comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum excissent. Loricati ut
pra scripsimus ex equis descenderunt: et magnum praelium fecerũt. sic ut
ex infinita hominum multitudine: pauci in oppidum se receperũt. hoc ti¬
more adductus sex. pom. litteras fratri misit. ut celeriter subsidio sibi ue¬
ret: ne pͥus Caesar cordubam caperet: ꝗͣ ille illo uenisset. Itaq EN. pom¬
peius ulla prope capta litteris fratris excitatus cum copiis ad Cordubam
er facere cȩpit. Caesar cum ad flumen bethim uenisset: neq propte
suꝑ ponte facto copias ad castra tripartito transduxit. Tenebant aduersũ
pidum e regione pontis trabes ut suprascripsimꝰ bipartito.Eo cum pom¬
peius sius copiis uenisset ex aduerso pari ratione castra ponit. Caesar ut
eum ab oppido cõmeatuq excluderet bracchium ad pontem ducere cȩpit.
ari idem condicione pompeius. hic inter duces duos fit contentio ut

Expanded text:
bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut bene magna multitudo ad equitatum concidendum cum exissent, loricati, ut supra scripsimus, ex equis descenderunt et magnum proelium fecerunt, sic uti ex infinita hominum multitudine pauci in oppidum se reciperent. Hoc timore adductus Sex. Pompeius litteras fratri misit ut celeriter sibi subsidio veniret, ne prius Caesar Cordubam caperet quam ipse illo venisset. Itaque Cn. Pompeius Ulia prope capta litteris fratris excitus cum copiis ad Cordubam iter facere coepit. § 5 Caesar, cum ad flumen Baetim venisset neque propter r ponit trabes; ita ponte facto copias ad castra tripertito traduxit. Tendebat adversum oppidum e regione pontis, ut supra scripsimus, tripertito.9 Huc cum Pompeius cum suis copiis venisset, ex adverso pari ratione castra ponit. Caesar, ut eum ab oppido commeatuque excluderet, bracchium ad pontem ducere coepit: pari idem condicione Pompeius facit. Hic inter duces duos fit contentio uter
Abbreviated transcription (Latin):
pestate aduersa uehementiq uento afflictaretur. quẽ uis tempestatis ita
obscurabat: ut uix proximum cognoscere posset. cuius incõmodum summã
utilitatem ipsis prebebat. Ita cum ad locum uenirent: iubet binos equites
dit ut sileat uerbum facere. nam id temporis conari ad murum accede᷑.
ut oppidum capiant. et ꝑtim tempestate impediti uigiles nõ poterãt di-¬
ligentiam praestare. ꝑtim illo responso deterrebantur. Cum ad portã
tionem in aduersarioꝵ castra fecerunt. sicut in illo facto cũ inscientibus
accidisset existimabant prope magna pars hominũ qui in his castris
isset: se prope captos esse. hoc misso ad ullam praesidio Caesar ut pom¬
peium ab illa oppugnatione abduceret ad cordubam contendit. Ex qͦ
nere Lordicatos uiros fortes cum equitatu ante praemisit qui simul
in conspectum oppidi se dederunt: cum equis non recipiuntur. hoc cordu¬
nsibus nequaquam poterat animaduerti: appropinquantibus ex oppido

Expanded text:
pestate adversa vehementique vento adflictaretur; aditusque vis tempestatis ita obscurabat ut vix proximum agnoscere possent. Cuius incommodum summam utilitatem ipsis praebebat. Ita cum ad eum locum venerunt, iubet binos equites it, ut sileat verbum facere: nam id temporis conari ad murum accedere, ut oppidum capiant; et partim tempestate impediti vigiles non poterant diligentiam praestare, partim illo responso deterrebantur. Cum ad portam tionem in adversariorum castra fecerunt. Sic in illo facto, cum inscientibus accidisset, existimabant prope magna pars hominum qui in his castris fuissent se prope captos esse. § 4 Hoc misso ad Uliam praesidio Caesar, ut Pompeium ab ea oppugnatione deduceret, ad Cordubam contendit, ex quo itinere loricatos viros fortis cum equitatu ante praemisit. Qui simul in conspectum oppidi se dederunt, cum equis recipiuntur, hoc a Cordubensibus nequaquam poterat animadverti. Appropinquantibus ex oppido
Abbreviated transcription (Latin):
mines ex suis oppidis ꝓfugere et in castra Caesaris deueĩre et de aduersari¬
oꝵ eius crudelitate a cerbitateq cõmemorare cȩpũt. Quoꝵ lachrymis q̃re¬
q Caesar cõmotus: cum antea stare cõstituisset in statiuis casts estate init
cunctis copiis auxiliisq coactis bellum cum suis aduersariis gerere cõstituit.
lr̃isq celeriter in siciliã in siciliã ad allienum et rabirium posthumiũ cõscͥp¬
ꝗͣ celerrime exercitus sibi transportaretur. africam prouĩciam ꝑire funditusq¬

Expanded text:
homines ex suis oppidis profugere et in castra Caesaris devenire et de adversarihomines ex suis oppidis profugere et in castra Caesaris devenire et de adversariorum eius crudelitate acerbitateque commemorare coeperunt. Quorum lacrimis querelisque Caesar commotus, cum antea constituisset e stativis castris aestate inita cunctis copiis auxiliisque accitis bellum cum suis adversariis gerere, hieme gerere instituit, litteris celeriter in Siciliam ad Alienum et Rabirium Postumum consc celerrime exercitus sibi transportaretur: Africam provinciam perire funditusq
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ pugnando capiũt. et p̃terea oppida duo getuloꝵ: quibꝰ cum conditionẽ ferret
ut oppido excederẽt: idq sibi uacuũ traderẽt: conditionẽq repudiassẽt. po¬
ta ab eis capti interfectiq sũt omnes. Inde progressus agros oppidaq uexa
nõ desistit. O iuibꝰ rebꝰ cognitis iuba cũ iam nõ longe a scipione atq eius ducibꝰ
abesset: capit consilium satius ẽẽ sibi suoq Regno subsidio ire: ꝗͣ dum alios
diuuaturus ꝓficisceretur. ip̃e suo Regno expulsus forsitan utraq: re exp¬
leret᷑. lta rursus se recepit: atq auxcilia etiã ab scipione abduxit sibi suisq
bꝰ timens elephantisq.xxx. relictis sus finibus oppidisq suppetiasq prc
crederet ip̃m sed aliquẽ legatum in africam cũ copiis uenisse conscͥptis lr̃is
cũ prouintiã omes ciuitates facit de suo aduẽtu certiores. Interĩ nobiles

Expanded text:
iebus pugnando capit et praeterea duo oppida Gaetulorum. Quibus cum condicionem ferret, iebus pugnando capit et praeterea duo oppida Gaetulorum. Quibus cum condicionem ferret, ut oppido excederent idque sibi vacuum traderent, condicionemque repudiassent, postea ab eo capti interfectique sunt omnes. Inde progressus agros oppidaque vexare non destitit. Quibus rebus cognitis Iuba cum iam non longe ab Scipione atque eius ducibus abesset, capit consilium satius esse sibi suoque regno subsidio ire quam, dum alios adiuturus proficisciretur, ipse suo regno expulsus forsitan utraque re expelleretur. Itaque rursus recipere atque auxilia etiam ab Scipione abduxit sibi suisque rebus timens elephantisque XXX relictis suis finibus oppidisque suppetias profeisquam crederet ipsum sed aliquem legatum in Africam cum copiis venisse, conscriptis litteris circum provinciam omnis civitates facit de suo adventu certiores. Interim nobiles
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝑ anni tempus in mari classes sine ꝑiculo uagari poterãt. neq ampliꝰ mił. pass.
UI. terrae africae quam uersus tenebãt: pabuliq inopia p̃mebant᷑. Qua necessi¬
te coacti ueterani milites eqͥtesq qui multa teͬra mariq bella confecissẽt: et
culis inopiaq tali saepe ẽẽnt cõflictati. alga elittore collecta: et aqua dulci elo
iumentis esurientibꝰ data uitã eoꝵ producebant. Dum haec ita fierẽt Rex
ba cognitis Caesaris difficultatibꝰ copiaꝵq paucitate: nõ est uisum dari spatiũ
conualescẽdi augendaꝵq euis oꝑum. Itaq comparatis eqͥtũ magnis peditũq
piis subsidio suis egressus e regno ire contendit. P. sitius interim et Rex bo
coniunctis sius copiis et cognito Regis iubȩ egressu propiꝰ eus Regnũ copias
as admouere cirthamq oppidũ opulentissimũ eius Regni adorti paucis d¬

Expanded text:
neque per anni tempus in mari classes sine periculo vagari poterant; neque amplius milia passuum neque per anni tempus in mari classes sine periculo vagari poterant; neque amplius milia passuum VI terrae Africae quoquo versus tenebant pabulique inopia premebantur. Qua necessitate coacti veterani milites equitesque, qui multa terra marique bella confecissent et periculis inopiaque tali saepe essent conflictati, alga e litore collecta et aqua dulci eluta et ita iumentis esurientibus data vitam eorum producebant. § 25 Dum haec ita fierent, rex Iuba cognitis Caesaris difficultatibus copiarumque paucitate — non est visum dari spatium convalescendi augendarumque eius opum: itaque comparatis equitum magnis peditumque copiis subsidio suis egressus e regno ire contendit. P. Sittius interim et rex Bochus coniunctis suis copiis cognito regis Iubae egressu propius eius regnum copias suas admovere, Cirtamque, oppidum opulentissimum eius regni, adortus paucis d
Abbreviated transcription (Latin):
appropinquaret: subito eruptione facta prostratos ꝑteritosq pompeianos in mare
auesq passim contulerunt. Ita re male gesta en. pompeius filiꝰ naues inde aue¬
tit neq postea littus attigit: classemq ad insulas baleares uersus cõuertit. Scipio
interim cum iis copiis quas pauloañ demonstrauimꝰ uticae grandi p̃sidio relicto ꝓ¬
ctꝰ pͥmũ adrumẽti castra ponit. Deinde ibi paucos dies cõmoratus noctu iti
facto cũ labieni et petrei se copiis coniungit. Atq unis castris factis. iiiͦ. pass.
longe considũt. Eqͥtatus interim eoꝵ circũ Caesaris munitiones uagari atq eos
iu pabulandi aut aquandi gratia extra uallũ progressi eẽnt excipere. Ita on
aduersarios intra munitiones cõtinere. Qua re Caesariani graui annona sũt cõ¬
ictati. ideo qđ nõdum neq ab sicilia neq ab sardinia cõmeatus supportatus e

Expanded text:
appropinquaret, subito eruptione facta prostratos perterritosque Pompeianos in mare appropinquaret, subito eruptione facta prostratos perterritosque Pompeianos in mare navisque passim compulerunt. Ita re male gesta Cn. Pompeius filius navis inde avertit neque postea litus attigit classemque ad insulas Balearis versus convertit. § 24 Scipio interim cum eis copiis quas paulo ante demonstravimus Uticae grandi praesidio relicto profectus primum Hadrumeti castra ponit, deinde ibi paucos dies commoratus noctu itinere facto cum Labieni et Petrei copiis coniungit, atque unis castris factis III milia passuum longe considunt. Equitatus interim eorum circum Caesaris munitiones vagari atque eos qui pabulandi aut aquandi gratia extra vallum progressi essent excipere: ita omnis adversarios intra munitiones continere. Qua re Caesariani gravi annona sunt conflictati, ideo quod nondum neque ab Sicilia neque ab Sardinia commeatus supportatus erat
Abbreviated transcription (Latin):
atq eques . ro. tumphauit atq nõ ita ille amplis rebꝰ gestis patͥs neq tã e¬
cellẽti maioꝵ digͥtate parta: neq tantis clientelis noĩsq claritate p̃ditꝰ in rẽ
.p. ẽ ingressus. Tu cõtra et patͥs nobilitate et dig̾tate. et ꝑte ip̃e satio aĩ magͥ¬
tudine diligentiaq praeditus: nõne eniteris et proficiscei̾s ad paternas eliẽtelaᷤᷤ¬
t auxiliũ tibi reiq .p. atq optimo cuiq efflagitatũ. His uerbis hoĩs grauissim
incitatus adolescentulus cũ nauiculis cuiusq modi geneiͬs. xXx. inibi paucis ro-¬
ratis profectus ipse abutica in mauritaniã regnũq bogudis ẽ in gressus. exped
erat ad oppidũ ascurum accedere coepit. In qͦ oppido praesidiũ fuit regiũ. Pompeio
adueĩente oppidani usq eo passi propius eũ accedere donec ad ip̃as ꝑtes ac muꝵ

Expanded text:
umphavit. Atque ille non ita amplis rebus patris gestis neque tam eumphavit. Atque ille non ita amplis rebus patris gestis neque tam excellenti dignitate maiorum parta neque tantis clientelis nominisque claritate praeditus in rem publicam est ingressus. Tu contra et patris nobilitate et dignitate et per te ipse satis animi magnitudine diligentiaque praeditus nonne eniteris et proficisceris ad paternas clientelas auxilium tibi reique publicae atque optimo cuique efflagitatum?' § 23 His verbis hominis gravissimi incitatus adulescentulus cum naviculis cuiusquemodi generis XXX, inibi paucis rostratis, profectus ab Utica in Mauretaniam regnumque Bogudis est ingressus expedituerat armatam, ad oppidum Ascurum accedere coepit; in quo oppido praesidium fuit regnum. Pompeio adveniente oppidani, usque eo passi propius accedere donec ad ipsas portas ac murum
Abbreviated transcription (Latin):
le maleuagabant᷑ incertae locoꝵ atq castroꝵ suoꝵ. Quas singulas scaphae.
uersarioꝵ complures adortae incenderãt atq expugnabãt. Flac re nũtiata Cae¬
sar classes circum insulas portusq disposuit qͦ tutius cõmeatus supportari poss&.
cato interim ꝗ vticae p̃erat. CN. pompeii filiũ multis uerbis assidueq ol¬
gare nõ desistebat. Tuus inꝗt pater istius aetatis cũ ẽẽt. et aĩaduertisset rẽ .p.
tatos patͥa ciuitateq carere. głia et animi magnitudine elatus pͥuatus adol
tulꝰ: paterni exercitus reliquiis collectis pene oppressam funditus et deletam
taliam urbemq Romanã in libertatẽ uendicauit: idemq diciliã. africam
numidiã. mauritaniam mirabili celeritate armis recepit. Quibꝰ ex rebꝰ sibi eã
dignitatem quae est ꝑgentes clarissima rarissimaq cõciliauit. Adolescẽtulꝰq

Expanded text:
dae male vagabantur incertae locorum atque castrorum suorum; quas singulas scaphae dae male vagabantur incertae locorum atque castrorum suorum; quas singulas scaphae adversariorum complures adortae incendebant atque expugnabant. Hac re nuntiata Caesar classis circum insulas portusque disposuit, quo tutius commeatus supportari posset. § 22 M. Cato interim, qui Uticae praeerat, Cn. Pompeium filium multis verbis assidueque obiurgare non desistebat. 'Tuus,' inquit, 'pater istuc aetatis cum esset et animadvertisset rem publtatos patria civitateque carere, gloria et animi magnitudine elatus privatus atque adulescentulus paterni exercitus reliquiis collectis paene oppressam funditus et deletam Italiam urbemque Romanam in libertatem vindicavit, idemque Siciliam, Africam, Numidiam, Mauretaniamque mirabili celeritate armis recepit. Quibus ex rebus sibi eam dignitatem quae est per gentis clarissima notissimaque conciliavit adulescent
Abbreviated transcription (Latin):
pia in africa ẽẽt: p̃terea ferrũ plumbũ mitteret᷑. Etiã anima duertebat frumẽto se
africa nisi portato uti nõ posse. Priore anno eĩ ꝓpter aduersai̾oꝵ delectꝰ.: qđ sti¬
diarii aratores milites ẽẽnt facti: messem nõ esse factam p̃terea ex omni africa
frumẽtum aduersarios in pauca oppida et bñ munita comportasse:omnẽq regio¬
ẽ africae exinanisse frumento. oppida p̃terea pauca q̃ ipsi suis p̃sidũis tueri
terãt: reliqua dirũ atq deleri: et eoꝵ in colas inter sua p̾sidia coegisse cõmigra¬
e agros desertos ac uacuatos eẽ. Hac necessitate Caesar coactus pͥuatos an¬
endo et blande appellando aliꝗͣtum numeꝵ frumẽti in sua p̃sidia congesserat: et
eo parato utebatur. Oꝑa eĩ interim ipse cotidie circiure et armatas cohortes in
in plaustris deligatos adrumẽtum deportari. naues interĩ Caesais oneraiȩ errabũ¬

Expanded text:
inopia in Africa esset, praeterea ferrum, plumbum mitteretur. Etiam animum advertebat frumento se in inopia in Africa esset, praeterea ferrum, plumbum mitteretur. Etiam animum advertebat frumento se in Africa nisi importaticio uti non posse: priore anno enim propter adversariorum dilectus, quod stipendiarii aratores milites essent facti, messem non esse factam; praeterea ex omni Africa frumentum adversarios in pauca oppida et bene munita comportasse omnemque regionem Africae exinanisse frumento, oppida praeter ea pauca quae ipsi suis praesidiis tueri poterant reliqua dirui ac deseri, et eorum incolas intra sua praesidia coegisse commigrare, agros desertos ac vastatos esse. § 21 Hac necessitate Caesar coactus privatos ambiendo et blande appellando aliquantum numerum frumenti in sua praesidia congesserat et eo parce utebatur. Opera interim ipse cotidie circuire et alteras cohortis in fuit, iubet in plaustris deligatos Hadrumetum deportari. Naves interim Caesaris onerariae errabun
Abbreviated transcription (Latin):
a castris alterum eodem quo tutiꝰ ultro citroq cõmeatus auxilia sine ꝑiculo sibi suc¬
currere possẽt. Tela tormentaq ex nauibus in castra comportare remigũ ꝑtem
one qua aduersarii leuis armatura interiecta int̾ eqͥtes suos int̃poneret᷑. sagut¬
riisq ex omnibꝰ nauibus ithireis syris et cuiusq generis ductis in castra compluri¬
bꝰ freq̃ntabat suas copias. Audiebat enĩ scipionẽ post diem tertiũ eius diei qͦ pre¬
iuũ factum erat appropinquare copias suas cũ labieno et petreio cõiungere: cuiꝰ
piae legionum octo equitũ quatuor miliũ esse nuntiabatur officinas ferrarias instru¬
ere: sagutaeq tela uti fierẽt complura curare: glandes funde̾ sudes cõꝑare: Lr̃as
siciliam nuntiosq mittere ut sibi crates materiẽq congerent ad arietes: cuiꝰi

Expanded text:
castris alterum eodem, quo tutius ultro citroque commeare auxiliaque sine periculo sibi succastris alterum eodem, quo tutius ultro citroque commeare auxiliaque sine periculo sibi succurrere possent, tela tormentaque ex navibus in castra comportare, remigum partratione qua adversarii levis armatura interiecta inter equites suos interponeretur, sagittariisque ex omnibus navibus Ityreis, Syris et cuiusque generis ductis in castra compluribus frequentabat suas copias — audiebat enim Scipionem post diem tertium eius diei quo proelium factum erat appropinquare, copias suas cum Labieno et Petreio coniungere; cuius copiae legionum VIII et equitum III milium esse nuntiabantur — officinas ferrarias instruere, sagittas telaque ut fierent complura curare, glandis fundere, sudis comparare, litteras in Siciliam nuntiosque mittere, ut sibi cratis materiemque congererent ad arietes, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
in africa suos milites consuetudine retentos fideles iam sibi effecisset. maxĩa
tem auxilia hr̃et numidaꝵ eqͥtumq leuis armaturae. Praeterea ex fuga pi¬
lioq pompeiano labienus qͦs secum a brundusio transportauerat equites ger¬
manos gallosq ibiq postea exhybridis libertinis seruisq consqͥpserat arma¬
uerat. equoq uti frenato condocuerat. Praeterea Regia auxilia elephantis
Cxx. equitatusq innumerabilis: deinde legiones conscͥptae ex cuiusq mo
generis amplius. Xii. mił. Hac spe atq ea audacia in flamatus labien
cumꝰ eqͥtibus gallis germaĩsq. dccc numidaꝵ sine frenis.Uiii. milibꝰ. Prae¬
terea petreiano auxilio adhibito eꝗtibus. decc. peditũ ac leuis armaturae
noñ. iañ. post diem tertiũ ꝗͣ africã attigit in campis planissimis purissimisq ab
uatertantis sagittariis ac funditoribꝰ hyppotoxotisq compluribꝰ. His copiis pͥ¬

Expanded text:
in Africa suos milites retentos consuetudine fidelis sibi iam effecisset, maxima in Africa suos milites retentos consuetudine fidelis sibi iam effecisset, maxima autem auxilia haberet Numidarum equitum levisque armaturae, praeterea ex fuga proelioque Pompeiano Labienus quos secum a Buthroto transportaverat equites Germanos Gallosque ibique postea ex hibridis, libertinis servisque conscripserat, armaverat equoque uti frenato condocuerat, praeterea regia auxilia, elephantis CXX equitatuque innumerabili,9 deinde legiones conscriptas ex cuiusquemodi generis amplius XII milibus. Hac spe atque ea audacia inflammatus Labienus cum equitibus Gallis Germanisque MDC, Numidarum sine frenis VIII milibus, praeterea Petreiano auxilio adhibito equitibus MDC, peditum ac levis armaturaNon. Ian., post diem VI. quam Africam Caesar attigit, in campis planissimis purissimisque abuater tanto, sagittariis ac funditoribus hippotoxotisque compluribus: his copiis p
Abbreviated transcription (Latin):
mpo pulsis post collemq deiectis nacti locũ: atq ibi paulisper cõmorati:ita u
erãt instructi leniter se ad suas recipiũt munitiones. Itemq aduersarii ꝑfugae
plures ex omni genere hominum: et praeterea intercaepti hostiũ complures eꝗ¬
s peditesqi ex quibꝰ cognitũ est consiliũ hostium. Eos hac mẽte et conatũ
uenisse: ut nouo atq inusitato genere praelii tyrones legionarii pauciq ꝑtur¬
ti curionis exemplo ab eqͥtatu circũuenti opprimerentur. et ita Iubam di¬
xisse pro contione tantam se multitudinẽ auxilioꝵ aduersariis Caesaris submini¬
stratuꝵ: ut etiam cedendo in ip̃a uictoria defatigati uincerentur atq a suis supe¬
rentur. Quippe qui in nullo illoꝵ sibi confideret: pͥmũ qđ audierat Romae l¬
giones ueteranas dissentire: neq in africam uelle transire. deinde qđ triennio

Expanded text:
campo pulsis post collemque deiectis nacti locum atque ibi paulisper commorati, ita uti campo pulsis post collemque deiectis nacti locum atque ibi paulisper commorati, ita uti erant instructi leniter se ad suas recipiunt munitiones. Itemque adversarii maplures ex omni genere hominum, et praeterea intercepti hostium complures equites peditesque. Ex quibus cognitum est consilium hostium, eos hac mente et conatu venisse ut novo atque inusitato genere proeli tirones legionarii paucique perturbati Curionis exemplo ab equitatu circumventi opprimerentur, et ita Labienum dixisse pro contione, tantam se multitudinem auxiliorum adversariis Caesaris sumministraturum ut etiam caedendo in ipsa victoria defatigati vincerentur atque a suis superarentur, quippe qui sine illorum ope sibi confideret,7 primum quod audierat Romae legiones veteranas dissentire neque in Africam velle transire; deinde quod triennio
Abbreviated transcription (Latin):
rsusq renouatis animis legionarios cõuersis equitibꝰ recipiẽtes: nouissũ
adoriri et impedire caeperunt: quominus se in castra reciperent. Hac re ani¬
maduersa caesar iubet signa cõuerti: et medio campo redintegrari praeliũ.
um abhostibus eodem modo pugnaretur: nec quominus ad manus rediretur.
Caesarisq equites et iumẽta ex nausea recenti. siti. Langore. paucitate. uul¬
neribꝰq defatigati ad insequendũ hostem ꝑseuerandum q cursũ tardiorẽ hr̃ent
diciq pars exigua iam reliqua ẽẽt: cohortibꝰ equitibusq circundatus imꝑat. ut uno
ictu contenderẽt. neq remitterẽt: donec ultra ultimos colles hostes repulissẽt: atq eoꝵ
it potiti. Itaq signo dato cum iam hostes languide tela negligenterq mitterẽt.
bito ĩmittit cohortes turmasq suoꝵ atq puncto temporis hostibus nullo negocio

Expanded text:
rursusque renovatis animis legionarios conversis equitibus recipientes novissimos rursusque renovatis animis legionarios conversis equitibus recipientes novissimos adoriri et impedire coeperunt quo minus se in castra reciperent. Hac re animadversa Caesar iubet signa converti et medio campo redintegrari proelium. Cum ab hostibus eodem modo pugnaretur nec comminus ad manus rediretur Caesarisque equites iumenta ex nausea recenti, siti, languore, paucitate, vulneribus defatigata ad insequendum hostem perseverandumque cursum tardiora haberent dieique pars exigua iam reliqua esset, cohortibus equitibusque circumdatis cohortatur ut uno ictu contenderent neque remitterent, donec ultra ultimos collis hostis reppulissent atque eorum essent potiti. Itaque signo dato cum iam hostes languide tela neglegenterque mitterent, subito immittit cohortis turmasque suorum; atque puncto temporis hostibus nullo negotio
Abbreviated transcription (Latin):
cunspicere enim Caesarẽ: neq amplius facere nisi hostiũ iacula uitare. Caesar
interim cõsilio hostium cognito iubet aciẽ in longitudinẽ ꝗͣ maximã porrigi
alternis cõuersis cohortibus: ut una post alteram ante signã tenderet. Ita co¬
nã hostium dextro sinistroq cornu mediam dimidiã diuidit. et unã ꝑtẽ ab alte¬
ra exclusam: eqͥtesq intͥnsecus adortus cũ peditatu telis cõiectis in fugã uertit.
longius progressus ueritus insidias se ad suos recipit. idẽ altera ꝑs eqͥtũ pe¬
tumq Caesaris fecit. His rebus gestis ac procul hostibꝰ repulsis cõuulneratisq
sua praesidia sese sicut erat institutum recipere caepit. Interim. M.petreius
CN.piso cum equitibꝰ numidis. ccc. electis peditatuq eiusdẽ generis satis grandi
ex itinere recto subsidio suis concuͬrerunt: atq hostes suis ex terrore firmatis

Expanded text:
cumspicere enim Caesarem neque amplius facere nisi hostium iacula vitare. § 17 Caesar cumspicere enim Caesarem neque amplius facere nisi hostium iacula vitare. § 17 Caesar interim consilio hostium cognito iubet aciem in longitudinem quam maximam porrigi et alternis conversis cohortibus, ut una post, altera ante signa tenderet, ita coronam hostium dextro sinistroque cornu mediam dividit et unam partem ab altera exclusam equitibus intrinsecus adortus cum peditatu telis coniectis in fugam vertit neque longius progressus veritus insidias se ad suos recipit; idem altera pars equitum peditumque Caesaris fecit. His rebus gestis ac procul hostibus repulsis convulneratisque ad sua praesidia sese, sicut erat instructus, recipere coepit. § 18 Interim M. Petreius Cn. Piso cum equitibus Numidis MDC6 electis peditatuque eiusdem generis satis grandi ex itinere recta subsidio suis occurrunt. Atque hostes suis ex terrore firmatis
Abbreviated transcription (Latin):
puncto temporis horae omnibꝰ legionariis abhostiũ equitatu circunuẽtis: ce¬
sarisq copiis in orbẽ compulsis: intra cancellos omnes cõiecti pugnare co-¬
ebantur.Labienus in equo capite nudo uersari. in pͥma acie simul suos
hortari: nõnunꝗͣ legionarios Caesaris ita appellare. Quid tu inquit miles ty
tam feroculus es. Uos quoq iste uerbis infatuauit. In magnum hercle pꝑi
lum impulit. Misereor uestri. Tum miles nõ sum inꝗt tyro labiene. sed dele¬
gione decima ueteranꝰ. Tum labienꝰ nõ cognosco inqͥt signa decumanoꝵ. Tum ait
ules iam me qui sim intelliges: simul cassidẽ de capite deiecit ut cognos
abeo posset: atq ita pilum contortũ uiribꝰ dum in labienum mittere contẽ¬
dit: equi grauiter aduerso pectori afficit. et ait labiene decumũ militẽ
qui te petit scito eẽ. Omniũ tñ animi in terrorẽ coniecti et maxĩe tẏronũ: cir¬

Expanded text:
puncto temporis omnibus legionariis ab hostium equitatum circumventis Caepuncto temporis omnibus legionariis ab hostium equitatum circumventis Caesarisque copiis in orbem compulsis intra cancellos omnes coniecti pugnare cogebantur. § 16 Labienus in equo capite nudo versari in prima acie; simul suos cohortari, non numquam legionarios Caesaris ita appellare: 'Quid tu,' inquit, 'miles tiro? Tam feroculus es? Vos quoque iste verbis infatuavit? In magnum mehercule vos periculum impulit. Misereor vestri.' Tum miles, 'Non sum,' inquit, 'tiro, Labiene, sed de legione X. veteranus.' Tum Labienus, 'Non agnosco,' inquit, 'signa decumanorum.' Tum ait miles: 'Iam me qui sim intelleges'; simul cassidem de capite deiecit, ut cognosci ab eo posset, atque ita pilum viribus contortum, dum in Labienum mittere contendit, equi graviter adverso pectori adfixit et ait: 'Labiene, decumanum militem qui te petit scito esse.' Omnium tamen animi in terrorem coniecti, et maxime tironum: cir
Abbreviated transcription (Latin):
e conarentur: subito ex condensis turbis numide leuis armaturae cũ eqͥti
procurrũt: et inter legionarios pedites iacula coniiciunt.Hic cum Caesariani
i eos impetum fecissent ad illorum equites refugiebant:pedites interim res¬
bãt. Dum equites rursus cursu renouato peditibus suis succurrerẽt. Caesar
nouo gnͣe pugnae oblato cum animaduerteret ordines suoꝵ in procurrendo
turbari. pedites enim dum equites longius absignis ꝑsequuntur: latere nu¬
dato a proximis numidis iaculo uulnerabantur. Equites autẽ hostium pilũ
ulitis cursu facile uitabãt. edicit ꝑ ordines neqͥs miles a signis quatuor ped
longiꝰ procederet. Eqͥtatus interim labieni suoꝵ multitudine confisus Caesaiͬs
paucitatẽ circuire conatur. et equites iuliani pauci multitudine hostiũ de¬
essi equis conuulneratis paulatim cedere. hostes magis magisq instare

Expanded text:
re conarentur, subito ex condensis turmis pedites Numidae levis armaturae cum equitibus re conarentur, subito ex condensis turmis pedites Numidae levis armaturae cum equitibus procurrunt et inter legionarios pedites iacula coiciunt. Hic cum Caesariani in eos impetum fecissent, illorum equites refugiebant; pedites interim resistebant, dum equites rursus cursu renovato peditibus suis succurrerent. § 15 Caesar novo genere pugnae oblato cum animum adverteret ordines suorum in procurrendo turbari — pedites enim, dum equites longius a signis persequuntur, latere nudato a proximis Numidis iaculis vulnerabantur; equites autem hostium pilum militis cursu facile vitabant — edicit per ordines ne quis miles ab signis IIII pedes longius procederet. Equitatus interim Labieni suorum multitudine confisus Caesaris paucitatem circuire conatur: equites Iuliani pauci multitudine hostium defessi equis convulneratis paulatim cedere; hostes magis magisque instare. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
armaturae numidas et sagitarios pedites interposuerant. et ita condensaue¬
nt: ut procul Caesariani pedestres copias arbitrarentur. dextrum ac sinis
cornu magnis equitatuum copiis firmauerant. Interim Caesar aciẽ dirigit sim¬
plicem ut poterat ꝑꝑ paucitatem. sagittarios ante aciem cõstituit: eqͥtes deoctͦ
nistroq cornu opponit: et ita praecipit ut prouiderẽt: ne multitudine e¬
tatus hostium circunuenirentur. existimabat enim se cum pedestribus copi¬
is acie instructa dimicaturum. Cum utrinq expectatio fieret: neq Caesar
remoueret: et cum suoꝵ paucitate cõtra magnam uim hostium artificic
magis ꝗͣ uiribꝰ decertandum uideret. subito aduersarioꝵ equitatus se se extẽ¬
ere: et in latitudinem ꝓmouere: collesq: complecti : et Caesaris equita
extenuari: simulq ad circuendũ comꝑare se coeperant. Caesariani equites
eorum multitudinem aegre sustinebant. Acies interim mediae cum cõcurre¬

Expanded text:
armatura Numidas et sagittarios pedites interposuerant et ita condensaverant ut procul Caesariani pedestris copias arbitrarentur; dextrum ac sinistrum cornu magnis equitum copiis firmaverant. Interim Caesar aciem derigit simplicem, ut poterat propter paucitatem; sagittarios ante aciem constituit, equites dextro sinistroque cornu opponit et ita praecipit ut providerent ne multitudine equitatus hostium circumvenirentur: existimabat enim se acie instructa cum pedestribus copiis dimicaturum. § 14 Cum utrimque exspectatio fieret neque Caesar sese moveret et cum suorum paucitate contra magnam vim hostium artificio magis quam viribus decernendum videret, subito adversariorum equitatus sese extendere et in latitudinem promovere collisque complecti et Caesaris equitatum extenuare simulque ad circumeundum comparare se coeperant. Caesariani equites eorum multitudinem aegre sustinebant. Acies interim mediae cum concurre
Abbreviated transcription (Latin):
eo nũtio puluis ingens conspici ceptus ẽ. Hac re cognita Caesar celeriter ubet
uitatum uniuersum cuiꝰ copiam habuit inpresentia non magnã et sagittarios
nspici posset: milites in campo iubet galeari: et ad eam pugnam parari. Qͦ¬

Expanded text:
eo nuntio pulvis ingens conspici coeptus est. Hac re cognita Caesar celeriter iubet eo nuntio pulvis ingens conspici coeptus est. Hac re cognita Caesar celeriter iubet uitatum universum, cuius copiam habuit in praesentia non magnum, et sagittariosnspici posset, milites in campo iubet galeari et ad pugnam parari; q
Abbreviated transcription (Latin):
procliuia omes fere sꝑabant. Caesar una nocte in nauibꝰ consumpta iam caelo al-¬
bescẽte cũ ꝓficisci conaret᷑: subito nauiũ pars dequa timebat ex errore eodẽ cõ¬
rebat᷑. Hac re cognita Caesar celeriter de nauibꝰ imperat om̃es egredi atq
littore armatos reliqͦs aduenientes expectare. Itaq sine mora nauibꝰ eis ĩpoͣ¬
tũ receptis et aduectis militum eqͥtumq copiis: rursus ad oppidũ ruspinã
eo ẽ cognitum caesaris consiliũ illum cũ ea classe nauibꝰ onerariis quȩ deeras
subsidio ire clam hostibus uoluisse. ne casu imprudẽtes suae naues in classẽ
adu̾sarioꝵ inciderẽt. Nanq eam rem eos noluisse scire qui in praesidiis relicti
iam caesar progressus eẽt e castͥs circiter mił. pass.iii. ꝑ speculatores et an¬
cessores eqͥtes nuntiatur ei copias hostiũ haudlonge a sese uisas: et hercule cũ

Expanded text:
proclivia omnes fore sperabant. § 11 Caesar una nocte in navibus consumpta iam caelo alproclivia omnes fore sperabant. § 11 Caesar una nocte in navibus consumpta iam caelo albente cum proficisci conaretur, subito navium pars de qua timebat ex errore eodem conferebatur. Hac re cognita Caesar celeriter de navibus imperat omnis egredi atque in litore armatos reliquos advenientis milites exspectare. Itaque sine mora navibus eis in portum receptis et advectis militum equitumque copiis rursus ad oppidum Ruspinam rofectus. Ex eo est cognitum Caesaris consilium, illum cum classe navibus onerariis quae deerrassent subsidio ire clam hostibus voluisse, ne casu imprudentes suae naves in classem adversariorum inciderent, neque eam rem eos voluisse scire qui in praesidiis relicti erim cum iam Caesar progressus esset a castris circiter milia passuum III, per speculatores et antecessores equites nuntiatur ei copias hostium haud longe ab sese visas. Et hercule cum
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ lepti proacĩo oppido reliq̃rat cũ legione iubet comportari ligna in oppidũ
ꝗͣ plurima. ip̃e cũ cohortibꝰ. uii. quȩ ex ueteranis legionibꝰ in classe cũ sulpitio
uatinio remgesserãt: ex oppido ruspina egressus ꝓficiscit᷑ ad portũ qͥ abe
ab oppido milia passuũ.ii. ibiq classem sub uespeꝵ cũ ea copia conscẽdit. oĩbus
exercitu in scĩis: et requirentibꝰ imꝑatoris consiliũ magno metu ac tristi so¬
citabant᷑. Parua enim cũ copia et ea tyronũ neq omni exposita in africa cõ-¬
tra magnas copias et insidiosae nationis eqͥtatũq innumerabilẽ se expositos
debant: neq quicquã solatii inpresentia neq auxciliũ in suoꝵ cõsilio aĩaduẽte¬
bãt nisi in ip̃ius imꝑatoris uultu. uigore. mirabiliq hysaritate. Animũ enĩ altum
ereptum praese gerebat. Huic acquiescebãt hoĩes et in eius scĩa et cõsilio oĩa sib

Expanded text:
quem Lepti in proximo oppido reliquerat, cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quem Lepti in proximo oppido reliquerat, cum legione, iubet comportari ligna in oppidum quam plurima; ipse cum cohortibus VII, quae ex veteranis legionibus in classe cum Sulpicio et Vatinio rem gesserant, ex oppido Ruspina egressus proficiscitur ad portum, qui abest ab oppido milia passuum duo, ibique classem sub vesperum cum ea copia conscendit. Omnibus in exercitu insciis et requirentibus imperatoris consilium, magno metu ac tristimonia sollicitabantur. Parva enim cum copia et ea tironum, neque omni exposita, in Africa contra magnas copias et insidiosae nationis equitatum innumerabilem se expositos videbant neque quicquam solati in praesentia neque auxili in suorum consilio animum advertebant, nisi in ipsius imperatoris vultu, vigore mirabilique hilaritate; animum enim altum et erectum prae se gerebat. Huic adquiescebant homines et in eius scientia et consilio omnia sibi
Abbreviated transcription (Latin):
rea ex ꝑfugis et in colis cogͥtis conditiõibꝰ scipioĩs: et qͥ cũ eo cõtra se bellũ gere¬
ũt miserari. Regium enim eqͥtatũ Scipio in prouĩcia africa alebat: tanta
minũ erat dementia: ut mallent Regis eẽ uectigales ꝗͣ cũ cuubꝰ in pat̾a in suis
fortunis ẽẽ incolumes. Caesar ad.iii. noñ. ianuarii castra mouet: leptĩq sex
hortũ praesidio cũ saserna relicto: ip̃e rursus unde pͥdie uenerat Ruspina
cũ reliqͥs copiis cõuertit. ibiq sarrinis exercitꝰ relictis ip̃e cum expedita ma-¬
nu ꝓficiscitur circũ uillas frumẽtatũ: oppidanisq imꝑat: ut plaustra iumẽta
omnia sequantur. Itaq magno nuͬo frumẽti inuento: ruspinã redit. Hoc e
iccirco existimo fecisse: ne maritima oppida post se uacua relinq̃ret: p̃sidio
rmata ad classis receptacula muniret. Itaq ibi relicto.P. seserna fratre e

Expanded text:
rea ex perfugis et incolis cognitis condicionibus Scipionis et qui cum eo bellum contra se gererea ex perfugis et incolis cognitis condicionibus Scipionis et qui cum eo bellum contra se gerebant, miserari — regium enim equitatum Scipio ex provincia Africa alebat — tanta homines esse dementia ut malint regis esse vectigales quam cum civibus in patria in suis fortunis esse incolumes. § 9 Caesar a. d. IIII4 Non. Ian. castra movet; Lepti sex cohortium praesidio cum Saserna relicto ipse rursus unde pridie venerat Ruspinam cum reliquis copiis convertit ibique sarcinis exercitus relictis ipse cum expedita manu proficiscitur circum villas frumentatum oppidanisque imperat ut plaustra iumentaque omnia sequantur. Itaque magno numero frumenti invento Ruspinam redit. Huc eum idcirco existimo recepisse, ut maritima oppida post se ne vacua relinqueret praesidioque firmata ad classim receptacula muniret. § 10 Itaque ibi relicto P. Saserna, fratre eius
Abbreviated transcription (Latin):
po cominus depugnẽt. CaE sar interĩ in Sardiniã nũtios cum lr̃is. et in reliqͣs
ꝓuĩcias finitimas dimisit. ut sibi auxilia. cõmeatus. frumẽtũq simulatq lit¬
teras legissẽt. mittenda eurarẽt. Exoneratisq partim nauibꝰ longis: rabiriũ
posthumũ in siciliã ad secundũ cõmeatum accersendũ mitit. Interĩ cum .x. na¬
uibꝰ songis ad reliquas naues onerarias cõquirendas quae deerrassẽt et simł ma
tuendum ab hostibꝰ iubet proficisci. Item.C. Salustiũ crispum praetorẽ ad
cetrinam insulã uersus quã aduersarii tenebãt cũ ꝑte nauium ire iubet: ꝙ ibi
magnũ numeꝵ frumẽti ẽẽ audiebat. Haec itaq imꝑabat uni cuiq praecipiebatq
uti si fieri posset: nec locũ exccusatio ullum hr̃et nec morã tergiuersatio. Ip̃e inte¬

Expanded text:
po comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum litteris et in reliquas po comminus depugnent. § 8 Caesar interim in Sardiniam nuntios cum litteris et in reliquas provincias finitimas dimisit, ut sibi auxilia, commeatus, frumentum, simul atque litteras legissent, mittenda curarent, exoneratisque partim navibus longis Rabirium Postumum in Siciliam ad secundum commeatum arcessendum mittit. Vatinium cum X navibus longis ad reliquas navis onerarias conquirendas quae deerrassent et simul mare tuendum ab hostibus iubet proficisci. Item C. Sallustium Crispum praetorem ad Cercinam insulam versus, quam adversarii tenebant, cum parte navium ire iubet, quod ibi magnum numerum frumenti esse audiebat. Haec ita imperabat unicuique, ita praecipiebat uti fieri posset necne locum excusatio nullum haberet nec moram tergiversatio. Ipse inte
Abbreviated transcription (Latin):
buiam libenter se omnia facturos quae uellet pollicentur.Itaq centurionil
ad portas oppidi et custodiis impositis: neqͥs miles in oppidũ intͦiret aut iniu¬
riam faceret cuipiã incolae: nõ longe ab oppido secundũ litus facit castra. Fodẽ
aues onerariae et longae nõnullae casu aduenerũt. Reliquaeq ut ẽ ei ni¬
atum incertae locoꝵ Uticam uersus petere uis&e sũt. Interim caesar amari nõ
digredi neq mediteͬranea petere ꝑꝑ nauiũ errorem eꝗtatũq in nauibꝰ omnẽ
ontinere ut arbitror ne agri uastarentur. Aquã in naues iubet compoͬtar
Remiges interĩ qui aquatũ ex nauibꝰ exierant subito eqͥtes mauri nõ opinã¬
tibꝰ caesariaĩs adorti multos iaculis uulnerauerũt: nõ nullos interfecerũt.
Latẽt .N. in insidiis cũ equis inter cõualles et subito extra eunt: nõ ut in cam¬

Expanded text:
eniunt, libenter se omnia facturos quae vellet pollicentur. Itaque centurionibus eniunt, libenter se omnia facturos quae vellet pollicentur. Itaque centurionibus ad portas oppidi et custodiis impositis, ne quis miles in oppidum introiret aut iniuriam faceret cuipiam incolae, non longe ab oppido secundum litus facit castra. Eodemque naves onerariae et longae non nullae casu advenerunt; reliquae, ut est ei nuntiatum, incertae locorum Uticam versus petere visa sunt. Interim Caesar a mari non digredi neque mediterranea petere propter navium errorem equitatumque in navibus omnem continere, ut arbitror, ne agri vastarentur; aquam in navis iubet comportari. Remiges interim, qui aquatum e navibus exierant, subito equites Mauri neque opinantibus Caesarianis adorti multos iaculis convulnerarunt, non nullos interfecerunt. Latent enim in insidiis cum equis inter convallis ut subito exsistant,2 non ut in cam
Abbreviated transcription (Latin):
cõcurrunt. Accidit res incredibilis ut equites minus. XXX. galli mauroꝵ eꝗ¬
um duomilia loco pellerẽt refugarẽtq in oppidum. Postꝗͣ repulsi et cõiecti
rant intra munitiones Caesar iter cõstitutum ire contendit. Quod cũ sȩpius
acerẽt et modo insequerẽtur: modo tursus ab equitibꝰ in oppidũ repellerẽtur
hortibꝰ paucis ex ueteranis quas secũ habebat in extremo agmine collocatis
t ꝑte equitatus iter leniter cũ reliquis facere cępit. Ita quãto longius ab oppid
discedebat᷑. tanto tardiores ad inseq̃ndũ erãt. Numide interim in itinere ex oppi¬
dis et castellis legationes ueĩre: polliceri frumentũ: paratosq eẽ quae imꝑasset fa¬
ere. Itaq eo die castra posuit ad oppugnandũ ruspinã Rł. iañ. Inde mouit¬
ꝑuenit adoppidũ leptim libam ciuitatẽ et ĩmunem. Legati ex oppido uẽĩunt¬

Expanded text:
concurrunt. Accidit res incredibilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum eqconcurrunt. Accidit res incredibilis, ut equites minus XXX Galli Maurorum equitum II milia loco pellerent fugarentque in oppidum. Postquam repulsi et coniecti erant intra munitiones, Caesar iter constitutum ire contendit. Quod cum saepius facerent et modo insequerentur, modo rursus ab equitibus in oppidum repellerentur, cohortibus paucis ex veteranis quas secum habebat in extremo agmine collocatis et parte equitatus iter leniter cum reliquis facere coepit. Ita quanto longius ab oppido discedebatur, tanto tardiores ad insequendum erant Numidae. Interim in itinere ex oppidis et castellis legationes venire, polliceri frumentum paratosque esse quae imperasset facere. Itaque eo die castra posuit ad oppidum Ruspinam. § 7 Kal. Ianuenit ad oppidum Leptim, liberam civitatem et immunem. Legati ex oppido obviam v
Abbreviated transcription (Latin):
ullum a considio dabatur: neq ei reliquae copiae succurrebãt: neq eꝗtatꝰ ab un¬
abat: et ad oppidum oppugnandum nõ satis copiaꝵ habebat et eas tyronu
neq pͥmo aduẽtu cõuulnerari exercitum uolebat: et oppidi egregia munitio et
difficiles ad oppugnandũ erãt ascensus: et nuntiabant᷑ auocilia magna eqͥta¬
isq oppidanis suppetias uenire. nõ est uisa ratio ad oppugnandũ oppidũ
morandi. Nedum in ea re Caesar ẽẽt occupatus: circunuẽtus a tergo ab eqͥtatu ho¬
iũ laboraret. Itaq castra cum mouere uellet subito ex oppido erupit multituo
atq eqͥtatꝰ subsidio uno tp̃e casu eis succuͣrit: qͥ erat missus a iuba ad stipendiũ ac¬
cipiendum. Castraq inde Caesar egressus iter face cȩꝑat. Occupãt et eius agmen
xtremũ insequi cȩꝑunt. Quae res cum aĩaduersa ẽẽt subito legionarii con¬
stunt: et eꝗtes quanꝗͣ erant pauci tñ contra tantam multitudinẽ audacissime

Expanded text:
ullum a Considio dabatur, neque ei reliquae copiae succurrebant neque equitatu abundabat et ad oppidum oppugnandum non satis copiarum habebat et eas tironum neque primo adventu convulnerari exercitum volebat, et oppidi egregia munitio et difficilis ad oppugnandum erat ascensus et nuntiabatur auxilia magna equitatus oppidanis suppetias venire, non est visa ratio ad oppugnandum oppidum commorandi, ne, dum in ea re est Caesar occupatus, circumventus a tergo ab equitatu hostium laboraret. § 6 Itaque castra cum movere vellet, subito ex oppido erupit multitudo atque equitatus subsidio uno tempore eis casu succurrit, qui erat missus a Iuba ad stipendium accipiendum, castraque, unde Caesar egressus iter facere coeperat, occupant et eius agmen extremum insequi coeperunt. Quae res eum animadversa esset, subito legionarii consistunt et equites, quamquam erant pauci, tamen contra tantam multitudinem audacissime
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽq eoꝵ pati: donec sibi ueteranaꝵ legionũ ꝑs aliqua in secundo cõme¬
u occurrisset. Scipio interim paulisper ut antea dixi ĩ eoloco cõmoratus: ut cͦ
despexisse Caesarẽ uideretur. paulatim reducit suas copias in castra: et contione
aduocata de teͬrore suo desꝑatiõeq exercitus caesaris facit uerba: et cohortatꝰ¬

Expanded text:
tionemque eorum pati, donec sibi veteranarum legionum pars aliqua in secundo commetionemque eorum pati, donec sibi veteranarum legionum pars aliqua in secundo commeatu occurrisset. § 32 Scipio interim paulisper, ut antea dixi, in eo loco commoratus, ut quasi despexisse Caesarem videretur, paulatim reducit suas copias in castra et contione advocata de terrore suo desperationeque exercitus Caesaris facit verba et cohortat
Abbreviated transcription (Latin):
gna ex parte eoꝵ exercitus minuebat audaciã. Tum egregiae munitiones
istroꝵ atq ualli fossaꝵq altitudo et extra uallũ stili caeci mirabilẽ in m¬
dum consiti: uł sine defensoribꝰ aditum aduersariis prohibebãt. scorpionum
catapultaꝵ caeteroꝵq teloꝵ quae ad defendendũ solẽt parari magnai
uerat : nõ hostium ui et metu cõmotus sapientẽ se timidũq hostiũ opinioni
bebat. neq iccirco copias ꝗͣꝗͣ erãt paucae tyronũq nõ ducebat in aciẽ: ꝙ i
toriae suoꝵ nõ confideret: sed refer̾e arbitrabat᷑ cuiꝰ modi uictoi̾a ẽẽt futura.
Turpe eĩ sibi existimabat tot rebꝰ gestis tantisq exercitibꝰ deuictis: tot tam
aris uictoriis partis abreliquis copiis aduersaĩoꝵ suoꝵ ex fuga colle
se cruentam adeptum existimari uictoriã. Itaq cõstituerat głiam exulta¬

Expanded text:
gna ex parte eorum exercitus minuebat audaciam. Tum egregiae munitiones gna ex parte eorum exercitus minuebat audaciam. Tum egregiae munitiones castrorum atque valli fossarumque altitudo et extra vallum stili caeci mirabilem in modum consiti vel sine defensoribus aditum adversariis prohibebant: scorpionum, catapultarum ceterorumque telorum quae ad defendendum solent parari magnam verat, non hostium vi et metu commotus patientem se timidumque hostium opinioni praebebat. Neque idcirco copias, quamquam erant paucae tironumque, non educebat in aciem qui victoriae suae diffideret, sed referre arbitrabatur, cuiusmodi victoria esset futura; turpe enim sibi existimabat tot rebus gestis tantisque exercitibus devictis, tot tam claris victoriis partis, ab reliquis copiis adversariorum suorum ex fuga collectis se cruentam adeptum existimari victoriam. Itaque constituerat gloriam exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
stere. Equitibus autem qui in statione fuerãt praecipit ut usq eo locũ optine¬
ent in quo pauloante cõstitissẽt. donec ab hoste telum missum ad se ꝑueĩre
Qđ̾ si propius accederetur ꝗͣ honestissime se intra munitiones reciperẽt.Alii quoq
quitatui edicit: uti quisq suo loco paratus armatusq presto ẽẽt. ac ħ nõ ĩp̃
perse coram cum de uallo ꝑspecularetur: sed mirabili pariter scĩẽtia bellandi
in p̃torio sedens ꝑspeculatores et nuntios imꝑabat quae fieri uolebat. Ani¬
maduertebat enim quanꝗͣ magnis eẽnt copiis aduersarii freti: tñ saepe a
se fugatis pulsis ꝑterritisq et concessam uitam et ignota peccata quibꝰ rebꝰ
unquã tanta suppeteret ex ip̃oꝵ inertia cõscientiaq animi uictorie fid¬
cia ut castra sua adoriri auderet. Praeterea ipsius nomen auctoritasq ma¬

Expanded text:
stere. Equitibus autem qui in statione fuerant praecipit ut usque eo locum obtinerstere. Equitibus autem qui in statione fuerant praecipit ut usque eo locum obtinerent in quo paulo ante constitissent donec ab hoste telum missum ad se perveniret; quod si propius accederetur, quam honestissime se intra munitiones reciperent. Alii quoque equitatui edicit uti suo quisque loco paratus armatusque praesto esset. At haec non ipse per se coram, cum de vallo prospecularetur, sed mirabili peritus scientia bellandi in praetorio sedens per speculatores et nuntios imperabat quae fieri volebat. Animadvertebat enim, quamquam magnis essent copiis adversarii freti, tamen saepe a se fugatis, pulsis perterritisque et concessam vitam et ignota peccata; quibus rebus numquam tanta suppeteret ex ipsorum inertia conscientiaque animi victoriae fiducia ut castra sua adoriri auderent. Praeterea ipsius nomen auctoritasque ma