comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ anima sed qł excellit in anima mens
uocat᷑. tanquã caput eiꝰ uł oculus. Vn¬
de & ipse homo. scđm m̃tẽ imago dĩ
dr̃. Ita autẽ hȩc omĩa adiuncta st̃
animȩ. ut una res sit. Pro efficientiis
enĩ causarũ. diuersa nomina sortita ẽ
anima. Nã & memoria mens. ẽ. Vnde
& immemores amentes. Dũ gͦ uiuifi¬
cat corpus anima. ẽ. Dũ uult: animꝰ
est. Dum scit: mens. ẽ. Dũ recolit:
memoria. ẽ. Dũ rectũ iudicat: ratio
ẽ. Dũ spirat: sp̃s est. Dũ aliqͥd sentit:
sensus. ẽ. Nam inde animꝰ sensus dr̃
accepit. Corpus dictũ. eo qđ corru¬
ptũ perit. Solubile enĩ atq mortale
est: & aliquando soluendũ. Caro autẽ.
a creando. ẽ. appellata. Crem̃tũ enim
sem̃ est masculi. unde & animaliũ &
hominũ corpora concipiunt᷑. Hinc &
parentes creatores uocant᷑. Caro autẽ
ex .iiͦiͦi. elem̃tis cõpacta. ẽ. Nam t̾ra
in carne ẽ. aer inhalitu. humor iN

Expanded text:
non anima, sed quod excellit in anima mens non anima, sed quod excellit in anima mens vocatur, tanquam caput ejus, vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Ita autanimae ut una res sit. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est, unde et inmemores amentes. Dum ergo vivificat corpus, anima est: dum vult, animus est: dum scit, mens est: dum recolit, memoria est: dum rectum iudicat, ratio est: dum spirat, spiritus est: dum aliquid sentit, sensus est. Nam inde animus sensus dictia nomen accepit. Corpus dictum eo quod corruptum perit. Solubile enim atque mortale est, et aliquando solvendum. Caro autem a creando est appellata. Crementum enim semen est masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc et parentes creatores vocantur. Caro autem ex quattuor elementis conpacta est. Nam terra in carne est, aer in halitu, humor in
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uentꝰ sit. Unde & grece uentꝰ ani¬
mos dr̃. qđ ore trahentes aerẽ uiuere
uideam᷑. Sed aꝑtissime falsũ. ẽ. qͥa
multo prius gignit᷑ anima quã con¬
cipi aer orepossit. qui iã in genitricis
utero uiuit. Non. ẽ. gͥ aer anima
qđ putauert̃ quidã. qui ñ potuert̃
incorporeã eiꝰ cogitare naturã. Sp̾m
idem esse qđ animã euangłista ꝓnun¬
ciat dicens. Potestatẽ habeo ponendi
animã meã & rursũ potestatẽ habeo
sumendi eã. De hac qͦq ipsa dnĩ ani¬
ma. passionis tẽpore memoratꝰ euan¬
głista. ita ꝓtulit dicens. Et inclinato
in corpore. Itẽ animũ idẽ esse quod
animã. Sed anima uitȩ ẽ: animus
consilii. Unde dicunt phylosophi.
etiã sine animo uitã manere. & sine
m̃te animã durare. VUnde & am̃tes.
Nam mentẽ uocari ut sciat: animam
ut uelit. Mens aut̃ uocata. qđ emine¬
at in anima. uł qđ meminit. Unde
& immemores amentes. Qua ꝓpter

Expanded text:
quod ventus sit. Unde et Graece ventquod ventus sit. Unde et Graece ventod ore trahentes aerem vivere videamur: sed apertissime falsum est: quia multo prius gignitur anima, quam concipi aer ore possit, quae jam in genitricis utero vivit. Non est igitur aer anima, quod putaverunt quidam, qui non potuerunt incorpoream ejus cogitare sse quod animam evangelista pronuntiat dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam, et rursus potestatem habeo, sumendi eam. De hac quoque ipsa Domini anima passionis tempore memoratus evangelista ita protulit, dicens: Et inclinato in corpore. 11. Item animum idem esse quod animam. Sed anima vitae est, animus consilii. Unde dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare; unde et amentes; nam mentem vocari, ut sciat; animum, ut velit. 12. Mens autem vocata, quod emineat in anima, vel quod meminit, 3 unde et immemores amentes. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
ATURA DICTA ABEO .I¬
qđ nasci aliquid faciat
Gignendi enĩ & faciendi
potens. ẽ. Hanc quidam
diñ esse dixert̾. a quo omĩa
creata sunt & existunt. Genus a gignen¬
do dictũ. cui diriuatũ nom̃. a terra
ex qua om̃ia gignunt᷑. Ge enĩ grece.
terra dr̃. Uita dicta ꝓpt̾ uigorẽ. uł
qđ ium teneat nascendi. atq crescendi.
Vnde & arbores uitã habere dicuntur.
qͥa gignunt᷑ & crescunt. Homo dictꝰ
ex societate animȩ & corporis. Nam
ꝓprie homo ab humo. Greci enĩ homi¬
nem antropũ appellauert̃. eoquod
sursũ spectet. subleuatꝰ abhumo ad
contẽplationẽ artificis sui. qđ ouidiꝰ
mini sullime dedit. cȩlũq uidere
iussit: & erectos ad sidera tollere
uultꝰ. Qui ideo erectꝰ cęlũ aspicit ut
dm̃ quęrat. ñ ut terrã intendat. ue¬
luti petora. quȩ natura ꝓna & uentri
oboedientia finxit. Duplex. ẽ. aut̃ ho¬
mo. interior & exterior. Interior ho¬
mo anuna. & exterior homo corpus.
Anima aut̃ a gentilib nomꝰ accepit eo

Expanded text:
atura dicta ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gignuntur; γῆ enim Graece terra dicitur. Vita dicta propter vigorem, vel quod vim teneat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Homo dictus, ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hominem ἄνθρωπον appellaverunt, eo quod sursum spectet sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius mini sublime dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus caelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exterior homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit, eo
Abbreviated transcription (Latin):
specie metallorũ uł lapidũ cogno¬
minata. Crisopis. aurcũ tantũ uidet᷑¬
esse. Crisolitꝰ. auro similis. ẽ. cũ mari¬
ni coloris similitudine. Huncͤ ȩchio¬
pia gignte. Criselestros similis auro.
sed in colore electri uergens. Matuti¬
no tantũ aspectu iocundus rapacissimꝰ
igniũ. & si iuxta fuerit celerrime ar¬
descens. Criso lamsis ex auro & igne
uocata. aurea. ẽ. enĩ die & nocte ignea
Hanc ȩthiopia gignit Ammocrisus are-¬
nis auro int̾mixtꝰ. nunc bratearũ. nc̃
pulueris habet quatrulas. Gignit᷑ in
psida. Leo erisus. colore aureo int̾ueni
luceat. Crisocolla gignit᷑ in india. ubi
formicȩ eruunt aurũ. Est aut̃ auro
similis & habet naturã magnetis. nisi
qđ augere aurũ tradit᷑. Unde & nun¬
cupatur. Argirites similis argento. ha

Expanded text:
idum cognominata. 2. Chrysopis aurum tantum videtesse. Chrysotythus auro similis est cum marini coloris similitudine, hunc Aethiopia gignit. 3. Chryselectrus similis auro, sed in colorem electri vergens, matutino tantum aspectu jucundus, rapacissimus ignium, et si juxta fuerit celerrime ardescens. 4. Chrysolampis ex auro et igne vocata. Aurea est enim die, et noctu ignea: hanc Aethiopia gignit. 5. Ammochrysus arenis auro intermistis, nunc bractearum, nunc pulveris habet quadrulas. Gignitur in Perside. 6. Leucochrysus colore aureo, intervenieluceat. 7. Chrysocolla gignitur in India, ubi formicae eruunt aurum. Est autem auro similis, et habet naturam magnetis, nisi quod augere aurum traditur, unde et nuncupatur. Argyrites similis argento, ha
Abbreviated transcription (Latin):
mis ingenti ȩquanda chylindro & uerten¬
da manu. Tribula genus uehiculi unde
teruntur frum̃ta. & obhoc ita uocatũ.
Pala quȩ uentilabrũ uulgo dr̃ a uenti¬
landis palcis nominata. Forcille dictę
eoqđ his frum̃ta celluntur. id ẽ. mouen¬
tur. Unde & oscilla dicta. abeo qđ cil¬
lantur hoc. ẽ moueantur ora Nam
cillere. ẽ. mouere. Tesserȩ st̃ quib fru¬
m̃torum numerus designatur. Trape¬
tum mola oliuaria. Prȩlũ. trabes
quõ uua calcata premit᷑. a premdo
uocatũ. quasi pressoriũ. Laccus. Prȩ¬
lum quo premitur oleũ. quo liquatus
ꝓfluat. qm̃ ab uuis uł oliuis. torquen¬
do oleũ uinumq exigitur. Uerennes.
a uehere id ẽ. exportare nominatȩ.
Qualos corbes colaq prȩlorũ. ꝑ quos
mustũ fluit. a colando dictos. Fisclũ
quasi fisculũ. a colando oleũ dictũ.
uł quasi fiscella olei.
De IISTRUMEII

Expanded text:
mis ingenti aequanda cylindro, Et vertenmis ingenti aequanda cylindro, Et vertenda manu. 10. Tribula, genus vehiculi, unde teruntur frumenta, et ob hoc ita vocatur. Pala, quae ventilabrum vulgo dicitur, a ventilandis paleis nominata. 11. Furcillae dictae, eo quod iis frumenta cilluntur id est, moventur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillantur, hoc est, moveantur ora. Nam cillere est movere. 12. Tesserae sunt quibus frumentorum numerus designatur. Trapetum, mola olivaria. Prelum, trabes quo uvocatum, quasi pressorium. Lacus prelum quo premitur oleum profluat, quo ab uvis vel olivis torquendo oleum vinumque exigitur. Verennes a vehere, id est exportare, nominatae. Qualos corbes colaque prelorum per quos mustum fluit, a colando dictos. Fisclum quasi fiscolum, a colando oleum dictum, vel quasi fiscella olei. De instrume
Abbreviated transcription (Latin):
uocatũ. Est aut̃ ferram̃tũ curuũ cũ
manubrio longo. ad densitatẽ uepri-¬
um succidendã. Hi & runcones dicti.
quib uepres secantur. a runcando
dicti. Serrula ẽ. prȩ tenuis limina
ferri dentiũ mordacitate resecans
arbores seu ramos. Rastra qͦq aut a
raderido terrã aut a raritate dentiũ
dicta. Ligones. qđ terrã leuent. quasi
leuones. Scuditia dicta. eo qđ circa co-¬
dicem terrã aꝑiat. & quãuis eius usus
in reliquis oꝑib habeatur. nom̃ tam̃
ex codice retinet. Hanc ali i generalit̃
fossoriã uocant. qđ foueã faciat. quasi
fouessoriã. Sarculi. sunt aut̃ uł simpli.¬
ces uł bi cornes. Pastinatũ uocant agri¬
colȩ ferramentũ bisfurcũ quo semina
panguntur. Unde etiã repastinariȩ
dictȩ sunt uineȩ ueteres. quȩ refodi¬
untur. Chylindrus. lapis .ẽ. teretis in
modĩ coliinȩ. qui auolubilitate nom̃
accepte. De qua uirgilius. Area cũ pri-¬

Expanded text:
vocatum. Est autem ferramentum curvum cum vocatum. Est autem ferramentum curvum cum manubrio longo, ad densitatem veprium succidendam. Hi et runcones dicti, quibus vepres secantur, a runcando dicti. 6. Serrula est praetenuis lamina ferri, dentium mordacitate resecans arbores, seu ramos. Rastra quoque aut a radendo terram, aut a raritate dentium dicta. Ligones quod terram levent, quasi levones. Scudicia dicta eo quod circa codicem terram aperiat: et quamvis eius usus in reliquis operibus hex codice retinet. Hanc alii generaliter fossorium vocant, quod foveam faciat, quasi fovessorium. Sarculus. Sunt autem vel simplices vel bicornes. Pastinatum colae ferramentum bifurcum, quo semina panguntur. Unde etiam repastinari dictae sunt vineae veteres, quae refodiuntur. 9. Cylindrus, lapis est teres in modum columnae, qui a volubilitate nomen accepit, de quo Virgilius: Area cum pri
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ colligamus. Est enĩ insolariis pos¬
tũ. ubi a clauo plineas currit umbra.
ut quamcunq diei horam ostendat
DE IISTRGMENTIS RUSTICIS.
omta dictꝰ qđ uihumũ eruat. seu
ab euomendo terrã de quo lucretius.
U ncus aratri ferreus occulto decrescit uo.¬
mer in aruis. sumitq ꝑ detrim̃ta fulgo¬
rem. Aratrũ ab arando t̾rã uocatum.:
quasi araterriũ. Buris .ẽ. curuam̃tũ
aratri. dictũ quasi bosoiria. qđ sit in
similitudinẽ caudȩ bouis. Dentale. ẽ.
aratri pars prima. in quo uomer indu¬
ettur: quasi dens. Cultelli a cultura
dicti. eo qđ exipsis putationẽ ueteres
in arbore utebantur & uite. priusquã
falces essent reꝑtȩ. Falcis.ẽ. qua arbo¬
res putantur & uites. Dicta aut̃ falcis
quod his primũ milites herba filicem
solebant abscidere. unde ẽ. illud. Pax
me certa ducis placidos curuauit iN
usus Agricolȩ nunc sũ. militis ante
fui. E al castrũ. a similitudine falcis

Expanded text:
id est colligamus; est enim in solariis posid est colligamus; est enim in solariis positum, ubi a clavo per lineas currit umbra, ut quamcumque diei horam ostendat. De instrumentis rusticis . Vomer dictus quod vi humum eruat, seu ab evomendo terram. De quo Lucretius 1, 314: Uncus aratri ferreus, occulto decrescit vomer in arvis. Sumitque per detrimenta fulgorem. Aratrum ab arando terram vocatum, quasi araterrium. Buris est curvamentum aratri, dictum quasi βοὸς οὐρά, quod sit in similitudinem caudae bovis. Dentale est aratri pars prima; in quo vomer inducitur quasi dens. Cultelli a cultura dicti, eo quod ex ipsis putationem veteres in arbore utebantur et vite, priusquam falces essent repertae. Falcis est qua arbores putantur et vites; dicta autem falcis quod his primum msolebant abscindere. Unde est illud: Pax me certa ducis placidos curvavit in usus. Agricolae nunc sum, militis ante fui. 5. Falcastrum, a similitudine falcis
Abbreviated transcription (Latin):
uitis fertur inuentus in quo homi¬
nes moti uino inniterentur. Si¬
cut aut̃ a baccho bacculus. ita a baculo
bacillus ꝑ diminutionẽ Fustes qđ prȩ¬
fixi in terrã stent. quos palos rustia
uocant. quib iuuenes ꝓ criminib fen
untur. Uectes dicti quod manib ue¬
ctentur. unde hostia saxaq euellunt᷑¬
Forfices scđm ȩthimologiã. si a filo dicui¬
tur.f. ponitur. ut forfices quȩ st̃ sarto¬
rum. Si a pilo .p. ut forpices quȩ sunt
tonsorũ. si ab accipiendo.c. ut forti¬
pes eo qđ formũ capiunt. quȩ st̃ fabro¬
rum. Formũ enĩ dixert̾ antiqͥ calidĩ.
unde & formosus. Nouacula. eo qđ in¬
nouet faciem. Pectinẽ dici eo qđ pexos
capillos faciat. atq cõpositos. Calami¬
strii. acus. ẽ quȩ calefacta & adhibita.
calefacit & intorquet capillos. Unde
& calamistrati appellant᷑. qui coma
torquent. Clauis dicta qđ claudat
& apiat. Catenatũ. qđ capiendo te¬
neat̾. Horologiũ. qđ ibi horas legamꝰ.

Expanded text:
itis fertur inventus, quo homines moti vino inniterentur. Sicut autem a Baccho baculus, ita a baculo bacillus per diminutionem. 2. Fustes, quod praefixi in terram stent, quos rustici palos vocant, quibus juvenes pro crim. Vectes dicti, quod manibus vectentur, unde ostia saxaque evelluntForfices: secundum etymologiam, si a filo dicuntur, F ponitur, ut forfices quae sunt sartorum; si a pilo, P, ut forpices quae sunt tonsorum; si ab accipiendo, C, ut forcipes, eo quod formum capiant, quae sunt fabrorum. Formum enim dixerunt antiqui calidum; unde et formosus. Novacula eo quod innovet faciem. Pectines dici eo quod pexos capillos faciant atque conpositos. Calamistrum acus est quae calefacta et adhibita calefacit et intorquet capillos. Unde et calamistrati appellantur qui comam torquent. Clavis dicta quod claudat et aperiat. Catenatum, quod capiendo teneat. Horologia, quod ibi horas legamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ccirco unde emittunt᷑ equi. carceres
dixert̃. ab ea re qua & ille carcer qui
ẽ. in ciuitate. qđ ut ibi homines
dãnati atq inelusi. rea hic equi co-¬
ercentur ne exeant. ante quã signũ
Rs circi auriga & currus. equites
uł pedites. Auriga ꝓprie dictꝰ
qđ currũ agat & regat. siue qđ feriat
iunctos equos. Nã haurit ferit. ut
latus haurit aꝑtũ. Ipse ẽ. & agitator.
id ẽ. uerberator. ab agendo dictus.
urigȩ aut̃ duob colorib st̃. quib
speciẽ idolatriȩ uestiunt. Nam prasinꝰ
t̾rȩ. uenetꝰ cęlo & mari a paganis
dicatus est.

Expanded text:
circo unde emittuntur equi carceres dixerunt ab ea re 398 qua et ille carcer qui est in civitate, quod ut ibi homines damnati, atque inclusi, ita hic equi coercentur, ne exeant, antequam signum mDe aurigis. 1. Ars circi auriga et currus, equites, sive pedites. Auriga proprie dictus, quod currum agat, et regat, sive quod feriat junctos equos. Nam haurit, FERIT, ut: Latus haurit apertum. 2. Ipse est, et agitator, id est, verberator ab agendo dictus. Aurigae autem duobus coloribus sunt, quibus speciem idololatriae vestiunt. Nam prasinus terrae, venetus coelo et mari a paganis dicatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ uł tẽporũ ẽ. Cuiꝰ diligentia
annui cõmentarii inlibris delati sunt:
Int̾ hystoriã autẽ & annalẽ hoc int̾ ẽ.
qđ hystoria. ẽ. eorũ tẽporũ quȩ uidimꝰ.
annales uͦ sunt eoꝵ annorũ quos ȩtas
nr̃a non nouit. Unde Salustius ex hysto¬
rialib tusebius & leronimꝰ exannalib
& hystoria constant. Item int̾ hysto¬
riam & argum̾tũ & fabulã int̾est. Nã
hystoriȩ sunt res uerȩ quȩ factȩ sunt
Argum̃ta st̃ quȩ & si facta ñ st̃: fieri tam̃
possunt. Fabulȩ uͦ sunt. quȩ nec factȩ
sunt nec fieri posst̃. quia contra

Expanded text:
annorum vel temporum est, cuius diligentia annorum vel temporum est, cuius diligentia annui commentarii in libris delati sunt. Inter historiam autem et annales hoc interest, quod historia est eorum temporum quae vidimus, annalenostra non novit. Unde Sallustius ex historia, Livius, Eusebius et Hieronymus ex annalibus et historia constant. Item inter historiam et argumentum et fabulam interesse. Nam historiae sunt res verae, quae factae sunt. Argumenta sunt quae, etsi facta non sunt, fieri tamen possunt. Fabulae vero sunt quae nec facta sunt, nec fieri possunt, quia contra
Abbreviated transcription (Latin):
cides claruit: his tẽporib quib esdras
lege scripsit.
De utilitate hystorię.
ysiorie gentiũ ñ impediunt
legentib in his quȩ utilia dixert̃.
Multi enĩ sapientes pͣterita hominũ ge¬
sta ad institutionẽ p̾sentiũ hystoriis
indidert᷑. Si quidẽ & ꝑ hystoriã sũ ma
retro tẽporũ annorũq supputatio cõ¬
prehendit᷑. & ꝑ consulũ regũq succes¬
sum multa necessaria p̾scrutantur.
De generibus hystoriȩ
ENUS hystoriȩ triplex ẽ. Effemeris .xx¬
nanq appellatur unius diei gestio.
Hoc apud nos diariũ uocat᷑. Nã qđ latini
diurnũ: greci effemerida dicunt. Kalen¬
daria appellant᷑: quȩ in m̃ses singulos
digerunt᷑: Annalis st̃ res singulorũ anno¬
rum. Quȩq enĩ cligna memoriȩ domi mi¬
litiȩq mari ac t̾rȩ ꝑannos in cõmentari¬
is acta st̃: ab anniuersariis gestis anna¬
les nominauert᷑. Hystoria autẽ multoꝵ

Expanded text:
cydes claruit his temporibus quibus Esdras cydes claruit his temporibus quibus Esdras legem scripsit. De utilitate historiae . Historiae gentium non inpediunt legentibus in his quae utilia dixerunt. Multi enim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indiderunt, siquidem et per historiam summa retro temporum annorumque supputatio conprehenditur, et per consulum regumque successum multa necessaria perscrutantur. De generibus historiae . Genus historiae triplex est. Ephemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diurnum, Graeci ephemerida dicunt. Kalendaria appellantur, quae in menses singulos digeruntur. Annales sunt res singulorum annorum. Quaequae enim digna memoriae domi militiaeque, mari ac terrae per annos in commentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales nominaverunt. Historia autem multorum
Abbreviated transcription (Latin):
ys toria est narratiorei gestȩ xxxii.¬
ꝑ quã ea quȩ in p̃terito tẽpore fa-¬
eta sunt cdinoscuntur. Dicta autẽ grece
uł cognoscere. Apud ueteres enĩ: nemo
conscribebat hẏstoriã. nisi is qui int̾¬
fusset. & ea quȩ conscribenda essent
uidisset. Melius enĩ ocui ͥquȩ fiunt de¬
prehendimꝰ. quã quȩ auditione colli¬
gimus. Quȩ enĩ uident᷑. sine m̾dacio
ꝓferuntur. Hȩc disciplina ad grãma¬
ticam ꝑtinet. qͥa quicquid dignũ me¬
moria ẽ. litceris mandat᷑. Hystoriȩ
autẽ ideo monum̃ta dñr. eo qđ memo¬
riã tribuant rerũ gestarũ. Series aut̃
dicta: ꝑtranslationẽ a sertis florũ
inuicẽ cõprehensarũ. De primis aucto.
apud nos primũ moy ses de initio
mundi conscripsit. Apud gentiles uͦ
primũ dares frigius de grecis & troia¬
nis hẏstoriã edidit. quã in foliis pal¬
marũ abeo conscriptũ esse ferunt. Post
dareten autẽ in grecia. herodotꝰ hẏsto¬
riografus primꝰ habitꝰ . ẽ. post quẽ fere¬

Expanded text:
Historia est narratio rei gestae, per quam ea, quae in praeterito facta sunt, dinoscuntur. Dicta autem Graeceere vel cognoscere. Apud veteres enim nemo conscribebat historiam, nisi is qui interfuisset, et ea quae conscribenda essent vidisset. Melius enim oculis quae fiunt deprehendimus, quam quae auditione colligimus. Quae enim videntur, sine mendacio proferuntur. Haec disciplina ad Grammaticam pertinet, quia quidquid dignum memoria est litteris mandatur. Historiae autem ideo monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertis florum invicem conprehensarum. § 42 De primis auctoriiam autem apud nos primus Moyses de initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Phere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie st̃ arcuũ thecȩ. sic̃ sagittarum
faretrȩ. Uagina appellata. eoqđ in eã
mucro uł gladius bauilet᷑. Theca ab
eo qł aliquid receptũ tegat .c. littera
ꝓ .g. posita Alii greco nomine thecã
uocari assert̃. qđ ibi reponat᷑ aliquid
nde & bibliotheca. librorũ repositio
dr̃. Dolones st̃ uaginȩ ligneȩ. intra qͣs
latet pugio. sub baculi specie. Dolones
aut̃ a dolo dictȩ st̃ qđ fallant & de¬
cipiant ferro. cũ speciem pͣferant li¬
gni. Hos uulgus greco nomine oxos
uocant id e. acutos. unde & apud
medicos. acutꝰ morbus orea uocatur.
Arcus uocatꝰ eoqđ arceat aduersarium.
Inde & arces dicunt᷑. a quib arcentur
hostes. Itẽ arcus obspeciẽ qđ sint cur¬
uati artius.

Expanded text:
proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum proprie sunt arcuum thecae, sicut sagittarum faretrae. Vagina appellata eo quod in ea mucro vel gladius baiuletur. Teca ab eo quod aliquid receptum tegat, C littera pro G posita. Alii Graeco nomine thecam vocari adserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant et decipiant ferro, quum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocant, id est acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. Arcus vocatus eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, quod sint curvati artius.
Abbreviated transcription (Latin):
ui dextera uersat. Proprie aut̃ telum
a longitudine uocatũ. Unde & mustelã
dicimꝰ qcđ longior sit quã mus. Cuspis
hastilis am̃tata. a cespite dictꝰ qđ est
uirgulta. Uirgilius. Et pastoralẽ prȩ
fixa cuspide mirtũ. Proprie aut̃ cuspis.
posterior pars haste. ẽ
ictu uocata. Pennis eni fertur qͣsi
auis. ut celerit᷑ mors ꝑcurrat ad homi¬
nem. Has primũ cretenses usi st̃. quib
pennȩ ut diximꝰ idõ agglutinant᷑ ut
leues sint. & pͣuolent scaptos. Spicula
st̃ sagittȩ. uł lanceȩ breues. ab spicarũ
specie nuncupatȩ. Scorpio. ẽ. sagitta
uenenata. arcu uł torm̃tis ex cussa.
quȩ dũ ad hominẽ uenerit. uirus
quo figit infundit. Unde & scorpio
nom̃ accepit.
T DE FHARETRIS
AREIRA sagittarũ theca. a ferendo
iacula dicta sicut & feretrũ ubi
funus defertur. Quȩ iccirco ȩthimolo¬
giam cõmunẽ habent. qͥa faretra
mortẽ. feretrũ mortuũ portat. Coriti

Expanded text:
vi dextera versat. Proprie autem telum vi dextera versat. Proprie autem telum a longitudine dicitur. Unde et mustela dicitur, quod longior sit quam mus. 11. Cuspis hastile amentatum, a cespite dicta, quod est virgultum. Virgilius: Et pastoralem prfixa cuspide myrtum. Proprie autem cuspis posterior pars hastae estictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio est sagitta venenata arcu vel tormentis excussa, quae dum ad hominem venerit, virus, quo figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit. § 9 De faretris. Faretra sagittarum theca, a ferendo iacula dicta; sicut et feretrum, ubi funus defertur. Quae idcirco etymologiam communem habent, quia pharetra mortem, feretrum mortuum portat. Coriti
Abbreviated transcription (Latin):
caiam dicit. Est enĩ genꝰ gallici teli ex
materia quãmaxime lenta. quȩ iactu
quidẽ ñ longe ꝓpt̾ grauitatẽ euolat.
sed quo ꝑuenit. ui nimia ꝑfringit. Qđ
si abartifice mittat᷑. rursũ redit ad eũ
qͥmisit. Huiꝰ meminit uirgilius dicens
Teutonico ritu soliti torquere catheias
Falarica. ẽ telũ ingens tornofactũ. ha¬
bens ferrũ cubitale. & rotunditatẽ de
plũbo. inmodũ sperȩ. In ipsa sumitate
dr̃ etiã & ignẽ habere affixũ. Hoc aut̃¬
telo pugnat᷑ de turrib. quas diei falas¬
manifestũ. ẽ. Iuuenalis. Consulis ante
falas. delfinorũq colũnas. A faliigͥ
dicta ẽ. falarica. sic̃ a muro muralis
quendo uł emittendo uocata. de quib
lucanꝰ. Signa pares aquilas. & pila mi¬
nantia pilis. Cuiꝰ singulare pilũ dicit᷑
Telĩ uocatũ scđm greta ȩchimologiam.
test. Quanquã abusiue dicatur & gla¬
dius ut . ẽ. illud. At ñ hoc telũ mea quo

Expanded text:
caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic meminit Vergilius dicensAen. 7, 741: Teutonico ritu soliti torquere cateias. quoddam telum ingens, torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum spere; in ipsa summitate dicitur etiam ignem habere affixum; hoc ttelo pugnatur de turribus, quas dici manifestum est. Iuvenalis6, 589: Consulis ante falas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. quendo, vel emittendo, vocatae. De quibus Lucanus1, 7: Signa pares aquilas et pila minantia pilis. CuiusTelum vocatur secundum Graecam etymologiam, test, quanquam abusive dicatur et gladius, ut est illud: At non hoc telum mea quod
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ amitteret gladiorũ. De hasTiS.
Uazia est contus cũ ferro. cuiꝰ diminu¬
tiuũ facit hastilia. Nom̃ aut̃ hasta
ab astu sũpsit. unde & astutia. Contus
ferrũ ñ habet. sed tantũ cuspide acutꝰ
to cuspide contos. Contũ aut̃ qͣsi conitũ.
est enĩ conum acuta rotunditas. Trudes
amites st̃ cũ lunato ferro. quȩ greci
aplustria dicunt. Atrudib autẽ. uerũ
uenatui habilia. uł qͥa uenientẽ excipi¬
unt. qͣsi excipiabilia. Excipiunt enĩ
apros. expectantq leones. intrant ur¬
amentũ habens in medio. Dicta aut̃ lan¬
cea. qđ ȩqua lance id. ẽ ȩquali amento
ponderata uibrat᷑. Amentũ uinculũ. ẽ.
iaculorũ hastiliũ. qͥ medi is hastis aptat᷑.
& inde am̃tũ. qđ media hasta religet᷑¬
& iaculetur. Claua. ẽ qualis fuit hercu¬
lis. dicta qđ sit clauis ferreis inuicẽ re¬
ligata. & est cubito semis facta in longi¬
tudine. Hȩc & catheia. quã oratius

Expanded text:
ctum amitteret gladiorum. § 7 De hastis. ctum amitteret gladiorum. § 7 De hastis. Hasta est contus cum ferro; cuius diminutivum facit hastilia. Nomen autem hasta ab astu sumpsit; unde et astutia. Contum ferrum non habet, sed tantum cuspide acuto to cuspide contos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† venatui abilia, vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant uramentum habens in medio: dicta autem lancea quod aequa lance, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religata; et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius
Abbreviated transcription (Latin):
media spatȩ longitudine appellatꝰ. non
ut imprudens uulgus dicit sine spatio.
dũ sagitta uelocior sit. Pugio a pungen.
do & trans figendo uocatꝰ. Est enĩ gladiꝰ
paruus & bis acutꝰ. lateri adhȩrens. Idẽ
& clunabulũ dictũ. qđ religet᷑ ad clu¬
nem. Celidoniacus gladius. ferrũ est¬
latũ. cuiꝰ duplex mucro ac bis furcũs.
in modũ caudȩ irundineȩ formatur.
unde & celidoniacus dr̃. Sica a secan.¬
do dicta. Est enĩ gladius breuis. quo
maxime utunt᷑ qui apud italos latro¬
cinia exercent. a quo & sicarii dicti.
diatoris in ludũ emissũ gladiũ cur.¬
uatũ fuisset. ex acie erecta ꝓcucurrte
unus ad id corrigendũ. tumq a pu-¬
gnante responsũ ẽ. sic hac pugnabo.
inde sicȩ nom̃ datũ. Secures signa st̃
quȩ ante consules ferebant᷑. quas hi¬
spani ab usu francorũ ꝑdiriuationẽ
franciscas uocantes. ea signa portari. ne
aut usũ ꝑderet belli. aut uacans. aspe-¬

Expanded text:
media spatae longitudine appellatum, non, media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. do et transfigendo vocatus est. Est enim gladius parvus bis acutus lateri adherens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo et sicarii dicti. diatoris in ludum emissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans aspe
Abbreviated transcription (Latin):
LaDIUS generalit᷑ dr̃ ensis in prȩlio..ui.
sed ensis ferrũ tantũ. gladius uͦ totꝰ
Proprie aut̃ appellatꝰ gladius qđ gulã
diuidit. id ẽ. ceruicẽ secat Adhoc enĩ
primũ. ẽ. factus. Nã cȩtera mebra secu-¬
ribus magis cędunt᷑. collũ gladio tantũ.
A cies aut̃ gladu ab acumine dicta. Capu.¬
lus uocatus. uł quia caput. ẽ gladii. uł
qui a ibi capitur ut teneat᷑. Nã alias acies
ferri ñ sinit. Mucro. ñ tantũ gladii ẽ.
sed & cuiꝰ libet teli acum̃. dictꝰ a longitu¬
dine. Na macron greci longũ uocant. Hinc
& machera. Machera aut̃. ẽ gladius lon-¬
gus ex una parte acutꝰ framea uͦ gladiꝰ
ex utraq parte acutꝰ. quã uulgo spatã
uocant. ipsa e. & rũphea. Framea aut̃
dicta qͥa ferrea ẽ. Nam sic̃ ferram̃tũ
sic framea dr̃. ac ꝓinde om̃ĩs gladius
latine autumant dictã eoqđ spaciosa
sit. id ẽ. lata & ampla. Unde & spatula
in pecoribꝰ. Semispaciũ gladius. ẽ. a

Expanded text:
ladius generaliter dicitur ensis in praelio, sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est, cervicem primum est factus; nam cetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus ex una parte acutus. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spatam vocant. Ipsa est et romphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic framea dicitur; ac proinde omnis gladius Latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispatium gladium est a
Abbreviated transcription (Latin):
ex arabiȩ patria atq iudea & siria.
cipro & africa. ex insulis qͦq ci cladibꝰ
Scđa ẽ. lintiscina. quȩ mastix uocat᷑
Hȩc ex chio insula deportat᷑. Tercia¬
pinalis. quarũ alia pitinis. alia pͥiu¬
cinȩ. alia liquida alia arida. & affe¬
runtur exterrena colofinia unde etiam¬
nom̃ colofonia resina sũpsit. Pix greciĩ
nom̃. ẽ. quã illi pissã uocant. Alii uolunt
ex pino pice nocari. Hec a grecis appel¬
latur cloniaanos ramalem dicere pos¬
sumus. cu iꝰ ꝓbabilis splendens lenis &
munda. Creandarũ arborũ naturalit̃.
tria st̃ genera. Aut enĩ sua sponte nascun¬
tur. aut ex seminib fortuitu iacentib
surgunt. aut ex radicib pullulant.
Nã cȩtera usus inuenit. fauente natura
Omĩa poma latini neutri generis esse di¬
cunt. Arbores aut̃ feminini fere sunt
generis. exceptis paucis. ut hic oleaster.
hoc siler. Uirgilius. ut molle siler. Itẽ
hoc buxũ. licet & hȩc buxus dicat᷑ Nam

Expanded text:
ex Arabia Petraea atque Iudaea et Syria, ex Arabia Petraea atque Iudaea et Syria, Cypro et Africa, ex insulis quoque Cycladibus. Secunda est lentiscina, quae mastix vocatur; haec ex Chio insula deportatur. Terpinalis; quarum alia pinites, alia peucine, alia liquida, alia arida, et afferuntur ex tirrena Colofnomen Colophonia resina sumpsit. 72. Pix Graecum nomen est, quam illi πίσσαν vocant. Alii volunt ex pino picem vocari; haec a Graecis appellatur clonia; nos ramalem dicere possumus, cujus probabilis splendens, laevis et munda. 73. Creandarum arborum naturaliter tria sunt genera; aut enim sua sponte nascuntur, aut ex seminibus fortuitu jacentibus surgunt, aut ex radicibus pullulant. Nam caetera usus invenit, favente natura. 74. Omnia poma Latine neutri generis esse dicuntur; arbores autem feminini sunt generis, exceptis paucis, ut hic oleaster, hoc siler, ut Virgilius: Molle siler. Item hoc buxum, licet et haec buxus dicatur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
diriuatio fit oleum. Sed qđ ex albis
fuerit oliuis expressũ uocat᷑ spanum
a grecis olfacion appellatũ. Qđ autẽ
ex fuluis & nondũ maturis fuerit ex¬
pressũ. uiride appellat᷑. qđ uͦ ex nimii
maturis. cõmune dr̃. Ex his adusũ
uitȩ primũ est spanum. scđm uiride.
terciũ cõmune. Amurca olei pars a¬
quosa ab emergendo dicta. id. ẽ. qđ
ab oleo se mergat. & fex sit eiꝰ. Hanc
greci amurcen uocant. ex latina lin-¬
gua trahentes uocabulũ. Gum̃ greũ
nom̃ ẽ. hoc enĩ illi gomi dicunt Rei¬
nã greci retinã uocant. Rei eni
grece dr̃. qͥcquid manat. Est enĩ la¬
crima sudore exhalata lignorũ. ut
cerasis. lentisci balsami. uł reliquarũ
arborũ siue uirgultorũ. quȩ sudare
ꝓduntur. sic̃ & odorata orientis ligna
sicut gutta balsami. ac ferularũ uł
sucinorũ. cuius lacrima durescit
ingemmã. Prima ẽ resina terebin¬
tina. omniũ prestantior. Affert᷑ aut

Expanded text:
derivatio fit oleum. Sed quod ex albis derivatio fit oleum. Sed quod ex albis fuerit olivis expressum vocatur Hispanum, a Graecis ὀμφάκιον appellatum; quod autem ex fulvis et nondum maturis fuerit expressum, viride appellatur; quod vero ex nimium maturis, commune dicitur. Ex his ad usum vitae primum est Hispanum, secundum viride, t oleum . Amurca olei pars aquosa ab emergendo dicta, id est, quod ab oleo se emergat, et faex sit ejus: hanc Graeci amorgen vocant, ex Latina lingua trahentes. Gumen Graecum nomen est: hoc enim illi commi dicunt. Resinam Graeci retinen vocant: reon enim Graece dicitur, quidquid manat. Est enim lacryma sudore exhalata lignorum: ut cerasi, arborum sive virgultarum quae sudare produntur; sicut et odorata orientis ligna, sicut gutta balsami ac ferularum vel sucinorum, cuius lacrima durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina, omnium praestantior: adfertur autem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa arbor. ẽ. fructꝰ oliua. sucus oleũ.
Est autẽ arbor pacis insignis. cuiꝰ fructꝰ
diuersis nominib appellatur. Orcades
oliuȩ. greca ȩthimologia a simi litudi¬
ne testiculorũ uocatȩ. quos greci orcos
uocant. Radiolȩ ꝓeo qđ oblonge st̃.
inmodũ radiorũ. Pafie  a pafo insula
dictȩ. unde prius allatȩ st̃. Liciniȩ
men. ẽ. Unde & lignũ nom̃ accepit.
qͥa aptũ est flãmis & luminib Pausia
qua corrupte rustici pusiam uocant.
uiridi oleo & suaui apta. Et dicta pau¬
sia qđ pauiatur. id .ẽ. tundatur. Unde
& pauim̃tũ. Siria dicta ꝓ eo qđ de siria
est allata. siue quia nigra. ẽ. Crustu¬
mia eadẽ & uolemis dicta eo qđ uolã
cõpleat magnitudine. hoc ẽ. mediam
manũ. Vnde & inuolare dicimꝰ. Quidã
aut̃ uolemũ gallica lingua. bonũ &
magnũ intelligunt. Colimbades appel¬
latȩ. Oleũ aut̃ ab olea nominatum.
Nͥ amut diximus olea. ẽ. arbor. unde

Expanded text:
ipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. ipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius fructus diversis nominibus appellatur. Orchades olivae Graeca etymologia a similitudine testiculorum vocatae, quos Graeci ὄρχεις vocant. Radiolae pro eo quod oblongae sunt in modum radiorum. Paphiae a Papho insula dictae, unde prius adlatae sunt. Lycimen est. Unde et lignum nomen accepit, quia aptum est flammis et luminibus. Pausia, quam corrupte rustici pusiam vocant, viridi oleo et suavi apta. Et dicta pausia quod paviatur, id est tundatur; unde et pavimentum. Syria dicta pro eo quod de Syria est adlata, sive quia nigra est. Crustumia idem et volemis dicta, eo quod volam conpleat magnitudine, hoc est mediam manum; unde et involare dicimus. Quidam autem volemum Gallica lingua bonum et magnum intellegunt. Colymbades appellatae . . . Oleum autem ab olea nominatum: nam, ut diximus62, olea est arbor, unde
Abbreviated transcription (Latin):
sum suauissimũ sucũ bibunt. Unde &
uarro ait. Indica ñ magnũ in arbore cre¬
scit arundo. illius & lentis premit᷑ radi¬
cibus humor. Dulcia cui nequeant suco
condere mella. Sabucus. mollis & puia
arbor.Ramnus genꝰ. ẽ rubi. quã uulgo
senticẽ ursina appellant. aspũ nimis
& spinosũ. Sentix dicta a situ qđ est t̾ra
inculta. in qua sentices spinȩq nascunt᷑.
Maiores aut̃ nr̃i. omne arborẽ spinosã
ueprem dicebant. qđ ui prendat: Ole-¬
aster dictus. qđ sit foliis oliuȩ simi¬
lis sed latiorib. arbor inculta atq sil¬
uestris. amara atq infructuosa. cui
insertus oliuȩ ramus uim mutat racdi¬
eis. & uertit eam in ꝓpriã qualttatẽ.
Lacrima oleastri arboris duplex. Alia
enĩ qumm similat sine ullo qualitatis
morsu. alia ammoniaci guttã. ex di-¬
stillatione collectã. ac remordentem.
Oliua grece eleon dr̃. ex quo in latinũ
tractũ . ẽ. ut oliua dicatur. Olea aut̃

Expanded text:
sum suavissimum sucum bibunt; unde et sum suavissimum sucum bibunt; unde et Varro ait20: Indica non magna in arbore crescit arundo; illius et lentis premitur radicibus humor, dulcia cui nequeant suco contendere mella. Sabucus mollis et pervia arbor. Rhamnus genus est rubi, quam vulgo senticem ursinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est terra inculta in qua sentices spinaeque nascuntur. Maiores autem nostri omnem arborem spinosam veprem dicebant, quod vi prendat. Oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed latioribus, arbor inculta atque silvestris, amara atque infructuosa; cui insertus olivae ramus vim mutat radicis et vertit eam in propriam qualitatem. Lacrima oleastri arboris duplex. Alia enim gummi simulat sine ullo qualitatis morsu, alia ammoniaci guttam ex destillatione collectam ac remordentem. Oliva Graece ἔλαιον dicitur, ex quo in Latinum tractum est ut oliva dicatur. Olea autem
Abbreviated transcription (Latin):
narũ prestantiorẽ. Buxus gretũ nom̃ ẽ.
ex parte a latinis corruptũ Pixos enĩ
appellat᷑ apud eos. arbor semꝑ uirens.
Roͣdandarum qł corrupte uulgo loran.¬
drum uocat᷑. qđ sit foliis lauri similis.
flore ut rosa. arbor uenenata. Interfi¬
cit enĩ animalia. & medetur serpen¬
tiũ uexationes. Erbitũ uocauert̃ pasto¬
res. eo qđ uice herbȩ pͣbeatur pecorib.
ubi pascua desunt. Turbiscus qđ de uno
cespite eiꝰ multȩ uirgulȩ surgunt. qͣsi
turba. Stepu uocata ꝓpt̃ qđ ex ea sti-¬
pentur tecta. Hinc & stipula: ꝑdiminu¬
tionẽ. Arundo dicta qđ cito arescat.
Hanc ueteres canna uocauert̃: arundinẽ
postea uarro dixte. Sciendũ sane. qđ
latinũ canna. de lingua hebrea sũpsit.
Apud eos enĩ calamꝰ canna dr̃. Cicuta aut̃
ẽ: qđ est int̾ cannarũ nodos. dicta qđ
lateat. In indicis stagnis nasci arundines
calamiq dicunt᷑. ex quorũ radicib expres-¬

Expanded text:
narum praestantiorem. Buxus Graecum nomen est, narum praestantiorem. Buxus Graecum nomen est, ex parte a Latinis corruptum; πύξος enim appellatur apud eos. Arbor semper virensRhododendron, quod corrupte vulgo lorandrum vocatur, quod sit foliis lauri similibus, flore ut rosa; arbor venenata. Interficit enim animalia, et medetur serpentum vexationes. Herbitum vocaverunt pastores eo quod vice herbae praebeatur pecoribus, ubi pascua desunt. Turbiscus, quod de uno cespite eius multae virgultae surgunt, quasi turba. Stipa vocata propter quod ex ea stipentur tecta. Hinc et stipula per diminutionem. Arundo dicta quod cito arescat. Hanc veteres cannam vocaverunt; arundinem postea Varro dixit. Sciendum sane quod Latinum canna de lingua Hebraea sumpsit; apud eos enim calamus 'canna' dicitur. Cicuta autem est quod est inter cannarum nodos; dicta quod lateat. In Indicis stagnis nasci arundines calamique dicuntur, ex quorum radicibus expres
Abbreviated transcription (Latin):
scat. deinde excisa atq in humo fixa
radicibꝰ. sese ipsã dimergat. Mirica quã
latini tramariciam uocant ex amaritu¬
dine nominata. Gustus enĩ eiꝰ nimis a¬
marus. ẽ. Hȩc arbor in solitudine & saxo¬
so humo nascit᷑. ex qua etiã arbore male¬
ficis artib mistra id ẽ. odia concitari
dicunt᷑. Mirtus amari dicta. eo qđ magis
litorea arbor sit. Vnde uirgiliꝰ. Litorã
mirtetis lȩtissima. Et amantes litora mir¬
tos. Hinc ẽ qđ & a grecis mirtenȩ dicit᷑
Medicorũ aut̃ libri. hanc arborẽ aptam
scribunt mulierũ necessitatib plurimis.
Lentiscus. qđ cuspis illius lentꝰ sit & mol¬
lis. Namlentũ dicimꝰ qͥcquid flexibile. ẽ.
Vnde & lentũ uimen & uites. Virgilius.
Etlente uites ꝓflexibiles. Huius fructꝰ
oleũ desudat. cortex resinã quȩ mastix
appellatur. cuiꝰ plurima & melior iN
chio insula gignit᷑. Terebintꝰ arbor gre¬
cũ nom̃. ẽ. generans resinã. omniũ resi¬

Expanded text:
scat; deinde excisa, atque in humo fixa, scat; deinde excisa, atque in humo fixa, radicibus sese ipsa demergat. 49. Myricae, quam Latini tamaricem vocant, ex amaritudine nominata. Gustus enim ejus nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur, ex qua etiam arbore maleficis artibus μισήθρα, id est, odia concitari dicuntur. 50. Myrtus a mari dicta, eo quod magis littorea arbor sit. Unde et Virgilius: Littora myrtetis laetissima; et: Amantes littora myrtos. Hinc est, quod a Graecis μυρίνη dicitur. Medicorum autem libri hanc arborem aptam scribunt mulierum necessitatibus plurimis. 51. Lentiscus, quod cuspis ipsius lenta sit, et mollis. Nam lentum dicimus quidquid flexibile est, unde et lentum vimen, et vites, Virgilius: Et lentae vites, pro flexibiles. Hujus fructus oleum desudat, cortex resinam, quae mastix appellatur, cujus plurima Chio insula gignitur. Terebinthus arbor, Graecum nomen, generans resinam omnium resi
Abbreviated transcription (Latin):
pulus dicta qd ex eiꝰ calce multitudo
nascat᷑ cuiꝰ genus duplex. ẽ. Nã altera
est alba. altera nigra. Alba aut̃ popłs
dicta. qͥa folia eiꝰ una parte sunt alba.
altera uiridia. Hȩc gͦ bicolor. habens
quasi noctis & diei notas. quȩ tẽpora
ortu solis occasuq constant. Generat
etiã resinã circa eridanũ fluuiũ. uł
ut alii memorant in finib siriȩ. Tiliũ
dicunt uocatã eoqđ utilis sit ad usũ
telorũ. nitore & leuitate iaculandi.
Est enĩ genꝰ materiȩ leuissimȩ Salix
dicta qđ celerit̾ saliat. hoc. ẽ. uelocit᷑
crescat. Arbor lenta.uitib habilis
uinciendis. Cuiꝰ seminis hanc dicunt
esse naturã. ut siquis illud in poculo
hauserit liberis careat. sed & feminas
infoecundas facit. Populus aut̃ & salix
& ciliũ. mollis materiȩ st̃. & ad scul¬
pturã aptȩ. Uimen uocari. eo qđ ium
habeat multã uiroris. Natura enĩ eiꝰ
talis. ẽ. ut etiã si arefacta abluat᷑ uire¬

Expanded text:
Populus dicta, quod ex ejus calce multitudo Populus dicta, quod ex ejus calce multitudo nascatur. Cujus genus duplex est. Nam altera est alba, altera nigra. Alba autem populus dicta, quia folia ejus una parte sunt alba, altera viridia. Haec igitur bicolor habens quasi noctis et diei notas, quae tempora ortu solis occasuque constant. Generat etiam resinam circa Eridanum fluvium, vel, ut alii memorant, in finibus Syriae. 46. Tiliam dicunt vocatam, eo quod utilis sit ad usum telorum nitore et levitate jaculandi. Est enim genus materiae levissimae. 47. Salix dicta, quod celeriter saliat, hoc est, velociter crescat, arbor lenta, vitibus habilis vinciendis. Cujus seminis hanc dicunt esse naturam, ut si quis illud in poculo hauserit, liberis careat, sed et feminas infecundas efficit. Populus autem, et salix, et tilia, mollis materiae sunt, et ad sculpturam aptae. 48. Vimen vocatur, eo quod vim habeat multam viroris. Natura enim 338 ejus talis est, ut etiam si arefacta alluatur, vire
Abbreviated transcription (Latin):
forma sed firmo corpore atq nodoso.
quȩ mecdicaminib & in caustis adhibet᷑
Altera balanis. lenis ac leuis. & nimiũ
ꝑforata. lucernarũ tantũ usib necessa.¬
ria. Fraxinꝰ uocari fertur. qđ magis in
asꝑis locis montanisq fraga nascat᷑.
Hinc ꝑ diriuationẽ fraxinus. sicut a
nus utilis hastis. Taxus uenenata arbor.
Vnde & toxica uenena exprimunt᷑. Ex
arcus. Itireos aut̃ dicit particos. Acer co¬
lorib impar. Robor aut̃ generalit̾ dr̃
ex om̃i materia. qͥcquid ẽ. firmissimũ.
Alnus uocat᷑ qđ alatur amne. Proxima
enĩ aquȩ nascit᷑. nec facile extra undas
uiuit. Hinc & tenera & mollis. qͥa in
humecto loco nutrit᷑ Ulmus nom̃ ac¬
cepit. qđ uliginosis locis & humidis
melius ꝓficit. nã inmontanis & aspis.
minꝰ lȩta. ẽ. Larex cui hoc nom̃ a ca-¬
stello laricino inditũ. ẽ. ex qua tabulȩ
tegulis affixȩ flammã repellunt. neq
ex se carbonẽ ambustȩ efficiunt. Po

Expanded text:
forma, sed firmo corpore atque nodoso, forma, sed firmo corpore atque nodoso, quae medicaminibus et incaustis adhibetur; altera βάλανος, lenis ac levis et nimium perforata, lucernarum tantum usibus necessaria. Fraxinus vocari fertur quod magis in aspera loca montanaque fraga nascatur. Hinc per derivationem fraxinus, sicut a nus utilis hastis. Taxus venenata arbor, unde et toxica venena exprimuntur. Ex arcus. Ityraeos autem dicit Parthicos. Acer coloribus inpar. Robur autem generaliter dicitur ex omni materia quidquid est firmissimum. 42. Alnus vocatur, quod alatur amne. Proxima enim aquae nascitur, nec facile extra undas vivit. Hinc et tenera, et mollis, quia in humecto loco nutritur. 43. Ulmus nomen accepit, quod uliginosis locis et humidis melius proficit. Nam in montanis et asperis minus laeta est. 44. Larix, cui hoc nomen a Castello Laricino inditum est, ex qua tabulae tegulis affixae flammam repellunt, neque ex se carbonem ambustae efficiunt. 45.
Abbreviated transcription (Latin):
lauri. sed indicũ maculosũ ẽ. in paruu.¬
lis distinc̾tionib albis ac fuluis. Ethio¬
picũ uͦ qđ prestantius accipit᷑. in nullo
est maculatũ. sed est nigrũ. lene & cor¬
neũ. Est aut̃ mareotica palus in india
tica inquit. Ebenꝰ aut̃ crepondiis illi¬
gatur. ut infantẽ uisa nigra ñ terreant.
Platanꝰ a latitudine foliorũ dicta uł qt
ipsa arbor patula sit & ampla. Nam
platos greti latũ dicunt. Ex pressit huꝰ
arboris scriptura & nom̃ & formã dicens.
Quasi platanꝰ dilatata sũ in plateis. Est
aut̃ tenerrimis folus ac mollib. & uitiũ¬
similis. Quercus siue quernus. qđ ea
soliti erant dii gentiũ quęrentib respon¬
sa p̾cinere. Arbor multũ annosa. sicut
legit᷑ de quercu mãbrȩ. sub qͦ habitauit
abrahã. quȩ fertur usq ad constantis
regis imꝑiũ ꝑmulta scła ꝑdurasse.
Huius fructꝰ gͥalla appellatur. ex quib
una agrestis. honfaticis dicta. parua

Expanded text:
lauri; sed Indicum maculosum est in parvulauri; sed Indicum maculosum est in parvulis distinctionibus albis ac fulvis: Aethiopicum vero, quod praestantius accipitur, in nullo est maculatum, sed est nigrum, lene et corneum. Est autem Mareotica palus in India,tica, inquit. Ebenus autem crepundiis inligatur ut infantem visu nigra non terreant. Platanus a latituipsa arbor patula sit et ampla; nam platos Graeci latum vocant. Expressit hujus arboris Scriptura et nomen et formam, dicens: « Quasi platanus dilatata sum in plateis. » Est autem tenerrimis folsimilis. Quercus, sive quernus, quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa praecanere, arbor multum annosa; sicut legitur de quercu Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad Constantis regis imperium per multa saecula perdurasse. Huius fructus galla appellatur. Ex quibus una agrestis ὀμφακίτης dicta, parva