comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
excessimꝰ deo: siue temꝑantes sumꝰ uob̾.
Quod ait mente excessimus: uos caꝑe
ñ potestis. Excessimꝰ enim oĩa ista car¬
nalia: uos ad adhuc carnales estis. Deo
gͦ mente excessimꝰ. Et qͦd uidemꝰ cum
m̃te excedimꝰ: effari ñ possumꝰ. Ibi enĩ
audiuit ineffabilia u̾ba: que ñ licet
homini loqui. Quid gͦ inquiunt illi
carnales. illi lepores. nosñ rigabi mur:
Ad nos nichil ꝑueniet: Et quomodo
emittit fontes inconuallib: Et qͦmͦ
inmecdũ montium ꝑtͣnsibt̾ aquȩ:
Adhoc gͦ ꝑtinet: siue temꝑantes sumꝰ
uob̾. Ande hoc: Quẽ imitam᷑: Cari¬
tasinquit. xp̃i compellit nos. Tu par¬
ticipesũbi. et si hodie spũalis. heri car¬
nalis. adcarnales de dignaris descende.
eum: qui rigat montes de suꝑiorib suis.
Inde enim ueniet rigatio ad terrã: inde
et humilia saciabuntur. Sequit᷑ enim.
De fructu oꝑm tuoꝵ saciabitur terra.
Quidẽ de fructu oꝑm tuoꝵ: Nemo

Expanded text:
excessimus Deo, sivi temperantes sumus vobis.» excessimus Deo, sivi temperantes sumus vobis.» Quod ait, «mente excessimus;» vos capere non potestis: excessimus enim omnia ista carnalia, vos adhuc carnales estis. Deo ergo mente excessimus; et quod videmus cum mente excedimus, effari non possumus: ibi enim «audivit ineffabilia verba, quae non licet homini loqui» . Quid ergo, inquiunt illi carnales, illi lepores, nos non irrigabimur? ad nos nihil perveniet? Et quomodo emittit fontes in convallibus? et quomodo in medio montium pertransibunt aquae? Ad hoc ergo pertinet, «Sive temperantes sumus vobis.» Unde hoc? quem imitamur? «Charitas,» inquit, «Christi compellit nos» . Tu particeps Verbi, etsi hodie spiritualis, heri carnalis, ad carnales dedignaris descendereeum qui rigat montes de superioribus suis. Inde veniet irrigatio ad terram, inde et humilia satiabuntur: sequitur enim, «De fructu operum tuorum satiabitur terra.» Quid est, «De fructu operum tuorum?» Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
mus ei baptismum. nec reuocamꝰ ad illa
oꝑa legis. Et si nosint̾roget iudeus.
quarȩ ita faciamꝰ: sonamꝰ de petͣ: dicimꝰ
Hoc fecit petrus: hoc fecit paulus. De
medio petrarũ damꝰ uocem nrãm. Illa
autẽ petͣ. ipse petrꝰ. mons magnꝰ. qñ
orabat et illum uisum uidebat: de
suꝑiorib rigabat᷑. Paulus apłs dicit
gentib. Si circumcidamini: xp̾c uobis
nichil ꝓderit. Dicit hoc paulus tanqͣm
mons. Inde nos dicimꝰ sonantes de petra.
suis. ut flueret inconualle. clamauit.
Saule. saule. quid me ꝑsequeris: Nõ
ei legit ꝓpħ̃am: ñ ei legit alium apłm.
Oinnia enimista contẽpn̾et monsmag¬
qͣ nus. Rigauit de suꝑiorib suis. Et statim
rigatus et manare iam uolens: dñe ait
quidine iubes facere: Accipe illum mõ¬
tem uel petram: unde possis dare uocẽ
tuam. Acccipe illum: et inde rigare
de suꝑiorib et effluere in inferioribus.
Audi hoc: et inimo loco. Siue inqͥt mͣte

Expanded text:
mus ei Baptismum, nec revocamus ad illa mus ei Baptismum, nec revocamus ad illa opera Legis. Et si nos interroget Judaeus quare ita faciamus, sonamus de petra, dicimus, Hoc fecit Petrus, hoc fecit Paulus: de medio petrarum damus vocem nostram. Illa autem petra, ipse Petrus mons magnus, quando orabat et illum visum videbat, de superioribus rigabatur. Paulus apostolus dicit Gentibus: «Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit» . Dicit hoc Paulus, tanquam mons: inde nos dicimus, sonantes de petra. suis ut flueret aqua in convalle, clamavit: «Saule, Saule quid me persequeris?» Non ei legit prophetam, non ei legit alterum apostolum; omnia enim ista contemneret mons magnus: rigavit illum de superioribus suis; et statim rigatus et manare jam volens: «Domine,» ait, «quid me jubes facere» ? Accipe illum montem vel petram, unde possis dare vocem tuam; accipe illum, et vide rigari de superioribus, et effluere in inferioribus. Audi hoc et in uno loco: «Sive,» inquit, «mente
Abbreviated transcription (Latin):
me: Ero enim auis: que ñ de petra
emitto uocẽ meã. Quidmͥ unꝰquisq
urm̃ debet dicere: Quid debet dicere
illȩ qui sic instructus ẽ. siquisuobis
ȩuuangłiz au̾it p̾t̃ qͣ qͦs accepistis ana¬
thema sit: Quid mͥdicis de platone. et de
cicerone. et de uirgilio: Habes ante te pe¬
trasmontium: de medio petrar̃ mͥ dabt̃ uocẽ
tuã. De medio pet̾iũ dabũt uocẽ suã. Audiãt᷑. qͥa petͤ
audiunt᷑. Audiant᷑: quia et in illis multis
uoce alitum. Illȩ sonant: et petre reso¬
nant. Sonant illȩ: disputant spũales.
Resonant petrȩ: testimonia respondent
scͥpt᷑ȩ. Ecce inde uolatilia: de medio pe¬
trarum dant uocem suam. Habitant
inde habent uocem. Ut enim rigem᷑
scͥptis: cõfiigimus ad apłm paulũ. Illȩ
unde ht̃: Confugimꝰ adysaiam. Isaias
unde : Audiunde. Rigansmontes de
fuꝑiorib suis. Mͦ si adnosuen̾it gentiliᷤᷤ¬
homo. incircuncisus. crediturꝰ. xp̃o: da-¬

Expanded text:
me? Ero enim avis, quae non de petra me? Ero enim avis, quae non de petra emitto vocem meam. Quid mihi unusquisque vestrum debet dicere? quid debet dicere ille qui sic instructus est? «Si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit» . Quid mihi dicis de Platone, et de Cicerone, et de Virgilio? Habes ante te petras montium, de medio petrarum mihi da vocem tuam. «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Audiantur qui a petra audiunt: audiantur, quia et in illis multis voce alitum. Illae sonant, et petrae resonant: sonant illae, disputant spirituales; resonant petrae, testimonia respondent Scripturae. Ecce inde volatilia de medio petrarum dant vocem suam; habitant unde habent vocem? Ut enim rigemur Scripturis, confugimus ad apostolum Paulum. Ille unde habet? Confugimus ad Isaiam. Isaias unde? Audi unde: «Rigans montes de superioribus suis.» Modo si ad nos venerit homo gentilis incircumcisus, crediturus Christo, da
Abbreviated transcription (Latin):
uuserit: sic tam tanꝗͣ ꝑignem. Hoc aget
chaminus. Alios in sinistrã separabit:
alios indext̾am quodãm eliquabit. A¬
ues autem ñ diuisit. S aues uideant.
si auestales sunt: que suꝑ illos montes
inhabitent. Nondebent seqͥ altitudinẽ
cordis sui. De aliquib dr: posuer̃ incȩ¬
lumos suum. Ne uentis tollantur: in
montib requiescant. Habent auctori¬
tatem scõꝵ : requiescant in montibus.
aues: quia in montib petͣs inueniunt.
firmamenta quȩdã p̾ceptoꝵ. Sic̃ enim
una illa petͣ xp̃c. u̾bumdei: sic multa
u̾ba dei. multe petrȩ. Et iste petre in
montib. Uide aues. ibi habitantes. Suꝑ
illos. uolatilia cęli inhabitabunt. Sed
noli putare: quia ista uolatilia cęli au¬
ctoritatem suam sequunt᷑. Uide quid
dicat psalmꝰ. De medio petrarũ dabt̃
uocem suam. oͦ si dicã uob̃. credite.
hoc enim dix̃ cicero. hoc dix̃ plato. hoc
dix̃ pithagoras: quisurm̃ ñ irridebit

Expanded text:
vus erit, sic tamen quasi per ignem» . Hoc aget vus erit, sic tamen quasi per ignem» . Hoc aget caminus; alios in sinistram separabit, alios in dextram quodammodo eliquabit. «Aves autem non divisit.» Sed aves videant, si aves tales sunt quae super montes illos inhabitent; non debent sequi altitudinem cordis sui, de qualibus dicitur: «Posuerunt in coelum os suum» . Ne a ventis tollantur, in montibus requiescant. Habent auctoritatem sanctorum, requiescant in montibus, aves, quia in montibus petras inveniunt, firmamenta quaedam praeceptorum. Sicut enim una illa petra, Christus Verbum Dei; sic multa verba Dei, multae petrae, et istae petrae in montibus. Vide aves ibi habitantes: «Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» 6. Sed noli putare quia ista volatilia coeli auctoritatem suam sequuntur; vide quid dicat Psalmus: «De medio petrarum dabunt vocem suam.» Modo si dicam vobis, Credite, hoc enim dixit Cicero, hoc dixit Plato, hoc dixit Pythagoras; quis vestrum non irridebit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit unꝰquisq ur̃m. ego sũ pauli. ego
autẽ appollo. ego uͦ cephȩ. ñne carna-¬
les estis. et scd̾m hominẽ ambuletis:
Rogo uos fres. audite et ꝓficite: excu¬
tite uos de loco carnali: ꝑgite inturt᷑ẽ
et columbam. Aues enĩ ñ diuisit. Sed
quiẽq talis ꝑmanserit. et scđm quen¬
dam modum uitȩ aptum carnalib
de gremio eccł̃iȩ ñ recesserit: et ñ fuerit
seductus abhereticis. ut excontraria par¬
te diuidat᷑: ueniet chaminꝰ. et addext̾ã
ponet᷑. Sine chamino ñ pot̾it. s si ca¬
minum pati nͦ uult: ꝑgat inturturẽ
et columbam. Qui pot̾ caꝑe: capiat. Si aut̃
nͦsicerit. et edificau̾it suꝑ fundamentum
ligna. fenum. stipulã. id ÷ amores secula¬
res fundamento fidei suȩ suꝑ edificauit:
tam̃ si in fundamento sit.xͦ. ut pͥmũ loc̃
ipse habeat incorde. ut ei nichil omĩno
ante ponat᷑: portant᷑ et tales. tolerantur
et tales. Ueniet chaminus: incendet lig¬
na. fenum. stipulã. Ipse autẽ inquit sal¬

Expanded text:
uli, ego autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur; veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedificaverit super fundamentum ligna, fenum, stipulam,» id est, amores saeculares fundamento fidei suae superaedificaverit; tamen si in fundamento sit Christus, ut primum locum ipse habeat in corde, et ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit, «sal
Abbreviated transcription (Latin):
de quibusdã feminis religiosis: quod
ambulabant qͣ ibant pedes eiꝰ euuange¬
lizantes. et ministrabant ei de substãcia
rens: et omĩa ꝓuincialib donans. S
quia multi infirmi ista quȩsit᷑i erant:
paulum ista ñ eẽ quȩsiturũ: p̾uidit ne
dampnaret quȩsiturũ. et p̾buit exem¬
plum infirmo. qͦmͦ c̃ uid̾et multos ꝓ noᷤ.
et gaudentes ituros ad martyriũ passi¬
onis. exultat᷑os inp̃a passione. fortes. cen¬
tenarios. matos adhorreum: qͦrdã tam̃
infirmorum quos uidebat ipse contur¬
bari uentura passione: ne deficent.
tam̃ s potiꝰ uoluntatẽ humanã uolun¬
tati creatoris coniung̾ent. ipsorũ ꝑson
uoluit susciꝑe inpassione xp̃c: dicens. Tri¬
stisẽ anima mea: usq ad mortẽ. Et it̾m.
Pat̾ si fieri pot̾: tͣnseat a me calix iste.
Docuit quid ẽẽt dicturus in fumus:
s secutus ostendit quid facere deb̾et
infirmꝰ. Ueruntamen non quod ego

Expanded text:
de quibusdam feminis religiosis, quod de quibusdam feminis religiosis, quod ambulabant qua ibant pedes ejus evangelizantes, et ministrabant ei de substantia rens, et omnia provincialibus donans. Sed quia multi infirmi ista quaesituri erant, Paulum ista non esse quaesiturum, providit ne damnaret quaesiturum, et praebuit exemplum infirmo: quomodo cum videret multos pronos et gaudentes ituros ad martyrium passionis, exsultaturos in ipsa passione, fortes, centenarios maturos ad horreum; quorumdam tamen infirmorum, quos videbat posse conturbari ventura passione, ne deficerent tamen, sed potius voluntatem humanam voluntati Creatoris conjungerent, ipsorum personam voluit suscistis est anima mea usque ad mortem;» et iterum, «Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste.» Docuit quid esset dicturus infirmus, sed secutus ostendit quid facere deberet infirmus: «Verumtamen non quod ego
Abbreviated transcription (Latin):
enim pane tuo: tu iusticia di. Nemo
uob̾ dicat. Preceptum ẽ axͦ. ut seruo
dei detur: m̃dico ñ detur. Absit. ꝓriꝰ
impius ista loquit᷑. Da illis: s multoma-¬
gisilli. Ille enim petit: et inuoce peten¬
tis agnoscis cui des. Ille autẽ qͣntominꝰ
petit: tanto magis uigilandum tͥ ÷ ut p̾oc¬
cupes petiturũ. aut forte mͦ ñ petitur̃ et
aliqͣndo dãpnatur Itaq curiosi estote ad is¬
ta frẽs mei: et inuenietis multoꝵ dei ser¬
uorum indigentiã. tantũ ut uelitis in¬
uenire. S ꝙ delectat uos excusatio qua
uultis dic̾e. nesciebamꝰ: ꝓpt̾ea ñ inuenitiͤ
Ipse dñs loculos habebat qͦ mittebantur
necessaria: ce possidebantur nũmi. ꝓpt̾
ususeorum qͥcum illo erant. et eiꝰ. Non
enim cũ d̾r esuriuit iħc: euuanglista
mentit᷑. Uoluit esurire ꝓpt̾ te. ne tu
esurias in illo: qui pauꝑ factus ẽ. cum
diueseẽt. ut illius pauꝑtate nosditare¬
m᷑. Habuit enim loculos. Et dictum:

Expanded text:
enim pane tuo, tu justitia Dei. Nemo enim pane tuo, tu justitia Dei. Nemo vobis dicat: Praeceptum est a Christo ut servo Dei detur, mendico non detur. Absit; prorsus impius ista loquitur. Da illi, sed multo magis illi. Ille enim petit, et in voce petentis agnoscis cui des: ille autem quanto minus petit, tanto magis tibi vigilandum est ut praeoccupes petiturum; aut forte modo non petiturum, et aliquando damnaturum. Itaque curiosi estote ad ista, fratres mei; invenietis multorum Dei servorum indigentiam, tantum ut velitis invenire. Sed quia delectat vos excusatio qua vultis dicere, Nesciebamus; propterea non invenitis. 11. Ipse Dominus loculos habebat, quo mittebantur necessaria, et possidebantur nummi propter usus eorum qui cum illo erant et ejus: non enim cum dicitur, «Esurivit» , evangelista mentitur. Voluit esurire propter te, ne tu esurias in illo, qui pauper factus est, cum dives esset, ut illius paupertate nos ditaremur . Habuit enim loculos; et dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
neuos iudicent anteqͣm petant. Quomͦ in¬
quisquero: Esto curiosus. esto ꝓuidus:
prospice. antende unde quisq uiuat. un
se tͣnsigat: unde habeat. Non rep̾hendit᷑
ista curiositas tua. Terra eris e ꝓducenꝰ
fenum iumentis: et herbã seruituti bo¬
minũ. Curiosus esto: et intellige suꝑ
egenum et pauꝑem. Alius ad te uenit
ut petat: alium tu p̾ueni ne petat. Si¬
uit enim de illo qui te querit dictũ :
omni petenti te da: sic de illo quẽ tu
debes querere dictum ÷ Sudet elemo¬
sina in manu tua: donec inuemas iꝰtũ
cui eam tradas. Cum enim dandum
sit et istis pauꝑib petentib. ñ enĩ ab
eis inhibuit ds elemosinas: cum xp̃c
de ipsis dicat. quando facis epulũ con¬
uoca claudos. cȩcos. debiles. ñ hñtes
unde tͥ reddant. retͥbuet᷑ aut̾ tͥ in re¬
surrectione iustorum: uoca et ipsos. paˢ¬
ce et ipsos. Epulare cum illi epulan¬
tur: delectare cum illi saginant᷑. Ili

Expanded text:
ne vos judicent, antequam petant. Quomodo, inne vos judicent, antequam petant. Quomodo, inquis, quaero? Esto curiosus, esto providus; prospice, attende unde quisque vivat, unde se transigat, unde habeat: non reprehendetur ista curiositas tua; terra eris «producens fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Curiosus esto, et intellige super egenum et pauperem. Alius ad te venit, ut petat; alium tu praeveni, ne petat. Sicut enim de illo qui te quaerit dictum est, «Omni petenti te, da;» sic de illo quem tu debes quaerere dictum est, Sudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui eam tradas. Cum enim dandum sit et istis pauperibus petentibus; non enim ab eis inhibuit Deus eleemosynas, cum Christus de ipsis dicat, «Quando facis epulum, convoca caecos, claudos, debiles, non habentes unde tibi reddant; retribuetur autem tibi in resurrectione justorum» : voca et ipsos, pasce et ipsos; epulare, cum illi epulantur; delectare, cum illi saginantur; illi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃cedem suam. Qmͣ m̾cedẽ suã ñ ꝑdet:¬
Ut recipiant intabnacula ȩt̾na. Quis
ñ festinet: Quisñ alacͥus currat: Si t̾ra
estis: rigamim de fructu oꝑm dei. Nec
dicatis. Nonẽ cum qͥb faciamꝰ. Prȩdi¬
catores nr̃uum̃ta triturantia: homines
seruientes n indigent nr̃i. Quere tam̃:
nequis indigeat. Postremo & qui ñ indi¬
get: inueniat inte quod nolit acciꝑe.
Accipit enim bonã uoluntatẽ: cum tu
accipias pacẽ. Et si enĩ ñ quȩxit datũ.
s reqͥrit fructum: quęre tñ nequis indi¬
geat. Et noli dic̾e. Si petierit dabo.
Expectas gͦ ut petat: Sic pascis bouẽ
dei. quomͦ tͣnseuntem mendicum: Illi
petenti das: quia scͥptum ẽ. Omni petẽ¬
tite da. Deisto quod scriptum ẽ: Beatꝰ
qui intelligit suꝑ egenum et pauꝑem.
Quȩre. cuides. Beatusenim qui intel¬
ligit suꝑ egenum et pauꝑem: qui p̾occu¬
pat uocempetituri. Si sic int̾ uos indi¬
gent milites .xͥ. ut etiampetant: uidete

Expanded text:
mercedem suam» . Quam mercedem non perdet? Recipient vos in tabernacula aeterna. Quis non festinet? qui non alacrius currat? Si terra estis, rigamini de fructu operum Dei: ne dicatis, Non sunt cum quibus faciamus; praedicatores nostri, jumenta triturantia, homines servientes non indigent nostri. Quaere tamen, ne quis indigeat: postremo, et qui non indiget, inveniat in te quod nolit accipere. Accipit enim bonam voluntatem, cum tu accipias pacem: etsi enim non quaerit datum, sed requirit fructum . Quaere tamen, ne quis indigeat; et noli dicere: Si petierit, dabo. Exspectas ergo ut petat? Sic pascis bovem Dei, quomodo transeuntem mendicum? Illi petenti das, quia scriptum est, «Omni petenti te, da» . De isto quid scriptum est? «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem» . Quaere cui des: «Beatus» enim «qui intelligit super egenum et pauperem,» qui praeoccupat vocem petituri. Si sic inter vos indigent milites Christi, ut etiam petant; videte
Abbreviated transcription (Latin):
lisꝓpt̾ea tacetur. quia ȩt̾na meditant᷑.
et tͣnsgrediunt᷑ desid̾io et intellectu oĩa
temporalia: spualesiuiri. qͥ de omnibus
iudicant. et anemine iudicant᷑: Itaq
ipsi soli: ñ diuiduntur inhereses ce scis¬
mata. Inariete intelligunt᷑ p̾positi. Du¬
ȩccłia degentib. Quib dã enim lib̾is
saltib insultabat: et amaro pascebat᷑
oleastro. Trina s dicta hȩc animalia: ꝙ
t̾cio tempore gr̃a reuelata ẽ. Nã pͥmũ
fuit ante legem. Scd̾m: ex qͦlex data ÷
Terciũ qͦd nc ẽ: ex qͦ regnũ cęloꝵ p̾dicat᷑.¬

