comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per illes. quam preter illos: Honne ab oee
illius diues ille tristis abscessit: quando uitȩ
cto : Et tamen postea quod ab illo audi-
tum non fecit untis: fecerunt multi cum
loqueretur per discipłõs. Migister bontis
contemptibilis ei quem diuitem ꝑ se ipsã
monuit: amabilis eis quos ex diuitibus pau¬
peres. ꝑ pauperes fecit. Ecce maiora fecit
predicatus a credentibus: quam locutus
audientibus. Uerum hoc adhuc motiet:
quod hȩc maiora ꝑ apłos fecit. Non autẽ
ipsos tantum significans ait. oꝑa quȩ ego
facio & uos facietis. & maiora horum facie.¬
tis: sed omnes ad suam familiam ꝑtinen¬
tes intelligi uolens. qui credit in me inqͥt.
oꝑa quȩ ego facio. & ipse faciet. & maiora
horum faciet. Si crgo qui credit faciet.
non credit utiq qui non faciet: sicuti est
qui diligit me. mandata mea custodit. llñ.
ꝑfccto qui non custodit: non diligit. Item
alio loco. Qui audit inquit uerba mea

Expanded text:
per illos quam praeter illos. Nonne ab ore per illos quam praeter illos. Nonne ab ore ipsius dives ille tristis abscessit, quando vitae t tamen postea, quod ab itum non fecit unus, fecerunt multi, cum loquecontemptibilis ei quem divitem per seipsum monuit, amabilis eis quos ex divitibus pauperes per pauperes fecit. Ecce majora fecit praedicatus a credentibus, quam locutus audientibus. 2. Verum hoc adhuc movet, quod haec majora per Apostolos fecit: non autem ipsos tantum significans ait, Opera quae ego facio et vos facietis, et majora horum facietis: sed omnes ad suam familiam pertinentes intelligi volens, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet. Si ergo qui credit faciet, non credit utique qui non faciet: sicuti est, Qui diligit me, mandata mea custodit ; unde profecto qui non custodit, non diligit. Item alio loco, Qui audit, inquit, verba mea
Abbreviated transcription (Latin):
ipso: nsi peccatum : Deniq & hic qd̃
de hac re poterat nos mouere: mox abs¬
tulit. Cum enim dixisset. qui credit
inme. oꝑa quȩ ego facio. & ipse faciet.
&o maiora horum faciet: continuo secatꝰ
adiunrit. quia ego ad patrem uado. et
quecumq petieritis in nomine meo hoc
fa cim. Qui dixerat faciet. post ait
fa ciant. tanquam diceret. Non uob̃
impossibile hoc uideat᷑. Non enim
po̾terit esse maior me. qui credit in me:
s ego sum facturus & tunc maiora. quã
nunc. maiora ꝑ eum qui credit in me.
quam preter eum per me. Ego tamen
ipse ꝑ eum: preter eum ego ip̃se. Sed
quando preter eum non faciet ipse :
quando autem ꝑ eum. quamuis non
per semet ipsum faciet & ipse. Porro aut̃
maira ꝑ eum facere. quam preter etim: ñ
est defectio. s dignatio. Quid enim retribu¬
ant serui dño. pro omnibus quȩ retribuit
eis: quandoquidem inter cetera bona etiam
hoc eis donare dignatus est. ut maiora fac̾et

Expanded text:
ipso, nisi peccatum? Denique et hic quod ipso, nisi peccatum? Denique et hic quod de hac re poterat nos movere, mox abstulit. Cum enim dixisset, Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet, continuo secutus adjunxit, Quia ego ad Patrem vado, et quaecumque petieritis, in nomine meo, haec faciam. Qui dixerat faciet, post ait faciam; tanquam diceret, Non vobis impossibile hoc videatur: non enim poterit esse major me qui credit in me, sed ego facturus sum et tunc majora quam nunc; majora per eum qui credit in me, quam praeter eum per me: ego tamen ipse praeter eum, ego ipse per eum: sed quando praeter eum, non faciet ipse; quando autem per eum, quamvis non per semetipsum, faciet et ipse. Porro autem majora facere per eum quam praeter eum, non est defectio, sed dignatio. Quid enim retribuant servi Domino, pro omnibus quae retribuit eis ? Quandoquidem inter choc eis donare dignatus est, ut majora faceret
Abbreviated transcription (Latin):
credit in me
opera quȩ ego facio & ipse faciẽe: ñ
est facile comprehendere. Et cum hoc
ad intelligendum difficillimum sit:
adiecit aliud difficilius. & maiora hoꝵ
faciet. Quid est hoc : Qui faceret oꝑa
etiam maiora faciat. inuenturi fumus:
S dixeramus sermone pristino. quia
maus fuit. umbre suȩ transitu quod
discipuli fecerunt. quam fimbriȩ stiȩ tacta
quod ipse dñs fecit. sanare languentes. et
quia plures apłis. quam ipso ꝑ os ꝓprium
predicante dño crediderunt: ut hȩc ui¬
derentur oꝑa intelligenda esse maiora. ñ
quo maior esset magistro discipults. uel do¬
mino seruus. uel ad optatus unigenito.
uel homo deo. s quod ꝑ illos ipse dignare¬
tur eadem maiora facere. qui dicit illis
alio loco. sine me nichil potestis facere.
Ipse quippe ut alia omittam quȩ sunt
intumerabilia: sine ipsis fecit ipsos. si¬
ne ipsis fecit mundum. Et quia homo
etiam ipse fieri dignatus est: sine ipsis
fecit & seipsum. Quid autem illi sine

Expanded text:
credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet , non est facile comprehendere. Et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficillius: et majora horum faciet. Quid est hoc? Qui faceret operetiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino, quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli fecerunt, quam fimbriae suae tactu, quod ipse Dominus fecit sanare languentes: et quia plures apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino, crediderunt, ut haec viderentur opera intelligenda esse majora; non quo major esset magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit eis alio loco, Sine me nihil potestis facere . Ipse quippe, ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, sine ipsis fecit ipsos, sine ipsis fecit hunc mundum: et quia homo etiam ipse fieri dignatus est, sine ipsis fecit et seipsum. Quid autem illi sine
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Ut glorificetur pater in filio: siquid
petieritis in nomine meo. hoc facum. Nul¬
lomodo igitur sine patre hoc filius facit:
quandoquidem ut in illo pater glorificet᷑.
ꝓꝓterea facit. facit ergo pater in filio. ut
filius glorificetur in patre. & facit filius
in patre. ut pater glorificetur in filio: qm̃

Expanded text:
cit, Ut glorificetur Pater in Filio, si quid cit, Ut glorificetur Pater in Filio, si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam. Nullo modo igitur sine Patre hoc Filius facit, quandoquidem ut in illo Pater glorificetur, propterea facit. Facit ergo Pater in Filio, ut Filius glorificetur in Patre: et facit Filius in Patre, ut Pater glorificetur in Filio; q
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius magisterii. Sane quedam. quamuis
in nomine eius petamus. id est scdm salira¬
torem & scdm̃ magistrum petanus: non
tunc quando petiniuis facit.  tamen fãcto.
Neq enim quia & illud pętimus utue¬
niat regnum dei: ꝓpterea son facit quod
petimtis. quia non statũ cum illo in et̾¬
nitate regnamus. Differtur enim quod
petimus: non negatur. Uleruntamen
orantes tanquam seminantes. non defitia¬
mus: tempore cnim ꝓprio metemus. Et
simul petamus quando bene petimus. ut
non faciat quod non bene petimus: quia
& ad hoc ꝑtinet. quod in eadem oratione
dñica dicimus. ne nos inferas in temptatio¬
nem. Neq enim parua est temptatio: si
contra tuam sit causam. tua postalatio. Non
autem negligenter audiendum est. quod
dñs nequisquam eum putaret. quod se pro-¬
misit facere petentibus sine patre esse fac¬
turum: cum dixisset quodcumq pecieritis
in nomine meo hoc faciam. contĩntio stibie¬

Expanded text:
ipsius magisterii. 4. Sane quaedam quamvis ipsius magisterii. 4. Sane quaedam quamvis in nomine ejus petamus, id est secundum Salvatorem et secundum magistrum petamus; non tunc quando petimus facit, sed tamen facit. Neque enim quia et illud petimus ut veniat regnum Dei, propterea non facit quod petimus, quia non statim cum illo in aeternitate regnamus: differtur enim quod petimus, non negatur. Verumtamen orantes tanquam seminantes non deficiamus; tempore enim proprio metemus . Et simul petamus quando bene petimus, ut non faciat quod non bene petimus; quia et ad hoc pertinet quod in eadem oratione dominica dicimus, Ne nos inferas in tentationem . Neque enim parva est tentatio, si contra tuam sit causam tua postulatio. Non autem negligenter audiendum est, quod Dominus, ne quisquam eum putaret quod se promisit facere petentibus, sine Patre esse facturum, cum dixisset, Quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam, continuo subje
Abbreviated transcription (Latin):
petimus: non ut cumq. s in nomine eius
petamus. hoc est in nomine saluatoris.
Non ergo contra salutem nr̃am petamus
Quod si fecerit. non ut saluator facit: qd̃
est nomen eius. fidelibus eius. Est quippe
impiis & dampnator: qui dignatur fide¬
libis esse saluator. Qui ergo credit in eũ.
quodcumq petierit in eo nomine. quod ẽ
illis. qui credunt in eum. hoc facit: qm̃
hoc sicut saluator facit. Si autem qui in¬
eum credit. aliquid ꝑ ignorantiam contra
salutem suam petit. non in nomine salua¬
toris petit: quia saluator eius non erit. si
quod eius salutem impedit fecerte. Unde
tunc expecdt potiis: ut non faciendo ꝓpt̾
quod inuocatur: faciat quod uocatur.
Propterea non solum saluator s etiam
magister bontis. ut faciat quodumq pe.¬
tierimus. in ipsa oratione quam nobis de-¬
dit. docuit quid petamus: ut etiam fio
intelligamus. non petere nos in nomine
magistri. quod petimus preter regulam

Expanded text:
petimus, non utcumque, sed in nomine ejus petimus, non utcumque, sed in nomine ejus petamus, hoc est in nomine Salvatoris petamus. Non ergo contra nostram salutem petamus: quod si fecerit, non ut Salvator facit, quod est nomen ejus fidelibus ejus. Est quippe impiis et damnator, qui dignatur fidelibus esse Salvator. Qui ergo credit in eum, quodcumque petierit in eo nomine, quod est illis qui credunt in eum, hoc facit; quoniam hoc sicut Saleum credit, aliquid per ignorantiam contra salutem suam petit, non in nomine Salvatoris petit, quia Salvator ei non erit, si quod ejus salutem impedit, fecerit. Unde tunc expedit potius ut non faciendo propter quod invocatur, faciat quod vocatur. Propterea non solum Salvator, sed etiam magister bonus, ut faciat quodcunque petierimus, in ipsa oratione quam nobis dedit, docuit quod petamus, ut etiam sic intelligamus non petere nos in nomine ma
Abbreviated transcription (Latin):
mus km̾i : Putabimtis ne hoc ꝓmissum
uibi ait. quodcumq petieritis hoc faciam:
ctu tandem quod promittit implebit: fi
apłõs suos in sua ꝓmissione fraudauit:
Enigila igtur homo fidelis: & iugilanter
audi quod illic positum est in nomine meo.
Ipsum enim quodcumq non ait petieri:¬
tis utrumq: sed in nomine meo. Qui pro¬
misit ergo tam magnum benefitium:
ficat regem: iħc significat saluatorem. ł Ion
itaq nos saluos faciet quicumq rex: sed
rex saluator. Ac per hoc quodctimq peti¬
mus aduersus utilitatem salutis: non pe¬
timus in nomine saluatoris. Et tamen ip¬
se saluator est. non solum quando facit qͥ
petimus. uerum etiam quando non facit:
qm̃ quod udet peticontra salutem. ñ
faciendo potus se exhibet saluatorem.
Nouit enim medicis. quid pro sura. quid
contra suam salutem poscat egrotus: et
ideo contrariam poscentis non facit uolun¬
tatem. ut faciat sanitatem. Quappter
quando uolumus ut faciat quod cumq

Expanded text:
mus, charissimi? Putabimusne hoc promissum mus, charissimi? Putabimusne hoc promissum ubi ait, Quodcumque petieritis, hoc faciam, cui tandem quod promittit implebit, si Apostolos suos in sua promissione fraudavit? 3. Evigila igitur, homo fidelis, et vigilanter audi quod illic positum est, in nomine meo: ipsum enim quodcumque, non ait, petieritis utcumque; sed, in nomine meo. Qui promisit ergo tam magnum beneficium, stus significat regem, Jesus significat Salvatorem: non utique nos salvos faciet, quicumque rex, sed rex Salvator; ac per hoc quodcumque petimus adversus utilitatem salutis, non petimus in nomine Salvatoris. Et tamen ipse Salvator est, non sopetimus, verum etiam quando non facit: quoniam quod videt peti contra salutem, non faciendo, potius se exhibet Salvatorem. Novit enim medicus quid pro sua, quid contra suam salutem poscat ideo contraria poscentis non facit voluntatem, ut faciat sanitatem. Quapropter quando volumus ut faciat quodcumque
Abbreviated transcription (Latin):
quodcumq petieritis hoc faciam: si deus
aliqua petentibus fidelibus etiam consu¬
lendo non facit : An focte solis apłis dictũ
debemus accipere : Absit. Unde enim ad
boc uenit ut diceret: Suꝑitis dixerat. qͥ
credit in me. oꝑa quȩ facio faciet. & maio¬
ra horum faciet: de qui re pristino ser¬
mone tractatumus. Et ne quisqnã hoc
sibi tribueret ut etiam illa oꝑa maira
se ipsum facere ostenderet: adiccit. atq
ait. Quia ego ad patrem uado: & quod¬
cumq petieritis in nomine meo. hoc faciã.
Dtimiquid in eum soli apłi crediderunt:
Ad eos itaq loquebatur dicendo. qtu cre¬
dit mune: in quibus eo donante et iam
nos sumtis. qui utiq non quod cumq
pecierimnus accipimus. Ipsos qtioq beatis¬
simos si cogitemus apl̃s: inueninius etim
qui plus omnibus laboraute. non autem
ipse. s gratia dei cum ipso. ter dñm rogasse
ut ab eo discederet angeliis sathane. nec ta¬
men quod rogauerat accepisse. Quid deci¬

Expanded text:
Quodcumque petieritis, hoc faciam, si Deus Quodcumque petieritis, hoc faciam, si Deus aliqua petentibus fidelibus etiam consulendo non facit? An forte solis Apostolis dictum debemus accipere? Absit. Unde enim ad hoc venit ut diceret, superius dixerat, Qui credit in me, opera quae ego facio, faciet, et majora horum faciet: de qua re pristino sermone tractavimus. Et ne quisquam hoc sibi tribueret, ut etiam illa opera majora seipsum facere ostenderet, adjecit, atque ait: Quia ego ad Patrem vado; et quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Numquid in eum soli Apostoli crediderunt? Ad eos itaque loquebatur dicendo, Qui credit in me, in quibus eo donante etiam nos sumus, qui utique non quodcumque petierimus accipimus. Ipsos quoque beatissimos si cogitemus Apostolos, invenimus eum qui plus omnibus laboravit, non autem ipse, sed gratia Dei cum ipso , ter Dominum rogasse ut ab eo discederet angelus satanae, nec tamen quod rogaverat accepisse . Quid dice
Abbreviated transcription (Latin):
rio prestaret᷑. s ut ille qui aderat sana¬
to fastidio sumeretur. Quando enim
nos delectant mala. & non delectant bona.
rogare debenus potius deum. ut delec¬
tent bona. quam at concedantur mala.
non quia malum est carne uesci. cum de
hac re loquens apls̃ dicat. omnis creatura
dei bona est. & nchil abitiendum. quod cã
gratiarum actione accipitur: sed qtua sic̃
item ipse ait. malum est homini qui ꝑ offen¬
sionem manducat. & si hominis offensionẽ.
quanto magis dei. cuius in ifrlitis non par-¬
ua erat offensio. repudiare quod dabat sa¬
pientia. & petere id quod inhiabat concu¬
piscentia: quamuis illi nec peterent. s quia
deerat murmurarent. S ut sciremus non
dei creaturã esse culpabilem. sed in obedien¬
tiam contumacem. & inordinatam cupdita¬
tem: non ꝓꝑter porcum. s ꝓpter ponum mor¬
suos non ꝓpter gallinam.s ꝓpter lenticalã
ꝑdidit. Quomͦ ergo intelligendum est.

Expanded text:
rio praestaretur, sed ut ille qui aderat sanario praestaretur, sed ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare debemus potius Deum ut delectent bona, quam ut concedantur mala. Non quia malum est carne vesci, cum de hac re loquens Apostolus dicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur : sed quia sicut item ipse ait, Malum est homini qui per offensionem manducat ; et si hominis offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis non parva erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et petere id quod inhiabat concupiscentia: quamvis illi nec peterent, sed quia deerat murmurarent. Sed ut sciremus non Dei creaturam esse culpabilem, sed inobedientiam contumacem et inordinatam cupiditatem; non propter porcum, sed propter pomum morsuos non propter gallinam, sed propter lenticulam perdidit . 2. Quomodo ergo intelligendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: quia ego ad
patrem uado. et qd̃¬
cumq petieritis in
nomine meo. hoc faciam. Sic ergo per¬
rexit ad patrem. ut non relinqueret in¬
digentes: sed eraudiret petentes. Sed
quid est quodcumq petieritis: cum tu¬
deamus plerumq fideles eis petere.
& non acciꝑere: Anfocte ꝓpterea: qr
mala petunt: Nam hoc exꝓbrauit
apls iacobus dicens: petitis & non acci-¬
pitis. eo quod male petatis. ut in concu¬
piscentiis ur̃is instmatis. Male ergo
usurus eo quod uult accipere: deo po-¬
tuis miserante non accipit. Proinde. si
hoc ab illo petitur. unde homo ledatur
exauditus: magis metuendum est. ne qd̵
posset non dare placatus. det iratus.
An non uidemus isrlit̾as malo stio im¬
petrasse: quod culpabili concupiscentia
petierunt. Concupierant enim carm¬
bus uesci: quibus pluebatur manna de
celo. fastidibant quippe quod habebant.
& quod non habebant. impudenter pe¬
tebant: quasi non melius peterent. non
ut cibus qui deerat indecenti deside¬

Expanded text:
dicens: Quia ego ad Patrem vado, et quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Sic ergo perrexit ad Patrem, ut non relinqueret indigentes, sed exaudiret petentes. Sed quid est, quodcumque petieritis, cum videamus plerumque fideles ejus petere, et non accipere? An forte propterea quia male petunt? Nam hoc exprobravit apostolus Jacobus dicens: Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis, ut in concupiscentiis vestris insumatis . Male ergo usurus eo quod vult accipere, Deo potius miserante non accipit. Proinde si hoc ab illo petitur unde homo laedatur exauditus, magis metuendum est ne quod posset non dare propitius, det iratus. An non videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierant enim carnibus vesci , quibus pluebatur manna de coelo. Fastidiebant quippe quod habebant; et quod non habebant, impudenter petebant: quasi non melius peterent, non ut cibus qui deerat indecenti deside
Abbreviated transcription (Latin):
perius ubi dixerunt. nos legem habe¬
mus. & scdm̃ legem debet mori. quu
filium dei se fecit. Eorum quippe le¬
gem ille non timuit offendere: sed ma-¬
gis filium dei timuit ne occideret. Hunc
uero non sic potuit contempnere cesa¬
rem. auctorem potestatis suȩ : quemad¬

Expanded text:
perius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Eorum quippe legem ille non timuit ut occideret, sed magis Filium Dei timuit ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem, auctorem potestatis su
Abbreviated transcription (Latin):
in ea parte qua in terra figitur. ibi
quippe & occulta est nec uideri potest
s cuncta eius apparentia & eminentia
inde confurgunt: sicut bona nr̃a de
profunditate gratie dei quȩ compre¬
hendi ac iudicari non potest. uniuersa
procedunt. S & si crux rp̃i hoc solum
cum passionibus & concupiscentiis: quã
magnum bontim est nec tamen facit
hoc. nisi concupiscens aduersus carnem
sp̃c bonus. cum illam crucem xp̃i fece¬
rit inimicus. id est sp̃c malus. Postre
adhibeatur siue frontibus credentiũ
sine ip̃a aqae. ex qua regenerantur.
rite ꝑficitur. Quomͦ ergo per id qd̃
mali faciunt. nichil boni significatur
quando ꝑ crucem tp̃i quam fecerunt
mali. in celebratione sacramentorum
eius. bonum nobis omne signatur:¬
S hȩc hactenus: quȩ autem secuntur.
alias ut deus opitulabitur disserenda

Expanded text:
in ea parte, qua in terra figitur: ibi in ea parte, qua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux Christi hoc solum cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen hoc facit, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est, spiritus malus. Postremadhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur, quando per crucem Christi quam fecerunt mali, in celebratione sacramentorum eius bonum nobis omne signaturSed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, disserendo
Abbreviated transcription (Latin):
meritis s occulto iudicio dei ceditur.
Nec ideo ista non aliquid boni significas¬
se quis dixerit: quia per malos factastͣ
non scilicet per eos qui xpͣm secuti. sed
qui sunt ꝑsecuti. Quid enim de ipsa
cruce dicturi sumus. quȩ certe similit̾
ab inimicis. atq impiis xp̃o facta et
impacta est: & tamen ea significari ree¬
te intelligitur. quod ait apł. quȩ fit
latitudo. & longitudo. & altitudo. et
ꝓfundum: Lata est quippe intransuer¬
so ligno quo extendantur pendentis ma-¬
nus: & significat opera bona in latitudine
caritatis. Longa est a transuerso ligno
usq ad terram. ubi dorsum pedesq fi¬
guntur: & significat ꝑseuerantiam in
longitudine temporis usq in finem. Al¬
lignum sursum uersus excedit. & signi¬
ficat suꝑnum finem quo cuncta opera
referuntur: qm̃ cuncta quȩ latitudine
ac longitudine. bene ac perseueranter
fiunt. ꝓpter altitudinem diuinoruum fa¬
cienda sunt premiorum. Profanda est

Expanded text:
meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: Quae est latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus, et significat opera bona in latitudine charitatis; longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum et pedes figuntur, et significat perseverantiam in longitudine temporis, usque ad finem; allignum sursum versus exceditur, et significat supernum finem quo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum; profunda est
Abbreviated transcription (Latin):
do dissuatur & ad unum ꝑtienit. qtua
in unum omnes colligit: sicut in apłis
cum esset etiam ipse numerus duodena¬
ritis. id est quadriꝑtitus inter nos. & om̃s
essent interrogati. solus petrus respondit.
tu es xp̃c filius dei uini. & ei dicitur tͥ
dabo claues celorum. tanquam ligandi
& soltiendi solus acceꝑit potestatem. &¬
cum illad untis pro omnibus qdxxerit.¬
& hoc cum omnibtis tanquam ꝑsonã
gerens ipsins unitatis acceperit. Ideo unꝰ
ꝓ omnibus: quia unitas in omnibtis. Unͣ
& hic cum dyxisset desuiper contexta:
addidit ꝑ totum. Quod si referamus
ad id quod significat. nemo cius est exꝑs.
qui ꝑtinere inuenitur ad totum: a qͦ
toto sicut greca indicat lingua catholi¬
ca uocatur eccłã. In sorte autem quid:
nisi dei gratia cominendata est : Sic qͥp¬
pe in uno ad omnes peruenit: cum sore
omnibus placuit. Quia & dei gratia
in unitate ad omnes ꝑuenit: & cum sors
mittitur. non personȩ cutusquam uel

Expanded text:
do dissuatur: et ad unum pervenit, quia do dissuatur: et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit. Sicut in Apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est quadripartitus in ternos, et omnes essent interrogati, solus Petrus respondit, Tu es Christus Filius Dei vivi; et ei dicitur, Tibi dabo claves regni coelorum , tanquam ligandi et solvendi solus acceperit potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit: ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta; addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod sigqui pertinere invenitur ad totum a quo toto, sicut Graeca indicat lingua catholica vocatur Ecclesia? In sorte autem quid nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pemittitur, non personae cujusque vel
Abbreviated transcription (Latin):
tis dm̃i ib̃u xp̃i quadriꝑtitam figara-¬
uit eius eccłam. toto scilicet quȩ quatuor
partibus constat terrarum orbe diffusã.
& omnibus eisdem partibus equaliter
id est concorditer distributam: ꝓpter
quod alibi dicit. missurum se angelos
suos. ut colligant electos enis a quattior
uentis. Quod quid est: nisi quatuor
partibus mundi oriente. occidente.
aquilone. meridie. Ttunca uero illa
sortita omnium partium significat
unitatem: quȩ caritatis uinctilo con-¬
tinetur. De caritate autem locutu¬
rus aplõ: suꝑ eminentem inquit uiã
uobis demonstro. Et alio loco ait.
Cognoscere etiam suꝑeminentem
scientiȩ caritatem xp̃i. Itemq alibi.
Super omnia autem hȩc: caritatẽ
quȩ est uinculum ꝑfectionis. Si ergo
caritas & super eminentiorem ht̃
uiam. & suꝑ eminet scientiȩ. & suꝑ
omina precepta est merito. uestis
qua significatur desuꝑ conterta
perhibetur. inconsutilis autem ne aliqͥn¬

Expanded text:
tis Domini Jesu Christi, quadripartitam figuratis Domini Jesu Christi, quadripartitam figuravit ejus Ecclesiam, toto scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Propter quod alibi dicit missurum se Angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis : quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus, Supereminentem, inquit, viam vobis demonstro : et alio loco ait, Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi ; itemque alibi, Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est; merito vestis qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
sortem cum diuiderent᷑. Quod &o fae¬
tum est. Omnum quippe uestimentoꝵ
euis diuisio completa non esset: nisi
sorte claruisset quis etiam illam tu¬
nicam tolleret: ut sic contentio diui¬
dentium finiretur. uel nulla potius
oriretur. Quod ergo ait quisquid tol¬
leret. quandoquidem hoc sorti depu¬
tatur: non ad omnia quȩ diuisa sunt
uestimenta referendum est. Soes enĩ
missa est: quis illam tunicam tolleret.
De qua qm̃ narrare pretermisit.
qualis fuerit. & quemadmodum eqͥlib
factis partibus sola remanserit: quȩ ne scm¬
deretur ueniret in sortem ꝓpterea positũ
est quod ait quis quid tolleret id est quis
eam tolleret. tanquam si totum ita dic̾et᷑.
Diuiseruint uestimenta ens mittentes
sortem suꝑ eis: quis tunicam quȩ partib
equalibus suꝑfuerat tolleret. Querat
forte aliquis quid significet in tot parti¬
bus uestimentorum facta diisio: & de
tunica illa sortitio. Quadriꝑtita ues¬

Expanded text:
sortem cum dividerentur: quod et facsortem cum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadripartita ves
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit intelligi etiam illam tuncam ꝑtui̾e
de qua sortem miserunt: quia utiq om̃s
uestes diuidendo in quibus do illa fuit. de
ipsa foititi sunt. Tale est quod ait etum
lucas. Dituidentes uestimenta eius: mise¬
runt sortes. Diuidentes enini uenert
ad tunicam. de qua facta est sortitio:
ut inter eos unuiersa uestrmentorum
eius dituisio compleretur. Quid autem
interest utrum dicatur diuidentes mi¬
serunt sortes. quod ait lucas. an ditusert̃
sortem mittentes. quod ait matheus:
nisi quod ltcas dicendo sortes. pluralem
pro singulari ntimero posuit: Que lo¬
cutio scriptaris scĩs insolita non est:
quamuis nonnulli codices sortem repe:¬
riantur habere non soites. Marcus ita¬
q soltis uidetur aliquam intulisse que¬
stionem. Dicendo enim mittentes sor¬
tem super eis quisquid tolleret: tanꝗͣ
stiper omnib uestimentis non fuper
sola tunica sors missa sit. locutus tudet᷑.
S etiam hic breuitas obscuritatem

Expanded text:
voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes . Dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua fut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur, Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas; an, Diviserunt, sortem mittentes, quod ait Matthaeus: nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numero posuit; quae locutio Scripturis sanctis insolita non est: quamvis nonnulli codices sortem reperiantur habere, non sortes? Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem: dicendo enim, Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem
Abbreviated transcription (Latin):
habere potitisse singulas partes. nisi scinde¬
retur ut pannos eius in utiliter tollerent.
Quod ne facerent: ad unum eam ꝑuenire.
sortitione maluerunt. Ciuus enangelistȩ
narrationi consonat etiam ꝓpheticum testi¬
monium: quod & ipse continuo subiungens.
ut scriptura inquit impleretur dicens.
Partiti funt uestimenta mea sibi: & super
uestem meam miserunt sortem. Non enĩ
ait sortiti s partiti. nec ait sortientes parti¬
ti sunt: sed inceteris uestimentis soetem
omnino non nominans. postea dixit. et in
uestem meam miserunt sortem. ꝓpter illĩ
reliqtiam tunicam. De quia re dicam qd̵
ipse donatierit. cum prius eam quȩ obori¬
ri potest tanquam euangelistȩ. inter se dis¬
crepent caltmpniam ꝓpulsauero: demons:¬
trans nullitis ceterorum uerba narratio¬
n ichaninis esse contraria. Matheut enĩ
dicendo diuiscrunt uestimenta eius sortẽ
mittentes. ad totam diuisionem uestim̃toꝵ

Expanded text:
habere potuisse singulas partes, nisi scindehabere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent. Quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens: Ut Scriptura, inquit, impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sorem. Non enim ait sortiti, sed partiti. Nec ait: Sortientes partiti sunt in caeteris vestimentis sortem, omnino non nominans, postea dixit: et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum
Abbreviated transcription (Latin):
tollerent. Unde apparet quatuor fuisse.
milites: qui in eo crucifigendo presidi
paruerunt. Manifeste quippe ait. Mili¬
tes ergo cum crucifixissent eum: accepe¬
runt uestimenta eius & fecerunt quatu¬
or partes tinicuiq militi partem. Et cu¬
nicam. Subaudiendum est acceperunt:
ut iste sit sensus. Acceperunt uestimenta
enis. & fecerunt quatuor partes tinicuiq
militi partem: acceperunt & tunicam.
Et sic locutus est ut de ceteris uestimen¬
tis nullam sortem missam esse uudeanus:
s de tumca. quam simul cum ceteris ao¬
ceperunte. s non similiter dituserunt.
De hac enim sequitur exponens. Erat autẽ
tunica inconsutilis: de super contexta per
totum. Cur autem de illa sortem misert̃
narrans: dixerunt ergo inquit ad inuicem.
Non scindamus eam: sed sortiamur de illa
cuitis sit. Apparet itaq in aliis uestibus
equales cos habuisse partes. ut sortiri ne¬
cesse non fuerit: in illa uero una non eos

Expanded text:
tollerent. Unde apparet quatuor fuisse tollerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam; subaudiendum est, acceperunt: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo, inquit, ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibaequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit; in illa vero una, non eos
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Ut scriptum impleretur dicens.
Partiti fant uestimenta mea sibi: et in
uestem meam miserunt sortem. factã
est quod noluerunt udei. Non ipsi
sed milites qui parebant pilato. iidi¬
cante ipso crucifixerunt iħm: & tamen
si noluntates. si insidias. si oꝑam. si traditio¬
nem postremo si extorqtientes clamores
eorum cogitemus. magis utiq iudei cruci¬
fixerunt ih̃m. S de partitione & sortitio¬
ne uestimentorum eitis: non est pretere¬
unter loquendum. Quamuis enim omnes
euangelistȩ quatuor hutus rei memine¬
rint: ceteri autem breuius quam iohs
& clatise illi. iste uero aꝑtissime. Nam
matheus ait. Postquam autem crucifite¬
runt eum: diuiserunt uestimenta eius
sortem mittentes. Marcus. Et crucifi¬
gentes eum. diuiserunt uestimenta eius:
mittentes sortem suꝑ eis quis quid tolle¬
ret. Lucas. Diuidentes uero uestimenta.
eiis: miserunt sortes. Iohannes autem
& quot partes de uestimentis eius fece¬
rint dixit: id est quatuor. ut singulas

Expanded text:
s, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum. 2. Sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes . Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas
Abbreviated transcription (Latin):
dici quo mintis est usitatum. eo magis
est mistice figuratum. faciebat ista po¬
pulus impius: patiebatur ista miseri-¬
cors xp̃c. Qui faciebat quicquid face̾t
nesciebat: qui patiebatur autem non
solum quid fieret. & cur fieret scie¬
bat. uerum etim de malefacientib
bene ipse faciebat. Cum ergo accepis¬
set ih̃c acetum: dixit consummatum
est. Quid nisi quod ꝓphetia tanto ante
predixerat: Deinde quia nichil remã¬
serat. quod antequam moreretur. fieri
adhuc oporteret: tanquam ille qui
ꝑotestatem habebat ponendi animã
suam. & iterum sumendi eam. ꝑactis
omnibus quȩ ut ꝑagerentur expecta
bat. inclinato capite tradidit sp̃m.
Quis ita dormit quando uoluerit:
sicut iħc mortuus est quando uoluit:
Quis ita uestem ponit quando uolue¬
rit: sicut se carne ęxuit quando uoluit:
Quis ita cum uoluerit obierit: quomͦ¬
ille cum uoluit obiit:. Quanta spe-¬
randa uel timenda potestas est iudicã-¬
tis: si apparuit tanta morientis :¬

Expanded text:
dici, quo minus est usitatum, eo magis dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat, quid faceret nesciebat: qui patiebatur autem, non solum quid fieret et cur fieret sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. 6. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , peractis omnibus quae ut bat, inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem deponit quando voluerit, sicut se carne exuit quando voluit? Quis ita cum voluerit abit, quomodo cum voluit obiit? Quanta speranda vel timenda potestas est judicantis, si apparuit tanta morientis
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatem congruenter accipimus.
quam circumdederunt. & se circum¬
uenisse putauerunt. Vnde illud in
psalmo. Asperges me ysopo: & mun-¬
dabor. Ap̃i namq humilitate munda¬
mtir: quia nisi humiliasset semet ip¬
sum factus obediens usq ad mortem
crucis. non utiq sanguis etus impecca¬
torum remissionem. hoc est in nr̃am
mundationem stusset effusus. Nec
moueat quomodo spongia ori eius po¬
tuit admoueri: qui in crucem fue¬
rat exaltatus a terra. Sicut enim apd
alios euangelistas legitur. quod hic
preter misit inarundine est factum:
ut in spongia talis potus ad crucis ful.¬
blimia leuaretur. Per arundinem uͦ
sscripͥt̾ura significabatum. que implebat᷑
hoc facto. Sitite enim lingua dicitur
ireligreca ueł latina. uel alia quelibit.
somtñ sigrificans: qui lingua ꝓmitur:
sio mindo dici potest. littera que arun¬
dine. scribitur. s sonos signifrrantes
nocis humꝗne usitapissime. dicimus
linguas: scripturam uero arundinem

Expanded text:
humilitatem congruenter accipimus: humilitatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Unde est illud in psalmo, Asperges me hyssopo, et mundabor . Christi namque humilitate mundamur; quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens usque ad mortem crucis , non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. 5. Nec moveat quomodo spongia ori ejus potuerit admoveri, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur, quod hic praetermisit, in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel graeca vel latina, vel alia quaelibet sonum significans, qui lingua promitur; sic arundo dici potest littera, quae arundine scribitur. Sed sonos significantes vocis humanae usitatissime dicimus linguas: Scripturam vero arundinem
Abbreviated transcription (Latin):
cte ita disponere: quomodo disposuit hõ
iste qui passus est:. S homo mediator
deu &. hominum homo de quo predic¬
tum legitur. & homo est ec quis agnos¬
cio eum. qm̃ homines ꝑ quos hȩc siebant.
non agnoscebant hominem deum. homo
namq apparebat. qui deus latebat: patie¬
batur hȩc omnia qui apparebat. & idem
ipse disponebat hȩc omnia qui latebat.
llidit ergo quia consummata funt omina.
quȩ oportebat ut fierent. antequam acci¬
peret acetum & traderet sp̃m atq ut
hoc etiam consummaretur quod scrip.¬
tura predixerat. & in siti mea potauert̃
me accto: sitio inquit. Tanquam dicerit.
hoc minus fecistis: date quod estis. Iudei
quippe ipsi erant acetum. degenerantes
a tio patriarcharum. & ꝓphetarum:
& tanquam de pleno uase. de iniquita¬
te mundi huus impleti cor habentes.
uelut spongiam cauernosis quodammͦ
atq tortuiosis latibulis fraudulentum.
Ysopuim autem cui circumpostierunt
spongiam aceto plenam. qm̃ herba est
humilis & pecttis purgat: ipsius xp̃i

Expanded text:
cit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste qui passus est? Sed homo Mediator Dei et hominum, homo de quo praedictum legitur: Et homo est, et quis agnoscit eum? quoniam omnes per quos haec fiebant, non agnoscebant hominem Deum. Homo namque apparebat, qui Deus latebat. Patiebatur haec omnia qui apparebat, et iipse disponebat haec omnia qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum et traderet spiritum; atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pectus purgat, ipsius Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ergo introsit &o ille discipł̃ qui tiene¬
rat primus ad monumentum. Priorues¬
nit: & posterior intrauit. Neq hoc uti¬
qĩ uacat: s michi ad ista non uacat. Et
uidit inquit: & credidit. Hic nonnulli
ꝑatum ad tendentes. putant hoc iohm̃
credidisse quod ihe refurrerit: sed quod
sequitur non hoc indicat. Quid sibi etp̃
uult quod statim adiuxit: nondim enĩ
sciebant scripturam. quia oportet eum
a mortuis resurgere: Non ergo eum
credidit resurrȩtisse: quem nesciebart
oportere resurgere. Quid ergo indit
Quid credidit: Ulidit scilicit in ane mo¬
numentam. & credidit qtiod dixerto
mulieꝵ eum de monumento esse sublitã.
nondum enim sciebat᷑ scripturam quia
oportuit eum a mortius refurgere. Et
ideo quando id ab ipso dño audiebant.
quamuis aꝑtissime diceretur: confuetu¬
dine audiendi ab illo parabolat non intel¬
ligebant. & aliquid aliud eum significare

Expanded text:
ergo introiit et ille discipulus qui veneergo introiit et ille discipulus qui venerat primus ad monumentum. Prior venit, posterior intravit. Nec hoc utique vacat, sed mihi ad ista non vacat. Et vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse quod Jesus resurrexerit. Sed quod sequitur, non hoc indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit: Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportebat eum a mortuis resurgere. Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. Et ideo quando id ab ipso Domino audiebant, quamvis apertissime diceretur, consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare
Abbreviated transcription (Latin):
ad id quod fuerat pretermissum: et
tamen quasi hoc sequeretur ad iunctã
est. Cum enim iam dixisset uenerunt
ad monumentum : regressus est ut nar¬
raret quomodo uenerint. atq ait. Car¬
rebant autem duo simul: & cetera.
llbi ostendit quod precurrens ad mo-¬
numentum. prior uenerit alius ille
discipulus: quem se ipsum significat.
s tanquam de alio cuncta narrat. Et
ctm se inclinasset inquit: uidit postoa
linteamina. non tamen introiuit. lle¬
nit ergo symon petrus sequens cum.
dit linteamina posita: & sudarium.
quod fuerat sutper caput eitis. non qĩ
linteaminibus positum. s separatim
inuolutum in unum locum. Putamꝰ¬
ne nichil ista significant: Nequaqiã
id putauerim. s ad alia festinamus:
in quibus inmorari questionis uel obscti¬
ritatis alicuius necessitate compellim̾.
Nam ista quȩ per se ipsa manifesta
sunt: quid singula etiam significent
querere sc̃ȩ quidem delitiȩ sunt. sed
otiosorum quod non fumus nos. Tunc

Expanded text:
ad id quod fuerat praetermissum; et ad id quod fuerat praetermissum; et tamen quasi hoc sequeretur adjunctum est. Cum enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt; atque ait, currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. 8. « Et cum se inclinasset, inquit, vidit posita linteamina, non tamen introivit. Venit ergo Simon Petrus sequens eum, sudarium quod fuerat super caput ejus, non cum linteaminibus positum, sed separatim involutum in unum locum. Putamusne nihil ista significant? Nequaquam id putaverim, sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessitate compellimur. Nam ista quae per seipsa manifesta sunt, quid singula etiam significent quaerere, sanctae quidem deliciae sunt, sed otiosorum, quod non sumus nos. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ta erat monumentum: posuerunt
iħm. Acceleratam uult intelligi se¬
pulturam: ne aduesꝑasce ͤ. quando
iam ꝓpter parasceuen. quam cenã
puram iudei latine usitatius apud
nos uocant. facere tale aliquid ñ
mento. Una sabbati est quem iam
diem dm̃cum ꝓpter dñi resurrectio¬
nem mos xp̃iantis appellat: quem
matheus solus in euangelistis primã
sabbati nominauit. Cucurrit ergo
alium disciptilum ꝗtiem amabat iħc:
& dicit eis. Tulerunt dñm de mo¬
numento: & nescimus ubi posuert̃
eum. Non nulli codices etiam greci
habent: tulerunt dñm meum. Qd
uideri dictum potest ꝓpensiore ca¬
ritatis uel famtilatus affectt: sed
hoc in pltiribus codicibus. quos im
prompta habuimus non inuenimꝰ.
Eriit ergo petrus. & ille alius disci¬
pulus: & uenerunt ad monumentum.
Currebant autem dtio fimtil: & ille
alius discipulus. precucurrit cituis pe¬
tro. &uenit primus ad monumen¬
tum. Aduertenda hic & commendan-
da recapitalatio. quomodo reditum est

Expanded text:
ta erat monumentum, posuerunt ta erat monumentum, posuerunt Jesum. Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret, quando jam propter Parasceven, quam coenam puram Judaei Latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquis nonmento. Una Sabbati est, quam jam diem Dominicam propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat: quam Matthaeus solus in evangelistis primam Sabbati nominavit. Cucurrit ergo, alium discipulum quem amabat Jesus, et dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli Codices etiam Graeci habent: Tulerunt Dominum meum, quod videri dictum potest propensiore charitatis vel famulatus affectu. Sed hoc in pluribus Codicibus, quos in promptu habuimus, non invenimus. Exiit ergo Petrus, et ille alius discipulus, et venerunCurrebant autem duo simul, et il alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda est recapitulatio, quomodo reditum est
Abbreviated transcription (Latin):
rens mixturam mirre: sed ut qd
dictum est primum. ad suꝑiorem
sensum ꝑtineat. Ulenerat enim ad¬
idem iohannes narrat in prioribus
euangelii sui partibus. Hic ergo in¬
telligendum est ad iħ̃m. non tunc
solum. s tunc primum uenisse nicho¬
demum. uentitasse autem postea ut
fieret audiendo discipl: qd certe mͦ
in reuelatione corporis beatissimi ste¬
phani fere omnibus gentibus declara¬
tur. Acceperunt ergo corpus iħu:
& ligauerunt illud lĩ teis cum aro¬
matibus. sicut mos est nideis sepelire.
Ita quippe ni fallor admontut in hu¬
iusmodi officiis quȩ mortius exiben¬
tur: mor ẽ cuitisq gentis esse ser¬
uandum. Erat autem in loco ubi
crucifirus est oitus: & in orto mo¬
numentum nouum. in quo nondum
quisquam positus fuerat. Sicite in
oraries uirginis utero. nemo ante illũ.
nemo post illum conceptus est: ita in
hoc monumento nemo ante illum.
nemo post illum sepultus est. Ibi ergo
ꝓpter parasceue iudeorum. quia ux¬

Expanded text:
rens mixturam myrrhae; sed ut quod rens mixturam myrrhae; sed ut quod dictum est, primum, ad superiorem sensum pertineat. Venerat enim Niidem Joannes narravit in prioribus Evangelii sui partibus . Hic ergo intelligendum est ad Jesum, non tunc solum, sed tunc primum venisse Nicodemum; ventitasse autem postea ut fieret audiendo discipulus: quod certe modo in revelatione corporis beatissimi Stephani fere omnibus gentibus declaratur. Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus, sicut mos est Judaeis Ita quippe, nisi fallor, admonuit in hujusmodi officiis, quae mortuis exhibentur, mortem cujusque gentis esse servandam Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus erat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est, ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. Ibi ergo propter Paraceven Judaeorum, quia jux