comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Id abo eis. quod ñ ꝑibit. Larx. Hȩc dic̃ dñs
eunuchis qui custodierint sabbata mea.
& elegerint quȩ ego uolui. & tenuerint
testam̃tũ meũ: dabo eis in domo mea ce
Iin muro meo locũ nominatũ meliorẽ filus
& filiab Nom̃ sempit̾nũ dabo eis. & ñ de.¬
ficiet. Duo ꝓposuerat. ꝓselitos & eunuchos.
Prius loquitur de eunuchis. datq eis pͣcepta
uiuendi & futuroꝵ p̾mia pollicet᷑. & post
eos uenit ad ꝓselitos. Illis quoq similia
reꝑmittens: loquit᷑. Ergo eunuchis qui ꝑ¬
desꝑatione dixerunt. Ecce ego lignũ arens.
ne se putent subiacere maledicto quo steri¬
lib dictum est. maledictus sterilis qui
non facit semen inisrł: sunquit custodie¬
rint sabbata mea. & de meis prȩceptis ea¬
elegerint quȩ uolui. & non eaꝓaudientiũ¬
imbecillitate concessi. & foedus meũ siue
testamentũ omĩ fide retinuerint: dabo eis
in domo mea & in templo meo. & inmuris
firmissimȩ ciuitatis meȩ locũ. & nomen meliꝰ

Expanded text:
ibit. LXX: Haec dicit Dominus eunuchis: Qui custodierint sabbata mea, et elegerint quae ego volo, et tenuerint testamentum meum, dabo eis in domo mea, et in muro meo locum nominatum, meliorem filiis et filiabus: nomen sempiternum dabo eis et non deficiet. Duo proposuerat, proselytos et eunuchos. Prius loquitur de eunuchis, datque eis praecepta vivendi, et futurorum praemia pollicetur. Et post eos venit ad proselytos, illis quoque similia repromittens. Loquitur ergo eunuchis, qui desperatione dixerunt, Ecce ego lignum arens , ne se putent subjacere maledicto, quod sterilibus dictum est: Maledictus sterilis qui non facit semen in Israel . Si, inquit, custodierint sabbata mea, et de meis praeceptis elegerint ea essi, et foedus meum sive testamentum omni retinuerint fide, dabo eis in domo mea, et in Templo meo, et in muris firmissimae civitatis meae locum, et nomen melius
Abbreviated transcription (Latin):
morte finiri. Hȩc est hereditas seruoꝵ dñi
idest regna cęloꝵ & uita ꝑpetua. & retri.
Et hȩc est iusticia eor qui apud dm̃ sunt dic̃
dñs. ut p̃sens tribulatio futuro gaudio cõ¬
pensetur. Porro uxta septuaginta. iste
mͥ sensus uidetur. Ego creator̃ tuus ñ te ita
feci quomodo diabolus faber pessimꝰ in¬
mundo sp̃u conflat uasa iniquitatis. & ea¬
ꝓfert in ꝑditionẽ. quiscire debet qđ huius¬
cemodi uasa ꝓsꝑum it ñ habeant. sed incursu
uox surgit contra ęccłiam. quando ponunt
heretici in excelso os suum. & lingua eoꝵ
ptransit ad t̾rã. Qđq sequitur. & obnoxii
tui erunt inea : obelo pͣnotauimꝰ. qđ non
tam a septuaginta. quã a malis scriptorib
uidetur additum. Cũ aut̃ omnẽ uocẽ sur¬
gentẽ aduersum se ȩccłia uicerit: tunc
seruientib dño &e oboedientib erit ȩt̃na
hereditas possessio. de qua &e in ieremia
aliis uerbis dr̃. Est merces oꝑib tuis. ha¬

Expanded text:
morte finiri. Haec est haereditas servorum Domini, morte finiri. Haec est haereditas servorum Domini, id est, regna coelorum, et vita perpetua, et retribuEt haec est justitia eorum qui apud Deum sunt, dicit Dominus, ut praesens tribulatio futuro gaudio compensetur. Porro juxta Septuaginta iste mihi sensus videtur: Ego Creator tuus non te ita feci quomodo diabolus faber pessimus immundo spiritu conflat vasa iniquitatis, et profert ea in perditionem: qui scire debet quod hujuscemodi vasa prosperum iter non habeant, sed in cursu quae vox surgit contra Ecclesiam, quando ponunt haeretici in excelsum os suum, et lingua eorum pertransit ad terram. Quodque sequitur: Et obnoxii tui erunt in ea, obelo praenotavimus, quod non tam a LXX quam a malis scriptoribus videtur additum. Cum autem omnem vocem surgentem adversum se Ecclesia vicerit, tunc servientibus Domino et obedientibus erit haereditas, aeterna possessio. De qua in Jeremia aliis verbis dicitur: Est merces operibus tuis . Ha
Abbreviated transcription (Latin):
es ꝑselitos. ego quĩ creaui fabrum sufflantẽ
malor artificẽ. non necessitate naturȩ
sed mentis arbitrio. qui suscitabit incendia
& ꝓferet contra te uasa. quales fuerunt
simon &e elimas magi petro & paulo apłis
resistentes. Ego creaui int̃fectores eor
qui increduli sunt futuri. non quo ego
sim causa ꝑditionis eor. sed quo creatus
aduersarius ad pugnandum: &e uictis
ꝑditio. & uictorib causa sit proemiors.
Om̃sq qui contra te a fabro sufflante sunt
fabricati non dirigent᷑. sed & p̃sentes poe¬
nas sentient & futuras. Qđq prius uide¬
batur occultum. in consequentib dicet᷑
manifestius. Et omnẽ linguã resistentẽ
tibi in iudicio idicabis. ꝑdens sapientiã
sapientium. & prudentiã prudentium
repbans. cunctosq hereticoꝵ principes
& iudeoꝵ magistros. & mundi philoso.¬
phos quos faber ille conflauerat tuo¬
iudicio condemnabis. quomodo &e regina
saba condemnabit incredulos & niniuitas.
Econtrario iustificabitur sodoma cõparatione

Expanded text:
eavi fabrum sufflantem malorum artificem, non necessitate naturae, sed mentis arbitrio: qui suscitabit incendia, et proferet contra te vasa, quales fuerunt Simon et Elymas magi, Petro et Paulo apostolis resistentes. Ego creavi interfectorem eorum qui increduli sunt futuri. Non quo ego sim causa perditionis eorum, sed quo creatus adversarius ad pugnandum, et victis perditio, et victoribus causa sit praemiorum. Omnesque qui contra te a fabro sufflante sunt fabricati, non dirigentur, sed et praesentes poenas sentient et futuras. Quodque prius videbatur occultum, in consequentibus dicitur manifestius: Et omnem linguam resistentem tibi in judicio judicabis, perdens sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobans. Cunctosque haereticorum principes, et Judaeorum magistros, et mundi philosophos, quos faber ille conflaverat, tuojudicio condemnabis. Quomodo et Regina Saba condemnavit incredulos, et Ninivitae: et e contrario justificabitur Sodoma comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
magnis p̃cuis ac labore continuo appendt̃
argentũ ꝓ ea disciplina in qua non sunt pa¬
ues & sudant ꝓiis cibis in quib nulla satu¬
uitas est. Ex quo ostendit᷑ eam sectandam
isse sapientiam quȩ ñ est inflore ac folus
utrbor sed inmedullis ac fructib sensuũ.¬
quȩ non aurem prȩt̾uolat sed animum
reficit. Quam ut discamus. nontransimus
maria nec magnis sumptib indigemus.
sed ꝓpe est uerbũ in ore tuo. ergo &e in cor¬
de nr̃o. Iudite audientes me & come¬
dite bonum: & delectabitur incrassitudine

Expanded text:
magnis pretiis ac labore continuo appendunt magnis pretiis ac labore continuo appendunt argentum pro ea disciplina, in qua non sunt panes, et sudant pro his cibis, in quibus nulla saturitas est. Ex quo ostenditur eam sectandam esse sapientiam, quae non est in foliis ac flore verborum, sed in medullis ac fructibus sensuumquae non aurem praetervolat, sed animum reficit. Quam ut discamus, non transimus maria, nec magnis sumptibus indigemus, sed prope est verbum in ore nostro, et in corde nostro. Audite audientes me, et comedite bonum et delec
Abbreviated transcription (Latin):
t non solum uinũ emamͦ: sed & lac qdđ signi¬
ficat innocentiã paruuloꝵ. Qui mos ac tỹpꝰ.
lacte dicebat & paulus. Lac uobis potum
dedi. & ñ solidum cibum. Et petrus. Quasi
modo nati paruuli. rationale lac desiderate.
uinum &e lac: mistico sermone testatur.
oratiosi oculi eiꝰ a uino. & candidi dentes eiꝰ
Sicut adipe & pinguedine repleat᷑ anima
mea. Et in alio loco. Cibauit eos ex adipe
frumti & de petra melle saturauit eos.
Qui adipes ñ aliud quã misticã carnẽ sonant.
ad quã dñs discipłos hortabat᷑ dicens. Hisi
manducaueritis carnẽ meã & biberitis san¬
guinẽ meum. ñ hab ebitis uitã in uobis.
Inde & ingethsemani traditꝰ ÷ : qđ significat
ualem adipeã. siue pinguissimã. Simulq
increpat eos qui secunt᷑ sapientiã scłarẽ &e
puersam hereticoꝵ simulatasq doctrinas.
ce pbariseoꝵ traditiones. & omnẽ falsi no¬
minis scientiã quȩ eleuatur contra dñi. &

Expanded text:
ut non solum vinum emamus, sed et lac, quod signiut non solum vinum emamus, sed et lac, quod significat innocentiam parvulorum, qui mos ac typus lacte dicebat et Paulus; Lac vobis potum dedi, non solidum cibum . Et Petrus: Quasi modo nati parvuli, rationale lac desiderate .ne, mystico sermone testatur: Gratiosi oculi ejus a vino, et candidi dentes ejus Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea ; et in alio loco: Cibavit eos de adipe frumenti, et de petra melle saturavit eos . Qui adipes non aliud quam mysticam carnem sonant. Ad quam Dominus discipulos hortabatur, dicens: Nisi comederitis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis . Unde et in Gethsemani traditus est, quod significat vallem adipeam, sive pinguissimam. Simulque increpat eos, qui sequuntur sapientiam saecularem et perversas haereticorum simulatasque doctrinas, et Pharisaeorum traditiones, omnemque falsi nominis scientiam, quae elevatur contra Deum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse enim & aqua &e panis est. qui decii
descendit. Ergo quod in quibdã ecrepl¬
rib legitur. emite & bibite. abims
scriptorib immutatũ est: qui putale
esse consequentius si biberent᷑ potuse
quam comederentur. Est aut̃ & pecunia pessi¬
ma siue argentũ. quod reꝓbat scriptura dic̃s.
Peunia quȩ datur cum dolo: quasi testa re.¬
putabitur. Et in alio loco. Argentũ ur̃m re.¬
pbum. Et est argentum. quod dĩ eloquiis cõ¬
paratur. Eloquia dĩi eloquia casta. argen¬
tum igne examinatũ t̾rȩ purgatũ septu-¬
plum. Spreto gͥ illo argento. & pecunus
quib aquas dñĩ emere non possumꝰ: ꝑgamꝰ
adeum qui tenens calicẽ sacram̃ti. discipłis
loquebatur. Accipite &e bibite. hic est sanguis
ñis qui ꝓuobis effundetur. in remissionem
peccatori. Qđ uinum miscuit & sapientia in
cratere suo. om̃s stultos scłi mundiq sapien¬
tam non habentes: ꝓuocans ad bibendum̃.

Expanded text:
Ipse enim et aqua et panis est, qui de coelo Ipse enim et aqua et panis est, qui de coelo descendit . Ergo quod in quibusdam exemplaribus legitur: Emite, et bibite, ab imperitis scriptoribus immutatum est, qui putaverunt esse consequentius, si biberentur potius aquae, quam comederentur. Est autem et pecunia pessima, sive argentum, quod reprobat Scriptura, dicens: Pecunia, quae datur cum dolo, quasi testa reputabitur ; et in alio loco: Argentum vestrum reprobum . Et est argentum quod Dei eloquiis comparatur: Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum . Spreto quibus aquas Domini emere non possumus, pergamus ad eum qui tenens calicem sacramenti discipulis loquebatur: « Accipite et bibite, hic est sanguis meus qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . » Quod vinum miscuit, et sapientia in cratere suo omnes stultos saeculi, mundique sapientiam non habentes, provocans ad bibendum: et
Abbreviated transcription (Latin):
clamabat intemplo. Siquis sitit. ueniti
ad me &e bibat. Qui biberit de aqua quan
ego dedero ei : flumina de uentre eiꝰ flu
aquȩ uiuȩ. significans sp̃m scm̃ quẽ citde¬
tes accepturi erant. de quo ꝓpħa mistico
sermone resonabat. Situut anima nie
ad dm̃ uiuentẽ. Et iterum. Apudte est
fons. Qui ipse de se loquebatur. Me derei
quęrunt fontẽ aquȩ uiuȩ. & foder̃t sibi
lacus contritos. qui non possunt a quas
continere. Has aquas spargunt nubes a
quas ꝑuenit ueritas dĩ. sicut scriptũ est
Et nubes spargunt iusticiam. Prȩcipitius
sitientib ut nequa quã bibant aquassie
turbidas. & tumentes gurgites assirie
sed ꝑgant ad aquas syloe quȩ uadunt
cum silentio. nec timeant el oquii pauido
si argentũ forte non habeant: sed audia
apłm dicentẽ. Grã salui facti estis. Et be
ad discipłos. Gratis accepistis. gratis dat
Mirũq in modum emunt aquas absꝙs
cunia . & non bibunt eas: sed comedui

Expanded text:
clamabat in Templo: Si quis sitit, veniat clamabat in Templo: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui biberit de aqua, quam ego dedero ei, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , significans Spiritum sanctum, quem credentes accepturi erant, et de quo Propheta mystico sermone resonabat: Sitivit anima mea ad Deum viventem ; et iterum: Apud te fons querunt fontem aquae vivae: et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Has aquas spargunt nubes, ad quas pervenit veritas Dei. Sicut scriptum est: Et nubes spargant justitiam . Praecipiturque sitientibus, ut nequaquam bibant aquas Sior turbidas, et tumentes gurgites Assyriorum; sed pergant ad aquas Siloe, quae vadunt cum silentio; nec timeant eloquii paupertatem, si argentum forte non habeant , sed audiant Apostolum dicentem: Gratia salvi facti estis ; et Dominum ad discipulos: Gratis accepistis, gratis date . Mirumque in modum emunt aquas absque pecunia; et non bibunt eas, sed comedunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Itione uinum &e lac. Quare appenditis
argentũ & non inpanib. &e laborẽ ur̃m &
non insaturitate: Larr. Qui sititis uenite
Iad aquã. & quot quot ñ habetis pecuniã.
euntes emite & comedite. & ambulate. &
emite absq pecunia &e absq p̾cio uinũ
& adipem. Quare emitis pecunid.&
cum oi de quo supra in ꝓphetia conta
ariel dixerã qđ esset ambiguut &eulis
iectionẽ uocantis uel ue significant
in pͥncipio capituli positũ est. & nequꝰ
plangentis legitur seduocantis affeili
conterendũ. & omnẽ uocẽ & linguã qu
se armauerat contra scientiã dĩ esse sus¬
dam: ꝓuocat credentes ad filuuiũ a
repletus est aquis. & cuiꝰ impetꝰ lȩtificat
ciuitatẽ dĩ. ut bibant aquas de fontib s
uatoris. qui loquitur ad samarita nã
scires grãm dĩ. & quis est qui dicit tͥ dau
bibere : tu petisses ab eo & dedisset tͥ aqui
uiuam. Aqua quã ego dedero ei. fiet inu
fons aquȩ salientis in uitã ȩt̾nã. de hius

Expanded text:
e vinum et lac. Quare appenditis argentum non in panibus, et laborem vestrum non in saturitate? LXX: Qui sititis, ite ad aquam, et quotquot non habetis pecuniam, euntes emite, et comedite, et ambulate, et emite absque pecunia et absque pretio vinum et adipem. Quare emitis pecunia, et cum OI , de quo supra in prophetia contra Ariel dixeram , quod esset ambiguum, et vel interjectionem vocantis, vel vae, significaret, hic in principio capituli positum, nequaquam plangentis legitur, sed vocantis affectu.conterendum, et omnem vocem linguamque, quae se armaverat contra scientiam Dei, esse superandam: provocat credentes ad fluvium Dei, qui repletus est aquis, et cujus impetus laetificat civitatem Dei, ut bibant aquas de fontibus Salvatoris, qui loquitur ad Samaritanam: Si scires gratiam Dei, et quis est, qui dicit tibi, da mihi bibere: tu petisses ab eo, et dedisset tibi aquam. Aqua quam ego dedero ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . De his aquis
Abbreviated transcription (Latin):
dut it inlatinis codicib legit. Dnis illu.¬
minat cecos. diligit aduenas. Ut postquã
cȩci lumen receꝑint ueritatis. & stulti sapi.¬
entiam didicerint: tunc adȩccłiã tran.¬
seuntes diligantur adño. & audiant ꝑꝓ¬

Expanded text:
Sive ut in Latinis codicibus legitur: Dominus illuSive ut in Latinis codicibus legitur: Dominus illuminat caecos, Dominus diligit advenas : ut postquam caeci lumen receperint veritatis, et stulti sapientiam didicerint, tunc ad Ecclesiam transeuntes diligantur a Domino, et audiant
Abbreviated transcription (Latin):
irtor &e tremor uener̃ suꝑ me: & multũ
ssamea concussit. Et cum ꝓpħa. A uoce
orationis meȩ. intrauit tremor in ossa mea.
nascitur. de quo scriptũ ÷. Tremor app̃hen.¬
sit impios. Ecce accola ueniet qui non
trat mecum. aduena quondã tuus adiun¬
gitur tibi. Lxa. Ecce ꝓseliti accedant ad
te ꝑme. & coloni erunt tui. & ad te confu¬
sent. Et hȩc uidei putant adierłm dici
qd multi de gentib ꝓseliti sint futuri.
e legem moysi cerimoniasq suscipiant.
Id nos urta acceptã int̾p̃tationẽ ad eccłiã¬
gata est: quȩ non habet maculã neq rũgã.
quȩ libera est. &e est mat̾ omiũ credentuĩ.
Id quos ꝓselitos & aduenas congregandos.
misit dĩis discipłos suos dicens. Docete om̃s
gintes ut confugiant adeuangeliũ & no.¬
lam legem suscipiant. ut habitatores qͦn¬
dunidolatriȩ. fant coloni ȩccłiȩ. de qͥb
inpsalmis dr̃. Dñs sapientes facit cȩcos.

Expanded text:
Horror et tremor venerunt super me; et multum Horror et tremor venerunt super me; et multum mea ossa concussit ; et cum propheta: A voce orationis meae intravit tremor in ossa mea ;nascitur. De quo scriptum est: Tremor apprehendit impios . Ecce accola veniet, qui non erat mecum; advena quondam tuus adjungetur tibi. LXX: Ecce proselyti accedent ad te per me, et coloni erunt tui, et ad te confugient. Et haec Judaei putant ad Jerusalem dici, quod multi de gentibus proselyti sint futuri, et legem Moysi caeremoniasque suscipiant. Quod nos juxta coeptam interpretationegata est, quae non habet maculam, neque rugam, quae liber est, et mater omnium credentium . Ad quos proselytos et advenas congregandos, misit Dominus discipulos suos, dicens: Docete omnes gentes , ut confugiant ad Evangelium, et novam Legem suscipiant, ut habitatores quondam idololatriae, fiant coloni Ecclesiae. De quibus in psalmis dicitur: Dominus sapientes facit caecos.
Abbreviated transcription (Latin):
ce barbaros. diuites &e pauꝑes. nobls
de ignobiles. uiros ac mulieres. pan
&e senes & omia quiȩ inmundo uis
is contraria. Excessimus breuitatis modũ
quitilis est in omĩb quȩ dicenda sunt.
aqua nos iuxta hebreos & nr̃os semiuui¬
os intra sed incȩlis urbẽ dĩ querere. quȩ
qmonte xposita latere ñ pocest.
Imas ꝓcul a calumnia. quia ñ timebis.
apauore quia ñ apꝓpinquabit tibi.
n secede abini quo &e ñ timebis. &e tremor
in apꝓpinquabit tibi. Ordo pulcherrimꝰ
Sluꝑculam &e humilẽ fuerat consolatꝰ
mitens ei gr̃as spuales. Hunc dic̃ quid
scere debeat. si nolit aduersarior impetꝰ
srmidare. Et est sensus. Non uis timere in¬
micos tuos. fac ista quȩ dico Recede ꝓcul
ssalumnia &e abiniquitate. quia omĩs in.¬
qutas &e rapina. decalumnia nascit᷑. Et ñ
mebis. tremorq &e pauor non apppin¬
pabunt tibi: ut nequaquã homines sed
antimeas. dicens cum moyse. Tremens sũ.
e meticulosus. & cum uno amicoꝵ iob

Expanded text:
ivites et pauperes, nobiles et ignobiles, viros et mulieres, parvulos et senes, et omnia quae in mundo videntur esse contraria . Excessimus brevitatis modum, qui utilis est in omnibus quae dicenda sunt: nequaquam nos juxta Hebraeos et nostros Semijudaeos in terra, sed in coelis, urbem Dei qumonto sita latere non potest. Recede procul a calumnia, quia non timebis; et a pavore, quia non appropinquabit tibi. LXX: Recede ab iniquo, et non timebis, et tremor non appropinquabit tibi. Ordo pulcherrimus. Pauperculam et humilem fuerat consolatus, promittens ei gratias spirituales. Nunc docet quid facere debeat, si nolit adversariorum impetus formidare. Et est sensus: Non vis timere inimicos tuos, fac ista quae dico: Recede procul a calumnia, sive ab iniquitate: quia omnis iniquitas et rapina de calumnia nascitur; et non timebis, tremorque et pavor non appropinquabunt tibi, ut nequaquam homines, sed Deum timeas, dicens cum Moyse: Tremens sum ego et meticulosus ; et cum uno amicorum Job:
Abbreviated transcription (Latin):
uixta lacum neusim. Est ce alius lapis nuis
&e spumȩ marinoꝵ fluctuũ similis & de¬
ment̃ quasi mixto cruore subrutilans
Hoc diximꝰ. ut uniuersas gr̃as sp̃uales in
eccłiȩ ꝓpugnaculis cognoscamꝰ. Quas qui
habuerit: uanos timores fugat & potet
cũ sponsa dicere. Frat᷑uelis m̃s candidis
&e rubicundus. Portȩ aut̃ istius ciuitatis
de lapide christallino. qui sculpit᷑ uanis
modis. quo lapide nichil purius est bti
uehem̃tissimis alpiũ frigorib & inaussi
soli speluncis concrescere aquȩ dicuntus
inchristallũ. & tactu quidẽ lapidẽ. is
aquas esse. ꝑ quȩ ostenditur eos qͥuifons
sed fidei esse purissimȩ. & dicere cũ ꝓpli.
a mandatis tuis intelle.xi. & illud audut
Beati mundo corde. qm̃ ipsi dm̃ uidebunt
pidib electis instruunt᷑. quos reliquos las¬
des intelligere possumꝰ. & om̃s filios ei e
doctos siue discipłos dĩ. Quo testimonio

Expanded text:
juxta lacum Neusin. Est et alius jaspis nivi juxta lacum Neusin. Est et alius jaspis nivi et spumae marinorum fluctuum similis, et elementer quasi mixto cruore subrutilans. Hoc diximus, ut universas gratias spirituales in Ecclesiae propugnaculis cognoscamus; quas qui habuerit, vanos timores fugat, et potest cum sponsa dicere: Fratruelis meus candidus et rubicundus . Portae autem istius civitatis de lapide sunt crystallo, qui scalpitur variis modis, quo lapide nihil purius est. Denique vehementissimis Alpium frigoribus, et inaccessis soli speluncis, concrescere aquae dicuntur in crystallum: et tactu quidem lapidem, visu aquam esse. Per quem ostenditur, eos qui in fsed fidei esse purissimae, et dicere cum propheta: A mandatis tuis intellexi . Et illud audire: Beati mundo corde: quoniam ipsi Deum videbunt lapidibus electis exstruuntur, quos reliquos lapides intelligere possumus, et omnes filios ejus esse doctos, sive discipulos Dei: quo testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
nalo. Qđ nos in latinũ sermonẽ uertere
possumus. scando aerẽ. solẽq despicio.
incȩlis est. Etechielis quoq scriptura cõ¬
memorat. quod locus in quo thronꝰ dĩ sit
saphiri habeat similitudinẽ. & gła dñi
in hoc colore consistat. qui portat imaginẽ
suꝑ cȩlestis. Sed &e ꝓpugna cula urbis dñicȩ
hoc est muroꝵ. moenia iaspide roborant᷑.
qͥ possunt omnẽ altitudinẽ eleuantẽ se
contra scientiã dĩ destruere atq conuin¬
cere. & mendaciũ subiere ueritati. Qui
gͦ in disputando fortissimꝰ est. & scãrũ
scripturarũ testimoniis roboratus: iste
ꝓ pugnaculũ eccłiȩ est. Iaspidũ multa
st̃ genera. Alius est enĩ smaragdi habens
similitudinẽ. qui reꝑit᷑ infontib herme¬
Alius uiridior mari. ce tinctus quasi florib
Hunc infrigiȩ monte ida & in ꝓfundisins
specub eiꝰ nasci refer̃. Alium uͦ iuata hibins
hircanosq & mare caspiũ reꝑiri. & p̃cipue

Expanded text:
λιον; quod nos in Latinum sermonem vertere λιον; quod nos in Latinum sermonem vertere possumus: Scando aerem, solemque despicio in coelis est . Ezechielis quoque Scriptura commemorat, quod locus in quo thronus Dei sit, sapphiri habeat similitudinem, et gloria Domini in hoc colore consistat, qui portat imaginem supercoelestis. Sed et propugnacula urbis Dominicae, hoc est murorum moenia jaspide roborantur, qui possunt omnem altitudinem elevantem se contra scientiam Dei destruere atque convincere, et mendacium subjicere veritati . Qui ergo in disputando fortissimus est, et sanctarum Scripturarum testimoniis roboratus, iste propugnaculum Ecclesiae est. Jaspidum multa sunt genera: alius est enim smaragdi habens similitudinem, qui reperitur in fontibus ThermoAlius viridior mari, et tinctus quasi floribus; hunc in Phrygiae monte Ida, et in profundissimis specubus ejus nasci referunt. Alium vero juxta Iberos, Hyrcanosque et mare Caspium reperiri, et praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
Fuisti in medio lapidũ ignitor immaculat᷑
in dieb tus ex quo conditus es: donec in-¬
uentȩ sunt in te iniquitates tuȩ. Quis enĩ
tam stultꝰ & uecordis ingenu. ut inpara.¬
diso dĩ positum principẽ tiri quẽcunq¬
dubiũ angelos intelligimꝰ cęlestesq uir.¬
tutes. putet fuisse eum qui t̃renis lapidib
ornatus sit. & habuerit similitudinẽ &
signaculum dĩ: De natura gͥ lapidum
omium. &e ꝑ partes singuloꝵ. ñ est huius
tẽporis dicere. Neq enĩ semꝑ dicenda sunt
omĩa. Nunc tantũ de carbunculo. saphiro
&e iaspide disseramꝰ. Carbunculus qͥ parat᷑
siue ꝑ ordinẽ sternitur. uidet᷑ mͥ ignitus
sermo doctrinȩ. qui fugato errore tenebra¬
rũ illuminat corda credentiũ. Hic est
que unus de seraphin tulit forcipe com
p̃hensum adisaiȩ labia purganda. qui
habet similitudinẽ & suꝑni aeris & qui
talis est illud possit a ristofaniũ dicere

Expanded text:
fuist in medio lapidum ignitorum, immaculatus fuist in medio lapidum ignitorum, immaculatus in diebus tuis, ex quo conditus es, donec inventae sunt in te iniquitates tuae . Quis enim tam stultus et vecordis ingenii, ut in paradiso Dei, positum principem Tyri, quemcumqudubie Angelos intelligimus coelestesque Virtutes putet fuisse eum, qui terrenis lapidibus ornatus sit, et habuerit similitudinem et signaculum? De natura igitur m, et per partes singulorum, non est hujus temporis dicere; neque enim semper dicenda sunt omnia. Nunc tantum de carbunculo, sapphiro et jaspide disseramus. Carbunculus qui paratur, sive per ordinem sternitur, videtur mihi ignitus sermo doctrinae, qui fugato errore tenebrarum, illuminat corda credentium. Hic est quem unus de Seraphim prehensum, ad Isaiae labia purganda : qui habet similitudinem, et supra nos aeris: qui talis est, ut possit illud Aristophanicum dicere
Abbreviated transcription (Latin):
topatiũ smaragdũ. Scds ordo carbunculũ.
Saphirum. iaspidẽ. Ordo t̃cius ligirium.
achaten. ametistum. Ordo quartus chrisoli¬
tum. berillũ. onichinũ. auro circundatus.
& inscripti erant ex nominib duodecim
tribuumfilioꝵ isrł. In quo notandum. qđ
scds ordo lapidum etiã in pͣsenti scriptura
sit positꝰ. carbunculus. sapirꝰ. & iaspis. Nec.¬
dum enĩ ꝑfecta retinemꝰ: nec ad pͥma ꝑue.¬
nimꝰ. quia nunc ꝑspeculum uidemꝰ in eni¬
ginate. Porro ine zechiele scriptũ repꝑimꝰ
Tues signaculũ similitudinis. & corona de¬
coris. indelitus paradisi dĩ fuisti. Omĩ la¬
pide pͥmo indutꝰ es: sardio. oe topatio.
&e smaragdo. & carbunculo. & saphiro. &
iaspide. argento quoq & auro. & ligirio.
&e achate. & ametisto. chrisolito. & berillo.
& onichino. auroq replesti tuos thesauros.
& apothẽcas tuas in te. A quã die conditꝰ es
cum cherubin: posui te in monte scõ meo.

Expanded text:
topazium, smaragdum. Ordo secundus, carbunculum, topazium, smaragdum. Ordo secundus, carbunculum, sapphirum, jaspidem. Ordo tertius, ligirium, achatem, amethystum. Ordo quartus, chrysolithum, beryllum, onychium, auro circumdatos; et inscripti erant ex nominibus duodecim tribuum filiorum Israel. In quo notandum quod secundus ordo lapidum etiam in praesenti Scriptura sit positus, carbunculus, sapphirus, et jaspis. Necdum enim perfecta retinemus, nec ad prima pervenimus, quia nunc per speculum videmus in aenigmate. Porro in Ezechiel sic scriptum reperimus: Tu es signaculum similitudinis et corona decoris, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omni lapide primo indutus es, sardio, topazio, et smaragdo, carbunculo et sapphiro et jaspide, argento quoque, et auro et lyncurio, et achate, et amethysto, et chrysolitho, et beryllo, et onychino; auroque replesti thesauros tuos et apothecas tuas in te. A qua die conditus es, cum Cherubim posui te in monte sancto meo;
Abbreviated transcription (Latin):
ipincpetra edificabo ȩccliam meam.
Quam ciuitatem qui meruerit intrare:
gaudens loquitur dño. Sicut audiuimꝰ ita¬
& uidimꝰ inciuitate dñĩ uirtutum. in cuu¬
tate dĩ nr̃i. ds̃ fundauit eã in ęt̾nũ. Suꝑcon¬
ditore huius ciuitatis. & in alio loco dicitur.
Hic edificabit ciuitatẽ meã. & reducet capti.¬
uitatẽ popłi mei. De natura aut̃ duodecim
lapidum atq gemmarũ ñ est huiꝰ tẽporis
dicere. cum & grecoꝵ. plurimi scripserint
& latinor. ẽ quib tantũ nominabant
uirũ scȩ̃ &e uenerabilis memoriȩ ep̃mepi-¬
phanium. qui insigne nobis ingenu &
eruditionis suȩ reliquit uolumen qͦd inscri¬
apud latinos oratorẽ & philosophum. qui
in oꝑe pulcherrimo naturalis historiȩ
tricesimum septimũ librũ qui & extremꝰ
est. lapidum atq geminarũ disputatione
cõpleuit. Hi duodecim lapides scribunt᷑
pordinem in exodo & in ezechiele. idest
demate pͥncipis tiri. dicamus pͥmũ de
exodo. Quattuor ordines in texti erant

Expanded text:
nc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quam civitatem qui meruerit intrare, gaudens loquitur Domino: Sicut audivimus, ita vidimus in civitate Domini virtutum, in civitate Dei nostri: Deus fundavit eam in aeternum . Super conditore hujus civitatis, et in alio loco dicitur: Hic aedificabit civitatem meam, et reducet captivitatem populi mei . De natura autem duodecim lapidum atque gemmarum, non est hujus temporis dicere, cum et Graecorum plurimi scripserint et Latinorum. E quibus duos tantum nominabo, virum sanctae et venerabilis memoriae episcopum Epiphanium, qui insigne nobis ingenii et eruditionis suae reliquit volumen, quod inscriapud Latinos oratorem et philosophum, qui in opere pulcherrimo naturalis historiae tricesimum septimum librum, qui et extremus est, lapidum atque gemmarum disputatione complevit. Hi duodecim lapides scribuntur per ordinem in Exodo et in Ezechiel, id est demate principis Tyri. Dicamus primum de Exodo: Quatuor ordines intexti erant
Abbreviated transcription (Latin):
popłm in eruditũ. Ecce ego creaui fabrũ
sufflantẽ in igne prunas. & ꝓferentẽ uas
in opus suum. & ego creaui int̾fectorẽ ad¬
disꝑdendũ. Omẽ uas quod fictũ est contra
tibi inuidicio iudicabis. Hȩc est hereditas
seruoꝵ dñi. & iusticia eoꝵ apud me dicit
dñs. Laix. Ecce ego creaui te non ut aerariꝰ
sufflans inignȩ prunas. & ꝓferens uas in
opus. Ego aut̃ creaui te non in ꝑditionẽ.
int̾ficere om̃e uas qđ ꝑfectũ contra tẽ non

Expanded text:
 | et ait: Ecce ego creaui fabrum | sufflantem in igne prunas | et proferentem uas in opus suum. et ego creaui interfectorem adrdendum omne uas, quod fictum est contra tibi in judicio, judicabis. Haec haereditas servorum Domini: et justitia eorum apud me, dicit Dominus. LXX: Ecce ego creavi te, non ut aerarius sufflans in igne prunas, et proferens vas in opus. Ego autem creavi te non in perditionem interficere: omne vas quod factum est contra te, non
Abbreviated transcription (Latin):
iquo & apłs petrus disputans ait. Nob̾ gͦ ho-¬
por qui credimus angulari p̃cioso electoq
ipidi. incredulis aut̃ est lapis offensionis
cipes loquit᷑ sacerdotũ. Iste est lapis
ugularis p̃ciosus quem uos despexistis re-¬
qlantes. qui factus est incaput anguli. &

Expanded text:
us Petrus disputans ait: Nobis ergo honor qui credimus angulari et pretioso electoque lapidi. Incredulis autem est lapis offensionis orum ad principes loquitur sacerdotum: Iste est lapis electus, pretiosus, quem vos despexistis reprobantes ; qui factus est in caput anguli, et
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃m. Siquis aut̃ suꝑ fundam̃tũ hoc edifi¬
ut aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos. ligna.
foenũ. stipulã: uniꝰcuiꝰq opus manife¬
stum erit. de hoc fundam̃to. & in epła
xp̃o iesu. Et iterũ. In qͥb om̃s edificamini
lapides uiuentes. in sacerdotiũ sc̃m̃. offerre
suales uictimas. De his lapidib mistice dr̃
apides sc̃i uoluuntur suꝑ t̾rã. equib edifi

Expanded text:
tum hoc aedificat aurum, et lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus manifestum erit. De hoc fundamento et in Epistola Jesu Christo ; et iterum: In quibus omnes aedificamini lapides viventes in sacerdotium sanctum, offerre spirituales victimas . De his lapidibus mystice dicitur: Lapides sancti volvuntur super terram , quibus aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
sit carbunculis. & habeat fundamen
saphirina. & ꝓpugnacula ⁊ aspidũ sia
calcedonũ. & portas christallinas su
a naglyfas. & murum in circũitu pul¬
sor. lapidum. om̃sq fili i eiꝰ ñ habeant
magistros homines sed dm̃. ce appelias
iscipuli dĩ. & sit in eis pax ꝑpetua. & edi¬
mam cȩceras iurtutes in edificationẽ ȩccłiȩ
ihere nos quȩrere. nec uidaica deliram̃ta
istari. Exponant enim qͥd sit illud in ꝓ.
aerhis qđ de sapientia dr̃. Preciosior est
lapidem p̃ciosũ. Ex quo palam est illum
upidem cȩteris lapidib comparari. de qͦ¬

Expanded text:
a carbunculis, et habeat fundamenta sapphirina, et propugnacula jaspidem, sive chalcedonium, et portas crystallinas, sive anaglyphas, et murum in circuitu pretiosorum lapidum: omnesque filii ejus non habeant magistros homines, sed Deum, et appellentur discipuli Dei; et sit in ea pax perpetua, et aedietiam caeteras virtutes in aedificationem Ecclesiae debere nos quaerere: nec Judaica deliramenta sectari. Exponant enim quid sit illud quod in Proverbiis de sapientia dicitur: Pretiosior est ltum . Ex quo palam est, illud lapidem caeteris lapidibus comparari, de q
Abbreviated transcription (Latin):
ad uirgã. quȩ abscisa fuerat. Noli timere
nec erubescas. neq ora pudore suffundas.
Nequaquã enĩ ultra confunderis ut prius
confusa fueras. nec confusionis adolescen-¬
tiȩ tuȩ memor eris. & uiduitatis tuȩ non
recordaberis ꝑquã relicta es a dõ. quia
uidea. sed in uni uerso orbe t̾rarũ. Deniq
sequitur. Qui te fecerat ipse te redemit
quȩ nunquã in toto orbe dominata est.
sed ad ȩccłiam xp̃i. cuiꝰ hereditas mundi
possessio est.Quia ut mulierẽ dereli¬
ctã & merentẽ sp̃u uocauit te dñs. & i¬
rẽ abadolescentia abiectã dix̃ ds tuus
Ad punctũ in modico dereliqui tẽ: & inmis

Expanded text:
ad virgam, quae abscissa fuerat: Noli timere, nec crubescas, neque ora pudore suffundas. Nequaquam enim ultra confunderis, ut prius confusa fueras, nec confusionis adolescentiae tuae memor eris, et viduitatis tuae non recordaberis, per quam relicta es a Deo: quia Judaea, sed in universo orbe terrarum. Denique sequitur: Qui te fecerat, ipse te redemit quae numquam in toto orbe dominata est: sed ad Ecclesiam Christi, cujus haereditas, mundi possessio est. Quia ut mulierem derelictam et moerentem spiritu vocavit te Dominus: et uxorem ab adolescentia abjectam, dixit Deus tuus. A
Abbreviated transcription (Latin):
uxores ex omĩb quas elegerant. & ꝑdide.¬
rint fortitudinẽ pristinã. & nequaquã
in hoc diluuio sint futuri. Hoc ille dixe.¬
rit. cuius explanationẽ lectoris arbitrio
derelinquo. P auꝑcula tempestate con
uulsa absq ulla consolatione. ecce ego st̃nã
pordinẽ lapides tuos. & fundabo tẽ insa¬
phiris. Et ponam iaspidẽ ꝓpugnacuila tua.

Expanded text:
uxores ex omnibus quas elegerunt, et perdiderunt fortitudinem pristinam: et nequaquam in hoc diluvio sunt futuri . Hoc ille dixerit, cujus explanationem lectoris arbitrio derelinquo. Paupercula tempestatuulsa, absque vlla consolatione. Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, & fundabo te in sapphiris. Et ponam iaspidem, propugnacula tua.
Abbreviated transcription (Latin):
Porro iuxta septuaginta ñ eã dic̃ quasi
derelictã mulierẽ & pusillanimẽ uod¬
tã a dño. neq sic̃ uxorẽ quȩ ab adole¬
scentia odio habita sit: sed iccirco se can
ad modicum reliquisse & auertisse facit
suã. ut misereat᷑ illiꝰ inȩt̃nũ. Si gͦ iudd
ce nr̃i uidaitantes dicunt isrł ad mali
derelictũ. ut in aduentu. xp̃i eiꝰ miserer¬
tant᷑ totiꝰ ȩt̾nitatis: cur & nob̃ ñ cona¬

Expanded text:
eam dicit quasi derelictam mulierem, et pusillanimem vocatam a Domino: neque sicut uxorem, quae ab adolescentia odio habita sit; sed idcirco se eam ad modicum reliquisse, et avertisse faciem suam, ut misereatur illius in aeternum. Si ergo Judaei et nostri judaizantes, dicunt Israel ad modicum derelictum, ut in adventu Christi ejus miseretant
Abbreviated transcription (Latin):
Iut mulierẽ derelictã &e pusillanimẽ uu¬
Icauit te dñs. neq ut mulierẽ quȩ ab ad¬
olescentia odiosa est dix̃ ds̃ tuus. Tẽ por
Imodico reliqui te: & cũ miscđia maqi
mi serebor tui. Infurore paruo auerti
faciẽ meã a te: & inmiscđia sempit̾na
miserebor tui. dix̃ qui eruit te dñs.
Hic amici uideoꝵ uelificant. mulierem
derelictam & uxorẽ ab adolescentia
subiectã quã ad punctũ & in modico

Expanded text:
ut mulierem derelictam et pusillanimem vocavit te Dominus, neque ut mulierem, quae ab adolescentia odiosa est, dixit Deus tuus. Tempore modico reliqui te: et cum misericordia magna miserebor tui. In furore parvo averti faciem meam a te: et in misericordia sempiterna miserebor tui: dixit qui eruit te Dominus. Hic amici Judaeorum vilificant mulierem derelictam et uxorem ab adolescentia abjectam, quam ad punctum et ad modicum
Abbreviated transcription (Latin):
postea plures fecit filios. & illa insterilita¬
tem uersa sit quȩ prius habebat uirum:
quomͦ nunc dr̃ ad eã quȩ uirũ ñ habuit
uiduitatis tuȩ ñ recordaberis ampliꝰ. &
Ex quo intelligi uolunt udei. omĩa quȩ di¬
cunt᷑ dici ad ierłm quȩ deserta adõ.rur.¬
sum abeo instauranda sit. Qui facile re-¬
pellent᷑. cum admoniti fuerint dici exꝑ
sona dni inzacharia. Et assũpsi mͥ duas
uirgas. unã uocaui decorẽ &e alterã fu
niculũ. & paui gregẽ. De quo in suo loco
pleniꝰ diximus. & nũnc dr̃ ex parte. duas
uirgas utrunq esse popłm iudeor & gen-¬
quȩ accepit naturalẽ legẽ fixã incordib
suis. de qua paulus scribens ad romanos
fortissime disputat. qua uirga nichil pul.¬
chrius est ut omĩs creatura ȩqualit̾ uocet᷑
ad cultũ creatoris sui. scđa aut̃ id est po

Expanded text:
postea plures fecit filios, et illa in sterilitapostea plures fecit filios, et illa in sterilitatem versa sit, quae prius habebat virum: quomodo nunc dicatur ad eam, quae virum non habuit: Viduitatis tuae non recordaberis amplius, Ex quo intelligi volunt Judaei, omnia quae dicuntur, dici ad Jerusalem, quae deserta a Deo, rursum ab eo instauranda sit. Qui facile repellentur, cum admoniti fuerint, dici ex persona Domini in Zacharia: Et assumpsi mihi duas virgas: unam vocavi decorem, et alteram vocavi funiculum: et pavi gregem . De quo in suo loco plenius diximus, et nunc ex parte dicetur. Duas virgas, utrumque esse populum, genquae accepit naturalem legem fixam in cordibus suis, de qua Paulus scribens ad Romanos, fortissime disputat ; qua virga nihil pulchrius est, ut omnis creatura aequaliter vocetur ad cultum Creato
Abbreviated transcription (Latin):
Ut diuitiȩ illȩ accipiant᷑ quȩ inpͣsenti scientia
sunt & bonis oꝑib. & głam quã accipitis. &
ꝑcuiꝰ oꝑa ds̃ głorificatur ingentib: longitudo
aut̃ uitȩ & anni plurimi et̃nã uitã signi.¬
ficent. quȩ pͣsentia neglegens. ad futura fe.¬
stinat. Noli timere quia ñ confunderis.
neq erubesces. Non enĩ te pudebit. quia con-¬
fusionis adolescentiȩ tuȩ obliuisceris. &
Iopꝓbrii uiduitatis tuȩ ñ recordaberis am
Sexercituũ nom̃ illi. & redẽptor tuus sc̃s isrł.
ds omĩs t̾rȩ uocabit᷑. Laxr. Noli timere quia
confusa es. ne confundaris. qͥa exꝓbratum
qui fecit te dñs sabaoth nom̃ est ei. & qͥeruit
te ds isrł omĩs terrȩ uocabitur. Orit᷑ quęstio.
quomͦ si adȩccłiam dr̃ de gentib congrega-¬
tam. lȩtare sterilis quȩ non paris. & plures
filii desertȩ magis quã eiꝰ quȩ habet uirũ.
quod scilicet hȩc uirũ non habuerit. quȩ

Expanded text:
ut divitiae illae accipiantur, quae in praesenti scientia ut divitiae illae accipiantur, quae in praesenti scientia sunt et bonis operibus, et gloria quam accipit is, per cujus opera Deus glorificatur in gentibus, longitudo autem vitae et anni plurimi, aeternam vitam significent, quae praesentia negligens, ad futura festinat. Noli timere, quia non confunderis, neque erubesces: non enim te pudebit, quia confusionis adolescentiae tuae oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae non rexercituum nomen ejus: et redemptor tuus Sanctus Israel, Deus omnis terrae vocabitur. LXX: Noli timere, quia confusa es: neque confundaris, quia exprobratum qui fecit te, Dominus sabaoth nomen ei: et qui eruit te, Deus Israel, omnis terrae vocabitur. Oritur quaestio, quomodo si ad Ecclesiam dicitur de gentibus congregatam: Laetare, sterilis, quae non paris; et: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, quod scilicet virum non habuerit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis sc̃is tunc in bonã partẽ accipimꝰ.
quando eas & iuxta sp̃m intelligimꝰ & uxta
litteram. ꝑ arma iusticiȩ a dextris & a sini-¬
stris. ut & humilior intelligentia uitȩ te¬
neat institutionẽ exemplaq maioꝵ. &
sp̃uales atq sullimes de p̃sentib nos tranfe¬
rat ad futura. Hoc est qͦd &e dñs phariseis int̃¬
rogantib loquebat᷑. Reddite quȩ sunt cęsaris
cȩsari. & quȩ sunt dĩ dõ. Ut & potestatib
istius scłi subiciamur. quȩ ñ iniuste tenent
gladiũ inuindictã eoꝵ qui male egert̃ quȩ
sinistra intelligitur. & dõ reddamꝰ quȩ dĩ
sunt. ut nullũ aliũ timeamꝰ. nͥ eũ qui &e ani
mȩ & corporis habet potestatẽ. qđ in dexte¬
ra accipitur. Deniq de sapientia dĩ dr̃ cui
nichil p̃ciosum cõparari potest: qđ in dex¬
tera sua uitȩ habeat longitudinẽ & annos
plurimos. insinistra aut̃ diuitias & głam.

Expanded text:
Scripturis sanctis tunc in bonam partem accipitur, Scripturis sanctis tunc in bonam partem accipitur, quando eas et juxta spiritum intelligimus, et juxta litteram per arma justitiae a dextris et a sinistris , ut et humilior intelligentia vitae teneat institutionem exemplaque majorum, et spiritualis atque sublimis de praesentibus nos transferat ad futura. Hoc est quod et Dominus Pharisaeis interrogantibus loquebatur: Reddite quae sunt Caesaris Caesari et quae sunt Dei Deo : ut et potestatibus istius saeculi subjiciamur, quae non injuste tenent gladium in vindictam eorum qui male egerunt, quae sinistra intelligitur: et Deo reddamus quae Dei sunt, ut nullum alium timeamus, nisi eum, qui et animae habet et corporis potestatem, quod in dextera accipitur . Denique de sapientia Dei dicitur, cui nihil pretiosum comparari potest, quod in dextera sua vitae habeat longitudinem, et annos plurimos; in sinistra autem divitias et gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
cula tua dñe uirtutũ. concupiscit &e defi
sloꝵ laudabunt te. Finis enĩ tabernaculoꝵ.
stnȩ domꝰ possessio est quȩ fundam̃ta non
mutat. nec trans fertur de alio in aliũ locum.
Quitñĩ plantati in domo sunt dĩ: priꝰ inatrit᷑
ilius effloruer. ut de florib ad frugem¬
ueniant. possintq dicere. Ego aut̃ sicut oli¬
ua fructifera in domodĩ. Deniq uir sc̃s ta¬
bernacula p̃terire festinans. & domum dĩ
uidere desiderans: unum uotũ habere se dic̃.
ut nunquã de domo dĩ exeat. Unum petiui
a dño hoc requirã. ut inhabitẽ in domo dĩi
omĩb dieb uitȩ meȩ. Dilatandũ est gͦ tab̾¬
naculũ ce aula. pellesq tendendȩ. & funiculi
multipliciũ uarioꝵq sermonũ longius ꝓdu-¬
cendi. & claui ratione firmandi in dextris
& insinistris. ut semensermonis id est doctri¬
na dĩ gentes ualeat possidere. & ciuitates
habitabiles facere. quȩ accepit qui minam
duplicauerat. Dexterã aut̃ & sinistrã: in

Expanded text:
deficla saeculorum laudabunt te . Finis enim tabernaculorum, aeternae domus possessio est, quae fundamenta non mutat, nec transfertur de alio in alium locum. Qui enim plantati in domo sunt Domini, prius in atriis illius effloruerunt, ut de floribus ad frugemveniant, possintque dicere: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei . Denique vir sanctus tabernacula praeterire festinans, et domum Dei videre desiderans, unum votum habere se dicit, ut numquam de domo Dei exeat: Unum petivi a Domino, hoc requiram: ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae . Dilatandum est ergo tabernaculum, et aulaea pellesque tendendae, et funiculi multiplicium variorumque sermonum longius producendi, et clavi ratione firmandi in dextris et sinistris, ut semen sermonis, id est, doctrinae Dei, gentes valeat possidere; et civitates habitabiles facere, quas accepit qui mnam duplicaverat. Dextera autem et sinistra in
Abbreviated transcription (Latin):
solatione. ecce ego prȩparabo tibi carbun-¬
culũ lapidem tuũ. & fundam̃ta tua saphi¬
rũ. Et ponã ꝓpugna cula tua iaspidẽ. &
portas tuas lapides christalli. & muros
tuos lapides electos. & om̃s filios tuos di¬
scipłos di. Et multa pax erit filus tuis.
& in iusticia edificaberis. Ubi nos diximꝰ
ponã ꝑordinem lapides tuos: inhebraico
scriptũ est basfuch quod om̃s pͣt septu a-¬
guita similit̾ transtuler̃. sternã instibio
iapides tuos. insimilitudinẽ comptȩ mu¬
lieris quȩ oculos pingit stibio. ut pulcͥri¬
tudinẽ significet ciuitatis. Et ubi nos
iaspidem sequentes septuaginta diximꝰ.
in hebraico scriptũ habet᷑. cohd cohid. qđ

Expanded text:
tibi carbunculum lapidem tuum, et fundamenta tua sapphirum: et ponam propugnacula tua jaspin, et portas tuas lapides crystalli, et muros tuos lapides electos: et omnes filios tuos discipulos Dei, et multa pax erit filiis tuis, et in justitia aedificaberis. Ubi nos diximus: Sternam per ordinem lapides tuos, in Hebraico scriptum est, BAPHPHUCH , quod omnes praeter Septuaginta similiter transtulerunt: Sternam in stibio lapides tuos, in similitudinem comptae mulieris, quae oculos pingit stibio, ut pulchritudinem significet civitatis. Et ubi nos jaspidem, sequentes LXX, diximus, in Hebraico scriptum habet CHODCHOD , quod
Abbreviated transcription (Latin):
tui. & aulȩor tuoꝵ fige. ne parcas. P tene
funiculos tuos. & clauos tuos conforta
huc in dextris & sinistris dilata. & sene
tuũ possidebit gentes. & ciuitates debi¬
tas habitare facies. Qui dixerat. lauda
sterilis quȩ ñ paris. rumpe uincula qubs
prius tenebaris astricta. & clama in con¬
fessione dni quȩ liberos ñ habebas nus
adem prȩcipitur in similitudinẽ taberna-¬
udi moisi qđ quondã habuit indeserto ut
Iatet tentoriũ suũ. pellesq distendat.
suuiculosq faciat longiores. &e clauos quib
fumat᷑ ome tentorium in altum defigat
Enboret. ne uentor flatib dissipet᷑. ad dex.¬
araq penetret & ad sinistrã. & nequaquã
iudaici tabernaculi imitet᷑ angustias. qđ
untũ longitudinis cubita. & quinqͣginta
lititudinis ambiebat. nec tẽpli breuitate
audat᷑ qđ se xaginta cubita habebat in
longũ &e axx. in latũ: sed ad dexterã &e sini.¬
ham locũ caꝑe ñ cesset. Ac ne putemꝰ hoc

Expanded text:
um tuorum fige, ne parcas. Protende funiculos, et clavos tuos conforta adhuc in dextris, et in sinistris dilata, et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitare facies. Cui dixerat: Lauda, sterilis, quae non paris; rumpe vincula, quibus prius tenebaris astricta, et clama in confessionem Domini, quae liberos non habebas, nunc eidem praecipitur in similitudinem tabernaculi Moysi, quod quondam habuit in deserto, ut dilatet tentorium suum, pellesque distentet; et funiculos faciat longiores, et clavos, quibus formatur omne tentorium, in altum defigat, et roboret, ne ventorum flatibus dissipetur. Ad dextramque penetret et sinistram, et nequaquam Judaici tabernaculi imitetur angustias, quod centum longitudinis cubitorum, et quinquaginta latitudinis ambiebat, nec Templi brevitate claudatur, quod sexaginta cubita habebat in longum, et viginti in latum. Sed ad dexteram et ad sinistram locum capere ne cesset . Ac ne putemus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
longeuũ. & inscientia sua ipse iustus ui.¬
stificauit plurimos. & fortiũ diuisit spo¬
lia. & ꝓtransgressorib rogauit. dans lo¬
cum poenitentiȩ: transit ad uocationẽ
gentium. & qui in illũ sint credituri. ple-¬
no sermone describit.Quẽ quidẽ locum.
&e apłs paulus sub nomine sarȩ & isa ac
refert ad ȩccliam. quod pͥor popłs de
monte sina & agar seruiat cum filiis suis.
sequens aut̃ sit liber de quodic̃ isaias. Lȩca¬
re sterilis quȩ ñ paris. erumpe &e clama
quȩ ñ parturis. quia plures filii desertȩ
magis quã eiꝰ Naͣbet uirum. Et statimꝰ
filii sumus. Sed sicut tunc qui scđm carnẽ
nat᷑ est ꝑsequebatur eũ qui scđm sp̃m: ita
&e nunc. Sed quid dicit scriptura: Eice
ancillam & filiũ eiꝰ. Non enĩ erit hȩres filiꝰ

Expanded text:
cientia sua ipse justus justificavit plurimos, et fortium divisit spolia, et pro transgressoribus rogavit, dans locum poenitentiae, transit ad vocationem gentium, et qui in illo sint credituri, pleno sermone describit. Quem quidem locum et apostolus Paulus sub nomine Sarae et Isaac, refert ad Ecclesiam , quod prior populus de monte Sina et Agar serviat cum filiis suis; sequens autem liber sit, de quo dicit Isaias: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis: quia plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; et statim: promissionis filii sumus. Sed sicut tunc qui secundum carnem natus est, persequebatur eum, qui secundum spiritum: ita et nunc. Sed quid dicit Scriptura? Ejice an
Abbreviated transcription (Latin):
refer̃t. quã dicunt inmille annor regnonsti¬
dã. & eandẽ esse quȩ priꝰ habuit uirũ. & ust¬
ea habere desierit. multoq plures habitun
sit filios post repudiũ quam priꝰ habuit iu
uiro. cũ ꝑspicue duarũ mulierũ ponat᷑ cõ¬
paratio. eiꝰ quȩ uirũ habuit &e dimissa est.
ce eiꝰ quȩ semꝑ deserta & absq uiro fuit.
N ec mirandũ de iudeis quoꝵ oculi auresq
quȩ sunt allegorica. & ad duo testamenta
uetꝰ & nouum sarã agarq referente: udts̃
tradunt manꝰ terrenarũ in mille annos
desiderio uoluptatũ. Dilata locũta¬
torii tui. & pelles tabernaculoꝵ extende¬

Expanded text:
referunt, quam dicunt in mille annorum regno instareferunt, quam dicunt in mille annorum regno instaurandam, et eamdem esse quae prius habuit virum, et postea habere desierit, multoque plures habitura sit filios post repudium, quam prius habuit suo viro. Cum perspicue duarum mulierum ponatur comparatio, ejus quae virum habuit et dimissa est, et ejus quae semper deserta et absque viro fuit. Nec mirandum de Judaeis, quorum oculi auresquequae sunt allegorica et ad duo Testamenta, vetus et novum, Saram Agarque referente, Judaeis tradunt manus, terrenarum in mille annis desiderio voluptatum. Dilata locum tentorii tui, et pelles tabernaculo