comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chri quasi leo securus quodam corporis sonno quieuit: deuictoqz
mortis imperio post triduum surrexit. Qui contra aduersarias
potestates ĩcruce confligens sanctam ecclĩam: quam de gentibus
uniuersis ad se uitẽ ueram colligens uio sanguims sui lauauit
cunctis hostib superiorẽ fecit. ¶Isachar qui interpretatur merces
hoc autẽ ideo quia mandragoris filũi sui ruben introitum uiri
qui racheli debebatur ad se emerat lia. Unde et dum natus esset.
dixit lia. Dedit deus mercedẽ meã. Hunc pater iacob ĩ benedictõe
sua asinum fortẽ nuncupauit supponentẽ humerũ suũ ad portã¬
dum. quia ĩlabore terre: et uehendis ad mare que ĩsinib sius nas¬
cebantur plurmiũ laborauit. Significat autẽ eccliãm de gẽtib:
que subiecit humerũ suum ad crucis omis portandum ⁊ ad implẽ¬
dum mandata custi: qui dixit. Iugum enim meum suaue: et omis

Expanded text:
cri, quasi leo securus, quodam corporis somno quievit, devictoque cri, quasi leo securus, quodam corporis somno quievit, devictoque mortis imperio, post triduum surrexit; qui contra adversarias potestates in cruce confligens, sanctam Ecclesiam, quam de gentibus universis ad se vitem veram colligens vino sanguinis sui lavavit, cunctis hostibus superiorem fecit. Isachar, qui interpretatur merces. Hoc autem ideo quia mandragoris filii sui Ruben introitum viri, qui Racheli debebatur, ad se emerat Lia. Unde et dum natus esset, dixit Lia: Dedit Deus mercedem meam . Hunc pater Jacob in benedictione sua asinum fortem nuncupavit , supponentem humerum suum ad portandum, quia in labore terrae et vehendis ad mare quae in finibus suis nascebantur, plurimum laboravit. Significat autem ecclesiam de gentibus, quae subjecit humerum suum ad crucis onus portandum, et ad implendum mandata Christi, qui dixit: Jugum enim meum suave, et onus
Abbreviated transcription (Latin):
culmẽ doctrine euangelice assecuti sunt: tanqz ueri leuite nõ
habentes partẽ ĩtra: sed cũ propheta dicẽtes. Dñs pars heredita¬
tis mee. Unde moyses ĩ benedictõe leui ad domniũ ait. Perfectio
tua et doctrina tua uiro sancto tuo quem probasti ĩtemptacõe. et ui¬
dicasti ad aquas contradictionis. Temptatus ẽ enĩ iur iste sanctꝰ
ut apostolus ait. per omina similitudine excepto peccato. Sed maxi¬
mam ei tunc dyabolus temptacõem ĩtulit. cum ĩ eius necẽ uideoꝵ
ammos tanta obstinacõe excitauit ut omnes una uoce dicerent.
uangius eius super nos ⁊ super filios nr̃os. Aque emin contradic¬
tionis populi sunt iudeorũ qui ĩundacõe ꝑsecutõnum contra xp̃m
et sanctos eius surrexerunt. ¶Iuda confessio dicitur. quia qñ eũ
peperit lia laudẽ dommo retulit dicens. Nune suꝑ hoc confitebor
domino: id ẽ gracias ago. Hic significat. cristum: qui ĩcubili sepul¬

Expanded text:
culmen doctrinae evangelicae assecuti sunt, tanquam veri Levitae non culmen doctrinae evangelicae assecuti sunt, tanquam veri Levitae non habentes partem itis meae . Unde Moyses in benedictione Levi ad Dominum ait: Perfectio tua et doctrina tua viro sancto tuo, quem probasti in tentatione, et judicasti ad aquas contradictionis . Tentatus est enim vir iste sanctus, ut Apostolus ait, per omnia  pro  similitudine, excepto peccato . Sed maximam ei tunc diabolus tentationem intulit, cum in ejus necem Judaeorum animos tanta obstinatione excitavit, ut omnes una voce dicerent: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Aquae enim contradictionis populi sunt Judaeorum, qui inundatione persecutionum contra Christum et sanctos ejus surrexerunt. Juda confessio dicitur, quia quando eum peperit Lia, laudem Domino retulit, dicens: Nunc super hoc confitebor Domino , id est, gratias ago. Hic significat Christum, qui in cubili sepul
Abbreviated transcription (Latin):
tum populum et iudeis: cui diuina miseracio contulit: ut qui
deum negando et crucifigendo eterne morti seipsum addixerat.
compunctus ad predicationẽ sanctorũ apostolorũ erroris sui
penitẽciam ageret ⁊ ex fide uiueret. ¶ dimeon interpretatur
auditio. sic eñi dixit lia qñ peperit eum: quia exaudiuit me deꝰ
hic scribas designat uideorum qui acceperunt quidẽ uocẽ dei p̾-¬
cepta legis sibi tradentẽ: sed in furore suo occiderunt prophetas:
lore suo suffoderunt fixuris clauorũ xp̃m firmissimũ in
ĩ quo credentes stabili robore cõmunũtur. ¶ Leui qui interp̾¬
tatur additus. auctor et figura est principũ sacerdotum qui do-¬
minum crucifixerunt. Aliter leui significat chorum apostolicum
et uniuersum martirũ excercitũ: nec nõ ⁊ martirũ caput omĩ¬
qz ordini perfectorum ista dicuntur qui perfectionẽ caritatis
moriẽtes pro domino impleuerunt et abrenũciantes omnibz

Expanded text:
tum populum ex Judaeis, cui divina miseratio contulit ut qui tum populum ex Judaeis, cui divina miseratio contulit ut qui Deum negando et crucifigendo aeternae morti seipsum addixerat, compunctus ad praedicationem sanctorum apostolorum, erroris sui poenitentiam ageret et ex fide viveret. Simeon interpretatur auditio; sic enim dixit Lia, quando peperit eum: Quia exaudivit me Deus . Hic scribas designat Judaeorum, qui acceperunt quidem vocem Dei, praecepta legis sibi tradentem, sed in furore suo occiderunt prophetas, et in dolore suo suffoderunt fixuris clavorum Christum firmissimum murum, in quo credentes stabili robore communiuntur. Levi, qui interpretatur additus, auctor et figura est principum sacerdotum qui Dominum crucifixerunt. Aliter Levi significat chorum apostolicum et universum martyrum exercitum, nec non et martyrum caput; omnique ordini perfectorum ista dicuntur, qui perfectionem charitatis morientes pro Domino impleverunt; et abrenuntiantes omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cit affiatur: atq admissum flere conatur: tristẽ blandiciis false spei
desinit. z elus quem habuerunt filu iacob ĩulascendo stupro sororis
sue moraliter commonet pastores fidelium quatinus habeãt aurã
aminarũ sibi commissarũ: ne uĩolenter aue corporali delicto: aut
forncatione spuritali polluantur paratiq sint ip̃i semper secund̃
apostolum ulasci omnem mobediẽtiã resistentem ueritati: atq
excõmuncationis gladio feriant stupratorẽ ne pro tanto comis¬
so impuntus euadat. ¶ Ruben p̾mogenitus israhelis qui in¬
terpretatur uisioms filius. sic enim qñ eũ peperit lia uocauit no.¬
mẽ eius ruben dicens: quia uidit deus humilitatẽ meãpopulũ
significat uideorũ: qui deum quõdãmodo uidit hoc ẽ agnouit per-
acceptionem legis: sed uiolauit cubile dei prĩs: qñ carnẽ quã sibi
xpũs asciuerat confirit in patibulo crucis. Alitẽ significat elec¬

Expanded text:
cit, afficicitur; atque admissum flere conatur, tristem blanditiis falsae spei cit, afficicitur; atque admissum flere conatur, tristem blanditiis falsae spei delinit. Zelus quem habuerunt filii Jacob in ulciscendo stupro sororis suae, moraliter commonet pastores fidelium, quatenus habeant curam animarum sibi commissarum, ne violenter aut corporali delicto, aut fornicatione spiritali polluantur; paratique sint ipsi semper, secundum Apostolum, ulcisci omnem inobedientiam resistentem veritati, atque excommunicationis gladio feriant stupratorem, ne pro tanto commisso impunitus evadat. Ruben, primogenitus Israelis, qui interpretatur visionis filius; sic enim quando eum peperit Lia, vocavit nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Deus humilitatem meam , populum significat Judaeorum, qui Deum quodammodo vidit, hoc est, agnovit per acceptionem legis; sed violavit cubile Dei Patris, quando carnem, quam sibi Christus asciverat, confixit in patibulo crucis. Aliter significat elec
Abbreviated transcription (Latin):
sui seminis claudicant. de quibz prophetice predictum est. Et clau-¬
dicauerunt a semitis suis. Qui tñ populus post tactis sibi uirib
nõ solum claudicat. sed et torpesat: ne ultra iam generare filios
possit. Deniqz ꝙ adiecit idem patriarcha uidisse se deum facie ad faciẽ:
cum superius uirum secum narrat fuisse luctatum id significat.
uia idem deus homo erat futurus qui cũ iacob populo luct¬
¶ Dina que transfertur in causam. iurgu enm ĩ sichimis causa
extitit hec quippe ut mulieres uideret extranee regionis egreditur.
quando unaqueqz mens sua studia negligens: actiones alienas
curans extra habitum atq extra ordinẽ propriũ euagatur. Quam
sichẽ princeps terre opprimit: quia uidelicet intentã curis exteriori-¬
bus d yabolus corrumpit. et agglutinata ẽ ammaeius cũ ea quia
untam sibi ꝑ miquitatẽ respuit. et quia cum mens aculya resipis¬

Expanded text:
sui seminis claudicant; de quibus prophetice praedictum est: Et clausui seminis claudicant; de quibus prophetice praedictum est: Et claudicaverunt a semitis suis . Qui tamen populus post tactis sibi viribus non solum claudicat, sed et torpescit, ne ultra jam generare filios possit. Denique quod adjecit idem patriarcha vidisse se Deum facie ad faciem, cum superius virum secum narrat fuisse luctatum, id significat quia idem Deus homo erat futurus, qui cum Jacob populo luctaretur. Dina, quae transfertur in causam; jurgii enim in Sichimis causa exstitit. Haec quippe, ut mulieres videret extraneae regionis, egreditur, quando unaquaeque mens, sua studia negligens, actiones alienas curans, extra habitum atque extra ordinem proprium evagatur. Quam Sichem princeps terrae opprimit, quia videlicet intentam curis exterioribus diabolus corrumpit. Et agglutinata est anima ejus cum ea , quia unitam sibi per iniquitatem respuit; et quia cum mens a culpa resipis
Abbreviated transcription (Latin):
Cui tñ ideo preualuit iacob: utiqz uõlenti ut misteriũ figuraret pas-¬
sioms dommi. Ubi uisus est iacob in uideorum typo. hoc est ĩcorporis
sui sobole preualuisse deo. et quasi cum ĩfirmo ita cum carne eius
luctaniẽ mire: et inualescere ĩpassione eius sicut scriptum est cum
diceret crucifige. Et tñ iacob ab eodem angelo benedictiõem: quem
uictor superauerat impetrauit. Cuius nominis impositio utiqz be¬
nedictio fuit. Interpretatur autẽ israel uidens deũ: quod erit ĩfine
p̾mium sanctorum omiiũ. Tetigit illi porro idẽ angelus latitudi¬
nem femoris et claudum reddidit sicqz erat unus atqz id̃em iacob
benedictus et claudus. benedictus ĩhus qui ĩxp̃m ex eodem populo
crediderunt: atqz in in fidelib claudus. Nam infemoris neruo uali¬
tudo generis et multitudo est. Plures quippe sũt ĩstupe qui de gene¬
rantes a fide patrum: et apreceptis sui auctoris deuiantes ĩerrore

Expanded text:
cui tamen ideo praevaluerat Jacob utique volenti, ut mysterium figuraret pascui tamen ideo praevaluerat Jacob utique volenti, ut mysterium figuraret passionis Domini. Ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est in corporis sui sobole praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est cum diceret, Crvictor superaverat, impetravit. Cujus nominis impositio utique benedictio fuit. Interpretatur autem Israel, videns Deum: quod erit in fine praemium sanctorum omnium. Tetigit illi porro idem angelus latitudinem femoris, et claudum reddidit; sicque erat unus atque idem Jacob benedictus et claudus: benedictus in his qui in Christum ex eodem populo crediderunt; atque in infidelibus claudus. Nam in femoris nervo valetudo generis et multitudo est. Plures quippe sunt in stirpe, qui degenerantes a fide patrum, et a praeceptis sui auctoris deviantes, in errore
Abbreviated transcription (Latin):
apud iacob idolum nõ inuenit: quia ostensis mundi thesauris
dyabolus in redemptore nr̃o uestigia concupiscẽcie terrene nõ repe¬
t. sed que iacob nõ habuit ea rachel sedendo cooperuit. Pe
quippe que ouis dei dicitur ecclĩe figuratur. sedẽ autẽ ẽ humilita¬
tem penitentie appetere: sicut scriptum est. Surgite postqͣz sederi¬
tis. Rachel ergo idola sedendo operuit: quia sancta ecclĩa cristum
sequens: uicium terrene concupiscencie ꝑ humilitatẽ penitẽcie
cooꝑ eruit. De hac cooperatione uiciorum prophetam dicitur. Deati
quorum remisse sunt inquitates: et quorũ tecta sunt peccata. Sũp
sit autem iacob lapidem: et constituit eũ citulum ⁊c̾. Mistice autẽ
inter fideles tam uideos qͣz gentes cestis est lapis/ emmens ĩsum-¬
litudinem xp̃i et aceruus lapidum qui ẽ mustitudo credentiũ. Uir
emm qui cũ iacob luctatus est: typum xp̃i euidentissime gesserat.

Expanded text:
apud Jacob, idolum non invenit, quia, ostensis mundi thesauris, apud Jacob, idolum non invenit, quia, ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit, sed quae Jacob non habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. Per Rachel quippe, quae Dei ovis dicitur, Ecclesia figuratur. Sedere autem, est humilitatem poenitentiae appetere, sicut scriptum est: Surgite postquam sederitis . Rachel ergo idola sedendo operuit, quia sancta Ecclesia Christum sequens, vitium terrenae concupiscentiae per humilitatem poenitentiae cooperuit. De hac coopertione vitiorum per Prophetam dicitur: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunsit autem Jacob lapidem, et constituit eum titulum, etc. Mystice autem inter fideles tam Judaeos quam gentes testis est lapis eminens in similitudinem Christi, et acervus lapidum, qui est multitudo credentium. Vir enim, qui cum Jacob luctatus est, typum Christi evidenti
Abbreviated transcription (Latin):
go sibi hoc ip̃m figuraliter uelit uĩdendum. Dum enim laban
superius aliam generat personam: ninc tamiẽ dyaboli typum
figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio. dealbatio autẽ
dyabolus nõ inconuiementer accipitur: quia cũ sit tenebrosus
ex merito transfigurat se uelut angelum lucis. huic seruiuit ia¬
cob. id ẽ ex parte reproborum iudaicus populus: excuius carne ĩ¬
carnatus dommus uenit. Post etiam ꝑ laban mundus hic exp̾¬
mi. Qrui cũ furore iacob sequitur quia electos quosqz qui redemp¬
coris nũ membra sunt ꝑsequendo opprimere conatur. Huius fi¬
liam. id ẽ seu mundi; siue dyaboli iacob abstulit. cum cristus sibi
eccliam coniunxit. Quam et de domo patris abstulit: quia ei per
prophecam dicit. Sbliuiscere populum tuum et domum prĩs tui.
Quid uero in idolis: nisi auaricia designatur. Uñ ⁊ per paulum
dicitur. Et auaricia que ẽ ydolorum seruitus. Laban ergo ueniens

Expanded text:
go sibi hoc ipsum figuraliter velit dicamus. Dum enim Laban go sibi hoc ipsum figuraliter velit dicamus. Dum enim Laban superius aliam gerat personam, nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio: Dealbatio autem diabolus non inconvenienter accipitur, quia cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se velut in angelum lucis. Huic servivit Jacob, id est, ex parte reproborum Judaicus populus, ex cujus carne incarnatus Dominus venit. Potest etiam per Laban mundus hic exprimi, qui cum furore Jacob sequitur, quia eleetos quosque, qui Redemptoris nostri membra sunt, persequendo opprimere conatur. Hujus filiam, id est, seu mundi, sive diaboli, Jacob abstulit, cum Christus sibi Ecclesiam conjunxit: quam et de domo patris abstulit, quia ei per Prophetam dicit: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Quid vero in idolis, nisi avaritia designatur? Unde et per Paulum dicitur: Et avaritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens
Abbreviated transcription (Latin):
seruiuit: et dominus nosterait. Non uenit filius hominis minis¬
trari sed ministrare. Ille pauit oues. et dñs ĩeuangelio dicit. Ego
in pastor bonus. Ille mercedis lucro uarium sibi pecus abi
caistus diuersarum gentiũ uarietatẽ sibimet congregauit. Ille
treᷤ iigas amputatis corticib ĩ alueis aquarum opposuit.
ut in earum contemplatiõe multiplicarentur eius oues: et dñs
noster ĩ aqua batismatis tria ꝑsonarum nomina patris ⁊ filii
et spiritussancti populo fideli proposuit. ut quisquis hoc pleno
concede perspererit efficiatur ouis dei. Post longam igitur ser¬
uitutem quam iacobapud socerũ suum prourorib uel promer¬
cede sustimuit precepit ei deus ut reuerteretur ad patriã suam.
Tunc ignorante socero suo cum uxorib sius properauit. Laban
autẽ consecutus est eum in monte galaad cum furore atqz idole
que rachel furauerat apud eum ĩ quisiuit. nec reperit. Quider¬

Expanded text:
servivit; et Dominus noster ait: Non venit Filius hominis minisservivit; et Dominus noster ait: Non venit Filius hominis ministrari, sed ministrare . Ille pavit oves; et Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit; Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres virgas amputatis corticibus in alveis aquarum opposuit, ut in earum contemplatione multiplicarentur ejus oves; et Dominus noster in aqua baptismatis tria personarum nomina, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, populo fideli proposuit, ut quisquis hoc pleno corde perspexerit, efficiatur ovis Dei. Post longam igitur servitutem, quam Jacob apud socerum suum pro uxoribus vel pro mercede sustinuit, praecepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Tunc, ignautem consecutus est eum in monte Galaad cum furore, atque idola quae Rachel furata est, apud eum requisivit nec reperit. Quid er
Abbreviated transcription (Latin):
zelpham ancillam eius interpretarios dicens. Qua propter hec an¬
alla illos figurat: quorum inpredicatõe fidei euangelice os erat:
et cor nõ erat. De quibz scriptũ ẽ. Populus hic labus me honorat:
autem eorum longe est ame. De quibz apostolus dicit. Qi
dicas non furandum furaris. Ueruntamen ut etiam ꝑ hane con¬
ditionem: libera illa uror iacob laborans filios heredes regni susci¬
piat. ideo dommus dicit. Que dicunt facite: que autẽ faciũt face̾
nolite. Unde ⁊ apostolus. siue inquit occasione: siue ueritate cristu ᷤᷤ
annuncient: et ĩ hoc gaudeo: sed et gaudebo tanqͥz et analla pariẽ¬
te de prole numerosiore letatur. deruitus itaqz ip̃a iacob septem
annorum produabz uxoribz huius uite pñtis tempus significat
quia per septem euoluitur: in qua dominus formã serui accepit:
factus obediens paterne uoluntati usqz ad mortẽ. Ille enĩ pro ouibz

Expanded text:
Zelpham, ancillam ejus, interpretari os dicens. Quapropter haec anZelpham, ancillam ejus, interpretari os dicens. Quapropter haec ancilla illos figurat quorum in praedicatione fidei evangelicae os erat, et cor non erat. De quibus scriptum est: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . De quibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris . Verumtamen ut etiam per hanc conditionem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite . Unde et Apostolus: Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur: et in hoc gaudeo, sed et gaudebo : tanquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetatur. Servitus itaque ipsa Jacob septem annorum pro duabus uxoribus hujus vitae praesentis tempus significat, quia per septem evolvitur; in qua Dominus formam servi accepit, factus obediens paternae voluntati usque ad mortem. Ille enim pro ovibus
Abbreviated transcription (Latin):
est lia prioruror iacob. ac per hoc et in firmis oculis fuisse commemora¬
tur. Cogitacões ẽmin mortalium timide et incerte prouidẽcie nr̃e. spes
ip̃a est rachel. Unde etiam diatur. bona faciez pulchia specie. Hanc
emi amat omis pie studiosus. et propter hanc seruit gr̃e dei. qr
peccata nr̃a ⁊ si fuerint sicut fenicium tanqͣz nix dealbabuntur.
Labam qͦ interpretatur dealbacio: cui seruuit iacob propter ra-¬
chel. Neqz enim se quisqz conuertit sub gr̃a remissionis peccatorũ
seiuire iusticie: insi ut quiete uiuat ĩ uerbo: ex quo uĩdetur princi¬
pium quod ẽ deus . ¶Bala ancilla rachel interpretatur inuete¬
a. De uẽteri quippe uita carnalib sensib dedita: corpore
tantur imagines. etiam cũ aliquid de spiritali et ĩcõmutabili
substancia diuinitatis auditur. Suscipit et lia ã ancilla sua fi-¬
lios amore habendi numerosioris prolis accensa. Inuenimus aut

Expanded text:
est Lia prior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoraest Lia prior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur. Cogitationes namque mortalium timidae, et incertae sunt providentiae nostrae. ipsa est Rachel. Unde etiam dicitur: Bona facie et pulchra specie . Hanc enim amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit gratiae Dei, quia peccata nostra et si fuerint sicut phoenicium, tanquam nix dealbabuntur . Laban quoque interpretatur dealbatio. cui servivit Jacob propter Rachel. Neque enim se quisque convertit sub gratia remissionis peccatorum servire justitiae, nisi ut quiete vivat in verbo, ex quo videtur principium quod est Deus. Bala, ancilla Rachel, interpretatur inveterata. De veteri quippe vita, carnalibus sensibus dedita, corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendi numerosioris prolis accensa. Invenimus autem
Abbreviated transcription (Latin):
cauerint quatuor uxores iacob: quarum due libere: due ancille
fuerunt ẽ dicendum. uidimus enĩ apostolum ĩlibera ⁊ ĩ ancilla
quas habebat abraham: duo testamenta incelligere: sz ibi ĩb̃na
et una facilius apparet quod dĩ. hic autẽ duesunt et due. deinde
i ancille filius exheredat᷑. hic uero ancillarum filu simu
lus liberarum: terram promissiomis accipiunt. Dñ hic proculdu¬
bio aliqd significatur: quanqͣ emm due libere urores iacob: ad
nouum testamentũ quod inlibertate uocati sumus existiment
pertinere: nrõ tñ frustra duesunt. nisi quia due uite nobis ĩcristi
orpore predicantur. una temporalis in qua laboranius. a
laborans. rachel autẽ uisus siue principium siue uerbum. Actio
ergo huius uite ĩqua uiuimus exfide: laboriosa ẽ ĩoꝑib et ĩcerta:
qͦ exitu perueniat ad utilitatẽ eorũ quibz consulere uolumus. Ip̃a

Expanded text:
caverint quatuor uxcaverint quatuor uxfuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocapertinere, non tamen frustra duae sunt, nisi quia duae vitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; allaborans. Rachel autem visus principium, sive verbum. Actio ergo hujus vitae, in qua vivimus ex fide, laboriosa est in operibus, et incerta quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibus consulere volumus. Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
creaturã. ut eum ĩueniant in principio uerbum domimi per quẽ
facta sunt ommia. descendẽtes autẽ ut eũ ĩuemiant factũ ex mu-¬
liere: factũ sublege. ut eos qui sub lege erant redimeret. In illa
enim scala aterra usq ad celum erecta id ẽ acarne usq ad spiritũ.
quia ĩillo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt.
ad quos lacte muitriẽdos eciam ip̃i spiritales descendunt quodãmo¬
do; cũ eis nõ possunt loqui quasi spuitalib: sed quasi carnalib.
ꝓp̃e ẽsursum ĩ capite suo. ip̃e deorsum ĩ corpore suo. id ẽ ecclia. Ip̃m
ergo scalam intelligimus: quia ip̃e dixit. Ego sum uia. Ad ip̃m
ergo ascenditur: ut mexcelsis intelligatur: et ad ip̃m descendit᷑.
ut mmibribus suis paruuilus nuitriatur. et ꝑ illum se erigũt. ut
eum sublimit expectent ꝑ ipm se eciam humiliant. ut eũ subli¬
miter ac temperant anuncient. Nunc autẽ quid iterũ signifi¬

Expanded text:
creaturam, ut eum inueniant in principio deum apud deum, per quem creaturam, ut eum inueniant in principio deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex mulenim scala a terra usque ad coelum erecta, id est a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo, velut ascendendo, spiritales fiunt: ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodammodo, cum eis non possunt loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, id est, Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via . Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur, ut imbribus suis parvulus nutriatur; et per illum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent; per ipsum se etiam humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Nunc autem quid iterum signifi
Abbreviated transcription (Latin):
capite suo lapidem magnum et dormiens uidit scalam subnirã
mintẽtem celor angelos dei ascendentes ⁊ descendẽtes. hoc uĩso.
auit unxitqz lapidem dicens. Uere hic domus dei est e
porta celi: et hus dictis discessit. Sominus iste iacob mors suie
passio ẽ crsti. Lapis ad caput eius qui nominatĩ quodãmõdo la¬
pis dictus ẽ: eciam unctus cristus significatur. Caput enĩ urri
xp̃us est. Quis enim nesat cristum ab unctiõe appellari. Domꝰ
autẽ dei. quia ibi natus est cristus ĩbethleem. Porta uero celi: qr
ibi in terram descendit. ibi iterum ad celũ conscendit. Erectio autẽ
lapidis: resurrectio crsti est. Porro scala xpũs ẽ qui dirit. egosum
bia. Per hunc ascendebant ⁊ descendebant angeli; in quib signi¬
ficati sunt euglẽ predicatores xp̃i ascendẽtes utiq cũ ad intelligẽ¬
dam eius superemmentissimam diuinitatẽ excedunt umuersam

Expanded text:
capite suo lapidem magnum, et dormiens vidit scalam subnixam, capite suo lapidem magnum, et dormiens vidit scalam subnixam, innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. Hoc viso evigilavit, unxitque lapidem dicens: Vere hic domus Dei est, et porta coeli, et his dictis discessit . Somnus iste Jacob mors sive passio Christi est. Lapis ad caput ejus, qui nominatim quodammodo dictus est, et jam unctus Christus significatur. Caput enim viri Christus est . Quis enim nescit Christum ab unctione appellari. Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem, porta vero coeli, quia ibi in terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit, erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendebant et descendebant angeli, in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius supereminentissimam diuinitatem excedunt uniuersam
Abbreviated transcription (Latin):
lectuus erat per benedictionis graciã preuidit. Igitur esaupost
benedictionem patris inuidie stimulis conatatus necẽ fratri
suo iacob fraudulenter ercogitat. hoc numirũ ⁊ iudaicus popu¬
lus in cristo p̃meditatus. nõ solum dominũ patibulo cruas tra-¬
didit: uerum eciam credentes ĩ illo usqz ad effusionem sanguinis
ꝑsecutus ẽ. Iacob autem dolos fugiens fratris. relicta domo prĩa
uel parentibz. uadit ĩregionem longinquam ut acciperet sibi
uxorem. Non aliter custus relictis parentibz secundum carnẽ.
id ẽ populo israel. et patria. id ẽ iherosolima. et omnib regio
suidee. abit ingentes: accipiens inde sibi ecclĩam. ut
pleretur quod dictum est. Uocabo non plebẽ meã plebem meam.
et nõ dilectam dilectã. et erit ĩ loco ubi dictum est. non plebs mea
uos. ibi uocabuntur filui dei uiui. Pergẽte autẽ iacob ĩ mesopo¬
taniam: uenit ĩlocum ubi nunc bethel uocatur. et posuit sub¬

Expanded text:
lecturus erat, per benedictionem gratiam praevidit. Igitur Esau, post lecturus erat, per benedictionem gratiam praevidit. Igitur Esau, post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, 322 relicta domo patria, vel parentibus, vadit in regionem longinquam, ut acciperet sibi uxorem. 15. Non aliter Christus, relictis parentibus secundum carnem, id est, populo Israel, et patria, id est, Jerosolyma, et omnibus regionibus Judaeae, abiit in gentes accipiens sibi inde Ecclesiam, ut impleretur quod dictum est: Vocabo plebem meam non plebem meam, et non dilectam plebem dilectam. Et erit in loco ubi dictvos, ibi vocabuntur filii Dei vivi . Pergente autem Jacob in Mesopotamiam, venit in locum ubi nunc Bethel
Abbreviated transcription (Latin):
iacob manus ac brachia et collum hedmis pellib terit. hoc ẽgẽ¬
tilis populus dum se peccatorẽ confiteri non erubescit cariisĩ
se peccata mactauit. O uestimentis maioris fratris ĩduitur
hoc est ꝙ sacre scripture preceptis que maiori populo data fuerãt
i bona oꝑacõe uestitus ẽ et eis minor ĩ domo utitur: que maior.
foras exiens intus reliquit. que ille iudaicus populus habere
non potuit: dum solam ĩeis lr̃am attendit. Ꝙ ysaac eundem
filium nesat: quem benedicit. hoc ẽ quod de gentili populo dñs
almistam dicit. Populus quem nõ cognoui seruiet mi
Q presentem nõ uĩdit. et tñ que ei ĩfuturo eueniant uidit. sigii¬
ficat ꝙ onimpotens deus ꝑ prophetas suos prediceret gentilita¬
ti gr̃am pre rogandam: quam ei ĩpresenti perspeciem nõ ostendͭ
quia tũc eam in errore reliquit. et tñ quia hanc quandoqz col¬

Expanded text:
Jacob manus ac brachia et collum haedinis pellibus texit, hoc est, genJacob manus ac brachia et collum haedinis pellibus texit, hoc est, gentilis populus, dum se peccatorem confiteri non erubescit, carnis in se peccata mactavit. Quod vestimentis majoris fratris induitur, hoc est, quod sacrae Scripturae praeceptis, quae majori populo data fuerat, in bona operatione vestitus est, et eis minor in domo utitur; quae major foras exiens intus reliquit, quae ille Judaicus populus habere non potuit, dum solam in eis litteram attendit. Quod Isaac eumdem filium nescit, quem benedicit, hoc est, quod de gentili populo Dominus per Psalmistam dicit: Populus, quem non cognovi, serviet mihi . Quod praesentem non vidit, et tamen quae ei in futuro eveniant vidit, significat quod omnipotens Deus per prophetas suos praedicaret gentilitati gratiam praerogandam, quam ei in praesenti per speciem non ostendit, quia tunc eam in errore reliquit; et tamen quia hanc quandoque col
Abbreviated transcription (Latin):
oculi illius caligiasse fidem ꝓisse de mundo et religionis lumẽ ante
eum neglectum ẽẽ significat. Q filius maior uocatur: acceptio
legis ẽ uideorum. Q escas eius atqz capturam diligit pater: hoĩer
sunt aberrore saluati quos ꝑ doctrinã iustus quisq uenatur. Qe
ysaac de maioris filu sui uẽnacõe uesa concupiscit: significat ꝙ
onmpotens deus iudaici populi bona oꝑacõe pasa desiderauit.
Sz illo cardante micorem rebecca supposuit. quia dum uidaicus
populus bona oꝑa foris querit gentilem populum matergra¬
cia introduxit. ut onmpotens pater abum bonis oꝑis offerret.
et benedictionem maiors fratris acciperet. Qui eosdem cibos
ex domesticis ammabz p̾buit quia gentilis populus placere
deo exterioribz sacusicus nõ querẽtes ꝑ uocẽ prophete dicit. In
me sunt deus uota tua que reddam laudacões tibi. Ꝙ isdem

Expanded text:
oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatur. seIsaac de majoris filii sui venatione vesci concupiscit, significat quod omnipotens Deus Judaici populi bona operatione pasci desideravit. Sed illo tardante minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, gentilem populum mater gratia introduxit, ut omnipotens Pater cibum boni operis offerret, et benedictionem majoris fratris acciperet. Qui eosdem cibos ex domesticis animalibus praebuit, quia gentilis populus placere Deo exterioribus sacrificiis non quaerens per vocem Prophetae dicit: In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi? . Quod idem
Abbreviated transcription (Latin):
israel appessatus ẽ. sicut ⁊ ip̃e ait. Uidi dominũ ⁊ sasua facta est aĩa
mẽa. Hic autẽ ip̃m demonstrat: siue populum geniciũ quidei prĩs
benedictione prelatus est priori populo uideorum. Isti autẽ duo
filui rebecce. duos populos ũt dirimus significant smagoge : ecclie.
et quomõdo populus iudeorum tempore maior seruit miriori popu
lo xpĩariorum. sic quidẽ et ĩsingulis nobis dici potest. quod due
iste minor ẽ: ille maior. Semper enim plures sunt mali quã bom
et uicia mimerosiora sunt iurtutib. sed tañ et ĩ nobis gr̃ã dei po¬
pulus populum suꝑat. et maior seruit minori. Seruit et enĩ caro
spuitui. et uicia uirtutibz cedunt. Isaac ergo portat miagiiem¬
dei patris. Rebecta spiritussancti. E sau populi prioris et draboli.
Iacob ecclĩe ⁊ cristi. Senusse ysaac consummatiõem orbis ostendit.

Expanded text:
Israel appellatus est, sicut et ipse ait: Vidi Dominum, et salva facta est anima Israel appellatus est, sicut et ipse ait: Vidi Dominum, et salva facta est anima mea . Hic autem Christum demonstrat, sive populum gentium, qui Dei Patris benedictione praelatus est priori populo Judaeorum. Isti autem duo filii Rebeccae duos populos, ut diximus, significant, Synagogae et Ecclesiae. Et quomodo populus Judaeorum tempore major servit minori poplo Christianorum. Siquidem et singulis nobis hoc dici potest, quod duae iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora sunt virtutibus; sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibDei Patris, Rebecca SpirituIacob ecclesiae siue Christi. senuisse Isaac consummationem orbis ostendit;
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Dicitur enim esau id̃ ẽ rufus. ob coctionem. scz rufe lentis ita
appellatus cuius edulio primogenitas perdidit. ¶ Edom autem ob
ruborem corporis dictus est: quod latine sangumeus dicitur. deir
appellatur. esau iõ ẽ rufus. Edom. id ẽ sanguineus. Seir. id ẽ pi-¬
losus. quia nõ habuit lenitatẽ. Hic significat populum uideorũ
ĩcustum et prophetas impia persecucõe sanguineum ⁊ rufum et
pilosum. teginine peccatorum horribilem ¶ Iacob autem qui in¬
terpretatur supplantator. siue quod ĩortu plantatur nascentis
fratus apprehenderit. siue quõd postea fratrẽ arte deceperit. uñ
et esau dixit. Iuste uõcatum ẽ nomen eius iacob. supplantauit eñ
me en altera uĩce. Iste quidem israel uir uidens deum dicitur. Cũc
enim hoc nomẽ accepit. qñ tota nocte luctatus uicit ĩcertamie
angelum et oriẽte luafero benedictus ẽ. Inde propter uisionẽ dei

Expanded text:
tur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita tur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita appellatus, cujus edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir appellatur: Esau, id est rufus; Edom, id est sanguineus; Seir, id est pilosus, quia non habuit lenitatem. Hic significat populum Judaeorum in Christum et prophetas impia persecutione sanguineum et rufum et pilosum, tegmine peccatorum horribilem. Jacob autem, qui interpretatur supplantator, sive quod in ortu plantatur plantam nascentis fratris apprehenderit, sive quod postea fratrem arte deceperit. Unde et Esau dixit: Juste vocatum est nomen ejus Jacob: supplantavit enim me in altera vice . Iste quidem Israel, vir videns Deum dicitur. Tunc enim hoc nomen accepit, quando tota nocte luctatus vicit in certamine angelum, et oriente lucifero benedictus est. Inde propter visionem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ad locum sacrifiai iudeos significubant: qui cũ seruiliter uiuerẽt.
et carnaliter saperent: nõ intelligebant humilitatẽ uel passio
tum ẽ ĩysaac transgestum ẽ ad auetẽ. quia cristus ouis. Ip̃e enĩ
filius. Ip̃e aries agnus. filius. quia natus. aues. quia ĩmolatus.
iudeis spinis est coronatus: et adextremũ ĩligno cruas ẽ consirus
Dequo scriptum est. Cornua sunt ĩmanibz eius. Huic ꝑ seruum
abrahe desponsata ẽ. rebecca que interpretatur paciẽcia: siue que
ultum acceperit: quia ꝑ priscam legẽ: quam ip̃e seruus de
prophetarum oraculis domino nr̃o ihũ cristo sponsa ecclĩa prepara¬
ta est: que copiosam spiritussancti graciã accipiens: pacienter
promissa future ecclĩe expectat. huius filii fuerunt esau ⁊ iacob.¬
¶ E sau autem trinomius est: et ex proprus causis uarie nĩcupa¬

Expanded text:
ad locum sacrificii, Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent ad locum sacrificii, Judaeos significabant, qui cum serviliter viverent et carnaliter saperent, non intelligebant humilitatem vel passionguratum est in Isaac, transgestum est ad arietem, quia Christus ovis. Ipse enim filius, ipse aries, agnus: filius, quia natus; aries, quia immolatus.d Christus a Judaeis spinis est coronatus, et ad extremum in ligno crucis est confixus? De quo scriptum est: Cornua sunt in manibus ejus . Huic per servum Abrahae desponsata est Rebecca, quae interpretatur, patientia, sive quae multum acceperit: quia per priscam legem, quam ipse servus designat, prophetarum oraculis Domino nostro Jesu Christo sponsa Ecclesia praeparata est, quae copiosam Spiritus sancti gratiam accipiens, patienter promissa futurae Ecclesiae exspectat. Hujus filii fuerunt Esau et Jacob. Esau autem trinomius est, et ex proprus causis varie nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
helis: qui interpretatur audicio dei. sinagogam exp̾mit q̃ populũ
iudeorum ĩ seruitutẽ generans: nõ meruit hereditatem accipe cũ
filio libere: sed proiectus cum matre ĩ deserto istius seculi oberrat.
¶Y saac exrisu nomẽ accepit. Riserat emiin pater qñ ei promis¬
sus ẽ: admirans ĩgaudio. Risit ⁊ mater: quomam ꝑ illos tres ui¬
ros promissus ẽ: dubitans ĩ gaudio. Ex hac ergo causa nomẽ ac¬
cepit. ysaac enm interpretatur risus. Quis ergo ĩabrahã ut pre¬
dictum ẽ ꝑ mmimolacõem filii sui figurabatur: insi pater excelsus.
Quis ĩ ysaac nisi crstus. Nam sicut abraham unicum filiũ et
dilectum deo uictimam obtulit. ita dominus uiigeitũ suũ ꝓnob.¬
omnib tradidit. Et sicut y saac ip̃e sibi ligna portauit. quib
erat imponendus. ita ⁊ cristus ĩ humeris lignum crucis sue: ĩqͦ.
erat crucifigendus. ¶Duo autẽ serui illi dimissi: et nõ perducti

Expanded text:
elis, qui interpretatur auditio Dei, Synagogam exprimit, quae populum elis, qui interpretatur auditio Dei, Synagogam exprimit, quae populum Judaeorum in servitutem generans non meruit haereditatem accipere cum filio liberae, sed projectus cum matre in deserto istius saeculi oberrat. Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim pater quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit et mater, quoniam per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen accepit. Isaac enim interpretatur risus. Quis ergo in Abraham, ut praedictum est, per immolationem filii sui figurabatur, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abraham unicum filium et dilectum Deo victimam obtulit, ita Dominus unigenitum suum pro nobiomnibus tradidit; et sicut Isaac ipse sibi ligna portavit, quibus erat imponendus, ita et Christus in humeris lignum crucis suae, in quo erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi, et non perducti
Abbreviated transcription (Latin):
num: nõ est ũsq ad unum. ¶ Darai interpretatur princeps mea
eo ꝙ esset unus tantummodo domus mater familias. postea cau-¬
sa nominis immutati ablata .i. lĩa dicitur sara. id ẽ princeps.
Dinium quippe gencũ futura princeps erat. sicut et dominus
pollicitus fuerat ad abraham. Dabo tibi ex sara filium: et benedi¬
cam ei et erit ĩgentem magnam: sz et reges populorum erũt ex
eo. ¶ Agar interpretatur aduena uel conuersa. fuit emin egyꝑ¬
cia complexiu abrahe aduena; causa generandi data. que post
contemptum angelo ncrepante conuersa est ad saram. Urores
autẽ abraham sarai et agar. secundum apostolum duorũ testa¬
mentorũ. ut supra diximus gestant figuram. Quarũ ũna hoc
est sarai libera: ecclĩam significans. genuit populum cristiamĩ.
qui secundum carnẽ nõ est: s ĩlibertatẽ uocatus ẽ. qua libertate
liberauit eum xp̃s. Altera autẽ host est agar ancilla mater isma¬

Expanded text:
num, non est usque ad unum . Sarai interpretatur princeps mea, num, non est usque ad unum . Sarai interpretatur princeps mea, eo quod esset unius tantummodo domus materfamilias. Postea causa nominis immutati, ablata i littera, dicitur Sara, id est princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat ad Abraham: Dabo tibi ex Sara filium, et benedicam ei, et erit in gentem magnam, sed et reges populorum erunt ex eo . Agar interpretatur advena vel conversa. Fuit enim Aegyptia complexui Abrahae advena, causa generandi data; quae post contemptum, angelo increpante, conversa est ad Saram. Uxores autem Abraham, Sarai et Agar, secundum Apostolum, duorum testamentorum, ut supra diximus, gestant figuram. Quarum una, hoc est Sarai libera, Ecclesiam significans, genuit populum Christianum, qui secundum carnem non est, sed in libertatem vocatus est: qua libertate liberavit eum Christus. Altera autem, hoc est Agar ancilla mater Isma
Abbreviated transcription (Latin):
Perdã sapiẽciam sapiẽcium: et prudẽciam prudẽcium reprobabo.
erue auctorem sui sensum habet: qui ex dei condicione genera-¬
tur. Uidetur quidem nasci de patre quõd interpretatur moab:
sed quia adulter ẽ et aduersarius populi dei de incestu ⁊ spelunca
ac nocte generatur. Ammon cuius causa nomtẽ redditur filius
populi mei. sic deriuatur ut expatre ip̃e sit sermo. Anmon enĩ
aquo dicti sunt ãmonite uocaitur populus meus. Possumus iurta
tropologiam filios ammon intelligere: qui de loth ĩspelunca gene¬
rati sunt semine: et generati ĩebrietate et ĩcestu. omes hereticos:
de quibz dicit et apls iohannes. Ex nobis exierunt. s nõ fuerunt
ex nobis. Si enii fuissent ex nobis: permansissent utiqz nobis¬
cum. Isti ĩ declinacõe orti sunt. hoc enim loth ĩ linguam nr̃am uer¬
titur. quia omnes simul ĩutiles facti sunt: nõ ẽ qui faciat bo-¬

Expanded text:
Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Quae auctorem sui sensum habet, qui ex Dei conditione generatur. Videtur quidem nasci de patre, quod interpretatur Moab; sed quia adulter est et adversarius populi Dei, de incestu et spelunca ac nocte generatur. Ammon, cujus causa nomen redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex patre ipse sit sermo. Ammon enim a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Possumus juxta tropologiam filios Ammon intelligere, qui de Loth in spelunca generati sunt semine, et generati in ebrietate et incestu, omnes haereticos: de quibus dicit et apostolus Joannes: Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis. Si enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum . Isti in declinatione orti sunt: hoc enim Loth in linguam nostram vertitur: quia omnes simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bo
Abbreviated transcription (Latin):
iudicu meruit saluus euadere: tipũ figurabat corporis xp̃i. quod
in omnibz sanctis et nunc inter iniquos atq impios gemit. quo¬
rum factis nõ consentit ⁊ aquorũ ꝑmixtione ĩseculi fine libera¬
bitur: illis dãnatis supplicõ ignis etermi ¶ Uror autem loth eor
tenuit typũ ꝗ per graciam dei uõcati postinodum retro respicĩt
et ad ea que reliquerant redire contendunt. Dequibz ip̃e dñs
nemo inquit ponens manum suam super aratrum ⁊ respiciẽs
retro aptus ẽ regno dei. Consequenter ip̃e legis gestauit perso¬
nam de qua in fidelitatis oꝑa pariint: qui eciã carnali ĩtellec¬
tu utuntur. filie eius due samauã significant ihrlm̃qz: que
fornicantur ĩ lege per adulterium illicite doctrine ¶ Moab in¬
terpretatur ex patre ⁊ totum nomen ethymologiam habet. Con-¬
cepit enim eum primogenita filia de patre. Seignificat autem
ipiẽciam secularem: de qua dominus loquitur ꝑ prophet

Expanded text:
judicii, meruit salvus evadere, typum figurabat corporis Christi, quod judicii, meruit salvus evadere, typum figurabat corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque impios gemit, quorum factis non consentit, et a quorum permistione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis supplicio ignis aeterni. Uxor autem Loth eorum tenuit typum, qui per gratiam Dei vocati, postmodum retro respiciunt, et ad ea quae reliquerant, redire contendunt. De quibus ipse Dominus: Nemo, inquit, ponens manum suam super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Consequenter ipse legis gestavit personam, de qua infidelitatis opera pariunt, qui etiam carnali intellectu utuntur. Filiae ejus duae Samariam significant Jerusalemque, quae fornicantur in lege per adulterium illicitae doctrinae. Moab interpretatur ex patre, et totum nomen etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. Significat autem Moab sapientiam saecularem, de qua Dominus loquitur per prophetam:
Abbreviated transcription (Latin):
rem q per eandem legẽ aduentum domini indicauit: alium qui ĩ
fine mundi uenturus ẽẽ denunciatur. et secundum aduentum
cristi atqz eius euangelium uideis predicaturus. Unde⁊ ĩ monte¬
dum dommius fuisset transfiguratus hu duo moyses et helias cum
eo ab apostolis uĩsi sunt. Quod uero abraham tres uidens. unum
adorauit dominum salicet saluatorẽ ostendens cuius iam aduẽtꝰ
est prestolatus: uixta quod riam dominus ĩeuangelio ait. Abra¬
ham quesuut uidere diẽ meum: uĩdit ⁊ gauisus est. Duas autẽ
uxores quas habuit abraham id est liberam et ancillam aposto¬
lo docente duo esse cestamẽta didicimus: ex quibz duo populi: hoc
ẽ uideorum et ecclĩe nati sunt. Loth interpretatur declinans. fac¬
tus enim sodomorum nõ consensit: s eorum illicita caris ĩcen¬
dia declinauit. Ip̃e igitur loth frater abraham et iustus ⁊ hospita¬
lis in sodonis: qui ex illo incendio quod erat fimilitudo futuri

Expanded text:
rem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit; alium, qui in rem, qui per eamdem legem adventum Domini indicavit; alium, qui in fine mundi venturus esse denuntiatur, et secundum adventum Christi atque ejus Evangelium Judaeis praedicaturus. Unde et in montedum Dominus fuisset transfiguratus, hi duo Moyses et Elias cum eo ab apostolis visi sunt. Quod vero Abraham tres videns, unum adoravit, Dominum scilicet Salvatorem ostendit, cujus jam adventus est praestolatus: juxta quod et jam Dominus in Evangelio ait: Abraham quaesivit videre diem meum: vidit et gavisus est . Duas autem uxores, quas habuit Abraham, id est, liberam et ancillam, Apostolo docente, duo esse testamenta didicimus, ex quibus duo populi, hoc est, Judaeorum et Ecclesiae nati sunt. Loth interpretatur declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed eorum illicita carnis incendia declinavit. Ipse igitur Loth frater Abraham, et justus et hospitalis in Sodomis, qui ex illo incendio, quod erat similitudo futuri
Abbreviated transcription (Latin):
pater uidens populum propter israel sailicet tantũ
postea appellatus ẽ abraham qd̃ transfertur pater
multarum gencium quod erat ad huc ꝑ fidẽ futu-¬
rum. Gencium autem non habetur ĩnomme: sz subauditur iuxta
illud. Erit nomen tuũ abraham quia patrẽ multarũ gencium
posui te. Abraham quippe habet triplicem significacõem ĩsemetip̃o.
Primam saluatoris: quando relicta congnacõe sua uenit ĩ hune
mundum. alteram patris. quando immolauit unicũ filiũ terciã
uero quod figuram gestat sanctorum qui aduentũ xp̃i cũ gaudio
susceperunt. Tabernaculum enim illud abrahe ipsam iherusalem
habuit. ubi pro tempore prophete ⁊ apostoli habitauerũt. ubi et doꝰ
primũ adueniens a credentibz susceptus ab incredulis ĩligno suspẽ¬
sus est. In tribz autem uiris qui uenerunt ad illum domini nr̃i ihũ
cristi. promunciatus aduentus. Cum quo duo angeli comittabãt᷑.
quos pleriqz moysen et heliam accipiunt: unum prisce legislato¬

Expanded text:
pater videns populum, propter Israel scilicet tantum, postea appellatus est Abraham, quod transfertur, pater multarum gentium, quod erat adhuc per fidem futurum. Gentium autem non habetur in nomine, sed subauditur juxta illud: Erit nomen tuum Abraham, quia patrem multarum gentium posui te . Abraham quippe habet triplicem significationem in semetipso. Primam Salvatoris, quando relicta cognatione sua venit in hunc mundum; alteram Patris, quando immolavit unicum Filium; tertiam vero quod figuram gestat sanctorum qui adventum Christi cum gaudio susceperunt. Tabernaculum enim illud Abrahae ipsam Jerusalem habuit, ubi pro tempore prophetae et apostoli habitaverunt, ubi et Dominus primum adveniens a credentibus susceptus, ab incredulis in ligno suspensus est. In tribus autem viris qui venerunt ad illum Domini nostri Jesu Christi pronuntiatur adventus. Cum quo duo angeli comitabantur, quos plerique Moysen et Eliam accipiunt: unum, priscae legislato