comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
decune legionns dixit plusꝙͣ pollicitus esset. cesarem ei fa¬
cere. Pollicitum se in cohortis pretorie loco decimã legionẽ
habiturum ad equum rescribere. planicies erat magna
et in ea timulus terrenus satis grandis. Hic locus fere eqͦ
spacio ab castris anouisti et cesaris aberat. Eo ut erat
dictum ad colloguum uenerunt. legionẽ cesar quã eꝯ̾s
uererat passibus ducentis ab eo tumulo cõstituit. Item
equites anoiusti pari interuallo cõstiterunt. Auoiustꝰ
oequis ut colloquerentur ⁊ preter se denos ut ad collay¬
um adduceret postulauit. Ubi eo uentum est cesarmicio
or̃onis sua senatusq in eum beneficia cõmemorauit. quod̃
rer appellatus esset a senatu qd amicus quod munera am¬
plissime missa: quã rem et pauas cõtigisse ⁊ pro magnis
homniũ officiis cõsuesse tribui. Docebat illum cum neq
aditum neqz causam postulandi iustam haberet bene¬

Expanded text:
X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem faX. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, bene
Abbreviated transcription (Latin):
set. seqz id sie periculo facile posse existimare. Non respuit
conditionem cesar ianiqz eum ad sanitatem reuerti arbitra¬
lutur. cum id antea quod petenti denegassent ultro pollice¬
tur. magnamqz in spem uẽmebat prosius tantis .p. q R.
in eum beneficiis. cognitis sus postulatis fore uti perti¬
natia desisteret. Dies colloquio dictus est ex eo die ꝯuĩtꝰ.
arioiustus postulauit ne quẽ peditem ad colloquiũ cesar
adduceret uereri se. ne per insidias ab eo crcũueniretur.
uterq cum equitatu ueniret. alia ratiõe se se nõ esse uen¬
turum. Cesar ꝙ neqz colloquium interposita causa tolli
uolebat. neqz salutem suam galloꝵ equitatui cõmitte
audebat commodissimum esse statuit omnibz equis
gallis equitibus detractis eo legionarios milites legio¬
ins decime, au quã maxime confidebat imponere. ut
presidium quã amissimum si quid opus fc̃o haberet
Quod cum fieret nõ irriclicile quidam exmilitibus

Expanded text:
set seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit set seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus.Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus
Abbreviated transcription (Latin):
decima legio per tribunos militũ ei grãs egit. qd de scoptimũ
uidicium fecisset. seq esse ad bellum gerendum paratissi¬
mam cõfirmauit. De inde relique l egiões cum tribums
militũ ⁊ pͥmorũ ordinũ centurionib egerunt ut cesari
satisfacerent. sel udunquã dubitasse. neq timuisse
neq de sumina belli siumudiaum sed imperatoris esse ex¬
istimasse. Corum satisfaciõe accepta et itinere exquisito
per diuitiacum qd̾ ex aliis ei maximã fidem habebat
ut millium amplius quinꝯuaginta arcuitu locis aper¬
tis exercitum duceret. de quarta uigilia ut dixerat pro¬
fectus est. Septimo die cum iter nõ intermitteret ab ex¬
ploratoribus certior fcũs est. ariouisci copias a nr̃is mi¬
libus passuum ꝯͣtuor. et .xx. ab esse. Cognito cesaris
aduentu arioiustus legatos ad eum mittit. ꝙ antea de
colloquio postulasset id per se fieri licere. qũ propius accesis¬

Expanded text:
ue X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum ue X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessis
Abbreviated transcription (Latin):
dicto audiences neq signa laturr dicantiur nichilse eare
cõmoneri. Scire em̃ quibuscũq exeratus dicto audiens
nõ fuerit. aut male ix gesta foctunã defuisse/ aut aliꝯͦ
facmore comperto auariciã esse comunctã. Suã innoct̃¬
ciam perpetuã uite felicitatẽ heluctioꝵ bello ẽẽ prospec¬
tam. Itaq se qd̾ in longiorem diem collaturus fuisset
representaturũ ⁊ proxima nocte de quarta uigilia castra
moturum⁊ ut quã primũ intelligere posset. utrũ apd̃
eos pudor atq officium/ an timor ualeret. Quod̃ si pretẽa
nemo scquatur. tamẽ se cum sola decima legiõe iturum
de qua non dubitaret sibiqz eam pretoriam cohortem
futuram. Huic legioni cesar et indulserat preapue et
propter iurtutem cõfidebat maxime. Hac drõne habita
mirũ in modũ conuerse sũt mẽtes om̃. sũmaq ala¬
critas ⁊ ccnditas belli gerendi inmnata est. princeps ꝙ¬

