comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde constantinus filius constantini suc¬
cessionis ordine annis sufficitur xx ⁊ uiiii.
Quo imperante. italicum regnum grimo al¬
dus sibi prospere disponere uidebatur
Prancorum uero regimen. ch lodoueus filius
dagoberti optime ad seruabat. Hac prom¬
de tempestate mummolus abbas coenobii flo¬
riacensis quod situm est in territorio aureli¬
anensi supra fluuium ligeris. duuina moni¬
tus uisione s somnium dirigit unacũ consensu
dõ sibi commilitantium fratrum quendam
ex suis uenerabilem monachum aigulfum
nomine. quatinus scĩs simi confessoris xp̃i
BENESIETI corpus huc transferre deberet
Sic enim sibi reuelatum diuinitus asserebat
Cui ex insperato coniunguntur missi coeno¬
mannensis urbis ep̃i. et ipsi propter corpꝰ
beatissimae scolasticae uirginis sororis
eximu patris Begeoieti trans ferendum. diuina
reuelatione inuitati. Cuius rei historiam quia
in promptu est. instanti opusculo inserere suꝑ¬
uucaneum duximus. Huic sacratissimae

Expanded text:
ac deinde Constantinus filius Constantini, successionis ordine annis sufficitur viginti et novem. Quo imperante Italicum regnum Grimoaldus sibi prospere disponere videbatur, Francorum vero regimen Chlodoveus filius Dagoberti optime asservabat. CAPnde tempestate Mummolus abbas coenobii Floriacensis, quod situm est in territorio Aurelianensi supra fluvium Ligeris, divina monitus visione per somnium, dirigit una cum consensu Deo sibi commilitantium fratrem quemdam ex suis venerabilem monachum Aigulfum nomine: quatenus sanctissimi confessoris Christi Benedicti corpus huc transferre deberet. Sic enim sibi revelatum divinitus asserebat. Cui ex insperato conjunguntur missi Cenomanensis urbis episcopi, et ipsi propter corpus beatissimae Scholasticae virginis sororis eximii Patris Benedicti transferendum divina revelatione invitati. Cujus rei historiam, quia in promptu est , instanti opusculo inserere supervacaneum duximus. Huic sacratissimae
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis secreta non nosset. qui diuirutatis p̃¬
iunus fic
rum isdem egregius p̃dicator dicit. quis nouit
sensum dñi : auc quis consiliarius eius fuit :
Ualde enim. eẽ. in conueniens uidetur. eius sen¬
sum cũ quo unus factus fuerit ignorare
GREGORI

Expanded text:
Divinitatis secreta non nosset, qui Divinitatis pr unus fit rum idem egregius praedicator dicit: Quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? Valde enim esse inconveniens videtur ejus sensum cum quo unus factus fuerit, ignorare. Gregor
Abbreviated transcription (Latin):
tur si fariliceat agmina illa daemonũ cũ
in tercessionib: scõrũ. Equidẽ miser ille mo¬
nitu religiosorũ monachorũ qui eũ ad ob
rationẽ inuitus fundens dicere. Os libera
me abhoste antiquo. qui me obsidet. Scẽ
BENEDIETE. tu illum punge & hoc non cer¬
te uoluntarie. sed immundis agitatus furus io¬
cularit̃ ut in numera alia proferebat. Quid plu¬
ra : int̃uentu serenissimi patris diuina misera¬
tione respectus liberatur adiaboli laqueis &
sospes ac quietus intra a eccłae limina residet
Collo quentib: sibi quo modo arreptus adae¬
monib fuerat explanat : confitetur culpam
seq obscelerũ enormitatẽ immundis traditũ
spiritibus contrito corde & humili spũ prola¬
mat. Grates dño liberatori suo. Nec non int̃¬
cessoribeato St nedieto refert: sicq in columis
ad propria remeat huic consuetus ab hinc
tẽpore quo aduixit mos incidit. annis singũ¬
lis redeunte tẽpore sanitatis adeptae cũ uo¬

Expanded text:
tur si fari liceat agmina illa daemonum cum tur si fari liceat agmina illa daemonum cum intercessionibus sanctorum. Equidem miser ille monitu religiosorum monachorum, qui eum ad obsrationem invitus fundens dicere: Deus, libera me ab hoste antiquo qui me obsidet. S. Benedicte, tu illum punge. Et hoc non certe voluntarie, sed immundis agitatus furiis, joculariter ut innumera alia proferebat. Quid plura? interventu serenissimi Patris, divina miseratione respectus liberatur a diaboli laqueis, et sospes ac quietus intra ecclesiae limina residet. Cum loquentibus sibi quomodo arreptus a daemonibus fuerit explanat, confitetur culpam, seque ob scelerum enormitatem immundis traditum spiritibus, contrito corde et humili spiritu proclamat: grates Domino liberatori suo, necnon intercessori B. Benedicto refert, sicque incolumis ad propria remeat. Huic consuetus abhinc tempore quo advixit, mos incidit, annis singulis redeunte tempore sanitatis adeptae cum vo
Abbreviated transcription (Latin):
mad albertus hic uocabulo nuncupabatur
Qui paulo ante a ciuib: aurelianae urbis
comp̃hensus uti cerebrosus uirgis caeditur.
uinculis constringitur. cus todiae mancipa¬
tur. Sed om̃a deuincens cursũ rpido mo¬
nas teriũ petit ibiq bacchari ꝑ cuncta mi¬
serrime coepit : membra torquere collũ
in absidã defringere crinẽ rotare. arcua¬
ta dorsi sp̃ina aluũ ꝓtendere saltibus in
aera semet reuoluere : ac ꝑ om̃s motus cor¬
poris diabolicis incitamentis uexari. Prodo¬
lor miserrimũ spectaculũ. Artatur tandẽ
uinculis : atque ad columnã a eccłae ab ea
parte corporis qua uestis cingulo sinuatur
infelix dirissime constringitur. Acceditur
ad eũ asacerdotib: qui exorcismos ac cuncta
quae erga energuminos agi debent imple¬
uerant : interrogatus nomen edicit. legi¬
onẽ se nuncupari confitetur. Uoluebat᷑
denique diuerso circuitu columnarũ : & mo¬
tibus pessimis infelicissimũ de corquens cor¬
pus: quid inse gereret ostendebat luctaban¬

Expanded text:
Maldabertus hic vocabulo nuncupabatur, qui paulo ante a civibus Aurelianae urbis comprehensus, uti cerebrosus virgis caeditur, vinculis constringitur, custodiae mancipatur. Sed omnia devincens, cursu rapido monasterium petit, ibique bacchari per cuncta miserrime coepit, membra torquere, in absidem defringere, crinem rotare, arcuata dorsi spina alvum protendere, saltibus in aera semet revolvere, ac per omnes motus corporis diabolicis incitamentis vexari. Proh dolor, miserrimum spectaculum! arctatur tandem vinculis, atque ad columnam ecclesiae ab ea parte corporis qua vestis cingulo sinuatur, infelix durissime constringitur. Acceditur ad eum a sacerdotibus, qui exorcismos ac cuncta quae erga energumenos agi debent, impleverant. Interrogatus nomen edicit, Legionem se nuncupari confitetur. Volvebatur denique diverso circuitu columnarum, et motibus pessimis infelicissimum detorquens corpus, quid in se gereret ostendebat. Luctaban
Abbreviated transcription (Latin):
Bardorũ infidelitatis suȩ
tenebris carere noluissẽt.
& iuigũ dñi ferre detre¬
ctans eos qui ferebant im¬
pugnare de creuissẽt : ita¬

Expanded text:
bardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Ita
Abbreviated transcription (Latin):
er rauerunt. Nam et ipsa ad usũ hominũ fac¬
ta ẽ et anationi subiacet eorũ. Polluit᷑ corrũpit᷑. et
ĩimutatur calescit. et tingit᷑ colorib et frigore conge¬
laruir. ⁊ cruorib inqͥnat᷑. ⁊ ad cunctarũ sordiũ ablu¬
cionẽ asfumit᷑. Iccirco ĩpossibile ẽ aquã eẽ deã: s opꝰ dĩ
li uͦ qͥ arbitrantur ignẽ eẽ dm̃: errãt. Nã ignis fac¬
tus ẽ. ad usum hominũ. ⁊ subiacet illorũ dñatio¬
ni. circũfert᷑ de loco ad locũ. et accendit᷑ ad elixandas. i¬

Expanded text:
erraverunt. Nam et ipsa ad usum hominum facta est et dominationi subiacet eorum, polluitur, corrumpitur et immutatur, calescit et tingitur coloribus et frigore congelatur et cruoribus inquinatur et ad cunctarum sordium ablutionem assumitur: idcirco impossibile est esse aquam deam, sed opus dei. Illi vero qui arbitrantur ignem esse deum, errant. Nam ignis factus est ad usum hominum et subiacet illorum dominationi. Circumfertur de loco ad locum et accenditur ad elix
Abbreviated transcription (Latin):
tic̃ aũ oruint᷑. ⁊ scd̾m tẽꝑa iter ꝑagunt. ut ꝑficiant estaẽ
⁊ hremẽ. sic̃ ordinatũ ẽ. eis a dõ: ⁊ ꝑtranseũt ꝓpͥos termi¬
nos. scđ̾m ĩeuitabilẽ nature necessitatẽ. cũ celesti omi¬
tu. Unde manifestũ ẽ nõ eẽ celũ dm̃ s opꝰ delum
ui aũ putant terrã eẽ deã. errauerũ. Ule¬
mꝰ enĩ illã ab hominib contumeliã paten¬
tẽ. i d ñationi eorũ subiacentẽ. detossam e onso¬
sam ⁊ inutilẽ factã. Nam si igne toreatur essi¬

Expanded text:
nunc autem oriuntur; et secundum tempora iter peragunt, ut perficiant estatem et hyemem, sicut ordinatum est eis a deo; et pertranseunt proprios terminos, secundum inevitabilem nature necessitatem, cum celesti ornatu, unde manifestum est non esse celum deum, sed opus dei. Qui autem putant terram esse deam, erraverunt: videmus enim illam ab hominibus contumeliam patientem et dominationi eorum subiacentem, defossam et conspersam et inutilem factam. Nam si igne torreatur, effi
Abbreviated transcription (Latin):
tos colũt dõs. in tria diuidunt᷑ gen̾a: caldeos iudelicoe
et grecos. ⁊ egyptios. Nam isti fuerunt pͥncipes et magistͥ
ceteris gentib in multorũ deorũ cultu: et ad oratione. D̾i¬
deamꝰ gͥ. horũ qui sũt participes ueritatis: et qͥ erroris.
Caldei namq nescientes am̃. errauerũt post elem̃ta et¬
ceꝑunt colere creaturã. potius quã sutĩ ereatorẽ. Quoꝵ et
ymagines quasdã facientes. nominauerũt figurã celi: ⁊ t̾re.
et maris. solisq et lune. et ceterorũ elem̃torũ. et luminariũ
Et concludentes in tẽplis. ad orauerunt dõs uocantes eos qͦs
seruãt diligenter ne rapiant᷑ a furib ⁊ nõ intellexer̃t
quia omẽ quob seruat maius ẽ seruato: ⁊ faciens maiꝰ ẽ.

Expanded text:
tos colunt deos, in tria dividuntur genera, Chaldeos, scilicet et Grecos et Egyptios. Nam isti fuerunt principes et magistri ceteris gentibus, in multorum deorum cultu et adoratione. Videamus igitur horum, qui sint participes veritatis et qui erroris. Chaldei quoque nescientes am potius quam suum creatorem. Quorum et imagines quasdam facientes, nominaverunt figuras celi et terre et maris solisque et lune et ceterorum elementorum et luminarium et concludentes in templis adoraverunt, deos vocantes eos; quos servant diligenter ne rapiantur a furibus; et non intellexerunt quod omne quod servat maius est servato et faciens maius est
Abbreviated transcription (Latin):
tior cunctis: ait. Sic̃ ex his que me docuerunt astro¬
ri: et ĩcorꝑaliter eminẽtiori. Estimo uͦ illũ quã ꝑ¬
sequeris xp̃ianoꝵ religionẽ fore suscepturũ: uec
sic̃ balaã. olĩ astrologia. nõ uera ꝓnũciante. sed
dõ ꝑ adu̾sarios ea que sũt ueritatis. significan¬
te. ut om̃ẽ ĩpiis excusationẽ adimeret. Rex gͥ¬

Expanded text:
 nativité:« Sicut ex hiis qui me docuerunt astrori, et in comparabiliter eminenciori, estimo vero illum, quam  fore sucepturum, nec olim Balaam, astrologia non vera pronunciante, sed Domino, per adversarios ea que sunt veritatis, signifficante, ut omnem impiis excusacionem adimeret
Abbreviated transcription (Latin):
sine prohibitione cuiusquã mota. ad qͦdcũq
uoluerit ⁊ sue ad bonũ siue ad marauue ab auelore
conoessiun est. Rarsis lbum arbitrium esti anrtellee¬
cone antmie motus sui niris. Preelectio uͦ est cõ¬
uatum desiaerium eorũ que in nobis sunt. aut cõ¬
sunumsesulerabile. Qod enĩ p̃iudicatũ estͭͤcͤonsilio:

Expanded text:
mota ad quodcunque voluerit, sive ad bonum sive ad malum, sic ab auctore concessum. Rursus: Liberum arbitrium est intellectualis animae motus sui juris; praeelectio vero est consultum desiderium eorum, quae in nobis sunt, aut consilium desiderabile: quod enim praejudicatum est, ex consilio t
Abbreviated transcription (Latin):
ce in amarũ. Ue qͥ potentes estis ad bibendũ uinum:
i uiri fortes ad miscendã ebrietatẽ. qͥ uistificatis ĩpiĩ
pro munerib. ⁊ iusticiã iusti aufertis ab eo. Qui decli¬
natis iuditiũ pauperũ. ⁊ diripitis sub̾am egenorũ. ut
etis in die uisitationis. ⁊ ad quẽ confugietis. in auxiliũ.

Expanded text:
m, et viri fortes ad miscendam ebrietatem. Qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam 263 justi aufertis ab eo. Qui declinatis judicium pauperum, et diripitis substantiam egenorum, ut etis in die visitatio
Abbreviated transcription (Latin):
lumpniantib uos. ut sitis filii patris urĩ qui in celis
est. Qui solẽ suũ. oriri facit suꝑ bonos ⁊ malos: ⁊ plu¬
it suꝑ iustos ⁊ in iustos. Nolite iudicare: ut nõ ui¬
dicemini. Dimittite : ⁊ dimittet᷑ uobis. Nolite the-¬
saurizare uobis thesauros in terra: ubi erugo et
tinea demollit᷑. ⁊ ubi fures esfodiunt ⁊ furantur.

Expanded text:
stri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Nolite judicare, ut non judicemini. Dimittite, et dimittetur vobis. Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi aerugo et tinea demolitur, et fures effodiunt et fura
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis ante om̃s as̃ saturnꝰ. ⁊ huic sacͥficant filios su¬
os. Qui genuit pueros multos de rea: ⁊ insaniens
comedit filios suos. Aiunt aũ iouẽ sibi abscidisse ui
rilra. ⁊ ꝓiecisse ea in mare: unde uenꝰ fabulose dr̃
fuisse nata. Alligans gͦ suũ patrẽ iupit̃: ꝓiecit in

Expanded text:
ab eis ante omnes deus deos Saturnus et huic sacrificant filios suos; qui genuit multos pueros de Rea, et insaniens comedit filios suos. Aiunt autem Iovem abscidisse sibi virilia et proiecisse in mare, unde Venus fabulose dicitur fuisse nata. Alligans autem suum patrem Iupiter, proiecit in
Abbreviated transcription (Latin):
linẽ. ⁊ archemiã. ⁊ ꝑseũ. castorẽq et pollucẽ. da
qͣs appellauerũt musas. Deinde inducunt legan¬
mede. Contigit gͦ o rex hominib imitari heomi.
ut fiat̃ adulteri. ⁊ masculorũ cõcubitores. ⁊ alioii
malorũ opũ patratores: scd̃m imitationẽ dĩsi .mn̾

Expanded text:
eum, Castoremque et Pollucem et quas appellaverunt musas. Deinde inducunt de Ganimede. Contigit ergo o rex hominibus imitati hec omnia, ut fiant adulteri et masculorum concubitores et aliorum malorum operum patratores,
Abbreviated transcription (Latin):
et enutritũ ac senescentẽ. etiã se nolente. E aliq̃ ilem
letatur: i aliqñ tristat᷑. Indiget cibo. et potu: et uefi¬
tu. Est et iracundus. et inuidus. ⁊ auidus. et penten
i minorationes multas hñs. Corrũpitur etiã mulis qͥs
ab elem̃tis. et animalib: uł ĩmitente sibi mortt Nõ
conuenit gͦ hominẽ eẽ dñ: s opus dei. Errore qͥ mas¬
no errauerunt caldei. pꝰ opiniones suas. C olint cl¬

Expanded text:
iam se nolente. Et aliquando quidem letatur et aliquando tristatur. Indiget cibo et potu et vestitu: et est iracundus, et invidus, et avidus, et penitens, et minorationes multas habens. Corrumpitur etiam multis modis ab elementis et animalibus, vel imminente sibi morte. Non convenit ergo hominem esse deum, sed opus dei. Errore igitur magno erraverunt Chaldei post opiniones suas. DE
Abbreviated transcription (Latin):
tinũts aluitis suȩ auctorẽ: miro coluit
er idem tẽpus in eodẽ oppido in¬
gressus patris familias cuius dam domũ
in limine ipso restetit dicens. borribile
in atrio domus demonium seui dere:
& ꝑpetuȩ uirginitati dicar& Pro fectusq
admarcinũt ꝓuellã eip̃ sens obuirtut um
eius testimoniũ q̃: ꝑ absentẽ lic&lcurata
ess& obtulit . INeq ab alio eã. quã ꝓmariine
habitu uirginitatis imposito passus est
consecrarinXXII.
aulinus uero uir magni post modũ
futurus exẽpli cũ oculũ grauiter dolere
cepiss& : etĩ ã puƿillã eius crassiornubes
suꝑ ductatexiss&. oculũ ei marinuf pȩni¬
culo contigit: pristinãq ei sanitatẽ sub la¬
lto omi dolore restituit:XXIII¬
ꝓse autẽ cũ casuquodã ess& decenaculo
Ude uolutus: & ꝑ confragosos scalȩ građ¬
conscius. conscendere arduum illum ac pe¬
norare non potero ita sarcina molesta
me p̃grauat. & pec catimole de pressũ

Expanded text:
tinum salutis suae auctorem miro coluit tinum salutis suae auctorem miro coluit er idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. perpetuae uirginitati dicarit: profectusque ad Martinum puellam ei, praesens uirtutum eius testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino habitu uirgiconsecrari. aulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae graconscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum,
Abbreviated transcription (Latin):
statimq: uox redditaest Tunc paulatim
singula conetactu eius coeperunt mem¬
bra uiuiscere : donec firmatis gressibus
populo teste surrexit:
odẽ tempore tetradiicuius dã
ꝓ consularis uiri seruus demonio
correptus dolendo exitu cruciabatur
Rogatus ergo alut ei ma¬
nũ inponer&. deducieũ ad se iubet:
S& nequã sp̃s nullo ꝓferrimodo excel¬
la in quaerat potuit: ita in aduenientes
rapidis dentib: seui ebat: Tũte eradius
ad ienua beatiuiri aduoluitur: orans
ut ad domũ inqua dȩ monia cus habebat᷑.
ipse descender&: Tũ ueroata tug
nega rese pro fani & gentilis domũ adire¬
non posse Nãte tradius. eodẽ tẽpore ad¬
huc gentilitatis errore implicitus tene¬
batur: Spon dit ergo se sidepuero demon
fuiss& ex actus. xp̃iatiũ fore. Itamar¬
nuf in posita manũ puero inmundũ ab eo
spm̃ eiecit. Quouisote tradius. dnm̃nr̃m
ihm̃ credidit: statĩq caticuminus factis
Nec multũ post baptizatus. ẽ: sẽ ꝑq mar¬

Expanded text:
statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eressibusgressibus populo teste surrexit. Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tehuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Mar
Abbreviated transcription (Latin):
inergumino quẽ sp̃s erroris agitabat decer uioe suspen¬
dit nec mora dicto citius ei ecto demone. per sotia
purgata est
er idẽ fere tempus martino a treueris re¬
uerti. fit obuiã uacca quã de mon agitabat: que re¬
licto gregesuo. in homines ferebatur: & iam multos no¬
xi& petula confoderat. Uerum ubi nobis coepit. ẽẽ.
contigua. hiqui eã eminus seq bantur. p̃dicere magna
uoce ceperunt. ut caueremus. & post quã ad nos
toruis furibunda luminib: ꝓpius accesst: martinꝰ
eleuata obuiãmanu. pecudẽ consistere iubet. Luȩ
mox ad uerbũ illius starecepit im mobilis cum inte¬
rea uid& martinꝰ : dorsõ illius demonem super¬
sedentẽ. Quẽ increpans. discede inquid fu. neste depe¬
cude:& in noxiũ animal agitare desisce ssii

Expanded text:
nergumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.qui mortem sua carne suscepit. et idem xp̃e hõ
ẽ: qui mortem suam diuinitate destruxit. Idem
ne mortuus ẽ. qͣm mortalem d̾s immortał suscep̃.
et i dem xp̃c dei filius carne mortuus amortins¬
resurrexit. quia immortalitatẽ sue diuinitatis
obs fid̾i nr̃e. aut egena defensio. ut in sui defen¬
mundos demoniorum sp̃s quibus diuinitatis
bulum inuocatione conterritos. xp̃m d̾m et dĩ
filium non negare. ac uelut reos cum toruenta
seuunt questionum ñ quod placeat dicẽ. s qd̃
tem derogatis: diis saltem ur̃is credite. aut si ul¬
terius pudor ñ ẽ. negent certe homines quod de

Expanded text:
est qui mortem sua carne suscepit, et idem homo Christus est qui mortem sua divinitate destruxit. Idem ne mortuus est, quam mortalem Deus immortalis accepit. Et idem Christus Dei Filius carne mortuus resurrexit, quia immortalitatem suae divinitatis ops fidei nostrae aut egena defensio, ut in sui probamundos daemoniorum spiritus, quae buli invocatione conterritos Christum Deum et Dei Filium non negare, ac velut reos cum tormenta saeviunt quaestionum, non quod placeat, dicere; sed quod idei derogatis, diis saltem vestris credite; aut si alterius pudor non est, negent homines quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ds ñ pati potuit nec teneri s quendam de dia-¬
bolo ꝑ assumptum hominem egit triumphum.
cum inligno mat̾iam carnis. imponens eum sine
sui in iuria ꝑ hominẽ suꝑauit: qui hominẽ cũ
di in uiria egerat in delictum. homo gͦ ñ diuini
fixus in ligno e hec deo fuit assum̃di hominẽ
precipue rationał uoluntas. ut peccatum abho¬
mine contractum. ꝑ hominem toueretur. Et ab
illo fides resurrectionis inciꝑet. quem pͥmum
resurgere debuisse constaret. Potens equidem

Expanded text:
c pati potuit, nec teneri: sed quemdam de diabolo per assumptum hominem egit triumphum, cum in ligno victoriam carnis imponens, eum sine sui injuria per hominem superavit, qui hominem cum Dei injuria egerat in delictum. Homo ergo, non divinitfixus in ligno est. Atque haec Deo fuit assumendi hominem praecipua ratio vel voluntas, ut peccatum ab homine contractum per hominem tolleretur, et ab illo fides resurrectionis inciperet, quem primum resurgere debuisse constaret: purus enim
Abbreviated transcription (Latin):
tu ipse ꝑnoscas ur̃oium auctorũ uolumina testa¬
ri eius diuinitatẽ. et crucem qm irridetis ꝓferre.
quem doctissimum ac sapientissimum ꝑhibetis.
cum de reuelanda xp̃i maiestate loqueret᷑: his
u̾bis etiam signum illius intimauit. futm astru¬
ens d̾m cuius signum circunrotundatũ et decus-¬
satum ẽ. Sibille ꝑuide p̃diuina ut asseritis car¬
mina ꝓpͥetatem sc̃i nominis ꝑsonarunt cũ dig¬
nitate nature. Hec eadem dum post ea uno u̾su
crucemq signauit qmͣ uos erroneis disputacioĩbꝰ
refutatis. p̃dictum poema ista ponens. felix ille
d̾s ligno qui pendet abalto.Uide disputantibus
toriam. Quos tñ ñ idcͥco sequi conuenit. quia his
uelut ꝑsomniũ ueram sapientiam loqui aliqñ

Expanded text:
tiam vestrorum auctorum volumina testari ejus divinitatem, et crucem quam irridetis proferre; enim, quem doctissimum ac sapientissimum perhibetis, cum de revelanda Christi majestate loqueretur, his verbis etiam signum illius intimavit, futurum astruens Deum, cujus signum circumrotundatum et decussatum est. Sibyllae perinde praedivina, ut asseritis, carmina proprietatem sancti nominis personarunt cum dignitate naturae: haec eadem Deum postea uno versu crucemque signavit, quam vos multis disputationibus refutatis, praedictum poema ita ponens: Felix ille Deus, ligno qui pendet ab alto. Vide distantibus toriam. Quos tamen non idcirco consequi convenit, quia his velut per somnium veram sapientiam loqui aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
patrocinii. si sicut sine fuffragio accepit ã¬
ministrationẽ apublieo ꝑ ctpturus aino¬
nas hasn solas acciꝑe eu simumus. sic eam
puris custodire manib: dõ⁊ nob̃ ꝓ earedoi¬
turus ratione. ¶Eociat n tua celsitudo ⁊ qͥpꝰ¬

Expanded text:
patrocinii; sed sicut sine suffragio accepit administrationem, a publico percepturus annonas has enim solas accipere eum sinimus, sic eam puris custodire manibus, deo et nobis pro ea redditurus rationem. Sciat enim et tua celsitudo et q
Abbreviated transcription (Latin):
piee cursum solis luneq discursui. & utriq con¬
die puicissitudines temporũ uł ortum uł occasũ
eẽ r etendum. Suꝑuentu noctis sol diem ꝑdit.
et plenitudinẽ luminis sub constitutione crea¬
tors aut ꝑdit aut recipit. Uarios preterea syderũ
no quieseit. aut tempestatȩ turbatur. t̾ra imbribꝰ
siccatur. Qum & aspectum di̾ metuens contremis¬
tetur. Ipsum aerem ꝑniciosior alitꝰ sepe corrũpit.
& dum grauauerit efficit pestilentem. Uincunt᷑
ta elem̃ta aut imposite seruiunt rationi: aut

Expanded text:
lunaeque discursus, et utrique quotidie per vicissitudines temporum vel ortum vel occasum esse repetendum. Adventu noctis sol diem perdit, et plenitudinem luminis sub constitutione rectoris aut perdit, aut recipit. Varius praeterea siderum no quiescit, aut tempestate turbatur. Terra imbribussiccatur: quin et aspectu Dei metuens contremistetur. Ipsum aerem perniciosior halitus saepe corrumpit, et postquam gravaverit, efficit pestilentem. Vincunturtaque aut impositae serviunt rationi, aut
Abbreviated transcription (Latin):
stũ qui aminisrationẽ sst egent. ł si dãp¬
nis aliquib art calũẜuiis subdat ntos
cingulũ hñtis delicta. nos hec n agnoscẽ¬
tes dirgimus in ꝓuintiãhec examma¬
tuꝵ quatenus ip̃e ubi muistitiastc̃ il

Expanded text:
stum, qui administrationem habet, egerit, vel si damnis aliquibus aut calumniis subdat nostros cingulum habentis delicta. Nos enim haec agnoscentes dirigimus in provinciam haec examinaturum, quatenus i
Abbreviated transcription (Latin):
mdlestia nuua in quietat: s ꝑhennis lecieia.¬
Si queris quid ibisit. ubi tanta et tał beati¬
tudo consistit. alit̾ dici ñ potest. nͥ quod qͥcqͥd
boni ẽ ibi ẽ. et quicquid mali e̾: nusquam ẽ
Quod in quis bonum: Illud ẽ dico quod ocłs¬

Expanded text:
molestia inquietat, sed perennis laSi quaeris quid ibi sit, ubi tanta et talis beatitudo persistit, aliter dici non potest, nisi quidquid boni est ibi est, et quidquid mali est ibi nusquam est. Quod inquis bonum est illud? quid
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u sc̃õ adiuuante:. Deuita beatissime uir¬
ginis. atq exemplo xp̃i matris familie
GERE TRUDIS. uel conuersatione. qͤ scđm
deum. & disciplinam. regulariter uxit
sub axe cęli. iuxta id uel quod uidimus. uł
ꝑ idoneos testes audiuimus. adiuuante. xp̃o.
atq saera puella dñicana abbatissa. ac sc̃a
sancta uirgo p̾esse uidebatur postulante.
scribendo conabor karitati ur̃ȩ intimare.
Sedd quo ordine de terrena origine genealo¬
giam assũpsit: huic sermõi inserere lon¬
gum est. Quis nã in europa habitans. huiꝰ
ꝓgeniei altitudinem. nomina ignorat. & lo¬
ca: Igitur cũ esset in domo parentũ. sc̃a di
puella serr iruois. secus pedes beatȩ memo

Expanded text:
Spiritu sancto adiuvante, de beatissimae virginis atque Christi matris familiae Geretrudis exemplum vel conversationem, que secundum Deum et disciplinam regulariter vixit sub axe celi, iuxta id quod vidimus vel per idoneos testes audivimus, adiuvante Christo adque sacre puelle Dominicane asancta praeesse videbatur, postulante, scribendo conabor caritati vestrae intimare. Sed quo ordine de terrena origine genealogiam sumpserit, huic sermoni inserere longum est. Quisnam in Europa habitans, huius progenie altitudinem , nomina ignoret et loca? 1. Igitur cum esset in domo parentum sancta Dei pu
Abbreviated transcription (Latin):
euangeliũ debita remisit: ab om̃ib pacẽ ac benediccio¬
nem recepit. Int̾ spũales dĩ ancillas fide & spe in xp̃o fi¬
ducialit̃ sꝑans. trigesimo ȩtatis sue anno letũ emisit
sp̃m. sub die nono kalendarũ decembriũ: & ingremio
basilice beati petri apłi cũ sũma diligentia marmoreo
tegit᷑ tumulo. Ubi scõꝵ omniũ resurrectioĩs expestat
diẽ. Unde digressi sumꝰ: ad id reuertam᷑. Beata igit᷑
famła di Gfretrodis postꝙͣ uincłm honoris de
sua conscientia relaxauit. qͣsi tͥũ m̃srum spacio indesi¬
nent̃ orando. exhortando se. suisq uerbũ dñi p̾dican¬
do loqͥ ñ cessauit: spe gaudens. in tribulatione pa¬
ciens. mente. inuicta. uultu serena. transitus sui extremũ
adẽẽ: optabat diẽ. De carcere ad regnũ. de tenebris ad
lucẽ: de morte festinabat ad uitã. Et cũ in mundo hie
ẽẽt. corpore: qͦtidie animo adęt̾na tͣnsire cupiebat.¬
cilicinã. & occłce suũ indiit corpusculũ: ne ullõ in hac

Expanded text:
euangelium remisit, ab omnibus pacem ac benedictionem recepit. Inter spiritales Dei ancillas fide et spe in Christo fiducialiter sperans, tricessimo aetatis suae anno letum amisit spiritum sub die 9. Kal. Decembris, in gremio basilicae beati Petri apostoli cum summa diligentia marmoreo tegitur tumulo; ibi sanctorum omnium resurrectionis exspectat diem. 7. Sed, unde degressi sumus, ad id revertamur. Beata igitur famula Dei Geretrudis, postquam vinculum honeris se de sua conscientia relaxavit, quasi trium mensuum spatium indesinenter orando, exortando se suisque verbum Domini praedicando loqui non cessavit; spe gaudens, in tribulatione patiens, mente devota, vultu serena transitus sui egnum, de tenebris ad lucem, de morte festinabat ad vitam, et cum solo hic esset corpore, cotidie animo ad eterna transire vicilicina veste, occulte suum induit corpusculum, ne ul
Abbreviated transcription (Latin):
ca hora qͣsi sexta. uixca uiri dĩ uerbũ sacͣtissimũ xp̃i
corporis & sanguinis uiaticũ accepit. Et qͣndo sacer¬
doᷤ dominicam secretamhabuit finitã: trigesimo &
tercio etatis sue anno sub die .xui. kl̃ aprł agens creatori
suo gr̃as qͥ sine corruptione eã ad suũ dignatus. ẽ. uocare
nem: uocauit me ille seruus dĩ ex noie rinchinꝰ & dixit.
Sentis ne aliqͥd: Ego aut̃ respondi. Non: nisi sorores in
magno merore iideo. Cũ hec dixissem. uenit suauissimꝰ
odor: qͣsi fraglantia unguentoꝵ mixta. redolebat illa
cellula ubi scm̃ corpus iacebat. Et nos inde digressi: in na¬
impleta fuissent: incisterna sua qͣm olĩ sibi p̃parauerat
cũ diuinis laudib a sacdotib & di ancillis corpꝰ beatissi¬
me uirginis. xp̃i oenetrnis honorifice cͣdit᷑ sepulturȩ.

Expanded text:
uxta Dei viri verbum sacratissimum Christi corporis et sanguinis viaticum accepit. Et quando ille sacerdus dominicam secretam sententiam habuit finitam, tricesimo et tertio aetatis suae anno sub die 16. Kl. April., agens Creatori suo gratias, qui sine corruptione eam ad suum dignatus est vocare ex nomine ille servus Dei Rinchinus et dixit: 'Sentis aliquid?' Ego autem respondi: 'Non nisi sorores in grandi maerore video'. Cum haec dixissem, venit suavissimus odor, quasi flagrantia unguentorum mixta, redolebat illcellula, ubi sanctum corpus eius iacebat. Et nos inde digressi, in naimpleta fuissent, in cisterna sua, quam olim sibi praeparaverat, cum divinis laudibus a sacerdotibus et Dei ancillis corpus beatissimae virginis Christi Geretrudis honorificae traditur sepulturae,
Abbreviated transcription (Latin):
neri luminis uisitacionẽ. qui omnẽ scm̃ ꝓ se &
dam autẽ die ꝑiclitantib missis in mari. eiusdem
beate memoriȩ GeRETRUDIS cõmemoratio: ad
uitã oportune succurrit. Dũ ꝓ utilitate monas¬
terii. in pelago cũ tͣnquillitate nauigarent: lon¬
ge apparuit qͣsi nauis. mirȩ magnitudinis ueni¬
re ex latere. Cũ autẽ apꝓpinqͣsset. leuauit mag
na tẽpestas: & mare ingentib. fluctub tabesce¬
bat. Et ecce magna & t̾ribilis belua qͣsi iactus
funde ilł apparuit: cuiꝰ ñ totũ s ex parte dorsũ
iuderunt. Et naucȩ tremefacti. de uita nichil

Expanded text:
qui omnem sanctum pro se et dam autem die, periclitantibus nobis in mari, eiusdem beatae memoriae Geretrudis commemoratio ad vitam oportune succurrit. Dum pro utilitate monasterii in pelago cum tranquillitate navigaremus, longe aparuit quasi navis mirae magnitudinis, veniebat e latere. Cum  tempestas, et mare ingentibus fluctibus estuabat. Et ecce! magna ac terribilis belua quasi iectus funde nobis aparuit; non totum, sed ex parte dorsum vidimus. Et nautae tremefacti, de vita nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmansit pura. Contigit autẽ exodio pat̾no. ut re¬
ges. reginȩ. etiã & sacerdotes ꝑmindiam diaboli.
illam de loco suo. primum ꝑsuasionem. post modũ
uellent ꝑiim trahere: ut res di quib benedic̾ta pu¬
satores exciterant. postea uero. largitate. & beneficiis.
extiter̃t̃ defensores. Om̃ib bene dispositis. & xp̃i eccle¬
si is restauratis. decimo deinde & pͥmo anno. ex quo
creditũ sibi suscepit regere gregẽ. ꝑ qͥnqͣginta & plus

Expanded text:
ex odio paterno, ut reges, reginae, etiam sacerdotes per invidiam diabuli illam de suo loco primum per suasionem, postmodum vellent per vim trahere, et res Dei, quibus benedicta pusatores fuerunt, postea vero largitate et beneficiis extiterunt defensores. Omnibus bene dispositis, Christi eclesie restauratis, decimo deinde et primo anno, ex quo creditam sibi suscepit regere gregem, per quinquaginta et plus
Abbreviated transcription (Latin):
apipiqͣret dies assũptioĩs anime illiꝰ: uocauit unũ de fra¬
tribus & p̃cepit ei dicẽs. Uade. festinant̃ ad illũ ꝑegrinũ.¬
appellatur fossuense: & dic ad illũ. Uirgo. xp̃i GeRetRis
misic me ad te interrogandũ. ui qͣli die migca fuissec
de hac luce: qr ualde se timere dicit. similiterq congari¬
dec. Et ille tͥ dicturus est: qͥd debeas renuntiare mͥ. Uade
noli timere. Nox ille impleta iussione. qd̾ ei fuerat
ipsi misso responsũ dedic et dĩx. hodie xui.kl̃. apͥł. ẽ. dieᷤ.
Crastino autẽ die int̾ missarũ solẽpnia illa d̃ĩ ancilla¬

Expanded text:
adpropinquaret dies adsumptionis animae illius, vocavit unum de fratribus, praecipiebat ei, dicens: 'Vade festinanter ad illum peregrinuapellatur Fossuensis, et die ad illum: „Virgo Christi Geretrudis misit me ad te, interrogandum tibi, quali die migratura esset de hac luce, quia valde se timere dicit similiterque congaudet". Et ille tibi dicturus est, quid debeas renuntiare. Vade et noli dubitare'. Mox impleta iussione, quod ei fuerat ipso misso responsum dedit et dixit: 'Odie 17. Kl. Aprl. est dies; crastino autem die inter missarum sollemnia illa D
Abbreviated transcription (Latin):
laneũ. nec lineũ uestitũ suꝑ se misissent p̃ter unũ uelũ
uile multũ. quod quȩdam ꝑegrina sc̃imoniał ante dies
plures illi ꝓ benedictione direxerat ad caput cooꝑien¬
dũ. & ipsũ cilicinũ in sepłchro ubi inpace qͥescit nlło alio
uelamine cooꝑire. exceptis his duob cilicio qͦ induta fue¬
rat & panno uet̾e quo ipsum ciliciũ tegebatur. Dicebac

Expanded text:
nec lineum vestitum super se misissent praeter unum velum vile multum, quod quaedam peregrina sanctemonialis ante dies plures illi pro benedictione direxerat ad capud cooperiendum, et ipsum cilicium: in sepulcro, ubi in pace quiescit, nullo alio velamine cooperire, exceptis his duobus, cilicio, quo induta fuerat, et panno vetere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi aderat: qͥa dũ pipinꝰ genitor suis. regem
dagobertum in domo sua ad nobile. pͣndiũ
inuitasset: adueniens ibidem unus pestifer
homo. filius ducis austrasiorũ. dũ a rege & a
parentib puellȩ. postulasset. ut sibi ipsa pu¬
ella in matrimoniũ fuiss ꝓmisa scd̃m morẽ
seculi ꝓpter terrenam ambicionem. & mu¬
tuam amiciciã: placuit regi & patri puellȩ
suasit. ut in sua p̾sentia illa cũ matre fuiss
euocata. Illis autẽ ignorantib. ꝓpt̾ quam
causam rex uocaret infantẽ: interrogatur
inter epulas a rege. si illũ puerũ aurofabri¬
catũ. sericis inducum: uoluiss habere sponsũ.
Illa autẽ quasi furore repleta. respuic illũ

Expanded text:
rat. Dum Pippinus, genitor suus, regem Dagobertum domui sue ad nobilem prandium invitasset, adveniens ibidem unus pestifer homo, filius ducis Austrasiorum, qui a rege et a parentibus puellae postulasset, ut sibi ipsa puella in matrimonium fuisset promissa secundum morem saeculi propter terrenam ambitionem et mutuam amicitiam. Placuit regi, et patri puellae suasit, ut in sua praesentia illa cum matre sua fuisset evocata. Illis autem ignorantibus, propter quam causam rex vocaret infantem, interrogata inter epulas a rege, si illum puerum auro fabricatum, siricis indutum voluisset habere sponsum, at illa quasi furore reple
Abbreviated transcription (Latin):
cogitabat de cȩlesti contẽplatiõe. qͣm sibi sine secłari¬
um strepitu hr̃e optauerat. bonis ac fidelib dispen¬
satorib foris. de fr̃ib infra uͦ septa monasterii. sp̃u¬
alib sororib. curã familiarẽ cõm̃dauit: qͣtmꝰ dieb.

Expanded text:
cogitabat de celeste contemplatione, quam sibi sine secularicogitabat de celeste contemplatione, quam sibi sine secularium strepitu habere optaverat. Bonis ac fidelibus dispensatoribus foris de fratribus, infra vero septa monasterii spiritalibus sororibus curam familia
Abbreviated transcription (Latin):
lem antecessit etatẽ. Erat autẽ karitate pre-¬
dita. uultu pulchra: s pulchrior m̃te. Casti¬
tate integͣ elemosinis larga. ieiuniis & ora¬
cionib dedita. curis pauꝑum. ac ꝑegrinorũ
ꝓuida. infirmis ac senib pia. iuuenib uero ĩ¬
disciplina extitit strenua: erga ecclesiastica ua
sa. sũmo studio pastoralem habebat curã. Et ꝑ
suos nuntios. boni testimonii uiros scõꝵ patro¬
cinia . uł sc̃a uolumina. de urbe roma. & de
tͣnsmarinis regionib. gnaros homines ad do¬
cendũ. diuine legis carmina. sibi & suis medi¬
tandũ. dõ inspirante. meruiss habere. His itaq
omnib uixta diuinũ ordinẽ dispositis: plena
dierum & ꝑfecta ętate. exemplum boni oꝑis poste¬
ris relinquens. soboles suos atq ex eis uidens nepo¬
tegmine beati petri apłi. honorifice tͣditur sepultu¬
re. Cũ. gͦ. beata famła di GERETRUDIS. mat᷑ defuncta.
omne onus regiminis suꝑ se sola suscepiss: infra se

Expanded text:
it aetatem. Erat autem caritate predita, vultu pulcra, sed pulcrior mente, castitate integra, aelimosinis larga, ieiuniis et orationibus dedita, curis pauperum ac peregrinorum provida, infirmis ac senibus pia, iuvenibus vero disciplina extitit vasa summo studio pastoralem habebat curam, et per suos nuntios, boni testimonii viros sanctorum patrocinia vel sancta volumina de urbe Roma et de transmarinis regionibus gignaros homines ad docendum divini legis carmina, sibi et suis meditandum, Deo inspirante, meruisset habere. 3. His itaque omnibus iuxta divinum ordinem dispositis, plena dierum et perfecta aetate, exemplum boni operis posteris relinquens, soboles adque ex eis videns nepotegimine beati Petri apostoli honorifice traditur sepulturae. Cum ergo beata famula Dei Geretrudis, matre defuncta, omne onus regiminis super se sola suscipisset, infra se
Abbreviated transcription (Latin):
CA ẜ t̃ inseparabili karitate largi¬
ente credimus. atq inuiolata. ac
stabili fide tenemus: quod deside¬
rantib celestis patriȩ uiam tenere. & terre¬
na lucra funditus relinquere. ad ecerna
premia optinenda ualet adiuuare: si de
uita uł conuersatione scõꝵ. sc̃arumq uir¬

Expanded text:
a et inseparabili caritate largiente, credimus atque inviolata ac stabili fide tenemus, quod desiderantibus celeste patria viam tenere et terrena lucra funditus relinquere ad aeterna praemia obtinenda valet adiuvare, si de vita vel de conversatione s
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. nͥ xp̃m dñm uolo habere sponsum: ita
ut ipse rex & ꝓceres eius ualde mirarentur.
suꝑ his quȩ a parua puella ex dĩ iussione dic¬
ta erant. Ille uero puer recessit confusus. ira-¬
cundia plenꝰ. Sc̃a autẽ dei puella ad suam se¬
conuertit genitricem: & ex illa dre parentes
euis cognouerũt. a quali rege adamata fue-¬
rat. Post annos uero quatuordecim. cũ pat̾
eiꝰ pipinus. de hac luce migrasset: matrem in
uduitate secuta.ẽ. tiq in obsequio atq in dĩ
mandatis. sobrie. & caste. ꝑseuerabat. Cũ quo¬
tidie supͣdicta materfamilias. tã de se quã de
sua orphana filia. qͥd. eẽt. factura cogitasset:
aduemiens uir dei ad domũ suã amandus
episcopus. uerbum dei predicans ex dñi
iussione: rogabat ut monasteriũ sibi sueq
filiȩ dei famulȩ seretruni. & xp̃i familiȩ
constitueret. Statim ut intellexit ignotȩ rei.
noticiã ad salutẽ animarũ ꝑtinentem. sacrũ
uelam̃ accepit:. & semetipsam deo tͣdidit. & oĩa¬

Expanded text:
um dominum volebat habere sponsum, ita ut ipse rex et proceres eius valde mirarentur super his, quae a parva puella Dei iussione dicta erant. Ille vero puer recessit confusus, iracundia plenus. Sancta puella ad suam convertit genetricem, et ex illa die parentes eius cognoverunt, a quali Regi amata fuerat. 2. Post annos vero 14 cum pater eius Pippinus de ac luce migrasset, matrem in viduitate secuta est eique in obsequium adque in Dei mandatis sobrie casteque serviebat. Cum cotidie supradicta materfamilias Itta, de se vel de sua orfana filia quid esset factura, cogitaret, adveniens vir Dei ad domum suam Amandus episcopus, verbum Dei praedicans, de Domini iussione rogabat, ut monasterium sibi seu suae filie Dei famulae Geretrudi et Christi familiae construeret. Statim ut intellexit ignoti noticiam ad salutem animarum pertinentem, sacrum velamen accepit et semet ipsam Deo tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ĩ capite coronã acciꝑe. ut illic coronam
ꝑpetuã corporis & animȩ integricatẽ. digna
esset habere. Deinde misericors deus & ad-¬
itor intribulacionib: ipsos aduersarios
ad pacis concordiam reuocauit. Cessarunt
.iurgia. pars diaboli uicta est. Mater uero¬
familias uta. filiam suã di electã oere ⁊̃ Riidẽ.
sacerdotib dm̃i tradidit. add accipiendũ sacrũ

Expanded text:
o in capite coronam accipere, ut illic perpetuam coronam corporis et animae integritatem digna esset habere. Deinde misericors Deus, adiutor in tribulationibus ipsos adversarios ad pacis concordiam revocavit. Cessaverunt iurgia, pars diaboli victa est. Materfamilias Itta filiam suam Dei electam Geretrudem sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
sam celebrauit. in honore uirginis xp̃i seretionis: & cũ
om̃ib sororib refectionẽ habuit. Infans autẽ absq ulla le¬
sione ministrauit illis: & mamibus suis potũ p̃buit uncuiq
ꝑ ordinẽ. Igitur supͣdicta matrona. illũ scm lectũ auro gem¬
misq p̃ciosis undiq circũcinctũ: puleherrime exornauit.
Et ne cui hoc incredibile. ẽẽ. udeatur: cestẽ deũ inuoco.
quod occłis meis uidi. & ꝑ idoneos testes didici. hoc quod
scripsi. Nunc autem. de uirtutib & miraculis eiꝰ sacis sic
dictũ: tam̃ ñ cotũ ꝑ ordinẽ explicare potuimꝰ que quttidi
in suo nomine dñs dignatur oꝑari. Ergo nunc dm̃ dep̾¬

Expanded text:
sam celebravit in honore virginis Christi Geretrude et cum sam celebravit in honore virginis Christi Geretrude et cum omnibus sororibus refectionem habuit. Infans autem absque ulla lesione ministravit illis et manibus suis potum praebebat unicuique per ordinem. Igitur supradicta matrona illum sanctum lectum aurum gemmisque pretiosis undique circumcinctum pulcherrime exornavit. Et ne cui hoc incredibile fortasse videator, testem Deum invoco, quod oculis meis vidi et per idoneos testes didici hoc quod scripsi. Nunc autem de virtutibus et miraculis eius satis sit dictum; non tamen totum per ordinem explicare potuimus, quae cotidie in suo nomine Dominus dignatus est operare. Ergo nunc Dominum depr
Abbreviated transcription (Latin):
malis quȩ ante contẽdebat cũ ip̃a matͦna de uirtutib sc̃e. Ge¬
ReT Dis exclamauit uoce magna & dĩx. Sc̃a GERE Trpis.
tu ꝓpt̃ eã hoc fecisti qm̃ nolebat mat̾ istiꝰ infantis uirtutib¬
ro: ut sic̃ apud dñm impetͣre pot̾ris. ita eũ resuscitare dig¬
neris. Et cepit ire festinant̾: ut peteret infantẽ. Cũ aut̃ irec:
mat̾ eiꝰ obina ei facta est & dĩx. Quid facis soror⁊ At illa respon¬
dens t̾cio cũ iuram̃to dĩx. Quod ego facio: & tu fac simiłr in
ueritate crede: quia hac eadẽ hora tibi uiuũ restituec. filiũ
tuum sc̃a scre ⁊ RUDis. Tulit aucẽ infantem: & posuit eũ iuxta
lectũ beate orresrudis. Mox mirũ in modũ. subicto aspicien¬
tib illis. surrexit. infans. qͥ ante fuerat mortuus. Ex illo aut̃
die: p̃dicta matrona cepit crede uirtutib sc̃e sere iruis.
Cadẽ .ii. hora conuocans uniuersam familiã suã: implẽ¬
uit postea qd̵ ance negauit de karitate.Et mcͣstinũ mis¬

Expanded text:
virtutibus sanctae Geretrude, exclamavit voce magna et dixit: 'Sancta Geretrudis, tu hoc fecisti, quoniam nolebat mater huius infantis virtutibro, ut, sicut apud Dominum inpetrare poteris, ita eum resuscitare digneris'. Et cepit ire festinanter, ut peteret infantem. Cum autem iret, mater eius obviam ei facta est et dixit: 'Quid facis, soror?' At illa respondens tertio cum iuramento et dixit: 'Quod ego facio, et tu fac similiter. In veritate crede, quia in ac eadem hora tibi vivum restituet filium tuum sancta Geretrudis'. Tulit autem infantem et posuit eum iuxta lectum beate Geretrude. Mox mirum in modum subito aspitientibus surrexit infans, qui ante fuerat mortuus. Ex illo autem die praedicta matrona cepit credere virtutibus sanctae Geretrude. Eadem vero hora convocans universam familiam suam, implevit postea, quod ante negavit de caritate, et in crastinum mis
Abbreviated transcription (Latin):
cõp̃hendissent: ligauerũt eũ. Cũq dui teneretur
inuinculis: uolentes eũ ĩ captiuitatẽ extͣ patriã uenim¬
dare: tunc subito puer rememorãs cũ fiducia nom̃
sc̃e GereTRodis. deprecatusq eã. ut sibi auxiliũ ĩpendis¬
set: statĩ ceciderũt uincła de manib eiꝰ qͥb erat colliga¬
tus. & cepit cur᷑re ut se liberaret. Illi autẽ uiri qui eum
⁊ eux̃ aucẽ postea alio tp̃re dũ uir qͥdã in magnis cri¬
minib inuentꝰ fuiss ita ut dñs eiꝰ iussisset eũ tenere.
& inuincłis constringere: tunc ille infelix in angustia
pofitꝰ & nimio pauore ꝑt̾ritꝰ qi om̃s qͥ aderant de uitȩ
huiꝰ longitudine nichil sꝑantes: ipse qͥ erat uinctꝰ. con¬
ut ei misero auxiliaretur. Scatĩq & in ipso tempore
confracta sunt uincła ferrea unde erat strictus. secũq
ipse tulit ad monasteriũ niuialla. Et om̃s portas mo¬

Expanded text:
conprehenderunt et ligaverunt eum, cumque diu teneretur conprehenderunt et ligaverunt eum, cumque diu teneretur in vinculis, volentes eum in captivitatem extra patriam venumdare, tunc subito puer rememorans cum fiducia nomen sanctae Geretrude deprecatusque eam, ut sibi auxilium inpendisset, statim ceciderunt vincula de manibus eius, quibus fuerat colligatus, et coepit currere, ut se liberaret. Illi autem viri, qui eumum autem postea alio tempore dum vir quidam in magnis criminibus inventus fuit, ita ut dominus eius iuberet eum tenere et in vinculis constringere, tunc ille infelix in angustia positus et nimio pavore perterritus, quia omnes qui aderant de vite eius longitudine eum nihil habere speut sui miseri auxiliaret. Statimque et in ipso tempore confracti sunt ferri, unde erat strictus, secumque ipse detulit ad monasterium Nivialae et omnes por
Abbreviated transcription (Latin):
uxor ceca. ẽ. effecta. lulitq eã iuir sis & ad duxit.
ubi sc̃a uirgo requiescebat. ad supͣdictũ monasteriũ
nuualla Cũ autẽ eccł̃iam intͣssent. & illa stetisset
subt̃ unã lampadem. repente effundebatur illa can¬
dela ubi ipsa subter stabat: & effudit suꝑ pallium qͦ
induca erat. Om̃s qͥ illic aderant. & iuiderũt hoc mira¬
culũ. accipientes ex ipsa guita unxerũt occłos eiꝰ. & sta¬
tun illuminati sũt oculi mulieris que ante fuerat
ceca. Incrastinũ autẽ confortata. ẽ. ĩ fide & spe. & uir¬
tutib sc̃e uirginis Gerere t rnis: & sana reuersa. ẽ.¬
cũ gaudio domũ suã. Qm̃ satis longũ. ẽ. ꝑ ordinem
totum enuinerando ꝑstringere. quanta beneficia facit¬
fugientib & causam salutis ab ea postulantib: cum
adiutorio dñi inde om̃s incolumes reu̾tunt᷑. Q nom̃
lio qͦq tempore dũ latrones quendam puerũ

Expanded text:
uxor ceca est effecta, tulitque eam vir suus et adduxit eam, uxor ceca est effecta, tulitque eam vir suus et adduxit eam, ubi sancta virgo quiescebat, ad supradictum monasterium Niviala. Cum autem ecclesiam intrassent, et illa stetisset subter unam lampadem, repente effundebatur illa candela, qua ipsa subter stetisset, et effudit super pallium, qua. induta erat. Omnes , qui illic aderant et viderunt hoc miraculum, tenentes ex ipsa gutta, et uncxerunt oculos eius, et statim inluminati sunt oculi mulieris, que ante fuerat caeca. In crastinum autem confortata est in fide et spe et in virtutibus sanctae virginis Geretrude sana reversa est ad domum suam. Quoniam satis longum est per ordinem totum enumerando perstringere, quanta fecissetfugientibus et causam salutis ab ea postulantibus, cum adiutorio Domini omnes inde incolumes revertebantur; qui nomen Alio quoque tempore dum latrones quendam puerum