comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rofecto dicturi sunt homini.
Templam futurus es: cum bap¬
tismum acceꝑis. Dicit autẽ paulus. Quȩ
compositio templi dei cum idolis: Qbe
x ñ udent similiter esse dicendum:
Menbrum xp̃i futurus es cum aceꝑis
baptisniã. Non possunt menbra xp̃i e̾ẽ
menbra meretricis. Quia & hoc apłs
dicit: qui ob alio loco. Nolite inqͥt erra-¬
re. Neq fornicatores. neq idolis seruien¬
tes. o cetera quȩ illic adnumerat: reg¬
num dei possidebunt. Curgͦ ad baptis¬
ntm idolis seruientes ñ admittimus:
& fornicatores. admittendos putamus:
testas patet utrumq ꝓhibendi uenien¬
tem ad baptisinum. ꝓmittã fornicariũ
ꝑmanere. dñ ꝑmittã idolis seruientem.
cum ooillis dici audrã. & hec quidẽ fuistis

Expanded text:
rofecto dicturi sunt homini: templum dei futurus es, cum baptismum acceperis; dicit autem apostolus: quae conpositio templo dei cum idolis? quare ergo non uident similiter esse dicendum: membrum Christi futurus es, cum acceperis baptismum; non possunt membra Christi esse membra meretricis? quia et hoc apostolus dicit, qui et alio loco, nolite, inquit, errare; neque fornicatores neque idolis seruientes et cetera, quae illic enumerat, regnum dei possidebunt. cur ergo ad baptismum idolis seruientes non admittimus et fornicatores admittendos putamus, testas patet utrumque prohibendi, uenientem ad baptismum permittam fornicarium permanere et non permittam idolis seruientem, cum et illis et illis dici audiam: et haec quidam fuistis,
Abbreviated transcription (Latin):
uidi finem. Et quasi diceretar decinuo¬
illi quis ẽ finis quẽ iuidisti ͤ Latum man¬
mandati. Caritas ẽ. Quia ubi caritas: ñ
sunt angustiȩ. In ipsa latitadine erat aplsͣ.
cum diceret. Os nr̃m patet ad uos o corm.¬
thii: cor nr̃m dilatatumẽ. Non angusta¬
mini in nob̃. Ideo gͦ latum mandatum
tuũ ualde. Quod ẽ latum mandatum:
Mandatum nouũ do nob̃: ut uos in uicẽ
diligatis. Caritas ergo ñ angustatur. Llis
ñ angustarit interra: In lato habita. Qͥc¬
quid enim tibi fecerit homo: non te angu¬
stat. quia illtd diligis quod ñ nocet hõ.¬

Expanded text:
idi finem. Et quasi diceretur illi, Quis est finis quem vidisti? Latum manmandati charitas est; quia ubi est charitas, non sunt angustiae. In ipsa latitudine erat Apostolus, cum diceret, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est: non angustamini in nobis . Ideo ergo latum mandatum tuum valde. Quod est latum mandatum? Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. Charitas ergo non angustatur. Vis non angustari in terra? In lato habita. Quidquid enim tibi fecerit homo, non te angustat; quia illud diligis quod non nocet ho
Abbreviated transcription (Latin):
ordis dilatatio: iusticie ẽ delectatio.
Hoc muntis ẽ dei: ut in p̃ceptis eiꝰ
non timore pene angustemur. s dilectione
& delectationȩ itisticiȩ dilatemur: Hanc enĩ
nob̃ ꝓmittit latitudinem: dicens. Habita
tio meis: & deambulabo. Qm̃ enim latã
ẽ uͥi deambulabat ds̃ in banc latitadinẽ
diffundit᷑ caritas in cordibus nr̃is ꝑ spm̃¬

Expanded text:
ordis dilatatio, justitiae est delectatio. Hoc munus est Dei, ut in praeceptis ejus non timore poenae angustemur, sed dilectione et delectatione justitiae dilatemur. Hanc enim nobis promittit latitudinem ejus dicens: «Habitabo in eis, et deambulabo» . Quam enim latum est ubi deambulat Deus! in hac latitudine diffunditur charitas in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
i dixerimus quod sotietatẽ habemꝰ
cum eo. & in tenebris ambtilamtis.:
mentuntr. Habes & apłm paultim dicen¬
tem. Aut que sotietas luci ad tenebras:
Dicis te sotietatẽ habere cum deo: & in
tenebris ambulas: Et ds̃ lax ẽ: & te¬
nebre in eo non sant ulle. Quomͦ ergo so
cietas luci & tenebris: ILam ergo dicat
sibi homo. Quid faciam: unde ero lux:
In peccatis & in iniqͥtatibus uino. Quasi
subrepit quedam desꝑatio & tristicia. Sa¬
lus nulla ẽ: nisi in societate dei. Ds̃ lux
est: & tenebre in eo non funt ullȩ. Quid¬

Expanded text:
ixerimus quia societatem habemus cum eo, et in tenebris ambulamus, mentimur. Habes et apostolum Paulum dicentem, Aut quae societas luci ad tenebras ? Dicis te societatem habere cum Deo, et in tenebris ambulas; et Deus lux est, et tenebrae ae in eo non sunt ullae: quomodo ergo est societas luci et tenebris? Jam ergo dicat sibi homo, Quid faciam? unde ero lux? In peccatis et in iniquitatibus vivo. Quasi subrepit quaedam desperatio et tristitia. Salus nulla est, nisi in societate Dei. Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae. Pec
Abbreviated transcription (Latin):
in sua. S in quȩ sua iob̾s matrẽ
dm̃ accepit : Neq enini ñ ex eis erat:
qͥ dixerant ei. Ecce nos dimisimus om̃ĩa:
&o secuti sumus te. S ibi quoq andierat̃.
Quictimq ista dimiserit ꝓpter me: accipi¬
et in hoc scłõcenties tantũ. Habebat ergo
ille discipłs centupliciter plura quã dmiise¬
rat: in quȩ susciꝑet eiꝰ matrem. qͥ illa dona¬
uerat. S in ea sotietate beatꝰ iobannes ꝑce¬
perat centuplum. ubi nemo dicebat aliqͥd
suum. s erant illis omnia cõmunia: sĩc in
apłortim actibus scͥpttm ẽ. Sic enĩ apłi e¬
rant quasi nichil habentes: & omnia pos.¬
sidentes. Quomͦ ergo matrem magistri. &
dñi sti discipls̃ & famulus accepit in sua:
ubi fitũ aliquid nemo dicebat: An quia
patilopꝰ in eodem libro legitur. quot quot
enĩ possessores prediorum uel domortim
erant. uendentes afferebant pretia illoꝵ
& ponebant ad pedes apłõꝵ. distribuebat᷑
autẽ unicuiq ꝓut cuiq optis erat: ut illic

Expanded text:
 Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerant ei: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te; sed ibi quoque audierat: Quicunque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus e
Abbreviated transcription (Latin):
ic ergo quid : Labor. pressura.
tribulatio. temptatio. Nichil
aliud speres. Et uͥ gaudium : In spe
futura: Nam dixit apls̃. Semꝑ gati¬
dentes. In tantis tribulationibus semꝑ
gatidemtis: semꝑ tristam᷑. Semꝑ gauden¬
tes: qi ipse dixit. Quasi tristes: semꝑ
autẽ gaudentes. Tristicia nr̃a quasi
spes certa ẽ. Quare tristicra nr̃a qua¬
Quasi sedebam. quasi loquebar. quasi
prandebam. quasi equitabam: quasi dis.¬
putabam. Totum quasi. Quia cũ eiigi¬
lauerit. ñ inuenit quod indebat. Quasi
thesatirũ inueneram: dicit mendicus.
Si quasi non esset: mendicus non esset.
modo qui ad leticias scłares oculos aꝑiunt.
oo corda claudunt: transit quasi eorum
& tienit uerum ipsorum. Quasi ipsorum
felicitas est scłi. Llerum ipsortim pena est.
Nr̃m antẽ quasi risticia ẽ. Gatidium:
ñ ẽ quasi. Non enim ait apłs: quasi gau¬
dentes. semꝑ autẽ tristes. Aut quasi
tristes: & quasi gaudentes. S ait. Quasi
dimiserat. Diuitias nullas possidebat.

Expanded text:
ic ergo quid? Labor, pressura, tribulatio, tentatio: nihil aliud speres. Ubi gaudium? in spe futura. Nam dicit Apostolus, Semper gaudentes. In tantis tribulationibus, semper gaudentes, semper tristes: semper gaudentes, quia ipse dixit, Quasi tristes, semper autem gaudentes. Tristitia nostra habespe certa est. Quare tristitia nostra quaQuasi sedebam, quasi loquebar, quasi prandebam, quasi equitabam, quasi disputabam. Totum quasi; quia cum evigilaverit, non invenit quod videbat. Quasi thesaurum inveneram, dicit mendicus. Si quasi non esset, mendicus non esset: qui nunc ad laetitias saeculares oculos aperiunt, et corda claudunt, transit quasi eorum, et venit verum ipsorum, quasi ipsorum, felicitas est saeculi; verum ipsorum poena est. Nostrum autem quasi tristitia est, gaudium non est quasi. Non enim ait Apostolus, quasi gaudentes, semper autem tristantes; aut quasi tristes, et quasi gaudentes; sed ait, quasi dimiserat, divitias nullas possidebat,
Abbreviated transcription (Latin):
misisti. Ecce qui dixerat ñ pro
mundo rogo. ꝓ mundo rogat ut credait:
qm̃ p̃ ẽ mundus de quo scriptum ẽ. ne
cum mundo dampnentr. ꝓ isto mundo
non rogat: neq enim quo sit p̃destinatꝰ
ignorat. Ec est intindus: de quo scͥptũ
est. Non uenit filius hominis ut iudi¬
cet mundum: sed ut saluetur mundꝰ
isto ituido rogat dicens: ut inundus
credat quia tu me misisti. Phanc enĩ
fidem mundus reconciliatur deo: cũ
credit in xp̃m qui ẽ missus ã deo. Si¬
autẽ diceret. ut cognoscant qura tu
me misisti: tantumdem ualet. qtran¬
tum hoc quod ait ut cognoscat mũ¬
dns. Ipsi sunt enim mundꝰ ñ ꝑmanens.
inunicus. qualis ẽ mundus dampua¬
tiom p̃destinitꝰ. s ex inimico amictis
effectas: ꝓpter quẽ detis erat in xp̃o
mundam reconciliaus sibi. Ideo dixit:
ego in eis. &s tu in me. Canꝗͣ dic̾e̾t.
Ego in eis ad quos misisti me: oo tui
ĩme. intindum reconcilians tibi per

Expanded text:
is? Nam ecce qui dixerat Non pro mundo rogo, pro mundo rogat, ut credat, quoniam est mundus de quo scriptum est: Ne cum hoc mundo damnemur . Pro isto mundo non rogat; neque enim quo sit praedestinatus ignorat. Est et mundus de quo scriptum est: Non venit Filius hominis ut judicet mun mundo rogat, dicens, Ut mundus credat quia tu me misisti. Per hanc enim fidem mundus reconciliatur Deo, cum credit in Christum qui est missus a Deo. autem diceret, ut cognoscant quia tu me misisti, tantumdem valeret quantum hoc quod ait, « ut cognoscat mundus. » Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus, sed ex inimico amicus effectus, propter quem « Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . » Ideo dixi: « Ego in eis, et tu in me; » tanquam diceret: « Ego in eis » ad quos misisti me; « et tu in me, » mundum reconcilians tibi per
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Nec ibi tamen xp̃c deserit: nam
& illa columpna non recedit. Et mor
sus mortiferi serpentum: exaltato &
respecto eneo serpente sanantur. Quod
uerbis ipsius dñ declaratur. Sicut exal¬
tauit inquit moyses serpentem in here¬
mo: sic exaltari oportet filium hominis.
ut omnis qui crediderit non pereat. sed¬

Expanded text:
tum. Nec ibi tamen Christus deserit: nam tum. Nec ibi tamen Christus deserit: nam et illa columna non recedit sus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in
Abbreviated transcription (Latin):
xponendo unum: incetera intro¬
duxit intellectum. Si enim petra
xp̃c ꝓpter firmitatem: cur non & manua
xp̃s tanquam panis unius. qui de celo
descendit. quo uere qui uescuntur sp̃tia¬
liter uiuunt: Nlam illi ueterem figuram
carnaliter accipientes: mortui sunt. S
cum dicit apłs. eundem cibum spũalẽ
manducauerunt: ostendit et illud sp̃ti¬
aliter intelligi inxp̃o. Sicut & potum
cur sp̃ualem dixisset: aperuit cum sub¬
itunit. petra autem erat xp̃c. Quo aꝑto:
cuncta sulsertint. Cur ergo non ⁊ nubes
xp̃c: Columpna quia rectus & firmus:
& fulciens infirmitatẽ nrãm. ꝑ noctem
lucens: ꝑ diem non lucens. Ut qui non
uident uideant: & qui uident cecifians.
Rubet ꝙ mare rubrum. Baptisimus utiq:
xp̃i sanguine consecratus. Hostes seq̃n¬
omnes nondum fruentes ꝓmissa patͥa:
s quod non itident sꝑanclo. & ꝑ paci¬
entiam expectando. tanquam indeser¬
to sunt. Et illic laboriosȩ &s ꝑiculose tem¬
ptationes: ne. reuertantur corde in egip¬

Expanded text:
exponendo unum in cetera introduxit intellectum. si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. cur ergo non et nubes columna, quia rectus et firmus et fulciens infirmitatem nostram: per noctem lucens, per diem non lucens; ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant ? Nubes et mare Rubrum; Baptismus utique Christi sanguine consecratus: hostes sequenomnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non vident, sperando et per patientiam exspectando , tanquam in deserto sunt. Et illic laboriosae et periculosae tentationes, ne revertantur corde in Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
esse dignattis ẽ. ten̾e nos noluerit s trã¬
sire. ne rebus temporalibus quamuis
ab illo ꝓ salute nr̃a scisceptis & gestis he-¬
reamtis infirmiter: s ꝑ eas potius cur¬
ramus alacriter: ut ad eum ipstm qui
nr̃am naturam ã temporibus lib̾auit.
& collocauit ad dexteram patͥs atq ꝓ¬

Expanded text:
esse dignatus est, tenere nos uoluerit, sed tranesse dignatus est, tenere nos uoluerit, sed transire, ne rebus temporalibus, quamuis ab illo pro salute nostra susceptis et gestis haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsum, qui nostram naturam a temporalibus liberauit et collocauit ad dexteram patris,
Abbreviated transcription (Latin):
ide quemadmodum cum ipsa
ueritas & uerbum ꝑ quod facta
sunt omnia. caro factuim ẽ ut habitaret.
in nobis: tamen ait apłs̃. Et si nouera¬
mus. xp̃m scdm̃ carnem: sed ninc iam ñ
nouimus. Ille quippe qui ñ solum ꝑtieni¬
entibus possessionem. s etram uiam se
p̃bere uoluit uenientibus ad pͥncipium
uiarum. uoluit carnem assumere: unde
ẽ etiam illud. Dñs creauit me inpͥncipio
huc ambularet intra. do ad palmam
su ꝑne uocationis seq̃retur uocantẽ dñm:
tam̃ ea que retro sunt oblituscens. & in
ea que ante sunt extentus. iam pͥnci¬
pium inarum tͣnsierat. hoc ẽ eo ñ indi¬
gebat. A quo tam̃ aggrediendum &
exordiendum iter ẽ ommibus: qui ad ne¬
ritatẽ ꝑuenire. & in uita et̾na ꝑman̾e
defiderant. Sic eni ait. Ego fum
cua: & ueritas & uita. Hoc ẽ ꝑ me
uenitur. ad me ꝑuenitur: in me ꝑ¬
manetitz Ex quo intelligittur. quia
ntilla res in tua tenere nos debeat:
quando nec ipse dñs in quantũ uia nr̃a

Expanded text:
ide quemadmodum, cum ipsa ueritas et uerbum, per quod facta sunt omnia, caro factum esset, ut habitaret in nobis, tamen ait apostolus: etsi noueramus Christum secundum carnem, sed nunc iam non nouimus. ille quippe qui non solum peruenientibus possessionem sed etiam uiam se praebere uoluit uenientibus, ad principium uiarum noluit carnem assumere. unde est etiam illud: dominus creauit me principium huc ambularet in uia et ad palmam supernae uocationis sequeretur uocantem dominum, tamen ea quae retro sunt obliuiscens et in ea quae ante sunt extentus iam principium uiarum transierat, hoc est eo non indigebat, a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus, qui ad ueritatem peruenire et in uita aeterna permanere desiderant. sic enim ait: ego sum uia et ueritas et uita, hoc est "per me peruenitur, ad me peruenitur, in me mus. ex quo intellegitur, quia nulla res in uia tenere nos debeat, quando nec ipse dominus, in quantum uia nostra
Abbreviated transcription (Latin):
re deum infidelis auderet infirmitas.
quod in homine facile ẽ euitare: Et eui¬
dentius dici debuerunt homines dii in
popło dei: ut certi ac fidentes fierent eũ
esse deum sutim. qui dictus est deus deoꝵ
Quia & si appellantur dii unmortales
illi & beati qui incelis sunt: non tam̃ die¬
ti sunt dii deorum. id est dii hominum
in popło constitutorum. quibus dictum ẽ.
ego dyxi dii estis. & filii excelsi omnes.
Hinc est quod ait apłs. Et si funt qui di-¬
cantur dii siue in celo siue in terra. sicuti
sunt dii multi. & dm̃ multi: nob̃ tam̃
untis deus pater ex quo omnia. & nos in

Expanded text:
re Deum infidelis auderet infirmitas. re Deum infidelis auderet infirmitas. Quod in homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent eum esse Deum suum, qui dictus est Deus deorum. Quia etsi appellantur dii immortales illi, et beati, qui in coelis sunt, non tamen dicti sunt dii deorum, id est, dii hominum in populo Dei constitutorum, quibus dictum est: Ego dixi: dii estis, et filii excelsi omnes. Hinc est quod ait Apostolus: Etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra, sicuti sunt dii multi, et domini multi nobis tamen unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in
Abbreviated transcription (Latin):
llud uͦ ubi dicitur ds̃ deorum: ñ potest
intelligi ds̃ demoniorum. Et rex mag¬
nus suꝑ omnes deos: absit ut dicatur
rex magnus suꝑ omina demonia. Sed
homines quoq in popłõ dei eadem scͥp¬
tura deos appellat. Ego inquit dixi
dii estis: & filii excelsi omnes. Potest
itaq intelligi horun deorum deus:
qui dictus est ds̃ deoꝵ. Et suꝑ hos
deos rex magnus: qui ctictũs est
rex magnus suꝑ omnes deos. Uleran¬
tamen cum a nob̃ querit᷑. si homines dic¬
ti srint dii quod in popło dei funt. quam
ꝑ angsas. uel ꝑ homines alloq̃r ds̃: quan
tomagis immortales eo nomine digni st̃.
qui ea frutiꝰt᷑ beatitudine. ad quã deum
colendo cupiunt homines ꝑuentx: quid
respondebimus. nisi ñ frustra in scͥpturis
sanctis expressitis homines nuncupatos
deos. quã illos immortales & beatos. quibꝰ
nos equales futuros in resuirrectione ꝓ¬
mittit᷑. ne scilicet ꝓpter  illorum ex¬
cellentiam. aliquẽ eorum nobis constitue¬

Expanded text:
llud vero ubi dicitur, Deus deorum, non potest intelligi Deus daemoniorum: et Rex magnus super omnes deos, absit ut dicatur Rex magnus super omnia daemonia. Sed homines quoque in populo Dei, eadem Scriptura deos appellat. Ego, inquit, dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Potest itaque intelligi horum deorum Deus, qui dictus est Deus deorum: et super hos deos Rex magnus, qui dictus est Rex magnus super omnes deos. 2. Verumtamen cum a nobis quaeritur, si homines dicti sunt dii, quod in populo Dei sunt, quem per Angelos vel per homines alloquitur Deus; quanto magis immortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines pervenire; quid respondebimus, nisi non frustra in Scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos, quam illos immortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur; ne scilicet propter illorum excellentiam aliquem eorum nobis constitue
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo nouinus omnes nos. S quid
habeant. ꝓ qua re habeant: qui ibi facit.
ara illa testatur. Coniuncit hominum
colentium mentes: non conuincat recũ¬
cangebatur: Tolerabat ille p̃mentes:
querebat tangentes. Atq utinam fis.
apaganis p̾matur corpus xp̃i: a quib
premi solent xp̃iani. Non premunt
pagani. unde illuminentur. unde ad
salutem uocantur: deserite sollempnita¬
teseoꝵ. deserite nugas ipsoꝵ. Et si non
consentiunt ueritati nr̃e: erubescant
psa est ergo lex xp̃i: ut inuicem simo t̾cio.¬
onera nrã portemus. Xp̃m autem diligen¬
do. facile sustinemus infirmitatẽ alteriꝰ.
etiam quem nondum ꝓpter sua bona
diligimus. Cogitamus enim: quia ille
quem diligimus dñs ꝓpter eum mortu¬
us est. Quam caritatem nobis apłs pau¬
xp̃c mortuus est. Ut si illum infirmum
ꝓꝑter uitium in quo infirmus est minus
piligimus: illum in illo consideremꝰ. qui
mortuus est ꝓpter ipsum. xp̃m autem ñ

Expanded text:
quomodo novimus omnes nos. Sed quid quomodo novimus omnes nos. Sed quid habeant, pro qua re habeant, quid ibi faciant, ara illa testatur. Convicit omnium colentium mentes, non convincat recum, et non tangebatur,? Tolerabat ille prementes, quaerebat tangentes. Atque utinam, fratres, a Paganis prematur corpus Christi, a quibus premi solet; Christiani non premant Pagani, unde illuminentur, unde ad salutem vocentur: deserite solemnitates eorum, deserite nugas ipsorum; et si non consentiunt veritati nostrae, erubescant psa est ergo lex Christi, ut inuicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. cogitamus enim, quia ille quem diligimus, dominus propter eum mortuus est. quam caritatem nobis apostolus Pauem Christus mortuus est, ut, si illum infir. mum propter uitium, quo infirmus est, minus diligimus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ipsum. Christum autem non
Abbreviated transcription (Latin):
est. qui uiderit mnidolio recambentem.
Cange illam: ⁊ de diuinitate xp̃i. De ui¬
deis dicebat eadem fimbria. Quoꝵ ꝑaties.
uerum dm peccas: dum discumbis apud
num est carthaginis. Quasi si mars aut
mercurius esset: deus esset. S quomodo
ab tpsis habeatur aitende: non qͥd sit. Nã
& ego tecum scio: quia lapis est. Si gentũ
ornamentum aliquod est: cuies cartha¬
giis bene uiuant. ⁊ ipsi erunt geniũ
carthaginis. Si autem gentum demo¬
nium est: audisti ⁊ ibi. Que inmolant
gentes: demonib immolant. ⁊ non deo.
Nolo uos sotios fieri demonioꝵ. Nouimꝰ
quia non est cłs. Utinam & iꝑsi sic norths.
U ꝓpter eos qui hoc non noeunt infirmos:
non debẽ ꝑcuti conscientia ipsortu.
Hoc monet apłs. Nam & illi. qd̾ numen
habeant. & ꝓ numine accipiant illam
statuam: art tesfatur. Liud illic facit
ara: si illud non habettir ꝓ ntimine: Ne¬
mo michi dicat non est cłs: non ẽ. num̃.
Iam dixi. Utinam sic & ipsi noruit hoc

Expanded text:
est, Qui viderit fratrem in idolio recumbentem: est, Qui viderit fratrem in idolio recumbentem: tange illam et de divinitate Christi. De Judaeis dicebat eadem fimbria, Quorum patresverum Deum peccas, dum discumbis apud nium est Carthaginis. Quasi si Mars aut Mercurius esset, Deus esset. Sed quomodo ab ipsis habeatur, attende; non quid sit. Nam et ego tecum scio quia lapis est. Si genium ornamentum est aliquod; cives Carthaginis bene vivant, et ipsi erunt genium Carthaginis. Si autem genium daemonium est, audisti et ibi: Quae immolant Gentes, daemonibus immolant, et non Deo: nolo vos socios fieri daemoniorum . Novimus quia non est Deus; utinam et ipsi sic norint: sed propter eos qui hoc non norunt infirmos, non debet percuti conscientia ipsorum. Hoc monet Apostolus. Nam et illi quod numen habeant et pro numine accipiant illam statuam, ara testatur. Quid illic facit ara, si illud non habetur pro numine? Nemo mihi dicat. Non est numen, non est Deus. Jam dixi, Utinam sic ipsi norint hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
didit ꝓpter quem xp̃s mortuns est. Qu̾̃e
uis contempnere. p̃tium ipsiis attende:
⁊cum morte xp̃i. totum mundum ap¬
pende. Et ne adhuc te putares minfir¬
num peccare. ⁊ leue duceres peccatum.
ac pariupenderes: in xp̃m inquit pec¬
catis. Solent enim homines dicere.
In hominem peceo: nunquid indeun: Negat
m idolio cum recumberes didicisti: Non ad¬
mictit istam doctrinam: xp̃i doctrina. Que¬
re ubi didisceris non esse xp̃m dm. Pagani
hoc solent dicere. Uide quid faciunt m̃se
male. Uides qm̃ corrumpunt mores bonos.
colloquia mala: Tu ibi de euuangło logdi
non potes: & de idolis loquentes audis.
bibis. in ȩccłia uomis. forte hic audes loqͥ:
forte inter turbas audes murmurare.
Nunqͥd xp̃c non homo fuit: Nonne cru¬
cifixus est apaganis: Hoc didicisti: salu¬
tem ꝑdicdsti. fimbriam non tetigisti.
sange. ⁊ in hoc fimbriam: recipe salitẽ sif
eam tetangere docuimꝰ in eo qd̾ scriptã

Expanded text:
didit, propter quem Christus mortuus est. Quem didit, propter quem Christus mortuus est. Quem vis contemnere, pretium ipsius attende, et cum morte Christi totum mundum appende. Et ne adhuc putares te in infirmum peccare, et leve duceres peccatum ac parvi penderes, In Christum, inquit, peccatis. Solent enim homines dicere: In hominem pecco, numquid in Deum? Nega in idolio cum recumberes, didicisti? Non admittit istam doctrinam Christi doctrina. Quaero ubi didiceris non esse Christum Deum. Pagani hoc solent dicere. Vides quid faciunt mensae malae? Vides quoniam corrumpunt mores bonos colloquia mala ? Tu ibi de Evangelio loqui non potes, et de idolis loquentes audis. bibis, in Ecclesia vomis. Forte hic audes loqui, forte inter turbas audes murmurare: Numquid Christus non homo fuit? nonne crucifixus est? A Paganis hoc didicisti, salutem perdidisti, fimbriam non tetigisti. Tange et in hoc fimbriam, recipe salutem. Sicut eam te tangere docuimus in eo quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
peccantes in fratres. & ꝑcutientes conscien¬
tiam eorum infirmam. in xp̃m peceatis.
Nolite contempuepe: sipon uultis deleri
de libro uite. Quandiu conanur luculen¬
te ꝙ delectabiliter nobis diccre. qd̾ dolor
noster cogit quomꝰicumq dicere: & taceie
non ꝑmittit: Quicumq uoluerut ista
contempuere: in xp̃m peccant. Uideant
qͥd agant. Paganos reliquos colligi uo¬
lumus. Lapides estis inuia. Uenite: uolentes
offendant & redeunt. Dicunt enim incoꝵ¬
dib sins. Quare nos relinquamus deos. qͦs
p̃iam iꝑsi nobiscum colunt: Absit ame
inquit: ut ego deos gentium colam. No¬
ui: intelligo. credo. Quid facis de consci¬
entia uifirmi: quam ꝑcutis: Qiuid facis
de precio: si contempnis qd̾ emptum est:
Uide quanti emptum est. Peribit inquit
infirmis intua conscientia. qũa te dicis
habere: ut scias quia nichil est idolum.
a animo cogites deum. & sic recumbas
midolio. In hac conscientia perit infir¬
mus. & ne contemꝑnas infirmum: ad¬

Expanded text:
in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Nolite contemnere, si non vultis deleri de libro vitae. Quamdiu conamur luculenter et delectabiliter vobis dicere, quod dolor noster cogit quomodocumque dicere, et tacere non permittit? Quicumque voluerint ista contemnere, in Christum peccant, videant quid agant. Paganos reliquos colligi volumus, lapides estis in via; venire volentes offendunt, et redeunt. Dicunt enim in cordibus suis: Quare nos relinquamus deos, quos Christiani ipsi nobiscum colunt? Absit, a me, inquit, ut ego deos Gentium colam. Novi, intelligo, credo. Quid facis de conscientia infirmi, quam percutis? Quid facis de pretio, si contemnis quod emptum est? Vide quanti emptum est, Peribit, inquit, infirmus in tua scientia: quam te dicis habere, ut scias quia nihil est idolum, et animo cogites Deum, et sic recumbas in idolio. In hac scientia perit infirmus. Et ne contemnas infirmum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut in euangłio iołis. omina ꝑ ipsũ
facta sunt : Si enim alia ꝑ patrem.
alia ꝑ filium: iam non omnia ꝑ pa-¬
trem. nec omnia ꝑ filium. Si autem
ergo ẽ patri filuis: & inseparabilis oꝑa¬
ipso uerbo tacuerit apls: & aꝑtissime
oniuo dixerit. Qui cum in forma¬
dei esset: non rapinã arbitratus est ẽe
equalis deo. Hic deum ꝓpͥȩ. patrem
appellans: sicut alibi. caput autẽ xp̃i

Expanded text:
et sicut in euangelio Iohannis: omnia per ipsum facta sunt? si enim alia per patrem, alia per filium, iam non omnia per patrem nec omnia ergo est Patri Filius, et inseparabilis operaipso verbo tacuerit Apostolus, et apertissime omnino dixerit, Qui cum in Dei forma esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : hic Deum proprie Patrem appellans, sicut alibi, Caput autem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
lant: & non deo. Nolo uos sotios fieri
demomorũ. Si ergo inisquã in diuinis
eloquiis reperit᷑ sanctos anglõs appella¬
tos deos: ea michi causa potissimtim
occurrit. ne isto nomine homines ad
hoc edificarentur. ut ministerium uel
seruitiũ religionis. quȩ grece lithargia
uel latria dicitur. sanctis angłis exhibe¬
rent. quod nec exhiberi ab hominibus
uolunt. nisi illi deo. qui & ipsorum ds̃¬
est & hominum. Vnde multo utilius
angli uocant᷑. qui latine nuntii nuncu¬
pantur: ut ꝑ nomen non substantiȩ s
offitii. satis intelligantis illum deum
a nobis eos coli uelle. quẽ nuntiant. To¬
tam gͥ istam questionem breuiter apls
soluit: ubi ait. Nam & si funt qti dicũ¬
tur dii. siue in celo siue in t̾ra. quẽad.¬
modum sunt dii multi. & dñi multi.

Expanded text:
o. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra; quemadmod
Abbreviated transcription (Latin):
demonia. Gentes omnes sub demonibꝰ
erant. Demonibus templa fabricata
sunt. Demonibus arche constructe. De¬
monibus sicerdotes. instituti: demonibꝰ
oblata sacrifitia. Demonibus arrepticii.
tanꝗͣ uates inducti. Hec omnia demo¬
nibus gentes exhibuerunt. Hec omĩa
uera. ñ nisi um magno deo debentur:
ñ sibi ista exigerent ut fallerent. nisi
sibi exigit falsis ds̃. Ergo deus mag
nus est dñs: & rex magnus suꝑ omnes
deos. Hic accipe homines deos. Non
enim rex dñs suꝑ demonia. Et hic
habemus scͥpturȩ testimonium. Deus
stecit in sinagog̾a deorum: in medio
autẽ deos discernit. Deos dixit. parti¬
cipatione. non natura: gratia qua uo-¬
luit facere deos. Quantus detis est:
qui facit deos: Aut quales dii st̃:
quos facit homo: Quã ille magnꝰ
deos faciendo: tam isti nichil qui
ab homine facti sunt. Ds uerus fa¬
cit deos credentes in se: quibus dedit
potestatẽ filios dei fieri. Et ideo
tpse uerus deus: quia deus non fac¬
tus est. Nos autẽ facti non ueri dii:

Expanded text:
en gentes omnes sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daemonibus arreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemonibus gentes exhibuerunt; haec omnia vera nonnisi uni magno Deo debentur: non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi sibi exigit falsus deus. nus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Hic accipe homines «deos:» non enim rex Dominus super daemonia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti, non veri dii,
Abbreviated transcription (Latin):
tangenda ꝓponebatur: quando ex eodt̃
apło legebatur. Si enim quis uiderit
eum qui habet scientiam. in idoliore¬
cumbentem: nonne conscientia eius
cum sit infirma. edificabitur ad mant¬
tis decipi posse simulacris homines:
que a xp̃ianis honorari putant: No-¬
uit inqͥt deus cor meũ. S frater tuus
non nouit cor tuum. Si infirmus es:
caue maiorẽ egritudiñe. Si. firmuses.
cura fr̃is infirmitatẽ. Qui uident ista edi¬
ficantur ad alia: ut non cm̃ ibi manducare.
s & sacrificare desiderent. Eece perit infir¬
inuis in tua sententia frater: Audi fiater.
Si contempnebas infirmũ: etiam frẽm
contempnis: Ex ꝑgescere: quid sic in ipfũ
xp̃m peccas: ditende enim: qd̃ nullo pac¬
co possis contempnere. Sic autẽ inquit
peccantes in fiates. & ꝑcutientes conscienti¬
x̃ eoꝵ infirmam: in xp̃m peccatis. Eant
nunc qͥ ista contempnunt: & recumbant
inidolio. Noune erunt p̃mentes. non tan¬

Expanded text:
tangenda proponebatur, quando ex eodem tangenda proponebatur, quando ex eodem apostolo legebatur: Si enim quis viderit eum qui habet scientiam, in idolio recumbentem; nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad mantis decipi posse simulacris homines, quae a Christianis honorari putant? Novit, inquit, Deus cor meum. Sed frater tuus non novit cor tuum. Si infirmus es, cave majorem aegritudinem: si firmus es, cura fratris infirmitatem. Qui vident ista, aedificantur ad alia, ut non tantum ibi manducare, sed et sacrificare desiderent. Ecce perit infirmus in tua scientia frater. Audi, frater: si contemnebas infirmum, etiam fratrem contemnis? Expergiscere. Quid, si in ipsum Christum peccas? Attende enim quod nullo pacto possis contemnere. Sic autem, inquit, peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Eant nunc, qui ista contemnunt, et recumbant in idolio: nonne erunt prementes, non tan
Abbreviated transcription (Latin):
ttendite fratres. Hoc emin estis.
Ex hoc poplõ estis: iam tunc pre¬
dicto nunc presentato. De his itaq estis
qui uocati sunt ab oriente & occidente
recumbere in regno celorum: non intẽ.¬
plis idolorum. Estote ergo corpus rp̃i:
non pressores corporis rp̃i. Habetis uesti¬
nienti fimbriam quam tangatis. ut a pro¬
fltuno sangamnis. idest a carnalium uolup¬
tatum flaru sanemini. Habetis inquã
uestunen tifimbriam: quam tanga¬
tis. llestem putate apłõs: sub textura
unitatis adlerentes lateribus xp̃i. In his
aplĩs erat tanꝗͣ fimbria. muinus & no¬
uissinius paulus: ipso dicente. Ego sum
minimus apłõrum. In ueste. nouissimũ
& minmun: fimbria est. fimbria cũ
contemptu aspicitur: sed cum salute tan¬
gitur. Ulsq ad hanc horam &o esurunus
&& sitimus. & nudi sumus & colapbira¬
mur. Quid tam extremum: quid tam
contemptibile.: Tange. si fluxum san¬
gninis pateris. Exiet uirtus de illo ciuiꝰ
uestis est: & sanabit te. fimbria tibi mͦ¬

Expanded text:
ttendite ergo, fratres: hoc enim estis, ex hoc populo estis, jam tunc praedicto, nunc praesentato. De his utique estis, qui vocati sunt ab oriente et occidente recumbere in regno coelorum, non in templo idolorum. Estote ergo corpus Christi, non pressura corporis Christi. Habetis vestimenti fimbriam, quam tangatis, ut a profluvio sanguinis, id est, carnalium voluptatum fluxu sanemini. Habetis, inquam, vestimenti fimbriam, quam tangatis. Vestem putate Apostolos, sub textura unitatis adhaerentes lateribus Christi. In his Apostolis erat tanquam fimbria minimus et novissimus Paulus: ipso dicente, Ego sum minimus Apostolorum . In veste novissimum et minimum, fimbria est. Fimbria cum contemptu aspicitur: sed cum salute tangitur. Usque ad hanc horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus, et colaphizamur . Quid tam extremum, quid tam contemptibile? Tange, si fluxum sanguinis pateris: exiet virtus de illo cujus vestis est, et sanabit te. Fimbria modo
Abbreviated transcription (Latin):
udiui aliam uocem tuã: post
concupiscentias tuas non eas.
& auoluntate tua uetare. Audit¬
& illam ex munere tuo: quã multũ
amaui. Neq si manducauerunus a¬
bundabimus: neq si manducaueri¬
mus. deerit nobis. Hoc est dicere. Nec
illa res me copiosum faciet: nec illa
erumpnosum. Audiui &. alteram.
Ego enim didici: in quibus sum suf¬
ficiens esse. & abundare noui: & pe¬
nuriam pati noui. Omnia possum
in eo qui ue confortat. Ecce miles
castrorum celestium. non ptiluis quod
sumus. S meinento dñe quia puluis
sumtis: & de puluere fecisti hominẽ.
& perierat &c inuentus est. Nec ille
in se potuit. quia idem puluis fuit:
quẽ talia dicentẽ. affectu tuȩ inspi-¬
rationis adamaui. Omina possum u¬
quit: in eo qui me confortat. Con¬
forta me: ut possim. La quod iubes:
& itbe quod uis. Iste se accepisse con¬
fitetur: os quod gloriatur in dño glo¬

Expanded text:
audiui aliam uocem tuam: post concupiscentias tuas non eas et a uoluntate tua uetare. audiui et illam ex munere tuo quam multum amaui: neque si manducauerimus abundabimus, neque si non manducauerimus deerit nobis; hoc est dicere: nec illa res me copiosum facit nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici in quibus sum sufficiens esse et abundare noui et paenuriam pati noui. omnia possum in eo qui me confortat. ecce miles castrorum caelestium, non puluis quod sumus. sed memento, domine, quia puluis sumus, et de puluere fecisti hominem; et perierat, et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo qui me confortat. conforta me ut possim; da quod iubes, et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatur in domino glo
Abbreviated transcription (Latin):
dubitet eum omnia que creata sunt di-
loco. Qm̃ ex ipso. & ꝑ ipsum. o in ipso
sunt omnia: ipsi gloria inseccila seculorũ.
Si enĩ de patre & filio oo sp̃u sc̃õ ut sin¬
gulis ꝑsonis singula tribuantur. ex
lariter intulit. ipsi głã in secula seculoꝵ.
llnde enin cepit hunc sensum. ñ ait.
o altitudo ditutiarum sapientie & sci¬
entie patris. aut filii aut sp̃c sci. s sapi¬

Expanded text:
dubitet eum omnia quae creata sunt diceloco: Quoniam ex ipso et per ipsum, et in ipso, sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum si enim de patre et filio et spiritu sancto, ut singulis personis singula tribuantur, ex ando singulariter intulit: ipsi gloria in saecula saeculorum. unde enim coepit hunc sensum, non ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae "patris aut filii aut spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ deus magnus est dñs: & rex
magitis suꝑ onines deos. Sunt gͦ
dii suꝑ quos sit magnꝰ deus nr̃. tui ui
bilamts. cui exultamis. cui landes cã¬
tici dicimus. Sunt: sed ñ nobis. Apls
enim ait. Nam & si sunt qui dicunt᷑
dii. siue incelo. siue in t̾ra. quẽadmodũ
sunt multi diĩ & dñi multi. nobis tam̃

Expanded text:
m Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Sunt ergo dii super quos sit magnus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum s
Abbreviated transcription (Latin):
ttendo sictiti sunt: eos intelligi
uoluit qui digne etiam dicuntur.
Ita sane: ut latria quȩ dicitur grece.
& interp̃tatur latine seruitus. s ea q̃
ad religionem ꝑtinere intelligitur. ñ
debeatur nisi uni deo uero qui nobis
est ds̃. Illi autẽ qui dicunt᷑ dii etiam
si qui scnt ubi merito dicuntur: ꝓhi¬
biti sunt maledici. non iussi sunt sacri¬
fitiis uel ullis latriȩ obsequiis honorari.

Expanded text:
enim "sicuti sunt" eos intellegi uoluit, qui digne etiam dicuntur: ita sane. ut λατρεία quae dicitur graece et interpretatur latine seruitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intellegitur, non debeatur nisi uni deo uero, qui nobis est deus. illi autem qui dicuntur dii, etiam si qui sunt qui merito dicuntur, prohibiti sunt maledici, non iussi sunt sacrificiis uel ullis latriae obsequiis honorari.
Abbreviated transcription (Latin):
demonia. Suꝑ tales deos dixit dñm
terribilem in sanctis sius. quos celos
Nongͦ dii sine additamento: sed diĩ
gentium demonia. Suꝑicis tamen
terribilis inqͥt suꝑ omnes deos. Non
ait suꝑ deos genticum: quamuis hoc¬
intelligi uoluerit addendo quod se-¬
quitur. qm̃ dii gentium demonia.
Oꝑante sp̃u etiam hoc dici oportuit.
quod dictum ẽ dii gentium demonia:
ut intelligeremus sic etiam in hebreo
positum dii gentium sumulachra. ut
demonia potius que funt in funula-¬
chris. fignificarent᷑. Nam quod atti¬
net ad ipsa suntilacdra. que grece
appellantur idola. quo nomine iam
utimur ꝓ latino oculos habent os
non uident & cetera: que de his idõ
diciuitur. quia omni sensu carent.
Quo circa nec terreri possunt: quia
nisi ea que sentiunt. terreri utiq ñ
posstint. Quomͦ ergo dictum ẽ dño.
terribilis suꝑ omnes deas. qm̃ diĩ gen¬
tium simulachra: insi ꝑ simulachra in¬

Expanded text:
daemonia» . Super tales deos dixit Dominum daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos Gentium, quamvis intelligi hoc voluerit, addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.erante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo dictum est de Domino, «Terribilis est super omnes deos, quoniam dii Gentium simulacra,» nisi per simulacra in
Abbreviated transcription (Latin):
eternum miscłia eius. Qui nã
sint dii & dñi. quorũ deorum & do¬
minorum sit ds & dñs. qui est uerꝰ
deus: merito queri solet. Et scͥptũ¬
esse inuenuus in alio psalmo. deos
etiam homines appellatos: sicut est.
Deus stecit in synagoga deorum: in
medio autẽ deos discernit. Ee pau¬
lo post. Ego dixi dii estis: & filiĩ
excelsi omnes. Uos autẽ sicut ho¬
mines moriemini: & sicut unus de
pͥncipibus cadetis. Non ergo: quia
boni st̃ om̃s. Nã siꝓpt̾a qr boni essẽt om̃s:
ñ sic eos duudicaret. Cum em̃ dixisset. d̃s
stetit insynagoga dõꝵ: ñ ait ĩmedio dõs
⁊homines discernit. tanqu̾a ostendetis qͥd
int̾sit inter dõs & homines. s in medio
dei factus. dii uocantur: utrum an
geli uocandi sint dii. cum hominibꝰ
quidem: nescio utrum uel possit
uel facile possit reperiri. apte distos
angłos deos. S cum de dño deo dic¬
tum esset. terribilis suꝑ omnes deos:
cur hoc dixerit. contuiuo uelut ex¬
ponendo subiunxit. Qm̃ dii gentiũ

Expanded text:
aeternum misericordia ejus.» Quinam sint dii et domini, quorum deorum et dominorum sit Deus et Dominus, qui est verus Deus; merito quaeri solet. Et scriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibunt dii. Nam si propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibusquidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium
Abbreviated transcription (Latin):
bus compositum esse dicis. Non dico
inquis. Non sunt ergo parces: o tam̃
quattior sunt. & una uirtus est. eadẽq
simplex est. Si ergo in una patris ꝑsona.
& plura inuenis. & partes non inuenis:
deus. & ꝓpter unius cinusq ꝓpͥetatem
tres ꝑsone sunt. & ꝓpter singulortim
ꝑfectionem partes umius dei non funt:
llirtas est pater: uirtus filius. uirtus
sp̃e sc̃s. Hoc uerum dicis. S quod uir¬
tutẽ de uirtute genitam. & uirtutẽ
de uirtute ꝓcedentem. non uis eandẽ
habere naturã: hoc falsum dicis. hoc
contra fidem rectam catholicam dicis.
Nam &. si sunt qͥ dicunt᷑ dii siue in celo
siue in t̾ra. si quidem sunt dii multi &
dm̃ multi. nob̾ tam̃ unts ẽ ds pateꝵ.
ex quo omma & nos in illum: s. unꝰ¬

Expanded text:
bus compositum esse dicis? Non dico, bus compositum esse dicis? Non dico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et partes non invenis; est, et propter uniuscujusque proprietatem tres personae sunt, et propter singulorum perfectionem partes unius Dei non sunt? Virtus est Pater, virtus Filius, virtus Spiritus sanctus. Hoc verum dicis: sed quod virtutem de virtute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam diciNam si sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra, siquidem sunt dii multi, et domini multi: nobis autem unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos per illum: et un
Abbreviated transcription (Latin):
est dñs: Si enim hoc dicimus: quid
aliud dicere dep̃hendimͣ. nisi quod
augeat᷑ adherente homine. & receden¬
te minuatur : In trinitate gͥ quȩ ds̃
unus deus. Hec htuus trimtatis
Itercia pars ẽ tinus: nec maior pars
duo. quam unus est ibi. Nec maius
Ialiquid sunt omnes quiã singuli:
qr sp̃ualis non corporalis est magni¬
tudo. Qui potest capere: capiat. Q
autẽ non potest credat: & oret ut qd̃
credit intelligat. Uerum ẽ enim qd̃
dicitur ꝑ ꝓphetam: nisi credideritis
non intelligetis. Tu nempe dixisti:
unci deum ñ ex partibus esse com¬
positum. Et quia de patre hoc uis
intelligi: ille inquis quod ẽ uirtus est
ingenita simplex. Et tam̃ in hac sim¬
plici uirtute: nunquid bonitas. & sa
pientia. & clementia. & potentia. par¬
tes sunt unius uirtutis. quã simplicẽ
esse qdixisti : Si dixeris partes sunt: sim.¬
plex ergo turtus ex partibus constat.
Et simplex ista uirtus: de definiente
unus est deus. Ergo deum ex parti-¬

Expanded text:
est Dominus? Si enim hoc dicimus, quid est Dominus? Si enim hoc dicimus, quid aliud dicere deprehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In Trinitate igitur quae Deus unus Deus: nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli: quia spiritualis, non corporalis est magnitudo. Qui potest capere, capiat : qui autem non potest, credat, et oret ut quod credit intelligat. Verum est enim quod dicitur per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis . 3. Tu nempe dixisti, unum Deum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute qpientia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum ergo Deum ex parti
Abbreviated transcription (Latin):
soli ea quȩ deo debetur seruitute
seruimꝰ. dño deo soli seruire nos conͣti.¬
dumtis. Ergo inqͥs: deus pater. parsẽ
dei. Absit. Tres enim ꝑsone sunt:
pater. & filius & sp̃c sanctꝰ. Et hi tres
qr umus substantiȩ sunt: unum funt
& fumine unũ sunt. Ubi nulla natu¬
rarum. nulla est diuersitas uoluntatũ.
Si autẽ natura unum essent. & consen¬
sione ñ essent: non sumie unum ẽẽc.
Si uͦ innatura dispares essent: unum
ñ essent. Higͦ tres qr unum sunt.
ꝓpter ineffabilem conitnctionẽ: deita¬
tisqua ineffabilit̾ opulant᷑: unus
est gemine substantiȩ: quia et ds̃
& homo est nec tam̃ deus. pars huiꝰ
ꝑsone dici potest. Alioquin: filius
dei ds̃ anteꝗͣ susciꝑet formam serui
non erat totus. & creuit cũ homo
diuinitati eius accefsit. Quod si in
una ꝑsona absurdissime dicit᷑. quia
pars rei ullius esse non potest deus:
quantomagis pars trinitatis esse ñ
potest. quicumq uns in tribus :

Expanded text:
soli ea quae Deo debetur servitute soli ea quae Deo debetur servitute servimus, Domino Deo soli nos servire confidimus. 2. Ergo, inquis, Deus Pater pars est Dei. Absit. Tres enim personae sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus: et hi tres quia unius substantiae sunt, unum sunt, et summe unum sunt, ubi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent: si vero natura dispares essent, unum non essent. Hi ergo tres, qui unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis, qua ineffabiliter copulantur, unus est geminae substantiae, quia et Deus et homo est. Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus?