comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
T recordatꝰ ẽ petrus uerbi qđ dixerat ei iesõs. prius¬
quã gallus cantet bis. ter me negabis: & coepit flere.
Quã nociua prauoꝵs colloquia. Petrus ipse int̃ infideles.
uł hominẽ se nosse negauit: quẽ int̾ condiscipłos iã
dĩ filiũ fuerat confessus. Sed nec in atrio cayphȩ reten¬
tus. poterat agere poenitentiã. Egredit᷑ foras ut alii
narrant euangłistȩ : quatinꝰ ab impiorũ concilio secretꝰ.
sordes pauidȩ negationis liberis fletib abluat.¬
cũ seniorib & scribis & uniuerso concilio uincientes
iesum: duxerunt. & tradider̃ pilato. Non solũ ad pi¬
latũ sed etiã adherodẽ ductꝰ.ẽ: ut uterq dño illude¬
ret. & cerne sollicitudinẽ sacerdotũ in malo tota no¬
cte uigilauer̃. ut homicidiũ facerent: & uinctũ tradi¬
derunt pilato. Habebant enĩ hunc morẽ: ut quẽ ad¬
iudicassent morti. ligatũ udici traderent: At tam̃

Expanded text:
t recordatus est Petrus verbi quod dixerat ei Jesus: Priust recordatus est Petrus verbi quod dixerat ei Jesus: Priusquam gallus cantet bis, ter me negabis. Et coepit flere. Quam nociva pravorum colloquia? Petrus ipse inter infideles vel hominem se nosse negavit, quem inter condiscipulos jam Dei Filium fuerat confessus. Sed nec in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut alii narrant evangelistae, quatenus, ab impiorum concilio secretus, sordes pavidae negationis liberis fletibus abluat.cum senioribus et Scribis, et universo concilio, vincientes Jesum duxerunt, et tradiderunt Pilato. Non solum ad Pilatum, sed etiam ad Herodem ductus est, ut uterque Domino illuderet. Et cerne sollicitudinem sacerdotum in malo. Tota nocte vigilaverunt, ut homicidium facerent, et vinctum tradiderunt Pilato. Habebant enim hunc morem, ut quem adjudicassent morti, ligatum judici traderent. Attamen
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ c̃ om̃ib habitantib in ierłm. ita ut appellaretur
ager ilie lingua eoꝵꝓ achel demach. Quare linguaeoꝵ.
nisi quia idem̃ nom̃ alit̾ illi hoc. ẽ ierosolimitȩ. alit̃ sona¬
bant galilei: lle aut̃ coepit anathematisare & iu¬
rare: quia nescio hominẽ istũ quẽ dicitis. & statĩ iterũ
gallus cancauit. Solet scriptura sacra menrtũ causarũ
ꝑstatũ designare tẽporũ. Unde petrus qͥ media nocte
negauit. adgalli cantũ poenituit: atq etiã post resur¬
rectionẽ dñi diurna sub luce illũ quẽ tercio negauerat
t̾cio eque se amare ꝓfessus. ẽ: qͥa nimirũ qđ in tenebris
obliuionis errauit: & sꝑatȩ iã lucis rememoratione cor¬
rexit: & ciꝰdẽ uerȩ lucis adepta p̾sentia. plene totũ qͥcqͥd
nutauerat erexit. Hunc opinor gallũ aliquẽ doctorũ
intelligendũ: qͥ nos iacentes excitans. & somnolentos
increpans dicat. Euigilate iusti. & nolite peccare.¬

Expanded text:
ctum est omnibus habitantibus in Jerusalem, ita ut appellaretur ctum est omnibus habitantibus in Jerusalem, ita ut appellaretur ager ille lingua eorum Haceldama . Quare lingua eorum, nisi quia idem nomen aliter illi, hoc est Jerosolymae, aliter sonabant Galilaei? Ille autem coepit anathematizare et jurare: Quia nescio hominem istum quem dicitis. Et statim iterum gallus cantavit. Solet Scriptura sacramentum causarum per statum designare temporum. Unde Petrus, qui media nocte negavit, ad galli cantum poenituit. Qui etiam post resurrectionem Domini diurna sub luce illum quem tertio negaverat tertio aeque se amare professus est. Quia nimirum quod in tenebris oblivionis erravit, et speratae jam lucis rememoratione correxit, et ejusdem verae lucis adepta praesentia plene totum quidquid mutaverat, erexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorum intelligendum, qui nos jacentes excitans et somnolentos increpans, dicat: Evigilate, justi, et nolite peccare
Abbreviated transcription (Latin):
iis qͥerant ibi. & cȩtera. In hac aut̃ negatione petri.
sed abillo etiã quicũ sit negit se. eẽ. xp̃ĩanũ. Dñs aut̃
ñ ait petro. discipłm meũ te negabis: sed me negabis.
Neguit gͥ ipsũ: cũ sẽ negauit eius esse discipłar
d post pusillii: rursus qͥastabant dicebant petr ori
Uere tuexulis es: nã & galileus es. Nonqđ alia lingria
gllilei qua ierosolimitȩ l̃oquerent᷑. qui utriꝙ fuerunt
hebrei. sed qđ una quȩq ꝓuncia &e regio suas habeat
ꝓprietates. ac uernaculũ loquendi soni uitare ñ posit¬
¶ nde mactib apłorũ cũ ii quib sp̃s sc̃s insederat ominu
gentiũ linguis loquerent᷑: int̾ alios qui de diuersis mun¬
di plagis aduenerant. etiã illi qͥ habitabant iudea edi¬
Rissi referunt᷑ Nonne ecce om̃s isti qͥ loquunt᷑ galilei st̃:
Q quomͣ nos audiuimꝰ unꝰ quisq linguã nr̃am inqua nati

Expanded text:
his qui erant ibi . » In hac autem negatione Petri his qui erant ibi . » In hac autem negatione Petri sed ab illo etiam, qui cum sit negat se esse Christianum. Dominus autem non ait Petro: Discipulum meum te negabis, sed « me negabis. » Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. « Et post pusillum rursus qui astabant, dicebant Petrlis es. Nam et Galilaeus es. » Non quod alia lingua Galilaei quam Hierosolymitae loquerentur, qui utrique fuerunt Hebraei, sed quia unaquaeque provincia et regio suas habeat proprietates, ac vernaculum loquendi sonum vitare non possit. Unde in Actibus apostolorum cum hi, quibus Spiritus sanctus insederat, omnium gentium linguis loquerentur, inter alios qui e diversis mundi plagis advenerant, etiam illi qui habitabant Judaeam, dixisse referuntur. « Nonne ecce omnes isti qui loquuntur, Galilaei sunt? Et quo
Abbreviated transcription (Latin):
petrũ calefacientẽ se: aspiciens illũ ait. & tũ cũ ieso
nazareno eras. At ille negauit dicens. Neq scio: neq
noui quid dicas. Quid sibi uult qđ prima eũ prodit̃
ancilla. cũ uiri utiq magis eũ potuerint recognoscere
nisi ut & iste sexus peccasse in necẽ dñi uideret᷑. & iste
sexus redimeret᷑ ꝑ dnĩ passionẽ: & ideo mulier resur¬
rectionis accipit prima mysteriũ: & mandata custodit
ut ueterẽ pͣuaricationis aboleret errorem.
⁊ exiit foras ante atriũ: & gallus cantauit. De hoc¬
galli cantu cęteri euangłistȩ tacent. ñ tam̃ factũ ẽẽ.
negant: sicut & multa alia: alii silentio pͣtereunt.
quȩ alii narrant. RURsum aut̃ cũ uidisset illũ
ancilla: coepit dicere circũ stantib quia hic ex illis. ẽ
At ille iterũ negauit. Non hȩc eadẽ quȩ pͥus accusa¬
bat ancilla. eẽ. credenda. ẽ Dic̃ enĩ matheus aptissime
Exeunte aut̃ illo ianuã: uidit eũ alia ancillã & ait

Expanded text:
 aspiciens illum, ait: Et tu cum Jesu Nazareno eras? At ille negavit, dicens: Neque scio, neque novi quid dicas. Quid sibi vult, quod prima eum prodit ancilla, cum viri utique magis eum potuerint recognoscere? nisi ut et iste sexus peccasse in necem Domini videretur, et iste sexus redimeretur per Domini passionem. Et ideo mulier resurrectionis accipit prima mysterium, et mandata custodit, ut veterem praevaricationis aboleret errorem. Et exivit foras ante atrium, galli cantu caeteri evangelistae tacent, non tamen factum esse negant, sicut et multa alia alii silentio praeterierunt, quae alii narrant. « Rursum autem cum vidisset alia eum ancilla, coepit dicere circumstantibus, quia hic ex illis est. At ille iterum negavit. » Non haec eadem quae prius accusabat, ancilla esse credenda est. Dicit namque Matthaeus apertissime: « Exeunte autem illo januam, vidit eum alia ancilla, et ait
Abbreviated transcription (Latin):
Uelauer̾ aut̃ faciẽ eiꝰ: ñ ut eorũ ille scelera ñ uideat. sed
ut a se ipsis sic̃ quondã moysi fecerunt. grãm cognitionis
eiꝰ abscondant. Si enĩ crederent moysi: crederent for¬
sitan & dño. Qđ uelam̃tũ: usq hodie manet suꝑ cor eoꝵ
ñ reuelatũ. Nob aut̃ in xp̃m credentib: ablatũ ẽ. Neq
enĩ frustra eo moriente uelũ tẽpli scissũ.ẽ. mediũ. &
ea quȩ toto legis tẽpore latuerant & abscondita carnali
isrł fuerant. noui testam̃ti cultorib sunt pate facta scã

Expanded text:
Velaverunt autem faciem ejus, non ut eorum ille scelera non videat, sed Velaverunt autem faciem ejus, non ut eorum ille scelera non videat, sed ut a seipsis, sicut quondam Moysi fecerunt, gratiam cognitionis ejus abscondant. Si enim crederent Moysi, crederent forsitan et Domino. Quod velamentum usque hodie manet super cor eorum non revelatum. Nobis autem in Christum credentibus ablatum est. Neque enim frustra eo moriente velum templi scissum est medium, et ea quae toto legis tempore latuerant, et abscondita carnali Israel fuerant, Novi Testamenti cultoribus sunt patefacta sancta
Abbreviated transcription (Latin):
tatis omimodis soluendũ. Soliditas uͦ scȩ uniuersalis eecle.
que uestis sui redẽptoris solet appellari. nunqua ualeat
dirũpi: quinpotius &e si iudei. si gentiles. si heretici. si mali
catholici humilitatẽ dñi saluatoris contẽnant. eiꝰ tam̃
usq ad consũmationẽ scłi in ilis quos sors electionis
inuenerit. in uiolata sit ꝑmansura castitas
coep er̃ quidã conspuere eũ. & uelare faciẽ ciꝰ. &e co¬
Taphis eũ cedere. & dicere ei. Prophetita. Et ministri ala¬
piseũ cedebant. Impleta ẽ. hoc loco ꝓphetia quȩ ait
Decdi maxil meas alapis. & faciẽ mea ñ auerti a confusio¬
ne sputorũ. Sed qui tunc cesus. ẽ. colaphis siue alapis
iudeorũ : cedit᷑ etiã nunc blasphemus falsorũ xp̃ianoꝵ
Qui tunc consputꝰ . ẽ. saliuis infideliũ: nunc usq uesanis
nomine tenꝰ fideliũ exhonorat᷑ atq irritat᷑ opprobriis.

Expanded text:
tatis omnimode solvendum. Soliditas vero sanctae universalis Ecclesiae, tatis omnimode solvendum. Soliditas vero sanctae universalis Ecclesiae, quae vestis sui Redemptoris solet appellari, nunquam valeat disrumpi. Quin potius et si Judaei, si gentiles, si haeretici, si mali catholici humilitatem Domini Salvatoris contemnant, ejus tamen usque ad consummationem in illis, quos sors electionis invenerit inviolata sit permansura castitaseum, et velare faciem ejus, et colaphis eum caedere, et dicere ei: Prophetiza. Et ministri alapis eum caedebant. Impleta est hoc loco prophetia quae ait: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a confusione sputorum . Sed qui tunc caesus est colaphis sive alapis Judaeorum, caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum Christianorum. Qui tunc consputus est salivis infidelium, nunc usque vesanis nomine tenus fidelium exhonoratur atque irritatur opprobriis.
Abbreviated transcription (Latin):
uormus aut̃ sacerdos scindens uestim̃ta sua: ait. Quid
ad huc desideramꝰ testes: Audistis blasphemiã. Quẽ
de solio sacerdotali furor excusserat: eadẽ rabies ad
scindendas uestes ꝓuocat. Scindit uestim̃ta sua. ut
ostendat iudeos sacerdotalẽ głam ꝑdidisse. & uacuã
sedẽ habere pontificis. Sed & consuetudinis. ẽ udaicȩ¬
cũ aliqͥd blasphemiȩ & quasi contra dm̃ audierint.
scindere uestim̃ta sua. Qđ paulũ qͦq & barnaban
quando in lycaonia deoꝵ cultu honorabant᷑. fecisse
legimꝰ. Herodes aut̃ qm̃ ñ dedit honorẽ dõ. sed ad qui¬
euit immoderato fauori popłi: statĩ ab angło ꝓcussus ÷
Altiori aut̃ mysterio factũ . ẽ: ut in passione dñi pon¬
tifex iudeorũ sua ipse uestim̃ta disciderit. cũ tunica
ani nec ab ipsis qui cũ crucifixere militib scindi potue¬
rit Figurabat᷑ enĩ quia sacerdotiũ iudeoꝵ ꝓscelenb
ipsoru pontificũ esset scindendũ & a suȩ statu integrt¬

Expanded text:
utem sacerdos scindens vestimenta sua ait: Quid adhuc desideramus testes? Audistis blasphemiam. Quam de solio sacerdotali furor excusserat, eadem rabies ad scindendas vestes provocat. Scindit vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotalem gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontificis. Sed et consuetudinis cum aliquid blasphemum, et quasi contra Deum audierint, scindere vestimenta sua, quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus . Herodes autem, quia non dedit honorem Deo, sed ut quievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est. Altiori autem mysterio factum est, ut in passione Domini pontifex Judaeorum sua ipse vestimenta discinderet, cum tunica ini nec ab ipsis, qui eum crucifixere militibrit. Figurabatur enim quod sacerdotium Judaeorum pro sceleribus ipsorum pontificum esset scindendum, et a suae statu integri
Abbreviated transcription (Latin):
igne priuorũ corpore : tũ infidelitatẽ corde reliqͥt
as post resurrectionẽ dñi scõ igne recreatꝰ. funditꝰ ex¬
cessui trinȩ negationis. trina dilectionis confessione pur¬
gauit Iunc cenĩ cõpleta illa memorabili piscui ca ptu¬
ra. cũ ueniret ad dñm: uidit cũ condisciplis suis pru¬
nas positas. & piscc̃ suꝑpositũ & panẽ: moxq uidens
sui cordis archana prunis in flãmauit amoris.
T quidã surgentes. falsũ testimoniũ fcrebant aduer¬
sus eũ dicentes. qñ nos audiuimꝰ cũ dicentẽ. Ego dissoluã

Expanded text:
ignem pravorum corpore, tum infidelitatem in corde reliquit. ignem pravorum corpore, tum infidelitatem in corde reliquit. Ac, post resurrectionem Domicessum trinae negationis, trina dilectionis confessione purgavit. Tunc etenim, completa illa memorabili piscium captura, cum veniret ad Dominum, vidit cum discipulis suis prunas positas, et piscem superpositum et panem: moxque videns, sui cordis arcana prunis inflammavit amoris. « Et quidam surgentes, falsum testimonium ferebant adversus eum, dicentes: Quoniam nos audi
Abbreviated transcription (Latin):
adulterantes uelut clibanꝰ corda eoꝵ. Iste suꝑcredentes
incenaculo syon descendens uariis linguis eos dm̃ lai¬
dare docuit: ile in atrio cayphȩ instinctu maligni sps
aecensus. ad negandũ acblas phemandũ dñm noxias ꝑ¬
fidorũ linguas armabat. Qđ eni intꝰ in domo pͥncipis
facer dotũ synodus maligna gerebat: hoc ignis in atris
foris int̾ frigora noctis materialit accensus typice
p̃monstrabat. Quicunq gͦ uitiosũ noxiuĩq inse extin¬
guit incendiũ. potest dicere cũ ꝓpħa dño. Qiuia fact᷑
sũ sicut uter in pruina iustificationes tuas ñsũ oblitꝰ
nquib aumq aut̃ flãmã caritatis curbida uitiorũ flu¬
mina obruerunt: audiunt a dño. qm̃ ab undauit ini¬
quitas refrigescet caritas multorũ. Quo frigore tor¬
pers ad horĩ apłs petrus. quasi prunis ministrorũc¬
phe callefieri cupiebat: qͥa tẽporalis cõmoddi solatiũ pfi¬
d orũ societate quȩrebat. sed ñ mora respect ꝰ a dño cũ

Expanded text:
adulterantes, velut clibanus corda eorum . Iste super credentes coenaculo Sion descendens, variis linguis eos Deum laudare docuit. Ille in atrio Caiphae instinctu maligni spiritus accensus, ad negandum ac blasphemandum Dominum noxias perfidorum linguas armabat. Quod enim intus in domo principis sacerdotum synodus maligna gerebat, hoc ignis in atrio foris inter frigora noctis materialiter accensus, typice praemonstrabat. Quicunque ergo vitiosum noxiumque in se exstinguit incendium, potest dicere cum propheta Domino: Quia factus sum siIn quibuscunque autem flammam charitatis turbida vitiorum flumina obruerunt, audiunt a Domino: quoniam abundavit iniquitas, refrigescit charitas multorum . Quo frigore torpens ad horam apostolus Petrus, quasi prunis ministrorum Caiphae calefieri cupiebat, quia temporalis commodi solatium, perfidorum societate quaerebat. Sed non mora, respectus a Domino cum
Abbreviated transcription (Latin):
tice contẽptus infirmitas. & crux contũmelia. ẽ : ui¬
de qđ ꝑhȩc filius hominis ad dexterã dĩ patris sessurus
& ex partu uirginis homo natꝰ: in sua cũ cȩli nubib
est maiestate uenturus. Unde & apłs cũ crucis abiecta
descripsisset dicens. qͥa humiliauit semet ipsũ factꝰ
oboediens usq ad mortẽ. mortẽ aut̃ crucis. ad iunxit

Expanded text:
tice, contemptus, infirmitas et crux contumelia est, vide quia per haec Filius hominis ad dexteram Dei Patris sessurus, et ex partu virginis homo natus, in sua coeli cum nubibus est majestate venturus. Unde et Apostolus, cum crucis abjecta descripsisset, dicens quod humiliavit seipsum, factus obediens, usque ad mortem, mortem autem crucis, adjunxit
Abbreviated transcription (Latin):
euangłii sicut paruulus acciꝑẽ iubemꝰ: quia quomͦ
paruulus in discendo ñ contradicit doctorib:neq
rationes & uerba cõponit aduersũ eos resistens. sed fi¬
delit̾ suscipit quȩ docet᷑. & cũ metii obtẽꝑat. & quiescit:
ita & nos oboediendo simplicit᷑ & sine ulla retractatio¬
ne uerbis dñi facere debemꝰ. Et cõplȩxans eos
& imponens manꝰ suꝑ eͥ os : benedicebat eos. Cõplęxus
benedicit paruulos: ut humiles spũ sua benedictionẽ
gr̃a. & dilectione dignos. eẽ. significet¬
⁊ cũ egressus esset in uiã: ꝓcurrens quidã genuflexo
ante eũ. rogabat eũ dicens. Magister bone. qͥd faciã
ut uitã ȩternã ꝑcipiã: Audierat credoiste quȩsitor
uitȩ ȩt̾nȩ a dño: tantũ eos qͥ paruulorũ uelint esse si¬
miles dignos. ẽẽ. introitu regni cȩlestis: atq ideo cu-¬
rã gerens. tractatꝰ certiores poscit sibi ñ ꝑ parabolas.

Expanded text:
Evangelii sicut parvuli accipere jubemur, quia quomodo Evangelii sicut parvuli accipere jubemur, quia quomodo parvulus in discendo non contradicit doctoribus, neque rationes et verba componit adversum eos resistens, sed fideliter suscipit quod docetur, et cum metu obtemperat et quiescit; ita et nos in obediendo simpliciter et sine ulla retractatione verbis Domini facere debemus. Et complexans eos et imponens manus super illos benedicebat eos. Complexus benedicit parvulos, ut humiles spiritu sua benedictione, gratia et dilectione dignos esse significett cum egressus esset in viam, procurrens quante eum rogabat dicens: Magister bone, quid faciam ut vitam aeternam percipiam? Audierat, credo, iste quaesitor vitae aeternae a Domino, tantum eos qui parvulorum velint esse similes, dignos esse introitu regni coelestis, atque ideo curam gerens tractatus certioris possit sibi non per parabolas,
Abbreviated transcription (Latin):
nediei: sed quo necdũ habentes plenissimã fidẽ puta-¬
rent eũ insimilitudinẽ hominũ inferentiũ importu¬
eritis eos. taliũ est enĩ regnũ cͦe l orũ. Significant᷑ dixit
taliũ. ẽ. ñ istorũ: ut ostenderet ñ ȩtatẽ regnare sed
mores. & iis qui simil ẽ haberent innocentiã & sim¬
plicitatẽ pręmiũ repromitai. apło qͦq in eqdẽ senten¬
tiã concordante. Frs. nolite pueri effici sensib. sed ma
licia paruuli estote. sensu aut̃ ut ꝑfecti sitis. PmeN
dico uob̾: quisqͥs ñ receꝑit regnũ dĩ uelut paruulus.
ñ intrabit in illud. Sic̃ puer ñ ꝑseuerat in iracundia.
ñ lȩsus meminit. ñ uidens pulchrã mulierẽ delectat᷑.
ñ aliud cogitat. aliud loquit᷑: sic & uos nisi talẽ habu.¬
eritis innocentiã. & animi puritatẽ: regnũ cȩlorũ
ñ poteritis intrare. AliieR. Regnũ dĩ: id ÷ doctrinã

