comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ uel corporis uel animi. siue¬
ritas & aequitas obpugnauerit
quibus possunt ur ribus dioetoꝵ¬
atq factorum repugnant pro
qua nisi pro falsitate & iniquita¬
te q̃ suffragari uidebit᷑ eis uelad
ꝑcipenda qalliciunt uel adin¬
tandaq̃ offendunt. Deinfan¬
tib loquimur non quia nas¬
cunt᷑ plerũq de yteris. neq
enimin prauis morib naturȩ do¬
donaculpandas. Aut propte¬
rea non debuer̃ germinare
frumenta quod ea seuerit
furantis manus. aut uero
ipsis parentib obfutura sit
iniquitas sua si seaddm̃ con¬
uestendo correcerint. quan¬
tominus filiis sirecte uixe¬
rint sed illa a&as siue hem̃¬
tẽ quȩstionẽ mou&. Cuius
anima cũpͣcatũ nullũ ha¬
beat deproprio uoluntatis
arbitrio q̃rit᷑ quomodo pos¬
sitiustificare ꝑillius unius
hominis oboedientiã. si ꝑ alte¬
rius unius in oboedientiam
rea nonẽ. Haec uoxeorumẽ
quianimas hominũ ex homini
bus parentib: creatas uolunt

Expanded text:
tatem uel corporis uel animi si uetatem uel corporis uel animi si ueritas et aequitas obpugnauerit, quibus possunt uiribus dictoratque factorum repugnant. pro qua? nisi pro falsitate et iniquitate, quae suffragan uidebitur eis uel ad percipienda, quae alliciunt, uel ad uitanda, quae offendunt. de infantibus loquimur, non quia nascuntur plerumque de adulteris; neque enim in prauis moribus naturae dona culpanda sunt, aut propterea non debuerunt germinare frumenta, quod ea seuit furantis manus. aut uero ipsis parentibus obfutura sit iniquitas sua, si se ad deum conuertendo correxerint? quanto minus filiis, si recte uixerint!\' Sed illa aetas uehementem quaestionem monet, cuius anima, cum peccatum nullum habeat de proprio uoluntatis arbitrio, quaeritur quomodo possit iustificari per illius unius hominis oboedientiam, si per alterius unius inoboedientiam rea non est. haec uox eorum est, qui animas hominum ex hombus parentibus creatas volunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ee necessariẽ xpĩgratiam
dicere cogimur: Cum dicit᷑ no¬
bis quid meruit anima infan¬
tis unde illi ꝑnitiosum sit non
ꝑcepta xpĩani baptis misacra¬
mento es iredecorpore. sinecꝓ
prium aliqõ peccatũ cõmist
nec exilla e. q̃ in ada prima pec¬
cauit. Non enĩdepurulis gran¬
diusculis agimus quib: quidẽ
peccatũ propriũ nolunt ad¬
tribuere quidamnisi ab anni
quas tide cimi asticulo cũ pubes¬
cerecoeperint: Quod merito
crederemus sinulla. eẽnt. pec¬
cata nisiq̃ membris genitalib
ammittunt᷑. Quis uero audeat
ad firma refustamendacia ꝑ¬
iuria non eẽ peccata nisi qui
talia uult inpune cõmittere
athis plena ẽ. puerilis a&as.
quã uis in eis nonita utinma¬
iorib punienda uideantur
qd sperent annis accedentib
quib ratio conualescat posse
precepta salutaria melius in¬
tellegere. eisq libentius oboedire
Sed nunc depueris non agimus
quorũ carnalẽ acpuerilẽ uolup¬

Expanded text:
non esse necessariam Christi gratiam non esse necessariam Christi gratiam dicere cogimur, cum dicitur nobis: quid meruit anima infantis, unde illi perniciosum sit non percepto christiani baptismi sacramento exire de corpore, si nec proprium aliquod peccatum commisit nec ex illa est, quae in Adam prima peccauit? Non enim de pueris grandiusculis agimus, quibus quidem peccatum proprium nolunt adtribuere quidam nisi ab anni quarti decimi articulo, cum pubescere coeperint. quod merito crederemus, si nulla essent peccata, nisi quae membris genitalibus admittuntur. quis uero audeat adfirmare furta, mendacia, periuria non esse peccata, nisi qui -talia uult inpune committere? at his plena est puerilis aetas, quamuis in eis non ita ut in maioribus punienda uideantur, quod sperentur annis accedentibus, quibus ratio conualescat, posse praecepta salutaria Melius intellegere eisque libentius oboedire. sed nunc de pueris non agimus, quorum carnalem ac puerilem uolun
Abbreviated transcription (Latin):
filiis irae. contaqõ peccatũ mili¬
tant sub gratia constituti non
ut᷑ sit in eorũ corpore quandiu
ita mostale ẽ ut & mostũ iudi¬
catur. sed ut non regnat.
non autẽ regnat cumdesideri¬
is ciꝰ id .ẽ. his q̃ scđm carnẽ con¬
tra spm̃ concupis cuntur
non oboeditur. Pronde apos¬
tolus nũ qued ait non sit pec¬
catũ in ur̃o mostali corpore
sciebat quippe in. eẽ. peccatide¬
lectationẽ quam peccatũ uocat.
deprauata scilic& esprimatrans¬
gressione natura sed noninquid
regnat peccatũ in uro mostali
corpore ad oboediendũ desideriis
eius nec eshibeatis mẽbra ur̃a
arma iniquitatis pecrato. scđm
hanc sententiã necrẽ absur¬
disi madicimus quod caro sine
anima concupiscat nec mani¬
cheis consentimus quicum
uiderent non pos se carnẽsi¬
ne anima concupis cere aliã
quandã animã suã exaliana¬
turadõ contrariã carnẽ habere
puta uer̃. Vnde concupis caNT
ad uersus spm̃ nec alicui animȩ

Expanded text:
filii sunt irae. contra quod peccatum milifilii sunt irae. contra quod peccatum militant sub gratia constituti, non ut non sit in eorum corpore, quamdiu ita mortale est, ut et mortuum iure dicatur, sed ut non regnet. non autem regnat, cum desideriis eius, id est his, quae secundum carnem contra spiritum concupiscuntur, non oboeditur. proinde apostolus numquid ait: non sit peccatum in uestro mortali corpore — sciebat quippe inesse peccati delectationem, quam peccatum uocat, deprauata scilicet ex prima transgressione natura - sed, non, inquit, regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeatis membra uestra arma iniquitatis peccato? Secundum hanc sententiam nec rem absurdissimam dicimus, quod caro sine anima concupiscat, nec Manichaeis consentimus, qui cum uiderent non posse carnem sine anima concupiscere aliam quandam animam suam ex alia natura deo contraria carnem habere putauerunt, unde concupiscat aduersus spiritum. nec alicui animae
Abbreviated transcription (Latin):
potius & ꝑ aurẽ audiat & po
culũ uideat: Italoquimur&
cũ dicimus manustua sub uenit
hominicũ aliquid porrectama¬
nudat᷑. Quo cui quã subuenia¬
t̃. qd̃ sideipso &iã fideioculo ad
quẽ ꝑtin& crederequaeꝑ carnẽ
non uident᷑ dictũ ẽ uidebi tom¬
niscaro salutaredĩ ñ utiq ni¬
sideanima aqua ui uit caro.
pie uidere id ẽ. formã quã indu¬
tus ẽ propt̃ nos non ꝑtineatad
concupis centiã sed administe¬
rium carnis nefoste aliquis ita
uelit accipere qõdictũ ẽ. uidebit
omniscaro saluta redĩ: Quanto
congruentius dicit᷑ caro con¬
cupiscere quando anima non
solũ carnianimalẽ uitã p̃b&
uerum &iã secđm illam carnem
aliquid concupis cit qd in potes¬
tate non ẽ. ne concupis cat
quandiu inẽ peccatũ in mem¬
bris idẽ uiolenta quȩdã carnis
in lecebra in corpore mostis
huius ueniens deiundicta illius
peccati unde propaginẽ dicimis
Secđm quã omnes antegratiã

Expanded text:
potius et per aurem audiat et per potius et per aurem audiat et per oculum uideat? ita loquimur et cum dicimus; manus tua subuenit homini, cum aliquid porrecta manu datur, quo cuiquam subueniatur. quodsi de ipso etiam fidei oculo, ad quem pertinet credere, quae per carnem non uidentur, dictum est: uidebit omnis caro salutare dei, non utique nisi de anima, qua uiuit caro, pie uidere, id est formam, qua indutus est propter nos, non pertineat ad con-r cupiscentiam, sed ad ministerium carnis, ne forte aliquis ita uelit accipere, quod dictum est: uidebit omnis caro salutare dei: quanto congruentius dicitur caro concupiscere, quando anima non solum carni animalem uitam praebet, uerum etiam secundum ipsam carnem aliquid concupiscit, quod in potestate non est, ne concupiscat, quamdiu inest peccatum in membris, id est uiolenta quaedam carnis inlecebra in corpore mortis huius, ueniens de uindicta illius peccati, unde propaginem ducimus, secundum quam omnes ante gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
carnalẽ proculdubio delecta¬
tionẽ quã decarne & cum car¬
ne sps hab& aduersus delectati¬
onẽ quã solus hab&: solus quip
deriũ non cũ carnis uolunta
tẽ carnaliũ rerũ cupiditate cũ¬
mixcũ quodde si derat & defec̃
anima in atria dni solus hab&
&iã illud de quo eidicit᷑. concupis¬
sp̃s imperat membris corpo¬
ris ut huic desiderio seruiat
quo solus accendit᷑ uelud cũ
assumitur codefcumaliquid
scribi tͥ legit᷑ disputat᷑ audit᷑
cũ deniq panis frangitur efu¬
rienti &c&̃e. humanitatis
acmi sericordiã prȩstãt᷑ officia
oboedientiã caro ecibe non
concupiscentiã mou& hisat¬
q huius modi bonis desideriis
quibus sola anima concupis ei tcũ
aduersa tur aliquid quod ean¬
dẽ animã. seođm carnẽ delectat:
Punc dicitꝰ caro concupiscere ad
qo secđm ipsã facit anima. cum
aitcaro concupiscit Quẽ a mo¬
dũ dictũ ẽ. auris audit. &oculus
uidit quis enĩ nescit quo anima

Expanded text:
carnalem procul dubio delectacarnalem procul dubio delectationem, quam de carne et cum carne spiritus habet aduersus delectationem, quam solus habet. soderium non carnis voluptate, vel carnalium rerum cupiditate commistum, quod desiderat et deficit anima in atria Detiam illud, de quo ei dicitur: concupisspiritus imperat membris corporis, ut huic desiderio seruiant, quo solus accenditur, uelut cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis frangitur esurienti et cetera humanitatis ac misericordiae praestantur officia, oboedientiam caro exhibet, non concupiscentiam mouet. his atque huius modi bonis desideriis, quibus sola anima concupiscit, cum aduersatur aliquid, quod eandem animam secundum carnem delectat, tunc dicitur caro concupiscere aduquod secundum ipsam facit anima, cum ait: caro concupiscit, quemadmodum dictum est: auris audit et oculus uidet, quis enim nescit, quod anima
Abbreviated transcription (Latin):
currat᷑. Necũ mostui fuerint
nihil fieripossit. qđ prosit
non uideamus quid aliud pos¬
sit intellegi nisi unum quem¬
q paruulũnon. eẽ nisi adã
& corpore & anima & ideo
illixpĩgratia necessaria & as
quippe illa in seipsa nibi egit
łbonił mali proinde iba nimain¬
nocentissima ẽ si exadã propa¬
gatan .ẽ. unde quo modo possic
iuste irȩ in condemnationẽ side
corporesi nebaptismo exierat
quis quis istã sententiã deani¬
ma tenens potuerit demons¬
trare mirandus ẽ. uerissima
sed tamen carnẽ sine anima
concupiscere nihil posse
puto quod omnis dactus¬
indoctus indoctusq nondu¬
bit&. hac ꝑ hocipsius concupis¬
centiae carnalis causa non ẽ
in anima sola sed multo min:
ẽ in carnale sola eutroq
enimfit ex anima scilic&
qd sineilla delectatio nulla sen¬
titur ex carneaũ qo sineilla
carnalis delec̃tio ñ sentitur
carnemitaq: concupiscentẽ
aduessus spm̃ dicit a postolus

Expanded text:
curratur, ne, cum mortui fuerint, curratur, ne, cum mortui fuerint, nihil fieri possit quod prosit, non uidemus, quid aliud possit intellegi, nisi unumquemque paruulum non esse nisi Adam et corpore et anima et ideo illi Christi gratiam necessariam. aetas quippe illa in se ipsa nihil egit uel boni uel mali; proinde ibi anima innocentissima est, si ex Adam propagata non est. unde quomodo possit iuste ire in condemnationem, si de corpore sine baptismo exierit, quisquis istam sententiam de anima tenens potuerit demonstrare mirandus est. Uerissime arnem; sed tamen carnem sine anima concupiscere nihil posse puto quod omnis doctus indoctusque non dubitet. ac per hoc ipsius concupiscentiae carnalis causa non est in anima sola, sed multo minus est in carne sola. ex utroque enim fit: ex anima scilicet, quod sine illa delectatio nulla sentitur, ex carne autem, quod sine illa carnalis delectatio non sentitur. carnem itaque concupiscentem aduersus spiritum dicit apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ in illo non &iã faecđm
animamfuerunt. Cauendũ
est enim neuelds̃ uideat᷑ auc¬
tor. ẽẽ. peccati siadanimam
carni inqua eã peccareneces¬
sesit ł possit eẽ anima pra&
ipsius xpĩ cuiliberandȩ a pec¬
cato non sit xpi ana gratia
neces saria quia non pecca¬
uit in adamsiom nes in
percas se sec dłm
carnem tantũ quȩ deillo creata ÷
Non &iamsaecundũ animã
dictũ ẽ. quod usq ad eo contra¬
rium ẽ. ecclesia sticefidei ut
parentes ad ꝑcipiandã gratiã
scĩ baptismi &iã cum paruto¬
lis atq in fantibus currant
Inquib si hoc uincũ pec catisol¬
uit᷑ quod tantũ modo carnis
non &iã quod animȩ ẽ: merito
querit᷑ quid eis ob e&. si in illa
a&ate decorpore sinebaptis¬
moexierent: Sienim ꝑ hocsa¬
cramentũ corporieorũ con¬
sulit᷑ non & animaedeberent
& mos tui baptizari atcũui¬
de amus hoc uniuers aliter
ecclesiã r&inere utcũ ui uen¬
tib currat᷑ & uiuentib suc¬

Expanded text:
carnem in illo, non etiam secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt? Cauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare necesse sit, uel possit esse anima praeter ipsius Christi, cui liberandae a peccato non sit christiana gratia necessaria, quia non peccauit in Adam, si omnes in eo peccasse secundum carnem tantum, quae de illo creata est, non etiam secundum animam dictum est: quod usque adeo contrarium est ecclesiasticae fidei, ut parentes ad percipiendam gratiam sancti baptismi etiam cum paruulis atque infantibus currant, in quibus si hoc uinculum peccati soluitur, quod tantummodo carnis, non etiam quod animae est, merito quaeritur, quid eis obesset, si in illa aetate de corpore sine baptismo exirent. si enim per hoc sacramentum corpori eorum consulitur, non et animae, deberent et mortui baptizari; at cum uideamus hoc uniuersaliter ecclesiam retinere, ut cum uiuentibus curratur et uiuentibus suc
Abbreviated transcription (Latin):
m& sententiã sed utriq possit
ac cõmodari quod scriptum est.
Perhunũ hominẽ peccatũ in
hunc mundũ intrauit & per
peccatũ mors. & ita in om̃s homi
nes pestransiit in quo omnes
:peccauer. Et patilo postsi
s cut ꝑunius delictũ in omnes
homines & condemnationẽ
ita & ꝑ unius iustificationẽ
in om̃s homines adiustifica¬
tionẽ uitae: Sicut enimꝑ
in oboedientiã unius homi¬
nis peccatores constituti sunt
multi ita & ꝑunius oboedien¬
stia usticonstituent᷑ multi.
Echis enim uerbis a postoli
qui defendunt ani¬
marũ
propaginem sententiam suam
peccatũ uł peccatos non cogimur
in his uerbis exparentib animã
credere siaũt quamuis ꝑ inlece¬
bram carnis non tamen peccat
nisi anima quo modo acipien¬
dum ẽ. quod dictũ ẽ. in quo om̃s
peccauerunt. sinonefadam.
&iã anima sicut caro propa¬
gata ẽ. Aut quo modo ꝑ illius
in oboedientiã peccatores cons¬
titutis: Sitantũ secundum

Expanded text:
met sententiam, sed utrique possit met sententiam, sed utrique possit adcommodari, quod scriptum est: per unum hominem peccatum in hunc mundum intrauit et per peccatum mors, et ita in omnes hoomnes peccauerunt; et paulo post: sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. sicut enim per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi. ex his enim uerbis apostoli qui defendunt animarum propaginem sententiam suam peccatum uel peccator, non cogimur in his uerbis ex parentibus animam credere; si autem quamuis per inlecebram carnis non tamen peccat nisi anima, quomodo accipiendum est, quod dictum est : in quo omnes peccauerunt, si non ex Adam etiam anima sicut caro propagata est? aut quomodo per illius inoboedientiam peccatores constituti sunt, si tantum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
liquid tam cestũ proferat᷑ quam
cesta proferunt᷑ quib ostendit᷑
quod dr̃ animã fecerit. ł quodeã
primo homini dederit quo ã mo¬
do ꝑdiuini eloqui testimoniũ
istaquestio soluatus ignorofienĩ
scriptũ e& qd similit᷑ sufflaue¬
ritds̃ in faciem sormatae mulie¬
ris & facta fuerit in animam
uiuã iam quidemplurim aimlu¬
cis acceder& quacuiq formate
carnihominis nonefparentibus
darianimã crederemus ad huc
tamenex pectar&ur qui propri
atener&ur inprolequi nobis
modus usitatus ẽ. hominis ef
homine:. Prima uero mulies
aliter facta ẽ. & ideo adhuc
dici potest anim am propterea
non ex adam diuinitus euae
datã quia non ex illo tãquã¬
q proles osta ẽ. Si aute hominiq
primus ex illis natus ẽ cõme¬
morarat scriptura non ecpa¬
rentib: ductã sed de suꝑ animã
data illudiam inc&eris &iã¬
tacentescriptura o pos ter& in¬
tellegi. nunc itaq & illud con¬
sideremus utrũ neutrã confir¬

Expanded text:
liquid tam certum proferatur, quam liquid tam certum proferatur, quam certa proferuntur, quibus ostenditur, quod deus animam fecerit uel quod eam primo homini dederit, quonam modo per diuini eloquii testimonium ista quaestio soluatur ignoro. si enim scriptum esset, quod similiter sufflauerit deus in faciem formatae mulieris et facta fuerit in animam uiuam, iam quidem plurimum lucis accederet, qua cuique formatae carni hominis non ex parentibus dari animam crederemus, adhuc tamen expectaretur, quid proprie teneretur in prole, qui nobis modus usitatus est hominis ex homine. prima uero mulier aliter facta est, et ideo adhuc dici posset animam propterea non ex Adam diuinitus Euae datam, quia non ex illo tamquam proles orta est. si autem homini, qui primus ex illis natus est, commemoraret scriptura non ex parentibus ductam, sed desuper animam datam, illud iam in ceteris ettacente scriptura oporteret intellegi. Nunc itaque et illud consideremus, utrum neutram confir
Abbreviated transcription (Latin):
a modũ ergo caronon redit
ad homines exquibus creata .ẽ.
sed ad terra unde primi homi¬
niformata .ẽ. Ita sp̃s non re¬
ditad homines a quibus trans¬
fususe sed ad dm̃ a quo prima e
illi carnidatus ẽ: quo testimo¬
nio sane satis ammonemur
ex nihi lodm̃ fecisse animam
quam primo hominidedit
non ex aliqua iã facta creatu¬
ra sicut corpus exterra & ideo
cum redit non hab& quoredeat
nisi ad auctorẽ qui ea dedit:
Non ad eam creaturã ex qua
facta ẽ. sicut corpus ad terrã.
Nulla ẽ. enim creatura ext̃
qua facta .e: quia exnihilo fac¬
ta ẽ ac ꝑ hoc ad factoremredit
quaeredita quo exnihilo facta
.ẽ non enim om̃s redeunt
quoniã s̃ de quib dicitꝰ sp̃s ã¬
bulans & non reuestens.
quo circa difficile ẽ. quidem
omnia dehacre scripturarũ
scã rum testimonia colligere
quod & si fieri pos sit ut non
solũ commemorent᷑. sed &iã ꝑtrac¬
tent᷑ in magnã sermonis longitu¬
dinem ꝑgunt. Sed tamennisi a¬

Expanded text:
admodum ergo caro non redit admodum ergo caro non redit ad homines, ex quibus creata est, sed ad terram, unde primo homini formata est, ita et spiritus non redit ad homines, a quibus transfusus est, sed ad deum, a quo primae illi carni datus est. Quo testimonio sane satis admonemur ex nihilo deum fecisse animam, quam primo homini dedit, non ex aliqua iam facta creatura sicut corpus ex terra; et ideo, cum redit, non habet. quo redeat, nisi ad auctorem, qui eam dedit, non ad eam creaturam, ex qua facta est, sicut corpus ad terram. nulla est enim creatura, ex qua facta est, quia ex nihilo facta est, ac per hoc ad factorem redit, quae redit, a quo ex nihilo facta est. non enim omnes redeunt, quoniam sunt, de quibus dicitur: spiritus ambulans et non reuertens. , Quocirca difficile est quidem omnia de hac re scripturarum sanctarum testimonia conligere: quod etsi fieri possit, ut non solum commemorentur sed etiam pertractentur, in magnam sermonis longitudinem pergunt; sed tamen, nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ erat quid suꝑbit ra &ci¬
nis Perlcoculũ quippefidei
contuentes diiustitiã ut ñ
uellint constituere suã sem&
ipsos despiciunt sicut iobdix̃
& distabescunt & estimant
s& erra & cinerẽ. Hoc est enĩ
& inpuluerẽ suũ conuesten¬
tur. Ac cepto autẽ spũ didi¬
cunt uiuo autẽ iam non ego
uiuit aũ in mecp̃s. Sicin
apud eclesiasten scriptũ :
alterũ suffragatur sed interutrũ¬
que consistir: Cum enĩ istedixe¬
rint hinc probarinon aparen¬
tibus sed adõ animamdari quod
conuersopuluere interrã suã
illum respondent illiutiq: ita
estredit enĩ sps̃ addm̃ qui eum
dedit hominiprimo quando in
eius faciem sufflauit. Conũ¬
sopuluere id ẽ humano corpore
in terrã unde primitus factũ :÷
neque enimad parentes erat
sp̃s rediturus quam uis inde
sitcreatus. Exillo uno queho¬
mini primodatus ẽ. sicut nec
ipsacaro post mostẽ ad paren¬
tes reuestit᷑ a quib eã ceste

Expanded text:
dictum erat: quid superbit terra et cidictum erat: quid superbit terra et cinis? per oculum quippe fidei contuentes dei iustitiam, ut non uelint constituere suam, semet ipsos despiciunt, sicut Iob dicit, et distabescunt et aestimant se terram et cinerem; hoc est enim: et in puluerem suum conuertentur. accepto autem spiritu dei dicunt: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. sic inapud Ecclesiasten scriptum esalteram suffragatur, sed inter utramque consistit. cum enim isti dixerint hinc probari non a parentibus, sed a deo animam dari, quod conuerso puluere in terram suamillum, respondent illi: utique ita est. redit enim spiritus ad deum, qui eum dedit homini primo, quando in eius faciem sufflauit conuerso puluere, id est humano corpore, in terram suam, unde primitus factum est. neque enim ad parentes erat spiritus rediturus, quamuis inde sit creatus ex illo uno, qui homini primo datus est, sicut nec ipsa caro post mortem ad parentes reuertitur, a quibus eam constat
Abbreviated transcription (Latin):
qd eum homine sex hominibus
acciperintꝰ non eis poteritab
hominib reddi utre sargant.
quia non rursus que ammodũ
quandonatis a parentibus
ducitur. sed ds̃ eum redd& qͥ
resuscitat mostuos. Ac per
hoc eundẽ spm dixit eorum
cumoriunt᷑. diaũ cũ resur¬
gunt. quod poss illi qui non
exparentib sed dm̃ mitten¬
tianimas uenire adserunt
prosua opinione sic intelle¬
gere ut eorũ dixerit sp̃mcõ
moriunt᷑ quia in eis erat & ab
eis exitdĩaũ cũ resurgunt.
quod ab ipsomittit̃ ab ipsored¬
ditur. Proinde &iã hoctes¬
timoniũ neutris eorũ aduer¬
satur. ego uero arbrtros
melius intelegi hoc dictũ
degratiadi qua in terius reno¬
uamur: omnuũ enim superbotũ
secundum terrenũ hominem
uiuentium & desua uanitate
praesumentiũ quod ammodo
aufestur sp̃s proprius cũ ex¬
uunt seaue terẽ hominem
& infirmant᷑ ut ꝑficiant᷑ ex̃¬
pulsa superbia dicentes dño
ꝑ humilẽ confessionẽ memer¬
to quia puluis sumus quibus

Expanded text:
quod eum homines ex hominibus quod eum homines ex hominibus acceperint: hominibus reddi, ut resurgant, quia non rursus quemadmodum, quando nati sunt, a parentibus ducitur, sed deus eum reddet, qui resuscitat mortuos. ae per hoc eundem spiritum dixit eorum, cum moriuntur, dei autem, cum resurgunt. quod possunt illi, qui non ex parentibus, sed deo mittente animas uenire adserunt, pro sua opinione sic intellegere, ut eorum dixerit spiritum, cum moriuntur, quia in eis erat et ab eis exit, dei autem, cum resurgunt, quod ab ipso mittitur, ab ipso redditur. proinde etiam hoc testimonium neutri eorum aduersatur. Ego uero arbitror melius intellegi hoc dictum de gratia dei, qua interius renoamur. omnium enim superborum secundum terrenum hominem uiuentium et de sua uanitate praesumentium quodammodo aufertur spiritus proprius, cum exuunt se ueterem hominem et infirmantur, ut perficiantur expulsa superbia, dicentes domino per humilem confessionem: memento, quia puluis sumus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
non potuis se exoperibus dici
sed ecuocante maior seruiat
minon. Cum de geminis age¬
r& ad huc in rebec ce utero
constitutis: sequestremus
ergo paululũ hoc delibro
sapientiae testimonium
Neque enim neglegendis
seuerent seu uerũ sapiant qui
hoc specialit̃ & singulariter
deanima illa dic cumputant
mediatoris di & hominum
hominis xp̃iiħ urquod sinecerse
fuerit : qualis sit postea conside¬
rabimus: ut sixpõ conueniren
potuerit : q̃ ramus quem a modũ
id accipere debeamus. Ne con¬
tra a postolicã ueniamus fidẽ.¬
putantes ab ere animas aliqua
merita operũ suorũ. prius quã
incipiant incorporib uiuere ::
Nunc illud uideamus quẽ am¬
modũ dictũ sit: Aferspm̃
eorum: & deficient & inpulue¬
rem suum conuestentur:
Emitte spm̃tuũ &creabim
tur & innouabis faciem terre:
Pro illis enim qui arbitrant᷑
animas exparentib si cut
corpora crearihoc uid&ur
sõnarecum sic intellegitur
ut spm eorũ proptera dixert

Expanded text:
non potuisse se ex operibus dici, non potuisse se ex operibus dici, sed ex uocante: maior seruiet minori, cum de geminis ageret adhuc in Rebeccae utero constitutis. sequestremus ergo . paululum hoc de libro Sapientiae testimonium; neque enim neglegendi sunt, seu errent seu uerum sapiant, qui hoc specialiter et singulariter de anima illa dictum putant mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu. quod, si necesse fuerit, quale sit postea considerabimus, ut, si Christo conuenire non potuerit, quaeramus, quemadmodum id accipere debeamus, ne contra apostolicam fidem ueniamus putantes habere animas aliqua merita operum suorum, priusquam incipiant in corporibus uiuere. Nunc illud uideamus quemadmodum dictum sit: auferes spiritum eorum, et deficient et in puluerem suum conuertentur. emitttur; et innouabis faciem terrae. pro illis enim, qui arbitrantur animas ex parentibus sicut corpora creari, hoc uidetur sonare, cum sic intellegitur, ut spiritum eorum propterea dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
enim uid&ur attesta riopinio¬
niqua non exuna propagari
sed desuꝑ animȩ uenirecre¬
dunt᷑ ad corpora: uerũ tam̃
quidẽ sostitussũ animã bo¬
nam: quasi utin illo a¬
nimarũ fontesiullus . ẽ. ali¬
ae sint animaebone. aliae
non bonae quae soste quadã
excunt qua enã cui homini
tribua t᷑ aut alias ds̃ adorã
concntorum ł nascentium
faciatbonas aliis nonbonas.
quaru quisq habeat soste qua e
acciderit: Mirum si hoc eos
saltim adiubat qui credunt
animas alibi factas singillatĩ
mittia dõ singulis quibus que
corporibus hominũ ac non
illos potius quipro meritis o¬
perum quae antecorpus ege¬
runt incorpora mittiamas
dicuntꝰ secundũ quid enĩalie
bonae aliaenonbone uenire
ad corpora pos sunt putari
nisi saecundũ opera sua. Neq
enim saecđm naturã in qua fi¬
unt ab illo quioms naturas
bonas facit : Sed absit ut con¬
tradicamus a postolo quidicit
Nondũ natus nihil egisseboni
aut mali : Vnde confirmat

Expanded text:
enim uidetur adtestari opinioenim uidetur adtestari opinioni, qua non ex una propagari, sed desuper animae uenire creduntur ad corpora. uerum tamen quid est: sortitus sum animam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeunt, quaenam cui homini tribuatur, aut alias deus ad horam conceptorum uel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. mirum, si hoc eos saltem adiuuat, qui credunt animas alibi factas singillatim mitti a deo singulis quibusque corporibus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, in corpora mitti animas dicunt. secundum quid enim aliae bonae, aliae non bonae uenire ad corpora possunt putari nisi secundum opera sua? neque enim secundum naturam, in qua fiunt ab illo, qui omnes naturas bonas facit. sed absit, ut contradicamus apostolo, qui dicit nondum natos nihil egisse boni aut mali, unde confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
enim sumus figmentũ creatũ
inxp̃o ihũ in operibonis: non
enim ꝑhanc gratiã fidei cor¬
pora nr̃a creata ł fincta pos¬
sumus intellegere: sed sicut
inpsalmodictũ .ẽ. cormundũ
crea in meds̃: Hinc eẽ &iam
illud puto qui finxit spm̃ ho¬
minis in ipso: tamquã aliud
sit factã animã mittere ali¬
ud in ipso homine facereid.ẽ.
reficere acrenouare ⁊ sed&i¬
am hoc sinon degratia inqua
renouamur sed denatura
inqua nascimur intellegam :
ad utrãq sententiã duci poti
quia lexuna illa primi hominis
tam quã semen animae adtrac¬
tum ipsefingit in homine ut
ui uific& corpus siues pm̃ uitȩ
non ex illa propagine. sed aliun¬
de corpori infusum ipseitidem
fingit permostales sensus car¬
nis ut fiat homo inanimam
uiuam Illud sane delibro sa¬
pientiae ubia it sostitus sum
animã bonã. & cum essẽ ma¬
gis bonus ueniad corpus in¬
quo inquinatũ diligentiorẽ
considerationẽ flagitatꝰ magis

Expanded text:
enim sumus figmentum creati enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. non enim per hanc gratiam fidei corpora nostra creata uel ficta possumus intellegere, . sed sicut in psalmo dictum est: cor mundum crea in me, deus. Hinc esse etiam illud puto: qui finxit spiritum hominis in ipso; tamquam aliud sit factam animam mittere, aliud in ipso homine facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen animae adtractum ipse fingit in homine, ut uiuificet corpus, siue spiritum uitae non ex illa propagine, sed aliunde corpori infusum ipse itidem fingit per mortales sensus carnis, ut fiat homo in animam uiuam. Illud sane de libro Sapientiae, ubi ait: sortitus sum animam bonam et, cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum, diligentiorem considerationem flagitat. magis
Abbreviated transcription (Latin):
quadicit singulas singulis fa¬
cere sicut illiunã ñ exilla e&e¬
ras. Illud enĩ quod ꝑesaiam
dicit omneflatũ egofeci. Cum
hoc eũ deanimadicere quaese¬
quunt᷑ satisostendant : ad utrũ¬
que accipipotest: Nã siue ex
una primi bominis anima siue
exaliquo suo secr&o: Omnes
procul dubio animas ipsefac̃
& illud quod scriptũ .ẽ: Quifir¬
xit singi latim corda eorum
si nomine cordẽ uolu erimus
animas intellegere : neque
hoc repugnat cuiquã duorũ
dequib nunc abigimus: siue
enim ecuna illa qua flauit
in faciem primi hominis
ipse utiq singulas fingit sicut
&iã corpora siue singulas uel
fingat & mittat. uel in eisipsis
quibus miserit easfingat: Quã¬
qua hoc non mihi uideat᷑ dictũ
nssieceo quod pgratiã nr̃a eani¬
mae adimaginem dĩ renouati¬
onem formant᷑: undedicita¬
postolus gratia enim saluifac¬
tiestis ꝑfidem : & hoc non efuo¬
bis sed dĩdonũ e non ecoperi¬
bus nefostequis extollatͥ⁊ ipsius

Expanded text:
qua dicitur singulas singulis faqua dicitur singulas singulis facere, sicut illi unam, non ex illa ceteras. illud enim, quod per Esaiam dicit: omnem flatum ego feci, cum hoc eum de anima dicere quae sequuntur satis ostendant, ad utrumque accipi potest. nam siue ex una primi hominis anima siue ex aliquo suo secreto omnes procul dubio animas ipse facit. Et illud, quod scriptum est: qui finxit singillatim corda eorum, si nomine cordium uoluerimus animas intellegere, neque hoc repugnat cuiquam duorum, de quibus nunc ambigimus. siue enim ex una illa, quam flauit in faciem primi hominis, ipse utique singulas fingit, sicut etiam corpora, siue singulas uel fingat et mittat uel in eis ipsis, quibus miserit, eas fingat, quamquam hoc non mihi uideatur dictum, nisi ex eo, quod per gratiam nostrae animae ad imaginem dei renouatione formantur. unde dicit apostolus: gratia enim salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur. ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ : Quando sufflauit &
ait accipite spm̃ scm̃ sed utiq
sgnificatũ ẽ. sic &iamabipso
procedere spm̃ scm̃ quo modo
ab eius corpore flatus ipsepro¬
cessit : Sed qui a mundus non
itadõ coaptat᷑ adunitatem
ꝑsone : Sicutcaro illa uerbo
cius unigenito filio non pos¬
sumus dicere ita ee. animan
de subtantiadĩ: quẽ ammodũ
flatus ille aquat tuor uentis
denatura mundi factus. ẽ:
sed tamen aliud eũ fuisse aliił
significasse putõ quod exemplo
factus excorporednĩ proce¬
dentis. recte intellegi potest.
&iam sihie zehiel proph& a illo
loco. Non resurrectionẽ carnis
qualis proprie futura ẽ. sed
in opinatã deperatipopuli re
pleuit orbem terrarũ figurata
reuelatione praeuidit Illuder¬
goiã uideamus cuina potius
sententiae diuina testimonia
suffragent᷑ et̃ nequadicit ur
una animã dm̃ fecisse. & dedisse
primo homini undec& eras
facer& sicut ex eius corpore
c& era hominũ corpora aneu

Expanded text:
spiritus sancti, quando sufflauit et spiritus sancti, quando sufflauit et ait: accipite spiritum sanctum, sed utique significatum est sic etiam ab ipso procedere spiritum sanctum, quomodo ab eius corpore flatus ipse processit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse animam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo loco non resurrectionem carnis, qualis proprie futura est, sed inopinatam desperati populi reppleuit orbem terrarum, figurata reuelatione praeuidit. Illud ergo iam uideamus, cuinam potius sententiae diuina testimonia suffragentur: eine, qua dicitur unam animam deum fecisse et dedisse primo homini, unde ceteras faceret, sicut ex eius corpore cetera hominum corpora, an ei,
Abbreviated transcription (Latin):
intellegere tutius ÷ igitur de
huius modi rebus non humanis a ge¬
reconiecturis sdiuina testimoni
a ꝑscrutari: quod ergo exange¬
lis tã quã parentib: ds̃cre&
animas ñ ulla mihi deca nonicis
libris occurrit auctoritas mul¬
tominus itaq: exmundicorporeis
elementis nisi forte illud mo u&
quod apud hiezechielem ꝓpħam
Cum demonstraturresurrec¬
tiomortuorũ red integatis
corporibus exquat tu oruentis
caelrãduocatur sp̃s quo ꝑflan¬
te. uiuificentur ut surgant sic
spita in mostuos hos& uiuant
& proph& aui sicut p̃cepit
mihidñs: & introut sp̃s ui¬
te in eos. & reuixer & ste¬
terunt super pedes suos
congregatio multa ualde
Vbi mihi uid&ur proph&i¬
ce significatũ. non ef illo tan¬
tum cãpo ubires ipsa demons¬
trabat᷑. sed ectoto cirb&erra¬
rum resurecturos homines.
& hoc ꝑ flatũ quat tuor mun¬
di pastium fuisse siguratum:
Neque enim&iã flatus ille es
corporednĩ substantia erat

Expanded text:
intellegere. tutius est igitur de intellegere. tutius est igitur de huius modi rebus non humanis agere coniecturis, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mouet, quod apud Ezechielem prophetam, cum demonstratur resurrectio mortuorum, redintegratis corporibus ex quattuor uentis caeli aduocatur spiritus, quo perflante uiuificantur, ut surgant. sicinspira in mortuos hos, et uiuant. et prophetaui, sicut praecepit mihi dominus, et introiuit spiritus uitae in eos, et reuixerunt et steterunt super pedes suos, congregatio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini substantia erat
Abbreviated transcription (Latin):
maenaturã : nec innaturam
corporis conuesti utq̃iam fuit
anima fiat corpus nec inna¬
turã animȩ in rationalis. ilq̃
fuit anima hominis. fiat pe¬
coris nec innaturã dĩ utq fuit
anima. fiat qđ ẽ ds̃atq: ita
uicissim: nec corpus nec animã
inrationalẽ nec substantiã
quads̃ ÷ conuesti & fieri ani¬
mã humanã: Illud &iã non
minus cestũ. eẽ deb& animã
non ẽẽ : nisi creaturã dĩ: Qua¬
propt̃ sine quedecorpore neq
de anima inrationali. neque
de seipso ds̃ anima hominifecit.¬
restat ut aut denihilo eam faciat
aut de aliquas piritali tam̃ratio¬
nali creatura: Sed denibilo fie¬
ri aliquid consumatis operibus
quib: creauit omnia simulĩuolen¬
tũ ÷ uelle monstrare & utrum
ꝑspicuis documentis obtineri
posit ignorone exigendũ : a no¬
bis quod ł conp̃hendere homon
ual& ł seiam ualeatꝰ mirũ siꝑ
suaderecuiquam pot: nisi tali
qͥ &ĩã nullo homine docere conap¬
te : potest &iam ipse talealiquid

Expanded text:
mae naturam nec in naturam mae naturam nec in naturam corporis converti, ut, quae jam fuit anima, fiat corpus, nec in naturam animae inrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris, nec in naturam dei, ut quae fuit anima, fiat quod est deus, atque ita uicissim nec corpus nec animam inrationalem nec substantiam, qua deus est, conuerti et fieri animam humanam. illud etiam non minus certum esse debet animam non esse nisi creaturam dei. quapropter, si neque de corpore neque de anima inrationali neque de se ipso deus animamrestat ut aut de nihilo eam faciat, aut de aliqua spirituali, tamen rationali creatura. Sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec exigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
mas insere quales nunc facit
atq inserit: Qua propt nihiliã
timentes necontra uerba libri
huius que de prima illa sexdie¬
rum conditione conscriptas :
q̃lib& harũ triũ sententiarũ
probalitas uicerit senti reui¬
deamurꝰ suscipiamus diligen¬
tiorẽ qua estionis huius ꝑtrac¬
tationẽ quantũ adiuuat ds̃. ne
foste fieripossit ut si non liqui¬
dã dequadubitare ultra nonde¬
beat. tã ceste acceptabilẽ dehac
resentiã non ciscamur ut eã
tenere donec cestũ ali quid elu¬
cescat. non sit ab surdum: qd¬
sine hoc quide potuerimus docu¬
mentorũ momentis undique
parit̃q nutantibus. saltẽ non
uidebit᷑ nrã dubitatio laborẽ
dfuitasse quȩrendi sed ad fir¬
mandi temerita pis itẽ. Vt
mesiquis rectã iam cestus .ẽ.
doceredign&ur si que uero nec
diuini eloqui nec ꝑspicueratio¬
nis auctoritas. sed sua p̃sumtio
cestũ fecerat dubitare  mecũ
non de dign&ur : Ac primum
illud firmissime teneamus ani

Expanded text:
mas inseri, quales nunc facit mas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum i
Abbreviated transcription (Latin):
mus cauendu e. nefrustratã
diligentscriptura conmendaet
seediebus consumas sed momnia
opera sua quȩ fecithona ueolde
si aliquas adhucnaturas fuerat
crcaturas. nec ipsas nec earũ
ibrationes causalit̃ fecerit nisi
in tellegat rationẽ qui demsin¬
gillatim faciendarũ anima¬
rum: Nascentib: quib.q dandarũ
in seipsohabere. non increatura
aliqua condidisser sed quia non¬
alterius generis creatura est
anima quã illius. secundum
quam sexto diefactus ẽ. homo
adimaginẽ di : non rectedm̃ ea
facere nunc q̃ tunc non con¬
sumauitꝰiam enim tunc ani¬
mã fecerat : quales & nunc facit
&ideo non aliqđ nouum crea¬
curaegenus nunc facit quoo
tunc insuis consũmatis operi¬
bus non creauit nec contrail¬
lascausales rationes rerum
futurarũ quas uniuersitati
tuncindidit: haec eius opera¬
to e: Sed potius secundum ipsas
quando quidem corporib huma¬
nis quoru exillis ꝓrimis operib
propagatio continuata sue cessio¬
neprotendit᷑ tales congruit ani¬

Expanded text:
ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sedalterius generis creaturae est anima quam illius, secundum quam sexta die factus est homo ad imaginem dei, non recte dicit deum ea facere nunc, summauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operaio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit ani
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur nonsicutuirieus aliundeco pus
aliunele anima: Hoc ipsum quod alio
modo faciebat scriptur&: potius
tacere nondebuit. Ne bocitidem
factum putaremus quodiamde
e canima uiri animã facta ẽẽ mu¬
lieris conuenientius credit᷑ eo ipso
no siammonere uoluisse: nihilbic
aliuo putare. quã deuirianima
noueramus id ẽ simitdatam
eẽ mulieri cũ praesentime&
euidentis si me occasnis locus:
utsi non tunc quando forma¬
ta ẽ. postea cestedicer&ur. Vbiait
adam: hoc nunc osefossibus meis:
& caro de carne mea. Quanto e¬
nĩ carius amantiusq dicer&&
anima de animamea: Non tam̃
hinctã magna questio iã soluta ẽ.
ut unũ horũ manifestũ cestũq: te¬
neamus : quã obrẽprimũ uidendũ
e: utrũ scã scriptura librihuius
ab eius exordio ꝑtractata. hinc
nos dubitarepermittat: Tunc
recto fostas sorequirimus : autq̃¬
nã sententia potius eligandasit.
aut inre huius incestaquẽ modũ

Expanded text:
retur, non sicut uiri eius aliunde corpus, retur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itidem factum putaremus, quod iam de ex anima uiri animam factam esse mulieris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, quam de uiri anima noueramus, id est similiter datam esse mulieri, cum praesertim esset euidentissimae occasionis locus, ut, si non tunc, quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. quanto enim carius amantiusque diceret: et anima de anima mea! non tamen hinc tam magna quaestio iam soluta est, ut unum horum manifestum certumque teneamus. Quamobrem primo uidendum est, utrum sancta scriptura libri huius, ab eius exordio pertractata, hinc nos dubitare permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus ł intellegeremꝰ auts.¬
ł ceste crederemus : autsiboçꝓp¬
terea scriptura ñ tacuit: neanimã
quoque sicut hominis carnem de
t̃ra factã eẽputaremꝰ : deb uit&
demulieris anima nontaceriꝰ ne
put ar&ur extraducesi hocuo¬
inquiunt quo d ineis faciem flaue¬
ritꝰ quia illud ẽuerum quo da amima
x homin ꝓpagata: :huic suspitieni
sacile occurritur :siemm ꝓpt ercapu¬
tanta nimam mulieris ex anim auiri
factamquia non scriptũ qued in
malieris faciem flaueritds. quar
credunt ex uiro animatam semina
quando neid quidem scriptũ : : un¬
de sids̃ om̃s animas hominum nas¬
contium sicut pͥmã fecit: ꝓpterea
scriptura de aliis tacuit q̃ m̃ possa
quod inuna factum com̃moratum
& iui dec&eris prudenter intelle¬
gisituq sio postuit nos ꝑ hane scro¬
turam debacre aliquid ammone¬
rimagis si aliquid aliud fieb infe¬
mina quod in uiro factum non erat:
utex carne animata eius anima duco¬

Expanded text:
diuinitus uel intellegeremus uediuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc ueinquiunt, quod in eius faciem flauerit deus, quia illud est uerum, quod et anima ex homine propagata est. Huic suspicioni facile occurritur. si enim propterea putant animam mulieris ex anima uiri factam, quia non scriptum est, quod in mulieris faciem flauerit deus, cur credunt ex uiro animatam feminam, quando ne id quidem scriptum est? unde, si deus omnes animas hominum nascentium sicut primam facit, propterea scriptura de aliis tacuit quoniam posset, quod in una factum commemoratum est, etiam de ceteris prudenter intellegi. itaque si oportuit nos per hanc scripturam de hac re aliquid admoneri, magis, si aliquid aliud fiebat in femina, quod in uiro factum non erat, ut ex carne animata eius anima duce
Abbreviated transcription (Latin):
am quidem ordo ipse uid& exposco¬
reutdepeccato pͥmi hominis disse¬
ramus siquia decarne mulieris quẽ¬
ammodũ facta sit scriptura narrauit
tacuitaut̃ deanim& multo magis.
nos fecit intentos ut dehoo diligentus
inquiramus: quo ammodorofelli pos¬
sint siue nom possint. quicredunt ani¬
mam deanima hominis sicut decar
ne carnemfieri apparoitibus infilios
utriusq r ettraus susis seminib: hine
enim primitis ad hoc inouentur itli¬
sola ndo infaciem honius quemde
puluero funxcritut eeillaiamcas¬
recrearentur anime hominĩsicut
ex illius carne om̃ is & iam carobomi¬
indeeoa: ille quidem unde habuerit
corpus unde anim&̃ dictũ ÷ corpus ui¬
delic& pulueremterre : animã uero
flatudĩ atilla deillius laterȩ cafac¬
tadicatur mnondicit᷑ qd eam dẽ flardo
similiter animauertit tamqllam
utrũq deilloductum sił qui iamfu¬
erat animatus : autenim taceri
opostuit inquiunt &iamde anime
urriut eam sicut possimꝰ datam

Expanded text:
am quidem ordo ipse videtur exposcere ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, Scriptura narravit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint, sive non possint, qui credunt animam de anima hominis, sicut carnem de carne fieri, a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. Hinc enim primitus ad hoc moventur, ut disufflando in faciem hominis, quem de pulvere finxerat, ut ex illa jam caeterae crearentur animae hominum, sicut ex illius carne omnis etiam caro homiinde Eva: et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est; corpus videlicet pulverem terrae, animam vero flatum Dei: at illa de illius latere cum facta dicatur, non dicitur quod eam Deus flando similiter animaverit, tanquam utrumque de illo ductum sit, qui jam fuerat animatus. Aut enim taceri oportuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Vtrũ hoc qđ modo dixi anin
illis primis dioperibus unã
animã primi hominis factã.
decuius propagine omnes ho¬
minum animae crearent in no¬
uas subinde animas fieri qua¬
rũ nulla ł ratio facta p̃cesserit
in primis illis sexdierũ operibus
dĩ : Horũ aũ trium duopriora ñ
repugnant: Primis illis condi¬
tionib ubisimul omnia creata
sunt : si ue enim in aliqua creatura
tamquã iquan parenteratione
animȩ fac tasit. ut omnes animȩ
ab illagerent᷑. ad õ aucre arent.
quando singulis. homini¬
animȩ uelut inparenteratiop¬
lis: sedipia omnino cũ factus
dies facta sit anima. si cut ipsedies
sicut caelũ & tra. & celiluminari
ucongruent̃ dictũ:. fecit ds̃ ho¬
minẽ adimaginẽ suã : hoc uero
testium quo modo non repugn&
cissententiae. qua & sexcodio fao¬
tus accipitur homo adimagi¬
nem dĩ : & postdiem septimũ
uisibilit̃ creatos ñ tã facile uide¬
ripotest: Nouas quippeanimas

Expanded text:
sit: utrum hoc, quod modo dixi, an in sit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, an nouas subinde animas fieri, quarum nulla uel ratio facta praecesserit in primis illis sex dierum operibus dei. horum autem trium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a deo autem creentur, quando singulis hominianimae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas