comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus ac bonus salcũ ⁊ eum qui sapiens malum ⁊ cam̃ siue ꝑuicie fici
posse ut suit hoĩes pauꝑtate contenti. Transibat gͦ ad maĩora in
quib / nemo posset siue ꝑiculo nite iustus eẽ dicebat cñi Nẽppe
nsticia est hoiem nõ occidere alicnu ꝑrsus nõ actingẽ Qis̃ gͦ
istus faciat Si forte nanfragiũ fecerit / et aliquis nu becillior
uiribus tabulam ceꝑit nonẽ illum cabula Securbabit / ut ip̃e cõsten¬
dat eaq iuxus enadat maxĩe cũ sit nullus medio mari testis Si
sapiens est faciet ipĩ eñi ꝑemidũ est ñ fecerit/ Si aũt mori mału¬
erit quã manus inferre alcerriam nõ iusdis ille ẜ scultus est quiuice
sue t partat dum parcit aliene/ Itẽ si acie suoꝵ fusa hostes iuse qui
ceperint ⁊ instus ille nactus fuerit aliquẽ saucium equo insidentem
ei ne parcet / ut ip̃e ocadat᷑ au deiciet ex equo ut iꝑ̃e hoste possit ef¬

Expanded text:
tus ac bonus, stultum esse, et eum, qui sapiens, malum. Et tamen sine pernicie fieri tus ac bonus, stultum esse, et eum, qui sapiens, malum. Et tamen sine pernicie fieri posse, ut sint homines paupertate contenti. Transcendebat ergo ad majora, in quibus nemo posset sine periculo vitae justus esse. Dicebat enim: « Nempe justitia est, hominem non occidere, alienum prorsus non attingere. Quid ergo justus faciet, si forte naufragium fecerit, et aliquis imbecillior viribus tabulam ceperit? Nonne illum tabula deturbabit, ut ipse conscendat, eaque nixus evadat; maxime cum sit nullus medio mari testis? Si sapiens est, faciet; ipsi enim pereundum est, nisi fecerit. Si autem mori maluerit, quam manus inferre alteri, jam justus ille, sed stultus est, qui vitae suae non parcat, dum parcit alienae. Item, si acie suorum fusa, hostes insequi coeperint, et justus ille nactus fuerit aliquem saucium equo insidentem, eine parcet, ut ipse occidatur, an dejiciet ex equo, ut ipse possit hostem ef
Abbreviated transcription (Latin):
marin oe diucente feri ꝑiude aut nullam esse iusticiam qm̃ sib nõ
pulis qui floreñt /imꝑto romanis quoq ip̃is qui cociũs orbis pocirent
si iusti ueluit esse/ hoc est si aliena rescicuant ad casas ẽẽ redendum
⁊ necessitatẽ ac miserus iacendit c̃ omussis cõmunib ad ꝓpͥa ueĩebat
Bonus uir inquit si heãt ẜnũ fugitiuũ uł donu in salubrẽ ac peso¬
lenceͣ que uicia solus sciat / ⁊ id̾eo ꝑst̃bat ut uendat utrũ ne ꝑfite¬
uitur fugicinũ se/ uł pestilente dõmũ uend̾e an celabit emptor enisi
ꝓficebit᷑ uonus quidem qr nõ fallit s tam̃ sculcus iudicabit᷑ quia
nł puo uendet uł om̃o ñ uendet Si celauerit erit quidem sapiẽs
qr rẽi cõsulet s idem malus qr fallet : rursus si r̃ꝑiat aliquẽ qui
auricalcu se pucet uend̾e̾ cũ sit aurũ illud aut plũbũ cũ sit argẽ¬
plane uidecͭ malle magno. unde intelligi nolebat ⁊ eũ qui sit us¬

Expanded text:
natura ducente ferri; proinde aut nullam esse iustitiam aut, si sit apulis qui florerent inperio et Romanis quoque ipsis, qui totius orbis potirentur, si iusti uelint esse, hoc est si aliena restituant, ad casas esse redeundum et in egestate ac miseriis iacendum. tum omissis communibus ad propria ueniebat. bonus uir inquit si habeat seruum fugitiuum uel domum insalubrem ac pestilentem, quae uitia solus sciat, et ideo proscribat ut uendat, utrumne profitebitur fugitiuum se seruum uel pestilentem domum uendere an celabit emptorem? si profitebitur, bonus quidem, quia non fallet, sed tamen stultus iudicabitur, quia uel paruo uendet uel omnino non uendet; si celabit, erit quidem sapiens, quia rei consulet, sed idem malus, quia fallet. rursus si reperiat aliquem qui orichalcum se putet uendere, cum sit illut aurum, aut plumbum, cum sit argenplane videtur, malle magno. » Unde intelligi volebat, et eum, qui sit jus
Abbreviated transcription (Latin):
inquinata nõ pt ñ ⁊ longo cẽꝑe ⁊ multis bouis oꝑib abea que in¬
heferit colluuione purgari/ Oporcet ergo sibi quẽq ꝑpon̾e duoꝵ
sexũũ comuctõnẽ gene̾randi cansa dacam eẽ uientibꝰ/ eã q legẽ
hus affectibus positam ut successionẽ parent Sicut añt dedit no¬
bis oclilos deus nõ ut spectemꝰ uoluptacẽ ꝙ capiamꝰ s ut uidecꝰ
pp̃ eos actus qui ꝑtinent ad uite uccĩcatẽ ita genicalem corꝑis
Item quod nõm̃ ip̃m docet nulla alia causa ã efficiende sobolis
qui se distipulos dei ꝓf̃cebmt᷑ ita morati raititts nt iup art
sibi possuit crram qui uoluptutibus indulgent quilibidmm obsequint᷑
an auam sũa corꝑi mancipant ad moitẽ q codempnant quia se cor¬
qt ad iudeciora destendere Modo placeant ercta ⁊ houesta que me¬
lb aous iocundiora sunt quã praua ⁊ iuhonesta peioribuꝵ . nõdio

Expanded text:
inquinata non potest nisi et longo tempore et multis bonis operibus ab ea. quae ininquinata non potest nisi et longo tempore et multis bonis operibus ab ea. quae inhaeserit conluuione purgari. oportet ergo sibi quemque proponere duorum sexuum coniunctionem generandi causa datam esse uiuentibus eamque legem his affectibus positam, ut successionem parent. sicut autem dedit nobis oculos deus non ut spectemus uoluptatemque capiamus, sed ut uideamus propter eos actus qui pertinent ad uitae necessitatem, ita genitalem corporis partem, quod nomen ipsum docet, nulla alia causa nisi efficiendae subolis qui se discipulos dei profitebuntur ita morati et instituti, ut inperare sibi possint. nam quiii animam suam corpori mancipant, ad mortemque condemnant: quia se corum ad deteriora desciscere: modo placeant recta et honesta, quae melioribus jucundiora sunt quam pr
Abbreviated transcription (Latin):
magniendo Cum gͥ libido hec edat oꝑa ⁊ hẽc facmora dessuetiar¬
mand̾i aduersus eam uirtuce maxĩa sumꝰ quis quis affectus illos
frena̾e no ꝑorest cohibeat eos intͣ p̃scriptũ legictim chori ut et
illud ꝙ auide expecit cõseqͣtur ⁊ tñ in pcc̃m non uicidat Nam quid
sibi homũes ꝑdici nolunt Rempe honesta oꝑa soluptas seqmtu
se ipam ꝑse ãppecunt niita ⁊ legictima ẜrui licet Ꝙ nod si aliqua
nccessicas ꝓhibet cñ uͦ maxia ad hibond̾a uirtus erit / ut cupidi¬
ditati conciñencia reluctet᷑ nec caucũ alienis cħoris que actinge̾
nõ licet uoꝵ eciã publicis milgatis q corꝑib absauendũ deus p̃
cepit docet q nos ãi duo int̾ sẽ corꝑa fu̾u̾nt copulata unũ corpus
effice̾ Itu qui segeno inmerserit cr̃uo sic oblicus ucce est ⁊ corpꝰ
quidem cico ablui pocest mens aũt concagione impudici corporis

Expanded text:
magnitudo. cum igitur libido haec edat opera et haec facinora designet, armagnitudo. cum igitur libido haec edat opera et haec facinora designet, armandi aduersus eam uirtute maxima sumus. quisquis affectus illos frenare non potest, cohibeat eos intra praescriptum legitimi tori, ut et illut quod auide expetit consequatur et tamen in peccatum non incidat. nam quid sibi homines perditi nolunt? nempe honesta opera uoluptas sequitur: si ipsam per se adpetunt, iusta et legitima frui licet. quodsi aliqua necessitas probebit, tum uero maxime adhibenda uirtus erit, ut cupiditati continentia reluctetur. nec tantum alienis toris quaeque attingere non licet, uerum etiam publicis uulgatisque corporibus abstinenducepit; docetque nos, cum duo inter se corpora fuerint copulata, unum corpus efficere. ita qui se caeno inmerserit, caeno sit oblitus necesse est. et corpus quidem cito ablui potest, mens autem contagione inpudici corporis
Abbreviated transcription (Latin):
aeuo tupuaria quoꝙ constiaut ⁊ pudorem infeliciłe iiaero pu¬
ulicauit nt ludibrro haberet tam ebs qui faciuut᷑ quae qͣnas par
te deulersit pudorẽ exciuxit pudicicia flagicauit Ndem enaurt
mares mariblis admisont ⁊ nefandos cbicus contͣ nadura conr¬
ꝙ insoconũ dei machiacus est Sic nibuit homes ⁊ armauit᷑ a
p̃sidio indigente libidim sue de populandã fedaudam q subsirauẽ
amplias istos appellarẽ posum qua impios ⁊ parricidas qubis
nõ sufficiat sexus adeo datus nͥ ecia suũ sexum ꝑfane᷑ acͣ ptus¬
lant᷑ illudant ħec tam aꝑud illos lema ⁊ quasi honesta Quidd¬
cam de qus qui ab hominandam no libidinẽ sed iusauiam pocius exe¬
cent. Piget dic̾e s quid hus fore credamꝰ quod nõ piget face̾ ec
cam̃ dicendũ est quia fit De istis loquor quoꝵ tec̾runa libido ⁊ exe¬
crabilis furor ne capiti quidem parat Quibus hoc uerbis aut qna
indignacone tantũ nefas ꝓsequar: uicit officũ lugne sceleris

Expanded text:
eno, lupanaria quoque constituit et pudorem infelicium mulierum publicauit, ut ludibrio haberet tam eos qui faciunt quam quas pati nte demersit, pudorem extinxit, pudicitiam flagitauit. idem etiam mares maribus adplicuit et nefandos coitus contra naturam contraque institutum dei machinatus est. sic imbuit homines et armauit ad epopulandam foedandamque sunstrauennt amplius istos appellare possum quam inpios et parricidas, quibus non sufficit sexus a deo datus, nisi etiam suum sexum profane ac petulanter inludant. haec tamen apud illos leuia et quasi honesta sunt. quid dicam de iis qui abominandam non libidinem, sed insaniam potius exercent? piget dicere, sed quid iis fore credamus quos non piget facere? et tamen dicendum est, quia fit: de istis loquor quorum teterrima libido et execrabilis furor ne capiti quidem parcit. quibus hoc uerbis aut qua indignatione tantum nefas prosequar? uincit officium linguae sceleris
Abbreviated transcription (Latin):
Post hec apient᷑ inferi ⁊ resurgent
morcui de quib idiciũ magnũ idem ip̃e
rex ac deus faciet cui sũmo pat̾ ⁊ iudi-¬
candi ⁊ reguandi dabit maximã po¬
testatẽ de quo uidicio ⁊ regno. Apud
trichreami sibilłam sic iuuenit᷑

Expanded text:
Post haec aperientur inferi et surgent mortui, de quibus iudicium magnum idem ipse rex ac deus faciet cui summus pater et iudicandi et regnandi dabit maximam potestatem. de quo iudicio et regno aput Erythraeam Sibyllam sic inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
camꝙͣ regi et imꝑacori qui nec aspici nec cõp̃hendi pocest Non
pocuit ad homĩem ũ a sapiente natura ꝑueire s sicut om̃e cor¬
pus mens ⁊ animꝰ gubernat ita ⁊ mũdum deus Nec em̃ be¬
ri sumle est ut ininora humilia regnũt heãnt maiora ⁊ sũm
ñ hẽant : demq marcus cicero incusdulauis ⁊ incõsolacõe aĩoꝵ
inquit nulla nit̃ris origo in ueniri potest rlichil est inquit in
aĩs nixtum acq concretũ aut quot ext̾ra natũ acq fictũ ẽẽ bi¬

Expanded text:
tamquam regi et imperatori, qui nec aspici nec conprehendi potest, non tamquam regi et imperatori, qui nec aspici nec conprehendi potest, non potuit in hominem nisi a sapiente natura peruenire. sed sicut omne corpus mens et animus gubernat, ita et mundum deus. nec enim ueri simile est ut minora et humilia regimen habeant, maiora et summa non habeant. denique Marcus Cicero in Tusculanis et in Consolatione animorum inquit nulla in terris origo inueniri potest. nihil est enim in animis mixtum atque concretum aut quod ei terra natum atque fictum esse
Abbreviated transcription (Latin):
unt ꝙͣ no exꝑiant᷑/. Nam de natura que mencem nõ habcat ͣ
est nũrandñm ꝙ hec face̾ oblita sit Quid gͦ est utiq deus ⁊̃
nichoaret hoc opus mũdi quo inhil pocest ẽẽ nec dippositi d
ordine nec apans ad ualitatẽ nec ornacius adpulchriciddine nec
maiꝰ ad molem que ficĩ ab hoĩe nõ potan̾t fecit ip̃e in quib eta
honuẽm ip̃m cui ꝑciculam de sua sapiencia dedit ⁊ instrupit eñ
ratione quantũ fragilicas t̾rena capiebat ut ip̃e sibi efficẽt ã
in usus suos eeñt necessai̾a Si n ͦ in hmꝰ mũdi ut ita dixerĩ
re ꝑublita nilla ꝑuidencia est que regat nullus deus qui ad¬
nũstret nec om̃mo sensus ullus in hac rep nacura pollet uude
g᷑ mens hũaua tam solers cam incelligens orta ẽẽ credetur si
eñi corpus homis ex huio ficcũ est unde homo nõme accepit
aumus gͦ qui sapit rector est corporis cui membra obsequũtur

Expanded text:
unt / quam non experiantur? nam de natura quae mentem non habeat non unt / quam non experiantur? nam de natura quae mentem non habeat non est mirandum quod haec facere oblita sit. quid ergo est? utique deus cum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispositius ad ordinem nec aptius ad utilitatem nec ornatius ad pulchritudinem nec maius ad molem, quae fieri ab homine non poterant fecit ipse, in quibus etiam hominem ipsum: cui particulam de sua sapientia dedit et instruxit eum ratione quanta<m fragilitas terrena capiebat, ut ipse sibi efficeret quae ad usus suos essent necessaria. si uero in huius mundi ut ita dixerim re publica nulla prouidentia est quae regat, nullus deus qui administret, nec omnino sensus ullus in hac rerum natura pollet, unde igitur mens humana tam sollers, tam intellegens orta esse credetur? si enim corpus hominis ex humo fictum est, unde homo nomen accepit, animus ergo, qui sapit, qui rector est corporis, cui membra obsecuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tes uiuencũ̃ cemꝑatam nesto quo casu sine conditore sine arcisi¬
te subito exticisse/ Si quid inquit est chrisippus ꝙ efficiat ea que
homo licet racione sic p̃dicus face̾ nõ possit id ꝓfecto est maiꝰ⁊
foaus ⁊ sapienciꝰ homie homo aũt nõ pocest face̾re celestia Sigo ill
pucant Si mencẽ nõ habet nchil efficiet uꝙͣ nchil molietur
bbi enũ nõ ẽ cogitatio nec motus est ullus nẽc efficatia Si a at̃
cõsilio utitur adiucipiendum aliquid racione ad dipponendim arte
ad efficiendum uirtute adcõsunuandum ptate ad regendum cur naciu¬
ra pocius quã deus nomĩẽs̾/ Aut si cõcursus achomoꝵ uł careus
mente nacura ea que uidemꝰ effecit quero cur fac̾e celum poci¬
ent nrbem auc domũ nõ potuerit cur moutes marinoris ftãt
com̃puas ⁊ sumlachra nõ fecerit at quin nõ debuerant achoun¬
eciam ad hec efficienda cõcurr̾e siquidem millam posicõnẽ re buoi¬

Expanded text:
tes uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifites uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifice subito extitisse. si quid est inquit Chrysippus quod efficiat ea quae homo, licet ratione sit praeditus, facere non possit, id profecto est maius et fortius et sapientius homine. homo autem non potest facere caelestia: ergo illud putant, si mentem non habet, nihil efficiet umquam, nihil molietur. ubi enim non est cogitatio, nec motus est ullus nec efficacia. si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, uirtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum, cur natura potius quam deus nominetur? aut si concursus atomorum uel carens mente natura ea quae uidemus effecit, quaero cur facere caelum potuerit, urbem aut domum non potuerit, cur montes marmoris fecerit, columnas et simulacra non fecerit. atquin non debuerant atoetiam ad haec efficienda concurrere, siquidem nullam positionem relinqu
Abbreviated transcription (Latin):
celum q fecissent ad huc dii ꝑ mediũ mane pendeñt Quo g᷑ cõsili¬
o qua racione decõsuso aceruo se achomi cõgregauerunt ut exalus
inferius t̃ra cõglobaret᷑ celum desuꝑ cenderet᷑ tanca syderũ uaĩe¬
tare descinctũ ut nnchil uꝙͣ excagitari possit ornacius Tanta gͣ
qui bideat ⁊ calia pocest exisauiarẽ / nullo effecta eẽ cõsiliꝯ nulla
ꝓuidencia nulla racione diuina Is ex achonus subcilius exignis
concreca eẽ tanca miracula nonẽ ꝑdigio suile ẽ aut nacũ ẽẽ ho¬
muem qui hec dice̾t/ aut excitisse qͣmi crederent uͣt democritũ qui
auditor eius fuit ilł epicurũ inquẽ nauicas om̃is delencippi fonte
ꝓfluxit At eñĩ sicut alii dicunt nacura mũdus effectus est que
rsu ⁊ signra caret hoc nͦ mulco est absurdius Si nacura mũ¬
lum fecit cõsilio ⁊ racione fecent necc̃e est Is eiũ facit aliquio
qui aut uoliuitatẽ faciendi habet aut sciam/ Si caret seusu ac si¬

Expanded text:
coelumque fecissent, adhuc dii per medium inane penderent. Quo igitur consilio, qua ratione de confuso acervo se atomi congregaverunt, ut ex aliis inferius terra conglobaretur, coelum desuper tenderetur, tanta siderum varietate distinctum, ut nihil umquam excogitari possit ornatius? tanta ergo qui uideat et talia, potest existimare nullo effecta esse consilio, nulla prouidentia, nulla ratione diuina, sed ex micis subtilibus et exiguis concreta esse tanta miracula? nonne prodigio simile est aut natum esse hominem qui haec diceret aut extitisse qui crederent, ut Democritum, qui auditor eius fuit, uel Epicurum, in quem uanitas omnis de Leucippi fonte profluxit ? at enim, sicut alii dicunt, natura mundus effectus est, quae sensu et figura caret. hoc uero multo est absurdius. si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit necesse est: is enim facit aliquid qui aut uoluntatem faciendi habet aut scientiam. si caret sensu ac fi
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq deus nõ ture/ nõ horna ño p̃ciosis mimẽibus que omia sũc
corruptbilia si morum emendatione placat᷑ ⁊ qui peccare de¬
puunit. ut habeat homo resipistendi facultatem¬

Expanded text:
itaque deus non ture, non hostia, non pretiosis muneribus, quae omnia sunt itaque deus non ture, non hostia, non pretiosis muneribus, quae omnia sunt corruptibilia, sed morum emendatione placatur et qui peccare deium quemque punit, ut habeat homo resipiscendi e
Abbreviated transcription (Latin):
ni ne mentis impos bile aliquod in expiabilẽ facinus adicat
iram/ iecoris hõĩ indidiset Siquidem aedicur causa huiꝰ cõmocõ¬
nis in humore fellis condneri/ Non gͦ intocũ phibet irasti quia
is affectus necessario dacus est s ꝓhibet in ira ꝑuau̾e̾ Iri cñ
mortalium debet ẽẽ mortalis 2lam si maneat confirmant᷑
miuncitie ad ꝑuiciem sempic̃nam Deuide rursus cũ irasta quidẽ
irasti nos iubet ip̃e nciq irastit᷑ qui placari celerius p̃cepit ẽ
utiq ip̃e placabilis Ea eñi p̃cepit que sunt iusta ⁊ rebus ua¬
lia cõmubus S quia dixerani nõ esse iram dei tẽꝑalem sicut¬
hõis qui pñtanea cõmorione femestit nec facile rege̾ sep̃s
immorealis susset ira cuis nõ ect sacisfaccioii aut gre post
delittũ locus c̃ ip̃e h̃dĩes ante solis occasimi recõsiliari iubeat
S ira diuina mec̃nũ manet adũsus eos qui peccant inct̾uũ

Expanded text:
rimi, ne mentis inpos aliquod inexpiabile facinus admitterrimi, ne mentis inpos aliquod inexpiabile facinus admitteriram iecur homini indidisset, siquidem creditur causa huius commotionis in umore fellis contineri. non igitur in totum prohibet irasci, quia is adfectus necessario datus est, sed prohibet in ira permanere. ira enim mortalium debet esse mortalis: nam si maneat. confirmantur inimicitiae ad perniciem sempiternam. deinde rursum cum irasci quidem, nos irasci iubet, ipse utique irascitur, qui placari celerius praecipit, est utique ipse placabilis: ea enim praecipit quae sunt iusta et rebus utilia communibus. sed quia dixeram non esse iram dei tehominis, qui praesentanea commotione fervescit, nec facile regere se poimmortalis fuisset ira ejus, non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus; cum ipse homines ante solis occasum reconciliari jubeat. Sed ira divina in aeternum manet adversus eos, qui peccant in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
staca recto figguratos ad contcimpsacout celi ⁊ nolicun
dei excicauerit airnare se ad cerram maluerunt peardum indo
cris apuersus t̾ram quam calcare debuer at id est dec̾ra ficta
⁊ formata Generat᷑  In canta g̾ impietate hominũ tantis ꝙ
pctis id assequit᷑ paciencia dei / ut se ip̃i hoies dampuats uite
p̾oris erroribus corrigant demq ⁊ bom fauit iustĩ q mulã et̃
abiecas c̾reius clabus maiestatẽ dei siugularis agnosãt d
cũ maxima ⁊ mla snma sit dei paciencia /tam ꝙuis fero non
pnuit nec patit᷑ fongnis ꝑcedere c̃ eos me mendabileͬco os
ꝑuiderit¬
suꝑest una ⁊ exstremia que scio / Nami dixit̾ et fortare
quispiam adeo nõ irasci deum ut eciã inp̃ceptis hoĩem
irasti necet Possem dic̾e̾ quod ira hoĩs refrenanda
fuerit qr ni iite sepe irastit᷑ ⁊ pũtem habet mocũ
quia tempalis ẽ itaq ue fierent ea que faciũt ꝑiram ⁊ huiles
⁊ mediotirs et magni reges cẽꝑari debuit furõr eius /⁊ comͣ¬

Expanded text:
statu recto figuratos, ad contemplationem coeli et notitiam Dei excitaverit, curvare se ad terram maluerunt pecudum modo.tris aversus, terrena, quae calcare debuerat, id est, de terra ficta et formata, veneratur. In tanta igitur impietate hominum tantisque peccatis id assequitur patientia Dei, ut se ipsi homines damnatis vitae prioris erroribus corrigant. Denique, et boni sunt justique multi, et abjectis terrenis cultibus, majestatem Dei singularis agnoscunt. Sed cum maxima et utilissima sit Dei patientia, tamen, quamvis sero, noxios punit, nec patitur longius procedere, cum eos inemendabiles esse peruideritSuperest una et extrema quaestio. nam dixerit fortasse quispiam adeo non irasci deum, ut etiam in praeceptis hominem irasci uetet. possem dicere quod ira hominis refrenanda fuerit, quia iniuste saepe irascitur et praesentem habet motum, quia temporalis est. itaque ne fierent ea quae faciunt per iram et humiles et mediocres et magni reges, temperari debuit furor eius et conp
Abbreviated transcription (Latin):
la no eciã legacos erichio asenatu ẽẽ missos refert ut huiꝰ si¬
bilłe carmp Pmam deporcarent̃ ⁊ ea consules airior octa¬
nus in capitq lid quod̾ cuit erat curante quinto caculo resticucũ
ynaude curarent : apud hanc de sĩmo ⁊ condicore reꝵ deo hiꝰ¬
mod̾i uersus

Expanded text:
la uero etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut huius Sila uero etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut huius Sibyllae carmina Romam deportarentur et ea consules Curio et Octauius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. apud hanc de summo et conditore rerum deo huiusmodi uersus
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ uc illoꝵ ꝑsuasionẽ remucamꝰ qui siue ira dni cẽ crdẽ¬
tes dissoluũt om̃em religionẽ sine qua ut oscendiuius aut ĩ¬
manicate belius aut sailticia pecudibus adequauiur In sdlã cĩ
no spũ replecci nch̃il aliud quã de grã dei erg̃a iitos ⁊. ira
enis adu̾sus impios locũtur quoꝵ cẽstimonia nobis quiden sã¬
tis suit uerũ h̃us qñ nõ credunt isti qui sapiam capilłis ⁊ hab̾i¬
ni iactant racione quoq ⁊ argientis suerant anobis refellen¬
di ppostere agitur ut hũana diuiuis ẽbuãt auctoricatẽ cũ potiꝰ
h̃uauis diuina debueruĩt Que nũc sane omictanus ne nicħił a¬
pud istos agamus ⁊ ĩ insinicũ maceria ꝑcedat  Ea gͣ queramus
cespmonia / quibus ilłi possunt auc credere aut certe nõ repugcre
Sibillas plurimi et maxim auctores tradiderunt g̃coꝵ aristo¬
Gcipnam ⁊ uouilem pret̾ cecãs erith̃ream suisse comemorant᷑
Apollodorũs quidem ut de ciui ac populari sua głiat᷑ fenestel¬

Expanded text:
debemus, ut illorum persuasionem reuincamus qui sine ira deum esse credentes dissoluunt omnem religionem: sine qua, ut ostendimus, aut inmanitate beluis aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim no spiritu repleti nihil aliud quam de gratia dei erga iustos et ira eius adutis sunt: verum iis quoniam non credunt isti, qui sapientiam capillis et habitu jactant, ratione quoque et argumentis fuerant a nobis refellenpraepostere agitur, ut humana diuinis tribuant auctoritatem, cum potius humanis diuina debuerint. quae nunc sane omittamus, ne et nihil apud istos agamus et in infinitum materia procedat. ea igitur quaeramus testimonia quibus illi possint aut credere aut certe non repugnare. Sibyllas fuisse multas plurimi et maximi auctores tradiderunt, Graecorum Aristopraecipuam et nobilem praeter ceteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de ciui ac populari sua gloriatur, Fenestel
Abbreviated transcription (Latin):
maes afficit pena dnoo si ẽ nocentes gͥ leges hemꝰq̃ per¬
ncibus smppsicia sauxerut nocentes indices qui tesere conuit
poua capitis afficĩt duos si ⁊ sox iusta est que ⁊ nocenti
isuit quod meretur ⁊ index inceger ac bomis dict᷑ cm
molefacta uiidicat᷑ Bonoro em̃ saluce custodit᷑ qui malos¬
queoe as qͣus qui dñi faciunt inimobilem Si quis heat rem donĩ¬

Expanded text:
nocentes afficit poena. Quod si est, nocentes igitur leges habenocentes afficit poena. Quod si est, nocentes igitur leges habentibus supplicia sanxerunt; nocentes judices, qui scelere convictos poena capitis afficiunt. Quod si et lex justa est, quae et nocenti tribuit quod meretur, et judex integer ac bonus dicitur, cum male facta vindicat bonorum enim salutem custodit, qui malosquaerere ab iis, qui Deum faciunt immobilem, si quis habeat rem, do
Abbreviated transcription (Latin):
S ecĩa mũdus ip̃e sit uilis Ideo inquit incorruptus est ac beatꝰ
quia semꝑ quietus. Qui gͦ adiuistracio tantaꝵ reꝵ cessit si hec adeo
negligantur que uidemꝰ racione simima gubernari aut quietus
ee quoutͤ pt̃ qui biuit ac sencit Nai qures aut souii res est aut
moras S nec somnus habet quietẽ / Nam cũ soporati sumꝰ / corpꝰ
qudem qͥmestit animꝰ añt inr requietus agitat᷑ ymagines sib̃i quas
ceruat effiugit ut naturalem suũ mocũ exerceat baĩetate uidro
quetat ꝙ se falsis dum membra sacurent᷑ ac bigorẽ capiant de
quete Smes gͥ semꝑit̃na sosuis mortis est di aũt mors dñ
o acdingit. deus gͣ nũꝙͣ quietus ẽ dei uero actio que pt̃ esre ñ
mũdi admistracio Si uero mũdi cur̃a gerit cuurat g᷑ honiũ¬
ra deus .⁊ singusoꝵ actus aĩasũtit / eos q sapiences at bon
re desiderat hec et uosinicas dei hec diuina lex quã qmi

Expanded text:
sed etiam mundus ipse sit uilis ? ideo\' inquit \'incorruptus est ac beatus, sed etiam mundus ipse sit uilis ? ideo\' inquit \'incorruptus est ac beatus, quia semper quietus\'. cui ergo administratio tantarum rerum cessit, si haec a deo neglegantur quae uidemus ratione summa gubernari? aut quietus esse quomodo potest qui uiuit ac sentit? nam quies aut somni res est aut mortis. sed nec somnus habet quietem. nam cum soporati sumus, corpus quidem quiescit, animus tamen inrequietus agitatur; imagines sibi quas cernat adfingit, ut naturalem suum motum exerceat uarietate uisorum, auocatque se falsis, dum membra saturentur ac uigorem capiant de quiete. quies igitur sempiterna solius mortis est. si autem mors deum non attingit, deus igitur numquam quietus est. dei uero actio quae potest esse nisi mundi administratio ? si uero mundi curam gerit, curat i eosque sapientes ac bonos esse desiderat. Haec est voluntas Dei, haec divina lex; quam qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃m eña deũ negligant/ ħabet gͣ ira in deo mac̾iaui. ⁊ don es
em̃ fas eum cũ taliã fici̾ uideat nõ moueĩ et in surgge odesas¬
nem steleracoꝵ ⁊ pesaferos nocences ꝙ delere ut bouib om̃b
abe tos sust ados iluͣt qui sunt uirtutis id est ua in malos caitas
uistos ⁊ penos habet Siue ꝑfecto ñ heat huaua uita tur basitut
atq adcantar cõ fusione deuẽmet status mor nc cõcemptis supans¬
ꝙ legibus sola reguet audania ut ut nemo demq cntus srpats¬
sio isi qui uurib peualeat ita quasi cõmum laccna laciotus
abu ustis impine uexantur considerabimꝰ postea cir̃ita frst᷑
urerimi de ira explicenius / au sit aliqua indeo ucrũ inchł
curet om̃io nec moueant᷑ adea que impie geruutur
deus inquit epicurus inchil curat nullam gͣ habet po¬
cestatẽ Curare em̃ necesse est eũ qui habet pc̃atẽ bel

Expanded text:
et ipsum etiam Deum negligant. Habet igitur ira in Deo materiam. Non est et ipsum etiam Deum negligant. Habet igitur ira in Deo materiam. Non est enim fas eum, cum talia fieri videat, non moveri, et insurgere ad ultionem sceleratoadfectus sunt, eos autem qui sunt uirtutis, id est ira in malos, caritas eat, humana uita turbabitur atque ad tantam confusionem deueniet status rerum, ut contemptis superatisque legibus sola regnet audacia, ut nemo denique tutus esse possit nisi qui uiribus praeualeat: ita quasi communi latrocinio terrab iniustis inpune uexantur. considerabimus postea cur ista fiant: interim de ira explicemus, an sit aliqua in deo, utrum nihil curet omnino nec moueatur ad ea quae inpie geruntur. \'Deus\' inquit Epicurus \'nihil curat\'. nullam igitur habet potestatem — curare enim necesse est eum qui habeatuel
Abbreviated transcription (Latin):
rũrtõsugiunt nitigant obsecrant credentes eũ posse ab hus nuiri
hõminũq concemptor ut auxiliũ laborantib deneget Itẽ plurm
quib ꝑsuasum est deo plat̾e ꝑiusatiã / eũq qui sit dũs ac ꝑeus oñ¬
uenerant᷑ ⁊ p̃cibus assidius/ ac frequẽtib notis doua ⁊ sat̾ficia of¬
ferunt/ nõm eius laudibus ꝑseauit̾ iustis ac bouis oꝑib ꝓme̾ri
eum laborances estergo p̃p quod deus et posit et debeat gruafica¬
riNam si nchil est cam cõueniens deo ꝙͣ beneficencia ncħilat
tam alienũ quã ut sit iugratus necc̃e est ut officiis optimor sa¬
q uiuenciũ prescet aliquid ac uicem reddat / ne subeat ingrato
cispam que est ecia hõi c̃nñosa / Contra aũt sunt alii faciuorsi
⁊ nefarii qui om̃ia libidinib polluat cedibus bexent frandent
rapiant ꝑurent / nec cõsancgineis nec ꝑentib parcant leg es

Expanded text:
rumque confugiunt mitigant obsecrant credentes eum posse ab iis iniurirumque confugiunt mitigant obsecrant credentes eum posse ab iis iniurihominumque contemptor, ut auxilium laborantibus deneget. item plurimi quibus persuasum est deo placere iustitiam eumque, quia sit dominus ac parens ouenerantur. ei precibus adsiduis ac frequentibus uotis dona et sacrificia offerunt, nomen eius laudibus prosecuntur, iustis ac bonis operibus demereri eum laborant. est ergo propter quod deus et possit et debeat gratificari. nam si nihil est tam conueniens deo quam beneficentia, nihil autem tam alienum quam ut sit ingratus, necncteque viventium praestet aliquid, ac vicem reddat, ne subeat ingrati culpam, quae est etiam homini criminosa. Contra autem sunt alii facinorosi et nefarii, qui libidinibus omnia polluant, caedibus vexent, fraudent, rapiant, perjurent; nec consanguineis, nec parentibus parcant; leges
Abbreviated transcription (Latin):
cus ẽ metuit ne quauis maior exiscat que illum uerberet spoliet
lac̾e̾t affligat / interimat deus aũt inque nec egestas nec inuria
nec dolor nec mors cadit tune̾ nulło pacto pocest quia iuncħil et
quod ei uimi possit inferre Item libiduus racio ⁊ causa in hoĩe ma
infesca ẽ ⁊lam quia fragilis ⁊ mortalis effectus necere fuit alcerũ
sexĩ dĩĩsum q cõstitiu auꝰ ꝑuuxtione soboles effici porret adconti¬
iandam genis ꝑꝑecuitatẽ hec aũt libido indeo locũ nõ habet qr
⁊ fragilitas ⁊ intericus ab eo alienus est / nec ulla est apud euu fciã
cuꝰ possit copulacione gaudere nec successione iudiget qui semꝑ
futurus ẽ  Eadem de inudia ⁊ cupiditate dici possiuit᷑ que certis
⁊ singularis pocestas ad rerũ cõseruatõnẽ Queĩ̾t quispiam que sit¬
ista macia : Pmũ accidentibus malis appacti hoĩes ad deui ple¬

Expanded text:
tus est, metuit ne qua uis maior existat quae illum uerberet spoliet tus est, metuit ne qua uis maior existat quae illum uerberet spoliet laceret adfligat interimat, deus autem, in quem nec egestas nec iniuria nec dolor nec mors cadit, timere nullo pacto potest, quia nihil est quod ei uim possnifesta est. Nam quia fragilis et mortalis effectus est, necesse fuit alterum sexum diversumque constitui, cujus permistione soboles effici posset ad continuandam generis perpetuitatem. Haec autem libido in Deo locum non habet; quia et fragilitas et interitus ab eo alienus est, nec ulla est apud eum foemina, cujus possit copulatione gaudere, nec successione indiget, qui semper futurus est. Eadem de invidia et cupiditate dici possunt; quae certis et singularis potestas ad rerum conservationem. CAPUT XVI. De ista materia. primum accidentibus malis adflicti homines ad deum ple
Abbreviated transcription (Latin):
stq mortafe ⁊ eaggͥo alteri souu aq esetꝰ atter matum
alcei lux uica insticia alteri cenebre mors in iusticia huic extitit
in homibus / nacure sue deprauatio ut esset necesse conscion lorẽ
qua possent ⁊ uicia ꝑhiberi et uircutis officia imꝑari sũ igit᷑
in rebus hñauis bona ⁊ mala quoꝵ racionẽ declaram uecere
insta fieri cũ ceruit in iusta S occurrit nobis epicurus ac diat
Si est indeo lecicie affectus ad gram et odii adiram/ necesse ẽ ha¬
beat et cimorẽ ⁊ libidiuẽ ⁊ cupiditatẽ / ceto̾s q affectus quisunt
nbecillicatis huaue/ Non est necc̃e ut cuueat qui irascĩt aut ne¬
reat qui gaudet demq iracundi minus cuudi sunt ⁊ nacura leti m¬
nus merent. Quid opus est de huanis affectibus dic̾e̾ quib fragili¬
cas nr̃a sucomibit conside̾mus diuinã necessitatẽ uolo enĩ natura
dice̾ qr deus nũꝙͣ credit᷑ nacus Timoris affectus habet inloĩe m¬
ceriã indeo nõ habet homo quia mulcis casibus ꝑiculis q subiet¬

Expanded text:
atque mortale. ergo alteri bonum adhaeret, alteri malum, alteri lux uita iustitia. alteri tenebrae mors iniustitia. hinc extitit in hominibus naturae suae deprauatio, ut esset necesse constitui legem qua possent et uitia prohiberi et uirtutis officia imperari. cum igitur sint in rebus humanis bona et mala, quorum rationem declaraui, ne cernit iniusta. sed occurrit nobis Epicurus ac dicit: \'si est in deo laetitiae adfectus ad gratiam et odii. ad iram, necesse est habeat et timorem et 5 libidinem et cupiditatem ceterosque adfectus, qui sunt inbecillitatis humanae\'. non est necesse ut timeat qui irascitur aut maereat qui gaudet: denique iracundi minus timidi sunt et natura laeti minus maerent. quid opus est de humanis adfectibus dicere, quibus fragilitas nostra succumbit? consideremus diuinam necessitatem, nolo enim naturam dicere, quia deus numquam creditur natus. timoris adfectus habet in homine materiam, in deo non habet. homo quia multis casibus periculisque subiec
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ałicu aũi et pari facienti sib iniuriam fiusset uracus / rep̃ sii¬
et sõ cam̃ ⁊ patiencia furoris impetũ magasset hec sui cohibi¬
cio gioiosa est qua compestit᷑ aliquod iuumẽs magnũ malum
seruoꝵ aut filioꝵ q pccã nõ ł cohert̾e ꝓcom̃ ẽ Euadent emim
ad maiꝰ malu pmpmitatẽ hic nõ cohibenda ira s ecĩa si iacet
excitanda est  Auod aũt de hom̃e diciuus id ecia dedeo quiho¬
minem similem suĩ fecit Omicto de fugura dei / saꝑe incellutere
ꝑuid̾e pstare exdimibus aut onimalibus homo solus hec habet
Eigo ad dei sumlicũdinẽ factus est s ideo ꝓcedit in uoum quia
deterrena fragiuitate ꝑmxtus nõ pt̃ do quod adeo sumpsit nicor¬
tero uicia concinent̃ ⁊ impugnant iuicẽ Anim em̃ boua que s̃e
incontmendis libidinibus contͣria sunt corpori ⁊ corpis baus que
sunt in om̃i Rxn̾e uoluptatũ inimita sunt animo D si birtis diẽ
reyngnanerit uoluptatibus eas q compsserit ert uere dee siuis

Expanded text:
cum alicui ciui et pari facienti sibi iniuriam fuisset iratus, repressisset se tamen et patientia furoris impetum mitigasset. haec sui cohibitio gloriosa est, qua conpescitur aliquod imminens magnum malum, seruorum autem filiorumque peccata non coercere peccatum est: euadent enim ad maius malum per inpunitatem. hic non cohibenda ira, sed etiam, si iacet, excitanda est. quod autem de homine dicimus, idem etiam de deo, qui hominem similem sui fecit. omitto de figura dei dicereprouidere praestare, ex omnibus autem animalibus homo solus haec habet, ergo ad dei similitudinem factus est. sed ideo procedit in uitium, quia de terrena fragilitate permixtus non potest id quod a deo sumpsit, incortero uitia continentur et inpugnant inuicem. animi enim bona, quae sunt in continendis libidinibus, contraria sunt corpori, et corporis bona, quae sunt in omni genere uoluptatum, inimica sunt animo. sed si uirtus animi repugnauerit cupiditatibus easque conpresserit. erit uere deo similis.
Abbreviated transcription (Latin):
et in quo us ⁊ pocestas cũ simata / nec minm pt/ nec auger Sa
ant nust̃ suit dimi habent singnli pcctis aliqui ac inimuus si¬
nna ipta detrestit nec poceriut siguli habere coũ quoi ẽ cõc̃
ñ płuribus Guiciuq caucũ deerit quantũ cet̾i possidebunt e nõ¬
poplitrg inhoc ado muli ese rectores rec m bua donior młt
doniu nec iinaui una musti gubernacores/ nec maruento aut
crge duces musti nec in u̾no exanne multi regeb s ne nicelo
quidem mułt soles ẽẽ pocuerunt sicuc nec dĩe pfures inẜuo co¬
purio Adreo inẜuicate natura unusa cõsence senos s uumi¬

Expanded text:
est, in quo uis et potestas consummata nec minui potest nec augeri. si est, in quo uis et potestas consummata nec minui potest nec augeri. si autem multi sint, dum habent singuli potestatis aliquid ac numinis, summa ipsa decrescit nec poterunt singuli habere totum quod est commune cum pluribus: uni cuique tantum deerit, quantum ceteri possidebunt. noctores nec in una domo multi domini nec in naui una multi gubernatores nec in armento aut grege duces multi nec in uno examine multi reges, sed ne in caelo quidem multi soles esse poterunt, sicut nec animae plures in uno corpore: adeo in unitatem natura uniuersa consen
Abbreviated transcription (Latin):
ariscotilem maymiaꝵ sectaꝵ pñcipes tam facile deluderen
ordimbus cemporib cõscancia aut olim pocuit sine ꝑuid oai¬
tifice oĩri aut coustare cot sclis sine inicola poceñti auem
ant imꝑpetuũ gubernari sie ꝑito ac senciente rectore/ Quod̾
ratis ip̃a declarat Quicquid est eiũ quod̾ habet racionẽ / raci¬
one sit ortũ neccesse est racio aũt sencientis sapientis q nacura
qua ⁊ regit᷑ et coustat gͦ adeo factus est Quod si ẽ coudicor
rector q mũdi deus recte gͥ ac bere religio constituta est̾ aucto¬
im em̃ reꝵ ꝑenti q cõmumi honos benãtioq debetur/ Qm̃i cõstitit
de pudencia sequitur ut doceamꝰ ucrũ ne mulcoꝵ esse credeu
⁊nes it opius. docuimus in nr̃is institucionibus deos iuul¬
tos ẽẽ nõ posse ꝙ dimina uis ac pocestas si distribuat᷑
tis nõ est nec nmnũ / nec dundi potes Deus ĩ uiiuis

Expanded text:
Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? ordinibus temporibusque constantia aut olim potuit sine prouido artifice oriri aut constare tot saeculis sine incola potenti aut in perpetuum gubernari sine perito ac sentiente rectore: quod ratio ipsa declarat. quidquid est enim quod habet rationem, ratione sit ortum necesse est. ratio autem sentientis sapientisque naturaqua et regitur et constat, ergo a deo factus est. quod si est conditor rectorque mundi deus, recte igitur ac uere religio constituta est: auctori enim rerum parentique communi honos ueneratioque debetur. Quoniam constitit de prouidentia, sequitur ut donor, ostendimus in nostris Institutionibus deos multos esse non posse, quod diuina uis ac potestas si distrahatur lis non est, nec minui nec diuidi potest. deus igitur unus
Abbreviated transcription (Latin):
eiũ in auris nchil in est ꝙͦuimi memoĩe mẽtis cogitacionis hcãt
quo ⁊ p̃tĩta teneat ⁊ futira ꝑuideat ⁊ complecti possit p̃sentia
que sola diuina sunt / nec enm iuueniuntur unuꝙͣ unde adho¬
iminẽ ueĩre possut nͥ adeo : Exceptis gͣ duob t̾bũs ne calũpna¬
coribus uauis cũ couscet diuinia ꝓuidencia mũdum regi sicil
deat auctoĩtati uł ilłoꝵ reptẽ p̃oꝵ qui sunt appellati sapiences
iudenciam indicauerunt, falsa g᷑ͬ est ⁊ illa rencẽtia qua putat
terroris ac metus gr̃a religionẽ a sapientib insticutã quose
qdĩes imꝑia apccis abstnerẽt. Quod si uerum sit gͦ derisi
ab antiquis sapienaibus sima Q uco si fallendi nri / acq ab eoco¬
cuis genĩs qũam causa cõm̃cati sunt religionẽ sapiences g
nõ fueriunt quia insapiente nõ cadit mendioũ S fueriut᷑ sa¬
piences / Que tanca felicitas menciendi nõ m ͦ indoctos sed
placonẽ quoq ac socracem fallerent ⁊ phytagoram ⁊ enonẽ

Expanded text:
hil inest, quod vim memoriae, mentis, cogitationis habeat, quod et praeterita teneat, et futura praevideat, et complecti possit praesentia, quae sola divina sunt. Nec enim inveniuntur unquam, unde ad hominem venire possint, nisi a Deo. » Exceptis igitur duobus tribusve calumniatoribus vanis, cum constet, divina providentia mundum regi, sicut deat auctoritati, vel illorum septem priorum, qui sunt appellati sapientes, identiam iudicauerunt, falsa igitur est et illa sententia qua putant terroris ac metus gratia religionem a sapientibus institutam, quo se homines inperiti a peccatis abstinerent. quod si uerum sit, derisi ergo ab antiquis sapientibus sumus. quod si fallendi nostri atque adeo totius generis humani causa commenti sunt religionem, sapientes igitur non fuerunt, quia in sapientem non cadit mendacium. sed fuerint sapientes: quae tanta felicitas mentiendi, ut non modo indoctos, sed Platonem quoque ac Socratem fallerent et Pythagoram Zenonem
Abbreviated transcription (Latin):
Sustat sͭ omnia pp̃ ħoiem ꝓposita cam mala ꝙͣ caam
bono sequit᷑ ut ostendam cuir fecerit hoĩem ip̃m deus¬
sioit iudũ ir̃ hoiem machinatus est / ita ip̃m pt e¬
noud incellut̾e possit deũ qui opa euis admirari uicͣtutẽ pcatẽ¬
po cedas arntes recto corꝑe ac stacu factus est ut ad comcẽpsa¬
cionẽ parentis sui excicatus ẽẽ Gideat᷑ ideo sermonẽ souc ags¬
pit ac fiuctuamꝰ cogitacionis mẽp̃trem ut euarrae inaietatic
dñ sui possit postreno idcto ei omcta subiecta sunt nt factoi

Expanded text:
ur omnia propter hominem proposita tam mala quam etiam bona. Sequitur ut ostendam cur fecerit hominem ipsum deussicut mundum propter hominem machinatus est, ita ipsum pionis intellegere possit deum, qui opera eius admirari, uirtutem pote animantes recto corpore ac statu fictus est, ut ad contemplationem parentis sui excitatus esse uideatur, ideo sermonem solus accepit ac linguam cogitationis interpretem, ut enarrare maiestatem domini sui possit, postremo i
Abbreviated transcription (Latin):
cos autos siraute qma nt qua ꝑfuerant hominũ geneĩ ditus
honois affectos esse post moicẽ aut ob beucfica eẽt maue agre
quis ẜuanam Sitam excoluerant nmortalon memõias depe¬
auos quis ignoras ⁊ iec cantũ mares ẜ ⁊ feminas Quod̾tñbe¬
inscissum igrecie st̃pcores/ quos isli cheologos nũcpant cũ na
merus ac m̃ ennus qui eaꝵ oĩm natases cõigia ꝑgenes imꝑtꝰ
res gestas obics sinachra demonstrant ⁊ seaitus eos culliuais
cio de natura deoꝵ sibro disofuit publicas religiones s tam Geram
quam ignorabat nec ip̃e nec alius quisꝙͣ pocuit induc̾e adeo rope
cestatas est falsimi quidem appere / ueritatẽ tamẽ lacẽ uonã inquit

Expanded text:
eos aut ob uirtutem qua profuerant hominum generi diuinis honoribus adfectos esse post mortem aut ob beneficia et inuenta quibus humanam uitam excoluerant inmortalem memoriam consecutos quis ignorat? nec tantum mares, sed et feminas. quod cum uetustissimi Graeciae scriptores, quos illi theologos nuncupant, tum etiam merus ac noster Ennius, qui eorum omnium natales coniugia progenies imperia res gestas obitus sepulera demonstrant, et secutus eos Tullius tertio De natura deorum libro dissoluit publicas religiones, sed tamen ueram, quam ignorabat, nec ipse nec alius quisquam potuit inducere. adeo et ipse testatus est falsum quidem apparere, ueritatem tamen latere. utinam i
Abbreviated transcription (Latin):
iam phia Sefloruerat excicit acłius quidam dyagoras qmi muillũ esse
omiis dm̃ dicẽt obeam q sinam noiatus est atheus Ite cyreneus che¬
odorus ambo quia nichil nõnũ pocerant repirr om̃ibus iam dictis ⁊ in¬
uentis maluerunt contra ueĩtatẽ id negare inquo p̃dr es uniu̾si siue
ambiguitate cõsenserant hn sunt qui tot seaul cot ingenus assertã
atq defeusam ꝓuidenciam calĩpmati sunt Quĩ gͦ ucrũ ne istos in¬

Expanded text:
iam philosophia defloruerat, extitit Melius quidam Diagoras qui nullum esse iam philosophia defloruerat, extitit Melius quidam Diagoras qui nullum esse omnino deum diceret, ob eamque sententiam nominatus est atheus, item Cyrenaeus Theodorus, et ambo quia nihil noui poterant reperire omnibus iam dictis et inuentis, maluerunt contra ueritatem id negare in quo priores uniuersi sine ambiguitate consenserant. hi sunt qui tot saeculis, tot ingeniis adsertam atque defe
Abbreviated transcription (Latin):
sententie pħoꝵ p̃oris cemꝑis de ꝑiudencia cõsensissent
nec ulla cẽc dubitacio quin mũdus adeo ⁊ racione cẽt
instructus ⁊ racione regeret᷑ Primꝰ om̃iũ ꝓhitagoias
excicit temponbus socratis qui sibi dicẽt nõ reliuqu̾e uerũ eẽt aliqͣ
diuinitas nec ne dne disputatio eiuis adeo impia ⁊ contra ueĩtatem
et religione indicata est ut ⁊ ipm achemenses ^ exp̃deruit suis siub
raudicor eius ꝑlaco ⁊ qui descola platõis/ camꝙͣ rmuli / diũsas mꝑ
tes ꝓfluperunt scoyti ⁊ ꝑipacetiti in eadem fuere sĩa qua p̃ores
Postea sero epiairus dm̃ quidem eẽ dixit quia necc̃e sit ee aliqd
i nudo p̃staus ⁊ exuũ ⁊ beatũ ꝓucdentiam tam̃ nullan itaq mũda
dice possit no sideo Eccm̃ si est deus utiq ꝓuideus est ut deus nec
esse ꝓfissus est ⁊ ꝑuidentiam sił eẽ cocessit alceꝵ enĩ siue alted
nec are ꝑrsus nẽc incelligi pocest uer hũs postra temꝑib quibus

Expanded text:
sophorum prioris temporis de prouidentia consensissent nec ulla esset dubitatio quin mundus . a deo et ratione esset instructus et ratione regeretur, primus omnium Protagoras extitit temporibus Socratis qui sibi diceret non liquere utrum esset aliqua diuinitas necne. quae disputatio eius adeo inpia et contra ueritatem et religionem iudicata est, ut et ipsum Athenienses expulerint suis finibus uditor eius Plato et qui de schola Platonis tamquam riuuli diuersas in partes profluxerunt, Stoici et Peripatetici, in eadem fuere sententia qua priores. postea uero Epicurus deum quidem esse dixit, quia necesse sit esse aliquid in mundo praestans et eximium et beatum, prouidentiam tamen nullam: itaque mundum dici possit non uideo. etenim si est deus, utique prouidens est ut deus nec se concessit: alterum enim sine altero nec esse prorsus nec intellegi potest. uerum us postea temporibus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
di cõflagracionẽ eiusdem q renonacionẽ Que om̃ia quidam ueu¬
ara esst̃ credendũ est s quibus modis ⁊ quo ordine uemant magis
ouc docebit rerũ expienaia quã nũc ad ꝑfectũ hominũ intellitẽ¬
ia ualec cousequi Exisomo eñ eo quo amẽ cõmemorata sunt ordi¬
ne cẽ uencura

Expanded text:
nouationem. Quae omnia quidem uentura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine ueniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intellegentia ualet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura
Abbreviated transcription (Latin):
cõt roprs qui dutumiesias nõ uiudicet suus q rebus eos ꝑfrui paria¬
csre paquos qeat ptatem/ Que canta in quoquã potest pacientia re¬
perim quocam patientia nonũanda est ⁊ no sonpor quidam insensib¬
lus  facile est ferre cotemptũ / Quid si fiant illa que acicerone
dioint: Et emmi Quero si quis pacer sanilias liberis suus aseruo i¬
dersictis uxore ocosu inicensa domo supplicm̃ de seruo miꝙͣ acerrũ
sompserit uerũ  is temens an mmisericors an iħuanis ⁊ audeli¬
siase uideat᷑ Quos si euis modi facnorbus ignostẽ crudesitatis
um porus quã piecauis no est gͦ uirtutis indeo ad̾ea que in uste¬

Expanded text:
t qui contumelias non uindicet suisque rebus eos frui patiatur in quos habeat potestatem ? quae tanta in quoquam potest patientia reperiri? si tamen patientia nominanda est et non stupor quidam insensibilis. sed facile est ferre contemptum. quid si fiant illa quae a Cicerone dicuntur? etenim quaero si quis pater familias liberis suis a seruo interfectis. uxore occisa, incensa domo, supplicium de seruo non quam acerrimum sumpserit, utrum is clemens ac misericors an inhumanus et crudelissimus esse uideatur. quod si eiusmodi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pie
Abbreviated transcription (Latin):
liramenca incideruit dum Nolunt effectõnẽ curã q reꝵ deo dãe
¶Conte damꝰ tam̃ hus / ut athonuis fiant que treua sunt Añeciam
celestia deos auint incorruptos et̃nos beacos eẽ solis q dant nninui¬
ntatem ne concursu achomoꝵ concreti eẽ uideaut᷑ Si em̃ dii quoq
ex ilłis cõbcissent dissipabiles fieñt semĩb aliqũ resolutis acq in
natura suam reñcentib Ego si est aliquid ꝙͣ at honm nõ effeceruit
air nõ tet̾a eodem m ͦ incelligamꝰ ¶ S quero añꝙͣ mũdus p̾mordia

Expanded text:
ffectionem curamque rerum deo dare. concedamus tamen his ut ex atomis fiant quae terrena sunt: num etiam caelestia? deos aiunt incorruptos aeternos beatos esse solisque dant inmunitatem, ne concursu atomorum concreti esse uideantur. si enim dii quoque ex illis constitissent, dissipabiles fierent seminibus aliquando resolutis atque in naturam suam recurrentibus. ergo si est aliquid quod atomi non effecerint, cur non et cetera eodem modo intellegamus ? sed quaero, antequam mundum primordi
Abbreviated transcription (Latin):
nas. E ⁊ cet̾ ꝓ u̾cipes ac cyranmũ qui coneriueriit ᷑ or be  suie
õi eo nincti adducent᷑ ad regem ⁊ increpabit cos ⁊ corstisetł
exprobrabit hus faciuor a ip̃oꝵ ⁊ da unabit cos ac mearie ͭ q᷑¬
ciatib tradet Sic excincta masicia ⁊ impietate comonas pe¬
quiescet orbis qui ꝑ tot secula subiectus errori acͣ bleri ne¬
fandam ꝑculit seruitũtẽ c lõ colentur ulcerius uisiaru sac
a ẜ acemplis ⁊ plumarib suis decur baca sułaci a.u su
dabunt᷑ et oim donis suis murabilib ardebunt  Quod ccam
Sibilla cum ꝓpħis congruens futurũ ee p̃dixit ᵈ eac¬

Expanded text:
enas. sed et ceteri principes ac tyranni, qui contriuerunt orbem, simul cum eo uincti adducentur ad regem, et increpabit eos et coarguet et exprobrabit iis facinora ipsorum et damnabit eos ac mentis cruciatibus tradet. sic extincta malitia et mpietate conpressa requiescet orbis, qui per tot saecula subiectus\' errori ac sceleri nefandam pertulit seruitutem. non colentur ulterius dii manu facti, sed a templis ac puluinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur et cum donis suis mirabilibus ardebunt: quod etiam Sibylla cum prophetis congruens futurum esse praedixit: