comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lestib cũ xp̃o sedere. Regnũ quippe dĩ
intra nos est. & ubi fueritꝰ thesaurus nr̃.
ibierit & cor nr̃m. Firmiq & stabiles
sedemus cũ xp̃o: sapientia. uerbo. iusti¬
cia. ueritate. Potest autẽ & hoc dici. ut
quomͦ arrabonẽ sp̃s scĩ accipimꝰ necdũ
totam eiꝰ plenitutinẽ consecuti: sic & se
sessionẽ in cȩlestib optinentes. ut osten¬
deret in scłis suꝑuenientib abundan¬
tes diuitias gr̃ȩ suȩ inbonitate suꝑ nos
inxp̃o iesu. Quanta sit beneficii magni¬
tudo & quã multiplex grã qua nos cd̃nis
de scłi istius ꝑturbationib liberatos se¬
dere fecit & regnare cũ xp̃o: hinc uel
maxime cõprobat᷑. qđ in futuris scłis
non uno sed in om̃ib suã cunctis ratiora¬
bilib creaturis suꝑ nos ostensurus . ẽ. głam.
suasq diuitias monstraturus. Qđ nos
qui quondã legȩ tenebam᷑ inferni. &
ꝓpt̾ uitia atq peccata ut oꝑib carnis ita
eramus & suppliciis destinati: nunc in

Expanded text:
 regnum quippe Dei intra nos est ; et ubi fuerit thesaurus noster, ibi erit et cor nostrum ; firmique et stabiles sedemus cum Christo, sapientia, Verbo, justitia, veritate. Potest autem et hoc dici, ut quomodo arrhabonem Spiritus sancti accepimus, necdum totam ejus plenitudinem consecuti: sic et sesessionem in coelestibus obtinentes. Ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate super nos in Christo Jesu. Quanta sit beneficii magnitudo, et quam multiplex gratia qua nos Dominus de saeculi istius perturbationibus liberatos sedere fecit, et regnare cum Christo, hinc vel maxime comprobatur, quod 576 in futuris saeculis non uno, sed omnibus suam cunctis rationabilibus creaturis super nos ostensurus est gloriam, suasque divitias monstraturus. Quod nos qui quondam lege tenebamur inferni, et propter vitia atque peccata; ut operibus carnis, ita eramus et suppliciis destinati: nunc in
Abbreviated transcription (Latin):
nat om̃s inimicos sub pedib eiꝰ: non ma¬
gnoꝑe quęrit interpretẽ. ut ea quȩ ini¬¬
Cur autẽ om̃ia id ÷ angłi. throni. domi¬
nationes. potestates. & uirtutes cȩterȩ
quȩ nunquã fuerunt contrariȩ dõ eius

Expanded text:
nat omnes inimicos sub pedibus ejus : non magnopere quaerit interpretem, ut ea quae iniCur autem omnia, id est, angeli, throni, dominationes, potestates, et virtutes caeterae, quae numq
Abbreviated transcription (Latin):
suum. ꝑangłos pessimos. Dt̃ autẽ qui di¬
ues. ẽ. in miscdia. & diues ꝓpt̾ caritatem
suam qua dilexit hominũ genꝰ. & carita¬
tem non duplicẽ sed multã: cũ essemus
mortui ꝓpt᷑ delicta nr̃a. uiuificauit nos.

Expanded text:
suum per angelos pessimos. Deus ergo qui disuum per angelos pessimos. Deus ergo qui dives est in misericordia, et dives propter charitatem suam qua dilexit hominum genus, et charitatem non simplicem, sed multam, cum essemus mortui propter delicta nostra, vivificavit nos
Abbreviated transcription (Latin):
filios mortis. Non quo aliqua ira mors
iniquitas. & ꝑditio subsistat in natura
sua. quȩ filios habeat: sed quo filii dicant᷑
eius rei quȩ oꝑetur insingulis. sicut filii
appellantur gehennȩ qui gehennȩ ignib
consum̃di sunt. Alius irȩ filios sic uocatos
putat ut filios diaboli. Diabolus enĩ ꝑdi
tate: non ab initio sic creatus. Quomͦꝰ
gͥ mors dicit᷑ ex eo qđ inuidia diaboli
mors introiuit in orbem t̾rarũ. & ꝑ il¬
lum sunt mortui qͥ ante uiuebant. & ꝑ¬
ditio qđ ꝑdat quoscunq deceꝑit: sic
& ira dicit᷑ ꝓpt̾ eam quã exercet aduer¬
sus om̃s feritatẽ. Sunt qui illud in re-¬
gnorũ libris quando dauid numerauit
popłm irł. iram dĩ in se ꝓuocans. scriptura
dicente. & apposita. ẽ. ira dñi succendi in
lum significare putantes. Et enĩ iuxta gre¬
aetyoca. hoc est quȩ diceret. sed ira dĩ
ae ⁊oN. id est qui diceret genere masculi¬
no. Mittit siquidem dñs iram & furorẽ

Expanded text:
filius mortis. Non quo aliqua ira, mors, filius mortis. Non quo aliqua ira, mors, iniquitas et perditio subsistat in natura sua, quae filios habeat; sed quo filii dicantur ejus rei quae operetur in singulis: sicut filii appellantur gehennae, qui gehennae ignibus consumendi sunt. Alius irae filios sic vocatos putat, ut filios diaboli. Diabolus enim perdtate, non ab initio sic creatus. Quomodo igitur mors dicitur, ex eo quod invidia diaboli mors introivit in orbem terrarum , et per illum sunt mortui qui ante vivebant, et perditio, quod perdat quoscumque deceperit: sic et ira dicitur propter eam quam exercet adversum hominem feritatem. Sunt qui illud in Regnorum libris, quando David numeravit populum Israel, iram in se Dei provocans, Scriptura dicente: Et apposita est ira Dei succendi in lum significare putent: etenim juxta Grλέγουσα, hoc est, qaae diceret, sed ira Dei λέγων, id est, qui diceret, genere masculino: mittit siquidem Dominus iram et furorem
Abbreviated transcription (Latin):
filius irȩ sicut & cȩteri. qui adhuc in
errore sunt positi. Nos uͦ dicimꝰ. eẽ primũ
om̃s homines natura filios irȩ. uł ꝓpter
corpus humilitatis corpusq: mortis. & qđ
abadolescentia mens hominũ apposita sit
ad maliciã. unde & salomon ait. non est
iustꝰ interra qui faciat bonũ & ñ peccet:
uł qđ ex eo tempore quo possumꝰ habere
noticiam dĩ & ad pubertatẽ uenimus
om̃s aut oꝑe aut lingua aut cogitatione
peccemꝰ. Eramꝰ gͥ natura filii irȩ sicut
& cȩteri. & om̃s scĩ qui abira sanguine
xp̃i redempti st̃. Si enĩ paulus qui uixta
iusticiã quȩ in lege fuit irreprehensibi¬
liter conuersatus. dicit se ratura filiũ
fuisse irȩ. cur timeamꝰ etiã retro scõs
uiros. filios irȩ fuisse testari: De quib
om̃ĩb uere dici possit. Cũ autẽ uenit
mandatũ peccatũ reuixit. ipsi uͦ mor¬
tui sunt. Filios autẽ irȩ sic accipiendũ.
ut filios ꝑditionis. filios iniquitatis.

Expanded text:
filius irae, sicut et caeteri qui adhuc in filius irae, sicut et caeteri qui adhuc in errore sunt positi. Nos vero dicimus esse primum omnes homines natura filios irae, vel propter corpus humilitatis corpusque mortis, et quod ab adolescentia mens hominum apposita sit ad malitiam : unde et Salomon ait: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Vel quod ex eo tempore quo possumus habere notitiam Dei, et ad pubertatem venimus, omnes, aut opere, aut lingua, aut cogitatione peccemus. Eramus igitur natura filii irae sicut et caeteri, et omnes Sancti, qui ab ira sanguine Christi redempti sunt. Sienim Paulus qui juxta justitiam quae in Lege fuit, irreprehensibiliter est conversatus, dicit se natura fuisse filium irae, cur timeamus, etiam retro sanctos viros filios irae fuisse testari? De quibus omnibus vere dici possit: Cum autem venit mandatum, peccatum revixit, ipsi vero mortui sunt. Filius autem irae sic accipiendum, ut filius perditionis, filius iniquitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
catũ autẽ carnis & mentiũ hoc esse puto
qđ carnis peccatũ. ẽ. impudicicia atq
luxuria. & ea quȩ ꝑ ministeriũ eius in
libidinib explentur. Mentiũ uͦ deli¬
ctũ. ad dogmata ꝑtinet contraria ue¬
ritati & hereticã pͥrauitatẽ. ita ut pos¬
simus dicere plerosq hereticoꝵ. quanquã
hoc rarũ sit uoluntates mentiũ facere
& ñ uoluntates carnis. & multos contra
ȩcclesiasticos carnis & ñ mentiũ facere
uoluntates. & esse plures qui & carnis &
mentiũ parit̾ faciunt uoluntates. Hȩc
autẽ diximus. ñ quo & heretici carnis
ñ faciunt uoluntates. plura quippe apud
eos sunt corporis uitia quã apud nr̃os:
sed ut exemplo posito facilius qđ uole¬
bamus possit intelligi. Q eramꝰ inquit
natura filii irȩ sicut & cȩteri. Responde¬
ant heretici qui diuersas naturas. ẽẽ. con¬
tendunt. quomͦ paulus quẽ utiq sp̃ualis
naturȩ esse ñ dubiũ ẽ. fuerit natura

Expanded text:
catum autem carnis, et mentium hoc esse puto: catum autem carnis, et mentium hoc esse puto: quod carnis peccatum, est impudicitia atque luxuria, et ea quae ministerium ejus 573 in libidinibus explentur. Mentium vero delictum ad dogmata pertinet contraria veritati et haereticam pravitatem, ita ut possimus dicere plerosque haereticorum quamquam hoc rarum sit voluntates mentium facere, et non voluntates carnis, et multos contra ecclesiasticos, carnis et non mentium facere voluntates, et esse plures qui et carnis, et mentium pariter faciant voluntates. Haec autem diximus, non quo et haeretici carnis non faciant voluntates plura quippe apud eos corporis sunt vitia quam apud nostros sed ut, exemplo posito, facilius quod volebamus possit intelligi. Et eramus, inquit, natura filii irae sicut et caeteri. Respondeant haeretici qui diversas naturas esse contendunt, quomodo Paulus, quem utique spiritualis naturae esse non dubium est, fuerit natura
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur. Inquib nos om̃s conuersati sumꝰ
aliquando indesideriis carnis nr̃ȩ: fa¬
cientes uoluntates carnis & mentium.
Qđ ait inquib. ad delicta referendũ est
Dupius enĩ quia duo parit̾ posuerat &
uos cũ essetis mortui delictis & peccatis
ur̃is. & ad peccata reculerat dicens inquib
aliquando ambulastis. ad delicta uͦ ni¬
chil tale uidebat᷑ secutũ quo sensũ posset
explere: nunc ait. inquib delictis & nos
om̃s conuersati sumꝰ Simulq ne in eo qđ
dixerat & peccatis ur̃is. in quib aliquando
ambulastis se ꝑ suꝑbiã apeccato uideret᷑
exciꝑe: adiunxit. In quib & nos om̃s con¬
uersati sumꝰ. Qui autẽ conuersatũ esse
se dicit. de p̾teritis delictis & non de pͣ¬
sentib confitetur. Conuersati inquit
sumus aliquando ñ in uno desiderio: sed
in desideriis carnis nr̃ȩ: Caro quippe
carnis sed plures. Et ñ solũ uoluntates
carnis. sed etiã mentiũ. Pro quib in lati¬
nis codicib habet᷑ cogitationũ. Int̾ pec¬

Expanded text:
i sumus aliquando in desideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et mentium. Quod ait, in quibus, ad delicta referendum est. Superius enim quia duo pariter posuerat: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, et ad peccata retulerat dicens: in quibus aliquando ambulastis: ad delicta vero nihil tale videbatur secutum quod sensum posset explere: nunc ait: in quibus delictis, et nos omnes conversati sumus: simulque ne in eo quod dixerat, et peccatis vestris in quibus aliquando ambulastis, se per superbiam a peccato videretur excipere adjunxit, in quibus et nos omnes conversati sumus. Qui autem conversatum esse se dicit, de praeteritis delictis, et non de praesentibus confitetur. Conversati sumus, inquit, aliquando, non in uno desiderio, sed in desideriis carnis nostrae. Caro quippe carnis, sed plures: et non solum voluntates carnis, sed etiam mentium, pro quo in Latinis codicibus habetur, cogitationum. Inter pec
Abbreviated transcription (Latin):
rat bonitati & magnitudini eius. sed ui¬
tribuens nob̾ uitã habere cũ xp̃o. Quidã
ꝓeo qđ nunc exposuimus & eramus na¬
tura filii irȩ: ꝓ natura prorsus siue
om̃ino quia uerbũ qyti qđ ambiguũ
est transtulerunt. Qđ & si sic sonat iux¬
si non st̃ dignȩ passiones huiꝰ temporis
ad futuram głam quȩ reuelabitur in
nobis. grã magis sumus quã oꝑe saluati
Nichil enĩ possumꝰ dño retribuere ꝓ om̃ib
quȩ retribuit nobis. Et coexcitauit si¬
mulq fecit sedere incęlestib in xp̃o¬
iESU dño nr̃o. Supra dixerat qđ suscita¬
uerte ds̃ xp̃m a mortuis & sedere fece

Expanded text:
sed vitribuens vitam habere cum Christo. Quidam pro eo quod nunc exposuimus: Et eramus natura filii irae, pro natura, prorsus, sive omnino, quia verbum φύσει, ambiguum est, transtulerunt. Quod etsi sic sonet, juxSi non sunt dignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis , gratia magis sumus quam opere salvati. Nihil enim possumus Domino retribuere pro omnibus quae retribuit nobis. Et coexcitavit, simulque fecit sedere in coelestibus in Christo Jesu. Supra dixerat, quod suscitaverit Deus Christum a mortuis, et sedere fec
Abbreviated transcription (Latin):
uero addidit quia & nos suscitauerit
cũ eo & sedere fecerit in clestib ad dex¬
teram suã. Quexit᷑ gͦ quomͦ ds qui nos
saluos fecit & suscitauit: simul fecerit
sedere cũ xp̃o. Ꝙ quidem qui simplici¬
us. ẽ. responsurus. hoc asserit qđ iuxta
p̃sentiã dĩ id qd futurũ est quasi factum
esse iamdixerit. Et quia mos iste sit scri¬
pturarũ. ut interdũ futura tẽpore prȩ¬
terito declinent᷑. Uerbi causa de cruce
dñi Foderunt manꝰ meas & pedes: Ꝙ ali-¬
bi de passione eiꝰ. Quasi ouis ad uictimam
ductus ẽ. & adhuc de iniuriis flagelloꝵ.
Hoc autẽ ideo ne quia futura semꝑ incerta
sunt hominũ spes fluctuet & uacillet:
ea quȩ ds̃ futura cognouit. apud quẽ ni¬
chil ambiguũ. ẽ. quasi iã facta memoran¬
tur. ut quia p̃terita scđm phylosophos
qͦq fieri imꝑfecta ñ possunt. qͥ audie¬
rint quasi iam facta habeant quȩ futura
sunt. Alius uͦ qui resurrectionẽ & regnũ
xp̃i sp̃ualit̾ intelligit. ñ deliberauit di¬

Expanded text:
it: quia et nos suscitaverit cum eo, et sedere fecerit in coelestibus ad dextram suam. Quaeritur ergo, quomodo Deus qui nos salvos fecit et suscitavit, simul 575 fecerit sedere cum Christo? Et quidem qui simplicius est responsurus, hoc asserit, quod juxta aescientiam Dei, id quod futurum est, quasi factum esse jam dixerit. Et quia mos iste sit Scripturarum, ut interdum futura tempore praeterito declinentur: Verbi causa, de cruce Domini: Foderunt manus meas et pedes . Et alibi de passione ejus: Quasi ovis ad victimam ductus est . Et adhuc de injuriis flagellorum: Hoc autem ideo, ne quia futura semper incerta sunt, hominum spes fluctuet et vacillet, ea quae Deus futura cognovit apud quem nihil ambiguum est quasi jam facta memorantur: ut quia praeterita secundum philosophos quoque fieri infecta non possunt, qui audierint, quasi jam facta habeant quae futura sunt. Alius vero qui resurrectionem, et regnum Christi spiritualiter intelligit, non delibera
Abbreviated transcription (Latin):
ris carnis nr̃ȩ. facientes uoluntates carnis
& mentiũ. & eramꝰ natura filii irȩ: con¬
audiatur. quasi bis tinctũ. & nos conuiui¬
ficauit xp̃o. Coniunctionẽ uͦ causalẽ in
eo loco in quoait. ds̃ autẽ qui diues est in
miscłia. arbitram᷑ aut ab indoctis scripto¬
rib additũ & uitiũ inoleuisse paulatim.
aut abipso paulo qui erat imꝑitus sermone
& ñ scientia suꝑflue usurpatã. Manifeste
mors animȩ dicit᷑ esse peccatũ. ex eo qđ ait

Expanded text:
voluntates carnis et mentium, et eramus natura filii irae, conaudiatur quasi bis dictum, et nos convivificavit Christo. Conjunctionem vero causalem in eo loco in quo ait: Deus autem 571 qui dives est in misericordia, arbitramur aut ab indoctis scriptoribus additam, et vitium inolevisse paulatim, aut ab ipso Paulo, qui erat imperitus sermone, et non scientia, superflue usurpatam . Manifeste autem mors animae dicitur esse peccatum, ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupant᷑. iuxta eiusdẽ linguȩ ȩthimo¬
logiam ꝓprie uerbũ est scripturarũ licet
delicta tunaieaiai. rectius transferant᷑
Quęrimꝰ quid significent quoue distent
quasi initia peccatoꝵ sint. cũ cogitatio
git: Quia scilicet difficile sit radices &
initia intelligere peccatoꝵ. Peccatũ uͦ
esse. cũ quid oꝑe consũmatũ ꝑuenit ad

Expanded text:
nuncupantur, juxta ejusdem linguae etymologiam proprie verbum est Scripturarum licet delicta πλημμέλειαι rectius transferantur, quaeramus quid significent, quove distent quasi initia peccatorum sint, cum cogitatio git? quia scilicet difficile sit radices et initia intelligere peccatorum. Peccatum vero esse, cum quid opere consummatum pervenit ad
Abbreviated transcription (Latin):
SECUINDUS.
ECONDUM ORATIONIS: URIS
o paula & fustochiũ ad
ephesios aggredim᷑ librum.
la transmissuri. ñ quo hȩc
dignetur legere doctorum
senatus. & bibliotetis ueterũ asscribere :
sed quo scã marcella idipsũ fieri ꝑ epłas
flagitet. Cuius ego cogitans qͦtienscunꝙ
studiorũ ingenui laboris recordor. to¬
tiens me damino inertiȩ : qui in mona¬
sterii solitudine consticutus & illud p᷑¬
sepe contra uidens in qͦ uagientẽ paruu¬
lum festini ad orauere pastores. id face¬
re ñ possũ qđ mulier nobilis int̾ stre¬
pentem familiam & ꝓcurationẽ domꝰ
explet oꝑis sub se ciuis. Qua ꝓpt̃ &
illa metuo sed siqui forte lecturi sunt.
in cõmune precor ut sciatis me ñ cogi¬
tatum diu limatũq ꝓferre sermonẽ.
sed ad reuelanda mysteria scriptura¬
rum uti uerbis pene de triuio. & inter¬
dum ꝑ singulos dies usq ad numerum
mille uersuũ ꝑuenire. ut coepta iN
apłm explanatio ipsius pauli cuiꝰ epłam

Expanded text:
SECUNDUS. Secundum orationibus vestris, o Paula et Eustochium, ad Ephesios aggredimur librum: la transmissuri. Non quod haec dignetur legere doctorum senatus, et bibliothecis veterum ascribere: sed quod sancta Marcella idipsum fieri per Epistolas flagitet. Cujus ego quotiescumque studiorum, ingenii, laboris, recordor, toties me damno inertiae, qui in monasterii solitudine constitutus, et illud praesepe contra videns, in quo vagientem parvulum festini adoravere pastores , id facere non possum, quod mulier nobilis inter strepentem familiam, et procurationem domus explet operis succisivis. Qua propter et illam et vos, et si quis forte lecturi sunt, in commune precor, ut sciatis me non cogitatum diu limatumque proferre sermonem: sed ad revelanda mysteria Scripturarum, uti verbis pene de trivio, et interdum per singulos dies usque ad numerum mille versuum pervenire, ut coepta in Apostolum explanatio, ipsius Pauli, cujus Epistolas
Abbreviated transcription (Latin):
ipse qui loquitur. nec hoc quidẽ qđ ait
uerũ est omnẽ hominẽ esse mendacem.
Porro si uera sententia. ẽ. om̃is. sic accipi¬
endũ ut supra diximꝰ qđ magna pars ho-¬
minũ mentiatur. Scribit & alibi apłs.
Docentes omnẽ hominẽ. &rursũ. Cõmo¬
nentes omnẽ hominẽ. Non quo om̃s ho¬
mines docuerit. Quanti enĩ sunt qͥ usq
hodie nec doctrinam apłi audiere nec no¬
men: sed qđ eos om̃s deceat etiã moneat
qui in ȩccła st̃. & cupiant scire quȩ dĩ st̃.
Sequitur. Plenitudo eiꝰ qui om̃ia in om̃ib
adimplet᷑. Qđ quidẽ sic accipiendũ quẽ¬
admodũ & illud. Tunc subiciet᷑ ei qͥ sibi
subiecit om̃ia ut sit ds̃ om̃ia in om̃ib.
N unc enĩ ds̃ ꝑ partes in singulis. ẽ. Hoc est
in alio iusticia. castitas. in alio tẽꝑantia.
in alio sapientia. in alio fortitudo. Et dif-¬
ficile. ẽ. etiã in scĩs uiris atq ꝑfectis.
om̃s parit̾ esse uirtutes. Cũ autẽ in fine

Expanded text:
ipse qui loquitur, ne hoc quidem quod ait ipse qui loquitur, ne hoc quidem quod ait verum est, omnem hominem esse mendacem. Porro si vera sententia est, omnis sic accipiendi sunt, ut supra diximus, quod magna pars hominum mentiatur. Scribit, et alibi Apostolus: Docentes omnem hominem . Et rursum, commonentes omnem hominem: non quod omnes homines docuerit: quanti enim sunt qui usque hodie nec doctrinam Apostoli audiere, nec nomen; sed quod eos omnes doceat et admoneat, qui in Ecclesia sunt, et cupiunt scire quae Dei sunt. Sequitur: Plenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur. Quod quidem sic accipiendum, quemadmodum et illud: Tunc subjicietur ei qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Nunc enim Deus per partes in singulis est, in alio justitia, in alio castitas, in alio temperantia, in alio sapientia, in alio fortitudo: et difficile est etiam in sanctis viris atque perfectis omnes pariter esse virtutes. Cum autem in finem
Abbreviated transcription (Latin):
otest itaq responderi: qđ absq peccato
nullus sĩt. & sydera ipsa ñ sint munda
non solũ ea quȩ in t̾ra. sed etiã quȩ in
cȩlis erant purgasse ꝑhibet᷑. Alius uͦ.
tũ refere de quib disputatũ est. Uel
hoc modo. Om̃is ciuitas conclamauit.
Non quo aliquis tacens in urbe ñ fuerit.
sed ex parte maxima etiã ea quȩ minora
st̃ appellantur. Et ipse paulus apłs. Om̃s
om̃s me dereliquert̃. Non qđ timotheus
& cęteri discipłi qui illo tẽpore quo epłȩ
scribebant᷑ cum eo erant illũ reliquerint:
sed ic circo quia a plurib sit desertꝰ. ab
omĩb id ÷ a maxima parte se desertum
esse conqułritur. Simile huic qđ & in
psalmo sonat. Om̃s declinauert simul
inutiles facti st̃. non . ẽ. qui faciat bonũ.
ñ est usq ad unũ. Si enĩ om̃s declinauert᷑.
ergo declinauit & ipse qui loquit᷑. & alibi
Aut enim uerũ est hoc qđ dixit. aut falsũ.
Si om̃is homo mendax est. ergo mendax ẽ.
& ipse qui loquit᷑. Si autẽ mendax. ẽ. &

Expanded text:
t, ita responderi, quod absque peccato nullus sit. Et sidera ipsa non sint munda non solum ea quae in terris sunt, sed etiam quae in coelis erant, purgasse perhibetur. tum refert, de quibus disputatum est: vel hoc modo, omnis civitas conclamavit, non quo aliquis tacens in urbe non fuerit, sed ex parte maxima etiam ea quae minora sunt appellantur. Et ipse Paulus apostolus: Omnes me dereliquerunt. Non quod Timothaeus et caeteri discipuli, qui illo tempore quo Epistolae scribebantur, cum eo erant, illum reliquerint; sed idcirco, quia a pluribus sit desertus, ab omnibus, id est, a maxima parte desertum se esse conqueritur. Simile huic quid et in psalmo sonat: Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: 569 Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Si enim omnes declinaverunt: ergo declinavit et ipse qui loquitur. Et alibi:Aut enim verum est hoc quod dixit, aut falsum. Si omnis homo mendax est, ergo mendax est et ipse qui loquitur. Si autem mendax est et
Abbreviated transcription (Latin):
cem facienti ꝑ sanguinẽ crucis suȩ iis
qui in t̾ra erant᷑ & iis qui incęlis. & cȩ¬
tera quȩ in eodẽ dicunt᷑ loco: non pu.¬
tauit nos qui iuxta sp̃m isrł uoçam᷑
fuisse longe. & iudeos qui tantũ modo
isrł nuncũpent᷑ in carne fuisse prope
Et hanc totã intelligentiã ad angłos
uirtutesq cȩlestes & ad animas tem¬
ne terrena & cȩlestia copularit: quȩ
int̾ se antea dissidebant. & bonꝰ pastor
morbidã ad montes reuectans ouem
fecerit esse cũ cȩteris: Dragmãq quȩ
pierat dragmis quȩ saluȩ fuerant
copularit. & mandata legalia ad illa
retraxerit dogiata ad quorũ tẏpũ
& imaginẽ moyses quȩ essent in tab̾¬
naculo fabricanda conspexit. atq ita
fieri ut crux dñi ñ solum terrȩ sed
& cęlo ꝓfuerit. non tantũ hominib
sed & angłis. ut om̃is creatura dñi

Expanded text:
 sanguinem crucis suae, his quae in terra erant, et his quae in coelis, et caetera quae in eodem dicuntur loco, non putabit nos, qui juxta spiritum Israel vocamur fuisse longe: et Judaeos, qui tantummodo Israel nuncupentur in carne, fuisse prope. Et hanc totam intelligentiam ad angelos virtutesque coelestes, et ad animas temne terrena et coelestia copularit, quae inter se antea dissidebant: et bonus pastor morbidam ad montes revectans ovem, fecerit esse cum caeteris; drachmamque quae perierat, drachmis quae salvae fuerant copulaverit , et mandata legalia ad illa retraxerit dogmata, ad quorum typum et imaginem Moyses quae essent in tabernaculo fabricanda, conspexit . Atque ita fieri, ut crux Domini non solum terrae, sed et coelo profuerit; non solum hominibus, sed et angelis; et omnis creatura Domi
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã id qđ futurũ est quasi iã factũ
esse cõmemorat uxta sensũ quem supr
exposuimus ubi ait benedixit nos in
omĩ benedictione spuali in cȩlestib in
xp̃o: aut certe si de pͣterito sentiendu
est sic debemꝰ acciꝑe qł etiã ea quȩ ñs
ei uoluntate subiecta. natura uł condi¬
tione deseruiant. Uerbicausa demones.
iudei atq gentiles. Nonenĩ seruiunt xp̃o.
nec subiecti st̃ sub pedib eiꝰ: & tam̃ quia
ab eo inbonã partẽ creati sunt subditi st̃
potestati eius inuiti. tam & si aduersũ eũ
repugnent liberi arbitrii uoluntate. In
hunc sensũ. & illud qđ sequitur coaptat᷑
Et ipsũ dedit caput suꝑ om̃ĩa ȩccłȩ quȩ est
corpus ipsius. Quomͦ enĩ caput plurima
habet  membra subiecta equib st̃ ñ nulla
qui inȩccłam congregant᷑. tam scõs uide¬
licet quã peccatores. Sed scõs uoluntate.
peccatores uͦ sibi necessitate subiectos.

Expanded text:
sentiam id quod futurum est, quasi jam factum esse commemorat, juxta sensum quem supra exposuimus, ubi ait: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo. Aut certe si de praeterito sentiendum est: sic debemus accipere, quod etiam ea quae non sunt ei voluntate subjecta, naturae conditione deserviant: verbi causa, daemones, Judaei atque Gentiles. Non enim serviunt Christo, nec subjecti sunt pedibus ejus, et tamen quia ab eo in bonam partem creati sunt, subditi sunt potestati ejus inviti, tametsi adversum eum repugnent liberi arbitrii voluntate. In hunc sensum et illud quod sequitur coaptatur: Et ipsum dedit caput super omnia Ecclesiae, quae 568 est corpus ipsius. Quomodo enim caput plurima sibi habet membra subjecta, e quibus sunt nonnulla qui in Ecclesia congregantur, tam sanctos videlicet quam peccatores: sed sanctos voluntate, peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
uersitates & multitudines. quantas faci¬
lius possumꝰ sentire quã dicere. Uerbi
causa. qͦt prȩfectos in parte ciuili. iudi¬
ces ꝑ ꝓuincias & ordinẽ suũ habeat: rur¬
sum militia in tot comites duces tribuns
& multiplicẽ scindatur exercitũ. & pu¬
tamus dm̃ dñm dominoꝵ. regemq re-¬
gnantiũ. simplici tantũ ministerio esse¬
contentũ: & om̃ia subiecit pedib eiꝰ¬

Expanded text:
versitates et multitudines, quantas faciversitates et multitudines, quantas facilius possumus sentire, quam dicere: Verbi causa: quod Praefectus in parte civili, judices, provincias, et ordinem suum habeat: rursum militia, in tot comites, duces, tribunos, et multiplicem scindatur exercitum; et putamus Deum, Dominum Dominorum et regem regnantium, simplici tantum ministerio contentu
Abbreviated transcription (Latin):
onib in numeris & in regnorũ libris
refertur imaginẽ alioꝵ principũ re¬
gumq cognouisse. qđ scilicet in cȩlesti¬
bus sint principatꝰ. sint potestates. sint
dominationes atq uirtutes. & cętera
ministeriorũ uocabula quȩ nec nos
possumꝰ nominare: nec ipsum paulum
puto ut in graui corpusculo constitutũ
enumerare ualuisse. Si autẽ sunt prin¬
cipatus & potestates & uirtutes & do¬
minationes: necesse. ẽ. ut & subiectos
habeant & timentes se & seruientes
sibi. & eos qui sua fortitudine roborentꝰ
Quȩ distributiones officiorũ non solũ in
p̾sentiarũ. sed etiã infuturo scło erunt
ut ꝑ singulos ꝓfectus & honores. ascensi¬
onẽs etiã & descensiones uł crescat aliqͥs
uł decrescat & subalia atq alia potestare
uirtute principatꝰ & dominatione fia
Nos homunculi cito incinerẽ & puluenꝰ
dissoluendi. si consensu hominũ leuem᷑
in reges: tantas habemꝰ ministrorũ di-¬

Expanded text:
onibus, in Numeris, et in Regnorum libris onibus, in Numeris, et in Regnorum libris refertur, imaginem aliorum principum regnumque cognovisse: quod scilicet in coelestibus sint principatus, sint potestates, sint dominationes atque virtutes, et caetera ministeriorum vocabula; quae nec nos possumus nominare, nec ipsum Paulum, puto, ut in gravi corpusculo constitutum, enumerare valuisse. Si autem sunt principatus, et potestates, et virtutes, et dominationes, necesse est ut et subjectos habeant, et timentes se, et servientes sibi, et eos qui sua fortitudine roborentur. Quae distributiones officiorum non solum in praesentiarum, sed etiam in futuro saeculo erunt: ut per singulos profectus, et honores, et ascensiones, etiam et descensiones, vel crescat aliquis, vel decrescat, et sub alia atque alia potestate, virtute, principatu, et dominatione 567 fiat. Nos homunculi cito in cinerem, et pulverem dissolvendi, si consensu hominum levemur in reges, tantas habemus ministrorum di
Abbreviated transcription (Latin):
eos & incurru suo habeat. & ad nutum
ꝓpriũ uaga prius & libera colla conuer¬
tat. Post hȩc quęritur quomͦ id qđ se¬
quitur possit intelligi. suꝑ omnẽ prin
cipatũ & potestatem & uirtutem & do¬
minationem. & om̃e nom̃ qđ nominat᷑
nonsolũ in hoc scło sed etiam in futuro
Et quidẽ de dextris ac sinistris & de ses¬
sione iam dictũ est: nunc quęrendum
ubi apłs hec quattuor nomina. princi¬
patũ loquor. potestatẽ. & uirtutem. &
dominationẽ scriptã repꝑit. & in me¬
dium unde ꝓtulerit. Neq enĩ fas est
eũ qui diuina lectione fuerat instru¬
ctus: aliquid locutũ putare qđ inscĩs
uoluminib ñ habetur. Arbitror itaq
illũ aut de traditionib hebreoꝵ ea quȩ
secreta sunt in mediũ ꝓtulisse: aut cer¬
te quȩ quasi uixta hystoriã scripta st̃
cũ intelligeret legem. eẽ. sp̃ualem sen¬
sisse sullimius. & qđ de regib atq pͥn¬
cipib ducib quoq tribunis & centuri¬

Expanded text:
eos, et in curru suo habeat, et ad nutum eos, et in curru suo habeat, et ad nutum proprium vaga prius, et libera colla convertat. Post haec quaeritur, 566 quomodo id quod sequit potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur, non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Et quidem de dextris ac sinistris, et de sessione jam dictum est. Nunc quaerendum ubi Apostolus haec quatuor nomina, principatum, loquor, et potestatem, virtutem, et dominationem, scripta reperit, et in medium unde protulerit. Neque enim fas est eum qui divina lectione fuerat instructus, aliquid locutum putare quod in sanctis voluminibus non habetur. Arbitror itaque illum aut de traditionibus Hebraeorum ea quae secreta sunt, in medium protulisse: aut certe quae quasi juxta historiam scripta sunt, cum intelligeret legem esse spiritualem, sensisse, sublimius, et quod de regibus atque principibus, ducibus quoque, tribunis et centuri
Abbreviated transcription (Latin):
hibetur: Aut qua ratione terra scabel
lũ pedũ eius & cęlũ thronꝰ ipsius dicit᷑.
cum & terrã scđm isaiam pugillo conti¬
nere dicat᷑: & cęlũ palmȩ extensione
metiri: Non enĩ potest intra id esse
qđ ab eodem continet᷑. nec in manu in¬
clusũ tenere. a quo ipse iuxta sedentis
habitũ circundetur. Sicut gͦ ꝓximũ
esse dõ uł ab eo ꝓcul recedere. ñ scđm
locorũ spacia sed iuxta merita sentien¬
res uͦ de quib ait ꝓpħa dicens ecce qui
elongant se ate ꝑibunt. ab om̃i eiꝰ uici¬
nia sũbmoueantur. & sic in dextris uł
in sinistris dĩ esse accipiendũ ẽ. qđ scĩ
a dextris eius sint. peccatores uͦ a sini¬
stris. saluatore qͦq idipsũ in euangłio
comprobante : cũ oues a dextris hedos
esse memoret a sinistris. Sed & ipsum
uerbũ sedere. regni significat potesta¬
tem: ꝑ quã beneficiũ eisds̃ tribuit suꝑ
quib sedere dignat᷑. qđ scilicet regat

Expanded text:
erhibetur? Aut qua ratione terra scabellum erhibetur? Aut qua ratione terra scabellum est pedum ejus, et coelum thronus ipsius, cum et terram secundum Isaiam pugillo continere dicatur, et coelum palmae extensione metiri ? Non enim potest intra id esse quod ab eodem continetur: nec in manu inclusum tenere, a quo ipse juxta sedentis habitum circumdetur. Sicut ergo proximum esse Deo, vel ab eo procul recedere, non secundum locorum spatia, sed juxta merita sentienres vero, de quibus ait propheta dicens: Ecce qui elongant se a te, peribunt , ab omni ejus vicinia submoveantur: sic et in dextris vel in sinistris Dei esse, accipiendum est: quod sancti a dextris ejus sint: peccatores vero a sinistris, Salvatore quoque idipsum in Evangelio comprobante, cum oves a dextris, haedos esse memoret a sinistris . Sed et ipsum verbum sedere, regni significat potestatem, per quam beneficium eis Deus tribuit, super quibus sedere dignatur: quod scilicet regat
Abbreviated transcription (Latin):
principatũ & potestatẽ & uirtutẽ & dos¬
minationẽ & om̃e nom̃ qđ nominatur.
non solũ in hoc scło sed etiã in futuro.
Per humanã similitudinẽ. dĩ potentiã
demonstrauit. Non quo soliũ ponat᷑ &
dĩ pat̾ in eo sedeat. secumq filiũ habeat
resideritẽ: sed quo nos alit̾ iudicantem
atq regnantẽ nisi ꝑ nr̃a uerba intellige¬
re nequeamus. Ad hoc ꝑtinet & illud qđ
incentesimo nono psalmo scriptũ. ẽ. Dix̃
dñs dño meo sede a dextris meis. donec
ponã inimicos tuos scabellũ pedũ tuoꝵ
Si enĩ iuxta regnantis habitũ filius ad
patris dexteram sedet necesse. ẽ ut iuxta
eandem similitudinẽ maior sit ab eo
qui in leua parte consederit. Qđ ut sci-¬
amus alit̾ intelligi quã littera sonat:
idem psalmus in consequentib docet di¬
cens. Tues sacerdos ineternũ scđm or¬
dinem melchisedech: dñs a dextris tuis
Quomͦ enim cũ filius patris ad dexteram
sedeat. rursũ pat̾ adextris eius esse ꝑ¬

Expanded text:
potestatem, et virtutem, et dominationem, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro. Per humanam similitudinem, Dei potentiam demonstravit: non quo solium ponatur, et Deus Pater in eo sedeat, secumque Filium habeat residentem; sed quo nos aliter judicantem atque regnantem, nisi per nostra verba intelligere nequeamus. Ad hoc pertinet, et illud quod in centesimo 565 nono psalmo scriptum est: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Si enim juxta regnantis habitum Filius ad Patris dexteram sedet, necesse est ut juxta eamdem similitudinem major sit ab eo qui in laeva parte consederit. Quod ut sciamus aliter intelligi quam littera resonat, idem psalmus in consequentibus docet, dicens: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec: Dominus a dextris tuis. Quomodo enim cum Filius Patris ad dextram sedeat, rursum Pater a dextris ejus esse p
Abbreviated transcription (Latin):
cipatus & potestates aduersus mundi¬
rectores tenebrarũ istarũ. aduersus spu¬
alia nequiciȩ incȩlestib. non quo dia¬
bolus & satellites eiꝰ qui ꝑmundũ istũ
uagantes peccata hominib insinuant
ingelo uersari queant. de quo obsua
merita corruerunt: sed cęlũ dicit᷑ aer
iste qui supra nos. ẽ. iuxta illud salua¬
toris eloquiũ. Considerate uolatilia
cȩli. & cȩtera. Mlanifestũ quippe ẽ. qđ

Expanded text:
potestates, adversus rectores tenebrarum istarum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Non quo diabolus, et satellites ejus, qui per mundum istum vagantes, peccata hominibus insinuant, in coelo versari queant, de quo ob sua merita corruerunt; sed coelum dicitur, aer iste, qui supra nos est, juxta illud Salvatoris eloquium: Considerate volatilia coeli , et caetera. Manifestum quippe
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ei uidemꝰ omĩa subiecta. Sed & illu
Oportet enĩ illum regnare: donec ponat
om̃s inimicos sub pedib eius. Si enim
necdũ ei subiecta sunt omĩa & oportet
eũ regnare donec ei subiciant᷑ om̃ia
quom᷑ nunc sub pedib eiꝰ ds̃ uniuersi
subiecit. maxime cũ & in alio loco ipł¬
paulus testetur. cũ autẽ ei subiecta
fuerint omĩa tunc & ipse filius subi¬
cietur ei qui sibi subiecit om̃ia. ut sit

Expanded text:
demus omnia subjecta. Sed et illud: Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus . Si enim necdum ei subjecta sunt omnia, et oportet eum regnare, donec ei subjiciantur omnia: quomodo nunc sub pedibus ejus Deus universa subjecit? Maxime cum et in alio loco Paulus ipse testetur: Cum autem ei subjecta fuerint omnia, tun et ipse Filius subjicietur ei qui sibi subjecit omnia: ut si
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. & fecit eũ in mortuis liberũ. nul¬
la mortis contagione maculatũ. Cotidi
e xp̃c resurgit ex mortuis. cotidie iN
poenitentib suscitat᷑. Non quo ñ habue¬
rit etiã uxta carnẽ potestatẽ animę
suȩ ponendȩ & iterũ sumendȩ eius. Ne-¬
mo quippe tollit eã nisi ponat illã a
semet ipso: sed qͦ iuxta dispensationem
carnis &e filii homo & filius adõ patre
suscitatus. cẽ. dicat᷑. Et sedere eũ facienss¬

Expanded text:
tuis, et fecit eum in mortuis liberum, nultuis, et fecit eum in mortuis liberum, nulla mortis contagione maculatum. Quotidie Christus resurgit ex mortuis: quotidie in poenitentibus suscitatur. Non quo non habuerit etiam secundum carnem potestatem animae suae ponendae, et iterum resumendae ejus nemo quippe tollit eam, nisi ponat illam a semetipso, sed quo juxta dispensationem carnis et filii, homo et Filius a Deo et Patre suscitatus
Abbreviated transcription (Latin):
est dĩ in xp̃o iesu quẽ a mortuis suscita¬
uit. Duplicit̾ autẽ est intelligenda hȩre¬
ditas. siue qđ primogenitꝰ om̃is creaturȩ
cius qui excorpore & anima assũptus. ẽ.
hominis. nosq cũ hȩreditate animȩ hȩ¬
reditemus dm̃ uerbũ : siue qđ in xp̃o
tas domorũ atq uillarũ ea ipsa quȩ ab
hȩredib possident᷑: sic ipse dĩ hȩreditas
credentiũ sit atq sc̃oꝵ. Scriptũ est & in
ueteri instrum̃to. Filiis autẽ leui non
dabitis hereditatẽ in medio fr̃m suoꝵs.
quia ego pars eoꝵ. & alibi. Dñs hȩredi¬
tas eoꝵs est. Et sc̃s qui extra dm̃ nichil
habere se nouit. audacter loquit᷑. Pars
mea dñs. & tues pars hȩreditatis meȩ
& calicis mei. Nongͦ parui studii est ut
sciamus spem uocationis & diuitias głȩ
hereditatis dĩ inscĩs. Ea quippe indige¬
mus adhȩc cognoscenda uirtute: qua
etiã infilio suo ds̃ usus. ẽ. suscitando
quẽ suscitauit ñ semel sed semꝑ a mor.¬

Expanded text:
suscitavit. Dupliciter autem intelligenda haereditas: sive quod primogenitus omnis creaturae isti, et ejus qui ex corpore et anima assumptus est hominis, nosque cum haereditate animae haereditemus Deum Verbum: sive quod in Christo tas domorum atque villarum ea ipsa quae ab haeredibus possidentur: sic ipse Deus haereditas credentium sit atque sanctorum. Scriptum est et in veteri Testamento: Filiis autem Levi non dabitis haereditatem in medio fratrum suorum: quia ego pars eorum ; et alibi: Dominus haereditas eorum est ; et sanctus qui extra Deum nihil habere se novit, audacter loquitur: Pars mea Dominus ; et: Tu es pars haereditatis meae et calicis mei . Non ergo parvi studii est, ut sciamus spem vocationis, et divitias gloriae haereditatis Dei in sanctis: ea quippe indigemus ad haec cognoscenda virtute, qua etiam in Filio suo Deus usus est suscitando: quem suscitavit non semel, sed semper a mor
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudo uirtutis eiꝰ innos qui credi¬
dimus. scđm oꝑationẽ potentię uirtutis
Seius quã oꝑatus. ẽ. in xp̃o suscitans illũ
Sex mortuis. Cui semel uxta orationẽ
pauli datus fuerit sp̃s sapientiȩ & reue¬
lationis ut aꝑtis oculis cordis aspiciat.
iste sciet quȩ reposita sint uocatis. & quȩ
spanda scis dĩ quȩ abundant̃ & large iis
qui hereditatẽ ipsius sustinent. ẽ. daturꝰ.

Expanded text:
credidimus secundum operationem potentiae virtutis ejus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis. Cui semel, juxta orationem Pauli, datus fuerit spiritus sapientiae et revelationis, ut apertis oculis cordis aspiciat, iste sciet quae reposita sunt vocatis, et quae speranda sanctis Dei, quae abundanter, et large his qui haereditatem i
Abbreviated transcription (Latin):
illud psalmistȩ congruit. Illumina ocu¬
los meos. ne unquã obdormiã in morte.
Et alibi. Sapientis oculi in capite eiꝰ. Si
enĩ simplicit̾ oculos carnis accipimꝰ. utiq
non solũ sapientis sed etiã insipientis ocu¬
li in capite eiꝰ sunt. Caput itaq eiꝰ sapi¬
entis sensus actipit᷑ : qui alio uerbo mens
& animꝰ principale cordis appellatur.
Qđ uͦ ait in agnitione eiꝰ id ÷ eͣfuf᷑ nocI¬

Expanded text:
illud Psalmistae convenit: Illumina ocuillud Psalmistae convenit: Illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte . Et alibi: Sapientes oculi in capite ejus . Si enim simpliciter oculos carnis accipimus, utique non solum sapientis, sed etiam insipientis oculi in capite ejus sunt. Caput itaque sapientis, sensus accipitur: quia alio verbo mens, et animus, et principale cordis appellatur. Quod vero ait, in agnitione ejus, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
mo. sapientia. ueritas. pax. iusticia.
fortitudo. ipse sit etiã gła. scđm il¬
lud qđ alibi dr̃. apparebit gła dñi.
& in om̃ĩ pęne ueteri lege scriptũ est
suꝑ tab̾naculũ testimonii uisã esse
głam dñi. & psalmista canit. exurge
gła mea exurge. Quȩ gła illuminans
suo fulgore mundũ: templũ sibi de
uirginali utero fabricata. ẽ. cuiꝰ tẽpli
ibi tantũ pat̃ dr̃. Ubi iesus: ibi ds̃ eiꝰ
absq additam̃to aliqͦ nominat᷑. Iste¬
lium suũ sp̃m sapientiȩ & reuelationis
ut sapientes fiant. & reuelata facie głam
dñi contemplent᷑. Quȩ sapientia & re¬
uelatio cũ eos sapientes fecerit. & my¬
steria illis occulta aꝑuerit: statĩ sequit᷑
ut habeant illuminatos oculos cordis
Ex uerbis p̾sentib. approbat᷑ scđ̾m exte¬
rioris mẽbra hominis. etiã interioris
hominis membra dici. Ecce enĩ manife¬
ste cordis oculos appellauit: quos absq
sensu & m̃te intelligere ñ possumꝰ. Huicꝰ

Expanded text:
mo, sapientia, veritas, pax, justitia, fortitudo, ipse sit etiam gloria, secundum illud quod alibi dicitur: Apparebit gloria Dei : et in omni pene veteri Lege, scriptum est super tabernaculum testimonii visam esse gloriam Dei . Et Psalmista canit: Exsurge, gloria mea, exsurge . Quae gloria illuminans suo fulgore mundum, templum sibi de virginali utero fabricata est. Cujus templiibi tantum Pater dicitur: ubi Jesus, ibi Deus ejus, absque additamento aliquo nominatur. lium suum spiritum sapientiae, et revelationis, ut sapientes fiant, et revelata facie gloriam Domini contemplentur. Quae sapientia et revelatio cum eos sapientes fecerint, et mysteria illis occulta aperuerint: statim sequitur ut habeant illuminatos oculos cordis. Ex verbis praesentibus approbatur secundum exterioris membra hominis, etiam interioris hominis membra dici. Ecce enim manifeste cordis oculos appellavit, quos absque sensu et mente intelligere non possumus. Huic et
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est ut int̾ notionẽ & agnitionẽ illud
intersit. qđ notio eoꝵ sit quȩ ante non
sciuimꝰ & ea postea scire coepimꝰ: agnitio
uͦ eoꝵ quȩ prius scientes deinceps scire
desiuimꝰ. eorũq postea recordamur.
Et priorẽ quandã uitã incęlestib suspi¬
cantur. post quã incorpora ista deiecti
& obliti dĩ patris. nunc eã ꝑ reuelationẽ
cognouimꝰ scđ̾m illud. reminiscentur &
conuertent᷑ ad dñm om̃s fines t̾rȩ. & cȩ¬
tera his similia replicantes. Ut sciatis¬

Expanded text:
hoc est, inter notionem et agnitionem, illud intersit: quod notio eorum sit quae ante non scivimus, et ea postea scire coepimus. Agnitio vero eorum quae prius scientes deinceps scire desivimus, eorumque postea recordamur, et priorem quamdam vitam in coelestibus suspicantur, postquam in corpora ista dejecti et obliti Dei Patris, nunc eum per revelationem cognovimus, secundum illud: Reminiscentur et convertentur ad Dominum omnes fines terrae , et caetera his similia replicantes  A
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sapientiȩ & reuelationis in agnitione
eius illuminatos oculos cordis ur̃i. Licet
uerbi ad uerbũ expressa trans latio possit
apłm diligenti excusare lectori. qđ uide¬
atur om̃ĩs sententiȩ scatere contextus
& soloccismus fieri: tam̃ & ingreco ui¬
tium sonat. Unde & nos grecis potius
caliiniatorib respondentes. conabimꝰ ita
iuxta sensũ temꝑare ordinẽ lectionis
ut dicamꝰ. audiens fidem ur̃am in dño
ieSU & in om̃s scõs eius. uidensq diffe¬
rentiã fidei ur̃ȩ in dñm & in om̃s scõs¬

Expanded text:
m sapientiae et revelationis in agnitione ejus, illuminatos oculos cordis vestri. Licet verbi ad verbum expressa translatio possit Apostolum diligenti excusare lectori, quod videatur omnis sententiae scatere contextus, et soloecismus fieri, tamen et in Graeco vitium sonat. Unde et nos Graecis potius calumniatoribus respondentes, conabimur ita juxta sensum temperare: ordinem lectionis, ut dicamus Audiens fidem vestram in Domino Jesu, et in omnes sanctos ejus: vidensque differentiam fidei vestrae in D
Abbreviated transcription (Latin):
consilio faciat & uoluntate. qđ scilicet
& ratione plena sint & potestate facien¬
tis. Nos homines pleraq uolumꝰ facere
consilio: sed nequaquã uoluntatẽ sequi¬
tur effectus. Iui autẽ nullus resistere
potest: quin omĩa quȩ uoluerit & fa¬
ciat. Uult autẽ ea quȩcunq sunt plena
rationis atq consilii: uult saluare
om̃ia & in agnitionẽ ueritatis uenire
Sed quia nullus absq ꝓpria uoluntate
saluat᷑. liberi enĩ arbitrii sumus: uult
nos bonos uelle. ut cũ uoluerimꝰ uelit
in nobis & ipse suũ implere consiliũ.
Ut simus in laudẽ głȩ eius. qui ante spa
esset manifestior sensus. eos qui sꝑaue¬
rant in xp̃o sorte uocatos esse. & prȩde

Expanded text:
consilio faciat et voluntate, quod scilicet consilio faciat et voluntate, quod scilicet et ratione plena sint et potestate facientis. Nos homines pleraque volumus facere consilio: sed nequaquam voluntatem sequitur effectus. Illi autem nullus resistere potest, quin omnia quae voluerit, faciat. Vult autem ea quaecumque sunt plena rationis atque consilii, vult salvari omnes, et in agnitionem veritatis venire . Sed, quia nullus absque propria voluntate salvatur liberi enim arbitrii sumus, vult nos bonum velle, ut cum voluerimus, velit in nobis et ipse suum implere consilium. Ut simus in laudem gloriae ejus, qui ante speresset manifestior sensus, eos qui speraverunt in Christo, sorte vocatos esse  Al. e
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis & sortis. ꝑ quas in xp̃i partẽ ue¬
nimus: ostendit nos de alia pocestate ad
aliã transmigrasse. & scđm illud qđ in
deutero nomio scriptũ. ẽ. quando di ui¬
debat altissimus gentes cũ dissemina¬
ret filios adam de angłoꝵ ditione
ad partẽ dñi esse translatos. Et illi qui¬
dem aliena & sibi uł cõmissa uł usur¬
pata tenuert̃: iste uͦ recepit sua. &
ascendens in altũ captiuã duxit captiui¬
tatẽ. Id÷ eos qui ante capti fuerant in
ꝑditionẽ. ipse cȩpit ad uitã ut reduceret
in excelsũ. & quodã modo est capta ca¬
ptiuitas: dũ ꝑ scdam captiuitatẽ qui
prius capti fuerant liberant᷑. Conside¬
id ÷ p̃destinatio & ꝓpositũ simul posita
sint. Iuxta qđ oꝑatur om̃ia ds̃ scđm con¬
siliũ uoluntatis suȩ. Non quo omĩa quȩ
in mundo fiunt dĩ uoluntate & consilio
ꝑagant᷑. alioquin & mala dõ poterant
computari: sed quo uniuersa quȩ facit.

Expanded text:
ditatis et sortis, per quas in Christi partem veditatis et sortis, per quas in Christi partem venimus, ostendit nos de alia potestate ad aliam transmigrasse: et secundum illud quod in Deuteronomio scriptum est: Quando dividebat Altissimus gentes, cum disseminaret filios Adam , de angelorum ditione ad partem Domini esse translatos. Et illi quidem aliena, et sibi vel commissa vel usurpata tenuerunt. Iste vero recepit sua: et ascendens in altum captivam duxit captivitatem , id est, eos qui ante capti fuerant in perditionem, ipse cepit ad vitam, ut reduceret 558 in excelsum: et quodammodo est capta captivitas, dum per secundam captivitatem qui prius capti fuerant, liberantur. Conside praedestinatio et propositum, simul posita sint, juxta quae operatur omnia Deus secundum consilium voluntatis suae. Non quo omnia quae in mundo fiant, Dei voluntate et consilio peragantur: alioquin et mala Deo poterunt imputari; sed quo universa quae facit,
Abbreviated transcription (Latin):
nis aliqđ ponamꝰ exemplũ. Uerbi causa
xͫx. denarios erogaui: rursũ quinq &
alios quindetĩ. xxx. quoq & ter decies.
ꝑdiuersa tempora dedi. Hȩc si in unũ
uoluero supputare: centenarii mͥ nu¬
meri sũma succrescet. & in uno numero
habebo om̃ia quȩ ante descripsi. Sic
itaq uniuersa mysteria & om̃is dispen¬
satio uetustatis. ñsolũ quȩ in terris sed
etiã quȩ incelis gesta. ẽ.: in xp̃i passione
completur. Cũ enim semel m xp̃c pas¬
sus fuerit & sepultꝰ & resurrexerit. &
ad patre uictor ascenderit: ñ necesse
habeo ueterem numerũ. quia in uno
om̃ia teneo. Diligent̃ attendite qđ
non solũ om̃s hystoriȩ scripturarũ quas
in t̾ra gestas sp̃s sc̃s enumerat: sed etiã
incȩlestib quȩ nobis occultȩ st̃ in xp̃i
recapitulata passione teneant᷑. In quo
& sorte uocati sumus. p̾destinati scđm
ꝓpositũ eius qui uniuersa oꝑatur unta
consiliũ uoluntatis suȩ Uerbũ hȩre¬

Expanded text:
nis aliquod ponamus exemplum. Verbi causa: nis aliquod ponamus exemplum. Verbi causa: Viginti denarios erogavi, rursum quinque, et alios quindecim; triginta quoque et ter decies, per diversa tempora dedi. Haec si in unum voluero supputare, centenarii mihi numeri summa sucerescit, et in uno numero habebo omnia quae ante descripsi. Sic itaque universa mysteria et omnis dispensatio vetustatis non solum quae in terris, sed etiam quae in coelis gesta est, in Christi passione completur. Cum enim semel mihi Christus passus fuerit, et sepultus, et resurrexit, et ad Patrem victor ascenderit: non necesse habeo veterem numerum, quia in uno omnia teneo. Diligenter attendite, quod non solum omnes historiae Scripturarum, quas in terra gestas Spiritus sanctus enumerat: sed etiam in coelestibus quae nobis ocultae sunt, in Christi recapitulata passione teneantur. In quo et sorte vocati sumus: praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae. Verbum haere