comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cantarida. uermis terrenus. qͥ humano
corpori statĩ ut fuerit applicatꝰ. sui
alustione uesicas efficit plenas humo¬
re. Multipes uermis terrenꝰ. ex multi¬
tudine pedũ uocatꝰ. qͥ contractꝰ in glo¬
bum cõplicatur. Nascit᷑ sub petris ex
humore & t̾ra. Limax uermis limi
dictꝰ qđ in limo uł de limo nascat᷑.
unde & sordida semꝑ & immunda ha¬
betur. Bombocis frondiũ uermis. ex
cuiꝰ textura. bombociniũ conficitur.
Appellatꝰ aut̃ hoc nomine. ab eo qđ eua¬
cuetur dũ fila eterat. & aer solus in eo
remaneat. Eruca frondiũ uermis. in
olere uł pampino inuoluta. ab eroden¬
do dicta. De qua meminit plautꝰ. Imi¬
tatus nequã bestiã. & maleficã inuolu¬
tam in pampino. Implicat se idẽ nec
auolat ut locusta. ut huc illucq discur¬
rens. semipasta dimittat. sed ꝑmanet
pituris frugib. & tardo lapsu pigrisq
morsib uniuersa consumit. Teredonas
greti uocant lignorũ uermes. qđ te¬

Expanded text:
Cantharida vermis terrenus qui humano Cantharida vermis terrenus qui humano corpori statim fuerit applicatus, sui adustione vesicas efficit plenas humore. Multipes vermis terrenus, ex multitudine pedum vocatus, qui contactus in globum conplicatur. Nascitur sub petris ex humore et terra. Limax vermis limi, dictus quod in limo vel de limo nascatur; unde et sordida semper et inmunda habetur. Bombyx frondium vermis, ex cuius textura bombycinum conficitur. Appellatus autem hoc nomine ab eo quod evacuetur dum fila generat, et aer solus in eo remaneat. Eruca frondium vermis in holus, vel in pampino involuta, ab erodendo dicta. De qua meminit Plautus Cist. 728: Imitatus nequam bestiam et maleficam involutam in pampino inplicat se. Idem nec advolat, ut locusta, ut huc illucque discurrens semipasta dimittat, sed permanet perituris frugibus et tardo lapsu pigrisque morsibus universa consumit. Teredonas Graeci vocant lignorum vermes, quod te
Abbreviated transcription (Latin):
qđ plerunq de carne uł de ligno.
uł de quacunq re terrena. sine ullo con¬
cubitu gignit᷑. Licet ñ nunquã & de
ouis nascarit᷑. sicut scorpio. Sunt aut̃
uermes. aut t̾rȩ aut aquȩ aut aeris.
aut carniũ aut frondiũ. aut lignorũ
aut uestim̃torũ. Aranea uermis aeris.
ab aeris nutrim̃to cognominata. quȩ
exiguo corpore longa fila dectucit.
& telȩ semꝑ intenta. nunquã desinit
laborare. ꝑpetuũ sustinens in sua ar¬
te suspendiũ. Sangui sugia uermis
aquatilis. dicta qđ sanguinẽ sugit.
potantib enĩ insidiatur. Cũq illabit᷑
faucib uł ubi uspiã adhȩrescit sangui¬
nem haurit. & cũ nimio cruore madu¬
erit. euomit qđ hausit. ut recentiorẽ
denuo sugat. Scorpio uermis terrenus.
qͥ potius uermib ascribit᷑ ñ serpentib
animal armatũ aculeo. & ex eo grece
uocatũ qđ caudã figat. & arcuato uul¬
nere uenena diffundat. Propriũ ẽ aut̃
scorpionis. qđ manꝰ palmã nonferiat.

Expanded text:
 plerumque de carne, vel de ligno, vel de quacumque re terrena sine ullo concubitu gignitur; licet nonnumquam et de ovis nascuntur, sicut scorpio. Sunt autem vermes aut terrae, aut aquae, aut aeris, aut carnium, aut frondium, aut lignorum, aut vestimentorum. Aranea vermis aeris, ab aeris nutrimento cognominata; quae exiguo corpore longa fila deducit, et telae semper intenta numquam desinit laborare, perpetuum sustinens in sua arte suspendium. Sanguisuga vermis aquatilis, dicta quod sanguinem sugit. Potantibus enim insidiatur, cumque labitur faucibus vel ubi uspiam adhaerescit, sanguinem haurit; et cum nimio cruore maduerit, evomit quod hausit, ut recentiorem denuo sugat. Scorpio vermis terrenus, qui potius vermibus adscribitur, non serpentibus; animal armatum aculeo, et ex eo Graece vocatum quod cauda figat et arcuato vulnere venena diffundat. Proprium est autem scorpionis quod manus palmam non feriat.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ita. aut dies. ẽ. aut nox. atqui nox ñ ẽ:¬
UI. dies gͥ est. Sextus modus ẽ. ita. ñ ÷ dies.
est & ñ lucet. dies aut̃ ẽ : nox gͥ non est.
UIIS eptimꝰ modus. ẽ. ita. ñ dies ẽ.nox. atqui

Expanded text:
est ita: Aut dies est, aut nox; atqui nox non est, dies igitur est. Sextus modus est ita: Non et dies est, et non lucet; dies autem est, nox igitur non est. Septimus modus est ita: Non et dies est et nox; atqui
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑiori aut̃ parte cũ osseis uł ȩneis mal¬
leolis ad quos lora deligabant᷑. Dicti st̃¬
aut̃ a colore rubro. qualis. ẽ. mulli pi¬
scis. Soleȩ st̃ quib tantũ pedũ plantȩ
tegunt᷑. dictȩ a solo pedũ. Itẽ soleȩ ma¬
teriales. ex materia. corio intextę.
Socci. cuiꝰ diminutiuũ soccelli appellati
inde qđ soccũ habeant. in qͦ pars plantȩ
inicit᷑. Galliculȩ calige uł a callo pe¬
dum dictȩ. uł qͥa ligant᷑. Nam socci ñ
ligant᷑ sed tantũ intromittunt᷑. Cer¬
nui socci st̃ sine solo. Lingulati qͦs nos
foliatos uocamꝰ Clauati. quasi caliuati
eo qđ minutis clauis id ẽ. acutis soleȩ¬
caliges uinciant᷑. Perones & culponei
rustica calciam̃ta st̃. Baxea. calciam̃ta
mulierũ st̃. Corrigiȩ a coriis uocant᷑.
uł a colligatione. quasi colligiȩ¬

Expanded text:
superiori autem parte cum osseis vel eneis malsuperiori autem parte cum osseis vel eneis malleolis ad quos lora deligabantur, et dicti sunt a colore rubro qualis est mulli pi. Solee sunt quibus tantum pedum plante teguntur, dicte a solo pedum. Item solee materiales ex materiali corio intexta. Socci cuius diminutivum socelli, appellati inde quod soccum habeant, in quo pars plante iniicitur. Caligule, calige, vel a callo pedum dicte, vel quia ligantur: nam socci non ligantur, sed tantum intromittuntur. Cernui socci sunt sine solo. Lingulati quos nos foliatos vocamus. Clavati dicti, quasi calibati, eo qcaligis vinciantur. Perones et sculponeae rustica calciamenta sunt. Baxea calciamenta mulierum sunt. Corrigiae a coriis vocantur, vel a conligatione, quasi colligia
Abbreviated transcription (Latin):
patricii senatores centũ fuerint. Ocreȩ
tibialia calciam̃ta sc̃. dicta qđ crura
tegant. Coturni st̃ quib calciabant᷑
tragoedi qͥ in theatro dicturi erant.¬
& alta intonantiq uocẽ carmina can¬
taturi. Est enĩ calciam̃tũ inmodũ cre¬
pidarũ. qͦ eroes u̾tebant᷑. Sed & tale
.ẽ. ut indextro & leuo conueniat pede
Daxe calciam̃tũ comedorũ erat. sic̃ tra¬
goedorũ coturni. qͦs quidã etiã calo¬
nes appellant. eo qđ ex salice fierent.
Nam greci ut diximꝰ lignũ cala uocant
Talares calcei socci st̃. qui & inde nomi
nati uident᷑. qđ ea figura sint ut con¬
tingant talũ sicut subtulares qđ sub
talos sint. qͣsi subtalares. Ostrigilli
sunt qͥ ꝑ plantas consuti st̃: & ex suꝑio¬
re parte corrigiũ trahit᷑. ut constrin¬
gant᷑. unde & nominant᷑. Osas puto
abhis pͥmũ factas. & quãuis nunc exalio
genere. nom̃ tam̃ pristinũ recinent
Mullei similes st̃ coturnorũ solo alto.

Expanded text:
patritii senatores centum fuerint. 5. Ocreae, patritii senatores centum fuerint. 5. Ocreae, tibialia calceamenta sunt, dicta quod crura tegant. Cothurni sunt, quibus calciabantur tragoedi, qui in theatro dicturi erant, et alta, intonantique voce carmina cantaturi. Est enim calceamentum in modum crepidarum, quo Heroes utebantur, sed tale est, ut dextro et laevo conveniat pedi. 6. Baxeae calceamentum comoedorum erat, sicut tragoedorum cothurni. Quos quidam etiam calones appellant, eo quod ex salice fierent. Nam Graeci, ut diximus, lignum κᾶλον vocabant. 7. Talares calcei socci snati videntur quod ea figura sint ut contingant talum; sicut subtolares, quod sub talo sint, quasi subtalares. Obstrigilli sunt qui per plantas consuti sunt, et ex superiori parte corrigium trahitu ut constringantur; unde et nominantur. Osas puto ab os primum factas, et quamvis nunc ex alio genere, nomen tamen pristinum retinent. Mullei similes sunt coturnorum
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex auro contexta. assũptaq ex¬
trinsecus. in extrema parte uestim̃ti
Sidoniã picto clamidẽ circundata
limbo
UTORES nuncupatos qđ insertis
filo porcorũ setis suant. id ẽ. con¬
suant. qͣsi setores. Caligarios uͦ non
a callo pedũ. sed a calo id ẽ. ligno uo¬
catos. sine qͦ consui calciam̃ta ñ posst̃.
quas greci calopodas dicunt: Fiebant
aut̃ prius ex salice tantũ. Hinc &
calciam̃ta dicta. qđ in calo id ẽ li¬
gno fiant. uł qđ calcent᷑ Crepidis
greci ante reꝑtis usi fc̃. Est aut̃ ge¬
nus singulari forma. & idem utriq
aptũ pedi. uł dextro uł sinistro.
Crepidas aut̃ dictas qđ cũ sonostrin¬
gantur. siue apedũ crepitu in ambu¬
lando. Calcers reges utebant᷑ & cesares.¬
Forma eorũ. Patricios calceos romulus
repꝑit.iiii. corrigiarũ. assutaq luna.
His soli patricii utebant᷑. Luna aut̃ in
eis ñ sideris formã. sed notã centena¬
rii numeri significabat. qđ initio

Expanded text:
aut ex auro contexta assumptaque exaut ex auro contexta assumptaque extrinsecus in extrema parte vestimenti Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo. utores nuncupatos quod insertis filo porcorum setis suant, id est consuant, quasi setores. Caligarios vero non a callo pedum, sed a calo, id est ligno, vocatos, sine quo consui calciamenta non possunt, quas Graeci καλόποδας dicunt: fiebant autem prius ex salice tantum. Hinc et calciamenta dicta quod in calo, id est ligno, fiant; vel quod calcentur. Crepidas Graeci ante repertas usi sunt. Est autem genus singulari forma, et idem utrique aptum pedi, vel dextro vel sinistro. Crepidas autem dictas quod cum sono stringantur, sive a pedum crepitu in ambulando. CalceForma eorum. 481 Patritios calceos Romulus reperit quatuor corrigiarum, assutaque luna. Iis soli patritii utebantur. Luna autem in eis non sideris formam, sed notam centenarii numeri significabat, quod initio
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quã illi fiblin dicunt: qđ ligat. Sub¬
fibulũ sub ligaculũ. Redimiculũ est
qđ succinctoriũ siue bracile nuncup¬
mus. qđ descendens ꝑceruicẽ. & a late¬
rib colli diuisũ. utrarũq alarũ sinis
ambit. atq hinc inde succingit. ut cn-¬
stringens latitudinẽ uestis ad corpus
contrahat. atq hinc inde coniungen¬
do cõponat. Hunc uulgo bracile qͣsi
bracialẽ dicunt. quãuis nunc non
brachiorũ. sed reniũ sit cingulũ. duc¬
cinctoriũ aut̃ uocatũ. qđ ut dictũ ẽ¬
atq hinc inde succingit. Fascia ẽ.
qua tegit᷑ pectꝰ & papillȩ cõprimunt᷑
atq crispanti cingulo angustius pestͦ
artatur. Et dicta fascia. qđ in modũ
fasciculi corpus alligat. Hinc & fasa¬
olȩ. equib uulnera colligant᷑. Uta
dicta qđ ea pectus uincit᷑. instar
uitis ligantis. Limbus ẽ. quã nos
ornaturã dicimꝰ. Fasciola . ẽ. quȩ am.¬
bit extremitatẽ uestiũ. aut ex filis

Expanded text:
est, quam illi †fiblin† dicunt, quod ligat. Subest, quam illi †fiblin† dicunt, quod ligat. Subfibulum, subligaculum. Redimiculum est quod subcinctorium sive bracile nuncupamus, quod descendens per cervicem et a lateribus colli divisum, utrarumque alarum sinus ambit, atque hinc inde succingit, ut constringens latitudinem, vestes ad corpus contrahat, atque conjungedo componat. Hoc vulgo brachile, quasi brachiale dicunt, quamvis nunc non brachiorum, sed renum sit cingulum. Succinctorium autem vocatum, quod, ut dictum eatque hinc inde subcingit. Fascia est qua tegitur pectus et papillae conprimuntur, atque crispanti cingulo angustius pectus artatur: et dicta fascia quod in modum fasciculi corpus alligat. Hinc et fasciolae, quibus vulnera conligantur. Vitta dicta quod ea pectus vincitur instar vitis ligantis. Limbus est quam nos ornaturam dicimus, fasciola est que ambit extremitatem vestium, aut ex filis
Abbreviated transcription (Latin):
spidos lapillos. DT CIN SULIS
INCTUS. ẽ. lata zona. & minꝰ lata
semicintiũ. & utriusq minima
cingulũ. Nã a cincto ꝑ diminutionẽ
cingulũ nominatũ. Cincto aut̃ iu¬
uenes in exercitatione cipestri. uere¬
cuncda uelabant. unde & cãpestris dice¬
batur. Balteus cingulũ militare. ẽ: di¬
ctũ ꝓpt̃ qđ ex eo signa dependent. ad
demonstrandã legionis militaris sũmã
id ẽ. sex miliũ sescentorũ. ex qͦ numero
& ipsi consistunt. Unde & balteus dr̃
ñ tantũ qđ cingit᷑. sed etiã aquo arma
dependent. Tona grecũ. ẽ. quã illi ro¬
narim nos cingulũ nuncupamꝰ. Stro
phium . ẽ. cingulũ aureũ. ciĩ geminis
de qͦ ait cinna. Strophio lactentes cin¬
cta papillas. Sed prudentius. Nom̃
hoc gemmȩ. strophio illigata. ẽ. Limus ẽ
cinctꝰ quẽ publice habebant serui. Et
dictꝰ limus qͥa transuersas habet pur
puras. id ẽ. limas. Caltulũ cinguli
genꝰ. a coacto loro dictũ. Fibula grecũ

Expanded text:
spios lapillos. § 33 De spios lapillos. § 33 De inctus est lata zona, et minus lata semicinctium, et utrisque minima cingulum; nam a cinctu per diminutionem cingulum nominatum. Cinctu autem iuvenes in exercitatione campestri verecunda velabant; unde et campestris dicebatur. Balteum cingulum militare est, dictum pro quod ex eo signa dependant ad demonstrandam legionis militaris summam, id est sex milium sescentorum, ex quo numero et ipsi consistunt. Unde et balteus dicitur non tantum quod cingitur, sed etiam a quo arma dependant. Zona Graecum est, quam illi ζωνάριν, nos cingulum nuncupamus. phium est cingulum aureum cum gemmis, de quo ait Cinna: Strophio lactentes cincta papillas. Et Prudentius: Nomen hoc gemmae strophio illiga tum est. 4. Limus est cinctus quem publici habebant servi. Et dictus limus, quia transversas habepuras, id est limas. Caltulum cinguli genus, a coacto loro dictum. Fibula Graecum
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatẽ sequimini. qͥ ꝓpt̾ mulie¬
rũ cupiditatẽ. ut mulier ẽ. ornatus.
Crassus qͥ apud parthos ꝑiit. in senectu¬
te duos habuit anulos. causã p̾ferens.
qͦ pecunia ei imm̾sa creuisset. Multi
etiã romanorũ. ꝓ grauitate anulũ
gestare indigito abstinuert̃. Feminȩ
nꝰ usȩ anulis. nisi qͦs uirgini sponsus
miserat. neq ãplios quã binos anulos
aureos indigitis habere solebant At
nunc prȩauro nullũ feminis leue . ẽ.
atq immune mẽbrũ. Int̾ genera anulo.¬
rum st̃. ungulus. samotracius. tinius
Ungulus. ẽ. gemmatꝰ uocatꝰq hoc nomi¬
ne. qͥa sic̃ ungula carni. ita gẽma anu-¬
li auro accingit᷑. Samotracius. aureus
quidẽ sed capitulo ferreo. a loco ita
uocatꝰ. Tinius purus. ẽ. primũ in bithi¬
nia fabricatꝰ. quã olim tinã uocabant
gdos berillosq mͥ flacce. nec nitentes
ꝑ candidã margaritã quȩro. nec quos
tinica lima ꝑpoliuit anulos. nec ia¬

Expanded text:
auctoritatem sequimini, qui propter mulieauctoritatem sequimini, qui propter mulierum cupiditatem ut mulier est ornatus.' Crassus, qui apud Parthos periit, in senectute duos habuit anulos, causam praeferens quod pecunia ei inmensa crevisset. Multi etiam Romanorum pro gravitate anulum gestare in digito abstinuerunt. Feminae non usae anulis, nisi quos virgini sponsus miserat, neque amplius quam binos anulos aureos in digitis habere solebant. At nunc prae auro nullum feminis leve est atque inmune membrum. Inter genera anulorum sunt ungulus, Samothracius, Thynius. Ungulus est gemmatus, vocatusque hoc nomine quia, sicut ungula carni, ita gemma anuli auro adcingitur. Samothracius aureus quidem, sed capitulo ferreo; a loco ita vocatus. Thynius purus est, primum in Bithynia fabricatus, quam olim Thyniam vocabant.gdos berillosque mihi, Flacce, nec nitentes nec percandida margarita quaero, nec quos Tunnica lima perpolivit anellos nec ia
Abbreviated transcription (Latin):
fertur circulũ ferreũ incluso lapide
cdigito circundasse. qua consuetudine
homines usi. anulos habere coeꝑunt.
Anuli aut̃ sunt ꝑdiminutionẽ dicti.
a circulis & anis. qui st̃ circii brachia
& circũ crura. Unde & signa eorũ ꝑ di¬
minutionẽ sigilla. Nam signa maiora
sunt. Sigilla uͦ: quasi minora signa.
Anulos homines pͥmũ gestare coepunt.
quarto a pollice digito. qđ eo qͥuȩda uena
ad cor usq ꝑtingat. quã notandam
ornandãq aliqͦ in signi ueteres puta.¬
uerunt
Apud romanos anuli de publico dabant᷑.
& ñ sine discrimine. Nam dignitate
p̾cipuis uiris gẽmati dabant᷑. cȩteris
solidi. Anulũ aureũ. neq seruus neq
ubertinꝰ gestabat inpublico. sed anulo
aureo liberi itcebant᷑. libertini argen¬
teo. serui ferreo. licet & multi honestis¬
sumi anulo ferreo utebant᷑. Apud ue¬
teres ultra unũ anulũ uti. infamis
habitꝰ erat uiro. Gracchus in meuiũ
Considerate quirites sinistrã eiꝰ en cuiꝰ

Expanded text:
fertur circulum ferreum incluso lapide digito circumdasse; qua consuetudine homines usi anulos habere coeperunt. Anuli autem per diminutionem dicti a circulis et anis, qui sunt circum brachia et circum crura; unde et signa eorum per diminutionem sigilla: nam signa maiora sunt, sigilla vero quasi minora signa. Anulos homines primum gestare coeperunt quarto a pollice digito, quod eo vena quaedam ad cor usque pertingat, quam notandam ornandamque aliquo insigni veteres putaverunt. Apud Romanos anuli de publico dabantur, et non sine discrimine; nam dignitate praecipuis viris gemmati dabantur, ceteris solidi: anulum aureum neque servus neque libertinus gestabat in publico, sed anulo aureo liberi utebantur, libertini argenteo, servi ferreo; licet et multi honestissimi anulo ferreo utebantur. Apud veteres ultra unim anulum uti infame habitum viro. Gracchus in Mevium: 'Considerate, Quirites, sinistram eius; en cuius
Abbreviated transcription (Latin):
uendũ sit. Questio aut̃ ẽ. quȩsitio. cũ
quęrit᷑ an sit. quid sit. quale sit. Argu¬
mentũ uͦ dictũ quasi argutũ. uł qđ sit
argute inuentũ. ad comꝓbandas res.
Epłam ꝓprie greci uocant. qđ int̃pretat᷑
latine missa. Stila enĩ siue stllei. miss.
uł missi. Ante cartȩ & mẽbranarũ usũ.
in dolatis ex ligno codicillis epłarum
alloquia scribebant᷑. unde & portito¬
res earum. tabel larios uocauerunt

Expanded text:
vendum sit. Quaestio autem est quaesitio, cum vendum sit. Quaestio autem est quaesitio, cum quaeritur an sit, quid sit, quale sit. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad conprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quod interpretatur Latine missa. Στόλα enim sive στόλοι missa vel missi. Ante cartae et membranarum usum in dedolatis ex alloquia missitabant. Unde et portitores earum Tabellarios, et
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Hoc aut̃ uocabulũ apud nos
int̾pretatũ prȩfatio nuncupat᷑. qͣsi
prȩlocutio. Prȩcepta st̃ quȩ aut quid
facientũ. aut quid ñ faciendũ sit
docent. Quid faciendũ. ut dilige
dm̃ tuũ. & honora patrẽ tuũ & ma¬
trem tuã. Quid ñ faciendũ. ut non
moechaberis. ñ furtũ facies. Similit̃
& gentiliũ precepta. uł iubent uł
uetant. Iubent faciendũ. ut nudus¬
ara. sere nucdus. Uetant. ut neue
int̾ uites corilũ sere. neue. flagella
martius uates primꝰ prȩcepta cõposuit.
suis indicant altius se ꝑscrutari oporte¬
re. Parabola quippe alicuiꝰ rei similitu¬
dine pͣre se gerit. Qđ licet sit uocabulũ
grecũ. iam tam̃ ꝓlatino usurpatur. Et
notũ est qđ in parabolis quȩ dicuntur.
rerũ similitudines. reb de quib agicur
cõparantur. Problemata aut̃ quȩ latine
appellant᷑ ꝓpositiones: quęstiones sunt
habentes aliquid qđ disputatione sol¬

Expanded text:
erunt; hoc autem vocabulum apud nos erunt; hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. 10. Praecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: Dilige um tuum,' et: 'honora patrem tuum et matrem tuam.' Quid non faciendum, ut: 'Non moechaberis,' 'Non furtum facies.' Similiter et gentilium praecepta vel iubent vel vetant. Iubent faciendum, ut aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Marcius vates primus praecepta composuit, suis indicant, altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicujus rei similitudinem per prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, jam tamen pro Latino usurpatur: et notum est, quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines, rebus, de quibus agitur, comparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt, habentes aliquid, quod disputatione sol
Abbreviated transcription (Latin):
lommente sunt enĩ int̾pretationes
ut cõmenta iuris. cõmenta euangłii.
A pologeticũ est excusatio. in qͦ solent
quidã accusantib respondere: In de¬
fensione enĩ aut negatione sola posi¬
tum ẽ. & est nom̃ grecũ. Panagiricũ
est licentiosũ & lasciuiosũ genus di¬
cendi. in laudib regũ. In cuiꝰ compo¬
sitione homines multis mendaci is
adulant᷑ qđ malũ a grecis exortũ. ẽ.
Quorũ leuitas instructa. dicendi fa¬
cultate & copia incredibili. multas
mendaciorũ nebulas suscitauit: Fa¬
storũ libri st̃. in quib reges uł consu¬
les scribuntur. a fascib dicti. idest
potestatib. Unde & ouidii libri fa¬
storũ dicunt᷑. quia de regib & con¬
sulib editi st̃. Proemiũ. ẽ. initiũ di¬
cendi. Sunt enĩ proemia principia
librorũ. quȩ ante causȩ narrationẽ.
ad instruendas audientiũ aures co¬
aptantur. Cuiꝰ nom̃ pleriq latini¬
tatis periti sine trans latione posu¬

Expanded text:
cum mente. Sunt enim interpretationes, cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est, et est nomen Graecum. 7. Panegyricum est licentiosum, et laciniosum genus dicendi in laudibus regum, in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit 8. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, potestatibus. Unde et ob id libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. 9. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures 255 coaptantur. Cujus nomen plerique Latinitatis periti sine translatione posu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑusculorum genera esse tria. Pri u¬
mũ genus excerpta st̃. quȩ grece
scolia nuncupant᷑. in quib ea quȩ ui¬
dentur obscura uł difficilia sũmatĩ
ac breuit ꝑstringuntur. Scđm genus
omeliȩ st̃. quas latini uerbũ appel¬
lant. quȩ ꝓferunt᷑ in popłis. Terciũ
thomi. quos nos libros uł uolumina
nuncupamꝰ. Omeliȩ aut̃ ad uulgum
loquunt᷑. thomi uͦ id .ẽ. libri. maioris ft
disputationis. Dialogus. ẽ collatio duo¬
rum uł plurimorũ. quẽ latini sermonẽ
dicunt. Nam qͦs greci dialogos uocant.
nos sermones uocamꝰ. Sermo aut̃ dictꝰ
quia init̾ utrunq seritur. unde iN
uirgilio. multa int̾ se serebant. Tra¬
ctatus ẽ. unius rei multiplex expositio
eo qđ trahat sensũ in multa sentiendi
contrectando secũ. Differt aut̃ sermo.
tractatꝰ & uerbũ. Sermo enĩ altera eget
psona. tractatꝰ specialit᷑ ad sc ipsũ est.
Uerbũ autẽ ad om̃s. Unde & dr̃. uerbũ
fecit ad ꝑopłm. Cõm̃taria dicta qͣsi

Expanded text:
usculorum constat esse tria genera. Primum genus Excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur, in quibus ea, quae viderunt obscura vel difficilia, summatim ac breviter perstringuntur. Secundum genus Homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgum loquuntur: Tomi vero, id est, libri majoris sunt disputationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona. Tractatus specialiter ad seipsum est. verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta quasi
Abbreviated transcription (Latin):
guis aerem colera igẽ. melancolia
terrã. flegma aquã. Et sunt . iiͦii. hu¬
mores sicut .iiͦiͦi. elem̃ta. quȩ conser¬
uant corpora nr̃a. Sanguis ex greca
ȩthimologia uocabulũ sumpsit. qđ
eo uegetetur. & sustentetur & uiuat
Colerã greci uocauert̃. qđ unius diei
spacio terminetur. unde & colera id÷
fellicula nominata ẽ. hoc. ẽ. fellis
effusio. Greci enĩ fel. colen dicunt
Melancolia dicta. eoqđ sit ex nigri

Expanded text:
guis aerem: cholera ignem: melancholia guis aerem: cholera ignem: melancholia terram: phlegma aquam: et sunt quatuor humores, sicut elementa, quae conservant corpora nostra. Sanguis ex Graeca etymologia vocabulum sumpsitod vegetetur, et sustentetur, et iuvetur. Choleram greci vocaverunt, quod unius diei spatio terminetur; unde et cholera, id est fellicula nominata est, hoc est fellis effusio. Greci enim fel, colen dicunt melancholia dicta, eo quod sit ex nigri
Abbreviated transcription (Latin):
tudinũ qualitatib. artis curã rationa¬
biliter pscrutatꝰ. ẽ. Enperici enĩ. ex¬
perientiã solã sectantur: logiei expe¬
rientiȩ rationẽ adiungunt. Metodici
nec elem̃torũ rationẽ obseruant. nec
tempora. nec ȩtates. nec causas. sed so¬
las morborum substantias.
temꝑantia naturę ex calido & hu¬
mido quod ẽ. sanguis. Unde & sanitas
dicta ẽ. quasi sanguinis status. Morbi
generali uocabulo om̃s passiones corpo¬
ris continentur. qđ inde ueteres mor¬
bum nominauerunt. ut ipsa appella
tione mortis uim quȩ ex eo nascitur
demonstrarent. Int̾ sanitatẽ autem
& morbũ media. ẽ. curatio. quȩ nisi
morbo congruat: ñ ꝑducit ad sanita¬
tem. Morbi om̃s ex quattuor nascunt᷑
humorib. id ẽ ex sanguine. & felle.
melancolia. & flegmate. Ex ipsis enĩ
reguntur sani. ex ipsis lȩdunt᷑ infir¬
mi. Dum enĩ amplius exera cursum
naturȩ creuerint: egritudines faci¬
unt. Sicut autẽ quattuor sunt ele¬
humor suũ elem̃tũ imitatur. San¬

Expanded text:
tudinum qualitatibus, artis curam rationabiliter perscrutatus est. Empirici enim experientiam solam sectantur; logici experientiae rationem adjungunt; methodici, nec elementorum rationem observant, nec tempora, nec aetates, nec causas, sed solas morborum substantias. temperantia naturae ex calido et humido, quod est sanguis; unde et sanitas dicta est, quasi sanguinis status. 2. Morbi generali vocabulo omnes passiones corporis continentur, quod inde veteres morbum nominavetione mortis vim, quae ex eo nascitur, demonstrarent. Inter sanitatem autem et morbum media est curatio, quae nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Morbi omnes ex quatuor nascuntur humoribus, id est, ex sanguine et felle, melancholia et phlegmate: ex ipsis enim reguntur sani, ex ipsis laeduntur infirmi. Dum enim amplius extra cursum naturae creverunt, aegritudines faciunt: sicut autem quatuor sunt elehumor suum elementum imitatur: san
Abbreviated transcription (Latin):
Calcis uiua dicta. quia dũ sit tactu
frigida. intꝰ occultũ continet ignẽ.
rũpit. Natura ciꝰ mirũ aliquid facit.
Post quã enĩ arserit aqͥs incenditur.
quib solet ignis extingui. oleo extin¬
guitur. qͦ solet ignis accendi. usus est¬
in structuris fabricȩ necessarius. Nam
lapis lapidi ñ notest adherere fortius.
nisi calce coniunctꝰ Gipsũ cognatũ
calci . ẽ. & est grecũ nom̃. Plura eiꝰ ge¬
nera. Omniũ autẽ optimũ lapidi spe-

Expanded text:
Calx viva dicta, quia dum sit tactu Calx viva dicta, quia dum sit tactu frigida, intus occultum continet ignem. . Natura ejus mirum aliquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. lapis lapidi non potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Gipsum cognatum calci est et est grecum nomen; plura sunt eius genera, omnium autem optimum lapis sp
Abbreviated transcription (Latin):
dus. in cem̃to raro utilis. Globus cont᷑
iniurias fortis. & instructura infidus
nisi fuerit multa suffrenatione deuin¬
ctus. Fluuiatilis silex. sẽꝑ ueluti ma¬
dens. ẽ. Hic ȩstate exhiberi oportet.
nec ante bienniũ inseri instructuris
domorũ. Fictiliũ oꝑum ad parietes
& fundam̃ta coctis laterculis ad te¬
cta. imbriculis tegulisq aptantur
Tegulȩ uocatȩ qđ tegant ȩdes. & imbri.¬
ces qđ accipiant imbres. Tegulȩ primȩ
positionis nom̃. cuiꝰ diminutiuũ tigil¬
lum. Laterculi uͦ uocati qđ lati for-¬
ment᷑. circũ actis undiq quattuor ta¬
bulis. Lateres aut̃ crudi ft̃. qui & ipsi
inde nominati. qđ lati ligneis formis
efficiunt᷑. quorũ crates dicunt᷑. in
quib lutũ ꝓ isdem laterib crudis por¬
tari solent. Sunt enĩ conexiones cin¬
inuicẽ teneant. Lutũ aut̃ uocatũ
quidã ꝑ antifrasin putant. ađ ñ sit.
mundũ. Nam om̃e lotũ mundũ est.

Expanded text:
dus in caemento raro utilis. Globus contra dus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisque aptantur. Tegulae vocatae quod tegant aedes, et imbrices quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cuius diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati quod lati formentur circumactis undique quattuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati quod lati ligneis formis efficiuntur. Quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro isdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim conexiones caninvicem teneant. Lutum autem vocatum quidam per antiphrasin putant quod non sit mundum; nam omne lotum mundum est.
Abbreviated transcription (Latin):
plurimꝰ excidit᷑. Piperenꝰ sub albidus
cũ punctis nigris. durus atq fortissimꝰ
Concleatius. concleis lapillisq & aren
concretꝰ asꝑrimꝰ & interdũ fistulosus.
Columbinꝰ a colore auis nuncupatꝰ. nature
uicinꝰ gypso. & mollitie simillimꝰ. Mo¬
laris inparietib utilis. quia . ẽ. quȩdã
pinguior natura eiꝰ duraq & asꝑa. exqͦ
etiã & molȩ fiunt. unde & nom̃ traxit.
Huius .iiiͦiͦ. genera. albus. niger. ꝑmixtꝰ
lapis creatꝰ ex aqua. leuis ac fistulosus.
& cameris aptus. Silex durus lapis.
ex cuiꝰ genere nigri silices optimi. qui¬
busla in locis & rubentes. Albi silices
contra uetustatẽ incorrupti. Idẽ & in
monum̃tis sculpti & incorrupti ꝑma¬
nent. quib ne ignis quidẽ nocet Nam
ex his etiã formȩ fiunt. in quibꝰera
fundunt᷑ Uiridis silȩx. uehem̃t᷑ &¬
ipse igni resistens. sed nusquã copiosus.
& ubi inuenit᷑. lapis ñ saxũ ẽ. Palli.¬

Expanded text:
plurimus exciditur. Piperinus subalbidus plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris, durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natura eius, duraque et aspera. Ex quo etiam et molae fiunt; unde et nomen traxit. Huius quattuor genera: albus, niger, permixtus lapis creatus ex aqua, levis ac fistulosus et cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Palli
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad instar prioris. Nã instar uete¬
res ꝓsimilitudine ponebant. unde &
instaurare dicebant. Constat aute
constructio. fundam̃to. lapidibꝰ. calce.
arena. & lignis. Funclam̃tũ dic̾tũ qđ
fundus sit ȩdificii. Idem & cementũ
a cedendo dictũ. qđ crasso lapide sur¬
gat. Lapides in structuris apti. albus.
tiburtinꝰ. colũbinꝰ. fluuiatilis. sfun¬
gia. rubrus. & reliqui. Albus lapis.
alius durus alius mollis. dentata ser¬
ra secatur. Tractabilis in oꝑe. ẽ. ita ut
ineo qͣsi in ligno litterȩ scribantur.
Tiburtinus a loco italiȩ dictꝰ. Quidũ
sit ad fabricã fortis. uapore tam̃ dissi¬
lit. Iofus ȩdificiis inutilis . ẽ. fundam̃¬
tis aptus. mortalitate & mollitia. Ex
estu eni & halitu maris friattur. &
uerberat᷑ imbribꝰ. Arenatius lapis. con¬
cretus maris arenis. hic & bibulus dr̃
Seruat eni humorẽ acceptũ. Idem & in
betica. Gaditanꝰ ab insula oceani. ubi

Expanded text:
tur ad instar prioris. Nam instar vetetur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamentum dictum quod fundus sit aedificii. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Lapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi
Abbreviated transcription (Latin):
parietũ atq tectorũ. greci inuentorẽ
dedalũ assert̃. Iste enĩ primꝰ didicisse
fabricã a minerua dr̃. Fabros aut̃ siue
artifices greci tectonos uocant. id ẽ in¬
structores. Architecti aut̃ cem̃tarii st̃
architectꝰ fundam̃tũ posui. Maciones
dicti a machinis in quib insistunt.
ꝓpter altitudinem parietum.
partes sunt tres. Dispositio. constru¬
ctio uenustas. Dispositio. ẽ. areȩ uł solii.
& fundam̃torũ descriptio. De cor
& altitudinis ȩdificatio. Constructio
aut̃ uł instructio uocata. eo qđ instrin¬
gat. & cohȩrere faciat. ut lapides luto.
& ligna & lapides inuicẽ sibi. Nã & in¬
tinctio ferri in aqua. instructura. ẽ.
Nisi enĩ candens tinguat᷑. instringi & co.¬
hȩrere ñ potest ferrũ. Itẽ constructio
a multitudine lapidũ & lignorũ dicta.
unde &strues. Aliud ẽ. enĩ ȩdificatio¬
aliul instauratio. Nã ȩdificatio noua
constructio. ẽ instauratio uͦ qđ repara¬

Expanded text:
fabricis atque tectorum Graeci inventorem fabricis atque tectorum Graeci inventorem Daedalum adserunt; iste enim prius didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci τέκτονας vocant, id est instructores. Architecti autem caementarii sunt, 'architectus fundamentum posui.' Maciones dicti a machinis in quibus insistunt propter altitudinem parietum. rum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio est areae vel solii et fundamentorum discriptio. De const altitudinis aedificatio. Constructio autem vel instructio vocata eo quod astringat et cohaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod repara
Abbreviated transcription (Latin):
endo ꝓducamꝰ. Cudere enĩ. cedere &
ferire.ẽ. Ueteres aut̃ ñ incudẽ uoca¬
bant sel intudẽ. eo qđ in ea metallũ
tundit᷑. hoc ẽ. tendat᷑. Unde & tudis
malleus. a tundendo id ẽ. tendendo
dictꝰ. Malleus uocatꝰ. qͥa dũ quid calet
& molle. ẽ: cedit & ꝓducit. Marcus
malleus maior. Et dictꝰ marcus: qđ
maior sit ad cedendũ & fortior. Mar¬
tellus. mediocris. Marculus. malleus
pusillus. Lucilius. Et uelut in fabricã
feruens. cũ marculus ferrũ multorũ
magnis ictib tundit. Forcipes quasi
ferricipes. eo qđ ferrũ candens capiant
teneantq. siue qđ abhis aliqͥd foruũ
capimꝰ & tenemꝰ quasi foruicapes. Nã
foruũ. ẽ. calidũ. unde & feruidũ. un¬
de & formosos dicimꝰ. quibꝰ calor san¬
guinis ex rubore pulchritudinẽ
creat. Lima clicta eoqđ lene faciat
N ã limũ lene . ẽ. Cilium ẽ unde oꝑant᷑
argentarii. a qͦ & celata uasa dicunt᷑¬
N fabricis DE FABRICIS PARITUM. UIII

Expanded text:
endo producamus; cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tunditur, hoc est tendatur; unde et tudis malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior; et dictus marcus quod maior sit ad caedendum et fortior. Martellus, mediocris. Marculus malleus pusillus. Lucilius1165: Et velut in fabrica fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. Forcipes quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant teneantque, sive quod ab his aliquid forvum capimus et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum; unde et fervidum; unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. Lima dicta eo quod lene faciat. Nam limum lene est. Cilium est unde operantur argentarii; a quo et caelata vasa dicuntur. § 8 De fabricis parietum. In
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ sunt. dictȩ qđ aquas fundant
& emittant. Nam stola grece mittere. ẽ.
Formȩ earũ ꝓmagnitudine aquȩ & ca¬
pacitate fiunt. ꝑ quas aquȩ ꝑcertos
modulos diuiduntur. equib ẽ. uncia
& quinaria. digitus quadratꝰ. digitus
rotundus. & cȩteri modi cuiq causȩ
DE UENUSTATE XI.

Expanded text:
ctae quod aquas fundant et mittant. Nam στολα Graece mittere est. Formae earum pro magnitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et ceteri modi quique. De venustate.
Abbreviated transcription (Latin):
quinq modiorũ. Medimna aut̃ lati¬
na lingua uocat᷑. id÷ dimidia. eoqđ
quinq modiis metiat᷑. qui . ẽ. dimidius
numerus a ꝑfecto denario. Artaba
m̃sura. ẽ. apud ȩgyptios sextariorũ
modiorũ onus appendit. Chorus.xxx.
modiorũ m̾sura cõpletur. Hic ex hebra¬
ico sermone descendit. qͥ uocatur cora
a similitudine collis. Coria enĩ hebra¬
ice. colles appellantur. Coaceruati enĩ
modii .xxx. ad instar collis uident᷑. &
onꝰ cameli efficiunt

Expanded text:
quinque modiorum. Medimna autem Latiquinque modiorum. Medimna autem Latina lingua vocatur, id est dimidia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextariorum modiorum onus appendet. Corus triginta modiorum mensura completur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur cora a similitudine collis. Coria enim Hebraice colles appellantur: coacervati enim modii triginta instar collis videntur, et onus cameli efficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
pondus. uł adiciant ignorant᷑ uł detra¬
hant. apud hebreos constitutione diui.¬
na tali ratione seruatur. Modius enĩ
a modo dictus. hinc & modica. id est
moderata. Modicis enĩ. modus nom̃
imposuit. Nam modica ꝓparuis. abu¬
surȩ. uixta morẽ ꝓuinciȩ palestinȩ.
unũ & dimidiũ modiũ capiens. cuiꝰ
nom̃ ex hebreo sermone tractũ. ẽ.
Satũ enĩ apud eos nominat᷑ sũptio siue
leuatio. eo qđ qͥ metitur eandẽ men¬
surã sumat ac leuet. Est & aliud satũ.
mensurã sextariorũ uiginti duorũ
capax. quasi modius. Batus uocatus
hebraica lingua. ab olearia mola. quȩ
mole uice ꝓteritur. Anphora uocata
qđ hinc & inde leuetur. Hȩc grece a
figura sui dicta dr̃. qđ eiꝰ ansȩ gemi¬
natȩ. uideant᷑ aures imitari. Recipit
aut̾ uini uł aquȩ pedẽ quadratũ.
m̾sura. ẽ: quã quidã quartariũ di¬
cunt. Proprie aut̃ urna uas . ẽ. quȩ ꝓ
condendis defunctorũ cinerib ad hi¬

Expanded text:
pondus vel adjiciant ignoranter, vel detrapondus vel adjiciant ignoranter, vel detrahant: apud Hebraeos constitutione divina tali ratione servatur. Modius enim a modo dictus. Hinc et modica, id est, moderata: modicis enim modius nomen imposuit: nam modica pro parvis abusurae iuxta morem provinciae Palestinae, unum et dimidium modium capiens. Cuius nomen ex Hebraeo sermone tractum est; 'satum' enim apud eos nominatur sumptio sive levatio, eo quod qui metitur eandem mensuram sumat ac levet. Est et alium satum, mensura sextariorum viginti duorum capax quasi modius. Batus vocatur Hebraica lingua ab olearia mola, quae molae vice proteritur. Amphora vocata quod hinc et inde levetur. Haec Graece a figura sui dicta dicitur, quod eius ansae geminatae videantur aures imitari. Recipit autem vini vel aquae pedem quadratum, mensura est quam quidam quartarium dicunt. Proprie autem urna vas est, quae pro condendis defunctorum cineribus adhi
Abbreviated transcription (Latin):
psit. qđ sit mensura ꝑfecti numeri.
id ẽ. denarii. Modius dictꝰ. ab eo qđ
sit suo modo pfectus. Est aut̃ men¬
tracta ẽ. eo qđ in principio ds̃ .xx.
duo oꝑa fecerit. Nã prima die septẽ
opa fecit. id ẽ materiã informẽ.
angłos. lucẽ. cȩlos suꝑiores. terrã.
a quã. atq aerem. Scdã die firmam̃¬
tũ solũ. Tercia die .iiiͦiͦ. maria. se¬
mina. sationes atq plantaria. Quar
& uolatilia. Sexta die .iiiͦi. bestias.
pecudes. reptilia t̾rȩ & hominẽ. Et
facta st̃ omĩa .xx. duo genera in di¬
ebus sex. & uiginti duę generationes
sunt ab adã usq ad iacob: ex cuius
semine nascit᷑ omĩs gens isrł. &
.xx. duo libri ueteris testam̃ti usq
ad hester. &.xͣx. duo litterarũ sunt
elem̃ta. quib constat diuinȩ legis
doctrina. His gͥ exemplis modius
uiginti duorũ sextariorũ. a moyse
scđm sacrȩ legis m̃surã effectus est
Et quãuis diuersȩ gentes. huic mensurȩ

Expanded text:
msit, quod sit mensura perfecti numeri, msit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii. Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Est autem mentracta est, eo quod in principio Deus viginti duo opera fecerit. Nam prima die septem opera fecit: id est materiam informem, angelos, lucem, caelos superiores, terram, atque aerem: secunda die firmamentum solum: tertia die quatuor, maria, semina, sationes atque plantaria: quartet volatilia: sexta die quatuor, bestias, pecudes, reptilia terrae, et hominem, et facta sunt omnia viginti duo genera in diebus sex, et duo et viginti generationes sunt ab Adam usque ad Jacob, ex cujus semine nascitur omnis gens Israel: viginti duo libri veteris Testamenti usque ad Esther: et viginti duo litterarum sunt elementa, quibus constat divinae legis doctrina. His igitur exemplis modius viginti duorum sextariorum a Moyse secundum sacrae legis mensuram effectus est: et quamvis diversae gentes huic mensurae
Abbreviated transcription (Latin):
adice sextũ: congiũ reddit Nã congius
sex metitur sextari is. a quo & sextari i
nom̃ dedert̃. Conguis aut̃ a congien¬
do id. ẽ. ꝑ augm̃tũ crescendo uocatur.
Unde postea pecunia beneficii grã dari
coepta. congiariũ appellatũ.ẽ. Unꝰ qͥsq¬
enĩ sui tẽporis imꝑator. fauorẽ popłi
captans. adiciebat. ut largior uideret᷑
in donis. Congiariũ aut̃ specialiter
mensura ẽ liquidorũ. cuiꝰ & rẽ simil
& nom̃. a romanis impositũ inuenimꝰ.
Mecrũ. ẽ mensura liquidorũ. hȩc a men-¬
sura accepit nom. Metron eni men¬
surã dicunt greci. & inde appellata
metreta. licet & urna & anfora. &
reliqͣ huiꝰ modi nomina mensurarũ
sint: tam̃ ista hoc nom̃ a denarii nu-¬
meri ꝑfectione accepit. Metrũ. ad
omne mensurã ptiriet. Metrũ enĩ
grece latine m̾sura dr̃. Nã & ciatus
quid plus minisue capit m̾sura est
Sed ideo hoc nom̃ specialit̾ sibi assũ¬

Expanded text:
Adice sextum, congium reddit: nam congius Adice sextum, congium reddit: nam congius sex metitur sextariis, a quo et sextarii nomen dederunt. Congium autem a congiendo, id est per augmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pecunia beneficii gratia dari coepta congiarium appellatum est: unusquisqenim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accepit nomen; μέτρον enim mensuram dicunt Graeci. Et inde appellata metreta, licet et urna et amphora et reliqua huiusmodi nomina mensurarum sunt; tamen ista hoc nomen a denarii numeri perfectione accepit. Metrum ad omnem mensuram pertinet; metrum enim Graece, Latine mensura dicitur. Nam et cyatum quid plus minusve capit mensura est. Sed ideo hoc nomen specialiter sibi adsu
Abbreviated transcription (Latin):
brcuitas. Sed & solẽ istũ ꝓpriã sui or¬
bis habere mensuram. qđ geometrici
ꝑscrutari audent. Temporis: ut m̃sura¬
horarũ. & dierũ & annorũ. Unde &
metiri pedes horarũ dicimꝰ. hoc. ẽ. men¬
surare. Proprie aut̃ m̃sura uocata. qđ
ea fruges metiunt᷑ atq frum̃tũ. id ÷
humida & sicca. ut modios. urnas.
coclear. qđ est dimidia pars draginȩ.
appendens siliquas nouẽ. Qui tripli¬
catus conculã facit. Concula dragina
quinq draginȩ addunt᷑ ad decẽ. Aci¬
tabulus quarta pars eminȩ ẽ. duodecĩ
draginas appendens. Cotula emina-
est. habens ciatos sex. quȩ iccirco cotula
uocat᷑. qͥa cote greco sermone incisio dr̃.
& emina sextarii induo ȩ̨qua incidit᷑.
& cotulã facit. Emina aut̃ appendit
librã unã. quȩ geminata sextariũ
facit. Sextarius duarũ librarũ est.
qͥbis assũptꝰ nominat᷑ bilibris. assũptꝰ
quat᷑ fit greco nomine cenix. qͥnquies

Expanded text:
brevitas. Sed et solem istum propriam sui orbrevitas. Sed et solem istum propriam sui orbis haberi mensuram, quod geometrici perscrutari audent. Temporis ut mhorarum et dierum et annorum: unde et metire pedes horarum dicimus, hoc est mensurare. Proprie autem mensuram vocatam quod ea fruges metiuntur atque frumentum, id est humida et sicca, ut modios et artacoclear, quod est dimidia pars dragmae, adpendens siliquas novem; qui triplicatus conculam facit. Concula dragma quinque drachmae adduntur ad decem. Acetabulum quarta pars heminae est, duodecim drachmas appendens. Cotula hemina est habens cyathos sex, quae idcirco cotula vocatur, quia cote graeco sermone incisio dicitur, et hemina sextarii in duo aequa inciditur, et cotulam facit. Hemina autem appendet libram unam, quae geminata sextarium facit. Sextarius duarum librarum est. Qui bis adsumtus nominatur bilibris; adsumtus quater 'fit Graeco nomine cenix'Carm. de p
Abbreviated transcription (Latin):
metitur. uł quia librã efficit duode.¬
cies cõputatꝰ. Libra duodecĩ unciis
ꝑficit᷑. & inde habetur ꝑfecti ponde¬
ris genꝰ qͥa tot constat unciis. quot
mensib annꝰ. Dicta aut̃ libra qđ sit
libera. & cuncta intra se pondera p̃-
dicta concludlat. Mina inponderi¬
bus centũ dragmis appenditur. &. ẽ.
nom̃ grecũ. Talentũ sũmũ esse pon¬
dus phibetur. in grecis. Nã nichil est
calcominꝰ. nachil talento maius. cu iꝰ
uariũ apud diuersas gentes pondus
.Lxx. duarũ librarũ. sic̃ plautꝰ osten¬
dit. qͥ ait duo talenta esse centũ. xl.¬
iiͦiͦi. libras. Est aut̃ triplex id ÷ minꝰ
mediũ summũ. Minus. T mediũ.
constat. Centenariũ numeri nom̃
est. eo qđ. cͣ. librarũ ponderis sit. qđ
EΠSURA . ẽ. res aliqua. modo suo uł .xxu.
tẽpore circũscripta. Hȩc aut cor¬
poris. e. aut tẽporis. Corporis ut homi¬
nũ. lignorũ. & colũnarũ. longitudo &

Expanded text:
metitur, vel quia libram efficit duodemetitur, vel quia libram efficit duodecies conputatus. Libra duodecim unciis perficitur; et inde habetur perfecti ponderis genus quia tot constat unciis quot mensibus annus. Dicta autem libra quod sit libera, et cuncta intra dicta concludat. Mina in ponderibus centum dragmis appenditur, et est nomen grecum. Talentum summum esse pondus perhibetur in Grecis; nam nihil est calco minus, nihil talento maius; cuius varium apud diversas gentes pondus LXXII librarum, sicut Plautus ostendit, qui ait duo talenta esse CXLIV libras. Est autem triplex, id est, minus, medium, summum. Minus L, medium constat. 23. Centenarium numeri nomen est, eo quod centum librarum ponderis sit. QuoMensura est res aliqua modo suo, vel tempore circunscripta. Hec autem corporis est, aut temporis. Corporis ut hominum, lignorum et columnarum, longitudo vel