comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turalis. s mutabilitatis uititim & errorem prolapsio¬
nis. Eradicari hanc deus uult de animis singulorã
Quomodo eam ipse generaret : cum clamet ꝓpheta
desinte a maliciis ut̃is. & precipue sancttis dauto
desine a malo & fac bonum: Quomodo ergo ei initium
a dño damus: S hec opinio feralis eorum ẽ qui per¬
tur bandam eccłiam putauerunt. Hinc martionis. huic
ualontim hinc pestes ille manicheorum: funesta scõrũ
mentibus temptauerunt inferre contagia. Qud no¬
bis in ipso lumine uite. tenebras mortis inquitunui e
Dcriptura diuina salutem suggerit. uite odorem
fraglat: ut fuauitatem legens capias. non precipicii dis¬
crimen incurras.Dimpliciter lege o homo: non tibi
ipse foueam pratitis inter pres efficias. Simplex sermo
ẽ: quia fecit deus celum & terram. fecit quod non e¬
rat: non quod erat. Et terra erat inusibilis. Ex quo
facꝰta est erat. erat inisibilis. quia ertindabat aqua &

Expanded text:
turalis, sed mutabilitatis vitium, et errorem prolapsioturalis, sed mutabilitatis vitium, et errorem prolapsionis. Eradicari hanc Deus vult de animis singulorum, quomodo eam ipse generaret? Clamat propheta: Desinite a malitiis vestris . Et praecipue sanctus David: Desine a malo, et fac bonum ; quomodo ergo ei initium a Domino damus? Sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam Ecclesiam putaverunt. Hinc Marciones, hinc Valentini, hinc pestes illae Manichaeorum funesta sanctorum mentibus tentaverunt inferre contagia. Quid nobis in ipso lumine vitae tenebras mortis inquirimus? Scriptura divina salutem suggerit, vitae odorem fragrat, ut suavitatem legens capias, non ut praecipitii discrimen incurras. Simpliciter lege, o homo, non tibi ipse foveam pravus interpres effodias; simplex sermo est, quia fecit Deus coelum et terram. Fecit quod non erat, non quod erat. Et terra erat invisibilis, ex quo facta est, erat; et erat invisibilis, quia exundabat aqua, et
Abbreviated transcription (Latin):
breo ẽ. & sermone consonat in plerisq & congruit sic
uiuificabat. ut in nonias cogeret creattiras: &
fotii suo animaret ad uitam. Nam etiam sp̃m sc̃m
nobre contrarium uirtutum suꝑ eas esse non poterãt.
tibi locum fibi tanta gratia uendicabat : siue ut qui¬
dam uoltint acrem accipiant. respondeant qua ra-¬
tione sp̃m dei dixerit. cum satis fuerit sp̃m inpicu¬
pare. Hi ergo uolunt a dño deo nr̃o quatuor pͥmũ
elementa generata. celum. terram. mare: acrem. eo
quod cause rerum ignis & acr. terra & aqua sint. ex
qmbus miidi speties constat & forma. lbi igitur te-¬
nebrẽ negurtiarum sp̃ualium locum habere potue¬
runt: cum auguste huitis decorẽ figure munduis in¬
oueret: Hunquid malitiam simul deus creauit ͤ¬
d ea ex nobis orta. non a creatore deo condita. me-¬
rum leuitate generatur: non ullam creature ha-¬
bens prerogatitiam. nec auctoritatem substantie na¬

Expanded text:
braeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sicbraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sicuiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. nam etiam spiritum sanctum nebrae contrariarum virtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia vindicabat: sive, ut quidam volunt, aerem accipiant, respondeant qua ratione Spiritum Dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. 30. Hi ergo volunt a Domino Deo nostro quatuor primum elementa generata, coelum, terram, mare, aerem; eo quod causae rerum, ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. Ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae hujus decorem figurae mundus indueret? Numquid simul malitiam Deus creavit? Sed ea ex nobis orta, non a creatore Deo condita, morum levitate generatur, non ullam creaturae habens praerogativam, nec auctoritatem substantiae na
Abbreviated transcription (Latin):
accipimus. ut in constitittione intindi oꝑatio trini¬
tatis eluceat. Premisso enim quia in pͥncipio fecit ds̃
celum & terram. idest in xp̃ofecit decis. uel filitis dei
oeus fecit. uel ꝑ filium decis fecit. quia omia ꝑ ipsũ
facta sunt. & sine ipso factum est nichil: suꝑerat ple¬
nituto oꝑationis in sp̃ri. sicut scriptam est. Uerbo do¬
mini celi firmati sunt: & sp̃ti oris eius omnis curtuis
eortim. Itaq sicut in psalmo docomur oꝑationem uer¬
bi. quod est uerbum dei & de uirbute quan dedit sp̃c
sancꝰtus: ita hic ꝓpheticum resultauit oraculam. quia
deus dixit & deus fecit. sp̃c quoq dei ferebatur suꝑ
aquat᷑. Orian do enim pobo ul. Serminaturis ter.¬
ris pulchre sp̃o suꝑferebatur: quia & ꝑ ipsim ha¬
bebant nouorum partium semina germinare. sełm̃
quod dyxit ꝓpheta. Emittes sp̃m tuum & creabunt᷑
& renonabis faqem terre. Deniq sẏrus qui uicinus he¬

Expanded text:
accipimus, ut in constitutione mundi operatio triniaccipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in principio fecit deus caelum et terram, id est in Christo fecit deus uel filius dei deus fecit uel per filium deus fecit, quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, supererat plenitudo operationis in spiritu, sicut scriptum est: uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. itaque quemadmodum in psalmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtutem, quam dedit spiritus sanctus, ita hic propheticum resultauit oraculum quia deus dixit et deus fecit. spiritus quoque dei superferebatur super aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semina germinare secundum quod dixit propheta: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus He
Abbreviated transcription (Latin):
rum globos : omnia tenebrie inhorrescunt.SDic eraai
antequã lumen hicic inundo dñs infund̾et: & ideo
scriptura ait. Qcuia tenebre erant suꝑ ab ysscm.
enebre erant.: quia splondor deerat lacis..
Tenebre erant: quuia aer ipse tenebrosus ẽ. Aqta ipsa
sub nube tenebrosa ẽ: quia tenebrosa. aqua in nubibus
aeris. Erant ergo tenebre suꝑ abyssos aquiartim. Non
enim malas intelligendum arbitior esse potestates. quod
dũs earum malitiam creauerit: cum utiq non substã¬
tialis s accidens sit malitia que a nature bonitate de¬
flexerit. Itaq in constitutione mundi opimo mali¬
te interim sequestretur: ne diuine oꝑationi et
pulcherrime creature ea que decolora sunt adinis¬
ectẽ uuideamui: maxime cum sequatur. Q. sp̃s di fe
iccipiant. aliqui pro sp̃ti quem spiramus. et
carpimus aure huius uitalis sp̃m nos tamen cum
scõrum & fidelium seutentia congruentes. sp̃m sc̃m

Expanded text:
rum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, rum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo dominus infunderet. et ideo scriptura ait quia tenebrae erant super abyssum. tenebrae erant, quia splendor deerat lucis, tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. non enim malas intellegendas arbitror potestates, quod dominus earum malitiam creauerit, cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexerit. itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae creaturae ea quae decolora sunt admiscere uideamur, maxime cum sequatur: et spiritus deccipiant, aliqui pro spiritu, quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
consuenit: nec paciens ẽ nomeris. uibi insusus terris
humor exundat. Erat ergo in composita. ut pote
sollertis agricole in arata culturis: quia adbuo de¬
erat cultor. Erat incomposita: quia muida gigdeatiũ
nec thoris herbosa riparum. nec opaca nemoribus nes
leca segetibus neo umbrosa suꝑciliis montium. nec odo¬
ra floribtis nec grata uineis. ¶Ierito incomposita:
que ornatibus indigebat. cui deerant uitium serta
germinantra. Ostendere enim uoluit decis. quia nec
mundus ipse haberet gratiam: nsi eum uario calta
oꝑator cenasset. Celum ipsum intextum nubibus:
horrorem oculis. mesticiam animis excitare consue¬
uit. Terra ymbribus madefacta: sastidio est. ¶Ia¬
ria procellis turbata: quos incutiunt metus: Pul¬
cherrima est rerum speges. d quid si esset sine lu¬
mine: quid sine temperie. quid sine aquarum con¬
gregatione. quibus ante demersa poli huits habe¬
bantur exordia: Tolle solem terris. tolle celo stella¬

Expanded text:
consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris umor exundat. erat ergo inconposita, utpote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. erat inconposita, quia nuda gignentium nec toris herbosa riparum nec opaca nemoribus nec laeta segetibus nec umbrosa superciliis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium. ostendere enim uoluit deus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nisi eum uario cultu operator conuersura. caelum ipsum intextum nubibus horrorem oculis, maestitiam animis excitare consueuit, terra imbribus madefacta fastidio est, maria procellis turbata quos non incutiunt metus ? pulcherrima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stella
Abbreviated transcription (Latin):
poterat remouere lapidem: qui poterat mortium
non potuut nexus soluiere unculorum: Qui iine¬
tis pedibus gressum dedit: huic non potuit rup¬
tis uinculis in cessum reddere:d utiq aduertimꝰ
quod uoluit pͥmo monstrare mortuum. ut oculis
suis crederent. deinde resuscitare. tercio iubere. ut
ipsi uincula ftineris soluerent: ut inter ista fides
infanderetur. infidelibus. o per graduis quoscdam cre¬
dulitas nasceretur. fecit ergo pͥmum deus celum os
terram. & ea tamen non quasi ꝑpettia. s quasi cor-¬
ruptibilis creature consitinatiomi uoluit subiac̾e.
Ilnde in ysaie libro ait. Collite in celum occlos
tir̃os. & aspicite in terram deorsum: quia cebam ut
fumus solidatum ẽ. terra auitẽ ut uestimentum tiete¬
rascet. Hec terra ẽ: que ante erat incomposita. Non¬
dum erant maria suo fine distincta: & ideo uago flue¬
tri & prosundo gurgite terra inundabatur. Confide¬
ra quia. etiam mino palustri tiligine terra inhorrere

Expanded text:
poterat remouere lapidem qui poterat mortuum poterat remouere lapidem qui poterat mortuum non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere
Abbreviated transcription (Latin):
a phylosophis eternitatis quibus deus pritulegiis ho¬
noratur. quid dicerent. si ab initio enus pulchritudo u̾¬
nasset. Dimersa aquis describitur. uelut cindam
pͥncipiorum suorum addicta naufragio: & ad huc fac¬
ta non creditur. Quid si decorem pͥmogenitum uen¬
dicaret. Accedit illud. quod imitatores nos sui ds̃
esse uoluit. ut pͥmo faciamus aliqua. postea uenustenꝰ:
ne dum simul utrumq adorimtir. neutrum possimꝰ
implere. fides autem nostra quodam gradu crescit.
eo pͥmum fecit ds̃. postea uentistauit. ut eundem
credamus ornasse qui fecerit. & fecisse qui ornauerit.
primo ut faceret. postea componeret. ne alterum de¬
esse alteri crederetur. Habes in euangłio huiusrei
euidens testimonium. Nam suscitaturus laz arum
dñs. iussit ut iudei remouerent lapidem de septil-¬
chro: ut uidentes mortuum. postea resuscitatum
crederent. Deinde uocauit lararum & resurpexit
& ligatis manibtis & pedibus exiuit foras. Nonne

Expanded text:
a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis hoa philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, primum faceret, postea conponeret, ut alterum altero crederetur. habes in euangelio huius rei euidens testimonium. consueuerint suscitaturus Lazarum dominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne
Abbreviated transcription (Latin):
non posse: Nisi forte sic accipiamus intusibilem terram.
quod nondum tierbo dei & protectione tusitabatur: q̃
hominem non habebat. ꝓpter quem dñs refpiceret in
terram sicut scriptum est. Dñs respexit super filios
homintm: si est intelligens aut requirens. deum. Et
alibi dicit. De celo iaculatum ẽ iudicitum: terra tremtit¬
& quieuit. Et merito inuisibilis quia incomposita
que figuram & spetiem congruentem non accepat
a ꝓprio conditore. Et fortasse dicant. Cur enim deus
sicut dixit & facta funt. non simul ornatus congrtos¬
rebus asurgentibus donauit elementis: quasi non po-¬
tuit celum insignitum stellis. fubito ut creatum ẽ re¬
fulgere. & floribus ac fructibus terra uestiri : Potuit
utiq. d ideo primo facta. postea composita declaran¬
tur: ne uere increata & sine principio crederentur. si
spetes rerum uelut ingenerate ab initio. non postea
addite uiderentur. Incomposita terra legitur: & hisdẽ

Expanded text:
non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, quod nondum uerbo dei et protectione uisitabatur quae hominem non habebat, propter quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem
Abbreviated transcription (Latin):
oeo mundi portio. cam de hoc mundo non sit mens ser¬
utilorum eitis. sicut habemus scriptum. de hoc inuindo
non funt sictit et ego non sum de hoc mundo. Quem¬
admodum ergo inuifibilia insibilibus & ei qui ordinem
ac decorem donauit omnibus. incomposita coptilabantur.
nisi forte quia dixit. terra autẽ erat inuisibilis. inuisibilem
eam ꝑ substantiam credant. & non ideo quia aquis operta.
insibilis corꝑoreis occilis esse non poterat. quemadinodum
pleraq in profuindo aquarum fita. iusum oculortim aciẽq
pretereunt. Non enim deo aliquid inuifibile: sed crea¬
tura mundi creature utiq estimatione censetur. Inuisi¬
bilis etam terra: quia nondum lux que ilbaminaret
mundam. nondum sol.postea enun lummnaria facta sunt
celi. Qtod si solis radius plerumq etiam aqus oꝑta illu¬
minat. & profrindo mersa. splendore luminis stu prodit:
qtiis cdubitet deo ea que in profundo stint munsibilia ẽẽ

Expanded text:
Deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit nec mens serDeo mundi portio, cum de hoc mundo non sit nec mens servulorum ejus, sicut habemus scriptum: De hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo . 26. Quemadmodum ergo invisibilia visibilibus, et ei qui ordinem ac decorem donavit omnibus, incomposita copulabantur? nisi foeam per substantiam credant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt caeli. quod si solis radius plerumque etiam conponit operta inluminat et profundo mersa splendore luminis sui prodit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse
Abbreviated transcription (Latin):
rum remignis suspendebatur. Ulnde ergo ei alis sumeiꝰ:
Nisi forte huc diriiemtis ꝓphetici sermonis interpretati o-¬
nem. Apennis terre ꝓdigia auditumus. E illid. Lle ter¬
re auium penne. Sid si fic accipiamus: in quo aere uola-¬
bat terra: Sine aere enim uolare non poterat.S aer
adhuc esse non poterat: quia non erat sine rerum mate¬
ria elementorum facta distinctio. cum ipsa adhuic elem̃t̃a
facta non essent. Ulbi ergo erat materia ista. alarum sus¬
fulta remigiis: In aere non erat: quia aer corpus est
mundi. Corpus autem esse aerem docet lectio: quia emis¬
sa sagita. in loctim quem iaculatur intendit. Incisuis aer
statim in seipsum reclusus est. Ulbi ergo erat ylen: Nisi
forte dicatur quadam dementi intentione quiꝰ m deo e¬
rat: Ergo deuis intusibilis nature atq intuolabilis. qͥ
lucem habitat in accessibilem in comprehensibilis. & pu¬
rissimus sp̃c. locts erat materie inundialis: & erat in

Expanded text:
rum remigiis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemus, rum remigiis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc derivemus prophetici sermonis interpretationem: A pennis terrae prodigia audivimus ? Et illud: Vae terrae navium pennae ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra? Sine aere enim volare non poterat, sed aer adhuc esse non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio , quia emissa sagitta in locum, quem jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inviolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, incomprehensibilis et purissimus spiritus, locus erat materiae mundialis, et erat in
Abbreviated transcription (Latin):
te in infinitum &sine principio extendant opinio¬
nem stiam & dicant. ecce materia id est ylen. sicut phy¬
losophi dicunt. etiam scdm scripturam diuinam ñ
habuit mitium: uerum hoc dicentibus respondebis q
scriptum ẽ. Erat autem cayn oꝑarius terre. Et de eo
qui iubal dictus est habet scriptura. Hic erat pater:
qui demonstrauit psalterium & cytharam. Et hõ
erat in ausithidi regione: ctti nomen iob. Designant
ergo de uerbo questionem mouere: cum presertim
premiserit moyses. quia fecit deus terram. Erat ergo
ex quo facta est. Nam fisine principio eam dicunt ẽẽ
iam non solum deum s eciam. yleri sine principio dicen¬
tes: defintant ubi nam erat. di in loco. ergo etiam locꝰ
sine principio fuisse astruitur. in quo erat materia re¬
rum que principium non habebat. Quod si absurdũ
uidetur de loco credere: udete neforte uolatilem terrã
debeamus estimare. que non habens fundamentum. ala¬

Expanded text:
te in infinitum et sine principio extendant opiniote in infinitum et sine principio extendant opinionem conficiens et dicant ecce quia materia, id est 5Xtj, sicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo quaestionem mouere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non havidetur de loco credere, videte ne forte volatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum, ala
Abbreviated transcription (Latin):
declarandum. Quando enim dixit oo facta sunt
nichil sinterest quid prius expͥmas. cam simul utrũ.¬
q sit factum simul ne hec saltem prerogatuta celi.
ditune tudeatur ad inditata substantie. ut pͥmoge.¬
nite creature pͥtulegio potior estimetur:. Itaq illos
sius relinquamus contentiomibus. qui mutius dis¬
putationibus refellunt se : nobis autẽ satis ẽ ad fa-¬
lutem. non disputationum controtiersia s p̃ceptoꝵ
ueritas. nec argumentationis astutia. s fides mentis
nt seruiamus creatori potius quam creature. qͥ ẽ bene¬
dictus in secula. Terra aut̃ erat imiisibiliꝰ ⁊ ĩconꝑosita.
omis artifex prius fundamentum ponit postea¬
fundamento posio edificationis inenbra distin¬
gnit. adumgit ornamentum. Posito igitur fundam̃to
terre. & confirmata celi substantia chrio enim ista funt
uelut cardines rerum: subteruit. Cerra autẽ erat
intisibilis & incomposita. Quid est erat: Et ne for-¬

Expanded text:
declarandum; quando enim dixit et facta sunt, declarandum; quando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum; simul ne haec saltem praerogativa coelo divinae videatur adjudicata substantiae, ut primogenitae creaturae privilegio potior aestimetur. Itaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem, non disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut seruiamus creatori potius quam creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, posteafundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne for
Abbreviated transcription (Latin):
larumq arbitrati sunt. quintam quandam naturam
corporis introducentes: quo iutarnam celi puitarent
mansuram esse substantiam. D non ista opimo ꝓpheti¬
ce potinit obiuare sententie. quam diuina quoq dñi
Diut enim dauid. Principio terram tu fundasti do¬
mine: & oꝑa manuum tuarum sunt celi. Ipsi peci¬
bunt. tu autẽ pinanes. & omnes sicit uestimentum
ueterascent. & tanquam amicꝰtum mutabis ea et
mutabintur: tu uero ipse es o anni tui non defici¬
ent. Qtuod a deo probatut in euangłio dñs: ut dic̃et
Celum & terra preteribunt: mea autẽ uerba non
preteribunt. Nichil igitur agant qui ꝓpter celi as¬
serendam ꝑpetuitatem quintum corptis etheretim
introducendum putarunt : cum eque uideant dissi¬
milem cetepis aditinctam menbri unius portionem
labem corpori magis asferre consueuisse. dimul ad¬
illud aduerte. quia ꝓpheta dauid terram priori loco
nominatit: & postea celum credidit opus. ẽe. dñi.

Expanded text:
larumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam larumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent mansuram esse substantiam. sed non ista opinio propheticae potuit obuiare sententiae, quam diuina quoque domidixit enim Dauid: principio terram tu fundasti, domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. ipsi peribunt, tu autem permanes: et omnia sicut uestimentum uetemutabuntur; tu vero ipse es, et anni tui non deficient . Quod adeo probavit in Evangelio Dominus, ut diceret: Coelum et terra praeteribunt, mea autem verba non praeteribunt . Nihil igitur agunt, qui propter coeli asserendam perpetuitatem, quintum corpus aethereum introducendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevisse. Simul illud adverte, quia propheta David cum terram priori loco nominavit , et postea coelum, credidit opus esse Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ethereum corpus esse: ne uideatur corruptioni obno¬
xiam : Quod enim compositum ex corruptibilibus
elementis est. necesse est resoluatur. Nam hoc ipso
quod diuerse eadem sint elementa nature. simplioem
& inuolabilem motum habere non possuat: cum
se diuersus elementorum mottis impugnet. Unuis e¬
nim motus ommbtis aptus esse non potest elementis¬
&o distantibus contienire. Nam qui leuibus accom¬
modus est: fit in cominodus grauioribus elementis.
Itaq quando ad siꝑiora motus celi est necessarius.
derrenis gratiatur: quando ad inferiora decursus
expetitut. ignenis iugm ille quolenter aitrahitur
oo contra nature sue usum dcorsum cogitie. Omne
autẽ quod in contrarium co tar non natare sertu¬
ens s necissitatr: eito soluitur. & in ea scinditur. ex qͥ¬
bus indetur. et̃. compositam. in siram quamq regio¬
nem singłis recurrentibus. Hec igittr alii conside¬
rantes stabile. ẽẽ. non posse ethereum corpts celi stel¬

Expanded text:
aetherium corpus esse, ne uideatur corruptioni obnoaetherium corpus esse, ne uideatur corruptioni obnoxium? quod enim conpositum ex corruptibilibus elementis est necesse est resoluatur. nam hoc ipso quod diuersae eadem sint elementa naturae simplicem et inuiolabilem motum habere non possunt, cum se diuersus elementorum motus inpugnet. canentur enim motus omnibus aptus esse non potest et elementis distantibus conuenire; nam qui leuibuslenibus adcommodus est fit incommodus grauioribus elementis. itaque quando ad superiora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed necessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse conpositum in suam quamque regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse aetherium corpus caeli stel
Abbreviated transcription (Latin):
astruere auctoritatis exemplo. Scriptum ẽ enim
quia uanttati creatura subiecꝰta ẽ non spoute. sec
ꝓpter eum qui subie it liberabitur aute & ipsa
creatura a seruitute corrnp̃tionis eumgratia di¬
uine remimerationis adsulser
e ntura & qualitate substantie c̾eli quidenti.¬
merem ea que dispaitationibus suis phyloso¬
phi tertierunt. cum alii compositum celum ex qua¬
trior elementis asserant. alii quintam qu̾andam na¬
turam noui corporis ad constitutionem eiu̾s induicãt
atq ad fingant ethereum esse corpus. cui neq ignis
elementa suum quendam habeant cursum atq usum
& motum nature. ut gratuora demergant. & in ꝓnum
serantar nacua & leuia in suꝑiora se subrigant: Est
enim ꝓpͥtis cinq motus. In spere autem circuitu ista con¬
fundi o tum sui curstis amittere: qm̃ spera in orbem
tati sunt.: hortim necessario ferunt mutari solere qͣli¬
tates substantiarum suarum. Quio igitur defendimꝰ

Expanded text:
astruere auctoritatis exemplo. scriptum est enim astruere auctoritatis exemplo. scriptum est enim quia uauitatiuanitati creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui subiecit in spe. liberabitur autem et ipsa creatura a seruitute corruptionis, cum gratia diuinae remunerationis auiartiae caeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi benignitatis cum alii conpositum caelum ex quattuor elementis adserant. alii quintam quandam naturam noui corporis ad constitutionem eius inducant atque adfingant aetherium esse corpus, cui nequaneque ignis elementa suum quendam habeant cursum atque usum et motum naturae, ut grauiora demergant et in pronum ferantur, uacua et leuia in superiora se subrigant — est enim proprius cuique motus —, in sphaerae autem circuitu ista confundi et uim sui cursus amittere, quoniam sphaera in orbem tati sunt, horum necessario ferantferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. quid igitur defendimus
Abbreviated transcription (Latin):
nixa subsistit. nec fulcris suis stabilis ꝑseuerat: sed do¬
minus statuit eam. & firmamento uolantatis sue conti¬
net. quia in manti eius omnesfines terre. Et hec fidi
simplicitas argumentis omnibus antecellit. Claudant
alii quod ideo nusquam decidat terra. quia scdm natti¬
ram in medio regionom possideat suam eo quod necesse
sit eam manere in regione sua nec in partem inclinari
alteram. quando contra naturam non cominouetur:
ecerm excellentiam. Quis enim artificum non ab illo
arirt Aut quis dedit mulieribus texture sapii¬
Ienoximn: aut uarietatis disciplinam: Ego tamen qͥ
ꝓfund̾um maiestatis eius & artis excellentram ñ
queo comprehendere. non disputatoris me libram̃¬
tis commnitto atq mensuris: sed omnnia roposita in
eius existimo. uoluntate potestate. quod uoluntas
eius fundamentum sit uniuer sorum. & ꝓpter eum
adhuc mundis hic maneat. quod apłice quoq licet

Expanded text:
nixa subsistit, nec fulcris suis stabilis perseverat: sed Donixa subsistit, nec fulcris suis stabilis perseverat: sed Dominus statuit eam, et firmamento voluntatis suae continet; quia in manu ejus sunt omnes fines terrae. Et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. Laudent alii quod ideo nusquam decidat terra; quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione sua, nec in partem alteram inclinari, quando contra naturam non movetur, sed aeterni excellentiam; quis enim artificum non ab illo accepit? aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam, aut varietatis disciplinam? Ego tamen, qui profundum majestatis ejus, et artis excellentiam non queo comprehendere, non disputatntis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus hic maneat. quod apostolicae quoque liceat
Abbreviated transcription (Latin):
maui columpnas eius. uere columpnis eam subinram
possumus estimare. s ea urcute que suffulcrat suibstã¬
tiam terre atq sustineat. Deniq quia in potestate. dĩ
sit terre constitutio: etiam. hinc collige. qm̃ scriptũ
est qui aspicit terram & facit eam tremere. Et alibi.
Adhuic ego semel. concutio terram. Non ergo libra-¬
mentis suis immobilis manet s frequenter dei nutu
ob arbitrio cominotietir. sicut & iob dicit. Quia dñs
cominouet eam a fundamentis: columpne autẽ euis
exagitantur. Et alibi. Nuda inferna in conspecꝰtu
eitis. & non est morti in uolucrum: extendens boream
pro nichilo. suspendens decͥram in nichilum. alligans
aguam innubibus suis. Columpne celi euolauerunt
expauerunt q ab increpatione euis. uirtute mitigauit
etim. llobuntate igitur dei immobilis manet: &o stat
in scłm terra. sedm ecołĩastis sententiam: & uolunta¬
te dei motietur & nutat. Non ergo fundamentis suᷤ

Expanded text:
maui columnas eius, uere columnis eam subnixam maui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea uirtute, quae subfulciat substantiam terrae atque sustineat. denique quam in potestate dei sit terrae constitutio etiam hinc collige, quoniam scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus commouet eam a fundaexagitantur . Et alibi: Nuda inferna in conspectu ejus, et non est morti involucrum, extendens Boream pro nihilo, suspendens terram in nihilum, alligans aquam in nubibus suis . . . Columnae coeli avolaverunt, et expaverunt ab increpatione ejus: virtute mitigavit timent eum . Voluntate igitur Dei immobilis manet et stat in saeculum terra, secundum Ecclesiastis sententiam , et voluntate Dei movetur, et nutat. Non ergo fundamentis suis
Abbreviated transcription (Latin):
sua consistere: non ntimero. pondere atq mensurꝗͤ
Neq enim creatura legem tribuit s accepit: & ser¬
uat acceptam. Non ergo quod in medio sit terra qͣst
equa lance suspendittr. s quia maiestas dei uoluntati
sue eam lege constringit. ut supra instabile atq ina¬
ne stabilis ꝑseueret: sicut datud quoq ꝓpheta⁊ sat
dicens. fundauit terram suꝑ firmamentum eius: ñ
inclinabitur in scłm seculi. Non utiq hic quasi tan¬
tam modo artifex deue. s quasi omp̃s predicatur.
qti non centro quodam terram s precepti sui suspen¬
derit firmamento. nec eam inclinari patiatur. Non gͦ
mensuram centri s iudicii ditimi accipe debemits: qͥa
non artis mensura ẽ sed potestatis. mensura iusticie. m̃¬
sura cognitionis. quia omnia non tanquã immensa pre¬
tereant eius scientiam s cognitioni eius tanquam di¬
mensa subiaceant. Neq enim cum legimus. ego confir¬

Expanded text:
sua consistere, non numero, pondere atque mensura? sua consistere, non numero, pondere atque mensura? neque enim creatura legem tribuit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseueret, sicut Dauid quoque propheta testatur dicens: fu-ndauit terram super firmitatem eius: non inclinabitur in saeculum saeculi. non utique hic quasi tantummodo artifex deus, sed quasi omnipotens praedicatur, qui non centro quodam terram, sed praecepti sui suspenderit firmamento nec eam inclinari patiatur. non ergo mensuram centri, sed iudicii diuini accipere debemus, quia non artis mensura est, sed potestatis, mensura iustitiae, mensura cognitionis, quia omnia non tanquam inmensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confir
Abbreviated transcription (Latin):
nobis discutere utrum in aere pendeat an suꝑ aquam.¬
ut inde nascatur controuersia. quomodo aerisnat᷑a
tentus & mollior molem possit sustentare terrenam.
aut quomodo si super aquas. non demergatur in
agnam grauis terrarum ruuna: Aut quomodo ei
maris unda non cedat: &. in latera enis sese loco suo
mota diffundat: Multi etiam in medio aeris
terram esse dyxerunt: & mole sia immobilem ma¬
nere. quod equali motu hinc atq inde ex omni
parte ꝓpendeat. De quo satis putamus dictum a do¬
mino ad iob seruum suum: quando locutus ꝑ nube̾
ait. llbi eras cum fundarem terram: Indica michi
si habes scientiam. quis posuit mensuram eussi nosti
auit quis est qui siꝑ indurit mensuras super eam.
ant siper quid cirtuli ens confiri sunt : Et in¬
fra. Conclisi mare portis: & dixi. Ulsq huc uenies
& non transibis: sed in te cõmintientur fluctus tai
Nonne euidenter ostendit deus omnia maiestate

Expanded text:
nobis discutere utrum in aere pendeat an super aquam,nobis discutere utrum in aere pendeat an super aquam,ut inde nascatur controuersia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. nonne euidenter ostendit deus omnia maiestate
Abbreviated transcription (Latin):
e qualitate igitur & substantia celi. satis ẽ ea ꝓ¬
mere que in ysaie scriptis repperimus: qui me¬
diocribus & usitatis sermonibus qualitatem nature
celestis expressit dicens. quod firmauit celum sicut fu¬
mum. subtilem eius naturam nec solidam cupiens de¬
clarare. Ao spegem quoq eius abundat. quod ipse
de celi firmamento locutus ẽ. quia fecit ds̃ sicut came¬
ram: quod intra celi ambitum uniuersa claudantur
que uel in mari geruintur & terris. Quod similiter
significatur cuim legitur: quia celum dñs extendit.
Eetenditur enim uel quasi pestis ad tabernaculum¬
ꝓtecꝰtionis habitationisq scõram. uel quasi liber ut pla¬
rimoeum scribantur nomina. qui xp̃i gratia fide &
detiotione meruerunt: quibus dicitur: Gaudete qr
nomina uestra scripta sunt in celo
e terre quoq uel qualitate uel positione tracła¬
re. nichil proderit ad spem futuri: cum satis sit
ad scientiam quod scripturarum diuinarum series
comprehendit. quia suspendit terram in nichilo. Qͥd

Expanded text:
e qualitate igitur et substantia caeli satis est ea promere quae in Esaiae scriptis repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis expressit dicens quod firmauerit caelum sicuti fumum, subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. ad speciem quoque eius abundat quod ipse de caeli firmamento locutus est quia fecit deus caelum sicut cameram, quod intra caeli ambitum uniuersa claudantur, quae uel in mari geruntur et terris. quod similiter significatur, cum legitur, quia caelum deus extendit. extenditur enim uel quasi pellis ad tabernacula, habitationes sanctorum, uel quasi liber, ut plurimorum scribantur nomina, qui Christi gratiam fide et deuotione meruerunt, quibus dicitur: gaudete quia nomina uestra scripta sunt aquis. de terrae quoque uel qualitate uel positione tractare nihil prosit ad speciem futuri, cum satis sit ad scientiam quod scripturarum diuinarum series conprehendit quia suspendit terram in nihilo. quid
Abbreviated transcription (Latin):
Idum ne opinionis assũp¬
se homines: ut aliqui eorũ
ia pͥncipia constituerent
qninum deum. & exemplar

Expanded text:
umne opinionis assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar
Abbreviated transcription (Latin):
rum leuitate generatur: non ullam creature ha-¬
bens prerogatiuam. nec auctoritatem substantie na¬
turalis. s mtitabilitatis uitum & errorem prolapsio¬
nis. Eradicari hanc deus uult de animis singulorã
Quomodo eam ipse generaret: cum clamet ꝓpheta
desimte a maliciis ut̃is. & precipue sanctus datid

Expanded text:
rum leuitate generatur non ullam creaturae harum leuitate generatur non ullam creaturae habens praerogatiuam nec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium et errorem prolapsionis. eradicari hanc deus uult de animis singulorum: quomodo eam ipse generaret? clamat propheta: desinite a malitiis uestris et praecipue sanctus Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
quod dixit ꝓpheta. Emittes sp̃m tuum & creabunt᷑
& renouabis faciem terre. Deniq sẏrus qui uicinus he¬
breo ẽ. & sermone consonat in plerisq & congruit sic
uiuificabat. ut in nouas cogeret creaturas: &
fotui suo animaret ad uitam. Nam etiam sp̃m sc̃m
nebre contrarium uirtutum suꝑ eas esse non poterãt.
rbi locum sibi tanta gratia uendicabat: siue ut qui¬
dam uelunt aerem accipiant. respondeant qua ra-¬
tione sp̃m dei direrit. cum satis fuerit sp̃m nuncu¬
pare. Hi ergo uolunt a dño deo nr̃o quatuor pͥmũ
elementa generata. celum. terram. mare. aerem. eo
quod cause rerum ignis & aer. terra & aqua sint. ex
quibus mundi speties constat & forma. Ubi igitur te¬
nebre nequitiarum sp̃uabium locum habere potue¬
runt: cum auguste hiius decor ẽ figure mundus in¬
oueret Nunquid malitiam simul deus creauit :
D ea ex nobis orta. non a creatore deo condita. mo¬

Expanded text:
quod dixit propheta: emitte spiritum tuum, et creabuntur quod dixit propheta: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sicuiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. nam etiam spiritum sanctum nebrae contrariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo nostro quattuor primum elementa generata, caelum terram mare aerem, eo quod causae rerum ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret? numquid malitiam simul deus creauit ? sed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita mo
Abbreviated transcription (Latin):
accipiant. aliqui pro sp̃u quem spiramits. et
carpimus aure huius uitalis sp̃m nos tamen cum
scõrum & fidelium sententia congruentes. sp̃m sc̃m
accipimus. ut in constitittione i uindi oꝑatio trini¬
tatis elticeat. Premisso enim quia in pͥncipio fecit ds̃
celtim & terram. idest in xp̃o fecit detis. uel filius dei
deus fecit. uel ꝑ filium deus fecit. quia omnia ꝑ ipsũ
facta sunt. & sine ipso factum est nichil: suꝑerat ple¬
nitudo oꝑationis in sp̃ti. ficut scriptum est. Uerbo do¬
mini cęłi firmati sunt: & sp̃i oris eits omnis uirttis
eortim. Itaq ficut in psalmo docemur oꝑationem uer¬
bi. quod est uerbum dei & de uirtute quam dedit sp̃c
sancꝰtus: ita hic ꝓpheticum refultauit oraculam. quia
deus dixit & deus fecit. sp̃c quoq dei ferebatur suꝑ
aquas. Oriañdo enim polo celi. germinaturis ter¬
ris pulchre sp̃c suꝑferebatur: quia & ꝑ ipsum ha¬
bebant nouorum partuum semina germinare. scdm̃

Expanded text:
accipiant, aliqui pro spiritu, quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in principio fecit deus caelum et terram, id est in Christo fecit deus uel filius dei deus fecit uel per filium deus fecit, quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, supererat plenitudo operationis in spiritu, sicut scriptum est: uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. itaque quemadmodum in psalmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtutem, quam dedit spiritus sanctus, ita hic propheticum resultauit oraculum quia deus dixit et deus fecit. spiritus quoque dei superferebatur super aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semina germinare secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Tenebre eiant: qtuia aer ipse tenebrosus ẽ. Aqtra ipsa
sub nube tenebrosa ẽ: quia tenebrosa aqua in nubibus
aeris. Erant ergo tenebre suꝑ abyssos aquaram. Non
enim malas intelligendum arbitror esse potestates. quod
dũs earum malitiam creauerit: cum utiq non substã¬
tialis s accidens sit malitia que a nature bonitate de¬
flexerit. Itaq in constitutione mundi opimo mali¬
te interim sequestretur: ne diuine oꝑationi et
pulcherrime creature ea que decolora sunt adiis¬
cetẽ uideamuit maxime cum sequatur.

Expanded text:
tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. non enim malas intellegendas arbitror potestates, quod dominus earum malitiam creauerit, cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexerit. itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae creaturae ea quae decolora sunt admiscere uideamur, maxime cum sequatur:
Abbreviated transcription (Latin):
NDu m ne opinionis assũp¬
sise homines: ut aliqui eorũ
dia pͥncipia constituerent
oninum deum. & exemplar
& materiam. sicut plato dis¬
cipuliq eius & ea incorrupta
& increata ac sine intio ẽẽ asseu̾arẽt deũq ñ tanꝗͣ ciea¬
torẽ materie. sed tanquãi tanquã artificem ad exem¬
plar hoc est ydeam intendentem fecisse mund
materia quam uocant ylen. que gigner¬

Expanded text:
ntumne opinionis assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non torem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est ideam intendentem fecisse mundum de materia, quam uocant ὕλην, quae gigne
Abbreviated transcription (Latin):
& pulcher ornatus. quam patule fagi. quam ꝓcere abyeces.
quam comantes pinus. qtiam ũbrose ilices. quam populi
bicolors. quam nemo rosa & reditutia castanea. que sinmtil
ut excisa fuierit tanquam silua expullulare consueuit.
quiemaomoouim in arboribus ipsis etas aut sensus atit no¬
tiella deprehenditur: Itmoribus enim exiliores rani.
antiqitioribus ualioiora & nodosa sunt brachia. Ilis folia
letigata atꝙ diffusa: istis contractiora & aspera. Sunt
etiam arbores: que semili atq emortua radice. stccestionem
sui fi force cedantur reparare non notierunt. A lie quibꝰ
aut iauenta turet. auit natura fecundior est: quibus exci¬
sio lucro potns quam detrimento sit. ut ꝑ pltires fai re¬
ouunia suiccefsione renouentur heredes. Est etiam qd
miretis in ipsis. SDexus in pomis est. discretio sexts in ar¬
boribris. Nam uideas palmam que dactilos generat ple¬
rumq inclinantem ramos suos & subitientem. & concupi¬
centie atq amplextis spetem pretendentem ei arbori quã

Expanded text:
 pulcher ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediviva castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam silvam ex se pullulare consuevit; quemadmodum in arboribus ipsis aetas aut senilis, aut novella deprehenditur; junioribus enim exiliores rami, antiquioribus validiora et nodosa sunt brachia: illis folia levigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. Sunt etiam arbores quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non noverint: aliae quibus aut juventus viret, aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam detrimento sit, ut per plures sui rediviva successione removentur haeredes. 55. Est etiam, quod mireris, ipsis sexus in pomis, est discretio sexus in arboribus. Nam videas palmam quae dactylos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subjicientem, et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem 55 ei arbori, quam
Abbreviated transcription (Latin):
subeamus pudorem: Neq enim eadẽ dicendi con¬
ditio ẽ que canendi atq luctandi: cum in illis ludꝰ
offensionis. in isto lapstis mortis sit. Illic si pecces. spec¬
tantium fastidium est: hic drmpnum ẽ audientiã.
Afsistite igitur michi tanquã corone iudices: & in¬
gredimini mecum in hoc magnum & anmtrabile

Expanded text:
eadem dicendi condicio, quae canendi atque luctandi, cum in illis ludus offensionis, in isto lapsus mortis sit. illic si pecces, spectantum fastidium est, frigus damnum est audientum. adsistite igitur mihi tamquam coronae iudices et ingredimini mecum in hoc magnum et admirabile
Abbreviated transcription (Latin):
opulus quoq coronis arbos umbrosa tuctricibus. et
salix lenta trtibus habilis uinciendis: quid aliud my¬
stice declarant. ifi bona esse xp̃i uincula. que nocere ñl
soleant. uincula gratie. tunctila caritatis. ut tnisquisq
sius uinculis glorietur. sictit & głabatur pacilus dicens
tie. uinculis caritatis. His ligatus unculis etiã dauid ait.
In psallicibus in medio etus: fuspendimis organa nr̃a. de buxo.¬
uxus quoq elementorum apicibus utilis expͥmendis:
leui materia usum manis puerilis informat. Unde ait
scriptura scribe in buxo: simul ut ammoneat te ipsa ma¬
ꝗtiam foliis exuitur scuis. ne tinꝗtiam spei tuie dissimtilatio¬
ne nideras. sed semꝑ tibi ꝑ fidem germinet spes saluti.
uid ergo nuimerem quanta uarietas

Expanded text:
populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant, uincula gratiae, uuarum caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gloriabatur et Paulus dicens inentiae, uinculis caritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: in salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis leui materia usum manus puerilis informat, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa maquam foliis exuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem germinet spes salutis. quid ego enumerem quanta uarietas