comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cet poplõ gentili. facienti fratꝰ
eius. Diximus quidem aliquo¬
tiens regnũ dei scpt᷑as scãs i¬
telligi. quas abstulit dñs a ee¬
is oo tradidit nob̾. ut facramus
fructum earum. & ista uineat̃
quã tradidit agricolis & umai
cultoribꝰ. in qua qui oꝑiti ñ fut¬
rint nomen tantũ habentes

Expanded text:
cet populo gentili, facienti fructus cet populo gentili, facienti fructus ejus. Diximus aliquoties regnum Dei Scripturas sanctas intelligi, quas abstulit Dominus a Judaeis, et tradidit nobis ut faciamus fructus eorum, et ista est vinea quam tradidit agricolis et vineae cultoribus. In qua, qui operati non fuerint, nomen tantum habentes
Abbreviated transcription (Latin):
cum sermo contempnit᷑. uel qd̃
peis est blasphemat᷑. heredẽ
quantum ad se occidit. qui fili¬
um dei conculcatierit. & sp̃ui
gratiȩ contumeliam fecerit.
ꝑdito malo. alii uinea datur:
ctm donum gratiȩ quod suꝑbꝰ
ꝑdit. humilis accipit. Quod
autẽ uinea aliis locabitur. ꝓphe¬
tico confirmat exemplo: dicens
illis. Numꝗͣ legistis in scͥpturis.
lapidem quẽ reꝓbauerunt edifi
cat: quã iudei edificantes suas
traditiones. &o quasi domum pro¬
pͥam de subdita sibi plebe statue¬
re uolentes repbauerunt. Ex
sicut ante inuentores mali. sic
etiam facti cem̃tarii pessimi au¬
ditoribus sins conabant᷑ eripere
fidem xp̃i. quȩ quasi lapis elec¬
Inmittam in fundam̃to syon la-¬
pidem electam. pretiosum an-¬
gularem: & qui crediderint
in eum ñ confundent᷑. Ideo di¬
dei. quasi diceret. Ecce ex tir̃a
confrisione. & ꝓphetica etiam
auctoritate concłado uobis. q
fumebatis. & dabit᷑ genti. scili¬

Expanded text:
cum sermo contemnitur, vel quod cum sermo contemnitur, vel quod pejus est, blasphematur. Haeredem, quantum ad se, occidit, qui Filium Dei conculcaverit, et spiritui gratiae contumeliam fecerit. Perdito malo, alii vinea datur, cum donum gratiae, quod superbus perdidit, humilis accipit. Quod autem vinea aliis locabitur, prophetico confirmat exemplo, dicens eis: Nunquam legistis in Scripturis : Lapidem quem reprobaverunt, etc. cabat, quem Judaei aedificantes suas traditiones, et quasi domum propriam de subdita sibi plebe statuere volentes reprobaverunt, et, sicut ante inventores mali, sic etiam facti cementarii pessimi, auditoribus suis conabantur eripere fidem Christi, quae quasi lapis elecImmittam in fundamentis Sion lapidem electum, pretiosum, angularem, et qui crediderit in eum, non confundetur . Ideo ditc. Quasi dicat: Ecce ex vestra concessione et prophetica etiam auctoritate concludo vobis, quiesumebatis. Et dabitur genti, scili
Abbreviated transcription (Latin):
ge ẽ gentibus ꝑsuadere conabã¬
tur. Et apprehensum eũ eiece¬
runt extra timeam & occide¬
rut. Marchus mutat hunc
odinem dicens. Occiderunt
& eiecerunt extra uineam. qͣsi
unle cadauer. in quo notat eoꝵ
ꝑtinatiã. qi occiso dño & resusci¬
tato. a suis fimbus eum exclu
serunt. & quantum in se erat
Nota iterum qi extra uineã
erectꝰ. quia extra portam passꝰ¬
est. uel pͥus a cordibꝰ increduloꝵ
expulsus. deide crucifigitur.
faciet agricolis illis: Int̾rogat
sione dampnentur. Aunt illi.
Malos male ꝑdet. Quidam
alii uidentes hoc contra se dic¬
tuni. dixerunt scd̃m̃ lucam.
Absit. cum etiam scd̃m marchũ
dñs a se dixisset. Malos male ꝑ¬
locabit aliis agricolis. qui ei fraic¬
tum redoant. temporibus suis.
Mistice uinea cuiq locatur
colenda: cum misterium bap¬
tisim datur quod oꝑando exer¬
ceat. Mittit᷑ seruus unus &t
alter: cũ lex psalimus. & ꝓphe¬
tia legit᷑. quorum monitu bene
operetur. s missus ceditur. eicit᷑.

Expanded text:
ge est, gentibus persuadere conabantur. Et apprehensum eum ejecerunt extra vineam, et occiderunt. Marcus mutat hunc ordinem, dicens: Occiderunt et ejecerunt extra vineam , quasi vile cadaver. In quo notat eorum pertinaciam, quia, occiso Domino et resuscitato a suis finibus, eum excluserunt, et quantum in se erat,Nota iterum quod extra vineam ejectus est, quia extra portam passus, vel prius a cordibus incredulorum expulsus, deinde crucifigitur. faciet agricolis illis? Interrogat sione sua damnentur. Aiunt illi: Male malos perdet, etc. Quidam alii videntes hoc contra se dictum, dixerunt: secundum Lucam , absit! cum etiam secundum Matthaeum Dominus dixisset: Malos male plocabit aliis agricolis, qui reddent ei fructum temporibus suis. Mystice vinea cuique locatur colenda, cum mysterium baptizandi datur, quia operando exerceat. Mittitur servus unus et alter, cum lex, psalmus, et prophetia legitur, quorum monitu bene operetur. Sed missus caeditur vel ejicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Omnes enim congregate multi¬
tudines ioh̃is receperunt baptis
mtm: & habebant eum ut pro¬
phetam. Respondit itaq un
piissima conflictio humilitatis
uersa est ad ipsas insidias
coaptandas. Ait ergo illis ihe.
Nec ego dico uobis in qua potesta¬
te hȩc facio. Illi in eo quod se
nescire responderunt mentiti st̃.
Consequens gͦ scd̃m responsionẽ
eorum dñm quoq dicere nec ego
scio: s mentiri ueritas non po¬
test. quare ait. Nec ego dico nob̃.
llnde ostendit & illos scire. sed
nolle respondere. & se bene nosse.¬
& non ideo dicere: quia illi qd
sciebant tacebant. Iuste igit᷑ con¬
fusi turpiter abcesserunt. Et
nota quod duabus de catisis oc¬
cultat᷑ ueritas: uel qr ñ sunt
capaces auditores. Uude dicit᷑
Multa habeo nobis dicere que
ñ potestis portare modo. uel qr
sunt contemptores. Uide dicit᷑.¬

Expanded text:
Omnes enim gregatim multiOmnes enim gregatim multitudines Joannis receperant baptisma, et sic eum habebant ut prophetam. Respondit itaque piissima conflictio humilitatis.xit, usa est ad ipsas insidias captandas. Ait ergo illis Jesus: Nec ego dico vobis, in qua potestate haec facio, etc. Illi in eo quod se nescire responderunt, mentiti sunt. Consequens ergo secundum responsionem illorum, Dominum quoque dicere, nec ego scio; sed mentiri Veritas non potest, quare ait: Nec ego dico vobis. Unde ostendit et illos scire, sed nolle respondere, et se bene nosse; et ideo non dicere, quia illi quod sciebant, non dicebant. Juste ergo confusi, turpiter abscesserunt. Et nota quod de duabus causis occultatur veritas: Vel quia non sunt capaces auditores. Unde dicitur: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Vel quia sunt contemptores. U
Abbreviated transcription (Latin):
fide quã corpore. quod apparet
ex uerbis eorum. quibus eum tẽp¬
tabant dicentes. In qua potestate
hec facis: Et quis łͥ dedit hanc
potestatem:᷑ Diuersis modis ean¬
dem quiã supra calumpniã striunt:
quando dixerunt. In beelzebub
pͥncipe demoniorum eicit demonia.
Quand enim dicunt in qua
potestate hec facis: de dei potesta¬
de dubitant. & subintelligi uolũt̃
diaboli esse quod faciat. Addentes
quoq & quis tibi dedit hanc po¬
testatem. manifestissime dei filiũ
negant: quẽ putant non stra sed
alienis uirtutibꝰ signa facere. Res¬
pondens iħc. dixit eis. Poterat
dñs aꝑta responsione temptatoꝵ
calumpniam confutare: sed pru¬
denter iterrogat. ut ipsi uel suo
silentio uel sententia dampnent᷑.
Scdm illud. Deus conteret den¬
i tes eorum in ore ipsorum. Si
enim respondissent baptismũ
ioħis esse de celo: consequens
erat responsio. quare gͦ ñ estis
sent humana deceptione cõposi¬
tum. & nichil habtusse diumũ:
seditionem popłi formidabant.

Expanded text:
fide quam corpore, quod apparet ex verbis eorum, quibus eum tentabant, dicentes: In qua potestate haec facis? Et quis tibi dedit hanc potestatem? Diversis modis eamdem quam supra calumniam struunt, quando dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit hic daemonia . Quando enim dicunt, in qua potestate haec facis? de Dei dubitant potestate, et subintelligi volunt diaboli esse, quae faciat; addentes quoque: Quis dedit tibi hanc potestatem? manifestissime Dei Filium negant, quem putant non suis, sed alienis viribus, signa facere. Respondens Jesus dixit, etc. Poterat Dominus aperta responsione tentatorum calumniam confutare, sed prudenter interrogat, ut ipsi vel suo silentio in sententia damnentur, secundum illud: Dominus confregit dentes eorum in ore ipsorum . Si enim respondissent baptismum Joannis fuisse de coelo, consequens erat ressent, humana deceptione esse compositum, et nihil habuisse divinum, seditionem populi formidabant.
Abbreviated transcription (Latin):
rantiam s ꝑ intudram crucifpris¬
se filicm dei. Intellexertint hc̃
esse cui dictumẽ. postula a me
& dabo tibi gentes hereditatẽ
lentes gͥ aiebant. Ecce mundus
totus. pꝰ cum abiit. Si dimitti¬
mus eũ fic: om̃s credet in eum.

Expanded text:
rantiam, sed per invidiam crucifixisrantiam, sed per invidiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse, cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem lentes aiebant: Ecce mundus totus post eum abiit; et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum .
Abbreviated transcription (Latin):
tamen fructum accipiendum
inisit seruos: quos illi apprehen¬
sos uel ciciderunt ut ierennam.
uel occiderunt ut ysaram. uel
lapidauerunt ut naboth. & R.¬
chariam quẽ occiderunt int̾
templum & altare. Iterũmi.¬
scilicet misit ꝓpħarum choros
gulos tamen gradus diuinȩ
misericordie exhibite eis. crese¬
bete cumulus iudaice malitie:
& contra dei clementiã certabat
humana malignitas. Nonissi¬
me autẽ misit filium suum.
filium dico ñ quasi ad noxios.
oc ꝓ merito pene sententiam
bauilantem: s pacienti uenia
post tot scłã adhuc eis loctim
miscdiȩ reseruantẽ. Quod artẽ
ait uerebuntur filium meũ.
ñ de ignorantia uenit. s semꝑ
quasi ambigere dicit᷑ deus.
ut libera uolantas homini
reseruet᷑. Et nota q misit con
bat sola uindicta pudoris. Agͥo¬
ł autẽ undentes filium. dixerũt
intra se. hic ẽ heres Llenite oc¬
cidamus eum: & habebimus he
reditatẽ eius. Manifeste ꝓbat
dñs udeorum pͥncipes ñ ꝑ igno¬

Expanded text:
tamen fructum accipiendum tamen fructum accipiendum misit servos, quos illi apprehensos, vel ceciderunt, ut Jeremiam; vel occiderunt, ut Isaiam; vel lapidaverunt, ut Naboth, et Zachariam quem mactaverunt inter templum et altare. Iterum miScilicet misit prophetarum choros,gulos tamen gradus divinae misericordiae eis exhibitae. Crescebat cumulus Judaicae malitiae, et contra Dei clementiam certabat humana malignitas. Novissime autem misit ad eos filium suum. Filium suum dico, non quasi ad noxios et promeritos poenae sententiam bajulantem, sed patienti venia post tot saecula adhuc eis locum misericordiae reservantem. Quod autem ait: Verebuntur filium meum, non de ignorantia venit, sed semper quasi ambigere dicitur, ut libera voluntas homini reservetur. Et nota quia misit confbat sola vindicta pudoris. Agricolae autem videntes filium, dixerunt intra se: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et habebimus hbat Judaeorum principes non per igno
Abbreviated transcription (Latin):
neam. & cetera. Principes sacer¬
dotum. qui dñm int̾rogauerant
in qua potestate hoc faceret. &
uoluerunt eum in uerbo capere.
qui erat fons dotius sapientiȩ.
suꝑantur ipsi modo sua arte:
& atidulnt in parabolis. quod
aꝑte s̃ merebant᷑ audire. Pater¬
familias deus intelligitur:. qui
plantauit uineam. de qua ysaias.
& dauid. llineam de egypto trã¬
stulisti. & seꝑ em circumdedit
ei. idest angłorum custodiam de-¬
putauit illi. & fodit in uinea tor¬
cular: idest imposuit ei torm̃ta
bene uiuendum. Aut corcularia
illa. sunt martyres: titulo quoꝵ
psalmus. ꝓ torcularibus. scilicet
posint in ea tales uiros. qui pa¬
ut ꝑ eos efflueret quedamuber¬
uit turrem. idest templum de
quo dr̃. ꝑ micheam. & tu turris
nebulosa filia syon. & locauit eã
agricolis. quos alibi oꝑarios ui¬
neȩ appellatit. Et peregre ꝓfec¬
tusẽ. non mutatione loci. s re¬
linquens liberum arbitrium
bene oꝑandi. Ds̃ enim quo com¬
plent᷑ omina. unde abesse potest:

Expanded text:
lias, etc. Principes sacerdotum, qui Dominum interrogaverant in qua potestate haec faceret, et voluerunt eum in verbo capere qui erat fons totius sapientiae, superantur ipsi modo sua arte, et audiunt in parabolis quod aperte non merebantur audire. Paterfamilias Deus intelligitur, qui plantavit vineam, de qua Isaias:  David: Vineam de Aegypto transtulisti . Et sepem circumdedit ei, id est angelorum custodiam deputavit illi. Et fodit in ea torcular, id est imposuit ei legalia bene vivendum. Aut torcularia illa, id est martyres, titulo quoruPsalmus pro torcularibus, scilicet, posuit in ea tales viros, qui pasti, ut per eos efflueret quaedam ubervit turrim, id est templum de quo dicitur per Michaeam: Et tu turris nebulosa, filia Sion . Et locavit eam agricolis. Quos alibi operarios vineae appellavit. Et peregre profectus est. Non mutatione loci, sed relinquens arbitrium liberum bene operandi. Deus enim, quo complentur omnia, unde abesse potest?
Abbreviated transcription (Latin):
aliud est negare. Qui peccat
&̾e tamen in xp̃m credit. cadit
quidem suꝑ lapidem ẽe confii¬
gitur: s ñ omnino conterit᷑.
quẽ nͦ ceciderit. idest cui lapu
ille irruerit. idest qti xp̃m pe¬
nitus negauerit. ueniet illi de¬
suꝑ inuidicio cum pena ꝑditio¬
nis: & interim conteret omia
bona. quia nullum bonũ ẽ sine
fide. Et cum audissent pͥncipe ᷤᷤ
scerdotũ & pharisei parabolas
eiꝰ cognouerunt quod de ipsis
diceret. &. querentes eũ tenere
timuerunt turbeis & cetera.
Quamts duro corde ẽẽnt õ
infideles: intelligebant tamen
omnes sententias dm̃i contra
se dirigi. Intelligebunt enim eũ
esse heredem. se uͦ esse prauos
colonos: & solo humano retar¬
dabant. timore. quod ñ aude¬
bant eum interficere donec
Distice quidem hoc geritur
solo nomine frater fidei & pa¬
cis unitatẽ quã ñ diligit ꝓpt̾
bonos cohabitantes uel erubes¬
cit uel timet impugnare:
qui tamen sĩc de stultissima
auium structione dñs ait. cũ

Expanded text:
aliud negare. « Qui peccator est, et tamen illi credit, cadit quidem super lapidem, et confringitur, sed non omnino conteritur;e ceciderit, id est, cui lapis ipse irruerit, et qui Christum penitus negaverit, super in judicio cum poena perditionis, et interim conteret omnia bona, quia nullum bonum sine fide. Et cum audissent principes sacerdotum et Pharisaei parabolas ejus, cognoverunt quod de ipsis diceret. Et quaerentes eum tenere, timuerunt turbas, etc. Quamvis duro corde essent et infideles, intelligebant tamen omnes sententias Domini contra se dirigi. Intelligebant enim eum esse haeredem, se vero pravos colonos, et solo humano terrebantur timore, quod non audebant eum interficere, donec Mystice quidem hoc quotidiesolo nomine frater, fidei et pacis unitatem quam non diligit, propter bonos cohabitantes, vel erubescit vel timet impugnare, qui tamen sicut destultissima avium struthione Dominus ait: Cum
Abbreviated transcription (Latin):
abiit. idest sermonis contume¬
liam labore correxit: & hoc fu¬
it in aduentu saluatoris. deur¬
de accedens ad alterum: dixit
similiter. At ille respondit se
ire: & tam̃ non unt. Iudaicus
scilicet uineã ñ excoluit. potius
dñm uineȩ. extra uineã int̾fecit.
Quis ex duobus fecit uoltintatẽ
ꝑatris : Dicunt. primus. Ecce
iudendũ ẽ. quomͦ ꝓprio iudicio
dampnent᷑. uolens gͥ dñs ne la¬
teret eos sensus parabole. qui

Expanded text:
abiit et sermonis contumaabiit et sermonis contumaciam labore correxit, et hoc fuit in adventu Salvatoris. Deinde accedens ad alterum, dixit similiter. At ille respondit se ire, et tamen non ivit. Judaicus scilicet vineam non excoluit. Potius Dominum vineae extra vineam interfecit. Quis ex duobus fecit voluntatem patris? Dicunt ei: Primus. Ecce videndum est quomodo proprio judicio damnantur. Volens ergo Dominus, ne lateret eos sensus parabolae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uid autem li¬
homo qtidĩ¬
cetera. Confuitatis sacerdotib̃
cauta responsione statim infent
parabolam: qtia & illos impie¬
tatis arguat. & ad gentes res¬
num dei tranfferenduum docet
llel simpliciter hȩc parabolaẽ
non de iudeis & gentibus. s de¬
peccatoribus & iustis: ut postea
dñs disserit. Amen dico nobis.
qr publicam & meretrices & cetͥi
homo iste. hõ iste ds est. qui om̃s
quos creauit diligit paterno
affectũ. Quicum sit natura
bñe tamen ipãtuilt diligut
pater. quam timeri ut dñs.
ad pͥmum. idest ad gentilem
dixit. fili uade hodie. idest in
dendum ẽ. quomͦ deus hanc na¬
turalem legem locutꝰ ẽ filiis.
Non enim in facie ut homo:
s incorde locutus ẽ. uti ds̃. Non
in auribus uerbum souans: s
incordibus intellecttim. Sequit᷑.
Ille autẽ respondens ait. Nolo.
Incogitatione quidem dixit no¬
lo. Qui enim habens intellec¬
tum boni & mali. relinquit bo¬
num. sequit᷑ malum: indetur
postea autẽ penitentia motus.

Expanded text:
uid autem Homo quidConfutatis sacerdotibus cauta responsione, statim infert parabolam qua et illos impietatis arguat, et ad gentes regnum Dei transferendum doceat; vel simpliciter haec parabola non de ea Dominus dixit. Amen, dico vobis, quia publicani et meretrices, etc. homo iste. Homo iste Deus est, qui omnes, quos creavit paterno affectu diligit; qui, cum sit natura Dominus, tamen mavult diligi ut Pater, quam timeri ut Dominuad primum, id est ad gentilem populum, dixit: Fili, vade hodie, id est indendum est quomodo Deus hanc naturalem legem locutus est filiis. Non enim in facie, ut homo, sed in corde locutus est, ut Deus. Non in auribus verbum sonans, sed in cordibus intellectum. Sequitur: Ille autem respondens dixit: Nolo, etc. In cogitatione quidem dixit, nolo. Qui enim habens notitiam boni et mali, relinquit bonum et sequitur malum, videtur Postea autem poenitentia ductus, etc.,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ñ liceat scire. s seu ꝓpe siuie
ꝑcul sit pacienter ferre. & qͣn¬
documq uenerit. aduentum
eiꝰ diligere. Seqͥtur. Ulemet
dñs serui illius. in quo omnes
mali intelligunt᷑. ueniet dico
cum ñ sꝑat: & diuidet el̃ a con¬
sortio fidelitim. partẽq eiꝰ ponet

Expanded text:
n licet scire, sed sive prope, sive procul sit, patienter ferre, et quandocunque venerit, adventum ejus diligere. Sequitur: Veniet dominus servi illius, etc., in quo omnes illi mali intelliguntur. Veniet dico, cum non speratur, et dividet eum a consortio fidelium, et ponet
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ꝑficiende uirtutis insi¬
ntiat: qtiomͦꝰ psalmista. Quis sa-¬
piens & custodiet hec : Non ne¬
minẽ s rarum significat.¬
uis putas
est dico fi¬
delis. bene
erogando
capacitatẽ singłoꝵ. quẽ consti-¬
tuit dñs suus supra familiam
suam idest eccłam. ut det illis
ꝓ capacitate finglorũ cibum in

Expanded text:
tatem perficiendae virtutis insinuat, quomodo Psalmista: Quis sapiens et custodiet haec , non neminem, sed rarum significat.uis putas, est, dico, fidelis, bene erogando capacitatem singulorum, quem constituit Dominus super familiam suam, scilicet Ecclesiam, ut det illis pro capacita
Abbreviated transcription (Latin):
infirmorum: ñ adhuc fide spe
& caritate solidatorum prauo
exemplo tutiare. Bibere uͦ cq̃
hebriis. ihebriari est facinoꝵ¬
bus. & illecebris mundi: quȩ fa¬
ciunt hominẽ dem̃tari. Hua¬
inertiȩ inter int̾ia mali seriił¬
esse ascͥptum. qd tarciũ dm̃
sui putauerit aduentũ. uel is¬
ditum. ñ autẽ inter boni tur¬
tutes annuntiatũ. qͥ sꝑauerit

Expanded text:
infirmorum, non adhuc spe, fide, infirmorum, non adhuc spe, fide, et charitate solidatorum, pravo exemplo vitiare. Bibere vero cum ebriosis, inebriari facinoribus, et illecebris mundi, quae faciunt hominem dementari. Nota inter vitia mali servi ascriptum, quod tardum Domini sui putaverit adventum vel reditum. Non autem inter boni virt
Abbreviated transcription (Latin):
seruiens. oues xp̃i ñ ad lucrũ.
s amore xp̃i pascens. prudens.¬
idest in futuro sibi ꝓuidens. qtie¬
Qm̃ rarus ẽ qui sit uocatus a
deo. tanꝗͣ. aaron. & non magis
se ingesserit: & qui ñ se magis
pascat quã oues. Beatus ille¬
fidelis seruus & prudens intie¬
nitur. a dño beatificabit᷑. &¬
hoc est. Beatus ille seruus n dest¬
et̾na beatitudine gͥorificandus.
ente ad iudicitim. reꝑtus fue¬
rit ministrans annonã uerbi
Am̃ dico uob̃ qm̃ suꝑ omĩa bo¬
na sua constituet et̃. non ut
solus. s ut p̃ceteris habeat et̾¬
ꝓ gregis custodia. Si autẽ dixe¬
rit malus seruus ille in corde
suo moram facit dñs meus ue¬
nire. & cetera. Sicut in uno fi.¬
deli difpensatore totus bonoꝵ
rectorum ordo docetur: sic etiã
in nequissimo sertio. cunctorũ
dum narrat᷑. & et̾na dampna¬
tio. qͥ neglecto dm̃i timore. non
mͦ ipsi lipxurie uacant. s etiã
subditos iniuriis stimulant.
Tipice tamen potest intelligi
pueros ꝑcutere conscientias

Expanded text:
serviens, oves Christi non ad lucrum, sed amore Christi pascens, prudens in futuro, sibi providens qquam rarus qui sit vocatus a Deo tanquam Aaron, et non magis se ingesserit, et qui non magis se pascat quam ofidelis servus et prudens, senitur, a Domino beatificatur. Et hoc est: Beatus ille servus, aeterna beatitudine est glorificandus, ino, ad judicium repertus fuerit, mAmen dico vobis, quod super omnia bona sua constituet eum, etc. Non ut solus, sed ut prae caeteris habeat aetepro gregis custodia. Si autem dixerit malus servus ille in corde suo: Moram facit dominus, etc. Sicut in uno fideli dispensatore totus bonorum rectorum ordo docetur, sic et in nequissimo servo cunctorum dum narratur, et aeterna damnatio, qui neglecto Domini timore, non modo ipsi luxuriae vacant, sed etiam subditos injuriis stimulant. Typice tamen potest intelligi, pueros percutere conscientias
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes aꝑit. quasi diceret¬
eis. Potentia ꝗtia cogitationes¬
ur̃as intueor ꝙ ossum etram de¬
licta dimittere. Quid est faciliꝰ
dicere dimittunt᷑ peccata tua.
andicere surge & ambuila:
lltrũq enĩ eque facile est mͥ. qr
ea potentia qua sano. oo pecca¬
sp̃uale. Hec uerba possunt esse xp̃i.
uel etangłistȩ. Quasi euangłista
filitis hominis hoc potest. ait para¬

Expanded text:
iones aperit, quasi eis diceret: Potentia, qua vestras cogitationes intueor, possum et delicta dimittere. Quid est facilius dicere: dimittuntur tibi peccata tua, an dicere, surge et ambula? Utrumque aeque facile est mihi, quia ea potentia qua sano etiam peccaspirituale. Haec verba possunt esse Christi vel Evangelistae, quasi Evangelista Filius hominis habet potestatem, ait para
Abbreviated transcription (Latin):
mitt̾e peccata: s ut scratis quia fi¬
lius hominis hoc potest id est ego¬
hoc possum. tc̃ ait paralitico. Ac¬
tus rei est consequens illius oratio¬
nis que imꝑfecta est. Allegoria.¬
ste paraliticus gerit ꝑsonam bap¬
tizatorum. sub aliena fide : quorũ
amima dissoluta est in peccatis. &
iacet in lecto corporis: hoc ẽ inuo¬
luptatibus eus. Offerentes sunt
doctores ecclẽ qui rogant ꝓ infir¬
mo in peccatis cui dimittit pect̃a.
& dicit. Surge a uiciis. & tolle
grabatum tuum. idest carnem
ꝑ frena continentiȩ correptam re-¬
ge. ut amina corpori dñetur. que
p̾uis sermebat ei. & ab eo regebat᷑.
& uade in domum tuã. id est ad
dem: uniuersa eccła letatur. De

Expanded text:
mittere peccata sed ut sciatis, quia Filius hominis, id est ego, potest. Tunc ait paralytico: Actus rei est consequens illius orationis, quae imperfecta est. Iste paralyticus gerit personam baptizatorum sub aliena fide quorum anima dissoluta est in peccatis, et jacet in lecto corporis, hoc est voluptatibus ejus. Offerentes sunt doctores Ecclesiae, qui rogant pro infirmo in peccatis, cui dimittit peccata, et dicit: Surge, a vitiis, et tolle grabatum, id est carnem per frena continentiae correctam rege, ut anima corpori dominetur, quae prius serviebat ei, et ab eo regebatur. Et vade in domum tuam, id est ad dem, universa Ecclesia laetatur. E
Abbreviated transcription (Latin):
paulatim nutͥendi erant. ñ auste¬
ad tẽpus confirmationis haben¬
quod sunt duo genera ieninii.
llnum tristiciȩ ꝓpter peccata.
aliud gaudii. ex nimia contẽpla¬
tione: quando in solo et̾no bono
contemplando delectatur. animꝰ
oblituscit᷑ esum. Ienintum tristi¬
ciȩ ñ possunt habere: quia non
debent dolere. quamdiu cum eis
est sponsus. Ienuimũ gaudii non
possunt habere: quia adhuc car.¬
nales sunt nec celestia inhiant.
nec contẽplationi celestium ua¬
cant. donec sponsus subtractus
sit ab eis ascendens in celum. &
tunc celestia desiderabunt. &
eis inhiabunt. paraclito eis mis¬
so confortati. Ieiunium tristicie
habuerunt. ñ tam̃ ꝓ peccatis in
passione xp̃i: ita quod iacobus
frater dñi uouit se ñ comestu¬
rum. donec iuderet filium ho¬
minis rescirrȩxisse a mortuis.
Ieiuptum gaudii pꝰ pentecosten
quando scilicet celestibus ixten¬
nendũ: quia pars est nouȩ uite.
intendere: & tempoealibꝰ absti¬

Expanded text:
paulatim nutriendi erant, non austpaulatim nutriendi erant, non austad tempus confirmationis habenquod sunt duo genera jejunii; unum tristitiae propter peccata; aliud gaudii ex nimia contemplatione, quando in solo bono aeterno contemplando delectatur animus, obliviscitur esum. Jejunium tristitiae non possunt habere, quia non debent dolere, quandiu cum eis est sponsus. Jejunium gaudii non possunt habere, quia adhuc carnales sunt, nec coelestibus adhuc inhiant, nec contemplationi coelestium vacant, donec sponsus subtractus sit ab eis ascendens in coelum, et tunc coelestia desiderent, et eis inhient Paracleto promisso confortati. Jejunium tristitiae habuerunt, non tamen pro peccatis in passione Christi, ita quod Jacobus frater Domini vovit se non comesturum, donec videret Filium hominis resurrexisse a mortuis. Jejunium gaudii post Pentecosten, quando scilicet intenti coelestibnendum, quia pars est inseparabiliintendere, et temporalibus absti
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑. Tunc enĩ penitens a massa
ꝑditorum assumitur. & grã dei
eccłẽ donatur. Et tc̃ peccator deo
coniuuiũ in domo sua p̃parat.
qñ deum in pectore suo bonortim
oꝑum sp̃uali contuio delectat.
Cuiꝰ considerata penitentia. alii
peccatores cont̾itinit᷑. & eodem
conuiio refitiuntur. Discipłi¬
unc accesse¬
runt. Alii
euangłistȩ
satis einden¬
ter ostendũt.
non solos disciplõs iohannis: sed
etiam phariseos hanc questionẽ
fecisse. Cum enim de conuuuo
peccatorum & participatione
respondisset eis: de comestione
aggrediunt᷑ eum: querente ᷤᷤ qͣre
discipłi quasi comestioni uacan¬
tes non ierinent. Cui obiectioni
respondet. Nunquid posfunt
sponfi. aplõs nominat: quos in
fide ipse genuerat. Discipłi ioħis
dã carnem: ne sp̃ui rebellaret.
Discipłi autẽ xp̃i non habebant
opus ieninio: quia p̃sentia spon¬
si xp̃i illam foetitudinem dabat
ad carnẽ cõpͥmendã. & etiã ad ma

Expanded text:
etatur. Tunc enim poenitens a massa etatur. Tunc enim poenitens a massa perditorum assumitur, et gratia Dei Ecclesiae donatur. Et tunc peccator Deo convivium in domo sua praeparat, quando Deum in pectore suo bonorum operum spirituali convivio delectat. Cujus considerata poenitentia alii peccatores convertuntur, et eodem convivio reficiuntur. unc accesserunt, etc. Alii evangelistae satis evidenter ostendunt, non solos discipulos Joannis, sed etiam Pharisaeos hanc quaestionem fecisse. Cum enim de convivio peccatorum et participatione eis respondisset, de comestione aggrediuntur eum, quaerentes: Quare discipuli tui quasi comestioni vacantes non jejunant? Cui objectioni respondet: Nunquid possunt sponsi apostolos nominat, quos ipse in fide genuerat. Discipuli Joannis dam carnem, ne spiritui rebellaret. Discipuli autem Christi non habebant opus jejunio, quia praesentia Christi sponsi, illam fortitudinem dabat ad carnem comprimendam, et etiam majorem,
Abbreviated transcription (Latin):
catores. ut inuitẽ ad peniten
tiam. Non enim ueni in mun¬
dum uocare iustos. subandis ad
penitentiã. quod dicit lucas. s
ƿeccatores. Qui enim iustꝰ ẽ. fic̃
non erat ad penitentiã inuitan¬
dus. Ulel aliter. Non ueni uoca¬
tes dei iusticiam. & suã uolentes
statuere. iusticiȩ dei ñ sunt sub¬
iecti: s illos qͥ se pectatores re-¬
cognoscunt. & gratiȩ dei colla
submittunt. Quamdiu enĩ iusti
in oculis suis erunt: ad fidem ñ
nocari poterunt. Mistice maths
significat aliquem t̾renis lucris
inhiantem. & sedentem in thelo¬
neo. idest sedulũ in scłarib nego¬
tiis. quẽ indet dñs dum oculis
tẽ bone cont̾i̾sionis in pͥmit. Eait¬
illi. uel ꝑ p̃dicationẽ uel ꝑ scͥpture
ammnonitionem. uel int̾nam aspi¬
rationem. sequiere me. id est post¬
positis scł̃i cupiditatibus initare
me. & ille surgens auitiis seqͥt᷑
eũ uia uirtutis. qui merito dicit᷑
leui. uel matheris. Leui enim as¬
sumptus. mathetis donatas int̾p̃¬

Expanded text:
ores, ut ad poenitentiam invitem. Non enim veni in mundum vocare justos, subaudi ad poenitentiam, quod dicit Lucas, sed peccatores. Qui enim justus est, ut non erat ad poenitentiam invitandus. Vel aliter: Non enim veni vocates Dei justitiam, et suam volentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Sed illos, qui se peccatores recognoscunt, et gratiae Dei colla submittunt. Quandiu enim justi in oculis suis erunt sapientes, advocari poterunt. MYSTICE. Matthaeus significat hominem terrenis lucris inhiantem, et sedentem in telonio, id est, sedulum in saecularibus negotiis. Quem videt Jesus, dum eum oculo et bonae conilli, vel per praedicationem, vel per Scripturae admonitionem, vel per internam inspirationem: Sequere me, id est postpositis saeculi cupiditatibus, imitare me. At ille surgens a vitiis, sequitur eum, viam veritatis, qui merito dicitur Levi vel Matthaeus. Levi enim assumptus, Matthaeus donatus interpr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ matrem suiã a dño petierunt.
ut unus ad dexteram. & alius
ad sinistram sederet: & ideo ad
celestia nullus inbiabat. S ter¬
rena postposuerant. quia dñs
p̃ceꝑat : tamen nondum scien¬
tes quod p̃mium reciꝑent. llñ
etiam petrus a dũo quesinnt.
Nos reluiqͥmꝰ om̃ia & cetera.
Et ideo adhuc uestim̃tum

Expanded text:
r matrem suam a Domino petierunt, ut unus ad dexteram, alter ad sinistram sederet, et ideo ad coelestia non inhiabant, sed terrena postposuerant, quia Dominus praeceperat, tamen nondum scientes erant quod praemium reciperent. Unde etiam Petrus a Domino quaesivit: Nos reliquimus omnia , etc., et ideo adhuc vestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
dam efficient᷑: tunc nouum ui¬
cauendũ ẽ ne simplici & car¬
nali imis gͣuia imponat.
Cum date sint diuerse simili¬
reficimͣ: ueste foris tegiur.
llestis gͦ sunt oꝑa bona quȩ fo¬
ris agimus: quibꝰ coram homi¬
mbus lucemus. Uinũ feruor
fidei & pietatis & caritatis:
quo in conspecta dei in notu¬
tate sensus intus reformam᷑.¬

Expanded text:
dam efficientur, tunc novum vidam efficientur, tunc novum vicavendum est, simplicium et carnalium humeris gravia imponat, cum datae sint diversae similireficimur, veste foris tegimur. Vestis ergo sunt bona opera quae foris agimus, quibus coram hominibus lucemus. Vinum, fervor fidei, spei et charitatis, quo in conspectu Dei in novitate sensus intus reformam
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ieuinare a cibis ualt po
Quasi diceret. Noua uita illa
ñ potest dari ꝑ partes: s pͥus a¬
niii untentio ad alta subleuan¬
sunt imponi. Qui enim aliquod
graue pondtis illius uitȩ uult
ueteri imponere. peior scifsura
fit. qr homo inde deterioratur
& totum bonum postponit. Tol¬
lit enim. Ideo rudis pannus idest
nouus ñ debet poni in uet̾i uesti
m̃to: qi tollit sepe a uestim̃to ple¬
nitudinẽ eiꝰ. idest ꝑfectionẽ. Et
tunc fit peior scissura. Graue
enĩ honus rudi imectum. illud
bom quod pͥus ei iuerat sepe de¬
struit. quod etiam in nr̃is tem¬
poribꝰ contingere uidemus. Dũ
enim continentia carnalis cle¬
ricis imponitur ablato contugio
quod peuis est ꝑ forncationes
euagantur Neq. Nouum ui
rant. tñ adhuic ñ noui erant. s
uet̾es. idest carnales. Si gͦ seuie¬
riora mandata eis traderentur:
rumꝑent᷑. & totã doctͥnam
effunderent. S postqͣ. suscepto
sp̃u sancto noui. idest apti ad au¬
steritatem nouȩ uitȩ suscipien¬

Expanded text:
t jejunare a cibis vult ponquasi dicat: Nova vita illa non potest dari per partes, sed prius animi intentio ad alta sublevansunt imponi. Qui enim aliquod grave pondus illius vitae vult veteri imponere, pejor scissura fit, quia homo inde deterioratur, et totum bonum postponit. Tollit enim, etc. Ideo rudis pannus, id est novus, non debet poni in vestimento veteri quia tollit saepe a vestimento plenitudinem ejus, id est perfectionem, et tunc fit pejor scissura. Grave enim onus rudi injunctum, illud boni quod prius ei inerat, saepe destruit, quod etiam nostris temporibus contingere videmus. Dum enim clericis continentia carnalis imponitur, ablato conjugio, quod pejus est, per fornicationes evagantur. Neque novum vinum. rant, tamen adhuc novi non erant, sed veteres, id est carnales. Si ergo saeviora mandata eis traderentur, rumperentur, et totam doctrinam effunderent. Sed postquam suscepto Spiritu sancto novi, id est apti ad austeritatem novae vitae suscipien
Abbreviated transcription (Latin):
tes autẽ. Phariseis de falsa isti¬
cia tumidis dat consilium cor¬
rectionis. faciebant sepe sacͥfitia
intẽplo. ut iusti apparerent co¬
ram popło: sed ñ exercebant mi
sticia. Si enim ueri essent iusti.
pectatoribꝰ condescenderent: &
de salute illorum sic̃ de sua la¬
borarent. quasi dic̾et. uos estima.¬
tis uos esse iustos. s euntes ad
ꝓph̃as: discite quid est uera iusti.¬
sacͥficium tantum. Non despi¬
cit deus sacrificium. s sacrifi-¬
crum sine misericordra. Non em̃¬

Expanded text:
um. Pharisaeis de falsa justitia tumidis, dat consilium correctionis. Faciebant saepe sacrificia in templo, ut justi apparerent coram populo, sed non exercebant opera stitia. Si enim vere justi essent, peccatoribus condescenderent, et de salute illorum, sicut de sua laborarent, quasi dicat: Vos aestimatis vos esse justos, sed euntes ad prophetas, discite, quid est vera justitsacrificium, tamen non despicit Deus sacrificium, sed sacrificium sine misericordia. Non e
Abbreviated transcription (Latin):
tes se esse iustos. qui a iusticia.
longe erant: & eos criminant᷑
inustos qͥ resipiscendo apeccati.
ñ parũ iusticiȩ appropinquabãt.
Errabant ergo pharisei. qͥ nec
aliena nec sua nouerant cordel.
s ds̃ qͥ nouit abscondita cordis.
eos quos iam penitentes suscepe¬
rat amplius in fide confortat. &
illos quos ad huc suꝑbos tolerat¬
& impios. ad humilitatis & pie¬
tatis gratiam ꝓuocat. Nam iħc
audiens & prauas cogitationes¬
eorum attendens: ait. Non est
opus ualentibus medico: s male
habentibus. Cangit scribas et
phariseos: qui iustos se putan-¬
tes. a consortio aliorum declina-¬
bant. Se ipsum uͦ medicum dĩc:
qui miro medicandi genere ꝓpt̾
unqͥtates nr̃as uuln̾atus est. ut
uulnus peccatorum nr̃orum sa¬
naretur. Sanos quidem eos ap¬
ƿellans: qui suam uolentes sta-¬
tuere iusticiam. iusticiȩ dei ñ
sunt subiecti. Male habentes
uocat eos qui suȩ fragilitatis
conscientia deuicti. nec ꝑ legem

Expanded text:
tes se esse justos, qui a justitia tes se esse justos, qui a justitia longe erant, et eos criminantur injustos, qui resipiscendo a peccatis non parum justitiae appropinquabant. Errabant ergo Pharisaei, qui nec aliena nec sua noverant corda, sed Deus qui novit occulta cordis, eos quos jam poenitentes susceperat, amplius in fide confortat, et illos quos adhuc superbos tolerat et impios, ad humilitatis ac pietatis gratiam provocat. Nam Jesus audiens et pravas eorum cogitationes attendens ait: Non est opus valentibus medico, sed male habentibus. Tangit hic Scribas et Pharisaeos, qui justos putantes se, consortia aliorum declinabant. Seipsum vero medicum dicit, qui miro medicandi genere propter iniquitates nostras vulneratus est, ut vulnus peccatorum nostrorum sanaret: sanos quidem appellans eos, qui suam volentes statuere justitiam, justitiae Dei non sunt subjecti. Male habentes vocat eos, qui suae fragilitatis conscientia devicti, nec per legem
Abbreviated transcription (Latin):
rent. nec forsitan deus cumeis.
Publicam uocantur qͥ publice
sceleribus fedantur. uel publi¬
cis negociis implicantur: q̃ sine
peccato aut uix aut nunꝗͣ¬
possunt trastari. Et pulchrũ
fuit p̃sagium. quia qui apłs
& doctor gentiũ erat futurus.
in pͥma sua conuersione peccan¬
tium gregem post se trabit ad
salutẽ. offitiumq euangłiran¬
di. quod ꝓficiente merito uir¬
tutũ erat expleturus. iam apͥ¬
mis fidei sue incipit rudim̃tis.
ut iam ꝓficeret exemplo. qui ꝓ¬
ficere debebat & uerbo. Et no¬
tandum ẽ. quod scdm̃ hoc quod
lucas dicit. matheꝰ. xp̃o magnũ
conuiiiũ in domo sua parauit:
cem rependens: ut illi comoda¬
ret sua temporalia. a quo expec¬
tabat ꝓpetua bona. Sequitur.
Et uidentes pharisei dixertint
discipłis eiꝰ. Quare cum publi¬
canis & peccatoribus manducat
magister uester:: Duplici erro¬
re tenentur pharisei. cũ ma¬
gistro ueritatis de susceptione
peccatorum detrahunt. arbitrã¬

Expanded text:
rent, nec forsitan Deus cum eis. rent, nec forsitan Deus cum eis. Publicani vocantur, qui publicis sceleribus foedantur, vel publicis negotiis implicantur, quae sine peccato aut vix aut nunquam tractari possunt. Et pulchrum fuit praesagium, quia qui apostolus et doctor gentium futurus erat in prima sua conversione, peccantium gregem post se trahit ad salutem, officiumque evangelizandi, quod proficiente merito virtutum expleturus erat, a primis jam fidei suae incipit rudimentis ut jam proficeret exemplo, qui proficere debebat et verbo. Et notandum est, quia secundum quod Lucas dicit, Matthaeus Christo magnum convivium in domo sua parasse, cem repetens, ut illi commodaret sua temporalia, a quo exspectabat perpetua bona. Sequitur: Et videntes Pharisaei dixerunt discipulis ejus, quare cum publicanis et peccatoribus manducat magister vester? Duplici errore tenentur Pharisaei: Cum magistro veritatis de susceptione peccatorum detrahant, arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
galium. s periculũ contẽpsit. qd
intienre poterat a pͥncipibus
scłi. qui uectigaliũ rationes inor¬
dinatas. & absq ratione relig̃rit.
miniam habens cupiditatẽ dñi
sequendi. S reuertamur ad lit¬
teram. Ulidit hominẽ sedentẽ.
in theloneo. idest in domo scilicet¬
uͥ uectigalia congregabantur:
& publici reditus conportabant᷑.
Euit enim iste theloneariꝰ. dictꝰ.
a greco quod ẽ thelon. idest uedi¬
gal. Et factum ẽ. hic matheus
non exp̃ssit in cuiꝰ domo discu
eũ discubuisse. Cum gͦ dicit in
domo illius. expͥmit illum de
quo loquebatur suꝑitis. Notã¬
dum ẽ qi discubuit cũ publica¬
nis & peccatoribus. Ulmꝰ qͥppe
puiblicani conuersio: multis fu¬
it exemplũ penitentiȩ. & indul¬
gentiȩ. Qui enim cum iłiu &
discipłis eiꝰ discuimbebant. iam
publicami & peccatores ẽẽ de¬
sierant. Nam si in peccatis esse
& ꝑseuerare decernerent. ei qͥ
sine peccato ẽ conuesci ñ aude¬

Expanded text:
galium, sed et periculum contempsit, quod galium, sed et periculum contempsit, quod evenire poterat a principibus saeculi, qui vectigalium rationes inordinatas, et absque ratione reliquerit, nimiam habens cupiditatem sequendi Dominum. Sed revertamur ad litteram. Vidit hominem sedentem, etc., in telonio, id est in domo, ubi scilicet vectigalia congregabantur, id est publici redditus comportabantur. Erat enim iste telonarius dictus a Graeco, quod est telon, id est vectigal. Et factum est, etc. Hic Matthaeus non expressit, in cujus domo discubeum discubuisse. Cum ergo dicit in domo illius, exprimit illum de quo loquebatur superius. Notandum quia discubuit cum publicanis et peccatoribus. Unius quippe publicani conversio, multis fuit exemplum poenitentiae et indulgentiae. Qui enim cum Jesu et discipulis ejus discumbebant, jam publicani et peccatores esse desierant, nec si in peccatis esse et perseverare decernerent, ei qui sine peccato est convesci aude
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Hinc
potest ꝑcipi
hec miracłã
ante sermo¬
nem dm̃i in monde facta fuisse.
cum inter ea conuersionem
suã referat euangłista. Nota
quia matheus binomius fuit.
llocabatur enim matheus & le
eum usitato nomine. de pͥstina
conu̾satione eum palam notabi¬
lem faciant. Porro ipse matheus
qͣsi accusator sui ipsitis uulgato
nomine se appellat. &. in catha¬
logo aplõrum se etiam publica¬
ntim nominauit. quatimis ꝑ
hoc publicanis & peccatoribus
confidentiam salutis prebeat.
o nemo legens conuersionem
eiꝰ de misericordia dei diffidat.
gełistam uideat. Non ẽ mirandũ
quod publicamis ad pͥmam dñi¬
uocem iubentis terrena lucra
reliquit. & comi tatui euis quẽ
diuitiis carere uidebat adhese¬
rit. Ipse enim qui uocabat exte¬
rius uerbo. intus ininsibiliter
edocebat. ut seque retur obedien¬
do: infundens illius menti. quod
si desereret thesauros in t̾ris. i¬
corruptibiles thesauros haberet
solum lucra reliqͥt. & curã uecti¬

Expanded text:
etc. Hinc potest percipi haec miracula ante sermonem Domini in monte fuisse facta cum interea conversionem suam referat Evangelista. Nota, quia Matthaeus binominis erat. Vocabatur enim Matthaeus et eum usitato nomine, de pristina conversatione eum notabilem facerent palam. Porro ipse Matthaeus, quasi accusator sui ipsius, vulgari nomine se appellat, et in catalogo apostolorum se etiam publicanum cognominat, quatenus per hoc publicanis et peccatoribus confidentiam salutis praebeat, et nemo legens conversionem ipsius de misericordia Dei diffidat, gelistam videat. Non est mirandum quod publicanus ad primam vocem jubentis Domini terrena lucra reliquerit, et comitatui ejus, quem divitiis carere videbat, adhaeserit. Ipse enim qui vocabat exterius, verbo intus invisibiliter docebat, ut sequeretur obediendo infundens illius menti, quia si desereret thesauros in terris, incorruptibiles thesauros in coelisolum lucra reliquit et curam vecti
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud enĩ erant: & aliud simu¬
labant. Dixit gͦ eis. Ostendite.
mͥ nũmisina cenfris. denarium
scilicet qui ꝓ decem nũmis im¬
putatur: & habet ymaginem
cesaris. & illis offerentibꝰ dena¬
ritm: ait iħc. Cuitis ẽ ymago
hȩc & suꝑscͥptio: Patet qi nons
de ignorantia int̾rogat: s ut cõ¬
petenter ad uerba eorum respõ¬
deat. Dieũt ei. cesariᷤᷤ cesaris qͥdẽ
tiberii: pͥingni augusti. sub quo
& dñs passus ẽ. Tunc ait illis.
Reddite gͦ que sunt cesaris. ce¬
sari. & q̃sunt dei deo. Reodite
cesari tributũ. peccumã deo:
decimas. uictimas. Uel aliter.
Reddite cesari sua: & quȩ st̃
dei.deo. Sĩc enĩ cesar exigit in¬
pressionem sue ymaginis: sic &s
deus animã lumine utiltꝰ si sig¬
natam. Unde psalmista. Signatũ
est suꝑ nos ltimen unltus tui do¬
mine. Et audientes mirati st̃.
Qui tantã sapientiam credere
debuerunt. mirati funt. Quia
tẽptandi locum ñ habuerunt.

Expanded text:
Aliud enim erant, et aliud simuAliud enim erant, et aliud simulabant. Dicit ergo eis: Ostendite mihi numisma census. Denarium scilicet, qui pro decem nummis computabatur, et habebat imaginem Caesaris et illis ostendentibus denarium, Ait Jesus: Cujus est imago haec et superscriptio? Patet quia non de ignorantia interrogat, sed ut competenter ad verba eorum respondeat. Dicunt ei, Caesaris. Caesaris quidem Tiberii privigni Augusti, sub quo et Dominus passus est. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari; et quae sunt Dei, Deo. Reddite Caesari tributum, pecuniam; Deo, decimas et victimas. Vel aliter: Reddite Caesari sua, et quae sunt Dei, Deo. Sicut enim Caesar exigit impressionem suae imaginis, sic et Deus animam vultus lumine sui signatam. Unde Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine .-- Et audientes mirati sunt. Qui ad tantam sapientiam credere debuerunt, mirati sunt, quia tentandi locum non habuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ illis predictum erat in lege
ba discipłorum ad iħ̃m. Quia
discipłi eũ magistrũ uocant &
ueracem: ut quasi honoratus
& laudatus. misteriũ sui cordis
simpliciter aꝑiat illis. tanquã
uolens habere discipłos. Et no¬
ta fraudulentam int̾rogatiorẽ
q̃ illuc ꝓuocat respondentem.
rem. & dicat tributa ñ debe
ꝑsolui. ut statim audientes
herodiam. seditionis contra ro¬
manos auctorem teneant. Et
nota qd dicit᷑ ñ est tibi cura
de aliqͦ: quasi dicant. Non
times p̃latam ꝑsonã nec respi¬
cis ꝑsonam hominũ. idest in¬
discrete dicis ueritatẽ. & ma¬
ioribus & minoribꝰ. Cognita
autẽ iħc neqͥtia & dolositate
arum ait. Quid mei temptatis
ba eceum blande. s. scł̃m con¬
scientiam eortim as peram res¬
pondet aspere: loq̃nꝰ ad ammã
ñ ad coepus. ñ uerb̃. s uolunta¬
tibus. Prima quidẽ : maxima
iurtus est respondentis. int̾rogã¬
tium mentes cognoscere: & ñ
discipłõs s temptatores uocare.

Expanded text:
sicut illis praedictum erat in lege.sicut illis praedictum erat in lege.ba discipulorum ad Jesum, quia discipuli eum magistrum vocant, et veracem, ut quasi honoratus et laudatus, mysterium sui cordis simpliciter aperiat illis, tanquam volens habere discipulos. Et nota fraudulentam interrogationem, qua illuc provocat respondentem eat, et dicat tributa non debere persolvi, ut statim audientes Herodiani seditionis contra Romanos auctorem teneant. Et nota quod dicunt, non est tibi cura de aliquo, quasi dicant: Non times praelatam personam, nec respicis personam hominum, id est indiscrete dicis veritatem, et majoribus et minoribus. Cognita autem neq ait: Quid me tentalis, ba eorum blanda, sed secundum conscientiam ipsorum asperam respondet aspere, loquens ad animam, non ad corpus, non verbis, sed voluntatibus. Prima quidem et maxima virtus est respondentis, interrogantium mentes cognoscere, et non discipulos, sed tentationes vocare.
Abbreviated transcription (Latin):
dñm comp̃hendere. tmiuert̃
popłm. atq ideo qd̾ ꝑ se ñ pote¬
rant. presidis manibꝰ attempta¬
bant: ut uelut ipsi a morte eius
uiderent᷑. inmunes. Unde qui¬
dem mittunt ei disciplõs suos
cum herodianis. Disciplõs dico
quasi minus notos. & minus fus¬
pectos. ut uel abscondite facile
eum deciꝑent: aut reprehensi.
Malo enim consilio dep̃henso.
tanto minor nascit᷑ confusio:
quanto fuerit ꝑsona deterior.
te quidem minores: s malitia
erant pares. Cum herodianis
dicit: idest cum militibꝰ herodis.
Sub augusto cesare quando
descͥptio facta est: iudea tribu¬
taria facta est. his tribtitis p̃po¬
situs antipatri filitis herodis
aliemgena & ꝓselitas: iudeis
rex ab augusto cesare est consti¬
tutus. Erat gͦ seditio in popłõ.
ri ꝓ secciritate & quiete: cum
romam ꝓ omnibꝰ militent. Pha¬
riseis contra dicentibus ñ de-
pharisei si possent deciꝑe illum.
Et notandum iudeos humulia¬
tos ꝓ peccatis suis tributũ redd̾e

Expanded text:
hendere, timuerunt populum. Atque ideo quod per se non poterant, praesidium manibus attentabant, ut vel ipsi a morte ejus viderentur immunes, unde quidem mittunt eis discipulos suos, sed cum Herodiianis. Discipulos dico, quasi minus notos, et minus suspectos, ut vel abscondite, facile eum deciperent, aut reprehensi Malo enim consilio deprehenso, tanto minor nascitur confusio, quanto fuerit persona deterior. te quidem minores, sed malitia erant pares. Cum Herodianis dicit, id est cum militibus Herodis. Sub Augusto Caesare, quando descriptio facta est, Judaea tributaria facta est. His tributis praepositus Antipatris filius Herodis alienigena et proselytus, Judaeis sub Augusto rex est constitutus. Erat ergo seditio in populo: ri pro securitate et quiete, cum Romani pro omnibus militent; Pharisaeis contra nitentibus, non deberPharisaei si possent decipere illum. Et notandum Judaeos humiliatos pro peccatis tributum reddere,
Abbreviated transcription (Latin):
deus iacob. Nota quia ponit
testimoniũ quod uidet᷑ satis
ambiguum. uel ñ satis ꝑtinens
ad refurrectionis ueritatem: s
ta funt testimonia resur rectio¬
ñ recipiunt. s tantum quinq
libros moysi. Et notandumq
hic de resurrectione. & alibide
duunitate quedam coram con-¬
tẽptoribus dñs intienit᷑ dixisse
ñ ut daret sc̃m cambus & mar¬
garitas portis: s qr inter
eos qui demptabant aliqui erã¬
qui utiliter audiebant. qͦs pro
aliorum inmunditia negligi ñ
oportebat. Et notandũ etiam
fert. ñ ẽ deus mortuorum s ui¬
uorum. ut cum ꝓbauerit aĩas
ꝑmanere pꝰ mortem. conseq̃nter
introducatur corporum resur¬
pectio. q̃ cum animabtis bona
uel mala gesserunt. Et audien¬
tes turbe mirabantur in doctri¬
na eius. quasi dicat. simpliciter
gͣdientes. & miraclã ueneranteᷤ.
doctͥnam eius secuntur pbari¬
sei uͦ ñ & hoc est quod sequit᷑.

Expanded text:
etc. Nota quia ponit testimonium, quod videtur satis ambiguum, vel non satis pertinens ad resurrectionis veritatem, sed bi sunt aperta testimonia resurrectiorecipiunt, sed tantum quinque libros Moysi. Et notandum quod hic de resurrectione, et alibi de divinitate, quaedam coram tentatoribus Dominus invenitur dixisse, non ut daret sanctum canibus, et margaritas porcis, sed quia inter eos qui tentabant, erant aliqui qui utiliter audiebant, quos pro aliorum immunditia negligi non oportebat. Et notandum etiam fert: Non est Deus mortuorum, sed viventium, ut, cum probaverit animas manere post mortem, consequenter etiam introducatur et corporum resurrectio, quae cum animabus bona vel mala gesserunt. Et audientes turbae, mirabantur in doctrina ejus, etc. Quasi dicat: Simpliciter gradientes vel miracula venerantes, doctrinam ejus sequuntur, Pharisaei vero non. Et hoc est, quod s