comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicore ioegouant. dim nołur panam de qui opoilibał. uł iqui
uantcorilui. die conslilula caualae dielionis. Otgeloria ad iudicium.
omnem duam familiam. ar hominum molia dec. undiq coegił
Romnes clienbis. obueralooque suos. quorã magnum numlum
habebalł. eodem conduat: per eos. ne cauaum dicenł. de uuruł̃
uim cuiites oł eam rem incitita. ainio ius duum casequi una.¬
Orgeołouae morluus coł: neque abtał ouopicio. uł hloełi anbibia ału quin
ippo uibimorbm corsci uenł Tes eius molłim nihui lominus he bodig̃ta
quoi conoliluenanl facere conantioi. ut e finibus ouis edoant. ubi iam
de ad eam rem panatos edde anbibiali sunt: oppida dua omnia.
numero ai ouor ecim. uicos cũ quediagintos relique purale
ẽdisiũa in undunł fumentum mmne piaelui quõi ocum poilalioũ
euanł cobuucnł: uł :donum uaidionio opedublale: prialiouo aid onicia

Expanded text:
um poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetorix ad iudicium omnem suam familiam, ad hominum milia decem, undique coegit, et omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaOribi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum
Abbreviated transcription (Latin):
qallia eot omuis diuisa ii parles ties:
qua luui unani uuolunt helgar. aliam Aquiła¬
ui. let liam qui ipsonu lingua leltae  negtia
Calli appellanłu.Ai cinnes liugua iustilułio
ligilus iatłir de raffeuut. Tallos ab lequilauis sasus¬
nua flumen a Belgis . Mlalrona et pequonia diuioil
noiuui cuiniumũ forlisiuit duuł Belgar. proplerea quõd
a cultũ alq humalictate prioriuciar longiosiue abunt
minimeque ad cos merralores daepe connieaul aque ea
quae ad esseniuandos auiuios peilinent iiuportant:
incolitt quibuscuia conlinerare bellum geuul. qua
de cauosa helieliĩ quoque reliquos Gallos uitlule piara-¬
duuł. quoi fene quoliaiauis proeliis ium ser manis con¬
linduuł cum auł suis sinibus eos prolubiuł auł ipoi iu

Expanded text:
Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, incolunt, quibuscum continenter bellum gerunt. qua de causa Helvetii quoque reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fei e quotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent, aut ipsi in
Abbreviated transcription (Latin):
cogunt eos qui negociandi causa ibi constiterant.
hor contino itmere adorti omnib impedimentis
exuunt. repugnantes diem noctemq obsident
Nultis utrimq interfectis maiorẽ multitudine
aimatoꝵ concitant. Interim nũcio allato/ om̃s
cor milites in potestate cesaris teneri concurrut
ad Aristiũ inlyil publito facto consilio demõstrãt.
questionem de bonis direptis decernunt Lic tauici
fratrẽqr bona publitant. Legatos ad cesarem mit¬
tunt sui purgandi gracia. Hec faciunt recupe¬
randor suoꝵ causa. sed contaminati facinore et
capti compenclio ex direptis bonis qd ea res ad
multos ꝑtinibat. timore pene exterriti consilia
clam de bello mire incipiunt: cuntatesq reliq̃s
Legationibus sollicitant. Que taetsi cesar ĩtel¬
ligebat. in ꝗmitissime potest legatos appellat.

