comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ppe recensurꝰ qͣptulit ille: uł egit:
Cũ cenans. idem. cena beata fuit
Panis in hoc u̾bo s ad huc c̃muni̾abara
Sumit᷑. ⁊ sumptũ tollit utraq manu:
Prb̃r. hin idẽ cũ ꝑuenit ad bñdixit:
Impͥmit elato mistica signa crucis:
Nec pͥus in mensã denittit. ꝗͣ tua xp̃e
Uerba rep̃saͤntans. explicet ista suꝑ.
Accipite ⁊ manducate ex hoc om̃s:
Hinc leuat ⁊ calicẽ. signat q nec añ repõ
Ꝙ suꝑ auctoris uerba rectractet ita.

Expanded text:
ppe recensurus, quae protulit ille, vel egit, Cum coenans idem, coena beata fuit.. Panis in hoc verbo, sed adhuc communis, ab ara Sumitur, et sumptum tollit utraque manu. Presbyter hinc idem, cum pervenit ad benedixit, Imprimit elato mystica signa crucis. Nec prius in mensam demittit, quam tua, Christe Verba repraesentans explicet ista super. Accipite et manducate ex hoc omnes. Hinc levat et calicem, signatque, nec ante reponit Quam super auctoris
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥfides: patͥb quos uitabeata ꝑhẽnat:
Esca fit heͥc anime: que mͦ carnis erat:
His u̾bis utrũq nouas ad qͥrere iures:
Maioresq sius scripta beata docent:
Sub cruce. sub u̾bo. nat᷑a nouat᷑ ⁊ arã.
Panis honorificat carne: cruore calix:
Prb̃r idcirco cũ u̾ba uenitur adilla:
In qͥb altari grã tanta datur.
Tollit utrũq notans qͥsit c̃munib esci:
Iltiꝰoꝵr ⁊ qͥddã maius uterq gerat:
Qq parens aĩe carnis fom̃ta ꝑauit:
St̃ iam sacratis inferiora cibie
Et qm̃ qͦtiens libauerit ista sac̾dos.
Xp̃c eum memorẽ p̃cipit esse sui:
Hoc sacm̃to noꝰ c̃memorare fatem᷑:
Qd̾ mortẽ tulerit omĩcreator hõ:¬

Expanded text:
fides patribus, quos vita beata perennat Esca fit haec animae, quae modo carnis erat. His verbis utrumque novas acquirere vires, Majoresque suis scripta probata docent. Sub cruce, sub verbo natura novatur, et aram Panis honorificat carne, cruore calix. Presbyter idcirco, cum verba venitur ad illa, In quibus altari gratia tanta datur; Tollit utrumque, notans quod sit communibus escis Altior, et quiddam majus utrumque gerat. Quaeque parans animae, carnis fomenta paravit, Omnia sacratis inferiora cibis. Et quondam quoties libaverit ista sacerdos, Christus eum memorem praecipit esse sui. Hoc sacramento nos commemorare fatemur, Quod mortem tulerit omnicreator ho
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ dũ memorat scõs. hum̾ale recẽset
Q đ bis sena patrũ noĩa scripta gerit:
Pectꝰ eñĩ logion scapłas hum̾ale tegebat.
Presulis intrantis in teriora sacri:
Hinut᷑q gerens gẽmis insculpta pͥoꝵ
Nominãuẽturi p̃co tẏpusq fuit:
Nos ⁊ enĩ gerimꝰ logion: cũ noĩa patrũ
Int᷑ pͥncipium canonis ex pͥmimus:
Hac in parte sacri canonis inserimꝰ:
Tc̃ etiam logion. tc̃ fert hum̾ale sacdoꝰ:
Cũ memor ẽ patrũ. cũ labor ipse placet:
Scĩficas: iuuificas idem benedicis:
C lificans pͥme conditionis opus:
Nã qͥa sic homini u̾bũ deus heret ut una:
Sit ꝑsona creans atq creatus homo:
Ergo ꝑxp̃m rerũ natura nouatur:
Communisq cib fit speciale bonũ:
U uificat parit̃. et benedicit idem:
Ut bñ ꝑcipiens sanctificet᷑ eis:
Uiuificat
Uiuficat: qm̃ dat᷑ hec uegetatio reb:
Ut moriens intus: unuficet᷑ eis
Hic idẽ benedicit eis qͥa ꝓuenit inde:
Ut benedicat᷑ qui bñ sumit eas:

Expanded text:
Idem dum memorat sanctos, humerale recenset, Quod bis sena patrum nomina scripta gerit. Pectus enim logion, scapulas humerale tegebat. Praesulis intrantis interiora sacri. Hic in utroque gerens gemmis insculpta priorum Nomina, venturi praeco, typusque fuit. Nos etenim gerimus logion, cum nomina patrum Circa principium canonis exprimimus, patrum Hac in parte sacri canonis inserimus. Tunc etiam logion, tunc fert humerale minister, Cum mores patrum, cum labor ipse placet. Sanctificas et vivificas, idem benedicis, Glorificans primae conditionis opus. Nam quia sic homini Verbum Deus haeret, et una Sint persona, creans atque creatus homo, Ergo per Christum rerum natura novatur, Communisque cibus fit speciale bonum. us utrumque Vivificat pariter et benedicit idem. Ut bene percipiens, sanctificetur eis.  Vivificat quoniam datur haec vegetatio rebus, Ut moriens intus vivificetur eis. Hinc idem benedicit eas quia provenit inde, Ut benedicatur qui bene sumit eas.
Abbreviated transcription (Latin):
ultiꝰ defenint᷑. C ausa iustituti ħ fuit. qm̃ pꝰea de cã canist᷑ ad suscipiendas residui panis partes
defereliunt᷑: Ut gͣnatario ñ elemosiuario. ad expendendũ in posterũ reddent᷑. S qͥa nẽ nicħ de pane reft̃oni
gͣnatario. s totũ elemosinario recddit᷑: uisũ : ñ ĩe necesse. Ut ult̾iꝰ ead̾ canist᷑ ꝑ refc̃ouũ deferrent᷑.
taturũ ÷ ne ad missã matutinalẽ ⁊ maioĩe. finito cantu olberende usq ad p̃fatõẽm
c̃õuentꝰ Ut olĩ fiebat: stare eogat᷑. S moꝵ ut cuntꝰ cessaũit: qͥsedere uolũint sedeant. tm̃ ut cũ
sicdos cõuersus ad chorũ cg̃it orate fr̃s.: modeste soabellis eleuatis. in illis subselliis q̃ eisd̾ sedilib ĩ herce
aclines ex more resideant: pͥuatis diebe. Festiuis aũ: in elient᷑ añ forias. Causa instituti ħꝰ fuit:
stituti h fuit. qͥa uescio uñ res orta.fama tm̃ ħ referente: dicebat᷑ morẽ eẽ. Ut nullus scolariũ pũs

Expanded text:
uti huius fuit, quoniam prius ea de causa canistra ad suscipiendas residui panis partes deferebantur, vt granatario, non eleemosynario, ad expendendum in posterum redderentur. Sed quia nunc nihil de pane refectorij granatario, sed totum eleemosynario redtatutum est ne ad missam matutinalem et majorem, finito cantu offerendae usque ad praefationem, conventus, ut olim fiebat, stare cogatur, sed mox, ut cantus cessaverit, qui sedere voluerint, sedeant; tamen ut, cum sacerdos conversus ad chorum dixerit: Orate fratres, modeste scabellis elevatis in illis subselliis, quae eisdem sedilibus inhaerent, acclives ex more resideant privatis diebus; festivis autem inclinentur ante formas. Causa instituti hujus fuit stituti hujus fuit quia nescio unde re
Abbreviated transcription (Latin):
tatutũ ÷. ut ĩ infirmaria Clumacẽsi q̃ qͥnq habitacłis sub uno tecto diuisis distinguis.
mli dilc̃tõe silentiũ teneat᷑. Ut in ea parte in qͣ bõs defungunt᷑ q̃ meclia ÷. ⁊ inilla q̃
Iuꝑłor aparce nuchana ÷. silentiũ ł colloturio antiqͣmore seruet᷑. In tͥb uero alis: eliut̾
tegłaris silentiũ teneat᷑. Sic in celia nouitõꝵ: sic in adiacenti clault᷑. siue officmis. excepis
nouitus ⁊ eoꝵ magist᷑. qͥ ubi ⁊ q̃n loqͥ solent loqͣnt᷑. exceptis ⁊̃ ep̃is. ⁊ abbib luꝑ ueniẽtib. maiore.¬

Expanded text:
atutum est ut in infirmaria Cluniacensi, quae quinque habitaculis sub uno tecto divisis distinguitur, atutum est ut in infirmaria Cluniacensi, quae quinque habitaculis sub uno tecto divisis distinguitur, tali discretione silentium teneatur, ut in ea parte, in qua fratres defunguntur, quae media est, et in illa quae ior a parte meridiana est, silentium et collocutio antiquo 194 more servetur; in tribus vero aliis claustri regularis silentium teneatur. Sic in cella novitiorum, et adjacenti claustro, sive officinis, exceptis novitiis et eorum magistro, qui ubi et quando loqui solent, loquentur; exceptis e
Abbreviated transcription (Latin):
eisq ad hereutiũ multitudo putabat: nͥ expilosis illis ⁊ cõdenłis nimantinoꝵ. ħ ÷ iuxta
moternos cimorensiũ catoꝵ pellib cõtexto multi p̃cii cooꝑtonio. lectꝰ ⁊ niuniret᷑ parit᷑
⁊ ornaret᷑. Qͦd malũ paulatĩ suecrescens. ad ħ iã ꝑ ueñat: Ut fete centũ solidis aliqͣndo entpta
cooꝑtoria. addito aliar̃ qͦ ue.siũ ñ inecliocͥ p̃cio: ditioies aoios cõgesto multo aliem aeris debito.
ñ parũ gͣuarent: pauꝑiores pene om̃ino pessũ darent.
tatutũ ÷. Ut nullus scarlatas. aut barracanos. ł peiosos burrellos qͥ ratis poni. ħ ÷ apd̾ rai ues¬
bois fiunt. siue picta qͦlidet mͦ stͣmina hãt. s solũ mͦ ciliciũ. suꝑ iectis duob tm̃ mediocͥ¬
plices ut aqͥte clã fĩ solet. s simplices: fr̃ib supponant᷑. C auła ia latuti ħꝰ fuit. Ut in aliis
uestiũ geñib cl̃auata cͦiositas: ⁊̃ alectis motiachoꝵ remoueret᷑. maxime cũ aãi tp̃ra sc̃i Hus¬

Expanded text:
eisque adhærentium multitudo putabat, nisi ex pilosis illis & condensis, Numantinorum, hoc est iuxta modernos, Amorensium cattorum pellibus contexto multi pretij coopertorio, lectus & muniretur pariter & ornaretur. Quod malū paulatim succrescens, ad hoc iam peruenerat, vt fere centum solidis empta coopertoria, addito quoque vestium non mediocri pretio, ditiores domos congesto multo alieni æris debito, non parum grauarent, pauperiores pene omnino pessundarent.TATVTVM est, vt nullus scarlatas, aut barracanos, vel preciosos burellos, qui Ratisponi, hoc est apud Rainesbors fiunt, siue picta quolibet modo stramina habeat, sed solummodo cilicium, superiectis tantum duoplices, ut a quibusdam fieri solet, sed simplices fratribus supponantur. Causa instituti hujus fuit, ut in aliis vestium generibus damnata curiositas etiam a lectis monachorum removeretur, maxime cum ante tempora S. Hug
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ oħĩ multi nr̃oꝵ ñ alit̃ qmͣ scłares hoẽs. sericis uatiis ł grisus. huiꝰ m̃i uestiũ geñib se comebãt.
⁊ electo ad intimã coidis humilitatẽ designanda. humiliore cunctis colorib nigro colore p̃s
repugnante nat᷑a hanae ornare se uelut sponsi ꝓcedenits de thalamo: lũmo studis cõtende¬
bant. Uersa res iã erat in habitũ. nec in his delinq̃re se cetati usu longissinio sentiebant.
tatutũ ÷ Ut nullus fr̃m Cluniacensiũ. catinis. siue aliis qͥb uti solebant pogͥnis pellib
in duat᷑. nꝰ ꝓrsus qͥbilib. eeceptis arietitis. siue agninis. atq capͥuis pellib. ⁊ ad a¬

Expanded text:
multi nostrorū, nō aliter quā seculares homines sericis variis vel grisiis vestium generibus se comebant: & electo ad intimam cordis humilitatem designandam, humiliore cunctis coloribus nigro colore, ipsa repugnante natura ornare se, velut sponsi procedentes de thalamo, summo studio contendebant. Versa res iam erat in habitum, nec in iis delinqTATVTVM est, vt nullus fratrum Cluniacensium, cattinis, siue aliis, quibus vti solebant, peregrinis pellibus, induatur, nec prorsus quibuslibet, exceptis arietinis, siue agninis, atque caprinis pellibus, & ad c
Abbreviated transcription (Latin):
taturũ ÷ ne caltiarios cũ corrigiis. qͥa in utilit̃ laboriosũ erat:
satb̃o abluant. C ausa ĩ stituti ħ fuit. qͥa olĩ ubic̃q necessitas occrebat. sub cduo eꝑ an¬
tes ⁊̃ pluuus ⁊ lutosis dieb monachi cilciarios suos ip̃a oꝑis necessitate cogente luto plerũq
in fectos. ad claustrũ reũtentes lauabatit. Inde suꝑstitio descendens. cũ illi ħ exnecessitate fa¬
cerent. ⁊̃ illos qͥ ꝑ annũ ł biẽniũ de claust᷑ nusꝙͣ ꝓredentes. sua ⁊̃ mũdissima ł noua caleiam̃ta
lauare qͥdẽ qͥa nicessariũ ñ erat ñ cõpellebat. s duoꝵ tm̃ digitoꝵ extremis sũmitatib. dus
aut trib aq̃ guitulis: in fundere imꝑabat.

Expanded text:
tatutum est ne calcearios cum corrigiis, quia inutiliter laboriosum erat, Sabbato abluant. Causa instituti hujus fuit quia olim ubicunque necessitas occurrebat, sub dio operantes, & pluuiis & lutosis diebus Monachi calciarios suos, ipsa operis necessitate cogente, luto plerumque infectos, ad claustrum reuertentes, lauabant. Inde superstitio descendens, cum illi hoc ex necessitate facerent, & illos qui per annū & biennū de claustro nusquam procedentes, sua & mundissima & noua calciamenta lauare quidem, quia necessariū non erat, non compellebat, sed duorum tantum digitorum extremis summitatibus duab. aut tribus aquæ guttulis infundere imperabat.
Abbreviated transcription (Latin):
lrxmã festiuitas illa sẽꝑ occ̾rit. Ec̃ uͥ pꝰ missã maiorẽ statĩ sexta c̃ãtabitͦ. ⁊ fc̃o int̾uallo.
nonia seq̃t᷑. ¶ ansa ⁊̃ stituti ħ fuit. multiplicitas nouit᷑ ad in uentat̃ festuuitatũ. q i assic
ad aucte: maiꝰ ĩa dicti tp̃ris spatiũ occupe̾bãt. ⁊ ex regła in uiucta ieuinia freqũtans ontis ÷
comestiõĩb iã pene Uniũisa exclusernit. Uñ eo mͦ seruãta utͥmq sobrietate res difiitar.¬
Ut xii. łefonũ festiuitatilbs. scĩs iã in stitutꝰ honor ñ minuecet᷑. ⁊ et regłi p̃ceptũ ieuni ũ ep
qͣnta rõnabilit̃ parte fieri pot̾at seruaret᷑.
tarutũ ⁊̃. ut q̃ĩ die ad uentꝰ d excepta pͥma alm̃ca. ab adipe qͥ in xu. lctonũ fells i usu
Slolebat õs abstineatit. ⁊ nec ĩeuld̾ fesuis qͥo sumilit᷑ antiqͥ ex more bebat. net in ip̃o li ste elꝰ¬

Expanded text:
am maiorem statim Sexta cantabitur, & facto interuallo Nona sequetur. Causa instituti huius fuit multiplicitas nouiter adinuentarum festiuitatum, quæ magis adauctæ, maius iam dicti temporis spatium occucommestionibus, jam pene universa excluserant. Unde eodem modo servata utrinque sobrietate res diffinitatatibus sanctis jam institutis honor non minueretur, et ex Regula praeceptum jejunium, ex quanta rationabiliter parte fieri potest, servaretur. XV. Statutum est ut omni die Adventus Domini, excepta prima Dominica, ab adipe, qui in duodecim lectionum festis in usu esse solebat, omnes abstineant; et nec in eisdem festis, quod similiter anti
Abbreviated transcription (Latin):
sua aminisftiõe iudici õiũ dõ ĩ distͥcto examine responsuris. delinqũtes aũ¬
⁊ collegistis me. ⁊ expatͥb exẽplũ. in uet̾i tellam̃ta qͥa ꝑ hãc placuert̃ qͥdã
an̾igłis hospicio receptis.⁊ ocłatu fide. hac de cã loca religiosa creuisse uideamꝰ.
Erubescendũ nob̾ ⁊ͥ qͦd hanc minꝰ honeste obłuamꝰ. ⁊ occasioẽ qͣ creũnt mͦ de c̃s¬
cunt. Statuimꝰ gͦ ut resigiose ꝑsoue sołares ⁊ pauꝑes. singłis suis modis scd̾m
facultatẽ locoꝵ beinigne recipiant᷑. ⁊ exibeant᷑ honeste huie aũ osfitio. ĩ locis
maiorib fideł ⁊ secdulus fr̃ similr̃ assumet᷑. qͦd si suꝑ ueniẽtib hospitib oblecoꝵ
pauꝑtatẽ cõmode ñ potuĩnt necessariã ĩ pendi eis saltẽ hospiciũ ⁊ uultu hila

Expanded text:
sua administratione judici omnium Deo, in districto examine responsuris. Delinquentes au& collegistis me, & ex patribus exemplum in veteri Testamento, quia per hanc placuerunt quidam, Angelis hospitio receptis, & oculata fide, hac de causa loca religiosa creuisse videamus: erubescendum nobis est, quod hanc minus honeste obseruamus, & occasione qua creuerunt, modo decrescunt. Statuimus ergo vt religiosæ personæ sæculares & pauperes singulis suis modis secundum facultatem locorum benigne recipiantur, & exhibeantur honeste. Huic autem officio in locis maioribus fidelis & sedulus frater similiter assumetur: quod si superuenientibus hospitibus ob locorum paupertatem commode
Abbreviated transcription (Latin):
sua mĩa cdignatꝰ fuit scłari ueste exuere. soẽq religioĩs habitii ĩ duere. atq
ant᷑ hꝰ loci gregẽ ag̃gare. Ubi tc̃ patres ac fĩs ur̃i me ip̃m. licet ĩ dignũ. licet ĩ¬
religiose atq lasciue iuuentẽ. licet ⁊̃ satis reclamantẽ. huie ouili d̾o ita dis¬
ponẽte. opinuionẽ elegerũt. hancq tand̾ gͣuissunã sarcinã collo m̃o ĩ posuerũt.
uerũtam̃ siõ ĩ p̃sentiarũ uidet᷑. om̃ꝑs ds̃ ñ nr̃is m̃itis. s sua uim̃ła clem̃tia
istũ satis cͥoũqͣq ãpliauit locũ. ⁊ tã fr̃ib qmͣ possessiõĩb ditauit. Nec solũ ĩ
hac ur̃a regione. uerũ ⁊̃ ĩ ittlia. ĩ lotarĩgia. ĩ auglia. noimãdia. fratia. aqͥtuuia.

Expanded text:
ia dignatus fuit saeculari veste exuere, sanctaeque religionis habitu induere, atque intra hujus loci gregem aggregare, ubi tunc patres ac fratres nostri meipsum, licet indignum, licet irreligiose atque lascive viventem, licet etiam satis reclamantem, huic ovili, Deo ita disponente, opilionem elegerunt, hancque tandem gravissimam sarcinam collo meo imposuerunt. Verumtamen, siistum satis circumquaque ampliauit locum, & tam fratribus quam possessionibus ditauit. Nec solum in hac nostra regione, verumetiam in Italia, in Lotharingia, in Anglia, Normandia, Francia, Aqui
Abbreviated transcription (Latin):
dieb occͣrunt tunc dõnꝰ abbs ñ notat᷑ ad septim̃. s ad solos illos die
uando pͥor ⁊ orclinandꝰ pͥmo dõuꝰ abbs habet inde cõsiliũ cum
seniorib ꝯgregatõis. pꝰea refert sentẽtiã suã ĩ capło. ⁊ qd̾ sibi
uidet᷑ laudant oẽs. Quẽ eleg̃it si sapit ueniã petit. excusat se. ⁊
obecdientia ñ aliud facit qͣm ĩclinat. Sedet ad suustm dõui abbis.
Cũ surrex̃int de capło. eunt cũ psalmodia solita ĩ eccłiã maiorẽ. illi

Expanded text:
diebus occurrunt, tunc dominus abbas non notatur ad septimanam, sed ad solos illos dies uando prior est ordinandus, primo Dominus abbas habet inde consilium cum senioribus congregationis; postea refert sententiam suam in capitulo, et quod sibi videtur laudant omnes. Quem elegerit, si sapit, veniam petit, excusat se ad obedientia, non aliuCum surrexerint de capitulo eunt cum psalmodia solita in ecclesiam majorem. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
obsecro. qͣtinꝰ illas dei famulas mũdana põꝑa exutas. ꝓsuar̃ salute aĩarũ ad dei lau¬
des morcinaci cõg̾gatris. ip̃e fouete amplech. sustentare. locũq ip̃m cũ oĩ cerita¬
te ĩ formare cligner᷑. Licet enĩ usq ad nr̃a tp̃m feminar̃ cõg̃gatio minite hab̾et᷑
ĩ huiꝰ loc cõsortio. istas tam̃ pͥus qͥdẽ ñ multus p̾ea uͦ adeo multiplicatas nrĩs die¬
b ad sacre religioĩs habitũ susexpimꝰ. locũq ecdificauimꝰ. Quarũ qͥcq misertꝰ fũit.
dep̃oor. genĩs cõmoneo. Ut uas qͥ mͥ suꝑ uixeritis. benigne. pat̃ne. k aritatiue. tͣcta¬

Expanded text:
obsecro, quatenus illas Dei famulas mundana pompa exutas, pro suarum salute animarum, ad Dei laudes Marciniaci congregatas, ipse fovere, amplecti, sustentare, locumque ipsum cum omni charitate informare dignetur. Licet enim usque ad nostra tempora feminarum congregatio minime haberetur in hujus loci consortio, istas tamen prius quidem non multas, postea vero adeo multiplicatas, nostris diebus ad sacrae religionis habitum suscepimus, locumque aedificavimus; quarum quicunque misertus fueritdeprecor, gemens commoneo, vt vos, qui mihi superuixeritis, benigne, paterne, charitatiue tracta
Abbreviated transcription (Latin):
admonenodũ timeo. ne ip̃is ad et̾̃uũ p̃miũ fiat ĩpedim̃tũ. mͥq fortassis ad celestẽ¬

Expanded text:
admonendum timeo ne ipsis ad æternam præmium fiat impedimentum, mihique fortassis ad æteadmonendum timeo ne ipsis ad æternam præmium fiat impedimentum, mihique fortassis ad æte
Abbreviated transcription (Latin):
locoꝵ fr̃m̃iq habet᷑ num̃us. tanto mͥ pecc̃ori ꝓ ooꝵ excessib gu̾issimꝰ trenor ĩ cutt᷑.
nͥ magna dĩ pietas aĩe mee urĩs int̃uetuẽtib elemosiuis ⁊ p̃cib misereri dignet᷑.
Cuiꝰ nãq sermo qͣntũ reus tenear explicare sufficit. qͥ cũ tot tantisq ꝓpͥis constͥctꝰ.
existũ delictis. de tautoꝵ mͥ cõmissoꝵ negligẽnis ĩ c̃ospectu dñi rationẽ reddit᷑us
sũ. Aliĩ enĩ eoꝵ p̃benti morte abłq cõfessio ẽ. ⁊ corꝑis sangͥnisq dm̃ ꝑoeptõe. alii
uͦ quoꝵ negligẽtias ualde tum̃das ego cognosoens. em̃clare sic̃ dignũ eẽt ueglexi.
qͥcdã aũ p̃cipitiis obruti. ñ nulli ⁊̃ aqͥs siue ignib suffocati. aut qmͦ plurib aliis
ꝑicuł subito int̃cepti. de hac misera. exier̃t uitti. Et qͥa tã istos qmͣ ⁊̃ cet̾os ad hus
suꝑstites. aut iã de funebos. ñ sic̃ debuilłẽ correxoi. eosq ĩ plurimis remilliꝰ habii.

Expanded text:
issimus tremor incutitur, nisi magna Dei pietas, animae meae, vestris intervenientibus eleemosynis et precibus, misereri dignetur. Cujus namque sermo, quantum reus tenear, explicare sufficit, qui cum tot tantisque propriis constrictus existam delictis, de tantorum mihi commissorum negligentiis in conspectu Domini rationem redditurus sum? Alii enim eorum praeventi mouorum negligentias valde timendas ego cognoscens, emendare sicut dignum esset neglexi, quidam autem præcipitiis obruti, nonnulli etiam aquis siue ignibus suffocati, aut quam pluribus aliis periculis subito intercepti, de hac misera exierunt vita. Et quia tam istos quam etiam cæteros adhuc superstites, aut iam defunctos, non sicut debuissem correxi, eosque in plurimis remissius habui,
Abbreviated transcription (Latin):
uł ĩ alio loco manere. donec ip̃e ꝓ eis mittat. ⁊ tẽ nudant᷑. neq discalciant᷑. s ita
stamineas suas p̃ꝑant. ut si dõno albi placuerit. nudi susciꝑe iudicia ꝑati ĩ ueniant᷑.
alb̾ ab ẽ. ad ueñit. ñ uenit ĩ p̃sentia illiꝰ. donet ip̃e p̃cipiat. ⁊ tc̃ extͣ capłm exuit᷑.
⁊ ita uenit sic̃ ille cui ĩ ip̃o capła p̃cipit᷑ ut exeat. ⁊ exuat se. Nã si aliqͥs huiꝰ modi
sit ĩ ip̃o crpło. õ audit seĩ gͣui ĩ culpari adõno albe. siug̃. ⁊ ueniã perit. Etͣ petita
p̃cipit᷑ ei. ite exuite uos ⁊ discalciate. ⁊ reu̾timini sic̃ mos t. ⁊ p̃cpit᷑ cam̃ario ut
etent ẽ illa. Tuiue cingło tenꝰ nudatꝰ. pedib discalciatis. assũptoꝙ ugat̃ mani

Expanded text:
vel in alio loco manere donec ipse pro eis mittat; et tunc non nudantur neque discalciantur, sed vel in alio loco manere donec ipse pro eis mittat; et tunc non nudantur neque discalciantur, sed stamineas suas præparant ut, si domino abbati placuerit, nudi suscipere judicia parati inveniantnec ipse præcipiat, et tunc extra capitulum exuitur, et ita venit sicut ille cui in ipso capitulo præcipitur ut eat et exuat se. Nam si aliquis hujusmodi sit in ipso capitulo cum audit se inculpari a domino abbate, surgit et veniam petit; qua petita præcipitur ei: Ite, exuite vos et discalciate et revertimini sicut mos est, et præcipitur camerario ut exeat cum illo. Tunc cingulo tenus nudatus, pedibus dis
Abbreviated transcription (Latin):
pitatiꝰ ut eos ad clucat. Illi aũ ĩ auclitorio nudati ⁊ discilciati. cuculła plicata ĩ
sinst᷑ͣ. acceptoq manipło uͥgar̃. ĩ dextͣ. sic debẽt uenire ĩ mediũ capłi. positisq cu¬
cullis ad simlbm. ⁊ u̾gas ad dext̃am dorã dõno albe uł pͥore. humilit̾ uenias pe¬
tunt. ĩ metlio enr̃. Dem̃ dicto eis ut surgãt. sedẽt ad t̾ram. resũptis cucullis
tm̃ suꝑ genua. Tunc si dõnꝰ alt̾ ałfũit qͣle ei iudiciũ platuerit. dabit᷑ eis. Si
ẽ ille expectandꝰ ÷. ite ⁊ cͥcũdate uob̾ uestim̃ta ur̃a. ac redite. Qͦ fc̃o. petunt ĩ ma
uenias luas. ⁊ p̃cipit᷑ eis ut eant sessũ ultimi õiũ. ⁊ sic sẽꝑ sunt. ⁊ ĩ choio. ⁊ ĩ capło.
⁊ ĩ oĩb locis. extremi uidelicet õiũ. ⁊̃ nouitioꝵ. qͦ usq dõnꝰ abb̾s faciat eis mĩam. Eĩ¬
aũ dõnꝰ alb ueñit ñ debẽt ueuire ĩ p̃sentia eiꝰ. donet ip̃e p̃cipiat. s uł ĩ infirmaria

Expanded text:
eleemosynarius, ut eos adducat. Illi autem in auditorio nudati et discalciati, cuculla plicata in irgarum manipulo in dextra, sic debent venire in medio capituli, positisque cucullis ad sinistram et virgis ad dexteram, coram abbate vel priore humiliter venias petunt in medio earum: deinde dicto eis ut surgant, sedent ad terram resumptis cucullis tantum super genua. Tunc, si dominus abbas affuerit, quale illi judicium placuerit dabitur eis; si est, ille exspectandus est: ite, et circumdate vobis vestimenta vestra, ac redite. Quo facto, petunt iterum venias suas, et praecipitur eis ut eant sessum ultimi omnium; et sic semper sunt et in choro, et in capitulo, et in omnibus locis, extremi videlicet omnium, etiam novitiorum, quousque domnus abbas faciat eis miseriam isti non debent venire in præsentia illius donec ipse præcipiat, sed vel in infirmaria
Abbreviated transcription (Latin):
t munificꝰ retͥbutor ⁊ piꝰ largitor existis. hc̃ famłm tuũ qͣ ĩ hac domo
tua ño usq fidelit̃ laborauit. ⁊ tͥ suisq tuis obediẽdo. ĩ iunctũ gͥte
auxiliãte ad ministͣuit officiũ. laborib suis solita pietate respõde. ⁊
piꝰ remu̾̃ator appare. ⁊ pr̃a ut ĩ hac domo tua iugit ꝑmanent. ⁊
bonoꝵ te ẽẽ plenissima fide ñ dubitet. Ab hora uͦ ordiuatõis sue. pͦ¬

Expanded text:
 munificus retributor et clemens largitor existis, hunc famulum tuum, qui in hac domo tua nunc usque fideliter laboravit, et tibi, servisque tuis obediendo injunctum sibi, te auxiliante, administravit officium: laboribus suis solita benignitate responde, et pibonorum te esse plenissima fide non dubitet. » Ab hora autem ordinationis suae, p
Abbreviated transcription (Latin):
mñ alia ÷ legitimi ordinis rectitudo. alia ex necessitate orcdinis dispetsatiua
remissio: iustum ÷ ut necessitate cessante: oidinis in regͥtas inuiolabilit̃
co seruet᷑: qͥ a plerũq antidota q̃ cant egͥtudinẽ. cessante morbo si sumant᷑: impe¬
diuit sauitatẽ. Que gͦ de statu nr̃i oidinis. certis exoiusis hactenꝰ relaxata uidi¬
mꝰ: causis eisd̾ delistentib. in pͥstinũ rigorẽ reuiocari desid̾amꝰ. Et gm̃ dõnꝰ alb̾s
pat̃ ⁊ pͥncipiũ ⁊ nr̃i ordinis : ea q̃ ab antiqͥs patͥb nr̃is diligñt̃ ĩ stituta ⁊ cõstant᷑
obsuata audiuimꝰ : tanqmͣ patͥ significamꝰ. ut ĩ eo ⁊ sinceritatẽ doctͥne. ⁊ boni oꝑi

Expanded text:
M alia est legitimi ordinis rectitudo, alia ex necessitate Ordinis dispensatiua remissio, iustum est vt necessitate cessante ordinis integritas inuiolabiliter cōseruetur, quia plerumque antidota qdiunt sanitatem. Quae ergo de statu nostri ordinis certis ex causis hactenus relaxata vidimus, causis eisdem desistentibus, in pristinum rigorem revocari desideramus. Et quoniam domnus abbas Pater et principium est nostri ordinis, ea quae ab antiquis patribus nostris diligenter instituta et constanter observata audivimus, tanquam Patri signif
Abbreviated transcription (Latin):
olculantis in firmi se offert. Hanc tñ ligneĩ cruoẽ. qͣm ego ħ quẽ dixi intuitu. isto quẽ p̃scͥpsi
u aptuen se ci. ũ iã mortuis. S enouẽnite ad adoranciũ deferri decretũ ÷. ełd sic̃ cluniati ame tc̃m: ÷¬

Expanded text:
& osculantis infirmi se offert. Hanc tamen ligneam crucem, quam ego, hoc quem dixi intuitu, isto quem præscripsi & osculantis infirmi se offert. Hanc tamen ligneam crucem, quam ego, hoc quem dixi intuitu, isto quem præscripsi modo aptari feci, non iam mortuis, sed morientibus ad adorandum deferri decretum est. Quod sicut Cluniaci a me
Abbreviated transcription (Latin):
nota dep̃hendet᷑. Nã ñ clr̃. ecce aurũ crucis. ecce argenteũ crucis. s ecce lignũ crucis inqͦ salꝰ mũdi
rependit. Uenite adoremꝰ. ꝑ utiq uerũ ÷ qͥa ñ ĩ auro neq argento. s in ligno. xͦ crucifixꝰ ÷. N tñ ħ¬
diceus. cruces ex auro ł argñto ad honorẽ amice crucis foĩs. cõdep̃no ł rep̃hendo. qͦd ore cutholico maxi¬
ime approbandũ ⁊ laudandũ÷. s aluio ÷ matalli p̃riositas. q̃ m̃tes simpliciũ excitat ad maiorẽ sacre
crucis uenĩatõnẽ. aliud ligni uilitas. q̃ sp̃ualiũ aĩos cõ uouet ad uehem̃tiorẽ gͣ cruoẽ ⁊ ceucifixũ de¬
etoẽm. Uñ ut mag̃ m̃s deuora. ĩ amorẽ saluattis passioit acendet᷑. particula de ĩpꝰ pͥme crucis ligno
ut ĩ dixi pedib picti crucifixi sub posim ÷. q̃ sbatĩ pꝰ pedũ osculũ. oculis. aĩo. ⁊ oti. cruoẽ acorantis

Expanded text:
nota deprehenderetur. Nam non dicitur, Ecce aurum crucis, ecce argentum crucis; sed, Ecce lignum crucis in quo salus mundi nota deprehenderetur. Nam non dicitur, Ecce aurum crucis, ecce argentum crucis; sed, Ecce lignum crucis in quo salus mundi pependit, venite adoremus. Vtique verum dicens, cruces ex auro vel argento ad honorem Dominicae crucis factos condemno, vel reprehendo, quod ore catholico maxime approbandum et laudandum est. Sed aliud est metalli pretiositas, quae mentes simplicium excitat ad majorem sacrae crucis venerationem; aliud ligni utilitas, quae spiritualium animos commovet ad vehementiorem erga crucem et crucifixum deuotionem. Vnde vt magis mens deuota in amorem Saluatoris passionis accenderetur, particula de ipsius primæ Crucis ligno, vt iam dixi, pedibus picti Crucifixi subposita est, quæ statim post pedum osculum, oculis, animo, & ori Crucem adorantis
Abbreviated transcription (Latin):
istud correctũ ñ ÷. sic̃ qñ multa adhuc nocte cãtat᷑. Aurora lucis rutilat. ⁊ aurora iã sparg̃ polũ. ⁊ lux
intͣt albescit polꝰ. ⁊ multa in hc̃ modũ: respondeo. uelle me qͥdẽ ualde. Ut talia cuncta si cũ pace fĩ poss
multos reportare mampulos. saltẽ paucos. Caltẽ duos. Caltẽ unũ feram.
tatutũ ⁊ ut qñ fĩs in firmi oleo sacͦ ex more Eccłialtico in ungunt᷑. ñ aurea ł argentea crux
Meis ad adorandũ offerat᷑. s lignea. q̃ imaginẽ dñi crucifixi pictã hc̃. ⁊ de ip̃o am̃oe crucis ligno
pirridam. c̃ auro aptatã. ⁊ sub pelib picti crucifexi eid̾ cruci insertã. Ciusa instituti ħ fuit. qͥa
buus : mat̃ia crux fc̃a. egͣ p̃ sentaret᷑. ⁊ in uerb̾ ipis q̃ dũ adorat᷑ deemtari solent. nulla ł modica falsitatis

Expanded text:
nuenitur, istud correctum non est, quando multa adhuc nocte cantatur, Aurora lucis rutilat, &, Aurora iam spargit polum, &, Lux nuenitur, istud correctum non est, quando multa adhuc nocte cantatur, Aurora lucis rutilat, &, Aurora iam spargit polum, &, Lux intrat, Albescit polus, & multa in hunc modum, Respondeo, velle me quidem valdmultos reportare manipulos, saltem paucos, saltem duos, saltem unum feram. LXII. Statutum est ut quando fratres infirmi oleo sacro ex more ecclesiastico inunguntur, non aurea vel argentea crux eis ad adorandum offeratur, sed lignea, quæ imaginem Domini crucifixi pictam habet, & de ipso Dominicæ Crucis ligno particulam cum auro aptatam, & sub pedibus picti Crucifixi eidem Cruci insertam. Causa instituti huius fuit, quia fixus est, Crux facta ægro præsentaretur, & in verbis ipsis, quæ, dum adoratur, decantari solent, nulla vel modica falsitatis
Abbreviated transcription (Latin):
hiore ĩpiꝰ cõsec̃ta ÷. coticlie de cãtaut᷑. ita ⁊ eiꝰdẽ cõpletorũ cãtaret᷑. ⁊ in oĩb hous añ psalmos
tiplicitatẽ. breuitate tp̃ris ꝓhibente. cãtari ñ pot̾ant: saltẽ ĩ capella ĩpiꝰ apauciorib ex in tegͦ cãtaren
tatutũ ÷ Ut regłaris pͥma. ⁊ pͥma sc̃e marie dieb pͥuatis
Da festo õiũ scõꝵ usq ad pascha. q̃ ex antiqͦ more pꝰ p̃missos matutinos. ⁊ pꝰ finitã aliã psalmodiã. ĩ
capella ĩ firmoꝵ añ ad uentũ cõuentꝰ ꝓfũda nocte decantabant᷑: usq ad lucis ortũ. ⁊ signi qͦs ĩ in¬
firmaria pulsari solet. sonitũ differant᷑. Causa instituti h fuit. qͥa ⁊ freq̃nt̃ psalmadia. ab ĩ fir¬
diss etpellebat: ⁊ qͥa freq̃nt̃ media fere nocte. sole adhuc sub t̃ris ꝓfundissime occultato. cãtabant.
iã lucis orto sid̾e. Uñ ne tm̃ m̃claciũ afiliis ꝟ̾itatis corã d̾o ultiꝰ ꝓferret᷑.⁊ ne areb ũba dm̃i p̃cantiũ ac

Expanded text:
 ibi completorium cantaretur, et in omnibus horis ante psalmos tiplicitatem, brevitate temporis prohibente cantari non poterants Prima, & Prima sanctæ Mariæ diebus priuatis a festo omnium Sanctorum vsque ad Pascha, quæ ex antiquo more post præmissos Matutinos, & post finitam aliam Psalmodiam in Capella infirmorum ante aduentum Conuentus profunda nocte decantabantur, vsque ad lucis ortum, & signi, quod in infirmaria pulsari mane solet, sonitum differantur. Causa instituti huius fuit, quia & frequenter Psalmodia ab infirdisset, expellebat; et quia frequenter media fere nocte, sole adhuc sub terris profundissime occultato, cantabant: Jam lucis orto sidere. Unde ne tantum mendacium a filiis veritatis coram Deo ulterius proferretur, e
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ oblatõe. mat̃ qͦ dĩ spetialit̃ honoraret᷑: ⁊ ip̃a ad subueniendũ spetialib pꝰ dm̃ seruis
suis: talib obsequiis aminaret᷑.
gere. s ⁊ ꝑ õs in fĩores gͣdꝰ̾ ad t̃ram ułq descendere solebat. alsurgat qͥdẽ reuerent̃. s
sc̃aũ suppedaneũ descendẽdo ñ tnsg̾diat᷑. C ausa instituti ħꝰ fuit. qͥ a licet ex uiulto ⁊
magno quẽ sẽꝑ patͥb suis Cluniac̃eses fr̃s echibent amore ⁊ peũentia ħ ab antiqͥs ⁊ bonis
uiris decretũ sit. Uisũ ÷ tñ parcẽdũ ẽẽ in ħ labore multitudini. maxime ꝓpt̃ senes ⁊ debiles

Expanded text:
m oblatione Mater quoque Domini specialiter honoraretur, et ipsa ad subveniendum specialibus post Dominum servis suis talibus obsequiis animaretur.gere, sed et per omnes inferiores gradus ad terram usque descendere solebat, assurgat quidem reverenter, sed scamnum subpedaneum descendendo non transgrediatur. Causa instituti huius fuit, quia licet ex multo & magno, quem semper Patribus suis Cluniacenses fratres exhibent, amore & reuerentia, hoc ab antiquis & bonis viris decretum sit: visum est tamen parcendum esse in hoc labore multitudini maximæ propter senes & debiles
Abbreviated transcription (Latin):
solent. moĩxii. łctõnũ festiuitate int̃mutant᷑. C ausa instituti hꝰ fuit. laboriosa ĩt
płib ocliosa psalmoꝵ fumiliariũ paulatĩ multis de causis ao aucta multi plicitas. q̃ qͥa mali
gͣuabat. multoꝵ ⁊ totiꝰ pene cõuentꝰ postulatõe: in hac parte ĩminuta ÷
a lectore sicuti mos ÷ in cipło solent: qͥnqͣginta p̃beude deut᷑. tali cõclitõe: ut siue ꝑ liu
sint siue minꝰ qͣmi qͥ noͣginta. ult᷑ num̃um iã dictũ. nꝰ augeatit᷑ p̃bende uͦ minuant᷑. Cai
in stituti ħ fuit. mat̃ uͥtutũ diłctio. qͥa difficile uisũ ÷ ⁊ etiã importabile. Ut si multiplia¬
tas defunctoꝵ usq ad octogenariũ ł oẽ tenariũ. aut forte infinitũ num̃ũ assilue aso¬
dentib fr̃ib se extendetet. qͦs pari mͦ p̃benclarũ nuñius cresceret. Nullꝰ enĩ monalti
substantia. si apͥorib mos institutꝰ seruaret᷑: aui ad ħ sufficere posset. Raris tñ ad hus

Expanded text:
solent, in omni XII lectionum festivitate intermittantur. Causa instituti hujus fuit, laboriosa, imo pluribus odiosa psalmorum familiarium paulatim multis de causis adaucta multiplicitas. Quae quia multos gravabat, multorum et totius pene conventus postulatione in hac parte immutata esa lectore, sicuti mos est, in capitulo solent, quinquaginta praebendae dentur, tali conditione, ut sive plura sint, sive minus, qinstituti hujus fuit mira virtutum discretio, quia difficile visum est, et etiam importabile, ut si multiplicitas defunctorum usque ad octogenarium et centenarium, aut forte infinitum numerum, assidue decdentibus fratribus se extēderet, quod pari modo præbendarum numerus. Nullius enim Monasterij substantia, si a priorib. institutus mos seruaretur, diu ad hoc sufficere posset. Raris tamen adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
taturũ ÷ ne caltiarios cũ corrigiis. qͥa in utilit̃ laboriosũ erat:
satb̃o abluant. C ausa ĩ stituti ħ fuit. qͥa olĩ ubic̃q necessitas occrebat. sub cduo eꝑ an¬
tes ⁊̃ pluuus ⁊ lutosis dieb monachi cilciarios suos ip̃a oꝑis necessitate cogente luto plerũq
in fectos. ad claustrũ reũtentes lauabatit. Inde suꝑstitio descendens. cũ illi ħ exnecessitate fa¬
cerent. ⁊̃ illos qͥ ꝑ annũ ł biẽniũ de claust᷑ nusꝙͣ ꝓredentes. sua ⁊̃ mũdissima ł noua caleiam̃ta
lauare qͥdẽ qͥa nicessariũ ñ erat ñ cõpellebat. s duoꝵ tm̃ digitoꝵ extremis sũmitatib. dus¬
aut trib aq̃ guitulis: in fundere imꝑabat.

Expanded text:
tatutum est ne calcearios cum corrigiis, quia inutiliter laboriosum erat, Sabbato abluant. Causa instituti hujus fuit quia olim ubicunque necessitas occurrebat, sub dio operantes, & pluuiis & lutosis diebus Monachi calciarios suos, ipsa operis necessitate cogente, luto plerumque infectos, ad claustrum reuertentes, lauabant. Inde superstitio descendens, cum illi hoc ex necessitate facerent, & illos qui per annū & biennū de claustro nusquam procedentes, sua & mundissima & noua calciamenta lauare quidem, quia necessariū non erat, non compellebat, sed duorum aut tribus aquae guttulis infundere imperabat.
Abbreviated transcription (Latin):
tatutũ ÷ ut nullus ĩ monachũ Cluniacẽs ẽ recipiat᷑. absq Clumacẽsis ałbĩs p̃cepto.
Ał ꝑmissioẽ sic̃ mos ÷. nͥ ad succ᷑rendũ. exceptis magnis ⁊ utilib ꝑsonig. q̃ li dlifferrent᷑
leuitate fortassis aĩ retͦ cederent. nͦ ĩ in cepto coũsioĩs ꝓposito ꝑmañent. E ausa ĩ stituti
h ĩno renouate ĩ stitutõĩs fuit. Freqñtissima in utiliũ ꝑsonar̃ ꝑcuncta pene Cluniacensia loca
⁊ inclisc̃ta susceptio. Qͣm cliscta susceptõe. nc̃ rusticoꝵ. nẽ infantũ. nc̃ senũ. nẽ stultoꝵ. nͦ ad
aliqͦs op̾ utiliũ. eo iã res ꝑ uẽñat: ut taliũ ꝑsanar̃ iã fere maior num̃us hr̃et᷑ͦ. ⁊ breqñtia ae
nefanda mala ab eis cõmissa q̃ qͥa ⁊̃ relatu in honesta st̃ reticeo: pene assidue acliũsis t̃rarũ¬

Expanded text:
iacensem recipiatur absque Cluniacensis Abbatis præcepto, & permissione, sicut mos est, nisi ad succurrendum: exceptis magnis & vtilibus personis, quæ si differrentur, leuitate fortassis animi retrocederent, nec in incepto conuersionis proprosito permanerent. Causa instituti huius, immo renouatæ institutionis fuit frequentissima inutilium personarū per cuncta pene Cluniacensia loca, & indiscreta susceptio. Qua indiscreta susceptione nunc rusticorum, nunc infantium, nunc senum, nunc stultorum, nec ad aliquod opus vtilium, eo iam res peruenerat, vt talium personarum iam fere maior numerus haberetur, & frequentia, ac nefanda mala ab eis commissa, quæ quia etiam relatu inhonesta sunt reticeo, pene assidue a diuersis terraru
Abbreviated transcription (Latin):
medrni tp̃ris ie ligosi qͥ ubit̃q comedant. rigoiẽ silenti in uullo relaxant. Nec houestẽ. urei
amultis auis areft̃a religio refloruit. multoꝵq in uet̃atꝰ tepor. diuna p̃eunte ⁊ comtutãte gm̃¬
tatutũ ÷. ut in claustrũ ł in reliqͣ regłares domos. nullus cłicoꝵ
Suit laicoꝵ ing̃liat᷑ nͥ aut cã oꝑis alicuiꝰ. aut cã uiaxidi domo dt honesti hospit suãt
solent: auit cũ iedendi ĩ firmis ĩ in firmaria iacentib. Causa ĩstituti b fuit. cłieoꝵ aut

Expanded text:
moderni temporis Religiosi, qui vbicumque comedant, rigorem silentij in nullo relaxant. Nec honestum est Cla multis annis arefacta Religio refloruit, multorumque inueteratus tepor, diuina præeunte & comitante gTATVTVM est, vt in claustrum, vel in reliquas regulares domos nullus clericorum aut laicorum ingrediatur, nisi aut causa operis alicuius, aut causa videndi domos, vt honesti hospites facere solent, aut causa medendi infirmis in infirmaria iacentibus. Causa instituti huius fuit
Abbreviated transcription (Latin):
diane qͥetis nullã uitatẽ. s solũ u̾itatis simulachrũ retiñent. Addebant qͦd salua pace eceꝵ loꝙͦ
iã dicte simulatõi magis ridencdã suꝑstitõem. Ut uelut gͣuit̃ dormiẽtes ꝓlixiore sonitu signi ex¬
citarent᷑. ⁊ qͣͣ longa lectoꝵ reuolutõe hispidi. ł in cõpti. manꝰ abluerent. capita comerent.
⁊ oem̃ ꝓrsus sollẽpnitatẽ longissime m̃idiane explerent. Uñ iudicatũ ÷: ut tẽpꝰ tã in uril
labori in seruiõs. Tcbõib. cantib. ⁊ sacͥficis diuinis. seu qͥb lib utilib exercitiis ĩpendetet᷑.¬

Expanded text:
dianæ quietis nullam veritatem, sed solum veritatis simulachrum retinerent. Addebant, quod salua pace eorum loquor, dianæ quietis nullam veritatem, sed solum veritatis simulachrum retinerent. Addebant, quod salua pace eorum loquor, iam dictæ simulationi magis ridendam superstitionem, vt velut grauiter dormiētes prolixiore sonitu signi excitarentur, & quasi longa lectorum reuolutione hispidi & incōpti manus abluerēt, capita comerent, & omnem prorsus solemnitatem longissimæ meridianæ explerēt. Vnde iudicatum est, vt corporis tam inutili labori inseruiens, lectionibus, cantibus & sacrificiis diuinis seu quibuslibet vtilitibus exercitiis impenderet
Abbreviated transcription (Latin):
dinuitant᷑. ⁊ ꝓspatio illiꝰ tp̃ris qͦo in utilit̃ expenoebat᷑. fr̃s in clault᷑ sedeant ⁊ legant
aut milsas cantẽt. aut aliqͥd necessarii oꝑis agant. C ausa in stituti ħꝰ fuit. ip̃a ut
cesse erat fr̃ib añ missã ⁊ mĩsã. ñ ad dormiendũ ł qͥescendũ. s ad dormitõem ł quietẽ
simulandã se expoliare. cdiscalciare. ⁊ uelut longo sõno se ip̃os ui lectis cõponendo. ⁊ bñ
o ꝑienco ĩꝑare. Et qͥdẽ antiquus monachoꝵ mos erat ieuinioꝵ dieb decͥm̃ta usitati
sõni. cõgruenti dormirõe añ m̃sã cõpensare. Uñ Ieronimꝰ. Sepe uentte uacuo dor¬
miendũ ⁊. Se qͥa secrñtes monachi antiqͥs curiosiores ꝑ hisice Cectatoros. Uentre uacuo
dormire in utile corꝑi udicaũnt. ad eã breuitatẽ m̃idianos ieiunioꝵ sõnos redeger̃t: Ut m̃i¬

Expanded text:
dimittantur, & pro spatio illius temporis quod inutiliter expendebatur, fratres in claustro sedeant, & legant, dimittantur, & pro spatio illius temporis quod inutiliter expendebatur, fratres in claustro sedeant, & legant, aut Missas cantent, aut aliquid necessarij operis agant. Causa instituti huius fuit ipsa, vt cesse erat fratribus ante Missam & mensam, non ad dormiendum, vel quiescendum, sed ad dormitionem & quietem simulandam, se expoliare, discalciare, & velut longo somno seipsos in lectis componendo, & bene operiendo præparare. Et quidē antiquus monachorum mos erat, ieiuniorum diebus detrimenta vsitati somni congruenti dormitione ante mensam compensare. Vnde Hieronymus, Sæpe vacuo ventre dormiendum est. Sed quia sequentes Monachi antiquis curiosiores Physicæ sectatores, ventre vacuo dormire inutile corpori iudicauerunt: ad eam breuitatem meridianos ieiuniorum somnos redegerunt, vt meri
Abbreviated transcription (Latin):
famuloꝵ feruiat. s monachi nñ n̾i: aut cõũsi barbati. C ausa iultited n huit. hõuestia
coñisoꝵ ꝙ̃ lueoꝵ secłariũ fomnuloꝵ cũ monachis co habitatio. ⁊ ne matiã furudi  q̃ deuas e
ĩ ifirmaria comedentiũ suꝑerant seruientes fr̃ib cõñsi hrẽnt. siẽ pͥores famusi q̃cũce pa¬
solebant. pret̃ ħ ⁊̃ ilłud in cã fuit. qͦd ministĩa monast ici orliuis. aut disciꝑliuas regłares:
ꝙͣ ut pote in regłaril officinis assiclue cõmanẽtes.ł uidebãt. Pabaliis audiebant. more
leclariũ lecłarib cliuulgantes detegebant.
¶ tatutũ . Ut lo co fauiłoꝵ qͥ mane uocifcraudo fĩs ĩfirmaria uocates ĩ honeste ad nulã¬
E uocie solebãt scilla ao ħ u sublum in firmarie loco suspensa: puiset᷑. ausa ĩ slitur
ħ fuit. qͥa aptiꝰ ⁊ honestiꝰ uiłũ ÷. Ut fĩs ĩ infirmaria dormientes. signi ubiq usitan souo exci¬

Expanded text:
m seruiat, sed Monachi tantummodo, aut conuersi barbati. Causa huius instituti fuit, honestior conuersorum, quam secularium famulorum cum Monachis cohabitatio, & ne materiam furandi ea quæ de mensa in infirmaria comedentium supererant, seruientes fratribus conuersi haberent sicut priores famuli, quæcūq. paebant. Praeter hoc, et illud in causa fuit, quod secreta monastici ordinis, aut disciplinas regulares, qua utpote in regularibus officinis assidue commanentes, vel videbant, vel ab aliis audiebant, more saecularium saecularibus vulgantes detegebant. XXV. Statutum est ut loco famulorum, qui mane vociferando fratres in infirmaria jacentes inhoneste ad missam vocare solebant, scilla ad hoc in sublimi infirmariae loco suspensa pulsetur. Causa instituti hujus fuit, quia aptius et honestius visum est ut fratres in infirmaria dormientes signi ubique usitati sono exci
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ supͣdicto licebit. Causa instituti ħ fuit. sũme necessaria in oĩ religiõe silentii utilitaꝰ
si ie qͥm̾̃is cõgrups obseruato. nec dici religio nͨ ẽẽ pͥ. Cuiꝰ laus inscͥptis scĩs terata  ut int̃
in nunera eiꝰ p̃comia ⁊̃ de illo magaꝰ ꝓpħa ysaiis dicat: eultꝰ iusticie silentiũ. Qd qͥ a Eliraiati
ꝓpt̃ freq̃ntiã negot̃oꝵ ⁊ niultaudine suꝑ uenientiũ. Ualde ex aliqnͣto tp̃r corruptũ fũat. nedess.¬
tiũ uilũ ÷: ut ħ modus silentii sic̃ supͣ clistiuctꝰ ẽ. institueret᷑.  fe . st ⁊lidã. db¬

Expanded text:
lis loqui supradicto modo licebit. Causa instituti huius fuit summe necessaria in omni Religione silentij vtilitas, sine quo modis congruis obseruato, nec dici Religio, nec esse potest. Cuius laus in Scripturis sanctis tanta est, vt inter innumera eius præconia, de illo etiā propter frequentiam negotiorum et multitudinem supervenientium, valde ex aliquanto tempore corruptum fuerat, necessarium visum est ut hic modus silentii, sicut supra distinctus est, institueretur. XX. Sta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑegni õs qͥ cã orõis ł oblatõĩs. altare maiꝰ aut matutinale acdire uolũint. E ausa insti¬
tuti ħ fuit. ut qͥa fr̃s p̃t̃ uetẽm ẽccłiã sc̃i .p. ñ habebant ubi q̃d̃a sacͣ ⁊ sec̃tiori ad religo¬
sos hoĩes ꝑtinentia exercere ualerent. ia dictã illã noue Eccłie partẽ ͥ diel ac noctib
Uendicarẽt. ubi sca ⁊ lec̃ta oĩonũ aromata dõ assidue incendent. freq̃ntib metaneis uł
genu flexiõib pio conclitori supplicarẽt. acͥb sepe flagellis ł ob penitentiã. ł ob m̃itũ angẽ¬
dũ corpꝰ atererenit. ⁊ his acsimilib sacͥs studiis. ł ut ĩ heremo ab hõiũ remoti couspectib
in cessant̃ se suosq dño commendarent.

Expanded text:
 omnes qui causa orationis vel oblationis altare majus, aut matutinale adire voluerint. Causa instituti hujus fuit ut quia fratres praeter veterem ecclesiam S. Petri non habebant ubi quaedam sacra et secretiora ad religiosos homines pertinentia exercere valerent, jam dictam illam novae ecclesiae partem sibi diebus et noctibus vendicarent; ubi sancta genuflexionibus pio conditori supplicarent, a tribus sæpe flagellis vel ob pœnitentiam, vel ad meritum augendum corpus attererent; & his ac similibus sacris studiis, velut in heremo, ab hominum remoti conspectibus, incessanter se, suosque Domino commendarent.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ oħĩ multi nr̃oꝵ ñ alit̃ qmͣ scłares hoẽs. sericis uatiis ł grisus. huiꝰ m̃i uestiũ geñib se comebãt.¬
⁊ electo ad intimã coidis humilitatẽ designanda. humiliore cunctis colorib nigro colore p̃s
repugnante nat᷑a hanae ornare se uelut sponsi ꝓcedenits de thalamo: lũmo studis cõtende¬
bant. Uersa res iã erat in habitũ. nec in his delinq̃re se cetati usu longissinio sentiebant.
tatutũ ÷ Ut nullus fr̃m Cluniacensiũ. catinis. siue aliis qͥb uti solebant pogͥnis pellib
in duat᷑. nꝰ ꝓrsus qͥbilib. eeceptis arietitis. siue agninis. atq capͥuis pellib. ⁊ ad a¬

Expanded text:
m, non aliter quam saeculares homines sericis variis vel grisiis vestium generibus se comebant, et electo ad intimam cordis humilitatem designandam humiliore cunctis coloribus nigro colore, ipsa repugnante natura ornare se, velut sponsi procedentes de thalamo, summo studio contendebant. Versa res jam erat in habitum, nec in iis delinqTATVTVM est, vt nullus fratrum Cluniacensium, cattinis, siue aliis, quibus vti solebant, peregrinis pellibus, induatur, nec prorsus quibuslibet, exceptis arietinis, siue agninis, atque caprinis pellibus, & ad c
Abbreviated transcription (Latin):
lrxmã festiuitas illa sẽꝑ occ̾rit. Ec̃ uͥ pꝰ missã maiorẽ statĩ sexta c̃ãtabitͦ. ⁊ fc̃o int̾uallo.
nonia seq̃t᷑. ¶ ansa ⁊̃ stituti ħ fuit. multiplicitas nouit᷑ ad in uentat̃ festuuitatũ. q i assic
ad aucte: maiꝰ ĩa dicti tp̃ris spatiũ occupe̾bãt. ⁊ ex regła in uiucta ieuinia freqũtans ontis ÷¬
comestiõĩb iã pene Uniũisa exclusernit. Uñ eo mͦ seruãta utͥmq sobrietate res difiitar.¬
Ut xii. łefonũ festiuitatilbs. scĩs iã in stitutꝰ honor ñ minuecet᷑. ⁊ et regłi p̃ceptũ ieuni ũ ep
qͣnta rõnabilit̃ parte fieri pot̾at seruaret᷑.
tarutũ ⁊̃. ut q̃ĩ die ad uentꝰ d excepta pͥma alm̃ca. ab adipe qͥ in xu. lctonũ fells i usu
Slolebat õs abstineatit. ⁊ nec ĩeuld̾ fesuis qͥo sumilit᷑ antiqͥ ex more bebat. net in ip̃o li ste elꝰ¬

Expanded text:
am maiorem statim Sexta cantabitur, & facto interuallo Nona sequetur. Causa instituti huius fuit multiplicitas nouiter adinuentarum festiuitatum, quæ magis adauctæ, maius iam dicti temporis spatium occupabant, & ex Regula iniuncta ieiunia, frequentatis bonis comestionibus, iam pene vniuersa excluserant. Vnde eodem modo seruata vtrinque sobrietate res diffinitatatibus sanctis jam institutis honor non minueretur, et ex Regula praeceptum jejunium, ex quanta rationabiliter parte fieri potest, servaretur. XV. Statutum est ut omni die Adventus Domini, excepta prima Dominica, ab adipe, qui in duodecim lectionum festis in usu esse solebat, omnes abstineant; et nec in eisdem festis, quod similiter anti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃rib uigena m̃ utili sc̃ꝑ cã murtisse. Multa erũ pͥores ueilit̃ i n stnuer̃t. q̃ seqũtes certas i¬
Ueuiente c̃. Unlit̃ mutoũnt. Hos go lecut᷑. q̃ d mn in pͥstius ułib certe urditatis enusa
monente mutani. ⁊ iecireo ñ ut quidam olimi in augulis ⁊ electis ad coriod e las carries brat̃nas
isi la. feri ħ tandẽ capłi uniu̾sał assensu. Et qͥa qͥo p̃m iteulũ erat. biciuit᷑ p̃mssum ⁊̃: ad ip̃a
Statutum ẽ. Ut ẽs u̾sus regłariũ horarũ: exceptis hyminis: eccłialtieis officus ii.¬
sub una ⁊ medioc̾ repausatõe decintent᷑. ita ut unũisoꝵ uoces siraul cesurã ũsus finiant.
⁊ p̾ medio crẽ ut dixi repausatõem: simul qͦ aliã incipint. Mediocĩe uociui ad distinctõem alliꝰ

Expanded text:
es certa interueniente causa vtiliter mutauerunt. Hos ego sequutus quædam in pristinis vsibus, certæ vtilitatis causa monente, mutaui, & idcirco, non vt quidam olim in angulis, ad corrodendas carnes fraternas, consilio. Feci hoc tandem CapituStatutum est ut omnes versus Regularium horarum, exceptis hymnis, sub sub vna & mediocri repausatione decantentur, ita vt vniuersorum voces simul cesuram versus finiant, & post mediocrem, vt dixi, repausationem, simul quoque allam incipiant. Mediocrem vocaui, ad distinctionem illius,
Abbreviated transcription (Latin):
iam cõmititt᷑. De ꝓ uisorib ⁊ aamerariis pro uinciaruor.
t aũ honꝰ dño ĩposicũ meliꝰ ferat. dũ in plures sareina fiũt partita. Eatuimꝰ¬
ot una q̃ ꝓuracia unũ aut duos hãt ꝓ uisores qͦs aim̃arios appellamꝰ. sollicitas. de
tm̃tes. qͥ ĩ domib disponẽda disponãt ⁊ corrigãt cotrigñda. de statu domoꝵ ⁊ pͥoꝵ cõ
centiã cdare redditꝰ ł possessioẽs. distrahend dño abbẽ ĩ cõsulto. uͦ liceat pͥ bed¬
rõnẽ mñi festã. qñ aũ necelse fũĩt. ꝓ aliqͦ gͣui negocio pͥores eis ĩ ꝓpͥis assistant q̃¬
pensis. Ĩlli aũ amm̃arii.cũ ĩ stituunt᷑ corã põitis eugliis. se bona fide clño abbĩ
obetlit᷑os. iurat̃co mecliante ꝓmintãt. ⁊ sigaificat᷑o᷑s siꝑse corrig̾e ñ possunt

Expanded text:
 XXII. De provisoribus et camerariis provinciarum. Ut autem onus Domino impositum melius ferat, dum in plures sarcina fuerit partita, statuims camerarios appellamus, sollicitos, Deum timentes, qui in domibus disponenda disponant, et corrigant corrigenda. De statu domorum et priorucentiam dare redditus, vel possessiones distrahendi, domno abbate inconsulto, nec liceat pionem manifestam, quando autem necesse fuerit pro aliquo gravi negotio, priores eis in propriis assistant expensis. Illi autem camerarii cum instituuntur coram positis Evangeliis, se bona fide domino abbati obedituros juramento mediante promittant, et significaturos, si per se corrigere non possu