comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis merorẽ deposuit . Sed suȩ confestĩ mortis tri¬
sticiã audiuit. dicente dño. Cũ autẽ senueris exten¬
des manꝰ tuas. & alius te cinget & ducet quo ñ uis.
Et iacobũ zebedei. & ioħem fr̃em iacobi. Subaudi¬
tur a suꝑiorib uocauit ad se: cũ ascenderet in mon¬
tẽ. Et imposuit eis nomina boanerges: qđ est
filii tonithrui. Apte filii tonithrui st̃ cognomina¬
ti: quorũ unꝰ e cȩlestib intonans: uocẽ illã theolo¬
gicã quã nemo prius edere nouerat emisit. iN
principio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃: &
ds̃ erat uerbũ. & cȩtera quȩ tanto uirtutis pondere
grauida reliquit: ut si aliquando plus intonare
uoluisset. nec ipse caꝑe mundus posset. Sed & am¬
bo sepe seorsũ & in montẽ a dño duci. & aliquando
sonũ de nube terrificũ ꝑciꝑe meruer̃. hic. ẽ. filiꝰ
nis dilectꝰ. ipsũ audite: Prisca qͦq nomina meritis

Expanded text:
nis moerorem deposuit: sed suae confestim mortis trinis moerorem deposuit: sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis . Et Jacobum Zebedaei et Joannem fratrem Jacobi Subauditur a superioribus vocavit ad se, cum ascenderet in montem. Et imposuit eis nomina Boanerges, quod est filii tonitrui. Apte filii tonitrui sunt cognominati, quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat, emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tantae virtutis pondere gravida reliquit, ut si aliquando plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum et in montem a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus, ipsum audite Prisca quoque nomina meritis
Abbreviated transcription (Latin):
breuit̃ intimare curauit qͥa hoc ante uocaret᷑. sed
ita eũ dñs cognominauerit. quãuis ñ tunc sed qͣndo
iohes ipsa uerba dñi posuit: intentos uidelicet reddens
auditores. Nã si hoc ante uocaret᷑: ñ ita uideres my¬
steriũ petri. putans eũ casu sic uocari ñ ꝓuidentia dĩ
Ideo uoluit eũ prius aliud uocari: ut ex ipsa cõmuta¬
tione nominis. sacram̃ti uiuacitas cõmendaret᷑. Idẽ
gͦ grece siue latine petrus. qđ syriace cȩphas: & in
utraq lingua nom̃ apetra diriuatũ. ẽ. Haud dubiũ
quin illa de qua paulus ait. petra autẽ erat xp̃c.
uocent᷑: sic & symoni qͥ credebat in pecrã id ÷ xp̃m
petri largitꝰ ẽ. nom̃ cuiꝰ alias alludens ȩchimo logiȩ
dixit. Tues petrus & suꝑhanc petrã edificabo ȩccłam
meã. Qđ uͦ symon ponens merorẽ siue audiens tristi¬
ciã int̾pretat᷑: illi tẽpori congruit. quando post re¬
surrectionẽ uiso dño uł mortis illius uł suȩ negatio¬

Expanded text:
oc ante vocaretur, sed ita eum Dominus cognominaverit, quamvis non tunc, sed quando Joannes ipsa Domini verba posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Graece sive Latine Petrus, quod Syriace Cephas. Et in utraque lingua nomen a petra derivatum est: haud dubium quin illa de qua Pvocentur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quod vero Simon, ponens moerorem, sive audiens tristitiam, interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem, viso Domino, vel mortis illius, vel suae negatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ meꝰ saluã eã faciet: acsi agricolȩ dicat᷑ Frum̃tũ
si seruas ꝑdis: si seminas renouas. Quis enĩ nesciat
qđ frum̃tũ cũ in semine mittit᷑ perit ab oculis.
in t̾ra deficit. Sed unde putrescit in puluere: inde
uiridescit in renouatione. Quia uͦ scã ȩccła aliud
tẽpus habet ꝑsecutionis. atq aliud pacis: redẽptor
nr̃ ipsa eiꝰ tẽpora designauit in p̃ceptis. Nã ꝑsecutio¬
nis tẽpore ponenda ẽ. anima: pacis aut̃ tẽpore ea
quȩ amplius dominari possunt frangenda sunt desi de¬
ria terrena. Unde & nunc dicit᷑. Qoio enĩ ꝓderit
sua: Cũ ꝑsecutio ab aduersariis deest. ualde uigi¬
lantius cor custodiendũ ẽ: Nã pacis tẽpore quia licet

Expanded text:
si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis; si seminas, renovas. Quis enim nesciat, quod frumentum cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde viridescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis. Redemptor noster ipsa ejus tempora designavit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim proficit Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore, quia licet
Abbreviated transcription (Latin):
suult post me sequi: abneget se ipsũ. & cęt̾a. Post¬
quã discipłis mysteriũ suȩ passionis & resurrectionis
ostendit: hortat᷑ eos una cũ turba ad sequendũ suȩ̨
passionis exemplũ. & om̃ib quidẽ ꝓpt̾ se tribulatio¬
nẽ ꝑpessis. salutẽ in futuro ꝓmittit animarũ: ñ tam̃
omib uerũ ꝑfectiorib quanta ipse passurus. qđ ue
a mortuis. eẽt. resurrecturus aꝑuit. Ubi formam
dicendi ministris uerbi p̾fixit: ut capacitatẽ conside¬
rantes auditorũ: ꝓ suo quenq modo instruere memi¬
nerint. neq infirmis auditorib altiora quȩ capiunt
archana cõmittant. Si qͥs uult inqͥt post me sequi: de¬
neget se ipsũ. Tunc aut̃ nos ipsos abnegamꝰ: cũ uitamꝰ qđ
puetustatẽ fuimꝰ. & adhocnitim᷑ quo ꝑ nouitatẽ uocam᷑.
Pensemꝰ quomꝰ sẽ paulus ab negauerat. qui dicebat. Uiuo
aut̃ iã ñ ego. Extinctꝰ quip̃pe fuerat selus ille ꝑsecutor.
& uiuere cõepit p̾dicator pius. Si enĩ ipse. eẽt: pius ꝓfe¬

Expanded text:
sequi, deneget seipsum, etc. Postquam discipulis mysterium suae passionis et resurrectionis ostendit, hortatur eos una cum turba ad sequendum suae passionis exemplum. Et omnibus quidem propter se tribulationem perpessis, salutem in futuro promittit animarum, non tamen omnibus, verum perfectioribus: quanta ipse passurus, quodve a mortuis esset resurrecturus, aperuit. Ubi formam docendi ministris verbi praefixit, ut capacitatem considerantes auditorum, pro suo quemque modo instruere meminerint, neque infirmis auditoribus altiora quam capiunt arcana committant. Si quis vult inquit post me sequi, deneget seipsum. Tunc autem nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quod per novitatem vocamur. Pensemus quomodo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coeperat pius praedicator. Si enim ipse esset, pius profe
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̾ utroq modo paulus crucẽ suã tulerat: qui
dicebat. Castigo corpus meũ & in seruitutẽ redigo.
neforte aliis p̾dicans ipse reprob efficiar. Ecce in af¬
flictione corporis audiuimꝰ crucẽ carnis: nunc incõ¬
passione ꝓximi. audiamꝰ crucẽ m̃tis. Ait. Quis infir¬
matur. & ego ñ infirmor: Quis scandalizat᷑ & ego¬
ñuror : Perfectꝰ quippe p̃dicator. ut exemplũ daret
abstinentiȩ: crucẽ portabat in corpore: & qͥa in sẽ
trahebat dãna infirmitatis alienȩ : crucẽ portabat
in corde. Qui enĩ uoluerit animã suã saluã face¬
re: ꝑdet eã Qui aut̃ ꝑdiderit animã suã ꝓpt̾ mẽ & ꝓpt̃
euangł

Expanded text:
at, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitutem reaigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis; nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ? Perfectus quippe praedicator, ut exemplum daret abstinentiae, crucem portabat in corpore. Et quia in se trahebat damna infirmitatis alienae, crucem portabat in corde. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam. Qui autem perdiderit animam suam propter me et Eva
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩt̾nitate uerbi dĩ ꝑ qd omĩa facta st̃ principiũ
sumens: & ipse ad tẽpus usq dnĩcȩ resurrectionis
euangłitando ꝑtingit. Scripturus gͥ euangłium
marcus: congrue primo om̃iũ ponit testimonia

Expanded text:
ab aeternitate verbi Dei, per quod omnia facta sunt, principium ab aeternitate verbi Dei, per quod omnia facta sunt, principium sumens, et ipse ad tempus usque dominicae resurrectionis evangelizando pertingit. Scripturus ergo Evangelium Marcus, congrue primo omnium ponit testimonia
Abbreviated transcription (Latin):
matheus recte filiũ dauid nuncupat. quẽ in carne ues¬
nientẽ asseuerat: recte marcus filiũ dĩ. quẽ in prima
uoluminis sui fronte auctorẽ euangłii & sponsorẽ
regni designat ȩterni. Ubi notandũ qđ euangłistȩ s̾
p̃tam reliquere: unoquidẽ spu accensi. ad officiũ scri¬
bendi accesser̾ : sed diuersũ narrationis suȩ primor¬
diũ singuli diuersũ statuere terminũ. Matheus
nanq a natiuitate dñica exordiũ sumens. ad tempus
usq dnĩcȩ resurrectionis seriem suȩ narrationis ꝑdu¬
xit. Marcus ab initio euanglicȩ pͣdicationis incipiens
ꝑuenit ad tẽpus usq ascensionis dñi. & pͣdicationis
discipłorũ eiꝰ cunctis gentib ꝑ orbẽ. Lucas a natiui¬
tate p̃cursoris in choans euangłiũ : terminauit in
ascensionẽ dñicã. cũ redeuntes discipłi ierosolimã
aduentũ scĩ sp̃s diuinis in laudib expectant. Ioħes

Expanded text:
Matthaeus recte Filium David nuncupat, quem in carne veMatthaeus recte Filium David nuncupat, quem in carne venientem asseverat. Recte Marcus Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii et sponsorem regni designat aeterni. Ubi notandum quod Evangelistae ptam reliquere, uno quidem spiritu accensi ad officium scribendi accesserunt, sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxit. Marcus, ab initio evangelicae praedicationis incipiens, pervenit ad tempus usque ascensionis Domini, et praedicationis discipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nativitate praecursoris inchoans Evangelium terminavit in ascensione dominica, cum redeuntes discipuli Jerosolymam adventum sancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes,
Abbreviated transcription (Latin):
dus. Et apte primꝰ euangłista filiũ hominis eũ. scđs
filiũ dĩ nominat: ut aminorib paulatĩ ad maiora
sensus nr̃ exurgeret. ac ꝑfidẽ & sacram̃ta humanita-¬
tis assũptȩ. ad agnitionẽ diuinȩ ȩt̾nitatis ascenderet
Apte qui humanã erat generationẽ descripturus. a
filio hominis coepit: dauid uidelicet siue abrahȩ:
de quorũ stirpe substantiã carnis assũpsit. Apte is
qui librũ suũ abinitio euangłicȩ pͣdicationis inchoa¬
bat: filiũ magis dĩ appellare uoluit dñm nr̃m iesum¬
xp̃m. qͥa nimirũ & humanȩ erat naturȩ. de ꝓgenie
patriarcharũ siue regũ: ueritatẽ carnis suscipe: &
diuinȩ fuit potentiȩ euangłiũ mundo p̾dicare . Euan¬
geliũ quippe: bonũ nunciũ dicit᷑. Qd autẽ melius est
nunciũ: quã poenitentiã agite. apꝓpinquauit enĩ re¬
gnũ cȩlorũ: Hominis itaq ẽ. humanitꝰ nasci: dĩ uͦ
regni cȩlestis introitũ poenitentib p̃dicare. Et ideo

Expanded text:
dus. Et apte primus evangelista Filium hominis eum, secundus Filium Dei nominat, ut a minoribus paulatim ad majora sensus noster exsurgeret, ac per fidem et sacramenta humanitatis assumptae, ad agnitionem divinae aeternitatis ascenderet. Apte qui humanam erat generationem descripturus a Filio hominis coepit, David videlicet sive Abrahae, de quorum stirpe substantiam carnis assumpsit. Apte is qui librum suum ab initio Evangelicae praedicationis inchoabat Filium magis Dei appellare voluit Dominum nosm, quia nimirum et humanae erat naturae de progenie patriarcharum, sive regum, veritatem carnis suscipere, divinae fuit potentiae Evangelium mundo praedicare. Evangelium quippe bonum nuntium dicitur. Quod autem melius est nuntium quam: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum ? Hominis itaque est humanitus nasci, Dei vero, regni coelestis introitum poenitentibus praedicare. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sed iis qui dignã ꝓ erratib suis in hac uita poenitentiã
egerint. Neq ullũ habet locũ prauȩ assertionis uel
nouatianꝰ ut poenitentib eis qui in martyrio lapsi
sunt ueniã neget eẽ. tribuendã: uel origenes ut asse¬
rit post iudiciũ uniuersale transactis licet scłorũ
uoluminib innumeris. cunctos peccatores ac blasphe¬
mos ueniã peccatorũ. ẽẽ. consecuturos: atq ad regnũ
cȩbeste ꝑducendos. Cuiꝰ errorẽ sequentia qͦq dñi uer-¬
reus erit ȩterni delicti. Qui gͦ manifeste intelligens
futuro: ñ qđ negemꝰ & ei si poenttentiã agere uoluerit

Expanded text:
sed iis qui dignam pro erratibus suis in hac vita poenitentiam sed iis qui dignam pro erratibus suis in hac vita poenitentiam egerint. Neque ullum habet locum pravae assertionis vel Novatianus ut poenitentibus eis qui in martyrio lapsi sunt veniam neget esse tribuendam; vel Origenes, ut asserat post judicium universale, transactis licet saeculorum voluminibus innumeris, cunctos peccatores ac blasphemos veniam peccatorum esse consecuturos, atque ad regnum coeleste perducendos. Cujus errorem sequentia quoque Domini verrnum, sed reus erit aeterni delicti. Qui ergo manifeste intelligens futuro. Non quod negemus et ei, si poenitentiam agere volue
Abbreviated transcription (Latin):
ereptos a diaboli laqueis eos quos suos. eẽ prȩuidit:
ȩccłȩ suȩ mẽbris adunauit. ac ꝑdistinctas in eagraduũ
uariorũ dignitates ordinauit. Uel certe domiĩ eus di¬
ripuit: quia om̃s mundi partes quib olim hostis domi¬
nabat᷑ antiquus. apłis apłorũq successorib ut in sua
quisq ꝓuincia reuocatos aberrore Ppłos aduiã uitȩ
conuerteret distribuit. Ostendit gͦ ꝑ parabolã sed iã
manifestissimã dñs. qđ ñ concordi fallax oꝑatione cũ
demonib ut calũniabant᷑ : sed diuersa ꝓrsus atq ad¬
uersa uirtute diuinitatis homines a demonib libe¬
raret. Ideoq grande scelus cõmitterent: qͥ hoc qđ dĩ. ẽẽ.
cognouerant. diaboli esse clamabant.Amen dico
uob̃. qm̃ om̃ia dimittent᷑ filiis hominũ peccata. &
blasphemiȩ quib blasphemauerint. Om̃ia peccata
& blasphemiȩ ñ passim dimittunt᷑ omĩb hominib :

Expanded text:
ereptos a diaboli laqueis eos quos suos esse praevidit, ereptos a diaboli laqueis eos quos suos esse praevidit, Ecclesiae suae membris adunavit, ac per distinctas in ea graduum variorum dignitates ordinavit. Vel certe domum ejus diripuit, quia omnes mundi partes quibus olim hostis dominabatur antiquus, apostolorumque successoribus, ut in sua quisque provincia revocatos ab errore populos ad viam vitae converteret, distribuit. Ostendit ergo per parabolam, sed jam manifestissimam Dominus, quod non concordi fallax operatione cum daemonibus, ut calumniabantur, sed diversa prorsus atque adversa virtute divinitatis homines a daemonibus liberaret: ideoque grande scelus committerent, qui hoc quod Dei esse cognoverant diaboli esse clamabant. Amen dico vobis quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata, et blasphemiae quibus blasphemaverint. Omnia peccata et blasphemiae non passim dimittuntur omnibus hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ: disꝑtitus. ẽ. & ñ potest stare. sed finẽ habet Hoc
dicens. ex ipsorũ confessione uolebat intelligi. qđ in eũ
ñ credendo: in regno diaboli. eẽ delegissent. qđ utiq
aduersũ sẽ diuisũ stare ñ potest. Eligant gͦ pharisei
qđ uoluerint. Si sathanas sathanã ñ potest eicere:
nichil contra dñm qđ dicerent inuenire potuerunt:
Si autẽ potest. multo magis sibi ꝓspiciant & recedant
de regno eiꝰ. qđ aduersũ se diuisũ stare ñ potest
tmo potest uasa fortis ingressus indomũ diriꝑe. nisi
prius fortẽ alliget: & tunc domũ eiꝰ diripiet: Fortẽ
diabolũ dicit. Uasa eiꝰ. homines ab eo deceptos. Domũ
eiꝰ: mundũ qͥ inmaligno positꝰ. ẽ. In quo usq ad salua¬
toris aduentũ male pacato potiebat᷑ imꝑio: quia in
cordib infideliũ sine ulla contradictione quiescebat
Ailigauit autẽ fortẽ dñs: hoc ẽ. abelectorũ seductione
cõpescuit diabolũ. Et tunc domũ eiꝰ diripuit. quia

Expanded text:
st solutum, et non poterit stare, sed finem habet. Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intelligi, quod in eum non credendo in regno diaboli esse delegissent: quod utique adversum se divisum stare non potest. Eligant ergo quod voluerint: si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent invenire potuerunt; si autem potepotest. Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, nisi prius fortem alliget, et tunc domum ejus diripiet. Fortem diabolum dicit, vasa ejus, homines ab eo deceptos; domum ejus, mundum qui in maligno positus est. In quo usque ad Salvatoris adventum, male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Alligavit autem fortem Dominus, hoc est ab electorum seductione compescuit diabolum, et tunc domum ejus diripuit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
test regnũ & ciuitas contra se diuisa ꝑstare. Sed quomͦ
concordia paruȩ res crescunt : sic discordia maximȩ
dilabunt᷑. Si gͦ sachanas pugnat contra sẽ & demon
inimicus . ẽ. demonis: deberet iã mundi uenisse consũ-¬
matio nehaberent in eolocũ aduersariȩ potestates:
quarũ int̾ se bellũ pax hominũ ẽ. Si aut̃ putatis ob
hoc scribȩ & pharisei qđ recessio demonũ obȩdientia
sic in principẽ suũ. ut homines ignorantes fraudulen-¬
ta simulatione deludant. quid potestis dicere de corpo¬
rũ sanitatib quas dñs ꝑpetrauit: Aliud÷ si mẽbrorũ
qͥq ddebilitates. & spualiũ uirtutũ insignia demonib

Expanded text:
test regnum et civitas contra se divisa perstare; sed quomodo concordia parvae res crescunt, sic discordia maximae dilabuntur. Si ergo Satanas pugnat contra se, et daemon inimicus est daemonis, deberet jam mundi venisse consummatio: nec haberent in eo locum adversariae potestates, quarum inter se bellum, pax hominum est. Si autem putatis ob hoc, o Scribae et Pharisaei, quod recessio daemonum obedientia sit in principem suum, ut homines ignorantes fraudulenta simulatione deludant, quid potestis dicere de corporum sanitatibus quas Dominus perpetravit? Aliud est si membrorum quoque debilitates et spiritalium virtutum insi
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ esse sed patre filioq minorẽ credunt & con¬
fitent᷑. quia ñ morana inuidentia
diabolicas ducti faciunt. hoc irremissibili blas

Expanded text:
quidem esse, sed Patre Filioque minorem, credunt et confitentur, quia non invidentia diabolica, sed humana ignorantia ducti faciunt, hoc irremissibilis blas
Abbreviated transcription (Latin):
illũ popłi iudeorũ cũ palmis ac laudib ierosolimã ꝑ¬
duceret. gentiles uidere desiderarent : sed scribȩ &
seniores popłi de eiꝰ nece tractarent. Turbis gͦ quȩ minꝰ
eruditȩ uidebant᷑ dnĩ semꝑ facta mirantib: illi con¬
tra uł negare hȩc: uł quȩ negare nequiuerant sinistra
int̾pretatione ꝑuertere laborabant. quasi ñ diuinita¬
tis sedoꝑa essent immundissimi sp̃s. id ÷ beelzebub
qui ds̃ erat accaron. Nã bel quidẽ ipse ẽ. baal. Tebub
autẽ: musca uocat᷑. Nec uxta quȩdã mendosa exẽpla¬
ria .l. littera uel .d. in fine. ẽ. nominis legenda sed .b.¬
id÷ beeltebub Ergobaal muscarũ. id ÷ uir muscarũ
siue habens muscas int̾pretat᷑ : ob sordes uidelicet im¬
molaticii cruoris. ex cuiꝰ spurcissimo ritu uel nomi¬
ne principẽ demoniorũ cognominabant.
ł conuocatis eis: in parabolis dicebat illis. Quomͦꝰ

Expanded text:
illum populi Judaeorum cum palmis ac laudibus Hierosolymam perillum populi Judaeorum cum palmis ac laudibus Hierosolymam perduceret, gentiles videre desiderarent, sed scribae et seniores populi de ejus nece tractarent. Turbis ergo, quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere laborabant, quasi non haec Divinitatis, sed opera essent immundissimi spiritus, id est Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, k littera, vel d, in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est vir muscarum, sive habens muscas interpretatur, ob sordes videlicet immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et convocatis eis, in parobolis dicebat illis: Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
in sequendo reicere contendunt. Uide quid sequit᷑
⁊ scribȩ qui abierosolimis descenderant dicebant
Qm̃ beelz ebub habet. & qͥa in principe demonũ eicit
demonia. Nec sine causa qͥ tantũ blasphemiȩ dño infe-¬
rebant ab ierosolimis descendisse dicunt᷑ : sed futurũ
utiq pͦtendebant. eũ aciuib urbis illius usq ad mor-¬
tẽ esse ꝑsequendũ. Legimꝰ quidẽ supra. qͥa multa tur-¬
ba a galilea & iudea secuta . ẽ. eũ: & ab ierosolimis. &
abidumea. & transiordanẽ. & qͥ circa tyrũ & sydonẽ.
multitudo magna audientes quȩ faciebat : uener̃
ad eĩ. Turba gͦ ab ierosolimis ueniens secuta. ẽ. dñm:
sicut & abaliis regionib iudeorũ. siue etiã gentiũ
Quis enĩ nescit idumeã. tẏrũ & sydonẽ ꝓuintias siue
ciuitates fuisse gentiliũ : Sed scribȩ ab ierosolimis
descendentes. blasphemiis illũ ꝑsequebant᷑ horrendis.
Quia sic nimirũ erat passionis tẽpore futurũ: ut turba

Expanded text:
quendo rejicere contendunt? Vide enim quid sequitur. Et scribae qui ab Hierosolymis descenderant, dicebant quoniam Beelzebub habet: et quia in principe daemonum ejicit daemonia. Nec sine causa qui tantum blasphemiae Domino inferebant, ab Hierosolymis descendisse dicuntur; sed futurum utique portendebant eum a civibus orbis illius usque ad mortem esse persequendum. Legimus quidem supra quia multa turba a Galilaea secuta Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Turba ergo ab Hierosolymis veniens secuta est Dominum, sicut et ab aliis regionibus Judaeorum, sive etiam gentium. Quis enim nescit Idumaeam, Tyrum et Sidonem, provincias sive civitates fuisse gentilium? Sed scribae ab Hierosolymis descendentes blasphemiis illum persequebantur horrendis, quia sic nimirum erat passionis tempore futurum, ut turba
Abbreviated transcription (Latin):
reticis accipiendũ: qͥ contra ȩccłam uenientes se xp̃os esse
mentirentur: quorũ primꝰ symon magus fuit. extremus
aut̃ ille maior cȩteris ẽ antixp̃c. Sȩd in illis dieb
post tribulationẽ illã sol contenebrabit᷑: & luna ñ dabit

Expanded text:
reticis est accipiendum, qui contra Ecclesiam venientes christos se esse reticis est accipiendum, qui contra Ecclesiam venientes christos se esse mentirentur. Quorum primus Simon Magus fuit, extremus autem ille major caeteris, est Antichristus. Sed in illis diebus post tribulationem illam sol conten
Abbreviated transcription (Latin):
set salua om̃is caro. Sed ꝓpt̃ electos quos elegit breurauit
dies. Hȩc & enĩ tribulatio quanto cȩteris quȩ p̾cessere
pressurarũ pondere grauior. tanto. ẽ. tẽporis breuitate
moderatior. Futura nanq trib annis ac dimidio. qͣntũ
ȩccłam ꝑorbẽ impugnatura. eẽ creditur. E cunc
siquis uob̾ dixerit. ecce hic ẽ. xp̃c. ecce illic: ne credide¬
ricis. Exurgent eni pseudo xp̃i. & pseudo ꝓphȩ & da¬
bunt signa & portenta ad seducendos si fieri potest etiã
electos. Quidã hȩc ad captiuitatis iudaicȩ tẽpus refer̃.
ubimulti xp̃os se esse dicentes. deceptas post se cateruas
popłi trahebant. Sed notandũ qđ in illa miserabilis &
miserȩ ciuitatis obsidione. nullus erat fidelis adquẽ di-¬
uina exhortatio neꝑuersos magistros sequeret᷑ fieri de-¬
beret: uerũ om̃s parit̾ & iuniores & maiores. & obsessi
& obsidentes alieni a xp̃o durabunt. Unde melius de he¬

Expanded text:
set salva omnis caro. Sed propter electos quos elegit, breviavit set salva omnis caro. Sed propter electos quos elegit, breviavit dies. Haec etenim tribulatio quanto caeteris quae praecessere pressurarum pondere gravior, tanto est temporis brevitate moderatior futura. Namque tribus annis ac dimidio, quantum Ecclesiam per orbem impugnatura esse creditur. Et tunc si quis vobis dixerit: Ecce hic est Christus, ecce illic, ne credideritis. Exsurgent enim pseudochristi et pseudoprophetae, et dabunt signa et portenta ad seducendos, si fieri potest, etiam electos. Quidam haec ad captivitatis judaicae tempus referunt, ubi multi christos se esse dicentes, deceptas post se catervas populi trahebant. Sed notandum, quod in illa miserabilis et miserae civitatis obsidione nullus erat fidelis, ad quem divina exhortatio, ne perversos magistros sequeretur, fieri deberet: verum omnes pariter, et minores et majores, et obsessi et obsidentes, alieni a Christo durabant. Unde melius de hae
Abbreviated transcription (Latin):
bulationis tales. quales ñ fuer̃ abinitio creaturȩ quã
condidit ds̃ usq nunc. neq fient. Hȩc teporib antixp̃i
ꝓprie congruunt. quando ñ solũ torm̃ta crebriora &¬
acerbiora quã prius consueuerant ingerenda sunt fide¬
lib: sed qđ grauius. ẽ. signorũ qͦq oꝑatio eos qͥ torm̃ta
tes scĩ martyres corã ꝑsecutorib fecer̃: nec tam̃ credere
illi neq a ꝑsequendo cessare uoluerunt. Quis gͦ ad fidẽ
conuertit᷑ incredulus. cuiꝰ etiã credentis ñ pauet & con¬
cutit᷑ fides. quando ꝑsecutor pietatis fit etiã oꝑator
uirtutis: idẽq ipse qui torm̃tis sȩuit ut xp̃c negetur.
ꝓuocat miraculis ut antixp̃o credatur: Qđ gͦ in his
suffugiũ. quȩ spes remanebit electis. nisi ut supna gr̃a
quȩ uirtutẽ patientiȩ piis largit᷑. potentiã ꝑsequendi
ac tribulandi citius demat impiis: Unde ꝓuida pieta¬
te subiungit᷑. E⁊ nisi breuiasset dñs dies: ñ fuis¬

Expanded text:
quales non fuerunt ab initio creaturae quam condidit Deus usque nunc, neque fient. Haec temporibus Antichristi proprie congruunt, quando non solum tormenta crebriora quam prius consueverunt, ingerenda sunt fidelibus, sed quod gravius est signorum quoque operatio eos qui tormenta tes sancti martyres coram persecutoribus fecerunt, nec tamen credere illi neque a persequendo cessare voluerunt. Quis ergo ad fidem convertitur incredulus, cujus jam credentis non pavet et concutitur fides, quando persecutor pietatis fit etiam operator virtutis, idemque ipse qui tormentis saevit ut Christus negetur, provocat miraculis ut Antichristo credatur? Quod ergo in his suffugium, quae spes remanebit electis, nisi ut superna gratia quae virtutem patientiae piis largitur, potentiam persequendi ac tribulandi citius demat impiis? Unde provida pietate subjungitur. Et nisi breviasset Dominus dies, non fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ex dõ habemꝰ. Et qͥ oꝑatur in ȩccła. ac sicut paulus &
apollo plantat & rigat. ñ respiciat spem scłarẽ cui re¬
nunciauit. nec retinacula uitȩ labentis. quib se iã iãq
p̃sumat. Ue aut̃ pregnantib & nutrientib in illis
dieb. Ue p̃sente captiuitate pregnantib & nutrientib.
quarũ uł uteri uł manꝰ filiorũ sarcina p̃grauatȩ. sugȩ
necessitatẽ ñ minimũ impediunt. Legẽ regũ hysto¬
riã: ubi uxor ionathȩ malũ captiuitatis pͣproꝑa fu¬
ga uitando. lapsũsinu filiũ ꝑpetuo claudũ recepit.

Expanded text:
ex Deo habemus . Et qui operatur in Ecclesia, ac sicut Paulus et ex Deo habemus . Et qui operatur in Ecclesia, ac sicut Paulus et Apollo plantat et rigat , non respiciat spem saecularem, cui renuntiavit, nec retinacula vitae labentis, quibus se jam jamqupraesumat. Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. Vae praesenti captivitate praegnantibus et nutQuarum vel uteri, vel manus, filiorum sarcina praegravatae, fugae necessitatem non minimum impediunt. Lege et Regum historiam, ubi uxor Jonathae malum captivitatis praepropera fuga vitando, lapsum sinu filium perpetuo claudum recepit.
Abbreviated transcription (Latin):
capta. ẽ: orare debent ne fuga eoꝵ hyeme uł sabbato fiat.
qͥa in altero duricia frigoris ꝓhibet ad solitudinẽ fugere
& in montib desertisq latitare: in altero autẽ transgres.
sio legis. ẽ. si fugere uoluerint. aut mors imminens si
remanserint. Si aut̃ de consũmatione mundi intelligit᷑.
hoc pͣcipit ut ñ refrigescat fides nr̃a & in xp̃m caritas.
neq ut otiosi in oꝑe dĩ torpeamꝰ uirtutũ sabbato. Hȩc¬
& enĩ dñi locutio: partĩ ad captiuitatẽ iudaicã quȩ a
romanis facta. ẽ. partĩ addiem iudicii ꝑtinet. Nã & apud
matheũ ita discipłi dñm cũ hȩc ee̾t. locutꝰ: int̾rogasse

Expanded text:
capta est, orare debent, ne fuga eorum hieme vel sabbato fiat: quia in altero duritia frigoris prohibet ad solitudinem pergere, et in montibus desertisque latitare: in altero autem transgresio legis est, si fugere voluerint, aut mors imminens, si remanserint. Si autem de consummatione mundi intelligitur, hoc praecipit ut non refrigescat fides nostra et in Christum charitas, neque otiosi in opere Dei torpeamus virtutum sabbato. Haec enim Domini locutio partim ad captivitatem Judaicam quae a Romanis facta est, partim ad diem judicii pertinet. Nam et apud Matthaeum ita discipuli Dominum, cum haec esset locu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓut dñs dederit scripturi: maxime quȩ in patrũ
uenerabiliũ exemplis inuenimꝰ. hinc inde colle¬
cta ponere curauimꝰ. sed & ñnulla ꝓpria ad imi¬
tationẽ sensus corũ: ubi opportumũ uidebat᷑ int̃¬
ponerꝰ Lectoreq supplex obsecro ut si hec ura opis
sula transcriptione digna duxerit. annotationẽ¬
qͣq nominũ corũ quȩ supra in margine apposta st̃
diligens scriptura conseruet: qͦmꝰ in expositione
eua ngłii beati lucȩ. quã ante annos plurimos au¬
uidiatte di gra. cõposuimꝰ. constat esse facticatũ
Orantẽ ꝓ nob scitatẽ tuã: cęlestis semꝑ grã ꝓcega sc

Expanded text:
prout Dominus dederit, scripturi, maxime quae in Patrum prout Dominus dederit, scripturi, maxime quae in Patrum venerabilium exemplis invenimus, hinc inde collecta ponere curabimus. Sed et nonnulla propria ad imitationem sensus eorum, ubi opportunum videbitur, interponemus, leccula transcriptione digna duxerit, annotationem nominum eorum quae supra in margine apposita sunt, diligens scriptura conservet, quomodo in expositione Evangelii beati Lucae, quam ante annos plurimos, auxiliante Dei gratia, composuimus, constat esse factitatum. Orantem pro nob
Abbreviated transcription (Latin):
xandriȩ primã ȩccłam adhuc iudaizantẽ : quasi
in laudẽ gentis suȩ librũ suꝑ eorũ conuersatione
scripsit. & quomͦ luicas enarrat ierosolimȩ creden¬
tes omĩa habuisse cõmunia: sic & ille qđ alexan¬
driȩ sub marco fieri doctore cernebat: memoriȩ
tradidit. Tradunt autẽ hunc natione israhelitã.¬
& ex sacerdotali ortũ ꝓsapia. ac post passionẽ ac
resurrectionẽ dñi saluatoris. ad p̃dicationẽ apłoꝵ
euangłica fide ac sacram̃tis imbutũ: atq ex eorũ
fuisse numero de quib scribit lucas. quia multa
etiã turba sacerdotũ oboediebat fidei. Qua ꝓpt̃
ut pote legalib institutꝰ edictis. optimũ pom̃ia
uiuendi ordinẽ genti quã ad fidẽ uocabat p̃mon¬
strauit: sed & canonicã paschȩ obseruantiã quȩ
uniuersis xp̃i eccłiis foret imitabilis ostendit.
ncuiꝰ euangłiũ tuo dilectissime antistitũ acca:
necñ & aliorũ fr̃m pluriũ commonitꝰ hortatu.

Expanded text:
xandriae primam Ecclesiam adhuc Judaizantem, quasi xandriae primam Ecclesiam adhuc Judaizantem, quasi in laudem gentis suae librum super eorum conversatione scripsit. Et quomodo Lucas enarrat Jerosolymae credentes omnia habuisse communia, sic et ille quod Alexandriae sub Marco fieri doctore cernebat, memoriae tradidit. Tradunt autem hunc natione Israelitica, et sacerdotali ortum prosapia, ac post passionem ac resurrectionem Domini salvatoris ad praedicationem apostolorum evangelica fide ac sacramentis imbutum, atque ex eorum fuisse numero de quibus scribit Lucas quia multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. Quapropter, utpote legalibus institutus edictis, optimum per omnia vivendi ordinem genti, quam ad fidem vocabat praemonstravit. Sed et canonicam Paschae observantiam, quae universis Christi Ecclesiis foret imitabilis, ostendit. In cujus Evangelium tuo, dilectissime antistitum Acca, nec non et aliorum fratrum plurium commonitus hortatu,
Abbreviated transcription (Latin):
re Unde neq auditio eis sola suffecit: sed marcũ
uerbo p̃dicabat. ad ꝑpetuã eorũ cõmonitionẽ ha¬
bendã seripture traderet. quo domi forisꝙ in huicẽ¬
modi uerbi meditationib ꝑmanerent. Nec prius
A obsecrando desistut: quã quȩ orauerant impe
Shec considerans: factũ confirmauit. & in ꝑpetuũ
legendã scripturã ȩccłiis tradidit. Clemens in sex¬
tõ dispositionũ libro. hec ita gesta. eẽ describit
uiq similedat testimoniũ etiã iera politłs ep̃s nomi-¬
ne papias: qui & hoc dicit. qđ petrus in prima epla
sua quã de urbe Roma scripsit: meminerit marci
in qua tropice Romã babiloniã nominarit. cũ dic̃
filius ms. Assũpto itaq euangłio qđ ipse confecerat:
ꝑrexit egyptũ. Et primũ alexandriȩ xp̃m annin¬
cians. constituit eccłam tanta doctrina & uitȩ con¬
tinentia. ut oñis sectatores xp̃i ad exemplũ sui cõge¬
ret. Deniq philo disertissimꝰ udeorũ. uidens ale¬

Expanded text:
 Unde neque auditio sola eis suffecit, sed Marcum verbo praedicabat, ad perpetuam eorum commonitionem habendam Scripturae traderet, quo domi forisque in hujusmodi verbi meditationibus permanerent. Nec prius ab obsecrando desistunt, quam quae oraverant impetper haec considerans, factum confirmavit, et in perpetuum legendam Scripturam Ecclesiis tradidit. Clemens in sexto Dispositionum libro haec ita gesta esse describit. Cui simile dat testimonium etiam Hierapolites episcopus, nomine Papias, qui et hoc dicit, quod Petrus in prima Epistola sua, quam de urbe Roma scripsit, meminerit Marci, in qua tropice Romam Babyloniam nominarit, cum dicitfilius meus. Assumpto itaque Evangelio quod ipse confecerat, perrexit in Aegyptum, et primum Alexandriae Christum annuntians, constituit Ecclesiam tanta doctrina, et vitae continentia, ut omnes sectatores Christi ad exemplum sui cogeret. Denique Philo, disertissimus Judaeorum, videns Ale
Abbreviated transcription (Latin):
gnat: cuiꝰ amore quia semꝑ intꝰ reficiebant᷑ in corde.
minꝰ de terreno pane quo corpus pasci solet curabant.
t p̃cipiebat cis dicens. Uidete. cauete a ferm̃to phari¬
seoꝵ. & ferm̃to herodis. Ferm̃tũ phariscoru decreca
setis diuinȩ traditionib hominũ post ponere: uł certe
lege uerbis p̃dicare. factis impugnare. Ferm̃tũ eorũ¬
est dñm tẽptare. nec doctrinȩ eius aut oꝑib eredere:
sed in sultando alia quib credere ñ debeant petere.
Ferm̃tũ herodis ẽ. adulteriũ. homicidiũ. temeritas
urandi simulatio religionis: & qđ omiũ caput est¬
& origo scelerũ. odiũ ac ꝑsecutio in xp̃m: & p̾cursor¬
rẽ eius p̃conẽq primũ regnicȩlestis. aquo utrorunq
fermto ecia apłs nos ꝓhibens ait. Itaq epulemꝰ. ñ in

Expanded text:
gnat. Cujus amore quia semper intus reficiebantur in corde, gnat. Cujus amore quia semper intus reficiebantur in corde, minus de terreno pane, quo corpus pasci solet, curabant. Et praecipiebat eis dicens: Videte et cavete a fermento Phariaeorum et fermento Herodis. Fermentum Pharisaeorum est decreta legis divinae traditionibus hominum postponere, vel certe legem verbis pest Dominum tentare, nec doctrinae ejus aut operibus credere, sed insultando alia, quibus credere debeant, petere. Fermentum Herodis est adulterium, homicidium, temeritas jurandi, simulatio religionis, et quod omnium est caput et origo scelerum, odium ac persecutio in Christum et praecursorem ejus, praeconemque primum regni coelestis. A quo utrorumque fermento etiam Apostolus nos prohibens ait: Itaque epulemur non in
Abbreviated transcription (Latin):
ac locis plurimis grãm de cȩlo sp̃s scĩ credentib mini-¬
strauit. Et dimittens eos. ascendens iterũ abi it
transfretũ: & obliti sunt sumere panes. & nisi unũ
panẽ ñ habebant secũ in naui. Quȩrat aliqͥs & dicat.
Quomꝰ panes ñ habebant. qui statĩ impletis septẽ sportis
ascenderunt nauiculã & uenerunt infines magedan
ibiq audiunt nauigantes qđ cauere debeant a ferm̃¬
to phariseors & saduceors : sed scriptura testatur qđ
obliti sunt eos secũ tollere. Qđ aut̃ nauigaturi trans
fretũ obliti sunt uiaticũ sumere secũ. indiciũ est quã
modicã carnis curã haberent in reliquis. quib ipsa
reficiendi corporis necessitas quȩ naturalit̾ cunctis
mortalib in est. intentione dnĩci comitatꝰ m̃ti exces¬
serat. Unus uͦ panis quẽ secũ habebant innaui my¬
stice ipsũ panẽ uitȩ dñm uidelicet saluatorẽ desi¬

Expanded text:
ac locis plurimis, gratiam de coelo Spiritui sancto credentibus miniac locis plurimis, gratiam de coelo Spiritui sancto credentibus ministravit. Et dimittens eos ascendit navim iterum et abiit trans fretum. Et obliti sunt sumere panes, et nisi unum panem non habebant secum in navi. Quaerat aliquis et dicat quomodo panes non habebant qui, statim impletis septem sportis, ascenderunt naviculam, et venerunt in fines Magedan, ibique audiunt navigantes quod cavere debeant a fermento Pharisaeorum et Saducaeorum. Sed Scriptura testatur quod obliti sint eos secum tollere. Quod autem navigaturi trans fretum obliti sunt viaticum sumere secum, indicium est quam modicam carnis curam haberent in reliquis, quibus ipsa reficiendi corporis necessitas, quae naturaliter cunctis mortalibus inest, intentione dominici comitatus menti excesserat. Unus vero panis quem secum habebant in navi, mystice ipsum panem vitae, Dominum videlicet Salvatorem, desi
Abbreviated transcription (Latin):
redarguiturus. turbatꝰ ẽ sp̃ii ut ioħes scribit: & ꝓtesta¬
tus . ẽ. & dix̃. Am̃ am̃ dico uob̃: quia unꝰ ex uob̾ tradet me
Qđ aut̃ ait. si dabit᷑ generationi isti signũ: significat ñ
dabitur iuxta illud in psalmo. Semel iuraui in scõ meo
si dauid mentiar: id ÷ ñ dauid mentiar. Deniq: sc̃s AUGU¬
STINUS de consensu euangłistarũ loquens. ita in marco
scriptũ. eẽ testat᷑. & signũ ñ dabit᷑ ei. Nongͦ datur signũ
generationi illi: id ÷ tẽptantiũ dñm. & resultantiũ
uerbis eiꝰ: tale utiq signũ quale tẽptantes quȩrebant.
hoc est de cȩlo quib tam̃ multa cȩlestia signa dabat in
t̾ra. Cȩterũ generationi quȩrentiũ dñm requirentiũ
faciẽ dĩ iacob signũ de cȩlo ostendebat: quando cernen¬
tib apłis ascendit in cȩlũ. quando misso de suꝑ spũ:
primitiuã impleuit ȩccłam. quando ad impositionẽ
manꝰ apłorũ. in samaria. cȩsarsã. epheso. aliisq urbib

Expanded text:
ut Joannes scribit, et protestatus est, et dixit: Amen amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me . Quod autem ait: Si dabitur generationi isti signum, significat non dabitur, juxta illud in psalmo: Semel juravi in sancto meo, si David mentiar , id est, non David mentiar. Denique sanctus Augustinus, de consensu evangelistarum loquens, ita in Marco scriptum esse testatur: Et signum non dabitur ei. Non ergo dabitur generaverbis ejus, tale utique signum, quale tentantes quaerebant, hoc est, de coelo, quibus tamen multa coelestia signa dabat in terra. Caeterum generationi quaerentium Dominum, requirentium faciem Dei Jacob, signum de coelo ostendebat, quando cernentibus Apostolis ascendit in coelum, quando misso de Spiritu primitivam implevit Ecclesiam: quando ad impositionem manus Apostolorum in Samaria, Caesarea, Epheso, aliisque urbibus
Abbreviated transcription (Latin):
Per occasionẽ p̃cepti quo saluator iusserat dicens. cauete
a ferm̃to phariscoꝵ & ferm̃to herodis: docet cos qͥd
significent quinq panes & septẽ: siue pisciculi. aut
quinq milia hominũ. & quattuor milia quȩ pasta st̃
in heremo: qđ licet signorũ magnitudo ꝑspicua sit. tam̃
Aliud spũ ali intelligentia demonstretur. Si enĩ ferm̃tũ
phariseoꝵ & saduceorũ & ferm̃tũ herodis ñ corporalẽ
panẽ sed traditiones puersas & heretica significat
dogmata. quare cͤibi quib nutritꝰ. ẽ popłs dĩ ñ uerã
doctrinã integramq significent: Istius modi ferm̃tũ
qđ om̃i ratione uitandũ. ẽ: habuit marcion & ualen¬
tinus. & om̃s heretici. Ferm̃tũ hanc uĩ habet. ut si fa¬
rinȩ mixtũ fuerit: qđ parũ uidebat᷑ crescat in maius.
& ad saporẽ suũ uniuersã consꝑsionẽ trahat. Ita & do¬
ctrina heretica si uł modicã scintillã in tuũ pectꝰ iece

Expanded text:
Per occasionem praecepti quo Salvator jusserat dicens: Cavete a fermento Pharisaeorum et fermento Herodis: docet eos quid significent quinque panes et septem sive pisciculi, aut quinque millia hominum et quatuor millia quae pasta sunt in eremo, quo licet signorum magnitudo perspicua sit, tamen aliud spiritali intelligentia demonstretur. Si enim fermentum Pharisaeorum et Sadducaeorum et fermentum Herodis non corporalem panem, sed traditiones perversas et haeretica significat dogmata, quare et cibi, quibus nutritus est populus Dei, non veram doctrinam integramque significent? Istiusmodi fermentum, quod omni ratione vitandum est, habuit, Marcion et Valentinus, et omnes haeretici; fermentum hanc vim habet ut si farinae mistum fuerit, quod parvum videbatur, crescat in majus, et ad saporem suum universam conspersionem trahat. Ita et doctrina haeretica, si vel modicam scinti
Abbreviated transcription (Latin):
si dabit᷑ generationi isti signũ. Qui supra turbã creden¬
tẽ cȩlesti beneficio refecturus gr̃as agebat. nunc obstultã
phariseorũ ñ credentiũ & tẽptantiũ petitionẽ gemit &
contristat᷑: quia uerã hominis naturã. ueros humanę na-¬
turȩ circũ ferens affectꝰ sicut de hominũ salute lȩtat᷑.
ita suꝑ eorũ dolet & ingemiscit errorib. Unde & alibi cũ
multi ad salutẽ apłis pͣdicantib essent ꝑducti: scriptũ. ẽ
de illo. in illa hora exultauit spũ scõ. & dix̃. Confiteor tͥ

Expanded text:
si dabitur generationi isti signum. Qui supra turbam credensi dabitur generationi isti signum. Qui supra turbam credentem coelesti beneficio refecturus gratias agebat, nunc ob stultam Pharisaeorum non credentium et tentantium petitionem gemit et contristatur, quia veram hominis naturam, veros humanae naturae circumferens affectus, sicut de hominum salute laetatur, ita super eorum dolet et ingemiscit erroribus. Unde et alibi, cum multi ad salutem apostolis praedicantibus essent perducti, scriptum est de illo: In ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
signũ de cęlo: uł inmorẽ heliȩ ignẽ de sullimi uenire
cupiebant. uł in similitudinẽ samuhelis tẽpore estiuo
mugire tonitrua. choruscare fulgura. ymbres ruere.
quasi ñ possent & illa calũniari & dicere ex occultis &
uariis aeris passionib accidisse. At tu qͥ calũniaris ea
quȩ oculis uides. manutenes. utilitate sentis qͥd facies
de iis quȩ de cȩlo uenerint: Utiq respondebis. & ma¬
gos in ȩgypto multa signa fecisse de cȩlo. Uel certe
signũ de cȩlo quȩrunt. ut qͥ multa hominũ milia scđo
paucis de panib satiauit: nunc in exemplũ moysi man¬
na cȩlitꝰ misso: & ꝑ omĩa passim disꝑso. popłm omnẽ
multo tẽpore reficiat. Qđ in euangłio ioħis post etuliũ
panũ. turbas ab eo quȩsisse legimꝰ dicentes. Qđ gͦ tu facis
sianũ ut uideamꝰ & credamꝰ tibi: Quid oꝑaris: Patres
nrĩ manna manducauer̃ indeserto: sic̃ scriptũ ẽ. Panẽ
ait. Quid generatio ista quęrit signũ : Am̃ dico uob̾.

Expanded text:
lo. Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis, tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calummaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo venerint? Utique respondebis, et Magos in Aegypto multa signa de coelo fecisse. Vel certe signum de coelo quaerunt, ut qui multa hominum millia secundo paucis de panibus satiavit, nunc in exemplum Moysi manna coelitus misso et per omnia passim disperso, populum omnem multo tempore reficiat. Quod in Evangelio Joannis post edulium panum turbas ab eo quaesisse legimus, dicentes: Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? Quid operaris? Patres nostri manna manduait: Quid generatio ista quaerit signum? Amen dico vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ statĩ ascendens nauẽ cũ discipłis suis: uenit in
partes dalmanutha. Prohoc in matheo legimꝰ. Et
dimissa turba: ascendit in nauiculã. & uenit infines
magedan. Non aut̃ dubitandũ. ẽ: eundẽ locũ esse sub
utroq nomine. Nã pleriq codices ñ habent etiã scđm
marcum: nisi magedan. E⁊ exierunt pharisei: &
coeper̃ conquirere cũ eo. quȩrentes ab illo signũ de cȩlotẽ¬

Expanded text:
 statim ascendens navem cum discipulis suis venit in partes Dalmanutha. Pro hoc in Matthaeo legimus: Et dimissa turba ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan . Non autem dubitandum est eumdem locum esse sub utroque nomine. Nam plerique Codices non habent, etiam secundum Marcum, nisi Magedan. Et exierunt Pharisaei, et coeperunt conquirere cum eo, quaerentes ab illo signum de coe
Abbreviated transcription (Latin):
barũ om̃iũ transcendere naturã. Magna. ẽ. enĩ huiꝰ
altitudo arboris: quia m̃tes auditorũ suorũ prȩ¬
dicatio euangłi i ad appetenda cȩlestia sustollit.
Diffusa .ẽ. ramis: quia ꝑ p̃dicatores ex sẽse nascentes
totius mundi t̾minos occupauit. Diuturnitate
p̾minet : quia ueritas quã pͣdicat nullo
unquã fine delebit᷑. Subumbra illius uo¬
lucres cęli habitant: qm̃ animȩ fideles quȩ ad
cȩlestia ꝑdesideria uolare. & neglectis tẽporaliũ
rerũ cupiditatib sursũ cor haberẽ consueuerunt:
uxta psalmistȩ uocẽ in ꝓtectione alarũ dni sꝑabunt
Unde sponsa in canticis canticorũ. hoc. ẽ. una de multis

Expanded text:
barum omnium transcendere naturam. Magna est enim hujus barum omnium transcendere naturam. Magna est enim hujus altitudo arboris, quia mentes auditorum suorum praedicatio Evangelii ad appetenda coelestia sustollit. Diffusa est ramis, quia per praedicatores ex sese nascentes, totius mundi terminos occupavit. Diuturnitate praeminet, quia veritas quam praedicat, nullo unquam fine delebitur. Sub umbra illius volucres coeli habitant, quoniam animae fidelium quae ad coelestia per desiderium volare, et neglectis temporalium rerum cupiditatibus sursum cor habere consueverunt, juxta Psalmistae vocem: In protectione alarum Domini sperabunt . Unde et sponsa in Canticis cantico
Abbreviated transcription (Latin):
euangłii. minima . ẽ. omĩb disciplinis. Ad pͥmã qͥppe
doctrinã fidẽ ñ habet ueritatis: hominẽ dñm dm̃
mortuũ. & scandalũ crucis p̃dicans. Confer huiꝰ modi
doctrinã dogmatib phylosophorũ. & libris eorũ.
& splendori eloquentiȩ. cõpositioniq sermonũ: &
uidebis quanto minor sit cȩceris seminib sementis
euangłii. Sed illa cũ creuerint: nichil mordax. ni¬
chil uiuidũ. nichil uitale demonstrant. Iotũ est flac¬
cidũ marcidũq emollitũ in olera: & in herbis quȩ
arescunt & corruunt. Hȩc aut̃ p̾dicatio quȩ parua
uidebat᷑ in principio: uł cũ in anima credentis.
uł cũ in toto mundo sata fuerit ñ exurgit inholera
sed crescit in arborẽ: ut in aliis euangłistis aꝑtissi¬
me dicit᷑. Ascendit gͦ granũ sinapis seminatũ in t̾ra
siue agro dnĩ: & de holere mutat᷑ in arborẽ. cuiꝰ na¬
turȩ. ẽ. altitudine. amplitudine. annositate. her¬

Expanded text:
. Ad primam quippe doctrinam fidem non habet veritatis, hominem Dominum Deum mortuum et scandalum crucis praedicans. Confer hujuscemodi doctrinam dogmatibus philosophorum, et libris eorum et splendori eloquentiae compositionique sermonum, et videbis quanto minor sit caeteris seminibus sementis Evangelii. Sed illa cum creverint, nihil mordax, nihil vividum, nihil vitale demonstrat. Totum flaccidum marcidumque ebullit in olera et in herbas, quae arescunt et corruunt. Haec autem praedicatio quae parva videbatur in principio, vel cum in anima credentis, vel cum in toto mundo sata fuerit, non exsurgit in olera, sed crescit in arborem, ut in aliis Evangelistis apertissime dicitur. Ascendit ergo granum sinapis seminatum in terra sive agro Domini, et de olere mutatur in arborem, cujus natura est altitudine, amplitudine, annositate, her