Expanded text:
cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellege
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinem castroꝵ ꝑpetuo esset iisde ĩ yallo
ꝑmanendũ multitudine /agittaꝵ atq oĩs gni
teloꝵ multos uulueratos. Ad hec sustinenda
magno Usui fuisse tormenta. fabius discessu
eoꝵ duabus relictis portis obstiuere ceteras
plutcos q ualle addere: et in posterũ diem sumiles
casum apparare. his rebus cogintis cesar sũmo stu-¬
dio mi liti ante ortũ solis in castra ꝑuenit. Dũ hec
is gergoniã geruntur hediu pͥmis mitus ab licta¬
uicco accepte᷑ nuillũ sibi ad cognostendũ spacium
relinquũt. Impedit alior auaritia alior Iracundia
et temeritas: que maxime illi horm generi est innata
ut leuem auditionẽ habeant pro re cõperta bona
inui romanoꝵ diripiunt. cedes faciunt. in seruitu¬
tem abstrahunt. Adiunat rem proclinatã Con¬
inc tolitanꝰ. plebemq ad furorẽ impellit. nt faci¬
nore admisso ad sanitatem reuerti pudeat . M. ari¬
stiui tribunũ inilitũ iter ad legionẽ facientẽ fide
data ex oppido cauillono edutunt. Idem facere

Expanded text:
tuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere
Abbreviated transcription (Latin):
que ciuitates propinque his locis erant: ibi
bellũ gesserat legionib ĩ hiberna decluctis: in
italiam profectus est. Obcasq res ex lrĩs cesar diesxu.
supplicaᷤ decreta ẽ: qd̃ ante id tempris accidit milli.

Expanded text:
uaeque civitates propinquae iis locis erant ubi uaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli.
Abbreviated transcription (Latin):
ris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco
contra eos qui ex uallo turribusq tela iacerent
pugnari debuit : cũ in Una Uirtute oĩs spes salu¬
tis consisteret. occisis ad hom̃i millibus q̃ttuor:
reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie̾ eu̾is
diei refractis portis cũ iam defenderet nemo¬
captum oppidũ atq intromissis militibus mrĩs
sectionem eius oppidi uniuersam cesar uendidit.
ab his qui emerant capitum nũs ad eũ relatus
nulitum. iiii. Eodem tp̃e ap. crasso quẽ cũ legi¬
one una miserat ad uenetos unellos osismos
curio solital Sesineios aulereos Rhedones : que
po: Ro. esse redactas. His rebus gestis onmis
gallia pacata: tanti huia belli ad barbaros opĩo
perlata est uti ab his natiomibus que iuxta
Que se obsides daturas imperata facturas pol¬
licerentur. Quas legationes tesar qd̾ in italia
illiricum q properabat mita proxima ettate ad
se reuerti iussit. Ipse in carmites audes turonelq¬

Expanded text:
ris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco ris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae emque populi Romani esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae transtur, quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos q
Abbreviated transcription (Latin):
iacta sic ut prope sũmã muri aggeris qr altitu¬
dinem acerui armoꝵ adequarent. et tñ circiter
parte tertia. ut postea prospectũ est. celata atqr
in oppido retenta portis patefactis eo die pace
sunt usi. Sub uesperũ cesar portas claudi mi
litesq exine iussit: ne quã noctu oppidani a
militibus miuriã reciperent. illi aũt inito ut et
intellectũ est consilio qd̾ deditione facta nostros
presidia deducturos aut demq indiligencius ser¬
uaturos crediderant. partun cũ his que retinue¬
rant et celauerant armis: Partim stutil ex cor-¬
tice factis aut uiinibus intextis que subito Ut
tp̃is exiguitas postulabat pellibus meluferant.
tercia uigilia qua mimine arduus ad nr̃as mu¬
intiones ascensus Uidebatur omnib copiis repẽ¬
te ex oppido cruptionem fecerunt. Celeriter
ut celar ante imperauerat ignib significatoe
facta prox iis castellis eo concursumes⁊.
ugnatum q ab hostibus ita acriter est: ut aui¬

Expanded text:
iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altituiacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a vi
Abbreviated transcription (Latin):
se suaq oĩa eoꝵ potestati permittere dixerunt.
Unũ petere ac deprecari si forte pro sua clementia
ac mansuetudme quam ip̃i ab alus audiret sta¬
tuissent Aduatucos elle conleruandos. ne se armis
dispoliare. sibi omnes fere finitimos esse mimicos
ac sue uirtuti inuidere a quibz defendere se tra¬
ditis armis non possent: sibi prestare si in eum
calum adducerentur. ꝗͣuis fortunã a poͦ. Roͦ. pa¬
ti qͣ ab his per cauiciatum interfici: quos inter
dominari consueuissent. Ad hec cesar respondit
se magis conluetudine sua ꝗ̃ merito eoꝵ ciuitatẽ
conseruaturũ: s priusꝗ murũ aries attigisset.
se dedidissent. sed declitionis nullã esse conditioez
nisi armis traditil: se qd̾ in neruns fecillet factuꝵ.
sintumi qr imperaturũ ne quã dediticiis poͬ. Ro..
miuriã inferrent. Re nunciata ad suos que impe¬
rarentur facere dixerunt. armoꝵ magna miulti¬
tudie de muro in folsa que erat ante oppidum

Expanded text:
se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum,
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu exercitus nũ crebras ex oppido excursio¬
nes faciebant. pariuilisq prelus eũ nr̃is contẽ¬
debant. Postea Uallo pedũ xn. in circuitu xu. mil¬
Liũ crebrisq castellis tircumuenti: oppido sese
continebant. Ubi ymeis actis aggere extructo
turrim procul constitiu uiderunt: pͥmũ irri.¬
dere ex muro atqr m̃crepitare uocib qd̾ tanta machi¬
natio ab tanto spacio instrueretur: quibusnam
manibus aut quib uirib presertim hoĩes tantile
stature. nã plerunq hõĩb gallis premagnitudĩt
corporũ suoꝵ breuitas nr̃a contemptui est. tãti
honeris turrim in muros sese collocare confiderent.
Ubi uero moueri et appropinquare moenibus uderũt.
noua atq musitata specie cõmoti. ad cesarem lega¬
tos de pace miserunt: qui ad hũc modũ locuti nõ
se existimare romanos sme ope diuina bellũ gerere.
qui tante altitudmis machinationes tanta celeri¬

Expanded text:
adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursioadventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ominibus copus auxilio Neruns ueniient. Hac
pugna nuimerata ex itmnere domũ reuerterunt
cuc̾tis oppidis castellis q desertis. sua oĩa ĩ unũ
oppidũ egregie nã munitũ contulerunt. qd
cũ ex omnib in cireutu partib altissimas cup¬
pes despectus q haberet. una ex parte lenter
acluus aditus in latitudinem non amplius
ducentoꝵ pedũ relinquebat᷑.. queni locũ duplici
altissimo mnuro munierant. tũ magni penderis
sara et preacutas trabes in muro collocabant.
ip̃i erant ex cymbris tertonisq prognati qui
cũ iter ꝑ prouineiã nostrã atq italiã facerẽt.
his impedimẽtis que secũ agere ae portare nõ
poterant. citra flumen rhemĩ depositis custodie
ex suis ac presidio sex millia hom̃i una reliqͣrãt.
In post eoꝵ obitũ multos annos a finitinis
Magitati. cum alias bellũ inferrent. alias
illatum defenderent. consensu omni patefacto
hic sibi domicilio locũ delegerunt. ac primo

Expanded text:
cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes iudicari deberent aulos esse trãsire latissi¬
mũ flumen ascendere latissimas ripas subire
mniquissimũ locu que facilia ex difficilinus ai
magnitudo redegerat. hoc prelio facto et prope
ad interuectionem gente ac noĩe neruioꝵ redacto
maiores natu quos una cũ pueris mulieribusq in
extuaria ac paludes collectas dixeramus hac pu¬
gna nũciata cũ uictoribus nihil impeditũ. uicts
nihil tutũ arbitrarentur: om̃ qui supererant
consensu legatos ad cesarem miserũt. seq ei de¬
diderunt. et in cõmemioranda eiuitatis cala¬
calamitate ex sexcentis ad tris senatores ex ho¬
arma ferre possent se le redactos esse dixerunt.
Quos cesar ut ĩ miseros ac supplices usus mise¬
ricordia uideretur: diligentissime conseruauit
suisq finibus atq oppidis uti iussit̾. et funtinus
imperauit uti ab ĩuiria et maleficio se suosq
prohiberent. Aduatici de quib supra dixinuit

Expanded text:
homines iudicari deberet ausos esse transire latissihomines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hoarma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
catus decinam legionem subsidio nr̃is misit. ꝗ
cũ ix equitũ et calonũ fuga quo in loco resessẽt
ꝗnto q in periculo et castra et legiones et imꝑator
Uersarentur: cognouissent. nihil ad celentatem
sibi reliqui fecerunt. hoꝵ aduentu tanta rerũ
cõmutatio est facta: ut noftri etiã qui uulne¬
ribus contecti procubuissent scutis innixi preliũ
remtegrarant. tũ calones perterritos hostes cõ¬
spicati etiã mermes armatis occurrerũt equites
ut turpitudinem fuge uirtute delerent oĩb in
locis pugnabant. quo se legionanis militibus
preferrent. At hostes et in extrema spe salutis tã¬
tam Uirtutem p̾stiterunt. ut cũ primi eoꝵ ceci¬
dissent. proxmmi iacentibus insifterent. Atq ex
eor corporibus pugnarent. his deiectis et coacer¬
nuatis cadaueribus ꝙ superessent ut ex tumulo
tela in nostros conncerent. et tela et pila int̾¬
cepta remitterent. ut nõ nequicꝙͣ tante u̾tutis

Expanded text:
catus X. legionem subsidio nostris misit. Qui catus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
appellatiis reliquos cohortatus milites signa t̃ferre
e manipulos laxare iussit: quo facilius gladiis
uti possent. quoius aduentũ spe illata militibus
ac remtegrato aĩo cũ prose quisq in conspectu
imiꝑatoris etiã extremis suis rebus operã nauare
cuperet paulum hostiũ imipetus tardatus est. Ce¬
sar cum septimam legionem que iuxta cõstiterat:
Item urgeri ab hoste iudisset: tribunos militũ mo¬
nirit ut paulatim sese legiones coniungerent . e cõ¬
uersa signa in hostes inferrent. quo facto cuni
alius alii subsidiũ ferret. neq tuuerent ne qua¬
adueisi ab hoste trquemientur: audatius resistere
ac fortius pugnare teperunt. Interii milites
legionũ duaꝵ que in nouissimo agmine presidio
imipedimentis fuerant prelio nunciato cusu nici¬
tato in sũmo coile ab hostibus conspiciebantur.
ET labienus castris hostiũ potitus et ex eo loco
supiore que rel in nr̃is castris gerebantur con spi¬

Expanded text:
appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspi
Abbreviated transcription (Latin):
ciauerunt. Cesar a decime legionis cohortatione
ad dextrum corni profectus: ubi suos urgeri signisꝙ
in unum locũ collocatis duodecime legionis confer¬
tos milites sibi ipsos ad pugnã esse mpedimẽto
uidie. Quarte cohortis ommb̾ centuriombus
occisis signiftro q interfecto signo amisso. reliq̃ꝵ
cohortiũ omnib fere centurionib aut uulner atis
aut occisis in hĩs primipili P. Sextio baculo for¬
tislimo iuro multis grauibusq uulneribus cõfecta
ut iam se sustinere non posset. reliquos esse tar¬
diores et non nullos a nouissimis desertos prelio ex¬
cedere et tela uitare hostes neq a fronte ex infe¬
riore loco subeuntes intermittere: et ab utroq late̾
instare et rem elle in angulto uidit. neq ullũ
esse subsidiũ. qd submtti posset: scuto a nouissummis
uni militi detracto: eo qd ip̃e sine stuto uenerat.
in primã aciem processit centurionib nõĩatim

Expanded text:
tiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione tiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim
Abbreviated transcription (Latin):
dixeram. Cũ se in caftra reciperent aduersis hostib
octurrebant ac rursus aliã ii partẽ fugã petebãt.
et calones qui de cumana porta ac sũmo iugo collis
nr̃os uictores flumen transire conspeyerant: pre¬
clandi causa egressi cum respexissent: et hostes ĩ
nostris castris uersari iudissent: precipites fuge
se maudabant simul eoꝵ qui cũ impedimentis ue¬
niebant clamor fremitusq oriebantur. Alnq alias
in partem perterriti ferebantur. Quibus omnib
rebus ꝑmoti equites treueri quoꝵ inter gallos
Uir̃tutis opinio est singularis qui auxilu᷑ causa a
ciuitate ad cesarem missi uenerant cũ multitudiẽ
hostiũ castra nostra compleri nostras legione
piemi et poene cirguentas teneri calones equites
funditores numidas diuisos dissipatos in ommes
partes fugere uidissent desperatis nr̃is rebus domũ
contenderunt romanos pulsos suꝑatosq castris
impedimentisq eoꝵ hostes potitos ciui tati renũ¬

Expanded text:
dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renun
Abbreviated transcription (Latin):
confectos attrebates: nam hĩs ea pars obuenerat.
celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt.
et transine conantes insecuti gladiis magnã parte
eoꝵ impeditam interfecerunt: ip̃i transire flu¬
men non dubitauerunt. et in locui ini quũ progressũ
rurlus regrellos ac relistentes hostes remtegrato
prelio in fugam comecerunt. Item alia in parte
gatis u̾o̾manduis. quibus cũ erant congressi ex loco
suꝑiore in ipsis pr fluminis ripis preliabantur.
Attonitis fere a fronte et ab simstra parte nudatis¬
caftris cũ in dextro cornu legio duodecima et non
magno ab ea interuallo septima constituisset om̃s
Nerun confertissimo agmin̾e eluce boduagrato qui
summiã imperñ tenebat adeuni locum contenderũt.
Quoꝵ pars aperto la tere legiones crrcũuenire pars
sumũ castroꝵ locum petere cepit Eodem tempore
equites nr̃i leuisq armature pedites quiq cũ his
una fuerant. quos primo hostiũ impetu pulsos

Expanded text:
confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte gatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos
Abbreviated transcription (Latin):
sit: prelu committendi signũ dedit atq in alterã¬
partem Item coortandi causa profectus pugnan¬
tibus occurrit. temporis tanta fuit exiguitas hostiũ¬
q tam paratus ad dimicandũ aniius: ut nõ modo
ad insignia accõmodanda sed ad galeas induendas
scutisq tegmenta detrahenda temius defuerit.
quam quisq in partem ab opere calu deuenit q̃qr
prima signa conspexit ad hec constitit. ne in q̃rẽdis
suis pugnandi tempus dimitteret. inftructo exer¬
titu magis ut loci natura deiectusq collis et neces¬
sitas temporis ꝗ̃ ut rei militaris ratio atq ordo
postulabat. cam diuersis legionib alie ahia ĩ ꝑte
hostibus resisterent. sepibusqi densissimis ut ante
demonstrauimus interiectis prospectus impediret᷑.
neq qua certa subsidia collocari neqr ꝗd quã in partẽ
milites ut sinistra parte acieiꝰ constiterant pilis
emissis cursu et lassitudine ex aĩatos nulneribus qr

Expanded text:
set, proelii committendi signum dedit. Atque in alterset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte omilites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis breuitas et successus et nnicursus hostiũ impe¬
diebat. In his difficultatibus due res erãt subsidio
Sciencia atqi usus militum. qd̾q suꝑiorib p̃lus
exercitati quicquid fieri oporteret nõ minus com¬
mode ip̃is sibi prescribere ꝗ̃ ab alus doceri poterãt.
et qd ab opere singulisq legionib suigulos legatos
cesar discedere insi munitis tastris. uetuerat᷑. hi
ꝑꝑ propinquitatem et celeritatem hostiũ/ mhiliã
cesaris imperiũ expectabant. s per se que uidebãt᷑.
administrabant. Cesar necessarns rebris imꝑatis
ad cohortandos milites. quã in partem fors obtulit
decurrit. et ad legionem decimã deuenit. milites
non longiore oroe cohortatus est. ꝗͣ ut pristine
uirtutis sue memoriã retinerent. neu pertur barẽ:
aĩo: hostiumq impetum fortiter sustinerent: qđ
non longius hostes aberant ꝗͣ quo telum adiace pos¬

Expanded text:
temporis brevitas et incursus hostium impetemporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi pos
Abbreviated transcription (Latin):
cedentes insequi auderent. Interim legiones sex q̃
prime Uenerant opere dimenso castra munire cepe¬
runt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab
his qui in silua abditi latebant uisa sunt: qđ int
uas acieni ordinemq constituerant atqr ip̃i sese con¬
firmauerant. subito omnibus copiis prouolauerũt
impetum q in nostros equites feterunt. his facile
pulsis atq perturbatit. mneredibili celeritate ad
flumen decurrerunt: ut pene uno tp̃e et ad siluas
& in flumene et in manibus nr̃is hostes uderentur.
Cadem aũt celeritate aduerso colle ad nr̃a castra
atq cos qui in opere occupati erant. contenderũt.
Cesari omnia uno tp̃e erant agenda. Uexillũ quod
teret. signũ tuba dandũ ab opere reuocandi mili¬
tes qui paulo longus aggeris petendi causa pro¬
celserant. accersendi acies instruenda milites co¬
hortandi signum dancdũ. quaꝵ reru magnã ꝑtẽ

Expanded text:
cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tevas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritate ad flumen decucurrerunt, ut paene uno tempore et ad silvas et in flumine et iam in manibus nostris hostes viderentur. Eadem autem celeritate adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum propoteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi; acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem
Abbreviated transcription (Latin):
a superiore parte siluestris ut non facile introrsus
perspici p̃t intra eas siluas hostes in occulto sese
continebant. In aperto loco secundũ flumen pauce
ftationes equitũ uidebantur. fluminis erat alti¬
tudo pedũ urciter triũ. Cesar equitatu premisso
subsequebatur omnib copis. Sed ratio ordo q
agimins aliter se habebat ac belge ad neruios de.¬
⁊ulerant. nã quo hostis appropinquabat consuetu¬
dine sua cesar sex legiones expeditas ducebat. Post
cas tocius exercitus impedimẽta collocarat. Inde
due legiones que proxime conscripte erant totũ agmen
daudebant. presidio impedimentis erant. equites
nostri cum funditoribus sagittarisq flumen tñs.¬
gressi: cũ hostium equitatu preliũ cõmittunt: cũ
se illi identidem in siluas ad suos reciperent. acrursꝰ
ex silua in nr̃os impetum facerent nec nr̃i longiꝰ
ꝗ quẽ ad finem porrecta ac loca aꝑta ꝑtinebant

Expanded text:
ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant
Abbreviated transcription (Latin):
ut relique consiltere non auderent. Aduuiabat et eoꝵ
consiliũ qui rem deferebant. qd Neriui antiquitus
cũ equitatu nihil possent. neq enĩ ad hoc tempus
rei ei student: Sed quicquid possunt: pedestribus
ualent copus. quo facilius finitimoꝵ equitatu si
predandi causa ad eos uenissent: nupedirent. teneris
arboribus incisis atq inflexis. crebrisq ĩ latitudinẽ
ramis e natis et rubis sentibusq interiectis effecerãt
ut inftar muri hec sepes munimenta preberent:
quo nõ modo non intrari sed ne ꝑspici quidem poss.
his rebus cũ iter agminis nr̃i impediretur: non
omittenlũ sibi consiliũ neriui existimarunt. Loci
natura erat hec quem locũ nĩ castris delegerant.
collis e summo equaliter decluus ad flumen sabn.
qđ supra nominauimus. Uergebat ab eo flumine
pari acliuitate collis nascebatur aduersus huic et
contrarius passibus circiter ducentis inferius aꝑtus

Expanded text:
ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid possunt, pedestribus valent copiis, quo facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, teneris arboribus incisis atque inflexis crebrisque in latitudinem ramis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter agminis nostri impediretur, non omittendum sibi consilium Nervii existimaverunt. Loci natura erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nominavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus,
Abbreviated transcription (Latin):
ibi expectare una cum atrebatibus et neromandns
fintimis suis. nam his utrisq persuaserant: ut
candem fortunam lelli experirentur. Expectari
etiã ab his Aduatucoꝵ copias citq in itinere ẽẽ
mulieres quiq ꝑ etatem ad pugnã mutiles esse¬
iuderentut: in eum locũ comecisse quo ꝑꝑ paludes
exercitui aditus non eslet. his rebus cognitis explo¬
rateres centurionesq p̃mittit. qui locũ idoneun
castris deligant: cum ex delitus belgis reliquisq
gallis complures cesarem secuti una iter facerent.
quida ex his ut postea ex captiuis cognitum est:
eoꝵ dierũ consuetudine itineris noftri exercitus
ꝑspecta nocte ad neruios peruenerunt. atqr his
demonstrarunt inter singulas legiones impedi¬
mentoꝵ magnũ num intercedere: nec esse quicꝙ̃
negocũ cũ pͥma legio in castra uenisset. reliq̃qr legi¬
ones magnũ spaciũ abessent: hanc sub sarcinis
adoriri: qua pulsa impedimentisq direptis futurũ:

Expanded text:
m expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, m expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta, nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum
Abbreviated transcription (Latin):
recepturũ et conseruaturũ dixit: sed qd̾ erat ciui
tas magna inter belgas auctoritate atqr homi mul¬
titudine prestabat. sexcentos obsides poposcit his
traditis omnibq armis ex oppido collatis ab co
loco in fines ambianoꝵ peruenit: qui se sua q oĩa
sme mora dediderunt. eoꝵq fines nerun attinge¬
bant: quoꝵ de natura moribusq celar cũ querẽt
sic reperiebat: nullum aditũ esse ad eos mercato¬
ribus inhil pati uini reliquaꝵ q rerũ ad luxuria
ꝑtinenciũ inferri: qd his rebus clanguesce̾ aĩos eoꝵ
et remitti Uututẽ existimarent. else hoĩes feros
magneq Uirtutis increpitare atq incusare reliquos
belgas qui se poͦ ro ͦ dedissent. patriã q Uirtutẽ
proiecissent: Confirmare sese nec legatos missu¬
ros neq ullam conditione m pacis accepturos.
Cum per eoꝵ fines triduum iter fecisset: inueni¬
om̃s Neruos consedissẽ: aduentumq romanorũ¬

Expanded text:
recepturum et conservaturecepturum et conservatutas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebat: nullum esse aditum ad eos mercatoribus; nihil pati vini reliquatinentium inferri, quod his rebus relanguescere animos eorum et remitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniomnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanoru
Abbreviated transcription (Latin):
castra q poneret. pueri mulieresq ex muro passis maib
suo more pacem a romanis petierunt. pro his diuiciacꝰ
nam post disceslum belgaꝵ dimissis heduoꝵ copiis
ad eum reuerterat. facit uerba. bellonacos omni
tempore in fide atq anncicia ciuitatis hedue fuisle
impulsos a suis principibus: qui dicerent heduos
acesare in seruitutem redactos. onmes indignitates
contuniclias qr perferre et ab hedius defecisse. et
po ͦ ro ͦ bellum intulisse. qui huiusmodi consilũ
priucipes fuissent. qd̾ intelligerent quantã cala¬
mitatem ciuitati intulissent. in britanmã profugille
petere non solum bellouacos sed etiã pro his heduos
ut sua demencia et mansuetudine in eos utatur. qđ
si fecerit heduoꝵ auctoritatem apud om̃s belgas
amplificaturum. quoꝵ auxiluis atq opibus si qua
bella niaderint sustentare consueuerint. Cesar
ho ioris diuiciaci atq heduoꝵ causa eos in fidem

Expanded text:
castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent, quod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. Petere non solum Bellovacos, sed etiam pro his Haeduos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem
Abbreviated transcription (Latin):
oĩs ex fuga suesonũ multitudo in oppidũ ꝓxima
noc te conuenit. celeriterq umeis ad oppidũ actis
aggere iacto turribusq constitutis magnitudiẽ
operũ que ne iuderant ante galli neq audierant
et celeritate romanoꝵ permoti legatos ad cesarem
de deditione mittunt: et petentib rhemis. ut con-¬
seruarentur. impetrant. Cesar obsidibus acceptis
primis cuutatis atq ipsius galbe regis duob filiis
armis q omnib ex oppido traditis in deditionem suessiones
accepit: exertitumq in bellouacos ducit. qui cũ se suaq
omnia in oppidũ bratuspanciũ contulissent. atq ex
eo oppido celar cum exercitu circiter millia passuũ
ꝗuq abesset. om̃s maiores natu ex oppido ege essi.
manus ad cesarem tendere et uoce significare ceperũt.
sese in euis fidem ac potestatem uenie. neqr contra
po ͫ. i0ͫ armis contendere. Item cũ ad oppidũ accessisset.

Expanded text:
omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum actis, aggere iacto turribusque constitutis, magnitudine operum, quae neque viderant ante Galli neque audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant. Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contulissent atque ab eo oppido Caesar cum exercitu circiter milia passuum V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra populum Romanum armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset
Abbreviated transcription (Latin):
lia passuũ prosecuti. magnã multitudinem eorũ
fugienciũ occiderunt: Cum ab extremo ordine ad
derentur. neq ulla necessitate neqr imperio con¬
tinerentur. exaudito clamore perturbatis ordinbus.
onmes in fuga sibi prefidiũ ponerent. ita sine ullo
periculo tantam coꝵ multitudinem nostri interfe¬
cerunt. qͣntũ fuit dici spaciũ. dub occasum q¬
solit sequi destiterunt. seq in castra ut erat miperatũ
receperunt. Postridie eius dici Cesar priulꝙ̃ se hostes
e terrore ac fuga reciperent in fines suessionũ: qui
proximi rhemis erant. exercitum duxit. Et magno
itmere confecto ad oppidũ Nomondimũ contendit.
Id ex itmere oppugnare conatus qđ uacuũ a defenso¬
ribus esse audiebatit ꝑꝑ latitudinem fosse muriq
altitudinẽ paucis de fendentibus: expugnare non
potuit castris mnunitis iuneal aggere. queq ad op¬
pugnandũ usui erant comparare cepit. Interim

Expanded text:
lia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum lia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad derentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito clamore perturbatis ordinibus omnes in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim
Abbreviated transcription (Latin):
domesticis copiis rei frumentarie uterentur. Ad cã
sentenciã cũ reliquis causis hec qͦs ratio eos de¬
eluxit. qđ diuiciatũ qͦ atq heduos finibus bellona¬
corũ appropinquare cognouerant. his pers uaderi.
ut ducius morarentur: neq siuis auxiliũ ferrent
non poterat. Ea re constituta secunda ugilia magiͦ
cum strepitu ac tumultu castris egresli nullo certo
ordine atq imperio cum sibi quisq pͥmũ itineris
locum peteret et donni peruenire properaret. fecert
ut consmmilis fuge profectio Nideretur. hac re ce¬
sar statim per speculatores cognita. in sidias ueritꝰ.
qđ qua de causa discederent noudũ prospex erat.
exercitum equitatum qr caltris continuit. pͥma
luce confirinata re ab exploratoribus: onuem equi¬
tatũ qui nouisimiũ agnien moraretur: premisit.
prefecit. T. labienũ legatũ cum legionib tribus
subsequi iussit. hi nouissimos adorti et multa mil¬

Expanded text:
domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos finibus Bellovacorum adpropinquare cognoverant. His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. praefecit; T. Labienum legatum cum legionibus tribus subsequi iussit. Hi novissimos adorti et multa mi