comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit ruinã facit : & ilo ruente domꝰ abue
Nemo enĩ minet᷑ domui ubi ẽẽ quasi
lapis cepit si ruers uoluerit qua sialiqͥs
domui noceat. Sic enĩ suꝑbierat & primꝰ
popłs iudeoꝵ dicens : neq enĩ fraudatur est
ds̃ patrẽ abrahã cui ꝓmisit tanta de semi¬
ne eiꝰ & faciebant om̃ia malatã quã sei¬
curi de pollicitatione dĩ : qđ ñ ꝓ illor um
meritis qͥ scelera faciebant sed ꝓmeritis
abrahȩ parcer& eis & qualescamq malos
filios abrahȩ congregar& in domũ suã ađ
uitã ȩc̃nã. Sed qͥd ioħs: Generatio inqͥt
iuperarũ. Quando ad illũ uener̃ ipsi fili
abrahȩ ut baptizarent᷑ in aqͣ penitentiȩ:
Ñ eis dix̃ generatio abrahȩ. sed iuperarũ
Tales enĩ erant: quales quos imitabant᷑
Non filii abrahȩ : sed filii a morrei cha¬
nanei. gergesei iebusȩi & om̃ium qui
Quoffender̃ dñ. Ipsoꝵ filii erant: quia
ipsoꝵ facta sectabant᷑. Generatio iupe¬

Expanded text:
rit, ruinam facit; et illo ruente domus stat. rit, ruinam facit; et illo ruente domus stat. Nemo enim minetur domui, ubi esse quasi lapis coepit, si ruere voluerit, quasi aliquid domui noceat. Sic enim superbierat et primus populus Judaeorum, dicens, Neque enim fraudaturus est Deus patrem Abraham, cui promisit tanta de semine ejus: et faciebant omnia mala tanquam securi de pollicitatione Dei, quod non pro illorum meritis qui scelera faciebant, sed pro meritis Abrahae parceret eis, et qualescumque malos filios Abrahae congregaret in domum suam ad vitam aeternam. Sed erarum.» Quando ad illum venerunt ipsi filii Abrahae, ut baptizarentur in aqua poenitentiae, non eis dixit, Generatio Abrahae, sed «viperarum.» Tales enim erant, quales quos imitabantur; non filii Abrahae, sed filii Amorrhaei, Chananaei, Gergesaei, Jebusaei, et omnium qui offenderunt Deum: ipsorum filii erant, quia ipsorum facta sectabantur. «Generatio vipe
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. Intrauimꝰ i taber nacula
eius. Cuius : dñi dĩ iacob Qui intrant
ut in habitent: ipsi s̃ qͥ intrant ut in ha-¬
bitent᷑ In domũ tuã ut in habites intras.
domũ dĩ ut in habiteris : Est enĩ melior dñs.
Qui cũ te ceperit in habitare: beatũ te
facit. Nã si tu ab illo ñ in habiteris. miser
eris. In sua potestate eẽ uoluit ille filus
qͥ dix̃: damͥ partẽ patrimonii quȩ mȩlius
tangit. Benȩ seruabat᷑ apđ patrẽ ne cum
meretricib dissiparet᷑ Accepit facta ẽ.
ieiꝰ potestate. ꝓfectꝰ in regionẽ longinqͣm
effudit om̃ia cũ meretricib : passus ẽ. tam̃
sam̃. recordatꝰ ẽ tam̃ putrẽ reuersus ẽ ao¬
patrẽ ut pane saturantꝰ Ergo intra ut ira¬
habiteris & ñ qͣs tuus sir sed illius Intra
ubi steter᷑ pedes eiꝰ. pt̃ quã domũ sua non
exaudit ds̃ ad uitã ȩc̃nã Ille enĩ ad domũ
dĩ ptin& :qͥ. ẽ. in caritate conpaginatus
lapidib uiuis:. Iui autẽ caritatt᷑ ñ habue¬

Expanded text:
ers 7. «Intrabimus in tabernacula ejus»: cujus? Domini Dei Jacob. Qui intrant ut inhabitent, ipsi sunt qui intrant ut inhabitentur. In domum tuam ut inhabites intras, in domum Dei ut inhabiteris. Est enim melior Dominus, qui cum te coeperit inhabitare, beatum te faciet. Nam si tu ab illo non inhabiteris, miser eris. In sua potestate esse voluit ille filius qui dixit: «Da mihi partem patrimonii quae me tangit.» Bene servabatur apud patrem, ne cum meretricibus dissiparetur. Accepit, facta est in ejus potestate; profectus in regionem longinquam, effudit omnia cum meretricibus. Passus est tandem famem, recordatus est patrem; reversus est, ut pane saturaretur . Ergo intra, ut inhabiteris; et non quasi tuus sis, sed illius: «Intrubi steterunt pedes ejus.» Praeterquam domum suam, non exaudit Deus ad vitam aeternam. Ille enim ad domum Dei pertinet, qui est in charitate compaginatus lapidibus vivis. Qui autem charitatem non habue
Abbreviated transcription (Latin):
benedictione suã. Ibi has ebis uit᷑a
INSeł m Id est in ȩt̃nũ: multi enĩ a man¬
tes uitã istam: maledicunt in imicissuis
ꝑqua renisi ꝓ ista uita : nisi ꝓcõmodis
sȩcularib : ubi te angustauit in imicus
tuus ut cogaris maledicere : in terra
angustatus es : migra. habita in cȩlo
quomodo inquies habitabo incelo.
homo carne indutus. carni deditus :
corde p̃cede : quo sequaris corpore
ne sequit᷑ alius psalmus. Expł. de¬

Expanded text:
benedictionem suam;» ibi habebis «vitam in saeculum,» id est in aeternum. Multi enim amantes vitam istam, maledicunt inimicis suis: pro qua re, nisi pro ista vita, nisi pro commodis saecularibus? Ubi te angustavit inimicus tuus, ut cogaris maledicere? In terra angustatus es; migra, habita in coelo. Quomodo, inquies, habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? Corde praecede, quo sequaris corpore. ne sequitur alius psalmus: IN PSALMU
Abbreviated transcription (Latin):
contremuer̃ tantũ posse eiꝰ nom̃. qͥ quasi
int̃ maxiꝰ eoꝵ nihil poterat. & cõpuncti
corde iã credentes diuinitatẽ occultã fu-¬
isse in illo. quẽ ceteris similẽ hominib. pu.¬
tauer᷑ & consiliũ petentes ab apłis audi

Expanded text:
 qui quasi inter manus eorum nihil poterat; et compuncti corde, jam credentes divinitatem occultam fuisse in illo quem caeteris similem hominibus putaverunt, et consilium petentes ab Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ : restat ut filii ñ simꝰ nisi imitando
fidẽ uisi colendo dm̃ sic̃ & ille coluit
debis suꝑ sedẽ đđ  & si ñ inte cõplebit᷑
prtas qͥa ñ cõplebit᷑: & quomͦ inuenit eã in
cãpis saltuũ. & quomͦ steter̃ pedes eiꝰ : qualis¬
elegit dr̃is sion: Prȩ elecit eam in
habitationẽ sibi. Sion ipsa .ẽ. eccła :
ipsa ẽ. & illa hierłm ad cuiꝰ pacẽ currimus
quȩ ñ in angłis sed in nob̵ peregrinat᷑. quȩ
ex parte meliore expectat ex parte redi¬
tura. Unde nob litterȩ uener̃: quȩ cotidie
recitant᷑. Ipsa ciuitas: ipsa . ẽ. sion quã pre¬
nos reqͥescimꝰ. se dicat reqͥescere : ñ enĩ ipse
aliqͣndo turbat᷑ aut sic reqͥescit : sed ibi se
dicit reqͥescere. qͥa nos in illo reqͥem habe¬
eam uiduam eius Benedictis Bene¬
Dicã & pauperes eius saturabo pa¬
nibus. Om̃is anima quȩ intellegit se de¬
sertã om̃i auxilio nisi solius dĩ: uidua est
Agebat autẽ de istis uiduis: quas om̃s di¬

Expanded text:
carnem? Restat ut filii non simus, nisi imitando fidem, nisi colendo Deum, sicut ille coluit.debis super sedem David? et si non in te complebitur, putas quia non complebitur? Et quomodo invenit eam in campis saltuum? et quomodo steterunt pedes ejus? Qualiselegit Dominus Sion; praeelegit eam in habitationem sibi.» Sion ipsa est Ecclesia, ipsa est et illa Jerusalem ad cujus pacem currimus, quae non in Angelis, sed in nobis peregrinatur, quae ex parte meliore exspectat partem redituram; unde nobis Litterae venerunt, quae quotidie recitantur. Ipsa civitas, ipsa est Sion, quam praenos requiescimus, se dicat requiescere. Non enim ipse aliquando turbatur, aut sic requiescit: sed ibi se dicit requiescere, quia nos in illo requiem habe Viduam ejus benedicens benedicam, et pauperes ejus saturabo panibus.» Omnis anima quae intelligit se desertam omni auxilio, nisi solius Dei, vidua est.Agebat autem de istis viduis quas omnes di
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit OÑsBEnedictions: Ubi
mandauit : Infrĩb qui habitant ĩunũ
ibi p̃cepit benedictionẽ : ipsi benedi¬
eunt dnm̃ qͥ habitant concorditer
Nam in discordia : non benedicis dnm̃:
sine cansa dicis : quia lingua tua sonat
benedictionẽ dñi. si corde ñ sones: Ore
benedicis & corde maledicis Ore suo
benedicebant: & corde suo maledicebant
Nũ quid uerba nrã s : significatis quidã

Expanded text:
Ubi mandavit? In fratribus qui habitant in unum. Ibi praecepit benedictionem, ibi benedicunt Dominum qui habitant concorditer. Nam in discordia non benedicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua sonat benedictionem Domini, si corde non sones: ore benedicis, et corde maledicis. «Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant» . Numquid verba nostra sunt? Sign
Abbreviated transcription (Latin):
tebit eũ : ñ mutauit. Non enĩ dolorẽ pę¬
nitentię patit᷑ ds̃. aut in aliqͦ fallit᷑ ut ue¬
lit corrigere in qͦ errauit: sed quom᷑ ho¬
minẽ cũ pęnit& mutare uult qđ fecit
Sic ubi audis qͥa penitae dm̃. mutationẽ
ipsam spera. Alit̃ illã fecit dr̃ quã uis noni¬
mine penitentiȩ appell&: alittu: Tuerũ
facis. qͥa erraueras: ille autẽ facit quia
uindicat. aut qͥa liberat. Mutauit regnũ
saul: cũ pęniter& eũ. Sic dictũ .ẽ. & in eo
ipso loco ubi scriptura dicit pęnituit eum:
ibi paulo post dr̃. Ñ enĩ sic ẽ. ut homo ut
pęniteat eũ. Cũ ergo mutat oꝑa sua ꝑ incõ¬
mutabile consiliũ suũ: ꝓpt̃ ipiã ñ consilii
sed oꝑis mutatione pęnitere dicit᷑ Hoc
autẽ sic ꝓmisit : ut ñ mutar&. Quomͦ dr̃
& illud: lurauit dñs & ñ penitebit eũ tues¬

Expanded text:
tebit eum?» Non mutabit. Non enim dolorem poenitentiae patitur Deus, aut in aliquo fallitur, ut velit corrigere in quo erravit. Sed quomodo hominem cum poenitet, mutare vult quod fecit; sic ubi audis quia poenitet Deum, mutationem ipsam spera. Aliter illam facit Deus, quamvis nomine poenitentiae appellet, aliter tu: tu enim facis, quia erraveras; ille autem facit, quia vindicat, aut quia liberat. Mutavit regnum Saül, cum poeniteret eum sicut dictum est: et in eo ipso loco ubi Scriptura dicit, «Poenituit eum;» ibi paulo post dicitur, «Non enim sic est ut homo, ut poeniteat eum» . Cum ergo mutat opera sua per incommutabile consilium suum; propter ipsam, non consilii, sed operis mutationem, poenitere dicitur. Hoc autem sic promisit, ut non mutaret. Quomodo dicitur et illud, «Juravit D
Abbreviated transcription (Latin):
iurauit dñs đđ ueritatẽ & ñ penitebit eũ
Ex truc tu uentuis tui hotiã super
Sedem tuam. Foterat dicere & ex fruc¬
tu femoris tui. Quare ex fructu uentris
uoluit dicere: & illud quidem si dicer&
uerũ dicer&. Sed significantius dicere
uoluit ex fructu uentris tui ponã suꝑ¬

Expanded text:
inus David veritatem, et non poenitebit eum: Ex fructu ventris tui ponam super sedem tuam.» Poterat dicere, Ex fructu femoris tui: quare, «Ex fructu ventris,» voluit dicere? Et illud quidem si diceret, verum diceret: sed significantius dicere voluit, «Ex fructu ventris;» quia
Abbreviated transcription (Latin):
tellectꝰ. Nam ex hȩbrea: transtuler̃ in gre¬
cã. Ex greca: translatis nob̵ in latinam
Fuer̃ enĩ qͥ uigilarent in scripturis. Sigͦ
eufrata speculũ : illa domꝰ quȩ inuenta . ẽ.
in cãpis saltuũ. in speculo audita. ẽ. Spe¬
culũ: imaginẽ hab&. Om̃is ꝓphecia :¬
imago fucuroꝵ. Domꝰ ergo dĩ futura :
inimagine ꝓphe tiȩ p̃dicata est
Audiuimꝰ enĩ eã iN speculo: id est
audiuimꝰ in effrata. Inuenimꝰ in cãpis
saltuum. Qui s̃ campi saltuũ : campi
siluarũ. Non enĩ quẽ ad modũ uulgo dr̃
saltus ille: uerbi gr̃a centurias habens
tot saltus ꝓprie locꝰ ad huc incultus &
siluester dr̃ Nã & qͥdã codices: in cãpis
siluȩ habent. Qui ergo erant in cãpis sal¬¬
tuũ. nisi gentes in cultȩ : qͥ erant cãpi
saltuũ. misi ubi adhuc uepres erant ido¬
latriȩ : sic tam̃ quomͦ uepres ibi erunt
idolatriȩ : ibi inuenimꝰ locũ dño. tab nacu.¬

Expanded text:
tellectus. Nam ex hebraea transtulerunt in graetellectus. Nam ex hebraea transtulerunt in graecam, et ex graeca translata sunt nobis in latinam. Fuerunt enim qui vigilarent in Scripturis. Si ergo Ephrata speculum, illa domus quae inventa est in campis saltuum, in speculo audita est. Speculum imaginem habet: omnis prophetia imago futurorum. Domus ergo Dei futura, in imagine prophetiae praedicata est. Audivimus enim illam in speculo, id est, «Audivimus in Ephrata. Invenimus in campis saltuum.» Qui sunt campi saltuum? Campi silvarum. Non enim quemadmodum vulgo dicitur, Saltus ille, verbi gratia, centurias habens tot. Saltus proprie, locus adhuc incultus et silvester dicitur. Nam et quidam codices, «in campis silvae,» habent. Qui ergo erant campi saltuum, nisi gentes incultae? qui erant campi saltuum, nisi ubi adhuc vepres erant idololatriae? Sic tamen quomodo vepres ibi erant idololatriae, ibi invenimus locum Domino, tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ p̃cellit omẽm intellectũ. Quantũcũq
enĩ cogitaueris de pace illa minꝰ eã capit
animꝰ ad huc in ista corporis grauidine cons¬
titutꝰ: cũ uenerit illa patria iã domꝰ. nullus
aduersariꝰ tẽptabit ut ad tab̵naculũ uo-¬
cet᷑ . Non ꝓcedimꝰ ad pugnandũ: sed ꝑ-¬
manebimꝰ ad laudandũ. Quid enĩ dr̃
de illa domos Beati qͥhabitant in domo
tua : in scła scłoꝵ laudabunt te: In tab¬
naculo ad huc gemimꝰ: indomo laudabimꝰ
Quare ÷ quia gemitꝰ ẽ. peregrinantium:
laudatio iã in patria cõmanentiũ. Hic
eam : sedẽ dñi. Audiuimꝰ in eufrata. inue¬
Inimꝰ eam in campis saltuum. Audiui
Ibi audiuit ubi inuenit. An alibi audiuit &
alibi inuenit : quęramꝰ ergo qͥd sit eufrata
ubi audiuit: ita quȩramꝰ qͥd sint in campis
saltꝰ ubi inuenit. Eufrata uerbũ hębreum
int̃p̃tat᷑ latine speculũ : sic̃ tradider̃ qui
uerba hȩbrea scripturis posita in aliam
linguã transtuler̃ ut ad nos ꝑuenire in-¬

Expanded text:
quae praecellit omnem intellectum» ; quantumcumque enim cogitaveris de pace illa, minus eam capit animus adhuc in ista corporis gravedine constitutus: cum venerit illa patria, jam domus erit, nullus adversarius tentabit, ut tabernaculum vocetur. Non procedemus ad pugnandum, sed permanebimus ad laudandum. Quid enim dicitur de illa domo? «Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te» . In tabernaculo adhuc gemimus, in domo laudabimus. Quare? Quia gemitus est peregrinantium, laudatio jam in patria commanentium. Hic «eam?» Sedem Domini. «Audivimus in Ephrata. Invenimus eam in campis saltuum.»  ubi invenit; an alibi audivit, et alibi invenit? Quaeramus ergo quid sit «Ephrata,» ubi audivit; item quaeramus quid sit «in campis saltuum,» ubi invenit. Ephrata verbum hebraeum interpretatur latine, Speculum, sicut tradiderunt qui verba hebraea in Scripturis posita in aliam linguam transtulerunt, ut ad nos perveniret in
Abbreviated transcription (Latin):
l&. Sed quia p̃ceptũ illi ñ erat ut
occider&. sed tantũ in potestatedatũ
illi erat : lic& autẽ homini ut ipo¬
testate sua. ad lenitatẽ potius defle
dimitte mͥ debita sic̃ & ego dimitto de¬
bitorib. meis : in speluncã intrauit saul
ubi erat dauid : nesciens qđ illic cẽt
dauid. Ad necessaria uentris ille intra¬
uit : surrex̃ dauid sensim & lente post
ipsũ. p̃cidit illi de ueste panniculum
quẽ illi ostender& ut noss&& quia illum
habebat in potestate. & ñ necesftate
sed uoluntate peꝑcerat & noluit occi¬
dere. Forte ipsam mansuetudinẽ com
diximꝰ contin& : sed solemꝰ in psalmis
non ad litterã attendere sic̃ in om̃i ꝓphe¬
tia sed ꝑ literã scrutari mỹsteria : &
meminit caritas urã. quia cuius dã homi¬
nis uocẽ in om̃ib. psalmis solemꝰ audire
quia unꝰ hab& caput & corpur. Caput
autẽ in cęlo ẽ: corpus in t̾ra Sed qͦ p̃ces¬
sit caput : & corpꝰ secuturũ ẽ &iam ñ

Expanded text:
let: sed quia non praeceptum illi erat ut let: sed quia non praeceptum illi erat ut occideret, sed tantum in potestate datus illi erat licet autem homini uti potestate sua; ad lenitatem potius deflexDimitte mihi debita, sicut et ego dimitto debitoribus meis . In speluncam intravit Saül ubi erat David, nesciens quod illic esset David: ad necessaria ventris ille intravit. Surrexit David sensim et lente post ipsum, praecidit illi de veste panniculum, quem illi ostenderet, ut nosset quia illum habuerat in potestate; et non necessitate, sed voluntate pepercerat, et noluit occidere . Forte ipsam mansuetudinem commdiximus, continet. Sed solemus in Psalmis non ad litteram attendere, sicut in omni prophetia, sed per litteram scrutari mysteria. Et meminit Charitas vestra quia cujusdam hominis vocem in omnibus Psalmis solemus audire; qui unus habet caput et corpus. Caput autem in coelo est, corpus in terra: sed quo praecessit cap
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deb&. sed eciã crescendũ & ꝓficiendũ
ẽ. De ipso quippe ꝓfectu: ait apłs
& si exterior homo nr̃ corrũpit᷑ : sed
interior renouat᷑ de die indiem Non
sic ꝓficiamꝰ: ut ex nobis ueteres effi¬
ciam᷑: sed ipsa nouitas crescat
emento dnie dauid: & omis
mansue ruditus eius. Sicut
iurauit dnĩo uotũ uorit dõ iacob.
Dauid scđm fidem rerũ gestarũ unius
homo erat : rex isrł filius iesse. Erat
quidem & ipse mansuet᷑: sic̃ eũ indicat
atq cõmemorat scriptura diuina &
ita mansuctꝰ : ut nec ꝑsecutori suo sauli
malũ ꝓ malo reddiderit. Seruauit
autẽ erga eũ tantã humilitatẽ: ut
illũ regem fateret᷑ se autẽ canem.
& non ꝓterue. Nec suꝑbe cũ
eẽt in dõ potentior responde.¬
bat regi: sed eũ placare potius
affectabat humiltate. quã con¬
citare suꝑbia: &iam in po¬
testate datus . ẽ ei saul: & hoc
a dño dõ ut ei facen& quicqͥd uel¬

Expanded text:
non debet; sed etiam crescendum et proficiendum non debet; sed etiam crescendum et proficiendum est. De ipso quippe profectu ait Apostolus: «Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» . Non sic proficiamus ut ex novis veteres efficiamur, sed ipsa novitas crescatemento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus. Sicut juravit Domino; votum vovit Deo Jacob.» David secundum fidem rerum gestarum unus homo erat, rex Israel, filius Jesse. Erat quidem et ipse mansuetus, sicut eum indicat atque commendat Scriptura divina, et ita mansuetus ut nec persecutori suo Saüli malum pro malo reddiderit. Servavit autem erga eum tantam humilitatem, ut illum regem fateretur, se autem canem: et non proterve nec superbe, cum esset in Deo potentior, respondebat regi; sed eum placare potius affectabat humilitate, quam concitare superbia. Etiam in potestate datus est ei Saül, et hoc a Domino Deo, ut ei faceret quidquid vel
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm potius audiremꝰ collegã meum.
p̃sentẽ om̃ib nobis & modo non ne-¬
gauit : sed distulit. & ideo hoc indico
caritati ur̃ȩ : ut mecũ ꝓmissũ tenea¬
tis. Non fuit autẽ absurdũ caritati
ur̃ȩ : ut prior obtemperarẽ ui-¬
benti Extorsit enĩ mͥ ut. eẽt.
mͦ auditor ms. eo sane pacto.
ut & ego sim ipsius : qui ai
ipsa caritate om̃s eius audito-¬
res sumꝰ. qui urꝰ nob̵ in cęlo magister
ẽ. Ergo animũ intendite ad psal:¬
mũ: quẽ in ordine sic̃ nostis trac¬
tandũ habemꝰ. Est ipse etiam p̃-
notatus canticũ graduũ: & aliqͦͣn-¬
to ceteris sub eodem titulo ꝓlixior
Non ergo immorem᷑ nisi ubi necessi¬
tas coegerit : ut totũ si dñs ꝑmiserit
explicare possimꝰ. Quia & uos tamqͣm
rudes om̃ia debetis audire. Aliquid
& de p̃teritis auditionib ad uiuare
nos debetis : Ne om̃ia tãquã noua a
nob dici neces se sit. Ꝙ̾ noui qͥdem. eẽ.
debemꝰ : quia & uetustas nob obripere

Expanded text:
rem potius audiremus collegam meum, praesentem omnibus nobis. Et modo non negavit, sed distulit: et ideo hoc indico Charitati vestrae, ut mecum promissum teneatis. Non fuit autem absurdum Charitati vestrae, ut prior obtemperarem jubenti: extorsit enim mihi ut esset modo auditor meus, eo sane pacto ut et ego sim ipsius, quia in ipsa charitate omnes ejus auditores sumus, qui unus nobis in coelo Magister est . Ergo animum intendite ad Psalmum, quem in ordine, sicut nostis, tractandum habemus. Est etiam ipse praenotatus, «Canticum graduum;» et aliquanto caeteris sub eodem titulo prolixior. Non ergo immoremur, nisi ubi necessitas coegerit; ut totum, si Dominus permiserit, explicare possimus. Quia et vos non tanquam rudes omnia debetis audire; aliquid et de praeteritis auditionibus adjuvare nos debetis, ne omnia tanquam nova a nobis dici necesse sit. Et novi quidem esse debemus, quia vetustas nobis obrepere
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝓmittere: Adtendite uotũ hoc id ẽ.
qđ uouerat : qͦ ardore uouerit. quo
amore qͦ desidio & tam̃ adhoc implen
hac mansuetudine uotũ uouit: ut sit
domꝰ dĩ. Si introiero INTABERΗACΩ.¬
ILum bomus meꝑ. Si ascendero suꝑ
lectũ stratus mei. si dedero som¬
Iut̃ oculis meis. Parũ ẽ : uisus dice¬
Ire somnũ oculis meis: & PAUPEBRIS
Imois dormi tanonẽ & Recuism
TYPORIB Meis SI DEDERO QuoadUSq
Sinueniã locũ dño łabernaculũ
do iacos Ubi quęrebat locũ dño:
si mansuetꝰ erat: in se quȩrebat. Quomͦ
ẽ. enĩ locus dnĩ : Audi ꝓphetã. suꝑ

Expanded text:
me promittere. Attendite votum hoc, id est, quod voverat quo ardore voverit, quo amore, quo desiderio; et tamen ad hoc implendhac mansuetudine votum vovit, ut sit domus Dei: «Si introiero in tabernaculum domus meae, si ascendero super lectum stratus mei. Si dedero somnum oculis meis.» Parum visus est dicere, «somnum oculis meis: Et palpebris meis dormitationem; et requiem temporibus meis» si dedero, «quoadusque inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Ubi quaerebat locum Domino? Si mansuetus erat, in se quaerebat. Quomodo est enim locus Domini? Audi prophetam: «Super
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑando uincat. Cũ autẽ corpus. xp̃i
ẽ & templũ & domꝰ & ciuitas & ille
qui caput corporis . ẽ. & habitator
domus ẽ. & scĩ ficator templi .ẽ. & rex
nisi ut simꝰ templũ dĩs nihil gratius
ei possumꝰ offerre : quã ut dicamꝰ ei qđ
dr̃ in esaia posside nos Eqͥdem in istis
possessionib t̃renis : patri familias p̃s¬
tat᷑. quando ei dat᷑ possessio. Non sic ẽ
possessio : quȩ .ẽ. eccła. Ipsi possessioni
p̃stat᷑ : ut atali possideat᷑. Quid ergo
dicit sic̃ iurauit dño uotũ uouit dõ

Expanded text:
operando vincat. Cum autem corpus Christi operando vincat. Cum autem corpus Christi est et templum, et domus, et civitas; et ille qui caput corporis est, et habitator domus est, et sanctificator templi est, et rexnisi ut simus templum Dei? Nihil gratius ei possumus offerre, quam ut dicamus ei quod dicitur in Isaia, «Posside nos» . Et quidem in istis possessionibus terrenis patrifamilias praestatur, quando ei datur possessio: non sic est possessio, quae est Ecclesia; ipsi possessioni praestatur, ut a tali possideatur. 4. Quid ergo dicit, «Sicut juravit Domino, votum vovit Deo
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ad hoc mem̃to : ut impleat qđ ꝓ
misit . Ipse dđ uouit tãquã in potes¬
tate habens: & rogat dm̃ ut impleat
qđ uouit. Est deuotio uouentis sed
.ẽ. humilitas dep̃cantis. Nemo pre¬
sumat uirib suis sȩ reddere qđ uoue¬
rit. Qui te hortat᷑ ut uoueas : ipse
adiuuat ut reddas. Quid ergo uouit
uideamꝰ : & hinc intellegimꝰ quẽ ad¬
modũ sit accipiendus in figura dauid
Dauid autẽ: int̾p̃tat᷑ manũ fortis Trat
enĩ magnꝰ belligerator: p̃sumens qͥdem
de dño suo Confecit bella omĩa ꝓsera¬
uit om̃s inimicos suos dõ se ad iuuante
quẽ ad modũ se habebat illius imperii
dispensatio. Prefigurans tam̃ fortem
manu quendã ad debellandos in imicos
diabolũ & angłos eiꝰ Hos autẽ inimi¬
cos: eccła debellat & quomͦ debellat:
mansuetudine: :Nansuetudnne enĩ
ipse rex nr̃ ucit diabolũ Seuiebat
ille ille ssufferebat Victus ẽ qui
sȩuiebat : uicit qͥ sufferebat In ista
uincit in imicos Sit manu fortis :

Expanded text:
Ergo ad hoc memento, ut impleat quod promisit. Ipse David vovit tanquam in potestate habens, et rogat Deum ut impleat quod vovit: est devotio voventis, sed est humilitas deprecantis. Nemo praesumat viribus suis se reddere quod voverit: qui te hortatur ut voveas, ipse adjuvat ut reddas. Quid ergo vovit videamus, et hinc intelligimus quemadmodum sit accipiendus in figura David. David autem interpretatur, Manu fortis. Erat enim magnus belligerator. Praesumens quidem de Domino Deo suo, confecit bella omnia, prostravit omnes inimicos suos, Deo se adjuvante, quemadmodum se habebat illius imperii dispensatio; praefigurans tamen fortem manu quemdam ad debellandos inimicos, diabolum et angelos ejus. Hos autem inimicos Ecclesia debellat. Et quomodo debellat? Mansuetudine. Mansuetudine enim ipse Rex noster vicit diabolum. Saeviebat ille; iste sufferebat: victus est qui saeviebat; vicit qui sufferebat. In ista  Ecclesia, vincit inimicos. Sit manu fortis,
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi dictam ẽ manducauer̃ & adorauer
om̃s diuites t̃rȩ : ibi dictũ ẽ. edent pau¬
peres & saturabunt᷑. Quare quando dic¬
tis diuites ad orasse. saturati ñ dicti s̃
quando autẽ pauperes dictis̃: saturati
dictis. & unde saturati s̃ : Hȩc saturi
tas fr̃s. qualis. ẽ : ds̃ ipse ẽ. panis Panis
ut lac nob fier& : descendit ad t̾rã &
ait suis. Ego sũ panis uiuus: qͥ de cȩlo
descendi. Ideo illic in psalmo: edent pau.
in m̃bris illius uiduȩ : ñ sit auxilium
urm nisi in uno dõ. Pecunia nihil ẽ
ñ inde auxiliũ habebitis. Multiꝓp¬
t̃ pecuniã p̃cipitatis. multi ꝓpt̃ pecu¬
niã perier᷑ multi ꝓpt̃ multã pecuniã

Expanded text:
dictum est, «Manducaverunt et adoraverunt omnes divites terrae;» ibi dictum est, «Edent pauperes, et saturabuntur.» Quare quando divites dicti sunt adorasse, saturati non dicti sunt; quando autem pauperes dicti sunt, saturati dicti sutas, fratres, qualis est? Deus ipse est panis. Panis, ut lac nobis fieret, descendit ad terram; et ait suis: «Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi» . Ideo illic in psalmo, «Edent paupin membris illius viduae, non sit auxilium vestrum nisi in uno Deo. Pecunia nihil est; non inde auxilium habebitis. Multi propter pecuniam praecipitati sunt, multi propter pecuniam perierunt: multi propter pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
te aliqͥd tẽporale delectare ad peccatum:
iã grauant᷑ tibi trmpora: Uis euigilare
& nor dormire. uec dormitare : noli te crede¬
re tali delectationi: maiores dolores ha¬
bebit qͣm suauitates. Ista cogitatione
qͣsi confricans frontẽ excutis somnũ & pa¬
ras locũ dño donec inuenias locũ dño
tab naculũ dõ iacob Quãquã aliquando
Domꝰ autẽ eccła : cȩlestis hierłm quo ibimꝰ
Tabernaculũ enĩ: tã qͣmmilitantiũ & pug¬
nantiũ : Tab̃naculũ militũ : in ꝓcinctum

Expanded text:
te aliquid temporale delectare ad peccatum, te aliquid temporale delectare ad peccatum, jam gravantur tibi tempora. Vis evigilare, et non dormire, nec dormitare? Noli te credere tali delectationi; majores dolores habebit quam suavitates. Ista cogitatione quasi confricans frontem, excutis somnum, et paras locum Domino. 10. «Donec inveniam locum Domino, tabernaculum Deo Jacob.» Quanquam aliquando domus autem Ecclesia coelestis Jerusalem, quo ibimus. Tabernaculum enim tanquam militantium et pugnantium: t
Abbreviated transcription (Latin):
exsurgentis & alio loco Dormier som¬
nũ suũ & nihil inuener̃ : om̃s uiri diuitia¬
rũ inmanib suis. Dormier̃ somnũ suum
finitꝰ ẽ. somnꝰ & nihil inuener̃ in manib
suis: qͥa in somnis uidebant diuitias tran¬
sitorias. Iste ergo qͥ uult inuenire locũ dño
dix̃ etiã . si dedero somnũ oculis meis. Sunt
autẽ qͥdã qͥ ñ dormiunt : sed dormitant
Aliqͣntũ retrahunt se ab amore tẽporaliũ
& rursus reuoluunt᷑ in eũ : quasi dormitan¬
tes caput crebro inclinant. Euigila excu¬
te somnũ dormitando casurus es. Nor
uult psalmꝰ oculissuis dare somnũ : Nec
ad oculos. Tympora cirta oculos sunt :
ueluti futurꝰ somnꝰ grauedo timporũ
ẽ Nã om̃ib dormituris grauari tr̃mpora
incipiunt. &cũ senserint sibi grauari
trmpora : iã immin& somnꝰ. Qui si dandꝰ
ẽ oculis : dat reqͥem trmporib suis. &
uenit somnꝰ. Si ñ dederit reqͥem trmpo-¬
rib suis : ñ ueni& somnꝰ. Cũ ergo cȩꝑit

Expanded text:
exsurgentis» : et alio loco, «Dormierunt somexsurgentis» : et alio loco, «Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis» . «Dormierunt somnum suum,» finitus est somnus, «et nihil invenerunt in manibus suis;» quia in somnis videbant divitias transitorias. Iste ergo qui vult invenire locum Domino, dixit etiam, «Si dedero somnum oculis meis.» Sunt autem quidam qui non dormiunt, sed dormitant. Aliquantum retrahunt se ab amore temporalium, et rursus revolvuntur in eum; quasi dormitantes, caput crebro inclinant. Evigila, excute somnum; dormitando casurus es. Non vult Psalmus, oculis suis dare somnum, nec ad oculos. Tempora circa oculos sunt. Veluti futurus somnus, gravedo temporum est. Nam hominibus dormituris gravari tempora incipiunt; et cum senserint sibi gravari tempora, jam imminet somnus: qui si dandus est oculis, dant requiem temvenit somnus; si non dederint requiem temporibus suis, non venit somnus. Cum ergo coeperit
Abbreviated transcription (Latin):
extendit se contra carnẽ pauperẽ : quasi
aliqͥd illa caro attulerit quando nata ẽ.
aut aliqͥd auferat quando morit᷑ Ad
hoc plus habuit: ut plus tumera&. Iste au¬
oculis meis. Multi enĩ cũ dormiunt. ñ faci¬
unt locũ dño. Tales excitat apłr. Surge qͥ
dormis & exsurge amortuis & inlumi nabit
te xp̃s & alio loco Nos autẽ qͥdiei sumus:
uigilemꝰ & sobrii simꝰ Nã qͥ dormiunt noc¬
te dormiunt & qͥ in ebriant᷑ nocte ebrus
Noctem dicens iniqͥtatẽ inqua illi obdor¬
miunt cupiendo ista t̃rena: & om̃s iste fe¬
licitates quȩ uident᷑ scłi somnsa s̃ dormien¬
tiũ & quomꝰ qͥuid & thesauros in somnis dor¬
miens diues. ẽ. sed euigilabit & pauꝑ erit:
sic somnia ista uana huiꝰ scłi De quib
om̃s gaudent : in somno gaudent: Euigi¬
labunt qͣndo nolunt si ñmͦ eiugilant q̃ndo
utile. ẽ: & inuenient somnia fuisse illa: &
transire sic̃ dicit scriptura ueluti somniũ

Expanded text:
extendit se contra carnem pauperem; quasi extendit se contra carnem pauperem; quasi aliquid illa caro attulerit quando nata est, aut aliquid auferat quando moritur. Ad hoc plus habuit, ut plus tumeret. Iste auSi dedero somnum oculis meis.» Multi enim cum dormiunt, non faciunt locum Domino. Tales excitat Apostolus: «Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit diei sumus, vigilemus, et sobrii simus: nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt» . Noctem dicens iniquitatem, in qua illi obdormiunt cupiendo ista terrena. Et omnes istae felicitates quae videntur saeculi, somnia sunt dormientium. Et quomodo qui videt thesauros in somnis, dormiens dives est; sed evigilabit, et pauper erit: sic omnia ista vana hujus saeculi, de quibus homines gaudent, in somno gaudent: evigilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et transisse, sicut dicit Scriptura, «veluti somnium
Abbreviated transcription (Latin):
auferres. tam̃ ne eũ offenderes. ad cuiꝰ a¬
micitiã ambires & qͥd tͥ ꝓdest hominis
amicitia: forte ibi ñ solũ nullũ auxiliũ.
sed & periculũ inuenires . Nã multi non
periclitaͣnt᷑ ante qͣm maiorib uingerent᷑ :¬
& exoptarunt maiorũ amicitias. ut ma¬
iora pericula incurrerent. Securus
opta amicitiã xp̃i : hospitari apud te
uult. fac illi locũ. Quid ẽ. fac illi locũ:
Noli amare te ipsũ: illũ ama sĩte ama¬
ueris : claudis contͣ illũ si ipsũ ama¬
ueris : aperis illi. Si autẽ aperueris
& in trauerit : ñ peries amandote : sed
tabernaculũ domꝰ meȩ : si a scendero sup
lectũ strati mei Friuata erũ res ipsa
ubi homo ad qͥescit suꝑbos facit : ideo
dix̃ si ascendero. In re qͣm priuatã quisq
possid& : necesse . ẽ. suꝑb sit Inde enim
tendit homo ad hominẽ : cũ sint ambo caro
Quid .ẽ. homo fr̃s : caro & qͥd ẽ alter
homo : Altera caro & tam̃ caro diues

Expanded text:
auferres tamen ne eum offenderes, ad cujus aauferres tamen ne eum offenderes, ad cujus amicitiam ambires. Et quid tibi prodest hominis amicitia? Forte ibi non solum nullum auxilium, sed et periculum invenires. Nam multi non periclitabantur antequam majoribus jungerentur; exoptarunt majorum amicitias, ut majora pericula incurrerent. Securus opta amicitiam Christi: hospitari apud te vult; fac illi locum. Quid est, fac illi locum? Noli amare teipsum, illum ama. Si te amaveris, claudis contra illum; si ipsum amaveris, aperis illi: si autem aperueris et intraverit, non peries amando te, sed tabernaculum domus meae, si ascendero super lectum stratus mei.» Privata enim res ipsa, ubi homo acquiescit, superbos facit; ideo dixit, «Si ascendero.» In re quam privatam quisque possidet, necesse est superbus sit: inde se enim tendit homo ad hominem, cum ambo sint caro. Quid est homo, fratres? Caro. Et quid est alter homo? Altera caro. Et tamen caro dives
Abbreviated transcription (Latin):
possidemꝰ. litigamꝰ : Aerẽ istũ cõmunit̃ ducimꝰ:
solẽ cõmunit᷑ om̃s uidemꝰ Beati ergo qͥsic
faciunt locũ dnõ : ut priuato suo ñ gaude¬
ant Talẽ enĩ describebat iste qͥ dicebat :¬
si introiero in tabernaculũ domꝰ meȩ
Priuatũ hoc erat. sciebat priuato se inpe-¬
diri : ne facer& locũ dño & ea cõmemo¬
rat quȩ ad se ipsũ ꝑtinebant : ñ in troibo
in tabernaculũ domꝰ meę donec inueniã
Quid : cũ inueneris locũ dño intrab inta¬
bernaculũ tuũ : An ipsũ erit tabnaculũtuũ
ub inueneris locũ dño: quare : qͥa ipse eris
locꝰ dñi: & cũ eis qͥ fuerint locꝰ dni unũ eris
Abstineamꝰ ergo nos frs a possessione rei
priuatȩ : Aut ab amore si ñ possumꝰ apos¬
sessione. & facimꝰ locũ dño Multũ est
ad me ait aliqͥs: sed uide qͥd sis facturus
locũ dño. Si uell& apđ te hospitiũ habe
aliqͥs senator ñ dico senator ꝓcurator

Expanded text:
possidemus, litigamus? Aerem istum communiter ducimus, possidemus, litigamus? Aerem istum communiter ducimus, solem communiter omnes videmus. Beati ergo qui sic faciunt locum Domino, ut privato suo non gaudeant. Talem ergo describebat iste, qui dicebat, «Si introiero in tabernaculum domus meae.» Privatum hoc erat. Sciebat privato se impediri, ne faceret locum Domino, et ea commemorat quae ad seipsum pertinebant: non introibo «in tabernaculum domus meae, donec inveniam:» quid? cum inveneris locum Domino, intrabis in tabernaculum tuum? An  Quia ipse eris locus Domini, et cum eis qui fuerint locus Domini, unum eris. 6. Abstineamus ergo nos, fratres, a possessione rei privatae; aut ab amore, si non possumus a possessione; et facimus locum Domino. Multum est ad me, ait aliquis. Sed vide quis sis, facturus locum Domino. Si vellet apud te hospitium habere aliquis senator, non dico senator, procurator
Abbreviated transcription (Latin):
ti s̃ ergo locꝰ dño &ut noueritis qͥa unꝰ locus
factꝰ .ẽ. dño in om̃ib: scriptura dicit. Erat
illis anima una & cor unũ in dm̃. Multi autẽ
ne faciant locũ dño : sua quȩr̃ sua diligunt.
Potestate sua gaudent: priuatũ suũ concu¬
piscunt. Qui autẽ uult facere locũ dño.
ñ de priuato sed de cõmuni deb& gaudere.
Hoc illi fecer̃ de reb. suns priuatis. Fecer̃
illas cõmunes qđ habebant suũ. Numqͥd
amiser : si soli haberent & unꝰ qͥsq suũ ha¬
ber& hoc solũ haber& qđ suũ habebat.
Cũ autẽ qđ ꝓpriũ erat cõmune fecit : &
ea quȩ erant ceteroꝵ. ipsius facta s̃. Inten.¬
dat caritas ur̃a : quia ꝓpt̃ illa quȩ singuli
possidemꝰ ex istunt lites in imicitiȩ discor¬
diȩ bella int̃ homines. tumultꝰ. dissensio¬
nes. aduersũ se scandala. peccata in iqͥtates.
homicidia. ꝓpt̃ quȩ : ꝓpt̃ ipsa quȩ singali
possidemꝰ. Num qͥd ꝓpt̃ ista quȩ cõmunit̃

Expanded text:
ti sunt ergo locus Domino. Et ut noveritis quia unus locus factus est Domino in omnibus, Scriptura dicit: «Erat illis anima una et cor unum in Deum» . Multi autem ne faciant locum Domino, sua quaerunt, sua diligunt, potestate sua gaudent, privatum suum concupiscunt. Qui autem vult facere locum Domino, non de privato, sed de communi debet gaudere. Hoc illi fecerunt de rebus suis privatis; fecerunt illas communes. Quod habebant suum, numquid amiserunt? Si soli haberent, et unusquisque suum haberet; hoc solum haberet quod suum habebat: cum autem quod proprium erat, commune fecituae erant caeterorum, ipsius facta sunt. Intendat Charitas vestra: quia propter illa quae singuli possidemus, existunt lites, inimicitiae, discordiae, bella inter homines, tumultus, dissensiones adversum se, scandala, peccata, iniquitates, homicidia. Propter quae? Propter ipsa quae singuli possidemus. Numquid propter ista quae communiter
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ locꝰ dñi : esto humilis & quietꝰ & tremens
Si enĩ inte ñ fiat qđ quęris in altero quid
lutẽ alteriꝰ tantũ si ipse dicit & ñ facit:
& fit ꝑ linguã eiꝰ in alio locꝰ dño. ñ autẽ fit p¬
se locꝰ dño. Qui autẽ quȩ doc& bene. facit &
sic doc& : fit locꝰ dño cũ eo quẽ doc&. quia
om̃s credentes unũ locũ faciunt dño In cor¬
de enĩ hab& locũ dñs : qͥa unũ ẽ cor om̃iũ
in caritate copulatoꝵ. Iuã multa milia
credider̃ fr̃s mei qͣndo p̃cia rerũ suarũ posu¬
er̃ ad pedes apłoꝵ : sed qͥd de illis dicit scrip

Expanded text:
 quietus, et tremens Si enim in te non fiat quod quaeris, in altero quid lutem alterius tantum, si ipse dicit et non facit; et fit per linguam ejus in alio locus Domino, non autem fit ipse locus Domino. Qui autem quae dsic docet, fit locus Domino cum eo quem docet: quia omnes credentes unum locum faciunt Domino. In corde enim habet locum Dominus; quia unum cor est omnium in charitate copulatorum. 5. Quam multa millia crediderunt, fratres mei, quando pretia rerum suarum posuerunt ad pedes Apostolorum! Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
ta erat illa & nimis alta : tuaut̃ nimis
abiectus & in imo iacens In magna ista
separatione : missus ẽ mediator
Non poteras ad dm̃ homo ds̃ factus
ẽ. homo Ut qm̃ homo potes ab homine
inde factus ẽ. suauis. Quid suauius
pane angłoꝵ e quomodo ñ . ẽ. suauis his
quando panẽ angłoꝵ manducauit hͦ:
Non enĩ aliunde uiuit homo. & aliunde
uiuit angłs: ipsa ẽ ueritas ipsa est
sapientia ipsa ẽ uirtꝰ dĩ. Sed quomͦ
ea ꝑfruuntur angłi : tu non potes.
Illi enim quomͦ ꝑfruunt᷑ : sicuti ẽ. In prin¬
cipio erat uerbum. & uerbũ erat apud

Expanded text:
ta erat illa et nimis alta, tu autem nimis ta erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separatione missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad hominem, inde factus est suavis. Quid suavius pane Angelorum? Quomodo non est suavis Dominus, quando panem Angelorum manducavit homo ? Non enim aliunde vivit homo, et aliunde vivit angelus. Ipsa est veritas, ipsa est sapientia, ipsa est virtus Dei: sed quomodo ea perfruuntur Angeli, tu non potes. Illi enim quomodo perfruuntur? Sicuti est, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud
Abbreviated transcription (Latin):
qđ iustus ẽ. nonne &tu habes in depar¬
tẽ laudando: Non enĩ laudares iustũ:
nisi amares ñ amares: si nihil inde
haberes Si ergo quicquid aliud lauda¬
mus ideo laudamus qui a bonũ ẽ. nul¬
la tibi maior causa & melior & firmior
dari potuit quare laudes dm̃: nisiqͥa
concipiat . ut cõplectat᷑ quã bonꝰ sith̃s
sed ad nos redeamꝰ & in nob illũ agnor¬
camꝰ. & in oꝑib. artificẽ laudemꝰ quia
ipsũ contẽplari idonei ñ sumꝰ & si coni¬
templabimͣ id onei aliquando erimꝰ. cũ
fuerit mundatũ cornrm̃ fide ut postre¬
mo gaudeat ueritate Nunc qm̃ ipse
a nobis uideri non potest. operi eiꝰ uide¬
amus: ne sine eiꝰ laude remaneamus
buit hommnib ut & iam panẽ decȩlo
miserit & filiũ suũ ȩqualẽ qui hoc ẽ
qđ ipse dederit hominẽ faciendum
&e ꝓ hominib occidendũ ut ꝑ hoc qđ
tu es gustes qđ non es Multũ enĩ adte
erat gustare suauitatẽ dĩ. quia remo¬

Expanded text:
quo justus est, nonne et tu habes inde parquo justus est, nonne et tu habes inde partem laudando? Non enim laudares justum, nisi amares; non amares, si nihil inde haberes. Si ergo quidquid aliud laudamus, ideo laudamus, quia bonum est; nulla tibi major causa et melior et firmior dari potuit quare laudes Deum, nisi quia concipiat aut complectatur quam bonus sit Dominus? Sed ad nos redeamus, et in nobis illum agnoscamus, et in operibus artificem laudemus; quia ipsum contemplari idonei non sumus: et si contemplari idonei aliquando erimus, cum fuerit mundatum cor nostrum fide, ut postremo gaudeat veritate; nunc quoniam ipse a nobis videri non potest, opera ejus videamus, ne sine ejus laude remaneamus. aebuit hominibus, ut etiam panem de coelo miserit , et Filium suum aequalem, qui hoc est quod ipse, dederit hominem faciendum, et pro hominibus occidendum; ut per hoc quod tu es, gustes quod non es. Multum enim ad te erat gustare suavitatem Dei; quia remo
Abbreviated transcription (Latin):
sit bonũ: bonũ bona faciens. Sicutiẽ
proprie. sic & bonus ẽ ꝓprie Neq enĩ
ea quȩ fec̃ non s̃. aut in iuria illi fit cum
dicimus ñ eẽ. quȩ fecit. Quare enĩ fec̃
si non s̃ quȩ fecit: aut quid fecit si ñ ẽ
quod fecit : Cum ergo sint & illa quae
fecit. uenitur tam̃ ad illius cõparati¬
quib appellari poss& & dici ds̃ ipsum
misit me . Ita enĩ ille ẽ ut in eiꝰ cõpa.¬
ratione ea quae facta s̃ non sint Iuo
ñ cõparato sunt. qm̃ ab illo s: illi aut̃
comparata. ñ s̃. Quia uerũ eẽ in com¬
mutabile eẽ est: qđ ille solus est Est
enĩ est sicut bonũ: bonũ bonum est
Cogitate & uidete. ꝗm̃ quicqͥd aliud
laudatis ideo laudatis quia bonum est
Insanit : qͥ laudat qđ non estbonũ Si
laudes iniquũ eo ipso qđ iniquus est
nonne &ti iniquus eris: Si laudes fu¬
rem eo ipso quo fur .ẽ. nonne & tupar¬
ticeps eris : si laudes iusts̃ in eo ipso

Expanded text:
sit bonum. Bonum bona faciens sicuti est sit bonum. Bonum bona faciens sicuti est proprie, sic et bonum est proprie. Neque enim ea quae fecit, non sunt; aut injuria illi fit, cum dicimus non esse quae fecit. Quare enim fecit, si non sunt quae fecit? aut quid fecit, si non est quod fecit? Cum ergo sint et illa quae fecit, venitur tamen ad illius comparatiquibus appellari posset et dici Deus, ipsum t, «Qui est, misit me.» Ita enim ille est, ut in ejus comparatione ea quae facta sunt, non sint. Illo non comparato, sunt; quoniam ab illo sunt: illi autem comparata, non sunt, quia verum esse, incommutabile esse est, quod ille solus est. Est enim est, sicut bonorum bonum, bonum est. Cogitate, et videte quoniam quidquid aliud laudatis, ideo laudatis quia bonum est. Insanit qui laudat quod non est bonum. Si laudes iniquum eo ipso quo iniquus est, nonne et tu iniquus eris? Si laudes furem eo ipso quo fur est, nonne et tu particeps eris? Si laudes justum in eo ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tim̃tẽ quo minuatur inuenio & ꝗd dicam
amplius : inuenio increatura cȩlũ bonum.
solem bonũ. lunã bonã . stellas bonas. tram
bonã quȩ gignuntur interra & radicibus
nixa sunt bona quȩ ambulant & mouent᷑
bona. quae uolitant inaere & natant ĩ aqͥs
bona : dico & hominẽ bonũ. Homo eñĩboNꝰ.
debono thesauro cordissui ꝓfert bonum:
Dico & angłm bonũ quinon ẽ. lapsus suꝑbia
& diabolus factus : sed inhȩr& oboedien¬
do ei a quo factus ẽ. Omnia ista dico
bona : sed tam̃ cũ suis nominib: celum
bonũ angłm bonũ. homine bonũ Addm̃
aut̃ cũ me refero: puto nihil melius
dixit: homo bonus & ipse itẽ dixitr
nemobomis nisi unus dĩ Nonne stimu¬
lauit nos ad quȩrendum : & ad distir¬
guendum quid sit bonum alio bono bo¬
nũ & bonum seipso bono: Quam ergo
bonum ẽ. a quo sunt om̃ia bona : omni¬
no nullũ inuenias bonũ qđ ñ ab ipso

Expanded text:
timentem quo minuatur, invenio. Et quid dicam timentem quo minuatur, invenio. Et quid dicam amplius? Invenio in creatura coelum bonum, solem bonum, lunam bonam, stellas bonas; terram bonam, quae gignuntur in terra et radicibus nixa sunt, bona; quae ambulant et moventur, bona; quae volitant in aere et natant in aquis, bona. Dico et hominem bonum: «Homo» enim «bonus de bono thesauro cordis sui profert bonum» . Dico et angelum bonum, qui non est lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhaeret obediendo ei a quo factus est. Omnia ista dico bona, sed tamen cum suis nominibus; coelum bonum, angelum bonum, hominem bonum: ad Deum autem cum me refero, puto melius nihil s Christus dixit, «Homo bonus;» et ipse item dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus.» Nonne stimulavit nos ad quaerendum et ad distinguendum quid sit bonum alio bono bonum, et bonum seipso bonum? Quam ergo bonum est a quo sunt omnia bona? Omnino nullum invenias bonum quod non ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
singularitatẽ bonitatis eiꝰ & p̃terire bre¬
uit̃ nolo & cõm̃dare congrue nonsufficio
Metuo. nesi hinc cito transiero : ego ingratꝰ
inueniar. Itẽ metuo: ne hoc cũ explican¬
dum suscepero : sub tanta laudis dominicȩ
sarcina defatiger. Sic tam̃ fr̃s accipite
me & laudantem & non sufficientẽ: ut
&iamsi non impletur illius laudis explica¬
tio. acceptetur laudatoris deuotio
Approb& me ipse uoluisse : ignoscat non
impleuisse. In effabili dulcedine teneor.:
cum audio bonus dñs. Consideratisq om̃ib:
& conlustratis quȩ forinsecus uideo qm̃
ex ipso sunt omĩa. &iã cũ mihi hec placent :
ad illũ redeo aquo sunt. ut intelligã qm̃
& superiorẽ inuenio : quia sic bonus ẽ. dñs.
ut istis non indigeat quo sit bonus. Deniq
ista ñ laudo sine illo: illũ aut̃ sine istis per¬
fectũ non indiguũ in cõmutabilem : Nullius
bonũ quȩrentẽ quo augeatur. nullius malũ

Expanded text:
singularitatem bonitatis ejus, et praeterire bresingularitatem bonitatis ejus, et praeterire breviter nolo, et commendare congrue non sufficio. Metuo ne si hinc cito transiero, ego ingratus inveniar: item metuo ne hoc cum explicandum suscepero, sub tanta laudis dominicae sarcina defatiger. Sic tamen, fratres, accipite me et laudantem et non sufficientem, ut etiamsi non impletur illius laudis explicatio, acceptetur laudatoris devotio. Approbet me ipse voluisse, ignoscat non implevisse. 4. Ineffabili dulcedine teneor, cum audio, «Bonus Dominus;» consideratisque omnibus et collustratis quae forinsecus video, quoniam ex ipso sunt omnia, etiam cum mihi haec placent, ad illum redeo a quo sunt, ut intelligam «quoet superiorem invenio; quia sic bonus est Dominus, ut istis non indigeat quo sit bonus. Denique ista non laudo sine illo; illum autem sine istis perfectum, non indigum, incommutabilem, nullius bonum quaerentem quo augeatur, nullius malum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid dicturus sũ quare laud& is : qm̃ &¬
benignus dñs. Breuit̃ uno uerbo expli
non ut sunt bona quȩ fecit. Nam fec̃ ds̃
omia bona ualde Ñ tantũ bona sed ualde
Cȩlũ & t̾rã & omniaquȩ in eis s̃ bona fecit:
& ualde bona fecit Si hȩc ommabona
fecit. qualis ẽ. ille qͥ fecit: & tam̃ cũ bona
fecerit. multoq sit melior qui fecit
quã ista quȩ fecit : non inuenies melius
quod de illo dicas. nisi quia bonꝰ ẽ dñs si
tam̃ intelligas ꝓprie bonũ a quo sunt
cȩtera bona. Omnia enĩ bona ipse fecit:
ipse ẽ. bonus quẽ nemo fecit Ille bono suo¬
bonus ẽ : non aliunde participato bono
Ile seipso bono bonus ẽ. non adhȩrendo
alteri bono Alihi aut̃ adhȩrere dõbonũ ẽ
Qui non egit a quo fierebonus: sed eguer̃
illo cetera ut fierent bona Vultis audire
quã singularit̃ ille sit bonꝰ : dũs in t̃rogatꝰ
dixit ne mobonus nisi unus dr̃. Hanc

Expanded text:
Quid dicturus sum quare laudetis! «QuoniQuid dicturus sum quare laudetis! «Quoniam bonus Dominus.» Breviter uno verbo explicnon ut sunt bona quae fecit. Nam fecit Deus omnia bona valde : non tantum bona, sed et valde Coelum et terram et omnia quae in eis sunt bona fecit, et valde bona fecit. Si haec omnia bona fecit, qualis est ille qui fecit? Et tamen cum bona fecerit, multoque sit melior qui fecit, quam ista quae fecit; non invenis melius quod de illo dicas, nisi «quia bonus est Dominus:» si tamen intelligas proprie bonum, a quo sunt caetera bona. Omnia enim bona ipse fecit: ipse est bonus quem nemo fecit. Ille bono subonus est, non aliunde participato bono: ille seipso bono bonus est, non adhaerendo alteri bono. Mihi autem adhaerere Deo bonum est , qui non eguit a quo fieret bonus; sed eguerunt illo caetera ut fierent bona. Vultis audire quam singulariter ille sit bonus? Dominus interrogatus dixit, «Nemo bonus, nisi unus Deus» . Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
in hac peregrinatione in hac domo
qđ &iã peregrinationis tał naculũ dr̃
quia hic stamꝰ. Nũquidparũ grati eẽ.
debemꝰ ÷ nonne cogitandũ ẽ quia hiesta¬
mus. nonne cogitandũ ẽ quid facti fue¬
rimus : ñne cogitandũ ẽ ubi iacebam
& quo collecti sumꝰ sm non ne cogitandũ
ẽ. quia om̃s impii dñm ñ quȩrebant &
ipse illos ñ quȩrentes quȩ siuit: ipse in¬
uentos excitauit. ipse excitatos uocauit :
ipse uocatos introdux̃. & in domo sua
stare fecit. Haet quisqͥs cogitat. & ingratꝰ
ñ ẽ. omnino despicit se p̃amore dĩ sui a
quo sibi tanta p̃stita sunt. Et qm̃ ñ hab&
quid ꝓtantis beneficiisdõ retribuat.
quid ei restat nisi grãs agere s non repen¬
dere ad ipsã gratiarũ actionẽ ꝑtin& : &
calicẽ dñi accipere & nom̃ eiꝰ inuocare
Nam quid rãribuat dño seruus ꝓ om̃ib
quȩ r&ribuit ei : Ergo qui statis indomo
dtũ in atriis domꝰ dĩnr̃i: laudate dñm:¬

Expanded text:
in hac peregrinatione, in hac domo, in hac peregrinatione, in hac domo, quod etiam peregrinationis tabernaculum dicitur, quia hic stamus, numquid parum grati esse debemus? Nonne cogitandum est quia hic stamus? nonne cogitandum est quid facti fuerimus? nonne cogitandum est ubi jacebamus, et quo collecti sumus? nonne cogitandum est quia omnes impii Dominum non quaerebant, et ipse illos non quaerentes quaesivit, ipse inventos excitavit, ipse excitatos vocavit, ipse vocatos introduxit, et in domo sua stare fecit? Haec quisquis cogitat et ingratus non est, omnino despicit se prae amore Domini sui, a quo sibi tanta praestita sunt: et quoniam non habet quid pro tantis beneficiis Deo retribuat, quid ei restat nisi gratias agere, non rependere? Ad ipsam gratiarum actionem pertinet, et calicem Domini accipere, et nomen ejus invocare. Nam quid retribuat Domino servus, pro omnibus quae retribuit illi ? Ergo, «Qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei n