comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
more. Qui aut̃ pastor ẽ. & ẽ ei cura pro
oubus. ñ eum dimittit. & facit qđ ait apłs
Corripite inqͥetos c̃solamini pusillanim es.¬
& coeta. Nori gͦ putet quispiam pastor.
uł qui se dic̃ pastorem. qr ñ reddit malũ
ꝓmalo ei qui seddit potius bonũ ꝓbonio.
Ille enim et si pecccitor ẽ. et scelestus: de
bonis sius dat eccłȩ. Ille aut̃ malũ pro
malo ei rteddit : cui subtrahit correpti¬
onem. Sed qm hoc totũ dilectissimi faci¬
endũ. ẽ aliquando aut̃ homines correpto¬
res suos putant in imicos suos. idõ cũ dixisset
corripite inquietos. subiecit. c̃solamini pu¬
sillanimes. Forte enim decorreptone iNci¬
pit deficere et ꝑ turbatur : tnc̃ oportet c̃solari
Suscipite infirmos: ne ꝑ infirmitatem cadaq.
Si titubare eũ fec̃ infirmitas: sinu suo susci¬
piat caritas Et cũ ista dixisset: adiecit iN
No uisfimo. Videte ne qͥs malum ꝓmalo
Alicui reddat. Ergo ñ. ẽ malum correptio

Expanded text:
more. Qui autem pastor est, et est ei cura pro more. Qui autem pastor est, et est ei cura pro ovibus, non eum dimittat, et facit quod ait Apostolus, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, etc. Non ergo putet quis pium pastorem, vel qui se dicit pastorem, quia non reddet malum pro malo, cum reddat potius malum pro bono. Ille enim etsi peccator est scelestus, de bonis suis dat Ecclesiae: ille autem malum pro bono ei reddit, cui subtrahit correptionem. Sed quoniam hoc totum de dilectione faciendum est; anquando autem homines correptores suos putant inimicos suos: ideo cum dixisset, Corripite inquietos; subjecit, consolamini pusillanimes. Forte enim de correptione incipit deficere, et perturbatur: tunc te oportet consolari. Suscipite infirmos: ne per infirmitatem cadant. Si titubare eum fecit infirmitas, sinu suo suscipiat charitas. Et cum ista dixisset, adjecit in novissimo, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo non est malum correptio
Abbreviated transcription (Latin):
eri uelle debemus. omnib ne ꝑ ean
uł ne alios ꝑdant: Adhibenda ẽ a nob me-¬
dicmnalit̃ seuera correptio. Dĩ ẽ aut̃ illis eã
facere utilem. quos ipse p̃sciuit et p̃deftina¬
uit conformes fieri imaginis filii sur Si enĩ
aliꝗdo timore ñ corripimꝰ ne aliques in de
ꝑeat curꝰ etam timore corripimus Ne
maiora gestamꝰ. quã beatus apłs qͥdic̃¬
corripite in quietos. c̃solamini pusillani¬
mes suscipite infirmos. patientes estote
ad om̃s Uidete ne quis malum ꝓmalo
alicui reddat. Ubi intelligendũ ẽ tunc
potiꝰ malũ ꝓmalo reddi. si corripiendus
non corripitur. sed pͣua dissimulatione
negligitur.
uando uidet homo Aliquem male
Quid ÷ animo fugere: Timere limor. ẽ
fuga interior. Qua re timet: qr merce¬
narius. ẽ ne forte ille male accipiat qđ
corripit᷑ & nondet qđ solet. Uidet lupũ
uenientem. id ÷ diabolũ male uiuentis
colla firangentem : & fugit animo: Abs¬
tinet ab utili correptiõne: plenus ti¬

Expanded text:
eri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat, cur non etiam timore corripimus, nemaiora gestamus quam beatus apossolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes; videte ne quis malum pro malo alicui reddat; ubi intelligendum est, tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed prava dissimulatione negligitur.uando videt homo aliquem male Quid est, animo fugere? Timere. Timor est fuga interior. Quare timet? Quia mercenarius est. Ne forte ille male accipiat quod corripitur, et non det quod solet. Videt lupum venientem, id est diabolum male viventis colla frangentem; et fugit animo, abstinet ab utili correptione, plenus ti
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt sp̃itualib ꝓficientibus. et
detrahunt illis. et habent labia in iqͣ
& linguas sub dolas. Isti uolunt sur
sum ascende : illi deorsum uolunt
p̃mere łsti uolunt uolare ad dm̃:
illi conant᷑ pennas euellere Namq

Expanded text:
dicunt spiritualibus proficientibus, et dicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua et linguas subdolas. Contrunt ascendere, illi deorsum volunt premere: isti volunt volare ad Deum, illi conantur pennas evellere. Namque
Abbreviated transcription (Latin):
ostis duos filios habuisse Abra¬
ham : quos quidem commemorat
apłs: et ad imaginem duoꝵ testam̃toꝵ
eẽ. dicit. Unꝰ ex ancilla erat: alt̃ de lib̾a
Exancilla ismahel erat: de liba sara quẽ
suscepit ex desꝑatione: ꝑfidem isaac erat.
Vterq ex semine abrachȩ : sed ñ ut̃q he¬
res abrahȩ. De abicham natus unus:
sed & heres Inismahel st̃ om̃s qui car¬
nalit̃ colunt dm̃. Ad ipsos enim & uetus
deo et testam̃tum nouum ađo: quomꝰ
renam ierłm. t̾ram palestinam. regnũ
h̾enũ. salutem trenam hostium subiu¬
gationem. abunidantiam filioꝵ fȩ¬
cunditatem fruetuũ. Om̃a ista pro¬
erat celestis: et regnum trenũ um¬
bra erat regni cęloꝵ Ismahel in
umbra: isaac in luce. Si gͦ ismael
in umbra: ñ mirum qr ibi tenebrȩ
Pinguiores enim umbrȩ tenebrȩ st̃
Ergo ismahel intenebris: isa ac in
luce Iuic̃q hic etiam in eccła te¬
nam felicitatem quaerit adõ: ad huc
Adismael ꝑtinet. Ipsi st̃ qͥ contra¬

