comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
negotia tribuatur. quod ante
non feci quia & tempus
non habui : Tuncenim ordinatus sum cum de ipso actionis
tempore ad cognoscendas diuinas scripturas cogita¬
remus & sicnos disponere uellemus ut nobis ocium
adhoc negotium poss& eẽ quoduerum est: Nondum
sciebam quidmihi ess& adtale opus qualeme nunctor¬
qu& & conterit necessarium: quodsi propterea in se
ipsa didici quid sit homini necessarium qui populo ministrat
sa cramentum & uerbumdĩ utiam non mihiliceat ad sequi
quod me non habere cognoui: Iubes ergo utpeream pat̃
ualeri ubi est caritastua. certe diligisme certediligis
ipsam eccłam cuime sic ministrare uoluisti. & tamen certus
sum quod & me &ipsam diligis. sed putas idoneum cumego
melius menouerim qui tamen necipse menossem. Nisiex¬
periendo didicissem. Sed dicit fortasse sanctitastua.
uellem scire quid desit instructionituae: Tam multa
autem sunt ut facilius possim enumerare quae habeam

Expanded text:
negotia tribuatur; quod ante negotia tribuatur; quod ante non feci, quia et tempus non habui. Tunc enim ordinatus sum, cum de ipso vacationis tempore ad cognoscendas divinas Scripturas cogitaremus, et sic nos disponere vellemus, ut nobis otium ad hoc negotium posset esse. Et quod verum est, nondum sciebam quid mihi deesset ad tale opus, quale me nunc torquet et conterit. Quod si propterea in re ipsa didici quid sit homini necessarium, qui populo ministrat sacramentum et verbum Dei, ut jam non mihiquod me non habere cognoui, iubes ergo, ut peream, pater Ualeri? ubi est caritas tua? certe diligis me? certe diligis ipsam ecclesiam, cui me sic ministrare uoluisti? et tamen certus sum, quod et me et ipsam diligis. sed putas me idoneum, cum ego melius me nouerim, qui tamen nec ipse me nossem, nisi experiendo didicissem. Sed dicit fortasse sanctitas tua: uellem scire, quid desit instructioni tuae. tam multa autem sunt, ut facilius possim enumerare, quae habeam,
Abbreviated transcription (Latin):
reprehendere audebam : Itaq: postea quammis sussũ
in medium tuncsentire coepit temeritates repr&ehen¬
sionum mearum: quam quam & antea periculo sissi¬
mum iudicarem hocministerium: Ethincerant ille
lacrimae . quas mefundere inciuitate ordinationis
meȩ non nulli fr̃s anim aduerterunt. & nescientes
causas doloris mei quibus potuerunt sermonibus
qui omnino aduulnus meum non pertinerent
Tamen bono animo consolatisunt. sed multo ualde.
multo amplius &pertussum quam putabam : Nquia
nouos aliquos fluctus aut tem pestatem uidiquas ante
non noueram. uel non audieram. uel non legeram
uł non cogitaueram. Sed ad eas euitandas aut perfe¬
rendas sollertiam autuires meas omnino non nouerã.
Etalicuius momentime arbitrabar. dñs aut̃ in ri. sit me
& reb: ipsis ostendere uoluit meipsum mihi. quod si non
damnando sed miserando fecit: Hoc enim spero certe
medi camenta omnia praescrutari . & orando aclegendo
memeȩ ad tam periculosa

Expanded text:
reprehendere audebam. itaque posteaquam missus sum reprehendere audebam. itaque posteaquam missus sum in medium, tunc sentire coepi temeritates reprehensionum mearum, quamquam et antea periculosissimum iudicarem hoc ministerium. et hinc erant illae lacrimae, quas me fundere in nouitate ordinationis meae nonnulli fratres animaduerterunt et nescientes causas doloris mei quibus potuerunt sermonibus, qui omnino ad uulnus meum non pertinerent, tamen bono animo consolati sunt. sed multo, ualde multo amplius expertus sum, quam putabam, non quia nouos aliquos fluctus aut tempestates uidi, quas ante non uideram uel non audieram uel non legeram uel non cogitaueram, sed ad eas euitandas aut perferendas sollertiam et uires meas omnino non noueram et alicuius momenti arbitrabar. dominus autem inrisit me et rebus ipsis ostendere noluit me ipsum mihi. Quod si non damnando, sed miserando fecit — hoc enim spero certe medicamenta omnia perscrutari, et orando ac legendo meae, ad tam periculosa
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo & uenerabili & in conspectudm̃
nte omnia peto ut cogitet religiosa prudentiatua
nihileẽ in hacuita & maxime hoctem pr̃ facilius
& lȩtius & hominib: acceptabiliꝰ ep̃i aut presbiteri
aut diac officio. siper functoriee atq: adulatorie
res agatur : Sed nihil apud dm̃ miserius & tristius
& damnabilius. Itanihileẽ in hacuita & maxime hoc
tempr̃ difficilius laboriosius. periculosius ep̃ĩ
si eo modo militetur quonr̃ imperator iubet:
quis aut̃ istesit modus. nec a puritia nec ab adulescentia
meadidiei
E teotem pr̃ quodiscere coeperam. uis mihi facta est
merito peccatorum meorum: Namquid aliud &xistimẽ
nescio ut secundus locus gubernaculorum mihitrade¬
r&ur quiremum tenere nonnoueram sed arbitror
dnm̃meum propterea me sicemendare uoluisse:
quod multorum peccata nautarum: Antequam
&pertus essem qui dillic agitur quasi doctior & melior

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET UENERABILI ET IN CONSPECTU DO- MINI BVTER IN DOMINO SALUTEM. Ante omnia peto, ut cogitet religiosa prudentia tua nihil esse in hac uita et maxime hoc tempore facilius et laetius et hominibus acceptabilius episcopi aut presbyteri aut diaconi officio, si perfunctorie atque adulatorie res agatur, sed nihil apud deum miserius et tristius et damnabilius; item nihil esse in hac uita et maxime hoc tempore difficilius, laboriosius, periculosius episcosi eo modo militetur, quo noster imperator iubet. quis autem iste sit modus, nec a pueritia nec ab adulescentia mea didici. et eo tempore, quo discere coeperam, uis mihi facta est merito peccatorum meorum — nam quid aliud existimem nescio —, ut secundus locus gubernaculorum mihi traderetur, qui remum tenere non noueram. Sed arbitror dominum meum propterea me sic emendare uoluisse, quod multorum peccata nautarum, antequam expertus essem, quid illic agitur, quasi doctior et melior
Abbreviated transcription (Latin):
elicis pen&ral prisco uenerabile culti luxnoua
diffusis nunc aperit spatiis: angusti merores
supplicib que aegras pandere possemanus :
nunc populo spatiosa pus altaria prȩb&. officios
medio marturis ingremio: cunctadeore nouata
placent nouat omnia semꝑ. xp̃s & incumulum
luminis amplificat. sic & dilectis olium felicis honorans
& splendore simul protulit & spatio: Corpore mente¬
animo pariterq: & nomine felix scorum innumero
xpĩ sociate triumphis quia dte sollicius uemientibus
omnia prȩstas. necquem quam pateris tristem repe¬
da reui antem. teduce seruatus mortis quodiuncula
rupi hostib &xtinctis fuerant quifalsa locuti: uersib
his damasus supplextibi uota rependo: plenocorus cat

Expanded text:
elicis penetral,! prisco uenerabile cultu lux noua diffusis nunc aperit spatiis. angusti memores supplicibusque negans pandere posse manus, nunc populo spatiosa sacris altaria praebet officiis medii martyris in gremio. cuncta deo renouata placent, nouat omnia semper Christus et in cumulum luminis amplificat. sic et dilecti solium Felicis honorans et splendore simul protulit et spatio. animo, pariterque nomine FelixSanctorum numero Christi sociate triumphis,Qui ad te sollicitus venientibus omnia prestasNec quemquam pateris tristem repedare viantem,Te duce servatus mortis qui vincula rupi,Hostibus extinctis, fuerant qui falsa locuti,Versibus his Damasus supplex tibi vota rependo.11 Parvus erat
Abbreviated transcription (Latin):
petionem tuae rursus caritati commendo: Neforte
prȩcessor eius quamuis subalieno nomine compa¬
rauerat . & sub ecđe nomine possidere iam coeperat:
Consequenter &iam ipser&inere nolumus. ergo qm̃
fisci debitor fuit hunc scrupulum habere in conscientia.
Neque enim fraus ista quia fisco fiebat id eo nonfiebat
Etille quidem paulus postquam ep̃s factus est. renuncia¬
turus suis omnibus reb: propter inmensum cumulũ¬

Expanded text:
petitionem tuae rursus caritati commendo, ne forte petitionem tuae rursus caritati commendo, ne forte praecessor eius quamuis sub alieno nomine comparauerat et sub ecclesiae nomine possidere iam coeperat, consequenter etiam ipse retinere, nolumus ergo, quoniam fisci debitor fuit, hunc scrupulum habere in conscientia. neque enim fraus ista quia fisco fiebat ideo non fiebat. et ille quidem Paulus, postquam episcopus factus est, renuntiaturus suis omnibus rebus propter inmensum cumulu
Abbreviated transcription (Latin):
IN CIDITETLA SC̃I AQ̃C̃ĨI AD OLUUSIQU
omino dilectissimo & inxp̃i membris honorabiliter
amplectendo filio olympio. Augustinus:¬
aiI Quic quidsis secundum scłi huius cursum. nos tamen
carissimo & sincerissimo conseruo nr̃o olympio
xpiano fidissime scripsimus. hoc enimtibi esse scimus
omnigloria gloriosius . & omnis sublimitate sublimius
łama quippe ad nos ꝑtulit honoremte adeptum eẽ
celsi oremq: qua cutrum uera ess&. Nondum apud nos
fuerat confirmatum. cum haec scribendi prouenit occasio
sedqm̃ nouimuste ad nõ didicisse non alta sapere.
sedhumilib: consentire. Quo lib& culmine prouectus
esses. non aliter quam soles litteras nrãs te accepturũ
eẽ prae sumpsimus dnẽ dilectissime & in xp̃i membris
honorabiliter amplectende fili: temporali uero
felicitate ad aeterna lucra te prudenter usurum
minime dubitamus. Vt quanto plus potes in hacterrena
republica. tantoplus inpendas caelesti illi quaete
inxp̃o peperit ciuitati. quod tibi uberius rependat᷑.

Expanded text:
FILIO ORONTIO AUGUSTINUS. OMINO DILECTISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORABILITER AMPLECTENDO FILIO OLVMPIO AUGUSTINUS. Quicquid sis secundum saeculi huius cursum, nos tamen carissimo et sincerissimo conseruo nostro Olympio Christiano fidissime scribimus. hoc enim tibi esse scimus omni gloria gloriosius et omni sublimitate sublimius. fama quippe ad nos pertulit honorem te adeptum esse celsiorem, quae utrum uera esset, nondum apud nos fuerat confirmatum, cum haec scribendi prouenit occasio. sed quoniam nouimus te a domino didicisse non alta sapere sed humilibus consentire, quolibet culmine prouectus esses, non aliter, quam soles, litteras nostras te accepturum esse praesumimus, domine dilectissime et in Christi membris honorabiliter amplectende fili. temporali uero felicitate ad aeterna lucra te prudenter usurum minime dubitamus, ut, quanto plus potes in hac terrena re publica, tanto plus inpendas caelesti illi, quae te in Christo peperit. ciuitati, quod tibi uberius rependatur
Abbreviated transcription (Latin):
noluit allegare neiterum supplicandisibi inter cluder&
facultatem non enimerat ad desiderata responsum
Nuncuero cumsis eadem benignitate quasoles
sed amplior potestate nondes peramus adiuuante
dñõ meritistuis hoc facile posse concedi: Cum &iã
sito nomine eadem loca p&eres & memorata
ecłȩ ipsedonares. quis reprehender&. aut quis
nonmaxime praedicaret p&itionem tuam non ter¬
racne cupiditati sed xpĩanȩ pietati seruientem
Dñi dĩ nr̃ĩ misericordia te in xp̃o felitiorem tueatur
domine fili: EX PLI CIT.

Expanded text:
noluit allegare, ne iterum supplicandi sibi intercluderet noluit allegare, ne iterum supplicandi sibi intercluderet facultatem; non enim erat ad desiderata responsum. nunc uero cum sis eadem benignitate, qua soles, sed amplior potestate, non desperamus adiuuante domino meritis tuis hoc facile posse concedi, cum, etiam si tuo nomine eadem loca peteres et memoratae ecclesiae ipse donares, quis reprehenderet aut quis non maxime praedicaret petitionem tuam non terrenae cupiditati sed Christianae pietati seruientem? domini dei nostri misericordia te in Christo feliciorem tueatur, domine fili. XCVII.
Abbreviated transcription (Latin):
fiscalium debitorum. e acticquadam cautione in quaei certũ
pondus debebatur argenti. hos & iguos angelos unde
uictum sustentar& tamquam ȩccłẽ comparauit
sub nominetunc potentissime domus. ut &iam exipsis
morem suum sequens cumfisco non soluer&: nullas
& actorum molestias pater&ur: Iste autem quieidem
eccłe illo defuncto estordinatus timuit hos agros
suscipere &cum possit prosolis fiscalibus debitis
quaede memoratis possessiunculis illȩ contraxerat.
imperiale beneficium postulare totummaluit
confiteri: quod eas paulus de argento proprio cum
ess& fisco obnoxius de astario emerat. ut eas aeccła
si ficri potest non occultic ep̃i iniquitate. sed manifesta
xp̃iani imperatoris liberalitate possideat: quod sifieri
non potest melius in opie laborem seruidĩ tolerant:
quam ut necessariorum facilitatem cum conscientia
fraudis obtineant. Ad hoctuum suffragium p&imus¬
ut inpertire digneris quia id quod primo impetratũ est

Expanded text:
fiscalium debitorum exacta quadam cautione, in qua ei certum pondus debebatur argenti, hos exiguos agellos, unde uictum sustentaret, tamquam ecclesiae comparauit sub nomine tunc potentissimae domus, ut etiam ei ipsis morem suum sequens, cum fisco non solueret, nullas exactorum molestias pateretur. iste autem, qui eidem ecclesiae illo defuncto est ordinatus, timuit hos agros suscipere et, cum possit pro solis fiscalibus debitis, quae de memoratis possessiunculis ille contraxerat, imperiale beneficium postulare, totum maluit confiteri, quod eas Paulus de argento proprio, cum esset fisco obnoxius, de hastario emerat, ut eas ecclesia, si fieri potest, non occulta episcopi iniquitate sed manifesta Christiani imperatoris liberalitate possideat. quod si fieri non potest, melius inopiae laborem serui dei tolerant, quam ut necessariorum facultatem cum conscientia fraudis obtineant. A.d hoc tuum suffragium petimus impertire digneris, quia id, quod primo impetratum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quit lex quȩ poss& uiuificare. omnino exlege e&̃ iustitia:
opus est hoc gratiȩ : quam qui accipiunt : doc trinȩ salutari
scripturarum scã rum. & si fuerunt in imici. fiunt amici: nono p̃s
eiusdem doc trinȩ. quam qui audiunt & legunt sino gratia dĩ.¬
ai.
peiores eius efficiuntur in imiciꝰ non estigitur gratiadĩ innatu
ra liberi arbitru & in lege atqued octrina. sicut pelagiana peruer¬
sitas desipit: sed ad singulos actus datur illius uoluntate. de quo
scriptum est: pluuiam uoluntariam segregansds̃ hȩreditati
suȩ : qui a & liberũ arbitrium ad diligendum dm̃ : primi peccati
granditate perdidimus : & lex dĩ atque doctrina. quamuis sc̃a &
iusta & bona : tamen occidit si non uiuific& sp̃s: perquem iniii fit:
non ut audiendo neque ut lectione sed ut dilectione teneatur :
qua proptersut indm̃ credamus & pieuiuamus. non uolentis neq:
currentis. sed miserentis estdĩ: non quia uelle non debemus &cur¬

Expanded text:
quit, lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. quit, lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia. opus est hoc gratiae. quam qui accipiunt, doctrinae salutari scripturarum sanctarum, etsi fuerunt inimici, fiunt amici, non opus eiusdem doctrinae, quam qui audiunt et legunt sine gratia dei. peiores eius efficiuntur inimici. Non ra liberi arbitrii, et in lege atque doctrina, sicut Pelagiana perversitas desipit, sed ad singulos actus datur illius voluntate, de quo scriptum est: Pluviam voluntariam segregans Deus haereditati tuae . Quia et liberum arbitrium ad diligendum Deum primi peccati granditate perdidimus, et lex Dei atque doctrina quamvis sancta, et justa et bona, tamen occidit si non vivificet spiritus , per quem fit non, ut audiendo, sed ut obediendo, neque ut lectione, sed ut dilectione, tequapropter, ut in deum credamus et pie uiuamus. non uolentis neque currentis i sed miserentis est dei, non quia uelle non debemus et cur
Abbreviated transcription (Latin):
sȩculum mostalium. subpotestate diaboli quantum ad ipsum
pestin& constitutum : deipso quippe scriptum est . quod poter¬
tatem habeat mortis: intrat indomum fostis. id est in suo domi¬
natu habentis genus humanum : & prius alligat eum id est
eius coherc& & coib& potestatem. potestatis suȩ fortioribus
uinculis : & sic eripit uasa eius : quȩcumq: prȩdestinauit eripere :
arbitrium eorum ab eius liberans potestate. ut illo nonim¬
pediente credant in istum liberam uoluntate: pro inde hoc : opus
est gratiȩ non naturȩ opus est in quam gratiȩ quam nobis attu¬
lit secundus adam non naturȩ quam totam perdidit in sem& ipso
primus ad amopus est gratiȩ tollentes peccatum &uiuificantis
mostuum peccatorem non opus legis ostendentis peccatum
nec a peccato uiuificantis : namille magnus gratiȩ prȩdicator
peccatum inquid non cognoui nisi perlegem & sidata esr& in¬

Expanded text:
saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum pertinet, constitutum; de ipso quippe scriptum est. quod potestatem habeat mortis. intrat in domum fortis. id est in suo dominatu habentis genus humanum et prius alligat eum, id est eius cohercet et cohibet potestatem potestatis suae fortioribus uinculis et sic eripit uasa eius, quaecumque praedestinauit eripere, arbitrium eorum ab eius liberans potestate, ut illo non impediente credant in istum libera uoluntate. proinde hoc opus est gratiae non naturae. opus est, inquam, gratiae, quam nobis adtulit secundus Adam, non naturae. quam totam perdidit in semet ipso primus Adam. opus est gratiae tollentis peccatum et uiuificantis mortuum peccatorem, non opus legis ostendentis peccatum nec a peccato uiuficantis; nam ille magnus gratiae praedicator: Peccatum, inquit, non cognoui nisi per legem et: Si data esset, in
Abbreviated transcription (Latin):
cngelos ad pristinum pi&atem correcti&t aliquando uoluntate
conuerti: Quid ergo operatur haec potesias infiliqs diffidentiae.
nis opera sua mala : &in primis mcxime qrtpsam diffidentiã
& infidelitatem qua sint mimici fidei ꝑquam scit eos posse¬
mundari : Posse sanari posse ꝑfectis simae liberos quod eis
uehementer inuid& in aeternitate regnare : ittq aliquos eorũ
ꝑ quos amplus decipere affectat : sint habere non nullao¬
uelut operabona inquibus laudantur perquas que gentes prȩ¬
cipue que in gente romana qui prȩdare gloriose que uixerunt:
sed qm̃ sicut uera cissima scriptura dicit. omne quod non est ex
fide peccatum  & sinefide impossibile est utiq placere dõ non
hominibus nihil sic agit hiȩ princeps. quam ut non credatur
indm̃ nec ad mediatorem a quo soluuntur opera eius credendo
ueniatur : sed ipsemediator intrat in domum fostis. id est in hoc

Expanded text:
angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate converti. Quid ergo operatur haec potestas in filiis diffidentiae, nisi opera sua mala, et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem qua sunt inimici fideimundari, posse sanari, posse perfectissime liberos, quod eis uehementer inuidet, in aeternitate regnare? itaque aliquos eorum, per quos amplius decipere affectat, sinit habere nonnullauelut opera bona, in quibus laudantur per quasque gentes praecipueque in gente Romana, qui praeclare glorioseque uixerunt. sed quoniam, sicut ueracissima scriptura dicit, omne, quod non est ex fide. peccatum est et sine fide inpossibile est utique placere deo, non hominibus, nihil sic agit hic princeps, quam ut non credatur in deum nec ad mediatorem, a quo soluuntur opera eius, credendo ueniatur. Sed ipse mediator intrat in domum fortis. id est in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quo omnes cecidimus subiectum est genus humanum : propter quod:
dehac potestate tenebrarum eruuntur & paruulicum regenerant᷑
im xp̃o : neque hoc appar& in eorum arbitrio liberato nisi cumadamos
peruenerint ratione utentis aetatis : haebentes consentientem
doctrinȩ sclutaeri inquac nutriti sunt uoluntatem & in ea finientes
istamuitam. sielecti sunt in xp̃o ante constrtutionem mundi ut essent sũ
&iminaculati in conspectuei : in caritate. praedestinati in adoptionẽ
filiorum : Haecautem potestas tenebrarum. id est diccbolos quidicitur
&iam princeps potestictis aeris. operatur infiliis diffidentiȩ: prin¬
cepsiste rector tenebrarum id est diccbolus diffidentiȩ filiorum
regens eas ad arbitrium suum quod necipse hacb& liberum adhe¬
ne faciendum sed udmaximam madiuolentiam pͥȩna nusceleris
obcuratum : unde nemosunȩ fidei creditꝰ aut dicit. hos a postatas

Expanded text:
quo omnes cecidimus, subiectum est genus humanum. propquo omnes cecidimus, subiectum est genus humanum. propde hac potestate tenebrarum eruuntur et parvuli, cum regenerantur in Christo. Neque hoc apparet in eorum arbitrio liberato, nisi cum ad annos pervenerint ratione utentis aetatis, habentes consentientem doctrinae salutari, in qua nutriti sunt, voluntatem, et in ea finientes istam vitam, si electi sunt in Christo ante constitutionem mundi ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate, praedestinati in adoptionem filiorum . 10. Haec autem potestas tenebrarum, id est diabolus, qui dicitur etiam princeps potestatis aeris, operatur in filiis diffidentiae , princeps iste rector tenebrarum , id est ipsorum diffidentiae filiorum, regens eos ad arbitrium suum, quod neque ipse habet liberum ad benefaciendum, sed ad maximam malevolentiam poena sui sceleris obduratum: unde nemo sanae fidei credit, aut dicit, hos apostatas
Abbreviated transcription (Latin):
si autem proeis fateris orandum idutiq: orundum fateris ut eidem
doctrinȩ. arbitrio Liberato a tenebrurum potestate consentiant :
it aesit : ut neque fideles fuent nisi libero arbitrio : & timen illius
gratia fideles fuent : quieorum a potestate tenebrurum liberauit
arbitrium : sic & dĩ gratia nonnegatir : Sed sine ullis humanis
prȩcedentib: meritis uera monstratur : & liberum itu defenditur
ut humilitate solid&ur nonelatione prȩapitetur arbitrium:
ł tquigloruactur non in homine uł quo lib& alio uel seipso sed indño glori&.¬
Potestas enim iene brarum quid est nisi potestaes dicboli & angelorũe
quicum fuissent angeli lucis : inueritate perbberum arbitrium nonstantes
sed inde cadentes. facti sunt tenebrȩ : Nonte ista doceo sed quȩ nosti
utrecorderis admoneo : huicigitur potestaco tenebrarum ꝑ illius rumã
cui primo homini abeac potesticte praeuuricactio persuasic est. & in

Expanded text:
si autem pro eis fateris orandum. id utique orandum fateris, ut eidem si autem pro eis fateris orandum. id utique orandum fateris, ut eidem doctrinae arbitrio liberato a tenebrarum potestate consentiant. ita fit, ut neque fideles fiant nisi libero arbitrio et tamen illius gratia fideles fiant, qui eorum a potestate tenebrarum liberauit arbitrium. sic et dei gratia non negatur, sed sine ullis humanis praecedentibus meritis uera monstratur, et liberum ita defenditur, ut humilitate solidetur. non elatione praecipitetur, arbitrium et, qui gloriatur, non in homine uel quolibet alio uel se ipso sed in domino glorietPotestas enim tenebrarum quid est nisi potestas diaboli et angelorum eius. qui cum fuissent angeli lucis, in neritatė per liberum arbitrium non stantes sed inde cadentes facti sunt tenebrae? non te ista doceo, sed, quae nosti, ut recorderis, admoneo. huic igitur potestati tenebrarum per illius ruinam, cui primo homini ab ea potestate praeuaricatio persuasa est et in
Abbreviated transcription (Latin):
nostrum sed ipsum arbitrium seliberat : menducter Ergo agimus
gratius patri tamquum ipse ficuat. quod ipse non faccint : Eterra¬
uit quidixit quod ipsenos facut idoneos in paerte sortisscõrum
in lumine. quiipse noseruit de potestate tene brarum. & transtulit
in regnum filii curitictis suae : Responde quomodo ad declinandum
amilo & facciendum bonum liberum habemus arbitrium quundo
erat sub potestate tenebricrum: undenos. siquem admodum dicit
apłs. ds̃ eruit ipse illud utiq: liberum fecit : quod tum mugnum
nostrum bonum si ꝑ suȩ doctrinȩ praedicactionem taentum modo facit :
quid dehis dicemus quos deipsa tenebrarum potestate non dumeruit:
praedicinda tantum illis est doctrinadiuina. an&iam orundum
proeis utd & ene bricrum potestite diuinitus eruantur : sittentũ mado
praedicondum eẽ dicis : uissionf dñi &orationib: eccłȩ Contradicis :

Expanded text:
nostrum sed ipsum arbitrium se liberat? mendaciter ergo agimus nostrum sed ipsum arbitrium se liberat? mendaciter ergo agimus gratias patri, tamquam ipse faciat, quod ipse non facit. et errauit. qui dixit, quod ipse nos faciat idoneos in parte sortis sanctorum in lumine, quia ipse nos eruit de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. responde; quo modo ad declinandum a malo et faciendum bonum liberum habebamus arbitrium, quando erat sub potestate tenebrarum? unde nos si. quem ad modum dicit apostolus, deus eruit, ipse illud utique liberum fecit. quod tam magnum nostrum bonum si per suae doctrinae praedicationem tantum modo facit, quid de his dicemus, quos de ipsa tenebrarum potestate nondum eruit? praedicanda tantum illis est doctrina diuina. an etiam orandum pro eis, ut de tenebrarum potestate diuinitus eruantur? si tantum modo praedicandum esse dicis, iussioni domini et orationibus ecclesiae contra dicis;
Abbreviated transcription (Latin):
siin hominum quibus cumq: sermonib: sunt saltem morationib:
non sint: absit ut quod facceredm̃ rogaomus orib & uocibus nr̃is
eum facerenegemus cordibus nr̃is: & quod est grauius
ad alios &icom decipiendos. hoc nonta ceromus disputactionib
nr̃is: & dum uolumus copud homines defendere liberum arbitriũ:
apud dm̃ perdacinus orationis cuxilium : & graticrum actionẽ
non haberomus ueram dumueram non agnoscimus gratiam: Siuere
uolumus defenderȩ liberum arbitrium. non oppugnemus undefit
Namqui oppugnaet graticm quaainr̃m adde¬
cdinandum cemalo & faciendum bonum liberatur arbitrium :
ipsearbi trium suum adhuc uubesse captiuum : Responde obsegro
quomodo dicit upłs : gratius ugentes patri. idon eos fucientinos
in parte sortisscorum in lumine : quieruit nos depotestite tenebrarũ.
& truns tulit in regnum filu caritatissuae : si nonipse arbitrium

Expanded text:
si in hominum quibuscumque sermonibus sunt, saltem in orationibus si in hominum quibuscumque sermonibus sunt, saltem in orationibus non sint. absit, ut, quod facere deum rogamus oribus et uocibus nostris. eum facere negemus cordibus nostris et. quod est granius. ad alios etiam decipiendos hoc non taceamus disputationibus nostris et, dum uolumus apud homines defendere liberum arbitrium, apud deum perdamus orationis auxilium et gratiarum actionem non habeamus ueram, dum ueram non agnoscimus gratiam. Si uere nolumus defendere liberum arbitrium, non oppugnemus, unde fit liberum. nam qui oppugnat gratiam, qua nostrum ad declinandum a malo et faciendum bonum liberatur arbitrium. ipse arbitrium suum adhuc uult esse captiuum. responde, obsecro; quo modo dicit apostolus: Gratiasagentes patri idoneos facienti nos in parte sortis sanctorum in lumine. qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, si non ipse arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
legẽdĩ atq doctrinam quaxp̃i praedicatur fides uel omnino
andire nolunt. uel ad hocudiunt. siue &iam legunt ut in ri¬
deant a & detestentur & quanta possunt contradictione
blas phement. In aniter igitur & perfunctorie potius
quamueraciter proeis ut doctrinȩ cuiaduersintur credendo
consentiantõ fundimus prȩces siadeius non ꝑtin& gratiã
conuertere udfidem suam ipsi fidei contrarias hominum uolun¬
tates: in aniter &icm & ꝑ functorie potius quam ueraciter
magnus cum & ultatione iegimus dõ gratiaes. quando aliqui
eorum credunt. si hoc in eis ipse non facit : non fallamus homines
namdm̃ fallere nonuademus : prorsus non oramus dm̃ sed orare
nos fingimus : sinos ipsos nonillum credimus facere quod or amus
prorsus nondõ gratias agimus. sed nosagere fingimus : Siunde
illi gratias agimus. ipsum facere non putimus : labiae dolosie

Expanded text:
legem dei atque doctrinam, qua Christi praedicatur fides, uel omnino legem dei atque doctrinam, qua Christi praedicatur fides, uel omnino audire nolunt uel ad hoc audiunt siue etiam legunt, ut inrideant et detestentur et, quanta possunt contradictione, blasphement. inaniter igitur et perfunctorie potius quam ueraciter pro eis. ut doctrinae, cui aduersantur, credendo consentiant, deo fundimus preces, si ad eius non pertinet gratiam conuertere ad fidem suam ipsi fidei contrarias hominum uoluntates: inaniter etiam et perfunctorie potius quam ueraciter magnas cum exultatione agimus deo gratias, quando aliqui eorum credunt, si hoc in eis ipse non facit. Non fallamus homines; nam deum fallere non ualemus. prorsus non oramus deum. sed orare nos fingimus, si nos ipsos non illum credimus facere, quod oramus; prorsus non deo gratias agimus, sed nos agere fingimus, si, unde illi gratias agimus, ipsum facere non putamus. labia dolosa
Abbreviated transcription (Latin):
pater noster quies incȩlis & c&era lege expositorem ei: beatissinũ
cỹpriconum & que madmodum &x posuerit quo dibidicitur. fiat
uoluntaestuc sicut incaelo & interrac. diligenter adtende
& obedienter intellege. profecto docebitie orire proinfidelib:
mimicis ecłȩ secundum praeceptumdñi dicentis. Orate proimi¬
micis uris. Et hoc orcre ut fiat uoluntis đi sicut in eis quiuem
fidelessunt. & portint imaginem auelestis hominis. & propterete
caeli nomine dignisunt ittc&ineis qui ꝑ infidelitietem nonnis
imaginem terreni hominis portant. & ob hocterrie merito
nuncupałtur Nempe isti proquib: inimicis dñs nos iussit orare
& gloriosissmus incrtyr sic ex posuit quodinoration&dicimus
fiat uolunti stua sicut incȩlom & interra ut ipsis &icm posaemusfsidẽ
quam fideles habent. nempeergo isti xp̃i anȩ pi&atis in imici

Expanded text:
Pater noster. qui es in caelis, et cetera. lege expositorem eius beatissimum Pater noster. qui es in caelis, et cetera. lege expositorem eius beatissimum Cyprianum et, quem ad modum exposuerit, quod ibi dicitur: Fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra, diligenter adtende et oboedienter intellege; profecto docebit te orare pro infidelibus inimicis ecclesiae secundum praeceptum domini dicentis: Orate pro inimicis uestris et hoc orare, ut fiat uoluntas dei sicut in eis, qui iam fideles sunt et portant imaginem caelestis hominis et propterea caeli nomine digni sunt, ita et in eis, qui per infidelitatem non nisi imaginem terreni hominis portant et ob hoc terra merito nuncupantur. nempe isti, pro quibus inimicis dominus nos iussit orare et gloriosissimus martyr sic exposuit, quod in oratione dicimus: Fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra, ut ipsis etiam poscamus fidem, quam fideles habent, — nempe ergo isti Christianae pietatis inimici
Abbreviated transcription (Latin):
nec erom ciuusquat̃ inuenit incorde sed facit. Siergo ut cprȩpa¬
r& atq utto opercr&urds̃ hominis uoluntatem ut tantum
modo legenisucm atq doctrincom libero ei : adhiber& arbitrio
necuocactione illa alta atq: secr&i. siceuis ager& sensum
ut eidem legi atq doctrinȩ ac commodar& assensum : procul
dubio etom legere uel intellegere legendam uel &icm & ponore
acprediccre sufficer& necopus ess& orare utds̃ ad fidem suã
infidelium corda conuerter & & conuersis proficientem perse¬
uerantiam ei : dem suae gratiȩ largitae donar&: Siergo hȩc
adño poscenda esse non rennuis. quidrestat frater uiticlis
nisi ut tebillo eacdonceri fateccris. a quo poscenda esse consentis
siautem neas abillo non poscereista debere : eidem doctrinae
ipsius contradicis. quico & hoc inecc didicimus ut tebillo istr
poscamus. Orationem dominicam nosti. nectedubito đo dicere

Expanded text:
nec eam cuiusquam inuenit in corde, sed facit, - si ergo ita praepanec eam cuiusquam inuenit in corde, sed facit, - si ergo ita praepararet atque ita operaretur deus hominis uoluntatem, ut tantum modo legem suam atque doctrinam libero eius adhiberet arbitrio nec uocatione illa alta atque secreta sic eius ageret sensum, ut eidem legi atque doctrinae accommodaret adsensum, procul dubio eam legere uel intellegere legendo uel etiam exponere ac praedicare sufficeret nec opus esset orare. ut deus ad fidem suam infidelium corda conuerteret et conuersis proficientem perseuerantiam eiusdem suae gratiae largitate donaret. si ergo haec a domino poscenda esse non rennuis, quid restat, frater Vitalis, nisi ut ab illo ea donari fatearis, a quo poscenda esse consentis? si autem negas ab illo nos poscere ista debere. eidem doctrinae ipsius contra dicis, quia et hoc in ea didicimus, ut ab illo ista poscamus. Orationem dominicam nosti nec te dubito deo dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
te damnari in orientalium episcoporum iudicio damnata sententia
qua dicunt gratiam dĩ non ad singulos actusdari. sed in libero arbitrio
eẽ uel in lege atqued octrinam. &usq: adeo frater erimus graues
corde ut degratia dĩ immoaduersus gratiam dĩ eam pelagianam
sententiam teneam quam pectore quidemficto sed taemencatho¬
liccos iudices timens pelagius ipsedamnauit : & quom odo inquies
respondebitur quomodo censes facilius & aꝑtius quã cr illud
quod deorando đo superius egimus sic amplectamur ut hoc menti
nraẽ nulla subtrahat obliuionis in reptio nullc eeliditas
argumentationis ex torquert : si enĩ quod scriptum est ad ño
gressus hominis diriguntur &ui amei: uol& & preparatur
uoluntt sadño & đs est enim qui operatur in uob & uelle
& mulit huius modi quibus commendactur ueradĩ gratia.
hocest quȩ non secundum meriti cnrã datur. sod dat merita
ipsic cumdactur quia praeuenit hominis uoluntatem bonã

Expanded text:
te damnari in orientalium episcoporum iudicio damnata sententia, te damnari in orientalium episcoporum iudicio damnata sententia, qua dicunt gratiam dei non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse uel in lege atque doctrina. et usque adeo, frater. erimus graues corde, ut de gratia dei, immo aduersus gratiam dei eam Pelagianam sententiam teneamus, quam pectore quidem ficto sed tamen catholicos iudices timens Pelagius ipse damnauit! Et quo modo, inquies, respondebitur? quo modo censes facilius et apertius, quam ut illud. quod de orando deo superius egimus, sic amplectamur, ut hoc menti nostrae nulla subtrahat obliuionis inreptio. nulla calliditas argumentationis extorqueat? si enim, quod scriptum est: A domino gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet et: Praeparatur uolmulta huius modi, quibus commendatur uera dei gratia, hoc est quae non secundum merita nostra datur, sed dat merita ipsa, cum datur, quia praeuenit hominis uoluntatem bonam
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse dicturus es hoc fieri adñõ dumdoctrina eius legitur uel
auditur. si homo ueritati quam legit uł audit sua consentiat
uoluntate : sienim later& eum inquif doctrina dĩ non dirigentur
gres sus eius quibus directis uell&uiam dĩ: acperhoc sic tantum putas
adño gressus hominis dirigi adeligendam iuiam dĩ quia sine doctrina
dĩ non ei potest in notescere ueritas cui proprauo luntate consentiat.
cui si consentit inquis quod in eius libero arbitrio constitutum est.
recte utiq dicuntur ab illo dirigigres sus eius utuiam eius uelit. cuius
doc trinã sua sione prȩcedente subsequente consensione sectatur.
quod libertate naturali siuult facit sinonuult non facit proeo quod
feccrit prȩmium uel supplicium recepturus. hax est illa palagianorũ
male diffamata mento quere probata & abipso &iam pelagio timen¬

Expanded text:
fortasse dicturus es hoc fieri a domino, dum doctrina eius legitur uel fortasse dicturus es hoc fieri a domino, dum doctrina eius legitur uel auditur, si homo ueritati, quam legit uel audit, sua consentiat uoluntate. \'si enim lateret eum\\ inquis, \'doctrina dei. non dirigerentur gressus eius, quibus directis uellet uiam dei\\ ac per hoc sic tantum putas a domino gressus hominis dirigi ad eligendam uiam dei. quia sine doctrina dei non ei potest innotescere ueritas, cui propria uoluntate consentiat. \'cui si consentit\'. inquis, \'quod in eius libero arbitrio constitutum est, recte utique dicuntur ab illo dirigi gressus eius, ut uiam eius uelit, cuius doctrinam suasione praecedente subsequente consensione sectatur, quod libertate naturali, si uult, facit, si non uult, non facit pro eo, quod fecerit, praemium uel supplicium recepturus . haec est illa Pelagianorum male diffamata meritoque reprobata et ab ipso etiam Pelagio timen
Abbreviated transcription (Latin):
praecipere sed confitetur sedm̃ rogire nefiant : sciens hominis
uoluntatem ab ipso corrigi ac dirigi. utista non faciat : ad ñõ enim
disc& aut tenebit aut ambulabit. autaliquid huius modi. quod posses
dicere adño quidem dacri. sed homini iamuolenti : ut scilic& beneficiũdĩ
quo gressus hominis dirigit ut eius uiam discat : Teneat gradictur
sua homo uoluntate prȩcedat : & hocdĩ donum. praecedente succ
uoluntate mereatur: Sed ideo dixit : ad nõ gressus hominis diri¬
guntur &uicmei : uol& : ut intellegeremus ipsam uo luntactem bonã
qua incipimus uelle credere qm̃diuia quid est nisi fides rectio:
illius essedonum : qui gressus nr̃os  propterea dirigit primitus
ut uelimus : nonenim ait scriptura. ad ño gressus hominis diriguntur
quia uiam e: uoluit : sed diriguntur inquit & uol&: nonigitur
quiauoluit diriguntur. sed quia diriguntur uol& : hicturursus

Expanded text:
praecipere, sed confitetur se deum rogare, ne fiant, sciens hominis praecipere, sed confitetur se deum rogare, ne fiant, sciens hominis uoluntatem ab ipso corrigi ac dirigi, ut ista non faciat. a domino enim m eius discet\' aut \'tenebit aut \'ambulabit\' aut aliquid huius modi, quod posses dicere a domino quidem dari sed homini iam uolenti. ut scilicet beneficium dei, quo gressus hominis dirigit, ut eius uiam discat, teneat, gradiatur, sua homo uoluntate praecedat et hoc dei donum praecedente sua uoluntate mereatur. sed ideo dixit: A domino gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet, ut intellegeremus ipsam uoluntatem bonam. qua incipimus uelle credere — quoniam dei uia quid est nisi fides recta? —. illius esse donum, qui gressus nostros propterea dirigit primitus, ut uelimus. non enim ait scriptura: \'A domino gressus hominis diriguntur, quia uiam eius uoluit\', sed: Diriguntur, inquit, et uolet. non igitur, quia uoluit, diriguntur, sed. quia diriguntur, uolet. Hic tu rursus
Abbreviated transcription (Latin):
regenerationis inspir&. & profidelib: ut in eo quod esse coeperunt
eius munere ꝑ seuerent. subscoa pics uoces. & dicte non facere
quod ortatur. id est dm̃ proifidelib: ut eos fideles faciat
non rogare : eo quod non sint ista diuinȩ miserationes beneficiao
sed humanȩ officia uoluntatis : & homo inartieginiensi eruditus
ȩc desiae. &iambeatissimi &yprieni librum de dominicc oratione
condemna : quam doctor ille cum & poner& eic p&endicesse
ostendit ađo patre quaetudicis esse homini ab homine hoc est
aseipso: quod si deprecib: eccłȩ & demartire cypriceno parum putus
esse quod dixi au demicior : reprehende a postolum paulum qm̃ diẽ:
oramus addm̃ ne quid faciactis madi: neque enim dicturus es. nihilmedi
eum facere quinon credit in xpm̃ autquifidem deserit xp̃ĩ : acperhoc :
quidicit nequid ficcitis mali nec istacuult fierisatis qr cillinon est

Expanded text:
regenerationis inspiret, et pro fidelibus, ut in eo, quod esse coeperunt, regenerationis inspiret, et pro fidelibus, ut in eo, quod esse coeperunt, eius munere perseuerent, subsanna pias uoces et dic te non facere, quod hortatur, id est deum pro infidelibus, ut eos fideles faciat, non rogare eo, quod non sint ista diuinae miserationis beneficia sed humanae officia uoluntatis, et homo in Carthaginensi eruditus ecclesia etiam beatissimi Cypriani librum de dominica oratione condemna, quam doctor ille cum exponeret, ea petenda esse ostendit a deo patre, quae tu dicis esse homini ab homine, hoc est a se ipso. Quod si de precibus ecclesiae et de martyre Cypriano parum putas esse quod dixi, aude maiora, reprehende apostolum Paulum, quoniam dixit: Oramus ad deum, ne quid faciatis mali. neque enim dicturus es nihil mali eum facere, qui non credit in Christum aut qui fidem deserit Christi. ac per hoc, qui dicit: Ne quid faciatis mali, nec ista uult fieri satisque illi non est
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait apłs ds̃ in uobis operatur & uelle res pondes : ꝑ legem suũ
ꝑ scriptures sues dm̃ operari ut uelimus quas uel legimus uel
audimus: sed eis consentire uel non consentire iti nostrum est
ut siuelimus fiat. Si autem nolimus nihil in nobis operationem
dĩ uadere faciamus: : Operatur quippe ille dicis quaentum in ipsoẽ
ut uelimus dumnobis nota fiunt eius eloquia: sed sieis ad quiescere
nolumus nos uto peratio ei : nihil in nobis prosit efficimus: quaesi
dicis. profecto nr̃is orationib: contradicis: dicergo a pertissime :¬
nos prohis quibus euangelium praediccomus non debere orare
utcredant. sed eis tantum modo praedicareꝰ & erce contraora¬
tiones ecđe disputationestuces : & quando cudis sacerdotemdĩ
ad ultaređdi & hor tantem populum di orare pro incredulis
ut eos ds̃ conuertat adfidem & procatecuminis uteis desideriũ

Expanded text:
quod ait apostolus: Deus in nobis operatur et uelle?\'respondes per legem suam. quod ait apostolus: Deus in nobis operatur et uelle?\'respondes per legem suam. per scripturas suas deum operari. ut uelimus, quas uel legimus uel audimus: sed eis consentire uel non consentire ita nostrum est. ut, si uelimus, fiat, si autem nolimus. nihil in nobis operationem dei ualere faciamus. operatur quippe ille, dicis, quantum in ipso est. ut uelimus, dum nobis nota fiunt eius eloquia; sed si eis adquiescere nolumus, nos, ut operatio eius nihil in nobis prosit, efficimus. quae si dicis, profecto nostris orationibus contra dicis. Dic ergo apertissime nos pro his, quibus euangelium praedicamus, non debere orare, ut credant, sed eis tantum modo praedicare. exerce contra orationes ecclesiae disputationes tuas et, quando audis sacerdotem dei ad altare dei exhortantem populum dei orare pro incredulis, ut eos deus conuertat ad fidem, et pro catechumenis, ut eis desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
gustinus ep̃s seruus xp̃i. & per ipsum seruis seruorum ipsius uituli
fratri in ipso salutem Cumd &emihi essent nunciati non bonae
& rogicuidm̃ & don& bonaemihi nuntientur. aducrogo utlit¬
teras meas nec aspernanter sumus & sidubriter legis:
slanc ex audit prote orationem meam. & iamd&e gratiarum
actionem donat ut offeram : quod si imp&ro proculdubio non
contridicis huic ipsi princpio epistolȩ mee. hocenum proto oro
utsis rectae fidei : si hoc ergo procaris nr̃is nontibi displic&
utoremus si hanc orationem recognoscis esse xpĩ ancẽ si & tu
procaristuis tadic uelorare tere colis uelorarete debere
cognoscis. quomodo dicis quod teccudio dicere. utrecte credamꝰ
indm̃ & euangelio consenticmus non esse donumdĩ sed hoc nobis
eẽ a nobis: id est &xpropria uoluntate quam nobis in nr̃o corde
non operatus est ipse : & ad hoccum audieris: quid estergo

Expanded text:
GUSTINUS EPISCOPUS SERVUS CHRISTI ET PER IPSUM SERVUS SERVORUM IPSIUS VITALI FRATRI IN IPSO SALUTEM. Cum de te mihi essent nuntiata non bona, et rogaui deum et, donec bona mihi nuntientur, adhuc rogo, ut litteras meas nec aspernanter sumas et salubriter legas. si hanc exaudit pro te orationem meam, etiam de te gratiarum actionem donat ut offeram. quod si impetro. procul dubio non contra dicis huic ipsi principio epistulae meae. hoc enim pro te oro, ut sis rectae fidei. si hoc ergo pro caris nostris non tibi displicet ut oremus, si hanc orationem recognoscis esse Christianam. si et tu pro caris tuis talia uel orare te recolis uel orare te debere cognoscis. quo modo dicis, quod te audio dicere, ut recte credamus in deum et euangelio consentiamus, non esse donum dei, sed hoc nobis esse a nobis, id est ex propria uoluntate, quam nobis in nostro corde non operatus est ipse? et ad hoc cum audieris: Quid est ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
anima. breuiter respondeo. aut ipse est : autipso anima s
facta est. Sed &si ipseest : factus est: De anima quippeloquit᷑
peresaiam prophetam ds̃ ubi dicit omnem flatum ego feci
quod sequentia satis indicant. Sequitur enimpropt̃ pecca
tum modicum quid contristauit illum. Id est ipsum flatum
Etc&era quaenisi de anima humana intelliginequeunt.
in hacenim questionemaximȩ cauendum est ne ammee
non ado facta natura : sed ipsius dĩ substantia. tamquam
unigenitus filius quod est uerbum ei: aut aliquaei: parti¬
cula essecredatur . tamquam illanatura atq substantia
quads̃ est quicquid est. Commutabilis esse possit. quod cẽ
& pectans meuehementer ut nauigaret urguebat Itaq:
siquid hic in condite atq: inculte dictum legeris: uł si totum
ita eẽ perspexeris doctrinȩ daoperam linguae ueniam¬

Expanded text:
anima. breuiter ranima. breuiter rfacta est. sed et si ipse est, factus est. de anima quippe loquitur per Esaiam prophetam deus, ubi dicit: omnem flatum ego feci. quod sequentia satis itum modicum quid contristaui illum, id est ipsum flatum, et cetera, quae nisi de anima humana intellegi nequeunt. in hac enim quaestione maxime cauendum est, ne anima non a deo facta natura sed ipsius dei substantia tamquam unigenitus filius, quod est uerbum eius, aut aliqua eius particula esse credatur, tamquam illa natura atque substantia, qua deus est, quicquid est, commutabilis esse possit, quod esseexpectans me uehementer, ut nauigaret, urguebat. itaque, si quid hic incondite atque inculte dictum legeris uel si totum ita esse perspexeris, doctrinae da operam, linguae ueniam
Abbreviated transcription (Latin):
quod futurum est seminas : sed nudum granum fero tritci
aut alicuius ceterorum. ds̃ autemillidat corpus: quomodo
uoluerit non dixit dedit aut dis posuit. seddat ut creato¬
rem intelligas. efficaciam sapientiae suae rebus quae cotidie
suis temporib: oriuntur: condendis adhibere: Dequa sa¬
pientia dictum est pertendit afinem usq: in finem fortiter
Et non dixit disposuit : sed dis ponit omnia suauiter: multũ
est autem uł tenuiter sapere : quomodo commutabi lia
& temporalia non commutabilib: & tempora libus
creatoris motib: sed aeterna & stabiliuirtute condantur
Dcillo sane quod ꝑ contandumputasti. utrum bapti ⁊atom̃s
si absq paenitentia diuersis criminib: in r&iti decorpore
&cierint. Veniam quo lib& tempr̃ consequuturis int
librum non paruȩ quantitatis iamscripsi. quemsidescribere
curaueris fortasse nihilutͥerius hincrequire suis &iam
permiscere utrum di flatus ille in adam. idemipse sit

Expanded text:
quod futurum est, seminas, sed nudum granum fere tritici quod futurum est, seminas, sed nudum granum fere tritici aut alicuius ceterorum; deus autem dat illi corpus, quomodo uoluerit. non dixit: "dedit" aut "disposuit", sed dat, ut creatorem intellegas efficaciam sapientiae suae rebus, quae cotidie suis temporibus oriuntur, condendis adhibere. de qua sapientia dictum est: pertendit a fine usque ad finem fortiter et, non dixit: disposuit, sed: disponit omnia suauiter. multum est enim uel tenuiter sapere, quomodo commutabilia et temporalia non commutabilibus et temporalibus creatoris motibus, sed aeterna, De illo sane. quod percontandum putasti, utrum baptizati omnes, si absque paenitentia diuersis criminibus inretiti de corpore exierint, ueniam quolibet tempore consecuturi sint, librum non paruae quantitatis iam scripsi, quem si describere curaueris, fortasse nihil ulterius hinc requires. Vis etiam per me scire, utrum dei flatus ille in Adam idem Ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq: tiemquam ei dicer&ur. quo modo caro erit.
quomodo enimnegare potuerimus dm̃ &iam nunc operari
cuncta quae creantur cum dñs dicat. paterm̃s usq nunc
operatur : unde illa cessatio septimi diei ab ipsis naturis
condendis intelligenda est facta. non ab earum amminis
trationem qua conditȩ referuntur. Cum ergo natura
rerum acreatore a dministratur. & perordines praesini¬
tis locis & temporib: suis cuncta nascuntur ds̃usq: nunc
operatur : namsids̃ nunc ista non format. quo molegitur.¬
Prius quamte formarem in utero nouite : quomodo &iam
accipi potest. quodsi foenum agri quododie est & cras
inclibanummittitur. ds̃ sicuestit nisi forte credendum est.
foenum ađo uestiri. & ado corpora non formari: Cumenĩ
dixit uestit non de prȩterita ordinatione : sed de praesenti
operatione satis indicat. Vnde est &iam illud apostoli
deseminibus quod supra commemoraui. non inquit corp̾

Expanded text:
Denique, tamquam ei diceretur: \'Quo modo caro eriDenique, tamquam ei diceretur: \'Quo modo caro eriquomodo enim negare poterimus deum etiam nunc operari , cuncta, quae creantur, cum dominus dicat: pater meus usque nunc operatur? unde illa cessatio septimi diei ab ipsis naturis condendis intelltratione quae conditae referuntur. Cum ergo natura rerum a Creatore administratur, et per ordines praefinitis locis et temporibus suis cuncta nascuntur, Deus usque nunc operatur. Nam sipriusquam te formarem in utero, noui te? quomodo etiam accipi potest: quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, deus sic uestit? nisi forte credendum est faenum a deo uestiri et a deo corpora non formari. cum enim dixit: uestit, non de praeterita ordinatione, sed de praesenti operatione satis indicat. unde est etiam illud apostoli de seminibus, quod supra commemoraui: non, inquit, corpus,