comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a magistratum gesserit: ciuitatem ẽẽ omnem in armis diuisum senatũ
diuisum populum suas cuiusq eoꝵ clientelas: qđ si diutius alatur con¬
trouersia fore uti pars cũ parte ciuitatis confligat. id ne accidat positũ
in eius diligentia atq auctoritate. Caesar et si abello atq hoste discede
detrimento eẽ existimabat. tamen nõ ignorans quanta ex dissensionibꝰ
in cõmoda oriri consuessent. ne tanta et tantum coniuncta populo. R. ciui
scederet. atq ea pars quae minus confideret auxilia a Uercingentorige ac¬
cerseret. huic rei preocurendum existimauit: et qđ legibus heduoꝵ his
summũ magr̃atum optinerẽt excedere ex finibus non liceret. ne quid de
iure aut delegibus eoꝵ diminuisse uideretur. Ipse in heduos proficisci sta-¬
ut. senatumq omnem: et quos inter cõtrouersia ẽẽt: ad se etiã euoc aui
cum prope omnis ciuitas eo cõuenisset: docereturq paucis clam uocatis a-¬

Expanded text:
dem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, dem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne tanta et tam coniuncta populo Romano scenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis a
Abbreviated transcription (Latin):
ierat expletur. Interim Teutomatus illouiconis filius Rex Niciobrogũ¬
numero quos ex Aquitania conducerat ad eum ꝑuenit. Caesar Anarico cõ-¬
nes dies cõmoratus summamq copiam frumenti et reliqui cõmea tus na¬
ctus exercitum ex labore fessum atq in opia refecit. lam prope hieme con¬
fecta cum ip̃o anni tempore ad gerendum bellum uocaretur: et ad hostem
cisci constituisset. siue eum ex paludibus syluisq elicere. siue obsi¬
dione premere posset: legati ad eum pͥncipes heduoꝵ ueniũt oratum. Ut ma¬
ime necessario tempore ciuitati subueniat: summo ẽẽ in ꝑiculo rem. q
cum singuli magistratus antiquitꝰ creari anq Regiam potestatẽ annũ opti¬
nere consuessent. duo magistratum gerant. et se uterq eoꝵ legibus creatũ
licat. hoꝵ ẽẽ alterum coniunctolitanum florentem et illustrem adolese¬
tem. alterum cotum antiquissima familia natũ atq ipsum hominẽ summae
potentiae et magnae cognationis. cuius frater ualetiatus proximo anno eũ¬

Expanded text:
ierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigunumero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ipse animo defecerat tanto accepto in cõmodo. neq inoccultum abdide¬
it et in conspectum multitudinis fugerat: plusq animo ꝓuidere et pr¬
sentire existimabatur: ꝙ re integra primo incendendum anaricum post
uinuunt. sic huius ex contrario dignitas incõmodo accepto in dies aug¬
batur. simul in spem ueniebant euis affirmatione de reliquis adiungen¬
dis ciuitatibus. pͥmumq eo tempore castra munire galli instituerũt. et sic
animis cõsternati homines insueti laboris: ut omnia quae imꝑarentur sibi
patienda eistimarent. Nec minus ꝗͣ est pollicitus Uercingentorix animo
aborabat: ut reliquas ciuitates adiungeret: atq eas bonis pollicita¬
nibus alliciebat. huic rei idoneos homines diligebat. qͦꝵ quisq aut ora¬
tione subdola: aut amicicia facillime posset: qui Anatico expugnato re¬
igerant armandos uestiendosq curat: simul et diminutae copiae redi¬

Expanded text:
 ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdide ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post oritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redi
Abbreviated transcription (Latin):
rat: fostero die concilio conuocato consolatus cohortatusq ẽ nese admodũ
animo dimitterẽt: ne ꝑturbarentur incõmodo nõ uirtute neq in acie uicisse
Romanos. sed artificio quodã et scientia oppugnationis cuius rei fuerint
ipsi imperiti: errare siqui in bello omnis secundos reꝵ prouentus expectẽt.
sibi nunꝗͣ placuisse A naricum defendi. cuius rei testes ip̃os hr̃et. sed factũ
imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliqͦꝵ uti hoc in cõmodum accipe¬
retur. id tamen se matoribus cõmodis sanatuꝵ. nam quae ab reliquis gallis
ciuitates dissentirent has sua diligentia adiunctuꝵ: atq unum consiliũ to¬
tius galliae effecturum: cuius consensu ne orbis quidem terraꝵ possit obi¬
re iđq se propeiam effectum habere. Interea aequum ẽe ab his cõmunis salu¬
s causa impetrari: ut castra munire instituerent quo facilius repentino

Expanded text:
rat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum rat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salus causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentino
Abbreviated transcription (Latin):
muro circũ fundi uiderunt. Ueriti ne omnino spes fugae tolleretur: abiectis
armis ultimas oppidi partes cõtinenti impetu petiuerunt. parsq ibi cũ an¬
gusto exitu portaꝵ se ipsi premerẽt a militibus. pars iam egressa portis ab e¬
qui tibꝰ est interfecta: nec fuit quisꝗͣ qui prȩdȩ̨ studeret. sed et Genabi cȩde
et labore operis incitati: nõ aetate confectis: non mulieribus. nõ infantibus
pepercerũt. Deniq ex omni numero ꝗ fuit circiter miliũ &l. uix. dece. ꝗ
primo clamore audito se ex oppido eiecerunt. in columes ad uercingentori
t ꝑuenerũt. quos ille multa iam nocte silentio ex fuga accepit. ueritus
ne qua in castris eoꝵ concursu et misericordia uulgi seditio oriretur. ut ꝓ¬
cul inuia dispositis familiaribꝰ suis pͥncipibꝰ ciuitatum disꝑtiendos deducen¬
dosq ad suos curarẽt: et quae cuiq ciuitati pars castroꝵ ab initio obuene¬

Expanded text:
muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvene
Abbreviated transcription (Latin):
Romanoꝵ uiae praeoccuparentur cõsilio destiterunt. Postero die Caesar ꝓ¬
mota turri ꝑfectisq operibꝰ quae facere instituerat magno coorto imbre nõ
inutilem hanc ad capiendum cosilium tempestatem arbitratus ẽ qđ paulo in cau¬
tius custodias in muro depositas uidebat: suosq languidius in opere uersar
sit: et quid fieri uellet ostendit. legionesꝰ extra castra in occulto expeditas co¬
hortatur. Ut aliquando pro tantis laboribus fructum uictoriae ꝑciperẽt. us
qui pͥmi murum ascendissent prȩmia praeposuit. militibꝰq signum dedit. Illi su¬
bito ex omnibꝰ partibus euolauerũt: murumq celeriter compleuerũt. hostes
re noua ꝑterriti muro turribusq deiecti in foro ac locis patentioribꝰ cuneatĩ
constiterunt. hoc animo ut siqua ex parte obuiam cõtrauenirent᷑ acie in struc-¬
ta depugnarẽt. Ubi neminem in aequum locum sese dimittere: sed toto unc

Expanded text:
Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar pRomanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique
Abbreviated transcription (Latin):
Uꝰ finis est pugnandi factus. Omnia experti galli qđ res nulla successerat.
ostero die consilium caeperunt ex oppido profugere: hortante et iubente uer¬
cingentorige. ld silentio noctis conati non magna iactura suoꝵ sese effectu¬
cos sperabat. propterea qđ neq longe ab oppido castra uercingentorigis a¬
rãt: et palus quae ꝑpetua intercedebat Romanos ab insequendo tard abat. lam
haec facere noctu apparabãt: cum matresfamiliae repente in publicum ꝓcuͬre¬
runt flentesq proiectae ad pedes suoꝵ omnibꝰ precibus petierunt. ne se et cõ¬
munes Liberos hostibus ad supplicium dederent. qͦs ad capiendã fugam na-¬
turae: et uirium infirmitas impediret. ubi eos in sententia ꝑstare uiderunt.
qđ plerunq in summo ꝑiculo timor misericordiã non recepit conclamare et si¬
gnificare de fuga Romanis caeperunt. Iuo timore ꝑterriti galli ne ab eꝗtatu

Expanded text:
bus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, bus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua parte noctis pugnaretuꝵ. semperq spes uictori ae redintegraretur: eoma-
quod deustos pluteos turrium uidebant. nec facile adire apertos ad auxil¬
andum animaduertebant: semꝑq ipsi recentes defessis succederent: omnẽq
galliae salutem in illo uestigio temporis positam arbitrarentur. Accidit in¬
spectantibus nobis quod dignum memoria uisum praetereundum nõ existima¬
uimus. Quidam ante portam oppidi gallus permanus sepi ac picis traditas
glebas in ignem e regione turris proiciebat. scorpione ab latere dextro tr.¬
ctus exanimatusq concidit. hunc ex proximis unus iacentẽ transgressus
eodem illo munere fungebatur. Eadem ratione iactu scorpionis exanimato
ilteri successit tertius: et tertio quartus. nec prius ille est oppugnator
uacuus relictus Locus ꝗͣ restincto aggere atq omni ea parte sũmotis hosti¬

Expanded text:
reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hosti
Abbreviated transcription (Latin):
opus consuetudine excubaret. militesq hortaretur: ne quod omnino tempus ab
ere intermitteretur: pauloante tertiam uigiliam est animaduersum fuma¬
re aggerem. quem cuniculo hostes succenderent. Fodemq tempore toto muro sub¬
lato clamore duabus portis ab utroq latere turrium eruptio fiebat. alii faces
q aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant: picem reliquas¬
q res quibus ignis excitari potest fundebant: Ut quoprimum occurreretur:
t cui rei ferretuR auxilium uix ratio iniri posset. tamen quod insti¬
tuto Caesaris semper duae legiones procastris excubabant. pluresq partitis
temporibus erant in opere. celeriter factum est: ut alii eruptionibus resi-¬
sterent: alii turres reducerent: aggeremq interscinderent. omnis uõ ex ca
multitudo ad restinguendum concurreret. cum in omnibus Locis consumpta iã

Expanded text:
opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ paribus interuallis: distantes interse binos pedes in solo collocantur: ere
nciuntur extrorsus: et multo aggere uestiuntur. Haec autem quae diximus
se contingant trabes: sed paribus intermissis spatiis singulae singulis saxis inter
iectis arte contineantur: sic deinceps omne opus contexitur. dum iusta mu-¬
ri altitudo expleatur. hoc tum in speciem: uarietatemq opus deforme nõ
alternis trabibus ac saxis quae rectis lineis suos ordins seruant. Tum ad
utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem quod et
ab incendio lapis et ab ariete materia defendit quae perpetuis trabibus p
quadragenos plerunque introrsus reuincta neq perrumpi: neq distrahi po-¬
test. His tot rebus impedita oppugnatione milites cum toto tempore frigore
assiduis imbribus turbarentur. tamen continenti labore omnia haec supera¬
uerunt: et diebus.xxu. aggerem latum pedes. ccc xxx. altum pedes. Lx
extruxerunt: cum is murum hostium pene contingeret. Caesar cum ad

Expanded text:
tudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae nciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximusse contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad
Abbreviated transcription (Latin):
genus cimiculorum notum atq usitatum eit. Totum autẽ murum ex omnib
partibus turribus contabulauerant: atq has coriis intexerant. Tum craebris

Expanded text:
genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris d
Abbreviated transcription (Latin):
piter se ex fuga recipientem ne qua ciuitas suis finibus recipiat a me pro¬
uisum est. Clamat omnis multitudo et suo more armis concrepat: quod
facere in eo consuerunt: cuius orationem approbant: summum esse Uer¬
cingentorigem ducem: nec de eius fide dubitandum nec maiore ration
bellum administrari posse. Statuunt ut decemmilia hominum delecta
ex omnibus Locis in oppidum mittantur. nec solis biturigibꝰ cõmunem
salutem committendam censent: qđ penes eos si id oppidum retinui¬
sent summam uictoria&e constare intelligebant singula militum nostro¬
rum uirtuti consilia cuuiusq modi gallorum occurrebant. Ut est sũmae
genus solertiae atque ad omnia imitanda et efficienda quae ab quoq
traduntur aptissimum. Nam et laqueis falces auertebant: quas cum
destinauerant tormentis introrsus recducebant. et aggerem cuniculis si¬
trahebant eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariȩ atq omne

Expanded text:
piter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me propiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt cuius orationem approbant: summum esse Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne
Abbreviated transcription (Latin):
ibi atq omnibus gallis explorata. quin etiam ipsis remitteret si sibi n¬
gis honorem tribuere ꝗͣ abse salutem accipere uideantur. haec ut intelli¬
gatis inquit a me sincere pronunciari audite Romanos milites producit
seruos quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame uincu¬
lisq excruciauerat. hi iam ante edocti: ut quae interrogati pronunciarẽt:¬
e milites esse legionarios dicunt fame et inopia eductos clam ex castri
exisse. siquid frumenti aut pecoris in agris reperire possent simili omnem
ixercitum inopia premi. nec iam uires sufficere cuiusquam nec ferre c¬
ris laborem posse. Itaq statuisse imperatorem si nihil in oppugnatione op¬
pidi profecissent: triduo exercitum deducere. haec inquit a me Uercingento¬
ix beneficia habetis quem proditionis insimulatis cuius opera sine ue
sanguine tantum exercitum uictoria fame consumptum Uidetis: ꝗ tur¬

Expanded text:
sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi msibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec ferre operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem tur
Abbreviated transcription (Latin):
rum habere beneficio. Tali modo accusatus ad haec respondit quod castra mo-¬
isset factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus: quod propius Roman
accessisset persuasum loci opportunitate qui se ipsum munitione defende-¬
ret. equitum uero operam: neq: in loco palustri desiderari potuisse: et illis fu¬
se utile quo sint profecti: summam imperii se consulto nulli discedentem
tradidisse: ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur. cui
rei propter animi molliciem studere omnes uidet quod diutius labo¬
rem ferre non possent. Lomani si casu interuenirent fortunae si alicu-¬
ius indicio uocati huic habendam gratiam: quod et paucitatem eorum
x loco superiore cognoscere et uirtutem despicere potuerunt: qui dimica¬
re non ausi turpiter se in castra receperint. imperium se ab Caesare per ꝓ¬
ditionem nullum desiderare: quod habere uictoria posset: quae iam esset

Expanded text:
rum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movrum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci opportunitate, qui se ipsum munitione defenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset
Abbreviated transcription (Latin):
spectum suũ hostes ꝑferre possent tantulo spatio interiecto et signũ pr&¬
i exposcentes edocet quanto detrimento et quot uiroꝵ fortium mor¬
te necesse sit constare uictoriam. Oͦs cum sic animo paratos uideret ut nul¬
lum pro sua laude ꝑiculum recusarent. sũmae se iniquitatis condemnari
debere nisi eoꝵ uitam sua salute hẽat cariorem: sic milites cõsolatus eodẽ
die reducit incastra reliqua quaeq ad oppugnationẽ ꝑtinebãt oppidi ad¬
inistrare instituit. Uercingentorix cum ad suos redisset proditioĩs in¬
simulatus qđ castra ꝓpius Romanos mouisset: qđ cũ omni eꝗtatu disces-¬
sisset. qđ sine imperio tantas copias reliquisset: qđ eius discẽssu Romam
tanta opportunitate et celeritate uenissent. non haec omnia fortuitu. aut sine
nsilio accidere potuisse. regnum illud galliae malle caesaris consensu ꝗͣ ipso¬

Expanded text:
spectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proelspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppidi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipso
Abbreviated transcription (Latin):
us cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane ꝑue¬
nit. illic celeriter ꝑ exploratores aduentu Caesaris cognito carros impedimẽ¬
taq sua in artiores syluas abdiderunt: copias omnes in loco edito atq aꝑ-¬
to instruxerunt. Quare nũciata Caesar celeriter sarcinas cõferri arma ex¬
pediri iussit. Collis erat leuiter ab imo accliuis: hunc ex omnibꝰ fere ꝑtibꝰ
lus difficilis atq impedita cingebat non latior pedibus ꝗnquagĩta. hoc
se colle interuptis pontibus galli fiducia loci cõtinebant: generatimq dis¬
tributis in ciuitates omnia Uada ac saltus eius paludis optinebãt an
parati ut si eam paludem Romani ꝑrumpere conarentur hesitantes pre¬
merẽt ex loco suꝑiore. Ut qui ꝓpinquitatẽ loci uideret paratos prope eqͦ
marte ad dimicandum existimaret. ꝗ iniquitatẽ conditionis ꝑspiceret
ni simulatione sese ostentare cognosceret. Indignãtes milites caesar qđ cõ-¬

Expanded text:
us cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus fere partibus palus difficilis atque impedita cingebat non latior pedibus quinquaginta. Hoc se colle interruptis pontibus Galli fiducia loci continebant generatimque distributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod con
Abbreviated transcription (Latin):
gregie munitus atq omni ex ꝑte circũcisus: quem si tenerent nr̃i et aquae
arte magna et pabulatione libera prohibituri hostes uidebantur. Sed is lo
pr aesidio ab his nõnimis firmo tenebatur. tamen silentio noctis Caesar ex ca¬
stris egressus priusꝗͣ subsidio ex oppido ueniri posset deiecto praesidio potitꝰ¬
duas ibi legiones collocauit: fossamq duplicem duodecim pedum a maio
duus cui magistratum adiudicatum a caesare demonstrauimꝰ solicitatus ab
Aluernis pecunia cum quibusdam adolescentibus colloꝗtur qͦꝵ erat pͥnceps
ictauictus atq eius fratres amplissima familia nati adolescentes: cum his p¬
miũ cõmunicat hortaturq ut se liberos et imꝑio natos meminerint. heduoꝵ u
nam ciuitatem ẽẽ quae certissimã galliae uictoriam distineat. eiuis auctorita¬
te reliquas cõtineri qua traducta locum consistendi Romanis in gallia non fore
eẽ non nullo se Caesaris beneficio affectum sic tñ ut iustissimã apud eũ causã¬

Expanded text:
gregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitduas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maiorAeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causa
Abbreviated transcription (Latin):
dam pͥusꝗͣ eoꝵ clandestina consilia efferantur. ut Caesar ab exercitu inter-¬
ideant: neq imperator sine praesidio ad legiones peruenire posset.postrem
in acie praestare interfici ꝗͣ non ueterem gloriam belli libertatemq quam a
maioribus acceperant recuꝑare. his rebus agitatis profitentur Carnutes se
ullum ꝑiculum cõmunis salutis causa recusare. pͥrincipes seq omnibꝰ bel
facturos pollicentur. Et quoniam in presentia de obsidibus interse cauere
nõ possent ne res efferatur ut iureiurando ac fide sanciatur petũt collatis
militaribus signis quod more eoꝵ grauissima cerimonia cõtinetur. ne facto
initio belli ab reliquis deserantur: Tum collaudatis carnutibus dato iure-¬
arando ab omnibus qui aderant tempore eius rei constituto ab concilio d¬
sceditur. Ubi ea dies uenit Carnutes Cotuato et conduno ducibꝰ desꝑatis

Expanded text:
dam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu interdam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Caesar ab exercitu interi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus,
Abbreviated transcription (Latin):
IUIETA . GALLIR. CRESAR.UT. CONSTITU¬
erat in italiam ad conuentus ꝑagendos ꝓficiscitur: ibi co¬
gnoscit de clodii caede senatusq consulto certior factꝰ.
Ut omnes iuniores italiae cõiurarent delectum tota pro¬
uincia habere instituunt. hae res in galliam transalpinã
celeriter ꝑferuntuR. Addunt ipsi et affingunt rumori¬
bus galli quod res poscere uidebatur retineri vrbano
motu Caesarem: neq in tantis dissensionibus ad exercitum uenire posse. hac
impulsi occasione qui iam ante se. F. R. imꝑio subiectos doluerunt: liberius at¬
q audacius debello consilia inire incipiunt. Indictis interse principes galliȩ
conuliis syluestribus atq remotis Locis quaeruntur de Anconis morte posse
inc casum ad ipsos recidere demonstrant. Miserantur comunẽ galliae fo¬
tunã omnibꝰ pollicitationibus ac premiis deposcũt: qui belli initia faciãt. et
sui capitis ꝑiculo galliam in liberta tem uendicent. In pͥmis rationẽ ẽẽ habẽ

Expanded text:
uieta Gallia Caesar, ut constituerat, in Italiam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse haben
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ reliquissẽt. praestare omnes ꝑferre acerbitates ꝗͣ non ciuibus Roma-¬
nis qui Genabi ꝑfidia galloꝵ interiissent parẽtarent. Haec eadem centu¬
ionibꝰ tribunisq militum mandabãt: ut ꝑ eos ad Caesarem deferretur.
iam muro turres appropinquassent. ex captiuis Caesar cognouit Uercingẽ¬
torigẽ consumpto pabulo castra mouisse propius Anaricum: atq ipsum cum

Expanded text:
ationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romaationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum
Abbreviated transcription (Latin):
constituere caepit: nam circũ uallare loci natura ꝓhibebat. De re frumẽtaria
s adhortari non destitit. quoꝵ alteri qđ nullo studio agebant nõ multum
adiuuabant. alteri non magnis facultatibus qđ ciuitas erat exigua et infirma
riter quod habuerunt consumpserũt. Summa difficultate rei frumentaiȩ
affecto exercitu tenuitate boioꝵ indiligentia heduoꝵ: incendiis aedificioꝵ
usq eo ut complures dies frumento caruerint: et pecore ex longinꝗoribꝰ ui-¬
IS adacto extremã famem sustentarẽt. nulla tamen uox ẽ abhis audit
singulas legiones appellaret: et si acerbius in opiam ferrẽt: se dimissuꝵ op-¬
pugnationem diceret. Uniuersi ab eo ne id faceret petebant. sic secum plures
annos illo imperante meruisse: ut nullam ignominiã acciperẽt: nusꝗͣ in¬
epta re discederẽt. hoc se ignomini ae laturos loco si inceptam oppugn¬

Expanded text:
constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audisingulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugn
Abbreviated transcription (Latin):
natura defensuros dicũt qđ prope ex omnibꝰ partibus flumine et palu-¬
de circũdata unum hẽat et ꝑ angustum aditum: datur petentibꝰ uenia
issuadente primo Uercingentorige: post cõcedente et precibꝰ et misericor¬
dia uulgi defensores oppido idonei deliguntur. Uercingentorix minori¬
bꝰ caes arem itineribꝰ subsequitur. et locum castris deligit᷑ paludibꝰ syluisqꝙ
munitum ab Anarico longe milia passuũ. xui. ibi ꝑcertos exploratores
in singula diei tempora quae ad Anaricum agerentur cognoscebat. et ꝗd
eri uellet imꝑabat. omnes nr̃as pabulationes frumentationesq obser¬
do afficiebat. et si ꝗͣtum ratione prouideri poterat ab nr̃is occurrebatur:
ut incertis temporibus diuersisq itineribus iretur. Castris ad eã ꝑti
oppidi positis Caesar quae intermissa a flumine ac paludibꝰ aditum ut
supra diximꝰ angustum habebãt aggerẽ apparare uineas agere: turres duas

Expanded text:
natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palunatura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque obserdo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas
Abbreviated transcription (Latin):
llum geri nõ possit. praeterea oppida incendi oportere: quae nõ munitiõ
et locinatura ab omni sint ꝑiculo tuta: neu sui sint ad detrectandã mili-¬
tiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam cõmeatus praedamq tos¬
lendam. haec si grauia aut acerba uideantur multo illa grauius existi¬
mare. liberos coniuges in seruitutem abstrahi: ipsos interfici quae sit neces¬
se accidere uictis. Omnium consensu hac sententia probata uno die
plius .xx. urbes biturigum incenduntur. hoc idem in reliquis ciuita tibꝰ
in omnibꝰ partibus incendia conspiciuntur. quae etsi magno cum dolo
celeriter amissa recuperaturos confidebant. dicebatur de Anarico in coĩ
concilio incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibꝰ gallis ad pedes
bituriges ne pulcherrimã prope totius galliae urbem quae praesidio et
ornamento sit ciuitati suis manibꝰ succendere cogerentur: facile se

Expanded text:
bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore celeriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci
Abbreviated transcription (Latin):
dum Genobi nouioduni acceptis suos ad concilium conuocat. docet Ionge ali
ratione eẽ bellum gerendum atq antea gestum sit: omnibus modis huic reiꝰ stu¬
dendum: ut pabulatione aut cõmeatu Romani prohibeantur. id ẽẽ facile qͦd
uitatu ipsi abundent: et ꝙ anni tempore subleuentur. pabulum secari nc̃
posse. necessario dispersos hostes ex aedificiis petere. hos omnes quotidie ab
equitibus diripi posse. praeterea salutis causa rei familiaris cõmoda negli¬
genda. uicos atq aedificia incendi oportere. hoc spatio a Boia quoq uersus
quo pabulandi causa adire posse uideantur. haꝵ ipsis reꝵ copiam suppetere.
qͦd quoꝵ in finibus bellum geratur: eoꝵ opibꝰ subleuentur. Romanos
tem inopiam non laturos aut magno ꝑiculo longius ab castris processuros.
neq inter eẽ ipsos ne interficiant impedimentis nẽ exuant: quibus amissis

Expanded text:
noduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia noduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis
Abbreviated transcription (Latin):
ppido cum ex significatione galloꝵ noui aliquid abhis miri consilii intel¬
sent. gladus disfrictis portas occapauerũt: suosq omnes incolumes receperunt:
Caesar e castris equitatum educi iubet. praelium equestre cõmittit: laborantibꝰ
iam sius germanos equites circiter. cccc. submittit quos ab initio habere secũ
instituerat. Eoꝵ impetum galli sustinere nõ potuerunt atq in fugam cõiecti
nultis amissis se ad agmen receperũt. quibꝰ profligatis rursus oppidani ꝑteri
comprehensos eos qͦꝵ opera plebem concitatam existimabant ad Caesarẽ per¬
duxerũt seseq ei dediderunt. Quihꝰ confectio Caesar ad oppidum Anaricũ¬
quod erat maximum munitissimumq in finibus biturigum atq agri fertilis¬
sima regione profectus ẽ: qđ eo oppido recepto ciuitatẽ biturigum se in po¬
statẽ redactuꝵ confidebat Uercingentorix tot continuis incomodis uellau¬

Expanded text:
oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili inteloppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricquod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellau
Abbreviated transcription (Latin):
Et caperentur: qđ pontis atq itineꝵ angusti ae multitudinis fugam intercluse¬
rant oppidum diruit atq incendit praedam militibus donat᷑. exercitũ lege¬
rim traducit atq in biturigum fines ꝑuenit. Uercingentorix ubi de caesa¬
ris aduentu cognouit oppugnatione destitit. atq obuiam Caesari proficiscit᷑.
oratum: ut sibi igno secret suaeq uit e consuleret: ut celeritate reliquas res cõ¬
ficeret quał pleraq erat consecutus arma conferri equos produci obsides da-¬
ri iubet. Parte iam obsidum tradita cum reliqua administrarentur: centurio¬
nibꝰ et paucis militibus intromissis qui arma iumentaq cõquirerẽt. equita¬
us hostium procul uisus est qui agmen uercingentorigis antecesserat. Que
simulatq oppidani conspexeruntꝰ atq in spem auxilũ uenerunt. clamore sub¬
lato arma capere: portas claudere: murum complere cȩperũt. Centuriones in

Expanded text:
ncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam interclusencti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostium procul visus est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in
Abbreviated transcription (Latin):
ea qui conficeret. . Trebonium legatum reliquit. Ipse ut ꝗͣ primum iter
faceret S enabim carnutum proficiscitur. Qui cum primum allato nuncio
le oppugnatione Uellandoni cum longius eam rem ductum iri existimar
praesidium G enabi tuendi causa quod eo mitterẽt comparabãt. Huc biduo per-¬
uenit castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in postetum oppugna¬
uonem differt: quaeq ad eam rem usui sint militibus imperat: et qđ oppidi
genabim pons fluminis ligeris cõtinebat ueritus ne noctu ex oppido profuge¬
rent duas legiones in armis excubere iubet. Genabenses pauloante medĩã
noctem silentio ex oppido egressi flumen transire caeperunt. qua re ꝑ explora¬
tores nunciata caesar legiones quas expeditas eẽ usserat portis incensis in-¬
romittit ac oppido potitur. ꝑ paucis ex hostium numero desideratis quin cu¬

Expanded text:
Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cu