcription (Latin):
uerat forsan aliqͥs si pꝰ factũ iudici bit.¬
um iste mundꝰ ardebit an̾ꝙͣ ꝓillo
celũ nouũ ⁊ t̾ra noua reponatur: eo
ipso cẽꝑe ꝯflagrationis eius uͥerũt
sci: cũ eos habentes corꝑa aliqͦ in corꝑali
loco ẽẽ necẽe sit. Possiimus respondere
futuros eos ẽẽ insuꝑioribꝰ parcibꝰ qͦita
ñ ascendet flãma illius incendii quẽ
admodũ nec unda diluuii. Talia qͥp¬
pe ilł inerunt corꝑa: ut illic suit uͥeẽ
uoluerint. S nec ignẽ cflagͣtioĩbus
illius ꝑtimesc̾ẽnt in mortales atq in¬
corruptibiles facti sic̃ uiuoꝵ tͥũ eoꝵ
corruptibilia corꝑa atq mortalia in
camino ardenti illesa uiu̾e potuer̃.¬

Expanded text:
erat forsan aliquis si post factum judicium iste mundus ardebit, antequam pro illo coelum novum et terra nova reponatur, eo ipso tempore conflagrationis ejus ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint, ubi esse uoluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent inmortales adque incorruptibiles facti, si uirorum trium corruptibilia corpora adque mortalia in camino ardenti inlaesa uiuere potuer
Abbreviated transcription (Latin):
congregentur aqͦ quȩ sub cȩlo
sunt inloc̃ unũ. Quantũ adicit᷑am fre¬
cdat. locꝰ unus inquo congregate sũt asͣ
que sub celo erãt abrssus magna cre¬
ditur: que abysso mundi pͥmordio in
teire corꝑe cante capacitatis facta fus¬
se putat᷑. ut om̃uĩ receptaculum aquar
eẽ potiuss Nam aquar nat᷑a inpͥntipio
inunã ut ita dixerĩ maxã cõpiugi quo¬
dam modo atq densari cepit: ppso suo
poncłe deorsũ u̾gẽs inima collapsia
cetra excepta est. spatiũq illud q desu¬
ꝑ usq ad ipsũ firmam̃tũ occupau̾it.
sereñ purq dereliquit. Ipsa qͦ terre su¬
ꝑficies aqͥs om̃ib inter alucos suos con¬
clusis appatere cepit. Primo quidẽ lu¬
culenta ⁊ilubrica. nudaq uelud ger¬
mina necdum ulla ꝓtuliss quib uesti¬
ri i suꝑ duci potiuss¬

Expanded text:
Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum . Quantum ad litteram spectat, locus unus, in quo congregatae sunt aquae quae sub coelo erant, abyssus magna creditur, quae ab ipso mundi exordio in terrae corpore tantae capacitatis facta fuisse putatur, ut omnium receptaculum aquarum esse potuisset. Nam aquarum natura in principio in unam, ut ita dixerim, massam compingi quodammodo atque densari coepit, ipso suo pondere deorsum vergens in ima collapsa a terra excepta est, spatiumque illud quod desuper usque ad ipsum firmamentum occupaverat, serenum purumque dereliquit. Ipsa quoque terrae superficies aquis omnibus inter alveos suos conclusis apparere coepit. Primo quidem lutulenta et lubrica nudaque, velut quae germina necdum ulla protulisset, quibus vestiri et superduci potuis
Abbreviated transcription (Latin):
mulieri c̾mat᷑monio assũpta uxor ⁊cũ¬
mat᷑ ẽe uidebat᷑ & ice̾co liquet uir̃ illi fe¬
mine non posse conuingi incopula q̃ ic̃¬
mat᷑ erat eius cũ qͦidem una fuerat caro
effectus:¬

Expanded text:
 matrimonio assumpta uxor commater esse videbatur: et idcirco liquet virum illi feminae non posse jungi in copula quae commater erat ejus, cum qua idem una fuerat caro effectus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuipͥo uiro obseruanda ẽ. ħnimir̃
inuxoris parentela delege nuptiarũ
ctodienda ẽ. ꝙ constat eos duos fuisse
uncarne una. Cũmunis ilł ut᷑q parente¬
la ee c̃denda ẽ: sic̃ scͥptũ ẽ ert̃ duo ĩ car

Expanded text:
io viro observanda est, haec nimirum in uxoris parentela de lege nuptiarum custodienda est: quia constat eos duos fuisse in carne una, communis illis utraque parentela esse credenda est, sicut scriptum est: Erunt duo in ca
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ atq głar̃ quis ẽ idoneꝰ cogita.¬
re. quantomagis dic̾e.: Quod tñ futi᷑
beata illa ciuitas magñ inse dapmi
uidebit. d nulli suꝑiori nullꝰ inferior
inuidebit. sic̃ nẽ ñ ĩuidẽt archangłis
angłi cet̾i. tam nolet eẽ tinus quisq¬
quod ñ accepit. qͣnius sit pe̾ccatissimo
u̾incło ꝯcordie ei qui accepit obstritꝰ.
quã nec incorꝑe uult ocłs ẽẽ qui ẽ digi¬
tus. cũ m̃brũ utrũq ꝯtineat tociꝰ
partis pacc̾a cũ pago. Sic itaq habebit¬
doñ alius alio minus. ut ħ qͦ donũ
qui habeat ne uelit

Expanded text:
 quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli cetquod non accepit, quamvis sit pacatissimo vinculo corcordiae ei qui accepit astrictus, quam nec in corpore vult oculus esse, qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius partis pacata compago. Sic itaqdonum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit
Abbreviated transcription (Latin):
nũt. qr sic̃ addiuinã bonitatẽ ñꝓtinu¬
it. ut eas malas fac̾et: sic nec c̃uenire ui¬
debat᷑ ut ꝓpoñet illi collocare uͭ malas
fieri necẽe̾ eẽt. Nõ gͦ magnoꝑe insistñd :
ut iõne inuestiget᷑ ꝗ fide mag̃ ꝙͣ. iõne
scrucari oportet.¬

Expanded text:
nunt; quia, sicut ad divinam bonitatem non pertinuit ut eas malas faceret, sic nec convenire videbatur ut proponeret illic collocare ubi malas fieri necesse esset. Non igitur magnopere insistendum est ut ratione investigetur, quod fide magis quam ratione scrutari oporte
Abbreviated transcription (Latin):
lectori qr cã uarie multiplici¬
la diuinoꝵ libroꝵ tͣctamꝰ. qr sepe acci¬
dit. ut ħ minima ignorata magnarq̃
rer᷑ ⁊utiliũ noticiã obscurẽt. lͣ ꝑꝑ
semel se expediat lector. ut his qͣi qͥbꝰ¬
dã clausuł. pͥma fronte reseratis lib̾o
g̾ssu possit dem̾ ꝓpositũ it currere.
ne insingłis libris noua rudim̃ta q̃¬
rere oporteat his gͥ expeditis : dein¬
ceps cec̾a q̃ adppositũ opꝰ ualere uide¬
buntꝰ Ectabimꝰ¬

Expanded text:
am varie, multiplicila divinorum librorum tractamus, quia saepe accidit, ut haec minima ignorata, magnarum rerum et utilium notitiam obscurent. Quapropter semel se expediat lector, ut his quasi quibusdam clausulis, prima fronte reseratis, libero gressu possit deinde propositum iter currere, ne in singulis libris nova rudimenta quaerere oporteat. His ergo expeditis, deinceps caetera quae ad propositum opus valere videbuntur, tractabim
Abbreviated transcription (Latin):
rere qd fuit. Illa uͦ tͥa inutta sic̃ di¬
ctũ ẽ. ad hue c̾fusione ꝑmixta. siue
potius inuna ꝑmirtione confusa.
cut̃qͣ suspensa. eo usq in altũ porri
in mectio iacentis loco usq ad extͤmũ sup̃¬
mũq ambitꝰ celi limitẽ pacet: illa ne¬
bula ncaligine replebat᷑. & qui nẽ ft̃
aluei siue t̾cones aqͣr. iã tẽ impso nascen¬
tis mundi exordio int̾re corpe fut᷑a
aqͥs receptacula parata erãt. inqͥb &̃ ma¬
gra illa abissus. deqͣ om̃iũ fluenta a¬
qͣr̃ ꝓducenda. siue deriuanda fuerat.
patulo adhuc hiatui uacuoq horrendũ
inp̃ceps mane p̃ferebat. Cui quide
desuꝑ cenebrose illiꝰ caliginis qͣ cẽ tota
t̾re suꝑficies obuolupta erat nebula cen¬
uebatur: qͣs ut ego arbitror cenebras
scͥpt᷑a c̃ celũ it̾ra crearent᷑. suꝑfaciẽ
abissi fuisse testat᷑. Tał mundi facies
inpͥncipio pͥꝗͣ formã susciꝑpet. aut dis¬
positionẽ. ꝑ scͥpt᷑a᷑ significat᷑ ẽ dr̃ Inpͥn¬

Expanded text:
quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dispositionem, per Scripturam significatur
Abbreviated transcription (Latin):
ationẽ. Nam si abissus int̾ra erat. oe
tenebre erat. suꝑ faciẽ abissi. gͦ cene¬
bre erat suꝑ c̾rã. Sed quid erat suꝑ
t̃rã : Duo inpͥncipio posita s̃. celũ. i
t̾ra. Quid hoꝵ putas subtus. aut
qͥd supͣ fuisse dicemꝰ.: Aut tra sup̃.
⁊celũ subtꝰ. aut tra subtꝰ. ⁊celũ supͣ
S ñ quid credendũ ẽ. inpͥma illa con¬
ditiõe rer̾ celũ subtꝰ c̾atũ fuisse. ⁊p̾ea
informatiõe sup᷑ disposicũ: Fortassis
celũ qͣsi fundam̃tũ subtus creatum
fuisse qͥs dicat. Ego aũ ñ ordinis s
dignitatis causa sic positũ reor.⁊ qr ñ
idõ ⁊ pͥ celũ. ⁊ postea t̾ra noĩari debuit
S neq ipsa conditoꝵ natura aliũ posi¬
tionis aut locationis ordinẽ pat̾ecur:
ꝗͣ. ut pondosa dcorsũ isursũ leuiadiᷤ¬
pori̾ent᷑. Ergo t̾ra deorsũ erat. ⁊ celũ

Expanded text:
tionem. Nam si abyssus in terra erat et tenebrae erant super faciem abyssi; ergo tenebrae erant super terram. Sed quid erat super terram? Duo in principio posita sunt coelum et terra. Quid horum putas subtus, aut quod supra fuisse dicemus? Aut terra supra et coelum subtus; aut terra subtus et coelum supra? Sed nunquid credendum est prima illa conditione rerum coelum subter creatum fuisse; et postea in formatione supra dispositum? Fortassis coelum quasi fundamentum subtus creatum fuisse quis dicat. Ego aut non ordinis sed dignitatis causa sic positum reor; et quiaideo et prius coelum et postea terra nominari debuit. Sed neque ipsa conditorum natura alium positionis aut locationis ordinem pateretur, quam ut ponderosa deorsum, et sursum levia disponerentur. Ergo terra deorsum erat et c
Abbreviated transcription (Latin):
qntum conic̾e ualeo int̾creationem
idispositionẽ rer̃c ordinẽ quidẽ cẽ¬
poris s nullã fuisse morã int̾iectam:
ita ut ũe qͥdẽ dici possit hoc post illud
factũ fuisse. s int̾ ħ factũ. uillud: nul¬
lã oĩnno dilationẽ int̾ uenisse. & ut
breutt᷑ qͥ quid mͥ inde senciertõ uidet᷑
absoluã: eggo arbitror łpͥmo pͥncipiotẽ

Expanded text:
icere valeo inter creationem et dispositionem rerum, ordinem quidem temporis sed nullam fuisse moram interjectam; ita ut vere quidem dici possit, hoc post illud factum fuisse; sed inter hoc factum et illud nullam omnino dilationem intervenisse. Et ut breviter quidquid mihi inde sentiendum videtur absolvam, ego arbitror in primo princi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ aqͣs. qr abissus subtꝰ erat. ⁊ desuꝑ
caligo cenebrosa erat. neq abissus tene¬
bre erat. q inm̃ fut᷑a ñ erat: s desuꝑ
fatiẽ abissi cenebrar̃ locꝰ fuit. in eo scłe
lem̃to uide lum̃ postea uenire debu¬
it. Neq enĩ nͥ inlucis loco cenebre eẽ
potuer̃ ꝓpt̾ea tonebre etãt suꝑfatiẽ

Expanded text:
quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scilicet elemento unde lumen postea venire debuit. Neque enim nisi in lucis loco, tenebrae esse potuerunt; propterea tenebrae erant super faciem