comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ seuicia sed pitiencia nõ stelere
sedfide/ Illa eñ maloꝵ st̃ hec be¬
noꝵ et necesse est bonu in reli¬
giorde uersari non malã Nam
si sangie si tormentis s malo
⁊eligionem defende̾ ueluit iam
nõ defendet᷑ illa sed polluetur
atq uiolabitus Nichie ciũ est
tam uolũtariũ y religio in qua
si aminꝰ sacrificantis au̾sus est
iam sullata iã nulla est ⁊ fecta
igit᷑ ratio est ut relegionen
patiõ uel morte defendas in quo
fides conẜinata ⁊ ixo deo grata
est ⁊⁊ religiom addit auctcm Ilã
fi is qui in hac trescri milicia
regi suo fidem ẜuat in aliquo
egiegio faciore se postea uixe
ut acceptior fit ⁊ carior si perie¬
rit sidmam conseqia᷑ gloriã ꝙ pro
dute suo morte occubuerit quõto
magib inꝑatori om̃i deo fidet ẜuãda
est qui nõ tantũ uinentibus sed
qũ milicit celestis est deuocoem̃
mapmõ sidemq desiderat seuo¬
mas rũ deus aut amabit cilentẽ

Expanded text:
non saeuitia sed patientia, non scelere non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonorum, et necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur illa, sed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam religio, in qua si animus sacrificantis auersus est, iam sublata, iam nulla est. recta igitur ratio est ut religionem patientia uel morte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce suo morte occubuerit, quanto magis imperatori omnium deo fides seruanda est, qui non tantum uiuentibus, sed quoniam - militiae caelestis est, deuotionem maximam fidemque desiderat. quomodo enim deus aut amabit colentem,
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ Quid gͦ scuiuẽ uel stulti¬
eã suam druinuere uolũt angear¬
i longe diu̾sa sunt carificina
⁊ pieras nec potest aut uentat
cum ui aut iusticia cĩõ crudelita¬
te comuẽgi a Sed m̃to non
audent de rebus quitꝙ̃ docere diui¬
nie ne ⁊ a nrũ derideant᷑  asus
deserantur Nam forte uulgs cue
simplex incorruptĩq iudicũ st
si iisteria illa cog nostat un mt¬
moria mortuoꝵ constituta dap¬
nabit aliuidq uerint qd̾ colat querat
^huic fida silencia sacris institutor
suint ab hoĩbus callidis Restiat
ppluẽ quid colat Cum aũe nos m
eoꝵ doct̾ius ucrstmn᷑ cus nobis aut
non credunt qui utiũq nouqnꝰ
aut mudent quia falsis uera ptiili¬
mut̃ h soed defendenda sunt in¬
inlponesta uelmtate nsẽr errãt
Senciũs cñd inichil eẽ in rebut
humamo relugione Estantius cami
sũma ui oportere defendi sed ut
in ixã relicione sit in desensions
gne fallunt᷑ defendenea cũ rcl¬
gio est nõ occidendo sed moriendo

Expanded text:
id ergo saeviunt? ut stultitiam suam, dum minuere volunt, augeant. Longe diversa sunt carnificina et pietas; nec potest aut veritas cum vi, aut justitia cum crudelitate conjungi. Sed merito non audent de rebus quidquam docere divinis, ne et a nostris derideantur, et a suis deserantur. Nam fere vulgus, cui simplex incorruptumque judicium est, si mysteria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit; aliudque verius, quod colat, quaeret. Hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ut nesciat populus quid colat. Cum autem nos in eorum doctrinis versemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque novimus; aut invident, quia falsis vera praetulimus? Sed defendenda sunt, inonesta uoluntate miseri errant! sentiunt enim nihil esse in rebus humanis religione praestantius eamque summa ui oportere defendi, sed ut in ipsa religione sic in defensionis genere falluntur. defendenda enim religio est non occidendo sed moriendo,
Abbreviated transcription (Latin):
iuse ath idem studio om̃¬
didẽ et orti uerba daie ut caute
possint pugnare delose blandicia
ceitare bonũ simuulare uirũ
Ie insidias facere ut si hostẽs
suit om̃ibus omneb/. Nostro
aut ppło quid hoꝵ pt̾ obiti cuiꝰ
onne religis est sine scelere
ac siue macula unierẽ g cũs
cigo uideant ⁊ se et suol ra
q̃ dipimꝰ gerere nros autema
incl il aliud oꝑori lusi equũ
et bonũ poterant si quid sape/¬
reur ex hoc intelligire ⁊ illas
qui uonũ faciut̃ pios cẽ et se
impios qui aiephanda cõuttũt
Neq ciũ fieri pt̾ ut qui in oĩbꝰ
uite sue artibus nõ erant in
ip̃a sidma errent hoc est in

Expanded text:
uni se atque eidem studio omnuni se atque eidem studio omndedere et arti, uerba dare ut caute possint, pugnare dolose; blanditia certare, bonum simulare uirum se; insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes. nostro autem populo quid horum potest obici, cuius omnis religio est sine scelere ac sine macula uiuere? cum igitur uideant se ac suos ea quae diximus gerere, nostros autem nihil aliut oet bonum; poterant, si quid saperent, ex hoc intelligere, et illos qui bonum faciunt pios esse, et se impios, qui nefanda committunt: neque enim fieri potest, ut qui in omnibus vitae suae actibus non errant, in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
paciencia certãt qui sanctissi¬
mam queq sui corporis partẽ
contra fas ome polluant at
ꝓphanẽt que uirilia sua f̾ro
metant ⁊ qd est sceleracius
ut suit religionis autistites.
ex sed exxingnẽdas pullice
aid suas uendant qui si indi/¬
ces sedeant aut dnũtos ꝓdãt
inͤ cede corrupti. aut nepios
impine dimittãt qui celum
quoq ipmñ ueneficut appetãt
tamꝙ̃ illoꝵ malicia terra nõ
capiat a hec inꝙͣ ⁊ huis plura
scelera utiq ab hũs fuĩ qui
hret tot ⁊ tanta iustior locg
est l Et egr de multus pau¬
es collegi nõ ut arguerem
pod ut ostenderẽ Qui uolet
sure omiã seuece libros in ma¬
mi siat qui morĩ uitiorũ¬
rissimmꝰ et accusator acerrmꝰ
fuit /  Red ⁊⁊ lucilius tenebro¬
sa n istam uitam circũs capte
breitq depiupit huis uersibut
Nut uero a mane ad noctẽ
f̾sto ac̃q ꝑfesto totur utẽ parĩ¬
ꝙ dies plneq patresq iactare
ude pro se om̃s decedere iusꝙͣ

Expanded text:
patientia certent; qui sanctissipatientia certent; qui sanctissimam quoque corporis sui partem contra fas omne polluant et profanent; qui virilia sua ferro metant; et, quod est sceleratius, ut sint religionis antistites; sed extinguendas publice animas suas vendant; si judices sedeant, aut immeritos perdant mercede corrupti, aut noxios impune dimittant; qui coelum quoque ipsum ueneficiis adpetant, tamquam illorum malitiam terra non capiat: haec, inquam, et his plura scelera utique ab iis fiunt qui haec tot et tanta iustitiae locus est? et ego de multis pauca collegi, non ut arguerem, sed ut ostenderem. qui uolet scire omnia, Senecae libros in manum sumat, qui morum uitiorumrissimus, et accusator acerrimus fuit. Sed et Lucilius tenebrosam istam vitam circumscripte breviterque depinxit his versibus: Nunc vero a mane ad noctem, festo atque profesto Totus item pari die populusque patresque iactare indu foro se omnes, decedere nusquam,
Abbreviated transcription (Latin):
accus suos considrent et illo¬
rũ quos tanꝙp iixos damp¬
nant iam intelligũt ꝙͣ mẽdaces
suit et hus om̃ibus q̃ adicsus
uouos aut dicũt aut facũ di¬
gniores Non end de nr̃o sed
de illoꝵ ño semꝑ existũt. qui
uieis obsudeãt arinati maria
predent᷑ uelsi palain giasari
nõ licuit uenena clõ tempe¬
rent qui upores netẽt ut do¬
tes rar lucrent. aut maritos
ut abulteuis uubant, qui natos
exse pueres aut strangulent
aut si inunũ pii fuerit expo¬
uant qui libidines moestat
net a filia nec a sorore net¬
a matre noc asdẽdote contmne¬
aut qui adĩsus cures suos patri¬
aiqz tõiirent qui nec culleũ
metuat qui denus saculegia cõ¬
nuttant/ et deoꝵ quos colunt¬
templa despolrent ut que leuia
sunt atq usitata dicanus
qui hẽditates captant testa/¬
menta smponant Iustos hẽ/¬
des uel auferant uel exclu¬
dant qui corpora sua libidim¬
bous ꝑstituant qui deiiq d̃me¬
mores cũ nati sunt eũ feis

Expanded text:
actus suos considerent et illoactus suos considerent et illorum quos tamquam inpios damnant, iam intellegant quam mendaces sint et iis omnibus quae aduersus bonos aut dicunt aut faciunt digniores. non enim de nostro, sed ex illorum numero semper existunt qui uias obsideant armati, maria praedentur, uel si palam grassari non licuit, uenena clam temperent, qui uxores necent, ut dotes earum lucrentur, aut maritos, ut adulteris nubant, qui natos ex se pueros aut strangulent aut, si nimium pii fuerint, exponant, qui libidines incestas nec a filia nec sorore nec: matre nec sacerdote contineant, qui aduersus ciues suos patriamque coniurent, qui nec culleum metuant, qui denique sacrilegia committant et deotempla dispolient; et ut quae levia sunt atque illis usitata dicamus, qui haereditates captent, testamenta supponant, justos haeredes vel auferant, vel excludant; qui corpora sua libidinibus prostituant; qui denique immemores, quid nati sint, cum foeminis
Abbreviated transcription (Latin):
horcs̃ ita fuiẽ cum adũsus ip̃m
deũ ꝓpt̃ eandem causam insur¬
rexerit eciam pplus inspe con¬
scitutus nec dei nestias. Re¬
quiturq iustos eadem necessitas
q̃ ipm̃ iusticie uiolait auctorẽ
uexãt et exquisitis penaꝵ
gñdbus excruciant parũꝙ hñe
caidelitas corporibus illudat
W. qui aũt̃ doloris uel mortis
dant et honoribus mactant ut
suo exemplo ceteros illiciant
Qut ant magui existimane/¬
riit fidẽ cultoresq dei se nõ
abuegauerint in cos uero to¬
tius corificine sue uiribus
uelnte sanguiẽ sciciũt incũbũt
⁊ desperatot uocant quia corpo¬
ri suo ind̃mne portũt quasi quitꝙͣ
despacus cõ possit ꝙͣ corquereꝰ
ac dilamare eñ quẽ scias d̃no/¬
centẽ. Adeo nec pudor ullus
apud uos suꝑest a quibus abest
omis humeitat ⁊ retorquẽt
in homiẽs iustos cõnincia sibi
congrẽcia Imꝑies eiũ uocãt
ip̃ scilicet imxi ⁊ ab humano
sanguiẽ abhorrentes cũ et si

Expanded text:
homines ista hunt, cum aduersus ipsum homines ista hunt, cum aduersus ipsum deum propter eandem causam insurrexerit etiam populus in spe constitutus nec dei nescius, sequiturque iustos eadem necessitas quae ipsum iustitiae uiolauit auctorem. uexant ergo et exquisitis poenarum generibus excruciant parumque habrudelitas corporibus inludat. si qui autem doloris uel mortis dant et honoribus mact.ant, ut eorum exemplo ceteros inliciant. qui autem magni aestimauerint fidem cultoresque se dei non abnegauerint, in eos uero totis carnificinae suae uiribus, ueluti sanguinem sitiant, incumbunt et desperatos uocant, quia corpori suo minime parcunt: quasi quicquam desperatius esse possit quam torquere ac dilaniare eum quem scias esse innocentem. adeo nec pudor ullus aput eos superest a quibus abest omnis humanitas et retorquent in homines iustos conuicia sibi congruentia. inpios enim uocant, ipsi scilicet pii et ab humano sanguine abhorrentes, cum si et
Abbreviated transcription (Latin):
madet. huiur tant et tã ptina¬
cis d odii quõ potissnũ cailsam
cẽ dicanmꝰ. utrũ ne ueritat
odiũ porit ut aĩt poeta quasi
diuino spid instinctus an erube¬
sadt corã iustis et bouus esse
neꝙͣ an pocius utrũq  Nam
et ueritas ideo semꝑ inuisa est
ꝙ is qui peccat uellt lirẽ libeꝰ¬
ud peccandi locum nec aliter
se putat mabefactorũd uoluxta¬
ce seruons ꝑfrut posse ꝙͣ̃ si ne/¬
mo sit cui delicta nõ placeant
Ergo tamyͣ scelcrũ ⁊ maliae
sũe cester exstirpare funditꝰ
itũtur et eolle grauesq sibi
putant tanꝙͣ uita eoꝵ coar/¬
guat᷑ cur eĩ suit aliqui nre¬
pestie boni qui corruptie mo¬
ribus publicis cõmeñ bene
uiuendo faciãt Cur non
omõ sint eque mali rapaces
impudiciadultere ꝑiuri cu/¬
pidi frandulenti Qud̃ potuis
auserant̾ quibus corã male ui¬
uere pndet qui peccanciũ frõ¬
tem et si nõ uarbis qui ta¬
ocut tñ ip̃e uite gne̾ dissimili
magnope nuirandisi adũsus

Expanded text:
et. huius tanti et tam pertinacis odii quam potissimum causam esse dicamus? utrumne ueritas odium parit, ut ait poeta quasi diuino spiritu instinctus, an erubescunt coram iustis et bonis esse nequam, an potius utrumque? nam et ueritas ideo semper inuisa est, quod is qui peccat uult habere liberum peccandi locum nec aliter se putat malefactorum uoluptate securius perfrui posse, quam si nemo sit cui delicta non placeant. ergo tamquam scelerum et malitiae suae testes extirpare funditus nituntur et tollere grauesque sibi putant, tamquam uita eorum coarguatur. cur enim sint aliqui intempestiue boni, qui corruptis moribus publicis conuicium bene uiuendo faciant? cur non omnes sint aeque mali rapaces inpudici adulteri periuri cupidi fraudulenti? quin potius auferantur quibus coram male uiuere pudet, qui peccantium frontem etsi non uerbis, quia tacent, tamen ipso uitae genere dissimili magnopere mirandum, si aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ feraꝵ om̃ rabuet usq ad̾
nirq sedata ꝑtinꝰ conquiestit
Illa est uera bestia cums ung
iussione funditur ater ubiq
caior ciuidelis ubiq luctus ubiq
pauor ⁊ plõma mortis ymayo
Nemo hinꝰ tante belue d̃ma¬
intaten potest proudto destri-

Expanded text:
 ferarum omnium rabies usque ad meque sedata protinus conquiescit. ilia, illa est uera bestia, cuius una iussione funditur ater ubique cruor: crudelis ubique luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. nemo huius tantae beluae inmanitate
Abbreviated transcription (Latin):
pundo meniũ que substancia quo
dendit aut quid pelliet᷑ ut
ad hor̃ possitꝰ fidelicer fuaa ser/¬
nterq defendi in qua nichil
tos pemetem Nostra uero ieli¬
gro xopma est ⁊ polida et diu¬
tadilies quia austiciam decet qr

Expanded text:
damentum? quae substantia? quo tendit aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendi? in qua nihil tos pertinentem. nostra uero religio eo firma est et solida et inmutabilis, quia iustitiam docet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pepcit surus accensus ⁊ na
aliquod in se uirture habuitre
que et furore tamỹ scipula ex¬
arserit et damiinis patus ꝓquẽ̾
rogabatur oblitus rrõfreuare
nõ quinerit Nullo igitur modo
pie qui nõ am̃ nõ repugnãtes
sed eciam p̃canter inr̾eunt  di¬
cet hic aliquis Que gͦ aut̾
ubr out qualis est pietas ru¬
mirũ apiud ros qui bella menesti¬
qr admui fiutrem erãduilla io¬
deracõ lemor/. Quanta igitur
calico quarta ceuebrapo et¬

Expanded text:
pepercit furiis accensus et ira. pepercit furiis accensus et ira. aliquid in se uirtutis habuisse, qui et furore tamquam stipula exarserit et manium patris per quem rogabatur oblitus iram frenare non quiuerit? nullo igitur modo pius, qui non tantum non repugnantes, sed etiam precantes interemit. dicet hic aliquis: quae ergo aut ubi aut qualis est pietas? nimirum aput eos qui bella nescique animi furorem tranquilla moderatione lenire. quanta igitur cali
Abbreviated transcription (Latin):
ter net puetate fit artt bello
menta ⁊stine ptulit uiperat
rpost r̾ga manes quos nutte,¬
ignem cruore holm tamꝙ oleo
paste̾/ ded fortasse hott nõ ipsuis
uicũ fueat sed poete qui insignẽ
pietate uirũ insigni scelere
crratos/ quatudi hic iuuouerr
tõtide̾ quos edutat uscus uiuẽ¬
ces iapit inferias quos d̃mo¬
lẽt unibrs captiuoq rogi y/¬
fundat sangne̾ flãmas/ a Cur
gͦ dicebat eodem hpõ tempore is
uinctos lioieẽ ad ĩmolacoem nulte/¬
bat equid̃ ⁊ unu concede̾ uellr̃
cum unos quo habebat in ptã/¬
re uice petudimi iuberet ecadi
Sed ut dixi culxa nõ illius fuit
qui bias fortasse nõ didicriat
sed tua qui cũ esses eiuditꝰ
ignorasti tñ quid uẽt pretat
et illud ixiñ qd nepharie qd
decestabilũ fecit pietatis rẽ offi/¬
cad credidisti / Widelicet obhoc
unũ pius dicat᷑ ꝙ patie dile¬
pit / quid ꝙ bonus eueal hant
asꝑnanda p̃c̃antes nõ trucidauit
Adiuratus elũ ꝑ euud̃ patre
espem surgente uil nequaꝙ̃

Expanded text:
bello menta iustitiae protulit? uinxerat et post terga manus, quos mitteignem cruore hominum tamquam oleo pascere? sed fortasse hoc non ipsius uitium fuerit, sed : poetae, qui insignem pietate uirum insigni scelere creatos quattuor hic iuuenes, totidem quos educat Ufens, uiuentis rapit, inferias quos immolet umbris captiuoque rogi perfundat sanguine flammas. cur ergo dicebat eodem ipso tempore quo uinctos homines ad immolationem mittebat: equidem et uiuis concedere uellem, cum uiuos quos habebat in potestate uice pecudum iuberet occidi? sed haec, ut dixi, culpa non illius fuit, qui litteras fortasse non didicerat, sed tua: qui cum esses eruditus, ignorasti tamen quid esset pietas, et illut ipsum quod nefarie, quod detestabiliter fecit, pietatis esse officium credidisti; uidelicet ob hoc unum pius uocatur, quod patrem dilexit. quid quod bonus Aeneas haut aspernanda precantis trucidauit? adiuratus enim per eundem patrem et spes surgentis Iuli, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
rãs sues cum iqus lipo cremorrsdas
ur eci  muiscri ꝙ nõ sinules
alii pereant incredibili mencium
cetitate quid eñ uideant qui
solem nõ uident quasi uero dñi
rent indigerent homi aupilio ad¬
uerstis contemptores suos. Gaid
ergo nobis irastunt᷑ insi ꝙ ipo
ue diffidunt magꝭ irreligiqr
ꝙͣ qui om̃o non colut̃ Cicero in
suis legibus cũ caste ad facrificia
p̃ciperet accedere. pretatẽ inquit
adibeo opet omoneto O que
cecus fapit deus ip̃e uindex erit
Recte hoc quid̃ Neq eĩ fas est
despeiare de deo quẽ ideo colas qr
potentẽ putet Iam quomodo

Expanded text:
mas suas cum thure ipso cremandas tur etiam miseri, quod non similes alii pereant, incredibili mentium caecitate. Quid enim videant, qui solem non vident? Quasi vero si dii essent, indigerent hominum auxilio, adversus contemptores suos. Quid ergo nobis irascuntur, si illi nte diffidunt, magis irreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus, cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, « Pietatem, inquit, adhibento; opes amovento: qui secus facit, Deus ipse vindex erit. « Recte hoc quidem. Neque enim fas est desperare de Deo, quem ideo colas, quia potentem putes. Nam quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
mebunt̃ qui colur deĩ nidã
et adulterã ⁊ quasi apuddres
pstitutã Enomodo se rapiins
⁊ frandibus abstinebunt qui
Mortirii furta nouerũ doc̃e/¬
tis non fraudis rẽ decipe̾ scd
ascucie Quomodo libidines
cohacebiũ qui Iouẽ hpcitulẽ
libxiũ appollinẽ ceterosq ue¬
nerantur quor adulteria et
scupra in mares ⁊ feiãs non
tantũ doctis nota sunt sedix
pundtur eciam in theatris atq
catamt᷑ ut suit om̃ibus nocio¬
ia si possunt ne mẽ het
usti l ee honnẽs que eciam¬
si natura suit bom ab ip̃ir tñ
bñs erudiant᷑ adiuiusticiam
aAd placand̃ eud̃ deũ quẽ eo/¬
las hus rebus opus est/ quibꝰ
illũ gandere ac delectari stias
Et fit ut uitã colenciũ deur̃
pro qualitate noĩs sui fortuet
quẽ religiosissum est cultus
qui deoꝵ scioꝵ moribus con¬
griuẽ qui grauis est et acerba
iusticia eande impletatẽ suũ
que in ceteris rebus utuunt
s nrmo est qui nõ mori ma/¬

Expanded text:
tuebuntur qui colunt deam nudam tuebuntur qui colunt deam nudam et adulteram et quasi aput deos prostitutam? quomodo se rapinis et fraudibus abstinebunt qui Mercuri furta nouerunt docentis non fraudis esse decipere, sed astutiae? quomodo libidines cohercebunt qui Iouem Herculem Liberum Apollinem ceterosque uenerantur, quorum adulteria et stupra in mares et feminas non tantum primuntur etiam in theatris, atque cantantur, ut sint omnibus notiora? Possuntne inter haec justi esse homines, qui, etiamsi natura sint boni, ab ipsis tamen diis erudiantur ad injustitiam? Ad placandum enim Deum quem colas, iis rebus opus est, quibus illum gaudere ac delectari scias. Sic fit ut vitam colentium Deus pro qualitate nominis sui formet, quoniam religiosissimus est cqui deorum suorum moribus congruunt, quia gravis est et acerba justitia, eamdem impietatem suam, qua in caeteris rebus utuntursi nemo est, inquit, quin emori ma
Abbreviated transcription (Latin):
causam quia nestr̃t portumo
euupa om̃is astaibit᷑ ⁊ loci
ad deũ ꝑtinẽ censentis nec
gr̃o eos tangi noq ira mor¬
uer quia et contemtores cors
sepe uideae ltor̃  cultoret
sepe miseros Quodro fit
quia cũ religiost uidcantur et
neitura bou nichil tale cre/¬
dunt mereri quale et sext pa/¬
cũdtur Consolant᷑ se tñ accu/¬
sacoẽ portunt nec sentiũt ꝙ si
noceret merito igit huiõi pre/¬
tatẽ pena consequit᷑ et offersa
dimntas scelẽ hon prant re¬
ligiosor grant eos infortuno
mactat Eui licet sanctis mo¬
uibus uiuant in sidma fide atq
iuocencia tñ quia deos colunt
guor ritus imipior atq ꝓhanos
deus ueius odio ht̃ a iusticia et
a norẽ uere pretatis aliem
sunt Iiec est difficile decẽ
cur deorx cultores boni et iusti
eẽ non possut Enomodo eñ
sangmine abstielant qui coluet
ciuentos deos martẽ atq bellonã
Quomodo aut parẽtibus ꝓcent
qui expulsorem prĩs se ioue
aut natis ex se infantibus qui
saturnũ Enomodo pudicitiã

Expanded text:
causam quia nesciunt, fortunae culpa omnis adscribitur: et locum ad deos pertinere censentis; nec gratia eos tangi, nec ira moveri, quia et contemptores eorum saepe videant beatos, et cultores saepe miseros. Quod eo fit; quia cum religiosi videantur, et natura boni, nihil tale creduntur mereri, quale saepe patiuntur. Consolantur se tamen accusatione fortunae; nec sentiunt quod si noceret. Merito igitur hujusmodi pietatem poena consequitur et offensa diuinitas scelere hominum praue religiosorum graui eos infortunio mactat: qui licet sanctis moribus uiuant in summa fide atque innocentia, tamen quia deos colunt, quorum ritus inpios ac profanos deus uerus odio habet, a iustitia et a nomine uerae pietatis alieni suncur deorum cultores boni et justi esse non possint. Quomodo enim sanguine abstinebunt qui colunt cruentos deos, Martem atque Bellonam? quomodo aut parentibus parcent, qui expulsorem patris sui Jovem; aut natis ex se infantibus, qui Saturnum? quomodo pudicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ut cogẽ ad malũ possent Ideo plures¬
ut uirtus cẽt p̃ciosa ꝙ rora est/
Qued quid ipm̃ quĩtilliauus
egregie ac breuũ estendit in ca¬
pite ob uoluto Nam q̃ inqua
uirtus rẽt inuocencia insi lau/¬
deui roritas dedisset . ueridqr
natura sic comparatĩd est ut odiũ
cuꝑiditas ira/ in id quod incubu¬
cilẽ agant cecos sup hoicm̃ uidet᷑
culpa uacare Alioqĩ si natura
pares ouĩdous affectus dedisset
pretas nichil erat / hoc ꝙ̃ uerũ
sic docet necessitas ip̃a racionis
Si xñd uirtus est malis at uitus
fortie repugnare apparet sine
malo ac uicio nullũ ẽẽ uirtutẽ
Quõ deus ut absolutã ꝓfectãq
redde̾s recinuit id quod erat ei
contiauũ cum quo deputare
posset Igitata eiũ ialis qua¬
artibus stabilitatẽ capit. et
quanto frequen̾t̾ impellitur
tanto sirm̃̃ ⁊ oboratur Ihec
minirũ causa efficit ut qͣuis
sit hoĩbus nussa iusticia tamẽ
aureũ nõ ẽẽ dicat᷑ quia maliõ
nõ sustulit ut retinee̾ diu̾sitatẽ

Expanded text:
ut cogere ad malum possent, ideo plureut uirtus esset pretiosa, quod rara est. quod quidem ipsum Quintilianus egregie ac breuiter ostendit in Capite obuoluto. nam quae inquit uirtus esset innocentia, nisi laudem raritas dedisset? uerum quia natura sic conparatum est, ut odium cupiditas ira in id quod incubuerunt agant caecos, supra hominem uidetur culpa uacare. alioquin si natura pares omnibus adfectus dedisset, pietas nihil erat. hoc quam uerum sit, docet necessitas ipsa rationis. si enim uirtus est malis ac uitiis fortiter repugnare, apparet sine malo ac uitio nullam esse uirtutem. quam deus ut absolutam perfectamque redderet, retinuit id quod erat ei contrarium, cum quo depugnare posset: agitata enim malis quatientibus stabilitatem capit et quanto frequenter inpellitur, tanto firmiter roboratur. haec nimirum causa efficit ut quamuis sit hominibus missa iulum non esse dicatur, quia malum non sustulit, ut retineret diuersitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
rutẽ ixam̃ deus sub gona iusti¬
cie uoluit ẽẽ celatã ut mste¬
rud̃ ueritatis at religionis sue
rẽẽ archanũ /. ut has religiones
sapienciõq terrenõ extollentem
se alcius sibiq multdim placẽtẽ
uanitatis errousq dampuaret
ut ꝓposita denqi difficultate per
talitatis pmiu sublime ꝑduce̾t̾
ADocue ut opior cur pp̃łus
nr̃ dipud scultos scultus haberet᷑
ylam cruciari atq int̃fici malle
ꝙ chura kibus digitis compħon¬
sa in focũ iactare tõ mextũ uide/¬
tus quõ in ꝑiculo uite alterius
aiam magꝭ curare quã suam

Expanded text:
s sub persona stultitiae voluit esse celatam, ut mysterium veritatis ac religionis suae esset arcanum; ut has religiones, sapientiamque terrenam extollentem se altius, sibique multum placentem, vanitatis errorisque damnaret; ut proposita denique difficultate, talitatis praemium sublime perduceret. Docui, ut opinor, cur populus noster apud stultos stultus habeatur. Nam cruciari atque interfici malle, quam thura tribus digitis comprehensa in focum jactare, tam ineptum videtur, quam in periculo vitae, alterius animam magis curare quam sua
Abbreviated transcription (Latin):
Rune id silu post mone contin¬
Sene ad tu rege maximi cõ¬
pulclra magnfica. cur statuas
cur ymagrres comparant/ cur
lot eetesbili sulticia tanꝙͣ ceno
edificutũ constutue̾ uolllusci insi

Expanded text:
 id sibi post mortem contingere, quod etiam reges maximi conpulcra magnifica, cur statuas, cur imagines comparant? cur hac detestabili stultitia tanquam coeno aedificatum, constituere voluisti, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
auc̃ti audeat repugnare. Creda¬
mus hoc plane. Nain fortasse
ili sioc in sompnis apollo ali/¬
quis iudciauit Tot semꝑ latro/¬
nes perieriũ et cotidie ꝑcunt
uti multos ⁊ ip̃t dampnasti cei
eoꝵẜ post crucẽsuam nõ dico deus.
sed homo appelratus est. Utr
lu prsiran exeo tedidiste quia
uos honucidã in aitẽ conrecia/¬
sts ut deĩ. Qd nõ fenssent¬

Expanded text:
auctoritati audeat repugnare? Credamus hoc plane; nam fortasse hoc illi in somnis Apollo aliquis nuntiavit. Tot semper latrones perierunt, et quotidie pereunt; utique multos et ipse damnasti: quis eorum post crucem suam, non dicam deus, sed homo appellatus est? Verum tu forsitan ex eo credidisti, quia vos homicidam Martem consecrastis, ut deum: quo
Abbreviated transcription (Latin):
factus est insi prte casu in manu
eius din̾e lr̃e inciderue Quit
agitur tenũtas eiat id auderc
dissoluẽ qd̾ ill. nemo m̾doreta¬
tus est/ Bene ꝙ aut inchil
didicit aut nichil intellexit Tan¬
ad end abest adiunis lrĩs repu¬
gnantia quantũ ille abfuit afide
et ueritate/ Precipur tñ paulũ
petrũq laccibait ceterosq disciploã
tamꝙ̃ fallatie seiminatores quos
eosdem tamẽ indes ⁊ indoctos fuisse
testatus est / nõ quosd̃ eoꝵ pistato¬
rio officio fetisse questũ quasi egre
ferret ꝙ illã rem nõ aristefanes¬
aut aristarcus aliquis cõmẽtatus
sit Afuit gͦ ab hiis fingendi
uolũtas ⁊ astucia qm̃ rudes
fueriũ Aut quis possit indoctꝰ
apta idse aut coherẽtia finiie
cum phõꝵ doctissimi ꝑlate et
aristoᷝͤͬ et exicurus ⁊ denon
ip̃o sibi rexugnancia ⁊ controria
dixerint/ hec est edã mẽdatio¬
rum natura ut tohere̾ nõ possũ
illoꝵ aut̃ tradicio quia uera est

Expanded text:
factus est? nisi forte casu in manus factus est? nisi forte casu in manus eius diuinae litterae inciderunt. quae igitur temeritas erat id audere dissoluere quod illi nemo interpretatus est? bene, quod aut nihil didicit aut nihil intellexit. tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a fide et ueritate. praecipue tamen Paulum Petrumque lacerauit ceterosque discipulos tamquam fallaciae seminatores, quos eosdem tamen rudes et indoctos fuisse testatus est: nam quosdam eorum piscatorio artificio fecisse quaestum; quasi aegre ferret quod illam reaut Aristarchus commentatus sit. Afuit ergo ab his fingendi uoluntas et astutia, quoniam rudes fuerunt. aut quis possit indoctus apta inter se et cohaerentia finaut Aristarchus commentatus um doctissimi Plato, et Aristoteles, et Epicurus, et Zeno, ipsi sibi repugnantia et contraria dixerint? Haec est enim mendaciorum natura, ut cohaerere non possint. Illorum autem traditio, quia vera est,
Abbreviated transcription (Latin):
quidam unã uidisset aliquãdo
potissimũ tempore id operis
cẽt aggressus quo furebat odio¬
sa cindelitas o phm̃adula¬
torẽ ac bempori ẜmentẽ uerĩ
hic pro sua uaintate contemptꝰ
nõ adextus est et glã quõ cop/¬
tauit in cubpam rexrcheusio¬
ins conu̾sa e Aluis eandem
materĩ moidatius stupsit qui
erat cũ e mĩo indicũ ⁊ que
auctor in p̃mis faciende psecu¬
cionis fuit quo scelere põ con¬
tentus etiã stotis eos quor affi¬
Derat insecurus est/ Composunit
riũ libellos duos nõ tontia
xp̃ranos ne dimice insectari
uidẽtur sed ad Banos ut huãne
et beigne consulere putoret᷑
in quibut ita falcitat̃ striptue̾
sarre argiẽ conatꝰ est / tanꝙ̃ sibi
rẽt tota contraria Nam quedã
capita que repugnare sibi uide¬
bant᷑ exposuit adeo multa a¬
deo itnia enumerans ut aliqñ
exeadem disciplina fuisse uideat᷑
qui religionis tur fuerat acce̾sus
⁊ sider ciuꝰ nomẽ indueret ⁊ sacia¬
nuẽti qd̵ acceperat por proditor

Expanded text:
uidisset aliquando,potissimum tempore id operis esset adgressus quo furebat odiosa crudelitas. o philosophum adulatorem ac tempori seruientem! uerum hic pro sua inanitate contemptus non adeptus est et gloria quam captauit in culpam reprehensionemque conuersa est. alius eandem materiam mordacius scripsit, qui erat tum e numero iudicum et qui auctor in primis faciendae persecutionis fuit: quo scelere non contentus etiam scriptis eos quos adflixerat insecutus est. conposuit enim libellos duos, non contra Christianos, ne inimice insectari uideretur, sed ad Christianos, ut humane ac benigne consulere putaretur: in quibus ita falsitatem scripturae sacrae arguere conatus est, tamquam sibi esset tota contraria. nam quaedam capita quae repugnare sibi uidebantur exposuit adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisse uideaturqui religionis cui fuerat accensus et fidei cuius nomen induerat et sacramenti quod acceperat proditor
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ sustepisset aperiri testa¬
montũ idest reuelari ⁊ intelli¬
gi nusteriũ dei nõ poguisset
ueiũ st̃ptura onio in duo
testamẽta diuisa est Illud qd
ea uero que post resuirectorm̃
eius sc ꝑta sunt nonũ testamẽ/¬
tum nõiat᷑ Indei uete̾ utũtur
uos nouo sed eñ diu̾sa nõ sunt
quia nouũ ueteris adimplecio
Et in utroqz idem testator est
xpũs qui ꝓ nobis morte sustex/¬
ta. nos hiredes regur ẽt̃m
facit abdicato et exhẽdato ppło
cum loquit᷑ talia Ecce diet ue¬
muẽt dicit dñs ⁊ consinabo do¬
mui israrl ⁊ dom̃ui ida testa/¬
mentũ noudẽ nõ scdm cestam̃tũ
qd̵ diiposi probus eoꝵ in die
qua apprehendi mande̾ eorum

Expanded text:
episset, aperiri testamentum id est reuelari et intellegi mysterium dei non potuisset uerum scriptura omnis in duo testamenta diuisa est illut quoea uero quae post resurrectionem eius scripta sunt, nouum testamentum nominatur. Iudaei uetere utuntur, nos nouo: sed tamen diuersa non sunt, quia nouum ueteris adinpletio est et in utroque idem testator est Christus, qui pro nobis morte suscepta nos heredes regni aeterni facit abdicato et exheredato popucum loquitur talia: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo domui Israhel et domui Iuda testamentum nouum, non secundum testamentum quod disposui patribus eorum in die, qua adpreh
Abbreviated transcription (Latin):
menta deuitẽt ne senas seuas
meubror lageraciones frustra
ꝑꝑcti uelint ot aut̃ appare̾t
tinꝰ rei grã opus illud̃ elabo¬
rasret effusut est in yeuͦ lau¬
des quors pietas ⁊ puidẽtia
ut quidẽ ipẽ dicebat᷑ ad in tete¬
no rebus cũ pcipue in deffendẽ¬
dis deoꝵ ⁊eligiombus claruiss
consultũ cẽ tandẽ rebus luma/¬
ms ut tohabita impia et auli
supsticione uniuosi homines
kegirius sacus uacarent
ac ꝓpicios sibi dees experrrẽ¬
tus. ubi aut̾ religiois
enis conria quã porabat
inp̾mare uoluit reicionem
meptus uanus ridicudus apa¬
uut quia graaus ille cõsilltor
utilitatis aliene nõ modo quod
oppugnaret sed eciam quid leq̃¬
retus nestubat Nan si qui

Expanded text:
menta devitent, neu saevas membrorum lacerationes frustra perpeti velint. Ut autem appareret cujus rei gratia opus illud elaborasset, effusus est in principum laudes; quorum pietas et providentia ut quidem ipse dicebat cum in caeteris rebus, tum praecipue in defendendis deorum religionibus claruisset: consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita impia et anili superstitione, universi homines legitimis sacris vacarent, ac propitios sibi deos experirentur. ubi autem religionis eius contra quam perorabat infirmare uoluit rationem, ineptus uanus ridiculus apparuit, quia grauis ille consultor utilitatis alienae non modo quid obpugnaret, sed etiam quid loqueretur nesciebat. nam si qui
Abbreviated transcription (Latin):
on est apud iuc dubiũ
ido singloris ille condi¬
tor ut huiis ĩmensi rector
assentur si quis actigerit existis
mepte religiosis ut suit nina
supstcõe impaciẽter insectetur
leeiam maledicis ⁊ uix lecto forte
pncipio affigat ꝑitida execiet᷑
seq in expiabili scclẽ cõtammari
atq ast̾ngi putet si hoc aut
legat parienĩt aut audiat Nu
auore posculamus ut nõ sput
amuiste perere uidenuno ut si
quib ille a qui nicideat in lrot
sleget plegat / si audiar sẽ¬
tencu differat in etniend̃ Sid̃

Expanded text:
st aput me dubium quo singularis ille rerum conditor et huius inmensi rector adseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis, ut sunt nimia superstitione inpatientes, insectetur etiam maledictis et uix lecto fortasse principio adfligat proiciat exsecretur seque inexpiabili scelere contaminari atque adstringi putet, si haec aut legat patienter aut audiat. ab iure postulamus, ut non prius iniuste petere uidemur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. sed
Abbreviated transcription (Latin):
tam uelremeiẽ oderut Quia ip̃o
ge possint enrores suos insuy
ludelibus factis coare uant
Auo et dicatas deo nẽtes euste¬
ratis corporibus extorquent
cumi talious m̃ẽ congiediet
dipputare contẽdimꝰ loc ab
Rraduc̾e ne sangiiĩ faicilius

Expanded text:
er oderunt: quia ipsi se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, tur et dicatas deo mentes euisceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad traduce
Abbreviated transcription (Latin):
lri qui xpi noĩe amisso humana
et exẽna uocabula inducrut
Solad igit᷑ catholica erclesia est
que uerũ cultũ retinet/ hic est
Ioms ueritatis hoc domiciliũ
sider / hoc templũ dei quosi
quis nõ intrauit̾ uel aquo
s quis xxicrit aspe uite ac sa /¬
lutis auetꝰ est Neminẽ si
oporret pamari conc̃tacõe blau¬
diri A giair end de uita et sa¬
lute cui inisi cante ac diligent̃
consulat᷑ amissa ⁊ extincga ent
Sed tñ quia singl quoq retus
egticore se potissimũ Roanos ⁊ sũd̃
ee catholicũ ecclesiam putant
Sriꝰ est illam et uerdm in qua
rat uhec interim paucis ad iuo¬
uendi gnd retuli ne quis errorẽ
fie ampiens maiore imxlicet᷑
rirore duni penctrale ueritatis
ignorat Postea pleniur  uerꝰ
contra om̃s quedacioꝵ seccas
pprio seꝑatoq oꝑe pughabium
Bequit̃ ut qm̃ satis de rcl/¬

Expanded text:
qui Christi nomine amisso humana et externa uocabula induerunt. sola igitur catholica ecclesia est quae uerum cultum retinet. hic est fons ueritatis, hoc domicilium fidei, hoc templum dei: quo si quis non intrauerit uel a quo si quis exierit, a spe uitae ac salutis alienus est. neminem sibi oportet pertinaci concertatione blandiri. agitur enim de uita et salute: cui nisi caute ac diligenter consulatur, amissa et extincta erit. sed tamen quia singuli quique coetus haereticorum se potissimum Christianos et suam esse catholicam ecclesiam putant, sciendum est illam esse ueram in qua rat. haec interim paucis admonendi gratia rettuli, ne quis errorem fugere cupiens maiore inplicetur errore, dum penetrale ueritatis ignorat: postea plenius et uberius contra omnes mendaciorum sectas proprio separatoque opere pugnabimus. Sequitur ut quoniam satis de r
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ut deus uenit, Cur se
tam huimilẽ nibetillm q
constituit ut abhomdbius cõ¬
tempn ⁊ peude affici posset¬
L Cur uini ab inibecillis ⁊ mor¬
talibus passus est/ Cur nõ
mains lpi aut uirtute re¬
pulit aut duintatẽ uitam̃t¬
⁊ Cur nõ marestatẽ sũa sub
ip̃ã saltẽ morte patefetit
Sed ut inualidus in indiciũ
ductus est ut notẽs̃ dampnatꝰ
Ut mortalis occisus  Refutabo
hiec diligent̃ nec quẽꝙ patiae
eirare// Illa enõ magna et
nurabili racc̃e sunt facta. Quã
quicũꝙ ꝑcepit nõ tantũ nurari
desmet deum ab hoĩbus cẽ criciatũ.
uerũ eniõ facile puidebit nec deio
quid̃ potuisse cedi sed ea ipsa q̃
arguit facta nõ reñt/ Guicũq
p̃cepta homũbus dat ad uitam
moresq fingit alioꝵ quero debeat¬
ne posse face̾ q̃ p̃cipit an nõ de¬
beat o Si nõ fetu̾ soluta p̃ceꝑ¬
ta sunt si eũ boua sunt q̃¬

