comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ in resurrectione mortuoꝵ:
abunclabunt uisti qui difusi
sunt modo toto orbe terrarum:
Gemit illos eccła. parturiuit
illos ȩccła. In illa autẽ resurrecti.¬
one mortuoꝵ apparebit partꝰ
eccłȩ: transi& dolor gemitꝰ. &
quid diciturꝰ Foce hereditas
dñi. filii merces fructus uentris
Quȩ est ipsa merces: Resurgere¬
S a mortuis: Quȩ est ipia merces :
Resurgere postea quam sedistis.
Quȩ est ista mercesꝰ Letari p̾ea¬
quã manducastis panem dolo¬
ris. Cuiꝰ uentris÷ Eccłe. Inciuuꝰ
uentre quia huiꝰ tẏpum rebecca
gestabat: duo illi gemini tãquã
duo popłi luctabantur. Una
mater in uiscerib sius dissenti-¬
entes fĩs non dum natos contine¬
Sbat

Expanded text:
sanctum in resurrectione mortuorum; sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventrisQuae est ipsa merces? Resurgere a mortuis. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat
Abbreviated transcription (Latin):
tius iam non moritur: & mors
ei ultra non dominabitur.
Talem spera resurrectionem.
& ꝓpter hoc esto xp̃ianus. non
ꝓpt̃ felicitatem terre huius.
Nam si ꝓpt̾ felicitatem uitȩ huiꝰ
us esse xp̃ianus. quando illa
lux tua. non hic quesiuit mun¬
danam felicitatem: ante lucem
uis surgere. necesse est ut intene¬
bris ꝑse ueres. Qutare. sequere
lucem tuam: qua resurrexit sur¬
ge. sede prius & sic surge. Cum
dederit somnũ dilectis suis. Quasi
Ecce hereditas dñi. filii meires fruc¬
tus uentris. Quando dicit fructꝰ
uentris: parturiti sunt filii isti.
Eit quȩdam mulier in qua sp̃u¬
alit̃ ostendit᷑. quod dictum est
euȩ: in gemitu paries. Parit enĩ
eccła filios coniunx xp̃i: &. si parit.
parturit: in cuius figura & iam
eua mater uiuoꝵ appellata est. In
menbris parturientis erat ille
qui dicebat. filioli mei quos ite¬
rum parturio. donec formetur
xp̃c in uobis. Sed non sparturiuit.¬
nec fustra peperit. F rit semen

Expanded text:
tuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur» . Talem spera resurrectionem; et propter hoc esto christianus, non propter felicitatem terrae hujus. Nam si propter felicitatem vitae hujus vis esse christianus, quando illa lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum dederit somnum dilectis ejus.» 8. «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frunec frustra peperit: erit semen
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eos quib p̃erat & episco¬
pi hoc faciunt. Nam ido alti¬
or locus est positꝰ episcopis.
ut ipsi suꝑ intendant: & tanq
custodiant popłm. Nam gre¬
ce quod dr̃ episcopus. hoc lati.¬
ne suꝑ intentor interp̾tatur :
quia suꝑ intendit. quia de¬
suꝑ uidet. Quo mͦ etiam ui¬
nitori. altior fit locus adcus¬
todiendam uineam: sic & epis¬
copis altior locus factus est.
& de isto loço alto periculosa
ratio reddit᷑. nisi eo corde stemꝰ.
hic humilitate sub pedib ur̃is
simus. & ꝓuobis oremus: ut
qui nouit mentes ur̃as ipse
custodiat. quia nos intrantes
uos & exeuntes possumꝰ uide¬
re. Usq adeo autem non ui¬
demus quid cogitetis In cordib¬
ur̃is uidere possumꝰꝰ Quomͦ
ergͦ custodimꝰꝰ Quomͦ homi¬
nes: quantũ possumꝰ: quantũ
accepimꝰ. & quia nos sicut
homines custodimꝰ. & ꝑfecte
custodire non possumus :
id̾o sine custode remanebitis ͦ
Absit. Nam ubi est ille de quo

Expanded text:
super eos quibus praeerat. Et episcosuper eos quibus praeerat. Et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est episcopis, ut ipsi superintendant, et tanquam custodiant populum. Nam et graece quod dicitur episcopus, hoc latine superintentor interpretatur; quia superintendit, quia desuper videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam, sic et episcopis altior locus factus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, ut humilitate sub pedibus vestris simus, et pro vobis oremus, ut qui novit mentes vestras ipse custodiat. Quia nos intrantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cordibris videre possimus. Quomodo ergo custodimus? Quomodo homines; quantum possumus, quantum accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. Nam ubi est ille de quo
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ dĩ. templum dĩ. Ꝙ qͥd
dicit apls: Templum enĩ
dĩ scm̃ est : quod estis uos.
Om̃s autem fideles quȩ est
domꝰ dĩ. non solum qui modo.
sunt sed & qui ante nos fuert̃
&iam dormierunt. & qui pꝰ
nos futuri sunt. ad huc qui
nasci habent in reb humanis
usq in finẽ sclĩ congregati in
unũ. fideles in numerabiles.
sed dõ numerati. de quibus
munt inter paleam. que
massa unã factura sunt. quan¬
do arxa infine fuerit uenti¬
lata: Omĩs ergo numerus fide¬
liũ scõꝵ ex hominib cõmutan.¬
doꝵ. ut fiant ȩquales angłis
dĩ. adiunctis &iam ipsis angłis.
qui mͦ non peregrinant᷑ sed
expectant nos quando apere¬
grinatione redeamus: om̃s si¬
habet custodes. Quomͦ habet
rantes ut edificet᷑: sic habet
custodientes. Nam ad custodiã
pertin&e quod dicit apłs. timeo
ne sicut serpens euam fefellit
astutia sua. sic & ur̃e mentes
corrũpant᷑ a castitate que est
in xp̃o. Custodiebat. custos
erat : uigilabat quantũ poterat

Expanded text:
domus Dei? Templum Dei. Et quid dicit apostolus: 'Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos'. Omnes autem fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt, et iam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem, congregati in unum, fideles innumerabiles, sed Deo numerati. De quibus munt inter paleam, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ventilata. Omnis ergo numerus fidelium sanctorum ex hominibus commutandorum, ut fiant aequales angelis Dei, adiunctis etiam ipsis angelis, qui modo non peregrinantur, sed exspectant nos, quando a peregrinatione redeamus, omHabet custodes: quomodo habet rantes ut aedificetur; sic habet et custodientes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit Apostolus: «Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a castitate quae est in Christo» . Custodiebat, custos erat; vigilabat, quantum poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
desideriũ suũ ex eis: Qui ñ amat
scłm. Qui desiderio scłi plenꝰ ẽ: non
est qͦ intr&x qđ illi p̃dicauerunt.
funde qđ portas: & capax fiere ad
id qđ non habes: id ẽ desideras di-¬
uitias. ñ potes implere ex eis deside¬
riũ tuũ. Desideras honores in t̾ra:
desideras etiã ea quȩ & iumentis
donauit ds̃. hoc est uoluptatem
temporalẽ. & salutẽ corporis. &
alia: non ex eis implebis deside¬
riũ tuũ. Si autẽ sic desideras
tes aquarũ. si dicis. desiderat &
deficit anima mea in atria dñi.
imples desideriũ tuũ ex eis: non
quia iã illi possunt tale deside-¬
riũ implere: sed tales imitando
uenis ad eũ qͥimplebit desideriũ¬
N ipsoꝵ. Non confundent᷑ cũ loqñ¬
t᷑ inimicis sius in porta. fr̃s in por.¬
ta loquam᷑: idẽ om̃s nouerint qͥd
loquim᷑. Qui enĩ ñ uult loqui in
porta. latere uult qđ loquit᷑ &
forte ideo uult latere. quia ma¬
lũ ẽ. Si fit in porta: loquat᷑ sicut
dicit᷑ de sapientia. in portis autẽ

Expanded text:
derium suum ex eis? Qui non amat saeculum. Qui desiderio saeculi plenus est, non est quo intret quod illi praedicaverunt. Funde quod portas, et capax fiere ad id quod non habes. Id est, desideras divitias; non potes implere ex eis desiderium tuum: desideras honores in terra, desideras ea quae etiam jumentis donavit Deus, hoc est voluptatem temporalem, et salutem corporis, et talia; non ex eis implebis desiderium tuum. Si autem sic desideras, tes aquarum ; si dicis, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» : imples desiderium tuum ex eis; non quia jam illi possunt tale desiderium implere, sed tales imitando venis ad eum qui implevit desiderium ipsorum. 13. «Non confundetur, cum loquetur inimicis suis in porta.» Fratres, in porta loquamur, id est, omnes noverint quid loquamur. Qui enim non vult loqui in porta, latere vult quod loquitur; et forte ideo vult latere, quia malum est. Si fidit, in porta loquatur; sicut dicitur de Sapientia: «In portis autem
Abbreviated transcription (Latin):
aperiat᷑. Adestote gͦ animo fr̃s. ꝓpt̃ea
crastinũ sermonẽ ex nr̃a pollicita¬
tione adiuuante dño uob redden.¬
dũ ex eiuigłio de columba: in cuiꝰ
nomine ꝓmisimꝰ. in illiꝰ miscda red¬
dimꝰ. Sed ut possimꝰ c̾eͥ idonei red¬
ditores. ne audaces fuerimꝰ ꝓmisso.¬

Expanded text:
aperiatur. Adestote ergo animo, fraperiatur. Adestote ergo animo, frcrastinum sermonem, ex nostra pollicitatione, adjuvante Domino, vobis reddendum ex Evangelio de columba. In cujus nomine promisimus, in illius misericordia reddemus. Sed ut possimus esse idonei redditores, ne audaces fuerimus promisso
Abbreviated transcription (Latin):
tanq ciuitas. Quȩ ẽ gͦ ianua domꝰ:
ipsa ẽ porta ciuitatis. Ergo si xp̃s
porta ciuitatis: ille ñ erubescit qui
inxp̃o stat. & sic p̃dicat. Qui autẽ
contra xpm p̾dicat: claudit᷑ contra
illũ porta. Qui sunt isti qͥ contra
xp̃m p̃dicant: Qͥ negant quia
missȩ sunt sagittȩ de manu po-¬
tentis: & ꝑuenerunt usq ad fines
terrȩ. & ipsa hereditas dñi de qua
dictũ ẽ. postula a me & daboti.¬
sionẽ tuã fines terrȩ. Predicatum
est. auditũ ẽ ante quã fier&. & iã
factũ est: nolunt agnoscere. Qui
disputant ꝗͦ contra xp̃m extra por¬
ta st̃: quia suos honores querunt.
ñ xp̃i. Qui autẽ p̾dicant in por¬
ta. xp̃i honorẽ quert̃. ñ suũ. Et idõ qͥ
cat ĩ porta dicit. nolite in me p̾su.¬
mere: ñ enĩ ꝑme. sed ꝑ portã intra.¬
bitis. Illi autẽ qͥ uolunt homines
in se ipsos p̾sumere. nolunt eos in.¬
trare ꝑportã: ñ mirũ si claudit᷑
contra eos porta: & si pulsent ut

Expanded text:
tanquam civitas. Qui est ergo janua domus, ipse est porta civitatis. Ergo si Christus porta civitatis, ille non erubescit qui in Christo stat, et sic praedicat. Qui autem contra Christum praedicat, clauditur contra illum porta. Qui sunt illi qui contra Christum praedicant? Qui negant quia missae sunt sagittae de manu potentis, et pervenerunt usque in fines terrae; et ipsa est haereditas Domini, de qua dictum est, «Postula a mesionem tuam terminos terrae» . Praedicatum est, auditum est, antequam fieret; et jam factum nolunt agnoscere Qui disputant ergo contra Christum, extra portat sunt; quia suos honores quaerunt, non Christi. Qui autem praedicat in porta, Christi honorem quaerit, non suum; et ideo qui praedicat in porta, dicit: Nolite in me praesumere; non enim per me, sed per portam intrabitis. Illi autem qui volunt homines in seipsos praesumere, nolunt eos intrare per portam: non mirum si clauditur contra illos porta, et otiosi pulsant ut
Abbreviated transcription (Latin):
sius: sed audi surrectione̾. Prop¬
ter quod ds illum exaltauit:
& donauit illi nomen quod ẽ
suꝑ om̃e nomen: Iam uos ad
illud nomen festinatis. surgite:
sed postea quam sedistis. Sur¬
gere uultis: sed primo sedete.
Exurgens abhumilitate: uenis
ad regnum. Nam si p̾ripias reg¬
num: cadis aregno antequam
surgas. Notestis bibere calicem

Expanded text:
surrectionem: «Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis bibere,»
Abbreviated transcription (Latin):
panũ: chorus. corde .&. organũ: &
cymbala iubilationis bene sonanti¬
a. quia consonantia. Uos estis hec
om̃ia: nichil hic uile. nichil hic
transitoriũ. nichil ludicrũ cogitet᷑.
Et quia sapere scđm carnẽ mors
est: om̃is sp̃s laudet dñm¬

Expanded text:
panum, chorus, chordae, et organum, et panum, chorus, chordae, et organum, et cymbala jubilationis bene sonantia, quia consonantia. Vos estis haec omnia nihil hic vile, nihil hic transitorium, nihil ludicrum cogitetur. Et quia sapere secundum carnem mors est, «Omnis spiritus laudet Dom
Abbreviated transcription (Latin):
cymbala intelligeret quȩ sine anima
sonant: ideo additum puto. in cẏm¬
balis iubilationis. Iubilatio nanq
id ẽ ineffabilis laus: ñ nisi ab ani¬
ma proficiscitur. Nec p̃tereundum
existimo qđ musici dicunt. & res ip¬
sa manifesta ẽ. tria eẽ genera sonoꝵ:
uoce. flatu. pulsu. Uoce. ut ẽ per
fauces & arterias: sine organo aliquo
cantantis hominis. Flatu. sicut ꝑ
tibiam: uel qͥd eiꝰ modi. Pulsu. sicut
ꝑ cytharam uel quid eiꝰmodi. Nullũ
itaq genꝰ hoc p̃termissũ ẽ. Nam
uox ẽ in choro. flatus in tuba. pulsus
in cytharis: tanꝗͣ mens. sp̃s. corpꝰ. sed ꝑ
similitudines. ñ ꝓprietates. Quod gͦ
hoc dixit. nisi eis ipsis: & in quib ut
dm̃ laudent. nisi in se ipsis : uos enĩ
scĩ eius inquit. uirtꝰ eius estis. sed
quã fecit in uobis. & potentatꝰ eius.
& multitudo magnitudinis eius.
quã fecit & ostendit in uob̃. Uos
estis cuba. psalterium: cythara. tẏm¬

Expanded text:
cymbala intelligeret, quae sine anima cymbala intelligeret, quae sine anima sonant, ideo puto additum, «in cymbalis jubilationis.» Jubilatio namque, id est ineffabilis laus, nonnisi ab anima proficiscitur. Nec praetereundum existimo quod musici dicunt, et res ipsa manifesta est, tria esse genera sonorum; voce, flatu, pulsu: voce, ut est per fauces et arterias, sine organo aliquo cantantis hominis; flatu, sicut per tibiam, vel quid ejusmodi; pulsu, sicut per citharam, vel quid ejusmodi. Nullum itaque genus hic praetermissum est: nam vox est in choro, flatus in tuba, pulsus in cithara; tanquam mens, spiritus, corpus; sed per similitudines, non per proprietates. Quod ergo ,» quibus hoc dixit, nisi eis ipsis? Et in quibus ut Deum laudent, nisi in seipsis? Vos enim sancti ejus, inquit, virtus ejus estis, sed quam fecit in vobis; et potentatus ejus, et multitudo magnitudinis ejus, quam fecit et ostendit in vobis. Vos estis tuba, psalterium, cithara, tym
Abbreviated transcription (Latin):
b & suꝑiorib inuentũ ẽ aliquid qđ¬
scdm hanc distinctionẽ possit intel¬
ligi. aliud nos in ipsis cordis quȩrere
admonuit. qͥa & ipsȩ caro sunt. sed
iam a corruptione liberatȩ : a quib
ideo fortasse addidit organũ. ñ ut
singulȩ sonent. sed ut diuersitate
concorlissima consonent. sicut odi¬
nantur in organo. Habebunt enim
&iam tunc scĩ differentias suas conso¬
nantes. ñ dissonantes: id ẽ consentien¬
tes. non dissentientes:. sicut fit suauis¬
simꝰ cantꝰ ex diuersis qͥdem. sed ñ ad¬
uersis sonis inter se. Stella enim a¬
stella differt in gloria: sic & resurrec¬
lis bene sonantib. Laudate eũ in cym¬
balis iubilationis. Cymbala inuicẽ
tangunt ut sonent: ideo aquibdam
labus nr̃is comꝑata sunt: sed melius
intelligi puto in cymbalis quodãmͦ
laudare dm̃. dũ qͥsq honorat᷑ a proxi
mo. ñ a se ipso: & inuicẽ honorantes
dant laudem dõ. Ne quis autem

Expanded text:
bus et superioribus, inventum est aliquid qbus et superioribus, inventum est aliquid qsecundum hanc distinctionem possit intelligi, aliud nos in ipsis chordis quaerere admonuit: quia ipsae caro sunt, sed jam corruptione liberata. Quibus ideo fortasse addidit organum, non ut singulae sonent, sed ut diversitate concordissima consonent, sicut ordinatur in organo. Habebunt enim etiam sancti differentiam ad suos consonantes, non dissonantes, id est, consentientes, non dissentientes, sicut fit suavissimus cantus ex diversis quidem, sed non adversis inter se. Stella enim differt in claritate, sic et resurreclis bene sonantibus, laudate eum in cymbalis jubilationis.» Cymbala invicem tangunt ut sonent; ideo a quibusdam labiis nostris comparata sunt. Sed melius intelligi puto in cymbalis quodammodo laudare Deum, dum quisque honoratur a proximo suo, non a seipso; et invicem honorantes dant laudem Deo. Ne quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
iam in carne mutata. nulla ẽ terrenȩ
corruptionis infirmitas. De corio qͥp¬
pe fit tympanũ: ex siceato atq firma¬
to. Chorus laudat dm̃: quando
eũ laudat pacata societas. Laudate
eũ in cordis & organo. Cordas hab&
& psalteriũ & eythara: que suꝑius
cõmemorata sunt. Organũ autem
generale nom̃ ẽ uasoꝵ om̃iũ musi¬
corũ: quãuis iam obtinuerit consue¬
tudo. ut organa ꝓprie dicant᷑ ea
quȩ inflant᷑ follib. qđ genꝰ significa¬
tũ hic c̾e̾ non arbitror. Nam cũ
organũ uocabulũ grecũ sit. ut dixi.
generale om̃ib musicis instrum̃tis.
hoc cui folles adhibent᷑. alio greci
nomine appellant. Ut autẽ orga¬
nũ dicatur : magis latina & ea
uulgaris ẽ consuetudo. Qđ gͦ ait.
in cordis & organo: uidet᷑ mͥ aliqđ̃
organũ qđ cordas habeat significare
uoluisse. Non enĩ sola psalteria &
cythare cordas habent: sed qͥa in psal¬
terio & cythara ꝓpt̃ sonũ ab inferiori¬

Expanded text:
jam in carne mutata nulla est terrenae jam in carne mutata nulla est terrenae corruptionis infirmitas: de corio quippe fit tympanum exsiccato atque firmato. Chorus laudat Dominum, quando eum laudat pacata societas. Laudate eum in chordis et organo: chordas habet et psalterium, et cithara, quae superius commemorata sunt. Organum autem generale nomen est vasorum omnium musicorum. Quamvis jam obtinuerit consuetudo, ut organa proprie dicantur ea quae inflantur follibus. Quod genus significatum hic esse non arbitror. Nam cum organum vocabulum Graecum sit, ut dixi, generale omnibus musicis instrumentis, hoc cui folles adhibentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem organum dicatur, magis Latina et ea vulgaris est consuetudo. Quod ergo ait, «in chordis et organo,» videtur mihi aliquod organum quod chordas habeat, significare voluisse. Non enim sola psalteria et citharae chordas habent: sed quia in psalterio et cithara, propter sonum ab inferiori
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib inimicis: Cur ñ ipsi sint &. iã
multitudo magnitudinis eiꝰ : non qͣ
ipse magnꝰ ẽ: sed qua magnos eos ferit
tam multos: hoc ẽ milia miliũ: sicut
alit̃ intelligit᷑ iusticia qua ẽ ipse iustꝰ.
alit̃ quã in nob̃ facit. ut nos simus
iusticia eiꝰ. Idem ipsi scĩ sunt. in om̃ib
musicis organis deinceps significati ad
laudandũ dm̃. Quod enĩ ꝓposuit
dicens. laudate dñm in sc̃is eiꝰ: hoc
ex sequit᷑ uarie significans eosdẽ ipsos
te eũ in psalterio & ꝙythara. Psalte¬
rium ẽ de suꝑiorib laudans dm̃. cy¬
thara de inferiorib laudans dm̃:
tanꝗͣ de cȩlestib & t̾restrib: tanqͣ eũ
qͥ fecit celũ & tram. lam quippe in
alio psalmo exposuimꝰ psalterium
desuꝑ habere sonoꝵ illud lignum:
cui neruoꝵ series ut meliorẽ sonũ
reddat incũbit: qđ lignũ cythara in¬
ferius habs. Laudate eũ in tympano
& choro. Tympanũ laudat dm̃: cũ

Expanded text:
omnibus inimicis? Cur non ipsi sint etiam omnibus inimicis? Cur non ipsi sint etiam multitudo magnitudinis ejus? Non qua ipse magnus est, sed qua magnos eos fecit, tam multos, hoc est, millia millium. Sicut aliter intelligitur justitia qua est ipse justus; anter quam in nobis facit, ut nos simus justitia ejus. 5. Iidem ipsi sancti sunt in omnibus musicis organis deinceps significati, ad laudandum Deum. Quod enim proposuit dicens, «Laudate Dominum in sanctis ejus,» hoc exsequitur, varie significans eosdem ipsos te eum in psalterio et cithara.» Psalterium est de superioribus laudans Deum, cithara de inferioribus laudans Deum; tanquam de coelestibus et terrestribus, tanquam eum qui fecit coelum et terram. Jaalio psalmo exposuimus psalterium desuper habere sonorum illud lignum, cui nervorum series, ut meliorem sonum reddat, incumbit, quod lignum cithara inferius habet. Laudate eum in tympano et choro: tympanum laudat Dominum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
audate dñm in scĩs eiꝰ. Utiq in
eis quos glorificauit. Laudate eũ¬
 in firmam̃to uirtutis eiꝰ. laudate
eũ in uirtutib eiꝰ. Uel ut alii
int̃prȩtati sunt: in potentatib eius.
Laudate eũ scdm multitudinem
magnitudinis eiꝰ. Omĩa ista ipsi
sunt scĩ eius: quomͦ dicit apłs. ut
nos simus iusticia dĩ in ipso. Si gͦ
iusticia dĩ quã fecit in eis: cur ñ
& uirtꝰ dĩ. quã fecit in eis ut re¬
surgerent a mortuise Nam &. xp̃i
resurrectione uirtꝰ maxime cõmendat᷑.
qͥa in passione infirmitas fuit. dicente
apło: & si crucifixus ẽ ex infirmitate.
sed uiuit in uirtute dĩ. & alio loco.
Ad cognoscendũ inqͥt eũ: & uirtutẽ
resurrectionis eiꝰ. Optime aut̃ in fir¬
mam̃to ait uirtutis eiꝰ. Firmamentũ
ẽ enĩ uirtutis: qͥa iam ñ moriet᷑. & mors
ei ultra ñ dñabitur. Cur ñ & potentat᷑
dĩ dicant᷑: quos in eis fecit: imo ipsis
quã regnare in ȩt̃nũ. sub pedib positis

Expanded text:
audate Dominum in sanctis ejus:» utique in eis quos glorificavit. «Laudate eum in firmamento virtutis ejus. Laudate eum in virtutibus ejus;» vel, ut alii interpretati sunt, «in potentatibus ejus. Laudate eum secundum multitudinem magnitudinis ejus.» Omnia ista ipsi sunt sancti ejus; quomodo dicit Apostolus: «Ut nos simus justitia Dei in ipso» . Si ergo justitia Dei quam fecit in eis, cur non et virtus Dei quam fecit in eis, ut resurgerent a mortuis? Nam et in Christi resurrectione virtus maxime commendatur; quia in passione infirmitas fuit, dicente Apostolo, «Etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei» : et alio loco, «Ad cognoscendum,» inquit, «eum, et virtutem resurrectionis ejus» . Optime autem ait, «In firmamento virtutis ejus.» Firmamentum est enim virtutis, quia jam non morietur, et mors ei ultra non dominabitur . Cur non et potentatus Dei dicantur, quos in eis fecit? Imo ipsi squam regnare in aeternum, sub pedibus positis
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ psalmꝰ ipse primꝰ. beatus uir
qui ñ abiit in consilio impiorum.
& in uia peccatoꝵ ñ stetit. & in
cathedra pestilentiarũ non sedit.
sed in lege dñi uoluntas eiꝰ. & in
lege eius meditabitur die ac nocte:
Ut hoc sit quod dic̾tum ẽ. ds̃
m̃s uolui. & legem tuã in medio
cordis iei. Quod autẽ sequitur.
euanglizaui iusticiam in ȩccła
magna: congruentꝰ ad illud refer¬
tur. erunt duo in carne una. Si
ue ergo illud siue hoc intelligat᷑
quod dictum ẽ in capite libri. liber
iste psalmoꝵ ꝑ quinquagenos. si ꝑ
ipsos quinquagenarios articulos
interrogetur. magnũ aliquid &
ualde dignũ consideratione res¬
pondet. Non enĩ frustra mͥ uide¬
tur. qͥnquagesimꝰ ẽẽ de penitentia:
centesimꝰ de misccłia & iudicio. cente¬
simus qͥnquagesimꝰ. de dĩ laude in
scis eiꝰ. Sic enĩ ad ȩt̃nã beatamq
tendimꝰ uitã. pͥmitꝰ nr̃a peccata dã¬

Expanded text:
primus, «Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiarum non sedit: sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte» : ut hoc sit quod dictum est, «Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei.» Quod autem sequitur, «Evangelizavi justitiam tuam in Ecclesia magna» ; congruentius ad illud refertur, «Et erunt duo in carne una.» 3. Sive ergo illud, sive hoc intelligatur quod dictum est, «In capite libri;» liber iste Psalmorum per quinquagenos, si per ipsos quinquagenarios articulos interrogetur, magnum aliquid et valde dignum consideratione respondet. Non enim frustra mihi videtur quinquagesimus esse de poenitentia, centesimus de misericordia et judicio, centesimus quinquagesimus de laude Dei in sanctis ejus. Sic enim ad aeternam beatamque tendimus vitam, primit
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Dixit enĩ quędã scriptura.
Despexi memet ipsum. & distabui:
& ȩstimaui me terram & cinerem.
Hȩc ẽ humilitas pęnitentis. Quan¬
do abraham loquitur ad dm̃ suũ.
& quando uult sibi aꝑiri incendiũ
sodomoꝵ: ego inquit terra & cinis
sum. Quomodo fuit semꝑ ista hu¬
militas. in magnis & scĩs uiris.
Nebulam gͦ. uelut cinerẽ spargit.
Quare : Quia quos p̃destinauit.
illos & uocauit: qui non uenit uoca¬
re iustos. sed peccatores in pęnitentiã.
Qui emittit cristallũ suũ uelut
frusta panis. Non denuo laboran¬
dũ ẽ dicere. quid sit cristallũ: p̃locuti
enĩ sumus. & credo non excidisse ca¬
ritati ur̃e. Quid ergo: Oittit
christallũ suũ. uelut frusta panis.
Quomͦ nix illa ipsius: Quia p̃de¬
stinatoꝵ ẽ. Quomͦ nebula illa ip¬
sius: Quia ipsi uocantur ad pe¬
nitentiã: qui p̃destinati sunt ad sa¬
lutem. Sic ẽ quodãmodo christal¬
lum ipsius. Quid ẽ christallũ:

Expanded text:
sum.» Dixit enim quaedam Scriptura: sum.» Dixit enim quaedam Scriptura: «Despexi meipsum et distabui, et aestimavi me terram et cinerem» . Haec est humilitas poenitentis. Quando Abraham loquitur ad Deum suum, et quando vult sibi aperiri incendium Sodomorum: «Ego,» inquit, «terra et cinis sum» . Quomodo fuit ista semper humilitas in magnis et sanctis viris? «Nebulam» ergo «velut cinerem spargit:» quare? Quia «quos praedestinavit, illos et vocavit,» qui non venit «vocare justos, sed peccatores in poenitentiam.Qui mittit crystallum suum velut frusta panis.» Non denuo laborandum est dicere quid sit crystallum. Praelocuti enim sumus, et credo non excidisse Charitati vestrae. Quid est ergo, «Mittit crystallum suum velut frusta panis?» Quomodo nix illa ipsius, quia praedestinatorum est; quomodo nebula illa ipsius, quia ipsi vocantur ad poenitentiam, qui praedestinati sunt ad salutem: sic est quodammodo crystallum ipsius. Quid est crystallum?
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat. Ad hoc ẽ ergo illa ne¬
bula. ut noueris nescire te. &
noueris quid scire oporteat: &
uideas te inualidũ ad illud sci¬
endum. qđ oportet sciri. Nam
si in ista nebula iam ante p̾sũp¬
seris scire: audies ab apło. Qui
se putat aliquid scire: nondũ
scit quẽ admodũ oporteat eũ scire.
Ergo. nondũ comp̃hendisti. ad¬
huc nebulam pateris: sed non te
deseruit. qui accendit tibi lucer¬
nam carnis suȩ. Non erras in
nebula : fide sequere. Sed qͥa
conaris uidere & non potes: peni¬
teat de peccatoꝵ. quia nebula
uelut cinis sparsa ẽ: iam te peni¬
teat contumacẽ fuisse aduersus
dm̃: iam te peniteat secutũ fuis-¬
se uias tuas malas. Fuenisti in
istam difficultatem illiꝰ beate uisio¬
nis: & erit tibi salubris nebula. quã
sicut cinerem spargit ds̃. Tu ipse
es adhuc nebula: sed uelut cinis.
Adhuc pͥenitentes uolutantur in
cinere frĩs mei: tanquã similes se
contestantes. dicentes dõ suo. Cinis

Expanded text:
videbat. Ad hoc est ergo illa nevidebat. Ad hoc est ergo illa nebula, ut noveris nescire te, et noveris quid scire oporteat, et videas te invalidum ad illud sciendum quod oportet sciri. Nam si in ista nebula jam ante praesumpseris scire, audies ab Apostolo: «Qui se putat aliquid scire, nondum scit quemadmodum oporteat eum scire» . Ergo nondum comprehendisti, adhuc nebulam pateris. Sed non te deseruit qui accendit tibi lucernam carnis suae. Non erras in nebula; fide sequere. Sed quia conaris videre, et non potes, poeniteat te peccatorum; quia nebula velut cinis sparsa est. Jam te poeniteat contumacem te fuisse adversus Deum; jam te poeniteat secutum te fuisse vias tuas malas. Pervenisti in istam difficultatem illius beatae visionis; et erit tibi salubris nebula quam sicut cinerem spargit Deus. Tu ipse es adhuc nebula, sed velut cinis. Adhuc enim poenitentes volulantur in cinere, fratres mei, tanquam similes se contestantes, dicentes Deo suo: «Cinis
Abbreviated transcription (Latin):
rem suũ: accusare peccatũ suũ. In¬
cipit uocatione uenire ad peni¬
tentiam. Merito gͦ qͥ dat niuem
uelut lanã. propt̃ confectum tu¬
nicȩ: futuri & iam propt uocati¬
onem in pęnitentiã. nebulã ueliui
cinerẽ spargit. Nebulã inquit.
uelut cinerem spargit. Quis:
Qui dat niuem sicut lanã. quol
enĩ p̃destinauit. uocat in peniten¬
tiam: quia quos p̃destinauit. illos
& uocauit. Cinis autẽ. ad penen¬
tiam ꝑtinet. Audi uocantẽ ad pę¬
nitentiam: cũ exprobrauit qͥbdã
ciuitatib dicens. Uȩ tibi choro
raim. ue tibi bethaida: quia si
in gro & sydone factȩ ẽent uir¬
tutes. quȩ factȩ sunt in uob̃. olim
inquit in cilitio & cinere pęniten¬
tiam egissent. Ergo nebulã uelut
cinerẽ spargit. Quid ẽ. nebulã
uelut cinerem spargit: Cum
uocatur quisq ad intelligendũ
dm̃. & dicitur illi. cape uerita¬
tem: incipit uelle capere ueri¬
tatem. ñ sufficit: uidet se qnͣdã
caliginem pati. quã antea non

Expanded text:
eccatum suum; incipit vocatione venire ad poenitentiam. Merito ergo «qui dat nivem velut lanam,» propter confectum tunicae futurae; etiam propter vocationem in poenitentiam, «nebulam velut cinerem spargit. Nebulam,» inquit, «velut cinerem spargit:» quis? «Qui dat nivem sicut lanam.» Quos enim praedestinavit, vocat in poenitentiam; quia «quos praedestinavit, illos et vocavit.» Cinis autem ad poenitentiam pertinet. Audi vocantem ad poenitentiam, cum exprobravit quibusdam civitatibus, dicenzaim, vae tibi Bethsaida; quia si in Tyro et Sidone factae essent virtutes quae factae sunt in vobis, olim,» inquit, «in cilicio et cinere poenitentiam egissent» . Ergo «nebulam velut cinerem spargit.» Quid est, «Nebulam velut cinerem spargit?» Cum vocatur quisque ad intelligendum Deum, et dicitur illi, Cape veritatem, incipit velle capere veritatem, non sufficit, videt se quamdam caliginem pati, quam antea non
Abbreviated transcription (Latin):
euacuent᷑. Sic enĩ ait apłs. Uide¬
te enĩ uocationem ur̃am frs: quia
ñ multi sapientes sodm carnem. ñ
multi potentes. ñ multi nobiles: sed
stulta mundi elegit ds̃. & infirma
mundi. ut confunderet fortia: &
ignobilia & contemptibilia elegit ds̃.
& ea quȩ ñ sunt tanꝗͣ ea quȩ sunt.
ut ea quȩ sunt euacuentur. Uenit
ds̃ xp̃e prodesse omĩb: sed elegit
prodesse imꝑatori de picatore. non
piscatori de imꝑatore: & elegit ea
quȩ nulliꝰ momenti erant in mun
uersus agnũ: sed fortior leone inuen¬
tus ẽ agnus. Leo uictus ẽ seuiendo:
agnus uicit patiendo. Conuersa st̃
corda hominũ ad timorẽ xp̃i: cȩpert̃
reges. cȩperunt nobiles miraculis com¬
moueri: propħiȩ ad impletione tur¬
bari. uidere in unũ nom̃ concurre¬
re genꝰ humanũ. Et quid facerent:
multi elegerunt ignobilitatem: &
dimittentes domos suas. substantias
suas distribuentes pauꝑib. cucurre¬
runt ad ꝑfectionem. Tali enĩ imꝑ¬

Expanded text:
idere enim vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles; sed stulta mundi elegit Deus, et infirma mundi, ut confunderet fortia; et ignobilia et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam ca quae» «sunt, ut ea quae sunt evacuentur» . Venit Deus Christus prodesse omnibus: sed elegit prodesse imperatori de piscatore, non piscatori de imperatore; et elegit ea quae nullius momenti erant in mundversus agnum: sed fortior leone inventus est agnus. Leo victus est saeviendo, agnus vicit patiendo. Conversa sunt corda hominum ad timorem Christi; coeperunt reges, coeperunt nobiles miraculis commoveri, prophetiae adimpletione turbari, videre in unum nomen concurrere genus humanum. Et quid facerent? Multi elegerunt ignobilitatem, et dimittentes domos suas, substantias suas distribuentes pauperibus, cucurrerunt ad perfectionem. Tali enim imp
Abbreviated transcription (Latin):
bulationẽ in qua mͦ sumus: quod
uͦ nunc agimus post pascha. signi¬
ficat beatitudinem. in qua postea
erimus. Ante pascha gͦ quod ce
in ieiuniis & orationib exercemꝰ.
hoc uͦ tempus relaxatis ieiuniis.
in laudib agimus: hoc ẽ alł qđ
ut nostis. laudate dm̃. Ideo illud
tempꝰ ante resurrectionẽ. Hoc tem¬
pus post resurrectionẽ dñi ẽ: quo
tempore significabatur uita futura
quã nondũ tenemus. quia quod si¬
gnificamus post resurrectionẽ dñi:
tenebimꝰ post resurrectionẽ nr̃am.
In capite enĩ nr̃o nob̃ utrũq figu
ratum ẽ: utrũq demonstratũ ẽ.
Passio dñi ostendit nob̃ uitã p̃sentis
necessitatis: quia oportet & labora¬
re. & tribulari. & ad extremũ mo¬
ri. Resurrectio uͦ & clarificatio
dñi. ostendit nobis uitam quã
accepturi sumꝰ: cũ uenerit recri¬
buere digna dignis. mala malis.
bona bonis: & qͥdem modo mali
om̃s cantare nobiscũ possunt alł.
si autẽ in malitia sua ꝑseueraue¬

Expanded text:
bulationem, in qua modo sumus: quod vero nunc agimus post Pascha, significat beatitudinem in qua postea erimus. Ante Pascha ergo quod cin jejuniis et orationibus exercemus; hoc vero tempus, relaxatis jejuniis, in laudibus agimus. Hoc est enim Aut nostis, Laudate Dominum. Ideo illud tempus ante resurrectionem, hoc tempus post resurrectionem Domini est, quo tempore significatur vita futura, quam nondum tenemus, quia quod significamus post resurrectionem Domini, tenebimus post resurrectionem nostram. In capite enim nostro utrumquratum est, utrumque demonstratum est. Passio Domini ostendit nobis vitam praesentis necessitatis, quia oportet laborare, et tribulari, et ad extremum mori: resurrectio vero et clarificatio Domini ostendit nobis vitam quam accepturi sumus, eum venerit retribuere digna dignis, mala malis, bona bonis. Et quidem modo mali omnes cantare nobiscum possunt, «Alleluia:» si autem in malitia sua perseverave
Abbreviated transcription (Latin):
cit & seminib. tanquã in multis:
sed tanquã in uno & semini tuo.
quod ẽ xp̃e. Si unũ semen. unus
iacob. unus isrł: & om̃s gentes unꝰ
in xp̃o. Ergo ad om̃s ꝑtinet gentes.
quod reuelauit ipsi iacob & ipsi isrł:
& illi soli in aliis gentib deputan¬
di sunt. qui nolentes credere in
xp̃o. nolunt recedere ab oleastro.
& inseri oliuȩ: remanebunt in sil¬
uosis ramis. steriles & amari. Gau¬
deat iacob. Quid ẽ supplantator¬

Expanded text:
cit, Et seminibus tanquam in multis; cit, Et seminibus tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus» . Si unum semen, unus Jacob, unus Israel, et omnes gentes unus in Christo. Ergo ad omnes pertinet gentes, quod revelavit ipsi Jacob et ipsi Israel; et illi soli in aliis gentibus deputandi sunt, qui nolentes credere in Christum, nolunt recedere ab oleastro et inseri olivae. Remanebunt in silvosis rami steriles et amari. Gaudeat Jacob. Quid es
Abbreviated transcription (Latin):
cium dĩ. quomͦ patiant᷑ & iusti
& in iusti: quomͦ non pro merito
om̃s. quomͦ in gr̃a dĩ. non in me¬
ritis suis liberentur ipsi iusti.
Non annuntiatũ ẽ hoc uniuer¬
se genti: sed soli iacob. soli israel.
Quid ergo nos facimus: si non an¬
nuntiauit uniuersȩ genti. sed
tantũ iacob. tantũ isrł: Ubi
erimus in iacob & in isrł: Iudi¬
cia sua non manifestauit eis. Qͥb:
Om̃ib gentib : & quomͦ uocate
sunt niues. soluto cristallo: Quo¬
modo uocate sunt gentes iustificato
paulo: Quomͦ. nisi ut essent in
iacob: Precisus ẽ oleaster: ut insere¬
retur in oluiam. Iam ad oliuam
ꝑtinent: non debent dici gentes.
sed una gens in xp̃o. gens iacob. gens
isrł. Quare gens & gens isrł: Qͥa
iacob de isaac: ysaac de abraham.
Abrahȩ autẽ quid dictum ẽ : In
semine tuo benedicentur om̃s gentes.
Hoc idem dictum ẽ ad isaae. hoc &
quia ꝑtinemꝰ ad isaac: ꝑtinemꝰ ad
iacob. Semen enĩ abrahe: ñ me uel

Expanded text:
cium Dei, quomodo patiantur et justi cium Dei, quomodo patiantur et justi et injusti: quo modo pro merito omnes; quomodo in gratia Dei, non in suis meritis liberentur ipsi justi. Non annuntiatum est hoc universae genti; sed soli Jacob, soli Israel. Quid ergo nos facimus, si non annuntiavit universae genti, sed tantum Jacob, tantum Israel? Ubi erimus nos? In Jacob et in Israel. «Judicia sua non manifestavit eis.» Quibus? Omnibus gentibus. Et quomodo vocatae sunt nives, soluto crystallo? quomodo vocatae sunt gentes, justificato Paulo? Quomodo, nisi ut essent in Jacob? Praecisus est oleaster, ut insereretur in olivam . Jam ad olivam pertinent; jam non debent dici gentes, sed una gens in Christo, gens Jacob, gens Israel. Quare gens Jacob et gens Israel? Quia Jacob de Isaac, Isaac de Abraham. Abrahae autem quid dictum est? «In semine tuo benedicentur omnes gentes.» Hoc idem dictum est ad Isaac, hoc et quia pertinemus ad Isaac, pertinemus ad Abraham. Semen enim Abrahae, non me vel
Abbreviated transcription (Latin):
soluat. Si enĩ non ipse spauerit.
si non ipse duriciã huiꝰ glacieidis
soluerit: in faciem frigoris eius qͥs
subsistet: In faciem frigoris eius.
Cuiꝰ : Dĩ. Unde ẽ eius frigus:
Ecce deserit peccatorẽ: ecce non
uocat. ecce ñ aꝑuit sensũ: ecce ñ
infundit grãm. Soluatur homo
si potest gr̃e: stulticiȩ non potest.
Quare non potest: In faciem fi¬
goris eius quis subsistet: Uidt¬
iudicio dĩ: & pro iusticia qui patiunt᷑
non sibi arrogent quasi passionem
innocentiȩ: qualis in xp̃o erat.
dudi apłm petrum. Tempus est
inquit. ut iudiciũ incipiat ado¬
mo dñi: exhortans martyres &
testes dĩ. ut om̃s minas frementis
seculi pacientissime tolerent. Ait
illis. Tempus ẽ inchoationis iudi¬
cii. ex domo dĩ. Si autem iuitiũ
a nobis : quis finis eorum. qͥ non
credunt dĩ eugłio: Et si iustus
uix saluus fit: peccator & impius
genti. Nemo uos fallat: ñ nun¬
tiatum ẽ alicui genti hoc iudi¬

Expanded text:
solvat. Si enim ille non spiraverit, solvat. Si enim ille non spiraverit, si non ipse duritiam glaciei hujus dissolverit, «In faciem frigoris ejus quis subsistet? In faciem frigoris ejus,» cujus? Dei. Unde est ejus frigus? Ecce deserit peccatorem, ecce non vocat, ecce non aperit sensum, ecce non infundit gratiam: solvatur homo, si potest, glacie stultitiae. Non potest. Quare non potest? «In faciem frigoris ejus quis subsistet?» Vidudicio Dei, et pro justitia qui patiuntur, non sibi arrogent, quasi passionem innocentiae, qualis in Christo erat. Audi apostolum Petrum: «Tempus est,» inquit, «ut judicium incipiat a domo Domini.» Exhortans martyres et testes Dei, ut omnes minas frementis saeculi patientissime tolerent, ait illis: Tempus est «inchoationis judicii ex domo Dei. Si autem initium a nobis, quis finis eorum qui non credunt Dei Evangelio? et si justus vix salvus fit, peccator et impius genti.» Nemo vos fallat: non nuntiatum est alicui genti hoc judi
Abbreviated transcription (Latin):
panis fient. Ipso proposito ad ex¬
emplũ. om̃s occurrant. ut explice¬
tur sensus iste: mittit christallũ
suũ sicut frusta panis. Ecce chris¬
tallũ erat apl̃s paulus. durus. obni¬
tens ueritati. clamans aduersus euan¬
głium: tanꝗͣ indurans aduersus solẽ.
Iste quã durus fuit crescens in lege.
eruditus ad pedes gamalielis legis
doctoris. Non audiebat moysen &
duricia. Certe gentes ñ audierant
propħas. non audierant moysen:
frigidi erant. sed christallũ ñ erant
nimis obdurauerat. Quia gͦ cͥris¬
tallũ erat. nitidus uidebatur &
candidus : sed durus. & nimium
gelidus. Quomͦ nitidus & candi¬
dus: Hebreus ex hebreis: scđm
legem phariseus. Uide nitorem
cristalli: audi duriciã christalli.
Scdm emulationẽ ꝑsequens ȩccłam
forte çȩteris durior. Donĩum enĩ
lapidantiũ uestimenta seruabat:
ut om̃ium manib lapidaret.
Ergo uidemꝰ niuẽ. nebulã. chris¬
tallum: bonũ ẽ ut ille spiret &

Expanded text:
panis fierent; ipso proposito ad expanis fierent; ipso proposito ad exemplum, omnes occurrant, ut explicetur sensus iste, «Mittit crystallum suum sicut frusta panis.» Ecce crystallum erat apostolus Paulus, durus, obnitens veritati, clamans adversus Evangelium, tanquam indurans adversus solem. Iste quam durus fuit, crescens in Lege, eruditus ad pedes Gamalielis Legis doctoris ! Non audiebat Moysen etduritia! Certe Gentes non audierant Prophetas, non audierant Moysen: frigidi erant, sed crystallum non erant.nimis obduraverat. Quia ergo crystallum erat, nitidus videbatur et candidus; sed durus et nimium gelidus. Quomodo nitidus et candidus? «Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem Pharisaeus.» Vide nitorem crystalli. Audi duritiam crystalli: «Secundum aemulationem persequens Ecclesiam forte caeteris durior: omnium enim lapidantium vestimenta servabat, ut omnium manibus lapidaret . 26. Ergo videmus nivem, nebulam, crystallum: bonum est ut ille spiret, et
Abbreviated transcription (Latin):
& serie scłorum. christallum dicitur:
& hoc mittit uelut frusta panis.
Quid hoc sibi uult: Fuerunt
nimis duri. ñ iam niui. sed chri¬
stallo comꝑandi: & ipsi p̃destina¬
ti sunt & uocati: & qͥdam eorum
ita ut pascerent alios. & ẽẽnt uti¬
les & aliis. & quid opus ẽ ut nu¬
meremus multos forte qͦs nouimus.
illũ aut illum: Occurrat unicu¬
iq cogitanti ex his quos nouit. ꝗͣ
forte duri & ꝑtinaces. & obniten¬
tes aduersus ueritatem fuerunt:
& modo p̃dicant ueritatem facti
sunt frusta panis. Quis ille. unꝰ
panis: Gulti inquit apł̃s. mul¬
ti unũ corpꝰ sumus in xp̃o. Unus
panis. unũ corpus multi sumus.
ipse dicit. Ergo si unus panis. totũ
corpꝰ xp̃i : membra xp̃i frusta panis
sunt. De quibdã duris facit m̃bra
sua: & utilia ad alios pascendos.
Quid imus ꝑ multos: Notissimũ
nob̾ isto uiro notiꝰ: nichil suauius:
nichil in scripturis familiarius est.
Et si fuerint qui ex tanta duritia¬
conuertantur. in quanta ipse fuit:

Expanded text:
 serie saeculorum, crystallum dicitur: et hoc mittit velut frusta panis. Quid hoc sibi vult? Fuerunt nimis duri, non jam nivi, sed crystallo comparandi: et ipsi praedestinati sunt, et vocati; et quidam eorum ita ut pascerent alios, et essent utiles et aliis. Et quid opus est ut numeremus multos forte quos novimus, illum aut illum? Occurrit unicuique cogitanti, ex iis quos novit, quam forte duri et pertinaces et obnitentes adversus veritatem fuerunt, et modo praedicant veritatem: facti sunt frusta panis. Quis ille unus panis? «Multi,» inquit Apostolus, «Unum corpus sumus in Christo» : «unus panis, unum corpus multi sumus,» ipse dicit . Ergo si unus panis totum corpus Christi, membra Christi frusta panis sunt. De quibusdam duris facit membra sua, et utilia ad alios pascendos. Quid imus per multos? Notissimum nobis isto viro notius, nihil suavius, nihil in Scripturis familiarius est. Et si fuerint qui ex tanta duritia, in quanta ipse fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ de illa lana iam facta erat.
tunica. De qua lana: id ẽ de niue.
quã dedit sicut lanã. Aelhuc p̃¬
destinati pigri erant. Sed expecta.
uide qͥd sequatur: qͥa sic̃ lanã dedit
eos. fit inde tunica. Quomͦ eñĩ
dicitur ȩccła corpus xp̃i: dicitur
& uestimentũ xp̃i ipsa eccł̃a. Inde
ẽ illud qđ dicit apl̃s: ut exhibers
sibi ȩccłam glosam. ñ habentẽ ma¬
culã aut rugã. Ergo exhibeat sibi
głosam ȩccłam. ñ habentẽ maculã
aut rugã. faciat sibi uestem de illa
lana quã p̃destinauit in niue:
adhuc in hominib incredulis &
frigidis. & pigris. faciat uestem de
hac lana: ut abluatur a maculis.
mundetur fide. ut rugã ñ habe¬
at. tendatur in cruce. Qui dat
stinati sunt: uocandi sunt. Quos
enĩ p̃stinauit: illos & uocauit. Iã
quomͦ uocantur ex languore corpo¬
ris illius. ut fiant saniͤ Quomͦ
uocantur: Audi eugłm. Non
ueni uocare iustos: sed peccatores
in penitentiã. Incipit gͦ iam p̃de

Expanded text:
tanquam de illa lana jam facta erat tanquam de illa lana jam facta erat tunica; de qua lana, id est de nive quam dedit sicut lanam, adhuc praedestinati, pigri erant: sed exspecta, vide quid sequatur; quia sicut lanam dedit eos, fit inde tunica. Quomodo enim dicitur Ecclesia corpus Christi, dicitur et vestimentum Christi ipsa Ecclesia: inde est illud quod aitsam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam» . Ergo exhibeat sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam; faciat sibi vestem de illa lana quam praedestinavit in nive. Adhuc in hominibus incredulis, et frigidis, et pigris, faciat vestem de hac lana. Ut abluatur a maculis, mundetur fide; ut rugam non habeat, tendatur in cruce. «Qui dat stinati sunt, vocandi sunt. «Quos» enim «praedestinavit, illos et vocavit» . Jam quomodo vocantur ex languore corporis illius, ut sani fiant? quomodo vocantur? Audi Evangelium: «Non veni vocare justos, sed peccatores in p
Abbreviated transcription (Latin):
pigro corpore nasceremur: Qui
ergo pͣstinauit nos: dedit terrȩ ni¬
uem ipsos nos. Iam enĩ ueniamꝰ
ad illos psalmi uersus sub obscuros.
uenit. Ecce nos pigri in hac terra
quasi congelauimꝰ hic. & quomͦ
contingit niuib : Rursus enĩ ge¬
lant: & in ima decidunt. Sic fri¬
gescente caritate decidit huma¬
na natura. in has terras : & pigro
corpore inuoluta uelut nix facta
ẽ. Sed in ista niue: sunt p̃desti¬
nati filii dĩ. Dat enĩ ille niuem:
uelut lanã. Quid ẽ uelut lanã:
id ẽ de niue quã dedit. de istis
pigris adhuc spũ. & frigidis quos p̃¬
destinauit: facturus ẽ aliquid. La¬
na enĩ materies uestis ẽ. Lana
cũ uidetur: ueluti p̃ꝑatio ẽ aliqͣ
ad uestem. Ergo quia p̃destinauit
hos qui ad tempꝰ frigiꝰ repunt in
terra. & nondũ feruent spũ carita¬
tis. de p̃destinatione enĩ adhuc lo¬
quitur: ueluti lanã dedit hos ds̃.
facturus ẽ inde uestem. Gd erito
in monte. uestis xp̃i fulsit sicut
nix. fulgebat uestis xp̃i sicut nix:

Expanded text:
pigro corpore nasceremur? Qui ergo praedestinavit nos, dedit terrae nivem, ipsos nos. Jam enim veniamus ad illos Psalmi versus subobscuros; s invenit. Ecce nos pigri in hac terra quasi congelavimus hic. Et quomodo contingit nivibus; sursum enim gelant, et in ima decidunt: sic frigescente charitate decidit humana natura in has terras, et pigro corpore involuta velut nix facta est. Sed in ista nive sunt praedestinati filii Dei. Dat enim ille «nivem velut lanam.» Quid est, «velut lanam?» Id est, de nive quam dedit, de istis pigris adhuc spiritu et frigidis quos praedestinavit, facturus est aliquid. Lana enim materies vestis est: lana cum videtur, veluti praeparatio est aliqua ad vestem. Ergo quia praedestinavit hos qui ad tempus frigidi repunt in terra, et nondum fervent spiritu charitatis de praedestinatione enim adhuc loquitur, veluti lanam dedit hos Deus; facturus est inde vestem. Merito in monte vestis Christi fulsit, sicut nix . Fulgebat vestis Christi, sicut nix,
Abbreviated transcription (Latin):
bi ẽ uelocitas: Hoc facit uelocitas:
ut & ubiq semꝑ sit. & nusquã in¬
clusa teneatur. Sed cogitare ista
non possumus: pigri sumus. Quis
si intellexi: & quomͦ potuistis in¬
tellexistis. Sed quid dicit apł̃s:
Ei autẽ qui potens ẽ facere. supͣ
quã petimus & intelligimus. Qͥa
hic ostendit: Quia quotienscũq
intellexerimus : non intelleximꝰ
sicuti ẽ. Quare hoc : Corpus
enĩ quod corrumpitur: aggrauat
animã. Ergo in terra frigidi sumꝰ.
uelocitas enĩ feruens ẽ. & omĩa fer¬
uentia. uelociora. omĩa frigidiora.
tardiora. nos tardi : ergo frigidi.
Illa autẽ sapientia currit usq in
uelocitatẽ. Ergo feruentissima ẽ:
nec ẽ qui se abscondat a calore eius.
tate. uinculo terrenȩ uite. huiꝰ cor¬
ruptibilis onere. nullã ne spem ha¬
bemus. ad capiendũ uerbũ: quod
usq in uelocitatẽ currit: An uͦ il¬
le quãuis ex corpore in infima de¬
p̃ssos deseruit: Nonne ipse p̃desti¬

Expanded text:
bi est velocitas? Hoc facit velocitas, bi est velocitas? Hoc facit velocitas, ut et ubique semper sit, et nusquam inclusa teneatur. Sed cogitare ista non possumus; pigri sumus. Quis si intellexi, et quomodo potuistis intellexistis. Sed quid dicit Apostolus? «Ei autem qui potens est facere supra quam petimus, aut intelligimus» . Quid hic ostendit? Quia quotiescumque intellexerimus, non intelleximus sicuti est. Quare hoc? «Corpus enim quod corrumpitur aggravat animam» . Ergo in terra frigidi sumus. Velocitas enim fervens est; et omnia ferventia velociora, omnia frigida tardiora. Nos tardi, ergo frigidi. Illa autem Sapientia currit usque in velocitatem. Ergo ferventissima est; nec est qui se abscondat a calore ejus tate, vinculo terrenae vitae hujus corruptibilis onerati, nullamne spem habemus ad capiendum Verbum, quod usque in velocitatem currit? An vero ille quamvis ex corpore in infima depressos deseruit? Nonne ipse praedesti