Expanded text:
dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsq
Abbreviated transcription (Latin):
mer mes sine cau sa tinuisset. hos postea armatos ac uĩtores
superarint. qui tanic̃ pares esse ño exercitui nõ potuermt
Si quos aduersum plium ⁊ fuga gallorũ cõmoueret. hoc si
ꝯuererent ixeperiri posse diuturnitate belli defastigatis
gallis arioiustum cum multos menses castris se ⁊ pa¬
ludib temusset. neq sui potescatẽ fecisset. desperãtes iã
de pugna ⁊ dispersos subito a dortum magis ratiõe ⁊ cõsilio
ꝙ uirtute uicisse. au ratiomi contra hõĩes barbaros atq in¬
peritos locus fuisset. Ac ne ip̃m quidem sperare nrõs exer¬
atus capiposse. Qui suum timorẽ in recfrumentare
simulationẽ angusciasq itmens cõferret facere arpotã¬
ter. cũ aut de officio imꝑatoris desperare aut prescribẽ
uiderentur. hec sibi esse cure. frumentũ sequanos leucos
lingones summisteare iamqs esse magris fiumc̃ta ma¬
cura: de itinere ip̃os breui tp̃e indicaturos. Quod nõ fore

Expanded text:
inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore
Abbreviated transcription (Latin):
y aut inquã partem aut quo cõsilio ducerentur sibi que¬
rendum aut cogitandũ putarent. ariouistum se cõsule
cupidissime pplĩ.Ro. annatiam apetisse. cur hunc tã tenie
quisꝙͣ ab officio discessurum iudicaret. Sibi quidẽ ꝑsuaderi
cognitis sus postulatis atq eꝯuitate condicionum perftã
eũ neq suam neq ppłi . N. grãm repudigiaturũ. Quod si fu¬
rore atq amiẽcia impulsus bellũ intulissẽt. quid tandẽ uẽ¬
uerentur aut cur de sua uictute ant de ipĩus diligencia
disperarẽt. factum eius hostis periculum pr̃m nr̃orum
memoria cum cimbris et theutonis a gaio mario pulsis
nõ minorẽ laudem exercitus quã ip̃e imperator meritus
uidebantur. factum etiam iiper in italiam seruilem tu¬
multum quos tamic aliquid usus ac disciplina q̃ a nobis
accepissent subleuarent. Ex quo iudicaui posset qnͣtũ
haberet in se bom costancia propterea ꝙ quos aliq̃z du

Expanded text:
quod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaequod aut quam in partem aut quo consilio ducerentur sibi quaerendum aut cogitandum putarent. Ariovistum se consule cupidissime populi Romani amicitiam adpetisse; cur hunc tam temere quisquam ab officio discessurum iudicaret? Sibi quidem persuaderi cognitis suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsum bellum intulisset, quid tandem vererentur? Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent? Factum eius hostis periculum patrum nostrorum memoria Cimbris et Teutonis a C. Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu
Abbreviated transcription (Latin):
interdum lacͥmas tenere poterant. abditi in tabernaculis
aut suũ fatũ querebantur aut cũ familiarib suis cõmune
perculũ miserebantur. Uulgo totis castas testamẽta obsigna¬
bantut. Horum uoabus ac timore paulatim etiam hii qͥ mag¬
num in castris usum habebant milites centurionesq ut
quisqz eꝯtatui perant perturbabantur. qͥ ex hiis mims tum¬
dos existimari uolebant. nõ se hostem uereri. sed angustias iti¬
neris magnitudinẽ siluarũ. que intercederẽt inter ip̃os atqz
arioiuscum aut rem frumentariã ut satis cõmode supportai
posset timere dicebant. Non nulli etiam cesari muitiarãt cũ
castra mouer ac signa ferri iussiss et. nõ fore dicto audientes
milites neqz propter timiorem signa la turos Hec cũ aĩaduer¬
cisset. conuocato cõsilio ducerentur. om̃iqs ordinũ ad id cõsiliũ
adhibitr s centurionibz. uehementer eos mausauit. pͥmũ

Expanded text:
interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis interdum lacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites centurionesque quique equitatui praeerant, perturbabantur. Qui se ex his minus timidos existimari volebant, non se hostem vereri, sed angustias itineris et magnitudinem silvarum quae intercederent inter ipsos atque Ariovistum, aut rem frumentariam, ut satis commode supportari posset, timere dicebant. Non nulli etiam Caesari nuntiabant, cum castra moveri ac signa ferri iussisset, non fore dicto audientes milites neque propter timorem signa laturos. Haec cum animadvertisset, convocato consilio omniumque ordinum ad id consilium adhibitis centurionibus, vehementer eos incusavit: primum,
Abbreviated transcription (Latin):
bus contendit. occupatoꝵ oppido. ibi presidium collocat. dũ
paucos dies ad uesontionem ret frumentarie cõmeatus¬
q causa moratur. expercunctatiõe nr̃orum uocibusq galloꝵ
ac merca torum qui ingenti magnitudine corporũ ger¬
manos incredibili uirtute atqz exercitatione in armis
esse predicabant sepe muinero sese cun hus congressos ne
uultum quidẽ atq aciem oculoꝵ dicebant ferre potusse.
tantus subito tinior omnnẽ exercitum occupauit: ut non
mediocciter omniũ mentes ammosq perturbaret. Hic
primum ortus est attribunis militũ prefectis reliqͥsq
qui ex urbe amicitie causa cesarẽ secuti nõ magnũ in
re militari usum habebant . Duor alius alia causa ulata
quami sibi ad proficiscendum netessariã diceret ꝑxtebru ut eius dõ¬
luntate discedere liceret. Non nulli pudore adducti ut timoris sus¬
pitionem uitarent remanebant. Hu neq uultum fingere neq

Expanded text:
ibus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum ibus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque
Abbreviated transcription (Latin):
resisti posset. Itaq ie frumentaria quã celerime potuit
cõparata magnis itmerib ad ariouistum contendit. cũ
tridui uiam processisset nuntiatum ẽ ei anouistum cũ suis
omnibus copus ad oecupandum uesuntionẽ quod est oppidum
maximum sequanoꝵ contendere. tridiuq uiã a sus fimi¬
bus discessisse. Id ne accideret magnopere precauendum
sibi cesar exiscimiabat. Namq ominũ uerum que ad bellũ
usui erant. summa erat in eo oppido diffiailtas: id que si¬
natura loci mumebatur. ut magnam ad ducendũ bellũ
daret facultatem propterea ꝙ flumen alduasdubis uit ar¬
cio circumductum pene totum oppidum cingit. Reliquũ
spacium ꝙ est non amplius pedum sercentoꝵ qua flumẽ
intermictit. mons continet magna alcitudine. itaut
radices montis exutraqz parte ripe fluminis cõtigant
Hunc mnurus arcundatu᷑ arcem efficit ⁊ cum oppido cõ¬
iungit. Huc cesar magnis nocturins diuriusq itmen¬

Expanded text:
resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caesar existimabat. Namque omnium rerum quae ad bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itiner
Abbreviated transcription (Latin):
nerent quod conuenissẽt. scipendiũq quot annis pende¬
uent. Si id nõ fecissent/ longe hiis fraternũ nomẽ p.R. af
futurum. Quod sibi cesar demntiaret se heduoꝵ iniurias
nõ neglecturũ. neminẽ secum sine sua pernicie cõtendisse.
cum uellet congrederetur. Intellecturũ quid inucti germãi
exercitatissimi in armis qui inter annos .xiiii. tectumnõ
subissent uirtute possent. Hec eodem tempore cesari mã¬
data referebantur ⁊ legati ab heduis ⁊ a treueris ueme¬
bant. Hed̾ui questum ꝙ arudes qui nuper in galliam
quidem datis pacẽ auoiusti redimere potuisse. Tueueri
autem pagos centum sueuoꝵ ad upas rhem cõsedisse ꝯ
rhenum trãsire conarentur. Hiis preesse nasuam ⁊ cimberiũ
fratres. Quibz rebus cesar uehementer cõmotus maturã¬
dum sibi existimauit ne si noua manus sueuor cum ue¬
teribus copiis arioiusti se se cõuinxisset. minus facile

