comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oc torum dixit non ut fallacit̃ se
finger& eẽ qđ non erat: sed ut mise¬
ricorditer eis ita subueniendum eẽ senti¬
ret: ac si ipse in eodem endre laborterbe :
non scilicet m̃tientis astu. sed cõpatientis
infirmus infirmis : ut infirmos lucri face¬
rem: ut sequens conclusio. omnib: omnia
factussum ut omnes lucri facerem. ad hoc re¬
ferenda intelligatur : ut cuiusq infirmitatẽ
tanquam in sẽ ipso miseratus appareat. NoN
enim et cum dicer&. quis infirmat᷑ et ego
non infirmor: infirmitatem alterius simu-¬
las se potius quam doluisse uolebat in¬
ministrat egroto : non cum se febres hab̃e
mentitur : sed cum animo condolentis
cogitat quem admodum sibi seruiri uel¬
lẽt si ipsȩ egrotar&¬
illa simulauerit: Sed qr sic ea ñ simula¬
uit quae faciebat similia iudȩis : quem ad
modum nec illa quȩ faciebat similia geni¬
tibus. Quȩ tu quoq commemorasti : atq
in eo me qđ non ingrate fateor adiuui fq.
Cum enim abste quȩsissem in epła mea qͦmͦ pu

Expanded text:
oc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse, quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eodem errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem, ut sequens conclusio: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem, ad hoc referenda intellegatur, ut cuiusque infirmitatem tamquam in se ipso miseratus appareat. non enim et cum diceret: quis infirmatu-r et ego non infirmor?, infirmitatem alterius simulasse potius quam condoluisse uolebat inministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotarilla simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo
Abbreviated transcription (Latin):
te positum. Apłs enim sic̃ re uerti¬
n erat. quosdam eoꝵ dix̃ hoc fecisse. ñ
totum popłm : ubi ait Neq idolis ser¬
uiamus : sic̃ quidam illoꝵ¬
acilis ad lusum pueritia Quid aut̃¬
lusui puerili tam simile. ẽ quam
idolis seruĩamus. quem admodum qui¬
dam eoꝵ : sic̃ scriptũ ẽ sedit popłs man¬
ducare & bibere et sunexer̃ ludere :

Expanded text:
te positum. apostolus enim, sicut reuera erat, quosdam eorum dixit hoc fecisse, non totum populum, ubi ait: neque idolis seruiamus sicut quidam illoacilis ad lusum pueritia. Quid autlusui puerili tam simile est, quamidolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere ?
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ enim mos ẽ diuinoꝵ inscripturis
sc̃is mrfteriorum. ut idem homo alias.
aliam atq aliam pre aliq̾a significanda
ꝑsonam gerat : tunc morses popłi iud xoꝵ
sublege positi ꝑsonam gerebat: eũq in pro¬
płnca p̃ntiatione figurebat. Sic̃ gͦ mor¬
ses peram uiga ꝑcutiens dedi u̾irtute
dubitauit: ita ille popłs qui sub lege per
morsen data tenebat᷑. xẽm lignocrucis af¬
figens. eum uirtutem dei eẽ. non credidre:
sed sĩcut ꝑcussa p&ite manauit aqͣm si tien¬
tibus: Sic plaga chñcȩ passionis effecta ẽ
uita credentibus Rabemus enim de hac
re p̃clarissimam et fidelissimam uocem
apłi cum inde logueretur dicens Petrci
cta.ẽ: apłs paulus quid ẽẽ exposuit.
garetur. Sed et qđ uirga p&cra ꝑcuat᷑
crux xẽi figuratur ligno enim ad¬
Et qͦd bis ꝑcutitur: eudentius signi¬
ficat crueem. Duo quippe ligna st̃ crex

Expanded text:
icut enim mos est diuinorum in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem apostoli, cum inde loqueretur, dicentis: petra cta est, apostolus Paulus quid esset exposuit, garetur. Sed quod virga petra percutitur, crux Christi figuratur. Ligno enim acet quod bis percutitur, evidentius significat crucem. Duo quippe ligna sunt crux
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ : siue forinsecus ꝑ sensus corporis. siue
demonstrata st̃ Qui ea p̃dicantes. & uel de
p̃sentib signis. uł de ꝓximis rebus ita ut
p̃dixerant factis fia facientes: auctori¬
tatẽ cui de longe futuris usq in scłi finẽ
crederetur habere meruerun¬

Expanded text:
s corporis, sive demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerun
Abbreviated transcription (Latin):
Ne ipsis gentilib idolorũq cultorib multa
utiq a nob diũsitate distantib nichil aliud
nob̵ demonstrat apłs: nisi ut in ipsis quoq
ita qͥcqͥd prauũ. ẽ corrigamꝰ : ut qđ forte
rectũ. ẽ approbemꝰ. Nã utiq idolatras &
tutores simulacrorũ redarguebat. ubi ait
Qui cognoscentes dm̃ non sicut dm̃ głifica¬
uer̃ aut grãs eger̃ : s euanuer̃ in cogitatio¬
nib suis : & obscuratũ. ẽ insipiens cor eoꝵ

Expanded text:
tilibus idolorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum est corrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et iam institutores simulacrorum redarguebat ubi ait: qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationibus suis, et o
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ scłi int̃rupta ẽ uia: Et qͣ transeat᷑ ad pa-¬
triã ñ ẽ nisi ligno porteris. In grate : irrides
eũ qui ad te uenit ut redeas: Ipse faciꝰ. ẽ uia:
& hoc ꝑmare. Inde in mariambulauit. :
ut ostendẽt eẽ in mari uiã Sed tu qͦ modo
ipse ambulare in mari ñ potes : naui por¬
tare : ligno portare. Crede incrucifixũ : &
poteris ꝑuenure PRecipui gentiũ phylo
sophi. qui inuisibilia dĩ ꝑ ea quae facta st̃
intellecta conspicere potuer̃ : tam̃ qr sine
mediatore id.ẽ. sine homine xeo phrloso¬
phati st̃. quẽ nec uenturũ ꝓpħis. nec ue¬
nisse apłis credider̃ : ueritatẽ detinuer̃
sic̃ de illis dictũ. ẽ ininiqͥtate Non enim¬
potuer̃ in his rebus infimis constituti nisi
quȩrere aliqua media ꝑquȩ ad illa quȩ
intellexer̃ sublimia ꝑuenirent: atq ita
in deceptores dȩmones incider̃÷ ꝑ quos
factũ. ẽ ut immutarent głam incorru¬

Expanded text:
hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad pahujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus est via, et hoc per mare: inde in mari ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in crucifixum, et poteris pervenire. Prsophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorru
Abbreviated transcription (Latin):
ingrati ei qͥ illis p̃stitit ut uident. sibi uo.¬
luer̃ tribuere qđ uidebant. Et facti suꝑb
amiser̃ & qđ uidebant : Et conũsi st̃ in de
ad idola & simula chra & adculturas dȩ¬
moniorũ : Adorare creaturã. & contẽp¬
nere creatorem. Sediã isti elisi ista fecer̃.
Ut aut̃ eliderent᷑: suꝑbier̃. Cũ aut̃ suꝑbireal:
sapientes se eẽ. dixer̃ Hi gͦ de quib dix̃ qui
uider̃ quia ꝑ ũbũ dĩ facta st᷑ om̃a. Nã in¬
ueniunt᷑ ista & in libris phrlos ophoꝵ¬
ł t quia unigenitũ filiũ habet ds̃ ꝑ quem
militatẽ xp̃i: in qua naui securi puemred̃
ad id qd longe uide potuer̃: & sorduit
eis crux xp̃i. Mare transeundũ ẽ & ligx¬
nũ contẽpnis : O sapientia suꝑba : irride
cii cifixũ xp̃m : Ipse ẽ. quẽ longe uidisti
Sed quare crucifixus est : qr lignũ tibi humili¬
tatis eiꝰ necessariũ erat. Suꝑbia enĩ tumueras᷑
& longe ab illa patria proiectꝰ eras: & fluctib

Expanded text:
ingrati ei qui illis praestitit ut viderent, sibi voluerunt attribuere quod videbant; et facti superbi, amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse dixerunt. Hi ergo de quibus dixit, Qui es, quia per Verbum Dei facta sunt omnia. Nam inveniuntur et ista in libris philosophorum: et quia unigenitum Filium habet Deus, per quem militatem Christi, in qua navi securi pervenirent ad id quod longe videre potuerunt; et sorduit eis crux Christi. Mare transeundum est, et lignum contemnis? O sapientia superba! irrides crucifixum Christum; ipse est quem longe vidistiSed quare crucifixus est? Quia lignum tibi humilitatis ejus necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus
Abbreviated transcription (Latin):
illo figm̃to ñ inuenit uitalem motũ. credat
num̃ occultum : Effigiem tam̃ uiuenti corpori
similem: seduetꝰ forma & cõmotus auctori¬
tate quasi sapientiũ institutorũ obsequentiũq
trbarum : sine uiuo aliqͦ habitatore ẽẽ ñ
putat. Hinc & mala demonia ad possidenda
gentiũ simulachrt : talis homqͥnum affectꝰ
inuitat. Quoꝵ p̃sidentium uaria fallacia
mortiferi seminantur : & multiplicantur
errores. Aliis itaq locis contra ista diuinȩ
litterȩ uigilant: ne quisquã dicat cũ ir¬
risa fuerint simulachra Non hoc uisibile
colois sed numen qđ illic uisibilit̃ habitat
Ipsa gͦ numina in alio psalmo eadem scripta

Expanded text:
illo figmento non invenit vitalem motum, credat illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
imundi sp̃s eisdẽ simula chris arte illa
nefaria colligati cultorũ suoꝵ animas
in suam societatem redigendo miserabilit̃
captiuauerant. Vnde dicit apłs. Scimꝰ quia
nichibẽ. idolũ : sed quȩ immolant gentes
dȩmoniis immolant & non dõ. Nolo uos
coluntur intẽplis ꝑ artẽ nescio quã imaginib
inditi. hocẽ uisibilib simulachris: qđ posst̃¬
tanqͣm dȩ mones posst : uł quasi beneficia p̃s¬
tando magis nocentes qr magis decipientes
uł aꝑte male faciendo: Nec tam̃ qđ lib&e ho¬
rũ : nisi quando ꝑmittunt᷑ alta & secreta dei
puidentia Species m̃brorũ quã naturalit᷑
in animantib uiuentem uiđe atq in nobis¬
met ipsis sentire consuerumꝰ : quam qͣm ut
illi asserunt in signo aliqͦ fabrefacto atq emi¬
nenti collocata suggestu. cũ honorari atque
adorari amultitudine coeꝑit. parit in uno¬
quo sordidissimũ erroris affectũ. Vt qͣm in

Expanded text:
inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, daemoncoluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus simulacris, ab eistamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentin animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmit causas quare ad ista ꝑuentũ sit :
dicens prdauos suos multo errore et
incredulitate & animũ ñ aduertendo
ad cultũ yeligionẽq diuinam anuenisse
hanc artẽ qua facerent dõs. Nos quid
oport& diceye uł potius quid agere nisi qͣn¬
tas possumꝰ grãs dño dõ nr̃o. qui haec con¬
trariis causis qua instituta st̃ abstulit:
Nã qđ insaituit multitudo erroris: abs¬
tulit uia ueritatis. Qđ instituit incre¬
dulitas : ab stulit fides. Qđ instituit A
cultu diuine yeligionis aũsio: abstulit
ad unũ uerũ dm̃ scmq conũsio. Neq
ab eis possidebatur ipse qui fac erat:
qͣndo in eoꝵ sõcietatem colendo traduce¬
batur. Societatẽ dico ñ idolorũ stolido¬
rũ : sed uersutorũ dȩmonioꝵ. Nam qͥd
st̃ idola : nisi qđ eadem scriptura dicit
ocłos habeñ et ñ uidebt̃ : It qͥeqͥd tale
de materiis licet a fabre effigiatis : tam̃
uita sensuq carentib dicendũ fuit. Sed

Expanded text:
exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
propħis sc̃is: qui hac p̃uidentes cũ exultatio¬
ne dicebañ. Si faciet homo dõs: & certe ipsi
non st̃du. Et alio loco. Erit in illo die dic̃
dñs ext̃minabo nomina simulacͥroꝵ A
t̾ra: & ñ iam erit eoꝵ memoria. Ex qͦ genere
& illi erant: qͥ uenturũ qđ sciebant uenisse
gaudebant. Qualis symeon qualis anna :
qualis elisabeth: qui etiã c̃ceptũ in spũ
agnouit : Qualis p&rus reuelante patre
dicens tues xp̃s filius dei uiui. Post mu¬
lta enim ad hoc ipsũ redit: ut iterũ di¬
cat de diis qͦs homines fecer̃ : ita loquens
Qm̃ gͦ ꝓaui nr̃i multũ errabaN circa de¬
orum rationem in qeduli : & ñ anim ad¬
uertentes ad cultũ peligionemq diui¬
nam. inuener̃ artẽ quã efficerent dõs
Cui inuentȩ. Ad iunxer̃ uirtutẽ de mundi
natura conuenientẽ: eãq miscentes
qm̃ animas facere ñ poterant: euocantes
animas demonum uł angłoꝵ eas indi¬
derunt imaginib scĩs diuinisq myste¬
riis. ꝑqͣs idola & benefaciendi & male

Expanded text:
is, qui haec praeuidentes cum exultatione dicebant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie ueet illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis Anna, qualis Elisabeth, quae etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. lta enim ad hoc ipsum redit, ut iterum dicat de diis quos homines fecerunt, ita loquens proaui nostri multum errabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male
Abbreviated transcription (Latin):
solem undasq diffusas. Etqc qđ non
eisdem liniam̃tis formatũ conspicit
quib illa formata st̃. quae uiuentia ui¬
gentiores grauioresq pmani. Sed cont᷑
consuetudinem ciutatis quȩ dȩmoni¬
cis ritibus fuerat obligata parum uale¬
bant Quia et ipsi etiam̃ si illa uana. eẽ
sentiebant: naturȩ tam̃ rerum subuntꝰ
ueri dĩ regimine atq impio consitute
religiosum cultũ qui dõ debetur ex hi¬
bendum putabant. seriuentes ut ait
a qͦ mitterentur sc̃i ufri et ueraciter
pii. qͥ ꝓuera yeligione moyerentur :
ut false auiuentib: tollerentur. Aga

Expanded text:
solem undasque diffusas, et quidquid non solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia vigentdores grauioresque Romani; sed contra consuetudinem ciuitatis, quae daemonicis ritibus fuerat obligata, parum ualebant, quia et ipsi, etiamsi illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut aita quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus tollerentur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
huius sententiȩ simula cbra damnauit :
posteriore autem int̃p̃tationẽ simula croꝵ
Effigies enim a fabro factas. appellando na¬
minib: earũ rerum qs fabricauit ds̃ : trans¬
mutent ueritatem dei in m̃dacium. Res
autem ipsas pro diis habendo et uenerando :
seruiunt ereaturȩ potiꝰ quam creatori : qͥ ẽ be¬
nedictꝰ inscła. Quis autem ad orat. aut orat
intuens simulachrũ. qui ñ sic afficiatur.
ut ab eo se exaudiri putet᷑ ab eo sibi p̃stari
qͦd desiderat sꝑet: ltaq homines talibus
suꝑfationib obligati plerumq ad ipsũ
solem dorsum ponentes: p̃ces fut idurit
statuȩ quam solem uocant: & cũ sonitu
maris a tergo feriantur. neptuni statuam
quam ꝓipso mari colunt. quasi sentientẽ
gemitib feriurit: Hoc enim facit & quodã¬
modo extorquet illa figura membrora:
ut animus uiuens in sensib corporis.
magis arbitretur sentire corpus qͥd suo
corporisimillimum uidet. quã rotundr̃

