comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um crucis xp̃i arripuit. & tam
contra libidines. quã etiã contra
untuersa supplicia fide potius ar.¬
mata quã ferro. fortiter dimicauit
& uicit. Aspicit deniq blandientẽ
amare qđ transit. Et dũ nimis uir¬
ginitatẽ diligit: nec ludibria. nec
flãmas. nec supplicia. nec carnifices
metuit : postremo nec gladiũ fu¬
rentis ꝑsecutoris expauit. Cõpellit᷑
uirgo ornamenta susciperecor.¬
poris. sed renuit : qmͣ iam suscepe¬
rat mentis. Et quia non de esigan.¬
tia corporis humani placere stu¬
debat : quia timebat de feditate
animȩ dño displicere: dabat intus
Tantoq. studebat displicere carna¬
libus in carnis aspectu: quanto
xp̃o instituit & eius angłis cõpla¬
cere. Turbatur iuuenis apuella
contemptus: & se munerib compla¬
cere posse existimans: aurũ. gẽmas.
congeminans. uestes. prȩdia p̾ciosa
conuectat. Sed quia xp̃i caritas
preciũ pecuniarũ non habet: uir¬
ginitas sacratissima in suo gradu

Expanded text:
um crucis Christi arripuit; et tam um crucis Christi arripuit; et tam contra libidines quam etiam contra universa supplicia fide potius armata quam ferro, fortiter dimicavit et vicit. Aspicit denique blandientem amare, 457 quod transit; et dum nimis virginitatem diligit, nec ludibria, nec flammas, nec supplicia, nec carnifices metuit: postremo nec gladium furentis persecutoris expavit. Compellitur virgo ornamenta suscipere corporis, sed renuit; quoniam jam susceperat mentis: et quia non de elegantia corporis humani placere studebat, quia timebat de foeditate animae Domino displicere, dabat interitantumque studuit displicere carnalibus in carnis aspectu, quanto Christo institit, et ejus angelis complacere. 5. Turbatur juvenis a puella contemptus, et se muneribus complacere posse existimans, aurum, gemmas congeminans, vestes, praedia pretiosa convectat. Sed quia Christi charitas pretium pecuniarum non habet, virgo sacratissima in suo gradu
Abbreviated transcription (Latin):
ut unusquisq ꝓ qualitate sexus.
& ꝓ ętate annoꝵ. modũ sui ꝓpositi
teneat. Et sicut ꝑuirgine̾ uirgines:
purgatione animi mundi dulcia
recusantes. & eiꝰ non recusantes
austera. ad delectationes ꝑpetuas
& ad gaudia ȩterna ꝑtingant.
Hȩc dicentes: non uituperamus con¬
iugum casta cõmertia: sed uirginũ
ꝑseuerantiã adornamus. Non eni
uirginitas malis rebus suꝑponen¬
da est: sed est rebus optimis pͣferenda.
Quȩ emi mundis mundior. & scis est
sanctior: non indiget malarũ rerũ
uituperatione laudari. Sequantur
itaq. sca̾ coniugia patriarcharum
coniuges in religione posite. ac di.¬
uinis litteris informatȩ. saram.
rebeccam. rachelem. annam. susan¬
nam. ac sephoram. imitentur uxo.¬
res. xp̃i uero uirgines solam uirgine᷑
matrẽ luminis subsequantur.
Huius pedissequa agnes beatissima
exemplũ: cũ uirginitatẽ pͣtulit
uitȩ: omnẽq a se amorẽ terrenũ.
ꝑ amorẽ celestem expellens: trophe¬

Expanded text:
ut unusquisque pro qualitate sexus, ut unusquisque pro qualitate sexus, et pro aetate annorum modum sui propositi teneat, et sicut per virginem virgines, pugnatione animi mundi dulcia recusantes, et ejus non recusantes austera, ad delectationes perpetuas et ad gaudia aeterna pertingant. 3. Haec dicentes non vituperamus conjugum casta commercia, sed virginum perseverantiam adornamus; non enim virginitas malis rebus superponenda est, sed est rebus optimis praeferenda. Quae enim mundis mundior, et sanctis sanctior est, non indiget malarum rerum vituperatione laudari. Sequantur itaque sancta conjugia patriarcharum conjuges in religione positae, ac divinis litteris informatae, Saram, Rebeccam, Rachelem, Annam, Susannam, Sephoram imitentur uxores: Christi vero virgines solam Virginem matrem Virginis luminis subsequantur. 4. Hujus pedissequa Agnes beatissima exemplum, cum virginitatem praetulit vitae, omnemque a se amorem terrenum per amorem coelestem expellens, tropae
Abbreviated transcription (Latin):
uirgineus flos marie in marces¬
sibiles coronas innectat: & sceptri¬
geram pudoris aulam in macula.¬
to conseruet affectu: eo usq inte¬
gritas ꝑseuerauit ad palmã. ut in
puellis tropheu̾ scitatis arriperet.
& ꝑ uestigia matris uirginis ad
celestem thalamũ ꝑueniret. Hinc
est quod anulo fidei agnes se asse¬
rit subarratam : & clamat se amo¬
ri constric tam. O quã imita.¬
bile uirgini bus uirgo tui tra¬
didisti amo.ris exemplũ. o quã
gineis tribuisti responsũ: contepͣ¬
nendo mundi diuitias. execrando
carnis concupiscentias. & solam
xp̃i pulchritudinem ad amando.
Accedite ad puellam puellȩ: & disci¬
te in annis infantiȩ quales inpec.¬
tore suo circa amorẽ xp̃i flãmas
accendit. Dicit se amatori suo ser¬
uare fidem : & eius corpus concu¬
piscere solũ. qui ꝓ amore hominũ.
mortis non recusauit interitum.
Discite uirgines xp̃i amore᷑ in puella
er uentẽ: & om̃s mundi diuitiaᷤᷤ
ues lut stercora recusantẽ. Ideo

Expanded text:
irgineus flos Mariae immarcessibiles coronas innectat, et sceptrigeram pudoris aulam immaculato conservet affectu; eousque integritas perseveravit ad palmam, ut in puellis tropaeum sanctitatis arriperet, et per vestigia matris virginis ad coelestem thalamum perveniret. Hinc est quod annulo fidei Agnes se asserit subarratam, et clamat se amore constrictam. O quam imitabile virginibus virgo tui tradidisti amoris exemplum! o quam gineis tribuisti responsum, contemnendo mundi divitias, exsecrando carnis concupiscentias, et solam Christi pulchritudinem adamando! 2. Accedite ad puellam, puellae, et discite in annis infantiae quales in pectore suo circa amorem Christi flammas accenderit. Dicit se amatori suo servare fidem, et ejus corpus concupiscere solum, qui pro amore omnium mortis non recusavit interitum. Discite, virgines Christi, amorem in 456 puella ferventem, et omnes mundi divitias velut stercora recusantem. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebant. Ergo illi uidentes signum
qͦd fecerat iħc dixerunt. quia hic est
uere ꝓpheta qui uenturus est in mun.¬
dum. Nos certiori cognitione ueri¬
tatis & fidei uidentis mundũ quem
fecit iħe. & signa quib illũ repleuit:
dicamus quia hic est uere mediator
dĩ & hominũ. qui implet mundum
diuinitate. & mundus ꝑ ipsũ factꝰ .
Qui inpropria uenit genus humanũ
querere. & saluare qđ perierat. ac re¬
creare mundũ quẽ fecerat. Qui cũ
suis fidelibus ꝑ presentiam diuinitatis
est in mundo om̃ib dieb usq ad con¬
sũmationem sełi qui in consũmationc̃
scł ꝑhumanitate᷑ uenturus est in
mundũ. ut reddat singulis scđͦm oꝑa
eoꝵ. impios quidẽ & peccatores gͣnũ
piciens in ignem. iustos autẽ in uitã
introducens scnam. in qua uunt &

Expanded text:
nesciebant. Ergo illi videntes signum nesciebant. Ergo illi videntes signum quod fecerat Jesus, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori cognitione veritatis et fidei videntes mundum, quem fecit Jesus, et signa quibus illum replevit, dicamus: Quia hic est vere mediator Dei et hominum, qui implet mundum divinitate, et mundus per ipsum factus est, qui in propria venit, genus humanum quaerere et salvare, quod perierat, ac recreare mundum, quem fecerat, qui cum suis fidelibus per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, qui in consummatione saeculi per humanitatem venturus est in mundum, ut reddat singulis secundum opera eorum: impios quidem et peccatores aeternum projiciens in ignem, justos autem in vitam introduc
Abbreviated transcription (Latin):
ta litteris suo pariter & turbarũ
usui conseruare iubentur. Hoc ipsi
fecere apłi. & euangłistȩ. non pauca
legis & ꝓphetarũ dicta mystica suis
interp̃tatione addita instrendo opus¬
culis. hoc sequaces eoꝵ ȩccłȩ toto orbe
magistri aiam integros nonnulli
titriusq testamenti libros diligen¬
tiori explanatione discutiendo. qui
quãuis hominib despecti: celestis
tamen grẽ sunt pane fexundi.
Nam seruilia cophinis solent opera
fieri. Unde de popło qui in luto ac
lateribus seruiebat in egẏpto dicit
psalmista. manus eius in cophino ser¬
uierunt. Illi ergo homines cũ uidis¬
sent qđ fecerat signũ dicebant. quia
hic est uere ꝓpħa. qui uenturus est
in mundũ. Recte quidẽ dicebatit
dñm ꝓphetam magnũ. magnȩ salutis
p̃conẽ im mundo futurũ. Nam &
ipse ꝓphitam se uocare dignatur ubi
ait. quia non capit ꝓphetam perire
extra hierłm. Sed necdũ plena fide
ꝓficiebant. qui hunc etiam dñm dicere¬

Expanded text:
ta litteris suo pariter et turbarum ta litteris suo pariter et turbarum usui conservare jubentur. Hoc ipsi fecere apostoli et evangelistae, non pauca legis et prophetarum dicta mystica suis interpretatione addita inserendo opusculis. Hoc sequaces eorum Ecclesiae toto orbe magistri, etiam integros nonnulli utriusque Testamenti libros diligentiori explanatione discutiendo: qui quamvis hominibus despecti, coelestis tamen gratiae sunt pane fecundi. Nam servilia cophinis solent opera fieri. Unde de populo, qui in luto quondam ac lateribus serviebant in Aegypto, dicit Psalmista: Manus ejus in cophino servierunt . Illi ergo homines cum vidissent, quod fecerat signum, dicebant: Quia hic est vere propheta qui venturus est inDominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait: Quia non capit prophetam perire extra Jerusalem . Sed necdum plena fide proficiebant, qui hunc etiam D
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ suꝑbientibus abscondit. humi.¬
libus sp̃u secreta reuelauerit. Qđ
autẽ saturata multitudine iussit dis¬
cipłos colligere quȩ superauerunt
fragmentoꝵ ne perirent: hoc ꝓfecto
signat. quia pleraque sunt archana
diuinoꝵ eloquioꝵ. quȩ uulgi sensus
non capit. non nulla quȩ ꝑse qͥdẽ
minus docti assequi nequeunt. sed
a doctorib exposita mox intelligere
queunt. Hȩc ergo necesse est ut qui
ualent diligentius serutando intel¬
ligant. & ad eruditionẽ minoꝵ suo¬
uel dicto uel scripto faciant ꝑueni¬
re. ne alimenta uerbi illoꝵ desidia
pereant. plebibusq tollantur: qui
hȩc dño donante interpͣtando colli¬
gere norunt. Collegerunt ergo
inquit. & impleuerunt duodecim
cophinos fragmentoꝵ. Quia duode¬
nario numero solet ꝑfectionis cuiꝰ.
libet summa figurari: recte ꝑ duo
primitur. qui obscura scripturarũ
quȩ ꝑse turbȩ nequeunt & meditan¬
do colligere. & meditata & manda¬

Expanded text:
quae superbientibus abscondit, humiquae superbientibus abscondit, humilibus spiritu secreta revelaverat. Quod autem saturata multitudine, jussit discipulos colligere quae superaverunt fragmentorum, ne perirent, hoc profecto signat quia pleraque sunt arcana divinorum eloquiorum, quae vulgi sensus non capit, nonnulla quae per se quidem minus docti assequi nea doctioribus exposita mox intelligere queunt. Haec ergo necesse est ut qui valent diligentius scrutando colligant, et ad eruditionem minorum suorum dicto vel scripto faciant pervenire, ne alimenta verbi illorum desidia pereant, plebibusque tolhaec Domino donante interpretando colligere norunt. Collegerunt ergo, inquit, et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Quia duodenarlibet summa figurari, recte per duprimitur, qui obscura Scripturarum, quae per se turbae nequeunt, et meditando colligere, et meditata et manda
Abbreviated transcription (Latin):
olfactus. gustus. & tactus. In quibus
singulis quicũq uiriliter agere &
confortari satagunt. sobrie & iuste
& pie uiuendo. ut cęlestis sapientiȩ
mereantur dulcedine recreari. hi
nimirũ quinq milib uiroꝵ quos
dñs mysticis dapibus satiauit figu¬
rantur. Nec pͣtereundũ. qđ refectu¬
rus multitudinẽ gr̃as egit. Egit
quippe grãs. ut & nos de ꝑceptis editꝰ
muneribus gr̃as semꝑ agere doceret.
& ipse quantũ de nr̃is ꝓfectibus gra¬
tuletur. de nr̃a sp̃uali refectione gau¬
deat: intimaret. Uultis eten̾i nosse
narrat euuangłista lucas dedisse euͣ
discipłis potestatem calcandi scipra
omnẽ uirtutẽ inimici. eoꝵq nomi¬
na seripta indicasse in celis. Et statim
infert. in ipsa hora exultauit in sp̃uͣ
cęli & terrȩ. qui abscondisti hȩc asa¬
pientib & prudentib. & reuelasti ea
paruulis. Claret ergo. quia saluti
ac uitȩ fideliũ congratuletur. qui
patrẽ grãs agendo conlaudat. qđ ea

Expanded text:
gustus, olfactus et tactus. In quibus gustus, olfactus et tactus. In quibus singulis quicunque viriliter agere, et confortari satagunt, sobrie, et juste, et pie vivendo, ut coelestis sapientiae mereantur dulcedine recreari; hi nimirum quinque millibus virorum, quos Dominus mysticis dapibus satiavit, figurantur. Nec praetereundum quod refecturus multitudinem gratias egit. Egit quippe gratias, ut et nos de perceptis coelitus muneribus gratias semper agere doceret, et ipse quantum de nostris profectibus gratuletur, de nostra spiritali refectione gaudeat, intimaret. Vultis etenim nosse,Narrat evangelista Lucas, dedisse eum discipulis potestatem calcandi supra omnem virtutem inimici, eorumque nomina scripta indicasse in coelis ; et statim infert: In ipsa hora exsultavit Spiritu eli et terrae, quod abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Claret ergo quia saluti ac vitae fidelium congratuletur, qui Patrem gratias agendo collaudat, quod ea
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Omĩs enĩ caro fenũ. & om̃is
gła eiꝰ tamquã flos fęni. Discu̾bat
ergo suꝑ fenũ ut florem fenicon¬
terat. id est ut castiget corpus suuͣ.
& seruituti subiciat. uoluptates car¬
nis edomet. luxurie fluxa restrin¬
gat. Quisq panis uiui cupit suaui¬
tate refici. quisq suꝑnȩ gr̃ȩ dapib
renouari amat: ne infima uetustate
deficiat. caueat. Quinq milia uiri
qui manducauerunt ꝑfectionem
eoꝵ qui uerbo uitȩ reficiuntur
insinuant. Uiroꝵ quippe nomine
solent in scripturis ꝑfectiores quiq
figurari. quos feminea mollities
nulla corrũpit. quales cupit esse
cos quib dicit apłs. uigilate. state
in fide. uiriliter agite. & conforta.¬
mini. Millenarius autẽ numerus
ultra quẽ nulla nr̃a cõputatio
succrescit. plenitudinẽ rerum de
quibus agitur indicare consueuit.
Quinario uero numero: quinq no¬
tissimi corporis nr̃i sensus expri¬
muntur: uisus uidelicet. auditus.

Expanded text:
rat. Omnis enim caro fenum, et omnis rat. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni. Discumbat ergo super fenum ut florem feni conterat, id est, castiget corpus suum, et servituti subjiciat, voluptates carnis edomet, luxuriae fluxa restringat quisquis panis vivi cupit suavitate refici; quisquis supernae gratiae dapibus renovari amat, ne infima vetustate deficiat, caveat. Quinque millia viri qui manducaverunt, perfectionem eorum qui verbo vitae reficiuntur, insinuant. Virorum quippe nomine solent in Scripturis perfectiores quique figurari, quos feminea mollities nulla corrumpit, quales cupit eos esse quibus dicit Apostolus: Vigilate, state in fide, viriliter agite et confortamini . Millenarius autem numerus, ultra quem nulla nostra computatio succrescit, plenitudinem rerum de quibus agitur indicare consuevit; quinario vero numero quinqtissimi corporis nostri sensus exprimuntur, visus videlicet, auditus,
Abbreviated transcription (Latin):
turbis distribuit. sed dño distribu¬
endoᷤᷤ obtulit: popłs est iudeoꝵ lite.¬
rali sensu puerilis. qui scripturaruͣ
dicta clausa secũ tenuit. quȩ tamen
dñs in carne apparens accepit. & qͥd
intus haberent utilitatis ac dulcedi
nis ostendit. Quã multiplici gr̃a
nibus ministranda porrexit. Unde
enͣi ministeriũ humane sabutis ini¬
tium accepisset. enarrari ꝑ dnm: ab
cis qui audierunt in nos consirmati
est. Quinq siquidẽ panes & duos
pisces fregit. & distribuit discipłis
suis. quando aperuit illis sensum.
ut intelligerent omia quȩ scripta
essent in lege moysi. & ꝓpħis e psal¬
mis de ipso. Discipłi apposuerunt
turbis. quando ꝓfecti pͣdicauerunt
ubiq dño cooꝑante & sermonem
confirmante sequentib signis. ł ęnũ
in quo discubens turba reficitur.
concupiscentia carnalis intelligitur.
quã calcare ac premere debet. om̃is
qui sp̃ualib alimentis satiari deside¬

Expanded text:
turbis distribuit, sed Domino distributurbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum litterali sensu puerilis, qui Scripturarum dicta clausa secum tenuit, quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilis, ostendit; quam multiplici spirinibus ministranda porrexit. Unde enim ministerium humanae salutis initium accepisset enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt, in nobis confirmatum est. Quinque siquidem panes et duos pisces fregit et distribuit discipulis suis, quando aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae scripta essent in lege Moysi et prophetis et Psalmis de ipso. Discipuli apposuerunt turbis, quando profecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Fenum in quo discumbens turba reficitur, concupiscentia carnis intelligitur, quam calcare et premere debet omnis, qui spiritualibus alimentis satiari deside
Abbreviated transcription (Latin):
& uino letificat cor hominis:
paucoꝵ denarioꝵ panes non suf.¬
ficere turbarũ milib non paucis.
ut unusquisq sufficienter acci¬
peret. & iam saturatus abiret.
Quinq autẽ panes quib multitu.¬
dinem popłi saturauit : quinq
sunt libri moysi. Quib spnali
intellectu patefactis. & abundan¬
tiore iam sensu multiplicatis: au¬
ditoꝵ fideliũ corda cotidie reficit:
Qui bene ordeacii fuisse referunt᷑.
ꝓpter nimirũ austeriora legis edi
cta. & integumento littere gros¬
siora. quȩ interiore̾ sp̃ualis sensirs
quasi medullam celabant. Duo autẽ
pisces quos addit psalmistarũ non
inconuenienter & ꝓphetarũ scripta
significant. quoꝵ unũ canendo alte.¬
rius colloquendo suis auditoribus
rabant. Et bene ꝑ aquatilia animan¬
tia figurantur. illius eui p̾cones.
in quo popłs fideliũ sine aquis bap.¬
tismi uiuere nullatenus possit.
Puer qui quinq panes & duos pisces
habuit. nec tamen eos esurientib

Expanded text:
et vino laetificat cor hominis , et vino laetificat cor hominis , paucorum denariorum panes sufficere turbarum millibus non paucis, ut unusquisque sufficienter acciperet, et jam saturatus abiret. Quinque autem panes quibus multitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi, quibus spirituali intellectu patefactis, et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum acta, et tegumenta litterae grossioris, quae interiorem spiritualis sensus quasi medullam celabant  Al., celant. Duo autem pisces quos addidit, psalmistarum non inconvenienter et prophetarum scripta significant, quorum unum canendo, alterum colloquendo suis auditoribus rabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus posset. Puer qui quinque panes et duos pisces habuit, nec tamen eos esurientibus
Abbreviated transcription (Latin):
añs turbas docet. sanat. & reficit. posst̃
ita mystice inter p̃tari. quia pascha
multitudinẽ uidisse ꝑhibetur: di¬
uinȩ pietatis indiciũ est. quia uide¬
licit cunctis ad se uenire querenti¬
bus gr̃a miscdiȩ celestis occurrere¬
consueuit. & ne querendo errare
possint. luce̾ sui sp̃s aperire cur¬
rentib solitus est. Nam qđ oculi
iħu dona sp̃s eius mystice designent:
testatur in apocalipsi iob̾es. qui fi¬
gurate loquens de illo. & uidi inqͥt
agnũ stantem tamquã oceisum.
habentẽ cornua septe᷑. & oculos
septẽ. qui sunt septẽ sp̃s dĩ missi.
in omnẽ terrã. Quod̃ temptans
philippũ dñs. unde inquit emem
panes ut manducent hi: ꝓuida utiq
dispensatione facit. non ut ipse
quȩ non nouerat discat. sed ut
philippus tarditate᷑ suȩ fid̾ei quã
magistro sciente ipse nesciebat
temptatus agnoseat. & miracu¬
lo facto castiget. Neq enĩ dubi¬
tare debuerat. pͣsente rerum
creatore. qui educit pane de t̾ra

Expanded text:
nus turbas docet, et sanat, et reficit, possumus ita mystice interpretari, quia Paschamultitudinem uidisse perhibetur diuine pietatis indicium est, quia scilicet cunctis ad se uenire querentibus gratia misericconsuevit. Et ne quaerendo errare possint, lucem sui spiritus aperire currentibus non desinit. Nam quod oculi Jesu dona spiritus ejus mystice designent, testatur in Apocalypsi Joannes, qui figurate loquens de illo: Et vidi, inquit, agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem : qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Quod tentans Philippum Dominus, Unde, inquit, ememus panes, ut manducent hi? Provida utique dispensatione facit, non ut ipse quae non noverat discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam magistro sciente ipse nesciebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat, praesente rerum creatore, qui educit panem de terra,
Abbreviated transcription (Latin):
digitus dĩ est iste. quo & tabulȩ
lapideȩ scriptȩ sunt in monte
in equalitas. cũ edificet corporis
siue hominũ. siue angeloꝵ. In nul¬
lis enim mẽbris nr̃is magis ap¬
paret partitio: quã indigitis. Qa¬
autẽ dixit. ꝑuenit in uos: regnũ
dĩ. Regnum dĩ nunc dicit. quo
dampnantur impii. & a fidelib
de peccatis suis pęnitentiã nunc
a gentibus secernuntur. Et cum
fortis armatus custodit atrium
suũ. in pace sunt omĩa quȩ possi¬
det. Fortem diabolũ. atrium uͦ
illius mundũ qui in maligno po¬
situs est appellat. in quo usq ad
saluatoris aduentũ male pacato
potiebatur imperio. quia in cor¬
dibus infideliũ sine ulla contra¬
dictione quiescebat. Unde & alibi
princeps mundi uocatur dicente
dnõ. uenit eni princeps mundi.
& in me nichil inuenit. & iterũ.
nunc princeps huius mundi ei¬

Expanded text:
Digitus Dei est iste , quo et tabulae Digitus Dei est iste , quo et tabulae lapideae scriptae sunt in monte inaequalitas, cum aedificet unitas sive hominum, sive angelorum. In nullis enim membris nostris magis apparet partitio quam in digitis. Qautem dixit: Pervenit in vos regnum Dei, regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus secernuntur. Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quae possidet. Fortem diabolum, atrium vero illius mundum, qui in maligno positus est, appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente Domino: Venit enim princeps mundi, et in me nihil inveniet . Et iterum: Nunc princeps mundi e
Abbreviated transcription (Latin):
magistro didicisse. ut in principe
dȩmonioꝵ eicerent demones.Ideo
inquit ipsi iudices ur̃i erunt.
Ipsi inquit. ipsi ignobilia & contẽp¬
tibilia huius. Mundi. in quibus
non artificiosa malignitas sed scã
simplicitas meȩ uirtutis appa.¬
ret. ipsi testes mei uidices erunt
ur̃i. Aliter filios iudeoꝵ exorcis.¬
tas gentis illius exmore significat.
qui adinuocationem dĩ eiciebant
dęmones. Et coartat eos int̾roga.¬
tione prudenti. ut confiteantur
sps scĩ esse opus. Quod si expul.¬
sio inquit demonũ in filuiꝰ ur̃is
dõ non dȩmonibus deputatur.
quare idem in me opus non ean¬
dem habeat causam: Ergo ipsi iu¬
dices uti erunt. non potestate
sed comparatione. dũ illi expulsio¬
nem dȩmonũ dõ assignant. uos
beelzebub principi demonioꝵ.
Porro si in digito dĩ eicio demonia.
ꝓfecto ꝑuenit in uos regnũ dĩ.
Iste est digitus. quẽ confitentur
& magi. qui contra moysen &
aaron signa faciebant. dicentes

Expanded text:
magistro didicisse, ut in principe magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. Ideo, inquit, ipsi judices erunt vestri. Ipsi, inquit, ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas meae virtutis apparet, ipsi testes mei, judices erunt vestri. Aliter, filios Judaeorum exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones. Et coarctat eos interrogatione pSpiritus sancti esset opus? Quod si expulsio, inquit, daemonum in filiis vestris, Deo non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam. Ergo ipsi judices vestri erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos BeelzebuPorro, si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Iste est digitus quem confitentur et magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
su. Si uero sc̃ẽ & indiuiduȩ trini¬
tatis in diuiduu immo quia in di¬
uiduuꝰ manet regnũ: desistant ar¬
riani minorem patre filiũ. mino¬
rem filio. scm dicere sp̃m. quia
quoꝵ unũ est regnũ. borũ est c
una maiestas. Si autẽ & satanas in
seipsum diuisus est: quomͦ stabit
regnũ ipsius. quia dicitis in beelze¬
bub eicere me demonia : Hoc dicenᷤ
ex ipsoꝵ confessione uolebat intelligi.
quod in eum non credendo in regno
diaboli esse delegissent. qđ utiq ad¬
uersu se diuisũ stare non posset.
Eligant ergo pbarisei quod uolue¬
rint. Si satanas satanan non potest
eicere : nichil contra dm̃ qđ dice¬
rent inuenire potuerint. Si autẽ
potest: multomagis sibi ꝓspiciant
& recedant de regno eius. quod
aduersum se diuisum stare non
potest. In quo autẽ dñs xp̃c eiciat
existiment: attendant quod sequit᷑.
si autẽ ego in beelzebub eicio dęmo¬
nia. filii ur̃i in quo eiciunt: Ideo
ipsi iudices urͣi erunt. Dixit hoc¬
chil se malarum artium a bono

Expanded text:
. Si vero sanctae et individuae Trinitatis individuum, imo quia individuum, manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum, quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Si autem et Satanas in seipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius, quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia? Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intelligi, quod in eum non crediaboli esse delegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent invenire potuerint. Si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non pom principem existiment, attendant quod sequitur: Si autem ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices hil se malarum artium a bono
Abbreviated transcription (Latin):
tione tendamus. nec teneamus
uiã ueteris uite: sed diuinis man¬
datis humiliter obsequentes uiã
mutemus. & qua precepit dñs
ambulemus. ut ad patriam ue¬
nire ualeamus. ubi sine fine cũ
ipso dño gaudeamus. Uia enim
hominis est uita eiꝰ. Qui male
uiuit. uiam tenet erroris. Qui
bene uiuit. ꝑ uiã graditur ueri¬
tatis. Quappter qui ambulabat
uiã fornicationis. uiã teneat casti¬
tatis. Qui uiaᷤ tenebat auaritie. te¬
neat uiã miscđiȩ. Qui ambulabat
ritatis. ambulemus bene ꝑfidem.
ut ꝑueniamus adspeciem. ubi ple¬
num erit gaudiũ nrm. quia im¬
plebitur in bonis desidertũ nrm.¬

Expanded text:
tione tendamus. Nec teneamus tione tendamus. Nec teneamus viam veteris vitae, sed divinis mandatis humiliter obsequentes, viam mutemus, et in qua praecepit Dominus ambulemus, ut ad patriam pervenire valeamus, ubi sine fine cum ipso Domino gaudeamus. Via enim hominis est vita ejus. Qui male vivit, viam tenet erroris; qui bene vivit, per viam graditur veritatis. Quapropter qui ambulabat viam fornicationis, viam teneat castitatis; qui viam tenebat avaritiae, teneat viam misericordiae; qui ambulabat ritatis. Ambulemus bene per fidem, ut perveniamus ad speciem , ubi plenum erit gaudium nostrum, quia implebitur in bonis desiderium n
Abbreviated transcription (Latin):
quia ab uno diuinitatis. ab altero
carnis ueritas denegatur. In hisdẽ
muneribus confunditur &iam
nestorius. qui nititur xpͣm in
duas ꝑsonas diuidere. cũ uideat
magos non alia dõ. & alia homini.
sed uni dõ hominiq eadem mune¬
ra obtulisse suppliciter. Non ergo
diuidatur in ꝑsonis. qui non inue¬
nitur diuisus indonis. Propterea
quippe unus idemq istis mune¬
ribus honoratur: ut unus idemq
ds & homo cognoscatur. Ista magoꝵ
oblatio confundit &iam euticetis
insaniam. qui non uult in xp̃o
utramq ueram pͣdicare naturã.
Ueritatẽ quippe istoꝵ munerum
tollit. dum in xp̃o unam naturã
p̃dicare contendit. Nos itaq dilectis¬
summ fr̃s offeramus xp̃o indubi.¬
tanter infide. quod magi obtulisse
cognoscuntur in munere: ut &¬
uerȩ diuinitatis humanitatisq
confessio. ipsa sit apud xp̃m nr̃a
fidelis oblatio. Hec munera cum
magis unanimiter offeramus. &
ad regionem scoͣꝵ tota cordis leuo¬

Expanded text:
quia ab uno divinitatis, ab altero quia ab uno divinitatis, ab altero carnis veritas denegatur. In iisdem muneribus confunditur etiam Nestorius, qui nititur Christum in duas personas dividere: cum videat Magos non alia Deo et alia homini, sed uni Deo homini eadem munera obtulisse suppliciter. Non ergo dividatur in personis, qui non invenitur divisus in donis. Propterea quippe unus idemque istis muneribus honoratur, ut unus idemque Deus et homo cognoscatur. Ista Magorum oblatio confundit etiam Eutychetis insaniam, qui non vult in Christo utramque veram praedicare naturam. Veritatem quippe istorum munerum tollit, dum in Christo unam naturam praedicare contendit. 11. Nos itaque, dilectissimi fratres, offeramus Christo indubitanter in fide, quod Magi obtulisse cognoscuntur in munere: ut verae divinitatis humanitatisque confessio ipsa sit apud Christum nostra fidelis oblatio. Haec munera cum Magis unanimiter offeramus, et ad regionem sanctorum tota cordis devo
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtis thesauris suis obtulerunt ei
munera. aurũ. thus. & myrram.
Per ista tria munerũ genera. in
stas. & regia potestas. & humana
mortalitas intimatur. Thus enim
ad sacrificiũ. aurũ ꝑtinet ad tribu¬
tum. myrra ad sepulturã ꝑtinet
mortuoꝵ. Omĩa hȩc scã fides xp̃o
ueraciter offerre non desinit. dũ
unũ eundemq uerũ dm̃. uerum
regem. ueru̾q hominẽ credit. ut
uere ꝓ nobis mortuu ueraciter
recognoscat. In oblationem thuris
confunditur arrianus: qui soli
patri sacrificiũ offerre debere
contendit. In oblatione myrrȩ
confunditur manicheus. qui xpͣm
uere mortuũ ꝓ nrͣa salute non
credit. In auro uero simul uterq
confunditur. quia & manicheus
de semine dauid scdm carnem
natũ non credit regem. & arria¬
nus dõ unigenito naturalem
assignare nititur seruitutẽ. Prom¬
de uterq non experietur regẽ
a quo ꝑ fidem regatur. sed aquo
ꝓ infidelitatis crimine puniatur.

Expanded text:
apertis thesauris suis obtulerunt ei apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham . Per ista tria munerum genera, in stas, et regia potestas, et humana mortalitas intimatur. Thus enim ad sacrificium, aurum pertinet ad tributum, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum. Omnia haec sancta fides Christo veraciter offerre non desinit, dum unum eumdemque verum Deum, verum regem, verumque hominem credit, et vere pro nobis mortuum veraciter recognoscit. 562 10. In oblatione thuris confunditur Arianus, qui soli Patri sacrificium offerri debere contendit: in oblatione myrrhae confunditur Manichaeus, qui Christum vere mortuum pro nostra salute non credit: in auro vero simul uterque confunditur, quia et Manichaeus de semine David secundum carnem natum non credit regem, et Arianus Deo Unigenito naturalem assignare nititur servitutem. Proinde uterque non experietur regem, a quo per fidem regatur , sed a quo pro infidelitatis crimine puniatur:
Abbreviated transcription (Latin):
deputauit. ste puer in presepi
quidẽ paruulus collocatur. sed ma¬
gnus in celo mirabiliter oꝑatur.
Permittit se manib in terra por-¬
tari. sed precepit sibi cȩlestia famu.¬
lari. Quid est ergo qđ infantilem
adtendis ętatem. & eius diuinam
non intelligis potestatem: Sic fuit
ueraciter intimanda pueri huius
naturalis diuinitas. & naturalis
humanitas. utraq naturaliter uera.
utraq. unitas. nec in se inuicem con¬
fusa. nec a se inuicem separata. Ipsũ
enĩ habuit maria filium de se natũ.
cuius stella debite seruitutis exbi¬
buit famulatũ. Ipsum cundemq
maria in bethleem dñm hominẽ
peperit.que̾ stella magis morien¬
te positis nuntiauit. Magi ergo
uenerunt. & filiũ uirginis unu̾
eundemq dñm homine̾ cogno.¬
uerunt. Deniq attende quid ob¬
tulerunt. & agnosce quid credi¬
derunt. Refert enĩ euuangłista.
quia intrantes domũ. inuenert᷑
puerũ cũ maria matre eiꝰ. & pro.¬
cidentes adorauerunt eum. &

Expanded text:
deputavit. Iste puer in praesepi deputavit. Iste puer in praesepi quidem parvulus collocatur, sed magnus in coelo mirabiliter operatur. Permittit se manibus in terra portari, sed praecipit sibi coelestia famulari. Quid est ergo quod infantilem attendis aetatem, et ejus divinam non intelligis potestatem? Sic fuit veraciter intimanda pueri hujus naturalis divinitas, et naturalis humanitas, utraque naturaliter vera, utraque unita, nec in se invicem confusa, nec a se invicem separata. Ipsum enim habuit Maria filium de se natum, cui stella debitae servitutis exhibuit famulatum. Ipsum eumdemque Maria in Bethlehem Deum hominem peperit, quem stella Magis in Oriente positis nuntiavit. Magi ergo venerunt, et filium Virginis unum eumdemque Deum hominem cognoverunt. 9. Denique attende quid obtulerunt, et agnosce quid crediderunt. Refert enim evangelista quia intrantes domum, invenerunt puerum cum Maria matre ejus: et procidentes adoraverunt eum; et
Abbreviated transcription (Latin):
aliena. Morietur. non ut tu infi¬
delis regnes in scło: sed ut secum
regnare faciat fideles in cęlo. Morie¬
tur. non ut regnũ amittat. sed ut
regnaturos adquirat. Morietur :¬
non ut ꝑdat breue̾ uitã : sed ut
conferat sempit᷑nam. Morietur.
non ut seruus iniquitatis. sed ut
dñs maiestatis. Morietur. non
uinculo necessitatis. sed ꝓposito
uoluntatis. Morietur mirabilit᷑.
morietur miscđiter. morietur
singulariter. morietur ꝑ ꝓpriã
potestatem: ut suã in om̃ib imple¬
at uoluntatẽ. Ad hoc eñi mirabi¬
liter morietur: ut resurgens cun¬
ctis gentibus dominetur. Morict᷑
ergo sicut unus ut quidẽ quẽ dm̃
homine̾ concepit fides uirginis.
& dm̃ hominẽ peꝑit fecunditas
uirginalis. Si nescis uerã huius
pueri deitatem. attende stellam
in oelo fulgentẽ. magos p̾cedentẽ.
& iter ignorantib ostendentem.
Hȩc stella nũquã ante apparuit.
quia nunc eam puer iste creauit.¬
& magis ad se uenientib prȩuiam

Expanded text:
aliena. Morietur non ut tu infialiena. Morietur non ut tu infidelis regnes in saeculo, sed ut secum regnare faciat fideles in coelo. Morietur non ut regnum amittat, sed ut regnaturos acquirat. Morietur non ut perdat brevem vitam, sed ut conferat sempiternam. Morietur non ut servus iniquitatis, sed ut Dominus majestatis. Morietur non vinculo necessita is, sed proposito voluntatis. Morietur mirabiliter, morietur misericorditer, morietur singulariter, morietur per propriam potestatem, ut suam in omnibus adimpleat voluntatem. Ad hoc enim misericorditer morietur, ut resurgens cunctis gentibus dominetur. Morietur ergo sicut unus, et quidem, quem Deum hominem concepit fides virginis, et Deum hominem peperit fecunditas virginalis. 8. Si nescis veram hujus pueri deitatem, attende stellam in coelo fulgentem, Magos praecedentem, et iter ignorantibus ostendentem. Haec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et Magis ad se venientibus praeviam
Abbreviated transcription (Latin):
formidino humana : sel dispeusa¬
tione diuma. Frgit. non nccissitate.
sed potestate. Ideo autẽ dignatus
est in egyptũ fugere : ut postea
crucem dignaretur ascendere. Et
illa potestate puer latuit in egyp¬
to. qua potestate iuuenis pependit
in ligno. Unus eñi idemq est mor¬
tis susceptor. uitȩq. largitor. Unus
idemq in mortalis expatre. morta¬
lis ex matre. Propria potestate mo¬
riens. ꝓpria potestate resurgens.
Iste itaq puer qui natus est. ideo
non inuenitur in numero par¬
uuloꝵ morientiũ. quia ipse est ex¬
pectatio gentiũ. Sanguis hutus
pueri ꝓpterea non cũ istoꝵ fundit᷑
tiator om̃ium. & illi om̃s pueri
inaniter morerentur: nisi huius
sanguine saluarentur: Et iste quidẽ
certissime morietur. quia si mori
nollet. nullatenus nasceretur. Mo¬
rictur auttͣ. non ut impleat seui¬
tiam tuã. sed ut ꝑficiat mansuetu¬
dinem suã. Faciet eni eũ mori be¬
nignitas ꝓpria: non malignitas

Expanded text:
formidine humana, sed dispensaformidine humana, sed dispensatione divina; fugit non necessitate, sed potestate. Ideo autem dignatus est in Aegyptum fugere, ut postea crucem dignaretur ascendere; et illa potestate puer latuit in Aegypto, qua potestate juvenis pependit in ligno. Unus enim idemque est mortis susceptor, vitaeque largitor: unus idemque immortalis ex Patre, mortalis ex matre; propria potestate moriens, propria potestate resurgens. 7. Iste itaque puer qui natus est ideo non invenitur in numero parvulorum morientium, quia ipse est exspectatio gentium. Sanguis 561 hujus pueri propterea non cum istorum ccatorum; et illi omnes pueri inaniter morerentur, nisi hujus sanguine salvarentur. Et iste quidem puer certissime morietur, quia si mori nollet, nullatenus nasceretur. Morietur autem, non ut impleat saevitiam tuam, sed ut perficiat mansuetudinem suam: faciet enim eum mori benignitas propria, non malignitas
Abbreviated transcription (Latin):
tum quẽ crudeliter
effudista: attestatur quid de
hoc puero uoluisti. & tamen non
solũ istum puerũ non inuenisti. sed
nec illis pueris aliquid nocuisti.
immo inscius quod illis ꝓderat hoc
egisti. Perseuitiã quippe tuã facti st̃
martyres. qui ꝑ infantiã suã fuerant
innocentes. quando ꝑ grãm huius
pueri ꝓ eo meruerunt mori: pri¬
usquã eũ possint corã hominibus
qui cuncta mirabili atq insupera.¬
bili diuini tate disponit: hoc or¬
dinauit hoc egit. ut ꝑtuam in¬
uidiam furiosam. illi pueri mortẽ
susciperent preciosam: &t quod eis
ad salutẽ suã prestare not possis
amicus. hoc ad dampnationẽ tuã
faceres inimicus. Ad hoc ergo te ꝑ¬
misit infantes occidere: ut illos de
te facerit triumphare. Te ergo ꝑmi¬
sit ad nequitiam illos ꝑduxit ad
palmã: Unus eñi idemq. est dttis.
omp̃s. qui paruulus uagiens: unꝰ
idemq est qui tuã crudelitatem
dignatus est fugire. citius muestate᷑
non potis effugere. Fugi eñi non

Expanded text:
tum, quem creduliter tum, quem creduliter effudisti, attestatur quid de hoc puero voluisti. Et tamen non solum istum puerum non invenisti, sed nec illis pueris aliquid nocuisti: imo inscius, quod illis proderat, hoc egisti. Per saevitiam quippe tuam facti sunt martyres, qui per infantiam suam fuerant innocentes: quando per gratiam hujus pueri pro eo meruerunt mori, priusquam eum possent coram hominibus qui cuncta mirabili atque insuperabili ordine disponit, hoc ordinavit, hoc egit, ut per tuam invidiam furiosam illi pueri mortem susciperent pretiosam, et quod eis ad salutem tuam praestare non posses amicus, hoc ad damnationem tuam faceres inimicus. Ad hoc ergo te permisit infantes occidere, ut illos de te faceret triumphare. Te ergo permisit ad nequitiam, illos perduxit ad palmam. Unus enim idemque est Dominus omnipotens, qui parvulus vagiens; unus idemque est, qui tuam crudelitatem dignatus est fugere, cujus majestatem non potes effugere. Fugit enim non
Abbreviated transcription (Latin):
regnares. & sicut ab illo accepisti teͣ¬
porale regnũ. acciperes etiã sempit᷑¬
num. Huius eñi pueri regnũ non
est de hoc mundo: sed ꝑ ipsum reg¬
natur in mundo. Ipse est eni sapi-¬
entia dĩ. que dicit in ꝓuerbis: ꝑ me
sapientiam cogita. In tuam ꝑnitie
uersaris & nescis. Tu eni regnum
nullatenus habuisses: nisi ab isto
puero qui nunc natus est accepisses.
tiam nascentis: magis timere debes
omipotentiã iudicantis. Noli ergo
timere eum regni tui successorem:
sed time. infidelitatis tuȩ iustissimu
dampnatore᷑. Utinã cũ magis ado¬
rantib &iam tu pariter adorares:
& non ad eum magos fraudulenta
calliditate mandares. Ite inquit int᷑¬
rogate diligenter de puero. & cum
inueneritis renuntiate mͥ. ut & ego
ueniens adorem euͣ. O calliditas ficta.
o incredulitas impia. o nequitia frau¬
dulenta. Si adorare istum puerũ
cer¬
tissime disponebas: quare
pro
uillo multos pueros
occi¬
debas : Sanguis inno.¬
cen¬

Expanded text:
regnares; et sicut ab illo accepisti temregnares; et sicut ab illo accepisti temporale regnum, acciperes etiam sempiternum. Hujus enim pueri regnum non est de hoc mundo, sed per ipsum regnatur in mundo. Ipse est enim Sapientia Dei, quae dicit in Proverbiis: Per me Sapientiam cogita. In tuam perniciem versaris, et nescis. Tu enim regnum nullatenus habuisses, nisi ab isto puero qui nunc natus est, accepisses. tiam nascentis, magis timere debes omnipotentiam judicantis. Noli eum timere regni tui successorem, sed time infidelitatis tuae justissimum damnatorem. 6. Utinam eum, Magis adorantibus, etiam tu pariter adorares, et non ad eum Magos fraudulenta calliditate mandares! Ite, inquit, et interrogate diligenter de puero; et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum . O calliditas ficta! O incredulitas impia! O nequitia fraudulenta. Si adorare istum puerum certissime disponebas, quare pro illo multos pueros occidebas? Sanguis innocen
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩoꝵꝵ. qui portatur ut paruulus.
adoratur ut ds̃ : Paruus in p̃sepio:
immensus in cȩlo. Uilis in pannis.
preciosus instellis. Cuius natiuitate
comꝑta herodes turbatus est. & om̃is
hierusolima cũ eo. Quid est quod
sic turberis herodes: Qmͣ natum
regem uideoꝵ audisti turbaris :
Stispicionib agitaris. inuidiȩ stimu¬
lis inflãmaris. Et obhoc natũ rege̾
occidere conaris: Inanis est ista ꝑ¬
turbatio tua. & uana prorsus est¬
cogitatio tua. Rex iste qui natus est
non uenit reges pugnando suꝑare:
sed moriendo mirabiliter subiugare.
Nec ideo natus est ut tibi succedat. sed
ut in eũ mundus fideliter credat.
Uenit eñi non ut pugnet uiuus. sed
ut triumpbet occisus. Nec ut sibi
de aliis gentibus auro exercitum
quęrat : sed ut ꝓsaluandis gentib
preciosũ sanguinẽ fundat. In aniter
inuidendo timuisti successorem.
que credendo debiusti querere salua¬
torem. quia si in euͣ crederes. cũ eo

Expanded text:
Judaeorum qui portatur ut parvulus, Judaeorum qui portatur ut parvulus, adoratur ut Deus? parvulus in praesepio, immensus in coelo; vilis in pannis, pretiosus in stellis: cujus nativitate comperta, Herodes turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo . 5. Quid est quod sic turbaris, Herodes? Quoniam natum regem Judaeorum audisti, turbaris, suspicionibus agitaris, invidiae stimulis inflammaris, et ob hoc natum regem occidere conaris. Inanis est ista turbatio tua, et vana prorsus cogitatio tua. Rex iste qui natus est non venit reges pugnando superare, sed moriendo mirabiliter subjugare; nec ideo natus est ut tibi succedat, sed ut in eum mundus fideliter credat. Venit enim, non ut pugnet vivus, sed ut triumphet occisus; nec ut sibi de aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem fundat. Inaniter 560 invidendo timuisti successorem, quem credendo debuisti quaerere salvatorem: quia si in eum crederes, cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
Et quẽ regem: Utiq noti herodem
sed xp̃m uolunt adorare regem
nuꝑ natum: nec adorant regem
ande annos altquot ordinatum.
Adorare cupiunt infantẽ lactentẽ.
nec adorant regem popłis impe¬
rantem. Nam &e de berode rege iu¬
chȩoꝵ filit iam fuerant nati: qui
erant mortuo patre regnaturi.
Mortuo emͣi isto herode. arcbelaus in
iudea regnatit: & galilex. principa¬
tum iuilior herods obuniat. Ar
chelaus natus est in palato. ep̃e m
diuersorio. Archelaus natus: in
lecto est argenteo positus. xp̃c autẽ
natus: in presepio est breuissimo
collocatus. Ille forsitan preciosis
inuolutas est sericis: iste uilissimis
inuolutus est pannis. & tamen ille
natus in palatio contẽpͥnitur. iste
natus in diuersorio queritur. Ille
amagis nullatenus nominatur :
iste inuentus suppliciter adoratur.
regis: & munerib honoratur pri¬
mogenitus pauꝑculȩ mulieris. Qs
est iste rex iudȩoꝵ. pauꝑ & diues. hu¬
milis & sublimis: Quis est iste rex

Expanded text:
Et quem regem? Utique non Herodem, Et quem regem? Utique non Herodem, sed Christum. Volunt adorare regem nuper natum, nec adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatio, Christus in diversorio. Archelaus natus, in lecto est argenteo positus; Christus autem natus, in praesepio est brevissimo collocatus. Ille forsitan pretiosis involutus est sericis, iste vilissimis involutus est pannis. Et tamen ille natus in palatio, contemnitur; iste natus in diversorio, quaeritur. Ille a Magis nullatenus nominatur; iste inventus, suppliciter adoratur. regis, et muneribus adoratur primogenitus pauperculae mulieris. Quis est iste rex Judaeorum, pauper et dives, humilis et sublimis? Quis est iste rex
Abbreviated transcription (Latin):
horũ duoꝵ parietũ unus adductus
est. quando pastoribus iudeis xp̃m
natũ angelus nuntiauit. Alter pa¬
ries adductiis est: quando gentilib
magis nouũ sydus apparuit Ifli.
fuerunt primitiȩ iudeoꝵ isti ficti
sunt primitiȩ gentiũ.
Illi
de ꝑximo adducti.
isti
delonge reducti
Prope
eñi erant iudei. qui
colebant: longeeram gentes
gentes
que idolis seruiebant. Hoc utiq sig¬
nificabant pastores. quia nascente
dño prope sunt inuenti : & magi
qui sunt delonginquis partibus¬
orientis adducti. Qui tamen ueni¬
entes cũ ipsi uidei non essent. rege̾
iudȩoꝵ se quęrere professi sunt: &¬
ad ipsum adorandũ se uenisse dixer̃
A it enĩ euuangłista: quia magi ab ori¬
ente uenerunt bierusoli mam di¬
centes. Ubi est qui natus est rex tu¬
deoꝵ: Uidimus eñi stellam eiꝰ in
oriente : & uenimtis ad orare eũ.
Quid est hoc dilectissi:mi fr̃s. ut
isti magi regem iudeoꝵ adorandũ
quererent. cum ipsi udei non essent :

Expanded text:
Horum duorum parietum unus adductus Horum duorum parietum unus adductus est, quando pastoribus Judaeis Christum natum angelus nuntiavit; alter paries adductus est, quando gentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente Christo prope sunt inventi, et Magi, qui sunt de longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum se venisse dixerunt. Ait enim evangelista, quia Magi ab Oriente venerunt Hierosolymam dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quid est, dulcissimi fratres, ut isti Magi regem Judaeorum adorandum quaererent, cum ipsi Judaei non essent?
Abbreviated transcription (Latin):
mandauit : id est as̃ homo natus
gentiũ primitias suo cultui dedi¬
cauit. Apłica uero testatur aucto¬
ritas: quia unus est ds̃ qui iustifi.¬
cat circũcisionẽ ex fide. & prepu¬
tium ꝑfidem: circu̾cisionis nomi.¬
ne iudeos. preputii nomine genteᷤᷤ
in dubitanter ostendens. Isti sunt
duo parietes qui ex diuerso uener̃.
& in lapidem qui factus est in caput
anguli unitate fidei conuenerunt.
Unus paries uenit ex iudeis. alter
uenit ex gentibus. Longe a se di¬
uisi erant. quando diuersa crede¬
bant. Positus est in medio lapis ani.¬
gularis. qui adse utrũq parietem
duceret : & utruͣq uno nomine
nuncuparet. essentq. unũ cõmuni¬
one uocabuli. qui sierent in una
gr̃a sacramenti. Per xpͣm eñi qui est
pax nr̃a faciens utrũq unũ: iudei
& gentiles facti sunt unũ: quibus
fidei unitas unũ indidit nominif
xp̃iani uocabulu. Ad lapide̾ ergo
angularẽ uterq paries uenit : &
uerũ angulum sidei unitas fecit.

Expanded text:
mandavit, idem Deus homo natus mandavit, idem Deus homo natus gentium primitias suo cultui dedicavit. Apostolica vero testatur auctoritas, quia unus est Deus qui justificat circumcis onem ex fide, et praeputium per fidem : circumcisionis nomine Judaeos, praeputii nomine gentes indubitanter ostendens. 2. Isti sunt duo parietes, qui ex diverso venerunt, et in lapidem qui factus est in caput anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, essentque unum communione vocabuli, qui fierent unum in una gratia sacramenti. Per Christum enim qui est pax nostra, faciens utraque unum , Judaei et gentiles facti sunt unum, quibus 559 fidei unitas unum indidit nominis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit.