comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuisi est intiqua ⁊ multis quidem
suscipiens correcciones pon ab alus so¬
lum. s. uin a nob̾ non tam̃ ad sũnũ.
sui ueniens rectitudinem quãm ñc¬
creitiõis spo̾nens studium ꝑmitebat
mulicribus licet uir phibet ⁊ aliquio
ꝓ hoc relinqͣueret quatenus nõ ad
scłas uenit nuptus. tam̃ ⁊ ad uirũ
ucnire. ⁊ iurare quia filioꝵ causa hoc
egẽt. ⁊ quod telictum erat accipet. et
hanc quidem in ainum dab̾at muli¬
eribus licentiam. & auĩt tnseunte. si
uelit accipere relictum non alit̾ lice¬
bat mulieri hoc accipere añam cauti¬
oñem erponẽt. quiĩ al scđas nõ ueni¬
ret nuptias. s lunc quoꝙ adiectioẽm.
ip̃e uilianus miscellus adinũc̾n̾it. seã
quintus miͣtius sceuola hoc p̃sancciue¬
rat suꝑ om̃ibus quippe pendentibus
in causaꝵ ꝓhibiciomis liuuusmõi aã¬
inueniens cautiones Mos gͥ uiden¬
tes plurimas muderes desidio nup¬
tuꝵ. non ꝓpt̃ filioꝵ ꝓcreationem sal
pt̃ nocessitatem. ⁊ uteuites ⁊ nuben

Expanded text:
usa est antiqua et multas quidem suscipiens correctiones non ab aliis solum, sed etiam a nobis, non tamen ad summum sui veniens rectitudinem: quam nprocreationis praeponens studium permittebat mulieribus, licet vir prohiberet et aliquid ob hoc relinqueret, quatenus non ad secundas veniret nuptias, tamen et ad virum venire et iurare, quia filiorum causa hoc ageret, et quod relictum erat accipere. Et hanc quidem in annum dabat mulieribus licentiam Eo autem transeunte si vellet accipere relictum, non aliter licebat mulieri hoc accipere, antequam cautionem exponeret, quia ad secundas non veniret nuptias Sed hanc quoque adiectionem non ipse Iulius Miscellus adinvenit, sed Quintus Mucius Scaevola hoc praesanciverat, super omnibus quippe pendentibus in causarum prohibitionibus huiusmodi adinveniens cautiones. Nos igitur videntes plurimas mulieres desiderio nurum, non propter filiorum procreationem, pter necessit
Abbreviated transcription (Latin):
tem pominus legem. non enm uo¬
iumus deficientium ncħ̃ illicitum
hñtes uoluntates fruffari. si enu
diccremus oportert muliẽm om̃ino
iuiro p̃cipiente non nube ħ custodi¬
re : ꝓ. amaritudine habuisset ħ me¬
rito lex. nũc aut̃ cum scd̾o p̃sto sit
idẽ ut si uoluit nube ꝙ accipiat qd̾
relictũm est. nouissimi scelisͬ  des¬
picere uoluntatem defuncti ita fluc¬
tuanten ut ei detur licentia nuben¬
di ⁊ accipiendi quod relictum est. et
ꝑ omũ contristindi p̾orẽm mãtũ¬

Expanded text:
tem ponimus legem; non enim volumus deficientium nihil illicitum habentes voluntates frustrari. Si enim diceremus oportere mulierem omnino viro praecipiente non nubere hoc custodire, pre amaritudine habuisset hoc merito lex; nunc autem, cum secundum praesto sit, id est ut, si voluerit nubere, non accipiat quod relictum est, novissimi sceleris est despicere voluntatem defuncti ita fluctuantem, ut ei detur licentia nubendi et accipiendi quod relictum est et per omnia contristandi priorem maritu
Abbreviated transcription (Latin):
inde appareat midiẽm hñs nõ ex uir¬
ginitate sibi copłitam. sed aut dis¬
iuntram a marito. aut alit̃ nõ aib i¬
nicio mox sibi legitime coniunctã
uit etum ipse ad scłis uenerit
nuꝑtias. non impetruit sicerdoti¬
um. s licet latenter ad hoc uenit̃
om̃ino eo cidit.

Expanded text:
inde appareat mulierem habens non ex virinde appareat mulierem habens non ex virginitate sibi copulatam, sed aut disiunctam a marito aut aliter non ab initio mox sibi legitime coniunctam, aut etiam ipse ad secundas venerit nuptias, non impetrabit sacerdotium, sed licet latenter ad hoc venerit, omnino eo cadet.
Abbreviated transcription (Latin):
dem agñtium p̃sidibus. hc aut̃ gło¬
sissimo p̃fecto felicissime huiꝰ urbis
uni cum p̃tore cia huiꝰ partis cure
est. ut uolente ad nuptus uenire tti¬
telun gerente miliere. ⁊ ordinetur
minoribus tutor. ⁊ raciones suscipi¬
antur. ⁊ ꝙ mat̾ debet occasione gu¬
rie constitũtio uoleus patrem si ui¬
leatur ꝓpͥo filio lagatum. sub condi¬
cione aut die dare: non alit̾ exigi
ꝓ donitione legitoꝵ cuitionem hĩc
iudelicet que legatoꝵ suandoꝵ cã
uocatur. nisi fed̃as pater contraxeĩt
nuptias. sit enm ⁊ hoc scło nubenti
rem aut cantorem dicimus. omino
m̃us. att uolumus si uõ lector exis¬
tens ⁊ nuꝑtias ficiens deuide ꝓpter
aliquam incuitabilem necessitatem
ad scdas nuptias ueniat. nequaqm̃
ad maioris sacerdotii ascend at cul¬
men sed ũls manebit ipud mulie¬
rem. assactum illius p̃ponens meli¬
ori ꝓuectui ẜiuõ cum sit laicus id
ordinationem subdiaconi aut dia¬
coni aut pb̃ri uenire uolueĩt: de¬

Expanded text:
us, hic autem gloriosissimo praefecto felicissimae huius urbis una cum praetore, cui huius partis cura est, ut volente ad nuptias venire tutelam gerente muliere et ordinetur minoribus tutor et rationes suscipiantur et quod mater debet occasione guriae constitutio volens patrem, si iubeatur proprio filio legatum sub condicione aut die dare, non aliter exigi pro donatione legatorum cautionem, hanc videlicet quae legatorum servandorum causa vocatur, nisi secundas pater contraxerit nuptias. Sit enim et hoc secundo nubentibrem aut cantorem dicimus, omninoimus atque volumus. Si vero lector existens et nuptias faciens deinde propter aliquam inevitabilem necessitatem ad secundas veniat nuptias, nequaquam ad maioris sacerdotii ascendat culmen, sed illic manebit apud mulierem, affectum illius praeponens meliori provectui. Si vero, cum sit laicus, ad ordinationem subdiaconi aut diaconi aut presbyteri venire voluerit, de
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ⁊ tñscendentes mouentium uo¬
luntates. estimauimus p̾us intmm̃
sicriciorem mederi partem. ⁊ ꝑuiri
rium ꝓmptum est nam nec illud
mentum. Sed tam filios im̃tibus

