comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iet imnystic e in sinuar et᷑ hane egͥ summiã ced
ꝑfectionis. cũ transcensis mundi cupiditatibus
atq illecebris uniuersis: cota seꝑ intentione
mentis alterius uitȩ meditam᷑ ingressũ. Pascha
enĩ transitꝰ interpretat᷑. nomen in de habens
qđ uel filii isrł ineo ꝑ immolationẽ agni de
egyptia seruitute ad gaudia libertatis gransi¬
mundo ad patrẽ. Qđ &e nos imitamꝰ cũ ab infi¬
mis uoluptatib ad cȩlestia quęrenda transimꝰ:
uere autẽ ꝑficimꝰ. cũ a carnis ergastulo soluti
cȩleste regnũ intramꝰ. Cui sensui conuenit
apte qđ sequitur. Et fecert᷑ solennitatem
solennitatẽ quomꝰ spũalit̃ facere debeamus.

Expanded text:
ut mystice insinuaretur hanc esse summam totius ut mystice insinuaretur hanc esse summam totius perfectionis, cum transcensis mundi cupiditatibus atque illecebris universis, tota semper intentione mentis, alterius vitae meditamur ingressum. Pascha enim transitus interpretatur, nomen inde habens, quod vel filii Israel in eo per immolationem agni de Aegyptia servitute ad gaudia libertatis transimundo ad Patrem. Quod et nos imitamur, cum ab infimis voluptatibus ad coelestia quaerenda transimus. Vere autem perficimus, cum a carnis ergastulo soluti coeleste regnum intramus. Cui sensui apte convenit quod sequitur: Et fecerunt solemnitatem solemnitatem quomodo spiritualiter facere
Abbreviated transcription (Latin):
re diabolo & confiteri dm̃ uiuũ & uerũ saca¬
menta dep̃i ꝑciꝑe. hisquȩ initiatũ in remissiont̃
omiũ peceatorũ tẽplũ eiꝰ effici. atq acceptam
uite innocentiã comitante eiꝰ grã seruare.
Sed multꝰ laboris est eũ qͥ accepta fidei sacransa
peccando contemnit. pristinam reciꝑe digni¬
tate: qͥa ñ hinc facilis emundatio ꝑ aqu̾ã baris¬
mi denuo dari potest. sed infectũ scelus longo
poenitendiȩ labore ł argis lacrimarũ fluents
districtiore continentiȩ sudore eluendũ ẽ
Cuiꝰ emundationi ipsa quoq consuetudo utur
quasi inimica sa maritanorũ turba repugnas
tanto ad suꝑandũ difficilior. quanto durtuis
terra cordis uirtute uacuã possidebat Pocesi
&e hoc dici quod ideo specialit̃ reȩdificata as
dedicata domo dñi de pascha facto cõmesno¬
reccũ aulmesset dubiũ quin homines tañ
religionis pascha suo tẽpore facere uellen

Expanded text:
are diabolo, et confiteri Deum vivum et verum, sacraare diabolo, et confiteri Deum vivum et verum, sacramenta Christi percipere; hisque initiatum, in remissionem omnium peccatorum, templum ejus effici, atque acceptam vitae innocentiam comitante ejus gratia servare; sed multi laboris est, eum qui accepta fidei sacramenta peccando contemnit, pristinam recipere dignitatem; quia non huic facile emundatio per aquam baptismi denuo dari potest, sed infectum scelus longo poenitentiae labore, largis lacrymarum fluentis, districtiori continentiae sudore eluendum est, cujus emundatione ipsa quoque consuetudo vitiorum, quasi inimica Samaritanorum turba, repugnat; tanto ad superandum difficilior, quanto diutius terram cordis virtute vacuam possidebat. Potest et hoc dici, quod ideo specialiter reaedificata ac dedicata domo Domini, de pascha facto commemoretur, cum nulli esset dubium, quin homines tantae religionis pascha suo tempore facere vellent;
Abbreviated transcription (Latin):
sitatib a peccatis sunt pęnitendo auersi: men¬
to poenitentiȩ & conuersionis sẽ liberati ab hosti¬
b & dõ melius seruituri ꝓpriã reuocati ad patrũ
Sed & hactenus uidemꝰ sepissime illos qͥtẽplũ sui
corporis siue sp̃s peccando ꝓphanauerĩ. & ꝑhoc
&o diabolo sunt captiuati: redisse ad dm̃ ꝑ poeni¬
tentiã & multo maiore instantia qmͣ priꝰ con¬
suerant bonis in sudare oꝑib. quib mansionẽ
denuo inse ipsis suo auctori p̃pararent. Notan¬
dũ enĩ qđ salomon prius tẽplũ inpace suires¬
ni ꝑmaxima. tẽpore breui nullo omni modiscor¬
tradicente ꝑfecit: nc̃ autẽ destructũ hoc ꝓpta
peccata. filii transmigrationis in magna cordis
compunctione labori longo insistentes &e sepis¬
sime ab inimicis retardati. tandẽ diuinitus
aduia restaurarunt. Facile nanq est conuersuĩ
queq ad fidẽ agnitionẽq ueritatis abrenuncu¬

Expanded text:
sitatibus, a peccatis sunt poenitendo aversi; mersitatibus, a peccatis sunt poenitendo aversi; merito poenitentiae et conversationis sunt liberati ab hostibus: et Deo melius servituri, propriam revocati ad patriam. Sed et hactenus videmus saepissime illos, qui templum sui corporis saepius peccando profanaverunt, et per hoc diabolo sunt captivati, redire ad Dominum per poenitentiam. Et merito majore instantia quam prius consueverant, bonis insudasse operibus, quibus mansionem denuo in seipsis suo Auctori praeparent. Notandum enim quod Salomon prius templum in pace sui regni permaxima, tempore brevi, nullo omnimode contradicente perfecit; nunc autem destructum hoc propter peccata, filii transmigrationis in magna cordis compunctione labori longo insistentes, et saepissime ab inimicis retardati, tandem divinitus adjuti restaurarunt. Facile namque est, conversum quemque ad fidem agnitionemque veritatis, abrenunti
Abbreviated transcription (Latin):
rant de captiuitate: sed & om̃s qͥ alicubi an¬
ta constituti eo tempore sȩ separa ueranͭ
a coinquinationib gentiũ tre ad eos
Quod etiã de ꝓselitis recte potest intelligi
qͥcumnatura essent gentiles in ritũ con¬
uerterent popłi dĩ accepta circuncisio¬
ne & hostus purificati legalib ut digni
essent & ipsi participatione saerifieu salu¬
taris. Et notandũ. quia gentes t̃rȩ dicit eos qui in¬
cõnquinationib seruiunt. ut econtrario gentes
esse celi doceret eos: qͥ abiis separati in unitate &̃
castitate dnõ seruirent: eiusq solennia sincero
corde celebrarent. Nusqm alias nͥ fallor idem
popłs issł ex qͦ egressi sunt ex egypto ꝑ moysen:
rante deuotionis cũ sacerdotib & leuitis magistris
uidelicet suis extitisse reꝑitur. Sed hȩc deuotio
castigatione diuina facta est: cũ ꝓpeccatis suis
hostib affugendisunt traditi. afflicti ad uer¬

