comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret salubrit̃ nos doceri. dihil querendũ uerbis. Misiloquentiũ uoluntatẽ. Cuide¬
monstrande inuigilare debentomnes ueridiei narratores cum dehomine ł deanglo
ł dedo aliquid narrant. hoꝵ enim uoluntas uerbis promi potefi. nedcipsa int̃scai¬
quid dicreent. sane p̃ter mittere nonoport&. hoboco intentum & adcctera quetalia
forte occurrerint facerelectorẽ. qui alucas dixit quinqua genos iussos eẽ discũbere.
Marc uero & quinquagenos & centenos: qd̾ hic idõ non mouet: qui aumis parte dic̃
alt totũ quieni & iam decentenis retulit. hoc retulit qđ ille p̾ter missit. xihu ali¬
qid ctrariuest. Uerutam si alius dequinquagenis tantũ cõmemoraret alius tantũ
decentenis. ualde uideret᷑ ee contrariũ. Nec facile dignosceret utrũq dictũ eẽ. Un
aut̃ ab altero alteruĩ ab altero eẽ cõmemoratũ. & tam̃ ad tentius c̃sideratũ in uemn

Expanded text:
ret salubriter nos doceri nihil quaerendum in uerbis nisi loquentium uoluntatem, cui deret salubriter nos doceri nihil quaerendum in uerbis nisi loquentium uoluntatem, cui demonstrandae inuigilare debent omnes ueridici narratores, cum de homine uel de angelo uel de deo aliquid narrant; horum enim uoluntas uerbis promi potest, ne de ipsa inter se aliquid discrepent. Sane praetermittere non oportet hoc loco intentum et ad cetera quae talia forte occurrerint facere lectorem, quia Lucas dixit quinquagenos iussos esse discumbere, Marcus uero et quinquagenos et centenos. quod hic ideo non mouet, quia unus partem dixit, alter totum. qui enim etiam de centenis rettulit, hoc rettulit quod ille praetermisit; nihil itaque contrarium est. uerum tamen si alius de quinquagenis tantum commemoraret, alius tantum de centenis, ualde uideretur esse contrarium; nec facile dinosceretur utrumque dictum esse, unum autem ab altero, alterum ab altero esse commemoratum: et tamen adtentius consideratum inueniri
Abbreviated transcription (Latin):
dequinq panib & duob piscib suggessit. hoceeteri pluralẽ numerũ ꝓsingulari
uonentes ex discipuloꝵ ꝑsonaretuler & lucas quidẽ responsione phillippi & re¬
spensione andree inuna sentenciã constrinxit. quodeniait. nons nobis plusquã
quinq panes et duopisces. andree retulit responsionẽ: quod uero ad uixit nisi
fortecamus & eamam in omnẽ hanc uerbã escas. uideret᷑ ad responsio ne philip
ptinere. nisi quod dectucentis denariis tacuit. quaquã & in ipsius andreae ser¬
tencia potest hoc intellegi. Cuenim dixiss& ẽ puer unus hic qui habet quinq¬
panes ordeacios & duos pisces. Adiunxit &iã ipse. sed haec quid s inter tantos.
hoc ẽ dicere: nisi forte ñ eamus & emamus in omne hanc turbam escas. ex qua
un uersa uarietate uerboꝵ reruaut sentenciarũ que concordia. satisa ppa¬

Expanded text:
de quinque panibus et duobus piscibus suggessit. hoc ceteri pluralem numerum pro singulari de quinque panibus et duobus piscibus suggessit. hoc ceteri pluralem numerum pro singulari ponentes ex discipulorum persona rettulerunt. et Lucas quidem responsionem Philippi et responsionem Andreae in unam sententiam constrinxit. quod enim ait: non sunt nobis plus quam quinque panes et duo pisces, Andreae rettulit responsionem; quod uero adiunxit: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas, uidetur ad responsionem Philippi pertinere, nisi quod de ducentis denariis tacuit. quamquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intellegi; cum enim dixisset: est puer unus hic, qui habet quinque hordiacios et duos pisces. adiunxit etiam ipse: sed haec quid sunt inter tantos? hoc est dicere: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas. Ex qua uniuersa uarietate uerborum, rerum autem sententiarumque concordia satis appa
Abbreviated transcription (Latin):
non habent neces seire. dateeis uosmanducare. cui &iam marcus lucasq c sentiunt.
tantu hoc p̃ter mittentes quodait. non habent necesseire Intellegit᷑ ergop haec uer
rdnm in spexisse multitudinẽ & dixisse philippo. qd ioħs commemorat. Istiaut̃
termiser deinde quod philippus apudiohannẽ respondet. hoc mare adiscipu
responsum eẽ cõmemorat uolens intellegi hoc & oreceterorii philippĩ respon¬
disse quam quã & pluralẽ numerũ ꝓ singulari usitatis sime ponere potuerunt.
quidergoait philippus. ducentorũ denariorũ panes non sufficiunt eis. in un¬
quisq modicũ quł accipiat. hocefidicere quodait marcus. Cuntes ememus ducen¬
tis denariis panes & dabimus eis manducare. quod aut̃ commemorat ide marcus
uxis sednm. quot panes habetis pt misser ceteri qd aut andreas apud iohanne

Expanded text:
non habent necesse ire, date eis uos manducare. cui etiam Marcus Lucasque consentiunt non habent necesse ire, date eis uos manducare. cui etiam Marcus Lucasque consentiunt tantum hoc praetermittentes quod ait: non habent necesse ire. intellegitur ergo post haec uerba dominum inspexisse multitudinem et dixisse Philippo quod Iohannes commemorat, isti autem praetermiserunt. deinde quod Philippus aput Iohannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat uolens intellegi hoc ex ore ceterorum Philippum respondisse, quamquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. quid ergo ait Philippus? ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat, hoc est dicere quod ait Marcus: euntes ememus ducentis denariis panes et dabimus eis manducare. quod autem commemorat idem Marcus dixisse dominum: quot panes habetis? praetermiserunt ceteri. quod autem Andreas aput Iohannem
Abbreviated transcription (Latin):
oleuerunt duodecem cophinos fragmentoꝵ. ex quinq panib ordeacus que super¬
iis qui fucrunt manducauer. Nonhicqueritur quodistedixit cuius modi essent panes.
hos deoccios enim fuis se non tacuit quod ceteri tacuerunt. &equehoc queritur qđ
ste non dixit fuis se ibietiam preterquinq miliaiurorũ. mulieres & paruulos
quocidicit mattheus. et omnino iam certum eedebet & regulariter teneri intalib
quaestionib neminem moueri oportere. cum abalio dicit᷑ quod ab alio p̃ter mit¬
nir sed querit᷑ quomodo ea quedixer ueras intomnia nenarrationẽ alterius nar¬
rains aliud alter excludat. sienim dns scđm narratione iohannis ꝓspectis turbis¬
quesiuit aphilippo tẽtans eum unde illis es caedari possent. potest mouere quo¬
modõ uerum quod alii narrauer̃ prius dissa dño discipulos ut dimitteret turbas quo
nossent sibi alimenta emere deproximis locis. quibus ille respond& seđm matiheũ

Expanded text:
m cophinos fragmentorum ex quinque panibus hordiaciis, quae superfuerunt his qui manducauerunt t. Non hic quaeritur quod iste dixit. cuiusmodi essent panes; hordiacios enim fuisse non tacuit, quod ceteri tacuerunt. neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque milia uirorum mulieres et paruulos, quod dicit Mattheus. et omnino iam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus neminem moueri oportere, cum ab alio dicitur quod ab alio praetermittitur. sed quaeritur, quomodo ea quae dixerunt uera sint omnia, ne narrationem alterius narraquaesivit a Philippo, tentans eum, unde illis escae dari possent, potest movere quomodo sit verum quod alii narraverunt, prius dixisse Domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis, quibus ille respondit secundum Mattheum:
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑutondus ẽ eaenim sequencia etuam ipse conterit quemattheus sequit matdie
ploaris saci a ut̃ audientes. dixer. hienoncicit demones nisubel zebiib principe de¬

Expanded text:
re putandus est, ea enim sequentia etiam ipse contexit quae Mattheus. XXXVIII. Sere putandus est, ea enim sequentia etiam ipse contexit quae Mattheus. XXXVIII. SePharisaei autem audientes dixerunt: hic non
Abbreviated transcription (Latin):
ncu facerent: ut. adimpleret᷑ qd dictue pesaiã ꝓphetã dicentẽ. & cet̃ &usq adil¬
lud qdait & in nomineei gentes sperabr̃ hoc solus iste commnemorat. illiduo inalia
prexer ordine sanerei geste uidetꝰ marẽ aliquantulũ extenuis se. quidic ihm
cognita maligna aduersu sedispositione uidaeorii. seces sis se admarę cũ discipu¬
uissius & adei turbas confluxisse et sanasse eum plurimos. Una eaiti ceperitu
uud & ire non quod ordinem sequeret᷑ uix apparet utruibi dicit conuenis se
acum turbas sotuit enĩ hoc iã & alictepr̃ anubi dicit ascenditinmontẽ: qđ
Nucas uidetͥ commemoras se dicens. factum ẽ aut̃ in illis dieb exut in montẽ
sequit᷑ & dicit Tunc oblatẽ ei daemoniũ habens caecus & mutat᷑ & curauiteu
tautlo queret & uideret᷑ hoc non inisto ordine sed p alia multalucas comine¬
morat in dunutũ dic tantũ non eua caccũ sed non exeo qđ aliqiđ tacet. dealia dicc¬

Expanded text:
iam prophetam dicentem, et caetera, usque ad illud ubi ait. Et in nomine ejus gentes sperabunt . Hoc solus iste commemorat, illi duo in alia perrexerunt. Ordinem sane rei gestae videtur Marcus aliquantulum tenuisse, qui dicit Jesum cognita maligna adversum se dispositione Judaeorum, secessisse ad mare cum discipulis suis, et ad eum turbas confluxisse, et sanasse eum plurimos . Unde autem coeperit in aliud ire, non quod ordine sequeretur, vix apparet: utrum ubi dicit convenisse ad eum turbas; potuit enim hoc jam et alio tempore: an ubi dicit, ascendit in montem. et Lucas uidetur commemorare dicens: factum est autem in illis -diebus, exiit in montem sequitur et dicit: tunc oblatus est ei demonium habens caecus et mutus et curauit eum ita ut loqueretur et uideret. hoc non isto ordine. sed post alia multa Lucas commemorat et mutum dicit tantum. non etiam caecum. sed non ex eo quod aliquid tacet de alio dice
Abbreviated transcription (Latin):
tem nebant. Nam hoc eum dic eis dixisse. utiq dicetis m. medicecurateipsii
quanta audiium̃ factain capharnaũ. fac& hic in patriatua. cũ scđm cius dẽ ipsi¬
us lucae narrationẽ nihil ad huc legat᷑ fecis secapharnaũ. quod quia longĩnonẽ
& facillimũ ẽ & p̃necessariũ totũ inserimꝰ unde & hoc narrandũ & quomodo
uenerit postea quã baptizatũ & tẽptatũ dnm̃ indicauit. Itasequit᷑ & cõsumata
omni tẽptatione diabolus recessit ab illo usq adtepus & regres sus ẽ ihis inius̃¬

Expanded text:
temnebant. nam hoc eum dicit eis dixisse: utique dicetis mihi: medice, cura te ipsum: temnebant. nam hoc eum dicit eis dixisse: utique dicetis mihi: medice, cura te ipsum: quanta audiuimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua, cum secundum ipsius Lucae narrationem nihil adhuc legatur fecisse Capharnaum. quod quia longum non est et facillimum est et pernecessarium, totum inserimus, unde ad hoc narrandum et quomodo uenerit. posteaquam baptizatum et temtatum dominum indicauit, ita sequitur: et consummata omni temtatione diabolus recessit ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in u
Abbreviated transcription (Latin):
uib suis dictũ. ñ sicut mattheus fabrifiliũ. nec mirandũ ẽ cũ utruq diciporuerit.
Ideo enĩ fabrũ credebant quo fabri filiũ. Lucas autem candẽ remgefiam latius indicat
et plura ibi cõmemorat Mec longep baptis mii & temptationeei hoc inserit sinedubio
poccupans qđ multis reb: inĩ positis postea gestũc. Vndequisq possit ad uertere
qđ hiuec tamagne quaestioni quadec sensũ euangelistarũ enodan dadõ adiuian¬
te sus cepimus. plurimũ neces sariuẽ nonnescientes aliqideos ptermis sẽ. aut ne¬
scientes queadmodu seordorerũ geftarũ haberet. & aliu potius ordinẽ suae recor¬
dationis tenuisse. quod hinc euidentis sime intellegi potest. qui alucas antequa ali¬
ꝗid narraret dnm fecis secapharnaũ preoccupauit hunc locũ quenune c̃sidera¬
mus ubi ciues eiꝰ & potenciam uirtuns in costupebant & ignobilitate generis con¬

Expanded text:
uibus suis dictum, non, sicut Mattheus, fabri filium. nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; uibus suis dictum, non, sicut Mattheus, fabri filium. nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praetermisisse aut nescientes, quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordationis tenuisse. quod hinc euidentissime intellegi potest, quia Lucas, antequam aliquid narraret dominum fecisse Capharnaum, praeoccupauit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi ciues eius et potentiam uirtutis in eo stupebant et ignobilitatem generis con
Abbreviated transcription (Latin):
uemens in patria sua docebat eos in sinago giscox eicei usq ad illud ubi ait. & non fec
ibi iuirtuies multas pro pt̃ incredulitateilloꝵ A superiore sermone parabo larusitco
trainsu umonostendat consequentis ordinis necessititẽ. Preserum quiamarc abisus pir¬
bolis nonin quodifie sedinaliud tendens in quõa lucas ua conexiut narratione uicre¬
dibilius ostendeã hocec potius c̃sequent gestũ qdipsi duocrinuani adiungunt ierc
denauiscilica in qua dormiebatihs et ticillo miraculo ex pulsoꝵ demonioꝵ apud geris¬
sens queduo matiheus iam superius recolens int̾posuit. Xuncergo quempatriasua
dns dixerit uelei dicta sint. uideam utrũ cũ aliis duob marco & luca concordent.
Uaiohs longeindiuersis & dissimilib narrationis sue locisł dicta ee dño talia uel
eũ dixis se cõmemorat. qualia hoc loco tresceter meminer & marẽ quidẽ ꝓ pe
comemorit hac comia que mattheus xisi qđ dnm̃ fabrũ & marie filiũ dicu aci¬

Expanded text:
cetera usque ad illud ubi ait: et non fecit ibi uirtutes multas propter incredulitatem illorum. a superiore sermone parabolarum sic transit, ut non ostendat consequentis ordinis necessitatem, praesertim quia Marcus ab istis parabolis, non in quod iste, sed in aliud tendens, in quod et Lucas ita conexuit narrationem, ut credibilius ostendatur hoc esse potius consequenter gestum, quod ipsi duo continuanter adiungunt, de naui scilicet, in qua dormiebat Iesus, et de illo miraculo expulsorum demoniorum aput Gerasenos. quae duo Mattheus iam superius recolens interposuit. nunc ergo quae in patria sua dominus dixerit uel ei dicta sint uideamus utrum cum aliis duobus Marco et Luca concordent. nam Iohannes longe in diuersis et dissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse commemorat, qualia hoc- loco tres ceteri meminerunt. Et Marcus quidem ememorat hic omnia quae Mattheus, nisi quod dominum fabrum et Mariae filium dicit a ci
Abbreviated transcription (Latin):
re uideat Omniu ergo horũ quemattheus dnm locutũ eẽ narrauit. quecu illo diuer
marẽ eilucas non habent repugnancie questionẽ: queaut̃ ipsesolus dixit mulioma¬
pes sine contro uersia sunt ueciipso ordine quauis aliquanto diuersũ alius aliute¬
ntat partm geflarũ partim recordationis suae uideo ł cuiquisq: aduersetur. Sequi

Expanded text:
re uideatur. omnium ergo horum quae Mattheus dominum locutum esse narrauit, quae cum illo dixerunt re uideatur. omnium ergo horum quae Mattheus dominum locutum esse narrauit, quae cum illo dixerunt Marcus et Lucas, non habent repugnantiae quaestionem; quae autem ipse solus dixit multo magis sine contrauersia sunt. nec in ipso ordine, quamuis aliquanto diuersum alius alium teneat partim gestarum rerum partim recordationis suae, uideo quid uel cui quisque aduersetur. XLI
Abbreviated transcription (Latin):
uillo die. exiens ihs dedomo sedebat secus mare & c̃gregata e sunt ad cũ turbe mul¬
te liaut nauiculã ascendens sederat. & omsturba stabat inlitore. et locut ẽ eis
Pillud quod narratũ est dematre et fratrib dñi. hocͦ tinuo gestueẽ ut eũordinẽ
mattheũ & iãm narrando tenuisse eares insinuat. quia cumilluc transiret ita co¬
nexiut ut diceret. In illo die exiens ihs dedomo sedebat sec̾ mare & congregataesunt
ul eum turbae multae. Cũenĩdicit. In illodienisi forte dies morescripturarũ tẽpus
significet satisindicat hoc consequent᷑ gestũ. aut ñ multa in t̾poni potuisse. maxi¬
mne quia & marẽ eũ ordinẽtenet. lucas aut̃ p̾ illud quod narret dematre & frãb
dñi in aliud transit. Ueceo transitu conexionẽ aliquã facit quahuic ordini repugna¬

Expanded text:
in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregatae sunt ad eum turbae mulin illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregatae sunt ad eum turbae multae ita ut in naviculam ascendens sederet et omnis turba stabat in litore et locutus est eis post illud quod narratum est de matre et fratribus domini hoc continuo gestum esse et eum ordinem Mattheum etiam in narrando tenuisse ea res insinuat, quia, cum illic transiret, ita conexuit, ut diceret: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregatae sunt ad eum turbae multae. cum enim dicit in illo die — nisi forte dies more scripturarum tempus significet —, satis indicat aut hoc consequenter gestum aut non multa interponi potuisse, maxime quia et Marcus eum ordinem tenet. Lucas autem post illud quod narrat de matre et fratribus domini in aliud transit nec eo transitu conexionem aliquam facit, qua huic ordini repugna
Abbreviated transcription (Latin):
in codẽ textu sermonis dñi. & mattheus ꝓlixius marco. etlucas ꝓlixius mattheo
posuer̃. lucas aut̃ non hui reigeste ordinemtenuir. sed poccupauit hoc & recorda¬
tũ ante narrauit. deniq hoc sicint̃ posuit ut solus appareat anexu & superioꝵ
& posteriorũ. post cõmememoratas enim quasdam parabolas dni. lta hoc dem̃a¬
sus cu& hinc transut italoquit. Factũ ẽ aut̃ in quit inuna dierũ & ipseascendit in
nauiculã et discipulieius. et hic utiq cũdicit factũ ẽ inunadierũ. satisindicat nõ
ne cesseeẽ ut haec dies intellegat᷑ in qua hoc gestũẽ. ł illo quae continuo seꝗtur.
Vihilitaquehab& repugnancie cũceteris duob ꝗd mattheus dematre et fratrib
dnĩ narrat neq in uerbis dnĩ nequein ipso ordine rerũ gestarũ. Sequit mattheus.

Expanded text:
in eodem textu sermonis domini et Mattheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo in eodem textu sermonis domini et Mattheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo posuerunt. Lucas autem non huius rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupauit hoc et recordatum ante narrauit. denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. post commemoratas enim quasdam parabolas domini ita hoc de masus cum et hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum et ipse ascendit in nauiculam et discipuli eius. et hic utique cum dicit: factum est in una dierum, satis indicat non necesse esse, ut haec dies intellegatur, in qua hoc gestum est, uel illa, quae continuo sequitur. nihil itaque habet repugnantiae cum ceteris duobus quod Mattheus de matre et fratribus domini narrat, neque in uerbis domini, neque in ipso ordine rerum gestarum. XLI. Sequitur Mattheus:
Abbreviated transcription (Latin):
It cũ loqueret roguuteum quidam pharis saeus ut panderet apud se. Non aut̃
ait. cum hacc loqueret᷑. sedcum loqueret᷑. nam sidixis s& cum haec loqueretur
ncces sario cogeret intellegere hocordine non tantũ a sefuis se narrata uerũ & a
qͣuici. & cet̾usq ad illud ubiait. quicũq. enĩ fecerit uoluntatẽ patris mei qui
in celis ẽ ipsemeus fr̃t et soror et mater est. hoc sine dubio c̃sequent̃ gestũ intelle¬
re debemus. p̃misit enuncũ ad huc narrandũ transiet ad huc eo loquente ad
turbas. qui sedutem adhuc nisullud qđ loquebat᷑. Nonenĩ dixit et eo loquen¬
te ad turbas. Eece mater eius & fr̃s. sed ad huc eoloquente cũdien cogit intellegi haec
loquente que superius indicabat. nam & marc̃ p̃illud quod deblas phemia sp̃s sci
qid̃ añs dixerit retulit. & ueniunt inquid mat̾eius et fr̃s. p̃t̃missis quib da que

Expanded text:
Et cum loqueretur, rogavit eum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se. Non autem Et cum loqueretur, rogavit eum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se. Non autem ait, Cum haec loqueretur; sed, cum loqueretur. Nam si dixisset, Cum haec loqueretur, necessario cogeret intelligere hoc ordine non tantum a se fuisse narrata, verum et a qui ei, et cetera usque ad illud ubi ait: quicumque enim fecerit uoluntatem patris mei qui in caelis est, ipse meus et frater et soror et mater est. hoc sine dubio consequenter gestum intellegere debemus. praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, adhuc eo loquente ad turbas. quid est autem adhuc nisi illud quod loquebatur? non enim dixit \'et eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres. sed adhuc eo loquente cum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam et Marcus post illud quod de blasphemia spiritus sancti quid dominus dixerit rettulit: et ueniunt, inquit, mater eius et fratres praetermissis quibusdam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uerit domũ mundatã p̾mulierẽ ergoillã cũ diceret responsii ẽẽ turbas designo quod
decelo querebant. int̾positasimilitudine ionae prophete. deindecontiato sermone
ipsiusdiũ cõmemorat dictũ deregina austri & denine uitis. Ita aliqiđ potius cõmemo¬
rauit qumatiheus tacuit. quã aliquid p̃t misit eoꝵ queille loco illo narrauit quis
aut nonuideat suꝑ fluo queri quo illa ordinednis dixerit. cũ & hoc discere debeam ꝑ
euangelistarũ excellentissimã auctoritatẽ non eẽ mendatiũ. siquisquã non hoc
ordine ciĩ quã sermone digesserit quo ille a quo processit. cuipsus ordines nihil
unt᷑ sit adrem. siueit᷑a siueitasit. & ad huclucas ꝓductiorẽ hunc dñi sermonẽmdi¬
catu de ieo quedã commemorat qũaliamattheus in sermone illo ꝗc̃ habitus in mon¬
te quebisdicta intellegimꝰ & ibiscilic& & hic : t̃minato aut̃ isto sermone in aliud
ꝑgit. lucas in quo utrũ ordinẽ rerũ gestarũ seruarit incertue. Itaenim conecnt

Expanded text:
undatam domum. post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo, quod de caelo quaerebant, interposita similitudine Ionae prophetae. deinde continuato sermone ipsius domini, commemorat dictum de regina Austri et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod Mattheus tacuit quam aliquid praetermisit eorum quae hoc loco ille narrauit. quis autem non uideat superfluo quaeri, quo illa ordine dominus dixerit, cum et hoc discere debeamus per euangelistarum excellentissimam auctoritatem non esse mendacium, si quisquam non hoc ordine cintersit ad rem, sive ita, sive ita sit? Et adhuc Lucas productiorem hunc Domini sermonem indicat, et in eo quaedam commemorat, qualia Matthaeus in sermone illo qui est habitus in monte , quae bis dicta intelligimus, et ibi scilicet, et hic. Terminato autem isto sermone, in aliud pergit Lucas: in quo utrum ordinem rerum gestarum servarit, incertum est. Ita enim connectit:
Abbreviated transcription (Latin):
mulierib et pariuilis hoc miraculũ quodoms quattuor euangeliste com¬
memorant & putant᷑ mĩ se aliquid discrepare. Considerandũ atq tractandue
ut ex hoc etiam adoctera similia regulae locutionẽ discantur: quibusta diuersis
eadẽ tami sentenciaretinet᷑. et eadẽ rerii ueritas custoditur & in cohanda qui demẽ
ẽsideratio non amatheo scđm ordinẽ euangelistariĩ sed a iohanne potius a quoita
expressae istanarratio ut etiam nomina discipuloꝵ. diceret. Cĩ quibus dehacrelo¬
cutionis est dñs. Itaenm dicit. Cũ sub leuas s& ergo iħs oculos & iudisset quiamari¬
ma multitudo uenit ad eũ dicit ad philippũ. Vn deemem panes ut manducenthi

Expanded text:
 et paruulis. hoc ergo miraculum, quod omnes quattuor euangelistae commemorant et putantur inter se aliquid discrepare, considerandum adque tractandum est, ut ex hoc etiam ad cetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diuersis eadem tamen sententia retinetur et eadem rerum ueritas custoditur. et inchoanda quidem est consideratio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multi
Abbreviated transcription (Latin):
domus dictussit domus isrł. Quis dubitauerit inciuitatesua hoc fecis seihm̃
cũ hoc fecerit in capharnaũ ciuitate galileae quotrans fretando redierat der¬
o quocumqdoppido cet gulilee: preserum quiaet ipsa caphar naum ita geceldeuut
ongulilea tamqua metropolis haberetur quea si prorsus non liceret accipere ciuita
emxpi. uel ipsam galileam inqua erat narareth uel ipsa capharnaum quaesicut
apuae lileae ciuitatibus eminelut diceremꝰ mattheũ preter mis sisse que gesla
unt postea quam uenit ihis inciuitatesuã donec ueniret capharnaũ. et hoc adunxisse
desanato paralitico sicut in multis ita faciunt pret̃ mittentes media tam que hoe con¬
anuo sẽquatur quoa sine ulla prer missionis sue significatione sub iungunt: hinc
ergo sequitur mattheus dicens.
Eselm trensis sel tnacibi uidit homine sedente inthelonco mattheu nomine  etar¬

Expanded text:
domus dictus sit domus Israel : quis dubitaverit in civitate sua hoc fecisse Jesum, domus dictus sit domus Israel : quis dubitaverit in civitate sua hoc fecisse Jesum, cum hoc fecerit in civitate Capharnaum civitate Galilaeae, quo transfretando redierat de rin quocumque oppido esset Galilaeae, praesertim quia et ipsa Capharnaum ita excellebat in Galilaea, ut tamquam metropolis haberetur? quod si prorsus non liceret accipere ciuitatem Christi uel ipsam Galilaeam, in qua erat Nazareth, uel ipsam Capharnaum, quae sicut caput Galilaeae ciuitatibus eminebat, diceremus Mattheum praetermisisse quae gesta sunt, posteaquam uenit Iesus in ciuitatem suam, donec ueniret et Capharnaum, et hoc adiunxisse de sanato paralytico, sicut in multis ita faciunt praetermittentes media, tamquam hoc continuo sequatur quod sine ulla praetermissionis suae significatione subiungunt. XXVI. Hinc ergo sequitur Mattheus dicens: et cum transiret inde Iesus, uidit hominem sedentem in telonio
Abbreviated transcription (Latin):
sanandos eus. et ecce uiri portantes in lecto hominẽ qui erat paraliticus et quaę¬
rebant eum inferre et ponere anteeum et non inuenientes quaparte illum in¬
ferrent preturba. ascender̃ supratectũ & ꝑtegulas sũmiser̃ illũ cũ lecto
in mediũ anteihm: quorũ fidem ut uiditdixit. homo remittunt᷑ tibi pecca¬
tatua. & cet̾. Remanet igitur quaestio intermarcum & mattheum.
Quod mattheus ita scribit tam quã in ciuitate dñi factum sit. Marcus autem
in capharnaũ. quae difficilius solueret᷑. simatiheus &iam nazareth nominaret
Nunc uero cũ potuerit ipsagalilea diciciuitas xp̃i quia ingalilea erat nazareth
sicut uniuersũ regnũ intot ciuitatibus constitutũ dicit᷑ romana ciuitas. Cũ que
in tot gentibus constituta sit ciuitas. Dequascriptuẽ. Geori osissima dictas unt
dete ciuitas di. et cũipse prior populus di intot ciuitatibus habitans etiam una

Expanded text:
sanandos eos. et ecce uiri portantes in lecto hominem, qui erat paralyticus, et quaesanandos eos. et ecce uiri portantes in lecto hominem, qui erat paralyticus, et quaerebant eum inferre et ponere ante eum. et non inuenientes qua parte illum inferrent prae turba ascendein medium ante Jesum. Quorum fidem ut vidit, dixit: Homo, remittuntur tibi peccata tua, etc. . Remanet igitur quaestio inter Marcum et Matthaeum, quod Matthaeus ita scribit, tanquam in civitate Domini factum sit, Marcus autem in Capharnaum. Quae difficilius solveretur, si Matthaeus etiam Nazareth nominaret: nunc vero cum potuerit ipsa Galilaea dici civitas Christi, quia in Galilaea erat Nazareth: sicut universum regnum in tot civitatibus constitutum, dicitur Romana civitas; cumque in tot gentibus constituta civitas sit, de qua scriptum est, Gloriosissima dicta sunt de te, civitas Dei ; et cum ipse prior populus Dei in tot civitatibus habitans, etiam una
Abbreviated transcription (Latin):
tauit et uenit inciuitatẽ suam. et ec ce offerebant ei paraliti cũ iacentem in lecto. Mar¬
cus autem non hoc eiꝰ ciuitate factũ dicit. quȩ utiq nazareth uocat᷑. sed capharnuũ.
q uodita narrat: etiterũ. intrauit capharnaũ post dies. et audituẽ quod indomo eet
et conuener̃ multi. itaut non caperet neque adianuã et loquebatur eis uerbum.
et uener ferentes ad eum paralicũ quiaquattuor portabat᷑. & cũ non possent offer
reeum illi praeturba nudauer tectũ ubierat. et pate facientes sũmiser grabattum
in quo paralicus iacebat. Cum uidisset autem ihs̃ fidem illorũ et cetera.
lucas autẽ non commemorat quo in loco factumsit. seditadicit. et factum est in
una dierũ & ipse sedebat docens. eterant pharissei sedentes & legis doctor qui
uener exomni castello galileae et uidaee & hierusalem & uirtus erat dñi ad

Expanded text:
tauit et uenit in ciuitatem suam. et ecce offerebant ei paralyticum iacentem in lecto, Martauit et uenit in ciuitatem suam. et ecce offerebant ei paralyticum iacentem in lecto, Marcus autem non hoc in eius ciuitate factum dicit, quae utique Nazareth uocatur, sed Capharnaum, quod ita narrat: et iterum intrauit in Capharnaum post dies, et auditum est quod in domo esset et conuenerunt multi, ita ut non caperet neque ad ianuam, et loquebatur eis uerbum. et uenerunt ferentes ad eum paralyticum, qui a quare eum illi prae turba nudaverunt tectum ubi erat et patefacientes submiserunt grabattum in quo paralyticus iacebat cum vidisset autem Iesus fidem illorum Lucas autem non commemorat, quo in loco factum sit, sed ita dicit: et factum est in una dierum et ipse sedebat docens, et erant Pharisaei sedentes et legis doctores, qui uenerant ex omni castello Galilaeae et Iudaeae et Hierusalem, et uirtus erat domini ad
Abbreviated transcription (Latin):
itut e st ascendens in nauiculã trans frecuit & uenit inciuitate sua. et ec̃ offerctunt
ci paralicum iacentem in lecto & cetera usque ad illud quodait Videntes autem
tur bac timuer̃. et glorificauer dm̃ quidedit potestatẽ talem hominibus. dehoc para¬
lytico dixer &iam marcus & lucas. quod ergo maittheus dicitdnm̃ dixisse. Coxfi¬
defili remittunt᷑ tibi peccatatua. lucas aut̃ nondixit fili sed homo. ad sentenciam
dñi ex praessius insinuandam ualet. quia homini dimittebant᷑ peccata qui hoc ipsa
qd homo eratnonposset dicere non peccaui. si mul&iã ut ille qui homini dimittebat
intellegeretͥ as. Marcus autem hocdixit. ꝗd et matiheus sed non dixit confide.
potuit quidẽ etiã dici. Confidehomo dimittuntur tibi peccata fili. Aut confide fili di¬
mittunt᷑ tibi peccata homo. Aut quolibet uerborũ ordine congruenti: Illud sane potest
mouere quod deisto paralitico mattheus itanarrat. et as tendens in nauiculã trans fre¬

Expanded text:
transfretavit, et venit in civitatem suam. Et ecce offerebant ei paralyticum jacentem in lecto, etc., usque ad illud quod ait, Videntes autem turbae, timuerunt et glorificaverunt Deum, qui dedit postestatem talem hominibus . De hoc paralytico dixerunt etiam Marcus et Lucas. Quod ergo Matthaeus dicit Dominum dixisse, Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua; Lucas autem non dixit, Fili, sed, homo, ad sententiam Domini expressius insinuandam valet: quia homini dimittebantur peccata, qui hoc ipso quod homo erat, non posset dicere, Non peccavi; simul etiam ut ille qui homini dimittebat, intelligeretur Deus. Marcus autem hoc dixit quod et Matthaeus; sed non dixit, Confide. Potuit quidem et ita dici: Confide, homo; dimittuntur tibi peccata, fili: aut, Confide, fili; dimittuntur tibi peccata, homo; aut quolibet verborum ordine congruenti. 58. Illud sane potest movere, quod de isto paralytico Matthaeus ita narrat: Et ascendens in naviculam transfre
Abbreviated transcription (Latin):
uel impediri : Neque enim enumerari possunt causat quibus hocpo¬
tuerit accedere quas tamen multes & magnas tẽ potusse nemoita
rerum humanarum in ex ꝑtus ẽ ut aut neg& aut dubit& : Cuius riu
cogitationi non occurat quam multa alia terribiliora regi nunciar
putuerint seu uera seu falsa. aut qui regem infantem post aliquo
annos sibi uel filus suis aduersa turum timuerit aliquorum magis
propinquantium periculorum terroribus agitatus  abilla reura
mentem abreptum malus proximam cauendis potius occupar&¬

Expanded text:
uel inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc pouel inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis proxime cauendis potius occupar
Abbreviated transcription (Latin):
ess& ille maio herodes ꝑculsus magorũ nuncio quod rex uidaeo
natus fuiss& quomodo potuerint compl&is diebus purgatioms ma¬
tris eius tuto cum illo ascendere intemplũ ut fierent circaeum seca
legem dñi quaelucas commemorat: quis enim non uideat &iam illũ
unũ diem regem multis occupatũ latere potuisse: siautem illud
ueri simile non uidetur quod herodes qui ualde sollicitus exspec¬
tabat quid sibi magi depuero renunciarent. postam multos dies sesen¬
sit in lusumottras acto tempore purgationis matris eius & ꝑac ta
circa in fantem sollem nitate primo genitoꝵ intemplo huerusalem.
Post&iam profectionem eorũ in aegeptum in mentem illi uenerit
quaerere animam pueri & necare tot paruulos: si hoc ergo mou&
omitto dicere quot &quantis occupationibus regiacura distendi
potuerit & ꝑ plurimos dies ab illa intentione uelauertit omnino

Expanded text:
esset ille maior Herodes perculsus magorum nuntio, quod rex Iudaeorum esset ille maior Herodes perculsus magorum nuntio, quod rex Iudaeorum natus fuisset, quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post tam multos dies se sensit inlusum, ut transacto tempore purgationis matris eius et peracta circa infantem sollemnitate primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem eorum in Aegyptum in mentem illi uenerit quaerere animam pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere, quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino
Abbreviated transcription (Latin):
regnar& archelatus. fueri enim poterat ut ꝑdiem festum intertam
ingentem turbam latenter ascenderent max reuersuri. ubita mea
aus diebus habitare metuerent. ut nec sollemnitate preter missa
essent inreligiosi. nec continua mansione conspicui. Cum uero & iam
ascendere solitos in hierusalem : Tunc accipiamus factitatum cũ
iam nonti meretur archelaus: quod si archelai regnum aliquanto
diuturnius ulla preter euangelium prodit hstoria cui fides ha¬
benda uideatur. illud quod superius dixi suffłcerit. quodita time¬
bant parentes pueri habitationem in hierusalem. ut tamen propter
di timorem festiuitatem sollemnem non preter mitterent inqua
latere facillime possent: Neque enim in credibileẽ captatis tem po¬
ribus o pornis uel dierum uelhorarum. accedere homines adealoca
in quibus eẽ formidadt
inc &iam illa soluitur quaestio sialiquem mou& cum iam sollicitus

Expanded text:
regnaret Archelaus. fieri enim poterat, ut per diem festum inter tam regnaret Archelaus. fieri enim poterat, ut per diem festum inter tam ingentem turbam latenter ascenderent mox reuersuri, ubi tamen aliis diebus habitare metuerent, ut nec sollemnitate praetermissa essent inreligiosi nec continua mansione conspicui. cum uero etiam ascendere solitos in Hierusalem tunc accipiamus factitatum, cum iam non timeretur Archelaus. quod si Archelai regnum aliquanto diuturnius ulla praeter euangelium prodit historia, cui fides habenda uideatur, illud quod superius dixi suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in Hierusalem, ut tamen propter dei timorem festiuitatem sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent. neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus esse formidant. XI. Hinc etiam illa soluitur quaestio, si aliquem monet, cum iam sollicitus
Abbreviated transcription (Latin):
chelaum noluit obicere seilli periculo cum poss& terra isrł &ian
sic intellegi ut & gali leat illic deputaretur. quia & ipsam po¬
pulus isrł incolebat. quam quam & alio modo solui possit haec
quaestio quia potuit uideri parentibus xpi cum puero. dequo telia
ꝑangelica responsa cognouerunt non esse habitandum nisi inhierusa¬
lem ubierat tem plum dnĩ. & propterea redeuntes exacgy pto illuc
eos ituros fuisse & illic habitaturos nisi archelai presencia terre¬
rentur. Neque enim diuinitus iubebantur ibi habitare ut de arche¬
lao quod timebant deberent contemnere
AXITALIQIAS MSC MUIT. Quomodo ergo sicut lucas narrat iban
parentes eius ꝑ omnes annos puericiae xp̃i in hierusalem. si archela
timore illuc prohibebantur accedero hoc mihi dis soluere non ess&
difficile. nec aliquis euangelistarum ex pręssis s&. & quam diu ib

Expanded text:
chelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam chelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec quaestio. quia potuit uideri parentibus Christi cum puero, de quo talia per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi in Hierusalem, ubi erat templum domini, et propterea redeuntes ex Aegypto illuc eos ituros fuisse et illic habitaturos, nisi Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubebantur ibi habitare, ut de Archelao quod timebant deberent contemnere. An et hoc aliquis dicit: quomodo ergo, sicut Lucas narrat, ibant parentes eius per omnes annos pueritiae Christi in Hierusalem, si Archelai timore illuc prohibebantur accedere? hoc mihi dissoluere non esset difficile, nec si aliquis euangelistarum expressisset, quamdiu ibi
Abbreviated transcription (Latin):
ta trant. utipsa iuidea noniam rexess& archelaus sed pontius
pilatus. qui non rex iuidaeorum sed preses erat. cuius temporibus
agendis sub trberio caesare filii maiores herodis non regnum ha¬
bebant sub tetrarchiam. quodutiq nondum factum erat quan¬
do ioseph timens archelaum inuideamt regnantem se ingalileam
cum puero contulit. ubi & cuitas eius erat naxareh
hũ parentes eius isse ingalileam. quiametu archelai iniudeam
irenoluerunt: cum propter eamagis isse ingalileam uideantur
quia ciuitas eorum erat nazareth galileae sicut lucas nontacuit:
Sedintellegendumẽ ubiangelus in somnis. in egypto dixit adiosep
surge & accipe puerum & matremeius & uade in terram is rahel.
sic intellectum esse primo aioseph. ut putar& iussum seee ꝑge¬
re inuideam. Ipsȩenim primitus intellegi potuit terra isrł
Porro autem postea quã conperit illie regnare filium herodis ar¬

Expanded text:
ta erant, ut in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Pontius ta erant, ut in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Pontius Pilatus non rex Iudaeorum, sed praeses erat, cuius temporibus agentes sub Tiberio Caesare filii maioris Herodis non regnum habebant, sed tetrarchiam. quod utique nondum factum erat, quando Ioseph timens Archelaum in Iudaea regnantem se in Galilaeam cum puero contulit, ubi et ciuitas eius erat Nazarethrea cum puero Iesu parentes eius isse in Galilaeam, quia metu Archelai ire in Iudaeam noluerunt, cum propterea magis isse in Galilaeam uideantur, quia ciuitas eorum erat Nazareth Galilaeae, sicut Lucas non tacuit. sed intellegendum est, ubi angelus in somnis in Aegypto dixit ad Ioseph: surge et accipe puerum et matrem eius et uade in terram Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit illic regnare filium Herodis Ar
Abbreviated transcription (Latin):
Tuus rei exemplis plena sunt omnia : Nam iste posterior herodes
prroris herodis filius fuisse ꝑhibetur sicut arche laus. quem mat¬
theus inuidaee regnum patremortuo sutcessisse commemorat
sicut philippus quem fratrem te trarchȩ hero des & ipsum ireturra
tetrarebam lucas in sinuat : rex enim fuit herodes ille qui quere¬
bat animam pueri xpi : hero des autem alius filius cius non rex
sed tetarcha dictus est. quod nomen grȩcum a parte regni quartior in¬
ditum resonat: Nisi forte hincrursus quis piam mouratur cum mat¬
theus dixerit ideo timuisse ioseph cum puero rediente ire inuideau
qubu propatresuo herode archelus filius cius ibi regnabat : quo modo
potuitere ingalileam ubi alius filius eius hero distetrarches erat si c
lucas tefletur : quasi uero ipsa sint tempora quibus tunc puero ti¬
mebatur qua enunc lucas commemorauit. quaeusq. &b eo muta¬

Expanded text:
cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes prioris Herodis filius fuisse perhibetur, sicut Archelaus, quem Mattheus in Iudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat, sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis et ipsum Itureae tetrarcham Lucas insinuat. rex enim fuit Herodes ille, qui quaerebat animam pueri Christi, Herodes autem alius , filius eius non rex, sed tetrarcha dictus est, quod nomen Graecum a parte regni quarta inditum resonat. VIII. Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: cum Mattheus dixerit ideo timuisse Ioseph cum puero redientem ire in Iudaeam, quia pro patre suo Herode Archelaus filius eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae nunc Lucas commemorauit, quae usque adeo muta
Abbreviated transcription (Latin):
tum com memoras s& mattheus continuo intulit: Indiebus autem
illis uenit iohannes baptistic nonutiq tantum modo pueritiar illuis
dies linsinuans sedomnes dies ab eius natiuitate usq ad tempus quo
prudicare acbaptixare cepit iohannes qͦmã tempore xpĩ actas uuena¬
lis inuenitur: quia caatuierant ipse & iohannes & ue ferme an¬
porum narratur fuisse cumabillo baptitatus ess&:
Sed plane deherode sol& mouere non nullos quod lucas narrauit
in diebus baptis mi iohannis herodem fuisse tetrarchã galileat
praddo euam dñs uiuenis baptizatus ẽ. Mattheus autem mortuo
herode dicit ꝑuerum ihm̃ abegypto remeasse. quod utrumq. ueri
esse non potest: cisiduo fuisse intellegantur herodes: quod cum
fier patuisse nemo nesciat : quacecitate insaniant qui procliuiores
sunt adcalumnandum euangelicae uerititti quã paululum consi¬
deratiores ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant

Expanded text:
tum commemorasset, Mattheus continuo intulit: in diebus autem tum commemorasset, Mattheus continuo intulit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuans, sed omnes dies ab eius natiuitate usque ad tempus, quo praedicare et baptizare coepit Iohannes, quo iam tempore Christi aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant ipse et Iohannes et triginta ferme annorum narratur fuisse, cum ab illo baptizatus esset. Sed plane de Herode solet mouere nonnullos, quod Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse tetrarchen Galilaeae, quando etiam dominus iuuenis baptizatus est, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest, nisi duo fuisse intellegantur Herodes. quod cum fieri potuisse nemo nesciat, qua caecitate insaniant, qui procliuiores sunt ad calumniandum euangelicae ueritati quam paululum consideratiores, ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant!
Abbreviated transcription (Latin):
pora ea pressit predicationis uel baptis mi io hannis dicens:
Anno autem quinto decimo impęrii tyberii caesaris. procurante
pontio pilato iudeam te trarcha autem galileae herode
philippo autem fratreeius te trarcha: suc pincipibus iturtae
& traconitidis regionis & lisania abiline te trarchar. subprin
cipibus sacer dotem anna & caipha: factum est uerbũ duico
suꝑ cohannem tacharie filium in deserto: nec tamen intellege¬
ra debemus bos dies id est hoc tempus harum postiatum signistas se
matiheum cumdicer&e in illis diebus sed in multo longioris tempo¬
riss spatio uoluisse accipi quod ait. In illis diebus: imax enim ut nar¬
raun regressum deegypto xp̃m mortuo herode quod utiq. tempo¬
re infancie uel puericit euis factumẽ: ut possit conftare quođ
lucas deillo cum duo decim annorum essa gestum narrauit intem¬
plo huerusalim: Cumergo in fantem uel puerum exaegypto reuoci¬

Expanded text:
pora expressit praedicationis uel baptismi Iohannis dicens: pora expressit praedicationis uel baptismi Iohannis dicens: Anno autem quintodecimo imperii Tiberii Caesaris, procurante Pontio Pilato Judaeam, tetrarcha autem Galilaeae Herode, Philippo autem fratre ejus tetrarcha Ituraeae, et Trachonitidis regionis, et Lysania Abilicipibus sacerdotum Anna et Caifa, factum est uerbum domini super Iohannem Zachariae filium in deserto. nec tamen intellegere debemus hos dies, id est hoc tempus harum potestatum, significasse Mattheum, cum diceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis spatio uoluisse accipi quod ait in illis diebus. mox enim ut narrauit regressum de Aegypto Christum mortuo Herode, quod utique tempore infantiae uel pueritiae eius factum est, ut possit constare quod Lucas de illo, cum duodecim annorum esset, gestum narrauit in templo Hierusalem, cum ergo infantem uel puerum ex Aegypto reuoca
Abbreviated transcription (Latin):
do fecimus deprimordiis natiex maria xp̃i: quem ad modum interse
matdieus lucusq consenciant. ut exutriusq narratione unam faceri¬
mus demonstrantes tardioribus quem lib& eorum commemorando quod
alter ticc& uel tacendo quod alter commemorat. non im pedirat
intellectum ueracis narrationis alterius. ut hoc exemplo siue ut ame
factum est siuealio modo commodius fieri possit Uideat unus¬
quisq & inc&eris talibus locis fieri posse quodhie factuneẽ
ꝑͥspeaerit ⁊amergo ut dixi uideamus quattuor tuangelistaru
de baptista iohanne consensum: Mattheus ita sequitur. Indieb:
autem illis uenit iohannis babtista predicans indeserto uidate: Mar¬
cus non dixit indiebus. qui anullam seriem rerum antepremise¬
ratto quarum rerum diebus intellegeretur dicere. sidicer& in
illis diebus: lucas autem ꝑ potestates terrenas signatius ipsa tem¬

Expanded text:
do fecimus de primordiis nati ex Maria Christi, quemadmodum inter se do fecimus de primordiis nati ex Maria Christi, quemadmodum inter se Mattheus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demonstrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret in illis diebus\'. Lucas autem per potestates terrenas significantius ipsa tem