comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Primum enim cacelum & prima terra habierunt:
Ad iunxit atq ait &icere icc̃nonest utrũ maxmo
illo ardores iccetur mare An &ipsum uertoctur
in melius non faccile pact& caelũ quippenouũ & terrã
nouam non ccutẽ &marenouũ uspiam legimus futu¬
rã: Ncc̃ & tepice potest intellegi quod dictum ẽ & ma¬
re iamnonẽ quia iam non tunc ñerit hoc scłm ui¬
tamor tediũ turbulentum: quod se pissime
turis maris nomine figurcctur ubiccũt. ipsum¬
extremi & uniuer sclis iudicii sit discrim̃ habor¬
dum intermultor sepe quaeritur constat nc̃eq qui a
cũ discendente adiudicium dño in hictu oculi fuerint
omniũ resur rectio caelebrata mor tuorx: Sc̃i con¬
festim rccpiantur obuia illi in arc : hoc ẽ enĩ  intellegi

Expanded text:
primum enim coelum et prima terra abierunt, primum enim coelum et prima terra abierunt, adjunxit atque ait: Et mare jam non est, utrum maximo illo ardore siccetur mare, an et ipsum vertatur in melius non facile patet. Coelum quippe novum, et terram novam, non autem et mare novum uspiam legimus futurum. Nam et typice potest intelligi quod dictum est, et mare jam non est, quia jam tunc non erit hoc saeculum vita mortalium, turbulentum, quod saepissime turis maris nomine figuratur. Ubi autemextremi et universalis judicii sit discrimedum, inter multos saepe quaeritur. Constat namque, quia cum, descendente ad judicium Domino, in ictu oculi fuerit omnium resurrectio celebrata mortuorum, sancti confestim rapiantur obviam illi in aera. Hoc enim Apostolus i
Abbreviated transcription (Latin):
caelos igñi iudicii ꝑdendos quiaqua diluuii perie¬
rant testactur. si dereum caelum igni illoquã c uis
maximo nonesse tangedum: Sed &iae dñi sermo
quidit Nactim aut post tribulctionẽ dierum illor&
solobs curcebitur & luna non debit lum suum & stellae
cadent decaelo. neq eniꝰ sol obscuran luna succ lumine
priucri stellae poterunt cadere decaelo sicaelum
ipsum locus uidelic& eorum igni uoratum transibit
Nuncecũt caelum quidem aereum igni mar cesc&
Sidereum manebit in lȩsum: porrosidera obscura¬
buntur Nonsuo lumine uacuate sed macioris . ui
luminis ad aduentum suꝑnis iudicis neuide antur
obtexti. quod in hac uittclunã stellcosq om̃s a potio¬
re luminesolis intediupacti cunctis inprũ tumẽ
Cum ecũt ꝑ acto iudicio fuerit cccelum nouum &
tranoua idest non alia procliis sed haec ipsa ꝑig
nem in nouata. & quasi quec dã resurrectionis uir¬
turte glon ficata claruerint : Tunc ut esaias

Expanded text:
coelos igne judicii perdendos, qui aqua diluvii periecoelos igne judicii perdendos, qui aqua diluvii perierant, testatur sidereum coelum igne illo, quamvis maximo, non esse tangendum, sed etiam Domini sermo qui dicit: Statim autem post tribulationem dierum illorum sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo. Neque enim sol obscurari, luna suo lumine privari, stellae poterunt cadere de coelo, si coelum ipsum, locus videlicet eorum, igne voratum transibit. Nunc autem coelum quidem aereum igne marcescet, sidereum manebit illaesum. Porro sidera obscurabuntur non suo lumine vacuata, sed majoris vi luminis ad adventum superni judicis, ne videantur obtecta, quod in hac vita lunam stellasque omnes a potiore lumine solis interdiu pati cunctis in promptu est. Cum autem, peracto judicio, fuerit coelum novum, et terra nova, id est, non alia pro aliis, sed haec ipsa per ignem innovata, et quasi quadam resurrectionis virtute glorificata claruerint, tunc, ut Esaias
Abbreviated transcription (Latin):
Ndueni& ccũt diesdmi sicut fur quic sicut ipse tes¬
magnõ imp&u transient elem̃ta uero acclore
soluetur: Quiccũt sint ceceli qui transient pcculosu¬
perius doc& : Idem a postolus p&rus dicens caeligas
prius &tera deccquac & ꝑ aequãc consis tens uerbodi
ꝑquae ille tunc mundus periit caeliocute quinuncest
& tera eodẽ uerbo repositi sune igni reser uecti in
die iudicii nonego firmam̃ tum caeli in quo siderac
fiacc circueunt noncacelum &herium hoc est ina¬
ne illud maximũ acaelo si dereo usque adaeraturbo¬
lentum. In quopuro & qui&o diurne q lucir semꝑ ple¬
no errantia septẽ sidera uagi feri creduntur sed
acccelum haereũ id est iter&e proximũ eequo aues
caeli quod ineo uolent appelantur quod aqua quon¬
dam diluuii del &isterae tribus trans cendendo
ꝑdidit: Hoc ignis extremin audicii eiusdem men¬
sure spacti o. procrescens occupaendo dis perd&x.
nec sola hececbeati peri. sententic qua illos dĩt

Expanded text:
dveniet autem dies Domini sicut fur, quia, sicut ipse tesmagno impetu transient, elementa vero a calore solventur. Qui autem sint coeli qui transient, paulo superius docet idem apostolus Petrus dicens: Coeli erant prius, et terra de aqua, et per aquam consistens verbo Dei, per quae ille tunc mundus periit. Coeli autem qui nunc sunt et terra, eodem verbo repositi sunt, igni reservati in die judicii. Non ergo firmamentum coeli, in quo sidera fixa circumeunt, non coelum aethereum, hoc est, inane illud maximum a coelo sidereo usque ad aera turbulentum, in quo puro et quieto, diurnaeque lucis semper pleno, errantia septem sidera vaga ferri creduntur, sed coelum hoc aereum, id est, terrae proximum, a quo aves coeli, quod in eo volent, appellantur, quod aqua quondam diluvii, deletis terrestribus, transcendendo perdidit, hoc ignis extremi judicii ejusdem mensurae spacio procrescens occupando disperdet. Nec sola haec beati Petri sententia, qua illos dicit
Abbreviated transcription (Latin):
fecto sp̃s &ccrnis in mor tacli tacte reno¬
nit & enim benedictionem dabit quilegem
dedit ambulabunt deuir tute inuir tutẽ
uidebi tur dĩ deorum insi on: quodis adhanc
uenire possint ipse qui est uicc uetacs &
uita tes tactur dñs: beccti mundo cor de
qm ipsi dm̃ uidebunt: Ergo noster libellus
de uolubili asflicti uacga temporum lap¬
su. des criptus : Opor tunum decc&o noc
stabilitate. casti gacbili a&enitacte. hecbeat
finem quemrogo siqui lectione dignum recti
fuerint mesuis in p̃cib dño commendent:
Diccquae apud dñm & proximus quon¬
tum ucclent agant industnoc. ut post
temporocles caelestium actionum sudo¬
res A&er nocm cuncti eccelestium p̃ mio¬
rum merea mur accipire poel mam:¬

Expanded text:
fecta spiritus et carnis immortalitate renofecta spiritus et carnis immortalitate renonit: Et enim benedictionem dabit, qui legem dedit, ambulabunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion. Quales ad hanc venire possint, ipse qui est via, veritas et vita, testatur Dominus: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Ergo noster libellus de volubili ac fluctivago temporum lapsu descriptus, opportunum de aeterna stabilitate ac stabili aeternitate habeat finem. Quem, rogo, si qui lectione dignum rati fuerint, me suis in precibus Domino commendent, piaque apud Deum et proximos, quantum valent, agant industria, ut, post temporales coelestium actionum sudores, aeternam cuncti celestium praemiorum mereamur accipere palmam
Abbreviated transcription (Latin):
dentes quibus ess& .uIII. &ideo singula¬
riter prima est It acsingularittẽs
non solum magna sed & octocua ÷ dies
future resurrectionis quiccsic post
septima scbbati. proximi uenturece
Geticua ut non aliquos hebeat dies. sese¬
quentes quibus possit fieri. prima sedip¬
scc una maneat caelesti lucȩ ꝑhennis hac¬
inde bene ꝓpha&a uisionẽ huius diei sici¬
ens unã eum uocat dicens: Quicc melior
est dies una in atriis tuis suꝑmilia cumoze
octauã inscypturis legimus sciamus miftiate
& diem&atem posse intellegi: quia & dñs
oc tacua die id est postseptimã sabbacti resur¬
rexit amor tuis &nos non solum post septẽ
uolubilis huiussoce culi dies sed &icm post
sepe memoratas septem acctes in octoc¬
ua a&ccte simul & die resur gemus quoce¬
& uitace dies inse quidem ipscc̃mansit son
ꝑmacn&. &manebit cc&erna: Sed nobis
tunc incipi& cum adecc uidendameruimx
in trecre ubi quo actu occupactur sci per¬

Expanded text:
dentes quibus esset octava, et ideo singuladentes quibus esset octava, et ideo singulariter prima est, ita singulariter non solum magna, sed et octava est dies futurae resurrectionis, quia sic post septimam Sabbati proximi ventura est octava, ut non aliquos habeat dies sequentes, quibus possit fieri prima, sed ipsa una maneat coelesti luce perennis Unde bene propheta visionem hujus diei sitiens, unam eam vocat dicens: Quia melior est dies una in atriis tuis super millia. Cum ergo octavam in Scripturis legimus, sciamus mystice et diem et aetatem posse intelligi, quia et Dominus octava die, id est, post septimam Sabbati resurrexit a mortuis. Et nos non solum post septem volubilis hujus saeculi dies, sed etiam post saepe memoratas septem aetates in octava aetate simul et die resurgemus. Quae vitae dies in se quidem ipsa mansit semper, manet et manebit aeterna, sed nobis tunc incipiet, cum ad eam videndam meruerimus intrare, ubi quo actu occupentur sancti, per
Abbreviated transcription (Latin):
c&er e surrectionis erat uirtuteꝰ subliman¬
dum qui aenrecm quoquae requies. Post exutt
corporto animara Non aliquibus angorn
est obscuranda tenebris sed solis uere
&x ꝑ p&uace lucis suscipienda infine & accũ¬
mulanda muneribus: Haec est magnocilla
& singularis octocua proquoc sextus &unde¬
cimus psalmi seribuntur cuius & uerba die¬
rum ita re cordan tur. Porro ma¬
thathias & he lipheclu & aliile ui¬
tcrum in cytharis pro oetecua ca¬
nebant epinitioni id est uictoridõ
in ꝑpecuum uenture ogdo adis atq
iudicii. lccudes canebant epinicion quip¬
pe grium phum pedmã quae significat
uide resurrectionis ap̃imysterio pro¬
phae tcbant quece mento singulcoris
& magnee uocatur octicua quia om̃s
lecbe tes scłi dies . uiIi. itccẽ post septi¬
ma scebbacti octaua ut ipsacsit &ic̃ẽ pri¬
ma septimane sequentis: Quomodo aũt
prima totius scłi dies ita fuit prima
ut non haber& aliquos septem prece¬

Expanded text:
cito resurrectionis erat virtute sublimancito resurrectionis erat virtute sublimandum, quia nostrarum quoque requies post exuta corpora animarum non aliquibus angorum est obscuranda tenebris, sed solis verae et perpetuae lucis suscipienda et accumulanda in fine muneribus. Haec est magna illa et singularis octava pro qua sextus et undecimus Psalmi scribuntur, cujus et verba dierum ita recordantur. Porro Matathias, et Heliphalu, et alii Levitarum, in citharis pro octava canebant epinicion, id est, victori Domino in perpetuum venturae Ogdoadis, atque judicii laudes canebant. Epinicion quippe triumphum, palmamque significat. Vel de resurrectionis Christi mysterio prophetabant, quae merito singularis et magna vocatur octava, quia omnis labentis saeculi dies octava ita est post septimum Sabbati octava, ut ipsa sit etiam prima septimanae sequentis. Quomodo autem prima totius saeculi dies ita fuit prima, ut non haberet aliquos VII praece
Abbreviated transcription (Latin):
nicacelestis ascendere dignactus est eximiar bibtb¬
rum martenum uirtus atrotiora ab in fidelibus
per secutionum bella tollerauit. sed haec
tanto fotius uincere quanto fortius noue¬
re proillos sepecti quis ecum pacsso prius
latroni sed tunc confessor promissit. hodie
mecũ eris inparadiso quebeatissima pccradi¬
si requies quia ñ aliũ fine quã glorifice resur¬
rectionis hab& initiũ. hac significare uolens
euangelistt matheus cum dñm sex fer passũ
& scebbccto sepultum scripsiss& dicturus dere¬
surrectione. Sic incipit uespere ocũt sabbati.
quaelucisc& in prima sabbati uenit mccria.
magdalene & cltera manae uidere sepulchrẽ
uesperec quippe sabbati quo dñs insepulchro
qui euit: Non in noctem tenebrescere sed
lucescere dit̃ inuna sabbacti quia uidelic&
idem eius sepulchrum. Non corruptione
sus cepti corporis ad taminandum. sed sicut
esaias ait &erit sepulchrum eius gloriosum

Expanded text:
ni coelestis accendere dignatus est, eximior beatoni coelestis accendere dignatus est, eximior beatorum martyrum virtus atrociora ab infidelibus persecutionum bella toleravit. Sed haec tanto fortius vicere, quanto certius novere pro illo se pati, qui secum passo prius latroni, sed tunc confessori, promisit: Hodie mecum eris in paradiso. Quae beatissima paradisi requies, quia non alium finem quam glorificae resurrectionis habet initium, hoc significare volens evangelista Matthaeus, cum Dominum sexta feria passum, et sabbato sepultum esse scripsisset, dicturus de resurretione, sic incipit: Vespere autem Sabbati, quae lucescit in prima Sabbati, venit Maria Magdalene et altera Maria videre sepulcrum. Vesperam quippe sabbati, quo Dominus in sepulcro quievit, non in noctem tenebrescere, sed lucescere dicit in una Sabbati, quia videlicet idem ejus sepulcrum non corruptione suscepti corporis attaminandum, sed, sicut Isaias ait: Et erit sepulcrum ejus gloriosum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum quac ꝓbonis operibus infuturo sđo ꝑcipiunt
Nulla umquã cure alicuius anxiaccte tuba defici&
Sed ubi temp: iudicii &resur rectionis aduenerit
gloriosi ore ꝑp&ue beatitudinis ꝑfectione cõplebsi
Comparctur his &actib saccrae tissimũ dominice pas¬
sionis sepultura &resurrectionis tempus. legimus
eñ seribente eucengelistac iohannȩ quia ihs ante sex
dies parchae uenit behaniã ubi deuote mulieris
offitio iudas offensus prodidit eum soccerdo tum
principibus in crastinum cutem ipse ueniens. in ce¬
no hier osolimã cũ turbadño canentium ꝑ conti¬
nuos vdies insidiosis eorum questionibus appeaitus.
Sexto demum diae crucifixus est. septima requi euit
insepulchro. octauac aũt idẽ unac sabbati resurne¬
ad insextto quã dñs suoc incaernactione confirmaie
infide sua paessione redimere ab inferis succr esura¬
pectione & cescensione adspem & indilectionẽ nto¬

Expanded text:
rum, quam pro bonis operibus in futuro saeculo percipiunt, rum, quam pro bonis operibus in futuro saeculo percipiunt, nulla unquam curae alicujus anxietate turbata deficiet, sed ubi tempus judicii et resurrectionis advenerit, gloriosiore perpetuae beatitudinis perfectione complebitur. Comparatur iis aetatibus sacratissimum dominicae passionis, sepulturae et resurrectionis tempus. Legimus enim, scribente Evangelista Johanne, quia Christus ante sex dies paschae venit Bethaniam, ubi devotae mulieris officio Judas offensus, prodidit eum sacerdotum principibus. In crastinum autem ipse veniens in asino Hierosolymam, cum turba Deo laudes canue dies insidiosis eorum quaestionibus appetitus, sexta demum die crucifixus est, septima requievit in sepulcro, octava autem, id est, una Sabbati, resurreAt in sexta, quam Dominus sua incarnatione confirmare in fide, sua passione redimere ab inferis, sua resurrectione et ascensione ad spem et dilectionem reg
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibiliũ corporum munere . donatas ad ꝑceptio¬
ne regni cacelestis contẽplactionẽq diuine succe mocies¬
tctis inducat: Nonccuferens gloric̃ quac̃ ex ute corpo¬
ribus a suae quaquae egressionis tempore beccta inre¬
quia ꝑcepercent: Sedmaiora illas gloric. &icc̃cor¬
porum redditorum accumulans incuius continuccte
& non interupte bectitudinis typum morses cumsex
illos diesprimos quib: fecctus est mundus aluce & mane.
inchocctus aduesperam terminatos dixiss& insepti¬
mo quor equi euitdr̃ ab operibus suis. solius mane aut
& uespere fecitmentionẽ sed cuncta quae deeo comme¬
morcndo putauit &t̾ne requi ei. & benedictionis
luce conclusit quaesicut & supra meminimus cuncte
huius scłi a&ates sex in quibus iusti dno quo operante
disposite ut primor dissuis singule aliquid l&crunt
rerum habentes non pracuis erum nccrum tenebris
p̃s surcrumq: consũmantur: Requies uero anima¬

Expanded text:
corruptibilium corporum munere donatas, ad perceptiocorruptibilium corporum munere donatas, ad perceptionem regni coelestis contemplationemque divinae suae majestatis inducat: non auferens gloriam quam, exutae corporibus, a suae quoque egressionis tempore beata in requie perceperant, sed majore illas gloria etiam corporum redditorum accumulans; in cujus continuatae et non interruptae beatitudinis typum Moses cum sex illos dies primos, quibus factus est mundus, a luce et mane inchoatos, ad vesperum terminatos dixisset, in septimo, quo requievit Deus ab operibus suis, solius mane, non autem et vespere fecit mentionem. Sed cuncta quae de eo commemoranda putavit, aeternae requiei et benedictionis luce conclusit. Quia, sicut et supra meminimus, cunctae hujus saeculi aetates sex, in quibus justi, Domino cooperante, dispositae, ut, in primordiis suis singulae aliquid laetarum rerum habentes, non parvis aerumnarum tenebris, pressurarumque consumantur. Requies vero anima
Abbreviated transcription (Latin):
cõmitantur qui tempestas examinat quo signis exurct
satis autem dccrxẽ qui araptis aduocẽ tuba obuiã dño in
aera ꝑfectisseruis illius conflagratio mundona non
noceat sitnum puedrx mostedia adhuc corpora circũ¬
positus cacmini ignis atngere nequiuit: Uerum in his
omnib ut ilius ẽ cuiquae castum sedistricti iudicis p̃¬
bere conspectibus quã deiudicii illius modo loco uidis¬
cutȩ: Sacne qđ apłs cum dixiss& icepiemur cũ illis in nubi¬
busobui ã dño inaercc̃ subdidit dicens & sic semꝑ cum dño
erimus nonsic accipiendumẽ tĩquã inaera nos dixerit
senꝑ cumdño esse mansuror. quia n& ipse utiq: ibi manebit
qui ce ueniens gransiturus est: ueniente quippe ibitur
betes corpora sempiterna ubicumq: cum illo fueimus:
haede deseptima et octaua. aetate secła fut tri
thaec ẽ octacua illa mas semꝑ amandoc spercendoc
sus pircenda fidelibus quando eorum animas ap̃s in¬