Expanded text:
hujus sententiae, simulacra damnavit; hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando, serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliquid÷ sed qđ immolant g̃s de monius
immolant & nondõ Nolo uos socios fieri
demonioꝵ. Uidentur aut̃ sibi purgatioris
ẽẽ religionis : qui dicunt Nec simula chrũ
nec demoniũ colo: sed ꝑeffigiem corporalẽ
eius rei signum intueor quã colere debeo.
Itaq significant simulachra: ut alio dicor
signifiatri t̃ram unde templũ solent appel¬
lare telluris. lilio mare sicut neptuni sr¬
eadem nomina sic̃ telluris imponun: aliꝙͥ
illud alib illud fidus: uel illam aut illam
creaturã Neq enim cuncta enumerare suffi¬
cmꝰ. De qͥb rursũ cũ ex agitari cȩꝑint qđ
corpora colunt. maximeq t̾ram & mare
tare ac contingere nisi ocłoꝵ radis non
ualemꝰ ñ ita erubescunt: Audent respon¬
dere. non se ipsa corpora colere: sed quȩ
illis regendis p̃sident numina: Itaq apłi una
sententia. poenã istoꝵ damnationẽq testat᷑
Qui transmutauer̃ inqͥt ueritatẽ dĩ in m̃da
qͥ ẽ benedictꝰ ds̃ in scła. Nam pͥore parte

Expanded text:
e immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni sieadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, tare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei in qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte
Abbreviated transcription (Latin):
Slitudinem imaginis corruptibilis homi¬
nis. & uolucrum & qͣdrupedũ & serpen¬
tium ide quem ad modũ ñ eos dixerit
ueritatis ignaros: sed qđ ueritatẽ in iniqͥ¬
tate detinuerint. Et quia occurrebat ani¬
mo ut quȩreretur unde illis eẽ. potuerit
cognitio ueritatis quib ds̃ legem ñ deđat
neqi hoc tacuit unde hab̾e potuerint Per
uisibilia nãq creature ꝑuenisse eos dixit
ad intelligentiã inuisibiliũ creatoris: q̃m
re uera sic magna ingenia quȩ rere ꝑfater̃.
sic inuenire potuer̃ Vbi gͦ impietas : qr
uidelicet cũ cognouissent dm̃ ñ sic̃ dm̃ glo¬
rificauer̃ aut grãs eger̃. s euanuer ĩnco¬

Expanded text:
litudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. uide quemadmodum non eos dixerit ueritatis ignaros, sed quod ueritatem in iniquitate detinuerint. et quia occurrebat animo, ut quaereretur, unde illis esse potuerit cognitio ueritatis, quibus deus legem non dederat, neque hoc tacuit unde habere potuerint; per uisibilia namque creaturae peruenisse eos dixit ad intellegentiam inuisibilium creatoris, quoniam reuera sic magna ingenia quaerere perstiterunt, sic inuenire potuerunt. ubi ergo impietas? quia uidelicet cum cognouissent deum, non sicut deum glorifieauerunt aut gra
Abbreviated transcription (Latin):
facta st̃ ds̃ illis manifestauit itelle¬
ctu conspicienda inauisibilia sua :
ibi etiam dictũ ẽ non illos ipsum dm̃
recte coluisse : quia et aliis rebus
quib ñ oportebat diuinos hor io¬
res illi uni tantũ debias detuleruNt
Qm̃ cognoscentes dm̃ ñ sic̃ dm̃glori¬
ficauer̃ aut grãs eger̃: sed euanuer¬

Expanded text:
facta sunt, Deus illis manifestavit intellefacta sunt, Deus illis manifestavit intellectu conspicienda invisibilia sua; ibi etiam dictum est, non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, divinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuer
Abbreviated transcription (Latin):
in reb humanis : ut nesciat phyloso¬
phos uel studiũ sapientiȩ. uel ipsam
sapientiam ꝓfiteri : Cauet eos tam̃ qui
scđm elem̃ta huius mundi phyloso¬
phantur. ñ scđm dm̃ a qͦ ipse factꝰ ẽ
mundus Ammonet᷑ enĩ p̃cepto apo¬
stolico: fidelit̾q audit qͦd dictũ. ẽ
Cauetȩ ne quis uos decipiat ꝑphylo¬
sophiam & inanem seductionem: scđm
elem̃ta mundi. Deinde ne om̃s. ẽẽ ta¬
les arbitretur: audit ab eodem apło
dici de quibusdam. Quia qđ notũ. ẽ
dei: manifestũ ẽ iu illis. Ds̃ enim il¬
lis manifestauit. Inuisibilia enim
eus a constitutione mundiꝑ ea
quȩ facta st̃ intellecta conspiciunt᷑
sempit̾na quoq uirtus eius & diui¬
nitas. Et ubi attheruensibus lo¬
quens. cũ rem magnam de dõ dixis¬
set. & quȩ a paueis possit intelligi
adiecit. & ait. Si c̃ & quidam ur̃i dixer̃.
Nouit sane etiam ipsos inquib errad
cauere Vbi enĩ dictũ ẽ quod ꝑ ea qͥȩ

Expanded text:
in rebus humanis, ut nesciat philosoin rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibilia enim eius a conquae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas . Et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset, et quae a paucis possit intelligi, adjecit et ait, uibus errant, cavere. Ubi enim dictum est quod per ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
uentã : non destruit sed confirmat apo¬
stolus: eiusq utitur testimoruo ad
docendos eos qui ista nesciebant Multo
aut̃ mirabilius ẽ. qđ fecit apłs ut eoꝵ
fana circũiens. aram quandam int̃aras
dȩmonum inuenitam in qͣ scriptũ eõ
ignoto dõ. neq hoc negando & refel¬
lendo destruxerit. sed potius confir¬
mando. Hinc etiam repererit opor¬
tunissimũ suȩ disputationis ex ordiũ
dicens. Quem uos ignorantes colitis
hunc ego annuntio uobis. Hanc itaq et
nos ꝑm̃aiores ñr̃os traditam nob̵ sequen¬
tes apłicam regulam. siquid iecti etiam
in ꝑuersis inuenerimꝰ : eoꝵ ꝑũsitate
correcta illud qđ rectũ ẽ minime
uolamꝰ: ut in uno homine ex his
quȩ uera tenet. etiam falsa em̃dent᷑
non ex falsis conuitiis etiam uera destruant᷑.¬
Quãuis enim homo xp̃ĩanus litteris
tantũ ecclesiasticis eruditus. platonicoꝵ
forte nom̃ ignoret : ñ tam̃ ita surdus . ẽ.

Expanded text:
uentam non destruit, sed confirmat apouentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebaautem mirabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantQuamuis enim homo Christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus Platonicorum forte nomen ignoret, nec
Abbreviated transcription (Latin):
creature adõ. ẽ ñ .ẽ. ds̃. Quã illi iN m̃da¬
ciũ conũter̃ : tanquam dõs colentes so.¬
lem & lunã. et quȩ cũq cȩlestia atq ter¬
restria Qđ gͦ immutauer̃ in m̃dacium
suũ culpat: detestat᷑ euertit. Qđ aut̃ uerũ
indoctrina quã uis multis falsitatibus
ꝑmixta confusaq seruarunt : apꝓbat: tes¬
tatur affirmat Nam & hic eundem locũ
ita coepit ut diceret᷑ Reuelatur enĩ ira dĩ
decȩlo suꝑ omnẽ impietatẽ & iniustitiã
hominũ. eoꝵ qui ueritatẽ ininiquitate
detinent:Non ab negans ueritatẽ. quã¬
uis ininiqͥtate detentã : Et iNactib apo¬
stoloꝵ cũ dedõ uno & uero attheruenses
doceret. qͦd in illo uiuimꝰ mouem᷑¬
& sumꝰ. ex illa ueritate.ẽ. quam & illi im¬
pu simulachroꝵ cultores. in iniquitate
detinent : Qui cognoscentes dm̃. ñ sicut
dm̃ głificauer̃. Hanc tam̃ ueritatẽ sic̃
uidemus apud impios et sacrilegos in¬

Expanded text:
creaturae a deo est, non est deus, quam illi in mendacreaturae a deo est, non est deus, quam illi in mendacium conuerterunt, tamquam deos colentes solem et lunam et quaecumque caelestia atque terrestria —: quod ergo immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemet sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos in
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem imaginis corruptibilis homi¬
nis. & uolucrũ. & qͣdrupedũ. & serpentiũ.
Talia qͥppe nouimꝰ fuisse simulacra ȩgy¬
ptioꝵ: ubi et insaituta eẽ multi plicior
multoq ignominiosior idolatria ꝑhi¬
betur Nunqd tam̃ cognitionẽ denegauit
illis fuisse : ac ñ potiꝰ confirmauit dicens
cognoscentes dm̃ ñ ut clm̃ głificauer̃
Sigͦ istam cognitionẽ tanquã m̃daciũ re¬
pellere et destruere conaretur qͦd eam
in sacrilegis inuenisset : nonne qđ absit ueri¬
tatis inimicus existeret : Id eoq id qđ im¬
mut auer̃ inm̃daciũ suũ nã & hic dixit
immutauer̃ głam dĩ insimilitudinem
imaginis corruptibilis hominis. talem
scilicet fingentes dm̃ qualis ñ ẽ ds̃. & ñ sic̃
eũ cognouer̃ tradentes hominib. Et
paulo post de talib dicit:¶ Qui immu¬¬
tauer̃ ueritatẽ inm̃daciũ. et coluer̃ &
seruier̃ creature potius quã creatori: qͥ
ẽ benedictus in scła¶ Ueritas quippe

Expanded text:
tudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula; ueritas quippe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe talia dicit de uno uero dõ fabrica¬
tore mundi qualia ueritas hali& Et
nescio qͦmͦ illa obscuratione cordis ad
ista delabitur : ut diis qͦs c̃ficetur ab ho¬
minib fieri. semꝑ uelit homines suboi

Expanded text:
Multa quippe talia dicit de uno vero Deo fabricatore mundi, qualia veritas habet: et nescio quomodo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut diis quos confitetur ab hominibus fieri, semper velit homines subdi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis. Sed ibi qͦqͦ nisi mutabilis ẽ&: non
alius alio melius de specie sensi bili iudi¬
care. Meliꝰ ingeniosior: quã tardior. Meliꝰ
peritior: quã imperitioꝵ Melius exercita¬
tior: qͣm minꝰ exercitatꝰ Etidem ipse unꝰ
cũ ꝓficit: melius utiq pꝰea quã prius
Qđ aut̃ recipit maius & minꝰ: sine dubitati¬
one mutabile.ẽ. Unde in geniosi & docti. &
in his exercitati homines facile colleger̃ ñ
eẽ. in eis reb pͥmã speciem ubi mutabilis
ẽẽ conuincit᷑ Cũ gͥ in eoꝵ conspectu & corpꝰ
& animꝰ maiꝰ minꝰq speciosa eẽq̃: si autem
om̃i specie carere posseñ. omnino nulla¬
essent: uider̃ eẽ Aliquid ubi pͥma e&̃ et in¬
cõmutabilis &idõ nec cõparabilis: Atq
ibi eẽ. rerũ pͥncipiũ rectissime credider̃
qd factũ ñ e&e: & ex qͦ facta cñcta eẽas Ita qđ
notũ ẽ dĩ manifestauit eis ipse cũ ab eis

Expanded text:
temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus, cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse conuincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, si autem omessent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo eẽ ñ posse qͥsimplicit̃ ẽ. Quia ñ aliud
illi. ẽ. eẽ. aliud iuuere quasi possit ẽẽ ñ uiuens: t¬
nec aliud ẽ illiuiuere aliud intelligere quasi
possit uiuere ñ intelligens: Nec aliud illi ẽ iN
telligere aliud beatũ eẽ: quasi possit intelli
beatũ. eẽ. hoc. ẽ. illi eẽ. Propt̃ hanc in cõmu¬
tabilitatẽ & simplicitatẽ: intellexer̃ eũ & o.¬
mnia ista fecisse : & ipsũ anullo fieri potuisse
corporis eẽ. sensibilem. in telligibilem uitȩ
Pro inde intelligibilem speciem sensibili p̃tu¬
ler̃. Sensibilia dicimꝰ quȩ uisu tactuq cor¬
poris sentiri queunt : intelligibilia quȩ
conspectu m̃tis intelligi. Nulla ẽ enim pul¬
chritudo corporalis. siuẽ instatu corportis :
sic̃ ẽ figura᷑ siue in motu. sic̃ ẽ cantilena: de
qͣ ñ animꝰ iudicet: qđ ꝓfecto ñ posset. nisi me¬
lior illo eẽ. Hec species sine tumore molis:
sine strepituuocis : sine spacio uł loci uł

Expanded text:
ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non inteltelligere, aliud beatum esse, quasi possit intelligbeatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. corporis esse sensibilem, intelligibilem vite; proinde intelligibilem speciem sensibili pretulerunt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi. Nulla est enim pulchritudo corporis, sive in statu corporis, sicut est figura; sive in motu, sicut est in cantilena, de qua non animus iudicet quod profecto non posset, nisi melior in illo esset hec species, sine tumore molis, sine stre
Abbreviated transcription (Latin):
quodã mͦ gradatim donec ad m̃tẽ hominis ꝑ¬
uenirem. quesisse indicia sũmȩ illiꝰ trinitatis
pbrr los ophi qͦs cȩt̃is ñ immerito fama atq gła
p̃latos uidemꝰ. nullũ corpꝰ eẽ. dm̃ : Et idõ cuncta
corpora transcender̃ quȩrentes dm̃: Vider̃
qcqd mutabile ẽ ñ eẽ sũmũ dm̃ : Et idõ ani¬¬
mã omẽm mutabilesq om̃s sp̃s transcender̃

Expanded text:
quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pquodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, philosophi, quos caeteris non immerito fama atque gratia praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum. Et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt quidquid mutabile est non esse summum Deum, et ideo, animam omnem mutabiles
Abbreviated transcription (Latin):
a me michi lum̃ existens: ⁊ sed lum̃ ñ partici¬
pans nisi inte Inuisibilia enĩ eiꝰ ꝑ ea que facta¬
st̃ intellecta conspiciunt᷑ Unde arguuntur
ñ potuer̃ scire eũ qui. ẽ Neq oꝑib attenden¬
tes in quit agnorer̃ artificem : sed aut ignẽ. aut
sp̃m. aut citatũ aerem. aut girũ stellarũ. aut
uiolentam aquã. aut luminaria cȩli. rectores
orbt̃rarũ dõs putauer̃. Quorũ quidẽ si specie
delectati hac dõs putauer̃: sciant qͣnto domi¬
nator eoꝵ melior.ẽ speciei enĩ generator crea-¬
uit ea: Aut siuirtutẽ & oꝑationẽ eoꝵ mirati st̃:
intelligant ab his qͣnto qui haec constituit for
tior. ẽ A magnitudine enĩ speciei & creature :
cognoscibilit̃ poterit horũ creator uideri. Hȩc¬
de libro sapientiȩ ꝓpt̃ ea posui: ne me fide¬
lium quispiam frustra & in anit̃ existimet in
creatura priꝰ ꝑ quasdã sui generis trinitates

Expanded text:
a me mihi lumen existens; sed lumen non particia me mihi lumen existens; sed lumen non participanssunt intellecta conspiciuntur. Unde arguuntur non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qtior est illis a magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterit horum creator videri de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates
Abbreviated transcription (Latin):
dñs exultauit qr reuelatũ ẽ. paruulis:
debemꝰ eẽ paruuli. Nam si uoluerimꝰ ẽẽ magni :÷
qͣsi sapientes & prudentes non nob̵ illudre¬
Si dicendo te eẽ. sapientẽ stultus factꝰ es: dic te stultũ:
& sapiens eris. Sed dic dic. & intꝰ dic: qr sicẽ ut dicis.
Si dicis : noli coram hominib dicere: &corã dõ ñ
dicere. Prorsus qđ ad te ipsũ ꝑtinet: qđ ad tua: te¬
nebrosus es. Quid ẽ enim aliud ẽẽ. stultũ : nisi
eẽ. tenebrosũ in corde : Deniq de illis sic ait
Dicentes se eẽ. sapientes: stulti facti st̃. Ante qͣm
hoc diceret quid sursum: & obscuratũ ẽ. in¬
sipiens cor eoꝵ: Dic qr tu.tͥ. lum̃ ñ es: ut mul¬
tũ. ocłs es. lum̃ ñ es. Quid ꝓdest patens & sanꝰ
ođs si lum̃ desit: Ergo dic ate tͥlum̃ ñ ẽẽ : &
clama qđ scriptũ ẽ Tũ illuminabis lucernã
meã dñe Lumine tuo dnẽ illuminabis tene¬
bras meas. Meȩ enĩ nichilnisi tenebre Tu aut̃
lum̃ fugans tenebras : illuminans me: Non

Expanded text:
is. Debemus esse parvuli; nam si voluerimus esse magni, quasi sapientes et prudentes, non nobis illud reSi dicendo te esse sapientem stultus factus es; dic te stultum, et sapiens eris. Sed dic: dic, et intus dic; quia sic est ut dicis. Si dicis, noli coram hominibus dicere, et coram Deo non dicere. Prorsus quod ad te ipsum pertinet, quod ad tua, tenebrosus es. Quid est enim aliud esse stultum, nisi esse tenebrosum in corde? Denique de illis sic ait, Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Antequam hoc dicerent, quid rursum? Et obscuratum est insipiens cor eorum . Dic quia tu tibi lumen non es. Ut multum, oculus es; lumen non es. Quid prodest patens et sanus oculus, si lumen desit? Ergo dic, a te tibi lumen non esse; et clama quod scriptum est, Tu illuminabis lucernam meam, Domine: lumine tuo, Domine, illuminabis tenebras meas . Meae enim nihil nisi tenebrae: tu autem lumen fugans tenebras, illuminans me: non
Abbreviated transcription (Latin):
intellexer̃ qr ꝑ ea que facta st̃ cognoscen¬
tes dm̃ ñ sic̃ dm̃ głificauer̃ aut grãs eger̃.
sed dicentes se. ẽẽ sapientes stulti faca st̃
Et cũ idonei ñ eẽnt in ȩt̾nitate spiritualis
in cõmutabilisq nature aciem m̃tis cons¬

Expanded text:
intellexerunt. Quia per ea quae facta sunt cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt . Et cum idonei non essent, in aeternitatem spiritualis incommutabilisque naturae aciem mentis tam cons
Abbreviated transcription (Latin):
bri. Ecce in qua iniqͥtate ueritatẽ tenu¬
erunt: et ad possessionẽ illam quã ui¬
der̃. uiam ꝑducentẽ ñ inuener̃. Xp̾e¬
aut̃ quia ipse ẽ apđ patrẽ ueritas et
uita. uerbũ dĩ de quo dictũ. ẽ uita e¬
rat lux hominum: Quia gͦ ipse est
apđ patrem ueritas et uita: et ñ habe¬
ẽ. qua uenias. Non t dico : quȩre uiã
Ipsauia ad teuenit : surge & ambula
Ambula morib ñ pedib. Multi enim
bene ambulant pedib : & male am¬
bulant morib: Sed aliqͣndo ipsi bene
ambulantes : p̃t̃ uiam currunt. In¬
uenis homines bene uiuentes: et
ñ xp̃ianos. Bene currunt : sed inuia
non currunt. Quanto pluscurrunt
plus errant : quia auia reced uNt. Si aut̃
tales homines ꝑueniant ad uiã & te¬
neant uiã : qͣnta securitas. ẽ qr bene

Expanded text:
 Ecce in qua iniquitate veritatem tenuerunt, et ad possessionem illam quam viderunt, viam perducentem non invenerautem, quia ipse est apud Patrem veritas et vita, Verbum Dei, de quo dictum est, Vita erat lux hominum : quia ergo ipse est apud Patrem veritas et vita, et non habeest qua venias. Non tibi dico, quaere viam. Ipsa via ad te venit: surge et ambula. Ambula moribus, non pedibus. Multi enim bene ambulant pedibus, et male ambulant moribus. Aliquando enim ipsi bene ambulantes, praeter viam currunt. Invenies quippe homines bene viventes, et non christianos. Bene currunt: sed in via non currunt. Quanto plus currunt, plus errant; quia a via recedunt. Si autem tales homines perveniant ad viam, et teneant viam, o quanta securitas est, quia et bene
Abbreviated transcription (Latin):
ptibilis dei insimilitudinem imaginis cor¬
ruptibilis hominis. et uolucrũ. et qua¬
drupedũ et serpentiũ. Piguras enim istoꝵ
animaliũ : sibi deos pagani fecer̃: Inueni¬
iniquitate illi ueritatẽ detinuer̃ : quia

Expanded text:
s Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium . Figuras enim istorum animalium, sibi deos Pagani fecerunt. Invenii
Abbreviated transcription (Latin):
facta st̃ om̃a: Dequa fide rerũ lucisq illius
p̾sentate. forsitan paulus apłs dicit. lustitia
enim dĩ in eo reuelatur ex fide infidem. Diẽ
enim alio loco Nos enim reuelata facie
łam dñi speculantes. in eandem imaginẽ
ex fide infidem. Degła scilicet eugłii qͦ nẽ
credentes illuminant᷑. in głam ĩpsius in cõ¬
mutabilis et manifestate ueritatis : qua
tunc cõmutati ꝑfruent᷑. Ita ex fide uerboꝵ
quib nc̃ credimus qđ nondũ uidemꝰ: in
fidem rerm qͣ in ęt̃nũ qđ nc̃ credimis
optinebimꝰ. Scđm sententiã hanc etiam
illud dictũ ẽ aiobe in epła ad parthos.
Dilectissimi nc̃ filii dĩ sumꝰ: et nondũ apparuit
quid erimꝰ. Scimꝰ qr cũ apparuerit similes
ei erimꝰ: q̃m uidebimꝰ eũ sicuti.ẽ. Unde enĩ¬

Expanded text:
facta sunt omnia . De qua fide rerum lucisque illius facta sunt omnia . De qua fide rerum lucisque illius praesentatae forsitan Paulus apostolusenim dei in eo reuelatur ex fide in fidem. Dicit enim alio loco: Nos enim reuelata facie gloriam dei spectantes, in eandem imaginem ex fide in fidem: de gloria scilicet Evangelii, quo nunc credentes illuminantur, in gloriam ipsius incommutabilis et manifestae veritatis, qua tunc commutati perfruentur; ita ex fide verborum quibus nunc credimus quod nondum videmus, in fidem rerum qua in aeternum quod nunc credimus, obtinebimus. Secundum sententiam hanc etiam illud dictum est a Joanne in Epistola ad Parthos: Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erim
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ẽ qđ dictũ. ẽ ab apło sapientib & insi¬
fortes libent̃ accipieban: Et sic accipie¬
bani. ut omnino in nomine dñi sui ñ er¬
bescerent Oꝑuerat enĩ irreuerentia fa¬
ciem eoꝵ: habentiũ frontem pauli di¬
centis Non enĩ erubesco de eũgłio: uirtꝰ
enĩ dĩ. ẽ. in salutẽ om̃i credenti. Oꝑaule:
nonne tues adorator crucifixi:᷑ Parũ ẽ
in qr inde mͥ ñ erubescere: immo hinc
solũ glior: unde me putat inimicꝰeru¬
bescere Michi enĩ absit głari. nisi ita¬
cicifixus ÷ &ego mundo Huic gͦ tali fionti
osꝓpbriũ solũ poterat obici Nã nec coni¬
fusio poterat eẽ in conscientia sanata:
nec uerecuridia in fronte tam liberci.
ñ uidentur : sed tam̃ ẽ etiam fides rerũ. qͣndo
ñ uerb̵ sed reb ipsis p̃sentib creditur qđ futu¬
rũ. ẽ cũ iã ꝑspeciem manifestam. secontem¬
planda p̾bebit scĩs ipsa dĩ sipientia ꝑquã

Expanded text:
ubi est quod dictum est ab Apostolo: Sapientibus et insiubi est quod dictum est ab Apostolo: Sapientibus et insi: fortes libenter accipiebant, et sic accipiebant, ut omnino de nomine Domini sui non erubescerent. Operuerat enim irreverentia faciem ipsorum, habentium frontem Pauli dicentis: Non enim erubesco de Evangelio; virtus enim Dei est in salutem omni credenti . O Paule, nonne tu es adorator Crucifixi? Parum est, inquit, inde mihi non erubescere; imo hinc solum glorior, unde me putat inimicus erubescere. Mihi enim absit gloriari, nisi icrucifixus est, et ego mundo . Huic ergo tali fronti opprobrium solum poterat objici. Nam nec confusio poterat esse in conscientia jam sanata, nec verecundia in fronte tam libera.dentur: sed tamen dicitur etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur; quod futurum est, cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa Dei Sapientia per quam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in bonis sed in necessariis iurationem
habendam yefrenet se qͣntũ potest. ut ñ ea
utatur nisi necessitate: cũ uidet pigros
ẽẽ homines ad cyedendũ qđ eis utile est
eređe. nisi uiratione firm̃tur. Ad hoc itaq
ꝑtinet qđ hic dicit᷑. Sit aut̃ sermo ur̃. est.
ris: scias de necessitate uenire infirmita¬
tis eoꝵ quib aliquid suades. Quȩ infir.¬
mitas. utiq malũ. ẽ. Vnde nos cotidie li¬
berari dep̃cam᷑ cũ dicimꝰ liba nos a malo.
et si non bona: tam̃ necessaria ẽ ut alt̃i
ꝑsuadeas. qđ utilit̃ suades. sed amalo .ẽ. il
uu ꝑfecifa solem & lunam. Solem spiri.¬
tuales: lunã carnales Ad huc carna¬
lis. ẽ ñ deseratur. & ipse ꝑficiat᷑. Iuꝑfe¬
cisti solem & lunam. Solem tanqͣm sapientẽ¬
Nã ita scriptũ ẽ Sapiens ꝑmanet sic̃ sol:
stultus aut̃ sic̃ luna mutatur. Quid ergo
Qr solꝑmanet. id. ẽ. qr sapiens ꝑmanet sic̃
sol. stultus sic̃ luna mutat᷑ : ad huc car¬
nalis ad huc insipiens deserendus. ẽ Et

Expanded text:
non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem sermo vester, Est, ris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo .etsi non bona, tamen necessaria est ut alteri persuadeas quod utiliter suades: sed a malo est, ilTu perfecisti solem et lunam: solem, spirituales; lunam, carnales. Adhuc carnalis est, non deseratur, et ipse perficiatur. Tu perfecisti solem et lunam: solem, tauquam sapienteNam ita scriptum est: Sapiens permanet sicut sol; stultus autem sicut luna mutatur . Quid ergo, quia sol permanet, id est, quia sapiens permanet sicut sol, stultus sicut luna mutatur, adhuc carnalis, adhuc insipiens deserendus est? Et
Abbreviated transcription (Latin):
testatem ire tuȩ & p̃rimore tuo irã
tuã dinumerare : Valde paucorũ ẽ¬
hominũ inquit nosse ire tuȩ potesta¬
tẽ qͣ plerisq: ita magis cũ parcis iras¬
ceris ut ñ adirã sed potiꝰ ad mansue¬
tudinẽ tuam ꝑtinere intelligat᷑ la¬
bor & dolor. quo corripis erudis q
qͦs diligis: ne poenis excrucient᷑
eõnis. Sic enim legit᷑ inalio psal¬
mo. Irritauit dñm peccator: pro
magnitudine ire suȩ ñ quirte :¬

Expanded text:
testatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exquire