comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dendas. Surdi audite. & ceci intueni¬
Ini ad uidendũ. Quis cecus nisi seruus ñs
& surdus nisi ad quem nuncios meos ine
Icustodies: Qui aꝑtas habes aures. nonne
audies : Et dñs uoluit ut sanctificaret
Ieum. & magnificaret legẽ &e extolleret
Ipse aut̃ popłs direptꝰ atq uastatus. laqui¬
Ius iuuenũ om̃s. & in domib carcerũ ab¬
sconditi sunt. ł acti sunt in rapinã. ñ et
qui eruat. In direptionẽ. & non est qͥdus
redde. Quis est in uobis qui audiat hoc
Sat̾tendat & auscultet futura: Quiss
Iin direptionẽ iacob. & isrł uastanti
Nonne dñs ipse. cui peccauimꝰ: Et nolil
inuis eiꝰ ambulare. & non audierui
Ilegẽ eiꝰ Et effudit suꝑ eum indignat¬
Ifuroris sui. & forte bellũ. & combussit ũ
in circũitu &e non cognouit. & succendi
eũ & non intellexit. Lxa. Surdi auno
&e ceci suspicite ut uideatis. Quis est aus
nisi pueri mei : Et surdi. nisi qui domiso
Ieori  Quis cecus. nisi qui recepit. & ent¬

Expanded text:
nostri. Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum. Quis caecus, nisi servus meus? et surdus, nisi ad quem nuntios meos misicustodies? Qui apertas habes aures, nonne audies? Et Dominus voluit, ut sanctificaret eum, et magnificaret legem, et extolleret. Ipse autem populus direptus, et vastatus: laqueus juvenum omnes. et in domibus carcerum absconditi sunt: Facti sunt in rapinam, nec est qui eruat: in direptionem, et non est qui dicat: Redde: Quis est in vobis qui audiat hoc, attendat, et auscultet futura? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Dominus, ipse, cui peccavimus? Et noluerunt in viis ejus ambulare, et non audierunt legem ejus. Et effudit super eum indignatfuroris sui, et forte bellum: et combussit eum in circuitu, et non cognovit: et succendit eum, et non intellexit. LXX: Surdi, audite, et caeci, suspicite, ut videatis. Quis est caecus, nisi pueri mei: et surdi, nisi qui dominantur eorum? Quis caecus nisi qui recepit: et exc
Abbreviated transcription (Latin):
Et contaminaui principes scõs. de quibꝰ &
in psalmo canit᷑. Absorpti sunt iuxta
petrã idices eoꝵ. Quos iccireo contami¬
nasse se dicit. qđ terrã reꝓmissionis non
intrauerint. Deditq ad internetionem
iacob. & isrł in blasphemiã. ut nullus
p̃ter duos exiis qͥ de egipto egressi erant.
intraret iniudeã sed cada uera eorum
ia cerent insolitudine. luxta septuaginta
qui ad diderunt de suo. dicͣ pͥor iniqͥtates
tuas. ut iustificeris: ad poenitentiam
eos ꝓuocat ds̃. ut intelligant scelera sua
atq peccata. & ueniã consequant᷑. Scri¬
ptũ est ͤ &e in alio loco. lustus accusator
sui est in principio sermonis. Principes¬
quoq eoꝵ. & patres dicunt᷑ dñi scã uio.¬
lasse. non seruientes legi dĩ. sed traditio.¬
nes & mandata hominũ requirentes.
Propt̃ qđ ꝑut iacob &e in opꝓbriũ datus ÷
isrł. & eiectꝰ de sua ꝓuincia. & totius orbis
erul atq ꝑegrinꝰ. Et nunc audiia.

Expanded text:
Et contaminavi principes sanctos, de quibus et Et contaminavi principes sanctos, de quibus et in psalmo canitur: Absorpti sunt juxta petram judices eorum . Quos idcirco contaminasse se dicit, quod terram repromissionis non intraverint. Dedique ad internecionem Jacob, et Israel in blasphemiam; ut nullus, praeter duos ex his qui de Aegypto egressi erant, intraret in Judaeam: sed cadavera eorum jacerent in solitudine. Juxta LXX, qui addiderunt de suo: Dic tu prior iniquitates tuas, ut justificeris, ad poenitentiam eos provocat Deus, ut intelligant scelera sua atque peccata, et veniam consequantur. Scriptum est enim et in alio loco: Justus accusator sui est in principio sermonis . Principesque eorum et patres dicuntur Domini sancta violasse, non servientes Legi Dei: sed traditiones et mandata hominum requirentes: propter quos periit Jacob, et in opprobrium datus est Israel, ejectus de sua provincia, et totius orbis exul atque
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo psalmo dauid loquit᷑ ad dnm̃. Ut
uistificeris insermonib tuis &e uincas cũ
iudicaris. Narra gͦ siqͥd habes ut iustificẽ¬
ris. Et est sensus. Ego non loquar prior
contra te. ne oppressum esse te dicas
multiplicatione sermonũ. sed tu siquid
iusti habes ipse ꝓte loquere. ut uidearis
tanta quȩ paterisimmerito sustinere.
Et ut scias me misereri tui non obmeri.¬
tum tuum sed ꝓpt̾ meã clementiam:
a patrib tuis repetã atq maiorib. ut
intelligas te de peccatorib esse generatũ.
Pater tuus primꝰ peccauit insolitũdine.
omĩs uidelicet popłs isrł. siue auctor gene¬
ristui abraham peccasse conuincitur.
quando dño terrã reꝓmissionis semini
illius pollicenti respondit. In quo sciam
quia possidebo eam: Et interp̃tes in qͥt
tui prȩuaricati sunt inme: aaron & mo¬
yses ad aquã contradictionis. qui int̾ me
&e te medii loquebant᷑. Et ut intelligamꝰ
ñ esse uiolentã expositionẽ: sequitur.

Expanded text:
itur ad Deum: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum fueris judicatus . Narra ergo si quid habes, ut justificeris. Et est sensus: Ego non loquar prior contra te, ne oppressum esse te dicas multiplicatione sermonum; sed ut si quid justi habes, ipse pro te loquere; ut videaris ista quae pateris, immerito sustinere. Et ut scias me misereri tui, non ob meritum tuum, sed propter meam clementiam, a patribus tuis repetam atque majoribus, ut intelligas te a peccatoribus esse generatum: Pater tuus primus peccavit in solitudine: omnis videlicet populus Israel. Sive auctor generis tui Abraham peccasse convincitur, quando Domino terram repromissionis semini illius pollicente, respondit: In quo sciam quia possidebo eam? Et interpretes, inquit, tui praevaricati sunt in me : Aaron et Moyses ad aquam cotradictionis, qui inter me et te medii loquebantur . Et ut intelligamus non esse violentem expositionem, sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
clarum inueteri testam̃to xp̃i lum aspias
Simulq infert. hȩc uerba quȩ feci sue fu
eis. nequaquã ultra futura ꝓmittens. sel
quȩ ante ꝓmiserã reddens. Me aut isti
dĩ. qui idolis ante crediderat. Siue cuin
erroris sui. ꝑ quem idolis ante seruiem
A ut certe post uocationẽ reuertet᷑ adp¬

Expanded text:
larum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infert: Haec verba quae feci, sive faciam eis, nequaquam ultra futura promittens; sed quae ante promiseram, reddens. Me autem istDei, qui idolis ante crediderat. Sive cum ierroris sui, per quem idolis ante servierat. Aut certe post vocationem gentium
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitatẽ eoꝵ serue m̃s iacob. & rectissine
quẽ elegi. Alio nomine ifraelẽ uocat.
p̃tati sunt: soli septuaginta di lectissimi.
uingentes de suo isrł. Proprie enĩ iuxtahe¬
breos. & litterarũ fidẽ: isrł rectus dĩ dicit᷑.
Uir aut̃ uidens dm̃. ñ in elementis. sed inso

Expanded text:
crudelitatem eorum, serve meus Jacob, et Rectissime crudelitatem eorum, serve meus Jacob, et Rectissime quem elegi. Alio nomine Israelem vocat; retati sunt: soli LXX dilectissimum, jungentes de suo, Israel. Proprie enim juxta Hebraeos et litterarum fidem, ISRAEL  , rectus Dei dicitur. Vir autem videns Deum n
Abbreviated transcription (Latin):
Ego dñs ds̃qui feci te & plasmaui quae
uentre. ad huc habebis auxiliu. holi tina
puer m̃s iacob: &e dilecte isrł que Nen
Adhuc ego dabo aquam insiti. qui ambilat
ininaquoso. Ponã sp̃m meũ supsem̃ tium
& benedictiones meas suꝑ filios tuos.s
orient᷑ ut in medio aquȩ foenũ &e sicit
salix iuxta prȩterfluentes aquas. ltesi¬
cet. dĩ sum. ce iste clamabit in nominei
Et alius scribet in manusua dĩ sũ eto e
nomine isrł clamabit. Ubi accusaturq
cabulis. non me inuocasti iacob. nec laborati
in me isrł. & iterũ. dedi ad int̾netionẽ iacib
& isrł in blasphemiã. Ubi apłor chorus qui
ex udeis est sermonẽ facit: iungunt᷑ &
nominũ pͥuilegia. audi ia cob serue nis a
isrł quẽ elegi. ut pͥma sit seruitus secunda
electio. Hȩc dicit dñs factor & formator
tuus. qui abutero auxiliator tui est. ut alli.
hucͣ uentre matris plantã fr̃is arriperes.
siue qui in principio nascentis eccłiȩ. te de
ꝑsecutor manib conseruauit. Noli timnetis

Expanded text:
Dominus Deus, qui feci te, et plasmavi te de ventre, adhuc habebis auxilium. Noli timere, puer meus Jacob, et dilecte Israel quem elegi, adhuc ego dabo aquam in siti qui ambulant in inaquoso: ponam spiritum meum super semen tuum, et benedictiones meas super filios tuos. Et orientur ut in medio aquae fenum, et sicut salix juxta praeterfluentes aquas. Iste dicet Dei sum: iste clamabit in nomine Jacob. Et alius scribet in manu sua, Dei sum ego, et in nomine Israel clamabit. Ubi accusatur pcabulis: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel; et iterum: Dedi ad internecionem Jacob, et Israel in blasphemiex Judaeis est, sermonem facit, junguntur et nominum privilegia. Audi, Jacob serve meus, et Israel quem elegi: ut prima sit servitus, secunda electio. Haec dicit Dominus, factor et formator tuus, qui ab utero auxiliatus est tui : ut adhuc in ventre matris plantam fratris arriperes. Sive qui in principio nascentis Ecclesiae te de persecutoribus conservavit. Noli timere
Abbreviated transcription (Latin):
cum hoc ipsum aliquando sit temporis.
it quomodo nunc locutꝰ : ego testis dicit
añs dc̃ ce puer quẽ elegi. dicente hoc
ipsum dño in euangelio. duoꝵ hominũ
tastimoniũ uerũ est. ego sum qui testi.¬
monium phibeo de me ce qui misit me
pat̾ : sic &e de diuinitate illius sentiendũ. ẽ.
qđ nullus sit ds̃ nisi ipse qui loquit᷑. & puer
eiꝰ quẽ elegit. Pulchreq p̃t̃ dm̃ patrẽ alt̃
sapientia. qui loquitur in euangelio. Ego
ds pat̃ non aufert filio ne ds̃ sit. qui in
principio erat uerbum. & uerbũ erat apud
dm̃. &e ds erat uerbum. Hoc erat inprin.¬
cipio apud dm̃. Qđq sequitur. &e ñ est absq
me saluator: ostendit in patre filium
cuncta saluare. de quo idẽ ꝓpħa testat᷑.
Et mittet eis dñs saluatorẽ. qui saluos eos
faciat. Neq enĩ dĩ sapiens & fortis. sine
sua potest esse sapientia atq uirtute.
Cum gͦ ab intio hȩc futura p̃dixerun:
nullus erit qui meȩ renuerit uoluntati.

Expanded text:
cum hoc ipsum, aliquando, sit temporis. cum hoc ipsum, aliquando, sit temporis. Et quomodo nunc locutus est: Ego testis, dicit Dominus Deus; et puer quem elegi, dicente hoc ipsum Domino in Evangelio: Duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de me, et qui misit me Pater . Sic et de divinitate illius sentiendum est, quod nullus sit Deus, nisi ipse qui loquitur, et puer ejus quem elegit. Pulchreque praeter Deum Patrem alter sapientia , qui loquitur in Evangelio: Ego Deus Pater, non aufert Filio ne Deus sit: qui in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum me Salvator . « Ostendit in Patre Filium cuncta salvare, de quo idem propheta testatur, Et mittet eis Dominus salvatorem qui salvos eos faciet . Neque enim Deus sapiens et fortis, sine sua potest esse sapientia atque virtute. Cum ergo ab initio ego haec futura praedixerim, nullus erit qui meae renuat voluntati:
Abbreviated transcription (Latin):
ditas domus isrł. deniq sequit᷑. Om̃s gentes
congregate sunt simul & collecte sunt
trib. idest cum popło qui credidit ea ui.¬
deis ut duplex uocatio sit circuncisionis
& prȩpucii. Qđ aut̃ dicit᷑. cduc. ad filiũ
sermo est. siue uxta septuaginta pater
de filio loquitur. quod eduarerit popłm
cecum &e surdum. & gentib copularit
pͣscire potuerit. nec dni nosse consilia.
sedtantũ popłs eiꝰ qui legẽ accepit. & ꝓ¬
pħas habuerit. Notus enĩ in uidea ds. in
isrł magnum nom̃ eiꝰ. Siue ipse ds̃ testis
suor sermonũ sit ce patrator. & puer eiꝰ
useruus quem elegit. haudubiũ quin
axp̃m significet. cui de supra diait. Ma¬
gnum tibi est uocari te puerum meum.
&hȩc omĩa fient: ut ueritas mundo p̃dicet᷑.
&sciant & credant & intelligant. quor
mens prius bruta erat & insensibilis.
qđ prȩter unum dm̃ nullus alius dĩ sit.
nec ante. nec postea. Neq enĩ tempor
conditor habet aliquando principiũ.

Expanded text:
rditas domus Israel . Denique sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Quod autem dicitur, Educ, ad Filium sermo est. Sive, juxta LXX, Pater de Filio loquitur, quod eduxerit populum suum caecum et surdum, et gentibus copularit, praescire potuerit, nec Dei nosse consilia; sed tantum populus ejus qui Legem acceperit, et prophetas habuerit: Notus enim in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus . Sive ipse Deus testis suorum sermonum sit, et patrator, et puer ejus ac servus quem elegit. Haud dubium quin Christum significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod praeter unum Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. Neque enim temporum conditor habet aliquando principium,
Abbreviated transcription (Latin):
uas in honorem. aliud incontume.¬
liam. hȩc quȩ ego uxta consuctudmm
ceor : nullus demonum & idolor potist
prȩdicere. Unde oracula cuncta taeue
quia nemo est qui annunciet. nems qu
audiat. dum bruta prius corda gentiun
tellexerunt errorẽ suum. &e falsa uatiuns
reliquerunt. Priusq dñs loquit᷑ adsi
idest ad ȩccłiam suam. & dic ei. Eece assunt
filii tui. quos tibi ꝑmeã fidem donaui
Significat aut̃ apłos. qui in toto orbe ciun¬
geliũ p̃dicarunt. Sion &e ierłm nomius
differunt. cȩterũ ut una urbs: sic a&e i
ad doginata prauitatis &e ad principsꝰ
eoꝵ heresiarchas. qđ xp̃o paceni ȩcclio
nunciante. & monstrante eis ueritatis
uiam: ipsi sequantur errorẽ. & uento
ac turbini comparent᷑. Hebrei suscitati
abaquilone & uenire abortu solis asin
interp̃tatur & ꝑsam qui uenert iersn¬

Expanded text:
vas in honorem, aliud in contumevas in honorem, aliud in contumeliam . Haec quae ego juxta consuetudinem futura polliceor, nullus daemonum et idolorum potest praedicere. Unde oracula cuncta tacuerunt, quia nemo est qui annuntiet, nemo qui audiat, dum bruta prius corda gentilium intellexerunt errorem suum, et falsa vaticinia reliquerunt. Primusque Dominus loquetur ad Sion, id est, ad Ecclesiam suam et dicet ei: Ecce adsunt filii tui, quos tibi per meam donavi fidem. Significat autem Apostolos, qui in toto orbe Evangelium 506 praedicarunt. Sion et Jerusalem nominibus differunt; caeterum ut una urbs, sic et unaad dogmata pravitatis; et ad principes eorum haeresiarchas, quod Christo pacem Ecclesiae nuntiante, et monstrante eis veritatis viam, ipsi sequantur errorem; et vento ac turbini comparentur. Hebraei, suscitatum ab Aquilone, et venire ab ortu solis, Assyrium interpretantur et Persam, qui veneri
Abbreviated transcription (Latin):
terrogauero eos unde estis: non respon.¬
debunt michi. Sunt enim fauctores urĩ
&e frustra seducunt uos. Adhuc contra
idola loquitur. & eos qui post aduentũ
xp̃i ea relinquere noluerunt. Illisq ꝑ¬
manentib in errore: ipse abaquilone
suscitasse se dicit popłm nationum.
Abaquilone enĩ exardescent mala. suꝑ
om̃s habitatores terrȩ. Et ad ieremiam
loquitur. Quid tu uides ieremia : Et ille
respondit. Ollam succe̾sam. &e faciẽ eiꝰ
a facie aquilonis. Suscitantur autem
abaquilone ut credant in eum quiue.¬
nit abortu solis. de quo supra legimus.¬
Quis suscitauit aboriente ustũ. siue¬
suo. ut derelictis simulachris unum
colant dm̃. Ipse enim loquit᷑ in euange.¬
lio. Ego ueni in nomine patris mei. &
non suscepistis me. Alius ueniet inno.¬
mine suo. & suscipietis eũ. Ipse pͥncipes
& magistrat᷑. & omnem mundi suꝑbiã
conculcabit. & subicient᷑ ei quasi lu¬
tum figulo. ut faciat ex eis aliud

Expanded text:
terrogavero eos, unde estis, non responterrogavero eos, unde estis, non respondebunt mihi: sunt enim factores vestri, et frustra seducunt vos. Adhuc contra idola loquitur, et eos qui post adventum Christi, ea relinquere noluerunt. Illisque permanentibus in errore, ipse ab Aquilone suscitasse se dicit populum nationum. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes habitatores terrae. Et ad Jeremiam dicitur: Quid tu vides, Jeremia? Et ille respondit: Ollam succensam: et faciem ejus a facie Aquilonis . Suscitantur autem ab Aquilone, ut credant in eum qui venerit abQui suscitavit ab Oriente justum sumeo, ut derelictis simulacris, unum colant Deum. Ipse enim loquitur in Evangelio: Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, et suscipietis eum . Ipse principes et magistratus, et omnem mundi superbiam conculcabit, et subjicientur ei quasi lutum figulo, ut faciat ex eis aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uel male. quȩ nec hominũ sensũ habent.
nec brutoꝵ animantiũ: Nec int̾est de
qua materia facta uideant᷑. cũ uniuersa
terrena sint. Suscitaui abaquilone.
Quis annunciauit abexordio ut sciamꝰ.
ce a principio ut dicamcis. iustus estꝰ¬
Non est neq annuncians. neq prȩdicens.
neꝙ audiens sermones ur̃os. Primus ad
syondicet. ecce assum. & ierłm euange¬
listam dabo. Et uidi. & non erat neq
existis quisquam qui iniret consilium.
& interrogatꝰ responderet uerbũ. Ecce
om̃s iniusti &e uana oꝑa eor. uentꝰ &e¬
tinane simulachra eor. Lam. Ego aut̃¬
ab ortu solis uocabuntur nomine meo.
Ueniant principes sicut lutum figuli. &
sicut figulus conculcans lutũ. Quis enĩ
ut cognoscamus ea quȩ infuturo. &e di¬
cemꝰ quia uerũ sit: Non est qui p̃dicet.
sion dabo. & ierłm consolabor inuia.
Nam de gentib nullus est. & de simula.
Schris nonerat qui annunciaret. Et siin.¬

Expanded text:
vel male, quae nec hominum sensum habent, vel male, quae nec hominum sensum habent, nec brutorum animantium? Nec interest, de qua materia facta videantur, cum universa terrena sint. Suscitavit ab AquiloneQuis annuntiavit ab exordio, ut siamus: et a principio, ut dicamus: Justus esNon est neque annuneque audiens sermones vestros primus ad Sion dicet ecce adsunt et Hierusalem evangelistam dabo et vidi et non erat neque ex istis quisquam qui iniret consilium et interrogatus responderet verbum ecce omnes iniusti et vana opera eorum ventus et inane simulacra eorum ecce serab ortu solis: vocabuntur nomine meo. Veniant principes et sicut lutum figuli: et sicut figulus conculcans lutum, sic conculut cognoscamus ea quae in futuro: et dicemus quia verum sit: non est qui praedicetSion dabo: et Jerusalem consolabor in via: nam de gentibus nullus est, et de simulacris ipsorum non erat qui annuntiaret: et si in
Abbreviated transcription (Latin):
id ola deos non esse. qͦd nec bene possint
facere nec male: ñ qđ idola uel demones
assidentes idoli s mala sepe nonfecerint:
sed qͦd nisi concessa eis fuerit potestas
a dño. hoc facere non possint. Deniq
ineuangelio dep̃cantur. ut habeant
potestatẽ in porcoꝵ gregẽ. & in ioblegi.¬
mus. absq dnĩ ussione eum uiri sanctĩ
ne iumenta quidẽ & possessiones ualu.¬
isse disꝑdere. Nec mirum hoc de dõ. cum
etiam paulus apłs tradat quosdã satha¬
nȩ ut discant non blasphemare. Siue
hoc dicendum. qđ muta simula chra & in
sensibilia. nec bene possint facere nec male.
nec prȩterita nosse nec futura. quia ex
nichili sint. & exeo qđ non est. & non
tam ipsa quam ille qui ea colat abomi-¬
natione condignus sit. Idola enĩ gentiũ
argentum &e aurum. oꝑa manuũ homi.¬
num: os habent &e non loquent᷑. & cȩtera¬
Quomꝰ gͦ possint scire &e nunciare uentura
aut narrare prȩterita. &e bene facere

Expanded text:
idola deos non esse, quod nec bene possint idola deos non esse, quod nec bene possint facere, nec male. Non quo idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerint; sed quo nisi concessa eis fuerit potestas a Domino, hoc facere non possint. Denique in Evangelio deprecantur, ut habeant potestatem in porcorum gregem . Et in Job legimus, absque Domini jussione eum  Diabolum  viri sancti ne jumenta quidem et possessiones valuisse disperdere . Nec mirum hoc de Deo, cum etiam Apostolus Paulus tradat quosdam Satanae, ut discant non blasphemare . Sive hoc dicendum, quod muta simulacra hominum et insensibilia, nec bene possint facere, nec male, nec praeterita nosse, nec futura, quia ex nihilo sint, et ex eo quod non est, et non tam ipsa, quam ille qui ea colat, abominatione condignus sit. Idola enim gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur . Quomodo ergo possunt scire et nuntiare ventura, aut narrare praeterita, et bene facere,
Abbreviated transcription (Latin):
ionsilia qua ratione. quo sensu nolueritis
aꝑtam susciꝑe ueritatẽ. Simulq fit apo.¬
stropha adipsa idola quȩ insensibilia
sunt: & nec audiendi nec respondendi
possident faculta tẽ. Dicite inquit nob̾
uel preterita uel futura. & exrerum
euentib urãm potentiã de monstrate.
acaut̃ significat. qͦd post aduentũ xp̃i
mĩa idola conticuerint. Ubi apollo
delficus. & loxias deluisq & darius. ce
etera idola futuroꝵ scientiã pollicen.¬
tia. quȩ reges potentissimos deceꝑunt :
Cur de xp̃o nichil potuere prȩdicere. nichil
Si gͥ suũ interitum non potuere prȩdicere.
quomodo aliena uel mala uel bona potu¬
multa abidolis esse pͣdicta: hoc sciendũ
qđ semꝑ mendacium unxerint ueritati.
& sic sententias temꝑauerint: ut seu boni
seu mali quid accidisset. utrunq possit
intelligi. ut est illud pirri regis epiro¬
tarum. Aio te eacida Romanos uincere
posse. Et croesi. Croesus alim transiens.

Expanded text:
consilia, qua ratione, quo sensu nolueritis consilia, qua ratione, quo sensu nolueritis apertam suscipere veritatem. Simulque fit apostropha ad ipsa idola, quae insensibilia sunt, et nec audiendi, nec respondendi possident facultatem. Dicite, inquit, nobis vel praeterita, vel futura, et ex rerum eventibus vestram potentiam demonstrate. Hoc autem significat, quod post adventum Christi omnia idola conticuerint: ubi Apollo Delphicus, et Loxias, Deliusque, et Clarius, et caetera idola, futurorum scientiam pollicentia, quae reges potentissimos deceperunt? Cur de Christo nihil potuere praedicere; nihil dSi ergo suum interitum non potuere praedicere, quomodo 504 aliena, vel mala, vel bona potuermulta ab idolis esse praedicta, hoc sciendum quod semper mendacium junxerint veritati, et sic sententias temperarint, ut seu boni seu mali quid accidisset, utrumque posset intelligi. Ut est illud Pyrrhi regis Epirotarum: Aio te, Aeacida, Romanos vincere posse. Et Croesi: Craesus transgressus Hal
Abbreviated transcription (Latin):
uobis quȩ uentura sunt: aut pͥora quȩ
erant dicite. & apponemꝰ sensum. & sciemꝰ
aie sunt nouissima. Uentura quoq dicite
nibis. & annunciate quȩ futura sunt in
nuissimo. & sciemꝰ qm̃ dii estis. Bene fa¬
ute &e male. & admirabimur. & uidebi¬
nussimul unde sitis uos. & unde sit
pus ur̃m. De t̾ra abominationẽ eleger̃
uos. Quomodo supra diximꝰ duplicẽ. ẽẽ.
lacob & isrł non credentium atq creden-¬
tum in dñm saluatorẽ: ita uocatis gen¬
tib &e indeserto quondã ȩccłiȩ erumpen¬
tib fluuiis fontibq. & mirũ in modũ
cum tanta uarietate arboꝵ cunctis uber-¬
tate plenissimis : qui in xp̃o ex gentibus
credere noluer̃t ꝓuocant᷑ ad iudicium.
ut respondeant cur uidere & scire &e re.¬
iogitare & intelligere noluerint. quia
manus dni ista fecerit. & sc̃s isrł creaue.¬
it uniuersa. Acçedant inquit idola ur̃a
quȩ putatis essẽ fortissima. uel afferte
siqud forte habetis in uobis. & ur̃ã aꝑite

Expanded text:
nobis quae ventura sunt: aut priora quae erant dicite: et apponemus sensum: et sciemus quae sunt novissima. Ventura quoque dicite nobis, et annuntiate quae ventura sunt in novissimo: et sciemus quoniam dii estis. Bene facite et male, et admirabimur: et videbimus simul unde sitis vos, et unde sit opus vestrum: de terra abominationum elegerunt vos. Quomodo supra diximus, duplicem esse Jacob et Israel, non credentium atque credentium in Dominum Salvatorem: ita vocatis gentibus, et in deserto quondam Ecclesiae erumpentibus fluviis fontibusque, et mirum in modum comante varietate arborum, cunctis ubertate plenissimis, qui in Christum ex gentibus credere noluerunt, provocantur ad judicium, ut respondeant cur videre, et scire et recogitare, et intelligere noluerint, quia manus Domini ista fecerit, et Sanctus Israel creaverit universa. Accedant, inquit, idola vestra, quae putatis esse fortissima. Vel afferte, si quid forte habetis in vobis; et vestra aperite
Abbreviated transcription (Latin):
uinctu. Funib enĩ peccators suouisau¬
quisꝙ constringit᷑. Et in euangebio alus
sathanas uinxerat: soluit dnis. De doni
carceris sedentes in tenebris qui iicour
nocte &e caligine uersabant᷑. Eaq inet
ego dñs. hoc est nom̃ meũ. głam uicin
alteri non dabo: non excludit filiũ ai
dicenti in euangelio. pat̾ glorifica u
gła quam apud te habui. priꝗ mih
esset: ipse respondit. Et glorificaui
glorificabo. Neq enim dixit. głam me
nulli dabo. qđ si dixisset. exclusisset si
lium: sed głam meam alteri ñ dabo.
p̃t̃ te cuii dedi. cui daturus sum. Unde ꝙ¬
prietatẽ scȩ scripturȩ uehement̃ admir.
qđ uerbum aher om̃s int̾p̃tes uoce cons¬
na transtuler̃ alterũ. qui inmultis ali
soliti sunt discrepare. Ut aut̃ sciamꝰ plun
sententiam non ex cludi filiũ sed idola.
sequentia uerba testant᷑. & laudẽ meam
tinet patris. Sequitur. Quȩ prima fuer
ecce uenerunt. Et est sensus. Quȩ locurs¬

Expanded text:
 ; funibus enim peccatorum suorum unusquisque constringitur. Et in Evangelio quem Satanas vinxerat, solvit Dominus . De domo carceris sedentes in tenebris, qui in erroris nocte et caligine versabantur. Quodque infert: Ego Dominus, hoc est nomen meum; gloriam meum alteri non dabo, non excludit Filium, cui dicenti in Evangelio: Pater, glorifica me gloria quam apud te habui priusquam mundus esset , ipse respondit; Et glorificavi, et glorificabo. Neque enim dixit: Gloriam meam nulli dabo, quod si dixisset, exclusisset et Filium, sed gloriam meam alteri non dabo, praeter te, cui dedi, cui daturus sum. Unde proprietatem sanctae Scripturae vehementer admiror, quod verbum AHER omnes Interpretes voce consona transtulerunt, alterum, qui in multis aliis soliti sunt discrepare. Ut autem sciamus per hanc sententiam non excludi Filium, sed idola, sequentia verba testantur: Et laudem meam tinet Patris. Sequitur, Quae prima fuerunt, ecce venerunt. Et est sensus: Quae locu
Abbreviated transcription (Latin):
cernitis reb e.xpleta: sic &e ea quȩ nur
polliceor credatis esse uentura.
Cantate dño canticum nouum: laul
eius ab extremis terrȩ. Qui descenditis
in mare cẽ plenitudo eiꝰ insulȩ &e hab¬
tatores earum. Subleuetur desertum
&e ciuitates eiꝰ: indomib ciꝰ habitaui
Scedar: Laudate eum habitatores
petie. de uertice montium clamabunt.
quent dũo głam. & laudẽ eiꝰ in insulis nun¬
ulbunt. Dns sicut fortis egrediet᷑. sicut uir¬
e clamabit suꝑ inimicos suos confortabit᷑.
irui semꝑ silui. patiens fui. sicut parturi.¬
nsloquar. Dissipabo &e absorbebo simul.
hesertos faciam montes & colles: & ome
tmeneoꝵ eꝙ iccabo. Et ponã flumina
ninsulas. & stagna arefaciã. E ducam
cecos inuiã quã nesciunt. & insemitis
quas ignorauer̃ ambulare eos faciam.
inam tenebras corã eis in lucẽ. &e praua

Expanded text:
cernitis rebus expleta: sic et ea quae nunc praedico, credatis esse ventura. « Cantate Domino canticum novum. » eius ab extremis terrae. Qui descenditis in mare et plenitudo eius: insule et habitatores earum. Sublebetur desertum et civitates eius: in domibus habitabit Cedar. Laudate eum habitatores petrae: de vertice montium clamate. Ponent Domino gloriam: et laudem eius in insulis nuntiabunt. Det clamabit super inimicos suos confortabitur tacui semper silui patiens fui sicut pariens loquar dissipabo et absorbebo simul desertos faciam montes et colles et omne gramen eorum exsiccabo et ponam flumina in insulas et stagna arefaciam cecos in viam quam nesciunt: et in semitis quas ignoraberunt ambulare eos faciam. Ponam tenebras coram eis in luce: et prava
Abbreviated transcription (Latin):
Inon dabo. & laudẽ meam sculpti¬
Ilib. Que pͥma fuerunt ecce uener̃.
Inoua quoq ego annuncio. Añte quã
oriantur. audita uobis faciam
Incertũ erat quis ante dixisset.
ecce seruus m̃s suscipiam eum. electꝰ
m̃s complacuit sibi in illo anima
inea. dedi sp̃m meũ suꝑ eũ. udiciũ
gentib ꝓferet. Post condemnationem
enim idoloꝵ subitus sermo ꝓruꝑat. ecce
seruus m̃s. & reliqua. quȩ nos ex ꝑsona pa.¬
tris suꝑ xp̃o interp̃tati sumꝰ. Itaq ne relin¬
lerunt qui fecit cę̧lum. &e defixit illud.
Unuersitatis qͥ creator & dñs. ipse xp̃i
sui ꝓmisit aduentũ. qui nonsolum edo.

Expanded text:
culptilibus. Quae prima fuerant, ecce venerunt, nova quoque ego annuntio: antequam oriantur, audita vobis faciam: Incertum erat quis ante dixisset: Ecce servus meus, suscipiam eum: electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus proferet. Post condemnationem enim idolorum subitus sermo proruperat. Ecce servus meus, et reliqua, quae nos ex persona Patris super Christo interpretati sumus. Itaque ne relinlerunt: Qui fecit coelum, et defixit illud. Universitatis igitur Creator et Dominus, ipse Christi sui promisit adventum, qui no
Abbreviated transcription (Latin):
por. fontes. Quȩ flumina. ex illo fluuio
duxere principium. qui in psalmis legit᷑.
Fluminis impetꝰ lȩtificat ciuitatẽ dĩ. Et in
alio loco. fluuius dĩ repletꝰ est aquis.
Quȩ aquȩ &e fontes. de illo fonte manarunt
qui ꝑieremiam loquitur. Me dereliquer̃
fontem aquȩ uiuȩ. Et supra in hoc eodem
toris. De quib & irpsalmis canitur.
desertũ instagna aquarũ. &e t̾rã inuiã
in riuos aquarũ. De quib aquis. & salua¬
tor in euangelio mistico sermone dice.¬

Expanded text:
porum fontes. Quae flumina ex illo fluvio porum fontes. Quae flumina ex illo fluvio duxere principium, qui in Psalmis legitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in alio loco: Fluvius Dei repletus est aquis. Quae aquae et fontes de illo fonte manarunt, qui per Jeremiam loquitur: Me dereliquerunt fontem aquae vivae . Et supra in hoc eodem toris. De quibus et in Psalmis canitur: desertum in stagnum aquarum, et terram inviam in rivos aquarum. De quibus aquis et Salvator in E
Abbreviated transcription (Latin):
I sciant. &e recogitent & intelligant parit̃
quia manus dnĩ fecit hoc: & sc̃s isrł crea¬
Suit illud. Laa. Exultabunt pauꝑes
Sinopes. quȩrent enim aquam & ñerit.
Ides. & sitientem terrã in aquȩ ductus.
Ponam in terra absq aqua cedrũ & buxũ¬
I&e mirtum. & cipressum. &e poplilũ. ut¬
I uideant & sciant. & cogitent. & nouerint
Isimul quia manus dñi fecit hȩc: &e sc̃s
Iisrł ostendit. Gentium popłs pauꝑ &
tenuis qui non habebat scientiam ueri.¬
tatis. quę̧rit ꝑdiuersos magistros & ua.¬
ria philosophoꝵ dogmata aquas salu.¬
bres. & noninuenit. quia ñ sunt. Lingua eoꝵ
siti aruit. sine lege ac ꝓpħis. Omnẽ enĩ
uixta euangelii fidem substantiã suã
in medicos consumpserat. & a cruore
idolatriȩ & sanguine uictimarũ ñ pote¬
rat liberari. Propt̾ea dñs ds̃ isrł non eos
penitus dereliquit. nec in ȩt̾nũ ꝑire
passus est: sed aꝑuit insupinis collib
siue inmontib flumina. ce in medio cã¬

Expanded text:
 et recogitent, et intelligant pariter, quia manus Domini fecit hoc, et Sanctus Israel creavit illud. LXX: Et exsultabunt pauperes et inopes: quaerent enim aquam, et non erit: des, et sitientem terram in aquaeductus. Ponam in terram absque aqua cedrum, et buxum, et myrtum, et cyparissum, et populum: ut videant, et sciant, et cogitent, et noverint simul quia manus Domini fecit haec, et Sanctus Israel ostendit. Gentium populus pauper et tenuis, qui non habebat scientiam veritatis, quaerit per diversos magistros, et varia Philosophorum dogmata aquas salubres: et non invenit, quia non sunt; lingua eorum siti aruit, sine Lege ac Prophetis. Omnem enim juxta Evangelii fidem, substantiam suam in medicos comsumpserat ; et a cruore idololatriae, et sanguine victimarum non poterat liberari. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum perire passus est; sed aperuit in supinis collibus, sive in montibus flumina, et in medio cam
Abbreviated transcription (Latin):
Iqm̃ tecum sum. Aboriente ad ducã sem̃
aquiloni ad duc. & africo. noli phibere.
Adduc filios meos de terra longinqua.
&e filias mea a terminis terrȩ. om̃s qui
uocantur nomine meo. In gła enĩ creaui
illum. ce plasmaui eum. &e feci illum.
Et eduxi popłm cecum qui habent oculos
&e sunt ceci. &e surdȩ sunt aures eiꝰ. Om̃s
gentes congregatȩ sunt simul &e conue.¬
nerunt principes carum. Quis annuncia.¬
uit hȩc. aut quȩ a principio sunt quis
annunciauit uobis: Adducant testes
suos & iustificent᷑. & audiant. & loqͣnt᷑.
U ere estote michi testes. & ego testis dicit
Ante me non fuit alius ds. ce post me non

Expanded text:
quia tecum sum. Ab Oriente adducam semen Aquiloni, Adduc, et Africo, Noli vetare; adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a terminis terrae, omnes qui vocantur nomine meo: in gloria enim mea creavi illum, et plasmavi eum, et feci illum: et eduxi populum caecum, qui habent oculos, et sunt caeci, et surdae sunt aures ejus. Omnes gentes congregatae sunt simul, et convenerunt principes earum. Quis annuntiabit haec? aut quae a principio sunt, quis annuntiabit vobis? adducant testes suos, et justificentur, et audiant et loquantur vera. Estote mihi testeAnte me non fuit alius Deus, et post me non
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea. ut inuisibilia eiꝰ eriis quę facta
sunt intellecta conspiciant᷑. sempiterna
quoq uirtus illius & diuinitas. quispi.¬
ramen omĩb dedit qui uersant᷑ in t̾ra.
lege prima mortaliũ. Insufflauit enĩ
ds in faciem adã sp̃m uitȩ. & factus est
in animã uiuentẽ. Sp̃m aut̃ his ꝓprie
qui calcant t̾rã. & sapientiã carnis suȩ
subiciunt potestati. Ille gͥ ciuꝰ tanta prę¬
cona sunt. hȩc ad eum locutꝰ est: euius
legẽ insulȩ prȩstolant᷑ & gentes. Ego dñs
uocaui te iniusticia. de quo ipse loquit᷑
in euangelio. pat̾ iuste mundus te igno:¬
rat. ut esses nonsolũ udeoꝵ: sed gentiũ
as̃. Et apprehendi manum tuan qua

Expanded text:
invisibilia ejus ex his quae facta sunt, intellecta conspiciantur ; sempiterna quoque virtus illius et divinitas. Qui spiramen omnibus dedit qui versantur in terra, lege prima mortalium. Insufflavit enim Deus in faciem Adam, spiritum vitae, et factus est in animam viventem . Spiritum autem his proprie qui calcant terram; et sapientiam carnis, suae subjiciunt potestati. Ille igitur cujus tanta praeconia sunt, haec ad eum locutus est, cujus legem insulae praestolantur et gentes: Ego Dominus vocavi te in justitia: de quo ipse loquitur in Evangelio, Pater juste, mundus te ignorat ; ut esset non solum Judaeorum, sed et gentium Deus. Et apprehendi manum tuam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ante me non est formatus as. & post me ñ
erit. Ego sum. egosum dñs. & non est absq
Imc saluator. Ego annunciaui & saluaui.
auditum feci. & non fuit in uobis aliemꝰ.
Uos testes mei dicit dñs. & ego dt̃. Ab initio
ego ipse. & non est qui de manu mea eruat
Oꝑabor. & quis auertet ulud᷑ Larr. Et
nunc sic dicit dñs as. Quifecit te iacob &
creauit te isrł : Noli timere. qm̃ redemite.¬
Et uocaui te nomine meo. m̃s es tu Et si
transieris ꝑaquã tecum sũ. & flumina¬
I non oꝑient te. Et si transieris ꝑignẽ non
combureris. flamma non exuret te.
quia ego dñs ds̃ tuus. sanct᷑ isrł saluator
tuus. feci cõmutationẽ tuã egiptũ. ce
ethiopiã. & sienẽ ꝓte. Ex quo honorabi¬
lis factus es & inconspectu meo glorifi.

Expanded text:
 et post me non erit. Ego sum, ego sum Dominus, et non est absque me salvator. Ego annuntiavi, et salvavi: auditum feci, et non fuit in vobis alienus. Vos testes mei, dicit Dominus, et ego Deus, et ab initio ego ipse, et non est qui de manu mea eruat: operabor, et quis avertet illud? LXX; Et nunc sic dicit Dominus qui fecit te, Jacob, et creavit te, Israel, Noli timere, quoniam redemi te: vocavi te nomine tuo, meus es tu: et si transieris per aquam, tecum sum, et flumina non cooperient te. Et si transieris per ignem, non combureris: flamma non exuret te: quia ego Dominus Deus tuus Sanctus Israel, salvator tuus. Feci commutationem tuam 516 Aegyptum, et Aethiopiam, et Syenen pro te. Ex quo honorabilis factus es, et in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
gratiarũ ȩccłiȩ de eẽ. uid eat᷑. ut om̃s u¬
telligant & parit̾ m̃te cognoscant. ꝙ
manus dnĩ hȩc uniuersa ꝑfecerit. ut
ariditate gentium inuenirent᷑ fluent
uirtutũ. & in terra quondã deserta ple.¬
naq salsuginis. cedrus. cipressus. & alis
arbores nascerentur. quarũ sullimitat
& uerticem ad cȩlestia festinantẽ illu¬
minaret lignum oliuȩ. qđ nutrim̃tu
lucis est. & laborantiũ requies.
Accedant &e nuncient nobis quȩcuns
uentura sunt. priora quȩ fuerunt nuncia
ora ponemꝰ cor nrm̃ &e sciemꝰ nouissima

Expanded text:
e videatur. Ut omnes intelligant, et pariter mente cognoscant, quia manus Domini haec universa perfecerit, ut in ariditate gentium invenirentur fluenta virtutum, et in terra quondam deserta plenaque salsuginis, cedrus et cyparissus, et aliae arbores nascerentur, quarum sublimitatem et verticem ad coelestia festinantem, illuminaret lignum olivae, quod nutrimentum lucis est, et laborantium requies. Accedant, et nuntient nobis quaecumque ventura sunt: priora quae fuerunt, nuntiate: et ponemus cor nostrum, et sciemus n
Abbreviated transcription (Latin):
non sitiet in ȩt̃num. sed aqua qui ego
dedero: fiet in eo fons aquȩ salientis in
uitam ȩt̾nã. Et iterum. Siquis sitit. ux¬
niat adme &e bibat. Qui biberit de ai
quam ego dabo ei: flumina de uentrs
eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ. Hoc aut̃ inquit
euangelista dicebat de sp̃u scõ. quẽ ere¬
dentes in eo accepturi erant. Quia iqtꝰ¬
deserta quondam ȩccłiȩ multitudo
aquis uitalib fuerat irrigata: ꝓpterea
iuata septuaginta nascunt᷑ in ea cedris
iuata hebraicum & cȩteros int̾p̃tes e¬
drus. secta. &e mirtus. & lignũ oliuş &
abies. & ulmus. & buxus simul. Qurua
sp̃ualis. Et quia omĩb natura earum
ris nascentis in heremo. spinȩ albȩ habris
similitudinẽ. unde omĩa ligna in arcȩ &
tabernaculi facta sunt instrum̃to. quȩ
appellantur sethim. Qđ lignũ imputrili
&e leuissimũ. omĩum lignoꝵ tam infor¬
tudine quam innitore solitatẽ suꝑat. &
pulchritudinẽ. Cedrus aut̃ &e cipressis
& mirtus. odoris optimi sunt: & impucri¬

Expanded text:
itiet in aeternum; sed aqua, quam ego dedero ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . » Et iterum: « Si quis sitit, veniat ad me et bibat. » Qui biberit de a qua quam ego dabo ei, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. « Hoc autem, inquit evangelista, dicebat de Spiritu sancto quem credentes in eo accepturi erant. » deserta quondam Ecclesiae multitudo, aquis vitalibus fuerat irrigata, propterea juxta LXX nascuntur in ea cedrus, juxta Hebraicum, et caeteros Interpretes, cedrus, setta, et myrtus, et lignum olivae, et abies, et ulmus et buxus simul. Quae vnt gratiae spiritualis. Et quia omnibus natura earum ris nascentis in eremo, spinae albae habens similitudinem; unde omnia ligna arcae, et tabernaculi facta sunt instrumenta, quae appellantur Settim : quod lignum imputribile et levissimum, omnium lignorum, tam in fortitudine quam in nitore, soliditatem superat et pulchritudinem. Cedrus autem et cyparissus, et myrtus, odoris optimi sunt, et imputri
Abbreviated transcription (Latin):
separans triticum a paleis. & montes collesq
comminuens. idest om̃s hereticor pͥncipes.
qui cõminuti atq contriti redigant᷑ in
puluerẽ & nichil esse doceantur. ut qui
male fuerant congregati: diuidantur
in bonumsuum. Egeni & pauꝑes
quęrunt aquas & non sunt: lingua eoꝵ
siti aruit. Ego dñs exaudiam eos. ds̃ is rł
non derelinquã eos. Aꝑiam insupinis
collib flumina. & in medio campoꝵs¬
fontes. Ponam desertum instagna aquarũ.
ce terram inuiam in riuos aquarũ. Dabo

Expanded text:
separans triticum a paleis, et montes collesque separans triticum a paleis, et montes collesque comminuens, id est, omnes haereticorum principes, qui comminuti atque contriti, redigantur in pulverem, et nihil esse doceantur, ut qui male fuerant congregati, dividantur in bonum suum. Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt: lingua eorum siti aruit. Ego Dominus exaudiam eos: Deus Israel non dcollibus flumina et in medio campofontes; ponam desertum in stagna aquarum, et terram inuiam in riuos aquarum. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
uatorẽ qui loquitur inpsalmo. Ego sum
uermis ce non homo: opꝓbrium hominũ
&e abiectio plebis. Sicut enim uermis t̾rã
penetrat. ita sermo apłicus penetrauit
gentium ciuitates. & ingressus est prius
corda durissima. Et recte pauci appellant᷑
ex isrł: quia ad comparationẽ omĩum gen.
in euangelio loquitur dñs. noli timere
tui exisrł: qui cum apło dicunt. Cotidie
triturans nquum habens rostra serrantia:
hoc significat qđ pͣdicatio euangelica con¬
terat aduersarias potestates. & sp̃ualem
nequiciam eleuantẽ se contra scientiã dĩ.
qui ꝓuarietate suꝑbiȩ montes appellant᷑¬
& colles. Illisq sublatis. & turbinis more
dispsis exultet isrł: atq lȩtetur in dũo
scõ isrł. Possumus quoq dicere. qđ ȩcclesia¬
sticus uir habens euangelicȩ pͣdicationis
rostra serrantia. in plaustro nouo qđ neqͣqͣm
oꝑetur inuetustate litterȩ sed in nouitate
sp̃s. conterat increduloꝵ corda durissima.

Expanded text:
vatorem, qui loquitur in psalmo: Ego sum vermis, et non homo: opprobrium hominum, et abjectio plebis . Sicut enim vermis terram penetrat: ita sermo apostolicus penetravit gentium civitates, et ingressus est prius corda durissima. Et recte pauci appellantur ex Israel, quia ad comparationem totius orbisin Evangelio Dominus loquitur: Noli timere tui ex Israel, qui cum Apostolo dicunt: Quotidie triturans novum, habens rostra serrantia, hoc significat, quod praedicatio Evangelica conterat adversarias potestates, et spiritualem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei: quae pro varietate superbiae montes appellantur et colles. Illisque sublatis, et turbinis more dispersis, exsultet Israel atque laetetur in Domino Sancto Israel. Possumus quoque dicere, quod ecclesiasticus vir habens evangelicae praedicationis rostra serrantia in plaustro novo, quod nequaquam operatur in vetustate litterae, sed in novitate spiritus, conterat incredulorum corda durissima:
Abbreviated transcription (Latin):
non inuenies. Causaq redditur. quare
non inueniat aduersarios suos. Qui a er̃
quasi non sint. Qui aduersarii insanire
dicuntur contra apłos. uel iuata hebrai.¬
um esse consumpti. lccireo aut̃ timere
non debes: quia ego apprehendi manũ
tuam: qui dico tibi ne timeas. ego adiuui
te.Noli timere uermis iacob. qui mortui
estis ex isrł: siue ut septua ginta paucissi

Expanded text:
non invenies. Causaque redditur quare non invenies. Causaque redditur quare non inveniat adversarios suos: Quia erunt quasi non sint. Qui adversarii insanire dicuntur contra Apostolos, vel juxta Hebraicum, esse consumpti. Idcirco autem timere non debes, quia ego apprehendi manum tuam, qui dico tibi, Ne timeas: ego adjuvi te; noli timere vermis Jacob, qui mortui estis e
Abbreviated transcription (Latin):
nus finib uocauit isrł: de uniuersis nati¬
onib congregans pͥmũ popłm uideoꝵ. de
quib &e paulus apłs dicit. Uobis oportebat
primum pͣdicari sermonẽ. Qm̃ aut̃ auer-¬
ustis uos: imus ad gentes. Tibi gͦ qui ce
seruus m̃s & electus m̃s. qui p̃dicaturus
ingentib es. & ꝑsecutiones plurimas ꝑpes-¬
surus: dico. ne timeas. quia tecum sum.
ui loquor in euangelio. Ecce ego uobiscũ
sum omĩb dieb. usq ad consũmationem
scli. Non erres. neq aueritate declines. nec
te falsa ꝑsuasione decipias. quod tuis ui¬
nb imꝑitus ac nudus siluam gentium
pmetres. & ferocissimas nationes adman-¬
sutudinem uoces. Ego sum qui conforta¬
uite & auxiliatꝰ sum tui. & suscepit tẽ
siue ꝓtearit dextera iusti mei id est dnĩ
saluatoris. siue dextera mea ut septuagin.¬
ta transtulerunt. Ecce enĩ aduersaru
tui popłs uideoꝵ. & om̃s qui pugnant¬
aduersum te: &e ꝑsecutores tui uertent᷑
i nichili. Quȩresq aduersarios tuos. &

Expanded text:
 de universis nationibus, congregans primum populum Judaeorum, de quibus et Paulus Apostolus dicit: Vobis oportebat primum praedicari sermonem: quoniam autem avertitis nos, imus ad gentes . Tibi ergo, qui et servus meus, et electus meus, qui praedicaturus in gentibus es, et persecutiones plurimas perpessurus, dico ne timeas, quia tecum sum, cui loquor in Evangelio: Ecce ego vobiscum sum omnes dies, usque ad consummationem saeculi . Non erres, neque a veritate declines, nec te falsa persuasione decipias, quod tuis viribus imperitus et nudus, silvam gentium penetres, et ferocissimas nationes ad mansuetudinem voces. Ego sum qui confortavi te, et auxiliatus tui sum; et suscepit te, sive protexit, dextera justi mei, id est, Domini Salvatoris, sive dextera mea, ut LXX transtulerunt. Ecce enim adversarii tui, popadversum te, et persecutores tui vertentur in nihili, quaeresque adversarios tuos, et
Abbreviated transcription (Latin):
abraham faceretis. Quib ce supra dicit
Quare dicis ia cob &e loqueris isrł. abscondita
est uia mea a dño. & adõ meo iudicium
meum transiuit: E contrario nunc ad spi.¬
ritualẽ ds̃ loquitur isrł qui dñi suscepit
aduentum. quẽ pͥmũ seruum. dein electũ
ad extremũ semen abraham uocat. Ante
eni accepimꝰ sp̃m seruitutis intimorem.
& postea electi in amiciciã dĩ iungimur.
ost uocationẽ gͥ gentiũ. quando uidert̃¬
insulȩ &e timuerunt. ex trema terrȩ obstu-¬
puerunt. apꝓpinquauert̃ & accesserunt:
uocantur reliquiȩ iuxta electionẽ gr̃ȩ.
de quib scribit &e euangelium. Istos duo¬
decim elegit iesus quos ce apłos nomina.¬
uit. qui post seruitutẽ pedagogȩ legis
desti sunt in euangelio. & semen abrahã

Expanded text:
Abraham faceretis. Quibus et supra dicitur: Abraham faceretis. Quibus et supra dicitur: quare dicis Iacob et loqueris Israhel abscondita est via mea a Domino et a Deo meo iudicium meum transibit ritualem Deus loquitur Israel, qui Domini sui suscepit adventum, quem primum servum, dein electum, ad extremum semen Abraham vocat. Ante enim accepimus spiritum servitutis in timore ; et postea electi, in amicitiam Dei jungimur. Post vocationem insulae et timuerunt, extrema terrae obstupuerunt; appropinquaverunt et accesserunt, vocantur reliquiae, juxta electionem gratiae, de quibus scribit et Evangelium: Istos duodecim elegit Jesus, quos et Apostolos nominavit , qui post servitutem paedagogae Legis, electi sunt in Evang
Abbreviated transcription (Latin):
ce de summitatib eiꝰ uocaui te &e dixi tib
Puer m̃s es. elegi te &e non dereliqui te. Holi
timere. tecũ enĩ sum. Ne erres. ego sũ ds tius
qui confortaui te &e auxiliat᷑ sũ tui. or ro¬
borauit te dextera iusta mea. Ecce confun¬
dent᷑ & erubescent om̃s aduersarii tui.
Erunt enĩ quasi non sint: ce ꝑibunt om̃sit¬
mici tui. Quȩres eos & non inuenies. huom¬
nes qui insaniunt inte: er̃ enĩ quasi ñ sim
Et noner̃ pugnantes aduersum te: quiat
dñs ds̃ tuus qui teneo dexterã tuã. qͥ dics
Netimeas iacob. paruule isrł: ego aualu¬
tus sum tui. dicit dñs qui redemit teli
Ecce fecite quasi rotas plaustri trituran
nouas inserrarũ modũ. & triturabis mes
& comminues colles. & puluerẽ ponis
de uentilabis. & uentus auferet eos. & n¬
pestas disꝑget illos. Tu aut̃ lȩtaberis uis
Uidete isrł scđin carnẽ. Exquo intelligi
esse &e alterũ iuata sp̃m. Et ad carnalen
dicit isrł. Si filii essetis abraham: oꝑa

Expanded text:
t a summitatibus ejus vocavi te, et dixi tibi: Puer meus es: eleg. te, et non dereliqui te. Noli timere, tecum enim sum ne erres; ego enim sum Deus tuus qui confortavi te, et auxiliatus sum tui, et roboravi te dextera justa mea. Ecce confundentur, et erubescent omnes adversarii tui: erunt enim quasi non sint: et peribunt omnes inimici tui. Quaeres eos, et non invenies, homines qui insanient in te. Erunt enim quasi non sint, et non erunt pugnantes adversum te. Quia ego Dominus Deus tuus qui teneo dexteram tuam: qui dico tibi, ne timeas Jacob, parvule Israel. Ego auxiliatus sum tui, dicit Deus: qui rediEcce feci te quasi rotas plaustri triturantis novas in serrarum modum: et triturabis montes, et comminues colles: et ut pulverem pones et ventilabis, et ventus auferet eos, et tempestas disperget illos. Tu autem laetaberis in Videte Israel secundum carnem . Ex quo intelligimus esse et alterum juxta spiritum; et ad carnalem dici Israel: Si filii essetis Abraham, opera
Abbreviated transcription (Latin):
tecum. Pe declines. quia ego as tuus Cond¬
taui te & auxiliatus sum tui. & susctte
dextera iusti mei. Ecce confundentiuit
erubescent om̃s qui pugnant aduersim
Ste: & erunt quasi non sint. &e ꝑibunt iui
qui contradieunt tibi. Quȩres eos & ñ inut

Expanded text:
ego ne declines quia ego Deus tuus confego ne declines quia ego Deus tuus confortavi te et auxiliatus sum tui et suscepi te dextera iusti mei ecce confundentur et erubescent omnes qui pugnant adversum te erunt quasi non sint et peribunt viri qui con