Expanded text:
non ut deus uenit? cur se non ut deus uenit? cur se tam humilem inbecillumque constituit, ut ab hominibus et contemni et poena adfici posset? cur uim ab inbecillis et mortalibus passus est? cur non manus hominum aut uirtute reppulit aut diuinitate uitauit? cur non maiestatem suam sub ipsa saltem morte patefecit, sed ut inualidus in iudicium ductus est, ut nocens damnatus, ut mortalis occisus? \' refutabo haec diligenter nec quemquam patiar errare. illa enim magna et mirabili ratione sunt facta: quam quicumque perceperit, non tantum mirari desinet deum ab hominibus esse cruciatum, uerum etiam facile peruidebit ne deum quidem potuisse credi, si ea ipsa quae arguit facta non essent. Quicumque praecepta dat hominibus ad uitam moresque fingit aliorum, quaero debeatne ipse facere quae praecipit an non debeat. si non fecerit, soluta praecepta sunt. si enim bona sunt q
Abbreviated transcription (Latin):
qui ninũ nõ sine malo suo
sapinẽ rebusq dimnis fidem
detrahunt argnuẽtꝭ quoq illoꝵ
ccorguamꝰ utrorem ut tandẽ aliqñ
prouideant ita fieri oportuisse
sicut nos ostendimꝰ factũ/ Et
ꝙͣꝙͣ axud bonos iudices satis
habrant f̾mitatis uel testimo¬
ma sie argumẽtis uel arguᵗᵒ.
siue testimonĩs nos Rñ non
contenti alt̾utro sumꝰ. cum
suppetat nobis utrũq ne cui
pĩso ingenoso aut nẽ intell¬
gendi aut contra disserendilo/¬
tũ relinq̃mus  Negant
fieri pocuisse ut nature d̃¬
mortali quitꝙ̃ decede̾t᷑ negat
demq deo dignũ ut homo frri
ut corius hondret. ut passio¬
ibus ut dolori ut morte
se ip̃e subicẽt quasi nõ facile
illi rẽt ut citra corporis w̃be¬
cillitatẽ se hodbus ostenderet
cosq iusticiuã docẽt S. quid
id ualebit maiore aucte ut
ꝓfessi dei tunt eñ euẽton fuise
p̃cextis celestibus paritures
N ad ra uirtus ac ptãs
dei p̃cipientis accederet Cur

Expanded text:
qui nimium non sine malo suo qui nimium non sine malo suo sapiunt rebusque diuinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguamus errorem, ut tandem aliquando peruideant ita fieri oportuisse, sicut nos ostendimus factum. et quamquam aput bonos iudices satis habeant firmitatis uel testimonia sine argumentis uel argumenta sine testimoniis, nos tamen non contenti alterutro sumus, cum subpetat nobis utrumque, ne cui peruerse ingenioso aut non intellegendi aut contra disserendi locum relinquamus. negant fieri potuisse ut naturae inmortali quicquam decederet, negant denique deo dignum ut homo fieri  carnis oneraret, ut passionibus, ut dolori, ut morti se ipse subiceret — quasi non facile illi esset ut citra corporis inbecillitatem se hominibus ostenderet eosque iustitiam doceret, siquidem id uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —: tunc enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros, si ad ea uirtus ac potestas dei praecipientis accederet. \'c
Abbreviated transcription (Latin):
illis oñnõ q̃ petrus ⁊ paulꝯ
rome pdicauerũt et ea p̃dica/¬
cio in memoriã st̃pta ꝑmãsit¬
iꝭ in qua tũ multa quira tũ
eciam hoc futurũ c̃ẽdixerut̃
ut post brene bempus Tiuidter̃
deus regem qui expuguaret
iudeos ⁊ ciutates cor solo appõ¬
quaret Ipoũ aut̃ fame sitici
confectos obsidẽt̃ tid sore ut̾
corporibus suors uesterẽtur et
consutuerent ie nuintẽ post᷑¬
mo ut capti uenirẽt in manꝰ
uestiũ ⁊ in couspectu suo uexari
ac̃bissime comiuges suas ẽre¬
ront uiolari at ꝑstitudoio/¬
gines diripi pucios allidi
ꝑuulos. onio deiq igri
ferioq uestari/ captiuos in ꝑꝑe/¬
epultanerint sũꝑ amõtissimũ
si ꝓbanssimũ del filiũ / Itaq
Dost illoꝵ obirũ cum eoit
nẽ et gent̾e uaspasianus
extiuxit fecitq ouua que illi
futura p̃dixerant  Conp̾ma¬
ta sunt ut opmor q̃ falsa
⁊ incredibilia patant᷑ ab iis
q̃uos uera celestiũ lit̃e doct̾¬
na nõ nubuit Sed eñ ut re¬
fellant᷑ a nobis etiam ille

Expanded text:
Paulus Romae praedicauerunt et ea praedicatio in memoriam scripta permansit. in qua cum multa alia mira tum etiam hoc futurum esse dixerunt, ut post breue tempus inmitteret deus regem, qui expugnaret Iudaeos et ciuitates eorum solo adaequaret, ipsos autem fame sitique confectos obsideret. tum fore ut corporibus suorum uescerentur et consumerent inuicem, postremo ut capti uenirent in manus hostium et in conspectu suo uexari acerbissime coniuges suas cernerent, uiolari ac prostitui uirgines, diripi pueros, allidi paruulos, omnia denique igni ferroque uastari, captiuos in perpetexultauerint super amantissimum et probatissimum dei filium. itaque post illorum obitum, cum eos nomen et gentem Vespasianus extinxit fecitque omnia quae illi futura praedixerant. Confirmata sunt ut opinor quae falsa et incredibilia putantur ab iis quos uera caelestium litterarum doctrina non inbuit. sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi
Abbreviated transcription (Latin):
patris fidelicer paret nec
umꝙͣ facuet aut fecerit iusi qd̾
pater aut uoluit aut iussit
Denus uind deũ eẽ tam patĩẽ
ꝙͣ filiũ. yayas in illo exemplo
qd̵ superius posiumꝰ ostendit
cum dicẽt Adorabiũte et inte
p̃cabunt᷑ qũ inte deus est et
non est alius deus prẽs te d
et alio loco similit̾ ait Sic dicit

Expanded text:
patris fideliter paret, nec patris fideliter paret, nec umquam faciat aut fecerit nisi quod pater aut uoluit aut iussit. denique unum deum esse tam patrem quam filium Esaias in illo exemplo quod superius posuimus ostendit, cum diceret: adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in te deus est, et non est deus alius praeter te. sed et alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
indtupari nec filius pt̃ sine
exuberars fons est hic tanꝙͣ
defluons exro ruus Ille taly
sol hic quasi radius epsol
poriectus Qui qñ se iidmo
patri et fidelis ⁊ carus est
nõ sepatur sicut nec uuis a
fonte uet raduis asole quia et
a qua fontis in mo est ⁊ polas
linuẽ in radio Eque nec uox
ab ore subiñgr nec uirtus
aut mauns a corpore diuelle
dei ⁊ uirtus ⁊ ymo dicats
utui nulla distrerio ist quia
⁊ lingua ẜmonis muustis et
mauus in qua est uirtust
indundue sunt corporꝭ portiꝰ¬
nes. propiore utiq exemplo
libet Cu quis hr̃ filiũ quĩ
uince diligit qui tr̃ sit in domo
⁊ in manu patͣs licet et nome
tñ iure ⁊ domus una et unꝰ
dus̃ noiãtur / Sit hic nõdus
una dei domus est et filius ac
par qui unammes meolunt
mũdum unus deus quia et unꝰ
est tamy duo. et duo tanꝙ̃ uiiꝰ
preq id nirũ cũ et filius sit
in porre / quia pãe diluxit filiũ
pater in filio quia uoluntati

Expanded text:
nuncupari nec filius potest sinuncupari nec filius potest siexuberans fons est, hic tamquam defluens ex eo riuus, ille tamquam sol, hic quasi radius ex sole porrectus. qui quoniam summo patri et fidelis et carus est, non separatur, sicut nec riuus a fonte nec radius a sole, quia et aqua fontis in riuo est et solis lumen in radio; aeque nec uox ab ore seiungi nec uirtus aut manus a corpore diuelli dei et uirtus et sermo dicatur, utique nulla discretio est, quia et lingua, sermonis ministra, et manus, in qua est uirtus, indiuiduae sunt corporis portiones. propiore uti libet. Cum quis habet filium, quem unice diligit; qui tamen sit in domo, et in manu patris, licet ei nomen tamen jure et domus una, et unus dominus nominatur. Sic hic mundus una Dei domus est; et Filius ac Pater, qui unanimes incolunt mundum, Deus unus, quia et unus est tamquam duo, et duo tamquam unus. neque id mirum, cum et filius sit in patre, quia pater diligit filium, et pater in filio, quia uoluntati
Abbreviated transcription (Latin):
ut in droꝵ uices mortuos
honorarent quos ex honũbꝰ
in celd receptos pitabant
hos suꝑstitiopos uotabant eos
uero qui publicos ⁊ antiquos
deos coleront religiosos noia¬
bant. uñ uirgilins uana
suꝑsticis uererũꝙ ignora deo¬
riii. ⁊ed cum ueteres ꝙͦ
deos mucmamꝰ eod modo
consetratos rẽ post obitĩ. Su¬
pristiciosi aut̃ qui multos
et falos deos colũ nos aut̃ ie¬
ligiosi qui uia et uero deo
supplicamus d fortasse queret
abquis quomodo cũ deũ nog
unũ colẽ dicamus duos tamẽ
asseueremus deũ patie et deũ
filiũ. Que asseueratio pleroq
in maxnũ impegit eirorẽ quibꝰ
cum ꝓbabilia eẽ uideant᷑ que
dicinuꝰ in hoc uno labore nos
arbitrant̃ ꝙ et alterũ et mor/¬
talẽ deũ fatram᷑./ de morta¬
ditate iam diximꝰ nut de uiuꝰ¬
tate Iam doceamꝰ Cum diciꝰ
deũ patre ⁊ deũfiliũ nõ diũ¬
sum diciꝰ / net utrũꝙi secer /¬
p̃t nec filius a patre secerm
Si quid nec pater sine filio

Expanded text:
ut deorum uice mortuos ut deorum uice mortuos honorarent quos ex hominibus in caelum receptos putabant, hos superstitiosos uocabant, eos uero qui publicos et antiquos deos colerent, religiosos nominabant. unde Vergilius: uana superstitio ueterumque ignara deorum. sed cum ueteres quoque deos inueniamus eodem modo consecratos esse post obitum, superstitiosi ergo qui multos ac falsos deos colunt, nos auteligiosi qui uni et uero deo supplicamus. Fortasse quaerat aliquis quomodo, cum deum nos unum colere dicamus, duos tamen esse adseueremus, deum patrem et deum filium. quae adseueratio plerosque in maximum inpingit errorem. quibus cum probabilia uideantur esse quae dicimus, in hoc uno labare nos arbitrantur, quod et alterum et mortalem deum fateamur. de mortalitate iam diximus: nunc de unitate doceamus. cum dicimus deum patrem et deum filium, non diuersum dicimus nec utrumque secernipotest nec filius a patre secerni, siquidem nec pater sine filio
Abbreviated transcription (Latin):
cuo ale qui hoc serte in die
facuãt religiosorĩ nome omeltãt
cs mulro utiq dilige ncius ux
assidiutate ip̃o relegant ca
quibus dii coliẽtur Quid
Quid ergo ninurũ religio
ueri cultus est suꝑsticio falsi
et om̃o quid calas inrest nõ
quẽ admuodũ colas aut quid p̃¬
teris Sed quia deoꝵ cultores
religioses se putãt cum suit
suꝑstitiost nec religionem
possunt a suꝑsticione dister¬
uere net sagificantiã noĩ
eppnere A diximꝰ nouren
religionis a uarto uniculo
pietatis ẽẽ deductũ. ꝙ hoiem̃
uerit et pietate const̾uxe¬
rit quia nos ẜuire ei ut
duõ et obsequi ut patre ne/¬
cesse est Eo melius ergod
nomẽ lucietius mnẽpretatus
est qui aĩt religiomdse no¬
dos solue̾. suꝑstitiost autem
uotant᷑ nõ qui filios suꝑstites
optant om̃s eud optanns
sed aut hii qui suꝑstitẽ meꝰ¬
morã defiictor ol coluẽ aut
qui parẽtibus suis suꝑstitibꝰ
colebant ymagies eoꝵ donu
tamiͣ deos peuates Nam qui
nouos sibi ritus assumebant

Expanded text:
in die faciant, religiosorum nomen amittant; cum multo utique diligentius ex assiduitate ipsa relegant ea, quibus dii coluntur? Quid ergo est? Nimirum religio veri cultus est, superstitio falsi. Et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas, aut quid precere. Sed quia deorum cultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere, nec significantiam nominum exprimere. diximus nomen religionis a uinculo pietatis esse deductum, quod hominem uerit et pietate constrinxerit, quia seruire nos ei ut domino et obsequi ut patri necesse est. eo melius ergo id nomen Lucretius interpretatus est, qui ait religionum se nodos soluere. superstitiosi autem uocantur non qui filios superstites optant — omnes enim optamus —, sed aut ii qui superstitem memoriam defunctorum colunt aut qui parentibus suis superstites colebant imagines eorum domi tamquam deos penates. nam qui nonos sibi ritus adsumebant,
Abbreviated transcription (Latin):
deiuonũ p̃lo ue deiscossus
est dedmimanda et nbbĩs ueri¬
ibas brenũ ⁊ in suo ꝓprio deuici
demicibio cellocanda ut si quis
aque uite oupit hauone nõ
ad detritos lacus defcrdit᷑ / qui nõ
hũe uenõ sed ubertimuũ dei sontẽ
nou̾ie̾ quo uorigatꝰ phenini
luce pociat᷑ sut oĩa scire
nos cõuenit ⁊ ipm et lega /¬
tos eis pdipisse ꝙ põme¬
rent ac nouesme us siõma
pindencia calieremus nequãdo
deua cooluit nicidemus cũ dedisse
certa mandata q̃ imꝑpetum
castedire deberemꝰ Quoꝵ pleri¬
q d̃mentores desto iuecelesti

Expanded text:
onum populus Dei scissus est: determinanda est nobis veritas breviter, et in suo proprio domicilio collocanda; ut si quis aquam vitae cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur, qui non habent uenam, sed uberrimum dei nouerit fontem quo inrigatus perenni luce potiatur. ante omnia scire nos conuenit et ipsum et legatos eius praedixisse quod prent, ac monuisse ut summa prudentia caueremus, ne quando deus uoluit incideremus; tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire debemus: quorum plerique immemores deserto itinere caelesti
Abbreviated transcription (Latin):
uclunt se uideis estendere ne
adducet eoi in penitẽtiam ⁊ d
pios resonaret discipulis itere
cong̃garis septure sancte lrãs
idest ꝓphãre archana patefecit
que anceꝙͣ patẽtur pspiti

Expanded text:
 se Iudaeis ostendere, ne adduceret eos in paenitentiam atque inpios resanaret —, discipulis iterum congregatis scripturae sanctae litteras id e-t prophetarum arcana patefecit. quae antequam pateretur perspici