Expanded text:
na meditantur, et transgrediuntur desiderio et intellectu omnia temporalia? Spirituales viri qui de omnibus judicant, et a nemine judicantur : itaque ipsi soli non dividuntur in haereses et schismata. In ariete intelliguntur praepositi; duEcclesia de Gentibus; quibusdam enim liberis saltibus insultabat, et amaro pascebatur oleastro. Trima sunt dicta haec animalia, quia tertio tempore gratia revelata est. Nam primum fuit ante Legem; secundum, ex quo Lex data est; tertium, quod nunc est, ex quo regnu
Abbreviated transcription (Latin):
oͦoͦ qͥb loqͦr: suꝑbi estis. Ideo dixi: ñ est
meũ dare uob̾. S forte dic̾ent: erimꝰ hu¬
miles. Non gͦ eritisuos. Ego uobis dixi.
Non dixi. ñdabo humilib: s ñ dabo suꝑ¬
bis. Qui autẽ ex suꝑbo fit humilis: non
erit qui erat. O p̾dicatores u̾bi: et ium̃ta
et serui s̃. P ducat t̾ra surrigata ÷ fenum
fructꝰ: ut possit fieri qͦd dictũ ÷ in eugłio.
ut & ip̃i recipiant uos intab̾nacula ȩt̾na
Uide de feno qͥd facias: uide de re uili
in nomine iusti: m̃cedem iusti accipiet.
Et qͥ suscipit ꝓpħam innoĩe ꝓpħȩ: m̃ce¬

Expanded text:
i estis; ideo dixi, «Non est meum dare vobis.» Sed forte dicerent, Erimus humiles. Non ergo eritis vos: ego, «Vobis» dixi. Non dixi, Non dabo humilibus: sed, non dabo superbis. Qui autem rex superbo fit humilis, non erit qui erat. 10. Ergo praedicatores verbi, et jumenta et servi sunt. Producat terra, si irrigata est, «fenum fructus, ut possit fieri quod dictum est in Evangelio: «Ut et ipsi recipiant vos in tabernacula aeterna» . Vide de feno quid facias, vide de re vili in nomine justi, mercedem justi accipiet: et qui suscipit prophetam in nomine p
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ostendit. Qsi dic̾et. Illuc uultis
uenire uͥ sum ego: Uenite qͣ ego. Qͥd ÷
uenite qͣego: ꝑ humilitatẽ ego de sub¬
limitate descendi: et humiliat᷑ ascẽdo.
Uos int̾ra inueni: et ante uultis uola¬
re qͣmpasci: Priꝰnutͥmini: educamim:
ferte nidum. Quid enim ait: Qͦmͦ illo ᷤᷤ
reuocauit adhumilitatẽ. iã quȩrentes
altitudinem : Potestis bib̾e calicẽ quẽ
ego bibiturꝰ sum: Et illi: etiã in hoc
mortẽ. fortis uir. donec femina dic̾et.
et iste cũ illis erat: sic et isti. Possumuᷤ.
Potestis: Possumꝰ. Et illȩ. Cali¬
cem quidem meũ bibetis. Et si mͦ
non potestis. bibetis: qͦm petͦ᷑. ñ potesme
sequimͦ. sequeris me pꝰea. Calicem qͥđ meũ
bibetis: sede autẽ ad dext̾am meã uel ad
sinistram. ñ ẽ meũ dare uob̃. Quid ẽ ñ ẽ¬

Expanded text:
endit, quasi diceret, Illuc vultis venire, ubi sum ego? venite qua ego. Quid est, venite qua ego? Per humilitatem. Ego de sublimi descendi, et humiliatus ascendo: vos in terra inveni, et ante vultis volare quam pasci; prius nutrimini, educamini, ferte nidum. Quid enim ait? quomodo illos revocavit ad humilitatem, jam quaerentes altitudinem? «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi, etiam in hoc mortem.» Fortis vir, donec femina diceret: «Et iste cum illis erat» . Sic et isti: «Possumus. Potestis? Possumus.» Et ille, «Calicem quidem meum bibetis,» etsi modo non potestis, «bibetis:» quomodo Petro, «Non potes me modo sequi; sequeris me postea . Calicem quidem meum bibetis; sedere autem ad dexteram meam vel ad sinistram, non est meum dare vobis» . Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Alligatus es uxori: ne quesieris
solutionem. S olutus es abuxore: neq̃¬
sieris uxorem. S: ñes onag̾: ñ es solut᷑
abuxore. Habesibi: qͦd et lepꝰ bibas. Et
si acceꝑis uxorẽ: ñ peccasti. Discipłi aut̃
cũ audirent dictũ a dño ñ lic̾e ullomͦ
p̾t̾ causam fornicationis dissolui con¬
iugia: si talis ÷ inquiunt causa cum
uxore. ñ expedit duc̾e. Et dñs. Nom̃i

Expanded text:
retur. «Alligatus es uxori? ne quaesieris retur. «Alligatus es uxori? ne quaesieris solutionem. Solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem» . Si nondum es onager, et solutus ab uxore, habes ibi quod et lepus bibas: et si acceperis uxorem, non peccasti. Discipuli autem cum audirent dictum a Domino, non licere ullo modo praeter causam fornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» inquiunt, «causa cum uxore, non expedit ducere.» Et Domi
Abbreviated transcription (Latin):
et forte turbate: certe tam̃ tã rapaciter
fluentis: ut animal timidum nͥ audeat
accede & bib̃e. Cui sonuit. in pͥncipio fec
ds celum ce t̾ram. et ñ ause̾ bib̾e: Cui
sonet psalmꝰ. et dicat. multũ ẽ adme :
Ecce mͦ qͦd sonat psalmꝰ: certe occultas
mist̾ia. Tam̃ita sonat ut & pueros au¬
dire delectet. & imꝑiti accedant adbi¬
bendum: et saciati ructent in psallendo.
Bibunt gͦ minores bestiȩ et maiores: s
capaciꝰmaiores. q suscipiunt onagͥ in
sitim suã. Bibat minor: qͦd scͥptum ẽ.¬
ȩccłiã. Mulieres: uiris suis subdicȩ
sint. Bibant minores. Dictum ẽ aut̾
scitisinquit. quia ds ab inicio masculũ
et feminã fec̃: Qͦd gͦ d̾s coniunx̾: hõ ñ
separet: Deinde addidit. Qdimiserit
uxorẽ suam excepta causa fornicationiᷤᷤ:
facit cam mȩchari. Et si aliã dux̾it:
mȩchat᷑. Confirmauit compedẽ. Hoc
expedit colligato. Prius ag̾et: ne liga¬

