comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cor de confitetur dõ : qui
de ꝓuidentia eiꝰ maliquo
dubitãt. Sedquia iãcernt occulta
sapientia dĩ quantũ sit sibi p̃mium eius.
quidicit. gaudemꝰ intribulationib¬
Sic enĩetiã ab angło dicitur Dabit illi
ds̃ sedem dauid patris sui Nec illa senten¬
tia huic intellectui contraria ẽ : quaidẽ
quo modo inspũ uocat eũ hnm̃ix̃ dñs¬

Expanded text:
corde confitetur Domino, qui de providentia ejus in aliquo dubitat. Sed quia jam cernit occulta sapientia Dei, quantum sit invisibile praemium ejus qui dicit: « Gaudemus in tribulationibSic enim etiam ab angelo dicitur: Dabit illi Deus sedem David patris sui . Nec illa sententia huic intellectui contraria est, qua idem quomodo in spiritu vocat eum Domin
Abbreviated transcription (Latin):
ichil detor cularib intextu
eiꝰ psalmicuius iste titulus est
dicere uidetur : in quo apparet
multis & uarus similitudiib
unã eandẽq: rem. inscriptur is
sȩpe insinuari  Tor cularia ergo possumu
acciꝑe deccłas. eadẽ ratione quaet aream
intelligimꝰ aeccłam : quia siue marea siue m¬

Expanded text:
ihil de torcularibus in textu ejus psalmi, cujus iste titulus est, dicere videtur. In quo apparet multis et variis similitudinibus unam eamdemque rem in Scripturis saepe insinuari. Torcularia ergo possumus accipere Ecclesias, eadem ratione qua et aream intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area, sive
Abbreviated transcription (Latin):
Saturatis unt porcina Saturati sunt in¬
mundi mmunditia: conculcantes marga¬
ritas sermonũ dĩ Et reliquȩrunt reli¬
autẽ quinon apparui eis quicor de sordi¬¬
do & tenebrosolucem sapiemtiȩ uidere
non possunt : in tua iustitia apparebo in
conspectutuo: Saciabor dũmanifesta¬
bitur gloriatua: Et cũ illi saturati sunt
mmunditia sua ut intelligere non pos¬
sint : ego saturabor dũmanifes tabitur
głã tua. mhis quime intelligunt: Sane
illo uersu ubi dictũ est saturati sunt por¬
cina : non nulla exemplaria saturatis
filiis habent Ex ambiguo enĩ greca ĩnt̃¬
p̃tatio duplex euenit: Filios enĩ oꝑa intel¬
ligimus : Et sicut bonaoꝑa bonos filios
manu fortix p̃o: secundũ hominem.
Quȩ locutus est dño uerba canticihuiꝰ
indie quaeripuit eum dñs de manuom̃ĩ¬
um mimicorũ eius & demanusaul:
hoc ẽ. regi iuda orum qđ sibi ipsi petiue¬
rant: Namsicut dauid manufortis:
ita saulpetitio inter p̃tari dicitur: Motũ

Expanded text:
Saturati sunt porcina: saturati sunt immunditia, conculcantes margaritas sermonum Dei. Et reliquerunt reliautem qui non apparui eis qui corde sordido et tenebroso lucem sapientiae videre non possunt, in tua justitia apparebo in conspectu tuo. Satiabor dum manifestabitur gloria tua: et eum illi saturati sunt immunditia sua, ut me intelligere non possint, ego satiabor dum manifestabitur gloria tua, in his qui me intelligunt. Sane in illo versu ubi dictum est Saturati sunt porcina, nonnulla exemplaria Saturati sunt filiis habent. Ex ambiguo enim graeco interpretatio duplex evenit. Filios autem, opera intelligimus; et sicut bona opera bonos filios, manu forti Christo secundum hominem. Quae locutus est Domino verba cantici hujus, in die qua eripuit eum Dominus de um inimicorum ejus, et de manu Saül, hoc est, regis Judaeorum, quem sibi ipsi petiverant. Nam sicut David, Manu fortis, ita Saül, Petitio interpretari dicitur: notum
Abbreviated transcription (Latin):
quia reuocatisum. illis reprobatis.
uel illorũ exemplo suꝑbire timeam.
ci filuis chore secunda sabbati

Expanded text:
quia vocati sumus illis reprobatis, vel illorum exemplo superbire timeamusci filiis Core, secunda sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
De hoc qđ dñs donare digna¬
tus. ẽ: excipite tanquã filii
firmam̃ti. Secunda enĩsab¬
bati. id .ẽ. post diem primũ quẽ domi¬
nicã dicimus. quȩ etiam scđa feria
dictitatur. factũ ẽ. fir mam̃ tũ cȩli :

Expanded text:
De hoc quod Dominus donare dignatur, excipite tanquam filii firmamenti. Secunda enim sabbati, id est, post diem primum, quem dominicum dicimus, quae etiam secunda feria dicitur, lactum est firmamentum coeli,
Abbreviated transcription (Latin):
tĩs mluminatio mea. & salꝰ
mea quẽ timebo: Dñs mi¬
chi ad otitiam sui salutẽ
dabit. quis me auferet
Dñs protector itȩ me ȩ a quo
trepidabo Dñs repellet om̃s impe¬
tuis & insidias hostis mei. anullo trepi

Expanded text:
nus illuminatio mea et salutaris meus, quem timebo? Dominus mihi et notitiam sui et salutem dabit, quis me auferet ei? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Dominus repellet omnes impetus et insidias hostis mei, a nullo trepi
Abbreviated transcription (Latin):
Q m̃ ira mindignatione eius. Qm̃ um
dicauit inuos primũ peccatũ: quod
mor te soluistis. Et uita muolimtate
eius. Et itamaeternam ad quam
redire nullis urĩs meritis possetis.
quia uoluit dedit Uespete demora¬
bitun fletus Uesperecȩpit ubi sapi¬
entiȩ lumen reces sit apetcante bomi¬
ne : quando morte dãpnatus est. Ab
ipso uespere moras habebit fletus.
quã dium laboribus & tẽptatiombus
popłs dei expectat chemdm̃. Et inma¬
tutinum exultatio. Usque imatuti¬
num quo exultatio resur rectionis
nitio loquebar dixi mmea uabundan¬
tia : iam nullã patiens egestatẽ . non mo¬
te tua prestitisti decorimeo uir tutẽ.
Sed hanc babundantiam dñe nonex
me michiesse sed ea uoluntate tua
p̃sticis sete decorimeoui tutem

Expanded text:
m ira in indignatione ejus: quoniam vindicavit in vos primum peccatum, quod morte solvistis. Et vita in voluntate ejus: et vitam aeternam, ad quam redire nullis vestris viribus possetis, quia voluit dedit. Vespere demorabitur fletus: vespere coepit, ubi sapientiae lumen recessit a peccante homine, quando morte damnatus est; ab ipso vespere moras habebit fletus, quamdiu in laboribus et tentationibus populus Dei exspectat diem Domini. Et in matutinum exsultatio: usque in matutinum, quo exsultatio resurrectionis fnitio loquebar, dixi in mea abundantia, jam nullam patiens egestatem: Non mote tua praestitisti decori meo virtutem: sed hanc abundantiam, Domine, non ex me mihi esse, sed in voluntate tua praestitisse te decori meo virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
& umbracula misceriorum. ubicũ
lbertate pascantur. Et intemplo
eius tnus quisq dicet głam. Et inaet¬
da eius om̃is inspemaeternam rege¬
nerattis : laudat dm̃ profuoquisque
dono quod a scõspũ accepit Dñs di¬
suis tanquã marcha. ita maeccłau
custodiis. Et sedebit dñs rex maet̃¬
num : Et dein de sedebit regnans in
lo suo contrabinis mundi procellas
dimicantidabit: quia pacẽ illis in hoc
mundo non promisit. Dñs benedicet
populd̃ sue inpace Idẽ dñs benedicet
populũ suum inpace: inse ipso pacem
p̃stans qm̃ inquit pacẽ meam douob

Expanded text:
et umbracula mysteriorum, ubi cum et umbracula mysteriorum, ubi cum libertate pascantur. Et in templo ejus unusquisque dicit gloriam: et in Ecclesia ejus omnis in spem aeternam regeneratus laudat Deum pro suo quisque dono, quod a sancto Spiritu accepit. 10. suis, tanquam in arca, ita in Ecclesia custoditis. Et sedebit Dominus rex in aeternum: et deinde sedebit regnans in lo suo contra hujus mundi procellas et turbines dimicanti dabit, quia pacem illis in hoc mundo non promisit. Dominus benedicet populum suum in pace: et idem Dominus benedicet populum suum, in seipso illi pacem praestans
Abbreviated transcription (Latin):
ex maniit se nobilitate sua: & factẽ
homo sicut filius iudeorum ignoran¬
dum iustitiam dei & suꝑbe iactentiũ
tanquã singularem iustitiam suam:
Uoa dñ prȩcedentis flamam ignis.
Uordm̃ ꝑardorem concitatis sinũ
ꝑ sequentium se sine ulla sualesione
transe untis. uel duudentis furentẽ¬
iracidiam ꝑsecutor ũ suorum. ut
alii dicerent: Num quid forte ipseẽ.
populum At que ita p̃cedentis in sa¬
nu tumul tũ eorum: ut alios in cari
tatem suam faceret. alios inmalitia
sua relinqueret Uox dñi cõmouẽ¬
tis solitudiem. Uox dm̃ cõmouentis
ad fidem geptes quondam sine spe
& sine dõ in hoc mundo. ubmullus
propheta mullus deipredicator.
uel uti nullus homo habitauerat
Et cõmouebit dñs desertũ cades.
Et tunt celebrari faciet dñs scm̃ uer¬
bũ seripturarum suarum : quoda
iude is non intelligentib deserebatur.
dñ primo ꝑfecit superator es & re
opacitates diunor ũ librorum.

Expanded text:
exinanivit se nobilitate sua, et factus est exinanivit se nobilitate sua, et factus est homo, sicut filius Judaeorum ignorantium justitiam Dei, et superbe jactantium tanquam omini praecidentis flammam ignis. Vox Domini per ardorem concitatissimum persequentium se sine ulla sua laesione transeuntis, vel diracundiam persecutorum suorum, ut alii dicerent: Nunquid forte ipse est populum , atque ita praecedentis insanum tumultum etatem traheret, alios in malitia sua relinqueret. Vox Domini concutientis solitudinem: vox Domini commoventis ad fidem Gentes quondam sine spe et sine Deo in hoc mundo ; ubi nullus propheta, nullus verbi Dei praedicator, veluti nullus homo habitaverat. Et commovebit Dominus desertum Cades: et tunc celebrari faciet Dominus sanctum verbum Scripturarum suarum, quod a Judaeis non intelligentibus deserebatur. Domini primo perficit superatores et repopacitates divinorum librorum
Abbreviated transcription (Latin):
ttauo consũ mationis
euangłium duces gregũ
apligenuerunt. A fferte d̃o głam
& honorem: Peropera ur̃a dñs glori¬
ficctur & honoretur: Afferte dño
głam nomini eius. ulorio se ꝑ orbem
ignotescat. Ad orate dñm inaula scã
enis. Adorate dñm indilatato & seĩ¬
ficato cor de ur̃o. Nos enimestis regiũ
scm̃ habitaculum eius Uox dm̃ suꝑ¬
aquas: uox dñi suꝑ populum. Dñs
maicstatis in tonuit Dñs maiestatis
de nube carnis terribiliter pęniten¬
tiam predicauit: Dñs suꝑ aquas mul¬
tas: Ipse dñs iħc post ea quã uocẽ emisit
suꝑ popłos. & ꝑterruit eos: conuer
tes faciens eos U ox dm̃iminagnifi¬
centia. Uox dñi magna faciens in eos
contritione cor dis humilians suꝑ¬
nitore terrenȩ nobilitatis : cumad
eos confundendos ignomimahuius
ta suꝑ bacel situd ine eor um: deponit
eos ad imitatio nemhumilitatis suȩ.
quitanquam uitulus ꝑ ipsamhuus scđi
nobilitatis aduc timam ductus est
et ipsedilectus atque unicus patri

Expanded text:
David, consummationis Evangelium duces gregum Apostoli genuerunt. Afferte Domino gloriam et honorem: per opera vestra Dominus glorificetur et honoretur. Afferte Domino gloriam nomini ejus: gloriose per orbem innotescat. Adorate Dominum in aula sancta ejus: adorate Dominum in dilatato et sanctificato corde vestro; vos enim estis regium sanctum habitaculum ejus. 3 versaquas: vox Christi super populos. Deus majestatis intonuit: Deus majestatis de nube carnis terribiliter poenitentiam praedicavit. Dominus super aquas multas: ipse Dominus Jesus postea quam vocem emisit super populos, et perterruit eos, converttes faciens eos. Vox Domini in magnificentia: vox Domini magna faciens in eis.contritione cordis humilians supernitore terrenae nobilitatis, cum ad eos confundendos ignobilia hujus ta superba celsitudine illorum, deponet eos ad imitationem humilitatis suae, qui tanquam vitulus per ipsam hujus saeculi nobilitatem ad victimam ductus est: et ipse dilectus, atque unicus Patri
Abbreviated transcription (Latin):
lim esł ut desiderat ani¬
ma nr̃a in uerbo dĩgaude¬
Ie uobiscũ. & h ilło uos
salutare. quiẽ nr̃m ad¬
iutoriũ salutare. Q uid
de quoloquendũ ẽ. uobis: congruum
de sideriũ nr̃m Cepit enĩ ipse psal¬
mꝰ a quodã scõ desiderio : & ait quisic

Expanded text:
lim est ut desiderat anima nostra in verbo Dei gaudere vobiscum, et in illo vos salutare, qui est nostrum adjutorium et salutare. Quod de quo loquendum est vobis, congruum desiderio vestro. Coepit enim ipse psalmus a sancto quodam desiderio, et ait qui sic
Abbreviated transcription (Latin):
ferimꝰ codices iudȩ orũ : Nẽpe iudei
inimicinr̃i sunt. Decharas inimici:
conuincitur aduersarius. Om̃ia enĩ
dñs distribuit: om̃ia ꝓsalute nr̃a or¬
dinauit. Ire dix̃ anitꝰ annos. impleuit
hoc tẽpore : & que nondũ impleuit:
impleturus ẽ. Ita tenemꝰ red ditorẽ:
ut credamꝰ debitorẽ. Qsuia & illa quȩ
nondũ dedit dabit : sic ea quȩ nondũ
dederat dedit Siquis ꝓbare uultubi
s̃scripta : legat moysen & ꝓphetas:
Sialiquis ꝑscrepit mimicꝰ & dicit uos
uobis ꝓphetias finxistis ꝓferantur
codices iudȩorũ quia maior seruiet
minori. Ibilegunt istap̃dicta quȩ
modo uidem᷑ impleta: & dicamus
om̃s Benedictus dñs ds̃ israel ascło¬

Expanded text:
ferimus codices Judaeorum. Nempe Judaei ferimus codices Judaeorum. Nempe Judaei inimici nostri sunt, de chartis inimici convincitur adversarius. Omnia ergo Dominus distribuit, omnia pro salute nostra ordinavit. Praedixit ante nos, implevit hoc temporimpleturus est. Itaque tenemus redditorem, ut credamus debitorem: quia et illa quae nondum dedit, dabit; sicut ea quae nondum dederat, dedit. Si quis probare vult ubi sint scripta, legat Moysen et Prophetas. Si aliquis perstrepit inimicus, et dicit, Vos vobis prophetias finxistis; proferantur codices Judaeorum, quia major serviet minori. Ibi legant ista praedicta, quae modo videmus impleta, et dicamus omnes: Benedictus Dominus Deus Israel, a
Abbreviated transcription (Latin):
egenũ & pauperẽ : in die
mala liberabit eũ dñs Ue¬
niet enĩdies mala. Elelis
nolis: ueniet dies iudicii
Aderit mala dies: sinon intelligeris
suꝑegenũ et pauperẽ : Quod enĩ modono
uis credere : manifes tũ erit infine: d¬
Illeẽ enĩ ds̃ is rael. ds̃ nr̃. ds̃ iacob. deus
minoris filii. ds̃ minoris populi. ne mo
dicat de uidȩis. hoc dix̃ non sũ ego is rael.
magis iudeis. nonsũ ego isrł. Maior enĩ
filius ipse ẽ. maior popłs reꝓbatus. mi¬
nor populus dilectus : Maior seruiet
minori: Modo impletũ ẽ. modo fr̃s nob̵
seruiunt iudȩi . tanquã capsarii nr̃is:
Studentibus nobis: codices portant:
Audite in quo nob̵ iudȩiseruiunt : & ñ
sine causa Camenĩ ille fr̃maior qui
occidit minorẽ fratrẽ : acceplt signũ
neoccideretur : Id est ut maneat ipse
nis. & os tendimꝰ hoc euenire modo in
neputent nos finxisse illas p̃dicatio¬
nes quȩ ex his rebus acciderunt. qua¬
si futurȩ eẽnt nos conscripsisse: pro¬

Expanded text:
enum et pauperem, in die mala liberabit eum Dominus. Veniet enim dies mala: velis nolis, veniet; dies judicii aderit, mala dies, si non intellexeris super egenum et pauperem. Quod enim modo non vis credere, manifestum erit in fine. Ille est enim Deus Israel, Deus noster, Deus Jacob, Deus minoris filii, Deus minoris populi. Nemo dicat: De Judaeis hoc dixit, non sum ego Israel. Magis Judaei non sunt Israel. Major enim filius, ipse est major populus reprobatus; minor, populus dilectus. Major serviet minori , modo impletum est: modo, fratres, nobis serviunt Judaei, tanquam capsarii nostri sunt, studentibus nobis codices portant. Audite in quo nobis Judaei serviunt, et non sine causa. Cain ille frater major, qui occidit minorem fratrem, accepit signum ne occideretur, id est, ut maneat ipse nis, et ostendimus hoc evenire modo in ne putent nos finxisse illas praedictiones, et ex his rebus quae acciderunt, quasi futurae essent, nos conscripsisse, pro
Abbreviated transcription (Latin):
desiderium Sed tam̃ quicũq sua uita¬
tẽ dñigusta uer̃. & quod eis sapit agnos¬
cunt in cantico : non putentse solos eẽ.
sed talia seminas parsa credant in agro
dominico toto orbe terrarũ. & cuius¬
Quẽ ad modũ ceruus desiderat ad fon¬
tes aquarũ : & cȩtera Et quidẽ non
male intelligit᷑ uocẽ eẽ. eorũ. quicũ
essent catecumini. ad grãm scĩ laua:¬
crifestinant. Elnde & sollẽpniter
cantat᷑ hic psalmꝰ: ut ita desiderent
fontẽ remissionis peccatorũ : quẽ ad mͦ¬
dũ de siderat ceruus fontes aquarũ:¬
confessionẽ. repetit spei confirmatio¬
SAlMꝰ BRE Yisest. sic satis facit men¬
tibus auditorũ : ut moles tus nonsit

Expanded text:
desiderium: sed tamen quicumque suavitatem Domini gustaverunt, et quod eis sapit agnoscunt in Cantico, non putent se solos esse; sed talia semina sparsa credant in agro dominico, toto orbe terrarum, et cujusQuemadmodum desiderat cervus ad fontemale intelligitur, vocem esse eorum qui cum sint catechumeni, ad gratiam sancti lavacri festinant. Unde et solemniter cantatur hic psalmus, ut ita desiderent fontem remissionis peccatorum, quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquaruconfessionem, et repetit spei confirmatioste brevis est: sic satisfacit mentibus auditorum, ut molestus non sit
Abbreviated transcription (Latin):
Nonergo uos soli quibic
estis: Nã uox nr̃a quanta
est ut sic clamemꝰ. ut au¬
diant om̃s gentes : Cla
sit. & uidemꝰ hunc psalmũ qui ante non
recitabatur nisi inunã gentẽ insinago at¬

Expanded text:
Non ergo vos soli qui hic estis. Nam vox nostra quanta est, ut sic clamemus, ut audiant omnes gentes? Clamaisit; et videmus hunc psalmum qui ante non recitabatur nisi in una gente, in synagoga
Abbreviated transcription (Latin):
iustor: Quẽ ahnodũ dicitur. nouit salu¬
temme dicina. mor bos autẽ non nouit :
Et tamen etiã morbi arte medicinȩ agnos¬
cuntur : sic dici potest nos se dnm̃ uiã ius¬
toꝵ Niam uero in pioꝵ: non nosse:
Hon quia aliquid dñs nesciat: et tamẽ dicit
peccatoribus. nonnouiuos.: Iter autem
inpioꝵ peribit Pro eo positũ est acsidice¬
retur lter autẽ in pioꝵ : non nouit h̃is:
Sed planius dictũ ẽ: ut hoc sit nesciri
quia dñs dicit. Egosum quisu : & quiẽ mi¬

Expanded text:
justorum. Quemadmodum dicitur, Novit salutem medicina, morbos autem non novit; et tamen etiam morbi arte medicinae agnoscuntur; sic dici potest, nosse Dominum viam justorum, viam vero impiorum non nosse; non quia aliquid Dominus nescit, et tamen dicit peccatoribus: Non novi vos . Iter autem impiorum peribit, pro eo positum est, ac si diceretur: Iter autem impiorum non novit Dominus. Sed planius dictum est, ut hoc sit nesciri quia Dominus dicit: Ego sum qui sum; et: Qui est, mi
Abbreviated transcription (Latin):
ter głam passionis xp̃i
imperatorimartirũ
Nitibus imperans
pugnã. Sed priorpugnauit : pri¬
or uicit. ut pugnantes exemplo suo
hortaretur. Et maies tate sua adiu¬
uaret : & ꝓmissione coronaret: Audi¬
amꝰ aliquid inis cõpsalmo qđ ꝑtineat
ad eius passionẽ: Cõmendamꝰ autẽ
sȩpius nec nos piget iterare. quod uob
quod ẽ. caput nr̃m. Plerũque exper¬
sonasu corporis sui : quod sumꝰ nos et
a ecdđa eiꝰ. Sedita quasi unius hominis
sonare uerba : ut intelligamꝰ caput
&corpꝰ. in unitate in tegritatis c̃sistere:
nec separari ab inuicẽ. tanquã coniugiũ
Primo quod legenti respondentes can¬
tauimus T anquã demedio psalmi sit:
hinc tam̃ sermonis ducamꝰ exor dium
Inimici mei dixer̃ malamͥ. quando mo¬
rictur. & peribit nom̃ eiꝰ Persona
ibi intelligunt᷑ & menbra. Dictũ ẽ. &¬
hoc cũ ipse dñs nr̃ hic int̾ra incarne
ambularet. Cũ uiderent enĩ multitu¬
dinẽ sequi auctorita tẽ eiꝰ. et diuini¬

Expanded text:
ter gloriam passionis Christi imperatoris martyrum, litibus imperans pugnam, sed prior pugnavit, prior vicit, ut pugnantes exemplo suo hortaretur, et majestate sua adjuvaret, et promissione coronaret, audiamus aliquid in isto psalmo, quod pertineat ad ejus passionem. Commendamus autem saepius, nec nos piget iterare quod vobisquod est caput nostrum; plerumque ex persona corporis sui, quod sumus nos et Ecclesia ejus; sed ita quasi ex unius hominis ore sonare verba, ut intelligamus caput et corpus in unitate integritatis consistere, nec separari ab invicem; tanquam conjugium Primo quod legenti respondentes cantavimus, quanquam de medio Psalmo sit, hinc tamen sermonis ducamus exordium. Inimici mei dixerunt mala mihi: Quando morietur, et peribit nomen ejus. Persona ibi intelliguntur et membra. Dictum est hoc, cum ipse Dominus noster hic in terra in carne ambularet. Cum enim viderent multitudinem se qui auctoritatem eius, divini
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenĩ apparet quod nob ꝓmissũ est:
Et iã paratũ ẽ : sed ñ uides In pregna¬
riuis: binc in pregnare: Ipsasit spes
tua : certꝰ erit partꝰ tuus Nonerit
abortiuus : non tẽporalis Amplecte¬
ris quod pepereris inaeternũ : Sic enĩ
modo : sed dabitur: Quanta datas fr̃s
mei : quis illa numerat scđm scriptu¬
uidetur : quia ẽ. ibi scriptũ deidolis qr
non er̃. & uidet᷑ quia ñ sunt Ibi scrip¬
tũ ẽ. quia ꝑditurier̃ iudȩi regnũ: & ui¬
detur. Ibi scriptũ ẽ. de hereticis quia fu¬
turierant : & uidetur Ibi scriptũ est
de die iudicii Ibiscriptũ ẽ. et de p̃mio
bonorũ : & de pena malorũ In omĩbus
dm̃ fidelẽ inuenimꝰ. Inultimo de ficiet
& fallet Ds curã babebit mei Ad¬
iutor m̃s & protector m̃s tues: dĩ m̃s
netarda ueris: Nisiminorarentur
dies illi : nulla caro ꝑduraret: Sed ꝓp¬
ter electos breuiabunt᷑. Dies illier̃
tribulationis sed nontã longe quam
sperantur Cito illi transibunt : re¬

Expanded text:
Non enim apparet quod vobis promissum est: et jam paratum est, sed non videtis. Impraegnari vis, hinc impraegnare; ipsa sit spes tua: certus erit partus tuus, non erit abortivus, non temporalis: amplecteris quod pepereris in aeternum. Sic enim modo, sed dabitur. Quanta data sunt, fratres mei, quis illa numerat secundum Scriptuvidetur quia est; ibi scriptum est de idolis quia non erunt, et videtur quia non sunt; ibi scriptum est quia perdituri erant Judaei regnum, et videtur, ibi scriptum est de haereticis, quia futuri erant, et videtur: ibi scriptum est et de die judicii; ibi scriptum est et de praemio bonorum, et de poena malorum: in omnibus Deum fidelem invenimus; in ultimo deficiet et fallet? Dominus curam habebit mei. Adjutor meus et protector meus tu es: Deus meus, ne tardaveris. Nisi minorarentur dies illi, nulla caro perduraret: sed propter electos breviabuntur . Dies illi erunt tribulationis, sed non tam longi quam sperantur. Cito illi transibunt; re
Abbreviated transcription (Latin):
& stillã desiderans: Audiamꝰ. Cũ uiuimus:
corrigamur: Nonsperemꝰ res alienas.
ad illas & eas ad ipiscendo tanquã filios
osculemur. Clȩ enĩ pregnantibus. & mã¬
mentibus in illis diebus : M utandũ ẽ cor:
leuandũ ẽ cor: Non hichabitandũ cor¬
dũ mala regio ẽ. Sufficiant quod ad huc
carne cẽ. necesse. quod non ẽ. necesse :
s onsufficiat diei malitia sua: Sursum
cor de habitemꝰ: Dire sur rexistis cũ xp̃o¬

Expanded text:
stillam desiderans : audiamus cum vivimus, corrigamur. Non speremus res alienas, ad illas, et eas adipiscendo tanquam filios osculemur. Vae enim praegnantibus et mammantibus illis diebus. Mutandum est cor, levandum est cor, non hic habitandum corde: mala regio est. Sufficiat quod adhuc carne hic esse necesse est; quod non est necesse, non fiat: sufficiat diei malitia sua ; sursum corde habitemus. Si surrexistis cum
Abbreviated transcription (Latin):
impiis : Hancergo erue ab imicis manus
tuȩ. hoc ẽ. urtuscuȩ : hoc ẽ. ab immicis
meis: Dñe ꝑdens deterra. dispertire
eos inuitaeor ũ: Onẽ ꝑdens eos deterra
quã in habitant. disꝑtirȩ eos porbem
ter rarum mista uita : quã solã suã uitam
putant. quia aeter nã de sperant: Et de
absconditistuis adimpletus ẽ. uenter eoꝵ
Nonsolũ aut̃ ista pęna eos conse quitur

Expanded text:
impiis; hanc ergo erue ab inimicis manus impiis; hanc ergo erue ab inimicis manus tuae, hoc est virtutis tuae, hoc est ab inimicis meis. Domine, perdens de terra, dispertire eos in vita eorum: Domine, perdens eos de terra quam inhabitant, dispertire eos per orbem terrarum in ista vita, quam solam suam vitam putant qui aeternam desperant. Et de absconditis tuis adimpletus est venter eorum: non solum autem ista poena eos consequetur
Abbreviated transcription (Latin):
circum de der̃: ad ipẽ suum conduser̃:
Laetitia sua pingui co oꝑtisunt : postea
quã cupiditas eorũ descelere satiata ẽ:
Oseorum loquutũ est suꝑbiam Et prop¬
terea os eorũ loquutũ est suꝑbiam : dicendo
tesme extraciuitatẽ : nunc circũ dederunt
mista terrena : putantes magnũ malum
ꝑ petieum quioccidebatur: & se nullum
ille aduersarius circũiens quȩrens quẽ de¬
uoret Et sicut catulus leonis habitans
mabditis: Et sicut catulus eiꝰ popłs cuidic¬
tũ ẽ : uos expatre dabolo estis: cogitans de
isidiis quibus iustũ cir cũ ueniret et per
uerte eos: Ex surge dnẽ quẽ dor mire
arbitrantur : & iniquitates hominũ non
curare Ante excȩcentur malitiasua.
Erue animã meamire suscitandome amor¬
te : quȩ michi ab impiis in rogata ẽ: Fra¬
meam tuam ab inimicis tue. Animaenĩ
mea framea tua ẽ : quãas sup̃ sit manuscua.
idẽ aeterna uita stua : ut ꝑ ipsam regna
de bellet iniquitatis. et diuidat iustos ab

Expanded text:
circumdederunt, adipem suum concluserunt: laetitia sua pingui cooperti sunt, postea quam cupiditas eorum de scelere satiata est. Os eorum locutum est superbiam: et propterea os eorum locutum est superbiam, dicendo: tes me extra civitatem, nunc circumdederunt unt declinare in ista terrena; putantes magnum malum perpeti eum qui occidebatur, et se nullum ille adversarius circumiens, quaerens quem devoret . Et sicut catulus leonis habitans in occultis. Et sicut catulus ejus, populus cui dictum est: Vos ex patre diabolo estis , cogitans de insidiis quibus justum circumveniret et perdverte eos: exsurge, Domine, quem dormire arbitrantur et iniquitates hominum non curare; ante excaecentur malitia sua, erue animam meam resuscitando me a morte, quae mihi ab impiis irrogata est. Frameam tuam ab inimicis manus tuae: anima enim mea framea tua est, quam assumpsit manus tua, id est, aeterna virtus tua, ut per ipsam regna debellet iniquitatis et dividat justos ab
Abbreviated transcription (Latin):
labiorũ tuorũ : Propter uerba pacis
tuae. uel prophetarũ tuorũ : E gocus¬
to diui uias duras Ego custo diuiuias labo¬
tistuis: Vit ꝑficeretur caritas aecdȩ
initinerib angustis : quib: uenitur ad
requiemtuam : Ut non moueantur ues¬
tigia mea Uit ñ moueantur signaiti:¬
nerismei. quȩ tanquã uestigia sacram̃-¬
tis & scripturis a postolicis in p̃ssasunt:
quȩ intueantur et obseruent quime
sequi uolunt: Aut certe ut etiamsta¬
biliter maeter nitate ꝑmaneã. post ea
quã ꝑ egi uias duras. et mangustiis se
& ualida intentione preces adte di¬
rexi : quã ut hanc habere possim. exau¬
distime infirmius orantẽ: Inclina
aurem tuam michi : et exaudi uerha
mea Nonde serat exauditio tua: humi
me ut pupillam oculi Eustodime ut¬
et exigua ꝑ eamtamen dirigatur inten
tioluminis quolux & tenebrȩ diudicaNt:

Expanded text:
labiorum tuorum: propter verba pacis tuae, vel Prophetarum tuorum. Ego custodivi vias duras: ego custodivi vias labotis tuis: ut perficeretur charitas Ecclesiae in itineribus angustis, quibus venitur ad requiem tuam. Ut non moveantur vestigia mea: ut non moveantur signa itineris mei, quae tanquam vestigia sacramentis et Scripturis apostolicis impressa sunt, quae intueantur et observent qui me sequi volunt; aut certe, ut etiam stabiliter in aeternitate permaneam, postea quam peregi vias duras, et in angustiis semet valida intentione preces ad te direxi; quoniam ut hanc habere possem, exaudisti me infirmius orantem. Inclina aurem tuam mihi, et exaudi verba mea: non deserat exauditio tua humiliDomine, ut pupillam oculi: quae aet exigua; per eam tamen dirigitur acies luminis quo lux et tenebrae dijudicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
runt me. In his quime circũ dederunt
ut ꝑderent : erant dolores inuidentiȩ
quimor tẽ operantur ꝑducunt q
ad infernũ peccati Preuenerunt
me laque i mortis Pre uenerunt me
ut priores nocere uellent : quod eis
post ea redderetur: Tales autẽ homi¬
nes capiunt in ꝑditionẽ : quibus mala
ꝑ suaserunt iactatione iusticiȩ : cuius
non re sed nomine aduersus gentes
gloriantur : Et inpressura meamuo.
corde meo in quo habitat : uocẽ meaͬ
Et clamor meus in conspectu eius Et
clamorms quemnon inaurib: hominu
sed corã ipso intus habeo:
IUT

Expanded text:
runt me. « In his qui me circumdederunt, runt me. « In his qui me circumdederunt, ut perderent, erant dolores invidiae, qui mortem operantur, perducuntque ad infernum peccati. Praevenerunt me laquei mortis. Praevenerunt me, ut priores nocere vepostea redderetur. Tales autem homines capiunt in perditionem, quibus mala persuaserint jactatione justitiae, cujus non re sed nomine advergloriantur. Et in pressura mea invocorde meo, in quo habitat, vocem meam. Et clamor meus in conspectu ejus. Et clamor meus, quem non in auribus hominum, sed coram ipso intus habeo, int
Abbreviated transcription (Latin):
INGAMTE DÑ uirtus mea 
Diligam te dne : ꝑquem
fortis sum. Dñe firmam̃¬
tum meũ et refugium.
et liberator ms : Onẽ quime firmasti:
quia refugi adte: Refugi autẽ: quiali-¬
berastime: Ds̃ ms ad iutor meus: et spe¬
torium uocationis tuȩ̨ prestitisti: ut spe¬
rare inte possim: Protector meus
et cornusalutis meae. et susceptor mis:
Protector meus. quia ñ de me prae sump¬
si quasierigens aduersumte cornusuꝑ¬
biȩ : sedte ipsum cornu hocẽ. fir mam
celsitudinẽ salutis inueni Q uodut m¬
uenirem : redemistime: Laudans in¬
uo cabo dim: et ab inimicis meis saluus
ero: Non meamglãm. sed chũ quȩrens
inuocabo eum & nonerit in de michi
noceant impietatis errores : Circum¬
dederunt me dolores mortis : ut cir¬
cum de derunt me dolores : id ÷ carnis:
Et torrentes iniquitatis conturba.¬
uerunt me: Turba iniquȩ ad tempus
cõmotȩ ueluti flumina pluuialia.
cito desitura: egerunt ut conturba¬
rent me: Dolores infernicircũ de de¬

Expanded text:
igam te virtus mea. « Diligam te, Domine, per quem fortis sum. » Domine, firmamentum meum, et refugium meum, et liberator meus. « Domine, qui me firmasti, quia refugi ad te: refugi autem, quia liberasti me. » Deus meus, adjutor meus, et spetorium prius vocationis tuae praestitisti, ut sperare in te possim. » Protector meus, et cornu salutis meae, et redemptor meus. « Protector meus, quia non de me praesumpsi, quasi erigens adversum te cornu superbiae, sed te ipsum cornu, hoc est firmam celsitudinem salutis inveni: quod ut invenirem, redemisti me. » Laudans invocavi Dominum, et ab inimicis meis salvus ero. « Non meam gloriam, sed Domini quaerens, invocabo Dominum, et non erit unde mihi noceant impietatis errores. » Circumdederunt me dolores mortis. « Id est circumdederunt me dolores carnis. Et torrentes iniquitatis conturbaverunt me. Turbae iniquae ad tempus commotae velut flumina pluvialia cito desitura egerunt, ut conturbarent me. » Dolores inferni circumdede
Abbreviated transcription (Latin):
mini festa sunt: Sion autẽ quȩ speculati¬
onem ut quidã inter p̃tantur sig nficat:
nchil magis quã ec clãm debemus accipe¬
re ubicotidie intentio erigitio spetulandu
Sclaritatis cdĩ. ficut apliis hicit. Nosarui¬
tẽ reuelata facie glam dnĩ speculantes
tẽ: t̃ goautẽ constitutus sum rex abeo
bgo scilicet: cunus uncula illidisrũpere

Expanded text:
manifesta sunt. Sion autem, si speculationem, ut quidam interpretantur, significat, nihil magis quam Ecclesiam debemus accipere, ubi quotidie intentio erigitur speculandae claritatis Dei, sicut Apostolus dicit: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes tem. Ego autem constitutus sum rex ab eo: ego scilicet, cujus vincula illi disrumpere
Abbreviated transcription (Latin):
umdicat subiectã sibi adminis teriumunri¬
uer samcreaturã : Precipue nãq p̃ inden¬
Quest et tenendũ illud qđ scriptũ est in
silomone : Quautem dnẽ uir tutũ cumtran¬
quillitate iudicas & cũ magnare uerti

Expanded text:
vindicat, subjecta sibi ad ministerium univindicat, subjecta sibi ad ministerium universa creatura. Praecipue namque pervidendum est et tenendum illud quod scriptum est in Salomone: Tu autem, Domine virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magn
Abbreviated transcription (Latin):
hob ae p̃ana religio : Quihabitat incȩł
nridebit eos & dñs sub sannabit eos
epetita ẽ sententia: Nãpeo quodest:
qui habitat incȩlis sub se quenter positũ
cidns. Et proeo qđ est rridebit subse¬
quenter positũ est. subsannabit : ruchl
horitamen sapere oport& car naliter
quasi aut huccis dñs irrideat. aut nasosub¬
sanrset  Dedea uis ac cipienda est. qua
dut scis suis: lit futura cer nentes. id ẽ.¬
nom̃ xp̃ĩ & dominationẽ ꝑuagatura ipos¬
teros & umiuersas gentes obtentur aillos
mania meditatos cẽ. intelligant : Haee
em̃ iusqua ista prescdita sunt: irrisio dĩ est
& sub sannatio: Quihabitat incoȩlis irri¬
debit eos: Calos sianimas scas ac cipiamus:
ꝑhas eos utiq p̃sciens qđ futurũ sit. deride¬
ira sua & infurore suo contur babit eos :
lanius em̃ ostendens quomodo adillos lo¬
quitur. dixit contur babit eos: ut mira
sua hocsit infurore suo ilrã autẽ & furo¬
remdm̃ dĩ non ꝑturbationem mentis
oport& intelligi. sed uim qua iustis sime

Expanded text:
at in coelis irridebit eos, et Dominus subsannabit eos. Repetita sententia est: nam pro eo quod est, Qui habitat in coelis, subsequenter positum est, Dominus; et pro eo quod est, irridebit, subsequenter positum est, subsannabit. Nihil horum tamen sapere oportet carnaliter, quasi aut buccis Deus irrideat, aut naso subsannet: sed ea vis accipienda est, quam dat sanctis suis, ut futura cernentes, id esChristi et dominationem pervagaturam in posteros et universas gentes obtenturam, illos inania meditatos esse intelligant; haec enim vis qua ista praescita sunt, irrisio Dei est et subsannatio. Qui habitat in coelis, irridebit eos: coelos si animas sanctas accipiamus, per has eos, utique praesciens quid futurum sit, deridein ira sua, et in furore suo conturbabit eos: planius enim ostendens quomodo ad eos loquetur, dixit, conturbabit eos; ut in ira sua, hoc sit, in furore suo. Iram autem et furorem Domini Dei non perturbationem mentis oportet intelligi, sed vim qua justissime
Abbreviated transcription (Latin):
NE ne miratua arguas
me Dicit etiã apłs
irã iudicii. The sauritas
usti iudiciidĩ. In qua
sẽ non uultar gui : quis quis in hac uita sana

Expanded text:
ne in ira tua arguas me. Dicit etiam Apostolus iram judicii: Thesaurizas justi judicii Dei ; in qua se non vult argui, quisquis in hac vita sana
Abbreviated transcription (Latin):
demus nobis hodie debi¬
tũ eẽ conplendum U.¬
de peto caritatem urãm. ut libenter
habeatis nos in uerbis eius planior ibus
inmorari. ut ea nos teneant. quor um ẽ
necessitas exponendi: Multaenĩ sur¬

Expanded text:
demus nobis hodie debitum esse complendum. Unde peto Charitatem Vestram, ut libenter habeatis nos in verbis ejus planioribus non immorari, ut ea nos teneant, quorum est necessitas exponendi. Multa enim su
Abbreviated transcription (Latin):
poris. an quia om̃ium pͥmo facta
sint. an in pͥncipio qł est uerbũ
dei unigenitus filius: et quomͦ
possit ostentli. lm̃ sine ulla sui
commutatione oꝑari mittabilia
et tempalia: et qͥid significetur
nomine celi. et terre: utrum sꝑi¬
talis corꝑalisq creatura celi et̃
terre uocabulum acceperit. an
tantumoido corꝑalis: ut in hoc
libro ile spitali tacuisse intelli¬
gatur. atq ita ilixisse cȩlum et
terram. ut om̃em creaturam cor-¬
poream. suꝑiorẽ atq inferiorem
significare uoluerit. an utriusq
informis materia. dicta est cęlum
et terra. sꝑitalis uulelicet uita
sicuti esse potest in se non con¬
uersa ad creatorem: tali enim
conuetsione formatur atq ꝑfi¬
cit᷑ si autem non conuertatur

Expanded text:
poris; an quia primo omnium facta poris; an quia primo omnium facta sint; an in principio, quod est Verbum Dei unigenitus Filius. Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operati mutabilia et temporalia. Et quid significetur nomine coeli et terrae; utrum spiritualis corporalisque creatura coeli et terrae vocabulum acceperit, an tantummodo corporalis: ut in hoc libro de spirituali tacuisse intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare voluerit. An utriusque informis materia dicta est coelum et terra: spiritualis videlicet vita, sicuti esse potest in se, non conversa ad Creatorem; tali enim conversione formatur atque perficitur; si autem non convertatur
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. scribam eruilitum in
regno dei similem esse patrifa-¬
milias. ꝓferenti de thesauro suo
noua et uetera. Que etiam iluo
testamenta ilicuntur. In libris
autem om̃ib scĩs intueri opor-¬
tet quie ibi aeterna intimentur.
que facta narrent᷑. que futura
prenuncientur: que agenila p̾ci¬
piant᷑. uel moneantur. In narra-¬
tione ergo rerum factarum q̃¬
titur. utrum om̃ia secłm sigu¬
rarum tantummoilo intellectũ
accipiant᷑: an etiam sctłm fidem
rerum gestarum asserenila et
defendenla sint. Nam non esse
accipienda figitralit̾ nullus xp̃i¬
anus tlicere auilebit. attenilens
apostolũ dicentem. Omĩa autem
hec in sigura contingebant illis:
et illud qđ in genesi scriptũ est.
et erunt iluo in carne una mag¬
num sacramentum & ꝯminenilantẽ
in xp̃o et in ecclesia. Si ergo utroti.
monlo illa scriptura scrutanila est.¬
queramus quemoilo ilictum est
p̃ter allegorcam significationem.
in principio fecit leus cęlum.&.
terram: utrum in principio tem¬

Expanded text:
dicens scribam eruditum in regno dei similem esse patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera, quae duo etiam testamenta dicuntur. in libris autem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur uel moneantur. in narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebit attendens apostolum dicentem: omnia autem haec in figuret illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in Ecclesia. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda est,quaeramus quomodo dictum est praeter allegoricam significationem, In principio fecit Deus coelum et terram: utrum in principio tem
Abbreviated transcription (Latin):
aut sp̃italis lector hec approbabit. a ut etiã ut si
spĩtalis ad iauinte spũ scõ aliquid ex ista lecti¬
one ꝓficiet. tti uniuersum hoc oyus quod
duodecim uoluminib continetur isto tandẽ
fine concludamus. AMH¬

Expanded text:
aut spiritalis lector haec adprobabit aut etiam, ut sit spiritalis, adiuuante spiritu sancto aliquid ex ista lectione proficiet. sed iam uniuersum hoc opus, quod duodecim uoluminibus continetur, isto tandem fine concludimus.
Abbreviated transcription (Latin):
solus habet in mortalitatem. Cetera
sum adhoc ualeant legenti ut aut no¬
uerit quẽ admodũ sine affirmãdi te¬
meritate qͤrenda sint qͦ ñ aꝑte scͥptura
loqͥt᷑ dut si ei qͣrendi modꝰ iste ñ place. qͦ¬
admodũ ipse queliuerim sciat. Ut si me

Expanded text:
solus habet inmortalitatem. cetera,solus habet inmortalitatem. cetera,tando, ad hoc ualeant legenti, ut aut nouerit, quemadmodum sine adfirmandi temeritate quaerenda sint, quae non aperte scriptura loquitur, aut, si ei quaerendi modus iste non placet, quemadmodum ipse quaesiuerit sciam,
Abbreviated transcription (Latin):
quiet cõsũ mauerat ea propter om̃iũ
generũ t̃minationẽ et in choauerat ꝓpt̃
seculorũ prop agationẽ. ut ꝓpt̃ cõsũ mata
requiesceret. ꝓpt̾ inchoata usq nunc
oꝑatur. S si possunt hec melius intel¬
ligi. ñ solũ ñ resisto uerũ etiã faueo. Nc̃
tam̃ de anima quã deus in spirauit
homini sufflando in eiꝰ faciem nichil
confirmo. nͥ quia ex deo sic ẽ. ut ñ sit
substantia dei. et sit in corporea. id est
ñsit corpus sed sp̃s. ñde sustantia dei
genitus. nec de substantia dĩ procedẽs.
sed factus adeo. Necͣfactus ut ineiꝰ nat᷑am
natura ulla corporis uł in rationalis
anune uerteretur. ac ꝑ hoc de nichilo:
et quodsit inmortalis scdm̃ quendam
uite modum. quẽ nullomͦ pocest aiit¬
tere: Secundũ quãdã uͦ mutabilitatẽ.
qua potest uel deterior. uel melior fieri
non i merito etiã mortalis possit in¬
telligi. qm̃ uerã in mortalitatẽ solus
ille habet de quo proprie dictũ.ẽ. qͥ

Expanded text:
a propter omnium generum terminationem et inchoauerat propter saeculorum propagationem, ut propter consummata requiesceret, propter inchoata usque nunc operaretur. sed si possunt haec melius intellegi, non solum non resisto, uerum etiam faueo. Nunc tamen de anima, quam deus inspirauit homini sufflando in eius faciem, nihil confirmo, nisi quia ex deo sic est, ut non sit substantia dei et sit incorporea. id est non sit corpus, sed spiritus, non de substantia dei genitus nec de substantia dei procedens, sed factus a deo, nec ita factus, ut in eius naturam natura ulla corporis uel inrationalis animae uerteretur, ac per hoc de nihilo; et quod sit inmortalis secundum quendam uitae modum, quem nullo modo potest amittere; secundum quandam uero mutabilitatem, qua potest uel deterior uel melior fieri, non inmerito etiam mortalis possit intellegi, quoniam ueram inmortalitatem solus ille habet, de quo proprie dictum est: qui
Abbreviated transcription (Latin):
que facta narrent᷑. que futura
prenuncientur: que agenda p̃ci¬
piant᷑. uel moneantur. In narra-¬
tione ergo rerum factarum q̃¬
titur. utrum omia secłm sigu¬
rarum tantummotdo intellectũ
accipiant᷑: an etiam sctłm sidem
rerum gestarum asserenila et
lefenlenda siit. Nam non esse
accipienla figuralit̾ nullus xp̃i.¬
anus tlicere aulebit. attenlens

Expanded text:
tura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter nullus Christianus dicere
Abbreviated transcription (Latin):
terram: utrum in principio tem¬
poris. an quia om̃iuni pͥmo facta
sint. an in pͥncipio qł est uerbũ
dei unigenitus filius: et quoiͦ
possit ostenili. dm̃ sine ulla sui
commutatione oꝑari mutabilia
et tempalia: et qͥd significetur
nomule celi et terre: utrum sꝑi¬
talis corꝑalisq ereatura celi et

Expanded text:
in principio temporis? an quia primo omnium facta sint? an in principio quod est Verbum Dei unigenitus Filius? Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine coeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura coeli
Abbreviated transcription (Latin):
dum facta sit scriptura narrauit. ta¬
cuit. autẽ de anima. multomag̃
nos fecit intentos. ut de hoc diligẽ¬
tuisinqͥramus. quo nã mͦrefelli po
siue ñ possĩt¬
ssint qui credunt animã deanima
hominis sicut de carne carnẽ fieri.
aparentib: in filios utriusq trãs fusis
seminibus. Hinc enĩ pͥmitus ad hoc mouẽt᷑¬

Expanded text:
dum facta sit, scriptura narrauit, tadum facta sit, scriptura narrauit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint siue non possint, qui credunt animam de anima hominis sicut de carne carnem fieri a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. hinc enim primitus ad hoc mouent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑad y sũ meden ad
orientẽ. et posuit
ibi hominẽ quẽ finxit. Non ignoro
de parachso multos multa dixisse:¬
tres tam̃ de hac re quasi generales.
qui spiritaliter tantũ. Certia eorum¬
qui utroq modo parady sũ accipi¬
unt. alias corporalit̃. alias autẽ spi-¬
ritaliter. Breuiter gͦ ut dicã.: s̃ciã mͥ
fateor placere sentenciã. Secundũ
hanc suscepi nc̃ loqͥ de paradyso qđ
dñs donare dignabitur. ut homo
factus de limo qđ utiq corpus huma¬
nũ.ẽ. inparadso corporali collocatꝰ
intelligat᷑. Ut quẽ admodũ ipse adã
et si aliquid aliud significat secundũ
id quod eũ formã futuri ẽẽ. dixit
ap ostolus. homo tam̃ in natura pro¬
pria exp̃ssus accipitur. qui uixit cer¬
to numero annorũ. et propagata
numerosa prole mortitus.e. sicut
moriunt᷑ ceteri homines. & si ñ sicut
AM: QUI DE MORDO
ipse uidetur ipse ex poscere. utde
peccato pͥmih ominis disseramus
S: quia de carnr᷑ multeris quẽadino¬

Expanded text:
adisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem quem finxit . Non ignoro de paradiso multos multa dixisse,tres tamen de hac re quasi generales squi spiritaliter tantum, qui utroque modo paradisum accipiunt; alias corporaliter, alias autem spiritualiter. Breviter ergo ut dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. Secundum hanc suscepi nunc loqui de paradiso, quod Dominus donare dignabitur, ut homo factus e limo, quod utique corpus humanum est, in paradiso corporali collocatus intelligatur: ut quemadmodum ipse Adam, etsi aliquid aliud significat secundum id quod eum formam futuri dixit esse Apostolus , homo tamen in natura propria expressus accipitur, qui vixit certo numero annorum, et propagata numerosa prole mortuus est, sicut moriuntur caeteri homines, etsi non sicut am quidem ordo ipse uidetur exposcere, ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
norttm in ea re quam obtime nouerunt
errare deprehendunt. et uanam sentenci¬
am suam de nt̾is libris asserere: quo pac¬
to illi credituri sunt de resurreccione
mortuorum. et de spe uite ęterue. regnoq
cȩlorum: quãdo de his rebus quas um
experiri ueli indubitatis numeris ꝑci¬
pere poruerunt. fallacit̾ patuerint esse
conscriptos᷑ Quid enim molestiȩ. tristiue¬
tiȩq ingerant prudentibus fr̾ibus teme¬
ratũ presumptores satis dici non potest:
cum si quando de praua. et falsa oꝑini¬
one sua reprehendi. et conuinci ceperint
ab eis qui nrorum librorum auctoritate
non tenent᷑. ad defendendum id qd̃ leuis.¬
sima temeritate. et aꝑtissima falsitate

Expanded text:
norum in ea re quam optime norunt, norum in ea re quam optime norunt, errare deprehenderint, et vanam sententiam suam de nostris Libris asserere; quo pacto illis Libris credituri sunt, de resurrectione mortuorum, et de spe vitae aeternae, regnoque coelorum, quando de his rebus quas jam experiri, vel indubitatis numeris percipere potuerunt, fallaciter putaverint esse conscriptos? Quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumptores, satis dici non potest, cum si quando de prava et falsa opinione sua reprehendi, et convinci coeperint ab eis qui nostrorum Librorum auctoritate non tenentur, ad defendendum id quod levissima temeritate et apertissima falsitate
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliqͥd de terra. de cȩlo. de cȩteris
huius mondi elementis. de motu et
conuersione. uel etiam magnitudi¬
ne. et interuallis srderum. de cercis
defectib solis. et lunȩ. de circuitibus
annorum. et temponim. de naturis
animalium. fruticum. lapidum atq
huius modi. ceteris etiam non xp̃ianꝰ
ita nouerit: ut ecrtusima racione uel expo¬
periencia teneat. Turpe est autem nimis
et ꝑnitiosum. ac maxime cauendumeut
xp̃ianum de his rebus quasi scd̃m xp̃iana
litteras loquentem ita audeat delirare
nobis sunt. siue inquirendo. arbitrando.
ambiendo. de in certis que potuinus. ut
quemadmodum dicitur toto cela errare
conspiciens tenere risum uix possit. Et non
tam molestum est qd̾ errans homo deridet:
sed qd̾ auctores nr̾i ab eis quiforis sunt
talia sensisse credunt᷑: Et cum marno eoiũ
ericio de quorum salitte sagͣitus tanquam
indocti repreliendunt᷑ atq tespuuntur. E¬
Cum enim quemquam de numero xp̃ia¬

Expanded text:
ut aliquid de terra, de caelo, de ceteris ut aliquid de terra, de caelo, de ceteris mundi huius elementis, de motu et conuersione uel etiam magnitudine et interuallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis animalium, fruticum, lapidum atque huiusmodi ceteris etiam non christianus ita nouerit, ut certissima ratione uel experientia teneat. turpe est autem nimis et perniciosum ac maxime cauendum, ut christianum de his rebus quasi secundum christianus litteras loquentem ita delirare nobis sunt, siue inquirendo, arbitrando, ambigendo de incertis, quae potuimus etquemadmodum dicitur, toto coelo errare conspiciens, risum tenere vix possit. Et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis qui foris sunt, talia sensisse creduntur, et cum magno eorum exitio de quorum salute satagimus, tanquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. Cum enim quemquam de numero Christia