comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui preerant palatio. carissimo uenerabantur affectu. Erat enĩ uerur
dei cultor. et necesse erat. ut quem deus perfuderat gratia. ab omnib
bat quatinus hoc sacrilegis regibus occultum fuisset. non passionis
timore perterritus. nec patrimonii sui amore constrictus. s ad hoc
tantum sub clamide terreni imperii. xp̃i militem tegebat absconditũ.
ut xp̃ianoꝵ animos. quos in tormentis uidebat deficere confortaret.
et deo redderet animas. quas dyabolus conabatur auferre. Deniq
postqͣ multas martirum mentes. a timore passionis eripuit. et ad co¬
ronam perpetue gloue incitauit. ipse quoq quis esset apparuit. quia
lumen in tencbrs latere non potuit. ectio secunda¬
larissimis igatur uiris. marcelliano et marto. duo y geminis
fratribus pro xp̃i nomine in bniculis conftitutis. quotidie solamen exhi¬
bebat. et tam ipsis. qͣ etiam seriuis eoꝵ. cum quibus tenti fuerant. salu¬

Expanded text:
qui praeerant palatio, charissimo venerabantur affectu: erat enim verus qui praeerant palatio, charissimo venerabantur affectu: erat enim verus Dei cultor, et necesse erat ut, quem Dei perfuderat gratia, ab omnibusbat quatenus hoc sacrilegis regibus esset occultum, non passionis timore perterritus, nec patrimonii sui amore constrictus, sed ad hoc tantum sub chlamyde terreni imperii Christi militem agebat absconditum, ut Christianorum animos, quos inter tormenta videbat deficere, confortaret, et Deo redderet animas quas diabolus conabatur auferre. 3. Denique postquam multas martyrum mentes a timore passionis eripuit, et ad coronam perpetuae gloriae incitavit: ipse quis esset, apparuit, quia lumen in tenebris latere non potuit. Clarissimis igitur viris Marcelliano et Marco duobus geminis fratribus pro Christi nomine in vinculis constitutis, quotidie solatium exhibebat; et tam ipsis quam etiam servis eorum, cum quibus tenti fuerant, salu
Abbreviated transcription (Latin):
uinitatis. qua creati sumus. pia semper mente recolimus. fit ut ip̃i
quoq cum petro. superne beatitudinis mercede donenur. Nam con¬
fitente illo xp̃m filium dei uiui. uideamus quid sequitur. I espon¬
dens autem ihesus dixit. Beatus es symon bariona. Constat ergo.
quia post ueram xp̃i confessionem. uera beatitudinis premia restãt
S intueamur attenti. quale quantũ ue sit nomen illud. quo per¬
fectum sui nominis confessorem glorificat. ut huius etiam nos ue¬
raciter eum confitendo. mereamur esse consortes. Iabiani et sebaftia¬
me cohortis traderent. et suo conspectui iuberent semper
assistere. Erat enim uir totius prudentie. in sermone uerax. in iudi¬
cio iustus. in consilio prouidus. in cõmisso fidelis. in interuentu
strenuus. in bonitate conspicuus. in bniuersa morum honestate pre¬
clarus. Hunc milites ac si patrem uenerabantur. hunc bniuersi

Expanded text:
vinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi vinitatis qua creati sumus pia semper mente recolimus, fit ut ipsi quoque cum Petro supernae beatitudinis mercede donemur. Nam confitente illo Christum Filium Dei vivi, videamus quid sequitur. Respondens autem Jesus, dixit: Beatus es, Simon Bar Jona. Constat ergo quia post veram Christi confessionem, vera beatitudinis praemia restant. Sed intueamur intenti quale quantumve sit nomen illud quo perfectum sui nominis confessorem glorificat, ut hujus etiam nos, veraciter eum confitendo, mereamur esse consortes. Beatus, imae cohortis traderent, et suo eum conspectui juberent semper astare. Erat enim vir totius prudentiae, in sermone verax, in judicio justus, in consilio providus, in commisso fidelis, in interventu strenuus, in bonitate conspicuus, in universa morum honestate praeclarus. Hunc milites ac si patrem venerabantur; hunc universi,
Abbreviated transcription (Latin):
Simulachra gentium. argentum et aurum. opera manuũ homi¬
num. os habent et non loquentur. Notet autem dilectio uestra
ꝙr miranda distinctione sit factum. ut cumi de utraq eiusdem
diũ et saluatoris nr̃i natura. ab ipso dño. ex a fideli eius discipu¬
lo. esset proferenda sententia. dñs ipse humilitatem assumpte hu¬
manitatis profiteatur. discipulus excellentiam diuine eternita¬
tis ostendit. Dñs de se quod minus est. discipulus de duo inti¬
mat quod maius est. Dñs de se quid factus est propter nos. disci¬
pulus declarat dño. quia ipse est qui fecit nos: Suc et in euuã¬
gelio dñs multo crebrius se filium homiis. q filiuum dei ap¬
pellare consueuit. ut nos ammoneat dispensationis quã pas
ne aiuis alta uencrai. quanto illum memiminus pro nostra¬
exaltatione. ad humilitatis infima descendisse. Si enim inter sacra¬
menta incarnationis eius. quibus redempti sumus. potentiam di¬

Expanded text:
Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum homiSimulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent et non loquentur, etc. . Notet autem dilectio vestra quam miranda distinctione sit factum ut cum de utraque ejusdem Domini et Salvatoris nostri natura ab ipso Domino et a fideli ejus discipulo esset proferenda sententia, Dominus ipse humilitatem assumptae humanitatis profiteatur, discipulus excellentiam divinae aeternitatis ostendit. Dominus de se quod minus est, discipulus de Domino intimat quod majus est. Dominus de se quod factus est propter nos, discipulus declarat de Domino quia ipse est qui fecit nos. Sic et in Evangelio Dominus multo crebrius se Filium hominis quam Filium Dei appellare consuevit ut nos admoneat dispensationis quam pro tis ejus alta venerari, quanto illum meminimus pro nostraexaltatione ad humanitatis infima descendisse. Si enim inter sacramenta incarnationis ejus, quibus redempti sumus, potentiam di
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis eius archana nesciebant. Lectio undetima.¬
am qui diunitatis eius misteria capere norunt. merito su¬
pra homines esse dicuntur. apostolo attestante qui ait. Quod
oculus non uidit. nec auris audunt. nec in cor hominis ascendit.
de se ac suis fidclibus. qui generalem humanitatis scienciam trans¬
cenderant. adiecit. Nobis autem reuelauit deus. per. spiritũ suũ.
Cui sinule est. quod hic dñs cum interrogasset discipulos. quem
eum dicerent esse homines. et illi diuersas diuersoꝵ opiniones p̃mi¬
sissent. dicit illis. Uos autem quem me esse dicitis: Quasi ab homi¬
num generalitate illos sequestrans. et deos ac dei filios. per adopti¬
onem iam factos insinuans. iuxta illud psalmiste. Ego dixi dii estiͤ.
tionem falsor deor. quos uario delusa gentilitas errore. uel de mo¬
tus sibi hominibus mftituit. uel maiore dementia. de uisibili
materia quos adoraret creauit. De qualibus caritur in psalmo.

Expanded text:
divinitatis ejus arcana nesciebant. Ndivinitatis ejus arcana nesciebant. Nam qui divinitatis ejus mysteria capere norunt, merito supra homines esse dicuntur, Apostolo attestante, qui ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, de se ac de suis similibus, qui generalem humanitatis scientiam transcenderant, adjecit: Nobis autem revelavit Deus per spiritum suum . Cui simile est quod hic Dominus, cum interrogasset discipulos quem eum dicerent homines esse, et illi diversas diversorum opiniones praemisissent, dicit illis: Vos autem quem me esse dicitis? Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, dii estis, tionem falsorum deorum, quos vario delusa errore gentilitas, vel de mortuis sibi hominibus instituit, vel majore dementia de insensibili materia quos adoraret, creavit, de qualibus canitur in Psalmo:
Abbreviated transcription (Latin):
philippi . in memoriam udelicet sui nominis. pariterq honorem tybe¬
rii cesaris. sub quo ipse regnabat. In cuius partes ueniens ihesus. in¬
terrogabat discipulos suos dicens. Quem dicunt homines esse filiũ
hominis: Non autem quasi nesciens. sententiam de se uel discipuloꝵ
uel extraneoꝵ inquirit. s ideo discipulos. quid de se sentiant interro¬
gat. ut confessionem recte fidei illoꝵ. digna mercede remuneret. Nã
sicut interrogatis generaliter omnibus. pctrus respondit unus pro
omnibus. ita quod petro dñs respondit. in petro omnibus respondit
Ideo quid alii de se sentiant inquirit. ut expositis primo sententiis er¬
rantium. discipuli probarentur ueritatem sue confessionis. non de
opinione uulgata. s de ipso percepisse dñice reuelationis archano.
Quemi inquit dicunt homines esse filium hominis: Pulcre homi¬
nes appellat eos. qui de filio hominis tantum loqui nouerant. qui

Expanded text:
Philippi, in memoriam videlicet sui nominis, pariterque honorem TibePhilippi, in memoriam videlicet sui nominis, pariterque honorem Tiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. In cujus partes veniens Jesus, interrogabat discipulos suos dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Non autem quasi nesciens sententiam de se, vel discipulorum, vel extraneorum inquirit, sed ideo discipulos quid de se sentiant interrogat, ut confessionem rectae fidei illorum digna mercede remuneret. Nam sicut interrogatis generaliter omnibus Petrus respondit unus pro omnibus, ita quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus respondit. Ideo quid alii de se sentiant inquirit, ut expositis primo sententiis errautinm, discipuli probarentur veritatem suae confessionis non de opinione vulgata, sed de ipso percepisse Dominicae revelationis arcano. Quem, inquit, dicunt homines esse Filium hominis? Pulchre homines appellat eos qui de Filio hominis tantum loqui noverant, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tanto attentius cogitanda. ac sine obliuione nerabilis bede.ł.ix¬
ẽ iugiter retinenda. quanto constat. quia magnam nobis fidei ꝑfectionẽ
cõmendat magnũ eiusdem perfecte fidei. contra omnia temptaienta
robur eque demonstrat. Si cium scire uolumus. quomodo in xp̃m cre¬
di oporteat. quid lucidius eo. quod ait ad eum petrus. tu es xp̃s filius de
biui : Rursus si audire delectat. quautum hec fides ualeat. quid apertius
co. quod ait dũs de ecclesia. que super cum edificanda erat. et por ⁊ inferi
non preualebunt aduersus eam: S hec i suis locis plenius exponent.
unc autem reuertentes. ad explauandam ex ordine lectioĩ¬
nem dñicam. primo uideantus de loco in quo habita memora¬
tur. Ueuit inquit ihesus in partes cesaree philippi. Philippus ut lucae
testatur. erat tetrarcha ituree et trachonitidis regionis. Hic ergo statu¬
ens ciuitatem. in loco ubi iordanis ad radicem oritur libani montis.
et est terminus iudee. contra septemtrionem. appellauitq eam cesarean

Expanded text:
tanto intentius cogitanda ac sine oblivione est jugiter retinenda, quanto constat quia magnam nobis fidei perfectionem commendat, magnum ejusdem perfectae fidei contra omnia tentamenta robur aeque demonstrat. Si enim scire volumus quomodo in Christum credi oporteat, quid lucidius eo quod ait ad eum Petrus, Tu es Christus Filius Dei vivi? Rursus si audire delectat quantum haec fides valeat, quid apertius eo quod ait Dominus de Ecclesia, quae super eum aedificanda erat, Et portae inferi non praevalebunt adversus eam? Sed haec suis in locis plenius exponentur. Nunc autem revertentes ad explanandam ex ordine lectioneDominicam, primo videamus de loco in quo habita memoratur. Venit, inquit, Jesus in partes Caesareae Philippi. Philippus, ut Lucas testatur , erat tetrarcha Ituriae et Traconitidis regionis. Hic ergo statuens civitatem in loco ubi Jordanis ad radices oritur Libani montis, et est terminus Judaeae contra septentrionem, appellavit eam Caesaream
Abbreviated transcription (Latin):
Redemptore etenim nato. celi ciues oftensi sunt. qui clamarent. gloria in
excelsis deo. et in terra pax hominibus bone uoluntatis. Ante dei nãq
oculos nunqͣz est uasuu manus a munere. si fuerit archa cordis reple¬
ta bona uoluntate. Hinc etenim ꝑsalnusta dicit. In me sunt deus uo¬
ta tua. que reddam laudationes tibi. Ac si aperte dicat. Et si exterius
muera offerenda non habeo. infra memetipsum tamen nucnio. quil
in ara tue laudis impono. quia qui nr̃a datione non pasteris. oblatio¬
ne cordis meli ꝑlacaris. Nichul̃ quippe offertur deo dicius. uoluntate
bona. Uoluntas autem bona est. sic alterius aduersa. sicut nr̃a perti¬
mestere. sic de prosperitate proximi. sicut de nr̃o profectu gratulari. Alie¬
na dampua nr̃a credere. alieua lucra nr̃a deputare. Amicum nõ propter
mundum. s propter deum diligere. mimisu etiam amando tolera¬

Expanded text:
Redemptore etenim nato, coeli cives ostensi sunt, qui clamarent: Gloria in Redemptore etenim nato, coeli cives ostensi sunt, qui clamarent: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Ante Dei namque oculos nunquam est vacua manus a munere, si fuerit arca cordis repleta bona voluntate. Hinc etenim Psalmista dicit: In me sunt, Deus, vota tua quae reddam, laudationes tibi . Ac si aperte dicat: Etsi exterius munera offerenda non habeo, intra memetipsum tamen invenio quod in ara tuae laudis impono, quia qui nostra datione non pasceris, oblatione cordis melius placaris. Nihil quippe offertur Deo ditius voluntate bona. Voluntas autem bona est sic adversa alterius sicut nostra pertimescere, sic de prosperitate proximi sicut de nostro profectu gratulari, aliena damna nostra credere, aliena lucra nostra deputare, amicum non propter mundum, sed propter Deum diligere, inimicum etiam amando tolera
Abbreviated transcription (Latin):
nec perpendit. quantum in eius sacrificio. s ex quanto proferatur. Nam si
exteriorem subftantiam perpendamus. ecce sancti negociatores nnr̃i. perpeti¬
am angeloꝵ uitam. datis rethibus et naui mercali sunt. Estimationem
quippe precii non habet s tamen regnũ dei tantũ ualet. quantũ habes.
Ualuit nanq zacheo. dimidio dimisso substantie. quia dimidiũ aliud
ad hoc quod miuste abstulit. restituendum in quadruplo reseruauit.
Ualuit petro et andree. dimissis rethibus et naui. ualuit uidue duob
minutis. ualuit et alteri. calicem aque frigide. Regnum itaq dei. ut di¬
mus. tantum ualet quantum habes. Lectio undecima.
ensate itaq fratres mei. quid uilius cum emitur. quid carius cũ
possidetur. S fortasse nec salix aque frigide suppetit. qui indigen¬
ti prebeatur. et iam tunc securitatem nobis promittit sermo diuinus.

Expanded text:
nec perpendit quantum in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur. Nam si nec perpendit quantum in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur. Nam si exteriorem substantia‹m› perpendamus, ecce sancti negotiatores nostri perpetuam angelorum vitam datis retibus et navi mercati sunt. Aestimationem quippe pretii non habet, sed tamen regnum Dei tantum valet quantum habes. Valuit namque Zacchaeo dimidium substantiae, quia dimidium aliud ad hoc quod injuste abstulit restituendum in quadruplum reservavit . Valuit Petro et Andreae dimissis retibus et navi , valuit viduae duobus minutis , valuit alteri calice aquae frigidae . Regnum itaque Dei, ut diximus, tantum valet quantum habes. 3. ensate igitur, fratres, quid vilius cum emitur, quid charius cum possidetur. Sed fortasse nec calix aquae frigidae suppetit qui indigenti praebeatur, etiam tunc securitatem nobis promittit sermo divinus.
Abbreviated transcription (Latin):
dñisam uterq iste piscator. quid aut quantum dimisit. qui pe¬
ne nichil habuit: S in hac re fratres carissimi. affectum pensare debe
mus pocius qͣ censum. Multum reliquit. qui sibi nichil retinuit. Mul¬
tum reliquit. qui qmͣlibet paruum. tamen totum deseruit. Certe nos ⁊
habita cum amore possidemus. et ea que minime habemus. ex desiderio
querimus. Multum ergo petrus et andreas dimisit. quando uterq et¬
am desideria habendi dereliquit. Multum dimisit. qui cum re possessa.
etiam concupiscentiis renunciauit. A sequentibus eigo tanta dimissa st̃.
quanta a non scquentibus concupisci potuerunt. Nemo igitur etiam cũ
quosdem comprcit musta reliquise. apud semctipilum dĩat. Inictari hni¬
ius mundi contemptores uolo. s quid derelinquam non habeo. Mul¬
ta fratres mei relinquitis. si desidcriis terrenis renunciatis. Exteriora cñ

Expanded text:
ominicam uterque iste piscator quid aut quantum dimisit, qui peominicam uterque iste piscator quid aut quantum dimisit, qui pene nihil habuit? Sed hac in re, fratres charissimi, affectum debemus potius pensare quam censum. Multum reliquit qui sibi nihil retinuit, multum reliquit qui, quantumlibet parum, totum deseruit. Certe nos et habita cum amore possidemus, et ea quae minime habemus ex desiderio quaerimus. Multum ergo Petrus et Andreas dimisit, quando uterque etiam desideria habendi derelinquit. Multum dimisit, qui cum re possessa etiam concupiscentiis renuntiavit. A sequentibus ergo tanta dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt. Nemo igitur, etiam cum quosdam conspicit multa reliquisse, apud semetipsum dicat: Imitari mui hujus contemptores volo, sed quod relinquam non habeo. Multa, fratres, relinquitis, si desideriis terrenis renuntiatis. 1451 Exteriora
Abbreviated transcription (Latin):
udistis fratres karissimi. quia ad unius iussionis uocem. petrus
et ãdreas relictis rethibus. secuti sunt redemptorem. Nulla uero
hunc facere adhuc miracula uiderant. nichil de premio eterne retributiõis
audierant. et tanien ad unũ domini preceptum. hoc quod possidere uide¬
bantur obliti sunt. Quanta nos eius miracula uidimus. quot flagel¬
lis affligimur. quantis minarum asperitatibus deterremur. et tamen
uocantem sequi contempnimus. In celo iam sedet. qui de conuersione
nos ammonet. Iam iugo fidei colla gentium subdidit. iam mundi
gloriam strauit. iam riunis eius crebrescentibus. districti sui udicii ps
propinquantem dicm denuntiat. et tamen superba mens nostra. non
uult hoc sponte deserere. quod quotidie perdit muita. Quid ergo fra
tres carissimi. quid in eiuis iudicio dicturi sumus. qui ab amore huius
seculi. nec preceptis flectimur. nec uerberibus emendamur: Lectio .xͣ.¬
ed fortasse aliquis. tacitis sibi cogitationibus dicat. Ad uocem

Expanded text:
udistis, fratres charissimi, quia ad unius jussionis vocem Petrus et Andreas, relictis retibus, secuti sunt Redemptorem. Nulla vero hunc facere adhuc miracula viderant, nihil ab eo de praemio aeternae retributionis audierant; et tamen ad unum Domini praeceptum hoc quod possidere videbantur obliti sunt. Quanta nos ejus miracula videmus, quot flagellis affligimur, quantis minarum asperitatibus deterremur, et tamen vocantem sequi contemnimus? In coelo jam sedet, qui de conversione nos admonet; jam jugo fidei colla gentium subdidit, jam mundi gloriam stravit, jam, ruinis ejus crebrescentibus, districti sui judicii diem propinquantem denuntiat; et tamen superba mens nostra non vult hoc sponte deserere quod quotidie perdit invita. Quid ergo, charissimi, quid in ejus judicio dicturi sumus, qui ab amore praesentis saeculi nec praeceptis flectimur, nec verberibus emendamur? 2. Sed fortasse aliquis tacitis sibi cogitationibus dicat: Ad vocem
Abbreviated transcription (Latin):
tis predicabat dñm ihesum xp̃m. et miracula que fecit in hoc mundo.
et qualiter ipsum mundum iam pereuntem. proprio cruore. At illi cre¬
dentes baptisati sunt in nomine pat s ⁊ filii et spiritus sancti. accepta
loco. uenit in regionem suam. Cumq deambularet cum discipu¬
lis suis. accessit ad cum cecus et ait. Andrea apostole xp̃i. scio quia pores
michi reddere uisum. s nolo eum recipere. s deprecor ut iubeas hiis qui
tecum sunt conferre michi pecuniam. deꝰ uestitum habeam sufficient
et uictum. Cui beatus andreas. Uere inquit cognosco. quia nõ est hec
uox hominis lz dyaboli. qui non sinit homini isti recipere usum. Et
conuersus tetigit oculos eius. et confestim recepit lumen. et glorifica¬
bat deum. Cumq indumentum haberet iule ⁊ hispidum. art aposto¬
lus. Auferte ab eo ueftimenta sordida. et date ei indumentũ nouũ.

Expanded text:
ectis praedicabat dominum Iesum Christum et miracula quae fecit in hoc mundo, ectis praedicabat dominum Iesum Christum et miracula quae fecit in hoc mundo, et qualiter ipsum mundum iam pereuntem proprio cruore redemit. At ille credentes baptizati sunt in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, accepta egionem suam. Cumque deambularet cum discipulis suis, accessit ad eum caecus quidam et ait: 'Andreas apostole Christi, scio, quia potes mihi reddere visum, sed nolo eum recipere, nisi depraecor, ut iubeas his qui tecum sunt conferre mihi pecuniam, de qua vestitum habeam sufficientem et victum'. Cui beatus Andreas: 'Vere', inquid, 'cognosco, quia non est haec vox hominis, sed diaboli, qui non sinit homini isti recipere visum'. Et conversus tetigit oculos eius, et confestim recepit lumen et glorificabat Deum. Cumque indumentum haberet vile et hispidum, ait apostolus: 'Auferte ab eo vestimenta sordida et date ei indumentum novum'.
Abbreviated transcription (Latin):
cant serui eius. Tunc educti per beatum andream de carcere. abiit unusqͥs q
ad propria sua. Matheus autem. recessit a loco illo. Deniq andreas apls
predicabat incolis uerbum dei. Cognoscentes autem homines illi de car¬
ceris uinctis. que acta fuerant. apprehensum audieam. ligatisq pedib.
trahebant per plateas ciuitatis. Iam enim capilli capitis eius euelleban¬
dñe oculos cordis eoꝵ. ut cognoscant te deum uerum. et desiftant ab hac
miquitate. et ne statuas illis hoc peccatum. quia nesciunt quid faciunt
Et statim timor magnus factus est super habitatores ciuitatis illius.
et dimissum apostolum dicebant. Peccauimus in te. nescientes quid
fecerimus. Nogamus ergo dñe. ut remittas nobis delictum. et demon¬
stres nobis uiam salutis. ne descendat ira dei super ciuitatem hanc.
Hec enim dicentes. prostrati erant solo ante pedes eius. Quibus ille er¬

Expanded text:
cant servi eius'. Tunc educti per beatum Andream de carcere, abiit unusquisque cant servi eius'. Tunc educti per beatum Andream de carcere, abiit unusquisque ad propria sua, Mattheus autem recessit a loco illo. Denique Andreas apostolus praedicabat incolis verbum domini Iesu. Cognoscentes autem homines illi de carceris vinctis quae acta fuerant, adpraehensum Andream, ligatis pedibus, trahebant per plateas civitatis. Iam enim capilli capitis eius evellebanDomine, oculos cordis eorum, ut cognoscant te Deum verum et desistant ab hac iniquitate; et ne statuas illis hoc in peccatum, quia nesciunt quid faciunt'. Et statim timor magnus factus est super habitatores civitatis illius, et dimissum apostolum, dicebant: 'Peccavimus in te, nescientes quid faceremus. Rogamus ergo, domine, ut remittas nobis delictum et demonstres nobis viam salutis, ne descendat ira Dei super civitatem hanc'. Haec enim dicentes, prostrati erant solo ante pedes Andreae. Quibus ille er
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta u̾ bum dnũ. et iuenit in littore nauim. ascendensq in ea. flantib
uentis con grius. prospere nauigauit ad urbem. Ingressusq portam ciui¬
tatis. ucuit ad carcerem. Uidens autem matheum apostolum in squalo¬
re carceris cum uinctis aliis residentem. amarissime fleuit. Et facta ora¬
tione simul. ait andreas. Dũe ihesu xp̃e quem fideliter predicamus. et
ob cuius nomen tanta perfermius. quia cecis iusum. surdis auditum. para¬
liticis gressum. leprosis mundiciam. mortius uitam. iiniensa clementia
largiri dignatus es. aperi queso oculos scrui tui ut uideat ad annucian¬
dum uerbum tuũ. Et statim locus ille contremuit. et lux magna refulsit
i carcere. et oculi beati mathei apostoli restaurati sunt. et cunctoꝵ cathe¬
ne confracte sunt. et trabs in qua pedes eoꝵ coartati erant scissa est. et om¬
ues maguiticabant deum dicentes. quia magnus est deus quem predi¬

Expanded text:
iuxta verbum Domini et invenit in litore navem, ascendensque in eam, flantibus iuxta verbum Domini et invenit in litore navem, ascendensque in eam, flantibus ventis congruis, prospere navigavit ad urbem, ingressusque portam civitatis, venit ad carcerem. Videns autem Matheum apostolum in squalore carceris cum vinctis aliis resedentem, amarissime flevit, et facta oratione simul, ait Andreas: 'Domine Iesu Christe, quem fideliter praedicamus et ob cuius nomine tanta perferimus, qui caecis visum, surdis auditum, paraliticis gressum, laeprosis munditiam, mortuis vitam inmensa clementia largire dignatus es, aperi, quaeso, oculos servi tui, ut eat ad adnuntiandum verbum tuum'. Et statim locas ille contremuit, et lux magna refulsit in carcere, et oculi beati apostoli restaurati sunt, et cunctorum catenae confractae sunt, et travis, in qua pedes eorum coartati erant, scissa est, et omnes magnificabant Deum, dicentes, quia: 'Magnus est Deus, quem praedi
Abbreviated transcription (Latin):
gitur post illum dñice ascensionis nobile gloriosũq sc̃i andree apłi.¬
triumphum. cum beati apostoli predicare uerbum dei per diuersas regio¬
nes dispersi fuissent. andreas apostolus apud achaiam prouinciam. an¬
nunciare dñm nr̃m ihesum xp̃m exorsus est. Matheus auteni apostolus
qui et euuangelista. mirmidone urbi uerbum salutis annunciauit. S
incole ciuitatis. dure indigneq ferentes. que de redemptoris nr̃i uirtutib
audiebant. ac sua nolentes templa destruere. apprehensum beatũ aposto¬
lum erutis oculis. circundatum cathenis. in carcerem detruserunt. ut int̾¬
positis paucis diebus interficeretur. Uenit autem angelus dñi ad andreã
apostolum dicens. Surge et uade ad mirmidonam ciuitatem. et erue fra¬
trem tuũ matheum de squalore quo tenetur. Cui ille ait. Dñe ecce uiam
nescio. et quo ibo: Et ille. Uade inquit ad littus maris. et nuemies ibi
nauim in qua statim ascende. ego enim ero dux itineris tui. Ffecit andreas

Expanded text:
gitur post illum dominicae ascensionis nobile gloriosumque triumphum cum beati apostoli praedicare verbum Dei per diversas regiones dispersi fuissent, Andreas apostolus apud Achaiam provinciam adnuntiare dominum Iesum Christum exorsus est, Matheus autem apostolus, qui et euangelista, Mermidonae urbi verbum salutis adnuntiavit. Sed incolae civitatis dure, indignae ferentes quae de Redemptoris nostri virtutibus audiebant ac sua nolentes destruere templa, adpraehensum beatum apostolum, erutis oculis, circumdatum catenis, in carcere detruserunt, ut, interpositis paucis diebus, interficerent. Venit autem angelus Domini ad Andream apostolum dicens: 'Surge et vade ad Mermidonam civitatem et erue fratrem tuum Matheum de squalore carceris quo tenetur'. Cui ille ait: 'Domine, ecce, viam nescio, et quo ibo?' Et ille: 'Vade', inquit, 'ad litus maris, et invenies ibi navem, in qua statim ascende. Ego enim ero dux itineris tui'. Fecit Andreas
Abbreviated transcription (Latin):
peruenisset ad locum ubi crux parata erat. uidens eam a longe. exclama¬
uit uoce dicens. Salue crux que in corpore xp̃i dedicata es. et membris
nũ habiusti. modo uero amorem celestem obtines. pro uoto susciperis:¬
munera preparata. libenter suscipereris. Securus ergo et gaudens uenio
ad te. ita ut tu exultans suscipias me discipulum eius. qui pependit in te
quia amator tuus semper fui. et desideraui amplecti te. O bona crux. q̃
decorem et pulcritudinem de membris dñi suscepisti. diu desiderat.a. sol¬
licite amata. sine intermissione quesita. et aliquando iam concupiscen¬
ti amano pieparata. acape ine ab Ionunous. t rdde mne magistro meo.
ut per te me recipiat. qui per te redemit me. Et hec dicens expoliauit se. et uesti

Expanded text:
exclamavit voce magna dicens: « Salve, crux, quae in corpore Christi dedicata es, et ex membris num habuisti; modo vero amorem coelestem obtinens pro voto susciperiseas, securus et gaudens venio ad te, ita ut et tu exaltans suscipias me discipulum ejus qui pependit in te, quia amator tuus semper fui, et desideravi te amplecti. O bona crux, quae decorem et pulchritudinem de membris Domini suscepisti: diu desiderata, sollicite amata, sine intermissione quaesita, et aliquando concupiscenti animo praeparata! Accipe me ab hominibus, et redde me Magistro meo, ut per te me recipiat, qui per te me redemit. » Et Paulus apostolus: « Mi
Abbreviated transcription (Latin):
Andrcas respondit. Omnipotenti deo qui unus et uerus est. ego omni
die sacrifico non thuris fumũ. nec tauroꝵ mugientium carnes. nec hy¬
coꝵ sanguinem. s immaculatum agnum quotidie in altari cordis
sacrifico. Cuius carnes postea qͣ omnis populus credentium mandu¬
eius manducate sint a populo. et uere sanguis eius sit bibitus. tamen¬

Expanded text:
r, ait: « Omnipotenti Deo qui unus et verus est, ego omni die sacrifico, non thuris fumum, nec taurorum mugientium carnes, nec hircorum sanguinem, sed immaculatum sanguinem quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnem postea quam omnis populus credentium manduejus manducatae sint a populo, et vere sanguis ejus sit bibitus, tame
Abbreviated transcription (Latin):
nestrr autem nr̃e sunt oculi. quia per ipsos anima respicit. quod ext̃criuᷤ
concupiscit. Columba uero simplex est animal. atq a malicia feilis alie¬
num. Quasi columbe ergo ad fenestras suas sunt. qui nichil in hoc mũ
studio non trahuntur. At contra miluus et non columba. ad feneftras
suas est. qui ad ea que oculis considerat. rapine desiderio anhelat. el d
apostolum in carceren tricoi. Ubi cum esset clausus. uenit ad cum¬
multitudo pene totius prouicie. ita ut egeam uellent occidere. et andreã¬
apostolum. fractis ianuis carteris liberare. Quos sanctus andreas am¬

Expanded text:
nestrae autem nostri sunt oculi, quia per ipsos anima respicit quod exterius nestrae autem nostri sunt oculi, quia per ipsos anima respicit quod exterius concupiscit. Columba vero simplex est animal, atque a malitia fellis alienum. Quasi columbae ergo ad fenestras suas sunt, qui nihil in hoc mundostudio non trahuntur. At contra milvus et non columba ad fenestras suas est, qui ad ea quae oculis considerat rapinae desiderio anhelat. Quia apostoli multitudo pene totius provinciae venit; ita ut Egeam vellent occidere et apostolum fractis januis liberare. Andreas a
Abbreviated transcription (Latin):
ud ego isto holosto locuplecius. quando per hoc quod deo im¬
molat in ara cordis. anima semetipsam mactat:. S hoc bone
uoluntatis sacrificium̃. nunqͣ plene persoluitur. nisi mundi huius cupi¬
ditas. perfecte deseratur. Nam quidquid in eo concupiscimus hoc procul
dubio proximis inuidemus. Uidetur etiam. quia nobis desit. quod al¬
ter assequitur. Et quia semper muidia. a bona uoluntate discoidat. mox
ut hec mentem ceperit. illa discedit. Unde et predicatores sancti. ut possent
pioximos perfecte diligere. studuerunt in hoc seculo nichil amare. nichil
uinꝙͣ appetere. nil cum appetitu possidere. Quos bene ysaias intuens ait.
Qui sunt isti qui ut nubes uolant. et quasi columbe ad fenestras suas:
Uidit quippe eos terrena despicere. mente celestibus propinquare. uerbis
pluere. miraculis coruscare. Et quos a terreius contagiis. et sancta predicatio.
et sublimis uita suspenderat. hos uolantes pariter et nubes apellat. Fe¬

Expanded text:
d ergo isto holocausto locupletius, quando per hoc quod Deo immolat in ara cordis anima semetipsam mactat? 4. Sed hoc bonae voluntatis sacrificium nunquam plene persolvitur, nisi mundi hujus cupiditas perfecte deseratur. Nam quidquid in eo concupiscimus, hoc procul dubio proximis invidemus. Videtur etenim quia nobis desit quod alter assequitur. Et quia semper invidia a bona voluntate discordat, mox ut haec mentem ceperit, illa discedit. Unde praedicatores sancti ut possent proximos perfecte diligere studuerunt in hoc saeculo nihil amare, nihil unquam appetere, nihil vel sine appetitu possidere. Quos bene Isaias intuens, ait: Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas ? Vidit quippe terrena eos despicere, mente coelestibus propinquare, verbis pluere, miraculis coruscare. Et quos a terrenis contagiis sancta praedicatio et sublimis vita suspenderat, hos volantes 1453 pariter et nubes appellat. Fe
Abbreviated transcription (Latin):
ciosis habuistis. defete michi uirgas rectas mn singulis fascibus:
uersus petrus. udit ilum discipulum quem diligebat ihesus sequt̃¬
tan. qui et recubuit n cena super pectus eius. et dixit dñe quis est
sectio sancti eiuangelii. que nobis lecta est fratres mei tanto
maior a nobi intentione. debet per singula ueba pensari.
quanto magna grati superne dulcedine tota redundat. Commen¬
dat enim nobis beatisimus euuangelifta et apoftolus iohannes.
priuilegium amoris pecipui. quo ceteris amplius a dño meruit
honorari. Cõmendat tiam nobis. testimoniũ euuangelice descrip¬
tionis. quod ueritate duna subnixũ. nullus fideliũ dubitare ꝑmittit᷑.
Cõmendat placidam lie carnis absolutionem quam domino spe¬
cialiter se uisitante perepit. Tu autem domine. Lectio decurea¬
ed ut perfecte lctionis huius principia considerare ualeamꝰ
libet siperiora xrumper attendere. Appariut dñs post relur¬
rectionem discipulis scͥitem. inter quos erat petrus et iohannes:

Expanded text:
idistis, deferte michi uirgas in singulis fascibus». uem diligebat Jesus, sequentem, qui et recubuit in coena super pectus ejus, et dixit: Domine, quis est ancti Evangelii quae nobis lecta est, fratres mei, tanto majori a nobis intentione debet per singula verba pensari, quanta magna gratiae supernae dulcedine tota redundat. Commendat enim nobis beatissimus evangelista et apostolus Joannes privilegium amoris praecipui, quo caeteris amplius meruit honorari a Domino: commendat testimonium evangelicae descriptionis, quod veritate divina subnixum nullus fidelium dubitare permittitur: commendat placidam suae carnis absolutionem, quam Domino specialiter se visitante percepit. Sed ut perfectae lectionis hujus principia considerare valeamus, libet superiora parumper attendere. Apparuit Dominus post resurrectionem discipulis septem, inter quos erat Petrus et Joannes, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
menta gẽmarum. ut nec signũ aliquod. de eo qd̃ factũ fuerat remanẽ¬
et cum uniuersis discipulis suis. pedibus eius aduolutus. cre¬
didit. et baptisatus est cum omnibus. et cepit fidem dñi nr̃i ihesu xp̃i¬
publice predicare. Tunc duo illi fratres. uenundantes geminas quas
apostolum per ciuitates euntem. et uerbum dñi predicantem. Con
sericis indutos ueftilis procedentes. et in gloria seculari fulgentes. Un¬

Expanded text:
sunt ut nec signum aliquod de eo quod fractae fuerant remaners, cum universis discipulis suis, apostoli pedibus advolutus, credidit et baptizatus est cum omnibus, et fidem Domini Jesu publice praedicans, veruper civitates euntem et verbum Dei praedicantem. Contviderent scricis indutos vestibus procedentes et in saeculari gloria fulgentes. In
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ uł parentũ meoꝵ. ut dñs tͥbuat nob̾ beatam uitã ireqͥem sempit̾nã. Heconũa qͥde offero ꝑhuius

Expanded text:
meæ vel parentum meorum, ut Dominus tribuat nomeæ vel parentum meorum, ut Dominus tribuat no
Abbreviated transcription (Latin):
quiete possideatis cũ om̃ĩb uillul uluillas tã eremas quã ⁊ populatas sic̃ sonant uł continent᷑ insusscrip¬
tis. ex integro. tãquã ganabit usq moeriã. ⁊ ganab̾it uob̾ offero. Ita concedo uob̾ ipsũ monasteriũ iam
dictum scȩ̃ mariȩ cũ om̃ib adiacendis uł ad p̾stationib suis domos uidelicet uineas t̾ris cultas ułbar¬
baras. montes aquas cũ aqueductib suis cũ exitib & regressib earũ rerũ ꝑsuis locis. tam antiquio¬
rib t̾ininib. seucũ omi sua ꝑtinentia. cũ hõib ibi habitantib ułꝗ ibi habitat̾i sunt & qͥ aduram con¬
c̾runt ordinationẽ ⁊qͥineune tisuram adimplent iꝰsionẽ. ⁊ non ꝑnitto scurrofisci regali. qͥibidẽ distur¬
ullo usuuł regali calũpnia aut seruitio sedlibum ⁊ intemeratũ eũ uob̾ eũ coneedo ꝓpt̾reinedium anunȩ

Expanded text:
quiete possideatis cum omnibus villulis vel villas, tam eremas quam et populatas; sicut sonant vel continentur in susscripquiete possideatis cum omnibus villulis vel villas, tam eremas quam et populatas; sicut sonant vel continentur in susscriptis, ex integro, tamquam Ganabit usque Moeriam, et Ganaberit vobis offero. Ita concedo vobis ipsum monasterium jam dictum Sanctæ Mariæ cum omnibus adjacentiis vel adprestationibus suis, domos videlicet, vineas, terras cultas vel barbaras, montes, aquas cum aqueductibus suis, cum exitibus et regressibus earum rerum, per suis locis, tam antiquioribus terminibus, seu cum omni sua pertinentia, cum hominibus ibi habitantibus vel qui ibi habitaturi sunt cunctis vestram adimplent jussionem, et non permitto scurro fisci regali qui ibidem disturullo usu vel regali calumpnia aut servitio, sed liberum et intemeratum eum vobis concedo propter remedium animæ
Abbreviated transcription (Latin):
iã dic tꝰ adefonsus imꝑitor sic dixi ꝓpt̃ etnam retͥbutionẽ facio uob patronib mis sc̃is uidelicet
petro ⁊ P. głoriosissimis apłis quoꝵ reliquie recondite eẽ crelunt᷑ in locũ quoꝵ basilica ceriut᷑ et̃
fundata quod dẽ clumiacꝰ. ⁊ dono hugoni abbi ⁊ srĩb qui sub eiꝰ regimine constituti sunt. tã etiam
his quihic sunt ꝑmansuri quã etũ aliis quiregulã scibenedie ti obser uauerint. Concedo atq offero
uniũ monasteriũ meũ quod mͥ ex parte antedecessoꝵ meoꝵ hereditario iure ⁊ iuste usq ad me de¬
scendit. & uocitat᷑ scãmaria innagara subt illum castrũ quod ẽ iuxta ipsã uiam queduc̃ ap̃ sc̃m ia¬
cobii. Et itum illi offero ex hoc quod habeo accepi sic̃ ꝓpħa nos ammonet dicens. Uouete & reddite
dño dõur̃o. Iecirco offero ꝑ huius testam̃ti uigorẽ iã dic tũ monasteriũ scȩ mariȩ ut dehine cumomĩ

Expanded text:
tor, sicut dixi, propter æternam retributionem, facio vobis patronibus meis, sanctis videlicet Petro et Paulo gloriosissimis apostolis, quorum reliquiæ recondite esse creduntur in locum quorum basilica cernitur esse fundata, quod dicitur Cluniacus et domno Hugoni, abbati et fratribus qui sub ejus regimine constituti sunt, tam etiam his qui hic sunt permansuri, quam etiam aliis qui regulam Sancti Benedicti observaverint, concedo atque offero unum monasterium meum, quod mihi ex parte antedecessorum meorum hereditario jure et juste usque ad me descendit, et vocitatur Sancta Maria in Nazara, subter illum castrum quod est juxta ipsam viam que ducit apud Sanctum Jacobum. Et iterum illi offero ex hoc quod habeo accepi, sicut propheta nos ammonet dicens: «Vovete et reddite Domino Deo vestro»; iccirco offero per hujus testamenti vigorem jam dictum monasterium Sanctæ Mariæ, ut dehinc cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
meoꝵ sit uiolatũ disruptũue aut contaminatũ. Ita ut abhocdie ⁊ tep̃r ipsũmonasterium cũ omĩabo¬
nasua sic̃ supra scriptũ ẽ demeo iure regali sit deletũ et inur̃o dominio redac tum ⁊ confirmatum
et quicũq postine in hoc regno successerit : et istũ testam̃tũ infringere tẽptauerit siuerex si ue
et pena multet᷑. et hocineũ seꝑinaneat firmissimũ. Fac tũ serien testam̃ti paginolã subdie quod
eri .iii. nonas septẽpb̾¬
Ego aldefonsus diuinagrã imꝑator ispaniȩ uob̾ patronib mis P necñ & P. Siue dõno hugo ab

Expanded text:
m sit violatum, disruptumve aut contaminatum, ita ut ab hoc die et tempore ipsum monasterium cum omnia bona sua, sicut suprascriptum est, de meo jure regali sit deletum, et in vestro dominio redactum et confirmatum, et quicumque post me in hoc regno successerit, et istum testamentum infringere temptaverit, sive rex, sivet pena multetur, et hoc meum testamentum semper maneat firmissimum. Factum seriem testamenti paginolam sub die quod est IIIº nonas septempbEgo Aldefonsus, divina gratia imperator Ispaniæ, vobis patronibus meis Petro necnon et
Abbreviated transcription (Latin):
ita uob concedimꝰ sic locis sc̃is ubiq reuerentia deb&᷑
ut nullusura municipia aut resquas lib& sine urõ
consultu distringere. aut inuadere ullomͦ p̃sumnat
niũ x solidi. Siquis aut̃ contrahanc scilubrimc̃ nr̃am
constitutione resistendo uenire temptauerit: aut ali¬
quidhorum corrumpere conat fuerit. & omiũ que ĩb
pͥuilegio sanccimꝰ ũ obserucirit. sciat se subdiuinu
iuditii obtestatione anathematis uinculo aec̃na¬
hic & infuturo consequi mereatur
criptũ ꝑmanꝰ leonis Notarii reg̃ & scriniarii scȩ ro¬
mane aeccłae Iniñse mart̾ ꝑ indice UIi

Expanded text:
ita vobis concedimus, sicut locis sanctis ubique reverentia debetur, ita vobis concedimus, sicut locis sanctis ubique reverentia debetur, ut nullus vestra municipia, aut res quaslibet, sine vestro consultu distringere, aut invadere ullo modo praesumat. nium X solidi. Si quis autem contra hanc saluberrimam nostram constitutionem resistendo venire tentaverit, aut aliquid horum corrumpere conatus sit, et omnia quae in hoc privilegio sancimus non observaveriiudicij obtestatione, anathematis vinculo æternahic, & in futuro consequi mereatur. Scriptum per manus Leonis Notarij Regis, & Scriniarij sanctæ Romanæ Ecclesiæ, in mense Mart. per indi
Abbreviated transcription (Latin):
ritate abbatiã Carilocensis cerobli quȩ eide conlata
est monasterio. abbatias scĩ loħis. atq beati martini
sub urbio maticensi sitas nichilomin in ꝑp&uũ consta
nare presumat sine iussione rectoris icam distiloci
Similit̃ censemus qdecelsanicas alodo qđ hec fredi comi¬
tis quẽ filius nr̃ Stephanus iusta ex aminans ꝓom
uillas om̃squȩ ꝑtinent adidẽ cenobiũ cluni acense
solidiate apłica roboramꝰ. Solustricicũ uidelic&.
Cauiniacas. Seneciacũ. Arpagiacũ. Scm lustorẽ.
catoriã quã osam uocant. Iosciacũ. & aeccłam sc̃i
Desiderii. Ambariacũ. & Saumiacũ alodũ. quẽ en¬
gelbaldus dedit. & aloqum que Aiualdoueniens ad
conuersionẽ dedit. Similit & ambertã . & aeccłam
Sc̃i Abindi quam artaldis moriens ad pdistũ reli¬
quit ȩnobium. A eccł im sc̃i saturnin cum omni
alodo quẽ Geraldus archiep̃s dedit p̃disto cȩnobio
Et quia monasticus summã desiderat immunitatẽ.

Expanded text:
ritate Abbatiam Carilocensis Cœnobij quæ eidem collata est Monasterio. Abbatias Sancti Ioannis, atque beati Martini in suburbio Matiscensi sitas. Nihilominus in perpetuum constarnare præsumat, sine iussione Rectoris iam dicti loci. Similiter censemus de Celsanicas alodo quod Hecfredi Comitis, quem filius noster Stephanus iusta lance causam exvillas omnes, quæ pertinent ad idem Cœnobium Cluniacense, soliditate Apostolica roboramus, Solustriacum videlicet, Cauinias, Seneciacum, Arpagiacum, S. Victorem, catoriam, quam Desiderii, Ambariacum, et Saviniacum alodum, quem Engelbaldus dedit, et alodum quem Waldo, veniens ad conversionem, dedit. Similiter et Amberiam, et ecclesiam S. Abundi, quam Artaldus moriens ad praedictum reliquit coenobium. Ecclesiam sancti Saturnini, cum omni alodo, quem Geraldus archiepiscopus dedit praedicto coenobio. Et quia ordo monasticus summam desiderat immunitatem:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽcũq scđm regula sci Benedist uoluer int sibi
ordincire. nisi forte qđ ab sit ꝑsonã suis uitiis con¬
sentientẽ eligere maluerint. Hoc quicuq ualuerit
cum zelodi ꝓhibeat. Decimas uͦ quȩ olim adur̃ascci¬
pellos ꝑtinuerunt. & ꝑ modernã quasi austoritatẽ
siue licentiã a quolib& epõ subtraste sunt uobex
integro restituimꝰ. Exipellas aut̃ sialique iam
facte ul faciende mibi sunt ita nanere concedi¬

Expanded text:
quemcumque secundum Regulam S. Benedicti voluerint sibi quemcumque secundum Regulam S. Benedicti voluerint sibi ordinare: nisi forte, quod absit, personam suis vitiis consentientem eligere maluerint. Hoc quicumque voluerint, cum zelo Dei prohibeat. Decimas vero, quæ olim ad vestras Capellas pertinuerunt, & per modernam quasi auctoritatem, siue licentiam, a quoliintegro restituimus. Capellas autem, si aliquae jam factae sunt vel faciendae inibi sunt, ita manere concedi
Abbreviated transcription (Latin):
MUOD Aymardo
uenerabili abbati monasterii cluniensis aedifi¬
cati in bonore beatoꝵ apostoloꝵ IT IRI FPAULI
siti in pago matis conensi. & ꝑtetuis surcessorib
sonuenit apłico moderammi beniuola conpas¬
fione pie poscentiũ uotis succurrere & alacri
deuotione his pbere assensum. Ex hoc enipotis¬
simũ p̃miũ a conditore ommũ do ꝓmerebim᷑. Igit᷑
qr p&istis a nob quatinꝰ monas teriũ p̃distũ mnilo
statu quoa uiinlelmoquce ꝑtestam̃tũ manere
decretũ est nr̃a apłicat austoritate decernerem¬
subiectũ est inclinat p̃cib tius tibi adregendũ
concedimꝰ. Itaq sit illud monasteriũ cũ om̃ib reb¬
quas nc̃ hab&: uł qu leincepsihitadite fuerint.
liberũ adomiatu cuiuscũq regis aut ep̃i. siue co¬
mitis aut cuiꝰ lib& exꝓpinquis ipsius Guilelmi.
nullus ibidẽ contra uoluntatẽ monaicboꝵ p̃latũ
eis post tuũ discessũ ordinare p̃sumat. Sedhabeañ
liberã fticultatẽ sine cuiꝰlib& pͥncipis consultu

Expanded text:
o AYMARDO venerabili abbati monasterii Cluniacensis, aedificati in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli siti in pago Matisconensi, et per te Conuenit Apostolico moderamini beniuola compassione pie poscentium votis succurrere, & alacri deuotione his præbere assensum. Ex hoc enim potissimum præmium a conditore omnium Deo promerebimur. Igitur quia petistis a nobis, quatinus Monasterium prædictum in illo statu, quo a Guillelmo Duce per Testamentum manere decretum est, nostra Apostolica authoritate decerneremsubiectum esse, inclinati precibus tuis tibi ad regendum concedimus. Itaque sit illud Monasterium cum omnibus rebquas nunc habet, vel quæ deinceps ibi traditæ fuerint, liberum a dominatu cuiuscumque Regis, aut Episcopi, siue Comitis, aut cuiuslibet ex propinquis ipsius Guillelmi. Nullus ibidem contra voluntatem Monachorum Prælatum eis post tuum decessum ordinare præsumat; sed habeant liberam facultatem sine cuiuslibet Principis consultu,
Abbreviated transcription (Latin):
Nnomine sc̃ẽ & indiuidue trinitatis Roduls cdiuina fauente clem̃tia rex. Cum conueniat re¬
giȩ eminentię ut erga subiectis benignũ p̾beat auditũ & iustã petitionẽ eoꝵ adeffec tum
ꝑducat. dec& maxime utquipptissima deuotione in eius seruitio intendunt liberalitatem
clem̃ t̃ imꝑtiat. Ac ꝑ hoc nouerit om̃ium sc̃ȩ dĩ eccłȩ fidelium tãp̃sentiũ uidelic& quã futoꝵ
soror nra petens &t supplicans ut abbatiam romanis que construeta habet̾ inhonore sc̃ĩ petri
apłoꝵ pͥncipis & ẽ sita in comitatu uualdense p̾ p̃ceptũ nrẽ regał dignitatis ei inuita sua conce.¬
deremꝰ & ut haberet pꝰ cdiscessum suũ potestatẽ relinquendi cuicũq uoluerit heredũ suorum.
etitionẽ ex intimo corde suscepimꝰ & ꝑuc toritatẽ quã habemꝰ pͥncipalẽ ias
omem facultatẽ relinquere eam quẽ cũq elegerit. deheredib suis. Atq ut & hec nr̃a largitio fir mior

Expanded text:
nomine sanctę et individuę trinitatis. Rodulfus divina favente dementia rex. Cum conveniat regiam eminentiam, ut erga subiectos benignum prębeat auditum et iustam petitionem eorum ad effectum perducat, decet maxime, ut qui promptissima devotione in eius servitio intendunt, liberalitatem clementer im pertiat. Ac per hoc noverit omnium sanctę dei aecclesię fidelium tam praesentium videlicet quam et soror nostra petens et subplicans, ut abbatiam Romanis, quę constructa habetur in honore beati Petri olorum principis et est sita in comitatu Uualdense, per praeceptum nostrae regalis dignitatis ei in vita sua concederemus et ut haberet post discessum suum potestatem relinquendi cuicumque voluerit heredum suorum. Quam petitionem intimo ex corde suscepimus et per auctoritatem quam habemus principalem iam omnem facultatem relinquere eam quemcumque elegerit de heredibus suis. Adque ut haec nostra largitio firmior
Abbreviated transcription (Latin):
litẽ intulerimus. deauro optimo unciam unã. & de argento pondus quinq. & quod re¬
petimus uindicare nonualeamus. sed p̃sens hȩccartula donationis omĩ tp̃r firma & stabił¬
qui hanc cartã donationis fieri rogauit. Niꝑtus notarius sacͥ palatu rogatus F. Lan¬

Expanded text:
litem intulerimus, de auro optimo unciam unam, et de argento pondus quinque, et quod relitem intulerimus, de auro optimo unciam unam, et de argento pondus quinque, et quod repetimus vindicare non valeamus, sed pqui hanc cartam donationis fieri rogavit. Ampertus, notarius sacri palatii, rogatus