Expanded text:
et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter fluentis, ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui sonuit, «In principio fecit Deus coelum et terram» , et non ausus est bibere? Cui sonat Psalmus et dicat: Multum est ad me? Ecce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt mysteria; tamen ita sonat, ut et pueros audire delectet, et imperiti accedant ad bibendum, et satiati ructent in psallendo. Bibunt ergo minores bestiae et majores; sed capacius majores, quia «suscipient onagri in sitim suam.» Bibant minores quod dictum eEcclesiam. Mulieres viris suis subditae sint» . Bibant minores. Dictum est autescitis,» inquit, «quia Deus ab initio masculum et feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo non separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et si aliam duxerit, moechatur .» Confirmavit compedem: hoc expedit colligato; prius ageret ne liga
Abbreviated transcription (Latin):
suã. Onagros: magnas qͣsdã bestias dic̃.
Quis enim nesciat onagros dici agrestes
asinos: Magnosgͦ quostã dic̃ in domi¬
tos. Hullum enim iugum legis: gentes
suis: suꝑba iactantia uagantes. tanꝗͣ
indeserto. Et om̃s qͥdem bestiȩ ita: sed
onagripositi sunt ad significationem
magnitudinis. Potabt᷑ et ipsi insitun
suã. Fluunt enim et ilł illȩ aquȩ. Ind̾
bibit lepꝰ: inde onager. I.epuspariuuiᷤ.
etonager magn᷑. Lepꝰ timidꝰ: et onag̾
ferꝰ. Ut̾q inde bibit: s quisq insitim
suam. Nondic̃ aqͣ lepori sufficio: et re¬
pellit onagrũ. Neq hoc dic̾. Onager
accedat: lepus si accesserit rapiatur.
Tam fidelit̾ et temꝑate fluit: ut sic
onagrũ saciet ne leporem t̾reat. Sonat
strepitꝰ. uocis tulliane. Cicero legit᷑.
Aliquis liber ẽ. dialogus euisẽ: siue
ipsius. siue platonis. siue cuiꝰtq talium.
Audiunt imꝑiti. in firmi: minori cordiᷤ.
Quis audet illuc aspirare: Strepitꝰ aqͣ

Expanded text:
suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dici agrestes asinos? Magnos ergo quosdam dicit indomitos. Nullum enim habebant Gentes suis, superba jactantia vagantes, tanquam in deserto. Et omnes quidem bestiae ita, sed onagri positi sunt ad significationem magnitudinis. Potabunt et ipsi in sitim suam; fluunt enim et illis aquae. Inde bibit lepus, inde onager: lepus parvus, et onager magnus; lepus timidus, et onager ferus; uterque inde bibit, sed quisque «in sitim suam.» Non dicit aqua, Lepori sufficio, et repellit onagrum: neque hoc dicit, Onager accedat, lepus si accesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus ejus est, sive ipsius, sive Platonis, seu cujuscumque talium: audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audet illuc aspirare? Strepitus aquae,
Abbreviated transcription (Latin):
insyon. S hoc quando: ꝑ ost ꝑ egri¬
nationẽ finite uiȩ: si tam̃ pꝰfinitam
uiam ñ iudici tradem᷑. ut uidex mit¬
tat in carc̾em. s si finita uia sicut
sꝑamꝰ et optamꝰ. ⁊ studemꝰ. ad patͥam
uen̾imus: ibi contemplabimur quod sẽp
laudabimꝰ. Nec illud deficiet qͦd nob̾ p̾sto
ẽ: nec nosqui frumur. Nec fastidiet qui
manducabit: nec deficiet qͦd manducabit
Magna illa &e mira contemplatio erit.
Et quis de illa digne dicit isto tempore.
c̃ int̾ montes fluunt aquȩ: Int̾n ergo
fluant aquȩ int̾ montes: et ꝑtͣnseant.
Cum ꝑtͣnseunt aquȩ. bibit᷑ inꝑegͥnati¬
one: ne sitiinua defitiamꝰ. Potabt̃ om̃s
bestiȩ siluȩ. Inde uenistis: de silua colle¬
cti estis. Et quali silua: Nullus hoĩnũ
ibi tͣnsiebat: qi nullus ꝓpħa illuc missus
erat. Sed archam construendã: c̃cisa s̃
ligna de siluis. Inde ligna. inde bestiȩ:
indẽ uenistis. Gͦ bibite. Potabunt om̃s
bestiȩ siluȩ: suscipient onagri insitim

Expanded text:
. Sed hoc quando? Post peregrinationem finita via; si tamen post finitam viam non judici tradamur, ut judex mittat in carcerem. Sed si finita via, sicut speramus, et optamus, et studemus, ad patriam venerimus, ibi contemplabimur quod semper laudabimus: nec illud deficiet quod nobis praesto est, nec nos qui fruimur; nec fastidiet qui manducabit, nec deficiet quod manducabit. Magna illa et mira contemplatio erit. Et quis de illa digne dicit isto tempore, cum inter montes fluunt aquae? Interim ergo fluant aquae inter montes, et pertranseant: cum pertranseunt aquae, bibitur in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. «Potabunt omnes bestiae silvae.» Inde venistis, de silva collecti estis. Et quali silva? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus propheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendam concisa sunt ligna de silvis: inde ligna, inde bestiae, inde venistis. Ergo bibite. «Potabunt omnes bestiae silvae.» 4. «Suscipient onagri in sitim
Abbreviated transcription (Latin):
seruiente plurimis: ꝓpħia legit᷑: de
nullo nͥ de.xͦ accipi solet. Audiamꝰ tam̃
ꝓpͥe: et in euuangłio uocem eiꝰ. Quic̃q¬
seruus. Seruum meũ te fec̃: qͥ te suo sã¬
guine lib̃um fec̃. Dicite hoc nob̃: quia
uer̃ dicetis. Audi illũ alio loco. Nos aut̃
uosur̃os: s in dño urõ. P restet nob̾: ut
bene seruiamꝰ. Nã uelimꝰ. nolimꝰ: serui

Expanded text:
servientem plurimis?» Propheta legitur: de nullo nisi de Christo accipi solet. Audiamus tamen proprie et in Evangelio vocem ejus: «Quicservus.» Servum meum te fecit, qui te suo sanguine liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. Audi illum alio loco: «Nos autevestros, sed in Domino vestro. Praestet nobis ut bene serviamus. Nam velimus, nolimus, servi
Abbreviated transcription (Latin):
ere lib̃o ꝑfruuntur. Gaudent sereni¬
tate cęli aues istȩ: s tam̃ pastus earũ
inmontibus. Illic̃ i habitabunt. Nos¬
tismontes: iã tͣctati s. Montesppħȩ.
habitet. ñ incorde suo. unde aberret.
Habitet: ꝑferat uolando. Habemꝰ aues:
significantes aliqͥd spũale. Nonfrustra
ñ diuisit abraham. In illo sacͥfitio satis
mystico: accepit tͥa animalia. arietem
trimũ. uaccã trimã. capͣm trimã: arie
temet columbã. Diuisus ÷ aries: ce ad¬
u̾sus se inuicẽ partes constitute. Diuisa
capͣ: nichilõminꝰ adu̾sus se partesconsti¬
tute: Diusa uacca: sic etiã de ipfius car¬
ne factum ẽ. Et subiec̃ scͥptura. Aues
autem ñ diuisit. Deinde dr. tͥmꝰ aries.
trua capra: trima uacca. De auium

Expanded text:
aere libero perfruuntur. Gaudent sereniaere libero perfruuntur. Gaudent serenitate coeli aves istae: sed tamen pastus earum in montibus; illic inhabitabunt. Nostis montes; jam tractati sunt. Montes Prophetae, habitet: non in corde suo aberret; habitet, perferat votando. Habemus aves significantes aliquid spirituale. Non frustrabraham in illo sacrificio satis mystico accepit tria animalia; arietem trimum, vaccam trimam, capram trimam, ecolumbam. Divisus est aries, et adversus invicem partes constitutae; divisa capra, nihilominus adversus se partes constitutae; divisa vacca, sic etiam de ipsius carne factum est: et subjecit Scriptura, «Aves autem non divisit.» Deinde dicitur trimus aries, trima vacca, trima capra: de avium
Abbreviated transcription (Latin):
quia si talis ẽ causa cum uxore ñ expedit
duccre. Sed nunqͥd soli onagͥ bibituri s̃:
Non om̃s capiunt u̾bum hoc. Multi ñ
capiunt. Et qui st̃ qui capiunt: Susci
Suꝑ illos uolatilia cȩli inhabitabunt.
Suꝑ qͦs: Suꝑ onagros. anpotiꝰ suꝑ mõ¬
tes: Illuc enim sensus iste dirigitur.
Int̾ medium montiũ ꝑtͣnsibunt aquȩ.
Potabunt om̃s bestie silue: suscipiunt
inhabitabunt. Congruentiꝰ intelligimꝰ
suꝑ montes: quia hoc ÷ etiã huic simile
creat᷑ȩ. Suꝑmontes possunt habitare
uolatilia: ñ suꝑ onagros. Non hoc in¬
tellig̾emꝰ: si necessitas cog̾et. Suꝑ mon¬
tes gͦ uolatilia celi in habitabunt. Uide¬
mus aues istas inhabitare suꝑ montes:
s multȩ ear̃ habitant in campis. mul¬
tȩ inconuallib ÷ multȩ inmontib. mul¬
tȩ in hortis: ñ om̃s suꝑ montes. St̃ qͦdã
uolatilia: quȩ ñ habitant nͥ suꝑ montes.
Sp̃uales quasdã animas. significat hoc
nom̃. Uolatilia: sp̃ualia corda sunt. A

Expanded text:
i talis est causa cum uxore, non expedit ducere; sed numquid soli onagri bibituri sunt? Non omnes capiunt verbum hoc, multi non capiunt. Et qui sunt qui capiunt? «Susci«Super illos volatilia coeli inhabitabunt.» Super quos? super onagros, an potius super montes? Illinc enim sensus iste dirigitur: «Inter medium montium pertransibunt aquae; potabunt omnes bestiae silvae; suscipient inhabitabunt.» Congruentius intelligimus super montes, quia hoc est etiam huic simile creaturae. Super montes possunt habitare volatilia, super onagros non: hoc intelligeremus, si necessitas cogeret. Super montes ergo volatilia coeli inhabitabunt. Videmus aves istas habitare super montes: sed multae earum habitant in campis, multae in convallibus, multae in nemoribus, multae in hortis, non omnes super montes. Sunt quaedam volatilia quae non habitant nisi super montes. Spirituales quasdam animas significat hoc nomen: volatilia, spiritualia corda sunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsusisto u̾su exponit᷑: quẽ admodum
dictum sit. uiã u̾itatis elegi. iudicia tua nͣ
sũ oblitꝰ. adhesi testimonus tuis. Cursus :
quippe iste: uiȩ mandatoꝵ dĩ. Et quia po¬
tius eius benefitia qͣm sua m̾ita. dño alle¬
gat: tanꝗͣ dic̾et᷑ ei: qͦmͦ istamuiã cucur¬
risti eligendo. ⁊ deniudicia ñ obliuiscẽdo.
⁊ eiꝰ testimoniis ad herendo: Anꝑte ip̃m̃
ista potiusti: Nonait. Quid gͦ: Uiam
tuȩ opis indigum. arbitͥum meũ: s cũ
dilatasti cormeũ. Cordis dilatatio: iusti¬
ciȩ ẽ delectatio. hoc munus ÷ dĩ: ut ĩp̾cep
tis eiꝰ nͣtimore pene angustem᷑: s dilecti¬
one & delectatione iusticiȩ dilatem᷑. hãc
enim nob ꝓmittit latitudin ẽ: dicens.
habitabo meis: & de ambulabo. Qͣm it
latum eꝰ : uͥde ambulat d̾s. In hanc lati¬
tudinẽ diffundit᷑ caritas incordib nr̃i ͤ¬

Expanded text:
exponitur quemadmodum dictum sit, «Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus, adhaesi testimoniis tuis.» Cursus est quippe iste viae mandatorum Dei. Et quia potius ejus beneficia quam sua merita Domino allegat; tanquam diceretur ei, Quomodo istam viam cucurristi, eligendo, et Dei judicia non obliviscendo, et ejus testimoniis adhaerendo, an per teipsum ista potuisti? Non, ait. Quid ergo? «Viam tuae opis indigum arbitrium meum; sed «cum dilatasti cor meum.» Cordis dilatatio, justitiae est delectatio. Haec munus est Dei, utis ejus non timore poenae angustemur, sed dilectione, et delectatione justitiae dilatemur. Hanc enim nobis promittit latitudinem ejus dicens: «Habitabo in eis, et deambulabo» . Quam enim latum est ubi deambulat Deus! in hac latitudine diffunditur charitas in cordibus nostr
Abbreviated transcription (Latin):
quã legem: ꝑactorum: Non: s ꝑlegẽ
fidei. hȩc ẽ lex fidei: qua credimꝰ ⁊ oramꝰ
ꝑ grãm nob̾ donari. ut faciamꝰ qͦd ꝑnos¬
met ipsos implere ñ possumꝰ: ne ignorã¬
tes dei iusticiã. ⁊ nrãm uolentes constitu¬
er̃e. iusticiȩ dei nͦ simꝰ subiecti. In lege
itaq factoꝵ. ẽ dei iubentis iusticia: in
lege autẽ fidei subuenientis miscdia.¬
Cum autẽ dixisset ⁊ lege tua miserere
mei: de benefitiis eiꝰ quȩ iam consecutꝰ
ẽ. qͦd ãmͦ si dici pot̾ p̾scribit. ut impe¬
oblit᷑: adhesi. testimoniis tuis: dñe noli
me confunde. Uiam u̾itatis elegi uͥcurre¬
rem: iudicia tua ñ sum oblitꝰ ut currerẽ. ad¬
hesi testimoniis tuis cũ currerẽ: dñe noli

Expanded text:
quam legem? factorum? Non; sed per legem quam legem? factorum? Non; sed per legem fidei» . Haec est lex fidei, qua credimus et oramus per gratiam nobis donari, ut faciamus quod per nosmetipsos implere non possumus; ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non simus suitaque factorum est Dei jubentis justitia; in lege autem fidei subvenientis miseriCum autem dixisset, «Et lege tua miserere mei;» de beneficiis ejus quae jam consecutus est, quodammodo, si dici potest, praescribit, ut impeoblitus. 441 Adhaesi testimoniis tuis, Domine; noli me confundere. Viam veritatis elegi, ubi currerem: judicia tua non sum oblitus, ut currerem. Adhaesi testimoniis tuis, cum currerem, Domine, noli
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñnulli codices hñt: instrue me.
Qͦd exp̾ssius de greco dr̃: fac me in¬
telligere. Et exercebor inmirabilib tuis.
Ipsas iustificationes ampliores. qͣs ꝓficien¬
do cupit app̾hende: mirabilia dei uocat.
sunt gͥ quedam dei iustificationes itami¬
rabiles: ut humana infirmitas ab eis qui
exꝑti ñ s̃. ñ adeas posse ꝑuenire credatur.
Unde laboransiste & earum difficultate
quodã mͦ fatigatus: adiungit. Dormitaũ
animamea inqͥt p̾tedio: confirma me
inu̾bis tuis. Quid ẽ. dormitauit: nͥ abspe
refriguit. qͣ eas se app̾hensurã ẽẽ credid̾at:
s confirma me inquit in u̾bis tuis: ne
abeis quoq adqͣs ꝑuenisse iam sentio. de¬
cidã dormitando. Confirma itaq me in
eisu̾bis tuisquȩ iã teneo. q̃ iam facio: ut ex
lare. ut homo facile possit ad illa etiam
factoꝵ subintrauit. ut abundaret deli¬
ctum: sequit᷑ ⁊ dicit. Et lege tua mise¬
rere mei. Qua lege: nͥ lege fidei: Audi

