comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de ebore grandẽ: & uestiuit eũ
auro fuluo nimis: qui habebat sex
gradus. Et summitas troni rotunda
erat in parte posteriori: & duȩ manꝰ
hinc atq inde tenentes sedile : et
duo leones stabant iuxta manꝰ singu¬
las: & duodecim leunculi stantes suꝑ
sex gradus hinc atq inde. Non ẽ fa¬
ctum tale opus in uniu̾sis regnis. Sed
& omĩa uasa de quib potabat rex sa¬
lomon erant aurea: & uniu̾sa supel¬
lex domus saltꝰ libani de auro puris¬
simo. Non erat argentum nec alicuiꝰ
p̃cii putabatur in dieb salomonis:
quia classis regis ꝑ mare cũ classe hy¬
ram semel ꝑtres annos ibat in thar-¬
sis deferens inde aurũ & argentum:
dentes elephantoꝵ & simias & pauos.¬

Expanded text:
de ebore grandem et vestivit eum auro fulvo nimis qui habebat sex gradus et summitas throni rotunda erat in parte posteriori et duae manus hinc atque inde tenentes sedile et duo leones stabant iuxta manus singulas et duodecim leunculi stantes super sex gradus hinc atque inde non est factum tale opus in universis regnis sed et omnia vasa de quibus potabat rex Salomon erant aurea et universa supellex domus saltus Libani de auro purissimo non erat argentum nec alicuius pretii putabatur in diebus Salomonis quia classis regis per mare cum classe Hiram semel per tres annos ibat in Tharsis deferens inde aurum et argentum dentes elefantorum et simias et pavos
Abbreviated transcription (Latin):
dono. s essentialit̃ bonus ẽ: dicit.
Ego sum pastor bonus. Atq eiꝰdẽ bo¬
nitatis formã quã nos imitemur ad¬
iungit: dicens. Bonus pastor: animã
suam ponit ꝓ ouib suis. fecit quod
monuit: ostendit qđ iussit. Bonus
pastor ꝓ ouib suis animã suã posu¬
it: ut in sacram̃to nr̃o corpꝰ suum
& sanguinẽ u̾teret: & oues quas re¬
demerat. carnis suȩ alim̃to satiaret.
stensa nob̃ ẽ de contemptu lcx.¬
mortis uia quã sequamͣ: appo¬
sita forma cui impͥmamur. Primũ
nob̃ ẽ exteriora nr̃a miscłiter ouib
eius impende: postremum uͦ si ne-¬
cesse sit etiã mortẽ nr̃am ꝓ eisdẽ oui¬
b ministrare. A pͥmo autẽ hoc mini¬
mo: ꝑuenitur ad postremũ mauis
S cum incomparabilit̃ longe sit me¬
lior anima qua uiuim. a t̾rena sub¬
stantia quã exteriꝰ possidemus: qui
ñ dat ꝓ ouib substantiã suã. qͣndo

Expanded text:
dono, sed essentialiter bonus est, dicit: Ego sum pastor bonus. Atque ejusdem bonitatis formam quam nos imitemur, adjungit, dicens: Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis. Fecit quod monuit, ostendit quod jussit. Bonus pastor pro ovibus suis animam suam posuit, ut in sacramento nostro corpus suum et sanguinem verteret, et oves quas redemerat, carnis suae alimento satiaret. Ostensa nobis est de contemptu mortis via quam sequamur, apposita est forma cui imprimamur. Primum nobis est exteriora nostra misericorditer ovibus ejus impendere; postremum vero, si necesse sit, etiam mortem nostram pro eisdem ovibus ministrare. A primo autem hoc minimo pervenitur ad postremum majus. Sed cum incomparabiliter longe sit melior anima qua vivimus terrena substantia quam exterius possidemus, qui non dat pro ovibus substantiam suam, quando
Abbreviated transcription (Latin):
cȩꝑat ob carnalẽ phariseoꝵ int̃pre¬
tationẽ a prisca sua uirtute defice¬
re. Qui mox ea quȩ carnalia uide¬
bantur mandata ad spũalẽ conuer-¬
tit doctrinã: cunctãq litterȩ lega¬
lis suꝑficiẽ. euangłica cȩlestis gre uir¬
tute mutauit: qđ ẽ uinum fecisse de

Expanded text:
coeperat, ob carnalem Pharisaeorum interprecoeperat, ob carnalem Pharisaeorum interpretationem, a prisca sua virtute deficere. Qui mox ea, quae carnalia videbantur, mandata ad spiritalem convertit doctrinam, cunctamque litterae legalis superficiem evangelica coelestis gratiae virtute mutavit, quod est vinum fecisse de
Abbreviated transcription (Latin):
on igitur uacat a mysterio quod
referunt᷑: s t̃cio tempore scłi dnm ad
adoptandam sibi eccłiam uenisse desi-¬
gnat. Primum quippe scłi tempꝰ ante
legẽ. patriarcharum exemplis: scđm
sub lege ꝓpħarum scriptis: t̾cium sub
grã p̃coniis euangłistarum. quasi t̃cie
diei luce mundo refulsit: in quo dñs
& saluator nr ꝓ redemptione generis
humani. in carne natus apparuit. S
& hoc qđ in chana galileȩ id÷ in zelo
transiigrationis ꝑpetrate. eedẽ nup¬
tiȩ factȩ ꝑhibentur: typice denunci-¬
at eos maxime gr̃a xp̃i dignos existere:
qui ⁊ elo feruere piȩ deuotionis. & emu¬
lari carismata maiora. ac de uiciis ad
uirtutes bona oꝑando. de t̃renis ad
ȩt̃na norunt sꝑando & amando tͣns¬
migrare. Discumbente autẽ ad nup¬
tias dño uinum defecit : ut uino me¬
liore ꝑ ipsum mirabili ordine facto.
mamfestaretur gła latentis in homi-¬
ne dĩ: & credentium in eum fides au
illa legalis sensus suauitas paulatim

Expanded text:
 Nec vacat a mysterio quod referuntur. Sed tertio tempore saeculi Dominum ad aptandum sibi Ecclesiam venisse designat. Primum quippe saeculi tempus ante legem patriarcharum exemplis, secundum sub lege Prophetarum scriptis, tertium sub gratia praeconiis evangelistarum, quasi tertia diei luce mundo refulsit, in quo Dominus et Salvator noster, pro redemptione generis humani in carne natus apparuit. Sed et hoc quod in Cana Galilaeae, id est in zelo transmigrationis perpetratae, eaedem nuptiae factae perhibentur, typice denuntiat, eos maxime gratia Christi dignos existere, qui zelo fervoris ac piae devotionis  ismata majora, ac de vitiis ad virtutes, bona operando, de terrenis ad aeterna norunt sperando et amando transmigrare. Discumbente autem ad nuptias Domino vinum defecit, ut, vino meliore per ipsum mirabili ordine facto, manifestaretur gloria latentis in homine Dei, et credentium in eum fides aucilla legalis sensus suavitas paulatim
Abbreviated transcription (Latin):
agna dispensatione pietatis ad
redemptionẽ generis humani
ds̃ pat̾ ñ angłm. ñ archangłm: s filiũ
suum unigenitum mittere dignatꝰ ẽ.
Quẽ quia in diuinitatis suȩ specie ui¬
dere nequiuimus ⁊ magna rursum
dilectionis arte ꝓuidit: ut hunc fa¬
ctum ex muliere. hoc ẽ ex mat̾nȩ car-¬
nis substantia sine uirili admixtione
conceptũ ad humanos uerũ hominẽ
ꝓferret aspectus : qui in diuina uirtu-¬
te ac substantia manens ꝑ om̃ia qđ
erat: uerã nature mortalis infirmita¬
tẽ quã ñ habebat indueret. Et ut no¬
bis necessariã obȩdiendi uirtutẽ preci¬
puo comiñdaret exemplo: factũ sub
lege filium suum misit ds̃ in mundũ:
ñ quia ipse legi quicqũã debebat. qui
unus magister nr̃. unꝰ ẽ legis lator &
udex: s ut eos qui sub lege positi. legis
onera portare nequiuerant. sua com¬
passione iuuaret: ac de seruili conditi¬
one quȩ sub lege erat ereptos: in ado¬
ptionẽ filioꝵ quȩ ꝑ grãm ẽ. sua largi¬

Expanded text:
nsatione pietatis ad redemptionem generis humani Deus Pater non angelum, non archangelum, sed Filium suum unigenitum mittere dignatus est. Quem quia in divinitatis suae specie videre nequimus, magna rursum dilectionis arte providit ut hunc factum ex muliere, hoc est ex maternae carnis substantia, sine virili admixtione conceptum, ad humanos verum hominem proferret aspectus: qui in divina virtute ac substantia manens, per omnia quod erat, veram naturae mortalis infirmitatem quam non habebat, indueret. Et ut nobis necessariam obediendi virtutem praecipuo commendaret exemplo, factum sub lege, Filium suum misit Deus in mundum: non quia ipse legi quidquam debeat, qui unus magister noster, unus est legislator et judex, sed ut eos qui sub lege positi legis onera portare nequiverant, sua compassione juvaret, ac de servili conditione, qui sub lege erant, ereptos in adoptionem filiorum, quae per gratiam est, sua largi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib castitatẽ. quia ut placere hanc
sibi xp̃c ostendet: pudiciciã uteri
uirginalis elegit. Sectem̃ miscdiam:
quia pietatis ẽ qđ saluamur. Iustici¬
am sollicite teneamꝰ: quia ob hoc uni¬
genitus dĩ effici dignatus ẽ homo:
ut ueritatẽ p̾̃dicans uniu̾sam mun¬
di faciẽ damnata inquitate purga¬
ret.

Expanded text:
omnibus castitatem, quia ut placere hanc omnibus castitatem, quia ut placere hanc sibi Christus ostenderet, pudicitiam uteri virginalis elegit: sectemur misericordiam, quia pietatis est quod salvamur: justitiam sollicite teneamus, quia ob hoc Unigenitus Dei effici dignatus est homo, ut veritatem praedicans universam mundi faciem damnata iniquitate purgaret.
Abbreviated transcription (Latin):
pat: dum mat̾nis lactatur ub̃ib: dm̃
ẽẽ diffidis. Immo ꝑ ista fr̃ adũte eum
et ut hominẽ infirma ꝓ infirmis ꝑ¬
tulisse: & ut dm̃n potentiã exercuisse
celestẽ. Hic nãq qui sordentib circũ¬
datur pannis: regiis ꝑ chaldeos mu¬
nerib honoratur. Hic qui in p̃sepi
humilis iacet: lumine noui sideris
choruscat e cȩ̨lo. Hic qui uagitus red¬
dit infantiȩ: anglici exercitꝰ uoce col¬
laudatur. Hic qui femineo lacte nu-¬
tritur: multa hominum milia par¬
uissimo pane satiauit. Quid illud adi¬
ciã: qđ dm̃ illum & uerum dĩ ẽẽ fili¬
um resurgens a mortuis lazarꝰ ꝓbat:
recipiens lum̃ cȩcus annunciat: &
uenerandis eiꝰ calcata uestigiis ma¬
ris unda testat᷑: & qđ p̃cellit hȩc oĩa.
resultans e celo uox pat̃na confir¬
mat : ꝓpt̃ qđ dilectissummi tã magnũ
hoc natiuitatis dominicȩ sacram̃tũ:
dignis uocib honoremꝰ. Diligamus p̃

Expanded text:
pat, dum maternis lactatur uberibus, Deum pat, dum maternis lactatur uberibus, Deum esse diffidis? Imo per ista, frater, adverte eum, et ut hominem infirma pro infirmis pertulisse, et ut Deum potentiam exercuisse coelestem. Hic namque, qui sordentibus circumdatur pannis, regiis per Chaldaeos muneribus honoratur . Hic qui in praesepi humilis jacet, lumine novi sideris coruscat e coelo . Hic, qui vagitus reddit 36 infantiae, angelici exercitus vocibus collaudatur. Hic qui femineo lacte nutritur, multa hominum millia parvissimo pane satiavit. Quid illud adjiciam, quod Deum illum, et verum Dei esse Filium resurgens a mortuis Lazarus probat , receptus ad lumen caecus annuntiat , venerandis ejus calcata vestigiis unda testatur , et quod praecellit haec omnia, resultans e coelo vox paterna confirmat . Propter quod, dilectissimi, tam magnum hoc nativitatis dominicae sacramentum dignis vocibus honoremus: diligamus prae
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ ista ẽ ratio. immo qͣm cȩca con¬
tentio: ut ñ credat᷑ ds̃ facere ho¬
minẽ posse de femina: quẽ creditur
homo tali in negocio ẽẽ ꝑspicis uolun¬
tatẽ: de oꝑe cur retractas: Omĩa enĩ
sicut legitur. dñs quȩ uoluit fecit in
cęlo & in t̾ra. Et si sollicitiꝰ ꝑscruteris:
p̃ter hunc legitimum humanȩ con¬
ceptionis usum: tres ualde mirabiles
nascendi species oꝑatam reꝑies trini¬
tatẽ. Ꝙ pͥma ẽ quidẽ qđ adã figurat᷑
ex limo ẽ. scda qđ mulier formata de
Quid hoꝵ ñ mirabile: Quid horum
nisi fidẽ sequamur. inquisitio pot̾it¬
humana complecti: Qđ autẽ mysti¬
co hoc conceptu usitare mundũ suũ
dĩ dignatꝰ ẽ filius: nr̃e hoc salutis ne¬
cessitas flagitabat: nimirum ut cęle¬
stis tandẽ generatio repararet: qd̵ na-¬
unc fortassis qui natus p̾dicat᷑
ex femina. dum uilib obuoluit᷑
pannis: dum iacere contentꝰ ẽ in p̃se-¬
pi÷ dum lacrimosis uagitib concre¬

Expanded text:
 ista ratio, imo quam caeca contentio, ut non credatur Deus facere hominem posse de femina, quem creditur homo, tali in negotio esse perspicis voluntatem, de opere cur retractas? Omnia enim, sicut legitur, Dominus quae voluit, fecit in coelo et in terra . Et si sollicitus perscruteris, praeter hunc legitimum humanae conceptionis usum, tres valde mirabiles nascendi species operatam reperies Trinitatem. Et prima est quidem, quod Adam figuratus ex limo est: secunda, quod mulier formata de quid horum non mirabile? quid horum, nisi fidem sequamur, inquisitio pothumana complecti? Quod autem mystico hoc conceptu visitare mundum suum Dei dignatus est Filius, nostrae hoc salutis necessitas flagitabat; nimirum, ut coelestis tandem generatio repararet, quod naSed fortassis hunc, qui natus praedicatur ex femina, dum vilibus obvolvitur pannis, dum jacere contentus est in praesepe, dum lacrymosis vagitibus concre
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓ daniele posuit cor ut lib̃aret eũ:¬
& usq ad occasum solis laborabat
ut erueret eum. Hiri autẽ illi intelli¬
gentes regẽ: dixerunt ei. Scito rex qͥa
lex medoꝵ ẽ. atq ꝑsarum: ut ome de¬
crecum qđ constituit rex. ñ liceat im¬
mutari. Tunc rex p̃cepit & adduxer̃
danielẽ: & miserunt eum in lacum
leonum. Dixitq rex danieli. Ds̃ tu-¬
us quẽ colis semꝑ: ipse lib̾abit te. Al¬
latusq ẽ lapis unus. & positus ẽ suꝑ
os laci: quẽ obsignauit rex anulo suo
& anulo optimatum suoꝵ : ne quid¬

Expanded text:
us est, et pro Daniele posuit cor ut liberaret euet usque ad occasum solis laborabat ut erueret illum. Viri autem illi intelligentes regem, dixerunt ei: Scito, rex, quia lex Medorum atque Persarum est, ut omne decretum, quod constituerit rex, non liceat immutari. Tunc rex praecepit: et adduxerunt Danielem, et miserunt eum in lacum leonum. Dixitque rex Danieli: Deus tuus, quem colis semper, ipse liberabit te. Allatusque est lapis unus, et positus est super os laci: Quem obsignavit rex annulo suo, et annulo optimatum suo
Abbreviated transcription (Latin):
pla genitricis illius. in uirtutũ solidita-¬
te confirment. Et hoc oportune ad ues-¬
peros fieri placuit: ut uidelicet fatiga¬
ta ꝑ diẽ. ac distenta diu̾sis cogitationi¬
bus mens nr̃a: incumbente tempore
quietis. ad unionẽ se suȩ considationis
colligeret: iamq salubrit ad monita
quicquid suꝑfluum uł nociuum diur¬
na uagatione contraxisset : totũ hoc
nocturnis denuo p̃cib ac lacrimis ex
tempore mundaret. Uerũ nos quia
in longum duxim sermonẽ: iã conu̾¬
si ad dñm clem̃tiam ipsiꝰ postulemus:
ut et memoriã beatȩ mariȩ congrus
uenerem᷑ officiis: & ad celebranda do-¬

Expanded text:
pla genitricis illius in virtutum soliditapla genitricis illius in virtutum soliditate confirment. Et hoc opportune ad vesperas fieri complacuit, ut videlicet fatigata per diem et distenta diversis cogitationibus mens nostra, incumbente tempore quietis, ad unionem se suae considerationis colligeret; jamque salubriter admonita quidquid superfluum vel nocivum diurna negatione contraxisset, totum hoc nocturnis precibus denuo ac lacrymis ex tempore mundaret. Verum nos quia in longum duximus sermonem, jam conversi ad Dominum clementiam ipsius postulemus, ut et memoriam beatae Mariae congruis veneremur officiis, et ad celebranda do
Abbreviated transcription (Latin):
ralium rerum appecitus nos delectat:
reminiscamur quia uidex nr̃ diuites
dimittit inanes. Si temporalis afflictio
m̃tem forte conturbat: recogitemꝰ quia
& humiles exaltat. Nunquã de impe-¬
tranda admissoꝵ uenia desꝑemus: qͥa
miscłia eius a ꝓgenie in ꝓgenies tim̃ti¬
bus eũ. Nulli int̾ mala quȩ fecit gra-¬
uior impenitendi culpa subripiat: qͥa
ds̃ suꝑbis resistit: eosq a beatoꝵ sorte
secernens. ꝑ uaria pęnarum loca ꝓ pec¬
catoꝵ uarietate disꝑgit. fit autẽ largi¬
ente dño ut si beate mariȩ. semꝑ accus
& dicta recolamꝰ: semꝑ in nob̃ & obser-¬
uantia castitatis. & uirtutis oꝑa ꝑseue¬
Nrent. Nam oꝑtimꝰ ac saluberrimꝰ in sca
eccłia mos moleuit: ut ymnꝰ ipsiꝰ coti¬
die cum psalmodia uesꝑtinȩ laudis ab
om̃ib cantetur: quatinꝰ ex hoc animos
fidelium & frequentior dominicȩ incar¬
nationis memoria ad effectum deuoti¬
onis accendat: & recogitata sepiꝰ exem¬

Expanded text:
ralium rerum nos appetitus delectat, ralium rerum nos appetitus delectat, reminiscamur quia judex noster divites dimittit inanes. Si temporalis afflictio forte mentem conturbat, recogitemus quia et humiles exaltat. Nunquam de impetranda admissorum venia desperemus, quia misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum. Nulli inter mala quae fecit gravior impoenitendi culpa surripiat, quia Deus superbis resistit, eosque a beatorum sorte secernens, per varia poenarum loca pro peccatorum varietate dispergit. Fit autem, largiente Domino, ut si beatae Mariae semper actus et dicta recolamus, semper in nobis et observantia eastitatis et virtutis opera perseverent. Nam et optimus ac saluberrimus in sancta Ecclesia mos inolevit, ut hymnus ipsius quotidie cum psalmodia vespertinae laudis ab omnibus canatur, quatenus ex hoc animos fidelium et frequentior dominicae incarnationis memoria ad affectum devotionis accendat, et recogitata saepius exem
Abbreviated transcription (Latin):
estis: scđm ꝓmissionẽ heredes. Recce
autẽ in conclusione subuingitur in
scła: quia nimirum p̃fata ꝓmissio su¬
ꝑnȩ hereditatis. nullo unquã fine
claudetur. Nã & usq in finẽ scłi huiꝰ
ñ deerunt qui in xp̃m credendo. sem̃
fiant abrahȩ: & futurȩ beatitudinis
eidẽ semini manebit gła ꝑennis. Un¬
de nos necesse ẽ fr̃s carissim. qͥb et̾na
merces a dño ꝓmittitur: indefesso ni-¬
su m̃tis ꝓ eius ꝑceptione luctari. Opor¬
tet enim ut ꝓ obtinendo bono qđ sine
fine cupim hab̃e: sine ulla int̃missio¬
ne donec accipiamꝰ certare curemus. Uer-¬
ba igitur euanglicȩ lectionis. frequenti
meditatione reuoluamus: exempla be-¬
atȩ genitricis dĩ semꝑ animo retinea-¬
mus: ut et in conspectu dĩ humiles in¬
summissi. mereamur una cum ipsa
ꝑpetuo sublimari. Studeamꝰ sollicite
lat: cum illã uideamꝰ int u̾ba uerȩ lau¬
dationis. inconcussã humilitatis temi¬
isse constantiã. Si immodatus tempo

Expanded text:
eredes. Recte autem in conclusione subjungitur, In saecula, quia nimirum praefata promissio supernae haereditatis nullo unquam fine claudetur. Nam et usque in finem saeculi hujus non deerunt, qui in Christum credendo semen fiant Abrahae, et futurae beatitudinis eidem semini manebit gloria perennis. Unde nos necesse est, fratres charissimi, quibus aeterna merces a Domino promittitur, indefesso nisu mentis pro ejus perceptione luctari. Oportet enim ut pro obtinendo bono, quod sine fine cupimus habere, sine ulla intermissione donec accipiamus, certare curemus. Verba igitur evangelicae lectionis frequenti meditatione revolvamus, exempla beatae Dei genitricis Mariae semper animo retineamus, ut et in conspectu Dei humiles insubmissi mereamur una cum ipsa perpetuo sublimari. Studeamus sollicite lat, cum illam videamus inter verba verae laudationis inconcussam humilitatis tenuisse constantiam. Si imm
Abbreviated transcription (Latin):
a quib ꝓsapiȩ carnalis origine lon¬
ge segregamur. Et nos enim sem̃ ac
filii sumus abrahȩ: cum redemptoris
carnẽ assumpsit renascimur. Nos su¬
mus filii abrahȩ: cum illum uidere
sollerti intentione querimꝰ: cuiꝰ diẽ
beatus abraham exultauit ut uidẽt:
et iuidit et gauisus ẽ. Hinc & enĩ apłs

Expanded text:
a quibus prosapiae carnalis origine lona quibus prosapiae carnalis origine longe segregamur. Et nos enim semen ac filii sumus Abrahae, cum sacramentis hae carnem assumpsit, renascimur. Nos sumus filii Abrahae, cum illum videre solerti intentione quaerimus cujus diem ipse Abraham exsultavit ut videret, et vidit et gavisus est. Hinc autem Ap
Abbreviated transcription (Latin):
iustã conditoris irã meruimꝰ: Unde
restat ut quot quot ad salutẽ uitãq
recuꝑamur et̃nam: ñ hoc nob̃ s eius
gre tribuamꝰ: cui dictum ẽ in ira mise¬
ricordiȩ memor erii. Sicut locutus ẽ
ad patres nr̃os: abrahã & semini eius
in scła. Patrum memoriã faciens bea¬
ta Maria. recte abraham nominatim
expͥmit: quia & si multi patres acsi do¬
minicȩ incarnationis testimonium
mystice p̃tulerunt: ipsi tam̃ pͥmo ma-¬
nifeste sunt eiꝰdẽ incarnationis ac nr̃e
relemptionis archana p̃dicta: ipsi spe
cognationes t̃rȩ. Qđ ad dñm saluato¬
rẽ ꝑtinere nullus fidelium dubitat:
qui ad dandam nob̃ benedictionẽ ꝑpe¬
tuam. de stirpe abrahȩ ad nos uenire
dignatus ẽ. Sem̃ autẽ abrahȩ ñ illos
tantum dicit electos ex abrahȩ ꝓgenie.¬
qͥ sunt corporalit̃ editi: uerũ etia nos
qui de gentib ad xp̃m congregati.
illis fidei societate patrid copulam᷑:

Expanded text:
justam Conditoris iram meruimus? Unde justam Conditoris iram meruimus? Unde restat ut quotquot ad salutem vitamque recuperamur aeternam, non hoc nobis, sed ejus gratiae tribuamus, cui dictum est: In ira misericordiae memor eris . Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula. Patrum memoriam faciens beata Maria, recte Abraham nominatim exprimit, quia etsi multi Patres ac sancti dominicae incarnationi testimonium mystice protulerunt, ipsi tamen primo manifeste sunt ejusdem incarnationis, ac nostrae redemptionis arcana praedicta: ipsi speccognationes terrae : Quod ad Dominum Salvatorem pertinere nullus fidelium dubitat, qui ad dandam nobis benedictionem perpetuam, de stirpe Abrahae ad nos venire dignatus est. Semen autem Abrahae non illos tantum dicit electos, qui ex Abrahae progenie sunt corporaliter editi, verum etiam nos qui de gentibus ad Christum congregati, illis fidei societate patribus copulamur,
Abbreviated transcription (Latin):
fessionis suȩ u̾ba conu̾tit dicens. Susce¬
pit isrł pueruia suum: memorari mi¬
sericordiȩ suȩ. Isrł quippe uir uidens
dm̃ int̾pretatur: quo nomine om̃is re¬
demptoꝵ hominum cȩtus designatur:
ꝓpt̃ quos ut dm̃ uidere ualeant. ipse ds̃
homo uisibilis int homines apparuit.
Qui suscepit isrł quasi medicus egrũ.
quẽ curaret: quasi rex popłm quẽ ab
hostium incursione defendet: immo
hoste ꝓstrato lib̾um redderet: ac secũ
ꝑpetuo regnare donaret. Et bene ad¬
didit puerum suum. uidelicet humi¬
lẽ obedientẽq significans: quia non
nisi ꝑ uirtutẽ humilitatis quis ad sor¬
tẽ potest redemptionis attingere. Un¬
de & dñs ait. Nisi conu̾si fuertus & ef¬
ficiamini sicut paruuli: ñ intrabitis
in regnum cȩloꝵ ¶Benẽ quoq subiun¬
git. memorari miscđiȩ suȩ: quia qđ
ds̃ hominẽ ut redimeret assumpsit :
ñ humanȩ meritum conditionis. sed
diuinȩ donum pietatis extitit. Qͥd
enim post culpã p̃uaricationis. nisi

Expanded text:
Suscepit Israel puerum suum, memorari misericordiae suae. Israel quippe vir videns Deum interpretatur. Quo nomine omnis redemptorum hominum coetus designatur, propter quos ut Deum videre valeant, ipse Deus homo visibilis inter homines apparuit. Qui suscepit Israel quasi medicus aegrum quem curaret, quasi rex populum, quem ab hostium incursione defenderet, imo hoste prostrato liberum redderet, ac secum perpetuo regnare donaret. Et bene addidit, Puerum suum, videlicet humilem obedientemque significans, quia non nisi per virtutem humilitatis quis ad sortem potest redemptionis attingere. Unde et Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum . Bene quoque subjunxit, Memorari misericordiae suae, quia quod Deus hominem ut redimeret, assumpsit, non humanae meritum conditionis, sed divinae donum pietatis exstitit. Quid enim post culpam praevaricationis, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
desidabant apparuerit. At quicunq cȩ¬
lestib diuitiis t̾renas p̃ponere. gaudeñ
hi nimirum tempore ultimȩ discreti¬
onis manes totius beatitudinis dimit¬
tuntur a dño: ideoq cum diabolo ꝑen¬
nis miseriȩ pena plectunt᷑. Qđ etiã in
hac uita ex parte ñ minima uidemus
impleri: ut et humiles uidelicet suꝑ¬
nȩ bonitatis alimoniis repleant᷑. uir¬
tutumq cȩlestium largitate ditescai:
mine ueritatis inanescant. Singulis
autẽ his uersiculis. quos de diu̾so suꝑ¬
boꝵ atq humilium statu beata mania
ꝓtulit: adiungendum ẽ qđ p̃misit in
ꝓgenies & ꝓgenies: quia nimirum ꝑ
om̃e labentis scłi tempꝰ. creator iustus
ac misericors. & suꝑbis resistere. & hu¬
milib dare grãm consueuit nde be¬
ne post generalẽ diuinȩ pietatis & iu¬
sticie commemorationẽ: ad specialẽ
noue incarnationis dispensationẽ qua¬

Expanded text:
desiderabant, apparuerit. At quicunque coelestibus divitiis terrenas praeponere gaudent, hi nimirum tempore ultimae discretionis inanes totius beatitudinis dimittuntur a Domino, ideoque cum diabolo perennis miseriae poena plectuntur. Quod etiam in hac vita ex parte non minima videmus impleri, ut et humiles videlicet supernae bonitatis alimoniis repleantur, virtutumque coelestium largitate ditescant:mine veritatis inanescunt. Singulis autem his versiculis, quos de diverso superborum atque humilium statu beata Maria protulit, adjungendum est quod praemisit, A progenie in progenies, quia nimirum per omne labentis saeculi tempus Creator justus ac misericors et superbis resistere, et humilibus dare gratiam consuevit. Unde bene post generalem divinae pietatis et justitiae commemorationem, ad specialem novae incarnationis dispensatione
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾ti ad dm̃ post ꝑpetrata uicia uo¬
lumꝰ: dum contra hec eadẽ exorare
uicia quȩ ꝑpetrauimꝰ conam᷑: occur-¬
runt cordi fantasmata peccatoꝵ quȩ
fecimꝰ: m̃tis nr̃e aciẽ reu̾bant: con¬
fundunt animum: & uocẽ nr̃e de-¬
p̃cationis p̃munt. Qui p̃ibant gͦ in¬
crepabant eum ut taceret: quia priꝰ¬
qͣm uĩs ad cor ueniat: mala quȩ fe-¬
cimꝰ cogitationi nr̃ȩ suis imaginib
illisa. in ipsa nos nr̃a oratione con¬
turbant. S quid ad hȩc illuminan-¬
dus iste cȩcus fecit: audiamꝰ. Sequit᷑.
Ipse uero multomagis clamabat. Fi̾¬
li dauid: miserere mei. Ecce quẽ tur¬
ba increpat ut taceat. magis ac ma¬
gis clamat: quia qͣnto grauiori tu¬
multu cogitationum carnalium
ardentius debemus.

Expanded text:
i ad Dominum post perpetrata vitia volumus, dum contra haec eadem exorare vitia quae perpetravimus conamur, occurrunt cordi phantasmata peccatorum quae fecimus, mentis nostrae aciem reverberant, confundunt animum, et vocem nostrae deprecationis premunt. Qui praeibant ergo increpabant eum, ut taceret, quia, priusquam Jesus ad cor veniat, mala quae fecimus, cogitationi nostrae suis imaginibus illisa, in ipsa nos nostra oratione conturbant. 4. Sed quid ad haec illuminandus iste caecus fecit audiamus. Sequitur: Ipse vero multo magis clamabat: Fili David, miserere mei. Ecce quem turba increpat ut taceat magis ac magis clamat, quia quanto graviori tumultu cogitationum carnalium ardentius debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
uisquis cȩcitatis suȩ tenebras ag-¬
noscit: quisquis hoc qđ sibi de-¬
est lumen ȩt̃nitatis intelligit: clamet
medullis cordis: clamet & uocib m̃tis
dicens. Iñu fili dauid÷ miserere mei.
S quid clamante cȩco subiungitur:
audiamꝰ. Et qui p̃ibant: increpabant.
eum ut taceret. Quid autẽ designas
isti qui r̃m uenientẽ p̃cedunt: nisi¬

Expanded text:
uis ergo caecitatis suae tenebras agnoscit, quisquis hoc, quod sibi deest, lumen aeternitatis intelligit, clamet medullis cordis, clamet et vocibus mentis, dicens: Jesu fili David, miserere mei. Sed quid clamante caeco subjungitur audiamus: Et qui praeibant, increpabant eum, ut taceret. 3. Quid autem designant isti qui Jesum venientem prae
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ tunc imꝑante augusto. &
cyrino p̃sidente. ibant om̃s ut
censum ꝓfiterent᷑ singłi in suã ciuita¬
tẽ: ita et nunc imꝑante ꝑ eccłiȩ p̃sides¬
id÷ doctores. immo nunc suadente &
p̃mia pollicente xp̃o eamus om̃s: nul¬
lus excipiatur a censu iusticie. Uenia¬
mus ad eum qui laboramꝰ & onerati
sumus: & ipse reficiet nos. Tollamus
iugum eius suꝑ nos: & discamꝰ ab eo
quia mitis ẽ & humilis corde: & inue¬
niemus requiẽ animab nr̃is. Hȩc est
enim nr̃a ciuitas & patria. requies ui¬
delicet beata & cȩlestis animarum:
ad quã in scłi nascentis exordio a dõ
xp̃o creati: ad quã ab homine. xp̃o
sumus in fine scłoꝵ recreati: ad quã
nimirum ciuitatẽ pacis & quietis ire.
& deuotum regi nrõ thesaurum fer¬
re ẽ. crescentib cotidie uirtutis ac fidei
ȩt̃na speculari: & ꝓ his adquirendis
ꝓsꝑa mundi simul & adu̾sa contẽp¬
nere: & his adquisitis mundatos nos
ab om̃i inquinam̃to carnis ac sp̃s.

Expanded text:
o tunc, imperante Augusto et Cyrenio praesidente, ibant omnes ut censum profiterentur, singuli in suam civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiaeid est doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae. Veniamus ad eum, qui laboramus, et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris . Haec est enim nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam in saeculi nascentis exordio a Deo Christo creati, ad quam ab homine Christo sumus in fine saeculorum recreati. Ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire, et devotos regi nostro thesauros ferre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei aeterna, speculari, et pro his acquirendis, prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis, et spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. ut alioꝵ euanglistarũ narra-¬
tio declarat: quia utriꝰq scriptura
testam̃ti recte intellecta. altitudinẽ
nob̃ cȩlestium p̃ceptoꝵ mandat et
p̃mioꝵ utraq altitudinẽ xp̃i. qui
ẽ mons domus dñi in u̾tice monti

Expanded text:
ta est, ut aliorum Evangelistarum narrata est, ut aliorum Evangelistarum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenti recte intellecta, altitudinem nobis coelestium et praeceptorum mandat, et praemiorum, utraque altitudinem Christi, qui est mons domus domini
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ in unõ eodẽq redemptore nr̃o
distincta oꝑatio diuinitatis & hu¬
manitatis: atq error euticetis. qui
unã tantum in xp̃o oꝑationẽ do-¬
gmatizare p̃sumit: ꝓcul axp̃ianis
finib expellendus. Quis enĩ ñ uide¬
at hoc qđ suꝑ turbã miseret᷑ dñs. ne
uł mnedia uł iȩ longioris labore
deficiat. affectum eẽ. & compassio
nẽ humanȩ fragilitatis: qđ uͦ de
septẽ panib & piscicłis paucis qua¬
tuor milia hominum saturauit. di¬
uinȩ opꝰ ẽẽ uirtutis: Mystice hoc
miracło designat᷑ qđ in uia scłi pre-¬
sentis alit̃ incolumes transire neqͥ-¬
mus: nisi nos gr̃a redemptoris nr̃i
alum̃to sui u̾bĩ reficiat. Hoc uͦ typi¬
ce int̾ hanc refectionẽ & illã qͥnq
panum & duoꝵ piscium distat: qd
ibi litcera ueteris instrum̃ti. spũali
gr̃a plena eẽ signata ẽ: hic autẽ no¬
u ueritas ac gr̃a testam̃ti fidelibus
ministranda monstrata ẽ. Sane
utraq refectio in monte monstra-¬

Expanded text:
da est in uno eodemque Redemptore nostro distincta operatio divinitatis et humanitatis: atque error Eutychetis, qui unam tantum in Christo operationem dogmatizare praesumit, procul a Christianis finibus expellendus. Quis enim non videat hoc quod super turbam miseretur Dominus, ne vel inedia vel viae longioris labore deficiat, affenem humanae fragilitatis. Quod vero de septem panibus et pisciculis paucis, quatuor millia hominum saturavit, divinae opus esse virtutis. Mystice autem hoc miraculo designatur, quod viam saeculi praesentis aliter incolumes transire nequimus, nisi nos gratia redemptoris nostri alimento sui verbi reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi littera Veteris Testamenti spirituali gratia plena esse signata est, hic autem Novi veritas ac gratia Testamenti, fidelibus ministranda monstrata est. Sane utraque refectio in monte celebra
Abbreviated transcription (Latin):
futandã iudeoꝵ duriciã ꝑtinuissec:⁊
ut ñ solum ductu sideris s etiã ipso¬
rum ꝓfessione innotesceret natiui¬
tas saluatoris. Iam gͦ ad eruditionẽ
gentium ꝓpħicus sermo transibat:
&e p̾nuntiatum antiquis oracłis xp̃m
aliȩsiarum corda discebant: cum

Expanded text:
futandam Judaeorum duritiam pertinuisset, futandam Judaeorum duritiam pertinuisset, ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum professione innotesceret nativitas Salvatoris. Jam ergo ad eruditionem gentium propheticus sermo transibat, et praenuntiatum antiquis oraculis Christum alienigenarum corda discebant: cum
Abbreviated transcription (Latin):
loqueret᷑. Quã ꝓmptiorẽ ad narran¬
dum diligentiorẽq faciebat & suꝑ¬
ne significationis nouitas: & cruen¬
tusimi ꝑsecutoris impietas. Tc̃ etiã
egipto saluator illatus ẽ: ut gens an¬
tiquis errorib dedita. iã ad uicinã
salutẽ ꝑ occultã grãm uocaret᷑: oe
dies iste manifestatione dñi
consecratꝰ: specialẽ in toto mundo
obtinuit dignitatẽ: quȩ in cordib
nr̃is digno debet splendore claresce¬
re: ut rerum gestarũ ordinẽ non
solum credendo s etiã intelligendo
ueneremur. Quantã enim grãrum
actionẽ debeamus dõ ꝓ illuminatio¬
ne gentium: ꝓbat obcȩcatio iudeoꝵ
Quid enim tam cęcum. quid tã lu¬
cis alienum. qͣm illi sacerdotes & scri¬
be isrłitarum fuerunt: qui ꝑcuncꝰ
ꝓpħico eloquio qđ indicabat stella
de cȩlo: Quȩ utiq poterat magos
ierosolimis p̃termissis usq ad cuna¬
bula pueri sicut postmodum fecit.
significatione ꝑducere: nisi ad con¬

Expanded text:
loqueretur, quam promptiorem ad narranloqueretur, quam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novitas, et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc autem Aegypto Salvator illatus est, ut gens antiquis erroribus dedita, jam ad vicinam salutem per occultam gratiam vocaretur; et dies iste manifestatione Domini consecratus specialem in toto mundo obtinuit dignitatem, quae in cordibus nostris digno debet splendore clarescere, ut rerum gestarum ordinem non solum credendo, sed etiam intelligendo veneremur. Quantam enim gratiarum actionem debeamus Domino pro illuminatione gentium, probat obcaecatio Judaeorum. Quid enim tam caecum, quid tam lucis alienum, quam illi sacerdotes et scribae Israelitarum fuerunt? qui percontprophetico eloquio, 116 quod indicabat stella de coelo. Quae utique poterat magos Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri, sicut postmodum fecit, sua significatione perducere; nisi ad con
Abbreviated transcription (Latin):
int̾̃uallo temporis. post sollemnita¬
tẽ natiuitatis xp̃i. festiuitas decla¬
rationis eiꝰ illuxit: & quẽ in illo diẽ
uirgo peꝑit: in hoc mundus agno¬
uit. Uerbum enim caro factum ⁊ sic
susceptionis nr̃ȩ temꝑauit exordia:
ut ĩs natus & credentib manifestꝰ:
& ꝑsequentib eẽt occultꝰ. Iam tunc¬
gͦ cęli enarrauerunt głam dĩ: & in
omnẽ t̾ram sonus ueritatis exiuit.
quando &e pastorib exercitꝰ angłoꝵ
saluatoris editi annunciator appa¬
ruit: & magos ad eum adorandũ
p̃uia stella ꝑduxit: ut a solis ortu us¬
q ad occasum ueri regis generatio
choruscaret: cũ rerum fidẽ & regna
orientis ꝑ magos discerent. & roma¬
num in ꝑium ñ lateret. Nã seuitia
heredui uolens pͥmordia suspecti sibi
regis extinguere: huic dispensatio¬
ni nesciers seruiebat: ut dum atro¬
ci intentus facinori. ignotũ sibi pue¬
rum indiscreta infantium cȩde ꝑse¬
quit̾. annunciatum cȩlitꝰ domina¬
toris ortua insignior ubiq fama

Expanded text:
mnitatem nativitatis Christi, festivitas declarationis ejus illuxit; et quem in illo die virgo peperit, in hoc mundus agnovit. Verbum enim caro factum sic susceptionis nostrae temperavit exordia, ut natus Jesus, et credentibus manifestus, et persequentibus esset occultaverunt gloriam Dei , et in omnem terram sonus veritatis exivit , quando et pastoribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret. Nam et saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ut dum atroci intentus facinori, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus Dominatoris ortum insignior ubique fama
Abbreviated transcription (Latin):
t igit᷑ huiꝰ beatitudinis dilectis¬
simi capaces ẽẽ possemꝰ: exple¬
tis om̃ib quȩ euanglice p̃dicationi
& noui testam̃ti mysteriis congrue¬
mo post resurrectionẽ die corã dis-¬
cipłis eleuatus in cęlum corporalis
p̃sentiȩ modũ fecit: mansurus in
patris dextera. donec tempora mul¬
tiplicandis eccłiȩ filiis diuinitꝰ p̃sti¬
tuta ꝑaguntur: & ad iudicandos
iuiuos & mortuos in eadẽ carne in
qua ascendit adueniat. Qđ itaq
redemptoris nr̃i conspicuũ fuit:
in sacram̃ta transiuit. Et ut fides
excellentior ẽẽt ac firmior: uisioni
doctrina successit: cuiꝰ auctoritatẽ
suꝑnis illuminatã radiis credentiũ
corda sequerent᷑.

Expanded text:
t igitur hujus beatitudinis, dilectissimi, capaces esse possemus, expletis omnibus quae evangelicae praedicationi et novi Testamenti mysteriis congrue294 post resurrectionem die coram discipulis elevatus in coelum , corporalis praesentiae modum fecit, mansurus in Patris dextera, donec tempora multiplicandis Ecclesiae filiis divinitus praestituta peragantur, et ad judicandos vivos et mortuos in eadem carne in qua ascendit adveniat. Quod itaque Redemptoris nostri conspicuum fuit, in sacramenta transivit; et ut fides excellentior esset ac firmior, visioni doctrina successit, cujus auctoritatem supernis illuminata radiis credentium corda sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
&e genuit ex ea filium. nom̃ suũ im¬
ponens ei. Quẽ ab infantia timere
dm̃ docuit: & abstinere ab om̃i pec¬
cato. Igitur cum ꝑ captiuitatẽ suã¬
deuenisset cum uxore sua & filio in
ciuitatẽ ninuie cum om̃i tribu sua:
& om̃s ecłent ex cibis gentilium: iste
custodiuit animã suam ÷ & nunqͣm

Expanded text:
genuitque ex ea filium, nomen suum imponens ei, quem ab infantia timere Deum docuit, et abstinere ab omni peccato. Igitur, cum per captivitatem devenisset cum uxore sua, et filio in civitatem Ninivem cum omni tribu sua, cum omnes ederent ex cibis gentilium, iste cust
Abbreviated transcription (Latin):
re p̃ omĩb qui habitant in oriente.
isti contempserunt me. et ñ exier̃t¬
in obuiã nob ut susciꝑent nos cum
pace. Tunc achior dux omĩum filio¬
rum ammon: respondens ait. Si di-¬
gneris audire dñe m̃s: dicã ueritatẽ¬
in conspectu tuo de popło isto qui
in montanis habitat: & ñ egrediet᷑
u̾bum falsum ex ore meo. Popłs iste
ex ꝓgenie chaldeoꝵ ẽ. Hic pͥmum
in mesopotamia habitauit: qm̃ no¬
luit sequi dõs patrũ suoꝵ: qui erant
in tr̃a chaldeoꝵ. Deserentes itaq ceri¬
monas patrum quȩ in multitudi-¬
ne dõꝵ erant: unum dm̃ cęli colue¬
runt: qui et p̃cepit eis ut exirent in¬
de & habitarent in charrã. Cũq co-¬
oꝑuisset omnẽ tram fames: descen¬
derunt in egiptum: illicq ꝑ qua¬
drigentos annos sic multiplicati st̃
ut dinumerari eoꝵ ñ posset exercit᷑.
Cumq grauasset eos rex egipti: atq
in edificationib urbium suarũ in
luto & latere subiugasset eos: clama¬
uerunt ad dm̃ suum: & ꝑcussit to¬

Expanded text:
re prae omnibus, qui habitant in oriente, isti contempserunt nos, et non exierunt obviam nobis, ut susciperent nos cum pace. Tunc Achior dux omnium filiorum Ammon respondens, ait: Si digneris audire, domine mi, dicam veritatein conspectu tuo, de populo isto qui in montanis habitat, et non egredietur verbum falsum ex ore meo. Populus iste ex progenie Chaldaeorum est: hic primum in Mesopotamia habitavit, quoniam noluerunt sequi deos patrum suorum, qui erant in terra Chaldaeorum. Deserentes itaque caeremonias patrum suorum, quae in multitudine deorum erant, unum Deum coeli coluerunt, qui et praecepit eis, ut exirent inde, et habitarent in Charan. Cumque operuisset omnem terram fames, descenderunt in Aegyptum, illicque per quadringentos annos sic multiplicati sunt, ut dinumerari eorum non posset exercitus. cumque gravaret eos rex Aegypti atque in aedificationibus urbium suarum in luto et latere subiugasset eos clamaverunt ad Deum suum et percussit to
Abbreviated transcription (Latin):
go.Non enim qđ uolo hoc ago. s qd̃
odi illud facio. Si autẽ qđ nolo illud
facio: consentio legi quia bona ẽ. Nẽ
autẽ iã ñ oꝑor illud. s qd habitat
in me peccatum. Scio enim: quia ñ
habitat in me. hoc ẽ in carne mea
bonum. Nã uelle adiacet mͥ: ꝑfice¬
re autẽ bonum ñ inuemo. Non enĩ
qđ uolo bonum hoc facio: s qđ nolo
malum hoc ago. Si autẽ qđ nolo il
lud facio: ñ ego oꝑor illud. s qd ha¬
bitat in me peccatum. Inuenio iga᷑
legẽ uolenti mͥ facere bonum: qm̃
mͥ malum adiacet. Condelector enĩ
legi dĩ. scđm int̾iorẽ hominẽ. Hideo
autẽ aliã legẽ in membris meis repu¬
gnantẽ legi m̃tis meȩ: & captiuantẽ

Expanded text:
go. Non enim quod volo, hoc ago: sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quia bona est. Nunc autem jam non ego operor illud, sed quod habitat in me, pehabitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Nam velle, adjacet mihi: perficere autem bonum, non invenio. Non enim quod volo bonum, hoc facio: sed quod nolo malum, hoc ago. si autem, quod nolo, hoc facio, non iam ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. inuenio igitur legem uolenti mihi facere bonum, quia mihi malum adiacet. condelector enim legi dei secundum interiorem hominem. uideo autem aliam legem in membris meis repugna
Abbreviated transcription (Latin):
bierunt tres filii ysai maiores.
post saul in p̃lium. Et nomma
teium filioꝵ eiꝰ qui ꝑrexerunt ad
bellum. heliab pͥmogenitꝰ.: &e scds
abinadab: t̾ciusq sama. Daiud au¬
tẽ erat minimꝰ. Trib gͣ maiorib se¬
cutis saulẽ: abiit dauid & reu̾sus
ẽ a saiil. ut pasceret gregẽ patris sui
in bethleem. Procedebat uͦ philiste¬
us mane & uesꝑe: & stabat quadra
num: & fr̃s tuos uisitabis si recte
agant: & cum quib ordinati sunt
disce. Saul autẽ & om̃s filii isrł in
ualle therebinti pugnabant: ad-¬
uersũ philistiim. Surrexit itaq da¬
uid mane. & commñdauit gregem
custodi: & onustus abiit sicut pre¬
ceꝑat ei ysai. Et uenit ad locum ma¬
gala: & ad exercitum qui egressus
ad pugnã uociferat᷑ erat. in certa¬
mine. Direxerat enim aciẽ isrł: s
& philistiim ex adu̾so fuerant pre-
dauid uasa quȩ attulerat sub

Expanded text:
em tres filii ejus majores post Saul in praelium: et nomina trium filiorum ejus, qui perrexerunt ad bellandum, Eliab primogenitus, et secundus Abinadab, tertiusque Samma. David autem erat minimus. Tribus ergo majoribus secutis Saulem, abiit David, et reversus est a Saul, ut pasceret gregem patris sui in Bethleem. Procedebat vero Philisthaeus mane et vespere, et stabat quadragnum: et fratres tuos visitabis, si recte agunt: et cum quibus ordinati sunt, disce. Saul autem, et omnes filii Israel, in valle terebinthi pugnabant adversus Philisthiim. Surrexit itaque David mane, et commendavit gregem custodibus: et onustus abiit, sicut praeceperat ei Isai. Et venit ad locum Magala, et ad exercitum, qui egressus ad pugnam vociferatus erat in certamine. Direxerat enim aciem Israel, sed et Philisthiim ex adverso fuerant praeparati. David vasa, quae attu
Abbreviated transcription (Latin):
gabat si omĩa recte agerent᷑ erga
fr̃s suos. Cumq adhuc ille loque¬
retur eis: apparuit uir ille spuriꝰ
ascendens goliath nomine philiste¬
us de geth de castris philistinorum.
Et loquente eo hec eadẽ u̾ba: audi-¬
uit dauid. Om̃s autẽ isrłitȩ cum
uidissent uirum: fugerunt a fa¬
cie euis: tim̃tes eum ualde. Et di¬
xit unꝰ quispiã de isrł. Nũ uidisti ui¬
rum hunc qui ascendit: Ad expro-¬
brandum enim isrł ascendit. Hirũ
gͦ qui ꝑcusserit eum. ditabit rex di¬
uitiis magnis: & filiã suã dabit er:
& domum patris eiꝰ faciet absq tri-¬
buto in isrł. Et ait dauid ad uiros qͥ¬
secum stabant dicens. Quid dabit᷑
iuro qui ꝑcusserit philisteũ hunc.

Expanded text:
recte agerentur erga fratres suos cumque adhuc ille loqueretur eis apparuit vir ille spurius ascendens Goliath nomine Philistheus de Geth ex castris Philisthinorum et loquente eo haec eadem verba audivit David omnes autem Israhelitae cum vidissent virum fugerunt a facie eius timentes eum valde et dixit unus quispiam de Israhel num vidisti virum hunc qui ascendit ad exprobrandum enim Israheli ascendit virum ergo qui percusserit eum ditabit rex divitiis magnis et filiam suam dabit ei et domum patris eius faciet absque tributo in Israhel et ait David ad viros qui stabant secum dicens quid dabitur viro qui percusserit Philistheum hunc
Abbreviated transcription (Latin):
nno gͥ duodecimo regni sui: na¬
buchodonosor rex assyrioꝵ qui
regnabat in niniue ciuitate magna.
pugnauit contra arphaxat: & ob¬
tinuit eum in campo magno qui
appellabatur ragaii contra euphra-¬
ten &e tygrin. et hiadasan: in cam-¬
po herioch regis helicoꝵ. Tunc exal-¬
tatum ͤ regnum nabuchodonosor.
& cor eius eleuatum ẽ. Et misit ad
eos qui habitabant in cilicia et da¬
masco et libano: & ad gentes que
sunt in carmelo & cedar. & in habi¬
tantib galileã. in campo magno es¬
drelon: & ad om̃s qui erant in sama¬

Expanded text:
i Nabuchodonosor rex Assyriorum, qui regnabat in Nineve civitate magna, pugnavit contra Arfaxath et obtinuit eum in campo magno qui appellatur Ragau, circa Eufraten et Tigrin et Hiadas, in campo Erioch regis Elicorutatum est regnum Nabuchodonosor, et cor ejus elevatum est, et misit ad omnes qui habitabant in Cilicia, et Damasco, et Libano, et ad gentes, quae sunt in Carmello, et Cedar, et inhabitantes Galilaeam in campo magno Esdrelon,
Abbreviated transcription (Latin):
excusatione nr̃a dicturi sumꝰ. qui pe¬
ne a matris utero ad fidẽ uenimꝰ : qͥ
u̾ba uitȩ ab ipsis cun abulis audiuimꝰ:
horarum: etiã ad unũquẽq ho-¬
minẽ ꝑ etatum mom̃ta distinguere:
Mane quippe: intellectꝰ nr̃i pueri¬
cia ẽ. Hora autẽ t̾cia. adolescentia
intelligi potest: quia quasi iã sol in
altum ꝓficit⁊ dum calor ȩtatis cres¬
cit. Sexta uͦ iuuentus est: quia ue¬
lut in centro sol figitur: dum in ea
plenitudo roboris solidat᷑. Nona
autẽ senectus indelligit᷑: in qua ue¬
lut sol ab alto axe descendit: quia
ea ȩtas a calore iuuentutis deficit.
Undecima uͦ hora ẽ : ea etas quȩ de¬
crepita uł ueterana dicitur. Unde &¬
greci ualde seniores ñ gerontas sed¬
prb̃os appellant: ut plus qͣm senes eẽ
insinuent. quos ꝓuectiores uocant.¬

Expanded text:
excusatione nostra dicturi sumus, qui peexcusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, ates horarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distinguere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae decrepita vel veterana dicitur. Unde Graeci valde seniorespresbyteros appellant, ut plusquam senes esse insinuent quos prouectiores uocant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ apłos. dum plebis suȩ mores excolu¬
it: quasi ꝑ oꝑarios in uineȩ cultura
laborauit: quãius in quolibet modu¬
lo uł m̃sura quisquis cũ recta fide bo¬
nȩ accionis extitit: huiꝰ uineȩ oꝑariꝰ
fuit. Oꝑator gͦ mane. hore t̃cie. sextȩ
& nonȩ. antiquus ille & hebraicꝰ po¬
pulus designat᷑: qui in electis suis
ab ipso mundi exordio. dum recta fi¬
de dm̃ studuit colere: quasi ñ desti-¬
tit in uineȩ cultura laborare. Ad un¬
decimã uͦ gentiles uocant᷑. quib &
dicit᷑. Quid hic statis tota die ociosi:
Quia enim transacto tã longo mun¬
di tempore ꝓ uita sua laborare negle-¬
xerant: quasi tota die ociosi stabant.
Pensate frs: quid inquisiti responde-¬
ant. Dicunt enim: quia nemo nos cõ¬
duxit. Nullus quippe ad eos patriar¬
cha: nullus ꝓpħa uenerat. Et quid
ẽ dicere ad laborẽ nos nemo condu¬
xit: nisi uite nob uias nemo p̃dicauit:
Quid gͦ nos abono oꝑe cessantes in

Expanded text:
os, dum plebis suae mores excoluos, dum plebis suae mores excoluit, quasi per operarios in vineae cultura laboravit. Quamvis in quolibet modulo vel mensura quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit hujus vineae operarius fuit. Operator ergo mane, hora tertia, sexta et nona, antiquus ille Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recta fide Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Qui enim, transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate, fratres, quid inquisiti respondeant: Dicunt enim: Quia nemo nos conduxit. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere: Ad laborem nos nemo conduxit, nisi, vitae nobis vias nullus praedicavit? Quid ergo nos, a bono opere cessantes, in