comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. & sit qui prius fuerat. Quirespondere
debent. quomodo congruat. ut angeli qui nunꝗ
corruerunt: cum rursus principem habeant
qui ꝑpoemitentiam sit reuersus. Qua mobrẽ
rex consilium ieũ placeat tibi. & peccata tua
edemosynis redime. & iniquitates tuas miscđis
paupum. forsitan ignoset delictis tuis. Si prę¬
dixit sententiã dĩ quȩ non potest immutari: qͦ¬
modo hortatur ad elemosynam & miscđiam
paupum. ut dĩ sententia cõmutetur: Quod
facile soluitur et echiȩ regis exemplo quem
isaias dixerat esse moriturũ. & niniuitarũ.¬
ad preces et echiȩ & niniues dĩ sententia com¬
iutata est. non uanitate uidicii. sed eoꝵ con¬
uersione qui meruere indulgentiam. Alio¬
quin& inieremia loquitur dsse mala mina¬
risuꝑ gentem. & sibona fecerit: minas clem̃¬
tia commutare. Rursum bona genti se asserit
polliceri. & si mala fecerit: dicit se suam mu¬
tare sententiã. non in homines sed in oꝑaquȩ

Expanded text:
Dominum, et sit qui prius fuerat. Qui respondere Dominum, et sit qui prius fuerat. Qui respondere debent quomodo congruat, ut angeli qui numquam corruerant, eum rursus principem habeant qui per poenitentiam sit reversus. Quamobrem, rex, consilium meum placeat tibi, et peccata tua eleemosynis redime, 649 et iniquitates tuas misericordiis pauperum, forsitan ignoscat Deus delictis tuis. Si praedixit sententiam Dei, quae non potest immutari, quomodo hortatur ad eleemosynas et misericordias pauperum, ut Dei sententia commutetur? Quod facile solvitur Ezechiae regis exemplo, quem Isaias dixerat esse moriturum ; et Ninivitaruad preces Ezechiae, et Ninive, Dei sententia commutata est: non vanitate judicii, sed eorum conversione, qui meruere indulgentiam. Alioquin et in Jeremia loquitur Deus se mala minari super gentem ; et si bona fecerit, minas clementia commutare. Rursum bona agenti se asserit polliceri; et si mala fecerit, dicit se suam mutare sententiam: non in homines, sed in opera quae
Abbreviated transcription (Latin):
gis iniuria explicat ueritatem. ut non eũ
suꝑbie sed potentiȩ uideatur arguere. Et
uinciatur ferro & hȩre. In herbis foris &
rore cęli conspergatur : & cum feris sit pabu¬
lum eius. donec septem tempora cõmutent᷑
suꝑ eum. Et supra similit̃ scriptum est. Quę¬
runt g a nobis qui hẏstoriȩ contradicunt.
quomõdo inuinculo ferreo & here fuerit
nabuchodonosor. aut quis eum uinxerit
& compedib alligauerit. cũ ꝑspicuum sit
om̃s furiosos ne se precipitent & alios inua¬
dant. ferro catenisq ligari. Hec est iẽ¬
prȩtatio sententiȩ altissimi. quȩ ꝑuenit suꝑ
prȩcesserint : mitiorib ꝓmissis releuat am
mum territi. Deniq infert. Rgnumtuũ
tibi manebit. postquã cognoueris potestatẽ
celestem. Unde ii qui hystorie contradicuts
& uolunt diabolo reddi pristinam dignita¬
tem : in hoc loco uilificant. quod post torm̃¬
ta. post efferationẽ. post herbarũ & foem
cibos & septem annoꝵ circulos confiteatur

Expanded text:
gis injuria explicat veritatem: ut non eum superbiae, sed potentiae videatur arguere. Et vinciatur ferro, et aere in herbis foris, et rore coeli conspergatur: et cum feris sit pabulum ejus, donec septem tempora commutentur super eum. Et supra similiter scriptum est. Quaerunt ergo a nobis qui historiae contradicunt: quomodo in vinculo ferreo et aereo fuerit Nabuchodonosor: aut quis eum vinxerit et compedibus alligaverit: cum perspicuum sit omnes furiosos, ne se praecipitent et alios ferro invadant, catenis ligari. Haec est interpretatio sententiae Altispraecesserint, milioribus repromissis relevet  Al. relevat animum territi. Denique infert. Regnum tuum tibi manebit, postquam cognoveris potestatem esse coelestem. Unde hi qui historiae contradicunt, et volunt diabolo reddi pristinam dignitatem, in hoc loco velificant: quod post tormenta, post efferationem, post herbarum et feni cibos, et septem annorum circulos, confiteatur
Abbreviated transcription (Latin):
expositione ꝓpharũ de uerboꝵ generibus
quasi gramaticus disprtem. Sed qu̾ia a quodã
nichũ sciente & om̃ia pollicente reprehensꝰ
sum. cur torquẽ genere feminino transtu¬
lerim: breuit annotabo quod cicero inma¬
rio torquẽ genere feminino. titus liuius
masculino dixerit. Et tercius in regno
meoerit. Uel tercius post me. uel unus ex

Expanded text:
expositione prophetarum de verborum generibus expositione prophetarum de verborum generibus quasi grammaticus disputem: sed quia a quodam nihil sciente, et omnia pollicente reprehensus sum, cur torquem genere feminino transtulerim, breviter annotabo, quod Cicero et Maro torquem in genere feminino, Titus Livius masculino dixerint. Et tertius in regno meo erit
Abbreviated transcription (Latin):
chodonosor. cum adhuc sermo esset inore regis
uox de cȩlo ruit: ne obaliud sibi illata suppui¬
cia. sed obblasphemiam cognosceret. Uident᷑
autem digiti in pariete scribere contra ert¬
cinad abrum: ne & manus & id quod scribebat᷑
longius a lumine non pareret. Et scribunt
inpariete aulȩ regie. ut intelligat rex ad se
ꝑtinere quod scribitur. ¶ Unc regis facies
cõmutata est. Et hic notandum ꝓpter eospsal¬
mos qui habent titulos. ꝓsis qui cõmutabunt᷑:
quod immutatio non solum sc̃ĩs. sed peccatora¬
bus quoq sit. Nam & in consequentib legimꝰ.
Rex balthasar satis conturbatus est. & uultus
rex fortit̃. ut introducerent magos. chalde¬
os & aruspices. Oblitus eoꝵ quȩ nabuchodo¬
nosori acciderant antiquũ & inolitum
gentis suȩ sequit᷑ errorem. & nondĩ ꝓpħam
sed magos& chaldeos & aruspices uocat.
IonponAuestietur. & torquẽ aureã habebit
in collo. Rem quidẽ facio ridiculam. ut in

Expanded text:
chodonosor: cum adhuc sermo esset in ore regis, chodonosor: cum adhuc sermo esset in ore regis, vox de coelo ruit; ne ob aliud sibi illata supplicia, sed ob blasphemiam cognosceret. Videntur autem digiti in pariete scribere contra candelabrum: ne et manus, et id quod scribebatur, longius a lumine non parerent. Et scribunt in pariete aulae regiae, ut intelligat rex ad se pertinere quod scribitur. Tunc facies regis commutata est, etc. Et hic notandum propter eos psalmos qui habent titulos: Pro his qui commutabuntur, quod immutatio non solum sancti, sed et peccatoris quoque sit. Nam et in consequentibus legimus: Rex Balthasar satis conturrex fortiter, ut introducerent magos, Chaldaeos et haruspices, etc. Oblitus eorum quae Nabuchodonosor acciderant, antiquum et inolitum suae gentis sequitur errorem: ut non Dei prophetam, sed magos, et Chaldaeos et haruspices vocet. Purpura vestietur: et torquem auream habebit in collo. Rem quidem facio ridiculam, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
dat aureos & argenteos & heneos. serreos
ligneosq & lapideos. Aurei michi uidentur
dii : qui seculari ratione composit sunt.
Argentei : qui habent eloquii uenustatem. &
rethorica arte constructi sunt. Qui autem
inferunt fabulas poetarũ. & uetustis utunt᷑
traditionib. habentes int̃ se multam uel
elegantiȩ uel stulticiȩ differentiam: istiuo¬
cantur henei & ferrei. Qui autem penitus
in epta ꝓponunt: lignei appellant᷑ & lapidei.
Quos om̃s induas partes deuteronomium
diuidit scribens. M aledictus qui facit
sculptile & conflatile opus mantrã artificis.
& ponit illud in abscondito. Abscondunt
enim om̃s heretici & oꝑrunt mendacioꝵ suos
dogmata. ut sagittent in obscuro rectoscorde
N eadem hora apparuerunt digiti quasi ma¬
nus hominis scribentis contra candelabrũ
insuꝑficie parietis aulȩ regiȩ. & rex aspicie¬
bat articulos manꝰ scribentis. Pulchre dixit.
in eadem hora. sicut & suꝑius legimꝰ de nabu¬

Expanded text:
det aureos et argenteos, et aeneos, et ferreos, det aureos et argenteos, et aeneos, et ferreos, ligneosque et lapideos. Aurei mihi videntur hi qui saeculari ratione compositi sunt. Argentei, qui habent eloquii venustatem, et rhetorica arte constructi sunt. Qui autem inferunt fabulas poetarum, et vetustis utuntur traditionibus, habentes inter se multam vel elegantiae vel stultitiae differentiam, 653 isti vocantur aenei et ferrei. Qui autem penitus inepta proponunt, lignei appellantur et lapidei. Quos omnes in duas partes Deuteronomium dividit, scribens: Maledictus qui facit sculptile, et conflatile, opus manuum artificis, et ponit illud in abscondito . Abscondunt enim omnes haeretici, et operiunt mendaciorum suorum dogmata, ut sagittent in obscuro rectos corde. In eadem hora apparuerunt digiti quasi manus hominis scribentis contra candelabrum in superficie parietis aulae regiae. Et rex aspiciebat articulos manus scribentis. Pulchre dixit: In eadem hora, sicut et supra legimus de Nabu
Abbreviated transcription (Latin):
nosoi ꝓauum illius consecuta sit. P ut baq̃
uinũ. & laudabant deos aureos & argenteos.
hȩneos. ferreos. ligneosq & lapideos. Quanta
stulticia. In aureis uasis bibentes. dõs lignaos
laudabant & lapideos. Quam dui uasa fuer̃t
in idolababylonis. non est iratus dñs. Uide¬
bantur enĩ rem dĩ scđm prauam quidem opi¬
nionem. tamen diuino cultui consecrasse.
Post quam aut̃ humanis usib diuina contami¬
nant : statim poenȩ post sacrilegium. laudaq
autem deossuos insultantes dõ uide. quođ
illis uictoriã tribuentib bibant inuasis eiꝰ.
Iuxta tropologiam hoc dicendũ est. quod om̃s
heretici & doctrina contraria ueritatiquȩ
assumit uerba ꝓpharũ. & testimonus diui¬
nȩ scripturȩ ab utitur ad sensum suũ. & dat
bibere iis quos decipit. & cum quib fornica¬
ta est: tollit uasa templi dñi & inebriatur.
in eis. & non dm̃ cutꝰ tiasa sunt. sed dõs lau¬

Expanded text:
nosor proavum illius consecuta est. Bibebant nosor proavum illius consecuta est. Bibebant vinum, et laudabant deos suos aureos, et argenteos, et aereos, ferreos, ligneosque et lapideos. Quanta stultitia! in aureis vasis bibentes, deos ligneos laudabant et lapideos. Quamdiu vasa fuerunt in idolio Babylonis, non est iratus Dominus: videbantur enim rem Dei secundum pravam quidem opinionem, tamen divino cultui consecrasse: postquam autem humanis usibus divina contaminant, statim poena sequitur post sacrilegium. Laudant autem deos suos, insultantes Deo Judaeorum; quod illis victoriam tribuentibus, bibebant in vasis ejus. Juxta tropologiam, hoc dicendum est: quod omnes haeretici, et doctrina contraria veritati, quae assumit verba prophetarum; et testimoniis divinae Scripturae abutitur ad sensum suum; et dat bibere his quos decipit, et cum quibus fornicata est: tollat vasa templi Dei, et inebrietur in eis: et non Deum cujus vasa sunt, sed deos lau
Abbreviated transcription (Latin):
principũ uocatoꝵ. iuxta suã bibebat ȩtatem.
bus quos uocauerat. PRecepit ergo iam
temulentus. ut afferrentur uasa aurea atq
argentea. quȩ asportauerat nabuchodonosor
pater eius de templo quod fuit in ierłm. ut
biberet in eis rex & optimates eius. uxoresq
di fabulam. Usq ad septuagesimũ annum quo
ieremias captuntatem popłi iudeoꝵ dixerat. ẽe.
soluendam. de quo & tacharias in principio
uoluminis sui loquitur. irritam putans dei
pollicitationem balthasar. falsumq ꝓmissum:
uersus in gaudium fecit grande conuiuium.
insultans quodã modospei udeoꝵ. & uasistem¬
plidĩ. S ed statim ultio consecuta est. Quod aut̃
lulthasaris patrem nabuchodonosor uocat. n
facit errorem scientib sc̃ȩ scripturȩ confuctudi¬
nem. qua patres om̃s ꝓaui & maiores uocant᷑.
It hoc considerandũ. quo& sobrius ista ñ facit
sed temulentus. oblitusq poenȩ quȩ nabuchodo¬

Expanded text:
principum vocatorum juxta suam bibebat aetatem: principum vocatorum juxta suam bibebat aetatem: bus quos vocaverat. Praecepit ergo jam temulentus, ut afferrentur vasa aurea atque argentea, quae asportaverat Nabuchodonosor pater ejus de templo quod fuit in Jerusalem, ut biberent idi fabulam. Post septuagesimum annum, quo Hieremias captivitatem populi Judaeorum dixerat esse solvendam, de quo et Zacharias in principio voluminis sui loquitur, irritam putans Dei pollicitversus in gaudium, fecerit grande convivium, insultans quodammodo spei Judaeorum, et vasis templi Dei, sed statim ultio consecuta est. Quod autem Balthasaris patrem Nabuchodonosor vocat, non facit errorem scientibus sanctae Scripturae consuetudinem: qua patres, omnes proavi et majores vocantur. Et hoc considerandum, quod sobrius ista non faciat; sed temulentus, oblitusque poenae quae Nabuchodo
Abbreviated transcription (Latin):
filium nabuchodonosor ut uulgo legentes
arbitrantur. sed iuxta aduersum qui chaldeã
scribit hystoriam. & iosephum quiberosum
sequitur. post nabuchodonosor qui regnauit
batur ei lmarod ach. de quo scribit ieremi¬
as quod in primo anno regnisui leuauerit ca¬
put ioachin regis iude. & aduxerit eum de do¬
mo carceris. Refert idem iosephus. quod post
mortem euilmarodrach: in rggnum successe¬
rit filius eiꝰ neglisar. post quẽ rursum filius
eius laborsordech. quo mortuo balthasar fusꝰ
cius regnũ tenuerit. quẽ nunc ser iptura com¬
memorat. Quo interfecto adario rege medoꝵ
qui cyriregis ꝑsarum auunculus fuit. &crro
psa. quȩ duo regna isaias ascensorem bige
cameli & asini uocat : destructum ce̾ regnum
chaldeoꝵ. Quod quidem xenophon ineyri
maioris scribit infantia. & pompeius trogus.
& multi alii qui barbaras scripsere hystorias .i.
apud eos appellari nomine. Unusquisq aut̃

Expanded text:
filium Nabuchodonosor, ut vulgo legentes filium Nabuchodonosor, ut vulgo legentes arbitrantur; sed juxta Berosum, qui Chaldaeam scripsit historiam, et Josephum, qui Berosum sequitur, post Nabuchodonosor qui regnavit m qui vocabatur Evilmarodach, de quo scribit Jeremias, quod in primo anno regni sui levaverit caput Joachin regis Judae, et eduxerit eum de domo carceris . Refert idem Josephus, quod post mortem Evilmarodach, in regnum patris successerit filius ejus Neglisar: post quem rursum filius ejus Labosordach: quo mortuo Balthasar filius ejus regnum tenuerit, quem nunc Scriptura commemorat: quo interfecto a Dario rege Medorum, qui Cyri regis Persarum avunculus fuit, et Cyro Persa quae duo regna Isaias ascensorem bigae, cameli, et asini vocat destructum esse imperium Chaldaeorum. Quod quidem et Xenophon in Cyri majoris scribit infantia: et Pompeius Trogus, et multi alii qui barbaras scripsere historias. apud eos appellari nomine. Unusquisque autem
Abbreviated transcription (Latin):
ux ta uoluntatẽ enim suam facit tam in cȩlo
quam interra. & non est qui resistat manui
quasi homoscti. Nonenim quod uult hoc
facit. sed quod bonum est hoc uult ds̃. Nabu¬
chodonosor autem sic locutus est. ut dum po
tentiam dĩ ꝑredicat iusticiam eius uideitur
arguere: quod immerito poenas sustinuerit.
t optimatesmei & magistratus mei requisiert̃
me & in regno meo restitutus sum. & magnifi¬
centia amplior addita ÷ michi. Ergo iuxta eos
qui hystorie contradicunt om̃s angłicȩ for¬
titudines requifiturȩ sunt diabolum. & in
tantam crescet potentiã qui quondam aduer¬
sus dm̃ suꝑbierat : ut maior futurus sit quam
fuit ante peccatum. Quia om̃ia oꝑ erusuera
& uie eius iudicia & gradientes insuꝑbia potest
humiliare. Intellexit᷑ nabuchodonosor quare
septem annis poenas sustinuerit. & iccirco se
humiliatum. quia contra dm̃ suꝑbierat.
alchasar rex fecit grande conuiuium
optimatib suis mille. & unusquisq scdmsuam
bibebat ȩtatem. Sciendum est non ee hunc

Expanded text:
uxta voluntatem enim, inquit, suam facit tam in coelo quam in terra, et non est qui resistat manui quasi homo saeculi. Non enim quod vult hoc facit, sed quod bonum est hoc vult Deus. Nabuchodonosor autem sic locutentiam Dei praedicat, justitiam ejus videatur arguere, quod immerito poenas sustinuerit. Et optimates mei, et magistratus mei requisierunt me, et in regnum meum restitutus sum: et magnificentia amplior addita est mihi. Ergo juxta eos qui historiae contradicunt, omnes angelicae fortitudines requisiturae sunt diabolum; et in tantam crescet potentiam, ut qui quondam adversus Deum superbierat, major futurus sit, quam fuit ante peccatum. Nunc igitur ego Naet viae ejus judicia, et gradientes in superbia potest humiliare. Intellexit Nabuchodonosor, quare septennii poenas sustinuerit; et idcirco 651 se humiliatum, quia contra Deum superbierit. Balthasar rex fecit grande convivium optimatibus suis mille: et unusquisque secundum suam bibebat aetatem. Sciendum est non hunc esse
Abbreviated transcription (Latin):
Itgina autem ꝓre quȩ acciderat regi & opti¬
matib eius domũ conuiuii ingressa est. &¬
ploquensait. Hanc iosephus auam balthasa¬
ris. origenes matrẽ scribunt. Unde & nio¬
uit prȩterita. quȩ rex ignorabat. Euigilet
gͦ porphyrius qua eam balthasaris somni¬
auit uxorem. & illudit plus scire quam
haldãicam ueritatẽ secutus est. cȩteri sp̃m
di int̃p̃tati sunt. Ex in dieb patristui.

Expanded text:
acciderat regi et optimatibus ejus, domum convivii ingressa est, etc. Hanc Josephus aviam Balthasaris, Origenes matrem scribunt: unde et novit praeterita, quae rex ignorabat. Evigilet ergo Porphyrius, qui eam Balthasaris somniatur uxorem, et illudit plus scire, quam Chaldaicam veritatem secutus est, caeteri spiritum Dei interpretati sunt. Et in diebus patris tui
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq detestans id quod intelligebat. loquit᷑
ad eum. Onẽ mi. sominũ iis qui te oderunt.
& interprȩtatio eius hostib tuis sit. Ut gͦ¬
aduertit nabuchodonosor eum metuere.
ne sinistrum quid aut contrariũ contra
regem dicere uideretur : cohortatur ut sim¬
plicit̃ & uere loquatur quod intellexit. nec
quicquã metuat. Arborem quã uidisti
sullimem atq robustam. tues rex qui ma

Expanded text:
denique detestatus id quod intelligebat, loquitur denique detestatus id quod intelligebat, loquitur ad eum. Domine mi, somnium hoc his qui te oderunt, et interpretatio ejus hostibus tuis sit. Videns ergo Nabuchodonosor eum metuere: ne sinistrum quid atque contrarium contra regem dicere videretur: cohortatur eum ut simpliciter et vere loquatur quod intelligit; nec quicquam metuat. Arborem quam vidisti sublimem atque robustam, cujus a
Abbreviated transcription (Latin):
Et ecce uigil &e scs de cȩlo descendit. Prouigili.¬
heodotio ipsum chaldaicũ uerbũ posuit.
hir. quod ꝑ tres litteras. aiii. ioth. Rts scri¬
bitur. Significat autem angłos. quod semp
uigilent. & ad dĩ imꝑtũsint parati. Unde
& nos crebris ꝑ noctationib imitam angłoio
officia: & de dño dicitur. Non dormitabitꝰ
na dormiet qui custodit isrł. Deniq & in
consequentib legimꝰ. In sententia uigilum.
nis. hirim. uocat. quȩ ꝑ multicolorem arcũ
ad terras descendere dicitur. N oie damhel
cuius nomen est balthasar coepit intra semet ipsũ
tacitus cogitare quasi hora una. & cogitationes
euis conturbabant cum. Respondensq rex ait.
Balthasar. somntum & interpretatio cius non
nium esse contra regem. & timorem cordisuultꝰ
pallore signabat. dolebatq ꝓeo qui ei plu¬
rimum honoris detulerat. & ne uideretur
insultare atq letari contra hostium regem.

Expanded text:
Et ecce vigil et sanctus de coelo descendit, clEt ecce vigil et sanctus de coelo descendit, clTheodotio ipsum Chaldaicum verbum posuit HIR, quod per tres litteras AIN, IOD et RES scribitur: significat autem angelos quod semper vigilent; et ad Dei imperium sint parati. Unde et nos crebris pernoctationibus imitamur angelorum officia. Et de Domino dicitur: Non dormitabit, neque dormiet qui custodit Israel . Denique in consequentibus legimus, In sententia vigilum, nis ἶριν vocat, quae per multicolorem arcum ad terras descendere dicitur. Tunc Daniel cujus nomen Balthasar, coepit intra semetipsum tacitus cogitare quasi hora una: et cogitationes ejus conturbabant eum. Respondensque rex ait: Balthasar, somnium, et interpretatio ejus, non nium esse contra regem: et timorem cordis vultus pallore signabat: dolebatque pro eo qui ei plurimum honoris detulerat. 648 Et ne videretur insultare atque laetari contra hostem regem:
Abbreviated transcription (Latin):
rege chaldeoꝵ. sed de om̃ib impiis ꝓpha
loquitur. Uidi imprũ exaltatum & deuatũ
sicut cedros libam. Qui non uirtutũ magni¬
tudine sed sua leuantur suꝑbia. ido excidun¬
tur & corruunt. Unde bonum est illua
sectari. quod dñs docet in euangłio. Discite
ame quia mitis stim & humilis corde. Quod
autem ait iuxta theodotionẽ. tkꝑtoo. idest
altitudo eius. siue. FRPEA. ut postea ipse int̃¬
pretatus est. id est dominatio. ꝓquo nos uerti¬
mus aspectus eius: idem contemptores hysto¬
riȩ calumniant᷑. qđ nequaquã dominatio
nabuchodonosor orbem terrarũ possederit.
Na enim grecis & barbaris cunctisq seꝑten¬
trionis & occidentis nationib impauit.:
sed tantum orientis ꝓuintias tenuit. id est
asiam ñ europam &e lẏbiam. Ex quo intel¬
ligi uolunt ad diabolum cuncta referenda.
cum hec om̃ia nos ỹ ꝑbolice dicta debeamus
acciꝑe obsuꝑbiam regis impii. qui tantum
orbem terrarũ quasimdũ & oua uolucrũ.

Expanded text:
 impiis propheta loquitur: Vidi impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros Libani : qui non virtutum magnitudine, sed sua elevantur superbia: et ideo exciduntur, et corruunt. 647 Unde bonum est illud sectari quod Dominus docet in Evangelio: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Quod autem ait juxta Theodotionem, τὸ κῦτος, id est, altitudo ejus, sive ἡ κυρεία, ut postea ipse interpretatus est, id est, dominatio, pro quo nos vertimus, aspectus ejus, iidem contemptores historiae calumniantur, quod nequaquam dominatio Nabuchodonosor regis orbem terrarum possederit. Neque enim Graecis et Barbaris, cunctisque Septentrionis et Occidentis nationibus imperavit, sed tantum Orientis provincias tenuit, id est Asiam; non Europam et Libyam. Ex quo intelligi volunt cuncta ad diabolum referenda esse: cum haec omnia nos hyperbolice dicta debeamus accipere, ob superbiam regis impii, qui tantum orbem terrarum quasi nidum et ova volucrum.
Abbreviated transcription (Latin):
s que respondens danihel. ait coram rege.
Auneratua sint cibi. & dona domͦ tuȩ alteri
da. Scripturam autem legam tibi rex. & int̾¬
regis dignitatem & munera contemnentem
Qui absq precio ꝓferens ueritatem: iam illo
tempore preceptũ cuangłicũ sequebatur.
gratis accepistis. gratis date. Alio quin. &
tristianunciantem indecens erat libenter
dona scipe Pat ratuus quos uolebat
inter ficiebat. & quos uolebat ꝑcutiebat.
Quos uolebat exaltabat. & quosuolebat hu¬
miliabat. Nabuchodonosor ꝓ aui ponit
exemplũ. ut & dĩ iusticiam doceat : &
ꝓpter fupbiam etiam ꝓ nepotem auosimilia
sustinere confirmet. Si autẽ nabuchodono¬
sor quos uolebat interficiebat & quos uolebat
pcutiebat. quos uolebat exaltabat & quos
uolebat humiliabat : in huiuscemodi int̃¬
humiliatione non est dĩ ꝓuudentia nec pre¬
regis inmanuidei. quocunq uoluerit illuc
declinabitur. Nisi quenq dicamus regem:
cuiꝰ non regnat peccatum in mortali corpo¬
re. Eiusigitur seruatur cor: qui in manu

Expanded text:
 quae respondens Daniel, ait coram rege: Munera tua sint tibi, et dona domus tuae alteri da: Scripturam autem legam tibi, rex, et inteRegis dignitatem et munera contemnentem, qui absque pretio proferens veritatem jam illo tempore praeceptum Evangelicum sequebatur: Gratis accepistis, gratis date. Alioqui, et tristia nuntiantem, indecens erat libenter dona suscipere. Quos volebat, interficiebat, et quos volebat, percutiebat: quos volebat, exaltabat, et quos volebat, humiliabat. Nabuchodonosor proavi ponit exemplum: ut et Dei justitiam doceat, et propter superbiam etiam pronepotem similia sustinere confirmet. Si autem Nabuchodonosor quos volebat, interficiebat, et quos volebat, percutiebat; quos volebat, exaltabat, et quos volebat humiliabat: in hujuscemodi honhumiliatione, non est Dei providentia, nec praeregis in manu Dei: quocumque voluerit, illud declinabit , nisi forte cujus non regnat peccatum in mortali corpore , et cujus ideo servatur cor, quia in manu
Abbreviated transcription (Latin):
ut reuerteremur ab iniquitatib nr̃is &
cogitaremꝰ ueritatem tuam. Grandis duricia
ut & in plagis positi dñm non rogarent. Q uoo
si non rogarunt: ideo non rogarunt quia
non sunt reuersi ab iniquitatib siuis. Reuer¬
sio autem ab iniquitate est : cogitare ueritatẽ
dĩ. Et uigi uut dñs suꝑ maliciam. & ad¬
duxit eam suꝑ nos. Quando ꝓpter peccata
corripimꝰ: inuigilat suꝑ nos ds& usitat nos.
Quando uero adõ deserimur & non iudicam.
indigniq sumꝰ correptione dñi : tunc dor¬
mire dicitur. Unde & in psalmis legimus.
Surrexit quasi dormiens dñs. & quasi crapu
dñm. Que quando in nobis corripitur: ui¬
gilare dicit᷑ & de sua ebrietate consurgere.
ut nospeccato ebrios uigilare faciat iusticie.
beneficii. Ut ad similem dm clementiam ꝓ¬
uocet. Os tende faciem tuam suꝑ sc̃uarium
tuum quod desertũ est. Imple ope qđ sermione
pollicitus es. uicinũ desolationis tempꝰ implet᷑.¬

Expanded text:
ut reverteremur ab iniquitatibus nostris, et cogitaremus veritatem tuam. Grandis duritia, ut in plagis positi, Deum non rogarent, quod et si rogarunt, ideo non rogarunt, quia non sunt reversi ab iniquitatibus suis. Reversio autem ab iniquitate est cogitare veritatem Dei. Et vigilavit Dominus super malitiam, et adduxit eam super nos, etc. Quando propter peccata corripimur, vigilat super nos Deus, et visitat nos. Quando vero a Deo deserimur, et non judicamur, indignique sumus correptione Domini, tunc dormire dicitur. Unde et in Psalmis legimus: Surrexit quasi dormiens Dominus, et quasi crapulDeum: quae quando in nobis corripitur, evigilare dicitur, et de sua ebrietate consurgere; ut nos peccato ebrios evigilare faciat justitiae. beneficii, ut ad similem Deum clementiam provocet. Et ostende faciem tuam super sanctuarium tuum, quod desertum est. Imple opere, quod sermone pollicitus es: vicinum tempus desolationis implet
Abbreviated transcription (Latin):
uit abraham. & saraisaram. In euangłio quoq
quondã sy mon petri nomen accepit. & filii
rebedei appellati sunt filu tonitrui. Quod non
ut pleriq putant. boanerges. sed emendatius
legitur. baneraem:P roposuit aut̃ damihel
in corde suo ne pollueretur de mensa regis. neq¬
de uino potus eius. Qui de mensa regis & de uino
potus ei non uult comederene polluatur: utiq
uincant. Quomodosi quispiã ad uersus mathema
ticos uelit scribere imperitus. IΩEYCRoC.
risui pateat. & aduersum phylosophos disputais
si ignorat dogmata phylosophorũ. Discunt gͦ
camente doctrinam caldaicam: qua & moyͦ ses

Expanded text:
ret Abraam, et Sarai, Sara . In Evangelio quoque ret Abraam, et Sarai, Sara . In Evangelio quoque quondam Simon Petri nomen accepit , et filii Zebedaei appellati sunt, filii tonitrui: quod non ut plerique putant boanerges, sed emendatius legitur benereem. Proposuit autem Daniel in corde suo ne pollueretur de mensa regis, ee contaminaretur. Qui de mensa regis et de vino potus ejus non vult comedere ne polluatur, utiquevincant. Quomticos velit scribere imperitus mathezeos, risui pateat, et adversus philosophos disputans, si ignorat dogmata philosophorum? Discant ergo ea mente doctrinam Caldaicam, qua et Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
eunuchos. impleta illa ꝓphetia qua ad ez echiã
pisaiam ꝓpħam dicit᷑. &ͥ de semine tuo tollent. &
dauid. Nisi forte huic sensui illud contrariũ sit.
quod sequit᷑. Pueros siut iuuenes in quib nullac̾et
macula. ut doceret eos litteras & linguã chaldeoꝵ̾.
Phylo arbitratur linguã hebreoꝵ ipsam esse chadeã.
quia abraham de chaldeis fuerit. Quodsi recipimꝰ:
querendũ est quomodo nunc hebrei pueri linguã
quã nouerant doceri iub eant᷑. Nisi forte iuxta opi¬
nionẽ quorundã. duas ab raham linguas &e hebre¬
orũ & chaldeoꝵ scisse dicamus. Et imposuit
eis prȩpositus eunuchoꝵ nomina. danihelibaltha¬
sar. ananȩ sy drach. misaheli my sach. & atariẽ
egy pto appellauit. core⁊o parne. nolenteseos
in terra captiuitatis uocabula habere iudaica.
bim̾ canticũ dñi ui terra aliena : Porro dñs in
bonam partẽ nomina mutat antiqua. & ex reb
imponit uirtutũ uocabula. ut abram appella¬

Expanded text:
eunuchos, impleta illa prophetia quae ad Ezechiam eunuchos, impleta illa prophetia quae ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et David. Nisi forte huic sensui illud contrarium sit quod sequitur: Pueros, sive juvenes, in quibus nulla esset macula, ut doceret eos litteras et linguam Chaldaeorum. Philo arbitratur linguam Hebraeorum ipsam esse Chaldaicam, quia Abraham de Chaldaeis fuerit. Quod si recipimus, quaerendum est, quomodo nunc Hebraei pueri linguam quam noverant, doceri jubeantur: nisi forte juxta quorumdam opinionem duas Abraham linguas, et Hebraeorum et Chaldaeorum scisse dicamus. Et imposuit eis praepositus eunuchorum nomina, Danieli, Balthasar: et Ananiae, Sedrach: Misaeli, Misac: et Azariae, 625 h in Aegypto appellavit , Somtonphanech, nolentes eos in terra captivitatis vocabula habere Judaeorumbimus canticum Domini in terra aliena ? Porro Dominus in bonam partem nomina mutat antiqua, et ex rebus imponit virtutum vocabula: ut Abram appella
Abbreviated transcription (Latin):
aboriente motierant pedes suos. edificare conati
siuit. Unde & a confusione linguarum locus nom̃
accepit babylon. quod in linguã nr̃ãm transfertur
confusio. Simulq animaduertendũ scđm anagogen.
quod rex babylonis non potuerit uniuersa uasa
dĩ transferre & in idolo quod sibi finxerat collocare.
dogmata ueritatis. Si enĩ cunctos phylosophorũ
reuoluas libros: necesse est ut in his repias aliquã
partem uasorũ dĩ. ut apud platonẽ fabricatorem
mundi dm̃. ut apud zenonẽ stoicoꝵ principem
inferos& immortales animas: & unũbonũ hone¬
statem. Sed quia uingunt mendaciũ ueritati. &
.lxx. & aquila electos transtulerunt. syminachus
tioce oc. ꝓuerbio nomine gentes intelligens. qđ
nosiuxta editionẽ hebreorũ in qua. cõtocriban. le¬
gitur. in tyrannos uertimꝰ. maxime quia ꝓceduñ
de regiosemine. Unde & arbitrantur hebrei. da¬
nihelem & a naniã & misahelẽ & azariã fuisse

Expanded text:
ab Oriente moverant pedes suos, aedificare conati ab Oriente moverant pedes suos, aedificare conati sunt. Unde et a confusione linguarum locus nomen accepit Babylon, quae in linguam nostram tranfertur confusio. Simul et animadvertendum secundum anagogen, quod rex Babylonis non potuerit universa Dei vasa transferre, et in idolio quod sibi finxerat collocare, dogmata veritatis. Si enim cunctos philosophorum revolvas libros, necesse est ut in eis reperias aliquam partem vasorum Dei. Ut apud Platonem, fabricatorem mundi Deum, ut apud Zenonem Stoicorum principem, inferos et immortales animas, et unum bonum, honestatem; sed quia jungunt mendacium veritati, et LXX et Aquila, electos transtulerunt, Symmachus Parthos, pro verbo, nomen gentis intelligens, quod nos juxta editionem Hebraeorum quae κατ' ἀκρίβειαν legitur, in tyrannos vertimus: maxime quia praecedit, de regio semine. Unde et arbitrantur Hebraei, Danielem, et Ananiam, et Misael, et Azariam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Acr ibuima & ierłm annis tundecim. Cui successit
inregnum filius eiusioachin. cognomento iecho¬
in babylonc̃ & in loco cius constitutus ÷ sedechias
filius iosiȩ patruus cius: ciuĩ anno uredecimoierłm
capta atq subuersa est. Nemo enĩ putet eundem
indanih&lis principio esse ioachim: qui mezechi¬
helis exordio ioachin scribit᷑. Iste enimextremã
syllabam. chim̃. habet ille. chĩn. Et obhanc
ausamin euangłio scđm matheũ una uidetur
deesse generatio. quia scda tesserescedecada in
iachim desit filiũ iosiȩ. & tercia incipit aioa¬
chinfilio ioachim. Quod ignorans porphyrius
calumniã instruit eccłȩ. suam ostendens imꝑitiã
aduersarioꝵ fortitudinis fuisse uictoriã. sed
dñ uoluntatis. Et partem uasoꝵ domꝰ dĩ
cepit &e asportauit eã in terrã sennaar in domũ
dĩ sui. & uasa intulit indomũ thesauridĩ sui
t errasennaar locris est babylonis. in quo fuit
campus duram. & turris quã usq ad celum ii qui

Expanded text:
rusalem annis undecim: cui successit in regnum filius ejus Joachim, cognomento Jechoin Babylonem, et in loco ejus constitutus est Sedecias filius Josiae patruus ejus, cujus anno undecimo Jerusalem capta atque subversa est. Nemo igitur putet eumdem in Danielis principio esse Joacim, qui in Ezechielis exordio Joachin scribitur. Iste enim extremam syllabam Chin habet, ille Cim. Et ob hanc causam in Evangelio secundum Matthaeum una videtur deesse generatio, quia secunda τεσσαραδέκας in Joacim desinit filio Josiae, et tertia incipit a Joachin filio Joacim. Quod ignorans Porphyrius, calumniam struit Ecclesiae, suam ostendens imperitiam, adversariorum fortitudinis fuisse victoriam, sed Domini voluntatis. Et partem vasorum domus Dei, et asportavit ea in terram Sennaar, in domum Dei sui, et vasa intulit in domum thesauri Dei sui . Terra Sennaar locus est Babylonis in quo fuit campus Dura, et turris quam usque ad coelum hi qui
Abbreviated transcription (Latin):
angłm uocat. cum insuꝑiorib similitu dofumi
dĩ non ueritas appellata sit. Rursum ergo
nabuchodonosor confessionem recipit. & dã¬
natis idolis laudat tres pueros quia noluer̃
seruire & adorare omnem dm excepto dosuo
& miratur quod scõs dĩ ignis tangere nonpo¬
tuerit. Quod autem ait. ame ꝓpositumẽ¬

Expanded text:
am  Al. qui in superioribus similitudo filii Dei non veritas appellata sit. Rursum ergo Nabuchodonosor Dei confessionem recipit, et damnatis idolis laudat tres pueros, qui noluerunt servire et adorare omnem Deum, excepto Deo suo, et miratur quod sanctos Dei ignis tangere non potuerit. Quod autem ait: A me
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. ut absq exustione & noxa sui exiis qͥ
tenebantur inclusi mortis uinctilis uberaret᷑
UNc accessit nabuchodonosor ad hostiame
non ꝑ nuncios quęrit pueros. sed ipse cosex no¬
mine uocat seruos dĩ excelsi appellans. & pe¬
tens ut ad se egrediantur quos uinctos in for¬
nacem miserat. Bthedictus ds sydrachi¬

Expanded text:
bantur, ut absque exustione, et noxa sui eos qui bantur, ut absque exustione, et noxa sui eos qui tenebantur inclusi mortis vinculis liberaret. Tunc accessit Nabuchnon per nuntios quaerit a pueris, sed ipse eos ex nomine vocat, servos Dei excelsi appellans, et petens ut ad se egrediantur quos vinctos in fornacem miserat. Benedictus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
cipibus rex corripitur. ut uiuens glorifica¬
ret dm̃. Interrogat autem optimates suos
quoꝵ accusatione & consilio trespueros in ignẽ
fornacis miserat. ut illis respondentib sẽ
misisse tres ꝓueros infornacem: iste eis nun¬
.IIͦIͦI. solutos & ambulantes in medio ignis. &
nichil in eiscorruptionis est. Et speciesquar¬
ti similitudo filii dĩ. Rursum dicam. Oquã
sapiens ignis. quam in enarrabilis dĩ potentia.
Uinculis stricta sunt corpora. Uruntur uin¬
cula. corpora ñuruntur. Speciem autem
quarti quã similem dicit filio dĩ. uel angłm
certe ut pleriq arbitrantur dñm saluatorẽ.
Sedl nescio. quomodo rex impius dĩfilium
uidere mereatur. Ergo iuxta symmachum qui
interp̃tatus est. species autm quartisimilitudo
filioꝵ non dĩ sed deoꝵ : angeli sentiendi sunt.
Hoc iuxta hẏstoriam. Cȩcerum intpo prȩfigu¬
rat siue angłs siue filius dĩ dñm nrm ihia¬
quo clausȩ & peccatoꝵ & iustoꝵ animȩ tene¬

Expanded text:
cipibus, rex corripitur, ut vivens glorificet Deum. Interrogat autem optimates suos, quorum accusatione et consilio tres pueros in ignem fornacis miserat, ut, illis respondentibus se misisse tres pueros in fornacem, iste eis nunquatuor solutos, et ambulantes in medio ignis: et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similitudo filii Dei. Rursum dicam: O quam sapiens ignis, quam inenarrabilis Dei potentia: vinculis stricta sunt corpora, uruntur vincula, corpora non uruntur. Speciem autem quarti quem similem dicit filio Dei, vel angelucerte, ut plerique arbitrantur, Dominum Salvatorem. Sed nescio quomodo rex impius Dei Filium videre mereatur. Ergo juxta Symmachum qui interpretatus est: Species autem quarti similitudo filiorum, non Dei, sed deorum; angeli sentiendi sunt, Hoc juxta historiam. Caeterum in typo praefigurat iste angelus sive filius Dei Dominum quo clausae, et peccatorum et justorum animae tene
Abbreviated transcription (Latin):
guus est. & de bono in malum. & de malo
inbonũ. Neq enĩ cõmutatio uultꝰ nabucho¬
donosor. bonȩ parti poterit coaptari. Licet
quidam & inscriptionẽ psalmoss de bono
ad malũ referant. quod n qui naturaliter
debuerant intelligere dm̃. contra xp̃m &e¬

Expanded text:
guus est, et de bono in malum, et de malo guus est, et de bono in malum, et de malo in bonum. Neque enim commutatio vultus Nabuchodonosor bonae parti poterit coaptari. Licet quidam et inscriptionem Psalmorum de bono ad malum referant: quod hi qui naturaliter debuerant intelligere Deum, contra 639
Abbreviated transcription (Latin):
differunt. sed prȩsens sibi pollicentur
potest manib liberare. QUod si noluerit :
pulchre adid quod dixerãt. potest eripe nos.
non intulit contrariũ. si non potuerit. sed
si noluerit. ut ñ impossibilitatis dĩ sed uolun¬
tatis sit si ꝑierint: Notũ tibisit rex quia dõs
tuos non colimꝰ. & statuam aureã quã erexisti
non adoramꝰ. Siue statuã ut symmachus.
siue imaginẽ auream ut cȩteri transtuler̃
uoluerimus legere : culto res dĩ eam adorare
non debent. Ergo uidices & principes seculi
qui impatoꝵ statuas ad orant & imagines :
hoc se facere intelligant. quod tres pueri face¬
re nolentes placuerunt dõ. Et notanda ꝓpri¬
etas. deos colere. imaginem ad orare dicunt᷑.
Quod utrunq seruis dĩ non conuenit. PUNC
nabuchodo nosor rex repletus est furore. &
aspectus faciei illius cõmutatus est. In quib¬
dam psalmis tituli prȩnotant᷑. ꝓsis qui com¬
mutabunt᷑. Sermo gͥ cõmutationis ambi¬

Expanded text:
differunt, sed in praesens sibi pollicentur differunt, sed in praesens sibi pollicentur potest manibus liberare. Quod si noluerit: Pulchre ad id quod dixerant: Potest eripere nos, non intulit contrarium, si non poterit, sed si noluerit: ut non impossibilitatis Dei, sed voluntatis sit, si perierint. Notum tibi sit, rex, quia deos tuos non colimus, et statuam auream quam erexisti, non adoramus. Sive statuam, ut Symmachus, sive imaginem auream, ut caeteri transtulerunt, voluerimus legere, cultores Dei eam adorare non debent. Ergo judices et principes saeculi, qui imperatorum statuas adorant, et imagines, hoc se facere intelligant, quod tres pueri facere nolentes placuerunt Deo. Et notanda proprietas, deos coli, imaginem adorari dicunt, quod utrumque servis Dei non convenit. Tunc Nabuchodonosor repletus est furore, et aspectus faciei illius commutatus est. In quibusdam psalmis tituli praenotantur: Pro his qui commutabuntur. Sermo igitur commutationis ambi
Abbreviated transcription (Latin):
Quanquã infurore precepit ad duci pueros:
tamen dat spaciũ poenitudinis. ut si cecidert̃
& ad orauerint prioris culpe ueniã consequag᷑
si aut̃ adorare contempserint: pͣsens poena
sit fornacis ardentis. Et quis est dr̃ quieri¬
piat uos de manib meis: Ille uidelicet ciuiꝰ
oportet nos de hac rerespondere tibi. In hebreo
impio. aut regẽ uocaRe qui ad iniqua cõ¬
pelleret. Quod si quis contentiosus regem qͦq
legerit : dicamꝰ eos non ꝓcacit̾ regẽ adeffusio¬
nem sui sanguinis ꝓuocare. sed ita raddere
regi honorem debitũ. ut dĩ cultus ñ ledatur.
Quod aut̃ ait. non oportet nos de hacre respon¬
dere tibi: ille sensus est. Non debes audireꝰ
uerba quoꝵ iam reb ipsis ꝓbabis fortitudi¬
nem atq constantiam. Eet eñias noster
quẽ colimꝰ potest eripere nos de camino rgnis
ardentis. & de manib tuis rex liberare. Unde¬
se putauerat terrere pueros. inde cerint in
eis materiamfortitudinis. Nec in longum

Expanded text:
Quamquam in furore praeceperit adduci pueros, tamen dat spatium poenitudinis, ut si ceciderint et adoraverint, prior culpa veniam consequatur: sin autem adorare contempserint, praesens poena sit fornacis ardentis. Et quis est deus qui eripiat vos de manu mea? etc. Ille videlicet cujus oportet nos de hac re respondere tibi. In Hebraeo impio, aut regem vocare eum qui ad iniqua compelleret. Quod si quis contentiosus regem quoque legerit: dicemus eo non procaciter regem ad effusionem sui sanguinis provocare, sed ita reddere regi honorem debitum, ut Dei cultus non laedatur. Quod autem aiunt: Non oportet nos de hac re respondere tibi. Ille sensus est: non debes audire verba, quorum jam rebus ipsis probabis fortitudinem atque constantiam. Ecce enim Deus noster quem colimus, poteardentis, et de manibus tuis, rex, liberare. Quodse putaverat terrere pueros, inde cernit in eis materiam fortitudinis. Nec in longum
Abbreviated transcription (Latin):
Slcauim enim & inique egim̾ recedentes a tẽ.
& dediquimus in om̃ib. Et certe trespueri
non peccauerant. nec eius ȩtatis erant quando
duict sunt in babylonem: ut ꝓpter sua uitia
punirent᷑. ꝑ rgo quomodo hi ex ꝑsona popli
coquuntur: sic illud apłi legendum est. non
enim quod uolo hoc ago sed quod nolo illud
operor. & cȩtera quȩ in eodem loco scripta suts.
Uboqiam dñe imminuti sumꝰ plusquam om̃s
gentes. & sum humiles in uniuersa ceria hodie
ꝓpter peccata nr̃a. & non est in temporc hoc princiꝑs

Expanded text:
Peccavimus enim et inique egimus recedentes a te, Peccavimus enim et inique egimus recedentes a te, et deliquimus in omnibus. Et certe tres pueri non peccaverant, nec ejus aetatis erant quando ducti sunt in Babylonem, ut propter sua vitia punirentur. Ergo quomodo hi ex persona populi loquuntur: sic illud Apostoli legendum est: Non enim quod volo, hoc ago: sed quod nolo, illud operor , et caetera quae in eodem loco scripta sunt. Quoniam, Domine, imminuti sumus plusquam omnes gentes, et sumus humiles in universa terra hodie propter peccata nostra, et non est in t
Abbreviated transcription (Latin):
xerat᷑ & uiris fortissimis de exercitusuo ussit
ut ligatis pedib ss. drach. my sach. & ab denago.
fortuitu quoscunq ministros ꝑdidit nabucho¬
donosoi sed uiros fortes de cuncto exercitu suo
unabella pr omptissimos. ut non solum miracło
ytimesceret sed & exercitus sui damnasentir&.
Gtande miraculum. Ligatin ittuntur infor¬
nacem & cadunt in mediũignis prȩcipites.
Araent uincula quib ligati sunt & uinitorũ
corpora timens flamma non tangit. Hoc¬
usq hebrei legunt. Mledia quȩ sequuntur
ulꝙ adfinem canticitrium pueror. in hebra¬
uo non habentur. Dequib ne om̃ino prȩte¬
risse uidamur. pauca dicenda sunt.
stus esi nomib quȩ fecisti nobis. & uniuersa¬
inimangustiis : ex toto cordis hoc loquamur
affectua: d& quicquid nob acciderit iuste nos
sustiner e fateamur. ut compleat᷑ in nob illud
quod scriptũ est. Exultauerunt & letatȩ st̃
fiue iudȩ in om̃ib: iudiciis tuis domine.

Expanded text:
xerat: Et viris fortissimis de exercitu suo jussit xerat: Et viris fortissimis de exercitu suo jussit ut, ligatis pedibus Sedrfortuito quoscumque ministros perdidit Nabuchodonosor, sed viros fortes de toto exercitu suo et ad bella promptissimos: ut non solum miraculum  Al. miraculo pertimesceret, sed exercitus sui damna sentiret. Grande miraculum, ligati mittuntur in fornacem, et cadunt in medium ignis praecipites: ardent vincula quibus ligati sunt, et vinctorum corpora timens flamma non tangit. Hucusque Hebraei legunt: media quae sequuntur usque ad finem Cantici trium puerorum, in Hebraico non habentur: de quibus ne omnino praeterisse videamur, pauca dicenda sunt. stus es in omnibus quae fecisti nobis Vuimur angustiis, ex toto cordis hoc loquamur affectu, et quidquid nobis acciderit, juste nos sustinere fateamur, ut compleatur in nobis illud quod scriptum est: Exsultaverunt et laetatae sunt filiae Judae in omnibus judiciis tuis, Domine .
Abbreviated transcription (Latin):
consueuerat. Quasi non possit simplex &
solitus ignis. trium pueroꝵ consumere cor¬
pora. Sed furor & ira quȩ in sanie pxima
est modũ tenere non potest. & uultꝰ multi¬
plicis poenȩ comminatione terrere : quos
paratos uidebat ad mortem. E ⁊ confes¬
stim uiri illi uincticum bra cis suis& taris
& calciamentis & uestib missi sunt in mediũ
fornacis ignis ardentis. Probracis quas sym¬
machus. Ax At̃ itI AAc̃. interpretatus est
aquila & theodotiosaraballa dixerunt. &¬
nonut corrupte legitur sarabara. Lingua
autem chaldeorum saraballa crura hom¬
etiambracȩ eoꝵ quib crura teguntur &
trbiȩ. quasi crurales & tẏbiales appalate sunt.
⁊ sara autem cierbũ grecum est. usu uersum in lati¬
num. De quo &e uirgilius. Exceptrumq sacerq
traras. Est autem & genus pallioli. quo psarum
Maldcorũq gensutitur. Porro uirosillos
qui miserant sy drach. mysach. & abdenago. int̃¬
fecit Namma ignis. Eos uiros de quib supta di¬

Expanded text:
s ardentis. Quasi non posset simplex et solitus ignis trium puerorum consumere corpora: sed furor et ira quae insaniae proxima est, modum tenere non potest. Et vult eos multiplicis poenae comminatione terrere, quos paratos videbat ad mortem. Et confestim viri illi vincti braccis suis, et tiaris, et calciamentis, et vestibus, missi sunt in medium fornacis ignis ardentis, etc. Pro braccis   quas Symmachus ἀναξυρίδας interpretatus est, Aquila et Theodotio saraballa dixerunt: et non ut corrupte legitur sarabara. Lingua autem Chaldaeorum saraballa crura homietiam braccae eorum quibus crura teguntur et tibiae, quasi crurales et tibiales appellatae sunt. Tiara autem verbum Graecum est, et usu versum in Latinum; de quo et Virgilius : Sceptrumque sacerque tiara. Est autem genus pileoli quo Persarum Chaldaeorumque gens utitur. Porro viros illos qui miserant Sedrach, Misac, et Abdenago, interfecit flamma ignis. Eos viros scilicet de quibus supra di
Abbreviated transcription (Latin):
coete & uolucres. bestiasq & pecora ad lau¬
dem dñi ꝓuocet. & filios hominum. & post
omẽ hominum genus isrłem. & de ipso isrle
sacerdotes & seruos dñi. sp̃s animasq iustor
prȩsenti beneficio ꝓuocantur. Om̃is autem
creatura non uoce sed oꝑe laudat dm̃. quia
excreaturis consequent̃ creator inteluigitur.
& singulis oꝑib atq effectib dĩ magnificentia
demonstratur. HVcusq de theodotionis¬

Expanded text:
cetum, volucres bestiasque et pecora ad laucetum, volucres bestiasque et pecora ad laudem Domini provocat et filios hominum. Et post omne hominum genus Israelem, et de ipso Israele sacerdotes et servos Domini, spiritus animasque justorpraesenti beneficio provocantur. Omnis autem creatura non voce, sed opere laudat Dominum, quia ex creaturis consequenter creator intelligitur, et in singulis operibus atque effectibus Dei magnificentia demonstratur.
Abbreviated transcription (Latin):
tionib anima & uariis molestiis occuptita.
cum hominũ desꝑat auxiliũ & tota ad dñm
fueritmente conuersa: descendit ad eam
angłs dñiscilicet sermo diuinꝰ & excutit flãmã
estuantis ardoris. ut nequaquam ignita iacu¬
ca inimici cordis nr̃i archana penetrent. nec
illius fornace claudantur. I eNedicite sẽ¬
& humiles corde dnm. humilitatem cordis
habere & presens uersiculus docet & illuo
quod in euangelio dicitur. Discite amẽ quia mitis
sum & humilis corde. & inuenietis requiem
animab ur̃is. Cordis autem illa est humilitas
quȩ in alio loco pauꝑtas sp̃s appellatur. ut ñ
erigamur suꝑbia. nec ficta głam humilitate
quęramꝰ sed toto corde inclinemur. PENE di¬
prȩmissa. quod om̃is creatura debeat lauda
redm̃: in consequentib ꝑ partes singula cohor¬
tatur. angłos & celos. aquas atq uirtutes. solẽ
& lunam. ymbrem & rorem. sp̃m & ignem &
estum. frigus & estatem. & cȩtera quȩ longũ
est texere. Ita ut fontes quoq & maria &

Expanded text:
tionibus anima, et variis molestiis occupata, cum hominum desperaverit auxilium, et tota ad Dominum fuerit mente conversa, descendit ad eam angelus Domini, scilicet, sermo divinus, et excutit flammae aestuantis ardores: ut nequaquam ignita jacula inimici cordis nostri arcana penetrent, nec illius fornace claudamur. Benediciteet humiles corde, etc. Humilitatem cordis habere, et praesens versiculus docet, et illud quod in Evangelio dicitur: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Cordis autem illa est humilitas, quae in alio loco paupertas spiritus appellatur: ut non erigamur superbia, nec ficta gloriam humilitate quaeramus: sed toto corde inclinemur. praemissa, quod omnis creatura debeat laudare Deum , in consequentibus per partes singula cohortatur : angelos, et coelos, aquas et virtutes, solem et lunam, imbrem et rorem, spiritum, ignem et aestum, frigus et aestatem, et caetera, quae longum est texere, ita ut fontes quoque et maria et
Abbreviated transcription (Latin):
Qnoa &x in psalmis: sacrificium dõ sp̃scontribu¬
artus. cor contritũ &x humiliatum ds nonde¬
spieit: sunt qui aliũ uelint ee sp̃m in homine
eecepto spu scõ. & aliam animã. Sed laborandũ
homine ẽcꝰ dicantur. Et non cessabant qui
miserant eos ministri regis. succendere fornacẽ
stcus seribit in hystoriis. quod naptha genꝰ¬
sit fomitis apud psas. quo uel maximȩ nutri¬

Expanded text:
ino. Et in Psalmis: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despicit , sunt qui alium velint esse spiritum in homine, excepto Spiritu sancto, et aliam animam. Sed laborandum homine esse dicantur. Et non cessabant qui miserant eos ministri regis succendere fornacem stius scribit in historiis, quod naphtha sit genus fomitis apud Persas quo vel maxime nutri