Expanded text:
ut nonnulli codices habent, «instrue me:» quod expressius de graeco dicitur, «fac me intelligere». «Et exercebor in mirabilibus tuis.» Ipsas justificationes ampliores, quas proficiendo cupit apprehendere, mirabilia Dei vocat. Sunt ergo quaedam Dei justificationes ita mirabiles, ut humana infirmitas ab eis qui experti non sunt, non ad eas posse pervenire credatur. Unde laborans iste, et earum difficultate quodam modo fatigatus, adjungit: «Dormitavit anima mea prae taedio; confirma me in verbis tuis.» Quid est, «dormitavit,» nisi ab spe refriguit qua eas se apprehensuram esse crediderat? Sed, «confirma me,» inquit, «in verbis tuis,» ne ab eis quoque ad quae pervenisse me jam sentio, decidam dormitando: confirma itaque me in eis verbis tuis quae jam teneo, quae jam facio, ut ex lare, ut homo facile possit ad illa etiam factorum «subintravit, ut abundaret delictum» ; sequitur, et dicit, «Et» «lege tua miserere mei.» Qua lege, nisi lege fidei? Audi
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ait. dedit t̾ram eorum ranas: nͥ qͦd
ibi ñ utiq in ranas totat̾ra c̃u̾sa ẽ. Plu¬
iua eoͥꝵ ingͣndinem etiam tota potuit.
Ignem comburentẽ int̾ra ipsorũ. Sub¬
rum et ficulneas eoꝵ: et ẽtͥuit omne
et fulminib factũ ẽ: unde & ignẽ¬

Expanded text:
ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam tota potuit. «Ignem comburentem in terra ipsorum:» subrum, et ficulneas eorum  et contribit omne et fulminibus factum est; unde et «igne
Abbreviated transcription (Latin):
particula: iux duos codices potuimꝰ
reꝑire. S ne forte m̃dositas ꝓpt̾ sen¬
sum faciliorem abundau̾it: qͥd enĩ
facilius intelligit᷑ qͣm id qͦd dictũ ẽ
exacerbauer̃ sermones eiꝰ. utiq con¬
tumacib contͣdictionib suis: cona¬
ti sumꝰ scđm aliqͣm rectã sententiam
etiamillud expon̾e. Hoc &e int̾im
occurrit. ñ exacerbauer̃ sermones eiꝰ
.i. in moy sen & aaron: q eos etiã duris¬
simos patientissime ꝑtuler̃. donec
omĩa quȩ d̾s in eis face disposuerat
eoꝵ insanguinẽ: et occidit pisces eoꝵ
Dedit t̾ra eorũ ranas: inpȩnetͣlibus
regũ ipsoꝵ. Tanqͣm dic̾et : t̾ram eoꝵ
conu̾tit in ranas. Tanta enim ranar̃
fu̾at multitudo: ut hoc pyꝑbolen¬
nomia. etsinifes: in om̃ib finibus
eoꝵ. Si querit᷑ qñ dix̾it: in u̾bo eiꝰ
erat anteqͣ fieret. Et sine tempore
ibi erat. quo tempore fieret: quanꝗͣ &e
ꝑangelos et ꝑseruos suos moysen et aa¬

Expanded text:
particula, vix duos codices potuimus particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, cidit pisces eorum. Dedit terram eorum ranas, in penetralibus regnum ipsorum:» tanquam diceret, Terram eorum convertit in ranas. Tanta enim ranarum fuerat multitudo, ut hoc penomyia et sciniphes in omnibus finibus eorum.» Si quaeritur quando dixerit, in verbo ejus erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo tempore fieret: quanquam et per Angelos, et per servos suos Moysen et Aa
Abbreviated transcription (Latin):
suum: et aaron quẽ eleg̃ ip̃m. Suffice̾t
quẽ elegit : s nicħ in eo querendumẽ
locutione: diuine paginȩ plenȩ sunt.
Posuit in eis u̾ba signoꝵ suoꝵ ce ꝓdigi¬
orum: int̾ra cham. Non ita debemus
acciꝑe u̾ba signorum: ce ꝓdigiorũ. qͣsi
uerba. qͥb uerbis fierent signa &e ꝓdi¬
gia: id ÷ quȩ dice̾nt ut fierent signa &e
ꝓdigia. Multa enim sine u̾bis facta st̃.
uł uirga. ł mani extenta. uł fauilla in cȩlũ
missa. Sed quia illa ipsa quȩ facta sunt. nõ
erant alicuiꝰ significationis inania. sic̃ uerba
quȩ loqͥmur.⁊ ideo et ipsa facta sunt u̾ba nõ
uocum ce sonorum: s signorũ &e ꝓdigiorum.
Posuit in eis: idest fecit ꝑ eos. Misit cenehras
et obscurauit. Scͥptum .ẽ &e hoc inter plagas.
uariȩ legitur alii namq habent &e exacerba¬
uerunt sermones eiꝰ: alii uero etr uor
exacer hauerut sermonez
euis. S qͦd pͥus dixi: inplurib inue¬
nimꝰ. Ubi autẽ addita ẽ. negatiua

Expanded text:
suum, Aaron quem elegit ipsum.» Sufficeret, «quem elegit;» sed nihil in eo quaerendum est, locutione divinae paginae plenae sunt.Posuit in eis verba signorum suorum et prodigiorum in terra Cham.» Non ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. «Posuit in eis,» id est, fecit per eos. 20. «verset obscuravit.» Scriptum est et hoc inter plagas qdiversis codicibus varie legitur. Alii namque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus;» alii vero, «Et exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciariis sedib eminentes principes decer¬
nebant. Refer hoc ad ipsum caput: inuenies
id÷ eccłiam: inuenies reges terrȩ excogitas¬
se atq iussisse qͦmͦ xp̃iani nusqͣm eẽnt. Et¬
enim seder᷑ pͥncipes et adu̾sum me loque¬
bant᷑: seruus autẽ tuus ex̾cebat᷑ intusus¬
tificationib. Qualis ex̾citatio hȩc fuit. qui
nosse desidas: quod adiunxit intellige. Nã
et testimonia tua meditatiomea ẽ: ⁊ consi¬
lium meu̾ iustificationes tuȩ. Recole quod
suꝑius commꝰdaui: testimonia ẽẽ marty¬
ria. Recolȩ iniustificationib dninullã ẽẽ
difficiliorẽ ⁊ mirabiliorẽ: qͣmut suos quis
diligat inimicos. Sic gͦ exercebat᷑ corpus xp̃i.
ut & martyria eiꝰ meditaret᷑: & dilig̾et eos
a quib obꝓbnͣtib ⁊ contẽpnentib ꝓpt̾ ipsa
martyria ꝑsecutiones patiebat᷑. Nonenim
ꝓse. sic̃ iam comm̃dauimꝰ. s. ꝓipsis potiꝰ ora¬
bat: dicens. Aufer ame opprobrium & con

