comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłos nominans. omnes qui iN
xp̃o crediderant quales fuerint
ante regenerationem lauacri uita¬
lis ostenderit. Simul autem &
humilitas eius est admiranda:
purgamenta contempsit. recte se
sinẽ xp̃o uitiis omnib seruisse
memorarit. Fidelis sermo. Et de
habeant bonis operibus prȩesse.
qui credunt dõ. Hec bona sunte
& utilia hominibus. Hoc quod
ait fidelis sermo. re. ad supe¬
riora iungendum ilis est. IN
quibus pręmiserat. ut iustificati
ipsius gratia hȩredes efficiamur
secundum spem uitȩ ęternȩ. Dignus
enim fide super hȩreditate deĩ ser¬
mo: & super spe uitȩ ȩternȩ. Unde
oportet de his non dubium. noN
timentem. & ipsum credere: &
ut credunt cȩteri confirmare.
Nonsolum autem hoc: sed & hoc cum
cȩteris his qui uoluerint credere
confirmandum est. Qua propter
ait. & de his uolo te confirmare.
Qui autem ista uera esse crediderint.
necesse est ut curam habeaNt
bonorum operum. ꝑ quȩ hȩredi¬

Expanded text:
apostolos nominans, omnes qui in apostolos nominans, omnes qui in Christo crediderant, quales fuerint ante regenerationem lavacri vitalis, ostenderit. Simul autem et humilitas ejus est admiranda, purgamenta contempsit, recte se sine Christo vitiis omnibus servisse memorarit. Fidelis sermo, et de habeant bonis operibus praeesse qui credunt in Domino. Haec bona sunt, et utilia hominibus. Hoc quod ait, fidelis sermo, ad superiora jungendum est, in quibus praemiserat, ut justificati ipsius gratia, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae. Dignus enim fide super haereditate Dei sermo, et super spe vitae aeternae. Unde oportet de his non dubium, non timentem et ipsum credere, et ut credant caeteri, confirmare, non solum autem hoc, sed et hoc eum caeteris his, qui voluerint credere, confirmandum est: quapropter ait: et de his volo te confirmare. Qui autem ista vere esse crediderint, necesse est curam habeant bonorum operum, per quae haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
& consequerter ab omnibus odium
promereri: Quis autem maior
error & in obedientia & uecordia
quam post quam respirauit dies
& prȩterierunt umbrȩ legem aboli¬
tam uelle seruare & discere. ne at¬
trectaueris. ne contigeris. ne gusta¬
ueris. & apparente solido & uĩrili¬
Diligentius attendimus. & inuenie¬
mus in prȩsenti capitulo manifestis¬
simam trinitatem. Benignitas
quippe atq clementia saluatoris
nostri dĩ. non alterius quam dĩ
patris per lauacrum regenerationis
& renouationis sp̃s scĩ quem effu¬
die super nos abundanter ꝑ iesum
xp̃m saluatorem nr̃m iustificauit
nos inuitam ȩ̨ternam. Salus cre¬
dentium. mysterium trinitatis
est. Alii hunc locum ita intelli¬
gunt ut non de paulo & apłis.
sed sub apłorum persona de aliis
dictum putent. ut quomodo sub
persona sua & apollo & cephe de
dissensione & scismate quod ar-¬
guebat in corinthi is est locutus.
ita etiam inpręsenti loco se &

Expanded text:
et consequenter ab omnibus odium et consequenter ab omnibus odium promereri? Quis autem major error, et in obedientia, et vecordia, quam postquam respiravit dies, et praeterierunt umbrae, Legem abolitam velle servare, et dicere: Ne attrectaveris, ne contigeris, ne gustaveris, et apparente solido cibo et viriDiligentius attendamus, et inveniemus in praesenti capitulo manifestissimam Trinitatem. Benignitas quippe atque clementia Salvatoris nostri Dei, non alterius quam Dei Patris, per lavacrum regenerationis, et renovationem Spiritus sancti, quem effudit super nos abunde per Jesum Christum Salvatorem nostrum, justificavit nos in vitam aeternam. Salus credentium, mysterium Trinitatis est. Alii hunc locum ita intelligunt, ut non de Paulo et apostolis, sed sub apostolorum persona, de aliis dictum putent: ut quomodo sub persona sua, et Apollo, et Cephae de dissensione et schismate, quod arguebat in Corinthiis 733 est locutus: ita etiam in praesenti loco, se et
Abbreviated transcription (Latin):
crucifige crucifige eum. noN
habemus regem nisi cȩfarem. &
sanguis eius super nos & super
filios nostros. & ablatum est ab eis
regnum dĩ & traditum genti
facienti fructus cius: ex eo tempo¬
re qui in xp̃m non credidit fuit
stultus. errabundus. incredulus. &
scruiens uariis uoluptatibus. An
stutus quando habebat zelum dĩ
sed non secundum scientiam & per¬
sequebatur ȩccłam. & lapidantium
stephanum uestimeNta seruabat.
cum in tantum oclii contra salua¬
torem instigatus ex arserat ut lit¬
teras a sacerdotibus acciperet per¬
gens damascum ad eos qui in xp̃m
crediderant uinciendos: Aut ul¬
las poterat habere uirtutes sine
uirtute dĩ xp̃o iesuꝰ Aut ȩstuan¬
tem flammam restinguere uolu¬
ptatum cum non esset templum dĩ:
Quȩ autem maior potest esse malicia
& inuidia quam contra absentes
epistolas sumere. & ubiq xp̃i ua¬
stare discipulos. nolle ipsum saluii
fieri & cę̧teris qui salui esse pote¬
rant inuidere. odisse xp̃iat ios.

Expanded text:
Crucifige, crucifige eum; non Crucifige, crucifige eum; non habemus regem nisi Caesarem : et: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros , et ablatum est ab eis regnum Dei, et traditum genti facienti fructus ejus: ex eo tempore qui in Christum non credidit, fuit stultus, errabundus, incredulus, et serviens variis voluptatibus. An stultus, quando habebat zelum Dei, sed non secundum scientiam; et persequebatur Ecclesiam: et lapidantium Stephanum vestimenta servabat? cum in tantum odii contra Salvatorem instigatus exarserit, ut litteras a sacerdotibus acciperet, pergens Damascum ad eos qui in Christum crediderant vinciendos? Aut ullas poterat habere virtutes sine virtute Dei Christi Jesu, aut aestuantem flammam restinguere voluptatum, cum non esset templum Dei? Quae autem major potest esse malitia et invidia, quam contra absentes epistolas sumere, et ubique Christi vastare discipulos; nolle ipsum salvum fieri: et caeteris qui salvi esse poterant, invidere: odisse Christianos
Abbreviated transcription (Latin):
eternȩ. Quęrat aliquis quomodo
parlus fuerit stultus incredulus.
errans & seruiens uaris desideriis
& uoluptatibus in malicia & IN
inuidia odiosus & odiens. antequã
saluatoris nr̃i bonitas atq clemen¬
tia per lauacrum secundȩ regene¬
rationis eum saluum faceret nõn ex
iusticie operibus quȩ fecerat. sed ex
miseclia sua effuso abundanter
gratiȩ consecuti. sp̃em uite in
perpetuum possiderent. Et certe
legimus eum sccłm iusticiam quae
inlege est sine querela fuisse
circuncisum octaua die hebreum
ex hebreis. secundum legtem
phariseum. de tribu beniamin
eruditum adpedes gamalielis
& ab instia sacris litteris in¬
sticutum. Ad quos respondetur
udcos qui ante aduerit um
saluatoris & passionem eius & resur¬
rectionem in lege uersati suNt.
licet non plenam attamen aliqua
ex parte habuisse iusticiam. sicut
symeon quoq & anna prophetes iN
templo dĩ seruiens est reperta
ost quam uero populus clamauit

