comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut quẽ in ꝑpħarum uolunimib so¬
liti erant legere. presentẽ oꝑib con
torem esse expedicum. & ñ acceꝑto¬
rem ꝑ sonarum. Langor ẽ diutur¬
mis morb: infirmitas quelibet
uel mom̃tanea.⁊ abiit opriuo

Expanded text:
ut quem in prophetarum voluminibus soliti erant legere, praesentem operibus conttorem esse expeditum et non acceptorem personarum. Languor est diuturnus morbus, infirmitas quaelibet vel momentanea.
Abbreviated transcription (Latin):
ut impleretur qd̵ dictum ẽ ꝑ ysa¬
iam ꝓpłam. Terra zabulon. ⁊ terra
neptalini: uia maris tnͣs iordanem.
galulee gentium. Ppłs qui sedebat
in tenebris: udit lucem magnam.
& sedentib in regione & in umbra
mortis: lux orta ẽ eis. P redicauit Rab̾
infinib ⁊ abulon & nẽptalim: ubi
pͥma captiuitas isrł fuerat ab asfiriis
os ex his duab tribub non nullos uo¬
cauit apłos: unde in psalmo. Princi¬
pes ⁊ abulon. pͥncipes neptalim. Terrã
⁊ abulon intellige galileam. quȩ ẽ cura
tẏberiadem. ⁊ stagnum genezareth:
& hȩc iuamaris e̾. cum sit iuxta stag¬
mim. Terra uͦ nni qua trib neptalim
uicina tyriis galilea gentium dicta ẽ:
postqͣm salomon in ea iugrnti ciuta¬
tes dedit yram regityri desorte tribus
neptalim. S ic gͦ lege. Terra nepta a¬
lim galilee gentium. hoc ẽ que ẽ inga¬
lilea. nel quȩ ẽ ipsa galea gentium.
& quȩ ẽ iua maris uit᷑ iordanẽ: uidit

Expanded text:
ut impleretur quod dictum est per Isaiam prophetam: Terra Zabulon et terra Nephthalim, via maris trans Jordanem Galilaeae gentium. Populus qui ambulabat in tenebris, a mortis, lux orta est eis . Praedicavit in finibus Zabulon et Nephthali, ubi prima captivitas Israel fuerat ab Assyriis, et ex his duabus tribubus nonnullos vocavit apostolos. Unde in psalmo; Principes Zabulon, et principes Nephthali . Terram Zabulon intellige Galilaeam, quae est circa Tiberiadem et stagnum Genezareth, et haec via maris est, cum sit juxta stagnum. Terra vero in qua tribus Nephtali vicina Tyriis, Galilaea gentium dicta est, postquam Salomon in ea viginti civitates dedit Hiram regi Tyri de sorte tribus Nephthali. Sic ergo lege: Terra Nephthali Galilaeae gentium, hoc est, quae est in Galilaea, vel quae est ipsa Galilaea gentium, et quae est via maris ultra Jordanem, vidit
Abbreviated transcription (Latin):
uit ysaias. quia uideret lucẽ magnã
oꝑa sunt umbra mortis. quia signisi¬
cant anune mortẽ. sicut umbra sigi¬
nificat aliquod corpus. xxii. Maptii.
t circuibat iħc totam galileam.
docens insynagogis eorum. ⁊ p̃

Expanded text:
it, quia videret lucem magnam,opera sunt umbra mortis, quia significant animae mortem, sicut umbra significat aliquod corpus. CAPUT Et circuibat Jesus totam Galilaeam, docens
Abbreviated transcription (Latin):
facit ⁊ baptizat. quam iohannes.
quaniqͣm iħe non baptiraret. s disci¬
Et quod iohannes traditus esset:
lectis litteris tuis de salute ura.
trumq de dño scͥptum ẽ: & quia
baptirabat plusqm̃ iohannes. & qͥa
ipse non baptitabat. s discipuli eius:
ut intelligeremus & ipsum quidem
baptizasse p̃sentia maiestatis. ñ tam̃
manib scus. spsius enim erat bap.¬
tisim sacramitum. & ad discipulos
ꝑtinere ministi̾um. Reliquit dãs
Irideam: in qua pliarisei increduli.
quoꝵ consilio iohannes captus est.
ꝗui etiam cogitabant eum ꝑ sequi
ꝓpt̾ baptisma ipfius quod crescebat. &
quia ꝑdoctrinam eiꝰ legẽ intellige¬
bant euacuari. Paucis itaq de iu¬
daico ppło electis. reliquit increduloᷤ.
legis litceram sequentes. quȩ nerainẽ¬

Expanded text:
annes quanquam Jesus non baptizaret, sed disciEt quod Joannes traditus esset, Lectis litteris tuis de salute vestra, utrumque de Domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Joannes, et quia ipse non baptizabat, sed discipuli ejus, ut intelligeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia majestatis, non tamen manibus suis ipsius enim erat baptismi sacramentum et ad discipulos pertinere ministerium. Reliquit Dominus Judaeam, in qua Pharisaei increduli, quorum consilio Joannes captus est, qui etiam cogitabant eum persequi propter baptisma ipsius quod crescebat, et quia per doctrinam ejus, legem intelligebant evacuari. Paucis itaque de Judaico populo electis, reliquit incredulos, legis litteram sequentes, quae nemine
Abbreviated transcription (Latin):
in habet sponsam: sponsus ẽ. Anuicꝰ
aut̃ sponsi. qui stat ⁊ audit eum:
gaudio gaudet. propt̾ tiocẽ sponsi.
Stat qui se humiliat. Uide ioħem
stantem. Non sum inquit digmis:
coerigiam calciamenti enis solucre.
Omins eccłia: uirgo appellata ẽ. Di¬
uersa enini dona di sunt. ut qui castita¬
tem sĩ habet corporis. castitatẽ habe¬
at animȩ. Que aut̃ ẽ mentis uirgi¬
uitas: Integra fides. solida spes. srn¬
cera caritas. De castitate eccłie dicit
apls. Desponsaui enim uos uni iuro:
uirginẽ castam exhibere xp̃o. Spon
si iohanues. stans in fide ap̃i ⁊ audieus.
idẽ intelligens ⁊ complens uocem id
p̃cepta sponsi. Unde dicit. Hoc gͦ
hanns minita ẽ. postquã creditus ẽ
non fuisse erp̃c. nt putabatur. Quirti
atcestat᷑ qd̾ iohannes natus ẽ decres¬
iohannes capite minritur. xp̃e in
cruce exaltatur. Qui defursum
uenit: supͣ om̃s ẽ. Qui ẽ deterra: de

Expanded text:
nabet sponsam, sponsus est. Amicus autem sponsi qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Stat, qui se humiliat. Vide Joannem stantem. Non sum, inquit, dignus corrigiam calceamenti ejus solvere. Omnis Ecclesia virgo appellata est. Diversa enim dona Dei sunt, ut qui castitatem non habet corporis, castitatem habeat animae. Quae autem est mentis virginitas? Integra fides, solida spes, sincera charitas. De castitate Ecclesiae ait Apostolus: Desponsavi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo . Sponsa si, Joannes stans in fide Christi, et audiens id est, intelligens et complens vocem id est, praecepta sponsi. Unde dicit: Hoc ergannis minuta est, postquam creditus est non fuisse Christus ut putabatur. Cui rei attestatur, quod Joannes natus est decresJoannes capite minuitur, Christus in cruce exaltatur. Qui de sursum venit, supra omnes est. Qui est de terra, de
Abbreviated transcription (Latin):
uidere a patre a qͦ ht̃ id ipsum qd̾ est:
ideo sic det̾minat. Qd iudit. idẽ cogi¬
nouit. & audiuit hoc ẽ apatre in¬
tellexit. hoc testatur. Qui accipit
enus testimonium: signanit quia S
nerum: qui missus ẽ nob̾ a patre
deo. Unde sequit᷑. Quem enim
misit d̾s: u̾ba di loquit᷑. Non enini
ad mensurã dat ds spm: H ominib¬

Expanded text:
idere a Patre, a quo habet id ipsum quod est, idere a Patre, a quo habet id ipsum quod est, ideo sic determinat. Quod vidit, id est cognovit; et audivit, hoc est, a Patre intellexit, hoc testatur. Qui accipit ejus testimonium signavit, quia Deverum, qui missus est nobis a Patre Deo. Unde sequitur: Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Non enim ad mensuram dat Deus spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ei fuerit datum de celo. Qui ẽ de
t̾ra. id ẽ t̾renus. de t̾ra ẽ. & de t̾ra
loquit᷑ hoc ẽ ⁊ t̾renus ẽ & t̾rena sa¬
pit acditit. W nemo talis. idẽ ter¬
remis ꝑsistens: accipit testimonium
filii dei. Animalis enim homo: non
ꝑcipit ea quȩ sunt spc̃ di. Hinc ẽ qd̾
paulus ait. Primus homo. det̾ra ter¬
rentis. Qualis t̾renus. tales ⁊ t̾reni.
id ẽ mortales a mortali. ⁊ pena mobedi¬
entie dampnati. nisi gr̾̃a celi remediũ
sit contra. Hanc quippe dampnatio¬
nem. paulopost uocat euuangłista.
iram di suꝑ incredulos manentem.
Quod dicitus qui de celo uenit. exponit.
illud. qui desursum uenit. ut ꝑsursũ
intelligatus celum. Qui de celo uenit
i mundum. unde psalmista. a sũmo
celo egresfio eiꝰ. quod in hymno sic ex¬
planatur. egressus eiꝰ a patre: suꝑ om̃s
ẽ. it pote celestis patri equalis. Et
quia celestis ẽ: uera & celestia docet.
W hoc ẽ quod sequitur. Et quod uidit.
cui omnia mida. & aꝑta sunt: hoc

Expanded text:
datum de coelo. Qui est de terra, id est terrenus, de terra est, et de terra loquitur, hoc est, et terrenus est, et terrena sapit ac dicit. Et nemo talis, id est terrenus persistens, accipit testimonium Filii Dei, animalis enim homo non percipit ea quae Dei sunt . Hinc est quod Paulus ait: Primus homo de terra terrenus. Qualis terrenus, tales et terreni , id est, mortales a mortali, et poenae inobedientiae damnati, nisi gratia coeli remedium sit contra. Hanc quippe damnationem paulo post vocat evangelista iram Dei super incredulos manentem. Quod dicitur, qui de coelo venit, exponit illud, qui de sursum venit, ut per sursum intelligatur coelum. Qui de coelo venit in mundum. Unde Psalmista: A summo coelo egressio ejus , quod in hymno sic explanatur: Egressus ejus a Patre, super omnes est, utpote coelestis, Patri aequalis. Et quia coelestis est, vera et coelestia docet. Et hoc est quod sequitur: Et quod vidit, cui omnia nuda et aperta sunt, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sapientie. alii sermo scientie scdđm
euidẽ spm. alii fides in eodẽ spũ:
& cet̾a. Unico aut̃ filio. incarnato
dat non ad mensuram: quare ñ nisi
uerba c loquictir. ualis gͦ ipse
celestis ẽ: tales ab co celestes fiunt. idẽ
ꝑ obelientẽ obedientes. ꝑ rmmortalẽ
immortales. Inde ẽ qd̾ sequitur.

Expanded text:
ientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu , et caetera. Unico autem Filio incarnato dat non ad mensuram, quare nonnisi verba Dei loquitur. Qualis ergo ipse coelestis est, tales ab eo coelestes fiunt, id est, per obedientem obedientes, per immortalem immortales. Inde est quod sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Et quicumq potum dederit
um exminimis istis calicem
aquȩ frigide tantum in nomine
discipuli Rquia xp̃i estis m. R.
ꝑauꝑtate: nequis cansetur de in¬
opia. ut qui non habet unde aqͣm
calefaciat. saltem frigidam det pro

Expanded text:
Et quicunque potum dederit uni ex minimis istis calicem aquae frigidae tantum in nomine discipuli, R. quia Christi estis: M. R. paupertate, ne quis causetur de inopia, ut qui non habet unde aquam calefaciat, saltem frigidam det pro
Abbreviated transcription (Latin):
equus. Hoc enim absurdum ẽ exi¬
stimare. Singula gͥ ꝓpriis sunt crea¬
ta rationib. Has aut̾ rationes arbi¬
trandum ẽ ẽẽ inpsa m̃te creatoris.
Nonemm extra se quicqͣm pofitum
intuebatur: ut scdm id constitueret
quod constituebat. Qnod si he rerũ
omnium creandarum uarie ratioes
diuinã mente continent᷑. neq in di¬
uina mente qnicqm insi et̃mim.
acqi in comimutabile potest t̾e: he
rationes rerum pͥñcopales. ec̃ne. atqi
ix com nni tabiles manint: quarũ
participatione fit. ux stt quicquid ⁊¬

Expanded text:
equus. Hoc enim absurdum est exiequus. Hoc enim absurdum est existimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes arbitrandum est esse in ipsa mente Creatoris. Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat. Quod si hae rerum omnium creandarum variae rationes divina mente continentur, neque in divina mente quidquam non aeternum atque incommutabile potest esse, hae rationes rerum principales, aeternae atque incommutabiles manent, quantum participatione fit, ut sit quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
Grecus liber ũht̃ sine ipso: s extͣ ipsũ.
Similtt̃ ibi. Extra me nichil potestis
faccre. Ut autẽ intelligatis ortum. &
mutationem creaturarum fieri absqi
omini nuutatione mentis diuinȩ quȩ
imimitabilis ⁊ primeua rerum fatio
ẽ: subponit. Quod factum ẽ imp¬
so uita crat. Sciendum gina inꝑ¬
prit & sigurate dicinit᷑ iffectus fiisse
ubi corum canse originales precesse¬
runt. Sic enim dicisolet. Om̃s fru¬
mus in lumbis adȩ: id ẽ a causa ibi.
precedente propagati sumus. Ita etĩã
dicit᷑ archa fuisse in mente artificis.
quia enis dispositio & ibi ordo p̃cessit.
Similit̾ quoq dicit᷑. Quod factum
est: erat impso. uita. hoc ẽ a uita in
t̾ibo habita contraxit quod factũ t̃
& fieri & subsistere. uitã ũ inru̾bo:
nominat rerum rationes ⁊ causas.
imimutabiles atq tc̃aas. Unde ay¬
gustintis hbro questiomem octogesi
mo t̃cio. Omina ratione condita
siuit: & ñ cadem rectione homo qua

Expanded text:
» Graecus liber non habet sine ipso, sed, extra ipsum. » Graecus liber non habet sine ipso, sed, extra ipsum. Similiter ibi: Extra me nihil potestis facere . Ut autem intelligas ortum et mutationem creaturarum fieri absque omni mutatione mentis divinae, quae immutabilis et primaeva rerum ratio est, supponit: Quod factum est, in ipso vita erat. Sciendum quia improprie et figurate dicuntur effectus fuisse, ubi eorum causae originales praecesserunt. Sic enim dici solet: Omnes fuimus in lumbis Adae, id est, a causa ibi praecedente propagati sumus. Ita etiam dicitur arca fuisse in mente artificis, quia ejus dispositio et ordo ibi praecessit. Similiter quoque dicitur: Quod factum est, erat in ipso vita, hoc est, a vita in Verbo habita, contraxit quod factum est, et fieri et subsistere. Vitam vero in Verbo nominat rerum rationes et causas, immutabiles atque aeternas. Unde Augustinus Libro quaestionum octoginta trium: « Omnia ratione condita sunt, et non eadem ratione homo qua
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ motum uoluntatis dirig̾e ⁊ ordi¬
nare. mordinatio uoltuitatis ẽ. ma¬
lum ẽ. peccatum ẽ: nichil tam̃ de sub¬
fistentib c̃. De hac quippe gr̾̃a. ait
ret aliqua sen omma quȩ ꝑ dĩ u̾bum
ceꝑuit extͣ ipsum c̾e̾ quasi ꝑsemet¬
pꝑsa subsisterent: ad iecit.
Et sine ipso factum ẽ nichil.ale ẽ
igitur sine ipso nichil factum ẽ. Ac si
dicat. Extra ipsum nuchil factum sub¬
fistit. Sapientia euum attingit a fine
usq ad finem fortit᷑. id ẽ aniiuma cre¬
atura tisq ad maxiiã. Unde dĩs ꝑ pro¬
phetam. Celum & t̾ram ego impleo.
Lexonunus de essentia dei.
ui celuum & t̾ram implet: ꝓculdubio
nullus ẽ locus ab eius p̃sentia ab sens.
suꝑ omuem quippe creaturã p̃sidet re¬
gendo atq imꝑando. Subtus omina
ẽ. subsistendo acq portando omnia.
ñ pondere laboris. s infatigabili uuir¬
tute: qm nulla creatura ꝑse subsistẽ
ualet. nisi ab ipso sustentur. qui illaui
creauit. Extra omnia ẽ: s ñ exchisus.

Expanded text:
ordinare, inordinatio voluntatis est, malum est, peccatum est, nihil tamen de subsistentibus est. De hac quippe gratia ait ret aliqua seu omnia, quae per Dei Verbum coeperunt, extra ipsum esse, quasi per semetipsa subsisterent, adjecit: Et sine ipso factum est nihil. Tale est igitur, sine ipso factum est nihil, ac si dicat: Extra ipsum nihil factum subsistit. Sapientia enim attingit a fine usque ad finem fortiter , id est a minima creatura usque ad maximam. Unde Dphetam: Coelum et terram ego impleo . Hieronymus de essentia Dei: Qui coelum et terram implet, procul dubio nullus est locus ab ejus praesentia absens. Super omne quippe creaturam praesidet, regendo atque imperando. Subtus omnia est, subsistendo atque portando omnia, non pondere laboris, sed infatigabili virtute; quoniam nulla creatura per se subsistere valet, nisi ab ipso sustentetur qui illam creavit. Extra omnia est, sed non exclusus.
Abbreviated transcription (Latin):
xxistens ds erat inpͥncipio apud dm̃.
Quarum aut̃ rerum ipsum u̾btm
cet principium. ostendit: scilicet om¬
nitim naturarum postea factarum.
R hoc est. O munia ꝑipsun fa¬
cta sunt. mnis creatura & cor¬
porea & incorporea: omne qd̃ natura¬
lit̃ in est substantus. ueluti qͣntitas.
qualitas. motus. & cet̾a. ꝑdi u̾bum
ceꝑunt e̾e̾. Malum uͦ ñ ẽ factum ꝑip¬
sum: quia nulla specie continet᷑. nulla
natura sua subfistit: s solum pͥtiatio
boni ẽ. Sicut eium naturalis luminis
absentia. cecitas oculi dicit᷑. & sicut
tenebre lucis absentia st̃. ⁊ in edia co¬
mestionis exclusio: ita malun dicimꝰ.
absentiã boni. qđ̾ si ad c̾et rationali
creature naturalit̾ competeret. Et¬
eniui cum uoluntas in iñte nascit᷑.
motus quidẽ naturalis ẽ: & si gr̾a p̃¬
sens suerit quȩ libero arbitrio cooꝑet᷑

Expanded text:
existens Deus, erat in principio apud Deum. existens Deus, erat in principio apud Deum. Quarum autem rerum ipsum Verbum esset principium, ostendit, scilicet omnium naturarum postea factarum. Et hoc est: Omnia per ipsum facta sunt Omnis creatura et corporea et incorporea, omne quod naturaliter inest substantiis, veluti quantitas, qualitas, motus, etc., per Dei Verbum coeperunt esse. Malum vero non est factum per ipsum, quia nulla specie continetur, nulla natura sua subsistit, sed solum privatio boni est. Sicut enim naturalis luminis absentia caecitas dicitur oculi, et sicut tenebrae lucis absentia sunt, et inedia, comestionis exclusio, ita malum dicimus absentiam boni, quod si adesset, creaturae rationali naturaliter competeret. Etenim cum voluntas in mente nascitur, motus quidem naturalis est; et si gratia praesens fuerit, quae libero
Abbreviated transcription (Latin):
upnincipio erat u̾bum. W u̾bum erat
apud deuin: & ds erat u̾bum. Hoc
erat in principio aprid dm̃.
eabum. idẽ sapientia nata. dis¬
ponens omiua: erat in principio
rerum scilicet creandarum. anteqm
aliquid ficret. In hoc indelicet ẽt̾nalit̾
erat u̾bum. ut e̾e̾t principium: id
origo & causa futurorum. quod qͥd em
iꝑsum desemetipso ait. Ego pͥncipi¬
um qui ⁊ loquor uob̃. Ac si dicat.
Sꝙ sum illa suꝑna sapientia: in cuiꝰ
dispositione omnia prius condiunt᷑
mente: quam compleant᷑ oꝑe. Unde
& scͥptum ẽ. Qnfecit que sutura st̃.
& alibi. Onma insapientia fecisti.
Hoc aut̾ u̾bum a quo natum sit.
id ẽ cunis sapientia sit: det̃niniat e¬
uangdista dicens. Et u̾biun erat
apud dñi: tanquã sapientia in ipso
ciiius ẽ. At ne sapientia ista di. aliud
qmͣ d̾s putaretur. sicut hominis uel
angłi sapientia aliud ẽ qͣm homo ipse
uel angłs. cui ꝑ accidens in est: addit.
Nipsum a̾bum erat d̾s. Tria disiunc¬
tm cdixãt: illa coniuuctim recapicu

Expanded text:
t Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Verbum, id est sapientia nata, disponens omnia, erat in principio, rerum scilicet creandarum, antequam aliquid fieret. In hoc videlicet aeternaliter erat Verbum, ut esset principium, id est origo et causa futurorum; quod quidem ipsum de semetipso ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ac si dicat: Ego sum illa superna sapientia, in cujus dispositione omnia prius conduntur mente, quam compleantur opere. Unde et scriptum est: Qui fecit quae futura sunt. Et alibi: Omnia in sapientia fecisti . Hoc autem Verbum a quo natum sit, id est cujus sapientia sit, determinat Evangelista, dicens: Et Verbum erat apud Deum, tanquam sapientia in ipso cujus est. At ne sapientia ista Dei aliud, quam Deus putaretur, sicut hominis vel angeli sapientia aliud est quam homo ipse vel angelus, cui per accidens inest, addit: Et ipsum Verbum erat Deus. Tria disjunctim dixerat, illa conjunctim recapitul
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentem extͣ futuram dĩ uisionem:
comparatione illius future claritatis
intelligere possumus. Lucet itaq
sapientia d̾i etiam in hac uita. s lux
enus tenebris ignorantie. nr̃e ñ apparet.
quia tam sapient̾ a d̾o omnia condita
sunt scu disposita. ut in se ipsis iam
habeant unde hauc de se cogitionẽ
p̃bere queant. quȩ future beatitudi¬
in resertianda ẽ. At uͦ ut tenebre illu¬
minarent᷑ a luce: unssus ẽ ioħes ad¬
Iohannis gͦ nobilitas non solum apa¬
rentib s eciã i progentorib mon¬
stratur non scłari potestate sublimis.
s religione: ut quasi hereditano utre
infusam sibi fidem aduentus xp̃i¬
predicaret. n. lx.ii.

Expanded text:
praesentem extra futuram Dei visionem praesentem extra futuram Dei visionem comparatione, illius futurae claritatis, intelligere possumus. Lucet itaque sapientia Dei etiam in hac vita, sed lux ejus tenebris ignorantiae nostrae non apparet; quia tam sapienter a Deo omnia condita sunt seu disposita, ut in seipsis jam habeant, unde hanc de se cognitionem praebere queant, quae futurae beatitudini reservanda est. At vero ut tenebrae illuminarentur a luce, missus est Joannes teJoannis igitur nobilitas, non solum a parentibus, sed etiam a progenitoribus monstratur; non saeculari potestate sublimis, sed religione, ut quasi haereditario jure infusam sibi fidem adventus Cpraedicaret. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
suit rationes. licet uocare & multiᷤ
concedit᷑ appellare: s paucissimis
uidere. quod uerum est. Et uica
erat lux hominum. Id est unde
rationales ereature ut beate fierent.
illimurande erart. Infutura ete¬
niui tuita quȩ uere uita dicenda est
cognitio sapientie cłi ⁊ rationum eiꝰ
ꝑquas optime cuncta sunt condita
a disposita. tanto beatiorem quẽq
efficiet: quanto amplius cuiq in no¬
tuerit. ⁊ participatione sui magis
illuminauerit eum. Nam sapore qͦ¬
dam spĩialis gustus idtunc exꝑiendo
cognoscet᷑ inpsa rei specie: quod nc̃
tenetur infide. Dequa cognitione
ipsa neritas ad patrem. Hec ẽ autẽ
etiam donum sp̃c. sapientie dici solet.
Et lux intenebris lucet. Hec est
ubi etiam ipsa non uidet᷑: nec adu̾ti¬
tur abhis qui quasi ceci sub sole ma¬
nent. Quis enim nouit sensum dñi :
Hoc ẽ ex se ꝑciꝑe sufficit rationes quas
ds habet in omnib condendis sen dis¬
illuminati: eam ꝑcipere nullatenus
ualent. Tenebras etiam ntam totã

Expanded text:
es, licet vocare, et multis conceditur appellare, sed paucissimis videre quod verum est. Et vita erat lux hominum. Id est, unde rationales creaturae, ut beatae fierent, illuminandae erant. In futura etenim vita, quae vere vita dicenda est, cognitio sapientiae Dei et rationum ejus, per quas optime cuncta sunt condita et disposita, tanto beatiorem quemque efficiet, quanto amplius cuique et innotuerit, et participatione sui magis illuminaverit eum. Nam sapore quodam spiritualis gustus id tunc experiendo cognoscetur in ipsa rei specie, quod nunc tenetur in fide. De qua cognitione ipsa veritas ad Patrem: Haec est auteetiam donum Spiritus sapientiae dici solet. Et lux in tenebris lucet. Hoc est, ubi etiam ipsa non videtur nec advertitur ab his, qui quasi caeci sub sole manent. Quis enim novit sensum Domini? hoc est, ex se percipere sufficit rationes, quas Deus habet in omnibus condendis seu disilluminati, eam percipere nullatenus valent. Tenebras etiam vitam totam
Abbreviated transcription (Latin):
affectui. Reliquit enini ꝓpria: qͥ
rape solebat aliena: & contempsit
ꝑicalimi qd̾ euenire poterat. ei a
principib : quia uectigalium rati¬
ones in compositas religuiss. Osten¬
ditur itaq in matħo. qui publica¬
namq uocant᷑: qui uel publice sce
cantur negotiis: quȩ siue peccato
aut iux aut nullatemis possunt

Expanded text:
pria, qui rapere solebat aliena; et contempsit periculum quod ei evenire poterat a principibus, quia vectigalium rationes incompositas reliquisset. Ostenditur itaque in Matthaeo qui publicanamque vocantur qui vel publice scelcantur negotiis, quae sine peccato aut vix aut nullatenus possunt
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cium uere acceduit. & rem ⁊ sa¬
cramentum accipiunt. Qui sic te:
sacramentũ tantũ. Unde sipostino¬
dum resipuerint: non rebaptirabim¬
tur. forma aut̃ baptismi: sunt ista
neralit̾ instituens baptismum: ꝑte¬
cepit dicens. Ite docete om̃s gentes.
baptirantes cos in nomine patris

Expanded text:
Qui enim vere accedunt, et rem et saQui enim vere accedunt, et rem et sacramentum accipiunt; qui ficte, sacramentum tantum. Unde si postmodum resipuerint, non rebaptizabuntur. Forma autem baptismi sunt ista vneraliter instituens baptismum praecepit, dicens: Ite, docete gentes, baptizantes eos in nomine Patris
Abbreviated transcription (Latin):
mundari. Nobis aut̃ uirtus & pre¬
sencia truntatis. que in baptismate
xp̃i manifestata ẽ: niuisibilit̾ oꝑa¬
tui: in baptismatis uisibili sacram̃to.
Sacramentum uͦ ẽ uisibile signinu:
inuisibilis gr̾e. ueluti cum quis
baptiratur. ipsa ext̾ior corporis
abilutio quã indemus signum ẽ
niterioris ablutionis amime quai
consistit in peccatorum remissio̾e.
Aqua etiam purgans exterius a sor¬
dib corporalib : signum ẽ fidei mum¬
dantis initerius a peccatis. Sac̃dos
quoq lauans in aqua: designat spm̾
infide remittentem peccata. Uiden¬
dum tam̃ ẽ de hoc sacramento sicut
de aliis qui nichil refert a quoẽq
detur in unstro. Mmist̾ enm mi¬
nistrat: ocp̃e baptizat. Unde illtd.
hic ẽ qui baptirat. Quaꝓpt̾ siue a de¬
ricis. siue a laicis. siue etiam a mulie¬
rib necessitate nnmmente ditur:
non tam̃ reiteratur. Hoc sacram̃tum
sicut & sacrainentum altaris: alii
aduitam. alii ad mortẽ accipiunt.

Expanded text:
mundari. Nobis autem virtus et praemundari. Nobis autem virtus et praesentia Trinitatis, quae in baptismate Christi manifestata est, invisibiliter operatur in baptismatis visibili sacramento. Sacramentum vero est visibile signum invisibilis gratiae. Veluti cum quis baptizatur, ipsa exterior corporis ablutio quam videmus, signum est interioris ablutionis animae, quae constitit in peccatorum remissione. Aqua etiam purgans exterius a sordibus corporalibus, signum est fidei mundantis interius a peccatis. Sacerdos quoque lavans in aqua, designat Spiritum in fide remittentem peccata. Videndum tamen est de hoc sacramento sicut de aliis, quia nihil refert a quocunque detur ministro. Minister enim ministrat, Christus baptizat. Unde illud: Hic est qui baptizat. Quapropter sive a clericis, sive a laicis, seu etiam a mulieribus necessitate imminente detur; non tamen reiteratur. Hoc sacramentum sicut sacramentum altaris, alii ad vitam, alii ad mortem accipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
menta quꝑ utrisq comimunia fo¬
rent sustiuere. Propt̃ hoc quoq
baptisimis circiuncisionis loco su¬
biit: quia circ̾cisio imꝑ fectum erat
sacramentuui. ut pote marib solis
attineus. Baptisinus uͦ ꝑfectum est
sacramentum. quia utriqi sexiu
sine dolore comimiodat᷑. In aqua u
ideo uniformit̾ consecratur baptis¬
ma: quia de ap̃i latere manauit.
aqua: ⁊ quia nullus liquor ad eo
ualet ad abluendum sicut aqua. &
ꝓpud om̃s facile acquiritur. ne se
Aliquis ꝓpt̾ in opiam excusaret.
Noca. quia multiplicit᷑ accipit᷑ bap¬
tisma. Baptisinonim namq unũ
tantirin ẽ. aqua ut iohannis: quod
remissionẽ peccatorum ñ dedit.
Aliuid iiiigne uel sp̃ui: quo baptira.¬
ti sunt apł indie pentecostes. Unde
illud. uos aut̃ baptirabimini spũ
sc̃o. Tercium inaqua. & sp̃ũ. quo
baptizauerunt apħ. Quartum¬
insanguinis effusione tria insibilia
id ẽ sacerdos. baptixandus. aqua
de sacramentis. id̾o prior descendit

Expanded text:
amenta quae utrisque communia foamenta quae utrisque communia forent substituere. Propter hoc quoque baptismus circumcisionis loco subiit, quia circumcisio imperfectum erat sacramentum, utpote maribus solis attinens. Baptismus vero perfectum est sacramentum, quia utrique sexui sine dolore commodatur. In aqua vero ideo uniformiter consecratur baptisma, quia de Christi latere manavit aqua, et quia nullus liquor adeo valet ad abluendum sicut aqua, et apud omnes facile acquiritur, ne se aliquis propter inopiam excusaret. Nota quia multipliciter accipitur baptisma. Baptismorum namque unum tantum est in aqua, ut Joannis, quod remissionem peccatorum Aliud in igne vel spiritu, quo baptizati sunt apostoli in die Pentecostes. Unde illud: « Vos autem baptizabimini Spiritu sancto . » Tertium in aqua et spiritu, quo baptizaverunt apin sanguinis effusione. Tria visibilia, id est, sacerdos, baptizandus, aqua,De sacramentis, ideo prior descendit
Abbreviated transcription (Latin):
terne dilectionis. in quo dnm te¬
neros infide mitriunt. quasi nich¬
ficantib columbis in se locum
pandunt. Hinc illad. Surge a¬
mica mea speciosa in ea. & ueni:
columba mea in foraminib petre.
in cau̾na macerie. Hȩc septem uir¬
tutis exempla recte cominemorami¬
mus: quia sp̃e sc̃i qui in columba
descendit septiformis ẽ gr̾a.
Qneritur. quate baptismtis sue ces¬
serit circuicisiom. Ut enuus be¬
atus oregornis ait quarto libro
in iob: qd̾ apud nos ualet aqua
baptism. hoc egit apud ueteres
uel ꝑparuulis sola fides. nel pro
maiorib uirtus sacrificiorum :
nel ꝑlis qui ex abrale stirpe pro¬
deriuit. mysterium circumcifio¬
nis. Solutio. Decebat nonum roge̾
nouam legẽ instituere. iniuucitias
it̃ iudeos ⁊ gentiles soluere: ut
duo ppłꝰ iminum inugerentur.
⁊ fieret unus ppłs. Quare uecesse
finit inrincitiarum causas uideli¬
cec iudeorum ritus quos gentiles
abhorrebant ruacuare. & alia sacͣ¬

Expanded text:
ternae dilectionis: in quo dum teternae dilectionis: in quo dum teneros in fide nutriunt, quasi nidificantibus columbis in se locum pandunt. Hinc illud: Surge, amica mea, speciosa mea et veni: columba mea, in foraminibus petrae, in caverna maceriae . Haec septem virtutis exempla recte commemoravimus; quia Spiritus sancti, qui in columba descendit, septiformis est gratia. Quaeritur autem quare baptismus successerit circumcisioni. Ut enim beatus Gregorius ait quarto libro in Job: Quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres vel pro parvulis sola fides vel pro majoribus virtus sacrificiorum, vel pro his qui ex Abradierunt, mysterium circumcisionis. Solutio. Decebat novum regem novam legem instituere, inimicitias inter Judaeos et gentiles solvere, ut duo populi in unum jungerentur, et fierent populus unus. Quare necesse fuit inimicitiarum causas, videlicet Judaeorum ritus, quos gentiles abhorrebant evacuare, et alia sacr
Abbreviated transcription (Latin):
& sagnte : contineaus mantis a
rapinis. Qu furabat᷑. iam ñ furet᷑.
magis aut̃ laboret oꝑando manib¬
tribuat necessitatem patienti. Nam
&̃ columba: sepe alienos quasi suos
fertur alere pullos. Ipsa terre
fructib: q semine pascicur. Au¬
diannis apłm. Bontim ẽ ñ mandu¬
care carnem: & ñ bibere unnum.
Gemitum ꝓcantu habet. Plore¬
mus coram deo qui fecit nos. Risus
ñr inluctum conũtat᷑. & gandi¬
uin in merorem. Beati lugentes:
qmͣ ipsi consolabunt᷑. Suꝑ aquas
sedere consuenit. ut uenturi raptũ
accipitris p̃uisa inaquis umbra
declinet. Ꝙ nos suꝑ fluenta scͥpta¬
rarum sedeamniis: quarum speculis
edocti. dinoscere ⁊ p̃tauere ualeamꝰ
insidias. hostis antiqrii. Hinc illud.
Ouli eius columbe quȩ lacte sunt
lote: & resident nixta fluenta ple¬
nissima. N idificare solent: in fo
ins mamis. latus ẽ lancea ꝑforatũ.
Maceria eiꝰ ÷ ẽ mrtus scorum co¬
adunata. Ca̾ma in ea. sinus fra¬

Expanded text:
et sagittae, contineamus manus a et sagittae, contineamus manus a rapinis. Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operando manibtribuat necessitatem patienti. . Nam et columba saepe alienos quasi suos fertur alere pullos. Ipsa terrae fructibus et semine pascitur. Audiamus Apostolum: Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum . Gemitum pro cantu habet: Ploremus coram Deo qui fecit nos . Risus noster in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Super aquas sedere consuevit, ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet. Et nos super fluenta Scripturarum sedeamus, quarum speculis edocti, dignoscere et praecavere valeamus insidias hostis antiqui. Hinc illud: Oculis ejus columbae quae lacte sunt lotae, et resident juxta fluenta plenissima . Nidificare solent et in fvis manus, latus est lancea perforatum . Maceria ejus est virtus sanctorum coadunata. Caverna in ea, sinus fra
Abbreviated transcription (Latin):
inspecie columbe: uox patͥs testimo¬
ntum filio p̃dentis auditii: Colum¬
ba apparuit suꝑ caput iħu: ne uex
patris putaretur e̾ẽ facta ad iohem
na inconiit. non docet filium. s nobꝰ
quid credere debeamus ostenditur
baptixatum scibcet a iohanne uerũ
esse di filium. Nos quoq ꝑ aquam
ablutionis. ⁊ spm scĩficationis: pat̾¬
ne uocis adoptione di posse filios effici.
icteram sic lege. Uidit iłc ⁊ qui eũ
eo erant spm̃ dĩ. id ẽ. rem significan¬
tem spm̃ scm̃. descendentem ut colum¬
bam: hoc ẽ sicut rem quȩ nere colt̃¬
ba erat ad hoc significandum afftrmp¬
ta. Utrum columba nouit̾ creata
suerit. ⁊ pt ꝑactum officium solnta
inelem̃ta necne: nichil nr̃a inter est.
Sic quoq legindum ẽ: qd̾ marcꝰ ait.
Uidit celos aꝑtos. id ẽ significari cloꝵ
aꝑtionem baptitatis. Daturam
uitȩ instituta sumamus. Nullum
ore uelungitib ledit. ne iniuimas
ꝗnidem matulas uel uermiculos.
uicdeamtis ne dentes nĩi fuit arma

Expanded text:
pecie columbae, vox Patris testimonium Filio praebentis auditur. Columba apparuit super caput Jesu, ne vox Patris putaretur esse facta ad Joannem, rna intonuit, non docet Filium, sed nobis quid credere debeamus ostenditur, baptizatum scilicet a Joanne, verum esse Dei Filium, nos quoque per aquam ablutionis et Spiritum sanctificationis, paternae vocis adoptione Dei posse filios effici. Litteram sic lege: Vidit Jesus et qui cum eo erant, Spiritum Dei, id est, rem significantem Spiritum sanctum descendentem ut columbam, hoc est, sicut rem quae vere columba erat, ad hoc significandum assumpta. Utrum columba noviter creata fuerit, et post peractum officium soluta in elementa necne, nihil nostra interest.c quoque legendum est quod Marcus ait. Vidit coelos apertos , id est, significari coelorum apertionem baptizatis. Naturam vitae instituta sumamus. Nullum ore vel unguibus laedit, ne minimas quidem musculas vel vermiculos. Videamus ne dentes nostri sint arma
Abbreviated transcription (Latin):
Phunc enim xp̃e quȩ facta sirat
dimiccit. ad iuuat ne ampliꝰ fiant.
ꝑtucit ubi omnino fierrũpossint.
Facit ut lex impleatur: ut iatura¬
liberet᷑: ne peccatum dominetur.

Expanded text:
hunc enim Christus quae facta sunt dimittit, adjuvat ne amplius fiant, perducit ut omnino fieri non possint, facit ut lex impleatur, ut naturliberetur, ne peccatum dominetur.
Abbreviated transcription (Latin):
bam eum. Nesciebat eñ fub audis
tam alte tam subtilit̾: qm spũ in eñ
descendente cognouit. unc eni
didicit qd̾ dñs retenturus sibi esset.
sicut & aliorum sacramentoꝵ bap¬
tisimi sui pocestatẽ. siue presens in
terra. siue absens corpore in celo. &
nulli eam seruo daturus ẽet. Non

Expanded text:
T. Nesciebat eum, subaudis tam alte, tam subtiliter, quam Spiritu in eum descendente cognovit. Tunc enim didicit quod Dominus retenturus sibi esset sicut et aliorum sacramentorum, baptismi sui potestatem, sive praesens in terra, sive absens corpore in coelo, et nulli eam servo daturus esset. Non
Abbreviated transcription (Latin):
agnus di: ecce qͥ tollit¬
peccata mundi. Ab illo gͦ deburit ille
iohannes baptitari: id ẽ a peccato origi¬
nali mundari. Sine modo inquit dñs
me a te baptizariinaqua: ut tu post¬
modum a me baptizeris in sp̃u. Sic de¬
cet nos implere omnẽ iusticiam: id:
docere ⁊ exemplum dare omĩs iusticiȩ.
in xp̃i baꝑtisurtim suscipit. misere¬
tur anime fire placens dõ salutis me¬
delam suscipiens. ⁊ humilit̾ subditͣ
creatori suo eiꝰ institutiomi obediens:
proximum q exemplo edificat. Sic
gͦ omnem iusticiam implet: ꝗuia dõ
ꝙ sibi ⁊ proximo facit qd̾ debet. Cũ
gͥ iohannes cognotuss iusticiam sic.
debere compleri: tunc dimisit eum
baptizar a se ⁊ consensit. Quia uera
humilitas ẽ quam obedientia comes
ñ deserte: officium qd̾ pͥus expauit.
obediens impleuit. Lxii.mꝯ.xiiii. Ru¬

Expanded text:
i, ecce qui tollipeccata mundi. Ab illo ergo debuit ipse Joannes baptizari, id est a peccato originali mundari. Sine modo, inquit Dominus, me a te baptizari in aqua, ut tu postmodum baptizeris a me in spiritu. Sic decet nos implere omnem justitiam, id est docere et exemplum dare omnis justitiae. Qui Christi baptismum suscipit, miseretur animae suae placens Deo , salutis medelam suscipiens; et humiliter subditur Creatori suo, ejus institutioni obediens: proximumque exemplo aedificat. Sic ergo omnem justitiam implet, quia Deo et sibi et proximo facit quod debet. Cum igitur Joannes cognovisset justitiam sic debere impleri, tunc dimisit eum baptizari a se, et consensit. Quia vera humilitas est quam obedientia comes non deserit, officium quod prius expavit, obediens implevit. L. 13I M.
Abbreviated transcription (Latin):
alii deserunt ecdiam. alii pacisice
remanent in eccłia. Ramus oliuȩ
placint michi: tale ẽ. acsi dicat:
Inte placitum meũ constitui: hoc ẽ
ꝑ te gereye qd̃ michi placit. Qd uͦ
macheus dicit. in quo mͥ complagui.
ita exponitui. Qui penitendo cor¬
rigit quȩ male fecit. in quo penitet
sibi displicet qd̾ fecit. Et quia patͥ
omni potens humano modo locutꝰ
ait penitet me fecisse hominem
udetui. sibi displicusse in pecca¬
torib. Insolo ant̾ apo sibi com¬
placuit: quia non se eum creasse
hominẽ penituit. quando quidq̃
mullum in eo peccatum fuit. Unde
dauid. Iu rauit dñs ⁊ non penicebit
eum: tues sac̾dos inȩt̃num. Intelli¬
gas enuangłistas. cum ñ euindẽ locu¬
tionem tetulerint: eaindem retulisse
sententiam. Quȩ diu̾sitas locutionũ
adhoc titibis ẽ. ne tno modo dictum
mintis intesligat᷑. & alit̾ quam fe res
habet int̾pretettr.ysterium

Expanded text:
alii deserunt Ecclesiam, alii pacifice alii deserunt Ecclesiam, alii pacifice remanent in Ecclesia. Ramus olivae placuit mihi , tale est ac si dicat: In te placitum meum constitui, hoc est, per te gerere quod mihi placet. Quod vero Matthaeus dicit: In quo mihi complacui, ita exponitur: Qui poenitendo corrigit quae male fecit, in quo poenitet sibi displicet quod fecit. Et quia Pater omnipotens humano modo locutus ait: Poenitet me fecisse hominem , videtur sibi displicuisse in peccatoribus. In solo autem Christo sibi complacuit, quia non se eum creasse hominem poenituit, quandoquidem nullum in eo peccatum fuit. Unde David: Juravit Dominus et non poenitebit eum, tu es sacerdos in aeternum . Intelligas evangelistas, cum non eamdem locutionem retulerint, eamdem retulisse sententiam. Quae diversitas locutionum ad hoc utilis est, ne uno modo dictum, minus intelligatur, et aliter quam se res habet, interpretetur. BEDA.
Abbreviated transcription (Latin):
orante. M confestim ascendit de añ.
Es eoce aꝑtisunt ei celi: ⁊ indit sp̃m
d̃i descendentẽ L corporali specie
ut columbam co uenientẽ suꝑ se.
aquis. quib tactu uunde carnis
tiim abluendi contulerat: ut qui ad
lauacrum xp̃i uenerit peccata depo
ne elementorum s sp̃ualib oculis:
quia dum undas subite. diuiunitatis
suȩ potentia celi nob̾ iantas pandit.
Nec ei tulic cepit celum aperiri. eui ce¬
lorum interiora pacebant: s his u̾bis
uircus baptismi ostenditur: quia bap¬
tizatis celestis ianna declaratur: Ora
Nam quasi transito mari rubro ne¬
catos gratulamur egyptios. s in de¬
serto huius mundi alii hostes occur¬
srunt. qui sunt uincendi donec ad
patriam ueniamus et̾nam. Unde
ꝑ impofstionẽ manus ep̃idat᷑. Colum¬
ba apparuit suꝑ iħm: ut doceretur
eis solis qui in simplicitate baptirati
sunt. unctionẽ sc̾ sp̃c affuturam.
Corporali specie descendit ut colũba:
ut monstraret᷑ qd̾ baptizati in cor
in arcliam noe: quia baptitatoꝵ

Expanded text:
rante, confestim ascendit de aqua. Et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem corporali specie ut columbam venientem super se. aquis, quibus tactu mundae carnis vim abluendi contulerat, ut qui ad lavacrum Christi venerit peccata deponne elementorum, sed spiritualibus oculis, quia dum undas subiit, divinitatis suae potentia coeli nobis januas pandit. Nec ei tunc coepit coelum aperiri, cui coelorum interiora patebant, sed his verbis virtus baptismi ostenditur, quia baptizati coelestis janua declaratur. OravNam quasi transito mari Rubro necatos gratulamur Aegyptios, sed in deserto hujus mundi alii hostes occurrunt, qui sunt vincendi donec ad patriam veniamus aeternam. Unde  impositionem manus episcopi datur. Columba apparuit super Jesum, ut doceretur eis solis qui in simplicitate baptizati sunt, unctionem sancti Spiritus affuturam. Corporali specie descendit, ut columba, ut monstraretur quod baptizati in corpin arca Noae quia baptizatorum
Abbreviated transcription (Latin):
pericia obtulcrunt ei t̾na mimnera.
silicet physicam. loicam. ethicam.
uel hystoriam. allegoriam. tropolo¬
gẏam. uel sc̃e trinitatis fidem.
omina trium magorum ebraice:
appellꝰ. amerus. damascus. Apelliꝰ¬
int̾pretat᷑ fidelis: ameris humilis. da¬
uascus misericors. Greca lingna uo¬
cati sunt: magalat. galgalat. saracisi.
Magalat int̃pretatur nuncius. gal¬
gaiat deuotus. saracin gr̃a. Et
responso accepto in somnis ne redi¬
rent adherodem: ꝑ aliam uiam re¬
uersi sunt in regionẽ suam. Pio
affecti desid̾antes quid diuina iub̾et
uoluntas: accipnnt responsum ñ ꝑ
angłm. s a dño diuinitꝰ edocentur.
ne redeant ad herodem. In quo am¬
monemur omnem salutẽ s spem in
nem nr̃am regredurur obediendo:
a qua discessimus in obediendo. Uiiii.
ui cum recessissent: ecce angłs
lñi apparuit in somnis ioseph
dicens. Surge ⁊ accipe puerum ⁊ ma

Expanded text:
peritia, obtulerunt ei terna munera, peritia, obtulerunt ei terna munera, scilicet physicam, logicam, ethicam, vel historiam, allegoriam, tropologiam, vel sanctae Trinitatis fidem. Nomina autem trium Magorum Hebraice Appellius, Amerus, Damascus. Appelliinterpretatur fidelis. Amerus humilis, Damascus misericors; Graeca autem lingua vocati sunt: Magalach, Galgalach, Saracin. Malgalach interpretatur nuntius, Galgalach devotus, Saracin gratia. « Et responso accepto in somnis ne redirent ad Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suaaffectu desiderantes quid divina juberet voluntas, accipiunt responsum non per angelum, sed a Domino divinitus edocentur, ne redeant ad Herodem. HILAR. In quo admonemur omnem salutem et spem innem nostram regredimur obediendo, a qua discessimus inobediendo. CAPUT IX. Qui cum recessissent, ecce angelus Domini apparuit in somnis Joseph, dicens: Surge et accipe
Abbreviated transcription (Latin):
Aurum naniq ad tributum. this adsacͥ¬
ficium. myrra ad sepulturam ꝑtinet.
mortuorum. quia solent myrra condi¬
onem. in homine mortis. indeo resur¬
rectionis. in rege iudicii. In auid
queq sapicutiam intellige: ut ait salo¬
mon. Thesaurus desiderabilis: requi¬
escit in ore sapientis. In chure uirtu¬
tem orationis: ut illud. Dirigatur ora
tio mea sicut in censum ii conspectu
tuo. In myrra: in tellige nr̃e carius
mortificationem. Unde illud. Mantis
tue distillanerunt myrram.
Mystice. stelle ortus pͥmum a mag̾ intel¬
lectus. indicat mox gentes in xp̃m cre¬
dicuras. Stella enim: ꝓpħ̾icum sermo¬
nem xp̃i ortum confitentem significat
Herodes uͦ diabolum: qui cognita xp̃i
natiuitate ꝑ sequit᷑ eum in membris
sus. A quo magi ꝑgunt. dum abydo¬
latria gentes recedunt: & ad domuĩ
ꝑnemunt. In qua ꝑfidem intrantes.
inueniunt xpm cum maria matre
eius. Ap̃i mat̾ intelligit᷑ fidelium
tat. Aꝑtis thesauris. id ẽ literarum

Expanded text:
Aurum namque ad tributum, thus ad sacrificium, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum, quia solent myrrha condionem: in homine mortis, in Deo resurrectionis, in rege judicii. In auro quoque sapientiam intellige, ut ait Salomon: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. . In thure virtutem oratitio mea sicut incensum in conspectu tuo . » In myrrha intellige nostrae carnis mortificationem. Unde illud: « Manus meae distillaverunt myrrham primam . » Mystice, stellae ortus primum a Magis intellectus indicat mox gentes in Christum credituras. Stella enim per propheticum sermonem Christi ortum confitentem significat. Herodes vero diabolum, qui cognita sibi nativitate persequitur eum in membris suis. Ad quem Magi pergunt, dum ab idololatria gentes recedunt, et ad domum niunt. In quam per fidem intrantes invenerunt Christum cum Maria matre ejus. Christi mater intelligitur fidelium tat. Apertis thesauris, id est litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
de illo omnib qui expectant redemp¬
tionem hierłm. ꝑsa hora qua
sẏmeon accepit ꝑuerum. suꝑueni¬
ens anna confitebat᷑ id ẽ laudabat dm̃
⁊ omnib fidelib qui iugo herodis
alienigene grauati liberationẽ expe¬
ctabant. ꝓmittebat ꝑ aduentũ xp̃i
inꝑximo redemptionẽ fieri. Nonso¬
lum angłi. s & omnis etas & sexus te¬
stimonium nato reodit puero: & si¬
cut ab omnium sclorum fidelib p̃¬
sagiebatur: ita ueniens omnium.
scõrum lande p̃dicatur. Quod
symeon & anna ꝓuecti iħm exer¬
punt ⁊ landant. significat fidelẽ
sẏnagogam. quȩ post longam ex¬
pectationem ꝓinssiontim ñ ficta
side eum receͤꝑunt. qui p̃nuncia¬
batrir. Et ut ꝑfecerunt omnia
scõm legem dñi. reu̾si sunt inga¬
lileam inciuitatẽ suã naza reth.

Expanded text:
de illo omnibus qui exspectabant resurrde illo omnibus qui exspectabant resurrectionem Israel. » Ipsa hora qua Simeon accepit puerum superveniens Anna confitebatur, id est laudabat Dominum, et omnibus fidelibus qui jugo Herodis alienigenae gravati liberationem exspectabant, promittebat per adventum Christi in proximo redemptionem fieri. Non solum angeli, sed et omnis aetas et sexus testimonium nato reddidit puero, et sicut ab omnium saeculorum fidelibus praesagiebatur, ita veniens omnium sanctorum laude praedicatur. Quod Simeon et Anna provecti Jesum excipiunt et laudant, significat fidelem Synagogam, quae post longam exspectationem promissionum non ficta fide eum receperunt qui praenuntiabatur. « Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi sunt in Galilaeam in civi
Abbreviated transcription (Latin):
dua usq ad annos octoguita qua¬
tuor. quȩ ñ discedebat de templo
ituiniss & obsecrationib serui¬
ens nocte ac die. Tuxta hystori¬
am anna & deuote com̾isationis
& uenerande etatis digna descri¬
bitur: qui̧ dño testimonium ꝑ¬
hibeat. Mystice aut̃ significat
xccłiam. quȩ inpresenti quasi sporsi
donumq sui morte iuduata est.
Septies duodecira octoginta quatu¬
or faciunt: & septem ꝑtinent ad cui¬
sum scħ. qui dieb septem uoluitur.
d uodecim uͦ ad ꝑfectionem apłice do¬
ctrine. Quis gͦ totum uitȩ tempus
apostolicis mancipat institutis. qͣsi
octoginta quatuor annis telestis tem¬
pli uinuna seruare. & dñi prestola¬
ri aduentum laudat᷑: dum a dũo
peregrinatui:. Septem auni quib
anna cum uiro uixit: significant ꝑ¬
fectionem illius tempis. quo a dũo
incarne conũsante docet᷑ eccłia. Qui
anni postea ꝑ duodecim multiplicant᷑.
tem eccłiam. Et hec ipsa hora suꝑ¬
ueniens confitebat᷑ dño. & loquebat᷑

Expanded text:
ta quatuor, quae non discedebat de templo, jejuniis et obsecrationibus serviens nocte ac die. Juxta historiam, Anna et devotae conversationis, et venerandae aetatis digna describitur, quae Domino testimonium perhibeat. Mystice autem significat Ecclesiam, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui morte viduata est. Septies duodecim, octuaginta quatuor faciunt: et septem pertinent ad cursum saeculi, quod diebus septem volvitur; duodecim vero ad perfectionem apostolicae doctrinae. Quisquis ergo totum vitae tempus apostolicis mancipat institutis, quasi octoginta quatuor annis, coelestis templi limina servaret, Domini praestolari adventum laudatur, dum a Domino peAnna cum viro suo vixit, significant perfectionem illius temporis, quo a Domino in carne conversante docetur Ecclesia. Qui anni postea per duodecim multiplicabantutem Ecclesiam. Et haec ipsa hora superveniens confitebatur Domino, et loquebatur
Abbreviated transcription (Latin):
quam mn iutina ẽ. in principib
iuda. id ẽ excellentia dignitatis
pͥncipum uida. In ea enim nasci¬
tur saluator. Hoc testimontum
more su̾o sententiã ꝓpłue simens¬

Expanded text:
aquam minima est in principibus, id est, in excellentia dignitatis principum Juda. In ea enim Salvator nascitur. Hoc testimonium more suo sententiam prophe
Abbreviated transcription (Latin):
intemplum. idere mortem:
exꝑiri ⁊ sentire eam significat: Fe¬
oculis cordis prius uidere satagit
conu̾sando in celesti hicrłm. & suspi¬
rando cum psalmista dicente. Unam
petii a dño. hanc requiram: ut in ha¬
bitem in domo dr̃a.t cum indu¬
cerent puerum iħ̃m parentes eius.

Expanded text:
in templum. Videre mortem, experiri et sentire eam significat. Feoculis cordis prius videre satagit conversando in coelesti Jerusalem, et suspirando cum Psalmista dicente: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini . Et cum inducerent puerum Jesum parentes ejus
Abbreviated transcription (Latin):
niarie desponsate uirgmitatem com¬
mendaret : qixit adioseph. Noli acci¬
pere timere mariam coniugẽ tuã
Postquã uͦ inconugem recognitaẽ.
ut etiam iusti ioseph uenerabilis
castitas commendaret᷑. ñ uxor eius
s mat̾ pueri dicta ẽ ut hic. Accipe
puerum ⁊ matrem eiꝰ. Witerũ.
Reu̾tere cum puero ⁊ matre enis
Urursum mlnca. Et erat ioseph
& mat̾ eius. Et quotienscumq ptꝰ
partum de utroq fit sermo: mat
xp̃i non uxor iosepl nuncupata ẽ
Qui consurgens accepit puerum
&ͣ matrem eiꝰ nocte & recessit
inegyptum: & erat ibi usq ad

Expanded text:
itatem commendaret, dixit ad Joseph: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Postquam vero in conjugem recognita est, ut etiam justi Joseph venerabilis castitas commendaretur, non uxor ejus, sed mater pueri dicta est, ut hic: Accipe puerum et matrem ejus. Et iterum: Revertere cum puero et matre ejus. Et rursum in Luca: Et erat Joseph, et mater ejus. Et quotiescunque post partum de utroque fit sermo mater Christi, non uxor Joseph nuncupata est. Qui consurgens, accepit puerum et matrem ejus nocte, et secessit i