comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locata sunt. Aut si ꝓpterea ꝑtinet quia uici¬
na est: ꝑtineat et t̃ra tenebrarũ . quae trã
lucis non modo uicinitate contingit. sed etiã
penitratione dissulcat. Si aũt genuit eam :
non eã credi oportet diuersã habere naturã.
Iđ enĩ genuit ds̃: hoc oportet credi.eẽ. qđ ds̃. ẽ.
sicut deunigenito filio incatholica credit᷑. Itaq
ad illã fugiendã et detestandã turpitudinẽ
uos necessitas reuocat: ut non t̃rã quasi aliã
et diuersã. sed ipsã dĩ naturã niger cuneus ille
diffindat. Iđ si ñ genuit. sed fecit eam : quȩro
unde fecerit. Si de se ipso: quid aliud est genu¬
isse : Side aliena aliqua natura : quero utrũ
bona anmala. Sibona : erat ergo aliqua natu¬
ra bona quae non ꝑtinebat addm̃. qđ nullo
modo dicere audebitis. Si aũt mala : nonergo
gens illa tenebrarũ sola natura mala erat.
Anforte iã inde assũpserat partẽ aliquã ds̃.

Expanded text:
locata sunt. aut si propterea pertinet, quia uicilocata sunt. aut si propterea pertinet, quia uicina est, pertineat et terra tenebrarum, quae terram lucis non modo uicinitate contingit, sed etiam penetratione dissulcat. si autem genuit eam, non eam credi oportet diuersam habere naturam. quod enim genuit deus, hoc oportet credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero, utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus,
Abbreviated transcription (Latin):
omino natura dĩ. cuneus ille t̾rae tenebrarũ dif¬
findit et penitrat Rogo cogitate ista. homines
estis. Rogo cogitate ista et fugite : taliũq phan¬
tasmatũ Racrilegia dilamatis si fieri potest pec¬
toribus defide urã eradicate atq ꝓpellite. An
dicturi estis: ñ unius eiusdẽq naturae illa tria .eẽ
sed alterius patrẽ. Alterius regna. alteriꝰ t̃ram
ut suas naturas atq substantias habeant singula
diuersas. excellentiae gradib: ordinatas: Quod
si uerũ ẽ: ñ duas sed quattuor naturas mani¬
ch eus p̃dicare debuerat. Si aũt unã naturã habet
pat̃ et regna t̃ra uͦ sola diuersã : tres naturae
fuerant p̃dicande. Aut s ꝓpter ea duas dicere
maluit : quia t̃ra tenebrarũ ñ ꝑtinet addm̃ : quȩ¬
ro quomodo addm̃ lucis tra ꝑtineat. Sienim
et naturã habet diuersã. & non eã genuit neq
fecit: non ad eũ ꝑtinet. et in alieno regna eiꝰ

Expanded text:
omnino naturam dei cuneus ille terrae tenebrarum difomnino naturam dei cuneus ille terrae tenebrarum diffindit et penetrat. rogo, cogitate ista, homines estis, rogo, cogitate ista et fugite taliumque phantasmatum sacrilegia dilaniatis, si fieri potest, pectoribus de fide uestra eradicate atque propellite. an dicturi estis non unius eiusdemque naturae illa tria esse, sed alterius patrem, alterius regna. alterius terram, ut suas naturas atque substantias habeant singula diuersas et excellentiae gradibus ordinatas ? quod si uerum est, non duas, sed quattuor naturas Manichaeus praedicare debuerat. si autem unam naturam habet pater et regna, terra uero sola diuersam, tres naturae fuerant praedicandae. aut si propterea duas dicere maluit, quia terra tenebrarum non pertinet ad deum, quaero, quomodo ad deum lucis terra pertineat. si enim et naturam habet diuersam et non eam genuit neque fecit, non ad eum pertinet et in alieno regna eius
Abbreviated transcription (Latin):
li. sicuti est anima. miserrimũ . ẽ. credere. Et tam̃
siñ possem me intendere ad superiora. neq cogi¬
poreos memoria fixa gero in libertatẽ ac since¬
ritatẽ naturae sp̃ualis euoluere : quanto melius
humani corporis forma dm̃ cogitarẽ qua illum
nigrũ cuneũ scissurae inferiori eius affigerem
superiorẽq uastissimã laxitatẽ cũ inuenirem unde
oppilarem sic imm̃sa in anitate patentẽ et hiantẽ
relinquerẽ.: Iuid ista opinione foediis. quid tene¬
brosius hoc errore dici aut fingi potest. R. Deinde
uolo miohi dicat᷑. qm̃ lego dm̃ patrẽ. et supͣ lucidã
beatãq terrã fundata regna eius: utrũ unius
eusdẽq substantiae atq naturae sint. et pat̃. et
regna eius. & tra. Iđ si ita ẽ : non iã quasi aliam
naturã qđ quasi corpus sit dĩ. cuneus ille gents
tenebrarũ diffindit et penitrat. qđ quidẽ ipsum
esset in effabili deformitate turpissimũ. sed ipsa

Expanded text:
li, sicut est anima. miserrimum est credere. et tamen, li, sicut est anima. miserrimum est credere. et tamen, si non possem me intendere ad superiora neque cogiporeos memoria fixas gero, in libertatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma deum cogitarem, quam illum nigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastissimam laxitatem non inueniens. unde oppilarem, sic inmensa inanitate patentem et hiantem relinquerem ? quid ista opinione foedius ? quid tenebrosius hoc errore dici aut fingi potest ? Deinde uolo mihi dicatur, quoniam lego deum patrem et supra lucidam beatamque terram fundata regna eius, utrum unius et eiusdem substantiae atque naturae sint et pater et regna eius et terra. quod si ita est, iam non quasi aliam naturam, quod quasi corpus sit dei, cuneus ille gentis tenebrarum diffindit et penetrat — quod quidem ipsum esset ineffabili deformitate turpissimum — sed ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
esse ñpoter̃. Hoc enĩ quasi ꝓpriũ atq p̃celsũ aue¬
coris sui laudib: tribuunt: qđ dicunt illa quae
abantiquis figurate in libris diuina misteria po¬
sita sunt : huic qui ultimus uenturus erat soluenda
et demonstranda . eẽ. seruata. et ꝓpter ea post
istũ iã neminẽ doctorẽ diuinitus. ẽẽ. uenturũ. quia
nichil iste ꝑfiguras et allegorias dixerit . cũ &anti¬
quorũ quae talia fuerant aperiret . et sua eno¬
date manifesteq monstraret. Non habent ergo
isti adquas int̃p̃tationes reuertant᷑ : cũ illis
deauctore suo legit᷑ iuxta unã uͦ partẽ ac latus
illustris illius ac sc̃ẽ t̃rae erat tenebrarũ terra
quocunq se uerterint: necesse .ẽ. ut phantasmatũ
suorũ miseria coarctati inscissuras aut abruptas
p̃cisiones et iuncturas aut fulturas turpissimas
incidant . Iuas non dicã de in cõmutabili natura
dĩ : sed de om̃i natura incorporea quãius mutabi¬

Expanded text:
esse non poterunt. hoc enim quasi proprium atque praecelsum aucesse non poterunt. hoc enim quasi proprium atque praecelsum auctoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus esse uenturum, quia nihil iste per figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmatum suorum miseria coartati in scissuras aut abruptas praecisiones et iuncturas. aut fulturas turpissimas incidant: quas non dicam de incommutabili natura dei, sed de omni natura incorporea quamuis mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
rã dĩ tã in anit̃ supra hiulcã tã in honeste infraob¬
turatã multũ miserabili cogitatione imaginant᷑ :
cũ hoc etiã int̃ sit qđ isti carnales qui humana forma
dm̃ cogitant si eccłȩ catholicę gremio contenti cũ lacte
nutriendi sunt. non se in temerarias opiones p̃cipitent.
sed ibi studiũ piũ quȩrendi nutriant. ibi petant ut ac¬
cipiant. ibi pulsent ut eis aperiat᷑. incipiunt sp̃ualit̃
allegorias parabolasq scripturarũ intelligere et pau¬
latim sapere diuinas potentias congruent̃. a libi au¬
riũ alibi oculorũ. aibi manũ uel pedũ uł etiã a larõ
atq pennarũ. scuti quoq et gladii & galeae cetera¬
rũq: taliũ innum erabiliũ rerũ nomine enuntiari.
Qua in telligentia quanto magis ꝓficiunt : tanto magis
catholici essẽ firmant᷑. Manichei uero quando fi¬
gurae illius imaginationẽ reliquerint: manichei

Expanded text:
ram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam multum miserabili cogitatione imaginantur, cum hoc etiam intersit, quod isti carnales, qui humana forma deum cogitant. si ecclesiae catholicae gremio contenti cum lacte nutriendi sunt. non se in temerarias opiniones praecipitent. sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant, ut accipiant, ibi pulsent, ut eis aperiatur, incipiunt spiritaliter allegorias parabolasque scripturarum intellegere et paulatim sapere diuinas potentias congruenter alibi aurium, alibi oculorum, alibi manuum uel pedum uel etiam alarum atque pennarum, scuti quoque et gladii et galeae ceterarumque talium innumerabilium rerum nomine enuntiari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
bris quib: dã corporis nr̃i. uelut cũ dicunt᷑ oculi dĩ
et aures dĩ. solent dm̃ sibi libertate phantas matis.
corporis humani specie figurare . hos conferiã illis
manicheis qui solent istas nugas intentis et curiosis
hominib: quasi magna secreta describere: & consi¬
dera: qui tolerabilius et honestius dedõ sentiant
Utrũ hii qui eũ forma humana sua dignitate in suo ge¬
nere p̃dita cogitant: An hii qui eũ infinita mole dif¬
fu sũ non tam̃ undiq sed trib: quadris infinitũ
atq condensũ. ex una uero fissũ. patentẽ. hiantem.
laxũ superius inanitate. cuneatũ inferius terra tene¬
brarũ. uel si ita melius est dicere. aꝑtũ superiꝰ natura
ꝓpria. intratũ inferius aliena. Ecce ego tecũ derideo
carnales homines qui nondũ possunt spũalia cogitare
humana forma dm̃ existimantes: Peride & tumecũ
si potes: eos qui tã deformẽ turpemq fissurã uel scissu¬

Expanded text:
bris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei bris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei et aures dei, solent deum sibi libertate phantasmatis corporis humani specie figurare —: hos confer iam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta describere, et considera. qui tolerabilius et honestius de deo sentiant: utrum ii, qui eum forma humana summa dignitate in suo genere praedita cogitant, an ii. qui eum infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una uero fissum. patentem. hiantem, laxum superius inanitate. cuneatum inferius terra tenebrarum, uel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria. intratum inferius aliena. ecce, ego tecum derideo carnales homines. qui nondum possunt spiritalia cogitare humana forma deum existimantes; deride et tu mecum, si potes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissu
Abbreviated transcription (Latin):
uersus immensũ .ẽ. Iuã deinde melior ipsius t̃rae
tenebrarũ figura ostendit᷑. Si quidẽ illa findit:
haeo findit᷑ . Illa in serit᷑: hȩc int̃ patet. Illa in se
nulli inatati dat locũ : haec ab inferiore tantum
parte laxa. ñ est qua hostili cuneo sub implet᷑ In¬
docti ergo homines et auari. cũ maiorẽ honorẽ
tribuunt multitu dini partiũ quã unitati. ut sex
partes darent t̾rae lucis tres deorsũ uersus. tres
sursũ uersus : maluer̃ penitrari t̃rã lucis quã pe¬
nitrare Tali enĩ figura & si cõmixtã negant : peni¬
tratã tam̃ negare ñ possunt .R̾ Confernunc
ñ spirituales catholicȩ fidei uiros. inquib: quantum
in hac uita animus potest. cernit substantiã naturaq:
diuinã nullis locorũ spatiistendi. nullis liniam̃¬
torũ demensionib figurari: sed confer carnales
et paruulos nr̃os qui solent auditis in allegoria mẽ¬

Expanded text:
uersus inmensum est. quam deinde melior ipsius terrae uersus inmensum est. quam deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur, si quidem illa findit. haec finditur; illa inseritur, haec interpatet: illa in se nulli inanitati dat locum. haec ab inferiore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subinpletur. indocti ergo homines et auari cum maiorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati. ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum uersus. tres sursum uersus, maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. tali enim figura etsi conmixtam negant. penetratam tamen negare non possunt. Confer nunc non spiritales catholicae fidei uiros. in quibus quantum in hac uita animus potest, cernit substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figurari, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria mem
Abbreviated transcription (Latin):
quã siunus panis. sic eni qđ dicit᷑ facilius uideripo¬
test in qua dras quat tuor decusat̃i formet᷑ inquꝰ
tressint candidȩ una nigra: Modo detrib co¬
didis. colle distinctionẽ : et fac illas et sursum
uersus et deorsũ uersus & undiq retro infinitas. Sic
ab eis esse credit᷑ t̃ra lucis. Illã uero nigrã quadrã.
fac deorsũ uersus & retro infinitã : suꝑ se aut̃ immen¬
sã inanitatẽ habere. Sic opinant᷑ t̾rã tenebrarum.
Sedhȩc nimis attentis & studiose inquirentib : quasi
terrã tenebrarũ a terra lucis duob laterib: tangi
Et utiq si duob tangit᷑  duob etiã tangit. Certe
iuxta unũ latus erat t̾ra tenebrarũ At tende quã
foeda figura lucis apparet. Tanquã fissa ungula.
nigro quodã cuneo subt̃ arctato illac tantũ finita :
qua findit᷑. Hians etiã et patens desuꝑ int̃posito
inani quic qͥd a suꝑficie t̃rae tenebrarũ. sursum

Expanded text:
quam si unus panis — sic enim, quod dicitur, facilius uideri poquam si unus panis — sic enim, quod dicitur, facilius uideri potest — in quadras quattuor decussatim formetur. in quibus tres sint candidae, una nigra; modo de tribus candidis tolle distinctionem et fac illas et sursum uersus et deorsum uersus et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. illam uero nigram quadram fac deorsum uersus et retro infinitam. supra se autsam inanitatem habere: sic opinantur terram tenebrarum. Sed haec nimis attentis et studiose inquirentibus quasi terram tenebrarum a terra lucis duobus lateribus tangi; et utique si duobus tangitur, duobus etiam tangit. certe iuxta unum latus erat terra tenebrarum. Deinde quam foeda figura terrae lucis adparet. tamquam fissa ungula nigro quodam cuneo subter artato, iliac tantum finita. qua finditur. hians etiam et patens desuper interposito inani, quicquid a superficie terrae tenebrarum sursum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando animaduertitis qđ lateribus sibi uin¬
gi itraq ista t̾ra ñ possit. nisi esset utraq corpores
cur ergo nob dicebat᷑ nescio qua cecitate ꝑuersis
tenebrarũ tantũ t̃̾ram fuisse uel esse corporeã illã
uero quaetra lumuinis diceret᷑ incorporeã et spi¬
rituale credi oportere : exꝑgis cam aliquando¬
homines boni et saltẽ ad moniti qđ facillimũe
at tendamus : duas t̾ras sibi laterib ñ posse con¬
iungi nisi utrũq sit corpus. Aut si ad ista etiam
grossi et tardi sunt: quaero utrũ et ipsa terra
tenebrarũ unũ latus habuerit. et cȩtera infini¬
ta sicut t̾ra lucis non ita credunt Timent en
nedõ uideat᷑ aequalis. Dicunt ergo illã ꝓfundĩ
immensã et longũ. sursũ uersus aũt supra illa
spatia infinite inanitatis affirmant. Et neql
uel simplũ. t̾ra aut̃ luminis duplũ tenere uide¬
atur: angustant eã aduob: etiã lateribus can¬

Expanded text:
aliquando animadueritis. quod lateribus sibi iunaliquando animadueritis. quod lateribus sibi iungi utraque ista terra non posset. nisi esset utraque corporea? cur ergo nobis dicebatur nescio qua caecitate peruersis tenebrarum tantum terram fuisse uel esse copoream, illam uero, quae terra luminis diceretur, incorpoream et spiritalem credi oporterehomines boni, et saltem admoniti quod facillimum est attendamus, duas terras sibi lateribus non posse conjungi, nisi utraque sit corpus. 23. Aut si ad ista etiam crassi et tardi sumus. quaero. utrum et ipsa terra tenebrarum unum latus habuerit et cetera infinita sicut terra lucis. non ita credunt; timent enim. ne deo uideatur aequalis. dicunt ergo illam per profundum inmensam . et per longum. sursum uersus autem supra illam spatia infinitae inanitatis adfirmant. et ne ipsa uel simplum, terra autem luminis duplum tenere uideatur, angustant eam a duobus etiam lateribus. tam
Abbreviated transcription (Latin):
inquit si ñ sunt latera : sed cũ diceres iuxta unã par¬
tẽ ac latus : aliã quoq partẽ siue partes uel aliud
latus siue latera cogebas intelligi. Nã si unũ tantũ
latus erat : tantũ iuxta latus dici debui ñ iuxta
unũ latus sicut in nr̃o corpore dicimus. eẽ. aliquid
iuxta unũ oculũ. quia est alt̃ oculus aut iuxta unã
mamillã quia .ẽ. altera. Si aut̃ dicamus iuxta unũ
na sũ. aut iuxta unũ umbiliculũ cũ alius non sit: A
doctis et abindoctis ridebim᷑. Sed nonte uerbis
premo Fortasis enĩ unũ quasi unicũ appellare uo¬
luisti. Tuid erat ergo iuxta aliud latus terrae. quam
illustrẽ ac scãm uocas : terra inquit tenebrarum
quid ceista tra. salte concedis qđ corporeaerat.
necesse . ẽ. te hoc dicere : quando quidẽ om̃a corpo¬
re inde asseris originẽ ducere. Quid ergo quaeso
quã uis tarddi quã uis carnales homines nehoe qͥdẽ

Expanded text:
inquit, si non sunt latera? sed cum diceres "iuxta unam parinquit, si non sunt latera? sed cum diceres "iuxta unam partem ac latus," aliam quoque partem siue partes et aliud latus siue latera cogebas intellegi. nam si unum tantum latus erat, tantum iuxta latus dici debuit, non "iuxta unum latus." sicut in nostro corpore recte dicimus esse aliquid iuxta unum oculum, quia est alter oculus, aut iuxta unam mamillam, quia est altera. si autem dicamus iuxta unum nasum aut iuxta unum umbilicum, cum alius non sit, et a doctis et ab indoctis ridebimur. sed non te uerbis premo; fortassis enim unum quasi unicum appellare uoluisti. Quid erat ergo iuxta illud latus terrae. quam inlustrem ac sanctam uocas? terra, inquit. tenebrarum. quid? de ista terra saltem concedis, quod corporea erat. necesse est te hoc dicere, quandoquidem omnia corpora inde adseris originem ducere. quid ergo ? quaeso. quamuis tardi, quamuis carnales homines, ne hoc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
illustris illius ac scaẽ t̾rae erat tenebrarũ terra
Dicit enĩ iuxta unã partẽ ac latus: nec dicit quã partẽ
uel qđ latus dextrũ ansinistrũ. Sed qđ libet eligant:
illud certe manifestũ . ẽ. ñ dici unũ latus. nisi ubi est
alterũ latus. Vbi aũt uel tria uelplura sunt latera :
aut figurȩ ambitus intelligit᷑ undiq terminatꝰ.
aut si ex aliqua parte in immensũ patet. ex his
tam̃ quae latera dicunt᷑. necesse . ẽ. finiat᷑. Dicant
ergo ex alio latere. uel ex aliis laterib: qͥd adiun¬
gebat᷑ terrȩ lucis: si ex uno latere erat gens tene¬
brarũ ñdicunt. Sed cũ premunt᷑ ut dicant : infi¬
nita. eẽ dicunt alia latera terrȩ illius. quã lucis
uocant id est ꝑ infinita spacia distendi et nullo
fine cohiberi: Nec intelligunt iã non. eẽ. latera qđ
quib: uis tardis ingeniis aꝑtissimũ ẽ Tunc enim
essent latera : si finib: suis t̃minarent᷑ Iuid ad me

Expanded text:
inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. dicit enim: iuxta unam partem ac latus, nec dicit, quam partem uel quod latus. dextrum an sinistrum. sed quodlibet eligant, illud certe manifestum est non dici unum latus. nisi ubi est alterum latus. ubi autem uel tria uel plura sunt latera, aut figurae ambitus intellegitur undique terminatus aut, si ex aliqua parte in inmensum patet, ex iis tamen. quae latera dicuntur, necesse est finiatur. dicant ergo, ex alio latere uel ex aliis lateribus quid adiungebatur terrae lucis, si ex uno latere erat gens tenebrarum V non dicunt; sed cum premuntur, ut dicant, infinita esse dicunt alia latera terrae illius, quam lucis uocant. id est per infinita spatia distendi et nullo fine cohiberi. nec intellegunt iam non esse latera, quod quibusuis tardis ingeniis apertissimum est; tunc enim essent latera. si finibus suis terminarentur. quid ad me,
Abbreviated transcription (Latin):
particulae & innumerabilia frusta alia maiora ala
minora ꝓcogitantis arbi trio mentirent᷑. ut bipe¬
dalis in eo uerbi gr̃a pars. octo partib minor. ẽẽt
quã decẽpedalis. id enĩ necesse .ẽ. contingat om̃ib
naturis quae ꝑtalia spatia diffusȩ ubiq totȩ esse ñ possunt
qđ in ipsa anima non inueniret ab eis qui haec conside¬
rare ñ ualent deformit̃ de illa et turpit̃ credit᷑. Ueri¬
tam̃ cũ carnalib: animis fortasse ñsic agendũ . ẽ.
sed descendendũ . ẽ. potius ad eorũ cogitationes. qui
naturã incorporeã et spiritualẽ cogitando potius¬
sequi uel ñ audent uel nondũ ualent. ita ut nec ips
cogitationẽ suã eadẽ cogitatione considerent. & inis¬
nunt eã locorũ spatia deipsis locorũ spatiis iudo¬
tem. Descendamꝰ ergo ad eorũ sensus : & quaeramus abs
iuxta quã partẽ et iuxta qđ latus sicut manicheus dicit.

Expanded text:
particulae et innumerabilia frusta alia maiora, alia particulae et innumerabilia frusta alia maiora, alia minora pro cogitantis arbitrio metirentur, ut bipedalis in eo uerbi gratia pars octo partibus minor esset quam decempedalis. id enim necesse est contingat omnibus naturis, quae per talia spatia diffusae ubique totae esse non possunt, quod in ipsa anima non inuenitur et ab eis, qui haec considerare non ualent, deformiter de illa et turpiter creditur. Uerumtamen cum carnalibus animis fortasse non sic agendum est, sed descendendum est potius ad eorum cogitationes, qui naturam incorpoream et spiritalem cogitando persequi uel non audent uel nondum ualent, ita ut nec ipsam cogitationem suam eadem cogitatione considerent et inueniant eam nullo locorum spatio de ipsis locorum spatiis iudicantem. descendamus ergo ad eorum sensus et quaeramus ab eis, iuxta quam partem aut iuxta quod latus. sicut Manichaeus dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
esse supͣ ista. ñ loci altitudine. sed potentiae dignita¬
te .K. Iiuire sianinuã totiens mutabilem. siue uaru¬
rũ uoluntatũ turba siue affectib: ꝓrerũ copia uel in opa
sese flectentibus. siue ipsis innumerabilib ludis phan¬
tasmatũ. siue subliuione et memoria. siue doctrina
et imperitia. si ergo animã ut dixi his atq huus¬
modi motionib totiens mutabilẽ. sentis non diffun¬
di extendiq ꝑlocos. sed om̃a talia spacia potentiae
uiuacitate superare : quid deipso dõ cogitandũ aut
existimandũ ẽ qui supͣ om̃s rationales mentes in con¬
cussus atq in cõmutabilis manens. tribuit qđ cuiq
tribuendũ est. quẽ facilius eloqui audet anima quã
iudere. et quẽ tantominꝰ eloquit᷑. quanto sincerius ui¬
dere potuerit : qui tam̃ si ut manicheorũ phantasma¬
ta ꝑstrepunt locorũ ex una parte det̃minato ex
aliis immenso spatio tenderet᷑ : quantȩ libet in eo

Expanded text:
esse supra ista, non loci altitudine, sed potentiae dignitaesse supra ista, non loci altitudine, sed potentiae dignitate. Quare si animam totiens mutabilem siue uarirum uoluntatum turba siue adfectibus pro rerum copia uel inopia sese flectentibus siue ipsis innumerabilibus ludis phantasmatum . siue obliuione et memoria siue doctrina et inperitia: si ergo animam, ut dixi, his atque huiusmodi motionibus totiens mutabilem sentis non diffundi extendique per locos, sed omnia talia spatia potentiae uiuacitate superare, quid de ipso deo cogitandum aut existimandum est. qui supra omnes rationales mentes inconcussus atque incommutabilis manens tribuit, quod cuique tribuendum est? quem facilius eloqui audet anima quam uidere, et quem tanto minus eloquitur, quanto sincerius uidere potuerit. qui tamen, si, ut Manichaeorum phantasmata perstrepunt, locorum ex una parte determinato, ex aliis inmenso spatio tenderetur, quantaelibet in eo
Abbreviated transcription (Latin):
quã cogitans fingit. et ꝓsuo arbitrio tota facilitate
cõmutat ex eadem uenire facilitate innumerabiles mun-¬
dos in quib epicuri cogitatio innumerabiliter peregri¬
nata. ẽ. & ne multa consecter exeadem uenire facilitate
istã t̾rã lucis. ꝑ spacia infinita diffusã. & quinq antra
gentis tenebrarũ. cũ habitatorib suis. inquib manicher
phantasmata ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare :
Quid ẽ. ergo haeo potentia quae ista discernit: quaȩ ꝓfecto
quanta cunq sit. et his om̃ib: maior ẽ : et sine ulla tali rerũ
imaginatione cogitat᷑ . Huic inueni spacia si potes hanc
diffunde ꝑ locos. hanc infinitȩ molis tumore distende.
Profecto sibene cogitas: ñ potes. Quic quid enĩ tibi tale
occurrerit : iudicas ipsa cogitatione secari posse per
partes facisq ibi aliã partẽ minorẽ. aliã maiorem
quantũ placet . Illud aut̃ ipsũ quo ista iudicas : cernis

Expanded text:
quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate conmutat, ex eadem uenire facilitate innumerabiles mundos, in quibus Epicuri cogitatio innumerabiliter peregrinata est, et, ne multa consecter, ex eadem uenire facilitate istam terram lucis per spatia infinita diffusam et quinque antra gentis tenebrarum cum habitatoribus suis. in quibus Manichaei phantasmata ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare. quid est ergo haec potentia. quae ista discernit? profecto quantacumque sit, et his omnibus maior est et sine ulla tali rerum imaginatione cogitatur. huic inueni spatia, si potes. hanc diffunde per locos, hanc infinitae molis tumore distende. profecto si bene cogitas, non potes. quicquid enim tale tibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatione secari posse per partes facisque ibi aliam partem minorem, aliam maiorem. quantum placet; illud autem ipsum, quo ista iudicas, cernis
Abbreviated transcription (Latin):
et illa concludit . has imagines animã figurare
Nunc uero cũ ꝑ exiguã terrę partẽ occupat corpus in¬
mensarũ regionũ. et cęli ac terrae imagines aninꝰ
uoluit. quib cat̃uitĩ discedentib ac succedentibis
ñ fit angustus. atq hinc se ostendit ñ diffusũ esse ꝑlocos.
quia maximorũ locorũ imaginib: non quasi capit᷑ sed po¬
tius eas capit. ñ sinu aliquo sed ui potentiaq ineffabili.
qua licet eis et ad dere qđ libet et detrahere. et in an¬
gustũ eas contrahere. et ꝑ immensa expandere et ordi¬
nare ut uelit. et ꝑturbare. & multiplicare et ad paucita¬
tẽ singularitatẽ ue redigere. quid iã deilla loquar
potentia qua intelligit᷑ ueritas. qua istis ipsis quae
decorporis sensu hauste figurant᷑ imaginib. sese
ꝓueritate opponentib magna uiuacitate resistitur
qua uidet᷑ aliã uerbi gr̃a uerã eẽ carthaginẽ aliã

Expanded text:
et illa concluditur. has imagines animam figurare atque seruare. et illa concluditur. has imagines animam figurare atque seruare. nunc uero cum perexiguam terrae partem occupet corpus. inmensarum regionum et caeli ac terrae imagines animus uoluit. quibus cateruatim discedentibus et succedentibus non fit angustus, atque hinc se ostendit non diffusum esse per locos, quia maximorum locorum imaginibus non quasi capitur. sed potius eas capit, non sinu aliquo, sed ni potentiaque ineffabili, qua licet eis et addere quodlibet et detrahere et in angustum eas contrahere et per inmensa expandere et ordinare. ut uelit, et perturbare et multiplicare et ad paucitatem singularitatemue redigere. Quid iam de illa loquar potentia. qua intellegitur ueritas, qua istis ipsis, quae de corporis sensu haustae figurantur. imaginibus sese pro ueritate obponentibus magna uiuacitate resistitur? qua uidetur aliam uerbi gratia ueram esse Karthaginem, aliam,
Abbreviated transcription (Latin):
deserens ut in altero tota sit. neq ita utrũq tenens. ut
aliã partẽ hic habeat & alibi aliã : sed sufficiens exhibe¬
re se singulis locis simul totã. qm̃ tota sentit insin¬
gulis. satis ostendit se locorũ spaciis non teneri
quid si eius memoriã cogitemꝰ. ñ rerũ intelligibiliũ sed
harũ corporearũ quã et bestiȩ habere sentiuntur:
Nã &ploca nota sine errore ium̃ta ꝑgunt : & cubilia su
bestiȩ repetunt. Et canes dñorũ suorũ corpora recog¬
noscunt : et dormientes plerũq murmurant & in latra¬
tũ aliquando erũpunt. Iđ nullo modo possent: nisi in
corũ memoria. uisarũ rerũ uł ꝑ corpus ut cuq sensarũ.
uersarent᷑ imagines. Quis digne cogitet ubi capiant᷑ asto
imagines ubi gestent᷑. uel ubi forment᷑: Sienĩ non
possent. eẽ. maiores. quã nr̃i corporis quantitas te¬
net : diceret aliquis. intra ipsa sui corpori spatia qͥb

Expanded text:
deserens ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens ut deserens ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens ut aliam partem hic habeat, et alibi aliam; sed sufficiens exhibere se singulis locis simul totam, quoniam tota sentit in singulis, satis oQuid? si eius memoriam cogitemus non rerum intellegibilium, sed harum corporearum. quam et bestiae habere sentiuntur — nam et per loca nota sine errore iumenta pergunt et cubilia sua bestiae repetunt. et canes dominorum suorum corpora recognoscunt et dormientes plerumque in murmurant et in latratum aliquando erumpunt. quod nullo modo possent, nisi in eorum memoria uisarum rerum uel per corpus utcumque sensarum uersarentur imagines — quis digne cogitet, ubi capiantur istae imagines. ubi gestentur uel ubi formentur? si enim non possent esse maiores quam nostri corporis quantitas teneret. diceret aliquis intra ipsa sui corporis spatia. quibus
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ uͦ natura. etiã sinon illa eius potentia conside¬
retur. qua intelligit ueritatẽ. sed illã inferior qua
continet corpus. et sentit incorpore : nullo modo
inuenit᷑ locorũ spaciis aliqua mole distendi Nam
singulis sui corporis particulis. tota presto. ẽ : cũ
tota sentit in singulis. Hec minor pars eiꝰ indigi¬
to ẽ & maior inbrachio. sicut ipse digitus brachio minor est:
sed ubiq tanta quia ubiq tota est. Cũ enĩ tangit᷑ digitus: non
ꝑtotũ corpus sentit. et tam̃ tota sentit. Iotã enĩ tactus ille
non latet. Iuod non fieret: nisi tota pręsto. eẽt. Nec sic
tota p̾resto.ẽ. cũ tangit᷑ digitus. et sentit indigito. ut
cȩterũ deserat corpus. et sese aduñ illũ locũ inquo sente
agglomeret : sed cũ tota sentit indigito manus sialius lo¬
cus tangat᷑ inpede. necibi desinit tota sentre. Atq ita
in singulis distantib: locis : tota simul ad est: Non unũ

Expanded text:
mae uero natura, etiamsi non illa eius potentia considemae uero natura, etiamsi non illa eius potentia consideretur, qua intellegit ueritatem, sed illa inferior, qua contiinvenitur locorum spatiis aliqua mole distendi. Nam singulis sui corporis particulis tota praesto est, cum tota sentit in singulis: nec minor pars ejus in digito est, et major in brachio, sicut ipse digitus brachio minor est; sed ubique tanta est, quia ubique tota est. Cum enim tangitur digitus, non per totum corpus sentit, et tamen tota sentit. Totam enim tactus ille non latet; quod non fieret, nisi tota praesto esset. Nec sic tota praesto est, cum tangitur digitus et sentit in digito, ut caeterum deserat corpus, et sese ad unum illum locum in quo sentit agglomeret. Sed cum tota sentit in digito manus, si alius locus tangatur in pede, nec ibi desinit tota sentire: atque ita in singulis distantibus locis tota simul adest, non unum
Abbreviated transcription (Latin):
mobilibus corporũ articulis uidemus: sed etiã ter¬
rae pars ista. non ibi .ẽ. ubi illa. quia suũ locũ quae¬
q obtinet. Et pars humoris : minor minore & maior
maiore loco est. Et alia pars .ẽ. circa fundũ : alia
circa horas poculi. Similit̃ aeris partes: suos quoq
implent locos Nec fieri potest: ut aer quo implet᷑
hȩc domus simul secũ in eadẽ domo habere possit.
etiã illũ aerẽ quẽ uicini habent. Lucisq ipsius alia
pars infundit᷑ ꝑhanc fenestrã : Alia ꝑ illã. Et maior
ꝑmaiorẽ : ꝑminorẽ aũtminor. Hec om̃ino potesteẽ
aliqđ corpus. siue cȩleste siue trestrȩ sine aeriũ siue
humidũ : qđ nonminus sit in parte. quã in toto Nleq
ullo modo potest in loco huius partissimul habere
aliã partẽ : sed aliud hic et aliud alibi habens:
ꝑ quaelibet spatia locorũ. distanti et diuidua uel
potius ut ita dicã. sec tili mole distendit᷑. R Ani¬

Expanded text:
molibus corporum articulatis uidemus, sed etiam termolibus corporum articulatis uidemus, sed etiam terrae pars ista non est ibi, ubi illa, quia suum locum quaeque obtinet; et pars umoris minor minore et maior maiore loco est; et alia pars est circa fundum, alia circa oras poculi. similiter aeris partes suos quaeque inplent locos. nec fieri potest, ut aer, quo inpletur haec domus, simul secum in eadem domo habere possit etiam illum aerem, quem uicini habent. lucisque ipsius alia pars infunditur per hanc fenestram, alia per illam, et maior per maiorem, per minorem autem minor. nec omnino potest esse aliquod corpus siue caeleste siue terrestre siue aerium siue umidum, quod non minus sit in parte quam in toto: neque ullo modo possit in loco huius partis simul habere aliam partem, sed aliud hic et aliud alibi habens per quaelibet spatia locorum distanti et diuidua, uel potius, ut ita dicam, sectili mole distenditur. ani
Abbreviated transcription (Latin):
ipse erat mens atq origo Haeq fuer̃ naturae
quinq trȩ pestiferȩ Siaeriũ uel etiã a etheriũ
corpus. diceret eẽ. naturã dĩ: ꝓfecto irrideret᷑
ab om̃ib: qui sapientiae ueritatisq natura ꝑnulla
spatia locorũ distentã atq diffusa sine mole mag̃¬
nã et magnificã. nec in parte minorẽ. in parte
ma iorẽ . sed ꝑom̃a aequalẽ sũmo patri. nec aliud
habentẽ hic et aliud alibi. sed ubiq inte gram
ubiq p̃sentẽ. qualicunq acie iã serenioris menas
intueri ualent. Sed quid dicã deueritate atq sa¬
pientia. quȩ om̃s potentias animae superat. cum
ipsius animae natura quae mutabilis inuenitus
nullo modo locorũ spacia quadã mole sua occupet .
Quic qͥd enĩ qualibet crassitudine. ẽ: ñ potest nisi
minui ꝑ partẽ. habendo aliud hic. et aliud alibi
Minor ẽ enĩ digitus : quã totamanus. Eominor
est unus digitus: quã duo. Et alibi .ẽ. iste digitus.
alibi ille : Alibi cȩtera manus. Iuod non solũ in

Expanded text:
ipse erat mens atque origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae p\'estiferae. . Si aerium uel etiam aetherium corpus diceret esse naturam dei, profecto inrideretur ab omnibus. qui sapientiae ueritatisque naturam per nulla spatia locorum distentam atque diffusam sine ulla mole magnam et magnificam nec in parte minorem et in parte maiorem, sed per omnia aequalem summo patri. nec aliud habentem hic et aliud alibi, sed ubique integram. ubique praesentem qualicumque acie iam serenioris mentis intueri ualent. Sed quid dicam de ueritate atque sapientia, quae omnes potentias animae superat. cum ipsius animae natura, quae mutabilis inuenitur, nullo modo locorum spatia quadam mole sua occupet.? quicquid enim qualibet crassitudine est, non potest nisi minui per partes habendo aliud hic et aliud alibi. minor est enim digitus quam tota manus et minor est digitus unus quam duo et alibi est iste digitus. alibi ille, alibi cetera manus. quod non solum in
Abbreviated transcription (Latin):
nisi auctori bonorũ om̃iũ non inueniamꝰ sed
malũ erat inquit etiã illud latus. Puta malũ esse
Deterius eõe certe : si ñ rectũ. sed distortũ esseo
Iuomodo .ẽ. igit᷑ sũmũ malũ quo potest aliquid co¬
gitari de terius deinde necesse. ẽ. aliquid bo¬
ni sit : quo carendo fit res quaecũq deterior
Carendo aũt rectitudine: fieret latus illud dete¬
rius. In est ergo illi boni aliquid. rectitudo. Et nũꝗ
michi dicis unde est : nisi ad eũ te contuleris. a quo
siue magna siue parua. om̃a tam̃ bona eẽ fateamur¬
.K. Sed etiã lateris huius consideratione transeamus
ad alia. Habitabant inquit in illa traignea corpora:
genera scilicet ꝑestifera: Cũ dic̃ habitabant : anima¬
ta utiq atq uiuentia uult intelligi. Sed ne deuer¬
bo calũniari uelle uideam᷑ : at tendamus istos
om̃s habitatores t̃rae illius quẽ ad modũ inquinq
genera uiua distribuat. Hinc infinitȩ inquit tenebrae

Expanded text:
nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed malum erat, inquit, etiam illud latus. puta malum esse: deterius esset certe, si non rectum, sed distortum esset. quomodo est igitur summum malum, quo potest aliquid cogitari deterius ? deinde necesse est aliquid boni sit. quo carendo fit res quaecumque deterior; carendo autem rectitudine fieret latus illud deterius: inest ergo illi boni aliquid, rectitudo. et numquam mihi dices, unde inest, nisi ad eum te contuleris. a quo siue magna siue parua, omnia tamen bona esse fateamur. sed iam a lateris huius consideratione transeamus ad alia. Habitabant, inquit, in illa terra ignea corpora, genera scilicet pestifera. cum dicit "habitabant," animata utique atque uiuentia uult intellegi. sed ne de uerbo calumniari uelle uideamur, adtendamus istos omnes habitatores terrae illius, quemadmodum in quinque genera uiua distribuat. hic infinitae, inquit, tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
ntatis beatitatẽ obtinebat: nulla addita de tractaue
substantia. Deinde etiã illud cogitate. quia et sicon¬
cedamus aliis causis latus terrae tenebrarũ malũ ẽ
qđ obscurũ quod tenebrosũ. uel siquid aliud dici po¬
test: non tam̃ in eo qđ rectũ .ẽ. malũ est. Sicut er¬
go ego concedo esse in eius colore aliquid mali : sic
necesse .ẽ. & uos concedatis esse in eius recti tudine
aliquid boni Nefas ẽ. itaq hoc quantũ cumq boni
est: alienare ab artifice dõ: a quo esse om̃e bonũ
qđ inquacũq natura ẽ. nisi credimus ꝑniciosis¬
si me erramus. Iuomodo ergo ille. et sũmũ ma¬
lũ essẽ dicit hanc terrã. in cuius lateris recti¬
tudine inuenio quantũ ad corpus at tinet non par¬
ue pulchritudinis bonũ. & ab om̃i potente atq op¬
time dõ eã uult esse penitus alienã. cũ id ipsum
bonũ qđ in illa inuenimꝰ cuialii tribuendũ sit

Expanded text:
ntatis beatitatem obtinebat, nulla addita detractaue ntatis beatitatem obtinebat, nulla addita detractaue substantia. Deinde etiam illud cogitate, quia etsi concedamus aliis causis latus terrae tenebrarum malum esse, quod obscurum, quod tenebrosum uel si quid aliud dici potest, non tamen in eo, quod rectum est, malum est. sicut ergo concedo esse in eius colore aliquid mali, sic necesse est et uos concedatis esse in eius rectitudine aliquid boni. nefas est itaque hoc quantumcumque boni est alienare ab artifice deo, a quo esse omne bonum, quod in quacumque natura est, nisi credimus, perniciosissime erramus. quomodo ergo ille et summum malum esse dicit hanc terram, in cuius lateris rectitudine inuenio, quantum ad corpus adtinet, non paruae pulchritudinis bonum, et ab omnipotente atque optimo deo eam uult esse penitus alienam, cum id ipsum bonum, quod in illa inuenimus, cui alii tribuendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
placide modesteq accipitis. rectũ latus terrae te¬
nebrarũ qđ recto latere terrae iucis ad iungit᷑
si qui spiã deprauaret. nullã ne illi pulchritudinẽ
adimeret: necesse .ẽ. fateamini si latrare nolitis :
non solũ et si depͣuet᷑ pulchritudinẽ auferri. sed
eã etiã pulchritudinẽ. quã cũ recto latere terrae
luminis potuit habere cõmunẽ. Hanc ergo auferas
et derecto prauũ faciens ut discordaret qđ concor¬
dabat: et ab horreret qđ congruebat Nunquid
aliquã inde auferret substantiã : Sic ergo discite
non substantiã malũ esse : sed sicut in corpore com¬
mutatione formȩ indeterius. amit tispeciem uel
potius minui. et foedũ dici qđ pulchrũ antea dice¬
bat᷑ & displicere corpus qđ ante placuerat. sic in a¬
mo recte uoluntatis decus quo pie iusteq uiuitur.
cõmutata in deterius uoluntate deprauari. quo pec¬
eato effici animã miserã. quae honestate rectȩ uolu¬

Expanded text:
placide modesteque accipitis, rectum latus terrae teplacide modesteque accipitis, rectum latus terrae tenebrarum, quod recto lateri terrae lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne illi pulchritudinem adimeret. necesse est fateamini, si latrare nolitis, non solum ei, si deprauetur, pulchritudinem auferri, sed eam etiam pulchritudinem, quam cum recto latere terrae luminis potuit habere communem. hanc ergo auferens et de recto prauum faciens, ut discordaret, quod concordabat, et abhorreret, quod congruebat, numquid aliquam inde auferret substantiam? sic ergo discite non substantiam malum esse, sed sicut in corpore conmutatione formae in deterius amitti speciem uel potius minui et foedum dici, quod pulchrum antea dicebatur, et displicere corpus, quod ante placuerat: sic in animo rectae uoluntatis decus, quo pie iusteque uiuitur, conmutata in deterius uoluntate deprauari; quo peccato effici animam miseram, quae honestate rectae uolu
Abbreviated transcription (Latin):
nes etiã sinulla coniunctione. ipsa tam̃ similitudi
qͥd concordius et pacatius hac utraq t̃ra. qͥd uero
etiã ipsa copulatione duorũ rectorũ laterũ pul¬
chrius dici aut cogitari possit : non in uenio Quid
faciã cũ errore ꝑuersis. & consuetudine implicatis
miserrimis animis : non enĩ sciunt isti homines qͥd
loquant᷑ : cum haec loquunt᷑. Non enĩ attendunt.
Rogo. nemo uos urget. nemo incertam̃ p̃mit. nemo p̃¬
teritis insultat erroribus : nisi qui diuinã miscđiam
exꝑtus non .ẽ. ut careret erroribus : Iantũ idagamꝰ :
ut aliquando finiant᷑ Intuemini paululũ : sine
animositate & a maritudine Om̃s homines sumꝰ
Non nos: sed errores et falsitates oderimꝰ. Iuȩso
intuemini paululũ : Ds̃miscđiarũ ad iuua in tuen¬
tes: et uerũ quęrentib in terius lumen accende.
Iuid enĩ intelligimus siñ intelligimus rectum
melius . eẽ. quã prauũ: Quero ergo a uobis si

Expanded text:
nes etiamsi nulla coniunctione, ipsa tamen similitudines etiamsi nulla coniunctione, ipsa tamen similitudiquid concordius et pacatius hac utraque terra, quid uero etiam ipsa copulatione duorum rectorum laterum pulchrius dici aut cogitari possit, non inuenio. Quid faciam cum errore peruersis et consuetudine inplicatis miserrimis animis? non enim sciunt isti homines. quid loquantur, cum haec loquuntur; non enim adtendunt. rogo, nemo uos urget, nemo in certamen premit, nemo praeteritis insultat erroribus, nisi qui diuinam misericordiam expertus non est. ut careret erroribus, tantum id agamus, ut aliquando finiantur. intuemini paululum sine animositate et amaritudine — omnes homines sumus, non nos, sed errores et falsitates oderimus — quaeso, intuemini paululum. deus misericordiarum, adiuua intuentes et uerum quaerentibus interius lumen accende. quid enim intellegimus, si non intellegimus rectum melius esse quam prauum? quaero ergo a uobis, si
Abbreviated transcription (Latin):
Et utiq melius erat sicut supͣ dixi. ut nulla ex
parte contingeret : tantũq in ane int̃ eõe. ut et
iusto int̃ uallo utrãq t̾ram se iungeret. et teme¬
rarios imꝓbos ꝑ infinitũ p̃cipites nichil noce¬
re ꝑmitteret Iuod si recto latere latus rectũ
at tingebat : ñ uideo quidẽ aliqua uł recep¬
tacula uel hiatus sed plane uideo tantã pac̃e
tantãq secũ t̃rae utriusq concordiã ut
maior conuinctio eẽ ñ possit. Iuid enĩ speciosi¬
us. quid conuenientiꝰ. quã rectũ recto ita copula¬
ri: ut nulla ex parte sinus uł flexus disrũ pat
aut dirimat naturalẽ acstabilẽ ꝑ infinitũ spatiũ
loci et ab infinita a et̃nitate iuncturam  Quae
recta latera utriusq t̃rae: etiã siint̃posito inani
separarent᷑ : ñ solũ ꝑseipsa pulchra. eent quia tã
recta. eẽnt. sed int̃ iecto quoq: int̃ uallo ita sibi
congruerent. ut hinc atq inde pariles rectitudi¬

Expanded text:
et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex parte contingeret tantumque inane interesset, ut et iusto interuallo utramque terram seiungeret et temerarios inprobos per infinitum praecipites nihil nocere permitteret. quodsi recto latere latus rectum adtingebat, non uideo quidem aliqua uel receptacula uel hiatus, sed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concordiam, maior coniunctio esse non possit. quid enim speciosius, quid conuenientius quam rectum recto ita copulari, ut nulla ex parte sinus aliquis uel flexus disrumpat aut dirimat naturalem ac stabilem per infinitum spatium loci et ab infinita aeternitate iuncturam ? quae recta latera utriusque terrae, etiamsi interposito inani separarentur, non solum per se ipsa pulchra essent, quia tam recta essent, sed interiecto quoque interuallo ita sibi congruerent, ut hinc atque illinc pariles rectitudi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquanto longius t̾ra luminis remoueret atq
illa in anitas tanta int̃.ẽẽt. nec om̃ino posset
a tenebrarũ terra ulla exparte contingi im¬
mo etiã tantũ spatiũ pateret inanis ꝓfundita¬
tis : ut si qua gentis illius oriret᷑ imꝓbitas. etiã¬
si temere cransilire in illã uellent principes
tenebrarũ.qm̃ nec uolare possunt corpora
nisi aere corporeo suppotent᷑: ꝑ illud in ane p̃¬
cipitati. et quia infinitũ deorsũ uersus ẽe ad
nullũ aliquando fundũ ꝑuenientes. etiã si semꝑ
possent uiuere nũquã tam̃ dũ deorsũ sẽꝑ ferun¬
tur possent nocere. Si aũt curuo latere adiu¬
ngebat᷑ : terra quoq lucis curuo eã sinu defor¬
mit̃ recipiebat. Aut si introrsus ista quasi specie
theatri curua erat : curuã t̾rȩ luminis partem
tali sinu receptã non minꝰ de formi copulatione
amplectebat᷑. Aut si ista curuũ habebat latus
&illa rectũ : non ex toto eã latere attingebat

Expanded text:
aliquanto longius terra luminis remoueret atque illa inanitas tanta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ulla ex parte contingi! immo etiam tantum spatium pateret inanis profunditatis, ut si qua gentis illius oreretur inprobitas, etiamsi temere transilire in illam uellent principes tenebrarum — quoniam nec uolare posunt corpora, \' nisi aere corporeo subportentur —, per illud inane praecipitati et, quia infinitum deorsum uersus esset, ad nullum aliquando fundum peruenientes, etiamsi semper possent uiuere, numquam tamen, dum deorsum semper feruntur, possent nocere. si autem curuo latere adiungebatur, terra quoque lucis curuo eam sinu deformiter recipiebat. aut si introrsus ista quasi specie theatri curua erat, curuam terrae luminis partem tali sinu receptam non minus deformi copulatione amplectebatur. aut si ista curuum habebat latus et illa rectum, non ex toto eam latere adtingebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nosse debet se. eẽ. creaturã Debet enĩ creatorẽ suũ trede¬
re sicuti ẽ : in uio labili et in commutabili semꝑmanere
natura ueritatis atq sapientiã : In se autẽ cadere posse
stulttiã atq fallatiã uel ꝓpt̃ error ss quib exui deside

Expanded text:
nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credenosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui deside
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia et intelligibilia numerat᷑. eiusdẽ se natire arbi¬
traret᷑. eẽ.cuius .ẽ. ipse qui creauit. et sic ab eo suꝑbia de¬
cid erat cui caritate iungendus. ẽ. fiat enĩ deosimilis
quantũ datum ẽ dũ illustrandũ illi atq illum mandũ
se subicit et si ei maxime ꝓpinquat subiectione ista qua
similis fit: longe abeo fiat necesse ẽ. audatia quauult eẽ.
similior ipsa .ẽ. qualegib dei obteperare de tractat :
dũ suȩ potestatis. eẽ cupit ut dĩ est . Quanto ergo magis
longe discedit ad eo non loco sed affaectione atq cupidi¬
tate ad infenora quã est ipse : tanto stultitiȩ miserieq
completur. Dilectio igit᷑ redit in dnm̃. quase illi non com¬
ponere sed sub ponere affectat. Iuͦ d quanto fecerit
instantius aut studiosius: tanto erit beatior atq sub¬
limior et illo solo dominante liberrimus . Qũ abbrẽ

Expanded text:
sibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjectione ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem