comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne feceritis in concupiscentus urĩs. Qđsi qͥsquã itadice¬
ret & carnis ꝓuidentiã nein concupiscentus feceritis
sine dubio aures clausuba numeriosios ẽ ulceret.
eodẽ uerborũ ordine int̃p̃tatũ ẽ. nec ibi uidet᷑ currere
numeriose : Sanehunc elocutionis ornatãqͥnumerosis
fit clausulis deeẽ. fatendũ ẽ auctorib: nr̃is qđ utrum
ꝑ int̃ p̃tes factũ sit anqđ magis arbitror c̃sulto illihȩc plau¬
sibilia deuita uerit affirmare ñ audeo. qm̃ me fateor
ignorare : Illud tam̃ scio qđ siqͥsquã huiꝰnumerositatis peri

Expanded text:
ceritis in concupiscentiis . Quod si quisquam ita diceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peri
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑireclausa. & nodossoluere questionũ. sed eciã dũho c
agit᷑ aliis questionib: quȩ forta ssis inciderint. neid
qđ dicimꝰ ĩ ꝓbetur ꝑ illas autrefellãt occurrere.
sitam̃ xipsa eoꝵ solutio parit̃ occurrit. ne moueamꝰ
qđ auferre ñ possumꝰ. Ft autẽ utcũ incidentes questioni
alie questiones. &aliȩ rursus incidentib incidente sꝑtrac¬
tant᷑ atq soluunt᷑ ut in eã longitudinẽ ratiocinationis
extendat᷑ intentio. ut nisi memoria plurimt̃ ualeat
atq uigeat ad capt̃ unde agebut̃ disputatorredire.
ñ possit. Ualde em̃ bonũ ÷ ut qͥc qͥd contradicipotest sioc¬
currerit refutet᷑  nibi occurrat ubinerit qͥsrespon¬
deat. aut p̃senti qͥdẽ sedtacent occurrat. & minꝰ sanatꝰ
adolescentulas ut sorores & in illis. Obsecro autẽ
uos fr̃s ꝑmiseratioẽ dĩ. ut exhibeatis corporaurã
hosiiã inuã. scãndõ placentẽ: & totꝰ fere ipsius ex¬
hortationis locus. tẽꝑatũ habet elocutionis genꝰ

Expanded text:
aperire clausa, et nodos solvere quaestionum, sed etiam dum hoc agitur, aliis quaestionibus quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen ipsa eorum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem, ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus incidentes pertractantur atque solvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur disputator redire non possit. Valde autem bonum est ut quidquid contradici potest, si occurrerit, refutetur; ne ibi occurrat ubi non est qui respondeat; aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus adolescentulas ut sorores . Et in illis: Obsecro autem r miserationem Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem. Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus:
Abbreviated transcription (Latin):
qu&cũq ereatura qͣntũ hocmalũ sit atqu it ab hoc malo
aũ tantur homines. deb& utiq grandit̃ dici. Sũ misse
morẽ ubiait Dicite mͥ. sub lege uolentes eẽ legẽ ñ audistis

Expanded text:
quaecumque creatura; quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo quaecumque creatura; quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet utique granditer dici. CAPUT morem, ubi ait: Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non audistis?
Abbreviated transcription (Latin):
grue diceremus tanquã de illa aqua frigida quȩdã
flãma surrex̃. quȩ ctiã frigida hominũ pectora
ndꝵ. ñ sẽꝑ eas deb&grandit̃ dicere. sed sumisse cũ
aliqͥd docet᷑. tẽꝑate cũaliqͥd docet᷑. tẽꝑate cũ aliqͥduitu
ꝑatur. siue laudat᷑. Cũ uͦ aliqͥd agendũ c̃. aadeos
loqͥm̃ qͥhoc agere debent nectam̃ uolunt. tuncea
missa dispitatione agere . utres addinoscendũ difficilis
qͣntũ dit possit intelligi. Nũqͥd hicornam̃ta & ñ docum̃ta
quȩrunt᷑ : nũqͥd utaliqͥd agat .ẽ. flectenđ auditor & ñ po¬
tui s ut discat instruenđ : porro cũ laudat᷑ ds̃ siue deipso
siuedeoꝑib: suis qͣnta facies puldrȩ a. splendide dictionis
oboritur ei qͥpotest. quantũ potest laudare : quẽ ne mo
conuenient̃ laudat. nemo qͦmꝰ cũq ñ laudat. siñcolocat᷑
autcũuillo. uł etiã p̃illo colant̃ idola siuedȩmonia. siue

Expanded text:
grue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam grue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora,narum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum alperatur sive laudatur. Cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc eamissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum datur, possit intelligi? Nunquid hic ornamenta et non documenta quaeruntur? numquid ut aliquid agat est flectendus auditor, et non potius ut discat instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso, sive de operibus suis, quanta facies pulchrae ac splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest laudare, quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocumque non laudat! At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola, sive daemonia, sive
Abbreviated transcription (Latin):
postremo qđ dereb minimis tãgragdit̃ dicit. tantũ¬
nedeillo negotia scłaria meruer: ab sit. Sed hoc facit
ꝓpt̃ iustitia. caritatẽ.pietatẽ quȩ nulla sobru m̃te
dubitante. etiã inreb quãlibet paruulis magnas
debent recte ammoneremꝰ ut agerent tanquam
parua sũmisse: Cũuͦdeillius uiri disseramꝰ eloquio
quẽ uolumꝰ earũ rerũ eẽdoctorẽ qͥb: lib̵am̃ ab ȩt̃nis
mał. atq: ad et̃na puenimꝰ bona ubicũq: agatur
hȩc siuea pđ popłm. siue pͥati. siue ad unũ. siu e a pđ¬
plures. siuea damicos. siue a dimmicos. siue in ꝑpetua¬
coninua dictione. siue in collocutione. siue intractatib:
siue in libris. siue in epłis. uł longissimis uł breuissimis
magna s̃. nisi forte qm̃ calixaquȩ frigidȩ resminuta
atqi uilissima ẽ . Ideo minimũ aliqͥd atq uilis fimudñs
ait qđ eũ qͥdederit discipło eiꝰ ñ ꝑdec mercedẽ suã
Aut uͦ quando istedoctor in ecła facit in defermonẽ.

Expanded text:
postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. deberent, recte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive aplures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem,
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ optinates capita popłoꝵ ingredĩ poͣpatice
domũ isył. Dende ut beneficiis dĩ qͥei samplasputia
regni dedit. ostendat ingratos. qm̃ confidebant in
monte samariȩ ubi utiq idola colebantur. transite
inqͥt incalanne &uidete. &ite inde inemath magnã.
& descendite ingeth palefanorũ. & ad optima queq
regna
horũ silatior terminꝰ eoꝵ t̃mino ur̃õ est. Simul¬
etiã cũ istadicunt᷑. locorũ nominib tanquã luminib:
ornat᷑ eloqũ quȩ s syon. samaria. calanne. emathmagna
& gech palestinoꝵ Dein deũba quȩ hic adiunguntur
locis. decentissime uariant᷑. opulenti estis. & considitis.
transite. ite descendite. consequent̃ futura denunti
at᷑ sub iniquo rege ꝓpinquare captiuitas. cũ adiun¬
git᷑ꝰ qͥ separatiestis indiemmalũ. & apꝓpinqͣuis solio
iniqͥtatis Tunc subiciunt᷑ merita luxuriȩ. Quidor¬
mits in lectis eburneis. & lasciuitis instratis ur̃is.
qͥ comediti sagnũ degrege. & uitulos demedio armm̃ta.

Expanded text:
riae, optimates capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel! Dein, de ut beneficiis Dei, qui eis ampla spatia regni dedit, ostendat ingratos, quoniam confidebant in monte Samariae, ubi utique idola colebantur, Transite, inquit, in Chalanne, et videte, et et descendite in Geth Palaestinorum: et ad optima quaeque regna horum; si latior terminus eorum termino etiam cum ista dicuntur, locorum nominibus tanquam luminibus ornatur eloquium, quae sunt Sion, Samaria, Chalanne, Emath magna, et Geth Palaestinorum. Deinde verba quae his adjunguntur locis, decentissime variantur: Opulenti estis, confiditis, transite, ite, descendite. 18. Consequenter denuntiatur futura sub iniquo rege appropinquare captivitas, cum adjungitur, Qui separati estis in diem malum, et appropinquatis solio iniquitatis. Tunc subjiciuntur merita luxuriae, Qui dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris: qui comedit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tã sidiligent̃ discutiat᷑ instruit. quã si ardent̃ ꝓnun¬
tiet᷑ accendit. Neq enĩ hȩc humana industria cõposita.
sed diuinam̃te s fasa. & sapient̃ & eloquent̃ ñ intenta
ineloquentiã sapientia. sed asapientia ñ recedente
eloquentia. Sienĩ sicqͥdã di sercissimiatq a cutissimi
uiriuidẽ acdicere potuer̃. eaq ueluit oratoria

Expanded text:
non tam si diligenter discutiatur instruit, quam si ardenter pronunnon tam si diligenter discutiatur instruit, quam si ardenter pronuncietur accendit. Neque enim haec humana industria composita, sed divina mente sunt fusa et sapienter et eloquenter, non intenta in eloquentiam sapientia sed a sapientia non recedente eloquentia. Si enim, sicut quidam disertissimi atque acutissimi viri videre ac dicere potuerunt, ea quae velut oratoria
Abbreviated transcription (Latin):
sisuspensis duob pͥorib: m̃bris. circuitꝰ t̃tio finiat᷑
Iã uͦ qđ hisom̃ibi adicit᷑. & nihil padebant᷑̃ suꝑ contritone
ioseph. siue continuatĩdicat᷑ ut unũ sit m̃brũ. siuedeaentꝰ
suspendat᷑. & nihil patiebant᷑. posthanc distinctionẽ infe¬
rat̃ suꝑ contritione ioseph. atq sitͥm̃bris circuitꝰ Miro
decore ñdictũ ẽ. nihil patiebant᷑ suꝑ contria one fr̃is
eiꝰ nomine. cuiꝰ ex fr̃ib fama p̃clara ẽ uł in mał quȩ pen¬
dit uł in bonis querependit . Iste terte cropꝰ ubuoseph
quẽcũq frẽm facit intelligi. nescio utrũ illa quãdidi¬
cimꝰ & docuimꝰ arte tradatur quã sit tam̃ pulcher
& quẽ ad modũ afficiat legentesatq: intelligentes
ñopꝰẽ cuquã dici supse ñsentit. Eeplura qͥdẽ quȩ ꝑti¬
neant ad p̃cepta eloquentiȩ. in hoc ipsõloco quẽ ꝓ
exẽplo posuimꝰ possunt reperiri. Sitdbonũ auditorẽ

Expanded text:
si suspensis duobus prioribus membris circumitus tertio finiatur. si suspensis duobus prioribus membris circumitus tertio finiatur. Iam vero quid his omnibus adiicitur? Et nihil patiebantur super contriIoseph, sive continuatim dicatur, ut unum sit membrum, sive decentius suspendatur, Et nihil patiebantur, et post hanc distinctionem inferatur Super contritione Ioseph, atque sit bimembris circumitus: miro decore non dictum est, Nihil patiebantur super contritione fratris; eius nomine, cuivis ex fratribus fama praeclara est, vel in malis quae pendit, vel in bonis quae rependit. Iste certe Tropus, ubi Ioseph quemcunque fratrem facit intelligi, nescio utrum illa quam didicimus et docuimus arte tradatur. Quam sit tamen pulcher, et quemadmodum afficiat legentes atque intelligentes, non opus est cuiquam dici, si ipse non sentit: et plura quidem quae pertinent ad praecepta eloquentiae, in hoc ipso loco, quem pro exemplo posuimus, possunt reperiri. Sed bonum auditorem
Abbreviated transcription (Latin):
uitulos demedio arm̃ti. Vt in potestate su pnuntian¬
tis utrũ singula finiat. & m̃bra sint sex. anpͥmũ & t̃aũ
& qͥntũ uoce suspendat & scđm pͥmo quartũ tertio
sextũ qͥnto conectendo tresbim̃ bres circuitꝰ decentis¬
sime faciat unũ qͦ calamitas imminens alterũ qͦlatꝰ
in purus t̃tiũ qđ ꝓdigam̃sa monstret᷑. De inde lixuri¬
osã remordit auriũ uoluptatẽ ubicũ dixisset qͥca¬
nits aduocẽ psalterii. qm̃ potest exerceri sapient̃
a sapientib: musicamirabili decore dicendi in uec¬
tionis impeturelaxato & ñadillos sed deillis ialoquens.
ut nosmusicã sapientis amusica luxuriantis distin
illud adillos dixisset. qđ luxuriosi audire debe¬
rent qͥcanitis ac duocẽ psalterii.ĩperitiã qͦq eoꝵ
aliis quomͦ indicauit adiungens. sic̃ đđ putauer se
hab̾e uasa cantici. bibente sinfialis uinũ. & optimo
unguento delibuti. Tria hȩc melius ꝓnunciantur

Expanded text:
vitulos de medio armenti: ut in potestate sit pronunciantis, utrum singula finiat, ut membra sint sex, an primum et tertium et quintum voce suspendat, et secundum primo, quartum tertio, sextum quinto connectendo, tres bimembres circuitus decentissime faciat: unum, quo calamitas imminens: alterum, quo lectus impurus: tertium quo prodiga mensa monstretur. Deinde luxuriosam remordet aurium voluptatem, ubi cum dixisset, Qui canitis ad vocem Psalterii, quoniam potest exerceri sapienter a sapientibus Musica, mirabili decore dicendi invectionis impetu relaxato, et non ad illos, sed de illis iam loquens: ut nos Musicam sapientis a Musica luxuriantis distingillud ad illos dixisset, quod luxuriosi audire deberent, Qui canitis ad vocem Psalterii: imperitiam quoque eorum aliis quodammodo indicavit, adiungens, Sicut David putaverunt se habere vasa cantici, bibentes in phialis vinum, et optimo unguento delibuti. Tria haec melius pronunciantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũdicimꝰ homini mala facienti resbonas facis.
Antifrasis uero : ut contraria si gnificet. ñ uocȩꝓnum¬
tiantis efficit᷑. sed aut uerba hab& sua. qͦrũ origo ẽ¬
econtrario sic̃appellat᷑ lucus. ñ qđ minime luceat.
aut consuenit aliqͥd it adici. quã uisdicat᷑ & etiam
ut a contrario intelligat᷑ qđ lo qͥm̃ ueluc sidicamꝰ caue
illũ qr bonꝰ homo ẽ & qͥstalia ñ dicit indoctꝰ ne om̃ino
sciens qsint uł qͥ duocent᷑ hitropi. Quorũ cognitio ꝓpte¬
rea scriptuirũ ãbiguitatib: dissoluendis. ẽ necessaria.
qr cũ sensus ad ꝓpricta tẽ uerborũ siaccipiat᷑ ab sur¬

Expanded text:
ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut appellatur lucus quod minime luceat, aut consuevit aliquid ita dici, quamvis dicatur etiam ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia sciens qui sint vel quid vocentur hi tropi? quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
greci litteras uocant. signautiq sunt sonorum.
adarticulatã uocẽ qua loqͥm̃ ꝑtinentiũ : Istorũ
autẽ troporũ ñ solũ exẽpla sic̃om̃iũ : sed qͦrũdã ctiã nomina
indiuinis libris legunt᷑. Sic̃ allegoria. enigma. para¬
bola Quã uis pȩneom̃s hitropi qͥliberali dicuntur
arte cognosci. etiã incoꝵ reperunt᷑ loqueł qͥnullos
grãmaticos audier̃ & eo qͦuulguis utit᷑ sermone
contentis : quis enĩ ñdicit sic floreas  quitropus
meta fora uocat᷑ quiñdicit piscinã etiã quȩ ñ habet
pisces: nec facta ẽ ꝓpt̃ pisces. & tam̃ apiscib nom̃
accepit : quitropus : catachresis dr̃ : longũ ẽ istomͦ
ceteros ꝑseqͥ: Nãusq ad illos ꝑuenit uulgi locutio:
qͥ propterea mirabilioress. quia contra quã dr̃ signifi¬
cant. sicutiẽ. queappellat᷑ hironia. uł anti frasis:
Sedhironia ꝓnuntiatione indicat qͥd uelit intelligi:

Expanded text:
Graeci litteras vocant signa utique sunt sonorum, Graeci litteras vocant signa utique sunt sonorum, ad articulatam vocem qua loquimur pertinentium. Istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed iron
Abbreviated transcription (Latin):
reddita manifestꝰ appareat. etiã sulle cuiꝰ uerba intelli
gere quȩrimꝰ eũ forte ñsensit: Sed hȩc consuetudo :¬
periculosa ẽ : Perscriptunis em̃ diuinas multotutius
ãbulat᷑ qua uerb̵ trans latis opacatas cũscrutariuo
lumꝰ. aut hoc inde exeat qđ ñhabeat controuersiã.
aut si hab& ex eadẽ scriptura ubicũq eiꝰ inuentis atq
tropos uocant. autores usos fuisse multipliciꝰ
atq copisius quã possexistimare uł credere qͥnes¬
ciunt eos & maliis ista didicer̃. Quos tam̃ tropos¬
qͥ nouer̃ agnoscunt in luterisscĩs eorũq: scientia
ad eas intelligendas aliqͣntũ adiuuantur: Sed
hiceo signaris ñ decet ñ eartẽ grãmati cã docere
uideamꝰ : Extrasane ut discant᷑ ad moneo : quãuis
iã superiꝰ admonuerĩ id ẽ in scđo libro ubi delin¬
guarũ necessaria cognitione disserui: Halittre
aqͥb: ipsa grã matica nom̃ accepit : grãmata enĩ

Expanded text:
reddita manifestus apreddita manifestus apgere quaerimus, eum forte non sensit. Sed haec consuetudo periculosa est: per Scripturas enim divinas multo tutius ambulatur; quas verbis translatis opacatas cum scrlumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos qui noverunt, agnoscunt literis sanctis, eorumque scientia ad eas intelhic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere videamur: extra sane ut discantur admoneo, quamvis jam superius id admonuerim, id est in secundo libro ubi de linguarum necessaria cognitione disserui; nam litterae a quibus ipsa grammatica nomen accepit  γραμματά enim
Abbreviated transcription (Latin):
uł plura sentiunt᷑. etiã s. latet qͥd senserit illequ scripsit
nihil periculi ẽ siqđ libet corũ congruere ueri¬
tati exaliis locis scãrũ scripturarũ doceri potest.
Id tam̃ eoconante qͥdiuinascrutat᷑ eloqͥa ut ad
uolutatẽ ꝑueniat᷑ auctoris ꝑquẽ seripturã illã¬
sc̃soꝑatꝰ ẽ sp̃s : si ue hoc asseqͣtur. sui ealiã sententiã
deillis uerb quȩ fidei rectȩ ñ refragat᷑ exculpat testi¬
moniũ habens a qͦcũq: alio loco diuinorũ eloqͥorum:
Ille qͥppe auctor in eisdẽ uerb quȩ intelligere uolumꝰ.
sine dubitatione p̃uidit. immo ut occurreret. quia¬
ł ex ipsa& ipsa ẽ. ueritate subnixa p̃uidit. Nã qͥd indiuinis
eloqis larguis & uberius potiit diuinicꝰ ꝓuideri
quiut eadẽ uerla plurib: intelligant᷑ modis. qͦsalia
ñ minꝰ diuma c̃stantia faciant a ꝑꝓbari. Vbi autẽ
talis sensus eruit᷑ cuiꝰ incertũ certis scarũ scrip¬
turarũ testimonus ñ possit aperiri. restat utratione

Expanded text:
 plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere veritati, ex aliis locis sanctarum Scripturarum doceri potest; id tamen eo conante, qui divina scrutatur eloquia, ut ad voluntatem perveniatur auctoris, per quem Scripturam illaspiritus, siue hoc assequatur siue aliam sententiam de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere uolumus, sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut ratione
Abbreviated transcription (Latin):
deant mẽbra. Porro siꝑgã quȩrere idipsũ cur eligat dic&
hoc decere hoc eẽ. pulchrũ. hoc delectare cernentes
Hihił audebit amplius. Inclinati s enĩ recũbit oculis & unde
pendeat non intelligit: at ego urũ intrinsecꝰ oculatũ & inuisibi¬
liter uidentẽ non desinã cõmonere cur ista placeant ut iuidex
ẽẽ. audeat ipsius delectationis humane Ita enĩ suꝑfertur

Expanded text:
respondeant. Porro si pergam quaerere, idipsum cur eligat; dicet respondeant. Porro si pergam quaerere, idipsum cur eligat; dicet hoc decere, hoc esse pulchrum, hoc delectare cernentes: nihil audebit amplius. Inclinatus enim recumbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego virum intrinsecus oculatum, et invisibiliter videntem non desinam commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delectationis humanae. Ita enim superfertur
Abbreviated transcription (Latin):
temporaliũ siuirbonus. ẽ. & sapiens illã ipsam consulit ȩt̾nã:
Dequa nulli animȩ iudicare datũ. ẽ: ut scđm eius incõmuta¬
biles regulas quid sit ꝓtempore iubendũ uetandũq discer¬
nat. Aet̃nã igitur legẽ mundis animis fas . ẽ. cognoscere:
Iudicare non fas. ẽ: Hoc autẽ inter est qđ ad cõgnoscen¬
dũ satis. ẽ. ut uideamus ita. ẽẽ aliud. ł non ita. adiud can¬
dũ uͦ ad dimus aliquid quo significbmus posse. ẽẽ. & alit̾. uelut
cũ dicimus. ita. ẽẽ. deb&. aut ita. ẽẽ. debuit. aut ita. ẽẽ.
debebit. ut insuis oꝑib artifices faciunt: sed multis finis
.ẽ. humana delectatio. nec uolunt tendere ad suꝑiora ut
udicent. Cur ista uisibilia placent: itaq siquȩrã ab ar¬
tifice uno arcu constructo cur altum parẽ contra in altc̾a parte
moliatur: respondebit credo. ut paria parib ȩdificus respon

Expanded text:
temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est; ut secundum ejus incommutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare non fas est. Hoc autem interest, quod ad cognoscendum satis est ut videamus ita esse aliquid vel non ita: ad judicandum vero addimus aliquid quo significemus posse esse et aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse debuit, aut, ita esse debebit; ut in suis operibus artifices faciunt. est humana delectatio, nec volunt tendere ad superiora, ut judicent cur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artifice, uno arcu constructo, cur alterum parem contra in altera parte moliatur; respondebit, credo, ut paria paribus aedificii membra
Abbreviated transcription (Latin):
dese ipso ẽ. sed desũmo pͥmoq pͥncipio qui pat̃ dr̃ : ex qͦ om̃is
paternitas incȩlo & int̾ra nominatur. Pater ergo non iudicat
quẽ quã. sed omne uiditiũ dedit filio & sp̃italis homo udicat
om̃ia. Ipse autẽ anemine iudicatur. id ẽ. anullo homine. sed¬
asola ipsa lege scđm quã iudicat omia. qm̃ & illud uerissime
dictũ. est. Oportet nos om̃s exhiberi ante tribunał xp̃i. Om̃ĩa
ergo iudicat. quia suꝑ om̃ia.ẽ. quando cũ dõ. ẽ: Cũ illo. ẽ.¬
autẽ. quando purissime intelligit. & tota caritate qđ intelligit
diligit. Ita etiã quantũ potest lex ipsa. etiã sit ipse. scđ̾m quã
iudicat om̃ia & dequa iudicare nullus potest. sic̃ intempora
lib istis legib quã quã dehis uidicent homines cũ eas in¬
stituunt. tamen cũ fuerint institutȩ atq firmate non lice¬
bit iudici deipsis iudicare. sed scđm eas. Conditorta m̃ legũ

Expanded text:
de seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis de seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur . Pater ergo non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : et, spiritualis homo judicat omnia, ipse autea sola ipsa lege, secundum quam judicat omnia. Quoniam et illud verissime dictum est: Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit, et tota charitate quod intelligit diligit. Ita etiam quantum potest lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia. De qua judicare nullus potest, pralibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas instituunt, tamen cum fuerint institutae atque firmatae, non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum
Abbreviated transcription (Latin):
delector quã oculis corporis sed mentis contueor. Qua¬
ꝓpter tanto meliora. ẽe. iudicio quȩ oculis cerno: quanto
ꝓsua natura uiciniora sunt his quȩ animo intelligo. Quare
autẽ illa si nt. ita nullus potest dicere. nec ita. ẽe. debere
quisquã sobrie dixerit. quasi possint. eẽ. non ita. Quare nob̾
autẽ placeant. & cur ea quanto melius sapimus uehem̃tissime
diligamus: ne id quidẽ quisquã sirite ea intelligit dicere aude¬
bit Ut eñĩ nos & om̃s animȩ rationales scđ̾m ueritatẽ de infe¬
riorib recte iudicamus. sic de nob̾ quando eidẽ coheremus
sola ipsa ueritas iudicat. De ipsa uero nec pater: Hon enim
minus. ẽ quã ipse Et ideo quȩ pater iudicat: ꝑ ipsam iudicat
O m̃ia enĩ quȩ unitatẽ appetunt hanc habent regulã ł formam
ł exemplũ ł siquo alio uerbo dici se sinit. Qm̃ sola eius simili¬
tudinẽ a quo. ẽe. cȩpit impleuit. si tamen accępit non incon¬
grue dr̃ ꝓ ea significatione qua filius appellatur: quia non

Expanded text:
delector, quam non oculis corporis, sed mentis contueor: quapropter tanto meliora esse judico quae oculis cerno, quanto pro sua natura viciniora sunt iis quae animo intelligo. Quare autem illa ita sint, nullus potest dicere: nec ita debere esse quisquam sobrie dixerit, quasi possint esse non ita. 58. Quare autem nobis placeant, et cur ea, quando melius sapimus, vehementissime diligamus, ne id quidem quisquam, si ea rite intelligit, dicere audebit. Ut enim nos et omnes animae rationales, secundum veritatem de inferioribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem cohaeremus, sola ipsa Veritas judicat. De ipsa vero nec Pater, non enim minor est quam ipse, et ideo quae Pater judicat, per ipsam judicat. Omnia enim quae appetunt unitatem, hanc habent regulam, vel formam, vel exemplum, vel si quo alio verbo dici se sinit; quoniam sola ejus similitudinem a quo esse accepit, implevit: si tamen, accepit, non incongrue dicitur, pro ea significatione, qua Filius appellatur, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
iniusta pena uideretur quȩ peccatͥtẽ consequitur &
quȩ damnatio nuncupatur. Nunc uͦ usq ad eo pecca¬
tũ uoluntariũ malũ. ẽ ⁊: ut nullomͦ sit peccatũ si non sit
uolimtariũ. Et hoc quidẽ ita manifestũ. ẽ. ut nulla
hinc doctoꝵ paucitas. nulla indoctoꝵ turba dissentiat:
Qua re aut negandũ.ẽ. peccatũ cõmĩti. aut fatendum
.ẽ. uoluntate cõmitti. Non autẽ recte negat:
peccasse animã qui & pęnitendo eã corrigi
fatetur. & ueniã pęnitenti dari. & ꝑseue¬
rantẽ inpeccatis iusta lege dĩ dãpnari
Postremo si non uoluntate male facimus. ñemo ob uirgan¬
dus omnino aut monendus est. Quib sublatis se p̃iana
lex & disciplina om̃is religionis auferatur necesse. ẽ
Uolintate gͦ peccatur: & qm̃ peccari non dubiũ . ẽ. nec
hoc quidẽ dubitandũ uideo habere animas liberũ
uoluitatis arbitrium. Tales eñĩ seruos meliores esse

Expanded text:
injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et quae damnatio nuncupatur. Nunc vero usque adeo peccatum voluntarium est malum, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium; hinc doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. Quare aut negandum est peccatum committi, aut fatendum est, voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa Dei lege damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus omnino, aut monendus est; quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur, et quoniam peccari non dubium est, nec hoc quidem dubitandum video, habere animas liberum voluntatis arbitrium; tales enim servos suos meliores esse
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. sed in quantũ ꝑuersus. ẽ. ꝓpͥa uoluntate Faten¬
dũ. ẽ. enĩ & angłos natura. ẽẽ. mutabiles: si solus ds̃
.ẽ. in cõmutabilis. sed ea uoluntate qua magis dm̃
quã se diligunt firmi & stabiles manent in illo & fru¬
untur maiestate ipsius. ei uni libentissime subdia
lle autẽ angłs magis se ipsũ quã dm̃ diligendo subditꝰ
ei ẽẽ. noluit. & intumuit ꝑsuꝑbiã & a sũma essentia
defecit & lapsus. ẽ : & ab hoc minus ẽ quã fuit quia
eo qđ minus erat frui uoluit. cũ magis uoluit sua po¬
tentia frui quã dĩ. Quanquã eni non sũme tam̃ ampliꝰ
erat quando eo qđ sũme. ẽ. fruebatur. qm̃ ds̃ solus sũme
est. Quicquid autẽ ininus. ẽ. quã erat. non inquantũ
.ẽ. sed inquantũ minus . ẽ. malũ ẽ: Io enr̃ quo minus
.ẽ. quã erat. tendit ad mortẽ. Quid autẽ mirũ sisit
ex defectu in opia. & ex in opia inidentia. qua diabolus

Expanded text:
malus, sed in quantum perversus est propria voluntate. Fatenmalus, sed in quantum perversus est propria voluntate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim non summe, tamen amplius erat, quando eo quod summe est, fruebatur, quoniam Deus solus summe est. Quidquid autem minus est quam erat, non in quantum est, sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est quam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, qua diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
morte teporasem quã debemus pͥmo peccato. tẽpore
suo atq ordine suo hoc corpus resticuatur pristinȩ
sadilitati quã non ꝑse habebit. sed ꝑ animã stabilitam
indo quȩ rusus nonpse stabilitur. sed ꝑdm̃ quo fruit᷑
Ideoq amplius quã corpus iugebit. Corpus eñi ꝑipsam
uigebit: & ipsa ꝑincõmutabilẽ ueritatẽ qui filius dei
unicus est Atq ita & corpus ꝑipsũ filiũ dĩ iugebit. quid
om̃ia ꝑipsũ. dono eciã eius qđ animȩ datur ĩd est sc̃o spu
non solũ anima cuidatur salua & paccata & sc̃a fit. sed
etiã ipsũ corpus uiuificabitur: eritq innatura sua mun-¬
dissimũ Ille enĩ dixit. Mundate quȩ intus sunt. & quȩ
foris sunt munda erunt: dicit & apostolus. Uiuificabit
Ablato gͦ peccato aufer tꝰ pęna peccati Et ubi . ẽ. malum.
ubi. ẽ mors contentio tua: ubi. ẽ. mors aculeus tuus:
Uincit enĩ essentia inhilũ. & sic absorbetur mors inuc
qui diabolus dr̃. quia & ipse inquantũ angłs ẽ. non ẽ

Expanded text:
mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebit: corpus enim per ipsam vigebit, et ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam ejus, quod animae datur, id est sancto Spiritu, non solum anima, cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Dicit et Apostolus: Vivificabit est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in viqui diabolus dicitur; quia et ipse, in quantum angelus est, non est
Abbreviated transcription (Latin):
moderata ẽ: ut & inhoc corpore tam corptibili adiustitiã
ten̾ere licer&: et deposita om̃i suꝑbia uni dõ uͦ collum
subdere Nihil dese ipso fidere illi uni se regendũ cuendũq
cõmittere: Ita ipso duce homobone uoluntatis.
molestias huius uitȩ inusũ fortitudinis uertit:. In copia
uͦͥ uoluptintũ ꝓsperisq succesib temporaliũ. tẽꝑ antiã
suã ꝓbat & roborat a cuit intẽptationib prudentiã.
ut non solũ ineas non inducatur. sed fiat ȩtiã uigilanti¬
& & imamor ẽ ueritatis quȩ sola non fallit ardẽntior
oportunitatib. quȩ mira sapientia eius ordinantur.
dequib aut non. ẽ. trac tandũ. aut inter pios ꝑfec tosq
tractandũ ẽ: nullo mͦ beneficientiis consuluit generi
humoͣno quã cũ ipsa dĩ sapientia. id .ẽ. filius unicꝰ¬

Expanded text:
moderata est, ut et in hoc corpore tam corruptibili ad justitiam moderata est, ut et in hoc corpore tam corruptibili ad justitiam tendere liceret, et deposita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum tuendumque committere. Ita ipso duce homo bonae voluntatis molestias hujus vitae in usum fortitudinis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque successibus temporalium, temperantiam suam probat et roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veritatis, quae sola non fallit, ardentior.opportunitatibus, quae mira sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractandum, aut inter pios perfectosque tractandum est; nullo modo beneficentius consuluit generi humano, quam cum ipsa Sapientia Dei, id est unic
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autẽ ab eo genitũ. ẽ. idipsũ. ẽ. quia non .ẽ
factũ sed genitũ: Illa uͦ quȩ facta sunt eius bono
indigent: sũmo scilic& bono: id est sũma essentia
Minus autẽ sunt quã erant: cũꝑamiinȩ peccatũ minus
adillũ mouentur: nec tamen pęnitus separantur:
Nam omnino nulla. eẽnt. Quod autẽ affectib animȩ
contingit : hoc locis corpori. Nam illa mouetur
uoluntate : corpꝰ autẽ spatio. Quod autẽ
nullo peccati crimine tenetur. Quod uͦ corpus homi¬
post peccatũ factũ. ẽ. imbellosũ. & morti destinatum.
quã quã iusta uindicta peccati sit: plus tamen clem̃tiȩ
dr̃ quã se ueritatis ostendit. Ita enĩ nob̾ suadecur
a corporis uoluptatib ad ȩt̾nã essentiã ueritatis. amorẽ
nr̃m oportere conuert & est iustitȩ pulchritudo. cũ
benignitatis gr̃a concordans: ut qm̃ bonoꝵ inferioꝵ
dulcedine decepti sumus: amaritudine pȩnarũ erudi¬
amur. Nam ita ȩtiã nr̃a suppolicia. diuina ꝓuidentia

Expanded text:
od autem ab eo genitum est, idipsum est; quia non est factum, sed genitum. Illa vero quae facta sunt, ejus bono indigent, summo scilicet bono, id est summa essentia. Minus autem sunt quam erant, cum per animae peccatum minus ad illum moventur: nec tamen penitus separantur; nam omnino nulla essent. Quod autem affectibus contingit animae, hoc locis corpori: nam illa movetur voluntate, corpus autem spatio. Quod autem nullo peccati crimine teneretur. CAPUT XV.-- Poepost peccatum factum est imbecillosum et morti destinatum, quanquam justa vindicta peccati sit, plus tamen clementiae Domini quam severitatis ostendit. Ita enim nobis suadetur a corporis voluptatibus, ad aeternam essentiam veritatis amorem nostrum oportere converti. Et est justitiae pulchritudo cum benignitatis gratia concordans, ut quoniam bonorum inferiorum dulcedine decepti sumus, amaritudine poenarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplicia divina providentia
Abbreviated transcription (Latin):
omnino in cõmutabilis. mutabili tam̃ creaturȩ uarie
sub uenit. & ꝓdiuersitate morboꝵ aliis alia iub& aut
uetat: ut auitio unde mors incipit & ab ipsa morte ad
naturã suã & essentiã ea quȩ deficiunt id ẽ. ad nihilũ

Expanded text:
omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam et essentiam, ea quae deficiunt, id est ad nihilu
Abbreviated transcription (Latin):
mn anser. Ita nec seruiliter alligant: & exercent liberalit̃
animũ. Quisqͥs autẽ idõ negat utrũq testamentũ abuno
do .ẽe. posse. quia non eisdẽ sacram̃tis tenet᷑ popls nr̃ qͥb
iudei tenebantur ł adhuc tenentur : potest dicere non
posse fieri. ut unus pat̃ familias iustissimus: aliud imper&
eis quib seruitutẽ durior ẽ utilẽ udicat. aliud eis quosin
filioꝵ gradũ adoptare dignatur. Si autẽ p̃cepta uide
mouent. quod inuet̾i lege minora sunc in euange lio
maiora. & ideo putatur non adunũ dm̃ utraq ꝑtinere.
potest qui hoc putat ꝑ turbarisi unus medicus alia
ꝑ ministros suos imbecilliorib alia ꝑse ipsũ ualentio¬
rib p̃cipiat ad reparandã ł optinendã salutẽ. Vt
enĩ ars mediciȩ cũ eadẽ maneat. Neq ullo pacto ipsa
mutetur. mutat tanen p̃cepta languentib quia muta¬
bilis . ẽ. nr̃a ualitudo: ita diuina ꝓuidentia cũ sit ipsa

Expanded text:
manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, quibus Judaei tenebantur vel adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit : Nã & misterioꝵ expositio adea dirigitur : quȩ
aꝑtissime dicta sunt. Et si ea tantũ essent quȩ facillime
intelliguntur Nec studiosȩ quȩreret᷑. nec suauiter inueni¬
retur ueritas. neq si essent inscripturis sacramenta. & insa
ueritatis ẽe singna ramentis non. eẽnt . singnacula ueritatis. satis cũ cogni¬
tione actio conuenir&. Nunc uͦ qm̃ pietas timore incho¬
aturcaritate ꝑficitur: popłs timore constrictus tẽpore
seruitutis. inuȩt̃i lege multis sacramentis onerabatur
uabipsa dĩ sapientia homine assũpto. a quo in lib̾tatẽ
uocati sumus. pauca sacram̃ta salub̾rima constituta s:
quȩ societatẽ xp̃iani popłi. hoc.ẽ. sub uno dõ liberȩ
multitudinis continerene Multa uͦ quȩ popło hebreo
hoc. ẽ. sub ędem uno dõ cõpedite multitudini imposita
erant ab actione remota sunt: infide atq interp̃tatione

Expanded text:
impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; et si ea tantum essent quae facillime intelleguntur, nec studiose quaereretur nec suauiter inueniretur ueritas. neque si essent in scripet in sacramentis non essent signacula veritatis, satis cum cognitione actio conveniret. Nunc vero quoniam pietas timore inchoatur, charitate perficitur; populus timore constrictus tempore servitutis in veteri Lege multis Sacramentis onerabatur. ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ris: ꝑ hominẽ quȩ̃ susciꝑe dignatus . ẽ. disciplina
morũ fuit resurrectio uͦ eius amortuis nihil hominis
ꝑire nat̾e cũ om̃ia salua sunc dõ satis indicauit: & quẽ¬
ad modũ cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictã
peccatoꝵ. siue ad om̃is liberationẽ. quã que facile corpꝰ
anmo seruiat cũ ipse subicit᷑ dõ. Quib ꝑfectis. non solũ
nulla substantia malũ. ẽ. qđ fieri nũquã potest. sed
etiã nullo malo afficitur. quod fieri ꝑpeccatũ & uindietã
potuit. Et hȩc .ẽ. disciplina naturalis. xp̃ianis minus
intelligentib plena fide digna: intelligentib autẽ
om̃i errore purgata. lã uͦ ipse totuis doctrinȩ modus
partĩ aꝑtissimus. parã similitudinib: indictis. infactis.
insacram̃tis. ad omnẽ anunȩ instructionẽ exercitationẽq
accõmodatus. qͥd aliud quã rationalis disciplinȩ regulã

Expanded text:
in terris per hominem, quem suscipere dignatus est, disciplina in terris per hominem, quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nihil hominis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat, cum ipsa subicitur deo. quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intellegentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendauit discipulo. quẽ p̃cat᷑is diligebat Satel¬
lites uoluptatũ diuitias ꝑniciose popłi appetebat.
pauꝑ.ẽẽ. uoluit: honorib & imꝑus in hĩabant: rex
fieri noluit: carnales filios magnũ bonũ putabant:
cale coniugiũ plẽq contẽpsit: Contumelias su pbissime
horrebant: omne genus contumeliarũ sustinuit
Inurias in tollerabiles. eẽ. arbitrantur: Quȩ maior
in iuria ẽ. quã iustũ innocentẽq dãnari: dolores
corporis execrabantur : flagellatus atq cruciatus
ẽ Mori mecuebant: morte multatus. ẽ: Ignomi niosis¬
simũ mortis genus crucẽ putabant: crucifixus est
Om̃ia quȩ habere cupientes non uitabamus: carendo
uile fecit. Om̃ia quȩ intare cupientes abstudio deudba
mus: ꝑpetiendo deiecit. Non eñi ullũ peccatũ cõmita
pocest. nisi dũ appetuntur ea quȩ ille contẽpsit.
aut fugiuint᷑ quȩ ille sustinuit. Tota itaq uita eius

Expanded text:
commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satelcommendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnum bonum putabant: tale conjugium prolemque contempsit. Contumelias suphorrebant: omne genus contumeliarum sustinuit; iniurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae maior iniuria quam iustum innocentemque damnari? dolores cOrporis execrabantur: flagellatus atque cruciatus est; mori metuebant: morte multatus est; ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est; omnia quae habere cupientes non recte uiuebamus carendo uilefecit; omnia quae uitare cupientes ab studio deuiabamus ueritatis perpetiendo deiecit. non enim ullum peccatum committi potest nisi dum appetuntur ea quae ille contemsit aut fugiuntur quae ille sustinuit. tota itaque uita eius
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus .ẽ. & uerbũ caro factũ.ẽ. & habitauit i nob̾
Itã enĩ demonstrauit carnalib & nonualentib intueri
mente ueritatẽ. corporisq sensib deditis: quã ex¬
celsũ locũ inter creaturas habeat humana natura:
Quod non solũuisibiliter. nã id poterat & in aliquo
ȩthereo corpore ad nr̃oꝵ aspectuũ tolerantiã tẽperato
sed hominib inuͦ homine apparuit ipsa eiuĩ natura
suscipienda erat: quȩ liberanda. Et nequis forte sex¬
us. a suo creatore se contẽptũ putar&: uirũ suscepit.
natus exfeminã Nihil egit ui: sed om̃ia suadendo &
monendo Ueteri quipp̾e seruite trans ac ta tempus
lib̾tatis illigcerat: & oportune homini iã suadebatur
atq salubriter. quã libero. eẽt. creatus arbitrio
Miraculis conciliauit fidẽ dõ qui erat: passione homi¬
ni quẽ gerebat. Ita loquens ad curbas ut ds̃. nuntia¬
tam sibi matrẽ negauit: & tam̃ ut euuangeliũ loqͥt᷑
qua ut homo morfretur : de cruce cognitã matrẽ

Expanded text:
 et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ita enim demonstravit carnalibus, et non valentibus intueri mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter nam id poterat et in aliquo aethereo corpore ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit: ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo Creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina. 31. Nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo. Veteri quippe servitute transacta, tempus libertatis illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter, quam libero esset creatus arbitrio. Miraculis conciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem gerebat. Ita loquens ad turbas ut Deus, nuntiatam sibi matrem negavit : et tamen, ut Evangelium loquitur, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem
Abbreviated transcription (Latin):
defendat. Exclusi autẽ aut pęnitendo redeunt. aut in
neqͥtiã male liberi defluunt ad ammonitionẽ nr̃ȩ di li¬
gentiȩ : aut scisma faciunt ad exercitationẽ nr̃ȩ patientiȩ
aut heresim aliqͣ gigunt ad examen siue occasionẽ nr̃ȩ
intelligentiȩ. Hi sunt exitus xp̃ianoꝵ carnaliũ: qͥ non po¬
tuer̃ corrigi aut sustineri. Sȩpe ȩtiã. t diuina ꝓui

Expanded text:
defendat. Exclusi autem aut poenitendo redeunt, aut in defendat. Exclusi autem aut poenitendo redeunt, aut in nequitiam male liberi defluunt, ad admonitionem nostrae diligentiae; aut schisma faciunt, ad exercitationem nostrae patientiae; aut haeresim aliquam gignunt, ad examen sive occasionem nostrae intelligentiae. Hi sunt exitus christianorum carnalium qui non potuerunt corrigi aut sustineri. 11. Saepe etiam sinit di
Abbreviated transcription (Latin):
catholici. ł ortodoxi nominantur. id. ẽ. integritatis custo¬
suos: & adeoꝵ correp̾tionẽ cũ euigilare uolueri  Vatur
enĩ gentib ad materiã oꝑationis suȩ.hereticis ad ꝓba¬
tionẽ doctrinȩ suȩ. scismaticis ad documñtũ stabilitatis
suȩ : udȩis ad conparationẽ pulchritudinis suȩ. Alios
ergo inuitat. alios excludit. alios relinquit: alios ante¬
cedit: Om̃ib tamen gr̃ȩ dei participande dat potes.¬
tatẽ: siue illi formandi sint adhuc: siue reforman¬
di. siue recolligendi. siue admittendi. Carnales
autẽ suos id. ẽ. uiuentes aut seutientes carnaliter.
tanquã paleas torlerat : quib in area frum̃ta tutiora¬
sunt. donec talib tegminib exuantur. Sed quia
in hac area ꝓuoluntãte qͥsq ł palea ł frum̃tũ est: tan¬
duu sustinetur peccatũ aut erroꝵ cuius libet. donec¬
aut accusatorẽ inueniat. aut prauã opinionẽ ꝑtinati animositate

Expanded text:
catholici, vel orthodoxi nominantur, id est integritatis custocatholici, vel orthodoxi nominantur, id est integritatis custoe uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Iudaeis ad comparationem pulchritudinis suae. alios ergo inuitat, alios excludit, alios relinquit, alios antecedit; omnibus tamen gratiae dei participandae dat potestatem, siue illi formandi sint adhuc siue reformandi siue recolligendi siue admittendi. carnales autem suos, id est uiuentes aut sentientes carnaliter, tamquam paleas tolerat, quibus in area frumsunt, donec talibus tegminibus exuantur. Sed quia in hac area pro voluntate quisque vel palea, vel frumentum est, tamdiu sustinetur peccatum aut error cujuslibet, donecaut accusatorem inveniat, aut pravam opinionem pertinaci animositate