comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iur tutem tue benedictiois
in funde ut creatura miste¬
rii tui tibi seruiens. ad abi¬
ciendos demones morbosq
pellendos diuine gratie su¬
mat effectum. ut quicquid
in domibus uel in locis fi¬
delium hec unda resꝑserit.
careat omni in munditia.
liberetur a noxa non illie
resideat spuritus pestilens
non aura corumpens disce¬
dant omnes insidie laten¬
tis inimici et si quid est
quod aut uoluntati habi¬
tantium mutoet aut qui¬
etat aspersione huius aq̃
effugiat ut salubritas per

Expanded text:
is infunde, ut creatura misteriis tuis serviens ad abiciendos demones morbosque pellendos divine gratie sumat effectum, ut quidquid in domibus vel in locis fidelium hec unda respersit, careat immunditia, liberetur a noxia, nec illuc residiat spiritus pestilens, non aura corumpens. Discedant omnes insidie latentis inimici, et siquid est quod aut incolumitati habitancium invidet aut quieti aspersione hujus aque effugiat, ut salub
Abbreviated transcription (Latin):
Omine sancte pater
ommpotens eterne de¬
us qui omia ex nichilo
creasti. et uissu. tuo per ope¬
ra apum hunc liquorem
ad perfectionem cerei ueni¬
re fecisti. et qui bodierna i¬

Expanded text:
omine sancte Pater omnipotens aeterne Deus, qui omnia ex nihilo creasti, et jussu tuo per opera apum hunc liquorem ad perfectionem cerae evenire fecisti, et qui hodierna
Abbreviated transcription (Latin):
nis infestatio inmundi i¬
spuritus abiciatur terror¬
Q ueninosi serpentis pro¬
cdil peslatur et presentia scĩ
spiritus nobis misericor¬
diam tuam poscentibus i¬
abiq ad esse dignetur. per

Expanded text:
tatio immundi spiritus abjiciatur, 234 terrorque venenosi serpentis procul pellatur, et praesentia sancti Spiritus nobis misericordiam poscentibus ubique adesse dignetur. Per
Abbreviated transcription (Latin):
aque in nomme dei pa¬
tris ommipotentis. et ĩno¬
domini nr̃i et iniurtute spi¬
ritus: I sancti ut fias a¬
qua exorcizata ad effugã¬
dam omnem potestatem mi¬
mici et ip̃m immicum era¬
dicare et explantare uale¬
as cum angelis suis aposta¬
ticis per untutem einfdem
Eus qui ad salutem
humam generis ma¬
xima queq sacramenta in
aquarum substantia concli¬
catiomibus nr̃is et clemen¬
io huic multimodis purifi

Expanded text:
ei Patris omnipotentis et in noDomini nostri et in virtute Spiritus Sancti, ut fias aqua exorzisata ad effugandam omnem potestatem inimici et ipsum inimicum eradicare et explantare valeas cum angelis suis apostaticis, per virtutem ejusdem eus, qui ad salutem humani generis maxima queque sacramenta in aquarum substancia condicationibus nostris et elemento huic multimodis purifi
Abbreviated transcription (Latin):
Benedictio uue.
Ene Edic domine
hos fructus nouos
nue quos tu domine de¬
rore celi et inirdanue ⁊
plinuarum et temporum
et dedisti ees adusus nros¬
per quam gratianim actio¬
ii nomine Dmini

Expanded text:
BENEDICTIO UVAE. Bene+dic, Domine, hos fructus novos uvae, quos tu Domine rore coeli et inundantia pluviarum et temporum et dedisti eam ad usus nostros, cum gratiarum actioin nomine Domini
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidam surgentes falsũ
testimonium ferebant ad¬
uersus eum dicentes.
Quoniam nos auduunus
eum dicentem. Ego dissol¬
uam templum hoc̾ manu¬
factum. et post triduum
aluro non manu factume

Expanded text:
Et quidam surgentes, falsum testimonium ferebant adversus eum, dicentes: Quoniam nos audivimus eum dicentem: Ego dissolvam templum hoc manufactum, et post triduum aliud non manufactum,
Abbreviated transcription (Latin):
migrare iussisti. Ut nõ tradas
cam inmanib inimici. neque
obliuiscaris infinem. s iubeas
cam asanctis angłis suscipi.
et ad patriam paradisi ꝑduci¬
ut quia inte speramiͭ et credi¬
dit non penas et̾nas sustineat
s gandia sempit̾na possideat.

Expanded text:
migrare jussisti, ut non tradas eam in manus inimici, et ne obliviscaris in finem, sed jubeas eam a sanctis angelis suscipi et ad patriam paradisi perduciut qui in te speravit et credidit, non poenas inferni sustineat, sed gaudia aeterna possideat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ens qui filium tunz
dominum nr̃m ih̾m
te nr̃a in hunc mundum
misisti ut se humiliaret i¬
ad nos et nos uocaret ad se
cui etiam dum ierusalem
ueniret ut ad impleret scͥp¬
turas credentium populo¬
rum turba fidelissima de¬
notione uestimenta sua¬
cum ramis palmarum in
ua sternebant presta que¬
sumus ut fidei uiam pre.¬
paremus dequa remoto
lapide offensionis et pe¬
tra scandali frondeant¬
ramis ut e̾iuus uestigia se¬
qui mereamur. Qui uecr

Expanded text:
eus, qui Filium tuum Dominum nostrum salute in hunc mundum misisti, ut se humiliaret ad nos, et revocaret ad te, qui etiam dum Hierusalem veniret, et adimpleret Scripturas, credentium populorum turba fidelissima devotionis suae vestimenta cum ramis palmarum in via sternebant, praesta quaesumus, ut illi fidei viam praeparemus, de qua remoto lapide offensionis et petra scandali, fronderamos, ut ejus vestigia consequi mereamur. Per
Abbreviated transcription (Latin):
Lma redemptoris mater
ens et stella maris succurre
cadenti surgere qui curat po¬
pulo tu que genuisti uerar
mirante tuum scm genitorẽ
uirgo prius ac posterius. Ga¬
brieli ab ore sumens illud ane
peccorum miserere. añt usq¬

Expanded text:
lma Redemptoris mater, anes et stella maris, succurre cadenti Surgere, qui curat, populo: tu quae genuisti, Natura mirante, tuum sanctum genitorem: Virgo prius, ac posterius, Gabrielis ab ore Sumens illud Ave, peccatorum miserere. »
Abbreviated transcription (Latin):
Erceptio corporis tui do¬
guus summe presumo non
michi pro ueniat ĩ iuditium
et ꝯdempnatiõem. s pro tua
pierate michi prosit ad tuta¬
rer mentis et corporis et

Expanded text:
erceptio corporis tui, Dognus sumere praesumo, non mihi proveniat in judicium et condemnationem, sed per tuam pietatem prosit mihi ad tutamentum mentis et
Abbreviated transcription (Latin):
or.
S c̃e michael.
or.
S c̃e gabriel.
Sc̃e raphael.
Omnes sancti angeli et ar¬
changeli. orate pro nobis.¬

Expanded text:
o. Sancte Michael, or. Sancte Gabriel, or. Sancte Raphael, or. Omnes sancti angeli et archangeli, orate pro eo.
Abbreviated transcription (Latin):
mine suppliciter exoramus.
ut gregem tuum ꝑastor eter¬
ne non deseras. Sed ꝑ btcio
apłes tuos contimia ꝓtectioe
custodias. Ut hiisdem rectori¬
bus gubnet. quos opis tui
uicaries eistem ꝯtulisti pre¬

Expanded text:
m. Suppliciter exorantes, ut gregem tuum, Pastor aeterne, non deseras, et per beatos apostolos continua protectione custodias, ut iisdem rectoribus dirigantur, quos operis tui vicarios iisdem contulisti prae
Abbreviated transcription (Latin):
illi lapidem pretiosũ. quoi¬
am om̃e aurum ĩ compara¬
tione illius harena ẽ exigua
su pro luce hre illam. q̃m ĩ
extinguibile ẽ lum̃ illius: Ue¬
nerunt. aũt mͥ oĩa bona ꝑitꝰ
cum illa. et innuabilis hone¬
stus ꝑmanus illiꝰ. Et letatus
sum in omnib qm añcete¬
bit me ista sapientia. et igno¬
ẽ. Quã sine fictione didici. et
sine ĩ udia coĩco. ⁊ honestatẽ¬

Expanded text:
illi lapidem preciosum, quoniam omne aurum in comparacione illius arena est exigua sui pro luce habere illam quoniam inextinguibile est lumen illius venerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa et innumerabilis honestas per manus illius et laetatus sum in omnibus quoniam antecedebat ista sapientia et ignoest quam sine fictione didici et sine invidia communico et honestate
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i domini nr̃i et ĩ honore
beate maric semꝑ uirginis
et beati iohannis baptiste
et scorum apłorum petuiet
pauli et istorum ⁊ omnu
scorum ut illis ꝓficiat ad ho¬
norem nobis autem ad sa¬
lutem ut illi pro nobis in¬
c̾cedere dignentur in celis
quorum memoriã facuus

Expanded text:
mini nostri; et in honore beatae Mariae semper virginis, et beati Joannis Baptistae, et sanctorum apostolorum Petri et Pauli, et istorum, et omnium sanctorum: ut illis proficiat ad honorem, nobis autem ad salutem: et illi pro nobis intercedere dignentur in coelis, quorum memoriam agimus
Abbreviated transcription (Latin):
nichil respondit. Tunc dic̃
lli pillatus A. Non audis
ouanta isti aduersum te di¬
cunt testimonia. Qerñ
respontnt ei ullum uerbi
ita ut miraretur presco uerr¬
mentei ꝑdicra aũt sollem¬
nem consueuerat preses di¬
mutere populo. unum um¬
ctum quem uoluissent. ha¬
bebat aũt tunc uinctum in¬
signem qui dicebatur barh¬

Expanded text:
ndit. tunc dicit illi Pilatus: non audis, quanta aduersum te dicunt testimonia? et non respondit ei ullum uerbum, ita ut miraretur praeses uehementer. per diem autem sollemnem consueuerat praeses dimittere populo unum uinctum, quem uoluissent. habebat autem tunc uinctum insignem, qui dicebatur Bar
Abbreviated transcription (Latin):
mulus tuus offero tibi deo
meo uiuo et uero ꝑ in nũa¬
bilibus peccatis et offensioi¬
bus et negligentiis meis et
pro omnib circumstantibus

Expanded text:
mulus tuus offero tibi Deo meo vivo et vero, pro innumebilibus peccatis et offensionibus et negligentiis meis, et pro omnibus circumstantibus
Abbreviated transcription (Latin):
Unda cor meum ac labia
mea omp̃s deus qui labia
usaie ꝓpłe calculo munclasti
ignito ita me tua gr̃a misera¬
tione dignare mundare ut

Expanded text:
unda cor meum ac labia mea, omnipotens Deus, qui labia Isaiae prophetae calculo mundasti ignito; ita me tua grata miseratione dignare mundare, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quẽquaz. Simon ergo pe¬
trus habens gladiu eclu¬
xit eum. et percussit pon¬
eius auriculã dexteram.
Erat aũt nomen seruo mar¬
chus. Dixit aũt ihs petro

Expanded text:
. Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, et percussit ponvit auriculam ejus dexteram. Erat autem nomen servo, Malchus. Tunc ait Jesus Petro
Abbreviated transcription (Latin):
debat eũ locum. quia freq̃¬
ter iħs conuenerat illuc
cum discipulis suis. Iudas
ergo cum accepisset cohortẽ
cum lanternis falcibus et

Expanded text:
um locum: quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. 3. Judas ergo, cum accepisset a cohorte, cum lanternis, et facibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tes aũt hii qui circa ip̃ma
erant quod futurum erab
dixerunt ci. ¶ Domine
si percutimus in gladio:
Et percussit unus ex illis ẜ¬
uum pontificis sacerdotu
et amputauit auriculam
eius dexteram.Respondit
aũt iħs et ait. sinite

Expanded text:
tes autem hi, qui circa ipsum erant, quod futurum erat, dixerunt ei: Domine, si percutimus in gladio? Et percussit unus ex illis servum principis sacerdotum, et amputavit auriculam ejus dexteram. Respondens autem Jesus, ait: Sinite
Abbreviated transcription (Latin):
ra nona exclamauit iħs uo¬
ce magna dicens. Mheloy¬
zabatham. Quod est inter¬
pretatum. deus mens deus
meus. ut quid dereliquisti
me: Q Et quidam de er¬
cunstantibus audientes di¬
cebant. E Ecce heliama
uocat. Q Currens autez
unus et implens spongiã
accto circumponens q a¬
mo potum dabat ei dicens

Expanded text:
ra nona exclamavit Iesus voce magna dicens Helosabacthani quod est interpretatum Deus meus Deus meus ut quid dereliquisti me et quidam de circumstantibus audientes dicebant ecce Heliam vocat currens autem unus et implens spongiam aceto circumponensque calamo potum dabat ei dicens
Abbreviated transcription (Latin):
Et quidam surgentes falsũ
testimonium ferebant ad¬
uersus eum dicentes.
Quoniam nos auduunus
eum dicentem. Ego dissol¬
uam templum hoc̾ manu¬
factum. et post triduum
aluro non manu factume¬
dificabo. Q Et non erat
conueniens testino nu
illoꝵ. Et exurgens suminꝰ
sacerdos in medium. anterro

Expanded text:
Et quidam surgentes, falsum testimonium ferebant adversus eum, dicentes: Quoniam nos audivimus eum dicentem: Ego dissolvam templum hoc manufactum, et post triduum aliud non manufactum aedificabo. Et non erat conveniens testimonium illorum. Et exsurgens summus sacer
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum eo crucifigunt ⁊¬
duo latrones unum adex¬
tris. et alium asinistris eiꝰ¬
et ad impleta est scriptã
que dicit. Et cum unꝗs
reputatus est. Et pretre¬
untes blasfemabant euz¬

Expanded text:
Et cum eo crucifigunt duos latrones: unum a dextris, et alium a sinistris ejus. Et impleta est scriptura quae dicit: Et cum iniquis reputatus est. Et praetereuntes blas
Abbreviated transcription (Latin):
ro huc eo loquente uenit
uidas scarioth unus ex
auodecim et cum illo cir¬
ba multa. cum gladiis et
fustibus misi a summus sa¬
cerdotibus et ascribis. et a
se moribus. Dederat auter
traditor cius signum eis¬
dicens. ¶Quc̃cũq oscu¬
latus fuero. ip̃e est tenete

Expanded text:
adhuc eo loquente. venit Judas Scarioth. unus ex duodecim. et cum illo multitudo. cum gladiis et fustibus. a Summis Sacerdotibus. et ab Scribis. et a Senioribus. Dederat autem eis traditor ejus signum dicens. Quem osculatus fuero ipse est. t
Abbreviated transcription (Latin):
Orpus tuum domine qd̃
sumpsi ⁊ sanguis quem
potani ad hercat iuscerib me¬
is. et pr̃a ut in me nõ rema¬
neat scelcrum macula quem
pura ⁊ sancta refecerunt sa¬
eramenta: Qui mins ⁊ regs¬

Expanded text:
orpus tuum, Domine, quod sumpsi, et sanguis quem potavi, adhaereat visceribus meis, et praesta ut in me non remaneat sceleris macula, quem pura et sancta refecerunt sacramenta. Qui vivis et reg
Abbreviated transcription (Latin):
mus ut hanc creatiua salis¬
quam in usum humani ge¬
neris tribiusti. benedice¬
re et sancti. I ficare tna ɨ¬
pietate digneris ut sit om¬
nibus sumentibus sanitas
mentis et corporis ut quid¬
quid ex eo tactum nel resꝑ¬
sum fuerit careat omni in¬
munditia omniq impu¬
gnatione spiritalis nequi¬

Expanded text:
lisquam in usum generis humani tribuisti benedicere et sanctificare tua pietate digneris, ut sit omnibus sumentibus sanitas animae et corporis; ut quidquid eo tactum vel respersum fuerit, careat omni immunditia, omnique impugnatione spiritalis nequi
Abbreviated transcription (Latin):
iecerunt in iħm. et tenue¬
runt eum. Et ecce unus ex
illis. qui erat cum iħu. ex¬
tendens manum exemit ⁊¬
gladium suum. et percus¬
sit ẜuum principis sacerdo¬
tum et amputauit auricu¬
lam eius. Tunc ait illi ie¬
sus.  Conuerte gladi¬
um tuum in locum suum.
Omnes enim qui acceperĩt
gladium. gladio peribunt

Expanded text:
m et tenuerunt eum. et ecce unus ex his qui erant cum Iesu extendens manum exemit gladium suum et percussit seruum principis sacerdotum et amputauit auriculam eius. tunc ait illi Iesus: conuerte gladium tuum in locum suum; omnes enim qui accipiunt gladium gladio peribunt
Abbreviated transcription (Latin):
et p̾harisei consiliũ¬
et dicebant quid facimus
quia hic bomo malta signa
facit si dimitinms emuisie
omnes crecdent in eum.ne
forte ueniant romani et
collant locum nr̃m et gen¬
tem .u. Unus autem ex illis
cayphas nomine cum ẽẽt
roncifex anu illuis pro¬
pbetauit dicens. expetlit
ut unus moriatur homo

Expanded text:
conciliumet dicebant: Quid faciemus quia hic homo multa signa facit? si dimittimus eum sic, omnes credent in eum. Ne forte veniant Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Vers. Unus autem ex illis, Caiphas nomine, cum esset pontifex anni illius, prophetavit dicens: Expedit nobis ut unus moriatur homo
Abbreviated transcription (Latin):
anon in solitudine. Dixe¬
rantq ad eos filii israel.
manum domini in terra
egipu quando sedebamus
super ollas carnium et co¬
medebamus panem in
saturitate. Cũi induxistic
nos urdesertum isturo. ut
occrderetis omnem multi¬
tldinem fame. Dicit an¬
tem dominus ad moysem
Ecce ego pluam nobis pa
nemrde celo. Egrediatur
bopulus et colligat que
suffitiant per singulos di¬
es ut temptem eum. utrũ
ambulet in lege mea an
non. Die autem sexto pa¬
rent quod inferant. et sit
duplum quam colligere i¬
solebant per singulos di¬
es. Dixeruntqz moyses ⁊
aaron ad omnes filios is¬
rael. Sespere scietis ꝙ do¬
minus eduxerit nos de ter¬
ra egipti. et mane uide¬
bitis gloriam eius. Deind̃¬

Expanded text:
dine. Dixeruntque ad eos filii Israel: manum Domini in terra Aegypti, quando sedebamus super ollas carnium, et comedebamus h. panem in saturitate: cur eduxistis nos in desertum istud, ut occideretis omnem multitudinem fame? Dixit autem Dominus ad Mosen: Ecce ego pluam vobis h. panem de coelo: egrediatur populus, et colligat quae sufficiunt per singulos dies: ut tentem eum, utrum ambulet in lege mea, an non? Die autem sexta parent quod inferant, et sit duplum quam colligere solebant per singulos dies. Dixeruntque Moses et Aaron ad omnes filios Israel: Vespere scietis quod Dominus eduxerit vos de terra Aegypti, et mane videbitis gloriam Domin
Abbreviated transcription (Latin):
Etimus domine saue
etimus materia prodire
ussisti quãq columba redi¬
ens ad archam proprio per¬
tuus ore. bene Adicere
sancti. Sificare digneris
ut quiqz ex ea acceperunt
accipiant sibi ad protecti¬
onem anime et corporis
fiatq domine nr̃e salutis
remẽdium tueq gratie
sacramentum. per xp̃m do
Eus qui dispersa con¬
gregas et congregata
conseruas qui populis ob
uiam ih̾u ramos portanti¬
Abus bene dixisti. benedie
ctiam et hos ramos palme
uersitate effugata deuera
tua protegat quos recleit

Expanded text:
etimus Domine sancti materie producere jussisti, qua columba rediens ad archam proprio detulit ore, benedicere et sanctificare digneris, ut quicunque ex ea acceperint accipiant sibi ad defensionem animae et corporis: fiat Domine nobis ad salutis remedium tuae gratiae sacramenta. Per Dnm. DOeus, qui dispersa congregas et congregata conservas, qui populis in obviam Jesu ramis portantibus benedixisti, bene+dic etiam et hos ramos palmae e effugata, dextera tua protegat, quos redemit
Abbreviated transcription (Latin):
Nmonte oliueti ora¬
ui ad patrem pater
si fieri potest transeat ame
calix iste. spiritus quidem
promptus est caro autem
infirma fiat uoluntas tuͣ¬

Expanded text:
n montem oliveti oravi ad Patrem: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma; fiat voluntas tu
Abbreviated transcription (Latin):
ubierant dnodecim fon¬
is aquarum. et septuagi¬
ta palme et castra intrati
sunt uxtta aquas. Profecti¬
q sunt de helom et uenit
ꝯmnis multitudo filiorm
srael urdesertum syn qo
est in ter bery et synar. qu

Expanded text:
ubi erant duodecim fontes aquarum et septuaginta palmae et castrametati sunt iuxta aquas profectique sunt de Helim et venit omnis multitudo filiorum Israhel in desertum Sin quod est inter Helim et S
Abbreviated transcription (Latin):
Ens quem ciligere
et amare iusticia est
esabilis gratie tue dõa
fecisti nos morte filii tui
sperur quod creclimus i¬
ne nos ec clem resurgente
uuenire que tendimus

Expanded text:
eus, quem diligere et amare justitia est, ineffabilis gratiae tuae in fecisti nos morte Filii tui sperare quod credimus, fac nos, eodem resurgente, pervenire quo tendimus
Abbreviated transcription (Latin):
michi opem tuam cum illa
ferre digneris. O due gẽme
celestes maria et iohannes.
Oduo luminaria ante deum
iobes uris radiis effugate sce
simc uirguntatis meritũ dile¬
ctionis suc ꝯfirmauit priule¬
gim incruce pendens unigei¬
tum ita dicens mulier eccẽ fi¬
pulo. ecce mater tua. In hiꝰ

Expanded text:
mihi opem tuam cum ipsa ferre digneris. O duae gemmae coelestes, Maria et Joannes! o duo luminaria divinitus vestris radiis effugate scelsimae virginitatis meritum, dilectionis suae confirmavit privilegium, in cruce pendens uni vestrum ita dicens: Mulier, ecce firum: Ecce mater tua . In hujus
Abbreviated transcription (Latin):
ne deus qui hodierna die ɨ¬
unigenitum tuum inulnic
sancti symeonis ui tem plo
sancto tuo suscipiendum
presentasti. tuam suplices
de precamur clementiam
ut has candellas quas no
tui famuli in tui nominis
magnificentia suscipien¬
tes gestare cupimus luce¬
sancti ficare atq lumi¬
ne superne benedictionis
accendere dignare quati¬
nus eas tibi comino deo
nr̃o offerendo digni et scõ
igne tuc sanctissime cari¬
tatis suscensi in templo scõ
glorie fue representari me¬

Expanded text:
eus, qui hodierna die Unigenitum tuum ulnis sancti Symeonis in templo tuo sancto suscipiendum praesentasti, tuam supplices deprecamur clementiam, ut hos cereos, quos nos tui famuli in tui nominis magnificentia suscipientes gestare cupimusancti+ ficare atque lumine supernae benedictionis accendere digneris: quatinus eos tibi Dno Deo nostro offerendo, digni, et sancto igne tuae dulcissimae caritatis succensi in templo sancto gloriae tuae repraesentari me
Abbreviated transcription (Latin):
et ad salutem cor poruma
aninarum.sine in terra
siuc inaquis accense fue¬
rint per inuocationem
tui sanctissimi nomiuus.
torum tuorum bene di¬
cre et sanctificare. ui¬
gneris ut huius plebis tue
que illas honorifice desi¬
derant in manibus porta¬
re. teq cantando landa¬
re. exaudias uoces de celo
sancto tuo et de sede ia¬
iestatis tue.propiciusq
sis omnibus clamantib
id te quos redemisti pre¬
cioso sanguine felii tui. Q
tecum utus et regnat in
unitate spirius sanctide¬
ns per omma secula secu¬

Expanded text:
et ad sanitatem corporum et animarum, sive in terra, sive in aquis accensae fuerint per invocationem tui sanctissimi nominis etorum tuorum bene+dicere et sancti+ficare digneris, ut hujus plebis tuae, quae illa honorifice in manibus portat, teque cantando laudat, exaudias voces de coelo sancto tuo et de sede majestatis tuae, propitiusque sis omnibus clamantibus ad te, quos redemisti pretioso sanguine Filii tui, qui tecum vivit et regnat Deus in unitate Spiritus sancti, per om
Abbreviated transcription (Latin):
Erceptio corporis tui do¬
mine yh̃u x̃p̃e quã indi¬
guus summe presumo non
michi pro ueniat ĩ iuditium
et ꝯdempnatiõem. s pro tua
rer mentis et corporis et

Expanded text:
erceptio corporis tui Domine Jesu Christe, quam indignus sumere praesumo, non mihi proveniat ad judicium, et condemnationem, sed pro tua men mentis, et
Abbreviated transcription (Latin):
pro omnib que retͥbuit¬
michi. Calicem salutaris ac¬
cipiam et nomen domim in¬
uocabo. laudans in uocabo
dominum ⁊ ab immicis meic
saluus ero. Hic sumat san¬

Expanded text:
pro omnibus quae retribuimihi? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. Laudans invocabo Dominum, et in inimicis meis salvus ero. Hic sumat de san
Abbreviated transcription (Latin):
nit. et ordinare qd̾ nob̾ utile. illis docet᷑ ad¬
expediat in choari. quanta locorũ int̾ualla:
sint. ad que cupimus puenie.ne estate a q̃
penuria obsit euentib ne hieme dificiles
ant inuie occurrant paludes maiores q tõ¬
rentes et impedito itmere c̾cumueniatur ex̃¬
citus priusꝙͣ ad destinata ꝑueniat. Ut nr̃ar
comoditas ẽ semꝑ ista uitare ita si adusari¬
oru impicia ulsimulatio occasionẽ nob
dederit. nõ op omiti. s exploratores. ac tni

Expanded text:
nit et ordinare quod nobis utile, illis docetur adnit et ordinare quod nobis utile, illis docetur adm iter expediat inchoari, quanta locorum intervalla sint ad quae cupimus properare, ne aestate aquae penuria obsit euntibus, ne hieme difficiles aut inviae occurrant paludes maioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur exercitus priusquam ad destinata perveniat. Ut nostra commoditas est sapienter ista vitare, ita, si adversariorum imperitia vel dissimulatio occasionem nobis dederit, non oportet amitti, sed explorare solli
Abbreviated transcription (Latin):
sibi oportuna intelligunt subsessa occulciꝰ
collocant. uł aꝑto marte Impetũ faciunt. i¬
S ne secreta noceant ducis p̾stat industria
u̾o sub sessa. si cͥcũueniatur. uciliceꝵ plus pi¬
culi sustinet quã ꝑabat inferre. Aꝑta autẽ
uis. si pparetur inmontib alciora loca p̾mis¬
sis sunt presidiis occupanda. ut hostis cum
aduem̃t reꝑiatur infenor. nec audeat obui¬
are. cũ tã a fronte.ꝙͣ sup̃ capud suũ cernat
armatos. Qd̾ si anguste sint uie. s tñ tute.
melius c̃ precidere cũ securib ac dolaturis
milites. ⁊ cũ labore uias aꝑire. quã ĩ optĩo
itinere piculũ substinẽ. Preterea nosse debe¬
mus bostium ꝯsuetudinẽ. utrũ nocte. an in¬
cipiente die.an hora reficiẽdi. lassis supueĩ¬
re ꝯsueu̾int. et iduitare. qd̃ illos factũros
putamus exmore.Iam u̾o utrum peditib
an equitibꝰ. utrum ꝯtatis. an sagitanis
amplius ualeanti utrum nuõ hominũ an
armorũ munitioẽ precellant.scire nos ꝯue¬

Expanded text:
sibi oportuna intellegunt subsessas occultius collocant vel aperto Marte impetum faciunt. Sed ne secreta noceant ducis praestat industria,vero subsessa, si circumveniatur utiliter, plus periculi sustinet quam parabat inferre. Aperta autem vis si praeparetur in montibus, altiora loca praemissis sunt praesidiis occupanda, ut hostis, cum advenerit, repperiatur inferior nec audeat obviare, cum tam a fronte quam supra caput suum cernat armatos. Quod si angustae sunt viae sed tamen tutae, melius est praecedere cum securibus ac dolatoriis milites et cum labore vias aperire quam in optimo itinere periculum sustinere. Praeterea nosse debemus hostium consuetudinem, utrum nocte an incipiente die an hora reficiendi lassis supervenire consueverint, et id vitare quod illos facturos putamus ex more. Iam vero utrum peditibus an equitibus, utrum contatis an sagittariis amplius valeant, utrum numero hominum an armorum munitione praecellant, scire nos conve
Abbreviated transcription (Latin):
impedim̃ta colligẽ si oppugnatores ab im¬
peclim̃tis laxam̃to. iliquo diuidant᷑ nc cõs¬
tipati ledantur. Inp̾lio ambulante excituũ
locorum uarietates cuenint ita defensioni
ratiouariatur. Nam in cãpis patẽtib eqtes
magis solẽt pugnar ꝙ̃ pedites.At uoin lo¬
cis siluestrib ui muntuosis. siue palustrib
pedestres magis formidande sunt copie. Il¬
lud q uitandum ne ꝑnegligẽtia aliis festi¬
nantib. aliis tardius incedentib. Interrũp¬
atur acies aut certe tenuetur. Continuo eĩz
bostes int̾ polata puadunt. Int̾ponẽdi ẽgo
sunt ex̾citatissimmi campi doctores. iuicariiuł
tribum qui alacriores recardẽt et pignus. ĩce¬
dentes accelare ꝯpellant.Nam qui multum
p̾cesẜint. suꝑuẽtũ facto. nõ tam redire ꝙͣ effr

Expanded text:
impedimenta colligere. Sed propugnatores ab imimpedimenta colligere. Sed propugnatores ab impedimentis laxamento aliquo dividuntur, ne constipati laedantur in proelio.Ambulante exercitu, ut locorum varietas evenerit, ita defensionis ratio variatur. Nam in campis patentibus equites magis solent impugnare quam pedites; at vero in locis silvestribus vel montuosis sive palustribus pedestres magis formidandae sunt copiae. Illudque vitandum, ne per neglegentiam aliis festinantibus aliis tardius incedentibus interrumpatur acies aut certe tenuetur; continuo enim hostes interpolata pervadunt. Praeponendi ergo sunt exercitatissimi campidoctores vicarii vel tribuni, qui alacriores retardent et pigrius incedentes accelerare compellant. Nam qui multum praecesserint superventu facto non tam redire quam eff
Abbreviated transcription (Latin):
suadum ẽut ea ꝑs qua bostis uẽtur̾ c̾ditur op¬
positis lectissimis equitib ⁊ leui armatura nc
nõ etiã peditib sagitaris muniatur. Qdsi un
sub sidia. Neuo repentinus tultus ãpliu
noceat. añ ꝯmonẽdi sunt milites ut parati
sint animo.ut arma inmanibꝰ hẽant. ne nͤ¬
cessitate subita tereantur. Prouisa. nõ solent
cẽ formidim. Antiqui dilligẽtissime p̾caue¬
bant ne acalonib Int̾ctum uulnatis. Int̾dũ
timetib.⁊ saginanis clamore pauefactis pr¬
gnantes milites turbaretur.ne dispersi logi
aut cõglobati amplius ꝙ̃ expedit impedir¬
ent suos. hostib q prodessẽt. ⁊ ideo adexem¬
plum militũ. etĩa Impedim̃ẽta sub quibxlĩ
signis ordinanda duxerunt. Demq ex ip¬
sis calonib quos galeanos uocant. ydoecs
ac pitos usu legebat. quos nõ ampliꝰ ꝙ̃ du¬
centis sagmarus puerisq preficerẽt. Hisq
uexilla dabant. ut scirẽt atq signa deberent

Expanded text:
servandum est, ut ea pars ad quam hostis venturus creditur opservandum est, ut ea pars ad quam hostis venturus creditur oppositis lectissimis equitibus et levi armatura nec non etiam peditibus sagittariis muniatur. Quod si subsidia. Ne vero repentinus tumultus amplius noceat, ante commonendi sunt milites ut parati sint animo, ut arma in manibus habeant: in necessitate subita conterrent, provisa non solent esse formidini. Antiqui diligentissime praecavebant ne a calonibus interdum vulneratis interdum timentibus et sagmariis clamore pavefactis pugnantes milites turbarentur, ne dispersi longius aut conglobati amplius quam expedit impedirent suis hostibusque prodessent. Et ideo ad exemplum militum etiam impedimenta sub quibusdam signis ordinanda duxerunt. Denique ex ipsis calonibus, quos galiarios vocant, idoneos ac peritos usu legebant quos non amplius quam ducentis sagmariis puerisque praeficerent, hisque vexilla dabant, ut scirent ad quae signa deberent
Abbreviated transcription (Latin):
uł ocłis deprebendunt. ⁊ int̾dum t̃nsfuge
proditoresq nõ desunt quẽ admõu occurri
ingruẽtibꝰ debeat intimetur. Dux cũ agm¬
mne ex̃citus ꝓfecturus fidelissimos argutissi¬
mosq cũ equis probatissumis mitat. q loca
ꝑ que iter faciẽdum ẽ in progͥssu. ⁊ atergod̾x¬
tra leua que plustrent. ne aliquas adusariii
moliantur insidias. Tutius aũt opantur i¬
exemploratores noctib ꝙ̃ dieb nã quodam¬
mõ ip̃e sui proditor muei̾tur. cuius speculatõ
fũit ab aduersarus ꝯp̾hensus. Primi gͦ equi¬
tes iter ampiunt. deinde pedites ĩpedim̃eta. si¬
gnarii calones nehiculaq inmedio collocet᷑
ita ut expdita ꝑs peditum et equitu subseqͣt᷑.
Nam ambulatib int̾dum quidẽ afronte. s
freꝙͣtius at̾go supu̾etus infertur.alat̾ib quo¬
q pari armãtorii manu impedim̃ta claudẽda
tñsusos frequẽter incursant. Illud tñ p̾cipuei

Expanded text:
vel oculis deprehendunt et interdum profuge, vel oculis deprehendunt et interdum profuge, prodito resque non desunt, dux ingruentibus debeat intimetur. Dux cum agmine exercitus profecturus fidelissimos argutissimosque cum equis probatissimis mittat qui loca per quae iter faciendum est in progressu et a tergo, dextra laevaque perlustrent, ne aliquas adversarii moliantur insidias. Tutius autem operantur exploratores noctibus quam diebus; nam quodammodo ipse sui proditor invenitur cuius speculator fuerit ab adversariis comprehensus. Primi ergo equites iter arripiant, deinde pedites; impedimenta sagmarii calones vehiculaque in medio collocentur, ita ut expedita pars peditum et equitum subsequatur. Nam ambulantibus interdum quidem a fronte sed frequentius a tergo superventus infertur. A lateribus quoque pari armatorum manu impedimenta claudenda versos frequenter incursant. Illud tamen praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
rum. duces ydoneos sciẽtesq ꝑciꝑx. eosq cust¬
oclia mancipare. addica penẽ ꝯtestatiõe. uł p̾¬
mu. Erunt enim utiles cũ intelligẽt nec frigi¬
endi sibi copiam suꝑ ẽẽ. ⁊ fidei premiũ. ⁊ꝑ fi¬
die parata suplicia. Prouidendũ quoq ut
sapiẽtes excitatiq querantur. ne duorũ aut
trium error discmen pariat uniusis. Inc̾dum
aũt imꝑita rusticitas plura promitit ⁊ c̾dit
se scire que nescit. S cautele capudẽ.ut ad
que loca uł quib itin̾ib sit profecturs exci¬
tus ignoretur. Tutissimum nãq in expe¬
ditionib creditur faciẽda ab hostib nesciri
Ob hoc ueteres minotaun signũ ĩ legioni¬
bus hũerunt ut quẽ admou ille in intio
et secretissimo laberintho abditus phibetỹ
ita ducis consilium semꝑ occultum eẽt. Se¬
curum iteragitur. qd̾ agẽdum hoste minim̃
suspicantur. Uerum quia exploratores al
trinsecus missi profectionẽ suspicionibus.

Expanded text:
rum duces idoneos scientesque percipere eosque custrum duces idoneos scientesque percipere eosque custodiae mancipare addita poenae ostentatione vel praemii; erunt enim utiles cum intellegant nec fugiendi sibi copiam superesse et fidei praemium ac perfidiae parata supplicia. Providendum quoque ut sapientes exercitatique quaerantur, ne duorum aut trium error discrimen pariat universis; interdum autem imperita rusticitas plura promittit et credit se scire quae nescit. Sed cautelae caput est ut ad quae loca vel quibus itineribus sit profecturus exercitus ignoretur; tutissimum namque in expeditionibus creditur facienda nesciri. Ob hoc veteres Minotauri signum in legionibus habuerunt, ut quemadmodum ille in intimo et secretissimo labyrintho abditus perhibetur, ita ducis consilium semper esset occultum. Securum iter agitur quod agendum hostes minime suspicantur. Vetrinsecus missi, profectionem suspicionibus
Abbreviated transcription (Latin):
cant que gerunt. ¶Quanta sit cautela ser¬
Ui rem militarẽ studiosus didice¬
runt asserunt plura in itineribus
qua in ip̃a acie picula solore ꝯtĩgẽ
Nam in conflictu armati sunt oẽs
et hostẽ com̃inus uident et adpugnãdũ aio
gentia prouidẽ d dux. ne proficiscẽs paciatũ
Incursu. uł facile. ac sine dampno repellat
illatum. Primũ itin̾ana omĩu regionũm
ta.ita ut locorũ int̾ualla nõ solũ passuumm
nũo. s etiã uiarũ qualitates ꝑdiscat. ꝯpẽcli¬
A.diu̾ticula. montes.flumina. ad fidẽ descͥp¬
tam ꝯsideret. usq adeo ut sollertiores duces
itineraria proumciarũ in quibꝰ necc̃ĩtas ge¬
rebatur. ño tm̃ adnotata. s etĩa picta hr̃e fur¬
metur. ut nõ solum ꝯsilio mẽtis um aspecty
ocłorum uiã profecturis eligeret. Ad hocapr¬
udentiorib ⁊ honoratis.⁊ locoru gnaris.sep¬
atim d uniu̾sa ꝑ quirere ⁊ u̾itatem collige̾
deplurib. Preterea sub ꝑicło eligẽtium uia¬

Expanded text:
cant quae geruntur. VI QVANTA SIT SERVANDA CAui rem militarem studiosius didicerunt asserunt plura in itineribus quam in ipsa acie pericula solere contingere. Nam in conflictu armati sunt omnes et hostem comminus vident et ad pugnandum animo gentia providere dux debet ne proficiscens patiatur incursum vel facile ac sine damno repellat inlatum. Primum itineraria omnium regionum in ta, ita ut locorum intervalla non solum passuum numero sed etiam viarum qualitate perdiscat, compendia deverticula montes flumina ad fidem descripta consideret, usque eo ut sollertiores duces itineraria provinciarum in quibus necessitas gerebatur non tantum adnotata sed etiam picta habuisse firmentur, ut non solum consilio mentis verum aspectu oculorum viam profecturus eligeret. Ad hoc a prudentioribus et honoratis ac locorum gnaris separatim debet universa perquirere et veritatem colligere de pluribus, praeterea sub periculo eligentium via
Abbreviated transcription (Latin):
intractabileᷤ sunt. Legenature. phagnite¬
decursu. idest post ortum pliadũ adie sexto
kłarum iuniarũ usq inarcturũ idest indi¬
nauigatõ c̾cditur qr estatis bñficio uentoꝵ
acerbitas mitigatur. Idost hoc tp̃s usq ĩ t̾ciũ
idest noueber Inc̾ta nauigatio ẽ ⁊ discrim¬
in propior pꝑea qr post idus septebr oritũ
octubrium equinoctiali euenit acba tepes¬
tas. Cura nonas uõ octubris edi pluuiał¬

Expanded text:
intractabiles sunt lege naturae.Pachnitaedecurso, id est post ortum Pleiadum, a die .vi. Kal. Iun. usque in Arcturi ortum, id est in dinavigatio creditur, quia aestatis beneficio ventorum acerbitas mitigatur. Post hoc tempus usque in .iii. Id. Nov. incerta navigatio est et discrimini propior propm octobrium equinoctialium evenit acerba tempestas: circa nonas vero octobris hedi pluvial
Abbreviated transcription (Latin):
uerint ut muros turresq teneãt. adloca
supiora ꝯscẽdant. hosq puicos ⁊ ꝑlateas
undiq obruãt dimic̾ates ¶Que sitadibẽ

Expanded text:
ntraverit, ut muros turresque teneant ac loca superiora conscendant hostesque per vicos et plateas undique obruant dimicantes. XXVI QVAE SIT ADHIBE
Abbreviated transcription (Latin):
gnẽ atq institutione literarum uiros electis¬
simos querit: Hec enim sucipit aquilã qd p̃¬
cipuum signum in romano ẽ ex̾citu ⁊ tocius
legionis insigne. Hec ymagines impatorũ¬
publicc credidit pro futurũ. si disciplina milii¬
tarem ꝯferret inliteras. Namunius etatis st̃
que fortiter funt. Que u̾o proutilitate reii
publice in scͥbuntur et̾na sutidẽ fecerũt alii
ꝙͣ płes s p̾cipue frontinus. diuo traiano. eiu¬
modi probatus industria. Horũ instituta. ho¬
rum precepta. In quantũ ualeo strictim fidelit̾¬
q signabo: Nam cũ easdem expensas faciat
⁊ negligenter ⁊ diligẽter ex̾citus ordinatusi
nõ solum presentibus s etiã futuris seculis
profitiet. si ꝓuisioẽ magestatis tue. Imꝑator
auguste ⁊ fortissima dispositio reparetur ani¬
morum. ⁊ emedet᷑ dissimulatio precedentiu.
¶Quotenas legiones antiqui ad bellumi
duxerunt .iiii. ĩ.

Expanded text:
e atque institutione litterarum viros electissimos quaerit. Haec enim suscipit aquilam, quod praecipuum signum in Romano est semper exercitu et totius legionis insigne; haec imagines imperatorupublicae credidit profuturum si disciplinam militarem conferret in litteras; nam unius aetatis sunt quae fortiter fiunt, quae uero pro utilitate rei publicae scribuntur aeterna sunt. Idem fecerunt alii complures, sed praecipue Frontinus, divo Traiano ab eiusmodi comprobatus industria. Horum instituta, horum praecepta, in quantum valeo, strictim fideliterque signabo. Nam cum easdem expensas faciat et diligenter et neglegenter exercitus ordinatus, non solum praesentibus sed etiam futuris saeculis proficit si provisione maiestatis tuae, imperator Auguste, et fortissima dispositio reparetur armorum et emendetur dissimulatio praecedentum. IIII QVOTENAS LEGIONES ANTIQVI AD BELLVM DVXERINT
Abbreviated transcription (Latin):
re bostẽ ꝯ suescat. Int̾dum audcãt aliquid er
occasionc. aut fugat.nit interimant inim¬
icorumimiicorum mores adu̾sariorũ Ma
equos recogno scãt. na que exusu sunt. non
timentur. ¶Quem admodum idoneus lo¬
dnuz ducẽ ꝯuenit nosse. magnã
ptẽ uctoric ip̃ locũ ĩ quo dimican¬
dum sit possitẽ. Elabora ergo utꝰ

Expanded text:
re consuescant. Interdum audeant aliquid ex occasione: aut fugent aut interimant inimicos; mores adversariorum, arma, equos recognoscant. Nam quae ex usu nota sunt non timentur. XIII QVEMADMODVM IDONEVS LOonum ducem convenit nosse magnam partem victoriae ipsum locum in quo dimicandum est possidere. Elabora ergo ut
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum indomibus instruendi
arencul lapidum qualitas reqra¬
tur tanto magis infabricandis
nanib diligenter cimcta querẽ¬
da sunt qua maius p̾iculum ẽ nauemui

Expanded text:
ed cum in domibus substruendis harenae vel lapidum qualitas requiratur, tanto magis in fabricandis navibus diligenter cuncta quaerenda sunt, quia maius periculum est navem
Abbreviated transcription (Latin):
Huic tribimus p̾erat a morum scĩetia uir¬
tutante corporis morũ honestate p̾cipuusi
Relique cohortes prout principi ꝑlacuiss
atribums. uł ap̾positis regebant᷑. Ganta a¬
utem ẜuabatur excẽdis militib cura. ut nõ
solum tribuni uł prepositi.ꝯtubemales sib
creditos. sub ocłis suis iuberẽt cotidie med¬
tani. s q̃ ip̃i armorũ arte ꝑfecti ceteros ad
ymitatoe ꝓprio hortarẽtur exẽplo. Briby¬
n au̾t solicitudo. ꝓhãc laudabatur ĩdu¬
striam. cũ miles ⁊ uestenitidus. armis bñ
mumitus ac fuiges. excicii usu ⁊ discipli¬
na erudicus incẽdit. ¶De centuriis ac
uexillis peditu. xiii. s̃..

Expanded text:
Huic tribunus praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum honestate praecipuus. Reliquae cohortes prout principi placuisset a tribunis vel a praepositis regebantur. Tanta autem servabatur exercendi militis cura ut non solum tribuni vel praepositi contubernales sibi creditos sub oculis suis iuberent cotidie meditari sed etiam ipsi armorum arte perfecti ceteros ad imitationem proprio hortarentur exemplo. Tribuni autem sollicitudo, tribuni laudatur industria, cum miles veste nitidus, armis bene munitus ac fulgens, exercitii usu et disciplina eruditus incedit. XIII DE CENTVRIIS ATQVE VEXILLIS PEDI
Abbreviated transcription (Latin):
spiramine motuq uegetatu.
Namcertis horis diebꝰꝰ piter i¬
ac noctib estu quodam quodreuma uo¬
cant. ultro citroq precurrit ⁊ more torrẽ¬
tium fluminũ nunc exundat int̾ras nuc
refunt in altudinẽ sua. Hrecipcantis ma¬
tus ambiguitas cursum nauium ẜa ad¬
iuuat retardat adu̾sa que dimicat᷑or i
magna sunt cautione uitanda: Neq:
enim abillo exilio remorũ reumatis impet
minuentiq statu c̾tis horis istauariat᷑¬
iõ in prelĩ nauale gesturus ꝯ suetudie
pelagi uł loci añ ꝯg̾ssum debet agnoscere.
¶De locorum noticia siue deremigib.xliii.
⁊ luticorum gubernatorumq i

Expanded text:
spiramine motuque vegetatur. Nam certis horis, diebus pariter ac noctibus, aestu quodam, quod reuma vocant, ultro citroque percurrit et more torrentium fluminum nunc exundat in terras nunc refluit in altitudinem suam. Haec reciprocantis meatus ambiguitas cursum navium secunda adiuvat, retardat adversa. Quae dimicaturo magna sunt cautione vitanda. Neque enim auxilio remorum reumatis impetus minuentisque statu, certis horis ista variantur, ideo proelium navale gesturus consuetudinem pelagi vel loci ante congressum debet agnoscere. XLIII DE LOCORVM NOTITIA SIVE REMIGIBVS Nauticorum gubernatorumq
Abbreviated transcription (Latin):
ra aũt cõlligitur duplici mo. Aut enimi
linũ tenuc expeditum uno capitenectitỹ
in sagitta que cũ admuri fastigia diyecta
puenerit exmensura lini murorũ altitu.¬
do dephenditur.Ilut certe cum sol obliqy
umbrã turrium murorũq iaculatur int¬
ram. tũc igitur ignorantib adusariis i¬
umbre illius spatium mẽsuratur Itẽq de¬
cem peda figitur ⁊ umbra ip̃ius similiter
mensuratur. Quo collecto nemo dubita
diderunt. uł que recentior necc̾itatumusy
inuenit. propublica. ut arbitror utilitate
digessi Illud iterum iterũq comonẽs ut
soiertissime caueatur. ne quando. aut pot̾ꝰ¬
in opia inm̾gat. aut cibi. quibomalisi
nulla arte sucurritur. Ideoq intra muyos
tanto plura ꝯdẽda sunt quanto scitur cla¬
usure tempus in obsidentium potestate
consistere. ¶Precepta belli naualis .xxxi.¬
Recepto magestatis tue impa

Expanded text:
ra autem colligitur duplici modo: aut enim linum tenue et expeditum uno capite nectitur in sagitta, quae cum ad muri fastigia directa pervenerit, ex mensura lini murorum altitudo deprenditur; aut certe, cum sol obliquus umbram turrium murorumque iaculatur in terram, tunc ignorantibus adversariis umbrae illius spatium mensuratur, itemque decempeda figitur et umbra ipsius similiter mensuratur, quo collecto nemo dubitat rodiderunt vel quae recentium necessitatum usus invenit pro publica ut arbitror utilitate digessi, illud iterum iterumque commonens, ut sollertissime caveatur ne quando aut potuinopia emergat aut cibi, quibus malis nulla arte succurritur; ideoque intra muros tanto plura condenda sunt quanto scitur clausurae tempus in obsidentum potestate consistere. XXXI PRAECEPTA BELLI NAVALIS Praecepto maiestatis tuae, imp
Abbreviated transcription (Latin):
accesfiti. Semp aũt studere debes. ut prior in¬
struas aciẽ quia ex.abitrio tuo potes facere
quod tibi utile iudicas cũ nullus obsistit
unt formidare qui udẽt ꝯtͣse acies ordĩa¬
ri. hĩc additur maximũ ꝯmodũ qr tu ĩstruc¬
tus. paratusq ordinatem ⁊ trepidũ. adu̾sa¬
rium preccupas: Dars enim uictorie ẽini¬
micum turbare an ꝙ̃ dimices.

Expanded text:
accesserit. Semper autem studere debes ut prior inaccesserit. Semper autem studere debes ut prior instruas aciem, quia ex arbitrio tuo potes facere quod tibi utile iudicas cum nullus obsistit;unt formidare qui vident contra se acies ordinari. Hinc additur maximum commodum, quia tu instructus paratusque ordinantem et trepidum adversarium praeoccupas. Pars enim victoriae est inimicum turbare antequam dimices.
Abbreviated transcription (Latin):
te tam equites quã pedites adpugnam
possit ortari. Hic deequitib suꝑ numera¬
riis mixtis peclitib expeditis adu̾sarioꝵ
sinstrum cornu. qd̾ ꝯ̃ ip̃ stat. c̃cũnre deb
et atergo sẽꝑ purgere. Scd̾s dux ĩ medi¬
a acie ponitur peditũ qui cã sustineat ⁊¬
firmet. Hic fortissimos pedites ⁊ bñ anx¬
tos. deillis suꝑ fuus secum br̃e d. exqb
aut ip̃e cuncu faciat ⁊ acie bostiu rum¬
pat. aut si adusarium cuneũ fecerĩt ipse
forficẽ faciat. ut cuneo illi possit occũrere¬
insinistra parte ex̾citus. t̾cius ẽẽ dux i¬
Hic c̾ca se bonos equites supmĩarios ⁊uc
locissimos pedites hr̾e d dequibus sinstrỹ
cormi semꝑ extẽdat neccunuematur ab
hostibus. Clamor autẽ quẽ barbantum
uocant. prius aũt nõ debẽt atolli ꝙ acies
utraq se uĩcxerit. impitorũ enĩ ut ignaro¬
rum.ẽ uociferari de longe. cũ hostes magis
terreantur. si cũ telorũ ictu clamoris horror

Expanded text:
te tam equites quam pedites ad pugnam possit hortari. Hic de equitibus supernumerariis mixtis peditibus expeditis adversariorum sinistrum cornum, qui contra ipsum stat, circumire debet et a tergo semper urgere. Secundus dux in media acie ponitur peditum qui eam sustentet et firmet. Hic fortissimos pedites et bene armatos de illis superfluis secum habere debet ex quibus aut ipse cuneum faciat et aciem hostium rumpat aut si adversarii cuneum fecerint ipse forficem faciat, ut cuneo illi possit occurrere.In sinistra parte exercitus tertius esse dux dHic circa se bonos equites supernumerarios et velocissimos pedites habere debet de quibus sinistrum cornum semper extendat, ne circumveniatur ab hostibus. Clamor autem quem barritum vocant prius non debet attolli quam acies utraque se iunxerit; imperitorum enim vel ignavorum est vociferari de longe, cum hostes magis terreantur si cum telorum ictu clamoris horror
Abbreviated transcription (Latin):
prorumpant et ꝯferti .agrediantur ignaros
O bsua aũt ne longo spatio fatigatũ mili¬
tem. ne uł lapsos post cursum equos ad pu¬
blicum prelum cogas. Mulcum iurirla¬
bore itmeris pugnaturus amittit. Quid
faciet qui ad aciem.anbelus. aduentat: H
et ueteres declinauerunt. ⁊ suꝑiore uł nr̃a¬
etate cum romani duces ꝑ impicia nõ ca¬
nissent. ne quid. amplius dicam ex̾citus
ꝑdiderunt. Impar enim odito ẽ lassũ cũ req¬
eto sudantem cum alacri. curretẽ cũ eo ꝗste¬
teĩt sbire ꝯflictu ¶Inuestigandum quid sẽ¬
tiant milites pugnaturi.xii. R.¬
Psa die qua c̾taturi sũt milites. q

Expanded text:
prorumpant et conferti adgrediantur ignaros. prorumpant et conferti adgrediantur ignaros. Observatur autem ne longo spatio fatigatum militem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris pugnaturus amittit; quid faciet qui ad aciem anhelus adventat? Haec et veteres declinarunt et superiore vel nostra aetate cum Romani duces per imperitiam non cavissent, ne quid amplius dicam, exercitus perdiderunt. Impar enim condicio est lassum cum requieto, sudantem cum alacri, currentem cum eo qui steterit subire conflictum. XII INVESTIGANDVM QVID SENTIANT MILITES PVGNATVRI Ipsa d
Abbreviated transcription (Latin):
Nam in euentu apti martis uictorie pleĩtu¬
do osistit. Hoc gͦ tempꝰ est qñmagis duces
debent ẽẽ solliciti. qñ maior sꝑatur diligẽtibꝰ
głia ⁊ maius piculum comitatur ignaug.
cibo curatos milites ad certam̃ educere. ut
audatiores sumpta esca redret. et logiõe
ꝯflictu nõ frangerentur media./ Idret̾ea ob¬
ẜuandum ex presentib hostib siue excasti
siue exciuitate producas adpepreliu ne
dum ꝑ angusta portanim particulatim ꝓ¬
cedit excitus. acolectis exꝑte debilitet᷑ ĩ imi¬
cis.Ideo prouidẽdun ẽ. ut añ om̃s milites
egrediantur portas.⁊aciem ꝯstruãt quam
hostis adueniat. Quod si intra curtatem mi¬
nẽtibus paratus aduenit aut diferatur eg̾ssy
aut certe dissimletx̃ ut cum. adusarii in sult¬
are cepint. his qͦs ñputãt exit̃o cũ adp̾da a
ut redeundum comtint.animũ cũ ordinẽ
soluerit. tunc illis stupentib lectissimi qͥq

Expanded text:
Nam in eventu aperti Martis victoriae plenituNam in eventu aperti Martis victoriae plenitudo consistit. Hoc ergo tempus estdebent esse soliciti, quanto maior speratur diligentibus gloria et maius periculum comitatur ignavos,cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Preterea observandum est presentibus hostibus sive exs ad proelium, ne dum per angusta portarum particulatim procedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque providendum est ut ante omnes milites egrediantur portas et aciem construant quam hostis adveniat. Quod si intra civitatem manentibus paratus advenerit, aut differatur egressus aut certe dissimuletur, ut cum adversarii insultare coeperint his quos non putant exituros, cum ad praedam aut ad redeundum converterint animum, cum ordines solverint, tunc illis stupentibus lectissimi quique