Expanded text:
tes et transcendentes morientium voluntates, aestimavimus prius interim sacratiorem mederi partem et periururium promptum est. Nam nec illud mentum, sed etiam filios habentibus
Abbreviated transcription (Latin):
deuissõem dare. tũc sub iuritori
cautiõẽ ⁊ hypotheca scđm quod dic¬
tum est suaꝵ rerum accipiat. qͥdẽ
quod relictum est. mox aũt ut ad
scđis nuptias uenĩt. hoc ab eo qͥ de¬
dit iundicetur. apud quaincumnꝙ
apparueĩt ꝑ saĩm. tamqͣm si hoc ab
micio neꝙ datum fuisse uidẽtur.
ꝙ in om̃i restitutionis casu siue mo
quidem apud illum a quo relictum
p̃stiri quũ us ꝑ tũe solut donce uuit
scđis illẽ cont̾iat nuptias. quando
⁊ restitãtio p̃stitaꝵ usuriꝵ suscipiz
facultatem. aut si fiat imuifestum
nullatenus posse istum ađ nuptus
ꝑuenire. siue scđm modum sacer¬
dotii. tunc enim eiꝰᷤ d̃abit. ꝙ delictũ
est siue morte. accipient enm hoc
om̃im̾ eiꝰ ħedes. nicħ neq de datis u¬
suris reddentes. hanc̃ ip̃am aũt uit¬
ducimus obseruantiam ⁊ eunden
inteilectum ⁊ si non coniuges altũt̾s
sub tali reliquerint condicione. sed
alius aliquis extͣneus. siue iuro siue

Expanded text:
 tunc sub iuratoria cautione et hypotheca, secundum quod dictum est, suarum rerum accipiat quidem quod relictum est. Mox autem ut ad secundas nuptias venerit, hoc ab eo, qui dedit, vindicetur, apud quamcumque apparuerit personam, tamquam si hoc ab initio neque datum fuisse videretur. Quod in omni restitutionis casu, sive moquidem apud illum a quo relictumstari, quam usque tunc solvat, donec aut secundas ille contrahat nuptias quando et restitutio praestitarum usurarum suscipiet facultatem aut si fiat manifestum nullatenus posse istum ad nuptias pervenire, sive secundum modum sacerdotii tunc enim ei dabit quod relictum est sive morte. Accipient enim hoc omni modo eius heredes, nihil neque de datis usuris reddentes. Hanc ipsam autem introducimus observantiam et eundem intellectum, et si non coniuges alterutris sub tali reliquerint condicione, sed alius aliquis extraneus sive viro sive
Abbreviated transcription (Latin):
nam̃tis matro nalib tam mu¬
anquid ex auro ⁊ genimis q d̃
adcultũm et ornam̃tum imꝑ¬
atorum ꝑtinet facere. neq illu
m̃a hꝰ mõi dona nõ expetit neq
regiũ sibi offerri. aprmatis cisitẽ
requirit. sane si quis post hac
anquid ccͣ uetitum hmodi sanc¬
tionis effecent. et offerenda cle¬
mentie mee ornam̃ta q̃ usibus
regiis deputata sunt. gemirris
auroq decorata ausus fuerit
capitali quoq subdent eẽ sũb¬
plitio. ornam̃ta enĩ regia intra
aulam meam fĩ palatinis ar¬
tificiis debent. ñ passim in pri¬
uatis domib ⁊ oficũe parari ũ¬
desũma seuẽritate sanctimus
stritatã mee auquid fecerit. de¬
fiitã suꝑĩ msctã ab iis ꝑ offi¬
tiũ platinoꝵ exigi. et sacris lar¬
gitionib m̃is iubemus inferri
anasq iuinuersas ad officiũ ꝙ
magnitudim tue obsequitur.
Mp̃r. Si quis decurialem de¬
de auferendis pruulegiis.
putauerit lite puisans¬
et intellegat. se decurie inter
riis corporalib temptet notam

Expanded text:
namentis matronalibus et tam mualiquid ex auro et gemmis quod ad cultum et ornatum imperatorium pertinet facere neque illud mea huiusmodi dona non expetit neque regium sibi offerri a privatis cultum requirit. Sane si quis posthac aliquid contra vetitum huiusmodi sanctionis effecerit et offerenda clementiae meae ornamenta, quae usibus regiis deputata sunt, gemmis auroque decorata ausus fuerit capitali quoque subdendum esse supplicio: ornamenta enim regia intra aulam meam fieri a palatinis artificibus debent, non passim in privatis domibus vel officiis parari. Unde summa severitate sancimus, illitatis meae aliquid fecerit, definitam superius multam ab his per officia palatinorum exigi et sacris largitionibus nostris iubemus inferri. liasque universas ad officium, quod magnitudini tuae obsequitur, m. Si quis vero decurialem de auferendis privilegiis putaverit lite pulsandum, intellegat se decuriae interriis corporalibus temptet notam
Abbreviated transcription (Latin):
cꝯpr̃ Nulli ꝓrsus liceat infre¬
nis et equestib sellis ł inualre¬
is sunt margaritas ⁊ sinarag¬
dos ⁊ iacinctos aptare p̾hac ł
inscrere aliis aũt frenis geminis
et questres sellas et balteos suoᷤᷤ
prruatos exonorare ꝑmuttimus
decitumis uõ om̃em ꝓrsus qͣ¬

Expanded text:
co. Nulli prorsus liceat in frenis et equestribus sellis vel in balteis suis margaritas et smaragdos et hyacinthos aptare posthac vel inserere. aliis autem gemmis frena et equestres sellas et balteos suos privatos exornare permittimus. de curcumis vero omnem prorsus q
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate confitruto in qua testa¬
tiones dantur ad monitum aui¬
dice siue defensore p̃sentẽm cẽ:
audire ad testationes. si uõ nolu¬
erit aduenire sed respuerit ut
ex hoc ab una parte testimonia
dentur ut scłm hoc ip̃m mũti¬
lia eent. sanccimus huius modi
testationes ita tenere ac si non
ex una parte constitute sint s
tamqͣm eo p̃sente facta sunt. si
excusabilem aliquam necesuta¬
tem deduci non possit sumilis
aduenienti eĩt ⁊ nullum uiua¬
men ex sua ꝓt̾uitate ei effĩciet᷑.
sed uideantur quidem ꝓbatio¬
nes facte quecumꝙ uõ compece¬
rint ei ad disputandum de eis
licebit his uti. solimmͦ quodui
nime adueiuentis. testationib¬

Expanded text:
civitate constitutum in qua testationes dantur, admonitum a iudice sive defensore praesentem esse et audire adtestationes. Si vero noluerit advenire, sed respuerit, ut ex hoc ab una parte testimonia dentur, ut secundum hoc ipsum inutilia esse, sancimus huiusmodi testationes ita tenere ac si non ex una parte constitutae sint, sed tamquam eo praesente factae sint. Si inexcusabilem aliquam necessitatem deduci non possit, similis advenienti erit, et nullum iuvamen ex sua protervitate ei efficietur, sed videantur quidem probationes factae, quaecumque vero competierint ei ad disputandum de his, licebit his uti, solummodo quod nime advenientis, testationib
Abbreviated transcription (Latin):
tus peccuniarie ꝓcedat quidem¬
peccumariis causis nolentes te¬
stificari illos non compellendos
testimonium dare. qui añ me¬
diatores facti sunt ip̃is. ⁊ qu̾idã
abutuntur: hoc ⁊ testimonio no
tor eoꝵ fiat testificator. compo
testimonium ꝑlubere ꝓhibici¬
one ꝓpt̾ quam eum nolentem
testificari penitus nr̃a noluit
lex ꝓpt̾ consensum utriusꝙ par
actum scimus: quod quidam
aut apud locoꝵ defensores aut
apud cdarissimos ꝓuinciaꝵ iudi¬
ces aut forte ut adsolet hic ap̃
uirum clarissimum magistru
census ingrediuntur. ⁊ querũt.
tes ꝓducere ut non in poi̾terũ¬

Expanded text:
tus pecuniarie, procedat quidempecuniariis causis nolentes testificari illos non compellendos testimonium dare qui ante mediatores facti sunt ipsis, et quidam abutuntur hoc et testimonio noltor eorum fiat testificator, compontestimonium perhibere, prohibitione propter quam eum nolentem testificari primitus nostra nolunt lex propter consensum utriusque partactum scimus, quod quidam aut apud locorum defensores aut apud clarissimos provinciarum iudices aut forte ut adsolet hic apud virum clarissimum magistrum census ingrediuntur et querunturtes producere: et ut non in posteru
Abbreviated transcription (Latin):
etim ip̃o testium noĩe uel slic¬
mate. quia uo neq post has ꝓhi¬
biciones adhuc purum ẽ. testiũ
opus estimauimus oportere ⁊
nos adicere aliquid cause subti¬
litati ⁊ falsa testimonia quan¬
tum ẽ possibile m̃inora. Tale e¬
nim quiddãmͣ etiam tunc ap̃
clarissimum hi chuinie ꝓ uincie
iudicem gestum inuenimus ĩ¬

Expanded text:
etiam ipso testium nomine vel schemate. Quia vero neque post has prohibitiones adhuc purum est testium opus, aestimavimus oportere et nos adicere aliquid causae subtilitati et falsa testimonia quantum est possibile minorare. Tale enim quiddam etiam nunc apud clarissimum Bithyniae provinciae iudicem gestum invenimus i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuincia libertatem dicat ꝑceptĩ.
aut non eẽ. in ꝓmptum sibi ꝓba¬
ciones. et hoc eiudenter uirauit
testacio quidem scribatur nonmor¬
touõ minumissionis instrumento
is qui deducit eum. non utetur¬

Expanded text:
provincia libertatem dicat perceptam aut non esse in promptu sibi probationes, et hoc evidenter iuraverit, testatio quidem scribatur, non monstrato vero manumissionis instrumento is qui deduxit eum non utetu
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾ent. si uõ actu apparueĩt
malignantes ⁊ ex hoc inciden¬
tes in contrarieratem. neꝙ in¬
munes eos de reliũqͣui. nͥ scdi
iliquem errorem fortuitum
actu contraria dicentes demõ
⁊ excẽp̃ta fum̃t testimoĩa temp
tantes int̾pellationibus nouis
ces. ħ maxime considãre.⁊ si ter
qui testes deduxer̃ coñdudente.
⁊ edit᷑um accipiente iterum pe¬
tantur testes. hoc omĩno ñ adeẽ
ut pote suspicione habita ne for¬
te relictis quid p̾orĩbus ⁊ dudum
manifestis ꝓpt̾ hoꝵ testimoĩa
factis. ille non ꝓductioem testi¬
um sed de p̾cedentibus. aut nõ
testificatis aditam̃to. aut eoꝵ de
sarius aut eius acceꝑit solus ⁊ fe¬
cerit dispũtatioẽm. non tam̃ eã
dedit ei qui tercio dudum fecit
testium ꝓductioẽm neq ꝑ dispo¬
sicion̾em edoctus sit is qui eos ꝓ¬
duxãt. que testimoniis desunt
hec adici. tunc dandum ẽ ⁊ qr̃¬
tam ꝓduccioẽm testium ei ꝗli
pecieit pͥmitus sacrãmento dan¬

Expanded text:
siderent. Si vero astu apparuerint malignantes et ex hoc incidentes in contrarietatem, neque inmunes eos derelinqui nisi secundum aliquem errorem fortuitum et non astu contraria dicentes demons excepta fuerint testimonia, temptantes interpellationibus nobis ces haec maxime considerare, et si terqui testes deduxit concludente et editum accipiente iterum petantur testes, hos omnino non adesse, utpote suspicione habita, ne forte relictis quidem prioribus et dudum manifestis propter horum testimonia factis ille non productionem testium, sed de praecedentibus aut non testificatis additamentum aut eorum m eius, adversarius autem eius acceperit solus et fecerit disputationem, non tamen eam dederit ei qui tertio dudum fecit testium productionem, neque per disputationem edoctus sit is qui eos produxerat, quae testimoniis desunt haec adici, tunc dandum est et quartam productionem testium ei qui hoc petierit, primitus sacramento dan
Abbreviated transcription (Latin):
cet dudum nullam indebitis ex
scͥpto factis non sc̾ꝑturaꝵ soluti¬
onum ꝓbacioẽm ꝑtestes suscipi
sancciuerimus. nisi scłm obser¬
uatioẽm ibi dict᷑am quam scł ua
lere p̃cipimus. ⁊ tamen etiã nũc
hoc renou̾amus. Sienim scptũ
sit debitum ⁊ non scͥpta ꝓferan¬
tur solucionis alitigantibus ꝑ
testes ꝓbacio. tun̾c susceptibilẽ
eam apud iudices eẽ. dum ad
ria facte alicui iam solitioĩs. et
confessioẽm eius qui peccuĩas ac¬
cepit testudium phubeant uiri
fide digni constituti. aut etiam
cãm testimonii forte facũt ma¬
nifestam. kec aut̃ inania ⁊ extͣnͣ¬
situ ꝓlubita testimoĩa nullamo¬
dis om̃ibus ualere racio est. et
huusmoĩ quedam fingẽ testi¬
moma. ut ꝓpt̃ aliud quoddam
opns adueniens audiat aliqͦs
dicentes. acce̾pisse ab aliquo au¬
rum. aut debere alic̾ui. hec nã¬
ꝙ apte nobis suspecta sunt. ⁊ nul
teste psente nullo ⁊ debito m i
scͥpͥtis constit̾ito ⁊ fat᷑ientẽ scͥ¬

Expanded text:
cet dudum nullam in debitis ex scripto factis non scriptarum solutionum probationem per testes suscipi sanciverimus nisi secundum observationem ibi dictam, quam scilicet valere praecipimus, attamen etiam nunc hoc renovamus. Si enim scriptum sit debitum et non scripta proferatur solutionis a litigantibus per testes probatio, tunc susceptibilem eam apud iudices esse, dum adria factae alicuius iam solutionis et confessione eius qui pecunias accepit testimonium perhibeant viri fide digni constituti, aut etiam causam testimonii forte faciant manifestam. Haec autem inania et ex transitu perhibita testimonia nulla modis omnibus valere ratione, et huiusmodi quaedam fingere testimonia, ut propter aliud quoddam opus adveniens audiat aliquos dicentes accepisse ab aliquo aurum aut debere alicui: haec namque aperte nobis suspecta sunt et nullteste praesente nullo et debito in scriptis constituto et fatente scri
Abbreviated transcription (Latin):
moĩ int̾peslationes nobis fuit.
uolentibus aliquibus qui in ꝓ¬
uincus quidem litigant. luc uõ
ut p̃sente̾ntur testes aut testati
in ꝓinncia destinari ab uno
qui a nobis diffinitus fuĩt elo¬
quentissimoꝵ iudicum inter¬
locutione de eo a iudice facta
testationes dari. ⁊ a ꝓuincia alu¬

Expanded text:
smodi interpellationes nobis fiunt, smodi interpellationes nobis fiunt, volentibus aliquibus, qui in provinciis quidem litigant hic vero ut praesententur testes aut testatioin provincia destinari et ab uno qui a nobis definitus fuerit eloquentissimorum iudicum, interlocutione de eo a iudice facta, testationes dari, et a provincia al
Abbreviated transcription (Latin):
tur constitutus. si quidem ex
natũutate impleatur quidẽ
testimõium. disputationũ
uõ de statu seruata ratione.¬
ut si apparueĩt fortune serui¬
lis eẽ eis testimõii ac sine¬
ꝙ datum fuĩt ĩta sit. si uõli¬
bertum se dicat. compellatur
demonstrare pͥmum instru¬
mentum in quo libertatem
tioem licentiam eẽ testimoniis
uti. non tamen ꝑ longum inter
locitatem eis imponere. scđ̃m qͣ
uidex estimauĩt hoc fieri¶uud
tamen indubiuinẽquasi ⁊ semel
ꝓdiicens testes aut bis ⁊ testifica¬
tiones ꝓbauerit. aut aduersaĩo
hoc ficiente ip̃e disputatioẽm ac¬
ceꝑit ⁊ ex hoc didicerit testifica¬
ta non habebit omino licentiã
ulla ult̃ius uti testium ꝓductio¬
ne. netꝑ si diu̾ina hoc iussio p̃ce.
cie parte aliqua ad ꝓbari. licenti¬
am habere. iudice hoc discer̃nen¬
definiente. deducere intrã ꝓum¬
cim testes. ⁊ hinc retransimittẽ
ltem gc̾itis ꝑlatis: ⁊ ab eodem iu¬
dicari iudice. Alulte autem huiꝰ¬

Expanded text:
tur constitutus, si quidem ex nativitate, impleatur quidem testimonium, disputationum vero de statu servata ratione,ut si apparuerit fortunae servilis esse, eius testimonium ac sidatum fuerit ita sit. Si vero libertum se dicat, compellatur demonstrare primum instrumentum in quo libertatem tionem licentiam esse testimoniis uti, non tamen per longum intervlocitatem eis imponere, secundum quod iudex aestimaverit hoc fieri. Illud tamen indubium est, quia etsi semel producens testes aut his aut testificationes tractaverit, aut adversario hoc faciente ipse disputationem acceperit et ex hoc didicerit testificata, non habebit omnino licentiam ulla ulterius uti testium productione, neque si divina hoc iussio praececiae parte aliqua adprobari, licentiam habere iudice hoc decernendetiniente deducere intra provinciam testes et huc transmittere litem gestis perlatis et ab eodem iudicari iudice, multae autem huiu
Abbreviated transcription (Latin):
ae hoc egit decessit: alius autem
exactus est debitum quod ab alio
indulgente occultar. ¶neꝙ ugit᷑
aut tabularioꝵ sicut p̃diximus
deposicionibus eo quod lnterͣis
eruditi sunt. qui confiti uolũt
ãp̃ qͣuem᷑ ⁊ scribere. aut in uidi¬
cio confiteri. ⁊ cdare rei fidem in¬
dubiãm. neꝙ manere eas ueraci¬
bus pestiferas concedimiis. neꝙ
sitale aliquid factum ẽ recipimꝰ
se exigmu quođ de peccat᷑u ẽ.¬

Expanded text:
e hoc egit decessit, alius autem exactus est debitum quod ab alio indulgente occultari. Caput III aut tabulariorum, sicut praediximus, depositionibus, eo quod litteris eruditi sint qui confiteri volunt apud quem et scribere, aut in iudicio confiteri et dare rei fidem indubiam, neque manere eas veracibus pestiferas concedimus, neque si tale aliquid factum est recipimus, sed exigimus quod deprecatum e
Abbreviated transcription (Latin):
ne iudicantis datis illic iude¬
licet definita sententu dan¬
da ubi ⁊ lis contestata ẽ ut q̃m¬
admodum hic in ꝓuncia a¬
pud uidices aut defensores¬
de ꝓduccione testium agisĩc¬
cita sunͣt ita ⁊ aꝓuincia in ꝓ¬
at ⁊ ꝑfecta ꝑ omĩa sit ꝓbatio¬
num om̃ibus facultas. testi¬
moniis quidem non eͣditis ne
eoꝵ aduersariis sub gestis mo
nandis a iudicibus nequando
forsan ⁊ aliis egeat testibus caẽ¬
natura ⁊ excludatur ꝓpt̃ edic¬
toem testium adiecciosle ec
onua in peccimiarus questio¬
nibus intelligentes. incrimi¬
nalibus enim in quibus de
magnis est ꝑiłm om̃ib ma¬
dis apud iudices p̃sentari te¬
stes ⁊ que sunt eis cognitadõ¬

Expanded text:
ic videlicet definitiva sententia danda ubi et lis contestata est: ut quemadmodum hinc in provincia apud iudices aut defensoresproductione testium agi sancita sunt, ita et a provincia in pet perfecta per omnia sit probationum omnibus facultas; tesmoniis quidem non editis nequeorum adversariis sub gestis monnandis a iudicibus, ne quando forsan et aliis egeat testibus caatura et excludatur propter editionem testium adiectio. Haec omnia in pecuniariis quaestionibus intellegentes; in criminalibus enim, in quibus de magnis est periculum, omnibus modis apud iudices praesentari testes et quae sunt eis cognita
Abbreviated transcription (Latin):
Siuo alii p̃ter eos qui administra¬
tiones hñt ip̃i quidem ad sumãt
adparitor̃ẽ magnificentissumi p̃¬
toris plebis.: in ꝓiuncia uõ locoꝵ
defensoꝵ ⁊ ꝑ eos inferant eis uer¬
berum exꝑmmĩtum. quatenꝰ ꝓpt̃
hoc nicħ celent ueritatis. aut e

Expanded text:
o alii praeter eos qui administrationes habent, ibi quidem assumant apparitorem magnificentissimi praetoris plebis, in provincia vero locorum defensorem, et per eos inferant eis verberum experimentum, quatenus propter hoc nihil cel
Abbreviated transcription (Latin):
testatioẽm deinceps neꝙ testi¬
um habentem p̃sentiam. ⁊ de¬
posicioẽm ⁊ subscptiõem tenẽ
si uõ non huiusmoĩ constituti
nus ⁊ suppliciis eo subdi p̃cipimꝰ.
¶Si uõ quidam aꝑte contrariadi¬
cant̃ sibi aut alt̾ut̾s testificent᷑.
maxime uidices hoc animad¬
uertere. ⁊ si ueraciora testifica

Expanded text:
testationem deinceps neque testium habentem praesentiam et depositionem et subscriptionem tenere. Si vero non huiusmodi constituti mus, et suppliciis eos subdi praediximus. Si vero quidam aperte contraria dicant sibi aut alterutris testificentur, maxime iudices hoc animadvertere, et si veraciora testifica
Abbreviated transcription (Latin):
tere detinẽre. Que itaꝙ dicta sunt
ab antiquis legi latoribus inplubi¬
cioẽm hoꝵ quos suspender testimo¬
xima ⁊ felicissima ciũtate ubiplu
testes ⁊ aut carentes huiismodi
derogatioẽ ꝑ dignitatis aut mi¬
lic̾iẽ: aut diuicia̾ꝵ aut officii cam.
aut si non tales consistunt ex̃ utͦ ꝑ
tam̃ quia sunt fide digni testi¬
mõĩum ꝑhubere.⁊ non quoidã
artifices ignobiles neq uilissimos
nec nimis obscuros ad testimoĩ¬
um ꝓcedere. sed ut siqua de eis
dubitatio fuit possit facile denõ¬
strari testium uita quia inculꝑa¬
bilis atꝙ modata est. siuõ ignoti
quidam fiñt undiꝙ ⁊ aliquid
apparuẽit c̾ca testimonii uerita

Expanded text:
e. Quae itaque dicta sunt ab antiquis legislatoribus in prohibitione horum quos suspenderunt testimoxima et felicissima civitate, ubi plutestes et aut carentes huiusmodi derogatione per dignitatis aut militias aut divitiarum aut officii causam, aut si non tales consistunt, ex utroque tamen quia sunt fide digni testimonium perhibere, et non quosdam artifices ignobiles neque vilissimos nec nimis obscuros ad testimonium procedere, sed ut si qua de his dubitatio fuerit, possit facile demonstrari testium vita, quia inculpabilis atque moderata est. Si vero ignoti quidam fuerint undique et aliquid apparuerint circa testimonii veri
Abbreviated transcription (Latin):
dem.ã. Ioħi pp̃o. scdo. Iest¬
um ꝓpter ꝓbationes utilitas ad¬
inuenta quidem ẽ dudum. ne
quid lateat facile actoꝵ. ⁊ całli¬
ditate plurima hominũ ad¬
inemiente animas peridi¬
tetur migrare in contrariũ
tes. au̾t que non sunt dicentes
hoc ip̃o confitẽntur. quiđͣ ea que
uere siunt necꝙ uolunt patesiei
neꝙ scdm ẽa ꝓferri u̾idicia. sed
que nuinqm facta sunt hec et
ꝓminciant ⁊ ad indicumi dedu¬
ci quer̃. Omino itaꝙ ꝑlume testi¬

Expanded text:
dem Aug. Iohanni pp. secundo. Testium propter probationes utilitas adinventa quidem est dudum, ne quid lateat facile actorum, et calliditate plurima hominum adveniente animas periclitetur migrare in contrarium tes aut quae non sunt dicentes hoc ipso confitentur, quia ea quae vere fiunt neque volunt patefieri neque secundum ea proferri iudicia, sed quae numquam facta sunt haec et pronuntiant et ad iudicium deduci quaerunt. Omnino itaque peri
Abbreviated transcription (Latin):
uentione tumqͣm ⁊ ip̃e actorem ob¬
ligatum habens apud eum: alium
traxit iudicem ⁊ aliquid inopinabi¬
le fiebat quia enim int̾ que orsum
actoris optinent officium. misetan¬
dum quidem ⁊ risbile in idem ue
ex diuerso conuenerat apud ali¬
um udicium trahebat eum ap̃
quem ip̃e sortitus fuerati mdicem.
⁊ alterutros ꝓtrahentes ininogali¬
ter ꝑmanserunt litig̃antei¶Sai
cimus siquis obnoxium arbitra¬
tur habere eum qui contra se coni¬
uentiõem exposuit non apud ali¬
um iudicem sed apud cum moxa¬
iudicem mutroꝙ negocio. si forsam
aispu̾cu̾it⁊ aptid quem litem scl
bus nobis post libelli transimissio¬
nem postquam oportet litem cõ¬
testari licet intra p̃dictam suspen¬
sionem. refutare quidem illum.
alium uõ mereri apud quen ite¬
rum similiter utramꝙ excreeri
competit litem. ⁊ eiusmoĩ artes
in millo fieri sed unumquemq
ꝓtrio nire uti. siitaꝙ tacuerit de¬
inde postea uoluit cãm apud al¬

Expanded text:
ventione tamquam et ipse actorem obventione tamquam et ipse actorem obligatum habens apud alium eum traxit iudicem. Et aliquid inopinabile fiebat: quia enim uterque seorsum actoris obtinet officium, miserandum quiddam et risibile in idem vene diverso convenerat apud alium iudicum, trahebat eum apud quem ipse sortitus fuerat iudicem, et alterutros protrahentes inmortaliter permanserunt litigantes. Sancimus igitur, si quis obnoxium arbitratur habere eum. qui contra se conventionem exposuit, non apud alium iudicem, sed apud eum moxiudicem in utroque negotio. Si veto forsan displicuerit ei apud quem litem sortbus nobis post libelli transmissionem, post quam oportet litem contestari, licet iutra praedictam suspensionem refutare quidem illum, alium vero mereri apud quem iterum similiter utramque exerceri competit litem, et eiusmodi artes in nullo fieri, sed unumquemque proprio iure uti. Si itaque tacuerit, deinde postea voluerit causam apud al
Abbreviated transcription (Latin):
calumpniam odimus ⁊ omeni
t̾giuer saciõem aduersamur ꝓꝓt̾¬
ca ex huiusmoĩ actus egere legi¬
timis medelis estunauimus di¬
dicimus enim quia quidam ñ
habentes ullam obligationem
s unam statuentes uoluntatem
cum his qũi cum causas exse
ide libellos dirigunt ⁊ dũ damp¬
num ꝑtulint fugientes deserũt cos
⁊ ꝓficiscuntur. incurabile eis dantes
dispendium. ⁊ hoc adluc amiplius
in ꝓuincus cõmittanr cõmunione
non aliter actores libellos dirigere
⁊ dampni occasionem p̃bere cõuenti
anteqͣm cauc̾ionem exponant ⁊ ĩ fu¬
gientem. ⁊ negocii ex secutorem. quia
intra duos menses om̃ibus modis
litis contestatioẽm faciunt apudu¬
dicem. aut sinon hoc egerit omẽ dãp¬
duplum. non transcendente caucio¬
ne sex ⁊ triginta aureoi ¶ud quaꝙ
ꝓmereri competentem correptionẽ
decet. adiit enim quidam dicens. quia
in conuentiõem facit obligatunsibi
apud quendam głosissimoꝵ nr̃oꝵ
iudicum. deinde qui factus ẽ in con¬

Expanded text:
calumnias odimus et omnem tergiversationem aversamur, propterea huiusmodi actus egere legitimis medelis aestimavimus. Didicimus enim, quia quidam non habentes ullam obligationem, sed unam statuentes voluntatem cum his qui causas exede libellos dirigunt, et dum damnum pertulerint fugientes, deserunt eos et proficiscuntur incurabile eis dantes dispendium. Et hoc adhuc amplius in provinciis committitur, communione non aliter actores libellos dirigere et damni occasionem praebere conventis, antequam cautionem exponant et in fugientem et negotii executorem, quia intra duos menses omnibus modis litis contestationem faciunt apud iudicem, aut si non hoc egerint, omne daduplum; non transcendente cautione sex et triginta aureos. Caput II Illud quoque promereri competentem correctionem decet. Adiit enim quidam docens, quia in conventionem fecit obligatum sibi apud quendam gloriosissimorum nostrorum iudicum, deinde qui factus est in con
Abbreviated transcription (Latin):
maieste ei non sola atrmis de¬
coratam.s ⁊̃ legibus oͦpnet ẽe ar.¬
matanis ut utrumq tempꝰ ⁊ bel̃¬
ioꝵ i satis rofte possit gub̾nari.
Et princeps Romanus uictor ex

Expanded text:
maiestatem non solum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et- bellorum et pacis rede possit gubernari, et princeps Romanus victor ex
Abbreviated transcription (Latin):
siue sacroscãm oblatioẽm quam dõ
dedicamus accipiens int̃ sacratissi¬
ma uasa reponat. ⁊ auobis seruan¬
dami ⁊ onĩs eccłasticas possessiones
mus comperentem neꝙ ea que
de spectabilibus nr̃is reftrendari¬
is sunt foras relinquẽ estimaumꝰ
ciones discentes plurẽs eẽ qindudũ¬

Expanded text:
sive sacrosanctam oblationem quam deo dedicamus accipiens inter sacratissima vasa reponat, et a vobis servandam et omnes ecclesiasticas possessiones mus competentem, neque ea quae de spectabilibus nostris referendariis sunt foras relinquere existimavtiones discentes, plures esse qu
Abbreviated transcription (Latin):
exiret. ꝓptẽa gͥ ut pote causa sorsan a
nobis honarata deuide in multitu¬
dine effusa ꝓͥti inminuatur honesta¬
te. p̃uidimus certã eoꝵ numerum cõ¬
p̃hend̾e mensuãm non ut ꝗ sunt

Expanded text:
erea igitur, utpote causa forsan a nobis honorata, deinde in multitudine effusa propria imminuatur honestate, praevidimus certa eorum numerum comprehendere mensura, non ut, qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
huius mõi legis temeratorib post ce¬
lestes penas etiam legitunum semꝑ
iugoreni ꝑtimescentbus ⁊ penami¬
lbrarum auri formidantibus hac
lege non solum in potestate emergñd¬

Expanded text:
huiusmodi legis temeratoribus post caelestes poenas etiam legitimum semper vigorem pertimescentibus et poenamibrarum auri formidantibus. Hac lege non solum in postea emerg
Abbreviated transcription (Latin):
de domo hoc ip̃m sit aduersus eũ¬
iurum: causacio iusta ⁊ mulier hoc
factum repudium ei mittat. ⁊ exi¬
gat quartam si uxor ostensa fuĩt
extitisse. licet extra dotem cõnũe¬
nerit insiuãndo credens quid enĩ
agat aliud que ad dotem nonẽ
idonea quani ut semetip̃am sub
om̃i dote contradit. si aũt ⁊ soboles
legitima etiam iniuto patre. qui
filioꝵ ficret mater. non põt exta
forte nuptias portem uxoris aut
repudium contrabiens illos qui ex
illis nascuntur nupciis uelle habe¬
re solos ec̃ legitios. nisi eis etiam
illi pͥores fuerut copulati. quoꝵ si¬
nuliter pater est teste existente
nupcus er̃ sui. ⁊ his legibus que st̃¬
aut̃ post hec fu̾ait non tamen ex
consc̃pta ꝓcedit copłationes erunt
naturales ⁊ que a nobis largita sut
naturalibus siue ex testamento
siue ab intẽstato pocientur. eos enĩ
qui semel ex odibilibus nob̾ ⁊ ꝓptͣ
naturales uocari. neq participanda
eis ulla clementia est. sed sit sup¬
plicium etiam hoc patrum ut

Expanded text:
de domo, hoc ipsum sit adversus iusta causatio, et mulier hoc facto repudium ei mittat et exigat quartam, si uxor ostensa fuerit extitisse, licet extra dotem convenerit iuriiurando credens. Quid enim agat aliud quae ad dotem non est idonea, quam ut semet ipsam sub omni dote contradat? Sit autem et soboles legitima etiam invito patre. Qui filiorum fieret mater, non potest ex forte nuptias post mortem uxoris aut repudium contrahens eos qui ex illis nascuntur nuptiis velle habere solos esse legitimos, nisi eis etiam illi priores fuerint copulati, quorum similiter pater est, teste existente nuptiis, erunt sui et his legibus quae sautem praeter haec fiat, non tamen ex conscripta procedant copulatione, erunt naturales et quae a nobis largita sunt naturalibus sive ex testamento sive ab intestato potientur. Eos enim qui semel ex odibilibus nobis et pronaturales vocandi neque participanda eis ulla clementia est, sed sit supplicium etiam hoc patrum ut
Abbreviated transcription (Latin):
manifesta facnat uniuersis prog¬
matibus positis ꝑquem om̃ibus
iex erit aꝑta cognoscentibus. sclm
quem circa talia conuersentur
modum.⁊ nrãm considauimius
ꝓuidentiam quia om̃i occupatio¬
ni alteri coꝵ utilitatem ꝓponimꝰ.¬

Expanded text:
manifesta faciat universis programmatibus positis, per quae omnibus lex erit aperta, cognoscentibus secundum quem circa talia conversentur modum, et nostram considerantibus providentiam, quia omni occupationi alteri eorum utilitatem praeponim
Abbreviated transcription (Latin):
assidue mulieres audiuimus in¬
geiniscentes ⁊ dicentes quia quidĩ
eꝵ concupiscentia decenti ducãt
in domibus suis sacra taugentes e¬
loquia. aut morationis donubus
uiram es habituros se eas legitimas
inde dum se siciauerint eax de
liis ꝓicientes de siuis donubus iudi¬
cauimus etiam hoc oportere sanc¬
cire. ut simulier ostendere potueĩt
moĩs legĩtũnis. quia sccłm hanc si¬
guram uir eam accepit domi ut ux¬
orem legitunam haberet. ⁊ filioꝵ
legitimoꝵ. matrem nequaquam
penitus licentiam ei ẽẽ hanc dedo¬
mo p̃ter ordine̾m legis expellere
sed habere eam legitutam ⁊ filios
suos ei ẽẽ ⁊ illam quidem siquidem
indotata sit. nr̃e constitutionis
riatur uit non ꝑscrutantibus nob̃
siue repudio utens dinuitat cam.
siue etiam sine hoᷤc. neꝙ enim ue.¬
ri simile est eum mittere repudi¬
un. qui ⁊ ipp̃is nupcias den̾egat. s

Expanded text:
assidue mulieres audimus ingemiscentes et dicentes, quia quidam earum concupiscentia detenti ducant in domibus suis, sacra tangentes eloquia aut in orationis domibus iurantes habituros se eas legitimas inde dum se satiaverint earum deliis proicientes de suis domibus, iudicavimus etiam hoc oportere sanare: ut si mulier ostendere potuerit modis legitimis, quia secundum hanc figuram vir eam accepit domi ut uxorem legitimam haberet et filiorum legitimorum matrem, nequaquam penitus licentiam ei esse hanc de domo praeter ordinem legis expellere, sed habere eam legitimam et filios suos ei esse. Et illam quidem, siquidem indotata sit, nostrae constitutionis riatur vir, non perscrutantibus nobis sive repudio utens dimittat eam sive etiam sine hoc: neque enim verisimile est eum mittere repudium qui et ipsas nuptias denegat. S
Abbreviated transcription (Latin):
aũt tibi officium eumdem susti¬
nebit dampnum. quia rem no
bis studiosam ⁊ scĩssime eccłe custo¬
dieutem unĩtãtem ⁊ ꝓhibentem
ter passus est. despicere cõmissũ
⁊ cͥca ip̃m cingulum ꝑiclitabitur
insuper ⁊ ipãm domiun in qua a
⁊ sub sacratissimum uenire erariũ.
Scͥptum aũt est a nob̾. ⁊ scĩssimo
patriarche felicis huius urbis ut ⁊
ip̃e huius rei ponat ꝓuidentiam uo¬
lumus enim sacerdotalit ⁊ iudicia¬
liter hec seruata durare in reliquũ
tempus minutilata. Ut¬

Expanded text:
autem tibi officium idem sustiautem tibi officium idem sustinebit damnum, quia bis studiosam et sanctissimae Ecclesiae custodientem unitatem, et prohibentem ter passum est, et despicere commissum, et circa ipsum cingulum periclitabitur, insuper et ipsam domum in qua a sub sacratissimum venire aerarium. Scriptum autem est a nobis et sanctissimo patriarchae felicis huius urbis, ut et ipse huius ponat rei providentiam. Volumus enim sacerdotaliter et iudicialiter haec servata durare in reliquum tempus inmutilata.
Abbreviated transcription (Latin):
nibus aut gubernationib hic au
in ꝓuinciis uirasse domibus com¬
petentibus ei quolibet modo ⁊ tp̃r
ratis nunc ⁊ in reliquum om̃e tẽ¬
pus seruandis sanccimus tuam
hec conseruare głam ⁊ manifesta
om̃ibus ꝑ littãs ꝓpͥis constituere:
quatenus ꝑ omĩa ualeat lex hoc
emm ⁊ głosissimo p̃fecto felicis
huius urbis ⁊ scĩssimo archiep̃o
⁊ uniuersali patͥarche p̃cepimus
hac ꝑpetue custodiantur sciant
autem ⁊ ip̃i domuum dñi quia
si non hec custo dierint. ipi qui
publice fient. ⁊ sub sacratissimum
nr̃m aerarium deducẽntur. si aut
⁊ aliquos contͣigit tale aliquid in
sius habere domibus. Sciant nisi
intra tres menses ex quo hec lex
insiiuata fuĩt hec correxi̾nt ⁊ ad
figuram a nobis ordinatam de¬
duxint sub p̾dicta pena fient. ħ
autem agi cum ueritate non per
aliquam calumpniam uolumus
ueracium enim solummꝰ simus
turi ipse quidem quinq̃ginta
librarum auri expones penam
⁊ qui successi cinguli fiũnt. parẽs

Expanded text:
nibus aut gubernationibus hic aut in provinciis iura, sed omnibus competentibus ei quolibet modo et tempore ratis nunc et in reliquum omne tempus servandis. Sanchaec conservare gloriam, et manifesta omnibus per litteras proprias constituere, quatenus per omnia valeat lex. Haec enim et gloriosissimo praefecto felicis hujus urbis, et sanctissimo archiepiscopo, et universali patriarchae praecipimushaec perpetue custodiantur. Sciant autem et ipsi domuum domini, quia si non haec custodierint, ipsi quidpublicae fient et sub sacratissimum nostrum aerarium deducentur. Si autem et aliquos contingit tale aliquid in suis habere domibus, sciant, quia nisi intra tres menses ex quo haec lex insinuata fuerit haec correxerint et ad figuram a nobis ordinatam deduxerint, sub praedictam poenam fient. Haec autem agi cum veritate, non per aliquam calumniam volumus: veracium enim solummodo sumuturi, ipse quidem quinquaginta librarum auri expones poenam et qui successores cinguli fuerint, parens
Abbreviated transcription (Latin):
ccitum est legibus nullam pe¬
nitus ẽẽ licentiam domi q̃
dulitate ⁊ dei culturam scđm
sancciones de his sacratis acti
bus traditas: ⁊ nos aũt hanc
in p̃sentem ponunus legẽ quã
cum cautela om̃i tenere uolu¬
mus. Om̃ibus enim intdicimꝰ
magne huius ciuitatis habitato.¬
tribus magis autem etiam tociꝰ
quasdam quasi orationum domꝰ
⁊ in his sacra celebrare misteria ⁊ hĩc
fieri quedam a catholice ⁊ apłice tra¬
dicioni extrãnea s siquidem domos
ita simpliciter aliqui habere putãt
nitus hoꝵ que sacri sunt misterii
habitacula quedam ⁊ in eis tãqͣm
in sacris orare. aliis autem om̃ib
abstinere. tamen in eis uoluem̃t
aliquos inuitare dĩcos hic quid̃
scĩssime maioris eccłȩ ⁊ sub ea scis¬
sumarum doniuum uoluntate
⁊ ꝓbatione scissimi archiep̃i ad ħ
deputatos in ꝓuinciam uõ deo a¬
mabilium ep̃oꝵ nulla nouitate
sedi eius beatitudinis ex p̃senti
nr̃a facienda lege circa existentia
eo quodlibet modo in ordinatio

Expanded text:
citum est legibus nullam penitus esse licentiam domi quadulitatem et dei culturam secundum sanctiones bus traditam; et nos etiam hanc in praesenti ponimus legem, quam cum omni cautela tenere volumus. Omnibus enim interdicimus magnae hujus civitatis habitatoribus, magis autem etiam totiusquasdam quasi orationum domos, et in his sacra celebrare mysteria, et hinc fieri quaedam catholicae et apostolicae traditioni extranea. Sed si quidem domos ita simpliciter aliqui habere putant nitus horum, quae sacri sunt mysterii,habitacula quaedam, et in eis tanquam in sacris orare, aliis autem omnibus abstinere. Nisi tamen in eis voluerint aliquos invitare clericos, hic quidem sanctissimae majoris ecclesiae et sub ea sanctissimarum domuum, voluntate et probatione sanctissimi archiepiscopi ad hoc deputatos, in provincia vero deo amabilium episcoporum nulla novitate sedi eius beatitudinis ex praesenti nostra facienda lege circa existentia ei quolibet modo in ordinatio
Abbreviated transcription (Latin):
h̃t ulum. ⁊ usumfrũctum .s in a¬
liis reb hec sanccimus ⁊ deinceps tri¬
dimus tpr̃i. quecumꝙ post n̾uptia¬
lem donatioẽm sunt a patre uenien¬
tia filio. aut ex aliis causis tam ex
testim̃to quam ab intestato successio¬
nibus ratione cͣc uigͣt̾os filios undiꝙ
⁊ suꝑistis rebus seruata. quando ma¬
nifeste cause ingrãtitudinis de mõs¬
trantur alioꝵ om̃ium que de suc¬
cessionib dicta sunt parentum in
filiis. aut filioꝵ in parentib intac
fr̃m effectum participtri lucrum
cc̃ eum inscpͥtionem: aut substan
nobis facta est sub diuisionem intre¬
ducens. hisꝙ fitturo tempr scdo
mationio future sunt iuris de

Expanded text:
t usum et usumfructum. Sed in aliis rebus haec sancimus et deinceps tradimus tempori, quaecumque post nuptialem donationem sunt a patre venientia filio aut ex aliis causis, tam ex testamento quam ab intestato successionibus. Ratione contra ingratos filios undique et super istis rebus servata, quando manifestae causae ingratitudinis demonstrantur; aliorum omnium quae de successionibus dicta sunt parentum in filiis aut filiorum in parentibus, intactfratrem effectum participari hoc luccontra eum inscriptionem, aut substantnobis facta est subdivisionem introducens his quae futuro tempore secundo matrimonio futurae sunt vir
Abbreviated transcription (Latin):
eaꝵ solummodo lũt usũm. ad icđas
om̃ino siue pͥus siue postei ueniens
nuptias. in residius uo om̃ibus re¬
bus que aliunde erant. filio pret̃
pat̾nam successioẽm ueniant. scđ̃m
uocanonem̃ nram quam statun di¬
cimus. quadam correctione ⁊ ea idi
enim in illis sanccita sunt ⁊ aleoms¬

Expanded text:
rum solummodo habeat usum ad secundas omnino sive prius sive postea veniens nuptias, in residuis vero omnibus rebus, quae aliunde erant filio praeter paternam successionem, veniat secundum vocationem nostram quam statim dicimus, quadam correctione et ea indenim in illis sancita sunt a no
Abbreviated transcription (Latin):
usum ⁊ usum f. maneat gͥ ⁊ hoc et¬
his qui ex p̾oribus nuptus sunt fi¬
lus coudonatum. nisi forte ante
p̃dictam constitutionem iudiciał
sententia ⁊ iñsaccio intͣ partes fic¬
ta de his aliquid statut ẜ. qm ma¬
ter exdudebatur quidem a filio
mascdo. hoc faciente senatus cõsul¬
to quod tertullianim uocant. fili¬
abis aũt contͣrus mittebatur. Nos
non querentes filioꝵ uis: s ex inde
ei legituna uira dantes: uocauinsꝰ
quidt eam etiam cum mascłis
fribus morientis. in tantum ĩ qn¬
tum numũs filioꝵ fui̾t. quatenꝰ
⁊ ea partem hãt tantam. qntam¬
hãt unusquisq fratrũ. Si uõ ⁊ ꝑ
mixti masculi ⁊ femine fuerint
hoc ip̃m disponentes. Si uõ mater
⁊ filie sole consistant ibi senatus¬
consultum mediam quidem par¬
tem dabat matri. residuam uero
mediam sororibus quantecumꝙ
extitissent. qđ quii nõ pͥmitus cor¬
reximus modo adducimus ad cõ¬

Expanded text:
usumfructum. Maneat igitur et hoc his qui ex prioribus nuptiis sunt filiis condonatum, nisi forte ante praedictam constitutionem iudicialis sententia et transactio inter partes facta de his aliquid statuit. Et quoniam mater excludebatur quidem a filio masculo hoc faciente senatusconsulto quod Tertullianum vocant, filiabus autem contransmittebatur, nos non quaerentes filiorum ius, sed exinde ei legitima iura dantes vocavimus quidem eam etiam cum masculis fratribus morientis in tantum in quantum numerus filiarum fuerit, quatenus et ea partem habeat tantum quantam unusquisque fratrum; si vero et permixtim masculi et feminae fuerint, hoc ipsum disponentes. Si vero mater et filiae solae consistant, ibi senatusconsultum mediam quidem partem dabat matri, residuam vero mediam sororibus, quantaecumque extitissent. Quod quia non primitus correxiumus, modo adducimus ad co
Abbreviated transcription (Latin):
tateui in eis filii descendisse contĩ¬
git. Ae his aũt que post hec ad se¬
cundimni ueniunt uirum ita nob̾
p̃sens lex disponatur. ⁊ saucciatur.¬
ergo necesse est filio moriente siũ
tĩm gͦ ea que ex testamento sunt
dicentes: ita ad ordinem qui ab in¬
testato est ueniemu.¶ SSigͥ legitime
filius testatus fucit ⁊ reluiquat ma¬
tri substantiam siue pirtem eius

Expanded text:
e contgit. De his autem quae post haec ad scundum veniunt virum, ita nobis praesens lex disponatur et sanciatuErgo necesse est filio moriente sive ergo ea quae ex testamento sunt dicentes ita ad ordinem qui ab intestato est veniemus. Si igitur legitime filius testatus fuerit et relinquat matri substantiam sive partem eius
Abbreviated transcription (Latin):
mentum quolibet tempr̃ ex p̃sen¬
ti constituta lege. ⁊ illud aut̃ fir¬
mum ꝙ ex p̾mo matmonio ẽ. fili¬
s mãneat ꝙ suꝑ p̃dictam a nobis
constitutum est sancc̃ionem. Quod
si ante nuꝑtialem donatioẽm quã
mat̃ moriente marito lucrabatur.
contig̾it ad morientem filium per¬
ue̾nire.⁊ ꝓꝓtẽa partem ci. illius filii
ħeditatis matrem neꝙ scđm ꝙ suc

Expanded text:
ex praesenti constituta lege. Et illud autem firmum, quod ex primo matrimonio est, filiis maneat, quod super praedictam a nobis constitutum est sanctionem: quod, si antenuptialem donationem, quam mater moriente marito lucrabatur, contigerit ad morientem filium pervenire et propterea partem ei illius fieri hereditatis, matrem neque sec
Abbreviated transcription (Latin):
tum. nec omĩino obliuisci p̾ͥoꝵ matͥ¬
monioꝵ neqͥ firmire que p̃cedenti¬
bus nos de talibus dicta sunt.s ꝓui¬
cogitantes. qm̃ filu ambo sũt ⁊ ita
facientes successionum in testam̃tis
diuisionem: si enim intestatis eis mor¬
tus. lex om̃s ex equo uocat. competñs
est eos imitantes legem non uehem̃t̃
magis eos adbreuiare niminutiomi¬
bus erubescentes legem. sic enim er̃
patres boni ⁊ niũ digni logulatione
⁊ iusti quidem eruit. solam legem

Expanded text:
ntum nec omnino oblivisci priorum matrntum nec omnino oblivisci priorum matrimoniorum neque firmare quae praecedentibus nos de talibus dicta sunt: sed provicogitantes quoniam filii ambo sunt, et ita facientes successionum in testamentis divisionem. Si enim intestatis eis mortuis lex omnes ex aequo vocat, competens est eos imitantes legem non vehementer magnis eos adbreviare minutionibus, erubescentes legem. Sic enim erunt patres boni et nostra digni legislatione: et iusti quidem erunt solam legem
Abbreviated transcription (Latin):
quatenus qntum una queq filiaꝵ
habet. tnͣtum solionm᷑ ⁊ eam acupẽ
⁊ in om̃i casu hoc relato in uirilem
portionem. hoc ꝙ legis est etiam mi¬
ter ucmat. siue soli consistant mas¬
culi. siue sole femine. siue etiam ꝑ¬
mus. si enim moriatur uir. aut mu¬
lier filios labentes ⁊ ex pͥoribus ⁊ ex
scđis nuptiis. que post hanc nrr̃im
contxerunt legem. in his enim p̃sñ¬
tia disponimus. que quidem suꝑ lu¬
cris ex nuptus seruari oportet. hec
ip̃os genitores. non eĩt iustum ad se¬
cundam om̃ino declinare ꝓlem. et
ꝙ ex lege est tͣnͣtum mͦ relinquentes
pͥoribus alia omĩa ad scdos declina¬
re. s aliquid pͥoribus adicẽrẽ siquid̃
aliqm̃ ex scdis hãt nuꝑtiis. aut eti¬
am p̾mis. forsin ita festiuum ita di¬
lectum ut uelit p̃ponẽ eum aliis in
posiessgne. damus licn̾tiam hoc agn¬
di non tut̾ om̃ino p̾ores quidem fi.¬
lios minuere. scđ̾os aut̃ augere. sed
neꝙ uehement̃ magnificare. augm̃¬

Expanded text:
quatenus quantum unaquaeque filiarum habet, tantum solummudo et eam accipere, et in omni casu huc relato in virilem portionem hoc quod legis est etiam mater veniat, sive soli consistent masculi sive solae feminae sive etiam permus. Si enim moriatur vir aut mulier filios habentes et ex prioribus et ex secundis nuptiis, quas post hanc nostram contraxerint legem in his enim praesentia disponimus, quae quidem super lucris ex nuptiis servari oportet, haec ipsos tamen genitores non erit iustum ad secundam omnino declinare prolem et quod ex lege est tantummodo relinquentes prioribus alia omnia ad secundos deducere, sed aliquid prioribus adicere. Si quidem aliquem ex secundis habeat nuptiis, aut etiam primis forsan, ita festivum, ita dilectum, ut velit praeponere eum aliis in possessione, damus licentiam hoc agendi, non tamen omnino priores quidem filios minuere, secundos autem augere, sed neque vehementer magnificare augme