comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas locitionis uisi aliene consue¬
tudinis cõseruatio loquentium
ueterũ auctoritate firmate:
S tamen eo magis in de offendun¬
tur homines: quo infirmiorẽ
sunt. Et eos infirmiore.
quo doer tiores uideriuo¬
lunt non rerũ sciencia qua edi¬
ficantur s signoꝵ qua ñ in fla¬
ri omino difficile.ẽ. cũ & ipsa
rerũ scientia. sepe ceruicẽ eri¬
gat: nisi dñico repͥmat᷑ iugo.
quid enĩ ob. ẽ. intellectori qd̾ ita
scriptũ.ẽ. que .ẽ. t̾ra inqua isti in¬
sidunt suꝑ eam. si boua.ẽ. an neꝙͣ᷑.
Et que st̃ ciuitates in qͥb ipsi in¬
habitant in ipsis: qũa locueiõ em
magis alieue lingͥe. ẽẽ. arbitror:
quã sensũ aliquẽ altiorẽ. Illud
etiã qd̾ iam auferre ñ possumuꝰ
de ore cantanciũ popłoꝵ. suꝑ ip¬
sum aut̃ floriet scĩficatio mea:
nichil ꝓfecto sentencie detratt᷑.
auditor tamen pericior mallet
hoc corrigi. ut ñ floriet s flore¬
bit diceretur: nec qͥcꝙͦͣ impedit

Expanded text:
tas locutionis, nisi alienae consuetas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctoritate firmatae. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirmiores, quo doctiores videri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia saepe cervicem erigat, nisi dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illud etiam quod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum, Super ipsum autem floriet sanctificatio mea , nihil profecto sententiae detrahit: auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit
Abbreviated transcription (Latin):
sententias in ⁊p̾tando
sequi in aluerẽ. Nam non
solũ u̾ba singula. s etiã locu¬
eiones sepe transferuntur.
que omĩno in latine lingue
usũ. siqͥs consuetudine̾ uete¬
rũ qui latine lociti sunt ce¬
nere uoluerie transire ñ pos¬
sine: que aliquando in tel¬
lectui nichil ad imurte. sed
offendunt tam̃ eos quibus.
delectantur rebus cũ etiam
in earum signis sua quedam
seruatur in tegritas. Nam solo¬
ecismus qui dictt᷑ nichi.ẽ. aliud
quam cũ uerba ñ ea lege sibi
coaptantur qua coaptauerunt:
qui pͥor es nobis ñ sine auctorita¬
te aliqua locuti fẽ. Utrũ eñi in¬
ter homines au int̾ homines dica¬
tur: adrerũ non ꝑtinet cognitorẽ.
Item barbarismꝰ. quid alud est
nisi ũbũ non eis litceris uł sono
noscere ꝓducta an corrupta t̾ria
sillaba dicatur. non multũ eurte:
qui peccatis suis dm̃ itte ignoseat
petit. quo libet modo illud u̾bum
sonare potuerte. Quid. ẽ. gͦ integri¬

Expanded text:
sententias interpretando sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono noscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integri
Abbreviated transcription (Latin):
runt. ẽẽ. plantationes. & utculamina
int̃p̃tati fẽ. Qui error tam multos
codices p̃occupauit: ite uix in uenia¬
tur alit̾ scriptũ. & tam̃ sentencia ma¬
nifestissima. ẽ. quia clarescit conse¬
quentib u̾bis. Hamq ad itt̾ini plan¬
taciones. ñ cdab̾t radices altas con¬
uenientiꝰ dicit᷑: quã utculamina que
pedib in t̾rã ingrediunt᷑: ñ herent
radicib. Hanc translationẽ in eo lo¬
co etiã cet̾a contexta custodiunt.
S qm̃ ⁊ que sie ipsa senteneia qua
płures int̾p̃tes ꝓsua qͥsq facultate
atq iudicio conant᷑ eloqui. non ap¬
paret nisi in ea lingua in spiciatur
quã in t̾p̃tant᷑: ⁊ plerũq asensu
auctoris deuiꝰ ab errat int̾pres. si
non sit doctissimus aut linguari
illarũ. ex quib in latinã seripturã
ꝑuente pectenda cognicio. ẽ: aut
habend& int̾p̃tationes eoꝵ qͥ se u̾b̾
nimis obstrmxerunte. ñ qͥa
sufficiunt. s ute exeis ueritas
uł error dirigatur alioꝵ
qui ñ magis ũ ba qũa

Expanded text:
runt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt: qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco etiam caetera contexta custodiunt. et quae sit ipsa sententia, quam plures interpretes pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam
Abbreviated transcription (Latin):
seruare uoluisset ut diceret. qd̾ ftu¬
tum. ẽ. dei sapientus. ẽ hominũ.
& qd̾ in firmũ. ẽ. dei fortiꝰ. ẽ. homi¬
nii: irec quidẽ iugilantis lectoris
in tentio in sententie ueritatem:
sed tam̃ aliquis tardior. aut ñ incellige¬
ret. aut etiã ꝑu̾se in telligeret. Non enĩ
tantũ uitiosa locutione. in latina lingua
talis. uerũ & in ambiguitatẽ cadit: ⁊qua¬
si hominũ stultũ. ł hominũ in firmũ sapi¬
entius uł fortiꝰ uideatur. eẽ. quã dei: qͣ qͣ ullud
sapiencius. ẽ. hominib. ñ caret ambiguo. etiã¬
si solo ecismo caret. Utrũ enĩ his hominibus
ab eo qd̾. ẽ. huic homini. an his hominib abeo
qd̃. ẽ. ab hoc homine dictũ sit: ñ haberet nisi
ulluminatione sertencie. Meliꝰ itaq dr sapi¬
eucus. ẽ. quã homines: & fortius. ẽ ꝙͣ homi
nes. Deambiguis autẽ signis post loquemur:
nunc de in cognitis agimꝰ quoꝵ due forme
sunt. quantum ad u̾ba ꝑtinet. Namq aut

Expanded text:
tultum est Dei, sapientius est hominum; et quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non intelligeret, aut etiam perverse intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum stultum vel hominum infirmum sapientius vel fortius videatur esse quam Dei. Quanquam et illud, sapientius est hominibus, non caret ambiguo, etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur, Sapientius est quam homines. De ambiguis autem signis post loquemur; nunc de incognitis agimus, quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ aliquid aut omĩa iam forte facta
sunt: sic̃ multa que ab ouis doctisq
xp̃ianis elaborata & conscripta non ar-¬
bitrabamur in uemimus: s siue ꝑpter
turbas negligentiũ. siue ꝑpter inuidoꝵ
occultationes latent. Qd̃ utrũ deratiõe
disputandi fieri posste ignoro. ut uidet᷑
mͥ ñ posse. quia ꝑtotũ textũ scriptura¬
rũ conligata. ẽ. neruoꝵ uice. & ideo¬

Expanded text:
um aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice;
Abbreviated transcription (Latin):
sigua inter homines. uisi consensus
accedat. In picturis uͦ & statuis. ce¬
terisq huiusmodi simulatis oꝑib.
maxime peritoꝵ artificũ. nemo er¬
rat: cũ similia uiderit. ut agnoscat
quib sint reb similia. ⁊ hoc totũ ge¬
nus in ter suꝑflua hominũ. instĩtu¬
ta numerandũ ÷: nisi cũ irter ÷ qͥd
eoꝵ. qua decausa. & ubi. & quando.
& cuiꝰ auͨtoritate fiat. Milia deniq
fictarũ fabularũ & falsitatũ. quaꝵ
mendaciis homines delectantur hu¬
mana instituta fẽ: & nulla magis ho¬
minũ ꝓpͥa que ase ipsis habent existi¬
manda st̃: quã queq falsa atq men¬
dacra. Commoda uͦ & necessaria ho¬
minũ. cũ hominib instituta st̃: quecũq
urhabitu. tił cultu corporis ad sexus
uł honoris discernendos differentia
placuit. Et innumerabilia genera
significationũ sine quib humana
societas. aut non omĩno. aut minuᷤ
cõmode gerit᷑. quecũq in ponderib

Expanded text:
signa inter homines, nisi consensus signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus
Abbreviated transcription (Latin):
num non suꝑsticiose. id .ẽ. ñ cũ demo¬
nib s cũ ipsis hominib institute
Namq omĩa que ideo ualent inter
homines. quia placuit in ter eos ut
ualeant: instituta hominũ ft̃ quoꝵ
parti suꝑflua luxoriosaq institu¬
ta ft̃: parti cõmoda & necessaria.
Illa eñi signa que saltando faciunt
histriones: si natura ñ instituto.
& consensione hominũ ualerent:
Non pͥmis temporib saltante ꝓanto¬
mimo p̾co ꝓuurnciaret popłi car¬
taginiꝰ. qͥd saltator uellet in telligi
qͦd ad huc multi memiuerũt senes
Quoꝵ relatu hec solemꝰ audire. qđ ideo
credendũ. ẽ. quia nunc quoq siquiᷤ
theatrũ taliũ nugarũ iuperitus
in trauerte. nisi ei dicatur ab altero.
quid illi motus significẽt: frustra
totus in uentꝰ÷. Appetune tam̃ om̃s
quandam simditudinẽ in significan¬
do: ut ipsa signa quantũ possunt re¬
bus que significant᷑ similia sint.
ed quia multis modis simile aliquid
alieui potest esse: non constant talia

Expanded text:
num non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia
Abbreviated transcription (Latin):
presens damnũ dolere. Unde illud
elegantur dictũ. ẽ. catonis. qui cũ
esset consultus aquodã. qui sibi aso¬
ricib erosas caligas diceret: respon¬
dit non. ẽẽ. illud monstr̃u. s uere
monstrũ habendũ fuisse. si sorices
nere ꝑuiciose suꝑstitionis segregandi
st̃: qui genechliaci ꝓpt̾ nataliũ con
siderationes dierũ: nunc autẽ uulgo
mathemaci uocant᷑. Hã & ipsi quãuiˢ
uerã stellarũ posicionẽ cum quisq
na̾citur consectentur. & aliquando
etiam ꝑuestigent: tam̃ qd̃ inde
conantur uł actiones nr̃as. uł ac¬
cionũ euenta p̾ucere nimis er¬
rant. & uendunt imꝑtcis homini¬
bus miserabilem seruitutẽ. Nam
quisq liber ab huiusmodi mathe¬
matico cũ ingressus fuerie. dat
pecuniam ut seruus inde exeat.
aut martis. aut ueneris. uł potiꝰ
om̃iũ siderũ. quib illi pͥmi erra¬
uerunt. errorẽq posteris ꝓpinaue¬
runt. uł bestiarũ ꝓpt̾ similitudi

Expanded text:
praesens damnum praesens damnum eleganter dictum est Catonis, qui cum esset consultus a quodam, qui sibi a soricibus erosas caligas diceret; respondit non esse illud monstrum, sed vere monstrum habendum fuisse, si sorices nere perniciosae superstitionis segregandi sunt, qui genethliaci, propter natalium dierum considerationes, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi quamvis veram stellarum positionem, cum quisque nascitur, consectentur, et aliquando etiam pervestigent; tamen quod inde conantur vel actiones nostras vel actionum eventa praedicere, nimis errant, et vendunt imperitis hominibus miserabilem servitutem. Nam quisque liber ad hujusmodi mathematicum cum ingressus fuerit, dat pecuniam ut servus inde exeat aut Martis, aut Veneris, vel potius omnium siderum; quibus illi qui primi erraverunt, erroremque posteris propinaver
Abbreviated transcription (Latin):
aut cũ tibi dr̃ singultienti. ite dex¬
tra manu sinistrũ pollicẽ teneas.
his ad iunguntur milia in anissima¬
rum obseruatioitũ. si menbrũ aliqd
salierit. si iuntĩ ambulantib amicis.
lapis aut canis. aut puer mediuis in¬
teruenerit. Atq illud qd̾ lapidem
calcane. tanꝙͣ dirẽptorẽ amicici& mi¬
nus molestũ. ẽ: quã cũ in nocentẽ pu¬
erũ colapho ꝑcitiunt. si parit̾ am¬
bulantib in tercurrit. S bellũ.ẽ: qđ
aliquando pueri uindicantur acanib.
Nam plerũq tan suꝑsticiosi ft̃ quidẽ.
ite etiã canẽ qui medius interuerit:
ferire audeant. ñ impuue. Namq
auano remedio cito in ter dũ ille ꝑ¬
cussorẽ suũ ad uerũ medicũ mitcit.
Hinc sunt etiã illa limen calcare cũ
ante domum suam transit. redire
ad lectũ siquis dum se caltiat sternu¬
auerit. redire domũ si ꝓcidens offen¬
derit. cũ uestis a soricib rodit᷑. plus
timere suspicionẽ futuri mali. quã

Expanded text:
aut cum tibi dicitur singultienti, ut dexaut cum tibi dicitur singultienti, ut dextra manu sinistrum pollicem teneas. his adiunguntur milia inanissimarum obseruationum, si membrum aliquod salierit, si iunctim ambulantibus amicis lapis aut canis aut puer medius interuenerit. atque illud, quod lapidem calcant tamquam diremtorem amicitiae, minus molestum est quam cum innocentem puerum colapho percutiunt, si pariter ambulantibus intercurrit. sed bellum est, quod aliquando pueri uindicantur a canibus. nam plerumque tam superstitiosi sunt quidam, ut etiam canem, qui medius interuenerit, ferire audeant, non impune; namque a uano remedio cito ille interdum percussorem suum ad uerum medicum mittit. hinc sunt etiam illa: limen calcare, cum ante domum suam transit; redire ad lectum, si quis, dum se calciat, sternutauerit; redire domum, si procedens offenderit; cum uestis a soricibus roditur, plus tremere suspicione futuri mali quam
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ est abhominib ad facienda &
colenda idola ꝑtinens. uł ad colendã
ssieut dm̃ creaturã. partẽue ullam
creature. uł ad consultationes. &
pacta quedã significationem cum
demonib placttis atq federata qua¬
lia suite molimina magicarũ arciũ.
que quidẽ cõmemorare potus quã
docere assolent poete: ex quo genere
sunt. s quasi licenciore uanitate.
aruspicũ ⁊ augurũ libri. Ad hoc ge¬
nus ꝑtinent om̃s etiã ligature:
atq remedia que medicoꝵ quoq
disciplina condempnat. siue inp̃¬
cationib. siue in quib dã notis qͥs
caracteres uocant. siue incͥbq
reb suspendendis. atq inligan¬
dis uł etiã saltandis quodamdo n
adtẽperationẽ corpoꝵ. s ad quasdã
significationes. aut occultas aut
etiam manifestas. que mitiore
nomine physica uocant. ite qͣsi ñ
suꝑsticione implicare. s natura
prodesse uideant᷑. sic̃ ft̃ in aures
in sũmo auriũ sĩgularũ. aut de
structionũ ossib ansule indigiti

Expanded text:
utum est ab hominibus ad facienda et colenda idola pertinens uel ad colendam sicut deum creaturam partemue ullam creaturae uel ad consultationes et pacta quaedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina magicarum artium, quae quidem commemorare potius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis,
Abbreviated transcription (Latin):
nis eas uiderat. aut tot se cuius qũa il¬
materies cantilenarũ.ẽ. triformem. ẽẽ.
naturam. Aut enĩ uoce edit᷑ sicuti eoꝵ
est qui faucib sine organo canunt
aut flatu: sicut tubarũ ⁊ tybiarũ
aut pulsu: sic̃ in etcharis. ⁊ timpaniᷤ.
& quib libet aliis que ꝑcuciendo ca
uarro retulit. siue non ita: uosta¬
men non ꝓpt̾ suꝑsticionẽ ꝓfanoꝵ de¬
bemus musicã fugere. siquid inde
utile ad intelligendas sc̃as seriptu¬
ras rapere potuerimus. nec ad illoꝵ
theatͥeas nugas conũti: si aliquid
de eytharis ⁊ de organis qd̃ ad spi¬
ritalia capienda ualeat dispite¬
mus. Neq eñĩ ⁊ lit̾as discere non
debuimus: quia earũ deũ dicũt
esse mercuriũ. Aut quia iusticie
uirtutiq templa dedicarunt: ⁊
que corde gestanda sunt in lapidi¬
bus adorare maluert̃. ꝓpterea no¬
bis iusticia uirtusq fugienda ẽ.
Immo uͦ qͥsquis bonus uerusq xp̃i¬
anus. ẽ. dñi sui. eẽ. in telligat ubi¬
cunq inuenerit ueritatẽ. quã

Expanded text:
nis eas uiderat aut tot se cuiusquam ilmateries cantilenarum est, triformem esse natura. Aut enim voce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt; aut flatu, sicut tubarum et tibiarum; aut pulsu, sicut in citharis et tympanis, et quibuslibet aliis quae percutiendo canVarro retulit, sive non ita; nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intelligendas sanctas Scripturas rapere potuerimus; nec ad illorum theatricas nugas converti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritualia capienda valeat, disputemus. Neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum repertorem dicunt esse Mercurium; aut quia justitiae virtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugienda est: imo vero quisquis bonus verusque christianus est, Domini sui esse intelligat, ubicumque invenerit veritatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& in geniũ. ẽ. edicencle: aut pluriũ inter¬
ptũ consulenda conlatione. Si autẽ ipsiꝰ
liugue nr̃e aliqua u̾ba locutionesq igno¬
ramus: legendi consuetudine audiendiꝙ
innotescunt. Nulla sane st̃ magis mandan¬
do memorie: qua illa u̾boꝵ locutionumq
genera que iguoramꝰ. ut cũ uł pericior oẽ¬
currerie de quo queri possint. uł talis lecꝰ¬
tio. que uł p̃cedentib uel eonsequentib

Expanded text:
t ingenium, ediscendae, aut plurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine audiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae
Abbreviated transcription (Latin):
mine nob̾cũ sp̃italiter nata. Nunc autẽ
collato int̾p̃tũ sensu. ꝓbabilior occurrit
sententia: ꝓpͥe de consanguineis non des¬
nei potissimũ occurr̃. Unde. eẽ. arbitror
ad ducere potuero carne̾ meam: ut sal¬
uos faciam aliqͦs exillis. id. ẽ. ut emulan¬
do eos qui crediderant & ipsi crederẽt.
Carnẽ enĩ suã dix̃ udeos: ꝓpt̾ consan¬
guinttatẽ. Itẽ illud eiusdem esaie. Hi

Expanded text:
mine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem mine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non desnei potissimum occurrunt; unde esse arbitror emulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Judaeos, propter consanguinitatem. Item illud ejusd
Abbreviated transcription (Latin):
talia. ẽẽ. ꝑibent᷑. Dicunt eni racha.
in clignantes. eẽ. uocẽ: osauna le¬
tantis. S ñ ꝓpt̾ hec pauca que no¬
tare atq in t̾rogare facillimum
est: s ꝓpͥt̃ diu̾sitates ut dictum
est. inter p̃tũ illarũ linguarũ. ẽ
cognicio necessaria. Qui eñi serip¬
numerari possũt. Latine int̾p̃teᷤ:
nullo modo. Ut enĩ cuiq pͥmus
fidei tẽporib in manꝰ uent̾e codex
grecus : & aliquantũ facultatis si¬
bi ittͥusq lingue habere uidebat.
ausus.ẽ. int̾pretari. Que quidem re
plus adiuutt in telligentiam. qũa
in pediuit: si modo segentes ñ sune
negligentes. Nam ñ nullas obseuri
tieos seminis tui ne despexeris. Aliꝰ
autẽ aie. Et carnẽ tuã ne de ẜpexe¬
ris. Ut̾q sibimet in uicẽ attestatũ
est. Nãq alt̾ exalt̾o ex ponitur: qͥa
& caro possit accipi ꝓpͥe. ⁊ͣcorpus
suũ quisq ne despiceret se putaret ad mo¬
nitum. & domesticis seminis translate
xp̃iani possent in telligi: ex eodem u̾bi se¬

Expanded text:
erhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripnumerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriuspretam. 17. Quae quidem res plus adjuvit intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscurioticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi se
Abbreviated transcription (Latin):
me necessarius diligentiuus explicemus:
duo sunt genera doctrinarũ. que in
gentilib etiã morib exercentoir. Uñĩ
earũ rerũ quas instituerite̾ homine.
alt̾ũ earũ quas animaduerter̃. iam¬

Expanded text:
me necessarius, diligentius explicemus; duo sunt genera doctrinarum, quae in gentilibus etiam moribus exercentur. Unum earum rerum quas instituerunt homines; alt
Abbreviated transcription (Latin):
digni fide p̾dicant singuli. cellis etiã
singulis separati cũ int̾ptati. eẽnt:
nichil in alicuius eoꝵ eodice inuentũ ẽ.
qd̃ ñ hisdẽ u̾bis. eodemq u̾boꝵ ordine
inueniret᷑ incet̾is. quis huic autoritati
conferre aliquid ne dũ p̃ferre audeat:
Si autẽ contulert̃. ut una om̃iũ cõmu¬
ni tractatu iudicioq uox fieret: nec
sic quidẽ quẽquã unũ hominẽ quali¬
bet pericia adem̃dandũ tot senioꝵ doc.¬
toꝵqs consensũ aspirare oportet aut
decee. Quã obrẽ etiã si aliqͥd alit̾ in he¬
breis exemplarib in uentt᷑. quã isti po¬
suerunt cedendũ. eẽ. arbitror diuine
dispensacio ni que ꝑeos facta ẽ: ut lib
quos gens uidea cet̾is popłis uł re¬

Expanded text:
digni fide praedicant, singuli cellis etiam digni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in alicujus eorum codice inventum est quod non iisdem verbis eodemque verborum ordine inveniretur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliquid, nedum praeferre audeat? Si autem contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris populis,
Abbreviated transcription (Latin):
iuante memoria possimꝰ ad s̃tere ⁊ disce¬
re ꝙͥ ꝙͣ tanta.ẽ. ius consuetudinis etiã
ad discendũ: ut qui in seripturis scĩs qdã¬
modo nutriti educatiq sunt magii
Mias locutiones mirantur easo mr̃
latinas putent. quã illas quas inserip¬
turis didicer. neq in latine lingue
auctorib reperiuntur. plurimũ
merpittas. collatis codicib iuspec¬
ta atq diseussa: tantũ ab sit fal¬
sitas. Na codicib em̃dandis pͥmitꝰ
debet in uigilare sollercia eoꝵ qui
seripturas diuinas nosse desiderane:
ut em̃datis non em̃dati cedant. exu¬
no dum taxit in terp̃tationis genere
tior: cũ ꝑerspicuitate seutencie. Et la¬
tinis quibus libet em̃dandis greci ad¬
hibeantur. in quib septuaginta inter¬
pretum qd̃ ad uetus testam̃tũ attinet
excellit auctoritas. qui iã ꝑ om̃s ꝑiciorẽ
eccłas. tanta p̾sentia sc̃ĩ sp̃s in t̾p̃tati. ẽẽ.
dicuntur. ut os unũ tot hominũ fue¬
rit. Quisi ut fertur. multiq non in¬

Expanded text:
re et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum merositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere cior cum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, quod ad Vetus Testamentum attinet, excellit auctoritas ; qui jam per omnes peritiores Ecclesias tanta praesentia sancti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non in
Abbreviated transcription (Latin):
horũ u̾ba secufus sit : nisi exeplaria
lingue p̃cedentis legant᷑ in cercũ est.
S tam̃ exutroq magnũ aliquid in si¬
nuatur scientꝰ legentib. Difficile est
eñi ita diu̾sos ase interp̃tes fieri. ut
non se aliqua uiçinitate contingant
Ergo qm in tellectus inspecie semp̃iter.ẽ.
fides uero in rerũ tẽporaliũ qͥbdã elina¬
bulis. quasi lacte alit ꝓaruulos. nunc
aut̃ ꝑfidem ambulamꝰ ñ ꝑspeciem.
Nisi autẽ ꝑfidẽ ambulauerimꝰ. ad speci¬
em ꝑuenire ñ possumus. que ñ transit.
s ꝑmanet. ꝑ intellectũ purgatũ nob̃
eoherentib ueritati ꝓpt̾ea ille ate. Hi¬
bitis. Ille autẽ. Nisi credideritis: ñ in¬
telligetis. Et exambiguo lingue p̾ceden¬
tis. plerumq interpres fallitur. cui
non bene nota sententia.ẽ. & eã signi¬
ficationẽ transfert. que asensu scriptoris
penttus adiena. ẽ. siẽ quidam codices habẽc
acuti pedes eoꝵ ad effinidendũ sangui¬
ne. d ⁊ ꝓͥe em̃. & acutũ apud grecos &

Expanded text:
horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nibitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et
Abbreviated transcription (Latin):
Quia & xp̃s resurrexit: & ñ erat inaĩs
p̾dicatio eoꝵ. qui hoc annuntiabunt
Nec fides eoꝵ qui hoc crediderant. sed
ista falsa uerissime conectebant᷑ illi
sentencie qua dicebat᷑ ñ. ẽẽ. resurre¬

Expanded text:
quia et Christus resurrexit, et non erat inanis quia et Christus resurrexit, et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eoruista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
consenste. Uerũ eñĩ erat ex parte: uł
eo ipso qd iste in sidiosus. ille simplex
erat. Ium iste addidit. Ego autẽ homo
sũ: hoc quoq cũ ab illo accepisset: con¬
clusit dicens. Tu gͥ ñ. es homo. Quod
genus captiosarum conclusione. serip¬
tura quantũ existimo detestatur illo
loco ubi dictum ẽ. qui sophistice loqͥt᷑
odibilis. ẽ. Quãꝙͣ etiã sermo ñ captio¬
sus. sed tam̃ abundancius ꝗͣ grauitatẽ
decet uerboꝵ ornamenta consectans so¬
phisticus dicit᷑. Sunt etiã uere cõnexio¬
nes ratioͣnationis falsas habentes senten¬
tias. que consecutt᷑ errorẽ illius cũ que
agt᷑e. Que tamen ad hoc un feruntur
abono & doto homine: ut inhis eru¬
bescens ille cuiꝰ errorẽ consequntur.
eundẽ relinqͣt errorẽ. quia si ineodẽ
manere uoluerit: necesse ẽ. etiã illa
que damnat tenere cogat᷑. Non enĩ
p̾dicatio nr̃a. in anis. ẽ. & fides nr̃a: &
deinceps alia que omnino falsa sit̃t:

Expanded text:
consensit, verum enim erat ex parte, vel consensit, verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat: tum iste addidit: Ego autem homo sum; hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est. Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet verborum ornamenta consectans, sophisticus dicitur. Sunt etiam vere connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur. Quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cujus errorem consequuntur, eumdem relinquant errorem, quia si in eodem manere voluerit, necesse est ut etiam illa quae damnat tenere cogatur. Non enim praedicatio nostra, inanis est et fides vestra: et deinceps alia quae omnino falsa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
artifex menbra mouet inoꝑandã iusi
pͣteritoꝵ memoriã cũ futuroꝵ expec¬
tatione cõtexat. Harũ aut̃ cogicio
tenuit̃ in ipsa humana utta cursicy
usurpanda÷: ñ adoꝑandũ nisi forte
officium aliqͦd cogat̾. de quo nunc
non aginus: s ad udicandũ ne om¬
nino nesciamis qͥd scriptura uelit
in sinuare cũ de his artib aliqͣs figu
qu̾e ñ ad corporis sensus. s ad rationẽ
animi ꝑtinent: ubi disciplina regnat
disputationis & numeri. S dispitta¬
tionis disciplina. ad omia genera ques¬
tionũ que in litt̾is scĩs sunt penitrã¬
da & dissoluenda plurimũ ualet: tan¬
tũ ibi cauenda .ẽ. libido rixandi &
pueris quedã ostentatio decipiendi ad¬
uersarium.Sunt enĩ multa que
appellant᷑ sophismata false cõclusio¬
nes rationũ. & plerũcy ita ueras
imttantes ut ñ solũ tardos s ingeni¬
osos etiã minus diligent̾ atcentos deci¬
piaut. ꝓposuit enĩ quidẽ. dicens ei cũqͦ
loquebatur. Qd̾ ego sũ: tu ñ es. Ae ille

Expanded text:
et in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas figquae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi discdisputationis et numeri. sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ualet; tantum ibi cauenda est libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. sunt enim multa, quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. proposuit enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego su
Abbreviated transcription (Latin):
in telligimꝰ pecus: qd̾ isto nomine appel¬
lari solet. S rursus ꝑ illud pecus. in¬
telligimꝰ euangelistã: quã significaute
scriptura. interp̃tante apoło dicens.
Bouem triturantẽ: ñ in frenabis. Con
est. linguarum cognicio. Et latine qͥdẽ
lingue homines quos nunc instruendoᷤᷤ
suscepimꝰ duab aliis ad scripturarũ
diuinarũ cognicionẽ opus habent. he¬
brea scilicet. ⁊ greca. ut ad exemplaria
p̃cedencia recurrat᷑. siqũa dubitationẽ
acculerte. latinoꝵ in terp̃tũ in finita
uarietas. quaquã & hebrea u̾ba non

Expanded text:
intelligimus pocus quod isto nomine appelintelligimus pocus quod isto nomine appellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura, interpretante Apostolo, dicens, Bovem triturantem non infrenabis . Cum remedium est linguarum cognitio. Et Latinae quidem linguae homines quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, Hebraea scilicet et Graeca, ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interpretum infinita varieta
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ. Deqͥb: libro suꝑiore tractaui¬
mus. Tum uͦ facta quadam familiaritate
cum ipsa lingͣa diuinarũ scripturarum
in ea que obscura sunt aperienda ⁊ discu¬
cienda ꝑgendũ est: ut ad obseuriores lo-¬
eueiones illustrandas. demanifestioribus
sumantur exempla: & quedã certarum
sentenciarũ testimonia dubutationẽ in¬
certis auferant. Inquare memoria ua¬
let plurimũ: quesi defuerit: ñ potest
telliguntur que scripta sẽ. si aut igno¬
tis. aut ambiguis signis obteguntur
Sunt autẽ signa: uł ꝓpͥa. uł translata
Propͥa dicunt᷑: cũ his reb significandĩ
adhibentur. ꝓpt̾ quas suite instituta
sic̃ dicimꝰ. bouem cũ in telligimꝰ pecꝰ.
qd̃ om̃s nob̾cũ latine lingue homines:
hoc nomine uocant. Translata fẽ: cũ
⁊ ipse res quas ꝓpͥis u̾bis significamꝰ. ad
aliqͥd aliud significandũ usurpantur.
Sic̃ dicimꝰ bouem. & ꝑ has duas sillabas

Expanded text:
ritatem, de quibus libro superiore tractaviritatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest telliguntur quae scripta sunt, si aut ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa propria vel translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus bovem, cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas
Abbreviated transcription (Latin):
apłi epłis. ad romanos. ad chorintios.
duab. ad galathas. ad ephͥesios. ad
philippenses. ad thessalonicenses.
duab ad colo senses. adtimotheum
duab. ad ciͥcũ. ad philemonẽ. ad he¬
breos. Petri duab. trib ioħis. una
uide. ⁊ una iacobi. actib apłoꝵ libro
uno. ⁊ apocalipsi ioħis libro uno.
In his omĩb libris tim̃tes dm̃ ⁊ pie-¬
tate mansueti: quer̃ uoluntatẽ dei.
Cuiꝰ oꝑis ⁊ laboris pͥma obseruatio. ẽ.
ut diximꝰ : uosse istos libros. Et si ñ¬
dum ad intellectũ. legendo tamen
uł mandare memorie uł omnino in¬
cognitos ũ habere. D tinde illa que
ineis aꝑte posita sunt. uł p̾cepta ui¬
uendi. uł regulae credendi: sollereuis
diligentiꝰq in uestiganda fc̃. Que tan¬
tao quisq plura in uente: qu̾ato est iun¬
delligentia capacior. In his enĩ que a¬
ꝑte inscripturis posita ft̃: in ueniun¬
tur illa omnia que continent fidem.
moresq uiuendi. sp̃e scilicet atq ca¬

Expanded text:
apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis libro uno.In his omnibus libris timentes Deum et pietate mansueti quaerunt voluntatem Dei, cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, et si nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt, quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentia capacior. In his enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae comoresque vivendi, spem scilicet atque cha
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ alia quoꝵ partim ꝓpt̃ sanctiorẽ auc̃¬
toritatẽ. quãuis interp̾tari potuis¬
sent. seruata.ẽ. Antiquitas: s̃ st̃
am̃ ⁊ alleluia: parti uero in aliã
linguã transferri ⁊i potuisse di¬
cuntur. sic̃ alia duo que posui¬
mus. Sunt enĩ quedam uerba
certarum linguarum que inu¬
sum alt̾uis lingue ꝑint̾p̾tatio¬
nem transire non possint. Eel
maxime int̾iectionib accidie:
que u̾ba motũ anum significãt

Expanded text:
 sanctiorem autoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen et Alleluia: partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possunt. Et hoc maxime interiectionibus accidit, quae verba po
Abbreviated transcription (Latin):
agator: qui primo totas leg¬
erit. notasq habuerit. et sin¬
ondũi intellectu: ĩa tam lectio¬
ne dũtaxat easq appellant᷑
canocͥe.Nam cecerai securi¬
us leget fide ueritatis instr¬
uctꝰ nep̃ occupent in becillũ
annñu. et pieulo sis m̃clatii
atq phantas maticis eluden
ces p̃iudicent aliquid contr¬
a saña intelligentiã. Incano¬
nicis aut scripturis. eccłãru
catholicoͣꝵ qua plurim̃ũ an¬
ctoritatẽ s̃equatur. Iñt quas
ĩane illȩsint : quȩ apłicaĩ s̃ede¬
s hab̃e et epłai accipere me¬
ruerurnt. Teu̾bit igitur hu¬
nc modũ iuscripturũ canom¬
cũ. ut eaĩ quȩ ab om̃ib accipi¬
ũtur ecclesĩis catholicis: p̃po¬
nat eis quas quidã non accinNt.
Inen uͦ que non accipiuntur a
dom̃ib : p̃pouat cas quas plu¬
res grauioreiq accipiunt. eñ
quas pautiores imnorri q aucto¬
recatis eccłȩ tenent. Siaut̾e alias
inuenerit apluribus alias agraui¬

Expanded text:
agator, qui primo totas legagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae. Nam caeteras securius leget fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmtes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, ecclesiarum catholicarum quamplurimam auctoritatem sequatur, inter quas sane illae sint, quae apostolicas Sedes habere et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravi
Abbreviated transcription (Latin):
toritatẽ recipi meruer᷑. in ter ꝓpheti¬
cos numerandi st̃. Reliqͥ st̃ eoꝵ libri.
qui ꝓpͥe ꝓphete appellantur. Duode¬
cim ꝓphetarũ libri singuli: qui co¬
nexi sibimet q̃m nunqũa se iuncti
sunt ꝓ huno habentur. Quoꝵ ꝓpheta¬
rum nomina sitt hec. Osee. lo hel. amõ.
ablias. lonas. Micheas. Naũ. abbaeue.
S ophonias. aggeus. ⁊ acharias. Ma¬

Expanded text:
toritate recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui proprie prophetae appellantur, duodecim prophetarum libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur. Quorum Prophetarum nomina sunt haec: Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ciauis dedte eccłe sue: ut que solueret
intra coluita eent. in celo. que ligaret ii
rorra ligata eent & incelo. so cisicet ut qͥs¬
quis in eccła eiꝰ dimita sibi peccata ñ cre¬
deret᷑: ñ ei dimitterent᷑. Quis qͥs autẽere.¬
deret. seq ab his correctus au̾teret: ineidẽ
eccłe gremio constitutus. eadẽ fide ateħ
correctione sanaret᷑. Quis qͥs eñi ñ cre¬
dit dimitti sibi posse peccata: fit det̾ior
desꝑando. quasi nichil illi meliꝰ ꝙͣ malũ
ẽẽ. remaneat ubi de fructu sue con¬
uersionis infidus est. Iã uͦ siẽ animi
lictio que sit penttendo: sic etiã corpo¬
ris mors. ẽ. animationis pristine re¬
solucio. Et quomͦ animꝰ post pentt̃e¬
ciã. qua pͥores mores ꝑditos int̾untt.
reformatur in meluis: sic etiã corpꝰ
post istã mortẽ qu̾a uinculo peecati
om̃s debemꝰ. credendũ & sꝑandũ
est resurrectionis tẽpore in meluis
commitari: ut ñ caro & sanguis reg¬
nũ dei possideat. qd fieri non potest.

Expanded text:
claves dedit Ecclesiae suae, ut quae solveret in terra, soluta essent in coelo; quae ligaret in terra, ligata essent et in coelo : scilicet ut quisquis in Ecclesia ejus dimitti sibi peccata non crederet, non ei dimitterentur; quisquis autem crederet, seque ab his correctus averteret, in ejusdem Ecclesiae gremio constitutus, eadem fide atque correctione sanaretur. Quisquis enim non credit dimitti sibi posse peccata, fit deterior desperando, quasi nihil illi melius quam malum esse remaneat, ubi de fructu suae conversionis infidus est. CAPUT XIX.-- lictio, quae fit poenitendo; sic etiam corporis mors est animationis pristinae resolutio: et quomodo animus post poenitentiam, qua priores mores perditos interemit, reformatur in melius; sic etiam corpus post istam mortem, quam vinculo peccati omnes debemus, credendum et sperandum est rcommutari, ut non caro et sanguis regnum Dei possideant, quod fieri non potest;
Abbreviated transcription (Latin):
s cogitare pociꝰ ⁊crelẽ iel ẽe. me-¬
lateat: qđ iel qđ nos ꝑ nos ipsos
sape possumꝰ. post istos luos graᷤ¬
dus timoris atq pietatis: ad t̾ciũ
uenit᷑ scientie gralũ. ele qͦ nune
agere institui. Hã in eo se exereae
omĩs diuinarũ scripturarum
stucliosiꝰ. nehil meis aliuel in¬

Expanded text:
ogitare potius, et credere id esse melateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. Post istos duos gradus timoris atque pietatis, ad tertium venitur scientiae gradum, de quo nunc agere constitui. Nam in eo se exercet omnis divinarum Scripturarum studiosus, nihil in eis aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
ta qͥ orportune potuit ꝑ orbem
t̾rarũ disseminuri. ꝑ uarias in-¬
terpͣtũ linguas longe lateq dif-¬
fusa. innotesceret gentib ad
salutẽ. Quã legentes niehil aliuꝰ
appetunt. quã cogitationes uo¬
luntatẽq illorũ. a quib conseri¬
pta ẽ. inuenire: ⁊ ꝑ illas uolu¬
ntatẽ dĩ secłm quã tales hoĩes
locutos credimꝰ. Seed multis et
multiplicib obscuritatib et
ambiguitatib elecipiunt᷑ qui
temere legͣnt : aliuel palio sen¬
tientes. Quib clã aut̃ locis. quid
uł falso suspieent᷑. non inuenuiñ.
simã caliginẽ obelueuN. ođ totũ

Expanded text:
ta,» qua opportune potuit per orbem ta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt: simam caliginem obducunt. quod totum
Abbreviated transcription (Latin):
uit qđ doluit. ⁊ qd̾ mulier tange¬
ndo fimbriã uestimenti eiꝰ sal¬
ua facta ẽ : non niehil signifiea.
Seel in numerabilis multitudo
signoꝵ quib suas cogitationes
nudãthoi̾es exer̃: inu̾b̾ constͣuta ẽ. Nã
illa signa om̃ia. qͥoꝵ gen̾a breui¬
ter attigi : potuit u̾bis enume¬
rare. uerba uͦ illis signis nullo
mͥ possũ. Sed quia uerberato ae.¬
re statim transeunt. nec duitiꝰ
manent. ꝗͣ. sonãta : instituta st̃
ꝑlittãs signa u̾boꝵ. Ita uoces oc¬
cłis ostenelunt᷑. non ꝑ se ipsas:
sed ꝑ signa queclã sua. Ista sign᷑
igit᷑ non potuerͣ conmunia e̾ȩ.
om̃ib gentib. peccato quoelã
clissensionis. humane: eũ ael se
quis que pͥncipatũ rapit. Cuiꝰ
suꝑbie signũ ẽ. erecta illa tur-¬
ris in celũ: ubi hol̃es impii. non
solũ aĩos s etiã uoces dissonas ha-¬
bere meruer̃. Ex qͦ factũ ẽ ut
etiã seriptura diuina qua totis
morbis humanarũ uoluntatũ
subuenit᷑. ab una lingua ꝓst. fec¬

Expanded text:
vit quod voluit, et cum mulier tangendo fimbriam vestimenti ejus salva facta est, nonnihil significat. Sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectũ sane. qͥantũ in hac ui.¬
ta potest. Nã inconparatione
future uitȩ : nulliꝰ iusti et
scĩ ẽ: uita ista ꝑfecta. Ieleo
manent inquit fides. spes.
caritas .tͥa. hee. Maior autẽ
horũ. caritas : quia ⁊ cũquis¬
q adet̾na ꝑuenerit. luob
istis clececlentib caritas au-¬
ctior & certior ꝑmanebit.
Qua ꝓpt. cũ qͣisq cognouerit
finẽ p̃cepti ee̾. caritatem cle
corde puro. ⁊ conscientia bo
na e non fieta : ome̾m intel¬
lectũ diuinarũ scͥpturarũ.

Expanded text:
perfectum sane, quantum in hac viperfectum sane, quantum in hac vita potest; nam in comparatione futurae vitae, nullius justi et sancti est vita ista perfecta; ideo manent, inquit, fides, spes, charitas, tria haec, major autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit, duobus istis decedentibus caritas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognouerit finem praecepti esse caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, omnem intellectum diuin