comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animalis. partim corporalis. Qd̃ ut ab inferiorib con¬
sideremus: corporalis creatura ꝑ loca tenditur. A nima¬
lis autem uiuificat corporalem. S ꝑualis autẽ anima¬
lem regit. Et tunc bene regit: cum ipsa regendam se¬
subicit deo. Cum autẽ transgreditur p̃cepta eius labo¬
rib & erumpnis ꝑ eadem ipsa que regere poterat in¬
plicatur. Ita omnis creatura in homine ẽ: qr & intelli¬
git sꝑu. & sentit anima. & localiter corpore mouetur.
Omns itaq creatura in homine congemiscit & dolet.
Non enim tota. sed onmis dixit. tanqũa siquis dicat.
qm̃ solem omnes homines uident qui sunt incolumes.
mine omnis creatura ẽ: qr & intelligit & uiuit & corpꝰ
habet. Sed ñ tota creatura in ipso ẽ: qi sunt p̃t ipsũ
& angeli qui intelligunt & uiuant. Sunt & pecora
que uiuant & sint. & corpora que tantum modo sint.
cum ipsum uiuere magis sit qũa ñ uiuere. & ipsum

Expanded text:
animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus conanimalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur, animalis autem vivificat corporalem: spiritualis animalem regit; et tunc bene regit, cum ipsa regendum subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat, implicatur. Ita omnis creatura in homine est, quia ei intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. « Omnis itaque creatura » in homine « congemiscit et dolet. » Non enim tota, sed omnis dixit; tanquam si quis dicat, quoniam solem homines vident qui sunt incolumes, mine omnis creatura est, quia intelligit, et vivit, et corpus habet; sed non tota creatura in ipso est, quia sunt praeter ipsum et angeli qui intelligant et vivant; sunt et corpora quae vivant et sint; et corpora quae tantummodo sint, cum ipsum vivere magis sit quam non vivere, et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
in spe.Id est. ꝓpt̾ eius iusticiam atq clem̃tiam. qͥ neq
impunitũ peccatum reliquit neq insanabilẽ uoluit¬
i ẽẽ peccantem. Quia& ipsa creatura. Id est ipse homo cũ
iam signaculo imaginis ꝓpter peccatum amisso reman-¬
sit tantummͦ creatura. Et ipsa itaq creatura. id est &
ipsa que ñdum uocatur filioꝵ forma ꝑfecta. sed tantum
uocatur creatura. liberabit᷑ a seruitute interitꝰ. Qd̾̃ itaq
ait & ipsa liberabitur facit intelligi. & ipsa quẽad mo¬
dum nos. id est de ipsis non ẽ desꝑandum qui ñdũ
uocantur filii dei. qr nundum crediderunt. sed tan¬
tum creatura. Quia & ipsi credituri sunt & libera
buntur a seruitute interitus. quẽ ad modũ nos qui
głe fitiorum dei. Idest erunt & ipsi ex seruis liberi. &
ex mortuis głosi in uita ꝑfecta. quam habebunt filii
in eo sunt omnes angeli & suꝑeminentes uirtutes ac
potestates aut celum & terra & mare & omnia que in
eis sunt: sed qr omnis creatura partim. sꝑualis ẽ. part̃

Expanded text:
ejus justitiam atque clementiam, qui neque impunitum peccatum reliquit, nec insanabilem voluit esse peccantem; quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso, remansit tantummodo cripsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberabitur a servitute interitus. Quod itaque ait, et ipsa liberabitur, facit intelligi, et ipsa, quemadmodum et nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatura: quia buntur a servitute interitus, quemadmodum nos qui gloriae filiorum Dei, » id est erunt et ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt fin eo sint omnes angeli, et supereminentes virtutes ac poteeis sunt, sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc aut̃e liberati a peccato. serui autẽ facti deo.
habetis fructum ur̃m in sc̃ificationẽ. finẽ uͦ uit̾a
ȩtnã. Liberos dixit iusticie: ñ liberatos. A percato
autẽ non liberos ne sibi hoc tribuerent. s uigilan¬
tissime maluit dicere. liberatos. referens hoc adillã
dñi sententiã. Si uos filius liberauerit: tunc uere li¬
delectat᷑ malis. ideo lib̾a in bonis ñẽ. quia liberata
ñ ẽ. Nec potest homo bom aliqͥd uelle. nͥ adiuue¬
tur ab eo qui malũi non potest uelle. Liberos dicimꝰ
ad facienda oꝑa pietatis eos quib dicit apss. Nunc
autẽ lib̾ati a peccato. serui autẽ facti .deo. habetis
fructũ ur̃m in scificationẽ. finẽ uero uitã etnã. H̃c

Expanded text:
nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo nunc autem liberati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere lidelectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dicit Apostolus. « Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctific
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Non surgeret ira ista irrationabilis: nͥ peccatũ
ẽẽt in m̃bris. S tolle illi regnũ. ñ habeat arma un¬
de contͣ te pugnet. Discit etiã ñ surgere: cũ arma¬
ceꝑit ñ inuenire. Non exhibeatis m̃bra ur̃a arma
iniqͥtatis peccato. Alioquin toti captiui eritis. Et
adeo in peccatore non ꝑiit. ut ꝑ ipsũ peccent ma¬
xime om̃s qui cum delectatione peccant & amore
peccati. & eis placer quos eis libet. Unde & apłs. Cum
essetis inquit serui peccati. liberi fuistis iusticie. Ecce
ostenduntur etiã peccato minime potuisse nͥ alia lib̾¬
tate seruire. Lib̾i gͦ a iusticia ñ sunt: nͥ arbito lib̾tatis
Liberi autẽ a peccato ñfiunt: nisi gr̃a saluatoris. Prop¬
ter qd̃ ammirabilis doctor. etiã uerba ipsa discreuit.
Cum enim serui essetis inquit peccati. liberi fiustis iu¬
sticie. Qũẽ gͦ tunc fructum habuistis in hiis: in
quib nunc erubescitis : Nam finis illoꝵ mors ẽ.

Expanded text:
dum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum dum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contnon coeperit invenire: Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato, alioquin toti captivi eritis, et adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. unde et apostolus: cum essetis, inquit, serui peccati, liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit, peccati, liberi fuistis iustitiae. quem ergo tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc erubescitis? nam finis illorum mors est.
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur ueritatẽ in corde suo. Quod enĩ mor
tuus ẽ peccato. mortũ ẽ semel. Quod autem uiuit.
uiuit deo. Ita & uos existunate uos mortuos esse
peccato. uiuentes autẽ deo in xꝑo iħu. Hoc est
sacram̃tũ in quo hii qui baptirant᷑ uitȩ ueteris
exꝑiuntur occasũ. & nouȩ exordiunt᷑ ingressum.
Unde itẽ dicit. Consepulti gͦ illi sumꝰ ꝑ baptis.¬
mum in mortẽ. ut queadmodũ xꝑc resurrexit
ꝑhoc sacram̃tũ agnoscamꝰ nos. & peccato mortuos
ẽẽ cũ xꝑo. & iusticiȩ uiuere in xpo. In cruce dolor ẽ
confessoꝵ: in sepultura requies absolutoꝵ. Non gͦ
desideriis eiꝰ. neq exibeatis m̃bra ur̃a arma iniqͥtatis
peccato. N on ait ñ sit: s ñ regnet. Quandui pecca¬
tũ necesse ẽ ẽẽ in m̃bris tius: saltẽ illi regnũ auferatur:
Non fiat qd̃ iubet. Surgit ira. noli dare illi lingũa.
ad maledicendũ: noli dare manũ aut pedẽ ad ferien¬

Expanded text:
loquitur ueritatem in corde suo? resurloquitur ueritatem in corde suo? resurautem vivit, vivit Deo. Ita et vos existimate vos mortuos quidem esse peccato, viventes autem Deo in Christo Jesu. Hoc est sacramentum, in quo hi qui baptizantur, vitae veteris experiuntur occasum, et novae exordiuntur ingressum. Unde idem dicit: Consepulti ergo illi sumus per Baptismum in mortem; ut quemadmodum resurrexit Per hoc sacramentum agnoscamus nos et peccato mortuos esse cum Christo, et justitiae vivere in Christo. In cruce dolor est confessorum: in sepultura requies absolutorum: in desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad ferien
Abbreviated transcription (Latin):
nterioris enĩ hominis nr̃i sacram̃to data ẽ uox illa
ꝑtinens ad mort̾ẽ animȩ nr̃e significandum. ñ solũ
in psalmo: uerum etiã in cruce. Ds̃ meus. d̃s meus.
ut quid dereliquisti me: Tui uoci congruit apłs di¬
cens. Scientes quia uetus homo nr̃ simul crucifirus
ẽ. ut euacuetur corpus peccati. itt ultra ñ seruiamꝰ pec¬
cato. Crucifixio quippe interioris hominis pemtentiȩ
dolores intelligunt᷑. & continentiȩ quidã salubris cruci¬
atꝰ. ꝑ qũa mortẽ. mors impietatis ꝑimitur:. in qua nos ñ
relinquit ds̃. Et ideo ꝑ talem cruc̃e euacuat᷑ corpus
peccati. ut iam ñ exibeamꝰ menbra nr̃a arma iniqͥtatis
peccato. Quia & interior homo. si utiq renouatur de
die in diẽ. ꝓfecto uetus ẽ anteqũa renouetur. Int̾nãq
Quod ita consequent̃ exponit. Qua ꝓpt̃ deponentes
m̃daciũ. loquimini ueritatẽ. Ubi autẽ deponitur
m̃daciũ. nisi initꝰ: Ut habitet in monte sc̃o dei. qͥ

Expanded text:
nterioris enim hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem animae nostrae significandam non solum in psalmo uerum etiam in cruce: deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? cui uoci congruit apostolus dicens: scientes quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. crucifixio quippe interioris hominis paenitentiae dolores intelleguntur et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non relinquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, profecto uetus est antequam renouetur. intus namque quod ita consequenter exponit: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. ubi autem deponitur mendacium nisi intus, ut habitet in monte sancto dei qui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricatio. has dicit passiones que ꝑ legẽ sunt opatas
in m̃bris nr̃is ut fructũ ferrent morti. s ub istis passi¬
onib tanquã sub uiro dũanti agebat amia. ante¬
qũa ueniret gr̃a ꝑ fidem. Hiis gͦ passionib moritur
qui tam seruit m̃te legi dei. quauis ipse passiones ñdũ
mortue sint. quãdiu carne seruit legi peccati. Restat
adhuc gͦ aliquid ei qui ẽ sub gr̃a. qd̾ eũ ñ uincat nec
captiuum ducat. donec morcificet᷑ totum qd̾ con¬

Expanded text:
praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod con
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ implentes uissa reos facit ut eos gem̃tes & ñ ualen¬
tes implere que iussa sunt. ad gr̃am liberatoris aliquan¬
do conuertat. Cum gͦ tria quedam in illa similitudine
uideamus. mulierem. uirum. & legem. &rursum de hac
ꝓp̃t̃ quã similitudo adhibita ẽ trra. aninam. peceatũ.
& iegem peccati. hoc solum hic diuersum ẽ qd in illa
similitudine uir moritur ut nubat mulier eui uolet.
qusa lege uiri soluatur. hic autem ipsa anima morit̃
uos mortui estis legi ꝑ corpus xꝑi. ut sitis alteriꝰ qui
Sex mortuis resurrexit ut fructificemꝰ dea Cum enim
essemꝰ in carne inqͥt idest carnalib desideriis obstrieti
teneremur. passiones peccatoꝵ que ꝑ legẽ sunt. opantur
in m̃bris nr̃is. ut fructum ferrent morti. Aucta coneu¬
piscentia cũ lex ꝓbibet ubi ñ erat fides &. ad cumulũ
peccatoꝵ p̃uaricationis crim̃ adiectum. qr ubi ñ ẽ lex nec

Expanded text:
et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valenet non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gratiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moriturvos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec
Abbreviated transcription (Latin):
diũ peccati mors. Aculeus mortis peccatũ. uirtꝰ autẽ
peceati lex. Peccando eñi: ad mortẽ labim. Uehem̃tius
enĩ peccamꝰ lege. ꝓhibente: quã si nulla lege. ꝓhibere¬
mur. Accedente autẽ gr̃a id ipsum qd lex onerose
iusserat. iam sine onere ac libentissime implemꝰ. Lex
gͦ peccati & mortis idest quȩ imposita ẽ peccantib
atq morientib iubet tantum ne concupiscamꝰ es tñ
&. liberat a lege peccati. & mortis. facit ut ñ coneupisca¬
mus. & impleamꝰ iussa legis non iam serui legis ꝑtimo¬
rem. s amiei ꝑcaritatem. & serui iusticiȩ. Unde illalex
promulgata ẽ. Iusticiȩ autem non seruilit̾.s libalit ser¬
uiendum. id est caritate potꝰ quam timore. I deoq ueris¬
sime dictum ẽ. Legem gͦ euacuamus ꝑfideme Absit .S
legẽ statumus. hoc enim efficit fides: qdͥ lexuibet.
S tatuit᷑ gͦ lex ꝑ fidem. Quȩ fides si ñ sit. iubet tñ iex

Expanded text:
dium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem dium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen  ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex,
Abbreviated transcription (Latin):
ne cumulatur. Ubi eñi non ẽ lex: nec p̃uaricatio. Et
hoc ẽ qd̃ dicitur. ut fiat supͣ modũ peccator. aut pec¬
catũ ꝑ mandatui. Qua ꝓpt legẽ quauis a peccando ꝓhi¬
beat. ñ tñ sic dicit data ut lib̾aret apeccato. s ut demon¬
straret peccatum. Cui seruiens anima debet se ad gr̃ã
liberatoris conuertere ut a peccato lib̾et᷑. P legem enĩ
cognitio peccati. Et alio loco dicit. S peccatũ ut ap¬
pareat peccatum. ꝑ bonũ mͥ oꝑatum ẽ mortẽ. Ubi gͦ ñ
ẽ gĩa liberatoris: auget peccandi desideriũ ꝓhibitio pec¬
catoꝵ. Qd quidẽ ad hoc utile ẽ. ut sentiat anima se ip¬
sam ñ sufficere ad extrahendũ se de seruitute peccati.
atq hoc mͦ de tumescente atq extincta om̃i suꝑbia sub¬
datur lib̾atori suo. sinceritq homo dicat adhesit ani
ẽ: s qi peccatorib imponit᷑. Ideo etiã lex mortis: qi stipen¬

Expanded text:
ta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Et ta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anest, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipen
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs in hac similitudine in qua de uiro ꝯmuliere
loquit᷑. qm̃ mulier tenetur lege uiri tria queda consi¬
deranda cõm̃dat. Mulierẽ. uirum. & legem. Mulierẽ
scilicet subiugata uiro ꝑ uinculum legis. Quo uincło
morte uiri lib̾atur. ut cui uult nubat. Sic enĩ dicit.
Mulier enim sub uiro uiuo marito uincta ẽ legi.
Si autẽ. mortuus fuerit uir eitis. euaouata ẽ a lege uiri.
Igitur uiuente uiro uocabitur adultera. si fuerit cũ uiro
alio. Si aut̃ẽ mortuus faerit uir eus. liberata ẽ a lege
ut non sit adultera si fuerit oũ alio uiro. huc usq
similitudo ẽ. Deinde incipit rem loqui. eui expla¬
nande ac ꝓbande similitudinẽ induxit. In qua etiã
re. tria similit attendenda sunt. homo. peccatu. lex. Tam¬
dui enim dicit ẽẽ sub lege hominẽ. quãdui uitt pec¬
cato. Qũeadmodũ tam diu mulier sub lege uiri ẽ. qũa¬
dui uiuit uir. hoc autẽ peccatũ hic intelligendũ ẽ. qd̃
accessit ꝑ legem. Qd̾ peccatum dicit supͣ modu ẽẽ. qm̃

Expanded text:
s in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evante viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; qu
Abbreviated transcription (Latin):
br̃a dei ꝑ iħ̃m xꝑm dñm nr̃m. Qd̃ et̃ impossibile
erat legi in quo infirmabatur ꝑ carnẽ. id ẽ ꝑ deside.¬
ria carnalta. Ideo enĩ non implebatur lex: q ipse
iusticiȩ ñdũ erat caritas que dilectione teneret in
teriora m̃tis. ne ad peccatum delectione rerũ tẽpora¬
lium theretur: frgo infirmabatur lex ꝑ carñt. id ẽ
ñ efficiebat iustos deditos carni. Sed deus filium su¬
um misit in similitudinẽ carmĩperati. d on enim caro
peccati erat que non carnali delectatione nata erat.
S tam̃ merat in ea similitudo carnis peccati. qr mor¬
talis caro erat. Mortẽ autem ñ meruit adam. nͥ peccan¬
do. S quid fecit ds̃: De peccato dãpnauit paratũ in

Expanded text:
 enim impossibile erat legi, in quo infirmabatur per carnem, id est, per desideria carnalia: ideo enim non implebatur lex, quia ipsius justitiae nondum erat charitas, quae interiore delectatione teneret mentem, ne ad peccatum delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in
Abbreviated transcription (Latin):
uit in mundũ. qͥa ñ imitationẽ s generationẽ uole.¬
bat intelligi: Sic̃ enĩ a muliere iniciũ peccati fuit.
sic iniciũ generationis a uiro ẽ. Prior enĩ uir seminat.
ut femina pariat. Ideo ꝑ unũ hominẽ peccatũ intrauit
in mundũ. qͥa ꝑ semen generationis intrauit: qđ aui¬
ro excipiens concipit femina. Quo more nasci noluit.
qͥ solus sine peccato ẽ natꝰ ex femina. Utrũ aut̃ peccatũ¬

Expanded text:
it in mundum, quia non imitationem, sed generationem volebat intelligi? Sicut enim a muliere initium peccati fuit, sic initium generationis a viro est: prior enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est natus ex femina. LVII. JUL. Irrefu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ noui uos. Sicut eñĩ tenebre oculis ñ uidendo. ita
peccata m̃te ignorando senciunt᷑. Ex ista loeutione
dictũ arbitror in psalmis. Delicta qͥs intelligite¬
Imploret gͦ auxilium qui sic posit ẽ: & nouerit suũ
fuisse qd̃ cecidit. non suũ ẽe qd̾ surgit. Miser inqͥt¬

Expanded text:
Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligitImploret ergo auxilium, qui sic positus est, et noverit suum fuisse quod cecidit, non suum esse quod surgit. Jam en
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Ego autem mortuus sum & inuentũ ẽ mͥ man¬
datũ q& erat in uitam. hoc eẽ admortẽ. Peceatiũ eñi
occasione accepta ꝑmancdatum fefellit mer & ꝑ illud
Foceidit. Quo d gͦ ait mortuus sum. uilt intelligi mor¬
tuum me cognoui. Qua iam etiã p̃uaricatione peccat
qui uidet ꝑ legẽ qͥd facere ñ debeat. & tũ facit.
Qd̃ autem ait. fefellit me peccatũ oecasione accepta.
ꝑ mandatum. siue qr suasio delectationis ad peccan¬
dũ uehem̃tior ẽ eum adẽ ꝓhibitio: siue qr etiã si qͥd
homo fecerit scłm iussa legis. si adhuc ñ fit ficles
que in gr̃a ẽ uult sibi tribuere ñ deo. & suꝑbiendo
plus peccat. Sequit᷑ gͦ & dicit. Scimus autẽ qi lex spual¬
tatũ. Qd eni oꝑor ignoro. id ẽ ñ agnosco in p̃ceptis¬
ueritatis ubi ẽ uera scientia. Scdm hanc locutionem
dicit dñs peccatorib non noui uos. Non enĩ eũ aliqͥd
latet. S qi peccata ñ inueniuntur in regulis p̃ceptoꝵ
quas habet ueritas. ideo ipsa ueritas peccatorib dicit

Expanded text:
inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Peccatum enim occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Quod ergo ait, Mortuus sum; vult intelligi, mortuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo, et dicit: Itaque lex quidem satatum. Quod enim operor, ignoro: id everitatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos. Non enim eum aliquid latet, sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
ce xꝑi. in sepultura. in resurrectione t̃tio die. in asc̃ẽ¬
sione in cęlum. & sedere ad dexterã patris. ita gestũ ẽ.
ut hiis reb ñ mistice tantum dictis s etiã gestis con-¬
figuraretur uita xꝑiana que hic geritur. Nã ꝓpter
eius cruc̃e dictum ẽ. Qui autem ih̃u xꝑi sunt: carnẽ
suam crueifixerunt cũ passionib & concupiscentus.¬

Expanded text:
Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sessione ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est: « Qui autem Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionib
Abbreviated transcription (Latin):
S& uos existimate uos mortuos ẽẽ peccato. uiuere autẽ
deo in xꝑo iħu. Hinc enim ꝓbare ceꝑat ñ ẽẽ nob̾
ꝑ manendũ in peccato ut gr̃a abundet. & dixerat.
Si mortui sumus peccato: quomͦ uiuemus in eo:
Atq ut ostenderet nos mortuos ẽẽ peccato. subiece¬
rat. An ignoratis qm̃ quicunq baptirati sumꝰ in xpo
iħu. in morte ipsius baptitati sumꝰ: Sic itaq locum
istũ clausit. ut cepit. Mortẽ quippe xꝑi sic insinuautt.
ut etiam ipsum mortuũ diceret ẽẽ peccato. Cui pecca¬
to. nisi carni. in qua erat ñ peccatũ. s similitudo
peccati. & ideo nomine apellata peccati. Baptiratis
itaq in morte xꝑi in qua ñ solũ maiores uerũ etiã¬
& paruuli baptirantur. ait. Sic & uos. id est quẽ adio

Expanded text:
ivere autem Deo in Christo Jesu. Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet, ut dixerat: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet nos mortuos esse peccato, subjecerat: An ignoratis, quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata est peccati? Baptizatis itaque in morte Christi, in qua non solum majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait, Sic et vos
Abbreviated transcription (Latin):
s exemplũ p̃buisse peccati. Quomͦ gͦ ꝑ unius delictu
in om̃s homines ad condempnationẽ. & ñ potiꝰ ꝑ mul.¬
ta sua delicta. nͥ quia etiam si illud unum sit. tñ
idoneum ẽ ꝑducere ad condempnationẽ etiã nullis
additis ceteris. sicut ꝑducit paruulos morientes. qui
ex adam nascuntur. si in xꝑo ñ renascant᷑. In eouͦ
qd̃ tibi uidetur duo ista int̾ se ẽẽ contͣria. ut omnes
eant in condempnationẽ ꝑ adam. & om̃s in iustifica¬
tionẽ ꝑ xꝑm: omnino erras. Nullus enĩ hominũ
nͥ ꝑ adam trahitur ad dampnationẽ. de qua ꝑ laua¬
crũ regenerationis homines lib̾antur. Ideoq ex utͣq¬
parte dictũ ẽ om̃s. quia nemo ad dampnationẽ ge¬
nerationis nisi ꝑ istum. nemo ad uitam regenera¬
tionis nisi ꝑ illum. Ac ꝑ hoc ñ generalitas unius
partis locum excludit alteriꝰ. quia ex hiis ipsis qui
generaliter moriunt᷑ in adam: quos uult uiuificat

Expanded text:
emplum praebuisse peccati. Quomodo ergo per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, et non potius per multa sua delicta, nisi quia etiamsi illud unum sit, tamen idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis caeteris, sicut perducit parvulos morientes, qui ex Adam nascuntur si in Christo non renascantur. In eo vero quod tibi videtur duo ista inter se esse contraria, ut omnes eant in condemnationem per Adam, et omnes in justificationem per Christum, omnino erras: nullus enim hominum nisi per Adam trahitur ad damnationem, de qua per lavacrum regenerationis homines liberantur. Et nuparte dicti sunt omnes, quia nemo ad damnationem generationis nisi per istum, nemo ad vitam regenerationis, nisi per illum, ac per hoc non generalitas unius partis locum excludit alterius, quia ex his ipsis, qui generaliter moriuntur in Adam, quos vult vivificat
Abbreviated transcription (Latin):
dixisti iuigilant̃ inculcasse apłm: multomagis gr̃a
dei & donum uñ hominis iħu xꝑi in plures a-¬
bundabit. uolens intelligi ideo plures dictos: qͥa
ꝑuenit gr̃a eius ad paruulos. ad quos imnitatio pͥmi
hominis ñ ꝑtinet. Aut m̃dosus codex tͥ m̃titus ẽ:
aut ipse m̃tiris. aut ab aliquo falso siue fallente
aut obliuione deceptꝰ es. N on enim ait apłs plures
multos. ñ in magis multos. hoc ẽ ñ in plures siẽ ĩa
ostendimus. Qm̃ si plures dixisset. ꝓpt̃ paruulos qͦs
tenet gr̃a. cum primi hominis non teneat imitatio:
falsum dixisset. & ẽẽt similis uobis. Si enim omnes
imitatores xꝑi post eius incarnationẽ regeneratis
paruulis additis conferantur cum peccatorib. quos
om̃s uultis ꝓpter arbitͥum lib̾tatis adimitationem
primi hominis ꝑtinere. ab ipso adam usq in finẽ
scłi uoluntate peccantes. qui eoꝵ multo plures: eui¬

Expanded text:
dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia dixisti, « vigilanter inculcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, multos, non in magis multos, hoc est, non in plures, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos tenet gratia, cum primi hominis non teneat imitatio; falsum dixisset, et esset similis vobis. Si enim omnes imitatores Christi post ejus incarnationem, regeneratis parvulis additis, conferantur cum peccatoribus, quos omnes vultis propter arbitrium libertatis ad imitationem primi hominis pertinere, ab ipso Adam usque in finem saeculi voluntate peccantes; qui eorum multo plures sint evi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ẽporalit̃ ꝓpter adam moriunt᷑. Propt̃ ipsũ autem
xp̃m sine fine uicturi sunt. Quod uero ait paulo¬
suꝑiꝰ usq ad legem peccatũ in mundo fuit. non
originale tantũ. s omne peccatum intelligi uoluit.
Et ideo usq ad legem fuit. quia nec lex potuit au¬
ferre peccatũ. Usq ad legem quippe dictũ ẽ: ut
etiam ipsam legẽ sententia ista concluderet. Quomͦ
dictum ẽ in euuangelio. omnes ab abrabam usq
ad dauul generationes quatuordeci. Non enim¬
excepto dauid. s ipso etiam computato. numerꝰ iste
completur. Sic lex ñ ẽ extra ꝑmansionem peccati.¬
qd̃ fuisse ẽ dictum usq ad ip̃sam. Ac ꝑ hoc nemo
tollit peccatum. qd̃ nec lex qũauis sc̃a. & iusta. & bo¬
na potuit auferre. nͥ ille de quo dictũ ẽ. ecce agnꝰ
dei. ecce qui tollit peccata mundi. Tollit autẽ ꝙ
dimitendo que facta sunt. ubi & originale cõp¬
henditur. & adiuuando ne fiant. & ꝑducendo ad
apłs dicit. Falsum ergo quod tu dicis. & qd̃ suꝑiꝰ

Expanded text:
pter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine uicturi sunt? et non, inquait, Usque ad legem peccatum in mundo fuit: non originale tantum, sed omne peccatum intelligi voluit: et ideo usque ad legem fuit, quia nec lex potuit auferre peccatum. Usque ad legem quippe dictum est, ut etiam ipsam legem sententia ista concluderet: quomodo dictum est in Evangelio, Omnes ergo ab Abraham usque ad David generationes quatuordecim excepto David, sed ipso etiam computato numerus iste completur. Sic lex non est extra quod fuisse dictum est usque ad ipsam. Ac per hoc, nemo tollit peccatum, quod nec lex, quamvis sancta et justa et bona, potuit auferre, nisi ille de quo dictum est, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Tollit autem et dimittendo quae facta sunt, ubi et originale comprehenditur; et adjuvando ne fiant, et perducendo adApostolus dicit: falsum ergo quod tu dicis. Et quod superius
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ hinc ostendimͣ mortui ẽẽ peccato. quia in morte
ipsius baptitati sumꝰ. ꝓfectos paruuli qui baptitantur
in xꝑo peccato moriuntur quia in morte ipsiꝰ baptiran¬
tur. Nullo autẽ excepto dictũ ẽ. Quicunq gͦ baptira¬
ti sumꝰ in xꝑo iħu: in morte ipsius baptitati sumus &
ideo dictum ẽ. ut ꝓbaretur mortuos nos ẽẽ peccata Cui
autẽ peccato paruuli renascendo moriuntur: nͥ qd̃ na¬
scendo tͣxerunt: Ae ꝑ hoc etiam ad ipsos ꝑtinet qd̃
sequitur dicens. Consepulti enim sumus illi ꝑ baptismũ
in mortẽ. ut quemadmodũ surrexit xꝑc a mortuis ꝑ

Expanded text:
si hinc ostendimur mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus, profecto parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum est, quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, et ideo dictum est, ut probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus a
Abbreviated transcription (Latin):
uicunq enim ex uno illo multi in seipsis futuri
erant: tunc in illo unus erant Proinde illud peccatũ
solius eẽt: si ex illo nullus exisset. Porro autẽ in quo
erat natura communis. ab eiꝰ uicio nullẽ immunis.
Si ambo qui nondũ ꝓpͥa uel bona uel mala oꝑabant᷑.
rei tñ ex origine nascebantur: laudet miscdiam qui
lib̾atur: ñ culpet iudicium qui punit᷑. Hic si dixeri¬
mꝰ quanto melius ambo libarent᷑. nichil nob̾ conueni-¬
entius dicetur. quam o homo tu quis es qui respon¬
deas deo: N ouit quippe ille quid agat. & quantꝰ
numerus ẽẽ debeat. pͥmitus om̃iũ hominũ. deinde
sc̃oꝵ. sicut siderum. sicut angeloꝵ. atq ut de t̃renis
loquamͣ sicut pecoꝵ. piscium. uolatilium. sic̃ arboꝵ
& herbarum. sicut deniq folioꝵ. capillorq nr̃oꝵ.¬
Si eni ob uniꝰ delictum mors regnauit per unum.
quo delicto pariuili ꝑ baptismũ expiant᷑. Multo
magis qui abundantiam gr̃e & iusticiȩ accipiunt in

Expanded text:
uicumque enim ex illo uno multi in se ipsis futuri erant, tunc in illo unus erant. proinde illud peccatum solius esset, si ei illo nullus exisset; porro autem, in quo erat natura communis, ab eius uitio est nullus immunis. si ergo ambo, qui nondum propria uel bona uel mala operabantur, rei tamen ex origine nascebantur, laudet misericordiam, qui liberatur, non culpet iudicium, qui punitur. Hic si dixerimus: \'Quanto melius ambo liberarentur!\' nihil nobis conuenientius dicetur quam:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? nouit quippe ille, quid agat et quantus numerus e?»e debeat primitus omnium hominum deinde sanctorum sicut siderum. sicut angelorum atque. ut de terrenis loquamur, sicut pecorum. piscium. uolatilium. sicut arborum et herbarum, sicut denique foliorum capillorumque noSi enim ob unius delictum mors regnauit per unum, a quo delicto paruuli per baptismum expiantur, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
negligunt qd̃ deus iubet. siue cũ de uirib suis p̃su¬
m̃tes ad uitorium gr̃e ñ implorant. & addunt infir¬
mitati suꝑbiam. Cum autẽ uocatione diuina intel¬
ligunt cui sit ingemiscendĩl. & inuocant eum in quẽ
credunt recte dicentes miserere mei ds̃ scdm magnã¬

Expanded text:
negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesunegligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem credunt, recte dicentes: « Miserere mei, Deus, secundum magna
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uñu. L. egem quippe siue naturalẽ intelligamꝰ que
in eoꝵ apparet etatib qui iam ratione uti posse̾nt. siue
conseriptã que data ẽ ꝑ moysen: quia nec potuit ipsa
uiuificare & lib̾are a lege peccati & mortis que tͣcta ẽ
Ubi enim ñẽ lex: nec p̃uaricatio. Preuaricata gͦ lege
que in paradiso data ẽ. nascat᷑ homo ex adam cũ lege
peccati & mortis. de qua dicitur: U ideo aliam legẽ in
m̃bris meis repugnantem legi m̃tis mee. & cetera. Que
tñ nͥ mala postea consuetudine roboret᷑. faciliꝰ uincitur.
ñ tñ sine gr̃a dei. Lege autem alia p̃uaricata que ẽ
in usu rationis anime. rationalis in etate hominis
ĩã ratione utentis. p̃uaricatores fiunt om̃s peccatores
t̃rȩ. Preuaricata gͦ lege etiam illa quȩ data ẽ ꝑ mo¬
ysen: multo ampliꝰ abundat delictũ. Lex gͦ subin¬
trauit ut abundaret delictũ. siue cum homines

Expanded text:
per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae data est per Moysen, quia nec ipsa potuit uiuificare et liberare a lege peccati et mortis, quae tracta est Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Praevaricata ergo lege, quae in paradiso data fuerat, nascitur homo ex Adam cum lege peccati et mortis, de qua dicitur: « Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, » etc. Quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facilius vincitur, non tamen sine gratia Dei. Lege autem alia praevaricata, quae est in usu rationis animae rationalis, in aetate hominis jam ratione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive cum homines
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾at quẽquã nisi ipse. sic̃ dictus ẽ illuminare õmẽ
hominẽ. quia nemo quenqũã illuminat si ñ ipse.
Eosdem autẽ om̃s etiam multos postea dicit adiun¬
gens. Sicut eñi ꝑ in obedientiã uniꝰ hominis pecca¬
tores constituti sunt multi. sic & ꝑ uniꝰ hominis
obedientiam iusti constituent᷑ multi. Uide quẽ ad
condempnationẽ. hunc ad iustificationẽ. cũ tanto post
adam uenerit xꝑc in carne. ut sciamꝰ etiam antiqͦs
iustos quicunq ẽẽ potuerunt ñ nisi ꝑ eandẽ fidem
lib̾atos. ꝑ qũa liberamur & nos. Fidem scilicet incar.¬
nationis xꝑi que illis p̃nunciabatur. sicut & nobis
ne quis existimet antiquos iustos ꝑ deũ tantũ modo
xꝑm id est ꝑ uerbum. qd̾ erat in pͥncipio. ñ etiã ꝑfidẽ
incarnationis eius qua & homo xꝑc dicit᷑ liberari.
potuisse Quod uͦ adiungit & dicit. lex subint̾uit ut
abundaret delictum. iam ñ ꝑtinet ad illud delictum.
qd̾ tͣhitur ex adam: de quo suꝑiꝰ dicebat. mors regnauit

Expanded text:
liberat quae, inquam, nisi ipse, sicut dictus est illuminare omnem hominem, quia nemo quemquam illuminat si non ipse. eosdem autem omnes, etiam multos postea dicit, adjungens, Sicut enim per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi: sic et per unius hominis obediencondemnationem, hunc ad iustificationem, cum tanto post Adam uenerit Christus in carne, ut sciamus etiam antiquos iustos, quicumque esse potuerunt, non nisi per eandem fidem liberatos, per quam liberamur et nos, fidem scilicet incarnationis Christi. quae illis praenuntiabatur, sicut nobis adne quis existimet antiquos iustos per deum tantum modo Christum, id est per uerbum, quod erat in principio, non etiam per fidem incarnationus, adiungit et dicit: Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum, iam non pertinet ad illud delictum, quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat: Mors regnauit
Abbreviated transcription (Latin):
illo uera resurrectio. ita & in nobis uera iustificatio.
Ait gͦ. Quid gͦ dicemus: Permanebimꝰ in peccato. ut
gr̃a abundet: Duerat enim suꝑius. ubi abundauit
peccatum. suꝑ abundauit gr̃a. Et ideo questionem sibi
ipse ꝓposuit. utrum ꝓpter abundantiam gr̃ȩ conse-¬
quendam in peccato sit ꝑmanendum. s respondit. absit.
atq subiecit. Si eñ mortui sumꝰ peccato: quomͦ uiuemꝰ in
Nichil dici potuit melius & breuius. Quideñ
nobis gr̃a dei utilius confert in hoc p̃senti scło malig¬
no. nͥ ut moriam᷑ peccato: Ac ꝑ hoc ipsi gr̃ȩ inuenietur
ingratus. qui ꝓpter illam uult uiuere in peccato. ꝑ

Expanded text:
illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Dixerat enim superius, Ubi, enim abundavit peccatum, superabundavit graipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam, in peccato sit permanendum. Sed respondit, absit, atque subjecit: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? nihil dici potuit brevius et melius; quid enim nobis gratia Dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno nisi ut moriamur peccato, ac per hoc ipsi gratiae invenietur ingratus, qui propter illam vult vivere in peccato, per
Abbreviated transcription (Latin):
dum regnauit peccatum in mortem ñ ate ꝑ urĩu
hominem. aut primũ hominẽ. aut ꝑ adã. quia
iam dixerat. lex subint̾uit ut abundaret delictũ.
ginem. s ad conuersationis humane p̃uaricatio¬
nem: que illi uni delicto quo solo obstricti tenẽ¬
tur infantes. iam in maiorib etatib & abundantia
iniquitatis adiecta ẽ. S qm̃ hoc totum etiã qd̾ non
ꝑtinet ad illiꝰ unius delicti originẽ. tñ idonea est
soluere gr̃a saluatoris. ideo cũ dixisset sic& gr̃a reg¬
net ꝑ iusticiam in uitam etna. addidit ꝑ iħm xꝑi¬
dñm nr̃m. Nullius argum̃tationes contͣ hec apłica
uerba impediant paruulos a salute que ẽ in xꝑo
hominem pena. & ꝑ unũ hominẽ gr̃a cum locutus
misterium cõm̃dauit. eo mͦ. ut intelligamꝰ nichil aliud
autem aliud mortem xꝑi crucifixi nͥ remissionis pecca¬
ti similitudinẽ. ut queadmodũ in illo mors uera facta
ẽ. sic in nobis uera remissio peccatoꝵ. & quead modũ in

Expanded text:
dum regnavit peccatum in mortem, non ait, per unum hominem, aut primum hominem, aut per Adam, quia jam dixerat, « Lex subintravit, ut abundaret delictum; » ginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quoniam hoc totum. etiam quod non pertinet ad illius unius delicti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. addidit: Per nostrum. Nullius itaque argumentationes contra haec apostolica verba impediant parvulos a salute, quae est in Chominem poena et per unum hominem gratia cum locutus mysterium commendavit eo modo, ut intelligamus nihil aliud autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem, ut quemadmodum in illo mors vera facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in
Abbreviated transcription (Latin):
& grã dĩ & donũ in grã uniꝰ hominis ihũ xp̃i in
multos abundabit. Ut intelligat᷑ ñ in magis mul¬
tos cũ iniqͥ magis multi sint: qͥ damnabunt᷑. S mag̃
abundabit. Qͥa in his qͥ ꝑ xp̃m redimunt᷑ tẽporalit᷑
eis nocuerat ille generatis. Disputam̃ enĩ ñ de qͦcũq¬

Expanded text:
 gratia Dei, et donum, in gratia unius hominis Jesu Christi in  gratia Dei, et donum, in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit, ut intelligatur non hos magis multos, cum iniqui magis multi sint, qui damnabuntur; sed magis abundavit, quia in his qui per Christum redimuntur temporaliter eis nocuerat ille generatis. Igitur mors pec
Abbreviated transcription (Latin):
exercitationẽ fidei & agonẽ p̃sentis luctaminis. in qͦ ꝙ martires
certauert̃. Absumat᷑ uͦ & ipsa in renouatione corporis quã re¬
surrectio pollicet᷑. Ibi enĩ penitus absorbebit᷑ mors in uictoriã.
cui mͦ grã xp̃i adimit regnũ. ne suoꝵ animas ad pęnas tartari
ꝑtrabat. Qͦd uͦ adiunxit de adã. qͥ est forma futuri. neq hoc
uno mͦ intelligit᷑. Aut enĩ forma xp̃i e contrario ẽ: ut quẽ¬
admodũ in illo om̃s moriunt᷑. sic & in xp̃o om̃s uiuificentur.
& quomͦ ꝑ ipsiꝰ inobȩdientiã peccatores constituti st̃ multi:
sic ꝑ xp̃i obedientiã iusti constituant᷑ multi. Aut formã fu¬
turi eũ dix̃. qđ ipse inflixerit formã mortis posteris suis.
llle tñ est melior intellectus. ut econtrario forma eẽ
credat᷑ quã multũ cõmendat apłs. Deniq ne om̃¬
no ex equo in hac forma eadẽ contraria pensarent̃.

Expanded text:
exercitationem fidei, et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres exercitationem fidei, et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certaverunt. Assumatur vero et ipsa in renovatione corporis, quam resurrectio pollicetur. Ibi enim penitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi adimit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. Quod vero adjunxit de Adam, qui est forma futuri. Neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriun ipsius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi, aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut econtrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne omnino ex aequo in hac forma eadem contraria pensarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
militudinẽ p̃uaricationis adȩ. id ÷ qͥa inerat in hoꝵ m̃bris si¬
militudo p̃uaricationiadȩ. Potest & sic intelligi. Regnauit mors
ab adã usq ad moysen & in eos qͥ ñ in simlitudinẽ p̃uaricatiõis
adȩ peccauerunt. qͥa in se ipsis cũ iã nati eẽnt. nec ratione adhuc
uterent̃ qua ille utebat᷑ qͥndo peccauit. nec p̃ceptũ accepissent
qđ ille tͣnsgressus ẽ: s solo originali uicio tenerent᷑ obstricti. ꝑ qd
eos reguũ mortis traheret ad coudẽpnationẽ. Qa regnũ mortis in
tẽporalis quãuis & ipsa de originali delicto ꝓpagata sit: corpus
in eis interunit. animã uͦ ad pęnas ñ trahit: ubi uoluit regnũ
mortis intelligi. ut anima renouata ꝑ grãm iã ñ moriatur in
gehenna. id ÷ auita dĩ ñ alienet᷑. ñ separet᷑. Lemporalis autẽ
mors etiã in his qͥ xp̃i morte redimunt᷑ relinquat᷑ interim ad

Expanded text:
militudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum membris similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest et sic intellegi: Regnauit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, quia iuterentur, qua ille utebatur, quando peccavit; nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali vitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. Quod regnum mortis in temporalis, quamvis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis interemit, animam vero ad poenas non trahit. Ubi voluit regnum mortis intelligi, ut anima renovata per gratiam jam non moriatur in gehenna, id est, a vita Dei non alienetur, non separetur; temporalis autem mors etiam in his qui Christi morte redimuntur, relinquatur interim ad
Abbreviated transcription (Latin):
ab eodẽ peccato infantes immunes eẽ ñ possunt. nͥ ab eiꝰ reatu ꝑ
xp̃i baptisinũ resoluant᷑. Usq enĩ ad legẽ peccatũ in mundo fuit.
Non qͥa deincepis ñ fuit hoc dictũ ẽ: sed qͥa ñ poterat ꝑ litterã legis
uoluntatis s potius uanitatis suȩ putaret libero arbitrio legem
potuisse sufficere. & xp̃i grãm derideret: ideo ait apłs. Usq enĩ ad
legẽ peccatũ in mundo fuit. Peccatũ aut̃ ñ deputabat᷑ eũ lex ñ eẽt.
straret᷑ siue lex rationis in paruulis. siue lex licterȩ in ppło. S reg-¬
nauit inqͥt mors ab adã usq ad moysen. Qͥa nec lex ꝑ moysen cda¬
ta potuit regnũ mortis auferre. s sola xp̃i grã abstulit. In qͦs
aut̃ regnauerit uide. & in eos inqͥt qͥ ñ pec cauer̃ in similitudi¬
nẽ p̃uaricationis adȩ. Iste enĩ melior intellectus hon uerboꝵ.
ut cũ dixisset. regnauit mors & in eos qͥ ñ peccauer̃. quasi nos
moueret quare in eos regnauerit qͥ ñ peccauert̃: adderet in si¬

Expanded text:
ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab ejus reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset.  siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Christi abstulit gratia. in quos autem regnauerit, uide: Et in eos, inquit, qui non peccauerunt, in similitudinem praeuaricationis Adut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adderet: In si
Abbreviated transcription (Latin):
no gͦ. quid nisi delicto: Quia sequitur. Gr̃a aut̃ẽ
ex multis delictis in iustificationem. Dicant isti¬
quomodo ex uno delicto in condempnationẽ. nͥ quia
sufficit ad condempnationẽ etiam unũ originale pec¬
catum: qd̃ in om̃s homines ꝑtͣnsiit: Gr̃a uͦ ideo ex
multis delictis in iustificationẽ. quia ñ solum unu¬
illud soluit. qd̃ originalit trahitur. s etiam cetera que

Expanded text:
no ergo quid nisi delicto? quia sequitur: Gratia autem ex multis delictis in justificationem; quomodo ex uno delicto in condemnationem? nisi quia fuit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. Gratia vero ideo ex multis delictis in justificationem, quia non solum illud solvit quod originaliter trahitur, sed etiam caet