Expanded text:
judiciariis sedibus eminentes, principes decerjudiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum caput; invenies id est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomodo Christiani nusquam essent. «Etenim sederunt principes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus.» Qualis exercitatio haec fuerit, qui nosse desideras, quod adjunxit intellige: «Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Recole quod superius commendavi testimonia esse martyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur corpus Christi, ut et martyria ejus meditaretur, et diligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis potius orabat dicens, «Aufer a
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ciosa÷ mors scõꝵ eiꝰ. Ecce ñ solũ ñ cõ¬
tẽpnunt᷑: uer̃ etiam magnis honorib
p̾ferunt᷑ martyres eiꝰ. Ecce filius illȩ iu¬
nior. qui ꝓporcis quos pascebat id: ꝓin
mundis demonib quȩ colebat particu
et magnis ppłis gentiũ. martyres quib
ingerebat opprobrium religiosissime.
p̾dicans: ⁊ maximrꝰ laudib quos contẽ¬
pnebat exaltans: mortuus erat et re¬
surrexit: ꝑierat ⁊ inuentꝰ ẽ. Hoc tã mag¬
no lucro correctionis. conu̾sionis. et re¬
dẽptionis inimicoꝵ suoꝵ: corpꝰ xp̃i deo
dixit. Aufer ame opprobriũ ⁊ contep¬
tum. Et qͣsi quereret᷑ dequare opprobͥũ
de qͣre contẽptum: subiungit. Qm̃ mar¬
probriũ. uͥille contẽptꝰ: Abier̃. atq tͣn¬
sierunt. Et quia inuentis̃ quiꝑierant:
illaꝑierunt. S q̃n ȩccłia talia p̾cabat᷑:
illa patiebat᷑. Et enim sedunt pͥncipes
inquit: et adu̾sum me loquebant᷑. Inde
ꝑsecutio gͣuis erat: quia eam sedentes. ħ:

Expanded text:
st mors sanctorum ejus ; ecce non solum non contemnuntur, verum etiam magnis honoribus praeferuntur martyres ejus. Ecce filius ille junior qui pro porcis quos pascebat, id est, pro immundis daemonibus quos colebat, particulet magnis populis gentium martyres, quibus ingerebat opprobrium, religiosissime praedicans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat et revixit, perierat et inventus est . Hoc tam magno lucro correctionis, conversionis et redemptionis inimicorum suorum corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me opprobrium et contemptum:» et quasi quaereretur de qua re opprobrium, de qua re contemptum; subjungit, «Quoniam» marAbierunt atque transierunt; et quia inventi sunt qui perierant, illa perierunt. Sed quando Ecclesia talia precabatur, illa patiebatur. «Etenim sederunt principes,» inquit, «et adversum me loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ. Consiliũ sedentiũ pͥncipũ fuit: inuen¬
tos martyresꝑde. Consiliũ patientiũ mar¬
tyrum fuit: inimicosꝑditos inuenire. Red¬
debant illi mala ꝓbonis: istibona ꝓmalis.
Quid gͦ mirum. si isti occidendo defec̾unt
si martyres seuientib gentib temporalem
mortẽ patientissime ꝑtulerunt: ⁊ gentes
potuerunt: dum corpus xp̾̃i sicexer cetur
ut ⁊ martyria meditaret᷑: ⁊ malis martyr̃
ꝑsecutorib bona precaretur:¬

Expanded text:
. Consilium persequentium principum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis, isti bona pro malis. Quid ergo mirum si isti occidendo defecerunt, ibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes potuerunt; dum corpus Christi sic exercetur, ut et martyria meditetur, et malis martyrum persecutoribus bona precetur
Abbreviated transcription (Latin):
seruotuo. Mĩa ⁊ u̾itasita diuino eloqͥo
cõmendantur: ut c̃ in multis inuenian¬
tur locis. maxime inpsalmis. qͦdã etiã
humiliati sumꝰ in mortẽ. iudicante illo
cuius iudicia iusticia ẽ: deinde mĩã. qͣ ĩ¬

Expanded text:
sericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quodam etiam humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde miseri
Abbreviated transcription (Latin):
tius exp̾sser̃ suꝑ sꝑaui. tanqͣm dic̾et: qui
timent te uidebunt eccłiam tuam et ioc̃¬
dabunt᷑ quia in u̾ba tua suꝑ spauit. cũ ipsi
sint ȩccłia qui uident eccłiam et iocundã¬
tur: S cur ñdixit. quitiment te uide¬
bunt me et iocundant᷑. s timent te u̾bũ
p̾sentis. temꝑis posuit: uidebunt autẽ ⁊
iocundabuntur futuri temporis u̾ba st᷑
An quia in p̾senti tempore timor ÷ ꝗͣdiu
temptatio : uita humana suꝑ terrã: ioc̃¬
ditas autẽ qͣm uoluit hic intelligi. tc̃ erit
qnͣdo fulgebunt iusti inregno patris sui
sic̃ sol᷑ hunc enim cẽ illud in alio psalmo

Expanded text:
tanquam diceret, «Qui timent te, videbunt» Ecclesiam tuam, «et jucundabuntur, quia in verba tua supersperavi;» cum ipsi sint Ecclesia, qui vident Ecclesiam et jucundantur? Sed cur non dixit, qui timent te, vident me, et jucundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligi, tunc erit quando justi fulgebunt in regno Patris sui sicut sol ? Hinc enim etiam illud in alio psa
Abbreviated transcription (Latin):
huc timet ȩccłia que in hac uita ÷ ⁊ñdũ
se uidet in eo regno uͥ erit eiꝰ secura iocũ¬
ditas: s int̾piculosas temptationes in hoc
mundo laborat. uͥ audit. qui se putat sta-¬
re caueat ne cadat: consid̾ans huiꝰ mor-¬
talitatis miseriã. in qͣ uigum gͣue suꝑ filioᷤᷤ
adam a die exitus de uentre matris eoꝵ.

Expanded text:
huc timet Ecclesia quae in hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris
Abbreviated transcription (Latin):
tacens qd p̾cepit nec tam̃ uiuens ut p̾cipit:
arbitret᷑ se fecisse qͦd legit. quialex tua
meditatio mea ẽ: ⁊ hinc se ad epturum
existimet. quodu̾bis suꝑiorib ꝓpt̾ hoc
m̾itum postulauit uͥdictum ẽ. Ueniant
suꝑ me miserationes tue: ut uiuã. Hȩc
meditatio amantis ẽ cogitatio: & tantũ
amantis. ut caritas non frigescat huiꝰ
meditationis suȩ: qnͣtalibet abundan¬
tia constipet᷑. iniquitatis alienȩ. Deniq¬

Expanded text:
tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia constipetur iniquitatis alienae .