Expanded text:
tem duos filios habuisse Abrham, quos quidem commemorat lus, et ad imaginem duorum testamentorum esse dicit: unus de ancilla erat, et alter de libera. Ex ancilla, Ismael erat; de libera Sara, quem suscepit ex desperatione per fidem, Isaac erat. Uterque ex semine Abrahae, sed non uterque haeres Abrahae. De Abraham natus unus, sed et haeres. In Ismael sunt omnes qui carnaliter colunt Deum. Ad ipsos enim et vetus Deo, et novum testamentum a Deo; quomodo renam Jerusalem, terrenam Palaestinam, regnum terrenum, salutem terrenam, hostium subjugationem, abundantiam filiorum, fecunditatem frugum. Omnia ista proerat regni coelestis, et regnum terrenum umbra erat regni coelorum. Ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo Ismael in umbra, non mirum quia ibi tenebrae. Pinguiores etenim umbrae tenebrae sunt. Ergo Ismael in tenebris, Isaac in luce. Quicumque hic etiam in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Deo, adhuc ad Ismael pertinent. Ipsi sunt qui contra
Abbreviated transcription (Latin):
bat cum illo : Sed illa lusio. illusio erat. Illa
lusio deceptionem significabat: Nã magnum
saciem̃tum attendat caritas ur̃a Persecutio¬
nem illam uocat apłs illam lusionem. Ipsum
lusum: ꝑsecutionem uocat. Ait enim. Sed sicut
tñc ille qui scđm carnem natꝰ erat ꝑsequebat᷑¬

Expanded text:
bat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa bat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apostolus; ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebat
Abbreviated transcription (Latin):
& filios eoꝵ. Non enim heredes er̃ heretici:
cũ catholicis. Sed quare ñ er̃ heredes: non ne
de semine abrchȩ nati: & qͦmͦ baptismum
eccłȩ habent: baptismũ habeN. Heredem fa¬
cene sem̃ abirhȩ: nisi ab hereditate suꝑbia¬
excludere. Eodem uerbo nasceris. eodem sa
eris Ex semine abrarhȩ nasceris: sed filius an¬
cillȩ foris ꝓpt̃ suꝑbiam.
Iexit ismahel ceruicem: & uoluit sedu¬
cere fr̃em suũ ludens cũ illo. Magnum
ibi sacram̃tum. Ludebant simul. ismahel
& isaac. Vidit illos sara ludentes : & ait abrahȩ
łice ancillam & filiũ eiꝰ. N enim heres erit filius
Ancillȩ cũ filio meo isaac. Et cũ contristatus e&̃
Ab nrham: c̃firmauit ei dñs dictũ uxoris eiꝰ. Iam hic
manifestum ẽ sacrem̃tum : qr nescio qd futuñ
parturiebat illa ies gesta. Ludentes uidit: et dic̃
Fice ancillam & filium eiꝰ. Quid ẽ hoc fr̃s: Quid
enim mali fecerat ismahel puero isaac qe lude¬

Expanded text:
t filios earum, non enim heredes erunt heretici t filios earum, non enim heredes erunt heretici cum catholicis'. Sed quare non erunt heredes? Nonne de semine Abrahae nati? Et quomodo baptismum aecclesiae habent? Baptismum habent, heredem faceret semen Abrahae, nisi ab hereditate suexcluderet. Eodem verbo nasceris, eodem Saceris. Ex semine Abrahae nasceris; sed filius ancillae foris propter superbiam.exit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia lude
Abbreviated transcription (Latin):
quid ait ingenesi: & factũ ÷ cũ luderet
ismahel & isaac: uidit eos ludentes.
Quis ꝑsecutꝰ ẽ quem ꝑsecutꝰ c̃: ludentes eos uidit
sara: & ait. fice ancillam: & filium eiꝰ quare : qr
uidit eos ludentes. Sed lusum illum paulus
ꝑsecutionem uocat: qr lusio illa illusio erat.
Si illusio: seductio & deceptio. Omnis lusus
puerorum : simulachrum ẽ negotii maioris.
Et qͣndo maior ludit eũ minorẽ : qͣsi ut sedu¬
catur seiens se habe negotia alia quae intendie.
et simulat quȩdam puero id ÷ infirmo. ludens
cũ illo. Maior erat ismabel: & roboratus iri
malitia: Sed ludens cum puero isaac. seduce¬
bat isaac: et qͣsdam fraudes ludendi cum in¬
firmo faciebat. Anim aduerait mat̾ lusũ illũ
ẽẽ ꝑsecutionem. Si intelligit mat̃ lusũ illum : in¬
telligat eccła lusũ illũ: Saka dix̃. Eice ancillã.
& filium eiꝰ. Non enim heres erit filius ancille:
cũ filio meo isaac. Eceła dixit. Cice hereticos :¬

Expanded text:
Quid ait in Genesi? Et factum est, cum luderet Quid ait in Genesi? Et factum est, cum luderet Ismael et Isaac, vidit eos ludentes. Quis persecutus est? quem persecutus est? Ludentes eos vidit Sara, et ait: Ejice ancillam et filium ejus. Quare? Quia vidit eos ludentes. Sed lusum illum Paulus persecutionem vocat: quia lusio illa illusio erat. Si illusio, seductio et deceptio est. Omnis lusus puerorum simulacrum est negotii majoris: et quando major ludit cum minore, quasi ut seducatur, sciens se habere negotia alia quae intendit, et simulat quaedam puero, id est infirmo, ludens cum illo. Major erat Ismael, et roboratus in malitia: sed ludens cum puero Isaac, seducebat Isaac, et qfirmo faciebat. Animadvertit mater lusum illum esse persecutionem. Si intelligit mater lusum illum, intelligit aecclesia lusum illum. Sara dixit: 'Eice ancillam et filium eius, non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Ysaac'. Aecclesia dicit: 'Eice hereses e
Abbreviated transcription (Latin):
estam̃tum uetꝰ Ad uidaos ꝓpͥe ꝑte
Et enim carnalia beneficia ꝓmit¬
iel tebant᷑ : qr sp̃itualia ñ capiebantur
Regnum illud t̃enum. & uita t̃rena fun¬
ditus deiecta subiectioni inimicorum
tradita : Totum carnalit̃ sꝑabañ de dño :
& ꝓpt̃ haec seruiebant: Interrogent᷑ xp̃iani:
si modo nulli st̃ tales. Tales ad uetus
testam̃tum ꝑtinent. Non enim nom̃ in¬
terrogo : sed uitam. De his talib here
sis: schisma Fugit a facie sare illa: et
afflicebat eam sara Quo mirandũ:
Affligẽbat eam corporalit̃. Sed quid affli¬
ctionis passa ẽ pars donati : ꝓpt̃ suꝑ¬
biam suam agar passa. ẽ ancilla sare
Audiat agar uocem angłi. Redi ad do¬
ubi dix̃. sed sic̃ tñc ille qui scđm car¬
nem natꝰ ẽ. ꝑ sequebat᷑ eũ qui scđm sp̃m
sic & nc̃. Sed quid ait scriptura: Cice
ancillam: & filid̾m eiꝰ. Non enim he¬
res erit filius ancillȩ: cũ filio libere
Ergo ubi illud dix̃ scriptura: ibi quaeramꝰ.

Expanded text:
estamentum vetus ad Judaeos proprie Etenim carnalia beneficia ittebantur, quia spiritualia non capiebantur. Regnum illud terrenum, et vita terrena funditus dejecta, subjectioni inimicorum tradita. Totum carnaliter sperabant de Domino, et propter haec serviebant. Interrogentur Christiani, si modo nulli sunt tales. Tales ad Vetus Testamentum pertinent. Non enim nomen interrogo, sed vitam. De his talibus sunt haeresis et schisma. Fugit a facie Sarae illa, et affligebat eam Sara. Quid mirandum? Affligebat eam corporaliter. Si quid afflictionis passa est pars Donati, propter superbiam suam Agar passa est ancilla a Sara. Audiat Agar vocem Angeli: Redi ad doubi dixit: Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus est, persequebatur eum qui secundum nunc. Sed quid ait Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae . Ergo ubi illud dicit Scriptura, ibi quaeramus.
Abbreviated transcription (Latin):
sint. et quo usq debeant ꝑdunere Illa enim
quȩ significationis causa p̾cepta st̃. quae grẽ
reuelatione latiꝰ in notescente nec esse fuerat
Ab oleri: iustificare neminem poterat. Nori
tam̃ idõ fuerant tanquam diabolica gentium
sacrilegia fugienda. etiam cũ ipsa gr̃a iam coe¬
perat reuelari quȩ umbris talib fuerat
p̃nuntiata : sed ꝑmittenda paululũ eis maximȩ
qui ex illo popło cui data st̃ uenerant : Post¬
ea uͦ. tanqͣm cum honore sepulta sint axp̃ia¬
nis omnib in reparabilit̃ deserenda. Nos¬
ec ÷ fides ex qua iustus uiuit. Hȩc ÷ fi
abscedat qua in nob in flam᷑: siue ut emi¬
neat qua in dño głiamur. Hȩc ÷ fides qua
Ubi quęri quidem ad huc potest utrum
spem iustitiȩ dixerit quã sꝑat iustitia. anqͣ
sꝑatur ipsa iusatia : qm̃ iustus ex fide ui¬
uens. sꝑat utiq uitam aet̃nam. Itemq fi¬
des esuriens sitiensq iustitiam. renoua¬

Expanded text:
sint et quo usque debeant persint et quo usque debeant perquae significationis causa praecepta sunt, quae gratiae revelatione latius innotescente neceaboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, tamquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoest fides, ex qua iustus uiuit; haec est fabscedat qua in nobis inflamur siue ut emineat qua in domino gloriamur; haec est fides, qua ubi quidem quaeri adhuc potest, utrum spem iustitiae dixerit, quam sperat iustitia an qua speratur ipsa iustitia, quoniam iustus ex fide uiuens sperat utique uitam aeternam itemque fides esuriens sitiensque iustitiam renoua
Abbreviated transcription (Latin):
Quo ueniente. atq hȩc promissa adim¬
plente iam oportere cessare. Hoc igit᷑
ut etgentes cogerent uidaitare. hi st̃
qͦs faũstus symmacianoꝵ uł nararenoꝵ
nomine cõmemorauit : qui usq ad nr̃a
tempora iam qͥdem in exigua. sed ad huc
tam̃ uł in ipia paucitate ꝑdurant. Ecce¬
ecepit gͦ timotheum : et fecit ut ei¬
mũ Etum ẽ si circuncidamini : qͥ ppt̃ ea uo¬
lebant circumcidi. qđ alit̾ se putabant iN
xp̃o saluos eẽ ñ posse Hoc gͦ animo ac
uoluntate. ista intentione qͥsqͥs tñc cir¬
cuncidebat᷑ : xp̃c ei omnino nichil pro¬
derat: sic̃ alibi aꝑte dic̃ Nã si ꝑ legem iuis¬
titia : gͦ xp̃c gratis mortuus .ẽ. Hoc decla¬
rat. et qđ ipse commemorasti. Euacuati
Illos itaq arguit qui se iustificari in lege cre¬
debant: non qui legitima illa in eius hõnorem
a quo mandata st̃ obseruabant : in telligentes
& qua p̃nuntiandȩ ueritatis ratione mandata

Expanded text:
quo ueniente atque haec promissa adinquo ueniente atque haec promissa adinplente iam oportere cessare. hoc igitur ut et gentes cogerent iudaizare. hi sunt, quos Faustus Symmachianorum uel Nazaraeorum nomine commemorauit, qui usque ad nostra tempora iam quidem in exigua, sed adhuc tamen uel in ipsa paucitate Decepit ergo Timotheum, et fecit, ut s dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut alibi aperte dicit: nam si per legem iustitiaergo.Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata
Abbreviated transcription (Latin):
si & ab ipsis remoueretur. imꝓbata po¬
tius quam t̃minata uidẽtur. Si autem
et gentib imponeretur. aut ñ xp̃i ꝓ
mittendi causa instituta. eẽ. aut ad huc
xp̃m ꝓmittere putaretur Rimus itaq
populus dei antequam xp̃s uenir& le¬
gem ꝓpħasq ad implere illa omnia
quae hunc ꝓmitebant obseruare ui¬
debatur : liber in eis qui hȩc quo ꝑti¬
nerent intelligebant. seruus autem
in eis qui hoc non intelligebant. Poste¬
rior gͦ popłs accedens adfidem qͣiam
xp̃c uenisse passus eẽ. ac resurrecturus¬
eẽ p̃dicabatur. in his quidem homi¬
nibus quos iam talib sacraem̃tis iN¬
faitutos eadem fides inuenerat: nec co
gebatur ista obseruare neȩ ꝓhibebatur
In his autem qui talib uacui nulla ge¬
neris nulla consuetudinis uł congrũ¬
entiȩ necessitudine recenti credĩde¬
rant etiam ꝓhibebantur : ut ꝑ eos
iam inciꝑet apparere. illa omnia ꝓpt̃
ꝓmittendum xp̃m fuisse instituta.

Expanded text:
si et ab ipsis remoueretur, inprobata posi et ab ipsis remoueretur, inprobata potius quam terminata uideretur, si autem et gentibus inponeretur, aut non Christi promittendi causa instituta esse, aut adhuc Christum promittere putaretur. primus itaque populus dei, antequam Christus ueniret legem prophetasque adinplere, illa omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intellegebant. seruus autem in eis, qui hoc non intellegebant. posterior ergo populus accedens ad fidem, qua iam Christus uenisse, passus esse ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos iam talibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti crediderant, etiam prohibebatur, ut per eos iam inciperet adparere illa omnia propter promittendum Christum fuisse instituta,
Abbreviated transcription (Latin):
teretur. Cũ gͦ sic uenisent ad fidem
ut iam exgentib ueniie oportebat: ñ
intelligentes qui excircũcisione uene¬
rant. cur sibi illa ꝑmissa ẽẽnt. et cur
gentib imponenda non eẽd̃ quibusdam
carnalib seditionib coeꝑant eccłam
ꝑturbare qͦd gentiles ad dĩ popłm ac¬
cedentes ñ solemnit̾ ꝓseliti fierent in
carnis circum cisione et cęteris huiusce¬
modi obseruationib legis. Aq IN
his erant qui hoc idõ fieri magnoꝑe
insistebant : qr timebant iudȩos int̃
qͦs uersabantur. Contra hos apłs pau¬
lus multa sceripsit. Nam in horum si¬
mulationem etiam p&rum adductum
frat̾na obiurgatione correxit. Sed post
ea quam in unum apłi congregati etiam
concilio suo censuer̾ gentes ad huius¬
modi oꝑa legis ñ ẽẽ cogendas. displicuit
qͥbusdam excircũ cisione xp̃ianis. non
butos inuenerat. ut in eis iam consum¬
maretur ipsa actio propħica qͦs ante ad¬
impletionem ꝓpħiȩ iam tenuerat. ne

Expanded text:
teretur — cum ergo sic uenirent ad fidem, teretur — cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed poseaquam in unum Apostoli congregati, etiam consilio suo censuerunt Gentes ad hujusmodi opera Legis non esse cogendas ; displicuit quibusdam ex circumcisione Christianis, non butos inmaretur ipsa actio prophetica, quos ante adinpletionem prophetiae iam tenuerat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
excircũcisione uenerant. talibusque
sacram̃tis ad huc dediti erant. ultro
uellent sic̃ timotheus conferre cori¬
gruentiam ñ ꝓhibentur. Verũ si iN
huiꝰ modi legis oꝑibus putarent suã
spem salutemq contineri : tanquam
a certa ꝑnitiȩ uetarentur. Vnde ẽ il¬
lud apłi. Ecce ego paulus dico uob̃.
qr si circũ cidamini xp̃e uob nichil
ꝓderit. Circũcidamini scilicet sicut
ipsi uolebant sic̃ eis a quibusdam de¬
prauatis ꝑsuasũ erat. qđ sine his le¬
gis oꝑib salui eẽ. ñ possent. Nam cũ
gentes ad xẽi fidem ita uenirent. ma¬
xime ꝑpauli apłi p̃dicationem sicut
ueniie debueruN ut nullis eius modi
obseruationib onerarentur : qr et
insolita ista maxime circũ cisione
grandes ȩtate reformidantes deter¬
rerentur afide et ñ ita nati ut talib
sacnem̃tis imbuerentur. si more pris¬
tino ꝓseliti fierent : tanquam xp̃c ꝑ
illa mysteria uenturus ad huc ꝓmit¬

Expanded text:
ex circumcisione uenerant talibusque ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uellent, sicut Timotheus, conferre congruentiam, non prohiberentur, uerum si in huiusmodi legis operibus putarent suam spem salutemque contineri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino proselyti fierent, tamquam Christus per illa mysteria uenturus adhuc promit
Abbreviated transcription (Latin):
distis Primis xeianus qͥ ex iudȩis
credide Irant. donec ẽtratam diutur¬
nam consuetudinem paulatim ꝑsuaderet᷑
atq ad intellectum ꝑfectũ ꝑduceretur.
et qr ita nati erant atq instituti. siueru&
eos apłi patrũ ritum traditionemq seruare.
et eos quib hoc opus erat. ut congrueren
illorum tarditati moribq monuer̃. Inde
ẽ. qđ timotħm iudȩa matre et groco patre
natũ propt̃ illos ad qͦs tales cũ eo uenerat
etiam circũ cidit apłs. atq ipse int̾ eos
morem huiusmodi custodiuit: ñ simu¬
latione fallaci sed consilio prudenti. Neq
enim ita natis et ita institutis noxia eraN
ista : quam uis iam ñ ẽent significandis
futuris necessaria Magis quippe noxiũ
erat. ea tanqͣm noxa ꝓhib̾e in bis homi¬
nib usq ad quos durare debuer̃ : qm
nerat. sic eos initiatos inuenerat : ut iam
decȩtero qͥ nulla tali necessitudine tene¬
rentur. sed ex diuerso ueluti pariete
talia cogerentur. Si qui autem his qͣi

Expanded text:
imis christianis, qui ex Iudaeis crediderant, donec contra tam diuturnam consuetudinem paulatim persuaderetur atque ad intellectum perfectum perduceretur, et quia ita nati erant atque instituti, siuerunt eos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque. monuerunt. inde est quod Timotheum iudaea matre et graeco patre natum propter illos, ad quos tales cum eo uenerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simulatione fallaci, sed consilio prudenti; neque enim ita natis et ita institutis noxia erant ista, quamuis iam non essent significandis futuris necessaria. magis quippe noxium erat ea tamquam noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerunt, qunerat. sic eos initiatos inuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete, talia cogerentur. si autem his, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ulti enim dicunt. cedo: sed fides
sine oꝑib ñ saluat. Opus autem fidei
ipsã dilectio. ẽ dicente paulo apło. et
fides quae ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. Oꝑa quidem
tua p̃terita antequam orecderes ut nulla
erant : uł sibona uidebantur in ania erant.
Si enim nulla erant: sic eras quasi homo
sine pedibus aut uexatis pedibus ambulare
non ualens. Si autem bona uidebantur anteqͣm
crederes: currebas quidem sed p̃t̃ uiam cur¬
rendo errabas potius quã ꝑueniebas. Est gͦ
nobis &currendum & inuia currendum.
Qui p̃t̃ uiam currit in anit̃ currit: immo
ad laborem currit. Tanto plus errat
ad illum curris: in ipso requiescis.

Expanded text:
ulti enim dicunt, Credo; sed fines sine operibus non salvat. Opus autem fidei ipsa dilectio est, dicente Paulo apostolo, Et fides quae per dilectionem operatur . Opera quidem tua praeterita, antequam crederes, vel nulla erant; vel si bona videbantur, inania erant. Si enim nulla erant; sic eras quasi homo sine pedibus, aut vexatis pedibus ambulare non valens: si autem bona videbantur; antequam crederes, currebas quidem, sed praeter viam currendo, errabas potius quam perveniebas. Est ergo nobis et currendum, et in via currendum. Qui praeter viam currit, inaniter currit: imo ad laborem currit. Tanto plus errat, ad illum curris, in ipso requiescis.
Abbreviated transcription (Latin):
÷malorũq comminationem seruos pariat
impetrat caritatem qͣlex possit impleri
ñ magis timore poene quam dilectione
iustitĩȩ liberos pariat ęt̾na ierłm : tamen
& illis temporibus fuer̃ iusti spirituales
quos ñ occidebat littera iubens: sed uiui¬
ficabat sp̃s iuuans. Vnde & fides uenturi xẽi
qui uł hereses faciuN non intelligerido scri¬
pturas uł in ipsa catholica aut ad huc
paruuls lacte nutriuntur. aut tanquam
palea ꝑseuerans futuris ignib: p̃parantur
Sic̃ autem ds̃ unus et uerus. crrator bonoꝵ
est & temporalium & ȩt̃noꝵ ita idem
ipse auctor ẽ. amboꝵ testam̃torum : qr
& nouũ inuetere ẽ figuratum: & uetus ini
nouo.ẽ reuelatum. num quidem iri¬

Expanded text:
malorumque comminationem, servos pariat impetrat charitatem, qua lex possit impleri non magis timore poenae quam dilectione justitiae, liberos pariat aeterna Jerusalem : tamen et illis temporibus fuerunt justi spirituales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans . Unde et fides venturi Christi qui vel haereses faciunt non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum; quia et Novum in Vetere est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum.
Abbreviated transcription (Latin):
popto ueteri c̃gruenter ministrauer̃. Hȩc¬
aut̃ st̃ duo testam̃ta Unum qͥdem iN
monte sẏna. in seruitutem generans quae
ẽ agar. Sina enim mons ẽ in arabia quȩ
filiis suis. Illa autem quae sursũ ẽ ie¬
ancilla iustitiȩ. Cuius filus ad huc ꝑegri¬
nantib dr̃. Vos in lib̾tatem uocati estis
Sed rursus eos seruos facit dicens Sed in
caritate seruite inuicem. Quib item dr̃.
Cum seruiebatis peccato liberi eratis aiuis¬
dõ. habetis fructum ur̃m in scĩficationem:
finem uͦ. uitam xt̃nam.

Expanded text:
populo veteri congruenter ministraverpopulo veteri congruenter ministraverenim sunt duo testamenta unum quidem a monte Sina in servitutem generans quae est Agar Sina enim mons est in Arabia qui filiis eius illa autem quae sursum est Hieancilla justitiae: cujus filiis adhuc peregrinantibus dicitur, «Vos in libertatem vocati estis;» et rursus eos servos facit, dicens, «Sed in charitate servite invicem» : quibus item dicitur, «Cum serviebatis peccato, liberi eratis a jusDeo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, fi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in monte sina. non inuenitur pro¬
mitti aꝑtissime nisi terrena felicitas
pax et regnum. & ab inimicis uictoriarũ
repor tatio. & ab undantia filioꝵ ac fructiũ
terrenoꝵ et si quid huius modi Hax¬
st̃ ꝓmissa ueteris testam̃ti. qͥbus etiam figu¬
rantur ad nouũ testam̃ tum ꝑtinentiã
spiritualia. Iam̃ qui ꝓpt̃ illa t̾rena susci¬
pir legem dĩ: ipse. ẽ heres ueteris testam̃ti.
Eaqͥppe scđm uetus testam̃tum ꝓmittunt᷑
atq tribuunt᷑: que scđm ueterem homi
nem concupiscunt᷑. Quae aut̃ illic ad
qͥ duo testam̃ta in ancilla & lib̃a allego¬
rica significatione difaincta eẽ. dicebat.
ueteri filios carnis: nouo filios ꝓmissionis
Attribuens. Non qͥ filii carnis inqr filu
ꝓmissionis ad eam quae sursũ. ẽ libe¬
ram. matrem nr̃am ȩt̾nã in caelis. UNde
ꝑspicitur qui ad regnũ terrenum : et qͥ
ꝑtineañ ad regnum caeloꝵ. Istam diftn¬
putati st̃: etiam si uetus testam̃tum ꝓ tem¬
porum distributione diuinitus datum

Expanded text:
est in monte Sina, non inuenitur apertissime promitti nisi terrena felicitas.ur, in qua pax et regnum et ab inimicis uictoriarum reportatio et abundantia filiorum ac fructuum terrenorum et si qua huius modi, haomissa ueteris testamenti. quibus etsi figurantur ad nouum testamentum pertinentia spiritalia, tamen qui propter illa terrena suscipit legem dei, ipse est ueteris heres testamenti. ea quippe secundum uetus testamentum promittuntur atque tribuem concupiscuntur; quae autem illic ad qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hpromissionis ad eam quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui pertineant ad regnum caelorum. istam distinputati sunt, etiamsi Vetus Testamentum per temporum distributionem divinitus datum
Abbreviated transcription (Latin):
Imatrem̃ omnium nr̃m quae ẽ in caelis:¬
Quæ suꝑna: ipsa & ȩt̃na. Hac autem quȩ
int̾ra fuit: umbram habebat illius Itaq
ista cecidit: illa ꝑmanet. hac impleuit
hac uita. ad eius reditum suspiramus. tã¬
diu miseri & laboyentes: donec ad illã
redeamꝰ. Nec ciues nr̃i angłi dimiser̃ nos
in ꝑegrinatione : sed anñtiauer̃ nob̵ ipsũ
regnũm uenturum adnos Et uenit ad
nos. et contemptus ẽ. int̃ nos a nobis
& postea nob̾cum. Et docuit nos cori¬
temni : qr contemptꝰ . ẽ. Docuit tolerare :
qr tolerauit. Docuit pati : qr passus . ẽ.
Et ꝓmisit resunectuios : qr iesunexit. Inse¬
ipso ostendens : qͥd sꝑare debeamus.

Expanded text:
rum, quae est in coelisest, ipsa et aeterna: haec autem quae in terra fuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec implevit hac vita, ad ejus reditum suspiramus: tamdiu miseri et laborantes, donec ad illam redeamus. Nec cives nostri Angeli dimiserunt nos in peregrinatione, sed annuntiaverunt nobis ipsum Regem venturum ad nos. Et venit ad nos, et contemptus est inter nos a nobis, et postea nobiscum: et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, quia passus est; et promisit resurrecturos, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare debeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
erit filius ancillȩ cum filio meo isaac
Iuerimus ubi hoc dicit scripturci: ut
Luideamꝰ utrum aliqͣ ꝑsecutio p̃cesserit
ismahelis in isaac. et in uenimꝰ hoc dictũ
eẽ. a sara. qͣndo uidit pueros ludentes si¬
mul Quam lusionem dicit scriptura ui¬

Expanded text:
ncillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vi
Abbreviated transcription (Latin):
generans qđ ẽ agar. Agar ancilla sarae quȩ
data ẽ. abrochȩ & peꝑit ismahel seruũ. ẽ gͦ
testam̃tum uetus ꝑtinens ad Agar in ser̃¬
uitutẽ generans. Quae autem sursũ. ẽ. ierłm
st̃ libere. Filii littere. filii st̃ ancillȩ. Iuere
filios ancillȩ : Littera occidit. Quaerẽ filios
libere : sp̃s aut̃ uiuificat. Lex enim sp̃s uitȩ
Inxp̃o itiu libauit te alege peccct et mo-¬
rtis. unde ñ potuit libare lex litterȩ¬

Expanded text:
est Agar ancilla Sarrae, quae data est Abrahae, et peperit Ismaelem servum. Est ergo Testamentum vetus pertinens ad Agar, in servitutem generans. Quae autem sursum est Jerusalsunt liberae: filii litterae, filii sunt ancillae. Quaere filios ancillae: Littera occidit. Quaere filios liberae: Spiritus autem vivificat . Lex Spiritus vitae in Christo Jesu liberavit te a lege peccati et mortis, unde te non potuit liberare lex litter
Abbreviated transcription (Latin):
lussus hoc fuerit. ut eiꝰ oboedientia tali
etiam ex amine ꝓbata. posteris in notes¬
cene. Conuenientius ligna portauerit filiꝰ :
ne pat̃ senexq portare. Non sit post ea fi¬
lium ferire ꝑmissus ne orbitate grauissima
se feriret. Nũ ꝗͥd etiam si nullo effuso san¬
guine rediretur minus et̃e probatus abra¬
ham : aut si iã opꝰ erat ꝑfici sacrificiũ etiã ne
ut ille aries in uepie ad herens cornib ap¬
paren&: ad ullũ augm̃tum uictime ꝑtine¬
bat: Sic omnia cũ considerant̃ et qͣsi
suꝑflua necessariis contexta inueniunt᷑:
Ammonent humanum animum id est
Animum rationalem prius aliquid sig¬
inficaye. deinde quid significent quȩ rere
NPosto enim iudxoꝵ figuratus .ẽ. po-¬
płs xp̃ianoꝵ. Ibi figura : hic ueritas
Isi umbra: hic corpus: dicente apło.
Haec aut̃ infiguram contingebant illis. Vox
ris et noui. Aduetus testam̃tum ꝑtinent
dilectores tẽporalium ÷ dilectores scłi : ad

Expanded text:
iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius aliquid significare, deinde quid significent quaererepulo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox ris et Novi. Ad Vetus Testamentum pertinent dilectores temporalium, dilectores saeculi:
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum. ut si legere non ualer&e. non tamen
illos apices aliquid significcire dubitane:
lta priꝰ illa omnia quae st̃ inuetere instrum̃to
scripturarum scc̃rũ. qͥsqͥs ñ ꝑu̾so animo lege¬
rit. sic oportet moueatur. ut aliquid ea sig¬
nificcire ñ ambigat. Uerbi enim gr̃a. nũ qdd
si oportebat adiutoriũ uiib feminam fieri
etiam hoc necessitas ulla cogebat uł ulla
suadebat utilitas ut de dormientis latere
fiene.& Si causa euadendi diluuii opus
erat fabricari archam : qͥd opꝰ erat m̃suras
eiꝰ aut ipsas potissimũ fieri. Aut etiam scriptis
ad religionem posteritati ꝓpaganidam com¬
memorari : Si ꝓpt̃ genꝰ reparandũ animalia
includi oportebat ⁊ qͥd opus erat illo po¬
tissimũ num ero. septena de mundis. bina
de immundis: Aditum ad archam fieri ne¬
cessitas utiq cogebat: in latere aut̃ fieri uł
etiam memoriae cõm̃dari ꝑ litteras quid
cogebat: Imolare filium iubetur abrebã.

Expanded text:
scriptum, ut si legere non ualeret, non tamen scriptum, ut si legere non ualeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? ita prius illa omnia. quae sunt in uetere instrumento scripturarum sanctarum, . quisquis non peruerso animo legerit, sic oportet moueatur, ut aliquid ea significare non ambigat. Uerbi enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid dic̃ scriptur: Cice ancillã.
& filiũ eius. Non enim heres erit fi¬
lius ancillȩ cũ filio meo isaac. Sed hoc
qd dicit. eice qͣndo erit. Quando area
coeꝑit uentilari.
orte eiuis putat ingenio fieri. ut
ea quȩ rerum ordine ꝑsua tempo¬
ra cucurrerunt. ad xẽi significatio¬
nes in t̃p̃tando uertantur : hoc forte
iudxi posst̃ dicere siue pagani. Cis autẽ
qui se xpĩanos putari uosunt: p̃mit cer¬
uicem apłica auctor itas dicens. Om̃a
haec infigura contingebant illis. Et hec
omnia figiniȩ nr̃ȩ fuer᷑. Nam si ismabel
et isaac homines nati duo testam̃ta sig¬
nificant: quid credendũ ẽ de tot factis
quȩ nulla naturali usu. nulla nego tu
necessitate facta st̃: nichilne significaNt:
Si quis nr̃m qui hebreas litteras igno¬
ramus .id.ẽ ipsos uocum caracteres ui¬
deret eas in pariete conscriptas. hono¬
rato aliqͦ loco qͥs ecẽ tam excors. ut eo modo
pictum parietem putan&. ac ñ potiꝰ intelligere

Expanded text:
Sed quid dicit Scriptura? «Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac» . Sed hoc quod dicit, «Ejice,» quando erit? Quando area coeperit ventilari.orte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significant? si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos uocum characteres, uideret eas in pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret? ac non potius intellegeret
Abbreviated transcription (Latin):
de gentibus : qđ illo duce uelut in con¬
spẽctu intmicorum suoꝵ uisibilium q̃i
eos uisibilit̃ captiuauerant habituri
sint ui sibilem głam. Sic credent m̃¬
dacio: qr dilectionem ueritatis ñ re¬
ceper. ut ñ bona ccrnalia sed spiri¬
tuialia concupiscerent: Sic enĩ adiabolo

Expanded text:
conspectu inimicorum suorum visibilium, qui eos visibiliter captivaverant, habituri sint visibilem gloriam. Sic credent mendacio, quia dilectionem veritatis non receperunt, ut non bona carnalia, sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
fidem sic̃ hab̾e caritatem. grã ẽ fide¬
lium. Sed cũ uoluntas credeñdi aliis
p̃parat᷑ alis ñ p̃parat᷑ ad nõ: discernen¬
dũ ẽ quid ueniat demiscđia eiꝰ quid
de udicio: Vlniũ sȩ enim uiȩ dñi miscđa¬

Expanded text:
fidem, sicut habere charitatem, gralium. » Sed cum voluntas credendi aliis praeparatur, aliis non praeparatur a Domino, discernendum est quid veniat de misericordia ejus, quid de judicio. Universae enim viae Domini mis
Abbreviated transcription (Latin):
ũqͥd poftemo apłm paulũ ꝓ iudȩis
infidelib habentem talia uota
culpabis. deqͥb ait bona uoluntas qͥdem
cordis mei et dep̃cittio ad dm̃ ꝓ illis in
salutem : Qui etiam thessalonicensib
uos ut eruam᷑ ab iniqͥs et mał hoĩb
N enim omniũ ẽ fides. Quomͦ curreret
et glificciretur ũbũ dĩ. nisi ad fidem con
ũsis eis qͥb p̃dicaret᷑: Quando qͥdem iã
oredentib dic̃. quẽ admodũ et apud uosꝰ
Scit certe hoc ab illo fieri: quẽ uult ro¬
gariut hoc faciat etiã ut eruat᷑ ab iniqͥs
& mał hõib. Qui ꝓfecto & illis orationib
ñ erant credituri: ꝓpt̃ qͦd addidit. Ñ enĩ

Expanded text:
uid postremo apostolum Paulum pro Iudaeis infidelibus habentem talia uota culpabis? de quibus ait: Bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum pro illis in salutem. qui etiam Thessalonicensibusuos, ut eruamur ab iniquis et malis hominibus; non enim omnium est fides. quo modo curreret et glorificaretur uerbum dversis eis quibus praedicaretur; quandoquidem jam credentibus dicit, quemadmodum et apud vos? Scit certe hoc ab illo fieri, quem vult rogari ut hoc faciat, ut etiam eruatur ab iniquis et malis hominibus; qui profecto et illis orantibus non erant credituri.
Abbreviated transcription (Latin):
nocte. an gallicantu. an mane. ne cũ ue¬
nerit repeqe inueniat uos dormientes. Qđ
aut̃ uob dico. omnib: dico : iugilate
Quib enĩ omnib dic̃. nisi electis et dilects
suis ad corpꝰ eiꝰ ꝑtinentib qđ ẽ. eccła: N
solũ gͦ illis dix̃ quib tñc audientib loq̃¬
batur. s etiam illis qͥ fuer̃ pꝰ illos ante nos
et ad nos ipsos et qͥ er̃ pꝰ nos usq ad eiꝰ
nouissimum aduentũ. Nũqͥd aut̃ om̃s in¬
uenturꝰ ẽ dies ille in hac uita : Cur itaq¬

Expanded text:
li cantu an mane, ne, cum uenerit repente, inueniat uos dormientes. quod autem nobis dico, omnibus dico: Vigilate. quibus enim omnibus dicit, nisi electis et dilectis suis ad corpus eius pertinentibus, quod est ecclesia? non solum ergo illis dixit, quibus tunc audientibus loquebatur, sed etiam illis, qui fuerunt post illos ante nos, et ad nos ipsos et qui erunt post nos usque ad eius nouissimum aduentum. numquid autem omnes inuenturus est dies ille in hac uita aut q
Abbreviated transcription (Latin):
iPeior ẽ conditio nescientiũ quam
scientium legem dĩ: qͦ mͦ uerum erit
qđ in euuangłio dñs ait. seruus qui nescit
uoluntatem dñi sui & facit digna. plagis ua¬
pulaibit paucis. seruus aut̃ qͥ scit uoluntatẽ
dni siui & ñ fac̃ digna. plagis uapulcibit
multis Ecce ubi ostendit grauius peccare
hominem scientem. qͣm nescientem. Nec tam̃
Io cfugiendum. ẽ ad ignorantiȩ tenebites.
ut in eis quisq requirat excus ationiem.
Aliuo ẽ enim nescisse : aliud scire noluisse
Uoluntas quippe arguitur ieo de qͦch̃
illa ignorantia qͤ ñ ẽ eoꝵ qͥ sorre nolunt.
sed eorum qͥtanꝗ simplicit̃ nesciunt. ne¬
minem sie excusat ut sempit̾no igne ñ
ardeat: si ꝓpt̃ ea ñ credidit qr ñ audiuit
omnino quid credet. sed fortasse ut
mitius ardeat. Ñ enim sine causa dictũ ÷
Effunde iram tuam in gs quȩ te ñ no¬
uer̃. & illud qđ ait apł̃s Cũ uenerit in

Expanded text:
peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
telligere ipsi aut ab aliis intelligi uelu&:
ñtim̃ tes qđ scriptũ ÷ noluit intelligere
apłm oꝑa corporalia seruos dĩ oꝑari uolu¬
isse q̃ finem habent in magnã sp̃itualem
mercedem. ad hoc ipso uictu et tegum̃to
anullo indigerent: s manib suis Bec sibi

Expanded text:
tellegere ipsi aut ab aliis intellegi uelint, tellegere ipsi aut ab aliis intellegi uelint, non timentes quod scriptum est: noluit intellegere, opera corporalia seruos dei operari uoluisse, quae finem haberent in magnam spiritalem mercedem ad hoc, ut ipso uictu et tegumento a nullo indigerent, sed manibus suis haec sibi
Abbreviated transcription (Latin):
rigando. edificando. & fundam̃tũ ponendo:
ita qui ñ uult oꝑari ñ manducet. Quid enĩ
ꝓdest manduccire sp̃itualit̾. id ÷ pasci ũbo dĩ.
si non inde oꝑatur alioꝵ ȩdificationem : Sic̃
illi pigro seruo qͥd ꝓfuit acciꝑe talentũ et abs¬
conde nec oꝑari luera dnĩca: An ut ei aufer¬
retur infinem & ipse in ext̾iores tenebyrs mit¬
teretur: Sic in quiuN & nos facimus. legimus
cũ fr̃ib qui ad nos ab estu scłi ueniunt fatigati:
ut ap̃d nos in ũbo di & in orationib psalmifeo
ymnis canticis sp̃itualib reqͥescant. Alloqͥn
eos ẽsolam ex hortam᷑. adificantes in eis siqͥd
ua sumeremꝰ. Sed si hoc solũ de hac re di¬
xisseim płs qui ñ uult oꝑari nec manducet:
possent haec ũba in aliam traduerseto¬
fentiam: Cũ uͦ multis aliis locis epław̃
suarũ quid hinc sentiat aꝑtissime do¬
ceat suꝑfluo conant᷑ et sibi & coetis cali¬
ginẽ obducere. ut qđ uti lit̃ illa eerias
monet ñ solum facere nolunt. sed nec in¬

Expanded text:
igando, aedificando et fundamentum ponendo, ita qui non uult operari, non manducet. quid enim prodest manducare spiritaliter, id est pasci uerbo dei, si non inde operatur aliorum aedificationem? sicut illi pigro seruo quid profuit accipere talentum et abscondere nec operari lucra dominica? an ut ei auferretur in fine et ipse in exteriores tenebras mitteretur? sic, inquiunt, et nos facimus: legimus cum fratribus, qui ad nos ab aestu saeculi ueniunt fatigati, ut apud nos in uerbo dei et in orationibus, psalmis, hymnis, canticis spiritalibus requiescant. alloquimur eos, consolamur, exhortamur, aedificantes in eis. si quid a ergo, si hoc solum de hac re dixisset apostolus: qui non uult operari, nec manducet, possent haec uerba in aliam traduci sententiam; cum uero multis aliis locis epistularum suarum, quid hinc sentiat, apertissime doceat, superfluo conantur et sibi et ceteris caliginem obducere, ut quod utiliter illa caritas monet non solum facere nolint, sed nec in
Abbreviated transcription (Latin):
Ton inqͥunt de hͦo oꝑe corporali
in qͦ uł agricolȩ uł opifices laborad¬
non pcepit apts cũ dicere. qͥñ ualt opari
contrariꝰ: ubi ait ipse dñs. Idõ dico uob̃
ne solliciti sitis animȩ ur̃e quid mandu¬
cetis: neq corpori uid quid induamini

Expanded text:
on, inquiunt, de hoc opere corporali, in quo uel agricolae uel opifices laborant, praecepit apostolus, cum diceret: qui non uult operari, contrarius, ubi ait ipse dominus: ideo dico uobis, ne solliciti sitis animae uestrae quid manducetis neque corpori uestro quid induam
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum eẽ iusti iudicu dĩ Que¬
lenfni sententia. latius ab apło petromani
cipiat adomo dni. Et si initium inquit
di euiangłio: Et si iustus uix saluus erit
peccator et impius ubi parebt̃: HINiC¬
enim intelligitur qͦmͦ ñ parcatur impus
tanꝗ farm̃tis p̃cisis ad combustionem:
qͣndo iustis non parcitur ꝓpt̃ ꝑficiendã

Expanded text:
exemplum esse iusti iudicii dei. que sententia latius ab apostolo Petro manicipiat a domo domini. et si initium, inquit, dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et impius ubi parebunenim intelligitur quomodo non parcatur impiis, tanquam sarmentis praecisis ad combustionem; quando justis non parcitur propter perficiendam
Abbreviated transcription (Latin):
Rit enim tnc̃ tribulatio ma¬
Egna qͣlis ñ fuit ab initio
utrum de excidio illiꝰ ciuitatis. an de scłi fine
intelligi debeat. Lucas enĩ ut ostendẽt tnc̃ fa
etam fuisse ab ominationem desolationis
quȩ adanihelo p̃dicta ẽ ꝗdo expugnata ÷
ierłm: hȩc eodem loco dñi ũba cõmemorat:
Cũ aut̃ uditis circũdari ab exercitu ierłm:¬
minationem. Nam iosephus qͥ iuidaicam
scripsit hẏstoriam: talia mala dic̃ illi po¬
pło tñc accidisse. ut uix credibilia uide¬
antur Vnde ñ inmerito dictũ. ẽ talem
tribulationẽ ñ fuisse acreature initio
nec futuram. Sed et si tp̃r antixp̃i talis
aut maior forsitan erit: intelligendũ. ẽ.
de illo popło dictũ. qđ eis tał amplius
futura ñ erit. Si enim antixp̃m illi pri¬
mitus et p̃cipue recepturi st̃ : facturus ÷
diẽ idem popłs tribulationem potiꝰ quã

Expanded text:
rit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio utrum de excidio illius civitatis, an de saeculi fine intelligi debeat. Sic enim hoc ipsum legitur actam fuisse abominationem desolationis, quae a Danihele praedicta est, quando expugnata est Hierusalem, haec eodem loco domini uerba commemorat: Cum autem uideritis circum dari ab exercitu Hierbscurius. nam Iosephus, qui Iudaicam scripsit historiam, talia mala dicit illi populo tunc accidisse, ut uix credibilia uideantur. unde non inmerito dictum est talem tribulationem nec fuisse a creaturae initio nec futuram. sed etsi tempore Antichristi talis aut maior forsitan erit, intellegendum est de illo populo dictum. quod ei talis amplius futura non erit; si enim Antichristum illi primitus et praecipue recepturi sunt, facturus est tunc idem populus tribulationem potius quam