Expanded text:
comitantur, quia tempestas examinat quos ignis exurat. comitantur, quia tempestas examinat quos ignis exurat. » Satis autem clarum est, quia, raptis ad vocem tubae obviam Domino in aera perfectis servis illius conflagratio mundana non noceat, si trium puerorum mortalia adhuc corpora circumpositus camini ignis tangere nequivit. Verum in his omnibus utilius est cuique castum se districti judicis praebere conspectibus, quam de judicii illius modo locove discutere. Sane quod Apostolus cum dixisset: Rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aera, subdit dicens: Et sic semper cum Domino erimus, non sic accipiendum est, tanquam in aere nos dixerit semper cum Domino esse mansuros, quia nec ipse ibi utique manebit, quia veniens transiturus est. Venienti quippe ibitur bentes corpora sempiterna ubicunque cum illo fuerimus. CAPUT LXXI. De septima et octava aetate saeculi futuri. Et haec est octava illa aetas semper amanda, speranda, suspiranda fidelibus, quando eorum animas Christus, in
Abbreviated transcription (Latin):
qui in xp̃osunt resurgent primi. Deindenos quiuiuimx
qui relinquimursimul rpiemur cum illis in nubibus
obui a dño maera utrũ acutem &reprobi tunc sublimi¬
us a terra leuentur obuiã iudicii uenturo anmen¬
tis peccactorum Itacp̃ gracuentur oquã uis in mora¬
telia corporo habentes adalciora. Nequeant ele¬
uccri & p̃sidente adiudi candũ dño scĩ in sublimi ad extis
eius : Ipsi ccuten in infrriorib assistaNt asinistnis. tunc
potius apparebit Siuero tunc ignis illemaximus &
altissimus uniuersa terrae suꝑ ficiẽ operit &resus ci¬
tati amortuis iniustinequi une in sublime rcopi
constat eos ut pote intera positus ignicircumda¬
tor iudicis exspectare sententiam sed anillo urant
qui non ꝑ illũ castigandi sed merno pocius. sunt igne
dicti s. intellegit & sc̃ pecpa gregorius in omelis euan¬
gelii exponens illud psad mografi: Ignis in cons pectues
ardebia &incir cuitu eius tempesttes ualida: Distincti¬
onsm quippe inquit taente iustitiae tempestas ignisquae

Expanded text:
inde nos qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Domino in aera. Utrum autem et reprobi tunc sublimius a terra leventur obviam judici venturo, an meritis peccatorum ita praegraventur, ut, quamvis immortalia corpora habentes, ad altiora nequeant elevari, et praesidente ad judicandum Domino, sancti in sublimi a dextris ejus, ipsi autem in inferioribus adsistant a sinistris, tunc potius apparebit. Si vero tunc ignis ille maximus et altissimus universae terrae superficiem operit, et resuscitati a mortuis injusti nequeunt in sublime raptari, constat eos ut pote in terra positos igni circumdatos judicis exspectare sententiam; sed an illo urantur qui non per illum castigandi, sed aeterno potius sunt igne dictis intelligit, et sanctus papa Gregorius, in Homeliis Evangelii, exponens illud Psalmographi: Ignis in conspectu ejus ardebit, et in circuiti ejus tempestas valida: « districtionem quippe, inquit, tantae justitiae, tempestas ignisque
Abbreviated transcription (Latin):
simile uiditur Eu sebiũ quidẽ quad in gracauc toritate inuenir& fidelit̃ suis
indidisse Historis ipsũ uero libellũ anatholii postmodũ in aliquib: latinorũ
exemplarib ab aliquib: ec̃ corruptũ corũnimirũ fraude quiuerum paschae.
tempus ignorantes. errorem iam suũ tanti patris auctoritate defendere gestirem:
sedquer illi qui cusebiũ magis unã em̃ dasse sententiã quacilios quos lib&totũ
an atholii putant in falsasse libellũ: quomodo in eodem libello sit scriptũ sedquid
mirũ sunxxi luna errauerint qui tredies ad dider̃. ante ciequi noctiũ inquib: pas¬
chasenserit. Nectam̃ adnram̃ notitiã ꝑuenerint: &e contra querendũ ab eis quamꝰ
in ipso libello sitscriptũ. Cergo in primo initiũ primsis quod ẽ xuiiii annorũ cirtuli¬

Expanded text:
simile videtur, Eusebium quidem quod in Graeca auctoritate invenerat, fideliter suis simile videtur, Eusebium quidem quod in Graeca auctoritate invenerat, fideliter suis indidisse historiis. Ipsum vero libellum Anatholii postmodum in aliquibus Latinorum exemplaribus esse corruptum, eorum nimirum fraude qui Paschae verum tempus ignorantes errorem suum tanti Patris auctoritate defendere gestirent. Sed quaerunt illi qui Eusebium magis unam emendasse sententiam, quam alios quoslibet totum Anatholii putant infalsasse libellum, quomodo in ipso libello sit scriptum. Sed quid mirum si in XI luna erracha senserint, nec tamen ad nostram notitiam pervenerint. Et e contra quaerendum ab eis quomodo in ipso libello sit scriptum: Est ergo in primo anno initium primi mensis, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
seximum in etinoncectiuum Nł a prł diem scribens : Sed & dronisius cogñ exiguus scientica
praecipuus mirum qualẽ uel ipse in epistolissuis paschelibus a natholii suffrer¬
gium de historiaecclesicastica flagitar& sieius ibidicta scir& ftlsata. quõ
ut grecȩ &icm linguceperitissimum qualiterħ sint primo edita latere non po¬
tuit attentio sed quia mensis hic unde sumat exordium uel ubi terminetur
euidenter ibud est in mosi scriptis non colligitur: praefatiuenerabiles cccxnui
pontifices antiquimoris obseruantiam. et exinde ciscõmose traditam sicut
in .uiio libro ecclesiastices historie refert sollartius inuestigantes. ab occcuio iduum
martiarũ usq indiemnonarũ apriliũ natã lunã fcicere dixer. Primimsis initiũ¬
xxii łł cipł usq in xiiii blrum maicrũ lunt̃ xuuĩ sollertius inquirendã. Itiq ueri¬

Expanded text:
octavum Kalendarum Aprilium scribens diem. Sed et Dionysius cognomento Exiguus, scientia octavum Kalendarum Aprilium scribens diem. Sed et Dionysius cognomento Exiguus, scientia praecipuus, mirum quare vel ipse in epistolis suis paschalibus Anatholii suffragium de historia ecclesiastica flagitaret, si ejus ibi dicta sciret falsata, quem ut Graecae etiam linguae peritissimum, qualiter haec sint primo edita, latere non potuit attentio. Sed quia mensis hic unde sumat exordium, vel ubi terminetur, evidenter in Moysi scriptis non colligitur: « praefati venerabiles CCCXVIII pontifices antiqui moris observantiam, et exinde a sancto Moyse traditam, sicut in septimo libro Ecclesiasticae historiae fertur solertius investigantes, ab VIII Iduum Martiarum usque in diem Nonarum Aprilium natam lunam facere dixerunt primi mensis initiuinquirendam » . Itaque veri
Abbreviated transcription (Latin):
prima paste dexii partib: circuli conflituto ħ de uerb beatiuictoris ad sume¬
replacuit : quatenus sententia scĩ patris anatholii quae &impsius opere pas¬
chali & in historiã ecdesiastica plerisq: obscuraẽ. ꝑ eius tibidicta clarim red¬
cũ hanc sententiã in historia ecclesiastica poner& diem ꝓdiemutu asse. & qđ
si cusebius tãcircũspectus sermone & sensuscriptor. Initantũ laudis clioũ potuit
ctꝰ cupiđ uteorũ scripturis deflagrans et qua enondixerant illos dixisse finxerit nec
formidarit argui posi quam lectores sui cad integraieorum opuscula ꝑuenis sent atque
quaeipse dehiscid sumpserat ciliter in suis auctoribus posita offendissent : mirum siuicto¬
rem cuius dictaposuimus uirum caeque eruditionis eximicetclis inposturtulatuit qui in
clio operescribens depcascha hancetẽdem sententicam anatho lii dehistoria ecclesicistica
quasi iurelaud aibilem ac memortibilem ad sumens. ubio portunum rebatur in seruit & ip

Expanded text:
im circuli partibus constituto. » Haec de verbis beati Victoris assumere placuit, quatenus sententia sancti Patris Anatolii, quae et in ipsius opere paschali, et in historia ecclesiastica plerisque obscura est, per ejus tibi dicta clarior redcum hanc sententiam in historia ecclesiastica poneret, diem pro die mutasse, et quod si Eusebius, tam circumspectus sermone et sensu scriptor, in tantum laudis aliorum potuit esse cupidus, ut eorum scripturis deflagrans  Al., scripta deflorans, ea quae non dixerant illos dixisse finxerit, nec formidaret argui, postquam lectores sui integra eorum opuscula perscrutarentur, atque quae ipse de his assumpserat, aliter in suis auctoribus posita offendissent. Mirum si Victorem, cujus dicta posuimus, virum aeque eruditionis eximiae talis impostura latuit, qui in alio opere scribens de pascha, hanc eamdem sententiam Anatolii de historia ecclesiastica, quasi jure laudabilem ac memorabilem assumens, ubi opportunum rebatur inseruit, et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
proxi Nł mutauit : oblituse &iã cegrptiorũ ł grecorũ m̃siũ statũ mutar sed
his quaeminꝰ nota erant manere ꝓmissis ut fuer̃ : Illud sole modo quã sibi suisq¬
ercit uisibile mutauit quisanac horũ situerius. illipotius qui anatholiũ
grecũ legant uidecnt: Verũ sienĩ eu sebiusunã sententiã scu alius qui lib& totũ
ipsũ libellũ a suo statu transuertit: Constattñ absq ulla dubitate

Expanded text:
pril. mutavit, oblitus est etiam Aegyptiorum vel Graecorum mensium statum mutare. Sed his quae minus nota erant manere permissis ut fuerunt, illud solummodo quod suis sibique visibile erat mutavit. Quid sane horum sit verius, illi potius qui Anatholium Graecum legunt, videant. Verum sive Eusebius unam sententiam seu quilibet totum ipsum libellum a suo statu mutaverit, constat absque ulla
Abbreviated transcription (Latin):
sime intellexit & eligantis sime promsit. nonnisi inaequi noctio uernal
quantum ad naturam caput eẽ signiferi &ibexii signa quae ub illo palsicu

Expanded text:
sime intellexit, et elegantissime prompsit, non nisi in aequinoctio vernali, quantum ad naturam, caput esse signiferi, et ibi XII signa, quae ab illo particu
Abbreviated transcription (Latin):
uos finito eam cir culo tõto in serimus habere p̃cessat. Qui ꝓfecto saltus p̃alibi
aptius qua m .xiͦ. Kalendarum prilium dieuid&ur cipporeddendus:
Propter originem uidelic& quam prefatisumus conditionis siderum.
ut luna mensis martii. Quue eo sit dieuicesima pona dehinc uer¬
tatur in nouam : sed sunt qui hoc nobis in luna nouembri mensis.
agendum magis cuutument. Quatenus huius modi in pedimen¬
tis cum pracecedentis appifine absolutus Nouum decetero annum
libero possint conpoto ingredi. Iuxtã exemplum uidelic& ce¬
grptiorum Qui hoc in peneultimo a ppisui mense quiest nos¬
ter iulius facere perhibentur. sed siue hic siue illic siue alibi fe¬
ceris. Necesse est ibidem nis fallor tres pariter mer ses
ini de tricenorum computure dierum: NIti
quare lunici aliquotres maior qua cõput& parea¬

Expanded text:
nos finito eam circulo toto inserimus habere non cessat; qui profecto saltus non alibi nos finito eam circulo toto inserimus habere non cessat; qui profecto saltus non alibi aptius quam XII Calendarum Aprilium die videtur anno reddendus, propter originem videlicet quam praefati sumus conditionis siderum, ut luna mensis Martii, quae eo fit die vicesima nona, dehinc vertatur in nonam. Sed sunt qui hoc nobis in luna Novembris mensis agendum magis autument, quatenus hujusmodi impedimentis cum praecedentis anni fine absolutis, novum de caetero annum libero possint computo ingredi, juxta exemplum videlicet Aegyptiorum, qui hoc in penultimo anni sui mense, qui est noster Julius, facere perhibentur. Sed sive hic, sive illic, sive alibi feceris, necesse est ibidem, ni fallor, tres pariter menses undetricenorum computare dierum. CAPUT XLIII. Quare luna aliquoties major quam computa
Abbreviated transcription (Latin):
cimalunullam facere saltum : Ideoq: annum eundem si n onbissex
sequentis siq communis apnus ẽ ccciuidies habebit siem bolismis
ccclxxxiiii. Quodsiunus dies plusminus ue contigerit euidens
error ẽ. Excepto uidelic& apno primo sepedicti detennouennilis
idem ultimur epactas. Io ẽ adiectiones lunares .x. & viiitut
r&inens : Primo ctno nonxi ut inceteris a ts fieri solo
sed audies ac commodat: & quia xxx dierum fine uoluurcus
Nullae pacta in principio psus crculi ponitur. secur dos aute
appus epcictas xi. surcepit. &ideo sicut diximus A quipta decima
lun paschae primicidi uiq: ad finem eius in communib: & embolis¬
mis cnnus prefixos dier nos inuerure nondubium ẽ. Huius modi cogit
diuersitas sex solum primos circuli decennouennalis annos aequali po¬
biscum a&ate lunam puti aeuictorium. Num deinceps inserta
mutactione sultus una semper diemaiorem nobis. eam usq:dum &iã

Expanded text:
cima in nullam facere saltum. Ideoque annum eumdem, si non bissextsequentis, si communis annus est, CCCLIV dies habebit; si embolismus, CCCLXXXIV. Quod si unus dies plus minusve contigerit, evidens error est, excepto videlicet anno primo saepe dicti decennovenalis idem ultimus epactas, id est, adjectiones lunares XVIII tunc retinens, primo anno non XI, ut in caeteris annis fieri solet, sed XII dies accommodat. Et quia XXX dierum fine volvuntur, nulla epacta in principio ipsius cycli ponuntur. Secundus autem annus epactas XI suscipit. Et ideo, sicut diximus, a quinta decima luna paschae primi cycli, usque ad finem ejus in communibus annis et embolismis praefixos dies nos invenire non dubium est. Hujusmodi ergo cogit diversitas, sex solum primos circuli decennovenalis annos aequali nobiscum aetate lunam putare Victorium. Nam deinceps inserta mutatione saltus, una semper die majorem nobis eam usque dum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
lem templomulto apte crropermit tente constructo .: Ipsumq: opus
ut dictum est in angustia temporis perfecerit: cideo sclic& a finitimis
gentibus inpugnatus. Vt structores singuli gladio renes accincti upa
mapu pugnasse altent murum recupentsse parrentur. Ab hoc ergo
tempore usq: ad xp̃m ducem eb domadus IXX. computa. hoc est apnos
duo denorum mensium lunarum quatringentos nonaginta. qui suñ
apui solares qua dringenti septiulagintic quinque siquidem persae

Expanded text:
lem, templo multo ante, Cyro permittente, constructo, ipsumque opus ut dictum est in angustia temporis perfecerit: adeo scilicet a finitimis gentibus impugnatus, ut structores singuli gladio renes accincti una manu pugnasse, altera murum recuperasse narrentur. Ab hoc ergo tempore usque ad Christum ducem hebdomades LXX computa, hoc est, annos duodenorum mensium lunarium quadringentos nonaginta: qui sunt anni solares quadringenti septuaginta quinque: siquidem Persae
Abbreviated transcription (Latin):
de cractis dieb:ueneris. LxVIII : cuit cũminimũ lu: mercurii xIII: Aut cũ plurimũ
xviii. pocculcant uero meantes elimsoli partib: num quã amplius undenis

Expanded text:
detractis diebus, Veneris CLXVIII aut cum minimum LII, Mercurii XIII aut cum plurimum XVIII. oecultantur uero meantes cum sole partibus nonnumquam amplius undenis
Abbreviated transcription (Latin):
decaelo corrut ista loquitur uerba arrogantiae debemus intellegere qi nec prae¬
cipitutus quescat. seo adhuc sibi grandia reꝓmittat. Nonut inter astra sed suꝑ astra
di sit: quan tum ergo nobis uestigia patrum sequentib: coniceredatur cũdicer&
ds̃ fiat lux moxtenebrae quae cibyssum texerant abierunt. & lux aboriente
medias interundas emergens. Cunctũ terrae suꝑficiẽ operuit latitudine si
fulgoris borides simulcustridesq: nec non & occiduas orus at tingens. pau¬
lutimq secompl&o dieiunius spatio subducens inferiora terrue grrando subitatq:¬

Expanded text:
de coelo corruit, ista loquitur verba arrogantiae, debemus intelligere, qui nec praede coelo corruit, ista loquitur verba arrogantiae, debemus intelligere, qui nec praecipitatus quiescat, sed adhuc sibi grandia repromittat, non ut inter astra, sed super astra Dei sit. » Quantum ergo nobis vestigia Patrum sequentibus conjicere datur, cum diceret Deus Fiat lux, mox tenebrae quae abyssum texerant abierunt, et lux ab Oriente medias inter undas emergens, cunctam terrae superficiem operuit latitudine sui fulgoris, boreales simul australesque, necnon et occiduas oras attingens; paulatimque se completo diei unius spatio subducens, inferiora terrae gyrando subiit
Abbreviated transcription (Latin):
minib: propter teergo ius sudĩ aqua quue erat super faciẽ terrae seces sit. Vt ter¬
ratibi producer& fructus : Consentit huic ambrosius mediolanensis antistes in libro
exameron secundo sed & basilius cesariae capodotiae episcopus qui inquasto eius dẽ
operis libro congregentur inquit aquae & appareat arida : Velamentũ subducitur
ut conspicua fier& quae interim non uidebatur: Hieronimus quoq: sacrȩ historiae
doctissimus interpres in expositione prof&icae sententiae quadictum ẽ. quidice¬
bas incord&uo inccelum ascendam super sideradĩ exultubo solium meũ. Meminit
caeli superioris ita scribens: uel antequam decaelo corruer& ista dicebat. Vel post¬
quã decaelo corruit: sicohuc in caelopositus. quomodo dicit ascendam incaelum
sed qi alegimus caelum caelidño. Cum ess& incaelo to ẽ fir mamentõ in caelũ ubi
solium dñi ẽ cupiebat ascendere non humilitate sed suꝑbia sincutẽ. Post quam

Expanded text:
minibus. Propter te ergo, jussu Dei, aqua quae erat super faciem terrae, secessit, ut terra tibi produceret fructus. » Consentit huic Ambrosius Mediolanensis antistes, in libro Hexameron secundo. Sed et Basilius Caesareae Cappadociae episcopus, qui in quarto ejusdem operis libro: « Congregentur, inquit, aquae, ut appareat arida. Velamentum subducitur, ut conspicua fieret quae interim non videbatur. » Hieronymus quoque sacrae historiae doctissimus interpres, in expositione propheticae sententiae, qua dictum est: Qui dicebas in corde tuo: In coelum ascendam, super sidera coeli exaltabo solium meum, meminit coeli superioris, ita scribens: « Vel antequam de coelo corrueret, ista dicebat, vel postquam de coelo corruit? Si adhuc in coelo positus, quomodo dicit, Ascendam in coelum? Sed quia legimus Coelum coeli Domino, cum esset in coelo, id est, firmamento, in coelum, ubi solium Domini est, cupiebat ascendere, non humilitate, sed superbia. Sin autem postquam
Abbreviated transcription (Latin):
nae cursu potest facilli medepntehendi uerbignatiu hõc
mare posita circabrumalem solis oratum uel solstitialem
eius occasum luna cuiuscumq: a &atis siue super terram
seu sub terrasit: ae stum sol & at tollere & posita cira bruma¬
lem solis occubitum uel solstitialem eius exor tum reflecterẽ
porro aliis in pastib abea caeliplaga recessum maris. lupa
quahic signat accessum. Nonsolum autem sed & in uno eodemque li¬
tore quia dboreum mei habitint multo mecitius aestum maris omnẽ
quiuero adaustrum multo serius accipere. pariter &efundere solet
seruante quib: quae in regionib luna semper regulam sõci &utis qͣ ma¬
re quã cumq: semel acceperit . ergomalinam quinq: fere apte nouã
siue plenam lunam Diebus. ledonem totidem ante diuiduam sepius
ad surgere : duo maiores solito aestus adsurgere Iuanes uerobru

Expanded text:
nae cursu potest facillime deprehendi. Verbi gratia, hoc nae cursu potest facillime deprehendi. Verbi gratia, hoc mare, posita circa brumalem solis auctum, vel solstitialem ejus occasum, luna, cujuscunque aetatis, sive super terram, seu sub terra sit, aestum solet attollere; at posita circa brumalem solis occubitum, vel solstitialis ejus exortum, reflectere. Porro aliis in partibus ab ea coeli plaga recessum maris luna qua hic signat accessum; non solum autem, sed et in uno eodemque littore quo ad Boream mei habitant, multo me citius aestum maris omnem, qui vero ad Austrum, multo serius accipere pariter et refundere solent, servante quibusque in regionibus luna semper regulam societatis ad mare quamcunque semel acceperit. Ergo malinam quinque fere ante novam sive plenam lunam diebus, ledonem totidem ante dividuam saepius duo majores solito aestus adsurgere, inanes vero bru
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis quibusdam hi mensibus uterq: uestus in dissimili peromnia
cremento proficit. Quanto autem plus uestus maior littora
ternesq: contexerit. & fluuios ac fr&u compleuerio. Tunto lati¬
us recedens. eadem littom matis excurire atq: enudare consue¬
uit un de uideat qui potest anuerum sit quodphilippo teste ferĩ
quidã atq: confirmant illum in mens& maris oceam effusionem
peromnium regionum acpatriarum fluuios ituraem uno puncto
temporis quieuit fieri Scimus enim nos quidiuersum brittãpi¬
ci marlitus incolimus. Quod ubi. hoc aequor aestuare coepero
In sa om aliud incipiat abaestu deferuere & hinc uidetur
quibus dam quẽ recedens aliunde aliorsum upda recurrat.
Iterum q relictis qͣldienat finib: priores festinare p&at Id eoque
se & tempus maior malina his li toribus abiens amplius abdu¬
cat ut ulibi adueniens amplius exundure sufficiat quodexlu¬

Expanded text:
quamvis quibusdam in mensibus uterque aestus in dissimili per omnia quamvis quibusdam in mensibus uterque aestus in dissimili per omnia cremento proficit. Quanto autem plus aestus major littora terrasque contexerit, et fluvios ac freta compleverit, tanto latius recedens eadem littora maris exhaurire atque enudare consuevit. Unde videat qui potest an verum sit quod, Philippo teste, ferunt quidam atque confirmant, illam immensam maris Oceani effusionem per omnium regionum ac patriarum fluvios ituram, uno puncto temporis fieri. Scimus enim nos, qui diversum Britannici maris littus incolimus, quod ubi hoc aequor aestuare coeperit, ipsa hora aliud incipiat ab aestu defervere; et hinc videtur quibusdam quia recedens aliunde aliorsum unda recurrat, iterumque relictis quos adierat finibus, priores festina repetat, ideoque se ad tempus major malina his littoribus abiens amplius abducat, ut alibi adveniens amplius exundare sufficiat, quod ex lu
Abbreviated transcription (Latin):
octonosue dies suc cessu mensem interse quemq: qua drifor¬
mi suue mutationis uari &ate dispertiunt saepe quid em
equa uterq sonte septenis diebus ac dimidio cursum consumanes.
sa epe ueluentis inpellentibus Aut repellentibus. uel alia quali¬
b& accedente siuenatumrl uicogente tardius citius dieuenienter
aut minus a pliusue solito feruentes. Itaut aliquoties ordine t urbato
milina plures sibi ȩstus ad hoc mense. pauciores uindic& ialio: Vpde
ut̃ q motus nuncuespertino pasci. punc matutino consueuit iaestu & siquide
estu uespertino uel nouilunio uel plenilunio instante malinam pasc
contigerit Idem aestus cotidie perseptem maline dies subse quep¬
tes fit muior & uiolentior aestu matutino: similiter matutino
si fuerit malina osta sub aestu matutinos lam maiori perdies cor¬
tegit aequore terras. Porro uespestinus finibus quos matutinus
aestus coeperat contentus. ulterius cursum extendere neglegit

Expanded text:
octonosve dies successu, mensem inter se quemque quadriforoctonosve dies successu, mensem inter se quemque quadriformi suae mutationis varietate dispertiunt. Saepe quidem aequa uterque sorte septenis diebus ac dimidio cursum consummantes, saepe, vel ventis impellentibus, aut repellentibus, vel alia qualibet accedente sive naturali vi cogente, tardius citiusve venientes, aut minus ampliusve solito ferventes, ita ut aliquoties ordine turbato malina plures sibi aestus hoc mense, pauciores vindicet in alio; unde uterque motus nunc vespertino nasci, nunc matutino consuevit in aestu. Et siquidem aestu vespertino vel novilunio, vel plenilunio, instante malinam nasci contigerit, idem aestus quotidie per VII malinae dies subsequentes fit major et violentior aestu matutino. Similiter matutino si fuerit malina orta sub aestu, matutinus jam majori per dies contegit aequore terras. Porro vespertinus finibus quos matutinus aestus coeperat contentus, ulterius cursum extendere negligit,
Abbreviated transcription (Latin):
simul &remeat: & sicut luna perdies .xv. ut diximus natuntlis
cursus sui tarditate deo cidente in orientem uespertinamre¬
funditur & quae matutina hodie orientem tenebat. Post
dies xvmatutina in occidente uidebitur. Itam &imȩstus ocea¬
ni punc uerper tinus post dies xv. fit matutinus. at contrama¬
tutinus cotidiano d& naectus in pedimento. uespertipus. Ao¬
surg& & qnm̃ luna perannum Id est menses xii suos quisud dies
ccc. Liiii. XIi. uicibus minus. hoc est trecenties qua dnrgies
&bis terre ambit orbem: uestus occet tempore eodem
dco xxxiiii. uicibus & ipse terras celluit ac resilit. Imitatur
lunce cursus mare ponsolum communi accessu & recessu sed
&iam quodum suistatus profectu defectuq: perenm : Itic ut por
tardior solũquã pridie uerum &ium maior minorue cotidie
redeat aestus Et crescentes quidem malipas. decrescentes
placuit appellare ledones. Qui alternante per septeros

Expanded text:
simul et remeat; et sicut luna per dies XV, ut diximus, naturali simul et remeat; et sicut luna per dies XV, ut diximus, naturali cursus sui tarditate de occidente in orientem vespertina refunditur, et quae matutina hodie Orientem tenebat, post dies XV matutina in Occidente videbitur, ita etiam aestus Oceani nunc vespertinus post dies XV fit matutinus, ac contra matutinus, quotidiano detractus impedimento, vespertinus adsurgit. Et quoniam luna per annum, id est, menses XII suos, qui sunt dies CCCLIIII, duodecim vicibus minus, hoc est, trecenties quadragies et bis, terrae ambit orbem, aestus Oceani tempore eodem DCLXXXIIII vicibus et ipse terras adluit ac resilit. Imitatur autem lunae cursum mare non solum communi accessu et recessu, sed etiam quodam sui status profectu defectuque perenni, ita ut non tardior solum quam pridie, verum etiam major minorve quotidie redeat aestus. Et crescentes quidem malinas, decrescentes autem placuit appellare ledones, qui, alternante per septenos
Abbreviated transcription (Latin):
lunu in duobus suis mensibus Id est diebus lxuiiii. quinquagiera sep¬
ties terrae orbem circuit: uestus oceam pertempus Idem gemipato
hoc numero Id est .c & quat tuor decim uicibus exund& ad superiora
& tot aequȩ uicibus suum relabatur in alueum Quia luna ln xx¬
VIIII. diebus uicies octies ternte ambitum lustrat. & ipxii horis
queadnatuntlis usque mensis plenitudinem supersunt dimidium ter¬
nte circuit orbem ut quȩ uerbi gratia prr&erito mense super ternt̃
meridie. Nuno media nocte sub terr solem accendenda conseqatur
PertuNtundem temporis geminat is aestus suiuicibus quinquagies
septies maria alta tumescunt obicibus ruptis. rursusq: inseipsã re¬
sidunt quia luna in dimidio mensis spatio. Hoc est inxv. noc tibus
ac diebus. quater decies ternem cir cum labitur. insũper & di¬
midium terrae semel undefit ut orientem plena uespere teneat quȩ pridẽ
noua uespereo cadeẽ tenueratꝰ mare peridẽ temporis uicies. nouies ad fluit

Expanded text:
luna in duobus suis mensibus, id est, diebus LIX, quinquagies et septies terrae orbem circuit, aestus Oceani per tempus idem geminato hoc numero, id est, CXIIII vicibus, exundet ad superiora, et tot aeque vicibus suum relabatur in alveum, quia luna in XXIX diebus vicies octies terrae ambitum lustrat, et in XII horis quae ad naturalis usque mensis plenitudinem supersunt dimidium terrae circuit orbem, ut quae, verbi gratia, praeterito mense super terram meridie, nunc media nocte sub terra solem accendenda consequatur, per tantumdem temporis geminatis aestus sui vicibus, quinquagies septies. Maria alta tumescant, Obicibus ruptis, rursusque in seipsa residunt. Quia luna in dimidio mensis spacio, hoc est, in XV noctibus ac diebus quater decies terram circumlabitur, insuper et dimidium terrae semel. Unde fit ut Orientem plena vespere teneat, quae pridem nova vespere Occidentem tenuerat. Mare per id temporis vicies novies adfluit
Abbreviated transcription (Latin):
Cumaliquid sibi breuissimis inspatiis cedere atq
succedere sentitur: Minimum autem omnium & quoo nulla ratione
diuidi que at tempus.
itomum grece. hoc est in diui sibile siuenai sectibileno nine.
quod obsui pusillitatem
gram maticis potius quam calculatoribus usibi¬
le est. quibus cum uer¬
sum per uerba. uerba perpedes. pedes per
syllabas. syllabas pe
tempora diuidant. & longȩ quidem duo temporor.
cupati con platunt. Astrunen iithemetci mea pleranans borulum et atuns¬

Expanded text:
cum aliquid sibi brevissimis in spatiis cedere atque succedere sentitur. Minimum autem omnium, et quod nulla ratione dividi queat tempus, atomum Graece, hoc est, indivisibile sive insectibile, nominant: quod ob sui pusillitatem grammaticis potius quam calculatoribus visibile est: quibus cum versum per verba, verba per pedes, pedes per syllabas, syllabas per tempora dividant, et longae quidem duo tempora, cupari complacuit. At
Abbreviated transcription (Latin):
Verum gentiles cum obseruationem apopulo isihel eb domadis edis¬
cerent mox hauo in laudem suorum deflexeredeorum: primamuide¬
ueae diemsdi Secupdam lupa testicmꝰ masti qua s tt̃emercirio
quiptum loui sextum ueneri septimam sacturno dicantes. Eisdem
utiq monseris suosdies quibus & etraentia siderit consecntNtes
tam & sidi uerso or dine putuntes. Existimabant enim sebabere aso¬
aluna corpus Amaste feruorem A mercurio sapientiam & uerbum
Aioue tempenentiam auenere uoluptatem a scturno tarditatem
Credo quia sol in medio plan&arum positus totum mundum spiritus instar
calefacere & quasi uiuificane uid&ur. Eales i aste ad testunte quideipso
loquens ait ꝯyrans grntudo uadit sp̃s & incirculos suos reuertitur:¬

Expanded text:
Verum gentiles cum observationem a populo Israel hebdomadis addisVerum gentiles cum observationem a populo Israel hebdomadis addiscerent, mox hanc in laudem suorum deflexere deorum. Primam videlicet diem Soli, secundam Lunae, tertiam Marti, quartam Mercurio, quintam Jovi, sextam Veneri, septimam Saturno dicentes; eisdem utique monstris suos dies, quibus et errantia sidera consecrantes, tametsi diverso ordine putantes. Existimabant enim se habere a Luna corpus, a Marte fervorem, a Mercurio sapientiam et verbum, a Jove temperantiam, a Venere voluptatem, a Saturno tarditatem: credo quia sol in medio planetarum positus totum mundum spiritus instar calefacere et quasi vivificare videtur, Ecclesiaste attestante, qui, de ipso loquens, ait: Gyrans gyrando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur
Abbreviated transcription (Latin):
patus est operari quia numerus ẽ illeperfectus. ut &iam perhunc ope¬
nt sua Probar& esseperfectu quisuis pastibus primus impletur.
Id est sexta & tertia & dimidia. Quae sunt unum duo & tria & simul
sex fiunt Ad huius exemplum diuinae ebdomadis: secunda hominibus ob¬
seruanda mandatur Dicente dño sex diebus openeberis & ficues ompa
sex enim diebus fecit dñ caelum & terram mare & omnia quae ineis
sunt & requieuit in dieseptimo: Quae a populodĩ ebdomada. Itacor¬
putubatur antiquitus prima sabbati ueluna sabbati siue sabbatoru.
secunda sabbati. Testia sabbati quarta sabbaq quinta sabbati sex¬
tio scbbat septima sabbat uel sabbatum : Non quo domnes sab¬
batorum: Hoc est requietionum diesessepotuerint sedđ requi¬
& ionum die quae suo nomine &cultu singularis excellebat prima uł
secunda uel testico uel c&ente suo quaeq: conserentur ex ordhae:

Expanded text:
natus est operari, quia numerus est ille perfectus, ut etiam per hunc openatus est operari, quia numerus est ille perfectus, ut etiam per hunc opera sua probaret esse perfecta, qui suis partibus primus impletur, id est, sexta et tertia, dimidia, quae sunt unum, duo et tria, et simul sex fiunt. » Ad hujus exemplum divinae hebdomadis secunda hominibus observantia mandatur, dicente Domino: Sex diebus operaberis, facies omnia s servile in eo. Sex enim diebus fecit Deus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et requievit in die septimo. Quae populo Dei hebdomada ita computabatur antiquitus: prima Sabbati, vel una Sabbati sive Sabbatorum; secunda Sabbati, tertia Sabbati, quarta Sabbati, quinta Sabbati, sexta Sabbati, septima Sabbati, vel Sabbatum. Non quod omnes Sabbatorum, hoc est, requietionum dies esse potuerint, sed quod a requietionum die, quae suo nomine et cultu singularis excellebat, prima, vel secunda, vel tertia, vel caeterae suo quaeque censerentur ex ordine.