Expanded text:
rant de captivitate, sed et omnes qui alicubi anrant de captivitate, sed et omnes qui alicubi antea constituti, eo tempore sese paraverant a coinquinationibus gentium terrae ad eos. Quod etiam de proselytis recte potest intelligi, qui cum natura essent gentiles, irritum converterentur populi Dei, accepta circumcisione, et hostiis purificati legalibus, ut digni essent et ipsi participatione sacrificii salutaris. Et notandum, quia gentes terrae dicit eos qui coinquinantibus serviunt; ut e contrario gentes esse coeli doceret eos, qui ab eis separati, in unitate et castitate Domino servirent, ejusque solemnia sincero corde celebrarent. Nusquam alias, nisi fallor, idem populus Israel, ex quo egressi sunt ex Aegypto per Moysem, tantae devotionis cum sacerdotibus et Levitis, magistris videlicet suis exstitisse reperitur: sed haec devotio castigatione divina facta est, cum pro peccatis suis hostibus affligendi sunt traditi; afflicti adver
Abbreviated transcription (Latin):
anno quadragesimo sexto eadẽ pietas reli¬
qonis om̃iũ mentib in esse memoratur
Du dicit᷑ purificatos fuisse sacerdotes & leui¬
tas quasi unti om̃s mundos ad immolandũ
pascha ostendit. Quȩ enĩ maior in hac uita
potet esse ꝑfectio. quã mundȩ unitas multi¬
tudinis Multa nanq sacerdotũ multa
cati & mundi fuerant adimmolandũ pascha.
Neq hoc diuersis animorũ intentionibus
seqd sicut lucas de primitiua noui testam̃ti
seribit ȩccła: corde & anima una uerȩ fidei
ae dilectionis indm̃. Nec dispar inpopło
unitas dilectionis & casticatis inuenitur
cũ dicit᷑ ad immolandũ pascha uniuersis
filuis trans migrationis: & frib suis sacer
t comedert̃ filii isrł qͥ reuersi fuerant
detransinigratione. & om̃is qͥse separaue¬
rat a coinqͥnatione gentiũ gerrȩ ad eos
filiis gransinigrationis immolatũ ẽ pascha.
Om̃s comedert᷑ filii isrł ñ solũ qͥ reuersi fue¬

Expanded text:
anno quadragesimo sexto, eadam pietas relianno quadragesimo sexto, eadam pietas religionis omnium mentibus inesse memoratur, dum dicitur purificatos fuisse sacerdotes et Levitas quasi unum, omnes mundos ad immolandum pascha. Quae enim major in hac vita potest esse perfectio, quam mundae unitas multitudinis? Multa namque sacerdotum, multa cati et mundi fuerant ad immolandum pascha. Neque hoc diversis animarum intentionibus, sed, sicut Lucas de primitiva Novi Testamenti scribit Ecclesia, corde et anima una, quae vera fidei ac dilectionis in Deum, nec dispar in populo unitas dilectionis et castitatis invenitur. Cum dicitur ad immolandum pascha universis filiis transmigrationis, t comederunt filii Israel, qui reversi fuerant de transmigratione, et omnes qui se separaverant a coinquinatione gentium terrae ad eos, tum est pascha, omnes comederunt filii Israel, non solum qui reversi fue
Abbreviated transcription (Latin):
ecert᷑ autẽ filii transmigrationis
pascha quarta decima die mensis
prĩmi. Purificati enĩ fuerant sacerdotes
& leuitȩ quasi unꝰ. Om̃s mundi adim¬
molandũ pascha uniuersis filus trans¬
migrationis & fr̃ib suis sacerdotibus
bratione pasche post ȩdificatã domũ dñi
referre: cũ iã dudum esset pręmissũ. qđ
adie pͥmo aduentus sui in ierłm: incunc¬
tis solennitatib dnĩ legitimas hostias. atq
holo causta offerrente Nisi forte ꝓpterea
de pascha facto specialiter referrẽ uolu¬
it ut ad moneret lectorẽ: qr filii transmi¬
grationis edificationẽ templi eadẽ qua
coepant mentis deuotione cõpleuerunt.
bi nanq predictũ est. qͥa congregatus est
popłs quasi uir unus in ierłm : & surrex̃¬
iosue fuliꝰ iosedech & fr̃s eiꝰ sacerdotes. & Zo¬
robabel filius salathiel &e fr̃s eiꝰ. & ȩdifica¬
uert᷑ altare dĩ isrł: ut offerrent in eo holo¬
caustomata & dedicato tẽplo instante ĩã

Expanded text:
ecerunt autem filii Israel transmigrationis ecerunt autem filii Israel transmigrationis Pascha, quartadecima die mensis primi. Purificati enim fuerant sacerdotes et Levitae quasi unus: omnes mundi ad immolandum pascha universis filiis transmigrationis, et fratribus suis sacerdotibus, bratione paschae post aedificatam domum Domini referre? cum jamdudum esset promissum, quod a die primo adventus sui in Hierusalem, in cunctis solemnitatibus Domini legitimas hostias atque holocausta offerrent; nisi forte propterea de pascha facto specialiter referre voluit, ut admoneret lectorem, quia filii transmigrationis aedificationem templi eadem qua coeperant mentis devotione complerint. Ibi namque praedictum est, quia congregatus est populus quasi vir unus in Hier sacerdotes, et Zorobabel filius Salathiel, et fratres ejus, et aedificaverunt altare Dei Israel, ut offerrent in eo holocaustomata . Et nunc dedicato templo, instante jam
Abbreviated transcription (Latin):
Moyses nanq scripsit qͥd sacerdotes qr ud leui¬
tȩ in domo dĩ oꝑari deberent. Uices uꝰ leuita¬
rũ & ordines sacerdotũ ꝑuiginti quattuor
sortes de qͥb diximꝰ. ñ moĩ ses sed dauuid
rex cũ ꝓphis. sacerdotib & leuitis su tẽpo¬
leuitas in ordinib & uicib suis. qui sint¬
suꝑ oꝑadĩ ut ñ solũ sacramentis fidei ini¬
tient᷑ popłi. sed & exẽplis atq eruditione
prȩcedentiũ in xp̃o iustorũ: ad agenda
ea quȩ dĩ sunt instituantur. & hoc ñ pro
captu humani ingenii. sed sicut scriptum
est in libro moysi. Cui consonat iliua dñicũ
Funtes gͦ docete om̃s gentes baptixantes
eos in nomine patris &̃ filii & sp̃s sc̃i: docen¬
tes eos seruare om̃ia quȩcunq mandau
uob̾. N on gͦ nr̃os auditores nra ꝓpria. sed
ea quȩ legis & ȩuangelii sunt mandata do¬
cere debemꝰ : si ad pręmia quȩ dñs ꝓmisit
una cũ eisdem auditorib ꝑuenire curamꝰ.

Expanded text:
Moyses namque scripsit quid sacerdotes, quid LeviMoyses namque scripsit quid sacerdotes, quid Levitae in domo Dei operari deberent; vices vero Levitarum, et ordines sacerdotum per viginti quatuor sortes, de quibus diximus, non Moyses, sed David rex cum prophetis, sacerdotibus, et Levitis illius tempoLevitas in ordinibus et vicibus suis, super opera Dei; et non solum sacramentis fidei initiantur populi, sed exemplis atque eruditione praecedentium in Christo justorum ad agenda ea quae Dei sunt, instituantur; et hoc non pro captu humani ingenii, sed sicut scriptum est in libro Moysi. Cui consonat illud dominicum: Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . Non ergo nostros auditores nostra propria, sed ea quae legis et Evangelii sunt mandata, docere debemus, si ad praemia quae Dominus promisit, una cum eisdem auditoribus pervenire curamus.
Abbreviated transcription (Latin):
trecta fulgeret: si deessent qui intꝰ dõ seruire
Qđ sepius inculcandũ eis. qͥ monasteria magni¬
seo ope construentes: nequaquã inhis statuunt
suis potius in ibi uoluptatib ac desiderus
seruiunt. Qđ autẽ dicit sacerdotes inordi¬
nib suis & leuitas in ucib suis constitutos.¬
uices ebdomadarũ significat. in quib coetꝰ
om̃is utriusq gradus ꝑuiginti quattuor
partes erat distributꝰ: ita ut unusquisq
ordo uicẽ suȩ ebdomadis ꝑoctonos dies ui¬
delicet a sabbato usq ad sabbatũ intẽplo
ministraret: & deinde uiginti tres ebdo¬
madas atẽpli liber officiis curã ꝓpriȩ
domꝰ ageret. ut uerba dicrũ narrant
Nã & in circũitu interioris sacraririã fece¬
runt porticus tẽpli: inquarũ ianuis ꝑ
uices obseruabant leuitȩ sicut &e ibi legit᷑.
Qđ uͦ dicit᷑ sicut scriptũ est inlibro moysi:
ñ ad uces leuitarũ. s ad oꝑa dĩ pertinet

Expanded text:
erecta fulgeret, si deessent qui intus Deo servirent. erecta fulgeret, si deessent qui intus Deo servirent. Quod saepius inculcandum eis qui monasteria magnifico opere construentes, nequaquam in his statuunt suis potius inibi voluptatibus ac desideriis serviant. Quod autem dicit sacerdotes in ordinibus suis, et Levitas in vicibvices hebdomadarum significat; in quibus coetus omnis utriusque gradus, per viginti quatuor partes erat distributus, ita ut unusquisque ordo vicem suae hebdomadis per octonos dies, videlicet a sabbato usque ad sabbatum in templo ministraret; et deinde viginti tres hebdomadas templi liber officiis, curam propriae domus ageret, ut Verba dierum narrant. Nam et in circuitu interioris sacrarii jam fecerunt porticus templi, in quarum januis per vices observabant Levitae, sicut et ibi legitur. Quod vero dicitur, Sicut scriptum est in libro Moysi; non ad vices Levitarum, sed ad opera Dei pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
lata uirtutũ dona. uerũ etiã obex purgatas atq
ablatas sordes uitiorũ: recte post oblatał indedica
Grã nanq dĩ quȩ uirtutũ beneficia confert.ĩp¬
sas nequicias scelerũ aufert. Neq ullũ pelagi¬
us indomo dĩ habet locũ. qui se suosq ꝑsuade¬
bat libertate ꝓprii arbitriiuł liberari a malis:
uł confirmari posse inbonis. Offerunt᷑ autem
in hac uitahyrci ꝓpeccato. cũ electi supne pie¬
tati supplicant ut liberent᷑ a peccatis. offerunt᷑¬
& in futura. cũ idẽ grãs ei referunt: qđ ipso con¬
cedente sint liberati a peccatis. Ideoq miscdias
dnĩ inȩternũ cantabunt: qͥa nunquã se mise¬
ros fuisse. acꝑdonum ipsiꝰ beatos ẽẽ factos obli¬
uiscuntur. Et statuert̃ sacerdotes in ordi¬
cebat deuotionis: ut post ȩdificatã ac dedicata
domũ dnĩ mox sacerdotes acleuitas qͥ in ea
ministrarent ordinarent. ne sine causa domꝰ

Expanded text:
lata virtutum dona, verum etiam ob expurgatas atque lata virtutum dona, verum etiam ob expurgatas atque ablatas sordes vitiorum: recte post oblatos in dedicagratia namque Dei, quae virtutum beneficia confert, ipsa nequitiam scelerum aufert. Neque ullum Pelagius in domo Dei habet locum, qui se suosque persuadebat libertate proprii arbitrii, vel liberari a malis, vel confirmari posse in bonis. Offeruntur autem in hac vita hirci pro peccato, cum electi supernae pietatis supplicant ut liberentur a peccatis. Offeruntur et in futura, cum iidem gratias ei referunt, quod ipso concedente sint liberati a peccatis; ideoque misericordias Domini in aeternum cantabunt ; quia nunquam se miseros fuisse ac per donum ipsius beatos esse factos obliviscuntur. Et statuerunt sacerdotes in ordicebat devotionis, ut post aedificatam ac dedicatam domum Domini, mox sacerdotes ac Levitae, qui in ea ministrarent, ordinarentur; ne sine causa domus
Abbreviated transcription (Latin):
dicationẽ domꝰ dñi quã renouauerant. sed etiã
ꝓpeccato totiꝰ isrł offerebant: qͥa nimirũ opor¬
te sic eoꝵ qͥ nobiscum assunt bonis fauere. sic
illorũ bona imitando nr̃a facere: ut etiã ꝓstatu
totius quȩ ꝑorbẽ est ȩcłȩ sollerti cura dnm de
pr&emur. uxta ipsũ dñĩcȩ orationis exẽplum:
inqua nemo sibi specialiter panẽ coͣdianũ dari
uł peccata dimitti. uł se specialit a tẽptatione
& malo liberari: sed potius ꝓom̃ib qͥ eundẽ habent
patrẽ incęlis orare iubet᷑. Item ȩdificato tẽplo
dedicatio sequit᷑: cũ completa infine scłi sũma
electorũ ꝑuenerit ad grãm cę̧lestiũ prȩmiorũ.
Inquã dedicationẽ offerunt᷑ hostiȩ dõ multum
acceptabiles: illȩ nimirũ de quib eadẽ domus
mortalis reȩdificata. ꝑgłlam immortalitatis suo
conditori ac redẽptori canit dicens. Dirupisti
uincula mea. tͥ sacrificabo hostiã laudis. Et qm̃
eadẽ hostia laudis offerenda est dõ. ñ solũ obcol¬

Expanded text:
 renovaverant, sed etiam pro peccato totius Israel offerebant; quia nimirum sic oportet eorum qui nobiscum adsunt bonis favere, sic illorum bona imitando, nostra facere, ut etiam pro statu totius quae per orbem est Ecclesiae, solerti cura Dominum precemur juxta ipsum dominicae orationis exemplum; in qua sibi nemo specialiter panem quotidianum dari, vel peccata dimitti, vel se specialiter a tentatione et malo liberari, sed potius pro omnibus qui eumdem habent Patrem in coelis, orare jubetur. Item aedificato templo dedicatio sequitur, cum impleta in fine saeculi summa electorum pervenerit ad gratiam coelestium praemiorum. In quam dedicationem offeruntur hostiae Deo multum acceptabiles; illae nimirum de quibus eadem domusmortalis, reaedificata per gloriam immortalitatis suo Conditori ac Redemptori canit, dicens: Disrupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis . Et quoniam eadem hostia laudis offerenda est Deo, non solum ob col
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: qͥa nouȩ iã lucis gaudia in sole usticiȩ
cernimus. & uelut post quattuor menses
lucidȩ actionis qͦs inuia uitȩ huiꝰ ꝑ egimus:
quintũ mensẽ ꝑpetuȩ remunerationis in
luçe patriȩ cȩlestis agimꝰ. Et in prima¬
inqͥt mensis quinti uenit in ierł uixta

