comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mare. & diuina se iuuante gr̃a. mox cȩpere pisces diuersi generis
trecentos. Quib trifariã diuisis. centũ pauꝑib dederunt : cen¬
tũ his aqͥb retia acceꝑunt. & centũ in usus suos habebant. Quo
beneficio multũ antistes cor om̃iũ insuũ conuertit amorẽ. &¬
lia bona sũpsert. Quo tẽpore rex ediluuald donauit reueren¬
tissimo antistiti uuil frido t̾ram octoginta sept̾e familiarũ ubi
suos homines qͥ exules uagabant᷑ reciꝑe posset uocabulo seleseu
cundatus p̃ter ab occidente. unde habet ingressũ amplitudinis
qͣsi funde iactꝰ qualis locꝰ alatinis paen insula. agrecis solet che¬
ronesos uocari. Hunc gͦ locũ cũ accepisset ep̃s yuilfrid fundauit
ibi monasteriũ. ac regulari uita instituit. maxime ex his qͦs
secũ adduxerat fr̃ib qͦdusq hodie successores eiꝰ tenere noscunt᷑:

Expanded text:
mare, et divina se juvante gratia mox cepere pisces diversi generis mare, et divina se juvante gratia mox cepere pisces diversi generis trecentos: quibus trifariam divisis, centum pauperibus dederunt, centum his a quibus retia acceperant, centum in suos usus habebant. Quo beneficio multum antistes cor omnium in suum convertit amorem, lia bona sumpserunt. Quo tempore rex Aedilualch donavit reverentissimo antistiti Uilfrido terram octoginta septem familiarum, ubi suos homines qui exules vagabantur, recipere posset, vocabulo Selaeseurcumdatus praeter ab occidente, unde habet ingressum amplitudinis quasi jactus fundae: qualis locus a Latinis peninsula, a Graecis solet chersonesos vocari. Hunc ergo locum cum accepisset episcopus Uilfrid, fundavit ibi monasterium, ac regulari vita instituit, maxime ex his quos secum adduxerat fratribus: quod usque hodie successores ejus tenere noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ep̃s genti euangłitans ñ solũ eã aberũna ꝑpetue dãnationis
ante aduentũ eꝰ in ꝓuinciã nulla in illis locis pluuia ceciderati
Inde & fames acerbissima plebẽ in uadens: impia nece ꝓsstrauit.
edia macerati ꝓcederent ad p̃cipitiũ aliqͦd siue ripã maris: &
iunctis misere manib parit̃ om̃s aut ruina perituri. aut flu¬
ctib absorbendi deciderent. Uerũ ipsa die qua baptisma fidei gens
suꝑsticione. exufflata ydolatria. cor om̃iũ & caro exultauert in
dm̃ uiuũ. intelligentes eũ qͥ uerus : ds̃. & interiorib se bonis &
exteriorib cȩlesti gr̃a ditasse. Nã & antistes cũ uenisset in ꝓuin
ciã. tantaq ibi famis pęnã uideret: docuit eos piscando uictũ
querere. Nanq mare & flumina eorũ piscib: abundabant: sed
piscandi nulla ꝑitia genti nͥ ad anguillas tantũ inerat. Collec¬
tis gͦ undecũq retib anguillaribꝰ homines antistitis misert in

Expanded text:
ti episcopus Uilfrid, non solum eam ab aerumna perpetuae damnationis, ante adventum ejus in provinciam, nulla illis in locis pluvia ceciderat, unde et fames acerbissima plebem invadens impia nece prostravit. edia macerati procederent ad praecipitium aliquod sive ripam maris, et junctis misere manibus, pariter omnes aut ruina perituri, aut fluctibus absorbendi deciderent. Verum ipso die, quo baptisma fidei gens superstitione, exsufflata idolatria, cor omnium et caro omnium exultaverunt in Deum vivum: intelligentes, eum qui verus est Deus, et interioribus se bonis, eciam, tantamque ibi famis poenam videret, docuit eos piscando victum quaerere. Namque mare et flumina eorum piscibus abundabant; sed piscandi peritia genti nulla nisi ad anguillas tantum inerat. Collectis ergo undecumque retibus anguillaribus, homines antistitis miserunt in
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sexcentesimo septuagesimo octauo qͥ ẽ. annꝰ imꝑii regis egfri¬
di octauus: apparuit mense augusto stella quȩ cometa dr᷑. & trib
m̃sib ꝑ manens matutinis horis oriebat᷑: excelsam radiantis flam¬
mȩ quãsi colũpnã prȩferens. Quo etiã anno orta int̾ ipsũ regẽ egfri¬
dũ & reuerentissimũ antistitẽ Uuilfridũ dissensione. pulsus ÷ idẽ
antistes asede sui ep̃atus: & duo in loco eiꝰ substituti ep̃i qui Nordan¬
hymbrorũ genti prȩessent. bosa uidelicet qͥ deirorũ & eata qͥ ber-¬
niciorũ ꝓuinciã gubernaret. Hic inciuitate eboraca. ille in augu¬
staldensi siue lindisfarnensi eccłia kathedr̃a habens epãlẽ: ambo
de monachorũ collegio in ep̃atus gradũ asciti. Cũ qͥb & headed in ꝓ¬
uinciã lindisfarorũ quã nuꝑrime Rex egfrid suꝑato inbello&
fugato uulfhere optinuerat ordinat᷑ ep̃s. Hunc uero eadẽ ꝓum¬

Expanded text:
tionis sexcentesimo septuagesimo octavo, qui est annus imperii regis Ecgfritionis sexcentesimo septuagesimo octavo, qui est annus imperii regis Ecgfridi octavus, apparuit mense Augusto stella quae dicitur cometa; et tribus mensibus permanens, matutinis horis oriebatur, excelsam radiantis flammae quasi columnam praeferens. Quo etiam anno orta inter ipsum regem Ecgfridum, et reverentissimum antistitem Uilfridum dissensione, pulsus est idem antistes a sede sui episcopatus, et duo in locum ejus substituti episcopi, qui Nordanhymbrorum genti praeessent: Bosa videlicet, qui Deirorum, et Eata, qui Berniciorum provinciam gubernaret: hic in civitate Eburaci, ille in Hagustaldensi, sive in Lindisfarnensi Ecclesia cathedram habens episcopalem, ambo de monachorum collegio in episcopatus gradum adsciti. Cum quibus et Eadhaed in provincia Lindisfarorum, quam nuperrime rex Ecgfrid, superato in bello et fugato Uulfhere, obtinuerat, ordinatur episcopus. Et hu
Abbreviated transcription (Latin):
uitã finiuit. ut in sequentib latius dicendũ. ẽ. ANNO autẽ dñicȩ in¬
carnationis sexcentesimo septuagesimo sexto. cũ ȩdilred Rex merciorũ
adducto maligno exercitu cantiã uastaret. & eccłas & monasteria sine
rat putta ep̃s quãuis eo tẽpore absens: cõmuni clade absũpsit. Qd il¬
le ubi cõꝑit. ȩccłam uidelicet suã reb ablatis om̃ib depopulatã: diuer¬
tit ad sexuulfũ merciorũ antistitẽ. & accepta abeo possessione ȩccłe
cuiꝰdã & agelli ñ gͣndis. ibidẽ in pace uitã finiuit: nichil omĩno de
restaurando ep̃atii suo agens. qͥa sic̃ & supͣ dixim̃ magis inȩccłiasticis
quã inmundanis reb erat industrius : sed in illa solũ ȩccłia deo ser¬
theodorꝰ inciuitate rohfi quichelmũ consecrauit ep̃m. S illo post n
multũ tepĩs pͦinopia rerũ abep̃atu decedente. atq ad alia loca sece¬
dente: gebmundũ ꝓeo substituit antistitẽ. No dnĩcȩ incarna¬

Expanded text:
ivit, ut in sequentibus latius dicendum est. Anno autem Dominicae incarnationis sexcentesimo septuagesimo sexto, cum Aedilred rex Merciorum, adducto maligno exercitu, Cantiam vastaret, et ecclesias ac monasteria sine rat Putta episcopus, quamvis eo tempore absens, communi clade absumpsit. Quod ille ubi comperit, ecclesiam videlicet suam rebus ablatis omnibus depopulatam, divertit ad Sexuulfum Merciorum antistitem, et accepta ab eo possessione ecclesiae cujusdam et agelli non grandis, ibidem in pace vitam finivit, nil omnino de restaurando episcopatu suo agens: quia sicut supra diximus, magis in ecclesiasticis quam in mundanis rebus erat industrius; sed in illa solum ecclesia Deo serorus in civitate Hrofi Cuichelmum consecravit episcopum. Sed illo post non multum temporis, prae inopia rerum, ab episcopatu decedente, atque ad alia loca secedente, Gebmundum pro eo substituit antistitem. Anno dominicae incarna
Abbreviated transcription (Latin):
ge uulfhere: aqͦ etiam egressus defonte loco filii susceptꝰ. ẽ. In cuiꝰ
signũ adoptionis duas illi ꝓuincias donauit: uectã scilicet insu¬
cedente immo multũ gaudente rege. ep̃s pͥmos ꝓuinciȩ. duces ac
Crat dutẽ filia eanfridi frĩs eanheri: qͥ ambo cũ suo popło. x p̃i¬
ani fuere. Cȩterũ tota ꝓuincia australiũ saxonũ: diuini
nois & fidei erat ignara. Erat autẽ ibi monachus qͥdã de nati¬
one scottorũ dicul nõie. habens monasteriolũ ꝑmodicũ inloco¬

Expanded text:
ge Uulfehre, a quo etiam egressus de fonte, loco filii susceptus est: in cujus ge Uulfehre, a quo etiam egressus de fonte, loco filii susceptus est: in cujus signum adoptionis, duas illi provincias donavit, Vectam videlicet insucedente, imo multum gaudente rege, primos provinciae duces ac Erat autem filia Eanfridi, fratris Eanheri, qui ambo cum suo populo Christiani fuere. Caeterum tota provincia Australium Saxonum divini nominis et fidei erat ignara. Erat autem ibi monachus quidam de natione Scottorum, vocabulo Dicul, habens monasteriolum  Al
Abbreviated transcription (Latin):
ce securilfuue etia merciorũ & medit̾raneorũ anglorũ simul
eps fuit Unde & ex pulsus de lindissi. in illarũ ꝓiuineiarnũ: regi¬
smine ꝑmansit. Ordinati sunt autẽ eadhed bosa & eata eboraci
abarc prepo theodoro. Qui etiã post annos tres abscessionis uuil¬
densẽ Ruberctũ. remanente eata ad lindis farnensẽ. & trumu¬
uini ad ꝓuinciã pictorũ quȩ tunc tẽporis erat anglorũ imꝑio
subiecta. Cadhedũ delindissi reuersũ eo qͦd ȩdilred ꝓuinci̾am
suo buil frid & multa diu loca ꝑuagatus. romã. adiit. britanni
ãq rediit: & si ꝓpt̃ inimicicias memorati regis inpatria siue
cohiberi potuit. Si qͥdẽ diuertens ad ꝓuinciã australiũ saxonũ
quȩ post cantuarios ad austrũ & ad occidentẽ usq ad occidentales
saxones ꝑtingit. habens t̾ram familiarũ septẽ miliũ. & eo adhuc
tẽpore paganis cultib seruiebant. huic uerbũ fidei & lauachrũ
te baptizatꝰ erat in ꝓuincia merciorũ. p̾sente ac suggerente re¬

Expanded text:
tem Sexuulfum, qui etiam Merciorum et Mediterraneorum Anglorum simul episcopus fuit: unde et expulsus de Lindissi, in illarum provinciarum regimine permansit. Ordinati sunt autem Eadhaed, Bosa, et Eata Eboraci ab archiepiscopo Theodoro: qui etiam post tres abscessionis Uildensem, remanente Eata ad Lindisfarnensem, et Trumvini ad provinciam Pictorum, quae tunc temporis Anglorum erat imperio subjecta. Eadhaedum de Lindissi reversum, eo quod Aedilred provinciam Ut Uilfrid am rediit; et si propter inimicitias memorati regis in patria  Alcohiberi: siquidem divertens ad provinciam Australium Saxonum, quae post Cantuarios ad austrum et ad occidentem usque ad Occidentales Saxones pertingit, habens terram familiarum septem millium, et eo adhuc tempore paganis cultibus serviebat; huic verbum fidei et lavacrum te baptizatus in provincia Merciorum, praesente ac suggerente re
Abbreviated transcription (Latin):
bronensiũ anno decimo regni eiꝰ. subdie qͥnto decimoł̃ octobris in-¬
dietione octaua & aedilredo rege mercinensiũ. anno sexto regni
chario rege cantuariorũ regni eiꝰ anno septimo. p̃sidente Theo doro
gra dĩ archi ep̃o britanniȩ insulȩ & ciuitatis dorouernensis. una
cũ eo sedentib cȩteris ep̃is britanniȩ insulȩ uiris uenerabilib: p̾po¬
sitis sacro scĩs euangłiis. in loco que saxonico uocabulo hethfelth no

Expanded text:
bronensium, anno decimo regni ejus, sub die quintadecima Kal. Octobris, indict. 8, et Edilredo rege Merciensium, anno sexto regni septimo regni ejus; et Hlothario rege Cantuariorum, regni ejus anno septimo: praesidente Theodoro, gratia Dei archiepiscopo Brittaniae insulae, et civitatis Doruvernis; una cum eo sedentibus caeteris episcopis Brittaniae insulae viris venerabilibus, praepositis sacrosanctis Evangeliis, in loco qui Saxonico vocabulo Haethfelth
Abbreviated transcription (Latin):
ñ multo post eadẽ ipsa die puer defunctꝰ ẽ suaq morte ꝓbauit ue¬
ra fuisse uerba quȩ ab apłis xp̃i audierat. Sed & hoc eꝰ uerbis testi¬
moniũ ꝑhibuit: qd nemo prȩt̃ ipsũ tẽpore illo ex eodẽ monasterio
raptꝰ ẽ. demundo. Ex qua nimirũ uisione multi qͥ hȩc audire potu¬
er̃t : & ad exorandã in aduersis diuinã clementiã. & ad salutaria ieiu¬
norũ remedia subeunda sunt mirabilit̾ accensi: & ex eodẽ t̾epore¬
ñ solũ in eodẽ monasterios & in plerisq aliis locis. cepit annuatim
eiꝰdẽ regis ac militis xp̃i natalicius dies missarũ celebratione uene¬
expulsus. ẽ. aducib regiis berctimo & anhuno: qͥ de inceps regnũ
ꝓuinciȩ tenuert̃. Quorũ pͥor postea ab eodẽ ceduualla cũ. ẽẽt. rex
geuuissorũ occisus. ẽ: & ꝓuincia grauiore seruitio subacta. Hine¬
rimo annorũ tepore mancipauit. Qua de re factũ. ẽ: ut toto illo

Expanded text:
non multo post, eadem ipsa die puer defunctus est, suaque morte probavit venon multo post, eadem ipsa die puer defunctus est, suaque morte probavit vera fuisse verba quae ab apostolis Christi audierat. Sed et hoc ejus verbis testimonium perhibuit, quod nemo praeter ipsum tempore illo ex eodem est monasterio raptus de mundo; ex qua nimirum visione multi qui haec audire potuerunt, ad exorandam in adversis divinam clementiam, et ad salutaria jejuniorunon solum in eodem monasterio, sed et in plerisque locis aliis, coepit annuatim ejusdem regis ac militis Christi natalitius dies missarum celebratione veneexpulsus est a ducibus regis, Bercthuno et Andhuno, qui deinceps regnum provinciae tenuerunt: quorum prior, postea ab eodem Caedualla, cum esset rex Geuissorum, occisus erimo annorum tempore mancipavit. Quare factum est ut toto illo
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitius quales essent habitu uł specie uiri qͥ sibi apparuissent.
espondit p̾clari om̃ino habitꝰ & uultꝰ erant. letissimiac pulcher¬
rimi. qͣles nunquã antea uiderã: neq aliqͦs hominũ tanti de¬
coris ac uenustatis. eẽ. posse credebã. unꝰ qͥdẽ actonsus erat ut
dericus: alius barbam habebat ꝓlixam dicebantq qͦd unꝰ eorũ
setrus & alius uocaret᷑ Paulus. & ipsi. e̾ent. ministri dñi & salua¬
toris nr̃i iħu xp̃i ad tuitionẽ nr̃ĩ monasterii missi ab ipso de
cglis. Credidit gͦ prbr uerbis pueri. ac statim egressus requi
suit in annali suo: & inuenit eadẽ ipsa die owoaldũ regẽ fuisse ꝑ¬
emptũ. Uocatisq fr̃ĩb parari prandiũ. missas fieri. atꝙ om̃s cõmu¬
muare more solito p̃cepit. simul & infirmanti puero eiꝰdẽ sacrifi¬
cio chĩicȩ oblationis parciculã deferri mandauit. Quib ita gestis.

Expanded text:
sollicitus quales essent habitu vel specie viri qui sibi apparuissent. sollicitus quales essent habitu vel specie viri qui sibi apparuissent. Respondit: « Praeclari omnino habitus et vultus erant, laetissimi ac pulcherrimi, quales nunquam ante videram, neque aliquos hominum tanti decoris ac venustatis esse posse credebam. Unus quidem attonsus erat ut clericus, alius barbam habebat prolixam: dicebantque quod unus eorum Petrus, alius vocaretur Paulus: et ipsi essent ministri Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, ad tuitionem nostri monasterii missi ab ipso de caelis. » Credidit ergo verbis pueri presbyter, ac statim egressus requisivit  Al., quaesivit in annali suo, et invenit eadem ipsa die Osualdum regem fuisse peremptum: vocatisque fratribus, parari prandium, missas fieri, atque omnes communicare more solito praecepit: simul et infirmanti puero, de eodem sacrificio dominicae oblationis particulam deferri mandavit. Quibus ita gestis,
Abbreviated transcription (Latin):
erna die liberandus es a morbo. & aduisionẽ dnĩ xꝑ̃i cui fidelit᷑
sionẽ religiosi ac deo dilecti regis osUyaldi. qͥ quondã genti pordan¬
himbrorũ & regrni tẽporalis auctoritate & xp̃ianȩ pietatis qͣ
ad Regnũ ꝑ enne ducit deuotione sullimit̃ p̃fuit conferre dig¬
ctorũ ẽ. sociatꝰ agminib. Querant in suis codicib inqͥb defun¬
ctorũ annotata. ẽ. depositio: & inuenient illũ hac ut diximꝰ die
raptũ. ẽẽ. de scło. Celebrent gͦ missas ꝑcuncta monasterii huiꝰ¬
etiã in memoriã p̾fati Regis osuyaldi : qͥ qͦndã ipsorũ genti pręe¬
rat. Ideoq ꝓeis qͣsi ꝓsuȩ gentis aduenis supplex orabat addñm: & cun¬
ctis conuenientib ad ȩccłam fr̃ib comunicent om̃s sacrificiis cele-¬
stib. & ita soluto ieiunio corpꝰ qͦq suis reficiant alim̃tis. Quȩ cũ
om̃ia uocato ad se prb̃o puer uerba narrasset. int̾rogauit eum

Expanded text:
erna es die liberandus a morte, et ad visionem Domini Christi cui fideliter erna es die liberandus a morte, et ad visionem Domini Christi cui fideliter  intercessionem religiosi ac Deo dilecti regis Osualdi, qui quondam genti Nordanhymbrorum et regni temporalis auctoritate et Christianae pietatis quae ad regnum perenne ducit devotione sublimiter praefuit, conferre digctorum est sociatus agminibus. Quaerant in suis codicibus in quibus defunctorum est adnotata depositio, et invenient illum hac, ut diximus, die raptum esse de saeculo. Celebrent ergo missas per cuncta monasterii etiam in memoriam praefati regis Osualdi, qui quondam ipsorum genti praeerat. Ideoque pro eis quasi pro suae gentis advenis supplex orabat ad Dominum: et cunctis convenientibus ad ecclesiam fratribus communicent omnes sacrificiis caelestibus, et ita soluto jejunio corpus quoque suis reficiant alimentis. » Quae cum omnia vocato ad se presbytero puer verba narrasset, interrogavit eum
Abbreviated transcription (Latin):
memorati ieiunii ac supplicationũ dies ageret᷑: contigit forte
ipsũ puerũ hora ferme scða diei in loco inqͦ eger iacebat solũ in¬
ueniri. cui diuina dispositione subito beatissimi apłorũ pͥncipes
dignati sunt apparere. Erat enĩ puer multũ simplicis ac man¬
sueti animi. sinceraq deuotione sacram̃ta fidei quȩ susceꝑat ser¬
uans. Salutantes gͦ illũ uerbis piissimis apłi dicebant. Noliti¬
mere fili morcẽ ꝓ̃ qua sollicitꝰ es. Nos eni te hodierna die ad ce.¬
lestia regna ꝑducturi sumꝰ. s pͥmũ exspectare habes donec misse
cel ebrent᷑: ac uiatico dñici corporis ac sanguinis accepto. sic infir¬
mitate simul & morte absolutus ad ȩt̾na incelis gaudia subleueris.
& deuotiones & ieiunia ꝓpicius aspexit: neq aliqͥs de hoc monasterio
om̃s qͥ alicua febi de ur̃is hac egritudine laborant. resurrectur

Expanded text:
memorati jejunii ac supplicationum dies ageretur, contigit forte memorati jejunii ac supplicationum dies ageretur, contigit forte ipsum puerum, hora ferme secunda diei, in loco in quo aeger jacebat, solum inveniri: cui divina dispositione  Al., dispensatione subito beatissimi apostolorum principes dignati sunt apparere. Erat enim puer multum simplicis ac mansueti animi, sinceraque devotione sacramenta fidei quae susceperat servans. Salutantes ergo illum verbis piissimis apostoli dicebant: « Noli timere, fili, mortem pro qua sollicitus es: nos enim te hodierna die ad clestia sumus regna perducturi. Sed primum exspectare habes donec missae celebrentur, ac viatico dominici corporis ac sanguinis accepto, sic infirmitate simul et morte absolutus ad aeterna in caelis gaudia subleveris. et devotionem ac jejunia propitius aspexit: neque aliquis de hoc monasterio,omnes qui alicubi de vestris hac aegritudine laborant, resurrecturi
Abbreviated transcription (Latin):
qierilli eercũ pfata loci possessione om̃s quȩ ibidẽ erant facultates
cũ agris & hominib donauit: om̃s fide xp̃i institutos unda bap:¬
cismatis abluit. int̾̃ qͦs seruos & ancillas ducentas qͥnqͣginta: qͦs om̃s
ubi nuꝑ exculsa diaboli tirannide. xp̃c ĩa regnare ceperat: Eqͥb
simis eidẽ monasterii fr̃ib sibi reuelatũ asserere solebat: me¬
morie mandare cõmodũ duximꝰ. Eodẽ ferme tẽpore qͦ ipsa
talitas seua corripiebat. Quȩ cũ prȩfatũ qͦq monasteriũ cui tunc
regendo religiosissimꝰ xp̃i sacerdos uocabulo eapa prȩfuit nutu
diuinȩ dispensationis attingeret. multiq siue de his qui cũ an¬
tistite illo uenert̃. siue de illis qͥ de eadẽ ꝓuincia saxonũ nuꝑ
bo apsenti morte liberaret: seu raptos emundo aꝑpetua animȩ
dãnatione seruaret. Erat t̾c tẽporis in eodẽ monasterio pueruꝰ
firmitate ñ pauco tẽpore recubans in lectulo iacebat. Cũ gͦ scda

Expanded text:
omnes qui  Al., quae ibidem erant, facultates cum agris et hominibus donavit, omnes fide Christi institutos, unda baptismatis abluit; inter quos, servos et ancillas ducentos quinquaginta: quos omubi nuper expulsa diaboli tyrannide Christus jam regnare coeperat: e quibus simis ejusdem monasterii fratribus sibi relatum asserere solebat, memoriae mandare commodum duximus. Eodem ferme tempore quo ipsatalitas saeva corripiebat, quae cum praefatum quoque monasterium, cui tunc regendo religiosissimus Christi sacerdos, vocabulo Eappa, praefuit, nutu divinae dispensationis attingeret; multique sive de his qui cum antistite illo venerant, sive de illis qui de eadem provincia Saxonum nuper bo a praesenti morte liberaret, seu raptos e mundo a perpetua animae damnatione servaret. Erat tunc temporis in eodem monasterio puerulufirmitate, non pauco tempore recubans in lectulo jacebat. Cum ergo secunda
Abbreviated transcription (Latin):
edilred habebat uxorẽ. Cũq materies belli acrioris & in imici¬
ciȩ longioris inter reges popłosq fero ces uideretur exorta
theodorus deo dilectꝰ antistes diuino functus auxilio. salutife¬
ra exhortatione cȩptũ tanti ꝑiculi funditus extinguit in¬
cendiũ. adeo ut pacatis alterutrũ regib ac popłis. nullius anima
regi ultori daret᷑. Cuiꝰ federa pacis multo exinde tp̃re int̾ eosdẽ

Expanded text:
edilred habebat uxorem. Cumque materies belli acrioris et inimicitiae longioris inter reges populosque feroces videretur exorta, Theodorus Deo dilectus antistes, divino functus  Al., fretus auxilio, salutifera exhortatione coeptum tanti periculi funditus exstinguit incendium: adeo ut, pacatis alterutrum regibus ac populis, nullius anima lcta pecuniae regi ultori daretur. Cujus foedera pacis multo exinde tempore inter eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
nemo gradũ ministerii ac sedis ep̃alis ante danielẽ qͥ ñc occidenta
straliũ saxonũ & geuissorũ: int̾ posito pelago latitudinis triũ
qͥ circũbritanniã ex infinito oceano septẽptrionali erũpunt.
sibimet inuicẽ cotidie cõpugnantes occurrunt ultra hostiũ
fluminis homelea: qd ꝑ t̾ras iutarũ quȩ ad regionẽ geuissorũ
ꝑtinent pfatũ pelagus intrat. & finito conflictu inoceanũ eefu
bata & eccłas anglorũ quib prȩ erat abhuiꝰ modi labe immu¬
nes ꝑdurare desiderans: collecto uenerabiliũ sacerdotũ ce deoc¬
tor plurimorũ cȩtu. cũ eẽnt. fidei singłi sedulus in qͥrebat. om̃iũq
un amine moride cãtholica repꝑit consensũ. & hunc si nodalibi lit¬
teras uaninstruictionẽ memoriamq sequentiũ cõmendare curauutt i

Expanded text:
nemo gradum ministerii ac sedis episcopalis ante Danihelem, qui nunc Occidentalinemo gradum ministerii ac sedis episcopalis ante Danihelem, qui nunc Occidentalistralium Saxonum et Geuissorum, interposito pelago latitudinis trium qui circum Brittaniam ex infinito Oceano septentrionali erumpunt, sibimet invicem quotidie compugnantes occurrunt, ultra ostium fluminis Homelea, quod per terras Jutorum, quae ad regionem Geuissorum pertinent, praefatum pelagus intrat; finitoque conflictu, in Oceanum refusi, batam, et Ecclesias Anglorum quibus praeerat ab hujusmodi labe immunes perdurare desiderans, collecto venerabilium sacerdotum doctorumque plurimorum coetu, cujus essent fidei singuli sedulus inquirebat, omniumque unanimem in fide catholica reperit consensum: et hunc synodalibus literis ad inst
Abbreviated transcription (Latin):
mitias eorũ qͥ de insula eadẽ credendo saluati st̃: duo regii pueri
fr̃s uidelicet orpualdi regis insulȩ speciali gr̃a dĩ coronati sunt.
Si qͥdẽ imminentib insulȩ hostib fuga lapsi st̃ de insula: & inꝓ
ximorũ iutorũ ꝓuinciã tͣnslati Ubi cũ delati in locũ qͥ uocat᷑
ad lapidẽ. occulendos se a facie regis uictoris credidissent: ꝓditi
habens ñ longe ab inde monasteriũ in loco qͥ uocat᷑ breot fort
id est uadũ arundinis audisset: uenit ad regẽ. qͥ tunc eisdem
prelianti in insula uecta. postulauitq abeo ut si necesse esset
tari ablutos. de ingressu regni ȩt̃ni certos reddidit. Moxq illi
instante carnifice. mortẽ lȩti subiere tẽporalẽ: ꝑ quã se ad ꝑpe¬
tuã animȩ uit̾a ñ dubitarent. ẽẽ. tradituros. Hoc gͦ ordine
post quã om̃s britanniarũ ꝓuinciȩ fidẽ xp̃i susceꝑant: susce¬
pit & insula uecta. Inqua tam̃ oberũnã ext̾nȩ subiectionis:

Expanded text:
mitia eorum qui de eadem insula credendo salvati sunt, duo regii pueri, fratres videlicet Arualdi regis insulae, speciali sunt Dei gratia coronati: siquidem imminentibus insulae hostibus, fuga lapsi sunt de insulaitorum provinciam translati: ubi cum delati essent in locum qui vocatur Ad lapidem, occulendos se a facie regis victoris credidissent, proditi habens non longe ab inde monasterium in loco qui vocatur Hreutford, id est, Vadum harundinis, venit ad regem, qui tunc eisdem praelianti in insula Vecta: postulavitque ab eo, ut si necesse esset alvatoris  Al., salutari ablutos, de ingressu regni aeterni certos reddidit. Moxque illi, instante carnifice, mortem laeti subiere temporalem per quam se ad vitam animae perpetuam non dubitabant esse transituros. Hoc ergo ordine, postquam omnes Brittaniarum provinciae fidem Christi susceperant, suscepit et insula Vecta, in qua tamen ob aerumnam aeternae subjectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
mata: & in calcedone. aͥ ngentorũ.xxͣx. contͣ euthicẽ & nestoriũ &
eorũ dogmata. & iterũ inconstantinopoli qͥnto congregati st̃ conꝰ¬
facta ẽ inurbe Roma intp̃e martini papȩ beatissimi indictione¬
octaua. imꝑante constantino piissimo anno nono suscipimꝰ. & głificam
tes: & anathematizamꝰ corde & ore qͦs anathematizauer̃t. & qͦs susce¬
ꝑunt suscipimꝰ: głificantes dm̃ patrẽ fine initio. & filiũ eiꝰ uni¬
& filio inenarrabilit᷑. sicut p̾dicauert̃ hi qͦs supra memorauimꝰ¬

Expanded text:
Nestorium, et eorum dogmata; et iterum in Constantinopoli, quinto congregati sunt confacta est inprima, imperante Constantino piissimo anno nono suscepimus, et glorifites; et anathematizamus corde et ore quos anathematizaverunt; et, quos susceperunt, suscipimus, glorificantes Deum Patrem sine initio, et Filium ejus uniem ex Patre et Filio inenarrabiliter, sicut praedicaverunt hi, quos memoravim
Abbreviated transcription (Latin):
prȩfata egritudine diem sibi mortis imminere sensisset. timere
cepit homo animi regalis: ne admortẽ ueniens tanto affectꝰ dolore
mebrorũ. Onde accito ad se p̾fate urbis lundoniȩ in qͣ tunc ipse
manebat ep̃o: rogauit ne plures eo moriente quã ipse ep̃s &
teret. ñ multo post idẽ uir dei cũ mebra sopori dedisset: uidit
uisionẽ consolatoriã quȩ omnẽ ei anxietatẽ memoratȩ sollicitudi¬
nis auferret. in suꝑ & qua die esset hanc utt̾a t̾minaturꝰ ostendet.
Iidit enĩ ut post ipse referebat tres ad se uenisse uiros claro indutos
habitu. quorũ unꝰ residens ante lectulũ eiꝰ. stantib his qͥ secũ adue¬

Expanded text:
praefata aegritudine, diem sibi mortis imminere sensisset, timere praefata aegritudine, diem sibi mortis imminere sensisset, timere coepit homo animi regalis, ne ad mortem veniens tanto adfectus doloremembrorum. Unde accito ad se praefato urbis Lundoniae in qua tunc ipse manebat, episcopo, rogavit ne plures eo moriente quam ipse episcoperet, non multo post idem vir Dei, dum membra sopori dedisset, vidit visionem consolatoriam, quae omnem ei anxietatem memoratae solicitudinis auferret, insuper et qua die esset hanc vitam terminaturus, ostenderet. Vidit enim, ut post ipse referebat, tres ad se venisse viros claro indutos habitu; quorum unus residens ante lectulum ejus, stantibus his qui secum adve
Abbreviated transcription (Latin):
prȩerat regno orientaliũ saxonũ ut idẽ etiam libellus docet.
uir multũ deo deuotꝰ noĩe sebbi cuiꝰ supͣ meminimꝰ. Erat enĩ
religiosis actib crebris precibꝰ: piis elemosinarũ fructib plu¬
rimũ intentꝰ. uit̾a pͥuatã & monachicã cunctis regni diuiti¬
is & honorib pferens. quã & oliꝰ iam si ñ obstinatꝰ coniugis a¬
nimꝰ diuortium negaret: relicto regno subisset. Unde & mul
regẽ ordinari deceret. Cũq annostriginta in regno miles
regni cȩlestis ȩxegisset: correptꝰ. ẽ. corporis infirmitate ꝑ ma¬
xima qͣ & mortuus. ẽ: ad monuitq coniugẽ ut uł tunc diui¬
no seruitio se parit̾ manciparent. cũ amplius parit̾ mundũ
ea impetraret: ad antistite lundoniȩ ciuitatis uocabulo uual¬
tẽ eidẽ & sũmã pecuniȩ ñ paruã pauꝑib erogandã omni
modis nichil sibi reseruans: sed pauꝑ spũ magis ꝓpt̃ reg¬
nũ cȩlorũ manere desiderans. Qui cũ ingrauescente

Expanded text:
praeerat regno Orientalium Saxonum, ut idem etiam libellus docet, vir multum Deo devotus, nomine Sebbi, cujus supra meminimus. Erat enim religiosis actibus, crebris precibus, piis eleemosynarum fructibus plurimum intentus; vitam privatam et monachicam cunctis regni divitiis et honoribus praeferens, quam et olim jam, si non obstinatus conjugis animus divortium negaret, relicto regno subiisset. Unde  Al.regem ordinari deceret. Cumque annos triginta in regno miles regni  Al. om. regni caelestis exegisset, correptus est corporis infirmitate permaxima, qua et mortuus est: ammonuitque conjugem, ut vel tunc divino sea, venit ad antistitem Lundoniae civitatis, vocabulo Ualtem eidem et summam pecuniae non parvam, pauperibus erogandam, nimodis sibi reservans; sed pauper spiritu magis propter regnum caelorum manere desiderans. Qui cum ingravescente
Abbreviated transcription (Latin):
latriȩ dedita: ac stragica cede om̃s indigenas ex t̃minare. ac suȩ ꝓ¬
uincie homines ꝓhis substituere contendit: uoto se obligans quã
cẽ eiꝰ simul & prede dño daret. Ꝙd ita soluit: ut hanc uuil frido
ep̃o oͦͥtunc forte degente sua suꝑueniens aderat: utenda ꝓ dno of¬
ferret. ẜst autẽ mensura eiꝰdem insulȩ iuxta estimadione ac os¬
glorũ mille ducentarũ familiarũ. Vnde data :÷ ep̃o possessio trȩ
trecentarũ familiarũ. t ipse partẽ quã accepit. cuidã de clericis
suis cui nom bernuuine cõmendauit: qͥ erat filiꝰ sororis eiꝰ Prb̃m¬

Expanded text:
agica  Al., stragica caede omnes indigenas exterminare, ac suae provinciae homines pro his substituere contendit, voto se obligans, quamtem ejus, simul et praedae, Domino daret. Quod ita solvit, ut hanc Uilfrido episcopo, qui tunc forte de gente sua superveniens aderat, utendam pro Domino offerret. Est autem mensura ejusdem insulae, juxta aestimationem Anglorum, mille ducentarum familiarum. Unde data est episcopo possessio terrae trecentarum familiarum. At ipse partem quam accepit, commendavit cuidam suis, cui nomen Bernuin
Abbreviated transcription (Latin):
pietas: in de suꝑbia. Inde pelagius auctor: hinc apͥs.
Rimo in loco beatissimi Sacerdotes p̃buert̃ aduersariis ꝙ
& aures occupauit & tẽpora. Deinde antistites ueneran
torrentes eloquii sui cũ apłicis & euangłicis imbrib
ꝓfudert̃. Miscebat᷑ sermo ꝓpri cũ diuino: &e assertion
molestissimas lectionũ testimonia sequebant᷑. Uanitas in
uincit᷑. ꝑ fidia confutat᷑. ita ut ad singulas uerborũ obi¬
tiones errare se dũ respondẽ neqͥt fateret᷑. Popłs arbit

Expanded text:
pietas, inde superbia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. pietas, inde superbia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primo in loco beatissimi sacerdotes  Al. add. Germanus atq aures occupavit et tempora: deinde antistites venerandi, torrentes eloquii sui cum apostolicis et evangelicis imbribus profuderunt: miscebatur sermo proprius cum divino, et adsertiones molestissimas lectionum testimonia sequebantur: convincitur vanitas, perfidia confutatur; ita ut ad singulas verborum objectiones errare se, dum respondere nequiit  Al., nequivit
Abbreviated transcription (Latin):
ra p̃dicabat᷑. ita ut passim & fideles catholici firmarentur:
& de prauati uiã correptionis agnoscerent. Erat illis apłorũ
instar & gła & auctoritas ꝑ conscientiã. doctrina ꝑlitteras
uirtutes exmeritis. Itaq regionis uniuersitas in eorũ
sententiã ꝓpta tͣnsierat. Latebant abditi sinistrȩ ꝑsuasionis
auctores. & more maligni sp̃s gemebant sibi perire popłos
euadentes. Ad extremũ diuturna meditatione concepta :¬
presumunt inire conflictũ. qcedunt conspicui diuitiis.
ueste fulgentes. circundati assentatione multorũ & discri¬
men certaminis subire maluert̃. quã inpopło quẽ subuer-¬
tert̃ pudorem taciturnitatis incurrere. ne uiderent᷑ se
ipso silentio dãnauisse. Illic plane immensa multitudo: etiã
pectat᷑ futurꝰ & udex. Astabant pares: dispari conditione
dissimiles. Hinc diuina fides: inde humana p̃sũptio. Hinc

Expanded text:
ra praedicabatur; ita ut passim et fideles catholici firmarentur, ra praedicabatur; ita ut passim et fideles catholici firmarentur, et depravati viam correctionis agnoscerent. Erat illis apostolorum instar, et gloria et auctoritas per conscientiam, doctrina per litteras, virtutes ex meritis. Itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores, et more maligni spiritus, gemebant perire sibi populos evadentes, ad extremum diuturna meditatione concepta praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati adsentatione multorum: discrimenque certaminis subire maluerunt, quam in populo quem subverterant pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensa multitudo, etiam pectator, et futurus judex, adstabant partes dispari conditione dissimiles; hinc divina fides, inde humana praesumptio; hinc
Abbreviated transcription (Latin):
fuuctib ia mergebat᷑. lu beatꝰ lup̃ om̃sq turbati. excitant
seniorẽ clem̃tis furentib opponendũ Qui ꝑiculi immani¬
tate constantior ap̃m inuocat. & assũpto in nomine sce et
dit dq est diuinitas fugant᷑ in imici: tnqͥllitas serena sub¬
sequit᷑ uenti e contrario aditineris ministeria reuertunt᷑:
decursisq breui spaciis pelagi optati lit̾oris quiete potiunt᷑.
Ibi conueniens ex diuersis partib multitudo. excepit sacer¬
dotes quos uenturos etiã uaticinatio ad uersa p̾dixerat. Nun¬
ciabant enĩ sinistri sp̃s qͦd timebant. Qui imꝑio sacerdotũ dũ
ab obsessis corporib detrudunt᷑ & tẽpestatis ordinẽ & ꝑicu¬
la quȩ intulerant fatebant᷑ uictosq se eorũ meritis & im¬
perio ñ negabant. INt̃ ea britanniarũ insulã apłici sacer¬
dotes raptĩ opinione p̃dicatione. uirtutib ĩpleuert̃: diuinꝰq¬

Expanded text:
fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus, omnesque turbati excitant fluctibus mergebatur. Tum beatus Lupus, omnesque turbati excitant seniorem elementis furentibus opponendum; qui periculi inmanitate constantior Christum invocat, et adsumpto in nomine sanctaeditur: adest Divinitas, fugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria revertuntur, decursisque brevi spatiis pelagi, optati littoris quiete potiuntur. Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat. Nunciabant enim sinistri spiritus quod timebant, qui imperio sacerdotum dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis ordinem et pericula quae intulerant fatebantur, victosque se eorum meritis et imperio non negabant. Interea Brittaniarum insulam apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus impleverunt: divin
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minimas eisdẽ hostib strages dabant. qͣdragesimo cires
& qrco anno aduentꝰ eorũ inbritanniã. sed hȩc post modi¬
gre paucos sane aduentꝰ eorũ annos heresis pelagiana
ꝑagricolã illata seueriani ep̃i pelagiani filiũ: fidẽ brn¬
tanniarũ feda peste cõmaculauerat. Uerũ britanni cũ
neq suscipere dogma ꝑuersũ gr̃am xp̃i blasphe mand
ullaten uellent. neq uersutiã nefariȩ ꝑsuasionis refu¬
tare uerbis certando sufficerent: inueniunt salubre
consiliũ. ut agallicanis antistitib auxiliũ belli spũali
inquirant. Quã obcausã collecta magna sinodo quere
cũ ꝓpta deuotione pces & iussa scẽ eccłe suscepissent. in¬
trant oceanũ. & usq ad mediũ itineris qͦ agallico sinu
ne ñ uirib &e casu. Dux ipse uł pontifex fractꝰ corpore
lassitudine ac sopore resolutꝰ. ẽ. Tu uͦ quasi repugnatos
cessante tẽpestas excitata conualuit: & nauigiũ suꝑfusis

Expanded text:
II, quando non minimas eisdem hostibus strages dabant, quadragesimo circiter II, quando non minimas eisdem hostibus strages dabant, quadragesimo circiter et quarto anno adventus eorum in Brittaniam. Sed haec postmodrum annos haeresis Pelagiana per Agricolam inlata, Severiani episcopi filium, fidem Brittaniarum foeda peste commaculaverat. Verum Brittani cum neque suscipere dogma perversum gratiam Christi blasphemando ullatenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbis certando sufficerent, inveniunt salubre consilium, ut a Gallicanis antistitibus auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam collecta magna synodo quaerecum prompta devotione preces et jussa sanctae Ecclesiae suscepissent, intrant Oceanum, et usque ad medium itineris quo a Gallico sinu ne, non viribus: et casu dux ipse vel pontifex fractus corpore, lassitudine ac sopore resolutus est. Tum vero quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et jam navigium superfusis
Abbreviated transcription (Latin):
piendis alim̃torũ subsidiis ȩt̃nũ subituri seruiciũ. si tam̃
ñ continuo trucidarent᷑. Alii tͣnsmarinas regiones do¬
lentes petebant: alii ꝑstantes inpatria trepidi paupere
uitã in montib siluis uł rupib arduis suspecta semp
mente agebant.XUI. At ubi hostilis exercitus ex
t̃minatis disꝑsisq insulȩ. indigens domũ reuersus est:
ceperunt & illi paulatim uires animosq resumere. emer¬
gentes de latibulis qͥb abditi fuerant. & unanimo consensu
delerent᷑. Utebantur eo tẽpore duce ambrosio aurelia.¬
no uiro modesto. qͥ solus forte Romanȩ gentis prefatȩ
tẽpestati suꝑfuerat. occisis in eadẽ parentib regium
nom̃ & insigne ferentib Hoc gͦ duce uires capessunt
britones. & uictores anglos ꝓtiocantes ad preliũ: uicton
ipsi dõ fauente suscipiunt. & ex eo tẽpore nc̃ ciues. nc̃ hosta
uincebant. usq ad annũ obsessionis badonici montis. qͣndi

Expanded text:
piendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen piendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta semper mente agebant. terminatis dispersisque insulae indigenis, domum reversus est, coeperunt et illi paulatim vires animosque resumere, emergentes de latibulis quibus abditi fuerant, et unanimo  Al., udelerentur. Utebantur eo tempore duce Ambrosio Aureliano viro modesto CCCCLXVI, qui solus forte Romanae gentis praefatae tempestati superfuerat, occisis in eadem parentibus regium nomen et insigne ferentibus. Hoc ergo duce vires capessunt Brittones, et victores provocantes ad praelium, victoriam ipsi, Deo favente, suscipiunt. Et ex eo tempore nunc cives, nunc hostes vincebant, usque ad annum obsessionis Badonici montis CCCCXC
Abbreviated transcription (Latin):
tesq occasionẽ diuortii. ꝓtestant᷑ nͥ ꝓfusior sibi alimen¬
torũ copia daret᷑. se cuncta insulȩ loca rupto fȩdere uastatu
breuit̃ dic̃ã accensus paganorũ manib ignis. iustas de
scelerib popłi dei ultiones expetiit. ñ illius impar qͥ qͦndã a
cta consũpsit. Sic enĩ & hic impio agente uictore. immo
disponente iusto iudice. ꝓximas qͣsq ciuitates: agrosq de-¬
popłans. ab orientali mari usq ad occidentale. nullo ꝓ-¬
hibente suũ continuauit incendiũ: totãq ꝓpe insule
ꝑeuntis suꝑficiem obtex̃. Ruebant edificia: publica simul
& priuata. Passim sacerdotes int̾ altaria trucidabantur.
prȩsules cũ popłis sine ullo respectu honoris ferro pa¬
rit̾ & flãmis consumebant᷑. nec erat qͥ crudelit̾ int̾emp¬
tos sepulturȩ traderȩt. Itaq ñ nulli de miserandis re¬
Alii fame confecti ꝓcedentes manꝰ hostib dabant ꝓacci¬

Expanded text:
tesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alimentesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alimentorum copia daretur, se cuncta insulae loca rupto foedere vastaturbreviter dicam, accensus manibus paganorum ignis, justas de sceleribus populi, Dei ultiones expetiit, non illius inpar qui quondam a cta consumpsit. Sic enim et hic agente impio victore, immo disponente justo Judice, proximas quasque civitates agrosque depopulans, ab Orientali mari usque ad Occidentale, nullo prohibente, suum continuavit incendium, totamque prope insulae pereuntis superficiem obtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miserandis realii fame confecti procedentes manus hostibus dabant, pro acci
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ de illa patria quȩ angulus dicit᷑. & abeo tẽpore usq
hodie manere desertꝰ int̾ ꝓuincias uitarũ & saxonũ
ꝑhibet᷑: orientales angli mediterranei angli. merci.
tota nordanhimbrorũ ꝓgenies id ÷ illarũ gentiũ quę
britonib: hactenꝰ in orientalib cantiȩ partib monu¬
mentũ habet suo nomine in signe Brant autẽ filii uiuc¬
De ciu̾stirpe ñ solũ nr̃ȩ gentis s & multarũ ꝓuinciarũ regiũ
genꝰ originẽ dux̃. Non mora gͦ confluentib certatĩ in insulã
gentiũ memoratarũ cateruis. grandescere popłs cȩpit aduena¬
rũ ita ut ipsis qͦq qͥ eos aduocauerant indigenis essent ter-¬
rori. Tu subito inito ad tẽpꝰ fȩde cũ pictis. qͦs longius iã bellan-¬
do pepulerant: inbritannos arma uertere cȩpert̃. E pͥmũ
qͥdẽ annonas sibi eos affluentiꝰ ministrare cogunt. queren¬

Expanded text:
hoc est, de illa patria quae Angulus dicitur et ab eo tempore usque hoc est, de illa patria quae Angulus dicitur et ab eo tempore usque hodie manere desertus inter provincias Jutarum et Saxonum perhibetur, Orientales Angli, Mediterranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gentium quae Brittonibus, hactenus in Orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autem filii Victum genus originem duxit. Non mora, ergo confluentibus certatim in insulam gentium memoratarum catervis, grandescere populus coepit advenarum, ita ut ipsis quoque qui eos advocaverant indigenis essent terrori. Tum subito inito ad tempus foedere cum Pictis quos longius jam bellando pepulerant, in socios arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos affluentius ministrare cogunt, quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsere saxones. Qđ ubi domi nunciatũ. ẽ. simul &
insulȩ fertilitas ac segnicia britonũ mittit᷑ confestim
illo classis ꝓlixior armatorũ ferens manũ fortiorẽ
Que premissȩ adiuncta cohorti: inuincibilẽ exerci¬
tũ fecit. Susceperunt gͦ qͥ aduenerant donantib bri:¬
tannis locũ habitationis int̾ eos ea conditione. ut hi
ꝓpatriȩ pace & salute contͣ aduersarios militarent.
illi militantib debita stipendia conferrent. Aduene¬
rant autẽ de trib germaniȩ popłis fortiorib. id ÷
saxonib. anglis. & iutis. De iutarũ origine sunt can¬
tuarii & uuichtuarii. hoc ÷ ea gens quȩ uectã tenet
insulã. & ea quȩ usq hodie in ꝓuincia occidentaliũ
saxonũ iutarũ natio nominat᷑. posita contͣ ipsam
antiquorũ saxonũ cognominat᷑: uenere orientales saxo
nes. meridiani saxones. occidui saxones. Porro de anglis

Expanded text:
sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et insulae fertilitas, ac segnitia Brittonum: mittitur confestim illo classis prolixior armatorum ferens manum fortiorem, quae praemissae adjuncta cohorti invincibilem fecit exercitum. Susceperunt ergo qui adtonibus locum habitationis inter eos, ea tamen conditione, ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent. Advenerunt autem de tribus Germaniae populis fortioribus, id est Saxonibus, Anglis, Jutis. De Jutarum origine sunt Cantuarii, et Victuarii: haec est ea gens, quae Vectam tenet insulam; et ea, quae usque hodie in provincia occidentalium Saxonum Jutarum natio nominatur, posita contra ipsam antiquorum Saxonum cognominatunes, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porro de Anglis,
Abbreviated transcription (Latin):
terant. Unde ñ multo post acrior gente peccatricẽ. ultio
dirisceleris secuta. ẽ. Initũ nanq ẽ consiliũ qͥd agendũ.
ubi querendũ. ẽẽt presidiũ. adeuitandas uł repellen¬
das tã feras tamq creberrimas gentiũ aquilonaliũ
ut saxonũ gentẽ de tnsmarinis partib in auxiliũ
uocarent. Qd dnĩ nutu dispositũ. eẽ. constat: ut ue¬
niret contra imꝓbos malũ. sicut euidentius rerũ
qͣdringentesimo qͣdragesimo nono. marcianꝰ cũ Ualen¬
tiniano qͣd ragesimꝰ sextus ab augusto regnũ adeptꝰ septẽ
annis tenuit. Tunc anglorũ siue saxonũ gens inuitata
arege prefato.britanniã cũ trib longis nauib: adue¬
hitur. & inorientali parte insulȩ iubente eodẽ rege
locũ manendi quasi ꝓpatria pugnatura. re autẽ uera
hanc expugnatura suscepit. Inito gͦ certamine cũ
hostib qͥ abaquilone adaciem uenerant: uictoriã

Expanded text:
terant: unde non multo post acrior gentem peccatricem ultio terant: unde non multo post acrior gentem peccatricem ultio diri sceleris secuta est. Initum namque est consilium quid agendum, ubi quaerendum esset praesidium ad evitandas vel repellendas tam feras tamque creberrimas gentium Aquilonalium ut Saxonum gentem de transmarinis partibus in auxilium vocarent: quod Domini nutu dispositum esse constat, ut veniret contra inprobos malum, sicut evidentius rerum dringentesimo nono, Marcianus cum Valentiniano quadragesimus sextus ab Augusto regnum adeptus, septem annis tenuit. Tunc Anglorum sive Saxonum gens, invitata a rege praefato, in Brittaniam tribus longis navibus advehitur, et in Orientali parte insulae jubente eodem rege locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem vera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus qui ab Aquilone ad aciem venerant, victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
la retro etas meminit: affluere cȩpit. Cũ quib & lu¬
xuria crescere & hanc continuo om̃iũ lues scelerũ
comitari accelerauit. crudelitas precipue & odiũ ue¬
ritatis. amorq mendacii. ita ut siqͥs eorũ mitior &
ueritati aliquatenꝰ ꝓpior uideret᷑: inhunc quasi bri¬
tanniȩ subuersorem om̃iũ odia telaq sine respectu
contorquerent᷑. & ñ solũ hȩc scłares uiri. s etiã ipse
grex dñi. eiusq pastores egerunt: ebrietati. animo¬
sitati. litigio contentioni. inuidiȩ. cętisq huiꝰ modi fa¬
cinorib sua colla abiecto leui iugo xp̃i subdentes. In¬
terea subito corruptȩ m̃tis homines acerba pestis cor¬
ripuit. quȩ inbreui tantã eiꝰ multitudinẽ strauit:
ut ne sepeliendis qͥdẽ mortuis uiui sufficerent. Sed ne
morte quidẽ suorũ nec timore mortis hi qͥ suꝑerant.
amorte animȩ qua peccando sternebant᷑: reuocari po¬

Expanded text:
la retro aetas meminit, affluere coepit: cum quibus et lula retro aetas meminit, affluere coepit: cum quibus et luxuria crescere, et hanc continuo omnium lues scelerum comitari adceleravit, crudelitas praecipue, et odium veritatis amorque mendacii, ita ut si quis eorum mitior, et veritati aliquatenus propior videretur, in hunc quasi Brittaniae subversorem, omnium odia telaque sine respectu contorquerentur. Et non solum haec saeculares viri, sed etiam ipse grex Domini ejusque pastores egerunt; ebrietati, animositati, litigio, contentioni, invidiae, caeterisque hujusmodi facinoribus sua colla, abjecto levi jugo Christi, subdentes. Interea subito corruptae mentis homines acerba pestis corripuit, quae in brevi tantam ejus multitudinem stravit ut ne sepeliendis quidem mortuis vivi sufficerent: sed ne morte quidem suorum nec timore mortis, hi qui supererant a morte animae qua peccando sternebantur, revocari po
Abbreviated transcription (Latin):
europã excisis inuasisq ciuitatib atq castellis corro¬
deret. Quin & isdẽ tẽporib fames constantinopolim
inuasit: nec mora pestis secuta. ẽ. Sed & plurimi eidẽ
urbis muri: cũ qͥnqͣginta septẽ turrib corruerant
Multis qͦq ciuitatib collapsis. fames & aerũ pestifer
ac famã suȩ maliciȩ posteris diuturnã relinquens
multos eorũ coegit uictas infestis predonib dare
manꝰ. alios uͦ nunquã: qͥn potius confidentes in di¬
uinũ ubi humanũ cessabat auxiliũ. de ipsis montib
speluncis ac saltib continue rebellabant. Et tũ pͥmũ
inimicis qͥ ꝑmultos annos p̃das int̾ra agebant.:
uͦ in extrema parte insulȩ: tunc pͥmũ & de inceps qͥe¬
uerunt. Predas tam̃ ñ nunquã ex inde & contritiones
debritonũ gente agere ñ cessarunt. Cessante autẽ ua-¬
statione hostili tantis frugũ copiis insula. qͣntas nul¬

Expanded text:
Europam excisis invasisque civitatibus atque castellis conroEuropam excisis invasisque civitatibus atque castellis conroderet. Quin et iisdem temporibus fames Constantinopolim invasit: nec mora pestis secuta est; sed et plurimi ejusdem urbis muri cum quinquaginta septem turribus corruerunt; multis quoque civitatibus conlapsis fames et aerum pestifer ac famam suae malitiae posteris diuturnam relinquens, multos eorum coegit victas infestis praedonibus dare manus, alios vero nunquam, quin potius confidentes in divinum ubi humanum cessabat auxilium, de ipsis montibus, speluncis ac saltibus continue rebellabant: et tum primum inimicis qui per multos annos praedas in terra agebant,  in extrema parte insulae tunc primum et deinceps quieverunt, praedas tamen nonnunquam exinde et contritiones de Brittonum gente agere non cessarunt. Cessante autem vastatione hostili, tantis frugum copiis insula quantas  Al., quantis nul