comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aurelius cotta consul cũ ad opus equites ne
cessitate cogente iussisset accedere eoꝵ ꝙ pars
detratasset imperiũ questus apud aeniores efsi
eis prȩtecita ęra p̃cedecent. Tribuni ꝙͦ plȩbis
de eadem re ad populũ protulerũt omuium¬
q consensus stabilita disciplina ẽ. Q. Retil.¬
u Macedonicus ĩ hispania quĩq cohortes quę
hostib csserant testam̃tũ facere iuissas ad locum¬
recupteandũ remisit: minatus nõ nis post uic¬
cociã receptũ iri. E. Ualerio consuli senatus
prȩcoepit exeecitũ ad firmi uictũ ducere seruũ
ibiq caftra munire et hyemem sub tentoriis
exigere. Senatus cum turpiter fugati eius
milites essent: decreui ne auxilia tia sumi¬
terent᷑ nisi captis eius legionio: quę punico
billo militiã detractauecant ĩ sciciliam uelut
rligatis pee septem annos hordeũ ex senatus
consulto datũ est .L. fiio .C. łiciũ prȩfectũ

Expanded text:
Aurelius Cotta consul, cum Aurelius Cotta consul, cum cessitate cogente, jussisset accedere, eorumque pars detrectasset imperium, questus apud censores effeceis praeterita aera procederent. Tribuni quoque plebis de eadem re ad populum pertulerunt, omniumque consensu stabilita est disciplina. Q. Metellus Macedonicus in Hispania quinque cohortes, quae hostibus cesserant, testamentum facere jureciperandum remisit, minatus non nisi post victoriam receptum iri. P. Valerio consuli senatus praecepit, exercitum ad Sirim victum ducere Saepinum ibique castra munire et hiemem sub tentoriis exigere. 24aSenatus, cum turpiter fugati eius milites essent, decrevit, ne auxilia eis summitterentur, nisi captis eius . . . Legionibus, quae Punico bello militiam detractaverant, in Siciliam velut relegatis per septem annos hordeum ex senatus consulto datum est. L. Piso C. Titium praefectum
Abbreviated transcription (Latin):
missum. Clearcus dux lacedemoniort exee¬
citui dicebat imperatorem potius q hostem
metui debere: Significans eos qui in p̃lio olubi¬
am mortem ci muissent certũ si deseruissent
manere suppliciũ Appii claudii sententia se¬
natus eos qui a lyxrho rege epyrotarũ capti
et postea remissi crant equites ad peditẽ rede
git ad leuem armaturã omnib eͣ uallum
tusis tendere doneo bina hoftiũ spolia singuli
reserrent. Octacilius crassus conful eos qui
ab hã nibale sub iugũ missi redierant tendere
exx uallum iussit:ut iminuti asuestecẽt ꝑi¬
culis et adutesus hostes audatiores fierẽt .P.
Cornelius Nasica decimo iunio consule
qui execcitum desecuauerãt dannato uir¬
giscesi publice ueniecũt. Domitius Corbulo
in armenia duas alas et tres cohortes quȩ
ad castellum mitio hostib cesserant exͣ uallũ
iussit tendere : donec assiduo labore et pro¬
speris &x cursionib redimerent ignominiam

Expanded text:
missum. Clearchus, dux Lacedaemoniorum, exermissum. Clearchus, dux Lacedaemoniorum, exercitui dicebat imperatorem potius quam hostem metui debere, significans eos, qui in proelio dubiam mortem timuissent, certum, si deseruissent, manere supplicium. Appii Claudii sententia senatus eos, qui a Pyrrho, rege Epirotarum, capti et postea remissi erant, equites ad pedites redegit, pedites ad levem armaturam, omnibus extra vallum iussis tendere, donec bina hostium spolia singuli referrent. Otacilius Crassus consul eos, qui ab Hannibale sub iugum missi redierant, tendere extra vallum iussit, ut immuniti assuescerent periculis et adversus hostem audentiores fierent. P. Cornelio Nasica Decimo Iunio consulibus, qui exercitum deseruerant, damnati virgis caesi publice venierunt. Domitius Corbulo in Armenia duas alas et tres cohortes, quae ad castellum Initia hostibus cesserant, extra vallum iussit tendere, donec adsiduo labore et prosperis excursionibus redimerent ignominiam.
Abbreviated transcription (Latin):
trident᷑ i hoc loco hostib cesserat ĩ conspectũ
suũ uenire uetuit adolescens ignominiȩ
ueretundia p̃sus mortem sibi consciuit. Ca¬
stra antiquitus romani cęterę ꝙ gentes pasia
pee corpora cohortiũ uelut mappalia con¬
stituere soliti erant. cũ solos urbiũ muros
nosset antiouitas. Pyxrhus epirotarũ rex
primus tetũ ex ercitũ sub eodem uallo ꝯtene¬
re inftituit. Romani deinde uicto eo ĩ cãps
acusims circa urbem statuentũ cafris eius
potiti et ordinatione notata paulatim ad
banc usq metationem: quę nũc efecta est
peruenerunt.E. Nasica in hibeenis q uis cla¬
usis usus nõ eẽ necessarius ne tñ desidia mi¬
les corrumperet᷑: aut pex ocii licentiã sociis in¬
iuriam inferrent naues ȩdificare instituit. M.
Cato memorie tradidit ĩ furto cõp̃hensus in¬
ter cõmilitones dextras ẽẽ s̃cisas aut lientius
aimaduertere uoluissent ĩ pͥncipis sanguinẽ

Expanded text:
Tridentino loco hostibus cesserat, in conspectum Tridentino loco hostibus cesserat, in conspectum suum venire vetuit. Adulescens verecundia ignominiae pressus mortem sibi conscivit. Castra antiquitus Romani ceteraeque gentes passim per corpora cohortium velut mapalia constituere soliti erant, cum solos urbium muros nosset antiquitas. Pyrrhus Epirotarum rex primus totum exercitum sub eodem vallo continere instituit. Romani deinde, victo eo in campis Arusinis circa urbem Malventum, castris eius potiti et ordinatione notata paulatim ad hanc usque metationem, quae nunc effecta est, pervenerunt. P. Nasica in hibernis, quamvis classis usus non esset necessarius, ne tamen desidia miles corrumperetur aut per otii licentiam sociis iniuriam inferret, navis aedificare instituit. M. Cato memoriae tradidit in furto comprehensis inter commilitones dextras esse praecisas aut, si lenius animadvertere voluissent, in principiis sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
isset loco consisteret cũ incertissimus quisq se
retro dediset: firenui aut ĩfrone prosifuisset
ut quẽq inuenerat stantem: ita ad ordines
militiȩ prouexit. Lisandeo lacedemonius
egressu uia quẽdam caftigabat: cui dicenti
ad muillius rei rapinã se ab agmiine recessisse:
respondit ne speciem quidem rapturi p̃beas uo¬
lo. Antigonus cũ filiũ suũ audliset deuectisse
in eius domã cuius tres filiȩ insignes spetie
esent: audio inquit fili auguste habitare te
pluribus dñis domus possidentib: hospiciũ la¬
xiui accipe iusso ꝗ comigrare edixit nequis
minor quĩ quaginta annos natus hospicio ma¬
tris familias uteret᷑ Q. Metallus conful gͣ.¬
uis nulla rege impediret᷑: qui ⁊̃ filiũ contubeena¬
lem perpetuũ haberet : maluit mñ cũ ĩ ordinẽ
herert .d. Rucilius consul cũ ẜm leges in contu¬
becniõ suo habere posset filium in legionem
militem fecit. . Scaurus filiũ qd̾ insaltu

Expanded text:
isset loco consisteret; cum inertissimus quisque isset loco consisteret; cum inertissimus quisque retro se dedisset, strenui autem in frontem prosiluissent, ut quemque invenerat stantem, ita ad ordines militiae provexit. Lysander Lacedaemonius egressum via quendam castigabat. Cui dicenti ad nullius rei rapinam se ab agmine recessisse respondit: "ne speciem quidem rapturi praebeas volo." Antigonus, cum filium suum audisset devertisse in eius domum, cui tres filiae insignes specie essent, "audio", inquit, "fili, anguste habitare te pluribus dominis domum possidentibus: hospitium laxius accipe"; iussoque commigrare edixit, ne quis minor quinquaginta annos natus hospitio matris familias uteretur. Q. Metellus consul, quamvis nulla lege impediretur, quin filium contubernalem perpetuum haberet, maluit tamen eum in ordine merere. P. Rutilius consul, cum secundum leges in contubernio suo habere posset filium, in legione militem fecit. M. Scaurus filium, quod in saltu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ã nõ habituros neq ex ordine ncessuros nisi
ornasset ĩ quo plus p̃sidii ꝙ ĩgladio haberet Phi¬
lippus cũ primũ exexcitu constitueret: uchi¬
culoꝵ uium omnib inttedixit equitib nõ am¬
plius ꝙͣ singulos lacones hr̃e pecmisit pedi¬
tib aũt denis singulos qui molas et fines
errent ĩ eftiua extũtib crigita diecũ farmã
collo portari imperauit. C. Marius retidẽ¬
dor impedim̃toꝵ gratia quib maxime exer¬
aitus agemẽ honeratur uasa et cibaria militis
infasiculos aptata furcis imposuit sub quib
et babyloniis et facilis requies esset unde et
prou̾biũ tractũ est multi mariani Theagenes
atheniensis cũ ex eccitu megarã duceret pe¬
tentib ordines respondit ubi se datuit : dem
clam equites premisit: eos q hostiũ spem impe¬
ratũ uti Iocios rectorquere iussit: quo facto cũ
teemisit ita ordinari aciem: ut quo quis uolu¬

Expanded text:
causa non abituros neque ex ordine recessuros nisi causa non abituros neque ex ordine recessuros nisi ornasset, in quo plus praesidii quam in gladio haberet. Philippus, cum primum exercitum constitueret, vehiculorum usum omnibus interdixit, equitibus non amplius quam singulos calones habere permisit, peditibus autem denis singulos, qui molas et funes ferrent; in aestiva exeuntibus triginta dierum farinam collo portari imperavit. C. Marius recidendorum impedimentorum gratia, quibus maxime exercitus agmen oneratur, vasa et cibaria militis in fasciculos aptata furcis imposuit, sub quibus et habile onus et facilis requies esset; unde et proverbium tractum est "muli Mariani". Theagenes Atheniensis, cum exercitum Megaram duceret, petentibus ordines respondit ibi se daturum. Deinde clam equites praemisit eosque hostium specie impetum in suos retorquere iussit. Quo facto cum um praepararentur, permisit ita ordinari aciem, ut quo quis volu
Abbreviated transcription (Latin):
De disciplina
iuperiorũ ducũ seccedia execcitum cor¬
rexit dimisso ingenti lixare nũo redactis ad
munus cotidiana exeecitatione militib. quib
cum frequens ĩ iungeret iter: portare cõpluriũ
diecũ cibaria imperabat : ita ut frigora inbͥres
pati uada fluminũ pedib trautere assuescet᷑
miles ex probrace subinde imperatore timudi¬
tattn et ignauiã frangena delicators ususac
parũ necessaria expeditioni uaza qd maxime
nobilitr accedit .C. Renmio tribuno cui
dixisse tradit᷑. Sapio mihi paulispee tibi et ee
militee lapsam militũ disciplinã pari seuecitati
restituit cum ⁊̃supee prohibuisset alia carne ꝙ
assa elixa ue milites uti. Rẏrrhiis delectori suo
tectur dixisse tu grandes elige ego eos fortis noba¬
.D. Flacco et W darrone coñs̃. ꝑ Milites pͥmoe
iure iurando factie sunt area .n. sacram̃to
tantũm̃o a tribunis togabant᷑. Cȩtecũ ip̃i it
se coniurabant se fufe fuge atq for midinis

Expanded text:
De Disciplina superiorum ducum socordia exercitum correxit dimisso ingenti lixarum numero, redactis ad munus cotidiana exercitatione militibus. Quibus cum frequens iniungeret iter, portare complurium dierum cibaria imperabat, ita ut frigora et imbres pati, vada fluminum pedibus traicere assuesceret miles, exprobrante subinde imperatore timiditatem et ignaviam, frangente delicatioris usus ac parum necessaria expeditioni vasa. Quod maxime notabiliter accidit C. Memmio tribuno, cui dixisse traditur Scipio: "mihi paulisper, tibi et remiliter lapsam militum disciplinam pari severitate restituit, cum insuper prohibuisset alia carne quam assa elixave milites uti. Pyrrhus dilectatori suo fertur dixisse: "tu grandes elige, ego, eos fortes reddam." L. Paulo et C. Varrone consulibus milites primo iure iurando adacti sunt; antea enim sacramento tantummodo a tribunis rogabantur, ceterum ipsi inter se coniurabant se fugae atque formidinis
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt: quo is ager anabellum uenierat hi
dum ab hannibale obsidecent᷑ et ĩpi obsiderent
capuam decreuecunt ne nisi capta ea reuoca¬
U LTA Lectione exquisitis frategena¬
tib et nõ exiguo scrupulo digesti sut pnissi
triũ libroꝵ implecem si mõ impleui: hoc exi¬
bebo ea quȩ parũ apte discretioni priorum
ad speciem alligata subici uidebãt᷑. hic enint
exempla potius frategicon q stategernata: quę
id arco separaui quia q uis clara diueese
m̃ erant substantis ne siqui forae ĩ aliqua &
his incdissent similitudine ĩ docti precmissa
opinarent᷑ et sana uelut residua expediendi
fuit in qua et ĩp̃e ordinem perspicies senuar̃ conbor
De disciplina
De os erectu discipline
De cõtinẽtia

Expanded text:
endo perduxerunt, quo is ager ante bellum venierat. Idem, endo perduxerunt, quo is ager ante bellum venierat. Idem, cum ab Hannibale obsiderentur et ipsi obsiderent Capuam, decreverunt, ne nisi capta ea revocaMulta lectione conquisitis strategematibus et non exiguo scrupulo digestis, ut promissum trium librorum implerem, si modo implevi, hoc exhibebo ea, quae parum apte discriptioni priorum ad speciem alligatae subici videbantur et erant exempla potius strategicon quam strategemata; quae idcirco separavi, quia quamvis clara diversae tamen erant substantiae, ne, si qui forte in aliqua ex his incidissent, similitudine inducti praetermissa opinarentur. Et sane velut res residua expedienda fuit, in qua et ipsa ordinem per species servare conabor: I. De disciplina. II. De effectu disciplinae. III. De continentia.
Abbreviated transcription (Latin):
tare. berbari oblata uictoriȩ concitati lignis¬
armentis q se onerauerũt : quib fossas imple¬
yent: ingenti q cursu caftra noftra ĩ colle po¬
sita petiuerunt im̃ in eos Tituruis uniuer¬
sas ĩmisit copias multisq galloꝵꝵ cęsis plurimũ
indeditionem accepit. Asculani oppugnatu¬
ri opidũ põperii cũ paucos senes egros ĩmuris
ostendisset ob is secutos romanos ecuptione stã
fugauecũt. Numãtini obsessi ne pro uallo
quidem infrucxecũt aciem adeo ꝙ se continu¬
enũt ut popilio lenati fiducia sieret scalis oppi¬
dum aggrediendi. quo dtinde suspicãte insidus
qr nic tunc quidem ob sistebat᷑: ac reuocãte
cruptione facta auersos et descedentes ad orti st
De costantia obsessorp
IOMANI obsidente moenib hanibale ofita¬
A tand fiduti gr̃a supplem̃tũ execcitibus
quos i hipania habebant diusa porta miierĩt
idem agrũ in quo cafra hannibal habebat

Expanded text:
tare. Barbari oblata victoriae spe concitati lignis stare. Barbari oblata victoriae spe concitati lignis sarmentisque se oneraverunt, quibus fossas complerent, ingentique cursu castra nostra in colle posita petiverunt. Unde in eos Titurius universas immisit copias multisque Gallorum caesis plurimos in deditionem accepit. Asculani, oppugnaturo oppidum Pompeio cum paucos senes et aegros in muris ostendissent, ob id securos Romanos eruptione facta fugaverunt. Numantini obsessi ne pro vallo quidem instruxerunt aciem adeoque se continuerunt, ut Popilio Laenati fiducia fieret scalis oppidum adgrediendi; quo deinde suspicante insidias, quia ne tunc quidem obsistebatur, ac suos revocante, eruptione facta aversos et descendentis adorti sunt. XVIII De Constantia Obsessorum Romani, assidente moenibus Hannibale, ostentandae fiduciae gratia supplementum exercitibus, quos in Hispania habebant, diversa porta miserunt. Idem agrum, in quo castra Hannibal habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
tossa ĩ frõt peccussa quietũ iri uallo militẽ teui¬
it: donec hostilis equitatus intraret angustias mu¬
nim̃toꝵ. tũc eruptione facta sex milla eoꝵ a
cidit. Qgar in gallia deletis ab Ambuo rege
titurii sabini et cocte legatoꝵ copiis cũ ã ꝗ̃ito
Cicerone. qui et ip̃e oppugnabat᷑ cectior factus
cum duab legionib aduentaret: conuecfis ho¬
stib metum simulauit milites q in caftris quę
ampliora solito induftria fecerat cenuit. Gal¬
li pręsumpta iam uictoria uelut ad p̃lam
castroꝵ tendentes fossas implece et uallum
detrabere cepect. quare p̃lio aptatos Cȩsar
õmisso repente undiq milite truadauit. Litu¬
rius Sabimis aduecius galloꝵ amplũ exete¬
citum continendo militem intra munimẽta
prestitit eis iuspitionẽ metuentis cul agnaẽ
cã pee fugam misit: qui afirmaret exercitũ
omanũ in desperatione ẽe: ac de fuga cogi¬

Expanded text:
fossa in fronte percussa, quietum in vallo militem tenufossa in fronte percussa, quietum in vallo militem tenuit, donec hostilis equitatus intraret angustias munimentorum; tunc eruptione facta sex milia eorum cecidit. C. Caesar in Gallia, deletis ab Ambiorige Titurii Sabini et Cottae legatorum copiis, cum a Q. Cicerone, qui et ipse oppugnabatur, certior factus cum duabus legionibus adventaret, conversis hostibus metum simulavit militesque in castris, quae artiora solito industria fecerat, tenuit. Galli praesumpta iam victoria velut ad praedam castrorum tendentes fossas implere et vallum detrahere coeperunt; qua re proelio non aptatos Caesar emisso repente undique milite trucidavit. Titurius Sabinus adversus Gallorum amplum exercitum continendo militem intra munimenta praestitit eis suspicionem metuentis. Cuius augendae sa perfugam misit, qui affirmaret exercitum Romanum in desperatione esse ac de fuga cogi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmilius laup Paulus uniueesis ligurib ĩ proui¬
so adortis castra eius simulato cimore militem
diu continuit: deinde fatigato ia hoste. quat¬
tuor portis eruptione scã. strauit cepit q ligu¬
res. uelus prȩfectus romanoꝵ arcem tarẽtinoꝵ
tenens misit ad hasdrubalem legatos uti abi
re sibi incolumi liceret. Ea simulatione ad
securitadm perductũ hostem ecuptione facta
cetidit. Gn Pompeius circunsessos addurachiũ
nõ cm̃ obsidione liberauit suos: uecũ etiã post
eecuptionem quã oportuno et loco et tpre fede¬
rat Cęsarem ad castellum qͥd duplici muniti¬
one insftructũ erat auide srrũpente extexior
iqp̃e confusus corona obligauit: ut ille inter eti
quos obsidebat et eos ꝗ ex circũ uenirant medi¬
us nõ leue pecitulum et detrim̃tũ senserit flaui¬
us fimbra ĩ asia apud rhidinathã adueesum filius¬
um mitridatis brachiis a latere ductis : demde

Expanded text:
Aemilius Paulus, universis Liguribus improviAemilius Paulus, universis Liguribus improviso adortis castra eius, simulato timore militem diu continuit; deinde fatigato iam hoste quattuor portis eruptione facta stravit cepitque Ligures. Livius praefectus Romanorum arcem Tarentinorum tenens misit ad Hasdrubalem legatos, abire uti sibi incolumi liceret; ea simulatione ad securitatem perductum hostem eruptione facta cecidit. Cn. Pompeius circumsessus ad Dyrrachium non tantum obsidione liberavit suos, verum etiam post eruptionem, quam opportuno et loco et tempore fecerat, Caesarem ad castellum, quod duplici munitione instructum erat, avide irrumpentem exterior ipse circumfusus corona obligavit, ut ille inter eos, quos obsidebat, et eos, qui extra circumvenerant, medius non leve periculum et detrimentum senserit. Flavius Fimbria in Asia apud Rhyndacum adversum filium Mithridatis, brachiis ab latere ductis, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
fececũt et romanos cetiderũt: et ĩp̃i om̃es inaer¬
fecti funt. Nãnibal simili consilio se et trans¬
fugii ultus est: nã cũ aliquos exmilitib suis sa¬
ret transisse proxima nocte nec ignoraret ex¬
ploratores hostiũ in cafris suis eẽ palam pronũ¬
tiauit nõ debere transfugas uocari solectissemos
milites: qui ip̃is uisu exierint ad excipienda
hastiũ consilia: auditis quȩ pronũtiauit retule¬
xũt & ploratores ad suos tũ comp̃ssi a romanis
transfuge. et amputatis manib remissi sunt
Diodotus cũ pręsidio amphipolim tueret᷑ et dui
milia thracũ suspecta haberet: quȩ iudebant᷑
urbem direptura mentitus est paucas hostiũ
naues proximo litori applicuisse: easq diripi
Queniente ad obsidionẽ hasdeubale raros ex
industria ĩ muris posuerũt defensores quoꝵ pau¬
citar contempta cũ in cautus muris succede¬
ret has drubal ecuptione facta cetiderũt eion

Expanded text:
fecerunt; et Romanos ceciderunt et ipsi omnes interfecerunt; et Romanos ceciderunt et ipsi omnes interfecti sunt. Hannibal simili consilio se a transfugis ultus est. Nam cum aliquos ex militibus suis sciret transisse proxima nocte nec ignoraret exploratores hostium in castris suis esse, palam pronuntiavit non debere transfugas vocari sollertissimos milites, qui ipsius iussu exierint ad excipienda hostium consilia. Auditis quae pronuntiavit, rettulerunt exploratores ad suos. Tum comprehensi a Romanis transfugae et amputatis manibus remissi sunt. Diodotus, cum praesidio Amphipolim tueretur et duo milia Thracum suspecta haberet, quae videbantur urbem direptura, mentitus paucas hostium naves proximo litori applicuisse easque diripi erant, veniente ad obsidionem Hasdrubale raros ex industria in muris posuerunt defensores; quorum paucitate contempta cum incautus muris succederet Hasdrubal, eruptione facta ceciderunt eum.
Abbreviated transcription (Latin):
piendoꝵ cã eoꝵ. progreses octiderũt: quę soler¬
tia anulcari nõ tm̃ ad p̃senẽ profuit successu
Sed ĩ posterũ pręstitit ut romanis qͦ tranfuge
torent suspetti. Nanno cartaginensiũ inperator
iscicilia cũ comperisset galloꝵ meraenarioꝵ
arcitto iui milia conspirasse ad transfugiendũ
id romanos qd aliquet mensũ mercedes non
receperant animad uertere aũt in eos nõ aude¬
ret metus seditionis pecmisit prolationis su¬
nia liberalitate pensataꝵ: queo nomine gr̃as
agentib gallis pec tp̃s idoneũ datis pollicitis
fidelissimũ dispensatonẽ adotalitiũ confulem mi¬
it. qui tanqͣ rationib ineeeuer sis mranffugisst
nũtiauit nocte proxima galloꝵ quatuor milia
quę datũ forent missa pose excipi. Octaclius
nec statim credidit cransfuge net tñ rem speenẽ¬
dam ratus disposuit in ĩsidiis letissimã manũ suqꝗ
abea galli excepti duplicitee hãnonis consilio satis¬

Expanded text:
piendorum causa eorum progressos ceciderunt. Quae sollerpiendorum causa eorum progressos ceciderunt. Quae sollertia Hamilcari non tantum ad praesentem profuit successum, sed in posterum praestitit, ut Romanis veri quoque transfugae forent suspecti. Hanno, Carthaginiensium imperator, in Sicilia, cum comperisset Gallorum mercennariorum circiter quattuor milia conspirasse ad transfugiendum ad Romanos, quod aliquot mensum mercedes non receperant, animadvertere autem in eos non auderet metu seditionis, promisit prolationis iniuriam liberalitate pensaturum. Quo nomine gratias agentibus Gallis per tempus idoneum praedaturos pollicitmum dispensatorem ad Otacilium consulem misit, qui, tamquam rationibus interversis transfugisset, nuntiavit nocte proxima Gallorum quattuor milia, quae praedatum forent missa, posse excipi. Otacilius nec statim credidit transfugae nec tamen rem spernendam ratus disposuit in insidiis lectissimam manum suorum. Ab ea Galli excepti dupliciter Hannonis consilio satis
Abbreviated transcription (Latin):
peesuasit hosti supeceẽ ip̃is copias quib diuitur̃ã
subsineret obsidionẽ
Qua ratione proditorib et cranssugis occurrat᷑
A. A AR ERUL U S. cognito cons¬
lio.A. R. late inolani: qui corrumpert
ad defectionem populares fudebat et hãnibali gra¬
tificabat᷑ qd̾ illius beneficio airatus inter catẽses
saucius et ex ea captiuitate remissus ad suos erat
qr inteeficere eũ ne suplitatio eius reliquias d̃ai¬
caret nolanos nõ audebat ex eccitũ acecsitum
ad se aloqueus est dians fortissimũ militemẽẽ
cũ qd̾ antea ignoraset: horatus ꝙ ẽ ut secum
moraret᷑ et supee uerboꝵ honorẽ eqͦ gͦ donauit
qua benignitate nõ illius tm̃ fidem. Szetiam
popularium qui ex illo pendebat sibi obligauit.
Amiltar dux poenoꝵ cũ frequenter auxiliares
galli ad romanos cranfirent etiã e consuetudi¬
ne ut socii excipecent᷑ fidelissimos subornauie
ad simulandam tranficionẽ : qui romanos exci¬

Expanded text:
quibus diuturnam quibus diuturnam sustinerent obsidionem. XVI Qua Ratione Proditoribus et Transfugis Occurratur Claudius Marcellus, cognito consilio L. Bantii Nolani, qui corrumpere ad defectionem populares studebat et Hannibali gratificabatur, quod illius beneficio curatus inter Cannenses saucius et ex captivitate remissus ad suos erat, quia interficere eum, ne supplicio eius reliquos concitaret Nolanos, non audebat, arcessitum ad se allocutus est, dicens fortissimum militem eum esse, quod antea ignorasset, hortatusque est, ut secum moraretur, et super verborum honorem equo quoque donavit. Qua benignitate non illius tantum fidem, sed etiam popularium, quae ex illo pendebat, sibi obligavit. Hamilcar, dux Poenorum, cum frequenter auxiliares Galli ad Romanos transirent et iam ex consuetudine ut socii exciperentur, fidissimos subornavit ad simulandam transitionem, qui Romanos exci
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ locum iecerũt consequti ut habere ui¬
derent᷑: quo uictũ sustentarent usq ad sato¬
rũ pex ueatũ. Reliqui ex uariana clade cum
obsiderent᷑ q̃r defici frum̃to uidebãt᷑ Nornea
tota nocte arcũduxerũt captiuos diindi p̃ci¬
sedentib suis pecsua serũt. ne spem naturę ex¬
pugnationis reponerent in fame romanot ꝗo
ingens alim̃toꝵ copia suꝑesset. Traces ĩ arduo
monte obsessi inquẽ hostib accessus nõ erat
collato uiritim exiguo tritico aue caseo paue
opinatus hostis magnã in tritiai superd̃e eis qui
inde etiam petora pascecent recessitq ab obsi¬
dione. Ttrasibius dux milesior cũ longa obsi¬
dione milites sui angerent᷑ ab halias ꝗ spera¬
bat eos ad deditionem famę posse compelli sub
aduentu legatorũ haliatis frum̃tũ omne ĩ forũ
compelle iussit et conuiuiis sb̃ id tempus infti¬
tutis pec totã urbem epistolas preftitit. atq ita

Expanded text:
ratum locum iecerunt, consecuti, ut habere viratum locum iecerunt, consecuti, ut habere viderentur, quo victum sustentarent usque ad satorum proventum. Reliqui ex Variana clade, cum obsiderentur, quia defici frumento videbantur, horrea tota nocte circumduxerunt captivos, deinde praecisedentibus suis persuaserunt, ne spem maturae expugnationis reponerent in fame Romanorum, quibus ingens alimentorum copia superesset. Thraces in arduo monte obsessi, in quem hostibus accessus non erat, collato viritim exiguo tritico paucas oves pavopinatus hostis magnam vim tritici superesse eis, qui inde etiam pecora pascerent, recessit ab obsidione. Thrasybulus, dux Milesiorum, cum longa obsidione milites sui angerentur ab Halyatte, qui sperabat eos ad deditionem fame posse compelli, sub adventum legatorum Halyattis frumentum omne in forum compelli iussit et conviviis sub id tempus instit
Abbreviated transcription (Latin):
quib cũ obiecta pec mediũ anẽ catena. hãni¬
bal obstitiset. nuces sparsere : quȩ cũ aqua ferẽte
ad opidũ defluecent eo comeatu socioꝵ nices¬
sitatem suftentauecũt. Nircus mutinensib co¬
sessis ab antonio salem quo maxime indignebae
cripii conditũ pec amẽ samtnũ intromisit sẽ
petora secunda a qua demifit quȩ ex cepta suffe¬
tauecũt necessariorũ ĩ opĩa
Quem ad modũ eficiat᷑ ut habundare udeãt᷑ que de
O MA N Icũ ã gallis capitoliũ obsidere¬
Atur in etema iam fame panẽ i hostem
iactauteũt: consequti ut abundare comeitib
uideñt᷑. obsidionẽ donee Camillus sbueninret
tolerauerũt. Athenienses aduersus lacedemo¬
nios idem fecisse dicũt᷑ hi qui ab hannibale
Sasilini obsidebant᷑ ad ex tremã famem pec¬
uenisse crediti cũ etiam herbas alim̃tis eoꝵ
hannibal arato loco qui erat intee caftra ip¬
sius et mania prexiperet: semina ĩ prępa¬

Expanded text:
Quibus cum obiecta per medium amnem catena HanniQuibus cum obiecta per medium amnem catena Hannibal obstitisset, nuces sparsere. Quae cum aqua ferente ad oppidum defluerent, eo commeatu sociorum necessitatem sustentaverunt. Hirtius Mutinensibus obsessis ab Antonio salem, quo maxime indigebant, cupis conditum per amnem Scultennam intromisit. Idem pecora secunda aqua demisit, quae excepta sustentaverunt necessariorum inopiam. XV Quemadmodum Efficiatur ut Abundare Videantur quae Deerunt Romani, cum a Gallis Capitolium obsideretur, in extrema iam fame panem in hostem iactaverunt consecutique, ut abundare commeatibus viderentur, obsidionem, donec Camillus subveniret, toleraverunt. Athenienses adversus Lacedaemonios idem fecisse dicuntur. Hi, qui ab Hannibale Casilini obsidebantur, ad extremam famem pervenisse crediti, cum etiam herbas alimentis eorum Hannibal, arato loco qui erat inter castra ipsius et moenia, praeriperet, semina in praepa
Abbreviated transcription (Latin):
ad detium brutũ qui mutine ab antonio ob¬
sidebat᷑ litteras subinde misit plũbo ĩscciptas
quib ad brachiũ religatis: milites scutellã am¬
nẽ cranabant. Idem columbis quas ĩ clusas añ
tenebriis et fame affecerat epłas secta ad collũ
religabat easq a propinquo in quãtũ potorat
mornib loco emittebat. Ill lucis cibiq auide
Altissima edificioꝵ petens expiebãt᷑ a bruto qui
co mo de om̃ib reb certior fiebat utiq postꝙͣ
disposito qiubidam locis cibo columbas illuc
uolare instituerat
D inooduendis auxilis et comeatib sabgeñdis
¶LO ciuli cũ ategua urbs inhispania pom¬
peianaet partiũ obsidecet᷑: Maurus intec rex i
tanꝙ cȩsarianus tribuni cornicularius: iuigiles
stantia fallatiȩ sus permedias cęsaris copias ⁊̃¬
sidiũ pompeii transduxit hannibale obsidente
romani farinã doliis secunda aqua uulturni lu¬
fluminis dimittebant: ut ab obsessis exciperetur

Expanded text:
ad Decimum Brutum, qui Mutinae ab Antonio obad Decimum Brutum, qui Mutinae ab Antonio obsidebatur, litteras subinde misit plumbo scriptas, quibus ad brachium religatis milites Scultennam amnem tranabant. Idem columbis, quas inclusas ante tenebris et fame affecerat, epistulas saeta ad collum religabat easque a propinquo, in quantum poterat, moenibus loco emittebat. Illae lucis cibique avidae altissima aedificiorum petentes excipiebantur a Bruto, qui eo modo de omnibus rebus certior fiebat, utique postquam disposito quibusdam locis cibo columbas illuc devolare instituerat. XIV De Introducendis Auxiliis et Commeatibus Suggerendis ello civili, cum Ategua urbs in Hispania Pompeianarum partium obsideretur, Maurus inter noctem tamquam Caesarianus tribuni cornicularius vigiles stantia fallaciae suae per medias Caesaris copias praesidium Pompei transduxit. Hannibale obsidente Casilinum, Romani far in doliis secunda aqua Volturni fluminis demittebant, ut ab obsessis exciperetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Campani diligenter romanis a quib obsessi tr̃ãt
custodias agentib quendam pro tranffuga sub¬
ornatũ miserũt: qui occultatũ balceo epistolam i¬
runt membranis mandatas: aliqui et iumẽtũ
in aduersam partem infulserũt dũ stationes rã¬
seunt nõ ulli inceriora uaginaꝵ ĩsccipserunt
Alucullus cyricenos obsessis a nutridate ut cer¬
tiores aduentus sui faceret cũ presidiis hoftium
teneretur introitus urbis: qui unus et angustus
ponte modico insulam coratinẽti iũgit. Ailipomesie¬
nãdi et nautie artis peritũ uissit insidentem
duob inflacis utrib litteras insutas habenti¬
bus quos ab inferiore parte duabus regulis in¬
te se distantib comiẜat ire septem milium
passuũ traiectũ: qd perite gregalis fect ut
crurib uelut gubernalis dimissis cursum di¬
rigeret: et procul uisentis qui inftations erãt¬
in arma specie biluę deaperet. Nircius cõsul

Expanded text:
Campani, diligenter Romanis, a quibus obsessi erant, Campani, diligenter Romanis, a quibus obsessi erant, custodias agentibus, quendam pro transfuga subornatum miserunt, qui occultatam balteo epistulam ierunt litteras membranis mandatas. Aliqui et iumento in aversam partem infulserunt, dum stationes transeunt. Nonnulli interiora vaginarum inscripserunt. L. Lucullus, Cyzicenos obsessos a Mithridate ut certiores adventus sui faceret, cum praesidiis hostium teneretur introitus urbis, qui unus et angustus ponte modico insulam continenti iungit, militem e suinandi et nauticae artis peritum iussit insidentem duobus inflatis utribus litteras insutas habentibus, quos ab inferiore parte duabus regulis inter se distantibus commiserat, ire septem milium passuum traiectum. Quod ita perite gregalis fecit, ut cruribus velut gubernaculis dimissis cursum dirigeret et procul visentis, qui in statione erant, marinae specie beluae deciperet. Hirtius consul
Abbreviated transcription (Latin):
A iua lacedemoniis obsessa ueritus negli¬
gentiam uigiliarm denũtiauit his qui ĩstatio¬
nibus crant obẜuarent lumen osd nocte ostentu¬
xus esset ex arce et ad conspectum cius ip̃i gͦ
Lumina attollecent: ĩquo munere qui aes¬
sasse poenã passurũ. dũ sollicite expectat᷑ signũ
ducis ꝑ uigiliaꝵ ab omnib et suspede noctis
peciculum euitatũ est. Iphicrates dux athemẽ¬
sum cũ presidio corinthũ teneret et sub ad¬
uentũ hostiũ ĩp̃e uigilias arcuint uigilem quẽ
dormientiũ uiderat transtixit cuspide qd fac¬
tum quibdam canqͣ sģuũ increpantib suales
qualem inueni inquit talem reliqui E pami¬
nũdas chebanus idem fecisse dicit᷑
Re emittendo et necipiendo Nũtio
O MA NLobsessi in capitolio ad Camulla
ab exilio implorandũ miserũt ponciũ co¬
minũ qui ut stationes galloꝵ falleret pee laxa
tarperadi missus tranato tiberi uehios pecuenit
et perpetrata legatione similitee ad suos rediit

Expanded text:
a a Lacedaemoniis obsessa, veritus neglegentiam vigilum denuntiavit his qui in stationibus erant, observarent lumen, quod nocte ostenturus esset ex arce, et ad conspectum eius ipsi quoque lumina attollerent; in quo munere qui cessasset, poenam passurum. Dum sollicite exspectatur signum ducis, pervigilatum ab omnibus et suspectae noctis periculum evitatum est. Iphicrates, dux Atheniensium, cum praesidio Corinthum teneret et sub adventum hostium ipse vigilias circumiret, vigilem, quem dormientem invenerat, transfixit cuspide; quod factum quibusdam tamquam saevum increpantibus "qualem inveni", inquit, "talem reliqui." Epaminondas Thebanus idem fecisse dicitur. XIII De Emittendo et Recipiendo Nuntio Romani, obsessi in Capitolio, ad Camillum ab exilio implorandum miserunt Pontium Cominium, qui, ut stationes Gallorum falleret, per saxa Tarpeia demissus tranato Tiberi Veios pervenit et perpetrata legatione similiter ad suos rediit.
Abbreviated transcription (Latin):
tundi & ipsius quinatie ut & facilius di-¬
gͦ modus hĩ dyanietri digitum unum
capur quinane septuneti semiunnã
sextulam cetes moduli qui as gnaria
÷ eodem lumine plures quinaris melu-¬
duntur in quibus seaiadum adiectionẽ
quinariats amplicudo luminis iresite
aũt fecetune inuisum ura plures qua¬
cum ulneretur una fistula exnpuntur ĩ
ascellum exquo singuli suum modum
tum capit. S ad dyametri sui measurã
secundum quate & nomen accipit capa¬
ntatis ampłiat ut puta gnaria cumde¬
iectus ei addiametrum quadrans senari¬
um facit nec Iam insolidum mnparitate
ampliat apit .n gnariam imam gnãi¬
sm sindicim & deimceps eađ ratiole qua¬
arancib diaimetro adiectis ut sup̃dictũ
orescunt septinaria ostaoriaria usq adui¬
senariam subsequinuer illa ratio que con

Expanded text:
tundi, et ipsius quinariae ut facilius ditundi, et ipsius quinariae ut facilius didus habet diametri digitum unum; capit quinariae septuncem semunciam sextulam. § 27 Ceterum moduli, qui a quinaria  eodem lumine plures quinariae includuntur, in quibus secundum adiectionem quinariarum amplitudo luminis crescit. Est autem fere tum in usu, cum plures quinaconvulneretur, una fistula excipiuntur in castellum, ex quo singuli suum modum tum capit, sed ad diametri sui mensuram, secundum quod et nomen accipit et capacitatem ampliat: ut puta quinaria, cum adiectus est ei ad diametrum quadrans, senariam facit. Nec iam in solidum capacitatem ampliat; capit enim quinariam unam sicilicum. Et deinceps eadem ratione quadrantibus diametro adiectis, ut supra dictum est, crescunt septenaria, octonaria usque ad vicenariam. § 29 Subsequitur illa ratio, quae cons
Abbreviated transcription (Latin):
pello signifiant pcopositaq regula adqunt
ratione distrepannia inuenerim & quam
amendantur uiam sum senitus
Quarum moduli adur
iddigitosꝵ cuit adunsiaꝵ mensurant insli¬
simpleꝵ obsaruano Nam alius uocatire
quadrams alius rotundus quadranis rribus
hurdus nribus de cumis suis rotundo
mosului nec ab uncia nec ab alterurro digi¬
torum criginem accipitus inductus ut quidã
purant ab agrippa ut alii a. plumba¬
riis.
PERUFRUUIM ARCHITEITUM IN
nomins qui aurem Agrippami aucrorem
facuint dicunt quod quinq antiqui mo¬
duli exiles & ultimi puncta quebus olim
aqua cum exigua sss& duudebatur in unã
estulam cohacti sunt qui iuctruutum in
nar sicut interiora parte accranitur ita
ꝑ illam que feras spectat ex tenditurma¬
xime probabile qui nariam dictam adi¬
anierro quĩ quadratum que ratio insegn¬
nbus quoq moduls uiq ad uiuenariam
durat diametros hab& & siotinarios
modillus colligitur aut diametro aut
prrimetro aut et recto mensurs ex
quibus d capacitas apparat

Expanded text:
pellatio significet, propositaque regula, ad quaratione discrepantia invenerim et quam emendandi viam sim secutus. § 24 Aquarum moduli aut ad digitorum aut unciarum mensuram instisimplex observatio est. Alius vocatur quadratus, alius rotundus. Quadratus tribus rtisdecumis suis rotundo modulus nec ab uncia nec ab alterutro digitorum originem accipiens inductus, ut quidam putant, ab Agrippa, ut alii, a plumbariis per Vitruvium architectum in nomine. Qui autem Agrippam auctorem faciunt, dicunt, quod quinque antiqui moduli exiles et velut puncta, quibus olim aqua cum exigua esset dividebatur, in unam fistulam coacti sint; qui Vitruvium et ircumagitur, sicut interiore parte adtrahitur, ita per illam, quae foras spectat, extenditur. Maxime probabile est, quinariam dictam a diametro quinque quadrantum, quae ratio in sequentibus quoque modulis usque ad vicenariam durat, diametro per singulosmodulus colligitur aut diametro aut perimetro aut areae mensura, ex quibus et capacitas apparet.
Abbreviated transcription (Latin):
finntur in campo martio scdm fon¬
tem scypionum. Rauui appie sub relio
monce d auentino actui emergitur ut
diximui intra cliuũ .p. alsi & inde roue¬
cuiusq aque & etares preterea ordines
ꝙ longitudinem riuoꝵ & ordinem libr̃
ꝑsecutus sum non alienum mihi uidẽt
singula subiirere d ostenadere quantoa sit
copia publicii priuansq: non solum usibus
& auxliis uerum dẽ uoluptatibus suffiait &
quor castella quibusq regionibus dedusatur
quantum exira uibem quantum mira
urbem & exeo quantuno muneribus quã¬
Sed ranonis exestimo priusquam noquari

Expanded text:
finiuntur in Campo Martio secundum fronfiniuntur in Campo Martio secundum frontem Saeptorum. Rivus Appiae sub Caelio monte et Aventino actus emergit, ut diximus, infra Clivum Publicii. Alsietinae duccuiusque aquae et aetates, praeterea origines et longitudines rivorum et ordinem librae persecutus sum, non alienum mihi videtur, etiam singula subicere et ostendere quanta sit copia quae publicis privatisque non solum usibus et auxiliis verum etiam voluptatibus sufficit, et per quot castella quibusque regionibus diducatur, quantum extra urbem, quantum in urbe, et ex eo quantum lacibus, quans
Abbreviated transcription (Latin):
intra
euntes aduiminalem usq porta
deueniunt ubi rursus eergit. prior tam̃
pars iulit ao sptm ueterem᷑ excepta ca¬
stellis es rii montis diffuntitur. Martia
aut̃ partem sin post hortos paliantisines
in riuum qui uotatur herailaneus deiiẽ:
se ꝑ celum duetus ipsur montis usib nisi
ut mterior subministrani entursugia
portam ciphaam anio nouui inclaudia
a piscims in alnore. arce. recpiunt ita
hortos pallantiano & moe inusum urbis
fistulis deducuntur partemtam̃ sui clau¬
dia pris in aras qui uorantur nergnia¬
ni ad spem uececam iraussert in dirati
ꝑ coelum montam iuix remplũ diuiclaudii
rerminantur modum quem aceperunt
aut nrca ipm montem aut inpalatiũ
tina in lauinicanam interarcus traiiat¬
& ipse piscinam ħt. inde intra scđm mi¬
lidrium partem dat inspecum ꝙ uocat
octauianus e puenit inregienem iuȩ
nout ad hortos asinianos una ꝑ illum
rractum distribiurur. rectus inductus
secundum spetiem uenieus mira pertam

Expanded text:
ntea fluentes ad Viminalem usque Portam deveniunt. Ibi rursus emergunt. Prius tamen pars Iuliae ad Spem Veterem excepta castellis Caelii montis diffunditur. Marcia autem partem sui post hortos Pallantianos in rivum qui vocatur Herculaneus deicit. Is per Caelium ductus, ipsius montis usibus nihil ut inferior sumministrans, finitur supra Portam Capenam. § 20 Anio Novus et Claudia a piscinis in altiores arcus recipiuntur ita hortos Pallantianos et inde in usum urbis fistulis diducuntur. Partem tamen sui Claudia prius in arcus qui vocantur Neroniani ad Spem Veterem transfert. Hi directi per Caelium montem iuxta templum Divi Claudii terminantur. Modum quem acceperunt aut circa ipsum montem aut in Palatiumtina in Labicanam inter arcus traicit, et ipse piscinam habet. Inde intra secundum miliarium partem dat in specum qui vocatur Octavianus et pervenit in regionem Viae Novae ad hortos Asinianos, unde per illum tractum distribuitur. Rectus vero ductus secundum Spem veniens intra Portam
Abbreviated transcription (Latin):
eius diffialior ad file fum non mneri põt laxai
uel conortatiri formulas modulos⁊ qui sunt
qua locuti sumus emeadatii quatuer quos aqͥ¬
rii nominauerant secundum qui ce fistule
omẽs opus fucient dirigi debent autsi le
fistula manebunt ad Quinarias quo iputa¬
i capietur qui non sunt in usu moduli in

Expanded text:
aeris difficilior ad flexum non temere potest laxari aeris difficilior ad flexum non temere potest laxari vel coartari. § 37 Formulas modulorum qui sunt qua locuti sumus, emendatis quattuor, quos aquarii novaverant. Secundum quod et fistulae omnes, quae opus facient, derigi debent aut, si haec fistulae manebunt, ad quinarias quot capient computari. Qui non sint in usu moduli, in
Abbreviated transcription (Latin):
eque cectum illes non erogare nisi adret¬
tegeema nũm qui caesar secundum suos
omnes consentiunt &e rationi ⁊ commenta¬
riis exceptis iis quatuer quos aquarii nomi¬
nauerunt otina aurem que meniura
continentur certa ⁊ inmobilia rongruere
sibi debent. Ita enim uniueesitanꝰ ratio
constabit quemadmodum uerbi gratia
sextertii ratio as syathios moduli uexo it
ad sextarios ⁊ cyathos Respondet ita
& quinariarune multiplisatio inampli¬
oribus modulis feruare sequentie sue re¬
gulam debent Alio qui cum sint troga:¬
torio medo minus inuectur
In acreprorio plus appar& non ferortin
esse sed fraudera
Memineramus ommnem aquam quotiens
uõ ex humiliore a. minore pressura longuis
cundum hanc ratignem
in rectum & adlibram colleratus modum sei¬
uauit & ad sursum aque aoposirus & deue¬
neus guirino uel castelio induitur huit fistit¬
le applicanis lengitudo siui hr̃e deb& cigiros
non minus xni lumea .i. caparitarem quan¬
ta imꝑata fuerit cogitatus iudetur qm̃ rigo

Expanded text:
um est illos non erogare nisi ad artiorem numerum, quia Caesar secundum suos Omnes consentiunt et rationi et commentariis, exceptis his quattuor, quos aquarii novaverunt. Omnia autem quae mensura continentur, certa et immobilia congruere sibi debent; ita enim universitati ratio constabit. Et quemadmodum verbi gratia sextarii ratio ad cyathos, modii vero et ad sextarios et ad cyathos respondet; ita et quinariarum multiplicatio in amplioribus modulis servare consequentiae suae regulam debet. Alioqui cum in erogatorio modulo minus invenitur, in acceptorio plus, apparet non errorem esse sed fraudem. § 35 Meminerimus omnem aquam, quotiensvero ex humiliore, id est minore pressura, longiuscundum hanc rationem In rectum et ad libram conlocatus modum servat, ad cursum aquae oppositus et deveneus, qui rivo vel castello induitur; huic fistulae applicantur. Longitudo eius habere debet digitos non minus duodecim, lumen capacitatem quanta imperata fuerit. Excogitatus videtur, quoniam rigor
Abbreviated transcription (Latin):
peno congruunt: Ntam habes senindum
eam cobipurationem quȩ iteriacenti¬
bus modulis secuantur indiaetro qua¬
drantes .xx. num diametri eiusdemdi¬
giti qumq suerint & secndum eorx
modulos ranonem ꝑsecuntur ad fam
hab& cugitoꝵ quadratoꝵ ex ig nominiis
mentariis inuictissimi & piissimi pͥncipt
positid cntirmati sunt siue itaq ratio
siue auchoritas sequenta utriq: sommnen¬
tarioh modiali peoualent.sed aquarii
consentiat in quatuor modulis nominaue
usus frequens cum diametro adiecerunt
digiti srcaiunciam sicicura caparitati

Expanded text:
paene congruit. Nam habet secundum eam computationem, quae in antecedentibus modulis servanda est, in diametro quadrantes viginti, cum diametri eiusdem digiti quinque sint; et secundum eorum modulorum rationem, qui sequuntur, aream habet digitorum quadratorum exiguo minus mentariis invictissimi et piissimi principis positi et confirmati sunt. Sive itaque ratio sive auctoritas sequenda est, utroque commentariorum moduli praevalent. Sed aquarii consentiant, in quattuor modulis novaverunusus frequens est. Cuius diametro adiecerunt digiti semunciam sicilicum, capacitati
Abbreviated transcription (Latin):
xiuii millib grȩtorũ qui nũs ĩ auxiliisciri
adueesus artaxersem fuit centũ milia bar¬
cura ex corpore suo xenophonti atheniensi de¬
mandata pee inqua et ignota loca ĩ colu¬
mia reutesa sunt. A eeses a treaentis ad¬
lace demoniorꝵ ad thecmophilas uexatus cũ
uix eos confeasset. hoc se deceptũ aiebat ꝗͥd̾
milites quidem homines haberet iuiros disci¬
plim tenaces nulbos. De continẽtia
CATONEM uino eodem quo re¬
miges contentũ fuisse traditur. fabriti
cũ cineas legatuis epyrotaꝵ grande pondus
auri dono ei daret nõ accepto eo dixit ma.¬
lle se id habentib impeare q id habere

Expanded text:
im milibus Graecorum, qui numerus in auxiliis Cyri adversus Artaxerxen fuit, centum milia barcura uni ex corpore suo Xenophonti Atheniensi demandata, per iniqua et ignota loca incolumia reversa sunt. Xerxes a trecentis Lacedaemoniorum ad Thermopylas vexatus, cum vix eos confecisset, hoc se deceptum aiebat, quod multos quidem homines haberet, viros autem disciplinae tenaces nullos. III De Continentia M. Catonem vino eodem quo remiges contentum fuisse traditur. Fabricius, cum Cineas legatus Epirotarum grande pondus auri dono ei daret, non accepto eo dixit malle se habentibus id imperare quam habere
Abbreviated transcription (Latin):
RU TI et Qassii execcitus memoriȩ
prositũ est bello ciuili cũ una pecmace¬
donia itee faceeent prior q brutus ad fluũ
in quo pontem iũgi oꝓpoctebat pecuenisset Cas¬
sii m̃ñ execcitũ et effugioido ponte et ĩ macu¬
rando transitu prȩtessisse qui uigor discipli¬
ne effecit ne solum ĩ opecib aecũ et ĩ suma
belli pręstarent cassiani brutianos. C. Marius
cũ facultaten eligendi execcitus haberet ex
duob qui sub rutilio et qui sub Retello ac po¬
stea se ip̃us enecuerant rutilanũ quendã mi¬
norẽ qr cectioris disciplinȩ arbitrabat᷑ prẽop¬
tauit. Domitius Sorbulo duabus legionib
et pacissimis aux iliis disciplina correpta ꝑehes
sustinuit. Alexandee macedo xb. hominum
iã inde a philippo pr̃e discipline assuefactis
orbem tecrart aggrssus innumeras hostium
copias uicit. Cyrus bello adueesus peesas ꝙ
superauit. Epaminũdas dux thebanorum
tes erant lacedenonioꝵ execcitũ xxiuii mi¬

Expanded text:
ruti et Cassi exercitus, memoriae proditum est, bello civili cum una per Macedoniam iter facerent priorque Brutus ad fluvium, in quo pontem iungi oportebat, pervenisset, Cassi tamen exercitum et in efficiendo ponte et in maturando transitu praecessisse; qui vigor disciplinae effecit, ne solum in operibus, verum et in summa belli praestarent Cassiani Brutianos. C. Marius, cum facultatem eligendi exercitus haberet ex duobus, qui sub Rutilio et qui sub Metello ac postea sub se ipso meruerant, Rutilianum quamquam minorem, quia certioris disciplinae arbitrabatur, praeoptavit. Domitius Corbulo duabus legionibus et paucissimis auxiliis disciplina correcta Parthos sustinuit. Alexander Macedo XL milibus hominum iam inde a Philippo patre disciplinae assuefactis orbem terrarum adgressus innumerabiles hostium copias vicit. Cyrus bello adversus Persas qusuperavit. Epaminondas, dux Thebanorum, tes erant, Lacedaemonio
Abbreviated transcription (Latin):
et preceptor hoc uidit uel clamoren
nle habuerit peniteat peiseptimanani.
Si sangumeii. fecerit excepto de naso per
xl. dees. Ni uero per plagani illan abi¬
erit habitum perdat et ad dominũ ꝓpan
tendat et ab Ip̃o penitentiã accipiat᷑.
Postea si licteras domini pape secuni actu¬
lerit ⁊ inisericordiã que suierit salua iusta¬

Expanded text:
vel praeceptor hoc viderit, vel clamorem vel praeceptor hoc viderit, vel clamorem inde habuerit, poeniteat per septimanam. Si sanguinem fecerit, excepto de naso, per dies 40. Si vero per plagam illam obierit, habitum perdat, et ad dominum papam tendat, et ab ipso poenitentiam accipiat. Postea si litteras domini papae secum attulerit, et misericordiam quaesierit, salva just