comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
transfudit. Nec celant᷑ eũ quecũq obs¬
cura gerunt᷑: quia nulla ad discenddũ
mora ẽ. ubi sp̃s sc̃s doctor adest. lc̃ .iii.¬
Nstructus tandem diuinis dogina¬
tibꝰ & ubertim uigoratꝰ monasticis
sanctionibꝰ: destinauit corde puer bo¬
ne indolis regredi ad domũi genitoris.
Qd̾ sagaci anĩmo concepit: ad effectum
actionis usꝙ ꝑduxit. Tunc benignus
pat̃ carissimũ pignꝰ accipiens. ama¬
bilit intellex̃ sp̃uali merito ñ medio¬
crit eũ transcendere annos puericiȩ
Gaudebant ambo. lamb̃tꝰ honore pa¬
terno: & pat̾ insignis lamb̾ti ex acti¬
bus almis. E quidem puer stremius.
nitens totis uiribꝰ fieri uir ꝑfectus.
iuxta psalmographi uoc̃e ibat cotidie
de uirtute in uirtutem: p̃parans se¬

Expanded text:
transfudit: nec celantur ei quaecunque obstransfudit: nec celantur ei quaecunque obscura geruntur, quoniam nulla ad discendum mora est, ubi Spiritus sanctus doctor adest. 6. Instructus tandem divinis dogmatibus, et ubertim vigoratus monasticis sanctionibus, destinavit corde puer bonae indolis regredi ad domum genitoris. Quod sagaci animo concepit, ad effectum actionis usque perduxit. Tunc benignus pater, charissimum pignus excipiens amabiliter, intellexit spirituali mente non mediocriter eum transcendere annos pueritiae. Gaudebant ambo, Lantbertus honore paterno, Et pater insignis Lantberti ex actibus almis. Equidem puer strenuus, nitens totis viribus vir fieri perfectus, juxta Psalmographi vocem, ibat quotidie de virtute in virtutem praeparans
Abbreviated transcription (Latin):
de et̾no regi sacerdos dilectissimuᷤ¬
ex insigni ꝓsapia treiectensi uico
extitit᷑ oriundꝰ. Hic deniq puerulꝰ
apud parentes xp̃ianissimos de-¬
gens. & bonȩ indolis ẽẽ incipiens.
primeũa suã statim etatulam unda
sacri baptismatis purificatã xp̃o do¬
mino consecrauit: seseq totũ ꝓuit¬
nouit & ualuit diuinis uoluntatibꝰ
mancipauit. Quade re celesti gr̃a pre¬
eunte: eiꝰ affines unammĩt decreuere.
ut qũe apueritiȩ annis uita illustra¬
bat sc̃ĩtatis. auctoritas erudiret litte¬
ralis: Iuuaretq ꝑducens ad fastigiũ
uiꝰ itaq consilii dispensatione.ii.
repta. immo eã d̃i disponente
clem̃tia. puer forma conspicuus. sensu
docibilissimꝰ: ꝑitissimis uiris tradit᷑ eru¬
diendis. E ccłiastica religione admodũ
insignit. & celestiũ inisferioꝵ igneo amo¬
re penetralit inflaminat᷑: tantoꝙ celeriꝰ
liberaliũ fluenta artiũ epotauit. qͣn¬
to ardentiꝰ inamorẽ dĩ totũ se olim

Expanded text:
aeterno regi sacerdos dilectissimus insigni ex prosapia Treiectensi vico extitit oriundus. Hic denique puerulus apud parentes christianissimos degens et bonae indolis esse incipiens, primevam statim suam aetatulam, unda sacri baptismatis purificatam, Christo domino consecravit seque totum novit et valuit, divinis voluntatibus mancipavit. Qua de re coelesti gratia praeeunte, ejus affines unanimiter decrevere, ut, quem a pueritiae annis vita illustrabat sanctitatis, auctoritas erudiret litteralis, juvaretque perducens ad fastigium us itaque consilii dispositione reperta, imo eam Dei disponente clementia, puer forma conspicuus, sensu docilissimus, peritissimis viris traditur educandus. Ecclesiastica religione admodum insignitur, et coelestium mysteriorum igneo amore penetraliter inflammatur, tantoque celerius liberalium fluenta artium epotavit, quanto ardentius in amore Dei totum se olim
Abbreviated transcription (Latin):
dies om̃urim sanclorun so¬
lempniitates pras cellers
Adest inquan aies mreco¬
migrasse creditur uirgo maria. Et i¬
deo cũ summa exultatione latides in¬
tonet uniuersa t̾̃ra tantȩ uirginis il¬
lustrata excessu: quia et indignũ ual¬
de est ut illiꝰ recordationis sollẽpnitas¬
quã meruimꝰ susciꝑe uitȩ auctorem.
Satisq p̃posterum iudicandum ẽ: ut
cũ scõꝵ celebramꝰ uictorias martyrũ.
illiꝰ sollempnitatem illis ñ p̃feramꝰ.
quȩ huic mundo edidit principem

Expanded text:
dies omnium sanctorum solemnitates praecellens, adest inquam, dies praemigrasse creditur virgo Maria. Et ideo cum magna exsultatione laudes insonet universa terra, tantae virginis illustrata excessu, quia et indignum valde est ut illius recordationis solemnitaquam meruimus suscipere vitae Auctorem; satisque praeposterum judicandum est, ut cum sanctorum celebramus victorias martyrum, illorum solemnitatem illi non praeferamus quae huic mundo edidit principem
Abbreviated transcription (Latin):
cce iam noctis tenuatur hymnꝰ¬
umbra lucis aurora rutilans
choruscat uiribus totis rogitemus om¬
nes cunctipotentem Ut deus nostri
miseratus omnem pellat languorem
tribuat salutem donet et nobis pieta¬
te patris regna poloꝵ Prestet hoc nob

Expanded text:
cce jam noctis tenuatur umbra, Lucis aurora rutilans coruscat: Nisibus totis rogitemus omnes Cunctipotentem 2. Ut Deus noster miseratus omnem Pellat languorem, tribuat salutem, Donet et nobis pietate Patris Regna polorum. 3. Praestet hoc nob
Abbreviated transcription (Latin):
tuus ẽ carnis suȩ morte & sepultꝰ.
atꝙ ab infernis dampnato & spoli¬
ato principe totiꝰ inquitatis redi¬
ens. t̾cia die resurrexit: atꝙ cũ trium¬
pho glȩ uidentibꝰ discrpłis celum as¬
cendit: sedet in dextera patris idest
maiestate diuinitatis: inde etiã uen¬
turus iudicare uiuos & mortuos. Qũe
impii uidebunt iudicantem in ea for¬
ma qua crucifixus est. ñ in ea humili¬
tate qua iniuste iudicatus ẽ. s in ea
claritate qua iuste iudicaturus est¬

Expanded text:
tuus est carnis suae morte, et sepultus; atque ab inferis, damnato et spoliato principe totius iniquitatis, rediens, tertia die resurrexit, atque cum triumpho gloriae videntibus discipulis coelum ascendit, sedens in dextera Patris, id est, majestate divinitatis. Inde jam venturus judicare vivos et mortuos, quem impii videbunt judicantem in ea forma qua crucifixus est; non in ea humilitate qua injuste judicatus est, sed in ea claritate qua
Abbreviated transcription (Latin):
pain scl̃i co nculcabat. Quicqͥd habere
poterat pauꝑibꝰ erogabat: condens ce¬
lo thesauros ubi possideret eos. cum
solutꝰ felicit a transitoriis: uiuere feli¬
cius inciꝑet mansuris.

