comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri ueritatis om̃is utiq in cibis creatura dei ñ simulate s
uere bona erat. Curgͥ nichil simulate susci piendo sa¬
crarum cerimoniarumq gentilium sed de cibis & p̃pu.¬
tio uerum sentiendo & docendo tam̃ tanquã gentilis
factus ẽ gentib & ñ potuit fieri tanquã uideus iuideis.
nisi fallacit suscipiendo sacram̃ta iudeoꝵ: Eur oleastro.
in serto seruauit dispensationis ueracem fidem. & natura-¬
lib ramis ñ extra sed in arbore constitutis nescio quid
dispensatoriũ simulationis uelam̃ optendit. Tur factꝰ
tanquã gentilis gentib qđ senait docet. qđ docet sen¬
cit. factus autem uideus iudeis. aliud claudit in pecto¬
re. aliud ꝓmit in uerbis. in factis. in scriptis: S ed ab¬
sit hoc saꝑe. UItrisq enĩ debebat caritatem de corde
puro. & conscientia bona. &. fide ũ ficta. Ac ꝑ hoc omĩb
om̃ia factus ẽ. ut om̃s lucrifaceret. Non m̃tientis astu. sed

Expanded text:
ri ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed ri ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tu quoq cominemorasti. atq in eo me qđ ñ ingrate fa¬
teor adiuuisti. C um enĩ abs te quesissem in epła mea
quomͦ putetur ideo factus iudeis tanqu̾ã iudeus quia
fallaciter suscepit sacram̃ta iudeoꝵ. cum & gentib tan¬
quã gentilis factus sit. nec tam̃ susceꝑit fallacit̃ sacrificia
gentium. tu respondisti in eo factum gentib tanquã
sci cibis quos damnant udei. E bi ego quero. utrum &
hoc simulate fecerit. Qđ si absurdissimũ atq falsissimũ
ẽ. sic gͦ & illa in quib iudeoꝵ consuetudini congruebat. li¬
bertate prudenti ñ necessitate seruili. aut qđ ẽ indig-
nius dispensatione fallaci potius quã fideli. Eidelib
enĩ & hiis qui cognouerunt ueritatem sicut ipse te¬
statur nisi forte & hic fallit. om̃is treatura dei bona est.
ꝙ nichil abicitidum qđ cum gr̃arũ actione ꝑcipit᷑.
Ergo & ipsi paulo ñ solum uero uerum etiam dispen¬
satori maxime fideli nec solum cognitori uerũ etiã docto¬

Expanded text:
tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gent, etiam quos damnant Judaei. Quaero ergo utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, ergo et illa in quibus Judaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitnius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam docto
Abbreviated transcription (Latin):
quam illos unmortales & beatos quib nos equales fu¬
curos in resurrectione ꝓmittitur. ne scilicet. ꝓꝑter
illoꝵ extellentiam aliquem eoꝵ nobis constituere dm̃
infidelis auderet infirmitas. qł in homine facile est
euitare: Et euidentius dici debuerunt homines dis
iu populo dei. ut certi ac fidentes fierent eum ẽẽ dm̃
suum. qui dictus ẽ ds̃ deoy. Quia & si appellantur
du immortales illi & beati qui iu cȩlis sunt. ñ tam̃
dicti sunt dii deoꝵ. id est du hominum. in populo dei
constitutoy. quib dictumi ẽ. ego dixi dis estis & filu ex¬
celsi om̃s. Hinc ẽ qđ ait apłs. Et si sunt qui dican¬
tur du siue in cȩlo siue in terra sicuti sunt dii multiꝙ
dñi multi. nõbis tam̃ unus ds̃ pater ex quo omnia. &

Expanded text:
quam illos inmortales et beatos, quibus nos aequales fuquam illos inmortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur, ne scilicet propter illorum excellentiam aliquem eorum nobis constituere deum infidelis auderet infirmitas? Quod in homine facile est euitare. Et euidentius dici debuerunt homines di in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent eum esse Deum suum, qui dictus est deus deorum; quia etsi appellentur di inmortales illi et beati, qui in caelis sunt, non tamen dicti sunt di deorum, id est di hominum in populo Dei constitutorum, quibus dictum est: Ego dixi, di estis et filii Excelsi omnes. Hinc est quod ait apostolus: Etsi sunt qui dicuntur di, siue in caelo siue in terra, sicuti sunt di multi et domini multi: nobis tamen unus
Abbreviated transcription (Latin):
questionem breuiter apłs soluit ubi ait. Namꝙ si sunt
qui dicuntur dii siue in celo siue in terra quemadmo
dum sunt dii multi & dm̃ multi. sed nobis unus ds̃
uud uͦ ubi dr̃ ds̃ deoꝵ: ñ potest intelligi ds̃ demonioꝵ
Et rex magnus suꝑ om̃s deos. absit ut dicatur rex inagnꝰ
suꝑ omnia demonia. Sed homines quoq in populo
dei eadem scriptura deos appellat. Ego inquit dixi dis
estis. & filii excessi om̃s. Potest itaq intelligi hoꝵ deoꝵ
as̃. qui dictus ẽ ds̃ deoꝵ. Et suꝑ hos deos rex magnus
qui dictus ẽ rex magnus suꝑ om̃s deos. Ceruntam̃ cũ
a nobis queritur si homines dicti sunt dis qđ iu po-¬
pulo dei sunt qũẽ ꝑ angelos uel ꝑ homines alloquit᷑
ds̃. quantomagis immortales eo nomine digni sunt qui
ea fruuntur beatitudine ad quam dm̃ colendo cupiunt
homines ꝑuenire. quid respondebimus nisi ñ frustra
in scripturis scĩs exp̃ssius homines nuncupatos deos

Expanded text:
quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui didum sunt dii multi, et domini multi; sed nobis unus Deus ur, Deus deorum, non potest intelligi Deus daemoniorum: et Rex magnus super omnes deos, absit ut dicatur Rex magnus super omnia daemonia. Sed homines quoque in populo Dei, eadem Scriptura deos appellat. Ego, inquit, dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes. Potest itaque intellegi horum deorum deus, qui dictus est deus deorum, et super hos deos rex magnus, qui dictus est rex magnus super omnes deos. Verum tamen cum a nobis quaeritur: si homines dicti sunt di, quod in populo Dei sunt, quem per angelos uel per homines adloquitur Deus, quanto magis inmortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines peruenire: quid respondebimus nisi non frustra in scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos,
Abbreviated transcription (Latin):
sensu carent. Quo circa nec terreri possunt. Quia
que terreri possunt: Unde ait apłs. Scimus quia
nichil ẽ ydolum. Hoc enim retulit ad materiam ter¬
renam. sensu carentem. Item ne quisquã putaret ñ
ẽẽ aliquam uiuentem sentientemq naturam quȩ gen¬
tium sacrificus delectetur. adiunxit. Sed que immo¬
lant gentes. demonus unmolant. & ñ deo. Nolo uos
socios fieri demonioy. Si gͦ nusquã in diuinis elo¬
quiis reꝑitur scõs angelos appellatos deos. ea mn cau-¬
sa potissimum occurrit. ne isto nomine homines ad
hoc edificarentur:. ut minsterium uel seruitium re-¬
ligioins que grece liturgia uel latria dr̃ sc̃ĩs angelis ex¬
hiberent. qđ nec erhiberi ab homtnib uolunt nsi illi
angeli uocantur qui latine nuntis nuncupantur. ut
ꝑ nom̃ ñ substantiȩ sed officu satis intelligamus illum
dm̃ a nobis eos coli uelle quem uuntiant. T otamgͥ istã

Expanded text:
sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia quae terreri possunt? Unde ait et Apostolus, «Scimus quia nihil est idolum:» hoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam
Abbreviated transcription (Latin):
de dño deo dictum ẽẽt terribilis suꝑ om̃s deos. cur hoc
dixerit continuo uelut exponendo subiunxit. Qm̃
dii gentium demonia. Suꝑ tales deos dixit dñm ter¬
ribilem in sc̃ĩs suis quos gelos fecit. a quib demonia ter
gͦ di sine additam̃to. sed dii gentium demorna. Su¬
ꝑius tam̃. terribilis inquit suꝑ om̃s deos. Non ait
suꝑ deos gentium. quãuis hoc intelligi uoluerit ad¬
dendo qđ sequitur. qm̃ dit gentium demonia. O pe¬
rante sꝑu etiam hoc dici oportuit. qđ dictum ẽ dis
gentium demonia. ut intelligeremus sic etiam in he¬
breo positum di gentium simulacra ut demonia
potius que sunt in simulacris significarenttir. Nam qđ
attinet ad ipsa simulacia que grece appellantur ydola
quo nomine iam utunur ꝓ latino. oculos habent &
ñ uident. & cetera que de hus ideo dicuntur. quia om̃i

Expanded text:
de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos Gentium, quamvis intelligi hoc voluerit, addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.» rante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in ȩternum miscda eius. Qui nam sint dii & dñi qͦ
solet. Et scriptum ẽẽ inuenimus in alio psalmo deoseci¬
am homines appellatos. sicut ẽ. Hs̃ stecit in sinagoga
deoꝵ. in medio autem deos discernt. Et paulo post.
Ego dixidis estis. & filii excessi om̃s. Cos autẽ sicut ho¬
mines moriemini. ꝙ sicut unus de principib caderis.
Non gͦ quia bom sunt om̃s. Nam si ꝓpterea quia bo¬
ni eẽnt om̃s. ũ sic eos diudicaret. Cum enĩ dixisset
cds stent in sinagoga deoꝵ. ñ ait in medio deos & homines
discernit. tanquam ostendẽs quid int̾ sit iuter deos& ho-¬
mines: sea in medio inquit deos discernit. Deinde seqͥt᷑.
Usq quo iudicatis iniquitatem. & cetera. Que utiq non
omib dicit. sed quib dam: quia discernens dicit. Sed qͦ
uocantur. utrum angeli uocandi sint du cũ hominib¬
Et in scripturis quidem nescio utrũ uel possit uel
facile possit repꝑiri aꝑte dictos angelos deos. Sed cum¬

Expanded text:
m in aeternum misericordia ejus.» Quinam sint dii et domini,solet. Et scriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus c appellati sunt dii. Nam si propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnibus sed quibusdam dicit, quia discernens dicit; et tamevocantur, utrum et Angeli Et in Scripturis quidem nescio, utrum vel possit, vel facile possit reperiri a
Abbreviated transcription (Latin):
ttendite fr̃s. hoc enim estis. Ex hoc populo estis.
iam tuue p̃dicto. nunc p̃sentato. De biis itaq estis.
qui uocati sunt ab oriente & oecidente recumbere inreg¬
uo çeloꝵ. ñ in tẽplis ydoloꝵ. E stote gͦ corpusxꝑi. ũ p̃sso¬
res corporis xꝑi. Habetis uestim̃ti fimbriam quã tanga¬
tis. ut a ꝓfluuio sanginnis id est a carualium uoluptatũ
fluxu sanemun. Nabetis inquam uestim̃ti fimbriam
quã tangatis. Cestem putate apłos sub tertura unitatis
adberentes laterib xꝑi. In hiis apłis erat tanquam
fimbria minimus & nouissimus paulus. ipso dicente Ego
sum minimus apłoꝵ. In ueste. nouissimũ ꝙ minimum
fimbria ẽ. Pimbria cũ contẽptu aspicitur. sed cũ salute
tangitur. Usq ad hanc horam & esuruus & sitimus. &
nudi sumus. & colaphizamur. Quid tam extremũ. quid
tam contẽptibilile: Cange. si fluxum sanguinis pateris.
exiet uirtus de illo cuius uestis ẽ: & sanabit te. ẜ imbria
tibi mͦ tangenda ꝓponebatur: quando ex eodem apło le

Expanded text:
tres: hoc enim estis, ex hoc populo estis, jam tunc praedicto, nunc praesentato. De his utique estis, qui vocati sunt ab oriente et occidente recumbere in regno coelorum, non in templo idolorum. Estote ergo corpus Chrisris Christi. Habetis vestimenti fimbriam, quam tangatis, ut a profluvio sanguinis, id est, carnalium voluptatum fluxu sanemini. Habetis, inquam, vestimenti fimbriam, quam tangatis. Vestem putate Apostolos, sub textura unitatis adhaerentes lateribus Christi. In his Apostolis erat tanquam fimbria minimus et novissimus Paulus: ipso dicente, Ego sum minimus Apostolorum . In veste novissimum et minimum, fimbria est. Fimbria cum contemptu aspicitur: sed cum salute tangitur. Usque ad hanc horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus, et colaphizamur . Quid tam extremum, quid tam contemptibile? Tange, si fluxum sanguinis pateris: exiet virtus de illo cujus vestis est, et sanabit te. Fimbria modo tangenda proponebatur, quando ex eodem apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ putatis decipi posse simulatris homines. que a
ra fr̃is infirmitatem. Qui uident ista. edificantur ad
alia. Et ñ tantum ibi manducare. sed & sacrificare
desiderent. Ecce ꝑit insirmus in tua scientia fr̃. Audi
fr̃. Si contemnebas infirinum. etiam fr̃em concẽnis :
Ex ꝑgiscere. quid. sic in ipsum xꝑm peccas. Attende
enĩ qđ nullo pacto possis contempnere. Sic autem
inquit peccantes in fr̃s & ꝑcutientes conscientiam eoꝵ
infirmam. in xꝑ̃m peccatis. Eant nunc qui ista contẽ¬
nunt. & recũbant in ydolio. Nonne erunt p̃m̃tes ñ
tangentes: Et cum recubuerint in ydolio. ueniant &¬
impleant eccłam. ñ salutem accepturi. sed p̃ssurã factu¬
ri. Sed timeo inquis. ne offendam maioĩe. Time
ꝓrsus ne offendas maiorẽ. & ñ offendis am̃. Quid plu
ra fr̃s: Xꝑiani audistis quia peccantes in fr̃s & ꝑ
cutientes ronscientiã eoꝵ infirmã. inxꝑm peccatis.
Nolite contempnere. si ñ uultis deleri de libro uite.

Expanded text:
? Quomodo putatis decipi posse simulacris homines, quae a ra fratris infirmitatem. Qui vident ista, aedificantur ad alia, ut non tantum ibi manducare, sed et sacrificare desiderent. Ecce perit infirmus in tua scientia frater. Audi, frater: si contemnebas infirmum, etiam fratrem contemnis? Expergiscere. Quid, si in ipsum Christum peccas? Attende enim quod nullo pacto possis contemnere. Sic autem, inquit, peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Eant nunc, qui ista contemnunt, et recumbant in idolio: nonne erunt prementes, non tangentes? et cum recubuerint in idolio, veniant et impleant ecclesiam; non salutem accepturi, sed pressuram facturi. prorsus, ne offendas majorem; et non offendis Deum. Qa, fratres? Christiani audistis, quia peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Nolite contemnere, si non vultis deleri de libro vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
udiui allam uocẽ tuam post concupiscentias tu¬
as ũ eas. & a uoluntate tua uetare. Audiui & illã
ex munere tuo quam multum amaui. Neq si man¬
ducauerimus abundabimus. neq si ñ manducaterimꝰ
deerit uobis. Hoc ẽ dicere. Nec illa res me copiosum
faciet. nec illa erumnosum. Audiui & alterã. Ego
enim didici in quib sum sufficiens ẽẽ. Et abundare
noui. & penuriam pati noui. Sina possum in
eo qui me confortat. E cce miles castroꝵ celestium. ñ
puluis qđ sumus. Sed mem̃to dñe qđ puluis sumꝰ.
& de puluere fecisti hominem. & ꝑierat & inuentus
ẽ. Nec ille in se potuit. quia idem puluis fuit. quẽ
talia dicentem affectu tuȩ inspirationis ad amaui.
Otm̃a possum inquit in eo qui me confortat. Confor¬
ta me ut possim. Da qd̃ iubes. & iube qđ uis. Iste
se accepisse confitetur. Et qđ głatur. in dño głatur.
YU idete autem ne forte hec licentia ur̃a offendiculum¬
S fiat infirmis. Si enim quis uiderit eum qui habet

Expanded text:
udivi aliam vocem tuam: Post concupiscentias tuas non eas, et a voluntate tua vetare. Audivi et illam ex munere tuo, quam multum amavi, Neque si manducaverimus abundabimus, neque si manducaverimus deerit nobis. Hoc est dicere, Nec illa res me copiosum faciet, nec illa aerumnosum. Audivi et alteram: Ego enim didici in quibus sum sufficiens esse, et abundare novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Ecce miles castrorum coelestium, non pulvis quod nos sumus; sed memento, Domine, quia pulvis sumus, et de pulvere fecisti hominem, et perierat et inventus est. Nec ille in se potuit, quia idem pulvis fuit, quem talia dicentem afflatu tuae inspirationis adamavi: Omnia possum, inquit, in eo qui me confortat. Conforta me ut possim, da quod jubes, et jube quod vis. Iste se accepisse confitetur, et qui gloriatur in Domino glorietur. uidete autem, ne forte haec licentia uestra offendiculum fiat infirmis. si enim quis uiderit eum qui habet
Abbreviated transcription (Latin):
in euangelio ioħs. omnia ꝑ ipsum facta sunt. Si eñ
alia ꝑ patrem alia ꝑ filium. iam ñ omnia ꝑ patrem. nec
omnia ꝑ filium. Si autem omnia ꝑ patremq omina
ꝑ filium. eadem ꝑ patrem que ꝑ filium. Equalis gͦ ẽ file
nec ab ipso uerbo tacuerit apłs. & aꝑtissime ominno
direrit. Qui cum in forma dei ẽẽt ñ rapinã arbitratꝰ
ẽ ẽẽ equalis deo. Hic deum ꝓprie patrem appellans.

Expanded text:
in euangelio Iohannis: omnia per ipsum facta sunt? si enim alia per patrem, alia per filium, iam non omnia per patrem nec omnia per filium; si autem omnia per patrem et omnia per filium, eadem per patrem quae per filium. aequalis ergo nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem appellans,
Abbreviated transcription (Latin):
quem omnia & nos ꝑ ipsum. Quis dubiter eum omina
sum & in ipso sunt omna. ipsi gła in scła scłoꝵ. Si enĩ¬
de patre & filio & spu scõ ut singulis ꝑsonis singula tri¬
sco. manifestum qđ pater & filius ꝙ sꝑc sc̃s unus ds est.¬
quando singulariter intulit. ipsi gła in scła scłoꝵ. Chi
de enim cepit hunc sensum ñ ait. o altitudo diuitiarũ
sapientiȩ ꝙ scientiȩ patris aut filii aut sp̃c sc̃i. sed sapi¬
entiȩ ꝙ scientiȩ dei. quam inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ
ꝙ inuestigabiles uiȩ eius. Quis enim cognouit m̃tem

Expanded text:
quem omnia, et nos per ipsum; quis dubitet eum omnia sum, et in ipso, sunt omnia, ipsi gloria in saecula sae Patre et Filio et Spiritu sancto, ut singulis personis singula trisancto: manifestum quod Pater et Filius et Spiritus sanctquando singulariter intulit: Ipsi gloria in saecula saeculorum. Unde enim coepit hunc sensum, non ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti, sed « sapientiae et scientiae Dei! » quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius! Quis enim
Abbreviated transcription (Latin):
sub demonibus erant. Demonibus templa fabricata ft̃.
Demonibus arche constructe. Demonib sacerdotes
instituti. Demonibus oblata sacrificia. Demonib arrep¬
ticu tanquam uates inducti. Hec omnia demonib gen¬
tes exhibuerunt. Hec omnia uera ñ nisi uni magno deo
ista exgerent ut fallerent. nisi quia sciunt ea deberi uero
rex dũs suꝑ demonia. & hic habemus scripturȩ testimom¬
um. H s̃ stecit in sinagoga deoꝵ. in medio autem deosdi¬
scernit. Heos dixit participatione. ñ natura.  rã qua
uoluit facere deos. Quantus ds̃ ẽ. qui facit deos. Aut
quales di sunt quos facit homo: Quam ille magnus
deos faciendo. tam isti nichil qui ab homine facti st̃. Ds̃
uerus facit deos credentes in se. quib dedit potestatem
filios dei fieri. Et ideo ipse uerus ds̃. quia ds̃ ñ factus est.
Nos autem facti ñ ueri dii. Meliores tam̃ illis quos homo

Expanded text:
sub daemonibus erant: daemonibus templa fabricata sunt, daemonibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daemonibus arreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemonibus gentes exhibuerunt; haec omnia vera nonnisi uni magno Deo ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt ea deberi vero rex Dominus super daemonia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos homo
Abbreviated transcription (Latin):
Aitendo sicuti sunt. eos intelligi uoluit. qui digne
terp̃tatur latine seruitus sed ea quȩ ad religionẽ ꝑti¬
nere intelligitur ñ debeatur nisi um deo uero qui no¬
bis ẽ ds̃. Illi autem qui dicuntur dis eciam siqui st̃
ubi merito dicuntur: ꝓhibiti sunt maledici. ñ ussi sunt
sacrisiciis uel ullis latriȩ obsequus honorari. ex R p.x.¬
un Qm̃i ds̃ magnus ẽ dñs. & rex magnus super
om̃s deos. S̾unt gͦ di suꝑ quos sit magnus ds̃ nr̃ cui
iubilamus. cui exultamus. cui laudes cantici dicimus.
Sunt. sed ñ nobis. Apłs emmait. Namqꝙ si sunt qͥ
dicuntur dis siue in cęlo siue in terra quemadmodun
sunt multi di & dñi muiti. nobis tam̃ unus as̃ ex quo

Expanded text:
enim "sicuti sunt" eos intellegi uoluit, qui digne e et interpretatur latine seruitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intellegitur, non debeatur nisi uni deo uero, qui nobis est deus. illi autem qui dicuntur dii, etiam si qui sunt qui merito dicuntur, prohibiti sunt maledici, non iussi sunt sacrificiis uel ullis latriae obsequiis honorari. Non niam Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Sunt ergo dii super quos sit magnus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum su
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo scientiȩ. Ibi sedet ds̃ in plenitudine scien¬
tiȩ. Hicet intelligamus cherubin sublimes ẽẽ celoꝵ
potestates atq uirtutes. tñ siuis eris chertibin. Si
erĩ cherubin sedes ẽ dei: audi quid dicat scriptura.
Anima iusti. sedes sapientiȩ. Quomͦ inquis ero
plemtado scientie: Quis hoc implete H abes uude
impleas. Plenitudo legis caritas. Noli ꝑ multa ire.
atq distendi. terret te ramoꝵ diffufio: Radicẽ tene.
& de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te
caritas. & necesse ẽ plenitudo scientiȩ consequatur.
Quid enim nescit. qui caritatẽ scit: quando quidẽ
dictum ẽ ds̃ carias est.

Expanded text:
Plenitudo scientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scienPlenitudo scientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoquidem dictum est: Deus charitas est
Abbreviated transcription (Latin):
enim ũ diligit dm̃. quomodo diligit ꝓximm̃ tanqũa
seipsum. quandoquidem ñ diligit & seipsum Est
quippe impitis & iniquus. Qui antem diligit im¬
quitatem. ñ plane diligit. sed odit anim̃ã suã. Hoc gͦ
p̃ceptũ dm̃ teneamus. ut nos initicem diligamus. & qͥc¬
quid aliud p̃cipit faciemus. Qm̃ quicquid ẽ aliud
hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea
dilectione qua se inticem diligunt homines sicut
homines. Nam ut difcerneretur. adiunctũ ẽ. sicut
dilexi uos. Et quid enim nos cdilexit xꝑo. insi ut
possimus regnare cumxꝑo: Ad hoc gͦ & nos inincẽ
diligamis. ut dilectionẽ nr̃am discernamꝰ a ceteris. qͥ
ũ ad hoc se inincem diligunt. qr nec dilig̃t. Qui
autem se ꝓpter habendum dm̃ diliguntr ipsi se dilig̃o.
Ergo ut se diligant. dm̃ diligune. Non ẽ heo di¬
lectio in hominib omnib. Pauci se ꝓpterea diligẽ.
ut sit tłs omnia in omnib. EQu sedes suꝑ

Expanded text:
enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discedilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoautem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt, ut sit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
autem hic ita dixit. hoc ẽ mandatũ meum uelud ñ sit
aluid. quid putamus fr̃s mei: Nunquid nam solum
eus de ista dilectione mandatum ẽ. qua diligimꝰ minoẽ
Nonne ẽ aliud mains. ut diligamus dm̃: Aut nͦ deso
la nobis ds̃ dilectione mandauit. ut alia ũ inquiramꝰ:
Tria certe cõm̃dat apłs dicens. Manent autẽ. fides.
spes. caritas. tria hȩc. aior autẽ hiis ẽ caritas. Et¬
si in caritate hoc ẽ in dilectione concluduntur duo
quam multa mandata sunt: qu̾a multa de spe. Us
potest cuncta colligere: quis enumerando sufficere :
Sed intueamur qđ ait idem apłs. Plenitudo legis
Demon credit. nec diligit. Nemo diligit. qui non
credit. Frustra quidem. sedtam̃ potest sꝑare ueniã
qui ũ diligit. Nemo autem desꝑare qui diligraltaq
ubi dilectio ẽ: ibi necessario fides s spes. Et uibi di¬
lectio ꝓximi. ibi necessario etiam dilectio dei. Qui

Expanded text:
autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Auautem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit la nobis Deus dilectione mandavit, ut alia non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . Etsi in charitate, hoc est in dilectione, concluduntur duo quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. id ÷ quã nob̾ contulit xp̃e. credimꝰ ex dõ nob̃ eẽ pleniusq
futurũ eẽ qđ iuste uiuimꝰ. Vnde illi ea petate qͣ solus colend̾
ẽ grãs agim̃. Nec immerito apłs ex hoc articulo conuertitur
ad eos cũ de testatione cõmemorandos. qͥa uicio illo qđ suꝑius
memorauit leues & inflati ac ꝑ se ipsos uelut ꝑ inane sublati
ubi ñ reqͥescerent s fracti dissilirent. in figmenta idoloꝵ tanꝙ̃.
in lapides deciderunt. Ea enĩ cõm̃dauerat pietatẽ fidei quad̾o
iustificati grati eẽ debemꝰ. uelut contͣriũ qđ detestares̃ subin.¬
ferens: r euelat᷑ enĩ inqͥt ira dĩ de cȩlo suꝑ oninẽ impietatẽ. & iniusti¬
eiã hominũ. eoꝵ qͥ ueritatẽ in iniusticia detinent. Qaqd̾ notũ ẽ dei ⁊

Expanded text:
i, id est quam nobis contulit Christus, credimus ex deo nobis esse pleniusque futurum esse quod iuste uiuimus. unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. Xec inmerito se apostolus ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut per inane sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detestaremur subinferens: reuelatur enim, inquit, ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum qui ueritatem in
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ illud C anitas uanitatum: & omnia uanitas.
Que abundantia ẽ homini in ommi labore suo que
ipse laborat sub sole: Cu dictum ẽ. In labore man¬
ducabis panem. Uanitati gͦ creatura subiecta ẽ ñ spon¬
te. Gene additum ẽ non sponte. Homo quippe sp-¬
onte peccauit: sed ñ sponte dampnatus ẽ. Peccatũ
itaq fuit spontaneum. contra p̃ceptum facere ueritatiᷤ.
peccati autem pena subici fallacie. Non enim sponte
creatura uanitati subiecta ẽ.
sed ꝓpt̃ eũ qͥ subiecto eã

Expanded text:
Hoc est illud. « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas . » Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole; cui dictum est. In labore manducabis panem? « Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. » Bene additum est, « non sponte. » Homo quippe sponte peccavit; sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum contra praeceptum facere veritatis; peccati autem poena subjici fallaciae. Non enim sponte creatura vanitati subjecta est: « sed propter eum, qui subjecit ea
Abbreviated transcription (Latin):
eram̃ta omñeq scientiam nec distribuit omnia sua pauꝑl¬
b uel ñ habendo qđ distribuat uel aliqua necessitate
ꝓhibitus. nec tradat corpus suum ut ardeat si talis passio¬
nis uulla temptatio ẽ ꝑducit adregnũ. Ita ut ipsa fidẽ
ñ faciat utisem nisi caritas. Sine caritate quippe fides
pocest quidem ẽẽ sed ñ ꝓdesse. Propter qđ & apłs pau¬

Expanded text:
cramenta omnemque scientiam nec distribuit omnia sua paupecramenta omnemque scientiam nec distribuit omnia sua pauperibus, uel non habendo quod distribuat uel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum, ut ardeat, si talis passionis nulla temtatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi caritas. sine caritate quippe fides potest quidem esse, sed non et prodesse. propter quod et aposto
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ gͥ sp̃c sc̃e qui ꝓcedit ex deo. cum datus fuerit
homini acendit eum indilectione dei & ꝓximi. & ipse di¬
lectio ẽ. Non enĩ habet homo unde diligat dm̃. nisi ex
deo. Propter qđ dicit. Nos diligimus. quia ipse prius
dilexit nos. Apłs quoq paulus. Dilectio inquit dei dif-
ꝑsꝑm munera. sed sine caritate nichil ꝓsunt. Nisi gͦ tantũ
rem. a sinistra ñ transfertur ad dexteram. Nec sp̃c ꝓprie
guis hominũ loquatur & angeloꝵ sonans eram̃tũ ẽ & cim-¬
balum tinniens. Et si habuerit ꝓphetiam & scierit omnia
sacram̃ta & omnẽ scientiam & habuerit omnẽ fidem ita ut
montes transferat. nichil ẽ. Et si distribuerit omnẽ sub¬
stantiam suam & si tradiderit corpus suũ ut ardeat. ni¬
chil ei ꝓclest. Quantum gͦ bonum ẽ sine quo ad ecernam
uitam neminẽ tanta bona ꝑducunt. Ipsa uͦ dilectio siue
caritas nam unius reiẽ nom̃ utrunq si habeat eam qui
ñ loquitur linguis nec habet ꝓphetiam. nec omnia scit sa¬

Expanded text:
s sanctus qui procedit ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est: non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligimus, quia ipse prior dilexit nos. Apostolus quoque Paulus: Dilectio, inquit, Dei diffitum munera, sed sine charitate nihil prosunt. Nisi ergo tantum rem, a sinistra non transfertur ad deguis hominum loquatur et Angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens: et si habuerit prophetiam, et scierit omnia sacramenta, et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem, ita ut montes transferat, nihil est: et si distribuerit omnem substantiam suam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil prodest. quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam uitam neminem bona tanta perducunt? ipsa uero dilectio siue caritas — nam unius rei est nomen utrumque — si habeat eam qui non loquitur linguis nec habet prophetiam nec omnia scit sa
Abbreviated transcription (Latin):
amiña tuam. I psa discernit causam tuam. & sicut mors ua¬
lida ẽ ꝙ in delicus tius ẽ. Quam mirandi generis mors est.
cui parum fuit ñ ẽẽ in penis. nisi ẽẽt insuꝑ in delicus. Ex tract̃
Baptitatus saciam̃tum habet. & magnũ sacram̃tum. diui¬
nũ. scm̃. ineffabile. C onsidera quale. ut nouum hominem
faciat dimissione omniũ peratoꝵ. Attendat tam̃ in cor. si ꝑfec¬
tum ẽ ibi qd factumẽ in corpore. E ideat si habet caritatẽ.
& tc̃ dicat natus sum exdeo. Si autem ñ habet. characterẽ
quidem ĩpositũ habet. sed desertor uagatur. H abeat carita¬
tẽ. aliter ñ se dicat natum ex deo. S ed habeo inquit sacra¬
m̃tum. Audi apłm. Si sciam omnia sacram̃ta & habeam
omñẽ fidem ita utimontes transferam. caritatem autem ñ habe¬
am. nichil sum.

Expanded text:
animam tuam; ipsa discernit causam tuam, et sicut mors vaanimam tuam; ipsa discernit causam tuam, et sicut mors valida est, et in deliciis tuis est. Quam mirandi generis mors est, cui parum fuit non esse in poenis, nisi esset insuper in deliciis! Sed hic baptizatus; Sacramentum habet, et magnum Sacramentum, divinum, sanctum, ineffabile. Considera quale: ut novum hominem faciat dimissione omnium peccatorum. Attendat tamen in cor, si perfectum est ibi, quod factum est in corpore: videat si habet charitatem, et tunc dicat, Natus sum ex Deo. Si autem non habet, characterem quidem impositum habet, sed desertor vagatur. Habeat charitatem; aliter non se dicat natum ex Deo. Sed habeo, inquit, sacramentum. Audi Apostolum: Si sciam omnia sacramenta, et habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum
Abbreviated transcription (Latin):
discipuili estis. si dilectionem habueritis in inuice. Tanqu̾a
diceret. Alia munera mea habent uobiscum etiam ñ mei.
Non solum naturã. uitam sensum. rationem. & eam salutẽ
que hominib pecoribus q communis ẽ. uerum etiã linguas
sacram̃ta. ꝓphetiam. scientiam. fidem. distributionẽ rerũ suarũ.
pauꝑib & traditionẽ corporis sui ut a xdeant. S ed qm̃ ca-
ritatẽ ñ habent. ut cimbala concrepant. Nichil sunt. nichil
eis ꝓdest. Non gͦ in illis quãuis bonis munerib meis quȩ
habere possunt etiam ñ discipuli mei. sed in hoc cognoscent
om̃s quia discipuli mei estis si dilectionẽ habueritis in inuicẽ.
Osponsa xꝑi. pulchra inter mulieres. Odealbata ascendenꝰ
ꝙ incumbens suꝑ fratuelem tuum. Qm̃ cuius lumine illu¬
straris ut candeas. eius adiutorio fulciris ne cadas. O qũa
bene tibi cantatur in illo cantico canticoꝵ uelut epithalamio
tuo quia caritas ii delicis tuis. Ipsa ñ comꝑdit cũ impus

Expanded text:
estis, si dilectionem habueritis in invicem: tanquam diceret, Alia munera mea habent vobiscum etiam non mei, non solum naturam, vitam, sensum, rationem, et eam salutem quae hominibus pecoribusque communis est; verum etiam linguas, Sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, distributionem rerum suarum pauperibus, et traditionem corporis sui ut ardeant: sed quoniam charitatem non habent, ut cymbala concrepant, nihil sunt, nihil illis prodest . Non ergo in illis quamvis bonis muneribus meis, quae habere possunt etiam non discipuli mei; sed in hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. O sponsa Christi pulchra inter mulieres! o dealbata ascendens, et incumbens super fratruelem tuum! quoniam cujus lumine illustraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris ne cadas: o quam bene cantatur tibi in illo Cantico canticorum velut epithalamio tuo, Quia charitas in deliciis tuis ! Ipsa non comperdit cum impiis
Abbreviated transcription (Latin):
funditur in cordibus nr̃is dei caritas. ꝑ quẽ nos tota inha¬
bitat trinitas. Quo circa rectissime sꝑc sc̃s cum sit ds̃ uoca
tur etiam donum dei. Quod donum ꝓprie quid nisi cari¬
tas intelligenda ẽ quȩ ꝑducit addm̃ & sine qua qđ libet¬
N aliud dei donũ ñ ꝑducit ad dm̃. Et si habuero ꝓphetiã &¬

Expanded text:
funditur in cordibus nostris Deus charitas, per quam nos tota inhabitat Trinitas. Quocirca rectissime Spiritus sanctus, cum sit Deus, vocatur etiam donum Dei. Quod donum proprie quid nisi charitas intelligendum est; quae perducit ad Deum, et sine qua quodlibet aliud Dei donum non perducit ad Deum. Ecce hic aperi
Abbreviated transcription (Latin):
icut eñ mos ẽ diunoꝵ in scripturis sc̃ĩs misterioꝵ. ut
idem homo alias aliam atq aliam ꝓ re aliqua signifi¬
candda ꝑsonã gerit. tc̃ moyses popłi udeoꝵ sub iege positi
ꝑsonã gerebat. eũq in ꝓpħica p̃nuntiatione siguiabat.
Sicut gͦ moyses pecra uirga ꝑcutiens de dei uirtute dubi¬
tauit. ita ille popłs qui sub lege ꝑ morsen data tenebatur:
xꝑm ligno erucis affigens. eum uirtutẽ dei ẽẽ ñ credidit.
Sed sicut ꝑcussa petra manauit aqũa sicientib. sic plaga
dñice passionis effecta ẽ uita credentib. Habemus eñ de
hac re p̃clarissimã & fidelissimã uocẽ apłi cum inde loque¬

Expanded text:
Sicut enim mos est divinorum in Scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat; tunc Moyses populi Judaeorum sub Lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re p
Abbreviated transcription (Latin):
ultos enim a ꝑintiosa elatione reprimit qdđ at apłs.
Qua ꝓpter. qui uidetur stare. uideat ne cadat. Q olun¬
tate autem sua cadit qui cadit. & uoluntate deistat. qͥ stat.
Potẽs ẽ enim deus statuere illum. Nongͦ se ipsum. sad
ds̃. Sod tam̃ bonum ẽ ñ altum saꝑe. sed tunere. T ẽptatio

Expanded text:
ultos enim a perniciosa elatione reprimit quod ait Apostolus: Quapropter qui videtur stare videat ne cadat. Voluntate autem sua cadit qui cadit, et voluntate Dei stat qui stat. Potens est enim Deus statuere illum. Non ergo ipse seipsum, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere, sed timere. In cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
d de pecra aqua eductaẽ. apłs paulus tit xxxu
quid eẽt exposuit. ubi ait. Et om̃s eundẽ potum
sꝑualẽ uiber̃t. Bibebant autem de spuali. sequertti petia.
sꝑualis. qua interior sitis irrigaretur. Sal & qđ uirga
petra ꝑcutitur: crux xꝑi figuratur. U igno enĩ acceden¬
te ad petram. gr̃a ista manauit. Et qđ bis ꝑcutitur.
euidentius siguificat crucem. Duo quippe ligna st̃ crur.

Expanded text:
d de petra aqua educta est, apostolus Paulus quid esset exposuit, ubi ait, Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Bibebant enim de spirituali sequenti petra: spiritalis, qua interior sitis inrigaretur. sed quod uirga petra percutitur, crux Christi figuratur. ligno enim accedente ad petram gratia ista manauit; et quod bis percutitur, euidentius significat crucem. duo quippe ligna sunt crux.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi rius & fluminib ꝑ cuncta diffunditur. I ta nul¬
lum ẽ ereature genus. qd̃ ñ in homine possit ag¬
hosci. Ac sie omnis ereatura in eo congemiscit ꝙͥ
dolet reuelationem filioꝵ dei expectans. Que ꝑ cor-¬
poris etã resurrectionẽ & siñ in omnib hominib om¬
nis tñ a corruptionis seruitute libcrabit̃. qr & in sin

Expanded text:
quasi riuis et fluminibus per cuncta diffunditur. ita nulquasi riuis et fluminibus per cuncta diffunditur. ita nullum est creaturae genus, quod non in homine possit agnosci. ac sic omnis creatura in eo congemescit et dolet, reuelationem filiorum dei exspectans; quae per corporis etiam resurrectionem etsi non in omnibus hominibus, omnis t
Abbreviated transcription (Latin):
in illo ẽ: quam uel ꝓbantur angeli habere uel credunit᷑.
& ut ita dicam sensualis. qua & bestiȩ ñ carent.  tunt᷑
enim sensib & sensualib motib ad appetenda utilia.
& uitanda contraria. & uitalis priuata sensu. qualis ad¬
uerti in arborib potest. N am& in nobis sine sensu
nr̃o fiunt corporis increm̃ta: & capilli nec cũ p̃ciduntur
sentiunt. & tñ crescunt. ILam uͦ ipsa corporalis creatu¬
ra euidentius apparet in nobis. Que licet ex t̾ra facta
atq formata sit: insunt tñ illi ex omnib huiꝰ corpo¬
rei mundi elem̃tis quȩdam particule ad tẽꝑiem uali¬
tudinis. Nam & calore m̃bra uegetantur: quiẽ ab
igne. cuius etiam lux ꝑ oculos emicat. & aere uenarũ
discursus. quas arterias uocant. atq spiram̃ta pulmo¬
nis implentur. Et humor nisi eẽt: nulla sputam̃¬
ta confluerent. uitamq absumeret siccitas. Nam
& ipse sanguis humico lapsu alias uenas replens

Expanded text:
in illo est, quam vel probantur habere Angeli, vel creduntur; in illo est, quam vel probantur habere Angeli, vel creduntur; et, ut ita dicam, sensualis, qua et bestiae non carent: utuntur enim et sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et vitanda contraria: et vitalis privata sensu, qualis adverti in arboribus potest; nam et in nobis sine sensu nostro fiunt corporis incrementa, et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. Jam vero ipsa corporalis creatura evidentius apparet in nobis, quae licet ex terra facta atque formata sit, insunt tamen illi ex omnibus hujus corporei mundi elementis quaedam particulae ad temperiem valetudinis. Nam et calore membra vegetantur, qui igne, cuius etiam lux per oculos emicat, et aere uenarum discursus, quas arterias uocant, atque spiramenta pulmonis implentur, et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent uitamque absumeret siccitas. nam et ipse sanguis humido lapsu alias uenas replens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ patientiam expectamus. Quãdiu itaq hic scd̃m
carnem sumus cuius adoptionem & redemptionem ꝑ
patientiam spei ad huc expectamus. tamdiu sedm id
ꝑ qd̃ sub sole sumus uanitati subiecti sumus. D iligi
gͦ homo sponte uanitatem: cum deserta soliditate ueri¬
tatis opinabilia sequitur. id ẽ mutabilia. Cum autẽ
inde meritas penas luit: subicitur ñ sponte uanitati
sicut subiecta ẽ in homine peccante. Hinc enĩ aitapłs.
Omnis creatura uanitati subiecta ẽ ñ sponte. Quia
& in homine omnis ẽ. I nest quippe homini & inuisibi¬
le aliquid scdm animum: & uisibile scd̃m corpus. O mĩs
enĩ creatura partim ẽ uisibilis: partim inuisibilis. Nec
tñ ẽ omnis in pecore. cui mens intellectualis ñ in est. in
remissionem peccatoꝵ s adoptionem gr̃e. Scimusem̃¬
qr omnis creatura ingemiscit: & parturit usq ad huc.
In uno quoq homine omnis creatura ñ uniuersalit
sicut ẽ celum & terra & omiia que in eis sunt: sed ge¬

Expanded text:
 patientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdit ergo sponte uanitatem, cum deserta soliditate ueritatis opinabilia sequitur, id est mutabilia. cum autem inde meritas poenas luit, subicitur non sponte uanitati, sicut subiecta est in homine peccante. hinc enim ait apostolus: omnis creatura uanitati subiecta est non sponte, quia et in homine omnis est. inest quippe homini et inuisibile quid secundum animum et uisibile secundum corpus; omnis autem creatura partim est uisibilis, partim inuisibilis, nec tamen omnis in pecore, cui mens intellectualis non inest. in remissionem peccatorum quia omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. In unoquoque hosicut est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, sed ge
Abbreviated transcription (Latin):
martẏrum. ũdum sibi corporib suis redditis. Neq enim
pioꝵ anime mortuoꝵ separantur ab ȩccła. que nunc etiam
ẽ regnum xꝑi. Alioquin nec ad altare dei. fieret eon
memoria in cõmunicatiõe corporis xꝑi. Nec aliquid
ꝓdesset ad eus baptismũ in ꝑiculis currere. ne sine illo
fimatur heç uita. nec ad reconciliationẽ si forte ꝑ peniten¬
tiam. malamue conscientiam quisq ab eodẽ corpore sepa¬
ratus ẽ. Cur enĩ fiunt ista. nisi qr fideles etiam defuncti
legitur: B eati mortui qui in dño moriutur. Amodo
iam dicit sꝑc: ut reqinescant a laborib sinis. Nam oꝑa¬

Expanded text:
martyi-um nondum sibi corporibus suis redditis. Neque enim piorum animae mortuorum separantur ab ecclesia, quae nunc etiam est regnum Christi. Alioquin nec ad altare Dei fieret eorum memoria in communicatione corporis Christi; nec aliquid prodesset ad eius baptismum in periculis currere, ne sine illo finiatur haec uita; nec ad reconciliationem, si forte per paenitentiam malamue conscientiam quisque ab eodem corpore separatus est. Quur enim fiunt ista, nisi quia fidsi legitur: Beati mortui qui in Domino moriuntur, amodo jam dicit Spiritus ut requiescant a laboribus suis, op
Abbreviated transcription (Latin):
tantũmͦ martrrũ aminas cõmemoriuit. qr ipsi p̃cipue reg¬
nant mortui. qui usq ad mortem ꝓ ueritate certarunt.
Sed a parte totum etiam ceteros mortuos. intelligimuis
ꝑtinentes ad eccłam. qđ ẽ regnũ xꝑi¬
uidicium cauere debemus. cum incertumẽ quo animo¬
quidq factum sit: uelcum incertum ẽ qualis futtirus sit.
qui nunc nel bontis uel maluis apparet. Sigͦ quispiam
uerbi gr̃a conquestus de stomacho ieuunare noluit. & tu
id ñ credens edacitatis id uicio tribueris. temere iudicabis.
Item si manifestam edacitatẽ ebriositatẽ q cognoueris.
ꝙ ita rep̃henderis quasi munqũa illa possit corrigi. atq
mutari. nichilominius temere iudicabis. Non gͦ rep̃hen¬
damus ea que nescimus quo animo fiant.Neq ita repre¬
bendamus que manifesta sunt: ut desꝑemus sanitatem.
Et uitabimus iudicium de quo minc dr̃ nolite uidica¬
re. ne iuidicetur de uobis. Maxime autẽ hii temere
mant uituꝑare & clamare. qu̾a em̃dare atq corrigere.

Expanded text:
tantummodo martyrum animas commemorauit, quia ipsi praecipue regnant mortui, qui usque ad mortem pro ueritate certarunt. Sed a parte totum etiam ceteros mortuos intellegimus pertinentes ad ecclesiam, quod est regnum Cuiquidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et uitabimus iudicium, de quo nunc dicitur: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. Potest autem mouere mant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: