comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
urate mͥ mercurium. et abibit int̾¬
ficere uilianum: in filiũ meũ ⁊ deũ.
suũ blasphemantẽ. Sanctꝰ uͦ cum
armatura sua adueniens: iussus¬
ab ea uelocit̾ abiit. Et aduocans q̃
basilium delit ei librum habentem
in hystoria omnem mũdi facturam:
dextrorsum u̾o hominẽ plasmatum¬
a deo: in principio autem libri suꝑ¬
scriptio erat dic. in fine autẽ uͥ plas-¬
mat᷑ homo. parce. Suscipiens nãq

Expanded text:
a, mihi Mercurium, et abibit interficere Julianum, in Filium meum, et Deum tumide blasphemantem. » Sanctus autem cum armatura sua adveniens, velociter abiit, et advocans, Basilium, dedit ei librum habentem in historia omnem mundi facturam, dextrorsum vero hominem a Deo plasmatum. In principio autem libri superscriptio erat, Dic. In fine, homine jam plasmato, Parce. Suscipiens itaque
Abbreviated transcription (Latin):
mulier mea. ministrans pauꝑibus
uirtutes tuas. Dicit ei presbit̾. Nõ
possideo quicqͣm boni suꝑ terram: et¬
dicit ei cõmunis pater nr̃. Surge e
amus simul. Et duxit eum ad unã¬
necessaria sunt domus. Dicit ei sc̃s.
te ergo presbitero aꝑire claui ostiũ.

Expanded text:
rans hospitibus hi actus tuos. Dicit ei presbyter: Non possideo bonum super terram, extDicit ei communis Pater noster: Surge et eamus simul; et ducit illum in unanecessaria est domus. Dicit ei sanctus: te ergo presbytero aperire clave,
Abbreviated transcription (Latin):
basilii.
gente. hebreus quidam se sieut xp̃i¬
anus pplło commiscuit. officii mi-¬
nist̾ium et mun̾is explorare uolẽs:
uiditq infantem partiri in mani¬
b basilii: et communicantib om̃ib
uenit et ip̃e: data q ẽ ei uere caro fa¬
cta. Inde accessit ad calicem sangui¬
ne repletũ ut uere est: et ip̃ius fc̃s
est particeps. Acqz de utrisq seruãs
reliquias: abiens in domum suam
ostendit uxori sue ad confirmationẽ
dictoꝵ: et narrauit que ꝓpriis otu¬
lis uidãt. Credens ergo uere quia hor¬
ribile. et ãmirabile est xp̃ianorum
mysteriũ. in crastino uenit ad basili¬
um: postulans se sine dilatione ac¬
cipere quod in xp̃o est signaculum.
Basilius autem sanctus non diffe¬
rens. s consuetam eucharistiam
uolens om̃s saluare offerens: bapti¬
zauit eum cum om̃i domo sua cre¬

Expanded text:
Basilio gente, Hebraeus quidam se sicut Christianus populo commiscuit, officii ministerium et muneris explorare volens; vidit infantem partiri in manibus Basilii, et communicantibus omnibus, venit et ipse, dataque est ei vere caro facta. Inde accessit ad calicem sanguine repletum, ut vere est, et ipsius factus est particeps, atque de utrisque servans reliquias, abiensque in domum suam, ostendit uxori suae ad confirmationem dictorum, et narravit quae propriis oculis viderat. Credens ergo ait: Vere quia horribile et admirabile est Christianorum mysterium. In crastino venit ad Basilium, postulans se sine dilatione accipere quod in Christo est signaculum. Basilius autem sanctus non differens, sed consuetam Eucharistiam volenti omnes salvare offerens, baptizavit eum cum omni domo sua cre
Abbreviated transcription (Latin):
ens cartam: scripsit principi. Hec¬
muliertula pauꝑ accessit ad me: di-¬
cens posse me apud te. Si ergo pos¬
sum ostende. Et dedit mulieri car-¬
tam. Que abiens: dedit eam prin¬
cipi. Legens quoq pͥnceps: rescrip¬
sit hec. Propter uos o pater sancte
uolui misereri muliercule.s non
Si autem potens non uoliusti: du¬
cet te xp̃c ad indigentiũ chorũ: ut

Expanded text:
ens sic scripsit principi: « Paupercula haec accessit ad me, dicens, posse me apud te. Si ergo possum, ostende. » Et dedit mulieri chartam. Quae abiens dedit epistolam principi; legensque eam princeps, rescripsit haec: « Propter vos, o Pater sancte, volui misereri mulierculae, sed nsi autem potens noluisti, ducet te Christus ad indigentium chorum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
precatus est. Qui scripsit eorũ ab¬
solutionem. in trib translationib.
Puer autem suscepit eos gaudens:
et inde abiit ad libaniũ et dedit ei
latione dixit. ꝑ diuinam ꝓuidenti

Expanded text:
rogavit. Qui scripsit horum solutionem in tribus editionibus: puer autem suscepit eos gaudens, et diluculo pergit ad Libanium, et dat ei latione, dix
Abbreviated transcription (Latin):
o philosophe: Ip̃e u̾o ait Aut deus
aut basilius. Recognoscentes igit᷑
o. Tribq dieb incibati ꝑmanẽtes:
ma diffinitio filosophie est: medi-¬
tatio mortis. Ille admirans dixit.
pondit. Qui est suꝑ mundũ. Et
dulces quidẽ muncli st̃ sermones:¬

Expanded text:
o philosophe? Qui ait: Aut Deus, aut Basilius. Recognoscens ergo et tribma definitio philosophiae, meditatio mortis. Ille vero admirans, ait: it: Qui est super mundum. Et dulces quidem sunt mundi sermones
Abbreviated transcription (Latin):
bolus. dixit. O basili. celestis demõ¬
strator trinitatis. per te credo ĩ unũ
deum prẽm omnipotentẽ: et deĩceps
expectans resurrectionem mortuoꝵ.
et uitam futuri scl̃i. amen. Ego

Expanded text:
bulus ait: O Basili, coelestis Trinitatis assertor, per te credo in unum Deum Patrem omnipotentem, et caetera; exspectans resurrectionem mortuorum, et vitam venturi saeculi, amen. Opere
Abbreviated transcription (Latin):
habuit nereũ et achilleum eunu¬
chos cubicularios: quos beatissimus
fuerat xp̃o. Isti dum uiderent domi¬
nam suam gemmis ornari. et pur¬
pureis uestib atq auro textis in¬
dui: dixerunt ei. Qnͣto studio or-¬
naris in corpore. ut filium consulis
aurelianum hominẽ mortalem. ma¬
tiam teip̃am eternam fac̾et. et nũ¬
qͣm tibi neq ornamentis tuis neq
gaudiis tius finẽ ꝑmitt̾et. aut ter¬
minum euenire. Respondit eis domi¬
tilla: et clixit. Que potest ẽẽ melior
caritas qm habere uirum. et susciꝑe
filios: ꝑ quos post̾itas dulcissima
possit ꝓpagari. et tam gen̾is digni¬
tatem qmͣ memoriam nominis ñ

Expanded text:
 Nereum et Achilleum eunuchos cubicularios habuit: quos beatissimus fuerat Christo. Isti dum viderent dominam suam gemmis ornari, et purpureis vestibus, atque auro textis indui, dixerunt ei: Quanto studio ornaris in corpore, ut filium consulis Aurelianum hominem mortalem actiam teipsam aeternam faceret, et nunquam tibi, neque ornamentis tuis, neque gaudiis finem permitteret, aut terminum evenire. Respondit ei Domitilla, et ait: Quae potest esse melior charitas, quam habere virum, suscipere filios, per quos posteritas dulcissima possit propagari, et tam generis dignitas, quam memoria nominis non
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃s angłs dixit. De hoc enĩ tempore scͥp¬
tum ẽ. Prudens in tempore illo tace¬
bit: qr tempus pessimũ ẽ. Qnͣdo enĩ
auditores despiciunt u̾bũ. lingua en¬
am doctoris loqui p̃pedit᷑. dum uidet
quod audita p̾dicatio despiciat᷑. Ac¬
usq ad passionẽ annũtiare debuit. nͨ¬

Expanded text:
oc tempore scriptum est: Prudens in tempore illo tacebit, quia tempus pessimum est . Quando enim auditores despiciunt verbum, lingua doctoris praepeditur, dum videt quod audita praedicatio despicitur. usque ad mortem annuntiare debet
Abbreviated transcription (Latin):
et non ad libitum temptationis tu¬
e. s ad declarationẽ deitatis domini
mei ih̾u xp̃i Tunc agitans caput
arthemius dixit. Iste homo. nuniis
passionib fatigatus aliena loquit᷑.
Et hec dicens abscessit. Et ueniens¬

Expanded text:
 non ad libitum tenta tionis tuae, sed ad declarationem divinitatis Domini mei Jesu Christi. Agitans caput Artemius: Iste, inquit, homo nimiis passionibus fatigatus aliena loquitur, et haec dicens abscessit.
Abbreviated transcription (Latin):
hodie. duplicabo suꝑ te cathenas et
claustra om̃ia carteris muniã: te
ip̃m in ista una et tenebrosa cus¬
todia includam. Si de hiis omnib
lib̾au̾it te deus tuus. credam in illũt¬

Expanded text:
o duplicabo super te catenas, et claustra omnia carceris muniam; te autem ipsum in ipsa ima tenebrosa solum includam. Si de his omnibus liberaverit te Deus tuus, credam ei. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
dei petrus. Audi consiliũ meum ar-¬
bitur filia tua. Cui arthemius res¬
pondit. Miror imprudentiam consi-¬
lii tui.Te deus tuus liberare nõ po¬
test cum in illũ credas et cotidie
ꝓ eius nomine plagas et uincla
liberare si in eũ credidero: Petrus di

Expanded text:
Dei Petrus dixit: Audi consilium meum, Arbitur filia tua. Cui Artemius: Miror imprudentiam consilii tui. Te Deus tuus liberare non potest, cum illi credas, et quotidie pro ejus nomine plagas et vincula liberare si ei credidero? Si
Abbreviated transcription (Latin):
metuitur: si ñ etiam de mĩa confidat᷑.
Mola ergo suꝑior aut infi̾or tollitur:
si ꝑ p̃dicantis linguam uel actionem
in peccatoris pectore. aut timor ab spe.
aut spes a timore diuidatur. Legimꝰ
in hystoria quia transeuute apło pe¬
tro umbra eius sanabantur egroti.
Quo contra suꝑbus hereticus obmu¬
tuit: setus eum transeunte scõ remigio.
Illic meruerunt fides et humilitas sam¬
tatem: hic infidelitas et suꝑbia ultio¬
nem. Legimus in scõ euͣngelio. quia ga¬
briel archangelus qui adstat ante deũ
euͣngelizans zacharie qm̃ habiturus
ẽẽt filium in senectute sua de uxore q̃
ꝓcesserat iam in dieb suis: qm̃ non cre¬
didit eidem archangelo. ꝑmansit mu¬
tus usq quo ea que nuntiau̾at archã¬
gelus completa sunt in temꝑe suo. Cõ¬
pletis autem angeli ꝓmissionib. aper¬
tum ẽ os zacharie et ꝓphetauit. Et tes¬
te malachia ꝓph̾a: sacerdos angelus

Expanded text:
metuitur, si non etiam de misericordia confidatur. metuitur, si non etiam de misericordia confidatur. Mola ergo superior aut inferior tollitur, si per predicantis linguam vel actionem in peccatoris pectore aut timor ab spe, aut spes a timore dividatur. Legimus in sacra historia, quia, transeunte apostolo Petro, umbra eius sanabantur aegroti; quocontra superbus hereticus obmutuit, secus eum transeunte sancto Remigio. Illic meruerunt fides et humilitas sanitatem, hic infidelitas et superbia ultionem. Legimus in sancto euangelio, quia Gabrihel archangelus, qui adstat ante Deum, euvangelizans Zachariae, quoniam habiturus esset filium in senectute sua de uxore, que processerat iam in diebus suis; quoniam non credidit eidem archangelo, permansit mutus, usquequo ea que nuntiaverat archangelus completa sunt in tempore suo. Completis autem angeli promissionibus, apertum est os Zachariae, et prophetavit. Et teste Malachia propheta sacerdos angelus
Abbreviated transcription (Latin):
nie reddere. a quo confessionem accrpi¬
mus culpe:nt qui se deliquisse in nos
meminit a nobis mox relaxatum sẽ¬
tiat quod commisit. Sic ueatus remi¬
guis uixta preceptum legis. iuste qued
iustum fuerat est executus: quia in
assertione iusticie. uel in auctoritatis
executione non aluicl quam eamdẽ
querens iusticiam hereticum male
sentientem obmutescere uirtute do¬
mini faciendo coram omnnb redar¬
guit: et nutib postulando ueniam
inclulgendo absoluit. Qued item do¬
minus figurate in lege precipit. Ne
accipias inquiens loco pignoris su¬
ꝑiorem uel inferiorem molam. Pͥig¬
nus ut p̃misimus debitoris confessio
ẽ pcc̃oris. Suꝑior et infi̾or mola. ẽ
spes. et timor. Spes quippe ad alta
subleuat:tuinor autem cor ad ima
p̃mit. S mola suꝑior et inferior.
ita necessario sibi iunguntur: ut una
sine altera inutiliter hareatur. qͥa
in cassum misccłia sꝑatur: si nõ etiã
iusticia timeatur. In cassum iusticia

Expanded text:
niae reddere, a quo confessionem accipiniae reddere, a quo confessionem accipimus culpae: ut, qui se deliquisse in nos meminit, a nobis mox relaxatum sentiat quod commisit. Sic beatus Remigius iuxta preceptum legis iuste quod iustum fuerat est executus, quia in assertione iustitiae vel in auctoritatis executione non aliud quam eandem querens iustitiam, hereticum male sentientem obmutescere virtute Domini faciendo coram omnibus redarguit et nutibus postulando veniam indulgendo absolvit. Quod item Dominus figurate in lege precipit: Ne accipias, inquiens, loco pigneris superiorem vel inferiorem molam. Pignus, ut premisimus , debitoris confessio est peccatoris. Superior et inferior mola est spes et timor; spes quippe ad alta sublevat, timor autem cor ad ima premit. Sed mola superior et inferior ita sibi necessario iungitur, ut una sine altera inutiliter habeatur; quia incassum misericordia speratur, si non etiam iustitia timeatur, incassum iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
est. Qui confessus fuerit pecrata sua et
reliquerit ea: misccł̾iam consequetur.
Pastores igitur ecclie penam ei debent
amouere quam meruit: qui non eru
xp̃iano. Si peccauerit in te frater tuus:
increpa illum. Si penitentiam eg̾it.
dimitte illi. Unde in lege quoq scrip¬
tum est. Cum debet tibi quippiam fr̃
tuus. et abstuleris pignus ab eo: an¬
te solis eccasum pignus restitue. Pcc̃a
quippe: debita uocamus. Proximus aũ
nr̃ nobis debitor efficitur: cum in nos
aliquid deliquisse monstratur. A quo
pignus accipimus. quando ab eo qui
in nobis peccasse cegnoscitur. pc̃ci eius
iam confessionem tenemus. ꝑ quã
relaxare pcc̾m quod in nobis ꝑpetratũ
ẽ. postulamus. Qui enim peccatum
quod commisit fatetur. et ueniã pe¬
tit: iam qͣi pro debito pignus dedit.
Quod nimirum pignus. ante solis
occasum reddere uibemur:quia prius¬
qͣm in nobis ꝑ dolorem cordis sol iusti¬
cie cccidat. debemus ei confessionem ue¬

Expanded text:
est: Qui confessus fuerit peccata sua et est: Qui confessus fuerit peccata sua et reliquerit ea, misericordiam consequetur. Pastores igitur aecclesiae penam ei debent amovere quam meruit, qui non erubni christiano: Si peccaverit in te frater tuus, increpa illum; si penitentiam egerit, dimitte illi. Unde in lege quoque scriptum est: Cum debet tibi quippiam frater tuus, et abstuleris pignus ab eo, ante solis occasum pignus restitue. Peccata quippe debita vocamus; proximus autem noster nobis debitor efficitur, cum in nos aliquid deliquisse monstratur: a quo pignus accipimus, quando ab eo, qui in nobis peccasse cognoscitur, peccati eius iam confessionem tenemus; per quam relaxare peccatum, quod in nobis perpetratum est, postulamur. Qui enim peccatum quod commisit fatetur et veniam petit, iam quasi pro debito pignus dedit; quod nimirum pignus ante solis occasum reddere iubemur, quia, priusquam in nobis per dolorem cordis sol iustitiae occidat, debemus ei confessionem ve
Abbreviated transcription (Latin):
gia sc̃i remigii pronus cadens nitti¬
tis loquere: et de illo sicut catholica
credit eccl̃ia crede et confitere. Ad cu-¬
ius uocem ante suꝑbus hereticus. hu¬
milis iam et catholicus. catholicam fi¬
dem de scã et inseparabili trinitate et
de xp̃i incarnatione catholice confes¬
sus est: et in eadem confessionis sue fi¬
de se ꝑmansurum ꝓfessus est sicq in
anima ꝑ infidelitatem ꝑdito et corꝑa¬
li uoce ꝓpter suꝑbiam condempnato.
uirtute diuina sc̃s remigius et ani¬
me et corꝑis reddidit sanitatem. Cũc¬
tis qui aderant uel lecturi seu hec au¬
dituri erant. sacerdotib patenter ostẽ¬
dens de male sentiendo peccante ĩ xp̃m.
qui ꝑ humanitatem ꝓximus et fr̃
nobis fieri dignatus est:quomodo
ergo peccantes in se uel in eccliam
atq rebelles. et erga post recognoscentes
et penitentes debeant agere. Peccantes
inquit apls coram omnibz argne. ut
ceteri metum habeant. Et item scriptũ

Expanded text:
gia sancti Remigii pronus cadens, nutigia sancti Remigii pronus cadens, nutitis, loquere et de illo, sicut catholica credit aecclesia, crede et confitere'. Ad cuius vocem ante superbus hereticus, humilis iam et catholicus catholicam fidem de sancta et inseparabili Trinitate et de Christi incarnatione catholice confessus est et in eadem confessionis sue fide se permansurum professus est. Sicque anima per infidelitatem perdito et corporali voce propter superbiam condempnato virtute divina sanctus Remigius et animae et corporis reddidit sanitatem, cunctis qui aderant vel lecturi seu haec audituri erant sacerdotibus patenter ostendens de male sentiendo peccante in Christum, qui per humanitatem proximus et frater nobis fieri dignatus est, quomodo erga peccantes in se vel in aecclesiam atque rebelies et erga post recognoscentes et paenitentes debeant agere. Peccantes, inquid apostolus, coram omnibus argue, ut ceteri metum habeant. Et item scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
minum: in eccł̃ia quam ip̃e elifica¬
uerat corꝑe. fuit in pace sepultus.
um ep̃i demum gallie ac belgice
ꝓuintiaꝵ causa fidei ad synodũ
doctissimum. et in scripturis scĩs eru¬
dissimum. ac in eccłasticis domatib
ex̾citatum ad idem concilium ueni¬
re petierunt. Cui synodo arrianus
qͥdam hereticus acerrimus disputa¬
tor. et clialetitis ꝓpositionib ac con¬
clusionib confisus.⁊ inde nimis ela¬
tus intererat. Ingrediente aũ scõ re¬
migio ep̃orum cõcilium a multitudi-¬
ne fratrum expectantium:assurgen¬
tib omnib reuerenter sicut angłs
dei suscipitur. Suꝑbus aũ hereticus
et maie de uero dei filio sentiens dedig¬
natus est ei assurgere. Qui ꝓtinus
cum sc̃s remigius ante eum transiit
ita obmutuit: ut nec u̾bum quidem
ullum affari potuit. Expectantibus
autem omnib ut post allocutionẽ
scĩ remigii hereticus ille aliquid cli¬
ceret. nichil potuit loqui: secl ad uesti¬

Expanded text:
minum, in aecclesia quam ipse aedificaminum, in aecclesia quam ipse aedificaverat corpore fuit in pace sepultus. 21. Cum episcopi demum Galliae ac Belgicae provinciarum causa fidei ad synodum doctissimum et in scripturis sanctis eruditissimum ac in aecclesiasticis dogmatibus exercitatum ad idem concilium venire petierunt. Cui synodo Arrianus quidam hereticus, acerrimus disputator et dialecticis propositionibus ac conclusionibus confisus et inde nimis elatus, intererat. Ingrediente autem sancto Remigio episcoporum concilium, a multitudine fratrum exspectantium, assurgentibus omnibus, reverenter, sicut angelus Dei, suscipitur; superbus autem hereticus et male de vero Dei filio sentiens dedignatus est ei assurgere. Qui protinus, cum sanctus Remigius ante eum transiit, ita obmutuit, ut nec verbum quidem ullum effari potuerit. Exspectantibus autem omnibus, ut post allocutionem sancti Remigii hereticus ille aliquid diceret, nihil potuit loqui, sed ad vesti
Abbreviated transcription (Latin):
ere. Rex quoq deuotissimus ꝑgens cõ¬
tra alaricum arrianum: beneclictio¬
nem petiit a scõ remigio. Cui et bñ¬
dictionem dedit: et uictoriam in uer
Mortuus est autem anno quinto post¬
qͣm cum alarico rege gothorum pug¬
nauit: regnauit quoq simul annis
triginta. Et eodem momento quo mor
remi defunctum esse cognouit.et si¬
bi assistentib inlicauit. Hiis ita ge¬
stis filiꝰ chlodomiri fil ii hludouinci
regis nomine chlodobaldus. interfec¬
tis fr̃ib suis quos una cum eo post pa-¬
trit obitum hrothildis regina nutri¬
ebat. in clericum se totũndit: et ꝓcessu
temꝑis uite as religionis sue merito.
partem heretlitatis a patruis regibus
obtinuit: de qua luziatum usslam
in pago mosomagensi cum appendi
tiis suis scõ remigio acremensi eccłie
tradidit.: et uillam riuiliacum in pa¬
go bitienco. sc̃õ dionisio delegauit. uil¬
lam uero nouientum in pago parisi
la plenus uirtutibz migrans ad do¬

Expanded text:
ere. Rex quoque devotissimus pergens conere. Rex quoque devotissimus pergens contra Alaricum Arrianum benedictionem petiit a sancto Remigio, cui et benedictionem dedit et victoriam in verMortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis triginta. Et eodem momento quo mortRhemis, defunctum fuisse cognovit, et sibi assistentibus indicavit. His ita gestis filius Clodomiri, filii Lodovici regis nomine Clodoaldus, interfectis fratribus suis, quos una cum eo post patris obitum Clotildis regina nutriebat, in clericum se totondit, et processu temporis, vitae ac religionis suae merito patrem haereditatis a patruis regibus obtinuit: de qua Duziacum villam in pago Mosomciis suis sancto Remigio ac Remensi aecclesiae tradidit et villam Riviliacum in pago Biturico sancto Dionisio delegavit; villam vero Novientum in pago Parisiala plenus virtutibus migrans ad Do
Abbreviated transcription (Latin):
thorum de amicitie uiter eos conclitõe
mandauit. Alaricus uero cum ꝑ pa¬
ternum uellet hludouincum deciꝑe
a paterno exploratis que circa eum
erant. et thesauris eus ingenio sub¬
ariatis. illusus est.
N cliebus illis rex hludouincus cum
uenisset parisius ciuitatem ubi sedẽ
suam constituit: ait ad reginam et ad
populum suum. Satis mͥ molestum ẽ
qued gothi arriani partem optimam
galliarum tenent.Eamus cum dei
auxilio. et eiciamus eos de ip̃a terra.
nr̃isq dlitionibus quia ualde bona est.
eamq subiciamus. habentes iusticiã
aduersus a laricum. ad quem pro ami¬
utie conditione legatum direximus.
per quem deciꝑe nos uoluit. Placuit
hec consilium procerib francorum.
Tunc ꝑ consilium regine sue fecit eccle¬
siam in honore apłorum petri et pau¬
li in parisius ciuitate: et per consiliũ
beati remigii in aurelianis ciuitate
ep̃orum synodum conuocauit. In quo
conuentu multa utilia instituta fu-¬

Expanded text:
thorum, de amicitiae inter eos conditione thorum, de amicitiae inter eos conditione mandavit. Alaricus vero cum per Paternum vellet Hludowicum decipere, a Paterno, exploratis quae circa eum erant et thesauris eius ingenio subarratis, illusus est. 19. In diebus illis rex Hludowicus cum venisset Parisius civitatem, ubi sedem suam constituit, ait ad reginam et ad populum suum: 'Satis mihi molestum est, quod Gothi Arriani partem obtimam Galliarum tenent. Eamus cum Dei auxilio et eiciamus eos de ipsa terra nostrisque ditionibus, quia valde bona est, eam subiciamus, habentes iustitiam adversus Alaricum, ad quem pro amicitiae conditione legatum direximus, per quem nos decipere voluit'. Placuit hoc consilium proceribus Francorum. Tunc per consilium reginae suae fecit aecclesiam in honore apostolorum Petri et Pauli in Parisius civitate et per consilium beati Remigii in Aurelianis civitate episcoporum synodum convocavit, in quo conventu multa utilia constituta fu
Abbreviated transcription (Latin):
ludouicus rex cum dei benedicti-¬
one ꝑ sc̃m remigium accepta de
uictoria sibi ab eo predicta securus. et
in mandatis accipiens ut tam lui ad di¬
micanlum ꝑgeret. quam clui illi bene¬
dictum uinum sibi ab eo datum in coti¬
diano usu potatum sufficeret. iter arri¬
puit. contra gundebaudum et gode¬
gislum fr̃m eius commoto exertitu
maximo: et burguncliones cum ingẽ¬
ti multitucline uenerunt. contra eũ
suꝑ hoscharam fluuium. secus castrum
quod cliuion licitur. ibiq inter se atro¬
citer confligentes gundebauclus ac go-¬
delislus cum burgunclionib terga
uerterunt: et uix fuga lapsi euaserũt
hludouinco ut solebat existente uit¬
tore. gundebaudus se in auione re¬
clusit: et ꝑ arelium consiliarium
suum pacem cum hludouinco expeti-¬
it. hludouncus uero ablatis thesau-¬
ris cum preda maxima et fran choꝵ
exercitu ad ꝓpͥa est reuersus. Et mittẽs
legatum nomine paternum uirum
industrium ad alaricum regem go¬

Expanded text:
Hludowicus rex cum Dei benedictiHludowicus rex cum Dei benedictione per sanctum Remigium accepta, de victoria sibi ab eo predicta securus et in mandatis accipiens, ut tandiu ad dimicandum pergeret, quandiu – illi benedictum vinum, sibi ab eo datum, in cotidiano usu potatum sufficeret, iter arripuit contra Gundebaudum et Godegislum, fratrem eius, commoto exercitu maximo. Et Burgundiones cum ingenti multitudine venerunt contra eum super Oscharam fluvium, secus castrum quod Divion dicitur, ibique inter se atrociter confligentes, Gundebaudus et Godegislus cum Burgundionibus terga verterunt et vix fuga lapsi evaserunt. Hludowico, ut solebat, existente tore, Gundebaudus se in Avione reclusit et per Aredium consiliarium suum pacem a Hludowico expetiit. Hludowicus vero, ablatis thesauris, cum preda maxima et Francorum exercitu ad propria est reversus. Et mittens legatum nomine Paternum virum industrium ad Alaricum regem Go
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iorib occupati. que foris debent ꝓ¬
ximis non impendant:s sic sibimẽt
ad spiritalia uacent. ut ext̾iorum ad¬
ministrationem non relinquant. ne
cum curare corporalia funditus negli¬
gunt. subditorum necessitatib minime
concurrant: et si eis necessaria presentis
uite non tribuunt. neq libenter audi¬
untur. Egentis etenim mentem doctͥne
sermo non penetrat: si hunc apud eius
animũ manus misccłie non commẽ¬
dat. Tunc aũ uerbi semen facile ger¬
minat.quando in auclientis pectore
pietas preclicantis rigat. Unde rectorẽ
necesse est ut interiora possit infund̾e̾:
cogitatione innoxia etiam exteriora
ꝓuidere. Hanc pastorum sollicitudinẽ.
paulus excitat licens. Qui suorum
et maxime domesticorum curam nõ
habet fidem negauit: et est infideli de¬
terior. Que beati remigii sollicitudo
qͣntum domino placuerit. miraculo
ostenso in eum qui bonis oꝑib ĩui¬
debat euidenter ostendit.

Expanded text:
interioribus occupati, quae foris debent, prointerioribus occupati, quae foris debent, proximis non impendant; sed sic sibimet ad spiritalia vacent, ut exteriorum administrationem non relinquant, ne cum curare corporalia funditus neglegunt, subditorum necessitatibus minime concurrant, et si eis necessaria praesentis vitae non tribuunt, neque libenter audiuntur. Egentis etenim mentem doctrinae sermo non penetrat, si hunc apud eius animam manus misericordiae non commendat. Tunc autem verbi semen facile germinat, quando in audientis pectore pietas predicantis rigat. Unde rectorem necesse est, ut interiora possit infundere, cogitatione innoxia etiam exteriora providere. Hanc pastorum sollicitudinem Paulus excitat, dicens: Qui suorum et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior. Quae beati Remigii sollicitudo quantum Domino placuerit, miraculo ostenso in eum qui eius bonis operibus invidebat, evidenter ostendit. 18.
Abbreviated transcription (Latin):
infuste cauo manu sua petram misit:
quam omnes qui uolunt manum
in cauerna in qua petra posita est po¬
nere possunt. et ip̃am petram uolue¬
re. et eam a cauerna nullo ingenio ua¬
lent extrahere.Post quedam uero tem¬
ꝑa. quidam inuidens quod multi ad
laudem sc̃i remigii. hoc pro religione
tenebant: manu ip̃am petram de ca¬
uerna extrahere uoluit. Quod non
ualens. securi ip̃m ꝑtusum amplia¬
re temptauit. et eleuans securim ut
fustem ꝑcuteret: dextera manus illiꝰ
exaruit. et ccłorum lumen amisit:
et qui famam scĩ remigii extingue¬
re. uoluit. lauclis uenerationem ad¬
auxit. In hac sollicitu cline quam sc̃s
remigus de pice locis religiosis rem̃¬
sis eccłie suo uel successoꝵ suorum
temꝑe consulendis sategit. rectorib
eccłie patenter ostenclit. quia inter¬
noꝵ sollicituclinem non relurquen¬
tes. exteriorum prouidentiam non
debent minuere:ne aut ext̾ioribus
deliti ab intimis corruant. aut solis

Expanded text:
in fuste cavo manu sua petram misit, in fuste cavo manu sua petram misit, quam omnes qui volunt manum in caverna in qua petra posita est ponere possunt et ipsam petram volvere et eam a caverna nullo ingenio valent extrahere. Post quedam vero tempora quidam invidens, quod multi ad laudem sancti Remigii hoc pro religione tenebant, manu ipsam petram de caverna extrahere voluit. Quod non valens, securi ipsum pertusum ampliare temptavit, et elevans securim, ut fustem percuteret, dextera manus illius exaruit, et oculorum lumen amisit; et qui famam sancti Remigii extinguere voluit, laudis venerationem adauxit. In hac sollicitudine, quam sanctus Remigius de pice locis religiosis Remensis aecclesiae suo vel successorum suorum tempore consulendis sategit, rectoribus aecclesiae patenter ostendit, quia internorum sollicitudinem non relinquentes, exteriorum providentiam non debent minuere, ne aut exterioribus dediti, ab intimis corruant, aut solis
Abbreviated transcription (Latin):
it uel quodcumq bonum unde retribu¬
tionem a deo sibi in futuro scł̃o reddi cu¬
pit: tunc ab omni munere manus excu¬
tit. quando in cliuinis rebus non solum
ullam peciuuam. sed etiam gr̃am non
requirit. Partem etiam maximam sil¬
ue in uosago precio comꝑauit. et man¬
sioniles ibidem constituit. qui ab aqͥs
suꝑ quib constituti sunt. cosla ⁊ glem
uocantur.hominesq in eisdem man¬
sionibz de uicina episcopii uilla que
berna dicitur a francis sibi data ma¬
nere dlisposuit: ut ꝑicem annuatĩ
religiosis locis eccłie remensis ad¬
ministrarent:quibus et pensam
dedit. que usq hodie ab incolis ip̃oꝵ
locorum habetur. cum qua debitum su¬
um exsoluunt. Ip̃iuisq comparatõis
sue fines ꝑ gyrum adeo ext̾minauit.
ut et omnib uidentib pateat ipsa ex¬
t̾minatio: et a progenie in progenies
ip̃e exterminationes ab eo facte noĩe¬
tenus uocitentur ac designentur. In
quib exterminationib quodam leco

Expanded text:
it vel quodcumque bonum, unde retribuit vel quodcumque bonum, unde retributionem a Deo sibi in futuro seculo reddi cupit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus non solum ullam pecuniam, sed etiam gratiam non requirit. Partem etiam maximam silvae in Vosago pretio comparavit et mansioniles ibidem constituit, qui ab aquis super quibus constituti sunt Cosla et Gleni vocantur; hominesque in eisdem mansionilibus de vicina episcopii villa que Berna dicitur a Francis sibi data manere disposuit, ut picem annuatim religiosis locis aecclesiae Remensis administrarent, quibus et pensam dedit, quae usque hodie ab incolis ipsorum locorum habetur, cum qua debitum suum exolvunt. Ipsiusque comparationis suae fines per girum adeo exterminavit, ut et omnibus videntibus pateat ipsa exterminatio, et a progenie in progenies actenus ipsae exterminationes ab eo factae nominetenus vocitentur ac designentur. In quibus exterminationibus quodam loco
Abbreviated transcription (Latin):
in orcline succedentib derelinquens:
nt pauꝑibz aut uilus nel pupillis.
uel pro hiis qui ad misccł̃iam eccłie
confuguint qui inuiriam paciuntur.
aut qui peccantes in exilio uel in insu¬
lis dampnantur:aut certe quamcũq
sententiam excipiunt iuxta sacros or¬
dines subuenientes. uel quecumq a¬
gentes bona pro temꝑali retributione
non faciant. sed uixta uocẽ dñicã gratis
accepistis. gratis date. quod dei gr̃a id est
gratis data acceꝑunt. gratis etiam id
est sine retributione temꝑali proximis
largiantur hucusq Unde bene cum ui¬
rum iustum describeret ꝓpheta ait. Qͥ
excirtit manus suas ab omni munere.
neq enim dicit. qui excutit manus su-¬
as a munere tantum. s adunxit ab
omni:quia aliud est munus ab obse¬
quio. aluid munus a manu. aliud mu¬
nus a lingua. Munus quippe ab obse¬
quio est: subiectio indebite impensa. Mu¬
nus a manu pecunia. Munus alingua
fauor. Qui ergo sacros ordines tribu¬

Expanded text:
in ordine succedentibus, derelinquens, in ordine succedentibus, derelinquens, ut pauperibus aut viduis vel pupillis vel pro his qui ad misericordiam aecclesiae confugiunt, qui iniuriam patiuntur, aut qui peccantes in exilio vel in insulis damnantur, aut certe quamcumque sententiam suscipiunt, iuxta sacros canones subvenientes, vel quaecumque agentes bona pro temporali retributione non faciant; sed iuxta vocem dominicam: Gratis accepistis, gratis date, quod Dei gratia, id est gratis data, acceperunt, gratis etiam, id est sine retributione temporali, proximis largiantur. Unde bene, cum virum iustum describeret propheta, ait: Qui excutit manus suas ab omni munere; neque enim dicit: Qui excutit manus suas a munere tantum, sed adiunxit: ab omni, quia aliud est munus ab obsequio, aliud munus a manu, aliud munus a lingua. Munus quippe ab obsequio est subiectio indebite impensa, munus a manu pecunia, munus a lingua favor. Qui ergo sacros ordines tribu
Abbreviated transcription (Latin):
se purgare non posset ad eccłiam sc̃e
marie et ad intercessionem beati remi¬
gii confugium fecit. Cui sc̃s remigius
et uitam et rerum suarum possessio¬
nem. apud regem obtinuit.Iidem
autem recomprehensationis gratia
scõ remigio sparnacum uiliam suã
in ꝓprietatem dare uoluit. Sc̃s autẽ
remigius retributionem temporalẽ
pro intercessionis sue beneficio recipe
noluit. S qm̃ idem eulogius uere¬
cuntdie confusione addictus. quia cõ¬
tra natales suos iuita donari ꝑ alte¬
rius indulgentiam meruit. in setu¬
lari habitu stare non uoluit. sc̃s re¬
migtus ei dicit. ait si ꝑfectus eẽ uel¬
iet uenderet omnia sua et daret pau¬
ꝑib et sequeretur xp̃m. Et sic de the¬
sauro eccłiastico taxatum p̃tium qͥn¬
q scuicet milia libras argenti eulogio
decdit. et eandem uillam in posseslio¬
nem eccłie comparauit. Bonum exẽ¬
plum omnib ep̃is tam suo tempore
in carne uiuentibz quam post eum

Expanded text:
se purgare non posset, ad aecclesiam sanctae se purgare non posset, ad aecclesiam sanctae Mariae et ad intercessionem beati Remigii confugium fecit. Cui sanctus Remigius et vitam et rerum suarum possessionem apud regem obtinuit. Isdem autem recompensationis gratia sancto Remigio Sparnacum villam suam in proprietatem dare voluit; sanctus autem Remigius retributionem temporalem pro intercessionis suae beneficio recipere noluit. Sed quoniam idem Eulogius verecundiae confusione addictus, quia contra natales suos vita donari per alterius mdulgentiam meruit, in saeculari habitu stare non voluit, sanctus Remigius ei dixit, ut, si perfectus esse vellet, venderet omnia sua et daret pauperibus et sequeretur Christum. Et sic de thesauro aecclesiastico taxatum pretium, quinque scilicet milia libras argenti, Eulogio dedit et eandem villam in possessionem aecclesiae comparavit: bonum exemplum omnibus episcopis, tam suo tempore in carne viventibus, quam post eum
Abbreviated transcription (Latin):
mõstrãt.ꝑ q̃ reiectus. et ꝑ que appro¬
pĩqnͣs ꝑrexit. Tandem repulsus clyxit
illis. Semꝑ laborate et egestatem susti¬
nere: sicut hedieq manentis sententie.
uerborum illius uirtus ostendit. Sur¬
gente interea a somno rege meridia¬
no. reuersus est ad eum sc̃s remigius:
et omnia que ambitus circuitionis il¬
luis continuit. ei precepto sue auctori¬
tatis rex donauit: que usq hoclie rem̃¬
sis eccłia quarum rerum capita sũt
iuliacus. et cociacus iure quieto possi¬
det. legimus in sacia et antiqua hysto¬
sc̃m dauid montes gelboe malelixis¬
se. ut nec ros nec pluuia ueniret suꝑ
eos: neq eẽnt agri primitiarum. Ha¬
bemus sc̃m remigium ore prophetico
maledixisse in sensibilib creaturis:
ut possessores earum sterilitatis damp¬
no in uindicta retributionis ferirent᷑.
ulogius quidam uir prepotens.
conuictus apud regem hluidoiũ¬
cum de crimine regie maiestatis: cum

Expanded text:
monstrant, per que reiectus et per quae reappromonstrant, per que reiectus et per quae reappropinquans perrexit. Tandem repulsus, dixit illis: 'Semper laborate et egestatem sustinete'; sicut hodieque manentis sententiae verborum illius virtus ostendit. Surgente interea rege a somno meridiano, reversus est ad eum sanctus Remigius, et omnia que ambitus circuitionis illius continuit ei precepto suae auctoritatis rex donavit. Que usque hodie Remensis aecclesia, – quarum rerum capita sunt Luliacus et Codiciacus, – iure quieto possidet. Legimus in sacra et antiqua histoctum David montes Gelboe maledixisse, ut nec ros nec pluvia veniret super eos, neque essent agri primiciarum. Habemus sanctum Remigium ore prophetico maledixisse insensibilibus creaturis, ut possessores earum sterilitatis dampno in vindicta retributionis ferirentur. Eulogius quidam vir prepotens convictus apud regem Hludowicum de crimine regiae maiestatis, cnm
Abbreviated transcription (Latin):
rum: ut simul habeamus hunc molẽ¬
dinum. Ille autem reiecit eum. Et sta¬
tim rota molenclini uerti in inuersũ
cepit. Isdem autem homo clamauit pꝰt
beatum remigium dicens. Serue dei
ueni. et habeamus insimul hunc mo¬
lendinum. Cui sc̃s remigius. Nec mͥ
nec tͥ. Et sic talis fossa in eodem loco de¬
uenit: ut ex tunc et nunc et usq in
ꝑpetuum molendinus ibi ẽẽ non pos¬
sit. Et quia repulsus est a quibz dam hõi¬
bz ne siluulam quandam inter termino
suos coneluderet: clixit ut nec folia uinꝙͣ
de ip̃a silua intra terminos suos cum eĩt
contigue euolarent. nes fustis inde uer¬
sus illos terminos caderet. Qued et obser¬
uatum est quanclui illa silua mansit.
rb inde quoq prccedens uenit ad uillã
nomine cauimiatum. Quam concludẽ
in illos fines uolens: ab homunibz eius¬
dem uille reiectus fuit. Tunc ille uultu
hilari modo reiectus. modo repropinqͣns.
signa ꝑ suum iter misit: sicut loca de¬

Expanded text:
rum, ut simul habeamus hunc molenrum, ut simul habeamus hunc molendinum'. Ille autem reiecit eum, et statim rota molendini verti in inversum cepit. Isdem autem homo clamavit post beatum Remigium, dicens: 'Serve Dei, veni, et habeamus insimul hunc molendinum'; cui sanctus Remigius: 'Nec mihi nec tibi. Et sic talis fossa in eodem loco devenit, ut ex tunc et nunc et usque in perpetuum molendinus ibi esse non possit. Et quia repulsus est a quibusdam hominibus, ne silvulam quandam intra terminos' suos concluderet, dixit, ut nec folia umquam de ipsa silva intra terminos suos, cum esset contigua, evolarent, nec fustis inde versus illos terminos caderet; quod et observatum est, quandiu illa silva mansit. Abinde quoque procedens, venit ad villam nomine Caviniacum; quam concludere intra illos fines volens, ab hominibus eiusdem villae reiectus fuit. Tunc ille vultu hilari, modo reiectus, modo repropinquans, signa per suum iter misit, sicut loca de
Abbreviated transcription (Latin):
onis ciuitate unde siagrium expu
lerat constituens. delectabatur presenti¬
a et collaquio bĩ remigii. Sed quia
iullas qͣs sibi rex et franti. in pagis
suessionico uidelicet ac lauclunensi
dederunt ut supra dictum est episcopie
laudunensi. et aliis casis dei donau̾at
non habebat in uicuutate ip̃ius ciui¬
tatis suessorum nisi unam uillulã
que scõ nichasio data fuerat. Onde sua¬
dente religiossima regina et petenti¬
b locorum incolis qui multiplicib
exemis erant grauati ut quod regi de¬
bebant eccłie remensi ꝑsolu̾ent: rex
scõ remigio concessit. ut qͣntum cir¬
cuiret dum ip̃e meridie quiesceret
totum ille douaret. Sc̃s autem remigi¬
us ꝑ sines que manifestissime parent
ꝑgens signa sui itineris misit. In quo
fine quidam homo habens moiencli¬
num reppulit sc̃m renugiuim ne intͣ
illos fines ipsum molencdinum con¬
cluderet. Quem bs remignuis blaude al¬
loquens dixit. Amice non sit tibi du¬

Expanded text:
onis civitate, unde Sionis civitate, unde Silerat constituens, delectabatur praesentia et colloquio beati Remigii. Sed quia villas, quas sibi rex et Franci in pagis, Suessonico videlicet et Laudunensi, dederunt, ut supra dictum est, episcopio Laudunensi, et aliis casis Dei donaverat, non habebat in vicinitate ipsius civitatis Suessionum, nisi unam villulam, quae sancto Nicasio data fuerat. Unde suadente religiosissima regina, et petentibus locorum incolis, qui multiplicibus xeniis erant gravati, ut quod regi debebant ecclesiae Rhemensis persolverent, rex sancto Remigio concessit, ut quantum circumiret, dum ipse meridie quiesceret, totum illi donaret. Sanctus autem Remigius per fines, quae manifestissime patent, pergens, signa sui itineris misit. In quo fine quidam homo habens molendinum repulit sanctum Remigium, ne intra illos fines ipsum molencluderet. Quem beatus Remigius blande alloquens, dixit: 'Amice, non sit tibi du
Abbreviated transcription (Latin):
mortis miserans absoluat. et purga¬
tos altari sacrosancto restituat.: sed ne
forsitan etiam de tectis triminib spe
honoris eccliasici animꝰ cuiusq pectã¬
tis intumescens suꝑbe ageret peniten¬
tiam se uerissime placuit ut postactam
de crimine dampnabili penitentiam
nemo sit clericus. ut despatione temꝑa¬
lis altitudinis medicina maior ⁊ ue¬
rior esset humilitatis. Nam et scs da¬
uid de criminib mortiferis agit pe¬
nitentiam. et tamen in honore suo
ꝑstitit. Et beatum petrum quando a
marissime lacrimas fucdit. utiq do¬
miuum eum negasse penituit: et ta¬
men apłs mansit. Secl non ideo super¬
uacua putanda est posterioꝵ diligenti¬
a qui ubi saluti nichil detrahebatur. hu¬
militati aliquid addiderunt: quo salus
tutius muniretur. exꝑti aliquoꝵ fictas
penitentias ꝑ affectatas honoꝵ potenti¬
as. Cogunt enim multas inuenire me¬
dicinas: multorum exꝑimenta mor¬
udouicus rex sedem suam in suessi¬

Expanded text:
mortis miserans absolvat et purgamortis miserans absolvat et purgatos altari sacrosancto restituat. Sed ne forshonoris ecclesiastici animus intumescens superbe ageret paenitentiam, seuerissime placuit, ut post actam de crimine damnabili paenitentiam nemo sit clericus, ut desperatione temporalis altitudinis medicina maior et uerior esset humilitatis. nam et sanctus Dauid de criminibus mortiferis egit paenitentiam et tamen in honore suo perstitit et beatum marissime lacrimas fudit, utique Dominum eum negasse penituit, et tamen apostolus mansit. Sed non ideo supervacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti aliquorum fictas paenitentias per affectatas honorum potentias. Cogunt enim multas invenire medicinas multorum experimenta morHludowicus rex sedem suam in Suessi
Abbreviated transcription (Latin):
in gradu mansisse: satisfaciat illi con¬
sona tatholica patrum sententia. Ut inqͥ¬
ens constitueretur in eccł̾ia ne quisquã
post alicuius criminis penitentiam cle¬
ricatum accipiat. uel ad clericatum re¬
deat. uel in clericatu maneat: non desꝑa¬
tione indulgentie. sed rigore fr̃m est cui¬
scipline. Alioquin contra claues datas
eccłie disputabitur. de quib dictum est.¬
q̃ꝯq solu̾is suꝑ t̾rã erunt soluta ⁊ in
celo. In eo enim qued clicitur quecumq
solueritis erunt soluta: nichil excipitur
nichil non comp̃hensum relinquitur.
Igitur omni electorum ecclesie iuxta
modum culparum uel penitentie li¬
gandi ac soluencdi quantoruncũq
uel qualiuicumq poc̃orum daturꝰ
auctoritas: ut uidelicet agnitis peccanti¬
um causis. quos in peccatis que egerĩt
psistere cognou̾it. illos ꝑhennib sup¬
pliciis obligandos insinuet. Quoscũq
uero humiles ac uere penitentes aspe¬
xerit. hos iam a timore perpetue

Expanded text:
in gradu mansisse, satisfaciat illi conin gradu mansisse, satisfaciat illi consona catholicorum patrum sententia : Ut, inquiens, constitueretur in aecclesia, ne quisquam post alicuius criminis penitentiam clericatum accipiat, vel ad clericatum redeat, vel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae, sed rigore factum est disciplinae. Alioquin contra claves datas aecclesiae disputabitur, de quibus dictum estque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo'. In eo enim, quod dicitur: Quaecumque solveritis, erunt soluta, nihil excipitur, nihil non comprehensum relinquitur. Igitur omni electorum aecclesiae iuxta modum culparum vel penitentiae ligandi ac solvendi quantorumcumque vel qualiumcumque peccatorum datur auctoritas, ut videlicet, agnitis peccantium causis, quos in peccatis quae egerint persistere cognoverit, illos perhennibus suppliciis obligandos insinuet; quoscumque vero humiles ac vere paenitentes aspexerit, hos iam a timore perpetuae
Abbreviated transcription (Latin):
et la crimis laudans domini miscd̾iam
eleuauit. eumq secli et officio episcopa¬
li ueluti angelus dñi preceꝑacrestitue¬
re maturauit: et remis cum gaudio re¬
pedauit. Genebaudus itaq in scitate et
iusticia. postea omnes dies uite sue gr̃a
dei ꝑegit: predicans cunctis. quanta il¬
li fecerit dñs. Qua ꝓꝑter nemo de sua
iusticia confidat. nemo de misccłia dĩ
cliffidat: que tunc euidentuis preminz
qͣndo peccator scĩficatur et abiectus en¬
gitur. Neq enim de qualitate nr̃orum
oꝑum pendet celestium mensura dono¬
rum: aut in isto scło in quo tota uita
hominis temptatio est.hoc uniciuiq
retribuitur quod meretur: ubi si ini¬
quitates dñs obseruaret. nullus iu¬
tlicium ipsius sustineret. dicens sibi
magnam in gl̾a dei esse causam letã¬
cdi. qui ei ut multum ab illo diligere¬
tur. multa dimisit. E ut nurabiẽ¬
baudo egisse. aut ip̃m genebaudum cõ¬
tra regularem constitutionem post lapsũ

Expanded text:
et lacrimis, laudans Domini misericordiam, et lacrimis, laudans Domini misericordiam, elevavit, eumque sedi et offitio episcopali, veluti angelus Domini preceperat, restituere maturavit et Remi cum gaudio repedavit. Genebaudus itaque in sanctitate et iustitia postea omnes dies vitae suae gratia Dei peregit, predicans cunctis, quanta illi fecerit Dominus. Quapropter nemo de sua iustitia confideret, nemo de misericordia Dei diffideret, quae tunc evidentius preminet, quando peccator sanctificatur, et abiectus erigitur. Neque enim de qualitate nostrorum operum pendet caelestium mensura donorum, aut in isto seculo, in quo tota vita hominis temptatio est, hoc unicuique retribuitur, quod meretur, ubi, si iniquitates Dominus observaret, nullus iuditium ipsius sustineret: dicens sibi, magnam in gloria Dei esse causam letandi, qui ei, ut multum ab illo diligeretur, multa dimisit, et ut mirabilbaudo egisse, aut ipsum Genebaudum contra regularem constitutionem post lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
ostium isturl patebit. Et stati saluo
sigillo et sera: ostium illud aꝑtum
est. Tunc genebaulus in modum
crucis se iactans in limine. dixit.
Etiam si ip̃e dominus ih̾c xp̃c dig¬
natus fu̾it ad me peccatorem uenire.
hinc non egrediar.: nisi ille uenerit.
qui me in eius nomine in ista re¬
elusione constitut. Et statim ange¬
lus domini discessit ab eo.
eatus quoq remigius in cripta
que retro sedem erat eccłie sancte
marie remis ꝑnoctabat in or̃one. et
quasi dormiens in excessum est raptꝰ:
et iuidit angłm assistentem sibi: qui
hec omnia sicut dicta et gesta fuerãt
narrauit. et uissit ut qͣntotuis laudu¬
num peteret. et genebaulum episcopa¬
ii secli restitueret: et coram se ministeri¬
ui episcopale agere ꝑsuaderet. Mox
sc̃s remigus nichil clubitans. cum
summa celeritate laudunum petiit:
et in limine ostii saluo sigillo et sera
reserati. genebaudum iacentem reppe¬
rit: quem tensis brachiis cum gaudio

Expanded text:
ostium istud patebit'. Et statim, salvo ostium istud patebit'. Et statim, salvo sigillo ac sera, ostium illud apertum est. Tunc Genebaudus in modum crucis se iactans in limine, dixit: 'Etiamsi ipse dominus Iesus Christus dignatus fuerit ad me peccatorem venire, hinc non egrediar, nisi ille venerit, qui me in eius nomine in ista reclusione constituit'. Et statim anglus Domini discessit ab eo. Beatus quoque Remigius in cripta, que retro sedem erat aecclesiae sanctae Mariae Remi, pernoctabat in oratione et quasi dormiens in excessum est raptus et vidit angelum assistentem sibi, qui haec omnia, sicut dicta et gesta fuerant, narravit et iussit, ut quantotius Laudunum peteret et Genebaudum episcopali sedi restitueret et coram se ministerium episcopale agere persuaderet. Mox sanctus Remigius nichil dubitans cum summa celeritate Laudunum petiit et in limine ostii, salvo sigillo et sera reserati, Genebaudum iacentem repperit, quem, tensis brachiis, cum gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
in illa die penitentes clño reconciliaret
ip̃e siuis triminib exigentib nec int̾
penitentes in eccl̃ia merebatur consis¬
tere: circa mecliam noctem. uenit an-¬
gelus dñi magna cum luce ad eum
in oratorium ubi ꝓnus iacebat. et
ait ad eum. Genebaude exaudite sunt
pro te orationes patris tui remigii. su¬
scepit quoq dñs penitentiam tuam.
et dimissum est pc̃cm tuum. Surge ⁊
hinc egredere. facq ministerii episco¬
palis officium: et reconcilia dño peni¬
tentes de criminib suis. Genebaudus
autem nimio terrore ꝑcuisus: respon¬
dere nil potuit. Tunc angłs domini
confortans eum et ne timeret horta¬
tus est: s gauderet in misccłia domi¬
ni sibi collata. Qui animatus dixit
ad angłm. Non possum hinc egredi:
quia dõnus et pater meus remigiꝰ
clauem huius hostii secum habet. qͦd
et sigillo suo signauit. Et angelus ad
eum.Ut non clubites inquit me a do¬
mino missum: sicut patet tͥcelũ. sic ⁊

Expanded text:
in illa die penitentes Domino reconciliaret, in illa die penitentes Domino reconciliaret, ipse, suis criminibus exigentibus, nec inter penitentes in aecclesia merebatur consistere, circa mediam noctem venit angelus Domini magna cum luce ad eum in oratorium, ubi pronus iacebat, et ait ad eum: ' Genebaude, exaudite sunt pro te orationes patris tui Remigii, suscepit quoque Dominus penitentiam tuam, et dimissum est peccatum tuum. Surge et hinc egredere, facque ministerii episcopalis officium et reconcilia Domino penitentes de criminibus suis'. Genebaudus autem nimio terrore perculsus, respondere nil potuit. Tunc angelus Domini confortans eum, et ne timeret, hortatus est, sed gauderet in misericordia Domini sibi collata. Qui animatus dixit ad angelum: 'Non possum hinc egredi, quia domnus et pater meus Remigius clavem huius ostii secum habet, quod et sigillo suo signavit'. Et angelus ad eum: 'Ut non dubites', inquit, 'me a Domino missum, sicut patet tibi caelum, sic et