comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tina quatuor ad bona filiorũfi¬
liarlimne admittatur intesta¬
torũ mortuorũ licet impotesta¬
te parentis est. ut silicet cũ. ali¬
eno iun subiecta nissu eiꝰ. ade¬
at cuius iuri subiecta est.⁊
¶Pre fenintur aũt matiiben
defũcti qui sui sũt quine suor
loco. sinc primi gradus. siue ul¬
tenoris sint. S ⁊filie sue mor¬
tuc filius uł filia op̃ponitur ex
constitutioĩb matri desuncce
idest auie sue ꝑater quoq utu¬
usq nõ etiã anus uł pro. auuꝰ
matii ante ponitur silicet cur

Expanded text:
tina quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, cuius iuri subiecta est. Praeferuntur autem matri liberi defuncti, qui sui sunt quive suorum loco, sive primigradus sive ulterioris. sed et filiae suae mortuae filius vel filia opponitur ex constitutionibus matri defunctae, id est aviae suae. pater quoque utriusque, non etiam avus vel proavus, matri ant
Abbreviated transcription (Latin):
matie excludebat coĩs aũt ert
b̾rditas ex equis putibus fñ
⁊ sorori. ¶ S̾et nos cõstitu¬
ticem quã incodice nr̃o noĩe
decorato posumus matii sub¬
uemendũ esse existimauimꝰ
respitientes adnaturã ⁊ pucr¬
penũ ipiculũ. ⁊ seꝑe mortẽ ex
boc casu matiib illatã idecq¬

Expanded text:
s autem erat hereditas ex aequis partibus fratri et sorori. Sed nos constitutione, quam in codice nostro nomine decorato posuimus, matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium et periculum et saepe mortem ex hoc casu matribus illatam. ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliquis hedirarem resti¬
tuere idem iuris est. ¶Are
dicimus de eo qui ex asse
ueres institutus est eade
transfenmus ⁊ ad eũ qui
ex parte beres senprus est

Expanded text:
sit aliquis hereditatem restituere, idem iuris est. quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eadem transferimus et ad eum qui ex parte heres scriptus est
Abbreviated transcription (Latin):
et lege cautũ esset unͣ xis
legaᷤset sue re. ita ius esto
uisum est legandiꝰ icenci¬
am conrtare. Idq ip̃orum
testatorũ gratia prouisy
tibus seriptis Recdibus
pronullo. aut nurumo
iucro sdecutates adue.Et
cum supe nac tam lex fu¬
na qua lex uocania late
unt quanl nentra surt¬
ciens adrei consumatĩce
uidebatur. ¶Houissi¬
melata est lex falcidia
qua cauetur ne plus lega¬
re liceret qua dodrantem
totorũ bonorũ. idest sue
unus łes institutus eẽt.
siue plures ꝓpud eũ. eos¬
ret ⁊cũquesitũ eẽt duob
Redibus institutis. ułti
titio ⁊ seio siticupars aut
tota exhausta sit legatis
que notatimñ ab eo data
suit aut supra mcclum
honerata asciouero aut yr¬
lla relieta sint legata. aut

Expanded text:
ea lege ita cautum esset: ‘ uti legassit suae rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi licentiam coartare, idque ipsorum testatorum gratia provisumtibus scriptis heredibus pro nullo aut minimo lucro hereditates adire. et cum super hoc tam lex Furia quam lex Voconia latae sunt, quarum neutra sufficiens ad rei consummationem videbatur: novissime lata est lex Falcidia, qua cavetur, ne plus legare liceat quam dodrantem totorum bonorum, id est ut, sive unus heres institutus esset sive plures, apud eum eosret. Et cum quaesitum esset, duobus heredibus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint legata, aut
Abbreviated transcription (Latin):
inscipłatiõe dedu¬
ci potest siue illa mobilis siẽ
soli sit. At siqs ie que ũeru
natano est. aut ec̃ nõ potest
dan stipł.atus fuerit ueluti
sticũ qui mortuus sit quẽ ui¬
uere credebut aut ypoceñtax¬
rũ qui ẽẽ nõ posiit inutilisi
ent stipulatio. Idem uiis
est ⁊ si rem sacrã aut religi¬
osam quã humani iuns ẽẽ
credebit. uł publica que nñ¬
bus populi ppetuo expoĩta
sit. Ut fõrũ uł tebãtiũ uł li¬
debat. uł cui cõmercũ nõ uł¬

Expanded text:
in stipulationem deduci potest, sive illa mobilis sive soli sit. At si quis rem, quae in rerum natura non est aut esse non potest, dari stipulatus fuerit, veluti Stichum, qui mortuus sit, quem vivere credebat, aut hippocentaurum, qui esse non possit, inutilis erit stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam, quam humani iuris esse credebat, vel publicam, quae usibus populi perpetuo exposita sit, ut forum vel theatrum, vel lidebat, vel rem cuius commercium non
Abbreviated transcription (Latin):
inoffitioso testanieto age¬
re possunt lib̾i qu quera¬
tur. aut muqr se exuedatos
aut miq prererios laoc ooͣ¬
lore. quasi no sanemeris
fucrũt cum restamentũ
ordinarent. Set lic dici¬
tur. no quañ uere furiosꝰ
sit. s recte quidem fecit re¬
stamentũ nõ aũt ex offi¬
tiosopictatis. nam siue¬
re furiosus est nuillũ est

Expanded text:
oso testamento agere possint liberi, qui queruntur, aut inique se exheredatos aut inique praeteritos, hoc colore, quasi non sanae mentis fuerunt, cum testamentum ordinarent. sed hoc dicitur non quasi vere furiosus sit, sed recte quidem fecit testamentum, non autem ex officio pietatis: nam si vere furiosus est, nullum est
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Set necẽe estut ni¬
chilominus quarta pus
legatis detrahatur. ¶Ex
diuerso si septuaguita qu¬
qr legauerir.⁊ ate aditam
helitatem intantũ decre¬
uerint uona incelus for¬
de aunaufragiis. aut wor

Expanded text:
sit, sed necesse est ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si septuaginta quinque legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte aut naufragiis
Abbreviated transcription (Latin):
s: dũo quidẽ rei gestc᷑ adu̾i
cum qui gesuit duecta copetu
accio negoioꝵ aũt gestori cõ¬
trana quas ex nullo cõtractr
proprie naici manifestũ eit. i¬
Qure ita nascutur iste acti¬
ignorantos obligantur. Idq
utilitãtis causa receptũ est. ixe
Asenciũ qui subita testiaati¬
ce coacti nullidrmadata negoru
suoru amnunistratẽe pegre ꝓfecti
eent. descrerentur negecia que
sane uemo curatunis eet sid̾
eꝯ quol quis impendisser no¬
Sicut aũt is qui uriliter ges¬
ient negocia lubet obugatil

Expanded text:
o quidem rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio, negotiorum autem gestori contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, deserentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nsicut autem is qui utiliter gesserit negotia, habet obligatum
Abbreviated transcription (Latin):
fratertuipibus ꝑsonis su¬
ptis  hectibus. exsaciis cõ¬
scitutionibus pr̃eiatiiũt.
noergo contraomes beles
ageie posũt. ¶Altrar
sratres igitur.⁊sorores co¬
gnari nulomodo aut age¬
re possuni. aut agentes iui¬
tere. ¶ Aain aut natura¬
les libi qua scl̃m nr̃e. con¬
stixurionio duisionẽ ao¬
optati. ita demũcrinofii¬
tioso testamẽto agere pos¬
sũt. sinrillo.Aic nue ad bo¬
na defunti uc nire possũr.
Nam qui alio irac ueni¬
unt ad tocam belitatem.
uł parre eius de moffioso
agere nõ possunt. ¶No¬
stumi quoq qui nullo alio
ficioso agcre possũt. ¶S
bec ita accipienda sũt s̃rui
cbil peruxus eis atestatori¬
bus testanseto relictũ est.
Qued nuĩa constitutio ⁊d¬

Expanded text:
frater turpibus personis scriptis heredibus ex sacris constitutionibus praelati sunt: non ergo contra omnes heredes agere possunt. ultra fratres et sorores cognati nullo modo aut agere possunt aut agentes vincere. Tam autem naturales liberi, quam secondum nostrae constitutionis divisionem adoptati, ita demum de inofficioso testamento agere possunt si nullo alio iure ad bona defuncti venire possunt. nam qui alio iure veniunt ad totam hereditatem vel partem eius, de inofficioso agere non possunt. postumi quoque, qui nullo alio fficioso agere possunt. Sed haec ita accipienda sunt si nihil eis penitus a testatoribus testamento relictum est. quod nostra constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ. uł simortis causa eigrar¬
ta donata fuent. uł unuei
uiuos. inhis tantũmedo
casibus quor nr̃aconsti¬
tutio metione fecit. uł ali¬
is moclis quiconstitutio

Expanded text:
vel si mortis causa ei quarta donata fuerit, vel inter vivos in his tantummodo casibus, quorum nostra constitutio mentionem facit, vel aliis modis qui constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
time putis repleatur. licct
nõ fuerir adiectũ. uoniu
i arditratudeere eareplẽi
¶Situtor noĩe pupilli cuĩ
turclamgerebar. ex testa¬
meto pat̾uis sui legatuzi
acccpit. cum nichũ erati¬

Expanded text:
timae partis repletur, licet non fuerit adiectum, boni viri arbitratu debere eam repleri. Si tutor nomine pupilli, cuius tutelam gerebat, ex testamento patris sui legatum acceperit, cum nihil erat
Abbreviated transcription (Latin):
sit inter ingenuos ⁊ lib̾tos
differencia sufficiat eis tar
ꝯtratabulas bonorũ possesio.
quã unde legitrimi aunde
cognati. ex q̾uib possit sua
iura uelicare. om̃i scmupulo¬
sitate. ⁊ mex tricabili erore
duarũ istanĩ bonoꝵ possessi¬
onũ resoluta. ¶ Aliamue¬
robonor possessioem unde
poĩta fuerat ⁊ in suo uigore
ẜuauimus. ⁊ altiore locoidẽ
serto eam posuimus decimi
ueten bonorũ possessice qre
erat un cognatimanumiss¬
oris ꝓptercausas enaratas
mento sublata. ut sex tãtr¬
modo bonor possessioes ord¬
pollentos septima eassecu¬
ta quã optima ratice preto¬
res introdirxenĩt. Nouissi¬
me eiũ ꝑmittitur edicto i¬
bis etsa bonorũ possesno q¬
brut detur lege uł senanuis
ꝯsulto uł cõsfiturioẽ cõpre¬
hensũ est. Qua neq bonor
possessioĩb que. ab intesta

Expanded text:
 inter ingenuos et libertos differentia, sufficiunt eis tam contra tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonorum possessionum resoluta. 7 6. Aliam vero bonorum possessionem, quae unde posita fuerat, et in suo vigore servavimus et altiore loco, id est sexto, eam posuimus, decima veteri bonorum possessione, quae erat unde cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordpollentes. 8 7. Septima eas secuta, quam optima ratione praetores introduxerunt. novissime enim promittitur edicto his etiam bonorum possessio quibus ut detur lege vel senatus consulto vel constitutione comprehensum est, quam neque bonorum possessionibus quae ab intes
Abbreviated transcription (Latin):
die redigitur morͣtis tp̃r⁊
spectatur. Itaq siu̾bi gr̃a
is qui. centũ aureorũ patͥ¬
moniũ inbonis habeat. E
aureos legauerit nichil
legatanis ꝓdest siante ad¬
itam heclitatem pseruos
Relitaros aut ex partu an

Expanded text:
diae redigitur, mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centum aureorum patrntum in bonis habuerit et tota ea legauerit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per seruos hereditarios aut ex partu an
Abbreviated transcription (Latin):
uatio quam supra expo¬
siumus. S qui filium a¬
stituat. uł exehedem no¬
minatĩ faciat. Alicquir
sieum silentio preterent.
mutiliter testabitur. ad¬
co quidem ut siuiuo pa

Expanded text:
atio quam supra exposuimus. sed qui filium instituat vel exheredem nominatim faciat: alioquin si eum silentio praeterierit, inutiliter testabitur, adeo quidem ut, etsi vivo pa
Abbreviated transcription (Latin):
res utitur. ⁊ uł alter debitu
accipiendo uł alter soluedo
om̃ium penmnit obligatioe
rcis pmittẽdi alius pure auĩ
indiem uł sub cõcditioe obli¬
gan potest nec impedimẽ¬
tum ent dies aut conditõ
quo minus. ib co qui piue
obligatus est pettatur.m.¬

Expanded text:
debitum accipiendo vel alter solvendo omnium perimit obligationem reis promittendi alius pure, alius in diem vel sub condicione obligari potest: nec impedimento erit dies aut condicio, quo minus ab eo qui pure obligatus est petatur.
Abbreviated transcription (Latin):
scił si uteiq stipulanciũ in¬
tellectum huiꝰ lingue hãt uͤ
necẽe est eadem lingua utrr̃¬
qr uti s sufficit cõgnienter
ad interrogatũ respondere.
Quĩetian duo greci latir
lingua obligatioẽm cõtraħe
possũt. Grhec solcmpniau̾¬
ba olun quide in usu fucrẽt
postea aut leoniana cõstitr¬
aut indiem aut sub coditoe
fit. ¶ Pure ueluti quĩq a¬
uixos darc spondos idqr cõfe¬
ftłm peti porest. ¶ Indiem
cũ adiecco dic quo peccuma
soluatur. stipulatio fit ultu
decem auicos primis kalen¬
dis maicu dare spõdes. Id ar̃t
quod indieͣm scipulamurr
stati quidem debetur. s peti
pr̃ius quã dios ueniat nõ po¬
test ac nec cͥõ quidem ip̃o dic
in que stipłatio facta est peti
potest quia totus is dies ar¬
bitno soluetis tribii debet.
Neq enĩ ceitum est in eodie
inquo proniũ est datũ nõ
et ptius quã is pretereat. At
amiuos quo adisiuã daie
spondes ⁊ puit facta obliga¬
tio intelligitur ⁊ perpetuat᷑

Expanded text:
cet si uterque stipulantium intellectum huius linguae habeat: nec necesse est eadem lingua utrumque uti, sed sufficit congruenter ad interrogatum respondere: quin etiam duo Graeci Latina lingua obligationem contrahere possunt. sed haec sollemnia verba olim quidem in usu fuerunt: postea autem Leoniana constituaut in diem aut sub condicione fit. pure veluti ‘ quinque aureos dare spondes? ’ idque confestim peti potest. in diem, cum adiecto die, quo pecunia solvatur, stipulatio fit: veluti ‘ decem aureos primis kalendis Martiis dare spondes? ’ id autem, quod in diem stipulamur, statim quidem debetur, sed peti prius quam dies veniat non potest: ac ne eo quidem ipso die in quem stipulatio facta est peti potest, quia totus ille dies arbitrio solventis tribui debet. neque enim certum est eo die in quem promissum est esse, priusquam is pretereat. At annuos, quod vivam dare spondeo et pure facta obligatio intellegitur et perpetuatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ficri possũt. stipłar¬
di ira si po st om̃ĩum inter¬
rogatioem promissor respon¬
deat. sponͣdco. Ut puta cũ dy¬
ob icperati stiplatoĩbita
promissor respõdeat. utriq
uĩm dare spondco. Nam sit
alio interrogte spõdẽat alia
atqralia crt obligatio nec
creduntur duo ici stiplandi
esse. ¶ Duo pluiosue rei
promitredi ita fuĩt meuit
quiq auieos dare spõdes. ⁊ sei
eosdem quĩq aureos dare spo¬
dos ⁊ si respodeãt singłi scpe¬
rati spodco. ¶ Ex huiꝰmodi
obligatioĩb ⁊ scipłatõib soli¬

Expanded text:
fieri possunt. stipulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus separatim stipulantibus ita promissor respondeat ‘ utrique vestrum dare spondeo ’: nam si alio interrogante spondeat, alia atque alia erit obligatio nec creduntur duo rei stipulandi esse. duo pluresve rei promittendi ita fiunt:‘ Maevi, quinque aureos dare spondes? Sei, eosdem quinque aureos dare spondes? ’ respondeant singuli separatim ‘ spondeo ’. Ex huiusmodi obligatio
Abbreviated transcription (Latin):
deduci possũt. s ctĩa factaut si
stipulcmur fien aliquid ułỹ
ficri. Et in huiuimodi scipła¬
tioĩbr optimũ ent pena subi¬
cere. ne quãtitas stipulatio¬
nis mincerto sit ac necesse
sit actori probiare quod cius
interit. Itaq siquis ut fiar
aliquid stipulctur ita addici

Expanded text:
deduci possunt, sed etiam facta: ut si deduci possunt, sed etiam facta: ut si stipulemur fieri aliquid vel non fieri. et in huiusmodi stipulationibus optimum erit poenam subicere, ne quantitas stipulationis in incerto sit ac necesse sit actori probare, quid eius intersit. itaque si quis ut fiat aliquid stipuletur, ita adici
Abbreviated transcription (Latin):
cõsul factus fuent. quiq ar¬
rcos dare sp̃odes. ¶ Siqui
ita stipulctur. ñ incapitoli
um ascenderõ dare spondes
perinͣde ent ac si stipulatus
cẽt cũ morieturdan ñbi. Er
conditionali stipłatiõe tm̃s
ĩpcs est debitũ iri. camq ip̃i¬
mus. si prius quã eg̃ditio cri¬
stat mors nob̾ cõt̾iñgent. i¬
¶Locactiã inse̾n stipłationi so¬
lent uluci cartaginc dare sp̃o¬
des. Que stipulacio licet pure
fien uidebatur tñ ie ip̃a hab
tp̃s inuictũ quo promissorura
ideo siquis ita iome stipulerei
rodie cartagine dare ip̃odes ĩ
urilis ent stipłatio cũ imꝑoni¬
bilis sit repronuisio. ¶ Con¬
dictioos que. ad pretentũ uł ad
presens tp̃s refferuntur. aut sta¬
tim infumant obligatioem aỹ
dare spodes. Nãm n  ea ita no
sũt nichil ueualet scipłatio.
Sin aũt ita se habẽt statiua¬
let. Que eñ per ierũ natura.
certa sut nõ moratur obliga¬
tioem licet apud nos ĩccitas
Non solum res in scipulatỹ

Expanded text:
consul factus fuerit, quinque aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dare spondes? ’ perinde erit, ac si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali stipulatione tantum spes est debitum iri, eamque ipmus, si, priusquam condicio existat, mors nobis contigerit. Loca etiam inseri stipulationi solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utaideo si quis ita Romae stipuletur ‘ hodie Carthagine dare spondes? ’ inutilis erit stipulatio, cum impossibilis sit repromissio. Condiciones, quae ad praeteritum vel ad praesens tempus referuntur, aut statim infirmant obligationem aut dare spondes? ’ nam si ea ita non sunt, nihil valet stipulatio: sin autem ita se habent, statim valent. quae enim per rerum naturam certa sunt non morantur obligationem, licet apud nos incerta sint. Non solum res in stipulatum
Abbreviated transcription (Latin):
ditͣor quoꝵ qui pignus ac¬
cẽp̃it re obligatur qui ⁊ ip̃e
de ea ip̃are qua accepit resti¬
tuenda tenetur accione pͥig¬
noraticia. Orquiapignus
utnusq gratia datur ⁊ debi¬
toris quo magis ei peccuma
crederetur.⁊ creditoris quo
magis ei intuto sit croditũ
plad̾uit sufficere quod adcã
rem custodiendam exacta
dilligencia ad hibe quã sip̃¬
stitert ⁊ aliquo fortuito car¬
cam rem amirit seciuũ esse.
terogatione ⁊ responsioe cuz
quid dan fienue nob scipu¬
lamiir E cqua due profici¬
scuntur actioẽs. tam cõdictõ
sicerta sit stipulatio quã ex
inde utitur qua stipupulur
apud ueteres fumũ appella¬
batur forte astipite descẽdõs.
In hac rẽ olim talia u̾ba mu¬
su fuerant spondes spondeo
promttis promitto. fidcip¬
mittis fideipromtto. fideur¬
bes fidenubeo.dabis dabo.i
facies faciãm. ¶Utrum
aut latina an greca uł qua¬
cũq alia lingua. stipulatio
comcipiatur nichil init̾est

