comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum : debet utiq occurrere. qm̃ reliquie ꝑ electionẽ
gratia e factȩ sunt : haec electio consecuta est. ceteris
excuecatis. secundum banc electionem is rahelitae dilecti.
propterpatres : Non enim uocatione illa uocatisunt. dequa
dictum est multi uocatis: sedillaquauocatur electi
unde et hic postea quam dixit. Secundum electionem
autem dilecti propter patres: continuo subiecit unde
agimus sine penitentia enim sunt dona & uocatio di:
Id est sine mutatione stabiliter fixa sunt: Ad hanc
uocationem qui pertinent. omnes sunt do cibiles di : nec
potest eorum quis quam dicere: credidi. ut sic uocarer:
prueuenit eum quippe misericordia di: Quia sic est
uocatus ut crederet: Omnes enim do cibiles dĩ ueni¬
unt adfilium : quia audierunt. & crediderunt.
a patre filium : qui euidentissime dicit : Omnis
qui audiuit apatre & didicit. uenit ad me: Istorũ
autem nemo perit: quia omne quod dedit ei pat̾

Expanded text:
tum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem tum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
stultissimus dixerit: Sed utrum que. lic& inter se
contrarium. idest qnici & dilecti᷑ Quam uis non
meofdem homines. tamen in eadem gentem con¬
uenit iudae orum. & adidem carnale semłm.
Aliis eorum. adclaudicationem: Alus adbene dic¬
tionem is rahel ipsius pertinentibus: hunc enim
sensum. Apertius superius ex plicauit: ubicut quod
querebat israhel. hoc non ẽ consecutus :  Electio aut̃
consecuta ẽ : Cetere uero ex caecatisunt : in utrisq
tamenidem ipseis rahel : ubi ergo audimus is rahel
non ẽ con secut us uel ceteri excaecatisunt: ibim
telle gendi sunt propternos : Vbi autem audimus
electio autem consecuta est: ibu ntellegendi sunt.
dilecti. propter patres: quibus patribus. utiq ista
promissa sunt : Abrahae quippe dictae sunt pro¬
missiones: & semini eius: Unde & mista olecõleas¬
ter inseritur gentium: Iam porro electionem quũ
dicat. qui a secundumgratiamẽ non secundũ debi¬

Expanded text:
stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quconsecuta est, caeteri vero excaecatitamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam dicat, quia secundum gratiam, non secundum debi
Abbreviated transcription (Latin):
non impleatur nisi uoluntas dĩ ĩ Legimus inactibus
a postolorum: quodcum dimisi auidueisa postoliuenis¬
sent ad suos. & indicassent quanta eis sacer dotes
& seniores dixerant : Leuauerunt illiuocem una¬
nimes omnes ad dnm̃a & dixerunt : Ds. qui ꝑ os patris
nostri dauid scĩ pueritud dixisti: Quare fremuer̃
gentes & populi meditatisunt in ania÷ Adstꝑterunt
aduersus dnm̃ & aduersus xpm̃ eius: Conuene¬
runt enim in ueriatem in ciuitate ista. aduersus scm̃
& populdsisrahel : facere quanta manus tua & con¬
secundum eu angelium: Quidem inimici propt̃ uos
Tanta quippe ab inimicis iudaeis munus di & consiliũ
prae destinauit fieri : Quanta necessaria fuerat
euangelio. propter uos: sed quidẽ quodse quitur:
secun dum electionem autem dilecti propter patresa
Num quid illi inimici. qui insuis in imiciciis potuerunt.
et aduersantes xp̃o. degente ipsa adhuc pereunt.
ipsisunt electi ad quae dilecti: Absit: quis hoc uel

Expanded text:
non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibus Apostolorum, quod cum dimissi a Judaeis Apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt; levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt: Domine, tu es quinostri Dauid pueri tui dixisti: quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania ? adstiterunt aduersus dominum et aduersus Christum eius. conuenerunt enim in ueritate in ciuitate ista aduersus sanctum Pilatus et populus Israhel facere, quanta manus tua et conSecundum Evangelium quidem inimici propter vos. Tanta quippe ab inimicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel
Abbreviated transcription (Latin):
mentum hocut nonsitis uobis saptentes. qui acueci¬
tus ex parte iisrahel factaẽ. donec plenitudo gentiũ
intraret. & sic omnisis rahel saluus fieret: sicut¬
scriptum estueniet exsio qui eripiat & auertat.
impietatem ab iacobet hoc illis ame testamentum
cum abstulero peccatu eorum: Mox addit. quoddi
euangelium in imici propteruos: Nisi quode orum
inimicitia qua occiderunt xp̃m. euangelio sicut uidimꝰ¬
sine dubitatione proficit: Et hoc ostendit. ex di
dispositione uenisse. quibene uti nouit etiam malis:
non ut ei pro sint uasa irae: sedutipso illis bene utente.
prosint uasis misericor dicce: Quidenim apertius
dicipotuit. quamid quod dictum est. secundum
euangelium qui dem ini mici propteruos Estergo
in malorum potestate ꝑeccare : ut autem peccando
hoc uel hoc illa malitia faciant. non ẽ in eorum
potestate sed dĩ diuidentis tenebras & ordinantis es:
ut hinc etiumquodfaciunt contrauoluntatem di.

Expanded text:
mentum hoc, ut non sitis uobis sapientes, quia caecimentum hoc, ut non sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte in Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret. scriptum est, Veniet ex Sion qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob, et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum: mox addidit quod dilEvangelium quidem inimici propter vos, nisi quod eorum inimicitia qua occiderunt Christum, Evangelio, sicut videmsine dubitatione profecit? Et hoc ostendit ex Dei dispositione venisse, qui bene uti novit etiam malis: non ut ei prosint vasa irae, sed ut ipso illis bene utente, prosint vasis misericordiae. Quid enim apertius dici potuit, quam id quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s crucifixus scandalum este et gentes quibus
crucifixus stultitia est sedea uocatione price¬
distinatos uocat quaidistinxit apostolus dicens
Ipsis autem uocatis iudȩis. & grecis. prae dicre sexpm̃
dĩ uirtutem & dĩ sapientium:̃ Sic enim ait. Apsis autẽ
uocatis ut illosostenderet non uocatos: Sciens esse
quandam certam uocationem eorum qui secundum
precȩ positum uocatisunt: Quos ante pruesciuit. & prue¬
destinauit conformes imaginiffiliis ui Quamuocati¬
onem significans ait Non ex operib: sed exuo cante
dictumesteiqui amaior serui&minori : Num quid
dixit non exoperibus sed credente: prorsus. eti am
hoc abstulit homini : ut totum daret dõ: Dixit ergo
sed exuocante: non quacum que uocatone. sed quu
uocatione fdcredens: hanc intue batur etium
cum diceret : senepaenitentia sunt dona & uocatio dĩ
Nam & ibi quid a gebatur. paulis per aduertite : Cũ
enim dixisset  Nolo enim uos ignorare fratres sacra

Expanded text:
Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacra
Abbreviated transcription (Latin):
unicum dĩ filium &inum dnm̃: quis quis in capite
nostro praecedentia merita singuluris illius gene¬
rationis inuenerit : Ipse in nobis membris eius. prue¬
cedentiu merita multiplicatȩ regenerationis in qui¬
rat : Neque enim retributa est xpõ illa generatio
ed trubuta : ut alienus ab omni obligatione pec¬
cati despus& uirgine nas ceretur : Sic & nobis. ut
ex aqua & spũ renasceremur. Non retributum
est proali quomerito : sed gratis tributum: Et si nos
adlciuacrum regenerationis fides duxit : non i deo
putare debemus. priores nos dedisse aliquid. utre¬
tribueretur nobis regeneratio salutaris: Illȩ quip¬
pe nos fecit credere in xpm̃ : qui nobis fecit in quem
credimus xpm̃: Ille fecit in hominibus principium
ut scitis: in epistola quue est ad hebreos Uocat
membra praedestinati uniꝰfiliisui : non equocatione
quauo catisunta& qui noluerunt uenire adnuptius:
Illa quippe uocatione & iuduei uocatisunt. quib:

Expanded text:
unicum Dei Filium, unum Dominum. Quisquis in capite unicum Dei Filium, unum Dominum. Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium ut scitis, in Epistola quae est ad Hebraeos . CAPUmembra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
filius dĩ inuirtute secundum spm̃ scĩ ficationis ex re¬
surrectione mortuorum i prae destinatus estErgo
ih s̃ : ut quifutur us erat secundum carnem filius dauid:
ess& Tamen inuirtute filius dĩ secundum spm̃ scĩfica¬
est illa meffabilier facta hominis a dõ uerbo suscep¬
tio singularis ũt filius dĩ & filius hominis simul. Et¬
filus hominis propter susceptum hominem  Et filius
di propter suscpientem unigenitum ueraciter & pro¬
prie diceret᷑: Nenon trinitas. sed quaternitas. crede¬
retur : Prue destinata est istenaturae humane tanta
& tam celsa & summa sub uectio: ut quod attolle¬
retur altius non haberet : Sicut pronobis ipsa diui¬
nitas quo usque se deponeret humilius non habit.
quam susceptanatura hominis cum in firmitate carnis.
us que admortem crucis : Sicut ergo praedestinatus ẽ
ille unus ut caput nostrum ess& ĩ ta multi praedistina¬
tisumus ut membra eius essemus: humana bic merita
conticescant. quȩ perierunt per adam : & regnet

Expanded text:
i in virtute, secundum Spiritum sanctificationis ex resurrectione mortuorum . Praedestinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen in virtute Filius Dei secundum Spiritum santificaest illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae perierunt per Adam: et regnet
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. Quiutiq iam homo erat cormundũ crecuinmed s̃ Et quo dict
a postolus Si quaigitur in xpõnoua creatura uetera transierunt
eccefacta sunt noua : Omnia autem exdõ fingimur ergo idẽ for¬
mamur et creamur in operibus bonis quae non p̃parauimus nos. sed
p̃parauit ds̃ ut in illis ambulemus : Itaq caris simi uitabona nra
nihil ẽ aliud quã dĩ gratia : sine dubio et uita a eterna quae bonae
uitaeredditur dĩ gratia ẽ. et ipsa enim gratisdatur quia gratis
data ẽ illacuidatur : Sed illacuidatur tantum modo gratia ẽ
Haec autẽ quaeillidata ẽ qnm̃ premium eius ẽ gratia ẽ ꝓgratic
librissus gratiam ꝓgratica forsitan quaeritis : sed habeti seuan¬
gelium secundum iohannẽ Tantaluce claris simum ubi iohanues
baptista ded ñõx podicit : Nosomnes explenitudine eius accepi¬
mus sed gratiã ꝓgratia : Ex eiusitaq plenitudine accepimus p

Expanded text:
cebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit cebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Itaque, charissimi, si vita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitud
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs ilisc Sine menihil potestis facere : Et ipsea płs Cumdixis¬
sit gratia sclui facci estis ꝑfidem : Et hoc non exuobis sed dĩ donum ẽ
non ex operibus nefortequis excollatur : Viditituq puture posse
homines hoc ita dictum qua si necessaria non sint operabon a creden¬
tibus sedeis fides sola sufficiat : Etrursus posse homines debonis
operib: extolliũelut adea facienda sibi sufficiant : Mox btacq
mendans dixiss& non exoperib: nefortequis extollatur. Curhoc dixerit
rib: bonis: quomodo ergonon ex hoperib: nefortequis extollatur : sed au¬
di et intellige non exoperib: dictum. tãquã tuis: exte ipso tibi existimen¬
tib: sed tã quam his inquib: teds̃ finxit: Id ẽ formauit et creauit :
Hoc enĩ ait Ipsius sumus figmentũ creati in xp̃oihũ in operib: bonis÷
Non illa creatione qua hominis factisumus sedea dequa illedi¬

Expanded text:
ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere . Et ipse Apostolus cum dixisait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere . Et ipse Apostolus cum dixisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque amendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit u in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille di
Abbreviated transcription (Latin):
dicit scriptura : Rm̃ ds̃ reddit̃ unicuiq secundũ opera eius : Quomodo
gratia ẽ uita aeterna : cũ gratia non exoperib dacur. sed gratisdut᷑
ꝓpso apło dicente ei quio peratur merces non in putatur secundum
gratiã sed secundum debitum : Et iterireliqui a einquit pelectionẽ
gratiae scluae facte sunt : Et mox addit: siautẽ gratia ia non exoperib ÷
A lio quin gratica non ẽ gratia : Quomodo ẽ ergo gratia uita aeternao
quae exoperib sumitur : Anforctuitũ aeternã Nondixita płs ga¬
tiã immo uero sic dixit: At neguriomnino nom possit n ec intellectorẽ
acutum sed tuntum modo intentum desiderat auditorẽ : Cum enim
dixis set stipendium peccatimors : Continuo subdit : gratia autem
uidetur possedis solui : Nisi intelligumus et ipsabona opera nrã quib
aeterna redditur uita : Addĩ graticm ꝑtinere propter illud quo d

Expanded text:
dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus : quomodo dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus : quomodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, per electionem gratiae salvae factae sunt: et mox addidit, Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia autem Dvidetur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
autem non intelle gentes Quoda it ipsea postolu Arbitramur
iustificari hominemperfidem sineo perib: legis puta uer eum
dicere Sufficere hominem fidem ȩtiamsimal quiuat et
operabona non habcat : Quod absitut sentiret uaselectionis :
Quicum dixis set quodã loco: Inx p̃oenimiħu Neq circumcisio
aliquidualet neq prepucium : Mox addidit : sed fides que ꝑ
dilectionem operatur : Ipsa ẽ fides que fidelesdĩ separat
ab inmundis demonib: : Nametipsi sicut dicit a postolus
nem operatur. ut reddat eids̃ eternã uitcim secundũ operaeorũ :
Sad quia t bona opera ex dõ nobis sunt a quo nobis etfides ẽ etdilectio
*Proptereu idem ipsed octor gentiũ eti cc̃ ipsam uittom acternã gratiam
nuncupauit : et nascitur in denon parua questio quae d ño donante sol¬
uenda ẽ : Si enĩ uita aeterna bonisoperibus redditur sicut aꝑtis simȩ

Expanded text:
autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit apostolus nem operatur, ut reddat ei Deus vitam aeternam secundum opera ejus. Sed quia et ipsa bona opera nobis ex Deo sunt, a quo nobis et fides est, et dilectio, propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam ipsam vitam aeternam gratiam nuncupavit. CAPUT VIII. 19. Et nascitur inde non parva quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim dixit miseri cordiam consecutus sum quia fidelis eram :
NSedut fidelis essem: Hinc ostendens etiamipsamfidem abere
Nisi dõ miserante non posse : et es sedonumdi: Quoda pertis sime
docet dicens : Cratia salui factiestis perfidem et hoc non ex uobis
sed di donumest : Possentenim dicere᷑. ideo accepimus gratiã
Quia credidimus tũ quam sibi fidem tribuentes : gratia idõ :
Propter hocapostolus cũ dixis set ꝑfidem. Et hoc inquid nonex
uobis sed didonũ est : Nursus nedicerent sesuis operib: donum
talemerius se Continuo subiecit : Non ex o perib: ne fortequis ex¬
tollatur : Non quia negauit aut euacuauit operabona Cũdi¬
cat dmuniciq reddere secundũo pera eius : Sed quia opera s̃
exfide non exoperib fides : Ac ꝑ hocabillo sunt nobi sopera iusticiae.
a quo estipsa fides dequa dictum est : iustus ex fideuiuit : homines

Expanded text:
Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipse tibidat fortitudinem facereur tutem: Quid autemprod¬
est bonũ certamen. Nisi sequa turuictoria łtquis datiuccoriã
Nisiude de quodicit ip̃sẽgratias do quidat nobis uictoriã perdnm
nr̃ mihmx p̃m e Etaliolo cocũ conmemorassec testimoniũ de
psalmo Qñm propter temortifica murtota die deputati sumus
ut oues occisionis : Sibiecitatq ait: sedinhis omnib: super uincimꝰ
por eũ qui dilexit nos : Noner gopernos sedo ereũ quidi lexit nos
Deinde dixit: Cur sum consummaui: sedille hoc dixit q̃uia alio
locodicit : Igicur non uolentis neq currentis : sed miser&ntis estdii
Quie sentencianullomodo potest etiã sic conuertiut dicatur
Non miserentis dĩ sed uolentis et currentis est hominis : Quisquis
enimausus fuerit dicere : A perte se ostendeta postolo contra¬
dicere : posttremodixit᷑ fidem seruaui: Sedille hocdixit quia¬
libiait : hisericordiã consecutus sumut fidelis es semi

Expanded text:
quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodquia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deo qui dat nobis victoriam ium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem .
Abbreviated transcription (Latin):
de caelo Vnde etiam uenit sp̃s ses : quando ihs̃ ascendit in altũ¬
& aptiuauit captiuitatẽ . dedit dona hominib: : Siergo dĩ dona sunt
bon a meritatuo : Nonds̃ coronat meritatua tamquam merita tua :
amus utrum merita ipsius tamquc̃ psius idẽ ex ipso eiconparatu
andona sint disbonum in quid certa mencerta ur̃cur sumconsumma ui f̃dem
seruaui Primo is tabona opera sinonea praecessissent cogitationes
bonenulla essent : Adtenditertaq q̃uid deipsis cogitationib licat :
Doitenim: stribens ad corrintios : Non qua idonei sumus cogitare ali
quidit quam ex nobis met ipsis sed suffitientia nr̃a exdo ẽs Dcinde
singula inspicia mus: bonũ inquid certa mencertauii Quaeroqua
uirtute certa ueritꝰ Ntrũqͣ illi ex semet ipfuerit : anquae desuꝑ
data sit : Sed ab sit uttantus doctor gentiũignora uerit legem di cuius
uoxẽ indsite ronomio : Nedicas incordetuo fortitudo mea et po¬
tentia manus meac fccitur tutem magnã hanc Sed memora ueris lñditui

Expanded text:
 sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, s et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui,
Abbreviated transcription (Latin):
u& gratia ut cognitũ caueatur : sine dubio. lexiramoperatur : Quod
alio locodix̃ apostolus : Ipsius enĩ uerba sunt : Texrã operatur : Hoc
aut̃ dixit quia iradimaior efin price uaricatore q̃uiꝑ legẽ
cognoscit peccatũ. & tamen facit : talis quippe homop̃uc¬
ricator est legis : sicut & in alio lo codexit : Ubienim lexñ est :
putaretur accusasse legem uel rep̃hendisse : continuo sibiob¬
posuit̃ quaestionẽ et ait iquidergo dicemus : lex percatũ est:
absit :cinde subiunxit : sed peccatũ non cognoc : Nisi plegẽ :

Expanded text:
vat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod vat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed pec
Abbreviated transcription (Latin):
aeternã superius dixisseg cumtimore et tremore uriñ ipsorum
salutẽ opercimini : Quando enĩ iubetur utoperentur. liberũ arbitriũ
conuenitur : Sedideo cumtimore et tremore nesibi tribuendo qđ
beneoperuntur debonis tã quam suis extollantur operibus : Tamquũ
ergo interrogurerur a postolus et diceretur ei. Quicredixistunti mare
et tremore : Horũ uerborũ rationẽ reddens dicẽt is : Ds̃ e enim qui
opertitur in uobis : Sienĩ timetis et tremitis non extollͥmini tãquã
quidem perliberum arbitrium non facere mada ẽtfacerebonũ : Hoc enĩ nob̵ lex
dipraecepit in libris scĩs siue ueterib: siue nouis : Sed legaamus et aadiuucr¬
ted nõ intellegaamus A posto lumdicentẽ : Quia non iustificabitur exlege
omnis caro coramipso: perlegẽ enim cognitio peccati : Cognitio dixit :
non consummatio: Quando autem cognoscit homo peccatũ si nonadiu¬

Expanded text:
esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam aque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adju
Abbreviated transcription (Latin):
partitus ẽ mensurã fidei : quicunus quisq propriũ donũ heb& adõ alius sic
alius cut̃ sic Ctipsa ẽ gratia : & in supaccipiemus cogratiã progratia quendo
Merito enim stipendiũ qui comilitiae dicbolicae morscoeterna tacm quat̃¬
iustitiae uitia cterna: Maluit dicere. gratac aut euiticaeterna: Vt hinc
in tellsgeremus non promeritis nr̃is dm̃ nos ad acternã uitam: Sed prosila
miseratione ꝑducere : De quo in psalmodicit homo eius anime suae
Quicoronat te inmiseratione et misericordia : Nũ quid non coronabonis
operibus redditur sed quia ipsabona opera illeinbonis operatur : Dequo
diccũ &̃ ds̃ẽ enim quioperatur in uobis et uelle etoperar ꝓbona uolun¬
tute I deo dixit psalmus: Coronacte in miseratione et misericordia :
Quici eius miseratione bona operamur quib corona reddecur : Nlonenĩ
quia dixit : Ds̃ẽ enĩ quio peratur inuobis et uelle &operari probona
uoluntate . Ideo liberũ arbitrium abstulis seputundus ẽ: quod siuitã

Expanded text:
us sic, alius autem sic ; et ipsa est gratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando Merito enim stipendium, quia militiae dijustitiae vita aeterna, maluit dicere: Gratia autem Dei vita aeterna, ut hinc intelligeremus, non meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bonandus est. Quod si ita
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicant ut ea ex semet ipso habere hominẽ dicant : Prorsus rectissi¬
me respondet apłs : Quis enĩ tediscernit : Quid autẽ habes qđ non
accepistis : si autem et accepistr quid gloriaris qua si non acceperis :
Prorsus talia cogitanti ueris sime dicitur : Don a sua coronatds̃
non merita tuci : Sitibi a teipsonon ab illo sunt merita tuc : Haec
enim sicalia sunt mala sunt quae non coronat ds Si autem bona s̃
dĩ dona sunt : Quia sicut dicit apłs ia cobus Omne datumop¬
timum et omne donum ꝑfectum desursum ẽ descendensa patre
luminũ : Et unde dicit et iohannes p̃corsordnĩ nr̃i Non potest

Expanded text:
praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissipraedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dicit et Joannes p
Abbreviated transcription (Latin):
scribens ad chimochieum : Ego enimiamimmolor et tempus resolutionis imee
instat: Bonum certamen certauĩ cursum consumaui fidem seruaui:
Ista utiq iammerita suabona commemorat : Vt post bona merita
consequatur coronã qui post mala merita consecutus ẽ gratiam:
Deniq adtendite quid sequatur : super ẽ inihi corana iusticiae : quam
reddot mihi dn s̃imilla dieiutũ siudex : Cuiredderet cornã iuscus iudexꝰ
Sinondonas set gratiam misericorspater : Et quomodo eẽt ista corona
iustitiae Nisi p̃cessis set gratia quae iustificat impium : Quomodo
ista delita red derctur : Nisi prius illa gratuita donaretur : Sedcũ
dicunt pelagiani hanc eẽ solam non secundum merita nr̃a gratiã qua
homini peccata dimituntur : Illa uero quaedonatir infinem . Idẽ
aeternam uitamimeritis nr̃is p̃cedentibus reddi: Respondendũ ẽ
eis : si enĩ merita nr̃a sic intellegerent ut etiam ipsa donadĩ eẽ cognosce¬
rent non eẽt reꝓba ista sententia : Quam uero merita humanasic

Expanded text:
empus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic
Abbreviated transcription (Latin):
tit s roquo supplicandũ ẽ ił saneturꝰ qua potestate uiciatus
ignorare : Quur etiã ipsam suꝑbiã quae i nrec tefactis animo
insidiatur humano: Non cito ds̃ sanat ꝓ qua sananda. illipiae
animȩ cũ lacrimis et magnis gemitib: supplicant. ut ad eam
superandã et qͦđ ammodo calcandã et obterendã dexterã
conantib: porrigat  Vbi enimlaetatus homofuerit in ali¬
quobono opere se etiã superasse superbiã : Exipsa laetitia

Expanded text:
tit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps tit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
omnis peccati superbia : qm̃ diabolũ a quo extitit origopeo¬
cati ipsa de fcit : et subsequente in uidentia hominẽ un destan¬
tẽ i p̃sececidit in de subuertit : Namutiq: iac tantiae ianuã
qua intraret serpens ille quae siuit : quando ait eritis si¬
cut dii : Ideo dictũ ẽ initiũ omnis peccati suꝑbia : Et initiũ su
ꝓbiae hominis a postatare adõ : quid aut̃ sibi uult quod dicit
Deinde : quo modo dõ ꝓ illius peccati reatu subditus eẽ pote¬
rit quod suũ ñ eẽ cognouerit : suũ enĩ ñ ẽ inquit si nec essa¬
riũ .ẽ. atsi suũ .ẽ. uoluntariũ ẽ : et siuo luntariũ ẽ uitari
potest : Nos respondemus : suũ ẽ ommnino : sed uitiũ ẽ quod
commititur : Nondũ omni exparte sanatũ ẽ i qđ quidẽ ut
in olesceret : de non recte usa sanitate descendit : ẽx quouitio
iammale ualens uel infirmitate uel caecitate plura commit¬

Expanded text:
o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peco mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpens ille quaesiuit, quando ait: critis sicut d i i. ideo dictum est: initium omnis peccati superbia, et: initium s u p superbiae hominis apostatare a deo. Quid autem sibi uult quod dicit: deinde quomodo deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura commit
Abbreviated transcription (Latin):
ne superbiae appellatione peccatũ : Hano autẽ sententiã
si exequitur : et sic probare conatur: omne inquit peccatũ nisi
fallor dĩ contemptus ẽ : et omnis dĩ contemptus suꝑbia ẽ : quid
enĩ tã superbũ quã dm̃ contemnere: Omnino ergo peccatum
et suꝑbia ẽ etiam scriptura dicente᷑ In itiũ omnis peccati suꝑ¬
bia ẽ : quaerat diligenter : et in ueniet in lege. multum
dis crecũ eẽ aceteris peccatis peccatũ suꝑbiae : Multa
enĩ peccata superbia commit euntur : sed neq: om̃a suꝑ¬
befiunt quaeper perã fiunt Certe a nescientibus
certe ab in firmis. certe plerũq: aflentibus et gemen¬
tibus : Et quaedã superbia cũ magnũ sit ipsa pec catũ
ita sine aliis perseipã ẽ . ut etiã plerũq: ut dixi non pecatis
sedin ipsis recte factis ped eceleriore superueniat et obrepat :
Sedideo uerissime dictũ ẽ quod iste aliter intellex̃ in itiũ

Expanded text:
ne superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam ne superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne, inquit. peccatum, nisi fallor, dei contemptus est et omnis dei contemptus ptus superbia est. quid enim tam superbum et superbia est, etiam Scriptura dicente, « Initium omnis peccati superbia est. » Quaerat diligenter, et inveniet in lege multum discretum esse a caeteris peccatis peccatum superbiae. Multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt, quae perperam fiunt; certe a nescientibus, certe ab infirmis, certe plerumque a flentibus et gementibus. Et quidem superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis, sed in ipsis resed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: i initium
Abbreviated transcription (Latin):
tur satanae ut discant Nonblas phemare : Quomodo igit᷑
opus satanae excluditur opere satanae .: Haecatq: huius¬
modi intueatur : neudeantur ei nimis acuta quaeacutele¬
resonant et discussa inueniuntur obtonsa : Quid quod etiã
similitudines adhibet quib: magis ammoneat quid ei debe¬
at responderi : quidam plius dicã inquit. Nisiquia credi
potest quodignes ignibus extinguntur : Sicredipotest quod
peccatis peccata curentur : Quid si ignes quisquã extingue¬
re non potest ignibus. sed tam̃ posse ut docui dolores cura¬
ridolorib: Pos sunt etiã siquaerat et discat uenenis uenena
depelli : Namsi et a uertit aliquando calores febriũ quibus¬
dã calorib: medicinalibus frangiẽtiã ignes ignib: fortasse
concedet extingui : quonã modo inquit suꝑbiã ipsam a pecca¬
to separabimus : Quid eñ hoc urgeqcũ mamfestũ sit etiã ipsa
ren quid sit quod cũq peccatũ : et uide si inuenias aliquid si¬

Expanded text:
tur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur tur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam re quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod si
Abbreviated transcription (Latin):
tate sids̃ operatur : nisi quia propt̃ uoluntatẽ nram̃ si ne
quabene non possumus opera ricito potest subripere ani¬
mohumanq: ut quod bene operatur. suũ tantũ modo exis¬
timet. et dicat in abundantia ñ mouebor in ae ternũ ł deo
qui inuoluntate sua praestiterat decorieiꝰ uirtutẽ a uer¬
tit paululum faciem suã : Vt quid hoc dixerat fieret c̃¬
turbatus : qm̃ ipsis ẽ. ille tumorsacnandus dolorib: : Nonitaq:
dicitur homini necesse ẽ peccare nepecces sed dicitur ho¬
mini deserit aliquantũ dr̃ unde suꝑbis. ut scias nontuũ sedeiꝰ
ẽẽ : et discas suꝑbus ñ ẽẽ : Nam illud eciã apostoli quale ẽ
nonne itamirabile. ut nisiquia ipse dicit cuiuera dicenti
contradicere nefas ẽ nensit credibile : Quis enĩ nesciat fi¬
deliũ a satana uenisse primũ peccati suasionẽ : et quod ille
primus auctor sit omniũ peccatorũ : Et tam̃ quidã tradun¬

Expanded text:
tate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine tate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus. Xon itaque dicitur homini: \'neecsse est peccare, nc pecces, sed dicitur homini: \'deserit aliquantum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'. nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam tradun
Abbreviated transcription (Latin):
pant Audiremus sine dubio utiq: deridentes forta ssisetĩ
uerbis huius uteremur etdiceremus: abserdis simũ ẽ dolo¬
rẽ neces sariũ fuisse neulceris dolor esset : Sed ds̃ inquiunt.
potest om̃a sanare : Hoc utiq agit ut sanet om̃a : sed agit iudicio
suo. nec ordinẽ sanandi accipit abegroto : Proculdubio quip¬
pe firmissimũ a postolũ uolebat efficere : cuita mendicit
Uirtus infirmitate perficitur : et nonei totiens oranti
aufert: nescio quẽ stimulũ carnis. quẽ sibi dicit datum
ue in magnitudine reuelationũ extolleretur esetera enĩ
uitia tantũ in male factis ualetnt : sola autẽ superbia
etiã inretce factis cauenda ẽ : Vnde ammonentur illine
donadĩ suae potestati tribuendo seseq: extollendo gra¬
uius pereant quã sinihil operarenturboni : Quib: dicit᷑
Cũ timore et tremore ur̃ã ipsorum salutẽ operamini : ds̃
enĩ ẽ quio peratur uobis et uelle et operari. probonauo¬

Expanded text:
rant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam rant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et diceremus: \'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.\' Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribuendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operamini; deus enim est qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uo
Abbreviated transcription (Latin):
fectã uitã iustitiã quae perduxerit non deserit siñdeseratur :
ut pie semper iustequeuiuatur : Sicut enim oculus corporis
etiã plenissime sanus nisicando relucis adiutus non potest
cernere sic homo perfectissime iustificatus. nisi a eter naluce
iustitiae diuinitus adiuuetur Recte non potest uiuere : sanat
ergo ds̃ nonsolũ ut deleat quod pec cauimus : sed ut praestet
etiã ne peccemus : A cute sane tractat etuersat et quan¬
tũ sibiui detur redarguit atq: conuincit : quod eis dicitur etiã
nec essariũ fuis se bomini adofferendã suꝑbiae uelglori¬
ae occansionẽ ut absq: peccato ẽe non posset : Absor dissimũ
quippe ec stultis simũ putat peccatũ fuisse nepeccatũ ẽex quoniã
et ipiã suꝑbia utiq peccatũ ẽ qua sin equlcus indolore ẽ et
sectio dolorẽ openrtur ut dolor dolore tollatur: Hoc si expti
non essemus. et in aliquibus terris ubi ista nũquã contige¬

Expanded text:
erfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, erfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad auferendam superbiae uel gloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimum\' putat \'peccatum fuisse ne peccatum esset, quoniam et ipsa superbia utique peccatum est\'; quasi non et ulcus in dolore est et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. hoc si experti non essemus et in aliquibus terris, ubi ista numquam contige
Abbreviated transcription (Latin):
gimus congruit certe uulnerari non potest natura huma na
peccato : qnm peccatum nulla substantia est: sicut ergo uul¬
nere uerbi gratia claudicans. Id eocuratur. ut sanato malo
praetorito futurus dirigatur in cessus. si c mala nr̃a non ad hoc
solum supernos medicus sanat ut illa iam non sint. sedut decete¬
ro recie ambulare possimus : quod quidem &siam sani non ni¬
si ab illo adiuuante poterimus : nam medicus homocũ sanaue¬
rit hominem iam decetero sustentandum elementis et ali¬
mentis corporalibus ut eadem sanitas aperto subsidio conua¬
lescat atq persistat dõdimittit q̃ui praeb& ista in carneui¬
uentib: cuiuserant & iamilla quaedum curaret. adhibebat:
non enim quem quã medicus ex his reb: quas ipse creauerit sa¬
nat sed ex illius opibus qui creatom̃a necessaria sanis atque
id ẽ iusti ficat impium : et cũ adperfectã sanitatẽ hoc ẽ ad p¬

Expanded text:
gimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana gimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ergo uulnere uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque id est iustificat inpium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est ad p