comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gustini ꝓpositum ⁊ doctrinam: manu in¬
iecta qͣm ⁊ idem in ppło securus et ignarus
quid futurum esset astabat. Solebat au¬
tem laicus sicut nobis dicebat ab eis tan¬
tum ecclesus que non haberent ep̃os: su¬
um ergo tenuerunt: lecbo¬
et ut in talib consuetudo est. ep̃o
ordinandum intulerunt. omnib iduno
consensu ⁊ desiderio fieri: ꝑficiq petentib
magnoq studio ⁊ clamore flagitantib:
ubertim eo flente non nullis quidem la¬
crimas eius ut nobis ipse retulit. tunc su-¬
ꝑbe int̾pretantib: ⁊ tanqͣm eum consolan-¬
tib ac clicentib. quia ⁊ locus presbiterii
licet ipse maiore lignus ẽẽt: ꝓpinqua¬
ret tamen episcopatui. Cum ille homo
dei ut nobis retulit maiori considerati¬
one intelligeret ⁊ gemeret qͣm multa
⁊ magna sue uite pericula de regimi-¬
ne et gubernatione ecclesie impende
iam ac prouenire speraret. atq ieleo
fleret: ⁊ eoꝵ ut uoluerunt completũ

Expanded text:
gustini propositum et doctrinam, manu ingustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabat: solebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem lacrymas ejus, ut nobis ipse retulit, tunc superbe interpretantibus, et tanquam eum consolantibus ac dicentibus, quia et locus presbyterii, licet ipse majore dignus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione Ecclesiae impendere jam ac provenire spectaret, atque ideo fleret. Et eorum, ut voluerunt, completum
Abbreviated transcription (Latin):
pta eius bona fama atq cloctrina deside¬
raret atq optaret. ut eum uideret. ꝓmit¬
tens se omnes mundi huius contempn̾e¬
posse cupiditates atq illecebras: si aliqͣndo
ex eius ore dei uerbum audire meruisset.
Quod cum ad se fidei fuisset relatione
delatum: liberari animam cupiens ab
huius uite periculis morteq et̾na ad me¬
moratam ultro atq confestim uenit tiui¬
tatem. ⁊hominem uisum allocutus fre¬
quentius atq exhortatus est: qnͣtum
deus donabat. ut quod deo uouerat recd¬
disset. Hec se ille de clie in cliem fatebat᷑
tunc hoc impleuit presentia. sed uacare
utiqz. ⁊ in ane esse non potuit. quod per
tale uas mundum in honore utile dño
ad omne opus bonum paratum: in om̃i
ualerius sanctus episcopatum gerebat.
Qui cum flagitante ecclesiastica necessi¬
tate de prouidendo ⁊ ordinando p̾sbitero
ciuitati plebem dei alloqueretur et exor¬
taretur. iam scientes catholici sancti au¬

Expanded text:
perta ejus bona fama atque doctrina, desideperta ejus bona fama atque doctrina, desideraret atque optaret eum videre, promittens se posse mundi hujus omnes contemnere cupiditates atque illecebras, si aliquando ex ejus ore Dei verbum audire meruisset. Quod cum ad se fideli fuisset relatione delatum, liberare animam cupiens ab hujus vitae periculis morteque aeterna, ad memoratam ultro atque confestim venit civitatem, et hominem visum allocutus frequentius atque exhortatus est, quantum Deus donabat, ut quod Deo voverat reddidisset. Ac se ille de die in diem facturum tunc hoc implevit praesentia: sed vacare utique et inane esse non potuit, quod per tale vas mundum et in honore, utile Domino, et ad omne opus bonum paratum , in omni Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitate, de providendo et ordinando presbytero civitati, plebem Dei alloqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Au
Abbreviated transcription (Latin):
lud etiam quod dicit iterum dom̃inus
sdem uir sanctus facere cupiens: si uis
pulam. s aurum. argentum. et lapides
Rat enim tunc annis maior trin¬
ginta. sola suꝑstite matre sibiq ad¬
eius ꝓposito seruiendi deo. amplius qͣm
de carnis nepotibz exultante. Nam eius
pater: antea defunctus erat. Renuntia.¬
uit etiam scolasticis quos rethoricam do¬
cebat: ut sibi magistrum alium proui¬
derent: eo quod seruire deo ipse decreuis
ciuib amicis suis cdeo pariter seruientib
ad affricam ⁊ ꝓpriam domum agrosq
remeare. Add quo ueniens ⁊ in quibus
constitutus ferme triennio. ⁊ a sese iam
C
operib in lege domini meditans die
ac noste: ⁊ de hus que sibi clominus cogi¬
tanti atq oꝑanti intellecta reuelabat:
⁊ presentes. ⁊ absentes. sermonibz ac libͥs
ontigit forte eodem tempore: ut qui¬
dam exhus quos dicunt agentes
in rebus apud hypponem regium consti¬
tutus bene xp̃ianus dm̃q timens. com¬

Expanded text:
illud quod dicit iterum Dominus, illud quod dicit iterum Dominus, idem vir sanctus facere cupiens: Si vis pulam; sed aurum, argentum, et lapides at tunc annis major triginta, sola superstite matre, sibique adejus proposito serviendi Deo amplius quam de carnis nepotibus exsultante. Nam ejus pater antea defunctus erat. Renuntiavit etiam scholasticis, quos rhetoricam docebat, ut sibi magistrum alium providerent, eo quod servire Deo ipse decrevisscivibus et amicis suis Deo pariter servientibus ad Africam et propriam domum agrosque remeare. Ad quos veniens, et in quibus constitutus, ferme triennio, et à se jam coperibus, in lege Domini meditans die ac nocte. Et de iis quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelabat; et praesentes et absentes sermonibus ac libris ontigit forte eodem tempore, ut quidam ex iis quos dicunt Agentes in rebus, apud Hipponem-Regium constitutus, bene christianus, Deumque timens, com
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita edoctus. sensim atq paulatim
heresis illa miseratione diuina eius ex
animo pulsa est: protinus in fide catho¬
lica confirmatus: ꝓficiendi in regione eiꝰ¬
dem tantus amoris ardor natus est: quo
ꝓpinquantib dieb sansti pasche salutis
aquam ꝑciperet. Et factum est diuina
p̾stante opitularione: ut ꝑ illum tantũ
ac talem antistitem ambrosium: ⁊ doc¬
strinam salutarem eccl̃ie catholice. ⁊ cli¬
uina ꝑciperet sacramenta. lectio tercia.¬
spem omnem qͣm habebat in secu¬
lo dereliquit. Ian non uxorem ñ filios
tarnis. non diuitias. non honores seculi
querens: sed deo cum suis seruire statuit:
in illo et ex illo pusillo grege esse studens
quem dominus alloquitur dicens. Noli
timere pusillus grex: qm̃ complacuit pa¬
tri uestro dare uobis regnum. Hendite
que possidetis: et date elemosinam. Faci¬
te uobis saculos non uererescentes: thesau¬
rum non deficientem in celis. ⁊ cetera. Il

Expanded text:
atque ita edoctus, sensim atque paulatim atque ita edoctus, sensim atque paulatim haeresis illa miseratione divina ejus ex animo pulsa est; protinusque ipse in fide catholica confirmatus, proficiendi in religione eidem amoris ardor innatus est, quo propinquantibus diebus sanctis Paschae salutis aquam perciperet. Et factum est divina praestante opitulatione, ut per illum talem ac tantum antistitem Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, et divina perciperet Sacramenta. CAPUT II.spem omnem quam habebat in saeculo, dereliquit; jam non uxorem, non filios carnis, non divitias, non honores saeculi quaerens; sed Deo cum suis servire statuit, et in illo, et ex illo pusillo grege esse studens, quem Dominus alloquitur, dicens: Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum. Vendite quae possidetis, et date eleemosynam: facite vobis sacculos non veterascentes, thesaurum non deficientem in coelis , et caetera. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ex prouincia affricana. et tiuita¬
te thagatensi de numero curia¬
lium. parentib honestis ⁊ xp̃ianis ꝓge¬
nitus erat: alitusq ac nutritus eoꝵ cu¬
nis imbutus quas liberales uocant. Nam
et grammaticam prius in sua ciuitate:
⁊ rechoricam in affrice capite charthagi¬
ne postea docuit. Consequenti etiam fẽ
noris comitatus fuerat constitutus: in¬
qua urbe tunc episcopatum amministra¬
bat acceptissimus deo: ⁊ in optimis uiris.
p̃clarissimus sacerdos ambrosius. lectio¬
uius interea uerbi dei p̃dica sccła¬
tors frequentissimis in eccl̃ia dis¬
putationib adstans in ppł̃o: ĩtendebat
suspensus atq affixus. Nerum aliqnͣdo
manicheoꝵ apud chartaginem adoles¬
cens fuerat errore seductus: ⁊ ideo ceteris
suspensor erat: ne quid uel pro ip̃a. uel
contra ip̃am heresim diceretur. Et proue¬
nit dei liberatoris clementia sui sacerdo¬
tis cor ꝑtractantis ut contra illum exroie
incidentes legis soluerent᷑ questiones:

Expanded text:
Ex provincia ergo Africana, civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et christianis progenitus erat; alitusque ac nutritus eorum cunis imbutus, quas liberales vocant. Nam et grammaticam prius in sua civitate, et rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit. Consequenti etiam tempnoris comitatus fuerat constitutus. Inqua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Verum aliquando Manichaeorum apud Carthaginem adolescens fuerat errore seductus: et ideo caeteris suspensior aderat, ne quid vel pro ipsa, vel contra ipsam haeresim diceretur. Et praevenit Dei liberatoris clementia sui sacerdotis cor pertractantis, ut contra illum errorem incidentes legis solverentur quaestiones:
Abbreviated transcription (Latin):
sarrani cum in menso exertitu con¬
stantinopolim uenientes. triennio ci¬
uitatem obsident: donec tiuib multa
instantia ad deum clamantib pluri¬
mi eoꝵ fame. frigore. pestilentia ꝑirẽt:
ac si pertensi obsidionis absederent.
Qui inde regressi uulgaroꝵ gentem
que est suꝑ danubium bello aggredi¬
untur: ⁊ ab hac quoq iucti refugiũt.
ac nanes suas repetunt. Quib cum
altum peterent. ingruente subita tẽ¬
pestate. plurimi mersis siue confra¬
ctis ꝑ littora nauib sunt necati. lc .uiii.¬
rex liudbardus quod sarraceni depo¬
pulata sardinia etiam loca fedarẽt
illa: ubi ossa sc̃i augustini ep̃i obua¬
stationem barbaroꝵ. olim translata
et honorifice recondita fuerant: misit

Expanded text:
rum cum inmenso exercitu Constantinopolim venientes, triennio civitateinstantia ad Deum clamantibus, plurimi eorum fame, frigore, pestilentia perirent, ac sic pertaesi obsidionis abscederent. Qui inde regressi Vulgarorum gentem quae est super Danubium bello aggrediuntur, et ab hac quoque victi refugiunt, ac naves repetunt suas. Quibus cum altum peterent, ingruente subita tempestate, plurimi etiam mersi, sive, confractis per littora navibus, sunt necati. Lirex audiens, quod Sarraceni depopulata Sardinia etiam loca fedarent illa, ubi ossa sancti Augustini propter vastationem barbarorum olim translata et honorifice fuerant condita, misit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepit: honora inquit patrem tuum
et matrem tuam: Porro quod prẽm
honorau̾it. ip̃e sibi testis est: cum ad iu¬
deos ait. Ego glam meam non quero:
est qui querat ⁊ uidicet. s honorifico
patrem meum: ⁊ uos inhonorastis me.
euuangelista cum reclirent ueniens ait
nazarech: et erat subditus illis. Sed
alia est natura qua deus pater sccł̃m
se honoratur: alia qua idem parentib
subdit᷑. In utraq tamen: unus idemq
xp̃c recte creclitur. eo quod uerbum caro
fc̃m est: ⁊ habitauit in nobis unus em¬
manuel: quod est nobiscum deus. Hãc
quippe unitionem diuinitatis atq hu

Expanded text:
cepit? Honora, inquit, patrem tuum et matrem . Porro quod patrem honoraverit, ipse sibi testis est, cum ad Judaeos ait: Ego gloriam meam non quaero, est qui quaerat et judicet, sed ego honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me . Evangelista: Cum rediret veniens, ait, Nazareth, erat subditus illis . Sed alia est natura, qua Deus Pater secundum se honoratur, alia qua idem parentibus subditur. In utraque tamen unus idemque Christus recte creditur: eo quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, unus Emmanuel, quod est, nobiscum Deus. Hanc quippe unionem divinitatis atque hu
Abbreviated transcription (Latin):
oeclara nobis omnes ꝓfanos: et
mundetur ciuitas: et tu ipse sacrifica
dus: ⁊ noli confidere in thesauros:
quos habes reconditos. Beatus lau¬
rentius dixit. Uere confido. ⁊ secur
sum: de thesauris meis. Decius dixit.
An putas te de thesauris liberari: aut
redimi a tormentis: Geatus laurẽ¬
tius dixit. Ego famulus xp̃i. securus
sum: de thesauris celestib. Decius
iracondia plenus: iussit eum nu¬
dum fustib cedi. Beatus laurentiꝰ
cum cederetur: clamabat dicens
cognosce. quia triumpho de the-

Expanded text:
eclara nobis omnes profanos ut mun| detur ciuitas . et tu ipse sacrifica diis . et noli coquos habes absconditos, beatus Laurentius dixit;| Vere et confido . et securus sum de tesauris meis; Decius dixit;| En putas te de thesauris liberari au\t/ redimi de tormentis?| Beatus laurentius dixit; Ego famulus christi securus sum de the| sauris cęlestibus; Decius iracundia plenus . iussit eum nudum| fustibus cedi; Beatus laurentius cum cederetur clamabat| dicenscognosce . quia| triumpho de the
Abbreviated transcription (Latin):
Quia udelicet illa dilectionem dei et
proximi uerbis ⁊ parabolis: hec autem
ipsis reb ⁊ u̾itate designat. Oue qͥppe
iste domino dilecte sorores: duas uitas
spiritales. quib in p̃senti sc̃a excercetur
ecclesia demonstrant. Martha quid̃e
actualem. qua proximo in caritate soci¬
amur: maria uero contemplatiuam:
qua in dei amore suspiramus. Actiua
enim uita est: panem esurienti tribuere:
uerbo sapientie nescientem docere. erran¬
tem corrigere: ad humilitatis uiam suꝑ¬
bientem ꝓximum reuocare: infirmitatis
curam gerere. que singulis quibq expe¬
diant dispensare: ⁊ cõmissis nobis qualit̾
subsiste re ualeant p̃uidere. Contempla¬
tiua uero uita est. caritatem quidem dei
⁊ proximi tota mente retinere: sed ab ex
teriori actione quiescere: soli desiderio con¬
ditoris inherere. ut nichil iam agere libe¬
at: s calcatis curis omnib. ad udendam
faciem sui creatoris animus in ardescat:

Expanded text:
quia videlicet illa dilectionem Dei et proximi verbis et parabolis, haec autem ipsis rebus et veritate designat. Duae quippe istae Domino dilectae sorores duas vitas spiritales quibus in praesenti sancta exercetur Ecclesia, demonstrant. Martha quidem actualem, qua proximo in charitate sociamur; Maria vero contemplativam, qua in Dei amore suspiramus. Activa enim vita est panem esurienti tribuere, verbo sapientiae nescientem docere, errantem corrigere ad humanitatis viam, superbientem proximum revocare, infirmitatis curam gerere, quae singulis quibusque expediant dispensare, et commissis nobis qualiter subsistere valeant providere. Contemplativa vero vita est charitatem quidem Dei et proximi tota mente retexteriore actione quiescere, soli desiderio conditoris inhaerere, ut nil jam agere libeat, sed, calcatis curis omnibus, ad videndam faciem sui Creatoris animus inardescat
Abbreviated transcription (Latin):
mansisset:surgens ut iter pageret
ante pedes suos illum iacentem anu¬
lum uidit ⁊ capillatiam zonam qͥ
fuerat alligatus mirata temptauit.
Quam cum omnino suis nocdis fir¬
missimis sicut erat cõꝑisset astrictã.
crepuisse atq exiluisse anulũ sus-¬
picata est. Qui etiam ipse cum in¬
tegerrimuᷤ fuisset inuentus: future
salutis qͦtlãmodo pignus de tanto
miraculo se accepisse p̾sumpsit. atq
illud uinculum soluens simul cum
eodem anulo ꝓiecit in flumen. Non
crecdant hoc. qui etiam dñm ih m
et ad cliscipulos ostiis clausis ingres¬
sum fuisse non crecdunt. Secd hoc cer¬
te querant.⁊ si uerum inuenerunt

Expanded text:
mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumsit adque illud uinculum soluens simul cum eodem anulo proiecit in flumen. Non credant hoc, qui etiam Dominum leixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint,
Abbreviated transcription (Latin):
inc quoq iohannes quicquid est¬
quod maria genuit: enuangelizã¬
do suo commendat eloquio. uerbum
quod in principio erat: ⁊ uerbum erat
apud deum: ⁊ deus erat uerbum. Hoc
quippe uerbum quod erat in principio:
et apud cleum erat: ⁊ deus erat u̾bum.
Ipsum deum genuit beata ⁊ glosa uͥ¬
go maria ex se carnem fc̃m. Idcico et¬
uirginitas lõge sacratior: ⁊ fecunditas
ut ita dicam multo ineffabilior qͣm
suo potu̾it ille explicare eloquio. Nerũ¬
tamen qnto uirginitas cognatior uir¬
ginitati: tanto beatus euungelista cete¬
ris est excellentior: ⁊ iucinior uerbo. Id̃o
quicquid est quod uirgo genuit: totũ
ad exemplum humane uite conu̾satio
eius post ascentionem xp̃i. generaliter
cum apłis fuit: quousq disꝑguntur
sicuti lucas meminit dicens: quod egres¬
si quidam a monte oliueti iherusolimã
uenerunt: ⁊ ascenderunt in cenaculum
ubi manebant petrus ⁊ iohannes: iacob
⁊ andreas: philippus ⁊ chomas. barcholo¬

Expanded text:
nc quoque Joannes, quidquid estquod Maria genuit; evangelizando, suo commendat eloquio. Verbum, inquit, in principio erat, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Hoc quippe Verbum quod erat in principio, et apud Deum erat, et Deus erat, ipsum genuit beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas ut ita dicam multo ineffabilior, quam suo potuerit ille explicare eloquio. Verumtamen quanto virginitas cognatior virginitati, tanto beatus evangelista caeteris excellentior et vicinior Verbo. Ideo quidquid est quod Virgo genuit, totum ad exemplum humanae vitae, conversatio ejus post ascensionem Christi generaliter cum apostolis fuit quousque disperguntur: sicut Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi manebant Petrus et Joannes et Jacobus, et Andreas, Philippus et Thomas, Bartholo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͦ ita ad amorem sui conditoris in¬
flammati sunt: Quo nusi int̾ seraphim
numerum. sortem sue uocationis accepert̃:¬
Sel hec frẽs kĩi. me loquente introisus
uos ad uosmetipõs reducite: secretoꝵ ur̃oꝵ
merita. cogitationesq discutite: uidete si
quio iam boniuobiscum intus agitis: ui¬
inuenitis. He autem anime: que in se de huᷤ
bonis que enumerauimus. minime aliqͥd
recognoscit. biq adhuc ue det̾ius imminet:
si ⁊ pͥuatam se donis intelligit: ⁊ neq̃qͣm
gemit. Quisquis ergo talis est frẽs mei:
gemendus est ualde qi non gemit. Pense¬
mus igitur acceptã electoꝵ munera: et
uirtute qua possumus. ad amorem tan¬
te sortis anhelemus. Qui in se donorum
grãm minime recognoscit. gemat. Qui uͦ
in se minora cognoscit: maiora aliis non
inuideat. Quia ⁊ suꝑne ille distinctiones be

Expanded text:
Quia ergo ad amorem sui Conditoris inQuia ergo ad amorem sui Conditoris inflammati sunt, quo nisi inter Seraphim numerum sortem suae vocationis acceperes charissimi, me loquente, introrsus vos ad vosmetipsos reducite, secretorum vestrorum merita cogitationesque discutite. Videte si quid jam boni vobiscum intus agitis, viinvenitis. Vae autem animae quae in se de his bonis quae enumeravimus minime aliquid recognoscit, eique adhuc vae deterius imminet, si et privatam se donis intelligit, et nequaquam gemit. Quisquis ergo talis est, fratres mei, gemendus est valde, quia non gemit. Pensemus ergo accepta electorum munera, et virtute qua possumus ad amorem tantae sortis anhelemus. Qui in se donorum gratiam minime recognoscit gemat. Qui vero in se minora cognoscit, aliis majora non invideat, quia et supernae illae distinctiones be
Abbreviated transcription (Latin):
unt non nulli qui tanta dei ac ꝓxi¬
mi dilectione pleni sunt: ut cheru¬
bin uire nominentur. Quia enim ut pre¬
fati sumus. cherubi plenitudo scientie dici¬
tur: ⁊ paulo docente clidicimus. qr plenitu¬
do legis est caritas. omnes qui cdei ⁊ ꝓximi
caritate ceteris amplius pleni sunt: meri¬
toꝵ suoꝵ sortem iuter cherubin numeros
ꝑceꝑunt. Et sunt non nulli qui suꝑne con¬
templationis facib accensi: in solo condi¬
toris sui desiderio anhelant. Nichil iam ĩ
hoc mũdo cupiunt: solo eternitatis amo¬
re pascuntur. Terrena queq abitiunt:
cuncta temporalia transcendunt. Amant
⁊ ardent: atq in ipso suo arcdore requies¬
cunt. Amando ardent: loquendo alios ac
cendunt. Et quos uerbo tangunt: ardere
ꝓtinus in dei amore faciunt. Q uid gͦ istos:
nisi seraphin dixerimus: Quoꝵ cor ũgne
conu̾sum lucet ⁊ urit: quia ⁊ mentium
oculos ad suꝑna illuminant. ⁊ compun¬
gendo in fletib uitioꝵ rubiginem purgãt.

Expanded text:
unt nonnulli qui tanta Dei ac proximi dilectione pleni sunt, ut cherubim jure nominentur. Quia enim, ut praefati sumus, cherubim plenitudo scientiae dicitur, et Paulo dicente didicimus quia plenitudo legis est charitas , omnes qui Dei et proximi charitate caeteris amplius pleni sunt meritorum suorum sortem inter cherubim numeros perceperunt. Et sunt nonnulli qui, supernae contemplationis facibus accensi, in solo conditoris sui desiderio anhelant, nihil jam in hoc mundo cupiunt, solo aeternitatis amore pascuntur, terrena quaeque abjiciunt, cuncta temporalia mente transcendunt, amant et ardent, atque in ipso suo ardore requiescunt, amando cendunt. Et quos verbo tangunt, ardere protinus in Dei amore faciunt. Quid ergo istos nisi Seraphim dixerim? Quorum cor in ignem conversum, lucet et urit: quia et mentium oculos ad superna illuminant, et compungendo in fletibus, vitiorum rubiginem purgant.
Abbreviated transcription (Latin):
tes eum omnib illis esse p̾latũ: in illa ho¬
ua acesserunt ad ih̃m clicentes. Quis pu¬
tas maior est in regno celoꝵ: Ded magi¬
ster humilitatis qui ait in euuangelio.
discite a me quia mittis sum ⁊ humilis
corde: ⁊ inuenietis requiem animab dłr̃is.
liat: aduocans ꝑuulum statuit eum in
medio eoꝵ ⁊ dixit. Amen dico uobis: nͥ
conuersi fu̾itis. ⁊ efficiamin sicut ꝑuuli:

Expanded text:
s esse praelatum, in illa hora accesserunt ad Jesum, dicentes: « Quis, putas, major est in regno coelorum? » Sed magister humilitatis, qui ait in Evangelio: « Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris , » liat: « Advocans parvulum, statuit eum in medio eorum et dixit: Amen dico vobis, nisi conversi fueritis et ef
Abbreviated transcription (Latin):
Abianus aixit. Consultue
facies. si saluti tue consulaᷤ.¬
et principium iura non con¬
tempnas. Tyburtius dixit. Ego sa¬
luti mee iee meluiᷤ non consulo

Expanded text:
abianus dixit: Consultius facies, si saluti tuae consulaset principum decreta non contemnas. S. Tiburtius dixit: Ego saluti meae melius non consulo,
Abbreviated transcription (Latin):
illis scriptis securam maximam impendere.
ortus est sermo ip̃o narrante de antonio egyn¬
tio monacho: cuus nomen excellenter clare¬
bat apud seruos dei. Ipsos autem usq in illã
horam latebat. Q uod pontianus ubi com¬
perit iminoratus est in eo sermone. insinu.¬
ans tantum uirlun ignorantib: ⁊ admirans
caridem illoꝵ ignorantiam. Stupebant aufe¬
illi audientes tam recenti memona: ⁊ ꝓpe suis

Expanded text:
me scripturis curam maximam inpendere, ortus est sermo ipso narrante de Antonio Aegyptio monacho, cuius nomen excellenter clarebat apud seruos tuos, nos autem usque in illam horam latebat. quod ille ubi conperit, inmoratus est in eo sermone insinuans tantum uirum ignorantibus et admirans eandem nostram ignorantiam. stupebamus autem audientes tam recenti memoria et prope nostris
Abbreviated transcription (Latin):
et dixit. Quid patimur: Quid est hoc qd̾
audisti: Surgunt indocti ⁊ celum rapiũt.
in eum atconitus alippus. Non enim solita
sonabat u̾ba. Plusq alloquebantur ani¬
mum eius frons gene oculi. color. modus
uocis qͣm uerba que promebat. Hortulus
quidam erat hospitii illoꝵ. quo illi utebãt᷑
sicut tota domo. Nam hospes ibi non habi¬
tabat dominus domus. Abscessit ergo au¬

Expanded text:
exclamo: "quid patimur? quid est hoc, quod audisti? surgunt indocti et caelum rapiunt, et attonitus intuens me. Neque enim solita sonabam, plusque loquebantur animum meum frons, genae, oculi, color, modus vocis, quam verba quae promebam. Hortulus quidam erat hospitii nostri, quo nos utebamur sicut tota domo: nam hospes ibi non habitabat dominus domus. Illuc me a
Abbreviated transcription (Latin):
lodem itaq tempore in ecclesia ypomiensi ca¬
tholica. ualerius sanctus episcopatum gere¬
bat. Qui cum flagitante ecclesiastica necessita
queretur ⁊ exhortaretur. iam scientes catholi¬
cum sc̃i augustini ꝓpositum ⁊ doctrinam.
manu iniesta qm̃ ⁊ idem in ppło fecurus ⁊
gnarus quid futurum esset attestabatur.¬
Solebat autem laicus ut nobis dicebat abu
eis tantum ecclesus que non haberent episco¬
pos suam abstinere p̃sentiam: eum ergo tenu¬
erunt ⁊ ut in talib consuetum est ep̃o ordinan¬
dum intulerunt. Id uno consensu ⁊ desiderio
fieri ꝑficiq patentib magnoq studio ⁊ clamo¬
re flagittantib. ubertim eo flente ñ nullis qͥdem
nus eẽt ꝓpinquaret tamen episcopatui: tum
ille homo dei ut nobis retulit maiore conside¬
ratione intelligeret ⁊ gemeret qͣm multa mag¬
na sue uite ꝑicula de regimine ⁊ gub̃natione

Expanded text:
odem itaque tempore in Ecclesia Hipponensi catholica Valerius sanctus episcopatum gerebat. Qui cum, flagitante ecclesiastica necessitatqueretur, et exhortaretur; jam scientes catholici sancti Augustini propositum et doctrinam, manu injecta quoniam et idem in populo securus et ignarus quid futurum esset astabatsolebat autem laicus, ut nobis dicebat, ab eis tantum ecclesiis quae non haberent episcopos, suam abstinere praesentiam eum ergo tenuerunt, et, ut in talibus consuetum est, episcopo ordinandum intulerunt, omnibus id uno consensu et desiderio fieri perficique petentibus, magnoque studio et clamore flagitantibus, ubertim eo flente: nonnullis quidem nus esset, appropinquaret tamen episcopatui, cum ille homo Dei, ut nobis retulit, majori consideratione intelligeret et gemeret, quam multa et magna suae vitae pericula de regimine et gubernatione
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam mox instituit. ⁊ cum dei seruus ui¬
uere cepit secundum Negulam sub sanctisa¬
płis constitutam: maxime ut nemo quicqͣm
cuiq sicut opus. quod iam ipse prior fecerat
dlum de transmarinis ad sua remeasset.
Danctus uero ualerius ordinator eius ut
erat uir pius ⁊ deuin timens exultabat.
conced̾etur talis qui potet uerbo dei ⁊ doctri¬
na salubri ecclesiam domini edificare. cui
reise homo natura gretus minusq latina
lingua ⁊ litteris instructus miniis utilem
uidebat. Nude eidem p̃sbitero potestatem
tradidit se coram in eccl̃ia euuangłm p̃di¬
candi ac frequentissime trastandi
contra usum qui ⁊ consuetudinem affri¬
canarum ecclesiarum. Hnde etiam ip̃i non
ep̃i detrahebant. s ille uenerabilis ac pro¬
iudus in orientalib eccliis. id ex more fieri
sciens et certus. et utilitati ecclesie consulens ob¬
trectantium non curabat linguas: dum mnͦ
fatitaretur a p̃sb̃ro quod a se ep̃o impleri mi¬

Expanded text:
ecclesiam mox instituit; et cum Dei servis vivere coepit secundum modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquamcuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator ejus, ut erat vir pius et Deum timens, exsultabat, concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbytero, quod a se episcopo impleri mi
Abbreviated transcription (Latin):
eum leuari a terra: ⁊ dixit ei.
Uideo in te artem magicam: immo
magis sacrifica. Scio quia tormenta
quia aut sacrificaũis: aut diu̾sis
li cessare. Oecius nimio furore arrep¬
tus: iussit ut cũ plombatis diutissi¬

Expanded text:
m leuare a terram . et dicit ei; Video in te artem magicam;| Immo magis sacrifica . scio . quia tormenta quia| aut sacrificabis . aut diuersis li cessare; Decius cesar nimio| furore erreptus . iussit ut cum plumbatis diutissi
Abbreviated transcription (Latin):
unus de militib nomine roma¬
uerba beati laurentii: ⁊ accepit di¬
cere ad beatum laurentium. Uicleo
te hominem pulcerrimum: stantẽ
cum linteo: ⁊ extergentem membra
tibi misit angelum suum: ne me
derelinquas. Tunidecius furore plenꝰ
⁊ dolo: dixit ad ualerianum. Uicti
offeret beato laurentio. Tunc decius
cepit estuari: ⁊ iussit ut ypolito red¬
deretur. tantum in palatio. Ueniens
autem romanus offerens aquam:
tizaretur. Et accepta aqua: benedix¬
it. ⁊ baptizauit eum. Audiens deci
hoc factum. dixit. Exhibete eum cũ
adductus ante conspectum decii ce¬
saris: non interrogatus. cepit clama¬
re uoce magna dicens. Fp̃ianus sum.
Et iussit eum decius cesar: ut ip̃a hora
capitalem subiret sententiam. Educ
tus foras muros porte salarie decolla¬
tus est quinto idus augustas. Tunc¬

Expanded text:
unus de militibus nomine romauerba beati laurentii et cepit dicere ad beatum lauren| tium; Video ante te hominem pulcherrimum stantem| cum linteo et extergentem membrtibi misit angelum suum ne me derelinquas;| Tunc decius furore plenus et dolo dixit ad ualerianum; Victi| offerret| beato lauren+; Tunc decius cepit estuari . et iussit ut| yppolito redderetur . tantum in palatio; Veniens autem ro| manus offerens aquam at . ut baptizaretur; Et accepta aqua . benedixit .| et baptizauit eum; Audiens decius hoc factum dixit;| Exibete eum cum st ante conspectum| decii cesaris . non interrogatus . cepit clamauit uoce| magna dicens; Christianus sum; Et iussit decius cesar| ut ipsa hora capitalem sententiam tus foras muros portae Salariae, decollatus est quinto Idus Augusti. Cuj
Abbreviated transcription (Latin):
salute dignatus es formam serui ac¬
ciꝑe: ut nos a seruitio liberares: ac¬
cipe sp̃m meum. Cadem hora au¬
dita est uox: ipso decio audiente
Aduc multa certamina tibi debent᷑.
reipublice. audistis consolationem
demonum in sacrilegum istum: qui
nec deos nec principes nostros paues
cit. nec tormenta metuit exquisitaͤ
Et dixit iterum decius cesar. Extendi¬
te eum: ⁊ scorpionib ceclentes affli¬
gite. Beatus laurentius ꝓstratus in
quia consolaris seruos tuos. tu aut¬

Expanded text:
salute dignatus es formam \serui/ aripere . ut nos| uitio liberares . accipe spiritum meum; Eadem hora| audita est uox ips\o/ decio audiente; Adhuc multa| certamina tibi debentur;etus rei publi| ce audistis consolationes demonum in sacrilegum . quia| nec deos nec principes nostros pauescit iratos . nec tormen| ta metuit exquisita; Et dixit iterum decius cesar; Ex| tendite eum . et scurpionibus cedentes adfligite; Beatus| laurentius prostratus in quia tu consolaris seruos tuos; Ea
Abbreviated transcription (Latin):
epulto corpore beati remigii. pͣ.¬
in ecclesia sancti xp̃ofori: cum
multa et stupenda miratula in eadem et
altata est ip̃a ecclesia. Et facta cripta retro
altare in qua transferretur corpus sanctis¬
simum: effossum est de loco in quo erat: ut
in fossam fcãm in memorata cripta depone¬
retur: s nullomodo moueri potuit. Super¬
ueniente autem nocte. ⁊ ꝑ noctantib fr̃ib
in hymnis ⁊ canticis multis accensis lumina¬
rib circa mediam noctem sopor in omnes ir¬
ruit. Et euigilantib illis. kalend is octobris
cum sc̃issimo coipore sepulchrum inuentũ
est. angelicis manib positum in fossa cripte
antaq euigilantes odoris suauita¬
te repleti sunt omnes qui affuert
ut humana lingua hoc effari non ualeat.
et sic per totam diem ⁊ in crastinum ipse o¬
dor in ecclẽsia eadem ꝑseuerauit. Ipsaq tͣnsla¬
tiõnis eius cum diuinis laudib sunt sump¬
te reliquie a corpore illius. et capillis uide

Expanded text:
us, corpore beati Remigii in aecclesia sancti Cristofori, cum multa et stupenda miracula in eadem aecaltata est ipsa aecclesia. Et facta cripta retro altare, in qua transferretur corpus sanctissimum, effossum est de loco, in quo erat, ut in fossam factam in memorata cripta deponeretur; sed nullo modo moveri potuit. Superveniente autem nocte et pernoctantibus fratribus in ymnis et canticis, multis accensis luminaribus, circa mediam noctem sopor in omnes inruit. Et evigilantibus eis, Kalendas Octobris cum sanctissimo corpore sepulchrum inventum est angelicis manibus positum in fossa cripte ntaque evigilantes odoris suavitate repleti sunt omnes qui adfuerunt, ut humana lingua hoc effari non valeat, et sic per totam diem et in crastina ipse odor in eadem aecclesia perseveravit. Ipsaque die translationis eius cum divinis laudibus sumpte sunt reliquiae a corpore illius, de capillis vide
Abbreviated transcription (Latin):
uluerem quoq de pauimento
ecclesie qnͣtum ualuit collegit. ⁊
panno ligauit. ac in p̃dictam bennam
misit. ⁊ desuꝑ linteum sicut supra corpꝰ

Expanded text:
ulverem quoque de pavimento ecclesiae, quantum valuit, collegit, et in panno ligavit, et in praedictam bennam misit, et desuper linteum, sicut supra corp
Abbreviated transcription (Latin):
deuonione ppłi qm in construstione et
reuerentia basilice frequentatione cerne-¬
nouerat ⁊ corde ardentissimo diligebat:
insinuare gentib non cessabat. Cunctis¬
q misericordia euis in hoc tempore: et
iudicium futurum ꝓponens: paulatim
sociebat deo: quos dyabolo subtrahebat.
Atq totis exortationis nisib ⁊ signoꝵ pro¬
digiis satagebat: quatinus quos arripi

Expanded text:
devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione cernenoverat, et corde ardentissimo diligebat, insinuare gentibus non cessabat; cunctisque misericordiam ejus in hoc tempore, et judicium futurum proponens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque totis exhortationis nisibus, et signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripi
Abbreviated transcription (Latin):
et uita mea deus cordis mei. depositis paulisꝑ
bonis eius actib pro quib tibi gauderis gr̃as
ago. nutic pro pectatis matris mee: dep̃cor te:
exaudi me ꝑ medicinam uulnerum nr̃orum
que pependit in ligno. ⁊ sedens ad dexteram
tuam te interpellat pro nobis. Scio enim mi¬
sericordit̾ operatam. ⁊ ex corde dimi sisse debita
debitorib suis. Dimnitte illi ⁊ tu debita sua:
si qua etiam contraxit ꝑ tot annos post aqͣm
salutis. Dinitte dñe dimitte obsetro. ne ĩtres
cum ea in uidicium. Et ego iam feceris quod¬
te rogo. sed̃ uoluntaria oris mei approba dñe.¬
Nemo a protestione tua dirrumpat eam.
non se interponat nec ui nec insidiis leo
troduxit me in hanc uitam quemadmnodum
nescio. lectioii¬

Expanded text:
et uita mea, deus cordis mei, sepositis paulisper bonis eius actibus, pro quibus tibi gaudens gratias ago, nunc pro peccatis matris meae deprecor te: exaudi me per medicinam uulnerum nostrorum, quae pependit in ligno et sedens ad dexteram tuam te interpellat pro nobis. scio misericorditer operatam et ex corde dimisisse debita debitoribus suis: dimitte et tu illi debita sua, si qua etiam contraxit per tot annos post aquam salutis. dimitte, domine, dimitte, obsecro, ne intres cum ea in iudicium. supete rogo, sed voluntaria oris mei approba, Dnemo a protectione tua dirrumpat eam. non se inter- . ponat nec ui nec insidiis leo troduxisti me in hanc vitam, quemadmodum nescio. Memi
Abbreviated transcription (Latin):
nib delectationib suis. Tunc illa aspiciens
filium suum ait. fili qͣntum ad me attinet.
nulla re delector in hac uita. Iam quid hic fa¬
ciam adhuc. ⁊ cur hic sim nescio: iam consũp¬
ta spe huius seculi. Unum erat propter quod
in hac uita aliqͣntulum irumori cupiebam.
ut te xp̃ianum catholicum uiderem priusqͣm
morerer. Cum ulatius hoc michi dominus
deus p̾stitit. ut etiam contempta felicitate
t̾rena seruum eius te uideam. Eigo die no¬

Expanded text:
nibus delectationibus suis, tunc ait illa: Fili, quantum ad me attinet, nulla jam re delector in hac vita. Quid hic faciam adhuc, et cur hic sim nescio, jam consumpta spe hujus saeculi. Unum erat propin hac uita aliquantum inmorari cupiebam, ut te christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus praestitit, ut te etiam contemta felicitate terrena seruum eius uideam. quid hic
Abbreviated transcription (Latin):
Nimiriun atinus erat aut non multo ampliꝰ
cum iustina ualentiniani regis pueri mat̾
scm̃ ambrosium persequebatur heresis sue
causa. que fuerat seducta ab arrianis. Excibe¬
bat tunc pia plebs in ecłia mori parata ꝓ
nacha sollicitudinis ⁊ uigiliarium pͥmas¬
partes tenens orationib. uidebat omnem ciui-¬

Expanded text:
nimirum annus erat aut non multo amplius, cum Iustina, Valentiniani regis pueri mater, hominem tuum Ambrosium persequeretur haeresis suae causa, qua fuerat seducta ab Arrianis. excubabat pia plebs in ecclesia mori parata cuua, sollicitudinis et uigiliarum primas tenens, orationibus uiuebat. nos
Abbreviated transcription (Latin):
uestram. unde ortus intra domum que eos
habebat ꝓspectabatur illic apud hostia tỹ¬
bernia. Nbi remoti a turbis post longi itinis
laborem instaurabant se naiugatione. Collo¬
quebantur ergo soli ualde dulciter ⁊ p̾terita
obliuiscentes in ea que ante sunt exteriti. q̃re¬

Expanded text:
nestram, unde hortus intra domum, quae nos habebat, prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos nauigationi. conloquebamur ergo soli ualde dulciter et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenti quaere
Abbreviated transcription (Latin):
aura ad ꝑsarum ꝓuinciam ꝑ longa terraꝵ
spacia. ab hierusolimis fuerat elapsus: mo¬
mento eodem quod de fano chosdlroe sancta
trux fuerat eraclio baiulante regressa. tunc re¬
diit. omniumq pectorib sese gratant infudit.
Nincebat enim omnia aromata therebintina:¬
thura. uel balsama: ates mirram. Confestim gͥ
populans gaudii fauor in altum sublatus: di¬
uinam laudabat potentiam. Sĩcq gloriosus
augustus erumpens in laudib ait. O trux ad¬

Expanded text:
aura de Persarum provincia, per longa terrarum aura de Persarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eodem quo de fano Chosroe sancta crux fuerat Graccho bajulante egressa, tunc rediit, omniumque pectora gratanter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, ad
Abbreviated transcription (Latin):
in altum uiderunt signum crucis in celo flam¬
meo fulgore resplendere: angelus autem accipi¬
ens illud in manib stetit suꝑ portam: ⁊ ait.
Qnͣdo rex teloꝵ et dñs tocius mundi passiomꝰ
sacramenta. ꝑ hoc aditum completurus in¬
troiuit: non purpuratum nec cdiatemate re¬
nitentem exhibuit. aut equi potentis uehitu¬
lum requisiuit: sed humilis a selli terga insi¬
diens: cultorib suis humilitatis exempla reli¬
Tunc imꝑator gaudens in domino de uisita¬
tu angelico: depositis imꝑii insignib discal¬
tiatus ꝓtinus linea tantum ⁊ona p̃cunctꝰ.
crucem domini manu suspiciens: ꝑfusus fa¬
ciem lacrimis ad celum oculos erigens: pro¬
ꝑabat ad portam uiꝙ ꝓgrediens. Mox illo
humilit̾ ꝓpinquante: cduritia lapidum. cele¬
ste ꝑsensit imꝑium. Statimq porta se subri¬
gens liberum intrantib parefetit ingressum.
Odorq suauissimus qui uolitante diuinitͥ

Expanded text:
in altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flamin altum, viderunt signum sanctae crucis in coelo, flammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exempla relirator gaudens in Domino de visu angelico, depositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, perfusus facie lacrymis, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavissimus qui, volitante divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
pacis obsidib dabo. Sin autem aliud egerie:
mox meo gladio int̾ibis. Cumq ille neqͣqͣm
adquiesceret: eraclius extracto gladio. caput
illius amputauit. Sepeliri eum quia rex fu¬
de sacro fonte suscepit. Erat ⁊ar enim iam an¬
noꝵ decem. Descriptiones etiam regni ꝑsarũ
sub eius nomine fecit: totumq argentum tur¬
ris illius. in p̾dam sui excercitus deputauit. Au¬
rum uero uel gemmas in uasis uel in utensilib
ad restaurationem eccl̃arum quas tyrannus
uscipiens igitur lignum gloriosissi¬
me crucis. quod impius asportauerat:
cereis ⁊ lampadib. uel diuerso gle apparatu:
tum hymnis ⁊ canticis obuiam alii ꝑgunt:
atq alii subsequuntur. Cumq imꝑator de
morite oliueti descendisset: ꝑ eam portam qͣm
decoratum sedens uoluisset intrare: repente la¬
pides porte descendentes clauserunt se inuicem:
et factus est paries unus. Cumq mirarentur
attoniti: nimioq merore tonstricti: respicienteᷤᷤ

Expanded text:
pacis obsidibus, dabo; sin autem aliud egeris, pacis obsidibus, dabo; sin autem aliud egeris, mox meo gladio interibis. Cumque ille nequaquam acquiesceret, Gracchus extracto gladio caput illius amputavit. Tamen sepeliri eum jussit, quia rex fude sacro fonte suscepit; erat enim decem annorum. Descriptiones etiam regni Persarum sub ejus nomine fecit, totumque argentum turris illius in praedam sui exercitus deputavit, aurum vero vel gemmas in vasis vel utensilibus ad restaurationem ecclesiarum, quas tyrannus uscipiens igitur gloriosissilignum crucis, quod impius asportaverat, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis obviam alii pergunt, atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset per eam portam quamdecoratus, sedens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. Cumque mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicientes
Abbreviated transcription (Latin):
lia atq prole eraclio se subderent. tam potesta¬
te qͣm fide. Quos ille benigne suscipiens: in
hoc illi clementiam p̾stitit: ut omnes ad
baptismum conuolarent. Q uod ita se fa
regna que chosdroe tenuerat tircũqͣq plustͣns.
ad sedem ip̃ius uenit: cum paucis ad eum astẽ¬
dit. sedentemq eum in throno aureo repperit.
Nullus namq ex eius exterciiũ erat: qui ei exi¬
tum belli aliquatenus mintiasset: qr propter
Nec immerito. Quippe qui manifesto deo erat
tontrarius: quomodo a creatura dei esse potuis¬
set amatus: Cumq tremefactus salutationis
uerba ꝑferret eraclio: ille respondit. Si uis salu¬
tem habere: ꝓ eo quod lignum st̃e crucis qͣm¬
uis indignus honorifice iuxta modulum tuũ
tractasti: ⁊ si credere dño ih̃u xp̃o uolueris: et
seruum te illius esse cuius ego sum famulus
in u̾itate confessus fueris: regnum tibi ꝑsaꝵ
tantum cum patrimonio ⁊ uita. acceptis a te

Expanded text:
lia atque prole Graccho se subderent tam potestalia atque prole Graccho se subderent tam potestate quam fide. Quos ille benigniter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facregna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno aureo reperit. Nullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidium belli aliquatenus nuntiasset, quia proptenec immerito, quippe qui manifeste Deo erat contrarius, quomodo a creatura Dei esse potuisset amatus? Cumque tremefactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem habere, pro eo quod lignum sanctae crucis, quamvis indignus, honorifice juxta modulum tuum tractasti, si credere Domino Jesu Christo volueris, et servum te illius esse promiseris cujus ego sum famulus, in veritate confessus fueris, regnum tibi Persarum tantum cum patrimonio et vitam, acceptis a te
Abbreviated transcription (Latin):
uir armis strenuus. lingua eruditus. corpore
decorus: ⁊ qͣmuis seculari astui deditus: totus
tamen erat in fsde catholicus: ⁊ erga clei cultoreᷤ
supplex: beniuolus: ac deuotus. Pergens igitur
filius cofdroe contra eraclium iuxta danubiũ
magnum fluuium: cum suo consedit excerci¬
tu. Tandem inspirante cdementia saluatoris:
utrisq principib placuit: ut ip̃i singuli in
medio pontis flumine dimicaturi conflige
sine clampno utriusq excercitus imꝑium
auxilium p̃sumpsisset. crurib extisis ⁊ brachi¬
is. ab eis in flumine mergeretur. Cumq ut̾cꝑ
ppło hec pastio pla̾tuisset: inuicem ut dc̃m est
climicantes: diu multumq in pontis medio
die eodem memoratus princeps attentius con¬
mendarat: fideli suo eraclio. xp̃c concessit de ho¬
ste triumphum. Tantaq mentis mutatio
cosdioe inuasit excertitum: ut ñ solum p̃cu¬
stam pactionem neqͣquam uoluerint transtẽ¬
dere. Setiam uoluntarii cum omni sua fami¬

Expanded text:
vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide catholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolus ac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra Gracchum, juxta Danubium magnum fluvium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi conflsine dampno utriusque exercitus imperium auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur. Cumque utrique populo haec pactio placuisset, invicem ut dictum est dimicantes, adeoque in pontis medio die eodem memoratus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua fami
Abbreviated transcription (Latin):
delissimo subiugaret dominatui hierusoli-
mam regionem uastauit. incendit. atq pre¬
clauit. Ad sepulchrum ergo dñi. tũ uoluis¬
set accedere. territus recliit: s tamen ligni sa¬
lutaris ꝑtem quam religiosa regina ibrte
stimonium uirtutis reliquerat: asportauit.
fecerat namq turrim argenteam int̾ qͣm
lucentib gemnis thronum extrugerat aure¬
um: ubi solis quadrigam ⁊ lune uel stella¬
rum ymaginem collocau̾at. arq ꝑ occulta¬
tas fistulas atq meatus adduxerat: ut qͣsi
deus pluuiam desuꝑ uideretur infuridere. Et
dum sub t̾ra neo spetu equis inciiruitu tra¬
hentib circum acta turris fabrica moueri ui¬
debatur: quasi quodam mͦ rugitum tonitrui.
iuxta possibilitatem artificis mentiebatur. In
hoc itaq loco sedem sibi ꝑauerat: atꝙ iuxta
eam qͣsi collega dei crucem dominicam posu¬
erat: filio suo regno tradito ip̃e infanum hu¬
Lo itaq tempore eraclius arcem tenebat imꝑii:

Expanded text:
delissimo subjugaret dominatui. Hierosolymdelissimo subjugaret dominatui. Hierosolymmam regionem vastavit, incendit atque praedavit. Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit; sed tamen ligni salutaris partem, quam religiosa regina ibi in testimonium virtutis reliquerat, asportavit. Fecerat namque sibi turrem argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis quadrigam et lumen vel stellarum imagines collocaverat, atque per occultas fistulas aquae meatus adduxerat, et quasi deus pluviam desuper videretur infundi, et dum subterraneo specu equis in circuitu trahentibus, circumacta turris fabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. In hoc itaque loco sedem sibi paraverat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hulo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii,