comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
DE TENTORIIS.
IABERNaCOla tentoria st̃ militũ.
quib in itinere solis ardores. tempe¬
statesq imbriũ. frigorisq iniurias
uitant. Dicta aut̃ tabernacula. qđ
cortine distente funib tabulis int̾¬
stantib appenderent᷑. quȩ tentoria
sustinerent. Tentoriũ uocatũ eo qđ
tendatur funib atq palis. unde &
hodie p̃tendere dicunt᷑. Papiliones
uocant᷑ a similitudine paruuli ani¬
malis uolantis. qͥ maxime abundant
florentib maluis. Hȩ surit auiculȩ
quȩ lumine accenso conueniunt. &
circa uolitantes. ab igne ꝓxime inte.¬
rire coguntur
DE SEPULCHRIS.
ePUIchrum asepulto dictũ. Prius
aut̃ quisq in domo sua sepeliebat᷑.
postea uetitũ est legib. ne fetore ipso
corpora uiuentiũ contacta inficeren¬
tur. Monum̃tũ idõ nuncupatur.
eo qcł mentẽ moneat ad defuncti me¬
moriã. Cũ enĩ ñ uideris monum̃tũ.
nec m̃tẽ & ad memoriã te reducit.
ut mortuũ recorderis. Monumenta
itaq & memoriae. ꝓmentis admonitio-¬

Expanded text:
De tentoriis. 1. Tabernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere solis ardores tempestatesque imbrium, frigorisque injurias vitant. Dicta autem tabernacula, quod cortinae distentae funibus tabulis interstantibus adpenderentur, quae tentoria sustinerent. Tentorium vocatum eo quod tendatur funibus atque palis; unde et hodie praetendere dicuntur. Papiliones vocantur a similitudine parvuli animalis volantis, quae maxime abundant florentibus malvis. Haec sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proxime interire coguntur. De sepulchris . Sepulchrum a sepulto dictum. Prius autem quisque in domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne foetore ipso corpora viventium contacta inficerentur. Monumentum ideo nuncupatur eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non videris monumentum,net mentem et ad memoriam te reducit ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae pro mentis admonitio
Abbreviated transcription (Latin):
Uꝑdam genera librorũ apud genti a¬
les. certis modulis conficiebant᷑
Breuiori forma carmina atq epłȩ. at
Et ñ solũ in carta uł mẽbranis. sed
etiã & in om̃tis elefantinis. textili¬
busq maluarũ folus. atq paluarũ
Cuiꝰ generis cinna sic meminit. Hȩc
tibia reteis multũ inuigilata lucer¬
nis. Carmina qui signis nouimꝰ aerios
leuis in aridulo maluȩ descripta libel¬
lo Pruuaca uexi munera nauicula
Circuncidi libros siciliȩ primũ incre¬
bruit. Nã initio pumicabant᷑. unde
& catullus ait. Cui dono lepidũ no¬
uum libellũ arido modo pumice expo¬
litum.¬
oDEx multorũ librorũ. ẽ. liber unꝰ
uoluminis. & dictꝰ codex ꝑ transl¬
tionẽ a codicib arborũ. seu uitiũ.
quasi caudex. qđ in se multitudinẽ
librorũ quasi ramorũ contineat
Uolum̃ liber. ẽ. a uoluendo dictus
sicut apud hebreos uolumina legis.
uolumina ꝓpħarũ. Liber. ẽ. interior
Inde & liber dr̃ in qͦ scribimꝰ. quia ante

Expanded text:
dam genera librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviore forma, carmina atque epistolaeet non solum in charta, vel membranis, sed etiam, et in omentis elephantinis, textilibusque malvarum foliis, atque palmarum. 2. Cujus generis Cinna sic meminit: Haec tibi Arataeis multum invigilata lucernis Carmina, queis ignes novimus aerios, Levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. 3. Circumcidi libros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et ait Catullus: Cui dono lepidum novum libellum Arido modo pumice expolitumodex multorum est: liber unius voluminis: et dicitur codex per translationem a corticibus arborum, seu vitium quasi caudex, quod in se multitudinem librorum Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante
Abbreviated transcription (Latin):
ium̃torũ ungulas indurari. In asphal¬
tite lacu udee. nichil mergi potest.
quicqͥd animã habet. In indissiden uo¬
cari stagnũ. in qͦ nichil innatat. sed
om̃ia merguntur. Marside fons i¬
frigia. saxa gerte. In achaia aqua pro-¬
fluit ex saxis. stix appellata. qđ ilico
potata int̾ficit. Celoaniũ stagnũ sici¬
liȩ. tetro odore. abigit ꝓximantes.
Fons. ẽ. in africa circa templũ ammonis.
qͥ humoris nexib humũ stringit. fa¬
uillas etiã in cespitẽ solidat. Fons
iob in idumea. quater in anno colo.¬
rem mutare dr̃. id ẽ. puluerulentũ
sanguineũ. uiridem & limpidũ ter¬
nis mensib in anno tenens ex his unũ.
colorem. Introgoditis lacus. ẽ. ter in
die fit amarus. & deinde totiens dul¬
cis ẽ. Fons siloa ad radicẽ montis sy¬
on. ñ iugib aquis. sed incertis horis
diebusq ebullit: In iudea quondã¬

Expanded text:
iumentorum ungulas indurari. In Asphaliumentorum ungulas indurari. In Asphaltite lacu Iudaeae nihil mergi potest, quidquid animam habet. In Indis Siden vocari stagnum, in quo nihil innatat, sed omnia merguntur. At conPhrygia saxa egerit. In Achaia aqua profluit e saxis Styx appellata, quae ilico potata interficit. Gelonium stagnum Siciliae tetro odore abigit proximantes. Fons est in Africa circa templum Ammonis, qui humoris nexibus humum stringit: favillas etiam in cespitem solidat. Fons Iob in Idumaea quater in anno colorem mutare dicitur: id est pulverulentum, sanguineum, viridem et limpidum; ternis mensibus in anno tenens ex his unum colorem. In Trogodytis lacus est; ter in die fit amarus et deinde totiens dulcis. Fons Siloa ad radicem montis Sion non iugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebullit. In Iudaea quonda
Abbreviated transcription (Latin):
rib medent᷑. In italia fons ciceronis
oculorũ uulnera eurat Inechiopia lacꝰ
est. quo ꝑfusa corpora. uelut oleo ni¬
tescunt. Teme fons in africa canoras
uoces facit. Ex clitorio lacu italiȩ qͥ
biberint. uini tediũ habent. Inchio
insula fonte esse. quo hebetes fiant.
nboetia duo fontes. alter memoriam.
alter obliuionẽ affert. Cizici fons.
amorẽ ueneris tollit. Boetiȩ lacus.
furialis ẽ. de qͦ qui biberit. ardore li¬
bidinis ex ardescit. In cãpania st̃ aquȩ.
quȩ sterilitatẽ feminarũ. & uirorũ
insaniã abolere dicunt᷑. In ȩthiopiȩ
fonte rubro. qͥ biberte limphaticus fit
Lethnus fons archadiȩ. abortus fieri
ñ patit᷑ In sicilia fontes st̃ duo. quoꝵ
unus sterilẽ foccundat. alt̾ foecundã
sterilẽ facit. Inthessalia duo st̃ flu¬
mina ex uno bibentes oues nigras fie¬
ri. ex altero albas. ex utroq uarias.
Clitumnꝰ lacus in umbria. maximos bo¬
ues gignit: Reatinis paludis aquis.

Expanded text:
ribus medentur. In Italia fons Ciceronis ribus medentur. In Italia fons Ciceronis oculorum vulnera curat. In Aethiopia lacus est quo perfusa corpora velut oleo nitescunt. Zamae fons in Africa canoras voces facit. Ex Clitorio lacu Italiae qui biberint vini taedium habent. In Chio insula fontem esse quo hebetes fiant. In Boeotia duo fontes; alter memoriam, alter oblivionem adfert. Cyzici fons amorem Veneris tollit. Boeotiae lacus furialis est, de quo qui biberit ardore libidinis exardescit. In Campania sunt aquae quae sterilitatem feminarum et virorum insaniam abolere dicuntur. In Aethiopiae fonte Rubro qui biberit lymphaticus fit. Leinus fons Arcadiae abortus fieri non patitur. In Sicilia fontes sunt duo, quorum unus sterilem fecundat, alter fecundam sterilem facit. In Thessalia duo sunt flumina: ex uno bibentes oves nigras fieri, ex altero albas, ex utroque varias. Clitumnus lacus in Umbria maximos boves gignit. Reatinis paludis aquis
Abbreviated transcription (Latin):
QUa dicta. qđ suꝑficies eiꝰ ȩqualis
sit. Hinc & equor appellatũ. qͥa
equalit̾ sursũ ẽ. Duo aut̃ ua¬
lidissima uitȩ humanȩ elem̃ta. ignis
& aqua. Unde grauit᷑ damnant᷑. quib
ignis & aqua int̾dicit᷑. Aquarũ elem̃¬
tum. cȩteris omĩb imꝑat Aquȩ enim
cȩlũ temꝑant. terrã foecundant. aerẽ
ex halationib suis in corporant. scan¬
dunt in sullime. & cęlũ sibi uindicant.
Quid enĩ mirabilius aquis in cęlo stan¬
tibus: Parũ sit urtantã ꝑuenisse
altitudinẽ. rapiunt & secũ pisciũ
examina. effusȩ om̃iũ in t̾ra nascenti¬
um causa fiunt. Fruges gignunt. ar-¬
bores frutices herbasq ꝓclucunt. sor¬
des detergunt. peccata abluunt. poti
cunctis animantib tribuunt:
DE DIUERSIEATE AQUARUM MII¬
QUARUM naturȩ diuersitas. multa
est. Aliȩ enĩ salis. aliȩ nitri. aliȩ
aluminis. aliȩ sulphuris. aliȩ bitumi¬
nis aliȩ curã morborũ adhibentes.
Nam uixta romã. albulȩ aquȩ. uulne¬

Expanded text:
qua dicta quod superficies eius aequalis sit; hinc et aequor appellatum, quia aequaliter sursum est. Duo autem validissima vitae humanae elementa ignis et aqua; unde graviter damnantur quibus ignis et aqua interdicitur. Aquarum elementum ceteris omnibus imperat. Aquae enim caelum temperant, terram fecundant, aerem exhalationibus suis incorporant, scandunt in sublime et caelum sibi vindicant. Quid enim mirabilius aquis in caelo stantibus? Parum sit in tantam pervenisse altitudinem; rapiunt et secum piscium examina; effusae omnium in terra nascentium causa fiunt. Fruges gignunt, arbores, frutices herbasque produnt, sordes detergunt, peccata abluunt, potum cunctis animantibus tribuunt. De diversitate aquarum . Aquarum naturae diversitas multa est: aliae enim salis, aliae nitri, aliae aluminis, aliae sulphuris, aliae bituminis, aliae curam morborum adhibentes. Nam iuxta Romam Albulae aquae vulne
Abbreviated transcription (Latin):
riuus. sabbatis om̃ib siccabat᷑. In sar¬
dinia fontes calidi. oculis medent᷑. fures
arguunt. Nam cȩcitate detegit᷑ eorũ
facinꝰ In epiro esse fontẽ. in qͦ faces extin¬
guntur accensȩ. & accendunt᷑ extincte.
Apud garamantes fontẽ esse ita algentẽ
die ut ñ bibatur. ita ardentẽ nocte:
ut ñ tangatur. Iã uͦ in multis locis
aquȩ manant ꝑpetim feruentes. tanta
ui ut balnea cale faciant. Quȩdã enim
terrȩ st̃. quȩ multũ sulphuris & alumi¬
nis habent. Itaq cũ ꝑuenas calentes aqͣ
frigida uenit. uicino sulphuris calore
contacta ex candescit. Nec talis ab origi¬
ne effluit. sed ꝑmutatur dũ uente.
Sulphur enĩ alumenq secũ ferunt aquȩ.
utranq materiã igne plenã. minimisq

Expanded text:
rivus sabbatis omnibus siccabatur. In Sardinia fontes calidi oculis medentur, fures arguunt; nam caecitate detegitur eorum facinus. In Epiro esse fontem in quo faces extinguntur accensae et accenduntur extinctae. Apud Garamantes fontem esse ita algentem die ut non bibatur, ita ardentem nocte ut non tangatur. Iam vero in multis locis aquae manant perpetim ferventes, tanta vi ut balnea calefaciant. Quaedam enim terrae sunt quae multum sulphuris et aluminis habent. Itaque cum per venas calentes aqua frigida venit, vicino sulphuris calore contacta excandescit, nec talis ab origine effluit, sed permutatur dum venit. Sulphur enim alumenque secum ferunt aquae; utramque materiam igne plenam minim
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑta passione. alterũ in occulta animi
uircute. Nã multi hostis insidias tole¬
rantes. & cunctis carnalib desideriis
resistentes ꝑhoc qđ se omĩpotenti dõ
in corde mactauert̃. etiã pacis tẽpore
martyres facti st̃. qui etiã si ꝑsecutio¬
nis tẽpus existeret: martyres esse
potuerunt.
DE CLERICIS

Expanded text:
aperta passione, alterum in occulta animi aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes per hoc, quod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt, qui etiam si persecutionis tempus existeret, martyres esse potuerunt. De clericis
Abbreviated transcription (Latin):
leatoris utraq ferie. Baraba filius
stri qui . ẽ. diabolus. homicidiorum
auctor. qui usq hodie regnat in eis.
Vnde & testimonia grece. martyria
nuncupant᷑: Testes aut̃ ideo uocati ft̃.
quia ꝓpt̾ testimoniũ xp̃i passiones
sustinuert᷑. & usq ad mortem ꝓ ueri
latine utiq possumꝰ. sed grece mar-¬
tyres appellamꝰ. familiarius eccłȩ
aurib hoc grecũ uerbũ sonat. sicut¬
& multa greca nomina. quȩ ꝓ latinis
utimur. Martyrũ primꝰ in nouo te¬
stam̃to stephanꝰ fuit. qͥ hebreo ser¬
mone int̾pretatur norma. qđ prior
fuerit in martyrio. ad imitationẽ
fideliũ. Idem aut̃ & greco sermone
in latinũ uertitur coronatꝰ. & hoc
ꝓphetice. ut qđ sequeret᷑ in re. uatici¬
nio qͦdã futuri prius in uocabulo
resonaret. Passus. ẽ. enĩ. & qđ uocabat᷑
accepit: Stephanꝰ enĩ corona dr̃. humi¬
liter lapidatꝰ. sed sullimit᷑ꝰ coronatus.
Duo st̃ autẽ martyrii genera. unũ in

Expanded text:
leatoris utraque ferit. 10. BARRABA, filiusleatoris utraque ferit. 10. BARRABA, filiusstri, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat in eis. unde, et testimonia Graece martyria nuncupantur. Testes autem ideo vocati sunt, quia propter testimonium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad mortLatine utique possemus, sed Graece martyres appellamus, familiarius Ecclesiae auribus hoc Graecum verbum sonat, sicut multa Graeca nomina quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem ex Graeco sermone in Latinum vertitur coronatus; et hoc prophetice ut, quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur accepit. Stephanus enim corona dicitur; humiliter lapidatus, sed sublimiter coronatus. Duo sunt autem ma
Abbreviated transcription (Latin):
URIA illuminatrix siue stella
maris. Genuit enĩ lum̃ mundi
Sermone aut̃ siro Maria domina nuncu¬
patur. & pulchre qͥa dñm genuit
Elisabeth dĩ mei saturitas. uł dĩ mei
iuram̃tũ. Magdalene turris. Mar¬
tha irritans uł ꝓuocans. Sermone
aut̃ siro int̾pretat᷑ dominans hatdha¬
nahel donũ dĩ. quia dolus id ÷ simu¬
latio cdono dĩ in eo ñ fuit. Tebedeus.
donatꝰ siue fluens ĩ ste. Tacheiis. iustꝰ
siue iustificatꝰ. aut iustificandus. sirũ
est nom̃ ñ hebreũ. Latarus adiutus.
eoqł sit a morte resuscitatꝰ. Herodes
pellicius głosus. clara ȩthimologia.¬
Cayphas inuestigator. aut sagax. aut
uomens ore. Inique enĩ ore suo iustũ
condẽnauit. quãuis hoc mysterio ꝓ¬
phetali annunciasset. Pontius. decli¬
nans consiliũ. utiq udeorũ. Accepta
enĩ aqua lauit manꝰ suas dicens. inno¬
cens ego sũ a sanguine iusti huiꝰ. Pilatꝰ.
os malleatoris. Quia dum xp̃m ore
suo iustificat & condẽnat. more mal¬

Expanded text:
ria inluminatrix, sive stella maris. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria domina nuncupatur; et pulchre; quia Dominum genuit. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei iuramentum. Magdalena turris. Martha inritans, vel provocans. Sermone autem Syro interpretatur dominans. Nathanael donum Dei quia dolus, id est simulatio, dono Dei in eo non fuit. Zebedaeus donatus, sive fluens iste. Zacchaeus iustus, sive iustificatus, aut iustificandus. Syrum est nomen, non Hebraeum. Lazarus adiutus eo quod sit a morte resuscitatus. Herodes pellicius, gCAIPHAS, investigator, aut sagax, aut vomens ore; iniquo enim ore suo justum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali annuntiasset. 8. PONTIUS, declinans consilium, utique Judaeorum; accepta enim aqua lavit manus suas, dicens: Innocens ego sum a sanguine hujus Justi . 9. PILATUS, os malleatoris, quia dum Christum ore suo, et justificat, et condemnat, more mal
Abbreviated transcription (Latin):
ferro mori. ȩtas qͦq maior optauit
Gladius enĩ. sine grauiori cruciatu.
cõpendiosa morte uitã finire noute
Culleũ est parricidale uasculũ. ab
occulendo id ẽ. claudendo dictum.
Est aut̃ uter ex corio factꝰ in qͦ parri¬
cidȩ cũ simia & gallo & serpente in¬
clusi. in mare prȩcipitant᷑. Oniniũ
autẽ istarũ mortiũ genꝰ. anĩ aduersio
nominat᷑. Anĩ ad uersio enĩ est. qͣndo
iudex reũ punit. Et dicit᷑ anĩ aduer¬
tere. id. ẽ. animũ illuc aduertere.
intendere utiq ad puniendũ reum:
quia iudȩx. ẽ. Ideo aut̃ romani aqua
& igͣni int̃dicebant quibdã dãnatis.
qͥa aer & aqua cunctis patet & om̃ibꝰ

Expanded text:
ferro mori aetas quoque maior optavit. ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Apud antiqͦs enĩ. qͥ inbello a morte
seruabant᷑. serui uocabantur. Hȩc est
sola malorũ omniũ postrema. quȩ libe¬
ris om̃i supplicio grauior. ẽ. Nam ubi
libertas periit. una ibi periert̃ & omĩa.
UIII. Mortiũ uͦ diuersi casus. ex quib¬
crux uł patibulũ in qͦ homines appen¬
si cruciant᷑ uł patiunt᷑. unde & no¬
mina habent. Patibulũ enĩ uulgo fur¬
ca dicit᷑. quasi ferens caput. Suspen¬
sum enĩ & strangulatũ. hȩc ex animat.
Setd patibuli. minor poena quã crucis.¬
Nam patibulũ appensos statim ex ani¬
mat. Crux autẽ suffixos diu cruciat:
Vnde & in euangłio latronib ut mo-¬
rerentur. & de ligno ante sabbatum
deponerent᷑. crura confracta st̃. quia
ligno suspensi cito mori ñ poterant.
In ipso qͦq genere necis differt. cru-¬
delius. ẽ. enĩ in aqua sp̃m torquentes
extingui. ignib uri. frigore & fame
necari. canib & bestiis exponi. Nã

Expanded text:
ta. Apud antiquos enim qui in bello a morte ta. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, SERVI vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est, nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. 33. Mortium vero diversi casus, ex quibcrux, vel patibulum, in quo homines appensi cruciantur, vel patiuntur, unde et nomnia. Patibulum autem vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum hec exanimat. SeNam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam fama felicitatis interdũ est. ut il¬
lud illustris fama. qđ laus. ẽ. malorũ.
Ut uirgilius. Fama malũ. quo ñ aliud
uelocius ullũ. Famȩ aut̃ nom̃ certi lo¬
cum ñ habet. quia plurimũ m̃dax
est. adiciens multa uł demutans de
ueritate. quȩ tam diu uiuit quãdiu
ñ ꝓbat᷑. At ubi ꝓbaueris esse cessat.¬
& exinde res nominat᷑ ñ fama .bi. Exili
um dictũ. quasi extra solũ. Nam exub
dr̃. quia extra solũ est. Unde post limi¬
nio redeuntib. hoc. ẽ de exilio redu-¬
cendis. qui st̃ eiecti iniuria. id ẽ extͣ
limen patriȩ. Diuidit᷑ autẽ exiliũ.
in relegatis & deportatis. Relegatꝰ. ẽ.
que hona sua sequunt᷑. Deportatꝰ est.
quẽ ñ sequuntur. Proscriptio exilii.
procul dãnatio. quasi porro scriptio.¬
Itẽ ꝓscriptus. quasi palã scriptꝰ. Metal¬
lum. ẽ. ubi exules deputantur ad eru-¬
endã uenã. marmoraq secanda in
crustis. Uii. Seruitꝰ. a seruando uoca¬

Expanded text:
Nam fama felicitatis interdum est, ut ilNam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aliud velocius ullum. 27. Famae autem nomen certi locum non habet, quia plurimum mendax est, adjiciens multa, vel demutans de veritate; quae tandiu vivit, quandiu non probatur. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. um dictum, quasi extra solum. Nam exul dicitur, qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti iniuria, id est extra limen patrie. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est quem bona sua sequuntur, deportatus quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul daItem proscriptus, quia palam scriptus. 31. Metallum est ubi exsules deputantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. 217 32. Servitus a servando voca
Abbreviated transcription (Latin):
ad poenas sceleratorũ. Iste enĩ pͥor.
lautũna torm̃ta. fustes. metalla.
atq exilia adinuenit. & ipse prior
e regib exiliũ meruit . IIII. Talio. ẽ.
similitudo uindictȩ. ut talit̃ quis pa¬
tiatur ut fecit. Hoc enĩ & natura &
lege ẽ institutũ. ut lȩdentẽ similis
iundicta sequat᷑. unde & illud ẽ le¬
gis. oculũ ꝓ oculo. dentẽ ꝓdente. Ta¬
lio autẽ ñsolũ ad iniuriã referendã.
sed etiã ꝓ beneficio reddendo ponitur.
Est enĩ cõmunis sermo. & iniuriȩ & be¬
neficientiȩ .U. Ignominiũ dictũ. eo qđ
desinat habere honestatis nom̃ is qui in
aliqđ crim̃ de prehenditur. Dictũ ẽ aut̃
ignominiũ quasi sine nomine. ficite
ignarus sine scientia. sicut ignobilis
sine nobilitate. Hoc qͦq & infamiũ.
quasi sine bona fama. Fama aut̃ dicta.
quia fando id ẽ. loquendo ꝑuagat᷑.
ꝑ traduces linguarũ & auriũ serpens.
Est autẽ nom̃ & bonarũ rerũ & malarũ.

Expanded text:
ad poenam sceleratorum. Iste enim prior ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta, fustes, metalla, atque exsilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exsilium meruit. 24. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut laedentem similis vindicta sequatur. Unde et illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Talio autem non solum ad injuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et injuriae et beneficentiae. 25. Ignominium dictum, eo quod desinat habere honestatis 216 nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine, sicut IGNARUS sine scientia, sicut IGNOBILIS sine nobilitate. 26. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem dicta, quia fando, id est, loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum.
Abbreviated transcription (Latin):
diminutionẽ dicta. Anguilla. ẽ. qua
coercent᷑ in scolis pueri. quȩ uulgo
scotica dicit᷑. Fustes sc̃. quib iuuenes
ꝓcriminib feriunt᷑. appellati qđ p̃¬
fixi in fossis stent. quos palos rustici
uocant. Uectes dicti qđ manib ue¬
ctentur. unde hostia saxaq uellunttlir.
Setihi. ad poenas legũ ñ ꝑtinent. Uir¬
ge st̃. sũmitates frondiũ arborũq
dictȩ qđ uirides sint. uł qđ uim ha¬
beant arguendi. Quȩ si lenis fuerit
uirga. ẽ. si certe nodosa uł aculeata
scorpio rectissimo nomine. qͥa arcua¬
to uulnere incorpus infigitur. Ictus
ꝓprie flagellorũ st̃. ab agitando uo-¬
cati. Ungule dictȩ qđ effodiant. hȩc
& fidiculȩ. quia his rei ineculeo tor¬
quentur. ut fides inueniat᷑. Eculeus
aut̃ dictꝰ: qđ extendat. Torm̃ta uero.
qđ torquendo m̃tẽ inueniant. Est &
laͥtũnũ supplicii genꝰ ad uerberandũ
aptũ. inuertũ a tarquinio suꝑbo.

Expanded text:
diminutionem dicta. Anguilla est qua diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum inventum a Tarquinio Superbo
Abbreviated transcription (Latin):
D educe sunt laquei quib pedes il laque¬
antur. dictȩ apedib capiendis. Cate¬
nȩ autẽ. qđ capiendo teneant utraq
uestigia. ne ꝓgrediantur . Itẽ catenȩ.
qđ sẽ capiendo teneant plurimis no¬
cdis. Manicȩ sunt uincula quib manꝰ
capiunt᷑. licet & manicȩ tuni carũ sint
Nerui. Boia. ẽ. torques dãratorũ. quasi
iugũ inboue. Boia ex genere uinculo¬
rum. ẽ. Carcer in qͦ custodiunt᷑ noxii
& dictꝰ carcer qđ eo homines coercean¬
tur. includanturq quasi arcer: ab
arcendo scilicet. Locũ aut̃ in qͦ serim¬
tur noxii. carcerẽ dicimꝰ. numero
tantũ singulari. Unde uͦ emittuntur
quadrige carceres uocamꝰ. numero
tantũ plurali. III. Uerbera dicta. quia
cũ agitant᷑ aerẽ uerberant. Hinc fla-¬
gra & plagȩ. & flagella. qͥa cũ flatu
&strepitu incorpore sonant. Nam pla¬
ge quasi flage. sed plagȩ & flagra
primȩ positionis st̃: Flagella autẽ ꝑ

Expanded text:
8. Pedicae sunt laquei quibus pedes illaque8. Pedicae sunt laquei quibus pedes illaqueantur, dictae a pedibus capiendis. 9. Catenae autem quod accipiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. 10. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur' licet et manicae tunicarum sintNervi. Boia est torques damnatorum, quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per
Abbreviated transcription (Latin):
De foenis in legib constitutis.
gelicrier malũ appellatur. Unũ pii¬
qđ homo facit. alterũ qđ patitur.
Qđ facit: peccatũ est. qđ patitur pęna.
Malũ autẽ tunc plenũ. ẽ: quando pretȩ¬
ritũ ẽ. & impendet itt sit. ut dolor
& metus. Poena dicta qđ puniat. Est
ñ habet plenũ sensũ. Adicis poena car¬
ceris. poena exilii. poena mortis. & im
damnat᷑. ut bona eiꝰ consecrent᷑. & in
publicũ recdigantur. Nam supplicia dice¬
bant᷑ supplicam̃ta. & suppliciũ dr̃.
de cuiꝰ damnatione delibat᷑ aliqͥd dõ.
Unde & supplicare. Octo genera poena¬
rum inlegib contineri. tullius scribit¬
Id ẽ cdamnũ. uincula. uerbera. talionẽ
ignominiũ. exiliũ. seruitutẽ & mor¬
tem. His nanq poenis uindicat᷑. om̃e
ppetratũ peccatũ. Damnũ a diminu¬
tione rei uocatũ.Uincula a uinciendo
ict ẽ. artando dicta. eo qd constringant
atq retineant. uł quia ui ligant
Corapedes dictȩ. quia continent pedes

Expanded text:
De poenis in legibus constitutis . De poenis in legibus constitutis . Dupliciter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et prritum est, et impendet, ut sit et dolor et metus. 2. Poena dicta quod puniat. Est ectione non habet plenum sensum, adjicis poena carceris, poena exsilii, poena mortis, et impdamnatur, ut bona ejus consecrentur, et in publico redigantur; nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur de cujus damnatione delibatur aliquid Deo, unde et supplicare. 4. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: 213 damnum, vincula, verbera, talionem, ignominium, exsilium, servitutem, et mortem; his namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. 5. Damnum a diminutione rei vocatum. 6. Vincula a vinciendo, id est, arctando dicta, eo quod constringant, atque retineant, vel quia vi ligant. 7. Compedes dictae, quia continent pedes.
Abbreviated transcription (Latin):
idem & abiuratio. id ẽ. rei creditȩ̨
abnegatio. Ambitꝰ iudiciũ in eũ est.
qui largitione honorẽ capit & am¬
bit. amissurus dicnitatẽ quã mune¬
re inuadit Peculatꝰ iudiciũ in eos
cdatur. qͥ fraudẽ exario faciunt. pe¬
cuniãq publicã int̾uertunt. Nam
a pecunia. peculatũ ẽ. dictũ. Non
aut̃ sic iudicatur furtũ rei publicȩ.
sicut rei priuate: Nã ille sic iudica¬
tur ut sacrilegus. qͥa fur ẽ. sacrorũ
Repetendarũ accusatur. qͥ pecunias a
sociis cȩpit. In hoc iudicio reus. si an¬
te moriatur. in bona eiꝰ iudiciũ red¬
ditur. Incesti iudiciũ. inuirgines
sacratas. uł ꝓpinquas sanguine con-¬
stitutũ. ẽ. Qui enĩ talib miscent᷑.
incesti id. ẽ in casti habent᷑. Maiesta¬
tis reatu tenent᷑ hi. qui regiã maie¬
rem publicã ꝓdiderunt. uł cũ hosti¬
bus consensert̃. Piaculũ dictũ. ꝓeo
qł expiari potest. Cõmissa st̃ enĩ.
quȩ erant quo qͦ ordine expianda

Expanded text:
Idem et abiuratio, id est rei creditae Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. sacratas sive in propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscentur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi, qui regiam maieiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda.
Abbreviated transcription (Latin):
erat. homicidã ueteres appellabant.
Farricidii actio ñsolũ in eũ dabatur
qͥ parentẽ id. ẽ. qui patrẽ uł matrẽ in¬
teremisset. sed & in eũ qui frẽm occiderat
Et dictũ parricidiũ. quasi parentis cȩdẽ.
Int̾necii iudiciũ in eũ dabat᷑. qui falsũ
testam̃tũ fecerat. & obid hominem
occiderat. accusatorẽ eiꝰ possessio bonorũ
sequebat᷑. Int̾necii autẽ significatĩ¬
luere mare. id ẽ ebibere & eluere.
Furtũ. ẽ. rei alienȩ clandestina con-¬
trectatio. a furuo id . ẽ. fusco uocatũ.
quia in obscuro fit. Furtũ autẽ capi-¬
tale crim̃ apud maiores fuit. ante
poenã quadrupli. Peruasio. ẽ. rei alie¬
nȩ manifesta p̾sũptio Furtũ autem
earundẽ rerũ fit. quȩ de loco in locũ¬
transferri possunt. Peruasio autẽ &
earũ quȩ transferunt᷑. & earũ quȩ
immobilia st̃. Inficiatio. ẽ negatio
debitȩ rei. cũ a creditore deposcit᷑.

Expanded text:
erat, homicidam veteres appellabant. erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentis caedem. Internecivi judicium in eum dabatur qui falsum testamentum 211 fecerat, et ob id hominem occiderat. Accusatorem ejus possessio bonorum sequebatur. Internecivi autem significatiluere mare, id est, ebihere, Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locuferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cerit. uł expugnauerit. Uis publica. ẽ.
siquis ciuẽ ante popłm. uł iudicẽ uel
regẽ appellantẽ necauerit. aut torse
Petronius alit̾ existimat dicens. Quid ẽ.¬
iudicis dolus: Nimirũ ubi aliqͥd fa¬
ctũ ẽ. qđ legi dolet. Habetis dolũ. acci¬
pite nunc malũ. Calũnia ẽ. iurgium
alienȩ litis. a caluendo id .ẽ. decipien¬
do dicta. Falsitas appellata. a fando
aliud quã uerũ est. Iniuria. ẽ. in iusti¬
cia. Hinc ẽ. apud comicos iniurius.¬
qͥ audet aliquid contra ordinẽ iuris.
turbatione rerũ & tumultu gaudent.¬
Sacrilegiũ ꝓprie. ẽ. sacrarũ rerũ fur¬
tum. postea & in idolorũ cultu hȩsit
hoc nom̃. Adulteriũ. ẽ. illusio alieni
coniugii. qđ quia alterius thorũ com¬
maculauit. adulterii nom̃ accepit.
Stuprũ. rapͥtus ꝓprie. ẽ. illicitꝰ coitus
a corrũpendo dictꝰ. unde & qui rapto
potitur. stupro fruitur. Homicidi i
uocabulũ. cõpositũ ẽ. ex homine & cȩde
Qui enĩ cędẽ in hominẽ fecisse comꝑtus

Expanded text:
t vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserlat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid eiudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. aliud quam verum est. 10. Injuria est injustitia; hinc est apud Comicos injuriusi audet aliquid contra ordinem juris. turbatione rerum Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus
Abbreviated transcription (Latin):
salua ꝓpositione actionis eiꝰ. Precium
uocatũ eoqđ prius eũ damus ut ꝓ eiꝰ
uice rem quã appetimꝰ possidere debe¬
amus. Cõmerciũ dictũ a mercib.
Quo nomine res uenales appellamꝰ. un¬
de & mercatꝰ dicit᷑ coetꝰ multorũ ho¬
minũ. qui res uendere uł emere solent.
ntegri restitutio. ẽ. causȩ uł rei repara¬
tio. Causa redintegratur quȩ ui pote-¬
statis expleta ñ . ẽ. Res redintegratur.
quȩ ui potestatis ablata atq extorta. ẽ.
De criminib in lege conscriptis.
RimeN a carendo nom̃ habet. ut
furtũ. falsitas. & cęt̾a. quȩ non occi¬
dunt. sed infamant: Facinus dictũ a fa¬
ciendo malũ. qđ noceat alteri. ł lagiti¬
um a flagitando corruptelã libidinis.
qua noceat sibi. Hȩc st̃ duo genera om̃iũ
peccatorũ. Uis. ẽ. uirtꝰ potestatis. ꝑ quã¬

Expanded text:
salva propositione actionis eius. Pretium salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. § 26 De criminibus in lege conscriptis. Crimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per qua
Abbreviated transcription (Latin):
construimꝰ. ut cultrũ. calamꝰ. ascia.
Instructũ. qđ ꝑ instrum̃tũ efficit᷑. ut
baculus. codex. tabula. Usus quẽ in re
in codice legere. intabula ludere. sed
& ipse fructus agrorũ quia eo utimur
usus uocatur. Hȩc st̃ illa tria. Usus fru¬
ctus autẽ uocatꝰ. quia solo usu habetur
eiꝰ fructꝰ. manente apud aliũ iure. Usu¬
capio. ẽ. ademptio dominii ꝑ continia¬
tionẽ iustȩ possessionis. uł bienn i. aut
alicuiꝰ tẽporis. Mancipatio dicta. ẽ. qͥa
manu res capitur. Unde oportet eum
qͥ mincipium accipit cõprehendere
idipsũ. qđ ei mancipio datur. Cessio ẽ.
ꝓprię rei concessio. sicut est illud. ce¬
do iure ꝓpinquitatis. Cedere enĩ dici¬
mus. quasi concedere. id ẽ. quȩ ꝓpria
sunt. Nam aliena restituimꝰ. ñ conce¬
dimus. Nam cedere ꝓprie dr̃. qͥ contra
ueritatẽ alteri consentit. ut cicero.
a iudice ñ in ꝑpetuũ sed ꝓ reforman¬
do mom̃to ad tẽpus interim dicitur.

Expanded text:
construimus, ut cultrus, calamus, ascia. construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in rein codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut CiceroLia iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
parte datur. & postea cõpletur. Est enĩ
arra. cõplenda ñ auferenda. Unde qͥ
habet arrã ñ reddit sicut pignꝰ. sed
desiderat plenitudinẽ. Et dicta arra.
are ꝓqua traditur. Item int̾ pignus &
fiduciã. & ypothetã. hoc int̾ est. Pignꝰ
enĩ: ẽ. qđ ꝓpt̾ rem creditã obligatur.
cuiꝰ rei possessionẽ solã ad tẽpus conse¬
quitur creditor. Cȩterũ dominiũ
penes debitorẽ. ẽ. Fiducia ẽ. cũ res ali¬
qua sum̃dȩ mutuȩ petuniȩ gr̃a. uł man¬
cipatur uł in iure cȩditur. Y potheta ẽ
cũ res cõmodat᷑ sine depositione pigners
pacto uł cautione sola int̾ueniente:
Momentũ dictũ a tẽporis breuitate. ut
quã cito. quã statim saluo negocio re¬
formetur. nec in nullã morã ꝓduci
debeat qđ repetit᷑. sicut nec ullũ spa¬
ciũ est mom̃ti. cuiꝰ tam breuis. ẽ tem¬
poris punctꝰ. ut in aliquã morã nullo
mͦ ꝓducat᷑. Instrum̃tũ. ẽ. unde aliqͥd

Expanded text:
parte datur, et postea conpletur. Est enim parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
increm̾tũ foenoris. ab usu ȩris cre¬
diti nuncupata. Cõmodũ. ẽ id qđ
nr̃i iuris ẽ & ad alios temporaliter
trans latũ ẽ. cminodo tẽporis quã¬
diu apud eũ sit. Unde & cõmodum
dictũ est. Precariũ est. dum prece creditor
rogatꝰ. ꝓmittit debitorẽ in possessione
fundi sibi obligati demorari. & ex eo
fructꝰ caꝑe. Et dictũ precariũ. qͥa prece
aditur: quasi preceadiũ .R. ꝓ .u. littera
cõmutata. Mutuũ appellatũ quia id
qđ a me tͥ datur. ex meo tuũ fit. Depo¬
sitũ. ẽ. pignꝰ cõmendatũ ad tẽpus. quasi
diu positũ. Deponere aut̃ quis uidet᷑.
cũ aliquid metu furti. incendii. nau¬
fragii. apudaliũ custodiȩ causa depo¬
nit Int̾ est autẽ in loquendi usu. int̾
pignꝰ & arrã. Nã pignꝰ. ẽ. qđ datur ꝓpt̾
rem creditã. quȩ dũ redditur. statim
pignꝰ aufertur. Arra uͦ est. quȩ primũ
ꝓ re bonȩ fidei contractu empta ex

Expanded text:
incrementum fenoris, ab usu aeris creincrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex
Abbreviated transcription (Latin):
possessio. ẽ. uis possessionis. certo ordi¬
ne. certoq titulo adquisita. Intestata
hereditas ẽ. quȩ testam̃to scripta ñ est.
aut si scripta sit. in re tam̃ nequaquã ẽ.
edita: Caduca inde dicunt᷑ quia eius
hȩredes cecidert̃. familia herciscundȩ
.ẽ. diuisio hȩreditatis inter hȩredes.
Erciscundi enĩ apud ueteres. diuisio
nuncupalatur. Cõmuni diuidendo. ẽ
int̾ eos quib cõmunis res. ẽ. quȩ actio
iubet postulantib his arbitrũ dari.
cuius arbitratu res diuidat᷑. Finiũ
regendorũ actio dicta. eo qđ ꝑ eam
regantur fines utriq ne dissipentur.
dum modo ñ angustiore quinq pectũ
loco ea controuersia sit. Locatio est
res ad usũ data. cũ definitione mer¬
cedis. Conductio ẽ. res in usũ acco¬¬
pta. cũ constituta mercede. Res cre¬
dita . ẽ. quȩ in obligationẽ ita dedu¬
cta ẽ. ut ex tẽpore quo contrahebat᷑.
certũ sit eã debere deferre. Usura ẽ.

Expanded text:
possessio est ius possessionis, certo ordipossessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est
Abbreviated transcription (Latin):
nit. uł legato testam̃to. uł possessione¬
ł redempta Ssti nuitẽ hcreditas ⁊ rehus
additis. siue ab ęxe. quia qui possidet
agrũ. & censũ soluet & res. Res sunt.
quȩ in nr̃o iure consistunt. Iura aut̃ st̃.
quȩ a nob̃ iuste possident᷑. nec aliena st̃.
Dicta aut̃ res a rec̾te habendo. iuis a iu¬
ste possidendo. Hoc enĩ iure possidet᷑¬
qđ bene. Qd autẽ male possidet᷑: alienũ
est. Male autẽ possidet. qui uł sua ma¬
le utitur. uł aliena pͣsumit. Possidet
autẽ iuste. qui ñ irretitur cupiditate.
Qui autẽ cupiditate tenet᷑. possessus est
ñ possessor. Bona st̃. honestorũ seu nobi¬
lium. Quę ꝓinde bona dicunt᷑. ut non
habeant turpem usũ. sed ea homines
adres bonas utantur. Peculiũ ꝓprie
minorũ est ꝑsonarũ. siue seruorũ. Nam
peculiũ. ẽ. qđ pat̾ uł dñs filiũ suũ uł
seruĩ ꝓ suo tractare patitur. Peculiũ
autẽ a pecudib dictũ. in quib ueterũ
constabat uniuersa substantia. Bonorũ

Expanded text:
t, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetquod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculium proprie minorum est personarum sive servorum. Nam peculium est quod pater vel dominus filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
adius donatoris retorquetur. Conditio¬
nes ꝓprie testiũ sunt. & dictę conditio¬
nes a condicendo. quasi condictiones.
quia ñ ibi testis unꝰ iurat. sed uł duo
uł plures. Non enĩ in unius ore. sed in
duorũ aut triũ testiũ. stat om̃e uerbũ.
Item conditiones. qđ int̾ se conueniat ser¬
mo testiũ. quasi condictiones. Stipula¬
tio. ẽ. ꝓmissio uł sponsio. unde & ꝓmisso.¬
res stipulatores uocant᷑. Dicta autẽ stipu¬
latio abstipula. Ueteres enĩ quando
sibi aliquid ꝓmittebant. stipulã tenen¬
tes frangebant. quã iterũ iungentes
sponsiones suas agnoscebant: Siue qđ
stipulũ iuxta paulũ iure dictũ & firmũ¬
sacram̃tũ appellauert̃. Sacram̃tũ ẽ.

Expanded text:
ad ius donatoris retorquetur. Condicioad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum e
Abbreviated transcription (Latin):
de & qui pollicetur dicit. ratũ esse ꝓ¬
fiteor. hoc. ẽ firmũ atq ꝑpetuũ. Rite
autẽ esse ñ recte sed ex more. Cirogra¬
phum cautio. Emptio & uendicio. ẽ.
rerũ cõmutatro atq contractꝰ. ex
conuenientia ueniens. Emptio aut̃
dicta qđ ame tͥ sit uenditio quasi
uenundatio. id. ẽ a nundinis. Dona¬
tio. ẽ. cuius libet rei transactio. Di¬
ctã autẽ dicunt donationẽ qͣsi doni
actionẽ. Et dotẽ quasi doitem. Prȩce¬
dente enĩ innuptiis donatione. dos¬
sequitur. Nam antiquus nuptiarũ erat
ritus quose maritus & uxor inuicẽ eme¬
bant. ne uideret᷑ uxor ancilla. sicut ha¬
bemus in iure. Inde ẽ. qđ p̃cedente do¬
natione uiri. sequit᷑ dos uxoris. Donatio
usu fructuaria ideo dicit᷑. quia donator
ex ea usũ fructuũ ad huc retinet. seruato
cui donatũ. ẽ. iure. Donatio directa
ideo nuncupat᷑. quia & iure & usu stati
transit in alterũ. nec ultra aliquid inde

Expanded text:
de et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse prode et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dossequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ appellata quasi decretio. idest
decernere uł constituere. Ut puta ille
heres mͥ esto. additurq. cernitoq in¬
fra dies tot. Ad earundẽ aut̃ heredita¬
tũ certissimꝰ statutus erat dies. quib ñ
esset cretio addicta. Fidei cõmissũ di¬
ctũ. ut fiat qđ a defuncto cõmittit᷑.
Namfides dicta. eo qđ fiat. Qđ tamen
ñ directis uerbis. sed precatiuis expo¬
scitur. Pactũ dicit᷑. int̾ partes & pa¬
cem conueniens scriptura. legib ac¬
morib cõprobata. Et dictũ pactũ qͣsi
expace factũ. ab eo qđ est pango. un¬
de & pepigit. Placitũ qͦq similit̾ ab
eo qđ placeat Alii dicunt pactũ esse
qđ uolens quisq facit. placitũ uͦ etiã
nolens cõpellitur. ueluti quando qͥsq
paratꝰ sit in iudicio ad respondendũ.
qđ nemo potest dicere pactũ sed placi¬
tum. Mancdatũ dictũ. qđ olim in cõ¬
misso negocto alter alteri manũ dabat
Ratũ uͦ quasi rationabile & rec̾tũ. un¬

Expanded text:
autem appellata quasi decretio, id est autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conmoribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, un