comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adiabelo Nautẽ diabolus potentia dĩ
sed iustitia suꝑandus fuit. Nam qͥd omni¬
potente potentius : Aut cuiꝰ creature potestas
potestati creatoris cõparari potest : Sed cũ
diabolus uitio ꝑũsitatis suȩ factꝰ sit amator
potentiae. & desertor oppugnatorq iustitiȩ :
sic enĩ & hoẽs eũ tanto magis imitant᷑ qͣnto
magis neglecta uł etiã ꝑ osa iustitia po¬
tentiȩ student: eiꝰq uł adoptione lȩtant᷑
uł inflaminant᷑ cupiditate : placuit
dõ. ut ꝓpt̃ eruendũ hominẽ de diaboli
potestate non potenitia diabolus sediufaitia
uinceretur: atqrita & hões imitantes ⁊ p̃m
iustitia quererent diabolũ uncere sixp
ctsẽ q cũ meonichil morte dignũ n¬
uengrst: occidit eũ tam̃ stutiq uiũ en
ur debitores qͦs tenebat. libi ddimittantur :
in eũ credentes quẽ sineullo dento or¬
cidit Hoc ẽ qͦd iustificari dicimꝰ inpi
saneune Sic qͥppe in remissionẽ pertoꝵ
alio palmo dic̃ Quȩ ñ rapui dñc̃ exoluebam :

Expanded text:
ate. Non autem diabolus potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatoalio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam :
Abbreviated transcription (Latin):
et a salute acuita det̃na facit alienos. Quȩ
nulla eẽ alia potest p̃t̃ regnũ dĩ: qͦ sola xp̃i
societas intrdducit. Ac ꝑ hoc ab adã in qͦ
om̃s pecoauimꝰ: non om̃a nr̃a peccata sed
sed etiam cȩterdrũ qȩ ipsi addidim᷑. peccatoꝵ
remissionẽ consequim᷑. Idõ ñ sic̃ ꝑ unũ pec¬
cantẽ: ita et donũ. Nã iudiciũ quidem. ex
uno delicto si ñremitat᷑ id.ẽ. origiali. iri
condemnationem iam potest dicere : Grã
uͦ. ex multis delicts remissis. hoc ÷ ñ solõ
originali. uerũ etiã omĩb cęt̾is. ad iustifi¬
cationem ꝑducit ¶Si enĩ ob uniꝰ delictũ
mors regnauit ꝑ unũ : multo magis qi
abundantiã gr̃ae & iustitiae accipiutT.¬

Expanded text:
et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, sed riginalis sed etiam ceterorum, quae ipsi addidimus, peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ex uno inꝗͥt in condẽpnationẽ. Quo uno :
nisi delicto: Noc enam explanat cũ ad¬
iungit: gr̃ã aut̃ ex multis delictis in iusti¬
ficationẽ Cur gͦ iudiciũ exuno in cori
dẽnationem : gr̃ã uͦ. exmultis delictis iniufafi¬
cationẽ : Nonne si nullũ. ẽ origmale peccatũ.
ñ solũ adiusaficationem gr̃a. sed etiam iudiciũ
ad condemnationẽ ex multis delictis hoẽs du¬
cit: Neq enĩ gr̃a multa delicta donat: et ñ
etiam iudiciũ multa delicta condemnat.
tionem: qr sufficer& ad condẽnationẽ
etiam si ñ eẽ in hõmib nisi originale pec¬
catũ. Quã uis enĩ condemnatio grauior sit
eoꝵ qͥ originali delicto etiam ꝓpria con:¬
iunxer̃: & tanto singulis grauior qͣnto grauiꝰ
qͥs peccauit: tam̃ etiam illud solũ qd origi¬
nalit̃ tractũ ẽ ñ tantũ a regno dĩ separat.
qͦ paruulos sine accepta xp̃i gr̃ã defunctos
intrare ñ posse ipsi etam c̃fitentur. ⁊ uer̃

Expanded text:
ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem. cur ergo iudicium ex uno delicto in condemnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificationem? nonne, si nullum est originale delictum, non solum ad iustificationem gratia, sed etiam iudicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? neque enim gratia multa delicta donat et non etiam iudicium multa dtionem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃: ut ei similes crearent᷑. sic̃ ex hõe hões ⁊
ita expeccatore peccatores: ex moriturd mo¬
rituri : dãnatoq damnandi: Sreci aut̃ co¬
dices unde in latinã linguã int̃p̃tatio facta ÷:
aut om̃s aut pene om̃s id qđ ame pͥmo po¬
sitũ est habeqs. Sed ñ inquit sic̃ delictũ:
Non magis multos : id. ẽ multo plures hões
Neq enĩ plures uistificant᷑ quã condẽnant᷑
sed multo magis babundabit. Adam qͥppe
ex uno suo delicto reos genuit. xẽc autẽ
etiam qͥȩ hões delicta ꝓpͥe uoluntatis ad
originale in qͦ nati st̃ addider̃: grã sua sol¬
uit atq donauit Qđ euidentiꝰ in conseqͥen¬
tib dicit. Uerũ illud diligentiꝰ intuere
qđ ait: ob uniꝰ delictũ multos mortuos
Cur enim ob illiꝰ uniꝰ. et ñ potiꝰ ob delicta
sua ꝓpͥa. si hoc loco intelligenda ẽ imitatio
ñ ꝓpagatio: sẽd attende quod seqͥtur. Iet
diciũ quidem ex uno in condẽnationẽ:

Expanded text:
verunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, verunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri, damnatoque damnati. Graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut pene omnes, id quod a me primo positum est, habent. 14. » Non magis multos, id est multo plures homines neque enim plures justificantur, quam condemnantur, sed multo magis abundavit. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae voluntatis ad originale in quo nati sunt, addiderunt, gratia sua solvit atque delevit. Quod evidentius in consequen. Verum illud diligentius intuere, quod ait, ob unius delictum multos mortuos. Cur enim ob unius illius, et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed attende quod sequitur: Et udicium quidem ex uno in condemnat
Abbreviated transcription (Latin):
tantum non adiuuare poterat ꝑtineba&s.
Hoc nãq occultabat᷑ inueteri testam̃to pro
temporum dispensatione iustissima:
qđ ñc̃ reuelatur innouo. Ergo in omnibus
regnauit mors ab adam usq ad morsen: qͣi
xp̃i gr̃a ñ adiua st̃. ut in eis regnũ mortis
destrueretur: Etiã in eos qui ñ peccauer̃
in similitudinẽ p̃uaricationis ade id. ẽ qͥ
nondũ sua et ꝓpria uoluntate sic̃ ille pec¬
cauer̃. sed ab illo peccatũ originale traxer̃.
¶ui. ẽ forma futuri: Qr in illo constituta ÷
forma condẽnationis futuris posteris : qͣi
eꝰꝓpagine creayent᷑: ut ex uno om̃s in con¬
demnatione nascerent᷑: ex qͣ ñ lib̃at nisi
gr̃a saluatoris. Scio qͥdem plerdsq lati-¬
nos codices sic hab̃e. Regnauit mors ab-
adam usq ad morsen in eos qͥ peccauer̃.
insimilitudinẽ p̃uaricationis adȩ̃ Qđ etiã¬
ipsũ qui ita legunt. ad eundẽ referunt
intellectũ: ut in similitudinẽ p̃uaricati¬
onis adȩpeccasse accipiad̃ qͥ in illo pecca¬

Expanded text:
tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adipsum, qui ita legunt, ad eumdem referunt intellectum; ut in similitudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ grẽ sp̃itualis qͣqͥsqͥs heret dño
unus sps. ẽ quã uiseum et imitenuro
scĩ eiꝰ Legatur mͥ tale aliquid de his qui
scõs eius imitati st̃. utrum quisquã dictꝰ
sit iustificatus in paulo aut in p&cis. aut
excellit auctoritas: nisi qđ in abrahã
rnem. Quod manifestius dr̃. cũ hoc idem¬
ita dr̃: benedicent᷑ in semine tuo om̃s g̃s
Dictũ aut̃ quemqͣm diuinis eloquus pec¬
casse uł peccare in diabolo. cũ eũ iniqui
et impii om̃s imitent᷑ nescio utrum
qͥsquam reꝑiat. Qđ tam̃ cũ aptsde pͥmo
hõe dixerit: attende etiam quȩ secunt᷑¬
Cũ enim dixisset in qͦ om̃s peccauer : secutꝰ
adiunx̃.¶ Usq enĩ ad legem peccatũ¬
Y inmundo fuit. Hoc÷ qr nec lex potuit
auferre peccatũ. quȩ sub intrauit ut
magis abundaret peccatũ : siue natu¬
ralis lex inqͣ quisq iã ratione utens
incipit peccato originali addere ꝙ ꝓpͥa:
siue ipsa quȩ scripta ꝑmorsen popło
data ẽ. Sienim data eãẽ lex quȩ posset

Expanded text:
tionem gratiae spiritalis, qua quisquis haeret domino unus spiritus est, quamuis eum et imitentur sancti eius. legatur mihi tale aliquid de his, qui sanctos eius imitati sunt, utrum quisquam dictus sit iustificatus in Paulo aut in Petro aut excellit auctoritas; nisi quod in Abraham rnem. Quod manifestius dicitadicitur: benedicentur in semine tuo omnes gentes. dictum autem quemquam diuinis eloquiis peccasse uel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam repperiat. quod tamen cum apostolus de primo homine dixerit cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset
Abbreviated transcription (Latin):
idem p̃dicator eiꝰ dic̃. Neq qͥ plantat. ẽ ali¬
quid. neq qui rigat: s qui increm̃tũ dat
ds. Hlex enĩ grã baptitatos qͦq paruulos
suo inserit corpori: qui certe imitari ali¬
quem nondũ ualent. Sic̃ gͦ ille in qͦ om̃s
uiuificant᷑ p̃t̃ qđ se adiustitiã exẽplum
imitantib p̃buit. dat etiam sui sp̃s occul¬
tissimam fidelib grãm quã latent̃ in fun¬
dit et paruulis: sic ille in qͦ om̃s moriud᷑¬
p̃t̃ qđ eis qui p̃ceptũ dñi uoluntate trans¬
grediunt᷑ imitationis exẽplũ ẽ occulta
etiam tabe carnalis c̃cupiscentia suȩ ta¬
bificauit inse om̃s de sua farpe uenturos
Hinc omĩno nec aliunde apłs dicit Funũ

Expanded text:
 pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriu eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
IN hunc mundũ intrauit: et ꝑpeccatũ mors.
& ita in om̃s hões mors ꝑtransiit. in qͦ om̃s
peccauer : & cȩt̃a. In quib plixius de duob
hominib disputat. uno eodemq pͥmo adã.
ꝑcuiꝰ peccatũ & mortẽ tanꝗ hereditariis
malis & posteri eiꝰ obligati sumꝰ: altero aut̃
scđo adam qͥ ñ homo tantũ sed etiam ds̃. ẽ
Quo ꝓnob soluente qđ ñ debebat: a debras
et pat̾nis et ꝓpriis libati sumꝰ. Prd̾ inde
qm̃ ꝓpt̃ unũ illũ tenebat diabolus om̃s

Expanded text:
t per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et caetera, in quibus prolixius de duobus hominibus disputat; uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quoniam propter unum illum tenebat diabolus omnes
Abbreviated transcription (Latin):
temne spm tuũ : accipe sp̃m dei Nont¬
tare sp̃s dĩ. Angustias patiat᷑ in corpore
tuo. Cũ habitare in corpore tuo coeꝑit
mere Si diuitẽ aliquem hospicio susci¬
pias : pateris angustias. Suscipe diuitẽ¬
spm̃ dĩ dilatabis ñ angustabis Dilatasti
gressus meos subt̃ me. Dic dic. hospia
tuo dicturus es Dilatasti gressus meos
subt̃ me luando ñ hic eras: angu¬
stas patiebar. in plesti cellã meam :
et ñ me exclusisti sed angustũm eam
cũ enm dicit. caritas dĩ diffusa ẽ ipsa

Expanded text:
temne spiritum tuum, accipe Spiritum Dei. Non ttare Spiritus Dei, angustias patiatur in corpore tuo. Cum habitare in corpore tuo coeperimere. Si divitem aliquem hospitio suscipias, pateris angustias; ubi maneSpiritum Dei: dilataberis, non angustaberis. Dilatasti gressus tuos subter me : dicis. Hospiti tuo dicturus es, Dilatasti gressus meos subter me. Quando non hic eras, angustias patiebar: implesti cellam meam, et non me exclusisti, sed angustiam meam. Cum enim dicit, Charitas Dei diffusa est, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
unius hõĩs peccatores constitra st̃ multi:
sic &ꝑ oboedientiã uniꝰ hõis. iusa constituent᷑
multi. Fosdemq multos peccaitores. ñ qui.¬
busdam exceptis: sed om̃s intelligi uolens:
suꝑius ait de adam. in qͦ om̃s peccauer̃
Uide utiq infantũ animȩ ñ posst̃ secerni

Expanded text:
ulti, sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni
Abbreviated transcription (Latin):
rnis & affectionũ : & eramꝰ natura filii ire
sic̃ & cȩteri . Filu diffidentiȩ: st̃ infideles łt
quis hoc ñ ẽ anteꝗ fidelis fiat : Quo circa om̃s
hões ab origine sub pͥncipe st̃ potestatis aeris:
qͥ oꝑat᷑ inifiliis diffidentiae łt qđ dixi ab
isse sic̃ & cȩteros: Nat᷑a scilicet: ut ẽ depra¬
uata peccato: ñ ut recta creata. ẽ ab initio
Modus aut̃ iste qͦ traditꝰ ẽ homo indiaboli po¬
testatẽ: ñ ita deb& intelligi tanqͣm ds̃ hoc
fecerit aut fieri iusserit: sed qđ tantũ ꝑmi¬
serit: iuste tam̃. Illo deserente peccantẽ :
peccati auctor ilico inuasit. Nec ita sane ds̃
deseruit creaturã suam. ut ñ se illi ex hibet
dm̃ creantẽ & uiuificantem : & int̃ poena¬
lia mala etiam bona malis multa p̃stantẽ
Nenĩ continuit in ira sua miserationes suas.
nec hominẽ alege suȩ potestatis amisit:

Expanded text:
eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab isse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit,
Abbreviated transcription (Latin):
qr sic̃ alio loco dic̃ ñ in circuncisione sed
inp̃putio. deputata ÷ abchae fides ad iusti¬
tiã Et signũ accepit circũcisionis signaculum
iustitiȩ fidei quae ÷ inp̃putio. ut deputetur
& illis adiustitiã : ut sit pat̃ circũcisionis. his
qͥ ñ solũ excircũcisione st̃. sed his qui secunt᷑
uestigia fidei quae : in p̃putio patris nr̃i a¬
braham Non enĩ carnalit̃ circũ cisȩ genti
tantũ mͦ factꝰ ẽ. pat̃. cui dictũ. ẽ patrem mul¬
tarũ gentiũ posui te. Multarũ autem : Non

Expanded text:
Quia sicut alio loco dicit, «Non in circumcisione, sed in praeputio deputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multarum» autem, non
Abbreviated transcription (Latin):
rat etiã de peccato illo. qd sub intrante
loge abundauit : Et hoc utiq ñ ẽ ouginis:
sed etiam ꝓpͥe uoluntatis. Cũ aut̃ dixisset.
sic & gr̃a regnet ꝑ iustitiã in uitã det̾nam.
generante carne. illud tantũ mͦ trahitur
qͦd ẽ. originale peccatũ . Regenerante autẽ
spũ ñ solũ originał. sed etiam uoluntarioꝵ
morti pͥmi hoĩs obnoxii nascunt᷑ inccirne
renascunt᷑ in baptismo. Sic et in ecđastico scr¬
ptũ : Amuliere initiũ factũ ẽ peccati: & ꝓ¬
illã om̃s morim᷑. Siue aut̃ amulier siue ab

Expanded text:
rat etiam de peccato illo, quod subintrante lege abundauit, et hoc utique non est originis, sed iam propriae uoluntatis. cum autem dixisset: sic et gratia regnet per iustitiam ingenerante carne illud tantummodo trahitur, quod est originale peccatum; regenerante autem spiritu, non solum originalis, sed etiam voluntariorum morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et perillamomnesmorimur.siueautem a mulier
Abbreviated transcription (Latin):
possibilem dõ defuisse: cuius potestan eñete
aquali t subiacent: sel sanande nr̃ẽ miseriȩ.
conuenientiorem aliũ modũ ñ fuisse
nec ee oportiusse. Quid enim tã necessariũ
fuit ad erigendam spem nr̃am. m̃tesq car¬
naliũ conditione ipsius mortalitatis des
nobis quanti nos pendet ds̃. qͣntũq di li¬
geret : Quid .uͦ. huius rei tanto isto inditio
manifestius atq p̃clariꝰ : quã ut dĩ filius
immutabilit̾ bonꝰ in se manens qđ erat. et
a nob̵ pronob̾ accipiens qđ ñ erat. p̃t̃ suȩ
naturȩ detrim̃tũ. nr̃m dignatꝰ inire con¬
sortium priꝰ sine ullo suo malo merito
mala nr̃a ꝑferret: ac sicͣ credentib qͣntũ
nos diligat ds̃. & qđ desꝑabamꝰ iam sꝑantib.
dona innos sua sine ullis bonis meritis

Expanded text:
possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjenobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis
Abbreviated transcription (Latin):
S uidete genꝰ humanũ. a pͥma illius primi hõis
morte fluxisse. Et enim peccatũ a primo homine
intrauit in hunc mundũ: et ꝑpeccatũ mors:
&ita in om̃s hões ꝑtransiit. Uerbũ attendite qđ¬
Inde ÷ paruulus reus. Peccatũ nondũ fecit sedtraxit
Et enim illud peccatũ ñ infonte mansit: sed ꝑtransut.
Non in illũ aut illũ: sed iom̃s hões ꝑtransiit. Ge¬
neut peccatores: morti obnoxios primꝰ pacator.i
primus p̃uaricator. Ueniat ad sanandos de uirgine
saluator: qui adte ñ qͣ uenisti uenit. Non enim ille
de concupiscentia maris et feminȩ: ñ de illo

Expanded text:
es, videte genus humanum a prima illius primi hominis morte fluxisse. Etenim peccatum a primo homine intravit in hunc mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit . Pertransiit, inde est et parvulus reus; peccatum nondum fecit, sed traxit. Etenim illud peccatum non in fonte mansit, sed pertransiit: non in illum aut illum, sed in omnes homines pertransiit. Genuit peccatores morti obnoxios primus peccator, primus praevaricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua venisti, venit: non enim ille de concupiscentia maris et feminae, non de illo
Abbreviated transcription (Latin):
Ncomp̃hensibilis ẽ dilectio qͣdiligit ds̃:
neq mutabilis. Non enĩ ex qͦ ei reconcili¬
ati sumꝰ ꝑsanguinẽ filii eiꝰ nos coepit dili¬
essemꝰ. priꝰquam omino aliquid ẽẽmꝰ. Qđ gͦ
inimicus inimico: ut deinde sint amici.
& inuicem diligad̃ qͥ ođant inuicẽ Sediam
nos diligenti rec̃ciliati sumꝰ ei: cũ qͦ ꝓpt̃
peccatũ inimicitias habebamꝰ. Qđ utrũ
Habebat itaq ille erga nos caritatẽ etiã
cũ in imicitias adũsus eũ exercentes oꝑarem᷑
iniqͥtatẽ: & tam̃ ei uerissime dictũ ẽ Odisti
dñe om̃s qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ P inde mird
& diuino mͦ. & qͣndo nos ođat diligebat.
Odat enĩ nos quales ipse ñ fecerat Et qr iniqͥ¬
tas nr̃a opus eiꝰ ñ omni ex parte consũpse¬
rat: nouerat simul in uno qͦq nr̃m et
odisse qͦd feceramꝰ : & amare qđ fecerat:: :¬
Et hoc quidẽ in omĩb intelligi potest
de illo. cui ueraater dicit᷑. nichil odisti
horum quȩ fecisa. Cũ igitur eoꝵ quȩ focit

Expanded text:
 dilectio qua nos diligit Deus atque immutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus, per sanguinem Filii ejus, nos coepit diliessemus, priusquam omnino aliquid essemus. Quod ergo inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant, qui oderant invicem; sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum Habebat itaque ille erga nos charitatem, etiam cum inimicitias adversus eum exercentes, operaremur iniquitatem; et tamen ei verissime dictum est: Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem. Proinde miro et divino modo, et quando nos oderat, diligebat; oderat enim nos quales ipse non fecerat, et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo cui veraciter dicitur: Nihil odisti  quae facit. Cum igitur eorum quae fecit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ẽ ꝓnob̾ mortuus ẽ. Cũ gͦ ipse dicat eg̃o
sũ uia : & humilitas eiꝰ carnalis natiuĩta¬
tis atq passionis. eiudentia sint testimo¬
nia diuinȩ erga nos dilectionis: ꝓcul
dubio uia testimoniorũ dĩ. xp̃cẽ ꝑhȩ¬

Expanded text:
pro nobis mortuus est . Cum ergo ipse dicat, «Ego sum via» , et humilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubio via testimoniorum Dei Ch
Abbreviated transcription (Latin):
suam : qͥd seruat iustis nisi uitã suã : Frigat se
gͦ humana fragilitas. Non despet: ñ se col¬
lidat : ñ se aũtat: ñ dicat ñ ero. Qui ꝓmisit
ds̃ ẽ et uenit uꝵ ꝓmitteret. Apparuit homi¬
nibus: uenit susciꝑe mortẽ nr̃am: ꝓmittere

Expanded text:
suam, quid servat justis, nisi vitam suam? Erigat ergo se humana fragilitas, non desperet, non se collidat, non se avertat, non dicat, Non ero. Qui promisit, Deus est: et venit, ut promitteret; apparuit hominibus, venit suscipere mortem nostram, promittere
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs aut̃ nr̃ pimpus mortuus. ẽ Neq enĩ me¬
rita nr̃a p̃cesserant: ꝓquib: filius dĩ moreret᷑
Sed magis qr nulla erant merita : magna
erat miscđia Quã certa gͦ. quã firma pro¬
missione seruat iustis uitã suã qui dona¬
uit iniustis uitam suam: Lefamonia

Expanded text:
ro impiis mortuus est» . Neque enim merita nostra praecesserant, pro quibus Filius Dei moreretur; sed magis quia nulla erant merita, magna erat misericordia. Quam certa ergo, quam firma promissione servat justis vitam suam, qui donavit injustis mortem suam? «Inclina
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o cooꝑat᷑ aet̃nã salutẽ aciustificationem
suam : ñ inc audeo p̃cipitare sententiam.
Intelligat qͥ potest iudicet qͥ potest: utrum
maius sit iustos creare qͣm impios iustifi¬
care Certe enĩ si ȩqualis ÷ utrũq potentiȩ
hoc maioris ẽ miscđiȩ. Hocẽ enĩ pietatis sã¬
cram̃tũ qđ manifestatũ ẽ incairne : usti

Expanded text:
utem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam. Intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim pietatis sacramentum, quod man
Abbreviated transcription (Latin):
diffusio latitudinem significat. Ñ gͦ ti¬
meas angustias: Recipe hospitem istũ : et
ñ sit hospes quasi de transeuntib. N enĩ
deb& dare discedendo. Ueniens habitet
in te: & dedit. Ipsius esto: ñ te deserat : ñ in de¬
migret Tene illũ animo: et dic illi. Dñe ds̃¬

Expanded text:
diffusio latitudinem significat. Non ergo timeas angustias, renon sit hospes quasi de transeuntibus. Non enim debet dare discendendo; veniens habitet in te, et dabit. Ipsius esto, nmigret: tene illum omnino, et dic illi, Domine D
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ũbũ latinã ling antea ñ habebat: sed habe
poterat. sicut potuit qͣndo uoluit. Haec auit̃
apłi sententia p̃cedens ubi ait. ad huc cũ in¬
firmi essemꝰ iuxta tẽpus xp̃c ꝓimpus mor¬
tiuus. ẽ coheret his duab seqentibus ::.
Quarũ inuna dix̃ẽ peccatores: inalia iru¬
micos dĩ : tanꝗ in illis singuł red diđit
singula: peccatores ad infirmos: inimicos dĩ

Expanded text:
Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dit et dicit. Si enĩ cũ inimici eẽmꝰ reconci¬
liati sumus dõ ꝑmortẽ filii eius: multo
magis reconciliati. sali erimꝰ ux uita
ipsius. Quos peccatores dix̃ priꝰ: hos pos¬
terius inimicos dei Et quos prius uis¬
tificatos in sanguine xp̃i: eos posteriꝰ
reconciliatos ꝑmortem filii dei. Et qͦs
prius saluos ab ira ꝑipsum: eos postea
saluos inuita ipsius. Nori gͦ ante istã
grãm quo qͦmͦ pecccitores: sed intalib peccatis
fuimꝰ : ut inimici essemꝰ dĩ. Suꝑius autẽ idem
apłs nos peccatores et inimicos dĩ. duobus
identidem nominib appellauit: uno uelut
mitissimo: alio plane atrocissimo dicens
Si enĩ xp̃c cũ infirmi eẽmꝰ ad huc. iuxta tẽpus
ꝓimpus mortuus. ẽ. Iuos in firmos: eosdẽ
impios nuncupauit. Leue aliquid uidetur
infirmitas : sed aliqͣndo talis ẽ ut impietas
nominet᷑ Nisi tam̃ infirmnitas e&̃ medicũ
necessariũ ñ hab̾et : qui ẽ hebraucȩ inc̃.
grece sother Nãa aut̃ locutione saluator

Expanded text:
inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice Jesus, graece Σωτήρ, nostra autem locutione Salvator.
Abbreviated transcription (Latin):
Acciꝑe sacram̃tũ corꝑis et sanguinis dñi : et
malus eẽ. potest. Nam de talib dictũ ẽ lui
manducat et bibit indigne: iudiciũ sibi
manducat et bibit. Habe nom̃ xp̃i : et
malus eẽ. potest : id ẽ. xpĩanꝰ uocari : et
malus eẽ. potest. De quib dictũ ẽ Pollue¬
bant nom̃ dĩsui Ergo habe sacram̃ta ista
om̃a: & malus ẽẽ potest. Hab̾e aut̃ cari¬
tatem : & malus eẽ ñ potest Noc ÷ gͦ ꝓpͥũ
donũ. Ipse . ẽ singularis fons. Ad hunc bi¬
bendum uos hortatur sp̃s dei Ad se biben¬
de spũ suo dedit nob: Noc ipsũ qr de spũ
suo dedit tibi unde cognoscis: Int̾roga
uiscera tua: Si plena st̃ caritate: habes spm̃
dei. Vnde cognoscimꝰ : quia inde cognoscis
habitare inte spm̃dĩ: Paulũ int̾roga apo¬
stolũ. Cm̃ caritas dĩ diffusa. ẽ in cordibus
hõmib. Quȩ dona : sp̃m scm̃ Qui tale dat

Expanded text:
. Accipere sacramentum corporis et sanguinis Domini etiam malus potest. Nam de talibus dictum est: « Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . » Habere nomen Christi et malus potest, id est, Christianus vocari et malus potest; de quibus dictum est: « Polluebant nomen Dei sui . » Ergo habere sacramenta omnia et malus potest: habere autem charitatem, et malum esse, non potest. Si donum; ipse est singularis fons. Ad hunc bibendum, vos hortatur Spiritus Dei; ad se bibende Spiritu suo dedit nobis? Hoc ipsum, quia de Spiritu suo dedit tibi, unde cognoscis? Interroga viscera tua: si plena sunt charitate, habes Spiritum Dei. Unde cognoscimus quia inde cognoscis habitare in te Spiritum Dei? Paulum interroga apostolum: Quoniam charitas Dei diffusa est in cordibus hominibus. Quae dona? Spiritum sanctum. Qui tale dat
Abbreviated transcription (Latin):
donauit : Nunqͥd nisi iã placatus ẽ&e pater.
ꝓpͥo filio ñ parcens: ꝓ nob̵ eũ trađet : Non ne
uidetur haec illi uelut aduersa ẽẽ. seN¬
tanꝗ nos prior dilexerit pat̃: ipse propt̃
nos filio ñ parcens. ipse ꝓnob eũ tradidit
ad mortẽ Sed uideo qđ et antea pat̾ dilex̃
nos ñ solũ anteꝗ pro nob filius moreretur.
sed anteꝗ condet mundũ : ipso testante
apło qͥdicit: sic̃ elegit nos in ipso adde
mundi constitutionẽ Nec filius patre
sibi ñ parcente . ꝓnob uelut inuitus ẽ tra¬
ditus : qr et de ipso dictũ. ẽ. qui me dilex̃
& tradidit semet ipsũ ꝓme. Om̃a gͦ simul

Expanded text:
donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sentanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul
Abbreviated transcription (Latin):
idõ ex fide ut scđm grãm firma sit pmissio : mi
ror hõẽs infirmitati suȩ se malle cõmittere :
qͣm firmitati ꝓmissionis dĩ Sed incerta ẽ mͥ in
quit de me ipso uoluntas dĩ Quid gͦ : tuane tͥ
uoluntas de te ipso certa .ẽ : Nec times: qͥuidet᷑
stare timeat ne cadat: Cũ gͥ utraq incerta sit.
cur ñ homo firmiori quã infirmiori fidem
suã spẽ caritatẽq cõmittit : Sed cũ dr̃ inqͥua
si credidĩs saluus eris: unũ horũ exigit᷑: alte¬
rũ offertur Qđ exigit᷑ in hominis : qđ offert᷑
in dĩ ẽ potestate Cur ñ utrũq in dĩ. et qđ iu¬
bet. et qđ offert: Ydgat᷑ enĩ : ut det qđ uibo&
Rogant credentes ut sibi augeat᷑ fides : raganT
pñcredentib ut eis donetur fides. Et i
suis gͥ increm̃tis et insus initus: dĩ donũ ÷

Expanded text:
Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio , » mirum est homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. Sed incerta est mihi, inquis, de meipso voluntas Dei. Quid ergo? Tuane tibi voluntas de teipso certa est, nec times? « Qui videtur stare, videat ne cadat . » Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori fisuam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est
Abbreviated transcription (Latin):
in trib: aqͣlitas Qđ gͦ cõmune ẽ prĩ & filio
ꝑ hoc nos uoluit hab̾e cõmunionẽ: et int̃
nos. et secũ. ꝑ illud donũ nos colligere in
conciliam᷑ : eaq delectam᷑. Nam qͥd nob̵ pro¬
desset qͥcqͥd boni nossemꝰ ÷ nisi etiam dilige¬
remꝰ : Sic̃ aut̃ ueritate discimꝰ: ita karitate
diligimꝰ: ut et plemꝰ cognoscamꝰ. & beati co¬
gnito ꝑfruam᷑. Caritas porro diffusa ÷ iN
honoꝵ: caritas cooꝑit multitudinẽ peccatoꝵ¬

Expanded text:
in tribus aequalitas. quod ergo commune est patri et filio, per hoc nos uoluerunt habere communionem et inter nos et secum, per illud donum nos colligere in conciliamur eaque delectamur. nam quid nobis prodesset quidquid boni nossemus, nisi etiam diligeremus? sicut autem ueritate discimus, ita caritate diligimus, ut et plenius cognoscamus et beati cognito perfruamur. caritas porro diffusa est ibonorum, caritas cooperit multitudinem peccato
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ filii sui ꝓnob: & placatꝰ ẽ nob: nun¬
qͥd gͦ filiꝰ eiꝰ usq adeo nob̵ placatus e¬
rat. ut ꝓnob̵ etiam dignaretur mori : pat
uͦ usq ad eo ad huc irascebat᷑ ut nisi filius
ꝓnob moreretur ñ placaret᷑ : Et qͥd ẽ qđ a
lio loco idem ipse doctor gentiũ. qd gͦ in qͥt¬

Expanded text:
mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inq
Abbreviated transcription (Latin):
meritis. ꝑfidẽ ufaficat᷑ impius:
sic̃ dic̃ apłs Credenti in eũ qͥ ustificat
impiũ. deprdat᷑ fides eiꝰ ad iustitiã
ut deinde ipsa fides ꝑ dilectionẽ inci¬
piat oꝑari. Ea quippe sola bona oꝑa
⁊dicenda st̃ : quae fiuunt ꝑ dilectionẽ dĩ
Haec aut̃ necesse ÷ antecedat fides ut
inde ista : ñ ab istis incipiat illa : qm̃
credat in dm̃ Haec ÷ fides de qͣ dr̃ In¬

Expanded text:
ficatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quonicredat in Deum. Haec est fides, de qua di
Abbreviated transcription (Latin):
caritate fit. quã donũ dĩ eẽ ma¬
nifestat : ut tribulatio ñ aufe¬
rat: sed potius opetur patientiã¬
Nec nos moueat qđ in hac uita scđm
qͦd ille uir spĩtualis exultat et p̃di¬
cat apłs dicens: głiam̃ intribulatio¬
nib. scientes qm tribulatio patientiã
oꝑat᷑: patientia ꝓbationẽ : ꝓbatio

Expanded text:
charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiaNec nos moueat, quod in hac uita secundum icere, quod ille uir spiritalis exultat et praedicat apostolus dicens: gloriamur in tribulationibus, scientes, quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerit ds̃ : et qͣles dilexerit Quantũ
ne desꝑaremꝰ : quales ne su ꝑbiremꝰ Hlunc
locũ apłs ꝑnecessarium sic explicat Com¬
m̃dat aut̃ in qͥt suam caritatẽ ds̃ in nob̾:
qm̃scũ ad huc peccatores essemꝰ xp̃eꝓnob¬

Expanded text:
dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat autem, inquit, suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Ch
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuadendũ fuit qͣntũ nos diligeret ds̃:
ne desꝑatione ñ audẽmꝰ erigi in eũ. Qua¬
les autẽ dilexerit ostendi oportebat.
ne tanqͣm demeritis nr̃is suꝑbiettes. ma¬
gis ab eo resiliremus : & in ñra fortitudi¬
ne magis deficeremꝰ. Ac ꝑ hoc egit nob̾eũ.
ut ꝑ eius fortitudinẽ potius ꝓficeremus:
atq ita in in firmitate humilitatis ꝑfi¬
ceretur uirtus ectritatis. Hoc signifi¬
cat in psalmo ubi ait. Pluuiã uolunta¬
riam segrega ds̃ hereditati tuȩ ⁊ et in¬
firmata. ẽ tuuͦ ꝑfecisti eã. Pluuiam qp¬
pe uoluntariam. ñ nisi grãm uult in¬
telligi: ñ meritis sedditam : sed gratis
datam Unde & gr̃a nominat᷑ Dedit enĩ
eam : ñ qr digniꝰ eramꝰ. sed qr uoluit
Hoc cognoscentes: ñ fidentes in nob̵ erimꝰ
Et hoc ÷ infirmari. Ipse uͦ ꝑficitnos
qͥ etiam paulo apło dix̃. Sufficit tͥ grã
mea : nã uirtꝰ in infirmitate ꝑficitur
ꝑsuadendũ gͦ erat homini qͣntũ Nios

Expanded text:
suadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe voluntariam nonnisi gratiam vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Persuadendum ergo erat homini quantum nos
Abbreviated transcription (Latin):
ne fides ipsa suꝑba sit Nec dicat sibi si
ex fide quomͦ gratis: eđ enĩ fides me¬
retur : cur ñ potius redditur quã do¬
nat᷑: Non dicat ista homo fidelis uia
cũ dixeritut merea ᷤ iustificationẽ
habeto fidẽ respondetur ei. Quid enĩ
habes qđ ñ accepisti : Cũ gͦ fides im
ipsa gr̃a meretur augeri: ut aucta
mereat᷑ & ꝑfici: comitante ñ ducente
pedissequa. ñ p̃ua uoluntate Vnde
ille qui dix̃. fortitudinẽ meã ad te cu¬
ds̃ susceptor m̃s es: tanꝗ reqͥrens qͥb¬
id meritis fuerit consecutus: ni¬
chilq in se mueniens ante grãm dĩ:÷
me Roinde ab illo attributã fortitu¬
dinem suã ad illũ custodiens: eodẽ
seruatore ñ ꝑdit: qđ eodem largitore

Expanded text:
 fides superba sit: nec dicat sibi, si ex fide, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat ista homo fidelis, quia cum dixerit: Ut merear justificationem habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici, comitante non ducente, pedisequa non praeuia uoluntate. unde ille, qui dixit: Fortitudinem meam ad te cu susceptor meus es, taid meritis fuerit consecutus, nihilque in se inveniens ante gratiam Dei,veniet me. Proinde ab illo attributam fortitudinem suam ad illum custodiens, eodem servatore non perdidit, quo largitore
Abbreviated transcription (Latin):
ẽfundit᷑: Qui dic̃ Ego qđ sꝑabam ñ inueni
Et merito Sꝑabas enĩ dete. aut sꝑabas de ho¬
mine amico. Maledietꝰ enim: qui spẽ suam
ponit in hõe. Confundis. qr fefellit te spes
posita in m̃dacio. Omnis enim homo m̃dax
Si autem ponas spem tuã indõ tuo ñ c̃fundis
qr ille in qͦspem posuisti fallere ñ potest.:.

Expanded text:
confunditur? Qui dicit: Ego quod sperabam non inveni. Non immerito: sperabas enim de te, aut sperabas de homine amico: maledictus autem qui spem suam ponit in homine . Confunderis, quia fefellit te spes, fefellit spes posita in mendacio: omnis enim homo mendax . Si autem ponas spem tuam in Deo tuo, non confunderis; quia ille in quo spem posuisti, falli non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ in hacuita ubi tanta torm̃ta st̃. posst̃
boni et iusti uiri cũ talia patuint᷑ ñ solũ
ȩqͦ animo tolerare. sed etiã indĩ caritate
głiari : quid cogitandũ ẽ de illa uita qua
nob pmittt᷑ : ubi nullã de corpore moles¬
tiam sentiemꝰ: Qm ñ ad hoc resurgit corpꝰ u¬
stoꝵ: ad qđ resurgit corpꝰ impiorũ: Sic̃ script¬
tũ. ẽ Om̃s resurgemꝰ: s ñ om̃s immutabimͣ.
Et ne qͥsquã putet ñ iusas immutationẽ
istã ꝓmitti. sed potiꝰ iniustis: et eã existimet
eẽ. poenalem : seqͥt᷑ et dicit. Et mortui resur¬
gent incorrupti : et nos immutabimur.
It aut̃ mali bonis sȩpe tẽporalit̃ noceant
põtestatem in eos accipiunt ad maiorẽ bonoꝵ
utilitatẽ: ꝓpt̃ exercitationẽ patientiȩ. Itaq
anima xp̃iana semꝑ iniugilet intribulatio¬
nib suis seqͥ uoluntatem dei sui: ne ordinati
dix̃: hoc et iob diabolo posset dicere Ñha¬
dat᷑: sed eiꝰ uoluntas a qͦ hex potestas datur

Expanded text:
si ergo in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittitur, ubi nullam de corpore molestiam sentiemus? quoniam non ad hoc resurgit corpus iustorum, ad quod resurgit corpus inpiorum, sicut scriptum est: omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur. et ne quisquam putet non iustis inmutationem istam promitti, sed potius iniustis, et eam existimet esse poenalem, sequitur et dicit: et mortui resurgunt incorrupti, et nos inmutabimur.t autem mali bonis saepe temporaliter noceant, potestatem in eos accipiunt, ad majorem bonorum utilitatem, propter exercitationem patientiae. Itaque anima christiana semper invigilet in tribulationibus suis sequi voluntatem Domini sui, ne ordinatiodixit, hoc et Job diabolo posset dicere: Non hadatur, sed eius uoluntas a quo haec potestas datur,
Abbreviated transcription (Latin):
IComittenti credidit abrahã: et deputa¬
tũ ẽ illi adiustitiã Dedit enĩ głam dõ.
plenissime credens sic̃ scriptũ ẽ qr quae
ꝓmisit potens ẽ et facere Ipse gͦ illos bo¬
nos facit : ut bona faciant. Neq enĩ eosꝓpt̃
ea promisit abrchȩ : qr p̃sciuit a se ipsis bo¬
nos futuios. Namsi ita ẽ ñ suũ sed eoꝵ ẽ qđ
ꝓmisit N autẽ sic credidit abraham: sed ñ. ẽ
infirmatꝰ infidedans głiam dõ: & plenissime
credens qr quȩ ꝓmisit potens ẽ et facere. Non
ait. quȩ p̃sciuit potens. ẽ ꝓmittere. aut
quae p̃dixit potens. ẽ ostendẽ. aut quȩ prd¬
misit potens ẽ s̃ scire : sed quȩ ꝓmisit po¬
tens. ẽ et faceye. Ipse gͥ eos facit ꝑseuerare
inbono: qͥ facit bonos. Qui aut̃ cadunt et
ꝑeunt: in p̃destinatoꝵ numerd ñ fuer
auendũ ẽ ne homo se extollat adũsus
dm̃ : cũ sedicit facere qđ ꝓmisit deus
Nonne fidesgentiũ ꝓmissa ẽ abrahȩ It ille
dans głiam dõ plenissime credidit qm̃ qͥȩ

Expanded text:
omittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuera Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod
Abbreviated transcription (Latin):
sua p̃destinatione ꝓmisit. Promisit enĩ
qđ ipse facturꝰ fuerat. ñ qͦd homines : qr
et si faciud hões bona quae ꝑtinent adco¬
lendũ dm̃: ide facit ut illi faciant quae p̃¬
cepit. ñ illi faciuꝗ̾ ut ip̾e faciat qđ pmisit
Alioqͥn. ut dĩ ꝓmissa cõpleant᷑: ñ in dĩ sed in
didit abrahã : sed credidit dans głam dõ:¬

Expanded text:
ua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia, etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit. Alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in dditur Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
a factꝰ ẽ nec ut saxũ factꝰẽ sed factꝰẽ ad
imaginẽ creatoris ħ oc beneficiũ quis de¬
dit: Ds qui erat: & ex at̃no erat. Cui dedit:
Homini qui ñdũ erat. Dedit qui erat: acce¬
pit qui ñ erat. Quis aut̃ hoc facere potuit :
nisi qui uocat ea quȩ ñ st̃ tanꝗ quȩ sint. deqͦ
erat qͣndo electi sumꝰ. In effabilia mira¬
bilia fr̃s mei. Quis hͦe explicare suffece¬
rit: Quis saltẽ qđ explicet cogitare:
Eligunt᷑ qui ñ st̃. Nec errat qui eligit:
nec uane eligit Eligit tam̃: et hab& ele¬
ctos qͦs creaturꝰ ẽ eligendos. hab& autẽ
fideles sumꝰ. etiã fideles : etiã iustos : quia
iustꝰ ex fide uiuit: ipse fec̃ nos et ñ ipsi nos
Nos aut̃ Ecce qͥd sumꝰ. Quid: Popłs eiꝰ et o¬
ues pascuȩ eiꝰ. Ide nos fec̃ ppłm suũ: ipse
nos fecit oues pascuȩ sũȩ Qui misit iugu¬
landã oriẽ innoxiã: fec̃ oues delupis . Hȩc ÷
gr̃a Excepta illa grã cõmuni naturȩ qua
homines Facti sumꝰ nec digni fuimꝰ:

Expanded text:
t saxum factus est; sed factus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficium quis dedit? Deus qui erat, et ex aeterno erat. Cui dedit? Homini qui nondum erat. Dedit qui erat, accepit qui non erat. Quis autem hoc facere potuit, nisi qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea qerat quando electi sumus. Ineffabilia, mirabilia, fratres mei! Quis hoc explicare suffecerit? quis saltem quod explicet, cogitare? Eliguntur qui non sunt: nec errat qui eligit, nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos, quos creaturus est eligendos: habet autem fideles sumus; etiam fideles, etiam justos, quia justus ex fide vivit , Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Nos autem. Ecce quid sumus. Quid? Populus ejus et oves pascuae ejus. Ipse nos fecit populum suum, ipse nos fecit oves pascuae suae. Qui misit jugulandam ovem innoxiam, fecit oves de lupis. Haec est gratia. Excepta illa communi gratia naturae, qua homines facti sumus, nec digni fuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
stolũ dicentem: Audi ut dixi iãdudũ: nedes¬
ꝑatione frangaris : Audi qͦmͦ amatꝰ es ñ amandꝰ.
Audi qͦmꝰ amatꝰ es turpis. foedus ÷ anteꝗ e&̃ in
te qđ amari dignũ e&. Amatꝰ es priꝰ: ut dignus¬
merebatur: Quȩid qͥd merebat᷑ impiꝰ. Dam¬
Ecce qͥd tibi p̾stitũ. ẽ impio. lã pio qͥd seruat᷑:
Quid p̃stitũ ẽ impio : Xp̃e pimpiis mortuus ÷.
Desidabas aut̃ om̃a possidere Noli ꝑ auaritiã :
ꝑa pietatẽ hoc quȩre Si enĩ ita quȩ sieris:
pos sidebis. Tenebis enim eũ ꝑquẽ facta st̃ o¬
mnia : & cũ ipso om̃a possidebis Cõm̃dae
aut̃ suã caritatem ds̃ in nob: qm̃scũ ad huc

Expanded text:
stolum dicentem: audi, ut dixi jamdudum, ne desstolum dicentem: audi, ut dixi jamdudum, ne desperatione frangaris; audi quomodo amatus es non amandus, audi quomodo amatus es turpis, foedus, antequam esset in te quod amari dignum esset. Amatus es prius, ut dignusmerebatur? Quaero quid merebatur impius? Damimpio. Jam pio quid servatur? Quid praestitum est impio? Christus pro impiis mortuus est. Desiderabas autem omnia possidere, noli per avaritiam, sed per pietatem hoc quaerere. Si enim ita quaesieris, possidebis. Tenebis enim eum per quem facta sunt omnia, et cum ipso omnia possidebis Commendat autem suam charitatem Deus in nobis, etc