Expanded text:
iter conculcabat: quidquid habere poterat, pauperibus erogabat, condens coelo thesauros, ubi possideret eos, cum solutus feliciter transitoriis, vivere felicius inciperet mansuris.
Abbreviated transcription (Latin):
lice sceleribꝰ fedant᷑ uł publicis
implicant᷑ negotiis: quł sine peccato
aut iux aut nullatenꝰ ualent ammi¬
nstrari. Et pulchro uero ᷤ p̃sagio. quod
apłs & doctor gentiũ erat futurus. in
prima conuersione peccantiũ post se
gregem trahit ad salutem: officiũq
eugłizandi qd̃ ꝓficiente merito uir¬
tutũ erat expleturus. a pͥmis iam ficd̃i
suȩ rudim̃tis incipit. Neq eñi solum
qui frẽm uerbo erudit. sed etiã qui
exemplo ad meliora conuertit: mini¬
sterium gerit doctoris. Beniq idem
publicani ñ tunc solummꝰ cum dño
discũbebant: uerũ & deiceps abiectis
scłaribꝰ negotiis adimitationẽ matħi
illum sequi gaudebant: testante euã¬
gelista marco qui dicit. Multi publi¬
cam & peccatores discũbebant cũ iħu¬

Expanded text:
leribus foedantur, vel publicis implicantur negotiis, quae sine peccato aut vix aut nullatenus valent administrari. Et pulchro satis praesagio, qui Apostolus et doctor gentium erat futurus, in prima sua conversione peccantium post se gregem trahit ad salutem, officiumque evangelizandi, quod proficiente merito virtutum erat expleturus, a primis jam fidei suae rudimentis incipit. Neque enim solum qui fratrem verbo erudit, sed etiam qui exemplo ad meliora convertit, ministerium gerit doctoris. Denique iidem publicani non tunc solummodo cum Domino discumbebant, verum et deinceps, abjectis saecularibus negotiis, ad imitationem Matthaei illum sequi gaudebant, teste evangelista Marco, qui dicit: Multi publicani et peccatores discumbebant cum
Abbreviated transcription (Latin):
istͥa nͣ facitis minime credidistis: S
hec necessaria in exordio eccł̃ie fuer̃t.
Ut enim fides cresceret credentium.
miraculis fuerat nutrienda. Quia
& nos cum arbusta plantamꝰ. tã diu
eis aqũa fundimꝰ quousq ea in t̾ra
conualuisse uideamꝰ. At si semel radi¬
cem fixerint: in rigando cessamꝰ. Hinc
ẽ etim qd̃ paulus dicit Linguȩ in
signum sunt: ñ fidelibꝰ s infidelibꝰ.

Expanded text:
signa non facitis, minime creditis? Sed haec necessaria in exordio Ecclesiae fuerunt. Ut enim fides cresceret, miet nos cum arbusta plantamus, tandiu eis aquam fundimus, quousque ea in terra convaluisse videmus: at si semel radicem fixerint, irrigatio cessabit. Hinc est enim quod Paulus dicit: «Linguae in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
tit. quid aliud in mundo facit. nisi
grana seminis asꝑgit: Et pauca gra¬
na mittit in semine. ut multarum
messium fruges recipiat ex nr̃a fide.
Neꝙ et enim in uniuersũ mundũ
tanta fidelium messis exurgeret: si
de manu dñi suꝑ rationalem t̃ram
illa electa grana predicantiũ ñ uenis

Expanded text:
tit, quid aliud in mundo facit, nisi tit, quid aliud in mundo facit, nisi grana seminis spargit? Et pauca grana mittit in semine, ut multarum messium fruges recipiat ex nostra fide. Neque enim in universo mundo tanta fidelium messis exsurgeret, si de manu Domini super rationalem terram illa electa grana praedicantium non venis
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ priꝰ moriatur. Uiuit gͦ qd̾ morit᷑.
ut uinificetur. Lapides itaq sunt
sed ñ uiuunt. Arbusta aũt sunt:
uiuunt. s ñ sentiunt. Bruta uͦ ani¬
malia sunt: uiuunt. sentiunt. s ñ
discernunt. Angłi et enim sunt: ui¬
uunt. sentiunt. & discernunt. Om̃is
aũt creature aliquid habet homo.
Habet namq cõmune ẽẽ cũ sapidibꝰ.
uiuere cũ arboribꝰ. sentire cũ anima¬
libus: intelligere cum angłis. Si igitͣ
commune habet aliquid cum om̃i
creatura homo: iuxta aliquid oĩs
creatura homo.Om̃i gͦ creature p̃¬
dicatur eugl̃m. cum soli homini
p̃dicatur: qͦuia ille uidelicet docet᷑
ꝓpt̾ quem int̃ra cuncta sunt. & a qͦ
om̃ia ꝑ quandam similitudinẽ alie¬
na ñ sunt. Potest etiam om̃is create
nomine: om̃is natio gentiũ designa¬
ri. Ante et eñi dictum fuerat in uĩã
tunc nob̃ in adiutoriũ fieret: cum
hanc illa in dampnationis suȩ testi¬
moniũ suꝑba repulisset. S cũ disci¬
pulos ad p̃dicandum ueritas mit¬

Expanded text:
 prius moriatur . Vivit ergo quod moritur, ut vivificetur. Lapides itaque sunt, sed non vivunt. Arbusta autem sunt, et vivunt, sed non sentiunt. Bruta vero animalia sunt, vivunt, sentiunt, sed non discernunt. Angeli etenim sunt, vivunt, sentiunt, et discernunt. Omnis autem creaturae aliquid habet homo. Habet namque commune esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angelis. Si ergo commune habet aliquid cum omni creatura homo, juxta aliquid omnis creatura est homo. Omni ergo creaturae praedicatur Evangelium, cum soli homini praedicatur, quia ille videlicet docetur, propter quem in terra cuncta creata sunt, et a quo omnia per quamdam similitudinem aliena non sunt. Potest etiam omnis creaturae nomine, omnis natio gentium designari. Ante etenim dictum fuerat: In viam tunc nobis in adjutorium fieret, cum hanc illa ad damnationis suae testimonium superba repulisset. Sed cum discipulos ad praedicandum Veritas mit
Abbreviated transcription (Latin):
insensatis rebus. uł brutis ani¬
malibus fuerat p̃dicandum. ut de
eo discipłis dicatur. p̃dicate om̃i crea¬
turȩ: S om̃is creature nomine. sig¬
natur homo.Sunt nãꝙ lapides: nec sed
uiuunt nec sentiunt. Sunt herbȩ
& arbusta: uiuunt quidem. s ñ sen¬
tiunt. Uiuunt dico. ñ ꝑ animã. sed ꝑ
uiriditatem. Quia & patilus dicit.

Expanded text:
insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur: Praedicate omni creaturae? Sed omnis creaturae nomine signatur homo. Sunt namque lapides, sed nec vivunt, nec sentiunt. Sunt herbae et arbusta; vivunt quidem, sed non sentiunt. Vivunt dico, non per animam, sed per viriditatem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
quia hic ẽ uere ꝓpħa. Forte adhuc idõ
fenum discubuerant. Erat ille dñs
similem tui. Similem scd̃m carnem. ñ
scd̃m maiestatem. Et de ipso xp̃o illã
dñi ꝓmissionem habere intellectum:
Et ipse dñs de se ait. Non ẽ ꝓpħa sine
honore: nisi in patria sua. Propħa
sine uerbo dĩ ꝓphetat. Cum ꝓphetis

Expanded text:
Quia hic est vere propheta. Forte adhuc ideo Quia hic est vere propheta. Forte adhuc ideo fenum discubuerant. Erat autem ille similem tui . Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, Et ipse Dominus de se ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Propheta sine Verbo Dei prophetat: cum Prophetis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest caꝑe. Quid gͦ restat. nisi ut
secretiora intelligentiȩ que ñ potest
caꝑe multitudo. illis credant᷑. qui ido¬
nei sunt et alios docere: sicut erant
apłi. Unde duodecĩ cophini impleti
sunt. Factum ẽ hoc & mirabilit̾ quia
magnũ: factum ẽ & utilit̃ quia sp̃ita¬
le factum ẽ: qui tunc uidert amini¬
rati sunt. Nos enim ñ miram᷑ cũ audi¬
mus. factum ẽ enim ut illi uiderent:
scriptum ẽ eñi ut nos audiremꝰ. Quod
in illis ocłi ualuerunt: hoc in nobis
fides. Cernimꝰ quippe animo qd ocu¬
lis ñ potuimꝰ: & p̃lati illis sumꝰ. qm̃
de nob̃ dictum ẽ. Beati qui ñ uident¬
& credunt. Addo aũt quia forte intel¬
leximꝰ qd̾ illa turba ñ intellexit: & ue¬
re nos pasti sumꝰ. qui ad medullam¬
hordei ꝑuentre potuimꝰ. Deniq ho¬
mines illi qui uiderunt hoc. quid pu¬
tauerunt: Illi inquit homines cum
uidissent qd̃ fecerat signũ: dicẽbant.

Expanded text:
non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum; factum est et utiliter, quia spiritualiter factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos enim nunc miramur cum audimus. Factum est autem ut illi viderent, scriptum est autem ut nos audiremus. Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexerit, et vere nos pasti sumhordei pervenire potuimus. 7. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant,
Abbreviated transcription (Latin):
rum positum ẽ: nondũ eñĩ ablatũ
erat uelam̃: quia nondũ uenerat
xp̃c: nondũ uelum templi fuerat
illo in cruce pendente conscissũ. Quia
gͦ ignorantia popłi erat in lege. ꝓpt̾ea
temptatio illa dñi. ignorantiã disci¬
puli demonstrabat. Nichil gͥ uacat:
omia innuunt: sed intellectorem re¬
quirunt. Nam os ipse numerus pasti
popłi: popłm significabat sub lege
constitutũ. Cur enĩ quinꝙ milia e¬
rant: nͥ quia sub lege erant. que lex
quinꝙ libris moysi explicat᷑ Unde
& quinq illis porticibꝰ languidi ꝓde¬
bant᷑: non sanabant᷑. Ille aũt ibi cu¬
rauit languidũ: qui & hic turbas
de quinꝙ panibꝰ pauit. Nam & suꝑ
fenũ discumbebant. carnalit̾ gͦ sapi-¬
ebant: & carnalibꝰ quiescebant. Om̃is
eñ caro fȩnum. Quȩ sunt aũt illa fra¬
gm̃ta. nisi quȩ popls ñ potuit man¬
ducare: Intelliguntur gͦ quedã secre¬
tiora intelligentiȩ. quȩ multitudo

Expanded text:
rum positum est . Nondum enim velamen rum positum est . Nondum enim velamen ablatum erat, quia nondum venerat Christus, nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum. Quia ergo ignorantia populi erat in lege, propterea tentatio illa Domini ignorantiam discipuli demonstrabat. Nihil ergo vacat. Omnia eminent, sed intellectorem requirunt. Nam et ipse numerus pasti populi populum significabat sub lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub lege erant, quae lex quinque libris Moysi explicatur? Unde de quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille enim ibi curavit languidum, qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant. Carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
uo aũt pisces uident᷑ nob̃ Uiiui.
significare duas illas in ueteri
testam̃to sublimes ꝑsonas: que unge¬
bant᷑ ad popłm sanctificandũ & regen¬
dum. sacerdotis & regis. Et ipse in mi¬
sterio uenit aliquando qui ꝑ illa si¬
gnificabatur. uenit aliquando qui
ꝑ medullam hordei ostendebat᷑: ꝑ pa¬
leam uͦ hordei occultabat᷑. Uenit ipse
unꝰ utrãq ꝑsonã in se portans. sacer¬
ddotis & regis. Sacerdotis. ꝑ uidimã
qua se ipsũ obtulit ꝓ nob̃ d̃õ. Regis.
quia regim᷑ ab eo: & aꝑiunt᷑ quȩ dau¬
sa portabant᷑. Grãs illi impleuit ꝑ se.
qd̾ ꝑ uetꝰ testam̃tum ꝓmittebatur:
& frangi iussit panes frangendo mul¬
tiplicati sunt nichil ueriꝰ Quinꝙ eñi
illi libri moysi: qmͣ multos libros cũ
exponint᷑. tanqũa frangendo. idest
disserendo fecerunt. S quia in illo hor¬
deo ignorantia pͥmi popłi tegebat᷑. de
quo primo popło dictum ẽ qm̃ diu
legitur moyses uelam̃ supra corda eo-¬

Expanded text:
uo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquando qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur. Venit ipse unus utramque personam in se portans, sacerdotis et regis: sacerdotis per victimam, quam seipsum obtulit pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, qexponuntur tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eo
Abbreviated transcription (Latin):
dat: legit &s intelligit. Quia gͦ uidi¬
mus. quia laudauimꝰ: legamꝰ & in¬
telligamꝰ. Dñs in monte. multomagiᷤᷤ
intelligamꝰ. quia dñs in monte: uer¬
bum ẽ in alto. Proinde ñ quasi hu¬
milit̃ iacet. qd̾ in monte factum ẽ.
nec transeunte ͭ p̃tereundum ẽ: sed
nũm etꝰ nõn m̃e  contam̾inauerunt qu̾iã
cõrãm Qoͥ iustĩ cia ᷝ ͥ inu̾enta ẽst᷑ͥ m
me u̾ Misit d̾eus misericordiam suam et

Expanded text:
dat, legit et intelligit. Quia ergo vididat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed onum; et non contaminaverunt, quia coram eo justitia inventa est in me. Vers. Misit Deus misericordiam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
num: qd̾ fieri nͥ ado ñ possit. Lau¬
admodũ si litteras pulchras alicubi
inspiceremꝰ: ñ nob̃ sufficeret laudare
scriptoris articulũ: qm̃ eas pariles
equales decoras fecit: nisi etiã legere¬
mus quid nobis ꝑ illas indicauerit.
ita factum hoc qui tantũ inspicit de¬
lectatur pulchritudine facti. ut am¬
miretur artificem: qui aũt intelligit.
quasi legit. Aliter enĩ uidet᷑ pictura:
alit̃ uident᷑ luterȩ. Pictur̃a cũ uide¬
ris. hoc ẽ totũ uidisse laudasse. Lit¬
teras cũ uideris: non ẽ hoc totum:
qm̃ cõmoneris et legere. Et enĩ dicis
cũ uideris literas: forte ñ eas nosti
legere. Quid putamꝰ eẽ qd̾ hic scrip¬
tum ẽ: Int̾rogas quid sit cum iam
uideas. Aliquid aliud tͥ demonstra¬
turus ẽ: a quo queris agnoscere qd̃
uidisti. Alios oculos ille habet: alios¬
tii. Nonne similiter apices uidetis:
sed ñ similit̃ signa cognoscitis. Tu
gͦ uides et laudas: ille uidet et lau¬

Expanded text:
num, quod fieri nisi a Deo non possit: launum, quod fieri nisi a Deo non possit: lauadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulchritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, non est hoc totum, quoniam commoneris et legere. Etenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, lau
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. sunt quidem diuina oꝑa:
& ad intelligendũ dm̃ de uisibilibus
ammonent humanam ñtem. Quia
enĩ ille ñ ẽ talis substantia quȩ uide¬
ri oculis possit. et miracula ꝰ quibꝰ
totũ mundum regit. uniu̾samq cre¬
aturã amministrat. assiduitate tulu¬
erunt: ita ut pene nemo dignet᷑ atte¬
dere oꝑa di mira et stupenda. in quo
libet seminis grano scd̃m ipsam suã
miscd̃iam seruauit sibi quedã quȩ
maiora sed insolita uidendo stuperẽt.
quibꝰ cotidiana uiluerunt. Maius
enĩ miraculum ẽ gubernatio totiꝰ
mundi: qͣm saturatio qͥnq milium
hominũ de quinꝙ panibꝰ: & tamen
hec nemo mirat᷑. Illud mirant᷑ hoĩes
ñ quia maiꝰ est: sed quia rarum est.
Quis eñĩ & nunc pascit uniu̾sum
mundũ: nͥ ille qui de paucis gr amꝰ
segetes creat: Fecit gͦ quomͦ ds. Un¬
de enim multiplicat de paucis g̃nis
segetes: inde in manibꝰ suis multipli¬
cauit quinꝙ panes. Potestas enim
erat in manibꝰ xp̃i: panes aũt illi

Expanded text:
 sunt quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dlibet seminis grano, secundum ipsam suam misericordiam servavit sibi quaedam quae fn ut majora, sed insolita videndo, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes, inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi
Abbreviated transcription (Latin):
bentes. Non iã quinꝙ panes: sed qd̃
adiecerat qui creauerat. Qd aũt erat.
est turbam illam fuisse satiatã. etiã
fragm̃ta remansert̃: & ipsa colligi ius¬
sa sunt ne perirent. Et impleuer̃t
duodecim cophinos fragm̃toꝵ. Bre¬
uit̃ ut curramꝰ. quinq panes intel¬
ligunt᷑ quinꝙ libri moysi. merito¬
ñ triticei. sed hordeacħ: quia ad uetꝰ
testam̃tum ꝑtinent. Nostis aũt hor¬
deum ita creatũ: ut ad medullam eiꝰ
uix ꝑueniat᷑. Uestitur eñi eadem me¬
dulla tegmine paleȩ: & ipsa palea te¬
nax ͤ ͣs inherens: ut cũ labore exuat᷑.
Talis ẽ littera ueteris testam̃ti. Nestita ẽ¬
tegmunibꝰ carnaliũ sacram̃toꝵ: sed
si ad eiꝰ medullam ꝑueniatur. pascit¬
& satiat. Ferebat gͦ puer quidã quin¬
ꝙ panes: o duos pisces. Si queramus
quis fuerit puer iste: forte popls isrł
erat: sensu puerili portabat nec man¬
ducabat. Illa eñĩ quȩ portabat. clausa
onerabant: aꝑta pascebant. Ꝙ Engu

Expanded text:
bentes. Non jam quinque panes, sed quod bentes. Non jam quinque panes, sed quod adjecerat, qui creaverat quod auctum erat. est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi: merito non triticei, sed hordeacei; quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Du
Abbreviated transcription (Latin):
Nam introgamꝰ aliquando qd̃ nesci¬
mus: audire uolentes ut discamus.
Aliquando int̾rogamꝰ qd̃ scimꝰ: sci¬
re uolentes utrũ et ille sciat quem
int̾rogamꝰ. Utrũq hoc nouerat dñs:
& qd̾ int̾rogabat sciebat. Quid enim
ẽẽt facturus ipse nouerat: & hoc ne¬
scire phylippũ sciebat similit̃. Qua¬
re itaꝙ int̾rogabat: nisi quia illius
ignorantiã de monstrabat: Et hoc
quare fecerit ut dixi: pꝰ intelligemꝰ.
Andreas ait. Est puer hic: qͥ habet
quinꝙ panes et duos pisces. Sed hec
quid sunt int̾tantos: Cũ dixisset
phylippꝰ int̾rogatꝰ. ducentoꝵ denari¬
orum panes non sufficere qͥbꝰ tanta
illa tur̃ba reficeretur: erat ibi qͥdã
puer portans quinꝙ panes ordeace¬
os et duos pisces. Et ait iħc. Facite
homines discũbere. Erat autem ibi
multum fenũ: et discubuerunt fer¬
me quinꝙ milia hominũ. Aecepit
aũt dñs iħc panes. grãs egit. uuissit.
fracti sunt panes: positi ante discũ¬

Expanded text:
Nam interrogamus aliquando quod nesciNam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus; aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus: utrumque hoc noverat Dominus; et quod interrogabat sciebat, quid enim esset facturus ipse noverat; et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. 4. Andreas ait: Est hic puer quidam qui habet quinque panes, et duos pisces; sed haec quid sunt ad tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere, quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi fenum multum, et discubuerunt ferme quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit, fracti sunt panes, positi ante discum
Abbreviated transcription (Latin):
agnouit. misericordĩt pauit.
non solum ꝓ bonitate. uerũ etiã ꝓ
potestate. Quid enĩ sola ꝓdesset boni¬
tas: ubi ñ erat panis unde turba e¬
suriens pasceretur: Nisi bonitati ad¬
esset potestas:ieuna illa turba et esu¬
riens remaneret. Deniq discipłĩ qͥ
erant cũ dño. in fame et ipsi turbas
uolebant pascere ut ñ remaneren
inanes: sed unde pascerent ñ habe¬
bant. Int̃rogauit dñs unde emeren¬
tur panes ad turbas pascendas: &
ait scriptura. hoc aut dicebat temp¬
tans eũ. discipłm scilicet phylippũ:
qũe int̾rogauerat. Ipse eñi sciebat:
quid eẽt facturus. Cui gͦ bono tẽp¬
tabat: nͥ quia ignorantiam discipłi
demonstrabat. Et forte in demon¬
stratione ignorantiȩ discipl̃i: aliquid
significauit. Apparebit gͦ cum ipsũ
sacram̃tum de quinꝙ panibꝰ ceꝑit
nob̃ loqui: & quid significet indica¬
re. Ibi enĩ uidebimꝰ. quare dñs in
hoc facto ignorantiã discipłi uoluit
int̾rogando qd̃ sciebat ostendere.

Expanded text:
agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis, unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset facturus. Cui ergo bono tentabat, nisi quia ignorantiam discipuli demonstrabat? Et forte in demonstratione ignorantiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo, cum ipsum sacramentum de quinque panibus coeperit nobis loqui, et quid significet indicare: ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat, ostendere.
Abbreviated transcription (Latin):
gni consilii angls. Uerũtam̃ alibi
quid dicit ꝓpheta: Quia ñ legatꝰ. neꝙ
angłs. sed ipse ueniens saluos faciet e¬
os: idest ad saluos eos faciendos non
mittet legatũ. ñ mittet angłm. sed
ueniet ipse. Quis ueniet: Et ipse an¬
gelus. certe ñ ꝑ anglm: nisi quia iste
chil annuntiaret: angls ñ diceretur.
retur. Exhortatus ẽ nos ad fidem: et
ad capescendam uita et̃nam. Aliquid
p̃sens annuntiauit: aliquid futurũ
p̃dixit. Exeo qd̃ p̃sens annuntiauit
angłs erat: ex eo qd̃ futurum p̃dixit
ꝓpheta erat. Ex eo quod uerbũ caro

Expanded text:
gni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste hristus nihil annuntiaret, angelus non diceretur. retur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro
Abbreviated transcription (Latin):
uit gͥ scdm̃ scł̃i fastũ clarissimis
asserunt traditiones. amagdalo castel¬
lo maria magdalene nuncupata est.
Quã ñ solũ sui germinis dignitas.
didam reddiderant: adeo ut duplica¬
tus honor nominis excellentiã circũqͣq
diffunderet. Solent eñĩ apud hemines.
plus diuitũ qͣm pauꝑum nomina sciri.
S quia rerũ affluentiã intdũ uolup¬
tas comes sequit᷑: adolescentioris uite
tempora lubricis supposuit regenda¬
discursibꝰ soluto pudititiȩ freno. R¬
sañẽte marĩe qͥuam iesus etermiis dͥ ͤ mor aderit
Eplũrimum U̾ Hec maria fu̾it u̾sa domin
gra tiusĩma gu̾e nñguento pretioso pedei uniet q¬

Expanded text:
ur secundum seculi fastum clarissimis asserunt traditiones, a Magdalo castello Maria MaQuam non solum germinis dignitas, didam reddiderunt: adeo ut duplicatus honor nominis excellentiam circumquaque diffunderet. Solent enim apud homines, plus divitum quam pauperum nomina sciri. Sed quia rerum affluentiam, interdum voluptas comes sequitur, adolescentioris vitae tempora, lubricis supposuit discursibus, solutis pudicitiae frenis. sanctae Mariae. Quam Jesus aeterno amore dilexit plurimum. V\. Haec Maria fuit illa, Domino gratissima, quae unguento pretioso pedes unxit
Abbreviated transcription (Latin):
t conuertit antiochus pꝰquam
ꝑcussit egyptũ in centesimo
et quadragesimo et t̃cio anno: et as¬
cendit ad isrł. Et ascendit ierosolimã
in multitudine graui: et intrauit in
sc̃ificationem cũ suꝑbia. Et accepit
altare aureũ. et candelabrũ luminis.
et uniuersa uasa eiꝰ: Cm̃sam ꝓposi¬
tionis. et libatoria. et fialas. et morta¬
riola aurea. et uelum. et coronas:
et ornam̃tum aureũ qd̃ in facie dem¬
pli erat: et comminuit omia. Et ac¬
cepit argentũ et aurũ et uasa concu¬
piscibilia. et accepit thesauros occultoᷤ
quos inuenit: et sublatis om̃ibꝰ abiit
in t̾ram suã. Et fecit cedeim hominũ:
et locutꝰ ẽ suꝑbia magna. Et factꝰ ẽ
planctus magnꝰ in ifrł: et in om̃i lo
co eoꝵ Rlmp̃e tum mimicorũm n̾e tim̾u¬
ꝗͥ r ilnͥs mẽmores estõ Qtẽ qu̾omod̾o sãlu̾i
fãcti sũnt p̾atres ñoitr̃i et̃ nunc cłamẽmus
in cẽ Qlũm et miereb̾itur nostri  ͣ de¬
us ͫ noster U̾ Mementote mirabilium ẽiu̾s¬

Expanded text:
t convertit Antiochus postquam percussit Aegyptum in centesimo et quadragesimo et tertio anno et ascendit ad Israhel et ascendit Hierosolymis in multitudine gravi et intravit in sanctificationem cum superbia et accepit altare aureum et candelabrum luminis et universa vasa eius et mensam propositionis et libatoria et fialas et mortariola aurea et velum et coronas et ornamentum aureum quod in facie templi erat et comminuit omnia et accepit argentum et aurum et vasa concupiscibilia et accepit thesauros occultos quos invenit et sublatis omnibus abiit in terram suam et fecit caedem hominum et locutus est superbia magna et factus est po. Resp. Impetum inimicorum ne timueritis. Memores estote, quomodo salvi facti sunt patres nostri. Et nunc clamemus in coelum, et miserebitur nostri Dus noster. Vers. Mementote mirabilium e
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit pueros suos nobiles qui secũ¬
erant nutriti a iuiuentute: et diuisit
illis regnũ suũ cũ adhuc uiueret.
Et regnauit alexander annis duode¬
cim: et mortuus ẽ. Et optinuerunt
pueri eiꝰ regnũ unꝰquisq in loco suo.
& imposuerunt sibi om̃s diademata

Expanded text:
vocavit pueros suos nobiles qui secuerant nutriti a iuventute et divisit illis regnum suum cum adhuc viveret et regnavit Alexander annis duodecim et mortuus est et obtinuerunt pueri eius regnum unusquisque in loco suo et inposuerunt sibi omnes diademata
Abbreviated transcription (Latin):
tedificauerunt gymnasiũ in
ierosolimis scd̃m leges natio¬
num: et fecerunt sibi p̃putia. et reces¬
serunt a testam̃to sc̃o: et iuncti sunt
nationibꝰ: et uenundati sunt ut face¬
rent malum. Et paratum ẽ regnũ
in conspectu antiochi. et cep.ꝰ regnare
in t̾ra egypti: ut regnaret suꝑ duo re-¬
gna. Et intrauit in egyptũ in multi¬
tudine graui: in curribꝰ et elefantis
et equitibꝰ. et copiosa nauiũ multitu¬
dine. Et constituit bellum aduersus
ptolomeũ regẽ egypti: et ueritus ẽ
ptolomeus a facie eiꝰ et fugit: et cecide¬
runt uulnerati multi. Et comp̃hen-¬
dit ciuitates munitas in t̾ra egypti:
et accepit spolia t̃rȩ egypti. RRefiu¬

Expanded text:
edificaverunt gymnasium in Hierosolymis secundum leges nationum et fecerunt sibi praeputia et recesserunt a testamento sancto et iuncti sunt nationibus et venundati sunt ut facerent malum et paratum est regnum in conspectu Antiochi et coepit regnare in terra Aegypti ut regnaret super duo regna et intravit in Aegyptum in multitudine gravi in curribus et elefantis et equitibus et copiosa navium multitudine et constituit bellum adversus Ptolomeum regem Aegypti et veritus est Ptolomeus a facie eius et fugit et ceciderunt vulnerati multi et conprehendit civitates munitas in terra Aegypti et accepit spolia terrae Aegypti e
Abbreviated transcription (Latin):
istum qui debebat decem milia talento¬
rum diabolum int̃pretari: cuiꝰ uxo¬
rem & filios uenundatos ꝑseuerante
illo in malicia insipientiam et malas
cogitationes intelligi uolunt. Sic̃ enĩ
iusti uxor dr̃ sapientia: sic & uxorẽ
iniuisti & peccatoris appellari stultici¬
am. Sed quomͦ ei dimittat dñs decẽ
milia talenta. et ille nob̃ conseruis
sius centũ denarios ñ dimiserit: nec
eccliasticȩ iterp̃tationis ẽ nec a pra¬
dentibꝰ uiris recipiendũ. Sic et pater
m̃s celestis faciet uob̃: si ñ remiseri¬
tis unꝰ quisq fr̃i suo de cordibꝰ ur̃is.
formidolosa sententia. si iuxta m̃tem
nr̃am sententia d̃i flectitur atq mu¬
tatur: si parua fr̃ibꝰ ñ dimittmꝰ.
magna nob̾ adõ ñ dimittentur. Et
quia potest unꝰquisq dicere nichil
habeo contra eũ ipse nouit. habet
dm̃ iudicem. ñ michi cure ẽ. quid
uelit agere ego ignoui ei. confirmat
sententiã suã: et omẽm simulationẽ
fictȩ pacis euertit dicens. si ñ remise¬

Expanded text:
istum qui debebat decem millia talenta, diabolum interpretari, cujus uxorem et filios venundandos perseverante illo in malitia, insipientiam et malas cogitationes intelligi volunt. Sicut enim justi uxor, dicitur sapientia: sic uxorem 144 injusti et peccatoris, appellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis est, nec a prudentibus viris recipiendae. Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiserit unusquisque fratri suo de cordibus vestris. Formidolosa sententia, si juxta nostram mentem sententia Dei flectitur atque mutatur. Si parva fratribus non dimittimus, magna nobis a Deo non dimittentur. Et quia potest unusquisque dicere: nihil habeo contra eum, ipse novit: habet Deum judicem, non mihi curae est, quid velit agere, ego ignovi ei; confirmat sententiam suam, et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens: Si non remise
Abbreviated transcription (Latin):
mulieribꝰ: quȩ uita et uiris &.
mulieribꝰ peꝑisti. Mat generis nr̃i pe¬
nam intulit mundo: genitrix dm̃
nr̃i salutem attulit mundo. Auctrix
peccati ena: auctrix meriti maria:
Euaoctidendo obfuit: maria uiuiti¬
cando ꝓfuit. Percussit illa: ista sanauit:
Pro mnobedientia em̃ obedientia com-¬
mutatur: fides ꝑ ꝑfidia recompensat᷑.
Leta gͥ maria gestat infantem. exul¬
tans amplexat᷑ filium: portat a quo
portabatur. Nec fortuitu ut fingunt
sabelliani repperit paruulũ: sed̃ decur
nunc organis maria: & int ueloces
articulos tympana puerꝑe concrepess.
Concinant letantes chori: & alternan¬
tibus modulis dulcisona carmina mis¬
ceant᷑. Audite gͥ qũeadmodum tym¬
panstria nr̃a cantauerit. Ait eñ. Ma-¬
gnificat anima mea dñm. Et exulta¬
uit sp̃s m̃s: in dõ salutari meo. Quia

Expanded text:
mulieribus, quae vitam et viris et mulieribus peperisti. Mater generis nostri poenam intulit mundo; Genitrix Domini nostri salutem attulit mundo. Auctrix peccati Eva; auctrix meriti Maria; Eva occidendo obfuit, Maria vivificando profuit. Illa percussit; ista sanavit. Pro inobedientia enim obedientia commutatur, fides pro perfidia compensatur. Laeta igitur Maria gestat infantem, exsultans amplexatur filium, portat a quo portabatur. Nec fortuitu, ut fingunt Sabelliani, reperit parvulum; sed decursinunc organis Maria, et inter veloces articulos tympana puerperae concrepent. Concinant laetantes chori, et alternantibus modulis dulcisona carmina misceantur. Audite igitur quemadmodum tympanistria nostra cantaverit; ait enim: Magnificat anima mea Dominum; et exsultavit spiritus meus in Deo saluta
Abbreviated transcription (Latin):
de qua ortum ẽ p̃ciosum liliũ conuial¬
lium: ꝑ cuiꝰ partum mutat᷑ natura:
plastoꝵq deletur culpa. Precisum ẽ in
beata maria illud euȩ infelicis elogiũ.¬
quia ista in leticia dñm parturiuit.
Eua eñĩ luxit: ista exultauit. E ua la¬
crimas. maria gaudiũ in uentre porta¬
uit: quia illa peccatorem. ista edidit
innocentẽ. Uirgo quippe genuit: qͥa
uirgo concepit. Iniiolata peꝑit: quia
in conceptu libido ñ fuit. Utrobic mi¬
raculũ. Et sine corruptione grauida.
& in partu uirgo puerꝑa. Aue inquit
tre. lecum in utero: tecum in auxilio.
rum dignatus ẽ descendere matris. R¬

Expanded text:
de qua ortum est pretiosum lilium convallium, per cujus partum mutatur natura, protoplastorumque deletur et culpa. Praecisum est in ea illud Evae infelicitatis elogiuquia ista in laetitia Dominum parturivit. Eva enim luxit, ista exsultavit; Eva lacrymas, Maria gaudium in ventre portavit; quia illa pecinnocentem. Virgo quippe genuit, quia virgo concepit; inviolata peperit, quia in conceptu libido non fuit. Utrobique miraculum, et sine corruptione gravida, et in partu virgo puerpera. Descendit tre, tecum in utero, tecum in auxilio. rum dignatur descendere matris.
Abbreviated transcription (Latin):
Panglos quippe illa facta et ostensa
sunt ad ium̃ta: quia nec ad celũ qui¬
dem aerium ꝑ se ascendere poterat.
quem naturȩ suȩ infirmitas grauabat
Redemptor aũt nr. ñ currii. ñ ange¬
lis subleuatꝰ legitur: quia is qͥ fecerat
om̃ia. nimirum suꝑ omĩa sua uir¬
tute ferebatur. Illo et eñi reu̾tebat᷑
ubierat: & inde redibat. ubi remane¬
bat. quia cum ꝑ humanitatem ascen-¬
deret in celum: ꝑ diuinitatẽ suã et ter¬
ram parĩt continebat et celum. Sicut
aũt iosepħ afr̃ibꝰ uenditꝰ uenditio¬
nem redemptoris nr̃i figurauit: sic
enoch translatꝰ. atꝙ ad celum aerium
helyas subleuat᷑. ascensionem dñicam

Expanded text:
angelos quippe illa facta et ostensa sunt adjumenta, quia neque ad coelum quidem aereum per se ascendere poterat quem naturae suae infirmitas gravabat. Redemptor autem noster non curru, non angelis sublevatus legitur, quoniam is qui fecerat omnia, nimirum super omnia sua virtute ferebatur. Illo etenim revertebatur ubi erat, et inde redibat ubi remanebat, quia cum per humanitatem ascenderet in coelum, per divinitatem suam et terram pariter continebat et cautem Joseph a fratribus venditus venditionem Redemptoris nostri figuravit, sic Enoch translatus atque ad coelum aereum Elias sublevatus, ascensionem Dominicam
Abbreviated transcription (Latin):
qui in nullis se opp̾̃ssos peccatoꝵ moli¬
bus sciunt. stant quidem inina iusti¬
ciȩ: nulla illicita ꝑpetrant: sed tam̃
ad celestem patriã anxie ñ anhelant.
Tantoꝙ fibi in rebꝰ licitis usũ p̃bent.
quanto se ꝑpetrasse illicita nulla me¬
minerunt. Et plerũq pigri rema¬
nent ad exercenda bona precipua:
quia ualde securi sunt qd̃ nulla cõ¬
miserint mala grauiora. At contra
ñnumquã hii qui se aliqua illicita
egule meminerunt ex tpso suo dolore
compuncti inardescunt ad amorẽ
dei: seseq in magnis uirtutibꝰ exer¬
cent. Cuncta et difficilia scĩ certami¬
nis appetunt: om̃ia mundi derelin¬
quunt: honores fugiunt: acceptis
contumeliis letant᷑. Pagrant deside-¬
rio: ad celestem patriã anhelant. Et
quia se errasse dõ considerant: dãp¬
na p̃cedentia lucris sequentibus re-¬
compensant.

Expanded text:
qui nullis se oppressos peccatorum molibus sciunt, stant quidem in via justitiae, nulla illicita perpetrant, sed tamen ad coelestem patriam anxie non anhelant, tantoque sibi in rebus licitis usum praebent, quanto se perpetrasse illicita nulla meminerunt, et plerumque pigri remanent ad exercenda bona praecipua, quia valde securi sunt, quod nulla commiserint mala graviora. At contra nonnunquam hi qui se aliqua illicita egisse meminerunt, ex ipso suo dolore compuncti, inardescunt in amorem Dei, seseque in magnis virtutibus exercent, cuncta difficilia sancti certaminis appetunt, omnia mundi derelinquunt, honores fugiunt, acceptis contumeliis laetantur, flagrant desiderio, ad coelestem patriam anhelant; et quia se errasse a Deo considerant, damna praecedentia lucris sequentibus recompensant.
Abbreviated transcription (Latin):
habens plenissimã: castus corpore: et
nullam mulieris sciens maculã: sed
semꝑ in templo di uacans cũ paulo
discipłõ meo. Precesserat eñi ad deum
immaculatꝰ. Iuxta qũe positi sunt de
quibꝰ supra locutus sum: cũ quibꝰ et
ego iaceo. Nam coniunx mea ethena
noluerunt in xp̃ocredere recesserint
a nob̃: & in possessione eoꝵ mat̾na se¬
pulti sunt quȩ possessio capharreli¬
mia dicitur. quia indigni habiti st̃
societate nr̃a. Ut aũt credas. cũ ceꝑis
fodere. inuenies locũ uxoris meȩ et

Expanded text:
habens scientiam, castus corpore, et habens scientiam, castus corpore, et nullam mulieris sciens maculam: sed semper templo Dei vacans cum Paulo discipulo meo. Praecesserat enim ad Deum immaculatus. Juxta quem positi sunt de quibus supra locutus sum, cum quibus et ego jaceo. Nam conjux mea Ethna noluerunt in Christum credere, recesserunt a nobis, et in possessione sua materna sepulti sunt, quae Capharselemia dicitur: quia indigni habiti sunt societate nostra. Ut autem credas, cum coeperis fodere, invenies locum uxoris meae et
Abbreviated transcription (Latin):
lacet. ipse ẽ Nichodemꝰ nepos meus:
qui nocte ad dñm saluatorẽ uenit
ut ueritatis uerba cognosceret: et
aplis petro & ioħe. Proquo baptismate
indignati sunt pͥncipes sacerdotum
aduersus nichodemũ: & cogitabant
occidere eũ: sed ꝓp̃t honorem meũ &
ius consanguinitatis ñ fecer̃t. Attam̃
ꝑlagis eum multis afficientes semi¬
mortuũ reliquerunt. & anathemati-¬
rauerunt. et fõras ciuitatem miser̃t.
diripientes om̃em substantiã eiꝰ. Ego
uͦ et hunc feci colligi. & ad possessionẽ
meã adduci: p̃cipiens dispensatori
meo ut quicquid illi necessariũ fuis¬
set optime p̃staret. Quicũ paululũ
sũꝑuixisset: obdormiuit in dño. Qũe
feci sepeliri ad pedes domni scepha¬
ni: tanquã ꝓ nomine confessoris. Ille
uͦ terciꝰ qui mecũ iacet. ipse ẽ abibas
filiꝰ m̃s qui mecũ parĩt credidit in¬
xp̃i p̃ceptis: & mecũ parit̃ baptisma
consecutus ẽ a supradictis apłis: uicesi¬
mum circit agens annũ. legis scientiã

Expanded text:
acet, Nicodemus nepos meus est, qui noctu ad Salvatorem veniebat, ut veritatis verba agnosceret, et apostolis Petro et Joanne. Pro quo baptismate indignati sunt principes sacerdotum adversus Nicodemum, et cogitabant occidere eum: sed propter honorem meum et rem consanguinitatis non fecerunt. Attamen plagis eum multis afficientes, semimortuum reliquerunt, et anathematizaverunt, et foras civitatem miserunt, diripientes omnem substantiam ejus. Ego vero et hunc feci collegi, et in possessionem meam deduci, praecipiens dispensatori meo, ut quidquid illi necessarium fuisset, praestaret. Qui cum paululum supervixisset, dormivit in Domino. Quem feci sepeliri ad pedes beati Stephani, tanquam pro nomine confessoris. Ille vero tertius, qui mecum jacet, ipse est Abibas filius meus, qui mecum pariter credidit Christi praeceptis, et mecum pariter Baptismum consecutus est a sanctis Apostolis, vigesimum circiter agens annum, Legis multam
Abbreviated transcription (Latin):
Et quartus calatus crocũ habebat. ctũꝰ
odor fraglabat suauissime: et posuit il¬
los in conspectu meo: & dicit mͥ. Uides
hos calatos: Et aio ad eũ. Etiam dñe.
Et dixit mͥ. Isti sunt loculi nr̃i in quibꝰ
uides hunc calathũ rosas pulcherrimaᷤ
habentem ad dexteram tuã positum:
chri. Et introgressus repperies in dex¬
tera introitus parte loculum: ipse est
scĩ stephani. Et ne dubitare uelis quia
ipse solus e nob̃ martyrio meruit co-¬
ronari: ideo in orientali parte positꝰ¬

Expanded text:
Et quartus calathus crocum habebat, cujus Et quartus calathus crocum habebat, cujus odor fragrabat suavissimus. Et posuit illos in conspectu meo, et dicit mihi: Vides hos calathos? Et aio ad eum: Etiam, domine. Et dicit mihi: Isti sunt loculi nostri in quibsunt: et sicut vides hunc calathum rosas pulcherrimas habentem ad dexteram tuam positum, cri, et introgressus reperies in dextera parte loculum: ipse est sancti Stephani. Et ne dubitare velis: quia ipse solus ex nobis martyrio meruit coronari. Et ideo in orientali parte posit
Abbreviated transcription (Latin):
umq hec auidisset: de manu si¬
gnauit dicens. Ignosco. ignosco.i¬
gnosco. Hec cũ dixisset: dixit michi. au¬
di presbĩt luciane. Cui ego respondi et
dixi. Loquere dñe: quia audio. Et dicit
mͥ. Quia hesitasti in animo tuo dicens.¬
& si fuerit ut inueniã locum: putas in
uno positos om̃s inueniã: Quod si ita
euenerit. quomͦ potero discernere reli-¬
quias singloꝵ: Hec gͦ intra memet ip¬
sum cogitabam. Cui ego negare non
potui et dixi. Uerum est dñe. ita uolue.¬
bam in animo meo. Omĩa enĩ nosti: &
nichil te latet. Et dixit mͥ. Non sumꝰ ut
putas in uno loco positi: sed unꝰquisq
nr̃m suũ loculũ habet. Anma duerte
itaꝙ quȩ dico t. et intende animo: & re
inde quatuor calatos. tres aureos. et quar¬
tum argenteũ. plenos rosis: et unus ex
ipsis plenus erat croco. Unꝰ uͦ de tribꝰ
calatis rubentes ualde rosas habebat
tanquã sanguinem: qũe ad dexteram
meã posuit alii uͦ duo pleni erant ro¬
sis albis in modum lilii: sed rosȩ erant.

Expanded text:
umque haec audisset, de manu significavit, dicens: Ignosco, ignosco, ignosco. Et cum haec dixisset, dicit mihi: Audi, presbyter. Cui ego respondi, et dixi: Loquere, domine, quia audio. Et dicit mihi: Quia haesitasti in animo tuo, dicens, Si fuerit ut inveniam locum, putas in uno loco positos omnes inveniam? Quod si ita evenerit, quemadmodum potero discernere reliquias singulorum? Haec ergo intra temetipsum cogitabas. Cui ego negare non potui; et dixi: Verum est, domine, ita volvebam in animo meo. Omnia nosti, et nihil te latet. Et dicit mihi: Non sumus, ut putas, in uno loco positi; sed unusquisque nostrum suum locum habet. Animadverte itaque quae dico tibi, et intende animo. Et reinde quatuor calathos, tres aureos, et unum argenteum, plenos rosis: et unus ex ipsis plenus erat croco. Unus vero de tribus calathis rubentes valde rosas habebat tanquam sanguinem, quem et ad dexteram meam posuit. Alii vero duo pleni erant rosis albis, in modum lilii, sed rosae erant.
Abbreviated transcription (Latin):
um hec gͥ audissem: aio ad eũ.
Bicito michi dñe tu quis es. et
qui sunt tecum: Et dixit mͥ. Ego sũ
gamalihel qui nutriui paulũ: & p̾ea¬
apls factus est. Qui aũt iacet mecum:
ipse ẽ donnus stephanꝰ. Qui aiudeis
tibus cedar: iussu imꝑioꝵ sacerdotũ
liel cum scirem scĩtatem uiri & fidẽ
& deuotionem eiꝰ credens me partẽ
cum eo in beata resurrectione habere.
misi ad religiosos uiros ac fideles. et uo¬

Expanded text:
um haec igitur audissem, aio ad eum: Dicito mihi, domine, tu quis es, et qui sunt tecum? Et dicit mihi: Ego sum Gamaliel qui nutriui Paulum apostolum. Qui autem iacet mecum, ipse est sanctus Stephanus qui a Iudeis tibus Cedar, jussu impiorum sacerdotum liel cum scirem sanctitatem viri et fidem et devotionem ejus, credens me partem cum eo in resurrectione habere, misi ad religiosos viros et fideles, man