comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uar sanctificatȩ solennitatis. quando egres¬
si estis de egipto. & in solennitate paschȩ
iugum seruitutis egiptię ꝓiecistis. dicen¬
tes in mari rubro pharaone summerso.
cantemus dño. gloriose magnificat᷑ est.
&e cordis tanta lȩticia. ut inuitemiuitas ꝙ
ad templum pͥmitiua portantes & india
cularia deferentes munera ꝑgunt ei dbs
mentis gaudia carmine demonstrartos
Hec iuxta hebraieum breui sermone phe

Expanded text:
nox sanctificatae solemnitatis, quando egresnox sanctificatae solemnitatis, quando egressi estis de Aegypto, et in solemnitate Paschae jugum servitutis Aegyptiae projecistis, dicentes in mari Rubro Pharaone submerso: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est : et cordis tanta laetitia, ut imitemini eos qui ad templum primitiva portantes, et in Dei torcularia deferentes munera, pergunt cum tibiis, cordis gaudia carmine demonstrantes. Haec juxta Hebraicum brevi sermone pe
Abbreviated transcription (Latin):
quidam yꝑbolicos ciri temporib qui capti¬
uitatẽ popłi relaxauit. in t̾ra uidea ex-¬
pleta contendant. Quia gͥ bonis & oboe-¬
dientib pͣmia repmissa sunt: nunc ẽ con¬
trario malis & contemptorib supplicia
nunciantur. qđ dñs impleat cogitationẽ
suã. & ad puniendos longo post tempore
ueniat peccatores. & in cunctos sententiã
ꝓferat. sp̃u quoq oris sui int̾ficiat impiũ.
quem frenũ appellat fuisse popłoꝵ non
quo subiectos regeret. sed quo subditos sibi
traheret in ruinam. Ponit quoq similitu.¬
dinẽ torrentis usq ad collum inundantis.
ut finẽ omĩum uenisse testet᷑. Sicut enĩ
torrens suffocat eum ad cuius collum usq
ꝑuenerit: sic udicium dĩ neminẽ impu¬
nitũ abire patietur. Cum. aut̃ frenũ qđ
in maxillis erat omĩum gentium cum
subditis ei gentib ꝑdiderit & ad nichilũ
dedurerit: tunc uobis inquit sc̃is qui meis
uissionib oboedistis. erit canticum sicut

Expanded text:
quidam ὑπερβολικῶς, Cyri temporibus, qui captiquidam ὑπερβολικῶς, Cyri temporibus, qui captivitatem populi relaxavit, in terra Judaea expleta contendant. Quia igitur bonis et obedientibus praemia repromissa sunt, nunc econtrario malis et contemptoribus supplicia nuntiantur, quod Dominus impleat cogitationem suam, et ad puniendos longo post tempore veniat peccatores, et in cunctos sententiam proferat, spirituque oris sui interficiat impium, quem frenum appellat fuisse populorum: non quo subjectos regeret, sed quo subditos sibi traheret ad ruinam. Ponit quoque similitudinem torrentis usque ad collum inundantis, ut finem omnium venisse testetur. Sicut enim torrens suffocat eum, ad cujus collum usque pervenerit: sic judicium Dei neminem impunitum abire patietur. Cum autem frenum, quod in maxillis erat omnium gentium, cum subditis ei gentibus perdiderit, et ad nihili deduxerit: tunc vobis, inquit, sanctis, qui meis jussionibus obeditis, erit canticum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
I suꝑ errore uano. &e abicietur error ce
Iassumet eos in conspectu eoꝵ. Nunqͥd
semꝑ oportet uos lȩtari. & ingredi in scã
mea iugiter quasi festa celebrantes atq
gaudentes. ut ingrediamini cum tibia
ad montem dñi & ad dm̃ isrł: Dicamus
primum iuxta hebraicum. Pendent ea
suꝑiorib quȩ dicuntur. Corripuerat ser-¬
mo ꝓpheticus eos qui contempto aux ilio
dĩ ꝓpt̃ babiloniori metum ad egiptios
confugiebant. & cõminatꝰ est descenden¬
tib ibi eos esse morituros. rursumq post
poenas eos qui illum audire uoluissent
non solum sub torobbabel. esdra & neemia.
in ierłm habitaturos esse ꝓmitcit. sed ma¬
iorem cunctis credentib uerbo dĩ in con¬
summatione mundi beatitudinẽ pollicet᷑.
quando ꝑom̃s montes & colles current
aquarũ flumina. & int̾fectis multis
cadent turres. luna quoq & sol clarius
lumen accipient. quando uulnus popłi sui
dñs alligauerit atq sanauerit. Licet hȩc

Expanded text:
super errore vano, et abjicietur error, et super errore vano, et abjicietur error, et assumet eos in conspectu eorum. Numquid semper oportet vos laetari et ingredi in sancta mea jugiter, quasi festa celebrantes atque gaudentes, ut ingrediamini cum tibia ad montem Domini ad Deum Israel? Dicamus primum juxta Hebraicum. Pendent ex superioribus, quae dicuntur. Corripuerat sermo propheticus eos, qui contempto auxilio Dei, propter Babyloniorum metum ad Aegyptios confugiebant, et est comminatus descendentibus, ibi eos esse morituros. Rursumque post poenas, eos qui illum audire voluissent Neemia in Jerusalem habitaturos esse promittit, sed majorem cunctis credentibus verbo Dei, in consummatione mundi beatitudinem pollicetur, quando per omnes montes et colles current aquarum flumina, et interfectis multis, cadent turres. Luna quoque et sol clarius lumen accipient, quando vulnus populi sui Dominus alligaverit atque sanaverit. Licet haec
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuare. in eodem ad huc luto hȩsitem.
& uia partẽ isaiȩ mediã in hoc uolumi.¬
ne funturũ esse me credã. Qđ si te oran-¬
te compleuero: arripienda er̃ & reliqua.
quȩ a quarto decimo e techiȩ regis anno
habebunt initiũ. Ecc̃e nom̃ dñi
uenit de longe. ardens furor eius. & grauis¬
I ad portandum. Labia ͤ repleta sunt indigna¬
tione. & lingua eius quasi ignis deuorans.
Sp̃s eius uelut torrens inundans usq ad
Imedium colli. adꝑdendas gentes ꝓnichi¬
Ili. & frenum erroris qđ erat in maxillis
Ipopłor. Canticũ erit uobis sicut uox
sanctificatȩ solennitatis. & lȩticia cordis
Isicut qui ꝑgit cum tibia. ut intret in¬
I montẽ dñi ad fortẽ isrł. Lam. Ecceno.¬
Sardens furor cum gła. Cloquium labior
Ieius eloquiũ irȩ plenum. & ira furoris¬
eiꝰ sicut ignis deuorabit. Et sp̃s eiꝰ sicut
Iaqua inualle trahens ueniet usq adcol¬
Ilum. & diuidetur ut conturbet gentes

Expanded text:
adjuvare, in eodem adhuc luto haesitem, adjuvare, in eodem adhuc luto haesitem, et vix partem Isaiae mediam in hoc volumine finiturum esse me credam. Quod si, te orante, complevero, arripienda erunt et reliqua, quae a quartodecimo Ezechiae regis anno habebunt initio. Ecce nomen Domini venit de longe: ardens furor ejus et gravis ad portandum. Labia ejus repleta sunt indignatione, et linspiritus eius velut torrens inundans usque ad medium colli ad perdendas gentes in nihilum et frenum erroris quod erat in maxillis populorum canticum erit vobis sicut nox sanctificatae sollemnitatis et laetitia cordis sicut qui pergit cum tibia, ut intret in montem Domini ad fortem Israel. LXX: Ecce noardens furor cum gloria, eloquium labiorum ejus, eloquium irae plenum, et ira furoris sicut ignis devorabit, et spiritus ejus sicut aqua in valle, trahens veniet usque ad collum, et dividetur ut conturbet gentes
Abbreviated transcription (Latin):
decimus
ecimus liber
quem nunc ha¬
bemus in ma¬
nib. nono ce¬
nor erit nume.
asu ezechiȩ regis historia. quȩ nec iungi
um perdentib poterit ꝓpt̃ enormem
uoluminis longitudinem. nec diuidi ꝓpt̃
gestoꝵ continentiã. ltaq ut uoliusti uir.
go xp̃i eustochium. & ut in cõmune pla¬
cuit. sicut suꝑiores ante dictaui & hunc
ac reliquos si xp̃c annuerit dictabo li¬
bros. ut ꝓphetias sibi copulẽ. nec eas int̃
se lacerem atq discerpã in alteriꝰ finem
& alterius principium. Audio prȩterea
scorpium mutũ animal & uenenatum
suꝑ responsionẽ quondã cõmentarioli mei
in danihelẽ ꝓpħam nescio qͥd mussitare.
immo ferire conari. insuo oꝑe moriturũ.
Cuius neniȩ & ligubres cantilenȩ necdum
mͥ ꝓditȩ sunt: & iccirco dilata responsio ÷.
tiabili studio me ꝑlitteras cogit. ex pleto
isaia transire ad e techiel: cum ego ȩtatis & corporis
imbecillitate confectus notarioꝵq
penuria qui me possint suis ministerus

Expanded text:
DECIMUS. Decimus Liber, quem nunc habemus in manibus, nono enor erit numero Ezechiae regis historia, quae nec jungi cum praecedentibus poterit, propter entudinem, nec dividi propter gestorum continentiam. Itaque ut voluisti, virgo Christi Eustochium, et ut in commune placuit, sicut et superiores ante dictavi, et hunc et reliquos, si Christus annuerit, dictabo libros: ut prophetias sibi copulem, nec eas inter se lacerem atque discerpam, in alterius finem, et alterius principium. Audio praeterea scorpium, mutum animal et venenatum, super responsione quondam Commentarioli mei in Danielem prophetam, nescio quid mussitare, immo ferire conari in suo pure moriturum. Cujus naeniae et lugubres cantilenae necdum mihi proditae sunt, et idcirco dilata responsio: tiabili studio me per litteras cogit, expleto Isaia, transire ad Ezechiel, cum ego et aetatis et corporis imbecillitate confectus, notariorumque penuria, qui me possent suis ministeriis
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine patris mei. & non suscepistis m
Pulchreq post multum tẽpus uenire dus
loquente humana impatientia. Usqueqoi
obliuisceris me infinem. quã diu auerts
faciem tuã a me : Ardens quoq furor uis
uenit cum gła. ut quẽ inhumilitate an¬
psimus. in maiestate timeamus. Hoc isbn
&e in psalmis scriptũ est. Ds manifestiti¬

Expanded text:
in nomine Patris mei, et non suscepistis me . Pulchreque post multum tempus venire dicitur, loquente humana impatientia: Usquequo, Domine, oblivisceris me in finem? quamdiu avertis faciem tuam a me ? Ardens quoque furor ejus venit cum gloria, ut quem in humilitate contempsimus, in majestate timeamus. Hoc ipsum et in psalmis scriptum est: Deus manifest
Abbreviated transcription (Latin):
iactant & in equor auxilio confidentes
nescint scriptum: fallax equus in salutẽ.
habentq fiduciam suꝑ quadrigis & currib
& equitib. nec recordantur illius cantici.
equum &e ascensorẽ deiecit in mare. & non
sunt confisi suꝑ sc̃m isrł qui manentib
int̾ra udeȩ suum ꝑ ieremiã pollicebat᷑
requisita uerba contempserint. Unde &
de malis sacerdotib dr̃. Qui deuorant
plebem meam. dñm non inuocauerunt pse
aut̃ sapiens id est dñs ad duxit suꝑeos mi
lum &e pessimum. uidelicet nabuchodon¬
sor: siue absolute malum. rẽ significans
non ꝑsonam. Et uerba sua non abstulit qu
locutus fuerat ꝑ ꝓphetas. Quam obrẽ eon¬
surget suꝑ tribum uida domũ pessimor
&e contra auxilium ȩgiptior qui opant᷑
iniquitatẽ. Aegiptꝰ enim siue egiptius in¬

Expanded text:
jactant; et in equorum auxilio confidentes, jactant; et in equorum auxilio confidentes, nesciunt scriptum: Fallax equus in salutem ; habentque fiduciam super quadrigis et curribus et equitibus; nec recordantur illius Cantici: Equum et ascensorem dejecit in mare . Et non sunt confisi super Sanctum Israel, qui manentibus in terra Judaeae, suum requisiti verba contempserint. Unde et de malis sacerdotibus dicitur: Qui devorant plebem meam, Dominum non invocaverunt . Ipse autem sapiens, id est, Dominus, adduxit malum super eos, et pessimum, videlicet Nabuchodonosor, sive absolute malum, rem significans, non personam: et verba sua non abstulit, quae locutus fuerat per Prophetas. Quamodrem consurget super tribum Judam domum pessimorum, et contra auxilium Aegyptiorum, qui operantur iniquitatem. Aegyptus enim, si
Abbreviated transcription (Latin):
get contra domum pessimoꝵ. & contra
liator. & cadet cui pręstatur auxiliũ.simulq
om̃s consumentur. Post onus iumentorum
austri. & eos qui portabant inȩgiptũ diui¬
tias suas ad popłm qui eis ꝓdesse ñ poterat.
quisꝑabant auxilium infortitudine pha¬
raonis. & habebant fiduciam inumbra egi¬
tatis laxandȩ sub ciro. de consũmatione
scłi &e de ꝑfecta iustor beatitudine sermo
ꝓpheticus nunciarat. Nunc reuertitur ad
eosdem ad quos supra locutus fuerat. ne de.¬
scenderent inȩgiptum. Et hoc int̾ pͣsentem
locum int̾ est & pͣteritũ. qđ ibi pͣcipitur tri¬
bui uidȩ ne descendat inegiptum. hic quia
contempto imꝑio dnĩ descensuri sint ꝓphe.¬
tatur. & quod a nabuchodonosor rege ba¬
bilonio tam isrł quam ȩgiptii. tam ꝓfugi
quam auxiliatores parit̃ trucidentur.
De quo ieremias plenissime loquitur. Ue
ꝓus qui descendunt in egiptum. &e chal-¬
deor metu dñi p̃cepta contemnunt sꝑan-¬
tes in idolatriis. qui dĩ cultum habere se

Expanded text:
contra liator, et cadet cui promnes consumentur. Post onus jumentorum Austri, et eos qui portabant in Aegyptum divitias suas ad populum, qui eis prodesse non poterat, qui sperabant auxilium in fortitudine Pharaonis, et habebant fiduciam in umbra Aegytatis laxandae sub Cyro, de consummatione saeculi, et de perfecta justorum beatitudine sermo propheticus nuntiarat: nunc revertitur ad eosdem, ad quos supra locutus fuerat ne descenderent in Aegyptum. Et hoc inter praesentem locum est et praeteritum, quod ibi praecipitur tribui Judae, ne descendant in Aegyptum; hic quia contempto imperio Domini, descensuri sint, prophetatur: et quod a Nabuchodonosor rege Babylonio, tam Israel quam Aegyptii, tam perfugae quam auxiliatores pariter trucidentur. De quo Jeremias plenissime loquitur . Vae ergo his qui descendunt in Aegyptum, et Chaldaeorum metu, Domini praecepta contemnunt, sperantes in idololatris, qui Dei cultum habere se
Abbreviated transcription (Latin):
miis dogiata quȩ sunt contraria uerita
aita quidiã nrõrs putant. qđ cum iudicu
mous aduenerit. nequaquam ingrediant᷑
licionis nomine diuitias congregent.
ditanturq luxuria quasi dñi festa cȩle¬
uites sudei de gog & magog gentib quas
pant abaquilone uenturas. id est de scithiȩ
uib hȩc intelligunt. suꝑ quib ez echiel
mis loquitur. Et auditam faciet

Expanded text:
omnia dogmata, quae sunt contraria veritati, omnia dogmata, quae sunt contraria veritati, dicta quidam nostrorum putant, quod cum judicii tempus advenerit, nequaquam ingredianturreligionis nomine divitias congregent, abutanturque luxuria, quasi Domini festa celebrantes. Judaei de Gog et Magog gentibus, quas putant ab Aquilone venturas, id est, de Scythiae partibus, haec intelligunt, super quibus Ezechiel plenius loquitur . Et auditam faciet
Abbreviated transcription (Latin):
dentis flammã ignis. ut quicquid inmuna
est foeni. lignoꝵ & stipulȩ. sapiens flãma
consumat. Unde & ds̃ ignis dr̃ esse consime
Qđq infertur. ira furoris eiꝰ quasi ignis deuo¬
rabit. pleriq nr̃or iram furoris dñi dubo-¬
lum interp̃tantur cui tradimur ad puni¬
endum. qui uxta librum samuhelis con¬
mouit dauid ut numeraret popłm dĩ
Et apłs loquitur. tradere huiuscẽ modihi¬
minẽ sathanȩ in interitum carnis. uts
saluus fiat. Hic aut̃ ipse furor de ira fea¬
ris dni nichil suo faciet arbitrio sed gl
sibi fuerit imꝑatum. Unde sequitur Elos
faciat redundare. Qui diuiditur ꝙꝓe
tate meritor. ut ꝑdat atq conturle
gentes quas uanus error seduxerat as
intelligant supplantatas. Unde adla¬
cemodi homines dicitur qui inmue
huius potentia prģualebant & sil
ilestaluntur errore. non eos semꝑ hoc esse
alturos. Precipueq locum istum ee totaro
ontinentiam capituli. aduersum hereticos.

Expanded text:
cidentis flammam ignis , ut quidquid in muodo est foeni, lignorum, et stipulae, rapiens flamma consumat. Unde et Deus ignis dicitur esse consumens . Quodque infertur: Ira furoris ejus quasi ignis devorabit, plerique nostrorum iram furoris Domini diabolum interpretantur, cui tradimur ad puniendum, qui juxta librum Samuelis commovit David, ut numeraret populum Dei . Et Apostolus loquitur: tradere hujuscemodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat . Hic autem ipse furor, et ita furoris Domini nihil suo faciet arbitrio, sed quod sibi fuerit imperatum. Unde sequitur: Eloqfaciat redundare. Qui dividetur pro qualitate meritorum, ut perdat atque conturbet gentes, quas vanus error seduxerat, et se intelligant supplantatas. Unde ad hujuscemodi homines dicitur, qui in mundi hujus potentia praevalebant, et suo delectabantur errore, non eos semper hoc esse facturos. Praecipueque locum istum et totam continentiam capituli adversus haereticos et
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantiȩ tenebris & caligine &e fumo
qui noxius est oculis. Uel certe ꝑfumũ tͥ
monstratur incendium. Prius enĩ euange
saluatoris in toto orbe pͣdicatũ est: & p
quadraginta duos annos dominicȩ pasi¬
nis capta ierłm templũq succensũ est. subi
putant templum impletũ fumo thimum
significare idest incensum. & ꝑ hoc adia¬
tũm diuinȩ maiestatis. Et dixi.
Ne mͥ quia tacui. quia uir pollutꝰ labis
ego sum: & in medio popłi polluta laba

Expanded text:
ignorantiae tenebris, et caligine, et fumo, ignorantiae tenebris, et caligine, et fumo, qui noxius est oculis. Vel certe per fumum Templi monstratur incendium. Prius enim Evangelium Salvatoris in toto orbe praedicatum est, et post quadraginta duos annos Dominicae passionis, capta Jerusalem, Templumque succensum est. Judaei putant Templum impletum fumo, thymiama significare, id est, incensum, et per hoc adventum divinae majestatis. Et dixi: Vae mihi quia tacui, quia vir pollutus labiis ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
esse doceamꝰ. Quidã latinoꝵ. duo seraphin
uetus &e nouũ instrum̃tũ intelligunt. qđ
tantũ de psenti scło loquit᷑. Unde &e ser
alas habere dicunt᷑. & faciem dñi pedesq
uel are. &e certatim ꝓferre testimonium
ueritatis. & omne qđ clamant trinitatis
sacramenta monstrare. & mirari adiniuis
quod dñs sabaoth in forma dĩ patris pot
formã serui acceꝑit. & humiliauerit se
ut prius cȩlestia eũ tantũ. sed &e terrmna
cognoscant. Et commotaᷤ suꝑ lim¬
naria cardinum a uoce clamantis. & don
impleta est fumo. Clamantib seraplim
& in tota t̾ra trinitatis mysterium prȩdi¬
cantib. quando passionẽ dñi saluatoris
t̃ra uniuersa cognouit: statim cõmotum
est siue sublatũ liminare templi. & om̃s
illius cardines conciderunt. impleta salu¬
toris comminatione dicentis. Relinquit᷑
uobis domus ur̃a deserta. Et quã pulcht
ordo uerboꝵ. Postquam t̾ra repleta est qb
dnĩ sabaoth: iudeoꝵ templũ impletũ et

Expanded text:
duo Seraphim, vetus et novum Instrumentum intelligunt, quae tantum de praesenti saeculo loquuntur. Unde et sex alas habere dicuntur, et faciem Dei pedesque velare, et certatim proferre testimonium veritatis, et omne quod clamant Trinitatis sacramenta monstrare. Et mirari adinvicem quod Dominus Sabaoth in forma Dei Patris positus formam servi acceperit, et humiliaverit se ut prius, coelestia eum tantum, sed et terrena cognoscant. « Et commota sunt superliminaria cardinum a voce clamantis, et domus impleta est fumo. » Clamantibus seraphim et in tota terra Trinitatis mysterium praedicantibus, quando passionem Domini Salvatoris terra universa cognovit, statim commotum est, sive sublatum liminare Templi, et omnes illius cardines conciderunt, impleta Salvatoris comminatione, dicentis: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Et quam pulcher ordo verborum. Postquam terra repleta est gloria Domini Sabaoth, Judaeorum Templum impletum est
Abbreviated transcription (Latin):
apłor libros hebreos fuisse falsatos: ca¬
chuinum tenere ñ potero. ut saluator.
euangelistȩ & apłi ita testimonia ꝓtule¬
rint. quȩ udei postea falsaturi erant.
De p̾senti aut̃ loco hoc dicendum. ẽ frustra
nos ad septuaginta translationẽ confugere.
ne blasphemum uideat᷑ esse qđ iuxta hẽ.¬
braicũ dr̃. auditu audite & nolite intelli¬
gere. & uidete uisionẽ & nolite cognoscere:
cum huiuscemodi testimonia etiãm in.lxx.
int̾p̃tib repꝑiamus. ut est illud in erodo.
qđ adpharaonem dr̃. Propt̾ea suscitaui te
ut ostendam in te uirtutẽ meam. Si autẽ
ipse suscitauit. & indurauit cor pharaonis
ne crederet. & de alus dr̃. dedit illis dĩ
sp̃m compunctionis. oculos ut ñ uideant.
& aures ut non audiant. & in psalmis.

Expanded text:
tionem Apostolorum libros Hebraeos fuisse falsatos, cationem Apostolorum libros Hebraeos fuisse falsatos, cachinnum tenere 98 non potero, ut Salvator, et Evangelistae, et Apostoli ita testimonia protulerint, ut Judaei postea falsaturi erant. De praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem confugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus, ut est illud in Exodo quod ad Pharaonem dicitur: Propterea suscitavi te, ut ostendam in te virtutem meam . Si autem ipse suscitavit, et induravit cor Pharaonis ne crederet: et de aliis dicitur: Dedit eis Deus spiritum compunctionis, oculos, ut non videant, et aures, ut non audi
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse scientissimum. & magis grecas lit¬
ras scisse quam hebreas. Unde &e sermo eni
est inutroq uolumine comptior est. &
scłarẽ redolet eloquentiã. magisq testi¬
moniis grecis utitur quam hebreis.
Matheus autem & iohannes quorum alter
hebreo. alter greco sermone euangelia
teruerunt: testimonia dehebreo ꝓfert̃.
ut est illud. Ex egypto uocaui filiũ meũ.
&. qm̃ natareus uocabitur. &. flumina
deuentre eius fluent aquȩ uiuȩ. & uide¬
bunt inquem compunxerunt. Et cetera
his similia. Pauli quoq iccirco ad hebreos
eplȩ contradicitur. qͦd ad hebreos conscri¬
bitur. quia utatur testimoniis quȩ in he¬
breis uoluminib ñ habent᷑. Qͦd si aliquis
aixerit. hebreos libros postea a uideis. eẽ.
falsatos: audiat origenem quid in octauo
uolumine explanationũ isaiȩ huic respon-
qui cętera crimina arguunt inscribis &e
phariseis. de hoc crimine qđ erat inaxi¬

Expanded text:
fuisse scientissimum, et magis Graecas littefuisse scientissimum, et magis Graecas litteras scisse quam Hebraeas. Unde et sermo ejus est, in utroque volumine comptior est, et saecularem redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis. Matthaeus autem et Joannes, quorum alter Hebraeo, alter Graeco sermone Evangelia texuerunt, testimonia de Hebraico proferunt, ut est illud: Ex Egypto vocavi filium meum . Et: Quoniam Nazareus vocabitur . Et: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . Et: Videbunt in quem compunxerunt , et caetera his similia. Pauli quoque idcirco ad Hebraeos Epistolae contradicitur, quod ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo volumine Explanationum Isaiae huic respoudeApostoli, qui caetera crimina arguunt in Scribis et Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maxi
Abbreviated transcription (Latin):
&e oculos suos compresserunt. ne forte uia¬
ant oculis & aurib audiant. & corde i¬
aut̃ hȩc ꝓphetia impleta sit tempore:
apostolus paulus in consequentib loquitus
hoc salutare dĩ. ipsi & audient. Unde & i
Nobis oportebat primum prȩdicari uerbin
dĩ. sed qm̃ repellitis illud &e indignos us
udicatis ęterne uitȩ: ecce conuertunur i¬
in lumen gentib. ut sis in salutẽ usq ad
interp̃tatio est. quod isaias ꝓpħa dũo in¬
perante prȩdicat quid popłs sit factur
In hebraico difficultas est. quomodo ipseb
prȩcipiat popło ut auditu audiat & non
intelligat. & uidens uideat & ñ agnoscait.
& postea ꝓpħa inducatur loquens & dĩn
&e aures eius aggraua. & oculos eiꝰ elaudt
ne forte uideatꝰ oculis suis & aurib audie
& corde intelligat. & conuertat᷑ & sance¬
disputans. non uixta hebraicum qđ resti
esse cognouerat. sed scđm septua ginta sit
locutus. Euangelistam lucam tradunt ut¬
teres ȩccłiȩ tractatores medicinȩ artis

Expanded text:
rte videat oculis suis et auribus audiat, et corde iautem haec prophetia impleta sit tempore, hoc et apostolus Paulus in consequentibus loquiturhoc salutare Dei, ipsi audient. Unde et iVobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis in lucem gentibus, ut sis in salutem usque ad interpretatio est, quod Isaias propheta Domino imperante praedicat, quid populus sit facturus. In Hebraico difficultas est, quomodo ipse Deus praecipiat populo, ut auditu audiat, et non intelligat, et videns videat, et non agnoscat, et postea propheta inducatur loquens, et & aures eius aggraua, & oculos eius claude: ne forte videat oculis, & auribus audiat, & corde intelligat, & conuertatur, & sanedisputans, non juxta Hebraicum, quod rectum esse cognoverat; sed juxta LXX sit locutus? Evangelistam Lucam tradunt veteres Ecclesiae tractatores medicinae artis
Abbreviated transcription (Latin):
laboraui sustinens: iccirco dñs faciet qu
secuntur. Prolabore & molestia. qđ aqa
& theodotion agonẽ int̾p̃tati sunt: ide
luctam atq certam̃. quia contentiose
non subiciant collum dĩ seruituti. sedili
uulnera eoꝵ uolente curare: respuant
sanitatẽ. Et hoc notandũ. qđ achaz regi
impissimo nolente signum petere: seri¬
ꝓpheticus ad domum dauid hoc est ad
tribum regiam conuertat᷑. de qua supra
legimus. & nunciauer̃ hȩc domui dã
dicentes. Consensit syria cum ephraim.
ropt̾ea dabit dñs ipse uobis signum.¬
Ecce uirgo concipiet & pariet filiũ: ꝙ¬
uocabis nom̃ eiꝰ emmanuel. Nequaqua
multifarie iuxta apłm paulũ & multis
sed qui ante loquebat᷑ ꝑ alios dicet ipse
canticoꝵ. Osculetur me osculis oris sui
Dñs enĩ uirtutũ ipse est rex głȩ. Ipse desc

Expanded text:
108 Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae 108 Laboravi sustinens , idcirco Dominus faciet quae sequuntur. Pro labore et molestia, quod Aquila t Theodotio agonem interpretati sunt, id est, luctam atque certamen, quia contentiosi non subjiciant collum Domini servituti, sed illo vulnera eorum volente curare, respuant sanitatem. Et hoc notandum, quod Achaz rege impiissimo nolente signum petere, serpheticus ad domum David, hoc est ad tribum regiam convertitur, de qua supra legimus: Et nuntiaverunt haec domui David, dicentes: Consenserunt Syria et Ephraim. Propter hoc dabit Dominus ipse concipiet et pariet, et vocabis nomen ejus Emmanuel. Nequaquam multifarie juxta apostolum Paulum, et multis  assimilabitur; sed qui ante loquebatur per alios, dicet ipse,Canticorum: Osculetur me osculo oris sui . Dominus enim virtutum ipse est rex gloriae : ipse de
Abbreviated transcription (Latin):
est. ulo enasse. adonay. & om̃s similit̃
transtulerunt: non temptabo dnm
possit legi. ñ exaltabo dnm. Sciebat
enĩ rex impius. qđ si signum peteret :
accepturus esset. & glorificaret᷑ dñs.
Ergo quasi idoloꝵ cultor. qui in omĩb
angulis platearũ. & in montib locisq
nemorosis aras constituerat. & ꝓ leuitis
habebat phanaticos: non uult signum
petere qđ prȩceptum est. Et dixit.
Audite gͦ domus dauid. Nunquid parũ
uobis ÷ molestos esse hominib. quiamo.¬
lesti estis &e dõ meo: Quis est iste qui
dixit. audite gͦ domus dauid: Nequa¬
quam ds̃ qui supra ad achaz dixerat.
pete tibi signum a dño dõ tuo: sed ꝓ¬
pħa ut ex consequentib apꝓbatur.
Quia molesti estis ce dõ meo. Et est sensꝰ.
Quia nonsolum ꝓphas ꝑsequimini.
&e eorum dicta contemnitis. sed pͣsenes
& iubentis dĩ sententiȩ contraitis. itaut
ei exhibeatis laborem qui in alioloco at

Expanded text:
est ULO ENASSE ADONAI  , et omnes similiter est ULO ENASSE ADONAI  , et omnes similiter transtulerunt, non tentabo Dominum, possit legi, non exaltabo Dominum. Sciebat enim rex impius quod si signum peteret, accepturus esset, et glorificaretur Dominus. Ergo quasi idolorum cultor, qui in omnibus angulis platearum et in montibus lucisque nemorosis aras constituerat, et pro Levitis habebat fanaticos; non vult signum petere quod praeceptum est. Et dixit, audite ergo, domus David: Numquid parum vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis et Deo meo? Quis est iste qui dixit: Audite ergo, domus David? Nequaquam Deus qui supra ad Achaz dixerat: Pete tibi signum a Domino Deo tuo; sed Propheta, ut ex consequentibus comprobatur: Quia molesti estis et Deo meo. Et est sensus: quia non solum prophetas persequimini, et eorum dicta contemnitis; sed et praesentis et jubentis Dei sententiae contradicitis; ita ut ei exhibeatis laborem, qui in alio loco ait:
Abbreviated transcription (Latin):
telligeret. quȩ nos possumus sensibilia
dicere & intelligibilia. Quor alterum
refertur ad sensus. alterũ ad mentem
ae rationẽ. Uirginem quoq int̾ p̃tatur
animam quȩ nulla peccati corrupta
est conscientia. & potest de se enma¬
nuel nobiscum dm̃ idest prȩsentẽ dĩ
generare sermonẽ. Sed nos elixas agni
carnes non comedimus. uerum assas. &e
quȩ in nobis possint om̃s uoluptatũ sic¬
care pituitas. ne sacramentũ fidei nr̃ȩ
dumplus sapimus quã oportet sãpere
neglegamus. Et dixit achaz.
N on petam. & non temptabo dñm̃. Non
humilitatis est sed suꝑbiȩ. qđ ñ uult
signũ a dño postulare. Quanquã enim
scriptum sit in deuteronomio. ñ tẽptab̾
dñm dm̃ tuum. & hoc contra diabolũ
saluator usus sit testimonio: tamen
iussus ut peteret. oboedientia debuit
explere prȩceptum. prȩsertim cũ &
gedeon & manoe signum pecierint
&e acceꝑint. Quanquam uixta hebrei
sermonis ambiguitatẽ. in quo scriptũ

Expanded text:
telligeret, quae nos possumus sensibilia telligeret, quae nos possumus sensibilia dicere, et intelligibilia, quorum alterum refertur ad sensus, alterum ad mentem et rationem. Virginem quoque interpretatur animam, quae nulla peccati corrupta est conscientia, et potest de se Emmanuel, nobiscum Deum, id est, praesentem Dei generare sermonem. Sed nos elixas agni carnes non comedimus verum assas, et quae in nobis possint omnes voluptatum siccare pituitas, ne sacramentum fidei nostrae, dum plus sapimus quam oportet sapere, negligamus. Et dixit Achaz: Non petam, et non tentabo Dominum. Non humilitatis est, sed superbiae, quod non vult signum a Domino postulare. Quamquam enim scriptum sit in Deuteronomio : Non tentabis Dominum Deum tuum , et hoc contra diabolum Salvator usus sit testimonio : tamen jussus ut peteret, obedientia debuit explere praeceptum, praesertim cum et Gedeon et Manue signum petierint et acceperint . Quamquam juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, in quo scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis reducere. Et in alio loco de.xp̃o
disputans ait. Quȩ sit latitudo & longi¬
tudo. & excelsum &e ꝓfundũ suꝑeminen¬
tis scientię & dilectionis xp̃i. Hoc quan¬
tũ ad mysticos ꝑtinet intellectus. Cȩte.¬
rum ut moyses accepit signa de terra.
de quib inpsalmis legimus. misit signa
& ꝓdigia in medio tui egypte. ranas. lo¬
custas. scinifes. & cinomiam. de cęlo aut̃.
grandinẽ. & ignem. & trium dierũ tene.¬
bras: ego reor & etechiam quando sol de.¬
cem regressus est lineis signum accepisse
de celo. & iesum filium naue ingabaon
&e aihalon stantib sole & luna. Pleriq
putant saulem signũ accepisse de terra
ae de ꝓfundo infer̃ni. quando samuhelẽ
ꝑ incantationes & artes magicas uisus ÷
suscitasse. Sed & ionas ꝓpħa de abisso
&e de ꝓfundo & de mortis faucib liberatꝰ:
signum &e dedit & accepit inferni. legi
in euiusdam cõmentariis huno locumꝰ
ꝑ allegoriam ex tenuatum. ut ꝓfun.¬

Expanded text:
mortuis reducere . Et in alio loco de Christo mortuis reducere . Et in alio loco de Christo disputans, ait: Quae sit latitudo, et longitudo, et excelsum, et profundum supereminentis scientiae et dilectionis Christi . Hoc quantum ad mysticos pertinet intellectus. Caeterum et Moses accepit signa de terra, de quibus in Psalmis legimus: Misit signa et prodigia in medio tui, Aegypte , ranas, locustas, ciniphes, et coenomyiam; de coelo autem grandinem et ignem et trium dierum tenebras. Ego reor et Ezechiam, quando sol decem regressus est lineis, signum accepisse de coelo : et Jesum filium Nave in Gabaon et Haialon, stantibus sole et luna . Plerique putant, Saulem signum accepisse de terra, et de profundo inferni, quando Samuelem per incantationes et artes magicas visus est suscitasse . Sed et Jonas propheta de abysso, et de profundo ac mortis faucibus liberatus, signum dedit et accepit inferni . Legi in cujusdam Commentariis 107 hunc locum r allegoriam extenuatum, ut profun
Abbreviated transcription (Latin):
potentissima breui tempore finienda sint.
&e tu cum popło tuo ͤ magno ꝑiculo libere.¬
ris: pete tibi signum nequaquam abido¬
lis quor errore retineris. sed a dño dõ
tuo qui tibi auxilium pollicet᷑. & ipsum
signum optionis tuȩ est unde postules.
de ꝓfundo. siue de excelso. Qđ cum soli
septua ginta dixerint: cęteri iuxta he¬
braicum significantius transtulerunt.
de ꝓfundo inferni. Ergo sicut ꝓfundũ
infernum significat. ita excelsum supra
cȩlos intelligere debemus. ut cum de infer.¬
no siue de excelso signum acceꝑis: credas
futura quȩ dixi. Uis inquit ut scindatur
terra & grandi hiatu inferi pateant qui
incorde terrȩ esse dicunt᷑. an ut aꝑiant᷑
cęli: Quod utrunq ad tipum ꝑtinet
mortis dñi & ascensionis. Qui enĩ descendit.
ipse est & qui ascendit. Et in apło legimꝰ.
Ne dixeris incorde tuo. Quis ascendit in
cȩlum: Hoc est xp̃m deducere. Aut quis
descendit in abyssum: Hoc est xp̃m de

Expanded text:
potentissima brevi tempore finienda sunt, potentissima brevi tempore finienda sunt, et tu cum populo tuo de magno periculo libereris; pete tibi signum, nequaquam ab idolis, quorum errore retineris, sed a Domino Deo tuo qui tibi auxilium pollicetur, et ipsum signum optionis tuae est unde postules, sive de profundo, sive de excelso. Quod cum soli Septuaginta dixerint, caeteri juxta Hebraicum significantius transtulerunt, de profundo inferni. Ergo sicut profundum infernum significat; ita excelsum supra coelos intelligere debemus: ut cum de inferno sive de excelso signum acceperis, credas futura quae dixi. Vis, inquit, ut scindatur terra, et grandi hiatu inferi pateant, qui in corde terrae esse dicuntur: an ut aperiantur coeli? Quod utrumque ad typum pertinet mortis Domini et ascensionis: Qui enim descendit, ipse est qui et ascendit . Et in Apostolo legimus: Ne dixeris in corde tuo, quis ascendit in coelum? hoc est Christum deducere. Aut, quis descendit in abyssum? hoc est Christum de
Abbreviated transcription (Latin):
esse doctrinam. Deniq marcion hereticus
boni dĩ filium hoc est alterius putat esse
guinariũ. crudelẽ & uidicẽ uocat. Hȩc
ipsoꝵ. sed interim nunc quam diu mundꝰ
iste stat. & ea quȩ mundi sunt insuis fini¬
b & insuis urbib dominent᷑. Cũ autem
consumationis tempus aduenerit. hoc ÷
seraginta quinq anni. etiã mundires
quȩ insex dieb facte sunt. quã omĩa quȩ
adquinq sensus ꝑtinent finẽ acceꝑint:
tunc uniuersa esse soluenda quȩ gentiles
& heretici futura non credunt. & ꝓpter
infidelitatẽ non intelligunt quȩ dicunt᷑.¬
Et adiecit dñs loqui ad achat dicens.
Pete tibi signũ a dño dõ tuo in ꝑfundũ
inferni. siue in excelsũ supra. Qui priꝰ
ut sileas. noli timere. & cętera : illo non
credente. & ideo non intelligente. ipse lo¬
quitur ad achaz: ut saltem auctoritate
dnĩ territus suscipiat quȩ dicuntur. Quia
tibi inquit uidetur esse difficile qđ regna

Expanded text:
esse doctrinam. Denique Marcion haereticus esse doctrinam. Denique Marcion haereticus boni Dei filium, hoc est alterius putat esse guinarium et crudelem judicem vocat. Hipsorum, sed interim nunc quamdiu mundus iste stat, et ea quae mundi sunt in suis finibus, et in suis urbibus dominentur. Cum autem consummationis tempus advenerit, hoc est, sexaginta quinque aquae in sex diebus factae sunt, quam omnia quae ad quinque sensus pertinent finem acceperint, tunc universa esse solvenda, quae gentiles et haeretici futura non credunt; et propter infidelitatem non intelligunt quae dicuntinus loqui ad Achaz dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra. Qui priusut sileas, noli timere, et caetera: illo non credente, et ideo non intelligente, ipse loquitur ad Achaz: ut saltem auctoritate Domini territus suscipiat quae dicuntur. Quia tibi, inquit, videtur esse difficile, quod regna
Abbreviated transcription (Latin):
non habebitis. Hȩc uixta hystoriam dixe¬
rimus. Cȩterum uirta coeptã tropologiã.
considerandum est. quod impio regi isaias
nibeatur occurrere. exiens de locõ suo non
iprincipio aquȩ ductus. sed in ex tremis
finib piscinȩ suꝑioris quȩ erat in agro ful.¬
lonis. ubi sordes & maculȩ purgabantur
Quamuis enĩ achat regnaret suꝑ̃ iudam.
tam quia impius erat᷑. in suꝑioris piscinȩ
extremis finib morabatur. Ergo ds̃ non
tam regis miseret᷑ quem indignum estima.¬
bat salute: quam populi sui. Duas autem
caudas torrium fumigantiũ ut priꝰ diximꝰ
uocat sapientiam secularẽ hereticũq sermo¬
nem. quorũ finis exustio est: qui frustra
inierunt consiliũ ut ascenderent contra
uidam. & quasi neglegentẽ & dormientẽ
capent &e sius errorib copularent. pone.¬
rentq suꝑ eum regem filium tabeel. hoc
est bonum dm̃. Uterq enĩ aduersarius
apud se ueritatẽ. apud sẽ estimat optimã

Expanded text:
non habebitis. Haec juxta hnon habebitis. Haec juxta himus, caeterum vero juxta coeptam tropologiam considerandum est quod impio regi Isaias jubetur occurrere, et exiens de loco suo non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae puQuamvis enim Achaz regnaret super Judam, tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est, qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est bonum Deum. Uterque enim adversarius apud se severitatem, apud se aestimat optimam
Abbreviated transcription (Latin):
tres. aut ut multum uiginti quattuor.
hunc locum ita edisserunt. ut amos qui
suboria coepit ꝓpħare. quando &e isaias
ducetur de terra sua. titulus quoq pri¬
pheciȩ eius contra samariam sit. & ꝓple¬
tare coeꝑit in dieb oriȩ regis uida ant
duos t̾re motus. quem uolunt eo tempor
accidisse quo ingressus ozias templi
est. & cineres altaris effusi sunt. & ipͣse
rex ꝑcussus lepra. Uolunt aut̃ annũ fuss¬
uicesimum quintũ oziȩ quando hȩc ac¬
derunt. cuius reliqui anni sunt uiginti
duos. Post eum regnauit ioathan filius eut
annis sedecim. & huius filius achat alus
sedecim. Post quem regnauit et echias. cuis
serto imꝑii anno capt̾a samaria est: atꝗ
ita effici simul annos sexaginta quinq¬
popłs futura non credidit. Vnde subiuu¬
gitur. Si non credideritis: non ꝑmanelid
ut simmachus transtulit. idest &e uos ui
tẽ ducemini. sustinentes eor quor imia
dicit futura non creditis: intelligentiam

Expanded text:
tres, aut ut multum, viginti quatuor; tres, aut ut multum, viginti quatuor; hunc locum ita edisserunt, ut Amos qui sub Ozia cepit prophetare, quando et Isaias em captivus ducetur de terra sua . Titulus quoque prophetiae ejus contra Samariam sit: et prophetare coeperit in diebus Oziae regis Juda ante duos annos terrae motus, quem volunt eo tempore accidisse, quo ingressus Ozias in Templum ussa est, et cineres altaris effusi sunt, et ipse rex vigesimum quintum Oziae, quando haec acciderunt, cujus reliqui anni sunt viginti inta duos. Post eum regnavit Joatham filius ejus, annis sedecim; et hujus filius Achaz aliis sedecim. Post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta Samaria est, atque ita effici simul annos sexaginta quinqpopulus futura non credidit. Unde subjungitur: Si non credideritis, non permanebitis, ut Symmachus transtulit, id est, et vos 1tem ducemini, sustinentes eorum poenas, dicit futura, non creditis, intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
suoq imꝑio sub iugarent. & suꝑpone¬
rent ei regem filium thabeel qui int̾.¬
p̃tatur bonus dĩ. ut uel hominẽ hoc
nomine uel idolum demonstrarent:
tam̃ hoc dix̃ dñs ds̃. Non stabit hoc con
silium. sed interim modo caput siriȩ
urbium erit damascus. & in ipsa metro.¬
poli damasco imꝑabit rasin. Porro in
ephraum ꝓpter ieroboam filiũ nabat
samaria. hoc est regia domus in urbe samani
&e samariȩ caput erit filius Romeliȩ. idest
facee. Regnum autem decem tribuũ id
est popłi epliram. post sex agintaꝰ quinq
annos esse cessabit. Qͦd nisi diligentius at¬
tendamꝰ. stare non poterit. Quarto decum
enĩ anno achaz filii ioathan in tribu udi
regnauit osee suꝑsamariam. & nono anno
impiisui captus est. Regnauit aut̃ achar
uidam annis sedecim. Post cuius mortẽ. se¬
ptimo imꝑi i sui captus est osee. & destrudta
ita ut si uoluerimus sedecim achaz & st¬
ptem osee ponere efficiantur anni uigua

Expanded text:
suoque eum imperio subjugarent et superponesuoque eum imperio subjugarent et superponerent ei regem filium Tabeel, qui interpretatur bonus Deus, ut vel hominem hoc nomine, vel idolum demonstraret; tamen haec dicit Dominus Deus: Non stabit hoc consilium, sed interim modo caput Syriae urbium erit Damascus, et in ipsa metropoli Damasco imperabit Rasin. Porro in Ephraim propter Jeroboam filium Nabath, Samaria, hoc est, regia domus in urbe Samaria, et Samariae caput erit filius Romeliae, id est, Phacee: regnum autem decem tribuum, id est, populi Ephraim post sexaginta et quinque annos esse cessabit. Quod nisi diligentius attendamus, stare non poterit. Duodecimo enim anno Achaz filii Joatham in tribu Juda, regnavit Osee super Samariam, et nono anno imperii sui captus est . Regnavit autem Achaz super Judam annis sedecim , post cujus mortem septimo anno imperii sui captus est Osee, et destructa ita ut si voluerimus sedecim annos Achaz, et septem Osee ponere, efficiantur anni viginti
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ caudas titionum id est torrium
fumigantiũ uocat Rasin regem syriȩ.
& facee filium Romeliȩ regẽ samariȩ.
eo qd in illis finitum sit regnũ syriȩ id÷
damasci. & regnumsamariȩ idest decẽ
tribuum. quȩ alio nomine appellabant᷑
ephrum. Scriptum est enĩ qđ teglat pha¬
lasar rex assirioꝵ sub rege achaz ascen
derit indamascũ & uastauerit eam. &
transtulerit habitatores eius cyrenen
& Rasin int̾fecerit. & quod tetenderit
insidias facee filio Romeliȩ osee filius
uenerit salmanassar rex assur & obse.¬
derit samariam quȩ nunc sebasten uo¬
catur trib annis. & nono anno regni
osee coeꝑit eam. uinctumq osee in car-¬
cerem miserit & transtulerit isrł in
assirios. posueritq eos in hela & in tabor
uixta fluuium gozan in ciuitatib
siue ut septuaginta transtulerunt
ut ascenderent adiudam ciiꝰ regio
inmontib sita est. & suscitarent eum
quiescentẽ & quodammodo dormientẽ

Expanded text:
autem caudas titionum, id est, torrium autem caudas titionum, id est, torrium fumigantium, vocat Rasin regem Syriae, et Phacee filium Romeliae regem Samariae, eo quod in illis finitum sit regnum Syriae, id est, Damasci, et regnum Samariae, id est, decem tribuum, quae alio nomine appellabantur Ephraim. Scriptum est enim quod Theglathphalassar derit in Damascum, et vastaverit eam, et transtulerit habitatores ejus Cyrenen, et Rasin interfecerit. Et quod tetenderit insidias Phacee filio Romeliae Osee filius Eis novem, et quod venerit Salmanasar rex Assur et obsederit Samariam, quae nunc Sebasten vocatur tribus annis, et nono anno regni Osee ceperit eam, vinctumque Osee in carcerem miserit, et transtulerit Israel in Assyrios, posueritque eos in Hala et in Habor juxta fluvium Gozan, in civitatibus, sive ut Septuaginta transtulerunt ut ascenderent ad Judam, cujus regio in montibus sita est: et suscitarent eum quiescentem et quodammodo dormientem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ieum ad nos. & ponamꝰ regem in medio
eiꝰ filium tabeel. Hec dicit dñs ds̃. Non
Istabit &e non erit istud. sed caput sama-¬
Iriȩ damascus. & caput damasci Rasin
Et adhuc sexaginta & quinq anni. &
deficiet ephraim esse popłs. & caput
ephram samaria. & caput samarie
filius Romeliȩ. Si non credideritis. non
ꝑmanebitis. Iasub filius isaiȩ qui inter
uida qui erat de duoꝵ regũ manibus
liberandus. iubet᷑ egredi cũ parente. &
occurrere achaz regi uidȩ in loco aquȩ¬
ductus piscinȩ suꝑioris inuia agri fullo.¬
nis. ubi postẽa lecturi sum̃ sub ẽt ccbia
rege iudastare rapsacem: & ex prȩcepto
sennacherib regis assirior dĩ populum
blasphemare. In quem locum egressi sunt
missi ab et echia principes ciuitatis qͦs
in regum uolumine legimꝰ. prȩcipit᷑q
achat quamuis impio regi ꝓp̾t dĩ mise.¬
ricordiã ut agat silentium. &e non t̾reat᷑
neq formidet cor eius. putans se passu¬
rum similia quȩ priꝰ sustinuerat. Duas

Expanded text:
eum ad nos, et ponamus regem in medio ejus filium Tabeel. Haec dicit Dominus Deus: Non stabit, et non erit istud: sed caput Syriae Damascus, et caput Damasci Rasin: Et adhuc sexaginta et quinque anni, et desinet Ephraim esse populus: Et caput Ephraim Samaria, et caput Samariae filius Romeliae. Si non credideritis, non permanebitis. Jasub filius Isaiae, qui interypum populi Juda, qui erat de duorum regum manibus fiberandus, jubetur egredi cum parente, et occurrere Achaz regi Judae in loco aquaeductus piscinae superioris, in via agri fullonis, ubi postea lecturi sumus, sub Ezechia rege Juda stare Rabsacem, et ex praecepto Sennacherib regis Assyriorum Dei populum blasphemare. In quem locum egressi sunt, missi ab Ezechia principes civitatis, quos in Regum volumine legimus. Praecipiturque Achaz , quamvis impio regi, propter Domini misericordiam, ut agat silentium, et non terreatur, neque formidet cor ejus, putans se passurum similia quae prius sustinuerat. Duas
Abbreviated transcription (Latin):
sibilis erat: in septẽ ualles humillimas
&e riuos diuisus est atq concisus. ut cal¬
ciatis pedib transiretur. Hoc aut̃ tropo¬
logice significat. qđ gentẽ egyptior in
tantum idolatriȩ & uanissimȩ suꝑstitioni
deditam. ut accipitres. noctuas. canes.
& hircos. & asinos. diuino nomine conse.¬
crarent: de infinita regni potentia ꝑsingu.¬
los Romani imꝑu iudices distribuerit.
ut alium uidce habeat thebais. aliũ libia.
alium pentapolis. aliũ egyptꝰ. aliũ ale-¬
arandria. & diuersȩ regiones quas nomois
ultimos ꝑuenire. Et quomodo temporib
moysi rubrũ siccatum est mare. ut popłs
de egypto fugeret: sic e contrario ȩgypti
flumina siceabuntur. ut reliquiȩ popłi
dĩ quȩ abassrus & diuersis gentib salua¬
buntur. transeant in egyptum nequa qͣm
fugientes eam: sed capientes & suo calcan¬
tes pede. Prudens & xp̃ianus lector hanc
habeat repmissionum ꝓphetaliũ regulã

Expanded text:
sibilis erat, in septem valles humillimas sibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicationi: sic ipse dñs quiꝰmn apłis suis
illa ꝑfecit desolabit non mare iuixta
septuaginta. sed iuxta hebreos linguam
maris ȩgypti quȩ prius contradñm blas¬
phemabat. & suꝑstitioni ȩgyptiȩ p̾erat.
Unde &x inpsalmis legimus. hoc mare ma¬
gnũ &e spaciosũ ibi reptilia quoꝵ non est
numerus. Quib infertur. Igitur draco
iste quẽ plasmasti ut illuderet ei. Desola¬
ut theodotion. aquila ce simm achus
transtulerunt: linguã maris egypti.
Et eleuabit manũ suã suꝑflumina ȩgipti
infortitudine sp̃s sui uel sp̃u uiolentissi¬
mo. quod regnum intelligimꝰ romanor.
Regnante enĩ cȩsare augusto quando flos
pͥma est facta descriptio: potentissimum
priꝰ regnum egyptiori qđ multis durauit
ȩtatib cleopatrȩ morte destructũ est. &
ꝑcussus est omĩs egyptius in septẽ riuis.
siue inseptẽ uallib Hilis enĩ aquarũ mul.¬
tarũ quiprius uno fluebat alueo & intran¬

Expanded text:
praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis illa perfecit, desolabit non mare juxta LXX, sed juxta Hebraeos, linguam maris Aegypti, quae prius contra Dominum blasphemabat et superstitioni Aegyptiae praeerat. Unde et in Psalmis legimus: Hoc mare magnum et spatiosum, ibi reptilia quorum non est numerus . Quibus infertur: Draco iste quem plasmasti, ut illuderet ei. Desolaut Theodotio, Aquila et Symmachus transtulerunt, linguflumina Aegypti in fortitudine spiritus sui, vel spiritu violentissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Augusto , quando flos prima facta est descriptio, potentissimum prius regnum Aegyptiorum, quod multis duravit aetatibus, Cleopatrae morte destructum est, 165 et percussus est amnis Aegyptius in septem rivis, sive in septem vallibus. Nilus enim aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intran