comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uemire iussisset: dicto audientes nõ fuerunt. Tantũ
aprd̃ homines barbaros ualuit aliquos esse repertos
principes inferendi belli tantũq omnbus uolunta¬
tum commutationem actulit ut̃ preter heduos et rhe¬
mos quos precipuo semper honore cesar habuit. alce¬
ios pro uẽtere ac perpetua erga. pͫ. x. fide alteros pro
recentibus gallia bellis officiis milla fere auitas fue¬
rit non suspecta nob̃is. Idq a deo haud scio mirandũ¬
ne sit. cũ cõpluribus aliis de causis. tum marime qd
hn qui untute belli omnibus gentibus preferrebantur
tantũ se eius opimonis disperdidisse ut a pͦ.Rͦ. imperia
perferrent grauissime dolebant. Treurri uero atq in¬
duciomarus tocius hiemis nuillum tempus intermiserũt.
quin trans rhemĩ legatos mitterent auitates sollicitarẽt
pecumas polia tarentur magna parte exeratus nostri
interfecta mulco mmorẽ super esse dicerent partẽ. Ne¬

Expanded text:
venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis deperdidisse ut a populo Romano imperia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
motu gallorum nũtium acciperet. In hnis ab lucio ros¬
ceo questore quem legiom terciedecune prefecerat cer¬
tior factus est imagnas gallorum copias carum aui¬
tatum que armorice appellantur oppugnandi sui cau¬
sa conuenisse. neqr longuis millia passuum acto ab
hibernis suis ab fuisse. Sed nĩtio allato de uictoria
cesaris discessisse ad eo ut fuge similis, discessus
uideretur. At cesar principibus auusqe auitatis ad
alias cohortando demĩtiar et magnam partem gallie
in officio tenuit. Tamẽ senones que est auitas in p̃¬
mis fuma et magne inter gallos auctoritatis caua¬
riũ quem cesar apud eos regem cõstituerat cuius frater
moritasgus aduentu in galliam cesaris auusq maiores
regnũ optinuerant. interficere publico consilio conati.
cum ille presensisset ac profugisset. usqs ad fines in¬
secuti regno domoꝵ expulerunt. et missis ad cesarem sa¬
aisfaciendi causa legatis cum is onmem ad se senatum

Expanded text:
motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Rosmotu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad alias cohortando magnam partem Galliae in officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum
Abbreviated transcription (Latin):
isset. ante mediam noctem ad portas castrorum clamor
oriretur. Quo clamore significacio uictorie gratulatioq
ab rhemis labieno fieret. hac fama ad treuuos perlata
induciomiarus qui postero die castra labiem oppugna¬
re decreuerat. noctu profugit. copiasq omnes intreui¬
ros reducit. Cesar fabim cum sua legione remittit in
hberna. Ipẽ cum tribus legionibus cutũ sama robri¬
nam tribus hibernis hiemare constituit. et quod tanti
motus gallie extiterant toctĩ hiemẽ ip̃e ad exercitum
manere decreuit. Nam illo in cõmodo de sabim perͤ lato
omnes fere gallie auitates de bello consultabant nũtios
legationesqr in ommes partes dimittebant. et quid
reliqui consilni caperent atqz unde mitrum belli fieret
explorabant. nocturnaqz in loas desertis consilia habe¬
bant. Neq ullum fere totuis hiemis tempus sine sol¬
liacudine cesaris intercessit quin aliquẽ de consiliis ac

Expanded text:
isset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor isset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac
Abbreviated transcription (Latin):
decimum quẽq esse reliquũ militem sine uulnere. Ey
hiis omnibus iuudicat rebus quanto cũ perculo et quã¬
ca cum uirtute res sint administrate. Ciceronẽ pro eꝰ
merito legionem uollaudat. Centuriones singillatim tri¬
binosq milicum appellat. Quorum egregiam uirtutẽ
fuisse testimonio ciceronis cognouerat. De casu sabi¬
n et cocte certius ex captiuis cognosat. postero die
concione habita rem gestam proponit. milites conso¬
latur et confirmat. quod detrimentum culpa et temeri¬
tate legati sit acceptum. hoc equiore ammo ferendum
docet quod beneficio deorum immortalium⁊ et uirtute
eorum expiato in commodo neq hostibus diutina lẽti¬
tia neq ipĩs lonctior dolor relinquatur. interim ad la¬
bienũ per themos incredibili celeritate de uictoria cesaris fama
perfercur. ut cum ab hibeans aceroins millia passuum ab¬
esset aiciter.lx. eoqz post horam nonam diei cesar perue¬

Expanded text:
decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar perven
Abbreviated transcription (Latin):
nem ex omnib partibus coiaunt preconibusqz circum¬
missis pronũtiari iubent seu quis gallus seu romanus
uẽlit ance horam terciam ad se transire sine peaculo lice¬
re. post id̃ tempus non fore potestatem. ac sic nostros
contempserint ut obstructis in speciem portis singulis
ordinbus cespicum qd̾ ca non posse introrumpere uide¬
bantur, alii uallum manu sainde alii fossas implere in¬
ciperent. Cũ cesar ommibus portis eruptione facta equi¬
tatuq eiisso celeriter hostes infugam dat. Sic uti õm-¬
no pugnandi causa resisteret nemo magnũqz ex eis
numerum occidit. atqz omes armis exuit. longius pro¬
sequi uericus qd silue pal udesq intercedebant. Neq eti¬
am pariuilo detrimenco illum locũ relinqui uidebat, om¬
mbus sius incolumibus copis eodem die ad ciceronem
peruenit. institu᷑as turres cestudines munitionesq
hostium admiratur. legione producta cognosat. nõ

Expanded text:
nem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circumnem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non
Abbreviated transcription (Latin):
transire possit. Eo die pariilis equestrib preliis ad a¬
ꝙͣ factis ucriqz se se suo loco continent. Galli qd amplio¬
res copias que nondum conuenerant expectabant. cesar
si forte timoris simulatione hostes in suum locum eli¬
cere posset. ut citra uallem pro cascris prelio conten¬
deret. Si id efficere non posset ut exploratis itinerib
minore cum periculo uallum riuumqz transiret. Pri¬
ma luce hostim equitatus ad castra accedit presiũq
cum nostris equitibus cõmictit. Cesar consulto equites
cedere seqs in castra recipere iubet. Simul ex omnibus
partibus castra altiore uallo munire. portasq obstrui
acq in hiis amministrandis rebus quam maxime
cõciesari etcum sumlacione timoris agi iubẽt Qui¬
bus omnibus rebus hostes iuitati/ copias traducunt.
diciemq imquo loco constituunt. Nostrs uero etiam de
uãllo deductis propius accedunt. et tela intra minitio¬

Expanded text:
transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad atransire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitio
Abbreviated transcription (Latin):
genterqz faciat. Perscribit in licteris hostes ab se discessisse.
omnemqꝵ ad eum multitudinem conuertisse. Quibus
licteris aratez media nocte cesarallatis suos facit certio¬
res. eosq ad dimicandum ammo cõfiemat. postera
die luce prima mouet castra et arciter millia passuũ
quatuor progressus trans uallem et riuũ multitudi¬
nem hostium conspicatur. Erat magni periculi res
tantulis copiis in quo loco dimicare. Tum quoniam ob¬
sidione liberatum aceronem saebat cquo amio renutten¬
dum de celeritate extimabat. Consedit et quam cquissi¬
mo loco potest castra cõmunit. atq hec et si erant exi¬
gua per se iux hominũ milium septem presertim mil¬
lis cũ impedimentis camen angustiis uiarũ quam ma¬
unne pocest contrahit eo cõsilio ut in summam conten¬
tionem hostibus ueniat. Interim speculatoribus in om¬
nes parces dimissis explorat. quo cõmodissime itinere

Expanded text:
genterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse genterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem
Abbreviated transcription (Latin):
consilia cognoscantur. Si adire non possit. monet/
ut̃ tragulam cum eplã ad ameritum deligata intra mu¬
nitionem castrorum abiciat. In licteris scribit se amn le¬
gionibus profectum celeater affore. hortatur ut
pristinam uirtutem retineat. Gallus periculum ue¬
ricus. ut erat preceptum tragulam mittit. Hec ca¬
su ad turrim adhefit neq ab nostris biduo animad¬
uersa tertio die milice conspicitur. dempta ad acero¬
nem defertur. Ille per lectam in conuentu militum
recitat. maximaq omnes leciaia afficit. Tum fu-¬
mi incendiorum procul uidebãtur que ues omnem
dubitationem aduentus legionũ expulit. Galli ue
cognita per exploratores obsi dionẽ relinquunt. ad
cesarem omnibus copns contendunt. hee erant ar¬
mate arater milia . lx. Cicero dãta facultate gallum ab
eodem uercicone quem supra demonstrauimus reppit qui
licteras ad cesarem deferat. hunc admonet iter caute dili¬

Expanded text:
consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute dili
Abbreviated transcription (Latin):
occurait. Labienus intertu sabim et cede cohortium cog¬
nica cum omnes ad eum treuuorum copie uenissent ue¬
ritus ne ex hiberns fugesimilem profectionẽ fecisset ut
hostium impetũ sustinere non posset p̾sertim quos
recenti uictoria efferri saret. Licteras cesari dimictit
quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus
esset rem gestam in eburonibus perscribit. Docet om̃s
pedicatus equicatusq copias treuuorũ tria millia pas¬
suum longe ab suis castris consedisse. Cesar cõsilio
eius probato et si opimone triũ legionũ deiectus ad
suas redierat. tamẽ unũ commnunis salutis auxiliũ in
celeritate ponebat. uenit magnns itinerbus innerui¬
orum fines. ibi ex captiuis cognosat que apud aceronẽ
gerantur. quantoqs in peaculo res sit. Tũ cuidam ex
equitib gallis magnis p̾miis persuadet. uti ad ace¬
yonem epistolam deferat. hanc grecis conscciptam lit¬
teris mittit. ne intercepta eplã nostra ab hostibus

Expanded text:
occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cogoccurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
decima diei statim nuntium in bellouacos ad marcũ
crassum questorem mitit. auus hiberna ab eo aberãt
millia passuum .xxu. iubet media nocte legionẽ pro¬
ficisci. celeaterqz ad se uẽnire. Exit cum nũcio crassus
dlterũ ad gauĩ fabium legatum mittit. ut in attrebatũ
fines legionem adducat. qua sibi iter faciendũ. Seribit
labieno. si rei. pu ͦ. cõmodum facere posset. cũ legione
ad fines neruiorum ueniat. reliquam partem exeratus
quod paulo aberat longuis non putat expectandam.
Equites arciter quadringentos ex proximis hiberniis
colligit. hora arater tertia ab ante cursoribus de crassi
aduentu certior factus. eo die millia passuum .xx. pro¬
cedit. crassum samarobrine prefect. legionemq attri¬
buit. qd ibi impedimenta excercitus. obsides auitatum.
litteras publicas frumentũq omne quod eo tollerande
hiemis causa deueperat relinquebat. fubius ut iꝑatũ
ert non ita multum moratus intincre cum legione

Expanded text:
XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione
Abbreviated transcription (Latin):
in contentione et certamine utrumqz usauit. Ut alter al¬
teri mimicus auxilio saluti esset. neqz diuidicari posset
uter utri uĩrtute ante ferendus uideretur. Quanto erat
indies grauior atqz asperior oppugnatio et maxime qd
magna parte militum confecta uulneabus res ad pau¬
citatem defensorum peruenerat. tanto crebriores littere
nũciiqe ad cesarem mittebantur. Quorũ pars deprehen¬
sa in conspectu nostrorum milicũ cũ cruaiatu necaba¬
tur. Erat unus intus neruius nomine uertico loco na¬
tus honesto. qui a prima obsidione ad acexonem perfu¬
gerat, suamqz ei fidem presciterat. huius. seruo spe li¬
bertatis magnisq persuadet p̾miis. ut litteras ad
cesarem de ferat. has ille in iaculo illigatas affert.
et gallus inter gallos sine ulla suspicione uersatus
ad cesarem peruenit. ab eo depericulis aceronis legionis¬
q cognosctur. Cesar acceptis licteris. hora cracer un

Expanded text:
in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alin contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter
Abbreviated transcription (Latin):
hostium confertissima est uisa erumpit. Nec uerenus
quidem se se uallo concuret. sed ommum uericus existima¬
tionem sub fe sequitur. Cum mediocri spacio relicto
ne procurrentem traiat. Quo percusso ex ammatoͬ. hũc
saicis protegunt. in hostem uiuersi tela coniaiunt
neq dãĩt regrediendi facultatem. Transigitur saitum
pulomi et uerrutum in balceo defigitur. Auertit huic ca¬
sus uãginam et gladium educere conantis dextrã mo¬
ratur manum. impeditumqe hostes arcũsistunt. Suc¬
currit imimieus illi uorenus et laboranti subuenit. Ad
hunc se confestim apullone omnis multitudo conũtit.
Illum ueruto arbitiantur transsixũ. Gladio cominus
rem gerit uorenus. atq uno interfecto reliquos paulũ
propellit. dum cupidiuᷤ instat in locũ deiectus inferio¬
rem concidit. huic rursus crcũuento fert subsidiũ pul¬
lo atos ambo in columes cõpluribus interfectis summa
cum laude se se intrainumtiones reapiunt. Sic forturia

Expanded text:
hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto ine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone omnis multitudo convertit: illum veruto arbitrantur occisum. Gladio comminus rem gerit Vorenus atque uno interfecto reliquos paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
sub ipõ uallo constipauerant. recessumq primis ulcum
non dabant. paulum quidem incermissa flamina et
quodam loco turai ad acta et contingenti uallum tertie co¬
hortis centuriones ex eo quo stabant loco recesserunt. su¬
osqz omnes remoucauit. mitu uoaibus hostes si introire
uellent uõcare ceperunt. Quorũ progredi ausus est nemo.
Tum ex ommi parte lapidibus conectis de turbati. tur¬
risqz succensa est. Crant in legione fortissimi uir cen¬
turiones qui primis ordimbus appropinquarent. Ti¬
tus pullo et lucius uorems. hn perpetuas inter se con¬
trouersias ha bebant. qui nam ance ferretur. omnibusqz
amus de locis sumimis simultatibz concendebant. Ex
hiis pullo cum acerrue ad munitiones pugnaretur quid
Subitas inquit uorene aut quem locũ tue pro laude uirtu¬
tis spectas. hic dies de nũs controuer siis uidicabit. hec
dum dixisset. procedit ex castris. munitionesqz qua parte

Expanded text:
sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars
Abbreviated transcription (Latin):
ceperunt. deptimo oppugnationis die maximo cohorto
uento fẽuentes fusili ex argilla glãdes fundis et fer¬
uefacta iacula in casas, que more gallico stramẽtis
erant tecte. iacere ceperunt. hee celeriter ignẽ compre¬
hendunt et uenti magnitudine per omnem locum cas¬
trorũ distulerunt. hostes maximo clamore ficuti par¬
ta iam atq explorata uictoria turres testudinesq age¬
re et scalis uallum ascendereͦ. At tanta militũ uir¬
tus acq ea presencia amini fuit. ut cum undiq fla¬
ma torrerentur. maximaq telorum multitudine p̃¬
merentur. suaꝙ omma impedimenta atq omnes
fortunas conflagrare intelligerunt non modo demi¬
grandi causa de uãllo disederet nemo. ded pene ne uespi¬
ceret quidem quisꝙͣ ac cum acerrimie omnes fortissime
pugnarent, hic dies nostas longe grauissimus fuit.
sed tamen hunc habiit euentũ. ut eo die maximus mi¬
merus hostium uulneraretur atq interficeretur. ut se

Expanded text:
coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
cere consuetudinem nosint. siccreillis in columbus
per sc ex hiberins discedere: et quascunq partes. uc̃¬
sint sine metu proficisa. Cicero ad hec unum modo
respondit non esse confuctudinem pplĩ .R. accipere ab
hoste armato conditionem. Si abaruns discedere uẽ¬
lint se aduitore utantur legatosq ad cesarem mittant.
sperare pro eius iustitia quõ pecierunt impetraturos.
As hac spe repulsi neaui uallo pedum uim. et fossa pe¬
dum pu hiberna cingunt. hec ⁊ superiorũ annorum
consuctudine a nobis cognouerant et quosdam de ex¬
cercitu habebant captiuos, ab hiis docebantur. Scd
nulla ferramentorũ copia que esset ad hunc usũ
ydonca gladis cespites circũcidẽ manibus sagulis¬
q terram ex hanuire / uidebantur. Qua quidem ex re ho¬
minum mulcitudo cognosa potuit. Nam minus ho
quis diebus turres ad altitudinem ualli falces testrdi¬
nesq quas idem captiui docuerant. parare ac facere

Expanded text:
cere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus cere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere
Abbreviated transcription (Latin):
tionem possunt noctu comꝑantur. multe preuste fudes
magnus muralium pilorum numerus instituitur.
turoes cõtabulantur. pinne loriceq ex cratib actexũ¬
tur. ipe Ei cero cum tenussima ualitudine esset ne noc¬
turnum quidem sibi tempus ad quictẽ relinquebãt.
ut ultro militum cõcursu ac uocibus sibi parcere coge¬
retur. Tunc ducos principesq ncruiorũ qui aliquem
sermonis aditũ causamq amicicie cũ acerone ha¬
bebant. Colloqui se se uelle dicunt. facta potestate
cademꝙ̃ ambiorix cum titurio egerat. cõmemorant
omnem esse m armis galliam geananos rhemĩ tran¬
sisseicẽsaris reliquorumq hiberna oppugnari. Addũt
ctiam de sabini morte ambiorigem ostentarit fidei fa¬
ciunde caiuisũ ciure cõs dicunt si quicꝙͣ ab hns pre¬
sidn sperent qui fuis rebus diffidant. Se se tamen
hoc esse in aceronem populumq iomanum anmo
ut mhil isi hiberna recuserit. atq hanc in uetenis¬

Expanded text:
tionem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, tionem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveteras
Abbreviated transcription (Latin):
tu interciperentur. his circũuentis magna manu
eburones. nerui. aduatia atq horũ om̃ socn et clien¬
tes, legionem oppugnare mapunt. nostri celeriter
ad arma cõcurrunt. uallum conscendunt egre is dies
suscentatur: quod omnem spem in celeritate hostes po¬
nebant. atq hanc adepti uictoriam in perpetuũ se fo¬
re uictores confidebant. mictũtur ad cesarem cõfestim
aacerone liẽ. magnis propofitis p̃nuis si pertulissent. ob¬
sessis omnibus uñs missi incerapiuntur. Noctu ex materia
quam muntionis causa cõportauerant turoes ad modũ
⁊uy. exctantur in credibisi celeritate. que de esse operi ui¬
debantur perfiaiuntur. Hostes postero die multo maiori¬
bus coactis copns castra oppugnant. fossam complent
demcepos fit dicbus milla pars nocturm tempotis ad la¬
borem intermittitur. Non egris non uulneratis facul¬
tas quietis datur. quecũq ad proxim dici oppugna¬

Expanded text:
tu interciperentur. His circumventis magna manu tu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent.deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugna
Abbreviated transcription (Latin):
tur. neq noctem neq diem intermictit. peditatũq se se
subsequi iubet. Re demonstrata aduatiasq conctatis
postero die in neruos peruenit. hortaturq ne sui im
perpetuũ liberandi atqr ulciscendi romanos pro hiis
quas acccperant niuiriis occasionem dimictant. Int̾¬
fectos esse legatos duos magnãq partẽ exercitus in¬
terisse demonstrat, inhil esse negoen, subito oppres¬
sam legionem que cum acerone hiemet interfici. se ad
eam uem proficetur adiutorẽ. facile hac oratione ner¬
niis persuadet. Itaq confestim dimissis mĩtiis ad ceu¬
trones. grudios. leuacos. pleumoximos. gedunos.
qui omnes sub eorum imperio sunt quam maximas
manus possunt cogunt. ⁊ de improuiso ad aceronis
hiberna aduolant. nondum ad eum de titurn morte¬
fama perlata. huc quoq accidit quod fuit necesse
ũt non nulli milites qui lignationis municionisq
causa in siluas discessissent repentino equitũ aduẽ¬

Expanded text:
itur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se itur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adven
Abbreviated transcription (Latin):
aut impe rat. Interim dum de cõditionibus inter se a¬
gunt. longiorq consilio ab ambiorige instituitur
sermo. parilatim ciccũuentus interficitur. cum uero
suo more uictoriam conclamant. atq ululatũ tollũt
npetu q in nostros facto ordines perturbant. Ibi lu¬
ciuis cocta pugnans interfiatur cum maxima parte
militum. reliqui in castra se recipiunt unde erant
egressi. Ex quibus lucius petrosidius aquilifer cum
magna multitudine hostium p̃meretur / aquilam
intra uallum proiect. ipe pro castris fortissime pug¬
nans occiditur. Illi egre adnoctem oppugnationẽ susti¬
nent. noctu ad unũ omnes desperata salute se ipĩ in¬
terficiunt. paua ex prelio lapsi incertis itineribus
per siluas adtitum labienũ legatum in hiberna per¬
ueniunt. atqz cum de rebus gestis certiorẽ facuint.
hac uictoria sublatus ambiorix statim cum equitatu
in aduacicos/ qui erant eius regno finitimi. proficaisa¬

Expanded text:
ant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se aant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficisc
Abbreviated transcription (Latin):
legatus omnes cohortes ordmnesq ad hortans in aduersũ
os fundã uũlncratur. hiis rebus permotus quintus ti¬
turius cũ procus ambiorigem suos cohortantem cõspex¬
isset interpretẽ sium gneũ põpeiũ ad eum mittit. roga¬
tum ut sibi militibusꝙ parcat. Ille appellatus respon¬
dit si uellet secum colsoqui sicere. sperare a mmilcitudiẽ
impetrari posse. qd militũ salutẽ partineat. Ipĩ uero
mhis nocitum iri inqz cam rem se suãqz fidem interpone¬
re. Ille cũ cocta saucio cõmunicat. si uideatur pugna
ut excedant. et cum ambiorige una collequatur spera¬
re ab es de suai ac militum salute impetrari posse.
Cocta se ad armatum hostem iturum negat atq in eo
perseuerat. Scibinus quos in presencia tribimos mis.
arcum se habebat et pmorum ordinum centuriones se
sequi iubet. Et cum propius ambiorigẽ accecisset ius¬
sus armia abicere impe ratũ facit. siusq ut̃ idem faci¬

Expanded text:
legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faci
Abbreviated transcription (Latin):
to diligentissime obseruato cum q̃piam cohors ex or¬
be excesserat/ atq impetũ fecerat hostes uelocissime
refugiebant. interim eam partem mdari necesse erat
et ab latere aperto tela recipi. rursus cũ ineũ locum
unde erant egressi reuerti ceperant. et ab hus qui cesse¬
rant et ab his qui proximi sceterant arcũuem ebãtur.
Sin aucem locum tenere uellent nec uirtuti locus relin¬
quebatur nec a tanta muscitudine comecta tela cõferti
uĩtare poterant. c̃ amen tot in comodis conflictati
multis uusneribus acceptis resistebant et magna parte di¬
et consumpta cum a prima luce ad horam octauam pugna¬
retur nhis qd̾ ip̃ĩs esset indignũ cominittebant. tum tito
basuc̃tino qui superiora anno primũ pilum duperat uĩro
forti et magne auctoritatis ucrũq femur tragusa traiat᷑
Quintus lucamius euisd̃em ordinis fortissime pugnans
dum arcũ uẽnto filio subucnit interfiatur. Lucius cocta

Expanded text:
ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta
Abbreviated transcription (Latin):
fier necesse erat. ut uulgo milites ab signis discende¬
rent queqr ꝯuisq eorum carissima haberet ab impedi¬
mentis petere, atq accipere prepararet, clamore et fle¬
tu omma complerentur. At barbaris consilium non defu¬
it. Nam duces eorum tota acie pronũtiare iusserunt. ne
quis ab loco discederet. Illorum esse predam, atqz illis ue¬
seruari quecũq romani reliquissent. Proinde ommia in
uictoria posita existimarent. Erant et uirtute et nu¬
mers pugnandi pares nostri tamn et si abduce et a for¬
tuna deserebantur. Tamen omnem spem salutis in uir¬
tute ponebant. Et quotiens queqz cohors procurrerat
ab ea patre magnus nuimerus hostium cadebat. Qua
re ammaduersa ambiorix pronũtiari iubet ut procul
tela coĩciant. neu propius accedant. et quã in partẽ
romani impetũ fecerint cedant. Leuitate armorum
et cotediana exercitacione nihil hiis noceri posse rur¬
sus se ad signa recipientes insequantur. Quo precep

Expanded text:
fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discedefieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
disset trepidare et concursare. cohortesqe disponere, hoc
tamen ipa tuude atqs ut̃ cum omnia deficere uiderẽtur.
qd pserumqr hns accdere cõsueuit qui in ipõ negocio cõ¬
fisium capere coguntur. At cocta qui cogitasset hec imiti
nere posse accidere / atq ob eam causam profectionis au¬
ctor non fuisset. Nulla in re commum saluti deerat. et
in appellandis cohortandisq militibus imperatoris et
in pugna militis officia prestabat. Cum propter lon¬
gicudinem agniiuis minus facere omnia pei se obire
et quid quoꝑ loco faciendũ esset prouidere possent
iusserunt promĩtiare ut̃ impedimenta relinquerent atqe
morbem cõsisterent. Quod consilium et si in eiusmodi ca¬
su re reprehendendum non est tamen in cõmode accidit. Nã
et noscris militib spem minuit et hostes ad pugnan¬
dum alacriores effecit. qd nõ sine summo timore et
Sesperatione id factum uidebatur. Preterea accidit qd̾

Expanded text:
disset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec disset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
les arcũspiceret quid secum portare posset ꝯuidex in¬
strumento hibernorum relmquere cogeretur. Omia ex¬
cotitantur. quare nec sine pericuso moueãtur. ⁊ languo¬
ue misitum et uĩgiliis augeatur periculũ. prima luce
sic ex casttis proficiscuntur. ut quibus esset per sua¬
sum non ab hoste sed ab homme amicissimo ambiorige
consilium datum, longissimo agmie maximisqz im¬
pedimentis. At hostes postꝙͣ exnocturno focinitu uigi¬
snsꝙ de profectione corũ senserũt collocatis insidiis bi¬
partito in silius oportuno atq occusto loco amillibus
passuum arciter dnobus romanorũ aduentũ expecta¬
bant. Et cũ se maior pars aginimis in magnã conual¬
lem dinisisset ex utiaqz parte eius uallis subito se ostẽ¬
derunt. noussimosq premere et primos prohibere as¬
censu atq iniquissimo nostrorũ loco preliũ commtte¬
re ceperunt. Tum demũ titurius qui ihil ante proui¬

Expanded text:
les circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex inles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante provi
Abbreviated transcription (Latin):
bus acricer resisteretur. uiace inquit si ita uultis sabimus.
et id clariore uõces ut̃ magna pars milicũ exaudiret. Neq
is sum inquit qui grauissime ex uobis mortis periculo
terrear. hn sapient si grauius quid acciderit. abs te ratio¬
nem reposcent. Qui si perte liceat perendino die cũ proxi¬
nus hiberinuis comuncti comimmẽcũ ueliquis belli casum
suscmeant non reiocti et relegati longe ab ceteris aut fer¬
ro auit fame incerreant. Cõ surgitur ex consilio. conpre¬
hendunt ucrumqz et orant, ne sua dissensione et pertina¬
cici rem in summum pericelum deducant. faalem ꝙse rẽ
seu remaneant seu profiascantur si modo unũ omes sen¬
ciant et probent. Contria in sissensione ullam esse salutẽ
perspicere. res disputacione ad mediam noctem perdua¬
tur. Tandem dat cocta per motus manus. suꝑat sen¬
tencia sabim. promintiatur p̾ma luce ituros. Consu¬
mitir uigilus reliqua pars noctis cum sua quisq mi¬

Expanded text:
bus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, bus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque mi