comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consensu coniuges dici adhuc nen
possunt. E ec enim & fornicants
&e adulterantes faciunt. a quib ar¬
iugalis castimonie nomen procis
abesie cognoscitur. E rgo aliud ills
est. cuius consensus inter masciti
&& feminam coniugium sadat.
Foc auten quid esse dicendum iͥ
nisi societas illa quam ds creator
a principio inter masculum &
feminam instituit. quando mulie¬
rem de latere uiri formatam cidẽ
sociauit . Quia enim socia data
est non ancilla. aut domina. idet¬
medio fuerat ꝑducenda. Sicasa
capite fieret. de sumo fieret. & ui¬
bartur ad dominationem ertata. Si
Iutem de pedib fieret. de uno ficret.
e uideretur ad seruitutem subitien¬
da: ꝓpterea de medio facta est. ut ad
ꝑqualitatem sotietatis facta ꝓbaretur.
In hoc tamen quo damodo inferior
ipso. quia facta est dde ipso. ut adipsũ
semper quasi ad princirium rͣespice¬
rt. & ei indiuidue adherendo. ab ca
sc que adinuineem constaret debebat

Expanded text:
consensu conjuges adhuc dici non consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, cujus-consensus inter masculum et feminam conjugium sacrat. « Hoc autem quid esse dicendum est, nisi societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia data est, non ancilla, aut domina; idcmedio fuerat producenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probaretur. In hoc tamen quodammodo inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo seđm iudicium ȩcclesie
legiptimum esse possit. quod scdł̃m
iudiqium diuinũ legiptimum non
eego quidem utrunq legiptimũ
esse puto. id cirro tamen scđm iu¬
dicium xcclesie specialiter legiptimũ
dici. quia scđ̃m iudicium xcclesie
nichil in eo est pro quo legiptunũ
dici non debeat. sca scđłm diuinũ
iudicium aliquid in eo est. quod
uon esset. hoc est quia aliquid
in eo est ecclesie quidem occultũ
sed deo notum. Quod si similit
ecclesiȩ manifestum esset. conu¬
gium legiptimum non esset. Nũc
autem ꝑ ignorantiam excusatur.
ut ex co ipso tam apud đm quam
apuc homines legiptinum sit
quam diu ignoratur. quia apud ho¬
mines quidem nichil ineo repichen¬
ditur. apud dm̃ autem quod repni¬
hensibile est. & si culpam habear
confusionem. tamnen reprobatios
non imputaturꝰ. Has quidem pe
autem legiptimum illum esse pi¬
tamus. qui ad hoc fit. ad quod fi¬
cri debet. Hani qui ad solam en¬
nis comixtinem consentiunt. pa

Expanded text:
quomodo secundum judicium Ecclesiae quomodo secundum judicium Ecclesiae legitimum esse possit quod secundum judicium divinum legitimum non est; ego quidem utrumque legitimum esse puto. Idcirco tamen secundum judicium Ecclesiae specialiter legitimum dici; quia secundum judicium Ecclesiae nihil in eo est pro quo legitimum dici non debeat, sed secundum divinum judicium aliquid in eo est, quod n esset. Hoc est quia aliquid in eo est; Ecclesiae quidem occultum, sed Deo notum. Quod si similiter Ecclesiae manifestum esset, conjugium legitimum non esset. Nunc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines quidem nihil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est et si culpam habeat, ad confusionem tamen reprobationis non imputatur. Et has quidem perautem legitimum illum esse putamus qui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qui ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali
Abbreviated transcription (Latin):
trimonio. seđm iudiqium ccelesie uel
legiptune facto. nequaquã tollere pos¬
sit quin legiptinum appelletur. N
mͥ ergo quis fic̃m & sororem opponat.
aut cetera qusmedi. in quib ratio igno¬
rantie excusationem non admittit.
Hon ꝑmittimtur in eiismo di offenside¬
re quos in eo quod facrunt. iguoran¬
tia idebet excusare. F orroris sunt
facta eiusmodi. non rationis. in quib
& si ignorantia fuerit. uerccundia
tamen & puilieiela cenfusionem ñ
euadit. Aliud est de illis loqui de qͥb
dicit apostolus. temptatio non app̃¬
hendat uos nisi humana. In quib
enim humanum est errare. in ill is
potest crroris iguerantia culram
ercusare. Sie ergo logiptimas ꝑsonas
scd̃m iudicium eclesie appellandã
putamus. in quib nulla causa
eristat. ꝓqua aut iuste prohiberi
possit quod faciendum est. aut cũ
factum fuerit infirmari. et quã¬
diu quidem sic est. legiptimũ essẽ
quod est. Si quis autem interroget

Expanded text:
trimonio secundum judicium Ecclesiae trimonio secundum judicium Ecclesiae legitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur in ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignorantia debet excusare. Horroris sunt hujusmodi facta non rationis, in quibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas personas secundum judicium Ecclesiae appellandas putamus in quibus nulla causa exstat pro qua aut juste prohiberi possit, quod faciendum est, aut cum factum fuerit infirmari. Sed quandiu quidem sic est, legitimum esse dicitur quod est. Si quis autem interroget
Abbreviated transcription (Latin):
quia illicite fit. quoniã quod fit. sieri
omiino dicendum est. quamuis in eo
quod sic fit. male fieri recte tlicatur. Si
iutem quod fit. & quod illicite fit fieri
quidim seiatur. illicite autem fieri ne¬
suatur. potest quidem ionorantia culp̃a
imnpatare. aut excusare. ut factum ligip¬
timum constet. in eo quod fit. quãuis
fiuri non possit. ut repi chensibiliter
nen fiat in eo quod sic fit. Si ergo filii
sał iliquid ligiytimi sunt. scđ̃m aliqͥd
liptina est & copula exqua iunt.
Uuos si copula ipsa scđm aliquid lcgiy¬
tina niet diecitur. non michi apparet
quare nen etiam sedm idipsũ coniuigi¬
um merito nominetur. Non est erũ
magna contentio de nomine. ubi dẽ
ucritate idem sentitur. E xcetis ergo
qusme di caisis. in quib ud ꝓpter er¬
rorem. uel ꝓpter turpitudinẽ pudict¬
cie consulendum uidetur. in cetcris
omnib hoc sentienilum puto. Q uod
si in aliqua forte per iguorantiam ef¬
ienditur. quandiu quidem latet ma¬

Expanded text:
quia illicite fit; quoniam quod fit fieri quia illicite fit; quoniam quod fit fieri omnino dicendum est, quamvis in eo quod sic fit male fieri recte dicatur. Si autem quod fit et quod illicite fit fieri quidem sciatur, illicite autem fieri nesciatur, potest quidem ignorantia culpam temperare aut excusare, ut actum legitimum constet in eo quod fit? quamvis facere non possit, ut irreprehensibiliter non fiat, in eo quod sic fit. Si ergo filii secundum aliquid legitimi sunt, secundum aliquid legitima est et copula ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid legitima recte dicitur, non mihi apparet quare non etiam secundum idipsum conjugium merito nominetur. Non est enim magna contentio de nomine, ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi causis, in quibus vel propter horrorem vel turpitudinem, pudicitiae consulendum videtur; in caeteris omnibus hoc sentiendum puto quod si in aliqua forte per ignorantiam offenditur, quandiu quidem latet ma
Abbreviated transcription (Latin):
sio precepti. Cum autem constans ase
iqperit quod ꝓhibitum est constari
deinceps aut ratum esse non potis
quod factum est. quia quod mnanifilte
contra preceptionem agitur uel legipti¬
mum. aut uerum esse non iudicatur.
Erunt fortasse qui existiment igneran¬
tiam nen tamen facere posse ut pro ca
coniugium appellari debeat. inter
buiuseemodi personas quib matrime¬
nis copula iuste piohibctur. si causa
que latet cognosceretur. E go illes
marieio quid sentieudum sit de filiis
huusinedi copula pro crcatis. utrum¬
uil logiitimi uit inlegiptimi sint iudi¬
andi. quod si durum uidetur. ut id¬
cureo nilii logptims dicantur. quia pa¬
ures icsm causam aliquam latentem
illiciti. si dim iudicium autẽ & confessio¬
nem xelesie legiptime fuerunt copulati
sonꝙͥ̃dant uecese est copulam illam ce
qua procreati sunt. quamdiu quidem
causi latuit legiptimam fuisse ctiam
si iuste illicitam fuisse causentur. Non
uum omine quod illicite fit. ideo ñ fit

Expanded text:
sio praecepti. Cum autem constans est sio praecepti. Cum autem constans est coeperit quod prohibitum est, constare deinceps aut ratum esse non potest; quod factum est, quia quod manifeste contra praeceptionem agitur, legitimum aut verum esse non judicatur. Erunt fortassis qui existiment ignorantiam facere tantum non posse, ut pro ea conjugium appellari debeat, inter ejusmodi personas, quibus matrimonii copula juste prohiberetur, si causa quae latet cognosceretur. Ego illos interrogo quid sentiendum sit de filiis ex hujusmodi copula procreatis, utrum legitimi an illegitimi sint judicandi. Quod si durum videtur, ut idcirco filii illegitimi dicantur; quia parentes secundum causam aliquam latentem illicite, secundum judicium autem et concessionem Ecclesiae legitime fuerunt copulati: concedant necesse est copulam illam ex qua procreati sunt, quandiu quidem causa latuit, legitimam fuisse, etiam si juste illicitam fuisse causentur. Non enim omne quod illicite fit, ideo non fit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut uon fiat. nai cum factum fuerit
inifirmari potest. ut non consistat.
Qued enim omnino occultum est
quantum ad iudicium ecclesiȩ non
esse duendum: quia ad efficiendum
aliquid. uel impediendum. non differe
al ic quod non est. Prima autem
institutio duas tantuna personas .i.
patrem & matrem a contractũ ma¬
trimenii ubi hominẽ ut adherere pos¬
sit urori sue patrem & matrem re¬
licturum esse asseruit dicens. ꝓpter hoc
redinquet homo patrẽ &e matrem
& alherbit uxori sue. Manifestum
est autem quia non requiruntur ai
hec qui relinquuntur. ꝓpter hoc has
g duas personas solas prima instititio
dam personas alias. siue ad decorem n¬
ture. siue ad puditicie augmentũ. & s¬
tune cepit esse ex prohibitione illicitĩ
quod suerat ex natiuira concessum. U
quidem si non culpabiliter ꝓhibitio
ignoratur. in transgressione i gnorãtu
excusotur. noe prohibetur uirtus lace¬
menti. quamdiu non patet transqrtl¬

Expanded text:
ut non fiat, neque cum factum fuerit ut non fiat, neque cum factum fuerit infirmari potest, ut non consistat. Quod enim omnino occultum est, quantum ad judicium Ecclesiae, non esse dicendum est, quia ad efficiendum aliquid vel impediendum non differt ab eo quod non est. Prima autem institutio, duas tantum personas, id est patrem et matrem a contractu matrimonii excepit, ubi hominem ut adhaerere possit uxori suae patrem et matrem relicturum esse asseruit, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori suae . Manifestum est autem quod non requiruntur ad hoc, qui relinquuntur propter hoc. Ilas ergo duas personas solas prima institutio alias personas sive ad decorem naturae, sive ad pudicitiae argumentum. Et extunc coepit esse ex prohibitione illicitum quod fuerat ex natura concessum. Ubi quidem si non culpabiliter prohibitio ignoratur in transgressione ignorantia excusatur. Nec prohibetur virtus sacramenti quandiu non patet transgres
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enim post peccatum copula
carnis in coniugio admittitur. in¬
dugͥentie magis est oe compassionis.
ne uitium concupiscentiȩ quod in
humana carne post peccatum radi¬
cauit. turpius in omnem exceslum
proflueret. si nusquam licite excipi
potuisset.
niendo putauer᷑¬
ut dicerent coniugiũ consensum
masculi & femine indiuidualem
uite consuctudinem retinentem¬
Cui diffinitioni legiptimum adiungere
oportet. quia sire censensũ masculi oe
semins legiptimus. hoc est legiptime. &
inter personas legiptimas factus non
fuerit. coniugium in es conserari non
potest. Legiptimas autem personas
dicimus. in quib aliqua rationabilis
causa demonstrari non potest. quare
coniugu pactum mutuo firmare ñ
possit. Ideo autem dico. in quib ratio¬
nabilis causa demenstrari non potest.
quia & si forte ist. sul occulta & lateñ.
&e noudum iudicio ecelesie cõprobata
quantum ad iudiqium ecclelie syetat
pactum coniugale neq prohiberi potest.

Expanded text:
Quod enim post peccatum copula Quod enim post peccatum copula carnis in conjugio admittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana carne post peccatum radicavit, turpius in omnem excessum proflueret, si nusquam licite excipi potuisset.niendum putaverut dicerent « conjugium esse consensum masculi et feminae individualem vitae consuetudinem retinentemCui diffinitioni « legitimum » adjungere oportet; quia si consensus masculi et feminae legitimus, hoc est legitime et inter personas legitimas factus, non fuerit, conjugium in eo consecrari non potest. Legitimas autem illas personas dicimus in quibus illa rationabilis causa demonstrari non potest, quare conjugii pactum mutuo firmare non possint. Ideo autem dico in quibus rationabilis causa demonstrari non potest, quia etsi forte est, sed occulta et latens et nondum judicio Ecclesiae comprobata, quantum ad judicium Ecclesiae spectat pactum conjugale neque prohiberi potest
Abbreviated transcription (Latin):
inter dm ce hominem est cuns id
quod in coniugio inter masculũ &e fe¬
minã constat sacramentum & imago
ast. Et forte ut expressius ilicatur. ip¬
sa secietas que exterius in coniugio
pacto federis seruatur. sacramentũ
ał. xx ipsius sacramenti res est di¬
latio mutua animoꝵ. que ad inui¬
ien in societatis o federis coniugalis
uinculo custoditur. & ͤ ipsa rursũ
dilectio qua masculus oo femina in
saititate coniugii animis ununtur
sucramentum est & signum illius
alationis qua ds̃ rationali aĩe intͦ
ꝑ infusionem gratiȩ suȩ. & spiritus
sui participatione coniungitur. Co¬
pula gͥ carnis quȩ ante peccatum
in coniugio offiqum fuit. & post
peccatum in codem ꝓ remedio conces¬
sa est. sic utrobiq coniugio achungi¬
tur. ut coniugiuĩ ipsa sit. non cõiugi¬
um ex ipsa. Nam &e ante ipsam
coniugium uerum est. & sine ipsa
sauctum esse potest. tunc quidem
si illa non adesset infructuosius. nẽ
autem si illa non affuerit sincerius.

Expanded text:
inter Deum et animam est, cujus id inter Deum et animam est, cujus id quod in conjugio inter masculum et feminam constat, sacramentum et imago est. Et forte ut expressius dicatur ipsa societas et quae exterius in conjugio pacto foederis servatur sacramentum est, et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem in societatis et foederis conjugalis vinculo custoditur. Et haec ipsa rursus dilectio, qua masculus et femina in sanctitate conjugii animis uniuntur, sacramentum est; et signum illius dilectionis uqa Deus rationali animae intus per infusionem gratiae suae et spiritus sui participationem conjungitur. Copula igitur carnis quae ante peccatum in conjugio officium fuit, et post peccatum in eodem pro remedio concessa est; sic utrobique conjugio adjungitur, ut cum conjugio ipsa sit, non coum ex ipsa. Nam et ante ipsam conjugium verum est, et sine ipsa sanctum esse potest: tunc quidem si illa non adesset infructuosius, nunc autem si illa non affuerit sincerius.
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur. Sed coniugium ut dicũ
est sacramentum est illius sotierats
que in spiritu est. inter dm̃ & ans¬
mam. officium uero coniugii sacram̃¬
tum est illius societatis quȩ in cas¬
ne est inter xp̃m & ecclesiam. Sirii¬
tum inquit. erunt duo in carne
una. Et si duo in carne una. iam
non duo sed una caro. F oc est sacia¬
mentum quod ait apostolus. mag̃
num in xp̃o oe in ȩcclesia. Nl quod
sacramentum pertinere non pottsl
mulier. cum qua noscitur non fuisse
urnale cõmertium. Potest tamen
partinere ad aliud sacramentũ non
magnum in xp̃o oe ecclesia. sed maiꝰ
in do ce anima. Quid enim  Si
magnum est quod in carne est. mag
num est. imme multo maius qͣuod
in spiritu est. Caro inquid nichil
predest. spiritus est qui uiuificat.
Si gͦ magnum est quod in carne
ast. maius utiq est quod in spirit
est. Si recte per scripturam scãm
ds̃ sponsus dicitur. & anima ratio¬
nalis sponsa uocatur. aliquid ꝓfecto

Expanded text:
cognoscitur. Sed conjugium, ut dignum cognoscitur. Sed conjugium, ut dignum est, sacramentum est illius societatis quae in spiritu est inter Deum et animam. Officium vero conjugii sacramentum est illius societatis quae in carne est inter Christum et Ecclesiam. Scriptum est enim: Erunt duo in carne una ; sed si duo in carne una, jam non duo sed una caro. Hoc est sacramentum quod ait Aponum in Christo et in Ecclesia , » ad quod sacramentum pertinere non potest mulier, cum qua noscitur non fuisse carnale commercium: potest tamen pertinere ad aliud sacramentum, non magnum in Christo et Ecclesia, sed majus in Deo et anima. Quid enim? Si magnum est quod in carne est, magnum non est in uno multo majus quod in spiritu est. « Caro, inquit, nihil prodest, spiritus est qui vivificat . » Si ergo magnum est quod in carne est, majus utiqueest. Si recte per Scripturam sanctam Deus sponsus dicitur, et anima rationalis sponsa vocatur, aliquid profecto
Abbreviated transcription (Latin):
uiget tam̃ ordo caritatis. Item in
nuptiis plus ualet sacramenti sanc¬
titas. quam fecunditas uentris. Un¬
de quidam non intelligentes hoc qͦd
dictunᷤ. illa mulier non potest perti¬
nere ad xp̃i & ȩcclesiȩ sacram̃tum
cum qua noscitur non fuisse carnale
cõmertium. existimant sacram̃tũ
conugu elle non posle. tibi carnalis
cõmixtio non fuerit. Nesciunt enim qͥd
officium coniugi in carnis comixtioe
illa quȩ est inter xp̃m & ecdesiam per
carnis susceptione facta est. uiionem
figurat. Propterea ꝗtre xp̃i &e ecclesi
sacramentum esse non possit. ubi q̃¬
mertium carnale non fuerit. conu¬
gium tam̃ uerum. & uerum conu¬
ai sacramentum esse. etiam si carnal
cõmertium non fuerit subsecutum.
Imino potius tanto uerius &e sanct¬
us esse. quanto nichil in se habet uni¬
de castitas crubescat. sed unde canta
glorictur. Nam &e ipsum coniugui
sacramentum est. sicut & ipsum
offiqui coniugii sacramentum esst

Expanded text:
viget tamen ordo charitatis. Item: In viget tamen ordo charitatis. Item: In nuptiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris. Unde quidam non intelligentes hoc quod dictum est: illa mulier non potest pertinere ad Christi et Ecclesiae sacramentum cum qua noscitur non fuisse carnale commercium, existimant sacramentum conjugii esse non posse ubi commistio carnalis non fuerit. Nesciunt enim quod officium conjugii in carnis commistione, illam quae inter Christum et Ecclesiam per carnis susceptionem facta est unionem figurat, proptereaque Christi et Ecclesiae sacramentum esse non possit, ubi commercium carnale non fuerit. Conjugium tamen verum, et verum conjugii sacramentum esse, etiam si carnale commercium non fuerit subsecutum, imo potius tanto verius et sanctius esse, quanto in se nihil habet unde castitas erubescat, sed unde charitas glorietur. Nam et ipsum conjugium sacramentum est, sicut et ipsum officium conjugii sacramentum esse
Abbreviated transcription (Latin):
anime rationalis ty pum portare osten¬
dit. Quaie item insti tͣum sit pͥmo¬
coniugu offitium ipse ds institutor
& ordinator ostendit dicens. Crescite
& multiplicamini & replete terram.
Osficium autem coniugii. hoe est car¬
nis comixtionem ante peccatum ñ
ad remedium insirmitatis. sed ad
multiplicotionem prolis institutũ¬
esse. post peccatum autẽ idipsum ad re¬
mecdium infirmitaus concessum augu¬
pitudinis recte onestat& nuptiaꝵ.
excipitur. ut quod sanis esset officiũ
sit egrotis remedium. Item in coniu¬
gio aliud esse. & alterius rei sacramen¬
tum esse ipsum coniugium. & ahud
esse ce alterius esse rei sacramentum
libro de bono coniugali testatur diceñ.
Inconugio aliquid boni esse uidetur.
non solum ꝓpter ꝓ pagationem filioꝵ.
sid ciam ꝓpt̃ naturalem in diuerlo
sexu sotietatem. Alioquin non dice¬
retur coniugiuni in scnib. si uel a¬
missent filios. uel non genuissent.
in quib & si emarcuit ardor carnis.

Expanded text:
animae rationalis typum portare ostenanimae rationalis typum portare ostendit. Quare item primo institutum sit conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: Crescite et multiplicamini et replete terram . Officium autem conjugii hoc est, carnis commistionem ante peccatum non ad remedium infirmitatis, sed ad multiplicationem prolis institutuesse, post peccatum aut idem ipsum ad remedium infirmitatis concessum beatus Augupitudinis recte honestate nuptiarum excipitur, ut quod sanis esset officium, sit aegrotis remedium. Item in conjugio aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugium, et aliud esse et alterius rei sacramentum libro De bono conjugali testatur, dicens: In conjugio aliquid boni esse videtur; non solum propter propagationem filiorum, sed etiam propter naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin jam non diceretur conjugium in senibus, si vel amisissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
De duplici institutione coniugii & de cau¬
sa institutionis duplici:
Istitutio coniugii duplȩx ist. una
ante peccatum ad offrtium. alia
post peccatum ad remnedium. Iri¬
ma ut natura multiplicaretur
sida ut natuia eceiperetur.
uiuum cohiberetur. Prima institutio
ceniugium ꝓposuit in seile dilectionis
ut in eo sacramentum isset sotitatis.
que in spiritu constat inter dm̃ &e ani¬
mam. offitium autem coniugii in con
mixtione cainis ꝓposuit. ut in cosacra¬
mentum aset sotictatis que in carne
futura erat. inter xp̃m & ecleliam.
Sicunda institutio coniugium in federe
dilectionis lanctiuit. ut per eius bona
id quod in carnis cõmittione infirmitatis
erat. & ililieti excusaretur. Offitium
autem coniugu in cõmixtione carnis
concessit. ut in eo preter generis huma¬
ni multiplicationem generantium
infirmitas exciperetur. Quare autem
institutum sit aniugii lacramentũ
apostolus innuit ubi uirum uniginẽ
lei esse. ac per quodãmodo mulierem

Expanded text:
De duplici institutione conjugii, et de causa institutionis duplici. Institutio conjugii duplex est: una ante peccatum ad officium; altera post peccatum ad remedium. Prima ut natura multiplicaretur; secunda ut natura exciperetur, et vitium cohiberetur. Prima institutio conjugium proposuit in foedere dilectionis, ut in eo sacramentum esset societatis, quae in spiritu constat inter Deum et animam. Officium autem conjugii in carnis commistione proposuit, ut in eo sacramentum esset societatis, quae in carne futura erat inter Christum et Ecclesiam. Secunda institutio conjugium in foedere dilectionis sancivit, ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti, excusaretur. Officium autem conjugii in commistione carnis, concessit ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur. Quare autem institutum sit conjugii sacramentum, Apostolus innuit . ubi virum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
ita quoq mali minus hinc egr ediuntur
quaniuis clampnandi quib lam tam̃ le¬
uiorib penis sedm modum scilicet &.¬
mensuram culpaꝵ disposite. non statim
ad termenta inferui deseendant. De ꝑ frcti
quippe bonis dubium non est. quii cgre¬
dientes statim ad gaudia transeant. Si¬
militer & de ualde malis dubium uon
est. quin exeuntes hine sine mora ad infer¬
ui termenta descendant. De imporfectis
quoq bonis certum est. quod nunc interĩ
quib lam penis. usq ad pleuam uidelicit
rurgationem auenturis gaudis difftrent᷑.
De mperfeetis s̃uc minus malis certum
non est ubi nune suit. douec in tempore
uniuersalis resurrectionis receptis corpo¬
rib ad illa term̃ta desceudant ubi semꝑ
sint. Nam si idento ab illis diferri dicũt᷑.
qui iniuus mali sunt. pottrunt simili
ratione non differri credi. qutia lãpnan¬
di sunt. Quid eium faciat dilatio. ubi
emendatio uel pur gatio esse non potest.

Expanded text:
ita quoque minus mali cum hinc egrediuntur ita quoque minus mali cum hinc egrediuntur quamvis damnandi, quibusdam tamen levioribus poenis secundum modum seu mensuram culparum dispositis non statim ad tormenta inferni descendant. De perfectis quippe bonis dubium non est quin egredientes statim ad gaudia transeant. Similiter etiam et de valde malis dubium non est, quin exeuntes hinc sine mora ad inferni tormenta descendant. De imperfectis quoque bonis certum est quod nunc interim quibusdam poenis usque ad plenam videlicet purgationem a venturis gaudiis differantur. De imperfectis sive minus malis certum non est ubi nunc sint, donec in tempore universalis resurrectionis receptis corporibus ab illa tormenta descendant ubi semper sint. Nam idcirco ab illis differri dicuntur, quia minus mali sunt; poterunt simili ratione non differri credi quia damnandi sunt. Quid enim facit dilatio ubi emendatio vel purgatio esse non potest?
Abbreviated transcription (Latin):
ultini iudicii diem. & scđin aliquid liga¬
ti sunt. in quantum scilicet conscientia
future dampuationis constringẽ ntur.
ramen diuine dispensationis. ab illis
interim maximis gchenne tormentis
larati uacare ꝑmittuntur. De instruo
autem ubi ille eterius ignis paratus ẽ
cruciandis. beatus gregorius in libro
dialogorum testatur hoc uerissimihius
iudicari. ut sicut diximus sub terra
ese credatur. ꝓpter scripturam que di¬
cit. uec ui alo uec interra nec sub terra
iniuentum qui librum siguatum ape¬
rire potuisset. Queri autem non in¬
conuenieuter potest utrum anime
damynandoꝵ. coꝵ sclicet qui ab impii
& suleratissimis quadam uiuendi
mensura in malitia infcriores fuerũt.
egresse a corporib statumm ad iuftrui loca
ab illis grauiorib gtheune torm̃tis.
a dhuc interim difterautur. ut uide¬
licet quẽ admo dum boni qui cum culpĩ
quibusdam mansionib detineantur.
ut nonstatim ad gaudia uloꝵ ascendãt.

Expanded text:
ultimi judicii diem, et secundum aliquid ligaultimi judicii diem, et secundum aliquid ligati sunt, inquantum scilicet conscientia futurae damnationis constringuntur, ramen divinae dispensationis ab illis interim maximis gehennae tormentis laxati vacare permittuntur. De inferno autem ubi ille aeternus ignis paratus est cruciandis, beatus Gregorius in libro Dialogorum testatur hoc verisimilius judicari, ut, sicut diximus, sub terra esse credatur propter Scripturam quae dicit: Nec in coelo nec in terra nec sub terra inventum est qui librum signatum aperire potuisset . Quaeri autem non inconvenienter potest, utrum animae damnandorum, eorum scilicet qui ab impiis et sceleratissimis quadam vivendi mensura in malitia inferiores fuerunt, egressae a corporibus statim ad inferni loca ab illis gravioribus gehennae tormentis adhuc interim differantur, ut videlicet quemadmodum boni qui cum culpis quibusdam mansionibus detinentur, ut non statim ad gaudia coelorum ascendant,
Abbreviated transcription (Latin):
dam culpis. iusti tam̃ . acluitam p̃desti¬
uati exierunt. ad tempus cruciantur.
ut purgentur. cuius locus omnino de¬
terminatus non est. nisi quia multis
exemplis & reuelationib animaꝵꝵ.
ĩ ciusmodi pena positaꝵ. sepenumcre
monstratum est in hoc muncdo illam¬
cerceri. Et fortassis ꝓbabilius erit. ut
in luis potissimum locis singule penam
sustinere credantur. in quib culpam
cõmiscrunt. sicut multis sepe docum̃¬
tis monstratum. Alia uero si qua sut
luꝵ pena ꝵ loca. non facile assiguant᷑.
Pcatus augustinus exempła petri osten¬
dit quomiedo apostate angeli laben¬
tes. in huius mundi ima detrusi sunt.
uiq ad furam in die iudieu ultimant
dampuationem. Nam qued petrus car¬
cerem uocat : aligins inserui. idem pau
ienebraꝵ. harum contra spiritalia ne¬
quitie in cdestib. E unc autẽ car cerem
liginus esse. unde & aerie potestates di¬
cuntur. inquo modo ipsi maligui sp̃s aũ

Expanded text:
sdam culpis, justi tamen et ad vitam praedestisdam culpis, justi tamen et ad vitam praedestinati exierunt, ad tempus cruciantur, ut purgentur, cujus locus omnino determinatus non est, exemplis et revelationibus animarum in ejusmodi poena positarum: saepe nimirum monstratum est in hoc mundo non exerceri illa. Et fortassis probabilius erit ut in his potissimum locis poenam singulae sustinere credantur, in quibus culpam commiserunt, sicut multis saepe documentis probatum est. Alia vero si quae sint harum poenarum loca, non facile assignantur. Beatus Augustinus in epistola Petri ostendit quod apostatae angeli labentes in hujusmodi ima detrusi sunt, usque ad futuram in die judicii ultimam damnationem. Nam quod Petrus carcerem vocat caliginis inferni , id Paultenebrarum harum spiritalia nequitiae in coelestibus . » Hunc autem carcerem, istum esse. Unde et aeriae potestates dicuntur, in quo modo maligni spiritus ante
Abbreviated transcription (Latin):
est. ii qua parte eius. id est utrum intͣ
concauitatem illius. sie extrinsecus
ui aliqua regione ambitus ipsius depo¬
situs sit. quamuis tam̃ uerissimilius
uideatur: infra terram quasi careerem
quenolam. & uilut ergastulum tene¬
braꝵ. collocatum. In hoc inferno dieũt
inextiui guibilem iquem. & qui ut sq̃
ardeat nurrimento non eget. ab initio
mundi demonib eternaliter crucian
dis preparatum. in quo scilicet igne
etiam homines maligni cum demo¬
nib cternam penam passuri sunt
quia in hac uita positi ad culram
conserunt. Ad hanc infernum aninȩ
sceleratoꝵ. acorporib egresse. statim
uita purgati exeunt. sine mora ad
edum. ubi scdm humanitatem
suam iħis xp̃s in dextera patris salet in
gsła. continuo deduei creduntur. sicut
scriptum est. Ubicumq fuerit corpus.
illie congregabuntur aquilȩ. E st autẽ
alia pena poit mortem. que purgatoria
dicitur. in qua bii qui abhae uita cum qͥb¬

Expanded text:
est in qua parte ejus, id est utrum intra est in qua parte ejus, id est utrum intra concavitatem illius sive extrinsecus in aliqua regione ambitus ipsius dsitus sit, quamvis tamen verisimilius videatur: infra terram quasi carcerem quemdam, et vel ut ergastulum tenebrarum collocatur. In hoc inferno debent inexstinguibilem ignem, et qui ut semper ardeat, nutrimento non eget, ab initio mundi daemonibus aetedis praeparatum; in quo scilicet igne etiam homines maligni cum daemonibus aeternam poenam passuri sunt, quia eis in hac vita positi ad culpam consenserunt. Ad hunc infernum animae sceleratorum, a corporibus egressae, statim b hac vita purgati exeunt, sine mora ad coelum, ubi secundum humanitatem suam Jesus Christus in dextra Patris, sedet in gloria, continuo deduci creduntur, sic scriptum est: « Ubicunque fuerit corpus, illuc congregabuntur aquilae . » Est autem alia poena post mortem quae purgatoria dicitur. In qua qui ab hac vita cum quibu
Abbreviated transcription (Latin):
diguum est. ut icis pumantur. in
quib peccauerunt. prius quidem
sine corporib sicut in ipsis ꝑuerse
sunt delectate. postea uero incorpo¬
rib sicut in ipsi ꝑ corpora inique
sunt operate:
ciandis ds penas cor¬
porales preparauit. ita
etiam ad ipsas penas
corporales loca corporalia distincxit
Quia enim ea quȩ foris sunt opera
cius non solum instrum̃ta. sed etiã
docum̃ta esse debent coꝵ quȩ mui¬
sibiliter operatur. ilcirco ctiam¬
corporalib locis. & torm̃ta impioꝵ
& gaudia iustoꝵ distinexit. Iufer¬
uus locus est tormentoꝵ: celum
locus est gaudioꝵ. Bene etenim
locus torm̃toꝵ. deorsum est. &¬
locus gaudioꝵ. sursum. quia &
culpa deorsum premit. & iustitia sursũ
attollit. Maxima tormenta locum in
ino habent: maxima gaudia in sũmo.
Media autem bona & mala in meclio
hoc esł in hoc mundo mixta sunt.
Dicitur inftrnus inferior esse locus. in
imo terre. penis. damnandoꝵ prepara¬
tus. de quo tam̃ certum omnino non

Expanded text:
dignum est ut in eis puniantur in dignum est ut in eis puniantur in quibus peccaverunt, prius quidem sine corporibus, sicut in ipsis perverse sunt delectatae, postea vero in corporibus, sicut in ipsis quae per corpora inique sunt operatae.ciandis Deus poenas corporales praeparavit, ita etiam ad ipsas poenas corporales, loca corporalia distinxit. Quia enim quae foris sunt opera ejus, non solum instrumenta, sed etiam documenta eorum esse debent quae invisibiliter operatur, idcirco corporalibus etiet gaudia justorum distinxit. Infernus locus tormentorum est. Coelum locus est gaudiorum. Bene etenim locus tormentorum est deorsum et locus gaudiorum sursum; quia et culpa deorsum premit, et justitia sursum sustollit. Maxima tormenta locum in infimo habent; maxima gaudia in summo. Media autem bona et mala in medio, hoc est in hoc mundo mista sunt. Dicitur infernus esse inferior locus, in imo terrae poenis damnandorum praeparatus. De quo tamen omnino certum non
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictum est ratione humana inue¬
stigari non possunt. in his mentem
solidemus. que fides dubia non pro¬
bat. quia scilicet peccatrices anime
que culpam non correxerunt in hac
uita. penam habent post hauc
uitam. quȩ licet qualiter ab illis
sentiatur a nobis non intelligatur.
quid uiter est cum non ideo minus
ab illis sentiatur. quamius anobis
non intelligatur: Nichil etenim
refert a quib reb patiantur. sed
quantum patiantur. quia uis do¬
loris non incorm̃to. sed in sensu
patientis consistit. Quid prodest¬
um materia abesset. & patientiũ
tam̃ dolor ꝓpterea minor non esset:S
Utquid igueni uł flãmas tunes. niss
quia uri times: Si uulnera &
plage uon dolerent. quis arma
aut tela timeret .  U ide ergo. qͥa
omuia hec a quib dolor esse potest.
non timentur nisi ꝓpter ipsum dolo¬
rem. Tolle sensum doloris: non est
quod tuncas. Poterat gͦ ds etiam
sine dementis mnaterialib animab
cruciandis sensum doloris dare. sed

Expanded text:
ut dictum est, ratione humana inveut dictum est, ratione humana investigari non possunt, in his mentem solidemus quae fides non dubia probat, quia scilicet peccatrices animae, quae culpam non correxerunt in hac vita, poenam habent post hanc vitam, quae licet qualiter ab illis sentiatur, a nobis intelligatur, quod justum est, cur non ideo minus ab illis sentiatur, quamvis a nobis non intelligatur. Nihil etnim refert a quibus rebus patiantur, sed quantum patiantur, quia vis doloris non in tormento, sed in sensu patientis consistit. Quid enim prodessum materia abesset, et patientium tamen dolor propterea minor non esset? Utquid ignem ac flammam times, nisi quia uri times? Si vulnera et plagae non dolerent, quis arma, aut tela timeret? Vide ergo, quia omnia haec a quibus dolor esse potest non timentur, nisi propter dolorem. Tolle sensum doloris, non est quod timeas. Poterat ergo Deus etiam sine elementis materialibus animabus cruciandis sensum doloris dare, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non sufficit. Propterea illi sensus qui
Oculus longe posita uidet. tactus
uero sentire non potest. nisi in medie¬
tate coniuncta. Si instrumentum
tangendi eque ut uidendi ꝑspicax
esset. eque tactus ut uisus eniinus
constituta perciperet. Quid ergo:
Ubi instrumentoꝵ. diuersitas nul¬
lacrit. quare non omnis equalis
erit. S Ut uidelicet idem sit illie
uidere quod tangere. oe tangere
quod dolere. Ff oc tam̃ non dicit¬
nͥ de illis intelligendum esse. qui idcir¬
co a tormentis affici possunt. quia
hinc ęxeuntes in corruptione uitioꝵ
secum passibilitates fereutur. Nec
tamer quia sensum affici dicimus.
ansme eminus. idcirco inter penas
corporales. c ipsam aniinam. qͣsi
aliqua locoꝵ. spatia collocamus.
quia ipsa que in sui natura nulla di¬
mensione tenditur. ubicumq presens
est. sensu per semetipsam etiam presens
esse ꝓbatur. Quia enam in ipsa non¬
est locus. inter ipsam or locum nul¬
lus est locus. E ec tamen omnia quia

Expanded text:
non sufficit. Propterea illi sensus qui non sufficit. Propterea illi sensus qui Oculus longe posita videt, tactus vero sentire non potest, nisi immediate conjuncta. Si insttangendi aeque ut videndi perspicax esset, aeque tactus ut visus eminus constituta perciperet. Quid ergo? Ubi instrumentorum diversitas nulla erit, quare non omnis sensus aequalis erit, ut videlicet idem sit illic videre quod tangere, tangere quod dolere? Hoc tamen non nisi de illis intelligendum est qui idcirco a tormentis affici pohinc exeuntes in corruptione vitiorum secum passibilitatem ferunt. Haec tamen quia sensum animae eminus affici diximus, idcirco inter poenas corporales et ipsam animam, quasi aliqua locorum spatia collocamus, quia ipsa quae in sui naturam nulla dimensione tenditur, ubicunque praesens est sensu, per semetipsam etiam praesens esse probatur. Quia non in ipsa locus non est, inter ipsam et locum nullus est locus. Haec tamen omnia, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
quod afficrutur. non ne ꝓbabile
omuino est multomagis eas affici
debere. quando illi aquo afficiuntur
in mediate coniunguntur: Tam̃ hoc
ubiq querendum non est. ut quod ere
gistra fidei nr̃e hoc nobis dicit. Quid
amplius querimus:  Suscipiamus.
non contradicamus. Peatus gregori¬
us dicit. Quia in eo ardent. quo se
ardentes uident. Quid sibi uult pir¬
tatis hoc quod dicit. quia animȩ in
hoc ipso ardent. quod ardorem suum
uident. S In reb corporalib non ita
est. ut ardorem sentiat. quicuniq
iguem conspicatur. Que est ergo ui¬
sio illa animȩ. qua sentit omne quod
uidet. uel si non esse hoc certe quod
ad penam uidet . An quia sensus
amine quando ꝑ corpus egreditur.
ideo diuersis modis percipit. quia
per diuersa instrum̃ta percipit. oe ob
hec quedam eminus constituta corpora¬
li sensu nou percipit. quia ail pereipi¬
enda illa iustrumentum corporalis
sensus non sufficit. Ibi enun sensus
deficit: ubi amplius instrumentum

Expanded text:
quod afficiuntur; nonne probabile quod afficiuntur; nonne probabile est omnino multo magis eas affici debere, quando illi a quo afficiuntur immediate conjunguntur? Tamen hoc ubique quaerendum non est, ut quod jubegistra fidei nostrae hoc nobis dicit. Quid amplius quaerimus? Suscipiamus, non contradicamus. Beatus Gregorius dicit quod in eo ardent quod se ardentes vident. Quid sibi vult putatis hoc quod dicit, quod animae in eo ipso ardent quod ardorem suum vident? In rebus aliis corporalibus non est ita ut ardorem sentiat quicunque ignem conspicatur. Quae est ergo visio illa animae quae sentit omne quod videt, vel si non omne, hoc certe quod ad poenam videt? An quia sensus animae quando per corpus egreditur, ideo diversis modis percipit, quia per diversa instrumenta percipit? Et ob hoc quaedam eminus constituta corporali sensu non percipit, quia ad percipienda illa instrumentum corporalis sensus non sufficit. Ibi enim sensus deficit, ubi amplius instrumentum
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc ipso quo dãmodo impassibiles exi¬
animas a corpora¬
lib penis cruciari
non posse. uisi per corpora. & in corpo¬
rib mauentes. Quaypter a corporib
erutas. animas nullas alias penas
sustincre credunt. iisi cas solum. quas¬
uitus conseientia accusatrit irrogat. Sed
uerissime aueteritate sacri loquii. &
aute susceptiouem corporum cruciari.
Si enum demonib qui spiritus sunt
corporalis iguis prtparatus dicitur. qͥd
inirum est si aniide a corporib crute
corporali idie crucientur: Sel quo¬
medo inquiunt animȩ sine corporib
areb corporalib rati possunt: E cc
dicauius. Nescinus quomodo hoc fieri
potest. Nunquid uleo uerum uon
est. quia uos nescimus quomodo c̃¬
Tam̃ quid mirum est si anime extra
corpora patruntur.  Si lod p̾̃tur cũ
cederentur indute. cur non ledlant᷑
si cedantur exũte:S Si affici possũt
quaudo inter ipsas o illos a quib
afficiuntur medium est alud per

Expanded text:
in hoc ipso quodammodo impassibiles exiin hoc ipso quodammodo impassibiles exianimas corporalibus poenis cruciari non posse, nisi per corpora et in corporibus manentes. Quapropter a corporibus exutas animas nullas alias poenas sustinere credunt, nisi eas solum quas conscientia intus accusatrix irrogat. Sed verissime auctoritate sacri eloquii etante susceptionem corporum cruciari. Si enim daemonibus qui sunt spiritus, corporalis ignis praeparatus dicitur, quid mirum est si animae a corporibus exutae corporali igne crucientur? Sed quomodo, inquiunt, animae sine corporibus a rebus corporalibus pati possunt? Ecce dicamus: Nescimus quomodo hoc fieri possit; nunquid ideo verum non est quod nos nescimus quomodo Tamen quid mirum est si animae extra corpora patiuntur? Si laeduntur dum caeduntur indutae, cur non laedantur si caedantur exutae? Si affici possunt quando inter ipsas et illud a quo afficiuntur medium est illud per
Abbreviated transcription (Latin):
porib exute uidere possent. non tam̃
hic nobis aliter uarrart possent. & ma¬
uerent semper occulta illa. nec esset
quod de illis nobis aredeuntib dicerctur
uisi exeuntib & uidentib scłm ista
monstraretur. Utrum autem anime
que hiune amplius non reuersure exe¬
unt scdm hunc modum illa uideãt
aut sentiant omnio dubium est. nsi
quia probabilius uidetur. quod ille
que in corporib uiuentes ꝑ delectatio¬
nem rerum uisibilium corperalib ima¬
giuib asficuntur. acorporib ereuntẽ
in eisdem illie iniaginib tormenta
ratuntur. Neq enim omnino corpo¬
ralen passibilitatem exuunt. quando
corporalium imagnationib adcctatio¬
nis praue usu impressis. obuolute ce
nuolute exeunt Que uero hic
manentes ab eusmodi delectationib
ce cogitationum fantalis. mundare¬
se ac ssoliare studuerunt. illic postino dũ
post quam acorporib egressȩ sueruit. penã
ii cis & tormenta non sentiunt. quia

Expanded text:
poribus exutae videre possent, non tamen poribus exutae videre possent, non tamen hic nobis aliter narrare possent, et manerent semper occulta illa; nec esset quod de illis nobis a redeuntibus diceretur, nisi exeuntibus, et videntibus secundum ista monsquae hinc amplius non reversurae exeunt, secundum hunc modum illa videant aut sentiunt, omnino dubium est, nisi quia probabilius videtur quod illa quae in corporibus viventes per delectationem rerum visibilium corporalibginibus afficiuntur, a corporibus exeuntes in eisdem illic imaginibus tormenta patiuntur. Neque enim omnino corporalem passibilitatem exuunt, quando corporalium imaginationibus delectationis pravae usu impressis obvolutae et involutae exeunt. Quae vero hic manentes se ab eisdem delectationibus et cogitationum phantasiis mundare ac spoliare studuerunt; illic postmodum postquam a corporibus egressae fuerint, poenam in eis et tormenta non sentiunt; quia
Abbreviated transcription (Latin):
S ed dum duceretur. quendam splen
fuisse aiebat. cuntib occurrisse. cũq
ereptum uicelum ad chronum iudi¬
cis duxisse. illicq precib pro irsofu¬
sis. ut uite denuo redderctur obtinu¬
isse. Ibi se multa milia angloꝵ uidis¬
se affirmabat. ee quoꝵ tamen sta¬
tu & facie interrogatus. nichil in hoc
mundo esse dicebat simile illis. que
illam quam in ipsis uiderat qualita¬
tem xxprimere potuisset. isi forte
iguem aut lucem. & ipsam tamen
longe. & ualde dissimilit᷑. Nemo¬
rem quulem se esse. sed cxprumere
nullomodo posse quod uiderat.
Hoc quidem comemorare uoluinꝰ.
ne mirum uideatur ii animabus
acerporib egressis. igua quedam
corporalib similia ad demonstrationem
spiritualium presentantur. quia nisi in
talib per talia ab animab corpore exu¬
tis. uiderentur. nullo modo ab eisdem
ad corpora reuersis. incorpore uiuenti¬
b. & corporalia tantum̃ scientib diccren¬
tur. Quamuis enim alia aliter ibi a cor¬

Expanded text:
Sed dum duceretur quemdam splendSed dum duceretur quemdam splendfuisse aiebat euntibus occurrisse, eumque ereptum in coelum ad thronum judicis deduxisse, illicque, precibus pro ipso fusis, ut vitae denuo redderetur obtinuisse. Ibi se multa millia angelorum vidisse affirmabat, de quorum tamen statu et facie interrogatus nihil in hoc mundo esse dicebat simile illis, quo illam quam in ipsis viderat qualitatem exprimere potuisset, nisi forte ignem aut lucem; ipsam tamen longe et valde dissimiliter. Memorem quidem se esse, sed exprimere nullo modo posse quod viderat. Hoc quidem commemorare voluimus ne mirum videatur si animabus a corporibus egressis signa quaedam corporalibus similia ad demonstrationem spiritualium praesentantur, quae nisi in talibus et per talia ab animabus corpore exutis viderentur; nullo modo ab eisdem ad corpora reversis in corpore viventibus et corporalia tantum scientibus dicerentur. Quamvis enim illa aliter ibi a cor
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis expedire. quam ut hine
cxire sestinet. &. si alia uia non detͤ
manu sua fortiter mortem iacessat.
& non permittat se inhis dolorib
liu teneri. qui qaudium sibi paratũ
esse uon dubitat. Quil multa:
eceptus fraulelenter. ꝑsuasioni assen¬
sum prebet. & iniocto ferro semet¬
ipsum iugulat. Comites qius diu
pir liuia quesitum. tandem crtine¬
tum inueniunt. Aa uicum unde¬
xierant. cadauer exanine deportãt.¬
& quia hospes apul quẽ nocte illa
manserat. huius sceleris uerisimilit¬
esse conscius uidebatur. cundem
falsa criminatione al penam cxpo¬
scunt. Ille dum inuecentiam suã
line causa per ielitari cerneret. & d¬
uinum auxilium intina cordis. de¬
uotione sibi aidesse imploraret. ecce
subito qui mortuus fuerat surrȩxit.
& rem gestam cunctis astantibus oe
mirantib exponens. innocentem ab¬
soluit. Reserebat se ab corlem ange¬
lo malo aquo ail interfectionem sui
ꝑsuasũ fuerat ad tormenta duluctũ.

Expanded text:
virtutis expedire, quam ut hinc virtutis expedire, quam ut hinc exire festinet, etsi alia via non detur, manu sua fortiter mortem lacessat; et non permittat se in his doloribus diu teneri, qui gaudium sibi paratum esse non dubitat. Quid multa? Deceptus fraudulentae persuasioni assensum praebet, et injecto ferro semetipsum jugulat. Comites ejus diu per devia quaesitum tandem exstinctum inveniunt, ad vicum unde exierant cadaver exanime reportant: et quia hospes apud quem nocte illa manserat hujus sceleris verisimiliter conscius videbatur, eamdem falsa criminatione ad poenam exposcunt. Ille dum innocentiam suam sine causa periclitari cerneret et divinum auxilium intima cordis devotione sibi adesse imploraret, ecce subito qui mortuus fuerat surrexit et rem gestam cunctis astantibus et mirantibus exponens innocentem absolvit. Referebat se ab eodem angelo malo a quo ad interfectionem sui persuasus fuerat ad tormenta deductum.
Abbreviated transcription (Latin):
let diserimine uie diszunctus. deuia¬
re cepit. Cumq longius recessisset
obuium habuit quendam ueneran¬
di habitus. & uultus uirum. A quo
interrogatus quis aut unde esset
uel quo pergeret. nom̃. patriam.¬
simul & causam itineris exposuit.
Ille se esse scmn iacobum ad quem
tenderet protestatur. Se iam
pridem omnia scisse. Nunc uero
quasi bene placito & graturto.
uenisse obuiam. Deuotionem
laudat. bonum ꝓpositum cõmen¬
dat. premium apud se magnum
parari. nec louge esse iam remune¬
rationemi. I ultis post bec uetbĩ¬
biue inde currentib. tanelem miseriã
&e dolores uite huius. quales aut qͣnti
fuerunt exponit. Omne quod me ama¬
tur quam cito fugiat. & rari mocdo
omne quod timetur. ud doletur. quo
medo sine mora pertranscat. Inter
hec & huiusmodi. quasi rationabili
ꝑsuasiõ e paulatim menti hominis nich
simistrum suspicantis. contemptum
uite ingerit. metum mortis tollit.
Postremo testatur. nichil magis uixo

Expanded text:
let, discrimine viae disjunctus, devialet, discrimine viae disjunctus, deviare coepit. Cumque longius processisset, obvium habet quemdam venerandi habitus et vultus virum, a quo interrogatus quis aut unde esset vel quo pergeret: nomsimul et causam itineris exposuit. Ille se esse sanctum Jacobum, ad quem tenderet protestatur; se jam quidem omnia scisse; nunc vero quasi beneplacito et grato venisse obviam. Devotionem laudat, bonum propositum commendat, praemium apud se magnum parari, nec longe jam esse remunerationem. Multis post haec verbihinc inde currentibus, tandem miseriam et dolores vitae hujus quales aut quanti sunt exponit. Omne quod hic amatur quam cito fugiat, et pari modo omne quod timetur modo sine mora transeat. Inter haec et hujusmodi quasi rationabili persuasione paulatim menti hominis nihil sinistrum suspicantis contemptum vitae ingerit, metum mortis tollit. Postremo testatur nihil magis vero