comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tues xp̃c Licet cȩceri apli sciant: petrus tam̃ respon¬
dit ꝓcȩteris. Cõplexus. ẽ. itaq om̃ia. qͥ & naturã &
nom̃ expressit. in quo sũma uircutũ. ẽ: etiã ne nos de
generatione dñi seramꝰ quȩstiones. cũ paulus iudica¬
uerit nichil se scire nisi xp̃m iesum. & hunc crucifi¬
xũ. petrus nichil amplius quã xp̃m dĩ filiũ putaue¬
rit confitendũ Nos & quando & quomͦ natꝰ sit. & quantꝰ
sit: infirmitatis humanȩ contẽplatione rimamur:
P inis gͦ fidei meȩ xp̃c. ẽ: finis fidei meȩdĩ filius est.
Non licet mͥscire generationis seriem: ñ licet tamen¬
nescire generationis fidẽ. E⁊ cõminatꝰ ẽ. eis ne
cus dicerent de illo. & coepit docere illos qm̃ oportet
filiũ hominis multa pati. & reprobari a seniorib & cȩt̃a.
cari: ut cõpleto postea sanguinis sacram̃to opportuni¬
apłis diceret. euntes docetẽ om̃s gentes. baptizanteseos

Expanded text:
Tu es Christus. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen responTu es Christus. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa virtutum est. Etiamne nos de generatione Dei disserimus quaestiones? Cum Paulus indicaverit nihil se scire nisi Christum JESUM, et hunc crucifixum, Petrus nihil amplius quam Christum Dei Filium putaverit confitenduae infirmitatis contemplatione rimamur. Finis ergo fidei meae Christus est, finis fidei meae Dei Filius est. Non licet mihi scire generationis seriem, non licet tamennescire generationis fidem. Et comminatus est eis, ne cui dicerent de illo. Et coepit docere illos, quoniam oportet Filium hominis multa pati, et reprobari a senioribus, et a sumcari, ut, coapostolis diceret: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos
Abbreviated transcription (Latin):
agnitione ꝓbata. sed uulgi uideat᷑ opinione firmata :
nẽs cõpta credere. sed instar herodis de auditis hesitare
putent᷑. LInde & petro sẽ xp̃m confitenti scd̾m matheũ di c̃
Quia caro & sanguis ñ reuclauit tͥ. hoc .ẽ. doctrina huna¬
na fidei te ueritatẽ ñ docuit. Pul chre etiã qͥ diuersam
de dño sententiã ferunt: hominũ nomine notantur.
Nã qui ueritatẽ potentiȩ eiꝰ fidelit ac pra m̃te cognoscunt:
nequaquã homines sed dii appellari merent᷑: quales
fuisse apłos scda sua int̾rogatione dñs ostendit. Nam
sequit᷑ Iuic dicit illis. Uos uͦ que me. eẽ dicitis:
Attende enĩ prudens lector qđ ex consequentib textuq
sermonis: apłi nequaquã homines. sed dii appellent᷑.
Uũ enĩ dixisset quẽ me esse dicunt homines: subiecit
homines sunt humana opinantib uos qui dii estis. quẽ
me esse existimatis: RESPONDEIS PEIRUS: ait

Expanded text:
agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis de auditis haesitare putentur. Unde et Petro se Christum confitenti secundum Matthaeum, dicit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi , hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam qui diversam de Domino sententiam ferunt hominum nomine notantur. Nam qui veritatem potentiae ejus fideliter ac pia mente cognoscunt, nequaquam homines, sed dii appellari merentur. Quales fuisse apostolos secunda sua interrogatione Dominus ostendit. Nam sequitur: Tunc dicit illis: Vos vero quem me dicitis esse? Attende enim, prudens lector, quod ex consequentibus textusque sermonis apostoli nequaquam homines, sed dii appellentur. Cum enim dixisset: Quem me esse dicunt homines, subjecit: homines sunt humana opinantibus, vos, qui dii estis, quem me esse existimatis? Respondens Petrus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
lippi. Pyylippus iste .ẽ. fr̃ herodis de qͦ supra diximꝰ
tetrarcha ituriȩ & traconitidis regionũ. qͥ in honorẽ
tyberii cęsaris cesareã phylippi quȩ nunc panes dictt᷑
appellauit. & est in ꝓuincia phenicis: imitatꝰ herodẽ
patrẽ. qͥ in honorẽ augusti cȩsaris appellauit cȩsareã:
quȩ turris stratonis prius uocabat᷑. & ex nomine filii
eiꝰ lybiadẽ transiordanẽ extruxit. Iste locus. ẽ. cȩsareȩ
phylippi. ubi iordanis ad radices oritur libani: & ha¬
bet duos fontes unũ nomine ior & alterũ dan. qͥ simul
mixti iordanis nom̃ efficiunt. E⁊ inuia int̾ro¬
gabat discipłos suos dicens. Quẽ dicunt homines me
eẽ Qui responder̃ illi dicentes. Alii iohem baptistã:
alii heliã. alii uͦ quasi unũ de ꝓpħis. Pulchre dñs fidẽ
discipłorũ exploraturus. primo hominũ in t̾rogat
sententiã: ne uidelicet illoꝵ confessio ñ ueritãtis

Expanded text:
lippi. Philippus iste est frater Herodis de quo supra diximus, lippi. Philippus iste est frater Herodis de quo supra diximus, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis, qui in honorem Tiberiodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius Turris Stratonis vocabatur, et ex nomine filiae ejus Libyadem trans Jordanem exstruxit. Iste locus est Caesareae Philippi, ubi Jordanis ad radices oritur Libani, et habet duos fontes, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul misti Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat ies? Qui responderunt illi, dicentes: Alii Joannem Baptistam, alii Etiam, alii vero quasi unum de prophetis. Pulchre Dominus, fidem discipulorum exploraturus, primo hominum sententiam interrogat, ne, videlicet, illorum confessio non veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
uidet omia qui cȩcus fuit: cũ is qͥ illuminari meru¬
it manifeste didicerit quomꝰ credendũ. qualit̃ ui-¬
uendũ. quȩ ꝓfide ueritatis atq oꝑatione iusticiȩ prȩ¬
mia sint in futuro sꝑanda. Et misit illum in¬
domũ suã: dicens. Uade indomũ tua. & si inuicũ in¬
choiers nemini dixeris. Qd eũ indomũ suã ire p̾ci¬
pit: mystice admonet om̃s qui agnitione ueritatis il¬
lustrante᷑: ut ad cor suũ redeant. & quantũ sibi donatũ
sit sollicita m̃te ꝑpendant: collatisq sibi beneficiis di¬
gna oꝑũ executione respondeant. Qd uͦ eũ sicut & mul¬
tos quos sanauit alios sanationẽ suã silentio tegere iui¬
bet: eremplũ suis tribuit. ne de his quȩ faciunt miran¬
dis fauore uulgi requirant. sed diuinis tantũ aspectib
ubi & merces oꝑũ restat sint placere contẽpti.XXUI.¬
s e gressus .ẽ. iesus & discipłi eiꝰ incastellũ cȩsarcȩ phy¬

Expanded text:
videt omnia qui caecus fuit, cum is qui illuminari intus meruvidet omnia qui caecus fuit, cum is qui illuminari intus meruit manifeste didicerit quomodo credendum, qualiter vivendum, quae pro fide veritatis atque operatione justitiae praemia sint in futuro speranda. Et misit illum indomum suam dicens: Vade in domum tuam: et si in vicum introieris, nemini dixeris. Quod eum in domum suam ire praecepit, mystice admonet omnes qui agnitione veritatis illustrantur, ut ad cor suum redeant, et quantum sibi donatum sit sollicita mente perpendant, collatisque sibi beneficiis digna operum exsecutione respondeant. Quod vero eum sicut et multos quos sanavit alios, sanationem suam silentio tegere jubet, exemplum suis tribuit, ne de his quae faciunt mirandis favorem vulgi requirant, sed divinis tantum aspectibus ubi et merces operum restat, sint placere contenti. Et egressus est Jesus et discipuli ejus in castellum Caesareae Phi
Abbreviated transcription (Latin):
solent apparere: ita ut ñ facile arbor an homo sit pos-¬
sit dinosci. qͥa primꝰ nimirũ cuiq uircutis introitꝰ ẽ:
hominũ uitã moresq cȩteroꝵ inspicere. ut qͥcquid
uspiã boni uiderit imitet᷑. qͥcquid mali. caueat ac dete:¬
stetur. Sed quisqͥs ita desipit ac longi tẽporis obscurita¬
te depressus. ẽ. ut int̾ bonũ & malũ. fidẽ & ꝑfidiã.
sincera pietatis oꝑa & simulationẽ iusticiȩ. adhuc di¬
scernere nesciat: quasi ambulantes homines instar ar¬
borũ cernit. qͥa facta multitudinis absq luce discre¬
tionis uidet. & qͥd talib suꝑest. nisi ut diuina digna¬
tio quȩ ei curã homines considerandi tribute. etiãm
donũ conferat discernendi. quȩ maxime hominũ
uita sequenda. quorũ sit audienda doctrina: Unde
apte dicit᷑. quia scđa impositione manuũ suarũ dñs
ei lucẽ clare omĩa uidendi restituerit. Clare nanq

Expanded text:
solent apparere, ita ut non facile arbor an homo sit possolent apparere, ita ut non facile arbor an homo sit possit dignosci. Quia primus nimirum cuique virtutis introitus est, hominum vitam moresque caeterorum inspicere, ut quidquid uspiam boni viderit, imitetur, quidquid mali, caveat ac detestetur. Sed quisquis ita desipit, ac longi temporis obscuritate depressus est, ut inter bonum et malum, fidem et perfidiam, sincera pietatis opera et simulationem justitiae adhuc discernere nesciat, quasi ambulantes homines instar arborum cernit, quia facta multitudinis absque luce discretionis videt. Et quid talibus superest, nisi ut divina dignatio, quae ei curam hominis considerandi tribuit, etiam donum conferat discernendi quae maxime hominum vita sequenda, quorum sit audienda doctrina? Unde apte dicitur quia secunda impositione manuum suarum Dominus ei lucem clare omnia vivendi restituerit. Clare namque
Abbreviated transcription (Latin):
te curat. quẽ uno mox uerbo si uellet poterat curare.
ut magnitudinẽ humanȩ cȩcitatis ostenderet. quȩ quasi
pede tẽptĩ & ꝑ quosdã ꝓfectuũ gradus ad lucẽ diuinȩ
uisionis solet ꝑuenire: sed & suȩ nob̃ gr̃ȩ crebra daret
indicia. ꝑ quã singula nr̃ȩ ꝑfectionis increm̃ta: ut ꝓfi¬
cere aliquid possint ne deficiant adiuuat. De sputo aut̃
dubiũ . ẽ. Sputũ quippe: ab intꝰ de capite dñĩ ꝓcedit
Manꝰ uͦ sunt mẽbra corporis exterius posita. Expuens
gͦ inoculis cȩci dñs. imponit manꝰ suas ut uideat: qͥa
cȩcitatẽ humani generis & ꝑ inuisibilia diuinȩ pietatis
dona. & ꝑ exhibita foris sacram̃ta assũptȩ humanitatis
abstersit. Primo is qͥ curabat᷑ uidebat homines uelut
arbores ambulantes. hoc ÷ formã quidẽ corporũ int̾
umbras aspiciens: sed nulla mẽbrorũ liniam̃ta uisu
adhuc caligante discernere ualens. quales condensȩ
arbores a longe spectantib. uł certe in luce nocturna

Expanded text:
te curat quem uno mox verbo, si vellet, poterat curare, ut magnitudinem humanae caecitatis ostenderet quae quasi pedetentim et per quosdam profectuum gradus ad lucem divinae visionis solet pervenire, seu ut suae nobis gratiae crebra daret indicia, per quam singula nostrae perfectionis incrementa, ut proficere aliquid possint nec deficiant, adjuvat. De sputo autemdubium est. Sputum quippe ab intus de capite Domini procedit; manus vero sunt membra corporis exterius posita. Exspuens ergo in oculos caeci eris humani et per invisibilia divinae pietatis dona et per exhibita foris sacramenta assumptae humanitatis abstersit. Primo autem is qui curabatur, videbat homines velut arbores ambulantes, hoc est formam quidem corporum inter umbras aspiciens, sed nulla membrorum lineamenta, visu adhuc caligante, discernere valens, quales condensae arbores a longe spectantibus, vel certe in luce nocturna
Abbreviated transcription (Latin):
eũ in affectũ suũ. uel separatĩ ducit ne p̾sentib cȩteris
condiscipłis magistrũ uideat᷑ arguere: & coepit increpa¬
re illũ amantis affectu. & optans dicere. Absit ate dñe.
istud. hoc ÷ ñ potest fieri: nec recipiunt aures meȩ ut
dĩ filius occidendus sit. Qui conuersus & uidens
discipłos suos: cõminatꝰ ẽ. petro dicens. Uade retro me
sathana. Sathanas int̾pretat᷑ aduersarius. siue contrarius :
quia contraria inqͥt loqueris uoluntati meȩ. debes aduer¬
sarius appellari. Multi putant qđ ñ petrus correptꝰ sit:
sed aduersarius sp̃s qui hȩc dicere apło suggerebat. sed
mͥ error apłicus de pietatis affectu ueniens. nunquã
incentiuũ uidebit᷑ diaboli. Uade sathana diabolo dicitꝰ᷑.
uade retro petrus audiuit. Uade retro me: hoc. ẽ. se¬
quere sententiã meã. Qm̃ ñ sapis quȩ dĩ sunt: sed
quȩ sunt hominũ. Meȩ uoluntatis. ẽ. & patris cuiꝰ ueni
facere uoluntatẽ. ut ꝓ hominũ salute moriar: tu tuã

Expanded text:
teris condiscipulis magistrum videatur arguere. Et coepit increpare illum amantis affectu, et optantis dicere: Absit a te, Domiistud; hoc est, non potest fieri, nec recipiunt aures meae ut Dei Filius occidendus sit. Qui conversus, et videns os, comminatus est Petro, dicens: Vade post me, satana. Satanas interpretatur adversarius, sive contrarius. Quia contraria, inquit, loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Multi putant quod non Petrus correptus sit, sed adversarius spiritus, qui haec dicere apostolo suggerebat. Sed mihi error apostolicus, et de pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Vade, Satana, diabolo dicitur; Vade post me Petrus audit. Vade post me, hoc est, sequere sententiam meam. Quoniam non sapis quae Dei sunt, sed quae hominum. Meae voluntatis est, et Patris, cujus veni facere voluntatem, ut pro hominum salute moriar. Tu tuam
Abbreviated transcription (Latin):
plenissima eiusdẽ regni gaudiũ fide certa degustant:
atq in expectatione patriȩ cȩlestis quȩ iure indextera
significatur. omĩũ parit̃ electorũ sincerissima dilectio¬
ne fruuntꝰ. Uerũ quia multi uirtutũ studia ñ eadẽ
qua incipiunt intentione pietatis consũmant. sed uel
a coepto uirtutũ amore tepescunt. uł ex integro ad
scelerũ uolutabra relabunt᷑: t̾ribilis mox sententia
sub infertur. MULTi autẽ erunt pͥmi nouissimi
& nouissimi primi. Uide enĩ iudã de apostolatu in
apostatã uersũ: & dicito. qͥa multi erunt pͥmi nouissi¬
mi. Uide latronẽ in cruce factũ confessorẽ. eodẽq die
quo ꝓsus crucifixus. ẽ. peccatis gr̃a fidei cũ xp̃o in
paradyso gaudentẽ : & dicito. qͥa & nouissimi erunt
primi. Sed & cotidie uidemꝰ multos in laico habitu
constitutos. magnis uitȩ meritis excellere: & alios a
prima ȩtate spuali studio feruentes: ad extremũ otio
torpente lassescere. atq inerti stulticia qđ sp̃u coepe-¬

Expanded text:
plenissima, ejusdem regni gaudium fide certa degustant, atque in exspectatione patriae coelestis quae jure in dextera significatur omnium pariter electorum sincerissima dilectione fruuntur. Verum quia multi virtutum studia non eadem qua incipiunt intentione pietatis consummant, sed vel accepto virtutum amore tepescunt, vel ex integro ad scelerum volutabra relabuntur, terribilis mox sententia subinfertur. Multi autem erunt primi novissimi, et novissimi primi. Vide enim Judam de apoapostatam versum, et dicito, quia multi erunt primi novissimi. Vide latronem in cruce factum confessorem, eodemque die quo pro suis crucifixus est peccatis gratia fidei cum Christo in paradiso gaudentem, et dicitur: Quia novissimi erunt primi. Sed et quotidie videmus multos in laico habitu constitutos magnis vitae meritis excellere, et alios, a prima aetate spiritali studio ferventes, ad extremum otio torpente lassescere, atque inerti stultitia quod spiritu coepe
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩ ultra iordanẽ. Huc usq marcos euangłista
ea narrabat de dño quȩ ingalilea fecit & docuit. hinc
incipit ea narrare quȩ in iudea fecit. docuit. siue pas-¬
sus ẽ. Et primo quidẽ transiordanẽ ad orientẽ. dein¬
de etiã quando uenit iericho. bechaniã. & ierosolimã.
Nã cũ omĩs iudeorũ ꝓuincia generalit̾ ad distinctionẽ
aliarũ gentiũ iudea dicta sit: specialius tam̃ meri¬
diana eiꝰ plaga appellabat᷑ uidea. ad distinctionem
samariȩ. galileȩ. decapolis. & cȩterarũ in eadẽ ꝓuin¬
cia regionũ. Et conueniunt iterũ turbȩ ad eũ
& sic̃ consueuerat iterũ docebat illos. Et accedentes
pharisei: int̾rogabant eũ. si licet uiro uxorẽ dimit¬
tere tẽptantes eũ. Et hic notanda m̃tiũ distantia:
in turbis & phariseis. Hȩ conueniunt ut doceant᷑ &¬
sui sanent᷑ infirmi. sicut euangłista matheus aꝑte
cõmemorat: illi accedunt ut saluatorẽ ac doctorẽ
ueritatis tẽptando decipiant. Neq hoc mirandũ.

Expanded text:
e ultra Jordanem. Hucusque Marcus evangelista ea narravit de Domino quae in Galilaea fecit et docuit. Hic incipit ea narrare quae in Judaea fecit et docuit, sive passus est. Et primo quidem trans Jordanem ad orientem, deinde eNam cum omnis Judaeorum provincia generaliter ad distinctionem aliarum gentium Judaea dicta sit, specialius tamen meridiana ejus plaga appellatur Judaea, ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis, et caeterarum in eadem provincia regionum. Et conveniunt iterum turbae ad eum, et sicut consueverat iterum docebat illos. Et accedentes Pharisaei interrogabant eum si licet viro uxorem dimittere, tentantes eum. Et hic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis. Hae conveniunt, ut doceantur, et sui sanentur infirmi, sicut evangelista Matthaeus aperte commemorat. Illi accedunt, ut Salvatorem ac doctorem veritatis tentandae decipiant. Neque hoc mirandum.
Abbreviated transcription (Latin):
agere boni possunt aut mali.
ł iterũ exiens de finib tẏri: uenit ꝑ sydonẽ ad
mare galileȩ int̾ medios fines de capoleos. Deca¬
polis. ẽ. ut ipso nomine ꝓbat᷑ regio decẽ urbiũ trans-
iordanẽ ad orientẽ. circa hyppũ. & pellã. & gadarã.
contra galileã. Qđ gͦ dicit᷑ quia dñs uenit ad mare
galileȩ int̾ medios fines decapolis: ñ ipsos fines deca¬
polis eũ intrasse significat. Neq enĩ mare transnauigas¬
se dicit᷑ : sed potius ad mare usq uenisse. atq ad ip̃sũ
ꝑuenisse locũ: qͥ medios fines decapolis longe trans

Expanded text:
agere boni possunt aut mali. Et iterum exiens de finibus Tyri, venit per Sidonem ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos. Decapolis est ut ipso nomine probatur regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum et Pellem et Gadaram, contra Galilaeam. Quod ergo dicitur quod Dominus venit ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Decapolis eum intrasse significat. Neque enim mare transnavigasse dicitur, sed potius ad mare usque venisse, atque ad ipsum pervenisse locum qui medios fines Decapolis longe trans
Abbreviated transcription (Latin):
& ad agnitionẽ ueritatis uenire. sed qđ ipsi iudici
& largitori ueniȩ credentes. qui & se poenitentiã
sẽꝑ accepturũ. & hanc blasphemiã nunquã dicit esse
remit tendã: credamꝰ hunc blasphemũ ȩxigentiba mẽ¬
ritis sicut nunquã ad remissionẽ. ita nec ad ipsos pͣdẽ
nitentiȩ fructꝰ. eẽ puenturũ. iuxta hoc qđ iobes euan-¬
głista de quib dã blasphemiȩ suȩ merito excȩcatis
ueracissime scripsit. Propterea ñ poterant credere.
qͥa iterũ dixit isaias. Excȩcauit oculos eoꝵ. & indu¬
rauit eoꝵ cor: ut ñ uideant oculis & intelligant
corde & conuertant᷑ & sanẽ illos. Sola gͦ blasphe-¬

Expanded text:
i et largitori veniae credentes, qui et se poenitentiam semper accepturum, et hanc blasphemiam nunquam dicit esse remittendam, credamus hunc blasphemum exigentibus meritis, sicut nunquam ad remissionem, ita nec ad ipsos dignae poenitentiae fructus esse perventurum. Juxta hoc quod Joannes evangelista de quibusdam blasphemiae suae merito excaecatis, veracissime scripsit: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et intelligant corde, et convertant
Abbreviated transcription (Latin):
nluca legimꝰ. quia stabant om̃s noti eiꝰ alonge: & muli¬
er es quȩ secutȩ erant eũ. His gͦ notis iteo post depositũ
eiꝰ corpus ad sua remeantib solȩ mulieres quȩ artius
amibant funꝰ subsecutȩ quomͦ poneret᷑ inspicere cu¬
rabant: ut ei tẽpore congruo munꝰ possent deuotionis
offerre. Sed & hactenꝰ scȩ mulieres. die parasceuen
id÷ p̃parationis idem faciunt: cũ animȩ humiles.
& quo maioris sibi consciȩ fragilitatis: eo maiori sal¬
uatoris amore feruentes. passionis eiꝰ uestigiis in hoc
sclo quo requies.ẽ. p̃paranda futura diligent̃ obsequun¬
tur: & si forte ualeant imitari. pia curiositate quo or¬
dine sit eadẽ passio cõpleta ꝑpendunt¬

Expanded text:
nt omnes noti ejus a longe et mulieres, quae secutae erant eum. His ergo notis Jesu, post depositum ejus corpus ad sua remeantibus, solae mulieres, quae arctius amabant, funus subsecutae, quomodo poneretur, inspicere curabant, ut ei tempore congruo munus possent devotionis offerre. Sed et hactenus sanctae mulieres die Parasceves, id est, praeparationis idem faciunt, cum animae humiles, et quo majoris sibi consciae fragilitatis, eo majori Salvatoris amore ferventes, passionis ejus vestigiis in hoc saeculo, quo requies est praeparanda futura, diligenter obsequuntur, et si forte valeant imitari pia curiositate, quo ordine sit eadem passio completa perpendunt
Abbreviated transcription (Latin):
norunt qu nra ctate de ierosolimis britannia uoo ete
eui dorsꝰ fuerit rotundha de subiacente rupeercia. tar¬
q adticudinis ut intro consistens homo uix ntar abor¬
centa culm possit atcingere: qus habet introitũ abori¬
ente cui hapis ille magnꝰ aduolutꝰ atqam politu horie
cui monuinti parte aquilonali. sepul chrũ ipsũ hoc ẽt
uoun aniti corporis de eadẽ petra factꝰ ẽ septẽ habens
pedies longicudinis. triũ uͦ palmorũ m̃sura cetdes pa¬
uinito altius emninens. Qui uidelicet locus ñ desup
s ⁊ baere meridiano: ꝑ totũ patulus ẽ. unde corpus¬
inferebatur. Color aut̃ ciꝰdẽ monum̃ti ac loculi.: rubi¬
cundo & albo dicit᷑ esse ꝑmixtus. I aria aut̃ na¬

Expanded text:
nostra et aetate de Hierosolymis Britanniam venerunt, quod domus fuerit rotunda, de subjacente rupe excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens homo, vix manu extenta, culmen possit attingere. Quae habet introitum ab oriente, cui lapis ille magnus advolutus atque impositus est, in cujus monumenti parte aquilonali sepulcrum ipsum, hoc est, locus Dominici corporis de eadem petra factus est, septem habens pedes longitudinis, trium vero palmorum mensura, caetero pavimento altius eminens. Qui, videlicet locus, non desuper, sed a latere meridiano per totum patulus est, unde corpusinferebatur. Color autem ejusdem monumenti ac loculi rubicundo et albo dicitur esse permistus. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
unguerent cũ In euangłio lucȩ scriptũ. ẽ qđ reuerten¬
tes a monum̃to parauerint aromata & unguenta. &
sabbato quidẽ siluerunt scđm mandatũ. Mandatũ
gͦ legis erat: ut sabbati silentiũ a uesꝑa usq ad uespam
seruaretur. Ideoq religiosȩ mulieres sepulto dño.¬

Expanded text:
um, etc. In Evangelio Lucae scriptum est quod revertentes a monumento paraverunt aromata et unguenta, et Sabbato quidem siluerunt secundum mandatum. Mandatum ergo legis erat ut Sabbati silentium a vespera usque ad vesperam servaretur ; ideoque religiosae mulieres, sepulto Do
Abbreviated transcription (Latin):
chanũ. Ideoq cũ accepisset acetũ: dixit. Consũmatũ ẽ
Hoc ẽ sextȩ diei qđ ꝓmundi refectione suscepi iã totũ
ẽ. opus expletũ. Sabbato aut̃ in sepulchro requiescens.
resurrectionis quȩ octaua die uentura erat expectabat
euentũ. Ubi nr̃ȩ simul deuotionis acbeatȩ retributio¬
nis p̾lucet exemplũ. quos in hac quidẽ sexta scłiȩtate
septima uͦ ȩtate: id ÷ cũ loeti quis debitũ soluit. corpora
quidẽ in tumulis. animas aut̃ secreta in pace cũ dño
manere: & post bona oportet oꝑa quiescere. donec octa¬
ua tandẽ ueniente ętate. etiã corpora ipsa resurrectio¬
ne glorificata cũ animab simul incorruptionẽ ȩternȩ
Magnȩ quidẽ iosephiste dignitatis ad scłm. sed maioris
apud dm̃ meriti fuisse laudatur. Talẽ nanq existere
decebat eũ qͥ corpus dñi sepeliret: qͥ & ꝑ iusticiã meri¬

Expanded text:
canum. Ideoque cum accepisset acetum, dixit: Consummatum est, canum. Ideoque cum accepisset acetum, dixit: Consummatum est, hoc est, sextae diei, quod pro mundi refectione suscepi, jam totum est opus expletum. Sabbato autem in sepulcro requiescens resurrectionis, quae octava die ventura erat, exspectabat eventum. Ubi nostrae simul devotionis ac beatae retributionis praelucet exemplum, quos in hac quidem sexta saeculi aetseptima vero aetate, id est, cum lethi quis debitum solvit, corpora quidem in tumulis, animas autem secreta in pace cum Domino manere, et post bona oportet opera quiescere, donec octava tandem veniente aetate, et jam corpora ipsa resurrectione glorificata, cum animabus simul incorruptionem aeternae Magnae quidem Joseph iste dignitatis ad saeculum, sed majoris apud Deum meriti fuisse laudatur. Talem namque existere decebat eum, qui corpus Domini sepeliret, qui et per justitiam meri
Abbreviated transcription (Latin):
otrabias ans rea turatii sed ut dy pil ostendeboet mntse¬
conenco Sed uideamꝰ quales comites habuerit mariã¬
soilient maglalena a qua septe demonia eieceraai ie¬
sues aꝰ quiae rat parisceusꝰ qđ ẽ ante sabbatĩ. uenit
iosepb ab ar imachia nobilis decurio. Decurio uocat᷑
ose st qe oraine curiş : &e officiũ curis ad muraste: cri
ecia curialis a ꝓcurando munera ciuilia solet appellari
barimathia aut ipsa ẽ ramathaim ciuitas belchane
esamuelis: in regione tanitica iuxta cliospolm ba¬
fasceue ũ grece latine p̾paratio dicit᷑. Quo nomine
eo qđ in illo ea quȩ necessaria requiei sabbati essent p̾para¬
re solerent: iuxta hoc qđ de manna quondã p̾ceptũ est
Dexta aut̃ die colligetis duplũ. & cȩtera. Quia gͦ sexta de
homo factꝰ & tota mundi ẽ creatura ꝑfecta. septima
aut̃ conditor ab oꝑe suo requieuit. unde & hanc sabbatũ
id ÷ requiẽ uoluit appellari: recte saluator eadẽ sexta
die crucifixus humanȩ restaurationis impleuit ar¬

Expanded text:
et cibis Dominus creaturarum, sed ut typum ostenderet magicontenti. Sed videamus quales comites habuerit: Maria Magdalena a qua septem daemonia ejecerat, efactum, quia erat parasceve, quod est ante Sabbatum, venit Joseph ab Arimathia nobilis decurio. Decurio vocatur, quod sit de ordine curiae, et officium curiae administret. Qui etiam curialis, a procurando munera civilia, solet appellari. Arimathia autem ipsa est Ramathaim, civitas Helchanae et Samuelis in regione Thamnitica juxta Diospolim. Παρασκευὴ vero Graece, Latine praeparatio dicitur. Quo nomine eo quod in illo ea quae requiei sabbati necessaria essent, praeparare solerent, juxta hoc quod de manna quondam praeceptum est, Sexta autem die colligetis duplum, etc. . Quia ergo sexta die homo factus, et tota est mundi creatura perfecta, septima autem conditor ab opere suo requievit, unde et hanc sabbatum, id est requiem, voluit appellari, recte Salvator eadem sexta die crucifixus, humanae restaurationis implevit ar
Abbreviated transcription (Latin):
eet. sed a dño sabbati ꝓbat᷑. qͥa qui solã litterȩ suꝑ¬
ficiem sequunt᷑: nec uerã m̃tiũ refectionẽ nossẽ.
nec ad internã ꝑuenire animarũ requiẽ norunt
Unde temeritas eͥorũ merito ueritatis ore c̃fundit᷑
dũ subditur. Et ait illis Hunquã legistis

Expanded text:
cet, sed a Domino Sabbati probatur, quia qui solam litterae supercet, sed a Domino Sabbati probatur, quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt. Unde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur, dum subditur: Et ait illis: Nunquam legistis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃te a turbulentis cogitationib uacare gau¬
dent. & uidere quã suauis. ẽ. dñs. quãq beatꝰ uir
qͥ sperat in eo: assũptoq pietatis & humilitatis ha¬
bitu adrequiẽ animarũ suarũ attingere contendunt
Uellunt spicas quȩ forte occurrunt. & tãdiu uersant
manib contritasq purgant. donec ad escã ꝑueniant:
cũ testimonia scripturarũ adquȩ legentes ꝑueniunt
meditando assumunt: & tã diu scrutatione sedula
discutiunt. donec in eis medullã dilectionis quȩ late¬
re uidebat᷑ inuenientes extrabant. Sicut enim
aspitate aristarũ quȩ horrent uelant᷑ grana tri¬
tici quȩ reficiunt: ita sepe sub ea quȩ uidebat᷑ ui¬
litate litterȩ. tegunt᷑ dona diuinȩ dilectionis:
quȩ m̃tes fideliũ esurientes sitientesq iusticiã.
suauitatis internȩ dapib pascant. Uerũ hȩc
m̃tiũ refectio stultis quidẽ sabbati defensorib displi¬

Expanded text:
mente a turbulentis cogitationibus, vacare gaumente a turbulentis cogitationibus, vacare gaudent et videre quam suavis est Dominus, quamque beatus vir qui sperat in eo , assumptoque pietatis et humilitatis habitu, ad requiem animarum suarum attingere contendunt: vellunt spicas quae forte occurrunt, et tandiu versant manibus contritasque purgant, donec ad escam perveniant: cum testimonia Scripturarum, ad quae legentes perveniunt, meditando assumunt, et tandiu scrutatione sedula discutiunt, donec in eis medullam dilectionis, quae latere videbatur, invenientes extrahant. Sicut enim asperitate aristarum, quae horrent, velantur grana tritici quae reficiunt, ita saepe sub ea quae videbatur vilitate litterae, teguntur dona divinae dilectionis, quae mentes fidelium esurientes suavitatis internae dapibus pascant. Verum haec mentium refectio stultis quidem Sabbati defensoribus displi
Abbreviated transcription (Latin):
liculis atq tegum̃tis aristarũ puritatẽ mentis
exuere Grana uͦ manducare. ẽ: emundatũ quenq
a sordib uitiorũ ꝑora p̾dicantiũ ȩccłȩ mẽbris incorpo
rari Et bene hȩc discipłi p̃gredientes ante dñmfecisse
memorant᷑: quia doctoris necesse. ẽ sermo p̾cedat.¬
& sic cor auditoris subsequens gr̃a suꝑnę uisitatio¬
nis illustret. Bene sabbatis. quia scĩ doctores &e ipsi
tores ȩque suos admonent. ñ ꝓpt̾ amorẽ scłi suꝑua¬
cuis insistere negotiis: sed potius ꝓȩt̾na requie bo¬
nis insudare laborib Itẽ ꝑsata ambulant cũ dño:
qͥ diuinis obtẽpare studentes imꝑiis. sollerter celo¬
quia sacra meditari delectant᷑ Esuriunt in satis.
cũ in eisdẽ sacris eloqui is quȩ legendo ꝑtranseunt.
panẽ uitȩ inuenire desiderant: hoc.ẽ. ad illa curat
uerba puenire. quib ampliorẽ in se sui conditoris
amorẽ incendant. Et hoc insabbatis: cũ sopita

Expanded text:
liculis atque integumentis aristarum puritatem mentis liculis atque integumentis aristarum puritatem mentis exuere. Grana vero manducare, est mundatum quemque a sordibus vitiorum per ora praedicantium Ecclesiae membris incrari. Et bene haec discipuli praegredientes ante Dominum fecisse commemorantur. Quia doctoris necesse est sermo praecedat, et sic cor auditoris subsequens gratia supernae visitationis illustret. Bene sabbatis, quia sancti doctores in pratores aeque suos admonent non propter amorem saeculi supervacuis insistere negotiis, sed potius pro aeterna requie bonis insudare laboribus. Item per sata ambulant cum Domino qui, divinis obtemperare studentes imperiis, solerter eloquia sacra meditari delectantur. Esuriunt in satis, cum in eisdem sacris eloquiis, quae legendo pertranseunt, panem vitae invenire desiderant, hoc est ad illa curant verba pervenire quibus ampliorem in se sui Conditoris amorem incendant. Et hoc in sabbatis, cum, sopita
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nichil melius esurire quã salutẽ intelligunt᷑
hominũ: quã ipse messorũ primꝰ quondã int̾ preces
esuriens mox oblatis sibi eis quas desiderabat dapib
audiuit. Surge petre occide & manduca. Et mira
sacram̃ti concordia. qͥa & ibi mactareac manduca¬
re iubet᷑ animalia cęlitꝰ missa: & hic spicas dño
lustrante consecratas uulsisse discipłi atq iuxta
aliorũ narrationẽ euangłistarũ confricantes ma¬
nib manducasse ꝑhibent᷑. Hoc ÷ enĩ qđ ait apłs
Mortificate mẽbra ur̃a quȩ st̃ suꝑ t̾rã. & exite
uos ueterẽ hominẽ cũ actib suis. Quia ñ alit̃
cupiscentiis nouo dilectionis mandato nouus hõ
fuerit factꝰ. Uellere itaq spicas . ẽ. homines a ter¬
rena intentionȩ qua solũ m̃tis quasi radicẽ fixe¬
rant eruere Fricare autẽ manib: exemplis uir¬
tutũ ab ipsa etiã carnis concupiscentia quasi fol¬

Expanded text:
ideo nihil melius esurire, quam salutem intelligunt ideo nihil melius esurire, quam salutem intelligunt hominum. Quam ipse messorum primus quondam inter preces esuriens, mox oblatis sibi eis, quas desiderabat, dapibus, audivit, Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia. Quia et ibi mactari ac manducari jubentur animalia coelitus missa, et hic spicas Domino lustrante consecratas evulsisse discipuli, atque juxta aliorum narrationem evangelistarum, confricantes manibus manducasse perhibentur. Hoc est enim quod ait Aposificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus ejus . Quia non aliter cupiscentiis, novo dilectionis mandato novus homo fuerit factus. Vellere itaque spicas, est homines a terrena intentione qua solum mentis quasi radicem fixerant eruere; fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia quasi fol
Abbreviated transcription (Latin):
& uellere spicas. Legimꝰ in sequentib. quia erant
qͥ ueniebant & redibant multi : & nec manducan¬
di quidẽ spaciũ habebant. & ideo quasi homines
esuriebant. Qd autẽ spicas segetũ manib confri¬
cant & inediã consolant᷑: uitȩ austerioris indi¬
ciũ est. ñ pͣparatas epulas sed cibos simplices quȩ¬
rentiũ. Pharisei aut̃ dicebant ei. Ecce quid
faciunt dĩscipłi tui sabbatis qđ ñ licet: Nota qđ pris¬
mi apłi saluatoris litterã sabbati destruunt aduer¬
sũ hebionitas: qͥ cũ cȩteros recipiant apłos. paulũ
quasi transgressorẽ legis repudiant. Mystice aut̃¬
discipłi ꝑ sata transeunt: illa uidelicet de quib:
dñsait. leuate oculos urõs & uidete regiones quia
albȩ sunt iã ad messem & qui metit. mercedẽ acci¬
pit. Cũ doctores scĩ eos qͦs infide ueritatis instituere
quęrunt: cura piȩ sollicitudinis inspiciunt. &
qualit unũquenq quoue ordine ad salutẽ attrahe¬
re debeant sedula consideratione ꝑpendunt. Atq

Expanded text:
 etc. Legimus in sequentibus quia erant qui veniebant et redibant multi, et nec manducandi quidem spatium habebant, et ideo quasi homines esuriebant. Quod autem spicas segetum manibus confricant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas, sed cibos simplices quaerentium. Pharisaei autem dicebant ei: Ecce quid faciunt discipuli tui Sabbatis quae non licet? Nota quod primi apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt adversum Hebionitas. qui cum caeteros recipiant apostolos, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. Mystice autediscipuli per sata transeunt, illa videlicet de quibus Dominus ait: Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt jam ad messempiet, cum doctores sancti eos quos in fide veritatis instituere quaerunt, cura piae sollicitudinis inspiciunt, et qualiter unumquemque quove ordine ad salutem attrahere debeant, sedula consideratione perpendunt: atque
Abbreviated transcription (Latin):
futandã calũniã phariseorũ ueteris recorda¬
tur hystoriȩ: quando clauid fugiens saulẽ uenit
uenit in nobe & ab abimelech sacerdote susceptꝰ

Expanded text:
futandam calumniam Pharisaeorum, veteris recordatur historiae, quando David fugiens Saulem, venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdote suscept
Abbreviated transcription (Latin):
let in portune tradit᷑: cũ illa doceat generale ie¬
iuniũ ñ a concupiscentia ciborũ tantũ. sed ab om̃i
lȩticia tẽporaliũ delectationũ. Cuiꝰ quasi pannũ
id ÷ partẽ aliquã quȩ ad cibos ꝑtinet dicit ñ opor
tere hominib adhuc ueteri consuetudini deditis
imꝑtiri: quia & illinc quasi conscissio uidet᷑ fieri.
& ip̃si uetustati ñ conuenit. Et nemomittit ui

Expanded text:
let, inopportune traditur, cum illa doceat generale ielet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, qtere hominibus adhuc veteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio videtur fieri, et ipsi vetustati non convenit. Et nemo mittit vi
Abbreviated transcription (Latin):
iciunabunt. Iuxta legis autẽ tropologiã sciendũ.
iunare possumꝰ nec lugere. Cũ aut̃ ille ꝓpt̾ peccata
a nob recesserit & auolauerit: tunc indicendũ ie¬
iuniũ. ẽ. tunc luctꝰ recipiendus. Nemo assumen¬
tũ panni rudis assuit uestim̃to ueteri. Alioquin
aufert supplemĩtũ nouũ a uetere. & maior scissura
fit. Cũ int̾rogatꝰ esset dñs cur discipłi eiꝰ ñ ieiunarent.
respondit: carnales adhuc qͦsq & necdũ passionis resur-¬
rectionisq suȩ fide solidatos ñ posse seueriora iciunia
& continentiȩ sustinere pͣcepta. ne ꝑ austeritatẽ ni¬
miã etiã credulitatẽ quã habere uidebant᷑ amittant.
quib inconuenient̃ nouus pannꝰ assuit᷑ id ÷ aliqua
particula doctrinȩ quȩ ad nouȩ uitȩ tẽꝑantiã pti¬
net. Quia si hoc fiat: & ipsa doctrina quodã modo
scindit᷑. Cuiꝰ particula quȩ ad ieiuniũ ciborũ ua¬

Expanded text:
jejunabunt. Juxta leges autem tropologiae sciendum jejunabunt. Juxta leges autem tropologiae sciendum junare possumus, nec lugere. Cum autem ille propter peccata a nobis recesserit et avolaverit, tunc indicendum jejunium est, tunc luctus recipiendus. Nemo assumentum panni rudis assuit vestimento veteri. Alioquin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit. Cum interrogatus esset Dominus, cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam etiam creduliquibus inconuenienter nouus pannus assuitur, id est aliqua particula doctrinae, quae ad nonae uitae temperantiam pertinet; quia, si hoc fiat, et ipsa doctrina quodam modo scinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum ua
Abbreviated transcription (Latin):
bibit: dñs cũ publicanis & peccatorib manducat ac
bibit. qͥa ille abstinentia meritũ auget cui potentia
nulla naturȩ: dñs autẽ cui naturalit suppetebat de¬
licta donare. cur eos de clinaret qͦs abstinentib po¬
terat reddere puriores: Sed ieiunauit & xp̃c ne
pͣceptũ declinares: manducauit cũ peccatorib ut
ꝗram cerneres: agnosceres potestatẽ. Et ait illis
ĩesus. Nunqͥd posiunt filii nuptiarũ quã diu sponsus
cũ illis ẽ ieiunare: Quanto tẽpore habent secũ
sponsũ ñ possunt ieiunare. Uenient aut̃ dies cĩ au¬
feret᷑ abeis sponsus. & tunc ieiunabunt in illis dieb
In matheo ita positũ. ẽ. Nunqͥd possunt filii sponsi
creati: qͥ lugere ac ieiunare ñ possunt quãdiu spon-¬
sũ inthalamo uident. & sciunt sponsũ. eẽ. cũ spon¬
sa. Quando uͦ transierint nuptiȩ. & passionis ac
resurrectionis tẽpus aduenerit: tunc sponsi fili i

Expanded text:
bibit, Dominus cum publicanis et peccatoribus manducat ac bibit, Dominus cum publicanis et peccatoribus manducat ac bibit, quia ille abstinentia meritum auget, cui potentia nulla naturae. Dominus autem cui naturaliter suppetebat delicta donare, cur eos declinaret quos abstinentibus poterat reddere puriores? Sed jejunavit et Christus, ne praeceptum declinares, manducavit cum peccatoribus, ut gratiam cerneres, agnosceres potestatem. Et ait illis Jesus: Nunquid possunt filii nuptiarum, quandiu sponsus cum illis est, jejunare? nt jejunare. Venient autem dies cum auferetur ab eis sponsus; et tunc jejunabunt in illa die. In Matthaeo ita positum est: Nunquid possunt filii sponsi creati. Qui lugere ac jejunare non possunt, quandiu sponsum in thalamo vident, et sciunt sponsum esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae et passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ieiunant. Aui referunt euangłistȩ ipsos phariseos
ac discipłos iohis: hic dñm quȩstione pulsasse. hic uͦ
ga sonare uidet᷑ euanglicus sermo quasi alii aliqui
qͦs huiꝰrei cura mouisset hanc ei quȩstionẽ intulerint
Unde colligendũ. a plurib hanc dño obiectã eẽ. quęstio
nẽ: & a phariseis scilicet & a discipłis iohis & a conui¬
iis uł aliis quib libet qͦs hoc mouebat quare discipłi
ioħis & pharisei ieiunarent. discipłi autẽ saluatoris n
ieiunarent. Mystico aut̃ sensii pot est ita exponi. qđ
discipłi ioħis & phariseorũ ieiunant. xp̃i aut̃ ñ ieiĩ¬
nant. quia omĩs qui uł de oꝑib legis sine fide głat᷑
certe ipsũ etiã xp̃i p̃coniũ aure tancũ corporis
ñ autẽ & fide cordis ꝑcipit: spualib abstinens bonis.
ieiun o corde tabescit. Qui uͦ xpi mẽbris fideli a¬
more incorporat᷑: ñ potest ieiunare. qͥa carne ipsius
epulat᷑ & sanguine. Aliitr. Iohes uinũ & sicerã ñ

Expanded text:
Joannis, etc. Alii referunt evangelistae ipsos Pharisaeos ac discipulos Joannis hac Dominum quaestione pulsasse. Hic vero ita sonare videtur evangelicus sermo, quasi alii aliqui quos hujus rei cura movisset, hanc ei quaestionem intulerint. Unde colligendum a pluribus hanc Domino objenem, et a Pharisaeis scilicet et a discipulis Joannis, et a convivis, vel aliis quibuslibet, quos hoc movebat, quare discipuli Joannis et Pharisaei jejunarent; discipuli autem Salvatoris non jejunarent. Mystico autem sensu potest ita exponi: quod discipuli Joannis et Pharisaeorum jejunant, Christi autem non jejunant, quia omnis qui vel de operibus legis sine fide gloriacerte ipsum etiam Christi praeconium aure tantum corporis, non autem et fide cordis percipit, spiritualibus abstinens bonis jejuno corde tabescit. Qui vero Christi membris fideli incorporatur amore, non potest jejunare qui carne ipsius epulatur et sanguine. Aliter Joannes vinum et siceram non
Abbreviated transcription (Latin):
scłi: quia uectigaliũ rationes imꝑfectas atq in cõpositas
reliquerit. Ianta enĩ cupiditate sequendi dñm ductꝰ ẽ.
ut innullo prorsus huius uitȩ respectũ uł cogitationẽ
sibimet reseruauerit. Si quidẽ ipse dñs qͥhunc exte¬
rius humana collocutione ut sequeret᷑ uocauit. intꝰ
diuina inspiratione ut mox uocantẽ sequeret᷑ ac¬
cendit: ipse in uisibilit̃ quomꝰ obsequendũ eet̃ edocuit
ropt̾ qđ ille merito oboedientiȩ dũ humanaconte oens
negotia deserit. dnĩcorũ fidelis dispensator factus ẽ.
talentorũ. Et factũ ẽ. cũ accũberet indomo illiꝰ.
iedu & discipłis eiꝰ Scribit euangłista lucas qͥa fecerit
ei conuiuiũ magnũ leui indom̃o sua. Qđ mysteriorũ
figuris apte congruit. Qui enĩ domicilio xp̃m rece
pit interno: maximis delectationib exuberantiũ
pascit᷑ uoluptatũ. Itaq dñs libent̃ ingredit᷑ & in ciꝰ

Expanded text:
saeculi, quia vectigalium rationes imperfectas atque incompositas saeculi, quia vectigalium rationes imperfectas atque incompositas reliquerit. Tanta enim cupiditate sequendi Dominum ductus est, ut in nullo prorsus hujus vitae respectum vel cogitationem sibimet reservarit. Si quidem ipse Dominus qui hunc exterius humana allocutione ut se sequeretur vocavit, intus divina inspiratione ut mox vocantem sequeretur accendit, ipse invisibiliter quo modo sequendum esset edocuit. Propter quod ille merito obedientiae dum humana contemnens negotia deserit, dominicorum fidelis dispeusator factus est talentorum. Et factum est cum accumberet in domo illius, i publicani, etc. Scribit evangelista Lucas quod fecerit ei convivium magnum Levi in domo sua, quod mysteriorum figuris apte congruit. Qui enim domicilio Christum recepit interno maximis delectationibus exuberantium pascitur uoluptatum. itaque dominus libenter ingreditur et in eius
Abbreviated transcription (Latin):
neũ. Et ait illi. Sequere me. Ad theloneũ. ad curã di¬
spensationẽq uectigaliũ dicit. Telos enĩ grece. latine
uestigal nominat᷑ Idem aut̃ leui qͥ & mãtheus. ẽ. Sed
lucas marcusq ꝓpt̾ uerecundiã & honorẽ euangłistȩ:
nom̃ ponere noluer̃ uulgatũ. Ipse autẽ mxatheus iuxta
inprimordio sui sermonis matheũ se & publicanũ
nominat. ut ostendat legentib nullũ debere conuersũ
de salute diffidere: cũ ipiẽ de publicano in apłm. de
theloneario in euangłistã sit repente mutatꝰ. Ex
surgens secutꝰ. ẽ. eũ. In euangłio lucȩ pleniꝰ scriptũ ẽ¬
& relictis om̃ib surgens secutꝰ ẽ. eũ. Intelligens gͦ mathẽ¬
us qͥd sit ueracit̾ dñm sequi: relictis om̃ib sequitur
qui raꝑe solebat aliena. Perfectãq nob̾abrenunciatio¬
nis scłi formã tribuens. ñ solũ curam reliqͥt uectigaliũ.
sed & ꝑiculũ contẽpsit qđ euenire poterat a princ̃ipib

Expanded text:
ei, etc. Ad teloneum, ad curam dispensationemque vectigalium dicit; τέλος enim Graece, Latine vectigal nominatur: idem autem Levi qui et Matthaeus est. Sed Lucas Marcusque, propter verecundiam et honorem evangelistae, nomen ponere noluerunt vulgatum. Ipse autem Matthaeus, juxta in primordio sermonis Matthaeum se et publicanum nominat; ut ostendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in apostolum, de teloneario in evangelistam sit repente mutatus. Et surgens secutus est eum. In Evangelio Lucae plenius scriptum et relictis omnibus, surgens secutus est eum. Intelligens Matthaeus quid sit veraciter Dominum sequi, relictis omnibus, sequitur.qui rapere solebat aliena, perfectaque nobis abrenuntiationis saeculi formam tribuens, non solum lucra reliquit vectigalium, sed et periculu
Abbreviated transcription (Latin):
rib cõparat utrib: qͦs uino nouo id ÷ sp̃ualib p̾ce¬
ptis facilius dirũpi quã id posse continere dicit.
Erant aut̃ iã utres noui. qũ post ascensũ dñi deside
om̃ib loquerent᷑ a iudeis nescientib sed tamen
uere attestantib dictũ . ẽ. quia musto pleni st̃ isti.

Expanded text:
ribus comparat utribus, quos vino novo, id est spiritualibus praeceptis facilius disrumpi quam id posse continere dicit. Erant autem jam utres novi, cum post ascensum Domini desideromnibus loquerentur, a Judaeis nescientibus, sed tamen vere attestantibus, dictum est: Quia mus
Abbreviated transcription (Latin):
scribas & phariseos. qͥ iustos se putantes: peccãtorũ
consortia declinabant. Se ipsũ autẽ medicũ dicit.
amiro medicandi genere uulneratꝰ ẽ ꝓpt̃ iniqͥtates
nras: & liuore eiꝰ sanati sumꝰ Sanos aut̃ & iustos appes

Expanded text:
Scribas et Pharisaeos, qui justos se putantes peccatorum Scribas et Pharisaeos, qui justos se putantes peccatorum consortia declinabant. Se ipsum medicum dicit, qui miro medicandi genere vulneratus est propter iniquitates nostras, et livore ejus san
Abbreviated transcription (Latin):
cuingustt sermo significat dicens. Eaant enĩ mul¬
ti qui &e sequebant᷑ cũ Ibat autẽ dñs ad conuiuia pec¬
catorũ: ut occasionẽ haberet docendi. & sp̃uales inui¬
ibi fecerit: quid locuerit. ut & humilitas dñi eundo
ad peceatores & potentia doctrinȩ eiꝰ in conuersione
poenitentiũ demonstret᷑. Et scribȩ & pharisci ui-¬
dentes qͥa manducaret cũ peccatorib & publicanis.
ctionẽ & uocationẽ publicanorũ fides exprimit᷑ gentiũ.
quȩ prius mundi lucris inhiabant. at nunc cũ dño epu¬
lis caritatis & bonorũ oꝑũ sedula deuotione reficiunt᷑.
ꝓfecto suꝑciliũ scribarũ & phariseoꝵ iudeorũ inuidiã
qua de gentiũ salute torquent᷑ insinuat: quib ipse lo¬
quitur. Am̃ dico uob̾: qͥa publicani & merecrices p̾ce¬
dent uos in regno dĩ. Hoc audito iesus: ait illis.
Non necesse habent sani medicũ. sed qͥ male habent.
Non enĩ ueni uocare iustos: sed peccatores. Sugillat

Expanded text:
ens: Erant enim multi, qui et sequebantur eum. Ibat autem Dominus ad convivia peccatorum, ut occasionem haberet docendi, et spirituales inviibi fecerit, quid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et potentia doctrinae ejus in conversione poenitentium demonstretur. Et Scribae et Pharisaei videntes quia manducaret cum peccatoribus, etc.ctionem et vocationem Publicanorum fides exprimitur gentium, quae prius mundi lucrum inhiabant, at nunc cum Domino epulis charitatis et bonorum operum sedula devotione reficiuntur, profecto supercilium Scribarum et Pharisaeorum Judaeorum invidiam qua de gentium salute torquentur insinuat. Quibus ipse loquitur: Amen dico vobis, quia publicani et meretrices praecedent vos in regno Dei.--Hoc auditoNon necesse habent sani medicum, sed qui male habent. Non enim veni vocare justos sed peccatores. Suggillat
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ ꝓfecto oꝑa nr̃a bona quȩ foras agimꝰ & quib
corã hominib lucemꝰ insinuat. Uino autẽ nouo fer¬
uor fidei. spei & caritatis: quo in conspectu nr̃i
conditoris in nouitate sensus nr̃i intꝰ ipsi reforma¬
mur exprimit᷑. Et factũ. ẽ iterũ. Cũ sabba

Expanded text:
quae foris agimus, et quibus coram hominibus lucemus, insinuat. Vino autem novo fervor fidei, spei, et charitatis, quo in conspectu nostri Conditoris in novitate sensus nostri intus ipsi reformamur, exprimitur. Et factum est iterum cum Sabba
Abbreviated transcription (Latin):
ii qui uectigalia publica exigunt: siue qͥ conducto¬
res sunt uectigaliũ fisci. uł rerũ publicarũ. nec ñ
& ii qui scłi huiꝰ lucra ꝑ negotia sectant᷑. eodẽ uoca¬
bulo censent᷑. Qui uiderant̃ publicanũ apeccatis
ad meliora conuersũ. locũ inuenisse poenttentie ot

Expanded text:
ive qui conductores sunt vectigalium fisci, vel rerum publicarum, necnon et ii qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo censentur. Viderant itaque publicanum a peccatis ad meliora conversum locum invenisse poenitentiae, et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ministris & cale faciebat se adignẽ Est dilectionis
ignis: est & cupiditatis. De hoc igne dicit᷑ ignẽ ueni

Expanded text:
cum ministris, et calefaciebat se ad ignem. » Est dilectionis ignis, est cupiditatis: de hoc dicitur: « Ignem veni