comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possis dare: Nemoliaris amico tuo malũ. cũ ille in te
habeat fiduciã. Qui des picit amicũ suũ. indigens cor¬
de est: Amici diuitũ multi causa tuã tracta cũ amico tuo
& secretũ ex tranco ne reueles. Sicut qui mittit lan¬
ceas & sagittas in mortẽ. sic uir qui fraudulenter noc&
amico suo. Noli fieri ꝓ amico. inimieus ꝓximo. Picsus
filius syrach dix Uerbũ dulce multiplicat amicos. &
mitigat inimicos. Si possides amicũ intẽptatione pos¬
side illũ. & non facile credas illi Est enim amicus se¬
cundũ tẽpus suũ. & non ꝑ manebit in die tribulati¬
onis. Est amicus qui egredit᷑ adinimicitiã. Est enim
amicus socius mensę. & non ꝑ man& in die neces si¬
tatĩs. Amicus si ꝑ manserit fictus erit tibi quasi co¬
nequalis. & in domesticis tuis fideliter agit. Ab
amicis tuis ad tende. & ab inimicis tuis separare
Amicus fidelis. ꝓ tectio forus. Qui autẽ inuenit
illũ. innuenit thesaurũ Amico fi deli . nulla est

Expanded text:
re . Ne moliaris amico tuo malum, cum ille in te habeat fiduciam . Qui despicit amicum suum, indigens corde est . Amici divitum multi. Causam tuam tracta cum amico tuo, et secretum extraneo non reveles . Sicut qui mittit lanceas et sagittas in mortem, sic vir qui fraudulenter nocet amico suo . Noli fieri pro amico inimicus proximo . JESUS SIRACH. Verbum dulce multiplicat amicos, et mitigat inimicos . Si possides amicum, in tentatione posside eum, et ne facile credas illi . Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis . Est amicus qui egreditur ad amicitiam. Est autem amicus socius mensae, qui non permanebit in die necessitatis. Amicus si permanserit fixus, erit tibi quasi aequalis, et in domesticis tuis fideliter aget . Ab amicis tuis attende, et ab inimicis tuis separare. Amicus fidelis, protectio fortis . Qui autem invenit illum, invenit thesaurum. Amico fideli nulla est
Abbreviated transcription (Latin):
aec & alia & sacerdos nosse deb& ut doceat. & populus cre¬
dere. ut ea quȩ docet᷑ intelligat᷑. dicente apło. nisicre¬
dideritis non intelligetis. Unde datur intelligi.
ñ fides ex intellectu. sed exfide intellectus ex istat.
Nec qui intelligit credat. sed quicredit intelligat: & qui
intellexerit bene agat. sicut alibi scriptũ ẽ. Noluit
intelligere ut bene ager&. Nondixit ñ potuit. sed no¬
luit intelligere ut nihil aliud nolle intelligere dic¬
tũ quam nolle credere nouerimus. Ac ꝑ hoc ut bene
agat. quis intelligere studeat. & ut intelligat credat
crediturus. quia sinc p̃dicatione nullus erit auditus. eõdẽ apło¬
contestante atq dicente. Quomodo audient sine p̃dicante :
sine fide ñ intelligit: sine intellectu bene non agit. Verbũ
dĩ p̃dicandũ ẽ ut audiens credat. credens intelligat. & in
libere uoluntatis arbitrio. nec oꝑa sine fide: nec sine
operibus fides sola iustificat. &idõ sicorde creditur ad

Expanded text:
aec et alia, et sacerdos nosse debet ut doceat, et populus credere ut ea quae doceatur intelligat, dicente Apostolo: Nisi credideritis, non intelligetis . Unde datur intelligi, quod non fides ex intellectu, sed ex fide intellectus existat, nec qui intelintellexerit, bene agat; sicut alibi scriptum est: Noluit intelligere, ut bene ageret . Non dixit: Non potuit, sed noluit intelligere; ut nihil aliud nolle intelligere dictum, quam nolle credere noverimus; ac per hoc ut bene agat quis, intelligere studeat, et ut intelligat, credatcrediturus: quia sine praedicatione nullus erit auditus; eodem Apostolo attestante atque dicente: Quomodo audient sine praedicante ? sine fide non intelligit, sine intellectu bene non agit; verbum fidei praedicandum est, ut audiens credat, credens intelligat, et inliberae voluntatis arbitrio, nec opera sine fide, nec sine operibus fides sola justificat. Et ideo si corde creditur ad
Abbreviated transcription (Latin):
siscirent re eccłȩ debere contẽpni : numquã suas habuerant
qui omĩa sua reliquerant. Unde dat̾ intelligi. quod tanti
ac tales uiri qui uolentes fieri xp̃i discipuli renuntiauer̃
om̃ib quȩ habebant : ñ ut possessores. sed ut ꝓcuratores fa¬
cultates eccłȩ possidebant. Et dirco scientes nihil aliud
eẽ res eccłȩ. nisi uota fideliũ: p̃cia p̃eccatoꝵ. & patrimo¬
niũ pauperũ. Non eas uindicauer̃ inusus suos ut ꝓprias.
sed ut cõmendatas pauperib: diuiser. Hoc ẽ possidendo
c̃ tẽpnere. ñ sibi sed aliis possi de. nec habendi cupidi
eccłe facultates ambire: sed eas pi&ate sub ueniend
suscipere. Quod hab& eccła cũ om̃ib nihil habentib habere
cõmune. nec aliquid inde eis quisibi de suo sufficiunt
erogare : quando nihil aliud sit habentibus dare quam
xI. Cum quodãpno animae suae ab eccła

Expanded text:
si scirent res ecclesiae debere contemni, nunquam eas haberent si scirent res ecclesiae debere contemni, nunquam eas haberent qui omnia sua reliquerant. Unde datur intelligi, quod tales ac tanti viri, qui volentes fieri Christi discipuli, renuntiaverunt omnibus quae habebant, non ut possessores, sed ut procuratores, facultates ecclesiae possidebant. Et idcirco scientes nihil aliud e res ecclesiae, nisi vota fidelium, pretia peccatorum, et patrimonia pauperum; non eas vindicaverunt in usus suos, ut proprias, sed ut commendatas pauperibus diviserunt. Hoc est enim possidendo contemnere, non sibi, sed aliis possidere; nec habendi cupiditate ecclesiae facultates ambire, sed eas pietate subveniendi suscipere. Quod habet ecclesia, cum omnibus nihil habentibus habet commune, nec aliquid inde eis qui sibi de suo sufficiunt debet erogare, quando nihil aliud sit habentibus dare quam CAPUT X. Cum quo damno animae suae ab ecc
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝓpriȩ sunt : sed communes eccłe facultates. & idõ
quis quis om̃ib quȩ habuit dimissis aut uenditis fit rei
suȩ contemptor: Cum p̃positus factus fuerit ecclesie om̃ium
quȩ hab& excła efficit᷑ dispensator. Denique sc̃s paulinus
ut ipsi melius nostis ingentia p̃dia quȩ fuerunt sua uendita.
pauperib: crogauit. sed cũ postea factus ess& ep̃s. non con¬
tẽpsit eccłe facultates. sed fidelissime dispensauit. Iuo
facto satis ostendit. & ꝓpria debere pp̃ ꝑfectioni contẽpni.
aut parentib reliquid. aut uendita pauperib: erogauit:
His tam̃ cũ merito ꝑfectionis suȩ fier& eccłe arelatensis
ep̃s. quod illa tunt habebat eccła. ñsolũ possedit. sed & iam
acceptis fideliũ numerosis hereditatib ampliauit. Isti ergo
tam scĩ. tam ꝑfecti pontifices: factis euidentib clamant pos¬
se & debert fieri quo dfecerunt. Qui utiq homines seculariũ
quã diuinarũ lit terarũ sine ambiguitate doctissin

Expanded text:
enim proprie sunt, sed communes ecclesie facultates et ideo quiquis omnibus que habuerit dimissis aut venditis sit rei sue contentor, cum prepositus factus fuerit ecclesie omnium que habet ecclesia efficitur dispensator». 205 Denique sanctus Paulus, ut ipsi melius nostis, ingentia predia que fuerunt sua vendita pauperibus erogavit, sed cum factus esset episcopus, non comtempsit ecclesie facultates, sed fidelissime dispensavit. Quo facto satis ostenditur et propria debere propter perfectionem contemni aut parentibus reliquit aut vendita pauperibus erogavit? Is tamen cum merito sue perfectionis fieret ecclesieepiscopus, quod illa tunc habebat ecclesia non solum possedit, sed etiam acceptis fidelium numerosis haereditatibus ampliavit. Isti ergo tam sancti, tamque perfecti pontifices, factis evidentibus clamant, posse et debere fieri quod fecerunt. Qui utique homines tam saecularium, quam divinarum litterarum sine ambiguitate doctissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
aec atque huius cemodi me ꝓsequente ꝑ motisegat ex ẽ¬
grauit̃ in gemuistis. uos meam necessitatẽ fuisse ꝑductos. plo¬
quam nec implere aliquo studio nec sine peccato relinquere
ualcretis. Ac deinde cumpiis gemitib ur̃is. eaque̾ uobis
obstrictꝰ sum cordis affectione conpassus. orando uos posse
ꝑficere qđ non possitis docendo suggererẽ. plusq fideles
catholicos bonis exemplis quam luculentis uerbis solere ꝓfi¬
cere. eamq esse summã ꝑfectamq doctrinã. quã conũsatio
spĩtalis ostenderit. Nonquam in anis sermo iactitar&. nec
anobis indie iudicii. uerba quȩrenda sed opera. nec facere
ꝑ suadere esse possibile qđ doc& lingua. si alingua uita dis¬
ipsius possibilitatis inculcas. uos mea suggestione paululũ
cdelectati. hoc protinus sime non hab& obliuio retulistis.

Expanded text:
aec atque hujuscemodi me prosequente, permoti graviter ingemuistis, vos in eam necessitatem fuisse perductos, quam nec implere aliquo studio, nec sine peccato relinquere valeretis; ac deinde, cum piis gemitibus vestris, ea qua vobis obstrictus sum cordis affectione compassus, orando vos dixi posse perficere quod non possetis docendo suggerere; plusque fideles catholicos bonis exemplis, quam luculentis verbis solere proficere; eamque esse summam perfectamque doctrinam, quam conversatio spiritualis ostenderit, non quam inanis sermo jactitarit; nec a nobis in die judicii verba quaerenda, sed opera; nec facile persuaderi esse possibile quod docet lingua, si a lingua vita disbus cum quadam delectatione ipsius possibilitatis inculcas: vos mea suggestione paululum delectati, hoc protinus, si me non habet oblivio, retulistis.
Abbreviated transcription (Latin):
Ncipit liser TertUs.
Uita uitae contẽplatiuae.
contemplatiua ab ea differat actualis. uel
qualit̾ possitis ipsius contemplatiue uirtutis
fieri dõ adiuuante participes. primũ uolum̃
absolai. Deactuali quoq uita. ubi quȩ ess& religiose
increpationis utilitas. ac patientiȩ uirtus ostensa ẽ : & qua¬
lit̾ tractande essent eccłȩ facultates. uel de mõdo sp̃italis
abstinentie quȩ dicenda uisa sunt dõ donante in libro
scđo disserui. Nunc suꝑ ẽ ut disputationẽ diuitiis atq
uirtutib. ñ in genio fretus cuius mihi conscius non sum.
sed orantib uobis adiuuandus incipiam.

Expanded text:
 LIBER TERTIUS. TIO. De vita contemplativa, et quantum ab ea differat actualis, vel qualiter possitis ipsius contemplativae virtutis fieri, adjuvante Deo, participes, in primo volumine absolvi. De actuali quoque vita, ubi quae esset religiosae increpationis utilitas ac patientiae virtus ostensum est, et qualiter tractandae essent ecclesiae facultates, vel de modo spiritualis abstinentiae, quae dicenda visa sunt, Deo donante, in secundo libro disserui. Nunc superest ut disputationem de vitiis atque virtutibus, non ingenio fretus, cujus mihi conscius non sum, sed orantibus vobis adjuvandus incipiam.
Abbreviated transcription (Latin):
dace ñ eas in uia neforte graua mala sua inte. Inuia
ruine ñ eas. & ñ offendas in lapide. Origenis dix̃. Meli¬
us ẽ enĩ ꝑ fectã uitã quęrenti initinere mori. quam
non ꝓficisci quidẽ ad ꝑfectionẽ quȩ rendã. Gregorius dix̃.
Stultus uiator est qui initinere amoę̃na prata conspiciens.
obliuiscitur iter quod tendebat. In offenso pede iter nr̃m
agitur. si ds̃ ac proximus in tegra mente diligatur.¬
DESEN SIBUS

Expanded text:
dace non eas in via, ne forte gravet mala sua in te . In via ruinae non eas, et non offendas in lapides . ORIGENES. Melius est enim perfectam vitam quaerenti in itinere mori, quam nec proficisci quidem ad perfectionem quaerendam. GREGORIUS. Stultus viator est qui, in itinere amoena prata conspiciens, obliviscitur quo tendebat. Inoffenso pede iter nostrum agitur, si Deus ac proximus integra mente diligatur.De sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
deterius addere. Nihil sapientia melius. nihil pruden¬
tia dulcius. nihil scientia suauius. Noxia ñ uitam. nisi ꝑ
sapientiã. Sapientia dando. largior fit. r&inendon mi¬
norat᷑. Largiendo. redundatior ẽ scientia . & dũ pluscon¬
fert̾. plus habundat. Eyprianꝰ dix̃. Quomodo enĩ sapiens.

Expanded text:
enerantur. Nihil sapientia melius, nihil prudentia dulcius, nihil scientia suavius. Noxia non vitamus, nisi per sapientiam. Sapientia dando largior fit, retinendo minoratur. Larga redundatio est scientia, et dum plus confertur, plus abundatur. CYPR
Abbreviated transcription (Latin):
anĩ. & scientia scõꝵ prudentia. Sapiens cordę precep¬
ta suscipit. stultꝰ cedit᷑ labiis. In labiis sapientis. inueni¬
&ur. sapientia. Sa pientes abscondunt sapientiã.os
autẽ stulti confusioni ꝓximũ ẽ. Labia uisti. erudiunt
plurimos. Qui autẽ in docti st̃. in cordis egestate mo¬

Expanded text:
 Domini atque prudentia . Sapiens corde praecepta suscipit, stultus caeditur labiis . In labiis sapientis invenitur sapientia. Sapientes abscondunt sapientiam. Os autem stulti confusioni proximum est. Labia justi erudiunt plurimos: qui autem indocti s
Abbreviated transcription (Latin):
ens. sapiens occulta ꝓũ̾bioꝵ exquirit. & ĩ absconditis
parabo larũ conuersat᷑. Sapiens bona & mala in ho¬
minib tẽptauit. A gustinꝰ dix̃. Docti. ut stellȩ fulgebt̃.¬
enĩ tͥ m̃sã spĩtalẽ. Vbi enĩ sapientiȩ possessio ibiamor
mulieris ex cludit᷑. Hieronimꝰ dix̃. Mulcũ enĩ ẽ melius
uerba rustici quã dis serti falsa. ꝓferre.Sapien tes mun¬
di idõ scripturas sacras despiciunt. quia eas ñ ex maie¬
state sensuũ. sed ex uerboꝵ iudicant uilitate. Gregori¬
us dix̃. Sa pientia ẽ timere am̃. ab negare autẽ seipsũ
amalis. Prima sapientia ẽ. uitare malum. Secunda
sapientia ẽ: facere bonum. Quis quis ergo uult audi
ẽ : nescire enĩ reꝓbare ẽ. Scripturae sacrae intellegen¬
tia. quaesi incunctis ess&. aꝑta uilescer&. Et tantum
maiori dulcedine inuenta reficit. quantũ maiori labore
fatigat animũ. Quaesita qui uerba dĩ audit. sẽꝑ oculos
cordis ponere ad exitũ deb&. Etsine cessatione medi¬

Expanded text:
ens . Sapiens occulta proverbiorum exquiret, et in absconditis parabolarum conversabitur . Sapiens bona et mala in omnibus tentabit . AUGUSTINUS. Docti ut stellae fulgebrabis tibi mensam spiritalem. Ubi enim sapientis possessio, ibi amor mulieris excluditur. HIERONYMUS. Multo melius vera rustice quam diserte falsa proferre. Sapientes mundi ideo Scripturas despiciunt sacras, quia eas non ex majestate sensuum, sed ex verborum judicant vilitate. GREGORIUS. Sapientia est timere Deum, abnegare autem seipsum a malis. Prima sapientia est vitare malum. Secunda sapientia est facere bonum. Quisquis autem vult auditest. Nescire autem, reprobare. Scripturae sacrae intelligentia si in cunctis esset aperta, vilesceret, et tantum majore dulcedine inventa reficit, quantum majore labore fatigat animam quaesita. Qui verba Dei audit, semper oculos cordis ponere ad exitum debet, et sine cessatione medi
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtꝰ boni operis. fructꝰ & ernitatis ẽ. Qui se cundũ scłm
sapiens ẽ secundũ dm̃ stultꝰ ẽ. Nullus sapientiã dĩ plene
recipit. nisi quise ab om̃i abstrahere accionũ cura conten¬
dit. Tẽ autẽ recte diñ cognoscimꝰ. quando eũ ꝑ fecte scire
ñ denegam. Nullus autẽ inculpa maior ẽ. quã illequi
dm̃ nescit. Inuestigationẽ uiri multoꝵ ẽ querere. sed
paucoꝵ ĩuenire. Omis sapientia. scientia. & ĩ opinatio¬
ne consistit. Melior ẽ autẽ exscientia ueniens quã exopi
natione sententi&. Nã illa uera ẽ. ista dubia. Sĩplicita tẽ cũ¬
ignorantia. uacare stultitiã. Sĩ plicitatẽ cũ prudentia:
ua care sapientia. Utile ẽ multa scire . & recte uiuere. Quod
si utrũ que non ualem. melius ẽ ut bene uiuendi stu diũ. quã
multa sciendi sequam. Non enĩ ꝑtin& ad beatitudinẽ con¬
sequendã hominẽ scientia rerũ. Nec esse beatũ multa scire

Expanded text:
is fructus aeternitatis est. Qui secundum saeculum sapiens est, secundum Deum stultus est. Nullus sapientiam Dei plene recipit, nisi qui se ab omni abstrahere vitiorum cura contendit. Tunc autem recte Deum cognoscimus, quando eum perfecte scire nos denegamus Nullus autem major in culpa est, quam ille qui Deum nescit. Investigationem veri multorum est quaerere, sed paucorum invenire. Omnis sapientia et scientia ex opinatione conatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris cuari stultitiam, simplicitatem vero cum prudentia vocari sapientiam. 11. Utile est multa scire et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scientiam rerum, nec esse beatum multa scire,
Abbreviated transcription (Latin):
toris. qm̃ a dõ ꝓfecta ẽ sapientia. Sapienti enĩ dĩ ad¬
stabit laus. & ĩore fideli habundauit & dominatordabit
eã illi. Om̃is astũtꝰ agnouit sapientiã. Om̃is sapientia
timor dĩ & in illa timere dm̃. In om̃i sapientia disposi¬
tio legis. Homo prudens. placebit magnatis. Meliorẽ
homo qui defecit sapientia. & deficiens sens& ĩ timore

Expanded text:
oniam a Deo profecta est sapientia . Sapientiae enim astabit laus, et in ore fideli habitabit, et dominator dabit eam illi. Omnis haustus agnovit sapientiam. Omnis sapientia est timor Dei, et in illa timere Deum, in omni sapientia dispositio legis . Homo prudens placebit magnatibus . Melior est homo qui minuitur sapientia, et deficiens sensu in timore
Abbreviated transcription (Latin):
ũ sapientia ĩ doctis hominib Decor enĩ uite ẽ. ĩ sapientia¬
& uincula illius natura salutaris. Si inclinaueris aurẽ tu¬
ã. excipies doctrinã. & si dilexeris audire. sapiens eris.
Sapientia humiliati ex altabit caput ipsius. & in medi
o magnatoꝵ consedere illũ facia. Heatꝰ uir qui ĩ sapien¬

Expanded text:
um sapientia indoctis hominibus . Decor enim vitae est in sapientia, vincula illius ligatura salutaris. Si inclinaveris aurem tuam: excipies doctrinam: et si dilexeris audire, sapiens eris . Sapientia humiliati exaltao magnatorum consedere illum faciet. » Sapien
Abbreviated transcription (Latin):
uas autẽ pr&iosũ labia prudentiũ. Noli uendere sapi¬
entiã & doctrinã. & in tellegentiã. Uir sapiens. & for¬
tis esto. Uis doet. & robustus. & ualidus. Neque plus sapi¬
as quã necesse ẽ. ne obstu pes cas. Sapientia confortauit
sapientẽ. suꝑ decẽ principes ciuitatis. Uerba sapientiũ
audiunt᷑ insilentio. plus quã clamor principis in t̾stul¬
tos. Melior sapientia. quã arma bellica. Verba orissa¬
pientis. grã. & labia ĩsipientis prexipitabt̃ eũ. Hiesus¬
filius sy rach dix̃. Omĩs sapientia. ad nõ dõ ẽ. Dilectio dĩ. ho¬
norabilis sapientia. In thes aur sapientię. ĩ tellect scientie¬
& religiositas. Execratio peccatoribus. sapientia . Concu¬
piscens sapientiã. conserua iustitiã. & ds̃ prebebit illã

Expanded text:
e sapientiam, et doctrinam, et intelligentiam . Vir sapiens fortis est . Vir doctus robustus est, et validus: neque plus sapias quam necesse est, ne obstupescas . Sapientia confortabit sapientem super principem decem civitatum . Verba sapientum audiuntur in silentio, plus quam clamor principis inter stultos . Melior est sapientia quam arma bellica . Verba oris sapientis gratia, et labia insipientis praecipitabunt eum . JESUS SIRACH. Omnis sapientia a Domino Deo est . Dilectio Dei honorabilis sapientia . In thesauris sapientiae, intellectus et scientiae religiosis . Exsecratio autem peccatoribus sapientia. Concupisce sapientiam, conserva justitiam, et Deus praebebit illam
Abbreviated transcription (Latin):
sapientibus gradit᷑. sapiens erit. Amic stultorũ.
efficiaur similis. Sapiens tim&. ut declin& amalo.
Corona sapientiũ diuitiȩ eoꝵ. & ĩprudentia stultorũ
uitas. In corde prudentis requiescit sapientia
ĩdoctos quoque erudi&. Labia sapientiũ. dissemina¬
bt̃ scientiã.corstultorũ dissimile erit. Corsa pien¬
tis quȩrit doctrinã. & os stultoꝵ pascit᷑ in peritia. Pos¬
side sapientiã. quia auro melior ẽ. & adquire pruden¬
tiã. quͥa prȩciosior est argento. Qui sapiens cordeẽ
appellabit᷑ prudens. & qui dulcis elo quio maiora
ꝑcipi&. Corsapientis erudix os ci. & labus illius¬

Expanded text:
sapientibus graditur, sapiens erit, amicus stultorum efficietur similis eis. Sapiens timet, et declinat a malo . Corona sapientum divitiae eorum, et imprudentia stultorum fatuitas. In corde prudentis requiescit prudentia, indoctus quoque erudietur. Labia sapientum disseminabunt scientiam, cor stultorum dissimile erit. Cor sapientis quaerit doctrinam, et os stultorum pascitur imperitia . Posside sapientiam, quia auro melior: acquire prudentiam, quia pretiosior est argento. Qui sapiens corde est, appellabitur prudens: et qui dulcis est eloquio, majora percipiet. Cor sapientis erudit os
Abbreviated transcription (Latin):
thes auros effõderis illã. tc̃ in telleges timorem
dñi. & scientiã dĩ inuenies. Dñs dat sapientiã. & ex
ore eiꝰ scientia & prudentia. Habe fiduciã in dño
ex toto cord& uo. & ne innitaris prudentiȩ tuȩ Ne
sis sa piens apudtem& ipsũ. Beatꝰ homo qui inue¬
nit sapientiã. & qui affluit prudentiã. Melior ẽ¬

Expanded text:
intelliges timorem Dei, et scientiam Domini invenies. Dominus dat sapientiam, et ex ore ejus scientia et prudentia. Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo, et non innitaris prudentiae tuae, ne sis sapiens apud temetipsum . Beatus homo qui invenit sapientiam, et cui affluit prudentia . Melior e
Abbreviated transcription (Latin):
qui primo homine peccante peccauimus. ñ in nostra se¬
parata iam uita: sed in eius natura inqua fuimus. ille¬
unus & corruptionẽ uelut deradice suꝑbiȩ morbo cor¬
rupta contraximus: & in ipsa corruptione nrã om̃s
peccatorũ causas habemus. Quiñ corruptibiles ef¬
ficimur quia peccamus. sed quia corruptibiles sumus
om̃e peccatũ exipsa corruptione nr̃a cõmittimus.
rimus aut̃ homo nonideo peccauit quia corruptibilis
fuit: sed cũ incorruptus ess&. seipsũ peccando corru¬
pit & corruptionẽ suã in nos ꝓpagatione trans iecit.
& id tirco ubi nobis auferenda ẽ tota mortalitas. om̃isq
corrintio quȩ facta ẽ expeccato ubi erimus sine ullo
potcato. Hinc uero ubi noniam sanata ẽ: sed adhũe
ꝑ gr̃am : piis conatib nr̃is resistit ipsa concupiscentia
uitiosa: non naturalis sed nature nr̃ȩ indita poenalit
inserta quę peccato facta ẽ. & peccatũ siuicent.

Expanded text:
qui primo homine peccante, peccavimus, non in nostra sequi primo homine peccante, peccavimus, non in nostra separata jam vita, sed in ejus natura, in qua fuimus, et corruptionem velut de radice superbiae morbo corruptae contraximus, et in ipsa corruptione nostra omnes peccatorum causas habemus: qui non corruptibiles efficimur quia peccamus; sed quia corruptibiles sumus, omne peccatum ex ipsa corruptione nostra committimus. Primus autem homo non ideo peccavit quia corruptibilis fuit, sed cum incorruptus esset, seipsum peccando corrupit, et corruptionem suam in nos propagatione transjecit; et idcirco ibi nobis auferenda est tota mortalitas, omnisque corruptio, quae facta est ex peccato, ubi erimus sine ullo peccato; hic vero ubi non jam sanata est, sed adhuc r culpam; piis conatibus nostris resistit ipsa concupiscentia vitiosa, non naturalis, sed naturae nostrae indita poenaliter et inserta: quae peccato facta est, et peccatum, si vicerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbia. in om̃ib ex illo natis peccati fier& poena. & ꝓpt̾¬
ea non quomodo iam possumus peccato resistere sicut
ille potuit : cũ nihil aliud fuit non peccare quam nolle
N obis aut̃ in rep̃hensibilit̾ uiuere uelle ñsufficit. nisi
ipsũ uelle nostrũ quod languida possibilitate deficit᷑
diuina uirtus adiuuauerit. quia illũ ad ñ pecc andũ
&iam iuare poterat. adhuc sana natura. nosiam inpud&
uitiata. Ꝙillũ peccare fecit sola peccandi uoluntas.
nos &iam cogit plerũq peccati iam facta necessitas: ꝓpt̃
qđ dõ elamamus & dicimus. de necessitatib meis liberame.
acsic ideo fortassis dicit scriptura diuina. initiũ om̃is
peccati suꝑbia. qđ ipsa p̃cessit indiabolo . & ꝑ ipsum sub¬
ũsus ẽ homo. de quo dicit apłs. Perimũ hominẽ pec¬
catũ intrauit inmundũ. & ꝑpeccatũ mors: & ita in om̃s
homines ꝑtransuit. in quo om̃s peccauer̃. C& erum nos

Expanded text:
perbia, in omnibus ex illo natis peccati fieret poena. Et propteperbia, in omnibus ex illo natis peccati fieret poena. Et propterea non eo modo jam possumus peccato resistere sicut ille potuit, cui nihil aliud fuit non peccare quam nolle. Nobis autem irreprehensibiliter vivere velle non sufficit, nisi ipsum velle nostrum, quod languida possibilitate deficit, divina virtus adjuverit. Quia illum ad non peccandum etiam juvare poterat adhuc sana natura, nos jam impedit vitiata; et illum peccare fecit sola peccandi voluntas, nos etiam cogit plerumque peccati jam facta necessitas. Propter quod Deo clamamus et dicimus: De necessitatibus meis libera me . Ac sic ideo fortassis dicit Scriptura divina, Initium omnis peccati superbia ; quod ipsa praecessit in diabolo, et per ipsum subversus est homo, de quo dicit Apostolus: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . 3. Caeterum nos,
Abbreviated transcription (Latin):
aliud omẽ peccatũ. nisidĩ contẽptus ẽ : quo eius p̃cei¬
ta calcant᷑. Quȩ contẽptũ dĩ. nulla res alia ꝑ suad&
hominib: nisi suꝑbia. quȩ &iam in ipso diabolo ut di¬
abolus ex angło fier& et̃ne ꝑditionis extitit causa.
Deniq & ipse sciens se ꝑsuꝑbiã decelestibus corruisse
& in hunc caliginosi aeris carcerẽ trusũ. homini subũ¬
tendo quẽ dĩ fecerat sine ullo peccato: uitiũ ꝑ suasit
serpentina calliditate suꝑbiȩ. certꝰ qđ recepta suꝑbi
quȩ ẽ malorũ om̃iũ causa. facile iam peccata om̃ia que
non nisi suꝑbo concipiunt᷑ animo ꝑ p& rar&. Hinc est
quod idẽ primus homo suꝑbi sp̃s elatione corruptus.
omnẽ posteritatẽ suã quȩ in illo radicalit̾ fuit.: ne¬
cessitate corruptionis ac mortalitatis ad dix̃. ut corrus¬
tibilis ac mortalis effectus. corruptibiles mortalesq
generar&. Atq ita quod in illo egerat punienda su¬

Expanded text:
aliud omne peccatum, nisi Dei contemptus est, quo ejus praecepaliud omne peccatum, nisi Dei contemptus est, quo ejus praecepta calcantur. Quem contemptum Dei nulla res alia persuadet hominibus, nisi superbia; quae etiam in ipso diabolo, ut diabolus ex angelo fieret, aeternae perditionis exstitit causa . Denique et ipse sciens se per superbiam de coelestibus corruisse, et in hunc caliginosi aeris carcerem trusum; homini subvertendo quem Deus fecerat sine ullo peccato, vitium persuasit serpentina calliditate superbiae , certus quod recepta superbia, quae est malorum omnium causa, facile jam peccata omnia, quae non nisi superbo concipiuntur animo, perpetraret. 2. Hinc est quod idem primus homo superbi spiritus elatione corruptus, omnem posteritatem suam quae in illo radicaliter fuit, necessitati corruptionis ac mortalitatis addixit: ut corruptibilis et mortalis effectus, corruptibiles mortalesque generaret; atque ita quod in illo egerat punienda su
Abbreviated transcription (Latin):
st quidem hoc capitulũ¬
ualde post plexũ. sedsi oretis illũ qui dix̃: nonuo
estis qui loquimini. sed sp̃s patris ur̃ĩ cęlestis quilo¬
quit᷑ in uobis: & alibi. dilata ostuũ & ego adimplebo
illud: eaquȩ mihi ut homini inpossibilia sunt. in lumi¬
nante dño uel docente possibilia fiunt. Consideremꝰ
ergo. quȩ causȩ p̃cedant. quas uitia sub sequantur.
Q uod ut credibilius audiat᷑. non hoc ame prudentia
ur̃a ꝑquirat. sed uobis & mihi uelom̃ib scriptura diuina co¬
solita respondeat: quȩ uelud siiam quȩreremus ab ea in¬
mobilẽ sententiã ꝓtulit dicens. Initiũ om̃is peccati.
suꝑbia. Q uid potest aꝑtius. quid ꝓbabilius dici: Ini¬
tiũ inquid non alicuius. sed om̃is peccati suꝑbia ut eu¬
dent̾̃ ostender&. quod ipsa sit peccatorũ om̃iũ causa
qm̃ ñ solũ peccatũ ẽ ipsa. sed &iam nullũ peccatũ fueri
potuit. uel potest. aut poterit sine ipsa. Siquidẽ nihi

Expanded text:
st quidem hoc capvalde perplexum, sed si oretis illum qui dixit: Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis ; et alibi, Dilata os tuum, et ego adimplebo illud : ea quae mihi ut homini impossibilia sunt, illuminante Domino, vel docente, possibilia fiunt. Consideremus ergo quae causae praecedant, quae vitia subsequantur. Quod ut credibilius videatur, non hoc a me prudentia vestra perquirat; sed vobis, et mihi, vel omnibus Scriptura divina consulta respondeat: quae velut si jam quaereremus ab ea immobilem sententiam protulit, dicens: Initium omnis peccati superbia . Quid potest apertius, quid probabilius dici? Initium, inquit, non alicujus, sed omnis peccati superbia: ut evidenter ostenderet quod ipsa sit peccatorum omnium causa: quoniam non solum peccatum est ipsa, sed etiam nullum peccatum fieri potuit, potes
Abbreviated transcription (Latin):
uO CIRCA sic hortandi sunt ad contẽplatiuam uitã¬
quicũq plene uoluerint & dõ auxiliante potuerint:
ut meminerint sibi ipsius contẽplationis diuine ꝑfec¬
tionẽ. in illa beata uita quȩ futura est reseruari: ut ibi
dm̃ sicuti est ꝑfecte uideant. ubi & ipsi erunt uitae
axernȩ ac regni caelestis consequutione ꝑfecti. C& erũ
sihic ꝑfecte potuiss& substantiã dĩ humana fragili¬
tas contẽplari. num quã sc̃s euangelista dixissce.
Dm̃ nemo uidit umquã: ñdixit nemo uidebit. Deniq
ut euidenter ostender& uisionẽ dĩ. ñ negatã scĩs ho¬
minibus s& dilatã: qđ inp̃senti tẽpore negauit. infu
turo ꝓmisit dicens. Deatimundo corde. qm̃ ipsi dm̃ui¬
debunt : nec hic dix̃ qm̃ ipsi dm̃ uident. Igitur sids̃
qui in hac uita sine alicuius elimenti ad sumptione.
nec potuit uiderinec potest: infutura uita uidenđ
est. ibi est contẽplationis diuine speranda ꝑfectio : ubi
erit bonorum om̃ium plenitudo.

Expanded text:
uocirca sic hortandi sunt ad contemplativam vitaquicunque plene voluerint, et Deo auxiliante potuerint, ut meminerint sibi ipsius contemplationis divinae perfectionem, in illa beata vita quae futura est, reservari; ut ibi Deum sicuti est, perfecte videant, ubi et ipsi erunt vitae aeternae ac regni coelestis conssi hic perfecte potuisset Dei substantiam humana fragilitas contemplari, nunquam sanctus evangelista dixisset: Deum nemo vidit unquam . Non dixit, nemo videbit. Denique ut evidenter ostenderet visionem Dei non negatam sanctis hominibus, sed dilatam, quod in praesenti temporeturo promisit, dicens: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Nec hic dixit, Quoniam ipsi Deum vident. Igitur Deus, qui in hac vita sine alicujus alimenti assumptione nec potuit videri nec potest, in futura vita videndus est. Ibi est contemplationis divinae speranda perfectio, ubi erit bonorum omnium plenitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut quantũ stomacd reficiendo ao fami aexim̃ de
satis e ẽ uidet᷑ indulgrant. nec expleant sias appetitos
auiditatẽ. ꝑcipiendiũ sed coñprimant. ates cis non
saturitas edendifinea facut sed uoluntas: Quitam
a cupiditate p̃ciosõrã. ciborũ quam anume ꝑceptione

Expanded text:
nisi ut, quantum stomacho reficiendo ac fami eximendae nisi ut, quantum stomacho reficiendo ac fami eximendae satis esse videtur, indulgeant; nec expleant suos appetitus aviditate percipiendi, sed comprimant, atque eis non saturitas edendi finem faciat, sed voluntas: qui tam a cupiditate pretiosorum ciborum, quam a nimia perceptione
Abbreviated transcription (Latin):
embra sua quȩ sunt suꝑ t̾ram mortificant. quando
insolens corpus ie iuniorũ continuatione castigant.
quando intra necessariũ modũ suũ tẽperant ap¬
petitum. quando non solũ se adelicatiorib: cibis mode¬
rata districtione suspendunt : sed etiam in ipsis cõmu¬
nibus nihil carni suȩ ꝓdesiderio sed ꝓsustentande uitȩ
nec cessitate ꝑmittunt : certi quodnec delitie quȩ lib&.
si absque desiderio ꝑcipiant᷑ officiunt. & uiles cibi ple¬
rumq abstinentie ꝓfectũ si app&ene accipiant᷑ in pe¬
diunt. Hinc ẽ quod sc̃s dauid aquȩ in se concupiscen¬
tiam castigauit. atq eã sibi a suis oblatam nedesi¬
helie. ꝑceptio carniũ non concupita ñ nocuit. Un¬
de datur intelligi. quod ueracit̾ abstinentes escarum
ñ naturas sed concupiscentias damnent: acuolunto¬
tes suas desiderati cibi uel potus ab usione mortifi¬
cent. Q ui aut̃ non solũ a qualitate sed & iam aquan¬
titate ciborũ cupiunt abstinere. nimbaliud student.

Expanded text:
embra sua, quae sunt super terram, mortificant, quando insolens corpus jejuniorum continuatione castigant, quando intra necessarium modum suum temperant appetitum; quando non solum se a delicatioribus cibis moderata districtione suspendunt, sed etiam in ipsis communibus nihil carni suae pro desiderio, sed pro sustentandae vitae necessitate permittunt; certi quod nec deliciae quaelibet, si absque desiderio percipiantur, officiunt, et viles cibi plerumque abstinentiae profectum, si appetenter accipiantur, impediunt. Hinc est quod sanctus David aquae in se concupiscentiam castigavit, atque eam sibi a suis oblatam, ne desisancto Heliae perceptio carnium non concupita non nocuit . Unde datur intelligi quod veraciter abstinentes escarum non naturas, sed concupiscentias damnent, ac voluptates suas desiderati cibi vel potus abusione mortificent. Qui autem non solum a qualitate, sed etiam a quantitate ciborum cupiunt abstinere, nihil aliud student
Abbreviated transcription (Latin):
tiã quã gratis in ꝑtiri debuit. ac ceptone pecu¬
tut uendit. Omã quippt primũ quere. ut cũ
iustitia deficias. Nullũ condẽpnes anie iudiciã
Ante ꝑba. & sic iudica. Non enĩ quiaccusat¬
sed qui conuincit᷑ reus ẽ.¬

Expanded text:
tiam, quam gratis impartiri debuit, acceptione pecuniae vendit. Omnia quippe primum quaere, ut cum justitia definias. Nullum condemnes ante judicium. Ante proba, et sic judica. Non enim qui accusatsed qui convincitur, reus e
Abbreviated transcription (Latin):
Esto in illis. quasi un̾ exipsis. Regnũ agente in¬
genit̃ trans sertur. ꝓpt̃ iniustitias. & inirias. &
contumelias. & diuersos dolos. Sedes ducũ suꝑ¬
borũ destrux̃ ds̃. & sedert fecit mites suꝑ illoS.
Hic ronimꝰ dix̃. Non letificem ad laudes humanas
nec uituperationes earũ expauescam: Dõ enĩ pla¬
cert curantes. minas hominũ penit ñ timem. Cre¬
gorius dix̃. Non morientẽ quippe mortificat. qͥ

Expanded text:
 ex illis . Regnum a gente ingentem transfertur, propter injustitias, et injurias, et contumelias, et diversos dolos . Sedes ducum superborum destruxit Deus, et sedere fecit mites pro illis . HIERONYMUS. Non laetificemur ad laudes humanas, nec vituperationes eorum expavescamus. Deo enim placere curantes, minas hominum penitus non timeamus. GREGOR
Abbreviated transcription (Latin):
ligunt. hisidorus dic̃ Debono int̾ragatus. tacto
Melius ẽ enim r&icere in ꝓbis. quam respondere.
Exprianus dic. Ille melius doc& qui cotidie erescit.¬
& proficit discendo meliora. Neque enm idoneus
potest esse miles. qui non exercitatus in campo prius
fuerit. Tunc enim demum sermo &ratio salutans
efficacit᷑ discit᷑. sipatient᷑ qđ discitur audit᷑. Disci¬
plina custos spei. receptaculũ fidei. dux ẽ it̾ salutis.
om̃tũ ac negotiu᷑ bone indolis. magistra uirtutis.
facit in xp̃o manere semꝑ. ac iugit᷑ dõ uiuere. ad
ꝓmissa celestia & diuina p̾mia ꝑuenire. Euse¬

Expanded text:
ligunt. ISIDORUS. De bono interrogatus, taceo: ligunt. ISIDORUS. De bono interrogatus, taceo: melius est enim reticere improbis quam respondere. CYPRIANUS. Ille melius docet qui quotidie crescit, et proficit discendo meliora. Neque enim idoneus potest esse miles qui non exercitatus in campo prius fuerit. Tunc enim demum sermo et ratio salutaris efficaciter discitur, si patienter quod discitur, auditur. Disciplina custos spei, receptaculum fidei, dux itineris salutaris, fomentum ac negotium bonae indolis, magistra virtutis, facit in Christo manere semper, ac jugiter Deo vivere, ad promissa coeletia et divina praemia pervenire. EUSE
Abbreviated transcription (Latin):
tiore curandũ. Vociferet̾ & clam&. lic& & con
aut minus ambules qui necesse ẽ. & currens lesseris. aut
moran faciens obdorimas. Nulla ars absque magistro
didicitur: Multo tempore disce qđ doceas: ne credas
laudatorib tuis immo in risorib au rem nec ac cõ¬
modes. Non ad p&as maiora uirib tuis. quia melius
est in humiliorib totũ ꝑgere. quã pendulo gradu
ialtiorib: fluctuare. Non crudit pat̾ filiũ. nisi
quẽ amat. Non corrigit magister discipulã. nisi
eũ quem ardentioris cernt ingenii. Quicũque¬
idqđ int̾rogat nouit. non uoto discendi. sed stu¬
dio cognoscendi agnofeerit. Ille qui responsurus c̃
similitudinẽ phariseoꝵ. non quasi discipulus sed
quasi temptator accedit. Uir studiosus & sapien
&iam sidiscere aliquid uult. magis doc& dũ pru¬
dent᷑ in t̾rogat. Sunt aliqui niia facilitate uer¬
boꝵ ꝑ audaciã disserint aliis. qđ ipsi non intel¬

Expanded text:
tiore curandum. Vociferetur et clamet, licet et contiore curandum. Vociferetur et clamet, licet et cont plus ambules quam necesse est; et currens laxeris, aut moras faciens dormias. Nulla ars absque magistro discitur. Multo tempore disce quam doceas. Ne credas laudatoribus tuis, imo irrisoribus aurem ne accommodes. Non appetas majora viribus tuis, quia melius est in humilioribus pergere, quam pendulo gradu in altioribus fluctuare. Non erudit pater filium, nisi quem amat: nec corrigit magister discipulum, nisi eum quem ardentioris cernit ingenii. Quicunque interrogat non voto discendi, sed studio cognoscendi, an noverit ille qui responsurus est, in similitudinem Pharisaeorum non quasi discquasi tentator accedit. Vir studiosus et sapiens, etiam si discere aliquid vult, magis docet dum prudenter interrogat. Sunt aliqui qui nimia facilitate verborum per audaciam edisserunt aliis quod ipsi non intel
Abbreviated transcription (Latin):
Corporis gestu. anmus ꝓditor eͦ. Incessus tuus. al¬
terius oculos nͦ offendat. Basilius dic᷑. Di enim
nͦ uerboꝵ sed cordis inspector e. & diligit eosqui
insimplicitate cordis seruiunt ei. Eusebius dicꝰ
E a quae apud homines despecta sunt & in conte̾p¬
dĩ quae fragilia sut ꝑ naturam. ꝑ gram facit esse
firmissima.
te ipsũ prius. hiesus filius syrach dic. honora me¬
dicũ ꝓpt᷑ necessitate᷑. & eni᷑ illũ creauit altissim
Adõ ẽ. om̃is medela. Disciplitia medici exaltabit
capud ipsius. & in conspectu magnatoꝵ con¬
laudabit᷑. Unguentarius fa ciens pigm̃ta suaui¬
tatis. & unctiones conficit sanatatis. Da locum
medico. & eniꝰ illuꝰ creauit dñs &̾ non discedat ate
qm oꝑa cius st̃ necessaria. Qui deinquid in con¬
spectu eius qui fecit illum. incidit uimanus me¬
dici. Cyprianus dic᷑. A periendũ uubais ẽ & se¬
candum. & putraminibus amputatis. medela for¬

Expanded text:
Corporis gestu animus proditur. Incessus tuus alCorporis gestu animus proditur. Incessus tuus alterum non offendat. BASILIUS. Deus enim non verborum, sed cordis inspector est, et diligit eos qui in simplicitate cordis serviunt ei. EUSEBIUS. Ea quae apud homines despecta sunt et in contempritas Dei, quae fragilia sunt per naturam, per gratiam facit esse firmissima. s . JESUS SIRACH. Honora medicum propter necessitatem, etenim Illum creavit Altissimus . A Deo est omnis medela. Disciplina medici exaltabit caput ipsius, et in conspectu magnorum collaudabitur . Unguentarius faciens pigmenta suavitatis et unctionis confert sanitatem. Da locum medico, etenim illum creavit Dominus . Et non discedat a tem opera ejus sunt necessaria . Qui delinquit in conspectu ejus qui fecit illum, incidit in manus medici. CYPRIANUS. Aperiendum vulnus est et secandum, et putraminibus amputatis, medela for
Abbreviated transcription (Latin):
mente. dilectio dĩ in pectore. precinetio castitatisin
ardore. Hones tas in actione. sobri&as in con¬
patentia in tribulatione. spes in crcatore. amor uite¬
a &erne. ꝑseuerantia iisque infinit. Uregorius dix̃.
Si nra intentio aprid dm̃ simplex fuerit. in ei iudicio
nrã actio tenebrosa nonerit. Qui cauti esse ꝑ rectitu¬
dinc̾ nesciunt nequaquã in nocentes ꝑsistere per
simplicitate᷑ possunt. Sca electoꝵ ȩccła simplicitatis
sit &iarꝰ temperans. nesi plus ferueat quã oport&
ꝑdat iustitiã cuius seruare modcramina ignorit
Sepe enm quis i racundiae stimulis uictus. contri delin¬
quentes z elo ulciscende iustitię plus quã necesse est
inflammatur iustitiȩ limitt᷑ inulcione transiens.
agit crudelit᷑ qđ se iuste agere suspicat᷑. Hisodor¬
dic. Sit egressus tuus simplicitas. nichil leuitatis
insuccessu tuo appareat. Animus enim. in corpo¬
ris habitu appar&. Restus corporis. signũ e mͦtis

Expanded text:
mente, dilectio Dei in pectore, praecinctio castitatis in mente, dilectio Dei in pectore, praecinctio castitatis in circuitu, honestas in actione, sobrietas in conientia in tribulatione, spes in Creatoreaeternae. Perseverantia usque in finem. GREGORIUS. Si nostra intentio apud Deum simplex fuerit, in ejus judicio nostra actio tenebrosa non erit. Qui cauti esse per rectitudinem nesciunt, nequaquam innocentes persistere per simplicitatem possunt. Sancta electorum Ecclesia simplicitatis sit etiam temperans: ne si plus ferveat quam oportet, perdat justitiam, cujus servare moderamina ignorat. Saepe enim cum quis iracundiae stimulis victus, contra delinquentes zelo ulciscendae justitiae plus quam necesse est inflammatur, justitiae limitem in ultione transiens agit crudeliter quod se agere juste suspicatur. ISIDORUS. Sit in gressu tuo simplicitas, nihil lenitatis in progressu tuo appareat. Animus enim in corporis habitu appareat Gestus corporis signum est mentis.
Abbreviated transcription (Latin):
matinius ñ deficientes. Salomondix̃. Sim¬
plicitas iustorũ dirig& eos. & subplantatioꝑ
uersorũ uastibittos. Iustitia simplicis dirign
uiã eius. & in in pioate sua corruit impius. In nocens cre¬
dit om̃e uerbũ. Quidecipit iustũ in ina mala. in interi¬
ta suo corru&. & simplices possidebunt bona eius.
Uiri sanguinũ oderunt simplicẽ. iusti autẽ querunt
animã cius. Hironimꝰ dix̃. Scã rusticitas soli sibi
ꝑdest. & quantũ ȩdificat ex uitȩ merito ecclesĩx
seruo dĩ ñ corporis cultus. sed animȩ uigor quęritur.
que cirnis infirmitate sit forcior. Nec rusticus &
nes peritus aut eloquens in lingua. estim& scĩtatẽ.
Multoque melius ẽ duobus in ꝑ fectis rusticitatẽ scam̃
habere . quã eloquentiã peccatricẽ. Ueneratione habenda¬
ẽ. non uerbosa. sed scã rusticitas. Fabrica spiritalis est.
fides firma in corde.galea salutis in capite. signũ xpĩ
in fronte. uerbũ ueritatis in ore. uoluntas bona in

Expanded text:
deficientes . SALOMON. Simplicitas justorum diriget eos, et supplantatio perversorum vastabit illos . Justitia simplicis dirigit viam ejus, et in impietate sua corruet impius . Innocens credit omni verbo. Qui decipit justos in via mala, in interitu suo corruet, et simplices possidebunt bona ejus . Viri sanguinum oderunt simplicem, justi autem quaerunt animam ejus. HIERONYMUS. Sancta rusticitas sibi soli prodest, et quantum aedificat ex vitae merito Ecclesiam servo Dei non corporis cultus, sed animae vigor quaeritur, qui carnis infirmitate sit fortior, nec peritus et eloquens in lingua aestimet sanctitatem. multoque melius est e duobus inperfectis rusticitatem sanctam habere quam eloquentiam peccatricem. Multi aedest, non verbosa, sed sancta rusticitas. Fabrica spiritualis est fin fronte, verbum veritatis in ore, voluntas bona in
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑. Caesarius dic̃. Nũ quã enĩ uera humilitas. & uera
oboedientia. sicaritate aut fuert̃. aut esse potuert̃.
quia sicut ignis sine calore uel splendore eiꝰmodi¬
non ẽ. ita & caritas sine humilitate & uera oboedien¬
tia esse non potest. Inuitas patrũ dic̃. Corporalis
labor. dux ẽ humilitatis. O mĩs enĩ labor sin
militate. uanitas ẽ. Humilitas. ne ipsa irascit᷑. nec
ira sci ꝑ mitcit. humilitas ẽ si quando pecca¬
uerit inte frat̾tuus. antequã ille peniteat. in¬
dulseris ei. Humilitas autẽ. precur sor ẽ carita

Expanded text:
batus. CAESARIUS. Nunquam enim vera humilitas et vera obedientia sine charitate aut erunt, aut esse poterunt. Quia sicut ignis sine calore vel splendore non est, ita et charitas sine humilitate et vera obedientia esse non potest. EX VITIS PATRUM. Corporalis labor dux est humilitatis. Omnis enim labor sine humilitate vanitas est. Humilitas nec ipsa irascitur, nec aliis irasci permittit. Humilitas est, si, quando peccaverit in te frater tuus, antequam ille poeniteat, indulseris ei. Sicut Joannes praecursor fuit
Abbreviated transcription (Latin):
tit auxiliũ. hortatur & prouocat. ut definiti¬
onis ambi guitate deposita. ꝓpositũ spĩtale sus¬
ceperat : ꝑseueraturus insuscepto labore propo¬
siti sui. non sua possibilitate sed dni miseratio¬
ne confidat. nec suis uiribus sed gr̃ę om̃i pe¬
tentis fretus auxilio. contra diabolicas in ꝑugnatiories
uicintia arma corripiat: cogit& quanti & quante bo¬
muerune & possunt quod se pone disperũ  tinde ili
ucis ult potuerunt. inde se posse firmit credet certa
spnt sp̃i talia. carnalibus. aterrenis celestia. & futura
p̾sentibus ante ponat. xui. quib gradib conũsi

Expanded text:
ttit auxilium: hortatur et provocat, ut definitittit auxilium: hortatur et provocat, ut definitionis ambiguitate deposita, propositum spirituale suscipiat; perseveraturum se in suscepto labore propositi sui, non sua possibilitate, sed Domini miseratione confidat, nec suis viribus, sed gratiae omnipotentis fretus auxilio, contra diabolicas impugnationes victricia arma corripiat; cogitet quanti et quantae potuerunt et possunt quod se posse desperat: unde illi vel illae potuerunt, inde se posse firmiter credat; certa spe spiritalia carnalibus, et terrenis coelestia, et futura praesentibus anteponat. CAPUT XVII. Quibus gradibus conversi
Abbreviated transcription (Latin):
lib us. abstinentiȩ iugibus grauare laboribus. n¬
iuniorũ ac uigiliarũ continuatione torquerii
c&ta carnis afflictione p̾miũ dubie remune¬
rationis ambire. contra diabolũ decipiendip¬
ritũ resistendo arma corripere. insidias eius
as fraudes uigilanti animi cautione uitare. Quã
deinde miserũ sit enormitate tante asperitat s
euictũ. ac diabolica fraude deceptũ. ad repudi¬
ata redire uoluptatibus quas abiecerait frui. &
om̃ib quȩ incaute laboriosũ suscipiendo. ꝓpo¬
sitũ contẽpserat delectare. His & talibus uiti¬
os consu&udo dubiũ scẽ difinitionis ad fligitꝰ
uirtus contra quȩ continentia nominatur. ino¬
rantẽ confident̃ obiurgat. ad delectationes pu¬
ras castus que dilicias. quibus fruunt᷑ om̃s sur
amatores inuitat. Offert nudo iustitię uesti¬
m̃tũ in luminatur uia apparatus. de monstat
ornatum. diffidendi dese ꝓtectionis sue ꝓmn¬

Expanded text:
alibus, abstinentiae jugis gravari laboribus, jalibus, abstinentiae jugis gravari laboribus, jejuniorum ac vigiliarum continuatione torqueri, certa carnis afflictione praemium dubiae remunerationis ambire, contra diabolum decipiendi peritum resistendo arma corripere, insidias ejus ac fraudes vigilantis animi cautione vitare; quam denique miserum sit enormitate tantae asperitatis evictum, ac diabolica fraude deceptum, ad repudiata redire, voluptatibus quas abjecerat frui, et omnibus quae incaute laboriosum suscipiendo propositum contempserat, delectari. 3. His et talibus vitiosa consuetudo, dubium sanctae definitionis affligit. Virtus contra quae continentia nominatur, morantem confidenter objurgat, ad delectationes puras castasque delicias quibus fruuntur omnes sui amatores, invitat; offert nudo justitiae vestimentum; illuminato sui apparatus demonstrat ornatum; diffidenti de se protectionis suae promi
Abbreviated transcription (Latin):
ueluit uirtutis acuitu tepida. medi&as uexat
ac lacerat : qm̃ si quidẽ quem lib& hominẽ donec
se meo qđ elegerit certa difinitione confirm&.
quandiu modo ñ uult qđ uolebat. modo uelle in¬
cipit qđ nolebat. uelut in quodã deliberatio¬
nis in certe biuno constitutũ discerpit ipsa di¬
uersitas uoluntatũ. H inc eũ uirtus am mon&
suȩ salutis & uocat. in de consuetudo uitiosa dis¬
cedere a se uoluntatẽ remoratur & reuocat. & pai¬
lisꝑ ase reuerso nec aduirtutẽ plene conũso.
usitate uoluptatis ammonitione blanditur &
om̃s in crebras quib olim ꝑdite fruebatur ostendit.
Tirpia quoq desideria quibus uinciatur ininitte
aciam poene fastidienti blandũ nestio quid mo¬
lit̃ insurrat & supplicat. ne p̃ponat mollib dura
l&is tristia: certis dubia. presentiũ uoluntate fi¬
tura cogitat. quam poenale sit atq difficile dus¬
cibus cãrere. diuitus. in letebris renuntiare carn¬

Expanded text:
velut virtutis ac vitii tepida medietas, vexat velut virtutis ac vitii tepida medietas, vexat ac lacerat. Quoniam quidem quemlibet hominem, donec se in eo quod elegerit certa definitione confirmet; quandiu modo non vult quod volebat, modo velle incipit quod nolebat; velut in quodam deliberationis incertae bivio constitutum, discerpit ipsa diversitas voluntatum. Hinc eum virtus admonet suae salutis, et vocat; inde consuetudo vitiosa discedere a se volentem remoratur, et revocat, et paulisper a se averso, nec ad virtutem plene converso, usitatae voluptatis admonitione blanditur, et omnes illecebras quibus olim perdite fruebatur ostendit. Turpia quoque desideria quibus vinciatur immittit, ac jam pene fastidienti blandum nescio quid molliter insusurrat; et supplicat ne praeponat mollibus dura, laetis tristia; certis dubia, praesenti voluptati futura; cogitet quam poenale sit atque difficile dulcibus carere deliciis, illecebris renuntiare carn