comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Secunda eos qui bunc iauenisse ⁊ mundũ
suo sanguine redemisse testant᷑. & apte
simili uocabulo ambe censebant᷑ colũne.
cu una firmitas alt̾a in robore dicta ẽ.
una fidĩ ⁊ oꝑis fortitudo cunctis mn. eẽ.
notaretur ubi se ñ nulli doctores sacerdo.¬
tes n colunas domꝰ dĩ uidi atq appellari
uosunt : cũ nichil inse ꝓrsus firme fidei. ⁊¬
ad contennendas scłi pompas ac desidanda
bona inuisibilia nichil habeant roboris a
corrigendos nichil industrie saltem ad in¬
telligendos eoꝵ qͥb plati funt eriores.
lliecit quoq mare fusile decẽ cubitoꝵ
alabio usq alabiũ rotundũ in eneui¬
tu. Gart hoc fusile infigura lauacri saluta¬
ris quo iniemissionẽ peccatoꝵ emundam̃
factũ ÷: Namq sacerdotes in ea lauabant᷑
ut uerba dierũ aꝑte testant᷑. Sacerdotes aut

Expanded text:
secunda eos qui hunc jam venisse et mundum secunda eos qui hunc jam venisse et mundum suo sanguine redemisse testantur. Et apte simili vocabulo ambae censebantur columnae, cum una, firmitas, altera, in robore, dicta est, ut una fidei et operis fortitudo cunctis inesse doertia tacite notaretur, ubi se nonnulli doctores, sacerdotes et columnas domus Dei videri atque appellari volunt, cum nil in se prorsus firmae fidei ad contemnendas saeculi pompas, ac desidbona invisibilia, nihil habeant roboris, ad corrigendos, nihil industriae, saltem ad intelligendos, eorum quibus praelati sunt, errores. « Fecit quoque mare fusile decem cubitorum, a labio usque ad labium rotundum in circuitu. » Mare hoc fusile in figuram lavacri salutaris quo in remissionem peccatorum emundamur factum est. Namque sacerdotes in ea lavabantur, ut Verba dierum aperte testantur. Sacerdotes autem
Abbreviated transcription (Latin):
popłi fiddib tribuit᷑ : sub iungit᷑ recte ma¬
lagranatoꝵ aut̃ ducenti ordines erant
iciruitu capitelli secundi. Diximꝰ enĩ
malo granata uel totius scẽ eccłiȩ uel
singuloꝵ quoꝵq fideliũ tipuĩ tenere.
Centenarius uͥ numerus qui ad dextertem
tudmis figura poni consueuit. Dupplica¬
tur aut̃ hic̃ numerus malo granatorum
mertuitu capitelli secundi: ut in sinuet᷑
mistice qđ utriusq testam̃ti popłs ad u¬
nandus in xp̃o: atq ad et̾nȩ uitȩ sit ini¬
troducendus cororiam.
t statuit duas columnas inporticu
templi. Cumq statuiss& colũnã dex¬
teram᷑: uocauit eam nomine iachim. que
interp̃cat᷑ firmitas. Similit̾ erexit colũnã
scđ̃am: ⁊i uocauit nom̃ eius boot. hoc. ẽ
mrobore. Dextra colũnas ut supͣ diximꝰ
illoꝵ ex pͥmit figurã doctoꝵ qui pͥmiti¬
uã inierosolima instituer̃ eccłiam: secũda
eoꝵ qui ad p̃dicandũ gentib destinati sẽ.
Uel certe dextra columina eos significat qͥ

Expanded text:
populi fidelibus tribuitur, recte subjungitur. « Malogranatorum autem ducenti ordines erant, in circuitu capitelli secundi. » Diximus enim malogranata, vel totius sanctae Ecclesiae, vel singulorum quorumque fidelium typum tenere. Centenarius vero numerus, qui ad dexteram tudinis figura poni consuevit. Duplicatur autem hic numerus malogranatorum in circuitu capitelli secundi, ut insinuetur mystice, quod utriusque testamenti populus adunandus in Christo, atque ad aeternae vitae sit introducendus coronam. « Et statuit duas columnas in porticu templi. Cumque statuisset columnam dexteram, vocavit eam nomine Joachim, » quae interpretatur firmitas. « Similiter erexit columnam secundam et vocavit nomen ejus Booz, » hoc est in robore. Dextra columna, ut supra diximus, illorum exprimit figuram doctorum, qui primitivam in Hierosolyma instituerunt Ecclesiam. Secunda eorum qui ad praedicandum gentibus destinati sunt. Vel certe dextra columna eos significat qui
Abbreviated transcription (Latin):
te nom̃ mare indidit: in memoriã uidelico
maris rubri in quo prius ꝑ exx tinctionẽ
et yptiorũ ⁊ popłi di libationẽ baptismi
forma p̾cessit exponente apło. ac dicent
qm̃ om̃is patres nr̃ĩ sub nube fuerunt n
om̃s mare transierunt ⁊ om̃s in moyse lup¬
tismi. ⁊ uite nobis mundiciam qua erit
in hoc seculo: ⁊ uitę nobis aet̾nȩ glam
ꝓmittit infuturo. Quod utrumq innun
hoc eneo: una sententia designat᷑. cũ. ẽ
decem cubitoꝵ alabio usq ad labiũ. desis¬
natur. Decẽ namq p̃ceptis in lege dñs onũ
que facere debeamus ex p̃ssit. denario
aut mertedem benefactoꝵ signauit. cun
hunc in imea laborantib dandũ. ec. pi¬
arxit. Erat sͥ mare .x. cubitoꝵ alabio uls¬

Expanded text:
is Scriptura indidit, in memoriam videlicet maris Rubri, in quo prius per exstinctionem Aegyptiorum, et populi Dei liberationem forma baptismi praecessit, exponente Apostolo ac dicente: Quoniam omnes patres nostri sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptismi et vitae nobis munditiem quaerit in hoc saeculo, et vitae nobis aeternae gloriam promittit in futuro: quod utrumque in mari hoc aeneo una sententia designatur, cum esse decem cubitorum a labio usque ad labium perhibetur. Decem namque praeceptis in lege Dominus omnia quae facere debeamus expressit. Denario autem mercedem benefactorum signavit, cum hunc in vinea laborantibus dandum esse praedixit. Erat ergo « mare decem cubitorum a labio u
Abbreviated transcription (Latin):
nime narrat᷑. haec aut̃ capitella qualia:¬
cumq ⁊ quantaꝙͣ fuerint non enĩ mñsurã
earũ apte scriptura designat: in ore lilioꝵ
uident᷑ eẽ. apposita. Dequoꝵ factura si
quid misticũ auidire delectat: illã regna
ꝓhennis sublimitatẽ potest ñ in comgrue
besignare: quã nec oculus uidit nec auris
audiuit. nec intor hominis ascendit que

Expanded text:
nime narratur. Haec autem capitella, qualiacunque et quantacunque fuerint non enim mensuram earum aperte Scriptura designat in ore liliorum videntur esse apposita. De quorum factura, si quid mysticum inquirere delectat, illam regni perennis sublimitatem potest non incongrue designare, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis a
Abbreviated transcription (Latin):
enim sententia iuxta historiã suꝑiori
sententiȩ post posita est. Quod nos idõ
fecimus: ut totũ desaule & phitonissa
orto prelio. ꝑcusser̃ philistum ilrael
plaga magna: corruer̃q in p̃lio saul
& ionatham & &tera usqueqͦ ait. Etar¬
miger ipse corruit suꝑgladiũ suum
& mortuus ẽ cũ eo. Armigerũ istum
hebrei doech idumeũ dicunt fuisse: qͥ
cernens saul mortuũ. se ipsũ obmetu
dauid int̾emit. Mortuus ẽ saul & tres
filii eius. & armiger illius: & uniuer¬
si ueri eius. Uiri isti: pueri domestici
eius intelligendi sunt. hii tres filii saul
cũ eo int̃fecti sunt: ionathã amina dab
quice ie sui. & melchi sua. Isboseth autẽ
domi erat. qui anno quo saul rex con¬
stitutus. ẽ. natus fuisse dicitur: qui etiã
quadraginta annorũ fuisse legitur
cum regnare cȩpisset . Unde colligitur.
saul qua draginta annis regnassẽ. Que¬
sua pat̃ eiꝰ faul male agendo ad quisi¬

Expanded text:
enim sententia juxta historiam superiori enim sententia juxta historiam superiori sententiae postposita est. Quod nos ideo facimus, ut totum de Saule et pythonissa orto proelio, percusserunt Philisthiim Israel plaga magna, corrueruntque in proelio Saul et Jonathas, » etc., usquequo ait, « et armiger ejus ipse corruit super gladium suum, et mortuus est cum eo. » Armigerum istum Hebraei Doech Idumaeum dicunt fuisse, qui cernens Saul mortuum, seipsum ob metum David interemit. Mortuus est ergo Saul, et tres filii ejus, et armiger illius, et universi viri ejus. Viri isti, pueri domestici ejus intelligendi sunt. Hi tres filii Saul cum eo interfecti sunt, Jonathan, Abinadab, qui et Jesui, et Melchisua. Isboseth autem domi erat, qui anno, quo Saul rex constitutus est, natus fuisse dicitur, qui etiam quadraginta annorum fuis e legitur, cum regnare coepisset: unde colligitur Saul quadraginta annos regnasse. Quaesua pater ejus Saul male agendo acquisi
Abbreviated transcription (Latin):
tem quidẽ ne inquisitionib diligenti¬
&rib p̃scribamꝰ. sed potius existimemꝰ
tale aliquid factũ maligno spũ phito¬
nisse illius ministerio: qͣmdiu nob
aliquid amplius excogitare atq ex¬
plicare ñ cdlatur. Haec st̃ quȩ tuncde
phitonissa & samuele scripsit beatis¬
simus augustinus. Sed quia hoc genus
magice fantasiȩ crebro in hoc libro le¬
gitur : dicendũ ẽ. unde nõm̃ acceꝑit.
Nonnulli enĩ ab apolline phitio reꝑ¬
tũ : atq ab eius cognomine sic dicunt
esse uocatũ. Sed & hebreũ nom̃ inqui¬
unt congruit: qui phitona abissi di
cunt. unde & phitonissã & phitones
legendũ putant. Qđ & nos diligent̃
inuestigantes : sic inantiquis immo &
modernis uoluminib scriptũ repe¬
rimus. Alii uero a serpente qui fiton
dictus. ẽ. de cuius pelle diuinabant
dictũ asserunt: unde & phitonissã
& phitones legunt. Qđ nos arbitrio
prudenti lectoris derelinquimus.
quid magis cligere placuerit. Haec

Expanded text:
nunc quidem ne inquisitionibus diligentinunc quidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed potius existimemus tale aliquid factum maligno spiritu pythonissae illius ministerio, quam diu nobis aliquid amplius excogitare, atque explicare non datur. Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuele scripsit beatissimus Augustinus. Sed quia hoc genus magicae phantasiae crebro in hoc libro legitur, dicendum est unde nomen acceperit: nonnulli enim ab Apolline Pythio repertum atque ab ejus cognomine sic dicunt esse vocatum. Sed et Hebraeum nomen, inquiunt, congruit: Pythona abissi  sic  dicunt, unde et pythonissam et pythones legendum putant. Quod et nos diligenter investigantes sic in antiquis, imo et modernis voluminibus scriptum reperimus. Alii vero a serpente, qui python dictus est, de cujus pelle divinabant, dictum asserunt, unde et pythonissam et pythones legunt. Quod nos arbitrio prudentis lectoris derelinquimus, quid magis eligere placuerit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
thaim sophim. de monte
ephram : & nom̃ eiꝰ elchana.
filius ieroboam. filii helui
thau filii suph ephrate¬
us. Quia enim inprolo gomena
immo insinagoga. polliciti sumꝰ
priꝰ fundam̃ta historiȩ ponere.
e postmodũ culmen allegoriȩ. atq
ubi gratũ fuerit moralitatis armo¬
niamꝰ inserere. idõq primũ dignũ¬
appartre conspectib etã corporis li¬
mam̃ta gestantẽ: ut ñ sclũ uidere ua¬
leat sed agnosci: Et si potest utrũ ettam
iusti anuma ñ quidẽ cogatur magicis
sacris. sed dignetur ostendi. occultiorib
misterus sumine legis obtemperans.
ut si fieri ñ posse claruerit: ut ñ ut̃q
sensus huius scripturȩ tractatione
acdmittatur. sed illo excluso imagina¬
ria similitudo samullis. diabolico ritu
facta intelligatur. Sed qm̃ siue illud
fieri possit siue ñ possit: tam̃ fallatia
fathanȩ atq: ima ginariã simulanda¬
rũ callida oꝑatio decipiendis sensib
humanis multi formis inuigilat. Peten

Expanded text:
im Sophim, de monte Ephraim, et nomen ejus Elcana, filius Jeroham, filii Eliu, filii Thau, filii Suph, Ephrataeus. » Quia enim in prolegomena, imo in isagoge polliciti sumus prius fundamenta historiae ponere, et postmodum culmen allegoriae, atque ubi gratum fuerit, moralitatis harmoniam inserere, ideoque primum dignuapparere conspectibus, etiam corporis lineamenta gestantem, ut non solum videri valeat, sed etiam agnosci, et si potest, utrum etiam justi anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi, occultioribus mysteriis summae legis obtemperans: ut si fieri non posse claruerit, ut non uterque sensus hujus Scripturae tractatione admittatur, sed illo excluso, imaginaria similitudo Samuelis, diabolico ritu facta intelligatur. Sed quoniam sive illud fieri possit, sive non possit, tamen fallacia Satanae atque imaginum simulandarum callida operatio, decipiendis sensibus humanis multiformis invigilat. Tacendum
Abbreviated transcription (Latin):
& etiam a non nullis pruden¬
tibus & nobilib uiris roga¬
rer. ut scđm sollertiam
doctorũ & traditionẽ ma¬
gistri uiri disertissimi ali¬
quod opusculũ in uolumine
regũ digererem eoqđ a nullo
doctorum ꝑ om̃ia expositũ
apud nos haberet᷑ antiquo¬
rum : ob memoriã uidelicet
frequenti lectione recre¬
andam. & p̃sertĩ propter
illos qui aiunt sicut inex¬
ordio huiusce uoluminis
notando tetigi. non alia
contineri. nisi p̃lia regũ
actusq multorũ: quod ego
diu multũq delitescendo
facere distuli. maxime cũ
parua scientia preditus fo
nec elugubratione artis se-¬

Expanded text:
 etiam nonnullis prudentibus et nobilibus viris, rogarer ut secundum solertiam doctorum et traditionem magistri viri disertissimi, aliquod opusculum in volumina Regum digererem, ego quod a nullo doctorum per omnia expositum apud nos haberetur antiquorum, ob memoriam videlicet frequentata lectione recreandam, et praesertim propter illos qui aiunt, sicut in exordio hujusce voluminis notando tetigi, non alia contineri nisi praelia regum actusque multorum: quod ego diu multumque delitescendo facere distuli, maxime cum parva forem scientia praeditus, nec elucubratione artis s
Abbreviated transcription (Latin):
esse litteras apđ
hebreos. inaucto¬
rib: diuinarum
scripturarum
reperimus. quod
nullus qui eos
legerit ignorat.
cđm quarũ numerũ : aq¬

Expanded text:
esse litteras apud Hebraeos in auctoribus divinarum Scripturarum reperimus, quod nullus qui eos legerit, ignorat. Secundum quarum numerum a
Abbreviated transcription (Latin):
cerat᷑ turrẽ argẽteam in qua intet¬
lucẽtibꝰ gẽmis thronũ extrurerat
aureũ ibi solis quadriga᷑ ⁊ lune et
stellaꝵ ỹinaginẽ collocauerat. atq
per octultas fistulas aq̃ meatꝰ adduxe¬

Expanded text:
 turrem argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis quadrigam et lumen vel stellarum imagines collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxe
Abbreviated transcription (Latin):
Iam aduen̾at dies t̾tius. in quo .s.¬
tomtrua et mitare fulguã et nu¬
bes densissima opire montẽ clãgor¬
q buctine uehemẽtiꝰ ꝑscrepebat ti¬
muit q pplu̾s qͥ ẽat in cascris. ⁊ silr

Expanded text:
am advenerat dies tertius, et mane inctonitrua ac micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinae vehementer perstrepebat, timuitque populus qui erat in castris . »
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dous per seip̃m miro modo
quo res tp̃ales oꝑat᷑ et̾n̾us siue ꝑ
suos mĩstros ilta facit et eadẽ ip̃a
ista ꝑ anglo̾s qͥbus ĩiusibilr̾ ĩmu¬
Ut que per maitires fi dicũt᷑ eis
orãtibꝰ tnĩ et impetñtibꝰ nõ eciã
oꝑantibꝰ fiant siue alia istis siue
alia illis modis qͥ nlło cõprehẽdi
fidei in qua carnis mortuor res.¬

Expanded text:
enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, ista per angelos, quibus inuisibiliut, quae per martyres fieri dicuntur, eis orantibus tantum et inpetrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi fidei, in qua carnis in ae
Abbreviated transcription (Latin):
ante cõsumatõem mat̾monii per
copula carnis et ex hoc in ecclĩa
eum d̾e nuptiis nubẽ uolentem
ad elizabech cognatã suã fesci¬
.ẜ. quod dicit ambroꝰ nõ libẽter
scabat i publico sed magis ĩ

Expanded text:
ante consummationem matrimonii per copulam carnis. Ex hoc in Ecclesiaeum de nuptiis nubere volentem.ad Elisabeth cognatam suam, festiundum quod dicit Ambrosius, non libenter stabat in publico, sed magis in
Abbreviated transcription (Latin):
sauiuianꝰ in cĩtate senonẽsi que
tuc̃ erat metropolis francie. edifica¬
audierat iã passũ. sed cognito post¬
ea ꝙ adhuc uiuebat noĩauit ect̃a
illã beati petri uiui. in qua pliu̾es

Expanded text:
Savianus in civitate Senonensi, que tunc erat metropolis Francie, edificaaudierat iam passum, sed cognito postea quod adhuc vivebat nominavit illam ecclesiam beati Petri vivi, in qua pluries
Abbreviated transcription (Latin):
mit᷑ credenda. Ante uo̾ decłationẽ
dminitatis xp̃ĩ maiores iudeoꝵ. q̃bꝰ
data fuit lex et ꝓphetie. de istis ta¬
çientes mentione. tenebãt: habe̾
de mediatore: minus tamẽ explica¬
tam q̃ in nouo testo̾ in quo ueritas
magis est elucidata minores uero
iudeoꝵ adhut minꝰ explicite. ⁊ suf¬
ficiebat eis ad salutẽ tredere messyã
futurũ. situt lex et ꝓphe̾ nũciabãt
in quodã tñ genali. licet siguifitati¬
onem legis et ꝓphetaꝵ nõ intellige¬
rent in speciali. Ante nõ lege̾ ⁊ pro¬
phetas .s. tempoe legis natue̾ suff̾iti¬
ebat om̃bus trede̾ unũ deũ remune¬
ratorẽ bonoꝵ per modũ ab eo togni

Expanded text:
nte vero declarationem divinitatis Christi maiores Iudeorum, quibus data est lex, et prophete de istis facientes mentionem tenebantur habere fidem de mediatore, minus tamen explicitam quam in novo testamento in quo ve- ritas est magis elucidata; minores vero Iudeorum adhuc minus explicite, et sufficiebat eis ad salutem credere Mess iam futurum, sicut lex et prophete nunciabant, tamen in quodam generali, licet significationem legis et prophetarum non intelligerent in speciali. Ante vero legem et prophetas, scilicet tempore legis nature, sufficiebat omnibus credere unum deum remunerator
Abbreviated transcription (Latin):
doctores toĩter. ꝙ si aliquis paganꝰ
ad suã salutẽ. et caueat᷑ a peccatis
deus reuelabit de fide catholica q
tũ necessatiũ est ad salutẽ. uł mit¬
tet sibi doctorem. ¶ Is uidit. hͥ¬

Expanded text:
doctores communiter, quod si aliquis paganusad salutem suam et caveat sibi a peccatis, deus revelabit sibi de fide catholica quantum est necessarium ad salutem vel mittet sibi doctorem. Nicolaus
Abbreviated transcription (Latin):
amẽtes nec mutuo potert loqui
Undecĩo resurgẽt ossa mortuorũ ⁊
stabũt suꝑ sẽpult̾ sua. Duodecĩo
cadent stelle. tridecĩo moriẽt: ui¬
uentes ut cũ mortius resg̾ant .i4.¬

Expanded text:
amentes, nec mutuo poterunt loqui. Undecimo surgent ossa mortuorum, et stabunt super sepulcra. Duodecimo cadent stellae. Decimo tertio morientur viventes, ut cum mortuis resurgant.
Abbreviated transcription (Latin):
steriũ incarnatiõis pot̃ tredi duplicit
uno modo explicite. et sic tenebant᷑
crede̾ illi quibꝰ facta est de hoc reuelo̾
pturas stientes tenebãt᷑: mag̾ cogno
et ad hoc solũ tenebãt: gẽtiles. quia
nõ erant obligati ad legẽ moysi. talis
autẽ fides implicita de mstĩo incarna¬
cionis. continet᷑ in duobꝰ predc̃is. q̃a
qͥ credit unũ deũ remun̾atorẽ inqͥren¬

Expanded text:
sterium incarnationis potest credi dupliciter, uno modo explicite, et sic tenebantur credere illi, quibus facta est de hoc revelatio pturas intelligentes tenebantur magis expreet ad hoc solum tenebantur gentiles, quia non erant obligati ad legem Moysi. Talis autem fides implicita de mysterio incarnationis continetur in duobus predictis, quia, qui credit unum deu
Abbreviated transcription (Latin):
mõ p̃dicto. qr leges pplor uane
sunt quibus statuerũt sigͣ celi pla¬
non extludr̃. metus rõnabilis. licet
eñ corpora celestia sint agẽtia de
menta et cõpoĩta ex eis ad diu̾sas
quali ͭ ͤᷤᷤᷤ ex quibꝰ disponũt᷑ huãna
cieꝑa ad uarias ĩfiuitates sic̃ ex
dominio martis colera accendit
ex qua accẽsioẽ nõ solũmõ corꝑa
appetitꝰ sẜitmuꝰ ad iĩ ex quo secũ ⁊
ultiꝰ lites ⁊ dissençiones eo ꝙ ho¬
mĩes ut ĩplibꝰ secũtur suas passi¬

Expanded text:
ane sunt quibus statuerunt signa planon excluditur metus rationabilis; licet enim corpora caelestia sint agentia de menta et composita ex eis ad diuersas qualitates, ex quibus disponuntur humana corpora ad varias infirmitates, sicut ex dominio Martis colera accenditur, ex qua accensione non solummodo corpora apetitus sensitiuus ad iram ex quo sequntur vlterius lites et dissensiones, eo quod homines in pluribus sequntur suas passi
Abbreviated transcription (Latin):
tuerũt ea placãi satͥficiis ⁊ obło¬
nbus ⁊ istud ẽ flm̃ qr ut dicit da¬
mastenꝰ. Celi ĩ aiãti sunt et ĩsen¬
sibiles et sic agunt ĩ hec infĩora
ex nttite nat̾e̾ et sic offerre eis mu¬
nera ad placacõ extimore effrũũ¬
tͥam ꝑtinẽs ⁊ qr iudei ĩ heic erro¬
uem inci dexũt ut p ex supͣ dictis¬

Expanded text:
acare sacrificiis et oblationibus. Et istud est falsum quia, vt dicit DAMASCENUS, caeli inanimati sunt et insensibiles, et sic agunt in haec inferiora ex necessitate nature; et sic afferre eis munera ad placationem ex timore effectutriam pertinens. Et quia Iudei in hunc errorem inciderunt et
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc unũ modicũ est et ego moue¬
bo celũ et tĩã mare et aridam et mo¬
uebo om̃s gentes. et ueniet desid̾atus
tuc̃tis gentibꝰ et implebo domũ istam
gloria dicit dñs ex̾cituũ: aggeus aut̃¬

Expanded text:
Adhuc unum modicum est, et ego commovebo celum et terram, mare et aridam, et movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus; et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
est de ppło tuo isrł cõuenerit de terra
longinqͣ pp̃ nomẽ tuũ. Audiet᷑ eĩ no¬
mẽ tuũ magnũ et manꝰ tua fortis
et brachiũ tuũ extentũ ubiq cũ cõ
uenerit ergo et orauĩt in loco isto tu

Expanded text:
e populo tuo Israel, cum venerit de terra longinqua propter nomen tuum audietur enim nomen tuum magnum, et manus tua fortis, et brachium tuum extentum ubique, cum venerit ergo, et oraverit in loco hoc, tu
Abbreviated transcription (Latin):
ero. tir. Iam aduenãt dies tertuis
et mane indaruerat et ecce cepert
audiri tonitrua ac micare fulgua
et nubes densissima operuit mõtẽ
dangorq buctine ueheniẽtiꝰ ꝑstre¬

Expanded text:
ris; jam advenerat dies tertius et mane inclaruerat, et ecce coeperunt audiri tonitrua, et micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinae vehementius perstre
Abbreviated transcription (Latin):
onis artẽ tenẽ desid̾ant pͥns se in cãpo
per excitiũ opis probent ut sollicite sciãt
si nulla iã mala ꝓximis irrogant si ir¬
rogata ab aliis equanimt portãt. si op¬
tentis bonis tẽporalibus neq̃q mẽs leti¬
cia soluit. si subtractis nõ nuimo doloe

Expanded text:
onis arcem tenere desiderant, prius se in campo operis per exercitium probent, ut sollicite sciant, si nulla jam mala proximis irrogant; si subirrogata a proximis, aequanimiter portant; si objectis bonis temporalibus, nequaquam eos laetitia solvit; si subtractis, non nimio moerore
Abbreviated transcription (Latin):
iosuc .x. cũq fuge̾nt filios irł et
essent in descensu bethoron. dñs
misit suꝑ eos magnos lapides de
celo usq ad ezacha et mortui sut
mlt̾o plures sapidibꝰ gñdinis ꝙ qͦs

Expanded text:
uca: Cumque fugerent filios Israel, et essent in descensu Bethoron, Dominus misit super eos lapides magnos de coelo usque Azecha; et mortui sunt multo plures lapidibus grandinis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mortui fuerãt in deserto om̃s qͥ post
exitũ de egypto nua̾ti fuerãt a uigĩti
annis. et supͣ pret̾ taleb et iosue. Ut
mo inducit filios mortuoꝵ de quibus
ꝓmulionis loto pr̃m suoꝵ ad dei laudẽ¬

Expanded text:
uerunt in deserto omnes, qui post exitum de Egipto numerati fuerant a viginti annis et supra preter Caleph et Iosue, ‹utmo inducit filios mortuorum, de quibus promissionis loco patrum suorum ad dei laude
Abbreviated transcription (Latin):
et cõu̾sus ad discipulos suos et ad eos
q audiẽdi gracia cõuenant. Audite
inqͥt o eruditi uiri donec u̾bis mecũ
gesta its est u̾ba u̾bis opposui. et que
dicebant: docendi arte subũti. ubi uo̾
pro u̾bis u̾tus accessit ex ore dicentis.
nõ potuert̃ resiste uerba u̾tuti. Et sb̾¬

Expanded text:
 conversus ad discipulos suos, vel ad eos, qui audiendi gratia convenerant: Audite, inquit, o eruditi viri, donec verbis mecum gesta res est, verba verbis opposui, et quae dicebantur, dicendi arte subverti: ubi vero pro verbis virtus processit ex ore dicentis, non potuerunt resistere verba virtuti, nec
Abbreviated transcription (Latin):
naculis sem. Istud exponit: duplicit.
Uno modo ut ret̾ãtur ad ip̃m deĩ. ut sit
sensus. ꝙͣiuis iaphet sit dilatandꝰ ĩ mlt̾i¬
tudine gẽtiũ ab eo descendẽciũ. tñ nõ
hĩtabit deus in ipõ per um̃ et specialẽ
cultũ. sed m ip̃o sem. quia in filiis ab
codescendẽtibꝰ ftm̃ est tab̾nadñi fedi̾s
tempore moysi. et templũ tẽꝑe saloĩs

Expanded text:
aus: Istud exponitur dupliciter. Uno modo ut referatur ad ipsum deum, ut sit sensus: quamvis Iaphet sit dilatandus in multitudine gentium ab eo descendentium, tamen non habitabit deus in eo per verum et specialem cultum, sed in ipso Sem, quia a filiis ab eo descendentibus factum est tabernaculum federis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ue̾ penitiusset tũ esset rer ualde po¬
tens cui ulłus de ppło ausꝰ fuisset
conditẽ descruxisset tẽpla ydolorũ
que edificau̾at ut uidet: quod nõ¬
fecit. qͥa steterũt usq ad tempꝰ io¬
sie regis. ut hẽtur i qtto liͦ.xxiii.

Expanded text:
e penituisset cum esset rex valde potens cui nullus de populo auderet contradicere, destruxisset templa deorum que edificaverat ut videtur, que tamen steterunt usque ad tempora Iosie regis, ut habetur IIII Regum XXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sit fugituiꝰ a me. dixitq rebeita¬
ad ysaac. quia iatob nõ poteat cõue¬
nientꝰ recede sine scitu prĩs. Iõ rebecta
cõn̾tit se ad induce̾dũ ysaat ut mit¬
teret iacob filiũ suũ ad laban ut
ibi accipe̾t uxorẽ .d. tedet me uite
in senectute sua nimis affligẽtur.
si accepit iacob uxorem de stirpe hꝰ¬
si diligis uitã ucã mitte eũ ad doͭͣ
frĩs mei ut ibi accipiat uxorem.

Expanded text:
 sit fugitivus a me. « Dixit quoque Rebecca, » etc. Quia Jacob non poterat convenienter recedere sine scitu patris, ideo Rebecca convertit se ad inducendum Isaac ut mitteret Jacob filium suum ad Laban, ut ibi acciperet uxorem dicens. « Taedet in senectute sua nimis affligeretur. « Si acceperit Jacob uxorem, » eSi diligis vitam meam, mitte eum ad domum fratris mei, ut ibi accipiat uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
locis sacre scͥpture ubi pro oꝑibus uir¬
bona temporalia non intelligũt᷑ pn̾¬
cipalit ꝓmissa sed qiͣ manuductiua
ad bona sp̃ualia et et̾na que pͥncipa¬
liter intelligũt: ꝓmissa. Et hoc con¬
erant respectu temporis gratie. Scdm̃
quod dicit apoꝰ ad heb̃.uii. caꝰ nichil
ad ꝑfectũ adduxit lex. motus aut̃ im¬

Expanded text:
locis sacre scripture pro operibus vira temporalia, non intelliguntur principaliter promissa sed quasi manuductiva ad bona spiritualia et eterna, que principaliter intelliguntur promissa, et hoc maxime conerant respectu temporis gratie, secundum quod dicit Apostolus ad Hebreos VII: Nihil ad perfectum adduxit lex. Hbr 7,
Abbreviated transcription (Latin):
questionibꝰ. et in pliu̾bꝰ aliis locis. Et
alii expositores satre sçpture legẽdo uel
scͥbendo idem dicũt. Et tñ scdm̃ Ioͫ in
recurrendũ est ad codices hebõꝵ. In hoc
ueteris testamẽti qui de deitate x. ac cõ¬
sequẽtibꝰ ad hoc loquũt: quoꝵ aliquos
uidei corruperut ad defensionẽ sui erro¬
ris put in ꝑte decłaui in quadã q̃stiõe

Expanded text:
quaestionibus, et in pluribus aliis locis: et alii expositores sacrae Scripturae legendo vel scribendo idem dicunt; et tamenrecurrendum est ad codices Hebraeorum. In hoc Veteris Testamenti, qui de deitate Christi ac de consequentibus ad hoc loquuntur: quorum aliquos Judaei corruperunt ad defensionem sui erroris, ut partim declaravi in quadam quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
pp̾ sili̾tudinẽ tr̃aꝵ in mlt̾is locis alitꝰ
pitia aliquoꝵ correctoꝵ qui in plibꝰ
locis fecerut̃ puc̾ta ubi nõ debẽt fieri.
et u̾sus inceperut᷑ uel t̾mtiu̾nt ubi nõ
ꝓsequẽdo dnõ cõcedẽte. ꝑtĩ ex mo tnsloĩs¬

Expanded text:
militudinem litterarum in multis locis aliter peritia aliquorum correctorum, qui in pluribus locis fecerunt puncta ubi non debent fieri; et versus incoeperunt, vel terminaverunt, ubi non prosequendo, Domino concedente; partim ex modo
Abbreviated transcription (Latin):
uste est sac᷑ scͥptua̾ qui
dicit: scͥptus extius qͣntũ ad sensum
lrãlem. et intiꝰ qñtũ ad sensũ nusticũ
caꝵ mlt̾iplicatõ i speciali. Om̃s tñ
psupponu̾t sensũ lr̃alẽ tamq̃ funda¬
inẽtũ. pp̃ quod sicut edifitiũ dedinãs
a fuindam̃to disponit᷑ ad ruinã. Sic

Expanded text:
iste est sacra Scriptura, qui dicitur scriptus exterius, quantum ad sensum litteralem, et interius, quantum ad sensum mysticum carum multiplicatio in speciali; omnes tamen praesupponunt sensum litteralem tanquam fundamentum. Unde sicut aedificium declinans a fundam
Abbreviated transcription (Latin):
in qͥbꝰ putatis uos uitã etnã habe̾.
¶ Cirͣ qd̾ sciendũ ꝙ hoc ubũ ꝑutatis
qd̃ import̃ sli ał flami opĩonẽ uł saltẽ
ueri dubitationẽ nõ refert: ad ip̃am
sacrã sc̃ͥpturã que ullm̃ flm̃ cõtinet
neq ex supdictis. Nec est eciã dubuĩ qͦn
ad uitã ꝑducit bt̃am. cũ sit qdd̾ã in¬
strm̃ ꝑueniẽdi ad et̾uã felicitatẽ. Ut
refertur ad legisꝑitos stpturã satrã
male exponẽtes et male uiuẽtes. ꝓptꝰ
que mĩto pnãdi erant a cõsecutõe bea¬
titudinis et̾ne que est finis hꝰ sciencie
quã sine dubio cõsequit: eã sane intel¬
ligentes et scdm̃ sam̃ iꝑiꝰ intellt̾m pie

Expanded text:
aeternam habere. » Circa quod sciendum quod hoc verbum, putatis, quod importat falsi opinionem, vel saltem veri dubitationem, non refertur ad ipsam sacram Scripturam, quae nullum falsum continet, ut patet ex supradictis; nec est etiam dubium, quin ad vitam perducat beatam, cum sit quoddam instrumentum perveniendi ad aeternam felicitatem, ut refertur ad legisperitos Scripturam sacram male exponentes, et male viventes, propter quae merito privandi erant a consecutione beatitudinis aeternae, quae est finis hujus scientiae, quam sine dubio consequuntur eam sane intelligentes, et secundum sanum ipsius intellectum pie
Abbreviated transcription (Latin):
adam int̾fecto abel ꝓposuit cõtine̾ de ce¬
tero et du cõtinuit. sed postea ex dei
reuelacõe ãmonitus cognouit uxorem
Ut per illã lineã nasc̾e̾t: xp̃us. et non
per cayn qui erat a domĩo maledictus

Expanded text:
Adam interfecto Abel proposuit continere de cetero et diu continuit, sed postea ex dei revelatione admonitus cognovit uxorem suam ut per illam lineam nasceretur Christus et non per Cayn qui erat a domino maledictus
Abbreviated transcription (Latin):
ab intlt̾u lr̃alis sensꝰ aĩni dẽchentes.
¶ Hec igit᷑: et silia̾ uitare ꝓponẽs cum
dei adiutorio intendo itͣ lr̃alem sensum
insiste̾ et paucas et ualde beeues exposi¬
ciones misticas aliĩ int̾pone̾ licet raro.
Silr̾ itendo nõ solũ dicta doctoꝵ catho¬
licoꝵ sed eciã hebͣicoꝵ maxiẽ. Ra. sa. qͥ¬
int̾ doctores hebreos locutꝰ est rõnabi¬
liꝰ ad decl̾acionẽ sens ꝯlralis inducete
aliq̃ eciã dicta hebreoꝵ ualde absurda
aliĩ licet ualde raro int̾pone̾ nõ ad te¬
uendũ ea uel ad sequendũ. sed ut per
hoc appareat qͣnta cecitas sit in iscl¬
omisẜ ꝓlogis a p̾nti ͦ genꝰ. incipiã. tum
quia residuũ uite mee nõ credo ad ex¬
posicionẽ tociꝰ sacie stͥpture suffice̾. et
ideo uolui in exponẽdis dictis bt̾i so
quia dicti prologi paꝵ facuit̾ ad ĩtellt̾m

Expanded text:
ab intellectu litteralis sensus animum distrahentes. Haec igitur et similia vitare proponens cum Dei adjutorio intendo circa litteralem sensum insistere: et paucas valde, et breves expositiones mysticas aliquando interponere, licet raro. Similiter intendo non solum dicta doctorum catholicorum, sed etiam Hebraicorum, maxime Rabbi inter doctores Hebraeos locutus est rationabilius declarationem sensus litteralis inducere. Aliqua etiam dicta Hebraeorum valde absurda aliquando, licet valde raro, interponam, non ad tenendum ea, vel sequendum; sed ut per haec appareat quanta caecitas contiomissis prologis, a principio Genesis incipiam: tum quia residuum vitae meae non credo ad expositionem totius sacrae Scripturae sufficere, et ideo nolui in exponendis dictis beati Hiimmorari; tum quia dicti prologi parum faciunt ad intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
uo̾ in quibꝰ nõ est uĩsile̾ ꝙ aliqͥd ĩnuta¬
hebĩcũ tamq ad origniale pro u̾itate
nendi coiter traditũ ab aliis qͥ licet mul¬
ta bo̾ dixerut̃ tñ paꝵ tetigerũt lr̃alem
sensũ. et sensꝰ misticos nitĩ mlt̾ipli

Expanded text:
 in quibus non est verisimile quod aliquid immutaHebraicum, tanquam ad originale, pro veritate nendi communiter traditum ab aliis: qui, licet multa bona dixerint, tamen parum tetigerunt litteralem sensum, et sensus mysticos in tantum multipli
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝰ misticus seu sp̃ualis qͥ est tripler
i genali. quia si res sigficate ꝑ uoces
referant: ad sigͥficandũ ea que sut̃
in noua lege credenda sic accipit Iẜꝰ
allegoricꝰ. Si aut̃ refãt: ad sigͥficãd̾
est sensus anagogycus. Et dr ab aua
uñ usa llam gesta docet qͥd credas alle¬
goria. Moralis qͥd agas. quo tẽdas ana¬
gogia. Et istoꝵ qͣtuor sensuũ pt̃pon

Expanded text:
sensus mysticus, seu spiritualis, qui est triplex sensus mysticus, seu spiritualis, qui est triplex in generali; quia si res significatae per voces referantur ad significandum ea quae sunt in nova lege credenda, sic accipitur sensus allegoricus; si autem referantur ad significandum est sensus anagogicus. Et dicitur ab ἀνάγω us: Littera gesta docet, quid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia. Et istorum quatuor sensuum potest poni
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant suo modo ui̾tatẽ a dei sciã ad
eos dĩuatã per reuelationẽ sic̃ intelłitꝰ
possibił u̾tute liñs intellectus agentis
inspiat in spẽbus a fantasmat̾ibꝰ ac¬
ceptis sibi ꝓporcionabłes u̾itates. nos
aut̃ q tlẽm cogintionẽ nõ habemꝰ qͥd
luĩe ꝓphetico illustrati nõ sumꝰ nõ possir̃
leg̾e̾ in dicto libro. Sed in libro sacre stri
pcure nobis tradito a ꝓphetis. Hab tñ
hic liber hoc speciale ꝙ sub una lrã cõ¬
tinet plures sensꝰ. Cꝯratio est qa p̾nł¬
huiꝰ libri autor est ipẽ deꝰ In cꝯ p̃tate
est nõ solũ uti uocibꝰ ad aliqͥd sig̾ficãd̾
quod eciã hoĩes face̾ pnt̾ et facuĩt. s ecrã
rebus significatis per uoces utit᷑ ad sigͥoꝰ
uoces aliquid significẽt. Ded speciale
est huic libro ꝙ res signate ꝑ uoces aᵈ
significent. ¶Scdm̃ ig᷑. priniã sigui¬
ficationẽ que est ꝑ uoces accipr̃ sensꝰ¬
cionẽ aliã que est ꝑ ip̃as uoces accipr

Expanded text:
tatem a Dei scientia ad eos derivatam per revelationem. Sicut intellectus possibilis, virtute luminis intellectus agentis, inspicit in speciebus a phantasmatibus receptis sibi proportionabiles veritates. Nos autem, qui talem cognitionem non habemus, qui lumine prophetico illustrati non sumus, non possumus legere in dicto libro, sed in libro Scripturae sacrae nobis tradito a prophetis. Habet tamen iste liber hoc speciale quod una littera continet plures sensus. Cujus ratio est quia pte est non solum uti vocibus ad aliquid significandum quod etiam homines facere possunt et faciunt, sed etiam rebus significatis per voces utitur ad signifvoces aliquid significent, sed speciale et huic libro quod res significatae per voces aliud significent. Secundum igitur primam significationem, quae est per voces, acciptionem, quae est per ipsas res, accipitur
Abbreviated transcription (Latin):
de mi .ca .i. Non utiq qcqd sairi potest
ab homĩe in rebus humanis ubi plimũ
suꝑuatue uanitatis et norie curiosita¬
tis est. Huic sciẽ tribuẽs. sed illud tm̃¬
modo quo fides salubrima que ad u̾am
beatitudinẽ ducit gignit᷑ nutrit᷑ de¬
fendit: et roborat ⁊ unde .ii. Io .xui. Sal¬

Expanded text:
mo: « Non utique quidquid sciri potest ab homine in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, et roboratur. » Unde et Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant suo modo ui̾tatẽ a dei sciã ad
cos diuatã per reuelationẽ sic̃ intelłitꝰ
possibiłꝰ u̾tute luĩs intellectus agentis
inspicait in spẽbus a fantasmatibꝰ at¬
ceptis sibi ꝓporcionabłes u̾itates nos
aut̃ q tlẽm cognicionẽ nõ habemꝰ. qͥd
i i dacto libro. Sed in libro sacre scri
alias res. et ideo cõe est om̃ibꝰ lib̾s ꝙ
uotes aliquid significet. Sed speciale
est huic libro ꝙ res signate ꝑ uoces tiꝰ
significent ¶Scdm̃ ig primã signi¬
ficationẽ que est ꝑ uoces accipr̃ sensꝰ¬
cionẽ aliã que est ꝑ ip̃as uoces actipr
sensꝰ nusticus seu sp̃ualis qͥ est tripler
in genali. quia si res sig̾ficate ꝑ uocel
referant : ad sigͥficandũ ea que sut
in noua lege credenda sic accipit sẜꝰ
allegoricꝰ. Si aut̃ refãt: ad sigͥficãd̾
est sensus anãgogycus. Et dr̃ ab aua
uñ usallam gesta docet qͥd credas alle¬
goria. Moralis qͥd agas. quo tẽdas ana¬
gogia. Et istoꝵ qͥtuor sensuũ pt̃ pon

Expanded text:
tatem a Dei scientia ad eos derivatam per revelationem. Sicut intellectus possibilis, virtute luminis intellectus agentis, inspicit in speciebus a phantasmatibus receptis sibi proportionabiles veritates. Nos autem, qui talem cognitionem non habemus, qui us legere in dicto libro, sed in libro Scrialias res: et ideo commune est omnibus libris, quod voces aliquid significent, sed speciale et huic libro quod res significatae per voces aliud significent. Secundum igitur primam significationem, quae est per voces, acciptionem, quae est per ipsas res, accipitur sensus mysticus, seu spiritualis, qui est triplex in generali; quia si res significatae per voces referantur ad significandum ea quae sunt in nova lege credenda, sic accipitur sensus allegoricus; si autem referantur ad significandum esus: Littera gesta docet, quid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia. Et istorum quatuor sensuum potest poni
Abbreviated transcription (Latin):
de ti . ca.i. Non utiq qcqd sari potest
ab homĩe in rebus humanis ubi plimũ
suꝑuacue uanitatis et noxie curiosita¬
tis est. Huic sciẽ tribuẽs. sed illud tm̃¬
modo quo fides salubrima que ad u̾am
beatitudinẽ ducit gignit᷑ nutrit: de¬
fendit: et roborat ⁊ unde .ii. Io .xui. Sal¬

Expanded text:
 « Non utique quidquid sciri potest ab homine in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, et roboratur. » Unde et Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
forme sensibłes. sic in libro relutẽt intlꝰ¬
ligentie u̾i̾tates. Unde et di̾na p̾sciencia
ui q̃ relucent om̃s u̾i̾tates libet uõt᷑
In quo libro legerut᷑ sancti apliꝰ et ꝓphẽ
qui hanc sciãm tradidert. Et hoc est qd̾
ip̃am dei essentiã que idem est cũ eiꝰ
enignia euacuat: in tali uisioẽ. Redm̃

Expanded text:
formae sensibiles, sic in libro relucent intelligibiles veritates. Unde et divina praescientia, in qua relucent omnes veritates, liber vocatur: in quo libro leguntur sancti apostoli et prophetae qui hanc scientiam tradiderunt. Et hoc est quod am Dei essentiam, quae idem est cum ejusaenigma, evacuatur in tali visione, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥis rõnibꝰ singuloꝵ. quia hoc ꝑtinet
ad sciãs ꝑticłares et humanitꝰ ĩuen¬
tas. ded inꝙͣtũ ex om̃bꝰ creatis ma¬
nuducun ⁊ in cognicionẽ et dilc̾tionẽ
dei per ueram fidem caritate formatã.
ad quã consid̾acio hꝰ sciẽ ordiuat: Ut p̃¬

Expanded text:
propriis rationibus singulorum, quia hoc pertinet ad scientias particulares et humanitus inventas, sed inquantum ex omnibus creatis manu ducimur in cognitionem et dilectionem Dei per veram fidem charitate formatam, ad quam consideratio h
Abbreviated transcription (Latin):
reciurendũ est ad codices hebo̾ꝵ. In hoc
uetens testamẽti qui de deitate xͥ ac cõ¬
sequẽtibꝰ ad hot loquĩt: quoꝵ aliquos
uitei corruper̃t ad defensionẽ sui erro¬
ris ꝓut in ꝑte dedaui in quadã q̃stiõẽ

Expanded text:
rendum est ad codices Hebraeorum. In hoc Veteris Testamenti, qui de deitate Christi ac de consequentibus ad hoc loquuntur: quorum aliquos Judaei corruperunt ad defensionem sui erroris, ut partim declaravi in quadam quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
re profluit atqz in salsis fluctibus deperiit. pars uero
illa que cum stabilitate permanet et dulcẽdinẽ suã
seruat designat eos qui acceptum dei munis indeclina¬
biliter tenẽt. laboch fluuius est ⁊ interpretatur arena
uel luctamen. quo transisso luctatus iacob aduersus
eum qui sibi apparuerat uocatus est ifrael. Fluit aut
inter amman hoc est philadelphiam ⁊ garasan ĩquarto
eius miliario ⁊ ultra procedens iordant fluuio cõmisce¬
tur luctamen uiri qui cũ iacob luctabatur iuxta alle¬
goriam significat passionem xp̃i. ubi uisus est iacob
miudeorum tipo hoc ẽ incorporis sui sobole preualius¬
se deo ⁊ quasi cum in firmo ita cum carne eius lucta¬
men mire et in ualescere in passione eius sicut scrip¬
tum est cum diceret cruafige. Iurta tropologiã uero¬

Expanded text:
re profluit atque in salsis fluctibus deperiit: pars vero re profluit atque in salsis fluctibus deperiit: pars vero illa, quae cum stabilitate permanet et dulcedinem suam servat, designat eos, qui acceptum Dei munus indeclinabiliter tenent. Jaboc fluvius est et interpretatur arena, vel luctamen: quo transmisso, luctatus Jacob adversus eum, qui sibi apparuerat, vocatus est Israel. Fuit autem inter Amman, hoc est, Philadelphiam et Garasan in quarto ejus milliario, et ultra procedens Jordani fluvio commiscetur. Luctamen viri, qui cum Jacob luctabatur, juxta allerium figuraret passionis Domini, ubi visus est Jacob in Judaeorum typo, hoc est in corporis sui sobole praevaluisse Deo, et quasi cum infirmo, ita cum carne ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus, sicut scriptum est, cum diceret: Crucifige . Et tame
Abbreviated transcription (Latin):
ac mansuetudimis xp̃i participes ẽẽ. Triplicem ergo
ob causam saluator ab iohanne accepit baptismũ. piu¬
mum ut quia homo natus erat onnem iusticiã ⁊ hu¬
militatem legis impleret. secundo ut baptisiate suo iohãms
baptisia. cõprobaret. tercio ut iordanis aquas sanctificans
per descensionem columbe spiritussancti inlauacro creden¬
cium monstraret aduentum. Quõd autem in ihesu naue
scriptum est ubi de transitu filiorum israel per iordanis
alueũ commemoratur quod sacerdotes qui portabãt arcã
federis domini cum posuerunt uestigia pedum suorum
maquis iordanis. aque que ĩ feriores sunt deciurerent
atqz deficerent que autẽ de super uenerunt in musta
mole consisterent. Illa pars homnum postquã sanctum
baptisia consecuntur se ipos rursus ad negotia seculi.
et illecebras libidinum tradunt ⁊ cũ auaricia salsũ po¬
culum bibunt ĩ ea perte aquarum designatur q̃ ĩ ma¬

Expanded text:
ac mansuetudinis Christi participes esse. Triplicem ergo ac mansuetudinis Christi participes esse. Triplicem ergo ob causam Salvator ab Joanne accepit baptismum ; primum, ut quia homo natus erat, omnem justitiam et humilitatem legis impleret; secundo, ut baptismate suo Joannis baptisma comprobaret; tertio, ut Jordanis aquas sanctificans per descensionem columbae, Spiritus sancti in lavacro credentium monstraret adventum. Quod autem in Jesu Nave scriptum est , ubi de transitu filiorum Israel per Jordanis alveum commemoratur, quod sacerdotes, qui portabant arcam foederis Domini, cum posuerunt vestigia pedum suorum in aquis Jordanis, aquae, quae inferiores sunt decurrerent, atque deficerent; qmole consisterent; illa pars hominum qui postquam sanctum baptisma consequuntur, se ipsos rursus ad negotia saeculi, et illecebras libidinum tradunt, et cum avaritia salsum poculum bibunt, in ea parte aquarum designatur, quae in ma
Abbreviated transcription (Latin):
de diuina generatõe saluatoris nichoãs marime q̃ ad-
diuinam eius naturam exponenda pertinebant descrip-¬
sit et sic terram ecclie ad germen spiritale ⁊ fructũ uir-¬
tutum proferendum iruigauit scientieq spiritalis il¬
li opes contulit. Iordanisqz fluuius aduobus fontib¬
n ommatur. quorum altex uocatur ior alter dan. His
igitur procula se distantib in unum alueũ federatis
iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub liba¬
no mõ te et diuidit uideã et arabiam qui per multos
circuitus urta hiericho in mare mortuũ influit.mis¬
tice autem iordanis qui interpretatur de scensio eorũ
et in quo saluator baptizatus est baptismi gratiam
significat. ubi deponere debemus ueterem homiiem
cum actib sius ⁊ induere nouũ qui secundum deum
creatus est in iusticia ⁊ sanctitate ueritatis. ubi et des¬
cendere de superbia diabolica debemus et humilitatis

Expanded text:
de divina generatione Salvatoris inchoans, maxime, quae ad de divina generatione Salvatoris inchoans, maxime, quae ad divinam ejus naturam exponendam pertinebant, descripsit, et sic terram Ecclesiae ad germen spiritale et fructum virtutum proferendum irrigavit, scientiaeque spiritalis illi opes contulit. Jordanisque flunominatus: quorum alter vocatur Jor, alter Dan; his igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Jordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Judaeam et Arabiam, qui per multos circuitus juxta Jericho in mare Mortuum influit.tice autem Jordanis, qui interpretatur, descensio eorum, et in quo Salvator baptizatus est, baptismi gratiam significat, ubi deponere debemus veterem hominem cum actibus suis, et induere novum, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis ; ubi et descendere de superbia diabolica debemus, et humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eius ⁊ de miraculis cateruatim que ceteri euangeliste
plenius narrant in unum codicem colligit. et sic ad
passionem xp̃i perueniens resurrectõem q amortus
in celum eũ ascendisse et apostolos post ascensionẽ euis
mundo predicasse demonstrat. Tigris quoqz bene potest
conuenire euangelio luce qui pͥmum sacerdotio z acharie
et de natiuitate iohannis incipiens annunciacõem angli
admariam urginem et natiuitatem saluatoris consequẽ¬
ter enuinciat. sicqz genealogiam eius circa baptismatis
narracõem commemorans transit ad exponendum predi¬
cacõem eius et miraculorum facturam et ueloater trãs¬
currens omna atq passionem domini ⁊ resurrectionẽ
describens eum ascendisse ad celos discipulosqz domnium
collaudasse intemplo breuiter et succincte omma comp̾¬
hendit. Eufrates fluuius qui interpretatur frugifer
siue crescens optime conuenit euangelio iohannis qui

Expanded text:
ejus, et de miraculis catervatim, quae caeteri Evangelistae ejus, et de miraculis catervatim, quae caeteri Evangelistae plenius narrant, in unum codicem colligit: et sic ad passionem Christi perveniens, resurrectionemque a mortuis, in coelum eum ascendisse, et apostolos post ascensionem ejus mundo praedicasse demonstrat. Tigris quoque bene potest convenire Evangelio Lucae, qui primum a sacerdotio Zachariae, et de nativitate Joannis incipiens, annuntiationem angeli ad Mariam virginem, et nativitatem Salvatoris consequenter enuntiat; sicque genealogiam ejus circa baptismatis narrationem commemorans transit ad exponendum praedicationem ejus, et miraculorum facturam: et velociter transcurrens omnia, atque passionem Domini et resurrectionem describens, eum ascendisse ad coelos, discipulosque Dominum collaudasse in templo, breviter et succincte omnia comprehendit. Euphrates enim fluvius qui interpretatur frugifer, sive crescens, optime convenit Evangelio Joannis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
toris maipiens breuiter natiitatẽ domini notat mago¬
cumqz aduentũ ad ipsum saluatorem et pariuilorum
abherode occisionem postea baptismum eius cõmemorãs
et indeserto ieuinium atqz temptacões quibz a diabolo
temptatus est. mox ad predicacõem euangelu et mira¬
culorum facturam transit. sicqz ad passionem eius ꝑ¬
uemens resurrerisse eum amortius ostendit et discipu¬
lis ingalilea apparuisse ⁊ ad predicacõem euangelu eos
misisse et terrã ethiopie et spiritalis egypti quatuor fui¬
entis doginatũ urrigat qua fructũ fidei et bonorũ oper
proferat. unde / ip̃e euangelista mecclesiastica historia
describitur methiopie partibus ip̃m euangelium pre¬
diccsse ⁊ martirio consummatus ẽẽ. Ganges uero hocẽ¬
phison qui interpretatur caterua siue oris mutãcio
significat euangelium marei qd de genealogia salua¬
toris scdm carnem parum narrat. depredicacõe autẽ

Expanded text:
toris incipiens, breviter nativitatem Domini notat, magnotoris incipiens, breviter nativitatem Domini notat, magnorumque adventum ad ipsum Salvatorem, et parvulorum ab Herode occisionem, postea baptismum ejus commemorans, et in deserto jejunium atque tentationes, quibus a diabolo tentatus est, mox ad praedicationem Evangelii, et miraculorum facturam transit; sicque ad passionem ejus perveniens, resurrexisse eum a mortuis ostendit, et discipulis in Galilaea apparuisse, et ad praedicationem Evangelii eos misisse: et terram Aethiopiae et spiritales Aegypti quatuor fluentis dogmatum irrigat, qua fructum fidei et bonorum operum proferat. Unde et ipse Evangelista in ecclesiastica historia describitur in Aethiopiae partibus ipsum Evangelium praedicasse et martyrio consummatus esse. Ganges vero, hoc esPhison, qui interpretatur caterva, sive oris mutatio significat Evangelium Marci, quod de genealogia Salvatoris secundum carnem parum narrat: de praedicatione autem