comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potꝰ ip̃e erat in illa muliere: ut facet uo¬
luntatẽ eiꝰ qui eũ miserat. Ideo dicebat
sicio: da mͥ bibere. Scilicet ut fidẽ in ea
oꝑaret᷑: ⁊ fidẽ eiꝰ biberet: & eã in corpꝰ fu¬
ũ tͣiceret. Corpꝰ enĩ eiꝰ eccłia. Eego ip̃e ẽ in¬

Expanded text:
., ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo dicebat: Sitio, da mihi bibere: scilicet, ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret: corpus enim ejus e
Abbreviated transcription (Latin):
ieramꝰ: ⁊ intromissi simiꝰ. O si inuenirem
dicebas montẽ aliquẽ altũ ce solitariũ :
Giedo enĩ qͥa in alta ẽ ds̃: mag̾ me exaudit
ex alto. Qͥa in monte es. ꝓpinquũ de dõ pu¬
tas⁊ ce cito de exaudiri: qͣi de ꝓrimo clamã¬
tẽ. In excelsis habitat: s humilia respi¬
cit. ꝓpe ẽ dñs. Qͥb ⁊ͣ forte altis: his qͥ ob¬
tͥuert̃ cor. Mira res. Et in altis habitat:
⁊ humilib ꝓpinqt. humilia respicit:
excelsa autẽ alonge cognoseit. Suꝑbos
cende ut attingas. Si ascend̾e̾ ius. as¬
cende: noli montẽ q̃rere. Ascensiões in¬
qͥt in corde eiꝰ hoc psalmꝰ dicit in contial¬
le ploratõnis. Conuallis humilitatẽ¬

Expanded text:
ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos cende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
sua uenditert̃⁊ & p̃cia rerũ suar ad pe¬
des apłoꝵ posuert̃. son repulit enĩ d̾s
plebẽ stiã qmͣ p̃sciuit. Audiuit hoc mu
bit. Qd ẽ hoc ÷ Mͦ inqͥt de tẽplo conten¬
at̃ iudei: & nos de monte contendimꝰ.
Cũ ille ueñit: de montẽ sꝑnet. ⁊ cẽplũ
euertet. Docebit nos iste omnia: ut
qͥseam posset docere: s iam docentẽ ñdũ
agnoscebat. Iam uͦ digna erat: cͥ manifes¬
caret᷑. Messỹas autẽ unet᷑ ẽ. Unetꝰ g̾ce ẜͦ¬

Expanded text:
sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit hoc mulbit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos 504 de monte contendimus; cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet. Docebit nos iste omnia, ut quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat, cui manifestaretur. Messias autem unctus est: unctus
Abbreviated transcription (Latin):
esto templũ dĩ: qr ille intemplo suo
exaudiet orantẽ. Uenit e hora ce nẽ est:
qnͣdo ũi adoratores adorabt̃ prẽm in spi¬
adoratis qd̾ nescitis: qm̃ salus ex uideis ẽ.
Multũ dedit iudeis: s noli istos reꝓbos
acciꝑe. Parietẽ illũ accipe cui adiunctꝰ
ẽ aliꝰ : ut pacati in lapide angłari qd̾ est
xp̃c copulent᷑. Unꝰ enĩ paries a uideis:
unꝰ a gentib. Longe a se isti parietes:¬

Expanded text:
esto templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiadoratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis; sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe, cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, qui est Christus, copularentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes
Abbreviated transcription (Latin):
mens humana illuminat᷑: d̾s ẽ. Erat
enim uerũ lum̃: qd̾ illuminat omẽm
hominẽ uementẽ in hẽ mundũ. Talis lux
erat xp̃c. Talis lux cum muliere loc̃bat᷑:
&e ula luxintellectri ñ aderat: qui illa
illustrare uolo. & ñ ẽ ad quẽ. Uoca inqͥt ui¬
rũ tuũ. adhibe intellectũ: ꝑ quẽ docea¬
ris. qͦ regaris. Gͦ constitue aĩam excepto
intellectu tanqm feminã: intellectũ aũ¬
autẽ iuri xp̃c ẽ. Loq̃bat᷑ caput uiri cũ
ad hibe caput tuũ: ut ille suscipiat ca¬
put sut̃i. ergo uoca uirũ tuũ ⁊ uemi
hue: idest adesto. p̃sens esto. uelut enĩ
absens ẽ dũ ñ intelligis p̃sentis uocem
ũitatis. Presens esto ⁊ s noli sola: cũ iuro
tuo adesto. Et adhuc illa ñdũ aduoeato il¬
lo iurd ñ intelligit: adhuc cnnẽ sapit. sbo¬
sens est enĩ uir. Non habeo inqͥt iurũ. Et
dñs seqͥt᷑: ce myst̾i̾a loqͥt᷑. Intelligas ren̾a
istam mulierẽ ñ hũsse tc̃ uirũ. s conte¬

Expanded text:
est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum auautem viri Christus . Loquebatur caput viri cum Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem itatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coute
Abbreviated transcription (Latin):
sit uti m̃te atq rõne ⁊ ñ regit᷑ nͥ fensib car¬
nis. Anima in puero paruulo qd̾ audit᷑.
ꝙ uitet᷑. qͦ dolet qd̾ sapit. qd̾ tactu sentit᷑ :
hoc appetit aut sugit. Appetit qͥeqͥd mul
qͥnq sensus tanqͣ qͥnq uiros pͥus uiuit
anima: qr istis regit᷑. Qͣre autẽ uiridicci
sunt : Qa legitimi. A do̾ qͥppe facti: ⁊ adoͥ
donati anime. Infirma ẽ adhuc q̃ istis
qͥnq sensib regit᷑: ⁊ sub istis D uiris agit.
Atiͥi uem̃t ad annos exerende rõnis ⁊ si eã
susceꝑit optima disciplina. ⁊ doctͥna sa¬
pĩe qͥnq illis uiris ad regendũ ñ succe¬
det nͥ uir uer᷑ legitimꝰ. ⁊ illis melior c&e qͥ
meliꝰ regat.  qͥ ad et̾nitatẽ instruat. slam¬

Expanded text:
sit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcquinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem r
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ea. Reliqͥt gͦ hyd̾am suã mulier: au¬
dito ego sũ qͥ loqͦr tecũ. Et recepto incor
tẽ: & ꝓpauit añtiare uitatẽ. Discant
qͥ nolt enanglirare: ꝓpiciãt hyorã ad
piteũ. Recordamini qͥ. suꝑiꝰ dix̃im de

Expanded text:
cum ea? 30. Reliquit ergo hydriam suam mulier. Audito, Ego sum qui loquor tecum, et recepto in cortem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordam
Abbreviated transcription (Latin):
dixit & ei cet̾a. sleforte putaret mulier idõ
dixisse dñm bñdixisti qr ñ habeo urũ d̾
hoc a muliere didiscerit: ñ qd̾ ip̃e istico
dirunitate cognoũit: audi aliquid qd̾
ñ dixisti. Qͥ nq enĩ utros habuisti: ⁊ iste
quẽ h̾s ñ ẽ tius uir: hoc uere dixisti. Ite¬
rũ cogit de istis qͥnq uiris subtiliꝰ aliqͥ
ꝑscrutari. Multi qͥdẽ intellexer̃t ñ qͥdẽ
absurde nec usqꝑ qͣq ĩꝓbabilit̾ qͥnq u¬
ros mulieris huiꝰ: qͥnq libros moysi. u¬
tebant᷑ enĩ eis samaritani : & sub eadẽ le¬
ge erant. sã inde illis cͥcũcisio inerat.
S qm̃ angustat nos qd̾ seqͥt᷑. ⁊ nc̃ quem
se acciꝑe qͥnq utios pͥores anime: qͥnq sn̾

Expanded text:
Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem se accipere quinque viros priores
Abbreviated transcription (Latin):
deamꝰ cͥ seruat᷑ ista uͥginitas. cito ꝓbare
pot̃itis. Eore ostendo sponsũ: qͥa ip̃e se os¬
tendit. ꝑhibet testimoniũ ioħs. hic ẽ qͥ
baptizat. Otu uͥgo si sponso huic seruas
uͥginitatẽ tuã ⁊ qͣre cuiris ad eũ qͥ dicit ego
baptiro. cũ amieꝰ tui sponsi dicat. hic ẽ
qͥ baptitat: Deinde sponiꝰ tuus totũ or¬
bẽ tenet. Qrͣe tu in parte corrũperis : Qͥs¬

Expanded text:
ito probare poteritis. Ecce ostendo sponsum, quia ipse se ostendit: perhibet illi testimonium Joannes, Hic est qui baptizat. O tu virgo, si sponso huic servas virginitatem tuam, quare curris ad eum qui dicit, Ego baptizo; cum amicus sponsi tui dicat, Hic est qui baptizat? Deinde sponsus tuus totum orbem tenet; quare tu in parte corrumperis? Q
Abbreviated transcription (Latin):
dellig̾et. dicit eiiħe. uade uoca iirũtu¬
um: ce uem huc. Qd ẽ uoca iurũtuũ:
ꝑ inriĩ fuũ ei nolebat aqmͣ illam dare.
An qͥo ñdñ intelligebat ꝑ uirũ firũ eã
uolebat doce̾: forte. qͣm ait apħ de muli¬

Expanded text:
et, dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum et veni huc. Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
se eiecta sunt pauea grana:. ce seminaueit̃
orbẽ tͣrarũ: ce surgit illa messis q̃ in fine
secłi metenda ẽ. Q de ista messe dicit᷑. Qͥ se¬
minant in lacͥmis: in gaudio metent. Ad
istã gͦ messem: ñ apłi s angłi mutentiti
messores inqͥt angłi sunt. Ista gͦ messis eͤs¬
cit int ⁊ rania: ce expectat purgari in

Expanded text:
nt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis quae in fine saeculi metenda est. De ista messe dicitur, Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Ad istam ergo messem non Apostoli, sed Angeli mittentur: Messores, inquit, Angeli sunt . Ista ergo messis crescit inter
Abbreviated transcription (Latin):
monrũ ꝑ hibetis qd dix̃im: ego ñ sum
xp̃c: tanqͣ dicens. Qd uos fallitiss uos
dixistis: Rabbi qͥ erat tecũ tnͣs iordanẽ:
cͥ testimoniũ ꝑ hibrusti. Nostigͦ qͣle testimo¬
nium illi ꝑhibui. M dicturꝰ sum ñ eẽ¬

Expanded text:
monium perhibetis quod dixerim: Ego non sum Christus. Tanquam dicens: Quid vos fallitis? Vos dixistis? Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui testimonium perhibuisti? Nostis ergo quale testimonium illi perhibui m
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est: hic ẽ qui baptitat. Qͥs huc exit¬
⁊ dicit: ego baptiro: Qͥs huc exit ⁊ dicit ⁊
ego qd̾ dedero hoc ẽ scm̃᷑ Qͥs huc ꝓcedit
⁊ dicit⁊ bonũ est tͥ ut nascaris ex met᷑ A
dimini corde ad ur̃as domos. Carnalia
loquor t̾rena loquor: humanũ dico ꝓpt̃
infirmitatẽ carnis ur̃e. Multi habetis cõ¬
iuges: multi hr̃e uultis. Multi ce si ñ uul¬
tis: habuistis. Multi qͥ omino coniuges
nati estis. stullũ cor ẽ qd̃ ñ iste tangat
affectꝰ. Nuliꝰ in reb humanis tã auius
in geti̾e humano ẽ : qͥ ꝙ dico ñ sentiat. Po¬
nite aliquẽ ꝑegre ꝓfectũ: cõmendasse a
es: ne forte me absente ꝓ me aliqͥs ame¬
tͣ. Qͣlis gͦ ille ẽ qͥ custodiens sponsã uelnt
uyorẽ amici sin dat qͥdẽ oꝑam ut millus
aliꝰ amet᷑⁊ si se amari ꝓ amico uoluerit:
⁊ uti uoluerit cõmendata sͥ qmͣ detestan

Expanded text:
tum est, Hic est qui baptizat . Quis huc exit ettum est, Hic est qui baptizat . Quis huc exit et dicit, Ego baptizo? quis huc exit et dicit, Ego quod dedero, hoc est sanctum? quis huc procedit qui dicit, Bonum est tibi ut nascaris ex me? Amidimini corde ad vestras domos, carnalia loquor, terrena loquor; humanum dico, propter infirmitatem carnis vestrae . Multi habetis conjuges, multi habere vultis, multi etsi non vultis, habuistis; multi qui omnino conjuges nati estis: nullum cor est quod non iste tangat affectus; nullus in rebus humanis tam avius a genere humano est, qui quod dico non sentiat. Ponite aliquem peregre profectum, commendasse amrus meus es, ne forte me absente pro me aliquis ametur. Qualis ergo ille, qui custodiens sponsam vel uxorem amici sui, dat quidem operam ut nullus alius ametur, sed si se amari pro amico voluerit, et uti
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥd. simaior illo: qr tu illũ baptiras¬
ti ᷑ missus sum. ego p̃co sum: ille uidex
ẽ. Et audi testimoniũ multo uehem̃¬
ti. multo exp̃ssiꝰ. Uidete qͥd uobiscũ agi
t᷑. Qͥoͥ amare debeamꝰ. uitere: qr aliꝗͤ
hominẽ amare ꝓ xp̃o: adulteriũ est.
Qrͣe hoc dico : Atcendamꝰ uocẽ iohis.
Pot̾at in illo eirari: pot̾at ip̃e puta¬
ii qͥ non erat. Respuit a se falsum ho-¬
norẽ: ut teneat solidã u̾itatẽ. uidete
sponsus ẽ. Casti estote : sponsũ ama¬
te. Qoͥ autẽ tu es qͥ nobis dicis ⁊ qͥ hab
sponsã sponsꝰ ẽ : Amcꝰ autẽ sponsiqͥ
stat ce audit eũ: gaudio gaudet ꝓpt̃
tu cordis mei. Multo enĩ gemitu ꝑlem̃¬
ẽ: dabit dicere ꝙ. doles. S obsecro uos
cogitetis. ⁊ Iom enim dolorẽ meũ: expͥmi
satis digne non posse. Multos enĩ adul¬
t̾os uideo qͥ sponsã tanto p̾cio emptã. a¬
matã. fedã. ut pulera fieret illo emptore
bis suis ut ꝓ sponso ament᷑. De illo dic¬

Expanded text:
Sed quid si major illo, quia tu illum baptizasti? Missus sum. Ego praeco sum, ille judex est. Et audi testimonium multo vehementius, multo expressius. Videte quid nobiscum agite quid amare debeamus. Videte quia aliquem hominem amare prae Christo, adulterium est. Quare hoc dico, attendamus vocem Joannis. Poterat in illo errari; poterat ipse putari qui non erat: respuit a se falsum honorem, ut teneat solidam veritatem. Videte sponsus est. Casti estote, sponsum amate. Quid autem tu es? Quid nobis dicis? Qui habet sponsam, sponsus est? Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter pro motu cordis mei, multo enim gemitu plenum est, dicere quod doleo: sed obsecro voscogitetis; novi enim dolorem meum exprimi satis digne non posse. Multos enim adulteros video, qui sponsam tanto pretio emptam, amatam foedam ut pulchra fieret, illo emptore,bis suis, ut pro sponso amentur. De illo dic
Abbreviated transcription (Latin):
mun̾a: s om̃s isti una uͥgo est. uͥ ista uͥgi¬
nitas: Non enĩ in corꝑe paucar̃ feminaꝵ
ẽ: & si dici uͥ ginitas in uiris potest: pau¬
coꝵ uiroꝵ ista sc̃itas est. Integͥtas etiã corꝑis
ẽ in eccłia : & honorabilius menbrũ est.
Aiia autẽ menbra ñ in corꝑe: s omnia
in mente feruant uͥginitatẽ. q̃ ẽ uͥginitas
mentis: Integͣ fides. solida spes: sinc̾a̾ca¬
ritas. hãc uͥgmitatẽ timebat ille: qͥ dela¬
bat᷑ sponse a serpente corrũpi. Sic̃ enim
menbrũ corꝑis iuolat᷑ in qͦdã loco: sic se¬
ductio lingue iuolat uͥgmitatẽ cordis.
In mente ñ corrũpat᷑: q̃ non uult sine
causa tenere corꝑis uͥginitatẽ. Qͥd gͦ dicã¬

Expanded text:
i una virgo est. Ubi est ista virginitas? non enim in corpore. Paucarum feminarum est, et si dici virginitas in viris potest, paucorum virorum sancta integritas etiam corporis est in Ecclesia, et honorabilius membrum est: alia autem membra non in corpore, sed omnia in mente servant virginitatem. Quae est virginitas mentis? Integra fides, solida spes, sincera charitas. Hanc virginitatem timebat ille, qui zelabat sponso, a serpente corrumpi. Sicut enim membrum corporis violatur in quodam loco, sic seductio linguae violat virginitatem cordis. In mente non corrumpatur, quae non vult sine causa tenere corporis virginitatem. 13. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
iestate. fallat᷑ amicꝰ qͥ tłismare ꝓfectꝰ ẽ.
Et si fallit᷑: ue illi qͥ fallit. Qd cũ fallere
conant᷑ dm̃ intuentẽ cimniũ corda : ce
omĩum oosecreta rimantẽ: Existit ali¬
qͥs hecicꝰ ⁊ dicit. Ego do. ego scĩfico: ego ius¬
tifico. Nolo eas ad illã sectã. Bñ qͥdẽ
zelatꝰ ẽ ÷ s uide cui. Non eas ad ydola.
Bene zelat᷑. Non ad sortilogos: bene re¬
lat᷑. Et uideamꝰ cͥ delat᷑. Ego qd̾ do scm̃
ẽ: qr ego do. Ego quẽ baptido: baptizat᷑
ẽ. Quẽ ñ baptiro: ñ ẽ baptitat᷑. Audi
amicũ sponsi. Disce delari amico tuo.
Audi uocẽ illiꝰ. hic ẽ qͥ baptirat. Qͣre
tͥ uis arrogare: qd̾ tuũ ñ est: Uscꝑad¬
eo absens ẽ : qͥ hic reliqͥt sponsã suam:
Nescis qr ille qͥ a mortuis resurrexit ⁊
ad dext̾am pr̃is sedet: Si cõtempsert̾ eñ
rrdei in ligno pendentẽ: tu contẽpins
in celo sedentẽ. Nou̾it caritas ur̃a mag¬
nũ dolorẽ me pati de hac re: s ut dixidi¬

Expanded text:
jestate. Fallatur amicus qui trans mare profectus est; et si fallitur, vae illi qui fallit! quid Deum fallere conantur, Deum intuentem omnium corda, et omnium secreta rimantem? Existit aliquis haereticus, et dicit: Ego do, ego sanctifico, ego tifico, nolo eas ad illam sectam. Bene quidem zelat, sed vide cui. Non eas ad idola, bene zelat: non ad sortilegos, bene zelat. Videamus cui zelat: Ego quod do sanctum est, quia ego do; ego quem baptizo baptizatus est, quem non baptizo non est baptizatus. Audi amicum sponsi, disce zelare amico tuo: audi vocem illius, Hic est qui baptizat. Quare tibi vis arrogare quod tuum non est? Usque adeo absens est qui hic reliquit sponsam suam? Nescis quia ille qui a mortuis resurrexit, ad dexteram Patris sedet? Si contempserunt eum Judaei in ligno pendentem, tu contemnis in coelo sedentem? Noverit Charitas vestra magnum dolorem me pati de hac re: sed, ut dixi, di
Abbreviated transcription (Latin):
intellectꝰ cuus ñ adest. Loqͦr ego scd̾m spi¬
ritũ: tu audis scd̃m carnẽ. Que logͦr:
nec ad uolutatẽ auriũ ꝑtinet. nec ad
ocłos. nec ad olfacũ: nec ad gustũ. nͨͦ ad
tactuĩ. Mente sola capiunt᷑: intellectu
solo hauriunt᷑. Iue intellect᷑ ñ tͥ adest.
Qm capis qd̃ dico : uoca iurũ tuũ p̃sen¬

Expanded text:
r ego secundum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesen
Abbreviated transcription (Latin):
sponꝰ ẽ. Non ẽ sponsa mea: & ñ gaudes
in nuptiis: Inmo gaudeb ait. Anncꝰ
autẽ sponsi qui stat & audit eũ. gau¬
dio gaudet ꝓpt̾ uocẽ sponsi. Non ingͥt
si gaudeo. Ego sum in audiendo: ille
in dicendo. Ego enĩ sum illuminantꝰ: il¬
le lumen. Ego sum in aure: ille u̾bũ.
G amieꝰ sponsi stat: ⁊ audit eũ. Etre
stat: Qͥa ñ cadit. Qͣre ñ cadit ᷑ qa hu¬
milis ẽ. uide stantẽ in solido. NIon sũ
dignꝰ corrigiã calciamenti eiꝰ soluere.
Bñ ce humilias ⁊ m̾ito ñ cadis. m̾ito stas:
m̃ito audis eũ. & gaudis gaudes ꝓpt̾ uo¬
c̃ẽ sponsi. Sic & apls̾ amicꝰ sponsi delat᷑ ce
ip̃e n̾sͥ s sponso. Audi uocẽ delantis. Do

Expanded text:
des in nuptiis? Imo gaudeo, ait: Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Non, inquit, si gaudeo. Ego sum in audiendo, ille in dicendo: ego sum enim illuminandus, ille lumen; ego sum in aure, ille Verbum. Ergo amicus sponsi stat et audit eum. Quare stat? Quia non cadit. Quare non cadit? Quia humilis est. Vide stantem in solido: Non sum dignus corrigiam calceamenti ejus solvere . Bene te humilias, merito non cadis, merito stas, merito audis eum, et gaudio gaudes propter vocem sponsi. Sic et Apostolus amicus sponsi, zelat et ipse, non sibi, sed sponso. Au
Abbreviated transcription (Latin):
me tͣ Tales ocłos q̃rebat: cũ ait. Philippe
qͥ me uitet: uidet ce prẽm. Isti ocłi ĩ ĩtel¬
ligentia sunt: isti ocłi in mente sunt. Lõ
r̾egẽ dico roͥgẽ nr̃m. S regẽ m̾m int̾ homi¬
nes iudistis ⁊ tanꝗͣ hominẽ udistis pas¬
sũ: crucifixũ. mortuũ. Latebat aliqͥd
in illa carne: qm ocłis carneis ustere
potuistis. Qdͥ ibi latebat: psallite intel¬
ligent̾. Nolite oculis q̃rere: qd̾ mente os¬
picit᷑. Psallite lingua: qr int̾ uos cato.
S qr uerbũ caro fcm̃ ẽ ⁊ habitauit in
nobis ÷ reddite sonũ carnis : reddite d̾o̾
mentis obtutũ. Psallit̾ intelligeut:. &e
irdecis qͥa uerbũ earo fcm̃ est: & habi¬
tauit in nobis. Dicat ⁊ ioh̾s destimoni
um. Post hec uenit ih̾e ce discipłi eiꝰ i
irideam t̾ram: ⁊ illic demorabat᷑ cũ eis.
⁊ baptirabat. Baptizatꝰ: haptitabat.
NIon eo baptismo baptirabat: qͦ bap¬
teatꝰ est. Dat baptismũ dñs baptira¬

Expanded text:
me? Tales oculos quaerebat, cum ait, Philippe, me? Tales oculos quaerebat, cum ait, Philippe, qui videt me, videt et Patrem . Isti oculi in intelligentia sunt, isti oculi in mente sunt. Ideo eum dico regem nostrum. Sed regem nostrum inter homines vidistis tanquam hominem, vidistis passum, crucifixum, mortuum: latebat aliquid in illa carne quam oculis carneis videre potuistis. Quid ibi latebat? Psallite intelligenter; nolite oculis quaerere quod mente conspicitur. Psallite lingua, quia inter vos caro; sed quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, reddite sonum carni, reddite Deo mentis obtutum. Psallite intelligenter, et videtis quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 4. Dicat  discipuli ejus in Judaeam terram, et illic demorabatur cum eis, et baptizabat. Baptizatus baptizabat. Non eo baptismo baptizabat quo bapizatus est. Dat baptismum Dominus baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
audistis in ip̃o spalmo recenti uersu mͦ
gere cui psallis : adiecit: qm̃ rex om̃is
t̾re d̾s. Et qͣm ẽ omis t̾re rex: qͥ uisus ẽ
in una parte t̾rarũ in ierosolima. in ui¬
dea : ambulans int̾ homines. natꝰ suggẽs
crescens. manducans. bibens. uigilans. dor¬
ligno suspenzꝰ⁊ lancea ꝑcussus. mortuus
sepultꝰ: Qmͦ gͦ rex om̃is t̾re: Qo̾ indebat᷑ in
loco: caro erat. Ocłis carneis caro apparebat.
In carne mortali maiestas imortalis ocel¬
tabat᷑. Et qͥb ocłis maiestas ĩmortalis
penetͣta: a conpagine carnis pot̾it in¬
tueri: Est aliꝰ ocł: est int̾ior ocłs. Non
enim nullos ocłos habebat tobias ⁊ qñ
cecꝰ ocłis corꝑeis filio dabat p̃cepta uite:
Iue pñs manũ tenebat ut pdib pedibꝰ ã¬
bularet : ille filio consiliũ dabat: ut inã
iusticie ten̾et. Et hos ocłos uideo: ⁊ hos
ocłos intelligo. Et meliores ocłi̾ dantis in¬
te consiliũ: ꝗͣ ocłi tenentis manũ. Tales
temꝑe uobiscũ sum: & non cognoiusti

Expanded text:
audistis in ipso Psalmo, recenti versu modo gere cui psallis: Quoniam rex omnis terrae Deus . Et quomodo est omnis terrae rex, qui visus est in una parte terrarum, in Jerosolyma, in Judaea, ambulans inter homines, natus, sugens, crescens, manducans, bibens, vigilans, dorligno suspensus, lancea percussus, mortuus, sepultus? quomodo ergo rex omnis terrae? Quod videbatur in loco, caro erat: oculis carneis caro apparebat; in carne mortali majestas immortalis occultabatur. Et quibus oculis majestas immortalis penetrata compage carnis poterit intueri? Est alius oculus, est interior oculus. Non enim nullos oculos habebat et Tobias, quando caecus oculis corporeis filio dabat praecepta vitae . Ille patri manum tenebat, ut pedibus ambularet: ille filio consilium dabat, ut viam justitiae teneret. Et hac oculos video, et hac oculos intelligo. Et meliores oculi dantis vitae consilium, quam oculi tenentis manum. Tales tempore vobiscum sum, et non cognovistis
Abbreviated transcription (Latin):
h̾em. ce dixeit̃ ei Rabbi qͥ erat tecum
tnͣs iordanẽ cͥ testimoniũ ꝑhiburstr.
ecce hic baptitat: ⁊ om̃s ueniunt ad
illũ. hoc est qͥd dicis: nonqͥd sunt ꝓ¬
hibendi ut ad te potuis ueniant ÷
Respondit ⁊ dixit. Non potest homo

Expanded text:
 dixerunt ei: Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad illum: hoc est, Quid dicis? non sunt prohibendi, ut ad te potius veniant? Respondit, et dixit: Non potest homo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Si autẽ om̃s homines de plenitudre
ei accipint̾: ille fons est: illi bibentes.
Qͥ bibt̃ fontẽ : ⁊ sitire possit ⁊ bibere.
fons ñꝙͣ sitit: fons se ipd̾ ñ eget. fonte
egent homines. Audis uiscib. aridis¬
faucib curit ad fontẽ: ut resiciant᷑.
fons fluit ut refictat. ita dñs aiti uide¬

Expanded text:
est. Si autem omnes homines de plenitudine ejus accipiunt, ille est fons, illi bibentes. Qui bibunt fontem, et sitire possunt et bibere; fons nunquam sitit, fons se ipso non eget. Fonte egent homines; aridis visceribus, aridifaucibus currunt ad fontem ut reficiantur: fons fluit ut reficiat; ita Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
mᷠ panẽ angłoꝵ mandncauit homo s
Et u̾bũ caro fcm̾ ẽ: ⁊ habitauit in
nobis. S qi diximꝰ manducare ange¬
los frs : ne putetis morsib fieri. Nam
si hoc intellex̃itis qiͣ dilamat᷑ d̾s quẽ
manducant angłi. Qͥs dilaniat iustici¬
am& S rursũ m̃ aliqͥs dicit. Et qͥs ẽ qͥ
manducat iusticiã ⁊ uñ g beati qͥ esuri¬
unt ⁊ sciciunt iusticiã ⁊ qm̾ ip̃i satabũ¬
t᷑. Cibꝰ quẽ manducas tu ꝑ carnẽ. ut
reficiaris cu. ille deficit: ut reparet de
consimit᷑. Manducas iusticiã ⁊ ture¬
ficeris: ⁊ illa integͣ ꝑseu̾at. Qͦmͦ inden¬
do itoerteo lucẽ istã corꝑeã reficiunt᷑
isti ocłi nr̃i: & res est corꝑea q̃ uidet᷑ o¬
cłis corꝑeis. Multi enĩ cũ fuerint diutiꝰ
in tenebͥ infirmat᷑ acies ip̾oꝵ: qͣi ieui¬
mo lueis. fraudati ocłi cibo suo łucr qͥp¬
pi pascunt᷑. De fatigant᷑ ieuinio e debi¬
litant᷑: ita ut ipãm lucẽ q̃ reficiunt᷑ uidere ñ

Expanded text:
 panem Angelorum manducavit homo? Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 5. Sed quia diximus manducare Angelos, fratres, ne putetis morsibus fieri. Nam si hoc intellexeritis, quasi dilaniatur Deus quem manducant Angeli. Quis dilaniat justitiam? Sed rursum mihi aliquis dici Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur ? Cibus quem manducas per carnem, ut reficiaris tu, ille deficit; ut reparet te, consumitur: manduca justitiam, et tu reficeris, et illa integra perseverat. Quomodo videndo istam lucem corpoream reficiuntur isti oculi nostri, et res est corporea quae videtur oculis corporeis. Multi enim cum fuerint diutius in tenebris, infirmatur acies ipsorum, quasi jejunio lucis. Fraudati oculi cibo suo luce quippe pascuntur, defatigantur jejunio et debilitantur, ita ut ipsam lucem qua ref
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝙ & iste. qͦ iã melior sũs ⁊reg ceruix
ista perpitaret qͦsdã de m̃itis iusticie sue
plurmiũ elatos: baptitati noluit dũs as
ercollitis. qͥd erigitis : qr habecis ille pot¬
dentiã. ille doctrinã. ille casticatẽ. slesor¬
titudinẽ pacentie: humqͥd hr̃e potestis¬

Expanded text:
 et iste, quo jam melior sum? Ne ergo cervix ista praecipitaret quosdam de meritis justitiae suae plurimum elatos, baptizari voluit Dominus extollitis? quid erigitis, quia habetis, ille prudentiam, ille doctrinam, ille castitatem, ille fortitudinem patientiae? Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
nor fit ÷ Q illi reficiunt᷑: & illa integra ꝑ¬
manet. Si hoc potuit deꝰ de luce corporea
corꝑeis ocłis exibere ÷ muinqͥ ñ exibet munꝰ¬
dis cotoso lucẽ illam infatigabilem inte¬
grã ꝑ sesicntẽ. mulla ex parte deficierdẽ:
Qm lucẽt In pͥncipio erat uerbũ⁊ & u̾bũ

Expanded text:
nor fit? Et illi reficiuntur, et ipsa integra permanet. Si hoc potuit Deus de luce corporea corporeis oculis exhibere; non exhibet mundis cordibus lucem illam infatigabilem, integram perseverantem, nulla ex parte deficientem? Quam lucem? In principio erat Verbum, et Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ a ꝓp̃o baꝑtirabant᷑. Turbati sunt dis¬
cipłi iołs. ⁊ cepert̃ q̃stionẽ tͣctare cũ
uideis: qmͦ solet fieri ut intelligas dixis
fendebant baptismmũ ioħis. Uentũ est ad
ipm̃ ioh̾em: ut solueret q̃stionẽ. Intelli¬
gat caritas uĩa. Et hic utilitas ip̃a humili

Expanded text:
abantur. Turbati sunt discipuli Joannis, et coeperunt quaestionem tractare cum Judaeis, quomodo solet fieri. Intelligas dixissfendebant baptismum Joannis. Ventum est ad ipsum Joannem, ut solveret quaestionem. Intelligat Charitas vestra. Et hic u
Abbreviated transcription (Latin):
baptismꝰ me̾ est melior. slam ut noue¬
ritis qd̾ baptismꝰ meꝰ ẽ melior: ip̃m xͫ
ego baptizaui. Poterat hoc dic̾e iohes
ret. S meliꝰ nou̾at: aput quẽ se humi¬
laret. Quẽ se nou̾at nascendo añced̾e:
illi uoluit confitendo cedere. Salutem
suã intelligebat in xp̃o eẽ. slam dix̾at
suꝑiᷤ. nos om̃s de plenitudine eiꝰ accepi¬
m. Et hoc confiteri dm̃ ẽ. Qmͦ enĩ om̃s

Expanded text:
baptismus meus est melior. Nam ut noveritis quod baptismus meus est melior, ipsum Christum ego baptizavi. Poterat hoc dicere Joannes, ret? Sed melius noverat apud quem se humiliaret: quem se noverat nascendo antecedere, illi voluit confitendo cedere; salutem suam intelligebat in Christo esse. Jam dixerat superius, Nos omnes de plenitudine ejus accepimus : et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
imqͥtatis sue portat. sion illidimittit᷑. nͥ
cũ uen̾it ad baptimũ. Qmͦ ñ carnit popłs
isrł ppło egyptioꝵͥ nͥ cũ uenisset ad ma¬
re rubrũ. sic p̃ssinra pecc̃oꝵ nemo ca¬
ret : nͥ cũ ad fontẽ baptisim uem̃it. fcã

Expanded text:
 non illi dimittitur, nisi cum venerit ad Baptismum. Quomodo non caruit populus Israel populo Aegyptiorum, nisi cum venisset ad mare rubrum ; sic pressura peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem Baptismi venerit. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
ille.: ipã ẽ lux. Sicientib fons ẽ: ceco lux ẽ.
Apiant᷑ och̃ ut iudeant lucẽ. aꝑiant᷑ fauces
cordis ut bibant fontẽ. Qrd̾ bibis hoc uites.
tũ tͥ ẽ. Si uisibilia atendas. nec panisẽ ds.
nec aqͣ ẽ ds: nec lux ista ẽ ds̃: nec uestis ẽ
ds: nec domꝰ ẽ d̾s. Omnia enĩ hec usibi¬
lia sẽ. & singła sunt. Qd̾ ẽ panis ñẽ hoc aꝙͣ
&e qd ẽ uestis ñ ẽ hoc domꝰ: ⁊ qd̾ sunt ista.
ñ hoc ẽ ds. Uisibilia em̃ sunt. Ds tͥ totũ ẽ.
Si esuris: panis tͥ est. Si sitis: aqͣtͥ ẽ. dim
nec. di mdꝰ es ĩmortalitatis uestis eͥ est:
cũ corrtiptibibe hoc induerit ĩmortali¬

Expanded text:
ille, ipsa est lux; sitienti fons est, caeco lux est: aperiantur oculi ut videant lucem, aperiantur fauces cordis ut bibant fontem; quod bibis, hoc vides, tum tibi est. Si visibilia attendis, nec panis est Deus, nec aqua est Deus, nec lux ista est Deus, nec vestis est Deus, nec domus est Deus. Omnia enim haec visibilia sunt, et singula sunt: quod est pand est vestis, non hoc est domus; et quod sunt ista, non hoc est Deus: visibilia enim sunt. Deus tibi totum est: si esuris, panis tibi est; si sitis, aqua tibi est;net; si nudus es, immortalitatis vestis tibi est, cum corruptibile hoc induerit incor
Abbreviated transcription (Latin):
ut imꝑpleat᷑ om̃is usticia: s dicet ali¬
qͥs. Sufficiebat e ut baptiraret dñm
iohes. Qoͥ opꝰ erat ut alii baptitarent᷑
aioh̾e  Et hoc diximꝰ qr si soiꝰ dñs bap¬
tizaret᷑ a ioħe: non deeẽt ista cogitatõ
hominib. qd̾ meliorẽ habebat baptis

Expanded text:
Ut impleatur omnis justitia . 7. Sed dicet aliquis: Sufficiebat ergo ut baptizaret Dominum Joannes; quid opus erat ut alii baptizarentur a Joanne? Et hoc diximus, quia si solus Dominus baptizaretur a Joanne, non deesset ista cogitatio hominibus, quod meliorem habebat baptis
Abbreviated transcription (Latin):
Tacuerat dm̃: ñ negau̾at dm̃. d non oĩ¬
no tacuit dm̃. fortassis inuenimꝰ hoc in
hodierna lectone. Dixat filiũ dĩ. s dicti
sunt homines filii di̾. Dixa̾t tante excelln¬
tie illũ fuisse: ut non eẽt ip̃e dignꝰ corri¬
giam calciamti eiꝰ soluere. Iam magni¬
tudo ista multũ dat intelligi cuiꝰ ñ erat
dignꝰ corrigiam calciam̃ti soluere:. ile
qͦ nemo surerat maior ioh̾e in natis mu

Expanded text:
tacuerat Deum, non negaverat Deum, sed non omnino tacuit Deum: fortassis enim invenimus hoc in hodierna lectione. Dixerat Filium Dei: sed dicti sunt et homines filii Dei. Dixerat tantae excellentiae illum fuisse, ut non esset ipse dignus corrigiam calceamenti ejus solvere . Jam magnitudo ista multum dat intelligi, cujus non erat dignus corrigiam calceamenti solvere, ille quo nemo surrexerat major in
Abbreviated transcription (Latin):
ordo lectõnis euangłice sedm
iohem sicut potestis memi¬
nisse qͥ cͤam geritis ꝓfectꝰ urĩ:
ita seqͥt᷑ ut hec qͥ mͦ lecta ẽ hodie. nobis
tctanda ꝓponat᷑. Ab ip̃o pͥncipio usq ad
hodiernam leccõnẽ: q̃ sitpͣ dieta sunt me¬
ministis iam ẽẽ cͣctata. Et si forte multa
estis obliti: certe uł officiũ nrm manet
inur̃a memoria: q̃ hinc audieritis de bap¬
tismo hominis. Et si non tenetis omnia:
sit : qr nescio qͥs qd̾ non nou̾at didicit io¬
hs in ctomino ꝑ columbã. cũ eũ iam nos¬

Expanded text:
Ordo lectionis evangelicae secundum Joannem, sicut potestis meminisse, qui curam geritis profectus vestri, ita sequitur, ut haec quae modo lecta est, hodie nobis tractanda proponatur. Ab ipso principio usque ad hodiernam lectionem, quae supra dicta sunt, meministis jam esse tractata. Et si forte inde multa estis obliti, certe vel officium nostrum manet in vestra memoria. Quae hinc audieritis de baptismo Joannis, etsi non tenetis omnia, sit, quia nescio quid quod non noverat, didicit Joannes in Domino per columbam, cum jam eum nos
Abbreviated transcription (Latin):
erat p̃einetꝰ pedes qͦs lauerat t̾sit qͥ car¬
ne qͣ erat indut᷑ eu angłistar̃ uesti¬
gia cõfirmauit : Et linteo qͥde̾ ut se
p̃cing̾et : posuit uestim̃ta q̃ habebat.
Ut aũ formã serui acciꝑet qñ semz¬
ipm̃ exinaniuit: ñ qd̾ habebat depo¬
suit. s qd̾ ñ habebat accepit. Cruci¬
figendꝰ sane suis expoliatus ẽ uesti¬
m̃tis: ce mortuus inuolutꝰ ẽ linteis.
Et tota illa passio eiꝰ : nr̃a purgatẽ
ẽ. Passurꝰ igit᷑ eritia. p̃misit obse¬
qͥa ÷ ñ solũ eis ꝓ qͥb erat subiturus
mortẽ: s etiã illi qͥ eũ fuerat ⁊̃ ꝯtͣ¬
dituiꝰ ad mortẽ. Tanta ẽ qͥppe huma¬
ne humilitatis utilitas : ut eã suo cõ¬
mendaret exemplo etiã diuina subli¬
mitas ⁊ qͥa homo suꝑbꝰ in eternũ ꝑi¬
ret nͥ eũ d̾s humilis inueniret. Ue¬
nit enĩ filiꝰ hominis q̃rere & saluũ

Expanded text:
pedes quos laverat, tersit, ne qua erat indutus, Evangelistarum vestigia confirmavit? Et linteo quidem ut se praecingeret, posuit vestimenta quae habebat: ut autem formam servi acciperet quando semetipsum exinanivit, non quod habebat deposuit, sed quod non habebat accepit. Crucifigendus sane suis exspoliatus est vestimentis, et mortuus involutus est linteis: et tota illa ejus passio, nostra purgatio est. Passurus igitur exitia, praemisit obsequia; non solum eis pro quibus erat subiturus mortem, sed etiam illi qui eum fuerat traditurus ad mortem. Tanta est quippe humanae humilitatis utilitas, ut eam suo commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia homo superbus in aeternum periret, nisi illum Deus humilis inveniret. Veni
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ẽẽ testat᷑. Non aũ ẽẽnt etiã maligra
sp̃italia: si ñ eẽnt etiã maligni spẽ. Ab
spũ enĩ spĩtalia noĩant᷑. S qͦmͦ ista fi¬
ant ut diabolice suggestiones ĩittan¬
t᷑. & humanis cogitatõnib misoeant᷑:
ut eas tanꝗͣ suas deputet homo᷑ Uñ
sit homo: Nec dubitandũ ẽ etiã bonaᷤᷤ
suggestiões a bono spũ rta latent̃ ac sp̃i¬
talit̾ fieri. S int̾est qͥbnã ear̃ mens hu¬

Expanded text:
t etiam maligna spiritualia, si non essent etiam maligni spiritus. A spiritu enim spiritualia nominantur. Sed quomodo ista fiant, ut diabolicae suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest q
Abbreviated transcription (Latin):
peluẽ: &e cepit lauiare pedes discipłoꝵ¬
&e extͥgere linteo qͦ erat p̃cinctꝰ. sion ita debe¬
mͦ intelligere cenã factã ueluti iã cõsũptã
atq tͣnsactam. Adhuc enĩ cenabat᷑ cũ dñs
surrexit: ce pedes lauit discipłis siuis. ⁊ ã
pꝰea recubuit. ce bucellã suo tͣditori pꝰea
dedit: utiq cena ñdũ finita: hoc ẽ dũ ad¬
huc panis ẽẽt in mensa. Cenagͦ fcã dcm̃¬

Expanded text:
pelvim, et coepit lavare pedes discipet extergere linteo quo erat praecinctus. » Non ita debemus intelligere coenam factam veluti jam consummatam atque transactam: adhuc enim coenabatur, cum Dominus surrexit et pedes lavit discipulis suis. Nam postea recubuit, et buccellam suo traditori postea dedit, utique coena nondum finita, hoc est, dum adhuc panis esset in mensa. Caena ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc itaq nom̃ idest pascha qd̃ latine
ut dixi tͣnsitꝰ ñcupat᷑. uelut int̃pretãs
nobis beat᷑ euangłista: ante diẽ inqͥtͥ¬
pascha. ecce tͣnsit᷑. Unde. & qͦ: De hoc. sił.
mundo ad prem. Spes menbͥs u ñ¬
bͥs in capite ẽ data: qͦ ẽẽnt illo tnͣsem¬
te sine dubio secut᷑a. Qd gͦ infideles ce
ab hoc capite atq ab eiꝰ corꝑe alieni :
Nonne ce ip̃i tͣnͣseunt: Qͥaͥ ñ ꝑmanẽt.
Transeut plane &e ip̃i. S aliud ẽ tnͣfi¬
re de m̃do : aliud tͣnͣsire cũ mundo. A¬
luid ad prẽm: aliud ad hostẽ. Nã ce
s in mari ad int̾itũ. Sciens gͦ iħc qͥa ue¬
nit eiꝰ hora ut tnͣsiret ex hoc m̃do ad prẽm :
cũ dilexisset suos qͥ erant in m̃do: in finẽ

Expanded text:
Hoc itaque nomen, id est, pascha, quod Latine, ut dixi, transitus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus evangpascha, ecce transitus. Unde et quod? De hoc scilicet mundo ad Patrem. Spes membris in capite est data, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, et ab hoc capite atque ab ejus corpore alieni? nonne et ipsi transeunt, quia non permanent? Transeunt plane et ipsi. Sed aliud est transire de mundo, aliud transire cum mundo, aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et sed inmari ad interitum . Sciens ergo Jesus quia venit ejus hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos q
Abbreviated transcription (Latin):
no intelligendũ ẽ: pascha nr̃m ĩmola¬
nr̃. Nam uideo posse ista uerba euan¬
głica qͦdã huimano mͦ etiã sic accipi. tã¬
ꝗͣ usq ad mortẽ xp̃c dilexerit suos ut
hoc uideat᷑ eẽ in finẽ dilexit eos. huma¬
na ẽ hec sententia: ñ diuina. steq enim
nos hucusq ille dilerit: qͥ semꝑ ce sine
sine nos diligit. Absit ut dilectõnẽ mor¬
te finerit: qͥ ñ ẽ morte finit᷑. Ec̃iã post
mortẽ qͥnq fis̾ suos dilexit diues ille
suꝑb atq ĩ puis ÷ ce usq ad mortẽ nos
disexisse p̾utandꝰ est xp̃e : Absit. Caris¬
sum neqͣꝗͣ ille nos diligendo uscꝑ ad mor¬
tẽ ueniret: si dilectõnẽ nrãm inorte fi¬
niret. Nͥ forte ita sit intelligendũ in
finẽ dilexit eos: usq ad mortẽ dilexit

Expanded text:
intelligendum est, Pascha nostrum immolanoster. Nam video posse ista verba evangelica quodam humano modo etiam sic accipi, tanquam usque ad mortem Christus dilexerit suos, ut hoc videatur esse, in finem dilexit eos. Humana est haec sententia, non divina: neque enim nos hucusque ille dilexit, qui semper et sine fine nos diligit. Absit ut dilectionem morte finierit, qui non est morte finitus. Etiam post mortem, quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque impius , et usque ad mortem nos dilexisse putandus est Christus? Absit, charissimi. Nequaquam ille nos diligendo usque ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte finiret. Nisi forte ita sit intelligendum, in finem dilexit eos: Quia tantum dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Hec ꝙͦ sciens surgit a cena: ce ponit
uestim̃ta sua. Et cũ accepisset linteũ:
p̃ciuxit se. Deinde mittit aꝗͣ in peluem :¬
linteo qͦ erat p̃cinct᷑. Debemꝰ dilectissimi
sensũ euangłiste diligent̾ attendere ¶ lo¬
cuturꝰ qͥppe de tanta dñi humilitate: pͥ¬
us eiꝰ celsitudinẽ uoluit cõmendare. Ad
hoc ꝑtinet qd̾ ait. Sciẽs qͥa omĩa dedit ei
pr̃ in manꝰ: & qr a deo exiit ce ad dm̃ ua¬
dit. Cũ gͦ illi pr omĩa dedisset inmanꝰ:
ille discipłoꝵ ñ manꝰ s pedes lauit. Et
cũ se sciret a deo exisse ce ad dm̃ ꝑgere:
ñ dei dñi s hominis seriu impleuit of¬
ficiũ. Ad hoc autẽ ꝑtinet qd̾ etiã de tra¬
ditore ipsiꝰ qͥ iam talis uenerat. qͥ nec
ab illo ignorabat᷑ p̃loqͥ uoluit: ut hoc
qͦ ad maximũ cumulũ himnlitatis
accederet qd̾ etiã illi ñ dedignatꝰ ẽ pe¬
des lauare: cuiꝰ manꝰ iam p̃uidebat

Expanded text:
ret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit ret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteum, praecinxit se. Deinde mittit aquam in pelvimlinteo quo erat praecinctus. Debemus, dilectissimi, sensum Evangelistae diligenter attendere. Locuturus quippe de tanta Domini humilitate, prius celsitudinem ejus voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait, Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit. Cum illi ergo omnia Pater dedisset in manus, ille discipulorum non manus, sed pedes lavit: et cum se sciret a Deo exiisse, et ad Deum pergere, non Dei Domini, sed hominis servi implevit officium. Ad hoc autem pertinet quod etiam de traditore ipsius, qui jam talis venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui voluit; ut hoc quoque ad maximum cumulum humilitatis accederet, quod etiam illi non dedignatus est pedes lavare, cujus m
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ diabłicã ut tͣderet discipłs ma¬
gr̃m: s quẽ non didiscerat dnm̃. Iam
tał uen̾at ad conuiuiũ explorator pas¬
toris: insidiator saluatoris. uenditor
redẽptoris.Iam talis uenerat ce uideba¬
t᷑. ce colerabat᷑. & se ignorari arbitra¬
bat᷑: qr in eoquẽ uolebat fallere falbe¬
bat᷑. At ille isto in ip̃o corde intͦ inspec¬
to. nesciente. scient̃ utebat᷑. Sciens qͥa
omĩa dedit ei pr̃ in manꝰ. Ergo &e ip¬
sũ tͣditorẽ. ⁊ Iã si eũ in manib ñ ha¬
beret: ñ utiq illo uteret᷑ ut uellet. Dm̃
iam tͣditor tͣdit᷑ erat ei. quẽ tradere cupi¬
ebat. Atq ita malũ tͤdendo faciebat:
ut de illo tradito bonũ fieret ꝗ nescie¬
bat. Sciebat enĩ dñs qͥd faceret ꝓ ami¬
cis: qͥ pacient̃ utebat᷑ inimicis. Ac sic om¬
nia dederat pat̾ in manꝰ eiꝰ: & in usũ
mala. & in effectũ bona. Sciens etiã
qr a deo exiuit ce ad dm̃ uadit: nec dm̃
cũ inde exiret⁊ nec nos deserens cũ redi¬

Expanded text:
em diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor Redemptoris; jam talis venerat, et videbatur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur: quia in eo quem volebat fallere, fallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nesciente scienter utebatur. 5. Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus. Ergo et ipsum traditorem: nam si eum in manibus non haberet, non utique illo uteretur ut vellet. Proinde jam traditor traditus erat ei quem tradere cupiebat, atque ita malum tradendo faciebat, ut de illo tradito bonum fieret quod nesciebat. Sciebat enim Dominus quid faceret pro amicis, qui patienter utebatur inimicis: ac sic omnia dederat Pater in manus ejus, et in usum mala, et in effectum bona. Sciens etiam quia a Deo exiit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum redi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ sanguine illitis postib nris ad ⁊ͥ
cuiꝰ signo crucis signatis frontibꝰ nrĩs
a ꝑditõne huiꝰ secłi tanqͣ a captiuita¬
bili secło ad eiꝰ fimdatissimũ regnũ.
Ido̾ qͥppe ad dm̃ ꝑmanentẽ tͣnͣsim᷑: ne
cũ mundo tͣnͣseunte transeamꝰ. De hac

Expanded text:
us sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo trans
Abbreviated transcription (Latin):
ascha frs ñ sic̃ qͥdã exis¬
timãt grecũ nom̃ ẽ ÷ s ebͤ¬
uĩ. Oportunissime tñ occͤut
nom̃ a passiõe sic appellatũ est. In sita
gͦ lingua hoc ẽ in hebrea: pascha tͣn¬

Expanded text:
ascha, fratres, non sicut quidam existimant, graecum nomen est, sed hebraeum: opportunissime tamen occurrit nomen a passione sit appellatum: in sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha tran
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ : &e hoc ẽẽ dictũ eiciet᷑ foras. Qͥa uͦ ait
nc̃ iuditiũ est mundi & exponens qͥd
dix̾it. nẽ inqͥt pͥnceps huiꝰ mundi e icie¬
t᷑ foras: hoc intelligendũ ẽ qd̾ nc̃ fit.
ñ qd̾ tanto post futurũ ẽ in nouissimo
die. Preuidebat gͦ dñs qd̾ sciebat post
passionẽ ce glorificatõnẽ suã ꝑ imiuer¬
sum mundũ multos popłos credituros
in qͦꝵ cordib diabolus int᷑ erat: cͥ qñ ex
fide reñtiant eitiet᷑ foras. S dicit aliqͥs.
Nunqͥd de cordib prĩarchar̃ ce ꝓpħaꝵ u̾o

Expanded text:
as. Quia vero ait, Nunc judicium est mundi; et exponens quid dixerit, Nunc, inquit, princeps hujus mundi ejicietur foras: hoc intelligendum est quod nunc fit, non quod tanto post futurum est in novissimo die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passionem et glorificationem suam per universum mundum multos populos credituros, in quorum cordibus diabolus intus erat; cui quando ex fide renuntiant, ejicitur foras. 8. Sed dicit aliquis: Numquid de
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ꝑ xp̃i autẽ fidẽ q̃ morte eiꝰ ce resur¬
rectõne firmata ẽ: ꝑ eiꝰ sangunẽ qͥ in
remissionẽ fusus ẽ pecc̃oꝵ. milia credñ¬
fidelia menbra uegetant᷑. hoc uocabat
iuditiũ. hanc discretaonẽ: hãc a suis redmp¬
tis diabłi expulsionẽ. Deniq actende qͥd¬

Expanded text:
surrectione firmata est, per ejus sanguinem, qui in remissione fusus est peccatorum, millia credenfidelia membra ejus vegetabantur. Hoc vocabat judicium, hanc discretionem, et a suis redemptis diaboli expulsione
Abbreviated transcription (Latin):
cesi in qͦ sꝑes ÷ cuiꝰ uoluntatẽ certã atq
diuiã: tue uoluntati humane atq
infirme q p̃ponas. Non iteo tͥ uideat᷑ ex
alto deficere: qͥa te uult ab uno ꝓficere.
Nã ce tẽptari dignat᷑ est adiabolo÷ aquo
utiq si nollet ñ tĩptaret᷑: qm̃admodũ
si nollet ñ ꝑateiẽt᷑. & ea respondit diabo¬
lo q̃tu intẽtatõnib debeas respontere.
ret te in tẽptatõne ꝑiclitantẽ tẽptatori
respondere ⁊ ce post tẽptatorẽ ñ ire. s de
ꝑicło tẽptatõnis exire. Sic̃ autẽ hoc dixit
nc̃ anima mea tͣbata ẽ : ita etiã uͥ dicit
tͥstis est anima mea usꝙ ad mortẽ: ce
pr̃. si fieri potest tnͣseat ame calix iste
hominis suscepit infirmitatẽ: ut doce¬
at sic contͥstatũ & cõturbatũ qd̾ seqͥtur

Expanded text:
tem certam atque divinam tuae voluntati humanae infirmaeque praeponas. Non ideo tibi videatur ex alto deficere, quia te vult ab imo proficere. Nam et tentari dignatus est a diabolo, a quo utique si nollet non tentaretur, quemadmodum si nollet non pateretur: et ea respondit diabolo, quae tu in tentationibus debeas respondere .ret te in tentatione periclitantem tentatori respondere, et post tentatorem non ire, sed de periculo tentationis exire. Sicut autem hic dixit, Nunc animaTristis est anima mea usque ad mortem; et, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste: hominis suscepit infirmitatem, ut doceat sic contristatum et conturbatum quod sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
liud petimꝰ cũ dicimꝰ ne nos inferas in tẽp¬
tatõnẽ⁊ nͥ ut ille qͥ insidiat᷑ uł certat ex¬
tͥnsecꝰ nulla nrũpat ex parte. nulla nos
fraude. nulla nos possit uͥtute suꝑare. Qnͣ¬
taslibet tñ adũsum nos erigat machinas : qñ
ñtenet locũ cordis uͥ fides habitat. eiectꝰ ẽ
foras. S nͥ dñs custodierit ciuitatẽ: in uañ
iugilabit qͥ custodit. Nolite gͦ de uobis ip̃is¬

Expanded text:
cum dicimus, Ne nos inferas in tentationem , nisi ut ille qui insidiatur, vel certat extrinsecus, nulla irrumpat ex parte, nulla nos fraude, nulla nos possit virtute superare? Quantaslibet tamen adversum nos erigat machinas, quando non tenet locum cordis ubi fides habitat, ejectus est foras. Sed nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabit q
Abbreviated transcription (Latin):
illũ cecitate offendebãt. Cũ antẽ se abs¬
condit iħc ab eis qͥ eũ occitere cupie¬
bãt qd̾ sepe ꝓpt̾ obliuionẽ cõmonen¬
di estis: nr̃e infirmitati consuluit
non sue potestati derogauit¬
aũ tanta signa fecisset coram eis nõ

Expanded text:
ebant. Cum autem abscondit se Jesus ab eis qui eum occidere cupiebant quod saepe propter oblivionem commonendi estis, nostrae infirmitati consuluit, non suae potestati derogavitautem tanta signa fecisset coram eis, n
Abbreviated transcription (Latin):
iam fideliũ neminẽ tẽptat᷑. Immo uͦ tẽpta¬
re non cessat. S aliud ẽ intͥnsecͦ regna¬
re: aliud formsecꝰ obpugnare. Nam ce mu¬
nitissimã cuutatẽ qñ hostis obpugnat
nec expugnat: ce si aliqͣ cela eiꝰ missa ꝑue¬
niut̃: admonet apłs unte non ledant cõ¬
memorat loricã ce scutũ fidei. Et si aliqñ
uuln̾at adest qͥ sanat. Qaͥ sic pugnantib
dc̃m ẽ. hec scͥbo uobis ut ñ peccetis: ita qͥ
uuln̾ant᷑ qd̾ seqͥtur audiunt. Et si qͥs pee¬
cau̾it. aduocatũ habemꝰ apud prẽm iħm

Expanded text:
jam fidelium neminem tentat? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est intrinsecus regnare, aliud forinsecus oppugnare: nam et munitissimam civitatem aliquando hostis oppugnat, nec expugnat. Et si aliqua tela ejus missa perveniunt, admonet Apostolus unde non laedant; commemorat loricam et scutum fidei . Et si aliquando vulnerat, adest qui sanat. Quia sicut pugnantibus dictum est, Haec scribo vobis, ut non peccetis: ita qui vulnerantur, quod sequitur audiunt, Et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem