comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stimet quod eius morientib filiis
etiam carnalis affectus minime
pulsatut. Neq enim filios quos
carnem suam esse nouerat. sine
dolore poterat morientes uidere:
sed erat uis amoris interior. quȩ
dolorem unceret carnis. Unde
et passuro petro dicitur. Cum
senueris extendes mantis tuas &
alius te cinget: & ducet quo tu
non uis. Heq enim si plenissime
petrus nollet. pro xp̃o pati potu¬
isset: s martyrium quod per
insirmitatem carnis noluit. per
uirtutem sp̃c amanit. Qui dum
ꝑ carnem ad penas trepidat. per
sp̃m ad głãm exultat. actum est
ut cruciatum martyriĩ nolendo
tioliusset: sicit nos quoq cum
gauditm querimus salitis. ama¬
rum poctilum sumimus pur-¬
gitionis. A maritudo quidem
in poculo displicet: sed restituenda
per amaritudinem salus placet.
Amauit ergo uixta carnem felici-¬
tas filios: sed pre amore celestis pa-¬
trie mori coram se uioluit quos ama¬
uit. Ipsa eorum utilnera accepit:

Expanded text:
stimet quod ejus cor, morientibus filiis, stimet quod ejus cor, morientibus filiis, etiam carnalis affectus minime pulsarit. Neque enim filios quos carnem suam esse noverat sine dolore poterat morientes videre, sed erat vis amoris interior quae dolorem vinceret carnis. Unde et passuro Petro dicitur: Cum senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo tu non vis . Neque enim si plenissime Petrus nollet pro Christo pati potuisset, sed martyrium, quod per infirmitatem carnis noluit, per virtutem spiritus amavit. Qui dum per carnem ad poenas trepidat, per spiritum ad gloriam exsultat; actumque est ut cruciatum martyrii nolendo voluisset. Sic nos quoque cum gaudium quaerimus salutis, amarum poculum sumimus purgationis. Amaritudo quidem in poculo displicet, sed restituenda per amaritudinem salus placet. Amavit ergo juxta carnem Felicitas filios suos, sed pro amore coelestis patriae mori etiam coram se voluit quos amavit. Ipsa eorum vulnera accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
irat: ut predicatione pareret deo.
qus carne pepererat mundo. Consi
dedate fratres kn̾u in femineo corpore
spectus. Ad mortem stetit im
prita: amittere se in filiis lu
ritatis timuit. si non fuissec
Hunquid ergo hanc feminã
Qnd existis in desertum uidere:
Prophetam:ͤ Utiq dico uobis: et
plusquam ꝓpħam. Et iohannes
isse requisitus: respondit dicens.
Non scm ꝓpha. Quia enim se plus
hannes uero plusquam ꝓph̃a est:
quuia quem uerbo dixit. digito osten¬
at. Non ergo hanc feminam mar¬
ne tyram sed pltisquiam martyrã
dixermi: quȩ septem pignorib
ad regnum premissis. totiens an¬
te se moritura. ad penas prima
uenit. sed ꝑuenit octaua. Aspex̃
mater. & cruciata. & imꝑterrita.
filiorum mortem. Spei gaudium
dil uit: dolorem naturȩ. Tunuit
uiuentibus: gauisa morientib.
Optauit nullum post se relinque¬
re: ne fi quem haberet suꝑstitem.
non posset habere consortem. Ne¬
mo ergo ex uobis fratres km̃i: exi¬

Expanded text:
rerat, ut praedicatione pareret Deo rerat, ut praedicatione pareret Deo quos carne pepererat mundo. Considerate, fratres charissimi, in femineo corpore virile pectus. Ad mortem stetit 1445 imperterrita. Amittere se in filiis lumen veritatis timuit, si non fuisset orbata. Nunquid ergo hanc feminam Quid existis in desertum videre? Prophetam? utique dico vobis, et plus quam prophetam . Et Joannes ipse requisitus respondit, dicens: Non sum propheta . Qui enim se plus annes vero plus quam propheta est, quia quem verbo dixit digito ostendit. Non ergo hanc feminam martyrem, sed plus quam martyrem dixerim, quae, septem pignoribus ad regnum praemissis, toties ante se mortua, ad poenas prima venit, sed pervenit octava. Aspexit mater et cruciata et imperterrita filiorum mortem, spei gaudium adhibuit dolori naturae. Timuit viventibus, gavisa est morientibus. Optavit nullum post se relinquere, ne si quem haberet superstitem, non posset habere consortem. Nemo ergo ex vobis, fratres charissimi, exi
Abbreviated transcription (Latin):
mater dicatur. fidelesen
pulos: fratres uocare dignati sł
dicens. Ite. nuntiate fratribus
meis. Qui ergo frater dñi fieri
ad fidem ueniendo poterit: que¬
rendum est quomodo esse etian
mater possit. S sciendum nobis
est: quia qui xp̃i frater & soroe ed
credendo. mater efficitur predi¬
cando. Quasi enim parit dñ
quem cordi audientis infit de¬
rit: et mater eius efficitur. si
per eius uocem amor dei in ꝓri¬
mum mente generatur. Ad qũ
rem nobis idoneȩ confirmandl̃.
idest beata felicitas cuius hodie na-¬
talicia celebramus: que credendo exti-¬
qr ancilla xp̃i. et predicando facta ẽ
nater. xp̃i. Septem quippe filios sĩc
igestis eius emendatioribus legitur.
si post se tuuuit iuiuos in carne re¬
inquere: sicut carnales parentes
ulent metuere ne mortuos preter-¬
nittant. In ꝑsecutionis enim labore
deprehensa filioꝵ corda in amorem
sipnȩ patriȩ prodicando roboratie.
& parturiuit sp̃u quos carne pepe¬

Expanded text:
etiam mater dicatur. Fideles enim etiam mater dicatur. Fideles enim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis . Qui ergo frater Domini fieri ad fidem veniendo potuerit, quaerendum est quomodo etiam et mater esse possit? Sed sciendum nobis est quia qui Christi frater et soror est credendo, mater efficitur praedicando. Quasi enim parit Dominum, quem cordi audientis infuderit. Et mater ejus efficitur, si per ejus vocem amor Domini in proximi mente generatur. 3. Ad quam rem nobis idonee confirmandam adest beata Felicitas, cujus hodie natalitia celebramus, quae credendo exstitit ancilla Christi, et praedicando facta est mater Christi. Septem quippe filios, sicut in gestis ejus emendatioribus legitur, sic post se timuit vivos in carne relinquere, sicut carnales parentes solent metuere ne mortuos praemittant. In persecutionis enim labore deprehensa, filiorum corda in amore supernae patriae praedicando roboravit, et parturivit spiritu quos carne pepe
Abbreviated transcription (Latin):
ancti euangelii
fratres ki̾i bre¬
is est lectio reci¬
tata: sed mag¬
nis myfferiorum ponderibus
grauida. Ic et enim condit r
& redemptor noster. matrem sẽ
nosse dissimtilat: et quȩ ei mat̾
sit. qui ꝓpinqui. non ꝑ cognatio¬
nem carnis. s ꝑ conitnci.onem
ter mea: & qui funt fratres meiꝰ
Quicumq fecerit uoluntatẽ
patris mei qui in celis est: ipse m̃s
frater. & soror et mater est. Quib
nobis uerbis quid aliud innint.
nifi quod obsequentes iussiombus
siuis multos ex gentilitate colligit: et
iudeam ex cuitis carne est genitus
non agnoscit: Unde et mater eitis
cum quasi non agnoscitur. foris sta¬
re ꝑhibetur: quia uidelicet synago¬
ga idtirco ab auctore suo non recog¬
noscitur. quia legis obsertiationem
tenens. spiritalem intellectum per.¬
didit & sese ad custodiam littere
foris fixit. S cum is qui noluntatẽ
patris fecerit. soror & frater dñi q
ꝓpter utrumq sexum qui ad fi
colligitur mirum non esti ꝓ¬
dum uero ualde est quod

Expanded text:
ancti Evangelii, fratres charissimi, breis est lectio recitata, sed magnis mysteriorum ponderibus gravida. Jesus etenim conditor et redemptor noster matrem se nosse dissimulat, et quae ei mater sit, et qui propinqui, non per cognationem carnis, sed per conjunctionem unt fratres mei? Quicunque enim fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater, et soror, et mater est. Quibus nobis verbis quid aliud innuit, nisi quod obsequentes jussionibus suis multos ex gentilitate colligit, et Judaeam, ex cujus carne est genitus, non agnoscit? Unde et mater ejus cum quasi non agnoscitur, foris stare perhibetur, quia videlicet Synagoga idcirco ab auctore suo non recognoscitur, quia, legis observationem tenens, spiritalem intellectum perdidit, et sese ad custodiam litterae foris fixit. 2. Sed cum is qui voluntatem Patris fecerit soror et frater Domini dicitur, propter utrumque sexum qui ad fidem colligitur mirum non est; mirandum vero valde est quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
A regntm non tralnit. uel t̾imoe
pee. Ecce enim de gehenne
ssione dicitur. Ibi erit flecꝰ
A fridor dentium. S quia pre¬
sentia gauidia secuntur ꝑpetua
datis. Nemo etenim potest et
hic gaudere cum sectilo: et illic
regnare cum xp̃o. Tempoealis
itaq leticie flu .i. restringite: car¬
nis uoluptates ecl mate. Quicqͥd
anuno ex presenti sclõ arridet. ex
confideratione eterm ignis amares¬
cat. quicquid in mente puerilit̾¬
l. ilarescit. hoc discipline uiuenilis
ceraura coherceat: ut clum spon¬
te temporalia fugitis. eterna gau¬
dia sine labore capiatis.¬

Expanded text:
 regnum non trahit, vel timor minet. Ecce enim de gehennae expressione dicitur: Ibi erit fletus et stridor dentium. Sed quia praesentia gaudia sequuntur perpetua datis. Nemo etenim potest et hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Domino. Temporalis itaque laetitiae fluxa restringite, carnis voluptates edomate. Quidquid animo ex praesenti saeculo arridet, ex consideratione aeterni ignis amarescat. Quidquid in mente pueriliter hilarescit, hoc disciplinae juvenilis censura coerceat, ut dum sponte temporalia fugitis, aeterna gaudia sine labore capiatis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in opprobrio facti illius. ut qui
pauloante uolare temptauerat.
subito ambulare non posset: et qͥ
pennas assumpserat. plantas amit¬
teret. S ne forte hoc mirum
uideatur. quod magͦ iste presen¬
te aplõ ꝑ aerem aliquamdiu uoli¬
tauerit: hoc pacientia petri fe¬
cit. Permifit enim illum subli¬
mius ascendere: ut dealtius cade¬
ret. Uoluit eũ in excelsum letia¬
ri ad conspectum omnitm: ut
ruentem illune excelso. oculi
oninium preuiderent. Hȩc igt᷑
est inquitatis elaitio. ut in altum
se ferat. in sublime. se erigat: sed sc̃
oratio omnem humiliat suꝑbiam.
unitiersam deicit uanitatem. Item¬

Expanded text:
hoc in opprobrium facti illius: ut qui hoc in opprobrium facti illius: ut qui paulo ante volare tentaverat, subito ambulare non posset; et qui pennas assumpserat, plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, quod magus iste praesente Apostolo per aerem aliquandiu volitaverit, hoc patientia Petri fecit. Permisit enim illum sublimius ascendere, ut altius caderet: voluit eum in excelsum levari ad conspectum omnium, ut ruentem illum de excelso oculi omnium perviderent. Haec igitur est iniquitatis elatio, ut in altum se ferat, in sublime se erigat: sed sancta oratio omnem humiliat superbiam, universam dejicit vanitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
nare dignatus est. Et licet illiꝰ
passio nobis suffitiat ad salutem:
tamen etiam horum martẏrm̃̃
nobis contulit ad exemplum.
sanguinem profuderunt. sed ui¬
deamus causam quare ista ꝑpes¬
si stint. scilicet quod inter cete¬
ra nurabilia etiam magum illũ
symonem orationibus suis de
aeris uacuo. precipicii riuna pro¬
strauerint. Cum enim idem
symon se xp̃m diceret. et tanꝗͣ filiũ
ad patrem assereret uolando se pos¬
se conscendere. atq elatus subito
magicis artibus uolare cepisset:
tunc petrus fixis genibus precatus
est dñm. et precatione scã uicit ma¬
gicam leuitatem. Prior enu as¬
cendit ad dñm oratio. quan uolatꝰ.
et ante ꝑuenit iusta peticio. quam
iniqua presumptio. Ante in quã
petrus in terris positus obtuuit
quod petebat: quam symon per¬
ueniret in celestib quo tendebat.
Tunc igitur petrus uelut uinc¬
tum illum de sublumi aere depo-¬
suit: et quodam precipitio in saxũ
elidens. eius crura confregit. Et

Expanded text:
nare dignatus est. Et licet illius nare dignatus est. Et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen etiam horum martyrium nobis contulit ad exemplum. sanguinem profuderunt: sed videamus causam quare ista perpessi sunt: scilicet quod inter caetera mirabilia etiam magnum illum Simonem orationibus suis de aeris vacuo praecipiti ruina prostraverint. Cum enim idem Simon se Christum diceret, et tanquam filium ad Patrem assereret volando se posse conscendere, atque elatus subito magicis artibus volare coepisset; tunc Petrus fixis genibus precatus est Dominum, et precatione sancta vicit magicam levitatem. Prior enim ascendit ad Dominum oratio quam volatus, et ante pervenit justa petitio quam iniqua praesumptio. Ante, inquam, Petrus in terris positus obtinuit quod patebat, quam Simon perveniret ad coelestia quo tendebat. Tunc igitur Petrus velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; et
Abbreviated transcription (Latin):
sione: et simili eos fidei deuotione
uxisse. quos simul uidemus ad mar¬
tyrii gloriam ꝑuenisse. Non enim
sine causa factum pritamus: quod
una die. uno in loco. uniis ⁊yran¬
i tolerauere sententiam. Nna die
pisi sunt: uo ad xp̃m pariter ꝑue¬
nirent. Uno in loco: ne alteri ro¬
ma deesset. Sub uno ꝑsecutore :
ut equalis crudelitas utrumq con-¬
stringeret. Dies ergo pro merito.
locus pro glã: ꝑsecutor decretus ẽ.
pro uirtute. Et in quotandem
loco martyrium ꝑtulerunt : In
urbe roma. quȩ principatum et
capuit obtinet nationtim. scilicet
ut ubi caput suꝑstitionis erat. illic
caput quiesceret sc̃itatis: et ubi
gentilium principes habitabant.
illic ecclarum principes morerent᷑.
Cuius attem meriti sint beatis¬
sum petrus et paulus. hinc pos¬
sumus intelligere: quod cum
dominus orientis regionem ꝓpͥa
illustrauerit passione. occiden¬
tis plagam ne quid minus esset.
uice sui apłoꝵ sanguine illumi¬

Expanded text:
sione; et simili eos fidei devotione sione; et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. Non enim sine causa factum putemus quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Uno die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitas utrumque constringeret: dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem loco martyrium pertulerunt? In urbe Romana, quae principatum et caput obtinet nationum: scilicet ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis; et ubi gentilium principes habitarent, illic Ecclesiarum principes morarentur. Cujus autem meriti sint beatissimi Petrus et Paulus, hinc possumus intelligere, quod cum Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione, Occidentis plagam, ne quid minus esset, vice sui Apostolorum sanguine illumi
Abbreviated transcription (Latin):
tit doctrina tierboꝵ eoꝵ animab pe¬
trus aꝑiat regna celorum. Clatiem
enuꝰ quod auimͦi a xp̃o scientiȩ : et
p̾ulus accepit. Clais enim dicenda
est. qua ad fidem peccatoꝵ corda rese¬
rantur. mentium secreta panduntur:
et quicquid intrinsectis clausum te¬
netur. in palam rationabili manifesta¬
tione producitur. Clauis in quam¬
est. quȩ et contientiam ad confeffio¬
nem peccati aꝑit: et gratiam ad ed̾¬
nitatem mysterii salutaris includit.
Ambo igitur claues. a dño ꝑceper̃t:
scentiȩ iste. potentiȩ ille. Diuitias
immortalitatis ille dispensat: scientiȩ
chesauros iste largitur. Sunt enim
scientis thesatrr: sicut scriptum est.
In quo fant omnes thesauri sapien¬
tis &c scientiȩ absconditi. Ergo bea¬
t petris. et pauilus eminent inter
uniuiersos apłõs: et pecuiliari quadã
preragituta precellunt. Herum in¬
tẽr ipsos. quis cui p̃ponatur incer¬
tum est. Puto enim illos equales
esse meritis. quia equales sunt pas¬

Expanded text:
Petrus aperiat regna coelorum. Clavem enim quodammodo a Christo scientiae et Paulus accepit. Clavis enim dicenda est, qua ad fidem peccatorum dura corda reserantur, mentium secreta panduntur, et quidquid intrinsecus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris 231 includit. Ambo igitur claves a Domino perceperunt, scientiae iste, ille potentiae; divitias immortalitatis ille dispensat, scientiae thesauros iste largitur; sunt enim scientiae thesauri, sicut scriptum est, In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Ergo beati Petrus et Paulus eminent inter universos apostolos, et peculiari quadam praerogativa praecellunt. Verum inter ipsos quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos aeqesse meritis, qui aequales sunt pas
Abbreviated transcription (Latin):
herode seniore. sub quo dñs natas
est: cum fratre alȩxandro fuerat
interfectus. Occidit autẽ iacobũ.
fratrem ioħis gladio. De hoc iaco-¬
bo: clemens alexandrintis hystonã
quandã dignam hystoae referc.
& is inquit qui obtulerat iudi¬
ci ad martyrium iacobtim scilicet.
motts etram ipse confessus est se e̾ẽ
remissionem. At ille parumper
deliberans: pax tibi inquit. Et
osccilatus est eum. Et ita ambo
centurio centum: ita quatermo
lateris: cõmemoratio passionis xp̃i
est: de catis uulnere salus nr̃a ꝓ
fluxit. Et nobis quoq pressurarã
cathena recentis: tale solatium ip¬
se reddit apl̃s petrus dicens. Xp̃o igas
passo in carne: & uos eadem cogitai¬
ne armamuri. Precinge te & calq¬
gulo tisos ftusse legimus. caius peta
sibi ligamenta ꝓpter rigorem cato¬
ris ad horam laxauerat: ut tumici
circa pedes demissa. frigas nocts
cumq temperaret. Exemplam pa¬
bens infirmis cam uel molestia cor¬
porali uel initiria temptenur hu¬

Expanded text:
Herode seniore, sub quo Dominus natus Herode seniore, sub quo Dominus natus est, cum fratre Alexandro fuerat interfectus. Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio. De quo Jacobo Clemens Alexandrinus historiam quamdam dignam memoria refert. Et is inquit qui obtulerat eum judici ad martyrium Jacobum, scilicet motus etiam ipse, confessus est se esse remissionem; at ille parumper deliberans, Pax tibi, inquit, et osculatus est eum, et ita ambo centurio centum, ita quaternio lateris, commemoratio passionis Christi est, de cujus vulnere salus nostra profluxit, et nobis quoque pressurarum catena retentis, tale solatium ipse reddit apostolus Petrus, dicens: Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitatione armamini. Praecingere et calgulis usos fuisse legimus, cujus sibi Petrus ligamenta propter rigorem carceris ad horam laxaverat, ut tunica circa pedes demissa, frigus noctis utcunque temperaret, exemplum praebens infirmis, vel cum molestia corporali, vel injuria tentemur hu
Abbreviated transcription (Latin):
de eccłia. Non famis uidelicet tẽ¬
pore. quam quiarto clatioii anno
factam hystorie referunt. cũ he¬
rodes tertio eitsdem sit anno de¬
fanctas. s illo haut dubie tempore
qto oblationes ierosolimam defe¬
rebantur. Non autẽ patemꝰ he¬
rodem qui in thetrarchia erat
postea futitrtis: hoc capittilo de¬
signatum. Refert enim iose phas
gaium imꝑio suscepto contintio tu-¬
deorum pͥncipatũ huic herodi filio
aristoboli. quem tamen ille agriꝑ¬
ꝑam nominat: tradidisse simul &
phylippi & lisame thetrarchias.
Quarto autẽ idest ulcimo impii¬
sui anno. herodi ide ⁊ pariter con¬
talisse: ipsum uero herodem qui
uel in ioħis nece auctor exciterat.
uel in passione dñi interfuerat. iul¬
tis excititiatum modis exilio damꝑ¬
nasse ꝑpetuo. Porro hunc herodẽ
fitie agrippam dercio claudii anno
sui uͦ regni septimo ab angło ꝑcus¬
sum : regnim agrippe filio reliquis¬
se. Aristobolam autẽ quẽ dixi.
ipsum esse qui a patre ꝑfido idest

Expanded text:
rex magnus. Non famis videlicet tempore, quam quarto Claudii anno factam historiae referunt, cum Herodes tertio ejusdem sit anno defunctus, sed illo haud dubie tempore, quo oblationes Jerosolymam deferebantur. Non autem putemus Herodem, qui tetrarcha erat, postea regem factum, hoc capitulo designatum. Refert enim Josephus Caium, imperio suscepto, continuo Judaeorum principatum huic Herodi filio Aristobuli, quem tamen ille Agrippam nominat, tradidisse, simul et Philippo ac Lysaniae tetrarchias. Quarto autem, id est, ultimo imperii anno Herodi eidem pariter contulisse. Ipsum vero Herodem, qui vel in Joannis nece auctor exstiterat, vel in passione Domini interfuerat, multis excruciatum morbis exsilio damnasse perpetuo. Porro hunc Herodem sive Agrippam, tertio Claudii anno, sui vero regni septimo ab angelo percussum, regnum Agrippae filio reliquisse. Aristobulus autem quem dixit, ipse est, qui a patre perfido, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Angasta mmno ferrea ent
porta. que ducit ad ierłm celesten
S aplõrum tiestigiis nobis est ian
facta ineabilis: qui sanguine ꝓprus
reum uicerunt hostiam. De hoc as¬
tor. Ferrea quid mirum. si cedunt
hostia petro. quẽ ds̃ echereẽ castia
deputat aule:. eccłieq stie facieus
tinere. cactimen. infernum suꝑre
iubet: Et petrus ad se retiet sal¬

Expanded text:
tc. Angusta imo ferrea erat porta, quae ducit ad Jerusalem coelestem, sed apostolorum vestigiis nobis jam facta est meabilis, qui sanguine proprio ferreum vicerunt ostium, de hoc Arator: Ferrea quid mirum si cedunt ostia Petro, Quem Deus aethereae custodem deputat aulae, Ecclesiaeque suae faciens relinere cacumen. Infernum superare jubet. Et Petrus ad se revers
Abbreviated transcription (Latin):
iasciq pressa finibus essec. Vnde
e ipsa metropolis eorum thyras tã¬
as habet opes de terris.ita ut totiꝰ¬
ibis crbi esse possit emporion. qͣn¬
ã de subuectione nauitim. Est
autẽ maxime purpure. conchi¬
onfestim autẽ ꝑcussit eum
angelus dñi. Consonanter
autem iosephus dum impietatẽ
inqͥt illicite adulationis ñ ex hor-¬
reret. respitiens paulo post inmi¬
nentem atq insistendem capiti
suo uidet angłi: eumq sensit
continuo exituᷤ fui ministrum.
quem prius nouerat ꝓuisorem
ter abrupit. Iten. Segregate
ltim: in optis quod assumpsi
eos. Ulidet᷑ur saultis itixta or¬
dinem hystorie tercio decimo pꝰ
domini passionem anno: aposto¬
latum cum barnaba pauliq ac-¬
cepisse uocabultim. Quarto de¬
cimo autem anno. iuxta condic¬
tum iacobi cephe & iohanins:
ad gentium magisterium fuis¬
se profectum. Nec hystoria ec-¬
clesiastica repugnat dicens apo¬
stolis fuisse preceptum: ut duo
synagogis iudeorum.

Expanded text:
mascique pressa finibus esset. Unde mascique pressa finibus esset. Unde nec ipsa metropolis eorum Tyrus tantas habebat opes de terra sua, ut totius orbis esse possit emporion, quantas de subnectione navium. Est autem maxime purpurae conchyonfestim autem percussit eum angelus Domini. Consonanter etiam Josephus: « Dum impietatem inquit illicitae adulationis non exhorreret, respiciens paulo post imminentem atque insistentem capiti suo videt angelum; eumque sensit continuo exitii sui ministrum, quem prius noverat provisorem ter abrupit. » CAPUT XIII. Segregate lum in opus, ad quod assumpsi eos. Videtur Saulus juxta ordinem historiae, tertio decimo post Domini passionem anno, apostolatum cum Barnaba Paulique accepisse vocabulum. Quarto decimo autem anno juxta condictum Jacobi, Cephae, et Joannis, ad gentium magisterium profectum est. Nec historia ecclesiastica repugnat, dicens apostolis fuisse praeceptum, ut duodsynagogis Judaeorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Et domuum cuimuli egressum
latistris. mulier discipulis nuntia-¬
nit: uͣbi abundauit peccatum. suꝑ¬
abundaret gratia. Illi uero dicebãt:
ngelus eius est. Quod unusquis¬
q nostrum habeat angeltim: &o in
ibro pastoris. & in multis sc̃e scrip¬
ture locis inuenitur. Nam & dñs
he parutilis. Angeli inquit eorũ.
emper uuident faciem patris. Eo
acob de se loquitur. Angelus qͥ
ruit me de cunctis malis. Et
hic disciptili angelum apostoli pe-¬
ri uenire credebant. Descendensq
iudea in cesaream. Quamuis iuxta
itam locorum cesaream philipi
icere uideatur: eo quod hec ficut
hyrus & sydon urbs sit fenicis:
osepbo tamen exponente discimꝰ.
hec in cesaria palestine gesta. que qͦn¬
am turris stratonis dicta ẽ & est
nconfinio. fenicis & palestine. in lit¬
oe magni maris sita. Postulabant
acem: eo quod alerentur regiones
uum ab illo. Necessariam habebat̃
ucim regis amicitiam: eo quod illoꝵ
pgo ualde angusta. & galyleẽ da-¬

Expanded text:
e tumuli claustris egressum prima mulier discipulis nuntiavit, ut ubi abundavit peccatum, superabundaret gratia. Illi autem dicebant: Angelus ejus est. Quod unusquisque nostrum habeat angelum, et in libro Pastoris, et in multis sanctae Scripturae locis invenitur. Nam et Dominus de parvulis: Angeli, inquit, eorum semper vident faciem Patris mei . Et Jacob de se loquitur: Angelus qui eruit me de cunctis malis. Et hic discipuli angelum apostoli Petri venire credebant. Descendensque a Judea in Caesaream. Quamvis, juxta situm locorum, Caesaream Philippi dicere videatur, eo quod haec, sicut et Tyrus et Sidon, urbs sit Phoenicis, Josepho tamen exponente, discimus haec in Caesarea Palaestinae gesta, quae quondam Turris Stratonis dicta est, et est in confinio Phoenicis et Palaestinae, in littore maris Magni sita. Postulabant pacem, eo quod alerentur regiones eorum ab illo. Necessariam habebant vicini regis amicitiam, eo quod illorum regio valde angusta, et Galilaeae Da
Abbreviated transcription (Latin):
q iesse: & flos de radice eius ascen
Ad hec uerba tamquam auditores
ens dicerent.o pater ysua obscure
loqueris. dic nobis ipsam rem mani-¬
feste:adiecit claritatem & ait. Ecce
uirgo concipiet & pariet filium: et
uocabitis nomen eius emanuel. filiũ
quoq uirginis id est emmanuelem
preclare describens. puer inqtut na-¬
tus est nobis. filius datus est nobis:
& uocabittir nomen eius ammirabił:
confiliarius. detis fortis. pater futuri
seculi. princeps pacis. Multiplicabit᷑
eius imꝑtum: & regni eius non erit
finis. Quod ergo designauit deus¬
miraculo. hoc a secretis eius prodi¬
dit uaticimo: & quod tiates cecinit.
consequienter rei ęxitus approba-¬
uit. Nam ficut illa uirga sine ra-¬
dice. sine quolibet naturȩ ammi¬
niculo fructificauit: ita uirgo ma¬
ria fine conuigali oꝑe filium pro-¬
creauit. filium sanȩ flore designatũ
& fructu: flore ꝓpter spetiem. fruc¬
tu ꝓpter utilitatem. Et enim spe-¬

Expanded text:
ce Jesse, et flos de radice ejus ascence Jesse, et flos de radice ejus ascenAd haec verba tanquam auditores ejus dicerent: O pater Isaia, obscure loqueris, dic nobis, quaeso, ipsam rem manifeste, adjecit claritatem et ait: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Filium quoque Virginis, id est Emmanuelem, praeclare describens: Puer, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis: multiplicabitur ejus imperium et regni ejus non erit finis . Quod ergo Deus designavit miraculo, hoc a secreto Isaias prodit vaticinio. Et quod vates cecinit, consequenter rei exitus approbavit. Nam sicut illa virga sine radice, sine quolibet naturae vel artis adminiculo fructificavit: ita Virgo Maria sine conjugali opere filium procreavit, filium sane flore designatum et fructu; flore, propter speciem, fructu, propter utilitatem. Est enim spe
Abbreviated transcription (Latin):
tispede contriuit. Non tamen hoc
solo sed eo quiam maxime triumpha.¬
ute quod de sua mundissima carne
cepoeata sapientia uicit usq quaq
malitiam: attingens a fine usq ad fi¬
uem faeciter:. ac disponens omnia fura¬
tuter. Hec est ergo mulier ad quam
dmuintm illud intendebat oractilum :
hane quandoq nascituram inniebat.
hanc fingulariter intimabat. iii.¬
axpedito quam paucis oraculo:
uum qtioq de miraculis
absoluatur. Acceptȩ sant a sancto
moyse singlȩ uirgȩ de singulis tribubꝰ
astł nominibus earum inscripte it-¬
bente deo: & p̾ositȩ sunt intaberna-¬
calo enis. Inter quas una quȩ fuerat
airon inuenta est sequenti die ger-
risse amiglala. Sciens ergo dñs hoc
opłissuum magni ẽẽ mysterii: uissit
seruari uirgam ad monimentum.
Monebantar enim filiĩ ifrł presentia
uirge querere sollicitȩ: quid signifi¬
caret tam mirabile factum. Quod
longo post aꝑire pergens ditmus y sai-¬
as. egreditur inquit uirgi de radi¬

Expanded text:
tis pede contrivit. Non tamen hoc tis pede contrivit. Non tamen hoc solo, sed eo quam maxime triumphavit, quod de sua mundissima carne corporata sapientia dicit, Usquequaque malitiam attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter intimabat. Expedito quam paucis oraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germirisse amygdala. Sciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jussit servari virgam ad monimentum. Monebantur enim filii Israel praesentia virgae, quaerere sollicite quid significaret tam mirabile factum, quod longo post aperiens divinus Isaias: Egredietur, inquit, virga de radi
Abbreviated transcription (Latin):
glortficata in celo numqtiam terrigas
patrocinari desistit. Le .ii.¬
ropositionem sequatur oer dne
suo narratio. iamq referamis
unum de pretaratis oraculis: acde¬
inde paucis expediamts. Dixit eteri
ad ueterem: deus ad serpentem. In¬
micitias ponam inter te & mulierem:
fratres in hoc loco caput serpentisidi
terere: nisi principalem diaboli sug.¬
gestionem id est concupiscentiam ress¬
tendo fuperare: Si ergo querattr
quȩ nam mulier huiusmodi inctreũ
oꝑata sit: profecto non repperitur
in linea generationis humane donec
peruematur ad illam de qua nimc¬
agintis sanctarum scãm. At sim
terrogetur in quo serpentis capit
tiel ip̃sa contritierit: nunirum m
eo quod uirguntatem simul & hammi¬
litatem sacrificauit deo. Hirgnta¬
te namq sertiata probatur extui¬
se concapiscentiam carnis humilta¬
te quȩ fecit pauꝑem sp̃u conctipisti¬
tiam mentis. sicq principali suigeb¬
ne diaboli tucta intiosum caput uirtu¬

Expanded text:
glorificata in coelo, nunquam terrigenis glorificata in coelo, nunquam terrigenis patrocinari desistit. Propositionem sequatur ordine sua narratio. Jamque referamus unum de praetaxatis oraculis, ac deinde paucis expediamus. Dixit Aeternus ad veterem, Deus ad serpentem: Inimicitias ponam inter te et mulierem, fratres, in hoc loco serpentis caput conterere, nisi principalem diaboli suggestionem, id est concupiscentiam, resistendo superare? Si ergo quaeratur quaenam mulier hujusmodi victoriam operata sit? profecto non reperitur in linea generationis humanae, donec perveniatur ad illam de qua agimus sanctarum sanctam. At si interrogetur, in quo serpentis caput vel ipsa contriverit? nimirum in eo quod virginitatem simul et humilitatem Deo sacrifica servata probatur exstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit pauperem spiritu, concupiscentiam mentis. Sicque principali suggestione diaboli victa, vitiosum caput virtu
Abbreviated transcription (Latin):
pprobate consuetudi-¬
nis est apud xp̃ianos.
sanctoꝵ patrum dies
natalitios obserua¬
re diligenter: et tunc precipue uir¬
tutes eorum assignatas litteris in
munere sunt. & ad instrumenta
minorum. Inter omnes autem scõs
memoria beatissime uirginis eo fre¬
quentius agitur atq festitius: quo
maiorem gratiam apud deum cre¬
ditur intienisse. Unde post alia
quedam ipsitis antiquiora sollenina
non fuit contenta deuotio fidelium:
quin natiuitatis sollempne suꝑ ad¬
deret hodiernum. Hac itaq die pe¬
culiariter in ecclã recitandus esse ui-¬
debatur ille liber. qui de ortti eiuus
atq uita scriptus inueniebatur: si
non iudicassent eum patres inter
apocripha mimerandũ. At quoniã
magnis ac sapientibus uitis itatusũ
est: nos alia quedam sed non aliena
legentes. ecclãsticum morem debitis
oraculis enuntiata est: & designata iri¬
culis. Nata uero progeniȩ duuntis
oedinata. primlegio uirtutum infig.¬
nis enituit. saluatorem edidit: a quo

Expanded text:
Approbatae consuetudinis est apud Christianos sanctorum Patrum dies natalitios observare diligenter, et praecipue virtutes eorum assignatas litteris in munere sunt, et ad instrumenta minorum. Inter omnes sanctos, memoria beatissimae Virginis eo frequentius agitur atque festivius, quo majorem gratiam apud Dominum creditur invenisse. Unde post alia quaedam ipsius antiquiora solemnia, non fuit contenta devotio fidelium, quin nativitatis solemne superadderet hodiernum. Hac itaque die peculiariter in Ecclesia recitandus esse videtur ille liber, qui de ortu ejus et vita scriptus inveniebatur, si non judicassent eum Patres inter apocrypha numerandum. At quoniam magnis ac sapientibus viris ita visum est, nos alia quaedam, sed non aliena legentes, ecclesiasticum morem debitis oraculis enuntiata est, et designata miraculis, nata vero progenie divinitus ordinata, privilegio virtutum insignis enituit, Salvatorem edidit a quo
Abbreviated transcription (Latin):
opus deo placitum ducunt: ideoq
cunctos qui. xp̃o deuoti esse ueliit.
hinc mancipandos autumant. Et
bene martha stetisse. marcia secus pe-¬
des dm̃ sedisse describitur.: quia uita
actiua laborioso desudat incertamine.
contemplatita uero pacatis intioeũ
tamults optata iam in xp̃o mentis
quiete ꝑfrutdr. Et respondens dixic.
illi dñs. Martha martha.sollicita¬
es: & turbaris erga plurina. Porro
unum est necessarium. Et beatus
datud solum hoc necessarium homi-¬
ni esse defimeus: deo itgiter inhere¬
re desiderat dicens. Michi autem
adherere deo bonum est: ponere
petiĩ a dño hanc requiram. ut mha-¬
bitem in domo dmͣi omnib diebus
uitȩ meȩ: ut uideam uoluntatem
dñi et uisitem templum eius. Una
ergo et sola est theorica. id est contẽ¬
platio dei: ctui merito omnia iustifi-¬
cationum merita. uniuersa uirtu¬
tum studia postponuntur. Maria
optimam partem elegit: quȩ non
auferetur ab ea. Ecce pars marthe

Expanded text:
opus Deo placitum ducunt, ideoque opus Deo placitum ducunt, ideoque cunctos qui Christo devoti esse velint huic mancipandos autumant. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes Domini sedisse describitur, quia vita activa laborioso desudat in certamine, contemplativa vero, pacatis vitiorum tumultibus, optata jam in Christo mentis quiete perfruitur. Et respondens dixit illi Dominus: Marthaes et turbaris erga plurima; porro unum est necessarium. Et beatus David solum hoc necessarium homini esse definiens, Deo jugiter inhaerere desiderat dicens: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videam voluntatem Domini, et visitem templum sanctum ejus . Una ergo et sola est theologia, id est, contemplatio Dei, cui merito omnia justificationum merita, universa virtutum studia postponuntur. Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. Ecce pars Marthae
Abbreviated transcription (Latin):
fundum. neq creatura alia pote¬
rit nos separare a caritate dei. quȩ
est in xp̃o iħu. Bersabeȩ uero quȩ
interpretatur puteus satietatis.
uel puteus septimus: habuncdan¬
tiam gratiȩ sp̃c sancti. in ȩccłã fieri
designat. Dono itaq sp̃uali hoc est
septinario facta est eccłã puteus
satietatis.: quia factus est in ea fons
aquȩ salientis. in uitam eternan.
Haason autem genuit salmon. hoe
it dauid regem. Regem cdicit ilans
non quod ipse solus inista genealagi
regum fuerit positus. cum ab ipsoce
ad transinigrationem babylonis qui
scribuntur regnanerint: secd quia
daind primus de tribi uda pen
fuit per quem oedo decarrit gena¬
logyae. Daid autem rex genuit sib¬
monem: ex ea quȩ fuit urie. Qun.¬
tur cum tres relique extraneẽ in¬
sed hoc solum dicitur quod uxa
factum qtua tres aliȩ suprascrips
licet crimmose fuerint. in partibis

Expanded text:
creatura alia poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu . Bersabea vero, quae interpretatur puteus satietatis, vel puteus septimus, abundantiam gratiae Spiritus sancti in Ecclesia fieri designat. Dono itaque spirituali, hoc est, septenario, facta est Ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam aeternam . Naason autem genuit Salmon. Ipse it David regem. Regem dicit David, non quod ipse solus in ista genealogia regum fuerit positus, cum ab ipso usque ad transmigrationem Babylonis qui scribuntur, plures regnaverunt, sed quia David primus de domo David rex fuit, per quem ordo decurrit genealogiae. David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uriae. Quaeritur, cum tres reliquae extraneae mused hoc solum dicatur quod uxor factum, quia tres aliae supra dictae licet cri
Abbreviated transcription (Latin):
traham ad meipstmi. Oninis enuim¬
uirtus hominis: in morte deficit.
Uerbum quoq quod factum est¬
caro: de infirmitate fortuis. de mor¬
te uiuatius. de humilitate excelsi
us. factum est. Obeth. idest serui¬
ens: significat eum qui de semetipso
ait. filius homiis non uenit my¬
nistrari. sed mynistrare. Et apl̃.
Qui cum in forma dei esset inqͥt.
non rapinam arbitratus est esse
sẽ equalem deo. sepl semetipsum
exinanuit fortiam serui accipiens:

Expanded text:
traham ad meipsum . Omnis hominis virtus in morte deficit, Verbum vero quod caro factum est, de infirmitate fortius, de morte vivacius, de humilitus factum est. Obed, id est, serviens significat eum qui de semetipso ait: Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare . Et apostolus: Qui cum in forma Dei esset, inquit, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accip
Abbreviated transcription (Latin):
sicut angli dei in celo. Et illud.
Soluite templum hoc. & in trib
diebus excitabo illud. Salmon qui
interpretatur sensus uel sensibil:
non inconuenienter. xp̃m figurat.
quem apl̃ dexit dei uirtutem
& dei sapientiam esse. Qui bene
sensibilis dicitur. Nam in euange¬
lio dixisse legitur. Tetigit me ali¬
quis. Nam ego sensi de me uirtu¬
tem exisse. Et item. Quid cogita¬
tis mala in cordibus ur̃is: Here
sensibilis qui cogitata ut facta. et
futura ut presentia cernit: sicut
de eo scribitur:. Qui fecit quȩ fu¬
tura sunt. Boot in quo robur. uel
in ipso fortitudo. uel in foctitudiẽ ꝑ¬

Expanded text:
sicut angeli Dei in coelo . Et illud: sicut angeli Dei in coelo . Et illud: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Salmon, qui interpretatur sensus, vel sensibilis, non inconvenienter Christum figurat, quem Apostolus dixit Dei virtutem et Dei sapientiam esse , qui bene sensibilis dicitur. Nam in Evangelio legitur dixisse. Tetigit me aliquis. Nam et ego sensi de me virtutem exisse . Et item: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? Vere sensibilis, qui cogitata ut facta, et futura ut praesentia cernit sicut de eo scribitur, qui fecit quae futura sunt. Boos, in quo robur, vel in ipso fortitudo, vel in fortitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
me omnes qui laboratis & honerati
estis: et ego refitiam uos. Aram:
detus siue excelsus dicitur. Et ꝓpħã
ex persona patris ad filium loquit᷑.
iste electus: nisi qtri a pueritia re-¬
probatit malum. & elegit quod
bonum est: Psalmista quoq ait.
Excelsus suꝑ omnes gentes dñs et
reliqua. Aminadab autem qui
inter pretatur populuis meus uo-¬
luntarius: significat eum qui dix̃.
Nemo tollit a me animam meam:
sed ego pono eam. & iterum sumo
eam. Iste uero caput est illius po¬
puli: ex cuitis ꝑsona psalmista
Naason serpentinuis uel auguriũ:
figurat eum qui in euangelio dix.
Sicut moyses exaltauuit serpentẽ
in deserto: ita exaltari opoetet filiũ
hominis. Angurium quoq hic
pro uaticimo tiel reuelatione in¬
telligi debet. Cuius uaticinium:
intria ꝓphetiȩ tempora respicit.
In preteritum autem: ut uidit
abraham diem meum. uidit et
gauisus est. In preseus: ut est qͥd
cogitatis mala in cordibus ur̃is:
In futuris: ut est hoc. erunt enĩ

Expanded text:
onerati estis, et ego reficiam vos . Aram, electus, sive exclusus dicitur. Et propheta ex persona Patris ad Filium loquitur:is est iste puer electus, nisi qui a pueritia reprobavit malum, et elegit quod bonum est? Psalmista quoque ait: Excelsus super omnes gentes Dominus, et reliqua . Aminadab autem, qui interpretatur populus meus voluntarius, significat eum qui dixit: Nemo tollit a me animam meam, sed ego pono eam, et iterum sumo eam . Iste vero caput est illius populi, ex cujus persona Psalmista Naason, serpentinus, vel augurium, figurat eum qui in Evangelio dixit: Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis . Augurium ergo hic pro vaticinio vel revelatione intelligi debet, cujus vaticinium in tria prophetiae tempora respicit. In praeteritum, ut est: Vidit Abraham diem meum, et gavisus est . In praesens, ut est: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? In futurum, ut est hoc: Erunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
quem unxit deus oleo leticiȩ pre
omnibus participib suis. & rex ẽ
de quo ꝓpheta dicit. multiplica¬
erit finis: & angelus ad mariao
potentiam regni eius demonstrans.
dabit inquit ei dñs deus sedem di¬
tud patris etus. & regnabit in domo
iacob in eternum & regni eius no

Expanded text:
quem unxit Deus oleo laetitiae prae quem unxit Deus oleo laetitiae prae omnibus participibus ejus , et Rex est, de quo propheta dicit: Multiplicaerit finis ; et angelus ad Mariam, potentiam regni ejus demonstrans: Dabit, inquit, illi Dominus Deus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus no
Abbreviated transcription (Latin):
hic est liber geuerationis ade. adȩ
indelicet ueteris per quem totus cor¬
rtiptas est mundus. adam opponens
nonum in quo restaurata sunt omĩa
& qtiȩ incelo & quȩ in terra consis¬
tunt: dedit manifeste intelligi qd̃
ipfitis scripserit sccłm carnem gene-¬
rationem. qui electos suos in filiortm
dei assumeret adoptionem. Quare
autem dixerit librum generationis:
cum paruam libri particulam te¬
neat generatio: Hoc intelligitur.
quod consuetudinem gentis suȩ se¬
cutus fit. Confuetudo enim he¬
breortm est ut uoluminib ex eoꝵ
principiis imponant nomina: ut
est genesis. exodus. & ceteri libri
legales. Quod autem dicit iħu
xp̃i: regalem & sacerdotalem in
eo exprimit dignitatem. Nam
iħc qui nominis htiius presagiũ
pretulit. primtis post moysen in po¬
pcilo isrł ducatum tentiit: & filios
isrł in terram repromissionis intro¬
duxit. Aaron uero mystico conse¬
cratus ungento: primus in lege sa¬
cerdos fuit. Saltiator igitur noster

Expanded text:
Hic est liber generationis Adae ; Adae Hic est liber generationis Adae ; Adae videlicet veteri, per quem totus corruptus est mundus, Adam opponens novum, in quo restaurata sunt omnia, et quae in coelo et quae in terra consistunt; dedit manifeste intelligi quod ipsius scripserit secundum carnem generationem, qui electos suos in filiorum Dei assumeret adoptionem. Quare autem librum dixerit generationis, cum parvam libri particulam teneat generatio, hoc intelligitur quod consuetudinem gentis suae secutus sit. Consuetudo enim Hebraeorum est ut voluminibus ex eorum principiis imponant nomina, ut est Genesis, Exodus et caeteri libri legales. Quod autem dicit, Jesu Christi, regalem et sacerdotalem in eo exprimit dignitatem. Nam Jesus qui nominis hujus praesagium praetulit, primus post Moysen in populo Israel ducatum tenuit, et filios Israel in terram repromissionis induxit, Aaron vero, mystico consecratus unguento, primus in lege sacerdos fuit. Salvator igitur noster,
Abbreviated transcription (Latin):
suscepisse intelligitur incar¬
dicta eius exegtu. Unde & inprinci¬
pio euangłii sui taliter ex oesus ait.¬
Liber generationis iħu xp̃i. Quo
exordio stio: satis ostendit generatio¬
nem xp̃i scdm̃ carnem suscepisse
narrandam. Secundum hauc enim
xp̃c filius hominis est. quod etiam
se ipse sepissime appellat: commen¬
dans nobis quod misericorditer dig¬
natus sit esse pro nobis. Nam illa
suꝑna & eterna generatio scdm̃ quã
filius dei unigenitus est ante omnẽ
creaturam quia omnna per ipsum
facta sunt: ita ineffabilis est ut de
illa cdictum a ꝓpħa ysai̾a intelligat᷑.
Generationem eius quis enarrabit:
Quamquam & de temporali enis
ꝓphetica sententia possit non incon-¬
uenienter accipi:. ne sacre edifica¬
tionis discors compago non hereat.
Igitur matheus corrupto humani
generis mitio preuaricationemsin
primo noui testamenti libro. res¬
pondens primo libro ueteris legis.
ubi scriptum est. hic est liber gene¬
rationis celi & terrȩ. & rursum.

Expanded text:
suscepisse intelligitur incardicta ejus exsequi, unde et in principio Evangelii sui taliter exorsus, aitLiber generationis Jesu Christi. Quo exordio suo satis ostendit generationem Christi secundum carnem, se suscepisse narrandam. Secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans nobis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta Isaia intelligatur: Generationem ejus quis enarrabit? Quanqua, haec prophetica sententia possit non inconvenienter accipi, ne sacrae aedificationis discors compago non haereat. Igitur Matthaeus, corrupto humani generis initio per praevaricationem, in primo Novi Testamenti libro respondens primo libro veteris legis, ubi scriptum est: Hic est liber generationis coeli et terrae ; et rursum:
Abbreviated transcription (Latin):
pulos. Iacob qui interpretattr s¬
plantator uel supplant anf signsit
eum de quo dicitꝰ p̃salntista. Supli¬
tasti omnes insurgentes in me sitꝰ
me. Hic quidem inerectione &r.
tione lapidis & in sompno ftio s.¬
nificat passionem xp̃i & refurab¬
nem enis. quem ixxit deus oleol¬
ticiȩ p̃participibus suis. Bethelq
descendit: & porta celi. qutia ibi tilł
dei interram descendit. & honues
sancti ad celos ascendunt. Itdas cm¬
fitens uel glorificans inter precatar.
o significat illum qui in etianglio
deus in sanctis suis: hoc est tp̃c
in menbris suis. Phares cditisio sir
diuisit: demonstrat eum qui m
euangelio dicit. Cum uenert
Anus honunis in maiestate fua & om¬
nes angeli cumi eo. tunc sedebit suꝑ

Expanded text:
pulos. Jacob, qui interpretatur supulos. Jacob, qui interpretatur superplantator, vel supplantans, significat eum de quo dicit Psalmista: Supplantasti omnes insurgentes in me, subtus me . Hic quidem in erectione et unctione lapidis, et in somnio suo significat passionem Christi et rnem ejus, quem unxit Deus oleo laetitiae prae participibus suis. Bethel qudescendit , et porta coeli, quia ibi Filius Dei in terram descendit, et homines sancti ad coelum ascendunt. Judas confitens, vel glorificans, interpretatur, et significat illum qui in Evangelio Deus in sanctis suis , hoc est, Christus in membris suis. Phares, divisio, sive divisit, demonstrat eum qui in Evangelico dicit: Cum venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo,
Abbreviated transcription (Latin):
minus ueraciter impletum: cum
iudeorum p̃pollet. ut uidemtis
in popłis gentium. Et illud qd̃
abraham cum trecentis decem
& octo uernãcalis suis quinq re¬
ges debellauit. ac loth liberauit:
quid aliud significat quam quod
nos xp̃c per crucem quiam expri¬
mit. tau. littera trecentos nume¬
ro continens. a dñatu carnalis
sensus qui nos antea uariis uitiis
captiuos exuꝑauerat. liberauit:
Ya ac quoq qui uiterpretat᷑
risus uel gaudium: designat illũ
de quo dixit ad pastores anglĩs.
Annuntio niobis guidium magnũ:
quod erit omni poptilo. Et ipsa
ueritas discipulis suis ait. Iterũ
iudebo uos & gaudebit cor urm:
& gaudium ur̃m nemo tollet a
uobis. Et item. Petite inquit
& accipictis: ut gaudium nrm.
sit plenum. Quomodo uero acti¬
bus suis ysaãc significet. xp̃m lon¬
gum est per totum enumerare.
cum pene omnes actus eius quos
tura narrat. conueniant inyflero
ad xp̃m. uti est illud quotł mad.¬
dus ipse ad aram portauerat liga

Expanded text:
nimus veraciter impletum, cum nimus veraciter impletum, cum Judaeorum, praepollet, ut videmus, in populis gentium . Et illud quod Abraham cum trecentis decem et octo vernaculis suis quatuor reges debellavit, ac Lot liberavit, quid aliud significat, quam quod nos Christus per crucem, quam exprimit tau littera, trecentenarium numerum continens, a dominatu carnalis sensus, qui nos antea variis vitiis captivatos exsuperaverat, liberavit? Isaac quoque, qui interpretatur risus, vel gaudium, stores angelus: Annuntio vobis gaudium magnum, quod erit omni populo . Et ipsa Veritas suis discipulis ait: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Et item: Petite, inquit, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum . Quomodo vero actibus suis Isaac significet Christum, longum est per totum enumerare, cum pene omnes actus ejus, quos Scriptura narrat, conveniant mysterio ad Christum, ut est illud, quo mactandus ipse ad aram portaverit ligna