comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iob quos de greco origenis ad sensum
transtulit. & alius elegans libellus
contra auxentiũ. & ñnullȩ ad diuer¬
sos epłȩ. Aiunt quidã scripsisse eum
& in cantico canticorũ: sed a nobis hoc
opus ignoratur. Mortuus. ẽ. pictauis.
ualentiniano & ualente regnantib¬
iciorinus natione afer.ci.
romȩ sub constantio principe rethori¬
cam docuit: & in extrema senectute xp̃i
se tradens fidei. scripsit aduersus arriũ
libros more dialectico ualde obscuros.
qui nisi aberuditis ñ intelliguntur: &
cõmentarios in apłm.¬

Expanded text:
Job, quos de graeco Origenis ad sensum Job, quos de graeco Origenis ad sensum transtulit: et alius elegans libellus contra Auxentium: et nonnullae ad diversos epistolae. Aiunt quidam, scripsisse eum et in Cantica canticorum; sed a nobis hoc opus ignoratur. Mortuus est Pictavis, Valentiniano et Valente regnantibictorinus, natione Afer, Romae sub Constantio principe rhetoricam docuit, et in extrema senectute, Christi se tradens fidei, scripsit adversus Arium libros more dialectico valde obscuros, qui nisi ab eruditis non intelliguntur, et Commentarios in Ap
Abbreviated transcription (Latin):
rus antonii monachi. edidit aduersid̃
manicheum egregiũ librũ. & de psal¬
morũ titulis alium. & ad diuersos
utiles epłas: & sub constantio princi¬
pe etiã in confessione inclitꝰ fuit
ylaRius urbis pictauorũc.
aquitanicȩ ep̃s. factione saturnini
arelatensis ep̃i de sẏnodo biterrensi
frigiã religatus: duodecĩ aduersũ
arrianos confecit libros. & alium
librũ de synodis. quẽ ad galliarum
epos scripsit: & in psalmos cõmentari¬
os primũ uidelicet & secundũ. & a
mum. In quo ope imitatus origenẽ.
ñnulla etiã de suo addidit Est eius ad
constantiũ libellus quẽ uiuenti con¬
stantinopoli porrexerat: & alius in
constantiũ quem post mortẽ eiꝰ scri¬
psit. & liber aduersũ ualentẽ & ursa¬
tium hystoriã ariminensis & selei-¬
ciensis synocti continens. & ad pꝰfatum
salustinũ siue contra dioscorũ. & lib̾
ymnorũ & mysteriorũ alius. & com¬
mentarios in matheũ. & tractatꝰ iN

Expanded text:
rus Antonii monachi, edidit adversum rus Antonii monachi, edidit adversum Manichaeum egregium librum, et de psalmorum titulis alium, et ad diversos utiles epistolas, et sub Constantio principe etiam in confessione inclytus fuitlarius urbis Pictavorum Aquitaniae episcopus, factione Saturnini Arelatensis episcopi, de synodo Biterrensi Phrygiam relegatus, duodecim adversus Arianos confecit libros: et alium librum de synodis, quem ad Galliarum episcopos scripsit: et in Psalmos commentarios, primum videlicet et secundum, et a mum: in quo opere imitatus Origenem, nonnulla etiam de suo addidit. Est ejus et ad Constantium libellus, quem viventi Constantinopoli porrexerat: et alius in Constantium, quem post mortem ejus scripsit: et liber adversus Valentem et Ursacium, historiam Ariminensis et Seleuciensis synodi continens: et ad praefectum Sallustium, sive contra Dioscorum: et liber hymnorum, et mysteriorum alius: et commentarii in Matthaeum; et Tractatus in
Abbreviated transcription (Latin):
eiq legendũ mistt: ac non multo post
sub iuliano principe reuersus caralis.
ualentiniano regnante obiitc
re urbis romanȩ uercellensis ep̃s.
ob confessionẽ fidei a constantio princi¬
pe scitopolim. & inde cappadociã reli-¬
gatus. sub iuliano imꝑatore ad ȩccłam
reuersus. edidit in psalmos cõmenta-¬
rios cusebii cęsariensis. quos de greco
in latinũ uerterat: & morcuus est ua-¬
lentiniano & ualente regrantib.¬
oRTUNATIANUS natione cui¬
Lafer. aquileiensis ep̃s: imꝑante con¬
stantio in euangłia titulis ordinatis
tarios. & in hoc habetur detestabilis.
& fregit. & ad subscriptionẽ hereseos
comp̃ulit
XXCUIII.
CATIUS quem quia luscus erat mono¬
phalmon nuncupabant. cȩsariensis
ȩccłȩ in palestina ep̃s. elaborauit in
sub constantio imꝑatore claruit. ut
in liberii locũ romȩ felicem arrianũ
scrasioii ep̃s qui ob elegantiã inge¬
Inii cognom̃ scolastici meruit. ca¬

Expanded text:
eique legendum misit, ac non multo post, eique legendum misit, ac non multo post, sub Juliano principe, reversus Caralis, Valentiniano regnante, obiit. re urbis Romanae, Vercellensis episcopus, ob confessionem fidei a Constantio principe Scythopolim et inde Cappadociam relegatus, sub Juliano imperatore ad Ecclesiam reversus, edidit in psalmos commentarios Eusebii Caesariensis, quos de Graeco in Latinum verterat. Mortuus est Valentiniano et Valente regnantibortunatianus, natione Afer, Aquileiensis episcopus, imperante Constantio, in Evangelia, titulis ordinatis, tarios: et in hoc habetur detestabilis, ac fregit, et ad subscriptionem haereseos compulitXCVIII. Acacius, quem, quia luscus erat, μονόφθαλμον nuncupabant, Caesariensis Ecclesiae in Palaestina episcopus, elaboravit in sub Constantio imperatore claruit, ut in Liberii locum Romae Felicem episcopumus episcopus qui ob elegantiam ingenii cognomen Scholastici meruit, cha
Abbreviated transcription (Latin):
cantico canticorũ cõmentarios. & mul¬
ta alia cõposuisse fertur. quȩ in nr̃as
manꝰ minime ꝑuenerunt: xc iii.¬
onarbs a quo donatiani ꝑ africam
sub constantino constantioq prin¬
cipib aserens a nr̃is scripturas in ꝑse¬
cutione ethnicis traditas. totamq poene
africã & maxime numidiã sua ꝑsuasio¬
ne decepit. Extant eiꝰ multa ad suam
heresim ꝑtinentia. & de sp̃u sc̃õ liber ar¬
riano dogmati congruens xciiii.
STERIUS arrianȩ phylosophus factio¬
nis. scripsit regnante constantio iN
epła ad romanos & in euangłia & iN
psalmos cõmentarios. & multa alia quȩ
suę partis hominib studiosissime
leguntur.
UCIFER caralitanus ep̃s cũ pancratio
& hylario romanȩ ȩccłȩ clericis ad
constantiũ imꝑatorem a liberio ep̃o
ꝓfide legatus missus. cũ nollet sub no¬
mine athanasii nicenam dãnare fidem:
in palestinã religatus mirȩ constantiȩ
& preparati animi ad martyriũ contra
constantiũ imꝑatorem scripsit librũ.

Expanded text:
 commentarii ejus, et multa alia composuisse feruntur, quae in nostras manus minime pervenerunt. Donatus, a quo Donatiani, per Aphricam sub Constantino et Constantio principibus, asserens a nostris Scripturas in persecutione ethnicis traditas, totam pene Africam, et maxime Numidiam sua persuasione decepit. Exstant ejus multa ad suam haeresim pertinentia, de Spiritu sancto liber Ariano dogmati congruens. Asterius Arianae philosophus factionis, scripsit regnante ConsEpistolam ad Romanos et in Evangelia et Psalmos commentarios, et multa alia, quae a suae partis hominibus studiosissime leguntur. Lucifer, Caralitanus episcopus, cum Pancratio et Hilario Romanae Ecclesiae clericis, ad Constantium imperatorem a Liberio episcopo, pro fide legatus missus, cum nollet sub nomine Athanasii Nicaenam damnare fidem, in Palaestinam relegatus, mirae constantiae et praeparati animi ad martyrium, contra Constantium imperatorem scripsit librum,
Abbreviated transcription (Latin):
amasus romanȩ urbis ep̃s elegans
inuersib componendis ingenium
habuit. multaq & breuia metro edidit.¬
togenarius sub theodosio prin¬
cipe mortuus est.
pollINARIS laodicenus sẏriȩ ep̃s
tre prb̃o. magis grammaticis I
ad olescentia oꝑam dedit. & postea iN
scãs scripturas innumerabilia scribens
TREGORIUS BOCtICuS heliberriU.¬
ep̃s. usq ad excremã senectitẽ diuersos
mediocri sermone tractatus composuit.¬
& de fide elegantẽ librum: hodieq¬

Expanded text:
amasus, Romanae urbis episcopus, elegans in versibus componendis ingenium habuit, multaque et brevia metro edidittogenarius sub Theodosio principe mortuus est. pollinaris Laodicenus Syriae episcopus, patre Probo, magis grammaticis in adolescentia operam dedit, et postea in sacras Scripturas innumerabilia scribens Gregorius Beticus, Hiberi episcopus, usque ad extremam senectutem diversos mediocri sermone tractatus composuit, et de fide elegantem librum Tae
Abbreviated transcription (Latin):
tino & constantio principib floruit.
multaq diuersarũ ypoteseon scripsit
uolumina & maxime aduersũ arrianos.
Feruntur contra hunc asterii & apollina¬
ris libri. sabellianȩ eũ hereseos arguen¬
tes. Sed & hylarius in septimo aduersũ
arrianos libro. nominis eiꝰ quasi hereti¬
ci meminit. Porro ille defendit se ñ esse
dogmatis cuius accusatꝰ est. sed cõmuni¬
one iulii & athanasii romanȩ & alexan¬
drinȩ urbis pontificũ se esse munitũ¬
⁊ hanasios alexan¬
drinȩ urbis ep̃s. multas arrianoꝵ
ꝑpessus insidias. ad constantẽ galliarũ
principem fugit. Unde reuersus cũ
litteris. & rursus post mortẽ illius fu¬
gatus usq ad iouiani imꝑium latutt.
a quo recepta ȩccła sub ualente morit᷑
Feruntur eiꝰ aduersũ gentes duo libri.
& contra ualentẽ & ursatiũ unus. &
de uirginitate. & de ꝑsecutionib ar-

Expanded text:
 Constantio principibus floruit, multaque diversarum ὑποθέσεων scripsit volumina, et 925 maxime adversum Arianos. Feruntur contra hunc Asterii et Apollinarii libri, Sabellianae eum haeresis arguentes, sed et Hilarius, in septimo adversum Arianos libro, nominis ejus, quasi haeretici meminit. Porro ille defendit, se non esse dogmatis, cujus accusatur, sed communione Julii et Athanasii, Romanae et Alexandrinae urbis pontificum, se esse munituAthanasius, Alexandrinae urbis episcopus, multas Arianorum perpessus insidias, ad Constantem Galliarum principem fugit, unde reversus cum litteris, et rursum post mortem ejus fugatus, usque ad Joviani imperium latuit, a quo recepta Ecclesia, sub Valente moritur. Feruntur ejus adversum Gentes duo libri, et contra Valentem et Ursacium unus, et de virginitate, et de
Abbreviated transcription (Latin):
in quib asserit crimen donatianorum¬
in nos falso retorquere.
cilios seuerus in hispania de genere
illius seueri adquem lactantii duo
lumen quasi odoe piricũ totius uitȩ
statũ continens. tam prosa quã uersib
sub ualentiniano principe obiit
sepe pulsus ȩccła & receptꝰ ad extre¬
mum sub theodosio principe octo an¬
nis
in concusse episcopatũ tenuit. Extant
eius catecesis. quas in adolesceNtia
composuit.

Expanded text:
in quibin quibin nos falso retorqueri. Acylius Severus Hispanus de genere illius Severi ad quem Lactantii duo lumen quasi hodoeporicum, totius vitae suae statum continens, tam prosa quam versibus, sub Valentiniano principe obiitsaepe pulsus Ecclesia, et receptus, ad extremum sub Theodosio principe octo annis inconcussum episcopatum tenuit. Exstant ejus κατηχήσεις, quas in adolescentia composuit.
Abbreviated transcription (Latin):
UoeUADIUS agenni galliarũ ep̃s.
edidit contra arrianos librũ. Dicun¬
tur eius & alia opuscula quȩ necdũ legi
Uiuit usq hodie decreptea senectute
UDIMUS alexandrinus captꝰc
a parua ȩtate oculis. & ob id elemen¬
torum quoq ignarus. tantũ miraculũ
sui om̃ib prębuit: ut dialecticã quoq
& geometricã quȩ uł maxime uisu in¬
digent usq ad ꝑfectũ didicerit. Is plura
nobiliaq conscripsit. cõmentarios iN
psalmos om̃s. cõmentarios in euangłium
mathei & ioħis. & de dogiatib. & con¬
tra arrianos libros duos. & de sp̃u scõ
librũ unum. quem ego in latinũ uerti.
in isaiam tomos decem & octo. in osee
ad me scribens cõmentariorũ libros
tres. & inzachariam meo rogatu libros
ꝓprii indicis. ẽ. Uiuit usq hodie. &
octogesimũ ȩtatis suȩ iã excessit annũ¬
etatus afer ep̃s mileuitanꝰ. c x.¬
ex parte catholica scripsit sub ualen¬
tiniano & ualente principib aduersũ
donatianȩ partis calumniã libros sex.

Expanded text:
oebadius, Agenni Galliarum episcopus, edidit contra Arianos librum. Dicuntur et ejus alia esse opuscula, quae necdum legi. Vivit usque hodie decrepita senectutedymus, Alexandrinus, captus a parva aetate oculis, et ob id elementorum quoque ignarus, tantum miraculum sui omnibus praebuit, ut dialecticam quoque, et geometriam, quae vel maxime visu indiget, usque ad perfectum didicerit. Is plura opera et nobilia conscripsit, commentarios in psalmos omnes, commentarios in Evangelium Matthaei et Joannis, et de Dogmatibus, et contra Arianos libros duos, et de Spiritu sancto librum unum, quem ego in Latinum verti: in Isaiam tomos decem et octo, in Osee, ad me scribens, commentariorum libros tres, et in Zachariam, meo rogatu, libros proprii indicis est. Vivit usque hodie, et octogesimum tertium aetatis excessit annutatus Afer, episcopus Milevitanus, ex parte catholica, scripsit Valentiniano et Valente principibus, adversum Donatianae partis calumniam libros sex,
Abbreviated transcription (Latin):
tem cephȩ: cõmuni prb̃grũ consilio ȩx¬
clesiȩ gubernabantur. Post quã uͦ unus¬
quisq eos quos baptizauerat putabat
suos non xp̃i: in toto orbe decretũ est
ut unus de presbiteris electus suꝑ pone¬
tineret. & scismatũ semina tollerent᷑.

Expanded text:
tem Cephae , communi presbyterorum consilio, Ectem Cephae , communi presbyterorum consilio, Ecclesiae gubernabantur. Postquam vero unusquisque eos quos baptizaverat suos putabat esse, non Christi, in toto orbe decretum est, ut unus de presbyteris 695 electus superponertineret, et schismatum semina tollerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
relinquere dignitatẽ. Sed extraneus
de alia tribu eliggtur iesos: ut sciremꝰ¬
principatũ in popłos ñ sanguini defe¬
rendũ esse sed uitȩ. At nunc cernimus
plurimos honorẽ beneficiũ facere. ut
ñ quęrant eos qui possunt ȩccłȩ plus
ꝓdesse. in ȩccła erigere colũnas sed qͦs
uł ipsi amant uł quorũ st̃ obsequiis deli-¬
niti uł ꝓ quib malorũ quispiã rogaue¬
rit. & ut deteriora taceã. qui ut clerici
fierent munerib impetrarunt. Diligen
constituas ꝑciuitates presbiteros. sicut
ego tͥ dispõsui. Qui qualis presbiter
debeat ordinari in consequentib disse¬
rens. hoc. ẽ. siquis est sine crimine uniuᷤ
uxoris uir. Et cȩtera postea intulit. Opor-¬
det enĩ ep̃m sine crimine esse tanquã
dĩ dispensatorem. Idem est gͦ presbiter.
qui ep̃s. Et ante quã diaboli instinctu
studia in religione fierent & diceretur
inpopłis ego sũ pauli. ego apollo. ego au¬

Expanded text:
relinquere dignitatem; sed extraneus relinquere dignitatem; sed extraneus de alia tribu eligitur Jesus, ut sciremprincipatum in populos non sanguini deferendum esse, sed vitae. At nunc cernimus plurimos hanc rem beneficium facere, ut non quaerant eos, qui possunt Ecclesiae plus prodesse, in Ecclesiae erigere columnas: sed quos vel ipsi amant, vel quorum sunt obsequiis deliniti: vel pro quibus majorum quispiam rogaverit, et, ut deteriora taceam, qui ut clerici fierent, muneribus impetrarunt. Diligentconstituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui. Qui qualis presbyter debeat ordinari, in consequentibus disserens, hoc ait: Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, et caetera, postea intulit: Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem. Idem est ergo presbyter qui et episcopus, et antequam diaboli instinctu, studia in religione fierent, et diceretur in populis: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego au
Abbreviated transcription (Latin):
res ũt scilicet ea quȩ ame cõrrectã st̃.¬
& necdum ad plenã ueri lineam sunt:
ȩqualitatis accipiant. Et constituas
pciuitates presbiteros. sicut ego tibi
disposui. Audiant ep̃i qui habent con¬
stituendi prbos purbes singulas pote-¬
statem. sub quali lege ȩccłasticȩ
constitutionis ordo teneatur: nec
putent apłi uerba esse sed xp̃is ad di¬
scipłos ait. Qui uos spernit. me
spernit. Qui autẽ me spernit. sꝑnit
eum qui me misit: Sic & qui uos audit
me audit. Qui autẽ me adit: audit
eum qui me misit. Ex quo manifestũ
est eos qui apłi lege contẽpta ȩccłasti¬
cum gradũ non merito uoluerint ali¬
cui dẽferre sed gr̃a. contra xp̃m fa¬
cere. Qui qualis in ȩccła presbiter
constituendus sit. p̃ apłm suum iN
sequentib executus est. Moyses ami¬
cus dĩ cui facie ad faciem ds locutꝰ . ẽ.
potuit utiq successores principatus
filios suos facere. & posteris ꝓpriam

Expanded text:
res: ut scilicet ea quae a me correcta sunt, 694 etres: ut scilicet ea quae a me correcta sunt, 694 et necdum ad plenam veri lineam sunt raequalitatis accipiant. Et Al. Ut constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibdisposui. Audiant episcopi qui habent constituendi presbyteros per urbes singulas potestatem, sub quali lege ecclesiasticae constitutionis ordo teneatur, nec putent Apostoli verba esse, sed Christi qui ad discipulos ait: Qui vos spernit, me spernit: qui autem me spernit, spernit eum qui me misit . Sic et qui vos audit, me audit: qui autem me audit, audit eum qui me misit. Ex quo manifestum est, eos qui, Apostoli lege contempta, Ecclesiasticum gradum non merito voluerint alicui deferre, sed gratia, contra Christum facere, qui qualis in Ecclesia presbyter constituendus sit, per Apostolum suum in sequentibus exsecutus est. Moyses amicus Dei, cui facie ad faciem Deus locutus est , potuit utique successores principatus, filios suos facere, et posteris propriam
Abbreviated transcription (Latin):
ctus Fundamentum autẽ ñ est aliud
prȩter xp̃m iesum. Qui inferiores
artifices funt. ii possunt ȩdes super
fundam̃ta construere. Pulus itaq
ut sapiens architectus. & hoc omni
labore contendens ne in prȩparatis
glori aretur: sed ubi necdum xp̃c
fuerat annunciatus. post quã dura
cretensium ad xp̃i fidem corda molli¬
erat. & tam in sermone quã signis e
tytũ discipłm cretȩ. ut rudim̃ta na¬
scentis ȩccłȩ confirmaret: & siquid ui¬
debatur deesse corrigeret: ipse ꝑgens
ad alias nationes ut rursũ in eis xp̃i
iaceret fundamentũ. Qd autem ait
ut ea quȩ deerant corrigeres. osten¬
dit necdũ eos ad plenã uenisse scientia
ueritatis. Et licet ab apło correcti fu¬
erant. tam̃ adhuc indigere correctio¬
nem. Om̃e autẽ qđ corrigitur. imꝑ¬
fectũ est. Nam & in greco prepositionis
adiectio qua scribitur etuAioΡ eUCu
corrigeres. sed ut ita dicã suꝑ corrige¬

Expanded text:
ctus. Fundamentum autem non est aliud ctus. Fundamentum autem non est aliud praeter Christum Jesum . Qui inferiores artifices sunt, hi possunt aedes super fundamenta construere. Paulus itaque ut sapiens architectus, et hoc omni labore contendens, ne in praeparatis gloriaretur, sed ubi necdum Christus fuerat annuntiatus, postquam dura Cretensium ad fidem Christi corda mollierat, et tam sermone quam signis edomuerat, et Titum discipulum Cretae, ut rudimenta nascentis Ecclesiae confirmaret, et si quid videbatur deesse, corrigeret, ipse pergens ad alias nationes, ut rursum in eis Christi jaceret fundamentum. Quod autem ait: ut ea quae deerant, corrigeres, ostendit necdum eos ad plenam venisse scientiam veritatis: et licet ab Apostolo correcti fuerint, tamen adhuc indigere correctione. Omne autem quod corrigitur, imperfectum est. Nam et in Graeco praepositionis adjectio, qua scribitur ἐπιδιορθώσῃ, t, corrigeres: sed ut ita dicam, supercorrige
Abbreviated transcription (Latin):
prȩfationis apłi ad tytum. tali fine
completur. Grã & pax a dõ patre &
& par tam ado patre sit quã a xp̃o
IESU. & utrunq ab utroq datũ possit
intelligi. siue qđ gr̃a ad patrem & pax
referatur ad filium. ñ absq scrupulo
sine multiplicatione sint positȩ. Nõe
uir iustus & naufrago solus orbe seria¬
tus. non dicitur plures aras sed unam
gram inuenisse in conspectu dĩ. Et mo.¬
yses ad dñm: Si inueni inquit grãm
apudte. Et sicubi alibi in ꝑsonã sc̃o
non eõs grãs inuenisse sed gratiam
Mercator ille de euangłio qui plures
habuit margaritas. ad extremum
unam preciosam repperit. quam de
multis margaritis solam coemit.
Serfectorũ quippe . ẽ. unã margari¬
tam & unum thesaurũ omnibus
margaritis & totius substantie suȩ
emere cõmercio. Incipientum uero e¬
rat huc in itinere positorum necdũ
dignitatis ȩccłȩ iãcere fundam̃tũ.
quod nemo potest ponere nisi archite¬

Expanded text:
praefationis Apostoli ad Titum, tali fine praefationis Apostoli ad Titum, tali fine completur: Gratia et pax a Deo Patre et et pax, tam a Deo Patre sit quam a Christo Jesu, et utrumque ab utroque datum possit intelligi: sive quod gratia ad Patrem, et pax referatur ad Filium. Non absque scrupulo sine multiplicatione sint positae. Noe vir justus, et naufrago orbe solus servatus non dicitur plures gratias, sed unam gratiam invenisse in conspectu Dei. Et Moyses ad Dominum: Si inveni, inquit, gratiam apud te . Et sicubi alibi in persona sancnon eos gratias invenisse, sed gratiam. Mercator ille de Evangelio qui plures habuit margaritas, ad extremum unam pretiosam reperit, quam de multis margaritis solam emit . Perfectorum quippe est unam margaritam, et unum thesaurum, omnibus margaritis et totius substantiae suae emere commercio: incipientium vero et adhuc in itinere positorum, nedum dignitatis est Ecclesiae jacere fundamentum, quod nemo potest ponere, nisi archite
Abbreviated transcription (Latin):
tẽkuu. & latino sermone ñ potest ex¬
plicati Iinciõc enim hoc potius sonat
cumquis fidelis & ꝓprius & ut itadicã
legitimus si ue germanꝰ absq cõparatio¬
nẽ alterius appellat᷑. Ex quo intelligi¬
mus fuisse & infilus pauli plurimam
i÷ germanissimos sibiꝙ coniunctos.
& dẽ uero matrimonio ac de libera pro¬
creatos: alios uͦ quasi ex ancilla & ex
agar qui non possent hereditatem ac¬
cipe cum liberş filio isaac. Sermo quip¬
pe & sapientia & doctrina qua titus
ep̃i eccłas instruebat. efficiebant cũ
ꝓprium apłi filium & ab om̃i aliorũ
cor sortio separatum. Hideamus post hec
quia sequitur. Sccłm commiinem fidẽ
dixerit fidem an cõmunen suã tantum
& tyti. qđ quide m melius uidet᷑ apłi
puili &tẏti fidem fuisse comraunens
quã omniũ credenitium: In quib ꝓ
uarietate mentium. fides quoq comu¬
nis esse non poterat sed diuersa. Ad
extremũ prefatio epłȩ & salutatio

Expanded text:
τέκνῳ: et Latino sermone non potest explicari: γνήσιος enim hoc potius sonat, cum quis fidelis et proprius, et ut ita dicam legitimus sive germanus absque comparatione alterius appellatur. Ex quo intelligimus fuisse et in filiis Pauli plurimam  id est, germanissimos, sibique conjunctos, et de vero matrimonio, ac de libera procreatos: alios vero quasi ex ancilla et ex Agar, qui non possunt haereditatem accipere cum liberae filio Isaac. Sermo quippe et sapientia, et doctrina qua Titus Christi Ecclesias instruebat, efficiebant eum proprium Apostoli filium, et ab omni aliorum consortio separatum. Videamus post haec quod sequitur: Secundum communem fidem,  communem dixerit fidem: an communem, suam tantum et Titi? Quod quidem mihi melius videtur apostoli Pauli et Titi fidem fuisse communem, quam omnium credentium; in quibus pro varietate mentium, fides quoque communis esse non poterat, sed diversa. Ad extremum praefatio Epistolae, et salutatio
Abbreviated transcription (Latin):
ex illis ꝓprius eorũ ꝓpħa. Cretenses sẽꝑ¬
Pestimoniũ hoc uerũ ẽ Obqua causa in¬
crepa illos acrit̃ ut sani sint in fide. non
attendentes iudaicis fabulis & mancdatis
hominũ auersantiũ se aueritate. Quan¬
tum ad textũ sermonis & ad continertiã
loci ꝑtinet hoc qtait. dixit quictã ex il¬
ferri dequib suꝑius . ẽ. locutus maxi¬
me qui de cirtuncisione st̃ quos oportet
refrenari. qui uniuersas domos subuer¬
tunt. tunc docentes quȩ ñ oportet turpis

Expanded text:
ex illis proprius eorum propheta: Cretenses seex illis proprius eorum propheta: Cretenses seTestimonium hoc verum est: ob quam causam increpa illos acriter, ut sani sint in fide, non attendentes Judaicis fabulis, et mandatis hominum aversantium se a veritate. Quantum ad textum sermonis, et ad continentiam loci pertinet, hoc quod ait: Dixit quidam ex ilferre de quibus superius est locutus: Maxime qui de circumcisione sunt, quos oportet redargui qui universas domos subvertunt, docentes q
Abbreviated transcription (Latin):
posset ignosci. dicente apło. Confiteor.
⁊elũ dĩ habent: sed non scđ̾m scientiam.
Uerũ quia ds̃ ẽ. uent̃ ipsorũ turpis lu¬
cri gr̃a uolunt ꝓprios facere discipłos.
ut quasi magistri a sectatorib suis alant᷑
Possumꝰ autẽ & alit̾ interpretari hoc qđ
dictũ. ẽ turpis lucri gr̃ã: ut putemꝰ apo¬
stolum cõmuni uerbo usũ quo om̃s here¬
tici cũ puersa docent se hominũ solent
asserere lucratores. cũ non lucrũ sit sed
pditio animas int̾ficere deceptorũ. Con¬
tra qui errante frem suũ iuxta euange¬
lium corripuerit: si fuerit ille conuer¬
sus lucratꝰ . ẽ. eũ. Qđ enĩ maius lucrũ
potest esse aut quid preciosius. quã si hu¬
manã animã quis lucretur: Omĩs gͥ
ne psuadet. honestus lucrator ẽ. Et om̃is
hereticus qui quibdã prestigiuis homi¬
nes fallit & fallitur. loquitur quȩ non
oportet turpis lucri gr̃a. Dixit quidã

Expanded text:
posset ignosci, dicente Apostolo: Confiteor, posset ignosci, dicente Apostolo: Confiteor, zelum Dei habent, sed non secundum scientiam . Verum quia Deus est venter ipsorum, turpis lucri gratia volunt proprios facere discipulos, 705 ut quasi magistri a sectatoribus suis alantur. Possumus autem et aliter interpretari hoc quod dictum est, turpis lucri gratia: ut putemus Apostolum communi verbo usum, quo omnes haeretici cum perversa docent, se hominum solent asserere lucratores: cum non lucrum sit, sed perditio, animas interficere deceptorum. Contra, qui errantem fratrem suum juxta Evangelium corripuerit, si fuerit ille conversus, lucratus est eum. Quod enim majus lucrum potest esse, aut quid pretiosius, quam si humanam animam quis lucretur? Omnis igicta ratione persuadet, honestus lucrator est. Et omnis haereticus, qui quibusdam praestigiis homines fallit et fallitur, loquitur quae non oportet, turpis lucri gratia. Dixit quidam
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistȩ dicere. Nonne dõ subiecta est
ceptores: sed mentiũ deceptores. Et quidẽ
sine scripturarũ auctoritate garrulitas
ñ haberet fidẽ: nisi uiderentur puersam
doctrinã etiã diuinis testimoniis robo¬
rare. hi sunt de circuncisione iudei. qui
tunc temporis nascentẽ xp̃i ȩccłam sub¬
uertere nitebantur. & introducere p̾ce¬
pta legalia: de quib & ad romanos & ad
galathas plenius paulus exequit᷑ & nos
ante paucos menses tria uolumina in epła
adgalathas explaratione dictauimus.
Tales homines doctor ȩccłȩ cui animȩ
popłorũ creditȩ st̃ scripturarũ debet rati¬
one suꝑare. & silentiũ illis testimoniorũ
pondere imponere: qui non unã aut pau¬
cas domos. sed uniuersas cũ dominis fami¬
luisq subuertunt. docentes de ciborũ dif¬
ferentiis. de sabbati iam olim abolitio ͤ de
cirtuncisionis in iuria. atq utinam hoc
ipsũ ⁊ elo fidei facerent. & parte aliqua

Expanded text:
Psalmistae dicere: Nonne subjecta est Psalmistae dicere: Nonne subjecta est ceptores, sed mentium deceptores. Et quidem sine Scripturarum auctoritate garrulitas non haberet fidem, nisi viderentur perversam doctrinam etiam divinis testimoniis roborare. Hi sunt de circumcisione Judaei, qui tunc temporis nascentem Christi Ecclesiam subvertere nitebantur, et introducere praecepta legalia: de quibus et ad Romanos, et ad Galatas plenius Paulus exsequitur. Et nos ante paucos menses, tria volumina in Epistolae ad Galatas explanatione dictavimus. Tales homines Doctor Ecclesiae, cui animae populorum creditae sunt, Scripturarum debet ratione superare, et silentium illis testimonium pondere imponere: qui non unam, aut paucas domos, sed universas cum dominis familiisque subvertunt, docentes de ciborum differentiis, de sabbati jam olim abolitione, de circumcisionis injuria: atque utinam hoc ipsum zelo fidei facerent, ex parte aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Et non solũ instruere & docere suos. sed &
aduersarios reꝑcutere. Qui nisi refutati
fuerint atq conuicti. facile queunt sim¬
plicium corda ꝑuertere. Hic locus aduer¬
sus eos facit. qui mertiȩ se & ocio & somno
dantes. putant peccatũ esse si scripturas le¬
gerint. & eos qui in lege dñi meditantur
die ac nocte quasi garrulos inutilesq con-¬
teninunt. non ani aduertentes apłm post
catalogũ çonuersationis ep̃i etiã doctrinã
similiter p̃cepisse. Sunt enĩ multi & non
subditi uaniloqui. & mentiũ deceptores.
maxime qui de circuncisione sunt. quib
oportet silentiũ indici. qui uniuersas¬
domos subuertunt. docentes quȩ ñ oportet
turpis lucri gr̃a. Qui ȩccłȩ futurus est
princeps. habeat eloquentiã cũ uitȩ in¬
tegritate sociatam. ne oꝑa absq sermone
sint tacita. & dicta factis deficientib erube¬
scant: maxime cũ sint non pauci sed plures
nec subditi sed ꝓterui. qui ñ curant illud

Expanded text:
et non solum instruere, et docere suos: sed et et non solum instruere, et docere suos: sed et adversarios repercutere: qui nisi refutati fuerint atque convicti, facile queunt simplicium corda 704 pervertere. Hic locus adversus eos facit, qui inertiae se, et otio, et somno dantes, putant peccatum esse, si scripturas legerint: et eos qui in Lege Domini meditantur die ac nocte, quasi garrulos inutilesque contemnunt: non animadvertentes Apostolum post catalogum conversationis episcopi, etiam doctrinam similiter praecepisse. Sunt enim multi et non subditi, vaniloqui, et mentium deceptores: maxime qui de circumcisione sunt, quibus oportet silentium indici: qui universas subvertunt domos, docentes quae non oportet, turpis lucri gratia. Qui Ecclesiae futurus est princeps habeat eloquentiam cum vitae integritate sociatam, ne opera absque sermone sint tacita, et dicta factis deficientibus erubescant: maxime cum sint non pauci, sed plures: nec subditi, sed protervi, qui non curent illud
Abbreviated transcription (Latin):
cere in bono malũ. Adextremũ optineat
eũ qui scđm doctrinã. ẽ. fidelẽ sermonẽ.
ut quomͦꝰ sermo dĩ fidelis. ẽ. & om̃i acce¬
ptione dignus: sic & ille talẽ se p̃beat.
ut om̃e qđ loquitur fide dignũ existi¬
metur. & uerba ipsius sint regula ueri¬
tatis. potens quoq sit eos qui scłi istius
turbinib exagitantur consolari. & ꝑ
sanam doctrinã infirma pcepta de¬
struere. Sana autẽ doctrina dicitur
ad distinctionẽ languidȩ infirmȩq
doctrinȩ. Talis quoq sit ut contradi¬
centes arguat hereticos siue iudeos. & scłi
istius fapientes. Et suꝑiora quidẽ quȩ
in ep̃i uirtutib posuit: ad uitã ꝑtinent.:
hoc uͦ qđ ait ut potens sit consolari indo¬
ctrina sana. & contradicentes anguere.
referendũ. ẽ ad scientiã. quia si ep̃i tan¬
tũ scã sit̃ uita sibi potest ꝓdesse sic ui¬
uens. Porro si & doctrina & sermone fue¬
rit eruditus. potest cȩteros qͦq instruere

Expanded text:
cere in bono malum. Ad extremum obtineat cere in bono malum. Ad extremum obtineat eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, ut quomodo sermo Dei fidelis est, et omni acceptione dignus; sic et ille talem se praebeat, ut omne quod loquitur, fide dignum existimetur, et verba ipsius sint regula veritatis. Potens quoque sit eos qui saeculi istius turbinibus exagitantur, consolari, et per sanam doctrinam infirma praecepta destruere. Sana autem doctrina dicitur, ad distinctionem languidae infirmaeque doctrinae. Talis quoque sit, ut contradicentes arguat haereticos sive Judaeos, et saeculi istius sapientes. Et superiora quidem quae in episcopi virtutibus posuit, ad vitam pertinent. Hoc vero quod ait: Ut potens sit consolari in doctrina sana: et contradicentes arguere, referendum est ad scientiam. Quia si episcopi tantum sit sancta vita, sibi potest prodesse sic vivens. Porro si doctrina et sermone fuerit eruditus, potest se caeterosque instruere:
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ab oꝑe se immundo abstineat. sed
etiã a iactu oculi & cogitationis errore.
mens xp̃i corpus confectura sit libera.
unicuiq qđ meretur: nec accipiat ꝑsonã
in iudicio. Int̾ laici autẽ & ep̃i iusticiam
hoc interest. qđ laicus potest apparere iu¬
stus in paucis. ep̃s uͦ in tot exercere iustici
sc̃itas. ẽ. mixta pietati. & ad dm̃ refert᷑.
Quem enĩ nos scm̃. greti atͣ ioͣn uocant
Quem autẽ illi ocion. nos pium indm̃ possu¬
mus appellare. Sit quoq ep̃s & abstinens.
non tantũ ut quidã putant a libidine.
abuxoris amplexu. sed ab om̃ib animi
ꝑturbationib Ne ad iracundiã concite¬
tur. ne illũ tristicia deiciat᷑. Ne terror
agitet. ne lȩticia immoderata sustollat.
numerata. ẽ. Et si exigitur ab om̃ib.
quanto magis ab ep̃o qui patiens & man¬
suctus debet uitia ferre peccantũ. con¬
solari pusillanimos. sustentare infir-¬
mos. nulli malũ ꝓmalo reddere sed uin-¬

Expanded text:
solum ab opere se immundo abstineat, sed solum ab opere se immundo abstineat, sed etiam a jactu oculi et cogitationis errore, mens Christi corpus confectura sit libera. unicuique quod meretur: nec accipiat personam in judicio. Inter laici autem et episcopi justitiam hoc interest, quod laicus potest apparere justus in paucis, episcopus vero in tot exercere justitiasanctitas est mixta pietati, et ad Deum refertur. Quem enim nos sanctum, Graeci ἅγιον vocant: quem autem illi ὅσιον, nos pium in Deum possumus appellare. Sit quoque episcopus et abstinens: non tantum ut quidam putant a libidine et ab uxoris amplexu, sed ab omnibus animi perturbationibus: ne ad iracundiam concitetur: ne illum tristitia dejiciat: ne terror exagitet, ne laetitia immoderata sustollat. numerata est. Et si exigitur ab omnibus, quanto magis ab episcopo, qui patiens et mansuetus debet vitia ferre peccantium: consolari pusillanimes: sustentare infirmos: nulli malum pro malo reddere; sed vin
Abbreviated transcription (Latin):
laicis imꝑatur ut ꝓpt̾ orationẽ abstine.¬
ant se abuxorũ cottu. quid de ep̃o sen¬
tiendũ. ẽ. qui cotidie ꝓsuis popłiq
peceatis illibatas dõ oblaturus ẽ uicti¬
niemus sacerdotẽ abimelech de panib
ꝓpositionis noluisse prius dare dauid &
pueris eius. nisi interrogaret utrũ mundi
essent pueri a muliere. ñ utiq aliena sed
coniuge. Et nisi eos audisset abheri &
nudius tercius uacasse ab oꝑe coniugali:
nunquã panes quos prius negauerat con¬
cessisset. Quantũ int̾est int̾ ꝓpositionis
umbrã & corpora. int̾ imaginẽ & uerita¬
tem. int̾ exemplaria futurorũ & ea ipsa
quȩ ꝑ exemplaria p̾figurabantur: Quo¬
modo itaq mansuetudo. patientia. sobri¬
etas. moderatio. abstinentia lucri. hospi¬
talitas quoq & benignitas prȩcipue esse
debent in ep̃o. & int̾ cunctos laicos emi¬
nentia: sic & castitas ꝓpria & ut ita
dixerim pudicicia sacerdotalis. ut non

Expanded text:
laicis imperatur, ut propter orationem abstinelaicis imperatur, ut propter orationem abstineant se ab uxorum coitu: quid de episcopo sentiendum est, qui quotidie pro suis populique peccatis, illibatas Deo oblaturus est victiniemus sacerdotem Abimelech de panibus propositionis noluisse prius dare David et pueris ejus, nisi interrogaret, utrum mundi essent pueri a muliere: non utique aliena, sed conjuge . Et nisi eos audisset ab heri et nudiustertius vacasse ab opere conjugali, nequaquam panes quos prius negaverat, concessisset. Tantum interest inter propositionis umbram et corpora, inter imaginem et veritatem, inter exemplaria futurorum et ea ipsa quae per exemplaria praefigurabantur. Quomodo itaque mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia lucri, hospitalitas quoque et benignitas, praecipue esse debent in episcopo, et inter cunctos laicos eminentia: sic et castitas propria et ut ita dixerim pudicitia sacerdotalis, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
lectioni tuȩ corã eccła. quos optime facis
si p̾miseris dõ digne. Pro nomine enĩ euis
exierunt. nichil accipientes agentilib
Et uere scõ spũ in se loquente. qđ futurũ
erit in ecclesiis iam tunc rep̾hendit dicens
Scripsi etiã ȩccłȩ. sed qui primatꝰ agere
facit malis uerbis detrahens de nobis:
& ñ sufficit ei qđ ipse non recipit fr̃s. sed
& uolentes ꝓhibet & de ȩccła eicit. Ue¬
re nunc. ẽ. cernere. qđ p̃dictũ est iN
plerisq urbib ep̃os siue presbiteros si
laicos uiderint hospitales. amatores bono¬
rum. inuidere. fremere. excõmunicare.
de ȩccła expellere. quasi ñ liceat facere
qđ ep̃s non faciat: & tales esse laicos dã¬
ut abono abducant oꝑe uariis ꝑsecutio¬
nib inquietant. Sit autẽ ep̃s & pudicus
quem greci cuͦ ꝙponã uocant: & latinꝰ
interpres uerbi ambiguitate deceptus
ꝓpudico prudentẽ transtulit. Si autẽ

Expanded text:
lectioni tuae coram Ecclesia: quos optime facis, lectioni tuae coram Ecclesia: quos optime facis, si praemiseris Deo digne: pro nomine enim Domini 702 exierunt, nihil accipientes a gentilibus . Et vere sancto Spiritu in se loquente, quod futurum erat in Ecclesiis, jam tunc reprehendit dicens: Scripsi etiam Ecclesiae: sed qui primatus agere facit malis verbis detrahens de nobis: et non sufficit ei quod ipse non recipit fratres, sed et volentes prohibet, et de Ecclesia ejicit. Vere nunc est cernere quod praedictum est, in plerisque urbibus, episcopos, sive presbyteros, si laicos viderint hospitales, amatores bonorum; invidere, fremere, excommunicare, de Ecclesia expellere, quasi non liceat facere quod episcopus non faciat: et tales esse laicos, damut a bono abducant opere, variis persecutionibus inquietant. Sit autem episcopus et pudicus, quem Graeci σώφρονα vocant: et Latinus interpres verbi ambiguitate deceptus, pro pudico, prudentem transtulit. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
bere debeat explicatur. Sed hospitalẽ. bo¬
norum amatorem. castum. iustum. scm̃.
continentẽ. abstinentẽ: optinentẽ eum
qui scđm doctrinã. ẽ. fidelẽ sermonẽ. ut po¬
tens sit consolari in doctrina sana. & con¬
tradicentes arguere. Et ante omĩa. hospi¬
talitas futuro ep̃o denunciat᷑. di enĩ om̃s
illud de euangłio audire desiderant. ho¬
spes fui & suscepistis me: quanto magis
ep̃s cuius domus omniũ cõmune essẽ de¬
bet hospitiumꝰ. Laicus enĩ unũ aut duos
aut paucos recipiens. impleuit hospitalita
niens a finib terrȩ audire sapientiã salo¬
monis iudicatura . ẽ. homines temporis
sui. & uiri nineuitȩ acta poenitentia
ad pͣdicationẽ ionȩ condẽnabunt eos qui
maiorem iona saliatorẽ audire contem¬
pserunt. Sic plurimi in popłis epõs iudi¬
cent. subtrahentesse ab ecclesiastico gra
De quib puto & iohem adgaium scribere.
hoc ꝑegrinis. qui testimoniũ dederunt di¬

Expanded text:
bere debeat, explicatur. Sed hospitalem, bobere debeat, explicatur. Sed hospitalem, bonorum amatorem, castum, justum, sanctum, continentem, sive abstinentem, obtinentem eum qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit consolari in doctrina sana, et contradicentes arguere. Ante omnia hospitalitas futuro episcopo denuntiatur. Si enim omnes illud de Evangelio audire desiderant: Hospes fui, et suscepistis me : quanto magis episcopus, cujus domus omnium commune esse debet hospitium! Laicus enim unum aut duos, aut paucos recipiens, implebit  Al. implevniens a finibus terrae audire sapientiam Salomonis , judicatura est homines temporis sui: et viri Ninivitae, acta poenitentia ad praedicationem Jonae, condemnabunt eos qui majorem Jona Salvatorem audire contempserunt: sic plurimi in populis episcopos judicent, subtrahentes se ab ecclesiastico gradde quibus puto et Joannem ad Caium scribere: hoc peregrinis, qui testimonium dederunt di
Abbreviated transcription (Latin):
sus & garrulus ꝑdat cũ quẽ potuit mode¬
stia & lenitate corrigere. Turpis qͦq lucri
appecitus. ab eo qui ep̃s futurus. ẽ esse de¬
bet alienus. Sunt enĩ multi docentes quȩ
non oportet turpis lucri gr̃a: qui totas
domos subuertunt. & putant questũ esse
pietatẽ. Melior autẽ. ẽ iuxta salomonẽ
modica acceptio cũ iusticia. quã multa
genimina cũ iniquitate: & magis eligen¬
dũ in pauꝑtate nom bonũ quã in diui¬
tiis nom̃ pessimũ Ep̃s qui imitator esse
apłi cupit. habens uictũ & uestitũ his tan-¬
tum debet esse contentus. Qui altario
seruiunt. de altario uiuunt. Uiuunt
inquit. & ñ diuites fiunt. Unde & ȩs
nobis excutitur ezona. & una tantum
tunica induim᷑: nec de crastino cogitamꝰ.
Turpis lucri appetitio. ẽ. plusquã opus ẽ.¬
de p̾sentib cogitare. Hucusq quid non¬
debeat habere ep̃s siue presbiter. apłi ser¬
mone prȩceptũ est: nunc econtrario quid ha¬

Expanded text:
sus et garrulus perdat eum, 701 quem potuit modesus et garrulus perdat eum, 701 quem potuit modestia et lenitate corrigere. Turpis quoque lucri appetitus ab eo qui episcopus futurus est, esse debet alienus. Sunt enim non oportet, turpis lucri gratia; » qui totas domos subvertunt, et putant quaestum esse pietatem. « Melior autem est, » juxta Salomonem, « modica acceptio cum justitia, quam multa genimina cum iniquitate ; » et magis eligendum in paupertate nomen bonum, quam in divitiis nomen pessimum. Episcopus qui imitator Apostoli esse cupit, habens victum et vestitum, his tantum debet esse contentus . Qui altario servierint, de altario vivant . Vivant, inquit, non divites fiant. Unde et aes nobis excutitur de zona: et una tantum tunica induimur : nec de crastino cogitamus. Turpis lucri appetitio est, plusquam de praesentibus cogitare. Hucusque quid nondebeat habere episcopus sive presbyter, Apostoli sermone praeceptum est: nunc econtrario quid ha
Abbreviated transcription (Latin):
grediuntur templũ ministrare dño ui-¬
num om̃ino non bibere. & razareum
quandiu scãm comam nutriat & nichil con¬
taminatũ nichil mortale conspiciat: & a
uino abstineri. & abuua passa & dilutiori
quȩ solet ex uinaciis fieri potione. om̃iq
sicera quȩ mentẽ ab integra sanitate ꝑuer-¬
tit. Dicat quisq qđ uolet. ego loquor consci¬
entiam meam. Scio mͥ abstinentiã & nocu¬
isse intermissam. & ꝓfuisse repetitã. Post
uinolentiã etiam hoc prȩcipit. ne ꝑcussor
sit. Qđ quidem & simplicit᷑ intellectum
ȩdificat audientẽ. ne facile manũ porri¬
gat ad cȩdendũ. ne in os alterius uerberan¬
dum insanus erumpat. Melius autẽ est
ut ñ ꝑcussorem illũ esse dicamus. qui man¬
suetus & patiens scit in tempore quid loquen¬
dum sit. quid tacendũ. nec sermone in¬
utili consciertiã ꝑcutit infirmorum.
esse pugilem & pancratiasten. qđ etiã in
henditur. Sedhoc ut dixi. ne contumelio¬

Expanded text:
grediuntur templum ministrare Deo, vigrediuntur templum ministrare Deo, vinum omnino non bibere : et Nazaraeum quamdiu sanctam comam nutriat, et nihil contaminatum, nihil mortale conspiciat, et a vino abstinere, et ab uva passa, et a dilutiori quae solet ex vinaceis fieri, potione, omnique sicera, quae mentem ab integra sanitate pervertit . Dicat quisque quod volet: ego loquor conscientiam meam: scio mihi abstinentiam, et nocuisse intermissam, et profuisse repetitam. Post vinolentiam autem hoc praecipit, ne percussor sit: quod quidem et simpliciter intellectum aedificat audientem, ne facile manum porrigat ad caedendum: ne in os alterius verberandum insanus erumpat. Melius autem est, ut non percussorem illum dicamus esse, qui mansuetus et patiens, scit in tempore quid loquendum sit, quidve tacendum: nec sermone inutili, conscientiam percutit infirmorum. esse pugilem et pancratiasten  παγκρατιαστhenditur, sed hoc ut dixi: ne contumelio
Abbreviated transcription (Latin):
contra grauitatis decorem. & labiis disso¬
lutis cachinnet: uel si paululũ tristis cu-¬
iusdam rei fuerit. recordatus int̾ pocula
in singultus ꝓrumpat & lacrimas. Longũ
ẽ. ire ꝑ singula & insanias quas ebrietas
suggerit explicare. Uideas alios pocula
intela uertentes. scyphũ infaciem iacere
conuiuȩ: aliũ scissis uestib in uulnera a¬
liena ꝓruere. alios clamare. alios dormi¬
tare. Qui plus biberit. fortior cõputat᷑
Accusationis occasio. ẽ. adiuratũ ꝑ regem
frequentius ñ bibisse. Uomunt ut bibant:
bibunt ut uomant. Digestio uentris &
guttur. uno occupat᷑ officio. Hoc nunc di-
xuria. ẽ & ubicunq saturitas atq ebrie-¬
tas fuerint. ibi libido dominecur. Spe-¬
cta uentre & genitalia. Proqualitate
uitiorũ. ordo membrorũ. Nunquam ego
ebriũ castũ putabo. Qui & si uino conso¬
pitus dormierit. tam̃ potuit peccare ꝑ
quoq lege p̃ceptũ sit sacerdotes cũ in¬

Expanded text:
contra gravitatis decorem, et labiis dissocontra gravitatis decorem, et labiis dissolutis cachinnet: vel si paululum tristis cujusdam 700 rei fuerit recordatus, inter pocula in singultus prorumpat et lacrymas. Longum est ire per singula, et insanias quas ebrietas suggerit, explicare. Videas alios pocula in tela vertentes, scyphum in faciem jacere convivae: alios scissis vestibus in vulnera aliena proruere: alios clamare: alios dormitare: qui plus biberit, fortior computatur: accusationis occasio est, adjuratum per regem, frequentius non bibisse. Vomunt ut bibant, bibunt ut vomant. Digestio ventris, et guttur, uno occupantur officio. Hoc nunc dixixuria est. Et ubicumque saturitas atque ebrietas fuerint, ibi libido dominetur. Specta ventrem et genitalia, pro qualitate vitiorum ordo membrorum. Numquam ego ebrium castum putabo, qui et si vino consopitus dormierit, tamen potuit peccare per quoque lege praeceptum sit, sacerdotes cum in
Abbreviated transcription (Latin):
Et reuera. nichil . ẽ. fędius pͣceptori furioso.
Qui cũ debeat esse mansuetus. & scđm illud
qđ scriptũ ẽ. seruũ autẽ dñi ñ oportet
rixari. sed humilẽ esse ad om̃s. doctorẽ.
patientẽ. in mansuetudine erudientẽ cos
qui contraueniunt: ille ediuerso toruo
uultii. trem̃tib labiis. rugata fronte. effre¬
natis conuitiis facie int̾ pallorẽ ruboremq
uariata clamore ꝑstrepat. & errantes non tã
adbonũ retrahat quã admalũ sin sȩuitia
p̾cipitet. Inde ẽ. qđ & salomon ait. Ira ꝑ-¬
didit etiam sapientes. Et apłs Ira uiri u-¬
sticiam di non oꝑatur. Neq uͦ qui aliquando
irascitur iracundus. ẽ: sed ille dicitur ira¬
cundus. qui crebro hac passione suꝑatur.
P rohibet quoq ep̃m esse uinolentũ. de quo
ad timotheum scribit᷑. Non multo uino de¬
ditum. Quale. ẽ. autẽ ep̃m uidere uino¬
lentum. ut sensu occupato uł exaltet risũ

Expanded text:
Et revera nihil est foedius praeceptore furioso, Et revera nihil est foedius praeceptore furioso, qui cum debeat esse mansuetus et secundum illud quod scriptum est : Servum autem Domini non oportet rixari; sed humilem esse ad omnes, doctorem, patientem, in mansuetudine erudientem eos qui contra veniunt , ille e diverso torvo vultu, trementibus labiis, rugata fronte, effrenatis conviciis, facie inter pallorem ruboremque variata, clamore perstrepat: et errantes non tam ad bonum retrahat, quam ad malum sua saevitia praecipitet; inde est quod et Salomon ait: Ira perdit etiam sapientes ; Et: Ira viri justitiam Dei non operatur . Neque vero qui aliquando irascitur, iracundus est: sed ille dicitur iracundus, qui crebro hac passione superatur. Prohibet quoque episcopum esse vinolentum, de quo ad Timotheum scribitur: Non multo vino deditum . Quale est autem episcopum videre vinolentum, ut sensu occupato, vel exaltet risum
Abbreviated transcription (Latin):
fipã ttic id ẽ oꝑa intelligi. & eum nunc prȩ¬
cipi debere ep̃m fieri: qui & cogitationes
& oꝑa in sua habeat potestate & uere cre.¬
dat in xp̃o. & nulla surrepentiũ uitiorũ
labe maculetur. Oportet enĩ ep̃m sine cri¬
mine esse tariquã dĩ dispensatorem. Quȩ¬
ritur gͦ int̾ dispensatores ut fidelis quis
inueniatur : & ñ comedens & bibens cũ
ehriosis pcutiat seruos & ancillas. sed incer-¬
tum dñi expectet aduentũ. & det conseruis
in tempore cibaria: Int̾ uillicũ autẽ & fami¬
liam hȩc sola distantia ẽ. qđ conseruus prȩ¬
positus. ẽ conseruis suis. Sciat itaq & ep̃s
seruum. Cȩtera quȩ sequunt᷑. in nohis
posita st̃. Non ꝓteruum. Id ẽ. non tumen¬
tem. aut placentẽ sibi qđ ep̃s sit: sed quasi
bonũ uillicũ iad requirentẽ qđ plurib ꝓsit
Non iracundũ. Iracundus. ẽ. qui semꝑ ira¬
scitur. & ad leuem responsionis auram
atq peccati. quasi auento foliũ cõmouet᷑

Expanded text:
id est, opera intelligi, et eum nunc praecipi debere Episcopum fieri, qui et cogitationes, et opera in sua habeat potestate, et vere credat in Christo, et nulla subrepentium vitiorum labe maculetur. Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem:  dispensatores, ut fidelis quis inveniatur: et non comedens et bibens cum ebriosis, percutiat servos et ancillas; sed incertum Dei exspectet adventum, et det conservis in tempore cibaria. Inter villicum autem et familiam haec sola distantia est quod conservus praepositus est conservis suis. Sciat itaque episcoservum. Caetera quae sequuntur, in nobis posita sunt: Non protervum, id est, non tumentem et placentem sibi quod episcopus sit, sed quasi bonum villicum, id requirentem, quod pluribus prosit. Non iracundum. Iracundus est, qui semper irascitur, et ad levem responsionis auram atque peccati, quasi a vento folium commovetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tur dixit quidã ex illis ꝓprius eorũ
ꝓpłia id. ẽ cretensiũ. Sed quia multi
in mectio st̃ & hoc absurdũ uidetur. &
forte nemo recipiat ꝓpterea cũ suꝑiorib
quȩ magis uicina st̃. aliter aptandũ est
ut lecamus. Sunt enĩ multi & ñ subditi
uaniloqui & mentiũ deceptores. maxime
autẽ qui de circuncisione ft̃: quos mul¬
tos & ñ subditos. uaniloqͦs & mentiũ dece¬
peores. cũ iis qui de circuncisione st̃ opor¬
tet refrenari: qui uniuersas domos subuer.¬
tunt: docentes quȩ ñ oportet turpis lucri

Expanded text:
tur: dixit quidam ex illis proprius eorum Propheta, id est, Cretensium. Sed quia multa in medio sunt, et hoc absurdum videtur, et forte nemo recipiat: propterea cum superioribus, quae magis vicina sunt, aliter aptandum est, ut legamus: Sunt enim multi et 706 non subditi, vaniloqui, et mentium deceptores, maxime autem qui de circumcisione sunt; quos multos et non subditos, vaniloquos, et mentium deceptores, cum his qui de circumcisione sunt, oportet refrenari, qui universas domos subvertunt, docentes quae non oportet turp