comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃. peccatum factus ẽ: ut nos eẽmus iusticia dei in
ipso. Quomͦ: Audite legẽ. Qui nouerunt: scrunt qd̾
dico. & qui non nouerunt legant uel audiant. In
lege peccata uocabantur etiam sacrificia que ꝓ pec.¬
catis offerebantur. Habes cum uictima ꝓ peccato add¬
duceretur. dicit lex. Ponant manus suas sacerdotes.
suꝑ peccatum: idẽ suꝑ uictimam ꝓ peccato. Et ꝗd̾
ẽ aliud. quã xꝑc sacrificium ꝓ peccato: Sieut & xpc
inquit dilerit nos & tradidit semetipsũ ꝓ nobis.
oblationem & hostiam deo. in odorem suauitatis.
fcce de quo peccato dampnauit peccatum. De sac¬
ficio qd factus ẽ ꝓ peccatis: inde dampnauit peccatũ.
Ipsa ẽ lex sꝑc uite. que liberauit te a lege pec.¬
cati ꝙ mortis. Quia lex illa altera. lex littere.
ler iubens. bona ẽ quidem. mandatũ scm̃. & iustũ.
& bonum. S infirmabatur ꝑ carnẽ. & qd iubebat
in nobis impleri ñ poterat. Alia gͦ lex ut dicere cepã
tibi ostendat peccatum: alia collat. Ostenclat peccatũ lex

Expanded text:
noster peccatum factus est, ut nos essemus justitia Dei in ipso. Quomodo? Audite Legem. Qui noverunt, sciunt quod dico: et qui non noverunt, legant, vel audiant. In Lege peccata vocabantur etiam sacrificia, quae pro peccatis offerebantur. Habes, cum victima pro peccato adduceretur, dicit Lex, Ponant manus suas sacerdotes super peccatum ; id est, super victimam pro peccato. Et quod est aliud quam Christus sacrificium pro peccatosemetipsum pro vobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Ecce de quo peccato damnavit peccatum: de sacrificio quod factus est pro peccatis, inde damnavit peccatum. Ipsa est Lex spiritus vitae, quae liberavit te a lege peccati et mortis. Quia lex illa altera, lex litterae, lex jubens, bona est quidem; Mandatum, sanctum, et justum, et bonum: sed infirmabatur per carnem; et quod jubebat, in nobis impleri non poterat. Alia ergo lex, ut dicere coeperam, tibi ostendat peccatum, alia tollat: ostendat peccatum lex
Abbreviated transcription (Latin):
Sensit se ñ intelligi. & contͣ obscuritat̾ẽ uerboꝵ suoꝵ
cogitationes hominum commoueri. Sensit quidem
Hoc sequitͣ. Quid gͦ dicemuse lex peccatũẽs Absit.
Uno uerbo legem soluit: legis accusatorem dapnauit.
A uetoritatem apłi contͣ me ꝓferebas. o manichee: Si¬
apłi sequebaris auctoritatẽ. appende uerb̃u. & cape
inde consilium: Audi. Lex peccatum ẽ : absit. Audi.
que ꝑ legem sunt oꝑabantur in m̃bris nr̃is. ut fruc¬
tum ferrent morti. Quia dixi euacuatisumꝰ a lege
mortis. in qua detinebam. Quia dixi. seruiamꝰ in
nouitate sꝑc. & non in uetustate litterȩ. Lex peccatũ ẽe

Expanded text:
sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum commoveri: sensit quid poHoc sequitur. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, i sequebaris auctoritatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. Audi, quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: Lex peccatum est?
Abbreviated transcription (Latin):
legem in m̃bris meis repugnantem legi m̃tis mee. &
captiuantẽ me in legem peccati que ẽ in m̃bris meis ͤ
S me dicebat ex catne: ñ ex m̃te. Ubi ẽ gͦ illa lex: si
& mortis. Ut enim condelecteris legi dei scdm̃ interio¬
liberaret te a lege peccati & mortise Ideo o mens huma¬
qd lex peccati ñ te de arce deponit Lex sꝑc uite in xꝑo¬

Expanded text:
bris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati quae est in membris meis ? Sed me dicebat ex carne, non ex mente. Ubi ergo illa lex, si te a lege peccati et mortis. Ut enim condelecteris legi Dei secundum interiohristo Jesu liberaret te a lege peccati et mortis? Ideo, mens humaquod lex peccati non te de arce deponit: Lex spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ensico non implebat. q caro ubi ñ erat gr̃a in uic.¬
tissime resistebat. & lex infirmabat᷑ ꝑ carnem. qr lexsꝑu¬
alis ẽ: ego aut̃ẽ carnalis sum. Quomͦ mͥ gͦ lex opitula.¬
retur: iubens ꝑ litterã. & non dans gĩamͤ Infirmabat᷑¬
carnis peccati. I ẽ ut eẽc caro uera caro. Et unde si¬
militudo carnis peccatie Quia de peccato mors ẽ utiq
in omn carne peccati. De qua dicit apłs. ut euacuet᷑
corpus peccati. Quia gͦ morsẽ in omni carne pecca¬
ti. s utrunq ibi ẽ s mors & peccatum: insimilitudi

Expanded text:
et non implebat; quia caro, ubi non erat gratia, invictissime resistebat. Et lex infirmabatur per carnem: quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. Quomodo ergo lex mihi opitularetur jubens per litteram, et non dans gratiam? Infirmabatcarnis peccati? Id est, ut esset caro, vera caro. Et unde similitudo carnis peccati? Quia de peccato mors: mors est utique in omni carne peccati; de qua dicit Apostolus, Ut evacuaretur corpus peccati . Quia ergo mors est in omni carne peccati: sed utrumque ibi es
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ peccati quȩ ẽ in m̃bris meis. Quare & ipsa lex
dicta ẽ: Recte om̃ino. Qu̾ẽad modũ enĩ legitime
factum ẽ ut homo qui noluit obedire dño suo ñ
ei seruiret caro ipsius. Supͣ te dñs tuus. infra te
caro tua. Serui meliori. ut seruiat tibi inferior.
Contempsisti suꝑiorẽ. torqueris ab inferiore. Ista
ẽ gͦ lex peccati. Tpsa ẽ & mortis. ꝑ peccatũ enim mors.
Qua die manducaueritis: morte moriemini. Lex
enim sꝑs uite quomͦ te liberauit: Primum indul¬
gentiam omnium peccator dedit. Ipsa ẽ enĩ ler. de
qua in psalmo dicitur deo. Et de lege tua. misere
mei. Ler misedie. lex fidei. non factoꝵ. Que ẽ gͦ lex¬
facton: Iam audistis legem fidei bonam. lex sꝑs
uitȩ liberauit te a lege peccati & mortis. Audistis
s aliam legem. peccati & mortis. Quod enim impos¬
si bile erat segis in quo infirmabat᷑ ꝑ carnẽ. Hec gͦ
lex tertio loco quȩ nominata ẽ: nescio quid qͦsi

Expanded text:
lege peccati, quae est in membris meis. Quare et ipsa lex lege peccati, quae est in membris meis. Quare et ipsa lex dicta est? Recte omnino. Admodum enim legitime factum est ut homo qui noluit obedire Domino suo, non ei serviret caro ipsius. Supra te Dominus tuus, infra te caro tua. Servi meliori, ut serviat tibi inferior. Contempsisti superiorem, torqueris ab inferiore. Ista est ergo lex peccati, ipsa est et mortis. Per peccatum enim mors. Qua die manducaveritis, morte morieminispiritus vitae quomodo te liberavit? Primo omnium indulgentiam peccatorum dedit. Ipsa est enim lex, de qua in Psalmo dicitur Deo: Et de lege tua miserere mei . Lex misericordiae, lex fidei, non factorum. Quae eum? Jam audistis legem fidei bonam: Lex spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis. Audistis et aliam legem peccati et mortis. Quod enim impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem. Haec ergo lex tertio loco quae nominata est, nescio quid quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Sꝑc ideo laborat: ut caro cũ illo concordet. Qũẽad̃¬
modum si in una domo lite int se habeant uir &
uxor adhoc debet laborare uir: ut domer uxorem.
Domata uror subiuget᷑ uiro. Subiugata uxore uiro
ih̃u liberauit te a lege peccati & mortis. ꝓposuit nob̾¬
intelligendas ipsas leges. Intue amini eas: & discernite.
Satis uobis necessaria ẽ ista diseretio. Lex inqͥt sꝑs¬
uite. Ecce una lex. Liberauit te a lege peccati & mortis.
Ecce altera lex. Et sequit᷑. Quod enĩ impossibile erat
legis in quo infirma bat᷑. ꝑ carnem. Ecce t̃tia lex. In
bona quid dixit. Lex sꝑc uitȩ. liberauit te a lege pec¬
cati & mortis. Istã ñ dixit in ualidã fuisse ad efficien¬
dũ. Liberauit inquit te lex sp̃s uite a lege peccati &
mortis. Lex illa bona liberauit te ab ista lege mala.
L. ex eñi mala quȩ ẽe Uideo aliam legẽ in m̃bris
meis repugnantẽ legi m̃tis mee. & captiuantẽ me in

Expanded text:
spiritus ideo laborat, ut caro cum illo concordet. Quemadspiritus ideo laborat, ut caro cum illo concordet. Quemadmodum uxor, ad hoc debet laborare vir ut domet uxorem, domita uxor subjugetur viro. Subjugata uxore viro, Jesu liberavit te a lege peccati et mortis; proposuit nobintelligendas ipsas leges. Intuemini eas, et discernite: satis vobis necessaria est ista discretio. Lex, inquitecce altera lex. Et sequitur: Quod enim impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, ecce tertia lex. Aubona quid dixit? Lex spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis. Istam non dixit invalidam fuisse ad efficiendum: Liberavit, inquit, te lex spiritus vitae a lege peccati et mortis. Lex illa bona liberavit te ab ista lege mala. Lex enim mala quae est? Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in
Abbreviated transcription (Latin):
lauacrũ regenerationis solutus ẽ & ipse reatus cũ quo
eras natꝰ .&. quieqͥs antea consensisti malȩ concupiscen¬
tie. siue flagitio q̃uolibet. siue qͦlibet facinore. siue qͣli¬
bet mala cogitatione. siue qualibet mala locutione.
om̃ia deleta sunt in illo fonte. quo seruus int̾sti. un¬
de liber existi. Quia gͦ hec ita sunt. nulla gͦ nunc
condempnatio hus qui sunt in xꝑo iħu. Nulla est
nunc: antea fuit. Ex uno om̃s in condẽpnationem.
Hoc malũ fecerat generatio: s hoc bonũ fecit rege¬
facit. Liberatꝰ es ab illo. Liber pugna: s uide ne um¬
caris: & iterum fias seruus. Laboras pugnando.s
letaberis triũp hando. Ergo ne putetis ꝓpt̃ hoc quasi
duas ex diuersis principus ẽẽ naturas sicut insam¬
unt manichei qd̾ quasi ñ sit caro ex deo. falsum est.
Utrunq ex deo ẽ. S natura humana ista in semet¬
ipsa meruit de peccato. Ergo languor ẽ. Sanat. & ñẽ.
Discordia mͦ que ẽ in sꝑu & carne: ꝓ concordia laborae.

Expanded text:
lavacrum regenerationis solutus est, et ipse reatus cum quo erat natus, et quidquid antea consensisti male concupiscentiae, sive quolibet flagitio, sive quolibet facinore, sive qualibet mala cogitatione, sive qualibet mala locutione, omnia deleta sunt in illo fonte, quo servus intrasti, unde liber existi: quia ergo haec ita sunt, Nulla nunc condemnatio est his qui sunt in Christo Jesu. Nulla est nunc, antea fuit. Ex uno omnes in condemnationem . Hoc malum fecerat generatio, sed hoc bonum fecit regefacit. Liberatus es ab illa; liber pugna; sed vide ne vincaris, et iterum fias servus. Laboras pugnando, sed laetaberis triumphando. duas ex diversis principiis esse naturas, sicut insaniunt Manichaei, quod quasi non sit caro ex Deo. Falsum est, utrumque ex Deo est. Sed natura humana istam in semetipsa meruit ex peccato. Ergo languor est: sanatur, et non est. Discordia modo quae est in spiritu et carne, pro concordia laborat;
Abbreviated transcription (Latin):
deo quidẽ qd̃ peccatum damnauit. Uideo ꝓrsus.
Eoce agnus dei. ecce qui tollit peccata muncdi. Qo
peccatii : Omne peccatum. omne nr̃m peccatũ dãp¬
nauit. S de quo peccato: Ipse ñ habebat peccatum.
De illo dictum ẽ. qui peccatum ñ fecit. nec inuentꝰ
ẽ dolus in ore eius. N ullũ ꝓrsus nec trahendo nec
addendo. N ullum peccatũ habuit. nec originale
nec ꝓpͥe imquitatis. Originẽ uirgo demonstrat. Con¬
uersatio uͦ eius sc̃a satis ostendit nichil eum fecisse
unde dignus eẽt morte. Ideo ait fece uenit princeps
huius mundi. diabolum significans. & in me nichil
inueniet. Non inuemet quare me occidat pͥnceps
mortis. Et quare gͦ moreris: S ut sciant om̃s qura
uoluntatem patris mei facio: eamus binc. Et prexit
ad passionem mortis. Mortem uoluntariã. non neces¬
sitatis. s arbitru. Potestatem habeo ponendi anima
meam: s potestatt̃ habeo iterum sum̃di cam. Nemo¬

Expanded text:
ccatum damnavit, video prorsus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Quod peccatum? Omne peccatum, omne nostrum peccatum damnavit. Sed de quo peccato? Ipse non habebat peccatum: de illo dictum est, Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Nullum prorsus, nec trahendo, nec addendo: nullum peccatum habuit, nec originis, nec propriae iniquitatis. Originem virgo demonstrat; conversatio vero ejus sancta satis ostendit nihil eum fecisse unde dignus esset morte. Ideo ait: Ecce venit princeps hujus mundi diabolum significans, et in me nihil inveniet. Non inveniet quare me occidat princeps mortis. Et quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, eamus hinc . Et perrexit ad passionem mortis, mortem voluntariam, non necessitatis, sed arbitrii. Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓxꝑo inquit legatione fu ngimur. tanquã deo hor¬
tante ꝑ nos: obsecramus ꝓ xꝑo. id ẽ tanquam xꝑc uos
obsecret. Pro illo uos obsecramus reconciliari deo.
& sequitur: Eum qui ñ nouerat peccatum. qds ein
ipso. Nunquid hic potest intelligi peccatũ iudȩ.
peccatum iudeon. peccatum cuiusq alterius homi¬
nis. cum audias. eum qui ñ nouerat peccatũ. pecca¬
cantem: s fecit eum peccatũ. Si nefas ẽ dicere peccasse
loqueris: Si enim hoc apło dixerimus. ipsi xꝑo dici¬
inꝰ. Ait autem alio loco. An uultis exꝑim̃tũ eiꝰ acci¬

Expanded text:
to, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo hortante per nos: obsecramus pro Christo, id est tanquam Christus vos obsecret, pro illo vos obsecramus, reconciliari Deo. Et sequitur: Eum qui non noverat peccatum. Deus cui ipso . Numquid hic potest intelligi peccatum Judae, peccatum Judaeorum, peccatum cujusque alterius hominis: cum audias: Eum qui non noverat peccatum, peccacantem; sed, fecit eum peccatum. Si nefas est dicere peccasse loqueris? Si enim hoc Apostolo dixerimus, ipsi Christo dicimus. Ait enim alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
carne tumultuaris. nĩtem tͥ ñ subdis. In deo sꝑabo
non timebo quid facio mͥ caro. Sicut nec aliena: ita
nec mea. Qui gͦ in se hec agit. nichil facit: Multu
facit. magñũ ẽ qd̃ facit. s tñ non ꝑficit. Quid ẽ enim
ꝑficere: Ubi ẽ mors contentio tua: Inuenio gͦ legẽ mͥ¬
uolenti facere bonum. Bonum inuenio leg̃ẽ. Bonũ ẽ
lex Bonum aliquid ẽ lex Unde ꝓbo: Quia implere
uolo. Inuenio gͦ legẽ mͥ uolenti facere bonũ. qm̃ mͥ
malũ adiacet Et hoc mͥ. Non enim caro ñ mea.
aut de alia substantia caro. aut de alio principio
caro. a ut anima ex deo. & caro de gente tenebrarũ:
Absit. Langor repugnat sanitati. Semiuiuus ia¬

Expanded text:
carne tumultuaris, mentem tibi non subdis. In Deo sperabo; carne tumultuaris, mentem tibi non subdis. In Deo sperabo; non timebo quid faciat nec mea. Qui ergo in se haec agit, nihil facit? Multum facit: magnum est quod facit, sed tamen non perficit. Quid est enim perficere? Ubi est, mors, contentio tua? Ergo, Velle volenti facere bonum. Bonum invenio legem; bonum est lex, bonum aliquid est lex. Unde probo? Quia implere volo. Invenio ergo legem mihi volenti facere bonum; quoniam mihi malum adjacet. Et hoc mihi. Non enim caro non mea, aut de alia substantia caro, aut de alio principio caro, aut anima ex Deo, et caro de gente tenebrarum. Absit. Languor repugnat sanitati. Semivivus ja
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enĩ opor ignoro. Diri. ignoro. non apꝓbo ñ
accipio. ñ mͥ placet. ñ consentio. non laudo. Non eñi
& xꝑc eos ignorabat. quib dicturus ẽs ñ noui uos. Pror¬
ste puniebat. Quia uero iuste puniebat. nouerat
quod puniebat. Et tñ peccatũ non nouerat. qr pec¬
catum ñ fecerat. N unc autem accepta iam gr̃a.
non ego oꝑor illud. Libera ẽ mens: caro captiua.
Non ego oꝑor illud. s id quod in me habitat pec¬
catum. Scio enim qr ñ babitat in me. hocẽ in carne
mea bonũi. Uelle enim adiacet mͥ. ꝑficere autẽ bonũ¬
ñ acliacet. Adiacet uelle: ꝑficere non adiacet. N on
dixit facere: s ꝑficere. Non eñi nichil facit. Rebellat
concupiscentia: & non consentit. Delectat uror aliena
& non annuit. m̃tẽ auertit. in secretariũ m̃tisintt.
Uidet foris strepentem concupiscentiã. Profert in ẽã¬
dei. Non de me: s de gr̃a dei. Tu concupiscentia in

Expanded text:
Quod operor, ignoro; dixit ignoro, non approbo, non Quod operor, ignoro; dixit ignoro, non approbo, non accepto, non mihi placet, non consentio, non laudo. Non enim et Christus eos ignorabit, quibus dicturus est, Non novi vos . Prorste puniebat. Quia vero juste puniebat, noverat quod puniebat. Et tamen peccatum non noverat, quia peccatum non fecerat. non ego operor illud: libera est mens, caro captiva. non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonunon adjacet. Adjacet velle, perficere non adjacet. Non dixit, facere; sed, perficere. Non enim nihil facis. Rebellat concupiscentia, et non coet non annuit; mentem avertit, in secretarium mentis intrat, videt foris strepentem concupiscentiam et inDei: non de me, sed de gratia Dei. Tu concupiscentia in
Abbreviated transcription (Latin):
legem infirmitas mea. s legem laudat uoluntas mea.
frgo si qd̃ nolo hoc ago. ideo consentio legi qr nolo.
ñ qr ago. Ipsum autẽ ago. concupiscere ẽ. ñ concupr¬
scentie consentire. Ne aliquis iã in apło peccan¬
di sibi querat exempłũ. & det malũ exẽplũ. Non
qd uolo ago. Quid enim lex dicit: Non concupisces.
fgo nolo concupiscere. & tñ concupisco. qũauis concu¬
piscentie mee ascensum ñ p̃beã. quãuis post eã ñ eam.
Resisto enĩ. Auerto m̃tẽ. nego arma. teneo m̃bra &
tñ fit in me qd̃ nolo. Qd ñ uult & ler: nolo cum lege.
ne. ego sũ in m̃te. S magis ego sum in m̃te. qũa in
carne. Quia enim ego sũ in m̃te: ego sũ in regente.
Mens enĩ regit. caro regitur: Et magis sum ego in¬
datus. Iam accepta gr̃a saluatoris ut m̃te condelecter
legi dei. non ego opor illud. s qd̃ habitat in me pecca¬
tum. Scio enĩ qi non habitat in me. Iterũgͦ in me.
Audi quid sequit᷑. Hoc ẽ in carne mea bonũ. Iam¬

Expanded text:
legem infirmitas mea, sed laudat legem voluntas mea. Ergo si quod nolo hoc ago, ideo consentio legi, quia nolo, nolo. Ipsum enim agere concupiscere est, non concupiscentiae consentire: ne aliquis jam in Apostolo peccandi sibi quaerat exemplum, et det malum exemplum. Non quod volo ago. Quid enim lex dicit? Non concupisces. Et ego nolo concupiscere, et tamen concupisco; quamvis concupiscentiae meae assensum non praebeam, quamvis post eam non eam. Resisto enim, averto mentem, nego arma, teneo membra; et tamen fit in me quod nolo. Quod non vult lex, nolo cum lege; ne, ego sum in mente; sed magis ego sum in mente, quam in carne. Quia enim ego sum in mente, ego sum in regente: mens enim regit, caro regitur: et magis sum datus, jam accepta gratia Salvatoris, ut mente condelecter legi Dei, non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Scio enim quia non habitat in me. Iterum ergo in me: audi quod sequitur, hoc est in carne mea bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ: ab alia tollatur. Qd̃ enim impossibile erat
legis in quo infirmabatur: ꝑ carnem. Rebellabat enĩ
caro tua. subiugabat te caro tua. A udiebat legenr
& plus ineitabat concupiscentiã tuam. Infirmabat᷑
omnis hominũ caro peccati. Sola ille ñ caro pecca¬
ti. Quia ñ eum mat̃ concupiscentia. s gr̃a concepit.
Tñ babens similitudinem carnis peccati. Unde & nu¬
tͥri. & esurire. & sitire. & dormire. & fatigari. & mori

Expanded text:
erare lex litterae. Quod enim impossibile erat Legis, in quo infirmabatur per carnem. Rebellabat enim caro tua, subjugabat te caro tua; audiebat Legem, et plus incitabat concupiscentiam tuam. Infirmabaturomnium hominum caro, caro peccati: sola illius, non caro peccati; quia non eum mater concupiscentia, sed gratia concepit: tamen habens similitudinem carnis peccati; unde et nutriri, et esurire, et sitire, et dormire, et fatigar
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃a & manclatũ sc̃m: & iustum & bonum. Taces aliq̃n:
Qd gͦ bonum ẽ inquit: mͥ factum ẽ mors: Absit. S
peccatum ut appareat peccatum: ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ ẽ
mortem. Et hic ꝑ bonum. Sic reum accusat: ut a
Ut appareat peccatum: & fiat suꝑͣ modũ peccatum
delinquens ꝑ mandatũ. Ideo suꝑmodum. Quando
delinquebat sine mandato: minus erat. Quan
bitus incipit nolle facere. Uincit᷑. tͣhitur: subiu¬
gatur. Iam restat illi gr̃am inuocare: qr ñ potuit
legem seruare. Ac ꝑ hoc lex illa de qua dictũẽ. lex
enim sp̃s uitȩ liberauit te a lege peccati & mortis:

Expanded text:
sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Taces aliquando? sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Taces aliquando? Quod ergo bonum est, inquit, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Et hic, per bonum: sic reum accusat, ut a Ut appareat peccatum; ut fiat supra modum peccatum, delinquens per mandatum. Ideo, supra modum. Quando delinquebat sine mandato, minus erat: quandbitus, incipit nolle facere: vincitur, trahitur, subjugatur: jam restat illi gratiam invocare; quia non potuit legem servare. 7. Tres leges. Ac per hoc lex illa, de qua dictum est, Lex enim spiritus vitae liberavit te a lege peccati et mortis,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ñ concupisces: Occasione accepta peccatum ꝑ
manclatum fefellit me: & ꝑ illud occidit. Pro hibitꝰ
sum concupiscere. nec impleui iussa s uictus sum:
ante legem fui peccator. & accepta lege factus sum
ista lex. Quia & ipsam rep̃hendunt manichei. quo mͦ
carne. De illa dicit apłs. Itaq lex quidem sc̃a. s man¬
ẽ morse Absit. S peccatũ ut appareat peccatũ. ꝑbo
num mͥ oꝑatum ẽ mortem. Apłi uerba sunt. Uidece:
ꝙ attendite. Itaq lex quidem sc̃a. Quid tam scm̃: qũa
non concupisces: Non ẽẽt ma la legis p̃uaricatio: nͥ
ipsa eẽt bona. Si enĩ ñ eẽt bona: ñ eẽt malũ p̃uari¬
catori rẽ malam. Quia uero malum ẽ eam p̃uari¬
cari: gͦ bona ẽ. Quid tam bonũ: quã ñ concupiscese
saciat: quo mͦ inculcat. Quasi contͣ calumniatores
clamat. Quid dicis manichee Lex quȩ data ẽ per-
moysen mala ẽ: Mala ẽ dicunt. O portenta. o frontẽ.
Tu dixisti semel mala. Audi apłm dicentem. Lex qͥdẽ

Expanded text:
dixit, Non concupisces? Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Prohibitus sum concupiscere, nec implevi jussa, sed victus sum. Ante legem fui peccator: accepta lege factus sum o et ista lex quia et ipsam reprehendunt Manichaei, quomodo carnem. De illa dicit Apostolus: Itaque lex quidem sancta, et manest mors mortem. Apostoli verba sunt; videte et attendite. Itaque lex quidem sancta. Quid tam sanctum, quam Non concupisces? Non esset mala legis praevaricatio, nisi ipsa esset bona. Si enim non esset bona, non esset malum praevaricari rem malam. Quia vero malum est eam praevaricari, ergo bosatiat? quomodo inculcat? Quasi contra calumniatores clamat. Quid dicis, Manichaee? Lex quae data est per Moysen mala est? Mala est, dicunt. O portenta! o frontem! Tu dixisti semel, Mala: audi Apostolum dicentem, Lex quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tuendum: ñ ad uidendũ. C urauerunt regendum.
Consuerunt inquit folia ficulnea. & fecerunt ͥ
succinctoria. Quod tererunt. ibi senserunt. fece
unde trahit᷑ originale peccatũ. Ecce unde nemo¬
Unde unus. & unus. Unus ad mortẽ: uisꝰ ad uit̃a.
Homo primus admortem: homo scãs ac uitam.
S quare ad mortem ille homos Quia tantũ homo.
Quare ad uita: iste homo: Quia ds̃ & homo.¬

Expanded text:
erunt pudendum, curaverunt tegendum. Consuerunt, inquit, folia ficulnea, et fecerunt sibi succinctoria . Quod texerunt, ibi senserunt. Ecce unde trahitur originale peccatum, ecce unde nemoUnde unus et unus: unus ad mortem, unus ad vitam. Homo primus ad mortem, homo secundus ad vitam. Sed quare ad mortem ille homo? Quia tantum homo. Quare ad vitam iste homo? Quia Deus et homo.
Abbreviated transcription (Latin):
quando totus sꝑualis: Cũ seminatur corpus anima¬
le surget corpus sꝑuale. Modo gͦ quando feruet
mortis contentio. non qd̃ uolo ago. ex parte sꝑualis.
ex parte carnalis. Ex parte meliore spualis. ex parte
inferiore carnalis. Adhuc confligo: ñdũ uici. Mag
tio & post concupiscentias meas ñ eo: tñ adhuc con¬
cupisco. Et utiq etiam in ipsa parte ego sũ. N oneñĩ¬
Quia ego in m̃te. ego in carne. Non enĩ duȩ naturȩ¬
cont̾̃rie. s ex utroq unus homo. qr unus deus a quo fac¬
lem eẽt in m̃bris meis lex ulla peccati. Quia gͦ nollẽ &
tñ ẽ. non qd̃ uoloago. q concupisco & nolo. Non qd̃
uolo ago s qd̾ odi illud facio. Qͥo odie Concupisc̃e. Odi

Expanded text:
 Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale . Modo ergo quando fervet mortis contentio, non quod volo ago: ex parte spiritualis, ex parte carnalis; ex parte meliore spiritualis, ex parte inferiore carnalis. Adhuc confligo, nondum vici: magntio, etsi post concupiscentias meas non eo; tamen adhuc concupisco: et utique etiam in ipsa parte ego sum. CAPUT VIquia ego in mcontrariae, sed ex utraque unus homo: quia unus Deus, a quo faclem esset in membris meis lex ulla peccati. Quia ergo nollem, et tamen est; non quod volo ago: quia concupisco, et nolo, non quod volo ago; sed quod odi, illud f
Abbreviated transcription (Latin):
mortis huiꝰ. S sicut in adã om̃s moriuntur. sic &
in xꝑo om̃s uiuificabunt᷑. Uiuificatꝰ accepto corpo.¬
re inmortali ubi dicas. ubi ẽ mors contentio tua. li¬
beratus eris a corpore mortis huius. Non tn uir-¬
ita iusti in isto corpore adhuc bellumẽ: ñdũ Eho seri
triumphus. Huius autem belli aliquando erit tri.¬
umphus. I deo apłs dixit. uocẽ belli. & uocẽ triũ¬
phi. Uoces belli mͦ audiuimus. non enim qd̃ uolo
ago: s quod odi illud facio. Si autẽ qd̾ nolo hoc fa¬
cio: consentio legi qm̃ bona ẽ. Uelle adiacet mͥ. ꝑsi

Expanded text:
mortis hujus. Sed sicut in Adam omnes moriuntur, sic et mortis hujus. Sed sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Vivificatus accepto corpore immortali, ubi dicas, Ubi est, mors, contentio tua? liberatus eris a corpore mortis hujus: non tamen viritam justi in isto corpore adhuc bellum esse, nondum triumphum. Hujus autem belli aliquando erit triumphus. Ideo Apostolus dixit, et voces belli, et voces triumphi. Voces belli modo audivimus: Non enim quod volo, ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod odi, illud facio; consent
Abbreviated transcription (Latin):
male fecerunt in resurrectionẽ iudicii. Ecce redierunt
ad corpora mortis huius. Corpus mortis huius redit
ad impium. nec inde aliquando soluetur. Tunc non
erit uita et̾na. s mors et̃na: qr pena et̃na. Tu autem
ego homo. quis me liberabit a corpore mortis huiꝰs
Sꝑa cũ xꝑo regnum xꝑi. iam pignꝰ tenens sanguiñe
xpi. Dic. dic. quis me liberabit de corpore mortis hurs
Non emm sic liberaberis de corpore mortis huiꝰ. ut
hoc corpus non habeas. Habebis: s iam ũ mortis huiꝰ.
Ipsum erit: s non ipsum erit. Ipsum erit qr ipsa caro
erit. non ipsum erit. qi mortale non erit. Sic sic libera.¬
beris acorpore mortis huius. ut mortale hoc induat
immortalitatem. & corruptibile hoc induat incorrup.¬
resurrectio mortuor. Sicut in adam om̃s moriuntur.
Inde ẽ qd̾ gemis. In adam om̃s moriunt᷑. Inde ẽ quod
gemis. Inde ẽ qd̾ cum morte confligis: inde ẽ corpus

Expanded text:
mala fecerunt, in resurrectionem judicii : ecce redierunt mala fecerunt, in resurrectionem judicii : ecce redierunt ad corpus mortis hujus. Corpus mortis hujus redit ad impium, nec inde aliquando solvetur. Tunc non erit vita aeterna, sed mors aeterna, quia poena aeterna. CAPUT ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Spera cum Christo regnum Christi, jam pignus tenes sanguinem Christi. Dic, dic, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? ominum nostrum. Non enim sic liberaberis de corpore mortis hujus, ut hoc corpus non habeas. Habebis, sed jam non mortis hujus. Ipsum erit, sed non ipsum erit. Ipsum erit, quia ipsa caro erit: non ipsum erit, quia mortale non erit. Sic, sic liberaberis a corpore mortis hujus, ut mortale hoc induat immortalitatem, et corruptibile hoc induat incorrupresurrectio mortuorum. Sicut in Adam omnes moriuntur: inde est quod gemis. In Adam omnes moriuntur: inde est quod gemis, inde est quod cum morte confligis, inde est corpus
Abbreviated transcription (Latin):
tura ẽ: & te a corpore isto mortis dies adueniens ulti¬
mus ꝓculdulbio liberabit. Quid ẽ qd̃ ꝓ magno
gemis: Quid ẽ qd̾ dicis: quis me liberabit: Morta.¬
lis loqueris. Morituruᷤ loqueris. Separatio mortis
a carne quandoq uentura ẽ: ꝓpt̃ breuitat̃e uitȩ
non longe ẽ. Propt̃ cotidianos usus quando sit
nescis. Ergo siue festines siue tardes. om̃is uita hu¬
mana breuis ẽ. Quid ꝓ magno gemis. & dicis. qͥs
me liberabit de corpore mortis huius: Gr̃a dei ꝑ ih̃m
a corpore mortis huius liberabunture Tu quid ẽ qd̃
Immo qr dño adiuuante sine dubio cpimus. respondet
tͥ & dicit. Scio quid loquor. Paganos dicis. liberari a cor¬
pore moitis huius. qr ueniet dies ultimus uite huius.
Soluuntur ad tempus a corpore mortis huius: Ueniet
dies quando omnes qui sunt in monum̃tis audient
uocem eius. &. ꝓcedent qui bene fecerunt in resurrectio¬
nem uite. Ecce liberati a corpore mortis huius. Qui

Expanded text:
tura est, et te ab isto corpore mortis dies adveniens ultitura est, et te ab isto corpore mortis dies adveniens ultimus procul dubio liberabit. Quid est quod pro magno gemis? Quid est quod dicis, Quis me liberabit? Mortalis loqueris, moriturus loqueris. Separatio mentis a carne quandoque ventura est: propter brevitatem vitae nunquam longe est; propter quotidianos casus quando sit, nescis. Ergo sive festines, sive tardes, omnis vita humana brevis est: quid pro magno gemis, et dicis, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? CAPUT XI. a corpore mortis hujus liberabuntur? Tu quid est quod imo quia Domino adjuvante, sine dubio cepimus; respondet tibi Apostolus, et dicit: Scio quid loquar. Paganos dicis liberari a corpore mortis hujus, quia veniet dies ultimus vitae hujus, et solventur ad tempus a corpore mortis hujus. Veniet et dies, quvocem ejus, et procedent qui bene fecerunt in resurrectionem vitae: ecce liberati a corpore mortis hujus. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo aliam legem in m̃bris meis repugnantẽ legi
m̃tis mee. s captiuum me ducentẽ in legẽ peccati. quȩ
ẽ in m̃bris meis. C aptiũ: s ex carne. Captiũũ. si ex
parte. Nam mens repugnat. & condelectatur legi dei.
Sic enim intelligere debemus. si de se ipso apłs loqͥt᷑.
Iam gͦ simens non consentit peccato titillanti. sugge¬
renti. blandienti. si mens non consentit qm̃ habet ali¬
as interius delectationes suas delectationib carnis nul¬
la ex parte conferendas. si gͦ ñ consentit s ẽ in me qͥd
quid illud quod mortuũẽ. ñ ꝑtinet adte: Quid
inde sꝑandũẽ: Miser ego homo. Et si non in m̃te.
tñ in carne. Miser homo. Non enim in nĩte ho¬
mo. & in carne ñ homo. Quis enim unqũa carnem
suam odio habuite Miser ego homo. quis me libera¬
bit. de corpore mortis huius: Quid ẽ hoc fr̃s: Qua¬
si carere uult corpore. Quid festinas: Si tantum ibi
ẽ intentio tua ut corpore careas. mors quandoq uen¬

Expanded text:
em in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis: captivum, sed ex carne; captivum, sed ex parte. Nam mens repugnat, et condelectatur legi Dei. Sic enim intelligere debemus, si de se ipso Apostolus loquitur. Jam ergo si mens non consentit peccato titillanti, suggerenti, blandienti; si mens non consentit, quoniam habet alias interius delectationes suas, delectationibus carnis ex nulla parte conferendas: si ergo non consentit, et est in me quiddquid illud quod mortuum est, non pertinet ad te? Adentum.--Miser ego homo: etsi non in mente, tamen in carne miser homo. Non enim in mente homo, et in carne non homo. Quis enim unquam carnem suam odio habuit ? Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Quid est hoc, fratres? Quasi carere vult corpore. Quid festinas? Si tantum ibi est intentio tua, ut corpore careas; mors quandoque ven
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine inquit reuelationum mearũ ne extol¬
lar. datus ẽ mͥ stimulus carnis. angelus sathane qui
me colafiret. Qualem tumorẽ timuit. qui mordacis¬
simũ epithema accepit. Iam gͦ mͦ dic qr tanta in illo
erat iusticia: quanta ẽ in angelis scĩs. An forte & ange¬
lus sc̃s. in celo ne extollatur accipit stimulũ angelũ
sathanȩ a quo colaphirat᷑s Absit hoc de angelis suspi¬
cari. Homines sumus. apłos scõs hommes agnoscamꝰ.
Uasa electa s adhuc fragilia. adhuc in hac carne

Expanded text:
inquit, revelationum mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. Qualem tumorem timuit, qui mordacissimum epithema accepit? Jam ergo modo dic quia tanta in illo erat justitia, quanta est in Angelis sanctis. An forte et angelus sanctus in coelo, ne extollatur, accipit stimulum angelum satanae, a quo colaphizetur? Absit hoc de sanctis Angelis suspicari. Homines sumus, Apostolos sanctos homines agnoscamus; vasa electa, sed adhuc fragilia; adhuc in hac carne
Abbreviated transcription (Latin):
in uocis nr̃is. in uoluntate nr̃a. in oratione nr̃a. qͣnddo
dicimus ne nos inferas in temptationẽ. s libera nos
a malo: hoc utiq cupimus. ut nec ipsa mala desi¬
deria existant de carne nr̃a: s quandii bic uiuimꝰ
efficere ñ ualems. Propt̃ hoc ait: ꝑficere autem bonũ
non inuenio. Fa̾cere inquit inuenio. Non consen¬
cire malo desiderio. ꝑ ficere ñ inuenio. Non hab̾e
malum desidertũ. Restat gͦ in hac pugna ut m̃te ñ
consentiente malis concupiscentiis seruias legidei
carne autem concupiscente s te ñ seruiente serui¬
as legi peccati. Agit caro desideria sua: age tu tua.
Non oppͥmunt᷑. ñ extingunt᷑ ate desideria eius. ñ
extinguat tua. ut in certamine labores: ñ uictꝰ tͣhariꝰ.

Expanded text:
ris, in voluntate nostra, in oratione nostra, qua ris, in voluntate nostra, in oratione nostra, qua dicimus: « Ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo ; » hoc utique cupimus, ut nec ipsa mala desideria existant de carne nostra; sed quandiu hic vivimus, efficere non valemus. Propter hoc ait: Perficere autem bonum non invenio. Facere quid invenio? Non consentire malo desiderio. Perficere non invenio: non habere malum desiderium. Restat ergo in hac pugna, ut mente non consentiente malis concupiscentiis, servias legi Dei; carne autem concupiscente, sed te non consentiente, servias legi peccati. Agit caro desideria sua, age et tu tua. Non opprimuntur, non exstinguuntur a te desideria ejus; non exstinguat tua: ut in certamine labores, non victus traharis.
Abbreviated transcription (Latin):
malum. qi me non trabit ad malum. Et in isto bello.
bello exercitatissimꝰ. tam exercitatus ut eẽt & dur cũ
laboraret in hoc bello contͣ hostem & diceret. miser¬
Liberabit te a lege mortis huius. id est a corpore mor
corpus habebis tibi nulla concupiscentia remanebite
Cum mortale hoc induerit immortalitatẽ. & corrup¬
tibile hoc induerit incorruptionem. & dicet᷑ morti.
ubi ẽ contentio tua. & ñ erit. & ubi ẽ mors aculeus tuꝰ.
& nusqũa erit. Modo quid: Aucdi. Igitur ipse ego m̃te
seruio legi der carne autem legi peccati. Mente seruio
legi dei non consentiendo carne autem legi peccati con¬
cupiscendo. Et m̃te legi der: & carne legi peccati. Et hac
delector. & ibi concupisco. s ñ uincor. Titillat. insidiat᷑.
pulsat. trahere conatur. Miser ego homo. quis me libe¬
rabit de corpore mortis huius: N olo semꝑ uincere:
s a liquando cupio ad pacẽ uenire. Quantũ ergo

Expanded text:
malum, quia me non trahit ad malum. Et in isto bello malum, quia me non trahit ad malum. Et in isto bello bello exercitatissimus, tam exercitatus, ut esset et dux, cum laboraret in hoc bello contra hostem, et diceret: VidLiberabit te a lege mortis hujus, id est, a corpore morcorpus habebis, ubi nulla concupiscentia remanebit? Cum mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile hoc induerit incorruptionem, et dicetur morti, Ubi est, mors, contentio tua? et non erit: Ubi est, mors, aculeus tuus ? et nusquam erit. Modo quid? Audi: Igitur ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Mente servio legi Dei, non consentiendo: carne autem legi peccati, concupiscendo. Et mente legi Dei, et carne legi peccati. Et hac delector, et ibi concupisco; sed non vincor: titillat, insidiatur, pulsat, trahere conatur: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Nolo semper vincere: sed volo aliquando ad pace
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ. & adulteria. Absit. N on ascendant tales
cogitationes in cor nr̃m luctabat᷑: ñ subiugabat᷑.
S qi nolebat nec hoc habere. contͣ qd̾ luctatet ido
dicebat. non qd̃ uolo ago Concupiscere. nolo: & con¬
cupisco. Nongͦ qd̃ uolo ago. Constituit tibi ante ocu¬
los pugnam suam: ne timeres tuã. Si enĩ hoc ñ diris¬
set beatus apłs. quando uideres concupiscentiã moue
ri in m̃bris tuis cui tu ñ consentires. t̃n cũ eã moueri
uideres. forsitan despares & diceres.Si ad deum ꝑtine¬
rem: sic non mouerer. Uide apłm pugnant̾e. s noli
concupiscentie male ñ consentio. Ago bonĩt & non
ꝑficio bonũ. Et concupiscentia hostis mea agit malũ.
& ñ ꝑficit malũ Quomͦ ago malũ. & ñ ꝑficio bonume
Ago bonum cũ male concupiscentiȩ ñ consentio: s non
ꝑficio bonum. ut omnino ñ concupiscam. Rursus gͦ &
hostis mea quomͦ agit malum: & non ꝑficit malume
Agit malum qr mouet desiderium malũ. ñ ꝑficit

Expanded text:
em et adulteria? Absit. Non ascendant tales cogitationes in cor nostrum. Luctabatur, non subjugabatur. Sed quia nolebat nec hoc habere contra quod luctaretur, ideo dicebat: Non quod volo, ago. Concupiscere nolo, et concupisco. Non ergo quod volo, ago; slos pugnam suam, ne timeres tuam. Si enim hoc non dixisset beatus Apostolus, quando videres moveri concupiscentiam in membris tuis, cui tu non consentires; tamen cum eam moveri videres, forsitan de te desperares et diceres: Si ad Deum pertinerem, sic non moverer. Vide Apostolum pugnantem, et noli concupiscentiae malae non consentio: Ago bonum, et non perficio bonum: et concupiscentia hostis mea agit malum, et non perficit malum. Quomodo ago bonum et non perficio bonum? Ago bonum, cum malae concupiscentiae non consentio: sed non perficio bonum, ut omnino non concupiscam. Rursus ergo et hostis mea quomodo agit malum, et non perficit malum? Agit malum, quia movet desiderium malum: non perficit
Abbreviated transcription (Latin):
in paradiso clausis uel cecis oculis oberrabant: Ab¬
sit. Nam unde ada nomina posuit uolatilib &
bestiis. quando ad eũ cuncta animalia adducta
sunt: Quib nomina imponebat: si ñ uidebate
Deinde dictũ ẽ: uidit mulier lignũ qr placet oculis
ad uidendũ. Ergo oculos aꝑtos habebant. & nudi
erant. & non confundebant᷑. Aꝑti sunt autẽ oculi
eon ad aliquid qd nunqua senserant: qd in motu

Expanded text:
in paradiso clausis vel caecis oculis oberrabant? Abin paradiso clausis vel caecis oculis oberrabant? Absit. Nam Adam unde nomina imposuit volatilibus et bestiis, quando ad eum cuncta animalia adducta sunt ? Quibus nomina imponebat, si non videbat? Deinde dictum est, Vidit mulier lignum, quia placeret oculis ad videndum. Ergo oculos apertos habebant; et nudi erant, et non confundebantur. Aperti sunt autem oculi eorum ad aliquid quod nunquam s
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptionẽ. & mortale hoc induerit immortalita¬
tẽ. ubi ẽ uox triũphi. Tu ne fiet sermo qui seriptus ẽ.
absorta ẽ mors in uictoriam. Dicant triumphantes:
ubi ẽ mors contentio tua : Dicemus gͦ quandoq. cdi¬
cemꝰ. Et ipsum quandoq ñ erit longe. N on enim
tantũ remanet scło. quantum iã exẽpt̾uẽ. Ergo sẽp¬
pugnandum ẽ. qr ipsa concupiscentia cum qua nati
sumꝰ finiri ñ potest quandiu uiuim. Cotidie minui
potest. finiri ñ potest. Pillam dictu e. hoc nr̃m corpꝰ
mortis. De ipsa dicit apłs. Condelector enĩ legi der
scdm̃ interiorẽ hominẽ. Uideo autẽ aliã legem ĩ
m̃bris meis repugnautẽ legi m̃tis mee. & captiuantem
me in legẽ peccati. quȩ ẽ in m̃bris meis. Tune nata est
Que ẽ prima lexo Quã in paradiso accepit homo.
repugnans legi m̃tise fecit homo factũ puniendum:
& inuenit motũ pudendũ. Manducauerunt cont̃
int̾dictum: & aꝑti sunt oculi eoꝵ. Quid enĩs Prius

Expanded text:
uerit immortalitatem: ibi est vox triumphi: tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Dicant triumphantes: Ubi est, mors, contentio tua . Dicemus ergo; quandoque dicemus; et ipsum quandoque non erit longe. Non enim tantum remanet de saeculo, quantum jam exemptum espugnandum est, quia ipsa concupiscentia, cum qua nati sumus, finiri non potest quamdiu vivimus: quotidie minui potest, finiri non potest. Per illam dictum est hoc nostrum mortis corpus. De ipsa dicit Apostolus: Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem. Video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Tunc nata est Quae est prima lex? Quam in paradiso accepit homo. repugnans legi mentis? Fecit homo factum puniendum, et invenit motum pudendum. Manducaverunt contra interdictum, et aperti sunt oculi eorum. Quid enim? prius
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ erant in illius patrie securitate: s in huiꝰ pegri¬
nationis sollicitudine uersabant᷑. quid eis dicte: Certe
sꝑuales eos uocauit. Uos inquit qui spuales estis in¬
struite huiusmodi in spu lenitatis. intendens te ipsũ
ne & tu tempteris. Ecce qũe spualem iam appellauit¬
etatem: timuit illi temptationis fragilitatẽ. unde pos
mortali carnalis ẽ: idem sꝑualis. idẽqi carnalis. fcce
spualis. m̃te seruio legidei. Ecce carnalis. carne autẽ
uel bonas putas ad erplencdã libidinis sacietatẽ. uel
certe sic uides malas ut eis tñ cedendo consentias. s
quo ducunt sequaris. & omnia quȩ suggerunt ꝑpe¬
tres. Totus carnalis es tu. Tu quisquis talis es: cotus
carnalis es. Si autem s. concupiscis qd̃ lex uetati ser

Expanded text:
 in hujus peregrinationis sollicitudine versabantur? quid eis dixit? Certe spirituales eos vocavit: Vos, inquit, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris . Ecce, quem spiritualem jam appellavit, timuit illi tentationis fragilitatem, unde possm ex parte mortali carnalis: idem spiritualis, idemque carnalis. Ecce spiritualis: Mente servio legi Dei. Ecce carnalis: carne autem vel bonas putas ad explendam libidinis saturitatem, vel certe sic jam vides malas, ut eis tamen cedendo consentias, et quo ducunt sequaris, et ea quae mala suggerunt perpetres; totus carnalis es. Tu, tu quisquis talis es, totus carnalis es. Si autem concupiscis quidem, quod Lex
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcia ꝑseuerant. ido ad̃s in sua patientia ñ ꝑseuerat: Perpauea in hoc
ultimo examini: ut futurũ iudiciũ cõm̃det᷑. Animus male si¬
bi conscius dũ uidet᷑ sibi nullã penã pati. credit qͥa ñ udicet
as. cũ abiti patientia cĩ & ñ intelligere parcentis benignitatẽ.:
mo d̾s ꝑ miscd̾am parceret. ñ inueniret qͦs ꝑiudiciũ coronaret.
E st gͥ miscdiȩ tẽpus qͣndo patientia dĩ ad pęnitentiã addueit pec-¬
cantes. Audi apłm docentẽ utrũq tẽpꝰ distingue & tu. Existimas aut̃

Expanded text:
ia perseuerant, ideo deus in sua patientia non perseuerat perpauca in hoc ultimo examini, ut futurum iudicium commendetbi conscius dum videtur sibi nullam poenam pati, credit quia non judicet Deus: cum abuti patientia Dei, et non intelligere parcentis benignitatem, imo Deus per misericordiam parceret, non inveniret quos per judicium coronaret. Est ergo misericordiae tempus, quando patientia Dei ad poenitentiam adducit peccantes. 2. Audi Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
bonos mores. Contẽplatio ueritatis in soluis dĩ dilectione
fundata ẽ. Boni mores. in dilectione dĩ eꝓximi. In quib
duob p̃ceptis tota lex pendet &ꝓpħe. Non enĩ qui in ma

Expanded text:
bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa legis biꝑtita st̃ nã
partĩ in sacram̃tis partĩ uł in moribꝰ accipiunt᷑. Ad sacram̃ta ꝑtins
cires̃cisio carnis. sabbatũ tẽporale. neomeniȩ. sacrificiũ. atq om̃s
huĩmodi innumerabiles obseruationes. Ad mores aut̃. ñ occides.
ñ mechaberis. ñ falsũ testimoniũ dices & cet̾a talia. In obseruatio
& est usq adhuc. Si aut̃ & obseruent᷑ illa ꝙ intelligant᷑. ñ mͦ nichil
obsunt.: s etiã ꝓsunt aliqͥd. si tẽpori congruant. si c̃ ab ipso moise
ꝓpħisq obseruata st̃ congruentib illipplo eui adhuc talis seruitꝰ
utilis erat. ut sub timore custodiret᷑. Nichil enĩ tã pie t̾ret
animã. ꝙͣ sacram̃tũ ñ intellectũ. Intellectũ aut̃ gaudiũ piũ
parit. & celebrat᷑ libere si opus ẽ tẽpori. Si aut̃ ñ ẽ opus cum
suauitate spũali tantũ mͦ legit᷑ & tractat᷑. Om̃e aut̃ saeram̃tũ
cũ intelligit᷑ aut ad contẽplationẽ ueritatis refert᷑: aut ad

Expanded text:
gis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et talia caetera. et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad
Abbreviated transcription (Latin):
alis fieri uellet si hoc illi opus eẽt. Qđ cũ dñs monuisset.
adiunxit. Hec ẽ emĩ ler &. ꝓpħe. Hunc cõpatientis affes¬
fuerit homo in aliquo delicto. uos qui sꝑuales estis in¬
strͣite huiusmodi in spu lenttatis. intendens te ipsum neꝙ
tu tẽpteris. U ide si ñ auit fiere tanquã ille. ut illũ lucri¬
facias. Non utiq ut ipsum delictũ fallacit̃ ageret. aut se
id habere simularet. sed ut in alterius deicto quid etiã fibi
accidere possit attenderet. atq alteri tanquã sibi ab altero
uellet miscdit subueniret. Hoc ẽ ñ m̃tientis astu. sed cõpati¬
entis affectu. Sic uideo. sic gentili. sic euilibet homini
paulus in erroie uel peccato aliquo constituto ñ simulan¬
do qd ñ erat. sed cõpatiendo quia ẽẽ potuisset. tanquam
qui se hominẽ cogitaret. omnib omnia factus ẽ ut om̃s

Expanded text:
aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim lex et prophetae. Hunc conpatientis affecdelicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu sed compatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
compatientis affectu. Id est ñ omnia mala hominũ fal¬
lacit agendo. sed alioꝵ omniũ malis hominũ. tanquã si
sua ẽẽnt misericordis medicinã diligentiȩ ꝓcurando. Cũ
itaq illa testam̃ti ueteris sacram̃ta etiam sibi agenda mi¬
nime recusabat. ñ miscdit̃ fauebat. Sed omnino ñ fal¬
lens atq hoc mͦ a dño deo illa usq ad certi temporis dispen¬
sationẽ iussa eẽ cõm̃dans a sacrilegis saeris gentiũ distin-¬
guebat. T c̃ autẽ ñ m̃tientis astu. sed cõpatientis affectu
udeis tanquã iudeus fiebat. quando eos ab illo errore
quo uel in xꝑ̃m credere nolebant. uel ꝑ ueteia sacerdotia
sua cerimoniarũq obseruationes se a pecsatis posse mun¬
dari fieriq saluos existimabant. sic liberari cupiebat. tan¬
quã ipse illo errore teneretur. Hiligenꝰ utiq ꝓximũ
tanquã se ipsum. Et hec alis faciens que sibi ab

Expanded text:
conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum falconpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab