comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tati sumꝰ de cordib nr̃is uerba iniqͣ:
&̃ recessimꝰ auidicio. ⁊ iustitia longe
stetit. Quia consũpta: inuiis eorũ ueri¬
tas: ⁊ ꝑ rectũ iter transire ñ poterant.
Et ueritas sublata ẽ: ⁊ transtulerunt
mentẽ ut ñ intelligerent. Reddit
causas quare rugierint quasi ursi. et
meditati st̃ ut columbȩ: expectaue¬
rint iudiciũ qđ non erat. salutẽ quȩ
transiuit ad gentes. Quia multiplica¬
tȩ sunt dicens iniquitates nr̃ȩ in cons¬
pectu tuo. a quib multo tempore auer¬
teras faciem. ne eas cerneres. ne ferires:
& peccata nr̃a responder̃ nobis ut re¬
ciperemꝰ qđ meruimꝰ. ⁊ scelera nr̃a
nobiscũ sunt. iniquitatesq cognouimꝰ.
quas multo tempore ꝑpetrantes puta¬
bamꝰ ẽẽ. iusticiam. Quȩ sunt aut̃ ii¬
quitates : Peccare ⁊ m̃tiri cont᷑ dm̃.
siue iuxta hebraicũ ut aquila trans¬
tulit negare dĩ: qđ ad saluatorem
refertur. Et reliquiꝰ inquiunt dm̃
nr̃m dicentes. Scimus qđ morsi locu¬

Expanded text:
tati sumus de cordibus nostris verba iniqua. Et recessimus a judicio, et justitia longe stetit, quia consumpta est in viis eorum veritas, et per rectum iter transire non poterant. Et veritas sublata est: et transtulerunt mentem ut non intelligerent. Reddit causas quare rugierint quasi ursi, et meditati sunt ut columbae; exspectaverint judicium quod non erat, salutem quae transivit ad gentes: quia multiplicatae sunt, dicentes, iniquitates nostrae in conspectu tuo: a quibus multo tempore averteras faciem, ne eas cerneres, ne ferires. Et peccata nostra responderunt nobis, ut reciperemus quod meruimus. Et scelera nostra nobiscum sunt: iniquitatesque cognovimus, quas multo tempore perpetrantes putabamus esse justitiam. Quae sunt autem iniquitates? Peccare et mentiri contra Deum: sive ut juxta Hebraicum, Aquila transtulit, negare Deum: quod ad Salvatorem refertur. Et reliquimus, inquiunt, Deum nostrum dicentes: Scimus quod Moysi locu
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur adisaiam sic ordo conectitur.
Hoc ẽ. pactum euangelii sempit̾nũ ut
sp̃c ĩs qui ẽ in te. ⁊ uerba mea quȩ po¬
sui in ore tuo ꝑquȩ uentura predice̾s.
Ne de tuo ore discedant nec de filio¬
rũ tuorũ ac nepotũ: ut seminis tui
om̃is ꝑseriem generatio demonstretur:
rens. scribit adromanos. qđ ñ sit dis¬
tinctio iudȩi ⁊ greci. sed ipse dñs om̃i¬
um diues in om̃ĩb qui inuocant illum :
& qđ non sic crediderint gentes ut ispł
pęnitus pelleretur. Nam ⁊ ego ait isra¬
elita sũ ex semine abraham: de tribu
beniamin. Non reppulit ds̃ plebem
suã quã p̃sciuit. & post paululũ. cum
heliȩ posuiss& exemplũ. querentis ad
dñm. qđ solus eẽt. relictus. ⁊ audientis
ab eo qđ reliquisset sib dũs septẽ mi.¬
lia uirorũ qui ñ.curuassent genua
ante bahal: intulit. Sic gͥ ⁊ in hoc tẽ¬
pore reliquiȩ scđm electionẽ gr̃ȩ sal¬
uę factȩ sunt. Si aut̃ gr̃a iam non ex

Expanded text:
Igitur ad Isaiam sic ordo connectitur: Hoc est pactum Evangelii sempiternum, ut spiritus meus qui est in te, et verba mea quae posui in ore tuo, per quae ventura praedices, 714 non de tuo ore discedant, nec de filiorum tuorum ac nepotum, et seminis tui, ut omnis per seriem generatio demonstretur: rens, scribit ad Romanos, quod non sit distinctio Judaei et Graeci, sed ipse Dominus omnium, dives in omnibus qui invocant illum ; et quod non sic crediderint gentes, ut Israel penitus pelleretur. Nam et ego, ait, Israelites sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit . Et post paululum, cum Eliae posuisset exemplum, querentis ad Dominum quod solus esset relictus, et audientis ab eo quod reliquisset sibi Dominus septem millia virorum, qui non curvassent genua ante Baal , intulit: Sic igitur et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non
Abbreviated transcription (Latin):
mus. absq sensu ⁊ intelligentia. scriptu¬
rarũ. tantũ uerba meditantes: quȩ de¬
cantant memorit̃. Sed quomꝰ colũbȩ
de quib scriptũ. ẽ. ephraim quasi co¬
lumba ñ habens sensum. ⁊ quomodo in
euanglio contra serpentis malitiã. sim¬
plicitas ponit᷑ columbarũ: sic in p̃sen¬
ti loco simplicitas absq prudentia. quȩ
uicina stultitiȩ ẽ. in sola uerborũ medi¬
tatione monstrat᷑. Expectabunt iudi¬
tiũ ⁊ ñ est. salutẽ sub audit᷑ expecta¬
bunt ⁊ ñ erit : quia longe migrauit
ad gentes. In qͦ notandũ qđ om̃ia de¬
futuro dicantur tempore : ut qđ nunc
iudȩi sustinent indicet᷑. Multiplicatȩ
sunt iniqͥtates nr̃e coram te : ⁊ peccata
nr̃a responder̃ nobis. Quia scelera nr̃a
nobiscũ : ⁊ iniquitates nr̃as cognouimꝰ.
Peccare ⁊ mentiri contͣ dñm: ⁊ auersi
sumꝰ ne iremꝰ post tergũ dñi nr̃i. Ut

Expanded text:
mus, absque sensu et intelligentia Scriptumus, absque sensu et intelligentia Scripturarum, tantum verba meditantes, quae decantant memoriter. Sed quomodo columbae, de quibus scriptum est: Ephraim quasi columba non habens sensum ; et quomodo in Evangelio contra serpentum malitiam, simplicitas ponitur columbarum : sic in praesenti loco, simplicitas absque prudentia, quae vicina stultitiae est, in sola verborum meditatione monstratur. Exspectabunt judicium, et non erit: salutem, subauditur, exspectabunt et non erit, quia longe migravit ad gentes. In quo notandum, quod omnia futuro dicantur tempore, ut quod nunc Judaei sustinent, indicetur. Multiplicatae sunt iniquitates nostrae coram te, et peccata nostra responderunt nobis: quia scelera nostra nobiscum, et iniquitates nostras cognovimus. Peccare et mentiri contra Dominum: et aversi sumus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tibus nuntiatũ. ẽ. Q ñ app̃hendet
eos iustitia: quȩ anationib compre.¬
hensa ẽ. Expectauer̃ lucẽ dicentes.
emitte lucẽ tuã ⁊ ueritatẽ tuã. quȩ
eis ꝑprophas fuerat repmissa : ⁊er¬
roris tenebris occupati st̃. SustinebanT
splendorem ⁊ ambulauer̃ in tenebris:
ita scripturas scãs. quasi cȩci palpantes
parietẽ. uerba tantũ earũ ⁊ folia. non
sensũ fructũq quęrentes qui tenet᷑ in
litteris. Deniq uingit ⁊ dicit. Impegimꝰ
siue cademꝰ meridie quasi in tenebris:
quasi ursi om̃s ⁊ quasi columbȩ meditan¬
tes gememꝰ ut cͤrudelis sint pariter et
miseriferi. & immanes. adhumiles atq
subiectos. pauidi atq trepidantes ad
eos qui fortiores sunt: quos quasi acci¬
pitres ꝑhorrescunt. Legimꝰ ⁊ in alio
loco.: quasi ursa raptis catulis. Et in
daniele. regnũ cruentũ: in quo tres st̃
ordines dentiũ. ursȩ ferocissimȩ cõpa¬
ratum. Et ꝰ columbȩ meditantes geme¬

Expanded text:
tibus nuntiatum est. Et non apprehendet tibus nuntiatum est. Et non apprehendet eos justitia, quae a nationibus comprehensa est. Exspectaverunt lucem, dicentes: Emitte lucem tuam et veritatem tuam , quae eis per Prophetas fuerat repromissa, et erroris tenebris occupati sunt. Sustinebant splendorem; et ambulaverunt in tenebris. Ita Scripturas sanctas, quasi caeci palpantes parietem, verba tantum in eis et folia, non sensum fructumque quaerentes, qui tenetur in litteris. Denique jungit et dicit: Impegimus, sive cademus meridie, quasi in tenebris: quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus; ut et crudeles sint pariter et miseri: feri et immanes ad humiles atque subjectos: pavidi atque trepidantes ad eos qui fortiores sunt, quos quasi accipitres perhorrescunt. Legimus et in alio loco: Quasi ursa raptis catulis. Et in Daniele, regnum cruentum in quo sunt tres ordines dentium, ursae ferocissimae comparatum . Et quasi columbae meditantes geme
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ea recessit iudiciũ ab eis. ⁊ non
:Iapp̃hendet iusticiã. Cum expectarent
Flucem. factę sunt eis tenebre: presto¬
Flantes eam. in tenebris ambulabunt.¬
÷ Palpabunt sicut cȩci parietẽ : ⁊ quasi
⁊ ñ habentes oculos attrectabunt. Ca¬
Ident in meridie quasi in nocte media :¬
⁊ quasi morientes gement. Quasi ursus.
I&e quasi columba. parit̾ ambulabunt.
Expectauimꝰ udiciũ ⁊ non ẽ: salus.
longe recessit anobis. Post accusatio.¬
nẽ popli iudeorũ. exꝑsona eorũ pro¬
pħa respondit qͥd loqui debeant pę¬
nitentes: si tam̃ uelint post uulnera
recipere sanitatẽ. Mirorq eur lxx.
ad prophȩ uerba respondeant. oratio¬
nẽ texuerint cũ in consequentib ue¬
ritate superati: hoc idẽ fecerint di¬
centes. Expectauimꝰ udiciũ ⁊ non ÷:
salus. longe recessit a nobis. Multa
enĩ iniquitas nr̃a in conspectu tuo: ⁊ pec¬
cata nr̃a restiter̃ nobis. ⁊ cętera. In
Elongatum ÷ iudiciũ auid eis: qđ gen¬

Expanded text:
Propterea recessit judicium ab eis: et non apprehendit eos justitia. Cum exspectarent lucem, factae sunt eis tenebrae. Praestolantes eam in tenebris ambulabunt: palpabunt sicut caeci parietem: et quasi non habentes oculos attrectabunt. Cadent in meridie, quasi in nocte media: quasi morientes gement: quasi ursus, et quasi columba pariter ambulabunt. Exspectavimus judicium, et non est: salus longe recessit a nobis. Post accusationem populi Judaeorum, ex persona eorum Propheta respondit, quid loqui debeant poenitentes, si tamen velint post vulnera recipere sanitatem. Mirorque cur Septad Prophetae verba respondeant, orationem texuerint, cum in consequentibus veritate superati, hoc idem fecerint, dicentes: 708 Exspectavimus judicium, et non est; salus longe recessit a nobis. Multa enim iniquitas nostra in conspectu tuo; et peccata nostra restiterunt nobis, et caetera. In Elongatum est judicium a Judaeis, quod gen
Abbreviated transcription (Latin):
biles in quib impossibile ẽ. mentiri dm̃.
firmã consolationẽ habeamꝰ. Sed ⁊ hoc
iurat. qͦd idolis derelictis om̃e genu ei
nus. Moris ẽ. enĩ ecclesiastici xp̃o genu
flectere : qđ iudȩi mentis suꝑbiam de¬
monstrantes om̃ino ñ faciunt. Sed ⁊ om¬
nis lingua cunctarũ gentiũ barbararẽ:
ñ insinagogis. sed in xp̃i ȩeclesus confite¬
tur dm̃. Om̃is aut̃ lingua xp̃o confitens. ĩn
dño loquit᷑ & dicet. Meȩ sunt iustitiȩ &
meũ ẽ. imꝑium: ñ popłi uidȩorũ. Ad eũ
cunctȩ gentes uenient. ⁊ confundentur qui
prius illiꝰ euangłio repugnabant:  iusti¬
ficabitur atq laudabitur om̃e sem̃ isrł.
quorũ p̃dicatio ⁊ sementis fertilissima.
in toto orbe uberrimos attulit fructus.
orbis ad eũ ueniat: ⁊ confundant᷑ iudȩi
qui se ab eo sẽparant. Hi aut̃ qui de stir¬
pe filiorũ isrł orti sunt. ⁊ qui de apłoꝵ
semine pullulauer̃. ⁊ credider̃ in xp̃o.
habeant iustitiam ⁊ głam sempit̃nam.¬

Expanded text:
biles, in quibus impossibile est mentiri Deum, firmam consolationem habeamus; sed et hoc jurat, quod idolis derelictis, omne genu ei nus. Moris est enim ecclesiastici Christo genu flectere: quod Judaei, mentis superbiam demonstrantes, omnino non faciunt. Sed et omnis lingua cunctarum gentium barbararum, non in synagogis, sed in Christi Ecclesiis confitetur Deum. Omnis autem lingua Christum confitens, in Domino loquetur, et dicet: Meae sunt justitiae, et meum est imperium, non populi Judaeorum. Ad eum cunctae gentes venient, et confundentur qui prius illius Evangelio repugnabant; et justificabitur atque laudabitur omne semen Israel, quorum praedicatio et sementis fertilissima in toto orbe uberrimos attulit fructus. orbis ad eum veniat, et confundantur Judaei, qui se ab eo separant. Hi autem qui de stirpe filiorum Israel orti sunt, et qui de Apostolorum semine pullulaverunt, et crediderunt in Christo, habeant justitiam et g
Abbreviated transcription (Latin):
inlxx. additum ẽ. in nouamini ad me in¬
sulȩ sic exponere possumꝰ: ut dicamꝰ eccle¬
sias degentib congregatas innouam iN
xp̃o: &̃ appellari insulas. qđ̃ ꝑsecutorũ ra¬
biem ꝓcellasq sustineant: & fundatae
suꝑ petram nulla turbinũ mole quatian¬
tur Hebrei stulta contentione nitunt᷑
asserere. usq ad eũ locũ ubi legitur tantũ
uere tu es ds̃ absconditus ds̃ isrł saluator:
subito ad om̃ipotentẽ dm̃ apostrophã
fieri : cũ etiã stultis ꝑspicuũ sit. unũ con¬
textũ eẽ sermonis nec posse sensũ diuidi:

Expanded text:
inta additum est: Innovamini ad me, insulae, sic exponere possumus, ut dicamus Ecclesias de gentibus congregatas innovari in Christo, appellari insulas, quod persecutorum rabiem procellasque sustineant, et fundatae supra petram, nulla turbinum mole quatiantur. Hebraei stulta contentione nituntur asserere, usque ad eum locum ubi legitur: TantumVere tu es Deus absconditus, Deus Israel salvator, subito ad omnipotentem Deum apostropham fieri, cum etiam stultis perspicuum sit, unum contextum esse sermonis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
propħarũ ora ceciner̃ qui sermone dñi
loquebantur : pret̃ quẽ nullus alius. Fili
enĩ non absq eo. sed in eo ds̃ ẽ. Pulchreq
iungit ds̃ iustus nequaquã unius gentis
sed uniuersi mundi: cui loquit᷑. Conuer¬
timini ad me ⁊ salui eritis om̃s fines t̃rę:
impleto illo. quod pat̾ filio repromisit̃.
Postula ame ⁊ dabo tibi gentes heredita¬
tẽ tuã : ⁊ possessionẽ tuã terminos terrę.

Expanded text:
Prophetarum ora cecinerunt, qui sermone Domini Prophetarum ora cecinerunt, qui sermone Domini loquebantur, praeter quem nullus est alius. Filius enim non absque eo, sed in eo Deus est. Pulchreque jungit: Deus justus, nequaquam unius gentis, sed universi mundi, cui loquitur: Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae; impleto illo quod Pater Filio repromisit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae .
Abbreviated transcription (Latin):
non ueni nisi ad oues ꝑditas domus ispł.
Et id circo locutus sũ iustitiam ⁊ anñtiaui
recta. siue ueritatẽ: ut imaginib legis. &
cerimoniis derelictis. sequerentur euan¬
gelii ueritatẽ. Sed quia illi credere nolu¬
erunt. ⁊ indignos se iudicauer̃ salute :¬
ꝓpt̃ea dico gentib congregamini de toto
orbe.⁊ uenite ⁊accedite ad me simul: qui
saluati estis exgentibus. ꝑ quod ostendit
non statim om̃s gentes eẽ. credituras: sed
paulatim ⁊ ꝑpartes. Deniq corripit eos
qui in errore pristino ꝑmanser̃ : dicens.
Nescierunt qui leuant signũ sculpturȩ
sus. Non intellexer̃ sermones meos. simu¬
lachorũ suorũ onere p̃grauati : ⁊sperantes
in eis in quib nulla ÷ salus. Unde apłis
p̃cipitur. ut oportune importune anñti¬
ent ueritatẽ: ⁊ ineant consilium salutis
gentiũ. Hoc aut̃ idẽ ut congregarentur
& uenirent ex gentib plurimi qui salua-¬
rentur. ab inicio locutus ẽ. ⁊ cunctorum

Expanded text:
Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et idcirco locutus sum justitiam et annuntiavi recta, sive veritatem, ut imaginibus Legis et caeremoniis derelictis, sequerentur Evangelii veritatem. Sed quia illi credere noluerunt, et indignos se judicaverunt salute; propterea dico gentibus: Congregamini de toto orbe; et venite et accedite ad me simul qui salvati estis ex gentibus. Per quod ostendit, non statim omnes gentes esse credituras, sed paulatim et per partes. Denique corripit eos qui in errore pristino permanserunt, dicens: Nescierunt qui levant lignum Al. signumsus: Non intellexerunt sermones meos, simulacrorum suorum onere praegravati, et sperantes in eis, in quibus nulla est salus. Unde Apostolis praecipitur, ut opportune, importune annuntient veritatem , et ineant consilium salutis gentium. Hoc autem, id est, ut congregarentur et venirent ex gentibus plurimi qui salvarentur, ab initio locutus est Deus, et cunctorum
Abbreviated transcription (Latin):
rant se adño : iustificabuntur. ⁊ in dño
gloriabitur om̃e sem̃ filiorũ isrł. Uocatis
egipto. & ȩthyopia. & sabaim uiris excel¬
sis ꝑ quo ᷤͤ monstrat᷑ salus uniuersarũ gen¬
tium. barbararũ & totius mundi ad dm̃
conuersio: ostendit ds̃ iustitiam suã. qđ
non solum iudeorũ sit dñs. sed & gentiũ.
Ipse enĩ cȩli factor ⁊ terrȩ ȩqualit̃ om̃ium
ds̃ est: ⁊ non obaliam causam creauit t̾rã.
nisi ut hominũ ẽẽt. habitaculũ: qui suũ
adorarent ⁊ intelligerent creatorem: c&e
idola uniuersa conteinnerent. Iam iN
monte sẏna de excelso eius uertice: hȩc
audientib popłis ẽ locutus. Non erunt
tibi du alieni absq me: nec facies tibi
idolũ. Sed melius ut hoc dictũ de euan¬
gelica p̃dicatione credamus. Moyses enĩ
in abscondita solitudine uni tantũ locutꝰ
terrȩ ꝑuener̃. Non dixi inquit semini
ia cob frustrax quęrite me. cęlorũ enĩ illis
regna ꝓmisi. ⁊ primũ ad eos locutus sum:

Expanded text:
tificabitur et in Deo glorificabitur omne semen filiorum Israel. Vocatis Aegypto, et Aethiopia, et Sabaim viris excelsis, per quae monstratur salus universarum gentium barbararum, et totius mundi ad Deum conversio, ostendit Deus justitiam suam; quod non solum Judaeorum sit Dominus, sed et gentium. Ipse enim coeli factor et terrae aequaliter omnium Deus est, et non ob aliam causam creavit terram, nisi ut hominum esset habitaculum, qui suum adorarent et intelligerent Creatorem, et idola universa contemnerent. Nam et in monte Sina, de excelso ejus vertice haec audientibus populis est locutus: Non erunt tibi dii alieni absque me, nec facies tibi idolum . Sed melius, ut hoc dictum de Evangelica praedicatione credamus: Moyses enim in abscondita solitudine uni tantum locutusinos pervenerunt . Non dixi, inquit, semini Jacob, frustra quaerite me. Coelorum enim illis regna promisi, et primum ad eos locutus sum:
Abbreviated transcription (Latin):
si lutũ & testa de testis contradicat figu¬
lo suo. Uȩ qui dicit om̃ipotenti patri qͣ
re generas filiũ: ⁊ mulieri sc̃ȩ mariȩ quid
sit de muliere: factusq sub lege. Hȩc gͦ
dicit dñs sc̃s isrł qui plasmauit in uirgi¬
nali utero saluatorẽ : dicens ꝑ gabrielẽ.

Expanded text:
si lutum et testa de testis contradicat figusi lutum et testa de testis contradicat figulo suo. Vae qui dicit Omnipotenti Patri, quare tu generas filium, et mulieri sanctae Mariae, quid sit de muliere, factusque sub lege. Haec ergo dicit Dominus Sanctus Israel, qui plasmavit in virginali utero Salvatorem, dicens per Gabrielem:
Abbreviated transcription (Latin):
dispensem: Ut qui prius eis tenebras ⁊ ma¬
lum creaui: nunc lucẽ ⁊ pacem tribuam.
lgo enĩ sum ds̃ qui ñ inuacuũ creaui t̾ram
ut esset deserta ⁊ squalida: sed ut homi¬
nes habitarent in ea. Ego extendi siue
firmaui cȩlos ut angelorũ essent habita¬
culũ. stellarumq eos uaritate distinxi:
& imperaui singulis quo currerent ordi¬
ne ⁊ dierũ ac mensiũ. annorũq diuersa
spatia complerent. Qui gͥ cęlũ feci &e t̾rã.
quid magnũ ẽ. siunũ regem creauerim:
qui mea mandata conseruet: & omnes
uias illiꝰ dirigam. Ipse enĩ iussurus ẽ. ut
ȩdificetur ciuitas mea ierłm ⁊ captiui
redeant in iudȩã: non ob p̃cium neq my¬
nera. sed obmeã uoluntatẽ dicit dñs ds̃
exercituũ. Qui aut̃ cęptã ad xp̃m refert
in telligentiã: sic explanationis suȩ uer¬
ba moderat᷑. Uae eis qui contradicunt
dm̃ .⁊ xp̃m non putant ẽẽ. uenturũ: qua¬

Expanded text:
dispensem: ut qui prius eis tenebras et madispensem: ut qui prius eis tenebras et malum creavi, nunc lucem et pacem tribuam. Ego enim sum Deus, qui non in vacuum creavi terram; ut esset deserta et squalida, sed ut homines habitarent in ea. Ego extendi sive firmavi coelos, ut Angelorum essent habitaculum. Stellarumque eos varietate distinxi; et imperavi singulis quo currerent ordine, et dierum ac mensium annorumque diversa spatia complerent. Qui igitur coelum feci et terram, quid magnum est, si unum regem creaverim, qui mea mandata conservet; et omnes vias illius dirigam? Ipse enim jussurus est, ut aedificetur civitas mea Jerusalem, et captivi redeant in Judaeam. Non ob pretium, neque munera, sed ob meam voluntatem, dicit Dominus Deus exercituum. Qui autem coeptam ad Christum refert intelligentiam, sic explanationis suae verba moderatur: Vae eis qui contradicunt Deo, et Christum non putant esse venturum; qua
Abbreviated transcription (Latin):
Ego suscitabo eũ cũ iustitia regem: ⁊ omnes
uiȩ illius recte. Ipse ȩdificabit ciuitatem
meã. ⁊ captiuitatẽ popłi iei contertet.
non cũ p̃tio neq cũ inuneribus: dicit dñs.
sabaoth. Qui ad cẏri ꝑsonam uolunt refer¬
re quȩ dicta sunt: locũ istum interp̃tan¬
tur. Me ingentia pollicente. qͦd ꝓpt̃ reuer¬
sionẽ popłli mei iniudȩã. om̃ia cyro regnan¬
te substernã. Uȩ ei qui incredulus ẽ. ⁊ ñ
putat uentura quȩ dico. Quasi si lutũ &
testa confracta calunniet᷑ figulũ suũ. qua¬
re facta uł cur ita facta sint: ⁊ opus con-¬
tra artificis loquat᷑ inanus. ⁊ patri ac ma¬
tri calunniet᷑ filius. cur in t̾ram naturȩ
plasmauerim cẏrũ. ⁊ mea iussione gene¬
ratus sit. suꝑ fluũ facitis ambigere de
futuris: Quin potius nosse debetis. quod
filios meos popłm isrł ⁊ opus manuũ mea¬
rũ. non ur̃o arbitrio sed mea uoluntate

Expanded text:
Ego suscitavi eum cum justitia regem: omnes Ego suscitavi eum cum justitia regem: omnes viae illius rectae. Ipse aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei convertet: non cum pretio neque cum muneribus, dixit Dominus Deus sabaoth. Qui ad Cyri personam volunt referre quae dicta sunt, sic locum istum interpretantur. Me ingentia pollicente, quod propter reversionem populi mei in Judaeam, omnia Cyro regna substernam: Vae ei qui incredulus est, et non putat ventura quae dico, quasi si lutum et testa confracta calumnietur figulum suum, quare facta, vel cur ita facta sit; et opus contra artificis loquatur manus; et patrem ac matrem calumnietur filius, cur in terram naturae plasmaverim Cyrum, et mea jussione generatus sit, superfluum facitis ambigere de futuris; quin potius nosse debetis, quod filios meos, populum Israel, et opus manuum mearum, non vestro arbitrio, sed mea voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
rit eẽ. de t̾rix. Vae qui contradicit
fictori suo: testa de samus terrȩ. Nunqͥd
dicit lutum figulo suo qͥd facis. & opus tuũ¬
absq manib est: Ulȩ qui dicit patri quid
te me suꝑ filios meos: & suꝑ opus manuum
mearũ mandate mͥ. Ego feci t̾ram: ⁊ homi¬
nẽ suꝑ eam creaui. Ego manus meę teten¬
derunt cȩlos: & om̃i militiȩ eorũ mandaui.
Ego suscitaui eũ adiustitiã: & om̃s uias eius
dirigam. Ipse ȩdificabit ciuitatẽ meã: &
captiuitatẽ meã dimittet. ñ inp̃cio neque
in muneribus. dicit dñs ds̃ exercituũ. Lxx.
uid melius feci quã lutũ figuli: Nun¬
quid arans arabit t̾ram: Nunqͥd dicit lu:¬
tũ figulo qͥd facis qm̃ non operaris nec
habes manus: Uȩ qui dicit patri qͥd ge:¬
neras: ⁊ matri quid parturis. Sic enĩ dic̃
te me de filiis meis: ⁊de oꝑibus manuũ
mearũ mandate michi. Ego feci t̾ram:
& hominẽ suꝑ eam. Ego manu mea fir¬
maui cȩlũ: ego om̃ib stellis mandaui.

Expanded text:
riptum est: « Vae qui contradicit fictori suo, testa de samiis terrae. Nunquid dicit lutum figulo suo: Qabsque manibus est? v.10. Vae qui dicit Patri: quid te me, super filios meos, & super opus manuum mearum mandate mici. Ego feci terram: et hominem super eam creabi ego. Manus mee tetenderunt celos: et omni militie eorum mandabi. Ego suscitabo eum ad iustitiam: et omnes vias eius dirigam. Ipse edificabit civitatem meam: et captivitatem meam dimittet. Non in pretio neque in muneribus: dicit Dominus Deus exercituum. Hec Quid melius feci quam lutum figuli? Numquid arans arabit terram? Numquid dicet lutum figulo, quid facis: quoniam non operaris, nec habes manus? Vae qui dicit patri, quid generas: et matri, quid parturis? Sic enim dicitte me de filiis meis, et de operibus manuum mearum mandate mihi. Ego feci terram, et hominem super eam. Ego manu mea firmavi coelum: ego omnibus stellis mandavi.
Abbreviated transcription (Latin):
nabilia sint. & animã sensumq habeaũ.
Neq enĩ aiunt p̃ciperet nisi intelligen¬
tibus: non recordantes qđ & in iona
scriptum ẽ. p̃cepit dñs spũ comburen¬
ti: ⁊ rursũ p̃cepit uermi matutino: &
qđ in euangelio saluator uentos ⁊ mare
increpuerit. in quib sensũ atq rationẽ
non ẽẽ ꝑspicuum ÷. Eȩc dicit dñs
Labor egipti: i negotiatio ȩchyopiȩ. &

Expanded text:
nalia sint, et animam sensumque habeant. nalia sint, et animam sensumque habeant. Neque enim, aiunt, praeciperet, nisi intelligentibus: non recordantes quod in Jona scriptum sit: Praecepit Dominus spiritui comburenti . Et rursum: Praecepit vermi matutino . Et quod in Evangelio Salvator ventos et mare increpaverit , in quibus sensum atque rationem non esse, perspicuum est. Haec dicit Dominus: Labor Aegypti, et negotiati
Abbreviated transcription (Latin):
sulcorũ ea subruat atq subuertat. Sed
& hȩc friuola interp̃tatio ẽ. Porro quod
figulus hoc ẽ. creator nr̃ ⁊ factor. appel¬
latur ds̃ : & apłs paulus in epła loquit᷑
ad romanos. Nunqͥd dicit fignientũ ei
qui se finxit. quid me fecisti sic : An non
habet potestatẽ figulus luti. ex eadem
massa facere aliud quidẽ uas in honorẽ.
aliud uero in contumeliã: ⁊ in ieremia
prolixius scribitur qui narrat post cę¬
tera. Descendi in domũ figuli. & ecce
ipse faciebat opus in rota: ⁊ dissipatũ
est uas qͦd faciebat manib sius. Rursũq
fecit ex eodem luto aliud uas: sicut pla¬
cuit in conspectu eius. & factus ẽ. sermo
dñi ad me dicens. Si ñ possum sicut figu¬
lus iste facere uos domus ispł dicit dñs:
ecce sicut lutũ in manu figuli. sic uos estis
in manib meis domus isrł. Illudq quod
scriptum ÷ ego om̃ib stellis p̃cepi. occa¬
sionẽ quibusdã tribuit. qd astra ratio¬

Expanded text:
sulcorum ea subruat atque subvertat. Sed sulcorum ea subruat atque subvertat. Sed et haec frivola interpretatio est. Porro quod figulus, hoc est, Creator noster et factor appelletur Deus, et apostolus Paulus in Epistola loquitur ad Romanos: Numquid dicit figmentum ei qui se finxit: q figulus luti, ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Et in Jeremia prolixius scribitur, qui narrat post caetera: Descendi in domum figuli, et ecce ipse faciebat opus in rota, et dissipatum est vas quod faciebat in manibus suis. Rursumque fecit ex eodem luto aliud vas, sicut placuit in conspectu ejus. Et factus est sermo Domini ad me dicens: Si non possum sicut iste figulus facere vos domus Israel, dicit Dominus? Ecce sicut lutum in manu figuli: sic vos estis in manibus meis domus Israel . Illudque quod scriptum est: ego omnibus stellis praecepi, occasionem quibusdam tribuit, quod astra ratio
Abbreviated transcription (Latin):
tantib aggẽo ⁊ zacharia: atq dicentib
Manus torobabel fundauer̃ domũ istã.
& manus eius complebunt eã : sed nosre¬
ctius dicimꝰ & uerius. nec cỹrũ ȩdificas¬
se ciuitatẽ quȩ postea extructa ẽ sub
neemia. nec om̃s uia eius fusse directas
cui supra dictum ÷. assumpsi ⁊ accinxi
te & non cognouisti me: & zorobabelis
statum. quĩ sub nutu ac potestate medo¬
rũ fuit atq psarum. om̃ia quȩ dicunt᷑
excedere. Neq enĩ ⁊ orobabel extruxit
ciuitatẽ nec captiuitatẽ dimisit: nec rex
appellari potest. qui sub aliis uiuens re¬
gibis hoc nomine caruit. Quid sibi au
capituli transtulerunt. quid melius feci
quã lutũ figuli: nunqͥd qui arat arabit
t̃ram. scire non ualeo: nisi forte theodoti.¬
onis sequar editionẽ. qui ꝓhoc posuit:÷
Uae ei qui contendit contra factorẽ suũ.
arans arantes terrã: qͦd scilicet uulneret
in pęnitentiã corda mortaliũ ⁊ in morem

Expanded text:
tantibus Aggaeo et Zacharia, atque dicentibus: tantibus Aggaeo et Zacharia, atque dicentibus: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus complebunt eam . Sed nos rectius dicimus et verius, nec Cyrum aedificasse civitatem quae postea exstructa est sub Neemia, nec omnes vias ejus fuisse directas. Cui supra dictum est: Assumpsi, et accinxi te: et non cognovisti me; et Zorobabel statum, qui sub nutu ac potestate Medorum fuit atque Persarum, omnia quae dicuntur excedere. Neque enim Zorobabel exstruxit civitatem, nec captivitatem dimisit, nec rex appellari potest, qui sub aliis vivens regibus, hoc nomine caruit. Quid sibi autapituli transtulerunt: Quid melius feci quam lutum figuli? Numquid qui arat, arabit terram? Scire non valeo: nisi forte Theodotionis sequar editionem, qui pro hoc posuit: Vae ei qui contendit contra factorem suum, arans arantes terram: quod scilicet vulneret in poenitentia corda mortalium, et in morem
Abbreviated transcription (Latin):
in meũ filiũ credituri sunt. debeã regere.
Dicit ⁊ euangelista ioħes. Quotqͦt eũ rece-¬
perunt: dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri.
Sin aut̃ ego feci t̾ram ut habitaretur ab
hominib & cȩlos extendi desuꝑ. ⁊ eos as¬
trorũ uarietate decoraui ut morarentur
in terra cultores dĩ: quid mirũ sifiliũ me¬
um iustũ. regem. miserim mundo. siue ab
inferis suscitauerim: cuiꝰ om̃s uiȩ directȩ
sunt : Peccatũ enĩ non fecit: nec inuentꝰ
est dolus in ore eius. Qui ȩdificet ciuita¬
tem meã suꝑ petram. aduersum quã portȩ
inferi non p̾ualeant: & quȩ in monte po¬
sita latere ñ possit. dȩmonicisq prius un¬
culis alligatos om̃s dimittat liberos: ñ
in p̃cio neq in muneribus: gratis enim
salui facti sumus. audientib apłis atq
facientib gratis accepistis gratis date.
Nonnulli hȩc ad zorobabel referunt. qͥ
eduxit captiuos de babẏlone.⁊ ȩdifica¬
uit ciuitatẽ. ⁊ extruxit templũ. ꝓphe¬

Expanded text:
t, debeam regenerare. Dicit et evangelista Joannes: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Sin autem ego feci terram, ut habitaretur ab hominibus, et coelos extendi desuper, et eos astrorum varietate decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum si Filium meum, justum regem miserim mundo, sive ab inferis suscitaverim, cujus omnes viae rectae sunt? Peccatum enim non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . Qui aedificet civitatem meam super petram, adversum quam portae inferi non praevaleant ; et quae in monte posita, latere non possit : daemoniacisque prius vinculis alligatos, omnes dimittat liberos, non in pretio neque in muneribus: gratis enim salvi facti sumus, audientibus Apostolis atque facientibus: Gratis accepistis, gratis date . Nonnulli haec ad Zorobabel referunt, qui eduxit captivos de Babylone, et aedificavit civitatem, et exstruxit templum, prophe
Abbreviated transcription (Latin):
ligo: nisi forte theodotionis utar editio¬
ne qui transtulit. in te fortis ⁊ non ÷ alius
p̃ter eũ ds̃. ꝓpt̾ea tu fortis absconditus
ds̃ isrł saluator. Quocunq se uerterint.
ñ ualebunt laqueos ueritatis effugere.
Fac enĩ eẽ. in cẏro dm̃. ⁊ ñ esse aliũ p̃t̃
eũ qui in cyro ds̃. quomͦ crri ꝑsonȩ dici
conueniet. uere tues dĩ absconditus.

Expanded text:
ligo. Nisi forte Theodotionis utantur editioligo. Nisi forte Theodotionis utantur editione, qui transtulit, In te est fortis, et non est alius praeter eum Deus: propterea tu fortis absconditus Deus Israel Salvator. Quodcumque se verterint, non valebunt laqueos veritatis effugere. Fac enim esse in Cyro Deum, et non esse alium praeter eum qui sit in Cyro Deus, quomodo Cyri personae dici conveniet,
Abbreviated transcription (Latin):
abier̃ in confusionẽ. fabricatores errorũ.
Israel saluatus ẽ. in dño salute ȩt̃na : non
confundemini ⁊ ñ erubescetis usq in scłm.
scłi. lxx. Sic dicit dñs sabaoth. Labo¬
rauit egiptus.⁊ negotiatio ȩthiopum. &
sabaim uiri excelsi ad te transibunt. et
tui erunt serui: i sequentur uincti mani¬
cis ⁊ transibunt ad te. ⁊ ad orabunt te &
in te ad orabunt. qm̃ in te ds̃ ẽ. ⁊ non ÷ ds̃
absq te. Tu enĩ ds̃ es ⁊ nesciebamꝰ. ds̃ ispł
saluator: confundantur ⁊ erubescant
om̃s aduersarii eius. ⁊ ambulent in con¬
fusione: in nouamini ad me insulȩ. Isył
saluatur adño salute ȩterna: non confun:¬
dentur neq erubescent usq in ęternũ.
& in hoc loco qui sequunt᷑ historiam di¬
cunt egrptũ ⁊ ethyopas gentesq sabaeã
quȩ trans ȩthẏopiam ẽ. seruisse cyro.
& ei gentes ultimas fuisse subiectas: atq
ex mirabili intellexisse uictoria qđ in
quomͦ possint crri ꝑsonȩ iungere ñ intel¬

Expanded text:
rum. Israel salvatus est in Domino salute aeterna: non confundemini, et non erubescetis usque in saeculum saeculi. LXX: Sic dicit Dominus Sabaoth: Laboravit Aegyptus, et negotiatio Aethiopum et Sabaim: viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et te sequentur vincti manicis, et transibunt ad te, et adorabunt te, et in te orabunt: quoniam in te Deus est, et non est Deus absque te. Tu enim Deus es, et nesciebamus: Deus Israel Salvator: confundantur et erubescant omnes adversarii ejus, et ambulent in confusione. ÷ Innovamini ad me insulae  Israel salvatur a Domino salute aeterna: non confundentur neque erubescent usque in aeternum. Et in hoc loco qui sequuntur historiam, dicunt Aegyptum, et Aethiopes gentesque Sabaim, quae trans Aethiopiam sunt, servisse Cyro, et ei gentes ultimas fuisse subjectas: atque ex mirabili intellexisse victoria, quod quomodo possit Cyri personae convenire, non intel
Abbreviated transcription (Latin):
te simul: qui saluamini gentib: ñ cogno¬
uerunt qui portant lignũ sculpture suȩ:
orant deos ñ saluantes. Si anñtiant ap̃p¬
pinquent: ut sciant simul quis audita fec̃
hȩc abinicio. Tunc annuntiatum ÷ uobis.:⁊
nonne ego dñs ds̃ ⁊ non ÷ alius absq me :
lustus: i saluans non÷ pret̃ me. Conuerti¬
mini ad me & salui eritis ab extremis t̃rȩ:
nisi egredietur de ore meo iustitia. sermo¬
nes mei non auertent᷑ : quia michi curua¬
bit om̃e genu. & iurabit⁊⁊ confitebitur
om̃is lingua dõ dicens. Iusticia ⁊ gła ad

Expanded text:
te simul qui salvamini de gentibus; non cognoverunt qui portant lignum sculpturae suae: orant deos non salvantes. Si annuntiant, appropinquent ut sciant simul, quis audita fecit haec ab initio, tunc annuntiatum est vobis. Nonne ego Dominus Deus, et non est alius absque me: justus et salvans non est praeter me. Convertimini ad me, et salvi eritis ab extremis terrae.nisi egredietur de ore meo justitia: sermones mei non avertentur, quia mihi incurvabit omne genu, et jurabit et confitebitur omnis lingua Deo dicens: Ju
Abbreviated transcription (Latin):
mus ia cob. ⁊ reliquias isrł. ob propinqui.¬
tatẽ carnis. i sanguinis ⁊ quasi fęcis reli¬
quiarũ isrł: docetq eos instar puerorũ.¬
atq lactantiũ. ita dõ quasi matris utero.
& uuilua pregnantis. exegẏpto ẽẽ porta¬
tos. Non quo in effabilis dĩ in comp̃hen¬
sibilisq maiestas. aut uterũ habeat. aut
uuluã. pedesq ⁊ manus. ⁊ cȩtera corꝑis
menbra: sed quo nos affectũ dĩ ꝑ nr̃a
uerba discamꝰ. Alioquin ⁊ in centesimo
nono psalmo. exꝑsona dĩ hoc idem cani

Expanded text:
mus Jacob, et reliquias Israel, ob propinquimus Jacob, et reliquias Israel, ob propinquitatem carnis et sanguinis, et quasi faeces reliquiarum Israel. Docetqatque lactentium, ita a Deo, quasi matris utero, et vulva praegnantis, ex Aegypto esse portatos. Non quo ineffabilis 546 Dei incomprehensibilisque majestas, aut uterum habeat, aut vulvam, pedesque, et manus, et caetera corporis membra; sed quo nos affectum Dei per nostra verba discamus. Alioquin et in centesimo nono psalmo ex persona Dei hoc idem canit
Abbreviated transcription (Latin):
÷ in loco suo. & stabit: ac de loco suo ñ¬
: mouebitur. Sed ⁊ cũ clamauerint ad
⁊cũ non audiet: de tribulatione non
saluabit eos. Lxxx udite domus
ia cob ⁊ om̃s reliquiȩ israel: qui porta.¬
mini de utero.⁊ erudimini. A paruulo
usq ad senectutẽ ego sum: ⁊ donec
senescatis ego sum. Ego sustineo uos ego
feci.⁊ ego dimittã: ego suscipiã. ⁊ ego
saluos uos faciam. Eui assimilastis me:¬
Uidete ⁊ cogitate qui erratis. ⁊ confertis
aurũ de sacculo. ⁊ argentũ in statera ap¬
penditis. ⁊ conducitis artificẽ : fecerunt
opera manuũ. ⁊ incuruati ad orauerunt.
Portant illud in humeris ⁊ uadunt: si au¬
tẽ posuerint illud in loco suo manet ⁊ ñ
mouebitur: ⁊ qui clamauerit ad illud
non audiet: ⁊ de malis ñ liberabit eum.
Nequaquã eũ appellat iacob. nec isrł:
quod ⁊ ipsũ absq coniunctione serui &e
pueri ⁊ electi insuggillatione popłi di¬
ci supra exposuimꝰ ⁊ sed multo uilius do¬

Expanded text:
suo, et stabit, ac de loco suo non movebitur. Sed cum clamaverint ad eum, non audiet: de tribulatione non salvabit eos. LXX: Audite me, domus Jacob, et omnes reliquiae Israel qui portamini de utero, et erudimini a parvulo usque ad senectutem. Ego sum, et donec senescatis ego sum: ego sustineo vos: ego feci, et ego portabo: ego suscipiam, et salvos vos faciam. Cui assimilastis meVidete, excogitate qui erratis et confertis aurum de sacculo, et argentum in statera appenditis, et conducitis aurificem: fecerunt opera manuum, et incurvati adoraverunt: portant illud in humeris, et vadunt. Si autem posuerint illud in loco suo, manet, et non movebitur: et qui clamaverit ad illud, non audiet, et de malis non liberabit eum. Nequaquam eum appellat Jacob, nec Israel, quod et ipsum absque conjunctione servi et pueri et electi in sugillationem populi dici supra exposuimus: sed multo vilius, do
Abbreviated transcription (Latin):
beoc. ꝓ eo qͦd ẽ. illos qui in cȩlo morantur
& terra: ⁊ alii asuꝑiorib sẽparant. & ꝓ¬
prium capituli huiꝰ uolunt eẽ. principi¬
um. acde aduentu dñi ꝓphetari. quod
imperetur nubib de quib suprascrip¬
tũ est. Mandabo nubib ne pluant suꝑ
eã imbrẽ id ÷ uineã ispł: ⁊ ad quas suꝑ¬
uenit ueritas dĩ. ut pluant mundo ius¬
tũ siue iustitiã. terraq apiatur ⁊ ger¬
minet saluatorẽ: de qua ⁊ in psalmis
canitur. Ueritas de terra orta÷: ⁊ iusti¬
cia de cęlo prospexit. Siue iuxta septu
aginta t̾ra miscđiam ⁊ iustitiam parit̃
germinabit: ut ⁊ peccatores miscđiam

Expanded text:
pro eo quod est, illos qui in coelo morantur et terra. Alii a superioribus separant et proprium capituli hujus volunt esse principium, ac de adventu Domini prophetari, quod imperetur nubibus, de quibus supra scriptum est: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbrem, id est, vineam Israel: et ad quas pervenit veritas Dei, ut pluant mundo justum sive justitiam; terraque aperiatur et germinet Salvatorem. De qua in Psacanitur: Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit; sive juxta LXX: Terra misericordiam et justitiam pariter germinavit; ut et peccatores misericordiam,
Abbreviated transcription (Latin):
prima captiua: ⁊ animã suã sibi por¬
tantiũ liberare ñ possunt. Non quo mu¬
ta simula chra babeant animã ⁊ aliquẽ
sensũ doloris quȩ insensibilia sunt: sed
⁊ menbra earũ rerũ. quȩ absq sensu
& menbris sunt. Alioquin ⁊ in ꝓuerbi¬
is legitur. in manu linguȩ mors & ui
at. Uel hoc dicendũ qđ grauissimũ
onus in gentib error fuerit idolatriȩ.
quȩ cultores suos de primebat ad t̾rã.
&e saluare non poterat: animasq eoꝵ
faciebat diabolo ⁊ demonib ẽẽ. cap¬
tiuas. Audite domus ia cob & om̃e
residuum domus isrł: qui portamini¬

Expanded text:
prima captiva, et animam suam sive porprima captiva, et animam suam sive portantium, liberare non possunt. Non quo muta simulacra habeant animam et aliquem sensum doloris, quae insensibilia sunt; sed et membra earum rerum quae absque sensu et membris sunt. Alioquin et in Proverbiis legitur: In manu linguae, mors et vivita. Vel hoc dicendum, quod gravissimum onus in gentibus, error fuerit idololatriae, quae cultores suos deprimebat ad terram, et salvare non poterat, animasque eorum faciebat diabolo et daemonibus esse captivas. Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Isr
Abbreviated transcription (Latin):
dagon qui tam̃ in hebraico ñ habetur.
& est idolũ ascalonis. gazȩ. ⁊ reliquarũ
urbium philistiim: ⁊̃ de speciali tran¬
suit ad generale. Facta sunt simula chra
eorũ bestiis ⁊ ium̃tis. Non quo simula cr᷑a
gentiliũ inp̃dam bestiarũ ⁊ ium̃torum
exposita sint. sed quo religio nationũ.
simula chra sint bestiarũ. ⁊ brutorum
animantiũ: quȩ maxime in egr̃pto di¬
uino cultui consecreͥta sunt. De quib¬
& uirgilius. Om̃igenũq dm̃ monstra
& latrator a nubis. Nam ⁊ pleraq oppi¬
da eorũ. exbestis ⁊ ium̃tis habent no¬
leco. alupo. Uitraceã de formidoloso ⁊
horribili cepe ⁊ crepitu uentri infla¬
ti. quȩ pelusiaca religio ẽ. Hȩc inquit
simulacbra quȩ ñ possunt saluare por¬
tantes: nichil sunt aliud. nisi onera sa¬
cerdotũ deprim̃tia eos usq ad lassitu¬
dinẽ. Quȩ cũ captiuitas uenerit ꝓsꝑo
cursti in etalla de qͥb facta sunt dicunt᷑

Expanded text:
Dagon, qui tamen in Hebraico non habetur. Dagon, qui tamen in Hebraico non habetur. Et est idolum Ascalonis, Gazae, et reliquarum urbium Philisthiim. Et a speciali transit ad generale: Facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis. Non quo simulacra gentilium in praedam bestiarum et jumentorum exposita sint: sed quo religio nationum, simulacra sint bestiarum, et brutorum animantium, quae maxime in Aegypto divino cultui consecrata sunt. De quibus Virgilius : Omnigenumque deum monstra, et latrator Anubis. Nam et pleraque oppida eorum ex bestiis et jumentis habent noκων a lupo, ut taceam de formidoloso et horribili cepe, et crepitu ventris inflati, quae Pelusiaca religio est. Haec, inquit, simulacra quae non possunt salvare portantes, nihil sunt aliud nisi onera sacerdotum, deprimentia eos usque ad lassitudinem. Quae cum captivitas venerit, pro pretio metallorum, de quibus facta sunt, ducuntur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt simulacͥra eorũ bestiis ⁊ium̃tis. One¬
ra uĩa graui pondere.usq ad lassitudi¬
nẽ contabuer̃ ⁊ contrita sunt simul.
Non potuer̃ saluare portantẽ: ⁊ anima
eorũ in captiuitatem uiuit. Septuagint̾¬
ecidit bel. contritus ẽ. dagon. ⁊ fac¬
ta sunt scultilia eorũ inbestias ⁊ium̃ta:
portantes ea colligata quasi onus laboran:¬
ti. ⁊ deficienti. ⁊ esurienti. nec p̃ualenti
simul qui ñ potuer̃ saluare debello:
ipsi aut̃ captiui ducti sunt. Consequen¬
ter post uocationẽ gentiũ ⁊ electionẽ
credentiũ isrł: idola corruisse testat᷑.
Cecidit siue conflatus ẽ. bel: quẽ greci
belũ id ÷ saturqũ uocant. Cuiꝰ tanta fu-¬
it apud ueteres religio: ut ei ñ solum
humanas hostias captiuorũ ignobiliũq
mortaliũ: sed & suos liberos iminola¬
rent. Nabo aut̃ ⁊ ipsũ idolum ẽ quod
interp̃tat᷑ ꝓphetia ⁊ diuinatio: quã
post euangelii ueritatẽ in toto orbe
conticusse significat. Siue luxta lxx.

Expanded text:
orum bestiis et jumentis, onera vestra gravi pondere usque ad lassitudinem. Contabuerunt, et contrita sunt simul: non potuerunt salvare portantem, et anima eorum in captivitatem ibit. LXX: Cecidit Bel, contritus est Dagon: facta sunt sculptilia eorum in bestias et jumenta, portatis ea colligata quasi onus laboranti, et deficienti, et esurienti, nec praevalenti simul, qui non poterunt salvare de bello: ipsi autem captivi ducti sunt. Post vocationem gentium, et electionem credentium ex Israel, idola corruisse testatur. Cecidit, cecidit, sive confractus est Bel: quem Graeci Belum, Latini Saturnum vocant. Cujus tanta fuit apud veteres religio, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque mortalium, sed et suos liberos immolarent. Nabo autem et ipsum idolum est, quod interpretatur prophetia et divinatio, quam post Evangelii veritatem in toto orbe conticuisse significat. Sive, juxta LXX,
Abbreviated transcription (Latin):
dice iesse ꝑmariã uirginẽ repente con¬
surget: requiescet sp̃s dñi: quia in ipso
complacuit om̃em plenitudinẽ diuini¬
tatis habitare corporalit̃. & nequaquã
ꝑ partes ut in cȩteris scĩs: sed iuxta euan¬
geliũ qͦd hebreo sermone conscriptum
legunt natarei. descendit suꝑ eũ om̃is

Expanded text:
dice Jesse per Mariam Virginem repente condice Jesse per Mariam Virginem repente consurget, requiescet spiritus Domini, quia in ipso complacuit omnem plenitudinem divinitatis habitare corporaliter: nequaquam per partes, ut in caeteris Sanctis; sed juxta Evangelium quod Hebraeo sermone conscriptum legunt Nazaraei: Descendet super eum omnis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit in cantico canticorũ. Ego flos cam¬
pi & lilium conuallũi. Pro radice quã
soli . lxx. transtuler̃ in hebraico scriptũ
habet Geza. qđ aquila sr̃mmachus &
theodotio cormon int̾̃pretati sunt
idest truncum. & ꝓflore qui hebraice
dicit᷑ nezer. germen transtulerunt ut
ostenderent qͦd multo post temꝑe ba¬
byloniȩ captiuitatis. nullo de stirpe da¬
uid antiqui regni głam possidente: qͣsi
de trunco maria. & de maria xp̃s exor¬
tus sit. Illud quod in euangłio mathei
om̃s querunt ecclesiasti ͤ & ñ inueniunt
ubi scriptũ sit qm̃ natareus uocabitur:
eruditi hebreorũ de hoc loco assump¬
tum putant. Sed sciendũ quod hic ne¬
ter. ꝑ sade litterã scribatur. Cuius pro
prietatẽ & sonum int̃ ⁊ eta &e ls̃ latinꝰ
sermo ñ exprimit. Est enĩ stridulus &
strictis dentib uix linguȩ impressio¬
ne ꝓfertur: ex qua etiam sion urbs
seribitur. Porro natarei quos lacx. scĩ¬
hunc gͥ florem qui de trunco & de ra¬

Expanded text:
 Ego flos campi et lilium convallium . Pro radice, quam soli LXX transtulerunt, in Hebraico scriptum habet GEZA, quod Aquila et Symmachus et Theodotio κορμὸν interpretati sunt, id est, truncum. Et pro flore qui Hebraice dicitur NESER, germen transtulerunt, ut ostenderent, quod multo post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud quod in Evangelio Matthaei omnes quaerunt Ecclesiastici, et non inveniunt ubi scriptum sit, Quoniam Nazaraeus vocabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco assumptum putant. Sed sciendum quod hic NESER, per SADE litteram sprietatem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctihunc igitur florem, qui de trunco et de ra
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Ap̃s dĩ uircus. & dĩ sapientia. Et
in prouerbis legitur Ds̃ insapientia
sua fundauit terrã: & parauit cȩlos
in prudentia. Et quomodo idẽ sermo
dĩ uocatur lux & uita. & resurrectio.
ris dñi nuncupat᷑. Non quo diuersus
sit iuxta differentias nominũ: sed
unus atq idem cunctarũ uirtutũ.
fons sit atq prncipiũ. Absq ap̃o
igitur nec sapiens quis. eẽ. potest.
nec intelligens: nec consiliariꝰ. nec
fortis. nec eruditus. nec plenus timoriᷤᷤ

Expanded text:
bit: Christus Dei virtus et Dei sapientia . Et in Proverbiis legitur: Deus in sapientia sua fundavit terram, et paravit coelos in prudentia . Et quomodo idem sermo Dei vocatur lux, et vita, et resurrectio: ris Domini nuncupatur: non quod diversus sit juxta differentias nominum, sed unus atque idem cunctarum virtutum fons sit atque principium. Absque Christo igitur nec sapiens quis esse potest, nec intelligens, nec consiliarius, nec fortis, nec eruditus, nec pius, nec plenus timoris
Abbreviated transcription (Latin):
transeant in egiptũ: nequaquã fugien¬
tes eam: sed capientes & suo calcantes
pede. Prudens & xp̃ianus lector. hanc
habeat repmissio nũ ꝓpħalium regulã.
tes: carnalit̃ futura contendunt. nos
sp̃ualit̃ iam transacta doceamus: ne ꝑ
occasionẽ istius modi fabularum. & in¬
extricabiliũ iuxta apłm quęstionum.

Expanded text:
transeant in Aegyptum, nequaquam fugientranseant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, tes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabilium juxta Apostolum quaestionum,
Abbreviated transcription (Latin):
riuis siue inseptem uallib Nilus enĩ a qua¬
rum multarũ qui prius uno fluebat al¬
ueo. & intransibilis erat: in septem ualles
humillimas & riuos diuisus. ẽ. atq conci¬
sus: ut calciatis pedib transiretur. Hoc
autẽ tropologice significat. quod gentẽ
egiptiorũ in tantũ id olatriȩ & uanissimȩ
suꝑsticioni deditam. ut accipitres. noctũ¬
as. canes. & hyrcos. & asinos. diuino nomi¬
ne consecrarent: de infinita regni poten¬
tia ꝑsingulos romani imperii iudices
distribuerit: ut aliũ iudicẽ habeat the¬
bais. aliũ lybia. aliũ pentapolis. aliũ
egyptus. aliũ alexandria. & diuerse re¬
giones. quos No aioic egiptii uocant. Pro
currere: & ad popłos egipti ultimos ꝑue¬
nire. & quo modo temporib morsi ru¬
brũ siccatũ est inare. ut popłs de egipto
fugeret: sic econtrario ȩgipti flumina
siccabunt᷑. ut reliquiȩ popłi dĩ quȩ ab
assyrus ⁊ diuersis gentib saluabuntur

Expanded text:
rivis, sive in septem vallibus. Nilus enim aquarivis, sive in septem vallibus. Nilus enim aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους Aegyptii vocant. Propcurrere, et ad populos Aegypti ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur,