comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Et cum cooperatri¬
ces eius monstrassent sua
opera completa: quesitum
est a su praclicta uirgine. ut
⁊ ip̃a similiter assignaret
suum opus. At ip̃a matris
timore pauida. cum nõ ha¬
beret quod monstraret. qͥa
totum pauperib erogaue¬
rat. crastinum nõ ꝓcurans
tempus: in extinguibili flã¬
ma fidei accensa. ad clũm
gitate cliuini muneris si¬
cut est adiutor in oportuni¬
tatib affuit: ⁊ pro sua in
se uirgine confidenti afflu
hora post orationem uirgo
de suo opere de esse ostenclit:
sed super omries cooperatri¬
raculum innotuisset: lau¬
dantes deum qui hoc ferit
tantam fidei uircutẽ ĩ uir¬
ginali pectore constitisse
admirati sunt

Expanded text:
tum est. Sed cum cooperatritum est. Sed cum cooperatrices ejus monstrabant sua opera completa, quaesitum est a beata supradicta virgine, ut et ipsa similiter assignaret suum opus. Et ipsa matris timore pavida, cum non haberet quod monstraret, quia totum pauperibus erogavit, crastinum non procurans tempus, et inexstinguibili flamma fidei accensa, ac firma,gitate divini Numinis, sicut est adjutor in opportunitatibus, adfuit, et pro sua in se virginis confidentia affluehora post orationem virgo de suo opere deesse ostendens, sed super omnes cooperatriraculum innotuit, et laudantes Dominum, qui hoc fecit, tantam fidei virtutem virginali pectore constitisse admirati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ca brigida quam
deus presciuit ad
suam imaginem
nobilib q parentib. de bo¬
na ac prucdentissima ectech
ꝓ sapia inscotia o orta.
patreq cluptocho ⁊ matre
broccha genica: a sua pue¬
ricia bonarũ rerũ stucliis
in oleuit. Electa enim exdõ
puella. morib sobrietatis
ac puclieicie plena: in me¬
liora semper crescebat. Et
que etiam in hac etate gessit.
plene enarrare ualet: Sed¬
ex hiis pauca de in numera¬
bilib exempli causa posita:
coaguli ut de turbato uacca¬
rum lacte butirũ congrega¬
ret, a matre transmissa est:
ut sicut alie puelle hoc opuᷤ
exercere solebant. ip̃a quoq
equali modo perageret: ⁊ cũ
ceteris in tempore placito.
uaccarum fructum ac põ¬
dus mensurarum. butirũ
solitum. plenissime iussũ
ec autem morib pul¬
cherrima ⁊ hospitalis
uirg̃o. obeclire magis uolẽs
deo quam hominib: pau¬
perib ⁊ hospitib lac largi¬
ter ⁊ butirum distribuit.
omnes redderent fructum
uaccarum ad eam peruen¬

Expanded text:
 Brigida, quam Deus praescivit, ad suam imaginem nobilioribusque parentibus, de bona ac prudentissima Etech prosapia in Scotia orta, patre Dubtocho, et matre Brocca genita, a sua pueritia bonarum rerum studiis inolevit. Electa enim ex Deo puella moribus sobria, aetatis ac pudicitiae plena, in meliora semper crescebat. Et ae etiam in hac aetate gessit, plene potest enarrare? sed haec pauca de innumerabilibus exempli causa posita denit, in opus coaguli, ut de turbato vaccarum lacte butyrum aggregaret, a matre transmissa est; ut sicut aliae feminae hoc opus exercere solebant, ipsa quoque aequali munere perageret; ut cum caeteris in tempore placido, vaccarum fructum ac pondus, mensuratumque butyri solitum plenissime in usum ed haec moribus pulcherrima et hospitalis virgo, obaudire magis volens Deo quam hominibus, pauperibus et hospitibus lac largitur, et butyrum distribuit. omnes redderent fructum vaccarum, ad eam perven
Abbreviated transcription (Latin):
lucd aũt notandũ qd̾ thes¬
aurus iuentꝰ absconcdit᷑
ut seruet᷑: quatinus in tel¬
ligamus quã stucdiose in
bono oꝑe uanã gloriã ca¬
uere debeamꝰ. Sic est enim
presens uita: quasi uia.
Latrones aũt iuxta uiam
immũdi sũt sp̃s: qͥ illis
maxime inuident. qͦs cũ
sp̃uali thesauro ad celestẽ
patriam dendere cognoscũt.¬
Illoꝵ gͦ diuitias isti latro¬
nes rapiũt: qͥ ꝑ in anẽ iac¬
tantiã sua bona oꝑa coram
hõibus clenudant. Unde ne¬
cesse est: ut cũ bonũ opus ex¬
cerius agimꝰ. intentionem
deo placencli semper in occł¬
to teneamus: iuxta qd̃ ip̃e
nos ad monet clicens. Cum
facis elemosinã: nesciat si¬
nistra tua qͥd faciat dext̾a
tua.

Expanded text:
lud autem notandum, quod thesaurus inventus custoditur ut servetur, quatenus intelligamus quam studiose in bono opere vanam gloriam cavere debeamus. Sic est enim praesens vita, quasi via: latrones autem juxta viam, immundi sunt spiritus, qui illis maxime invident, quos cum spirituali thesauro ad coelestem patriam tendere cognoscuntIllorum ergo divitias isti latrones rapiunt, qui per inanem jactantiam bona sua opera coram hominibus denudant. Unde necesse est, ut cum opus bonum exterius agimus, intentionem Deo placendi semper in occulto teneamus, juxta quod ipse nos admonet, dicens: « Cum facis eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Aut confringet¬
scilicet clñs quorum dam
mentes intranerat: qͥ illũ
ueraciter humani generis
redemptorem creclebãt. Q
tamen cũ nequaquã a pͥs¬
tina obseruatione rececle¬
rent. cum clura littere pre¬
dicamũta custoclirent: eis
p̾clicator egregius licit.
Si circumcidamini: xp̃s
uobis nichil ꝓderit. Qui
ergo inhumili mente fide¬
lium. legis cluriciam re¬
darguendo contriuit: quid
aliud quam in ualle post
clñm glebas fregit ne ui¬
delicet grana seminũ. que
excisus aratro fidei sulcus
corclis exciperet per custodi¬
am littere pressa deperirẽt.

Expanded text:
dicitur: "Aut confringetdicitur: "Aut confringetscilicet Dominus quorumdam mentes intrauerat, qui illum ueraciter humani generis redemptorem credebant. Qui tamen cum nequaquam a pristina obseruatione recederent, cum dura litterae praedicamenta custodirent, eis pradicator egregius dicit: "Si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit." Qui ergo in humili mente fidelium legis duritiam redarguendo contriuit, quid aliud quam in ualle post Dominum glebas fiegit, ne uidelicet grana seminum quae excussus aratro fidei sulcus cordis exciperet, per custodiam litterae pressa deperirent.
Abbreviated transcription (Latin):
li ierosolunam cũ barna¬
ba assumpto ⁊ tito, ascen¬
di aũt scd̃m reuelationem:
⁊ contulz cum illis euange¬
lium. Et qui prius ieiunꝰ
audierat. clurum est tibi
contra stimulum calcitra¬
re: mira postmoclũ uircu¬
te presidentis pressus ex u̾bi
pabulo uires obtinuit, et
calcem suꝑbie amisit. Lori ᷤ
quoq dei nõ tantum a feri¬
tate restringitur. sed quod
magis sit mirabile. ad a¬
randum ligatur. ut non
solum homines crudelitatiᷤᷤ
cornu nõ impetat. sed eoꝵ
etiam refectioni seruiens
aratruni preclicationis tra¬
hat. Ip̃e quippe de euangeli¬
⁊antib. quasi de arantib
licit. Debet enim in spe qͥ
arat arare: ⁊ qui triturat
inspe fructus percipiencli.
Qui igicur cormenta priꝰ
fidelib irrogauerat. ⁊ post
benter portat. qui scriptis
etiam epłis humilis ac des¬
pectus p̃clicat. quod dulũ
terribilis impugnabat: ꝓ¬
fecto bene ligatus sub ara¬
tro desudat ad segetem. qͥ
uiuebat in campo mn ale li¬
ber atimore. De quo recte

Expanded text:
di Ierosolymam cum Barnaba assumpto et Tito. Ascendi autem secundum reuelationem, et contuli cum illis Euangelium." Et qui prius ieiunus audierat: "Durum est tibi contra stimulum calcitrare?" mira postmodum uirtute praesidentis pressus ex uerbi pabulo uires obtinuit, et calcem superbiae amisit. Loris quoque Dei non tantum a feritate restringitur, sed quod magis sit mirabile, ad arandum ligatur: ut non solum homines crudelitatis cornu non impetat, sed eorum etiam refectioni seruiens, aratrum praedicationis trahat. Ipse quippe de euangelizantibus quasi de arantibus dicit: "Debet enim in spe qui arat, arare, et qui triturat, in spe fructus percipiendi." Qui ergo tormenta prius fidelibus irrogauerat, et pro benter portat: qui scriptis etiam epistolis humilis ac despectus pruedicat: qui dudum terribilis impugnabat, profecto bene ligatus sub aratro desudat ad segetem, qui uiuebat in campo male a timore liber. De quo recte
Abbreviated transcription (Latin):
ebilis quidam
qui erectus ire
nequibat per cer¬
ram rependo se
trahens. ut pote
qui omnium membrorũ
officio cdestitutus erat ad¬
uenit: implorans auxiliũ
ab omnipotente deo ꝑ il
Itaq miro modo ceperũt
se nerui diu contracti ex¬
tenclere.⁊ aricli cliu mea¬
cus uenarum sanguinis
in unclatione humectari:
atq ita cleo uolente. accep¬
to robore letus super petles
constitit: ⁊ curatori suo
magnis uocib beneclixit.
Qui locus hactenus basili¬
aliucl prediolum ad eunt:
cum aliquantulum eis
requiescere placuisset: ob¬
uiam quiclam cecus fr̃s
est. Qui cum magno im¬
petu ferociter facto:spor¬
tam qua beati uiri cinis
portabatur apprehentlit.
Quem uir domini aigul¬
fus moderata stucluit cor¬
reptione castigare: atq
ab illicita presumptione
reuocare.

Expanded text:
ebilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilialiud praediolum adeunt micum aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare.
Abbreviated transcription (Latin):
seruo suo bono ⁊ ꝓbato.
dominus eius nõ etiam sua
secreta cõmirtit: Quid est
ergo quod ait. seruus nescit
quid faciat dñs eius: Uer̃
est: Nescit quid faciat. Nũ¬
quid nescit etiam quid p̾¬
cipiat: Nam ⁊ si hoc nescit
quomodo seruit: Aut qũo
seruus est qui nõ seruit:
Et tamen cdñs loquit᷑. Uos
amici mei estis si feceritis
que ego p̾cipio uobis. Iam
nõ clico uos seruos. O rem
mirabilem. Cum seruire
nõ possimus. nisi precepta
clũi fecerimus. quõ p̾cepta
faciendo serui nõ erimus:
Si seruus nõ ero p̾cepta fa¬
ciendo. ⁊ nisi precepta fecero
seruire nõ potero: ergo ser¬
uiendo seruus nõ ero: In
telligamus frẽs intelliga¬
mus. Et hoc in nobis cdñs
faciat ut intelliganus:
faciet etiam ut intellecta
faciamus. Hoc aũt si scimꝰ.
ꝓfecto scimus quod facit do¬
minus: quia nos ip̃os tales
nõ facit nisi clñs. Et per hoc
ad eius amiciciam pertine¬
mus.

Expanded text:
servo bono et probato dominus ejus non etiam sua secreta committit? Quid est ergo quod ait: Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum esto nescit quid faciat, nunquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen ipse Deus loquitur: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos. O rem mirabilem! Cum servire non possimus, nisi praecepta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus.
Abbreviated transcription (Latin):
hominis partem clei habere di¬
cerent: corporis uero fignien¬
tum a cleo malo factum. Et
icleo contrariis sibimet diu̾¬
sisq substantiis in quibz le¬
tatur: ⁊ in quib exultat
anima. corpus affligitur.

Expanded text:
hominis partem Dei habere dixit, corporis vero figmentum a Deo malo factum, et ideo contrariis sibimet diversisque substantiis carnem laetari, et in quibus exsultat anima, carnem affligi.
Abbreviated transcription (Latin):
ta in acie: ferens hosti
obuium pectus. Etiã
siquis golias exurgat ini¬
timentib tamen ceteris
exurget humilis quasi da¬
iud regis abiciens arma t̾¬
reni sumens fidei tela leui¬
ora. Et triplici sparto iacu¬
lum pure confessionis in¬
torquens persecutoris nul¬
nerat impudentiam cõtẽp¬
tor minaꝵ negligens po¬
testatum. ⁊ iam ydoneus
in quo xp̃s loquatur. Ali¬
bi xp̃s. alibi pater: alib
spiritus loquitur pr̃is. Nõ
discordant ista: secl con¬
griuint. Quod unus loqͥ¬
tur cres locuntur: qr uor
una est trinitatis. Huic
uictori qui suo goliã gla¬
dio peremerit dum mortẽ
pro xp̃o excipit fugatis
allophilis occurrunt iuuẽ¬
cule: ille scilicet sicut a qͥ¬
le clicentes. Percussit saul
in nulib: clauicl in decem
milib. Quod inlitio est.¬
xp̃i uictores. scłi principib
ante ferri. Deniq mortuiᷤ¬
mundi regib imperpetu¬
um martyres regnũ celes¬
tis gr̃e honore succeclũt: Et
illi fiunt supplices hii pa¬
troni.

Expanded text:
t in acie ferens hosti obvium pectus, etiam si quis Golias exsurgat timentibus tamen caeteris, exsurget humilis quasi David, regis abjiciens arma terreni, sumens fidei tela leviora, et triplici sparto jaculum purae confessionis intorquens, persecutoris vulnerat impudentiam, contemptor minarum, negligens potestatum, etiam idoneus in quo Christus loquatur. Alibi Christus, alibi Pater, alibi Spiritus loquitur Patris. Non discordant ista, sed congruunt. Quod unus loquitur, tres loquuntur; quia vox una est Trinitatis. Huic victori, qui suo Goliam gladio peremerit, dum mortem pro Christo excipit, fugatis Allophylis, occurrunt juvenculae, illae scilicet sicut aquilae, dicentes: Percussit Saul in millibus, David in decem millibus . Quod indicio est, victores saeculi principibus anteferri. Denique mortuis regibus, in perpetuum martyres regnum coelestis gratiae honore succedunt; et illi fiunt supplices, hi patroni.
Abbreviated transcription (Latin):
um diu gens
langobarcloꝵ
inficlelitatis
sue tenebris ca¬
rere noluisset.
⁊ iugum clñi ferre cletrec¬
tans eos qui ferebant im¬
pugnare decreuisset: ita¬
cli. Cuius incolas occulto
dei iudicio: eius inucro¬
ni tracdlidit feriendos. Que
gens longe lateq sue ce¬
dis excendens crudelitatẽ:
beneuentanam aggressa
est expugnare ꝓuintiam.
Cuius urbes terre coequans.
monasteria uillasq popui¬
lans: nõ minimas xp̃iano¬
rum strages decdit. Oues
enim clominicas ab ouili¬
b exclusas cliuersa cecle
lacerans, ouilia lomini
euertebat: ita ut in heremi
uastitatem loca prius cle¬
siclerabilia conuersa uicle

Expanded text:
um diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Itadi, cujus incolas occultum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnare provinciam, cujus urbes terrae coaequans, monasteria villasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim Dominicas ab ovilibus exclusas diversa caede lacerans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa vide
Abbreviated transcription (Latin):
tianuis uir xp̃ianissimus
mecdiolanensium parti¬
b erucditus. cuuis uero
narbonensis. diocletiano
prime cohortis traderent.
⁊ suo cum conspectui in¬
berent semper astare. E¬
rat enim uir tocius prudẽ¬
cie. in sermone uerax. in
iuclicio iustiis: in consilio
ꝓuidus. in cõmisso ficle¬
lis. in interuentu stremi¬
us, in bonitate conspicu¬
us. in uniuersa morum
honestate preclarus. hũc
nerabantur: hunc uni¬
uersi qui p̃ erant palatio
carissimo uenerabantur
affectu. Erat enim uerꝰ
dei cultor:⁊necesse erat
ut quem dei ꝑfuderat gr̃a
ab omnib amaretur. xp̃o
igitur coticlie seclulum
exibebat officium: s age
bat quatinus hoc sacrile¬
gis regib eẽt occultum.
Non passionis timore ꝑ¬
territus. nec patrimonii
sui amore constrictus: sed
ad hoc tantum sub clamide
terreni imperii xp̃i militẽ
gerebat absconditum. ut
xp̃ianoꝵ animos quos int̾
tormenta uidebat deficere
confortaret. ⁊ deo reclcleret
animas quas cliabolus co¬
nabatur auferre. Deniq

Expanded text:
tianus vir christianissimus Mediolanensium partibus eruditus civis vero Narbonensis, Diocletiano primae cohortis traderent, et suo eum conspectui juberent semper astare. Erat enim tie, in sermone verax, in iuditio iustus, in consilio providus, in commissu fidelis, in interventu strenuus, in veritate conspicuus et in universa morum honestate praecipuus. Hunc nerabantur; hunc universi, qui praeerant palatio, charissimo venerabantur affectu: erat enim verus Dei cultor, et necesse erat, ut quem Dominus perfuderat gratiam, ab omnibus amaretur. Christo igitur cotidie sedulum exhibebat officium, dissebat quatenus hoc sacrilegis regibus esset occultum, non passionis timore perterritus, nec patrimonii sui amore constrictus, sed ad hoc tantum sub chlamyde terreni imperii Christi militem agebat absconditum, ut Christianorum animos, quos inter tormenta videbat deficere, confortaret, et Deo redderet animas quas diabolus conabatur aufer
Abbreviated transcription (Latin):
ermis astabo. ⁊ innomine
clñi iħu. signo crucis non
clippeo protectus aut galc¬
a. hostium cuneos penetra¬
bo securus. Retrucli ergo
in custocliam ubetur: fac¬
turus fidem lictis. in ermiᷤ
barbaris obiceretur. Poste¬
ro clie hostes legatos cle pa¬
ce miserunt:sua omnia
seq declentes. Unde quis
lubitet hanc uere beati
uiri fuisse uictoriam cui
prestitum sit. ne inermis
ad prelium micceretur.¬

Expanded text:
ermis adstabo et in nomine ermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
pensus: ꝑbiennium fere pꝰ¬
ea quam est baptisma con¬
secutus. solo scilicet nomi¬
ne militauit. łt .u.¬
Nterea irruentib intragal¬
lias barbaris: iulianus cesar
coacto in unum exercitu apdꝰ
riangionum ciuitatem do¬
natiuum cepit erogare mi¬
litib. Ut est consuetuclinis
singuli citabantur: dones
ad martinum uentum est.
Tum uero oportimũ tẽpus
existimans quo peteret mis¬
sionem, neq enim integrũ
sibi fore arbitrabatur. si clo¬
natiuum nõ militaturus
acciperet: hactenus inquit
ad cesarem militaui dibi.
patere ut nũc militem deo.
Donatiuum tuũ pugna¬
turus accipiat. xp̃i ego mi-¬
les sum: pugnare michi ñ
licet. Tum uero acluersus
hanc uocem tirannus ĩfre¬
muit: licenis cum metu
pugne que postera clie fu¬
tura erat. non religionis
gr̃a detrectare militiam.
At martinus intrepiclus
immno illato sib terrore cõ¬
stanitior. si hoc inquit ig¬
nauie ascribitur nõ ficlei:
crastina die ante a ciem in¬

Expanded text:
pensus per biennium fere postpensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem in
Abbreviated transcription (Latin):
octe igitur insecuta
cum se sopori cleclisset:
qua pauperem texerat par¬
te uestitum. Intueri clili¬
gentissime clñm. Nestem
quam clederat iubetur ag¬
noscere. Mox acl angeloꝵ
circum stantium multicu¬
clinem: auclit ihm clara
uoce dicentem. Martinuᷤ
acl huc cathecuminus: hac
me ueste contexit. Uere me¬
mor dñs clictoꝵ suoꝵ. qui
ante p̾clixerat. quamdiu
fecistis hec uni ex minimis
istis. michi fecistis: se ĩ pau¬
pere ꝓfessus est fuisse ues¬
titum. Et ad confirman¬
dum tani boni operis testi¬
monium: in eoclem se ha¬
bitu quem pauper acceꝑat
est clignatus ostendere. Qͦ
uiso uir beatissimus nõ in
gloriam est elatus huma¬
nam: secl bonitateni clei in
suo opere cognoscens. cum
eẽt annoꝵ cluocleuiginti.
ad baptisma conuolauit.
Nec tamen statim militie
renuntiauit: tribuni sui
precib euictus: cui cõtuber¬
nium familiare p̾stabat.
Et enim transacto tribuna¬
tus sui dempore: renuntiatu¬
rum sescło pollicebatur. Qͣ
marcinus expectatione sus¬

Expanded text:
octe igitur insecuta, cum se sopori dedisset, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione sus
Abbreviated transcription (Latin):
blice uirgis cesus est. ⁊ ad
extremũ cle ciuitate exire
compulsus: italiam repe¬
tens. cum intra gallias quo¬
q cliscessu sci hylarii. quẽ
ad exilium hereticoꝵ uis
coegerat turbatam eccł̃iã
comperisset mecliolanz sib
monasterium statuit. Ibi
quoq cum auxentins aue¬
tor ⁊ princeps arrianorum
grauissime in sectatus est:
multisq affectum ĩ iuriis
cde ciuitate exturbauit. Ce¬
clenclum itaq tempori ar¬
bitratus. acd insulam cui
gallinaria nomen est se¬
cessit: comite quodã pres¬
bitero magnarũ uirtutũ

Expanded text:
blice uirgis caesus est et ad blice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum
Abbreviated transcription (Latin):
exercens ẽẽt inlignus. In¬
gressusq euangelicam dis¬
putationem: uerbum clei
latroni preclicabat. Quid
longuis morer: Latro cre¬
clidit ꝓsecutus martinũ
uie reclliclit: orans ut ꝓ
se cdñm precaretur.
inde ꝓgressus. cum mecli¬
olanum preterisset: clia¬
bolus in itinere humana
specie assumpta se ei obui¬
um. tulit. quo cencleret
querens. Cumq iel amar-¬
tino responsi accepisset, se
quo clñs uocaret intencle¬
re: ait ad eum. Quocũq
ieris uł quecumq temp¬
taueris: cliabolus tibi ad¬
uersabitur. Tunc ei ꝓpheti
Statimq econspectu eius
inimieus euanuit. Itaq ut
animo ac mente conceꝑat.
matrem gentilitatis ab sol¬
uit errore: patre in malis ꝑ¬
seuerante. Plures tam̃ suo
saluauit exemplo. Deinle
cum heresis arriana ꝑ totũ
orbem. ⁊ maxime intra illi¬
ricum pullulasset cũ acl¬
uersus perfiliam sacerdo¬
tum solus pene a cerrimes
pugnaret. multisq suppli¬
ciis eẽt affectus. nam ⁊ pu¬

Expanded text:
exercens esset indignus. inexercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur.inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei propheticstatimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et pu
Abbreviated transcription (Latin):
Nec multum post admoni¬
tus per soporem. ut patriã
parentesqz quos aclhuc gẽ¬
tilitas cdetinebat religiosa
sollicitucline uisitaret: ex
uoluntate scĩ hylarii ꝓfec¬
tus est. Multisq ab eo ob¬
strictus precib ⁊ lacrimis
ut recliret. mestus ut ferũt
peregrinationem illã ag¬
gressus est: contestatus fr̃s
multa se adu̾sa passurum.
quod postea rei ꝓbanit euẽ¬
tus. Ac primũ inder alpes
deuia secutus: incidit in
latrones.Cumq unus secu¬
rim eleuatam in caput eiꝰ
librasset: ictum ferientis
clextera sustinuit alter.
uirictis tamen post cergũ
manib: unt seruaridus
⁊ custodiendus traclitur.
Qui cum eum ad remoti¬
ora cluxisset percontari
ab eo cepit. quisnam ẽẽt.
Rnclit xp̃ianum se esse.
Querebat etiam ab eo:an
timeret. Tunc uero cõstã¬
tissime ꝓfitetur nũqͣm
se tam fuisse securum: qr
sciret miscd̃iam clomini
maxime intemptationi¬
b affuturam. Se magis
illi clolere: qui xp̃i mise¬
ricorclia ut pote latrocinia

Expanded text:
nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitati: sine quo nõ
potest ẽẽ uirginitas. Nec
ad templũ igitur maria
sine pucloris sui custocle
ꝓcessit. Hec est ymago uir¬
ginitatis. Talis enim fuit
maria: ut eius unius ui¬
ta. omnium clisciplina sit.
Si igitur auctor nõ clispli¬
cet opus ꝓbemus: ut que¬
cumq sibi eius exoptat p̃¬
mium. imitetur exẽplũ.
Quante in una uirgine
species uirtutum emicant.
Secretum uerecuriclie ue¬
cillum fidei: deuotionis ob¬
sequium. Uirgo intra clo¬
mũ. comes ad ministeriũ:
mater ad templum.

Expanded text:
virginitati, sine quo non virginitati, sine quo non potest esse virginitas. Nec ad templum igitur Maria sine pudoris sui custode processit. 15. Haec est imago virginitatis. Talis enim fuit Maria, ut ejus unius vita omnium sit disciplina. Si igitur auctor non displicet, opus probemus; ut quaecumque sibi ejus exoptat praemium, imitetur exemplum. Quantae in una virgine species virtutum emicant? Secretum verecundiae, vexillum fidei, devotionis obsequium: virgo intra domum, comes ad ministerium, mater ad templum.
Abbreviated transcription (Latin):
tura cliuina significat.
Nam ⁊ humilior fẽa ẽ ubi¬
a cleo se cognouit electam
⁊ statim ad cognatã suam
in montana ꝓcessit. non
utiq ut exempło crederet
que iam crecliclerat oracu¬
lo. beata enim inquit que
creclidisti:⁊ trib cum ea
mensib mansit. Tanti enĩ
internano temporis nõ fide
queritur: s pietas exibet᷑.
Et hoc postea quam in ut̾o
parentis exiliens puer. ma¬
trem clñi salutauit: prius
compos deuotionis qͣm na¬
ture. Inde cot sequentib
signis cum sterilis pareret.
uirgo conciperet: loqueret᷑
mutus adoraret magus.
expectaret sỹmeon sydera
nuntiarent: maria mobi¬
lis ad introitum immobi¬
lis admiraculum. cõserua¬
bat inquit hec omnia ĩ cor¬
de suo. Quamuis mater
mini desiderabat. Et que
deum genuerat: deũ tam̃
scire cripiebat. Quid qcl̃
annis quoq omrib ibat
in ierłm sollempni clie pas¬
che. ⁊ ibat cum ioseph: Ubi¬
q in uirgine comes singu¬
larum uirtutũ est pucdor.
Hic in cliuicluuis debet esse

Expanded text:
tura divina significat . Nam et humilior facta est, ubi se a Deo cognovit electam, et statim ad cognatam suam in montana processit: non utique ut exemplo crederet, quae jam crediderat oraculo: Beata enim, inquit, quae credidisti . Et tribus cum ea mensibus mansit. Tanti autem intervallo temporis non fides quaeritur, sed pietas exhibetur. Et hoc posteaquam in utero parentis exsiliens puer matrem Domini salutavit, prius compos devotionis, quam naturae. 13. Inde tot sequentibus signis, cum sterilis pareret, virgo conciperet, loqueretur mutus, adoraret magus, exspectaret Simeon, sidera nuntiarent, Maria mobilis ad introitum, immobilis ad miraculum: Conservabat, inquit, haec omnia in corde suo . Quamvis mater mini desiderabat: et quae Deum genuerat, Deum tamen scire cupiebat. 14. Quid, quod annis quoque omnibus ibat in Hierusalem solemni die paschae, et ibat cum Joseph? Ubique in virgine comes singularum virtutum est pudor. Hic individuus debet esse
Abbreviated transcription (Latin):
quasi a plurib moneret᷑.
Sic omnia implebat uir¬
tutis officia: ut nõ tã clis¬
ceret quam doceret. Talem
hanc euangelista monstra¬
uit, talem angelus reppe¬
rit: talem sp̃s sc̃s elegit.
Quid enim in fingulis mo¬
rer. ut eam parentes clile¬
xerint. extranei p̾licaue¬
rint. que digna fuit. ex
qua dei filius nasceretur:
Hec ad ip̃os ingressus an¬
geli inuenta domi in pene¬
tralib si ne comite: ne qͥs
intentionem abrumperet.
ne quis obstreperet. Neq¬
enim comites feminas cle¬
siderabat: que bonas cogi¬
tationes habebat. Quin e¬
tiam tum sibi minus so¬
la uidebatur: cũ sola esset.
Nam quemad moclum so¬
la cui tot libri ad essent.
tot archangeli. tot ꝓphece:
Deniq ⁊ gabriel eam ubi
reuisere solebat inuenit:⁊
angelum maria quasi
uirum specie mutata tre¬
pidauit. quasi nõ incogni¬
cum audito nomirie recog¬
nouit. Ita peregrinata est
in uiro. que nõ est peregri¬
nata in angło: ut agnos¬
cas aures religiosas oculos

Expanded text:
quasi a pluribus moneretur: sic omnia implebat virtutis officia, ut non tam disceret, quam doceret. 10. Talem hanc evangelista monstravit , talem angelus reperit, talem Spiritus sanctus elegit. Quid enim in singulis morer, ut eam parentes dilexerint, extranei praedicaverint, quae digna fuit ex qua Dei Filius nasceretur? Haec ad ipsos ingressus angeli inventa domi in penetralibus, sine comite, ne quis intentionem abrumperet, ne quis obstreperet; neqenim comites feminas desiderabat, quae bonas cogitationes habebat. Quin etiam tunc sibi minus sola uidebatur, cum sola esset. Nam quemadmodum sola, cui tot libri adessent, tot archangeli, tot prophetae? Denique et Gabriel eam uirginem ubi reuisere solebat inuenit, et angelum Maria quasi uirum specie mutata trepidauit, quasi non incognitum audito nomine recognouit. Ita peregrinata est in uiro, quae non est peregrinata in angelo, ut agnoscas aures religiosas, oculos
Abbreviated transcription (Latin):
integer permanet ⁊uiuus:
cere poteris. Si nõ creclicle¬
ris: penitus numquam tu¬
ad indaginem huius uerita¬
tis attinges.

Expanded text:
integer permanet immaculadicere poteris: Si non credideris, penitus nunquam ad indaginem hujus veritatis attinges.
Abbreviated transcription (Latin):
potenti cleo qui uiuis ⁊ ue¬
rus est. ego omni clie sacri¬
fico. nõ thuris fumũ: nec
taurorum mugientium
carenes: nec hircoꝵ sãgni¬
nem: secl immaculatum
agnum coticlie in altari
crucis sacrifico. Cuius car¬
nes postea quam omĩs po¬
pulus crecdentium mandu
sacrificatus est integer per¬
seuerat ⁊ uiiuus. Et cum
uere sacrificatus sit.⁊ uere
carnes eius manlucate sĩt
apopulo. ⁊ uere sanguis eiꝰ

Expanded text:
potenti Deo qui unus et verus est, ego omni die sacrifico, non thuris fumum, nec taurorum mugientium carnes, nec hircorum sanguinem, sed immaculatum sanguinem quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnem postea quam omnis populus credentium manducsacrificatus est, integer perseverat et vivus. » Et cum vere sacrificatus sit, et vere carnes ejus manducatae sint a populo, et vere
Abbreviated transcription (Latin):
seruos. quia seruus nescit
quid faciat dñs eius: Ita¬
enim nomen cõstituit ami¬
ci: ut auferat serui. Non
ut in uno utrũq mane¬
at. sed ut alterum altero
cedente succeclat. Quicl¬
cepta clñi fecerimus. serui¬
non erimus: Ita ne tunc
serui nõ erimus. quãdo bo¬
ni serui fuerimus: Et quis
potest contraclicere uerita¬
ti que ait. iam nõ lico noᷤ
seruos: Et cur hoc clicerit
docet. Quia seruus inquit
nescit. quid faciat dñs eiꝰ.
umquid nã¬

Expanded text:
servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Ita nomen constituit amici, ut auferat servi, non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero discedente succedat. Quicepta Domini fecerimus, servi erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis potest contradicere Veritati, quae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidna
Abbreviated transcription (Latin):
suos. liceret amicos suoᷤᷤ.
Nam ut sciatis ad serui of¬
ficium pertinere. precepta
domini sui facere: alio lo¬
co seruos utiq obiurgat
do quid dicatis ostendite.
Nõne seruo obeclienti ip̃e
clicturus est. euge serue bo¬
lis. supra multa te constitu¬
am. intra in gaudiũ clñi
tui: Potest igitur esse et
seruus ⁊ amicus: qui ser¬
uus est bonus. Sed quod se¬
quitur attendamus. lc .x.¬
Am nõ clico uos: quia ser¬
nus nescit quid faciat do¬
minus eius. Qño ergo in¬

Expanded text:
r dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio loco servos utique objurgat do quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicturus est: Euge, serve boti, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse et servus, et amicus, quia servus bonus. Sed quod sequitur attendamus: Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
habuit ponendi ani¬
mam suam. ⁊ iterũ sum̃¬
li eam: nos aũt nec quã¬
tum uolumus uiuimus:
⁊ morimur etiam si nolu¬
mus. Ille moriens mox ĩ
se occiclit ⁊ mortẽ: nos eiꝰ
morte liberanuir a morte
Illius caro nõ uidit cor¬
ruptionem:nr̃a post cor¬
ruptionẽ in fine scħ. ꝑ il¬
lum induetur in corrup¬
tionem. Ille nobis nõ indi¬
guit. ut nos saluos facet:
nos sine illo nichil possumꝰ
facere. Ille se nobis prebu¬
bere preter ip̃m nõ possumꝰ
uitam. Postremo ⁊ si fr̃es
pro fratrib moriunt᷑: tam̃
infraternoꝵ peccatoꝵ remis¬
sionem nullius sanguis
martyris funclitur. Quod
fecit ille ꝓ nobis: neq ĩ hoc
quod imitaremur sed qd̃
gratularemur contulit
nobis. Quatenus gͦ mar¬
tyres pro frĩb sanguinem
suum fuderunt: hactenus
talia exibuerunt: qualia
de mensa dñi acceperunt.
In ceteris enim que clixi
quamuis nec omnia dice̾
potui: martyr xp̃i longe
ergo inuicem: sicut ⁊ xp̃c
clilexit nos. ⁊ tradiclit se¬

Expanded text:
habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille se nobis palmbere praeter illum non possumus vitam. Postremo etsi fratres pro fratribus moriantur, tamen in fraternorum peccatorum remissionem nullius sanguis martyris funditur, quod fecit ille pro nobis: neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. Quatenus ergo martyres pro fratribus sanguinem suum fuderunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt. In caeteris enim quae dixi, quamvis nec omnia dicere potui, martyr Christi longe ergo invicem, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit se
Abbreviated transcription (Latin):
aruit neqͣm sp̃c ⁊ teces¬
sit. Nec clefuit sensus
inbuccula. quin se intellige¬
ret liberatam: ante pecles sc̃ĩ
recepta quiete ꝓsternitur.
Ocin iubente marcino gregẽ
suum petit: seq agnuni ce¬
terarum oue placiclior im¬
miscuit. Hoc illucl fuit tem¬
pus: quo inter metlias flã¬
mas positus nõ sensit incẽ¬
clium. Quod michi nõ arbi¬
tror esse referendum: quia
hoc plenius iste sulpicius li¬
cet in libro suo preteritum
in epła tamen postea quamt
ad eusebium tum presbiterũ
modo ep̃m fecit exposuit. Qͣm
tu postumiane aut creclo le¬
gisti. aut si in cognita tibi ẽ
cum libuerit in promptu ex
illo armario habes. Nos ab
illo omissa referimus.

Expanded text:
aruit nequam spiritus, et recessit. Nec detuit sensus in bucula, quin se intelligeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, deinde jubente Martino gregem suum petiit, seque agmini caeterarum ove placidior immiscuit. Hoc illud fuit tempus quo inter medias flammas positus non sensit incendium: quod mihi non arbitror esse referendum; quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistola tamen postea, quam ad Eusebium tunc presbyterum, modo episcopum, fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus.
Abbreviated transcription (Latin):
urrite matres currite
filie currite omnes q̃
post euam et ex eua ⁊ pareu¬
rimini cum tristicia ⁊ par¬
turitis adite uirginalẽ tha¬
lamum ingreclimini si po¬
testis puclicum sororis ur̃e
cubiculum. Ecce enim d̾s
mitcit ad uirginem: ecce
affatur angelus mariã
apponite aurem parieti. aus¬
cultate quied nuntiet ei si
forte aucliatis uncle con¬
solemini. Letare pater aidã
setl magis tu o eua mat̾
exulta. qui sicut omniũ
parentes. ita omniũ fuis¬
tis peremptores ⁊ quod in¬
felicius est prius peremp¬
cores quam parentes. Am¬
bo inquam consolamini
super filia ⁊ tali filia: secl
illa amplius de qua ma¬
lum ortum est prius cuiꝰ
opprobrium in omnes per¬
transiit mulieres.
tempus quo iam tollat᷑
obprobrium nec habeat nir
quid causetur aduerlus fe¬
minam qui utiq clum se
impruclenter excusare co¬
naretur. crucleliter illam
accusare nõ cunctatus est
clicens. Mulier quam cle
ad mariam curre mater ad
filiam: filia pro matre res
matre satisfaciat. quia

Expanded text:
urrite, matres; currite, filiae; currite, omnes quae post Evam, et ex Eva, et parturimini cum tristitia, et parturitis. Adite virginalem thalamum, ingredimini, si potestis, pudicum sororis vestrae cubiculum. Ecce enim Deus mittit ad Virginem, ecce affatur angelus Mariam. Apponite aurem parieti, auscultate quid nuntiet ei, si forte audiatis unde consolemini. 3. Laetare, pater Adam, sed magis tu, o Eva mater, exsulta, qui, sicut omnium parentes, ita omnium fuistis peremptores; et, quod infelicius est, prius peremptores, quam parentes. Ambo, inquam, consolamini super filia, et tali filia; sed illa amplius, de qua malum ortum est prius, cujus opprobrium in omnes pertransiit mulieres. empus, quo jam tollatur opprobrium, nec habeat vir quid causetur adversus feminam: qui utique dum se imprudenter excusare conaretur, crudeliter illam accusare non cunctatus est, dicens, Mulier quam dediad Mariam; curre, mater, ad filiam; filia pro matre respmatre satisfaciat: quia
Abbreviated transcription (Latin):
gantes attenclere maris stel¬
lam hanc id est mariã: q̃
supremo rerum carclini des
ꝓxima est: ⁊ respectu exem¬
pli ens cursum uite clirige¬
re. Quod qui fecerit. nõ iac¬
tabitur uane głie uento: nͦ
frangetur scopulis aduerso¬
rum: nec ab sorbebitur scillea
uoragine uoluptatum: secl
prospere ueniet ad portum
quietis eterne.

Expanded text:
gantes, attendere maris stelgantes, attendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo rerum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad portum quietis aeternae.
Abbreviated transcription (Latin):
laucle sublimauit clicens.
Iuuenz uirum scd̾m cor me¬
um. De regali nempe tribu
simul ⁊ sacerclotali cluxit
originem: que surumũ re¬
gem atq pontificem erat
paritura. Nõ tamen hec icl
circo clixerimus: quod lñs
qui peccatores uocare uenit.
cdedignatus sit matrẽ suã
peccatores habere cognatos:
inter quos spetiosa uelut in¬
terspinas lilium appareret.
hec itaq electa ⁊ in signis
inter filias: nõ fortuitu qͥ¬
dem aut solo placito paren¬
cum ut pleriq. secl diuina
lispensatione nomen acce¬
pit: ita ut ip̃a quoq uoca¬
bul sui figura magum qͥd¬
clam innueret. Interpreta¬
tur enim maris stella. Q̾d
ergo misticum hec interpre¬
tatio gerat: ꝑ similitucli¬
nem ostenclamus. Nautis
quippe mare transeuntib
notare opus est stellani. aut
longe a summo celi cardine
coruscancem: ⁊ ex respectu
destinatum apprehendere
possint. Simisli modo fr̃es
oportet uniuersos xp̃icolas
inter fluctus huius scħ remi¬

Expanded text:
laude sublimavit, dicens: laude sublimavit, dicens: Inveni virum secundum cor meum . De regali nempe tribu simul et sacerdotali duxit originem, quae summum Regem atque Pontificem erat paritura. Non tamen circo dixerimus, quod Dominus qui peccatores vocare venit, dedignatus sit matrem suam peccatores habere cognatos, inter quos speciosa velut inter spinas lilium appareret. Haec itaque electa et insignis inter filias, non fortuitu quidem, aut solo placito parentum ut plerique, sed divina dispensatione nomen accepit, ita ut ipsa quoque vocabuli sui figura magnum quiddam innueret: interpretatur enim maris stella. Quid ergo mysticum haec interpretatio gerat, per similitudinem ostendamus. Nautis quippe mare transeuntibus, notare opus est stellam hanc, longe a summo coeli cardine coruscantem, et ex respectu destinatum apprehendere possint. Simili modo, fratres, oportet universos Christicolas, inter fluctus hujus saeculi remi
Abbreviated transcription (Latin):
clesignauit miraculo: hoc
a secretis ysaias ꝓdiclit ua¬
ticinio.  quod uates ceci¬
nit: consequenter rei exitꝰ
approbauit. Nam sicut illa
uirga sine raclice sine quio¬
libet nature uł artis ad mi¬
niculo fructificauit: ira
uirgo marla sine coniuga¬
li opere filium procreauit.
filium sane: flore clesigna¬
tum ⁊ fructu. Nlore ꝓpter spe¬
ciem fructu ꝓpter utilitatem.
Est enim speciosus forma p̾
filiis hominum: ⁊ uitalis re¬
fectio nõ solum hominum
inc breuiter asserta pro¬
positionis partieula pri¬
ina quod sequitur attinga¬
mus. Nata est igitur beatis¬
sima uirgo sicut legimus:
patre nazareno: matre bech¬
leemita. Quas urbes xp̃i na¬
tiuitati uł conu̾sationi cles¬
tinatas ẽẽ: ꝓph̾e nõ tacuerãt.
Descendit autem ab raclice
illius ficle preclari abrahe:
cui suꝑne promissa fuerat
beneclictio omniũ gentiũ
in semine suo. Et ab stirpe
clauicl: quem deus ꝓpter no¬
tam sibi ꝓbitatem egregia

Expanded text:
designavit miraculo, hoc designavit miraculo, hoc a secreto Isaias prodit vaticinio. Et quod vates cecinit, consequenter rei exitus approbavit. Nam sicut illa virga sine radice, sine quolibet naturae vel artis adminiculo fructificavit: ita Virgo Maria sine conjugali opere filium procreavit, filium sane flore designatum et fructu; flore, propter speciem, fructu, propter utilitatem. Est enim speciosus forma prae filiis hominum , et vitalis refectio non solum hominum, nc breviter asserta propositionis particula prima, quod sequitur attingamus. Nata est igitur beatissima Virgo, sicut legimus, patre Nazareno, matre Bethlehemita, quas urbes Christi nativitati vel conversationi destinatas esse prophetae non tacuerant. Descendit autem ab radice illius fide praeclari Abrahae, cui superne promissa fuerat benedictio omnium gentium in semine suo, et ab stirpe David, quem Deus propter notam sibi probitatem egregia
Abbreviated transcription (Latin):
se: froncluisse: ac peperisse
amigelala. Sciens ergo do¬
minus hoc opus suum mag¬
ni ẽẽ misterii: iussit serua¬
ri uirgam ad monum̃tũ.
Monebantur enum filii isrł
presentia uirge: querere sol¬
licite quid significaret tam
mirabile fc̃m. Quod longe
post aperire pergens diuinꝰ
ysaias: egredietur inquit
uirga cle raclice iesse. ⁊ flos
de raclice eius ascenclet: et
requiescet super eum spirit᷑
domini. Ad hec uerba tã qͣm
auditores eius licerent: o
pater ysaia obscure loq̃ris:
dic nobis quesumus ip̃am
rem manifeste: adiecit cla¬
ritacem ⁊ ait. Ecce uirgo
concipiet ⁊ pariet filium:
⁊ uocabitis nomen eius em¬
manuel. filium quoq uir¬
ginis iel est emmanuelẽ
preclare clescribens: puer
inquit natus est nobis:
filius datus est nobis. Et
uocabitur nom̃ eius admi¬
rabilis consiliarius: cleus:
fortis: pater futuri scħ. pͥn¬
ceps pacis. Multiplicabitur
eius imperium: ⁊ regni eiꝰ
nõ erit finis. Quod ergo d̾s

Expanded text:
se, fronduisse, et peperisse se, fronduisse, et peperisse amygdala. Sciens ergo Dominus hoc opus suum magni esse mysterii, jussit servari virgam ad monimentum. Monebantur enim filii Israel praesentia virgae, quaerere sollicite quid significaret tam mirabile factum, quod longo post aperiens divinus Isaias: Egredietur, inquit, virga de radice Jesseadice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus Domini . Ad haec verba tanquam auditores ejus dicerent: O pater Isaia, obscure loqueris, dic nobis, quaeso, ipsam rem manifeste, adjecit claritatem et ait: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Filium quoque Virginis, id est Emmanuelem, praeclare describens: Puer, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis, et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis: multiplicabitur ejus imperium et regni ejus non erit finis . Quod ergo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitatem simul ⁊ hu¬
militatem sacrificauit dõ.
Uirginitate namq serua¬
ta probatur extinxisse con¬
cupiscentiam carnis: hu¬
militate que facit pauperẽ
sp̃u. concupiscentiã mẽtis.
Sicq principali suggestio¬
ne cliaboli uicta: uiciosũ
caput uirtutis petle cõtri¬
uit. Nõ tamen hoc solo: s
eo quam maxime trium¬
phanit: qued le sua mũ¬
clissima carne corporata sa¬
pientia uincit usq quaq
maliciam: atcingens a fi¬
ne usq ad finem fortiter.
ac disponens omnia suaui¬
ter. Hec est ergo mulier ad
quam diuinũ illucl inten¬
clebat oraculum: hanc qñ¬
q nascituram innuebat:
hanc singulariter intima¬
bat.
rpedito quam paucis¬
oraculo: unum quo¬
q cle miraculis absoluat᷑.
Accepte sunt ascõ moy se
singule uirge cle singulis
tribub isrł̾. nominib ea¬
rum inscripte iubente deo:
⁊ posite intabernaculo eiꝰ.
Inter quas una que fuerat.
aaron inuenta est sequen¬
ti die germinasse: floruis¬

Expanded text:
virginitatem simul et huvirginitatem simul et humilitatem Deo sacrificavit. Virginitate namque servata probatur exstinxisse concupiscentiam carnis; humilitate, quae facit pauperem spiritu, concupiscentiam mentis. Sicque principali suggestione diaboli victa, vitiosum caput virtutis pede contrivit. Non tamen hoc solo, sed eo quam maxime triumphavit, quod de sua mundissima carne corporata sapientia dicit, Usquequaque malitiam attingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter . Haec est ergo mulier ad quam divinum illud intendebat oraculum, hanc quandoque nascituram innuebat, hanc singulariter intimabat. Expedito quam paucisoraculo, unum quodque de miraculis absolvatur. Acceptae sunt a sancto Moyse singulae virgae de singulis tribubus Israel, nominibus earum inscriptae, jubente Domino, et positae in tabernaculo ejus: inter quas una quae fuerat Aaroni inventa est sequenti die germinasse, floruis