comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se antequam mundus ẽẽc. qd̾ in mundo etiam suo tempore fieres.
Si enim de nobis dixit apłs sicut elegit nos in ipso ante muncli
consitutionem. cur abhorrere putatur a uero sitẽ pat capittnẽm
glorfficauit quando nos in ipso ut m̃bra cius cemus elegit. Sieem̃¬
nos electi. quom̃ ipse clarificatus. quia priusqũa mundus ẽet nec
ille qui ꝑ ipsum in quantũ uerbum eius ẽ etiam que futura
sunt fecit & uocat ea que ñ sunt tanquam sint. ꝓfecto selm id
qd mediator dei & hominum homo ẽ ante mundi consturutionẽ
ꝓnobis as pater glorificauit ipsũ si t̃c elegit etiam nos in ipso.
filio c̃ẽ mauore. quia in formna serui etit filius. Et adbuc
in forma ẽ humana filius. quam leuauto in elum. Propterea
regno hec cadem forma imimortalitatis ꝓpter qd̵ dictum ẽ. Tunc
ꝙ ipse filius subietts erto ei qui illi subiecit omnia. Nam de

Expanded text:
se antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. se antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ; cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sinos electi, quomodo ipse clarificatus, quia priusquam mundus esset, nec us . Sed ille qui per ipsum, in quantum verbum ejus est, etiam quae futura sunt fecit, et vocat ea quae non sunt tanquam sint , profecto secundum id, quod Mediator Dei et hominum homo est, ante mundi constitutionem pro nobis Deus Pater glorificavit ipsum, sicut tunc elegit etiam nos in ipso.jorem esse, quia in forma servi erat Filius; et adhuc in forma est humana Filius, quam levavit in coelum: propterea regno haec eadem forma immortalis: propter quod dictum est, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia . Nam de
Abbreviated transcription (Latin):
ante omnia tempora statuisti. H oc quidam sic intelligendum
putauerunt. tanqu̾ã natura humana quȩ suscepta ẽ a uerbo
conuerteretur in uerbum. & homo mutaretur in dm. Linmo si
diligentius qd̾ opinati st̃ cogitemus. homo piret in des. Non eñ
quisquã ex ista mutatio ne hominis uel duplicari dei uerbum di¬
cturus ẽ uel augeri. ut aut duo sint quod unum fut. aut am x¬
plius sit qd̾ minus fuit. Porro si nattuta humana in uerbũ
mutata atq tonuersa uerbum dei quantum eiat & qd̃ erat hoc
erit. ubi ẽ homo si non ꝑutĩ S ed ad hanc opinionẽ quã ue¬
ritati ꝓrsus ñ uideo conuenire. nichil nos urget si filio dicente
ꝙ̾ nẽ clarifica me tu pater apud temet ipsum claritate quam
babui priusquã mundus eẽt apud te. intelligamus p̃destinati-¬
onẽ claritatis humanȩ quȩ in illo ẽ nature ex mortali ĩmnor¬
talis apud patrem future. Et hoc etiam p̃ destinando factũ fuis¬

Expanded text:
ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putaverunt tanquam natura humana, quae suscepta est a Verbo, converteretur in Verbum, et homo mutaretur in Deum; imo, si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa, Verbum Dei quantum erat et quod erat hoc erit, ubi est homo si non perit? 7. Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos urget, si Filio dicente, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ipse filius hominis & a uerbo dei suscepta natura humana com¬
mutabitur in eius naturam qui ei subiecit omnia tunc fu¬
turum putant cumpost iudicii diem tradiderit regnũ deo
& patri  Ic ꝑ hoc etiam scđm sstam opinion̾ẽ ad huc pater
si aliqui & hoc affirmant qđ iam fuerit in dei substantiam
mutatus homo xꝑe iħe. illud certe negare ñ possunt quod ad¬
huc natura hominis manebat quando ante passioñe dicebat. qm̃
pater maior me ẽ. E nde nulla cunctatio ẽ seđm hoc ẽẽ dictũ qd̃
forma serui maior ẽ pat̃ cuiin forma deiequalis est filius. Ex tract¬
claritate quam habui priusquam mundus ẽẽt apud te.
Ordo uerboꝵ ẽ quam habui apud te prius qu̾a mundus eẽt A a
hoc ualet qd̾ ait. & nunc clarifica me. H oc ẽ sicut t̃ẽ. ita & nunc.
Sicut tunc p̃ destinatione. ita & nc̃ ꝑfectione. Pac in mundo. qd̃
apud te iam fuerat ante mundum. Fac in suo tempore. q d

Expanded text:
ipse Filius hominis, et a Verbo Dei suscepta humana natura, comipse Filius hominis, et a Verbo Dei suscepta humana natura, commutabitur in ejus naturam qui illi subjecit omnia: tunc futurum putant, cum post diem judicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam opinionem, adhuc Pater si et aliqui hoc affirmant, quod jam fuerit in Dei substantiam mutatus homo Christus Jesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: Quoniam Pater major me est. Unde nulla cunctatio est, secundum hoc esse dictum, quod forma servi major est Pater, cui in forma Dei aequalis est Filius. NecClaritate quam habui priusquam mundus esset apud te. Ordo verborum est quam habui apud te priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait: Et nunc clarifica me. Hoc est, sicut tunc, ita et nunc. Sicut tunc praedestinatione ita et nunc perfectione fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum. Fac in suo tempore quod
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ ait apłs cum autem ei omnia subiecta fuerinti tc̃ & ipse
filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia aut ideo
dictum ẽ ne quisquam putaret habitum xꝑi qui ex humana
creatura susceptus ẽ conuersum iri postea in ip̃sam diuinitatem.
uel ut certius exp̃sserim deitatem. que ñ ẽ creatura sed ẽ unitas
& coeterna natura. aut si quisqua contendit ut aliqui senserunt
ita dictum. & ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia
ut ipsam subiectionẽ commutationem & conuersionẽ crecdand
futuram creature in ipsam substantiam uel essentiam creato-¬
ris idest ut que fuerat substantia creaturȩ fiat substantia
creatoris. certe uel hoc concedit qd ñ habet ullam dubitati¬
onem ñdum hoo fuisse factum cum dñs diceret. p at maior me
ẽ. Dixit enim hoc ñ solum antequam ascendisset in celum
uerum etiam antequam passus resurrexisset a mortuis. I lli
autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis sub-¬

Expanded text:
tolus: cum autem ei omnia subiecta fuerint, tunc et ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conuersum iri postea in ipsam diuinitatem uel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitaet coaeterna natura, aut, si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: et ipse filius subiectus erit qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, uerum etiam antequam passus resurrexisset a mortuis. illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis sub
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã in latina lingua hoc sic intelligat dictũ ꝑ ur̃a głam
in suis luteris iurauit apłs uir in ueritate firmissimus.
ludus nobis debet ẽt uratio. Multo em̃ tutius ut dixi quan¬
tum ad nos attinet ñquam iurimus. ut sit in ore nr̃d est. est.
ñ .ñ. sicut dñs monet. Non quia peccatũ ẽ uerum iurare. sed
quia grauissimũ peccatum ẽ falsum iurart. quo citius cadit qui
consueuit iuirare.

Expanded text:
quisquam in Latina lingua hoc sic intellegat dictum \'per uestraquisquam in Latina lingua hoc sic intellegat dictum \'per uestrain suis litteris iurauit apostolus, uir in ueritate firmissimus, ludus nobis debet esse iuratio. multo enim tutius, ut dixi, quantum ad nos adtinet, numquam iuramus, ut sit in ore nostro: Est, est; non, non, sicut dominus monet, non quia peccatum est uerum iurare, sed quia grauissimum peccatum est falsum iurare, quo citius cadit, qui consueuit iurare.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ suũ : Portasse hoc dicens in animo suo. Timeo ꝑ filium
meũ falsum iurare ne moriatur. B s̃ autem qui ñ moritur
& si falsũ ꝑ eum iuretur: quid mali contingtodeo: Heneqͥ¬
dẽ dicis. Nichil mali contingit deo. quando falsum uras ꝑ
dm̃. Sed eum contingit mali multũtibi qͥ fallis ꝓximũ. eui
testem adhibes dm̃ͤ¬
urationem autẽ caue quantũ potes. NTelius quippe nec
uerum uiratur. quã uirandi consuetudine & in ꝑiurium
sepe caditur:. ꝙ semꝑ ꝑiurio ꝓpinquatur. Sed illi quantũ
aliquos eoꝵ audiui quid sit iurare ꝓrsus ignorant. Putant
enim se ñ uirare quando in ore habent scit ds. & testis ẽ ds̃.
ꝙ testem dm̃ inuoco suꝑ amimã meam. quia ñ dr̃ ꝑ dm̃. & qr
talia reppiuntur in apło paulo. Sed etiam illa ibi contra
eos inuenta ẽ qũa consitentur ẽẽ iurationẽ. ubi ait apłs. Eoti¬
In grecis em̃ codicib reꝑitur omnino hanc ẽẽ iurationẽ ne

Expanded text:
Deum suum? Fortassis hoc dicens in animo suo, Timeo per filium Deum suum? Fortassis hoc dicens in animo suo, Timeo per filium meum falsum jurare, ne moriatur: Deo autem qui non moritur, etsi falsum per eum juretur, quid mali contingit? Bene quidem dicis, nihil mali contingit Deo, quando falsum juras per Deum: sed contingit mali multum tibi, qui fallis proximum, cui testem adhibes Durationem autem caue, quantum potes. melius quippe nec uerum iuratur, quam iurandi consuetudine et in periurium saepe caditur et semper periurio propinquatur. sed illi, quantum aliquos eorum audiui, quid sit iurare, prorsus ignorant; putant enim se non iurare, quando in ore habent: Scit deus et: Testis est deus et: Testem deum inuoco super animam meam, quia non diciturtalia reperiuntur in apostolo Paulo. sed etiam illa ibi contra eos inuenta est, quam confitetur esse iurationem, ubi ait apostolus: Cotiin Graecis enim codicibus reperitur omnino hanc esse iurationem, ne
Abbreviated transcription (Latin):
aliud uolunt nisi inuocato deo teste m̃tiri. Itane uͦ quisquis
es praui cordis uel ꝑuersi cordis si dicas ꝑ dm̃ iuras. si dicas.¬
ẽ testis ẽ ds̃. nisi ꝑ dm̃s Quid est autem iurare. nisi ius deo red¬
salutẽ tuam iuras. Tus filiis tiuis reddere. quando ꝑ filios tuos
iuras. Qđ autem ius debemus saluti nr̃e filiis nr̃is deo nr̃o.
nisi caritatr ueritatis & ñ falsitatis Maxime autem ꝑ dm̃ cum
fit. ipsa ẽ uera iuratio. Qua & cum dicit quisquis ꝑ meam. salu¬
tẽ suam deo obligat. Quando dicit ꝑ filios meos. oppignerat¬
deo filios suos. Et hoc ueniat in caput eoꝵ qd̃ exit deore ipsi.
Si uerum uerum. si falsum falsum. Cum gͦ filios suos uel caput
suum uel salutẽ suam quisq in iuratione nominans quicquid
nominat obligat deo. quantomagis quando iurat ꝑ ipsũ deum :
Timet enim falsũ iurare ꝑ filium suũ. & ñ timet falsu iurare ꝑ

Expanded text:
aliud volunt, nisi invocato Deo teste mentiri. Itane vero, quisquis aliud volunt, nisi invocato Deo teste mentiri. Itane vero, quisquis es pravi cordis, et perversi cordis, si dicas, Per est testis est Deus, nisi per Deum? Quid est autem jurare, nisi jus Deo redsalutem tuam juras: jus filiis tuis reddere, quando per filios tuos juras? Quod autem jus debemus saluti nostrae, filiis nostris, Deo nostro, nisi charitatis, veritatis, et non falsitatis? Maxime autem cum per Deum fit, ipsa est vera juratio. Quia et cum dicit quisque Per meam salutem, suam Deo obligat: quando dicit Per filios meos, oppignerat filios suos Deo: ut hoc veniat in caput eorum, si verum, verum; si falsum, falsum. Cum ergo filios suos, vel caput suum, vel salutem suam quisque in juratione nominans, quidquid nominat obligat Deo; quanto magis quando pejerat per ipsum Deum? Timet enim falsum jurare per filium suum, et non timet falsum jurare per
Abbreviated transcription (Latin):
ihu dño nr̃o. Per ur̃am głam iuratio ẽ. Non quasi sic
ait. Per ur̃am głam morior. quasi ur̃a gła me facit mori.
Quomͦ si diceret ꝑ uenenũ mortuus ẽ. ꝑ gladiũ mortuus
ẽ. ꝑ bestiam mortiuis ẽ. ꝑ inimicum mortuusẽ id est faciente
inumeo. faciente gladio. faciente ueneno. Non sic dixit per
ur̃am głam. Ambiguitatem enim grecus sermo dissolurt.
Inspiettur in epła greta & inuenitur ibi uiratio. que ñ est
ubi dicit grecus iurat. Cotidie auditis grecos & quigrece¬
Est alio loco iuratio ꝓrsus certa & exp̃ssa. C̃ estem dm̃ inuoco suꝑ
animã meam quia parcens uobis ñdum ueni chorinthũ. Etalio
loco ad galathasQue autem seribo uobis ece coram doo quia
uolentes ipsas uirationes discernere uel potius ñ intelligere dic̃t
ñ ẽẽ urationẽ quando diett homo scit cds. testis ẽ ds̃. inuoco ãm
suꝑ animã meam uerum me dicere. Inuocauit inquiunt dũr
testem fecit dm̃. Nunquid iurauite Diui hec dicunt nichil

Expanded text:
ino nostro . Per vestram gloriam, juratio est. Non quasi sic ait, Per vestram gloriam morior, quasi vestra gloria me facit mori; quomodo si diceret, Per venenum mortuus est, per gladium mortuus est, per bestiam mortuus est, per inimicum mortuus est; id est, faciente inimico, faciente gladio, faciente veneno, et similia: non sic dixit, Per vestram gloriam. Ambiguitatem graecus sermo dissolvit. Inspicitur in Epistola graeca, et invenitur ibi juratio quae non est ubi dixerit graecus, jurat. Quotidie auditis Graecos, et qui graeceEst alio loco juratio prorsus certa et expressa: Testem invoco super animam loco ad Galatas: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia gere, dicunt non esse jurationem, quando dicit homo, Scit Deus, Testis est Deus, Invoco Deum super animam meam verum me dicere. Invocavit, inquit, Deum, testem fecit Deum: numquid juravit? Qui haec dicunt, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
scientia. Implebitur os ur̃m laude dei & exultatione. ꝙ
dicetis illi de magnis angustiis liberati. Et liberasti gres¬
sus meos subter me. ñ sunt infirmata uestigia mea. Ex libro¬
a altare dei inuisibile quo ñ accedit sentent̃ ꝓsꝑi¬
in iustus ille ꝑuenit qui ad hoc p̃sens iustificatus ac¬
cedit. Inueniet enim illic uitam suam. qui hic discreuit

Expanded text:
et implebitur os vestrum laude Dei et exsultatione, et dicetis illi de magnis angustiis liberati: Liberasti gressus meos subtus me, et non sunt infirmata vestigia mea . Ad i altare Dei invisibile, quo non accedit injustus, ille pervenit, qui ad hoc praesens justificatus accedit. Inveniet enim illic vitam suam, qui hic discreverit
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. P̾ arum ẽ: usq ad immanẽ excruciationẽ mansit.
morte in illis torm̃tis quia bene manducauerat & bene
biberat tanquã illaesea saginatus & illo calice ebrius tor¬
m̃ta ñ sensit. Tbi enim erat qui dixtt. Sꝑc ẽ qui ui¬
uificat. Caro enĩ ardebat. sed sꝑc aninã uegetabat.
Non cessit. ꝙ in regnum successit. Quotienscunq enim¬

Expanded text:
tionem: parum est, usque ad immanem excruciationem mansit. tionem: parum est, usque ad immanem excruciationem mansit. morte, in illis tormentis, quia bene manducaverat et bene biberat, tanquam illa esca saginatus et illo calice ebrius, tormenta non sensit. Ibi enim erat qui dixit, Spiritus est qui vivificat. Caro enim ardebat, sed spiritus animam vegetabat. Non cessit, et in regnum successit. Dixerat autem i
Abbreviated transcription (Latin):
ni sui quom̾ daret carnem suam manducare dicens. Quimã¬
aucat carñs meam & bibit meũ sanguinẽ. in me maned ꝙ ego
i illo. Sigiũ quia manducauit ꝙ bibit. hoc ẽ. Si manet.
ꝙ manetur si habitat ꝙ in habitatur. Si heret. ut ñ deserat̃.
Hoc sͦ nos docuit ꝙ admonuit iisticis uerbis itt simus meiꝰ
corpore sub ipso capite. in m̃bris eius. edentes carnẽ eius. ñ
rolinquentes unitatẽ eius. H oc gͦ totum ad hoc nobis ualeat.¬
ut carnẽ xpi ꝙ sanguinẽ xꝑi ñ eclamus tantũ in satram̃to.
qđ & multi mali. sed usq ad sꝑc partipͥationẽ manducenꝰ
& bibamus. ut in domini corpore tanquã membra maneamꝰ.¬
ut eius sꝑu uegetemur. Cuomͦ mansit in illo sc̃s laurentĩ
euius hodie festum celebramus. Nansit usq ad tẽptati¬
onem. i ansit usq ad trrannicam interragationẽ. mansit
usq  ad acerrimam cõminationem. mansit usq ad ꝑemp¬

Expanded text:
ni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Signum quia manducaviet manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed ut carnem et sanguinem Christi non edamus tantum in sacramento, quod et multi mali, sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamillo sanctus Laurentius, cujus hodie festa celebramus? Mansit usque ad tentationem, mansit usque ad tyrannicam interrogationem, mansit usque ad acerrimam comminationem, mansit usque ad peremp
Abbreviated transcription (Latin):
aucat eius carnem & bibit eius sanguinẽ. habet uitã ȩtña.
Aa utrunq autẽ respondet qđ dixit ȩcña. Non utaẽ in hac
esca qũa sustentandȩ huius tẽporalis uite causa sumimus.
Sam qui eam ñ sũpserit. ñ uiuet. Neq tam̃ qui eã suple¬
rit. uiuet. ꝑ icri enim potest ut senio uel morbo uel aliqͦ
casu plurum & qui eam sũpserint moriantur. In hoc uͦ
abo & potu ia est coipore ꝙ sanguine dñi ñ itaẽ. Nam&
qui eam ñ sumit ñ habet uitam. & qui eam sumit habet ui¬
uiuit ꝓpter me. P articipatio filii ꝑ unitatẽ corporis &
sanguinis qe illa manducatio potatioq significat nos eficit
meliores. C liuimus gͦ nos ꝓpt ipsũ manducantes cum. id est
ipsum accipientes ecña iuta quã ñ habebamus ex nobis. Ut̃¬
gͦ quisq uiuat ꝓpter mẽ. paraicipatio facit qua manducat
me. Sgo itaq humiliatus uiuo ꝓpter patr̃ẽ ille erectus uunt
ꝓp t̃ me. Exposuit itaq modum attributionis buiuis ꝙdo¬

Expanded text:
 bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: vivet propter me. Participatio Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, nos efficit meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est ipsum accipientes vitam aeternam, quam non habebamus ex nobis. em quisque vivat propter me, participatio facit qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit tam. Exposuit autem modum attributionis hujus et do
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Quom̾ quidem detur & quis ña modus sit mandu¬
candi istum panem ignoratis: Cerũtam̃ nisi mandueaueri¬
as carne fili hominis s biberitis eius sanguinem. ñ habebits
uitam in uobis. H ec ñ utiq cadauerib. sed uiuentib loqͦ¬
batur Elnde ne istam uitam intelligentes. de hac re liti¬
garent. secutus adiunxit. Qui manducat meam carñe
a bibit meum sanguinẽ. habet uitam ẽcña. H ane gͦ ñ ha¬
bec qui istum panẽ ñ manducat. nec istũ sanguinẽ bibit.

Expanded text:
liqua. Quomodo quidem detur, et quisnam modus sit manducandi istum panem, ignoratis. Verumtamen « nisi manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Haec non utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde, ne istam vitam intelligentes, de hac re litigarent, secutus adjunxit: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit.
Abbreviated transcription (Latin):
cium sibi manducat & bibit. addidit ut diceret. ñ iudicans
corpus. O& satis toto ipso loco epłe si diligent attendat᷑¬
uid est xꝑm manducare: Non hoc ẽ solum in
sacram̃to corpus eius acciꝑe. Multi enĩ accipiunt in¬
digni de quib dicit apłs. Qui manducat & bibit ca-¬
licem dñi indigne. iudicium sibi manducat & bibit. S
quomͦ manducandus ẽ xꝑc ͤ Quomodo ipse dieit. M
mandueat carnem meam & bibit sanguinẽ meum. in me
manet & ego in illo. Si in me manet & ego in illo. tunc
manducat tunc bibit. Qui autem ñ in me manet. nec
ego in illo ꝙ si accipiat sacram̃tum. adquirit magnun

Expanded text:
cium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans cium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula adristum manducare? Non hoc solum est in sacramento corpus ejus accipere. Multi enim accipiunt indigni, de quibus dicit apostolus: Qui manducat panem et bibit calicem Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit. Sed quommanducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo. Si in me manet manducat, tunc bibit. Qui autem non in me manet, nec ego in illo, etsi accipit sacramentum, acquirit magnum
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ dñi. sed saluberrimũ sacram̃tũ certatim honorari con¬
tendunt. Neq litigauerunt inter se. aut quisquã eor
se alteri p̃posuit tacheus & ille centurio. cum alter eon
gaudens in domũ suam susceꝑit dñm. alter dixerit ñ
sũ dignus ut sub tectum meum intres. Ambo saluato¬
rem honorificantes diuerso & quasi contrario mͦ. Ambo
pecratis miseri. ambo miscdam consecuti. Clalec etiam
ad hanc similitudinẽ quod in primo popło unicuiq¬
pion manna seađm propriam uoluntat̃ in ore sapiebat.
subiugatus ẽ mundus. Nam ille honorando ñ audec
cotidie sumere. Et ille honorando ñ audet ullo die p̃t̃¬
mittere. C ontemptũ solũ ñ uult eibus iste. sicut man¬
na fastidium. Inde enĩ & apłs indigne dicit acceptũ ab
eis qui hoc ñ discernebant a ceteris cibis ueneratione sin¬
gulariter debita. C ontinuo quippe eum dixisset iudi¬

Expanded text:
guinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare conguinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendunt. neque enim litigauerunt inter se aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zachaeus et i.le centurio, cum alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, ambo saluatorem honorificantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. ualet etiam ad hanc similitudinem, quod in primo populo unicuique manna secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat, subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita; continuo quippe, cum dixisset: Iudi
Abbreviated transcription (Latin):
quib purius homo continentiusq uiuit. quo ad tantũ
sacram̃tum dignus accedat. Qui enim manducauerit
indigne. udicium sibi manducat & bibit. Alius contra.
Immo inquit si tanta ẽ plaga peccati. atq impetus mor¬
bi. ut medicała talia differenda sint: auctoritate antistitis.
debet quisq ab altario remoueri ad agendam penitentiã
&̃ eadem auctoritate reconciliari. Hoc ẽ enim indigne ac¬
cipere si eo tempore accipiat. quo debet agere penitentiã.
Non ut arbitriosuo cum libet uel auferat se communoni
uel reddat. C eterum si tanta ñ sunt ut excõmunicandꝰ
quisq iudicetur: ñ se debere a cotidiana medicina añici
corporis separare. Rectius int̾ eos fortasse quisquã diri¬
mit litem. qui monet ut p̃cipue inxꝑi pace ꝑmaneant.
Eaciat aut̾e unusquisq qđ scdłm fidem suam pie credit
ẽẽ faciendum. ⁊Neuter enim eoꝵ exhorret corpus & san-¬

Expanded text:
quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim manducauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam —, non ut arbitrio suo, cum libet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta non sunt, ut excommunicandus quisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare.\' rectius inter eos fortasse quispiam dirimit litem, qui monet, ut praecipue in Christi pace permaneant. faciat autem unusquisque, quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. neuter enim eorum exhonorat corpus et san
Abbreviated transcription (Latin):
uã multi de altari accipiunt & moriuntur. acci¬
piendo moriuntur. Ende dicit apls. iudicium sibi
manducat & bibit. Non enim bucella dñica uenenũ
fuit uide. & tam̃ accepit. Et cum accepit. in eum inua¬
rus inimicus intrauit. Non quia malum accepit. sed
quia bonum malus accepit. Ulidete gͦ fr̃s. panẽ çelestem
sꝑualiter manducate. In nocentiam ad altare apportate.
Peccata & si sunt cotidiana. uel ñ sint mortifera. Ante¬
quam ad altare accedatis. attendite quid dicatis. Di-¬
mitte nobis debita nr̃a. sicut & nos dimitaimus debito¬
rib nr̃is. Himittis dimitatur tibi. securus accede. pa¬
nis ẽ ñ uenenũ. Sed uide si dimittis Nam si ñ dimitas.
mentiris. Et ei m̃tiris. quẽ ñ fallis. Sss entiri deo potes. dm̃
fallere ñ potes. Nouit ille quid agat. Intus te uidet. initꝰ
te examinat. Iintus te inspicit. intus iudicat. intus aut
damnat aut coronat.
ixerit aliquis ñ cotidie accipiendam eucharistiã.
Quesieris quare : Qm̃ inquit eligendi sunt dies.

Expanded text:
uam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, squia bonum malus male accepit. Videte ergo fratres panem coelestem, spiritualiter manducate, innocePeccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat.Dixerit aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies,
Abbreviated transcription (Latin):
icut eñ uidas cui bucellam tradidit dñs non
malũ accipiendo sedi male accipiendo locũ inse diabo¬
lo prebuit. sic indigne quisq sumens dñcum sacra¬
mentum ñ efficit ut quia ipse malus est malum sit:
aut quia non ad salutem accipit. nichil acceꝑit. Sor¬
pus enim dñi & sanguis dñi nichilominus erat. etiam
ilis quibus dicebat apłs. Qui manducat indigne. iudici
uisquis a catholica ȩccła fuerit separatus. quantum¬
libet laudabilit̃ se uiuere exstimet hoc solo sole¬
re qđ axꝑi unitate disunctus ẽ ñ habebit uitam. sed
ira dei manet suꝑ eum. Quisquis autem in hae ecela
bene uixerit. nichil ei p̃iudicant aliena peccata. Quia
unusquisq in ea ꝓprium onus portabit. sieut aple dieit.
Et quieunq in ea corpus xpi mandueauerit indigne.
iudicium sibi manducat & bibit. Cum enim dicit iu¬
dicium sibi manducat. satis ostendit quia ñ alteri u¬
dieium manducat sed sibi. Quia communio maloꝵ
ñ maculat aliquem participatione sacram̃toꝵ. sed consen¬

Expanded text:
Sicut enim Iudas cui bucellam tradidit dominus non malum accipiendo sed male accipiendo locum in se diabolo prebuit, sic indigne quisque sumens dominicum sacramentum, non efficit ut quia ipse malus est malum sit, aut quia non ad salutem accipit 437 nihil acceperit. Corpus enim domini et sanguis domini nihilominus erat etiam illis, quibus dicebat apostolus: Qui manducat et bibiQuisquis a catholica Ecclesia fuerit separatus, quantumlibet laudabiliter se vivere existimet, hoc solo scelere quod a Christi unitate disjunctus est, non habebit vitam, sed ira dei manet super eum. quisquis autem in hac ecclesia bene uixerit, nihil ei praeiudicant aliena peccata, quia unusquisque in ea proprium onus portabit, sicut apostolus dicit. et quicumque in ea corpus Christi manducauerit injudicium sibi manducat et bibit : cum enim dicit judicium sibi manducat, satis ostendit quia non alteri judicium manducat, sed sibi: quia communio malorum non maculat aliquem participatione sacramentorum, sed consen
Abbreviated transcription (Latin):
das magistri uenditor & traditor impius. qũauis primũ
illam manaucant & sanguinẽ bibunt uel cum mandu¬
cauerint ꝙ biberint apostatȩ fiunt. ñ quid manent in xꝑo
di illam carnẽ ꝙ bibendi illum sangumẽ quomͦ qui man

Expanded text:
das, magistri venditor et traditor impius, quamvis primum das, magistri venditor et traditor impius, quamvis primum illam manducant et sanguinem bibunt, vel cum manducaverint et biberint apostatae fiunt, nunquid manent in Chridi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo modo qui
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs discipulis undecim intrabat & exibat. Ad ipsã
cenã dnicã pariter accessit. Conuersari cum eis potuit.
eos inquinare ñ potuit. De uno pane ꝙ petrus accepit
& iudas. Et tam̃. quȩ pars fideli cum insideli: Petrus
enim aecepit ad uitam. iudas ad mortem. Quom̃enl
ille ꝯaor bonus sic ile cibus bonus. Sicus gͦ odor bo¬
nus itas eibus bonus bonos uiuifieat. malos morcii
eat. Qui enim manducauerit indigne. iudicium sibi
lum bonus ut uenias ad p̃mium bonoꝵ. ne mittaris in
pientes du̾cellas ad iudicium suum. Qui enim mandu¬
cat s bibit indigne. iudicium sibi manducat o bibitq̃
malum ẽ qđ aacur: sod honum malo in iudiciũ daturbe¬
ne ẽe nec potest male accipienti quod ẽ boñũ. ex serm̃
in me manet o ego in ilo. quomͦ intellecturi sumus. Nun¬
quid etiam illos hic poterimus acciꝑe de quib dicit apł̃s
qd iudicium sibi manducent & bibant. cum ipsam carñẽ
manducent. & ipsum sanguinẽ bibant s N unquid & iu¬

Expanded text:
nctis discipulis undecim intrabat et exibat. Ad ipsam coenam Dominicam pariter accessit, conversari cum eis potuit, eos inquinare non potuit. De uno pane et Petrus accepit et Judas, et tamen quae pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Judas ad mortem. Quomodo enim ille odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bonus, ita et cibus bonus, bonos vivificat, malos mortificat. Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi lum bonus, ut venias ad praemium bonorum, ne mittaris in pientes buccellam ad judicium suum! Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non malum est quod datur, sed bonum malo in judicium datur. Bene esse non potest male accipienti quod bonum est. Ergo in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? Nunquid etiam illos hic poterimus accipere de quibus dicit Apostolus, quod judicium sibi manducent et bibant cum ipsam carnem manducent et ipsum sanguinem bibant? Nunquid et Ju
Abbreviated transcription (Latin):
ralis ẽ magnitudo. Qui potest caꝑe capiat. Qui autẽ
Et quia de patre hoc uis intelligi ille inquis qđ ẽ uir¬
tus ẽ ingenita. simplex. Et tam̃ in hac simplici uirtute ñ¬
quid bonitas & sapientia. & cdem̃tia. & potentia partes sunt
unius uirtutis. quam simplicem ẽẽ dixisti: Si dixeris par.¬
tes sunt. simplex gͦ uirtus ex partib constat. Et simplex
ista uirtus te defimente unus ẽ ds̃. E rgo dm̃ ex parti¬
b compositum ẽẽ dicis. N on dico inquis. Non sunt
gͦ partes. & tam̃ quatuor sunt. & una uirtus ẽ. eademq
simplex ẽ. Si gͦ in una patris ꝑsona & plura inuenisq
cuiusq ꝓprietatem tres ꝑsonȩ sunt. & ꝓpter singuloꝵ
ꝑfectionem partes unius dei ñ sunt.: Glirtus ẽ pater: uirtꝰ
tutem de uirtute genitam & uirtutem de uirtute ꝓce¬
dentem ũ uis eandem habere naturam hoc falsum dicis.
Shoc contia fidem rectam & catholicam dicis. Nam ꝙ si¬

Expanded text:
ralis est magnitudo. Qui potest capere, capiat : qui autem ralis est magnitudo. Qui potest capere, capiat : qui autem Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute qunius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum ergo Deum ex partibus compositum esse dicis? Non dico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et cujusque proprietatem tres personae sunt, et propter singulorum perfectiotutem de virtute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dicis. His verbi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽnt. unum ñ eẽnt. Hi gͦ tres quia unum st̃ ꝓpter
inesfabilem coniunctionem deitatis qua ineffabititer
na ẽ geminȩ substantiȩ. quia & ds & homo ẽ. N ec
tam̃ ds̃ pars huius ꝑsonȩ dici potest. Alioquin file̾
dei ds̃ antequã susciꝑet formam serui ñ erat totus.
ꝙ creuit cum homo diuinitati eius accessit. Qđ
si in una ꝑsona absurdissime dr̃ quia pars rei ulliꝰ
ẽẽ ñ potest ds̃. quantomagis pars triitatis eẽ ñ potest
quicunq unus in trib: Deinde ubi ait apłs qui adhe
Si enim hoc dicimus. quid aliud dicere dep̃hendimui:
nisi qđ augeatur aderente homine. & recedente minu¬
atur᷑ In trinitate gͥ quȩ ds̃ ẽ. & pater ds̃ ẽ. & filius ds̃ ẽ. ds
& sp̃c sc̃s ẽ: & simul hii tres unus ds̃. Nec huius trini¬
tatis t̃tia pars ẽ unus: nec maior pars duo quam unusẽ ibi.
Nec maius aliquid om̃s quam singuli. quia sꝑualis ñ corpo¬

Expanded text:
essent, unum non essent. Hi ergo tres, quia unum sunt propter essent, unum non essent. Hi ergo tres, quia unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis qua ineffabiliter Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars Trinitatis esse non potest, quicumque unus in tribus? Deinde ubi ait Apostolus, QuiSi enim hoc dicimus, quid aliud dicere deprehendimur, nisi quod augeatur adhaerente homine, et recedente minuatur? In Trinitate igitur quae Deus est, et Pater Deus est, et Filius Deus es est, et simul hi tres unus Deus: nec hujus Trinitatis tertia pars est unus, nec major pars duo quam unus est ibi; nec majus aliquid sunt omnes quam singuli: quia spiritualis, non corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ de ipsa trintate sit dictum. Ulos autem cũ querit᷑
a uobis qu̾ẽ credatis eẽ de quo scriptum ẽ. dñs ds̃ tuuᷤ¬
ds̃ unus ẽ. respondetis. ds̃ pat̃ ẽ. Itemq cum queri¬
tur de quo dño deo dictum sit dñm dm̃ tuũ adorabis
& illi soli seruies. rursus respondetis de deo patre. T̃ c̃
re uos facitis duos dños deos. dicendo etiam xꝑm esse
dñm dm̃: Ttem si pater ẽ cui uni dño deo ac soli serui¬
endum ẽ. quomͦ optemꝑatis huic p̃cepto. qui tanquam
dño deo seruias & xꝑo: Neq enim illi soli seruit. qͥ
seruit ꝙ huic. Sedm̃ fidem autem rectam quicun-
ꝓfecto cum ei soli ea que debetur deo seruitute serui¬
mus. dño deo soli seruire nos confidimus. E rgo in¬
substantiȩ sunt. unum sunt: & summe unũ ft̃. El bi
nulla naturarum. nulla ẽ diuersitas uoluntatum.
Si autem natura unum ẽẽtit. ꝙ consensione ñ ẽẽnt:
ñ sumnie unum ẽẽnt. Si uero in natura dispares

Expanded text:
non de ipsa Trinitate sit dictum. Vos autem, cum quaeritur non de ipsa Trinitate sit dictum. Vos autem, cum quaeritur a vobis, quem credatis esse de quo scriptum est, Ds unus est; respondetis, Deus Pater est. Itemque cum quaeritur de quo Domino Deo dictum sit, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; rursus respondetis, De Deo Patre. Tunc vc Pater est; quare vos facitis duos dominos deos, dicendo etiam Christum esse Dominum Deum? Item si Pater est, cui uni Domino Deo ac soli serviendum est; quomodo obtemperatis huic praecepto, qui tanquam Domino Deo servitis et Christo? Neque enim illi soli servit, qui servit et huic. Secundum fidem autem rectam, quicumqdicimus, profecto cum ei soli ea quae Deo debetur servitute servimus, Domino Deo soli nos servire confidimus. 2. Ergo, insubstantiae sunt, unum sunt, et summe unum sunt, nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent. Si vero natura dispares
Abbreviated transcription (Latin):
so factum ẽ nichil putare aliquid ẽẽ nichil. Pecca¬
tum quidem ñ ꝑ ipsum factum ẽ. Et in anifestũ est
quia peccatum ẽ nichil. Et nichil fiunt homines
cum peccant. Et ydolum ñ ꝑ uerbũ factum est.
H abet quidem formam quandam humanam.sed ip-¬
se homo ꝑ uerbum factus ẽ. nam forma hominis in
ydolo ñ ꝑ uerbum facta ẽ. Et scriptum ẽ. Scimus
quia nichil ẽ ydolum. Ergo ista ñ sunt facta ꝑ uer¬
N in creaturis. Et qđ nullus ds̃ nisi unus. ex ł ꝯtra ma¬
ximinũ. Nulla sit partium in deitatis unitate
trinitas. unus ẽ ds̃ de quo dictum ẽ quia nullus ds̃
agnoscamus quando audimus & legimus dũm dm̃
tuum adorabisi& illi soli seruies. Ne forte ꝓpt̃ hec
uerba xꝑo cuius m̃bra sumus. uel sꝑui sc̃o cuius tẽ¬
plum sumus seruire nollemus. si qđ dictum ẽ dũo deo
tuo soli seruies sic acciꝑemus tanquã de solo patre ꝙ

Expanded text:
so factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccaso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nihil est idolum . Ergo ista non sunt facta per Ver in creaturis. Et quod nullus Deus nisi unus. Nulla fit partium in deitatis unitate Trinitas. Unus est Deus, de quo dictum est, quia Nullus Deus, agnoscimus, quando audimus et legimus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Ne forte propter haec verba, Christo cujus membra sumus , vel Spiritui sancto cujus templum sumus , servire nolimus, si quod dictum est, Domino Deo tuo soli servies, sic acceperimus, tanquam de solo Patre, et
Abbreviated transcription (Latin):
lenda ñ sint. Eisq colendum hoꝵ omniũ conditor̃e
dm̃ inuisibilem suademus. cuius solius participatione
beatus homo fieri potest. qđ om̃s uelle nemo ambigit.
Sed quia ñ nulli eoꝵ inuisibilem & in corporeã cre¬
aturam colunt qđ ẽ & anima mensq humaua. tam̃
quia nec huiusmodi creaturȩ participatione sit ho¬
mo beatus. ille ñ solum inuisibilis uerum etiam in¬
commutabilis as. id est uerus ds̃ colendus ẽ. Quia
solus ille colendus ẽ. quo solo fruens beatus fit cultor
eius. & quo solo ñ fruens omnis mens misera ẽ. qualibet
re alia ꝑfruatur. Uos autem cum ea colatis que om̃i-¬
no ñ sunt. sed uĩarum fallacium fabularum uanitate
finguntur. ꝓpinquiores eẽtis uerȩ pietatis ac religionis.
si saltem pagani eẽtis. uel in eoꝵ genere qui corpora
colunt. & si ñ colenda. sed cam̃ uera. Ex ł eug̾ s ioħ .i.¬
Solent multi. male intelligentes sine ip¬

Expanded text:
lenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem lenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam incommutabilis deus, id est deus uerus colendus est, quia solus ille colendus est, quo solo fruens beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerienim multi male intelligentes, sine ip
Abbreviated transcription (Latin):
eq enim uos paganos dicimus aut seisina pa¬
ga̾noꝵ. sed habere cum eis quandam similitudinem
eoq̃d multos colatis deos. Uerum uos eis eẽ longe de¬
teriores. Q& illi ea colunt que sunt. sed ꝓdiis co¬
lenda ñ sunt. Sunt enim & ydola. sed ad salutem
nichil sunt. Et qui colit arborem. ñ quidem orando
sed adorando. ũ id colit qđ nusquã ẽ. sed qđ ita colen¬
dum ñ ẽ. Ipsa etiam demonia unde dicit apłs. que
immolant gentes demoniis unmolant & ñ deo. utiq st̃.
Quibus illos immolare dicit. & quoꝵ nos sotios ẽẽ ñ
uult. Iam uͦ celum & terra & mare & aer ꝙ sol ꝙ lu¬
na ꝙ cetera sydera omnia bec manifesta orulis apparent.
atq ipsis sensib p̃sto sunt. Que cum pagani tanquam
deos colunt uel tanqu̾ã partes unius magni dei. nam
uniuersum mundũ quidam eoꝵ putant maximum
dm̃. ea colunt que sunt. Cum quib quando agimꝰ
ut ea ñ colant. ñ eis dicimus qđ nulla sint: sed qd co-¬

Expanded text:
e enim uos paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe deteriores, quod illi ea colunt, quae sunt, sed pro diis colenda nihil sunt. Et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. Ipsa etiam daemonia, unde dicit Apostolus, Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo ; utique sunt quibus illos immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et luna, et caetera sidera, omnia haec manifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanquam deos colunt, vel tanquam partes unius magni dei; nam universum mundum quidam eorum putant maximum m — ea colunt, quae sunt. cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla sint, sed quod co
Abbreviated transcription (Latin):
rectissime dictum ẽ. misccłia enis p̃ueniet me. Ds̃ m̃s
demonstraut mͥ inimicis meis. id ẽ quantam curta me
habuit misediam in illis mͥ demonstrauit cirea quos
ñ habutt. Nisi enim debitor suspendatur: inmus¬
agit grãs cui debitum relaratur. Apud illum
potestas: apud illum miscdia. Hunc humiliat. ꝯho
exaltat: hunc humiliat potestate. illũ exaltat miscid̃ia.
Si enim ds̃ uolens ostendere iram & demonstrare po¬
centiã suam attulit in multa patientia uasa irȩ que¬

Expanded text:
ssime dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minusagit gratias cui debitum relaxatur. Deus mpotestas; apud illum misericordia. Hunc humiliat; et hunc exaltat : hunc humiliat potestate; illum exaltat misericordia. Si enim Deus volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
multa patientia uasa irȩ que ꝑfecta sunt in ꝑditio
nem. & ut notas faceret diuitias głe suȩ in uasa mi¬
sericordiȩ eui ñ potest figiñtum dicere quare sic me
fixisti. cum habeat potestatem ex eadem malsa facere
aliud uas in honorem. aliud in contumeliã.¬

Expanded text:
multa patientia vasa irae, qmulta patientia vasa irae, qnem; et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae: cui non potest figmentum dicere, Quare sic me fecisti? cum habeat potestatem ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumelia
Abbreviated transcription (Latin):
sericordiã. Et ut notas faceret inquit diuitias suas
in uasa miscdiȩ. Pertinet gͦ ad enis potestatẽ d ampna¬
rt inquos. Et quis illi icat: quid fecisti: Tu em̃
homo quis es qui respondeas deo: Timȩ gͦ  ttme
attur pena clampnato. inlebita gr̃a liberato. ut nee
ile se indignum queratur. nec dignum se iste glefs¬
sibi fupplieuum conuenret. nisi gr̃a subuenires. Si
autem gra. utiq nullis meritis reddita: sed gratuita
honitate donata. S ech̃uistum ẽ inquiunt in una ea.¬
demq mala causa hunc liberari. illum pumridẽ¬
pe s̃ uistum ẽ itrunq puniri. Quis hoc negauerite
Agamus gͦ grãs saluatori. dum nobis ñ redclitum
cernimus qđ in dampnatione similium etiam nobis
debitum fuisse cognoscimus. Si enim utriq liberaren
tur: lateret quid peccato ꝑ iustitiam de beretur. si
nemo. quid gr̃a largiretur. E t gͦ in hac difficillima
quesione uerbis potius utamur apłi uolens ds̃ osta¬
ddere iram. & demonstrare potentiam suã attulir in

Expanded text:
uit, faceret divitias suas in vasa misericordiae. Pertinet ergo ad ejus potestatem damnare iniquos. Et quis illi dicat: Quid fecisti? Tu enim, o homo, quis es, qui respondeas Deo ? Time ergo et treme datur poena damnato, indebita gratia liberato, ut nec ille se indignum queratur, nec dignum se iste glsibi supplicium conveniret, nisi gratia subveniret. Si autem gratia, utique nullis meritis reddita, sed gratuita bonitate donata. Sed injutum est, inquiunt, in una eademque mala causa, hunc liberari, illum puniri. Nempe ergo justum est utrumque puniri. Quis hoc negaverit? Agamus ergo gratias Salvatori, dum nobis redditum non cernimus, quod in damnatione similium etiam nobis debitum fuisse cognoscimus. Si enim omnis homo liberaretur, utique lateret quid peccato per justitiam debeatur; si nemo, quid gratia largiretur? Ut ergo in hac difficillima quaestione verbis potius utamur Apostoli: Volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in
Abbreviated transcription (Latin):
idem autẽ dñs. Ipsam fidem unde omnis iustitia su¬
gratuitum dei donĩ ẽẽ fatearatir. si gr̃am ueiã id ẽ sine
meritis cogitamus. Quia sicut ab apło dictũ legitur.
unicuiq partitur m̃surã fidei. Oꝑa quippe bona fiunt
ab homine. Fides autẽ fit in homine sine qua illa a
nullo fiunt homine. Om̃e eñ qd ñ ẽ ex fide peccatũ
ẽ. Qua ꝓpt̃ ne se uel ipsius orationis meritũ extollat.
etiam si ad uincendas temꝑaliũ rerum cupiditates & di¬
ligenda bona et̾na atq ipsum fontem om̃iũ bonoꝵ deũ.
adiutoriũ datur oranti. fides orat quȩ data ẽ non oranti.
Quȩ utiq nisi data eẽt orare ñ posset. Quomͦ em̃ iuo¬
cabunt inquẽ ñ crediderunt: Nut quomͦ credent ei.

Expanded text:
itur, ut ipsam fidem, unde omnis iustitia sita. sed gratuitum dei donum esse fateamur. si gratiam ueram, id est sine meritis cogitemus, quia, sicut in eadem epistula legitur, deus unicuique partitur mensuram fidei. opera quippe bona fiunt ab homine. fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine; omne enim, quod non est ex fide, peccatum est. Quapropter, ne se uel ipsius orationis meritum extollat. etiamsi ad uincendas temporalium rerum cupiditates et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum deum adiutorium datur oranti, fides orat. quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. quo modo enim inuocabunt. in quem
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃catur apłs ꝓ ñ credentib ut credant.
ꝓ aduersis ut conuertantur. El idetis qi nec ipsa conu̾.¬
sio sine dei adiutorio: Dep̃catio inquit ad dm̃ pro
illis in salutẽ. Iestimontũ enm phibeo qi rel¬
ent. Sic habebat ꝙ ipse delũ dei. Habebat. sea ñ

Expanded text:
us pro non credentibus, ut credant; pro aversis, ut convertantur. Videtis quia nec ipsa conversio sine Dei adjutorio. Deprecatio, inquit, ad Deum pro illis ad salutem. Testimonium enim perhibeo, quia zelent. Sic habebat et ipse