Expanded text:
nedici; sed quo necdum habentes plenissimam fidem, putanedici; sed quo necdum habentes plenissimam fidem, putarent eum in similitudinem hominum offerentium importuetalium est, non istorum, ut ostenderet non aetatem regnare, sed mores; et his qui similem haberent innocentiam et simplicitatem, praemium repromitti. Apostolo quoque in eamdem sententiam congruente: Fratres, nolisensu autem ut perfecti sitis Amen dico vobis, quisquis non receperit regnum Dei velut parvulus, non intrabit in illud. Sicut puer non perseverat in iracundia, non laesus meminit, non videns pulchram mulierem delectatur, non aliud cogitat, aliud loquitur; sic et vos nisi talem habueritis innocentiam et animi puritatem, regnum coelorum non poteritis intrare. Aliter regnum Dei, id est, doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
timus. Ds̃ separat qui & coniunxerat: quando ex consensu
ꝓpt̃ seruitutẽ dĩ: eoqđ tẽpus in arto sit sic habemꝰ uxores
quasi ñ habentes. Et in domo iterũ discipłi eiꝰ de
eodẽ int̾rogauer̃ cũ : & dicit illis. Quicunq dimiserit
uxorẽ suã & aliã duxerit: adulteriũ cõmittit suꝑ eã.
& si uxor dimiserit uirũ suũ & alii nupserit: moechatur.
In matheo aut̃ scriptũ plenius. ẽ. qͥcunq dimiserit uxorẽ
suã nisi obfornicationẽ. & aliã duxerit: moechat᷑. Una
gͦ solũmͦ carnalis. ẽ. causa fornicatio: una sp̃ualis timor
dĩ: ut uxor dimittat᷑. sicut multi reliionis causa fecisse
legunt᷑. Nulla aut̃ causa. ẽ. dĩ lege pͣscripta: ut uiuente
ea quȩ relicta ẽ. alia ducatur.
offerebant illi
paruulos: ut tangeret illos. Discipłi aut̃ cõminabant᷑ offe¬
rentib. Non qͦ nollent eis saluatoris & uoce & manu be¬

Expanded text:
tit. Deus separat qui et conjunxerat, quando ex consensu tit. Deus separat qui et conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in arcto sit, sic habemus uxores quasi non habentes. Et in domo iterum discipuli ejus de eodem interrogaverunt eum. Et dixit illis: Quicunque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit super eam. Et si uxor dimiserit virum suum et alii nupserit, moechatur. In Matthaeo scriptum plenius est: Quicunque dimiserit uxorem suam nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur . Una ergo solummodo causa est carnalis, fornicatio: una spiritalis, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege perscripta, ut vivente ea quae relicta est, alia ducatur. Et offerebant illi parvulos ut tangeret illos. Discipuli autem comminabantur offeeis. Non quo nollent eis Salvatoris et manu et voce be
Abbreviated transcription (Latin):
maluit indulgere discordiã quã inodio & homicidio
ꝑseuerare. Simulq considera. qđ ñ dixit ꝓpt̃ duriciã
creaturȩ: masculũ & feminã fecit eos ds. Hoc IN
exordio geneseos scriptũ. ẽ. Dicendo autẽ masculũ &
feminã: ostendit scd̃a uitanda coniugia. Non enĩ ait
sed masculũ & feminã. ut unius coniugis consortio
necterentur.. PROETER HOC relinquet homo
patrẽ suũ & matrẽ : & adhȩrebit ad uxorẽ suã. Similit̃
ait adhȩrebit aduxorẽ: ñ ad uxores. Et erunt duo
in carne una. Itaq iã ñ sunt duo: sed una caro. Prȩmiũ. ẽ.
nuptiarũ e duab unã carnẽ fieri: castitas iuncta spũi
unus efficit᷑ sp̃s. Qyod gͦ ds̃ coniunxit: homo ñ sẽpa¬
ret. Qđ ds̃ coniunxit unã faciendo carnẽ uiri & femi-¬
nȩ. hoc homo ñ potest separare nisi forsitan solus ds̃: homo
separat: quando ꝓpt̃ desideriũ sccdȩ uxoris. primã dimit¬

Expanded text:
maluit indulgere discordiam quam odia et homicidia maluit indulgere discordiam quam odia et homicidia perseverare. Simulque considera quod dixit: Propter duritiam initio masculum et feminam fecit eos? Hoc in exordio Geneseos scriptum est. Dicendo autem masculum et feminam, ostendit secunda vitanda conjugia. Non enim ait erebatur; sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortio necteretur. Propter hoc dimittet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit ad uxorem suam. Similiter ait, Adhaerebit ad uxorem suam, non ad uxores. Et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Praemium est nuptiarum e duabus unam carnem fieri. Castitas juncta spunus efficitur spiritus. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Deus conjunxit, unam faciendo carnem viri et feminae: hanc homo non potest separare, nisi foseparat, quando propter desiderium secundae uxoris primam dimit
Abbreviated transcription (Latin):
& qdđ cunq responderit captionẽ patiat᷑. Si dixerit di¬
mittendã esse uxorẽ qualibet ex causa & aliã ducendã.
pudiciciȩ pͣdicator sibi uidebit᷑ docere contraria: sin
autẽ responderit ñ omnẽ ob causã debere dimitti quasi
sacrilegii reus tenebit᷑. & aduersus doctrinã moysi ac
decipulã transeat. scripturã scãm ad ducens in testimo¬
niũ & naturalẽ legẽ: primãq dĩ sententiã scđo oppo¬
nens quȩ ñ uoluntate dĩ sed peccantiũ necessitate con-¬
Moyses ꝑmisit libellũ repudii scribere. & dimittere.
Quib respondens iesus: ait. Ad duriciã cordis ur̃i scri¬
psit uob p̃ceptũ istud. Qđ dicit. istiusmodi. ẽ Hunqͥd
potest ds̃ sibi. eẽ. contrarius. ut aliud ante uisserte.
& sententiã suã nouo frangat imꝑio Non ita sentien¬
dũ ẽ. Sed moy ses cũ uideret ꝓpter desideriũ scd̾arũ
coniugũ quȩ uł ditiores. uł iuniores. uł pulchriores es¬
sent. primas uxores int̾fici: aut malã uitã ducere:

Expanded text:
 quodcumque responderit, captioni pateat. Si dixerit, dimittendas esse uxores qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi videbitur docere contraria. Si autem responderit, non omnem ob causam debere dimitti, quasi sacrilegii reus tenebitur; et adversus doctrinam Moysi ac decipulam eorum transeat, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem, primamque Dei sententiam secundae opponens; quae non voluntate Dei, sed peccantium necessitate conMoyses permisit libellum repudii scribere et dimittere. Quibus respondens Jesus ait: Ad duritiam cordis vestri scripsit vobis, etc. Quod dicit istiusmodi est. Nunquid potest Deus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imdum est. Sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum quae vel ditiores, vel juniores, vel pulchriores essent, primas uxores aut interfici, aut malam vitam ducere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditio: sed quasi uile tradens mancipiũ. in potestate
ementiũ posuit quantũ uellent dare. Qđ aut̃ dixit.
abiit ad sũmos sacerdotes ut ꝓderet eũ illis: ostendit
cu ñ a principib inuitatũ. ñ ulla necessitate constrictũ

Expanded text:
proditio, sed quasi vile tradens mancipium, in potestate proditio, sed quasi vile tradens mancipium, in potestate ementium posuit, quantum vellent dare. Quod autem dixit, Abiit ad summum sacerdotem, ut proderet eum illis, ostendit eum non a principibus invitatum, non ulla necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
Qđđ uos putatis ꝑditionẽ eẽ. unguenti: oficiũ sepulturȩ
.e Nec mirũ si mͥbonũ odorẽ suȩ fidei dederit: cuĩ ego
ꝓea fusurus sim sanguinẽ meũ. Amen dico uob̾.
ubicunq p̾dicatũ fuerit euangłiũ istud inuniuersũ
mundũ. & qđ fecit hȩc narrabit᷑ in memoriã eius
Ittende noticiã futurorũ: qđ passurus post dies paucos
sciat euangłiũ suũ toto orbe celebrandũ. Notandũ
ex hibuit : ita e contrario ille qͥ obsequio eiꝰ detrahere
temeraria lingua ñ timuit. ꝑfidiȩ nota longelateq
infamat. & dõ simul atq hominib merito factus est
exosus : sed dñs digna laude bonũ remiinerans. futu¬
ras impii contumelias tacendo prȩterut
E⁊ iudas scariothunꝰ de duodecĩ: abiit ad sũmos sacer¬
dotes ut ꝓderet cũ illis. Infelix iudas dãnũ qđ ex effusio¬
ne unguenti se fecisse credebat: uult magistri p̃cio cõpen¬
sare Hec certã iã postulat sũmã. ut saltẽ lucro suaderetꝰ

Expanded text:
 vos putatis perditionem esse unguenti, officium sepulturae est. Nec mirum si mihi bonum odorem suae fidei dederit, cum ego pro ea fusurus sim sanguinem meum. Amen dico vobis, ubicunque praedicatum fuerit hoc Evangelium in toto mundum, et quod fecit haec narrabitur in memoriam ejus. Attende notitiam futurorum, quod passurus post dies paucos sciat, Evangelium suum toto orbe celebrandum. Notandum exhibuit, ita e contrario ille qui obsequio ejus detrahere temeraria lingua non timuit, perfidiae nota longe lateque infamatus, et Deo simul atque hominibus merito factus est exosus. Sed Dominus bonum laude digna remunerans, futuras impii contumelias tacendo praeteriit. Et Judas Scariothis unus de duodecim abiit ad summos sacerdotes, ut proderet eum illis. Infelix Judas! damnum quod ex effusione unguenti se fecisse credebat, vult magistri pretio compensare, nec certam jam postulat summam, ut saltem lucrosa videretur
Abbreviated transcription (Latin):
& dicentes. Ut qͥd ꝑditio ista unguenti facta. ẽ: Poterat¬
enĩ unguentũ istud uenundari plusquã trecentis de¬
nariis a& dari pauꝑib Marcos hȩc quomͦ & matheus
sine dochicos loquit᷑. pluralẽ uidelicet numerũ ꝓ
singulari ponens. Nã ioħes distinctius loquens. iudã
hȩc locutũ. eẽ testat᷑: & hoc grã cupiditatis. eoqđ fur
fuisset. & loculos habens ea quȩ mittebant᷑ portaret
Potest etiã intelligi. qđ & alii discipłi aut senser̃ hoc
aut dixer̃ aut eis iuda dicente ꝑsuasũ sit: atq omĩ ũ
uoluntatẽ matheus & marcus etiã uerbis expresserunt.
luisse. cuiꝰ ex hac occasione furandi consuetudinẽ
credidit intimandã. Qđ uͦ subdit᷑. & fremebant

Expanded text:
et dicentes: Ut qet dicentes: Ut qndari unguentum plusquam trecentis denariis, et dari pauperibus. » Marcus haec quomodo et Matthaeus synecdochicos loquitur, pluralem videlicet numerum pro singulari ponens. Nam Joannes distinctius loquens, Judam haec locutum esse testatur, et hoc gratia cupiditatis, eo quod fur esset, et loculos habens, ea quae mittebantur portaret. Potest autem intelligi quod et alii discipuli, aut senserint hoc, aut dixerint, aut eis Juda dicente persuasum sit, atque omnium voluntatem Matthaeus, Marcus etiam verbis expresserint, luisse, cujus ex hac occasione furandi consuetudinem credidit intimandam. Quod vero subditur: « Et
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ nimirũ uerba & semel iuxta litterã manib ra tio
cõpleuit: & cotidie in om nib suis mebris spu̾alit̾
implere ñ desinit. quȩ coto diffusa orbe głant᷑ & dicunt.
Dõ aut̃ gras. qui semꝑ triũphat nos in xp̃o iesu. & odorẽ
noticiȩ suȩ manifestat ꝑ nos in omĩ loco. qͥa xp̃i bonꝰ
odor sumꝰ dõ. Quȩ cũ potentiã diuinȩ uirtutis eiꝰ quȩ
illi una cũ patre. ẽ. digna reuerentia confitet᷑. laudat.
a p̾dicat. caput ꝓfecto illius unguento ꝑfundit p̾cioso.
Ci uͦ assuptȩ mysteria humanitatis ȩque digna reueren¬
tia suscipit: in pedes utiq dñi unguentũ nardi pisticũ
id÷ fidele acuerũ ꝑfundit. quȩ illã eiꝰ naturã quat̾rã
contingere: hoc. ẽ. int̾ homines conuersari dignatꝰ ẽ.
pia p̃dicatione cõmendat. ac deuotis uenerat᷑ obsequi is
Rant aut̃ quidã indigne ferentes intra semet ipsos.

Expanded text:
Quae nimirum verba, et semel juxta litteram Quae nimirum verba, et semel juxta litteram complevit, et quotidie in omnibus suis membris spiritaliter implere non desinit; quae toto diffusa orbe gloriantur, et dicunt: Deo autem gratias qui semper triumphat nos in Christo Jesu, et odorem notitiae suae manifesodor sumus Deo . Quae cum potentiam divinae virtutis ejus, quae illi una cum Patre est, digna reverentia confitetur, laudat, et praedicat, caput profecto illius unguento perfundit pretioso. Cum vero assumptae mysteria humanitatis aeque digna reverentia suspicit, in pedes utique Domini unguentum nardi pisticum, id est fidele ac verum perfundit, quia illam ejus naturam qua terram contingere, hoc est inter homines conversari dignatus est, pia praedicatione commendat, ac devotis veneratur obsequiis. Erant autem quidam indigne ferentes intra semetipsos,
Abbreviated transcription (Latin):
& crassa radice. sed breui ac nigra fragiliq: qͥđ ius pͥingui
situ redolente ut cy pressus. asꝑo sapore. folio paruo den¬
soq: euiꝰ cacumina in aristas se spargunt. ideoq gemina
dote pigm̃tarii nardi spicas ac folia celebrant. & hoc.
qcł ait marcus. unguenti nardi spicati p̾ciosi. Quia uide-¬
licet unguentũ illud qđ attulit maria dño. ñ solũ de
radice confectũ nardi. uerũ etiã quo p̾ciosius eset spica¬
rũ qͦq & foliorũ eiꝰ adiectione. odoris acuirtutis illius
erat accumulata grã. Ferunt aut̃ de nardo phisiologi
qdđ principalis sit inunguentis. Unde merito unctioni
capttis & pedũ dnĩ oblatã. ẽ. Sunt quidẽ multa eiꝰ genera.
sed omĩa herbȩ. prȩc̃ indicũ qđ p̃ciosius ẽ. Mystice
aut̃ deuotio hȩc mariȩ dño ministrantis. fidẽ ac pieta¬
tẽ designat scẽ ȩcclȩ quȩ loquit᷑ in amoris cantico dicens
Dũ esset rex in accubitu suo. nardus meadedit odore suũ

Expanded text:
 crassa radice, sed brevi ac nigra fragilique, quamvis pingui, sinum redolente, aut cypressum, aspero sapore, folio parvo densoque, cujus cacumina in aristas se spargunt. Ideoque gemina dote pigmentarii nardi spicas ac folia celebrant. Et hoc est quod ait Marcus: Unguenti nardi spicati pretiosi. Quia videlicet unguentum illud quod attulit Maria Domino, non solum de radice confectum nardi, verum etiam, quo pretiosius esset, spicarum quoque et foliorum ejus adjectione odoris ac virtutis illius erat accumulata gratia. Ferunt autem de nardo physiologi, quod principalis sit in unguentis. Unde merito unctioni capitis et pedum Domini oblata est. Sunt quidem multa ejus genera, sed omnia hebetiora praeter Indicum, quod pretiosius est. Mystice autem devotio haec Mariae Domino ministrantis fidem ac pietatem designat Ecclesiae sanctae, quae loquitur in amoris cantico dicens: Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum .
Abbreviated transcription (Latin):
mundi: & nunc loquat᷑. me aut̃ ñ semphabebitis.
Sed mͥ uidet᷑ in hoc loco de p̾sentia dicere corporali
qua nequaquã cũ eis ita futurus sit post resurrectionẽ.
quomꝰ nunc in om̃i conuictu & familiaritate. Cuiꝰ
rei memor apłsait. & si noueramꝰ ie sum xp̃m scđm

Expanded text:
mundi , et nunc loquatur: Me autem non semper habebitis. Sed mihi videtur in hoc loco de praesentia dicere corporali, quod nequaquam cum eis ita futurus sit post resurrectionem, quomodo nunc, in omni convictu et familiaritate. Cujus rei memor Apostolus ait: Et si noveramus Jesum Christum
Abbreviated transcription (Latin):
diem illũ. cũ illud bibã nouũ in regno dĩ. Uitem
siue uineã dñi appellatã. eẽ. synagogã & om̃is spar¬
sim scriptura. & aꝑtius testat᷑ isaias incantico de illa
cantato. Uinea inquiens dñi sabaoth domꝰ isrł est
De qua nimirũ iunea dñs multo tẽpore bibebat. quãuis
plurib ramis in amaritudinẽ uitis alienȩ conuersis.
qͥa tã & si multis in illa plebe ex orbitantib a recto
fidei itinere. ñ defuere plurimi toto legis tẽpore
quorũ piis cogitationib sũmisq uirtutib delecta.¬
retur ds̃. Uerũ passo in carne dño ac resurgente. a
mortuis: tẽpus fuit ut legalis illa & figuralis ob¬
seruatio cessaret. atq ea quȩ scđm litterã gerebantꝰ
in sp̃u alẽ translata sensũ. melius in nouo testam̃to
dñs. ait. Iã ñ bibã de genimine uitis. usq indiem
illũ. cũ illud bibã nouũ in regnodĩ. Acsi aꝑte dicat
Non ultra carnalib synagogȩ cerimonus delectabor:

Expanded text:
m illum, cum illud bibam novum in regno Dei. Vitem sive vineam Domini appellatam esse Synagogam, et omnis sparsim Scriptura, et apertius testatur Isaias in cantico de illa cantato: Vinea, inquiens, Domini Sabaoth, domus Israel est . De qua nimirum vinea Dominus multo tempore bibebat, quamvis pluribus ramis in amaritudinem vitis alienae conversis, quia tametsi multis in illa plebe exorbitantibus a recto fidei itinere, non defuere plurimi toto legis tempore, quorum piis cogitationibus summisque virtutibus delectaretur Deus. Verum passo in carne Domino ac resurgente a mortuis, tempus fuit ut legalis illa, et figuralis observatio cessaret, atque ea quae secundum litteram gerebantur, in spiritualem translata sensum, melius in novo testamento, ait: Jam non bibam de genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam novum in regno Dei. Ac si aperte dicat: Non ultra carnalibus Synagogae caeremoniis delectabor,
Abbreviated transcription (Latin):
significet. & uel. xp̃m sine nr̃ȩ redẽptionis amore pati
potuisse. uł nos sine illius passione saluari. ac patri
posse offerre confingat. Qd aut̃ dicit hic ẽ. sanguis

Expanded text:
significet, et vel Christum sine nostrae redemptionis amore pati significet, et vel Christum sine nostrae redemptionis amore pati potuisse, vel nos sine illius passione salvari, ac Patri offerri posse, confingat. Quod autem dicit: Hic est sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
alienȩ iniqͥtatis suscipit. Ꝙ qͥ nil dignũ ꝑcussione
ex hibuit. humilit̾ in ꝑcussione benedicit: ut hinc
uidelicet ostendat quid unꝰquisq inflagello culpȩ ꝓ¬
priȩ facere debeat. si ipse ȩquanimit᷑ flagella culp̃ş
portat alienȩ : ut hinc ostendat quid in correctione
faciat subditꝰ. si in flagello positus patri grãs agit
ȩqualis. Et ait iliis. Hic . ẽ. sanguis ms noui testa¬
m̃ti: qui ꝓmultis effundetur. Quia panis corpus
confirmat. uinũ uͦ sanguinẽ oꝑatur in carne : hic ad
corpus xp̃i mystice. illud refertur ad sanguinẽ. Uerũ
dnĩci calicis aqua miscetur. Attestante enĩ iohe. aquȩ
popłi sunt: & neq aquã solã. neq solũ uinũ: sicut
nec granũ frum̃ti solũ sine aquȩ ad mixtione & confe¬
ctione in panẽ cuiquã licet offerre: ne talis uideli¬
cet oblatio quasi caput a membris secernendũ esse

Expanded text:
alienae iniquitatis suscipit. Et qui nihil dignum percussione alienae iniquitatis suscipit. Et qui nihil dignum percussione exhibuit, humiliter in passione benedicit: ut hinc videlicet ostendat quid unusquisque in flagello culpae facere debeat, si ipse aequanimiter flagella culpae portat alienae. Ut hinc etiam ostendat, quid in correptione faciat subditus, si in flagello positus, Patri gratias agit aequalis. « Et ait illis: Hic est sanguis meus Novi Testamenti, qui pro multis effundetur. » Quia panis corpus confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne, hic ad corpus Christi mystice, illud refDominici calicis aqua miscetur. At testante enim Joanne, aquae populi sunt , et neque aquam solam neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum sine aquae admistione et confectione in pane cuiquam licet offerre, ne talis videlicet oblatio, quasi caput a membris secernendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
a ñ poenitebit eũ. tu es Sacerdos in ȩt̾nũ. scđm ordinẽ
mel chisedech. Frangit aut̃ ipse panẽ quẽ discipłis por¬
rigit: ut ostendat corporis sui fractionẽ: ñ absq sua
sponte acꝓcuratione uenturã. sed sic̃ alibi dicit. po¬
testatẽ se habere ponendi animã suã. & potestatẽ se
habere iterũ sumendi eã. Quẽ uidelicet panẽ certi qͦq
gr̃a sacram̃ti priusquã frangeret benedixit: qͥa naturã
humanã quã passurus assũpsit. ipse una cũ patre &
sp̃u scõ. grã diuinȩ uirtutis impleuit. Benedixit panẽ
& fregit: qͥ hominẽ assũptũ ita morti subdere dignatꝰ
est. ut ei diuinȩ immortalitatis ueracit̾ inesse potentiã
demonstraret: ideoq uel ocius eũ a morte resuscitandũ
.eẽ. doceret. E⁊ accepto calice: grãs agens dedit eis.
pane gr̃as egisse ꝑlbetur Gras itaq agit. qͥ flagella

Expanded text:
et non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem et non poenitebit eum: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Frangit autem ipse panem quem discipulis porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam, sed sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam. Quem videlicet panem certi quoque gratia sacramenti, priusquam frangeret benedixit, quia naturam humanam quam passurus assumpsit, ipse una cum Patre et Spiritu sancto gratia divinae virtutis implevit. Benedixit panem et fregit, quia hominem assumptum ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immortalitatis veraciter inesse potentiam demonstraret, ideoque velocius eum a morte resuscitandum esse doceret. Et accepto calice gratias agens dedit eis, pane gratias egisse perhibetur. Gratias itaque agit, qui flagella
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tũ temerare p̃sumit. Ille dñm uendit: qͥ eiꝰ timo¬
re atq amore neglecto. terrena ꝓillo & caduca. im¬
mo etiã criminosa diligere & curare conuincitur.
onum erat ei : si ñ essec natꝰ homo ille. Non ideo pu¬
tandus. ẽ. ante fuisse quã nasceret᷑ cũ nulli possit
esse bene nisi ei qͥ fuerit: sed simplicit̾ dictũ ẽ. multũ
melius. ẽ. ñ subsistere. quã male subsistere.
Ꝙ manducantib illis: accepit iesus panẽ. & benedicens
fregit & dedit eis & ait. Sumite: hoc. ẽ. corpus meu̾
Finitis paschȩ ueteris solenni is quȩ in cõmemorationẽ
antiquȩ de ȩgypto liberationis popłidĩ agebantur.
transit ad nouũ qđ in suȩ redẽptionis mẽmoriam
ȩccłam frequentare uolebat: ut uidelicet ꝓcarne
agni ac sanguine. sui corporis sanguinisq sacram̃tũ
substitueret: ipsũq se. ẽẽ. monstraret cui iurauit dñs¬

Expanded text:
cramentum temerare praesumit. Ille Deum vendit, qui ejus timocramentum temerare praesumit. Ille Deum vendit, qui ejus timore atque amore neglecto, terrena pro illo et caduca, imo etiam criminosa, diligere et curare convincitur. Bonum esset ei, si non esset natus homo ille. Non ideo putandus est ante fuisse quam nasceretur, quia nulli possit esse bene, nisi ei qui fuerit. Sed simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere. Et manducantibus illis, accepit Jesus panem, et benedicens fregit, et dedit eis, et ait: Sumite, hocinitis veteris phase solemniis, quae in commemoratione antiquae de Aegypto liberationis populi Dei agebantur, transit ad novum, quod in suae redemptionis memoria, Ecclesiam frequentare volebat, ut scilicet pro carne agni ac sanguine, sui corporis sanguinisque sacramentum institueret, ipsumque se esse monstraret, cui juravit D
Abbreviated transcription (Latin):
tristatis & retrahentib manũ & int̾dicentib cihos
dacia bonã conscientiã mentiretur. E⁊ filius qͥdẽ
hominis uadit : sic̃ scriptũ ẽ de eo. Ue aut̃ homini
illi: ꝑquẽ filius hominis tradet᷑. Nec pͥmo nec scđo
correptꝰ. a ꝓditione retrahit pedẽ: sed patientia dñi
nutrit impudentiã suã. & thesaurizat sibi irã in
die irȩ. Poenã pͣdicit. ut quȩ pudor ñ uicerat. corri¬
gant denunciata supplicia. Sed & hodie qͦq & in sẽ¬
piternũ ue illi homini qͥ ad mensã dñi malignꝰ acce¬
dit. qͥ insidiis m̃te conditis. qͥ p̾cordiis aliqͦ scelere
pollutis. mysteriorũ xp̃i oblationib sacrosc̃ĩs par¬
ticipare ñ metuit. Et ille enĩ in exẽplũ iudȩ filiũ
hominis tradit: ñ quidẽ iudeis peccatorib. sed tam̃
peccatorib mẽbris uidelicet suis. quib illud in esti¬
mabile & in uiolabile dnĩci corporis ac sanguinis sa¬

Expanded text:
tristatis et retrahentibus manum, et interdicentibus cibos tristatis et retrahentibus manum, et interdicentibus cibos dacia bonam conscientiam mentiretur. Et Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de eo. Vae autem homini illi, per quem Filius hominis tradetur. Nec primo, nec secundo correptus a proditione retrahit pedem, sed patientia Domini nutrit impudentiam suam, et thesaurizat sibi iram in die irae . Poena praedicitur, ut quem pudor non vicerat, corrigant denuntiata supplicia. Quod autem sepiternum vae illi homini qui ad mensam Domini malignus accedit, qui insidiis mente conditis, qui praecordiis aliquo scelere pollutis, mysteriorum Christi oblationibus sacrosanctis participare non metuit. Et ille enim in exemplum Judae Filium hominis tradit, non quidem Judaeis peccatoribus, sed tamen peccatoribus, membris videlicet suis, quibus illud inaestimabile et inviolabile dominici corporis ac sanguinis sa
Abbreviated transcription (Latin):
tib cis atq manducantib: ait irsus. Am̃ dico uob̾:
quia unꝰ ex uob me tradet. qͥ manducat mecũ. Qui de
passione p̾dixerat. & de ꝓditore p̾dicit: dans locũ poe-¬
nitentiȩ. ut cũ intellexisset sciriͥ cogitationes suas &
occulta consilia poeniteret eũ facti sui. & tam̃ ñ desi¬
gnat specialit̾: ne manifeste coargiitꝰ impudentior
fieret. mittit crim̃ innumero: ut agat conscius poeni¬
tentiã. Ał illi coeper̃ contristari. & dicere ei singu¬
latĩ. Nunqͥd ego: Et certe nouerant undecĩ apłi. qđ
nichil tale contradñm cogitarent: sed plus credunt ma¬
gistro quã sibi. & tim̃tes fragilitatẽ suã. tristes int̾rogant
de peccato cuius conscientiã ñ habebant. Qui ait illis¬
Unus ex duodecĩ: qͥ intingit mecũ manũ in catino
O mira dñi patientia. Primũ dixerat: unꝰ ex uob me
tradet. ꝑ seuerat ꝓditor in malo: manifestius eũ ar¬
guit. & tam̃ nom̃ ꝓprie ñ designat. Iudas ceteris con¬

Expanded text:
dico vobis quia unus ex vobis me tradet, qui manducat mecum. Qui de passione praedixerat, et de proditore praedicit, dans locum poenitentiae, ut cum intellexisset sciri cogitationes suas et occulta consilia, poeniteret eum facti sui. Et tamen non designat specialiter, ne manifeste coargutus impudentior fieret. Mittit crimen in numero, ut agat conscius poenitentiam. At illi coeperunt contristari, et dicere ei singulatim: Nunquid ego? Et certe noverant undecim apostoli, quod nihil tale contra Dominum cogitarent, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam tristes interrogabant de peccato, cujus conscientiam non habebant. Qui ait illisUnus ex duodecim, qui intingit mecum manum in catino. O mira Domini potentia! primum dixerat: Unus ex vobis me tradet, perseverat proditor in malo, manifestius arguit, et tamen nomen proprie non designat. Judas, caeteris con
Abbreviated transcription (Latin):
quode qa rexx iudeorĩ fuerat appellat ae hoce iscrilbe
placer dotes crim obiecerant: qđ sibi in poplo israbe¬
liticonsurparet imꝑiũ illudentes hoc faciuntine
ponunt ei orona spincã ꝓ sceptro regui. dares cala omĩ¬
hec intelligamꝰ mystice. Quomꝰ eni cayepas didite
opertet unũ homine mori ꝓ om̃ĩb nesciens ed liceter
sur isti qdcunq fecerunt licet alia m̃te fecerint tam̃

Expanded text:
quidem, quia rex Judaeorum fuerat appellatus, et hoc ei Scribae quidem, quia rex Judaeorum fuerat appellatus, et hoc ei Scribae et sacerdotes crimen objecerant, quod sibi in populo Israel usurparet imperium, illudentes hoc faciunt, utponant ei coronam spineam: pro sceptro regali dent calamomnia intelligamus mystice. Quomodo enim Caiphas dixit, Oportet unum hominem mori , etc., nesciens quid diceret: sic isti quaecunque fecer
Abbreviated transcription (Latin):
satis facere : dimisit illis baraban. & tradidit iesum
flagellis cȩsũ. ut crucifigeret᷑. Iesus aut̃ flagellatus
ñ ab alio quã ab ipso pilato intelligendus. ẽ. Scribit
nanq aꝑte iohes. Clamauer̃ rursũ om̃s: dicentes. Non
hunc: sed baraban. Erat aut̃ barabas latro. Tunc gͦ
app̃hendit pilatꝰ iesum: & flagellauit. Ac deinde sub¬
iungit. & milites plectentes coronã de spinis: impo
suerunt capiti eiꝰ & Eȩtera. Qđ quidẽ ideo fecisse.
atq ideo credendus. ẽ. militib eũ illudendũ tradidis¬
se: ut satiati poenis & opꝓbriis eiꝰ iudei. mortẽ eiꝰ ultra
sitire desisterent. Hoc aut̃ factũ. ẽ. ut qͥa scriptũ erat.
multa flagella peccatoꝵ: illo flagellato nos a uerbe¬
rib liberarem᷑. dicente scriptura. Flagellũ ñ appro-¬
pinquabit tabernaculo tuo. Milries aut̃ dixer̃
cũ inatriũ prȩcorii & conuocant tora cobontẽ syr
induunt eĩ purpura & imponunt ei plestertes spinea

Expanded text:
satisfacere, dimisit illis Barabban et tradidit Iesum flagellis caesum, ut crucifigeretur. haec aput praesnon ab alio quam ab ipso Pilato intelligendus est. Scribit namque aperte Joannes: Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Tunc ergo apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Ac deinde subjungitsuerunt capiti ejus. » Quod quidem ideo fecisse, atque ideo credendum est militibus eum illudendum tradidisse, ut, satiati poenis et opprobriis ejus Judaei mortem ejus ultra sitire desisterent. Hoc autem factum est ut, quia scriptum erat: « Multa flagella peccatorum , » illo flagellato, nos a verberibus liberaremur, dicente Scriptura: « Flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo . » « Milites autem duxerunt eum in atrium praetorii, et convocant totam cohortem, et induunt eum purpura, et impon
Abbreviated transcription (Latin):
nam̃to uestieris : potest in hoc utroq dnĩ habitu ini¬
micorũ quidem sententia ꝓbroso sed ipsius dñĩ electio¬
ne głosissimo: omĩs electorũ eiꝰ multitudo quȩ in mar¬
tyres uenerandos & cȩterã fideliũ plebẽ distinguit᷑.
aptissime designari. Alba & enĩ ueste induit᷑ : cum

Expanded text:
velut ornamento vestieris , potest in hoc utroque Domini habitu, inivelut ornamento vestieris , potest in hoc utroque Domini habitu, inimicorum quidem sententia probroso, sed ipsius Domini electioni habitu, omnis electorum ejus multitudo, quae in martyres venerandos, et caeteram fidelium plebem distinguitur, aptissime designari. Alba enim veste induitur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorũ poni solere testat᷑ ipse dñs: qui ꝓthoplasto
in peccatũ plapso dicebat. Terratua spinas & tribulos
germinabit tͥ. Qđ est aꝑte dicere. Conscientia tua
punctiones tͥ & aculeos uitiorũ ꝓcreare ñ desistet.
Qđ uͦ uxta euangłiũ lucȩ dñs apud herode̾ alba ueste
induitur. in cȩteris uͦ euangłistis amilitib pilati sub
coccineo siue purpureo habitu illusus. eẽ ꝑhibetur.:
collata utraq narratione in uno innocentia & castitas
assũptȩ humanitatis. in altero autẽ ueritas passionis
ꝑ quã ad głam regni immortalis. eẽt. ꝑuenturus ex¬
primit᷑. Sicut enĩ purpura colorẽ sanguinis qui ꝓ nob̾
effusus. ẽ. imitat᷑: ita & habitũ regni qđ post passionẽ
intrauit nobisq intrandũ pate fecit insinuat. Uerũ
qđ dixit apł̃s. quotqͦt enĩ in xp̃o baptizati estis xp̃m
induistis. Et isaias dño de electis. omib his uelut or

Expanded text:
peccatorum poni solere testatur ipse Dominus, qui protoplasto peccatorum poni solere testatur ipse Dominus, qui protoplasto in peccatum prolapso dicebat: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quod est aperte dicere: Conscientia tua punctiones tibi et aculeos vitiorum procreare non desistet. Quod vero juxta Evangelium Lucae Dominus apud Herodem alba veste induitur , in caeteris vero evangelistis a militibus Pilati sub coccineo, sive purpureo, habitu illusus esse perhibetur, collata utraque narratione in uno innocentia et castitas assumptae humanitatis, in altero autem veritas passionis, per quam ad gloriam regni immortalis esset perventurus, exprimitur. Sicut enim purpura colorem sanguinis, qui pro nobis affusus est, imitatur, ita et habitus regni qintravit, nobisque intrandum patefecit, insinuat. Verum quia dixit Apostolus: Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis , et Isaias Domino de electis omnibus inquit: His