Expanded text:
ditor quoque qui pignus accepit re obligatur, qui et ipse de ea ipsa re quam accepit restituenda tenetur actione pigneraticia. sed quia pignus utriusque gratia datur, et debitoris, quo magis ei pecunia crederetur, et creditoris, quo magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custodiendam exactam diligentiam adhiberet: quam si praestiterit et aliquo fortuito casu rem amiserit, securum esse nterrogatione et responsione, cum quid dari fierive nobis stipulamur. ex qua duae proficiscuntur actiones, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam exinde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba  fuerunt: spondes? spondeo, promittis? promitto, fidepromittis? fidepromitto, fideiubes? fideiubeo, dabis? dabo, facies? faciam. utrum autem Latina an Graeca vel qua alia lingua stipulatio concipiatur, nihil interest
Abbreviated transcription (Latin):
Set ⁊siquis ante militiam.
ño uue fecit testametum ⁊
nules factus ⁊ Inexpeclixiõe
degens resignauit illud. ⁊

Expanded text:
et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud
Abbreviated transcription (Latin):
statoris futuus nõ est.a
Ideoq exemaciparo fi lio
conceptus nepos extrane¬
us erat posthumus auo
Set nec huiusmoli sp̃es
penitus est sine iusta eñe¬
datione derelicta. cum in
nostro codice constitutio
posita est per qua ⁊ huic ꝑ¬
ti medebimur. nõsolum
inheclitatibus set etiam
unlegatis ⁊ infideicomuis¬
is ꝙ euidenter ex ip̃ius cõ¬
stitutionis icctione clare¬
scit. ¶Tutor aũt nec ꝓ
nr̃am constiturioem incer¬
tus dan  deueat.quia certo
uidicio debet quis protu¬
tela sue postentari cauere.
¶Posthumus aut alienus
beres institui ⁊ antea pote¬
rat ⁊ nũc potest nisi mnuro
cius sit que uire nra uuor
ẽẽ nõ porest. ¶ Siquis
innoie cognomine. pre¬
noĩe legatani errauent
testaror s de psona constar
nichilominus ualet lega¬
tum. Idem in beclibus ẜua¬
tur ⁊ recte Noĩa enim si¬
gnificandoran hoĩuma
gratia reꝑta sut. qui siqxo¬
libet alio meds intelligã¬
tur nichil mnterest. ¶ He¬
ic prosun a est illa iuris¬

Expanded text:
statoris futurus non est: ideoque ex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo. Sed nec huiusmodi species penitus est sine iusta emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita est, per quam et huic parti medevimus non solum in hereditatibus, sed etiam in legatis et fideicommissis: quod evidenter ex ipsius constitutionis lectione clarescit. tutor autem nec per nostram constitutionem incertus dari debet, quia certo iudicio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et nunc potest, nisi in utero eius sit quae iure nostra uxor esse non potest. Si quid in nomine cognomine praenomine legatarii erraverit testator, si de persona constat, nihilo minus valet legatum. idem in heredibus servatur: et recte; nomina enim significandorum hominum gratia reperta sunt, qui si quolibet alio modo intellegantur, nihil interest. Huic pro
Abbreviated transcription (Latin):
postea reu̾sunis inde disceserir
retinere possessione uidetur.
¶Adipisci uero possemõe ꝑ quos
aliquos potest. scd̾o lib̾ro exposu¬
imus. Nec ulla dubitatio est
nemo potest. ¶Recuperãde po¬
ssessiois causa solet interdici. si
quis expossessioe fundi uł ediũ
ui deiectus fuent. Nam eipro¬
ponitur interdictũ ulideui ꝑ qud̃
is qui deiecit cogiturei restituere
possessioẽ licet is abeo quiuide¬
iecit. uł uiułclam uł precano po¬
ssidebat. ¶S ex sacus ꝯstintio¬
nbrut supra diximus siquisrẽ
ꝑiũ occupau̾it siquidẽ in bonis
eius est. duo eius priuatur si ali¬
ena post cius restitutiõe eriam
estim atioẽ ici daie iũ passo cõpell¬
itur. Nui aũt aliquẽ d̾ possessioẽ

Expanded text:
s inde discesserit, retinere possessionem videatur. adipisci vero possessionem per quos aliquis potest, secundo libro exposuimus. nec ulla dubitatio est nemo potest. Reciperandae possessionis causa solet interdici, si quis ex possessione fundi vel aedium vi deiectus fuerit: nam ei proponitur interdictum unde vi, per quod is qui deiecit cogitur ei restituere possessionem, licet is ab eo qui vi deiecit vi vel clam vel precario possidebat. sed ex sacris constitutionibus, ut supra diximus si quis rem per vim occupaverit, si quidem in bonis eius est. dominio eius privatur, si aliena, post eius restitutionem etiam aestimationem rei dare vim passo compellitur. qui autem aliquem de pos
Abbreviated transcription (Latin):
restititoria. aut exhibitoria.
Nanqr actor est qui desidert
aut exibẽri aut restitui Reu̾
a quo desideratur est ut restitr¬
at aut exibrat. ¶ Prohibitori¬
orũ aũt interdictoꝵ alia sĩpli¬
ciasũt alia duplicia ¶Sĩplici¬
a sũt uluti cũ probib pretorm
loco sacrouł influmine publi¬
copripane cius aliquid ficrir̃
actor est qui dederat nequidi
fiat reus est qui aliquid facere
conatur. Duplicia sũt ułuti
uti possidetis interdictũ ⁊ ũtro¬
biideo aũt pubduplicia uocan¬
tur quia par utriusq litigatoĩs
in bis eõclictio est nec quisqũa
precipue reus uł actor intelli¬
gitur. set unusquisq tã reiq̃
actoris parre substinet. ¶B
ordine ⁊ ueten exitu interdict¬
N. am quociẽs extra orduiẽ ius
dicitur qualia sũt hodie om̃ia
ño necesse est reddi interdictũ.
s per inde iudicatur sine̾ inter¬
dictis atqr si utilis actio ex cãir¬
dicati interdicti reddita fuiss.
Nñc admonẽdi
sumus magna
curã egisse cos

Expanded text:
restitutoria aut exhibitoria: namque actor est qui desiderat aut exhiberi aut restitui reus is a quo desideratur ut restituat aut exhibeat. prohibitoriorum autem interdictorum alia simplicia sunt, alia duplicia. simplicia sunt, veluti cum prohibet praetor in loco sacro vel in flumine publico ripave eius aliquidactor est, qui desiderat, ne quid fiat, reus is, qui aliquid facere conatur. Duplicia sunt uelut VTI POSSIDETIS interdictum et VTRVBI. ideo autem 'duplicia' uocantur quia par utriusque litigatoris in his condicio est nec quisquam praecipue reus vel actor intellegitur, sed unusquisque tam rei quam actoris partem sustinet. De ordine et veteri exitu interdictnam quotiens extra ordinem ius dicitur, qualia sunt hodie omnia  necesse reddi interdictum, sed perinde iudicatur sine interdictis atque si utilis actio ex causa interdicti reddita fuisset.Nunc admonendi sumus, magnam curam egisse eos
Abbreviated transcription (Latin):
dũs fundi dreb coloni quas
his ꝓmͣercedib fũdi ꝑignori
futiuus peͣpigisset. ¶ Retur̃¬
de possessioĩs causa cõparara¬
utrobi. cũ ab utraq paite d̾ y¬

Expanded text:
us fundi de rebus coloni, quas is pro mercedibus fundi pignori futuras pepigisset. Retinendae possessionis causa soleddi, cum ab utraque parte d
Abbreviated transcription (Latin):
nã possessioẽr aut precano roga¬
u̾at alique ut possidere liccret.
¶Utrobi uero interdicto is iuce¬
bat qui maiore paite eiꝰ anui rec
ui nec clam. nec precano ab aũ¬
sano possidebat. ¶ Hodie tũi
aliter obyuatur. nã utriusq in¬
terdicti potestas quatur ad pos¬
sioer pertinet excquata est ut
ille uicat ire soli ⁊ uire mobi¬
ii qui possessioe nec ui nec clar

Expanded text:
nam possessionem aut precario rogaverat aliquem, ut sibi possidere liceret: utrubi vero interdicto is vincebat, qui maiore parte eius anni nec vi nec clam nec precario ab adversario possidebat. hodie tamen aliter observatur; nam utriusque interdicti potestas, quantum ad possessionem pertinet, exaequata est, ut ille vincat et in re soli et in re mobili, qui possessio
Abbreviated transcription (Latin):
fuent utnus corũ possessioͣ sit. no
potest petitoris actio institui. quia
cũulis ⁊ naturalis ratio facit. ux a¬
lius posudeat alius aposidete peta.
Et quia longe comodius ẽ possi¬
dere qua patere ideo plerũq fere
scmꝑ iugens cristit cõtentio d̾
ip̃a possessiõe. Comodũ. aũt possi¬
denti ieo est ꝙ etia si cius res¬
r̃o sit qui possdet. si modo poin¬
detꝰ actor nõ potent sũa rem ẽẽ
prolure. remanebit suo loco pos¬
sio. propter qua cãm cũ obscura
sint utriusq uira cõtra petitorẽ
iudican solet. ¶S interdicto
quid uti poiidetis d̾ fũdi uł ed¬
um poisessioe contẽditur utro

Expanded text:
fuerit, utrius eorum possessio sit, non potest petitoria actio institui, quia et civilis et naturalis ratio facit ut alius possideat, alius a possidente petat. et quia longe commodius est possidere potius quam petere, ideo plerumque et fere semper ingens existit contentio de ipsa possessione. commodum autem possidendi in eo est, non sit qui possidet, si modo actor non potuerit suam esse probare, remanet suo loco possessio: propter quam causam, cum obscura sint utriusque iura, contra petitorem iudicari solet. 4a. Sed interdicto quidem uti possidetis de fundi vel aedium possessi
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ infereti quo ei us ent ife¬
rendi. uł in loco sacro e̾difican
influmine publico ripaue eius
aliquid fien quo peiuis nauige¬
tur ¶ Restitutoria sũt qui¬
bus restitui aliquid iubet ultis
uonoꝵ poͣssessori possessioez eoꝵ
que quis pro horde aut proposse¬
siore p̃ossider ex ea brditate au̾
fũdi sit resticui possessioe. ¶ E¬
bitoria sũt ꝑ que uibr exibi. uł¬
uti eũ cuĩ d  lib̾rate agitur. auͥ
libtũ cui patronus oꝑas indice¬
uei aut cũ parenti liberos qui ĩ
porestate eĩ sut. Sur tñ ipria

Expanded text:
erit inferendi, vel in loco sacro aedificari, vel in flumine publico ripave eius aliquid fieri quo peius navigetur. restitutoria sunt quibus restitui aliquid iubet, veluti bonorum possessori possessionem eorum quae quis pro herede aut pro possessore possidet ex ea hereditate, aut tus sit restitui possessionem. exhibitoria sunt per quae iubet exhiberi, veluti eum cuius de libertate agitur, aut libertum cui patronus operas indicere velit, aut parenti liberos qui in potestate eius sunt. sunt ta
Abbreviated transcription (Latin):
Erant aũt intercta forme atq
c̃oceptioẽs u̾borũ quib pretor.ar̃
iu bebar. aliquid fien. aut fiẽn
probibebat. Quo nũc maxime
faciebat cũ de possesiõe aut qi
posiessioe interaliquos cocten¬
debatur. Sũma au̾t diuino ĩ¬

Expanded text:
atque conceptiones verborum, quibus praetor aut iubebat aliquid fieri aut fieri prohibebat. quod tum maxime faciebat, cum de possessione aut quasi possessione inter aliquos contendebatur. Summa autem divisio i
Abbreviated transcription (Latin):
accipientis. E Interdum
ctiam sinc traditõe. nuda
rem transferendam. ułu¬
ti sirem quam tibi aliqui¬
accomodauert aut locau̾¬
it. aut. ipud te deposuent.
uendident tibi aut dona¬
uerit. Quanius enum ex
ea causa tibieam nõtradi¬
derit. eo tñipo quod pititur
tuam cẽ. statim aquintur
tibi proprietas ꝑroinde ac
siconomine tradita fuerat.
ltemsiquis merces in orreo
depositas uendident simul
atq claues orrei tradider¬
it emptori. transfert propri¬
etatẽ mercim ad empto¬
rem. ¶ Hoc amplius inter¬
dum ⁊ i incertam penoaz
colata uoluntas diũ̇ tran¬
sfcit rei ꝓprictatem. Ut ec¬
ce pretores. uł cunsulos.⁊
qui missilia iactant innul¬
gus.ignorãt quid eor qs¬
ꝙ excepturus sit. ⁊ tr̃quia
uolunt. ꝙ quisq excepiti
eius esse. statim eum dũm
efficiunt. Quaratione ue¬
nus eẽ indetur ⁊ sixem pro
derelicto adno habitam oc¬
cupauent quis. statim eum
dnm effici. Pro derelicto⁊
au̾t habetur. quod ea mete
abiecent. ut id rerum suar

Expanded text:
accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. Item si quis merces in horreo depositas vendiderit, simul atque claves horrei tradiderit emptori, transfert proprietatem mercium ad emptorem. Hoc amplius interdum et in incertam personam collocata voluntas domini transfert rei proprietatem: ut ecce praetores vel consules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamen, quia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suar
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ nollet. Ideo statim
dñs eius ẽe desinit. ¶ Ali¬
a causa est eanim rerum
que intempestate mans.
leuande nauis causa. e

Expanded text:
e nollet, ideoque statim dominus esse desinit. Alia causa est earum rerum quae in tempestate maris levandae navis causa e
Abbreviated transcription (Latin):
porcione eius quocl cuiq
eorũ legatũ fuent. ¶Ita¬
q sifingͥamus quadrĩgen¬
tos aureos legatos eẽ. ⁊ pa¬
trimonii quantitate n
exqua legata erogan opor¬
ret. quadrigentorũ ẽe qra¬
ta pars singͤus legatanis

Expanded text:
portione eius quod cuique eorum legatum fuerit. itaque si fingamus, quadringentos aureos legatos esse, et patrimonii quantitatem, ex qua legata erogari oportet, quadringentorum esse, quarta pars singulis legatari
Abbreviated transcription (Latin):
aut ratio legis falcidie
ponitur ant deluçitur es
alienũ item funcis umpẽ¬
sa.⁊precia seruorũ manu¬
missorũ. tunc deude inre¬
liquoita ratio hãbeatur.
ut et eo quarta pars apyd
bedes remiancat. tres uero
partes inter legatanos di¬
stnbuantur pro rata .s.¬

Expanded text:
idiae ponitur, ante deducitur aes alienum, item funeris impensa et pretia servorum manumissorum, tunc deinde in reliquo ita ratio habetur, ut ex eo quarta pars apud heredes remaneat, tres vero partes inter legatarios distribuantur, pro rata s
Abbreviated transcription (Latin):
silegauent. in mtio quita
deinde quarta detrabide¬
bet. ante eni detrahelum
est ꝙ extra lonor quatita¬
tem est deinde ꝙ exbonis
apud bedemremanere ⁊¬
oporter.

Expanded text:
s legaverit, initio quinta, deinde quarta detrahi debet: ante enim detrahendum est quod extra bonorum quantitatem est, deinde quod ex bonis apud heredem remanere oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ui bonor raptorũ. ¶Dĩs
aũt noxalis actio capudse¬
quitur. na si ẜuus tuus no¬
xiam comiserit. quã diuĩ

Expanded text:
i bonorum raptorum. Omnis autem noxalis actio caput sequitur. nam si servus tuus noxiam commiserit, quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
est id naturali raciõe occupa¬
ti cũceditur. Nec int̾erest fe¬
ras bestias. ⁊uoluctes. utiũ
insuo fundo quisq capiat.
an mallieno. Planc quim

Expanded text:
est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias, et volucres utrum in suo fundo quisque capiat an in alieno. Plane qui
Abbreviated transcription (Latin):
accipere possibile est. Oz
nõ usq adcam constitu¬
tionẽ standum eẽ ecisci¬
mauimus. E Tume¬
nĩ antiquitatem inueni¬
nius legata quidem scic¬
te eccludentem. fi de com¬
missis aũt que ex nolũ¬
tate magis desçendebãt
defuctorum. pinguiorẽ
natura indulgentem ye¬
cessarũ eẽ duximus. qia
lcgatafidei coruisis exqua¬
re ut milla sit inter eadif¬
ferencia.s quod de est lega¬
tis hoc repleatur ex natu¬
Amplius est inlegatis ꝑ
hoc crescat fider comissoꝵ
natura. Set ne mmprini
legum cuabulis ꝑmiste.
de uis exponendo scudio¬
sis adoloicentibr quadam
intreducamus difficulta¬
tem õpere pretium ẽẽ du¬
ximus itenm seperatumn
prius delẽgatis ⁊postea
de fidei comissis tractare
ut natura utclusq uiris
cegnira. facile possit ꝑmu¬
xtionẽ corũ eniditi subti¬
lioribus auribus accipẽ
¶Non solum ant restato¬
ns ul uerelis res s alie¬
na res leganpotest.itant
sas cogatur redimere ea

Expanded text:
est. Sed non usque ad eam constitutionem standum esse existimavimus. cum enim antiquitatem invenimus legata quidem stricte concludentem, fideicommissis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum, pinguiorem naturam indulgentem, necessarium esse duximus omnia legata fideicommissis exaequare, ut nulla sit inter ea differentia, sed quod deest legatis, hoc repleatur ex natuamplius est in legatis per hoc crescat fideicommissi natura. sed ne in primis legum cunabulis permixte de his exponendo studiosis adulescentibus quandam introducamus difficultatem, operae pretium esse duximus, interim separatim prius de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis res, sed et aliena legari potest: ita ut heres cogatur redimere ea
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus delega¬
tie. que pars uins
extra ꝓpositam quide
maten̾am uidetur. Na
lequimur dehis iuris
figuns. quibr peruniu̾¬
siratem res nob adquinĩ¬
tur Set cum̃ om̃no dere¬
stamentis deq ħeclibus
qui testamento instituũ¬
tur lecutisumus no sine
cansa. sequeri loco postẜ
iuns matenatiagari. Le¬
gatum itaq est donatio
quedam adefuncto relic¬
ta. Bet olim quidem erãt
legatorum qña quatuor
peruendicatione ꝑdamp¬
natione. nendimedo.
ppreceptionẽ. Et certa
quedam u̾bacuiq gni ie
ꝑque singłagua legatoꝵ
significabantur Set er
constitutionb duorum
principum. sollempnitaᷤᷤ
huuismedi u̾borum ꝑeni¬
tus sublada est. ¶Nr̃a
aut conͣstitutio quã cum
magna lugubratione fe
cas ualidiores eẽ cupien

Expanded text:
ideamus de legatis. quae pars iuris extra propositam quidem materiam videtur: nam loquimur de his iuris figuris quibus per universitatem res nobis adquiruntur. sed cum omnino de testamentis deque heredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, non sine causa sequenti loco potest haec iuris materia tractari. Legatum itaque est donatio quaedam a defuncto relicta. Sed olim quidem erant legatorum genera quattuor: per vindicationem, per damnationem, sinendi modo per praeceptionem: et certa quaedaquae singula genera legatorum significabantur. sed ex constitutionibus divorum principum sollemnitas huiusmodi verborum penitus sublata est. nostra autem constitutio, quam cum magna fecimus lucubratione, tates validio
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Hoc solum obseniadỹ
est nec plus quisquã roge¬
tur alicui rescituere qua
ip̃e extestamento cepent.
Nam ꝙ idẽ amplius est ĩ¬
utiliter relinquitur. Cum
aũt alienares ꝑfideicomis¬
sum relinquitur necesse
est ei qui regatus est auri
ip̃am redimere ⁊ prestare
aut estimatiõe in solu̾e eiꝰ.
Libertas quoq sero perfi¬
dei comossum danporest.
ut bes cũ ogetur manuite
ssaius. Dec interest utiũ
desuo proprio senio testa¬
tor ioget ande eo qui ip̃iꝰ
hecus autlegarani uł enia
extraaci sit. Itaq ⁊ alien
seruus redimi i man uit
ialilertas s difsertur. Quia
possit tpr precedente ubi¬
cunq occasio reclimecli. ẜui
fuent prestarpossit lbtaᷤ.
Quia aũt excausa fidei c̃o¬
missimanunuctitur no te

Expanded text:
sit. sed hoc solum obseruandum est, ne plus quisquam rogetur aliis restituere, quam ipse ex testamento ceperit; nam quod amplius est, inutiliter relinquitur. Cum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necest ei qui rogatus est aut ipsam redimere et praestare aut aestimationem eius solvere. Libertas quoque servo per fideicommissum dari potest, ut heres eum s. Nec interest, utrum de suo proprio seruo testator roget an de eo, qui ipsius heredis aut legatarii uel etiam extranei sit. Itaque et alienus seruus redimi et manumitti ria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari libertas. qui autem ex causa fideicommissi manumittit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quibus deeo quod
incastris. idquisieront. ꝑ¬
nssum est excostitutio¬
nibus princiꝑum resta rẽ¬
tum facere E quanuis¬
ab mitio tantũmilitanti¬
bus datumest. tam ex ar¬
ctoritate diui augusti. q̃
nerue. necud optima imp¬
actoris traian. posteaue¬
io sub senptione duuadri¬
ani.etiam  dimissis mulitia
idest ucreranis conçesã
est ¶taꝙ siquidem feccn
de castrensi peculio testame¬
tum ptinebit hã adcumi
que saedem reliquennt. Si
nerontestaridecessemt¬

Expanded text:
ntum sunt, quibus de eo quod in castris adquisierint permissum est ex constitutionibus principum testamentum facere. quod quidem initio tantum militantibus datum est tam ex auctoritate divi Augusti quam Nervae nec non optimi imperatoris Traiani; postea vero subscriptione divi Hadriani etiam dimissis militia, id est veteranis, concessum est. itaque si quidem fecerint de castrensi peculio testamentum, pertinebit hoc ad eum quem heredem reliquerint: si vero intestati decesseri
Abbreviated transcription (Latin):
mines uanis casibus. ⁊
audiendi ĩ loquecli facul¬
tatẽ ammttunt. Uñ nr̃a
constitutio ⁊ hus subue¬
nit ut certis casibus ⁊ mo¬
dis sccł̃m normam eius po¬
sint testan aliaꝙ facere
que eis  ymissa sunt G si
quis post testamẽtum fa¬
tus. Aut surdus ẽẽ ceꝑit.
ratum nichilominus per
manet cius testamẽtum.

Expanded text:
mines variis casibus et audiendi et loquendi facultatem amittunt: unde nostra constitutio etiam his subvenit, ut certis casibus et modis secundum normam eius possint testari, aliaque facere quae eis permissa sunt. sed si quis post testamentum fatus aut surdus esse coeperit, ratum nihilo minus eius remanet testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
restituere tunc et trebel¬
liano senagus cõsulto ⁊¬
restituebat᷑ tur łediras.
⁊ iurrũq actiones hedi¬
tane pro rata parte dabã¬
tur inRedem quidẽ uue
cuuili ineum uero qui⁊
recipiebat ẜeditatẽ. ex se¬
natus consulto trellia¬
no tanqua inberedem.
at siplus qu̾a dodrante.
uł etiam totam Bedira¬
tem restituere rogatus
sit locus erat pegasiaro
senatus consulto. ⁊hos
qui semel adient beclita¬
tem. simodo sua uolutate
adient siue recimuent ⁊¬
quartam pirtem. siuc rio¬
luent retinere ip̃e uniu̾¬
sa honera ueclitana substi¬
tuebat. Set quarta quid̃
retenta quasi partis ⁊pro
parte scipulatioẽs interpo¬
nebantur. tanquã inter
parcianu legatanum ⁊ ħe¬
dem. Giuero totam Redi¬
tatem restituerit empte
⁊uendite heditatis scipy¬
latiões uͣterpone barur.
Set si recuset scriptus ⁊¬
heres adue seclitatema
obid quod dicat eã sibi

Expanded text:
restituere, tunc ex Trebelliano senatus consulto restituebatur hereditas et in utrumque actiones hereditariae pro rata parte dabantur: in heredem quidem iure civili, in eum vero qui recipiebat hereditatem, ex senatus consulto Trebelliano tamquam in heredem. at si plus quam dodrantem vel etiam totam hereditatem restituere rogatus sit, locus erat Pegasiano senatus consulto, et heres qui semel adierit hereditatem si modo sua voluntate adierit, sive retinuerit tam partem sive noluerit retinere, ipse universa onera hereditaria sustinebat. sed quarta quidem retenta, quasi partis et pro parte stipulationes interponebantur tamquam inter partiarium legatarium et heredem: si vero totam hereditatem restituerit, emptae et venditae hereditatis stipulationes interponebantur. sed si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id quod dicat eam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
coem aur locũ puru inuito
socio infere nõ nçer Incc̾e x
uero sepulcrũ etĩa mũitis ce¬
tens licet inferre. ¶ Itẽ fi a¬
lienus nsufrucrus est. ꝓp̃rie¬
tanũ placet nisi cõnsenciẽ¬
te ufracruano. locũ religio¬
sum no facere. ¶In alienũ
locũ concedente dño licet ĩ¬
ferre. ⁊licet postea ratũ non¬
habuennt. quã illatus est i¬
mortuus. tñ religiosus locus
fit. ¶ Sc̃e quoqͦ res ułuti
muri ⁊porte quodanmnodo.
diiniiuns sũt. ndeo nulli
inbonis sũt Ideo aũt muros¬

Expanded text:
em autem locum purum invito socio inferre non licet: in commune vero sepulcrum etiam invitis ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, tamen religiosus locus fit. Sanctae quoque res, veluti muri et portae, quodammodo divini iuris sunt et ideo nullius in bonis sunt. ideo au
Abbreviated transcription (Latin):
tis moclis ros fiunt. Quanin¬
dam eñirciũ dñiũ nãciscimur
uire naturali ꝙ sicut dissimus.
appellatur ius gentium qua¬
li. Comodius est itaꝙ auetr¬
stiore iure inciꝑe. Nulam est
aut uetustius ẽe naturale
iuis. quod eum ip̃o gn̾ẽ huma¬
no. rem̃ natura prodidit. Ci¬
uilia eninura tunc cepenuit
ẽẽ cum ⁊ciuitates condi. er
magistratus ercan. lleges
scribicepenit. ¶ Eere igiturs

Expanded text:
tis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nanciscimur iure naturali, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quali. commodius est itaque a vetustiore iure incipere. palam est autem, vetustius esse naturale ius, quod cum ipso genere humano rerum natura prodidit: civilia enim iura tunc coeperunt esse, cum et civitates condi et magistratus creari et leges scribi coeperunt. Ferae igitur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ secrate sũt. Neuti edes sacit.
⁊dona que nte administenũ
dci. dedicate sũt. que etĩa ꝑi
nrãm costitutiõem alienari
⁊ obligan proibemus. excep¬
tacauia redentionis captiuor.
¶Siquis uero auctoritate sua
quasi sacrũ sibi cõstituetur
sacrum nõ est. s propłanum.
Aocus añt in quo sacre edos edi¬
ficate sunt. etia dimupto eli¬
ficato adhuc sacer locusma¬
iłet ut et papinianus scupsit.¬
¶ Religiosum locu̾ unus quis¬
q sua uolu̾tate facit. dũ mor

Expanded text:
unt, veluti aedes sacrae et dona quae rite ad ministerium Dei dedicata sunt, quae etiam per nostrum constitutionem alienari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis captivorum. si quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autficate sunt, etiam dirupto edificio, adhuc sacer locus manet, ut Papianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mor
Abbreviated transcription (Latin):
usus publicus est iuris
gẽtium sicut ip̃us flumm¬
nis. Itaꝙ nane adcas app¬
licare. sunes arborib ibi na¬
tis religare. honis aliꝙ in
his reponere. cuilibet libũ
est. sicuti ꝑip̃um fium̃e na¬
uigare. Sed ꝓprictas illos
rent. Qua de causa arbores
quoꝙ inhisdeninate. eoꝵ¬
demsũt. ¶ Litoru quopus
publidus ⁊uuis gͥentium ẽ.
sicut ip̃ms mans. ⁊ obid qb¬
libet lib̾um est. casam ibiur¬
pone in quase recipiant. sicut
retia sieart. ⁊ exmandeduce¬
re. Proprictas ant cͥoꝵ poti
intelligi. nullus ẽẽ. s eiusd
subiacẽt man. te̾ra uł harera.

Expanded text:
usus publicus est iuris gentium sicut ipsius fluminis: itaque navem ad eas appellere, funes ex arboribus ibi natis religare, onus aliquid in his reponere cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen navigare. sed proprietas earum rent: qua de causa arbores quoque in iisdem natae eorundem sunt. Litorum quoque usus publicus iuris gentium est, sicut ipsius maris: et ob id quibuslibet liberum est, casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut retia siccare et ex mare deducere. proprietas autem eorum potest intellegi nullius esse, sed eiusdem subiacent ma
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ꝯmiũ quedam publica.
quecdam rauu̾sitatis. quedã
nullius pleraꝙ sĩgłoꝵ que
tur. sicud ex subiectis appa
adlitus mans accetiert ꝓ¬
numc̃tis. ⁊ eclificiis se absti¬
neat quia nõ sũt iuns gen¬
tium sicut ⁊ mare. ¶ Euim¬
na aũt oĩa. ⁊portus publica
sũt. Ideoꝙius piscandi omi¬
bus cõe est. importu flumini¬
busꝙ. Est aũt litus mans
quarus hrbnus fluctus ma¬
ximus ex cĩt Ripari quoq i

Expanded text:
sunt omnium, quaedam publica, quaedam universitatis, quaedam nullius, pleraque singulorum, quae tur, sicut ex subiectis apparad litus maris accedere pnumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riparum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tenus ostendisse sufficiat qr̃e¬
admodũgradus cognatioĩs
numerentur. Nanq exhis pa¬
lam est intelligere quẽ.admo¬
dũ ultenus quoq gradus nu¬
merare debelumus. Quippe sẽ¬
pergenerata queq persona gͣ¬
dim adicit. ut longe facilius
sit respondere quoto quisq gra¬
dugrssit quã propria cognat¬
omis. appłatioẽ quequã denota¬
re. Agnatioĩs quo gradus cod
modo numerantur. ¶Srcũ
magis uentas occulata side qͣ
paures.minus hoĩum infigi¬
tur. ideo neccessanũ duximes
post naiatioem graduũ etĩa
eos presenti gradu inscribi.¬
Illud ceitũ est ad ẜiuiles cogna¬
ticẽs illam partẽ edictiquaꝓ
simitatis noĩe honorũ posseno
promittitur nõ pemnere. Na
nec nulla antiqua lege talis
cognatio cõputabatur. ¶ S
ndstra cõstitutione quã pro
iure patronatus fecimus qd
ius usq.id nĩa tp̃rasatis obic¬
uiũ atq nube plenũ ⁊ undiq
ꝯfusum fuerat. hoc humani¬
tate suggerente cãccessimus.

Expanded text:
tenus ostendisse sufficiet, quemadmodum gradus cognationis numerentur. namque ex his palam est intellegere quemadmodum ulterius quoque gradus numerare debemus: quippe semper generata quaeque persona gradum adiciat, ut longe facilius sit respondere, quoto quisque gradu sit, quam propria cognationis appellatione quemquam denotare. Adgnationis quoque gradus eodem modo numerantur. Sed cum magis veritas oculata fide quam per aures animis hominum infigitur, ideo necessarium duximus post narrationem graduum etiam eos praesenti libro inscribinationes illam partem edicti, qua proximitatis nomine bonorum possessio promittitur, non pertinere: nam nec ulla antiqua ege talis cognatio computabatur. sed nostra constitutione, quam pro iure patronatus fecimus quod ius usque ad nostra tempora satis obscurum atque nube plenum et undique confusum fuerat et hoc, humanitate suggerente, concessimus,