comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dimutat᷑. a quib saxis ne pereat resrtnet᷑. om̃ino
a rectorib non uidet᷑. Et quid restat uͥ qͦd sequit᷑:
Et exclamauerunt ad dnm̃ cũ tͥbularentur. & de
necessitatib eoꝵ. eduxit cos. Et imperauit ꝓcellȩ.
stetit in aurã. Non stent in tẽpestate.s in aurã.
Et silucrunt sluctus ełꝰ. Audite de hac re nocem
cuiꝰdam gubernatoris ꝑiclitati. humiliati. libe¬
rati. Nolo inqͥt uos ignorare fr̃s de p̃ssura
nr̃a quȩ facta est in asia. quia supra uires &
Et quid ille : Ita desicientes desereret. aut non
ꝓpt̾ea illi desccerunt. ut ille apud eos głam rep¬
periret : Deniq quid scquit᷑: S ipsi in nobismet¬
ipsis responsũ mortis babuimus. ut ñ fidentes
apud se responsũ mortis habuerunt. quoꝵ om̃is
sapientia ab sorta eiat. Et siluerunt fluctus ciꝰ.
Et iocundati sunt quia siluerunt. & dedipxit cosin
portum uoluntatis eoꝵ. Confiteant᷑ dũo miserati¬
confiteant᷑

Expanded text:
dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. Et quid restat, nisi quod sequitur? «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necesstetit in auram.» Non stetit in tempestatem, sed «in auram. Et siluerunt fluctus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam gubernatoris periclitati, humiliati, liberati: «Nolo», inquit, «vos ignorare, fratres, de pressura nostra, quae facta est in Asia, quia supra vires grEt quid? ille ita deficientes desereret? aut non propterea illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperiret? Denique quid sequitur? «Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes apud se responsum mortis habuerant, quorum omnis sapientia absorpta erat. «Et siluerunt fluctus ejus. Et jucundati sunt, quoniam siluerunt: et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Domino miseraticonfiteantur
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ affuctio ꝓpter suꝑbum. quib extuicdis crccta est
ecełia. & ꝓpt̃ insidias quasdam dimuuationis abhereti.¬
cis. & detrimentoꝵ quodam niodo domesticoꝵ. & exhis
cirea cecłlam diuina beaeficia: & psalmi conelusio.
Lgimus iã magis quã disscramꝰ. Dicant qͥ redempti¬
sutit a dño. quos redeit de manu inumnicoꝵ. De re¬
gionib congregauit cos. ab oriente & oc casu. & abaqui¬
lone & mari. Xp̃i ani ergo ipsi dicant. de toto orbe
conuocati. Etrauerunt in solitudine & insiccitatt.
uiã ciuitatis hapitationis non inuenerit. Trrorem
miscrabilẽ audiuimꝰ. Quid dt inopia : Esurientes
&sitientes. anima coꝵ in ipsis defecit. S quare de¬
fecit: Cu bono: Hon eũi erudelis est as. s st com¬
mendat quod expedit nobis: ut nobis deficicutibus
rogetur. a ut subueniens amet᷑. Et idõ post hunc er¬
rorem & famem o sitim. poclamauerunt addnm̃ cum

Expanded text:
corum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est corum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. it de manu inimicorum; de regionibus congregavit eos, ab oriente et occasu, et aquilone et mari.» Christiani ergo ipsi dicant, de toto orbe convocati. «Erraverunt in solitudine, in siccitate, viam civitatis habitationis non invenerunt.» Errorem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
siant: quia om̃is uallis implebit᷑. & oñis mous &
collis hummliabit᷑. Quo cõmendato dicitur aliqͥs
qd̾ eniã at hereticis intelligatur. quib tanqua ei¬
iilib bellis quatit᷑ ȩccłia: a concluditur psalinus.
qnẽ iam exposui brcuiꝰ fortasse quam putabatis.
Nã msq adeo me istũ totũ psalmũ aliquantũ ꝓlixũ
tposuisse ar bitroi. ut iam officiuã ame non eꝑcctetis difpu¬
tatoris.s ptue lectoris. si tenetis quȩ dixi. Puto eñi ante
oculos ur̃os constituta. s ut melius cõmendent᷑: bre.¬
uit rtplicent᷑. Prima temptatio: erroris & famis d̾bi.
Scđa: difficultatis uincendarũ concupisccutiarũ. latia:
teoii atq fastidii:. Quarta: tempestatis &ꝑiculorum
in gub̾nandis ecellis. & uihis omĩb exclamationes.
& liberationes. & miserationũ dĩ confessiones. Ad ex¬
tremũ ppssus cecłie fit cõmendatio. quȩ a salua facta. t̃.

Expanded text:
fiant» ; quia «omnis vallis implebitur, et omnis mons et fiant» ; quia «omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur» . Quo commendato, dicitur aliquid, quod etiam de haereticis intelligatur, quibus tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fastidii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae fit commendatio, quae et salva facta est
Abbreviated transcription (Latin):
ex eiꝰ difficultatib gxclamare ad dm̃. Metuendũ
est en̾i. ne unꝰ quisq ur̃m minus sapiat u̾bũ dei.
co fastidio moriat᷑. Temptatio uͦ gub̾nandi. temp¬
tatio ꝑienloꝵ in regenda eocłia: nos potissimum
tangit. Q quomͦ & uos alieni critis. si nauis tota¬
ꝑiclitabit᷑ : Qt idco dixi : ne in hac quarta tem¬
&ꝓnobis minꝰ oretis. Opus est ut ab orationibus
non desistatis. Nã uos primo naufragatis. Quid
non incadem nane uanigatis: Post has quatuor
temptationes. quatuor exclamationes. quatuor
liberationes. quatucr misctationꝰ. dñicarũ conses¬
siones: generalit̾ in hoc psalmo consequenter ipsa
cõmendat᷑ scella: ut cuid entissime noueritis. Ae
qui psalmsꝰ ab exordio loquebat᷑. Comendatur ant̃
ita. ut niobis in om̃ib dĩ grã p̃dicet᷑. qui fuperbis
resistit: humilib aut̃ dat grãm. Quia idõ ille ue¬
tiit. ut qui ñ uident uideant. & qui indent eeci

Expanded text:
ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum est ne unicuique vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac quarta teubi opus est ut ab orationibus non desistatis, nam vos primo naufragatis, minunon in eadem navi navigatis? 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio loquebatur. Commendatur autem ita ut nobis in omnibus Dei gratia praedicetur, qui «superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» : quia ideo ille venit, «ut qui non vident, videant, et qui vident, caeci
Abbreviated transcription (Latin):
tidio. Unde ao hoc nͥ de quodam laugore anime :
lam non it illicit adulteriã. nec tam̃ delecteͥt dĩ
uerbũ. Iam post pericubã imꝑitiȩ & concupiscentiȩ
de quib duob te euasisse lȩtaris. inde ne teditĩ
fastiditiq te necet. Non est oo ista leuis tẽptatio.
Agnosce te in illa & exclama ad dñm. ut de neces¬
sitatib tuis gtiam hic liberet te. & de hac tẽptatione
liberatꝰ cũ fueris. confiteant᷑ illi miserationes eus.
Liberatus aut̃ ab errore. liberat᷑ a difficultate bene
oꝑandi. liberatus a tedio fastidioq uerbi dĩ: fortassi ᷤ
dignus eris cui ppłs cõmutat᷑. constituaris in guber.¬
nacalis nauis. recturus eccłiam. Ibi quarta tẽp¬
titio tempestatis maris. quatientis eccłlam. tur¬
nes. expeuiri potest om̃is pius sidelis in ppło dei.
Quarta ista. nr̃a est. Quanto eñi plus honoramur.
tanto plus ꝑielitamur. Metuendũ est ne uincat

Expanded text:
tidio. Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? tidio. Unde et hoc, nisi de quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam post periculum imperitiae et concupiscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; et de hac tentatione liberatus cum fueris, confiteantur illi miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio fastidioque verbi Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur; constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates maris quatientes Ecclesiam, turnes experiri potest omnis pius fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur, tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat
Abbreviated transcription (Latin):
multi luctant᷑ cũ dissicultati uitioꝵ suoꝵ. ꝙ
adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam
in clausura ce cõpedibꝰ. Agnoscunt & istam tẽpta¬
tionem. quãuis iam dicant si foete dicunt. Infclix
ego homo. quis me liberabit de corꝑo mortis huł:
Nam uide artissima uincnla. Caro inquit con¬
nt non ca quȩ uultis illa facutis. Proinde qͥ iam
est adiutus spĩi. ut quc̃ad modũ noluit esse ad ult̃.
sic non sit: quoiͦi noluit esse fur. sic nonsit: &
ꝗtera illa om̃ia quę uolunt homines uinctre.
antur dño miscrationes eiꝰ. Quisquis gͥ talis est.
& uncit illas difficultatos. &ꝓlubilit̃ iã conu̾¬
satur int̾ homi nes sine ulla quęrela maloꝵ
morũ: gecipit᷑ tẽptatione tertia tedii cuiucdã
in morã huiꝰ uitȩ. ita ut aliquando eũ uce legere
uec orare delostet. Tertia temptatio. pͥori con¬
traria. Prius cũi periclitabat᷑ fame. postta fas¬

Expanded text:
multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima vincula: «Caro,» inquit, «conatis» . Proinde qui jam est adjutus spiritu, ut quemadmodum noluit esse adulter, sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines vincere, antur Domino miserationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difficultates, et probabiliter jam conversatur inter homines, sine ulla querela malorum morum, excipitur tentatione tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut aliquando eum nec legere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fas
Abbreviated transcription (Latin):
cquitatis. Incipit ci iam facile esse quod aifficile
fuerat. abstiuere a nalis. non adulterare. ñ furtũ
facere. ñ homicidiã. non sacrilegiũ. non alienum
concupiscere. Facta est facultas. quȩ fucrat antt
difficultas. Potuit dñs hoc sint difficultatt p̃start.
S si boc sinc difficultaite habcremꝰ. largitorem huiꝰ
boni non agnoscertmꝰ. Si em̃ primitꝰ cũ uelet posset.
& non sentiret aduersus se obnitentes eupiditares.
nec uinculis suis grauata anima collideret᷑. sus
uirib tribueret: quod se posse sentirit. & ñ con¬
fiterent᷑ dño miserationes eiꝰ. Post has duas tẽpta¬
tiones. primã erroris atq inopie ueritatis. scd̾am
difficultatis bene oꝑandi: tertia tẽptatio excipit
honinẽ. Ei loquor. qui iam transist has duas.
Nam istȩ duȩ fateor. multis notȩ sunt. Quis cũi nes¬
cit s ab ignorantia uenisse ad ueritatẽ. ab errore
ad uiã. a fame sapientiȩ. ad uerbũ fidci : Dcinde

Expanded text:
aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
quid obseruare debeat ñ nũquã multũ sibi tribuen¬
do. a quasi de suis uirib p̃sumendo. incipit consli¬
gere uelle contra peccata. & ꝓpt̾ suꝑbiã suꝑpari. In ue¬
nit g se ligatũ difficultatib cupiditatũ. & ñposse
uiam ꝓpt̃ compedes ambulare. Inclusũ se sentit
difficultate uicioꝵ. & tanquã muro impossibilita¬
tis erccto. portisq clausis: qna euadat ut reete in¬
uat non imienit. Iam scit quomͦ uiuere debeat.
Priuis eñi in errore erat. e famen ucritatis patiebat᷑.
Accepit aut̃ iam cibum ncritatis. & positꝰ ẽ in uia.
Audit. uiue bene sođm qͦd nosti. Ante emĩ ñ nout¬
ras quemadmodũ uiteres. mͦ accepisti & nosti. Co¬
natur. non potest. ligatũ se sentit. grclamat ad
anm̃ñ. Sed̾a ergo temptatio est disficultatis in bene
oꝑando: sicut in illa pruna crroris & famis. Excla¬
ma ꝙ in hac ad dnm̃. liberat dñs dc necessitatibus.
Rumpit uincula difficultatis. constituit in oꝑatione

Expanded text:
quid observare debeat, nonnunquam multum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat ad Dominum. Secunda ergo tentatio est difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione
Abbreviated transcription (Latin):
lli suꝑiꝰ iuia. illi ad cuutatem directi. Demiq¬
illi deducti. non sedueti: isti aut̃ in ituuo seducti.
Quid. ẽ. aut̃ scdrxxit cos: Trdidit illos as̃ in coneu¬
pisecatias cordis coꝵ. Hoc est eñĩ sedipoit: donauit
illos sibi. Ham si ꝓprie quȩtas. ipsi sc seducant.
Qui eãi putit se esse aliquid. cũ sit nichil: st tpsił
seducit. Quid. ẽ. ergo seduxit cos: Dimisit cos in
inuio & non muia. Quomͦ em̃ in uia homines
qui partem tenent. & totũ relinquunt: Quoni
in uia: Quȩ cñ uia : Aut ubi agnoscitur uia:
Ds̃ inquit msertatur nr̃i & benedieat nobis. illu¬

Expanded text:
erius in via, illi ad civitatem directi, denique deducti, non seducti: isti autem in invio seducti. Quid est, «seduxit eos? Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum» . Hoc est enim, «seduxit,» donavit illos sibi. Nam si proprie quaeras, ipsi se seducunt. «Qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, seipsum seducit» . Quid est ergo, «seduxit eos?» Dimisit eos. «In invio, et non in via:» quomodo enim in via homines qui partem tenent, et totum relinquunt? quomodo in via? Quae est ergo via, aut ubi agnoscitur via? «Deus,» inquit, «misereatur nostri, et benedicat nos; illu
Abbreviated transcription (Latin):
fide iħu xp̃i daret᷑ credentib. Lex aut̃ subintta.¬
uit. ut habundaret delie¬
tum.
Accepisti uerbũ. accepisti
nce desinis factrt quod
male
facietas. & accipto p̃cepto auges peccata ꝑ p̃uaricatio¬
nẽ suꝑbiȩ. Si te ignorabas. uł disce te humiliatꝰ.
Clamabis. a necessitatib liberaberis. liberatus mise.¬
rationes dtũ consiteberis. & exclamauerunt ad do.¬
minũ cũ tribularent᷑. ꝙde necessitatib eoꝵ saluos
fecit cos. Liberati sunnt ac scła temptatione. restat
tedii atq fastidq̃. Q pͥmo quid istis p̾stitit liberatis.
uidete. Et couxit cos de tenebris. & umbta mortis:
& inneula coꝵ disrupit. Consiteanf᷑ dño miseratio¬

Expanded text:
dentibus» . «Lex autem subintravit, ut abundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum salvos fecit eos.» Liberati sunt de secunda tentatione, restat taedii atque fastidii. Sed primo quid istis praestitit liberatis, videte. «Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Do
Abbreviated transcription (Latin):
nicbil quęreatem sed̾m uitã ueterẽ seduetoria secu¬
ritate uiucutẽ. nichil putantẽ aliud esse post hane
uitã quandoq fimendã: negligentt̃ quendã a socor¬
dt. obrutũ cor habentẽ. alecebris mundi & mortift¬
ris delectationib consopitũ. ut excitet᷑ iste ad queren¬
dam grãm dĩ. ut siat sollicitꝰ: & tanquã de somno cui¬
guet. Nonne manꝰ dĩ eccitat eũ : S tam̃ a quo sit ex¬
citatus ignorat. Incipit aut̃ esse iam dĩ cũ cognoue¬
rit ueritatis fiaen: s antequã cognoscat. dolet et rorẽ
suũ. lnuetit cmã se incrrore. uult cognosoere uerita¬
it̃. Palsat ubi potest. tẽptat qdͥo potest. uagat᷑ quapotest
famem guam patit᷑. ipsius neritatis. Prima g cẽptatio
st trroris ofamis. Ubi in hac temptatione fatigatus

Expanded text:
nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria secunihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem, nihil putantem aliud esse post hanc vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat ubi potest, tentat quod potest, vagatur qua potest, famem etiam patitur ipsius veritatis. Prima ergo tentatio est erroris et famis. Ubi in hac tentatione fatigat
Abbreviated transcription (Latin):
sigillaumq crecdentes: congregamur in unã qͥndã
cuntatẽ. & in unum ppłm dĩ. s in uno quoq nr̃or
gtiam singula contingiat hec quȩ scripta sunt:
contingunt in popło. Ꝙ cñi ppłs de singnlis.
non singali de ꝑpło. Nũquid eñi unus homo ex
tełie: Seo popło exsingulis hominib constat. Qͥd
irgo cũ loquor agnoueris in te quisqͥ eeꝑtus es: noli
cogitando quasi rtmanere in te. & putare quod in¬
in solo te contigit. s eredt ista contingere aut in om¬
nib aut poc in om̃ib qui ueniat adlumno ppłar
&. de manu uuticoꝵ p̃cioso satiginne ⁊ edimuntur
Aepetiturus est em̃ assidue. quos cantauimꝰ mͦ. Consi¬
teantur dño miserationes eł. & mirabilia el filiis ho¬
minũ. Istos uersus quantũ animaduertere potui.
qͦo potestis & uos: quat̃ repctit. In quo numero qͥntũ
dño adiuuante scrutari ualuimus. significat nobis
quatuor quasdã temptationes. ex quib nos liberat. cui
confitentur suȩ miserationes. Fac eñi hominẽ primo

Expanded text:
dam civitatem, et in unum populum Dei; sed in unoquoque nostrum etiam singulo contingunt haec quae scripta sunt, contingunt in populo. Etenim populus de singulis, non singuli de populo: numquid enim unus homo ex populis? Sed populus ex singulis hominibus constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine redimunturidue quod cantavimus modo: «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo
Abbreviated transcription (Latin):
id. c̃. ꝓ ouib quȩ ꝑierant domus isrł: sed ut & filios
d̾i qui crant disꝑsi congregaret in unũ. Habebat
cũ alias oues. quȩ non erant de illo ouili. Istas
uniuersas oues. & de istabelitis & de gentib. dia¬
bolus & cins angłi captiuauerant. Expulso itaq
ab eis diaboli dũatu. in conspecta maloꝵ sp̃uum
qui cas captiuauerant. ut saluentur & ꝑsiciantur
Non sicut ꝑ antrep̃m compleri existunant iudei:
sui. diem ex dit salutare etꝰ. De quo & hic dicta
est. uisita nos in salutari tuo. Ꝙ dicet om̃is ppłs.
Iste ppłs p̃destinatoꝵ de circũcisione & preputio.¬

Expanded text:
omus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur Non sicut per antichristum compleri existimant Judaei,sui, «diem ex die, salutare ejus;» de quo et hic dictum est, «Visita nos in salutari tuo. Et dicet omnis populus:» iste p
Abbreviated transcription (Latin):
tingant hȩx quȩ cantant᷑ in om̃ib gentib. s in fin¬
gulis quibꝰꝙ credentib. In ppło aut̃ illo. alit᷑. Totas
eñ ꝑpł. tota illa gens go semint abrahe sedm carnẽ.
tota multitudo domus isrł semel cducta c̃ exgrꝑto.
semd ꝑ rubrum mare ducta. semel ad t̾ram ꝓms.¬
sionis ꝑdricta. Sumil em̃ onĩs erant. in qͥb hec

Expanded text:
tingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in sintingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad terram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec
Abbreviated transcription (Latin):
ei ingc̃num. Dicant qui redempti sunt a dño. Re¬
demptꝰ quidem uidetur & ppłs isrł de t̾ra egypti.
de manu seruitatis. ex laborib infructuosis. ex
oꝑib lũteis. Uidcamus tam̃ utrũ ipsi sicit qui hec
dicunt. qui ab egypto liberati sunt a dño. Non ita. ẽ.
. qui sunt isti: Quos redemit de manu inimicoꝵ.
Aphuc potest quisꝙ & illos acciꝑe redemptos de manu
nib congregauit eos. Possunt esse adhuc regiones
eespti. Multe eñ etiam uniꝰ ꝓunitiȩ regiones st̃.
I ꝑte dicat. Ab oriente & occasu. ab aquilone & mari.
Istos ergo iam redeiptos intelliginus. in toto orbe
trarũ. Popłs hic dĩ de magna & lata egypto liberatꝰ.
tanquã ꝑmare rubrũ ducitur: ut inbaptismo
finat inimicos. Sacramento em̃ tanquã rubri
maris. baptismo scilicet xp̃i sanguine consecrato.
insequentes egyptũ peccata delentur. & te euadente
millas qui te p̃mebat relinquit᷑ iumicꝰ. Isti crgo
gentiũ redempta ꝑ xp̃m. Hon quasi simtl con¬

Expanded text:
 2-9. Dicant qui redempti sunt a Domino.» Redemptus quidem videtur et populus Israel de terra Aegypti, de manu servitutis, ex laboribus infructuosis, ex operibus luteis: videamus tamen utrum ipsi sint qui haec dicunt, qui ab Aegypto liberati sunt a Domino. Non ita est. Sed qui sunt isti? «Quos redemit de manu inimicorum.» Adhuc potest quisque et illos accipere redemptos de manu nibus congregavit eos.» Possunt esse adhuc regiones Aegypti, multae enim etiam unius provinciae regiones sunt. Aperte dicat: «Ab oriente et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimus in toto orbe terrarum. Populus hic Dei de magna et lata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam rubri maris, Baptismo scilicet Christi sanguine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente, nullus qui te premebat, remanet inimicus. Isti ergo gentium redempta per Christum: non quasi simul con
Abbreviated transcription (Latin):
abba. alius ex alio latere clamat pat̃. in illo utiq
lapide angłari qui est pax nrã. qui fecit utraq unũ.
iacamus g̃ hic quid admoneam᷑. s undt gratiaem̃:
ꝙ unde gemansꝰ. &s unde auxiliũ postulemꝰ. unde oese¬
ramur. unde nobis subueniat᷑: quid simꝰ ꝑ nos. qͥd¬

Expanded text:
«Abba;» alius ex alio latere clamat, «Pater;» in illo utique «Abba;» alius ex alio latere clamat, «Pater;» in illo utique lapide angulari, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum . Videamus ergo hic quid admoneamur, et unde gratulemur, et unde gemamus, ramur, unde nobis subveniatur, quod per nos
Abbreviated transcription (Latin):
dat nobis. ꝓbatas in nobis. ⁊ idõ exe¬
tis est dulcior. Et mirũ si poterit
stiauis esst cuilibet. nͥ illi qui qͦd it isto ꝑsalmo
audit. in sc̃ didicit. Non tarã uni alicui uel
duob. sed popło dĩ conscriptus est.  ad sẽ ag.
hoc sine sacramento. Certis dieb cantamꝰ alleluia.
Certis quidem dicb cantamꝰ. s om̃i die cogitamꝰ. Si cñ
hoc uerbo significatur laus dĩ. & si non in ore carnis.
certe in ort cordis. semꝑ laus es in ore meo. Quod
aut̃ non sema s bis habet alleluia titulus iste. non
huꝰ psalim ꝓpͥum est: sed & alus suꝑior sic habet. &
quantũ apparet ex euis textu. cantatus est ille de
popło isrł. Cantatur aut̃ iste de uniuersa eccłia
dĩ: dissusa toto ebe t̾rarsĩ. Forte non inmerito hif¬
bis habet alleluia: ꝓpter quod clamamꝰ abba pater.
cũ aliud nehil sit abbã quã pat̃. Hon tam̃ frustra
dixit apłs in quo clamamꝰ abba pat̾: nͥ quia unus
quidem paries uenieris ad lapidẽ angularẽ clamat

Expanded text:
dat nobis, probatas in nobis, et ideo expertis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non tamen uni alicui vel duobus, sed populo Dei conscriptus est, et ad se agnosnim et hoc sine sacramento certis diebus cantamus. Alleluia certis quidem diebus cantamus, sed omni die cogitamus. Si enim hoc verbo significatur laus Dei, etsi non in ore carnis, certe in ore cordis, «Semper laus ejus in ore meo» . Quod autem non semel, sed bis habet «Alleluia» titulus iste, non hujus psalmi proprium est, sed et alius superior sic habet. Et quantum apparet ex ejus textu, cantatus est iiste de universa Ecclesia Dei diffusa toto orbe terrarum. Forte non immerito bis habet «Alleluia:» propter quod clamamus et «Abba, Pater.» Cum aliud nihil sit «Abba,» quam «Pater:» non tamen frustra dixit Apostolus, «In quo clamamus, Abba, Pater» : nisi quia unus quidem paries veniens ad lapidem angularem, clamat,
Abbreviated transcription (Latin):
captiui tenebami: ꝑficit sanitates. Ideo & hic cũ dixis¬
set adedit cos in misccłias in conspectu om̃ium qui
cxperant eos : tanquã ciectis demoniis qui cęperant.
ipsam laudem. Benedictus dñs ds isrł a scło &¬
usq in scłm: fiat. fiat: Qͦd intelligimꝰ ab eterno
&usq in ęternũ : quia sine fine laudabitur ab eis
nratio corꝑis xp̃i. ciectis demoniis & ꝑfectis sanita.¬
tib usq ad ipslus corꝑis ĩmortalitatẽ. regnũ sem¬
piternũ ꝑsec te laudantiũ: quia ꝑsecte amantiũ.
etur. quod in primordio psalmi huiꝰ oratum est.
Memento nr̃i dñe in beneplacito ppłi tui. uisita nos
in salutari tuo. aduitendũ in bonitate electoꝵ
tuoꝵ. ad letandũ inlticia gentis taȩ ut laude¬
ris cũ hereditate tua. Non cũi de gentib solascon
le istam ꝑtinere ꝓphetiam. quia spt intisibilium
bonoꝵ gaudere non norunt: in laqueos ills rui-¬
turi sunt. de quo dñs ait. Ego ueni in nomint pa¬

Expanded text:
captivi tenebamur, perficit sanitates. Ideo et hic cum dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, ipsam laudem, «Benedictus Dominus Deus Israel, usque in saeculum:» quod intelligimus, ab aeterno usque in aeternum; quia sine fine laudabitur ab eis matio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitatem, regnum sempiternum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: etur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electorum tuoris cum haereditate tua. Non enim de gentibus solas conle istam pertinere prophetiam: quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt, in laqueos illius ruituri sunt de quo Dominus ait, Ego veni in nomine Pa
Abbreviated transcription (Latin):
crroris. ut credant mendatio. s iudictntur orãis qui
non crcorderunt ueritati: seo consenserunt unqui¬
tati ꝑ istum refugam qui se extoslit supra ome qͥd
dicit᷑ d̾s & qͥo colitur. Uidctur mͥ ppłm istabelitarum
carnaliũ putaturũ impleri istam ꝓphetiam qua

Expanded text:
t credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati» . Per istum refugam, per istum qui se extollit supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, videtur mihi populum Israelitarum carnalium putaturum impleri istam prophetiam qua
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ suoꝵ uisibiliũ. qui eos uisibilit̾ captiuauerait.
habituri sunt uisibilem głam. Sic ereoent m̾datio.
quia dilcctionẽ ueritatis non receꝑunt. ut non
bona carnalia s spũ alia concupiscerent. Sie eñi
a diabolo decepti st̃ ut occiderent xp̃m. quando
dixerunt. si dimittimus eũ sic: om̃s eredent in eũ.
& uenient romani. & tollent nr̃m ꝙ locum &
gentem: quando caiphas unus ex ipsis cũ esset
pontifex anni illius dixit cis. Uos nescitis qͥcqͣm
nec cogitatis. quia expedit uobis ut unus homo

Expanded text:
ptivaverant, habituri sint visibilem gloriam. Sic credent mendacio, quia dilectionem veritatis non receperunt, ut non bona carnalia, sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo decepti sunt, ut occiderent Christum, quando dixerunt, «Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum et locum et gentem:» quando «Caiphas unus ex ipsis, cum esset pontifex anni illius, dixit eis, Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedit nobis ut
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑: openituit cum scd̾m multitudinẽ miscd̾iȩ
suȩ. Hoc fecit qͦd disposuerat. s contribulatis &
orantib sc id concessurũ esse p̃sciuerat qliia
co ipsa oratio eoꝵ cũ adhuc non. cẽt. s futa esset:
cordias. Ut essent non uasa irȩ. s uasa miscricordiȩ.
Ids aut̃ prito pluralit̾ miscłias dictas in quas cos
dedit. quia unꝰ quisq ꝓpͥum donũ habet a dd̃. altus
sio: alius aut̃ sic. Dedit gͦ cos in miscd̾ias. in cons¬
pecta om̃iũ quiceꝑant eos. Age nẽ quisqͥs hoolegis.

Expanded text:
it eum secundum multitudinem misericordiae suae.» Hoc fecit quod disposuerat, sed contribulatis et orantibus se id concessurum esse praesciverat; quia et ipsa oratio eorum, cum adhuc non esset, sed futura esset, cordias.» Ut essent non vasa irae, sed vasa misericordiae . Ideo autem puto pluraliter misericordias dictas, in quas eos dedit, quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . «Dedit» ergo «eos in misericordias, in consp
Abbreviated transcription (Latin):
Penituit dictum. c̃: quia mutauit qͦd cos ꝑditurus
iudebat᷑. Et apud dm̃ quidem disposita & fixa sunt
oñnia. nec altud facit quasi consilio repentino. qͦt
non ex et̃nitate sacturũ se esse p̃sciuit: sed in crea¬
tura temꝑalib motib quam gub̾nat mirabilit̃ ipse
ñ temporalit̾ motus. quasi repentina uoluntate face¬
re dicit᷑. qͦd ordinatis rerũ cansis. consilii fui sccre.¬
tissimi ĩmutabilitate disposuit: qua suis quȩq tem¬
porib agnita ae p̃sentia facit. & futura ĩa fecit. Ꝙ
adhȩc quis idonens: Audiamus itaq scripturam
humilit̃ ꝙ gocelsa dicentẽ. cũ & paruulis nutͥcudis
sumenda porrigit. & maiorib exercendas ꝑscrutan¬
da ꝓponit. Et uidit cũ tribularent᷑. cũ audiret
orationẽ eoꝵ. & memoe fuit testamenti sui. ntiq¬

Expanded text:
 quia mutavit quod eos perditurus videbatur. Et apud Deum quidem disposita et fixa sunt omnia; nec aliud facit quasi consilio repentino, quod non ex aeternitate se facturum esse praescivit: sed in creaturae temporalibus motibus, quam gubernat mirabiliter, ipse non temporaliter motus, quasi repentina voluntate facere dicitur quod ordinatis rerum causis consilii sui secretissimi immutabilitate disposuit, qua suis quaeque temporibus agnita, et praesentia facit, et futura jam fecit. Et ad haec quis idoneus? Audiamus itaque Scripturam, humiliter excelsa dicentem, cum et parvulis nutriendis sumenda porrigit, et majoribus exercendis perscrutanda proponit. «Et vidit cum tribularentur, cum audiret orationem eo
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis suȩ. Hec atq huiꝰ modi raciocitiatꝰ intende
anuntl. & in luteras uiteris testamenti. & iide qͥd
cantet᷑ in hoc psalmo cuiꝰ est titulus. quando domus
ꝓoificabatur post captiuitatẽ. Ibi cñi dicit᷑. Cantate
dño canticũ nonũ. Et nẽ existimes ad popłm iudeoꝵ
est transferam. quangłitate diem ex dic salutare eiꝰ.
Hinc eñi ȩuangłm nũcupatũ est. in quo annuntiat᷑¬
Hoc est en̾̃i & salutare cius: quia salutare dĩ xp̃s eb.¬

Expanded text:
atiocinatus, intende animum et in litteras Veteris Testamenti, et vide quid cantetur in eo psalmo cujus est titulus, «Quando domus aedificabatur post captivitatem:» ibi enim dicitur, «Cantate Domino canticum novum.» Et ne existimes ad Judaeorum popest, transferam, «evangelizate diem ex die, salutare ejus.» Hinc enim Evangelium nuncupatum est, in quo annuntiatuHoc enim est et «salutare ejus;» quia salutare De
Abbreviated transcription (Latin):
s miscrentis est dĩ: in conspec tu om̃iũ qͥ ceꝑant eos.
Hi g inimici aiaboiꝰ cangłi ei. captiuauerant p̃¬
destinatos in dĩ regnũ &głam. A redemptore aut̃
nro foras missi qui dominari infidelib solebant
intrinsceus. fideles oppugnant extruisceꝰ. S op¬
pugnant non expugnant cos. qui app̃hendunt
turrem fortitudinis a facie inimici. Ut aut̃ oppug.¬
nent: scntrunt in nobis esse infi rmitatis reli¬
quias. ꝓpt̃ quas dicimꝰ. dimite nobis debita nr̃a.
ꝓpt̃ quas dicimꝰ. nẽ nos inseras in tẽptationẽ. sed
sauator corpis: ut in eo ipso corꝑe stio tertia consũ.¬
metur. Sic cñi dixit. Cece cicio dcmonia. & sanitates
ꝑficio bodie & cras. ꝙ tertia consimimor. id.ẽ. ꝑficior.

Expanded text:
is est Dei» : «in conspectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis debita nostra;» propter quas dicimus, «Ne nos inferas in tentationem, sed Salvator corporis , ut in eo ipso corpore suo tertia consummetur. Sic enim dixit, «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia consumm
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dictã. ẽ. & irritauerunt cũ in adinuentionib
suis: cã ꝙ illie & bic eas dicit adinucationes. in quib
alios imitati sunt. Non itaq sic dictas arbitrciuͣ adit.¬
uentiones. quasi ab ipsis institutas. nallo in aliis p̃¬
cedente quod imitarent᷑ exemplo. Undt alii uñpre.¬
tes nr̃i. ñ adiuentiones s stadia. alii uͦ affectiones¬
uł asfec tationes: alii d uoluptates dicert maluert̃.
onẽ faceret nomen adintientionis inea rt̃ quam
non a sẽ ipsis gxagitautrt̃: sed alios imitatift̃. Et¬

Expanded text:
averunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectionesctationes, alii voluptates dicere maluerunt:onem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imitati
Abbreviated transcription (Latin):
ont̃ s ardisciplinã cos abhominatus ẽ. & tratidit
in mamus inunicoꝵ. Acmiq siquit᷑. Sepe liberauit
cos. Iꝑsi ant̃ grrccobanerunt cũ in consilio suo.⁊
Hoc est aͦdsuꝑius ait. non sastimicrunt consiliũ eiꝰ.
Peruitiosũ aut̃ est conaliũ hominis ipsi homim. quo
ea qnexit quȩ sua sunt. tion que dĩ sunt: in cuus
hereditate qͥd ipse nobiscũ adfruentoũ st̃ p̃bere
dignatur. nullas patiemur cũ sc̃ĩs societatis an¬
gustias: dilectiom rei nr̃t quasi priuate. Glorio.¬
sissima quippe illa ciuitas ad epta ꝓmissã hereditatẽ.
in qua nalltis morietar. nullus orictur: non br.¬
bebit ciues qui singuli gaudeant stus reb. quia
as̃s crit onłia in om̃ibꝰ. Cuiꝰ societatẽ quisqͥs in
hac ꝑegriuatione sodit̾ & flagrant̾ disiderauerit:
assuescit pͥuatis p̃serre cdmunia. non sua quęrendo.
s quȩ iħu acp̃i: nc̃ sibi sapic̾as. & sibi consulcus exa¬
cerbet dm̃ consilio suo. s sꝑtrans qͥd ñ iudet. non

Expanded text:
tradidit in manus inimicorum. Denique sequitur: «Saepe liberavit eos.» 34. «Ipsi autem exacerbaverunt eum in consilio suo.» Hoc est quod superius ait, «Non sustinuerunt consilium ejus.» Perniciosum autem est consilium hominis ipsi homini, quo ea quaerit quae sua sunt, non quae Dei sunt . In cujus haereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in qua nullus morietur, nullus orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter et flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non videt, non
Abbreviated transcription (Latin):
qui babitabent in t̾ra tropiea locutione. qui signisi¬
catur ꝑ id qͦd continet. id qͦd continet᷑: sicut dicius
maia aomũ in qua mali habitant. & botiã inqͥbomi:
Ipsi namq int̃ficiebant animas stas ĩ molando filiõ
suos. & esfundendo sanguinẽ paruuloꝵ a confessione
illeꝰ scleris alienoꝵ. unde dictã e̾ effuderunt san¬
guint̾ innoctntẽ. Ergo int̾fccta est t̾ra in sangui¬
nib & contaminata est in oꝑib eoꝵ: cũ ipsi uit̾fecti

Expanded text:
 tropica locutione, qua significatur per id quod continet, id quod continetur, sicut dicimus malam domum, in qua mali habitant, et bonam in qua boni? Ipsi namque interficiebant animas suas immolando filios suos, et effundendo sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et cont
Abbreviated transcription (Latin):
ridimimur. legendo in apłicis lateris. inꝓplieticis
aut̃ scrutando cognoscis: co uctus testamentã in
nouo reuelatã. & in uetere nouũ uelata uides.
rtcole quem apcerit apłs paulus pͥncipẽ potesta¬
tis aeris: qui oꝑatur in filuis infidelitatis. & illud
ubi ait de quibꝰdam. ut resipiscant de diaboli la¬
queis. captiuati ab ipso scdm ipsius uoluntatem.¬

Expanded text:
redimimur, legendo in apostolicis Litteris, in propheticis autem scrutando cognoscis, et Vetus Testamentum in Novo revelatum, in Vetere Novum velatum vides; recole quem dixerit apostolus Paulus principem potestatis aeris, «qui operatur in filiis infidelitatis» , et illud ubi ait de quibusdam, «ut resipiscant de diaboli laqueis, captivati ab ipso secundum ipsius voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
liberent᷑: s ut eis aliquatenꝰ mitiget᷑. atq ita g̃nã
posse in telligi dĩ miscdłiam suꝑ illoꝵ ec̃nã miseriã.
Sed tolerabiliorem quosdam excepturos dãpniatio¬
nem. in quoꝵdam cõꝑatione legimꝰ. Alicui uero
mitigari eam cui est traditus pęnã. uł quibdam
int᷑uallis habere aliquã pausam : qͥs audacter dixe¬
rit. quandoquidem unã stillã diues ille ñ merit :¬
S de hãc tanta re. diligentiꝰ ex otio dissertudum est.
Nunc qͦd ad ist̃ psatiũ aitinet. hactetsꝰ qt alla esse
tas siciet om̃s laudes es: Subaudiendũ. ẽ qͦo supͣdictũ
est. ut ȩtiã ista sententia ita sit plena. Quis auditas
facut om̃s laudes eiꝰ : Id. c̃. qͥsnã sufficiat᷑ auditas fa-¬
cert om̃s laudes ei. Auditas faciet dicit. id. c̃. faciet
ut audiant᷑. ostendens ita loquendas potentias dĩi.
& landes eiꝰ : ut p̃dicentur audicntib S qͥs potest
om̃s: An forit quia scquit᷑ beati qui custodiunt

Expanded text:
t eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelligi Dei misericordiam super illorum aeternam miseriam. Sed tolerabiliorem quosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc quod ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictutas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beat
Abbreviated transcription (Latin):
habuerunt t̾ram desiderabilem. S nũqͥd uider t̃
cam: Quomͦ gͦ ꝓ nichilo quã non uidetant habu¬
crunt. nisi quomͦ sequit᷑. ñ crediderunt in uerbis
ctuss afecto moi t̃ra illa signisscarit alidͥo magnũ
que dicebatur t̾ra fluens lac ꝙ mel. ꝑ quod uisibile
sacramentũ ad iniuisibilem gr̾am regnũq eloꝵ
duceret eos qui mirabilia ciꝰ intelligebant: siullo
mͦ isti culparentur: quia ꝓ nichilo habuerunt
illam t̾ram. cuins temꝑale regnũ cciã nos ꝓ ni¬
anlo habert debemus. ut iccłm libetam matrẽ¬
nr̃am qui ingdis est uert desiderabilem diligamꝰ.
S potuis hic insidelitas coꝵ icrito redarguit᷑. qͥa
in co qͦd t̾ram desiderabilem ꝓ nichilo habuerunt.
uerbis dĩ non crediderunt: ꝑ quędam parna du

Expanded text:
habuerunt terram desiderabilem.» Sed numquid viderant eam? Quodmodo ergo pro nihilo, quam non viderant, habuerunt, nisi quomodo sequitur: «Nec crediderunt in verbis ejus?» Profecto nisi terra illa significaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo modo isti culparentur, quia pro nihilo habuerunt illam terram, cujus temporale regnum etiam nos pro nihilo habere debemus, ut ae est in coelis, vere desiderabilem diligamus: sed potius hic infidelitatis merito redarguuntur, quia in eo quod terram pro nihilo habuerunt, verbis Domini non crediderunt: quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̃num reserant atq conuertant. id. c̾. ut custo¬
diant iustificationes eł. & legem cius exquirant.
Quȩcũq igit᷑ alia bona dat ds̃. reserenda st̃ ad
gratuitũ cultũ eiꝰ. ipse aut̃ cultus ciꝰ ñ ẽ. resercu¬
dus adalia bona quȩ dat as̃. lime eñi erit gratũ¬
itus. Ad quod certamen ꝓuocins hostis ausꝰ est dice.¬

Expanded text:
atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans hostis, ausus est dice
Abbreviated transcription (Latin):
qui saluauit cos. Quomꝰ saluauit cos: Qui fecit
magnalia inggyxto ppirabilia int̾ra char: t̾ribi¬
lia in mari rubro. Qus sunt mirabilia: ipsa
sunt t̃ribilia. Nulla quippe animi racio. ẽ sine
quadã formidine. quãuis ista etiam hinc t̾ribi¬
lia dici potuerint. qͦo adu̾sarios assuxerunt. ꝙ
cos. facitns mirabilia: & stecrunt & adorauert̃
sculptile. Hoc utiq tam ĩmani scelere. & iuere.¬
dibili impietate : digni suerant qui perireat.
Dixit ẜ ut dispereret eos. si non morses lectꝰ

Expanded text:
avit eos? «Qui fecit magnalia in Aegypto, mirabilia in terra Cham, terribilia in mari Rubro.» Quae sunt mirabilia, ipsa sunt terribilia; nulla quippe admiratio est sine quadam formidine: quamvis ista etiam hinc terribilia dici potuerint, quod adversarios afflixerunt, et eos, faciens magnalia, et fecerunt et adoraverunt sculptile, hoc utique tam immani scelere et incredibili impietate, digni fuerant qui perirent. «Dixit» ergo «ut disperder
Abbreviated transcription (Latin):
faras suas demoniis. & effuderant sanguinem
innocentem. sangnitiem filioꝵ suoꝵ & filiaru m
suarũ. quas sacrisicauerunt sculptilib chanaam.
Immolasse filios suos & filias suas demoniis co ido.¬
lis: non cos narrat historia. S neq iste psalmus
mentiri potest. neq ꝓpħe qui hoc dicunt multis
inerepationũ suarũ locis. Habuisst uͦ istam con.¬
suctudiuẽ gentes. nec coꝵ literȩ tacuerunt. Sed
Putiremus eñ scriptoris errorem esst. cuitq dicere¬
mus ꝓ eo quod est infecta secisse int̾fecta: insi habe.¬
reinus bencsiciũ dĩ. qui scripturas suis in multis lin¬
gnis esse noluit. atq ita esse scͥriptã int̃fecta. c̃ t̾ra
in sanguinib inspcctis gricis crdicibu uideremus.

Expanded text:
em innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed Putaremus hic scriptoris errorem esse, atque eum diceremus pro eo quod est, infecta, fecisse interfectam, nisi haberemus beneficium Dei, qui Scripturas suas in multis linguis esse voluit, atque ita esse scriptum, interfecta est terra in sanguinibus, inspectis Graecis codicib
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ uł negligentiȩ melius accusant᷑ ut percant. quã
excusant᷑ ut mantant: melusq purgant᷑ inuocato
ꝓpt̃ nom̃ suũ. ut notã faceret potentiã suã : ũ ꝓpter
mare emissam elitus nocem. s potentiam diuinam
qua id factum.t̃. increpationt̃ appellanit. Nisi forte
quis dicat latent̃ increpatũ. sicut aqua posset andi¬
re. & homines non possent. Ualde occulta & abstru.¬
sa uis est qua ds agit: ut ȩtiam illa quȩ sensti carent.
consestun cius
obtemꝑant uoluntati. Ꝙ
o cos in abyssis sicut in deserto. Abrs¬
xxit eos in aquis multis. Quid. ẽ. gͦ in abyills sient
in deserto. nͥ quia aruerat siccitate uelut desertũ.

Expanded text:
tiae vel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam tiae vel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusque purgantur invocato «propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam:» non propter mare, emissam coelitus vocem; sed potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam illa quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eos in abyssis, sicut in deserto.» Abysxit eos in aquis multis.» Quid est ergo, «in abyssis, sicut in deserto,» nisi quia factum erat siccitate velut desertum,