comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pigiledine dicta quod palpitet resilit enm sepe.
Hanc pleriqz et uiscum uocant propter quõ glu¬
tino sasit. Ariuna aliquando pinguedinem dilec¬
tionis significat ut ẽ illuo in leuitico adeps et a-¬
riuna in hostus pacifias iubentur deo offerri. Itẽ
ariuna abundantiam terrenarum rerum signifi¬
it ut ẽ illuo in iob ubi de superbo homme scr
Cucurut aduersum deum erecto collo et pingui
terice armatus ẽ. Contra deum erecto collo cur¬
rere ẽ. ea que creatori displicent cum audacia
perpetrare. Iniquus enimꝰ inpnigui cecuice contra
deum armatur. quia rebus temporalibus tumens
contra precepta ueritatis quasi de magnitudine
curns erigitur. De quo additur. Operuit faciẽ eius
issitudo. Faciem eius crassitudo operuit. qui
desiderata terrenarum rerum abundancia oculos
mentis premit. Et de lateribus inquit eius arui-¬
ira dependit. hoc ẽ quisguis potenti et iniquo ad¬

Expanded text:
pinguedine; dicta, quod palpitet: resilit enim saepe. pinguedine; dicta, quod palpitet: resilit enim saepe. Hanc plerique et viscum vocant, propterea quod glutinosa sit. Arvina aliquando pinguedinem dilectionis significat: ut est illud in Levitico: adeps et arvina; in hostiis pacificis jubentur Deo offerri. Item arvina abundantiam terrenarum rerum significat, ut est illud in Job, ubi de superbo homine scribitur: Cucurrit adversum Deum erecto collo, et pingui cervice armatus est . Contra Deum erecto collo currere est, ea, quae Creatori displicent, cum audacia perpetrare. Iniquus enim in pingui cervice contra Deum armatur: quia rebus temporalibus tumens contra praecepta veritatis, quasi de magnitudine carnis, erigitur. De quo additur: Operuit faciem ejus crassitudo . Faciem ejus crassitudo operuit: quia desiderata terrenarum rerum abundatia oculos mentis premit. Et de lateribus, inquit, ejus arvina dependit ; hoc est, quisquis potenti et iniquo ad
Abbreviated transcription (Latin):
bus ad hesit os meum. Quia igitur xp̃s et ecclesui
una persona ẽ. quid ꝑ os nisi ip̃e dominus. quid per
carnem nisi discipuli designantur qui passionis eus
tempore in firma sapuerunt. Quid uero per pellem
que exterior carne manet. in corpore nisi ille sancte
nuilieres figurantur. que ad preparanda subsidia
domno seruierunt. Ait ergo. Pelli mee consump
carnbus ad hesit os meum hoc ẽ hu qui m
forcitudini propinquius ad herere debuerunt pas-¬
siomis mee tempore tinore consumpti sunt eas qͥs
ad exteriora inisteua pofui in passione mea ĩhe-¬
rere michi fideliter mueni. Unde subditur. Et de¬
relicta sunt tantummodo labia circa dentes meos
Quid ꝑ labia nisi locutio quid ꝑ dentes insi aplĩ
designantur. Qui ad huc statim post passionem
confabulau de dommo nouerant sed predicare iam
eum aut mordere in fidelium uicia formidabant.
Arcunta pĩguedo curi ad herens. Pulpa ẽ caro sine

Expanded text:
ibus adhaesit os meum . Quia igitur Christus et Ecclesia ibus adhaesit os meum . Quia igitur Christus et Ecclesia una persona est: quid per os, nisi ipse Dominus? quid per carnem, nisi discipuli designantur, qui passionis ejus tempore infirma sapuerunt. Quid vero per pellem, quae exterior carne manet in corpore, nisi illae sanctae mulieres figurantur, quae ad praeparanda subsidia Domino servierunt. Ait ergo: Peili meae, consumptis carnibus, adhaesit os meum: hoc est, hi qui meae fortitudini propinquius adhaerere debuerunt, passionis meae tempore timore consumpti sunt: et eas, quas ad exteriora ministeria posui, in passione mea inhaerere mihi fideliter inveni. Unde subditur: Et derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos . Quid per labia, nisi locutio? quid per dentes, nisi apostoli designantur? Qui adhuc statim post passionem confabulari de Domino noverant: sed praedicare jam eum, aut mordere infidelium vitia formidabant. Arvina, pinguedo cuti adhaerens. Pulpa est caro sine
Abbreviated transcription (Latin):
in esca. Acçingite lumbos ur̃õs suꝑ ubera hoc ẽ co¬
tinentiam habete contra sensus carnales. Cũctis est
que in corpore prima ẽ appellata quod ip̃a corpori suꝑ¬
posita masionem p̾ma paciatur. Cutis emi grece ẽ¬
cisio dicitur. Idem ẽ et pellis quod externas ĩuirias
corporis tegendo pellat. pliuuasqz. et uentos solisqz ar¬
dores ꝑferat. Pellis enim mor detracta acorpore iam
corium dicitur. Incute emim uel pelle quo ammal
formsecus cucundatur immistice uel corpus humanũ
demonstrat que naturam amme intra se iugentem
tegit. uel sanctam ecclĩam significat quam xp̃s qui
est uia ueritas et uita uiuificat et regit. q̃ afflictio¬
nbus foris acteritur et intus uitutib roboratur.
unde et in iob scriptum ẽ. Cutis mea ariit ⁊ cõtracta
est. Et iterum ruge inquit mee testimonum dicũt
contra me. Et rursum pelli mee consumptis carm¬

Expanded text:
in Isaia: Accingite lumbos vestros super ubera , hoc est, coin Isaia: Accingite lumbos vestros super ubera , hoc est, continentiam habete contra sensus carnales. Cutis est, quae in corpore prima est appellata, quod ipsa corpori superposita incisionem prima patiatur. Cutis enim Graece incisio dicitur. Idem est et pellis, quod externas injurias corporis tegendo pellat, pluviasque et ventos solisque ardores perferat. Pellis enim mox detracta a corpore jam corium dicitur. In cute enim vel pelle, qua animal forinsecus circumdatur, mystice vel corpus humanum demonstrat, quo naturam animae intra se vigentem tegit: vel sanctam Ecclesiam significat, quam Christus, qui est via, veritas et vita , vivificat et regit: quae afflictionibus foris atteritur, et intus virtutibus roboratur. Unde et in Job scriptum est: Cutis mea aruit, et contracta est . Et iterum: Rugae, inquit, meae testimonium dicunt contra me . Et rursum: Pelli meae, consumptis carn
Abbreviated transcription (Latin):
num eius indicat quibus ad eos quos uult decipere
serpit. Terram autem comedit cum errore peccãtĩ
pascitur ac delectatur eosq seducens ad interitum
rapit. Mamlle uocate quia rotum de sunt quasi
male per dininuitionem salicet. Ubera dicta quia
lacte Uberta. uel quia humore humida salicet laccĩ.
in morẽ uuarum plera. In mamillis uero atq ube¬
rebus doctores sancti mistice exprimuntur qui lacte
doctrine sacre mitriunt fideles siue duos populos be¬
mentes ex circuncisione ⁊ gentilitate. Unde mcã¬
tico canticorum sponsus ad sponsam dicit. Duo ulhe¬
ra tua sicut duo himuile capree gemelli. Dio bbe¬
ra ut dixiius doctores sunt utriusos certamentiũ
uel duo populi ex curuncisione uemientese⁊ genteli¬
trate. qui per humilitatẽ quidem paruos se ẽẽ intesl¬
gunt et peccatoree s caritate currentes omma ob¬
stacula mundi transeunt. xbera sensus cordis ul

Expanded text:
num ejus indicat, quibus ad eos, quos vult decipere, num ejus indicat, quibus ad eos, quos vult decipere, serpit. Terram autem comedit, cum errore peccantium pascitur ac delectatur, eosque seducens ad interitum rapit. Mamillae vocatae, quia rotundae sunt, quasi malae, per diminutionem scilicet. Ubera dicta, quia lacte uberta: vel quia humore humida, scilicet lactis in morem uvarum plena. In mamillis vero atque uberibus doctores sancti mystice exprimuntur, qui lacte doctrinae sacrae nutriunt fideles, sive duos populos venientes ex circumcisione et gentilitate. Unde in Cantico canticorum, Sponsus ad sponsam: Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli . Duo ubera ut diximus doctores sunt utriusque Testamenti: vel duo populi, ex circumcisione venientes, et gentilitate: qui per humilitatem quidem parvos se esse intelligunt, et peccatores: scilicet charitate currentes omnia obstacula mundi transeunt. Ubera sensus cordis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
euolueret. Porro quia oloferius tipum tenet dya¬
boli truucum corpus eius ostendit eum abscisa po¬
tentia potestatis eius ip̃m nimicum ex omii parte
in firmum et debilem ẽẽ ut eo facilius bellatores xpĩ
confidant iudicem nequissimum si uincere posse quo eũ
plemter ediscunt fragilem ⁊ fuperabilem fore. Pectus
uocatum quod si perum inter emmentes mamillarũ
partes unde et petinẽ dici quod peros capillos faciat.
pectus autem significat tractatum in tenũ ⁊ sapiẽ¬
ae rationem ¶Unde Iohannes legitur super pectus
recubuisse saluatoris ex quo doctriam sapentie
hausit celestis. In contrariam uero partem pectus
trahit significationem quando significat doli ae
malicie calliditatem. Unde dicitur serpenti. Super
pectus tuum gredieris et terram comedes cunctis
diebus. Super pectus quippe graditur serpens quia
omnes gressus dyaboli nequicie sunt et fraudes.
ulam in pectore calliditatem et uersutias cogitaco¬

Expanded text:
evolveret. Porro quia Holofernis typum tenet diaevolveret. Porro quia Holofernis typum tenet diaboli, truncum corpus ejus ostendit, id est, abscisa potestate ejus, ipsum inimicum ex omni parte infirmum et debilem esse, ut eo facilius bellatores Christi confidant, judicem nequissimum se vincere posse, quo eum pleniter ediscunt fragilem et superabilem fore. Pectus vocatum, quod sit pexum inter eminentes mamillarum partes. Unde et pectinem dici, quod pexos capillos facit. Pectus autem significat tractatum internum et sapientiae rationem. Unde Joannes legitur super pectus recubuisse Salvatoris , ex quo doctrinam sapientiae hausit coelestis. In contrariam vero partem pectus trahit significationem, quando significat doli ac malitiae calliditatem. Unde dicitur Serpenti: Super pectus tuum gradieris, et terram comedes cunctis diebus . Super pectus quippe graditur serpens: quia omnes gressus diaboli nequitiae sunt et fraudes. Nam in peccatore calliditatem et versutias cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
quis extollitur indignitatibus mundi. Qui retro
cadere dicitur et non in faciem sicut saulus cecidisse
memoratur In facie enm cadere est in hac uita suaᷤ
unum quemqz culpas congnoscere. easqz penitẽdo
de flere. Retro uero quo non uidetur cadere est ex-
hac uita repente decedere. et ad que supplicia ducat
ignorare. Item de equo in iob scriptum est. Terram
ungula fodit. olet in egui ungula laboris fortitu¬
do congnosci. Quid ergo ꝑ ungulam nisi in p̾dicato¬
re sancto uirtutum perfectio demonstratur. Qui ui¬
delicet terram fodit. ungula dum de corde audientiũ
exemplo suorum operum terrenas cogitaciones eicit.
Truncus media pars corporis a collo adingiunem.
Dequo uirgilius. Caput collo uehitur. Truncus
sustinetur coxis ⁊ genbus cruribusqz. Tuncus qui
sine capite et manibus ẽ significat debilitatem et
in ertiam cuuislibet. Unde de iudich scriptũ ẽ quõd
cum caput abscideret olofernis corpus eius trũcũ

Expanded text:
quis extollitur in dignitatibus mundi. Qui retro quis extollitur in dignitatibus mundi. Qui retro cadere dicitur, et non in faciem, sicut Saulus cecidisse memoratur. In facie enim cadere, est in hac vita suas unumquemque culpas cognoscere, easque poenitendo deflere. Retro vero quod non videtur cadere, est ex hac vita repente decedere, et ad quae supplicia ducatignorare. Item de equo in Job scriptum est: Terram ungula fodit . Solet in equi ungula laboris fortitudo cognosci. Quid ergo per ungulam, nisi in praedicatore sancto virtutum perfectio, demonstratur? Qui videlicet terram fodit ungula, dum de corde audientium exemplo suorum operum terrenas cogitationes ejicit. Truncus media pars corporis a collo ad inguinem. De quo Virgilius. Caput collo vehitur. Truncus sustinetur coxis et genibus cruribusque. Truncus, qui sine capite et manibus est, significat debilitatem et inertiam cujuslibet. Unde de Judith scriptum est , quod, cum caput abscideret Holofernis, corpus ejus truncum
Abbreviated transcription (Latin):
ad perfecta xp̃i caritatis oꝑa ⁊ digiti sui apprehẽ¬
derunt fusum cum discretiomis equitate textrinã
stole celestis ꝑ oꝑa caritatis efficit. Ubi discrecõe
summa opus ẽ ut pro eterna mercede et non pro-
temporali laude bona agamus. Ungulas en gre¬
co uocamus illi enm onichen ungulam dicunt.
Per ungulam quippe extremitas uel finis cuuis¬
libet rei demonstratur. Ilam scriptum ẽ in genesi.
ubi iacob benedixit filio suo dan dicens. Fiat dan.
coluber in uia cerastes in semita mordeus ungu¬
las equi ut cadat ascensor eius retro. Quidam uero
hanc prophetiam ad antixp̃m tranffecunt arbitrã¬
tes eum de tribu dan uenturum in hoc loco equum
suam in cursu labentium temporum spumat. Et qr
antixp̃s extrema mundi apprehendere ntitur ceras¬
tes iste equi ungulas mordere ꝑhibetur. ungulam
guippe equi mordere ẽ extrema seculi feriendo cõtĩgere
Ut cadat ascensor eius retro. Ascensor equi est. quis¬

Expanded text:
ad perfecta Christi charitatis opera, et digiti sui apprehenad perfecta Christi charitatis opera, et digiti sui apprehenderunt fusum, cum discretionis aequitate textrinam stolae coelestis per opera charitatis efficit. Ubi discretione summa opus est, ut pro aeterna mercede, et non pro temporali laude bona agamus. Ungulas ex Graeco vocamus; illi enim onychen ungulam dicunt. Per ungulam quippe extremitas vel finis cujuslibet rei demonstratur. Nam scriptum est in Genesi, ubi Jacob benedixit filio suo Dan, dicens: Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro . Quidam vero hanc prophetiam ad antichristum transferunt, arbitrantes eum de tribu Dan venturum: in hoc loco equum suam in cursu labentium temporum spumat. Et quia Antichristus extrema mundi apprehendere nititur, cerastes iste equi ungulas mordere perhibetur. Ungulas quippe equi mordere est extrema saeculi feriendo contingere. Ut cadat ascensor ejus retro. Ascensor equi est quis
Abbreviated transcription (Latin):
que ante aduentum domini erat ad huc in patriar¬
chis et sanctis hominibus constituta. Ait enim
iudebo celos id ẽ libros euangelicos qui celi merito
dicuntur quonam continẽt domnnium saluatorẽ
qui dicit celum michi sedes ẽ. terra autẽ scabellũ
pedum meorum. Ideo hic positam operationem
digitorum estimo ut libros diuinos cooperatione
sancte trimtatis perfectos euidenter ostenderet si¬
cut et alibi legitur. Appendit trib digitis mo¬
lem terre. Quod simili sacramento recipiendum
ẽ. Digitus enim dicitur diuine oꝑationis effectꝰ
ꝙ potest patri et filio ⁊ spuitui sancto id̃ ẽ uni deo
aptissime conuenire. Item ꝑ digitos discretro siue
uercitium bom oꝑis exprimitur. Unde de ill
muliere forti quam salemon in fine prouerbiorũ
suorum describit. ita legitur. Manum suam mi¬
sit ad fortia et digiti sui apprehenderũt fusum.
Manus enim misit ad fortia id ẽ studium suum

Expanded text:
quae ante adventum Domini erat adhuc in patriarquae ante adventum Domini erat adhuc in patriarchis et sanctis hominibus constituta. Ait enim: videbo coelos, id est, libros Evangelicos, qui coeli merito dicuntur: quoniam continent Dominum Salvatorem, qui dixit: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Ideo hic positam operationem digitorum aestimo, ut libros divinos cooperatione sanctae Trinitatis perfectos evidenter ostenderet, sicut et alibi legitur: Appendit tribus digitis molem terrae . Quod simili sacramento recipiendum est. Digitus enim dicitur divinae operationis effectus, quod potest Patri et Filio et Spiritui sancto, id est, uni Deo aptissime convenire. Item per digitos discretio sive exercitium boni operis exprimitur. Unde de illa muliere forti, quam Salomon in fine proverbiorum suorum describit ita legitur. Manum suam misit ad fortia, et digiti sui apprehenderunt fusum . Manus enim misit ad fortia, id est, studium suum
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ spuerunt in faciem eius significat eos qui
eius pñtie gratiam respuunt. Item colaphis eum
cedunt. qui ei honores suas preferũt. Palmas in fa-¬
cem ei dant qui ꝑfidia cecati eum non uenisse affir-
mant presentiam eus exterminantes et repellentes
Error hereticorum de xp̃o tribus generibus termĩatur.
enm de diuinitate aut de humanitate aut ĩ
utroqz falluntur. Digiti nuncupati quia decem sunt.
uel quia decenter iuncti existunt. Nam habent in
se et numerum perfectissimum et ordinem decentissi¬
mum. Digiti autem pro distributione donorum
spiritussancti in scripturis allegorice accipiuntur.
Nam scriptum ẽ in euangelio domino dicente.Si in
digitto dei eicio demonia hoc ẽ in urtute spuitussãc¬
ti profecto ꝑueniet in uos regnum dei. Et in exodo
legitur. digito domini legem fuisse conscriptam quẽ
multi spiatumsanctum accipere uoluerunt. Et in psal¬
mo legitur. Quomam uidebo celos oꝑa digitorum
tuorum. Merito istũd de futuro gloriosa dicit ecclia

Expanded text:
dictum est: Spuerunt in faciem ejus, significat eos qui ejus praesentiae gratiam respuunt. Item tanquam colaphis eum caedunt qui ei honores suos praeferunt. Palmas in faciem ei dant, qui perfidia cmant, praesentiam ejus exterminantes et repellentes. Error haereticorum de Christo tribus generibus terminatur. Aut enim de divinitate, aut de humanitate, aut de utroque falluntur. Digiti nuncupati, quia decem sunt: vel quia decenter juncti existunt. Nam habent in se et numerum perfectissimum, et ordinem decentissimum. Digiti autem pro distributione donorum Spiritus sancti in scripturis allegorice accipiuntur. Nam scriptum est in Evangelio, Domino dicente: Si in digito Dei ejicio daemonia , hoc est, in virtute Spiritus sancti, profecto perveniet in vos regnum Dei . Et in Exodo legitur, Digito Domini legem fuisse conscriptam , quem multi Spiritum sanctum accipere voluerunt. Et in psalmo legitur: Quoniam videbo coelos opera digitorum tuorum . Merito istud de futuro gloriosa dicit Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
Item palma significat largitatem elemosine et pugnꝰ
parcitatem. Unde scriptum est in prouerbus salemoĩs
de muliere prudenti. Palmas suas extendit ad pau-¬
perem. Et alibi scriptum ẽ. dit mauus tua ad dandũ
porrecta et ad colligendum contracta. Item de palmo
et pugillo propheta dicit domini potentiã demonstr̃as
celum inquit palnio metitur et terram pugillo con¬
cludit. Item in passione domini scriptum ẽ. Tunt ex¬
puerunt in faciem eius et colaphis eum ceciderunt.
Alu autem palmas in faciem dei dederunt dicentes.

Expanded text:
Item palma significat largitatem eleemosynae, et pugnus Item palma significat largitatem eleemosynae, et pugnus parcitatem. Unde scriptum est in proverbiis Salomonis de muliere prudenti: Palmas suas extendit ad pauperem . Et alibi scriptum est: Sit manus tua ad dandum porrecta, et ad colligendum contracta . Item de palmo et pugillo Propheta dicit, Domini potentiam demonstrans: Coelum, inquit, palma metitur et terram pugillo concludit . Item in passione Domini scriptum est: Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis eum ceciderunt: alii autem palmas in faciem e
Abbreviated transcription (Latin):
mit que domnio placent et sinstra mala que ei
displicent. dextera amicus siue uxor uel filu. uel
quilibet propingui sicut quidam uolunt incelligi
ut in euangelio. Si dextera manus tua scandalizat
te. abscide eam et proice abste. Palma ẽ manus ex¬
pansis digitis sicut contractis pugnus. Pugnus
autem apugillo dictus. sicut palina obpansis pal¬
me ramis. In palma amplitudo eloquentie aliquã¬
do signatur. sicut in pugno angustus tactatus ar-¬
gumentorum et conclusio sillogismorum. Unde qui¬
dam sapientium de dyaletica et rethorica disputans
ait. Dyaletica et rethorica est qd̃ in manu hominis
pugnus astrictus et palma distensa. Illa breui ora¬
tione argumenta concludit. ista facundie campos
copioso sermone. discurit. Illa uerba contrahit ista dis¬
tendit. Dyaletica quidem ad inuemendas res acutior
rethoriea ad inuentas dicendas facundior. Illa raros
et studiosos requirit. Hec frequenter procedit ĩ turbas.

Expanded text:
mit, quae Domino placent; et sinistra mala, quae ei mit, quae Domino placent; et sinistra mala, quae ei displicent. Dextera amicus, sive uxor, vel filii, vel quilibet propinqui, sicut quidam volunt intelligi, ut in Evangelio: Si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam, et projice abs te . Palma est manus expansis digitis sicut contractis pugnus. Pugnus autem a pugillo dictus: sicut palma ab expansis palmae ramis. In palma amplitudo eloquentiae aliquando signatur: sicut in pugno angustus tractatus argumentorum et conclusio syllogismorum. Unde quidam sapientium de Dialectica et Rhetorica disputans ait: Dialectica et Rhetorica est, quod in manu hominis pugnus astrictus, et palma distensa. Illa brevi oratione argumenta concludit, ista facundiae campos copioso sermone discurrit. Illa verba contrabit, ista distendit. Dialectica quidem ad inveniendas res acutior, Rhetorica ad inventas dicendas facundior. Illa raros et studiosos requirit: haec frequenter procedit in turbas.
Abbreviated transcription (Latin):
laudis pñtis seculi. Unde dicitur. Te autẽ faciẽte ele-¬
mosinam nesciat sinstra tua quid faciat dextera tua.
it sit elemosma tua in ab sconso. et pater tuus
uidet in absconso reddet tibi. Quid ẽ in abscondito
inisi in ip̃a bona conscientia q̃ humanis oculis demõ¬
strau non potest. nec uerbis aperui. Rursum per
dexteram significatur futura uica et per simstram
presens. Unde de domnio scriptum est. In dextera eus
longitudo dierum. et in sinistra eius diuitie ⁊ gloria.
uia hic sancti diuitias uirtutũ colligũt eti
ro contemplacõem uultus dei percipient. Nain et
alibi inuenitur dextera pro prosperitate posita.
siue hominum fauore et sinistra pro aduersitate
huuis uite uel uituperatione ut in esaya. Hec ẽ uia
ambulate in ea. neqz ad dexteram neq ad siistrã.
sicut dies aliquando prosperitatem significat ⁊ nox
aduersitatem. Aliquando dextera bona oꝑa expri-¬

Expanded text:
laudis praesentis saeculi. Unde dicitur: Te autem faciente eleelaudis praesentis saeculi. Unde dicitur: Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua: ut sit eleemosyna tua in absconso: et Pater tuus, qui videt in absconso, reddet tibi . Quid est in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest, nec verbis aperiri? Rursum per dexteram significatur futura vita, et per sinistram praesens. Unde de Domino scriptum est: In dextera ejus longitudo dierum, et in sinistra ejus, divitiae et gloriae ; quia hic sancti divitias virtutum colligunt, et in futuro contemplationem vultus Dei percipient. Nam et alibi invenitur dextera pro prosperitate posita, sive hominum favore: et sinistra pro adversitate hujus vitae, vel vituperatione, ut in Isaia: Haec est via, ambulate in ea, neque ad dexteram, neque ad sinistram ; sicut dies aliquando prosperitatem significat, et nox adversitatem. Aliquando dextera bona opera expri
Abbreviated transcription (Latin):
eudo autem sinistra est nuncupata. Per dex¬
ram enim aliquando designatur cristus filius
dei propter effectuiam potentiam. dequo scriptum
ẽ. dextera donini fecit uirtutem. dextera domini ex¬
altauit me. aliquando eterna beatitudo. Unde ip̃e
xp̃s dicitur in dextera dei sedere. hoc est in eterna
beatitudine regnare. aliquando electionem scõrum
unde dicuntur iusti stare ad dexteram uidicis hoc ẽ
eterna beatitudine digni et peccatores ad sinistrã
hoc ẽ in partem in reprobam qui supplicio traditi
sunt. Hic impletur quod alibi scaptum ẽ. In derte¬
ru dei ignea ler asinistra autem eius reprobi. In
sinstrã ergo domini reprobi positi erũt. qui ⁊ sinist
hoc ẽ presentia quam diu uixerunt ardenti cupidi¬
tate amauerũt. nec eternorum que per dexteram
significantur desiderium habuerũt. Item dextera
significat amorẽ eterne uite. et sinistra delectacõem

