comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus innocentẽ falsum testimoniũ uł dicit
uł dicentibꝰ credit. Ilam non solu̾ ille reus est. qͥ
falsum de alio ꝓfert: s et his qui eito aurem eri¬
minibꝰ p̃bet. Qui metu potestatis ueritatem occul¬
tat eiusdem ueritatis iracundiam sibi celitus ꝓuo¬
cat : quia plus ꝑtimescit honunem qͣm diuinam
crepidat indignationem. Beatꝰ cuius testimonio
innocens ab scelere obiecto purgatur: impius
cuius ꝓditione etiam iniquus ꝑimitur. Neq de
dum sanguinẽ infelicium uocem testificationis
prebere. Sermo enĩ usti hominis: tantum ad
ministerium debet eẽ salutis. Ira enim. indigna¬
tiones. et tribulationes. et inmissiones ꝑ angło s
malos.
xxiiii. De causidicis:

Expanded text:
adversus innocentem falsum testimonium vel dicit, adversus innocentem falsum testimonium vel dicit, vel dicentibus credit. Nam non solum ille reus est, qui falsum de alio profert, sed et is qui cito aurem criminibus praebet. 7. Qui metu potestatis veritatem occultat, ejusdem veritatis iracundiam sibi coelitus provocat, quia plus pertimescit hominem quam divinam trepidat indignationem. Beatus cujus testimonio innocens ab scelere objecto purgatur; impius, cujus proditione etiam iniquus perimitur. Neque dum sanguinem infelicium vocem testificationis praebere. Sermo enim justi hominis tantum ad ministerium debet esse salutis; ira enim indignationis et tribulationis, et immissiones per angelos malos. CAPUT LVI. De causidicis
Abbreviated transcription (Latin):
t si mendacium gratis dicitur: quantoma¬
gis si uenale queritur. neq enim deerit mul¬
tiplex conuentꝰ falsoꝵ si tantum p̃sentia
sit nummoꝵ. Testis falsidicus: trib ẽ ꝑsonis obno¬
xius. Primum dõ: quẽ ꝑurando contempuit. Se¬
quenter iudici: quem mentiendo fallit. Postremo
innocenti: quem falso testimonio ledit. Testib fal¬
sis coniunctis: tarde mendaciĩ falsitas reꝑitur.
Qđ si seꝑati fuerint examine iudicantis: ctto ma¬
nifestantur. Nam sic̃ inunitate prauorum gran¬
dis ẽ fortitudo: ita in separatione maior infirmi¬
tas. Unum pȩne crimen habet. et qui falsitatẽ
ꝓmit. et qui supprimit ueritatẽ. quia ille ᷑ obe̾e
uult et ipse ꝓdẽẽ non uult. Peior ẽ autẽ testis qui
ledit: qͣm qui prestare nolit. Ilam et ille malignus
ẽ: iste inutilis. Iniquus testis quanuis sua falsira
te corꝑi rebꝰq impediat: animo tam̃ nichil con
fert. Erit autẽ ille apud dm̃ condem pnatus. qͥ

Expanded text:
t si mendacium gratis dicitur, quanto magis si venale quaeritur? Neque enim deerit multiplex conventus falsorum, si tantum praesentia sit nummoxius. Primum Deo, quem perjurando contemnit; sequenter judici, quem mentiendo fallit: postremo innocenti, quem falso testimonio laedit. Testibus falsis conjunctis tarde mendacii falsitas reperitur. Quod si separati fuerint, examine judicantis cito manifestantur. Nam sicut in unitate pravorum grandis est fortitudo, ita in separatione major infirmi3. Unum pene crimen habent, et qui falsitatem promit, et qui supprimit veritatem, quia ille obesse vult, et iste prodesse non vult. Pejor est testis qui laedit quam qui praestare non vult. Nam ille malignus est, iste inutilis. te corpori rebusque impediat, animo tamen nihil damni conferet. Erit autem ille apud Deum condemnatus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis uirorans aut prophetans uelato capi¬
te confundit capud suum. et uirquidem non
debet ualere capud c̃ sit imago et gloria dei.
Qui ergo dicit non debet. Nescit forde docere
humilitatem. s hanc ignomimam tempore
euangelii quod erat sacram̃tũ tempore prophe¬
tie ꝑ humilitatem isti appetunt. tondeant et
cilitio capud uelent. S non erit tunc species
illa uenalis. Quia sainson non cilicio s coma
scriptum est. Quic̃q inxp̃o baptizati estis
xp̃m indiustis. ubi ñ ẽ. uideus neq grecus.
non seruus neq liber. non masculus neq fe¬
mina. et non intellegunt secumdũ carnales
sensus concupiscentia hoc esse dicrum. quia
iinteriore homine ubi renouamur innoui¬
tate mentis ur̃e. Nullus quod interior homo

Expanded text:
omnis uir orans aut prophetans uelato capiomnis uir orans aut prophetans uelato capite confundit caput suum, et: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. qui ergo dicit "non debet", nescit forte docere humilitatem. sed si hanc ignominiam tempore euangelii, quod erat sacramentum tempore prophetiae, pro humilitate isti appetunt, tondeant et cilicio caput uelent. sed non erit tunc species illa uenalis, quia Samson non cilicio, sed coma scriptum est: quicumque in Christo baptizati estis, Christum induistis, ubi non est iudaeus neque graecus, non seruus neque liber, non masculus neque femina, et non intellegunt secundum carnalis sexus concupiscentiam hoc esse dictum, quia in interiore homine, ubi renouamur in nouitate mentis nostrae, nullus sexus huius mo
Abbreviated transcription (Latin):
imitantur quib sunt in ceteris longe di¬
ssimules illi enim uenalem circũ ferentẽ ypo¬
erisim timent ne uilior habeatur tonsa scĩ¬
tas quã comata. utt udelicet qui hos uidet
antiquos illos quos legimus cogitet samuelẽ
et ceteros qui non tondebantur. neccogitant
quid intersit inter illud propheticũ uelam̃¬
tum et hanc euangłis reuelationem. De qua
dicit apls̃. Cum transierit ad xp̃m auferetur
uelamen. Quod enim significabat uelamen
int̾ positum iut̃ faciem moysi et aspectũ po¬
puli isra el. hoc sigificabat ilł temporib et iam
coma scõrum. Nam idem apłs et iam comã
prouelam̃to esse dicit. Ciuus auecoritate isti ur¬
gentur. Aꝑte inquit ait. Uir quidem si co¬
matus sit ignomina est illi. ipsu᷑m ignomi¬
niam inquiunr suscepimus meritũ peccatoꝵ
nr̃oꝵ. Ad hoc ostendentes simulate humilitatis
umbraculum et sub eo proponant uenale
tipum. Quasi apłs suꝑbiam doceat. Cum dic̃

Expanded text:
imitentur, quibus sunt in ceteris longe diimitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum uelamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit apostolus: cum transieris ad Christum, auferetur uelamen. quod enim significat uelamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israhel, hoc significat illis temporibus etiam coma sanctorum. nam idem apostolus etiam comam pro uelamento esse dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus superbiam doceat, cum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
le nec disputari omnino uoluit dicens. Si
quis autẽ uult contentiosus ẽẽ. nos talem
consuetudinem non habemus. neq ecclesia
dei. Hoc autem p̃cipio ut scilicet non dese¬
rentqͥs sollełta requiratur. s p̃cipientis auc¬
toritas ad tendatur. Nam et hoc quo perti¬
net que sotã aperte contraria apłi p̃cepta
conari. Anita uacandum est ut nec tuusoreᷤ
operentur: an quia euanglicas uolueres imi¬
tari se dicunt quasi depilari timent ne uo¬
lare non possint. Uereor in hoc uitium plu¬
ra dicere. propt̃ quosdam criuitos fratres.
quorum p̃ter hoc multa et prope omnia
ueneręmur. S quo magis eos in xp̃o dili¬
gimus. eo sollitͥius ammonemus. Neq enĩ
metuimus. ne humilitas eorum respiciat
humilitatem nrãm. quandoquidem et nos
atalib ubi forte titubamus aut aberramꝰ
cupimus ãmoneri. Hoc ergo ãmonemus
tam scõs uiros ne stultis uanoꝵ argum̃tati¬
onib moueantur. Et eos in hac ꝑuersitate

Expanded text:
le nec disputari omnino uoluit dicens: si le nec disputari omnino uoluit dicens: si quis autem uult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesiae dei. hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis sollertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangelicas uolucres imitari se dicunt, quasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo magis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus, cupimus admoneri. hoc ergo admonemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate
Abbreviated transcription (Latin):
fecit a conualle plorationis ubi nec ipse sũ
pressuris fuit axl. Si fr̃s si filii nr̃i estis sic̃¬
serui uł potius in xp̃o serui ur̃i fumus audi¬
te que monemur: agnoscite que p̃cepimus su¬
mite qu dispensamus si autem pharisei sumus
alligantes honera grauia et imponentes hu¬
meris ur̃is. que dicitus facite et iam si que fa-¬
cmus in probatis. Nob̃ autem minimum
est ut auobis diuidicemur. aut abhumano
die. Quam germana et cara sit nob̾ cura de
uob̾. ille inspiciat qui dedit quod inspiciendũ
est. Oculis eius offeramus postremo quod uul¬
tis sentite denobis. Paulus apostolus nobis
precepit et obsecrauit in domino ut c̃ silentio
idest quieti et obedientes ordinati operantes
urm̃ parĩe manducetis. Nec de illo ut arbi¬
tror aliquid male creditis et illum qui ꝑ eũ
uelle sibi obtemperare aminorib et ualle ob¬
temperare maiorib apło dico. Non nobis in
tantum ut etiam comam nutriant. unde il¬

Expanded text:
fecit a conualle plorationis, ubi nec ipse sine fecit a conualle plorationis, ubi nec ipse sine pressuris fuit. si fratres, si filii nostri estis, si conserui uel potius in Christo serui uestri sumus, audite quae monemus, agnoscite quae praecipimus, sumite quae dispensamus. si autem pharisaei sumus alligantes onera grauia et inponentes humeris uestris, quae dicimus facite, etiamsi quae facimus inprobatis. nobis autem mini mum est, ut a nobis diiudicemur aut ab humano die. quam germana caritate sit nobis cura de uobis, ille inspiciat, qui dedit quod inspiciendum eius oculis offeramus. postremo quod uultis sentite de nobis: Paulus apostolus uobis praecipit et obsecrat in domino, ut cum silentio, id est quieti et oboedienter ordinati, operantes uestrum panem manducetis. nec de illo, ut arbitror, aliquid mali creditis et in illum, qui per eum uelle sibi obtemperari a minoribus et nolle obtemperare maioribus? apostolo dico, non nobis, in tantum, ut etiam comam nutriant: unde il
Abbreviated transcription (Latin):
modi. cum autem possumus. Non debemus tẽp¬
tare dominum uostrum. quia et hoc quod possu¬
ius euis munere possumus. Et cum hic iu¬
uimus illo largiente uiuimus. Qui largitus ẽ.
ut possimus. x yuii: et idõ de istis necessaris sol¬
lieiti non simus quia cum hec possumus age¬
re ille nos pacit ⁊ uestit. aquo pascuntus
homines atq uestiuntur. Cum uero hec non
possumus agere. idẽ. ipse pascit et uestit. a
quo aues pascuntur et lilia uestiuntur. qm̃
nos pluris sumus illis.xuiiii. Quapropter
in ista maͥlitia nr̃a. Nec in crastino cogitamꝰ.
quia non propter ista temporalia quo ꝑtinet
crastuiꝰ. s. propt̃ illam sempiternam. u̾bi sem¬
ꝑ hodiernus est illi nos probauimus ut ei
nułł negociis secularib implicati placeamꝰ¬
et officio laborantib et arctauia est in labore
et erumna et tam̃ inspe gaudentib Iuguin¬
enim eius leue est et sarcina leuis qui nos
uoca uit ad requiem quo prius transitum

Expanded text:
modi, cum autem possumus, non debemus tempmodi, cum autem possumus, non debemus temptare deum nostrum, quia et hoc, quod possumus, eius munere possumus et, cum hinc uiuimus, illo largiente uiuimus, qui largitus est, ut possimus. et ideo de istis necessariis solliciti non sumus, quia, cum haec possumus agere, ille nos pascit et uestit, a quo pascuntur bomines atque uestiuntur; cum uero haec non possumus agere, idem ipse nos pascit et uestit, a quo aues pascuntur et lilia uestiuntur, quoniam nos pluris sumus illis. quapropter in ista militia nostra nec in crastinum cogitamus, quia non propter ista temporalia, quo pertinet crastinus, sed propter illa sempiterna, ubi semper hodiernus est, nos illi probauimus, ut ei nullis negotiis saecularibus inplicati placeamet officio laborantibus et arta uia est in labore et aerumna et tamen in spe gaudentibus iugum eius lene est et sarcina lenis, qui nos uocauit ad requiem, qui prior transitum
Abbreviated transcription (Latin):
bitur uob̃. Si ergo quis fugientib ꝑ secutionẽ
discipulis ap̃i õbixeret huius modi questio¬
nem. Cur non stetissẽt potius et inuocato dõ.
per eius mirabilia. Sic eruerentur ut daniel
aleonib. ut petruf exuincłis. Responderint
non se oportirisse temptare dm̃. S tunc eum. ta¬
lia si uellet ẽẽ. facturum. cum ipsi quid facerert
non haberent. Cum ͤis fugam in potestatem
dediss. etͤiam si ꝑ illam liberantur non nisi
abipso liberantur. Sic exiam dei seruis uoͬcanti¬
b et ualentib exemplo  precepto apostolico ma¬
nib suis uictum transige. Siquis euangłio
mouerit questionem de uolatilib celi non se¬
minant neq metunt neq congregant in a¬
postscis et deliliis agri quia non laborant neq
nent. fa cile respondebit et nos peraliquam
uel infirmitatem. uel occupationem non possu¬
mus operari. sic nos ille pascit et uesti&. queni¬
ad modum aues et lilia que nicbil operant᷑ hꝰ

Expanded text:
bitur uobis. sicut ergo quisquis fugientibus persecutionem bitur uobis. sicut ergo quisquis fugientibus persecutionem discipulis Christi obiceret huius modi quaestionem, cur non stetissent potius et inuocato deo per eius mirabilia sic eruerentur ut Danihel a leonibus, ut Petrus ex uinculis, responderent non se oportuisse temptare deum, sed tunc eum talia si uellet esse facturum, cum ipsi quid facerent non haberent; cum uero eis fugam in potestatem dedisset, etiamsi per illam liberantur, non nisi ab ipso liberari: sic etiam dei seruis uacantibus et ualentibus exemplo et praecepto apostolico manibus suis uictum transigere, si quis euangelio mouerit quaestionem de uolatilibus caeli, quae non seminant neque metunt neque congregant in apothecas, et de liliis agri, quia non laborant neque nent, facile respondebunt: si et nos per aliquam uel infirmitatem uel occupationem non possimus operari, sic nos ille pascet et uestiet, quemadmodum aues et lilia, quae nihil operantur huius
Abbreviated transcription (Latin):
extollantur: Nullomodo enim decet. ut in ea
uĩa. ubi senatores fiunt laboriosi. ibi fiant opi¬
fices ociosi: Et quo ueniant relictis delitiis sins
qui fuerant p̃dioꝵ dñi. ibi sint rustici delicati.
sacͣm̃tiᷤᷤ eius debetur. non ista s regnum eius¬
ẽẽ. et iustituam. Cogitemus. et hec omnnia appo¬
nentur nob̾. siue ꝑ mants operantib. siue in¬
firmitate corporis inpeditis. siue ipsius mi¬
litie tali occupatione districtis. ut nichil ali¬
ud agere ualeamus. Neq enim quia dixit
ds̃ inuocame in die tribulationis et eruam
te et glorificabis me. Propterea non debuit
sicrere apostolus. et ꝑ murum insporta subii¬
iti. ut manus ꝑsequentis euaderet si expecta¬
ret potius ut comp̃henderetur. et eum sicut tres
ꝑueros demediis ignib liberaret. Aut propter
hoc nec dominus dicere debuit. siuos ꝑ secuti
sueruit in unam ciuitatem fugite in aliam. qr
ipse dixit. Sicut petieritis in nomine meo da¬

Expanded text:
extollantur. nullo modo enim decet, ut in ea extollantur. nullo modo enim decet, ut in ea uita, ubi senatores fiant laboriosi, ibi fiant opifices otiosi, et quo ueniunt relictis deliciis suis qui fuerant praediorum domini, ibi sint rustici delicati. sacramento eius debetur, non ista, sed regnum eius et iustitiam cogitemus: et haec omnia adponentur nobis siue per manus operantibus siue infirmitate corporis inpeditis siue ipsius militiae tali occupatione destrictis, ut nihil aliud agere ualeamus. Neque enim quia dixit deus: inuoca me in die tribulationis, et eximam te, et glorificabis me, propterea non debuit fugere apostolus et per murum in sportam submitti, ut manus persequentis euaderet, sed expectare potius, ut conprehenderetur et eum sicut tres pueros de mediis ignibus liberaret. aut propter hoc nec dominus dicere debuit: si uos persecuti fuerint in una ciuitate, fugite in aliam, quia ipse dixit: si quid petieritis in nomine meo, da
Abbreviated transcription (Latin):
et inpso opere corporali. in quo bonum est. oꝑ¬
abatur apostolus. quando autem soleret opera¬
ri. id est quib tempoꝵ sꝑaciis. ne abeuangelirã¬
do impediretur. quis possit conprehendere: sa¬
ne quia diurnis et nocturnis horis operabat᷑
istam scãm societatem uitam labore corporis
transigebant ex quoꝵ munero plures ad mo¬
nasteruim ueniunt. quia et impso humano
genere plures sunt. si nolunt operari. nec man¬
ducent.xu. Nec adtendendum est. in quib mo
nasteriis. uł in quo loco indigentib fratrib.
quisq id quod habet habeat inpendere. Om¬
nium enim xp̃ianoꝵ. una res publica est. et iõ
quisquis xp̃iatius. necessaria ubi lib& eroga¬
uerit. ubicumq etͤ iam ipse. quod sibi necessa¬
rium est acceͥpit. de xp̃o accepit. Quia ubiẽq
et ipsetalib deolit. quid nisi xp̃i acceꝑit: Neq¬
enim propterea uxp̃iana militia. ad pietatẽ
diuites humiliantur. ut pauperes ad suꝑbiã

Expanded text:
et in ipso opere corporali id quod bonum est opet in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, istam sanctam societatem uitam labore corporis transigebant, ex quorum numero plures ad monasteria ueniunt, quia et in ipso humano genere plures sunt, si nolunt operari, nec manducent. nasteriis uel in quo loco indigentibus fratribus quisque id quod habebat inpenderit. omnium enim christianorum una respublica est. et ideo quisquis christianis necessaria ubilibet erogauerit, ubicumque etiam ipse quod sibi necessarium est accipit, de Christi accipit, quia ubicumque et ipse talibus dedit, quis nisi Christus accepit? enim propterea christiana militia ad pietatem diuites humiliantur, ut pauperes ad superbiam
Abbreviated transcription (Latin):
cari amant. et esse non amant. Non igitur
dedignaitur a postelus. siuie rusticanum aliqͥs¬
opus ad gredi suie in opificum labore uersari.
Qui enim ait sine offensione estote uideis et gre¬
cis. et ecclesie dei. quos uhac causa reuereri pos¬
sit ignoro: et si uidei dixerint. patriarche peccora
pauerunt. si grecos quos :ͤ iam paganos diximus.
et᷑iam philosophos. multum sibi honorabiles su¬
tores habuerunt. si ecclesiȩdĩ. homo ille uistus
et ad testimonium conugalis semper mansure
uirginitatis electus. ciũ desponsata erat uirgo
maria. que peperit. xp̃m faber fuit. auit quid
horum ergo cum in notentia et sine fraude ho¬
mines operantur bonũ est. Nam p̃cabitur hoc
et ipse apostolus. nequisquam ex necessitate su¬
stentande uite. in mala opera dilabatur: qui fu¬
rabatur iam non furetur. magis autem labor&
manib sus bonum ut habeat unde tribuere¬
possit cui opus est: Hoc ergo scire sufficit. qi

Expanded text:
cari amant, sed esse non amant. non igitur cari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliqopus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dominus diuiti consilium capiendi uite et̃ne
raqurrenti ait ut faceret si uellet eẽ. perfectus.
ut uenditis que habebat. et indigentie pau¬
perũ distributis. eum sequertur. Aut quis
tam ex pedito cursu secutus est dominum quã
ile qui ait. Non inilacuum cucurri. nec inuacu¬
um laboraui : qui tamen opera ista et p̃cepit
nib operandi: Hic fortass& aliqiuis dicat. Si
corporale opus operabatur a postolus. unde
uitam istam sustentaret. quod erat ipsum
opus. et quando ei uacabat et opera r et eu¬
uangłium p̃dicare xii. Cui respondeo: pu¬
tes m̾e nescire corporalit̃ tam̃ operatum. ẽẽ. et
inde incarne iuxise. Hon utentem potestate.
quam dominus a postoliss dederat. Et euuan¬
głium ad minciantes. de euuangłio uiuerent.
lmim scio. quod in nocent̃. et honeste q̃ ap¬
ta sunt humanis usib operabatur. Sicut
se habent opera fabroꝵ structoꝵ. sũorum.
rusticoꝵ et his similia Neq erũ horiestas ip

Expanded text:
dominus diuiti consilium capiendae uitae aeternae dominus diuiti consilium capiendae uitae aeternae requirenti ait, ut faceret, si uellet esse perfectus, ut uenditis, quae habebat, et indigentiae pauperum distributis eum sequeretur. aut quisquam tam expedito cursu secutus est dominum quam ille, qui ait: non in uacuum cucurri nec in uacuum laboraui? qui tamen opera ista et praecepit ipere. Hic fortasse aliquis dicat: si corporale opus operabatur apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, lucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ips
Abbreviated transcription (Latin):
solum erudiri. s etͤ iam operari sedm̃ apłm pos¬
sint. exceptis istorum ociosis. corruptisq sermo¬
nib quos iudicare perimperitum tirocinium
non ualeant. in eadem labe pestifera contagi¬
one mutantur. Non solum non imitantes obe¬
dientiam scõrum. quietem operautium. et alioꝵ
monasterioꝵ. insaluberrima disciplina. sodm̃
apostolicam norinam inuentium .s. etͤ iam in¬
sultantes meliorib tamquam conseruatricem e¬
uiianqłii  p̃dicantes. pigritiam. tamquam p̃¬
uaricãtricem accusantes misericordiam. Mlulto
enim misericordius operatur erga anmos infir¬
morum. qui fame bone seruorum de aousultt.
quam erga corpora egentium. qui esurientib
dei. quod priorib actib. tuos in secula habe¬
bat relictis ad hanc spiritalem uitam. militiã-¬
ꝙ conuertitur. si ad huc eum oportet. tamquã
opificem exercere negotio : xi. Quasi uero faci¬
le possit uerbis explicari. quantum prosit. ꝙ

Expanded text:
solum erudiri, sed etiam operari secundum apostolum possolum erudiri, sed etiam operari secundum apostolum possint, excepti istorum otiosis corruptisque sermonibus, quos iudicare per inperitum tirocinium non ualeant, in eandem labem pestifera contagione mutantur, non solum non imitantes oboedientiam sanctorum quiete operantium et aliorum monasteriorum in saluberrima disciplina secundum apostolicam normam uiuentium, sed etiam insultantes melioribus, tamquam conseruatricem euangelii praedicantes pigritiam, tamquam praeuaricatricem accusantes misericordiam. multo enim misericordius operatur erga animas infirmorum, qui famae bonae seruorum dei consulit, quam erga corpora egentium, qui panem esurientibus dei, quod prioribus actibus quos in saeculo habebat relictis ad hanc spiritalem uitam militiamque conuertitur, si adhuc eum oportet tamquam opifices exercere negotia? quasi uero facile possit uerbis explicari, quantum prosit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rietur omnis caro apud dm̃. hec itaq et scã
cogitatio facit. nt ͤtam tales admittantur.
qui nullum ad ferant mutata imelius utce
documentum: Neq enim apparet utrum ex
proposito seruitutis dei uenerint. An uitam
in opem et laboriosam fugientes uacui ꝑasci
nis operentur. deinfirmitate corporis excusare
non possunt. preterite quippe uite consuetu¬
dine comuincuntur. umbraculo male discipli¬
ne se contegunt. ut ex malo intellectu. euange¬
et fenum agri .s. cashalit̃ sentiendo. Contin¬
git enim ẽis. quod uniudius iuniorib iudis¬
ciplinatis cauendum. id est. quod apłs ddicit.
sipimltit am et ociose eẽ. dicunt Ion solũ
aut d uo so sa et cutiose. et uerbose. loquentes
qe oriosost et  hec ille de mals fermares dai¬
cebad auod tẽt t ram in mals iuiris dolemꝰ
qui eo proposito. ad scãm militiam uenerint. ut
placeant cui se probauerunt. cum ita iugeart
uirib corporis. et integritate ualitudinis ⁊it ñ

Expanded text:
rietur omnis caro coram deo. haec itaque pia et sancta rietur omnis caro coram deo. haec itaque pia et sancta cogitatio facit, ut etiam tales admittantur, qui nullum adferant mutatae in melius uitae documentum. neque enim adparet utrum ex proposito seruitutis dei uenerint, an uitam inopem et laboriosam fugientes uacui pasci nus operentur, de infirmitate corporis excusare non possunt praeteritae quippe uitae consuetudine conuincuntur — umbraculo malae disciplinae se contegunt, ut ex male intellecto euangeet fenum agri, sed carnaliter sentiendo. Contigit enim eis, quod in uiduis iunioribus indisciplinatis cauendum idem apostolus dicit: simul enim et otiosi esse discunt; non solum autem otiosi, sed etiam curiosi et uerbosi, loquentes quae non oporteat. hoc ille de malis feminis dicebat, quod nos etiam in malis uiris dolemus qui eo proposito ad sanctam militiam uenerint, ut placeant cui se probarunt, cum ita uigeant uiribus corporis et integritate ualetudinis, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
dit. et conuinci non potest dõ dimittendus est
Neuter tamen eoꝵ periculosan regulam figit:
quia bonus seruus dei. et manifesto infirmo¬
seruit fratri suo et fallentium eredit quia ma¬
lum eum non putat. Non imitatur ut malus
sit. et si non ei credit fallatem putat ac nichil¬
ominus non unitatur. uiiii Nunc autem ueni
unt pleriq ad hanc confessionẽ seruitutis di
exconditione seruili. uel alia liberatq̃. uł pp̃ hoc
ab hominis liberati. siue liberandi et exiuta
rusticana et opificuni exercitatione. et plebe.¬
id laborare tanto utiq felicius quando fortius
edificati. qui si non admitantur graue delictũ
est multi ex eo numero uiri mag̾ni et imittan¬
di extiterunt. Nam propterea infirma mun¬
di edlegit deus. ut confunderet fortia. et stulta mũ¬
di elegit. ut confunderet sapientes. Et igno¬
biliã mundi. et ea que non sunt tamqu̾am
sint: ut eaq̃ sunt enacuarentur: ut non glo¬

Expanded text:
dit et conuinci non potest, deo dimittendus est. dit et conuinci non potest, deo dimittendus est. neuter tamen eorum perniciosam regulam figit, quia bonus seruus dei et manifesto infirmo fratri suo seruit et fallenti cum credit, quia malum eum non putat, non imitatur ut malus sit, et non si ei credit, fallacem putat. ac nihilominus non imitatur. ab illo unt plerumque ad hanc professionem seruitutis dei et ex condicione seruili, uel etiam liberti uel propter hoc a dominis liberati sine liberandi et ex uita rusticana et ex opificum exercitatione et plebeio labore, tanto utique felicius quanto fortius educati: qui si non admittantur, graue delictum est; multi enim ex eo numero uere magni et imitandi extiterunt. nam propterea et infirma mundi elegit deus, ut confunderet fortia; et stulta mundi elegit, ut confunderet sapientes; et ignobilia mundi et ea quae non sunt, tamquam sint, ut ea quae sunt euacuentur, ut non glo
Abbreviated transcription (Latin):
bena opera corporalia agere non possint. nou
opprimantur egestate.ui. qui autẽ se dicuit
uacare lectioni. noune illd̾ inueniunt. qđ
precepit apostoluᷤᷤ. que ista est ergo ꝑuersitas
lecciomi nolle optemperare. dum uult ei ua¬
care. et ut quod bonum est duraus legatur.
ideo facere uolle quod legitur: quis enĩ nesci¬
at tancicius quẽquam pioficere. ut cum bo¬
na legit. Quantocius facit quod legit᷑. si
autem mali cui sermo erogandus ẽ. eciã etã
occupat. ut manib operari ñ uacet. Non¬
quid hec om̃s uimonasterio possunt. ueni¬
entib ad se ex alio genere uite fratrib uel di¬
uinas lectiones exponere uel de aliquib q̃sti¬
omnes possunt. cur sub hoc obtentu om̃s ua¬
care uolunt: quam quam et si om̃s possuit. ui¬
cissim facere deberent ñ solũ cet̾a. necessariis
operib eccupentur. S etͤiam quia sufficit
ut audientib plurib unus loquatur.uiii.¬

Expanded text:
a opera corporalia geri non possint, non a opera corporalia geri non possint, non opprimant egestate. qui autem se dicunt uacare lectioni, nonne illic inueniunt quod praecepit apostolus? quae ista est ergo peruersitas lectioni nolle obtemperare, dum uult ei uacare et, ut quod bonum est diutius legatur, ideo facere nolle quod legitur? quis enim nesciat tanto citius quemque proficere cum bona legit, quanto citius facit quod legit?. Si autem alicui sermo erogandus est et ita occupat, ut manibus operari non uacet, numquid hoc omnes in monasterio possunt uenientibus ad se ex alio genere uitae fratribus uel diuinas lectiones exponere uel de aliquibus quaestiomnes possunt, cur sub hoc obtentu omnes uacare uolunt? quamquam etsi omnes possent, uicissitudine facere deberent non solum ne ceteri a necessariis operibus occuparentur, sed etiam quia sufficit, ut audientibus pluribus unus loquatur. dei
Abbreviated transcription (Latin):
suauitate laudabilis. s si abhis auocandi ñ su¬
mus. Nec manducandũ est. Nec ipse  s. cotidie
p̃parande. ut possint apponi & assumi. Si
autem ad ista uacare seruos dei. certis inter¬
uallis temporum. ipsius causa infirmitatis. ne¬
cessitatisq cogit. Cur non et p̃ceptis apłicis
obseruandis. aliquas partes tempoꝵ deputa mͦ
Cicius enim exauditur una oratio obedientis.:
quam detem milia contemptoris. Cantica ue¬
ro diuina cantare. etͤiam manib operantes.
facile possunt et ipsum laborem. tamquam di¬
uino caeleumate consolari. An ignoramꝰ
omnes opifices. in quib uanitatib et pler̃q
et᷑iam turbitunib theatricarum fabulaꝵ
donent corda. et linguas suas cũ manus
abopere non recedant. Quid ergo impedit
seruum dei manib operantem. in lege dñi
meditari. et ꝑsallere nomini domini altissi¬
mi. ita tam̃ ut ad ea. discenda que memo¬
rit̃ recolat. habeat reposita tempora: ad ħ

Expanded text:
suauitate laudabilis; sed si ab his auocandi non susuauitate laudabilis; sed si ab his auocandi non sumus, nec manducandum est nec ipsae escae cotidie praeparandae, ut possint adponi et adsumi. si autem ad ista uacare seruos dei certis interuallis temporum ipsius infirmitatis necessitas cogit, cur non et praeceptis apostolicis obseruandis aliquas partes temporum deputamus? citius enim exauditur una oboedientis oratio quam decem milia contemptoris. cantica uero diuina cantare etiam manibus operantes facile possunt et ipsum laborem tamquam diuino celeumate consolari. an ignoramus omnes opifices in quibus uanitatibus et plerumque etiam turpitudinibus theatricarum fabularum donent corda et linguas suas, cum manus ab opere non recedant? quid ergo inpedit seruum dei manibus operantem in lege domini meditari et psallere nomini domini altissimi? ita sane ut ad ea discenda, quae memoriter recolat, habeat seposita tempora. ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
icut ergo non cessauit apłs. immo
cor eius. exortari fideles. qui haberent
huius mundi substantiam. ut nchil de esset ne¬
cessitatib seruoꝵ dei. qui celsiorem scĩtatis gradr̃.
in ecclesis tenere uoluerint. ut spei secularis uin¬
cula euncta p̃ciderent et anmum liberũ diui¬
ne militie dedicarent: sic debent et ipsi precep¬
tis eius obedire. ut ẽpaciantur infirmis et a¬
more priuate rei non illigati manib suis in
comiuni labore et prepositis sis sine murmu¬
re obtemperare. ut hoc suppleatur ex oblati¬
onib bonoꝵ fidelium quod laborantib et ali¬
quid unde uictum transigant operantib pp̃
infirmitates tam̃ corporales aliquoꝵ. et propt̃
ecclesiasticas. occupationes. uel eruditionẽ doc¬
trine salutaris de esse patuerit. INTeRRO q̃¬
Quid enim agant qui operareͥ corporaliter
nolunt. cui rei uacent scire desider o. Res p̃.¬
ui. Orationib inquiunt. et psalmis. et lectio¬
ni. et uerbo dei .iiii. Sc̃a plane uita et in xp̃i

Expanded text:
icut ergo non cessauit apostolus, cor eius, exhortari fideles, qui haberent huius modi substantiam, ut nihil deesset necessitatibus seruorum dei, qui celsiorem sanctitatis gradum in ecclesia tenere uoluerunt, ut spei saecularis uincula cuncta praeciderent et animum liberum diuinae militiae dedicarent: sic debent et ipsi praeceptis eius oboedire, ut compatiantur infirmis, et amore priuatae rei non inligati manibus suis in commune laborare, praepositis suis sine murmure obtemperare, ut hoc suppleatur ex oblationibus bonorum fidelium. quod laborantibus et aliquid unde uictum transigant operantibus, propter infirmitates tamen corporales aliquorum et propter ecclesiasticas occupationes uel eruditionem doctrinae salutaris deesse putauerint. Quid enim agant, qui operari corporaliter nolunt, cui rei uacent scire desidero. orationibus, inquiunt, et psalmis et lectioni et uerbo dei. sancta plane uita et Christi
Abbreviated transcription (Latin):
quo mulieres sunt que concupiscentialis dici
potest cui mens dominatur & iam ipsa subdita
dõ suo quando rectissime et ordinatissime ui¬
uit quod ergo in uno homne mens et concu¬
piscentia illa regit ꝑ ħ regitur. illa dominatur.
ħ subditur. hoc in duob hominib uiro et
mulierł scdm̃ sexum corporis figurat᷑. De quo
sacͬm̃to loquens apłs dicit. llir ũ debet uelare
s debere mulierem. tanto enim gloriosius meis
ad suꝑiora ꝓmouetur quanto diligentius ab
inferiorib concupiscentia cohibetur. Donec
totus homo cum ipso &iam mortali. nunc
et fragili corpore in resurrectione nouissima.
in corruptione atq inmortalitate induatur.
et absorbeatur mors inuletoria. Consummati¬

Expanded text:
quo mulieres sunt, quae concupiscentialis dici quo mulieres sunt, quae concupiscentialis dici potest, cui mens dominatur, etiam ipsa subdita deo suo, quando rectissime et ordinatissime uiuitur. quod ergo est in uno homine mens et concupiscentia — illa regit, haec regitur; illa dominatur, haec subditur — hoc in duobus hominibus, uiro et muliere, secundum sexum corporis figuratur. de quo sacramento loquens apostolus dicit uirum non debere uelari, sed debere mulierem. tanto enim gloriosius mens ad superiora promouetur, quanto diligentius ab inferioribus concupiscentia cohibetur, donec totus homo cum ipso etiam mortali nunc et fragili corpore in resurrectione nouissima incorruptione atque inmortalitate induatur et absorbeatur mors in uictoriam. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
modi est. illud ergo quod deuelando capite u¬
ris p̃cipitur. in corpore quidem figuratur sed
inmente agitur ubi ẽ. imago et gloria dei ꝑ u̾¬
ba ipsa indicant uir quidem inquit non de¬
bet ualare capud cum sit unago et gloria dei.
Ubi autem sit hec imnago ipse declarat cum
dicit. Nolite metiri ininuicẽ spoliantes uos
ueterem hominem cũ actib eiꝰ induite no¬
uum incognicione dei scdm̃ imaginem dei qͥ
creauit eum. Quis dubitet hanc renouationẽ
in mente fieri. s quis dubitat audiat aꝑtiorẽ
sententiam. eadem quippe ad monens ita dic̃¬
in alio loco. sicut est ueritas u iħu de penere
uos scdm̃ pͥorem conuersationẽ ueterẽ homiñe
eum corrumpitur sedm̃ concupiscentias de¬
ceptionis. Renouamini autem autẽ sp̃u m̃
tis ur̃e et induite nouum hominẽ qui scdm
bent hanc innouationem mentis ubi est
imago dĩ: Qius hoc dixerit. s corporis sui se¬
.xii. ñ eam significant propterea uelare iuben¬
tur. illam quippe significant partem eo ipso

Expanded text:
. illud ergo, quod de non uelando capite uiris praecipitur, in corpore quidem figuratur, sed in mente agitur, ubi est imago et gloria dei. uerba ipsa indicant. uir quidem, inquit, non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. ubi autem sit haec imago ipse declarat, cum dicit: nolite mentiri inuicem spoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius, induite nouucreauit eum. quis dubitet hanc renouationem in mente fieri? sed et qui dubitat. audiat apertiorem sententiam. eadem quippe admonens ita dicit alio loco: sicut est ueritas in Iesu, deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eum qui bent hanc innouationem mentis, ubi est imago dei? quis hoc dixerit? sed corporis sui sexu non eam significant; propterea uelari iubentur. illam quippe significant partem eo ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
dam sacram̃ti res ẽ ut nec seꝑatione irritum
chatur si alteri nupserit. Et item. Quia int̃¬
ueniente diuorcio non aboletur nuptialis
Ppt̃ eiusmodi asserciones uidetur illis non eẽ
dicendum coniugium etiam quando ẽ: qđ
aliquando ita discidium et seꝑationẽ admit¬
tit. ut diuisi abinuicem conuges ñ appellen¬
tur. S mͥ int̾im non apparet qua ratione
ti conuigalis ꝑtinet. ut indiuidua ab utrisq
societas quandiu ut̃q uiuit conseruetur.
ꝓpt̃ea coniugiũ non fuisse. qđ aliqͣndo po¬
tuit dissolui. Si enim idcͥco hoc coniugium

Expanded text:
dam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione irritum chatur, si alteri nupserit; et ille hurveniente divortio non aboletur illa confoPropter hujusmodi assertiones videtur illis non esse dicendum conjugium, etiam quando est, quod aliquando ita dissidium et separationem admittit, ut divisi adinvicem conjuges non appellentur. Sed mihi interim non apparet qua ratione nti conjugalis pertinet, ut individua ab utrisque societas, quandiu uterque vivit conservetur; propterea conjugium non fuisse quod aliquando dissolvi potuit. Si enim idcirco h
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. quantũ contra subsequentẽ eccł
preceptionẽ eẽc. Legimꝰ quod beał grego¬
ruis anglis nouit ad fidem conu̾sis. ne
forte ap̃iana religionẽ horrerent. dispen¬
satorie concessit a quinto gradu consangui¬
nitatis comugia copulare: in quo appa¬
ret quia ea quȩ aliqͣndo dispensationem
adintitunt uit licite manifeste fiant ex¬
cusationẽ habent. etiam si pret̾ concessi¬
onem ignorant̃ fiant. Et idcͥco fortassis
euismodi quandiu oĩno latent. ignoran¬
tia conuenientius estimentur excusari
quȩ tam̃ manifesta facca quia contia p¬
ceptionẽ funt non debent tolerari. Hec
aute dicta sunt. contra illos qui putant
coniugium omĩno dici non posse: quod
aliquando dissolui potest. De ns qui putãt¬

Expanded text:
tionem, quam contra subsequentem Ecclesiae tionem, quam contra subsequentem Ecclesiae praeceptionem esset. Legimus quod beatus Gregorius Anglis noviter ad fidem conversis, ne forte Christianam religionem horrerent, dispensatorie concessit, a quinto gradu consanguinitatis conjugia copulare: in quo apparet quod ea quae aliquando dispensationem admittunt, ut licite manifeste fiant, excusationem habent, etiam si praeter concessionem ignoranter fiant. Et idcirco fortassis ejusmodi quandiu omnino latent ignorantia convenientius existimentur excusari, quae tamen manifesta facta, quia contra praeceptionem sunt, non debent tolerari. Haec autem dicta sunt contra illos qui putant conjugium omnino dici non posse quod aliquando dissolvi potest. CAP. XI
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerit ubi eẽ debet. Si autẽ forte non
fuerit ubi eẽ debet. non mirum ẽ si eo ca¬
reat quod hab̃e debet: neq idõ tam̃ ininꝰ
uerum ẽ sacram̃tũ dum ẽ qͣnuis minus
utile sit illi in quo ẽ. Ad hunc modum
putamus quȩdam coniugia uere dici pos¬
se quandiu scdm indiciũ ȩccłiȩ rata ha¬
bentur. quȩ tam̃ p̾modũ emergentibus
causis legitimis recte soluunt᷑: et si p̾ea
contra ȩccłiȩ ꝓhibitionẽ ꝑtinaci presup¬
tione tenentur. illicitȩ et illegitimȩ
copulationes iudicant᷑. Non tam̃ hoc de
omnib sicut supͣ memorauimus sic sen¬
tiendum estimaiuꝰ. Nam facta horroris
excusatione nulla legitimoꝵ nom̃ pot̾unt¬
it retinere. Auud ẽ de ius ubi uenialit
peccatur. ut uidelicet si quis infra septinũ
aut sextum aut etiã fortassis quintũ gra¬
dum. lineam ꝓpinquitatis ignorans te¬
meraret: quod quidem non tam contia
naturalẽ siue antiquam legalẽ institiu¬

Expanded text:
si fuerit ubi esse debet. Si autem forte non si fuerit ubi esse debet. Si autem forte non fuerit ubi esse debet, non est mirum si eo careat quod habere debet. Neque ideo tamen minus verum est sacramentum, dum est, quamvis minus utile sit illi in quo est. Ad hunc modum putamus quaedam conjugia vere dici posse, quandiu secundum judicium Ecclesiae rata habentur; quae tamen postmodum emergentibus causis legitimis recte solvuntur, et si postea, contra Ecclesiae prohibitionem pertinaci praesumptione tenentur, illicitae et illegitimae copulationes judicantur. Non tamen hoc de omnibus, sicut supra memoravi, sic sentiendum existimamus. Nam facta horroris excusatione, nulla legitimorum nomen poterunt retinere. Aliud est de illis ubi venialiter peccatur, ut videlicet si quis infra septimum, aut sextum, aut etiam fortassis quintum gradum lineam propinquitatis ignorans temeraret, quod quidem non tam contra naturalem sive antiquam legalem institu
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ comugiũ sine illa inueniamꝰ. quan¬
eẽ non debet: Quod si idcirco coniugii
sacram̃tum non ẽẽ dicunt. quia hoc non
habet quod haberet debet. quando ẽ ubi
eẽ non debet: dicant similit̃ baptismi sa-¬
cramentũ uerum non eẽ apud fictum.
et fictum uere baptizatum non eẽ qui¬
a ibi remissionẽ peccatorum ñ oꝑatur.
et uerum corpus xp̃i non ẽẽ quod indigne
ꝑcipitur. quia illic sp̃ualis parcicipatio xp̃i
non conficetur. Intelligant ꝗͦ quia quociens
eiusmodi spiritales effectus sacram̃tis diui¬
nis attribuunt᷑. uirtus ipsorum sacram̃to¬
rum exprimitur. in quo quidẽ ñ ostendit᷑
quid scdm uicium sacram̃tis dĩ abutentiũ
futurum sit s pocius quid ex ipsis sodm essi¬
catiam gr̃ȩ spũalis quȩ in ipsis ẽ. si in pra-¬
uitate abutentium non remaneat. fieri
possit. Quid gͦ hoc coniugium habere di¬
xit: noc utiq dicere uoluit. quia coniu¬
gium hoc quantũ in se ẽ hab̾e debet.

Expanded text:
tamen conjugium sine illa inveniamus, quantamen conjugium sine illa inveniamus, quanse non debet? Quod si idcirco conjugii sacramentum non esse dicunt, quia hoc non habet quod habere debet, quando est ubi esse non debet, dicant similiter baptismi sacramentum verum non esse apud fictum, et fictum vere baptizatum non esse, quia ibi remissionem peccatorum non operatur; et verum corpus Christi non esse quod indigne percipitur, quia illic spiritualis participatio Christi non confertur. Intelligant ergo quod quoties hujusmodi spirituales effectus sacramentis divinis attribuuntur, virtus ipsorum sacramentorum exprimitur, in quo quidem non ostenditur quid secundum vitium sacramentis Dei abutentium futurum sit, sed potius quid ex ipsis secundum efficaciam gratiae spiritualis quae in ipsis est, si in pravitate abutentium non remaneant, fieri possit. Qui ergo hoc conjugium habere dixit, hoc utique dicere voluit, quod conjugium hoc quantum in se est, habere debet,
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑtinent in toto non habenit: inten¬
dant quia cum dictum ẽ indiuiduam so¬
cietatẽ ad coniugnum non ꝑtinere uere
dictum ẽ. quia hanc coniugiun hab̾e de¬
bet. quando scł ẽ ubi eẽ debet. Hȩc enim
conrugii est: et hanc conugium exigit.
siue pociꝰus confert quantum in se est. Sic̃
baptismi ẽ remissionẽ peccatorũ conferre.
et uere dicitur cum dr̃. quia baptismus
remissionẽ omniũ peccatoꝵ confert: et
sicut sacram̃ti corꝑis xp̃i est uirtus. socie¬
tatem et participationẽ xp̃i conferre. et u̾e
dicitur cum dicitur quia susceꝑtio corꝑis
ap̃i. confert spiritalem participationem
xp̃i: et tamen qui fictus baptismi sacram̃¬
tum accipit remissionẽ peccatorũ non ꝑci¬
pit: et qui indigne manducat corpus xͥ
ciens inuenimus. nec ideo minus ad illa
ꝑtinent quando sine istis sutit illa. qͣndo
uidelicet sunt uͥ ẽẽ non debent. et apud qͦs
eẽ ñ debent. mirũ ẽ si indiuiduam societa¬
tem ad coniugium ꝑtinere dicimus. cum

Expanded text:
et, intendant quod cum dictum est individuam societatem ad conjugium pertinere, vere dictum est: quia hanc conjugium habere debet quando scilicet est ubi esse debet. Haec enim conjugii est et hanc conjugium exigit, sive potius confert, quantum in se est. Sicut baptismi est remissionem peccatorum conferre, et vere dicitur cum dicitur quod baptismus remissionem omnium peccatorum confert; et sicut sacramenti corporis Christi virtus est societatem et participationem Christi conferre, et vere dicitur cum dicitur quod susceptio corporis Christi confert spiritualem participationem Christi; et tamen qui fictus baptismi sacramentum accipit, remissionem peccatorum non percipit, et qui indigne manducat corpus Chrties inveniemus, nec ideo minus ad illa pertinent quando sine istis sunt illa; quando videlicet sunt ubi esse non debent, et apud quos esse non debent: mirum est si individuam societatem ad conjugium pertinere dicimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ciam notarioꝵ patimur pemuriam. et id cir¬
co tuis p̃ceptis parere non possumus. maxime
in editione septuaginta que asteriscis ueribq
distincta est. Plerãq enim prioris laboris frati¬
de cuiusdam amisimus.
M. dei grã uen̾abili redoñ epõ. atq W. andecau̾
solũ p̃stitit assensũ: s etiã uoto c̃tinentiȩ oblato. ip̃ã
cũ tͣdidit tunsorandũ. nc̃ aut̃ facti penitenᷤ. eund
ad debitũ thor postulat reu̾ti: nichil aliud nobi ᷤᷤ¬
udet᷑. quã qd̾ augꝰtinꝰ sic ad ediciã sc̾bens: ait.
Quod dõ pari consensu ambo uoueratis. ꝑseu̾ant̃
usq infinẽ redde debiustis. Aquo ꝓposito si lap¬
sus ille. ẽ. tu saltẽ constantissime ꝑseuera. Quod
te ñ exortarer. nisi quiatͥ ad hoc ip̃e consenserat.
Nã si nunquã tenuisses eiꝰ assensum: numerꝰ te
uiro dedit. nec ꝓmiserit castitatẽ. ei ad rescinden¬
dũ c̃tinentiȩ uotũ ñ intelligo suffragari. lic& si ꝑ

Expanded text:
cia 1044 notariorum patimur penuriam; et idcircia 1044 notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque distincta est. Pleraque enim prioris laboris fraude cujusdam amisimus.M. Dei gratia venerabili Redonensi episcopo, atque W. Andecavensi solum praestitit assensum, sed etiam voto continentiae oblato, ipsa eum tradidit tonsurandum, nunc autem facti poenitens, eumdem ad debitum thori postulat reverti, nihil aliud nobis videtur quam quod Augustinus sic ad Ediciam scribens ait: « Quod Domino pari consensu ambo voveratis, perseverantes usque in finem reddere debuistis. A quo proposito si lapsus ille est, tu saltem constantissime persevera. Quod te non exhortarer, nisi quia tibi ad hoc ipsum consenserat. Nam si nunquam tenuisses ejus assensum, numerus te viro dedit, nec promiserit castitatem, ei ad rescindendum continentiae votum non intelligo suffragari, licet, si per
Abbreviated transcription (Latin):
decretum est. te amare. suscipere. colere. mirari.
tuaq dicta. quasi mea defendere. Certe et in
dialogo quem nuper edidi beatitudinis tue
ut dĩgium fuerat recordatus sum. Mlagisq
demus operam: ut ꝑnicrosissima ħesis de eccła
auferatur. que semꝑ simulat penitentiam:
ut docendi in ecclesiis habeat facultatem. ne
si aꝑta luce se prodiderit: foras expulsa mori¬
atur. Sc̃e et uenerabiles filie tue eustocbia &
paula. et genere suo et exortatione tua digne
gradiuntur: specialit̃q salutant beatitudi¬
n̾em tuam. omnisq fr̃nitas que nobisẽ domi¬
no saluatori seruire conatur. Scm̃ presbiter̃
firmum. anqo p̃terito obrem earũ rauennã.
et inde affricam siciliãq diuerimus: quem
ꝑutamus. iam in affricȩ partib cominorari.
Scõs tuo ad herentes latteri. ut meo obsequio
salutes p̃cor. litteras quoq meas: ad scm̃ pre¬
Grandem latini sermonis in istam prouin¬

Expanded text:
decretum est te amare, suscipere, colere, mirari decretum est te amare, suscipere, colere, mirari tuaque dicta quasi mea defendere. certe et in dialogo, quem nuper edidi, beatitudinis tuae, ut dignum fuerat, recordatus sum magisque demus operam, ut perniciosissima haeresis de ecclesiis auferatur. quae semper simulat paenitentiam, ut docendi in ecclesiis habeat facultatem, ne, si aperta se luce prodiderit, foras expulsa moriatur. Sanctae et uenerabiles filiae tuae, Eustochium et Paula, et genere suo et exhortatione tua digne gradiuntur specialiterque salutant beatitudinem tuam, omnis quoque fraternitas, quae nobiscum domino saluatori seruire conantur. sanctum presbyterum Firmum anno praeterito ob rem earum Rauennam et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus iam in Africae partibus commorari. sanctos tuo adhaerentes lateri ut meo obsequio salutes, precor. litteras quoque meas ad sanctum preGrandem Latini sermonis in ista provin