comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est post uerba hȩc. colligata ẽ. anima
ionathȩ cũ anima dauid̃. & ꝓpħa de
apłis. Post te inquit sequentur. uin¬
ctis ferro manib. Qui eniꝰ xp̃m dili¬
colligati. Est & alia expositio quȩ reci¬
pienda sit necne. erit inpotestate le-¬
ctoris uinculũ animȩ corpus hoc dicr
Et quia paulus ob ministeriũ euangłii
corpus acceꝑit consequent᷑ xp̃i uinct
sit appellatus. Corpus hoc uinculum
alphabeto testatur dicens. Ut humili¬
aret subpedib suis om̃s uinctos t̾rȩ
te: & qui intenebris reuelamini. Po-¬
test quidem uinculũ hic peccati &
tenebras ignorantiȩ aduentu & p̾di¬
catione xp̃i ꝓpħa ostendere dissolutas.¬
sed & suꝑior sensus habet loculũ qđ
uinculũ corpus sit. & tenebrȩ t̾rena hȩc
habitatio. ubi sunt rectores tenebrarũ
& montes tenebrosi ad quos pedes prohi¬
bemur offendere. Qđ autẽ ait ut digne
ambuletis uocatione qua uocati estis : sic legendũ est.

Expanded text:
est post verba haec, colligata est anima est post verba haec, colligata est anima Jonathae cum anima David . Et propheta de apostolis: Post te, inquit, sequentur vinctis ferre manibus . Qui enim Christum dilicolligati. Est et alia expositio, quae recipienda sit, necne, erit in potestate lectoris: Vinculum animae, corpus hoc dici, et quia Paulus ob ministerium Evangelii corpus hoc acceperit, consequenter Christi vinctus sit appellatus. Corpus hoc vinculum oque in secundo alphabeto testatur, dicens: Ut humiliaret sub pedibus suis omnes vinctos terrae . te, et qui in tenebris, revelamini . Potest quidem vinculum hic peccati, et tenebras ignorantiae, adventu et praedicatione Christi propheta ostendere dissolutasSed et superior sensus habet locum: quod vinculum, corpus sit, et tenebrae, terrena haec habitatio, ubi sunt rectores tenebrarum, et montes tenebrosi, ad quos pedes prohibemur offendere. Quod autem ait: Ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis.
Abbreviated transcription (Latin):
bit gͥ suꝑ quã petimus aut intelligimꝰ.
scđm eam uirtutẽ quȩ oꝑatꝰ in nobis.
ut quomꝰ nunc ñ iuxta meritũ nr̃m sed
supra uota dat nobis aliqua quȩ nec pe¬
tere ausi fuimꝰ. nec si petissemꝰ estimaui¬
mus nos mereri: ita & cętera tribuat
quȩ nec mens potest cogitare. nec lingua
ꝓferre. Ipsi itaq dõ sit gła. primũ in
çcła quȩ ẽ. pura. ñ habens maculã neq
rugum. & quȩ ꝓpterea głam dñi reciꝑȩ
potest quia corpus. ẽ xp̃i. deinde inxp̃o
iesu. quia incorpore assũpti hominis cuiꝰ
scit uniuersa membra credentiũ omis
diuinitas in habitet corporalit᷑. Quȩ qui¬
dem gła. non in p̾sens tantũ tempus ex-¬
tenditur & futuris scłis terminatur. sed
estis Potest & in xp̃i uinculis & in carce¬
re ꝓmartyrio constitutus. hȩc scribere
ad corinthios testis ẽ. scribens. Uincu¬
lum caritatis dĩ. quis poterit enarrare:
Qmprimo regnorũ libro legimꝰ. Factũ

Expanded text:
bit igitur super quam petimus, aut intelligimus, bit igitur super quam petimus, aut intelligimus, secundum eam virtutem quae operatur in nobis: ut quomodo nunc non juxta meritum nostrum, sed supra vota dat nobis aliqua, quae nec petere ausi fuimus, nec si petissemus, aestimavimus nos mereri: ita et caetera tribuat, quae nec mens potest cogitare, nec lingua proferre. Ipsi itaque Deo sit gloria: primum in Ecclesia quae est pura, non habens maculam neque rugam, et quae propterea gloriam Dei recipere potest, quia corpus est Christi. Deinde in Christo Jesu, quia in corpore assumpti hominis, cujus sunt universa membra credentium, omnis divinitas inhabitet corporaliter. Quae quidem gloria non in praesens tantum tempus extenditur, et futuris saeculis terminatur; sed estis. Potest et in Christi vinculis, et in carcere pro martyrio constitutus haec scribere:ad Corinthios testis est scribens: Vinculum charitatis Dei quis poterit enarrare Et in primo Regnorum libro legimus: Factum
Abbreviated transcription (Latin):
nua mea ad patrẽ ex quo omĩs paternitas
in cęlis & int̾ra nominat᷑. ut det uobis
scđm diuitias suas uirtute confortari
& reliqua. nunc infert: ei autẽ qui potes
suꝑ omĩa facere abundantius quam
petimꝰ aut intelligimꝰ. hoc ostendens se
quidem iuxta imbecillitatẽ hominis
postulasse quȩ eis conducibilia uideban¬
tur. Cȩterũ quantũ ad rei ipsius ꝑtinet
ueritatẽ. plus ds̃ ualet tribuere quam
rogatur. & spes nr̃a uinci effectib. quia
scđm id qđ oportet orare nescimꝰ. & sepe
contra nos petimꝰ estimantes. ẽẽ. ꝓ nobis.
Quanto enĩ melius erat fornicario egro¬
tare & debilitate torqueri: quam xp̃i
templũ facere membra meretricis.
Potest gͦ ds̃ nonsolũ suꝑ id qđ petimus
sed etiam suꝑ id qđ intelligimꝰ tribuere
Euenit interdũ ut sensũ nr̃m non ex¬
primamus in uocẽ & mentẽ uerba non
explicent: tacitoq cogitatu gemitib in¬
enarrabilib. ut ipse apłs ait. nescio qul
qđ dicere ñ possumꝰ deprecemur. Presta¬

Expanded text:
omnis paternitas in coelis et in terra nominatur: ut det vobis secundum divitias suas virtute confortari, et reliqua, nunc infert: Ei autem qui potest super omnia facere abundantius quam petimus, aut intelligimus, hoc ostendens, se quidem juxta imbecillitatem hominis postulasse, quae eis conducibilia videbantur: caeterum quantum ad rei ipsius pertinet veritatem, plus Deum valere tribuere, quam rogatur, et spes nostras vinci effectibus: quia secundum id quod oportet orare, nescimus, et saepe contra nos petimus, aestimantes esse pro nobis. Quanto enim melius erat fornicatori aegrotare, et debilitate torqueri, quam Christi templum facere membra meretricis? potens est ergo Deus, non solum super id quod petimus, sed etiam super id quod intelligimus, tribuere. Evenit interdum, ut sensum nostrum non exprimamus in vocem, et mentem verba non explicent, tacitoque cogitatu gemitibus inenarrabilibus, ut ipse Apostolus ait, nescio quid, quod dicere non possumus, deprecemur. Praesta
Abbreviated transcription (Latin):
in carne manu facta. ita ad distinctio
sp̃u. Qđ autem ait spem ñ habentes
& sine dõ in mundo. ñ quo plures deos
ante quã in xp̃m crederent ephesii
ñ habuerint atq uenerati sint: sed
qđ qui absq dõ uero sit nullũ dm̃ ha¬
beat. Et significant᷑ ad ditũ. ẽ si ne
dõ in mundo. habeant quippe dm̃
quem eos habituros ds̃ ante cognoue.¬
rat. & ante p̾scientiã dĩ non erant sine
dõ. sed inmundo erant absq dõ.
N unc autẽ in xp̃o iesu uos qͥ aliquando
eratis longe. facti estis ꝓpe in sangui-
est. & totus ubiq est. Aquo quis po-¬
test separari cũ in eo sint om̃ia: Et
ipse ꝑ ꝓpħam loquit᷑. Ego ds̃ appro¬
Impiis dicit᷑. Iuxta illud Longe est
dñs ab impiis. Iste a quo impii lon¬
qr sunt. uicinus ẽ. sc̃ĩs. Deniq cũ ab
ephesiis esset ꝓcul. in sanguine iesu
ꝓpe eis factus. ẽ. Et diligentius intu¬
endũ qđ absq cruore dñi iesu nemo

Expanded text:
in carne manu facta: ita ad distinctionin carne manu facta: ita ad distinctionspiritu. Quod autem ait: Spem non habentes, et sine Deo in mundo: non quo plures deos, antequam in Christum crederent, Ephesii non habuerint, atque venerati sint; sed quo qui absque Deo vero sit, nullum deum habeat. Et significanter additum est, sine Deo in mundo. Habebant quippe Deum, quem eos habituros Deus ante cognoverat, et apud praescientiam Dei non erant sine Deo, sed in mundo erant absque Deo. Nunc autem in Christo Jesu vos qui aliquando eratis longe, facti estis prope in sanguine est, et totus ubique est, a quo quis potest separari, cum in eo sint omnia? et ipse per prophetam loquatur: Ego Deus approimpiis dicitur juxta illud: longe est Dominus ab impiis . Iste a quo impii longe sunt, vicinus est sanctis. Denique cum et ab Ephesiis esset procul, in sanguine Jesu prope eis factus est. Et diligentius intuendum, quod absque cruore Domini Jesu, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
Pulchre autẽ etiam uerba moderatꝰ est.
qui dicebamini pͣputiũ. Dicebamini
inqͥt prȩputiũ. nec eratis ab ea quȩ dr̃
circuncisio in carne manu facta Non
quo sit circuncisio. sed qđ ipsa sibi hoc
nom̃ assumat. & sit uere circuncisio
manu facta non sp̃u. Simul & illud.ẽ.
attendendũ. qđ nos quos sine xp̃o ali¬
enatos quondã a conuersatione isrł
esse memorauit. & ꝑ egrinos a ꝓmissio¬
nib & testam̃to dĩ: nunc post quã in
xp̃o credidimꝰ sicut reꝓmissiones &
testam̃ta accepimus ita & conuersatio¬
nem qͦq habere dicam᷑ urł. Quomͦ con¬
uersatio uniuersa legalis explet᷑ in no¬
bis. quia uidelicet lex sp̃ualis. ẽ: ma
gis circuncidam᷑ & sabbati ⁊ emus in
sp̃i spuales uictimas offerentes illoꝵ
templo altariq destructis Nos dõ fru¬
ctuum nr̃orum decimas offeramus.
nos immolemꝰ agnũ immaculatũ. &
accincti lumbis expediti pascha come¬
damus. Dicut enĩ circuncisio dicitur

Expanded text:
Pulchre autem etiam verba moderatus est: Pulchre autem etiam verba moderatus est: qui dicebamini praeputium. Dicebamini, inquit, praeputium, nec eratis, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta. Non quo sit circumcisio, sed quo ipsa sibi hoc nomen assumat, et sit vere circumcisio manu facta, non spiritu. Simul et illud est attendendum quod nos quos sine Christo alienatos quondam a conversatione 580 Israel esse memoravit, et peregrinos a promissionibus et Testamento Dei: nunc postquam in Christum credidimus, sicut repromissiones et testamenta ejus accepimus, ita conversationem quoque habere dicamur Israel: quomodo conversatio universa legalis expletur in nobis, quia videlicet lex spiritualis est, et magis circumcidamur, et sabbatizemus in spiritu, spirituales victimas offerentes: illorum templo altarique destructis: nos Deo fructuum nostr orum decimas offeramus: nos immolemus agnum immaculatum, et accincti lumbos, expediti Pascha comedamus. Sicut enim circumcisio dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
duntur & gentes. Aliĩ sunt in carne
circuncisi & in sp̃u. qualis fuit moyses
& aaron. apłi & nathanael. cuiꝰ occultũ
iudaismũ dñs intuens ait. Ecce uere
israhelita in qͦ dolus ñ est. Alii qͥ nec
carne nec sp̃u circuncisi st̃. qualis fu¬
it nabuchodonosor & pharao. & hodie
barbaroꝵ & romanoꝵ gentiũ multi¬
tudo qui ñ credunt indñm. Tercii
qͥ tantũ in carne st̃ circuncisi. & sp̃m
circuncisũ ñ habent ad qͦs ꝓpħa dicit.
Circuncidimini dõ ur̃o. & nolite cir¬
uͦ isrł incircuncisi ft̃ corde. Extremi. de
quib nunc dicit᷑. Quia aliquando uos
gentes in carne qui dicebamini pputiũ.
ab ea quȩ dicit᷑ circuncisio in carne
manu facta. Qualis hodie uniuersa
est turba credentiũ. & totus egentib
mundus. ẽ. plenus. Ad distinctionẽ gͥ
in carne. quia scđm sp̃m israhelitȩ st̃
Nam & in alio loco carneũ israhelem
scriptura cõmemorans ait. Uidete isrł
scđm carnẽ quia in sp̃u nonerat isrł.

Expanded text:
duntur et gentes. Alii sunt in carne duntur et gentes. Alii sunt in carne circumcisi, et in spiritu, qualis fuit Moyses et Aaron, Apostoli et Nathanael, cujus occultum Judaismum Dominus intuens ait: Ecce vere Israelites, in quo dolus non est . Alii qui nec carne nec spiritu circumcisi sunt, qualis fuit Nabuchodonosor et Pharao, et hodie Barbararum et Romanarum gentium multitudo, quae non credunt in Deum. Tertiiircumcisi, et spiritum incircumcisum habent, ad quos propheta dicit: Circumcidimini Deo vestro, et nolite cirvero Israel incircumcisi sunt corde . Extremi de quibus nunc dicitur: Quia aliquando vos gentes in carne, qui dicebamini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qualis hodie universa est turba credentium, et totus e gentibus mundus est plenus. Ad distinctionem igiin carne, quia secundum spiritum Israelitae sunt. Nam et in alio loco carneum Israelem Scriptura commemorans ait: Videte Israel secundum carnem : quia in spiritu non erat Israel.
Abbreviated transcription (Latin):
distantia . ẽ Quia possidetur is utiq¬
qui ẽ atq subsistit. & est ꝓprius. possi¬
detur & creator. Ille uͦ qui ñ erat ante¬
quã fieret. aut certe de eo qđ erat
transfertur in aliud. sicuti & nos nunc:
creati dicim᷑ in xp̃o ieeu. Creati utiq ñ
quia ante ñ fuimꝰ. sed creati in oꝑib
bonis. Qđ dauid qͦq in psalmo quinqͣ¬
gesimo deprecat᷑ dicens. Cor mundum
crea in me ds̃. & certe mundũ cor ante
peccatũ habuerat: quando de eo dñs
loquebat᷑. Inueni dauid filiũ iesse scđm
cor meũ. Sed ut ibi creacio instaurati¬
conditio accipi potest. ut cotidie iN
atq campestria: xp̃c creatus natus &
conditus sit. Propter qđ memores esto¬
Ste quia aliquando uos gentes incarne¬
÷ qui dicebamini p̾putiũ ab ea quȩ ap¬
Spellatur circuncisio in carne manu fa¬
ephesios incarne uocans. ostendit in
sp̃u esse nongentes. Sicut e contrario
helitȩ. Quadrifarie gͥ iudei diui-¬

Expanded text:
distantia est: quia qui possidetur, is utidistantia est: quia qui possidetur, is utique est atque subsistit, et est proprius, qui possidetur. Creator vero ille qui non erat antequam fieret: aut certe de eo quod erat, transfertur in aliud, sicut et nos nunc creati dicimur in Christo Jesu. Creati utique, non quia ante non fuimus, sed creati in operibus bonis. Quod David quoque in psalmo quinquagesimo deprecatur, dicens: Cor mundum crea in me, Deus . Et certe mundum cor ante peccatum habuerat, quando de eo Dominus loquebatur: Inveni David filium Jesse secundum cor meum : sed ut ibi creatio instauraticonditio accipi potest: ut quotidie in atque campestria, Christus creatus, natus et conditus sit. Propter quod memores estote, quia aliquando vos gentes in carne, qui dicebamini praeputium, ab ea quae appellatur circumcisio in carne manu faEphesios in carne vocans, ostendit in spiritu esse non gentes: sicut econtrario Jelitae. Quadrifariam igitur Judaei divi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ut in illis ambulemꝰ. Spe magra iam
nobis data dũ in his ambulaturi sumus
quȩ dĩ magnoꝑe p̾parauit. & quia seme
ad nom̃ creaturȩ uenimꝰ. & sapientia
in ꝓuerbiis salomonis dicit. dñs creauit
me initiũ uiarũ suarũ multiq timore
ne xp̃m creaturã dicere cõpellant᷑ totũ
xp̃i mysteriũ negant. ut dicant ñ xp̃m
in hac sapientia sed mundi sapientiam
significari: nos libere ꝓclamamꝰ non esse
ꝑiculi eũ dicere creaturã. quẽ uermem
& hominẽ & crucifixũ & maledictionẽ
tota spei nr̃e fiducia ꝓfitem᷑. maxime
cũ ex duob uersiculis qui pͣcedunt ipsa
sapientia ꝓmitat se esse dicturã quę
scła dicturũ se esse ꝓmiserit. ad incar¬
nationis mysteriũ ñ ad naturam dĩ
referenda st̃ quȩ sequunt᷑. Licet in he-¬
breis codicib ñ habeat dñs creauit me
initiũ uiarũ suarũ sed dñs possedit me
nt̾ possessionẽ autẽ & creationẽ. multa

Expanded text:
Deus, in illis ambulemus, spe magna jam Deus, in illis ambulemus, spe magna jam nobis data, dum in his ambulaturi sumus, quae Deus magnopere praeparavit. Et quia semel ad nomen creaturae venimus, et Sapientia in Proverbiis Salom initium viarum Dei , multique timore, ne Christum creaturam dicere compellantur, totum Christi mysterium negant, ut dicant, non Christum in hac sapientia, sed mundi sapientiam significari: nos libere proclamamus, non esse periculum eum dicere creaturam, quem vermem, et hominem, et crucifixum, et maledictionem, tota spei nostrae fiducia profitemur: maxime cum ex duobus versiculis quae praecedunt, ipsa sapientia promittat se esse dicturam quae saecula dicturum se esse promiserit, ad incarnationis mysterium, non ad naturam Dei referenda sunt quae sequuntur: licet in Hebraeis codicibus iarum suarum: sed, Dominus possedit me. Inter possessionem autem, et creationem multa
Abbreviated transcription (Latin):
causas qua re gr̃a saluati sumꝰ ꝑfidẽ:
& ꝑ hoc ipsũ non ex nob̾ sed ex munere
dĩ dicens. Ipsius enĩ factura sumus.
gent̾ obserua quia ñ dixerit ipsius
figuratio sumꝰ atq plasmatio: sed ipsiꝰ
factura sumꝰ. Pasmatio qͥppe originẽ
de t̾rȩ limo trahit. factura uͦ iuxta simi¬
litudinẽ & imaginẽ dĩ sũpsit ex ordiũ
Qđ incentesimo qͦq octauo decimo psalmo
simul positũ diuersa significat. Manus
tuȩ fecert̃ me & plasmauerunt me.
Factura primũ locũ tenet. deinde plasim¬
tio. Et quia creationis & conditionis nom̃
ad magna semꝑ solet oꝑa copulari. uerbi
causa illa urbs condita ẽ. & ab initio cre
ria dogmata atq uirtutes in semet ipso
mundus. ẽ. totus : propterea nunc crea¬
ti in xp̃o dicimur. & creati inoꝑib bo¬
nis Siue quȩ ipsi fecimꝰ uł facturi sumꝰ.
siue inaliis creaturis ad quȩ nr̃a conuer.¬
satio transferenda. ẽ. Et quȩ p̾parauit

Expanded text:
causas, quare gratia salvati sumus per fidem, causas, quare gratia salvati sumus per fidem, et hoc ipsum non ex nobis, sed ex munere Dei, dicens: Ipsius enim factura sumus, genter observa, quia non dixerit, ipsius figuratio sumus atque plasmatio: sed, ipsius factura sumus. Plasmatio quippe originem de terrae limo trahit: factura vero juxta similitudinem et imaginem Dei sumpsit exordium. Quod in centesimo quoque octavo decimo psalmo simul positum diversa significat: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me . Factura primum locum tenet: deinde plasmatio. Et quia creationis, et conditionis nomen ad magna semper solet opera copulari, verbi causa: illa urbs condita est, et ab initio crearum per varia dogmata atque virtutes, in semetipso mundus est totus: propterea nunc creati in Christo dicimur, et creati in operibus bonis sive quae ipsi fecimus, vel facturi sumus, sive in aliis creaturis, ad quae nostra conversatio transferenda est, ut quae praeparavit
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt abundantes diuitias gr̃e suȩ in
bonitate suꝑ uenturis scłis ostensur
.ẽ: quia gr̃a salui facti estis ꝑ fidem
non ꝑoꝑa. Et hȩc ipsa fides ñ est ex
uobis. sed ex eo qui uocauit uos. Hoc
autẽ ideo. ne forsitan nobis cogitatio
occulta subriꝑet. Si ꝑ opa nr̃a salua¬
ti ñ sumus. certe uł ꝑfidem saluati
sumus. & alio generẽ nr̃m est qđ fal¬
uamur. Addidit utiq & dixit fidẽ
quoq ipsam ñ nr̃ȩ uoluntatis. ẽẽ. sed dĩ
muneris. Non quo liberũ homini tol¬
latur arbitriũ & scdm illud apłi ad
romanos. ñ sit currentis neq uolentis
sed miserentis dĩ: uerũ qđ arbitri i
ipsa libertas dm̃ habeat auctorem
& ad illius beneficiũ cuncta referant᷑.
cũ etiã bonũ nos uelle ipse ꝑmiserit.
Hoc autem totũ ꝓpterea. ne quis głet᷑
a semet ipso & non adõ se esse saluatũ.
Ipsius enĩ sumus factura creati in xp̃o
Siesu in oꝑib bonis. quȩ p̃parauit ds̃
Sut in illis ambulemus. Reddidit

Expanded text:
e, in bonitate in superventuris saeculis ostensurus est, quia gratia salvi facti estis per fidem, non per opera. Et haec ipsa fides non est ex vobis, sed ex eo qui vocavit vos. Hoc autem ideo, ne forsitan nobis cogitatio occulta subreperet: si per opera nostra salvati non sumus, certe vel per fidem salvati sumus: et alio genere nostrum est quod salvamur. Addidit itaque et dixit, fidem quoque ipsam non nostrae voluntatis esse, sed Dei muneris. Non quod liberum homini tollatur arbitrium, et secundum illud Apostoli ad Romanos, non sit currentis neque volentis; sed miserentis Dei ; verum quod arbitrii ipsa libertas Deum habeat auctorem, et ad illius beneficium cuncta referantur, cum etiam bonum nos velle ipse permiserit. Hoc autem totum propterea, ne quis glorietur a semetipso, et non a Deo se esse salvatum. Ipsius enim sumus factura, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Reddidit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑtineat adistũ mundũ. sed mundos
alios. de quib & clemens in epła sua
scribit. oceanus & mundi qui transipsũ
sunt: an unus sit iste mundus qui ab ini¬
tio scłi quo factus. ẽ adam. usq ad termi¬
num suũ uoluatur & transeat. uł certe
mundus alio nomine appellet᷑ princeps
aeris huius. qui nunc oꝑat᷑ infilios dif¬
fidentiȩ. Scribit᷑ & ad galathas. ut eruat
nos de p̾senti scło nequã. Et in hac eadem
mi siue qđ tempus uitȩ istius ꝑ qđ clau¬
si tenemur in scło graue fit & laborio¬¬
sum: siue qđ ipse sathanas mundi huiꝰ
ut supra diximꝰ & scłi uocabulo nuncu¬
petur. De quo statĩ in sequentib. Scđ̾m¬

Expanded text:
tineat ad mundum istum, sed ad mundos alios, de quibus et Clemens in Epistola sua scribit: Oceanus, et mundi qui trans ipsum sunt? An unus iste mundus sit, qui ab initio saeculi quo factus est Adam usque ad terminum suum volvatur, et transeat: vel certe mundus alio nomine appelletur princeps aeris hujus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae? Scribitur et ad Galatas. Ut eruat nos de praesenti saeculo nequam . Et in hac eadem mi , sive quod tempus vitae istius per quod clausi tenemur in saeculo, grave sit et laboriosum, sive quod ipse Satanas mundi hujus, ut supra diximus, et saeculi vocabulo nuncupetur. De quo statim in sequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
pore quo ad phylemonẽ & colosenses & ad
phylippenses in alio loco scripta. ee̾ mon¬
strauimus. Uel certe quia inplurib lo¬
cis lectũ est uinculũ animȩ corpus hoc
dici. quo quasi clausa teneat᷑ incarcere
dicimus. propterea paulũ corporis nȩxib
coerteri net reuerti & esse cũ xp̃o ut ꝑfe¬
cta ingentes ꝑ eũ prȩdicatio cõpleatur
Licet quidã alium sensũ in hoc loco intro¬
ducant qđ paulus pͣdestinatus & scĩfi¬
catus ex utero matris suȩ ad pͣdicatio¬
nem gentiũ ante quã nasceretur postea
uincula carnis acceꝑit. Puto autẽ qđ
& uitiosa in hoc loco elocutio sit. Proeo
enĩ qđ debuit dicere huius rei gr̃a ego
paulus uinctus ieso xp̃i ꝓ uob̾ gentib
cognoui mysteriũ sicut pręscripsi

Expanded text:
pore quo ad Philemonem, et ad Colossenses, et ad pore quo ad Philemonem, et ad Colossenses, et ad Philippenses in alio loco scriptas esse monstravimus. Vel certe quia in pluribus locis lectum est, vinculum animae corpus hoc dici, quo quasi clausa teneatur in carcere: dicimus propterea Paulum corporis nexibus coerceri, nec reverti et esse cum Christo, ut perfecta in gentes per eum praedicatio compleatur. Licet quidam alium sensum in hoc introducant, quod Paulus praedestinatus, et sanctificatus ex utero matris suae, ad praedicationem gentium antequam nasceretur, postea vincula carnis acceperit. Puto autem quod et vitiosa in hoc loco elocutio sit. Pro eo enim quod debuit dicere: hujus rei gratia, ego Paulus vinctus Jesu Christi pro vobis gentibus, cognovi mysterium, s
Abbreviated transcription (Latin):
quentiã sermonis textũq eloqui i ꝑtinet
ad id qđ pmisit huius reigr̃a ego paulus
uinctus iesu ap̃i ꝓ uob̾ gentib diligentis¬
sime ꝑquirentes nichil qđ eis reddiderit
potuimus inuenire. Neq enĩ dixit huius
docui. sed suspensa manente sententia
transgressus ad alia. ẽ. nisi forte igno¬
scentes ei qđ & ipse confessus ẽ. dicens. & si
impitus sermone non tam̃ scientia. sensu¬
um᷑ magis in eo quȩramꝰ ordinẽ quã uerbo¬
rum: qui sic reddi potest. Huius rei gr̃a
ego paulus uinctꝰ xp̃o iesu. & uinctus ꝓ
uobis qui estis ex gentib cognoui mysteri¬
um. ut uob quoq illud traderẽ sicut in
hac eadem epła ante paululũ sum locutus.
Deletis autẽ audire dispensationẽ gr̃ȩ dĩ
quȩ data. ẽ. mͥ in uobis qui estis ex gentib
ꝓ quib & uinctus sũ re xp̃i. Uinctum
autẽ iesu xp̃i paulũ esse ꝓgentib potest
& de martyrio intelligi. qđ romȩ inuin¬
cula coniectus hanc epłam miserit. eo tẽ¬

Expanded text:
tinet, ad id quod praemisit: Hujus rei gratia, ego Paulus vinctus Jesu Christi pro vobis gentibus, diligentissime perquirentes, nihil quod ei reddiderit, potuimus invenire. Neque enim dixit, hujus docui: sed suspensa manente sententia, transgressus ad alia est. Nisi forte ignoscentes ei, quod et ipse confessus est dicens: Et si imperitus sermone, non tamen scientia , sensuum magis in eo quaeramus ordinem, quam verborum. Qui sic reddi potest: hujus rei gratia, ego Paulus vinctus Christi Jesu, et vinctus pro vobis qui estis ex gentibus, cognovi mysterium, ut vobis quoque illud traderem: sicut in hac eadem Epistola ante paululum 587 sum locutus. Debetis autem audire dispensationem gratiae Dei, quae data est mihi in vobis qui estis ex gentibus, pro quibus et vinctus sum Jesu Christi. Vinctum autem Jesu Christi Paulum esse pro gentibus, potest et de martyrio intelligi: quod Romae in vincula conjectus, hanc Epistolam miserit eo tem
Abbreviated transcription (Latin):
Squo & uos coȩdificamini in habitaculũ
dĩ in sp̃u. Ad id qđ supra dixerat ꝑegri¬
ni testamentoꝵ reꝓmissionus minc re-¬
spondet ergo iam ñ estis hospites & in¬
colȩ. & ad illud qđ pͣmiserat alienati a
conuersatione isrł. modo reddit sed estis
ciues scõꝵ & domestici dĩ. Hic locus ad¬
uersũ eos maxime facit. qui diuersas na-¬
turas nituntur introducere. Quomͦ enĩ
inquiunt ꝑegrini facti st̃ ciues sc̃ors. &
quomͦ domestici dĩ fuerunt quondã ali¬
ent a conuersatione isrł si ñ potest uł
in melius uł in peius natura mutari:
ri quã scđȩ interpretationi conuenit.
monio. & coritra marcionẽ cȩterosq
ueteres hereticos qui aliũ legis alium
euangłii prȩdicant dm̃. uti possumus.
Si enĩ nequaquã ꝑegrini & accolȩ sed ci-¬
ues scõꝵ & domestici dĩ suꝑ ȩdificati
sunt fundam̃to apłoꝵ & ꝓpħarum

Expanded text:
amini in habitaculum Dei, in spiritu. Ad id quod supra dixerat: peregrini testamentorum et repromissionis, nunc respondet: ergo jam non estis peregrini et accolae. Et ad illud quod praemiserat, alienati a conversatione Israel, modo redit: Estis cives sanctorum, et domestici Dei. Hic locus adversus eos vel maxime facit, qui diversas naturas nituntur introducere. Quomodo enim peregrini facti sunt cives sanctorum, et quomodo domestici Dei fuerunt 584 quondam alienia conversatione Israel, si non potest vel in melius, vel in pejus natura mutari? ri quam secundae interpretationi convenit, monio et contra Marcionem caeterosque veteres haereticos, qui alium Legis, alium Evangelii praedicant Deum, uti possumus. Si enim nequaquam peregrini et accolae, sed cives sanctorum et domestici Dei superaedificati sunt fundamento apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
quos patres gaudeant appellare. Ar¬
changelus ẽnĩ. nisi angłoꝵ dici ñ
potest. Et dominatio & principatus
& potestas. nisi inferiores subiectos
habeant ñ uocantur. Potest gͦ &
ñ est ad optione filius sed natura.
Cȩterȩ quoq creaturȩ. paternitatis
nom̃ adoptione meruerunt. Quiqͥo
autẽ de patre & filio dicimꝰ. hoc sciam
dictũ esse de sp̃u scõ. Nam & saliator
nr̃. patrẽ esse se nouit dicens. Fili di¬
mittuntur tͥ peccata. Et. filia fides
tua te saluã fecit. Et. filioli mei ad
lentinus scłorũ suoꝵ parabolas atq con¬
iugia ex hoc uł maxime lococonfir¬
mandas putat. nequaquã intelligens ut
supradiximꝰ ad similitudinẽ dĩ patris
& incęlo & in terra paternitatẽ non
fieri. sed appellari. Ut det uob̾ scđm
diuitias głȩ suȩ uirtutẽ confortari ꝑ
sp̃m eius in interiori homine habitaͭ¬

Expanded text:
quos patres gaudeant appellare. Arquos patres gaudeant appellare. Archangelus enim, nisi angelorum dici non potest, et dominatio, et principatus, et potestas, 602 nisi inferiores subjectos habeant, non vocantur. Potest ergo et non est adoptioCaeterae quoque creaturae paternitatis nomen adoptione meruerunt. Quidquid autem de Patre et Filio dicimus, hoc sciamus dictum esse de Spiritu sancto. Nam et Salvator noster Patrem esse se novit dicens: Fili, dimittuntur tibi peccata ; et: Filia, fides tua te salvam fecit ; et: Filioli mei, adlentinus saeculorum suorum probolas atque conjugia, ex hoc vel maxime loco confirmandas putat: nequaquam intelligens, ut supra diximus, ad similitudinem Dei Patris, et in coelo, et in terra, paternitates non fieri, sed appellari. Ut det vobis, secundum divitias gloriae suae, virtute confortari per spiritum ejus in interiorem hominem: habita
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur bona. bonitate illius con¬
sequuntur. Sicut gͦ bonus solus bo¬
nos facit. & solus immortalis immor¬
talitatẽ tribuit. & solus uerus ueri¬
tatis nom̃ imꝑtit: ita & solus pater
qui creator est omniũ & uniuersoꝵ
causa substantię. pręstat cȩteris ut pa¬
tres esse dicant᷑: de terrenis cȩlestia
contemplemur. Adam quẽ primum
plasmauit ds e&. creator ipsius & pat̾
fuit. Certe dõ patri. scit se debere
qđ subsistit. Rursũ ii qui geniti st̃
ex adam patrẽ illũ intelligunt. ex
quo orti sunt. Unde & in erangłio
scđm lucã. cum paulatim a xp̃o
dauid & abraham retrorsũ esset
generatio supputata: ad extremũ
scriptura ait. Filii seth. filii adã
ab eo omĩs paternitas appellatur.
Quomͦ nos qui sumꝰ de genere abrahã
si fidem illius habuerimꝰ filii uoca
separent. nr̃os patres dicimus: Ita
puto & angłos cȩterasq uirtutes ha¬
bere principes sui generis in cȩlestib

Expanded text:
dicantur bona, bonitate illius condicantur bona, bonitate illius consequuntur. Sicut ergo solus bonus, bonos facit, et solus immortalis, immortalitatem tribuit, et solus verus, veritatis nomen impertit: ita et solus Pater, quia Creator est omnium, et universorum causa substantiae, praestat caeteris ut patres esse dicantur. De terrenis coelestia contemplemur: Adam quem primum plasmavit Deus, et Creator ipsius, et Pater fuit, certe Deo Patri scit se debere quod substitit. Rursum hi qui geniti sunt ex Adam, patrem illum intelligunt, ex quo orti sunt. Unde et in Evangelio secundum Lucam, cum paulatim a Christo David, et Abraham retrorsum esset generatio supputata, ad extremum Scriptura ait: Filii Seth, filii Adam,ab eo omnis paternitas appelletur. Quomodo nos, qui non sumus de genere Abraham, si fidem illius habuerimus, filii vocseparent nostros patres dicimus: ita puto et angelos, caeterasque virtutes habere principes sui generis in coelestibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cui dñs loquebatur. & isrł. & ȩgy¬
ptii. ad quos & contra quos princeps
& aduersarius mittebatur. & quo
bi ꝓpriũ uindicat ds̃ : Illa ut dixi¬
mus causa. quia cȩtera ut sint dĩ sũ¬
psere beneficio. Ds̃ uͦ qui semꝑ est
nec habet aliunde principiũ. & ipse
sui origo. ẽ. suȩq causa substantię: ñ
potest intelligi aliunde habere quod
subsistit. Nam & igni aliudd est esse¬
calidũ. aliud calefactũ. Ignis absq
calore intelligi ñ potest: cȩtera que
ex igne cale. fiunt calore illius mu¬
tantur. & paulatĩ si ignis abscesserit
calore tenuato redeunt in naturã
suam. & nequaquã calida nuncupan¬
tur. Iuxta hunc sensũ & in euangłio
dicitur ad eũ. qui saluatorẽ nori
quasi dĩ filiũ sed quasi magistrum
bonũ putabat. Quid me appellas
Nemo ẽ. honus nisi unus ds̃. &̾ certe
terrã bonã legimus. & hominẽ. &
pastorem bonũ. Sed nemo iuxta na¬
turã bonus. nisi solus ds̃. Cętera ut

Expanded text:
cui Dominus loquebatur, et Israel, et Aegycui Dominus loquebatur, et Israel, et Aegyptii, ad quos, et contra quos princeps et adversarius mittebatur, et erabi proprium vindicat Deus? illa, ut diximus, causa: quia caetera ut sint, Dei sumpsere beneficio. Deus vero qui semper est, nec habet aliunde principium, 601 et ipse sui origo est, suaeque causa substantiae, non potest intelligi aliunde habere quod substitit. Nam et in igne aliud est calidum, aliud calefactum. Ignis absque calore intelligi non potest. Caetera quae ex igne calefiunt, calorem illius mutuantur, et paulatim si ignis abscesserit, calore tenuato, redeunt in naturam suam, et nequaquam calida nuncupantur. Juxta hunc sensum et in Evangelio dicitur ad eum qui Salvatorem non quasi Dei Filium, sed quasi magistrum bonum putabat: Quid me appellas bonum? nemo est bonus, nisi unus Deus . Et certe terram bonam legimus , et hominem , et pastorem bonum ; sed nemo juxta naturam bonus, nisi solus Deus. Caetera ut
Abbreviated transcription (Latin):
rate eos. Hȩc de popło isrł & de sacer¬
dotali ac leuitica t̾ribu: cęterũ mecũ
ipse ꝑtractans ubi de gentib paterni¬
tatum uocabulũ legerim: Nunc inte¬
rim aliud ñ inuenio: nisi uicesimi pͥmi
psalmi testimoniũ in quo scriptũ est.
& adorabunt in conspectu eius om̃s
patriȩ gentiũ. Q inuicesimi octaui.
Afferte dño patriȩ gentiũ. afferte
dño filios arietũ. Quomodo gͦ ds̃
essentiȩ suȩ nom̃ atq substantiȩ etiã
cȩteris imꝑtit elem̃tis ut ipsa quoq
esse dicantur : non quo scđm naturã
sint: Euit enĩ tempus. quando uniuer¬
sa ñ fuerunt: Et rursũ: Si uoluerit.
innichilũ reuertent᷑. Sed ut esse
dicantur habent dĩ bonitate donatũ.
sic & paternitas nom̃ ex semet ipso lar¬
gitus. ẽ. om̃ib. Qđ ut manifestius
fiat. scripturarũ testimoniũ ꝓfera
qui sũ. Et hȩc dices filiis isrł. Qui
est misit me. Hunquid solus erat
lũ. terra uł maria. & ipse moyses

Expanded text:
rate eos . Haec de populo Israel, et de sacerrate eos . Haec de populo Israel, et de sacerdotali ac Levitica tribu. Caeterum mecum ipse pertractans, ubi de gentibus paternitatum vocabulum legerim, nunc interim aliud non invenio, nisi vicesimi primi psalmi testimonium, in quo scriptum est: Et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium ; et vicesimi octavi: Afferte Domino patriae gentium: afferte Domino filios arietum . Quomodo ergo Deus essentiae suae nomen atque substantiae, etiam caeteris impertit elementis, ut ipsa quoque esse dicantur, non quo secundum naturam sint fuit enim tempus quando universa non fuerunt, et rursum, si voluerit, in nihilum revertentur sed ut esse dicantur, habent Dei bonitate donatum: sic et paternitatis nomen ex semetipso largitus est omnibus. Quod ut manifestius fiat, Scripturarum testimonium proferqui sum ; et: Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Numquid solus Deus lum, terra, vel maria, et ipse Moyses,
Abbreviated transcription (Latin):
nabilib coaptet᷑. Quȩrendũ gͦ quomͦ
ex dõ patre om̃ĩs paternitas incęlis &
in t̾ra sit nominata. & simul ante quã
aliquid retractemꝰ notandũ qđ nor
dixerit ex quo omĩs paternitas incelis
& in t̾ra nominata. ẽ. uł creata. sed
ex quo om̃is paternitas incęlis & in t̾ra
nominecur. Aliud. ẽ. enĩ appellatio¬
nẽ paternitas mereri. aliud naturȩ
habere consortiũ. Paternitatẽ quȩ in
cognatio uł familia dicit᷑. Legimꝰ &
in numeris. Tollite inqͥt sũmã om̃ĩs
sẏnagogȩ isrł uxta cognationes & po¬
pulos. scđ̾m domus paternitatũ. iuxta
numerũ nominũ eoꝵ. Et post paulu-¬
lum. Hi sunt electi sẏnagogȩ prin¬
cipes tribuũ. uxta pat̾nitates suas
duces isrł. & rursũ de tribu leui.
Et locutus. ẽ. dñs ad moysen in deserto
synai dicens. Numera filios leui scđm
domus paternitatũ suarũ scđm popłos
eoꝵ: scđm cognationes eoꝵ. om̃e ma¬
sculinũ amense uno & supra conside¬

Expanded text:
nabilibus coaptetur. Quaerendum ergo quomodo ex Deo Patre omnis paternitas in coelis et in terra sit nominata. Et simul antequam aliquid retractetur, notandum, quod non dixerit, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nata est, vel creata; sed, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur. Aliud est enim appellationem paternitatis mereri, aliud naturae habere consortium, paternitatem quae in cognatio, vel familia dicitur, legimus et in Numeris: Tollite, inquit, summam omnis synagogae Israel, juxta cognationes et populos, secundum domos paternitatum, juxta numerum nominum eorum . Et post paululum : Hi sunt electi synagogae principes tribuum, juxta paternitates suas duces Israel. Et rursum de tribu Levi: Et locutus est Dominus ad Moysen in deserto Sina, dicens: Numera filios Levi, secundum domos paternitatum suarum, secundum populos eorum, secundum cognationes eorum: omne masculinum a mense uno et supra, conside
Abbreviated transcription (Latin):
Non ut in latinis codicib habet᷑ insemet¬
ipso ꝓpt̾ greci ꝓnominis ambiguita¬
tem. eiIXI Fu. enim. & in semet ipso
& in ea id ÷ cruce intelligi potest.
quia crux id ÷ ctapoͬe: iuxta grecos
generis misculini . ẽ. Lex qͦq man¬
datorũ subuersa. ẽ. in doginatib. post¬
quã circuncisio & sabbatismꝰ qui relictꝰ
est popło dĩ & pascha & pentecosten. & ñ
apparere inconspectu dĩ uacuũ: sunt
altius intellecta quã resonat. & ab occi¬
dente littera recedentes coepimꝰ uiuifi
ꝓtulisse. & scripturȩ sententia abusũ
quasi sua. Scriptũ est quippe in eo.
U ias eius uidi & sanaui eũ. & consolatus
sum eũ. & dedi ei consolationẽ ueram.
pacem suꝑ pacẽ iis qui longe erant &
qui ꝓpe: & hȩc quidẽ up̃xta uulgatã
int̾pretationẽ dicta sint. Cȩterũ qui

Expanded text:
Non ut in Latinis codicibus habetur, in semetNon ut in Latinis codicibus habetur, in semetipso: propter Graeci pronominis ambiguitatem: ἐν αὐτῷ enim, et in semetipso, et in ea, id est, cruce intelligi potest, quia crux, id est, σταυρὸς, juxta Graecos generis masculini est. Lex quoque mandatorum subversa est in dogmatibsabbatismus, qui relictus est populo Dei, et Pascha, et Pentecoste, et non apparere 582 in conspectu Dei vacuum, sunt altius intellecta quam resonant, et ab occidente littera recedentes, coepimus vivifprotulisse, et Scripturae sententia abusum quasi sua. Scriptum est quippe in eo: Vias ejus vidi, et sanavi eum, et consolatus sum eum, et dedi ei consolationem veram: pacem super pacem his qui longe erant, et qui prope . Et haec quidem juxta Vulgatam interpretationem dicta sint.
Abbreviated transcription (Latin):
S ens euangłi zauit pacẽ uobis qͥ longe
Seratis. & pacẽ iis qui prope. qm̃ ꝑ ipsũ
Shabemus accessũ uterq in uno sp̃u ad
patrem. Iste. ẽ. medius paries & maceria
quȩ utrunq a se popłm diuidebat: de
quo & ingenesi in partu geminorum
obstetrix̃ loquitur. Ut quid ꝓpter te
diruta. ẽ. maceria: Post quã ergo sa¬
pientiã carnis quȩ. ẽ. inimica dõ iN
sua saluator carne destruxit & prȩce¬
pta legalia euangłicis dogmatib cõ¬
mutauit. ut de iudeo atq gentili u¬
num popłm faceret xp̃ianum. euan¬
gelizans nobis qui longe eramus. &
completũq est illud qđ in euangłio
dñs loquebat᷑ dicens. Ꝙ fiet unus
pastor & unus grex. Et iterũ. Et alias
oues habeo quẽ non st̃ de ouili isto:
Nos significans ex gentib congregan¬
dos Inimicicia autẽ quȩ in saluators
carne destructa. ẽ. etiã ꝑcrucẽ est
int̾fecta. Scriptũ est enĩ. Ut recon¬
ciliaret utrunq inuno corpore dõ.
pcrucẽ interficiens inimiciciã in ea

Expanded text:
em vobis qui longe eratis, et pacem his qui prope; quoniam per ipsum habemus accessum uterque in uno spiritu ad Patrem. Iste est medius paries et maceria, quae utrumque a se populum dividebat. De quo et in Genesi in partu geminorum, obstetrix loquitur: Utquid propter te dirupta est sepis ? Postquam ergo sapientiam carnis quae est inimica Deo , in sua Salvator carne destruxit, et praecepta Legalia, evangelicis dogmatibus commutavit, ut de Judaeo atque gentili unum populum faceret Christianum, evangelizans nobis qui longe eramus, etcompletumque est illud quod in Evangelio Dominus loquebatur, dicens: Et fiet unus pastor et unus grex ; et iterum: Et alias oves habeo quae non sunt de ovili isto, nos significans ex gentibus congregandos. Inimicitia autem quae in Salvatoris carne destructa est, etiam per crucem est interfecta. Scriptum est enim: ut reconciliaret utrumque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitiam in ea.
Abbreviated transcription (Latin):
paulus indicat dicens. Hi om̃s testimo¬
niũ accipientes fidei ñ retulerunt ꝓ¬
missionẽ. dõ ꝓ nobis melius quid pro¬
uidente ut non absq nobis consũma¬
rentur. Propterea & uniuersa creatura
congemiscit nobiscũ qui in tab̾naculo
isto ingemiscimꝰ & condolet: qui a
prȩstolat᷑ reuelationẽ filioꝵ dĩ. ut
de uanitate seruitutis cui nunc sub¬
iecta . ẽ. liberetur: & fiat unus pastor
& unus grex. & oratio dñĩ compleatur
dicentis. fiat uoluntas tua sic̃ in celo ita¬

Expanded text:
Paulus subindicat, dicens: Hi omnes testimoPaulus subindicat, dicens: Hi omnes testimonium accipientes fidei, non retulerunt promissionem, Deo pro nobis melius quid providente: ut non absque nobis consummarentur . Propterea et universa creatura congemiscit nobiscum, qui in tabernaculo isto ingemiscimus, et condolet, qui a praestolamur revelationem filiorum Dei, ut de vanitate servitutis, cui nunc est subjecta, liberetur, et fiat unus pastor et unus grex, et Oratio Domini compleatur dicentis: Fiat voluntas tua sicut in coelo et
Abbreviated transcription (Latin):
ut duos conderet in semet ipso in unum
& similitudinẽ dĩ factũ eandem post
reconciliationẽ formã recepturũ quã
& nunc angłi habent & ipse ꝑdiderat.
renouat᷑ & habitaturus. ẽ. in nouo mun¬
do. quando erit cęlũ nouũ & terra no-¬
ua. & bibiturus. ẽ. calicem iesu nouũ
in regno dĩ. & cantaturus canticũ nouũ
debit. Iulud quoq qđ alibi scribitur
ecce facio noua quȩ nunc orient᷑. sic sen¬
tiet ut principiũ innouationis in p̾senti
scło fieri estuet. Cęterũ ꝑfectam con¬
sũmatãq nouitatẽ necdũ in isto putet
scło posse compleri. Et quomͦ nunc ꝑ spe¬
culũ uidemus in enigmate. tunc autẽ
facie ad faciem: sic & instaurationẽ no¬
ui hominis tunc plene ꝑfecteq cõplen¬
dam. cũ cȩlestia terrenaq fuerint copu¬
lata. & in uno sp̃u & sensu eademq sen¬
tentia accesserimus ad patrem. HNescio
quid tale & in alia epła siquis tam̃ eam
recipit prudentib quibusq lectorib

Expanded text:
 duo conderet in semetipso in unum et similitudinem Dei factum, eamdem post reconciliationem formam recepturum, quam et nunc Angeli habent, et ipse perdidit. renovatur, et habitaturus est in novo mundo, quando erit coelum novum et terra nova , et bibiturus est calicem Jesu novum in regno Dei , et cantaturus canticum novum debit. Illud quoque quod alibi scribitur: Ecce facio nova quae nunc orientur , sic sentiet, ut principium innovationis in praesenti saeculo fieri existimet. Caeterum perfectam consummatamque novitatem, necdum in isto putet saeculo posse compleri. Et quomodo nunc per speculum videmus in aenigmate, tunc autem facie ad faciem : sic et instaurationem novi hominis tunc plene perfecteque complendam, cum coelestia terrenaque fuerint copulata, et in uno spiritu, et sensu eademque sententia, accesserimus ad Patrem. Nescio quid tale et in alia Epistola si quis tamen eam recipit prudentibus quibusque lectoribus
Abbreviated transcription (Latin):
constructa. non solũ nos sed & cęlestes
significare uirtutes: ut uniuersi paritꝰ
fiant habitaculũ dĩ in sp̃u. In congruũ
quippe aiunt esse ex hominil ȩdifica¬
tionem cõpactam atq concordem cresce¬
re intemplũ sc̃m in dño. fieriq habita¬
culũ dĩ in sp̃u: angłos autẽ & beatas
quasq uirtutes quȩ incęlestib dõ serui¬
unt ab hac felicitate alienas existimare
Summus autẽ angularis lapis qͥ popłn
reꝓbauert̃ ȩdificantes. hic factus est
incaput anguli. a dño factũ est istud
Reprobatus quippe. ẽ. a phariseis qui ui¬
debant᷑ legis habere noticiã. dĩq tẽ¬
plum legalib ȩdificare mandatis. &
assumptus adõ in angularem lapidem
ut duos parietes ipse medius contineret.
& pillũ uterq popłs addm̃ haberet ac¬
cessũ sste angularis lapis. ñ credentib
lapis offensionis & petra scandali super
quẽ ceciderit quassabit᷑. suꝑ quem uͦ ipsa
corruerit cõminuet eum.¬

Expanded text:
constructa, non solum nos, sed et coelestes significare virtutes, ut universi pariter fiant habitaculum Dei in spiritu: incongruum quippe esse aiunt, ex hominibus aedificationem compactam atque concordem crescere in templum sanctum in Domino, fierique habitaculum Dei in spiritu; angelos autem et beatas quasque virtutes, quae in coelestibus Deo 585 serviunt, ab hac felicitate alienas existimari. Summus autem angularis lapis, qui popureprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud . Reprobatus quippe est a Pharisaeis, qui videbantur 586 Legis habere notitiam, Deique templum legalibus aedificare mandatis: et assumptus a Deo in angularem lapidem, ut duos parietes ipse medius contineret: et per illum uterque populus ad Deum haberet accessum. Iste angularis lapis, non credentibus lapis offensionis est, et petra scandali: super quem qui ceciderit, quassabitur; super quem vero ipse corruerit, comminuet eum
Abbreviated transcription (Latin):
in omĩb ꝙͣ uixta id qđ ds. ẽ. cunctis
uirtutib plenus omĩa in om̃ĩb adim¬
pleatur : & sint uniuersi habentes om̃ia:
quia ante singula singuli possidebant.
Sed & hoc qđ ait. & ipsũ dedit caput suꝑ
om̃ia eccłȩ quȩ. ẽ corpus ipsius. plenitu¬
do eius qui omĩa in omĩb adimpletur.¬
ñ solũ hominũ sed etiã angłoꝵ cunctarũ¬
q uirtutũ & rationabiliũ creaturarum.
ȩccła intelligi potest. Necnon & hoc qui
om̃ia in om̃ib adimplet᷑. nequaquã ita ut
resonat accipiendũ. Non enĩ ait qui om̃ia
in om̃ib adimplet: sed qui om̃ia in om̃ib
adimpletur. Si quidẽ aliud. ẽ. implere.
aliud impleri: quia in altero agentis. in
altero patientis. ẽ. uerbũ. Sicut gͦ adim¬
pletur imꝑator si cotidie eius augeatur
multitudo succrescat: ita & dñs nr̃ iESUS
singulos ad fidem eiꝰ ueniunt. ipse adim¬
pletur in om̃ib. Sic tam̃. ut om̃ia ad¬
impleat᷑ in om̃ib. id ÷ qui in eũ credunt

Expanded text:
omnibus: ut juxta id quod Deus est cunctis virtutibus plenus, omnia in omnibus adimpleatur, et sint universi habentes omnia, quae ante singula singuli possidebant. Sed et hoc quod ait: Et ipsum dedit caput super omnia Ecclesiae quae est corpus ipsius: plenitudo enon solum hominum, sed etiam angelorum cunctarumque virtutum, et rationabilium creaturarum Ecclesia intelligi potest. Nec non et hoc: Qui omnia in omnibus adimpletur, nequaquam ita ut resonat, accipiendum; non enim ait: Qui omnia in omnibus adimplet; sed, qui omnia in omnibus 570 adimpletur. Siquidem aliud est implere, aliud impleri; quia in altero agentis, in altero patientis est verbum. Sicut ergo adimpletur imperator, si quotidie ejus augeatur multitudo succrescat: ita et Dominus nostersingulos ad fidem ejus veniunt, ipse adimpletur in omnibus: sic tamen ut omnia adimpleatur in omnibus, id est, ut qui in eum credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
relinquo uobis. Quomͦi enĩ sapientia
sapientes facit. & iusticia iustos. &
scificatio scõs. & uita uiuentes: sic
ipse pax nos facit esse pacatos ut dica¬
mus cũ iis qui oderant pacẽ eram pa¬
cificus. Si autẽ xp̃c credentiũ pax
est. qui sine pace . ẽ. consequenter
ñ habet xp̃m. Qui fecit utraq u¬
num. & mediũ parietẽ maceriae

Expanded text:
Quomodo enim sapientia sapientes facit, et justitia justos, et sanctificatio sanctos, et vita viventes: sic et ipse pax nos facit esse pacatos, ut dicamus: 581 cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . Si autem Christus credentium pax est, quicumque sine pace est, consequenter non habet Christum. Qui fecit utraque unum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o regnemꝰ sedeamusq cũ eo. Sedeamꝰ
autẽ non humili quoq loco: sed super
suscitatus a mortuis sedet ad dexterã
dĩ in cęlestib suꝑ omnẽ principatum
& potestatẽ & uirtutẽ & cętera. & nos
sedemus regnamusq cum xp̃o: necesse. ẽ.
ut suꝑ his quȩ sedet ille sed eamꝰ. Sed
qui diligens lector ẽ. statim requirit
& dicit. Quid gͦ: Maior homo angłis
& cunctis in cęlo potestatib: Qđ quia
ꝑiculosũ est respondere principatus &
potestates & uirtutes & dominationes
& om̃e nom̃ qđ nominatur nonsolũ in
hoc scło sed etiã in futuro. maxime qͥa
om̃ia subiecta sunt pedib xp̃i: non ad
bonã partem sẽd ad contrariã refert
ut dicat esse eos angłos refugas & prin¬
cipem mundi istius ut luciferũ qui
fine sessuri st̃: Illis quoq tribuentes
beneficiũ. qui nunc inferni & male li¬
bertate sua abutentes passim uagent᷑
tem tales habuerint sessores: iuxta

Expanded text:
Christo regnemus sedeamusque cum eo. Sedeamus Christo regnemus sedeamusque cum eo. Sedeamus autem non in humili quocumque loco, sed super suscitatus a mortuis sedet ad dextram Dei in coelestibus supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et caetera: et nos sedemus regnamusque cum Christo: necesse est ut super his quae sedet ille, sedeamus. Sed qui diligens lector est, statim requirit et dicit: Quid ergo, major homo angelis et cunctis in coelo potestatibus? Quod quia periculosum est responPotestates, ac Virtutes, et Dominationes, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro maxime quia omnia subjecta sunt Christi pedibus non ad bonam partem, sed ad contrariam referre Al. refert, ut dicat eas esse angelos refugas, et princfine sessuri sunt, illis quoque tribuentes beneficium, qui nunc infreni et male libertate sua abutentes passim vaganturtem tales habuerint sessores, juxta