Expanded text:
sinendo autem sinistra est nuncupata. Per dextesinendo autem sinistra est nuncupata. Per dexteram enim aliquando designatur Christus Filius Dei, propter effectivam potentiam, de quo scriptum est: Dextera Domini fecit virtutem, Dextera Domini exaltavit me . Aliquando aeterna beatitudo: unde ipse Christus dicitur in dextera Dei sedere, hoc est, in aeterna beatitudine regnare. Aliquando electio sanctorum, unde dicuntur justi stare ad dexteram Judicis , hoc est, aeterna beatitudine digni, et peccatores ad sinistram, hoc est, in partem reprobam, qui supplicio traditi sunt. Hic impletur quod alibi scriptum est: In dextera Dei ignea lex , a sinistra autem ejus reprobi. In sinistra ergo Domini reprobi positi erunt, qui et sinistra, hoc est, praesentia, quandiu vixerunt, ardenti cupiditate amaverunt: nec aeternorum, quae per dexteram significantur, desiderium habuerunt. Item, dextera significat amorem aeternae vitae: et sinistra delectationem
Abbreviated transcription (Latin):
tua in ceruicibus inimicorum tuorum. Aliquando
discrecionem iudicii ut est illud. extendit manum
ium in retabuendo illis. Ninus hic uirtutẽ i
significat. que tune ostenditur quando illam discre¬
tionem bonorum malorumq fecerit. Mans pro bona
opatione aliquando ponitur ut in psalmo. Manus
tue fecerunt me et plasmauerunt me et alibi. deũ
inguit exguisiui manibus mers. Item manus uirtꝰ
amme siue opus bonum ut in psalmo. Labores ma-¬
nuum tuarum manducabis. In contrariam uero
partem manus accipiuntur ut ẽ illud. Decundum
operacionem manuum fuarum retribue illis. Dex-¬
tera uocatur adando. Ip̃a enimi pignus pacis datur
ip̃a fidei testis atqz salutis ad hibetur. et hoc ẽ il¬
liĩ apud tulium. fidem publicam uissu senatus
dedi id ẽ derteram. Unde ⁊ aplũs. Dexteras inquit
dederunt michi et barnabe focietatis. Dinistra aut̃
uocata. quasi sine dextera siue quod rem fieri sinat.

Expanded text:
tua in cervicibus inimicorum tuorum Gen. XLIX. Aliquando tua in cervicibus inimicorum tuorum Gen. XLIX. Aliquando discretionem judicii, ut est illud: Extendit manum suam in retribuendo illis . Manus his virtutem judicii significat quae tunc ostenditur, quando illam discretionem bonorum malorumque fecerit. Manus pro bona operatione aliquando ponitur, ut in Psalmo: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me . Et alibi: Deum, inquit, exquisivi manibus meis . Item manus virtus animae sive opus bonum, ut in Psalmo: Labores manuum tuarum manducabis . In contrariam vero partem manus accipiuntur, ut est illud: Secundum operationem manuum suarum retribue illis . Dextera vocatur a dando. Ipsa enim pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salutis adhibetur; et hoc est illud apud Tullium: « Fidem publicam jussu senatus dedi, » id est, dexteram. Unde et Apostolus, Dexteras, inquit, dederunt mihi et Barnabae societatis . Sinistra autem vocata, quasi sine dextera, sive quod rem fieri sinat. A
Abbreviated transcription (Latin):
si ad os suum applicauerit eã. Quia piger ⁊ desidio
magis appetit desidiam carnalem quam uirtutum
operationem. abscondit manum suam sub ascella.
nec uult operacionem suam professioni sue concordẽ
facere. marime cum scriptum sit. Corde creditur ad
iusticiam ore autem confessio fit ad salutem. Unde
et sapientia alibi dicit. Qui opantur in me nõ pec¬
cabunt. Hinc ⁊ ip̃a ueritas ait̃. Non omnis qui dicͭ
michi domine domine intrabit in regnum celorum.
sed qui facit uoluntatem prĩs qui in celis ẽ ip̃e intra¬
bit in regnum celorum. Manus dicta quod si tocius
corporis munus. ip̃a enim cibum ori imiistrat. ip̃a
oꝑatur omma atqz dispensat. ꝑ eam accipinus et
damus. Abusiue manus eciam ars uel artifex uñ
et manus precium dicimus. Manus aliguando po¬
testatem significat ut est illud psalmiste quo ad do¬
nium ait. In manibus tius tempora. Et iacob
patriarcha ad iudam filium suum. manus inquit

Expanded text:
si ad os suum applicaverit eam . Quia piger et desidiosus si ad os suum applicaverit eam . Quia piger et desidiosus magis appetit desidiam carnalem, quam virtutum operationem; abscondit manum suam sub ascella, nec vult operationem suam professioni suae concordem facere, maxime cum scriptum sit: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde et sapientia alibi dicit: Qui operantur in me, non peccabunt . Hinc et ipsa Veritas ait: Non omnis, qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: sed qui facit voluntatem Patris, qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum . Manus dicta, quod sit totius corporis munus. Ipsa enim cibum ori ministrat: ipsa operatur omnia atque dispensat: per eam accipimus et damus. Abusive manus etiam ars vel artifex: unde et manus pretium dicimus. Manus aliquando potestatem significat, ut est illud Psalmistae, quo ad Dominum ait: In manibus tuis tempora. Et Jacob patriarcha ad Judam filium suum, Manus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
operationem. Unde simeon dicitur xp̃m in ulius
isse et domnium benedixisse. Quid ẽ emi xi
in ulins suscipere. nisi pus hunc oꝑibz uelut mẽbris
nũs amplectere. Per uluas enm uirtutum oꝑatio
exprimitur. Cum enm quis in alio esurientem xpm̃
saciat ĩ alio sicientem potat ĩalio hospitem suscipit.
o nudum operit. in alio in firmum uel in carce¬
re positum uisitat. hus procul dubio deuotis actõib
tanq̃z ip̃m xp̃m amplectitur. Ale subbrachia sunt ap¬
llate eoꝙ ex eis in mõdum alarũ motus brachi
inchoat. Quas quidam ascellas uocant quõd. ex eis
cillentur id ẽ mouentur. Unde et asalla dicta ab eo
quod cillantur. hoc ẽ moueantur omnia. Nam cille¬
re ẽ mouere. Ascella aliquando pro desidia posita
reperitur et ociositate. Unde ẽ illud in prouerbus
salemonis. In desiderus est omnis ociosus. Et iterũ
Abscondit piger manum suam sub ascella ⁊ laborat

Expanded text:
operationem. Unde Simeon dicitur Christum in ulnisoperationem. Unde Simeon dicitur Christum in ulniset Dominum benedixisse . Quid est enim Christum in ulnis suscipere, nisi piis hunc operibus velut membris nostris amplectere? Per ulnas enim virtutum operatio exprimitur. Cum enim quis in alio esurientem Christum satiat, in alio sitientem potat, in alio hospitem suscipit, in alio nudum operit, in alio infirmum vel in carcere positum visitat: his procul dubio devotis actionibus tanquam ipsum Christum amplectitur. Alae subbrachia sunt appellatae, eo quod in eis in modum alarum motus brachiorum inchoat. Quas quidam ascellas vocant, quod ex eis cillentur, id est, moventur. Unde et ascilla dicta ab eo, quod cillantur, hoc est, moveantur omnia. Nam cillere est movere. Ascella aliquando pro desideria posita reperitur ex otiositate: Unde est illud in Proverbiis Salomon: In desideriis est omnis otiosus . Et iterum: Abscondit piger manum suam sub ascella, et laborat
Abbreviated transcription (Latin):
dens brachu fortitudinem eodem yesaya dicẽte. Reue¬
lauit dñs brachium sanctum suum omnib gẽtib.
Et rursum ¶ Domme quis credidit auditui nr̃o ⁊ bra¬
chium domini cui reuelatum est. Cubitũ dictũ quod
ad cibos sumendos in ip̃o cubanius. In cubito autem
aliquando auctor et redomptor humanr generis de¬
signatur ut ẽ illud in constructõe arche noe. Et ĩcu¬
bito inquit consuminabis summnitatem eius. In uno
ergo cubito consummatur archa. quia unus est auc¬
tor et redemptor sancte ecclĩe sine peccato. ad quem
et per quem omes proficuint. qui se ẽẽ pecratores no¬
uerunt. Item cubitu duo precepta caritatis. Unde
et archa testamẽti que tipum ecclĩe habuit duos
cubitos habuisse in longitudine perhibetur. Ulna
secundum quosdam utriusqz manus extenso est. se¬
cundum alios cubitus quod magis uerum ẽ quia
grece olenos cubitus dicitur. Ulna significat bonã

Expanded text:
dens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revedens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revelavit Dominus brachium sanctum suum omnibus gentibus . Et rursum: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est . Cubitum dictum, quod ad cibos sumendos in ipso cubamus. In cubito autem aliquando auctor et redemptor humani generis designatur, ut est illud in constructione arcae Noe: Et in cubito, inquit, consummabis summitatem ejus . In uno ergo cubito consummatur arca: quia unus est auctor et redemptor sanctae Ecclesiae sine peccato, ad quem et per quem omnes proficiunt, qui se esse peccatores noverunt. Item cubiti duo praecepta charitatis. Unde et arca Testamenti, quae typum Ecclesiae habuit, duos cubitos habuisse in longitudine perhibetur. Ulna secundum quosdam utriusque manus extensio est: secundum alios cubitus, quod magis verum est; quia Graece olene cubitus dicitur. Ulna significat bonam
Abbreviated transcription (Latin):
opis sicut in exodo in ornamento sacerdotis super-¬
merale preaipitur. Brachia a fortitudine noi¬
ta. Bari enm grece graue et forte significcitur.
In brachus emm thori lacertorum sunt et in signe
musculorum xobur existit. Hii sunt thori .i. nuiscu¬
li. et dicti thori. ꝙ illic iuscera torta iuideantur. Hu-¬
merus autem pro onere aliquando positus repenit᷑
aliquando pro fortitudine. Dicitur enm in benedicti¬
oue isachar quod ip̃e fuerit asmus fortis ⁊ supposue
humerum suum ad portandum. An quo inteli
simplex gentilitas que se id cuto ad robur bom opis
ergnt. quia ad eternam uite patriam tendit. Unde eciã
et ponit humerũ ad portandum quia dum ad promis¬
sam requiem peruenire desiderat. cuncta mandatorũ
onera libenter portat. Legitur ⁊ in esaya de domnio sal¬
uatore quod factus sit principatus super humerũ eiꝰ
eoꝙ crucem suam ip̃e portauerit uel ꝑ humerũ ostẽ¬

Expanded text:
operis, sicut in Exodo in ornamento sacerdotis superhoperis, sicut in Exodo in ornamento sacerdotis superhumerale praecipitur. Brachia a fortitudine nominata. Bary enim Graece grave et forte significatur. In brachiis enim thori lacertorum sunt, et insigne musculorum robur existit. Hi sunt thori, id est musculi: et dicti thori, quod illic viscera torta videantur. Humerus autem pro onere aliquando positus reperitur, aliquando pro fortitudine. Dicitur enim in benedictione Issachar , quod ipse fuerit asinus fortis, et supposuerit humerum suum ad portandum. In quo intelligitur simplex gentilitas, quae se idcirco ad robur boni operis erigit: quia ad aeternam vitae patriam tendit. Unde etiam et ponit humerum ad portandum, quia dum ad promissam requiem pervenire desiderat, cuncta mandatorum opera libenter portat. Legitur et in Isaia de Domino Salvatore, quod factus sit principatus super humerum ejus , eo quod crucem suam ipse portaverit, vel per humerum osten
Abbreviated transcription (Latin):
guttur est. mentientis quando exitiabilem sibi
uanitatem in faucibus reuoluit q̃ malum mortis.
in fligit. Merito ergo sepulerũ dictum est guttur
eorum qui mortifera loquebantur. Nam sicut illa
cum patent fetidos odores exhalant ita et istorum
guttur pestiferos sermones proferebat. Gula autẽ
degluciendo nuncupata est aliquando pro a¬
tione cibi uel potus ponitur. aliquando pro uocaci-¬
tate iõ ẽ commessatione ⁊ ebrietate que castrimar-¬
gia dicitur. et unum est de octo principalib uicus.
Contra quam ip̃a ueritas ad discxulos ait. Attẽ¬
dite uobis ne forte grauentur corda urã in crapu¬
la et ebrietate. et apostolus non in cõmessatiombz
inquit ⁊ ebrietatibus. quia ebriosi regnum dei nõ
possidebunt. Humeri dicti quasi arme ad distinctio¬
nem hominis apecudibus muitis ut hu humeros il¬
li armos habere dicantur. Nam proprie armi qua¬
drupedum sunt. Humeri oꝑacio uel pondus eiusd̃

Expanded text:
guttur est mentientis, quando exitiabilem sibi guttur est mentientis, quando exitiabilem sibi vanitatem in faucibus revolvit, quae malum mortis infligit. Merito ergo sepulcrum dictum est guttur eorum, qui mortifera loquebantur. Nam sicut illa cum patent, fetidos odores exhalant ita et istorum guttur pestiferos sermones proferebat. Gula autem, quae a deglutiendo nuncupata est, aliquando pro acceptione cibi vel potus ponitur; aliquando pro voracitate, id est, comessatione et ebrietate, quae gastrimargia dicitur, et unum est de octo principalibus vitiis. Contra quam ipsa Veritas ad discipulos ait: Attendite vobis, ne forte graventur corda vestra in crapula et ebrietate . Et Apostolus: Non in comessationibus, inquit, et ebrietatibus, quia ebriosi regnum Dei non possidebunt . Humeri dicti, quasi armi ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illi armos habere dicantur. Nam proprie armi quadrupedum sunt. Humeri operatio vel pondus ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽẽ meminimus ut fierent predicatores scĩs¬
sime religioms qͥ prius idola ne fandissimis ꝑsua¬
siomib uindicabant. Gurgulio agutture nomen
accepit. cuius meatus ad os et nares ꝑtendit ha-¬
bens uiam quas uox ad linguam transimittitur.
ut possit uerba collidere. unde et garure dicimus.
Guctur aliquando significat dulcedinẽ legis dei.
ut ẽ illud sponse de sponso. Guttur illius suauissi¬
mum et totus desiderabilis. In gutture internã
dulcedo uerborum illius memoratur quam qui
sapit non esurit. Totus desiderabilis est quia totus
deus et totus homo in quem desiderant et angeli
picere. deus in maiestate patris homo in u¬
nitate matris. in illa creator in hac saluator. Item¬
et in contraram partem guttur accipitur ut ẽ illud.
Depulcrum patens ẽ guttur eorum lingus sius do¬
lose agebant. Per figuram parabole minis cõpotẽs
facta probatur allusio. Sepulcrum enm mortui

Expanded text:
factum esse meminimus, ut fierent praedicatores sanctisfactum esse meminimus, ut fierent praedicatores sanctissimae religionis, qui prius idola nefandissimis persuasionibus vindicabant. Gurgulio a gutture nomen accepit, cujus meatus ad os et nares pertendit, habens viam, qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba collidere: unde et garrire dicimus. Guttur aliquando significat dulcedinem legis Dei, ut est illud sponsae de Sponso: Guttur illius suavissimum, et totus desiderdulcedo verborum illius memoratur, quam qui sapit Deus; et totus homo, in quem desiderant et angeli prospicere . Deus in majestate patris, homo in virginitate matris; in illa Creator, in hac Salvator. Item in contrariam partem guttur accipitur, ut illud: Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant . Per figuram parabolae nimis competens facta probatur allusio. Sepulcrum enim mortui
Abbreviated transcription (Latin):
cie decor uel predicacionis fortitudo. siueretiã doctores
sancti exprimuntur. ut est illud in cantico canticor.
Collum tuum siait momilia et iterum sicut tiriis
inquit dauĩd collum tuum. Turris dauid ecclia e
catholica. collum predicatores sancti. Unde ĩeadẽ
ciuitate constantia firma est. et undiq mex plana¬
bilis. Item collum uel ceruix in malam partem ac¬
cipitur. ut ẽ illud de sapientia testimonium. Duꝑ¬
borum et sublimum colla propria uirtute calcauit.
Et in psalmo dommius inquit iustus concidet cer¬
uices peccatorum. Ceruices autem pro superbiã
positas scriptura testatut dicens. Cernio ꝙ ꝓplũs
iste dure ceruias sit. Et beatus stephanũs in pas¬
sione sua uideos arguens dicit. Dura ceruice et
in curuncisis cordibus et auribus uos semꝑ spũi.
sancto restitistis sicut patres uũ. Istis ergo hec
uicissitudo redditur ut ceruices quas contra dñm.
letaliter extulerunt. iugo ip̃ius suaui salutari
militate subdantur. Quod sepe de ꝑsecutorib

Expanded text:
udo, sive etiam doctores sancti exprimuntur: ut est illud in Cantico canticorum: Collum tuum, sicut monilia ; et iterum: sicut turris, inquit, David collum tuum . Turris David Ecclesia est Catholica: collum, praedicatores sancti. Unde in eadem civitate constantia firma est, et undique inexplanabilis inexpugnabilis. Item collum vel cervix in malam partem accipitur; ut est illud de sapientia testimonium: Superborum et sublimium colla propria virtute calcavit. Et in Psalmo: Dominus, inquit, justus concidet cervices peccatorum . Cervices autem pro superbia positas Scriptura testatur, dicens: Cerno quod populus iste durae cervicis sit . Et beatus Stephanus in passione sua Judaeos arguens dicit: Dura cervice et incircumcisis cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis, sicut patres vestri . Istis ergo haec vicissitudo redditur, ut cervices, quas contra Dominum lethaliter extulerunt, jugo ipsius suavi salutari humilitate subdantur. Quod saepe de persecutoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ut oculis mummenta pretendant et sudorem accipi¬
te defluentem depellant. Intercilium uero est mediũ
illud inter cilia et suꝑcilia quod sine pilis est. Quũ
supcilia significent superius dictum est. ubi ꝑ legis¬
latorẽ in mundatione leprosi radi iubentur capilli
capitis barbaqz ⁊ suꝑclia et omnis pilus qui ĩ cor-¬
pore ẽ. Gene sunt in feriores oculorum partes unde
barbe inchoant. Namn greci genos barbe. hinc gene
quod inde incipiant gigni barbe. In genis ergo ali¬
quando uirtutes aliquando spurrtales patres iuxta
allegoriam significantur. Nam sponsa de sponso ĩ
cantico canticorum dicit. Gene illius sicut areole
aromatum consite apigmentarus. In genis salua¬
toris nũ eius modestia pietas simul et seueritas
imitur. Areole aromatũ iurtutes et dulcede
et fama glorie eus designatur. Pigmentarii uero
prophete sunt et aplĩ qui futura carnacionis eius

Expanded text:
ut oculis munimenta praetendant, et sudorem a capiut oculis munimenta praetendant, et sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter cilia et supercilia, quod sine pilis est. Quid supercilia significent superius dictum est: ubi per legislatorem in mundatione leprosi radi jubentur capilli capitis, barbaque et supercilia, et omnis pilus qui in corpore est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graeci geneion barbae: hinc genae, quod inde incipiant gigni barbae. In genis ergo aliquando virtutes, aliquando spiritales patres juxta allegoriam significantur. Nam Sponsa de Sponso in Cantico canticorum dicit: Genae illius sicut areolae aromatum consitae a pigmentariis . In genis Salvatoris nostri, ejus modestia, pietas, simul et severitas exprimitur. Areolae aromatum, virtutes et dulcedo et fama gloriae ejus designatur. Pigmentarii vero prophetae sunt et apostoli, et qui futura incarnationis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lucet. Et oculi eius ut palpebre diluculi. Nam consi¬
liarii eius in oculis designantur. Qui recte palpebris
luculi comparantur. Palpebris nanqz diluc
tremas noctis horas accipinus in quibus nox qua¬
si oculos aperit dum uenture lucis iam micia osten-¬
dit. Lacrimas quidam a laceracõe mentis putant
possunt ostendit. propheta dicens. Fuerunt michi la-¬
crime mee panes die ac nocte. Audiant hoc qui dño
flere non appetunt . iuges lacrimas non mediam
sed sacietatem potius intulisse. Nec in merito. quia
fletus ille cibus ẽ ammarum corroboratio sensuum
absolutio peccatorum refectio mentium lauacra cul¬
parum ¶ued ꝑ has lacrimas significat afflictiomib
erudiri posse populum. Diem prosperitatem debenus
accipere noctem uero tristiciam. Gilia sunt teginina
quibus cooperiuntur oculi et dicta cilia quod celent
oculos tegantqz tuta custodia. Suꝑcilia dicta quia
supposita sunt alus que id circo pilis uestita sunt

Expanded text:
lucet. Et oculi ejus, ut palpebrae diluculi. Nam consilucet. Et oculi ejus, ut palpebrae diluculi. Nam consiliarii ejus in oculis designantur. Qui recte palpebris diluculi comparantur. Palpebris namque diluculi extremas noctis horas accipimus, in quibus nox quasi oculos aperit, dum venturae lucis jam initia ostendit. Lacrymas quidam a laceratione mentis putant possint, ostendit Propheta dicens: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Audiant hoc, qui Domino flere non appetunt, juges lacrymas non inediam, sed satietatem potius intulisse. Nec immerito; quia fletus ille cibus est animarum, corroboratio sensuum, absolutio peccatorum; refectio mentium, lavacra culparum. Sed per has lacrymas significat afflictionibus erudiri posse populum. Diem prosperitatem debemus accipere, noctem vero tristitiam. Cilia sunt tegmina quibus cooperiuntur oculi: et dicta cilia, quod celant oculos, tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia supposita sunt ciliis, quae idcirco pilis vestita sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
perem respiaunt palpebre eius interrogant filios ho¬
minum. Ergo quia in domino membrorum nimiste¬
ria ꝑ allegoriam frequenter aptantur. dicit eum nõ
solum quando intendit oculis. sed etiam tunc requi¬
rere id ẽ considerare filios homnium cum ea neglige̾
quasi dormiens estimatur. Palpebre quippe dei eus
iudicia sunt que aliquid nobis claudunt aliquid a¬
peruunt. que aperiendo nos interrogant si intelligẽ¬
do uon extollimur. claudendo nos interrogant si nõ
despicimus que intelligere non ualemus. Item in iob
de leuiathan ita scriptum ẽ. Deuli eus ut palpebre di¬
luculi. Sternutatio eius splendor ignis quia sternu¬
tacio caput maxime concutir. Sternutacõ istius uo¬
catur illa extrema cõmotio qua dannatum hominẽ
ingreditur. et ꝑ eum suꝑbis principatur. Recte eius
sternutatio splendor ignis uocatur. Ante reproborũ
enim oculos ignis apparet. cum signorum iurtutib

Expanded text:
perem respiciunt, palpebrae ejus interrogant filios hoperem respiciunt, palpebrae ejus interrogant filios hominum . Ergo quia in Domino membrorum ministeria per allegoriam frequenter aptantur, dicit eum non solum, quando intendit oculis, sed etiam func requirere, id est, considerare filios hominum, cum ea negligere quasi dormiens aestimatur. Palpebrae quippe Dei, ejus judicia sunt, quae aliquid nobis claudunt, aliquid aperiunt; quae aperiendo nos interrogant, si intelligendo non extollimur: claudendo nos interrogant, si non despicimus, quae intelligere non valemus. Item in Job de Leviathan ita scriptum est: Oculi ejus ut palpebrae diluculi. Sternutatio ejus splendor ignis ; quia sternutatio caput maxime concutit: sternutatio istius vocatur illa extrema commotio, qua damnatum hominem ingreditur, et per eum superbis principatur. Recte ejus sternutatio splendor ignis vocatur. Ante reproborum enim oculos ignis apparet, cum signorum virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
tissime itaq petit custodire se ut pupillam oculi quã
t ꝑ ip̃am res uisuales discerminus ⁊ in nr̃o co
nichil prestantius nnuenitur. Palpebre sunt sims
oculorum a palpitacõe dicte quia sempex mouentur.
Concurrunt enim inuicem ut assiduo motu reficiãt
obtutum. Munite sunt autem uallo pilorũ ut aꝑtis
oculis si quid inciderit repellatur et sonno cohibenti¬
bus tanquam inuoluti quiescant latentes. In sũmi¬
tate autem palpebrarum locis quibz se utraqz clausa
contingunt extant ad moti ordine seruato capilli. tu¬
telain oculis demonstrantes ut uruentes facile miu¬
rias excipiant. ne ex eo noceantur. ut pulueris uel cu¬
iusquam crassioris materie arceant contactum aut
ip̃m qͦ aerem concidendo mitificent quo tenuẽ ato
serenum faciant uisum. Palpebre mistice possunt ac¬
cpi occulte dispensationes dei que geruntur ĩ homñe.
Unde dicitur in psalmo de domino. Oculi euis ĩ pau¬

Expanded text:
tissime itaque petit custodiri se ut pupillam oculi, quando tissime itaque petit custodiri se ut pupillam oculi, quando et per ipsam res visuales discernimus, et in nostro conihil praestantius invenitur. Palpebrae sunt sinus oculorum a palpitatione dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae sunt autem vallo pilorum, ut apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno conniventibus tanquam involuti, quiescant latentes. In summitate autem palpebrarum locis quibus se utraeque clausae contingunt, exstant admoti ordine servato capilli, tutelam oculis demonstrantes, ut irruentes facile injurias excipiant, ne ex eo noceatur; ut pulveris vel cujusquam crassioris materiae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Palpebrae mystice possunt accipi occultae dispensationes Dei, quae geruntur in homine. Unde dicitur in Psalmo de Domino: Oculi ejus in pau
Abbreviated transcription (Latin):
pupille appellantur. Ulam paruuli pupilli dicũt᷑.
Hanc pleriq papulam uocant. Uocatur autẽ puxil¬
la cy sit pura atq impolluta ut sunt puelle. Phi¬
sici dicunt easdem pupillas quas uidenus in oculis
morituros ante triduum non habere quibus nõ ui¬
sis certa ẽ desperatio. Circulus uero quo apupilla
albe partes oculi separantur discreta ingredine co¬
rona dicitur quod rotum ditate sui ornẽt ambitum
papule. Mistice pupilla oculi significat intencõẽm
puri cordis ꝑ quam cernitur iusticia et discernitur
uerum afalso. Unde propheta precatur in psalmo di¬
cens. Custodi me domme ut pupillam oculi. Pupilla
ẽ enm ut supra ostendimus in medio posita ꝓspicua¬
pars oculi qua corporum colores uaria qualitate dis¬
cermimus dicta a pariutate sui pupilla quasi pusil¬
la. Huic conuementer comparatus est xp̃s. cui datũ
ẽ in iudicio suo iustos apeccatoribus segregare. Ap¬

Expanded text:
pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique papulam vocant. Vocatur autem pupilla, quod sit pura atque impolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornet ambitum papulae. Mystice pupilla oculi significat intentionem puri cordis, per quam cernitur justitia, et discernitur verum a falso. Unde Propheta precatur in psalmo dicens: Custodi me, Domine, ut pupillam oculi . Pupilla est enim ut supra ostendimus in medio posita pars oculi, qua corporum colores varia qualitate discernimus: dicta a parvitate sui pupilla, quasi pusilla. Huic convenienter comparatus est Christus, cui datum est in suo judicio justos a peccatoribus segregare. Ap