comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed si agnoscis cubiculum tuum: et mun¬
des ubi rogas dm̃. Cũ aut̃ oratis inqͥt. no¬
lite eẽ. sic̃ ypochritȩ qui stant in plateis
& uicis orantes. ut uideant᷑ ab hoĩnib. Iu aut̃
cum oras intra incubiculũ tuũ. & claude
ostium. & dep̃care dñm tuũ in occulto: & qͦi
uidet in occulto reddet tͥ. Si homines red¬
dituri st̃: effunde ante homines p̾cem tuã
Si ds̃ redditurus ẽ effunde ante eũ p̃cem tuã:
et clcuide ostium ne temptator ingrediatur
Temptator non cessat pulsare ut irrumpat.
Si clciusũ inuenerit: transit. Idõ apłs qr
cordis non parietum: ibi enim et cubicult̃.
qr gͦ in potestate nr̃a. ẽ hoc ostium elaui¬
deye : neq detis inquit locũ dicibolo. Et¬
enim si intrauit & possedit: attenide qr
tu negligent̃ clausiftr. aut clauđe Nie¬
glexisti Quid ẽ aut̃ elcuide ostiũ: Noc
dstiũ tanꝗ duas habet ualuas: cupidita¬
tis et timoris. Aut cupis aliquid t̾renum:
elauide contͣ diabolum: aꝑi ad xp̃m. Iuo¬

Expanded text:
sed si agnoscas cubiculum tuum, et mundes, ibi rogas Deum. «Cum autem oratis,» inquit, «nolite esse sicut hypocritae, qui stant in plateis et vicis orantes, ut videantur ab hominibus. Tu autem cum oras, intra in cubiculum tuum, et claude ostium, et deprecare Deum tuum in occulto; et qui videt in occulto, reddet tibi» . Si homines reddituri sunt, effunde ante homines precem tuam: si Deus redditurus est, effunde ante eum precem tuam, et claude ostium, ne tentator ingrediatur. Tentator non cessat pulsare, ut irrumpat; si clausum invenerit, transit. Ideo Apostolucordis, non parietum; ibi enim et cubiculum: quia ergo in potestate nostra est hoc ostium claudere, «Neque detis,» inquit, «locum diabolo» . Etenim si intravit et possedit, attende quia tu negligenter clausisti aut claudere neglexisti. 4. Quid est autem claudere ostium? Hoc ostium tanquam duas habet valvas; cupiditatis, et timoris. Aut cupis aliquid terrenum,claude contra diabolum, aperi ad Christu
Abbreviated transcription (Latin):
trat: ꝑtimorem ignis aet̃ni xp̃c intrat.
muridus iste : riser̃ Elciuser̃ ualuam
cupi ditatis contra diaibolum Minatꝰ
e muriđ iste bestias ignes cruces ñ
timuer̃. Qcuser̃ timoris ualuam contͣ
dicibolum Ulideamus si aꝑuer̃ illas x̃o¬

Expanded text:
trat, per timorem ignis aeterni Christus intrat. mundus iste: riserunt, clauserunt valvam cupiditatis adversus diabolum. Minatus est mundus iste bestias, ignes, cruces: non timuerunt, clauserunt timoris valvam contra diabolum. Videamus si aperuerunt eas
Abbreviated transcription (Latin):
locum̃ dicibolo. Intelligitur autem ñ
de isto sole qui habet quandam clari¬
tatem int̃ cȩlestia uisibilia qui communit
uidĩ potest et a nob et abestiis. sed e illa
luce quam non uident nisi pura corda fide¬
lium sic̃ dictum. ẽ epet lum̃ uerum qđ
illuminat omnem hominem uenientẽ
inbunc mundum. Hoc enim uibetite¬
lum̃ solis etiam pecora minutissima
et breussima illuminat: Est
lum̃ uerum iustitia atq  sapis¬
enuo qđ desinit menis uide icum
ꝓturbadone iracuridiȩ fuertte auim
iubilo suꝑata. et tñe qͥsi oceroit

Expanded text:
locum diabolo : intelligitur autem, non de isto sole qui habet quamdam sublimitatem inter coelestia visibilia, qui communiter videri potest et a nobis et a bestiis; sed de illa luce, quam non vident nisi pura corda fidelium sicut dictum est, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Hoc enim lumen visibilis solis etiam pecora minutissima et brevissima illuminat. Est ergo lumen verum justitia atque sapiequod desinit mens videre, cum perturbatione iracundiae fuerit tanquam nubilo superata: et tunc quasi occidit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s apłi : Nũ quid om̃s uirtutes: nũꝗd
om̃s dona habent curtionũ : nũquid
om̃s linguis locunt᷑ : Nũqd om̃s int̃p̃tant᷑ :
Aliud habet iste : Aliudille. Et qđ habet
dam diuinorũ. ẽ Ergo abominib ad
m̃suram datur: et concordia ibi unũ corpꝰ
fac̃. Iuomꝰ aliudac cipit manꝰ ut oꝑet᷑.
aliud ołs ut uideat. aliud auris ut au-¬
diat. aliud pesut ambulet. anima tam̃ ẽ
quȩ agit omnia. in manu ut opetur. in
pede ut ambulet. in aure ut audiat ir
ocło ut uideat: sic st̃ etiam diũsa doxia
fidelium tanꝗ m̃bra ad m̃suram ꝓpͥã¬

Expanded text:
ores? numquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent sanitatum? numquid omnes linguis loquuntur? numquid omnes interpretantur ? Aliud habet iste, aliud ille; et quod habet dam donorum est. Ergo hominibus mensura datur et concordia, ubi unum corpus facit. Quomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat; sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
Ntelligitur quidem & scđm tempus: qr¬
Lsi ex ipsa conditione & infirmitate morta¬
litatis quam portamus subripit ira xepia
no: ñ debet diu teneri & fieri pridiaria.
Cice illam de corde antequam occidat lux
ista uisibilis. ne te deserat lux illa inui¬
sibilis. Sed et aliter melius intelligitur
cuius ueritate anma humana il.¬
lustratur. ad quem gaudent angłi
Hominum autem in firmitate acies
cordis. et si trepidant subraduis eius:
ad eum tam̃ contemplandum per
mandata purgantur. cum ipse sol
coeꝑit in homine habitare ꝑsidem
noni tantam uideat in te ira cundiã
quae nascitur ut occidat soł suꝑ ira

Expanded text:
ntelligitur quid est, et secundum tempus. Quasi ex ipsa conditione et infirmitate mortalitatis, quam portamus, subrepit ira Christiano non debet diu teneri et fieri pridiana; ejice illam de corde antequam occidat lux ista visibilis, ne te deserat lux illa invisibilis. Sed aliter melius intelligitur, cujus veritate anima humana illhominum autem infirmatae acies cordis etsi trepidant sub radiis ejus, ad eum tamen contemplandum per mandata purgantur. Cum coeperit iste sol in homine habitare per fidem, non tantum in te valeat iracundia quae in te nascitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
bum corrigere÷ quasi hoc minus iecte
dixerit qđ proprie dixerat. quam
sidiere ut hoc sibi arrogent se po¬
tuisse qd eis posse ille donauerat.
Hic gͦ intellectus in eo qđ positũ. ẽ.
requiciusse dm̃ ab omnib oꝑibus
suis quae fecit bona ualde: qr ipse
nos facit reqͥ escere cũ bona oꝑa fece¬
PasPhemia. ẽ ꝑ quam de ipso dõ
falsa dicuntur. Et idõ peitis . ẽ
blasphemcire quam ꝑiurare:
qm̃ ꝑiurando falsae rei ad hibetur
testis ds̃: blasphemando de ipso dõ
falsa dicuntur.

Expanded text:
bum corrigere, quasi hoc minus recte bum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera feceasphemia est per quam de ipso Deo falsa dicuntur. Et ideo pejus est blasphemare quam pejerare, quia pejerando falsae rei adhibetur testis Deus; blasphemando autem de ipso Deo falsa dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẜofuit hic in agnitione dei. Fit gͦ ista
renouatio reformnatioq m̃tis. scđm dm̃ uł¬
ne scđm aliam creaturam fieri putetur.:
Idõ autem scđm imaiginem dĩ : ut in ea re
intelligatur fieri hȩc renouatio ubi. ẽ ima¬
go dĩ. iͦd ẽ. in m̃te. quem ad modum dici
eum qui decorpore fidelis et iustus abs¬
cedit. Quid enim dicimꝰ scđm corpus mo
rtuum : nisi corpore uł incorpore. ñoN
anima uł in anima mortuum : Aut si di¬
cimus scđm corpꝰ ẽ pulcher aut scđm corpꝰ
fortis ñ scđm animum. qd .ẽ. aluid quam
corpore ñ animo pulcher aut fortis Et
in numerabilit̃ ita loquim᷑. Non itaq sic
in telligamus scđm imaginem eius qui cre¬
auit eũ. quasi alia sit imago scđm quam
renouatur non ipsa quae rẽnouatur

Expanded text:
hoc posuit hic in agnitione Dei. Fit ergo ista hoc posuit hic in agnitione Dei. Fit ergo ista renovatio, reformatioque mentis, secundundum aliam creaturam fieri putetur; ideo autem, secundum imaginem Dei, ut in ea re intelligatur fieri haec renovatio, ubi est imago Dei, id est in mente. Quemadmodum dicimeum qui de corpore fidelis et justus abscedit. Quirtuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, secundum corpus est pulcher aut secundum corpus fortis, non secundum animum, quid est aliud quam corpore, non animo, pulcher aut fortis. Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum quam renovatur, non ipsa quae renovatur
Abbreviated transcription (Latin):
tissime scriptũ.ẽ ubi ait. Quis scit si sp̃s filioꝵ
hominis ascendet ipse sursum: et sp̃s peco¬
ris si iꝑse descendet deorsum int̾ram. Scri¬
ptum. E etiam ingenesi ubi dicit diliuuio
mortuam uniũsam carnem quȩ habebat
eum sp̃m qui mens uocatur : sicut ait etiã
idem apłs. In expoliatione corporis car¬
nis : non duas utiq res intelligi uoluit:
quasi aliud sit ccb. aliud corpus carnis:
Sed qr corpus multarum rerum nom̃. ẽ qua¬
rum nulla cab. ẽ nam multa st̃ excepta car¬
ne corpora cȩlestia & corpora t̾restria: corpꝰ
carnis dixit. corpus quȩ cap. ẽ Sic itaq
aꝑtius etiam imaginem nominauit: scili¬
cet aliis uerbis id ipsum p̾cipiens. Expoli¬
antes uos in quit ueterem hominem cũ ac¬
hominem qui scđm dm creatus. ẽ: hoc isto
loco induite noutim hominem qͥ renouat᷑
scđm imaginem eius qui creauit eum.
ibi posuit in iuftitia et scĩtate ueritatis:

Expanded text:
ertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum ertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam universam carnem, quae habebat eum spiritum, quae mens vocatur. Sicut ait etiam idem apostolus, In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaqapertius etiam imaginem nominavit, scilicet aliis verbis idipsum praecipiens: Exspoliantes vos, inquit, veterem hominem cum achominem, qui secundum Deum creatus est, hoc isto loco, induite novum hominem, qui renovatur secundum imaginem ejus, qui creavit eum. ibi posuit, in justitia et sanctitate veritatis;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc alio loco dr̃ ad imaginem dĩ. Sed pecccon¬
do. iustitiam et scĩtatem ueritatis amisit: ꝓpter
qđ haec imago deformis & de color facta.ẽ. Hanc
secipit: cũ reformatur atq renouatur. Qđ autem
aliud sit mens. aliud sp̃s sit m̃tis. Sed qr omnis
mens sp̃s ẽ. non autem omnis sp̃s mens. ẽ. ẽ. enim
sp̃s et ds̃ qui renouari ñ potest : qr nec ueterascere
potest. Dicitur etiam sp̃s in homine qui mens ñ
sit: adquem ꝑtineant imagines similes corporũ
Dequo dicit ad corinthios. Si autem orauero lingͣ
sp̃s m̃s orat: mens autem mea in fructuosa. ẽ Hoc̃
enim ait. qͣndo id qͦd dr̃ non intelligitur. qr nec
dici potest nisi corporalium uocum imagines.
sonos oris in sp̃s cogitatione p̃ueniant. Dicitur
et hominis animã sp̃s. Unde ÷ in eucingłio. Et
inclinato ccpite tradidit spm. quo significata
ẽ mors corporis anima exeunte. Dicitur etiã
sp̃s pecoris : qđ in ecctiaste libio salomonis aꝑ¬

Expanded text:
oc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformatur et renovatur. Quod autem aliud sit mens, aliud spiritus mentis: sed quia omnis mens spiritus est, non autem omnis spiritus mens est. Est enim Spiritus et Deus , qui renovari non potest, quia nec veterascere potest. Dicitur etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: de quo dicit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est . Hoc enim ait, quando id quod dicitur, non intelligitur: quia nec dici potest, nisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, anima exeunte. Dicitur spiritus etiam pecoris, quod in Ecclesiaste libro Salomonis ap
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo : audientes apłm idicentem. Nolite con¬
formari huic scło: s reformamini in nouitate
m̃tis ure : ut incipiat illa imago ab illo reformari
aquo formata ẽ N enim reformare se ipsam po¬
test: sic̃ potuit deformare. Dicit enim alibi.

Expanded text:
ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare. Dicit etiam alibi:
Abbreviated transcription (Latin):
et habeat potestatem piscim maris et
uolatilium caeli. & ooeteprum aruma¬
lium rationis exꝑtum : ut uidelicet intelligamus
in eo factum hominem ad imaginem dĩ: inqͦ
irrationabilib animalib ante cellit. Id aut̃
ẽ ipsa ratio uł mens. uł intelligentia. uł siqͦ
alio uocabulo commodius appellatur. Vnde
& apłs ait. Renouamini spũ m̃tis urȩ. et induite
nouum hominem qͥ renouat᷑ in agnitionem dĩ
scđm imaginem eiꝰ qui creauit illũ : satis os¬
tendens ubi sit homo creatus ad imaginem dĩ:
qr ñ corporis liniam̃tis sed forma qͣdam intel¬
ligibili m̃tis illuminate Sic̃ enim post lapsum
peccati homo in agnitione dĩ renouatur
scđm imaginem eius qui ereauit eum: ita in
ipsa agnitione creatus. ẽ anteꝗ delicto uete¬
rasceret. unde rursus in eadem agnitione re¬
nouaretur
ui.uͦ. cõmemorati cũtunt᷑ Ad dñm :¬
ab ea deformitate qͣ ꝑcupiditates secu¬
lares conformabantur huic scło. reformantur

Expanded text:
et habeat potestatem piscium maris et uolatilium caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. undeet induite nouum hominem, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, satis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouareturui vero commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur
Abbreviated transcription (Latin):
tanima humana scđm quendam¬
modum dr̃ immortalis. Sed ñ. ẽ¬
Ii uera immortalitas ubi tanta. ẽ mutabi¬
litas ꝑ quam et deficere et ꝓficere potest. ⁊¬
Unde mors eius. ẽ alienari auita dĩ ꝑ igno¬
rantiam quȩ ẽ. in illa: uita uͦ eius cõncur¬
rere ad fontem uitȩ. ut in lumine dĩ ui¬
deat lumen.
facit uiuere : sic non.ẽ ab anima sed
ꝓspi suꝑ animam. qđ eam facit beate uiuere
qr ut uita carnis anima ẽ ita beata uita
anima deserat moritur corpus: sic anima
moritur si deserat ds̃. Anima recedens
aluce iustitiȩ: quanto magis quęrit quid
inueniat contra iustitiam: tanto plus re¬
pellitur alumine ueritatis. et intenebiosa

Expanded text:
t anima humana secundum quemdamodum dicitur immortalis: sed non est vera immortalitas, ubi tanta est mutabilitas, per quam et deficere et proficere potest. Unde mors ejus est, alienari a vita Dei per ignorantiam quae est in illa: vita vero ejus, currere ad fontem vitae, ut in lumine Dei videat lumen. facit vivere; sic non est ab anima, sed supra animam, quod eam facit beate vivere; quia ut vita carnis anima est, ita beata vita anima deserat, moritur corpus, sic anima moritur, si deserat Deus. Anima recedens a luce justitiae, quanto magis quaerit quod inveniat contra justitiam, tanto plus repellitur a lumine veritatis, et in tenebrosis
Abbreviated transcription (Latin):
ex ÷ domꝰ. quȩ sic̃ psalmꝰ canit
Lȩdificatur post captiuitatem
qm̃ qui st̃ adiabolo eruti a qͦ captiuui
tenebant᷑ de his ȩdificabat᷑ corpꝰ xp̃i
quȩ domus appellatur eccła. Hanc
autem captiui tatem ipse captiuauit :
quia diabolum uicit. Et ne illa quȩ
futura erant scĩ capitis m̃bra in ȩt̃nũ
supplicium secũ traheret: eum iustitiȩ
prius. deinde potentiȩ uincut alliga¬
uit. Ipse itaq diabolus. ẽ appellat᷑a
captiuitas : quam captiuauit qui as¬
cenidit in altum. et dedit dona homi¬
nibus. uł accepit in hoĩb. Donee oc

Expanded text:
est domus, quae, sicut psalmus canit, est domus, quae, sicut psalmus canit, aedificatur post captiuitatem, quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
dictos isto loco ex quib agab erat. ñ illos
qui uenturum in carne dnm ꝓpħarunt.
ctores quos maxime ut discerneremꝰ uolu¬
isti: eosdem puto eẽ. sic̃ et tibi uisum ẽ. ut
res. Sed idõ eum p̃dixisset pastores subiunx̃¬
& doctores : ut intelligerent pastores ad of¬
ficium suũ ꝑtinere doctrinam. Idõ enim ñ
ait quosdam aut̃ pastores. qͦsdam uͦ doctores:
sed eum suꝑiora ipso locutionis genere dis¬
tanquam unũ aliquid duobi nominib
It enim in ex ordio generis humani
de latere uiri dormientis detracta
femina fieret: xp̃m et eccłiam tali facto iã
tunc ꝓpħari oportebat. Sopor quippe ille
iuri mors erat xp̃i : cuius ex animis incruce
pendentis latus lancea ꝑforatũ. ẽ atq in de
sanguis et aqua defluxit. quȩ sacrirm̃ta ẽẽ.
nouimus quibi ȩdificatur eccła. Nam hoc
etiam ũbo scriptura usa ẽ. ubi ñ legitur for¬
mauit aut finxit: sed ȩdificaiuit eam iN
mulierem. Unde et apłs ȩdificationem

Expanded text:
dictos isto loco, ex quibus Agabus erat, non illos, qui uenturum in carne dominum prophectores, quos maxime ut discernerem uoluisti, eosdem puto esse, sicut et tibi uisum est, utmus; sed ideo, cum praedixisset pastores, subiunxisse doctores, ut intellegerent pastores ad officium suum pertinere doctrinam. ideo enim non ait: Quosdam autem pastores, quosdam uero doctores, sed cum superiora ipso locutionis genere distamquam unum aliquid duobus nominibus Ut enim in exordio generide latere uiri dormientis costa detracta femina fieret, Christum et ecclesiam tali facto iam tunc prophetari oportebat. sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis in cruce pendentis latus lancea perforatum est adque inde sanguis et aqua profluxit; quae sacramenta esse nouimus, quibus aedificatur ecclesia. Nam hoc etiam uerbo scriptura usa est, ubi non legitur cformauit aut \'finxitf, sed: Aedificauit eam in mulierem; unde et apostolus aedificationem
Abbreviated transcription (Latin):
Ierroris. N eq enim ut non nulli pu¬
tant uetus homo corpus ẽ et in eius homo
anima : sed corpus exterior homo. ẽ anima
interior. In interiore agitur hȩc uetustas et
nouitas Cum enim apłs diceret exuite uos
ueterem hominem et induite nouum : non
hoc iubebat ut corpus deponeretur :
sed uita in melius mutaretur. Hoc deniq
c̃sequent̃ edocuit. Nam uolens quid dixerit
explanare. qua ꝓpt̾ inquit deponentes m̃da¬
cium loqͥmini ueritatem unus quisq cum ꝓxi¬
mo suo.

Expanded text:
es. IV. Neque enim, ut nonnulli putant, vetus homo corpus est, et novus homo anima: sed corpus, exterior homo est; anima, interior. In interiore agitur haec vetustas et novitas. Cum enim Apostolus diceret, Exuite vos veterem hominem, et induite novum; non hoc jubebat, ut corpus deponeretur, sed ut vita in melius mutaretur. Hoc denique consequenter edocuit; nam volens quid dixerit explanare, Quapropter, inquit, deponentes mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo .
Abbreviated transcription (Latin):
mnis qui intelligit: luce qͣdã.
non corporali. non carnali. ñ
exteriore sed interiore illustratur.
Est gͦ quaedam lux intus: quã noni
habent qui non intelligunt. Unde iam eos
qui desiderant fontem uitȩ & inde aliquid
carpunt : alloquitur apłs. obsecrans et dic̃
Ut iam non ambuletis sic̃ et g̃s̃ ambrlaN
inuanitate m̃tis suȩ. obscurati in intelli¬

Expanded text:
mnis qui intelligit, luce quadam non corporali, non carnali, non exteriore, sed interiore illustratur. Est ergo, fratres, quaedam lux intus, quam non habent qui non intelligunt. Unde jam eos qui desiderant hunc fontem vitae, et inde aliquid carpunt, alloquitur Apostolus obsecrans, et dicit: Ut jam non ambuletis sicut et Gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ea m̃sura corporis in qua mortuus ẽ. re¬
surrexit. Nec fas ẽ dicere cũ resurrec¬
tionis omnium tempus uenerit. ac¬
cessuram corpori eius eam magni¬
tudinem quam ñ habuit. Si aut̃
etiam qͦrumq maiora corpora re¬
digenda. ꝑibit de multorum corpo¬
ribus plurimum. cũ ipse nec capil¬
lum periturum ẽe ꝓmiserit. Restat
gͦ. ut suam recipiat quisq m̃suram.
quam uł habuit in iuuentute. enã
qͦd commemorauit apłs de m̃sura
ȩtatis plenitudinis xp̃i. aut ꝓpt̃ aliud
intelligamus dictum. ẽẽ id. ẽ. ut illi
capiti inpoptis xp̃ianis accedente o¬
mnium ꝑfectione m̃biorum. ȩtatis eiꝰ
m̃sura compleatur. Aut si hoc de
resurrectione corporum dictum. ẽ.
si accipiamus dictum ut nec infra
nec ultra iuuenilem formam re¬
surgant corpora mortu oꝵ: sed in eiꝰ
xtate & ibore usq ad quam xp̃m hic
ꝑuenisse cognouimꝰ. Circa xxx. qͥ p¬
pe annos definier̃ etiam eẽ. scłi huiꝰ
doctissimi homines iuuentutem.

Expanded text:
ea mensura corporis, in qua mortuus est, resurrexit, nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus uenerit, accessuram corpori eius eam magnitudinem, quam non habuit, quando etiam quorumcumque maiorum corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. restat ergo, ut suam recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentate, etiamquod commemorauit apostolus de mensura aetatis plenitudinis Christi, ant propter aliud intellcapiti in populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis ejus mensura compleatur; aut si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra juvenilem formam resurgant corpora mortuorum, sed in ejus aetate et robore, usque ad quam Christum hic peruenisse cognouimus circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi homines iuuentutem;
Abbreviated transcription (Latin):
num dĩ ẽ : de qͦ dñs Iait. Si scires donum dĩ
et quis ẽ qͥ dic̃ tibi damͥ bibe: tu forsitan pe¬
tisses ab eo: et dedisset tibi aqͣm uiuam: Nam
qđ ibi ait flumina de uentre eius fluent
aquȩ uiuȩ : hoc isto loco. fiet inqͥtͥ in eo fors
aquȩ salientis inuitam ȩt̃nam. Paulꝰ qͦqͦ apłs

Expanded text:
cires donum dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, hoc in isto loco: fiet, inquit, in eo fons aquae salutis in uita aeterna. Paulus uero apos
Abbreviated transcription (Latin):
inquit hȩc oꝑatur unus atq idem sp̃s. di-¬
uidens ꝓpria unicuiq ꝓut uult. Qđ uer¬
bum et in epła quae ad hebreos ẽ. inue¬
nitur ubi seriptũ .ẽ. attestante dõ signis
et ostentis et uariis uirtutib et sp̃s scĩ di¬
uisionibus. Et hic cũ dixissez ascendit in
altum. captiuauit captiuitatem : dedit
dona hoĩb. Qd aut̃ ascendit ait quid. ẽ¬

Expanded text:
inquit, haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. quod uerbum et in epistula, quae ad Hebraeos est, inuenitur, ubi scriptum est: attestante deo signis et ostentis et uariis uirtutibus et spiritus sancti diuisionibus. et hic cum dixisset: ascendit in altum, captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus: quod autem ascendit, ait
Abbreviated transcription (Latin):
iħm cũ post resurrectionem amortuis a scen¬
disset in cȩlũ. dedisse spm̃ scm̃. Quo impleta
qͥ credid̾ant: linguis omnium gentiũ loq̃baqͣ
Nec moueat qđ ait̃ dona: ñ donũ. Id enim testi¬
moniũ de psalmo posuit. Hoc autem inpalmꝰ
ita legitur. Ascendisti in altũ ÷ captiuasti cap¬
tiuitatẽ: accepisti dona in hoĩb. Sic enĩ plures
codices habent: et maxime grȩci. Et ex he
auctoritas. sensus plenissimꝰ redđetur. Utrũ que
enĩ uerũ.ẽ Et qr dedit hoĩb: & qr accepit in
hoĩb. Dedit hoĩb tanꝗ caput m̃bris suis: acce¬
pit in hõib idem ipse utiq in m̃bris suis. Ropt̃
quȩ m̃bra sua clamauit decȩlo. Saule. saule.
quid me ꝑsequeris : Et de quib: mbrs s suis
ait. Quando uni ex minilnis meis fecistis: mͥ

Expanded text:
cum post resurrectionem a mortuis ascendisset in coelum, dedisse Spiritum sanctum, quo impleti qui crediderant, linguis omnium gentium loquebantur. Nec moveat quod ait, dona; non, donum: id enim testimonium de Psalmo posuit. Hoc autem in Psalmo ita legitur: Ascendisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus . Sic enim plures codices habent, et maxime graeci, et ex hebauctoritas, sensus plenissimus redderetur. Utrumque enim verum est, et quia dedit hominibus, et quia accepit in hominibus. Dedit hominibus, tanquam caput membris suis: accepit in hominibus idem ipse utique membris suis, propter quae membra sua clamavit de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris ? et de quibus membris suis ait, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi
Abbreviated transcription (Latin):
scõ amore uolantem Ad dm̃. Qui c̃q im¬
plicatur amore carnali : uiscum ha
tribulationib dicit. Quis dabit mͥ
Ergo habent a lasbonas et lib̾as. et nullo
uisco obligatas animȩ bene oꝑantes
dĩ p̃cepta. habentes caritatem de cons¬
cientia pura et fide ñ ficta. Sed qͣntũ¬
uis sint p̃dite uirtutib caritatis:
quid ad illam dilectionem dĩ qua st̃
dilecte etiam cũ uisco ẽẽnt implicatȩ:
Maior gͦ in nos dilectio dĩ: quam nr̃a
in illum. Nrã dilectio pennȩ nr̃ȩ st̃¬

Expanded text:
sancto amore volantem ad Dominum. Quicumque imsancto amore volantem ad Dominum. Quicumque implicatur amore carnali, viscum habetribulationibus dicit: «Quis dabit mihi Ergo alas habent bonas et liberas, et nullo visco obligatas, animae bene operantes praecepta Dei, habentes charitatem de conscientia pura et fide non ficta . Sed quantumvis sint praeditae virtutibus charitatis, quid ad illam dilectionem Dei, qua sunt dilectae, etiam cum visco essent implicatae? Major ergo in nos dilectio Dei, quam nostra in illum. Nostra dilectio pennae nost
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. altitudo ꝓfundum : unde ꝑuenia¬
mus etiam ad suꝑ eminentems eiam cari¬
trts xp̃i: et impleam᷑ in omnem plenitudi¬
nem xp̃i. Non enim frustra talem mor¬
mor Non frustra gͦ crucem elegit : ubi te
huic mundo crucifigeret: Nam satitudo .ẽ.¬
trans uerso ad tram tenditꝰ Ibi enim corpꝰ
crucisigitur: et quodam mͦ stat: et ipsa statio
ꝑseuerentiam significat. Altitudo aut̃ in illo
ligno ẽ qđ ab eodem transuerso sursum uer
rioꝵ expectatio Vbi ꝓfundum:÷ nisi in ea
neris impleberis in omnem plenitudinem dĩ.
Inc̃ erit illud. facie ad faciem. inpleberis enĩ
in omnem plenitudinem dĩ: ñ ut tu sis
plenius ds̃: sed ut sis plenius dõ.
enne animarũ quȩ ft̃. nisi quibus
sursum attollant᷑: Penne gͦ anima¬
rum uirtutes bona oꝑa: recta facta:
Irduab alis. habent om̃s pennas
Omnia enim p̃cepta: in duob p̃ceptis
st̃. Quis quis dilexerit dm̃ et ꝓoimũ:
animam habet pennatam. liberis alis

Expanded text:
tudo, altitudo, profundum, unde perveniatudo, altitudo, profundum, unde perveniamus etiam ad supereminentem scientiam charitatis Christi, et impleamur in omnem plenitudini tui. Non enim frustra talem mormori? Non frustra ergo crucem elegit, ubi te huic mundo crucifigeret. Nam latitudo transverso ad terram tendit. Ibi enim corpus crucifigitur, et quodam modo stat: et ipsa statio perseverantiam significat. Altitudo autem in illo ligno est, quod ab eodem transverso superrnorum exspectatio. Ubi profundum, nisi in ea neris, impleberis in omnem plenitudinem Dei. Tunc erit illud facie ad faciem. Impleberis autem in omnem plenitudinem Dei, non ut tui plenus sit Deus, sed ut tu sis plenus Dennae animarum quae sunt, nisi a quibus sursum attolluntur? Pennae ergo animarum virtutes, bona opera, recte facta. In duabus alis habent omnes pennas; omnia enim praecepta in duobus praeceptis sunt. Quisquis dilexerit Deum et proximum, animam habet pennatam, liberis alis,
Abbreviated transcription (Latin):
quodam mͦ statur. id ẽ ꝑsisatur & ꝑseuerat᷑ :
qͥd longanimitati tribuitur. Ataitudo ẽ
iti ea ligni parte. quȩ ab illo quod
transuersum figitur : sursum uersus¬
reliriquitur : hoc ÷ ad caput crucifiri. qr
bene sꝑantium suꝑna expectatio . ẽ. Iã
uͦillud ex ligno qđ non apparet qđ fixũ occul¬
cat gratuite gr̃ȩ̃. in qͦ multorũ ingenia conte¬
runtur. id uestigare conantia : ut ad extre¬
mum eisdicatur. O homo. tu qͥs es qui res¬
pondeas dõ. Intelligentes gͥ ꝑ egrinationem
nr̃am in hac uita mͦ crucifigam᷑: extendentes
manꝰ in latitudine bonorum oꝑma Et longa¬
nimitate usq infinem ꝑseuerantes : atq ha¬
bentes cor sursum. ubi xec. ẽ indext̾a dei se¬
dens : totũq hoc ñ nob̾ sed illius miscđiȩ
tribuentes: cuius ꝓfunda iudicia omnem
scrutatorem fatigant. Hȩc ÷ enim ñ in anit̃¬
fabulosa. sed utilit̃ uerax latitudo. longi¬

Expanded text:
quodam modo statur, id est persistitur et perseueratur, quodam modo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longanimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo quod transuersum figitur sursum uersusrelinquitur, hoc est ad caput crucifixi, quia bene sperantium superna exspectatio est. iam uero illud ex ligno, quod non apparet, quod fixum occulcat gratuitae gratiae, in qua multorum ingenia conteruntur id uestigare conantia, ut ad extremum eis dicatur: o homo, tu quis es, qui respuniamur. intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate usque in finem perseuerantes atque habentes cor sursum, ubi Christus est in dextera dei sedens, totumque hoc non nobis sed illius misericordiae tribuentes, cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inanitfabulosa, sed utiliter verax latitudo, longi
Abbreviated transcription (Latin):
pegrinatione fides ꝑdilectionem oꝑatur. In
futuro autem scło ꝑfecta & plena ccritas
sine ulla maloꝵ tolenrntia ñ fide credit qđ ñ
uidet. nec spe desidat qͦd non tenet: sed iN
aet̃num ueritatis in commutabilem speciem con¬
templabitur. Cuiꝰ sine fine quietũ opus erit
laudare qđ amat: & amare qđ lcuidat. De
hac consequent̃ dic̃. Scire etiam suꝑ eminen¬
tem scientiam caritas xẽi: ut impleamit u
in omẽm plenitudinem dĩ. In hoc iysterio
figurt crucis ostenditur. Qui enim quanido
uoluit mortuus ẽ : qͦmͦ uolute mortuus .ẽ Non
frustra igit᷑ tale genꝰ mottis elegit: nisi in eo qͦq
latitudinis huilis et longitudinis. et altitu¬
dinis ez ꝓfunditatis magister existeret Nam
latitudo ẽ in eo ligno qđ transuersũ de suꝑ
figitur. hoc adbona oꝑa ꝑtinet: qr ibi eaten¬
duntur manus. Longitudo in eo qđ ab ipso¬
ligno usq ad terram conspicuũ. ẽ Lbi enim

Expanded text:
peregrinatione fides per dilectionem operatur. in peregrinatione fides per dilectionem operatur. in futuro autem saeculo perfecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit quod non uidet, nec spe desiderat quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum opus erit laudare quod amat et amare quod laudat. de hac consequenter dicit: scire etiam super-is eminentem scientiam caritatis Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem figura crucis ostenditur, qui enim quia voluit mortuus est, quomodo voluit mortuus est. Non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi ut in eo quoque latitudinis hujus et longitudinis et altitudinis et profunditatis magister existeret. Nam latitudo est in eo ligno quod transversum desuper figitur, hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. Longitudo in eo qligno usque ad terram conspicuum est; ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
non sua quȩrentes sed quȩ iñu xp̃i : id ẽ nori
cõmoda priuata sectantes. sed in commune
ubi salus omnium. ẽ. consulentes. Nam de tpo
pane quo tales saturantur : quodam loco
apts dic̃. Vnus panis. unũ corpus mula sumꝰ.
Quid gͦ comp̃hende : Quȩ sit inquit latitudo
Sic̃ iam dixi in bonis oꝑib quib beniuolentia
porrigitur usq ad diligendos inimicos Et
longitudo : ut longanimitate pro hac latitu¬
dine molestiȩ tolerentur. Et altitudo : ut pro
his ȩt̃num qđ ins ꝑ nis ẽ p̃miũ. non uanũ ali¬
quid temporale spetur. Et ꝓfundum: unde
gratuita grã dĩ scđm secretũ & abditũ uolun¬
tatis eius exifut. Ibi enim radicati: ibi fundati
sumus. Radicati ꝓpt̃ agri culturam: fundati
ꝓpt̃ ȩdificationem. Quȩ qm ñ ẽ ab homine dic̃
alio loco idem apłs. Dĩ agri cultura estis.: dĩ ȩdi¬
ficatio estis. Hoc totũ agitur: cum in hac nra

Expanded text:
non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, id est non non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, id est non commoda priuata sectantes, sed in commune, ubi salus omnium est, consulentes. nam de ipso pane, quo tales saturantur, quodam loco apostolus dicit: unus panis, unum corpus multi sumus. quid ergo comprehendere? quae sit, inquit, latitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus, quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos, et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis est praemium, non uanum aliquid temporale speretur, et profundum, unde gratuita gratia dei secundum secretum et abditum uoluntatis eius exsistit. ibi enim radicati, ibi fundati sumus; radicati propter agriculturam, fundati propter aedificationem. quae quoniam non est ab homine, dicit alio loco idem apostolus: dei agricultura, dei aedificatio estis. hoc totum agitur, cum in hac nostra
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾nitas in cȩlo & int̾ra nominat᷑. Quęris cuiꝰ
reigr̃a: hoc supͣ dixerat. Ropt̃ qđ peto nori
infirmari intribulationib meis ꝓuob̵. Hoc gͦ
eis optat. ut ñ infirm̃tur intribulationib
apłi qucis ꝓ illis sustinebat: et ꝓ hoc genua
flectebat ad patrem. Promde non infir¬
mari unde illis sit: sequitur et dicit. Vt
det uob scđm diuitias głȩ suȩ uirtutem cor¬
roborari ꝑ sp̃m eius. Hȩ sunt diuitiȩ de
quib dicit. O ALTITUOO OTIAROM Ab¬
ditas enim habent causas. ubi nullis meritis p̃ce¬
dentibus. quid habemus qđ ñ accepimꝰ : deinde
sequit᷑ : & qͥd oportet ad iungit. In interiore inqͥt
homine habitare xp̃m ꝑfidem in cordib ur̃is.
Hȩc. ẽ. uita cordium qͣuiuimꝰ in scłm scłi: ab mitio
fidei usq ad finem speciei : ut incaritate in qͥt
radicati & fundati p̃ualeatis cõphende cũ o-¬
mnib scĩs. Ista ẽ cõmunio cuiusdam diuitiȩ
cȩlestisq rei publicȩ Hinc saturant᷑ pauꝑes.

Expanded text:
is cujus rei gratia? Hoc supra dixerat: Propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro vobis; hoc ergo eis optat ut non infirmentur in tribulationibus Apostoli quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad Patrem; proinde non infirmari unde illis sit, sequitur et dicit: Ut det vobis secundum divitias gloriae suae, virtute corroborari per spiritum eius. hae sunt diuitiae, de quibus dicit: o altitudo diuitiarum abditas enim habent causas; ubi nullis meritis praecedentibus quid habemus quod non accepimus? deinde sequitur et quid oportet adiungit: in interiore, inquit, homine habitare Christum per fidem in cordibus uestris; haec est uita cordium, qua uiuimus in saeculum saeculi ab initio fidei usque ad finem speciei, ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sanctis. ista est communio cuiusdam diuinae caelestisque reipublicae; hinc saturantur pauperes,
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem : qr captiui sub dicibolo tenebantur &
Cuiꝰ rei mysterium continet etiam titulus illiꝰ
psalmi. ꝗdo domꝰ edificabatur post captiui¬
tatem : id .ẽ. eccła pꝰ gentilitatem. Ilsos itaq
hoẽs qͥ captiui tenebant᷑ appellans capti¬
uitatem. sic̃ militia cũ dr̃ intelliguntur¬
et qui militant eandem capriuitatem a
xp̃o captiuatam dic̃. Cur enim ñ sit capti¬
uitas felix: Sic et ad bonum hões posst̃
capi: unide p&io dictũ ẽ Ex hoc iam hoẽs
eris capiens Captiuati gͦ qr capti : & capti
qr subiugati: sublene illud iugũ missi.
Lib̾ati apeccato cuiꝰ serui erant: et iufatiȩ
serui facti cuius libi entent. Unde et ipse
isto curru. sub isto iugo. ñ st̃ milia plorantium. sed
milia lȩtantiũ. Dñs qͥppe in illis in sr̃na in scõ.
loquens id qͦd supͣ cõmemoraui. unicuiq no¬

Expanded text:
vitatem, qui captivi sub diabolo tenebantur? vitatem, qui captivi sub diabolo tenebantur? Cujus rei mysterium continet etiam titulus illius psalmi, Quando domus aedificabatur post captivitatem : id est, Ecclesia post gentilitatem. Ipsos itaque ho intelliguntur qui militant, eamdem captivitatem a Christo captivatam dicit. Cur enim non sit captivitas felix, si et ad bonum homines possunt capi? Unde Petro dictum est: Ex hoc jam homines eris capiens . Captivati ergo, quia capti, et capti quia subjugati; sub lene illud jugum missi , liberati a peccato cujus servi erant, et justitiae servi facti cujus liberi erant . Unde et ipse isto curru, sub isto jugo non sunt millia plorantium, sed millia laetantium. Dominus quippe in illis, in Sina, in sancto. loquens id quod supra commemoravi: Unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubitatione dictũ. ẽ Ascendift̃ in altũ.
captiuafa captiuitatem: Accepifa dona iN
hominib. Nec moueat qđ apłs idem testi¬
moniũ commemorans. ñ ait accepisti dona
in hoĩb. sed dedit dona hoĩb. Ille quippe
auctoritate apłica scđm hoc locutꝰ. ẽ qđ dĩ
cũ prẽ ẽ filius. Scđ̾m hoc qͥppe dedit dona
et filii. Scdm illud .uͦ. qđ idem ipse xp̃c iN
corpore suo intelligit᷑ qđ ẽ eccła ꝓpt̃ qđ et
m̃bra st̃ eiꝰ scĩ et fideles eius. unde eis dr̃.
et ipse accepit dona in hominbus. Xłc qͥppe
ascendit in altum : et sedet addexteram prĩs.
Sed nisi et hic ẽ& int̾ra: non inde clamasset.
S aule. saule. qͥd me ꝑsequeris. Cũ gͥ idem ipse
dicat. ꝗdo uni exminimis meis fecistis mͥ fe¬
cistis : quid dubitamꝰ eũ acciꝑe in m̃bris suis.
quae dona m̃bra eius accipius: Sed quidẽ
captiuasti captiuitatem : Utrũ qr uicit
mortem. quae captiuos tenebat inquib reg¬
nabat. An ipsos homines appellauit capti¬

Expanded text:
dictum est: Ascendisti in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Nec moveat quod Apostolus idem testimonium commemorans non ait, Accepisti dona in hominibus; sed, Dedit dona hominibus. Ille quippe auctoritate apostolica secundum hoc locutus est, quod Deus cum Patre Filius. Secundum hoc quippe dedit dona et Filii. Secundum illud vero quod idem ipse Christus in corpore suo intelmbra ejus sunt sancti et fideles ejus; unde eis dicitet ipse accepit dona in hominibus. Christus quippe ascendit in altum. et sedet ad dexteram Patris ; sed nisi et hic esset in terris, non inde clamasset: Saule, Saule, quid me persequeris ? Cum igitur idem ipse dicat, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis ; quid dubitamus eum accipere in membris suis, quae dona membra ejus accipiunt? 26. Sed quid est, Captivasti captivitatem? Utrum quia vicit mortem, quae captivos tenebat in quibus regnabat? an ipsos homines appellavit capti
Abbreviated transcription (Latin):
Haec aut̃ in animo credentis. ẽ ei tantũ conspicua
cuiꝰ.ẽ qͣmuis sit & in aliis. ñ ipsa sed similis. Ñ
enim numero. ẽ. una: sed genere . Ropt̃ similitu¬
dinem tam̃ ex nulla diũsitate magis unã eẽ.¬
dicimꝰ quã multas. Nam & duos homines
simillimos. cũ uiđimꝰ. unam faciem dicimꝰ. et mi¬
ramur amboꝵ. Facilius itaq dr̃ multas animas
ubi dix̃ apłs una fides. tot eas aud et quisquã
dicere: quot fideles. Et tam̃ qui dicit. o
re dubitasti : suam cuiq eẽ. significat. Sed
eadem uolentium uoluntas una: cũ et in
ipsis qui hoc idem uolunt sua uoluntas sit
cuiq conspicua. alterius autem lateat. qͣm¬
uis idem uelit. Et si aliquib signis sese iN¬
dicet: credit᷑ potiꝰ quã uidetr. Unus qͥsq
aut̃ sui animi conscius: ñ credit utiq
hanc eẽ. suã. sed plane ꝑuidet uoluntatẽ¬

Expanded text:
Haec enim in animo credentis est ei tantum conspicua, Haec enim in animo credentis est ei tantum conspicua, cujus est, quamvis sit et in aliis non ipsa, sed similis. Non enim numero est una, sed genere. Propter similitudinem tamen ex nulla adversitate magis unam dicimus esse quam multas. Nam et duos homines simillimos cum viderimus, unam faciem dicimramur amborum. Facilius itaque dicitur multas animas ubi dixit Apostolus, Una fides , tot eas audet quisquam dicere quot fideles. Et tamen qui dicit, Oare dubitasti ? suam cuique esse significat. Sed eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua, alterius autem lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius quam videtur. Unusquisque autem sui animi conscius non credit utique hanc esse suam, sed plane pervidet voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
dõ sẽs sc̃s Omnium Gentium linguis se
demonstrare dienatꝰ. ẽ : ut ille se intelli
continetur quae linguis ommum loquitur. Paulꝰ¬
dic̃ apłs Unum corpus et unꝰ sp̃s. Membra nr̃a
attendite Multis m̃bris constat unum corpus.
& uegetat m̃bra omnia unus sp̃s. Ecce huma¬
no sp̃u. spũ qͦ sũ ipse homo. m̃bra omnia col¬
ligo et uegeto. Impero: m̃bris ut moueantur.
Intendo octos aduidendum. aures ad audi¬
endum. linguam ad loquendum. manus
ad oꝑandum : pedes ad ambularidũ. Officia
continet omnia. Multa iubent᷑ : multa
fiunt. Unus iubet: uni seruitur.¬
unum nominasset : ne intelligeremꝰ mortuũ
corpꝰ: unũ in qͥt corpꝰ. Sed ibgo te. uiuit hoc
corpus: uiuit. Unde: & unus sp̃s. Iam uͦ si m̃¬
brum p̃cidat᷑ de corpore: ñ qͥd sequit᷑ sp̃s.¬
foris de forma gliaris. Vnꝰ dñs una fioes
luid sunt ea quȩ creduntur:
aliud fides quã creditur. Illa quippe
in reb st̃ quȩ uł eẽ uł fuisse uł fut᷑a eẽ ereduntur.

Expanded text:
 sanctus omnium gentium linguis se demonstrare dignatus est, ut ille se intellige aecclesiae continetur, quae linguis omnium loquitur. dicit Apostolus: unum corpus, et unus spiritus . Membra nostra attendite. Multis membris constitutum est corpus, et vegetat membra omnia unus spiritus. Ecce humano spiritu, quo sum ego ipse homo, membra omnia colligo: impero membris ut moveantur, intendo oculos ad videndum, aures ad audiendum, linguam ad loquendum, manus ad operandum, pedes ad ambulandum. Officia continet omnia. Multa jubentur, multa fiunt: unus jubet, uni servitur.unum nominasset, ne intelligeremus mortuum corpus, 'unum', inquit, 'corpus'. Sed rogo te: vivit hoc corpus? vivit, unde? unus spiritus; iam vero, si membrum precidatur de corpore, numquid sequitur spforis de forma gloriaris. 3. Unitasim sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creditur. Illa quippe in rebus sunt, quae vel esse, vel fuisse, vel futura esse creduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
on sane ꝓpt̃ inferiorum scientiam
nuntiis indiget. qͣsi ꝑ eos fiat sci¬
entior Sed ille simplici ac mitebili mͦ
nouit omnia stabilit̃ atq in cõmutabi¬
liter. Habet aut̃ nuntios ꝓpt̾ nos et
ꝓpt̃ ipsos: qr illomͦ dõ parere et assis¬
tere ut eum de inferiorib consulaq
eiusq suꝑnis p̃ceptis et iussis obtem¬
ꝑent. bonũ ẽ eis in ordine ꝓpͥȩ natu¬
re atq substantiȩ. Nuntii autem : grece
angłi dicuntur. Quo nomine generali
regni cȩloꝵ qđ oportuno tp̃r reuelatũ
ẽ ꝓsalute nr̃a. qͦ ex hac ꝑegrinatione
libati. eoꝵ cȩtui c̃iungamur. Neq e¬
nim hoc ignorarent. qͣndo qͥdemi¬
psum semen qͦd oportuno tp̃r aduenit
ꝑ ipsos dispositum. ẽ in manu media¬
toris. id ẽ. in eius potestate qͥ dñs eoꝵ
ẽ et informa dĩ et in forma serur. Dic̃
idem apłs. Michi minimo omnium
scõꝵ data ÷ gr̃a hȩc ingentib anñtiare
inuestigabiles diuitias xẽi. et illumi¬
nare quȩ sit dispositio sacram̃ti qđ fuit

Expanded text:
Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. neque enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit
Abbreviated transcription (Latin):
diesũ dñm locutione cũsa: ascen disti
inquit in altũ. captiuasti captiuitatẽ:
accepisti dona in hõib Hoc apłs sic cõmemo¬
rat : sic exponit de dño xẽo loquens. Unicuiq
nationis xp̃i. Ropt̃ qđ dic̃. Ascendens iN
altũ. captiuauit captiuitatem : dedit dona¬

Expanded text:
ipsum Dominum locutione conversa: Ascendisti, inquit, in altum, captivasti captivitatem, accepisti dona in hominibus. Hoc Apostolus sic commemorat, sic exponit de Domino Christo loquens: Unicuique nationis Christi: propter quod dicit, Ascendit in altu
Abbreviated transcription (Latin):
rascimini inqͥt: & nolite peccare. Qđ duob
modis intelligi potest. Aut eaam si irasci¬
mini nolite peccare. id. ẽ etiam si surgit¬
iam motus animi qui iam ꝓpt̃ poenam̃ pec¬
cati ñ .ẽ. in potestate. saltim ñ ei consentiat
ratio & mens quȩ intus regenerata ẽ scđm
dm̃ ut m̃te seruiamus legi di si ad huc carne
seruimus legi peccatti: aut agite poeniten¬
tiam idẽ ira scimini uob ipsis de p̃t̃itis
peccatis. et ulterius peccare desinite.
Legebam iras cimini et nolite peccare.
et quomͦ mouebar dsm̃s qͥ iam didiceram
irasci mͥ de p̃t̃itis ut de cȩterb ñ peccarem¬
pecccie. Volo uos irasci: sed ut non
peccetis. Vt aut̃ ñ peccetis quib habetis
nisi homo ira scens sibi : Nt accipiat ue¬
niam: de se ipso exigit poenam. Et iecte
dicit dõ. Aũte oculos tuos apeccatis meis:
q̃m peccttum meũ ego agnosco. Si tu agno¬

Expanded text:
rascimini, inquit, et nolite peccare; quod duobus modis intelligi potest: aut, Etiam si irascimini, nolite peccare; id est, Etiam si surgit motus animi, qui jam propter poenam peccati non est ratio et mens, quae intus regenerata est secundum Deum, ut mente serviamus legi Dei, si adhuc carne servimus legi peccati. Aut: Agile poenitentiam, id est, irascimini vobis ipsis de praeteritis peccatis, et ulterius peccare desinite. Legebam: irascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteritis, ut de cetero non peccarempeccare . Volo vos irasci, sed ut non peccetis. Ut autem non peccetis, quibus habetis nisi homo irascens sibi? Ut accipiat veniam, de se ipso exigit poenam; et recte dicit Deo, Averte oculos tuos a peccatis meis, quoniam peccatum meum ego agnosco . Si tu agno
Abbreviated transcription (Latin):
o hȩe uerba aeti Pauli sic in¬
telligere soleo. Inlatituditie
bona oꝑa caritatis ÷ in longrauidinie
ꝑseueraritiam usq in fitiem: it
INaltitudine spem cȩlestiũ p̃mioꝵ
inꝓfundo inscrutabilia iudicia dĩ
unde ifta gr̃a in hões uenit : et hunc
intellectum coaptare etiam sacrtem̃to
crycis. ut in latitudine accipiatur
transuersũ lignũ qua extendunt᷑
manus ꝓpt̃ oꝑm significationem
In longitudine ab ipso usq in t̾ram
ubi totũ corpus crucifixum stare
uidetur : qͦd significat ꝑsistere
hoc ẽ longanimit̃ ꝑmanere in alti¬
tudine ab ipso diensuerso ligno sur¬
sum ũsus qͦ capđ eminet ꝓpt᷑ expec¬
tationem suꝑnoꝵ. ne illa oꝑa eiꝰ bona
atq in eis ꝑseueraentiam. ꝓpt̃ bene¬

Expanded text:
o haec uerba apostoli Pauli sic intellegere soleo: in latitudine bona opera caritatis, in longitudine perseuerantiam usque in finem, in altitudine spem caelestium praemiorum, in profundo inscrutabilia iudicia dei, unde ista gratia in homines uenit, et hunc intellectum coaptare etiam sacramento crucis, ut in latitudine accipiatur transuersum lignum, quo extenduntur manus, propter operum significationem; in longitudine ab ipso usque in terram, ubi totum corpus crucifixum stare uidetur, quod significat persistere, hoc est longanimiter permanere; in altitudine ab ipso transuerso ligno sursum uersus, quod ad caput eminet, propter expectationem supernorum, ne illa opera bona atque in eis perseuerantia