Expanded text:
aeternae. Quaerat aliquis quomodo aeternae. Quaerat aliquis quomodo Paulus fuerit stultus, incredulus, errans, et serviens variis desideriis t voluptatibus in malitia, et in invidia, odiosus, et odiens, antequam Salvatoris nostri bonitas atque clementia per lavacrum secundae regenerationis eum salvum faceret: non ex justitiae operibus quae fecerat, sed ex misericordia sua, effuso abundanter gratiae consecuti, spem vitae in perpetuum possiderent. Et certe legimus eum secundum justitiam quae in Lege est sine querela fuisse circumcisum octava die : Hebraeum ex Hebraeis, secundum Legem Pharisaeum, de tribu Benjamin, eruditum ad pedes Gamalielis, et ab infantia sacris Litteris institutum . Ad quod respondetur, 732 Judaeos qui ante adventum Salvatoris et passionem ejus, et resurrectionem in Lege versati sunt, licet non plenam, attamen aliqua ex parte habuisse justitiam: sicut Simeon quoque et Anna prophetissa in templo Dei serviens est reperta. Postquam vero populus conclamavit,
Abbreviated transcription (Latin):
tes mansuetudinem ad omnes homi¬
nes. non quo uane głȩ desiderio nos
esse mansuetos omnib hominib osten¬
dere debeamus: sed dum om̃s ferimus
& in iuriȩ uicem non rependimus. ipsa
opera notiora uniuersis fiant. Potest
aliquis ob iactantiam & opinionem
uulgi auramq popularem simula¬
re apud quosdam mansuetudinem
& fingere bonitatem. Sed ubi non est¬
uera & genuina & solida mansuetu-¬
do: nescio an eum esse mansuetum
possit omnib ꝑsuaderi. Fuimus
enim & nos aliquando stulti. in obȩ¬
dientes. errantes. seruientes deside¬
riis & uoluptatib uariis. in mali¬
cia & in inuidia agentes. odiosi.
odientes alterutrum. Cum autem
bonitas & humanitas illuxit sal¬
uatoris nr̃i dĩ. non ex operibus iu
Isticiȩ quȩ nos fecimus. sed secundum
suam mi scłiam saluauit nos per
Ilauacrum regenerationis & renoua¬
nos opulente ꝑ iesum xp̃m saluato¬
rem nr̃m. ut iustificati illius gra
heredes eficiamur scđm spem uitȩ

Expanded text:
tes mansuetudinem ad omnes homites mansuetudinem ad omnes homines: non quod vanae gloriae desiderio nos esse mansuetos omnibus hominibus ostendere debeamus: sed dum omnes ferimus, et injuriae vicem non rependimus, ipsa opera notiora universis fiant. Potest aliquis ob jactantiam et opinionem vulgi auramque popularem simulare apud quosdam mansuetudinem, et fingere bonitatem. Sed ubi non estvera et genuina et solida mansuetudo, nescio an eum esse mansuetum possit omnibus persuaderi. Fuimus enim aliquando et nos stulti, inobedientes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et in invidia agentes, odiosi, odientes alterutrum; sed cum benignitas et humanitas inluxit saluatoris nostri dei, non ex operibus t\'4- stitiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et renouanos opulenter per Jesum Christum Salvatorem nostrum, ut justificati illius gratia, haeredes efficiamur secundum spem vitae
Abbreviated transcription (Latin):
tutȩ sint ut benedicerent populo.
& quȩ in monte altero ut maledice¬
rent ruben qui maculauerat thorum
parentis. Et ⁊abulon nouissimus fi¬
lius liȩ & ancillarum liberi. in mon
eis qui maledictione sunt digni
Longum est si nunc enumerem quomo¬
do iacob qui ad benedictionem uoca¬
uerat filios dicens. ut benedicam uo¬
bis. postea quasi in benedictione con¬
societ. maledictus furor eorum quia
procax. Et ipse dñs loquatur in genesi.
maledicta terra inoperibus tuis. Hoc
nunc tantum dixisse sufficiat: quod
blasphemare xp̃i discipulos non opor¬
tet. nec quod additur esse litigiosos
Si enim sumus filii pacis. & uolumus
super nos pacem requiescere. & accessi¬
mus ad ierusalem cȩlestem quae
ex pace nomen accepit: cum iis qui
oderunt pacem habeamus pacem. &
quantum in nobis est cum omnibus
hominibus modesti simus. non solum
cum modestis sed etiam cum rixosis
quia nulla uirtus est ferre mansuetos.
Locumq demus irȩ. omnem ostenden¬

Expanded text:
tutae sint, ut benedicerent populo, tutae sint, ut benedicerent populo, et quae in monte altero, ut maledicerent. Ruben, qui maculaverat thorum parentis, et Zabulon novissimus filius Liae, et ancillarum liberi, in monteis qui maledictione sunt digni . Longum est si nunc enumerem quomodo Jacob, qui ad benedictionem vocaverat filios , dicens: ut benedicam vobis, postea quasi in benedictione consociet, maledictus furor eorum, quia procax: et ipse Dominus loquatur in Genesi: Maledicta terra in operibus tuis . Hoc nunc tantum dixisse sufficiat, quod blasphemare Christi discipulos non oportet: nec quod additur, esse litigiosos. 731 Si enim sumus filii pacis, et volumus super nos pacem requiescere, et accessimus ad Jerusalem coelestem, quae ex pace nomen accepit, cum his qui oderunt pacem, habeamus pacem: et quantum in nobis est cum omnibus hominibus pacati simus: non solum cum modestis, sed etiam cum rixosis; quia nulla virtus est ferre mansuetos: locumque demus irae, omnem ostenden
Abbreviated transcription (Latin):
sortem maledictionis exterminet:
is cum oboedierit omni operibono.
etiam paratus erit. Potest autem &
aliter accipi paratos esse ut omnia
quȩcunq euenire possunt sibi iN
animo prȩfigurent. Et cum accide¬
rint. nichil quasi nouum sustineant:
sed eis prȩparata sint omnia. Nemi¬
nem quoq blasphemare. non simpli¬
citer accipitur: nec enim ut nemi¬
nem hominem blasphemare sed abso¬
lute neminem non angłm non ali¬
quam creaturam dĩ. Omnia quippe
quȩ a dõ facta sunt: ualde bora.
Quando michael archangelus cum
diabolo disputabat de moysi corpo¬
re. non fuit ausus inferre iudicium
blasphemiȩ : sed dixit Imperet ti¬
bi ds̃ Si igitur michael non fuit
ausus diabolo & certe maledictiore
dignissimo iudicium inferre blasphe¬
miȩ. quantomagis nos abomni male¬
dicto puri esse debemus. Merebatur
diabolus maledictum: sed per os¬
archangeli blasphemia exire non
debuit. Relege ueteres libros & uide
quę tribus in monte garizim consti-¬

Expanded text:
sorte maledictionis exterminet, sorte maledictionis exterminet, is cum obedierit, omni operi bono etiam paratus erit. Potest autem et aliter accipi, paratos esse: ut omnia quaecumque evenire possunt, sibi in animo praefigurent: et cum acciderint, nihil quasi novum sustineant, sed eis praeparata sint omnia. Neminem quoque, blasphemare, non simpliciter accipitur. Nec enim ait, neminem hominem blasphemare: sed absolute, neminem: non angelum, non aliquam creaturam Dei. Omnia quippe quae a Deo facta sunt, valde bona sunt. Quando Michael archangelus cum diabolo disputabat de Moysi corpore, non fuit ausus inferre judicium blasphemiae, sed dixit, imperet tibi Deus . Si igitur Michael non fuit ausus diabolo, et certe maledictione dignissimo, judicium inferre blasphemiae: quanto magis nos ab omni maledicto puri esse debemus? Merebatur diabolus maledictum: sed per archangeli os blasphemia exire non debuit. Relege veteres libros, et vide quae tribus in mente Garizin consti
Abbreviated transcription (Latin):
cere quod iuberent: propterea subie¬
cit. oboedire ad om̃e opus bonum.
Si bonum est quod pręcipit imperator
& pręses. iubentis obsequere uoluN¬
tati. sin uero malum & contra dm̃
sapit. responde ei illud de actibus
apostolorum. Oboedire oportet dõ
magis quam hominibus. Hoc ipsum
& de seruis intelligamiis apud do-¬
minos. & de uxoribus apud uiros.
& de filiis apud parentes: quod iN
illis tantum debeant dominis. uiris
parentibus esse subiecti: que contra
di mandata non ueniant. Quod uero
sequitur paratos esse. dupliciter le¬
gendum: ut uel subaudiatur ad om̃e
opus bonum paratos esse. uel certe
cum superioribus copulato hoc quod
ait. oboedire ad omne opus honum.
Et hucusq finito: quasi aliud propri¬
um & speciale prȩceptum sit paratos
esse uixta illud quod in leuiti co
scriptum est. hẏrcum qui emitcitur
maledicta populi sustinentem tradi
inmanus hominis parati. Siquis ergo
tum disperdat. & quantum in se est

Expanded text:
cere quod juberent; propterea subjecere quod juberent; propterea subjecit: Obedire ad omne opus bonum. Si bonum est quod praecipit imperator et praeses, jubentis obsequere voluntati. Sin vero malum, et contra Deum sapit: responde ei illud de Actibus apostolorum: Obedire oportet Deo magis quam hominibus . Hoc ipsum et de servis intelligamus apud dominos, et de uxoribus apud viros, et de filiis apud parentes, quod in illis tantum debeant dominis, viris, parentibus esse 730 subjecti, quae contra Dei mandata non veniunt. Quod vero sequitur: Paratos esse, dupliciter legendum, ut vel subaudiatur, ad omne opus bonum paratos esse: vel certe cum superioribus copulato hoc quod ait, obedire ad omne opus bonum, et hucusque finito, quasi aliud proprium et speciale praeceptum sit, paratos esse, juxta illud quod in Levitico scriptum est: Hircum qui emittitur maledicta populi sustinentem, tradi in manus hominis parati . Si quis ergo eum disperdat, et quantum in se est,
Abbreviated transcription (Latin):
quisi probabile proferebat ex lege. nul¬
lum debere dominum nisi solum dm̃
uocari. & eos qui ad templum decimas
deferrent cęsari tributa non reddere
Quȩ heresis intantum creuerat. ut
etiam phariseorum & multam partem
popłi conturbaret: ita ut ad dñm
quoq nr̃m referretur hȩc quȩstio
Licet cęsari dare tributum an non:
Quibus dñs prudenter cauteq respoN¬
dens ait. Reidite quȩ sunt cęsaris
cȩfari: & quȩ sunt dĩ dõ. Cui respon¬
sioni paulus apłs congruenter docet
principatibus & potestatibus creden¬
tes debere esse subiectos. ApRAi quip¬
pe quȩ leguntur in greco. magis prin¬
cipatus quam principes sonant: & ipsam
siguificant potestatem non eos qui in
potestate sunt homines. Sed quia di¬
xerat admone illos principatibus &
potestatibus subditos esse. poterat iis
qui tormenta formidant occasio ad
reganclum dari. dum uixta apłi di¬
ctum se assererent priNicipatibus
& potestatibus esse subiectos & fa¬

Expanded text:
quasi probabile proferebat ex Lege, nulquasi probabile proferebat ex Lege, nullum debere Dominum nisi solum Deum vocari: et eos qui ad templum decimas deferrent, Caesari tributa non reddere. Quae haeresis intantum creverat, ut etiam Pharisaeorum et multam partem populi conturbaret: ita ut ad Dominum quoque nostrum referretur haec quaestio: Licet Caesari dare tributum, an non ? Quibus Dominus prudenter, cauteque respondens ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo . Cui responsioni Paulus apostolus congruens, docet principatibus et potestatibus credentes debere esse subjectos. Ἀρχαὶ quippe quae leguntur in Graeco, magis principatus quam principes sonant: et ipsam significant potestatem, non eos qui in potestate sunt homines. Sed quia dixerat, Admone illos, principatibus et potestatibus subditos esse: poterat his qui tormenta formidant, occasio ad negandum dari: juxta Apostoli dictum se assererent principatibus et potestatibus esse subjectos, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
ctum popłm cui pręsident conuersa¬
tione & sermone prȩcedant: uerum
& inferior gradus: exorcistȩ. lecto¬
res editui. & om̃s omnino qui do-¬
mui dĩ seruiunt. Quia uehementer
esse quam clericos. Admone illos
principibus. potestatibus subditos
esse oboedire. ad om̃e opus bonum
paratos esse Neminem blasphemare.
non esse litigiosos esse modestos. onmẽ
ostendentes mansuetudiNem ad
omnes homines. Tale quid & ad Ro¬
manos scribitur. Omnis anima po¬
testatibus sullimiorib subdita sit
Non est enim potestas nisi adõ. Quod
quidem prȩceptum & hic & ibi pro¬
pterea puto editum. quia udȩ gali¬
lei ꝑ illud tempus dogia adhiic
uigebat & habebat plurimos secta¬
tores. Cuius & in actibus apłorum
fit mentio scriptura referente: Ante
hos enim dies surrexit theodas di¬
cens quendam esse se magnum. cui
appositi sunt uiri quasi tria milia.
Et post hunc surrexit in dieb census
iudas galileus. Qui inter cętera hoc

Expanded text:
ctum populum cui praesident, conversactum populum cui praesident, conversatione et sermone praecedant: verum et inferior gradus, exorcistae, lectores, aeditui, et omnes omnino qui domui Dei serviunt. Quia vehementer esse quam clericos. Admone illos principibus et potestatibus subditos esse, obedire: ad omne opus bonum paratos esse: neminem blasphemare, non litigosos esse: esse modestos, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Tale quid et ad Romanos scribitur: Omnis anima potestatibus superioribus subdita sit. Non est enim potestas nisi a Deo . Quod quidem praeceptum, et hic, et ibi propterea puto editum, quia Judae Galilaei per illud tempus dogma adhuc vigebat, et habebat plurimos sectatores, cujus et in Actibus Apostolorum fit mentio, Scriptura referente: Ante hos enim dies surrexit Theodas, dicens, quemdam se esse magnum: cui appositi sunt viri quasi tria millia ; et, post hunc surrexit in diebus census Judas Galilaeus: qui inter caetera hoc
Abbreviated transcription (Latin):
disperdimini. Iuxta quod ad timo¬
theum quoq scriptum diximus. ne¬
mo adolescentiam tuam contemnat.
idest nolo te talem exhibeas ut pos¬
sis ab aliquo merito contemni ꝙepiͣ¬
Oponticic autem illud sonat sicut
stoici tamen asserunt qui distingunt
inter uerba subtiliter. cum quis con¬
fidens sibi se alio esse meliorem. de¬
spicit eum quem inferiorem putat.
& suꝑ id est plus sapiens humiliorem
estimat dignum esse contemptu. Lale
quid intumescens superbiȩ uanitate
& cęlum ipsum solemq despiciens
apud grecos quidam dixisse deluditꝰ᷑.¬
quod nos latine possimus dicere scando
paerem. & pluris me noui esse quam
ad tytum ponitur. illum sensum ha¬
bet. Nemo eorum qui in ȩccla sunt
te segniter agente sic uiuat. ut se
putet esse meliorem. Qualis eNum
edificatio erit discipłi si intelligat
magistro se esse maiorem: Unde non
solum ep̃i. presbiteri & diaconi. de¬
bent magnopere prouidere ut cun¬

Expanded text:
i mirabilia, et disperdimini . Juxta quod ad Timoi mirabilia, et disperdimini . Juxta quod ad Timotheum quoque scriptum diximus: Nemo adolescentiam tuam contemnat , id est, Nolo te talem exhibeas ut possis ab aliquo merito contemni. Περιφρόνησις autem illud sonat, sicut Stoici tamen asserunt, qui distinguunt inter verba subtiliter, cum qui confidens sibi, se alio esse meliorem, despicit eum quem inferiorem putat, et super, id est, plus sapiens, humiliorem stimat dignum esse contemptu. Tale quid intumescens superbiae vanitate, et coelum ipsum, solemque despiciens apud Graecos quidam dixisse deluditquod nos Latine possumus dicere, Scando per aerem, et pluris me novi esse novi esse quam ad Titum ponitur, illum sensum habet: Nemo eorum qui in Ecclesiis sunt, te segniter agente sic vivat, ut se putet esse meliorem. Qualis enim aedificatio erit discipuli, si se intelligat magistro esse majorem? Unde non solum episcopi, presbyteri et diaconi debent magnopere providere ut cun
Abbreviated transcription (Latin):
aliud putamus significare tiepi ꝙponi ta
quod hic scribitur. & aliud ka tͣl g̃po¬
gita quod ad timotheum dictum est.
& prȩpositiones tiepi uel Rata sensum
facere diuersum. Quod autem non for¬
tuito & ut libet paulus apłs nonsolum
nominib & uerbis. uerum etiam prę¬
positionib diuersis utatur: pro ua¬
rietate causarum ꝑspicuum fieri po¬
terit & ex eo quod ait mulier enim
ex uiro uir uero ꝑmulierem. & alibi
quia ex eo. & ꝑ eum. & in ipso omnia.
necnon & illud. paulus apłs non ab
hominibus neq ꝑ hominem. Estima¬
ptum proprie ꝑtinere. uel cum quis
inter eculeum laminasq distentus
contemnit dolorem. & nec iudicis
comminationem nec circum stantis
popłi fremitum ꝑtimescit. sed pro
confessione martyrii uniuersa sup¬
plicia contemnit & despicit. Econ¬
trario autem est & maliis contem¬
ptus. de quo & abbacuc spũ scõ IN
se loquente testatur. Uidete con-

Expanded text:
aliud putamus significare περιφρονείτω, aliud putamus significare περιφρονείτω, quod hic scribitur, et aliud καταφρονείτω, quod ad Timotheum dictum est, 728 et praepositiones περὶ, vel κατὰ, sensum facere diversum. Quod autem non fortuito, et ut libet, Paulus apostolus, non solum nominibus et verbis, verum etiam praepositionibus diversis utatur pro varietate causarum, perspicuum fieri poterit ex eo quod ait: Mulier enim ex viro, vir vero per mulierem . Et alibi: Quia ex eo et per eum et in ipso sunt omnia . Nec non et illud, Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem . Existimaptum proprie pertinere, vel cum quis inter eculeum laminasque distentus, contemnit dolorem, et nec judicis comminationem, nec circumstantis populi fremitum pertimescit: sed pro confessione martyrii, universa supplicia contemnit et despicit. Econtrario autem est et malus contemptus, de quo et Abacuc, Spiritu sancto in se loquente, testatur: Videte conte
Abbreviated transcription (Latin):
nem contempserit increpatioNe
sit dignus. & mereatur audire.
Obliti ẽstis consolationis. quȩ uobis
ut filiis loquitur. Ad timotheum
quoq alteram consolationem &
increpationem alteram legimus.
dicente apło. Insta opportune im¬
portune. argue. increpa consolare.
Et ibi quidem increpatio ante assii¬
mitur. & postea consolatione se ueri¬
tas temperatur : hic uero ante uult
discipłos consolari. & si non profece¬
rint consolando tunc corripi: &
corripi cum om̃i imperio. Sic enim
intelligo hoc quod dictum est incre¬
pa cum omni imperio: ut speciali¬
ter ad increpationem & non ad duo
superiora in commune referatur¬
I eq enim conuenit dicere consolare
cum omni imperio. & loquere cum
omni imperio. sed tantummodo
increpa. cum omni imperio. Nemo
te contemnat. Estimet aliquis hoc
ipsum nunc ad tẏtum scribi quod
ad timotheum dictum est. nemo ado¬
lescentiam tuam contemnat: nos uero
iuxta greci sermonis differentiam

Expanded text:
nem contempserit, increpatione nem contempserit, increpatione sit dignus, et mereatur audire: Obliti estis consolationis, quae vobis ut filiis loquitur. Ad Timotheum quoque alteram consolationem, et increpationem alteram legimus, dicente Apostolo: Insta opportune, importune, argue, increpa, consolare . Et ibi quidem increpatio ante assumitur, et postea consolatione severitas temperatur. Hic vero ante vult discipulos consolari, et si non profecerint consolando, tunc corripi, et corripi cum omni imperio. Sic enim intelligo hoc quod dictum est: Increpa cum omni imperio, ut specialiter ad increpationem, et non ad duo superiora in commune referatur. Neque enim convenit dicere, consolare cum omni imperio, et loquere cum omni imperio, sed tantummodo, increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat. Existimet aliquis hoc ipsum nunc ad Titum scribi quod ad Timotheum dictum est: Nemo adolescentiam tuam contemnat . Nos vero juxta Graeci sermonis differentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
inoratione dominica panem dictum
multum ab eo sensu differt. quem ex¬
posuimus. Quicquid enim egregium
est & precipuum. extra omñia est
& suꝑ om̃ia. Hec loquere & exhortare
& increpa cum om̃i imperio. Tria
posuit. loquere. exhortare. increpa.
Et quidem in eo quod ait loquere. ad
doctrinam uidetur esse referendum.
Q uod uero intulit exhortare. id est fapa¬
RAACI. aliud quoddam in greco signif¬
cat quam in latino: flapa ka ecic. mannus
consolationem quam exhortationem sõ¬
nat. Hoc uerbo & suꝑius de adolescen¬
tib est locutus. Iuuenes similit̾ conso¬
lare pudicos esse in om̃ib. De quo nos
in suo loco ita ut in latino legitur qua¬
si exhortare scriptum esse expressi¬
mus. Consolatur igitur audientem
qui dicit. rogamus ꝓ xp̃o reconcilia¬
mini dõ: & se ipsum humiliat & subi¬
cre. ut lucri faciat quem consolatur.
Quod uero tercium est increpa. con¬
solationi michi uidetur esse cor¬
trarium : ut quicunq consolat io¬

Expanded text:
in oratione Dominica panem dictum, in oratione Dominica panem dictum, multum ab eo sensu differt quem exposuimus. Quidquid enim egregium est et praecipuum, extra omnia est, et super omnia. Haec loquere et exhortare, et increpa cum omni imperio. Tria posuit, loquere, exhortare, et increpa. Et quidem in eo quod ait, loquere, ad doctrinam videtur esse referendum. Quod vero intulit, exhortare, id est, παρακάλει, aliud quoddam in Graeco significat quam in Latino: παράκλησις quippe magis consolationem quam exhortationem sonat. Hoc verbum et superius de adolescentibus est locutus: Juvenes similiter consolare, pudicos esse in omnibus. De quo nos in suo loco ita ut in Latino legitur, quasi exhortare scriptum esse, expressimus. Consolatur igitur audientem, qui dicit: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo , et seipsum humiliat et subjicit, ut lucrifaciat quem consolatur. Quod vero tertium est, increpa, consolationi mihi videtur esse contrarium, ut quicumque consolatio
Abbreviated transcription (Latin):
yͥcͥiaͣc aiõc. Quod quidem aquila &
uon transferentes. commutationem syl¬
labȩ fecere non sensus. Symmnacbris
igitur proeo quod est ingreco nepio ycioi.
id est egregium. uel precipuum. Pro
quo uerbo in alio uolumine latino ser¬
mone utens. peculiarem interpretatus
est. Recte igitur xp̃c iesus magnus ds̃
nr̃ atq saluator redemit nos sanguine
suo. ut sibi xp̃ianum popłm peculiarem
faceret. Qui peculiaris esse tunc posset.
si bonorum oꝑum ȩmulator existeret
Unde & illud quod in euangłio scđm
latinos interpretes scriptum est. panem
nr̃m cotidianum da nobis hodie meluos
ingreco habetur panem nr̃m etuoyclos
idest prȩcipuum. egregium. petuliarem
eum uidelicet qui de cȩlo descendens
ait. ego sum panis qui de cęlo descendi
Absit quippe ut nos qui in crastinum cogi¬
tare ꝓhibemur de pane isto qui post
paululum coquendus & abiciendus est
in secessum. in prece dominica rogare
iubeamur. Nec multum differt inter
enim tantum modo est mutata. noN

Expanded text:
quila et μὸν transferentes, commutationem syllabae fecere, non sensus. Symmachus igitur pro eo quod est in Graeco περιούσιον, id est, egregium, vel praecipuum: pro quo verbo in alio volumine Latino sermone utens, peculiarem interpretatus est. Recte igitur Christus Jesus, magnus Deus noster atque Salvator, redemit nos sanguine suo, ut sibi Christianum populum peculiarem faceret, qui peculiaris tunc esse posset, si bonorum operum aemulator existeret. Unde et illud quod in Evangelio secundum Latinos interpretes scriptum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie , melius in Graeco habetur panem nostrum ἐπιούσιον, id est, praecipuum, egregium, peculiarem, eum videlicet qui de coelo descendens, ait: Ego sum panis qui de coelo descendi . Absit quippe ut nos, qui in crastinum cogitare prohibemur, de pane isto qui post paululum concoquendus et abjiciendus est in secessum, in prece Dominica rogare jubeamur. Nec multum differt inter enim tantummodo est mutata, non
Abbreviated transcription (Latin):
mundum & post mariam immo ex
Maria magnum dm̃ appellamus sal-
ne suo nos redimeret ab om̃i iniqui¬
tate & mundaret sibi popłm fiepio¬
ycion. Ita quippe habetur ingreco.
& bonorum oꝑum faceret emulato¬
rem Sepe mecũ considerans. quid
& a sapientib scłi huius interro¬
gans si forte alicubi legissent: nun-¬
quam in uenire potui qui michi
quid significaret exponeret. Quam¬
obrem compulsus sum aduetus in¬
strumentum returrere. unde arbi¬
trabar & apłm sumpsisse quod di-¬
xerat. hebreus enim ex hebreis &
scdm legem phariseus : utiq id po¬
nebat in epła sua qđ inueteri testa¬
mento legisse se nouerat. In deutero
ycion ex omnib populis qui suNt
sup faciem terrȩ. Et incentesimo trice¬
simo quarto psalmo ubi nos habemus
psallite nomini eius qm̃ suaue. qm̃

Expanded text:
mundum, et post Mariam: immo ex mundum, et post Mariam: immo ex Maria, magnum Deum appellamus Salvane suo nos redimeret ab omni iniquitate, et mundaret sibi populum περιούσιον ita quippe habetur in Graeco et bonorum operum faceret aemulatorem. Saepe mecum considerans quid et a sapientibus saeculi hujus interrogans si forte alicubi legissent, numquam invenire potui qui mihi quid significaret, exponeret. Quamobrem compulsus sum ad vetus instrumentum recurrere, unde arbitrabar et Apostolum sumpsisse quod dixerat. Hebraeus enim ex Hebraeis, et secundum legem Pharisaeus, utique id ponebat in Epistola sua, quod in veteri Testamento legisse se noverat. In Deuteronσιον, ex omnibus populis qui sunt super faciem terrae . Et in centesimo tricesimo quarto Psalmo, ubi nos habemus, Psallite nomini ejus, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
pra exposuimus dm̃ confitentur se
scire factis autem negant. intelligi
posse confido & ꝑcontrarie disserta
contraria. Sȩcularia igitur deside¬
ria sunt. quȩ a mundi istius principe
suggeruntur. & cum sint scłi. cum
scłi huius nube ꝑtranseunt. Nos au¬
tem cum pudice & iuste nec corpore
scilicet nec mente peccantes uixeri¬
mus in xp̃o. pie quoq uiuemus iN
hoc scło. Quȩ pietas expectat beatam
spem. & aduentum głȩ magni dĩ. &
saluatoris nr̃i iesu xp̃i. Sicut enim
impietas magni dĩ reformidat ad-¬
uentum. ita secura de opere suo &
de fide illum pietas prestolatur
U bi est serpens arrius: Ubi eunomius
coluber: Magnus ds̃ iesus xp̃c salua¬
tor dicitur. Non primogenitus omĩs
creaturȩ. non uerbum di & sapientia.
sed iesus & xp̃c: quȩ uocabula assũ¬
pti hominis sunt. Neq uero alium
iesum xp̃m. alium uerbum dicimus.
ut noua heresis calumniatur. sed eun-¬
em & ante scła & post scła. & ante

Expanded text:
pra exposuimus, Deum confitentur se pra exposuimus, Deum confitentur se nosse, factis autem negant, intelligi posse confido, et per contraria disserta contraria. Saecularia ergo desideria sunt, quae a mundi istius principe suggeruntur: et cum sint saeculi, cum saeculi hujus nube pertranseunt. Nos autem cum pudice et juste, nec corpore scilicet, nec mente peccantes, vixerimus in Christo, pie quoque vivemus in hoc saeculo: quae pietas exspectat beatam spem, et adventum gloriae magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi. Sicut enim impietas magni Dei reformidat adventum, ita secura de opere suo, et de fide illum pietas praestolatur. Ubi est serpens Arius? ubi Eunomius coluber? Magnus Deus Jesus Christus, Salvator dicitur, non primogenitus omnis creaturae, non Verbum Dei et sapientia; sed Jesus Christus: quae vocabula assumpti hominis sunt. Neque vero alium Jesum Christum 725 alium Verbum dicimus, ut nova haeresis calumniatur: sed eumdem et ante saecula, et post saecula, et ante
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsum ꝓ nobis ut redimeret nos
ab om̃i iniquitate & mundaret sibi
rum operum. Post catalogum doctri
nȩ ad tytum. quid senes. quid anus.
quid adolescentulas & iuuenes. quid
ad extremum seruos erudire deberet.
recte nunc intulit. Illuxit enim grã
dĩ saluatoris nr̃i omnib hominibus.
Non est enim aliqua differentia liberi
& serui. greci & barbari. circuncisi
& habentis prȩpucium. mulieris &
uiri. sed cuncti in xp̃o unum sumus.
uniuersi ad dĩ regnum uocamur.
Om̃s post offensam patri nr̃o reconci¬
liandi sumus. non ꝑmerita nostra
sed ꝑ grãm saluatoris: uel quod dĩ
patris uiuens & subsistens grã ipse
hȩc sit grã & non nr̃o merito saluati
sumus secundum illud quod in alio
loco dicitur. Pro nichilo saluabis eos
Quȩ gr̃ã omnib hominib ideo illuxit.
ut erudiret nos ab negantes impieta¬
tem & sȩcularia desideria pudice &
iuste & pie uiuere in hoc scło. Quid
sit autem abnegare impietatem. &
sȩcularia desideria. ex eo quod su-¬

Expanded text:
nobis; ut redimeret nos ab omni iniquitate, et emundaret sibi rnae ad Titum, quid senes, quid anus, quid adolescentulas et juvenes, quid ad extremum servos erudire deberet, recte nunc intulit. Illuxit enim gratia Dei Salvatoris omnibus hominibus. Non est enim aliqua differentia liberi et servi, Graeci et barbari, circumcisi, et habentis praeputium, mulieris et viri: sed cuncti in Christo unum sumus, universi ad Dei regnum vocamur, omnes post offensam Patri nostro reconciliandi sumus; non per merita nostra, sed per gratiam Salvatoris: vel quod Dei Patris vivens et subsistens gratia ipse haec sit gratia · et non nostro merito salvati simus, secundum illud quod in alio loco dicitur: Pro nihilo salvabis eos . Quae gratia omnibus hominibus ideo illuxit, ut erudiret nos abnegantes impietatem et saecularia desideria, pudice, et juste et pie vivere in hoc saeculo. Quid sit autem abnegare impietatem, et saecularia desideria, ex eo quod su
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ possumus. sed considerandũ ne ista
tractantes occasionẽ illi heresi demus quȩ
upxta apocalypsin & ipsũ quoq apłm pau-¬
lũ scribentẽ ad corinthios putat de ido¬
disputare: sed aduersũ iudeos qui scđm
legis abolitȩ disciplinã quȩdã munda
quȩtlã arbitrabant᷑ immunda. Non enĩ
inquit possumꝰ mensȩ dñi participari &
mensȩ demoniorũ. nec ualemꝰ simul bi
da. Si enĩ mundi sumus. munda nobis. ẽ.
creatura. Sin autẽ immundi & infideles.
fiunt nobis uniuersa cõmunia siue ꝑinha¬
bitantẽ incordib nrĩs heresim. siue ꝑ con¬
scientiã delictorũ. Porro si conscientiã nr̃a
nos ñ reprehenderit. & habuerimus fidu-¬
ciam pietatis ad dñm. orabimus sp̃ii. ora¬
bimus & mente. Psallemus sp̃u. psallemus
& m̃te. Et ꝓcul erimus abhis de quib nc̃
scribit᷑. Polluta ẽ. eorũ & mens & conscien¬
tia. Dm̃ confitent᷑ se nosse. factis autem

Expanded text:
re non possumus. Sed considerandum ne ista re non possumus. Sed considerandum ne ista tractantes, occasionem illi haeresi demus, quae juxta Apocalypsim , et ipsum quoque apostolum Paulum scribentem ad Corinthios, putat de idodisputare: sed adversus Judaeos, qui secundum Legis abolitae disciplinam, quaedam munda, quaedam arbitrabantur immunda. Non enim, inquit, possumus mensae Domini participare, et mensae daemoniorum: nec valemus simul bibda. Si enim mundi sumus, munda nobis est creatura. Si autem immundi et infideles, fiunt nobis universa communia: sive per inhabitantem in cordibus nostris haeresim, 712 sive per conscientiam delictorum. Porro si conscientia nostra nos non reprehenderit, et habuerimus fiduciam pietatis ad Dominum; orabimus spiritu, orabimus et mente: psallemus spiritu, psallemus et mente : et procul erimus ab his, de quibus nunc scribitur: Polluta est eorum et mens et conscientia. Confitentur se nosse Deum, factis autem
Abbreviated transcription (Latin):
tis hominũ auersantiũ ueritatẽ. Et quomͦ
ad galathas & adromanos plenissime dispu¬
tatur. putabant int̾ cibos esse distantiam.
cũ aliqui mundi. aliqui uiderent᷑ immun¬
di. ꝓpterea nunc infert. Omĩa munda
mundis. his uidelicet qui in xp̃o credunt¬
& sciunt omnẽ creaturã bonã esse. & nichil
abiciendũ. qđ cum grarũ actione ꝑcipit᷑
Coinquinatis autẽ & infidelib nichil mun¬
dum. quia polluta ẽ. eorũ mens & conscien-¬
tia Propterea etiã quȩ munda st̃ ꝑ natu-¬
ram. eis immunda fiunt: non quo uł mun¬
dum sit aliquid uł immundũ. sed ꝓ quali-¬
tate uescentiũ & mundũ mundis. & im¬
mundũ contaminatis fiat. Alioquin. infi¬
deles quosq atq pollutos. etiã panis bene¬
dictionis & calix dominicus ñ iuuat.
quia qui indigne comederit de pane illo
& de calice biberit. iudiciũ sibi mandu¬
cat & bibit. Aduentu xp̃i. purgata sunt
om̃ĩa. Quȩ ille mundauit. nos cõmunica¬

Expanded text:
tis hominum aversantium veritatem. Et quomodo tis hominum aversantium veritatem. Et quomodo ad Galatas et ad Romanos plenissime disputatur, putabant inter cibos esse distantiam, cum aliqui mundi, aliqui viderentur immundi, propterea nunc infert: Omnia munda mundis, his videlicet qui in Christo credunt, et sciunt omnem creaturam bonam esse: et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur. Coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum: quia polluta est eorum et mens, et conscientia: propterea etiam quae munda sunt per naturam, eis immunda fiunt. Non quod vel mundum sit aliquid, vel immundum: sed pro qualitate vescentium, et mundum mundis, et immundum contaminatis fiat. Alioquin infideles quosque atque pollutos, etiam panis benedictionis, et calix Dominicus non juvat; quia qui indigne comederit de pane illo, et de calice biberit, judicium sibi manducat et bibit . Adventu Christi purgata sunt omnia. Quae ille mundavit, nos communica
Abbreviated transcription (Latin):
littera. Siquis pascha agit ñ in azimis
sinceritatis & ueritatis. ut exterminet
ex anima sua om̃e uetus ferm̃tũ malici¬
ȩ & nequiciȩ. iste attendit fabulas. &
umbras sequit᷑: ueritate neglecta. Siqͥs
ñ resurgens cũ xp̃o. nec quęrens ea quȩ
sursũ sunt sed quȩ deorsũ dicit. ne teti¬
geritis. ne gustaueritis. ne atcrectaueri¬
tis. quȩ sunt in corruptione ipso usu se-¬
cundũ p̾cepta & doctrinas hominũ: iste
sequit᷑ iusticias ñ bonas. & p̃cepta nonu
optima. Quȩ qui fecerit. uiuet in eis.
Om̃ia munda mundis. coinquinatis autẽ
& infidelib nichil. ẽ. mundũ. sed pol¬
luta. ẽ. eorũ & mens & conscientia. Quia
suꝑius dixerat. sunt enĩ multi ñ subdi¬
ti. uaniloqui. & deceptores. maxime qui
de circuncisione st̃: & de his qui ab eis
decepti fuerant consequent addiderat.
ncrepa illos acrit̾ ut sani sint infide. ñ
intendentes iudaicis fabulis & manda¬

Expanded text:
littera. Si quis Pascha agit, non in azymis littera. Si quis Pascha agit, non in azymis sinceritatis et veritatis: ut exterminet ex anima sua omne vetus fermentum malitiae et nequitiae: iste attendit fabulas, et umbras sequitur, veritate neglecta. Si quis non resurgens cum Christo, nec quaerens ea quae sursum sunt, sed quae deorsum, dicit: Ne tetigeris, ne gustaveris, ne tractaveris quae sunt in corruptione, ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum, iste sequitur justitias non bonas, et praecepta non optima: quae qui fecerit, vivet in eis. Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum: sed polluta est eorum et mens, et conscientia. Quia superius dixerat: Sunt enim multi et non subditi, vaniloqui, et deceptores, maxime qui de circumcisione sunt, et de his qui ab eis decepti fuerant, consequenter addiderat: Increpa illos acriter, ut sani sint in fide, non intendentes Judaicis fabulis et manda
Abbreviated transcription (Latin):
est doctrinȩ. Et in scd̾a. Exemplũ ha¬
bens sanorũ uerborũ quȩ a me audisti
Qui hanc habent fidei & doctrinȩ sanitatẽ
atq uerborũ: ñ attendent iudaicis fa-¬
bulis & mandatis hominũ auersantiũ se
aueritate. Adquiescamꝰ paulisꝑ iudeis.
& eorũ qui apud eos sapientes uocantur
rationis anilia quȩdã & fabulosa fingentiũ.
Dequib & isaias ꝓphetauit dicens Popłs hic
labiis me honorat. cor autẽ eorũ longe est
ame. Sine causa autẽ me colunt. docentes
doctrinas & mandata hominũ. Qđ testi¬
moniũ saluator in euangłio cõprobans.
arguit eos legidĩ mandata hominũ prȩtu¬
lisse. Dĩ quippe ait. honora patrẽ & matrẽ.
illi uͦ tradidert̃ quia quicunq dixerit
patri & matri. munus qđ cunꝙ est ex me
tͥ ꝓderit. & ñ honorauit patrẽ suũ & ma¬
trem. Siquis post aduentũ xp̃i conciditur
& ñ circuncidit᷑. iudaicis seruit fabulis.
& mandatis hominũ auersantiũ ueritatẽ
in occulto: & circuncisio cordis in spu ñ

Expanded text:
est doctrinae . Et in secunda: Exemplum habens sanorum verborum quae a me audisti . Qui hanc habent fidei et doctrinae sanitatem atque verborum, non attendent Judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Acquiescamus paulisper Judaeis, et eorum, qui apud eos sapientes vocantur, rationis, animalia quaedam et fabulosa fingentium, de quibus Isaias prophetavit, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Sine causa autem me colunt: docentes doctrinas et mandata hominum . Quod testimonium Salvator in Evangelio comprobans, arguit eos Legi Dei mandata hominum praetulisse. Deus quippe ait: Honora patrem et matrem: Illi vero tradiderunt: Quia quicumque dixerit patri et matri: munus quodcumque est ex me, tibi proderit, et non honorificabit patrem suum et matrem . Si quis post adventum Christi conciditur, et non circumciditur: Judaicis servit fabulis et mandatis hominum aversantium veritatem in occulto: et circumcisio cordis in spiritu, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibert. quantomagis se unusquisq consi¬
derans & sciens quia potentes portent᷑ tor¬
tantũ honore quã onere: & aliorũ locum
qui mais digni st̃ non ambiet occupare.
Ad extremũ hoc dicendũ. ẽ. in scripturis fi¬

Expanded text:
prohibent, quanto magis se unusquisque consiprohibent, quanto magis se unusquisque considerans, et sciens, quia potentes potenter tortam honore quam onere: et aliorum locum, qui magis digni sunt, non ambiet occupare! Ad extremum hoc dicendum est in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
statim possit qui fuerit correptus inge¬
rere ante doce filios tuos: Aut qua fron¬
te extraneũ corripio fornicantẽ. cum mͥ
conscientia mea ipsa respondeat. ex hȩxe-¬
da gͦ filiũ fornicantẽ. abice filios tuos
uitis seruientes: Cũ autẽ nequã filius
in una tecũ conuiuat domo. tu audes de
alterius oculo festucã detrahere. in tuo
trabem ñ uidens: Non itaq iustꝰ pollui¬
tus ex uitiis filiorũ: sed libertas ab
at qui non timeat ꝓpt̾ uitia liberorum
ex traneos rep̃hendere. Deinde etiã illud
ẽ. inferendũ aduersũ eos qui de episcopa¬
tu intumescunt. & putant se ñ dispen-¬
sationẽ xp̃i sed imꝑium consecutos. quia
ñ statim omĩb his meliores sint quicunq
ep̃i non fuerint ordinati. & ex eo qđ ipsi
electi sunt se magis existiment cõprobatos.
sed intelligant ꝓpterea quoscdã a sacerdotio
remotos. quia eos liberorũ uitia impedierint
Si autẽ peccata filiorũ ab episcopatii iustum

Expanded text:
statim possit qui fuerit correptus ingestatim possit qui fuerit correptus ingerere: Ante doce filios tuos? Aut qua fronte extraneum corripio fornicantem, cum mihi conscientia mea ipsa respondeat: Exhaereda ergo fornicantem filium: abjice filios tuos vitiis servientes? Cum autem nequam filius in una tecum conveniat domo, tu audes ab alterius oculo festucam detrahere, in tuo trabem non videns ? Non itaque justus polluitur ex filiorum vitiis: sed libertas ab at qui non timeat propter vitia liberorum extraneos reprehendere. Deinde etiam illud est inferendum adversum eos qui de episcopatu intumescunt, et putant se non dispensationem Christi, sed imperium consecutos: quia non statim omnibus his meliores sint, quicumque episcopi non fuerint ordinati: et ex eo quod electi sunt, ipsi se magis existiment comprobatos: sed intelligant proptera quosdam a sacerdotio remotos, Si autem peccata filiorum ab episcopatu justum
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse & isaac: qui utiq esu filiũ suũ
bene iastituisse credendus. ẽ. Uerũ esau
fornicirius a ꝓfinus. ꝓ una esci uendidit
primogenita sua. Samuhel quoq qui talis
peraret. habuit filios qui declirauert̃ post
auariciã & accipiebant munera. Et tam
iuidices extitert̃. ut popłs nequaquã ferens
regẽ sibi in similitudinẽ cȩterarũ gentiũ
postularet. Ergo si electio fieret sacerdo
os suos indigni sacerdotio putarentur.
Et cũ peccata parentũ filiis ñ imputentur.¬
& nequaquã iam illa uigente sententia.
parentes uuam acerbã manducauert̃ &
dentes filiorũ obstupuert̃: filiorũ uitia
parentib p̃iudicabunt. Primũ itaq di¬
cendũ. ẽ. qđ tam scm̃ nom̃ sit sicerdotii
ut nobis etiã ea quȩ extra nos sunt posita
fiamus. sed quo ꝓpter filiorii in continen¬
tiam ab hoc gratu arguendi simus. Qua
enim libertate possumus alienos filios cor¬
ripere & docere quȩ recta st̃. cum nobis

Expanded text:
fuisse et Isaac, qui utique Esau filium suum fuisse et Isaac, qui utique Esau filium suum bene instituisse credendus est. Verum Esau fornicarius, et profanus, pro una esca vendidit primogenita sua . Samuel quoque qui talis petraret, habuit filios qui declinaverunt 698 post avaritiam, et accipiebant munera, et tam iniqui judices exstiterunt, ut populus nequaquam ferens, regem sibi in similitudinem caeterarum gentium postularet . Ergo si electio sacerdotum fier filios suos, indigni sacerdotio putarentur. Et cum peccata parentum filiis non imputentur, nequaquam jam illa vigente sententia, parentes uvam acerbam comederunt, et dentes filiorum obstupuerunt , filiorum vitia parentibus praejudicabunt? Primum itaque dicendum est, quod tam sanctum nomen sit sacerdotii, ut nobis etiam ea quae extra nos sunt posita,fiamus: sed quod propter filiorum incontinentiam ab hoc gradu arcendi simus. Qua enim libertate possumus alienos filios corripere, et docere quae recta sunt: cum nobis
Abbreviated transcription (Latin):
regenerati uxorẽ accepint. & multo dete¬
stabilius sit fornicatũ esse cũ plurib quã
digamũ reperiri. quia in alio infelicitas
matrimonii. ẽ. in alio ad peccandũ ꝓra
lasciuia. Montanus & qui nouati scisma
sectantes nom̃ sibi mundiciȩ p̾sumpsere.
putant scđa mitrimonia ab eccłȩ cõmu
xarit. non quo hortetur ad scda matri¬
monia: sed quo necessitati carnis indulge¬
at. Scripsit & tertullianus de monogamia
librum hereticũ. quem apło contraire ne¬
mo qui apłm legit ignorabit. Et quidem
nĩ in accusatione luxuriȩ ac ñ subditos:
extra nr̃am est uoluntatẽ. Esto quippe
parentes bene instituisse liberos suos. &
a parua ȩtate semꝑ dominicis crudisse prȩ¬
ceptis. hi si postea se luxuriȩ dederint.
& suꝑati uitiis libidini frena ꝑmiserint.
nunquid culpa ad parentes redundabit. &
scitatem patris filii peccata maiculabunt:
Siquis bene erudiuit filios suos. in his puto

Expanded text:
regenerati uxorem acceperint: et multo deteregenerati uxorem acceperint: et multo detestabilius sit fornicatum esse cum pluribus, quam digamum reperiri; quia in alio infelicitas matrimonii est, in alio ad peccandum prona lascivia. Montanus et qui Novati schisma sectantur, nomen sibi munditiae praesumpsere: putantque secunda matrimonia ab Ecclesiae comxarit: non quod hortetur ad secunda matrimonia; sed quod necessitati carnis indulgeat. Scripsit et Tertullianus de Monogamia librum haereticum: quem Apostolo contraire, nemo qui Apostolum legerit, ignorabit. Et quidem non in accusatione luxuriae, ac non subditos, extra nostram est voluntatem. Esto quippe, parentes bene instituisse liberos suos, et a parva aetate semper Dominicis erudisse praeceptis: hi si postea se luxuriae dederint, et superati vitiis, libidini frena permiserint, numquid culpa ad parentes redundabit, et sanctitatem patris filii peccata maculabunt? Si quis bene erudivit filios suos, in his puto