comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hestuim copiis fusis armisqe exutis se in castra munitionesq sucis
recipiunt. Quo prelio facto quod sepius fortunã temptare gal¬
ba nolebat. atqs alio se in hiberna cõsilio uenisse memiuerat
aliis occurusse rebus uiderat. maxime frumẽti cõmeatus ꝙ
permotus mopia. Postero dic omnibus eius uici edifiais incẽ¬
sis in prouinciam reuerti contendit ac nullo hoste prohibente
aut iter demorãte incolumẽ legionem in nantuates inde
in allobroges perduxit ibiqz hiemauit. Hiis rebus gestis: cũ
omnibz de causis cesar pacatam galliam existimaret. suꝑa¬
tis belgis exxulsis germanis uictis in alpibus sedunis. atq
ita mita hieme in illiricũ profectus est. qd̾ eas quoq natio¬
nes adire ⁊ regiones cognoscere uolebat subitũ bellum in
gallia cohortum est. Guis belli hec fuit causa. Publius crassi
adolescens cũ legione septima proximus mare occeanũ in an¬

Expanded text:
hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in An
Abbreviated transcription (Latin):
neruico prelio complurib confectum uuluerib diximus
uirtutis ad galbam accurrerũt atq unam esse spem sa¬
lutis docent si eruptione facta extremũ auxiliũ exꝑir̃ẽ
Itaq cõuocatis. centuriomib: celeriter milites certiores fa¬
cit. Paulisper intermitterent plium ac tantũmodo tela
missa exciperent. seqz ex labore reficerent. Post dato signo
er castris erumperent. atqz omnem spem salutis in uirtute
ponerẽt. Quod iussi sunt faciunt. ac subito omĩb portis
emptione facta. neqz cognoscendi quid fieret neqz sui colle¬
gendi hostib facultatem relinquũt. Ita cõmutata fortũa
cos qui in spem pociundoꝵ castrorum uenerãt Undiqe circũ¬
uentos interficiunt ⁊ ex hõi milibus amplius .xxx. ꝙ̃
numerũ barbarorum ad castra uenisse cõscabat plus tercia
parte interfecta reliquos perterritos infugam coniciunt.
ac ne in locis qͥdem superiorib cõsistere patiũtur. Sic om̃ibe

Expanded text:
Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus,Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus,virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uĩr ut rebus ꝯͣs cõstu̾issẽt collocaudis atq mistrandi tempꝰ
daretur hostes ex ommibr partibus signo dato deciurere lapides
telaq iuallum cõicere. nr̃i pͥmo integris uirib fortiter re¬
pugnare. neq ullum frustra celum ex loco superiore mittere
Dt queq pars castrorum mdata defensorib premi iudebã
eo occurrere. et auxilium ferre. Sed hoc superari. qd diuturm¬
a nr̃is propter paucitatẽ fieri nihil poterat. ac nõ modo de¬
fesso expugna excedendi sed ne saucio quidem eus loai ubi
cõstiterat relinquendi. ac sui recipiendi facultas dabatur
Cum iã amplius horis sex continẽter pugnaretur ac non
solum uires sed etiam tela nĩs deficerent atoz hostes a cruis
instarent languidioribusos nr̃is uallum scinde ⁊ fossas cõ¬
plere cepissent. resq esset iam ad extremũ perducta ca¬
sum. Publius seotuis bacillus primi pili centurio: quem

Expanded text:
vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturna nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ea locci finitime prouincie adiuingere sibi per suasum ha¬
bebant. hiis mintiis acceptis galba cum neq opus hibernor
munitionesqz plene essent per fecte. neqz de frumẽto reliq̃q
cõmeatu satis esset prouisum: qd de ditione stã obfidibusa
acceptis nhil de bello timendum existimauerat: consilio ce¬
leriter iruocato sententias exquirere cepit. Quo in cõsilio
cum tantum repẽtin periculi preter opinionẽ accidissẽt
aciam omĩa fere superiora loca multitudine armatorũ
completa cõspicerentur neqz subsidio ueniri: neq comea¬
tus supportari interclusis itineribus possent. Prope iã
desperata salute nõ mille huruscemodi sententie dicebã
ut impedimentis relictis eruptione facta. hisdem itinerib
quibus peruenissent ad salutem contenderent. Maiore
tamen patrti placuit hoc reseruato ad extremũ cõsilio
Interim̃ Rei euentum operin : caftitt defendere. Breui spacio interiecto

Expanded text:
ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum haea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto,
Abbreviated transcription (Latin):
uallo fossaqz mumuit. Cum dies hibernorum cõplures trã¬
sissent frumentumoz eo comportari iussisset subito per ex¬
ploratores cercior factus est ex ea parte uici quã cõcesserat ga
ommes noctu discessisse mõtesqz qui impenderent a maxĩa
multitudine sedimioꝵ ⁊ ueragrorũ teneri. Id aliquot de cau¬
sis acciderat ut subito galli belli renouandi legionisq op¬
primende: cõsilium caperent. Primũ quod legionẽ: neq
tam plenissimã detractis cohortibus duabus ⁊ cõplurib
sigillatim qui cõmeatus petendi causa missi erãt ꝓpt̾
loci: cũ ip̃i ex montib in uallem decurrerẽt ⁊ tela cõice¬
rent. ne pͥmũ ꝯuidem posse impetũ suũ sustincri existi¬
mabant. Accedebat. ꝙ ab se liberos abstractos obsidum noie
dolebant ⁊ romanos nõ solum itinerũ causa sed etiam per¬
petue possessiomis ailmina alpium occupare conari. et

Expanded text:
vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures tranvallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, abseloci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et
Abbreviated transcription (Latin):
um in ytaliam proficisceretur cesar seruum
galbam cũ legiõe .xiiͦ. ⁊ parte eq̾tatus in nan¬
tuates, ueragros. sedunosqr misit qͥ a finibus
allobrogum ⁊ lacu lemãno. ⁊ flumine rhodano
ad summas alpes pertinẽt. Causu mittendi fuit qd̾iter peral¬
pes quomagno cũ perculo magnisq cũ portoriis mcatores
ire cõsuerantppatefieri uolebat. huic ꝓmisit si opus eẽ arbit᷑¬
retur. uti in hiis locis legionẽ causa hiemandi collocaret.
Gallri scdĩs aliꝯͦt p̃luis factis/ castellisq cõplurib eoꝵ ex¬
pugnatis: missis ad eum undiq legatis. ossidibusq dã¬
tis ⁊ pace fc̃a cõst̃ituit eohortes duas in nantuatibe collo¬
carez et ip̃e cum reliquis eius legionis cohortibus in uico
ueragrorũ qui appellatur octodorus hiemare: qui uicus¬
positus in uulle nõ magna adiecta planicie altissims montibs
undiq cõtinetur. Cum hunc in duas ꝑtes flumc̃ diuideret¬
alteram uacuã ab huis relictam cohortibus attribuit. eũ locũ

Expanded text:
Cum in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicuspositus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique coalteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum
Abbreviated transcription (Latin):
tate intreruros missa neqz ab se fidem lesam. petũt
atq orant ⁊ ut sibi parcat. ⁊ ne cominum odio ger¬
manorum innocentes pro nocentibus penã pendant.
di amplius obsidum uellet dare pollicentur. Cognita
cesar causa. repperit ab sueuis auxilia missa esse.
ubi eorum sacisfactionem accepit. adicus uiasq in fu

Expanded text:
tate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt tate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Su
Abbreviated transcription (Latin):
fuga se se domũ receperunt. Cum hiis proinqui in
suciomari qui defectionis auctores extiterant. coni¬
tati eos. ex ciuitace excesserant. Cin getorigi quem
ab miero permansisse in officio demonstrauimus
principatus atq imperium est traditũ. Cesar postꝙͣ
ex menapiis intreiuros uenit duabus de causis rhe¬
num transire consticuit quarum una erat qd̃ auxilia
contra se treueris miserant. altera ne ad eos ambio¬
rir receptum haberet. Hiis constitutis rebus paulũ
supra cum locum quo ante exeratum tranduxerat
facere pontem instituit. Nota acq instituta ratione
magno militũ scudio pauas diebus opus efficitur.
ffirmo intreueris ad pontem prefidio relicto. Ne quis
ab hiis subito motus oriretur. reliquas copias equi¬
tatumq traducit. ubn qui ante obsides dederant. atq
in dedicionem uenerant purgandi sui causa ad eum
legatos mictunt qui doceant neqz auxilia ex sua aui¬

Expanded text:
fuga, sese domum contulerunt. Cum hiis Induciomari fuga, sese domum contulerunt. Cum hiis Induciomari propinqui, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar vero postquam ex Menapiis in Trebiros venit, duabus de causis Renum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civi
Abbreviated transcription (Latin):
atra flumen eliceret. eadem usus simulatione iti¬
neris placide progrediebatur. Tum premissis pau¬
lum impedimentis atq in tumulo quodã collatis.
habetis inquit milites quam petistis facultatem.
hostem impedito atq iquo loco tenetis. prestate
eadem nobis duabus uirtutẽ quã sepe numero mi¬
peratori presciciscis. atq illum ad esse et hec corã
cernere exiscimate. Dimul signa ad hostem cõuerti
aciemq diri ubet. ⁊ pauas turmis presidio ad mmi¬
pedimenta dimissis/ reliquos equites ad latera dis¬
point. Celeater nostri clamore sublato pila in hostes
mittunt. Illi uͥ preter spem quos fugere credebant in¬
fescis signis ad se ire uiderurit impetum modo ferre
non pocuerunt / ac primo cõcursu infugam cõiecti pro¬
xmas siluas peciierunt. Quos labienus equitatu
consectatus magno numero interfecto cõpluribus
captis pauaes post diebus auitatem recepit. Nam
germam qui auxilio uenebant. per cepta treuirorũ

Expanded text:
citra flumen eliceret, eadem usus simulatione iticitra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum
Abbreviated transcription (Latin):
prima luce castra moturũ. Celeriter hec ad hostes
deferuntur ut ex magno gallorũ equitũ numero
non nllos gallos gallias rebus fauere natura coge¬
bat. Labienus noctu tribuns militũ primisq ordi¬
nbus conuocatis, quid sui sit consilii proponit. et
quo facilius hostibus timoris det suspicionẽ maiore
tra moucauibẽt. hiis rebus fuge similem profec¬
tionem fecit. hec quoq per exploratores ante lucem
in tanta propinquitate castrorũ ad hostes deferũtur.
uix agmen nouissimũ extra munitiones processerat.
cũ galli cohortati interse. nesperatam predam ex ma¬
nbus dimicterent. Locũ nõ esse perterritis romanis
germanorum auxilium expectare: neq suam pati dig¬
nitatem. ut tantis copiis tam exiguam manũ p̾ser¬
timn fugientem atq impeditam adorari nõ audeant.¬
flumen transire et impio loco ꝯmittere preliũ non
dubitabant. Que fore suspicatus labiemis i ut õẽs

Expanded text:
prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes prima luce castra moturum. Celeriter haec ad hostes deferuntur, ut ex magno Gallorum equitum numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus noctu tribunis militum primisque ordinibus convocatis, quid sui sit consili proponit et, quo facilius hostibus timoris det suspicionem, maiore tra moveri iubet. His rebus fugae similem profectionem effecit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
coactis peditatus equitatusq copiis labienũ aumm
una legione que in eorũ finibus hiemauerat adoriri
parabant. Iamqz ab eo non longius bidui uia aberãt
cum duas uenisse legiones missu cesaris cognoscunt.
positis castris a millibus passuum .xu. au xilia
germanorũ expectare constituunt. Labienus hostiũ
cognto consilio, sperans temeritate corũ fore ali¬
quam dimicandi facultatẽ. presidio .u. cohortium
impedimentis relicto. cũ uxu. cohortibus magnoq
equitatu. contra hostem proficisatur ⁊ mille passuũ
intermisso spacio castra cõmunit. Erat inter labie¬
num et hostem diffiali transitu flumen. ripisq p̃rup¬
tis. hoc neq ip̃e transire habebat in animo. neq
hostes transituros existimabat. Augebatur aupiliorum
quotidie spes. laquicur in consilio palam quomodo ger¬
mai appropinquare dicantur. sed se suas exercicusq
fortunas indubium nõ deuocaturũ. et postero die

Expanded text:
coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituunt. Labienus hostium cognito consilio sperans temeritate eorum fore aliquam dimicandi facultatem praesidio quinque cohortium impedimentis relicto cum viginti quinque cohortibus magnoque equitatu contra hostem proficiscitur et mille passuum intermisso spatio castra communit. Erat inter Labienum atque hostem difficili transitu flumen ripisque praeruptis. Hoc neque ipse transire habebat in animo neque hostes transituros existimabat. Augebatur auxiliorum cotidie spes. Loquitur in concilio palam, quoniam Germani appropinquare dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum et postero die
Abbreviated transcription (Latin):
aut cũ transchenanis congredi cogeretur. hoc mito cõfilio
tocius exercitus impedimenta ad labienũ intreiuros mit¬
cit. duasq legiones ad eum profiasti iubet. ip̃e cum legi¬
ombus expeditis quinq in menapios proficscitur. Il¬
li nulla coacta manu loa prefsidio freti in siluas patu¬
desos confuguint. suaqz eodem confeaunt. Cesat par¬
titis copiis cũ gaio fabio legato et marco crasso ques¬
tore celeriterq effectis pontib adiit cerpartico. edifi¬
cia uicosq incendit. magno pecoris atq homni nimero
potitur. Quibus rebus coacti menapni. legatos ad eũ
pacis petende causa mittunt. Ille obsidibus acceptis
hostium se habiturum numero confirmat. si aut am¬
biorigẽ aut eius legacos finibus suis recepissent.
hiis confirmatis rebus conim atrebatẽ cũ equitatu
custodis loco in menapiis relinquit. ipẽ intreuipos pro¬
fiascitur. dum hec a cesare geruntur treuiri magnis

Expanded text:
aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatis .C. hos edius custodiendos tradit. Eodẽ car¬
mces legatos. obsidesqz mittunt. usi deprecatorib
remis. quorum erant inclientela. eadem ferunt res¬
ponsa. peragit confiliũ cesar. equitesqz imꝑat aui¬
tatibus. hac parte gallie pacata totus et mente
et animo in bellum treuirorũ et ambiorigis insiscit.
Cauarinum cum equitatu senonum secũ profiasa iubet.
nequis aut ex huius iracundia aut ex eo quod me¬
ruerat odio aiuitacis motus existat. His rebus con¬
scitutis. qd pro exploraco habebat ambiorigem pre¬
lio non esse cõcertaturũ reliqua eius consilia anmo
circũspiciebat. Erant menapn propinqui eburonum
fimbus. perpetius paludibus siluisq muniti. qui
esse hospicium ambiorigi sciebat. Item per treueros ue¬
nisse germanos in annaciam cognouerat. hec prius illi
decrahenda auxilia existimabat quam ipm̃ bello lacesse¬
ret. ne desperata saluce aut se in menapios abderet

Expanded text:
imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carimperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet
Abbreviated transcription (Latin):
in hiberna legiones reduyit. Conalio gallie primo uere ut
instituerat in dicto. cũ reliqui preter senones. carmites.
treuirosqz uenissent miaum bellice defectioins hoc esse.
arbitratus. ut omma post ponere uideretur/ Conaliũ
ĩluteciam pariseorum transfert. Confines erant hin se¬
nombus, auitatemqz patrum coniuurerant. Ded ab hoc
consilio ab fuisse exstimabantur. hac re pro suggestu
promĩtiata eodez die cum legionibus in senones proficis¬
cicur magnisq itieribus eo peruenit. Cognitoeius ad¬
uentu athico qui princeps eius consilni fuerat iuibet in
oppida multitudinem cõuenire. conantibus priusꝙ id
effici posset ad esse romanos nũciatur. Necessario sen¬
tentia desistunt. legatosq deprecandi causa ad cesarẽ
muttunt. a deunt per eduos quorũ antiquitus erat in
fide auitas. libenter cesat presentibus heduis dat ue¬
mam. excusationemq accipit. quod estuio tempore in¬
stante belli nõ questionis esse arbitratͤut. obsidibus

Expanded text:
in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus
Abbreviated transcription (Latin):
uallerius proallus cum a custodib in fuga trinis cathenis
uinctus traheretur. in ip̃m cesarem hostes equitatu perse¬
quentem incidit. Que ꝯuidem res cesari nõ minorẽ ꝙͣ ipã
uictoria uoluptatẽ actulit ꝙ hoĩem honestissimũ prouĩcie
gallie suũ familiarẽ ⁊ hospitẽ ereptum a manib hostiũ
sibi restitutum uderat. neqz eius calamitate de tanta
uoluptate ⁊ gratulatiõe quicꝙͣ fortuna diminuerat. Is
se presente de se ter sõtibus cõsultum dicebat. utrũ igni
statim necaretur an in aliud tempus reseruaretur. sor¬
rium beneficio se esse incolumẽ. Item marcus metius
et ad eum reductus est. hoc prelio trãsehenm mĩtiato sue¬
ui qui ad ripas rhem uenerant domum reuerti cepert.
Quos ubi qui proximũ rhemim incolunt. perterritos
senserunt: insecuti magnum ex his mimerũ occidert.
Cesar una estate duobus maximus bellis cõfectis ma¬

Expanded text:
Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis ma
Abbreviated transcription (Latin):
scuta manibz reuellerent ⁊ desuper uuluerarent. Cũ hostiũ
aces a sinisteo cormi pulsa atq infugam conuersa eẽt.
a dextro cornu uehemẽter multitudĩe suoꝵ nrõ ꝑ acem p̃me¬
bant. Id cũ anmaduertisset publius crassus adolescens
qui eqͥtatui preerat ꝙ expeditior erat quam hii qui inter
aciem uersabantur, tertiam acem laborantibz nr̃is subsi¬
dio misit. Ita preliũ rescitutũ est. atq omnes hostes tega
uerterunt. Neqz prius fugere destiterunt. Quã ad flumẽ
rhenum millia passuum ex eo loco arciter quĩq peruenert.
Ibi per pauci aut uiribus cõfisi tranare contenderunt a
lintrib inuentis sibi salutem reppererũt. In hiis fuit ario¬
iustus qui nauiculam deligatam ad upam nactus ea per¬
domo secum duxerat. Atera noriei regis noctionis soror ꝙͣ
in galliam duxerat a frẽ missam. Utreq in ea fuga perie¬
runt. due filie harum altera occisa altera capta est. Gaius

Expanded text:
scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea prodomo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C.
Abbreviated transcription (Latin):
eduxerunt. generatimq cõstiterunt. paribus interuallis
harudes marcuma nios. triboces. Uangiõẽs. nemetes.
sidimos. sueuos omnc̃q aciem suã ixd̃is: carris arcũ dederũt
neqͣ spes infriga relinꝯueretur. Eo mulieres imposuerunt.
que in prelium profiascentes ͬ passis mamib flentes implora¬
bant ne se inseruitutem iomans traderent. Cesar singu¬
lis legromibus singulos legatos ⁊ q̃storem p̃ficit. uti eos tes¬
tes sue quisqz uirtutis haberet. Ip̃e adextro cornu ꝙ eã par¬
tem mimime firmã hoscium esse ammaduerterat p̃lĩ cõ¬
misit. Ita nr̃i acriter in hostes siguo dato impetum fecerũt.
Itaqz hostes repente celeriter q procurrerũt. ut spacium
pila in hostes cõiciendi non daretur. Reiectis pilis cominus
gladiis pugnatum est. At germani celeriter ex cõsuetudĩẽ
sua phalange scã impetus gladiorum exceperũt Reperti
sunt cõplures ira milites qui in phalanges insilerẽt: et

Expanded text:
eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et
Abbreviated transcription (Latin):
que castra miora oppugnarẽt misit. acriterqz utrimq
usq ad uesperum pugnatũ est. Solis occasu suas copias ario¬
iustus multis ⁊ illatis et acceptis iuilueribz in castris re¬
duxit. Cum ex captuus quereret cesar. quãobrem auoiusta
prelio nõ decertaret. hanc repperiebat causam. ꝙ apd̾̃ g̾manos
ea cõsuetudo esset ut matres familie eoꝵ sortib ⁊ uaticina¬
trombus declararent utrum p̃lium cõmitti ex usu essẽt
nec ne. Cas ita dicere nõ esse fas germanos superare si ãte
nouam lunã prelio contendissẽt. Postridie eius diei cesar
presidium utriuisq castris ꝙ satis esse uisum est reliquit.
Ounes alarios in cõspectu hostium pro castris minorib
cõscituit. quo minus mulcitudine mlitum legionariorũ
pro hostium nimero ualebat. ut ad spem̃ alariis uteretur
ip̃e triplici acie instructa usq ad castra hostium accessit.
Tum demum necessario germani suas copias castris

Expanded text:
quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris
Abbreviated transcription (Latin):
locum/ quo in loco germami cõsederãt cirater passus sexcentos
ab hiis castris locum delegit: acieq triplia instructa ad eum
socum uenit. Primã ⁊ secundã aciem in armis esse. tertiã
castra munire iussit. Hic locus ab hoste arater passus sex¬
centos uti dictum estaberat. Eo cirater hominũ nimero se¬
decim milia expedita cũ ommi eqͥtatu ariouistus misit que
copie nr̃os terrerent ⁊ munitione prohiberẽt. Nihilo secus
cesar ut ante cõstituerat duas acres hostem propulsare tertiã
opus perficere iussit. munitis castris duas ibi legiones re¬
reduxit. Proximo die instituto suo cesar e castris utrisq co¬
pias suas eduxit. paulumqz a maiorib castrs progressus
aciẽ instruxit. Hoscibus pugnandi potestatẽ fecit. ubi ne tũ
quidẽ eos prodire intellexit. arciter meridiẽ exercitũ in castra
reduxit. Tunc demũ arioiuistus partem suarũ copiarum

Expanded text:
locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones rereduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
hedius supportaretur cesarem intercluderet. Ex eo die dies
cõtinuos quinqz cesar pro castris suas copias produxit et
aciem instructam habuit. ut si uellet ariouistus plio contẽ¬
dere , ei potestas nõ de esset. Ariouistus hiis omnibz diebz exerti¬
tum castris cõtimuit. equestri prelio cotidie contendit. Genꝰ
hoc erat pugne quo se germam exercuerãt. Equitum milia
erãt sex. totidem numero pedites uelocissimi ac fortissumi qͦs
ex ommi copia singuli singulos sue salutis causa delegerãt.
cum in hiis preliis uersabantur ad eos se equites recipie¬
bant. Hni si quid erat durius concurrebant. Si quis guioe
uuluere accepto equo deciderat arcũsistebant.Si quo erat
longius prodeundũ aut celerius recipiendum. tantũ erat
hoꝵ exercitatione celeutas. ut iubis equor subleuati cur
sum adequarent. Ubi cum se castris tenere cesar intellerit
ne diutius cõmeatu prohiberetur ultra eum ydoneum

Expanded text:
Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum
Abbreviated transcription (Latin):
G. ualerii caburi filium summa uirtute ⁊ humanitate adoles¬
centẽ cuuus p̃r. a.G. uallerio flacco ciuitate donatus erat, et
ꝓpter fidem ⁊ propter linge gallice scienciã ꝙͣ multo iam
arioiustus longniꝯͣ consuetudine utebatut ⁊ ꝙ in eo peccã¬
di germanis causa nõ esset ad eũ mittere. et mariũ Titũ
qui hospicio ariousti utebatur. Hiis mandauit ut que dicet
arioiustus cognoscerẽt ⁊ ad se referrent. Quos cũ apud se
arioiustus in castris cõspexisset erercitu suo presente con¬
clamauit. quid ad se uenirent an speculandi causa. Conãtes
dicere prohibuit et in cathenas comecit. Eodem die castra
permouit. et millib passur sex a cesaris castris submõ¬
te cõsedit. Postridie eiuus diei preter castra cesaris suas copias
traduxit ⁊ millihz passuum duobus ultra eum castrate¬
at. Eo cõsilio uti frumẽto cõmeatuqz qui ex sequanis et

Expanded text:
C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulesC. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et
Abbreviated transcription (Latin):
Ut pulsis hostibus dici posset. eos abse perfidem in collaq̾o
ciraimuentos postea ꝙͣ in uuilgus militum elatũ est
qua arrogancia in colloguo arioiustus usus om̃s galliã
romanis interdixisset impetumq in nr̃os eius equi¬
tes fecissent. ea q res colloguiũ ut diremisset multoma¬
ior alacritas studiumq pugnandi mauis exercitui
miectum est. Biduo post arioiustus ad cesarẽ legatos
mittit. uelle se de his rebus que inter eos agi cepte neqz
perfecte essent agere cum eo uti aut iterum colloquio
diem cõstitueret. aut si minus uellet. e suis legatis aliq̃i
ad se mitteret. Colloquendi cesar causa iusa nõ est. Et
eo magitꝰ pridie eius diei germam retineri nõ poterãt
quin in nr̃os tela cõicerent. legatum e sius se se qd magno tũ
periculo ad eum missurum ⁊ hominib feris obiecturum exis¬
tunabat. Commodissimũ uisum est. Gaum ualleriũ ꝓcillũ

Expanded text:
ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum,
Abbreviated transcription (Latin):
Iose ab ip̃is per corum mĩtios compertum habere. quoꝵ om̃
grãm atq amiciciã eius morte redmĩe posset. Quod si
discessisset: et liberam possessionẽ gallie sibi tradidisset
magno se illum p̃mio remuneraturũ multa ab cesare
in eã sentenciã dicta sunt. qͣre negotio desistere nõ possẽt
rentes socios descreret. Neq se iudicare galliã potius ẽẽ
si antiquissimum quoqz tempus spectari oporteret p.R.
senatus oporteret. libram debere esse galliam. quã bello
uictam sius legihus uti uoluisset. dum hec in collaquio
geruntur. cesari mĩtiatũ est equites aroiusti propius
tumulum accedere. et ad nr̃os equitare. lapides tela q
in nr̃os comcere. Cesar loquendi finem faat. seqz ad suos
iecipit. sirisq imperauit. ne qd̾ omiino telũ in hostes re¬
icerẽt. Nlam et si sine ullo ꝑiculo legionis delecte cũ eꝯtatu
prelium fore iudebat: tamẽ committendũ nõ putabat

Expanded text:
id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaein eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: me meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, popuobservari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat
Abbreviated transcription (Latin):
esse qđ nnisi rogatus nõ uenerit. et ꝙ bellum nõ intulerit
sed defenderit. Se prius in galliam uenisse ꝙͣ popłm̃. R
finibus egressum. quid sibi uellet. cur in suas possessiois
ueniret. prouinciã suam hanc esse galliam. sicut illam
uram. Uti ip̃i concedi nõ opporteret si in nr̃os fines impe¬
tum faceret. sic item nes esse iniquos quod in suo iure sem
cerpellarennus. Quod frẽs heduos appellatos diceret, non setã
brbarum neq tam impitũ esse rerum ut nõ sciret neq bel¬
lo allobrogum proximo heduos romanis auxilium tulisse
neq ipõs in hiis contencionibz quas hedui secum ⁊ cũ siqͣ¬
ms habuissent auxilio .p.R. usos esse. Debere se suspicari
simulata cesarem annacia ꝙ exercitum in gallea habrat
sui opprimendi causa habere. Qui inisi discedat, atqz exer¬
citum deducat ex hus regiomibus. se se illum nõ pro ami¬
co sed hoste habiturum. Quod si eum interfecerit multis

Expanded text:
esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse quam populum finibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis
Abbreviated transcription (Latin):
maguisqz p̃imis domum propniquosq reliquisse.
dedes lubere in gallia ab ip̃is concessas obsides ip̃or uoluntate
datos. scipendium capere iure belli. quod uictores uictis impo¬
nere cõsuerint. Nonse se gallis sed gallos sibi bellum in¬
tulisse. omes gallie auitates ad se oppugnandũ ue¬
nisse ac contra se castra habuisse. Cas ommes copias a
se uno prelio pulsas, ac superatas esse. Si iterum expe¬
rir uelint se iterum paratum esse decertare. Si pace uti ue¬
luit. iniquũ esse destipendio recusare ꝙ sua uõluntate ad
id tempus pependerint. Amncitiam ppłi romani sibi orna¬
mento ⁊ p̃sidio nõ detrimẽto esse opportere. idqz se ea spe pe¬
tisse. Si per populi romami scipendiũ remittatur et de¬
dicicu subtrahantur nõ minus libenter se se recusatu
germanor in galliam traducat. id se sui mumendi nõ
gallie impugnande causa facere. eius rei testimonn um

Expanded text:
magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturGermanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
ficio ac liberalitate sua ac senatus ea premia cõsecutũ
Docebat/ etiam ꝙͣ ueteres. quãq iuste cause necessitudinis
ip̃is cum hedius intercederent. que senatus cõsulta quo¬
tiens ꝯuãq honorificei in eos fc̃a essent. ut om̃i tyẽ totiꝰ
gallie principatum hedui tenussent. prius ectã quam
ut socios atq amicos non modo suis nihil deperdere sed gr̃a
dignitate honore auctos uelit esse. Quod uero ad amiciciã
p .R. actulissent. id hiis erii quis pati posset. postulauit
eadem que legatis in mandatis dederat ne aut hedius
aut corũ sociis bellum inferret. obsides reddereti si millam
partem germanorum domum remittere posset. at ne
quos amplius rhenuim transire pateretur. arioiustus
ad postulata cesaris pauca respondit. de suis uirtutib
multa predicauit. Trãsisse rhenum se se nõ sua sponte
sed rogatum et accersitum a gallis nõ sine magna spe

Expanded text:
ficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. ficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe