comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
negetur de uana omnium philosophorum scola sumitur
et ubi materia cũ deo equatur zenonis disciplina est. Et
ubi quid de igneo deo legitur eraclitus interuenit. Ead̃
materia apud hereticos ⁊ philosophos uolutatur. id est
retractatis implicatut. sed scriptis erroribus ge
atq hereticorum que sit uera philosophia secundum
catholicorum patrum sensum dicendum nobis est ꝓhi-¬
losophia ergo est nature inquisicõ rerum humanarũ
diuinarũq cognicio quantũ homini possibile est rnna¬
xi. est quoq philosophia honestas uite. studium bene
iuuendi. meditacõ mortis. contemptus seculi. qd̾ mug̃
conuenit up̃ĩanus. qui seculi ambicõe calcata disaple¬
nabili similitudine future patrie uiuunt. Materra ces
philosophie constat er sciencia ⁊ opinione. Scenca ent
cum res aliqua certa racõe percipitur. ut eclipsis solis.
lunaris. corporis obiectus est uel in scripturis hystorie

Expanded text:
negetur, de vana omnium philosophorum schola sumitur: negetur, de vana omnium philosophorum schola sumitur: et ubi materia cum Deo aequatur Zenonis disciplina est. Et ubi quid de igneo Deo legitur, Heraclitus intervenit. Eadem materia apud haereticos et philosophos volutatur, iidem retractatus implicantur: sed scriptis spretis erroribus gentilium atque haereticorum, quae sit vera philosophia secundum catholicorum patrum sensum dicendum nobis est. Philosophia ergo est naturae inquisitio, rerum humanarum divinarumque cognitio, quantum homini possibile est rimari. Est quoque philosophia honestas vitae, studium bene vivendi, meditatio mortis, contemptus saeculi quod magis convenit christianis, qui saeculi ambitione calcata, disciplinabili similitudine futurae patriae vivunt. Materia ergo philosophiae constat ex scientia et opinione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur: ut eclipsis solis, lunaris corporis objectus est: vel in scripturis historiae
Abbreviated transcription (Latin):
cicero. quidam et spiritum ⁊ menten ut maro. Inuentum
enm solũmodo deum ut non inuenerunt exposuerũt. eua¬
nuerunt in cogitacionibz sus. Dicentes sese sapientes et
stulti facti sunt. platonici quidem curatorem et arbitrũ
et iuidicem asserunt. epicurei ociosum ⁊ mexercitatum.
Mundum autẽ platonici affirmant incorporalẽ. stoia
corporalem. Epicurus a thomis pithagoras ex nuimeris.
eraclitus ex igne. unde et uarro ignem munde aminum
dic̾. proide ꝙ in nuudo omnia gubernet sicut aminus
in nobis qͣz uanissime qui cum ẽ in nobis inquit ip̃i sumꝰ.
cum exit emorimur. Ergo et ignis cum de mundo profi-¬
eciam apud ecclĩa induxerunt hereses. Inde eone ⁊ forme.
nescio que inde apud arrium trinitas numinis. ⁊ apud
ualentinũ platonicus furor. inde marcionis deus melioe.
de tranquilitate. ab stoias enim uenerat. Et ut aĩa inte¬
rire dicatur. epicurus obseruat et ut carnis restitucio

Expanded text:
Cicero: quidam et spiritum et mentem, ut Maro. Inventum Cicero: quidam et spiritum et mentem, ut Maro. Inventum enim solummodo Deum, non ut invenerunt, exposuerunt: Evanuerunt in cogitationibus suis: dicentes sese sapientes, et stulti facti sunt . Platonici quidem Deum curatorem et arbitrum et judicem asserunt; Epicurei otiosum et inexercitatum. Mundum autem Platonici affirmant incorporalem: stoici corporalem. Epicurus ex atomis, Pythagoras ex numeris, Heraclitus ex igne. Unde et Varro ignem mundi animum dicit, proinde quod in mundo omnia gubernet, sicut animus in nobis, quam vanissime, qui cum est in nobis, inquit, ipsi sumus: cum exit, emorimur. Ergo et ignis cum de mundo etiam apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde eones et formae nescio quae: inde apud Arium Trinitas Numinis, et apud Valentinum Platonicus furor: inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab stoicis enim venerat. Et ut anima interire dicatur, Epicurus observat, et ut carnis restitutio
Abbreviated transcription (Latin):
disserunt autem deum nichil agere omma constare
corporibus. aĩam nichil aliud ẽẽ qͣz corpus. unde et dix ͭ
non ero postea qͣz mortuus fuero. Gynnosophiste midt
per opacas indie solitudines perhibentur philosophare
adhibentes tantum genitalib tegninia. Gynno enĩ
ex es dictum est. quõd iuuenes nudi excercentur ĩcampe
ubi pudenda tantum oꝑiunt. Hi et agenerando se co-¬
hibent. Theologi autem idem sunt qui et phisici dcc̃i
autem theologi quoniã in scripturis suis de deo dixerũt.
Quorum uaria constat opinio quid deus eẽt dum que¬
rerent. Quidam corporeo sensu hunc mundum uisibilẽ
exquatuor. elementis deũ ẽẽ dixerũt. ut dionisius stoit
alii uero spiritaliter intellererunt mentem cẽ deũ ut
talesmlesius. Quidã autem aminum in omnib cõma¬
nentẽ et lucidum ut pithagoras. quidam deũ sine tempo¬
ie ĩcõmutabilẽ ut plato. quidã mentem solutam ut

Expanded text:
Asserunt autem, Deum nihil agere, omnia constare Asserunt autem, Deum nihil agere, omnia constare corporibus, animam nihil aliud esse quam corpus. Unde et dixit: Non ero, posteaquam mortuus fuero. Gymnosophistae nudi per opacas Indiae solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gymnasium enim ex eo dictum est, quod juvenes nudi exercentur in campo, ubi pudenda tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem iidem sunt, qui et physici: dicti autem Theologi, quoniam in scripturis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio quid Deus esset dum quaererent. Quidam corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quatuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius stoicus: alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse Deum, ut Thales Milesius. Quidam autem animum in omnibus commeantem et luci dum, ut Pythagoras: quidam Deum sine tempore incommutabilem, ut Plato: quidam mentem solutam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sans disputaret. Mi dicunt quandam particulã ale esse
eternam. de reliquo magna ex parte mortalem esse. Cima
abimmundicia impudentie nuncupati. contra humanã
enĩ uerecundiã in propatulo coire. cum conugibz eis mos
erat. censentes liatum et honestum ẽẽ palam cũ brore cõ¬
cumbere. quia cõuigium iustum est publice ũ predicã¬
es agendum ẽẽ ut canes in uicis uel plateis. ui
acambus quorum uitam imitabantur eciam uocabulũ
nomẽqz trarerũt. Epicurei dicti ab epicuro quodam phi¬
losopho amatore uanitatis non sapiẽcie quem eciã phi-¬
losophi porcum nominauerunt. quasi uolutans ĩceno
carualem uoluptatem corporis summũ bonum asserẽs.
Qui eciã dirit nulla diuina prouidencia instructum
sse aut regi mundum sed originem recum a thom
in secabilibus ac solidis corporibus assignauit quorũ
fortuitis concursiomibz uniuersa nascantur ⁊ nata sũt.

Expanded text:
lans disputaret. Hi dicunt quamdam particulam animae esse lans disputaret. Hi dicunt quamdam particulam animae esse aeternam, de reliquo magna ex parte mortalem esse. Cynici ab immunditia impudentiae nuncupati: contra humanam enim verecundiam in propatulo coire cum conjugibus, eis mos erat: censentes licitum et honestum esse palam cum uxore concumbere: quia conjugium justum est, publice id praedicantes agendum esse, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt: Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho, amatore vanitatis non sapientiae, quem etiam philosophi porcum nominaverunt: quia se volutans in coeno, carnalem voluptatem corporis summum bonum asseruit. Qui etiam dixit, nulla divina providentia instructum esse aut regi mundum: sed originem rerum atomis, id est insecabilibus ac solidis corporibus assignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint.
Abbreviated transcription (Latin):
sine uirtute effici quemquam beatum. Omme peccatũ
uniforme ẽẽ asserunt dicentes sie ille nocens erit qui pa¬
leas furauerit qͣz qui aurũ. qui mergũ occideritqͣz qui
equũ. Non enim animal crimen sed amius facit. Hi
aminiã cũ corpore ꝑire dicunt aĩam q̃z uirtutẽ continẽ¬
tem et eternam ẽẽ negant. affectã głiam etriam cun
fatentur se non eẽ eternos. Achademia a uilla platoĩe¬
appellati achademia athenarum ubi idem plato doceba
Hi omma incerta opinantur. sed sicut fatendum este
multa et occulta ẽẽ que uoluit deus intelligẽciam hoĩs
excedere. sic tamen plurima esse que possint ⁊ sensus per¬
netrabili racõs comprehendi. Hanc senectã arche silaut
cirmaicus philosophus reperit. cuius sectator fuit de¬
mocutus qui dixit tanqͣz in puteoalto ita ut fundus
millus sit ita in occulto iacere ueritatem. Perpathetli
ade ambulacõe dicti eoq arestotiles auctor eotũ deanibe¬

Expanded text:
sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: sic ille nocens erit, qui paleas furaverit, quam qui aurum: qui mergum occiderit, quam qui equum. Non enim animal crimen, sed animus facit. Hi etiam animam cum corpore perire dicunt, animam quoque virtutem continentem et aeternam esse negant: affectant gloriam aeternam, cum fatentur se non esse aeternos. Academici appellati a villa Platonis academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omnia incerta opinantur: sed sicut fatendum est multa incerta et occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere: sic tamen plurima esse quae possint et sensus penetrabili ratione comprehendere. Hanc sectam Archesilaus, Cyrenaicus philosophus reperit, cujus sectator fuit Democritus, qui dixit, tanquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto jacere veritatem. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles, auctor eorum, deambu
Abbreviated transcription (Latin):
sa. mortemqz contennit. Temꝑantia. iutiosas uolux¬
tates rep̾mit et omnia moderatur. Logica autẽ diuidit᷑
n duas spocies hoc est dialeticam ⁊ rethoricã. Dialetica
est disputacio acuta. uerum distinguens a falso. Rethorica
est disciplina ad persuadendum queque ydonea. Diuisi sũt
autẽ ip̃i philosophi in heresib suis habentes quidã no¬
mina ex autoribus. ut platonici epicurici pithagoria.
alu a locis conuenticulorum ⁊ stacionum suarum. ut pe¬
thetia stoici. academici. Platonici aplatone.L
ammarum creatorem ẽẽ deum. corporum angelos asserũt.
per multos annorũ circulos in diuersa corpora redire
aĩas dicunt. Stoia a loco dicti. porticus emm fuit athe
qua picta erant gesta sapientum atqz uirorũ fortium
hystorie. In hunc porticum conuemẽtes sapiẽtes philo¬
sophabantur. ex quo ⁊ stoici dicti sunt grece em̃ portic
stoa dicitur. Hanc sectam primo zeno instituit Hi negã

Expanded text:
sa, mortemque contemnit. Temperantia vitiosas volupsa, mortemque contemnit. Temperantia vitiosas voluptates reprimit, et omnia moderatur. Logica autem dividitur in duas species, hoc est Dialecticam et Rhetoricam. Dialectica est disputatio acuta, verum distinguens a falso. Rhetorica est disciplina ad persuadendum quaeque idonea. Divisi sunt autem ipsi philosophi in haeresibus suis, habentes quidam nomina ex auctoribus: ut Platonici, Epicurei, Pythagorici: alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut Peripatetici, Stoici, Academici. Platonici a Platone. Hi animarum creatorem esse Deum, corporum angelos asserunt: per multos annorum circulos in diversa corpora redire animas dicunt. Stoici a loco dicti. Porticus enim fuit Atheellabant, in qua picta erant gesta sapientum, atque virorum fortium historiae. In hanc porticum convenientes sapientes philosophabantur, ex qua et stoici dicti sunt: graece enim porticus stoa dicitur. Hanc sectam primo Zeno instituit. Hi negant,
Abbreviated transcription (Latin):
s racõem adiungunt. racõ enm grece logos dici
Diuiditur autem phisica in septem partes. hoc est a¬
rithineticã. Astronomicã. Astrologiã. Mechaniam
medicinam. Geometricã. et Musicam. Arithinetica est
numerorum scientia. Astrononia est lex astrorum. qua
oriuntur ⁊ occidunt astra. Astrologia est astrorũ racõ
et natura. ⁊ potestas celiqz conuersatio. Mechania est
pitia fabrice artis. in metallis et in lignis et lapidibz.
medicina est sciencia curacõnum ad tempamiẽtũ ⁊ salutẽ
corporis inuenta. Geometrica est disciplina mensurãdi
spacia locorum ⁊ magnitudines corporum. Musica est
diuisio sonorum ⁊ uocum uarietas est modulacio canẽdi
Echica autẽ diuiditur in quatuor partes hoc est in pru¬
dentiam iusticiam fortitudinem ⁊ temperanciã. prudẽ¬
cia in agnicõem ueritatis mducit hommẽ. rustiaia di¬
lectionem dei. et proximi seruat. Fortitudo uincit aduer¬

Expanded text:
bus rationem adjungunt: ratio enim graece logos dicitur. bus rationem adjungunt: ratio enim graece logos dicitur. Dividitur autem Physica in septem partes, hoc est, Arithmeticam, Astronomiam, Astrologiam, Mechaniam, Medicinam, Geometriam et Musicam. Arithmetica est numerorum scientia. Astronomia est ex astrorum, qua oriuntur et occidunt astra. Astrologia est astrorum ratio et natura et potestas, coelique conversatio. Mechania est peritia fabricae artis in metallis et in lignis et lapidibus. Medicina est scientia curationum, ad temperamentum et salutem corporis inventa. Geometria est disciplina mensurandi spatia locorum, et magnitudines corporum. Musica est divisio sonorum, et vocum varietas, est modulatio canendi. Ethica autem dividitur in quatuor partes, hoc est, in prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam. Prudentia in agnitionem veritatis inducit hominem. Justitia dilectionem Dei et proximi servat. Fortitudo vincit adver
Abbreviated transcription (Latin):
Hilosophi greca appellacione uocantur.
qui latine amatores sapientie incerp̾tãt
Est enĩ philosophus qui diuinarũ et hu-¬
manarum rerum scienciam habet. omnẽ
idi tramitẽ tenet. Nomen philosophorũ pͥmũ
apithagora fertur exortũ. Nam dum antea grea ueceree
sophistas id est sapientes. aut doctores sapiẽcie semetipoe
iaccancius nominarent. iste interrogatus quid profite¬
retur uerecundo nomine philosophum. id est amatorẽ
sapiencie se ẽẽ respondit. quomam sapientem profiteri
arrogantissimum uidebatur. Ita de inceps posteris pla¬
cuit ut quantalibet de rebus ad sapienciam pertinẽti¬
bus doctrina quisqz uel sibi uel aliis uideretur excelle¬
re. non nisi philosophus uocaretur. Idem autẽ philo¬
sophi triplia genere diuiduntur. Nam aut phisia sũt
aut ethici aut logici. Phisici dicti quia de naturis
tractant. natura quippe grece phisis uocatur. Ethici
quia de moribz tractant. Mores enim apud grecos ethis
appellantur. Logici autem quia in naturis et in mori¬

Expanded text:
hilosophi graeca appellatione vocantur, qui latine amatores sapientiae interpretantur. Est enim Philosophus, qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet. Omnem bene vivendi tramitem tenet. Nomen philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea graeci veteres Sophistas, id est, sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos jactantius nominarent, iste interrogatus, quid profiteretur, verecundo nomine philosophum, id est, amatorem sapientiae se esse respondit: quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. Iidem autem philosophi triplici genere dividuntur. Nam aut physici sunt, aut ethici, aut logici. Physici dicti, quia de naturis tractant: natura quippe graece physis vocatur. Ethici, quia de moribus tractant. Mos enim apud Graecos ethos appellatur. Logici autem, quia in naturis et in mori
Abbreviated transcription (Latin):
atqz onmpotens est deus faciens mirabilia magna so¬
lus. Uude in euangelio. omnes ad se inuitat dicens. Ueĩ¬
te ad me omnes qui laboratis ⁊ onerati estis et ego reficiã
uos. Tollite iugum meum super uos et discite ame quia

Expanded text:
atque omnipotens est Deus, faciens mirabilia magna soatque omnipotens est Deus, faciens mirabilia magna solus. Unde in Evangelio omnes ad se invitat, dicens: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite
Abbreviated transcription (Latin):
diunt tu autem a dño deo tuo aliter institutus es. Et qͣd
sequendum sit uel obaudiendum. mox sequitur dicens.
prophetain de gente tua ⁊ de fratribz tius sicut me susci¬
cabit cibi domnnius deus tuus. ip̃m audies ut petisti a
tra non audiam uocem domini dei mei. et ignem hũc ma¬
xĩm amplius non uidebo ne moriar. Et ait dñs michi.
Sene omnia sunt locuti. Prophetam suscitabo eis deme¬
dio fratrum suorum similem tui ⁊ ponã uerba mea in ore
eius. loqueturq ad eos omma que precepero illi. Qui aut
perba eius que loquetur in nomme meo audire noluerit.
go ultor existam. Hic ergo propheta et dominus o
prophetarum qui ẽ uia ueritas et uita. conditor utriusq
testamenti non solum in ueteri sed eciam in nouo omnes
errores et diuinacões atqz artes noxias respuit atqz con¬
temnit. nec ab alio qͣz a se uult requiri ueritatẽ aut sa¬
nitatem. quia ip̃e cũ patre ⁊ spiritu sancto unus uerus

Expanded text:
diunt: tu autem a Domino Deo tuo aliter institutus es . Et quid diunt: tu autem a Domino Deo tuo aliter institutus es . Et quid sequendum sit vel obaudiendum, mox sequitur, dicens: Prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicut me suscitabit tibi Dominus Deus tuus: ipsum audies, ut ultra non audiam vocem Domini Dei mei et ignem hunc maximum amplius non videbo ne moriar et ait Dominus mihi bene omnia sunt locuti prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui et ponam verba mea in ore eius loqueturque ad eos omnia quae praecepero illi qui autem verba eius quae loquetur in nomine meo audire noluerit ego ultprophetarum, qui est via, veritas et vita , conditor utriusque testamenti, non solum in Veteri sed etiam in Novo omnes errores et divinationes atque artes noxias respuit atque contemnit: nec ab alio quam a se vult requiri veritatem aut sanitatem, quia ipse cum Patre et Spiritu sancto unus verus
Abbreviated transcription (Latin):
neq figuras ⁊ stigniata facietis uobis. Ego dñs. Et
item. Ne declinetis ait ad magos nec aboriolis aliquid
saiscitemini ut non polluamini per eos. et iterũ. uir in¬
quit siue mulier inquibz phithonicus uel diuinacionis
fuerit spũs morte moriatur. lapidibus obruent eos sã¬
guis corum sit super eos. In deutronomio quoq sit dicit.
Quando in gressus fueris t̾ram quam dñs deus tuue
daturus est tibi caue ne miteris ab hommacõemi slũ
gencium. nec muematur in te qui lustret filium suil
aut filiam ducens per ignem. aut qui ariolos sasatetur
et obseruet somnna atqz auguria. nec sit maleficus. neqz
incantatorum. nee phitones consulat. neqz diuinos ⁊ que¬
rat amortius ueritatem. Omnia enĩ hec ab hominabit᷑
omnius. et propter huiusmodi scelera de lebit eos
tu tuo. perfectus eris ⁊ absqz macula cum dño deo tuo. Ge¬
tes iste quarũ possidebis terram augures ⁊ diuinos au¬

Expanded text:
neque figuras et stigmata facietis vobis. Ego Dominus . Et neque figuras et stigmata facietis vobis. Ego Dominus . Et item: Ne declinetis, ait, ad magos, nec ab ariolis aliquid sciscitemini, ut non polluamini per eos . Et iterum: Vir, inquit, sive mulier, in quibus pythonicus vel divinationis fuerit spiritus, morte moriatur: lapidibus obruent eos: sanguis eorum sit super eos . In Deuteronomio quoque sic dicit: Quando ingressus fueris terram, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi: cave, ne imiteris abominationem illarum gentium. Nec inveniatur in te, qui lustret filium suum, aut filiam ducens per ignem: aut qui ariolos sciscitetur et observet somnia atque auguria; nec sit maleficus, neque incantator, nec pythones consulat, neque divinos, et quaerat a mortuis veritatem. Omnia enim haec abominabitur Dominus. Et propter hujusmodi scelera delebit eos in introitu tuo. Perfectus eris et absque macula cum Domino Deo tuo. Gentes istae quarum possidebis terram, augures et divinos au
Abbreviated transcription (Latin):
ficare predicunt. Ad hec omma pertinent ⁊ ligature
ars demonum est ex quadam pestifera societate hom
et angelorum malorum exorta. Unde cuncta uitanda
sunt a xpĩano ⁊ omnnio penitus execracõe repudianda
pristigium uero mercurius p̾mus dicitur muenisse
Dictum est autem prestigium quod perstringit aciem
oculorum. De magicis autem artibz atq incãtacoĩbus
et suꝑsticionibus diuersis quas gentiles ⁊ falsi xp̃iam¬
nii diuinacionibz sus ⁊ obseruacionib peruersis sequi ui¬
dentui. quid lex diuina sanccat in auctoritatib ueteris
testamenti ac noui facile est inuenire. Detestatur enm
eos lex diuina. que in libro exodi ita dixit. Maleficos in
terra tua ne paciaris uiuere. et item qui immolat ait
dus preter soli domno occidetur. Et in leuitico. ne come¬
detis inquit cũ sanguine. non auguriamim ne obserua¬
bitis somnia ⁊ super mortuum ne incidetis carnem br̃ãz

Expanded text:
ficare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae ficare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt a Christiano, et omni penitus execratione repudianda praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum est autem praestigium, quod praestringit aciem oculorum. De magicis autem artibus atque incantationibus et superstitionibus diversis, quas gentiles et falsi christiani in divinationibus suis et observationibus perversis sequi videntur, quid lex divina sanciat: in auctoritatibus veteris Testamenti ac novi facile est invenire. Detestatur enim eos lex divina, quae in libro Exodi ita dicit: Maleficos in terra tua ne patiaris vivere . Et item: Qui immolat, ait, diis praeter soli Domino, occidetur . Et in Levitico: Ne comedetis, inquit, cum sanguine: non auguramini, nec observabitis somnia, et super mortuum ne incidetis carnem vestram,
Abbreviated transcription (Latin):
effectum habeat uite qui nascitur. Hi sunt qui uulgo
matematici uocantur. Cuius suꝑsticoĩs genus constel¬
lacões latini uocant. id est notacões syderũ quomõdo
se habeant. cum quisqz nasatur. Primum autem iden
stellarum interpretes magi nuncupabantur. sicut de
his legitur. qui in euangelio xp̃m natum nnciauer̃t.
postea hoc nomine soli matematia auus actis sciencia
usqz ad euangelium fuit concessa. ut xp̃o edito nemo
exinde natiuitatem alicuius de cetero interpretaretur.
horospici quõd per horas natiuitates hominum speculã¬
tur. dissimili ⁊ diuerso fatu. Uortilogi sunt qui sub no¬
mine ficte religionis per quasdam quas sortes sanctoꝵ
uocant diuinacoĩs scienciã profitentur. aut quarũcũq
scripturarum inspectione futura promittunt. Salisato¬
res uocati sunt quia dum eis membrorum quecunq partes
salierint aliquid sibi exinde prosperum seu triste signi¬

Expanded text:
effectum habeat vitae, qui nascitur. Hi sunt, qui vulgo effectum habeat vitae, qui nascitur. Hi sunt, qui vulgo Mathematici vocantur. Cujus superstitionis genus constellationes latini vocant, id est, notationes siderum, quomodo se habeant, cum quisque nascitur. Primum autem iidem stellarum interpretes magi nuncupabantur: sicut de his legitur, qui in Evangelio Christum natum nuntiaverunt: postea hoc nomine soli Mathematici: cujus artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa: ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicujus de caetero interpHoroscopi dicti, quod horas nativitatis hominum speculantur dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt qui sub nomine fictae religionis per quasdam, quas sanctorum sortes vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcumque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecumque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste signi
Abbreviated transcription (Latin):
dies enĩ et horas in agendis negocus oꝑibusq custodiũt.
et quid per singula tempora obseruare debeat homo inten¬
dunt. Hi eciam exta pecudum inspicuint. et ex eis futu-¬
ra predicant. Augures sunt sez qui uolatus auiũ et uoces
intendunt. Aliaqz signa rerum uel obseruacões impro¬
uise hominibus occurrentes. idem et auspices. Nam aus-¬
picia sunt que iter facientes obseruant. Dicta autẽ sũt
quasi auigerium qd̃ aues gerunt. Duo sunt autẽ gene¬
ra auspicõrum. unum ad oculos. aliud ad aures pertinẽs.
Ad oculos sez uolatus. ad aures uor auium. P hitonisse
aphicio appoiline dicte. eoꝙ is autor fuit diuinandi.
Astrologi dicti eoꝙ nastris auguriantur. Gene taliaai
appellati propter natalium consideracõem dierum. Ge¬
nesim uero hominum per duodecim celi signa describũt.
syderũqz cursu nascentium mores actus euenta predica¬
re conantur. io est quali signo fuerit natus. aut quẽ

Expanded text:
dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt: hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicant. Augures sunt scilicet, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum, vel observationes improvise hominibus occurrentes: iidem et auspices. Nam auspicia sunt, quae iter facientes observant. Dicta autem sunt quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum: unum ad oculos, aliud ad aures pertinens. Ad oculos scilicet volatus: ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, eo quod is auctor fuit divinandi. Astrologi dicti eo, quod in astris augurantur. Genethliaci appellati propter natalium considerationem dierum. Genesim vero hominum per duodecim coeli signa describunt, siderumque cursu nascentium mores, actus, eventa praedicare conantur, id est, quis quali signo fuerit natus: aut quem
Abbreviated transcription (Latin):
cruor aq̃ miscetur. ut colore sanguĩs facilius prouocent᷑.
ydromantia ab aqͥ dicti est enĩ ydromantia m aq̃ ĩspec¬
tione umbras demonum euocare et ymagines uelludi
ficacões eorum uidere ibiqz abeis aliqua audire ubi ad¬
hibito sanguine etiam ab inferis perhibentur suscitarr
quod genus diuinacoĩs apersis fertur allatum. Uarto
dicit diuinacoĩs quatuor ẽẽ genera. terram. aquã. acrẽ.
et ignem. Hinc geomanciã. ydromanciã. ciomanciã
piromanciam dictam: Diuim dicti quasi deo plemi. diui¬
nitate emi se plenos assimulant ⁊ astucta fraudulcta
hominibus futura comectant. Duo sunt genera diuina¬
cioms ars ⁊ furor. Incantatores uocati sunt quia artẽ
uerbis compleant. Arioli uocati propter quod curca asc
ydolorum nefarias preces emictunt et funesta sacisi¬
cia offerunt. hisq celebritatib demonum respousi
accipiunt auruspices mincupati quasi horarum ĩspetores.¬

Expanded text:
cruor aque miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. cruor aque miscetur, ut colore sanguinis facilius provocentur. Hydromantici ab aqua dicuntur. Est enim hydromantia in aque inspectione umbras demonum evocare ibiquficationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam ab inferis perhibentur sciscitari: quod genus divinationis a Persis fertur allatum. Varro dicit divinationis quatuor esse genera: terram, aquam, aerem, et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi Deo pleni: divinitate enim se plenos assimulant, et astuta fraudulentia hominibus futura conjectant. Duo sunt genera divinationis: ars et furor. Incantatores vocati sunt, quia artem verbis compleant. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, hisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Aruspices nuncupati, quasi horarum inspectores
Abbreviated transcription (Latin):
abditis euocaret et uiuorum presentaret conspectibz.
si camen amiam prophete fuisse credanius et nõ ali-¬
quam fantasmaticã illusionem sathane fallacia fac¬
ammas est alias danmasse neci ⁊ post paululũ adiecit
munure nam magieo tenues exire figuras atqz sepulcra¬
les cito in cantare fauillas. uita itidẽ spoliare alios ars
noxia nouit. Magi sunt qui uulgo malefia ob facinos
magnitudinem nuncupantur. hi ⁊ elementa concuunt.
turbant mentes hominum ac sine ullo ueneni haustie
uiolencia tantum carminis interenũt. Unde ⁊ lucanus.
piat malis artibz immicos. Hi eciam sanguine utũt᷑
et uictimis ⁊ sepe contingunt corpora mortuorum. Nicro¬
mantici sunt quorũ precantacoĩbus uidentur resuscita¬
ti mortui diuinare ⁊ ad interrogata respondere. Nicro em̃
grece mortuus. mancia diuinacio nuncupatur adquos
suscitandos cadaueri sangius ad iatur. Nam amare demo-
sanguinem dicunt. ideoqz quociens incromãcia f

Expanded text:
abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus; si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam inlusionem Satanae fallacia facanimas, ast alios damnasse neci. Et post paululum adiecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, atque sepulchrales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. Magi sunt, qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes violentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur, et victimis saepe contingunt corpora mortuorum. Necromantici sunt, quorum praecantationibus videntur resuscitari mortui, divinare et ad interrogata respondere. Nycron enim grece mortuus, mancia divinatio nuncupatur ad quos suscitandos cadaveri sanguis adiicitur. Nam amare demones sanguinem dicuntur. Ideoque quoties necromantia fit,
Abbreviated transcription (Latin):
arestotiles scribit ꝙ uicies centum milia uer¬
suum ab ip̃o condita indicus uoluminum eius declarẽ¬
tur. hanc artem post multa secula democritus amplia¬
uit qñ et ypociates medicĩe disciplina effloruit. Apitõ
assirios autem magice artes copiose sunt testante lu¬
cano. quis noscere fibra fata q̃at. quis prodat aues
aut quis fulgura celi seruet. et assiria scrutetur sỹdera
cura. Itaqz hec uanitas magicarum artium ex tradicõe
angelorum malorum in toto terrarum orbe plurinus
seculis ualuit. Per quãdam scienciam futurorũ ⁊ infer¬
norum et inuocacões eorum inuenta sunt aruspicia
auguracões ⁊ ip̃a q̃ dicuntur oracula et ngromancia
llec mirũ de magorũ prestigiis quorũ intantũ prõdiere
malefactorum uel maleficiorum artes ut eciã moysi
similuns signis resisterent uertentes uirgas in dracoes
aquas in sanguinem. Quid plura: si credere fas est. de
phithonissa ut prophete samuelis ammam de inferni

Expanded text:
Aristoteles scribit, quod vicies centum millia Aristoteles scribit, quod vicies centum millia suum ab ipso condita inditiis voluminum eius declaretur. Hanc artem post multa saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt, testante Lucano: . . . . . Quis noscere fibra Fata queat? quis prodat aves aut fulgura coeli Servet et Assyria scrutetur sidera cura. Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quamdam scientiam futurorum et infernorum evocationes. Eorum inventa sunt aruspicia, augurationes et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum intantum prodiere malefactorum vel maleficorum artes, ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem. QuPythonissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni
Abbreviated transcription (Latin):
ore expuent uenenata sputa. Dabit bero ad uerbera
simpliciter sanctum dorsum. et colaphos accipie
nequis agnoscat ꝙ uerbum est uel unde uenit. ut inferis
loquatur ⁊ corona spinea coronetur ad abum autẽ fel
et ad sitim acctum dederunt. In hospitalitatis hane mi¬
nistrabant domino mensam ip̃a in sipiens tium non ĩ¬
tellexisti deum ludentem mortaliũ sz spinis coronasti
et horridum fel misciusti. Templi uõ uelum scindetur et
medio die nor erit tenebrosa minis in tribz horis ⁊ moe¬
te morietur. tribus diebus sonmo suscepto tunc ab infer¬
nis regressus ad lucem ueniet. pͥmus resurrectionis pn¬
apio reuocatis ostenso. Ista iactancius carptim per inter¬
ualla disposicoĩs sue sicut ea poscere iudebantui q̃ pro¬
bare intenderat ad hibuit testimonia sibillina. q̃ nichil
interponentes sed in unam seriem connera ponentes so¬
lis capitibus ut sciptores deinceps ea seruare non ne¬

Expanded text:
ore expuent venenata sputa. Dabit vero ad verbera ore expuent venenata sputa. Dabit vero ad verbera simpliciter sanctum dorsum: et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod Verbum est, vel unde venit ut inferis loquatur, et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel, et ad sitim acetum dederunt. Inhospitalitatis hanc ministrabant Domino mensam. Ipsa insipiens tuum non intellexisti Deum ludentem mortalium, sed spinis coronasti, et horridum fel miscuisti. Templi vero velum scindetur: et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur, tribus diebus somno suscepto; tunc ab infernis regressus ad lucem veniet primus, resurrectionis principio revocatis ostenso. » Ista Lactantius carptim per intervalla dispositionis suae, sicut ea poscere videbantur, quae probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina: quae nihil interponentes, sed in unam seriem connexa ponentes, solis capitibus, ut scriptores deinceps ea servare non ne
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃a nouem si ita ducantur ut lato maltum figura con
quinqz uerborum que sunt ihs̃ xp̃s theu yos soter quod est
latine ihs̃ rp̃s dei filius saluator. si p̾mas licteras iũgas
quarum profunditate uiuus hoc est sine peccato esse
potuerit. hec autẽ sibilla siue eritrea siue ut quidam ma-¬
gis credunt cymea nichil habet in toto carmine suo cu¬
ius exigua ista particula est. quod ad deorũ fulsorũ
siue fictorum cultum pertinet quininmo ita eciã cõtra
eos et contra cultores eorum loquitur ut in eorũ nime¬
ro deputanda iudeatur. qui pertinent ad ciuitatem dei.
Iuserit eciam lactancius operi suo quedam de rp̃o uati¬
cima sibille. quãuis non exprimat cuius. Sed que ip̃e
singulatim posuit ego arbitratus sum conuncta ẽẽ
ponenda tanqͣz unum sit prolirũ. q̃ ille plura cõmemo¬
rauit ⁊ breuia. In manus inquit in fideliums postea bei¬
et. Dabunt aute alapas deo manibus in cestis cimpuro

Expanded text:
et ipsa novem si ita ducantur, ut lato in altum figura conset ipsa novem si ita ducantur, ut lato in altum figura consquinque verborum, quae sunt, Iesous Christos Theou yios soter: quod est latine, Jesus Christus Dei Filius Salvator, si primas litteras jungas, quarum profunditate, vivus, hoc est, sine peccato esse potuerit. Haec autem Sibylla, sive Erythraea, sive ut quidam magis credunt Cumaea, nihil habet in toto carmine suo cujus exigua ista particula est quod ad Deorum falsorum sive fictorum cultum pertinet: quinimo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda videatur, qui pertinet ad civitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo vaticinia Sibyllae, quamvis non exprimat, cujus. Sed quae ipse singillalatim posuit, ego arbitratus sum conjuncta esse ponenda, tanquam unum sit prolixum, quae ille plura commemoravit et brevia: « In manus, inquit, infidelium postea veniet. Dabunt autem alapas Deo manibus incestis, et impuro
Abbreviated transcription (Latin):
S tuba cũ sonitũ tristẽ celo dimittet ab alto.
Orbe gemens facinus miserum uariosqz labores.
Tartareũqz cabos monstrabit terra dehiscens.
Et coram hie domnio reges sistentur ad ũnum.
Decidet e celo ignisqz et sulphuris annis.
N his latinis uersibus de greco utcumqz translatis
ubi non ille sensus occure̾ potuit qd̃ fit cũ litere in¬
eorum que funt capitibus connectuntur ubi ylittera
reco posita est. quia non potuerunt latina inuen
uerba que ab eadem lictera mnaperent ⁊ sentẽcie conueni¬
rent. Hi autem sunt uersus tres quintus. et octauus
decimus et nonus decimus. Deniq ⁊ si licteras que funt
incapitib omnium uersuum conuectentes horum triũ
que scripta sunt non leginus. sed pro eis y litterã tãqͣz
in eisdem ip̃a sit posita recordamur exprimitur in qͥnq
non latine. et sunt uersus xxuii. qui nimerus quadratũ
ternariũ solidum reddit. Tria emi ter ducta fuint nouem.

Expanded text:
Sed tuba tum sonitum tristem dimittet ab alto Sed tuba tum sonitum tristem dimittet ab alto Orbe, gemens facinus miserum variosque labores. Tartareumque chaos monstrabit terra dehiscens. Et coram hic Domino reges sistentur ad unum. Recidet e coelo ignisque et sulphuris amnis. In his latinis versibus, de graeco utcunque translatis, ibi non ille sensus occurrere potuit, qui fit cum litterae quae sunt in eorum capitibus connectuntur, ubi Υ littera in graeco posita est, quia non potuerunt latina inveniri verba, quae ab eadem littera inciperent, et sententiae convenirent. Hi autem sunt versus tres, quintus et octavus decimus, et nonus decimus. Denique et si litteras, quae sunt in capitibus omnium versuum, connectentes horum trium, quae scripta sunt, non legimus: sed pro eis Υ litteram, tanquam in eisdem ipsa sit posita, recordamur: exprimitur in quinqunon latine: et sunt versus viginti septem, qui numerus quadratum ternarium solidum reddit. Tria enim ter ducta fiunt novem:
Abbreviated transcription (Latin):
Scelo rex adueniet per secula futurus.
Falicet ut carne presens diuidicet orbem.
unde deum carnent meredulus atqz fidelis.
Celsum cum sanctis eui iam termino in ip̃o.
Sicanime cũ in carne aderunt quas udicat ip̃e.
Cum iacet icultus densis in uepribus orbis.
Reicient simulacra iuri cũctã qͦ gaizam.
Exuret terras ignis põtũqz polumqz.
Inquirens tetri portas effringet auerni.
danctorum sed enĩ in cuncte lux libera carm.
Tradetur sontes eterna flamina cremabit.
Occultos actus retegens tunc quisqz loquetur.
Secreta atqz deus reserabit pectora luci.
Tunc erit et luctus stridebunt dentibus omnes.
Eripitur solis iubar et chorus interit astris.
Uoluetur celum lunaris splendor obibit.
Deiciet colles ualles extollet ab imo
Non erit in reb hominũ sublime uel altum.
Iai equantur campis montes ⁊ cerula ponti.
Omma cessabunt tellus confracta peribit.
Sie ꝑiter fontes torrentes fluminaqz igni.

Expanded text:
E coelo rex adveniet per saecla futurus, E coelo rex adveniet per saecla futurus, Scilicet ut carne praesens dijudicet orbem: Unde Deum cernent incredulus atque fidelis, Celsum cum sanctis, aevi jam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas judicat ipse, Cum jacet incultus densis in vepribus orbis, Rejicient simulacra viri, cunctam quoque gazam, Exuret terras ignis pontumque polumque, Inquirens, tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis jubar, et chorus interit astris. Volvetur coelum, lunaris splendor obibit. Dejiciet colles, valles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Jam aequantur campis montes et caerula ponti. Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur fluminaque igni.
Abbreviated transcription (Latin):
actulit. tarquino prisco in quibz erant decreta roma-¬
na conscripta ip̃a est emea. Dequa uirgilius. Ultina
cinei uenit iam carmĩs etas. dicta autem cumana a
ciuitate cumas que est incampania cuius sepulcrum
ad huc in sicilia manet. Detaua ellesponcia in agro
troiana nata que scribitur solonis ⁊ ciri fuisse tempo¬
us. Noua fugia que uaticmata est ancirie. De
que tiburcii nomine albunea quarum omium car-¬
mina efferuntur. in quibz de deo ⁊ xp̃o et gentibus mul¬
ta scripsisse manifestissime cõprobantur. Celebrior ĩt
ceteras ac nobilior eritrea ꝑibetur. que de xp̃o quedam
scripsit ut sunt uersus eiusdem. in quorum capitibus
interpretatur ihũs xp̃s dei filius saluator. Hi auitem
uersus quorũ prime lictere illum sensum quam dimi
reddant. sicut eos quidam latinis exstantibus uersibus
est interpretatus hoc continent.
Iudicii signum tellus sudore madescit.

Expanded text:
attulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romaattulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conscripta: ipsa est Cumaea. De qua Virgilius: Ultima Cumaei venit jam carminis aetas. Dicta autem Cumana a civitate Cumis, quae est in Campania, cujus sepulcrum adhuc in Sicilia manet. Octava, Hellespontia in agro Trojano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus. Nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyriae. Decima, quae Tyburtii nomine Albunea. Quarum omnium carmina efferuntur, in quibus de Deo et Christo et gentibus multa scripsisse manifestissime comprobantur. Celebrior inter caeteras ac nobilior Erythraea perhibetur, quae de Christo quaedam scripsit, ut sunt versus ejusdem, in quorum capitibus interpretatur, Jesus Christus Dei Filius Salvator. Hi autem versus, quorum primae litterae illum sensum, quem diximus reddant, sicut eos quidam latinis exstantibus versibus est interpretatus, hoc continent: Judicii signum, tellus sudore madescit.
Abbreviated transcription (Latin):
ibille generaliter dicuntur. omes fem̃e bates
lingua greca. nã sios colico sermone deus. be¬
len grece mentem nuncupant. quasi dei mentẽ.
Proinde igitur. quia diuinam uoluntatem hominib
interpretari solebant sibille nominate sunt. Sicut
enim omnis uir prophetans uel uates dicitur uel pro¬
nomen ex officio non ex proprietate uocabuli ẽ. Decc̃
autem sibille a doctissimis autorib fuisse tradunt᷑.
quarum p̾ma de persis fuit. scdã libica. tercia delphi¬
ca. in templo delphia apotinius genita q̃ ante troia¬
na bella uaticnata est. auius plurimos. uersus opi
suo humerus inseruit. Quarta cimeria in italia. qͥnta
entrea nomĩe ero fila in babilone orta q̃ greas ilium pe¬
tentibz uaticinata est ꝑituram eẽ troiam et omerum
mendacia scripturum. Dicta autẽ eritrea quia in ead̃
insula eius inuenta sunt carmĩã. Sexta samia que
femone dicta est. a samo in sula unde fuit cognonniã¬
ca. Septima cumata nonĩe amaltea que nouem libro

Expanded text:
ibyllae generaliter dicuntur omnes feminae vates lingua Graeca. Nam σιός Aeolico sermone Deus; βουλήν Graece mentem nuncupant, quasi Dei mentem; proinde igitur, quod divinam voluntatem hominibus interpretari solebant, Sibyllae nominatae sunt; sicut enim omnis vir prophetans vel vates dicitur vel proroprium nomen ex officio, non ex proprietate vocabuli est. Decem autem Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, quarum pca in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius invePhemone dicta est, a Samo Insula, unde fuit, cognominata. Septima, Cumana, nomine Amalthaea, quae novem libros
Abbreviated transcription (Latin):
Diuorcia sunt flexus uiarum. hoc est uie in diuersa tẽ¬
dentes. Nunc diuerticula sunt hoc est diuerse ac diuise
uie siue semite transuerse que sunt alatere uie. Siui¬
um quia duplex ẽ uia. Competa quia plures in ea cõ¬
petunt uie quasi triuie quadriuie. Hoc quoq obseruan¬
dum est in locis singulis ubi ista nomina uiarũ sunt
otata. ut apprecedentibz uel consequentibus ei
scupture locis earum significacio intelligatur. Quia
sic congruus sensus facile in eis dinoscitur utrum ad
Bonam uel malam partem pertinent.
De philosophis. i. De poe

Expanded text:
Divortia sunt flexus viarum, hoc est, viae in diversa tenDivortia sunt flexus viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Nunc diverticula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive semitae transversae, quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Compita, quia plures in ea competunt viae, quasi triviae, quadriviae. Hoc quoque observandum est in locis singulis, ubi ista nomina viarum sunt denotata, ut a praecedentibus vel consequentibus ejusdem scripturae locis earum significatio intelligatur. Quia sic congruus sensus facile in eis dignoscitur, utrum ad bonam vel malam partem pertineant. De philos
Abbreviated transcription (Latin):
mi autem peni dicuntur lapidibz uias strauisse postea
romani eas per onnẽ pene orbem disposuerũt propter
rectitudinem itinerum ne plebs eẽt oriosa. Agger est me
dia strate eminentia coaggeratis lapidib strata. ab
aggere. ũ est acoaceruacõe dicta quã hystoria uiam
milicatẽ dicunt. ut qualis sepe uie deprehensus mag¬
gere serpens. Item itus est uia qua ire ab homine qua¬
quersum potest. ⁊ter autẽ et itiner diuersam significa
cõem habent. Iter emi est locus transitu facilis unde et¬
appellanius aditum. Itiner autem itus est longe uie
et ip̃e laborambulandi ut quo uelis peruemias. semitas
itineris dimidium asemi itu dictum. semita autẽ hõi
est. Calles ferarum ⁊ pecudum. callis est iter pecudum
inter montes angustum ⁊ tricum acallo pedum uocatũ
siue callo pecudum perduratum. Tramites sunt trãuer¬
sa in agris itinera sine recta uia dicta ꝙ transinittant.

Expanded text:
mi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, postea mi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitdia stratae eminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. 8. Iter, vel itus est via qua iri ab homine quaqua versum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim est locus transitu facilis; unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi ut quo velis pervenias. Semita itineris dimidium est, a semiitu dicta. Semita autem hominum est, calles ferarum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive callo pecudum perduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera sive recta via: dicti, quod transmittant.
Abbreviated transcription (Latin):
ciaui et exaudisti me. In contrariam uõ partem uie sigͥ¬
ficacio trahitur quando propter uiam mentis inique
ad actionem malorum operum demonstratur ut est il¬
lud propheticum. Uiam inquit iniquitatis amoue a
me. et in libro sapientie scriptum leginius. Sunt uie q̃
putantur. ab hominibus recte. quorum uita duc̾ ad in¬
fernum. Unde dicitur. Uia spaciosa hoc est uiciorũ ille¬
cebris dilatata ut est illud in euangelio. Lata est spacio¬
sa uia ẽ que ducit ad perditionem. Arta autẽ uia est
districta uel tribulaa onibus p̾ssa. dequa scriptum dic.
Quam angusta porta ⁊ arta uia que ducit ad uitã. Di¬
recta autẽ uia est illa que preceptis dei est ornata. ut
in esaia. rectas facite inquit semitas dei. Praua autẽ
adei preceptis deuia. ut in eodem propheta. Erunt autẽ
praua indirecta aspera in uias planas. Plana enĩ illa
alibi legitur. Uias que adextris nouit dñs. que asmiste

Expanded text:
tiavi, et exaudisti me . In contrariam vero partem viae signtiavi, et exaudisti me . In contrariam vero partem viae significatio trahitur, quando propter viam mentis iniquae ad actionem malorum operum demonstratur, ut est illud propheticum: Viam, inquit, iniquitatis amove a me . Et in libro Sapientiae scriptum legimus: Sunt viae quae putantur ab hominibus rectae, quorum novissima ducunt ad infernum . Unde dicitur: Via spatiosa, hoc est vitiorum illecebris dilatata, ut est illud in Evangelio: Lata et spatiosa via est, quae ducit ad perditionem . Arcta autem via est districta vel tribulationibus pressa, de qua scriptum dicitur: Quam angusta porta et arcta via, quae ducit ad vitam! Directa autem via est illa, quae praeceptis Dei est ornata, ut in Isaia: Rectas facite, inquit, semitas Dei . Prava autem a Dei praeceptis devia, ut in eodem Propheta: Erunt autem prava in directa, aspera in vias planas . Plana enim illaalibi legitur: Vias quae a dextris, novit Dominus: quae a sinistris,