comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st questio: utrum sp̃uales homines
habeant aliquid in doctrina. quod
carnalibus taceadnt. & sp̃ualibus dicant.
Quia si cdixerimꝰ non habent: responde¬
bitur nobis. Quid ẽ ergo: quod dicebat
apls̃ scribens ad corinthios. non potui uo¬
bis loqui quasi sp̃nalibus. s quasi carna¬
libusc. Qtrasi paruulis in xp̃o: lac uob̃
potum dedi ñ escam. Nondum enim
poteratis: s nec adhuc quidem potestis.
Adhuc enun estis carnales. Si autẽ dixe¬
ruis habent: timendum & cauendũ
est. ne sub hac occasione in occultis ne¬
faria doceantur. Et sp̃ualium nomine
uelut ea que carnales caꝑe ñ possunt.
ñ solum excusatione dealbanda. uerũ
etiã p̃dicatione laudanda uideant᷑.
Pri mũ gͦ scire debet caritas ur̃a.
quod ipse xp̃c crucifixtis. quo uelut lacte
sanguisq ꝑcussi: ñ eo modo a carnalibꝰ.
quo ab sp̃ualibus cogitantur. Et illis est
enĩ equaliter mente ꝑcipitur: etiam
quod in fide pariter ab utrisq recipi-¬

Expanded text:
st quaestio utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant.Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo squod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte sanguis percussi, non eo modo a carnalibus quo a spiritualibus cogitantur. Carnalibus enristo. Non aequaliter mente percipitur etiam quod in fide pariter ab utrisque percipit
Abbreviated transcription (Latin):
unc sp̃m quod illi ñ habeant qui
siuit ab eccłia segregati: udas apłs
aꝑtissime declarauit dicens. Qui se ipsos
segregant: animales sp̃m ñ habentes. lñ
in ipsa eccłã etiam in illos qͥ ꝑ nomina
hominũ quamitus in eius unitate consti¬
tutorum. quedam schisiata moliebant᷑:
paulus apls̃ arguens. inter cetera ait.
Animalis autẽ homo: non ꝑcipit quȩ
sunt sp̃c dei. Stulticia ẽ enim illi: o ñ
potest scire. qm̃ sp̃ũaliter duudicatur
Ostendit quid dixerit: non ꝑciꝑit. Id est
scientia non capit uerbum. Hos in eccłia
constitutos. paruulos dicit. nondum sp̃ua¬
les. s ad huc carnales: & lacte alendos non

Expanded text:
unc Spiritum quod illi non habeant, qui sunt ab Ecclesia segregati, Judas apostolus apertissime declaravit, dicens: Qui se ipsos segregant, animales, Spiritum non habentes . Unde in ipsa Ecclesia etiam illos qui per nomina hominum, quamvis in unitate ejus constitutorum, quaedam schismata moliebantur, Paulus Apostolus arguens, inter caetera ait: Animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim est illi, et non potest scire, quoniam spiritualiter dijudicatur . Ostendit quid dixerit, non percipit, id est, scientiae non capit verbum. Hos in Ecclesia constitutos parvulos, dicit nondum spirituales, sed adhuc carnales, et lacte alendos, n
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uerbum ⁊ munsterium sacra¬
menti regin celorum: Que autem carna¬
lia. que sibi licere metere dicit: nisihec tẽ¬
poralia quȩ uite atq indigentie carnis
ua porestare se dicit non tisum:
nisi quam habebat ineos a dño
acceptam. tit eorum carnalia meteret.
ad uictum uitȩ huius que in carne
agictur: Cuus potestis participes erane
etiam alii. qui non eis pͥmo euangłium
annuntiauerant: s ad eortm eccłiam. id
ipsum p̃dicantes postea uenerant. Ideo
cum dixisset. si nos uobis sp̃tialia semina¬
uimus. magnim est si ur̃a carnalia
metimus: subiecit. Si alii potestatis ur̃e
participant: non magis nos: Et redit
rursus: modisq omnib etiam atq etiã
commendat qurd sibi liceat. et tamen

Expanded text:
nisi uerbum et ministerium sacramenti regni caelorum? quae autem carnalia, quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia, quae uitae atque indigentiae carnis ua potestate se dicit non usum, nisi quam habebat in eos a domino acceptam, ut eorum carnalia meteret ad uictum uitae huius, quae in carne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est si carnalia uestra metamus? subiecit: si alii potestatis uestrae participant, non magis norursus, modisque omnibus etiam atque etiam commendat quid sibi liceat, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
si in hac obstinatione & ꝑuersitate rema¬
nerent: certe quidem nati erant. nec tam̃
ad ipsam ecclĩam de qua nati erant. per
pacis atq unitatis tnncalt̃ ꝑtinerent.

Expanded text:
si in hac obstinatione et perversitate remanerent, certe quidem nati erant, nec tamen ad ipsam Ecclesiam de qua nati erant, per pacis atque unitatis vinculum pertinerent.
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Et manebat integer apud patrem:
ut anglõs pasceret. Qd enim sciatis frẽs:
& qui scitis & qͥ nescitis scire debetis. Qnã
da xp̃c factꝰ ẽ homo: panem angloꝵ man¬
ducauit homo. Unde quomͦ. qua uia. qͥbꝰ
meritis. qua dignitate. panem anglõꝵ mã¬
ducaret homo: nisi creator angl̃oꝵ. fieret

Expanded text:
rent, et manebat integer apud patrem, rent, et manebat integer apud patrem, ut anget quod scitis et quod nescitis scire debetis, quando Christus factus est homo, panem angelorum manducavit homo. Unde, quomodo, qua via, quibus meritis, qua dignitate panem angelorum manducavit homo, nisi Creator angelorum fieret
Abbreviated transcription (Latin):
ualem uocẽ dm̃ audistis: inuitantis
nos. Quis inuitauit. quos inuicauit:
& qͥd preparauit: In uicauit dñs sertios: &
p̃parauit eis cibum seipsum. Qͥ s audeat man¬
ducare dñm suum: & tamen ait. Qͥ man¬
ducatur: uita manducatur. Nec occiditur
ut mandueetur: sed mortuos uiuificat. Qnͥ¬
do manducatur: reficit. sed non deficit. Nõ
gͦ tuneamus fr̃s manducare istum panen:
ne forte finiamꝰ illum. & postea qͦd manduce¬
mus non incieniamus. Mauducetur xp̃s.
Niuit manducatus: quia resurrexit ocessus.
Nec qͣndo manducainus: partes de illo fati¬
amus. Et quidem insacramento sic fit: &¬
norunt fideles. que admodũ manducent car¬
nem xp̃i. Unusquisq accipit partẽ suam.
Unde .⁊ ipsa gr̃a: partes uocantur. Per par¬
tes manducatur: ⁊ manet inceger totus. Per
celo: manet inceger totus in corde tuo. Totꝰ
eñi erat apud patrẽ: quando uenit inuirgi¬
nem. Impleuit illam: nec recessit ab illo. Ue¬
mebat iucarñe: ait eum homines manduca¬

Expanded text:
ualem vocem Domini audistis invitantis nos. Quis invitavit? quos invitavit? et quid praeparavit? Invitavit Dominus servos, et praeparavit eis cibum seipsum. Quis audeat manducare Dominum suum? et tamen ait: Qui manducatur, vita manducatur, nec occiditur, ut manducetur, sed mortuos vivificat. Quando manducatur, reficit, / sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare istum panem, ne forte finiamus illum et postea, quid manducemus, non inveniamus. Manducetur Christus, vivit manducatus, quia resurrexit occisus. Nec, quando manducamus, partes de illo faciamus. Et quidem in sacramento sic fit. Et norunt fideles, quemadmodum manducent carnem Christi. Unusquisque accipit partem suam, unde et ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur et manet integer totus. Per eger totus in caelo, manet integer totus in corde tuo. Totus enim erat apud patrem, quando venit in virginem. Implevit illam nec recessit ab illo. Veniebat in carnem, ut eum homines manduca
Abbreviated transcription (Latin):
magistrum diuinũ redẽptorem:
cõmendantẽ nobis p̃tium nr̃m. sanguinẽ
suũ. Locutus est nobis de corpore & sangai¬
ne suo: cõmendans talem escam. ⁊ talem po¬
tum. Nisi mandueaueritis carnẽ meam.
⁊ biberitis sanguinẽ meũ: non habebitis
uitam in uobis. Et hoc dixit de uita: quiꝰ
alius qũa ipsa uita: Erit aucẽ illi homini
mnors non uita: qͥ mendacẽ putauerit uitã.
Ergo & de corꝑe ac de sanguine suo: dedit
nobis salubrem refectionẽ. Manducent gͥ
qui manducant: & bibant qui bibunt. E su¬
riant: ꝙ sitiant. Uitam manducent: uitã
bibant. Illud manducare: refici est. S sic
reficeris: ut non deficiat unde reficeris. Ii¬
lad bibere qͥd est: nisi uiuere: Manduca
uitam: bibe uit̾a. Habebis uitam: & inte¬
gra est uita. Tunc autẽ hoc erit. idẽ uta
unicuiq erit corpus & sanguis xp̃i: si quod
insacramento insibiliter sumitur. in ipsa ue¬
ritate spũaliter manducet᷑. spũ aliter bibat᷑.¬

Expanded text:
Magistrum divinum Redemptorem commendantem nobis pretium nostrum sanguinem suum. Locutus est enim nobis de corpore et sanguine suo, commendans talem escam et talem potum: Nisi manducaveritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis . Et hoc dixit de vita quis alius quam ipsa vita? erit autem illi homini mors non vita, qui mendacem putaverit vitam. Ergo et de corpore ac sanguine suo dedit nobis salubrem refectionem. Manducent ergo, qui manducant, et bibant, qui bibunt, esuriant et sitiant, vitam manducent, vitam bibant. Illud manducare, refici est, sed sic reficeris, ut non deficiat, unde reficeris. Illud bibere, quid est nisi vivere? Manduca vitam, bibe vitam: Habebis vitam, et integra est vita! Tunc autem unicuique erit corpus et sanguis Christi, si quod in sacramento visibiliter sumitur, in ipsa veritate spiritualiter manducetur, spiritualiter bibat
Abbreviated transcription (Latin):
pem fieri: quando in baptismate menbrũ
corporis xp̃i efficitur. Nec alienari ab illiꝰ
panis calicisq consortio. etiam si antequã
panem illtm comedat &o calicẽ bibat: de
hoc scło in unitate corpis xp̃i constitutus
abscedat. Sacramenti qͥppe illius partici¬
patio a beneficio non pͥuat᷑: quando ille
hoc quod illud sacramentum significat
nobis: ñ nascitur. ꝓinde qd̃ non ita fit.
quãuis sit panis & calix: alimentum est
refectionis. non sacramentum religionis.
Nisi quod benedicimꝰ gratiasq agimꝰ dño.
in omni eiꝰ munere: ñ solum sp̃uali. uert̃

Expanded text:
pem fieri, quando in baptismate membrum pem fieri, quando in baptismate membrum corporis Christi efficitur, / nec alienari ab illius panis calicisque consortio, etiamsi, antequam panem illum comedat et calicem bibat, de hoc sęculo, in unitate corporis Christi constitutus, abscedat. Sacramenti quippe illius participatione ac beneficio non privatur, quando ipse hoc, quod illud sacramentum significat, nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus domino in omni eius munere non solum spiritali, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
& gaudete. llnitas. pietas. ueritas: cari¬
tas. llnus panis: unum corpꝰ multi.
Recolite enim quia panis ñ fit de uno
grano: sed de multis. Q trando exorciza¬
bamini: quasi molebamini añ baptitati
estis: qͣsi consparsi estis. Qañ sp̃c scĩficatiõem
acccpistis: quasi cocti estĩ. Estote qd̃ uidetis:
& accipite qd̾ estis. Hoc apłs de pane dĩõ.
Iam de calice quid intelligeremꝰ: etiam
ñ dictum satis ostendit. Sicut enim ut
sit speties inuisibilis panis. multa grana
inunum consparguntur. tanquã illud
fiat quod de fidelibus ait scͥptura sc̃a.
erat illis anima & cor. unum in dm̃: sic
& de uino frẽs recolite unde sit uinum.
Grana multa pendent ad botrum sedli¬
quor granorũ in unitatem confunditur.
& tintatis nr̃e. in sua mensa consecrauit.
Qui accipit misterium unitatis. dñ tenet
uinculum pacis: non misterium accipit ꝓ
se. s testimonium contra se. Nulli est aliqͦ¬
tenus ambigendum. tunc unum quemq
fidelitm corporis sangumisq dm̃ci partici¬

Expanded text:
 gaudete. Unitas, pietas, veritas, caritas, unus panis, unum corpus multi sumus . Recolite enim quia panis non fit de uno grano, sed de multis. Quando exorcizabamini, quasi molebamini; quando baptizati estis, quasi conspersi estis; quando Spiritus sancti ignem accepistis, quasi cocti estis. Estote quod videtis, et accipite quod estis. Hoc Apostolus de pane dixit, jam de calice quid intelligeremus, etiam hoc dictum satis ostendit. Sicut enim ut sit species visibilis panis multa grana in unum consperguntur; tanquam illud fiat quod de fidelibus ait Scriptura sancta: Erat illis anima una et cor unum in Deum ; sic et de vino, fratres, recolite unde sit unum. Grana multa pendent ad botrum, sed liquor granorum in unitate confunditur. et unitatis nostrae in sua mensa consecravit. Qui accipit mysterium unitatis, et non servat vinculum pacis, non mysse, sed testimonium contra se. Nulli est aliquatenus ambigendum, tunc unumquemque fidelium corporis sanguinisque dominici partici
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i si uis intelligere: apłm audi dicentẽ
ur̃m in mensa dñi positum est. Misteri
tim ur̃m accipitis. ad id qd̃ estis: am̃ res¬
pondetis. & respondendo subscribͥtis. Au
brum corꝑis xp̃i: ut uerum sit am̃. Qͥre
gͦ in pane: Nichil hic de nr̃o afferamꝰ.
Ipsum apłm item audiamꝰ. Cum gͦ de

Expanded text:
Christi si vis intelligere, Apostolum audi dicentem Christi si vis intelligere, Apostolum audi dicentem um in mensa Domini positum est, mysterium vestrum accipitis, ad id quod estis. Amen respondetis, et respondendo subscribitis. Audbrum corporis Christi, ut verum sit Amen. Quare ergo in pane? Nihil hic de nostro afferamus. Ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
eͦ uidistis. panis ẽ & calxx: qd uob̾ etram
oculi ur̃i renuntiant. Qd autẽ fides ur̃a
postulat instruenda: panis est corpꝰ xp̃i.
est: quod fidei forte sufficiat. S fides in¬
structionem desiderat. Dicit enim ꝓpħa.
Nisi credideritis: non intelligetis. Potestiᷤ
gͦ modo dic̾e michi. Precepisti ut credamꝰ.
expone ut intelligamꝰ. Potest enim in aĩo
cnusꝗͣ cogitatio talis oboriri. Dñs nr̃
tritus est creuit. ad iuiuemlem etatẽ ꝑduc¬
tus est: a iudeis ꝑsecutionem passus ẽ. lig¬
no srispensus est in ligno interfectus est.
die uoltut: in celum ascendit. Illuc leua¬
uit corpꝰ suum: unde ẽ uentitras ut iidi¬
cet. itios & mortuos. ibi ẽ modo sedens
ad dexteram patris. Qnomͦ est panis
coepꝰ eitis : & calix uel quod habet calix:
quomͦ est sanginis eius: Ista fratres ideo
dictntur sacram̃ta: quia in eis aliud¬
indet᷑ altud intelligitur. Quod uidet:
spetiem habet corporalem. Qd intelli¬
git᷑: fructum habet sp̃ualem. Corpus gͦ

Expanded text:
idetis, panis est, et calix; quod vobis etiam oculi vestri renuntiant. Quod autem fides 227 vestra postulat instruenda, panis est corpus Chrisest, quod fidei forte sufficiat; sed fides instructionem desiderat. Dicit enim propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . Potestis ergo modo dicere mihi: Praecepisti ut credamus; expone ut intelligamus. Potest enim in animo cujuspiam cogitatio talis oboriri. Dominus ntritus est, crevit, ad juvenilem aetatem perductus est, a Judaeis persecutionem passus est, ligno suspensus est, in ligno interfectus est, die voluit in coelum ascendit. Illuc levavit corpus suum, unde est venturus ut judicet vivos et mortuos. Ibi est modo sedens ad dexteram Patris. Quomodo est panis corpus ejus, et calix, vel quod habet calix quomodo est sanguis ejus? Ista, fratres, ideo dicuntur sacramenta, quia in eis aliudidetur, aliud intelligitur. Quod videtur speciem habet corporalem, quod intelligitur fructum habet spiritalem. Corpus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
secula scłorum laudabunt te: Ergo ne uos
ñ domũ cuiꝰq baptizati frĩs. s domum iꝑ¬
sius dei patͥs. cui om̃s fr̃s dicuniis. pater
nr̃ qͥ es incelis a regno seꝑare celorum. aut
eam sic diuidere audebitis. ut alique mã¬
siones eiꝰ sint in regno celorũ. aliquȩ autẽ
extͣ regnũ celorum : Absit absit: ut qͥ uo¬
bant in regno habitare celorum: in hac stul¬
ticia uelint habitare uob̃cum. Absit in quã.
ut cũ omnis domꝰ regnantiũ filioꝵ ñ fit ali¬
bi. nͥ in regno ipsis regie domꝰ. pars aliqua

Expanded text:
saecula saeculorum laudabunt te ? Ergone vos saecula saeculorum laudabunt te ? Ergone vos non domum cujusque baptizati fratris, sed domum ipsius Dei Patris, cui omnes fratres dicimus, Pater noster qui es in coelis , a regno separare coelorum, aut eam sic dividere audebitis, ut aliquae mansiones ejus sint in regno coelorum, aliquae autem extra regnum coelorum? Absit, absit, ut qui volunt in regno habitare coelorum, in hac stultitia velint habitare vobiscum. Absit, inquam, ut cum omnis domus regnantium filiorum non sit alibi, nisi in regno ipsius regiae domus, pars aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
erit itaq aliqua inindia imparis claritatis:
qm̃ regnabit in omnibꝰ unitas caritatis P
inde respuendi funt a corde xp̃iano: qui ꝑa¬
tant ideo dictum multas ẽẽ mansiones. qr
extra regnum celorum erit aliqͥd uͥ beate¬
maneant innocentes. qͥ fine baptismo ex hac
uita emigrarunt. qi sine illo in regntĩ celoꝵ
intͣre ñ potuerunt. Hȩc fides. ñ ẽ fides: qͣm
ñ ẽ uera & catholica fides. Itane tandẽ stul i¬
ti homines & carnalibus cogitationibꝰ exceca¬
ti cum reꝑbandi essetis. si mansionẽ ñ dico pe¬
uuli baptizati. s regno celorũ seꝑaretis: ñ uos
putatis esse reꝓbandos. qͥ domũ dei patͥs inde
seꝑatis: Non enim ait dñs in uniuerso
mundo. aut in uniu̾sa creat᷑a. aut inunita.
uel beatitudine sempit̾na: mansiones intil¬
nẽ habemꝰ ex deo. domũ ñ mantfactã
et̾nã incelo: Honne ista ẽ dom̃: de qua
cantamꝰ. beati qͥ habitant in domo tua. in

Expanded text:
erit itaque aliqua invidia imparis claritatis, erit itaque aliqua invidia imparis claritatis, quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis. 3. Proinde respuendi sunt a corde christiano, qui putant ideo dictum multas esse mansiones, quia extra regnum coelorum erit aliquid, ubi maneant beati innocentes qui sine Baptismo ex hac vita emigrarunt, quia sine illo in regnum coelorum intrare non poterunt. Haec fides non est fides, quoniam non est vera et catholica fides. Itane tandem stulti homines, et carnalibus cogitationibus excaecati, cum reprobandi essetis, si mansionem non dico Pevuli baptizati a regno coelorum separaretis; non vos putatis esse reprobandos, qui domum Dei Patris inde separatis? Non enim ait Dominus, In universo mundo, aut, in universa creatura, aut, in vita vel beatitudine sempiterna mansiones mulnem habemus ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis? Nonne ista est domus de qua cantamus: Beati qui habitant in domo tua, in
Abbreviated transcription (Latin):
t si alius ẽ alio fortior. alius alio
sapientior. alius alio iustior. alius
alio sanctior: in domo patͥs mei multe mã¬
siones sunt. Hullus eorũ alienabit᷑ ab illa
domo: uͥ mansionẽ ꝑ fuo qͥsq accepttr ẽ
merito. Denarius quidem ille equał est
omunbꝰ: quẽ paterfamilis eis qͥ oꝑati st̃
in uinea. iubet dari om̃ibꝰ. Non in eo
discernens: qͥ minꝰ. & qͥ ampłiꝰ laborarunt.
Quo utiq denario: uita significat᷑ et̾na.
mansiones. diu̾sas meritorũ in una uita
et̾na significant dignitates. Alia enĩ glã
solis. alia gła lunȩ: alia glã stellarũ. Stel¬
la enim ab stella differt in gła: sic oo re¬
surrectio mortuorum. Uanquã stellȩ scĩ di¬
uersas mansiones. dit̾se claritatis: tanquã
incelo sortiunt᷑ in regno. S ꝓpter unum
denariũ: nullus seꝑat᷑ a regno. Atq ita
ẽ. ꝑ caritatẽ fiat. ut qd habent singłi. c̃omu¬
ne sit omuibꝰ. Sic enm quisq ettã ipse ht̃s
cuim amat in altero qd̾ ipse ñ habet. Non

Expanded text:
t si alius alio fortior, alius alio sapientior, alius alio justior, alius alio sanctior, in domo Patris mei multae mansiones sunt. Nullus eorum alienabitur ab illa domo, ubi mansionem pro suo quisque accepturus est merito. Denarius quidem ille aequalis est omnibus, quem paterfamilias eis qui operati sunt in vinea, jubet dari omnibus, non in eo discernens qui minus, et qui amplius laborarunt . Quo utique denario vita significatur aeterna, mansiones diversas meritorum in una vita aeterna significant dignitates. Alia enim gloria solis, alia gloria lunae, alia gloria stellarum. Stella enim ab stella differt in gloria. Sic et resurrectio mortuorum . Tanquam stellae sancti, diversas mansiones diversae charitatis, tanquam in coelo sortiuntur in regno. Sed propter unum denarium nullus separatur a regno; atque ita est , per charitatem fiat ut quod habent singuli, commune sit omnibus. Sic enim quisque etiam ipse habet, cum amat in altero quod ipse non habet. Non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quã ea que corporis sensts attingit.
S ideo dicantur inuisibilia: quia oculis
istis mortalibus uideri omnino ñ posit̃.
possunt etiam his mortalibus oculis cons¬
pici Sĩc se discipłis post resurrectionẽ
dñs ostendit. Sic etiam post ascensionẽ:
apło paulo & diacono stephano. Pinde ista
tnsibilia ꝓmanentia ita credimus: ut
etiam si non monstrentut. sꝑemus ea
simplici m̃tis atq rationis intentione
intellecta conspitimtis: fine ullis formis
&o molibus corporalibus sine ullis lina¬
mentis figurisq menbrorum. sine ullis
localibuis sicie fimbus siue spatiis infinitis.
ñ utiq sicut huius solis &c cuiusq corpo¬
rei luminis fuilgor ꝑ localia spatia circũ.¬
quaq diffunditur mentẽq nr̃am qͣsi
uisibili candore colltistrat: s inuifibilit̾
& mefficabiliter. & tam̃ intelligibilit̾

Expanded text:
sunt quam ea, quae corporis sensus adtingit; sunt quam ea, quae corporis sensus adtingit; sed ideo dicuntur inuisibilia. quia oculis istis mortalibus uideri omnino non possuntur. etiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discipulis post resurrectionem dominus ostendit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus siue spatiis infinitis. non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgor per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisibiliter et ineffabil
Abbreviated transcription (Latin):
ia fides. sine spe & sine caritate ẽẽ
non ualt. Sic igtur homo fidelis
Debet credere quod nondum uidet: ut
tifionem & speret. & amet. Et uisibiliũ
qͥdem rerum p̃teritarum que temporali¬
ter transierunt: sola fides est. Qm̃ non
adhuc uidenda sꝑant᷑: sed facta & trans¬
acta creduint᷑. Sicut ẽ illud. quod xp̃c se¬
mel ꝓ peccatis nr̃is mortuus est: & resur¬
iam moriet᷑: & mors ei ultra ñ domina¬
bitur. Ea uͦ que nondũ sunt s futura
sunt. sic̃ nr̃orum sp̃ualium corporam re¬
surrectio: ita credunt᷑ ut etiam uidenda
sꝑentur. s ostendi nullo possunt mͦ. Que
nͦ ita sunt. ut neq p̃tereant neq fut᷑a
sint. s et̾na ꝑmaneant. partia sunt in¬
uisibilia. sicut iusticra. sictit sapientia: ꝑar¬
tim insibilia. sic xp̃i immortale iam corpꝰ.
S inusibilia intellecta conspituntur.
Ac ꝑhoc do ipsa modo qͦdam sibi congruo
uidentur. Et cum uient᷑: malto certiora

Expanded text:
ia fides sine spe et sine caritate esse ia fides sine spe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debet credere, quod nondum uidet, ut uisionem et speret et amet. Et uisibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est, quoniam non adhuc uidenda sperantur, sed facta et transacta creduntur, sicut est illud, quod Christus semel pro peccatis nostris mortuus est et resurtur et mors ei ultra non dominabitur. ea uero, quae nondum sunt, sed futura sunt sicut nostrorum spiritalium corporum resurrectio, ita creduntur, ut etiam uidenda sperentur; sed ostendi modo nullo possunt modo. quae uero ita sunt, ut neque praetereant neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt inuisibilia sicut iustitia, sicut sapientia, partim uisibilia sicut Christi inmortale iam corpus. sed inuisibilia intellecta conspiciuntur ac per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo uidentur et, cum uidentur, multo certiora
Abbreviated transcription (Latin):
um iustus ex fide uiuat. finisq
p̃cepti sit caritas de corde puro.
& conscientia bona. & fide ñ ficta. mane¬
antq ad formandam uitam fidelitm tria
hec. fides. spes. caritas: unde fieri potest
ut pares cum aliquo mores habeat. quii
hec tria cum illo paria non habet:
Qui enim aliud credit. alitid sꝑat. alitid
amat: nec esse est ut aliter uitiat. Et
si usus quarundã rertim similis uidet᷑
nobis esse cum gentibus. ficut cibi & potꝰ.
tectorum uestimentorum. latacroram.
&s qmi ex nr̃is coniugalem uitam gerũt
uxorum ducendarum & habendarum.
fibiorum ꝗgnendorum. nutriendorum.
hereditandorum: longe tamen aliteꝵ
his rebus utictir. qͥ ad aliam finem ufũ
earum refert. & aliten ex his rebus dõ
gratias agit. de quo praua & falsa non
cpedit. easdem res non ad eundem finem re
ferendo. s ad finem legitimi dituniq p̃cepti.
caritatẽ de corde puro & conscientia bona.
&o fide ñ ficta. a quibis quidam aberrantes.
contiersi sunt intramloqͥum. Ex libro ad¬

Expanded text:
m iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. ferendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑhibere quod ipse ꝓhibebat. Phmbu¬
isset autẽ dñs: si esset illicitum. Ergo¬
scłm ea que supradirimus multũq
uersauimus. licitum erat ꝑ iusticiã:
s etiã licitũ non erat faciendum ꝓpt̾
rã beniuolentiam. Sc̃ificatus ẽ¬

Expanded text:
non prohibere, quod ipse prohibebat; prohibunon prohibere, quod ipse prohibebat; prohibuisset autem dsecundum ea quae supra diu diximus, multumque versavimus, licitum erat per justitiam; sed etiam licitum non erat faciendum propter ram benevolentiam. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ab infideli fidelem discedere. nec
sp̃m sanctam. in quo dare posset utile
& fidele consilium. Quod utiq ideo
monendũ non iubendum fuit: qr non
tanto pondere ꝓhibendi sunt homines
facere licita quanitus ñ expedrant. qͦn¬
to pondere ꝓhibent᷑ illicita. Si autem
alicubi apłs etiam illa que ubenda
st̃ monere dignat᷑: hoc fecit parcendo
infirmitati. non p̃iudicando iussioni.
Unde si dixit. non ut confundam uos
hec scribo. s ut filios meos carissimos
mionto: quid habet questionis. ubi ñ¬
ait ego dico ñ dñs : Item ubi ait. ecce
ego paultis dico uob̃. qr si circumcida¬
mini xp̃c uob̃ nichil ꝓderit: nunquid
etiam hic dixit. ego dico non dñs: Nõ
sunt itaq ista similia: qtua etiã illa
que iubet dñs. non ẽ indignum neq
contrarium si eadem monet apl̃s. Mo-¬
nemus enim quos caros habemus: ut
faciant dm̃i p̃cepta uel iussa. Cum uͦ
ait. ego dico ñ dñs: satis ostendit dñm

Expanded text:
ergo ab infideli fidelem discedere nec ergo ab infideli fidelem discedere nec spiritum sanctum, in quo dare posset utile et fidele consilium. unde monendum, non iubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamuis non expediant, quanto pondere prohibentur inlicita. si autem alicubi apostolus etiam illa, quae iubenda sunt! monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praeiudicando iussioni. unde si dixit: non ut confundam uos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo, quid habet quaestionis, ubi ait: ego dico, non dominus? item ubi ait: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, numquid etiam hic dixit: ego dico, non dominus? non sunt itaque ista similia, quia etiam illa, quae iubet dominus, non est indignum neque contrarium, si eadem monet apostolus. monemus enim, quos caros habemus, ut faciant domini praecepta uel iussa. cum uero ait: ego dico, non dominus, satis ostendit dominum
Abbreviated transcription (Latin):
eos uerebant᷑ offendere. deinde induce¬
bant᷑ & colere. llnde uisserat dñs ꝑ sc̃m
moysen: ne quis urorem alienigenã du¬
ceret. Meritogͦ quas duxerant dño
ꝓhibente: dño uibente dimiserunt. Cu
li cepisset gentibus euangłm p̃dicari:
iam conitinctos gentiles gentilibus com¬
perit coniuges. Ex quibris si ñ ambo
crederent. s unts aut una. & infide¬
lis cum fideli consentiret habitare:
nec ꝓhiberi a dño debuit fidelis. infide¬
lem dimittere nec iuberi. Ideo scilicet
ñ ꝓhiberi. q iusticia ꝑmittit a fornicã¬
te discedere: & infidelis hominis for¬
nicatio ẽ maior in corde. Nec uera eiꝰ
pudicitia cum coniuige dici potest:¬
quia omne quod non est ex fic
peccatum est. quãnis uerã fidelis
habeat pudicitiã etiã cum infideli con-¬
iuge qui ñ habet ueram. Ideo autẽ nec
iuberi debtierunt fideles ab infidelibꝰ
separari: qi non contra iussionẽ dñi.
gentiles fuerunt ambo coniuncti. Qm̃

Expanded text:
eos reuerebantur offendere, deinde induceeos reuerebantur offendere, deinde inducebantur et colere. unde iusserat dominus per sanctum Moysen, ne quis uxorem alienigenam duceret. merito ergo quas duxerant domino prohibente, domino iubente dimiserunt. cum uero coepisset gentibus euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, nec uera eius pudicitia cum coniuge dici potest,quia omne quod non est ex fide, peccatum est: quamuis ueram fidelis habeat pudicitiam etiam cum infideli coniuge, qui non habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
remaneant. intercedit apls. & monẽndo
fieri uetat. quod ita licitum est ut ñ expe¬
diat. Sic enim recedere ab infidelibtis uxo-¬
ribus. uel maritis. fideles uiri uel femine
ñ ꝓbibentur a dño: neq iubentur. Nam
si dimittere tales comuges iuberent᷑: nul¬
lus esset locus consilio monentis aplĩ ne
hoc fieret. Nullomͦ enĩ quod dñs iubet:
seruus bontis fieri ꝓbiberet. Nam quia
aliquando hoc dñs ꝑ hesdram ꝓꝓb̃ami its¬
sit. & factum est dimiserunt israhelite
uxores alienigenas quicumq tunc ha-¬
bere potuerunt: ꝑ quas fiebat. ut et
ipsi ad alienos seducerentur deos. nonut
ille ꝑ maritos uere adquirerentur. deo.
Nondum enĩ tanta gratia saluatoris il¬
luxerat: & ꝓmissis tempcealibus ueteris
testamenti. adhtic inhiabat illitis popłi
multitudo. Et ꝓpterea cum bona t̾rena
que ꝓ magno expectabant a dño. uide¬
rent etiam his abundare qͥ multos falsos
colebant deos: blandiciis urorum pͥus

Expanded text:
remaneant, intercedit apostolus et monendo remaneant, intercedit apostolus et monendo fieri uetat, quod ita licitum est, ut non expediat. sic enim recedere ab infidelibus uxoribus uel maritis fideles uiri uel feminae non prohibentur a domino, ut neque iubeantur. nam si dimittere tales coniuges iuberentur, nullus locus esset consilio monentis apostoli, ne hoc fieret. nullo modo enim quod dominus iubet, seruus bonus fieri prohiberet. Namque aliquando hoc dominus per Esdram prophetam iussit et factum est; dimiserunt Israhelitae uxores alienigenas, quicumque tunc habere potuerunt, per quas fiebat, ut et ipsi ad alienos seducerentur deos, non ut illae per maritos uero adquirerentur deo. nondum enim tanta gratia saluatoris inluxerat . et promissis temporalibus ueteris testamenti adhuc inhiabat illius populi multitudo. et propterea cum bona terrena, quae pro magno expetebant a domino, uiderent etiam his abundare, qui multos falsos colebant deos, blanditiis uxorum prius
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝑmifit causa fornicationis uxo¬
rem dimitti. S qr ꝑmisit. ñ itssit.
dedit locum aplõ monendi. ut qui
uoluerit ñ dimittat uxorem infide¬
lem. quod sic fortasse possit fieri fidel:
coniugem licite potinit infidelem: ideo¬
enini conuix fidelis relinquere
enim dñs ꝓhibet : fieri omnino ñ licet.
Monet gͦ apłs quod possit esse multoꝵ
occasio lucrandorũ: ut fideles conuges
in relinquendis. infidelibus ꝑmissa li¬
ego lico ñ ciãs. Nam si ꝓpter forncatio¬
nem carns ꝑmittittr homo a conitige
separari: quantomagis in comuge men-¬
tis forncatio decestanda ẽ. id est infide¬
litas de qua scͥptum ẽ. qm̃ ecce qui se
longe facrunt a de peribunt. ꝑdidisti
omnem qui formcatur abste: S quia
ita licitum ẽ ut ñ expediat: ne ꝓpter
coningum separationes offensi homines.
ipsam doctrinam. salutis qua illicita
ꝓhibentur ex horreant. ac sic peiores
atq perituri in eadem infidelitate

Expanded text:
autem permisit causa fornicationis uxoautem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse poelinquere conjugem licite potuit infidelem, eenim coniux fidelis relinquere enim dominus prohibet, fieri omnino non licet. monet ergo apostolus, quod possit esse multorum occasio lucrandorum, ut fideles coniuges in relinquendis infidelibus permissa liego dico, non dominus. nam si propter fornicationem carnis permittitur homo a coniuge separari, quanto magis in coniuge mentis fornicatio detestanda est, id est infidelitatis, de qua scriptum est: quoniam ecce qui se longe faciunt a te, peribunt; perdidisti omnem qui fornicatur abs te! Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter coniugum separationes offensi homines ipsam doctrinam salutis, qua inlicita prohibentur, exhorreant ac sic peiores atque perituri in eadem infidelitate
Abbreviated transcription (Latin):
uir fidelis si habet urorem ufidelem:
consentientẽ secum habitare. non eam
dimittere. Licet ergo & dimittere: qr
ñ ẽ p̃ceptum dm̃ ne dimittat. s consiliã
apłi. sicut monetur uirgo non nubere.
S si nupserit consilium quidem ñ tene¬
bit: sed contra p̃ceptum non faciet. Ig¬
noscitur: cum dicitur: Hoc autẽ dico se¬
cundum ueniam: non sodm imꝑram.
Quaꝓpt̾ si licet ut dimittat᷑ conunx
infidelis. quãuis melius sit ñ diitt̾e.
& tam̃ ñ licet scdm̃ p̃ceptum dm̃i ut
dimittat᷑ conunx. nisi causa fornica¬
tionis: fornicatio est etiam ipsa uifi¬
delitas. Quid enim tu dicis aplȩ:
Certe ut iuir fidelis consentientẽ secũ
habitare mulierem infidelem: non diunt¬
tat. Ita inquit. Cum ergo hoc & dñs p̃ci¬
piat ne dumitat uir uxorem nͥ causa
form cationis: quare hic dicit. ego
dico non dñs: Quia scilicet ydolatͥa
secuntur infideles. & quelibet
noria suꝑstitio: fornicatio ẽ. Dñs

Expanded text:
vir fidelis, si habet uxorem infidelem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium. Quapropter, si licet ut dimittatur conjux infidelis, quamvis melius sit non dimittere, et tamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo etram nc̃ his dicit: qui sunt in
conigio. Quid sibi gͦ uult quod ait
ceteris: nisi qi suꝑius eis loquebatur.
qui sic copulati erant. ut parit̾ infide
acp̃i essent : Ceteris uͭ ñc̃ dicit: id est
eis qui sic copulati sunt. ut ñ ambo fi¬
deles sint. S quid eis dicit: Siquis fr̃
habet urorem infidelem. & hec consen¬
tit habitare cum illo: non dimittat
illam. Et siqua mulier habet uirum
infidelem. & hic cousentit habitare
cum illa: non dimiitat uirum. Si ergo
ñ p̃cepit ex dm̃ ꝑsona. s ex sua ꝑsona
monet: ita est hoc bontim. ut siquis ali¬
ter fecerit. ñ sit precepti transgressor.
Sictit de uirginibus paulo post dicit. p̃¬
ceptum dñi se non habere: consilium
autẽ dare. Atq ita laudat uirgintatẽ.
ut eripiat eam quȩ uoluerit: non tam̃
ut fi ñ fecerit. contra p̃ceptum fe-¬
cisse uidi. cetur. Aliud enim est qd̃
iubetur. aliud quod monetur:
ergo non licet facere. Monetur autem

Expanded text:
Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Si ergo non praecipit ex Domini persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, ergo non licet facere. Monetur autem
Abbreviated transcription (Latin):
serit: mechat᷑. Ec qui dimissam a uiro
duxerit: mechatur. Ideoq ex eodem p̃¬
cepto dm̃ ait: & uir uxorẽ ne dimittat.
Qm̃ qͥ dimiserit uxorem suã p̃ter cau¬
sam formcationis: facit eam mechari.
S si ꝓpter causam hanc dimiserit: etiã
ipse sic maneat. Ouims enim qui di¬
mittit uxorẽ suã & ducit alteram. me-¬
chatur. Hec constituta dm̃i: sine
ulla retractatione seruan.¬
da sunt. Habet enim hec ii¬
sticia que corã illo est: siue
ꝓbẽt. siue in ꝓbent homines.
Siqͥs friter uxorem ht̃ infidelem.&. liec¬
lam. U siqua mulier ht̃ uirũ infidelẽ.
& hic consentir habitare cũ illa: ñ dunt hi
turum. Ex libro pͥmo. de sermone dñ iumõte.
eteris autẽ ego dico: non dñs. Hic¬
pͥmo uidendum ẽ: quibus ceteris.¬
qui funt in coniugio. S non hoc sequit᷑.
Ita enim subitingit: siquis frater habet
ixxorem infidelem. & hec consentit ha¬
bitare cum illa: non dimittat illam.

Expanded text:
serit, moechatur, et qui dimissam a uiro serit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eodem praecepto domini et uir uxorem ne dimittat, quoniam qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis, facit eam moechari. sed si propter hanc causam dimiserit, etiam ipse sic maneat; omnis enim qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. Haec constituta domini sine ulla retractatione seruanda sunt. habet enim haec iustitia, quae coram illo est, siue probent siue inprobent homines. manere innuptam aut uiro suo recori uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut ilnon sunt in conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam.
Abbreviated transcription (Latin):
ti ut maneat inimpta : Si autẽ licet:
ꝓfecto est aliqua causa qua liceat. Hec
autẽ inquisita: non inuenitur insi quã
solam saluator excepit. idest causa fornica¬
tionis. Ac ꝑhoc non p̃cipit apłs. mulierẽ
si discesserit manere innuptam: nisi que
illa causa discedit a uiro. qua sola ei disce¬
dere licitum est auiro. Nisi gͦ illa intelli¬
gatur cui licet discedere. ñ autẽ licet nisi
uiro forncante: quomͦ iubet᷑ innupta fi
discesserit ꝑ manere: Quis est quidicat.
si discesserit mulier a uiro ñ forncante.
inipta ꝑmaneat: cum ei nifi ãuiro for¬
nicante discedere omnino non liceat: d
discesserit. ea utiq causa qua disce
dere bcitum est: manere innuptam.
aut uiro suo reconciliari. Mulier enum
sub uiro. uiuo marito iuncta ẽ legi. Et
uiuente itiro nocabit᷑ adultera si fue¬
rit cum alio uiro. qm̃ mulier alliga¬
ta est qtiandiu uir eius uunt. Uudẽ
si uxor dimiserit inrum fuũ. & alii mip¬

Expanded text:
ti. ut maneat innupta? si autem licet, ti. ut maneat innupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornicationis. ac per hoc non praecipit apostolus mulierem, si discesserit, manere innuptam, nisi quae illa causa discedit a uiro, qua sola ei discedere licitum est a uiro. ubi enim gatur cui licet discedere non autem licet nisi viro fornicante, quomodo jubetur innupta, si discesserit, permanere? Quis est qui dicat: Si discesserit mulier a viro non fornicante, innupta permaneat, cum ei nisi a viro fornicante discedere omnino non liceat? d rem ipsam paulo apertius proloquamur et dere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nup
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio dictum est.quicumq di
est homini dimittere uxorem. si nulla
causa fornicationis extiterit. E dictum
ẽ quare: ne scilicet faciat eam mechari.
Utiq ideo: qr etiam si non ipsa dimiserit.
s dimissa fuerit. erit mechata si ntipse-¬
rit. ꝓpter hoc gͦ tam magnum malum:
ñ licet homini dimittere ixorem insi ex
causa fornicationis. Tunc enim ñ ipse
dimittendo facit adulteram: sed dimit¬
tit adulteram. Quid si ergo dicat. di¬
mitto quidẽ urorẽ meam fine ulla cati¬
sa fornicationis. s continens ꝑmanebo:
ideo ne dicemus eum impuue fecisse qd̾
fecit: Quis hoc dicere audebit: qui uo¬
luntatẽ dm̃ hec dicentis intelligit:
Qm̃ ne continentiȩ causa dimitti coni¬
gem uoluit: qui solam causam formcatiõis
excepit. Redeamus gͥ ad ipsa apłi uerba:¬
p̃sentem quodanimͦ consulanius. Cur dixi¬
sti apłẽ: quod si discesserit manere uintip¬
tani: Licet ne discedere: annon licet:
Si omnino ñ licet: cur precipis disceden¬

Expanded text:
do esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerbapraesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis disceden
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Multe enĩ: etiã parentum suoꝵ.
contrarios conatus. ignite suꝑno amore
suꝑauerunt. Iratus ẽ pater: ploranit
mater. Non curauit illa: cui ante ocu¬
los uersabatur. spetiosus forma p̃filiis ho¬
minum. Ei quippe desiderauit se orna-¬
ri. ut totam eius curam gereret: qr quȩ
nupta est. cogitat que sunt mundi. quo
mͦ placeat uiro. quȩ autẽ innupta ẽ cogi¬
tat que sunt dei. quomͦ placeat deo. lli¬
dete quid sit amare. Non dixit: cogitat
ne dampnetur a deo. Adhuc enĩ iste ti-¬
mor. ille seruilis est: custos quidem maloꝵ
ut abstineant a malis. & abstinendo dig-¬
ni sint ad se admittere caritatẽ. S ille
ñ cogitant quẽ admodum ñ pumantur
a deo: sed quomͦ placeant deo. pulchritu¬
dine interiore. decore occulti hominis.
decore cordis. uͥ illitis ocuilis nude sunt.
Nude intus. non foris: integre & intus &
foris. bel uirgines doceant comugatos
& conugatas: non ire in adulterium.

Expanded text:
runt. Multae enim etiam parentum suorum runt. Multae enim etiam parentum suorum contrarios conatus igne superni amoris superaverunt. Iratus est pater, ploravit mater: non curavit illa, cui ante oculos versabatur speciosus forma prae filiis hominum . Ei quippe se ornari desideravit, ut tota ejus curam gereret. Quia quae nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo viro placeat: quae autem innupta est, cogitat quae sunt Dei, quomodo placet Deo . Videte quid sit amare. Non dixit, Cogitat ne damnetur a Deo. Adhuc enim iste timor ille servilis est, custos quidem malorum, ut abstineant se a malis, et abstinendo digni sint ad se admittere charitatem. Sed illae non cogitant quemadmodum non puniantur a Deo, sed quomodo placeant Deo, pulchritudine interiore, decore occulti hominis, decore cordis, ubi illius oculis nudae sunt: nudae intus, non foris; integrae et intus et foris. Vel virgines doceant conjugatos et conjugatas, non ire in adulterium.
Abbreviated transcription (Latin):
recusaret̃ ꝯsiliũ ut plꝰ placerẽt plꝰ se ortia¬
uert̃. Corꝑis enĩhuiꝰ id ẽ. exterioriᷤᷤ hõis orna¬
m̃ta: qͦnto̾ ampliꝰ apetunt᷑. tanto st̃ ĩterio¬
ri maiora decrim̃ta. Qnto aũ minꝰ appetũ¬
t᷑ ornamenta exterioris hominis: tã¬
tomagis moribus pulchris homo interior
adornatur. Vlnde dicit &s petrus. ornan¬
tes se non in tortis crimbus. Cum enim
dixisset ornantes se: quid aliud a car-¬
nalibus. quã uisibilia ist ornamenta
putarent᷑: Continuo tulit cogitationi:
quod cripiditas inquirebat. Non inqͥt
in tortis crimibus neq auro uel marga¬
ritas: uel ueste p̃tiosa. S ille absconditꝰ
cordis homo: qui ẽ ante deum diues.
Neq enĩ deus diuitias daret exteriori
homini: o inopem relinqueret interio¬
rem. Dedit iniusibili diuitias inuisibi¬
les: & inuifibilem ornauit inuisibilit̾.
sancte uirgines: nec quod licebat appe-¬
tiuerunt. nec quod cogebant᷑ consense¬

Expanded text:
recusarent consilium: ut plus placerentrecusarent consilium: ut plus placerentornamenta quanto magis appetuntur, tanto sunt interioris majora detrimenta: quanto autem minus appetuntur ornamenta exterioris hominis, tanto magis moribus pulchris homo interior adornatur. Unde dicit et Petrus: Ornantes se non in tortis crinibus. Cum enim dixisset, Ornantes se; quid aliud a carnalibus, quam visibilia ista ornamenta putarentur? Continuo tulit cogitationi quod cupiditas inquirebat. Non inquit, in tortis crinibus, neque auro, vel margaritis, vel veste pretiosa; sed ille absconditus cordis homo, qui est ante Deum dives . Neque enim Deus divitias daret exteriori homini, et inopem relinqueret interiorem: dedit invisibili divitias invisibiles, et invisibilem ornavit invisibiliter.sanctae virgines, nec quod licebat appetierunt, nec quod cogebantur consense
Abbreviated transcription (Latin):
gisq honestum esset. si uirgo consilium
quo p̃ceptum eã ñ compellit arriꝑet.
Tunc autẽ ñ expedit id quod licitum
est. quando ꝑmittit᷑ quidem. s usus ip
ꝓhibet apłs confilio caritatis. qi infideli¬
bus affert impedimentũ salutis. Non
solum quia ꝑnitiosissime scandalit ant᷑
offensi: uerum etiam qr mala comugra
cum cecideruit. unientibus eis a quibꝰ
dimittunt᷑. adulterinis neribus colliga¬
ti difficillime resoluunt᷑ Ex sermone
Quod licebat noluerunt: ut plus place¬
rent ei cui se deuouerunt. Ambiert̃
illam maiorem pulchritudinem cordis
sui. Quid iubes tanquã dicerent. qtud
iubes : Ne adultere simus: hoc p̃cipis.
Amando te: plus facimtis quã ubes.
De uirginbus ait apls. p̃ceptum dñi
ñ habeo. Ergo quare hoc faciunt:
Confilium autẽ .do. Ille autẽ aman-¬
tes quibꝰ t̾renȩ nuptiȩ uiluerunt. q̃
t̾renos amplextis non desiderauerunt.
usq adeo acceptauerunt p̃ceptũ ut ñ

Expanded text:
gisque honestum esset, si uirgo consilium, gisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsprohibet apostolus consilio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Idequod licebat noluerunt, ut plus placerent ei cui se devoverunt. Ambierunt illam majorem pulchritudinem cordis sui. Quid jubes? Tanquam dicerent, Quid jubes? Ne adulterae simus, hoc praecipis? Amando te, plus facimus quam jubes. De virginibus, ait Apostolus, praeceptum Domini non habeo. Ergo quare hoc faciunt? Consilium autem do . Illae autem amantes, quibus terrenae nuptiae viluerunt, quae terrenos amplexus non desideraverunt, usque adeo acceptaverunt praeceptum, ut non