comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regum sunt. Ille enmi rex regum:
illi autẽ reges. de quibus dictum ẽ. Sedebi¬
tis suꝑ duodecim sedes: iudicantes duodecĩ
tribus isrł. Predicauerunt uerbum ueri¬
tatis: & genuerunt ecclias. ñ sͥ sed illi.
Ad hoc sacram̃tum ꝑtinet. quod scͥptum
at uxorem frater eiꝰ. & suscitet sem̃ non
sͥ s fratri suo. Dixit. dix̃ xp̃c. Dic fratribꝰ
meis. Bycit in psalmo. Harrabo nomen
tuũ fratribus meis. Mortuus ẽ xp̃c & re-¬
surrȩxit: ascendit & absentauit se corpo¬
re. Susceperunt fratres eiꝰ ixorem eiꝰ: pre¬
dicatione euanglii generaturi filios. non
nui. Itaq suscitantes semen fr̃i suo: quot¬
qͦt generauer̃. ñ paulianos aut petrransᷤᷤ
s xp̃ianos nominauerunt. Uidete finon
iste sensus uigilat. & in his uersibus: filie
filie aplõrum tuorum. S: in honore tuo:
quia semen illi suscitauerunt fratri suo.
Ideo ipsos quos suscitauerat fr̃i suio. pau¬
lus cũ uideret currere ad nomen sutim:
exclamauit. Nunqͥd paulus crticifixus

Expanded text:
regum sunt. Ille est enim Rex regum: illi autem reges de quibus dictum est, Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Praedicaverunt verbum veritatis, et genuerunt Ecclesias, non sibi, sed illi. Ad hoc sacramentum pertinet quod scriptum at uxorem frater ejus, et suscitet semen, non sibi, sed fratri suo. Dixit Christus, Dic fratribus meis . Dixit in psalmo, Narrabo nomen tuum fratribus meis . Mortuus est Christus, resurrexit, ascendit, absentavit se corpore: susceperunt fratres ejus uxorem ejus, praedicatione Evangelii generaturi filios, non nui . Itaque suscitantes semen fratri suo, quotquot genuerunt, non Paulianos aut Petrianos, sed Christianos nominaverunt. Videte si non iste sensus vigilat et in his versibus. Cum filiae Apostolorum tuorum: sed, in honore tuo, quia semen illi suscitaverunt fratri suo. Ideo ipsos quos suscitaverat fratri suo Paulus, cum videret currere ad nomen suum, exclamavit: Numquid Paulus crucifixus
Abbreviated transcription (Latin):
pastor.⁊ cetĩ apłi pastores: & boni episcopi pa¬
stores. Ostium uͦ nemo ur̃m se dicit. Hoc sͥ
intrabat. At ubi oues in disciplinate ce-¬
perunt facere scismuta. & alia ostia sͥ po-¬
nere. non qua intrarent ut congregarent᷑.
s qua errarent ut diuiderentur. dicentes
alii ego sum patili. alii ego cephe. alii ego
apollo. aliĩ ego xp̃i: expauescens ad eos qͥ
dyxerunt. ego sum pauli. tanquã clamans
ad oues. Miserͥ qua itis : Non sum ostiũ.
Ntinquid patilus inqͥt ꝓ nob crucisirus ẽ:
aut in nomine pauli baptizati estis: Qa¬

Expanded text:
postoli pastores, et boni episcopi pastores. Ostium vero nemo nostrum se dicit; hoc sibi intrabat. At ubi oves indisciplinatae coeperunt facere schismata, et alia ostia sibi ponere, non qua intrarent ut congregarentur, sed qua errarent ut dividerentur, dicentes, alii, Ego sum Pauli; alii, Ego sum Cephae; alii, Ego Apollo; alii, Ego Christi: expavescens ad eos qui dixerunt, Ego sum Pauli, tanquam clamans ad oves, Miserae, qua itis? non sum ostium: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Qu
Abbreviated transcription (Latin):
edificabo eccłam meã. Idest suꝑ me iꝑ¬
sum filium dei iuui: edificabo eccłãm.
meã. Suꝑ me edificabo te: non me suꝑ
homines. dicebant. Ego sum quidem
patili. ego autẽ apollo: ego uͦ cephe. Ipse
est petrus. Et alii qui nolebant edifica¬
ri suꝑ petrum. s suꝑ petram: ego antẽ
sum xp̃i. Apls autẽ paulus nͥ cognotut
se eligi. & xp̃mi contẽpni: diuisus est

Expanded text:
aedificabo Ecclesiam meam : id est, Super me ipsum Filium Dei vivi, aedificabo Ecclesiam meam. Super me aedificabo te, non me supehomines, dicebant: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ipse est Petrus. Et alii qui nolebant aedificari super Petrum, sed super petram, Ego autem sum Christi. Apostolus autem Paulus ubi cognovit se e
Abbreviated transcription (Latin):
emo nouit filium nͥ pater: neq
patrẽ quis nouit nͥ filius. &̾ cui
uoluerit filiꝰ reuelare. Sĩc ergo ipse ꝑ
se nouit patrem. nos autẽ ꝑ illum no¬
uimus patrem: sic intrat in ouile ꝑ se ipsũ.
& nos ꝑ ipsum ostium dicebamus. xp̃m
nos habere ad uos. Quare: Quia xp̃m
p̃dicamus. Nos xp̃m predicamꝰ: & ideo per
quia seipsum p̃dicat. Et ideo pastor ꝑ se¬

Expanded text:
Pater; neque Patrem quisquam novit, nis Filius, et cui voluerit Filius revelare . Sicut ergo ipse per se novit Patrem, nos autem per illum novimus Patrem; sic intrat in ovile per semetipsum, et nos per ipsum. Ostium dicebamus per Christum nos habere ad vos; quare? Quia Christum praedicamus. Nos Christum praedicamus; et ideo per quia seipsum praedicat; et ideo pastor per se
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. non sum missus nisi ad oues que
perierunt domus isrł. Illa uero mulier
que fluxum sanguinis pariebatur: eccli¬
am figurabat ex gentibus. Ad qtã xp̃c
ibat: illitis salutẽ intendebat. Hȩc inter¬
currit. Tangit fimbriam quasi nescientis.
id est sanatur tanꝗͣ absente. Dicit ille. Qiͥs
me tetigit: Quasi diceret. Non noui hunc
popłm. Popłs quem ñ cognoui serunut mͥ.
T etigit me aliquis. Ego enim sensi uircutẽ
de me exisse. Id ẽ euangłm missum. totũ
orbem implesse. Tangitur autẽ fimbria:
exigua pars uestim̃ti. & extrema. fac ue¬
stem xp̃i. qtiasi apłõs. Ibi fimbria paulus
erat. Hoc est extremꝰ & minimꝰ. Nam u¬
trumq de se dixit. Ego sum minimus
apłoꝵ. Nam post omnes uocatꝰ ẽ. Post om̃s
credidit: pltas omniblis sananit. Cum om̃ibꝰ¬

Expanded text:
dixit, Non sum missus, nisi ad oves quae dixit, Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Illa vero mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, Ecclesiam figurabat ex Gentibus, ad quam Chrisibat, illius salutem intendebat: haec intercurrit, tangit fimbriam quasi nescientis, id est, sanatur tanquam ab absente. Dicit ille, Quis me tetigit? quasi diceret, Non novi hunc populum. Populus quem non cognovi, servivit mihi. Tetigit me aliquis. Ego enim sensi virtutem de me exisse, id est, Evangelium emissum totum orbem implesse. Tangitur autem fimbria exigua pars vestimenti et extrema. Fac vestem Christi quasi Apostolos. Ibi fimbria Paulus erat: hoc est, extremus et minimus. Nam utrumque de se dixit: Ego sum minimus Apostolorum . Nam post omnes vocatus est, post omnes credidit, plus omnibus sanavit. No
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑ se. sed ꝑ eum quem ꝑsequebatur.
Missus ẽ ad gentes: ex latrone pastor. ex
lupo ouis. Missus ÷ ad gentes ille apłs
minim᷑ : multũ laborauit ĩgentibꝰ ⁊ ꝑ eũ gs̃
gelio sacratissime figuratum. filia archisi¬
nagogi quedam defuncta erat. Pater
eus rogabat dñm: ut iret ad eam. Egrã
religuerat: & in ꝑicło constitutã. Ibat
dñs ad usitandam. & sanandã egram.
Interea mortua nuntiata ẽ. & dictũm
est patri. Puella mortua ÷: noli iam uexa¬
re magistrũ. Dñs autem qui sciebat se
posse mortuos suscitare: non abstulit
spem desꝑato. & ait patri. Noli timere:
tantum crede. Pergebat ad p̃uellam:
atq initinere. inter turbas. quomodo
potuit coartaiit se quedam mulier.
que fluxum sangitims patiebatur. &
diuturno illo langore. in medicos frustͣ
omnia que habebat imꝑenclerat. Ubi
fimbriam uestimenti eius terigit: sana
sinagogi significabat popłm iudeoꝵ &¬
mortuum: ꝓpter quem uenerat. xp̃c qui

Expanded text:
non per se, sed per eum quem persequebatur, non per se, sed per eum quem persequebatur, missus est ad Gentes, ex latrone pastor, ex lupo ovis. Missus est ad Gentes ille apostolus minimus, et multum laboravit in Gentibus, gelio sacratissime figuratum. Filia Archisynagogi quaedam defuncta erat, pater ejus rogabat Dominum, ut iret ad eam: aegram reliquerat et in periculo constitutam. Ibat Dominus ad visitandam et sanandam aegram: interea mortua nuntiata est, et dictum est patri, Puella mortua est, noli jam vexare magistrum. Dominus autem qui sciebat se posse mortuos suscitare, non abstulit spem desperato, et ait patri: Noli timere, tantum crede. Pergebat ad puellam: atque in itinere inter turbas, quomodo potuit, coarctavit se quaedam mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, et diuturno illo languore in medicos frustra omnia quae habebat impenderat. Ubi fimbriam vestimenti ejus tetigit, sana synagogi significabat populum Judaeorum, propter quem venerat Christus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Iaulus. primo saulus: hoc est pͥmo
suꝑbus. post humilis. Nam quando
saulus: a saule nomen deriuatum erat᷑.
Saul autem rex suꝑbus. in regno autẽ
dauid humilem ꝑsequebatur. Quando
ergo saulus qui postea p̾aulus: tunc
utiq suꝑbus. tunc ꝑsecutor innocentiũ.
tunc uastator eccłie. ⁊eceꝑat enim lit¬
teras ueluti zelo synagog̾e ardens. &
adluenda supplicia. Cum pergit. cum
anhelat cecles. cũ sitit sanguinem: celesti
xp̃i uoce ꝓstratus ẽ ꝑsecutor. erectus est
ꝓstrauit suꝑbum. erexit humilem.
Nam que fuit ratio mutandi sibi
nominis. ut cum saulus antea uocaret᷑.
postea paulum dici uellet: nisi quia
sauli nomen inse agnouit. cum ꝑseque¬
ret᷑ fuisse suꝑbie: E legit ergo humile
nomen: ut paulus. hoc ẽ. munimus uo¬
caretur. Paulum enim. minimum est.
Paulum: nichil ẽ. aliud qua paruum.
De quo nomine iani glorians. humili¬
tatẽq cõmendans: ego enim inquit
sum minimꝰ apłoꝵ. Ille paulus apłs¬
missus est. Minimus ille. factus magnꝰ:

Expanded text:
Paulus, primo Saulus? hoc est, primo superbus, post humilis. Nam quando Saulus, a Saüle nomen derivatum erat. Saül autem rex superbus: in regno autem David humilem persequebatur . Quando ergo Saulus, qui postea Paulus, tunc utique superbus, tunc persecutor innocentium, tunc vastator Ecclesiae. Acceperat enim litteras velut zelo Synagogae ardens, etad luenda supplicia. Cum pergit, cum anhelat caedes, cum sitit sanguinem, coelesti Christi voce prostratus est persecutor, erectus est prostravit superbum, erexit humilem. Nam quae fuit ratio mutandi sibi nominis, ut cum Saulus antea vocaretur, postea se Paulum dici vellet; nisi quia Sauli nomen in se agnovit, cum persequeretur, fuisse superbiae? Elegit ergo humile nomen, ut Paulus, hoc est minimus, vocaretur. Paulum enim, minimum est. Paulum nihil aliud est, quam parvum. De quo nomine jam glorians, humilitatemque commendans: Ego, inquit, sum minimus Apomissus est. Minimus ille factus magnus,
Abbreviated transcription (Latin):
plantaui. apollo rigauit: ds aũ increm̃tũ
dedit. Itaq neq qͥtti plantat ẽ aliqͥa
neq qͥ rigat. s qui increm̃tum dat ds̃.
llidetis ne nichil agere apłm. nͥ ut hu¬
miliet᷑ homo. & exaltetur deus solus:
qͥndoquidem in eis qui plantantur
& rigant᷑. nec ipsum plantato
& rigatorem dicit esse aliquid. s qui
increm̃tum dat deuis. Quamus & hoc
ipsum quod ille plantat. hic rigat: non
ipsis s dño tribuat dicens. Ilincuiq sic
dñs dedit. Ego plantaui: apollo riga¬
uit. Hinc gͦ in eadem intentione per¬
sistens: ad hoc uenit ut diceret. Itaq
nemo glorietur in homine. Iam enim
direrat: qͥ gloriat᷑ in dño glorietur. Post
tur: ꝑducitur eadem ipsa eius intentio
ut dicat. Hec autẽ fratres tͣnsfiguraui in
me & apollo ꝓpter uos: ut in uobis dis¬
catis ne supra quã scͥpttim est. unus pro

Expanded text:
us incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post ur, ad hoc perducitur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam s
Abbreviated transcription (Latin):
ues meas. Absit ut desint modo bo¬
ni pastores: absit a nob̃ ut desuit. Absit
a misccłia ipsius: ut ñ eos gigirat atq con¬
stituat. lltiq si suut bone oues: funt &
boni pastores. Nam de bonis ouibus: fi¬
unt boni pastores. S omnes boni pastoreᷤ.
in uno sunt. unum sunt. Illi pascant: xp̃c
pascit. Non enĩ uocẽ suam dicunt annci
sponsi: sedgaudio gaudent ꝓpter uocem
sponsi. Ipse ergo pascit unus in his: & hii
xp̃o pascere. hoc ẽ in xp̃o pascere: preceꝵ
pastore uno: & dicant uocem pastoris u¬
nam. quã audiant ones & sequant᷑ pasto¬
rem suũ. Et ñ illum eat illum. sed u¬
nũ. Et omnes in illo unã uocem dicãt:
diuersas uoces ñ habeant. Obsecro nos
fr̃s: ut id ipsum dicatis omnes. & non
sint in uob̾ scismata. Hanc uocẽ eliquatã
ab omim scismata purgatã. ab omni he-¬

Expanded text:
 Pasce oves meas. Absit ut desint modo boni pastores: absit a nobis ut desint, absit a misericordia ipsius, ut non eos gignat atque constituat. Utique si sunt bonae oves, sunt et boni pastores: nam de bonis ovibus fiunt boni pastores. Sed omnes boni pastores in uno sunt, unum sunt. Illi pascunt, Christus pascit. Non enim vocem suam dicunt amici sponsi, sed gaudio gaudent propter vocem sponsi. Iisto pascere, hoc est in Christo pascere, et pastore uno, et dicant vocem pastoris unam, quam audiant oves, et sequantur pastorem suum, et non illum, aut illum, sed unum: et omnes in illo unam vocem dicant, diversas voces non habeant. Obsecro vos, fratres, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata . Hanc vocem eliquatam ab omni schismate, purgatam ab omni hae
Abbreviated transcription (Latin):
unt enĩ & montes boni. leuaui o¬
culos meos in miontes: unde ueniet
auxilium mͥ. Ec uide: qr ñ tibi in mon¬
um meũ ñ amontibus. s a dño qͥfecit ce¬
lum & t̾ram. Ipsi montes hoc tͥ clamant.
Mons erat qͥ clamabat: audio in uobis
schisinata fieri. Et unusqͥsq ur̃m dicit:
ego sum pauli. ego apollo. ego cephe. ego
autẽ xp̃i. Leua oculos in istum montem:
audi qͥd dicat. Et ne in ipso monte rema¬
neas: audi enim quid sequat᷑. Nunquid
ea quã leuaueris oculos in montes. unde
ueniet auxilium tͥ. id est in auctoribus¬
ditunarum scͥpturarum: attende omt̃ib
medullis suis. omnibus ossibus clamantẽ.
dñe qͥs similis tibi: Ut securus sine ulla
iniuria montiñ dicas. auxilium meum
ã dño qͥ fecit celum os t̾ram: ñ solum tc̃
tͥ ñ succensebunt montes. s tc̃ amabunt.
Tunc magis patiebunt.si in ipsis spẽ tuã
posuieris: & contristabunt᷑. Significatũ ẽ¬

Expanded text:
unt enim et montes boni: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Et vide quia non tibi in monum meum non a montibus, sed a Domino, qui fecit coelum et terram. Ipsi montes hoc tibi clamant. Mons erat qui clamabat: Audio in vobis schismata fieri, et unusquisque vestrum dicit, Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, ego autem Christi. Leva oculos in istum montem, audi quid dicat; et nec in ipso monte remaneas. Audi enim quid sequatur: Numquidposteaquam levaveris oculos in montes, unde veniet auxilium tibi, id est, in auctores Scripturarum divinarum, attende omnibus medullis suis, omnibus ossibus clamantem, Domine, quis similis tibi ? ut securus sine ulla injuria montium dicas, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram. Non solum tunc tibi non succensebunt montes; sed tunc amabunt, tunc magis favebunt: si in ipsis spem tuam posueris, contristabuntur. Angelus
Abbreviated transcription (Latin):
idelis deus. qui se nr̃m debitorem fe¬
cit. ñ aliquid a nobis capiendo. sed
tanta nob̃ ꝓmittendo. Parum erat ꝓnus¬
sio. Etiam scͥpto se teneri uoluit. ueluti
faciens nobiscum cyrographum ꝓmissoꝵ
suorũ: ut cum ea que ꝓmisit soluere inci¬
peret. in scͥptura ꝓmissorum considera¬
remus ordiẽ soluendoꝵ:. Tempus itaq
gelis sine fine. & hereditatẽ inmarcescibi¬
lem. Gloriam sempiternã: dulcedinem
uultꝰ fui. domũ scĩficationis sue in celis
ex refurrectione a mortuis. Nulltis de in¬
ceps moriendi metꝰ Hoc ẽ ꝓmissum eiꝰ
tanꝗͣ finale: quo decurrit nr̃a ominis intẽ¬
tio. Quo cum uenerimus: nichil amplicis
reqͥramꝰ. nichil amplitis exigamꝰ. S ad illtd
qd̾ erit in fine: quo ordine ueniat᷑. neq
hoc tacuit ꝓmittendo & p̃nuntiando.
Pmisit enim hominibus diuinitatẽ. mor¬
talibus inmortalitatẽ. peccatoribus iustifi¬
cationẽ: abiectis głificationẽ. Quicqͥd ꝓmi¬
sit. indignis ꝓmisit: ut oꝑibꝰ quasi ñ mer¬

Expanded text:
idelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum consideraremus ordinem solvendorum. Tempus itaque gelis sine fine, et haereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit nostra omnis intentio, quo cum venerimus, nihil amplius requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad illud quod erit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. Quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operibus mer
Abbreviated transcription (Latin):
iscite quantũ p̃sunratis de deo. et
quantũ tribuatis hominibus: quia
maledictus omnis. qui spem surã ponit in
ñ sibi. & horrens illis quando uoluerunt
dic̾e. ego sum parili ego apollo. suam ꝑsonã
potiꝰ assumpsit. quam calcaret & contẽp¬
neret ut xp̃m glorificaret. Nunquid pau¬
lus ꝓ uobis crucifixus est: aut in nomine
pauli baptizati estis : Repellit a se: sed
ut mittat ad xp̃m. Non uult ab sponsa
amari ꝓ sponso: nec amicos sponsi. Amici
enini sponsi: apłi. Huic sponso & ille humi¬
lis ioħs qui putabat᷑ xp̃c: zelabat. Ulnde
ait. Non sum ego xp̃c. S qui post me ue¬
nit: maior me est. Cuius ñ sum dignus cor-¬
rigiam caltiam̃ti soluere. uere quia tan-¬
tum se humilians: ostendit se ñ esse spon¬
sum. s ainictm sponsi. Ideo ait. Qui ha¬
b& sponsam sponsus ẽ. Amicus autẽ spo
si stat & audit eum: & gaudio gaudet
ꝓpter uocẽ sponsi. Huic gͦ zelabat eccle¬

Expanded text:
iscite quantum praesumatis de Deo, et quantum tribuatis hominibus; quia maledictus omnis qui spem suam ponit in non sibi, et horrens illos quando voluerunt dicere, Ego sum Pauli, ego Apollo ; suam personam potius assumpsit, quam calcaret et contemneret, ut Christum glorificaret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Repellit a se, sed ut mittat ad Christum. Non vult a sponsa amari pro sponso nec amicum sponsi. Amici enim sponsi Apostoli. Huic sponso et ille humilis Joannes, qui putaba sed qui post me venit, major me est, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere . Vere quia tantum se humilians, ostendit se non esse sponsum, sed amicum sponsi; et ideo ait: Qui habet sponsam, sponsus est: amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi
Abbreviated transcription (Latin):
gebat apls ne qͥsꝗͣ glouaretur in
homine: qñi dlisseusiones exoete
fuerant inter chorintios. xp̃iauos. ita
ut unusqͥsq dic̾et. ego quidem sum
pauli. aluis autẽ ego apollo. alius uͦ ego
cephe. Et inde uentũ ẽ: ut dic̾et stulta
mundi elegit ds̃ ut confundat sapienteᷤ.
& infirma mundi elegit ds̃ ut confrm¬
dat fortia. & ignobilia mundi & contẽp
tibilia elegit ds̃. & ea que ñ funt tanqͣ
fint. ut que sunt euacaet. ut ñ glẽtur
corã deo omnis caro. Hic certe contͣ
humanam suꝑbiam satis clara ẽ apłi
interuentio: ne in homine qͥsq glẽtatr.
Acꝑ hoc nec in se ipso. Deniq cũ dixis¬
ut ostenderet in quo debeat homo

Expanded text:
gebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilitibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisut ostenderet in quo debeat homo
Abbreviated transcription (Latin):
iserabiles tenebras in animo huma¬
no: qui scit quẽadmodum debeat
leonem domare. & nescit quẽ admodũ
uiuere. An& hoc ut sciat: sufficit ei li¬
berum arbitriũ lexq naturalis. hec est
sapientia uerbi. qua enaciratur crux xͥ.
S qui ddixit. ꝑdam sapientiã sapientium:
qr ista crux ñ potest euacuari. ꝓfecto istam
sapientiã ꝑ stulticiam p̃dicationis. qͥ cre¬
dentes sanantur euertit. Si enim possibili¬
tas naturalis ꝑ liberum arbitrium et
ad cognoscendum quomͦ uiuere debeat.
& ad bene uiuendũ sufficit sibi: ergo xp̃c
gratis mortuus ẽ. Ergo euacuatum ẽ scan¬
dalum crticis. Cur non etiã ego hic exclam̃
immo exclaniabo: ⁊istiᷤ ĩ crepitabo dolore xꝑiano
Euacuariestis axp̃o. Qui mnatura iustifica¬
mini: a gr̃a excidistis. Ignorantes enĩ dei
iusticiã. & ur̃am uolentes constituere:
iusticie dei ñ estis subiecti. Sicut enĩ finis
legis: ita etiã nature humane uitiose. salua¬
toi xp̃c est ad iusticiã omni credenti. Ex

Expanded text:
iserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam saquia ista crux non potest evacuari, profecto istam sapientiam per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, evertit . Si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium, et ad cognoscendum quomodo vivere debeat, et ad bene vivendum sufficit sibi; ergo Christus gratis mortuus est ; ergo evacuatum est scandalum crucis. Cur non etiam ego hic exclamem? imo exclamabo, et istis increpitabo dolore christiano: Evacuati estis a Christo, qui in natura justificamini, a gratia excidistis : ignorantes enim Dei justitiam, et vestram volentes constituere, justitiae Dei non estis subjecti. Sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae vitiosae salvator Christus est, ad justitiam omni credenti
Abbreviated transcription (Latin):
rgo boues illi: dñm magnifica¬
uerunt. non se. Uidete bouem
magnificantem dũm suũ. Quia ag¬
nouit bos possessorem suum. Atten¬
dite bouem timentẽ ne deseratur
ñ ego dedi Gratis accepistis: colũ¬
ba de celo descendit. Ego inqͥt plan¬
taui. apollo rigauit: s ds̃ incremtũ dedit.
Neq qui plantat ẽ aliqͥd. neq qͥ rigat:

Expanded text:
illi Dominum magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum : attendite bovem timentem ne deseratur non ego dedi: gratis accepistis, columba de coelo descendit. « Ego, » inquit, « plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat,
Abbreviated transcription (Latin):
N quacumq die inuocauero te : ecce ag
noui qm̃ ds̃ meus estu. Magna scientia.
Non ait. scuu qr deus es: sed qr ds̃ meus
esti. Tuus enĩ ẽ: cum tͥ subuenit. Tuus
est: cum tu ab illo alienus ñ es. Unde
qui illum possident. qui illũ colunt. qui¬
tanquã de domo ipsius magna sunt fami¬
lia eius. redempti magno sanguine unici
filii. Quantum dedit nob ds̃ ut ipsius

Expanded text:
n quacumque die invocavero te, ecce scivi quoniam Deus meus es tu. Magna scientia! Non ait, Scivi quia Deus es; sed, quia Deus meus es tu. Tuus est enim, cum tibi subvenit; tuus est, cum tu ab illo alienus non es. Unde qui illum possident, qui illum colunt; tanquam de domo ipsius, magna sunt familia ejus, redempti magno sanguine unici Filii. Quantum dedit nobis Deus, ut ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
Omnibus qͥ inuocant eum in ueritate.
Nam multi eũ inuocant: non in uerita¬
dm̃ : Quia dedit mͥ sanitatẽ. Quia de¬
cbil amplius queris. Esto estiriens ad-¬
huc: pulsa ad ianuam patͥsfamilias. habet
adhuc quod det. In mendicitate es: cum
omnibꝰ. his quȩ accepisti & nescis. Panno¬
sam carnẽ mortalitatis adhuc portas.
Stolam illam glẽ inmortalitatis nondum
accepisti. & quasi ĩa satiatus ñ rogas. Bea¬
ti qͥ estirunt & sitiunt iusticiã: qr ipsi sa¬
turabuntur. Ergo si bonus ẽ ds̃. qr istatͥ
dedit: quanto beatior eris. cũ seipsun tͥ
dederit: Desiderasti tanta ab illo. Rogo
te: desidera o ipsum. Neq enĩ uere dul¬
ciora sunt ista quã ille: aut ex aliqua
parte comparanda sunt ilłi. Ergo qͥ dm̃
ipsum a quo accepit de qͥb gatidet. p̃po¬
nit his om̃ib rebꝰ quas accepit: ipse inuo¬
Nuocat te dñe fides mea primo.¬
ꝗ̃ dedisti m: qͥ inspirasti mͥ ꝑ humanttatẽ
filii tui. ꝑ ministeriũ p̃dicatons tui. Et qͦmͦ

Expanded text:
«Omnibus qui invocant eum in veritate.» Nam multi eum invocant non in veritaDeum? Quia dedit mihi sanitatem. Istuhil amplius quaeris? Esto esuriens, adhuc pulsa ad januam patrisfamilias; habet adhuc quod det. In mendicitate es cum omnibus his quae accepisti, et nescis. Pannosam carnem mortalitatis adhuc portas; stolam illam gloriae immortalitatis numquid accepisti, et quasi jam satiatus non rogas? Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur . Ergo si bonus est Deus, quia ista tibi dedit; quanto heatior eris, cum seipsum tibi dederit? Desiderasti tanta ab illo; rogo te, desidera et ipsum. Neque enim vere dulciora sunt ista, quam ille, aut ex aliqua parte comparanda sunt illi. Ergo qui Deum ipsum, a quo accepit de quibus gaudet, praeponit his omnibus rebus quas accepit, ipse invonuocat te, domine, fides mea, quam dedisti mihi, quam inspirasti mihi per humanitatem filii tui, per ministerium praedicatoris tui. Et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Dm̃m ñ intocauerunt. Nonne cotidie ta¬
les rogant deum: Non rogant deũ. At¬
tendite. si possumus hoc dicere adiunan¬
te ipso dño. Deus gratis se uult coli: gra-¬
tis se uult diligi. hoc ẽ caste amare. Non
ꝓpterea illam amare qina dat aliquud
p̃ter se: sed qi dat se. Qui ergo inuocat
dm̃ tit diues fiat: deumi ñ intiocat. hoc
inuocat quod utilt ad se uenire. Quid
enĩ ẽ inuocare: n uocare in se: In se uoca
diuitias: ñ uis ut ipse ds̃ ad te ueniat.
s uis ut diuitiȩ ueniant ad te. Quod
uis ut ad te ueniat: hoc inuocas. Si aut̃
dm̃ uiuocares: ipse ad te ueniret. ipse
essent diuitiȩ tuȩ. Nunc autẽ uis hab̾e
archam plenam: & inauem conscientiã.
Ds non implet domũ: sed pectus. Quid
tͥ ꝓsunt exteriores dittitie: si te interior
p̃mit egestas : Ergo isti qͥ ꝓpt̾ scłaria cõ¬
moda. qui ꝓpt̾ t̾rena bona. qui ꝓpt̾ ui¬
tam p̃sentem & terrenã felicitatẽ inuo¬
cant deũ: non inuocant dm. Ex trictatu¬

Expanded text:
on invocaverunt. Nonne quotidie tales rogant Deum? Non rogant Deum. Attendite, si possum hoc dicere adjuvante ipso Deo. Deus gratis se vult coli, gratis se vult diligi, hoc est caste amari; non propterea se amari, quia dat aliquid praeter se, sed quia dat se. Qui ergo invocat Deum ut dives fiat, Deum non invocat; hoc enim invocat quod ad se vult venire. Quid enim est invocare, nisi vocare in se? In se ergo divitias; non vis ut ipse Deus ad te veniat, sed vis ut divitiae veniant ad te. Quod vis ut ad te veniat, hoc invocas. Si autem Deum invocares, ipse ad te veniret, ipse esset divitiae tuae. Nunc autem vis habere arcam plenam, et inanem conscientiam: Deus non implet arcam, sed pectus. Quid tibi prosunt exteriores divitiae si te interior premit egestas? Ergo isti qui propter saecularia commoda, qui propter terrena bona, qui propter vitam praesentem et terrenam felicitatem invocant Deum, non invocant Deum. 9. Propt
Abbreviated transcription (Latin):
esse illo bono melus: ubi ait. Qui dat
nuptum bene facit: qui non dat meliꝰ
facit. Et hoc illo beato beatius: ubi ait.
Beatior autẽ erit: si sic ꝑmanserit. Sicut
ergo bouo melius o beato beatus: sic ho¬
nesto honestius est quod honestum uo-¬
luit appellare. Absit. enĩ ut turpe sit:
unde loquens beatus apłs petrus ait.
uiri uxoribus nr̃is. tanq̃ uaso infirmioei
& subiecto. tribuite honorem: quasi co¬
heredibus gratiȩ. Et illas alloquens:
subditas esse uiris suis exemplo sare ad¬
hortattir. Nam sic quedam inquit sc̃ẽ
mulieres que in dño sꝑabant. ornabat̃
se obsequentes uiris suis: quomͦ sara obe¬
diebat abrahe dñm illum uocans. cuius
facte estis filie bene facientes. & ñ timen¬
tes ullam ꝑturbationem. Siquis antẽ¬

Expanded text:
esse bono illo melius, ubi ait: qui dat esse bono illo melius, ubi ait: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit, et hoc illo beato beatius, ubi ait: beatior autem erit, si sic permanserit. sicut ergo bono melius et beato beatius, sic honesto honestius est, quod honestum uoluit appellare. absit enim, ut turpe sit, unde loquens apostolus Petrus ait: uiri, uxoribus uestris tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et illas adloquens subditas esse uiris suis exemplo Sarrae adhortatur; nam sic quaedam, inquit, sanctae mulieres, quae in deum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudie bat Abrahae, dominum ilium uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullam perturbationem. Vnde
Abbreviated transcription (Latin):
on qtua innuptarum bonuni hone¬
stum dixit: ideo putare debemius
turpe esse uinctilum conicigale. Alioqͥn:
etiam primas nuptias condempnamus.
quas nec catafriges. nec nouatiani. nec
disertissimus eorum astipulator. tertullia¬
nus turpes ausus est dicere. S quẽad¬
modum cum ait. dico autẽ innuptis
& uidius. bonum esse illis si sic ꝑmanse¬
rint: utiq bonum posuit ꝓ meliore.
Qm̃ omne quod bono comparatũ meliꝰ
dicitur: etiã hoc ꝓculdubio bonum est.
Nam quid ẽ aliud quod ita dicitur meliꝰ
nisi quod magis bonum est: Nec ideo
consequenter eum sensisse arbitramur
malum esse si nupserint: qm̃ dixit bo¬
num esse illis. si sic ꝑmanserint. Ita etiã
cum ait. s ad id quod honestum ẽ. ñ ma¬
trimonium turpe esse monstrauit: s
quod honesto erat honestius generalis
honesti nomine cõmendauit. Quia ho-¬
nestius quiꝰ est: nisi quod magis honestũ
est: Magis autẽ honestum: utiq hone¬
stuni est. Aꝑte quippe declarauit hoc

Expanded text:
on quia innuptarum bonum honestum dixit, ideo putare debemus turpe esse vinculum conjugale; alioquin etiam primas nuptias condemnabimus, quas nec Cataphryges, nec Novatiani, nec disertissimus eorum astipulator Tertullianus turpes ausus est dicere. Sed quemadmodum cum ait, Dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis, si sic permanserint, utique bonum posuit pro meliore, quoniam omne, quod bono conparatum melius dicitur, etiam hoc procul dubio bonum est - nam quid est aliud quod ita dicitur melius, nisi quod magis bonum est? — nec ideo consequenter eum sensisse arbitramur malum esse, si nupserint, quoniam dixit: bonum esse illis, si sic permanserint, ita etiam cum ait: sed ad id quod honestum est, non matrimonium turpe esse monstrauit, sed quod honesto erat honestius generalis honesti nomine commendauit, quia honestius quid est, nisi quod magis honestum est? magis autem honestum utique honestum est. aperte quippe declarauit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
incruce passionis: & non habuit speciem
neq decorem. s facies eis abiecta & de¬
formis positio eius. Ex hac tam̃ deformi¬
tate redemptoris ur̃i. manauit preticim
decoris ur̃i: sed decoris interioris. Om̃is
enim pulchritudo filie regis intrinsecus.
Hac pulcritudine illi placece. Hanc pul¬
chritudinem: stadiosa cura. & sollicita
cogitatione componite. Non amat ille
fallaciarum fucos. Uleris ueritas delectat᷑.
Et ille si quod legisti agnoscas: ueritas
Currite ad illum: ꝑ illum. Placete illi:
ex illo. Uiutite in illo. cum illo: de illo.
Affectibus ueris. & scĩssima caritate:
a uiro tali amate amari. Porro hoc ad¬

Expanded text:
in cruce passionis, et non habuit speciem in cruce passionis, et non habuit speciem neque decorem, sed facies eius abiecta et deformis positio eius. ex hac tamen deformitate redemptoris uestri manauit pretium decoris uestri, sed decoris interioris; omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. hac pulchritudine illi placete; hanc pulchritudinem studiosa cura et sollicita cogitatione conponite. non amat ille fallaciarum fucos, ueris ueritas delectatur; et ille, si quod legisti agnoscis, ueritas s et uita. currite ad illum per illum; placete illi ex illo; uiuite in illo cum illo, de illo. adfectibus ueris et sanctissima castitate a uiro tali amate amari. Audiat ha
Abbreviated transcription (Latin):
ue innupta est inquit: sollicita ẽ
ea que sunt dñi. ut sit sancta et
corpore & sp̃u. Que autẽ nupta ẽ: solli¬
cita est que sunt mundi. Quomͦ placeat
uiro. Non ait. sollicita est ea que sunt
nundi: ut scã non sit. S certe minor est
diuma sanctitas. ex ea parce curarum:
qua mundana cogitatur uoluptas. Quic¬
quid itaq in tentionis animi. etiam¬
in his rebus impenderet᷑ ꝗibus pla-¬
nupta xp̃iana. in eam intentionem qua
placendum est dño. Et uide cui placeat:
que dño placet. Et utiq tanto est bea¬
tior: quanto plus ei placet. Quanto aut̃
magis cogitat ea que sunt mundi: tanto
minus placet. Placete itaq tota intentio¬
ne: spetioso forma pre filiis hominũ. Eiuis
enim gratia illi placetis: quȩ diffusa ẽ in
labiis eitis. Placete illi ea quoq parte co¬
gitationis: que occuparettir mundo. ut
placeretur uiro. Macete illi qui displi-¬
cuit mundo: ut placẽtes ei liberentur
ex mundo. Hunc enim spetiosum forma
pre filiis hominum uiderunt homines

Expanded text:
e -innupta est, inquit, sollicita est ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. non ait: sollicita est ea quae sunt mundi, ut sancta non sit. sed certe minor est diuina sanctitas ex ea parte curarum, qua mundana cogitatur uoluptas. quidquid itaque intentionis animi etiam his rebus inpenderetur, quibus planupta christiana in eam intentionem, qua placendum est domino. et uide, cui placeat, quae domino placet. et utique tanto est beatior, quanto plus ei placet; quanto autem magis cogitat ea quae sunt mundi, tanto minus placet. placete itaque tota intentione specioso forma prae filiis hominum. eius enim gratia illi placetis, quae diffusa est in labiis eius. placete illi ea quoque parte cogitationis, quae occuparetur mundo, ut placeretur uiro. placete illi, qui displicuit mundo, ut placentes ei liberarentur ex mundo. hunc enim speciosum forma prae filiis hominum uiderunt homines
Abbreviated transcription (Latin):
i se non continet: nubat. Hac itaq
conditione non continere ꝑmittit᷑:
ut tam̃ nubat. Si ergo elegerit nubere:
cogi non potest contiuere. Si ergo ista
incontinens compellitur nubere: ut
possit quod ñ continet. ñ esse dampna¬

Expanded text:
i se non continet, nubat ; hac utique conditione non continere permittitur, ut tamen nubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse damna
Abbreviated transcription (Latin):
impleas quod uelis. Nam tis uidere: qͥd
ualeat sine sp̃ti adiuuante littera iubens :
Ibi dixit. Cum dictum esset nͥ ẽ mors
aculeus tuus. actileus autẽ mortis ẽ pecca
ꝓhibendo. Iimo tͦ mala ꝓhibendo & bona
iubendo: uirtus tamen ẽ peccati lex.
Quia subintratuit inqͥt lex: ut abunda¬
ret delictum. Quid ẽ ut abundaret
delictum : Quia uͥ gratia ñ erat: auxit
ꝓhibitio defiderium. Eo cam quasi de
ꝓpͥo p̃sumit᷑: uirtus factum ẽ grande
uitium. S quid fecit gratia: llbi abũ¬
dauit peccatum: suꝑ abundauit gratra.
llenit dñs. Totum quod de ad am
traxisti. totũ quod tuis pͣuis moribus
addidisti: totum dimisit. totũ deleuit.
Orationem docuit: grãm ꝓmisit. Cer¬
tamen indixit. laboranti subuenit: uic¬

Expanded text:
et impleas quod velis. Nam vis videre quid et impleas quod velis. Nam vis videre quid valeat sine Spiritu adjuvante littera jubens? Ibi dixit. Cum dictum est, Ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis est peccatprohibendo: imo vero mala prohibendo, et bona jubendo. Virtus autem peccati lex: quia, Subintravit, inquit, lex ut abundaret delictum. Quid est, ut abundaret delictum? Quia ubi gratia non erat, auxit prohibitio desiderium: et cum quasi de propria praesumitur virtute, factum est grande vitium. Sed quid fecit gratia? Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Venit Dominus: totum quod de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, totum dimisit, totum delevit; orationem docuit, gratiam promisit; certamen indixit, laboranti subvenit, vic
Abbreviated transcription (Latin):
tunc fiet: Sermo qui scͥptus ẽ:
absorta est mors in uictoram. Ulbi est mors
contentio tua: Ubi est mors aculeus tius:
Tunc fiet ut nusquã sit aculetis mortis:
nusquã possit inueniri peccatum. Qtud
festinas: Tunc fiet. Mereatur in te hu¬
militas. ut tunc interficiat: ne suꝑbra
ñ ꝑmittat ut uel tunc inte fiat. Tunc.
fict. Modo interim dum pugnas. dum
laboras. duim periclitaris: dic dic. Dimit.¬
te nob̃ debita nr̃a. Dic omnino: cũ pugnas.
llerum diciex animo dic. Si dixerimus qi
ꝑeccatũ ñ habemꝰ: nos ipsos seducimꝰ. Tut̃
diabolus eris. Nos ipsos seducimus & ueri¬
tas in nobis non est: Non enim uerum
dicimus dicendo nos non habere peccatũ:
cum hic non simus sine peccato. Dicamꝰ gͦ
ueritatẽ: ut aliquando inueniamꝰ securi¬
tatem. Sit ueritas in pugna: ut ad qͥrat᷑
securitas in uictoria. Tunc fiet: ubi ẽ
bonum ẽ tibi ut sp̃c te uiuificet: ne lit¬
tera occidãt. Llolo ut uelis: sed non suffi¬
cit ut uelis. Adiuuandus es ut plene uel:

Expanded text:
o qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Tunc fiet ut nusquam sit aculeus mortis, nusquam possit inveniri peccatum. Quid festinas? Tunc fiet, tunc fiet. Mereatur in te humilitas, ut tunc in te fiat; ne superbia non permittat ut vel tunc in te fiat. Tunc fiet. Modo interim dum pugnas, dum laboras, dum periclitaris, dic, dic, Dimitte nobis debita nostra . Dic omnino dum pugnas, dic, verum dic, ex animo dic: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus . Tu tibi diabolus eris. Nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Non enim verum dicimus, dicendo nos non habere peccatum; cum hic non simus sine peccato. Dicamus ergo veritatem, ut aliquando inveniamus securitatem. Sit veritas in pugna, ut acquiratur securitas in victoria. Tunc fiet, Ubi estBonum est tibi ut Spiritus te vivificet, ne littera occidat. Volo ut velis; sed non sufficit ut velis. Adjuvandus es ut plene velis,
Abbreviated transcription (Latin):
inadam omnes moriunt᷑: sio in xp̃o omnes
nituficabunt᷑. Iam titiq in corpore sp̃uali:
qdͣ erit in spm uutificantẽ. Non quia om̃s
qͥ in adam moriunt᷑. menbra erunt xp̃i. ex
illis enĩ multo plares scdã in et̾num morte
plectent᷑: s ideo dictum ẽ om̃s atq omnes.
ꝗuia sĩc nemo corpore animali. nͥ in adam

Expanded text:
in Adam omnes moriuntur, sic et in in Adam omnes moriuntur, sic et in n corpore spirituali, quod erit in spiritum vivificantem. Non quia omnes qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est, omnes atque omnes, quia sicut nemo corpore animali nisi in Adam
Abbreviated transcription (Latin):
tit nc̃ quidem in nob̃ sedm sacra¬
mentũ regenerationis fiat. Sĩc alibi dicit.
Quot qͦt in xp̃o baptizati estis: xp̃m ii¬
diustis. Re autẽ ipsa tc̃ ꝑficiet᷑: cñ &
in nob̃ qd ẽ animale nascendo. sp̃uale
factũ faerit resurgendo. Ut gͦ eiꝰ itidem
nerbͣ utar: spe salui facti sumus. Indimꝰ
autẽ inaginẽ t̾rim hominis ꝓpagatione
p̃naricationis o mortis: quã in nob̾ intu¬
lit gen̾atio. S indiimꝰ imaginẽ celestis
hominis gr̃a indtilgentiȩ uitȩq ꝑpetue.
qd̃ nob̾ p̃stat regeneratio.ñ ħͥ ꝑ media
torem dei & hominũ hominem xp̃m iħm.
quẽ celestem hominẽ uult intelligi. Quia
de celo uenit ut terrene mortalitatis cor¬
pore uestiret᷑: qd̃ celesti unmortalitate ne¬
stiret. Celestes uͦ ideo appellat & alios. qr
fiunt ꝑ grãm menbra ei: ut cũ illis sit unꝰ
xp̃c. uelut caput & corpꝰ. Hoc in eadem epła
euidentius ita ponit. ꝑ hominem mors: &
ꝑ hominẽ resurrectio mortuorũ. Sĩc enim

Expanded text:
nunc quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per torem Dei et hominum, hominem Christum Iesum; quem caelestem hominem uult intellegi, quia de caelo uenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra Christus, velut caput et corpus. Hoc in eadem Epistola evidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
Ristina stabilitas corporis quã pecrando
amisimꝰ: habet tantam felicitatẽ. ut
indefectum ñ uergeret senectutis. Hinc gͦ
pͥstine stabilitati. restituet᷑ hoc cortpꝰ in resur¬
rectione mortuorũ. S habebit ampłius. ut
nec alm̃itis corporalibtis sustentet᷑: s ad suffi¬
cientiam uinificet᷑ solo sp̃u cum resarrȩ xerit
in sp̃m uiuificantẽ. Qua causa etiã sp̃uale
ẽ. Illud autẽ quod pͥmũ fuit quãuis ñ mori¬
turum nͥ hõ peccasset: tamen animale factũ
hominẽ fuusse. & ipsum e̾ẽ totũ geuꝰ
humantĩ. Nam ita diximꝰ si meministis.
Qtiasi fructus ẽ: & sparstis colligit᷑. Ee qͥͣsi
conflat᷑ in unũ. sotietate atq concordia sp̃cal.
Et gemit untis pauꝑ modo ipse adam: sed
in xp̃o renouatus. Quia sine peccato uenit
adami. ut peccatũ adam solueret in carne
sua: & ut redintegraret sibi adam imaguiẽ
adam tẽplum quod destruxerunt uidei:
resuscitanit dñs triduo. Resuscitauit eñ

Expanded text:
ristina stabilitas corporis quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nhominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum. Nam ita diximus, si meministis, Quasi fractus est, et sparsus colligitur, et quasi conflatur in unum societate atque concordia spirituali. Et gemit unus pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine peccato venit Adam, ut peccatum Adam solveret in carne sua, et ut redintegraret sibi Adam imaginem  ergo templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰqͥsq qm̃ ex dampnata ꝓpagine exort᷑.
pͥmo sit necesse ẽ ex adam malus atq car-¬
nalis. Qui si in xp̃m renascendo ꝓfecerit:
sta insufflatione cũ factꝰ est homo in ani¬
mam unentẽ. ñ quia illa insufflatio con
in paradiso hoc ẽ in beata uita constitutꝰ.
p̃ceptũ etiam ꝑfectionis accepit. ut uerbodĩ
constĩmaret᷑. Itaq postqͣ. peccauit recedens
ã p̃cepto dei & dimissus de paradiso: in eo
remansit ut anmalis esset. Eo ideo anima¬
lem hominẽ p̾ͥus agimꝰ omnes qͥ de illo post
peccatũ nati fumꝰ. donec asseqnam᷑ sp̃ualexa
tuam in paradisum. uͥ latro ille cum iꝑso
eo die meruit e̾ẽ. quo istam uitam fininit
Sic enim apłs dicit. S ñ pͥtis quod spĩales

Expanded text:
niam ex damnata propagine exoritur, primo sit necesse est ex Adam malus atque carnalis; quod si in Christum renascendo profecerit, sta insufflatione, cum factus est homo in animam viventem: non quia illa insufflatio convin paradiso, hoc est in beata vita constitutus, praeceptum etiam perfectionis accepit, ut verbo Dei consummaretur. Itaque postquam peccavit, recedens a praecepto Dei, et dimissus est de paradiso, in hoc remansit ut animalis esset. Et ideo animalem hominem prius agimus omnes, qui de illo post peccatum nati sumus, donec assequamur spiritualem tuamur in paradisum, ubi latro ille cum ipso eo die meruit esse, quo vitam istam finivit . Sic enim Apostolus dicit: Sed non prius quod spirituale
Abbreviated transcription (Latin):
ait: nouissimꝰ adam in sp̃m uiuificantẽ.
Prius enĩ ẽ animale corpꝰ. quale habuit
pͥmꝰ adam. quãnis ñ moriturum nͥ peccas¬
set. quale nc̃ habemꝰ & nos actenus eiꝰ mu¬
tata uitiataq nat᷑a: quatinꝰ in illo pꝰea
quã peccauit effecttm ẽ. unde haberet
iam moriendi necessitatẽ. Tale ꝓ nobis
etiã xp̃c: pͥmitus habere dignatus est.
Non qͥdem necessitate: s potestate. Postea
uͭ spũale: quale iam p̃cessit in xp̃o. tanqͣ
in capite nr̃o. Secuturum ẽ autẽ in mẽ.¬
bris eiꝰ ultima resurrectione mortuorum.

Expanded text:
ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, nisi peccasset; quale nunc habemus et nos, hactenus eius mutata uitiataque natura, quatenus in illo, postea quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi necessitatem; tale pro nobis etiam Christus primitus habere dignatus est, non quidem necessitate, sed potestate; postea uero spiritale, quale iam praecessit in Christo tamquam in capite nostro, secuturum est autem in membris eius ultima resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
ruptione. Seminat in contumelia. lurget
ingłi. Seminat᷑ inifirmitate. suroxt in
in tute. Semnitui copus animale:
surget corpus spirituale
Deinde ut hoc ꝓbaret: si est inqͥt corpꝰ
uĩale est & corptis sp̃uale. Et ut quid
esset corpus animale ostenderet: sic inqͥt¬
& scͥptum ẽ. Factꝰ ẽ pͥmꝰ hõ in.ñam uinentẽ.
sto gͥ modo uoluit ostend̾e: quid sit corpꝰ
illi aĩa flatu dei creata ẽ. & factꝰ est hõ
incorpore annirali: s factus ẽ homo in
aninrã tuuentẽ. In eo gͦ quod scͥptũ ẽ factꝰ
intelligi corpꝰ hominis. anmale. Sp̃tiale
autẽ quẽ ad modũ intelligendũ e̾e̾t: ostẽ¬
dit addendo. Nouissimꝰ ad am in sp̃m u
surrexit. ut mor deinceps omnino ñ
possit. Demq sequit᷑: & dicit. S ñ pri¬
bi multo aꝑtius declarauit. se. am¬
male corpꝰ insinuasse: in eo qd̃ scͥp¬
tum est. factum e̾e̾ pͥmum hominẽ in
atuimã uinentẽ. Sp̃nale autẽ in eo qd

Expanded text:
ruptione; seminatur in contumelia, surget ruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. Deinde ut hoc probaret: Si est, inquit, corpus animale, est et spiritale. Et ut quid esset animale corpus ostenderet: Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem. Isto igitur modo uoluit ostendere quid sit corpus illi anima flatu Dei creata est: Et factus est homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam uiuentem. In eo ergo quod scriptuintellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam in spiritusurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non pribi multo apertius declarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est factum esse primum hominem in animam uiuentem, spiritale autem in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
mam intientem factis est. ñ in sp̃m
utuificantẽ: quod ei post obedientie meri¬
tim seruabat᷑. Ieo corpꝰ eitis qd̾ cibo ac potu
egebat ne fame affic̾etur ac siti. &o ñ in¬
mortalitate illa ab soluta atq indissolubili.
s ligno uite ã mortis necessitate ꝓhibebatur.
atq in unuentutis flore tenebattr: ñ sp̃tia¬
le s anmale fuisse ñ dubitim. No qtaquã
tamen moriturũ: nͥ in dei p̃dicentis iian¬
tisq sententiã delinquendo corruissent.
& almm̃tis quidem etiam extra paradi¬
sum ñ negatis: a ligno tam̃ uitȩ ꝓhibitus
traditꝰ eẽt tempori uietustatiq finiendus.
In ea dum taxat uita. quã in corpore licet
aninali donec spuale obedientiȩ merito
fieret: posset in paradiso nͥ peccasset hab̾e
ꝑpetuũ. In corꝑore gͦ animali pͥmã homi¬
nem fac. ¶ tum sic apls loquitur. Ulolens
etũ ab sp̃tiali quod in refurrectione futti¬
rum ẽ. hoc qd nc̃ ẽ animale discernere. se¬
minat᷑ inqͥt in corruptione surget in incor¬

Expanded text:
mam uiuentem factus est, non in spiritum uiuificantem, quod ei post oboedientiae meritum seruabatur. Ideo corpus eius, quod cibo ac potu egebat, : ne fame adficeretur ac siti, et non inmortalitate illa absoluta adque indissolubili, sed ligno uitae a mortis necessitate prohibebatur adque in iuuentutis flore tenebatur, non spiritale, sed animale fuisse non dubium est, nequaquam tamen moriturum, nisi in Dei praedicentis minantisque sententiam delinquendo conruisset et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen uitae prohibitus traditus esset tempori uetustatique finiendus, in ea dumtaxat uita, quam in corpore licet animali, donec spiritale oboedientiae merito fieret, posset in paradiso nisi peccasset haberauit. In corpore ergo animali primum hominem factum sic apostolus loquitur. Volens enim ab spiritali, quod in resurrectione futurum est, hoc quod nunc est animale discernere: Seminatur, inquit, in corruptione, surget in in cor