Expanded text:
nerent quod convenisset stipendiumque quotannis pendenerent quod convenisset stipendiumque quotannis penderent; si id non fecissent, longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum. Quod sibi Caesar denuntiaret se Haeduorum iniurias non neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur: intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati ab Haeduis et a Treveris veniebant: Haedui questum quod Harudes, qui nuper in Galliam quidem datis pacem Ariovisti redimere potuisse; Treveri autem, pagos centum Sueborum ad ripas Rheni consedisse, qui Rhenum transire conarentur; his praeesse Nasuam et Cimberium fratres. Quibus rebus Caesar vehementer commotus maturandum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile
Abbreviated transcription (Latin):
haberent uosuntate eius reddere illis liceret ne ue heduos
murra lacesseret. ne ue hiis socusqz eoꝵ bellum inferret.Si
libus senatus censuisset uti quicũ galliam prouinciã
optineret. qd̾ cõmodo rei . p. facere posset. heduos acterosq ami¬
cos .p. R. defenderet. se heduorum imurias nõ neglecturum.
Ad hec ariouistus respondit. ius esse bellint hii qui uicissĩt
hiis quos uicissent quẽadmodum uellent imperarẽt. Idem
imperare cõsuesse. Si ipẽ p. R.non p̃scriberet quemadmodũ
suo uire utereturz nõ oportere se. a ppło .R. in suo iure m¬
pediri. Heduos sibi qm̃ belli fortunã temptassent ⁊ armis
congressi, ac superati essent scipendiarios esse factos. Maguã
cesarem iniuriam facere qui suo aduentu uectigalia sibi
deteriora faceret. Heduis se obsides redditurum nõ esse neq
hiis neqz eoꝵ sociis iniuria bellum illaturum. si in eo ma¬

Expanded text:
haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos haberent voluntate eius reddere illis liceret; neve Haeduos iniuria lacesseret neve his sociisque eorum bellum inferret. Si libus senatus censuisset uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod commodo rei publicae facere posset, Haeduos ceterosque amicos populi Romani defenderet, se Haeduorum iniurias non neglecturum. Ad haec Ariovistus respondit: ius esse belli ut qui vicissent iis quos vicissent quem ad modum vellent imperarent. Item imperare consuesse. Si ipse populo Romano non praescriberet quem ad modum suo iure uteretur, non oportere se a populo Romano in suo iure impediri. Haeduos sibi, quoniam belli fortunam temptassent et armis congressi ac superati essent, stipendiarios esse factos. Magnam Caesarem iniuriam facere, qui suo adventu vectigalia sibi deteriora faceret. Haeduis se obsides redditurum non esse neque his neque eorum sociis iniuria bellum inlaturum, si in eo ma
Abbreviated transcription (Latin):
placuit ei ut ad arioiuistum iitteret ꝯui abeo postularẽt
ut aliꝯuẽ locum mediũ utriusqr collaio deligeret . uellese ie
de R .p. et sũmis utciuisq rebus cum co agere . E i legatiõi
comeatu atq emolumẽto in unum locum cõtrahere passe.
Sibi autẽ mirum bideri. quid in suai gallia quam bello
uicisset. aut cesari aut omnnio. pplõ .x. negocii eẽti ius ros¬
ponsis ad cesarem de legatis terum ad cum cesar lega tes
cum hus mandatis mittit. Quod tanto suo ppliq .R. be¬
neficio affectus. cũ in cõsulatu suo rex atq amicus a se¬
natu appellatus esset. hãc sibi populoꝵ .Ro. grãm uercet
cõmum re dicendum sibi et coguoscendum putaret. hec
sse que ab eo postularet. pͥmum ne qͣm multitudiñe hom̃ am¬
plius trãschemim in galliam traduceret. deide obsides quos
haberet ab hed̃ius redderet. sequamsq permitteret. ut qͥs illi

Expanded text:
placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab eo postularent uti aliquem locum medium utrisque conloquio deligeret: velle sese de re publica et summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi commeatu atque molimento in unum locum contrahere posse. Sibi autem mirum videri quid in sua Gallia, quam bello vicisset, aut Caesari aut omnino populo Romano negotii esset. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: quoniam tanto suo populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu suo rex atque amicus a senatu appellatus esset, hanc sibi populoque Romano gratiam rr neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putaret, haec esse quae ab eo postularet: primum ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traduceret; deinde obsides quos haberet ab Haeduis redderet Sequanisque permitteret ut quos illi
Abbreviated transcription (Latin):
futuram Magnam se habere sp̃s ⁊ beneficio suo⁊ auttoritate ad¬
ductuns ariouistum finem miuriis facturũ. hac or̃one habita
cosilium d̾nmisit ⁊ scauidum ea multe res eũ hortabantiue
yͣit sibĩ cam rem cogitandã et suscipiendã putaret Inp̾mis
quod heduos siatres cõsangiuncosq sepe miniero a seratu op¬
pelłatos in seruitute atq inditiõe uidebat germanoꝵ ceneri
corumq obsides esse apud anoiustumias sequanos intelligt¬
trãsire et in galliam magnã corũ multitudiue usiire. uile
peraturos eristimabat. qum cũ onnie galliã acaptureẜẽt
ut ante cynbri theu tomqz fecissent in prouinciã exipẽt ati
inde mitailiã contenderent. presertim cũ sequanos a promũcia
m̃a rsodamis diuideret. qͥb reb ꝙͣ maturune occuriendir
puittibat . Ipe autẽ arioiustus tantos sibi spũe stantã anco¬
gantiam sumpserat. ut ferendus nõ bideretur. Quã ob uren

Expanded text:
futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adfuturam; magnam se habere spem et beneficio suo et auctoritate adductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione habita, concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque obsides esse apud Ariovistum ac Sequanos intellegetransire et in Galliam magnam eorum multitudinem venire populperaturos existimabat quin, cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent , praesertim cum Sequanos a provincia nostra Rhodanus divideret; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur. Quam ob rem
Abbreviated transcription (Latin):
uitiaco habita: ommes qui aderant magno fletu auxiliũ a ce¬
sare petere ceperũt. Anmaduectit cesar unos ex omnib sẽ¬
quanos inhil earũ ierum facere. quas ceteri facerẽt. sed tris¬
ces capite demisso terrã intueri. Cuis rei que causa esset
miratus ex ip̃is quesiuit. Nrihil sequani responde sr in eadẽ
cristicia taati permanere. Cum ab hiis sepius q̃reret neqr
ullam omuino uocẽ exprimere possent. idem diuitiacus he¬
noꝵ ꝙͣ ceteroꝵ quod soli ne in occulto quidẽ queri neq auxi¬
lium implorare auderent. absentisq a nouisti crudelitatem
uelut si corã ad esset horrerent. propterea ꝙ reliquis tamẽ fuge
facultas darxtur. seguanis uero qui intra fines suos aniouis¬
cum recepissent. quoꝵ oppida oĩa in ptãte eius essent onnies
criciatus essent perferendi. Hiis rebus cognitis cesar galloꝵ
ammos uerbis cõfirmauet. pollicitusq est sibi cam ir̃ cure

Expanded text:
viciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caeviciaco habita omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent sed tristes capite demisso terram intueri. Eius rei quae causa esset miratus ex ipsis quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia taciti permanere. Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino vocem exprimere posset, idem Diviacus Haeanorum quam reliquorum, quod soli ne in occulto quidem queri neque auxilium implorare auderent absentisque Ariovisti crudelitatem, velut si coram adesset, horrerent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas daretur, Sequanis vero, qui intra fines suos Ariovistum recepissent, quorum oppida omnia in potestate eius essent, omnes cruciatus essent perferendi. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit pollicitusque est sibi eam rem curae
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ut semes galloꝵ copias uicerit. qd prelium fcmn sit ad ma
ietobrie superbe: crudeliter imperare. obsides nobilissimi cuiusq
liberos poscere ⁊ in eos omnia exempla cruciatusq edere. si qua
res non admitum aut ad uoluntatẽ eius fcã sit. hoĩez ẽẽ bar¬
barum iracundũ. temerariũ. nõ posse eius imperia duitius su¬
stinere iisi quid̃ in cesare/ popło qͦ romano sit auxilii ominib
gallis idem esse faciendũ ꝙ helueai fecerunt ut domo eungrent
A luid donnalium alias sedes remotas a germãnis petãt sor¬
cunam que quecũq accidat experiantur. Hec si emnitiata
arionisto sint nõ dubitare quin de omnibus obsidib q̃ apd̃ eum
sint guissimũ suppliciũ sumat. Cesarẽ uel auctoritate sua
atqr erercitus uel recenti uictoriquel noĩe .p.R. deterrere posse
ne maror multitudo germanoꝵ rhemim traducatur. galliã¬
ꝑ ocm̃ abarioiusci iuiia posse defendere. Hac or̃one ab di¬

Expanded text:
autem, ut semel Gaautem, ut semel Gagetobrigam, superbe et crudeliter imperare, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscere et in eos omnia exempla cruciatusque edere, si qua res non ad nutum aut ad voluntatem eius facta sit. Hominem esse barbarum, iracundum, temerarium: non posse eius imperia, diutius sustineri. Nisi quid in Caesare populoque Romano sit auxilii, omnibus Gallis idem esse faciendum quod Helvetii fecerint, ut domo emigrent, aliud domicilium, alias sedes, remotas a Germanis, petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Haec si enuntiata Ariovisto sint, non dubitare quin de omnibus obsidibus qui apud eum sint gravissimum supplicium sumat. Caesarem vel auctoritate sua atque exercitus vel recenne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem ab Ariovisti iniuria posse defendere. Hac oratione ab Di
Abbreviated transcription (Latin):
Unnm esse ex ommi cuitate heduorum que adduci sõpo¬
tuerit ut mraret aut liberos suos obsides daret. Gbeam
rem se er ciuitate profugisse ⁊ romam ad penatũ uenesse
aurilium postulatum quod solus neq iureurando neq
obsidibus teneretur. Sed peiuis uictorib scquanis quã
heduis uictis accidisse. propterea ꝯd̾ arioiustuis reo ger¬
manorum in corum fimbus consedisset terciam ꝯt pae¬
tem agri seguani qui eẽt optimus totus gallie occupa¬
uisset. Et minc de altera parte tertia seꝯuanos disce¬
dere iuberet. propterea quod pautis mensibus ꝙ ge
harudimi milia hominũ .xxiiii. ad eum uenissent qͥbus
loeus ae sedes ꝓaracentur futur im essẽ paucis aimnie
uti onnes ex gallie fimbus pellerentur. atqr om̃s gerinam chenuĩ
trãsirent. Neq emm cõferendum essegallicũ cm germãnoꝵ agro
neq hanc cõsuctudinem uictus cũ illa comparandã. Arioiustꝰ

Expanded text:
Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non poUnum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus teneretur. Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidisse, propterea quod Ariovistus, rex Germanorum, in eorum finibus consedisset tertiamque partem agri Sequani, qui esset optimus totius Galliae, occupavisset et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iuberet, propterea quod paucis mensibus ante Harudum milia hominum XXIIII ad eum venissent, quibus locus ac sedes pararentur. Futurum esse paucis annis uti omnes ex Galliae finibus pellerentur atque omnes Germani Rhenum transirent; neque enim conferendum esse Gallicum cum Germanorum agro neque hanc consuetudinem victus cum illa comparandam. Ariovistum
Abbreviated transcription (Latin):
tum se uenturo s uiderent. Iocritusor est pro hus diuitietus
hediuis gallie totius factionis esse duas. Harum alterus
prinaipatim tenere hedioe. asterius aruerngeiti c̃ũ trĩto¬
opere de potentatu ĩt̾ sc mustos annos contenderente actũ
esse uti ab aruerius seguanisq germcan mentede mebẽs¬
serentur. H orum primo aireiter misia. udirhemim ines fec
postea quam agros et cultum ⁊ copias galloꝵ homomese suus
as lurbrari acla massent. traductos plures mius esse mgallia
ad centum et .uu. miliũ minierum. Cum hus hedrioseco¬
rumq clientes semes atq iterum armis contendisse
magniam calamitatem pulsos accepisse ominẽ nobilitatẽ
onniem senatum omnnẽ eguitatum aminisse. Qiribe plos
atox amicitia plurimũ ante in gallia potrussent coictos
esse seguanis obsides dare nobilissimos auitatio uuem
rando cirrtatem obstrigere. se se neqe obsides repetituras
mimuis perpetuo sub illorum ditione atqr miperio eslent

Expanded text:
tum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus tum se venturos viderent. Locutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem pulsos accepisse, omnem nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent.
Abbreviated transcription (Latin):
cumqr domicilio ex magna copia deligerent. quẽ ex oĩ
gallia oportumssimũ ac fructuosissimũ iudicassent.
reliquas auitates stipendiarias haberent. Petierunt
uti sibi cõsilium gallie in diẽ certam indiceret idq cesaris
uoluntate facere liceret se se habere quasdam res quas ex
cõmuni consensu ab eo petere uellent. Ea res permissa diẽ
cõsilio cõstituerunt. et iureiirando nequis enuntiaret
nisi quibz cõmum consilio mandatum esset inter se saxe¬
runt. Eo cõsilio dimisso. iidem prinapes auitatum ꝯ
ante fuerant ad cesarem reuerterunt. Petieruntq uti
sibi secreto in occulto de sua ommiũqz salute cũ eo agere
liceret. E a re impetrata. se se ommes flentes cesari ad
pedes proieceruant. nõ minue se id contendere et laborare
ne ca que dipissent enuntiarentur. quã uti ea que dellent m¬
petrarent. propterea quod̾ si emunitiatũ esset sumiũ marricia¬

Expanded text:
cumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni cumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris facere voluntate liceret: sese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus se id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, summum in crucia
Abbreviated transcription (Latin):
postea m partem utris libertatisqe conditionc̃ atos ñĩ erãt
receperunt. in castris heluecior tabule reperte sunt licteris
gretis cõfecte et ad cesarem relate. Quib in tabulis noĩa¬
cim ratio confecta erat qui nuimerus domo eor exisset ꝯ
arma ferre possent et item separatim pueri senes. mulie¬
isꝙ quarum ominũ rerum summa erat capitũ heltie¬
ciorum milia ducenta. lxmi. tulingorum milia xxxui.
latobringorũ .uiiii. rauratoꝵ . xxiii. boioꝵ xxxii. et qui
arna possent ferre ad milia nonagnita duo. sunma
om̃n fuerunt ad milia. cec lxumi. Eorum qui domo rediẽt
censu habito ut cesar imperauerat/ repertus est mͣis miliũ
c. et .x. Bello heluctiorũ confecto totius fere gallie legati
principes auitatum ad cesarem gratulatũ conuener̃t.
silio florentissimis rebus domos suas heluetii reliq̃ssẽt
uti toti gallie bellum inferrent. imperioqz potirentur lo¬

Expanded text:
postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi epostea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi eunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: silio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, lo
Abbreviated transcription (Latin):
sar resciit quor per fines ierant. Hus uti cõpurereret
et reducerent si sibi purgati esse uellent imperauit. Redus¬
tos in hostium mimero habuit reliquos omnes obsidibus
arims perfugis traditis indeditionem accepit. helueao¬
e ulnigos la tobrigos in fires suos unde profecti eranre
reuerti iussit. Et qd omnib ãmissis domi nihil eratquo
famem tollerarent, allobrogibus imperauit. ut hiis stu¬
menti copiam facerent ipsos oppida uicosq quos incen¬
derant restituere iussit. Io ea maxime ratiõe fecit ꝯd
noluit. eum locum unde heluecis discesserant uacare nẽ ꝓpt̾
honitatem ageorum germani qui transrhemuĩ incolũt
esuis finibus in heluetioꝵ fines transirent ⁊ funtum
gallie pr ouincie allo brogibusq essent. Boios petentibs
hedius qd egregia dictute eiant cogruite nt in finibus
sius cossocarent concessit. Quibus ilsi aigios dedeũt. quosq

Expanded text:
sar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent sar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque
Abbreviated transcription (Latin):
se eedem et loco quo heluecios habiturũ. hẽ trduoniter¬
misso tĩ omnib copiis cot sequi ceꝑit. helucti ormiinurꝰ
rrum mopia adducti. legatos dediciõe ad eum miserũt. ꝯ
cũ eum in itinere cõuenissent. seqz ad pedes proiecissent
suppliecterqz locuti fientes pacem petissertatos eos i
eo loco quo tñ essent suum aduentum expectare iissis¬
sot ꝰ paruerunt. eo postꝙ cesar perueuit obsidet a cuaiu
scrnos qui ad eos perfugissent poposcit. Dum ea cõquilũ¬
tur et conferuntur nocte intermissa circitee horm̃t
milia sey eus pagi qui uerbigens appellatur suieti¬
more pecterriti ne armis traditis supplicio afficeren tedi
siue spe salutis inducti quod in tanta multitudine dedi¬
ticiorum suã fugã aut occultari auit omnmo ignorars
posse coistimarẽt primia nocte e castris heluctiorũ egressi
ad remm fineso germanor contenderũt. Quod ubi ce¬

Expanded text:
lvetios habiturum. Ipse triduo interlvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Cae
Abbreviated transcription (Latin):
et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto prelio cũ ab
hora septima ad uesperum pugnatum sit adu̾sum hostem
uidere uemo potuit. Ad multam noctẽ etiã adimpedimẽta
pugnatum est. proꝑterca ꝙ pro uallo carros obiecerãt ete
loco superiore in nr̃os uementes tela cõiaebant ⁊ nõ milli
inter carros iotasqz materas ac tragulas subiaebãt ir̃sq
uuluerabant. Diu cum ẽẽt pugnatum impedimiẽtis cascris
nr̃i potiti sunt. Ibi orgentorigi filia atq unus efiliis cap¬
tus est. Ex eo prelio arater hominũ milia .cxxx. superfue¬
runt, eaqz tota nocte continenter ierunt. Nullam partem
noctis itmere intermisso in fines lingonũ dis. quarto per¬
uererunt. Cumq propter uultiera militum ⁊ proyter¬
sepusturam occisorum itr̃i triduum morati eos soyiu nõ po¬
tuissent. ⁊ esar ad ligonas luteras mĩtiosi misitue
eos frumẽto ne ue alia re iuuarent. quisituduhinter

Expanded text:
et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et proptersepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvare
Abbreviated transcription (Latin):
maguo ad pugnã erat impedimẽto. qd pluib eor scutis uño
ictũ pilor cr̃isfixis et colligatis cũ ferrum se inflirissẽt
neq euellere neq sinistra impedint satis cõmode pugnas
poterant. multi ut diu iactato brachio preoptarẽt scutum
mami emictere ⁊ mudo corpore pugnare. Tandẽ buluerib
defessi ⁊ pedẽ referoe ⁊ qd̃ mons suberat circiter mille passuuĩ
co se recpere ceperunt. Capto monte ⁊ succedentibe nr̃is bon
et tulingi qͥ hominũ milibus ciraiter quindeam agmen
hostium claudebant ⁊ nouissimis presidio erant exitine
nros latere aperto aggressi circũuenere. Et id cõspicati hel¬
uecii qurin montẽ se se receperant rursus instare ⁊ preliũ
redintegrare ceperunt. Romani conuersa signa bipartita
intrlerunt. Prima et secunda acies ut uictis ac sũmo
est. diucius dum sustiere nr̃oꝵ impctus nõ possent. altei
se ut ceperant in montẽ receperunt. alteri ad impedimẽta

Expanded text:
magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiter mille passuum spatio, eo se recipere coeperunt. Capto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotest. Diutius cum sustinere nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta
Abbreviated transcription (Latin):
qui ac lacescere ceperunt. Postꝙͣ id rimmaduertit copias
suas cesarin proxiimum collem subduc̾ equitatumq ꝯui
suistnieret hostium impetum misit. Ip̃e interim in colle me¬
dio triplicem aciem instrioxit legionũ quatuor ueteranoꝵe¬
ita uti supra. Sed in summo iugo duas legiones qͥs ingallia
interiore interiore proxime cõscripserat et omma auxi lia
sarcinas in umim locum conferri ⁊ eum ab hus quim su¬
periore acie cõstiterant mumri iussit. Heluecu c̃i ominb
suns cͣaris sequti impedimẽta iminũ locũ contulerũt. ꝓpĩ
cõfertissima acie reiecto nr̃o equitatu phalange scã sub
peiiã nram aciem successerunt. Cesar pͥmo suo de inde
ominum ex cõspectu remotis eꝯuisiut equato om̃i perculo spẽ
fuge tolleret cohortatus suos prelium cõmisit. milites e loco
superiore pilis missis facile hostium phalangẽ perfregerũt
Ea disiecta gladiis districtis in eos impctum fecerũt. gallis

Expanded text:
qui ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias qui ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veteranarum; in summo iugo duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis
Abbreviated transcription (Latin):
die per exploratores cesar cognnouit ⁊ montẽ a saretor es ub
heluetios cstra monisse. et cõsidium timore perterritũ ꝙd non
uidis set pro uiso sibi promuncia uisse. Eo die quo cõsuciut i¬
teruaslo bostes sequitur et milia passiuem tria ab eocũ cap¬
tris castra ponit. Post tudie eus dici qd ommno bidug̃i suꝑ¬
erat cum exercitui frumentũ metiri oporteret et ꝯd a bibia¬
ste oppido heduorum songe marimo ⁊ copio sissinto tĩo apo¬
piciendum cxistimꝗuit. Iter ab helueciis auertit bibrastẽ
ne contendit. Ea ree fugitiuos .l. emisis decurionis eh̃tum
gassorum hostib minciatur.ł esucti seu ꝯd̾ tiuore ꝑterditos
romanos discedere a se existimarent eo magis ip puidie
superiorib locis occupatis prelium nõ cõmisissent sine eo
ꝙ ue frumentaria intercludi posse confiderent cõmutato
dõsilio atq itmere conuerso nr̃os a nouissimo agnme uise¬

Expanded text:
die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non ampiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria intercludi posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine inse
Abbreviated transcription (Latin):
quo hostes ierant ad eos contendit. equitatumqz omnẽ
ante se mittit. Considius qui rei militaris ꝓitissimus
habebatur/ et in exercitu .l. sille. et postea . m. crassi fuecat
cum eoploratoribus premittit᷑. Primia luce cũ summnus
mons a lucio tito labieno teneretur ip̃e ab hostium cas¬
tris non longus mille et quingentis passibus ab esset
neqz ut postea ex captiuis comꝑit aut ipius aduẽtus
aut labiem cognitus esset considius equo admisso ad
eum accurrit. dicit montem quẽ a labieno occupare uo¬
lirent/ ab hostib tener. Idse gallicis armis atq in¬
sietnihus caruouisse Cefar suas copias in proxim̃t colla s ubducit
aciem nistruit. labienus ut erat ei preceptum il cesare ne ule¬
luim cõmitteret. insi ipiũs copie peope hostum castua uĩse
essent. Ut undiq uno exẽ in hostes nrxtus ficret. mõte oc¬
cuꝑato mrõs expectabati prelioq abstinebat. musto demor

Expanded text:
quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique