comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.eẽ. obsonia dicias : cumdicat apostolus. omĩa
munda. ẽẽ : sed ei malũ. eẽ. qui ꝑ offensionem
manducat. Et prorsus credo uos istis epulis in¬
quinari. eo ipso quo immuda . eẽ. arbitrami¬
ni. Ait enĩ. Credo et confido in dño iħu quia
nichil cõmune ꝑ ipsũ. sed ei qui existimat ali¬
quid cõmue. eẽ: illi cõmune: est. Cui aut̃
dubiũ .ẽ. commune illos immundũ et in qui¬
natũ uocasse. Sed stultũ est uob̾cũ agere descriptu¬
ris. cũ et rationẽ pollicendo decipiatis. & eos libros
in quib: magna .ẽ. religionis auctoritas falsis capitu¬
lis immissis corruptos essedicatis. Ratione igit᷑
michi ꝑsuadete. quomodo uescentẽ carnes coinqui¬
nent si sine ulla offensione. sine ulla infirma
opinione sine ulla libidine sumant᷑. Opere p̃tium .ẽ.
totã sũꝑ stitiose huius abstinentię rationẽ cognoscere
Iuȩ ita redditur. Qm̃ inquit menbrum dei malo¬

Expanded text:
esse obsonia dicitis, cum dicat Apostolus omnia esse obsonia dicitis, cum dicat Apostolus omnia munda esse, sed ei malum esse qui per offensionem manducat. Et prorsus credo vos istis epulis inquinari, eo ipso quo immunda esse arbitramini. Ait enim: Credo et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum; sed ei qui existimat aliquid commune esse, illi commune est. Cui autem dubium est, commune illum immundum et inquinatum vocasse? Sed stultum est vobiscum agere de Scripturis, cum et rationem pollicendo decipiatis, et eos Libros, in quibus magna est religionis auctoritas, falsis capitibus immissis corruptos esse dicatis. Ratione igitur mihi persuadete quomodo vescentem carnes coinquinent, si sine ulla offensione, sine ulla infirma opinione, sine ulla libidine sumuntur? CAPUT XV.totam superstitiosae hujus abstinentiae rationem cognoscere, quae ita redditur: Quoniam, inquit, membrum Dei malo
Abbreviated transcription (Latin):
idolis: nolite manducare ꝓpt̃ illũ qui indicauit
et ꝓpt̃ conscientiã. Conscientiã aut dico : non tuã
sed alterius. Ut quid enĩ libertas mea iudicabitur
ab aliena conscientia : si ego cũ grã participo. quid
catis siue bibitis. uel aliquid facitis: om̃ia ingła
dp̃ facite. Sine offensione estote iudȩis et gre¬
cis et ecclesig dei. sicut et ego om̃ib ꝑ om̃ia placeo.
non quȩrens qđ michi utile .ẽ. sed quod multis. ut
salui fiant. Imitatores mei estote. sicut et ego xp̃i
Apparet igitur ut opinor quo fine a carnib et
auino sit abstinendũ Is finis est triplex. Ad cõpri¬
mendã delectationẽ. quȩ inhis maxime cibis ha¬
beri solet. Atq. intali potu usq ad ebriositatem
ꝑuenire. Ad tuendã infirmitatẽ ꝓpt̃ illa quae sa¬
crificant᷑ atq libant᷑. Et qđ maxi me commendan¬
dum. ẽ ꝓpt̃ caritatẽ. ne imbecillorũ abhis conti¬
nentiũ offendat᷑ infirmitas. Uos aũt immunda

Expanded text:
lite manducare propter illum qui indicauit et propter conscientiam. conscientiam autem dico non tuam, sed alterius. ut quid enim libertas mea iudicatur ab alia conscientia? si ego cum gratia participo, quid catis, sine bibitis, uel aliud quid facitis, omnia in gloriam dei facite. sine offensione estote Iudaeis et gcis et Ecclesiae Dei, sicut et ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant. Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . 35. Apparet igitur, ut opinor, quo fine a carnibus et a vino sit abstinendum. Is finis est triplex. Ad comprimendam delectationem, quae in his maxime cibis haberi solet, atque in tali potu usque ad ebrietatem pervenire. Ad tuendam infirmitatem, propter illa quae sacrificantur atque libantur. Et quod maxime commendandum est, propter charitatem, ne imbecilliorum ab his continentium offendatur infirmitas. Vos autem immunda
Abbreviated transcription (Latin):
Qui sapit diem dño sapit. Et qui manducat. dno man
ducat. Gratias enĩ agit dõ et qui non manducat.
dno non manducat: Trãs agit deo. Nemo enim
nrm sibi uiuit. et nemo sibi moritur. Siue enim
uiuimus. dnõ uiuimus : siue morimur. dñõ mori¬
mur. Siue ergo uiuimus siue morimur dnĩ sumꝰ.
In hoc enĩ xp̃c mortuus . ẽ. et resurrexit. ut et mor¬
tuorũ et uiuorum dominet᷑ . Iu aut̃ quid iudicas
fratrẽ tuũ. aut tu quare spernis fratrem tuum .:
Om̃s enĩ stabimus ante tribunal dei. Scriptum est
amplius inuicẽ iudicemus: sed hoc iudicate ma¬
gis neponatis offendiculũ fratri uel scandalum.
Scio et confido indño iħu. quia nichil commune
ꝑ ipsũ. nisi ei qui existimat quid cõmune. ẽẽ. illi
commue est. Si enĩ ꝓpt̃ cibum frat̃ tuus con

Expanded text:
qui sapit diem Domino sapit et qui manducat qui sapit diem Domino sapit et qui manducat ducat: gratias enim agit deo. et qui non manducat, domino non manducat, et gratias agit deo. nemo enim nostrum sibi uiuit et nemo sibi moritur. siue enim uiuimus, domino uiuimus: siue morimur, domino morimur. siue ergo uiuimus, siue morimur, domini sumus. in hoc enim et Christus mortuus est et resurrexit, ut mortuorum et uiuorum dominetur. tu autem quid iudicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum ? omnes enim stabimus ante tribunal dei. scriptum est amplius inuicem indicemus. sed hoc iudicate magis, ne ponatis offendiculum fratri uel scandalum. scio et confido in domino Iesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esse, illi commune e
Abbreviated transcription (Latin):
bibere uinũ. Non aut̃ sub iungere illud quod seqͥt᷑.
neq in quo fr̃ tuus offendit᷑. aut scandalitatur.
aut infirmat᷑. Hinc enĩ elucet quo fine aposto¬
lus hȩc p̃cipiebat. Planius hoc indicant superi¬
ora et sequentia. quȩ cõmemorare longũ. ẽ. qͥdẽ.¬
so sed ꝓpt̃ eos qui ad diuinas scripturas legendas
et ꝑtractandas pigri sunt. lotũ istum locum
retexere cogimur . Infirmũ aut̃ infide ad su¬
mite inquit. non in disceptationib: cogitationum.
alius enĩ credit manducare se om̃ia. Iui aut̃ infir¬
mus. ẽ: holus manducet. Is qui manducat non
manducantẽ non spernat : et qui non manducat
manducantẽ non iudicet. Ds̃ enĩ illũ ad sumpsit.
Tu quis es qui udicas alienũ seruum suo dño stat
aut cadit. Stabit aut̃. Potens. est enĩ ds̃ statuere
illum. Nam alius iudicat diem inter diem. Alius¬
aut̃ iudicat omnẽ diem. Unus quisq insuo habund&e

Expanded text:
bibere vinum; non autem subjungere illud quod sequitur, bibere vinum; non autem subjungere illud quod sequitur, neque in quo frater tuus offenditur, aut scandalizatur, aut infirmatur. Hinc enim elucet quo fine Apostolus haec praecipiebat. 32. Planius hoc indicant superiora et sequentia, quae commemorare longum est quidem, sed propter eos, qui ad divinas Scripturas legendas et pertractandas pigri sunt, totum istum locum retexere cogimur. Infirmum autem in fide assumite, inquit, non in disceptationibus cogitationum. Alius enim credit manducare omnia: qui autem infirmus est, olus manducet. Is qui manducat, non manducantem non spernat et qui non manducat manducantem non iudicet Deus enim illum adsumpsit tu quis es qui iudices alienum servum suo domino stat aut cadit stabit autem potens est enim Deus statuere illum nam alius iudicat diem plus inter diem alius iudicat omnem diem unusquisque in suo sensu abundet
Abbreviated transcription (Latin):
raptari. aut ne fr̃ offendat᷑ aut ab infirmis idolio
communicet᷑. Eo enĩ tẽpore quo hȩc scribebat apłs.
multa immolaticia caro in macello uendebatur.
Et quia uinũ etiã libabat᷑ diis gentium. multi fr̃s in¬
firmiores qui etiã rebus his uenalib utebantur. pe¬
nituisse a carnib & uino cohibere maluerunt. quam
uel nescientes incidere in eã quã putabant cũ idolis
communicationẽ. Propter hos aut̃ etiã hi qui firmi¬
ores erant et hȩc maiore fide contemnenda iudica¬
rant. scientes nichil immundũ. eẽ.nisi ꝑ malam
conscientiã. tenentesq illam dñi sententiã. non
qđ intrat inos ur̃m uos coinquinat : sed quod
exit : tam̃ ꝓpt̃ hos infirmiores ne offenderent᷑
ab his reb abstinere debebant. Neq hoc suspitio¬
ne colligit᷑ : sed inpsis apostoli epistolis mani¬
feste inuenit᷑. Uos enĩ hoc solũ ti nobis dicere
soletis. Bonũ. ẽ. fr̃s non manducare carnẽ. neq

Expanded text:
raptari; aut ne frater offendatur, aut ab infirmis idolio raptari; aut ne frater offendatur, aut ab infirmis idolio communicetur. Eo enim tempore, quo haec scribebat Apostolus, multa immolatitia caro in macello vendebatur. Et quia vino etiam libabatur diis Gentium, multi fratres infirmiores, qui etiam rebus his venalibus utebantur, penitus a carnibus se et vino cohibere maluerunt, quam vel nescientes incidere in eam quam putabant cum idolis communicationem. Propter hos autem etiam ii qui firmiores erant, et haec majori fide contemnenda judicarant, scientes nihil immundum esse nisi per malam conscientiam, tenentesque illam Domini sententiam, Non quod intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed quod exit ; tamen propter hos infirmiores, ne offenderentur, ab his rebus abstinere debebant. Neque hoc suspicione colligitur, sed in ipsis Apostoli Epistolis manifeste invenitur. Vos enim hoc solum nobis dicere soletis, Bonum est, fratres, non manducare carnem, neque
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩso relinquite errorem. quȩso aduertite ratio¬
nem. quaeso aliquantũ consuetudim obsistite.
Quid enĩ .ẽ. ista prauitate ꝑuersius. quid magis
delirũ. quid porro insanius dici aut cogitari po¬
test. hominẽ boletos orieam tubera placenta.
caroenũ piper laser distento uentre cũ gratulatio¬
ne ructantẽ et quotidie talia requirentẽ non in¬
uenim quẽ ad modũ atrib signaculis id est are¬
gula scĩtatis excidisse uideatur. alium uero fru¬
ges uilissimas fumoso obsonio condientẽ. tantũq
hinc ad sumentẽ quantũ refectioni corporis sufficit.
et tres calathos uni sustentande ualitudinis grã
sorbentẽ et abillo uictu ad istũ transeuntẽ certo
quẽ superius cõmemoraui scđm quẽ dicitur. et
carnis curã nefeceritis in conscupiscentiis. aut eo quo
rursus idem paulus ostendit. id est aut refrenande gu¬
lȩ causa quȩ his rebus solet rabidius immoderatusq

Expanded text:
Quaeso, relinquite errorem; quaeso, advertite ratioQuaeso, relinquite errorem; quaeso, advertite rationem; quaeso, aliquantulum consuetudini obsistite. Quid enim est ista pravitate perversius? quid magis delirum? Quid porro insanius dici aut cogitari potest, hominem boletos, orizam, tubera, placentas, caroenum, piper, laser, distento ventre cum gratulatione ructantem, et quotidie talia requirentem, non inveniri quemadmodum a tribus signaculis, id est a regula sanctitatis excidisse videatur; alium vero fruges vilissimas fumoso obsonio condientem, tantum que hinc assumentem, quantum refectioni corporis sufficit, et tres cyathos vini sustentandae valetudinis gratia sorbentem, et ab illo victu ad istum transeuntem, certo quem superius commemoravi, secundum quem dicitur, Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis : aut eis quos rursus idem Paulus ostendit; id est, aut refrenandae gulae causa, quae his rebus solet rabidius immoderatiusque
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. atq id etiã sualutate uincentes : et bibat
non quantum sitit sed quantũlibet. idq sibi exhi¬
bendũ curet cotidie taliq uic tu deliciisq ꝑfru¬
atur. nulla necessitate. magna uoluptate.
quem tandẽ horũ duorũ quod adciban¬
dum potan dumq at tinet abstinentius uitã
ducere iudi catis. non opinor usq ad eo
&iuno huic gurgiti p̃feratis. Ita quidẽ ueritas cogit.
sed ur̃ error longe alit̾ canit. Clectus enĩ ur̃
trib signaculis p̾redicat᷑ si cotidie ita uiuat
ut hic quẽ posterius descripsimꝰ. ab uno & duob
fortasse grauiorib rep̃hendi potest. damnari
aut̃ tanquã signaculi designator om̃ino non
potest. Si aũt semel cũ illo priore cȩnauerit.
frustroq perne uel racido labra unxerit et
uappaudauerit solutor signaculi &gehennȩ
ilico destinatus uentri auctoris sententia miran¬
tibus uobis sed tamen consentientib iudicabit᷑.

Expanded text:
tantes, atque id etiam suavitate vincentes; et bibat tantes, atque id etiam suavitate vincentes; et bibat non quantum sitit, sed quantum libet; idque sibi exhibendum curet quotidie, talique victu deliciisque perfruatur, nulla ne cessitate, magna voluptate: quem tandem horum duorum, quod ad cibandum potandumque attinet, abstinentius vitam ducere judicatis? Non opinor usque adeo et vino, huic gurgiti praeferatis. 30. Ita quidem veritas cogit; sed vester error longe aliter canit. Electus enim vester tribus signaculis praedicatus, si quotidie ita vivat, ut hic quem posterius descripsimus, ab uno, et fortasse duobus gravioribus reprehendi potest, damnari autem tanquam signaculi dissignator omnino non potest. Si autem semel cum illo priore coenaverit, frustoque pernae vel rancido labra unxerit, et vappa udaverit, solutor signaculi et gehennae illico destinatus, vestri auctoris sententia, mirantibus vobis, sed tamen consentientibus, judicabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ter nos huius modi morib nichil aliud.ẽẽ. quae¬
rendum. Si ergo parsimoniȩ grã et cohercende
libidinis quia escis talib et potu delectam᷑ et ca¬
pim᷑ audio &ꝓbo sed non ita est Nã quero auobis
siquis existat quod fieri potest ita homo parcus
et frugi ut appetitũ uentris et gutturis moderans
non epulet᷑ bis ꝑunũ diem. & huic cenanti holuscula
cũ exiguo lardo adponant᷑. Eodẽ lardo uncta atq
condita quantũ fami comprimendȩ satest sitimq
inriget ꝓpt̃ diligentiã ualitudinis duab: aut tribus
enumeratis potionib. isq illi uictus sit cotidianus.
Alius uero exalia parte nichil gustans carniũ. nichil
uini. ex quisitas et peregrinas fruges multis fercu¬
lis uariatas. et largo pipere asꝑsas nona hora libent̃
ad sumat. noctis etiam principio talia cenaturus.
bibat aũt mulsum caroenũ passum et non nullorũ
pomorũ expressorũ sucos uini speciem satis imi¬

Expanded text:
opinor, hujuscemodi moribus nihil aliud esse quaeopinor, hujuscemodi moribus nihil aliud esse quaerendum. Si ergo parcimoniae gratia et coercendae libidinis, qua escis talibus et potu delectamur et capimur, audio et probo: sed non ita est. 29. Nam quaero a vobis, si quis existat, quod fieri potest, ita homo parcus et frugi, ut appetitum ventris et gutturis moderans, non epuletur bis per unum diem; et huic coenanti oluscula cum exiguo lardo apponantur, eodem lardo uncta atque condita, quantum comprimendae fami sat est; sitimque irriget propter diligentiam valetudinis, duabus aut tribus vini meracis potionibus, isque illi victus sit quotidianus: alius vero ex alia parte nihil gustans carnium, nihil vini, exquisitas et peregrinas fruges multis ferculis variatas et largo pipere aspersas nona hora libenter assumat, noctis etiam principio talia coenaturus; bibat autem mulsum, caroenum passum, et nonnullorum pomorum expressos succos, vini speciem satis imi
Abbreviated transcription (Latin):
quoq officiũ nemo imꝓbandũ uituperandumq
dubitauerit Decatilina memoriae traditũ . ẽ. qđ
frigus sitim famẽ ferre poterat. Hȩc erant illi¬
Unde igit᷑ discernit᷑ parricida iste ab apłis. nisi
fine illo quẽ diuersissimũ sequebat᷑. damq ille
ista tolerabat ut immoderatissimas et immanis¬
simas expleret cupiditates. illi contra ut eas pre¬
merent et dominanti rationi ser uire cogerent.
Soletis et uos cũ catholicarũ uobis uirginũ multitu¬
do p̃dicat᷑ dicere. etiã mula uirgo est. Temere
id quidem ꝓpt̃ imperitiã catholicȩ disciplinȩ. sed
tam̃ significantes uanã. eẽ. istã continentiã. nisi
ad aliquẽ rectissimũ finẽ certa ratione referatur
Possunt et catholici xp̃iani ur̃am auino et carnibus
abstinentiã iumentis et multis pas seribus. pos¬
cremo etiã innumerabilib generibus uer¬
quo ista fine faciatis. Iã enĩ constat ut opinor in

Expanded text:
quoque officium nemo improbandum vituperandumque quoque officium nemo improbandum vituperandumque dubitaverit. 28. De Catilina memoriae proditum est quod frigus sitim, famem ferre poterat . Haec erant illUnde ergo discernitur parricida iste ab Apostolis nostris, nisi fine illo quem diversissimum sequebatur? Namque ille ista tolerabat, ut immoderatissimas et immanissimas expleret cupiditates: illi e contra, ut eas premerent, et dominanti rationi servire cogerent. Soletis et vos, cum catholicarum vobis virginum multitudo praedicatur, dicere: Etiam mula virgo est. Temere id quidem, propter imperitiam catholicae disciplinae; sed tamen significantes vanam esse continentiam istam, nisi ad aliquem rectissimum finem certa ratione referatur. Possunt et Catholici christiani vestram a vino et carnibus abstinentiam, jumentis et multis passeribus, postremo etiam innumerabilibus generibus verquo ista fine faciatis. Jam enim constat inter nos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
reuera ita se hoc habet. ut siquisquã medioeris
cordis audierit. innatura illa fuisse aliud uiolabi¬
le aliud in uiolabile. facile intelligat non iam duas
sed tres. eẽ. naturas. Vnã inuiolabilẽ. alterã uio¬
labilem. tertiã uiolatricẽ:. haec igit᷑ blasphe¬
miae cũ acorde ꝓfecte quotidie in ore urõ habitent.
desinite aliquando signaculũ oris urĩ ad imperito¬
rũ illecebram quasi magnũ aliquid p̃dicare. nisi
forte qđ non uescimim carnib: et uinũ nonbibitis
signaculũ oris mirandũ et laudandũ putatis. Iđ
quero a uobis quo fine faciatis. ł inis enĩ quo refe¬
runt᷑ ea quȩ facimꝰ id est ꝓpter quẽ facimus quic¬
quid facimꝰ si non solũ inculpabilis sed etiã lauda¬
bilis fuerit. Tum demũ etiã facta nrã laude ali.¬
qua digna sunt. sin ille iure meritoq culpat᷑ quẽ
spectamꝰ & intuem᷑ cũ in aliquo uersam᷑ officio. id

Expanded text:
revera ita se hoc habet, ut si quisquam mediocris revera ita se hoc habet, ut si quisquam mediocris cordis audierit in natura illa fuisse aliud violabile, aliud inviolabile, facile intelligat non jam duas, sed tres esse naturas, unam inviolabilem, alteram violabilem, tertiam violatricem. CAPUT miae, cum a corde profectae, quotidie in ore vestro habitent, desinite aliquando signaculum oris vestri, ad imperitorum illecebram, quasi magnum aliquid praedicare. Nisi forte quod non vescimini carnibus, et vinum non bibitis, signaculum oris mirandum et laudandum putatis. Quod quaero a vobis quo fine faciatis. Finis enim quo referuntur ea quae facimus, id est propter quem facimus quidquid facimus, si non solum inculpabilis, sed etiam laudabilis fuerit, tunc demum etiam facta nostra laude aliqua digna sunt: sin ille jure meritoque culpatur, quem spectamus et intuemur, cum in aliquo versamur officio, id
Abbreviated transcription (Latin):
ueniebat aliud quod diceret. Num ista ratione
ds̃ aut credulitate aut infirmitate defenditur.
Haec enĩ eius inaduersã gentẽ bonitas. in suos ex¬
titit magna ꝑnities. Hunc accedit quia sinatu¬
ra illius corrũpi cõmutariq non posset. nec
nos ulla pestis commutaret atq corrũperet. Et ille
ordo qui nature alienȩ prȩstandꝰ fuit. posset sine
nrã ꝑuersitate p̃stari. Illud uero nondũ dictum
erat qđ nuꝑ aput carthaginẽ audiui. Cũ enĩ qͥdã
quẽ maxime illo errore cupio liberari. hac quȩ¬
stione in easdẽ compingeret᷑ angustias. ausus. ẽ
dicere scilicet regnũ habuisse quo sdã fines suos.
qui possent inuadi agente contraria. Nã ipsum
dm̃ nullo modo potuisse uiolari. Sed dix̃ quod
neq auctor ille ur̃ ullo modo dicere cogeretur.
Uideret enĩ fortasse consẽquentes ruinas suȩ sectȩ
multo ꝑhanc sententiã quã ꝑaliã faciliores. Et

Expanded text:
veniebat aliud quod diceret; num ista ratione veniebat aliud quod diceret; num ista ratione Deus a crudelitate aut infirmitate defenditur? Haec enim ejus in adversam gentem bonitas, in suos exstitit magna pernicies. Huc accedit, quia si natura illius corrumpi commutarique non posset, nec nos ulla pestis commutaret atque corrumperet; et ille ordo qui naturae alienae praestandus fuit, posset sine nostra perversitate praestari. 26. Illud vero nondum dictum erat, quod nuper apud Carthaginem audivi. Cum enim quidam, quem maxime illo errore cupio liberari, hac quaestione in easdem compingeretur angustias, ausus est dicere, scilicet regnum habuisse quosdam fines suos, qui possent invadi a gente contraria; nam ipsum Deum nullo modo potuisse violari. Sed dixit quod neque auctor ille vester ullo modo dicere cogeretur: videret enim fortasse consequentes ruinas suae sectae multo per hanc sententiam, quam per aliam faciliores. Et
Abbreviated transcription (Latin):
sitas fuit ut pars eius misceret᷑ malo et intantas mi¬
etiã cũ studiose uos audirẽ magnis nos p̃mebat an¬
gustiis nec ullũ exitum reperiͤamus. quȩrentes qͥd
factura erat deo gens tenebrarũ sicũ ea nollet
cũ tanta suȩ partis calamitate pugnare. Sienim
non erat nocitura qui escenti. crudeliter nob̾cum
actum quȩ rebam᷑ qui ad istas erumnas missi sumꝰ.
Si aut̃ nocitura erat : non . ẽẽ. illã naturã incorrup¬
tibilẽ qualis dei natura. eẽ. debebat. In hac questione
non defuit qui diceret non dm̃ malo carere uoluissẽ
aut ne sibi noceret᷑ cauisse. sed ppter naturalem
bonitatẽ suã inquiete ꝑuersȩq. nature ut ordinita
esse prodesse uoluisse. Non hoc sonant librimani¬
chei. Cauisse dm̃ ne inuaderet᷑ ab hostib sepissi¬
me ibi significat᷑. sepissime dicit᷑. Sed eoncedamꝰ
ista manicheũ sensisse ut ille dicebat. qui non in¬

Expanded text:
sitas fuit ut pars ejus misceretur malo, et in tantas misitas fuit ut pars ejus misceretur malo, et in tantas mietiam cum studiose vos audiremus, nos magnis premebat angustiis; nec ullum exitum reperiebamus, quaerentes quid factura erat Deo gens tenebrarum, si cum ea nollet cum tanta partis suae calamitate pugnare. Si enim non erat nocitura quiescenti, crudeliter nobiscum actum querebamur, qui ad istas aerumnas missi sumus: si autem nocitura erat, non esse illam naturam incorruptibilem, qualis natura Dei esse debebat. In hac quaestione non defuit qui diceret, non Deum malo carere voluisse, aut ne sibi noceretur cavisse, sed propter naturalem bonitatem suam inquietae perversaeque naturae, ut ordinata esset prodesse voluisse. Non hoc sonant libri manichaei; cavisse Deum ne invaderetur ab hostibus, saepissime ibi significatur, saepissime dicitur. Sed concedamus ista Manichaeum sensisse, ut ille dicebat, qui non in
Abbreviated transcription (Latin):
Sammũ bonũ om̃ino & quo. eẽ. aut cogitari melius
nichił possit aut intelligendus aut credendus . ẽ.
as̃ siblasphemiis carere cogitamus. Ratio aliqua
numerorum uiolari et cõmutari nullo pacto po¬
test. nec ulla natura qualibet uiolentia effecerit
ut post unũ qui sequit᷑ numerus non duplo ei con¬
cinat. Hoc comiutari nullo pacto potest. et ds̃ auo¬
bis commutabilis dicitur : tenet ista ratio in uiola¬
bilem integritatẽ suã. et ei saltim parem dm̃. eẽ. ñ
uultis: faciat quelibet gens tenebrarũ ut ternarius
intelligibilis numerus inquo ita unũ. ẽ. quod unũ. ẽ.
et partib careat. faciat ergo gens tenebrarũ ut nu¬
merus iste ternarius induas ȩquales partes diuidat᷑
Uidec certe mens urã nullius maliuolentia id posse
contingere. Iuȩ igit᷑ rationẽ numeri uiolare non po¬
terat. poterat dm̃ : Si aũt non poterat quȩ obseero neces¬

Expanded text:
24. Summum bonum omnino, et quo esse aut cogitari melius 24. Summum bonum omnino, et quo esse aut cogitari melius nihil possit, aut intelligendus, aut credendus Deus est, si blasphemiis carere cogitamus. Ratio aliqua numerorum violari et commutari nullo pacto potest, nec ulla natura qualibet violentia effecerit ut post unum qui sequitur numerus, non duplo ei concinat. Hoc commutari nullo pacto potest, et Deus a vobis commutabilis dicitur! Tenet ista ratio inviolabilem integritatem suam, et ei saltem parem Deum esse non vultis! Faciat quaelibet gens tenebrarum, ut ternarius intelligibilis numerus, in quo ita unum est, quod unum est, ut partibus careat; faciat ergo gens ista tenebrarum, ut numerus iste ternarius in duas partes aequales dividatur. Videt certe mens vestra nullius id malevolentia posse contingere. Quae ergo rationem numeri violare non poterat, poterat Deum? Si autem non poterat, quae, obsecro, neces
Abbreviated transcription (Latin):
et amissa ꝑfectione uolatus et ope indiget.¬
& debilis morbo et oppressus miseru. et serui¬
tute turpatus. ẽ. Iuod si dei pars ds̃ non . ẽ: nec
incorruptus potest. eẽ. in cuius parte corruptio. ẽ
N ec in cõmutatus : qui ex aliqua parte mutatus est
Nec inuiolatus: qui non exom̃i parte ꝑ fectus est.
Neq nonindigens : qui sedulo agit. ut sibi restituat
partem suamꝰ Heq om̃ino sanus : qui aliqua parte
imbecillus. ẽ. Nec beatissimus : qui habet aliquam
partẽ sub iec tã miseriȩ. Nec om̃i modo liber. ẽuiꝰ
pars aliqua p̃mit᷑ seruitute. Haec omĩa cogimini
dicere. cũ animã quã tantis obrutã calamitatibus
certis partẽ dei. eẽ. ꝑ hibetis. Hȩc & multa huiusce¬
modi desecta urã si potestis auferte. tunc demũ
dicite os urm carere blasphemiis. immo sectam
illam deserite Nã si hoc quod ille scripsit destiteritis
credere acdicere : manichei utiq non eritis.

Expanded text:
et amissa perfectione violatus, et opis indiget, etet amissa perfectione violatus, et opis indiget, et debilis morbo, et oppressus miseria, et servitute turpatus est. 23. Quod si Dei pars Deus non est; nec incorruptus potest esse, in cujus parte corruptio est; nec incommutatus, qui ex aliqua parte mutatus est; nec inviolatus, qui non ex omni parte perfectus; neque non indigens, qui sedulo agit ut sibi restituat partem suam; nec omnino sanus, qui aliqua parte imbecillus est; nec beatissimus, qui habet aliquam partem subjectam miseriae; nec omnino liber, cujus pars aliqua premitur servitute. Haec omnia cogimini dicere, cum animam, quam tantis obrutam calamitatibus cernitis, partem Dei esse perhibetis. Haec et multa hujuscemodi de secta vestra si potestis auferre, tunc demum dicite os vestrum carere blasphemiis. Imo sectam illam deserite: nam si hoc quod ille scripsit destiteritis credere ac dicere, manichaei utique non eritis.
Abbreviated transcription (Latin):
ens fuit. Et uiolatã : qđ ꝓpriã ꝑfectionẽ non habet
Et indigentẽ : quȩ posoit auxilium. Et imbecillam :
quȩ medicina eget. Et miserã : quȩ beata. eẽ. deside¬
rat. Hȩc om̃ia indm̃ sacrilega opinione confertis.
Aut si non conceditis hȩc deanima : nec apostolus ẽ.
necessarius. qui animã inueritatẽ inducat. quia
stulta non est. Nec renouat᷑ anima ꝑuerã religi¬
onẽ : quia mutata non est Nec signaculis ur̃is
non indiget. Hec medicus . ẽ xp̃e : quia sana est. Nec
beata ei recte uita ꝓmitaitur. Iuid quod liberator
iħe dicit᷑. quod & ipse in euangłio clamat. Siuos fi¬
lus liberauerit: tunc uere liberi eritis. Et apłs
paulus ait. Uos inlibertatẽ uocati estis. Seruit
ergo anima quȩ istam libertatẽ non dum ẽ. ad¬
secuta. Ds̃ igit᷑ uob auctorib siquidẽ pars dei ds̃ ẽ.
et stultitia corrumpit᷑. & cadendo mutatus est

Expanded text:
ens fuit; et violatam, quae propriam perfectionem non habet; ens fuit; et violatam, quae propriam perfectionem non habet; et indigentem, quae poscit auxilium; et imbecillam, quae medicina eget; et miseram, quae beata esse desiderat: haec omnia in Deum sacrilega opinione confertis. Aut si non conceditis haec de anima, nec Spiritus est necessarius, qui animam in veritatem inducat, quia stulta non est; nec renovatur anima per veram religionem, quia inveterata non est; nec signaculis vestris non indiget; nec medicus est Christus, quia sana est; nec beata ei vita recte promittitur. Quid quod liberator dicitur Jesus, quod et ipse in Evangelio clamat: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Et apostolus Paulus ait: Vos in libertatem vocati estis . Servit ergo anima quae istam libertatem nondum est assecuta. Deus igitur vobis auctoribus, siquidem pars Dei est Deus, et stultitia corrumpitur, et cadendo mutatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
inquẽ casura sit : sed inquẽ ceciderit imbecillitas
Nec qui miser possit. eẽ : sed miserũ. Animã quippe
dm̃ esse dicitis: uel partẽ dei Nec uideo quomodo
ds̃ nonsit quae pars dicit᷑ dei. Nã & auri pars aurũ.
et argenti argentum. & lapidis lapis. Et ut adhȩc
maiora ueniamꝰ : pars t̾rȩ terra est et aquȩ pars
aqua. et aeris aer. et siquid deigne detraxeris:
ignẽ.eẽ. nonnegabis. Et quelibet pars lucis. nchil aliud¬
potest. eẽ. quã lux. Cur ergo dei pars nonerit ds̃.
An articulata dei forma est sicut hominis reliqua¬
rumq animantiũ : nam pars hominis non .ẽ. homo
Sed adquã libet istarũ opinionũ descendo: et singilla¬
tim utramq considero: Nam sidm̃ ita. eẽ. uultis ut
lucẽ. recusare non potestis chñ esse partẽ aliquã dei
Quã obrem cũ partẽ dei. ẽẽ. animã dicitis quã non nega¬
tis et corruptã. eẽ. stulta est. Et cõmutatã : quae sapi¬

Expanded text:
in quem casura sit, sed in quem ceciderit imbecillitas; in quem casura sit, sed in quem ceciderit imbecillitas; nec qui miser esse possit, sed miserum. Animam quippe Deum esse dicitis vel partem Dei. Nec video quomodo Deus non sit, quae pars Dei dicitur: nam et auri pars aurum, et argenti argentum, et lapidis lapis; et, ut ad haec majora veniamus, pars terrae terra est, et aquae pars aqua, et aeris aer, et si quid de igne detraxeris, ignem esse non negabis, et quaelibet pars lucis nihil potest esse aliud quam lux. Cur ergo pars Dei non erit Deus? An articulata Dei forma est, sicut hominis, reliquorumque animantium? nam pars hominis non est homo. 22. Sed ad quamlibet istarum opinionum descendo, et singillatim utramque considero. Nam si Deum ita esse vultis ut lucem, recusare non potestis Deum esse aliquam partem Dei. Quamobrem, cum partem Dei esse animam dicitis, quam non negatis et corruptam esse, quae stulta est; et commutatam, quae sapi
Abbreviated transcription (Latin):
qũa uos. subierit memorabile oris signaculum. Docet
enĩ ratio nec sane recondita sed in promptu sita et ex¬
posita om̃iũ intellectui. sed inuicta : & eo inuictior qđ
eam nemo ignorare ꝑmittit᷑. d̃ esse in corruptibilẽ.
in cõmutabilẽ. in uiolabilẽ. inquem nulla indigentia.
nulla imbeoillitas. nulla miseria cadere possit. Usq
adeo aũt ista om̃is anima rationalis cõmimit̃ sentit.
ut etiã uos cũ dicunt᷑ adnuatis. sed cũ fabulas urãs
narrare cȩperitis & corruptibilem. & cõmutabilem.
et uiolabilaem. et indigentiȩ obnoxium. et imbecillita¬
tẽ. admittentẽ & amiseria non totũ dm̃ mira cȩcita¬
te possessi suadetis. et mira cȩcitate possessis etiã
ꝑsuadetis. Atq hoc parũ est. Non enim corrupti¬
bilẽ tantũ dm̃ dicitis: sed corruptũ. Hec et commuta¬
bilem : sed cõmutatũ. Nec uiolabilem: sed uiolatũ
Neo qui possit indigentiã pati : sed indigentẽ. Nec

Expanded text:
os dicere, ubi erit memorabile oris signaculum? Docet os dicere, ubi erit memorabile oris signaculum? Docet enim ratio, nec sane recondita, sed in promptu sita et exposita omnium intellectui, sed invicta et eo invictior quod eam nemo ignorare permittitur, Deum esse incorruptibilem, incommutabilem, inviolabilem, in quem nulla indigentia, nulla imbecillitas, nulla miseria cadere possit. Usque adeo autem ista omnis anima rationalis communiter sentit, ut etiam vos cum dicuntur, annuatis. 21. Sed cum fabulas vestras narrare coeperitis, et corruptibilem, et commutabilem, et violabilem, et indigentiae obnoxium, et imbecillitatem admittentem, et a miseria non tutum Deum mira caecitate possessi suadetis, et mira caecitate possessis etiam persuadetis. Atque hoc parum est: non enim corruptibilem tantum Deum dicitis, sed corruptum; nec et commutabilem, sed commutatum; nec violabilem, sed violatum; nec qui possit indigentiam pati, sed indigentem; nec
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid manib ut fit cũ scribimus. uel gestu aliqͥd
quod intelligat᷑ ostendimus. Hoc enĩ oriatq linguȩ
tribuere non potestis quia manib fit. Iuid enĩ abꝰ¬
surdius quã ut cũtria dicant᷑ signacula .oris. manu¬
um & sinus. quȩdã peccata deprehensa inmanibus
quȩ tandẽ ratio est pedũ oꝑationẽ huic addere.
linguȩ non addere: Uidetis ne quomõdo nouita¬
tis appetitio comite errore inmagnas deducat᷑ angu¬
stias . trib: namq istis signaculis quȩ noua quadam
dunsione p̃dicatis. quomodo includatis om̃ium pecca¬
torũ purgationẽ non inuenitis. Sed diuidite ut uultis.
p̃ter mittite quicqͥd uultis. ea quȩ maxime soletis com¬
mendare tractemꝰ. Ad oris enĩ signaculũ dicitis ꝑti¬
nere ab omini continere blasphemia. Est aut̃ blasphe¬
mia cũ aliqua mala dicunt᷑ debonis. Itaq im uulgo
Si ergo ratio conucerit neminẽ dedeo peiora dicere¬

Expanded text:
aliquid manibus, ut fit cum scribimus, vel gestu aliquid aliquid manibus, ut fit cum scribimus, vel gestu aliquid quod intelligatur ostendimus? hoc enim ori atque linguae tribuere non potestis, quia manibus fit. Quid enim absurdius, quam ut cum tria dicantur signacula, oris, manuum, et sinus, quaedam peccata deprehensa in manibusquae tandem ratio est pedum operationem huic addere, linguae non addere? Videtisne quomodo novitatis appetitio comite errore in magnas deducatur angustias? Tribus namque istis signaculis, quae nova quadam divisione praedicatis, quomodo includatis omnium peccatorum purgationem non invenitis CAPUT XI.praetermittite quidquid vultis: ea quae maxime soletis commendare, tractemus. Ad oris enim signaculum dicitis pertinere, ab omni continere blasphemia. Est autem blasphemia, cum aliqua mala dicuntur de bonis. Itaque jam vulgo Si ergo ratio convicerit, neminem de Deo pejora quam v
Abbreviated transcription (Latin):
signacula : oris certe. et manuum. et sinus. Quid hoc
ut ore inquit et manib: & simi castus & innocens homo
sit. Quid si oculis. auribus. naribus. peccet: quid si cal¬
cibus hominẽ affligat uel etiã necet. quomodo istũ
tenebimus reũ qui nec ore nec manib nec sinu pec¬
cauit . sed cumos inquit nomino. om̃s sensus qui sunt
in capite intelligi uolo. Cũ aut̃ manum : ommẽ oꝑatio¬
nẽ. Cũ sinũ : omẽm libidinẽ seminale. Iuo ergo
uultis ꝑtinere blasphemias : ados. anad mamũ
Est enim oꝑatio ista ꝑ lingũa. Itaq siuno genere
oꝑationẽ omnẽ concluditis. cur oꝑationẽ pedum
conungitis manũ alingua separatis:÷ anquia lingua
uerbis significat aliquit eã uultis se iungere ab ea
operatione quae non significandi gr̃a fit. ut ita
diffiniatur signaculum manuũ ab operatione
mala quae non significandi causa . ẽ. continenta.
sed quid fac turi estis siquis pect significando

Expanded text:
signacula? Oris certe, et manuum, et sinus. Quid est hoc? signacula? