comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interopera miseri cordiae uel bene ficien¬
tiȩ deputatur Ita et adiumentadoctrine
tunc prosunt animae adhibi ta perho¬
minem: cumds̃ operatur ut prosint. qui
potuit euangelium dare homini etiam
non habominibus neque perhominem:¬
quiergo dicendo nititur persuadere
quot bonumest nihil illorum trium
spernens ut scilicet doceat. ut delectet . ut flec¬
tat caque agrt ut quemastio dura supra
diximus intellegenter libenter oboedienter
ccudiatur quod cum apte et conuenienter facit.
non inꝰ merito eloquens dicipotest ets noncum sequa¬
tur cuditoris assensus d hec enimtria id est
ut doceat ut delectet utflectat: etiam illa triauidetur
pertinere uoluisse idem ipse romani auctoreate
edoqui cumitidem dixiuis eritigitur eloquens
qui poterit parua summis semodican temperate:
illa etiamtria etsic explicaret unam eandemq
sententiam dicens is erit igitur eloquens. qui
ut doceat poterit parua sum misse. et delectet

Expanded text:
inter opera misericordiae vel beneficeninter opera misericordiae vel beneficentiae deputatur: ita et adjumenta doctrinae tunc prosunt animae adhibita per hominem, cum Deus operatur ut prosint, qui potuit Evangelium dare homini, etiam non ab hominibus, neque per hominemur dicendo persuadere quod bonum est, nihil horum trium spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica temperate, illa etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens. Is erit igitur eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet,
Abbreviated transcription (Latin):
tores operatione fieri sp̃s sc̃i ipseillis pracci¬
pit quid etquem admodum doceant: Aro
tellegendumest & hominum offianipso
sc̃o spũ largiente in docendis etiam ities
doctoribus non debere cessare : et tamen
neque qiui plantat est aliquid neque quiri¬
gat sed ds̃ quu incrementumdati u cipsis quoque
ministris scĩs trhominibus uel etiam sc̃ĩs ange¬
lis operantibus nemorecte discit quaoreper¬
tinent ad iuendum cum dño. nisi fiat ado
docilis dõ cuidicitur inpsalmo: doceme facere
ct ipsitimotheo idem dicit apostolus. loques
utique ad discipulum doctor: tuautem per¬
seuera in his quȩ didicisti &tradita sunt tibi
scens a quo didiceris sicut enim corporis
medicamenta quȩ hominibus ab hominib
cdhibentur non nisi eis prosunt quibus
ds̃ operatur salutem qui & sine illis medere
potest cumsineipso illa non pos sint. et ta¬
men adhibentur &si hoc officiosefiat

Expanded text:
tores operatione fieri Spiritus sancti, ipse illis praecitores operatione fieri Spiritus sancti, ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelligendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me facereus . Unde et ipsi Timotheo idem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris . Sicut enim corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibentur, nonnisi eis prosunt quibus Deus operatur salutem, qui et sine illis mederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose fiat,
Abbreviated transcription (Latin):
ciperent edis quastres a poscolicas epistolas
icsimposita Nonne in prima adchimothcum
ẽgrans ad nuntia hec et doce quacautionsant
suo radictumest : non biesseniorem nein orepa¬
ueris sed obsecra ut patrem non nc in secunda¬
edicitur formaml abe uerborum sanorum quae
ame audisti Non neibi dicitur satis agete ipsum
probilem operarium exibens dõ non erubes cen¬
tem uerbum ueritatis recte tractantem : Ibiest
& illut prȩdica uerbum insta opor tune u lbor¬
tunc argue hortart in crepare inomnilongo¬
nimita te etdoctrinã Itemque cltitui peo¬
nedcit epis copum doctrinã fidelis uerbloer¬
scuerantem csie debere ut potens sit indobicto¬
susa natet contradicentes redarguerto cbieia
dica tueroloquere quae decet sanandus huecc
imperio nemote contemnat ad moneillos
principibus et potestatibus subditos esiȩ
etcetera quidergo puta mus nun quic᷑cono¬
trascipsum sentit apostolus quicum dicat doc¬

Expanded text:
ciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas ctoris persona imposita. Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secundacitur: Formam habe verborum sanorum, quae a me audisti ? Nonne ibi ei dicitur: Satis age, teipsum probabilem operarium exhibens Deo, non erubescentem, verbum veritatis recte tractantem ? Ibi est et illud: Praedica verbum, insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni longanimitate et doctrina . Itemque ad Titum, nonne dicit episcopum juxta doctrinam fidelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, imperio. Nemo te contemnat . Admone illos principibus et potestatibus subditos esse , etc. Quid ergo putamus? Numquid contra seipsum sentit Apostolus, qui cum dicat doc
Abbreviated transcription (Latin):
intellegenti ã perducamussitenet auditoremuel qqualgcio¬
torem discendicupiditas nec mentis capacitas desit quomo¬
dointimata possitaccipere noncurante illo qui docet
quanta eloquentia doceat. sed quanta euidentia cuius euidex

Expanded text:
intelligentiam perducamus, si tenet auditorem vel collocutorem discendi cupiditas, nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui docet, quanta eloquentia doceat, sed quanta evidentia. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliis acceperunt : et ante quam accipiant orent
proeis a quibus accipiunt ut eis detur quod pereos
accipere uolunt &cum acceperint. orent utbe¬
ne et ipsi proferant ꝑtilli ad quos proferunt
sumant. et depros pero exitudictionis ei dem
gratias ccgant aquo id seaccepisse non dubitant
ue quigloriatur inllo glorietur in cnius ma¬
nusunt et nos ecsermones nostria l.ongior
ueram sedlegenti uel audienti cuigtatusest
longus nonestꝰ cuiautem longus est perpartes
cumlegat quiabere uult cognicumꝰ quemuero
cognitionis eius piget. de longicudine nonque¬
ratio egotamenđo nostro ago  gracias quod
in bis quattuor libris non qualis ego essenicui
multade sunt. sed qualis esse debeat quendoc¬
trina sana id est xp̃iana nõn folum sibi sed
alus etiam laborarescudet quantula cumq
potui facultate disserui

Expanded text:
ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . veram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partes eum legat, qui habere vult cognitum; quem vero cognitionis ejus piget, de longitudine non queratur. Ego tamen Deo nostro gratias ago, quod in his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, id est christiana, non solum sibi, sed etiam aliis laborare studet, quantulacumque potui facultate disserui
Abbreviated transcription (Latin):
ipsidicunt uolunta te scilicet ad que opere. n¬
tando q uodicunt: unde contingit ut homo
disertus et malus sermonem quo ueru  pron¬
distur dicendum ab alio nondiserto sedbono
ipse conponat quod cumfit ipsea spsotin¬
ditalienum ille ab alieno accipit suum cum
uerobonifideles bonis fidelibus hanco pera
ommodant utrique sua dicunt: quia etđs ip¬
sorum ẽ cuius sunt illa quace dicunt: etea sua fa¬
ciunt quace non ipsi conponere potuerunt.
qui secundum illa composite uilnt: siue autem
que dicturus. siue quodapud populum dicen¬
dumiel abeis qui uoluerint aut potuerintlo¬
gendum est dictaturus oretut ds ser inonem
bonumdetinos eius sienimregina orauit hescer
prosue gentis temporassa salute locuturt apud
regem ut in oseius ds congruum sermonemdane
quanto magis orare debet ut talemunus accipiat.
qui pro caeterna hominum saluoe in uerbo et doc¬
trina laborat illi uero quiea dicturi sunt quoce

Expanded text:
ipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere nipsi dicunt, voluntate scilicet atque opere negando quod dicunt. Unde contingit ut homo disertus et malus, sermonem quo veritas praedicetur, dicendum ab alio non diserto sed bono, ipse componat; quod cum fit, ipse a seipso trdit alienum, ille ab alieno accipit suum. Cum vero boni fideles bonis fidelibus hanc operam commodant, utrique sua dicunt: quia et Deus ipsorum est, cujus sunt illa quae dicunt; et ea sua faciunt, quae non ipsi componere potuerunt, qui secundum illa composite vivunt. CAPUT XXX.que dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
bonadicit eius excogitare uidentur in¬
genio. sed ab eius moribus aliena sunt eos
itaque dixit dĩ furare uerba sua quiboniuo¬
lunt uideriloquendo quaedĩ sunt. cum mali
sint faciendo quae sua sunt nec sane ipsidi¬
cunt bona quace dicunt sidiligenter ad ten¬
das quomodo enim dicunt uerbis quodne¬
gant factis nonenim frus tradetalibs
ut a postolus confitentur senos iedmfacustu¬
temnegant modo ergo quodam ipudicunt
trursus cliomodo ipsi nondicunti qm̃nutruq
uerumest quod ueritas ait: de talibuseninlo¬
quens quae dicunt inquit sacite quee auren
ficiunt facere nolite hocest: quod exorel¬
lorum ccuditis ficte: quodinopere uidetis
faicere nolite : dicuntenim in quiđ et nonfacuar
ergoqumuis non faciant. dicunt tamen sedu
alio loco tales arguens hrpocritae inquit qͦmo¬
dopotestisbonaloqui cumsitis maliꝰ eicpen
hoc & taquae dicunt quandobona dicunt. non

Expanded text:
bona dicit, ejus excogitari videntur inbona dicit, ejus excogitari videntur ingenio, sed ab ejus moribus aliena sunt. Eos itaque dixit Deus furari verba sua, qui boni volunt videri, loquendo quae Dei sunt; cum mali sint, faciendo quae sua sunt. Nec sane ipsi dicunt bona quae dicunt, si diligenter attendas. Quomodo enim dicunt verbis, quod negant factis? Non enim frustra de talibus ait Apostolus: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Modo ergo quodam ipsi dicunt, et rursus alio modo non ipsi dicunt, quoniam utrumque verum est quod Veritas ait. De talibus enim loquens. Quae dicunt, inquit, facite; quae autem faciunt, facere nolite; hoc est, Quod ex ore illorum auditis, facite; quod in opere videtis, facere nolite: dicunt enim, inquit, et non faciunt . Ergo quamvis non faciant, dicunt tamen. Sed alio loco tales arguens: Hypocritae, inquit, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali ? Ac per hoc et ea quae dicunt, quando bona dicunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
quiutrumque non potest dicat sapienter qđ
non dicit eloquenter potius quam dicatelo¬
quenter quod dicit insi pienter fiautẽ ne hoc
quidem potest: ita conseruetur ut non solum
si prae mium camparet sed et praebea alus
exemplum &siceius quasi copia dicendi for¬
mauiuendi sunt sane quidam quibene pronur¬
tu repossunt. quid autem pronuntien ex co¬
tare non possunt quodsialus sumant eloquen¬
ter sapienterq: conscriptum memomae¬
que commendent ca que ad populum pro¬
ferant: sicam personamgerunt. non impro
nec multi magistri seuinius uerimagistriidip¬
sumdicantomnes. et non sintineis schismata
nec de cerrendi sunt istiuoce hiere miae pro
phetae. perquem ds arguiteos qui furantur
uerbaeius unusquisque a proximo suo quieni
furantur clienum auferunt uerbum au¬
tem dĩ non est ab eis clienum. qui optempe¬
rat ei potius que ille dicit aliena. quicũ
dicatbene uiuit male quace cum que enim

Expanded text:
qui utrumque non potest, dicat sapienter quod qui utrumque non potest, dicat sapienter quod non dicat eloquenter, potius quam dicat eloquenter quod dicit insipienter. Si autem nec hoc quidem potest, ita conversetur, ut non solum sibi praemium comparet, sed et praebeat aliis exemplum et sit ejus quasi copia dicendi, forma vivendi. Sunt sane quidam qui bene pronuntiare possunt, quid autem pronuntient, cogitare non possunt. Quod si ab aliis sumant eloquenter sapienterque conscriptum, memoriaeque commendent, atque ad populum proferant, si eam personam gerunt, non impropnec multi magistri, si unius rei magistri idipsum dicant omnes, et non sint in eis schismata. Nec deterrendi sunt isti voce Jeremiae prophetae, per quem Deus arguit eos qui furantur verba ejus, unusquisque a proximo suo . Qui enim furantur, alienum auferunt; verbum autem Dei non est ab eis alienum, qui obtemperant ei: potiusque ille dicit aliena, qui cum dicat bene, vivit male. Quaecumque enim
Abbreviated transcription (Latin):
aut intercetera. ut potens sit indoctrina sana et
contradicentes redar guereꝰ uerbis enim conten¬
dereest. non curare quomodo error ueritate
uincatur. sed quo modoruadictioni prae feratur
alterius. porro qui non uerbis contendit siue sum
misse siue temperate siue granditer dicat. idagit
uerbis ut ueritas pateat ueritas placeat. ueritas mo¬
ueat: qm̃ necipsa quae prȩceptifinis et plenitudo
legis est caritas. ullo modo esserecta potest. sieaquȩ
diliguntur non uera sed stelsa sunt: sicut autem
cuius pulchrum corpus et deformis est anim
magis dolendus est quam side forme aberet
corpus ita qui eloquenter eaquȩ falsa sunt di¬
cunt magismiserandi quamsitalia de formit̃
dicerentꝰ quid est ergo non solũ eloquenter
uerum etiam sapienter dicere: nisi uerba in sũ¬
missogenere sufficientia in temperato splen¬
dendentia in grandi uehe mentia uerisitamen
rebus quas audire oporteat adhibere sed

Expanded text:
t inter caetera: Ut potens sit in doctrina sana et t inter caetera: Ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Verbis enim contendere, est non curare quomodo error veritate vincatur, sed quomodo tua dictio dictioni praeferatur almisse, sive temperate, sive granditer dicat, id agit verbis ut veritas pateat, veritas placeat, veritas moveat; quoniam nec ipsa, quae praecepti finis et plenitudo Legis est charitas , ullo modo recta esse potest, si ea quae diliguntur, non vera, sed falsa sunt. Sicut autem cujus pulchrum corpus et deformis est animus, magis dolendus est, quam si deforme haberet et corpus; ita qui eloquenter ea quae falsa sunt dicunt, magis miserandi sunt, quam si talia deformiter dicerent. Quid est ergo non solum eloquenter, verum etiam sapienter dicere, nisi verba in submisso genere sufficientia, in temperato splenderebus quibus audiri oporteat adhibere? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
um cum dixisset nemo ad dlescentiam tu amcor¬
temnat. denique sub gecit uinde nan conemne¬
retur ad que ait sed formaes cofidelibus in ser¬
mone in conuersatine in de lectatione infide
in castita tȩxalis doctor ut oboedienter audia¬
tur non in eudenter non solum summisse actẽ¬
perate ueruim etiam granditer dicitq¬
sicyamque elegit bonam uitam ucetiambona. hõ
oramdo & hominibus quantum paton illum
itimendo his consulendo in ipso etiam sermone
eualicrebus placere quam uerbis ne exiscimet
dicimelius nisi quod dicitur uerius nec doctoruer¬
bisseriuat sed uerba cdoctori hoc estenim quodait
a postolus non in sapientia uerbi nee uacueturcnix
xp̃i adhoc ualeetiam quod ac̃dtimo cheuni noli
uerbis contendere ad nhil enim utile est nisi ad
sub uersionem a uolientium neque enimhocideo
dictum ut aduersariis repugnantebus ueritatem
nihilnos prouerita tedicamus. &ubierit quod
cumostenderet qualis esse episcopus debeat¬

Expanded text:
um, cum dixisset, Nemo adolescentiam tuam conum, cum dixisset, Nemo adolescentiam tuam contemnat; subjecit unde non contemneretur, atque ait: Sed forma esto fidelium in sermone, in conversatione, in dilectione, in fide, in castitatetur, non impudenter non solum submisse ac temperate, verum etiam granditer diciSic namque eligit bonam vitam, ut etiamoram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi quod dicitur verius; nec doctor verbis serviat, sed verba doctori. Hoc est enim quod Apostolus ait: Non in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi . Ad hoc valet etiam quod ait ad Timotheum: Noli verbis contendere; ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium . Neque enim hoc ideo dictum est, ut adversariis oppugnantibus veritatem, nihil nos pro veritate dicamus. Et ubi erit quod cum ostenderet qualis esse episcopus debeat
Abbreviated transcription (Latin):
deles nonquem libet hominum sed ipsum dñm
oboedienter audiunt quidit quae dicunt faci¬
te quae autem faciunt facere nolite. dicunc
enimet non faciunt ĩdeo audiuncur utiliter etia
quiuitiliter non agunt: suaenim quegrere stuo¬
deni sed suadocere non audent delo coscilicet
superiore sedis ecclesiastice quam sanadoc¬
trina conscituit: propter quodipse dñs prius¬
non corum sed moisi cogebateosbona dicene
etiam nonbona facientes a gebant ergo sua
inuita sua docere autem sua cathe dra illos
non permitebataliena. Multis itaque ꝓsun
dicendo quae non faciunt. sedlonge plutint
prodessent faciendo quȩ dicunt abundant
enim quimalae uitesucce defonsionem exipsis
suis praepositis et doctoribus quacerantres¬
pondes tes corda suo: aut etiam si ab hocerum¬
punt ore suo adquadicentes quod mihi prae¬
cipis cia ios hon facis ia fit ut eur nomn obo eidien¬
cis pracdicatur simulcum ipso praestt hem ꝗ
contemianta Demquea poscolus scribenst̃he¬

Expanded text:
deles non quemlibet hominum, sed ipsum Dominum obedienter audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina constituit. Propter quod ipse Dominus priusnon eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedieneis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant. Denique Apostolus scribens ad Timothe
Abbreviated transcription (Latin):
genter nelibenter potest proinde illatria
ueł intella gantqui audiunt. ut delectentur. ut
oboediant: etiam in hoc genere a gendum est
ubitenet delectacio principatum Iam uero
ubi mouere & flectere grandigenere opus
escauditorem quod tunc estopus quando e tuera¬
citerdicĩ et suauiter confitetur. &tamen non
uult facere quod dicitur dicendumest procul
duhia grindie sed quis mouetur sinescit qđ
diciturꝰ aut quistenetur ũꝙ audut sino. delectatur
unde et iniscogenere. ubi ad oboediengia i cor
durum dictionis granditate flectendumest:
nisiet intelle genter et libenter quȩ dicit:: au¬
diatur non potest oboedienter audirq habet
tis Nam quis a pienter &eloquenter dicit.¬
uide uiuit autemne quiter eruditautem multos
discendi studio sos. quamuis animae suaesit in¬
utilis. sicut scriptum est unde ait a postolus.
siue occasione siuerita te xp̃s ad nunģietur

Expanded text:
genter, nec libenter potest. Proinde illa tria, genter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio principatum. 58. Jam vero ubi movere et flectere grandi genere opus est auditorem quod tunc est opus, quando et veraciter dici et suaviter confitetur, et tamen non vult facere quod dicitur, dicendum est procul dubio granditer. Sed quis movetur, si nescit quod dicitur? aut quis tenetur ut audiat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui dicit audiatur, non potest obedienter audiri. CAPUT tis. Nam qui sapienter et eloquenter dicit, vivit autem nequiter, erudit quidem multos discendi studiosos, quamvis animae suae sit inutilis , sicut scriptum est. Unde ait et Apostolus: Sive occasione, sive veritate, Christus annuntietur
Abbreviated transcription (Latin):
ut itadicam. ipsis rebus ex torta nume rositas clau¬
sularum tantas acclamaȩiones excitat. ut uixin¬
tellegaturesse sum missa nonenim quia neque
inceditornata neque armata sed taq quam
uis lacertis quo collidit et absistentem subruit
E descruit membris fortissimis falsitatem
Vnde aute in crebro &multum acclamatur
itadicentibus. nisiquiaueritas sicide monstrata.
sic defensa. sic inueca delectat & inocigitur ge¬
nere sum misso. istenos cerdoccor &dictor idage¬
redebet ut non solum intellegenter uerum
etiam libenter et oboedienter audiacur. Illa
quo que eloquenzia generis cemperati apud
eloquentem ecclesi ascicum. nec inornata
relinquitur nec indecenter ornatur. Nec
solum hocappetit ut delectec quod solum
apud alios ꝓficctur. uerum etiam in hisque laudat
siue uituperat. istis ałpetendis uel firmis cenendis
illis autem deuitandis uel res puendis. uult utique
oboedienter audiri siuitem non auditur in telle¬

Expanded text:
ut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clauut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed tanquam dversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit c destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et multum acclamatur ita dicentibus, nisi quia veritas sic demonstrata, sic defensa, sic invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso iste noster doctor et dictor id agere debet, ut non solum intelligenter, verum etiam libenter et obedienter audiatur. 57. Illa quoque eloquentia generis temperati apud eloquentem ecclesiasticum, nec inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive vituperat, istis appetendis vel firmius tenendis, illis autem devitandis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelli
Abbreviated transcription (Latin):
gerł uerum etiam libenteraudirꝙ quidautẽ
agimus diuinis cestimoniis docendo quod diconus
nisi ut oboedienter audiamus. idest ut credacur
eis. opitulante illo cuidictumest testi moniatua
credita facta sunt ualdeꝰ quid etiam queritni¬
sicredi. quialiquid licet sum misso eloquio dis¬
centibus narrat : et quis eum uellid audi re
nisi auditorem. non nullaetum suauitate
detineat NAmsi non in telle gatur. quis nes¬
ciat neclibentereum posse nec obedient̃
audirꝙ Plerum que autem dictio ipsar
mis sadum soluit difficillimas quacestiones¬
et inopinati manifestacione de monscrat. dumsen¬
teniias acutissimas denesco quibus quã si cauer¬
nis unde non sperabatur aeruicet ostendit: du
aduersirii conuincit errorem et docet falsũ
es se quod ab illo diciuidebatur inuictum maxi¬
mequando ad estci quod dam decus non appe¬
titum. sed quo ed immodo naturale. et non¬
nulla ñiactantidula sed quasi necessaria adque

Expanded text:
genter, verum etiam libenter audiri. Quid autem genter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt valde ? Quid etiam cupit nisi credi, qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si non intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit difficillimas quaestioneset inopinata manifestatione demonstrat; dum sententias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur, eruit, et ostendit; dum adversarii convincit errorem, et docet falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum, sed quodammodo naturale, et nonnulla, non jactanticula, sed quasi necessaria, atque,
Abbreviated transcription (Latin):
guendi : aut siamidagunt. agant scudiosius adque
in eo firmiter perseuerent ita fic ut etiam tẽ¬
perati generis ornatu. non uctanter sed pruden¬
terutamur: non eius fine contenti quo tantũ¬
modo delectatur auditor. sedhoc poẽius
agences ut etiam ipso ad bonum quod per
in quocumq: istorum triũ generũ dicere apte ad ꝑsuasionẽ
finis autẽ id quod intenderis persua dere dicendo¬
supra posuimus. cumqussa pienter dicit sietiam
eloquente ruuldicere. ida geredebere ut in¬
tellegenteri utlibenter ut oboedienter au¬
diatur non sic accipienda sunt camiquam
singula illis tribus genesabus dicendagenerib
itꝗ tribuantur. ut asummis sum intellegenter
adem peratum libenter ad grande pertincat
oboedienter audiri. sed sic pogius. ut haectria
semperintendat et quantum potesc agat. etia
cum in illorum singulo quoque uersaturꝰ nolu¬
mus enim fascidire etiam quod sum mis sedici¬
mus  orarhac uolumus non solum intelle¬

Expanded text:
deantur: aut, si jam id agunt, ut agant studiosius, atque deantur: aut, si jam id agunt, ut agant studiosius, atque in eo firmiter perseverent. Ita fit ut etiam temperati generis ornatu, non jactanter, sed prudenter utamur: non ejus fine contenti, quo tantummodo delectatur auditor; sed hoc potius agentes, ut etiam ipso ad bonum quod perin quocumque istorum trium generum, dicere apte ad persuasionem; finis autem, id quod intenderis, persuadere dicendosupra posuimus, eum qui sapienter dicit, si etiam eloquenter vult dicere, id agere debere, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur, non sic accipienda sunt tanquam singula illis tribus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum intelligenter, ad temperatum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria semper intendat, et quantum potest agat, etiam cum in illorum singulo quoque versatur. Nolumus enim fastidiri, etiam quod submisse dicimus; ac per hoc volumus non solum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
quiascientes & facientes audicores habent
Aliquanto promcius exdelectatione ipsa elo¬
cuũionis accedat uelte natius adhȩrescat
assensus Nam cum eloquentiae situniuers ale.
officium s in quocumque istorum trium gene.¬
ru dicit quide meloquens apte ad ꝑsuasionem:
sed nisi persuadeat ad finem non peruenit elo¬
quentiae Persuadetautem in sum missoge¬
nere uera es re quaedicit. Persuadet ingrandi.
utagantur quace agendaessent iusciuntur
necaguntur. Persuadet in genere tempera¬
co. pulchre ornateq: sedicere: quofineno¬
bis quid opus est᷑ appetant eum qui lingua glo¬
riantur. et sonpane giricis libusque dictionibus
iactent ubi nec docendus nedaliquid agendum
terum finem. ut scilicet quodefficere uolumus
cunigranditer dicimus. hoc etiam isto uelimus.
idest ut bona morum diligantur uel deuitentur
mala si ab hacactione non sic alieni sunt homines.
ut ad eam grandigenere dicgionis uideantur ur¬

Expanded text:
quia et scientes et faventes auditores habent, quia et scientes et faventes auditores habent, aliquanto promptius ex delectatione ipsa elocutionis, accedat vel tenacius adhaerescat assensus. Nam cum eloquentiae sit universale officium, in quocumque istorum trium generum, dicsed nisi persuadeat, ad finem non pervenit eloquentiae. Persuadet autem in submisso genere vera esse quae dicit; persuadet in grandi, ut agantur quae agenda esse jam sciuntur, nec aguntur; persuadet in genere temperato, pulchre ornateque se dicere: quo fine nobis quid opus est? Appetant eum qui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque dictionibus jactant, ubi nec docendus, nec ad aliquid agendum terum finem, ut scilicet quod efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto velimus, id est, ut bona morum diligantur, vel devitentur mala; si ab hac actione non sic alieni sunt homines, ut ad eam grandi genere dictionis urgendi vi
Abbreviated transcription (Latin):
incredibile crederent Nonaute muta gerent qđ
agendum iam nouerant. eta gerenolebant adhuius¬
modinamque durig̃iam flectendam debet granditer
dici namet laudes acuituperationes quando elo¬
quenter dicuntur. cum sint in genere tempera¬
to sicafficiunt quosdam. ut non solum in laudibus
et ituperationibus eloquentia de lectent᷑.
uerũ etipsil uidabiliter appͥetant fugian᷑ que
uituperabiliter uiuere Sednussquid omnes
qui delectantur inmitantur sicũđin grandi ge¬
nare aiuas i flamintur agunt. et in sum mis¬
sogenere omnes quidocentur sonint. aut cre¬
duntucrumesse quod nesciunt᷑ unde colligitur¬
illa duo genera quod efficere intendunt hoccis
esse maxime necessarium. qui sa pienter etelo¬
quenter uoluntdicere illuduero quodagitur
genere temperato. id est ut eloqueng᷑ia ipside¬
leceat non est propterscipsum usurpandum
sedut rebus quaeutiliter honesteq dicuntur
Sinecdocente indigent eloquio. nec mouente

Expanded text:
incredibile, crederent; non autem ut agerent quod incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namque duritiam flectendam, debet granditer dici. Nam et laudes et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato, sic afficiunt quosdam, ut non solum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi laudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes qui flectuntur, agunt; et in submisso genere omnes qui docentur, sciunt, aut credunt verum esse quod nesciunt? Cilla duo genera quod efficere intendunt, hoc eis esse maxime necessarium, qui sapienter et eloquenter volunt dicere Illud vero quod agitur genere temperato, id est, ut eloquentia ipsa delectet, non est propter seipsum usurpandum; sed ut rebus quae utiliter honesteque dicuntur, si nec docente indigent eloquio nec movente,
Abbreviated transcription (Latin):
egi quidem granditer quantualui ut tamcrudele
adque inueteratum malum de cordibus & morib
eorum a uellerem pelleremq: dicendo non ta¬
menegisse me aliquid putaui cumeos audirem ac¬
clamantes. sed cumflentes uideremacclamazio¬
nibus quippe sedocere et delectarq flectiautẽ
la crimis indicabant : quas ubi as pexi immanem
hostiliter obsidebant uel pocius possidebat
uictam ante quam reipsa idostende reposaosten¬
derene credidimoxque sermone finito. ad
a gendas dõ grag̃ias corda atque ora conuer¬
ti Et ecce iamferme octo uel ͤ amplius anni
sunt propigio xp̃o ex quo illic nihil tale temp¬
tatumest sunte talia multa experimenta
quibus didicimus homines quid in eis fecerit
sapientis granditas dictionis. non lamore
poẽius quam gemitu Aliquando etiam lacri¬
mis. postremouite muta cione monstras se
summis soetiam dicendi genere sunt plerique muta¬
ti sedui quod ñ sciebant scirent. aut qd eis uidebatur

Expanded text:
egi quidem granditer, quantum valui, ut tam crudele egi quidem granditer, quantum valui, ut tam crudele atque inveteratum malum de cordibus et moribus eorum avellerem, pelleremque dicendo; non tamen egisse aliquid me putavi, cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri et delectari, flecti autem lacrymis indicabant. Quas ubi aspexi, immanem hostiliter obsidebat, vel potius, possidebat, devictam, antequam re ipsa id ostenderent, credidi. Moxque sermone finito ad agendas Deo gratias corda atque ora converti. Et ecce jam ferme octo vel amplius anni sunt, propitio Christo, ex quo illic nihil tale tentatum est. Sunt et alia multa experimenta quibus didicimus, homines, quid in eis fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore potius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam dicendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur
Abbreviated transcription (Latin):
so indiget sicut dixi siquestio cuius nodusest sol¬
uendus incurrat : uel quando nonsuilla queor¬
naripossent ideononornantur. sed sum misso
sermone dicuntur. ut quibusdam quetorior¬
namantarum precebeant eminentioremlo¬
cum grande autem genus temperatadic¬
tione requinit Addelectandos quippeani¬
sane sidicenti crebrius et uehe menpius accla¬
metun adeo grandicerputandus est dicerc
hoc enim eta cũmina sum mis si genenis etor¬
namenta faciunt temperati Crinde aute
genus plerumque pondere suo uoces pre¬
mit sed lacrimas exprimit Denique cum
apud cccesare am maure tanga populo dir¬
iudis suaderem pugnam ciuilem uel põcius
plus quam cinlem quaica teruam uocabant.
neque enim ciues ta sntum modo. uerum etiam pro¬
pinquȩ fratres postremoparentes cafiliilapi¬
dibus interse induas partes diuisi perali quotdes
continuos certo tempore annisollemniter dimi¬
cabant et quisque ut quem que poterat occidebat.

Expanded text:
so indiget, si, ut dixi, quaestio cujus nodus est solso indiget, si, ut dixi, quaestio cujus nodus est solvendus, incurrat; vel quando nonnulla quae ornari possent, ideo non ornantur, sed submisso sermone dicuntur, ut quibusdam quasi toris ornamentorum praebeant eminentiorem locum. Grande autem genus temperata dictio non requirit: ad delectandos quippe anisane si dicenti crebrius et vehementius acclametur, ideo granditer putandus est dicere: hoc enim et acumina submissi generis, et ornamenta faciunt temperati. Grande autem genus plerumque pondere suo voces premit, sed lacrymas exprimit. Denique cum apud Caesaream Mauritaniae populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam civilem, quam Catervam vocabant; neque enim cives tantummodo, verum etiam propinqui, fratres, postremo parentes ac filii lapidibus inter se in duas partes divisi, per aliquot dies continuos, certo tempore anni solemniter dimicabant, et quisque ut quemque poterat occidebat:
Abbreviated transcription (Latin):
genus cuigenere interponatur. uel adibeatur
certis & necessariis locis. Nutegraniguo¬
ro semper sempe aut paene sempertempe¬
rata decetesse principia et in poces tatcest
eloquenis ut dicantur non nulla sum mis se
etim quae possent granditer dici. ut ea quaedi¬
cuntur granditer ex illorum fian conpartio¬
ne grandiora &eorum tamquam umbris ldmi¬
nosiora reddant᷑ In quocumque autem genene
aliqua quaestionumuincla soluenda sunt acu¬
mine opus est quod sibi summis sum genus pro¬
prieuindicat : Hac per hoc eo genere uten¬
dumest & in aliis duobus generibus quando
eis ista incidunt sicut laudandum aliquid
uel ui petio dumubi nec dam naħo cuius quam
ne clibe ratio necad actionem quam odiusqam¬
sensio requiritur in quo cumque aliogenea
occurnerit. genus adibendum et inter ponen¬
dum est temperatum ingrandꝓergo gene¬
re inueniunt locossuos duoceter et insum inis¬
so similiter Temperatum autem genus non
quidem semper. sed tamen aliquando summis¬

Expanded text:
genus cui generi interponatur, vel adhibeatur, certis et necessariis locis. Nam et in grandi genere semper aut pene semper temperata decet esse principia. Et in potestate est eloquentis ut dicantur nonnulla submisse, etiam quae possent granditer dici; ut ea quae dicuntur granditer, ex illorum fiant comparatione grandiora, et eorum tanquam umbris luminosiora reddantur. In quocumque autem genere aliqua quaestionum vincula solvenda sunt, acumine opus est, quod sibi submissum genus proprie vindicat. Ac per hoc eo genere utendum est et in aliis duobus generibus, quando eis ista incidunt: sicut laudandum aliquid el vituperandum, ubi nec damnatio cujusquam nec liberatio, nec ad actionem quamlibet assensio requiritur, in quocumque alio genere occurrerit, genus adhibendum et interponendum est temperatum. In grandi ergo genere inveniunt locos suos duo caetera, et in submisso similiter. Temperatum autem genus non quidem semper, sed tamen aliquando submis
Abbreviated transcription (Latin):
nonergo expositores eorum ita loquidebenttan quam
seet ipsi exponendossimiliauctoritate proponunt sed
in omnib: sermonib: suis primitus acmaximeut intelle¬
gantur elaborent et quant᷑um possunt perspicuita tedi¬
cendiut aut multum tardset:  quinon intellegitaut
in rerumquas explicareat pstender euolumusdifficultatt

Expanded text:
Non ergo expositores eorum ita loqui debent, tanquam Non ergo expositores eorum ita loqui debent, tanquam se ipsi exponendos simili auctoritate proponant; sed in omnibus sermonibus suis primitus ac maxime ut intelligantur elaborent, ea quantum possunt perspicuitate dicendi, ut aut multum tardus sit qui non intelligat, aut in rerum quas explicare atque ostendere volumus difficultat
Abbreviated transcription (Latin):
et notarentur. et in hancdoctrinam redigerentur nisi
prius inoratorum in uenirentur ingenus quidmirum
siet istis inueniuntur quos illemis it qui fecit ingenia
Qua propter. eteloquentesquidem non solum sapien¬
tes canonicos nostros auctoresdoctoresqu ȩfateamur
tali eł oquentia qualis personis gͥius modi congruebat
sed nos et sidelit teris eorum quaesinedifficultateintel¬
leguntur non nulla sumimus eloque tionis exemplane¬
quaquam puta rede bemus imitandos nobis eo sesse in his
qua ead exertend&s et elimandas quodammodomen¬
teslegentium et adrumpenda fastidiaatq: acuenda
studia discere uolentium celandos quoq: siue adpie¬
tatẽ conuertantur. siueut amist friis secludantur
animi impiorumutiliacsalubriobscurita tedxerunt
sic quippeillilocuti suntut posterioresquieosrecte intelle¬
geredex ponerentalteram gratiam disparem quidem
uerum tamen subsequentem in diecclesiar epperirent

Expanded text:
et notarentur, et in hanc doctrinam non redigerentur, nisi et notarentur, et in hanc doctrinam non redigerentur, nisi prius in oratorum invenirentur ingeniis; quid mirum si et in istis inveniuntur, quos ille misit qui facit ingenia? Quapropter et eloquentes quidem, non solum sapientes, canonicos nostros auctores doctoresque fateamur, tali eloquentia, qualis personis ejusmodi congruebatSed nos etsi de litteris eorum, quae sine difficultate intelliguntur nonnulla sumimus elocutionis exempla; nequaquam tamen putare debemus imitandos eos nobis esse in iis quae ad exercendas et elimandas quodammodo mentes legentium, et ad rumpenda fastidia atque acuenda studia discere volentium, celandos quoque, sive ut ad pietatem convertantur, sive ut a mysteriis secludantur, animos impiorum, utili ac salubri obscuritate dixerunt. Sic quippe illi locuti sunt, ut posteriores qui eos recte intelligerent et exponerent, alteram gratiam, disparem quidem, verumtamen subsequentem in Dei Ecclesia reperirent.
Abbreviated transcription (Latin):
supercontritionemiosephatqsit membriscircuitus.
miro decore nondictum est nihil patiebantur super
contritionem fratris. sed positus est profratreloseph
ut quicumq: frater proprio significaretur eius nomine.
dit istecerte tropus ubilo seph quemcumq: fratrem
facit intelleginescio utrum illam. quam dilimus et
docuimus arte tradatur quam sit tamen pulcher
et queman imodum afficiat legentes atq: intellegentes.
non opus est cuiquam dici: siipsen onsentit̃ et plura
quidem quae pertineant ad praecepta eloquentiae.
in hocipso loco quem pro exploposumus possuntreo¬
periri sedbonum aultorem non tam sidiligenter
discutiatur instruit. quamsi ardenter pronuntie¬
fusa et sapienter et eloquenter: nonointenta in do¬
quentiam sapientia sed s apientianon recedente
doquentia sienim sicut quid am dȩ sertissimgͥatq
acutis simqͥ uiri uidere acdicere potuerunt eaquae
oratoria uelut arte discuntur. non obseruarentur

Expanded text:
super contritione Joseph, atque sit bimembris circuitus; miro decore non dictum est, Nihil patiebantur super contritione fratris, sed positus est pro fratre, Joseph, ut quicumque frater proprio significaretur ejus nomine, dit. Iste certe tropus ubi Joseph quemcumque fratrem facit intelligi, nescio utrum illa quam didicimus et docuimus, arte tradatur. Quam sit tamen pulcher, et quemadmodum afficiat legentes atque intelligentes, non opus est cuiquam dici, si ipse non sentit. 21. Et plura quidem, quae pertinent ad praecepta eloquentiae, in hoc ipso loco, quem pro exemplo posuimus, possunt reperiri. Sed bonum auditorem, non tam si diligenter discutiatur, instruit, quam si ardenter pronuntiefusa et sapienter et eloquenter; non intenta in eloquentiam sapientia, sed a sapientia non recedente eloquentia. Si enim, sicut quidam disertissimi atque acutissimi viri videre ac dicere potuerunt, ea quae velut oratoria arte discuntur, non observarentur
Abbreviated transcription (Latin):
notusestatq: auditorib placet. paeneni hi linter estutrum
is quidicitdictar anlector sit solent enim et ea quae commode
scripta sunt non solum abhis quib: primitus in notescunt locur¬
delegiuerum abhisetiam quib: nã nota sunt neq: adhucilla
dememoria deleuit obliuig non sine iocunditatere legiuelabu¬
trisq¬
libenter audiri quaeautem quisq: iamoblitis est cum com¬
mone turdocetur sed demododelectandinuncnonago
demodo quod ocendi sunt qui disceredesiderant loquor is
est autem optimus quosit ut qui audit. uerum audiat et quõd
audit intellegatadquem finem cðruentum fuerit̃nihil
tuncamplius deipsa retasiquam diutiusdocenda laho¬
randum est sed forte de commendanda ut incordefigatur
quodsifiendum uidebitur. itamodo rese faciendum est ne
quentia quã fitdicendo non ut libeat quodhorrebat aut
ut fiat quodpȩgebat sed ut appareat quod latebat quod
tamensi fiat᷑ insuauiterad paucos quidemstudiosissimossuus

Expanded text:
notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab iis etiam quibus jam nota sunt, neque adhuc illa de memoria delevit oblivio, non sine jucunditate relegi, vel ab utrisqulibenter audiri. Quae autem quisque jam oblitus est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste faciendum est, ne quentia, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã eius ossefirmata: Ille
autem propteripsã infirmus
quia in locũ costae non costas:
caro suppl&ae. non habuithoc
prima rerũ conditio quandos es¬
todiuedictũ÷ masculũ & feminã
feciteos ut femina omnino sic
fier&: sed tantũ hochabuit quia
& sic ficriposs Ne contracausas
quas uoluntate instituit. muta¬
biliuoluntate aliquio fier&:
quid aũ fier& ut omnino aliuo
futuri non ẽ&. absconditũ erat
indõ qui uniuers a creauit:
Sed quoniã sic dixit absconditũ
ut in notes cer& principib&
potestatib incelestib perecele¬
sia multi formis sapientia di
probabilit̃ credit᷑. sicutillum

Expanded text:
tamquam eius osse firmata, ille tamquam eius osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro subpleta est, non habuit hoc prima rerum conditio, quando sexto die dictum est: masculum et feminam fecit eos, ut femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, quia et sic fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniuersa creauit. Sed quoniam sic dixit absconditum, ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei, p
Abbreviated transcription (Latin):
uidentiae quonaturas subs tituit
ut sint. sed illo quoe as amnistrat
ut uoluerit. quas ut uoluit condi¬
dit: Ibie & gratia ꝑquã saluifiu¬
peccatores. na quod attin& ao
non hab& sed perdigratiã quaad¬
iuuat̃ & instauratur: Neque
enimdes perandis hominesinilla
sententia in qua scriptũ ẽ om̃s
quiãbulant in ea non reuesten¬
tur Dictũ ẽ. enim secundũ ponđ
iniquitatis suȩ ut quod reuestitur.
quire uestit᷑ non sibi tribuat sed
gratia edi. non ecoperib nefoste
excollatur: Propterea mysteriũ
gratiae huius a postolus ab scondi¬
tũ dixit non mundo inquo sunt
absconditȩ causales rationes
omniũ rerũnaturalit̃ oritura¬
rũ sicut absconditus erat leui
in lumbis abrahȩquando & ipse
decimatus ẽ sed indõ qui uniuer¬
sacreauit: Quã obre omnia
&iam qad hancgratiã significan¬
dam nonnaturalimoturerum
lierfacta ẽ delatereuiri: Ethoedor¬
mientis quae ꝑ i psum firma facta:

Expanded text:
uidentiae, quo naturas substituit, uidentiae, quo naturas substituit, ut sint, sed illo, quo eas administrat, ut uoluerit, quas, ut uoluit, condidit. ibi est et gratia, per quam salui fiupeccatores. nam quod adtinet ad non habet, sed per dei gratiam, qua adiuuatur et instauratur. neque enim desperandi sunt homines in illa sententia, in qua scriptum est: omnes, qui ambulant in ea, non reuertentur. dictum est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut, quod reuertitur qui reuertetur, non sibi tribuat, sed gratiae dei, non ex operibus, ne forte extollatur. Propterea mysterium gratiae huius apostolus absconditum dixit non in mundo, in quo sunt absconditae causales rationes omnium rerum naturaliter oriturarum, sicut absconditus erat Leui in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est, sed in deo, qui uniuersa creauit. quamobrem omnia, etiam quae ad hanc gratiam significandam non naturali motu rerum,lier facta est de latere uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ modus quo illa berba sicger¬
minat illa sic illa & as parit.
illa non parit: homolo qui pot :
pecus non pot : horũ & taliũ mo¬
dorũ rationes nontantũ in dõ
s̃ seo abillo &iã rebus creatis
inditae atque concretȩ. Vt au¬
lignũ d&erra escisum aridũ ꝓpo¬
litũ sineradico ulla sin&ra & a¬
qua repente sloreat e fructu
gignat ut periuuentã sterelis semi¬
na in senectepariat: Vt asinalo¬
quatur & siquid eius modiẽ. dedit
quidẽ naturis quascreauit. Vtex
cis & haec fieripossent neque enĩ
exeis lipsefacer&. qđ exeisfieri
non posse ipseprefiger& quomã
seipso ñẽ. nec ipsepotentior.
Verum tamen alio modo de¬
dit ut non hochaberent in mo¬
tunaturali. sed in eo quo ita cre¬
a ta essent ut eorũ natura uolun¬
tati potentioriamplius subia¬
cer&: Hab& ergo os inseipso abs¬
conditas quorũdã factorũ causas
quas reb conditis non inseruit.
Easq impl& non illo operepro¬

Expanded text:
rerum modus, quo illa herba sic gerrerum modus, quo illa herba sic germinat, illa sic, illa aetas parit, illa non parit, homo loqui potest, pecus non potest. horum et talium modorum rationes non tantum in deo sunt, sed ab illo etiam rebus creatis inditae atque concretae. ut aulignum de terra excisum, aridum, perpolitum, sine radice ulla, sine terra et aqua repente floreat et fructum gignat, ut per iuuentam sterilis femina in senecta pariat, ut asina loquatur et si quid eius modi est, dedit quidem naturis, quas creauit, ut ex his et haec fieri possent — neque enim ex eis uel ipse faceret, quod ex eis fieri non posse ipse praefigeret, quoniam se ipso non est nec ipse potentior — uerum tamen alio modo dedit, ut non haec haberent in motu naturali, sed in eo, quo ita creata essent, ut eorum natura uoluntati potentiori amplius subiaceret. Habet ergo deus in se ipso absconditas quorundam factorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque inplet non illo opere pro