Expanded text:
mus, quia novae jam lucis gaudia in Sole justitiae mus, quia novae jam lucis gaudia in Sole justitiae cernimus, et velut post quatuor menses lucidae actionis, quod in via vitae peregrinus, quintum mensem perpetuae remunerationis in luce patriae coelestis agimus. Et in prima mensis quinti venit in Hierusa
Abbreviated transcription (Latin):
uenit in ierłm. Primordiũ nanq mensis in quo
luna nouũ a sole lum̃ mutuari credit᷑ nouũ
cȩlestis doni initiũ designat. Et apte prima
die mensis pͥmi ascendit et ras de babylone cũ
eis quos a captiuitate soluebat. qͥa pͥncipium
scȩ̃ conuersationis in quo sathanȩ & regno eiꝰ
abrenunciamꝰ: illustratione diuinȩ piecatis
agit᷑ in nob̾. Prima quoq die mensis quinti
bitru. s inspiratione suꝑnȩ lucis geritur in
nob̾: ut auditis euangłu oculis. scẽ ȩccłȩ mem¬
bris in corporem. Pulcherq ac salubris in
ȩcła mos doctrina patrũ in oleuit: ut his qͥ
cathecizant᷑ quattuor euangłioru᷑ sacramen¬
tũ explanet᷑ ac recitent᷑ exordia. Item prima
die mensis quinti uenit cũ his qͥ lib̾ati ab hosti¬
b fuerant inierłm: qͥa dũ completis quat¬
tuor scĩ euangłi p̾ceptis cȩleste regnũ in¬
gredim᷑. quasi nouũ mensis in itium celebra¬

Expanded text:
ervenit in Hierusalem; primordium namque mensis, in quo ervenit in Hierusalem; primordium namque mensis, in quo luna novum a sole lumen mutuari creditur, novum doni coelestis initium designat. Et apte prima die mensis primi ascendit Ezras de Babylone cum eis quos a captivitate salvabat; quia principium sanctae conversationis, in quo Satanae et regno ejus abrenuntiamus, illustratione divinae pietatis agitur in nobis. Prima quoque die menbitrii, sed inspiratione supernae lucis geritur in nobis, ut, auditis Evangelii oraculis, sanctae Ecclesiae membris incorporemur. Pulcherque ac salubris in Ecclesia mos, doctrina patrum inolevit, ut his qui catechizantur quatuor Evangeliorum sacramentum explanetur, ac recitentur exordia. Item prima die mensis quinti venit cum his qui liberati ab hostibus fuerant, in Hierusalem; quia dum completis quatuor sancti Evangelii praeceptis coeleste regnum ingredimur, quasi novum mensis initium celebra
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃senti ȩccłia pignꝰ accepimꝰ: dicente dño
Pacem relinquo uobis: pacem meã do uobis.
id÷ tẽporalẽ in t̾ra peregrinantib relinquo :
ppetuã ad cȩlestẽ patriã ꝑuenientibus cdo.
De quo bene dicit᷑ quia in primo mense coepit
ascendere de babylone: & qͥnto mense cum
filiis transmigrationis qͥs ducebat uenerit
inierłm. Quattuor nanq mensib iter de
babylonia ierusolimã complet᷑. qͥa ꝑ quattuor
libros scĩ euangłii fidem & sacramenta ue¬
ritatis discimꝰ : quib de captiuitate hostis an¬
ciqui dño duce eripi. atq ad lib̾tatẽ głȩ fi¬
lioris dĩ debeamꝰ ascendere. Quattuor eisdẽ
libris prȩcepta continent᷑ opum: quorum
quasi gressib cotidianis ad suꝑna ꝓmissa ꝑ¬
uenire ual eamꝰ. Neq hoc sine figura myste¬
rii factũ est qđ prima die mensis coepit ascen¬
dere debabylone: & pͥma rursũ die mensis ꝑ¬

Expanded text:
in praesenti Ecclesia pignus accepimus, dicente Domino: in praesenti Ecclesia pignus accepimus, dicente Domino: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis ; id est, temporalem in terra peregrinantibus relinquo, perpetuam ad coelestem patriam pervenientibus do. De quo benedicitur, quia in primo mense coeperit ascendere de Babylone, et quinto mense cum filiis transmigrationis, quos ducebat, venerit in Hierusalem. Quatuor namque mensibus iter de Babylonia Hierosolymam completur; quia per quatuor libros sancti Evangelii, fidem et sacramenta veritatis discimus, quibus de captivitate hostis antiqui Domino duce eripi, atque ad libertatem gloriae filiorum Dei debeamus ascendere. Quatuor eisdem libris praecepta continentur operum, quorum quasi gressibus quotidianis ad superna promissa pervenire valeamus. Neque hoc sine figura mysterii factum est, quod prima die mensis coepit ascendere de Babylone, et prima rursum die mensis p
Abbreviated transcription (Latin):
beant in sinuans. Auxiliũ meũ adnõ qͥfecit cȩlũ
& terrã. Cuiꝰ etiã inactib suis figurã etras te¬
nuit: cũ & ipse partẽ popłi ñ minimã de capti¬
uitate ierusolimã reduxit simul & pecuniam
ac uasa dõ sacrata ingłam tẽpli eiꝰ aduexit : cum
eundem popłm ab uxorib alienigenis pontificali auc¬
coritate purgauit. Quȩ cuncta quid inscã ȩccła
gestũ a dño siue gerendũ insinuent: docto patet
lectori. Sed & nos ut etiã simpliciorib pateant :
elabore curabimꝰ. Qđ enĩ ascendit ex ras de ba¬
bylone. ascenduntq cũ eo de filiis isrł & de filuis
sacerdotũ acleuitarũ. significat piã redẽptoris
nr̃i ddispensatione. qua in carne apparens confũ.¬
sionẽ mundi huiꝰ liber ipse a confusione uicior
intrauit. ut nos secũ rediens ab om̃i confusi.¬
one liberatos ad tranquillitatẽ suꝑne pacis
induceret. Cuiꝰ uidelicet pacis sempiterne

Expanded text:
beant, insinuans: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum beant, insinuans: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Cujus etiam in actibus suis figuram Ezras tenuit, cum et ipse partem populi non minimam de captivitate Hierosolymam reduxit, simul et pecuniam ac vasa Deo sacrata in gloriam templi ejus advexit, cum eumdem populum ab uxoribus alienigenis pontificali auctoritate purgavit. Quae cuncta quid in Ecclesia sancta gestum a Domino, sive gerendum insinuent, docto patent lectori; sed et nos, ut etiam simplicioribus pateant, elaborare curabimus. Quod enim ascendit Ezras de Babylone, ascenduntque cum eo de filiis Israel, et de filiis sacerdotum ac Levitarum; significat piam Redemptoris nostri dispensationem, qua in carne apparens, confusionem mundi hujus, liber ipse a confusione vitiorum, intravit, ut nos secum rediens, ab omni confusione liberatos, ad tranquillitatem supernae pacis induceret; cujus videlicet pacis sempiternae
Abbreviated transcription (Latin):
s t hoc testamentũ qđ disponã domui isrł post di¬
esiios dicit dñs. dando leges meas inmente eoꝵ:
& in corde eoꝵ suꝑscribã eas. Cuiꝰ scribȩ pulchre
meminit psalmista dicens. Lingua mea calamus scri¬
bȩ uelocit̃ scribentis. Lingua quippe ꝓpħȩ calamꝰ
erat scribȩ uelocis. quia quȩ dñs illũ sine ulla mo¬
ra tẽporis intus docuit illustrando. hoc ipse per
officiũ linguȩ foris hominib tẽporaliter ꝓferen¬
do declarauit. Quẽ suo quoq nomine ezras qui
interpretat᷑ adiutor aꝑte demonstrat. Ipse ÷ enĩ
ꝑquẽ solũ popłs fideliũ a tribulatione liberari:
& quasi de babylonia captiuitate ad lib̾tatem ie¬
rusolimorũ. de confusione uitiorũ ad pacẽ sereni¬
tatẽq uirtutũ: ꝓ ficientib meritorũ gradib solet
introduci. Unde dauid in scđo anabathinon hoc :
ascensuũ eorundẽ psalmo exclamat: cunctis ad
sũma tendentib quo duce tendere ac ꝑuenire de¬

Expanded text:
 post dies illos, dicit Dominus; dabo leges meas in mentem eorum, et in corde eorum superscribam eas . Cujus scribae pulchre meminit Psalmista dicens: Lingua mea calamus scribae velociter scribentis . Lingua quippe prophetae calamus erat scribae velocis; quia quae Dominus illum sine ulla mora temporis intus illustrando docuit, haec ipse per officium linguae foris hominibus temporaliter declaravit. Quem suo quoque nomine Ezras, qui interpretatur adjutor, aperte demonstrat. Ipse est enim per quem solum populus fidelium a tribulationibus liberari, et quasi de Babylonica captivitate ad libertatem Hierosolymorum, de confusione vitiorum ad pacem serenitatemque virtutum, proficientibus meritorum gradibus solet introduci. In secundo Anabathmon, hoc est, ascensuum eorumdem Psalmo exclamat cunctis ad summa tendentibus, quo duce tendere ac pervenire de
Abbreviated transcription (Latin):
inchoauerant peccando ab errauert᷑: apte restui¬
ratũ huiꝰ modi tẽplũ dedicatur a sacerdotib
& leuitis &e reliqͥs filiorũ transinigrationis in
gaudio Quia correctis his qͥ peccauert᷑: multũ
st gauduĩ in cęlo corã angłis dĩ fit & magistra
qui perrantiũ salute laborauerunt. Ett & om̃ib

Expanded text:
inchoaverant, peccando aberraverunt; apte restauinchoaverant, peccando aberraverunt; apte restauratum hujusmodi templum dedicatur a sacerdotibus et Levitis, et reliquis filiorum transmigrationis in gaudio; quia correctis his qui peccavere, multum fit gaudium in coelo coram angelis Dei . Fit et magistris qui pro errantiu
Abbreviated transcription (Latin):
& leuite & reliqui filiorũ cransmigrationis
dedicationẽ domꝰ dĩ in gaudio. Et obtulert̃ indede
quad ringentos hyrcos caprarũ propeccato totius
irł duodecim. Merito gaudent filii transmigra¬
tionis qđ ipsi & iugũ captiuitatis abicere: & do¬
mũ dĩ quȩ destructa erat mererent᷑ construe¬
re Offeruntq quasi deuoti dõ famuli plurimas
in dedicationẽ domꝰ eꝰ hostias. Offert̃ etiã quasi
fraternitatis amatores ꝓpeccato cotius isrł. hoc
est ñ eorũ tantum modo qͥ prȩsentes ad esse po¬
cuerunt. uerũ etiã illorũ qui uł inbabylone
uel in aliis ad huc ꝓuintus positi extra terram
quoq dm̃ fieri ꝓpiciũ. & eos uel int̾er hostes
a małis eustodire uł ab hostib erutos optatã
reuocare ad patriã. Uerũ quia reȩdificatio do¬
mus post captiuitatẽ. illorũ ut sepe dictũ eͥ cor¬
rectionẽ designat qͥ auia ueritatis quã paululũ

Expanded text:
t Levitae, et reliqui filiorum transmigrationis, t Levitae, et reliqui filiorum transmigrationis, dedicationem domus Dei in gaudio. Et obtulerunt in dedquadringentos, hircos caprarum pro peccato totius Israel, duodecim, tionis, quod ipsi et jugum captivitatis abjicere, et domum Dei, quae destructa erat, merentur construere, offeruntque quasi devoti Deo famuli plurimas in dedicationem domus ejus hostias; offerunt etiam quasi fraternitatis amatores pro peccato totius Israel, hoc est non eorum tantummodo qui praesentes adesse potuerunt, verum etiam illorum qui vel in Babylone, vel in aliis adhuc provinciis positi, extra terram quoque Deum fieri propitium, et eos vel inter hostes a malis custodire, vel ab hostibus erutos optatam revocare ad patriam. Verum quia reaedificatio domus post captivitatem illorum, ut saepe dictum est, correctionem designat, qui a via veritatis, quam paululum
Abbreviated transcription (Latin):
rior interciũ: specialit᷑ dñĩci corporis
figrrã prȩtulit de quo scriptũ est Sed
unus militũ lancea latꝰ eiꝰ aꝑuit: & con¬
tmuo exiuit sanguis & aqua. Hostium
quippe lateris medi in parte erat domꝰ
dertre. hoc est aborientali angulo lateris
meridiant int̾ra incipiens: e ꝑ interio¬
ra eiusdẽ lateris occulto itinere paula¬
tim ad altiora cenaculorũ ꝑducens. Quia
ans & saluator nr̃ ianuã nob̾ salutis in
dextro latere sui corporis uoluit aꝑiri.
Dcuꝰ sacramenta abluti ac scĩficati altio¬
pe regni cȩlestis aulã possemꝰ intrare
Ascendimꝰ nanq ꝑhostiũ lateris medu in
sipius cenacuilũ: quando per a quam
baptismatis & poculũ dnĩci calicis consecrati:
abhac terrestri conuersatione ad celestẽ ani¬
marũ uitã ꝑuenimꝰ. A superiore quoq inter¬
eũ penetramꝰ cenaculũ: cũ beatitudinẽ ani¬
marũ etiã corporũ immortaliũ ꝑceptione

Expanded text:
riore in tertium ; specialiter dominici corporis riore in tertium ; specialiter dominici corporis figuram praetulit, de quo scriptum est: Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua . Ostium quippe lateris medii in parte erat domus dextra, hoc est ab orientali angulo lateris meridiani in terra incipiens, et per interiora ejusdem lateris occulto itinere paulatim ad altiora coenaculorum perducens; quia Dominus et Salvator noster januam nobis salutis in dextro latere sui corporis voluit aperire, per cujus sacramenta abluti ac sanctificati, altiorem regni coelestis aulam possimus intrare. Ascendimus namque per ostium lateris medii in superius coenaculum, quando per aquam baptismatis, et poculum dominici calicis consecrati, ab hac terrestri conversatione ad coelestem animarum vitam pervenimus. A superiore quoque in tertium penetramus coenaculum, cum beatitudinem animarum etiam corporum immortalium perceptione
Abbreviated transcription (Latin):
es recte uoeat᷑. & eccłam cotã hoc ÷ congre¬
gationẽ om̃iũ electorũ & angłorũ &̃
hominiũ & ipsũ dñi corpꝰ qđ ex uirgine
natũ ac sine peccato inmundo conuer¬
satũ. ab impus morte solutũ. sed ab ipso
est die tercia resuscitatũ ad uitã Cuius
figurȩ specialit̃ aptat᷑ illud: qđ templũ
qua dragonta sex annis edificatũ et dici᷑
Narrant nanq phiy siologi. qđ hoc dierũ
numero corpꝰ humanũ inutero a tẽpore
conceptionis usq ad ꝑfecta mẽbrorum
ceniamensta crescendo ꝑueniat. Et decebat
figurã erat habitura. eo annorũ numero
conderet᷑ inierłm: quo dierũ numero
ipsu enĩ corpus inutero uirginis sacro¬
co erat creandũ. Quȩ uidelicet uirgo ue
ru leo quadictũ est. Ipse est pax nr̃a. qͥfecti
utraq unũ. Sicut etiã illud qđ de eodẽ
teplo scriptũ est hostiũ autẽ lateris me¬
du in parte erat domꝰ dextre. & ꝑ coleã
ascendebant in suꝑius cenaculũ. & a supe¬

Expanded text:
oc est congregationem omnium electorum, et angelorum et hominum; et ipsum Domini corpus, quod ex virgine natum, ac sine peccato in mundo conversatum, ab impiis morte solutum, sed ab ipso est die tertia resuscitatum ad vitam. Cujus figurae specialiter aptatur illud, quod templum quadraginta sex annis aedificatum esse dicitur. Narrant namque physiologi, quod hoc numero corpus humanum in utero a tempore conceptionis, usque ad perfecta membrorum lineamenta crescendo perveniat. Et decebat corporis erat habitura, eo annorum numero conderetur in Hierusalem, quo dierum numero ipsum Domini corpus in utero virginis sacrosancto erat creandum, quae videlicet virgo verrum de qua dictum est: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Sicut etiam illud quod de eodem templo scriptum est: Ostium autem lateris medii in parte erat domus dextrae, et per cochleam ascendebant in superius coenaculum, et a supe
Abbreviated transcription (Latin):
una est. Qua etiã manu diuinȩ potentię
exaltatis p ost passionẽ ad moenia suꝑnȩ ci¬
uitatis ascendit: ac fidelib suis se humiliter

Expanded text:
una est. Qua etiam manu divinae potentiae exaltatus in passione, ad moenia supernae civitatis ascendit, hac fidelibus suis se humiliter
Abbreviated transcription (Latin):
xima & in hoc scło & infuturo lȩticia
iustorũ. ꝑfectũ esse opꝰ gccłȩ: conuersis
etiã gentilib qͥ olim resistebant ad adu
usq reditꝰ de babylone in ierłm popłi qͥ
captiuatꝰ fuerat. reductio uasorũ quȩ ab¬
ducta: restauratio ac dedicatio templi
qđ incensũ. celebratio solennitatũ & de¬
cantatio canticorũ dnĩ quȩ int̾ra aliena
cantare ñ poterant: subducib ⁊ orobabel
&e iosue describit᷑. Quȩ cuncta unã eandẽq

Expanded text:
a in hoc saeculo et in futuro laetitia justorum, perfectum esse opus Ecclesiae, conversis etiam gentilibus, qui olim resistebant, ad adjusque reditus de Babylone in Hierusalem populi, qui captivatus fuerat; reductio vasorum, quae abducta; restauratio ac dedicatio templi, quod incensum; celebratio solemnitatum, et decantatio canticorum Domini, quae in terra aliena decantari non poterant, sub ducibus Zorobabel et Josue scribitur. Quae cuncta unam eamdemque
Abbreviated transcription (Latin):
peccato ł unc uera erit unitas : cũ fuerit deuis
omĩa in om̃ib. Tunc uera arimorũ soleni¬
tas inlȩticia celebrabit᷑: cũ nullo in electis per¬
manente fermento maliciȩ & nequiciȩ. om̃s in
ueritate ac sinceritate cordis diuinȩ uisioni ad¬
hȩrebt̃. Et hoc ñ inseptẽ dieb scłi labentis. sed
inuna die uitȩ ꝑ ennis inatriis dnĩ. quȩ melior
nitatẽ arimorũ septẽ dieb in leticia. qm̃¬

Expanded text:
peccato . Tunc vera erit unitas, cum fuerit Deus peccato . Tunc vera erit unitas, cum fuerit Deus omnia in omnibus . Tunc vera azymorum solemnitas in laetitia celebrabitur, cum nullo in electis permanente fermento malitiae et nequitiae, omnes in veritate ac sinceritate cordis, divinae visioni adhaerebunt; et hoc non in septem diebus saeculi labentis, sed in una die vitae perennis in atriis Domini, quae melior nitatem azymorum septem diebus, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
inazimis sinceritatis & ueritatis. Quȩ septẽ est
dieb currit insinceritate nob̾ est & ueritate :
immo in om̃iũ bonoꝵ oꝑum uictimis atq ho¬
tẽpore mortẽ transitoriȩ gustatã ȩterna resur¬
rectionis uirtute deuicit : potest hoc inloco ce¬
lebratio paschȩ ad tẽpus nr̃ȩ resurrectionis ty¬
pice referri. Ut ȩdificatio qͥdẽ tẽpli prȩsentẽ
scȩ̃ eccłȩ statũ designet. dedicatio uitã futuram :
quȩ in animarũ scãrũ cũ de corpore exierint
exultatione gerit᷑. immolatio uͦ paschȩ głam in¬
sinuet resurrectionis: cũ om̃s electi carne agni
cramento credentes. sed in rẽ ipsa acueritate
uidentes reficiunt᷑. Unde &e in hoc pascha om̃s
sacerdotes acleuitȩ. omis popłi coetus. om̃s qͥ
degentib ad eos confluxerant mundi fuisse.
om̃s quasi unꝰ affuisse ꝑhibent᷑: qͥa tunc ueraci¬
ter agnꝰ dei tollit peccata mundi. & sic̃ ioħs¬
apłs ait : sanguis it su filu dĩ emundat nos ab om̃i

Expanded text:
inceritatis et veritatis . Quae septem diebus est diebus currit, in sinceritate nobis est et veritate, imo in omnium bonorum operum victimis atque hotempore mortem transitorie gustatam, aeterna resurrectionis virtute devicit; potest hoc in loco celebratio paschae ad tempus nostrae resurrectionis typice referri; ut aedificatio quidem templi praesentem sanctae Ecclesiae statum designet, dedicatio vitam futuram, quae in animarum sanctarum, cum de corpore exierint, exsultatione geritur. Immolatio paschae gloriam insinuet resurrectionis, cum omnes electi carne Agni cramento credentes, sed in re ipsa ac veritate videntes reficiuntur. Unde et in hoc pascha omnes sacerdotes ac Levitae, omnis populi coetus, omnes qui de gentibus ad eos confluxerant, mundi fuisse omnes, quasi unus adfuisse perhibentur; quia tunc veraciter Agnus Dei tollit peccata mundi. Et sicut Jos ait: Sanguis Jesu Filii Dei mundat nos ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
risei a scribȩ qu̾a nullatentis nͥ inpora¬
cus tẽpli aliquas introducere potuerunt.
aliquando separatim sub nomine gazophs¬
laciorũ siue exedrarũ suie porticuum
siue atriorũ Unde est illud psal miste
Qiustatis in domo dñi: in atrus domꝰ dintõ

Expanded text:
risaei et Scribae , quam nullatenus nisi in portrisaei et Scribae , quam nullatenus nisi in porticus templi aliquas introducere potuerunt; aliquando separatim, sub nomine gazophylaciorum, sive exedrarum, sive porticuum, sive atriorum. Unde est illud Psalmistae: Qui statis in domo
Abbreviated transcription (Latin):
huie sacre qm exponimꝰ hystoriȩ inqua
scriptũ est scđo anno eyri regis fundatum
ee a cem̃tariis tẽplũ: multũ gaudente &
coliaudante dm̃ popło. Nanq cunc ipsius
tẽpli fundatio descripta est: id÷ domꝰ scȩ inte
pomenon hystoria refert. Nunc autẽ cũ s¬
dificatione domꝰ ipsius: etiã porticuũ & ga¬
⁊ophilaciorũ quȩ ipsã domũ undiq uersũ
ingyro abiebant edificia fundata narran᷑
Quorũ in libro paraly pomenon ita fit menti
fecit etiã atriũ sacerdotũ & basilicã grandem
&e hostia inbasilica quȩ texit ȩre. Inquã tum
basilica tẽplo circũ posita &̾ popłs ad oran¬
dũ consistere. & custodes ac ianitores tẽpli
puices suas die noctuq soleb ant excubare
ficidem liber paraly pomenon abundan¬
tissime docet. Hȩc aliquando generali¬
ter cũ ipso tẽplo annumerat᷑. ut in euan¬
głio ubi docente incẽplo dño mulierem
Inadulterio de prehensã ad duxere phi¬

Expanded text:
huic sacrae quam exponimus historiae in qua huic sacrae quam exponimus historiae in qua scriptum est: Secundo anno regis Cyri fundatum esse a caementariis templum, multum gaudente et collaudante Deum populo . Namque tunc ipsius templi fundatio descripta est, id est, domus sanctpomenon historia refert. Nunc autem cum aedificatione domus ipsius etiam porticuum et gazophylaciorum, quae ipsam domum undique versum in gyro ambiebant, aedificia fundata narrantur, quorum in libro Paralipomenon ita fit mentio: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basilica, quae texit aere . In qua basilica templo circumposita, et populus ad orandum consistere, et custodes ac janitores templi per vices suas die noctuque solebant excubare, sicut ibidem liber Paralipomenon abundantissime docet. Haec aliquando generaliter domus cum ipso templo adnumeratur; ut in Evangelio, ubi docente in templo Domino mulierem in adulterio deprehensam adduxere Pha
Abbreviated transcription (Latin):
sima &̾ quata noni mensis: adie qua
fundam̃ta iacta sunt tẽpli dnĩ. ponte
suꝑ cor urm̃. N unqͥd iã semen inger¬
minẽ est: & adhuc uinea & ficus &e malograna¬
tũ &e lignũ oliuȩ ñ floruit: Exdie ista bene
dicã. Qđ ueracit᷑ fuisse prȩdictũ : ipse exitus
rerũ edocuit. Sed & om̃s ꝓpħȩ immo om̃s
sacrȩ auctores scripturȩ ꝓsꝑa structorib seȩ
nanq diuinũ auxiliũ: quo coepta domus
dni in auditorũ corde credendo ac bene ui¬
uendo cõpleat᷑. Ad ueniet architectis eisdẽ
benedictio frugũ: uinearũ. fici: malograni¬
ti &e oliuȩ id ÷ abuntia copiosior spũaliũ ca¬
rismatũ. Que absq ulla dubietate tanto nob̾
largus a dñõ prestabit᷑: quanto diligentius
habitaculuĩ głe illiꝰ. siue in nobis ipsis seuin
ꝓximoriĩ cordib extruere satagerimꝰ. Neq
aliqͥs hoc qđ ait aggeus sub dario rege tẽpli
eẽ. iacta fundamenta. contrariũ estimet

Expanded text:
simo et quarto noni mensis, a die qua simo et quarto noni mensis, a die qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite super cor vestrum: Nunquid jam semen in germine est? et adhuc vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae non floruit ex die ista Aggaei II? Quod veraciter fuisse praedictum, ipse exitus rerum docuit. Sed et omnes prophetae, imo omnes sacrae auctores Scripturae prospera structoribus sancnamque divinum auxilium, quo coepta domus Domini in auditorum corde credendo ac bene vivendo compleatur. Adveniet architectis eisdem benedictio frugum vineae, fici, malogranati, et olivae, id est, abundantia copiosior spiritualium charismatum, quae absque ulla dubietate tanto nobis largius a Domino praestabitur, quanto diligentius habitaculum gloriae illius, sive in nobisipsis, seu in proximorum cordibus exstruere sategerimus. Neque aliquis hoc quod ait Aggaeus, sub Dario rege templi esse jacta fundamenta, contrarium aestimet
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓsꝑabant᷑. Et nunc quoq confluenti¬
bus adfidẽ popłis & aliquando etiã his
q̃ foris sunt paci uis fauentib. seniores
uideorũ hoc ÷ illi qͥ sede magisteru st̃
dign ecđam suo cotidie uel uerbo uł
exemplo edificant ac ꝓsperant᷑: qͥa & si
aliquando antiquus hostis impugnet
uincat ac fugatis ad uersariis muros
ueritatis extruat. ENt ꝓsꝑabantur in¬
riȩ filii addo. P rȩdixerant enĩ idem
ꝓpħȩ. qđ si edificando tẽplo insisterent:
mox donante dño aeopus ipsũ cõplerent.¬
& bonis quoq om̃ib ꝓmercede deuotio¬
nis larguis abundarent. E quib est
ulud tachariȩ Manus zorobabel fun-¬
dauert̃ domum istã. & manꝰ eiꝰ ꝑficient
ea & scietis qͥd dñs exercituũ misit me
aduos Hoc est cũ uideritis tẽplũ ab ip¬
So rorobabes a quo est fundatũ esse
etiã ꝓfectũe cunc intelligetis me mis¬
sũ a dnõ & quȩ locitus sũ ipso mandan¬
te dixisse. Itẽ aggeus. A die inqͥt uice¬

Expanded text:
 etc. E nunc quoque confluentibus ad fidem populis, et aliquando etiam ex his qui foris sunt, paci illius faventibus, seniores Judaeorum, hoc est illi qui sede magisterii sunt digni, Ecclesiam suam quotidie vel verbo vel exemplo aedificant ac prosperantur; quia etsi aliquandiu antiquus hostis impugnet,ibus vincat, ac fugatis adversariis muros veritatis exstruat. Et prosperabantur etiam, etc. Praedixerant enim iidem prophetae, quia si aedificando templo insisterent, mox donante Domino, et opus ipsum complerent, et bonis quoque omnibus pro mercede devotionis largius abundarent. E quibus est illud Zachariae: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus perficient eam; et scietis, quia Dominus exercituum misit me ad vos . Hoc est, cum videritis templum ab ipso Zorobabel, a quo est fundatum, esse perfectum, tunc intelligetis missum a Domino, et quae locutus sum, ipso mandante, dixisse. Item Aggaeus: A die, inquit, vige
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit. Porro chronicorũ libri:
suc cessorem eiusdẽ xerxis qͥ etiã apud eos
artarxerxes appellat᷑. hic designatũ estimant.
Regnauit autẽ darius sub quo ȩdificatũ. ẽ.
templũ anius triginta sex. Post quẽ. xer¬
xes annis. xͣx. Post quẽ artabanus men¬
sib septẽ : qͦs chrono graphi ꝓanno posue¬
re. Postquẽ artarxerxes. annis quadra¬
ginta. Scriba autẽ uelox in lege moysi
ta reficeret Nec solũ legẽ. sed etiã ut cõmu¬
nis malorũ fama est: omnẽ sacrȩ scriptu¬
rȩ seriem quȩ parit᷑ ignib absũpta est ꝓ¬
ut sibi uidebat᷑ legentib sufficere rescrip¬
sit. In quo oꝑe ferunt quia ñ nulla uerba
quȩ opportuna arbitraret᷑ adiecerit
in isre sicut moyses quẽ nosset dñs facie
adfaciem. & coetera. Quȩ uidelicet
uerba non nisi is qui longo post moysen
tẽpore uiueret dicere potuit. Et in libro
samuhelis. Olim in isrł sic loquebatur
unusquisq: uadens consulere dm̃. Ueni¬

Expanded text:
regnavit. Porro Chronicorum libri, regnavit. Porro Chronicorum libri, successorem ejusdem Xerxis, qui etiam apud eos Artaxerxes appellatur, hic designatum aestimant. Regnavit autem Darius, sub quo aedificatum est templum, annos triginta sex; post quem Xerxes annos viginti; post quem Artabanus menses septem, quos chronographi pro anno posuere; post quem Artaxerxes annos quadraginta. Scriba autem velox in lege Moysi ta reficeret; non solum legem, sed etiam, ut communis majorum fama est, omnem sacrae Scripturae seriem, quae pariter igni absumpta est, prout sibi videbatur legentibus sufficere, rescripsit. In quo opere ferunt, quia nonnulla verba, quae opportuna arbitraretur, adjecerit; in Israel sicut Moyses, quem nosset Dominus facie ad faciem, et caetera. Quae videlicet verba non nisi is qui longo post Moysen tempore viveret, dicere potuit. Et in libro Samuelis: Olim in Israel sic loquebatur unusquisque vadens consulere Deum, Veni
Abbreviated transcription (Latin):
peccando fidẽ acceptã corrupant pot̾¬
nitendo resipiscunt. & utriq punu̾ eun¬
dẽq saluatorẽ uerũ rege̾ ac sacerdotem
quasi pascha fedicissimũ celebrantes : de
hoc mundo ad patrẽ. de morte transe¬
unt aduitã. Uerũ quia tẽplo incenso
atq urbe ierusolima subuersa. scriptu¬
rȩ qͦq scẽ quȩ ibidẽ seruabant᷑ simul fue¬
rant hostili dade ꝑustȩ: & has miseran¬
te dño atq ad suũ popłm reuerso repa¬
rari oportebat : qͥ edificia diruta restau¬
rauerant. haberent unde ipsi ad moniti
restaurari intꝰ fide & dilectione sui
creatoris discerent. Unde bene sequit᷑.¬
ost hȩc autẽ uerba in regno artar¬
xersis regis ꝑsarũ ez ras filiꝰ araiȩ
aaron sacerdotis ab initior ipse etras
ascendit debabylone. & ipse scriba ue¬
lox inlege mossi quã dedit dñs ds̃ isrł.¬
Hunc artarxersen sub quo ezras debaby¬
lonia ieru solimã ascendit: iosephus pu¬
tat esse xerxen filiũ darii qͥ post eum

Expanded text:
acceptam corruperant, poenitendo resipiscunt, et utrique per unum eumdemque Salvatorem, verum regem ac sacerdotem, quasi pascha felicissimum celebrantes, de hoc mundo ad Patrem, de morte transeunt ad vitam. Verum quia templo incenso, atque urbe Hierosolyma subversa, Scripturae quoque sanctae, quae ibidem servabantur, simul fuerant hostili clade perustae, et has, miserante Domino atque ad suum populum reverso, reparari oportebat; ut quia aedificia eruta restauraverant, haberent unde ipsi admoniti, restaurari intus in fide et dilectione sui Creatoris discerent. Unde bene sequitost haec verba in regno Artaxerxis regis Persarum Ezras filius Saraiae Aaron sacerdotis ab initio. Ipse Ezras ascendit de Babylone, et ipse scriba velox in lege Mosi, quam dedit Dominus Deus IsrHunc Artaxerxen, sub quo Ezras de Babylonia Hierosolymam ascendit, Josephus putat esse Xerxen filium Darii, qui post eum
Abbreviated transcription (Latin):
torm̃to seuissimis exactorib hoc ÷ im¬
mundis spiritib in potestatẽ traden¬
t Bene autẽ ac fid eliter dari decretũ
suũ auxilio diuinȩ potentiȩ confirmari
desiderat: dũ repente deprecando subiun¬
git dicens ¶s̾ autẽ qui habitare fecit
Snomen siusti ibi. dissipet om̃ia regna ce
popłm : qͥ extenderit manũ suã ut pug

Expanded text:
tormento saevissimis exactoribus, hoc tormento saevissimis exactoribus, hoc est spiritibus in potestatem traduntur. Bene autem ac fideliter Darius decretum suum auxilio divinae potentiae confirmari desiderat, dum repente deprecando subjungit, dicens: Deus autem qui habitare fecit nomen suum ibi dissipet omnia regna, et pop
Abbreviated transcription (Latin):
litterȩ sensus. qđ grauissima uoluit poe¬
na perire eũ: siqͥ decretũ suȩ religionis
mutare tẽptasset dãno uidelicet & om¬
niũ quȩ habere posset & animȩ suȩ. qͣm
etiã confixus inligno cũ tormento diu¬
tini cruciatꝰ amitteret. Sed & spũalis
patet intellectus. qđ oꝑa nr̃a lignis oĩã
cõparant᷑: bona qͥdẽ fructiferis. praua
autẽ sterilib: atq incendio dignis. Tol¬
liturq: lignũ de domo illiꝰ qͥ holo caustis
dnĩ contradicere nisus est: & erigit᷑ atq
ineo ipse configit᷑: cũ oꝑa eor qͥ paciscẽ
uniuersalis ȩccłȩ repugnant. om̃ib: mani¬
feste quã sint inutilia : quanq ꝑ uersa pa¬
tescunt. & ipsi in eisdẽ oꝑib non gaudiũ
sibi uitȩ. s mortis potiꝰ laqueũ conquisis¬
se ꝓbant᷑. Domꝰ quoq taliũ publicabit᷑
id ÷ publico censui ꝓscribet᷑ cũ corpora
etiã eorũ inqͥb diutius in hac uita man¬
sert᷑ in resurrectione ꝑpetuo punienda

Expanded text:
litterae sensus: quia gravissima voluit poena perire eum, si quis decretum suae religionis mutare tentasset; damna videlicet, et omnium quae habere possit, et animae suae, quam etiam confixus in ligno, cum tormento diutini cruciatus, amitteret. Sed et spiritualis patet intellectus, quia opera nostra lignis omnia comparantur: bona quidem fructiferis, prava autem sterilibus atque incendio dignis. Tolliturque lignum de domo illius, qui holocaustis Domini contradicere nisus est; et erigitur, atque in eo ipse configitur, cum opera eorum qui paci sanctae universalis Ecclesiae repugnant, omnibus manifeste quam sint inutilia, quam perversa, patescunt; et ipsi in eisdem operibus non gaudium sibi vitae, sed mortis potius laqueum conquisisse probantur. Domus quoque talium publicatur, id est publico censui perscribitur, cum corpora etiam eorum in quibus diutius in hac vita manserunt, ad resurrectionem perpetuo punienda