comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ui hoc .ẽ. par. eẽ partibꝰ suiꝰ. Et hoc
numĩ genꝰ. in aliqͦ uirtute. ẽ. Cȩta̾ inui¬
cio uł eruberante. uł de ficiente. It puta
sumamꝰ .xii. & duodecies singła. & sexies
bina. & qͣt̾ t̃na. & ter qͣt̾na. & bissena xii.
quȩ coniuncte inunũ.xui. efficiuntur.
hicamplior ꝑfecto numerꝰ. ẽ. At aui. fi¬
unt iunctis sedecies singłis. octies octoni.¬
facias: nulla eiꝰ numĩ m̃sura. ẽ Collati
autẽ in unũ.i.ii. iiii.uiii. ñultͣ faciunt ꝗͣ
minꝰ eo ex qͦ orti sunt. Hic imꝑfectꝰ nume¬
rus ẽ Alii etiã planinumĩ st̃: alii crassi¬
tudinẽ qͦq inse hñt. Planũ numerũ gͣci
.eẽ. dict̃ qͥ duobꝰ numeris continet᷑. Io eiꝰ¬
modi.ẽ. Inratione m̃surarũ tantũ de nor.¬
ma contineri: qntũ a toto qͣdrangulociñ
par sinea norma sit ex istimant. Item ad.
numõs plani ferunt᷑. qͥ in duo latera or.¬
dinant᷑. Si rectũ angulũ faciunt. normȩ

Expanded text:
fiunt VI: hoc est parem esse partibus suis, et hoc fiunt VI: hoc est parem esse partibus suis, et hoc numeri genus in aliqua uirtute est, cetera in uitio uel ex superante uel ex deficiente, ut puta sumamus XII: et duodecies singula et sexies bina et quater terna et ter quaterna et bis sena XII quae iunctae in unum XVI efficiunt; hic amplior perfetto numerus est. At XVI fiunt iunctis sedecies singulis, octiefacias ulla eius numeri mensura est. collati autem in unum I, II, IIII, VIII non ultra faciunt quam †minus quo ex quo orti sunt. hic imperfectus numerus est. 754 Alii etiam plani numeri sunt, alii crassitudinem quoque in se habent. planum numerum esse Graeci dicunt, qui a duobus numeris continetur. id eiusmodi est: in ratione mensurarum tantum de norma contineri, quantum a toto quadriangulo, cuius pars in ea norma sit, existimant. item ad numeros plani feruntur, qui in duo latera ordinantur sic, ut rectum angulum faciant et normae
Abbreviated transcription (Latin):
ñsit At int̾ se cõpositi st̃ qͥb alia qͦq
qͣ singłaritatiᷤᷤ m̃ sura cõmimis. ẽ ut
ir .&.xii. quoꝵ utrũq licet triplica¬
cone metiri. cũ ter t̾na .ix. der qͣ term
xii fiant. Cũ uͦ alii nunũ insingła tan¬
tũ alii etiã in aliqͦs solidos numeros
urabuł discernã. neqͣ inde legentib
cnfusio oriatur. Et cuiꝰq nirmĩ mẽbra
nominabo solidos numos. inqͦs is dedu-
siqͥ etiã solidi numĩ ĩmixti singuł in se¬
rent᷑: partes appellabo. ut in .uii. ułto¬
tide singła uł etiãbis t̃na singło adiec
t Ex numeris. qͥdã ꝑfecti st̃: qͥdã ampli¬
ꝓfati sunt. qͥa partibꝰ suis pares st̃ Am¬
pliores ꝑfectis. qͥ plus in partibꝰ suis. ꝗͣ
nse ipsis hñt. Imꝑfecti in quoꝵ partibꝰ
muꝰ quã in ipsis. ẽ Exemplicausa suma-
mꝰui. hi& insingła diuidi posst̃ & in
bira. & int̾na: cũ & sexies singła & t̃ bi
iu abis t̾na faciant.ui. Ergo parteseius
t unũ uͦ.iii. Nunc inunũ hȩ conferant᷑.

Expanded text:
 se compositi sunt quibus alia quoque quam singularitatis mensura communis est, ut VIIII et XII, quorum utrumque licet triplicatione metiri, cur ter terna VIIII, ter quaterna XII fiant. Cum uero alii numeri in singula tantum, alii etiam in aliquos solidos numeros vocabulis discernam, ne qua indiligentibus confusio oriatur, et cuiusque numeri membra nominabo solidos numeros, in quos is diduci si qui etiam solidi numeri immixti singulis inserentur, partes appellabo, ut in VII vel totidem singula vel etiam bis terna singulo adiecto. 753 Ex numeris quidam perfecti sunt, quidam ampliPerfecti sunt qui partibus suis pares sunt, ampliores perfectis qui plus in partibus suis quam in se ipsis habent, imperfecti in quorum partibus minus quam in ipsis est. Et exempli causa sumamus sex. Hi et in singula diuidi possunt et in bina et in terna, cum et sexies singula et ter bina et bis tema fiant sex; ergo partes eius sunt I, II, III. Nunc in unum eae conferantur,
Abbreviated transcription (Latin):
TUNC UIx sener reclusis.
CCreperũ uidens ocellis.
Circũspicit ridente.
lctuq suscitante
Stupidũ dolens tuetur¬
÷ Frictuq palmulari.
MMacdida de tergit ora¬
t Tunc motꝰ increpante.¬
O Bacłum rapit lieo.
AAcdũ mouere gressũ.
Cupit auocante lide¬
t Tandem recepta luce.
S Suꝑũ uidet senatum.
Percellitur repente.
SS ilicerniũq nutans:¬
⁊ Tẽp̃tat celere cursum.
Tunc motibꝰ negatis:
Magis in uolutus astat.
CCessimq formidantes:
aAbeunt pedes tremore.¬
ETitubansq moliensq¬
I Heret. redit. recurrit.¬
Y Tunc uicta palpitansq
Surgens cadit senectus.
EEit maior inde risus¬
i N escit modũ uoluptas.¬
O Donec iubente bacho
Saty rꝰ rapit iacentem.
S capulisq dat supinur.
UU uidũq & hiati membreN
Colloq complicatuN.
Utribus dare reportat

Expanded text:
Tunc uix senex reclusis creperum uidens ocellis circumspicit ridentes ictuque suscitante stupidum dolens tuetur, frictuque palmulari madidata tergit ora. Tunc motus increpante baculum rapit Lyaeo, ac dum mouere gressum cupit auocante Lyde, tandem recepta luce superum uidet senatum. Percellitur repente silicerniumque nutans temptat ciere cursum. Tunc motibus negatis magis inuolutus astat, cessimque formidantis abeunt pedes tremore, titubansque moliensque haeret, redit, recurrit. Tunc uicta palpitansque turgens cadit senectus. Fit maior inde risus, nescit modum Voluptas, donec iubente Baccho Satyrus rapit iaeentem scapulisque dat supinum tumidumque hiatimembrem colloque complicatum utribus parem reportat
Abbreviated transcription (Latin):
are habuit informare sensꝰ: ne tu
at felix ł capella ł qͥsqͥs es ñ minꝰ sensuᷤ
quã nõis pecudał. huiꝰ incongrui risꝰ ad¬
ntione desiꝑe ł dentire cȩpisti: An tandẽ
s dispensas iniouiali cachinnos te mouis¬
seooncilio uerendũq. ẽẽ sub diuũ palla-¬
diaq censura assimilare quẽ quã ł cer-¬
ridm garrient̾e : At qͦ etiã tẽpore cupi-
doł saty rꝰ petulanti ausus ꝓ cacitate dis¬
siliunt: Nempe cũ uirgo sydẽa pulcriorq
btaliũ inistam uenerabilem curiã ac do¬
si uentura conspectꝰ: A page sis. nec pͥ id¬
ix nugales ausus leges: Menega. & culpȩ
uelamine licentis obnuberis. Saltẽ pͥeneie
ausculta. Nichilũ gͣuatȩ sententię. et ni.
stib asꝑisq satyrȩ alioqͥn lepidulȩ u̾bibꝰ
demulgatis. cũ excusamentis ad missi
ulut ꝓ cacis in uolutꝰ. tand̾e ꝗͣ puellarũ
ntromittenda pararet᷑ ingͥro. Ac sic illa
ndũ stomacho senescente. qͦ ime inuehe¬
batur. ex orsa.¬

Expanded text:
buit informare sensus, «ne tu» ait, «Felix, uel Capella uel quisquis es, non minus sensus quam nominis pecudalis, haius incongrui risus adiectione desipere uel dementire coepisti. Ain tandem? Non dispensas in Iouiali cachinnos te mouisse concilio uerendumque esse sub diuum Palladiaque censura assimulare quemquam uelut cerritulum garrientem? At quo etiam tempore Cupido uel Satyrus petulantis ausus procacitate dissiliunt? Nempe cum uirgo siderea pulchriorque dotalium in istam uenerabilem curiam ac deorum uentura conspectus. Apage sis nec postidhac nugales ausus lege hymeneia et culpae uelamine licentis obnuberis. Saltem Prieneiae ausculta nihilum grauate sententiae et, ni stibus asperisque Saturae alioquin lepidulae uerberibus demulcatus, cum excusamentis admissi uelut proeacis inuoluor, tandem, quae puellarum intromittenda pararetur, inquiro. Ac sic illa, nondum stomacho senescente, quo in me uehebatur, exorsa
Abbreviated transcription (Latin):
Spcar ac ꝓt̾uus assultibꝰ. ad eũ alacer
cpido atq hila rꝰ accurrit. Atq ut
depile rubellũq caluitiũ senex bacu.¬
lũ acclinatꝰ afflixerat. palmȩ u̾bere ꝑ¬
crepantis apploso. eoq sonitu reclama.¬

Expanded text:
procax ac proteruus assultibus, ad eum alacer procax ac proteruus assultibus, ad eum alacer Cupido atque hilarus accucurrit atque, ut depile rubellumque caluitium senex baculo acclinatus affixerat, palmae uerbere percrepantis apploso eoque sonitu reclama
Abbreviated transcription (Latin):
Ilinus int̾ea ut euan consecutꝰ
pone. uigetus atq acclinis asta¬
bat. seu marcore c̃fectꝰ ȩtatis. siue
inria int̾ docte uocis miracła intentiõe
oysus analias pocuł turgens ⁊unc
na nuptiał gr̃ȩ noĩe ꝓlectatꝰ inundan.¬
ise temeti in fusione ꝓluerat. lamdudũ
Iratꝰ in somnos forte repente clandũ
ferten uranȩ sonitũ de sorbentis in¬
crpuit. Qꝰterrore & rapiduli sonitꝰ
raucitate concussi. eodẽ se quã plures
onutere diui. senisq ꝓflantis sõnũ
itq hum̃tis crapulȩ exudatione con¬
hecta. risus circũstantiũ eo maxime
daudebat᷑ ercussus. Tunc q̃m credi¬
a iocos nuptial licentia ñuetare. fa¬
mulitiũ ueneris uernaculeq bromi¬
ales. tantos cachinnos concussis ad mo.¬
dũtulere singultibꝰ. Atq̃uã plures
alios conisos cohibe risũ. hoc maxi¬
me unpetulantis ꝓruptioĩs sonitũ
effusiq cachinni libentiã ꝓuocarint.
leniq ut semꝑ ĩpatienꝰ atq in uerecun

Expanded text:
lenus interea, ut Euan consecutus pone uietus atque acclinis astabat, seu marcore confectus aetatis siue anxia inter doctae uocis miracula intentione compressus, an alias poculis turgens tunc etiam nuptialis gratiae nomine prolectatus inundantis se temeti infusione proluerat, iamdudum laxatus in somnos, forte repente glandum stertens ranae sonitum desorbentis increpuit. Quo strepore et rapiduli sonitus raucitate concussi eodem se quamplures conuertere diui senisque proflantis somnum atque umentis crapulae exsudatione conspecta risus circumstantium eo maxime, quo claudebatur, excussus. Tunc, quoniam eredita iocos nuptialis licentia non uetare, famulitium Veneris uernaculaeque Bromiales tantos cachinnos concussis admodum tulere singultibus, ut quamplures alios conisos cohibere risum hoc maxime in petulantis proruptionis sonitum effusique cachinni libentiam prouocarint. Denique, ut semper impatiens atque inuerecundis
Abbreviated transcription (Latin):
STRIEERE Iã seđ it̾ cursuqͣ poloꝵ.
Qsac̃ mulciuagos qͣ collit̾ sydã flexꝰ.
Dicẽ tep̃ ad: uideo splendesce̾ pulsũ.
licta corꝰ ciferiꝰ uͥ tunc laquaria cęli
Illincbi ᷤᷤ.uii. solitus seruare triones.
Pastor y ꝑborea resplendet luce hootes.
Hinc qͣ de uero tellꝰ fubducit᷑ are.

Expanded text:
strigerae iam sedis iter cursumque polorum et sacra multiuagos qua tollunt sidera flexus dicere tempus adest. Video splendescene pulsu icta corusciferi subitum laquearia caeli. Illinc bis septem solitus seruare Triones pastor Hyperborea resplendet luce Bootes, hinc, qua deuexo tellus subducitur axe
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ repugnantiũq ad mirat᷑ anfractꝰi
ipsamq feminã qͥdã uenerabił ex cellen¬
:tiȩ. celsitudine reuerendã. ñ cassũ parentẽ
suꝑũ creditũ recognoscit multitudo etiã qͣ
‸iussa constiterat sapientũ. pͣsertĩq pytago¬
ras cũ sectatoribꝰ suis. platoq tr mei suica¬
ligosa discriminans. archanis eãlaudibꝰ ue¬
Snerant᷑. nupturãq uirginẽ sepiꝰ conspica¬
bunda pallas qͥd suꝑ dotał eruditione femi-¬
s ne cõpbaret exqͥrit. ex ipsa nutũ admiran-¬
Stis associans. cyllemiꝰ autẽ nulliꝰ magis alũ¬
s ne splendore acluculentia glatꝰ huiꝰ se femi¬
ne euehit gͣnditate sic phebo diutule aliã do¬
taliũ intromittere remorante. ne porisp¬
Sferȩ admiratio labẽt᷑: sacrũ paululũ fuit¬
s reuerendũq silentiũ. HEc ars

Expanded text:
epugnantiumque admiratur anfractus, ipsamque feminam quatiam uenerabilis exeellentiae celsitudine reuerendam non cassum parentem superum ereditam recognoscit, multitudo etiam, quae iussa constiterat, sapientum praesertimque Pythagoras cum sectatoribus cunctis Platoque Timaei sui caligosa discriminans arcanis eam laudibus uenerantur, nupturamque uirginem saepius conspicabunda Pallas, quid super dotalis eruditione feminae comprobaret, exquirit, et ipsa nutum admirantis associans, Cyllenius autem nullius magis alumnae splendore ac luculentia, gloriatus huius se feminae euehit granditate. Sic Phoebo diutule aliam dotalium intromittere remorante, ne prioris propere admiratio laberetur, sacrum paululum fuit reuerendumque silentium. Silenus
Abbreviated transcription (Latin):
milonis põpeio pollicet᷑. & celii inom̃i
uita seruitiũ: obstrictũ ac liberis ur̃ĩs
habebitis. Ira etiã uehem̃t aĩõs turbat. ut
cũ aggerat tulliꝰ & exclamat. incuria
sedẽ sõcios catiline. Odii in mort. os.q¬

Expanded text:
Milonis Pompeio pollicetur, et «Caelii in omni Milonis Pompeio pollicetur, et «Caelii in omni uita seruitium obstrictum uobis ac liberis uestris habebitis». Ira etiam uehementer animos turbat, ut cum exaggerat Tullius et exclamat in curia sedere socios Catilinae: «o dii immortales
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑ .o. ex. l. Abodio cũ adu̾sarii factũ uł
uiris bonis ł iudicib ostendit᷑ execran¬
dũ. Ut cũ iudicũ corruptio docet᷑. a
uerre iactari.Itẽ cũ alaricia. scel ere.
piurio uos sui similes e̾ẽ. arbitrat᷑.
Inuidia. ẽ. q qͦdã liuore inficte audi¬
tores. Ut. ẽ. Qd ad tuã ipsius amici¬
ciã ceteroꝵ q hominũ magnorũ
atq nobiliũ faciliorem aditũ istĩ
habet neqͥtia & audatia: quã cuiꝰꝗͣm
nr̃m uirtꝰ & integritas. Itẽ istũ reb
om̃ib undiq erep̾tis. ĩpune eludente
circũ fluere & abundare. Potest qͥdẽ ꝙ
illa res auditoꝵ m̃tes incende. ut si ali¬
cuiꝰ exaggeres tyrannicũ sp̃m aut
pocentiã ñ ferendã. Metũ uͦ excitarił
cabit. Cõmunibꝰ aut̃. ut. ẽ. Uideor mͥui
de hanc urbẽ. lucẽ orb̾ trarũ. arcem
om̃iũ gentiũ subito uno incendio con¬
cidentẽ. Spe qͦq animi ꝑt̾bant᷑. cũbene¬
ficia aut obseqͥa ꝓmittunt᷑. Ut cũ fidẽ

Expanded text:
 liceret». Ab odio, cum aduersarii factum uel uiris bonis uel iudicibus ostenditur exsecrandum, ut cum iudicum corruptio docetur a Verre iactari. Item «cum in auaritia, scelere, periurio uos sui similes esse arbitratur». Inuidia est, quae quodam liuore inficit auditores, ut est «quod ad tuam ipsius amicitiam ceterorumque hominum magnorum acque nobilium faciliorem aditum istius habet nequitia et audacia quam cuiusquam nostrum uirtus et integritas»; item «istum rebus omnibus undique ereptis impune eludentem circumfluere et abundare». Potest quidem et illa res auditorum mentes incendere , ut si alicuius exaggeres tyrannicum spiritum aut potentiam non ferendam. Metum uero excitaris uoi cabit»; communibus autem, ut est «uideor mihi uidere hanc urbem, lucem orbis terrarum, arcem omnium gentium, subito uno incendio concidentem». Spe quoque animi perturbantur, cum beneficia aut obsequia promittuntur, ut cum fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Insinuatio: cũ insidioso exordio iudicẽ
circũ scribimꝰ. in qͦ modi sc̃. iꝰłi. Primꝰ.
cũ res ipsa mala. ẽ. Alt̾. cũ ad ũsũ nos iudex
aliqͥd contͣria opinatione p̃sũpsit. aut
facigatꝰ. ẽ. aut acclamatio. ł irrisio ulla
int̾uenit. Ante cuncta discutiendũ q̃
sit forma materiȩ. Nã st̃. qͥnq honesta.
t᷑pis. dubia. humił. obscura. Si honesta. ẽ
aut pͥncipio ñ utendũ. aut ãplificatiõe
exordiũ concludendũ. Si tͣpis: insinua¬
tione utendũ. Si dubia: beniuoliis facien-¬
dꝰ auditor. Si humił: attentꝰ. Si obscura.
docibił.  insinuatio uͦ: iiͦiͬ. mod̾ expli¬
cat᷑. cũ aut ꝑsonã rei subiectione mutamꝰ.
aut rẽ ꝑsona. aut rẽ re. aut ꝑsonã ꝑsona.¬
Nã si in causa meretricis agendũ. ẽ rẽ po¬
tiꝰ iudicib spectandã. eẽ. dicimꝰ. Aut si
lib̾tꝰ alicuiꝰ łcliens agat: ꝑsonã patroni
non huiꝰ considandã. eẽ ad moneamꝰ.atq

Expanded text:
insinuatio, cum insidioso exordio iudicem insinuatio, cum insidioso exordio iudicem circumscribimus. In quo modi sunt quattuor: primus, cum res ipsa mala est; alter, cum aduersum nos iudex aliquid contraria opinatione praesumpsit aut fatigatus est, aut acclamatio uel irrisio ulla interuenit. Ante cuncta discutiendum, quae sit forma materiae; nam sunt quinque: honesta, turpis, dubia, humilis, obscura. Si honesta est, aut principio non utendum aut amplificatione exordium concludendum; si turpis, insinuatione utendum; si dubia, beniuolus faciendus auditor; si humilis, attentus; si obscura, docilis. Insinuatio uero quattuor modis explicatur, cum aut personam rei subiectione mutamus, aut rem persona, aut rem re, aut nam si in causa meretricis agendum est, rem potius iudicibus spectandam esse dicemus: aut si libertus alicuius vel cliens agat, personam patroni, non huius considerandam esse admoneamus, atque
Abbreviated transcription (Latin):
Ut atcentũ. ut docilẽ. ut bemuolũ fa¬
ciat auditorẽ. Atcentũ facimꝰ si mag¬
nã rẽ geri. si nouã. si publicã. aut plu.¬
rimã dicimꝰ. Docilẽ: si decausa aliqͥd
strictĩ qͦ instruamꝰ udicẽ ꝓ̃ferat᷑. Be.¬
niuolũ: aut are. aut aꝑsona facimꝰ. Aꝑ.¬
sona aut̃ aut nr̃a. aut iudicũ. aut adu̾¬
sartoꝵs. Anrã: si qͦd fauorabile gessimꝰ
cõm̃damꝰ: aut si qͦd ob est causȩ diluimꝰ
ł extenuamꝰ Aiudicũ: si eos nob̃ ł excau.¬
se illiꝰ blandim̃tis. ł extrinsetꝰ concilia¬
mꝰ. Ab adu̾sarioꝵ aut̃ ꝑsona: tribꝰ modꝰ
Si eos inodiũ. in inuidiã. incontẽptũ ad¬
ducimꝰ. In odiũ: si eos scelestos crudeles:¬
ue doceamꝰ. In inuidiã: si eos ĩnotentes. eẽ.
monstremꝰ. In contẽptũ: si humiles. ¶ Ue¬
rũ ex ordioꝵs genera st̃ duo. pͥncipiũ &
insinuatio. Principiũ. ẽ. qͦ statim simpli¬
cit̾ palamq: conciliamꝰ nob̾ auditores.

Expanded text:
ut attentum, ut docilem, ut beniuolum faut attentum, ut docilem, ut beniuolum faciat auditorem. Attentum facimus, si magnam rem geri, si nouam, si publicam aut plurium dicimus; docilem, si de causa aliquid strictim, quo instruamus iudicem, proferatur. Beniuolum aut a re aut a persona facimus, a persona autem aut nostra aut iudicum aut aduersariorum: a nostra, si quod fauorabile gessimus commendamus, aut si quod obest causae diluimus uel extenuarnus; a iudicum, si eos nobis uel ex causae ipsius blandimentis uel extrinsecus conciliamus; ab aduersariorum autem persona tribus modis, si eos in odium, in inuidiam, in. contemptum adducimus: in odium, si scelestos crudelesue doceamus; in inuidiam, si eos impotentes esse rnonstremus; in contemptum uero, si humiles. Verum exordiorum genera sunt duo: principium et insinuatio. Principium est, quo statim simpliciter palamque conciliamus nobis auditores;
Abbreviated transcription (Latin):
Nec molliꝰ agitandi st gestus. aut mulie¬
brit̃ latera deducenda st̃ nec iactanda
deformit᷑ ceruix. nec inillas hortensii
deducat᷑ illecebras. qb & si uenuste. ta¬
m̃ ñ uidebat᷑ uti uirilit̃. Ad sũmã: ge¬
stꝰ ñis oratoritenendꝰ. ẽ qͦ scenȩ placere
uident᷑ auctores. Manꝰ incontentiõib
fusa porrectiꝰ. insermotinatione ł nar¬
ratione contracta. pͣcipueq inhac parte
tenendũ ẽ ut deceant cuncta. qͦd pruden¬
tia magis ꝗͣ ulla pͣceptiõis huiꝰ arte ser.¬
aliã qͥ mouemꝰ ad ytunt. Et indocendo
tã narrationẽ ꝗͣ confirmationẽ parcis
ascribt̃. In mouendo aut̃: proemiũ &
epilogũ nexuer̃. Quia & initio pͣparandꝰ
.ẽ. &. cõmouendꝰ: sententiã platurꝰ au-¬
ditor Qui uͦ qͥnq dixere partes: natu-¬
ralẽ ordinẽ ꝓsequunt᷑ Nã ÷ ex ordiũ
narratio. ꝓpositio. argum̃tatio. ꝑ ora¬
rans auditorẽ . Eiꝰ uirtutes st tres.

Expanded text:
Nec mollius agitandi sunt gestus, aut mulieNec mollius agitandi sunt gestus, aut muliebriter latera deducenda sunt, nec iactanda deformiter ceruix, ne in illas Hortensii deducatur illecebras, quibus etsi uenuste, tamen non uidebatur uti uiriliter. Ad summam gestus non is oratori tenendus est, quo scaenae placere uidentur actores. Manus in contentionibus fusa porrectius, in sermocinatione uel narratione contracta, praecipueque in hac parte praestandum est, ut deceant cuncta, quod prudentia magis quam ulla praeceptionis huius arte seraliam, qua mouemus, aduertunt, et in docendo tam narrationem quam confirmationem partis aseribunt; in mouendo autem prooemium et epilogum nexuerunt, quia et initio praeparandus est et commouendus sententiam prolaturus auditor. Qui uero quinque dixere partes, rationalem ordinem persequuntur; nam est exordium, narratio, propositio, argumentatio, perorarans auditorem; eius uirtutes sunt tres:
Abbreviated transcription (Latin):
hanc de ambulatioñe. statim nos adstu¬
di conferamꝰ: priꝰq quã sit dicendũ.
uocẽ lectione coloremꝰ. Nec abintio
clamandũ .s. tenui mmure inchoan¬
dũ. qͦ insimilẽ uocẽ possis efferre. Ad
curandã autẽ uocẽ pleriq ꝑtinere di¬
xert̃ ut sedentes paucissimos uersꝰ
lenta. & graui ꝓferant uoce. Deinde
ꝑgradꝰ paulatĩ erigant sonũ. ꝑ eosdẽq
gradꝰ recolligatur oratio. qͦ sine dãno
ad murm usq ꝑueniat . W. ltꝰ uͦ ꝓ.
sententiȩ dignitate mutandi st̃.s nͣ
ita ut histrionib mos. ẽ. qͥ oratorqͤn¬
do ridiculos motꝰ spectantibꝰ prestant.
Significanda enĩ ñspectanda stͣ ista. qͣ
actio uultusq cõm̃dat. S ocłoꝵ in hac
parte magna modatio. ẽ. qͥcũ hilarita¬
te. tũ intentione. tũ minaci mouent᷑ as¬
pectu nec nimiũ grauioribꝰ suꝑciliis
pͣmendi. aut petentibꝰ frontẽ nudandi
st̃ ocłi. qd̃ inpisone tulliꝰ amare uituꝑat.

Expanded text:
hanc ambulationem statim nos ad stuhanc ambulationem statim nos ad studia conferamus, priusque quam sit dicendum, uocem lectione coloremus. Nec ab initio clamandum, sed tenui murmure inchoandum, quo in similem uocem possis efferre. Ad curandam autem uocem plerique pertinere dixerunt, ut sedentes paucissimos uersus lenta et graui proferant uoce, deinde per gradus paulatim erigant sonum, per eosdemque gradus recolligatur oratio, quo sine damno ad murmur usque perueniat. Vultus uero pro sententiae dignitate mutandi sunt, sed non ita, ut histrionibus mos est, qui ora retorquendo ridiculos motus spectantibus praestant. Significanda enim, non spectanda sunt ista, quae actio uultusque commendat. Sed oculorum in hac parte magna moderatio est, qui tum hilaritate, tum intentione, tum minaci mouentur aspectu. Nec nimium grauioribus superciliis premendi aut petentibus frontem nudandi sunt oculi, quod in Pisone Tullius amare uituperat.
Abbreviated transcription (Latin):
st ũba. nͥ spaciũ meditandi tẽpꝰ indulse¬
rit Sat erit cui resipsas aĩo tenuisse. p̃ser.¬
am si nichil eiꝰ munere naturaliꝓuene.¬
pr. ¶Actionẽ apud uete̾s appellant. qu̾a
nc pnuntiationẽ uulgo dici ñ nescio. Fa
p̃stet oratio ut conciliet᷑ auditor ut ad.
fidẽ ꝑsuasione ducat᷑. ut aĩoꝵ motib in¬
calescat. Euis parces st̃ tres. uox uultꝰ ge.¬
stus. his ut pleriq putant. cultꝰ uł habitꝰ
horis accedit. Uox & natura constat. & qͣdã
scientia modificata seruat᷑. Innatura. qͣn¬
titas uocis & qͣlitas dispensat᷑. Scientia ͦ.
seruare honitas uocis constat alacritate.
firmitate suauitate. Quȩ õia nutriunt᷑.
cibi. potꝰ. coitꝰ. obseruantia. pͣcipueq ut
coryꝰ deambulando moueat᷑: intͣ breue
spaciũ reditu maturato. Qui motꝰ cũ di¬
gestionẽ facilẽ p̃stat: sine dubio pur.¬
gat & uocẽ. Nimia excursio ł longa de¬
ambulatio: extenuat ac fatigat. Post

Expanded text:
sunt uerba, nisi spatium meditandi tempus indulsesunt uerba, nisi spatium meditandi tempus indulserit, sat eritque res ipsas animo tenuisse, praesertim si nihil eius munere naturali prouenerit. Actionem apud ueteres appellabant, quam nurse pronuntiationem uulgo dici non nescio. Ea praestat oratori, ut concilietur auditor, ut ad fidem persuasione ducatur, ut animorum motibus incalescat. Eius partes sunt tres: uox, uultus, gestus. His, ut plerique putant, cultus uel habitus oris accedit. Vox et natura constat et quadam scientia modificata seruatur. In natura qualitas uocis et quantitas dispensatur; scientia uero, ate, firmitate, suauitate, quae omnia nutriuntur cibi, potus, coitus obseruantia, praecipueque ut corpus deambulando moueatur intra breue spatium reditu maturato; qui motus cum digestionem facilem praestat, sine dubio purgat et uocem: nimia excursio uel longa deambulatio extenuat ac fatigat. Post
Abbreviated transcription (Latin):
homicide gladiũ ł arma detineas. Qs
species locis tanꝗͣ depositas memoria¬
reddat. Nã id qͦd conscribit᷑. cera conti¬
net᷑ & litt̾is. Sic qd̾ memoriȩ mandat
in locis tanꝗͣ incera paginaq signat᷑
Imaginib uͦ qͣsi litt̾is rerũ recorda.¬
tio continet᷑. S ut diximꝰ magnã sia¬
qtatione res laborẽq conqͥrit inqͥ illud
obseruari cõꝑtũ. ẽ solere. ut scribamꝰ ip¬
siq̃ sacile uolumꝰ retinere. Deinde ut
Nongiora fuerint q̃ st᷑ ediscenda: diu̾
spparces facilius in herescunt. Tc̃ ap¬
imnere notas reb singuł oportebit iis
quȩ uolumꝰ maxime retinere Nec uo-¬
ꝯ magna legenda st᷑s mur mure po.¬
ñmeditanda. & nocte magis quã int̾¬
duimaturiꝰ excitari memoriã manife.¬
stũ ẽ. cũ & late silentiũ iuuat. ne foras
asensib uocat᷑ intentio. Est qͥdẽ memo.¬
ria rerũ atq u̾boꝵ. s ñ semꝑ ediscenda

Expanded text:
homicidae gladium vel arma detineas, quas homicidae gladium vel arma detineas, quas species locus tamquam depositas reddat. nam sicut id quod conscribitur, cera continetur et litteris, sic quod memoriae mandatur, in locis tamquam in cera paginaque signatur; imaginibus vero quasi litteris rerum recordatio continetur. 539 sed, ut diximus, magnam exercitationem res laboremque conquirit, in qua illud obseruari compertum est solere, ut scribamus ipsi quae facile uolumus retinere; deinde ut, si longiora fuerint, quae sunt ediscenda, diuisa per partes facilius inhaerescant; tum apponere notar rebus singulis oportebit his, quae uolumus maxime retinere; nec uoce magna legenda sunt, sed murmure potius meditanda; et nocte magis quam interdiu maturius excitari memoriam manifestum est, cum et late silentium iuuat, nec foras a sensibus auocatur intentio. Est quidem memoria rerum atque uerborum, sed non semper ediscenda
Abbreviated transcription (Latin):
UNe ordo p̃cepta memoriȩ moriȩ
sũministrat. Quã qͥdẽ constat. ee
naturalẽ. s & arte adiuuari posse ñ du¬
biũ. ẽ. Hȩc aut̃ ars breuib pͣceptis sed
magna exercitatione fõr mat᷑. Cuius
partis hoc munꝰ ẽ: ut ñ tantũ fir ma.
uerũ etiã celeri cõphensione res u̾baq
ꝑcipiant᷑ Tenenda uͦ st̃ ñ ea tantũ q̃ anb
inuenta st̃. s etiã quȩ ab ad u̾sario in a-¬
gendo tractata stͣ Sy monides huiꝰ rei
pͣcepta inuenisse ꝑhibet᷑. poeta idẽt phi¬
losophus. Qũ enĩ conuiuii locꝰ subito ar¬
ruisset. nec possent ꝓpinqͥ obtritos int̾.¬
noscere: discũbentiũ ordinẽ nõaq me¬
moria recordante suggessit.Quo admo¬
nitꝰ: intellex̃ ordinẽ. eẽ qͥ memoriȩ p̃¬
cepta conferret. Is uͦ in locis illustris
meditandꝰ ẽ. in qͥb rerũ species sento¬
tiarũq imagines collocandȩ st̃ uelua
nuptiarũ uelatã flãmeo nubentẽ aut

Expanded text:
unc ordo praecepta memoriae unc ordo praecepta memoriae subministrat, quam quidem constat esse naturalem, sed et arte adiuuari posse non dubium est. Haec autem ars breuibus praeceptis sed magna exercitatione formatura cuius partis hoc munus est, ut non tantum firma, uerum etiam celeri eomprehensione res uerbaque percipiat. Tenenda uero sunt non ea tantum, quae a nobis inuenta sunt, sed etiam quae ab adugendo tractata sunt. Simonides huius rei praecepta invenisse perhibetur, poeta idemque philosophus: cum enim convivii locus subito corruisset, nec possent propinqui obtritos internoscere, discumbentium ordinem nominaque memoria recordante suggessit. quo admonitus intellexit ordinem esse, qui memoriae praecepta conferret. is vero in locis illustribus meditandus est, in quibus species rerum sententiarumque imagines collocandae sunt, veluti nuptiarum velatam flammeo nubentem, aut
Abbreviated transcription (Latin):
singillatim unũquenq nunciam᷑. ut.
est. Expecto uĩedicti. seueritat̾e pͣtoris
uerboꝵ cola disiungimꝰ. siue duo. si ue¬
occupaũ. tadelã p̃sidio coͣmunient.
numeriã cũ hac multitudine suorũ
obtinebt̃ cȩtã oppida pͣsidiis deuincent.
ra asuꝑiore differt. Qd ibi singłis mẽ¬
Ibris
singła diu̾sa reddunt᷑: hic plura in uno
coniungimꝰ. ut . ẽ. Quoꝵ ordo abhumili
hoc enĩ postremũ abhorret. pͣterita con¬
cũ u̾ba quȩdã dicimꝰ ñ enuntiandȩ rei
necessaria. s magnitudini cumulande
ut si dicas. Anto ille: Cũ suffecerit nom̃di¬
xisse ad ãplitudinẽ addicimꝰ. ille.  Echyp¬
sis. ẽ. de tͣctio. c̃traria suꝑiori figura. cũ
u̾bo aliqͦ minꝰ dicto.rẽ sentiendã potꝰ
pͣterimꝰ. ipsa celeritate gratissimi. hȩ st̃
elocutionis figurȩ. qͦs qͥdẽ ñ oportet
uelut studiose copulatas in uniꝰ concept¬
onis sententiã conglobari. l¬

Expanded text:
singillatim unumquodque enuntiamus, ut singillatim unumquodque enuntiamus, ut est 'exspecto vim edicti, severitatem praetoris; verborum cola disiungimoccupabunt; Atellam praesidio communient; Nuceriam, Cumas multitudine suorum obtinebunt; cetera oppida praesidiis deuincient». ra a superiore differt, quod ibi singulis rnembris singula diuersa coniungimus, ut est 'quorum ordo ab humili,hoc enim postremum 'abhorret', praedicta concum uerba quaedam adicimus non enuntiandae rei necessaria, sed magnitudini cumulandae, ut si dicas «Cato ille»; cum suffecerit nomen dixisse, ad amplitudinem adicimus «ille». Ἔλλειψις est detractio, contraria superiori figura, cum uerbo aliquo minus dicto rem sentiendam potius praeterimus, ipsa celeritate gratissimi. Hae sunt elocutionis figurae, quas quidem non oportet uelut studiose copulatas in unius conceptionis sententiam conglobari. N
Abbreviated transcription (Latin):
ut. ẽ ꝓ fonteio. Maximꝰ numerꝰ egallia.
peditatꝰ amplissime copiȩ egallia. eqͥ¬
tes numõ plurimi egallia. Pĩploce
conexio. Nã & incipit sepiꝰ abuna parce
orationis. & tociens inuna atq eadem
desinit. ut. ẽ. Qͥs legẽ tulit: Rullus. Qs
sa pars declinationibꝰ aut numeris.
Immutat᷑ ꝑcasꝰ: ut ẽ. Senatꝰ iussit. se.¬
natui placuit. senatũ certũ. ẽ. p̃cepis¬
munio noĩs. qͦtiens uno u̾bo ñ satis di¬
gnitatẽ reiaut magnitudin̾e demon-¬
stramꝰ. Id̾oq ad eandẽ significationẽ plu¬
ribꝰ u̾b̾ significatio. hoc differt a suꝑi¬
ore. qd̾ ibi singuł u̾bis ead̾ res: in hac
plurimis significat᷑. Clymax. ẽ. as¬¬
census: ut .ẽ. cyceronis ꝓmilone. Neq
uͦ se pͦpło solũ. s etiã senatui cõmisit.
Neq senatui mͦ. s etiã publicis socus
& armis. Neꝙ his tancũ uerũ etiã eiꝰ
potestati. cui senatꝰ totã .R. P. cõmiserat.
iundionibꝰ qͥb u̾ba aut noĩa conectunt᷑.

Expanded text:
umenti maximus numerus e Gallia, peditatus amplissimae copiae e Gallia, equites numero plurimi e Gallia». Συμπλοκή conexio; nam et incipit saepius ab una parte orationis et totiens in unam atque eandem desinit, ut est «quis legem tulit? Rullus. Quisa pars declinationibus aut numeris immutatur per casus, ut est «senatus iussit, senatui placuit, senatum certum est praecepismunio nominis, quotiens uno uerbo non satis dignitatem rei aut magnitudinem demonstramus, ideoque ad eandem significationem pluribus uerbis siguificatio; hoc differt a superiore, quod ibi singulis uerbis eadem res, in hac pluribus significatur. Κλῖμαξ est ascensus, ut est Ciceronis pro Milone: «neque uero se populo solum, sed etiam senatui commisit, neque senatui modo, sed etiam publicis praesidiis et armis, npotestati, cui senatus totam rem publicam commiserat'. iunctionibus, quibus verba aut nomina conectuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
celerit᷑ testẽ̾ nob̾ orator inducit.Aucto¬
ritas gͥ aut iudicantis aut testis. ẽ. huic
parti adiungunt᷑ oracula. cȩteraq id
genꝰ. Necessitas uͦdat fidẽ intor m̃tis. aut
somno. aut furore. aut uinolentia. qͣ
uoc̾e alicuiꝰ rei extorquet inuitis. Quȩ
oĩa cũ ad coniecturã causa. ꝑ sona. fac̾.¬
to. id. ẽ. ipso testimonio ł confessiõe ł
scripto. capunt fidẽ ł amittunt. Nã nec
& ipsius scripturȩ secũ. aut cũ causa qͣli¬
tas cõparat᷑. Seq̃r ut adea qͣ conciliant
aut ꝑ mouent auditores intentionẽ
suã flectat assertor. qͣm ad fidẽ facien.
dã qͦq hȩc ꝑtinere pͣdiximꝰ. Concili¬
ant᷑ gͥ animi tũ ꝑsonȩ. cũ reidigni¬
tate. ꝑsonȩ:ait auditoris aut rei. aut
ipsiꝰ oratoris. aut adu̾sarii. Auditoris
huic eidẽ qͣstioni iudex pͣesies: talem
cto cũ senatu solebã p̾petuis eiꝰ innrãm
stor insicilia fuissẽ. iudexq exea ꝓuin'

Expanded text:
celeriter testem nobis inducit»; auctoceleriter testem nobis inducit»; auctoritas igitur aut iudicantis aut testis est. Huic parti adiunguntur oracula ceteraque id genus. Necessitas uero dat fidem ex tormentis aut somno aut furore aut uinolentia, quae uocem alicuius rei extorquet inuitis. Quae omnia, cum addas coniecturam in causa, persona, facto, id est ipso testimonio uel confessione uel scripto, capiunt fidem uel amittunt. Nam et  ipsius scripturae secum aut cum causa qualitas comparatur. Sequitur ut ad ea, quae conciliant aut permouent auditores, intentionem suam flectat assertor, quoniam ad fidem faciendam haec quoque pertinere praediximus. Conciliantur igitur animi tum personae, tum rei dignitate: personae aut auditoris aut rei uel ipsius oratoris aut aduersarii. Auditoris huic eidem quaestioni iudex praeesses, talem cto cum senatu solebam pro perpetuis eius in nostram stor in Sicilia fuissem, iudices, itaque ex
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re cede atq incendiis uastare cupien-
lud. hic paruȩ consuetudinis causa. huiꝰ
mortẽ tã fert familiarit᷑.Apariũ cõ-¬
paratione. sycero. Et si ñminꝰ iocũdiatq
ne Nichil int̾ ẽẽ utrũ ipse c̃sul ĩ ꝓ conci¬
onib ꝑnitiosis legibꝰ rem publicã uexet.
an alios uexare patiat᷑. ¶his gͥ breuit̃
demonstratis: illa quȩ ñ excogitant᷑ ab
oratore. s a causa aut areis suggerunt᷑.
intrib ut diximꝰ rebꝰ posita st̃. Inscrip¬
tura. ut tabularũ: inauctoritate. ut te¬
stiũ. innecessitate. ut torm̃toꝵ.  Abscri.¬
pto argum̃tũ pecit᷑: cũ ad dubiȩ rei ꝓbati¬
nis tabulȩ recitent᷑ cȩteraq huiꝰ modi.
quȩ ita nota st̃ ut ex ẽpla de oratione
ñ quęrant. Abauctoritate uͦ: ut affri¬
canũdixisse. uire cȩsũ. eẽ. tyberiũ grac¬
cũ. Aut cũ testimoniũ qͦueritas nudet᷑
affert᷑. ut o n põpeiũ demisso frum̃to

Expanded text:
terrae caede atque incendiis uastare cupienteterrae caede atque incendiis uastare cupientelud: «hic paruae consuetudinis causa huius mortem tam fert familiariter». A parium comparatione Cicero: «et si non minus iucundi atque ne nihil interesse, utrum ipse consul improbis concionibus, perniciosis legibus rempublicam an alios uexare patiatur». His igitur breuiter demonstratis illa, quae non excogitantur ab oratore, sed a causa aut a reis suggeruntur, in tribus, ut diximus, rebus posita sunt: in scriptura, ut tabularum, in auctoritate, ut testium, in necessitate, ut tormentorum. Ab scripto argumentum petitur, cum ad dubiae rei probatinis tabulae recitantur ceteraque huius modi, quae ita nota sunt, ut exempla de oratione non quaerant. Ab auctoritate uero, ut Africanum dixisse iure caesum esse Tiberium Gracchum, aut cum testimonium, quo ueritas nudetur, affertur, ut «Gnaeum Pompeium de misso frumento
Abbreviated transcription (Latin):
ria cogerent᷑. Sic & Uirgłi. Mene fu.¬
gis. & cȩtera. Ab effectis fit argum̃tũ:
cũ incausa dubitatio÷ ut factũ ꝓbet᷑. ex
eo qͦd homines etiã inuici seruabant᷑ in
uita. Fatũ eñĩ. ẽ. causał uite ł mortis. Illa
yeffecta sc̃fati. uiuere posseł mori. Ci¬
cerohinc ꝓbat. Auli hircii uita popło
cara ẽ. qd̾ ei popłs plaudit. hoc & uirgi¬
lii. Degeneres animos timor arguit. Hã
timor: ẽ. causa ut degener sit animꝰ qd ci¬
moris effectu. ẽ. Acõparatione maiorũ.
Qͥs dubitet asicuł petisse pecuniã uerrẽ.
cũ a marco octauio ligure postularit:
Virgłiꝰ Tu potes unanimes armare inpͣ¬
re instituerit patrẽ auͣdebit: tanco ma¬
gis audebit cȩteros. ¶ Aminorũ cõparatione.
ut publiꝰ scipio pontifex maximꝰ ty beriũ
graccũ mediocrit᷑ labe factant̾e statũ rei
publice pͥuat᷑ int̾fecit. De inde ungit
qͣstionẽ: ubi nodꝰ. ẽ. Quendã catilinã orbẽ

Expanded text:
ria cogerentur». Sic et Vergilius «mene furia cogerentur». Sic et Vergilius «mene fugis?». Ab effectis fit argumentum, cum in causa dubitatio est, ut fatum probetur ex eo, quod homines etiam inuiti seruabantur in uita. Fatum enim est causa uel uitae uel mortis; illa uero effecta sunt fati, uiuere posse uel mori. Cicero hinc probat Auli Hirtii uitam populo caram esse, quod ei populus plaudit. Hoc est Vergilii «degeneres animos timor arguit», nam timor est causa, ut degener sit animus, quod timoris effectum est. A comparatione maiorum: «quis dubitet a Siculis petisse peeuniam Verrem, cum a Marco Octauio Ligure postularit?» Vergilius: «tu potes unanimos armare in prre instituerit patrem aut audebit, tanto magis audebit ceteros.» A minorum comparatione, ut «Publius Scipio pontifex maximus Tiberium Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae priuatus interfecit»; deinde iungit quaestionem, ubi maius est quiddam: «Catilinam orbem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uiro c̃cubuit faemplũ de u̾rinis.
Si finẽ edicto pͣtoris affer̃ balendȩ ia¬
nuariȩ. cur ñ initiũ qͦq nascit᷑ abea¬
lendis ianuariis: Arepugnantib
argum̃tũ. cũ ostendit᷑ duo sibi cohere¬
re ñ posse. Uerbi causa. ut & parasitꝰ qͥs
sit & ridiculus ñ sit. Quȩ ꝑnegationẽ
simul eẽ. ñ posse pͣdicantur. hoc mͦ. Ñ¬
& parasitꝰ. ẽ. gnato. & ridiculus ñ . ẽ ꝑiꝰ
loci exemplũ. ẽ in re magis quã forma.¬
plissimo ornatꝰ: arguit᷑ domui suȩ te
int̾ficere uoluisse. Et incornelia pͥma
repugnare dic̃. Ut diuisores qͦs honoriᷤᷤ
sui ministros eẽ. uoluerat. lege ambitꝰ
uellet affligere Causarũ locꝰ late pa¬
ter. & multa disputatione tcͣtat᷑. s nc̃
formã eiꝰ satisfuerit de monstrare. sub
hoc exẽplo.S cũ obtua decreta. obiudi¬
cia. ob iꝑia dabant᷑ ñ. ẽ ita quȩrendũ.
cuiꝰ manu numerarent᷑. s cuiꝰ in ui-¬

Expanded text:
cum uiro concubuit». Exemplum de Verrinis: cum uiro concubuit». Exemplum de Verrinis: «si finem edicto praetoris afferunt kalendae Ianuariae, cur non initium quoque nascitur a kalendis Ianuariis?» A repugnantibus argumentum, cum ostenditur duo sibi cohaerere non posse, uerbi causa, ut et parasitus quis sit et ridiculus non sit, quae per negationem simul esse non posse pet parasitus est gnatho et ridiculus non est'. eius loci exemplum est in re magis ipsa quam formaplissimo ornatus arguitur domi suae te interficere uoluisse». Et in Corneliana prima repugnare dicit, ut diuisores, quos honoris sui ministros esse uoluerat, lege ambitus uellet affligere. Causarum locus late patet et multa disputatione tractatur; sed nunc formam eius satis fuerit demonstrare sub hoc exemplo: «sed cum ob tua decreta, ob iudicia, ob imperia dabantur, non est ita quaerendum, cuius manu numerarentur, sed cuius iniu
Abbreviated transcription (Latin):
pore. & in locis. & aliis q̃ nc̃ memoran
longissimũ.ẽ. A contͣrio. ut uitȩ mors¬
Eaquib terentiꝰ sic. Nã ut illũ obiurgiꝰ
uitȩ qͥaux iliũ tulit: qͥd facies illiqͥde.
dit dãnũ aut malũ : Cycero. Si illecmn¬
sul fustuariũ meruerit legiones qͥd
consulẽ reliquerͣ  Aconiunctis aut̃ f.¬
des petit᷑: cũ ꝗͣ singła infirma st᷑ ea
coniuncta uĩ ueritatis assumunt.
qͥd si accidit ut tenuis ante fueris
si ut auarꝰ: Qͥd si ut audax: Qͥd siu
eiꝰ qͥ occis. ẽ. in imicꝰ : Singula hȩc qͣnb
ficiunt. iccirco congregata ponunt᷑
Abantecedentib. Cycero. Cũ ille ñdu¬
bicauerit aꝑire qͥd cogitarit. uos poti¬
stis dubitare qͥd fecerit Drecessit ei
p̃dictio: ubi . ẽ. argum̃tũ Secutũ e
factũ unde.ẽ. questio A c̃ seqͣntibꝰ
conu̾sim: ut qͣstio in antecedentib
secutũ . ẽ. illud p̾cesserit. Ut si pepit

Expanded text:
mpore et in locis et aliis, quae nunc memorare mpore et in locis et aliis, quae nunc memorare longissimum est. 488 a contrariis †vitquae ex quibus Terentius sic: «nam si illum obiurges, uitae qui auxilium tulit, quid facies illi, qui dederit damnum aut malum?» Cicero: «si ille consul, fustuarium meruerunt legiones quid quae consulem reliquerunt.» A coniunctis autem fides petitur, cum, quae singula infirma sunt, ea coniuncta uim ueritatis assumunt, ut «quid si accedit, ut tenuis antea fueris? Quid si ut auarus? Quid si ut audax? Quid si ut eius, qui occisus est, inimicus?» Singula haec quia non sufficiunt, idcirco congregata ponuntur. Ab antecedentibus Cicero: «cum ille non dubitauerit aperire quid cogitaret, uos potestis dubitare, quid fecerit?» Praecessit enim praedictio, ubi est argumentum; secutum est factum, unde est quaestio. A consequentibus uero conuersim, ut quaestio in antecedentibus sit, secutum est, illud praecesserit, ut «si peperit,
Abbreviated transcription (Latin):
tione qͦ genꝰ. ẽ. argum̃ta ducunt᷑. Qd in
genere totũ. ẽ: qd̾ totũ indiuisione ꝑit.:
Genꝰ manet etiã partib distributũ. Aspe¬
cie ł aforma ducit᷑ argumͣtũ. ut fidẽ qe¬
nerali faciat qͣstioi̾. ut cycero inphylipid¬
Est quȩdã lex. Actũ enĩ genꝰ .ẽ. qđ abspecie
id. ẽ. lege lata acȩsare coͣpbatũ. ẽ Qđ itẽ
confirmat asimilib. Quȩre acta grachi.
leges sempniȩ ꝓferunt᷑: Quȩre syllȩ cor¬
neliȩ. Asimili. ꝑse. ut helena troianis sic
ciuib belli. sem̃ tu fuisti. It̾e ut sẽpe hões
egri morbo graui cũ estu febriq iactan᷑.
& cetera. huic dissimilitudo ẽtraria. ẽ
q̃ acyterone differentia nõiat᷑. Quȩ res
int̾se diu̾sas ñ ad u̾sas ostendit. Cuiꝰ yoe.¬
ro ponit exemplũ inuerrẽ.S: tuidẽ fecs¬
se eris existimandꝰ. si eodẽ consilio feciti
Hoc & in ꝑsonis ostendit᷑. & in rebꝰ & it̃e¬

Expanded text:
tione, qua genus est, argumenta ducuntur, et quod in tione, qua genus est, argumenta ducuntur, et quod in genere totum est, quod totum diuisione perit, genus manet etiam partibus distributum. Ab specie uel a forma ducitur argumentum, ut fidem generali faciat quaestioni, ut Cicero in Philip quam lex?' actum enim genus est, quod ab specie, id est lege lata a Caesare, comprobatum est; quod item confirmat a similibus: 'quaere acta Gracchi: leges Semproniae proferentur. quaere 487 Sullae; Corneliae'. a simili per se: 'ut Helena Troianis, sic civibus belli semen tu fuisti'. item: 'ut saepe homines aegri morbo gravi, cum aestu febrique iactantur ...' et cetera. huic dissimilitudo contraria est, quae a Cicerone differentia nominatur, quae res inter se diversas, non adversas ostendit, cuius Cicero ponit exemplum in Verrem: 'sed tu idem fecisse eris existimandus, si eodem consilio fecisti'. hoc et in personis ostenditur et in rebus et in te
Abbreviated transcription (Latin):
uocabuli tantũ oporcet attendẽ. Ab.
argum̃ta dicunt᷑ hoc mͦ. ¶ Primu acon¬
iugatis. q̃ uno noĩe ꝓposito pͥncipali.
ꝑeiꝰ diriuationẽ casu aut tẽpore cõmu¬
tati aliqͥd appbamꝰ. Ut si pietas uirtꝰ ẽ
qd̾ pie factũ.ẽ. laudari oportet. Constat
eñi laudabilẽ. ẽẽ. uir tutẽ. Qui locꝰ asu¬
ꝑiore hoc differt. qͥa aliud. ẽ. unde no¬
mñ ĩpositũ fuerit ꝑscrutari. Aliud ꝑ cog¬
nationẽ u̾bi. abalio de flexi argum̃ti
uĩ sumere. Agenere aut̃ cũ qd̃ in toto
ualet ad speciem qͦq delucit᷑. Ut si ua-¬
riũ & mutabile qͥddã. ẽ. femina: dido
etiã uaria mutabiłq uideat᷑. possit
examore in odiũ cõmutari. Hac ratiõe
illud cyceronis astruit᷑. Nã cũ oĩũ ꝓ¬
uintiarũ sociorũq rationẽ diligent᷑
habere debeatis. tũ p̃cipuȩ siciliȩ iudices.
Hc̃ locũ ille a toto uidet᷑ imitari. S int᷑eͣ
illud qđ in illo definitione. hic abipsa ra¬

Expanded text:
vocabuli tantum oportet attendere. 484vocabuli tantum oportet attendere. 484argumenta ducuntur hoc modo: primum a coniugatis, cum uno nomine proposito principali per per eius deriuationem casu aut tempore commutato aliquid approbamus, ut «si pietas uistus est, quod pie factum est, laudari oportet.» Constat enim laudabilem esse uirtutem. Qui locus a superiore hoc differt, quia aliud est, unde nomen impositum fuerit, perscrutari, aliud per cognationem uerbi ab alio deflexi argumenti uim sumere. A genere autem, cum quod in toto ualet ad speciem quoque deducitur, ut, si uarium et mutabile quiddam est femina, Dido etiam uaria mutabilisque uideatur possitque ex amore in odium commutari. Hac raione illud Ciceronis astruitur: «nam cum omnium prouinciarum sociorumque rationem diligenter habere debeatis, tum praecipue Siciliae, iudices». Hunc locum ille a toto uidetur imitari, sed interest illud, quod in illo a definitione, hic ad ipsa ra
Abbreviated transcription (Latin):
totũ corpꝰ uidet. s refutat᷑ totũ uide
corpꝰ. S chalecticꝰ iste tͣctatꝰ. ẽ. Nc̃ qu̾e¬
admodũ argum̃tũ aparte adpart̾e
sumat᷑ ostendã. Si pedes. si brachia. tu¬
eri debemꝰ: utiq ocłos diligentiꝰ asser.¬
uare. Cuiꝰ argum̃ti loco. incurrere ali¬
qͣndo & aliꝰ potest. qͥa minore ad maiꝰ drͣ
Nec tam̃ id̾o pͥncipał argum̃ti ratio ꝑt᷑¬
bat᷑. qͥa geminari aliqnta argum̃ta.
natura ꝑmittit. Hoc sepe contingere &
infiguris solet. De qͥbꝰ postea nob̾ erit di¬
argum̃tũ. cũ inducta partitione &
ꝓpositis partib plurib cȩteris refuta¬
tis aliquã c̃cludimꝰ partẽ. in qͦ sit qͣstio
c̃stituta. Ut sidicas. Equũ hc̃ qu̾e habes
aut emisti. aut dono accepisti. aut natꝰ ẽ.
domi. aut furatꝰ ẽ. Non aut̃ emisti. Hec
dono tͥ datꝰ . ẽ. neq natꝰ. ẽ. domi. furatꝰ¬
rei publice: qͥd aliud tulliꝰ fecit. cũ affecit
suplicio coniuratos: Quo in loco origin̾e

Expanded text:
rpus videt, cum refutetur totum videre corpus: sed dialecticus iste tractatus est. nunc quemadmodum argumentum a parte ad partem sumatur ostendam: 'si pedes, si bracchia tueri debemus, utique oculos diligentius asservare'. cuius argumenti loco incurrere aliquando et aliud potest, quod a minore ad maius dicitur. nec tamen ideo principalis argumenti ratio perturbatur, quia geminari aliqua argumenta natura permittit. hoc saepe contingere et in figuris solet, de quibus postea nobis erit diargumentum, cum inducta partitione et propositis partibus pluribus, ceteris refutatis, aliquam concludimus partem, in qua sit quaestio constituta, ut si dicas: 'equum hunc, quem habes, aut emisti aut dono accepisti aut natus est domi aut furatus es. non autem emisti nec dono tibi datus est neque natus est domi: furatrei publicae, quid aliud Tullius fecit, cum affecit supplicio coniuratos?' quo in loco originem
Abbreviated transcription (Latin):
uera. neq ueri simił ut dapnĩ inarbo
continet. ut in comediis patre timeri &i
mari meretricẽ. Iudiciał aut̃ narratiꝰ
rerũ gestarũ aut uerisimiliũ ex posti
Harrationis aut̃ laudes tresfẽ: Ut lucidst
ut ueri simił ut breuis. Ethis contͣrui
longo circuitu rẽ monstremꝰ. Ueri si¬
si nichil affectate & qͣsi ex natura er pos
uideam᷑. Breuis: si ñ ultra ꝗͣres exigra
plixe fundat᷑ assertio: PHarrationũ di
st̃ ipsius causȩ & negocii. aliȩ incidenas
Ipsius cause st̃ sine qͥb res q̃ agit᷑ in culi¬
gi ñ potest. Incidentes: quȩ aut ꝓbatios
grã aut exẽpli agendi. aut inuidiȩ aur

Expanded text:
est neque ueri similis, ut Daphnen in arborem continet, ut in comoediis patrem timeri et amari meretricem; iudicialis autem narratio est rerum gestarum aut ueri similium expositio. Narrationis laudes tres sunt, ut lucida sit, ut ueri similis, ut breuis; et his contraria uitibus, si non longo circuitu rem monstremus; ueri similis, nihil affectate et quasi ex natura exponere uideamur; breuis, si non ultra quam res exigit et prolixe fundatur assertio. Narrationum aliae sunt ipsius causae et negotii, aliae incidentes. Ipsius causae sunt, sine quibus res, quae agitur, intellegi non pgratia aut exempli aut augendi aut invidiae aut
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ illa totiꝰ oꝑis oratorii uirtꝰ. ẽ. hȩc pars
habet᷑ officii. Cuiꝰ cycero duo fundam̃ta.
duo dic̃ ẽẽ. fastigia. fundam̃ta: latine
loqͥ planeq dicere. Quoꝵ unũ gr̾amatice
loqͣntẽ didicistis. cũ eiꝰ uob̾ insinuata. ẽ.¬
subtilitas. fastigia uͦ st̃: ornate copioseq
dicere. Qd̾ ñ ingenii s laboris maximi.
exertitationis etiã diut᷑ne. Qua ñsolũ u¬
bior s etiã illustrior facultas ad qͥrit᷑. Huiꝰ
reiduplȩx.ẽ. ratio. Una: qͦ in singłis uerb̃

Expanded text:
quod illa totius operis oratorii uirtus est, haec pars quod illa totius operis oratorii uirtus est, haec pars habetur officii, cuius Cicero duo quasi fundamenta, duo dicit esse fastigia: fundamenta Latine loqui planeque dicere, quorum unum Grammatice loquente didicistis, cum eius uobis insinuata subtilitas. Fastigia uero sunt ornate copiose que dicere, quod non ingenii , sed laboris est maximi, exercitationis etiam diuturnae, qua non solum uberior, sed illustrior quoque facultas acquiritur. Huius rei duple
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ utilitate mutauit. Et ꝓ cornelio p.¬
ma refutata st̃ crimina. quȩ secuta st̃
tribunatũ. Post ad ipsũ tribunatũ recur.
sus factꝰ ẽ. Quȩ dispensatio artificiał ut
drimꝰ nõat᷑. Inuerrẽ aut̃ naturalẽ tepor
ordinẽ tenuit. ut pͥmũ questurã. cũ le¬
gationẽ. de inde duas ei pͣturas obiceret.
seruata tẽpoꝵ ratione. Quã nͥ causȩ repu.¬
et utilitas: necessario ꝑsequem᷑. At ubi
maiora qͣq potissimũ & inuidiosiora pur¬
ganda st̃: abhis sumit᷑ refutationis ex¬
ordiũ. ut ꝓcluentio c̃iecturȩ partib ex¬
peditis ad p̃scriptionẽ legis accessit. ordi¬
ne uidelicet cõmucato. Nã si cluentiũ le¬
gis assercione defendet: fugere causam
diffidentia uidẽt᷑. Duab his officii partib
absolutis: elocutionis cura. ẽ. in timan¬
dͥa. Quȩ cũ constet insingłoꝵ anĩadu̾si¬
one u̾bor: hoc abeloquentiȩ nõe separat᷑.

Expanded text:
sae utilitate mutauit; et pro Cornelio prsae utilitate mutauit; et pro Cornelio primo refutata sunt crimina, quae secuta sunt tribunatum,post ad ipsum tribunatum recursus est factus, quae dispositio artificialis, ut diximus, nominatur. In Verrem autem naturalem temporum ordinem tenuit, ut primum quaesturam, tum legationem, deinde duas ei praeturas obiceret ceruata temporum ratione, quam, nisi causae repugnet utilitas, necessario persequemur. At ubi maiora quaeque potissimum et inuidiosiora purganda sunt, ab hic sumitur refutationis exordium, ut pro Cluentio coniecturae partibus expeditis ad praescriptionem legis accessit, ordine uidelicet commutato, ne, si Cluentium legis assertione defenderet, fugere causam diffidentia uideretur. Duabus hic officii partibus absolutis elocutionis cura est intimanda. Quae cum constet in singulorum animaduersione uerborum, hoc ab eloquentiae nomine separatur,