comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis promissȩ hereditatis prȩmia conferuntur. Meminerimus au¬
tem: quod & in hac quoq diuisione. per quinq uersus. duodecima
species definitionis permaneat: quam in sccđa parte  iam di¬
dicit seruo suo: illos sequestrat. qui dñi ussionibus iniquis cona¬
tibus reftterunt. Qua significatione : & deuota plebs iudȩorũ. & popu¬
pora xp̃iana : quȩ tunc latius desiderari cȩpit. quando eam in se
saluator dñs ostendit. Ipse enim monstrauit & humilitatis uiam:
& patientiȩ disciplinam. Qua propter. ille humilitatis seruorũ suorũ
memor est: qui & preceptor eius esse dinoscitur. Memor fuit.
significat sc̃ȩ incarnationis archanũ: quando aduentu suo. cre
tendas. nullũ prȩcium aegyptiis dedit. quando hebręos de ma¬
nibus eorũ liberare dignatus est: sed quia in poteftate diaboli.
uel ministrorũ eius tenebamur obnoxii. tunc se immolando mag¬

Expanded text:
Christianis promissae haereditatis praemia conferuntur. Meminerimus auChristianis promissae haereditatis praemia conferuntur. Meminerimus autem quod et in hac quoque divisione per quinque versus duodecima species definitionis permaneat, quam in secunda parte jam didicit, servo suo, illos sequestrat qui Domini jussionibus iniquis conatibus restiterunt. Qua significatione et devota plebs Judaeorum, et popupora Christiana, quae tunc latius desiderari coepit, quando eam in se Dominus Salvator ostendit. Ipse enim monstravit et humilitatis viam et patientiae disciplinam. Quapropter ille humilitatis servorum suorum memor est, qui et ejus praeceptor esse dignoscitur. Memor fuit significat sanctae incarnationis arcanum, quando adventu suo credetendas, nullum pretium Aegyptiis dedit, quando Hebraeos de manibus eorum liberare dignatus est. Sed quia in potestate diaboli vel ministrorum ejus tenebamur obnoxii, tunc se immolando mag
Abbreviated transcription (Latin):
tur iterasse. Seon quidam interpretatus est. temptatio colorũ: alter
uero. arbor infructuosa. Amorreus: exacerbatio. Quȩ omnia uidentur
ad diabolum pertinere Ipse est enim arbor infructuosa: ipse exa¬
cerbatio. Secl hec in nobis dñs occidit: quando ͤ ad inftituta sua. morum
terpretatur coaceruans: basan. confusio. Qui enim coaceruat peccata
nr̃a: ab solutȩ diabolus est. Ipse etiam recte dicitur confusio: qm̃ &
sequaces suos confundit. & ipse de dñi iudicio confusus abscedit. Ue¬
rum hȩc & talia. dñi uirtute interfecta iacent: quando nos eripere
a tam pessima obnoxietate dignatur. Et dedit terram eorũ herȩdi
tatem: qm̃ in scłm misccłia eius. Locũ tertiȩ narrationis ingreditur: &
quamuis hẏstoria de hebrȩis dicere uideatur: tamen hoc & ad xp̃ia
nũ populũ aptissime refertur: qm beatitudo illa quȩ illis fuerat
pollicita expulsis qui sua iniquitate ceciderunt. sc̃is ac fidelibus

Expanded text:
tur iterasse. Sehon quidem interpretatus est tentatio colorum, aliter tur iterasse. Sehon quidem interpretatus est tentatio colorum, aliter vero arbor infructuosa; Amorrhaeus exacerbationem; quae omnia videntur ad diabolum pertinere; ipse est enim arbor infructuosa, ipse exacerbatio. Sed haec in nobis Dominus occidit, quando nos ad instituta sua morum ericordia ejus. Og interpretatur coacervans, Basan confusio. Qui enim coacervat peccata nostra, absolute diabolus est. Ipse etiam recte dicitur confusio, quoniam et sequaces suos confundit, et ipse de Domini judicio confusus abscedit. Verum haec et talia Domini virtute interfecta jacent, quando nos eripere a tam pessima obnoxietate dignatur. Vers. 22. Et dedim misericordia ejus. Locum tertiae narrationis ingreditur. Et quamvis historia de Hebraeis dicere videatur, tamen hoc et ad populum Christianum aptissime refertur: quoniam beatitudo illa quae illis fuerat pollicita, expulsis qui sua iniquitate ceciderunt, sanctis ac fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
rit proferre lacrimarũ: ut qui sunt propria siccitate stebiles. red¬
dantur diuina largitate manabiles. De petra rupis. ad auxesim
positum est: qm̃ non parua. sed ingentia & dura saxa sunt. quȩ
in magnitudinem rupis eriguntur. Qui percussit reges magnos:¬
qm̃ in scłm miscdia eius. Percutit reges magnos: quando in corde nr̃o.
impia desideria. cȩlestis miserator extinxerit. Tunc enim nos uiuimus.
dum illa moriuntur: & contraria sorte necesse est nos occumberȩ. si
ricordia eius. Reges fortes occidit. quando a nobis expellit dȩmonia:
uaria immissione crassantia. Quorũ uoluntas nȩquam. tunc extinguitur.
si fidelium animȩ ab eorũ potestate tollantur. Occide dñe fortes reges
ut liberes seruos humiles. Fripe tibi deuotos: ne ille nefandissimus eos sibi
Ista quidem superiure psalmo uidentur iam exposita: quȩ non pi¬
gebit repetere. quando ea sc̃a auctoritas ad salutem nr̃am proba¬

Expanded text:
rit proferre lacrymarum; ut qui sunt propria siccitate steriles, redrit proferre lacrymarum; ut qui sunt propria siccitate steriles, reddantur divina largitate manabiles. De petra rupis ad auxesim positum est, quoniam non parva, sed ingentia et dura saxa sunt, quae in magnitudinem rupis eriguntur. Vers. 18. m in saeculum misericordia ejus. Percutit reges magnos, quando in corde nostro impia desideria coelestis miserator exstinxerit. Tunc enim nos vivimus, dum illa moriuntur; et contraria sorte necesse est nos occumbere, si um misericordia ejus. Reges fortes occidit, quando a nobis expellit daemonia, varia immissione grassantia; quorum voluntas nequam tunc exstinguitur, si fidelium animae ab eorum potestate tollantur. Occide, Domine, fortes reges, ut liberes servos humiles: eripe tibi devotos, ne ille nefandissimus eos sibi Ista quidem in superiore psalmo jam videntur exposita, quae non pigebit repetere, quando ea sancta auctoritas ad salutem nostram proba
Abbreviated transcription (Latin):
uentium dñi munere festinamus. Alter enim per elemosinas: alter
per assiduam predicationem: alter per uirginitatem: alter per excel¬
lentissimam caritatem. Sic multis diuisionibus : per seculi huius mare
misccłia eius. In hoc uersu. qm̃ repetitus est: expositio superius dicta
excutit: quando eos a nobis potentię suȩ uirtute remouerit. E xcutit
autem dixit. tanquam puluerem proicit: ut de hac celeritate. &
uirtutem diuinitatis oftenderet: & illos terrenas sordes esse mon
cordia eius. Per desertum nos trahicit: quando per hoc scłm transire
facit illesos. Soli enim euadunt: qui mundi iftius mala pertranseunt.
Cȩterũ qui in istis heserit: ad prȩmia diuina non peruenit. Pesertus
enim ideo dicitur mundus: quia diuina electione priuatur. Et merito
sic uocatur: quia ad se uenientem non recepit auctorem. Qui eduxit
tra rupis. quando sterilia corcda mortalium. salutares riuulos fece¬

Expanded text:
ventium Domini munere festinamus. Aliter enim per eleemosynas, aliter ventium Domini munere festinamus. Aliter enim per eleemosynas, aliter per assiduam supplicationem, aliter per virginitatem, aliter per excellentissimam charitatem: sic multis divisionibus per saeculi hujus mare icordia ejus. In hoc versu, quoniam repetitus est, expositio superius dicta excutit, quando eos a nobis potentiae suae virtute removerit. Excutit autem dixit, tanquam pulverem projicit, ut de hac celeritate et virtutem divinitatis ostenderet, et illos terrenas sordes esse monsmisericordia ejus. Per desertum nos trajicit, quando per hoc saeculum transire facit illaesos; soli enim evadunt qui mundi istius mala pertranseunt. Caeterum qui in istis haeserit, ad praemia divina non pervenit. Desertus enim ideo dicitur mundus, quia divina electione privatus. Et merito sic vocatur, quia ad se venientem non recepit Auctorem. Vers. 17. Qui eduxit tra rupis, quando sterilia corda mortalium salutares rivulos fece
Abbreviated transcription (Latin):
superbia. auaricia : quasi primitiua sunt mundi. Ipsa enim primo generat
pessimus uenter: & uelut caros filios amplectitur: dum rerum istarum
cupiditate gratulatir. Hȩc dñs percussit: quando a regulis suȩ diuinita
tione liberat pessimorum: & a mundi iftius habitatione teterrima
in lucem suę ueritatis adducit. In manu forti & brachio excelso: q̃m in¬
scłm miscdia eius. Manus fortis. ad inuincibilem pertinet actionem:
brachium excelsum. ad omnipotentiam dñi singularem. fortis enim actio
a brachio uenit excelso: qm̃ esfectus rerũ. suum demonstrat semper auc
partitum : quantas tribus constat fuisse udȩorum. In eo enim hic plu¬
rali numero positũ est in diuisiones: ne putaremus mare rubrum.
uno itinere fuisse transmissum. Sed potest hoc & spiritualiter congru
enter aduerti. Rubrũ mare est. scłi istius permixta profunditas:
quam multis diuisionibus transimus. quando conuersi. ad terram ui¬

Expanded text:
superbia ac avaritia, quasi primitiva sunt mundi: ipsa enim primo generat superbia ac avaritia, quasi primitiva sunt mundi: ipsa enim primo generat pessimus venter, et velut charos filios amplectitur, dum rerum istarum cupiditate gratulatur. Haec petione liberat pessimorum, et a mundi istius habitatione teterrima in lucem suae veritatis adducit. Vers. 12. In macordia ejus. Manus fortis, ad invincibilem pertinet actionem; brachium excelsum, ad omnipotentiam Domini singularem. Fortis enim actio a brachio venit excelso, quoniam effectus rerum suum demonstrat semper auctpartitum, quantas tribus constat fuisse Judaeorum. In eo enim hic plurali numero positum est, in divisiones, ne putaremus mare Rubrum uno itinere fuisse trenter adverti. Rubrum mare est saeculi istius permixta profunditas, quam multis divisionibus transimus, quando conversi ad terram vi
Abbreviated transcription (Latin):
rebus inesse dicitis: ut arbitrium tollatis auctori. N obis autem. alter
spiritualis sensus aperitur. Lunam forsitan eccłam debemus accipere
stellas diuersos eius ordines sc̃itate pollentes: ut sunt ep̃i. prȩsbite¬
ri. diaconi. subdiaconi: & cęteri qui uelut stellȩ. celesti noscuntur co¬
nuersatione radiare. Hlec omnia in potestate noctis. id est in scłi istius
tenebris data sunt: ut per eos caliginosa reluceant corda mortalium.¬
in scda parte referuntur. qualia in mundo per angelos seruosq suȩ pi¬
etatis effecerit. Quȩ duodecima ȩst species definitionis: quã greci catȩpe-¬
non. latini per laudem dicunt. Hȩc per hos duodecin uersus tracta: per¬
manet usq ad diuisionem. Et qm̃ historia nota est: uideamus quid hic
spiritualiter magis possit intelligi. Percussit primitiua egypa: quando
sȩculi istius damnauit gloriam. quȩ putabatur esse precipua. Nam luxus.

Expanded text:
rebus inesse dicitis, ut arbitrium tollatis Auctori. Nobis autem ex his alter rebus inesse dicitis, ut arbitrium tollatis Auctori. Nobis autem ex his alter spiritualis sensus aperitur. Lunam forsitan Ecclesiam debemus accipere; stellas diversos ejus ordines sanctitate pollentes, ut sunt episcopi, presbyteri, diaconi, subdiaconi et caeteri qui velut stellae coelesti noscuntur conversatione radiare. Haec omnia in potestate noctis, id est in saeculi istius tenebris data sunt, ut per eos caliginosa reluceant corda mortalium.in secunda parte referuntur qualia in mundo per angelos servosque suae pietatis effecerit. Quae duodecima est species definitionis quam Graeci κατ' ἔπαινον, Latini per laudem dicunt. Haec per hos duodecim versus tracta, permanet usque ad divisionem. Et quoniam historia nota est, videamus quid hic spiritualiter magis possit intistius saeculi damnavit gloriam, quae putabatur esse praecipua. Nam luxus et
Abbreviated transcription (Latin):
tes. thronos. dominationes : qui pietate scĩssima cȩlefti luminae radiantur.
Dicendo enim magna: omnibus uidentur ante posita. quȩ corporaliter
est diei solis aduentus: quia per eum omnis uisibilis creatura decla¬
ratur. Vsus est enim scripturarũ diuinarũ huiusmodi sermone loqui:
sicut alibi ait: dedit eis potestatem filios dei fieri. Spiritualiter
autem potest intelligi. quando scĩs suis solem sapientiȩ miseratus
infundit: ut illa uideant. quȩ ad ipsius pertinere certum est ius
Audite astrologi. qui summam rerũ. stellarũ amministrationibus datis:
lunam & stellas in potestatem noctium fuisse concessas. Numquid ad in¬
perium. non ad obsequium ista sunt condita: Nam quid conditor age¬
ret. si uitas hominum stellis transigere permisisset. Merito uos re¬
pudiant ipsi quoq philosophi : qui tantam potestatem uisibilibus

Expanded text:
tes, thronos, dominationes, qui pietate sanctissima coelesti lumine radiantur. tes, thronos, dominationes, qui pietate sanctissima coelesti lumine radiantur. Dicendo enim magna, omnibus videntur anteposita quae corporaliter est diei solis adventus, quia per eum omnis visibilis creatura declaratur. Usus est enim divinarum Scripturarum hujusmodi sermone loqui, sicut ait alibi: Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Spiritualiter autem potest intelligi, quando sanctis suis solem sapientiae miseratus infundit, ut illa videant quae ad ipsius petinere certum est jussulum misericordia ejus. Audite, astrologiqui summam rerum stellarum administrationibus datis, lunam et stellas in potestate noctium fuisse concessas. Nunquid ad imperium, non ad obsequium ista sunt condita? Nam quid Creator ageret, si vitas hominum stellis transigere permisisset? Merito vos repudiant ipsi quoque philosophi, qui tantam potestatem visibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
cur hic dixerit terram positam super aquas: cũ dicat iob. qui suspen¬
dit terram in nichili: & alibi. qui suspendit tribus digitis molem terrȩ.
quod nomen est ei᷑ Sed neutrũ sibi noscitur esse contrarium: qm̃ terram
potuit dicere super aquas esse etiam cũ multo spatio distare uidereaur
Sic enim & cęlũ dicimus supra nos: dum tamen aeris magna spatia in¬
ter esse noscantur. Siue ut aliis uidetur: super aquam. iuxta aquam
intelligendum est. Nam hodieq dicimus ciuitatem supra mare positam:
cum non in mari. sed iuxta mnare sit confcituta. Uel certe spiritualiter
accipiendum est: quia super aquam sacri baptismatis terra nr̃a. id est
corpus reficitur: dum religionis stabilitate firmatur. Qui fecit lumina
minaria cęli astra uideantur intelligi: conuenit tamen ut ea paulo
altius inquiramus. Magna luminaria forte significant angelos. potefta¬

Expanded text:
cur hic dixerit, terram positam super aquas, cum dicat Job: Qui suspencur hic dixerit, terram positam super aquas, cum dicat Job: Qui suspendit terram in nihilo . Et alibi: Qui suspendit tribus digitis molem terrae, quod nomen est ei ? Sed neutrum sibi noscitur esse contrarium, quoniam terram dicere potuit super aquas esse, etiam cum multo spatio distare videretur; sic enim et coelum dicimus supra nos, dum tamen aeris magna spatia interesse noscantur. Sive ut aliis videtur super aquam, juxta aquam intelligendum est; nam hodieque dicimus civitatem super mare positam, cum non in mari, sed juxta mare sit constituta. Vel certe spiritualiter accipiendum est, quia super aquam sacri baptismatis terra nostra, id est corpus reficitur, dum religionis stabilitate formatur. Vers. 7. Qui feciminaria coeli, astra videantur intelligi, convenit tamen ut ea paulo altius inquiramus. Magna luminaria forte significat angelos, potesta
Abbreviated transcription (Latin):
& ad effectũ momentanea operatione perducit. Perfectio enim
rerũ. uoluntas ipsius est: nec moram recipit quod ille decre¬
uerit. Sic enim in superiore psalmo dictũ est: omnia quȩcunq uo¬
luit dñs fecit. in cęlo & in terra. in intellectu ergo cȩlos fecit. quia
nulla confusione. nulla in ordinatione. nulla informitate creati
sunt : sed distinctȩ atq compositȩ creatoris sui uoluntate per¬
aguntur. Nec moueat. quod celos plurali numero nuncupauit: qua¬
ndo & alibi legitur. laudate eum cęli cęlorũ: & apostolus ait. rap¬
tus sum usq ad tertium cęlum. Qua propter. definire nobis non
licet quanti sint : quod in scripturis sacris non legitur explicatũ.
de cęlis dixit: consequens fuit ut de terra quoq loqueretur. Nam
& hanc fecit. in intellectu. Ipse est enin intellectus. qui cuncta com¬
plexus est: & potentiam suȩ dispotionĩs impleuit. Sed perquiramꝰ

Expanded text:
et ad effectum momentanea operatione perducit. Perfectio enim et ad effectum momentanea operatione perducit. Perfectio enim rerum voluntas ipsius est; nec moram recipit quod ille decreverit. Sic enim in superiore psalmo dictum est: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit in coelo et in terra . In intnulla confusione, nulla inordinatione, nulla informitate creati sunt, sed distincti atque compositi, in saguntur. Nec moveat quod coelos plurali numero nuncupavit, quando et alibi legitur: Laudate eum, coeli coelorum . Et Apostolus ait: Raptus sum usque ad tertium coelum . Quapropter definire nobis non licet quanti sint, quod in Scripturis sacris non legitur explicatum. cordia ejus. Postquam de coelis dixit, consequens fuit ut de terra quoque loqueretur; nam et hanc fecit in intellectu. Ipse est enim intellectus qui cuncta complexus est, et per potentiam suae dispositionis implevit. Sed perquiramus
Abbreviated transcription (Latin):
in hac similitudine desinet psalmus. Dicitur itaq fecisse mirabilia
magna solum : quasi non & per angelos. & per apostolos. & per alios
seruos suos. diuersarũ uirtutũ signa monstrauerit. Sed hic memoratur
fecisse solus. ubi uerbo suo conditiones rerũ fabricasse monstratur:
quando & ipsa ministeria eum creasse non dubium est. Sic enim
sentiendũ: sequentia declarant. Qui fecit cęlos in intellectu: quoniã
narrationem prȩconialem. Parratio est enim rerũ gestarũ. collecta
expositio. Dñi autem res gestas narrare: laudare est. Ipsum est ergo
quod superius dixit. qui fecit mirabilia magna solus: qm̃ hȩc non
per creaturas. sed sola uirtute suę diuinitatis operatus est. Nam
quod dicit. cęlos in intellectu fecit: potentiam ipsam dispositionis
expressit. Ille enim non facit aliqua uidendo. nec aliorũ fabricas
emulando : sed quicquid in intellectu suȩ maiestatis disposuit. hoc

Expanded text:
in hac similitudine desinit psalmus. Dicitur itaque fecisse mirabilia in hac similitudine desinit psalmus. Dicitur itaque fecisse mirabilia magna solus, quasi non per angelos et per apostolos servos suos 462 diversarum virtutum signa monstraverit. Sed hic memoratur fecisse solus, ubi Verbo suo conditiones rerum fabricasse monstratur, quando et ipsa ministeria eum creasse non dubium est. Sic enim sentiendum sequentia declarant. Vers. 5. Qui fecit coelos in intellectu, quoniam narrationem praeconialem. Narratio est enim rerum gestarum collecta expositio. Domini autem res gestas narrare, laudare est. Ipsum est ergo quod superius dixit: Qui fecit mirabilia magna solus: quoniam hoc non per creaturas, sed sola virtute suae divinitatis operatus est. Nam quod dixit, coelos in intellectu fecit, potentiam ipsam dispositionis expressit. Ille enim non facit aliqua videndo, nec aliorum fabricas aemulando; sed quidquid in intellectu suae majestatis disposuit, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
propter honoris excellentiam. potest & creatura dici. Lectũ est enim
in octogesimo primo psalmo. ego dixi dii estis. & filii excelsi om̃s: & in
exodo : dm̃ te posui pharaoni. Deus autem deorũ: non potest nisi sola scã
dñorum: quem ad modũ & deus deorũ. Nam & dños dicimus scõs. dicimꝰ
angłos: sed dñs dñorũ ille solus est cui cuncta deseruiunt: ipse eti¬
am sc̃s scorũ: ipse rex regũ. & omnium potestatũ. in effabiliter cul¬
men excelsum. Quis eium dubitet supra omnia esse. qui & creare
omnia. & uniuersa preualet continere: Qui fecit mirabilia solus:¬
qͣm in scłm miscđia eius. Sicut in illis tribus uersibus supra positũ est
confitemini : ita & per hos om̃s uersus qui uariantur usq ad finem.
confitemini subaudiendũ est : quę figura dicitur apocynũ. id est a cõ¬
muni: ut nobis plena possit constare sententia: maxime quando &

Expanded text:
propter honoris excellentiam potest et creatura dici; lectum est enim propter honoris excellentiam potest et creatura dici; lectum est enim in octogesimo primo psalmo: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Et in Exodo: Deum te posui Pharaoni . Deus autem deorum non potest, nisi sola sancta dominorum, quemadmodum et Deus deorum. Nam et dominos sanctos dicimus angelos; sed Dominus dominorum ille solus est cui cuncta deserviunt. Ipse etiam Sanctus sanctorum, ipse Rex regum, et omnium potestatum ineffabiliter culmen excelsum. Quis enim dubitet supra omnia esse, qui et creare omnia, et universa praevalet continere? Vers. 4. Qui fecit mirabilia misericordia ejus. Sicut in illis tribus versibus supra positum est, confitemini, ita et per hos omnes versus qui variantur usque ad finem, confitemini subaudiendum est. Quae figura dicitur ἀπὸ κοίνου, id est a communi, ut nobis plena possit constare sententia; maxime quando et
Abbreviated transcription (Latin):
competent᷑ adiuncta. Confessionem sepe diximus & ad laudes dñi. &
ad deploranda peccata communiter pertinere: hic autem non unum
ex duobus. sed utrumq accipiendum est. Docet enim beatos uiros & iu
intelligimus. si conuersi illa dampnent quȩ aliquando gesserunt: sicut
apłs paulus de prȩteritis ait: non sum dignus uocari apłs. quia per-¬
secutus sũ eccłam dei. Sequitur. qm̃ bonus: qui & laudes suas clementer
audiat. & supplicantibus miseratus indulgeat. Ad didit: q̃m in scłm mi¬
sericordia eius. in scłm scilicet in perpetuum. dicit. qm̃ misericordia
ibi miscdĩam bonis tribuit. ut coronet. Confitemini deo deorũ: quoniã
suorũ irrisione quassauit: nunc autem quantus qualisq sit om̃ps des.
qualis aut angelus dicitur. aut uirtutũ homo sepissime memoratur. ⁊¬
sed deus ille deorũ est. cui nullus similis inuenitur. Peus quippe:

Expanded text:
competenter adjuncta. Confessionem saepe diximus et ad laudes Domini, et competenter adjuncta. Confessionem saepe diximus et ad laudes Domini, et ad deploranda peccata communiter pertinere. Hic autem non unum ex duobus, sed utrumque accipiendum est; docet enim beatos viros et laos intelligimus, si conversi a malo illa damnent, quae aliquando gesserunt, sicut Paulus apostolus de praeteritis ait: Non sum dignus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei . Sequitur, quoniam bonus, qui et laudes suas clementer audiat, et supplicantibus miseratus indulgeat. Addidit, quoniam in saeculum misericordia ejus. In saeculum, scilicet in perpetuum dicit: quoniam misericordia ibi misericordiam bonis tribuit ut coronet. Vers. 2. Confitemini Deo deorum, quoniam suorum irrisione quassavit, nunc autem quantus qualisque sit omnipotensqualis aut angelus dicitur, aut virtutum homo saepe memoratur; sed Deus ille deorum est, cui nullus similis invenitur. Deus quippe
Abbreviated transcription (Latin):
er unuersum ꝑsalmũ: propheta loquitur. Qui quãuis totus uelut
cȩleste canistrũ. decoris repetitionibus. quasi aureis regulis uideatur
intextus: unde spiritualia bona tanquam dulcia poma. conuiuis ecclesi¬
afticis offerantur: tamen in illis capitaneis uersibus qui uariȩ dicuntur.
prima parte magnificentia dñi exponitur. & totius orbis conditio
declaratur: scđa parte miracula referuntur quȩ fecerit in egẏpto. & in
gente uidȩorũ÷ tercia descendit ad xp̃ianos. beneficia dñi consequenter
enumerans : ut per hanc repłtitionem. unũ auctorem rerum omnium
esse cognosceres.
Diximus per capita uersuum messe pulchȩrrimam uarietatem:
in fine autem consimilem repetitionem: & ideo capita tantũ
uersuum exponenda sunt. fines autem eorũ qui uno tenore repetun¬
tur. semel tantũ declarasse sufficiat. Hoc tamen mente condendum est.
quod ad cunctas operas quȩ dicuntur inferius. dñi misericordia sit

Expanded text:
er universum psalmum propheta loquitur, qui quamvis totus velut coeleste canistrum, decoris repetitionibus quasi aureis regulis videatur intextus, unde spiritualia bona tanquam dulcia poma convivis ecclesiasticis offerantur: tamen in illis capitaneis versibus qui varie dicuntur, prima parte magnificentia Domini exponitur, et totius orbis conditio declaratur. Secunda parte miracula referuntur, quae fecerat in Aegypto et in gente Judaeorum. Tertia descendit ad Christianos, beneficia Domini consequenter enumerans, ut per hanc repetitionem unum auctorem rerum omnium esse cognosceres.Diximus per capita versuum inesse pulcherrimam varietatem, in fine autem consimilem repetitionem, et ideo capita tantum versuum exponenda sunt; fines autem eorum, qui uno tenore repetuntur, semel tantum declarasse sufficiat. Hoc tamen mente condendum est, quod ad cunctas operas quae dicuntur inferius, Domini misericordia sit
Abbreviated transcription (Latin):
um historia presentis tituli. primis ꝓphetȩ temporib idest an¬
te regnũ eius fuerit peracta: tamen ꝓ magnitudine sacramen¬
ti sui. locis emertas uocatur ad medium: ut totũ in psalmis
myfticȩ dictũ & positũ esse cognosceres. Quod expressuis inconclusio¬
ne dicemus. Iilud tamen meminisse nos con uenit᷑ bellũ istud dauta¬
cũ ad designandũ certamen dñi xp̃i fuisse premissũ: ut sicut ifte
goliam sarei teli dimicatione ꝓstrauit. ita per petrã quod eft xp̃e
dñs. fortitudo diabolica uinceretur Vnde & in hoc psalmo. similitu¬
dines ifte seruate sunt. Non enim hic sola uictoria illa describitur.
quȩ regũ uolumine continetur: aut ꝓipsa tantũ gr̃ȩ referuntur.
sed multa sunt utiq quȩ certamini conueniant dñi xp̃i: quod suis
locis congruenter exponemus. Quaꝓpter. sciamus hunc psalmũ quar¬
tũ ẽẽ eorũ qui per actus dauid significant dñi futura mysteria.
utͫ euangelici calculi honore sacrati. per totũ mundũ reuerendi

Expanded text:
um historia praesentis tituli primis prophetae temporibus, id est ante regnum ejus fuerit peracta: tamen pro magnitudine sacramenti sui, locis emeritis vocatur ad medium; ut totum in psalmis mystice et dictum et positum esse cognosceres, quod expressius in conclusione dicemus. Illud tamen meminisse nos convenit, bellum istud Davidicum, ad designandum certamen Domini Christi fuisse praemissum; ut sicut iste Goliam saxei teli dimicatione prostravit, ita per petram, qui est Dominus Christus, fortitudo diabolica vinceretur. Unde et in hoc psalmo similitudines istae servatae sunt. Non enim hic sola victoria illa describitur quae Regum volumine continetur , aut pro ipsa tantum gratiae referuntur; sed multa sunt quae certamini conveniunt Domini Christi; quod suis locis congruenter exponemus. Quapropter sciamus hunc psalmum quartum esse eorum qui per actus David significant Domini futura mysteria; ut evangelici calculi honore sacrati, per totum mundum reverendi
Abbreviated transcription (Latin):
Uam SIT magnificus nonus gradus. numerus ipse declarat: qui
trina triplicatione protentus. scm nobis trinitatis culmen oftendit
Sed cũ tiorem dñi legerimus initium sapientiȩ: querendum est
cur ꝓpheta in tali loco eum iudicauerit esse memorandũ. Duo timores
sunt. qui corda nr̃a compungunt: unus humanus per quem timemus. aut
pericula carnis pati. aut mundi bona deserere: sed iste cognoscitur tempo¬
ralis. qm tandiu hȩc metuimus. quandiu in huius scłi conuersatione uer¬
samur: diuinus autem timor. per om̃s prouectus in hac uita nobiscum
semper ascendit. Nam cũ illa huius scłi formido. in primo gradu cũ mun¬
do deseratur: iste semper nobiscũ manet. & in omni ascensu quasi fidelis¬
simus comes assumitur: sicut in centesimo octauo decimo psalmo iam dietum¬
est. infige timore tuo carnes meas. a iudicus enim tuis timui. Merito ergo & in
tali gradu. & ubiq tnor dñi debere nobis inesse precipitur. q̃m nobis custos
necessarius approbatur.
DIUISIO ESALMI

Expanded text:
uam sit magnificus nonus gradus, numerus ipse declarat, qui trina triplicatione protentus, sanctum nobis Trinitatis culmen ostendit. Sed cum timorem Domini legerimus initium sapientiae , perquirendum est cur propheta in tali loco eum judicaverit esse memorandum. Duo timores sunt qui corda nostra compungunt: unus humanus, per quem timemus aut pericula carnis pati, aut mundi bona deserere. Sed iste cognoscitur temporalis, quoniam tandiu haec metuimus, quandiu in hujus saeculi conversatione versamur. Divinus autem timor per omnes provectus in hac vita nobiscum semper ascendit. Nam cum illa hujus saeculi formido in primo gradu cum mundo deseratur, iste semper nobiscum manet, et in omni ascensu quasi fidelissimus comes assumitur; sicut in centesimo decimo octavo psalmo jam dictumest: Infige timore tuo carnes meas: a judiciis enim tuis timui . Merito ergo et in tali gradu et ubique timor Domini debere nobis inesse praecipitur; quoniam nobis custos necessarius approbatur. Divisio psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
onsideremus quam bene gradus iste formatus est: ut & preterita
mala propheta recoleret: & in omnibus diceret. dñm prestitisse
Ipse enim parat ad meliora ascensum: qui sibi in preteritis affuisse
dñi cognoscit auxilium. Utra enim non potuisset ascendere: si quid de se
presumere uoluisset. Qua propter. saluta rem regulam complectamur to¬
to mentis affectu: ut ipse nobis concedat gradus istos ascendere: qui nos
magnalia sua fecit audire. E X PLI CIT PSALMES CENTE¬

Expanded text:
onsideremus quam bene gradus iste firmatus est, ut et praeterita mala propheta recoleret, et in omnibus diceret Dominum praestitisse. Ipse enim ad meliora parat ascensum, qui sibi in praeteritis adfuisse Domini cognoscit auxilium. Ultra enim non potuisset ascendere, si 440 quid de se praesumere voluisset. Quapropter salutarem regulam complectamur toto mentis affectu, ut ipse nobis concedat gradus istos ascendere, qui nos magnalia sua fecit audire. PSALMUS C
Abbreviated transcription (Latin):
in grandinis noxiã uastitatem: cuiꝰ ictꝰ non minꝰ int̾cipit. quã ubi lapidũ copia densa ceciderit.
Hȩc agrorũ liquoreũ ꝓbat᷑ incendiũ: cũ tactu noxio fructꝰ arefacit. qͦscunq saxatili unda ꝑ¬
cusserit. Ignẽ uero cõburentẽ fulmina significat: quȩ solent excitata tẽpestate desȩuire. Seqͥt᷑.
Et ꝑcussit uineas eorũ & ficulneas eorũ: & contriuitꝰ lignũ finiũ eorũ. Quod dicit ꝑcussit. ad
superiora respicit: siue grandinẽ. siue fulmina: quȩ cȩlestis potentia. t̾ris uelut tela infesta iacu¬
lat᷑. Et ne tantũ ficulneas putares aut uineas eẽ ꝑcussas: addidit. om̃e lignũ finiũ eorũ: ut &
sata ñ dubitares euersa. ubi arborũ quoq robora cognosceres fuisse contrita. Maiora enĩ: con¬

Expanded text:
in grandinis noxiam vastitatem; cujus ictus non minus intercipit, quam ubi lapidum copia densa ceciderit. in grandinis noxiam vastitatem; cujus ictus non minus intercipit, quam ubi lapidum copia densa ceciderit. Haec agrorum liquoreum probatur incendium, cum tactu noxio fructus arefacit, quoscunque saxatilis unda percusserit. Ignem vero comburentem, fulmina significat, quae solent excitata tempestate desaevire. Sequitur, et percussit vineas eorum et ficulneas eorum, et contrivit omne lignum finium eorum. Quod dicit, percussit, ad superiora respicit, sive grandinem, sive fulmina, quae coelestis potentia terris velut tela infesta jaculatur. Et ne tantum ficulneas putares, aut vineas esse percussas, addidit, omne lignum finium eorum; ut et sata non dubitares eversa, ubi arborum quoque robora cognosceres fuisse contrita. Majora enim con
Abbreviated transcription (Latin):
ninã : quȩ & cȩteris muscis omĩno mordatior est. & importunitate sua uiolentiorͣ. Unde. infes¬
ti ac seuissimi animalis. diriuatiuũ nom̃ accepit. Scynifes genꝰ est culicũ fixis aculeis ꝑmolestũ: qͦs
uulgus consueuit uocare tintalas. Agnoscant homines qͥ fatuis elationib intumescunt. qm pha¬
rao ille sȩuus & durus. nec muscis par ẽẽ poterat: qui se de tanta regni elatione iactabat.
In om̃ib autẽ finib eorũ dicit: ne quis egẏptiis locus a ꝑniciosa cladȩ sentiret᷑ except. Posuit¬
contriuit᷑ lignũ finiũ eorũ. Ultio quinta narrat᷑. Similis est superiori sententiȩ & ista locu¬
tio: ubi ait. posuit in eis uerba signorũ suorũ. Posuit: statuit significat ac decreuit. Aegyptiorũ
enĩ adhuc plagarũ enumeratio ꝑseuerat: ut pluuia quȩ ad fecunditatẽ t̾ris dat᷑. conuerteret᷑

Expanded text:
ninam, quae caeteris muscis omnino mordacior est, et importunitate sua violentior, unde infesninam, quae caeteris muscis omnino mordacior est, et importunitate sua violentior, unde infesti ac saevissimi animalis derivativum nomen accepit. Ciniphes genus est culicum fixis aculeis permolestum, quas vulgus consuevit vocare zinzalas. Agnoscant homines qui fatuis elationibus intumescunt, quoniam Pharao ille saevus et durus nec muscis par esse poterat, qui se de tanta regni elatione jactabat. In omnibus autem finibus eorum dicit, ne quis Aegyptiis locus a perniciosa clade sentiretur exceptucontrivit omne lignum finium eorum. Ultio quinta narratur. Similis est superiori sententiae et ista locutio, ubi ait: Posuit in eis verba signorum suorum. Posuit, statuit significat ac decrevit. Aegyptiorum enim adhuc plagarum enumeratio perseverat, ut pluvia quae ad fecunditatem terrae datur, converteretur
Abbreviated transcription (Latin):
dedit: qͥa & ipsi locũ erant accepturi aquatilem: a quo signo. nec reges eorũ idest priores.
excepti sunt. quando erant altissimȩ abyssi demersione. morituri. Sed hoc int̾ cętera plus
uidet᷑ eẽ mirabile: ut nec regũ domꝰ ab hac plaga cernerent᷑ exceptȩ : quib multorũ minis¬
teria. talia poterant summouere portenta: ut euident̃ det᷑ intelligi. nullis opib nullisq so¬
latiis. diuinis posse iussionib obuiari. Dixit & uenit cẏnomia & scrnifes: in om̃ib finib
eorũ. Quarta plaga subseqͥt᷑. dixit & uenit. in magnã significantiã duo ista coniuncta sunt.
qͥa diuinitatis imperiũ. nullũ potest sustinere tarditatis obstaculũ. Nã si euident̃ intendas:
uel ipsa uerba quȩ sibi uident᷑ ẽẽ sociata. tam̃ ꝑ sillabas suas aliqͣ mora ꝓtrahunt᷑. iussio autẽ
dñi non dilatat tẽpus: quando iã ipsa uoluntas. effectꝰ est. Cynomia significat muscã ca¬

Expanded text:
epturi probabantur aquatilem; a quo signo nec reges eorum, id est priores excepti sunt, quando erant altissimae abyssi demersione morituri. Sed hoc inter caetera plus videtur esse mirabile, ut nec regum domus ab hac plaga cernerentur exceptae, quibus multorum ministeria talia poterant submovere portenta; ut evidenter detur intelligi, nullis opibus nullisque solatiis divinis poseorum. Quarta plaga subsequitur, Dixit, et venit. In magnam significantiam duo ista conjuncta sunt, quia Divinitatis imperium nullum potest sustinere tarditatis obstaculum. Nam si evidenter intendas vel ipsa verba quae sibi videntur esse sociata, tamen per syllabas suas aliqua mora protrahuntur. Jussio autem Domini non dilatat tempus, quando jam ipsa voluntas effectus est. Cynomyia significat muscam ca
Abbreviated transcription (Latin):
in fine psalmi positũ est: ut ad iustificationes dñi & in lege eiꝰ tota m̃tis intentione di¬
rigam̃. Nlã & si bona tẽporalia suscepimꝰ sicut abrahã. isaac & iacob cȩteriq fideles qui
possimꝰ regna ꝑduci. Ista enĩ quȩ delectabilem uideri faciunt mundũ: in ȩt̾nitate non
habent. locũ. Mleminisse autẽ debemꝰ. hunc psalmũ scđ̾m ẽẽ horũ. qui dũ miracula hebre¬

Expanded text:
in fine psalmi positum est, ut ad justificationes Domini, et in lege ejus tota mentis intentione diin fine psalmi positum est, ut ad justificationes Domini, et in lege ejus tota mentis intentione dirigamur. Nam et si bona temporalia suscipimus, sicut Abraham, Isaac, Jacob caeterique fideles qui possimus regna perduci. Ista enim quae delectabilem videri faciunt mundum, in aeternitate non habent locum. Meminisse autem debemus hunc psalmum secundum esse horum qui dum miracula Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
capite & fine similit̃ t̾minant᷑: ut sunt p̃cedentes. centesimꝰ seds. & centesimꝰ t̾tiꝰ siue qͥa
expressiꝰ semꝑ infundit̾ qđ sententia iterata geminat᷑: ut est. ñ sic impii ñ sic uiel amͣ am̃¬
dico uobis. & abba pat̃. hoc est enĩ abba qđ pat̾. Sit forte & alia doctiorib causa quȩ latet
de hac autẽ re nec adoctorib nr̃is aliqͥd potuimꝰ acciꝑe: nec nobis est aliqͥd amplius
sentire concessũ. CONC LU SIO. Ecee utrũq alleluia cantatũ est. Decursus est psalmꝰ
celesa laude plenissimꝰ: qui & p̃terita ueracit̃ referret: & in futuris nos salubrit̾ cõmo¬
neret. Passi sunt egẏptii dignisimas ultiones. acceper̃ iudei dona cȩlestia. Nunc unꝰ quisq nr̃m
expectet eorũ retributionẽ. quorũ imitat᷑ exemplũ. Inspiciendũ est autẽ lumine cordis. ⁊ đ

Expanded text:
capite et fine similiter terminantur, ut sunt praecedentes centesimus secundus et centesimus tertius. Sive quia capite et fine similiter terminantur, ut sunt praecedentes centesimus secundus et centesimus tertius. Sive quia expressius semper infunditur, quod sententia iterata geminatur, ut est, Non sic impii, non sic; et, dico vobis; et Abba, Pater; hoc est enim Abba, quod Pater. Sit forte et alia causa quae latet. De hac autem re nec a doctoribus nostris aliud potuimus accipere, nec nobis est aliquid amplius sentire concessum. Conclusio psalmi. Ecce utrumque alleluia cantatum est, decursus est psalmus coelesti laude plenissimus, qui et praeterita veraciter referret, et in futuris nos salubriter commoneret. Passi sunt Aegyptii dignissimas ultiones; acceperunt Judaei dona coelestia. Nunc unusquisque nostrum exspectet eorum retributionem, quorum imitatur exemplum. Inspiciendum est autem lumine cordis quod
Abbreviated transcription (Latin):
ficationes autẽ eiꝰ sunt. ut dm̃ toto corde diligamꝰ: ꝓximos tanꝗͣ nos amemꝰ: patrẽ uenere¬
mͦ: filiũ carũ habeamꝰ: & cęterȩ iustitiȩ quȩ in diuerso rerũ genere sunt p̃ceptȩ. Has am¬
qͥesci. ÷ in pascha agnũ anniculũ immolari: sacerdotes cũ ueste mẏstica ad altare accedere:
& cȩtera quȩ in hunc modũ a dño p̃cepta noscunt᷑. Sed hȩc & his similia: ñ corporalit̾ sed
sp̃ualit̃ sunt querenda. Ideo enĩ addidit. requirant: qͥa nouit p̃cepta legis sub umbra.
& speculũ ẽẽ futurorũ. ALIEIUIA. Hoc ñ ociose ꝑcipias qđ aliis psalmis alleluia
in capite & fine ponit᷑: aliis uero in solo titulo p̃notat᷑. Isti enĩ qui capite fineq con¬
cordant: ut opinor ad illã intelligentiã referendi sunt. quã in psalmis eẽ diximꝰ qui

Expanded text:
 nos amemus, patrem venere nos amemus, patrem veneremur, filium charum habeamus, et caeterae justitiae, quae in diverso rerum genere sunt praeceptae. Has adquiesci, in Pascha agnum anniculum immolari, sacerdotes cum veste mystica ad altare accedere, et caetera quae in hunc modum a Domino praecepta noscuntur. Sed haec et his similia non corporaliter, sed spiritualiter sunt quaerenda. Ideo enim addidit, requirant, quia novit praecepta legis umbram et speculum esse futurorum. Alleluia. Hoc non otiose percipias, quod aliis psalmis alleluia in capite et in fine ponitur, aliis vero in solo titulo praenotatur. Isti enim qui in capite fineque concordant ut opinor ad illam intelligentiam referendi sunt quam in psalmis esse diximus qui
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris. & in die remoueret solis ardorem: quarto coturnicẽ datã: quinto refert cȩlesti pa¬
ne satiatos ⁊ sexto in locis aridissimis aqͦs irriguas emanasse: ad postremũ ꝓmissionũ ueri¬
tatẽ fuisse cõpletã: ut eis & regiones gentiũ traderet. & labores inimicorũ pietate co¬
piosissima largiret᷑. Qđ enĩ dixit regiones gentiũ. ad possessionẽ uidet᷑ ꝑtinere. t̾rarum:
labores uero popłorũ ad diuitias longo tẽpore congregatas. Et ne in p̃sentib reb hererent cor¬
da mortaliũ: intulit sp̃ualia bona: ut eiꝰ debeant & requirere & custodire mandata: ne tantũ
in illis spem haberent. quȩ si ad tẽpus deliniunt. ñ tam̃ ad cȩlorũ regna ꝑducunt: sicut apłs
dicit: qđ si in hac uita tantũ in xp̃o sperantes sumꝰ. miserabiliores sumꝰ om̃ib hominib Iusti

Expanded text:
tenebris, et in die removeret solis ardorem; quarto coturnicem datam; quinto refert coelesti patenebris, et in die removeret solis ardorem; quarto coturnicem datam; quinto refert coelesti pane satiatos; sexto in locis aridissimis aquas irriguas emanasse; ad postremum promissionum veritatem fuisse completam, ut eis et regiones gentium traderet, et labores inimicorum pietate copiosissima largiretur. Quod enim dixit, regiones gentium, ad possessionem videtur pertinere terrarum; labores vero populorum, ad divitias longo tempore congregatas. Et ne in praesentibus rebus haererent corda mortalium, intulit spiritualia bona, ut ejus debeant et 359 requirere et custodire mandata, ne tantum in illis spem haberent; quae si ad tempus deliniunt, non tamen ad coelorum regna perducunt, sicut Apostolus dicit: Quod si in hac vita tantum in Christo sperantes sum
Abbreviated transcription (Latin):
Di rupit petrã & fluxer̃ aquȩ: abierunt in sicco flumina. Hoc quoq in figurã gerebat᷑ dñi
de satiatũ desideriũ animȩ. sitĩ nesciat ulteriꝰ sustinere. Abier̃ in sicco: significat gentiũ
peccatores: qͥ merito sicci dicunt᷑. q̃m delictis siccabant᷑ urentib. Isti imbre dñi uirescentes.
& eduxit popłm suũ in exultatione: & electos suos in lęcitia. In his duob uersib: miracu¬
lorũ quȩ superiꝰ dixit causa narrat᷑. Ideo enĩ dicunt᷑ facta: qm̃ abrahe constabat eẽ ꝓmissa
Et respice. qđ dicit. electos suos eduxit in lȩtitia: qm̃ illi qui murmurauer̃ dñi furore ꝑcussi
cationes eiꝰ: & legẽ eiꝰ requirant. Uenit ad septimũ beneficiũ. Dixit enĩ primũ eductos in
argento & auro: deinde ex eis nullũ infirmatũ: ttio expansã nubẽ. quȩ & lum̃ p̃staret in

Expanded text:
Disrupit petram et fluxerunt aquae: Abierunt in sicco flumina. C Hoc quoque in figura gerebatur Domini Disrupit petram et fluxerunt aquae: Abierunt in sicco flumina. C Hoc quoque in figura gerebatur Domini de satiatum desiderium animae sitim nesciat ulterius sustinere. Abierunt in sicco flumina, significat gentium peccatores, qui merito sicci dicuntur; quoniam delictis siccabuntur urentibus  eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia. In his duobus versibus, miraculorum quae superius dixit causa narratur; ideo enim dicuntur facta, quoniam Abrahae constabant esse promissa. Et respice quod dicit, electos suos eduxit in laetitia: quoniam illi qui murmuraverunt Domini furore perseptimum beneficium. Dixit enim primum, eductos in auro et argento; deinde ex eis nullum infirmatum; tertio expansam nubem, quae et lumen praestaret in
Abbreviated transcription (Latin):
ces accepit. Constat enĩ in uolatilib quã in ꝗͣdrupedib. carnes eẽ sine dubio dulciores
Deinde unũ postulauit: & geminata uenerunt. Seqͥt᷑ enĩ Et pane celi saturauit cos Sunt enĩ
ista exodi lectione notissima: quando coturnices in modũ imbris densissimi. de pluebant᷑: manna qͦq
ut iudeus popłs satiaret᷑ accepit. Sed ut hȩc in p̃figurationẽ facta monstraret: ñ dixit manna
sed pane cȩli: ut in illo munere. dñi saluatoris sentiret᷑ aduentꝰ. Ipse est enĩ panis uiuus: qui
de cęlo descendit. Manna quippe dicit᷑ sicut in septuagesimo psalmo declaratũ est. quid est
hoc. Cuiꝰ nominis auferens questionẽ: quod int̾rogatio illa mannȩ ꝑqͥrebat ex pressit: dicen¬
do. pane celi saturauit eos. Sic enĩ & cęli dñs indicat᷑: & qͥd sit manna euident̃ agnoscitur.¬

Expanded text:
ces accepit. Constat enim tam in volatilibus quam in quadrupedibus carnes esse sine dubio dulciores. ces accepit. Constat enim tam in volatilibus quam in quadrupedibus carnes esse sine dubio dulciores. Deinde unum postulavit, et geminata venerunt. Sequitur enim, et pane coeli saturavit eos. Sunt enim ista Exodi lectione notissima, quando coturnices in modum imbris densissimi depluebant  ed., defluebant; manna quoque ut Judaeus populus satiaretur, accepit. Sed ut haec in praefigurationem facta monstraret, non dixit, manna, sed pane coeli, quatenus in illo munere Domini Salvatoris sentiretur adventus. Ipse est enim panis vivus qui de coelo descendit . Manna quippe dicitur, sicut in septuagesimo septimo psalmo declaratum est, quid est hoc? Cujus nominis auferens quaestionem, quod interrogatio illa mannae perquirebat, expressit dicendo, pane coeli saturavit eos. Sic enim et coeli Dominus indicatur, et quid sit manna evidenter agnoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
sed postquã illi dimersi sunt. qui ad ꝑsequendos hebreos ire decreuerant: tunc qui in egxpto¬
remanserant omĩno lȩtati sunt: qͥa similia minime ꝑtuler̃. Reddit enĩ hanc causã. cũ dicit qͥa
cecidit timor eorũ suꝑ eos. Ipse enĩ timor fuit: ut in fauore gentis hebraicȩ ipsa quodã modo
uiderent᷑ elem̃ta pugnasse. Et intende qͥa ꝑfigurã metonomiã quȩ latine transnominatio
dicit᷑: egẏptũ ñ egyptios memorat fuisse lȩtatos ser id enĩ qđ continet iđ qđ continet᷑ os
tensũ est Expandit nubẽ in ꝓtectionẽ eorũ: & ignẽ. ut luceret eis ꝑ noctẽ. Utrũq munus.
contra tẽporis inclem̃tiã ꝓbat᷑ eẽ concessũ. Nubes data est. ut solis tẽperaret ardorẽ ignis
concessus est. ut tenebrarũ potusset auferre caliginẽ. hoc est t̾ciũ qđ israelitico popło
quẽ admodũ superata sunt uota desiderantiũ. Carnes petut popłs hebreorũ: & coturni¬

Expanded text:
do illi dimersi sunt, qui ad insequendos Hebraeos ire decreverant. Cur? Quia remanserant omnino laetati sunt, quia similia minime pertulerunt. Reddit enim hanc causam cum dicit, quia cecidit timor eorum super eos. Ipse enim timor fuit, ut in favore gentis Hebraicae ipsa quodammodo viderentur elementa pugnasse. Et intende quia per figuram metonymiam, quae Latine transnominatio dicitur, Aegyptum, non Aegyptios memorat fuisse laetatos. Per id enim quod continet, id quoers. 39. Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Utrumque munus contra temporis inclementiam probatur esse concessum. Nubes data est, ut solis temperaret ardorem; ignis concessus est, ut tenebrarum potuisset auferre caliginem, Hoc est tertium, quod Israelitico poquemadmodum superata sunt vota desiderantium. Carnes petit populus Hebraeorum, et coturni
Abbreviated transcription (Latin):
libent᷑ accepit. Seqͥt᷑. Et dolũ facerent in seruos eiꝰ Consequens erat: ut post conceptum
odiũ sȩuiens popłs ad dolosas machinas ꝑuenisset. Illud enĩ significat quando eis la¬
teres facere p̃ceper̃. & ꝓ labore geminando negate sunt paleȩ. & cȩtera quȩ in illo seui¬
clegit ipsũ. Istos ad pharaonẽ quasi qͦsdã testes constat a dño destinatos: ut popłm sibi¬
placitũ abire ꝑmisisset illesũ. O in estimabilis pietas. omĩpotentis. Ab homine fragili pete¬
bat fieri: cuiꝰ ordinationi anulla creatura poterat obuiari: ut reuera nos infirmos
doceat qua moderatione uiuere debeamꝰ quando uoluntates suas creator sc̃s sub tan¬
ta clem̃tia ꝑegisse cognoscit᷑. Intendamꝰ quoq: & istud genꝰ locutionis. scripturȩ diui¬

Expanded text:
libenter accepit. Sequitur, dolum facerent in servos ejus. Consequens erat ut post conceptum libenter accepit. Sequitur, dolum facerent in servos ejus. Consequens erat ut post conceptum odium saeviens populus ad dolosas machinas perveniret. Illud enim significat, quando eis lateres facere praeceperunt, et pro labore geminando negatae sunt paleae, et caetera quae in ille saevielegit ipsum. C Istos ad Pharaonem, quasi quosdam testes, constat a Deo destinatos, ut popplacitum abire permisisset illaesum. O inaestimabilis pietas Omnipotentis! Ab homine fragili petebat fieri, cujus ordinationi a nulla creatura poterat obviari, ut revera nos infirmos doceat qua moderatione vivere debeamus, quando voluntates suas Creator sanctus sub tanta clementia peregisse cognoscitur. Intendamus quoque et istud genus locutionis Scripturae divi
Abbreviated transcription (Latin):
popłm suũ fȩcunditate nascendi: quando ibi rarissima fuit mulier quȩ non habuit partũ.
Confirmauit autẽ cũ suꝑ inimicos suos: quando illis crescentib. egẏptiorũ turba. notissimis pla¬
gis uehement̃ affecta est. Hinc enĩ ꝑ quandã ꝓpositionẽ dicunt᷑ in sũma quȩ gesta sunt.
odirent popłm eiꝰ: & dolũ facerent in seruos eiꝰ. Uenit ad quartã partẽ ubi egyptios
pemorat in hebreos inuidiã habuisse seuissimã: atq eos operib subiecisse durissimis.
restando enĩ felicia popło isrłitico: conuertit dñs ad odiũ & dolos cor egyptiorũ. non
qͥa ipse mali auctor est. sed p̃stando aliis beneficia. m̃tes excitauit obliqͣs. Necesse est
enĩ ut scelerati homines alienis ꝓsperis intumescant: qui se norunt mereri non posse¬
similia: sicut in sacrificiis cain & abel factũ est. quando uniꝰ sacrificiũ respuit: alteriꝰ

Expanded text:
cos ejus. Auxit populum suum fecunditate nascendi, quando ibi rarissima fuit mulier quae non habuit partum. cos ejus. Auxit populum suum fecunditate nascendi, quando ibi rarissima fuit mulier quae non habuit partum. Confirmavit autem eum super inimicos suos, quando illis crescentibus, Aegyptiorum turba notissimis plagis vehementer affecta est. Hic enim per quamdam propositionem dicuntur in summa quae gesta sunt. odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Venit ad quartam partem, ubi Aegyptios memorat Hebraeis invidiam habuisse saevissimam, atque eos operibus subjecisse durissimis. Praestando enim felicia populo Israelitico, convertit Dominus ad odium, et ad dolos cor Aegyptiorum; non quia ipse mali auctor est, sed praestando aliis beneficia, mentes excitavit obliquas. Necesse est enim, ut scelerati homines alienis similia; sicut in sacrificiis Cain et Abel factum est, quando unius sacrificium respuit, alterius