comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utis eẽ dicunt. Hocgͥ totũ hominẽ ẽẽ pu¬
tant. & ipsũ hominẽ qui hoc totũ ẽ ratio¬
nalẽ ẽẽ ea rationalitate. quȩ in ipso toto ẽ
diu̾sa a rõne siue a rõnalitate partis .i.a
nimȩ: sic̃ ipsũ totũ diuersũ e̾ a parte. Po¬
stremo om̃ia quȩ in toto sunt diu̾sa esse
om̃mo ab his. quȩ in partibꝰ constant. sicut
ipsũ totũ a partibꝰ diuersũ ẽ. Itaq sicut
rationalitas hominis. alia ẽ quã r̃onalitas
animȩ. quia una totͥcis ẽ. & in toto ẽ. alia
partis ẽ & in parte ẽ: ita & bonitatẽ toctus
quȩ in toto t̃ aliã eẽ dicunt. & bonitatẽ
partis aliã. quia partis ẽ & in parte tm̃.
Similit̃ & malitiã hoĩs aliã quia in toto
est: & malitiã animȩ aliã quia in parte
est. Postremo quotienscũq totũ facit. s
pars fac̃. quãuis simul oꝑent᷑. aliã tñ eẽ¬

Expanded text:
 totum hominem esse putant, et ipsum hominem qui hoc totum est rationalem esse, rationalitate quae in ipso toto est, diversa a ratione, sive a rationalitate partis, id est animae, sicut ipsum totum diversum est a parte. Postremo omnia quae in toto sunt diversa esse omnino ab his quae in partibus constant, sicut ipsum totum partibus diversum est. Itaque sicut rationalitas hominis alia est quam rationalitas animae; quia una totius est, et in toto est; altera partis est et in parte est; ita et bonitatem totius quae in toto est, aliam esse dicunt, et bonitatem partis aliam, quia partis est et in parte tantum. Similiter et malitiam hominis aliam, quia in toto est; et malitiam animae aliam, quia in parte est Postremo quotiescunque totum facit, et pars fac
Abbreviated transcription (Latin):
isse. & noluisse ueracit̾ dicit᷑. Quã tñ uolunta¬
tẽ suꝑior uoluntas sp̃c quȩ ad obedientiam
pat̾nȩ iussionis ꝓmpta fuit dirigebat. Uo¬
luntas quippe sp̃c in xp̃o. quasi medio quodã
loco constituta. uoluntatẽ carnis subiectam
ꝑ rationẽ moderabat᷑: & uoluntati patris

Expanded text:
e voraciter dicitur. Quam tamen voluntatem, superior voluntas spiritus quae ad obedientiam paternae jussionis prompta fuit, dirigebat. Voluntas quippe spiritus, in Christo quasi medio quodam loco constituta, voluntatem carnis subjectam, per rationem moderabatur, et voluntati Patris
Abbreviated transcription (Latin):
tus naturȩ. cũ quibꝰ assũpta fuit & deside¬
riũ s gaudiũ & dolorẽ. & timorẽ passionuis.
ꝓ carne sua quȩ om̾ia ad tempꝰ rationabilit̾
a dmissa sunt. potestate facientis & uolun¬
tate patientis. Et cũ timuit penã suȩ
carnis. & dolores resugit scđ̾m affectũ na-¬
turȩ fecit. quo nemo carnẽ suã odio habet.
ciuꝰ malũ aliqñ ex ratione sustinere potest.
amare autẽ nunquã potest. Sic itaq inxꝑo

Expanded text:
tus naturae cum quibus assumpta fuit, et desidetus naturae cum quibus assumpta fuit, et desiderium et gaudium, et dolorem et timorem passionis, pro carne sua; quae omnia ad tempus rationabiliter admissa sunt, potestate facientis et voluntate patientis. Et cum timuit poenam suae carnis et dolores refugit, secundum affectum naturae fecit, quo nemo carnem suam odio habuit, cujus malum aliquando ex ratione sustinere potest; amare autem nunquam potest. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
in morte diuinitatẽ a xꝑo homine
recessisse: & mortẽ hõĩs aliuo quã separatio¬
nẽ diuinitatis a carne ñ fuisse. Inuenium
enĩ quȩdã uerba in quibꝰ ita dictũ c̾e ui¬
det᷑: & inuenientes eiusmodi litt̾ẽ adherent
ñ ꝑtingentes ad sp̃m. Beatꝰ ambrosius tale
aliqͥd uidet᷑ dicere. in expositione psalmi illꝰ
quẽ ipse dñs in expassaione de se sc̃ptũ eẽ os¬
tendit dicens. ds̃ ds̃ m̃s ut qͥd me dereliquisti:
Suꝑ hunc locũ ambrosius ita dicit. Clamat
homo separatione diuinitatis moriturus. s
alia quȩdã quasi ad id ipsũ ꝓbandũ adducta
quia scił ds̃ uita ẽ. & ubi uita fuit. mors c̾e
ñ potuit. ac ꝓpt̾ea nisi uita pͥus recessisset:
mo se derelictũ eẽ a deo: & conquerit᷑ dm̃ a
se recessisse: & quasi ideo se moriturum esse.¬
hȩc habuisse intelligit᷑. quia sola anima hȩc
habuit. & ipse ꝑ animã ueracit̾ habuit.
cuiꝰ diuinitati ipsa anima ꝑsonalit̾ unita
fuit. habuit quippe atima illa scđ̃m affec¬

Expanded text:
in morte divinitatem a Christo homine recessisse, et mortem hominis aliud quam separationem divinitatis a carne non fuisse. Inveniunt enim quaedam verba, in quibus ita dictum esse videtur: et invenientes ejusmodi litterae adhaerent, non pertingentes ad spiritum. Beatus Ambrosius tale aliquid videtur dicere in Expositione psalmi illius, quem ipse Dominus in passione de se scriptum esse ostendit: « Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? Super hunc locum Ambrosius ita dicit: Clamat homo separatione divinitatis moriturus, et alia quaedam quasi ad ipsum probandum adducta: quia scilicet Deus vita est, et ubi vita fuit, mors esse non potuit; ac propterea nisi vita prius recessisset mo se derelictum a Domino, et conqueritur Deum a se recessisse, et quasi ideo se moriturum essehoc babuisse intelligitur; quia sola anima hoc habuit, et ipse per animam veraciter habuit cujus divinitati ipsa anima personaliter unita fuit, habuit quippe anima illa secundum affec
Abbreviated transcription (Latin):
sermo alit̾ ad intelligendũ homini famula¬
ri ñ potuisset: nisi pͥus eũ quẽ sensus hu¬
manus in ꝑcipiendo habuit modũ indicen¬
do tenuisset. Itaq quia id qͦd ab humo erat
euidentiꝰ in hoĩe uidebat᷑: ab illo potiꝰ homo
dicebat᷑. Sic quid̾e ex infirmitate sentien¬
di confusio dicendi orta ẽ. & debemꝰ ꝓpter
usũ in loquendo modũ dicendi seruare: nec
tñ ꝓpt consuetudinẽ loqͥndi a ueritate cre¬
denddi recedere. ꝓpt̾ea quippe scͥptura sacra
ne uerba hominũ inueritate dĩ errare
nos faciant. ꝑsonã ipsã ꝓpͥe ipsũ sp̃m ratio¬
nalẽ ẽẽ testat᷑: quȩ ꝑsona licet ꝓpt̾ id qͦd de
humo sũptũ ẽ homo dicat᷑: tñ uerissime
s qñ illi sociata ẽ sola bene uł male oꝑat᷑:
s qͣn ab illo separata ẽ sola in pena. ł gła
remunerat᷑. Et sic̃ in corꝑe posita. quȩdã
sola cogitatione & uoluntate facit. sine

Expanded text:
sermo aliter ad intelligentiam homini famulasermo aliter ad intelligentiam homini famulari non potuisset, nisi prius eum quem sensus humanus in percipiendo habuit, modum in dicendo tenuisset. Itaque quia id quod ab humo erat evidentius in homine videbatur; ab illo potius homo dicebatur. Sic quidem ex infirmitate sentiendi, confusio dicendi orta est; et debemus propter usum in loquendo, modum dicendi servare, nec tamen propter consuetudinem loquendi, a veritate credendi recedere. Propterea quippe Scriptura sacra, ne verba hominum in veritate Dei errare nos faciant, personam ipsam proprie ipsum spiritum rationalem esse testatur. Quae persona licet propter id quod de humo sumptum est, homo dicatur: tamen verissime et quando illi sociata est; sola bene vel male operatur, et quando ab illo separata est, sola in poena vel gloria remuneratur. Et sicut in corpore posita quaedam sola cogitatione et volunta
Abbreviated transcription (Latin):
solũ corpꝰ hõĩs corpꝰ eẽ. & ab humo sũptũ ẽẽ.
& ex coniunctione animȩ sensificatũ ẽẽ inue¬
int̾. Hȩc gͦ uocabula a parte hõĩs sũpta st̃.
Quando autẽ albus dicit᷑ eẽ homo. aut niger.
aut magnus. aut paruus. uocabula sumun¬
tur ab his quȩ in parte constant: quia in so¬
lo corꝑe hominis. & ñ in anima. eiusmodi
ꝓpetates inueniunt᷑. Qñ autẽ rationalis di¬
cit᷑ homo. aut sapiens. aut iustus. ab his quȩ
solũ in parte sunt nomina ad totũ sumunt᷑.
quia ñ corpꝰ hõis s sola anima rationalis. &
sapiens is iusta imienit᷑. Itaq nom̃ hominiᷤ
aliqñ a corꝑe sumit᷑. aliqñ ab his quȩ sunt
incorꝑe: aliqũ autẽ sumit᷑ ab his quȩ sunt
inanima: nunquã sumit᷑ ab anima. Ab illa
quippe parte hõĩs humana locutio homi¬
ni potissimũ uocabula formauit: quam
pͥmũ e pͥncipalit in hoĩe sensus humanꝰ
agnouit. Et debuisset quid̃e homo a meli¬
ori parte sua potiꝰ nom̃ sũpsisse. nisi quia

Expanded text:
 corpus et ab humo sumptum esse, et ex conjunctione animae sensificatum esse invenitur. Haec ergo vocabula a parte hominis sumpta sunt. Quando autem albus dicitur esse homo, aut niger, aut magnus, aut parvus; vocabula sumuntur ab iis quae in parte constant, quia in solo corpore hominis et non in anima ejusmodi proprietates inveniuntur. Quando autem rationalis dicitur homo, aut sapiens, aut justus ab iis quae solum in parte sunt nomina ad totum sumuntur, quia non corpus hominis, sed sola anima rationalis, et sapiens, et justa invenitur. Itaque nomen hominis aliquando a corpore sumitur; aliquando ab iis quae sunt in corpore; aliquando autem sumitur ab iis quae sunt in anima, nunquam autem sumitur ab anima, ab illa quippe parte hominis humana locutio homini potissima vocabula formavit, quam primum et principaliter in homine sensus humanus agnovit. Et debuisset homo quidem a meliori parte sua nomen potius sumpsisse, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
celo conuenientẽ futurã. sicut nunc ignis
corruptibilis his conuenit terris : Nichil
gͥ asserunt ex ponderibꝰ atq ordine elem̃to¬
rũ: unde om̃ipotenti deo quominꝰ faciat
corꝑa nr̃a talia ut etiã in celo possint ha¬
bitare ꝑscribant.

Expanded text:
elo conuenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his conuenit terris? Nihil igitur adferunt ex ponderibus adque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia, ut etiam in caelo possint habitare, praescribant.
Abbreviated transcription (Latin):
de infantibꝰ. nisi quia ñ in ea resur¬
recturi sunt corꝑis exiguitate qua mortui:
s quod eis tardius accessurũ erat tempore.
hoc sunt illo dei oꝑe miro atq celerrimo
recepturi: In sententia quippe dñi ubi ait ca¬
pillus capitis ur̃i ñ ꝑibit: dictũ ẽ non defu¬
turũ eẽ quod fuit. ñ autẽ negatũ ẽ affuturũ
quod defuit. Defuit autẽ infanti mortuo ꝑ¬
fecta quantitas sui corꝑis. ꝑfecto quippe
infanti deest utiq ꝑfectio magnitudinis
corporalis: quȩ cũ accesserit. iam statura lon¬
gior eẽ non possit. Hunc ꝑfectionis modum
sic habent om̃s. ut cũ illo concipiant᷑ atq
nascant᷑: s habent in ratione ñ mole sicut
ipsa menbra om̃ia iam sunt latent̃ inse¬
mine: cũ etiã natis nonnulla adhuc desint
sicut dentes. aut si quid eius modi. In qua
ratione uniꝰ cuiꝰq matie indita corꝑali iam
quodam᷑ ut ita dicã lirnatũ uidet᷑ ẽẽ quod
nondũ est. immo quod latet: s accessu tem¬

Expanded text:
de infantibus, nisi quod non in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui. Sed quod eis tardius accessurum erat tempore hoc sunt illo Dei opere miro atque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini ubi ait: Capillus capitis vestri non peribit , dictum est non defuturum esse quod fuit; non autem negatum est adfuturum quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis. Perfectio quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit jam statura longiore esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur atque nascantur; sed habent in ratione non in mole, sicut ipsa membra omnia jam sunt latentia in semine cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes aut si quid ejusmodi. In qua ratione uniuscujusque materiae indita corporali jam quodammodo ut ita dicam lineatum videtur esse quod nondum est imo quod latet, sed accessu tem
Abbreviated transcription (Latin):
accidenti occasione necessitatis. & fortassis
non sine causa hoc de fenestra tacuit scͥptu¬
ra. quia & si ꝑ cogitationẽ aliqñ uoluntate
exire liceat: nunquã tñ ꝑ oꝑationẽ foras ꝓ¬
dire debemꝰ. nisi ex necessitate. Ouod etiam
ꝑ hoc conuenient̃ innuit᷑. quod homo ipse
quando uoluit fenestrã aꝑuit ut auese
intiteret: hostiũ uͦ foris a deo clausũ. & rur¬

Expanded text:
accidenti occasione necessitatis. Et fortassis accidenti occasione necessitatis. Et fortassis non sine causa hoc de fenestra tacuit Scriptura; quia, etsi per cogitationem aliquando voluntate exire liceat, nunquam tamen per operationem foras prodire debemus, nisi ex necessitate. Quod etiam per hoc convenienter innuitur, quod homo ipse quando voluit fenestram aperuit, ut aves emitteret. Ostium vero foris a Deo et clausum, et rur
Abbreviated transcription (Latin):
rcha diluuii sicut iam dictũ ẽ cor¬
dis nr̃i secretũ ẽ: in quo latere de¬
Ebemus. a strepitu huiꝰ mundi. S quia
ipsa nr̃e conditionis infirmitas diu nos
in silentio intimȩ contẽplationis pausare
ñ patit᷑: exitũ habemus hostiũ & fene¬
strã. Hostiũ significat exitũ ꝑ oꝑationẽ:
fenestra exitũ qui fit ꝑ cogitationẽ. Ho¬
stiũ deorsũ ẽ. fenestra sursũ: quia actio¬
cogitationes. Hinc ẽ quod ꝑ fenestrã aues
exierunt: ꝑ hostiũ bestiȩ & homines.
Q uod autẽ ꝑ auẽ anima significetͦ & ꝑ
hominẽ corpꝰ: habemꝰ ex libro iob ubi dicit̾
Homo ad laborẽ nascit᷑: auis ad uolatũ. qm̃
sic nati in hac uita sumus. ut si uolumus
animã contẽplationẽ leuare: necesse sit cor¬
pus ꝑ exercitia laboris atterere. Q uod uͦ ho
stiũ in latere positũ dicit᷑. hoc significat
quod nunquã a secreto cordis nr̃i ꝑ oꝑatio¬
nẽ exire debemꝰ. ex ꝓposito intentionis .s

Expanded text:
rca diluvii, sicut jam dictum est, cordis nostri secretum est, in quo latere debemus a strepitu hujus mundi. Sed quia ipsa nostrae conditionis infirmitas diu nos in silentio intimae contemplationis pausare non patitur, exitum habemus per ostium et fenestram. Ostium significat exitum per operationem, fenestra exitum qui fit per cogitationem. Ostium deorsum est, fenestra sursum, quia actioad animam. Hinc est quod per fenestram aves exierunt, per ostium bestiae et homines. Quod autem per avem anima significetur, et per hominem corpus, habemus ex libro Job ubi dicitur: Homo ad laborem nascitur, avis ad volatum . Quoniam sic nati in hac vita sumus, ut si volumus animam per contemplationem sublevare, necesse sit corpus per exercitia laboris atterere. Quod vero ostium in latere positum dicitur, hoc significat quod nunquam a secreto cordis nostri per operationem exire debemus ex proposito intentionis, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
contradicunt. Animalia gͦ sunt quia ui¬
uunt ꝑ rationẽ mentis: s in mansueta ꝑ
illicita desideria carnis. In quarta man¬
sione sunt mitia animalia. quia sic̃ dicit
apłs. qui mortuus ẽ iustificatꝰ ẽ a peccato.¬
carnis corruptibilis soluti exeunt. deincepᷤ
ab illicitis desideriis mansuescunt. Qͥntã
mansionẽ homo tenet & uolatilia. ꝑ ho¬
minẽ designat᷑ uiuacitas rationis ꝙ intel¬
ligentiȩ. In uolatili ex pͥmit᷑ agilitas incor¬
ruptibilis naturȩ. Quando gͦ mortale
hoc induerit inmortalitatẽ. & corrupti¬
bile noc uestierit incorruptionẽ: tunc
modulũ nr̃m & ꝑ mentis illuminationẽ
om̃ia sciemus. & ꝑ corꝑis incorruptibilis
leuitatẽ ubiq eẽ poterimꝰ. Uolabimus
ut ita dicã discernemꝰ & corꝑe: quando
ipsi sensus nr̃i corꝑei uertent᷑ in rationẽ.
ratio in intellectũ. Intellectus transibit
in dm̃: cui nos comungimur ꝑ unũ me¬

Expanded text:
contradicunt. Animalia ergo sunt, quia vicontradicunt. Animalia ergo sunt, quia vivunt per rationem mentis, sed immansueta per illicita desideria carnis. In quarta mansione sunt mitia animalia, quia sicut dicit Apostolus: Qui mortuus est, justificatus est a peccatocarnis corruptibilis exeunt, deinceps ab illicitis desideriis mansuescunt. Quintam mansionem homo tenet, et volatilia. Per hominem designatur vivacitas rationis, et intelligentiae, in volatilli exprimitur agilitas incorruptibilis naturae. Quando ergo mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile hoc vestierit incorruptionem , tunc modulum nostrum per mentis illuminationem omnia sciemus, et per corporis incorruptibilis levitatem ubique esse poterimus. Volabimus ut ita dicam, discernemus et corpore, quando ipsi sensus nostri corporei vertentur in rationem, ratio in intellectum, intellectus transibit in Deum, cui nos conjungemur per unum me
Abbreviated transcription (Latin):
perimus. ut iam nichil libeat nisi eiꝰ faciem
sine intermissione intueri: eiꝰ dulcedine sine
fastidio satiari. eiꝰ amore sine defectu ꝑfrui.
hoc ẽ enĩ ad ipsũ tendere. q ad ipsũ ꝑtingere¬
stũ tangere. In illa mansione quȩ fundo
erat contigua deputatꝰ erat fimus anma
liũ: qui recte uitã carnaliũ expͥmit. qm̃ qͥ
quã putredo fiunt: Scła ab hinc mansio
continet cibaria animaliũ. ꝑ quȩ conue¬
nient̃ ilesignant᷑ hii qui insc̃a eccłia quen¬
dã mediũ stadiũ tenent. qui neq prorsus
ꝑ illicita desideria carm succũbunt: neq
ꝑ contemptũ mundi ad dignitatẽ sp̃ualiũ
dei doc toribus suis terrenȩ substantiȩ subsidia
riddunt: quid aliud quam sanctorum anima¬
lum apoteta fiunt: Tercia deniq
mansio. animalia quidẽ tenet. s inman¬
sueta: ꝑ quȩ designat᷑ uita sp̃ualiũ. qui
quandiu in hac corruptione tenent᷑ &
legi dei ꝑ rationẽ subiecti sunt. & tñ in
carne sua portant ꝑ quod adhuc legi dei¬

Expanded text:
pimus, ut jam nil libeat, nisi ejus faciem sine intermissione intueri, ejus dulcedine sine fastidio satiari, ejus amore sine defectu perfrui. Hoc est enim ad ipsum tendere, et ad ipsum pertingerestum tangere. Illi mansioni, quae fundo erat contigua, deputatus erat fimus animalium, qui recte vitam carnalium exprimit, quoniaquam putredo fiunt? Secunda abhinc mansio continet cibaria animalium, per quae convenienter designantur ii, qui in sancta Ecclesia quemdam medium statum tenent, qui neque prorsus per illicita desideria carni succumbunt, neque per contemptum mundi ad dignitatem spiritualiDei doctoribus suis terrenae substantiae subsidia reddunt, quid aliud quam sanctorum animalium apotheca fiunt? Tertia denique mansio animalia quidem tenet sed immansueta, per quae designatur vita spiritualium, qui quandiu in hac corruptione tenentur, et legi Dei per rationem subjecti sunt, et tamen in sua carne portant per quod adhuc legi
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ cũ nomine mutauit. Sic enĩ scriptũ ẽ
Egressa ẽ ama ut uideret mulieres regioms
illius. Quã cũ uidisset sichem filiꝰ emoreues
pͥnceps terrȩ illiꝰ: ad amauit & rapuit. & dor¬
miuit cũ illa ui opyͥmens urginẽ. Quȩ ui
oppͥmit᷑ patet: quia ideo ñ exit ut coirũpat᷑.
s tñ quia temere exiit. pudicitiȩ suȩ dãpna
etiã inuita sustinuit. Q uod autẽ subum¬
git᷑. conglutinauit eã sibi: hoc ẽ caclauer

Expanded text:
pariter cum nomine mutavit. Sic enim scriptum est: pariter cum nomine mutavit. Sic enim scriptum est: Egressa est Dina, ut videret mulieres regionis iormivit cum illa, vi opprimens virginem . Quae vi opprimitur patet quod non ideo exit ut corrumpatur, sed tamen quia temere exiit, pudicitiae suae damna etiam invita sustinuit. Quod autem subjungitur, conglutinavit eam sibi; hoc est corvus cadaver
Abbreviated transcription (Latin):
mundi fluctibꝰ pͥus naufraga erat. Simi¬
lit̃ in sc̾o genere contẽplationis. qͦtiens¬
in rebꝰ iusibilibꝰ inuisibilẽ dei uirtutẽ. & sapi¬
entiã ad mirari discimꝰ: quasi ramũ olirȩ ab a¬
quis ad archã reportamꝰ. quia in rebꝰ muitabili¬
bꝰ extra nos illũ agnoscimꝰ: quẽ in nobis inmu¬
tabilit̃ diligamꝰ. In tercio itidẽ genere contẽ¬
plationis. dũ iuditia eiꝰ foris attendimꝰ: in t̾imo¬
re eiꝰ & amore intus renonamur. In primo gͥ
materia uanitatis inspecta. in nobis generat cõ-¬
remptũ mundi. In scd̾o simulachrũ rations.
landẽ dei. In t̾cio instrumentũ dispensatioms.
timorẽ & amorẽ dei. In quarco fomes cupic̾i¬
tatis: incentiuũ libidinis. Hunc gͦ exitum
caueannis: nec egrediamur temere. N emo
de conscientia sua confidat. Dina intꝰ uir¬
go. intꝰ casta. intꝰ colũba fuit: s quia colu̾tu
fuit seducta ñ habens cor. egressa foras colorẽ

Expanded text:
mundi fluctibus prius naufraga erat. Simimundi fluctibus prius naufraga erat. Similiter in secundo genere contemplationis quotiesin rebus visibilibus invisibilem Dei virtutem et sapientiam admirari discimus, quasi ramus olivae ab aquis ad arcam reportamus, quia in rebus mutabilibus extra nos illum agnoscimus, quem in nobis immutabiliter diligamus. In tertio itidem contemplationis genere dum judicia ejus foris attendimus, in timore ejus, et amore intus renovamur. In primo ergo materia vanitatis inspecta, in nobis generat contemptum mundi, in secundo simulacrum rationis, laudem Dei, in tertio instrumentum dispensationis timorem et amorem Dei, in quarto fomes cupiditatis incentivum libidinis. Hunc igitur exitum caveamus, ne egrediamur temere. Nemo de conscientia sua confidat. Dina intus virgo, intus casta, intus columba fuit, sed quia columba seducta fuit non habens cor, egressa foras colorem
Abbreviated transcription (Latin):
nera in exitu colũbȩ figrirata sunt: quȩ
cũ missa eẽt. & ñ inueniret ubi requiesce¬
ret pes eiꝰ. reuersa ẽ ad uesꝑam. portans ra¬
mũ oliuȩ uirentis in ore suo. De ramo oli¬
acua exiuit s uacua ñ rediit: ue¬
quia foris inuenit quod intus ñ
habuit. nec tñ foris amauit quod intus
tis affectũ demonstrat: quia sepe sc̃i uiri.
quantomagis oꝑa diuina aspiciunt. con
tinuo in amore conditoris uiridescunt.
Dũ enĩ rerũ p̃sentiũ mutabilitatẽ aspici¬
unt: continuo om̃ia quȩ in hoc mundo
pulchra uident᷑ eis in cogitatione uiles¬
cunt. & quasi reu̾tentes. oliuã in ore defe¬
runt: qm̃ tanto ardentiꝰ conditoris sui
sp̃em concupiscunt: quo in rebꝰ conditis¬
nichil quod delectaret inuenert̃. Delecta¬
bilit̾ intus mens pascit᷑. quia delec tabili¬
ter foris ñ tenet᷑. & quasi ad archȩ suȩ por¬
tũ reducta iã secura tripudiat: quȩ in

Expanded text:
nera in exitu columbae figurata sunt, quae nera in exitu columbae figurata sunt, quae cum emissa esset, et non inveniret ubi requiesceret pes ejus, reversa est ad vesperum portans ramum olivae virentis in ore suo. Vacua exiit, sed vacua non rediit, quia foris invenit, quod intus non habuit, nec tamen foris amavit, quod intro tis affectum demonstrat, quia saepe sancti viri quanto magis foris opera divina aspiciunt, tanConditoris inardescunt. Dum enim rerum praesentium mutabilitatem aspiciunt, continuo omnia quae in hoc mundo pulchra videntur, eis in cogitatione vilescunt, et quasi revertentes olivam in ore deferunt, quoniam eo ardentius Conditoris sui speciem concupiscunt, quo in rebus conditis quod delectaret minus invenerunt. Delectabiliter intus mens pascitur, quia delectabiliter foris non tenetur, et quasi ad arcae suae portum reducta jam secura tripudiat, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is creatura sicut ex conditione sua
homini famulat᷑: sic etiã peccatoribꝰ ꝓ ma¬
lorũ meritorũ conscientia cõminat᷑. ut
in singłis creaturis ꝑpen timeant quod
se meruisse cognoscunt. ꝓpt̾ quod etiam
dictũ ẽ. quod nemine ꝑsequente fugit
impius. Qm̃ ita ẽ in securitate impius.
pauidus: sicut uistus in supplicio secu¬
rus. Dauiartus modus contẽplationis ẽ.
quando inspicimꝰ creaturas. sccłm hoc qͦd
homo eis uti pot̃. ad exemplendã carnalis
concupiscentiȩ uoluptatẽ: & in eis cogita¬
mus ñ naturalis infirmitatis subsidium:
s libidinis oblectamentũ. Hoc ocło eua
lignũ uidit. quod ẽẽt pulchrũ uisu. &
ad uescendũ suaue: & tulit de fructu eiꝰ
& comedit. Qui hoc mͦ ꝑ cogitationẽ exe¬
unt. similes sunt coruo. qui reuersus ñ ẽ.
quia dũ foris quod male delectat inuem¬
unt: ad archã conscientiȩ ampliꝰ redire
nolunt. Reliqua uͦ tria contẽplationũ ge¬

Expanded text:
omnis creatura sicut ex conditione sua omnis creatura sicut ex conditione sua homini famulatur, sic etiam peccatoribus pro malorum meritorum conscientia comminatur, ut in singulis creaturis perpeti timeant, quod se meruisse cognoscunt. Propter quod etiam dictum est, quod nemine persequente fugit impius , quoniam ita est in securitate impius pavidus, sicut justus in supplicio securus. Quartus modus contemplationis est, quando inspicimus creaturas, secundum hoc quod homo eis uti potest ad explendam carnalis concupiscentiae voluptatem, et in eis cogitamus non naturalis infirmitas subsidium, sed libidinis oblectamentum. Hoc oculo Eva lignum vidit, quam esset pulchrum visu, et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus, et comedit . Qui hoc modo per cogitationem exeunt, similes sunt corvo, qui reversus non est, quia dum foris quod male delectat inveniunt, ad arcam conscientiae amplius redire nolunt. Reliqua vero tria contemplationis ge
Abbreviated transcription (Latin):
tuã gratas temꝑum uicissitudines pario:
nantibꝰ increm̃tis dierũ & noctiũ spatia
simili ratione dissimilit̾ extendo. ut et
uarietas tollat fastidiũ. & ratio pariat
oblectam̃tũ. Aer dicit. Uitalẽ tibi p̾beo
flatũ: & om̃e genus auiũ ad tuũ mitto:
obsequiũ. aqua dicit. Potũ tibi prebeo:
sordes purgo.:Arentia rigo: & diuersoꝵ
genera pisciũ ad tuũ esũ ministro. Ter¬
ra dicit. ego te porto: ego te nutrio: Pane con¬
forto. Sino letifico. omingenis fructibus
oblecto. Duiersis animalibꝰ mensas tuas
repleo. Uex admonentis ẽ. Mundus di¬
cit. Uide homo quomͦ amauit te qui
ꝓpt̃ te fecit me. Seruio tibi quia factus
beneficiũ. redde debitũ. accipis benig¬
nitatẽ. redde caritatẽ. hoc tribuit. &
hoc exigit ds̃. Uox cõminantis ẽ. Ignis
dicit: a mȩ cõbureris. a qua dicit. In me
sub mergeris. Terra dicit. ame ab sorberis.
Infernus dicit. a me deglutieris. Quia

Expanded text:
as temporum vicissitudines pario, as temporum vicissitudines pario, nantibus incrementis dierum et noctium spatia simili ratione dissimiliter extendo, ut et varietas tollat fastidium et ratio pariat oblectamentum. Aer dicit: Vitalem tibi praebeo flatum, et omne genus avium ad tuum mitto obsequium. Aqua dicit: Potum tibi praebeo, sordes purgo, arentia vegeto, et diversorum genera piscium ad tuum esum ministro. Terra dicit. Ego te porto, te nutrio, pane conforto, vino laetifico, omnigenis fructibus oblecto, diversis animalibus mensas teas repleo. Vox admonentis est. Mundus dicit: Vide homo quomodo amavit te, qui propter te fecit me. Servio tibi, quia factus beneficium, redde debitum. Accipis benignitatem, redde charitatem. Hoc tribuit, et hoc exigit Deus. Vox comminantis est. Ignis dicit: A me combureris. Aqua dicit: In me submergeris. Terra dicit: A me absorbeberis. Infernus dicit: A me deglutieris. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ex dono creatoris: & cerniius in ea diuina
rationis similitudinẽ. quia ipsa quȩ ꝓ sua
conditione mutabilitati subiacent: dum
hoc beneficio creatoris accipiunt. ut nũquã
prorsus ẽẽ desinant: quodã mͦ opus temꝑa¬
le ecerni opificis imitat᷑ stabilitatẽ. Terci¬
us ẽ modus. quando consideramꝰ quo modo
utat᷑ ds̃ misterio creaturarũ ad implenda
iudicia sua. siue ꝓsua miscd̃ia beneficia
supplicia. In hac autẽ consideratione inue¬
nimus om̃ia eẽ instrum̃tũ diuinȩ dis¬
pensationis. & nr̃e prauitatis augmentũ.
n hoc gen̾e contẽplationis audimꝰ omnem
creaturã tribꝰ uocibꝰ nobis loquentẽ. Pri¬
ma uox dicit accipe. Scda: dicit redde.
ercia dicit fuge. Accipe beneficiũ. redde
iebitũ. fuge suppliciũ. Prima uox ẽ fa¬
mulantis. S̾ cd̃a ãmonentis. Tercia cõminan¬
ns. Uox famulantis ẽ. celũ dicit. Mini¬
sio tibi lucẽ in die ut uigiles. Tenebras
in nocte ut pauses. Ego ad oblectationem

Expanded text:
s, et cernimus in ea divinae rationis similitudinem, quia ipsa, quae pro sua conditione mutabilitati subjacent, dum hoc ex beneficio Creatoris accipiunt, ut nunquam prorsus esse desinant, quodammodo opus temporale aeterni opificis imitatur stabilitatem. Tertius modus est, quando consideramus quomodo utatur Deus ministerio creaturarum ad implenda judicia sua, sive pro sua misericordia beneficia supplicia. In hac autem consideratione invenimus omnia esse instrumentum divinae dispensationis, et nostrae pravitatis argumentum. In hoc genere contemplationis audimus omnem creaturam tribus vocibus nobis loquentem. Prima vox dicit accipe, secunda dicit redde, tertia dicit fuge: « Accipe beneficium, redde debitum, fuge supplicium. » Prima vox est famulantis, secunda admonentis, tertia comminantis. Vox famulantis est. Coelum dicit: Ministro tibi lucem in die ut vigiles; tenebras in nocte ut pauses. Ego ad oblectationem
Abbreviated transcription (Latin):
suos oꝑatus sit. uł adhuc oꝑat᷑.: trecento¬
rũ cubitorũ longitudinẽ in corde tuo
metiris. Si autẽ cogitatione ꝑcurris eccłiam.
& uitã fideliũ contẽplatus eam tibi ad exem¬
plũ ꝓponis: in latitudinẽ qͥnquaginta
dinẽ. xxͣx. cubitorũ cor tuũ erigis. Hec ẽ
archa quã ȩdificare debes. Isti sunt t̾mini
patrũ tuorũ. quos tibi transgredi ñ licet.
quos altissimus instituit: iuxta numerũ
filiorũ isrł. quando seꝑabat filios adam. ꝙ
gentes diuidebat. Hȩc ẽ terra quã in habi¬
tare debes: & pasci in diuitiis eiꝰ. Requiesce
gͦ infra hos parietes. sub hoc tecto mane.
habita in hac domo: ꝓcella & tempestas fo
ris.Si suꝑbe ꝑsapientiã diuina secreta
rimari conaris: quȩ nobis ds̃ ꝑscripturã
suã aperire uoluit. altitudinẽ .xxx. cubi¬
torũ transcendis. Si usq infinẽ scłi non
credis eccłiam duraturã. & aliquando ilei

Expanded text:
operatus sit, vel adhuc operaturus, trecentooperatus sit, vel adhuc operaturus, trecentorum cubitorum longitudinem in corde tuo metieris. Si cogitatione percurris Ecclesiam, et vitam fidelium contemplatus eam tibi ad exemplum proponis, et in latitudinem quinquaginta dinem triginta cubitorum cor tuum erigis. Haec est arca, quam aedificare debes. Isti sunt termini patrum tuorum, quos tibi transgredi non licet, quos Altissimus constituit juxta numerum filiorum Israel, quando separabat filios Adam, et gentes dividebat. Haec est terra, quam inhabitare debes, et pasci in divitiis ejus. Requiesce ergo intra hos parietes, sub hoc tecto mane, habita in domo hac, procella et tempestas forris. Si superbe per sapientiam tuam divina secreta rimari conaris, quae nobis Deus per scripturam suam aperire noluit, altitudinem triginta cubitorum transcendis. Si usque in finem saeculi non credis Ecclesiam duraturam, sed aliquando Dei
Abbreviated transcription (Latin):
les cogitationes fluxus carnaliũ delectatio¬
nũ deorsũ non p̃mit. s flamma caritatis
accendit. Nec timeas hunc ignẽ in tectis
tuis. Ue tibi si ñ arserit ex eo tabernacu¬
lũ tuũ. Postea bituminabis archã tuam
intus & extra. Extra: ut mansuetudinẽ
ex hibeas. Intus: ut caritatẽ ñ amittas.
Nullateniis enĩ in secreto conscientiȩ tuȩ
suauit̃ pansare poteris: nisi pͥus malos &
extra ꝑ mansuetudinẽ tolerare. st intus
didiceris ꝑ caritatẽ ñ odisse. Bitumen
calidȩ naturȩ ẽ. & nascit᷑ de terra fu̾mina¬
ta. & caritas ꝓcreat᷑ in anima. timore ddi¬
uim iudicii ꝑcussa. Deinceps uid eamus
de mensura archȩ: qualit̃ fieri possit in
nobis. Diximus supͣ trecentos cubitos p̾sens
scłm significare. Si gͦ ti cogitationẽ tuã
duxeris ab exordio mundi usq ad finẽ et
ꝑtransiens consideraueris quȩ & quanta
ds̃ mirabilia ꝓpt̃ electos suos. & ꝑ electos¬

Expanded text:
les cogitationes fluxus carnalium delectatioles cogitationes fluxus carnalium delectationum deorsum non premit. sed flamma charitatis incendit. Nec timeas hunc ignem in tectis tuis. Vae tibi si non arserit ex eo tabernaculum tuum. Postea bituminabis arcam tuam intus et extra. Extra ut mansuetudinem exhibeas, intus ut charitatem non amittas. Nullatenus enim in secreto conscientiae tuae suaviter pausare poteris, nisi prius malos, et extra per mansuetudinem tolerare, et intus didiceris per charitatem non odisse. Bitumen calidae naturae est, et nascitur de terra fulminata, et charitas procreatur in anima timore divini judicii percussa. Deinceps videamus de mensura arcae, qualiter fieri possit in nobis diximus supra trecentos cabitos praesens saeculum designare. Si ergo tu cogitationem tuam duxeris ab exordio mundi usque ad finem, et pertransiens consideraveris quae, et quanta Deus mirabilia propter electos suos
Abbreviated transcription (Latin):
illa etiã quȩ in se ipsis uł iam p̃teriert̃.
uel adhuc futura sunt: simul subsistere
possunt. Et in hoc quodã mͦ rationalis
anima similitudinẽ habet creatoris sui:
quia ut in mente diuina om̃iũ rerum
cause eternalit̾ sine mitabilitate & distin¬
ctione temꝑali substitert̃. ita & in mente
nr̃a p̾terita. p̾sentia & futura ꝑ cogitationẽ
simul subsistunt. Si gͦ ꝑ studiũ medita¬
tionis assidue cor nr̃m in habitare cęperi¬
mus: iam quodã morlo temporales eẽ de¬
stitunus: & quasi mortui mundo facti. intꝰ
cũ deo uiuimꝰ: tunc quicqͥd fortuna extra
molit᷑. facile contẽpnimꝰ. si ibi fixũ ẽ deside¬
riũ nr̃m. ubi mutabilitati ñ subiacemus.
ubi nec p̃terita requiramꝰ. nec expectemꝰ
gͦ rectas habeamꝰ utiles & castas cogitatio¬
nes: quia de tali materia fabricabimꝰ ar¬
cã nrãm. Ista sunt ligna quȩ in aqua mes¬
sa natant. in igne posita ardent: quia ta¬

Expanded text:
illa etiam, quae in seipsis vel jam praeterierunt, illa etiam, quae in seipsis vel jam praeterierunt, vel adhuc futura sunt, simul subsistere possunt. Et in hoc quodammodo rationalis anima similitudinem sui Creatoris habet, quia sicut in mente divina omnium rerum causae aeternaliter sine mutabilitate, et distinctione temporali substiterunt, ita etiam in mente nostra praeterita, praesentia, et futura per cogitationem simul subsistunt. Si ergo per studium meditationis assidue cor nostrum inhabitare coeperimus, jam quodammodo temporales esse desistimus, et quasi mortui mundo facti intus cum Deo vivimus. Tunc quidquid fortuna extra molitur facile contemnimus, si ibi fixum est desiderium nostrum, ubi mutabilitati non subjacemus. Ubi nec praeterita relinquamus, nec exspectemus ergo rectas, habeamus utiles et castas cogitationes, quia de tali materia fabricabimus arcam nostram. Ista sunt ligna, quae in aquam missa natant, in igne posita ardent, quia ta
Abbreviated transcription (Latin):
Moralit̾ autẽ quisqͥs se ab huiꝰ mundi delecta¬
tione separare. & uirtutibꝰ operã dare con¬
cendit: cooꝑante gr̃a dei edificare debet in¬
tus ȩdificiũ uirtutũ. cuiꝰ longitudo infide
trinitatis trecentos cubitos habeat. in latitu
xp̃o ẽ trignita: ut sit in bona oꝑatione lon¬
gus. in dilectione amplus. in desiderio al¬
tus: ut cor sursũ habeat ubi xp̃c ẽ. in dex¬
tera dei sedens. Unde i ipsius crucifixi ca¬
put in altitudine crucis positũ ẽ. manus
autẽ in latitudine expansȩ sunt: ut affectꝰ
cordis nr̃i usq ad ininids diligendos exten¬
dat᷑. In longitudine crucis corpꝰ xp̃i cruci¬
fixi positũ ẽ: ut ñ sit remissa oꝑatio nr̃a.
s extensa ut ꝑserieret usq in finẽ. lib̃ sed̾s.¬
tiȩ. ita distinguendũ ẽ. ab his quȩ
lcãm allegoriã suꝑius assignata sunt ec¬
clesiȩ ut quod ibi demonstratũ ẽ in re. hoc
hic querat᷑ in cogitatione. Habent enim
quoddã ẽẽ suũ res. in mente hominis: ubi

Expanded text:
ab hujus mundi delectatione separare, et virtutibus operam dare contendit, cooperante Dei gratia, aedificare debet intus aedificium virtutum, cujus longitudo in fide Trinitatis trecentos cubitos habeat, in latitudChristo est triginta, ut sit in bona operatione longus, in dilectione amplus, in desiderio altus, ut cor suum habeat ubi Christus est in dextera Dei sedens. Unde et ipsius crucifixi caput in altitudine crucis positum est, manus autem in latitudine expansae sunt, ut affectus cordis nostri usque ad inimicos diligendos extendatur. In longitudine crucis corpus crucifixi positum est, ut non sit remissa operatio nostra, sed extensa, ut perseveret usque in finem. LIBER SECUNDtsecundum allegoriam superius assignata sunt Ecclesiae, ut quod ibi demonstratum est in re, hoc hic quaeratur in cogitatione. Habent enim quoddam esse suum res in mente hominis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
rius cuiꝰ lbet rei corruptione. uł illa quȩ
excõmu tatione diuersi gñis nascunt᷑:
ut muli & burdones. necesse non fuit
in archa contineri: ex quibꝰ colligit᷑ non
fiusse impossibile. ut reliquorũ om̃ium
animaliũ seminaria reꝑanda tantȩ capa¬
citatis locus contineret.Si autẽ libet di¬
ligentius inquirere ea quȩ ad geometri¬
caliũ dimensionũ rationẽ ꝑtinent:
magna hic horũ elucet disciplina. ex
quibꝰ nos pauca causa breuitatis ꝑstrin.¬
gimus. Digitus ẽ minima pars agresti¬
um mensurarũ ꝓpriã appellationem
habentiũ. Quicqͥd enĩ digito minus ẽ
a partibꝰ respondemꝰ. ut ẽ. scda. tercia.
uel quarta pars. ꝑ quã uideliret digi¬
tũ sic mensuramus. ut ꝑ transuersum
pollicẽ pollici lateralit̃ toniugentes. ra-¬
dices unguiũ recta linea respondere fa¬
ciamus: & hacratione quatuor digiti
faciunt palmũ unũ. quatuor palmi fa¬
ciunt pedẽ unũ. Pes & dimidius cubi¬

Expanded text:
ujuslibet alterius rei corruptione, vel illa, quae ujuslibet alterius rei corruptione, vel illa, quae ex commistione diversi generis nascuntur, ut muli et burdones, necesse non fuit in arca contineri. Ex quibus colligitur non fuisse impossibile, ut reliquorum omnium animantium seminaria reparanda tantae capacitatis locus contineret. Si autem libet diligentius inquirere ea, quae ad geometricalium dimensionum rationem pertinent, magna hic horum elucet disciplina, ex quibus nos pauca causa brevitatis perstringimus. Digitus est pars minima agrestium mensurarum propriam appellationem habentium. Quidquid enim digito minus est a partibus respondemus, ut est secunda, tertia vel quarta pars. Per quem videlicet digitum sic mensuramus, ut per transversum pollicem pollici lateraliter conjungentes radices unguium recta linea respondere faciamus. Et haec ratione quatuor digiti faciunt palmum unum, quatuor palmi faciunt pedem unum. Pes et dimidius cubi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. De quantitate dicit᷑. Trecentorum
cubitorũ erit longitudo. qͥnquaginta la¬
titudo.xxͣx. altitudo. S sunt qui dicunt
quod hȩc magnitudo. ad tot genera anima¬
liũ. & ad eorũ cibos quibꝰ ꝑ annũ integrũ
uescerentͤ capiendos ñ suffecerit: quã que¬
stionẽ doctores hac ratione soluunt. Auit̃
namq quod moyses qui ut de eo testat᷑ͦ
scͥptura om̃i sapientia egyptiorũ fuerat e¬
ruditus. scđm artẽ geometricã. quã preci¬
pue egyptii callent. cubitorũ numerũ in
hoc loco posuit: qua in sex cubitis unus de¬
putat᷑. quȩ utiq ratio si obsoruet᷑: in huiꝰ
archȩ mensura inueniunt᷑ tanta spatia lon¬
gitudinis. &. latitudinis. & altitudinis. quȩ
uere totius mundi reparanda germina. &
uniu̾sorũ animantiũ caꝑe potuerit redi¬
uiua seminaria. Sciendũ quoq ẽ quod il¬
la animalia quȩ de coitu ñ generantꝰ: s
de humore terrȩ. uł cadauerũ. siue alte¬

Expanded text:
sunt. De quantitate dicitur: Trecentorum sunt. De quantitate dicitur: Trecentorum cubitorum erit longitudo, quinquaginta latitudo, tringinta altitudo . Sed sunt qui dicant, quod haec magnitudo ad tot genera animalium, et ad eorum cibos, quibus per annum integrum vescerentur, capiendos non sufficeret. Quam quaestionem doctores hac ratione solvunt. Aiunt namque quod Moyses, qui ut de eo Scriptura testatur omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus, secundum autem geometricam, quam praecipue Aegyptii callent, cubitorum numerum in hoc loco posuit, qua in sex cubitis unus deputatur. Quae utique ratio si observetur in hujus arcae mensura, invenientur tanta spatia longitudinis, et latitudinis, et altitudinis, quae vere totius mundi reparanda germina, et universorum animantium capere potuerint re divina seminaria. Sciendum quoque est, quod illa animalia, quae non de coitu generantur, sed de humore terrae vel cadaverum, sive c
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ut archa intrantiũ pedes exciperet.
Si uͦ querit᷑ utrũ ęqualis fuerit altitudo
singłarũ mansionũ. nec ne nos quod ex
auctoritate ꝓbare ñ possumꝰ quid inde sen¬
tiendũ sit. Interĩ tamĩ quod auctoritati
contrariũ non sit: nobis concedi postulamꝰ.
Uolumus etiã sic distinguere. ut pͥmȩ mansio¬
ni demus in altitudinẽ quatuor cubitos. sccde
qumq. terciȩ sex. quartȩ septẽ. Qͥntȩ. octo.
ꝙ sic altitudo parietũ quindecĩ tubitos. ha¬
bebit: & qͥndetĩ altitudo tecti. In parietibꝰ
autẽ archȩ foris facti erant mili siue man¬
sicͣulo. quasi ad ipsos parietes adfixi. ita ut
introitꝰ eorũ extrnsecus paterent: ipso pa¬
riete intrinsecus ꝑmanente integro. & hos
nidos dicunt factos ẽẽ ꝓpt̾ illa ammalia
quȩ nec semꝑ in aqua. nec semꝑ in arido
degere possunt. sic̃ ẽ lut̃ & uituli mari¬
ni. Hȩc de forma archȩ dicta & scripta

Expanded text:
erat, ut arca intrantium pedes exciperet. erat, ut arca intrantium pedes exciperet. Si vero quaeritur utrum aequalis fuerit altitudo singularum mansionum necne, nos quidem ex auctoritate probare non possumus, quid inde sentiendum sit. Interim tantum, quod auctoritati contrarium non sit, nobis concedi postulamus. Volumus enim sic distinguere, ut primae mansioni demus in altitudine, quatuor cubitos, secundae quinque, tertiae sex, quartae septem, quintae octo, et sic altitudo parietum quindecim habebit cubitos, et quindecim altitudo tecti. In parietibus hujus arcae foris facti erant nidi sive mansiunculae quasi ad ipsos parietes affixi, ita ut introitus eorum extrinsecus pateret, ipso pariete integro permanente intrinsecus. Et hos nidos dicunt factos esse propter illa animalia, quae nec semper in aqua nec semper in arida degere possunt, sicut est lutra et vituli marini. Haec de forma arcae dicta
Abbreviated transcription (Latin):
mant namq doctores hostiũ archȩ inter
scdam & terciã mansionẽ locatũ: ita ut
limen eiꝰ fundo tertiȩ mansionis ẽẽt conti¬
guũ. Introitꝰ autẽ eiꝰ sursũ in latere eius¬
dẽ mansionis excisus: ita ut ab hostio duȩ
quid̾e mansiones deorsũ eẽnt. tres uͦ sur¬
sũ. & unã dicunt ad fimũ animaliũ recipi¬
endũ ordinatã. scdam ad cibaria eorum.
In tercia fuisse indomita animalia. in quar¬
ta mitia anmalia. in qͥnta quȩ suprema
erat homines & uolatilia. Et inde simile ẽ
quod duȩ illȩ inferiores mansiones natan¬
te archa deorsũ intra aquas p̃merent᷑. Ter¬
cia uͦ in qua animalia erant quȩ spiram̃¬
to aꝑti aeris eguerunt: pͥma suꝑ aquas
emineret. ita ut foris ꝑ aquã ad archani
accedentibꝰ hostiũ fere ꝑ planũ octurreret:
& sc̃m hunc modũ fortassis dictũ ẽ. pone¬
re hostiũ deorsũ. el deorsũ quia in qua¬
cunq mansione poneret᷑. deorsũ ponendũ¬

Expanded text:
mant namque doctores ostium arcae inter mant namque doctores ostium arcae inter secundam et tertiam mansionem locatum, ita ut lumen ejus fundo tertiae mansionis esset contiguum. Introitus autem ejus sursum in latere ejusdem mansionis excisus, ita ut ab ostio duae quidem mansiones deorsum essent, tres vero sursum. Et unam dicunt ad fimum animalium recipiendum ordinatam, secundam ad cibaria eorum. In tertia fuisse indomita animilia, in quarta mitia animalia, in quinta quae suprema erat homines et volatilia. Et verisimile est, quod duae illae inferiores mansiones natante arca deorsum inter aquas premerentur. Tertia vero, in qua animalia erant, quae spiramento aperti aeris eguerunt, prima supra aquas emineret, ita ut foris per aquam ad arcam ascendentibus ostium fere per planum occurreret. Et secundum hunc modum fortassis dictum est: Pones ostium deorsum. Vel deorsum ideo quia in quacunque mansione poneretur, deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
i gͦ ut dicit᷑ statĩ ab imo contra¬
ħi cepit. ita ut intumescentes fluctus
latera hinc inde indinantia ñ repellerent
s exciꝑent. & ñ tam aquȩ archã quam
archa aquas portaret. quomͦ fieri possit
ut non tota adimũ descenderet: Rur¬
sũ cũ dicit. pones hostiũ in latere deorsũ.
ꝑ latus deorsũ uidet᷑ significare parietẽ
lateralẽ. ad differentiã lateris. quod sur¬
sũ erat in tecto: in quo fortassis fenestra
posita erat. Et cũ it̾um dicit. aperuit
noe tectũ archȩ satis consequent̃ imu¬
it. ipsam archã deorsũ habuisse parietes:
quibꝰ suꝑpositũ fuit tectũ quod erat sũme
mansioni in qua homo morabat᷑ contiguũ.
partibꝰ fuerint erecti: quibꝰ tectũ suꝑposi¬
tũ in cacumine suo ad mensurã uniꝰ contra¬
heret᷑. Cuiꝰ autẽ altitudinis fuerint parie¬
tes ipsi hoc auctoritas ñ dicit: s tñ quan¬
tũ conicimus. altitudo parietũ usq ad
fundũ quartȩ mansionis extendebat᷑. Affir¬

Expanded text:
 ut dicitur, statim ab imo contrahi coepit, ut intumescentes fluctus latera hinc inde inclinantia non repellerent, sed exciperent, et non tam aquae arcam, quam arca aquas portaret? quomodo fieri poterat, ut non tota statim ad ima descenderet; rursum cum dicit. Pones ostium in latere deorsum . Per latus deorsum videtur significare parietem lateralem ad differentiam lateris, quod sursum erat in tecto, in quo fortassis fenestra posita fuit. Et iterum dicit: Aperiens Noe tectum arcae , satis consequenter innuit ipsam arcam deorsum habuisse parietes, quibus superpositum fuit tectum, quod erat supremae mansioni, in qua homo morabatur, contiguumpartibus fuerint erecti quibus tectum superpositum in cacumine suo ad mensuram unius cubiti contraheretur. Cujus autem altitudinis fuerint parietes ipsi, hoc auctoritas non dicit, sed tamen quantum conjicimus altitudo parietum usque ad fundum quartae mansionis extendebatur. Affir
Abbreviated transcription (Latin):
feruore sp̃c. oꝑa carius uoltimꝰ extinguer.
sine ullo respectu fragilitatis humanȩ. ꝙ
nos met ipsos totos ad immoderata urtu¬
tũ stucdia cordis eleuatione conferre: inbe¬
cillitas carnis int̾pellans ab illa rep̾hensibi¬
li nimietate sp̃c uocat ac retardat. & ita sit
utraq concupiscentia tali colluctatione
alterna sibimet repugnante: ut animȩ
uoluntas quȩ nec totã se carnalibꝰ deside¬
riis dedere. nec uirtutũ laboribꝰ uult desu¬
dare: quodã iusto moderamine temperet᷑.
quadã ȩqualitatis libra instatera nr̃i corꝑis
dextris mentẽ sp̃c ariore succensã. nec a leua
carnẽ uitiorũ aculeis p̃ponderare ꝑmittens:
dit. & illud quartũ quod uolumꝰ salubrit̃
uenire cõpellit: & uircutes ñ otio es securi¬
tate. s iugi sudore & contritione sp̃c acqui¬
ramus. ne in illo ꝑniciossissimo tepore ꝑ¬
manentes. ab ore suo nos enomere incipiat
ambulate: & desideria carnis ñ ꝑficiatis.

Expanded text:
fervore spiritus opera carnis volumus exstinguere fervore spiritus opera carnis volumus exstinguere sine ullo respectu fragilitatis humanae, et nosmetipsos totos ad immoderata virtutum studia cordis elatione conferre, imbecillitas carnis interpellans ab illa reprehensibili nimietate spiritus revocat, ac retardat, et ita fit utraque concupiscentia tali colluctatione alterna sibimet repugnante, ut animae voluntas, quae nec totam se carnalibus desideriis dedere, nec virtutum laboribus vult desudare, quodam justo moderamine temperetur, quadam aequalitatis libra dextris mentem spiritus ardore succensam, nec a laeva carnem vitiorum aculeis praeponderare permittit.  salubriter venire compellit, ut virtutes non otio et securitate, sed jugi sudore et contritione spiritus acquiramus, ne in illo perniciosissimo tepore permanentes, ab ore suo nos emovere incipiat ambulate, et desideria carnis non perficietis.
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ ddoloribꝰ acquiescit: sic querens a
passionibꝰ temꝑare carnalibꝰ. ut nequaquã
consentiat dolores necessarios sustinere.
sine quibꝰ desideria sp̃c nequennt posside¬
ri: donũ castitatis desiderans optinere
absq castigatione. uel maceratione car¬
nis. sine ugiliarũ labore cordis puritatẽ
acquirere. humilitatẽ xp̃i sine honoris
mundam iactura ex hibere. Postremo sie
nult futura consequi bona: ut amittat
p̃sentia. Qiuȩ uoluntas nunquã nos ad
ꝑfectionẽ uerã ꝑduceret. s in tepore q uodam
teterrimo collocaret: nisi hunc tepidissimũ
statũ altrinsecus hȩc insurgentia bella dis¬
rũperet. Nam cũ huic uoluntati famulan¬
tes uolumꝰ nosmet ipsos paululũ relaxare.
confestim aculei carnis insurgentes. nequa¬
quã nos in illa qua delectamur temporis
puritate noxia stare ꝑmitturit: s ad illam
quã horreimis frigidã. & plenã sentibus
uitiorũ ꝑtrahunt uiã. Rursũ cũ succensi

Expanded text:
tutum doloribus acquiescit; sic quaerens a tutum doloribus acquiescit; sic quaerens a passionibus tempererare carnalibus, ut nequaquam consentiat dolores necessarios sustinere, sine quibus desideria spiritus nequeunt possideri, donum castitatis desiderans obtinere absque castigatione vel maceratione carnis, sine vigiliarum labore cordis puritatem acquirere; humilitatem Christi sine honoris mundani jactura exhibere. Postremo sic vult futura consequi bona, ut non amittat praesentia Quae voluntas nunquam nos ad perfectionem veram perduceret, sed in tempore quodam teterrimo collocaret, nisi hunc tepidissimum statum intrinsecus haec insurgentia bella dirumperent. Nam cum huic voluntati famulantes volumus nosmetipsos paululum relaxare, confestim aculei carnis insurgentes, nequaquam nos in illa, qua delectamur, teporis puritate innoxia stare permittunt, sed ad illam, quam horremus, frigidam et plenam sentibus vitiorum pertrahunt viam. Rursum cum succensi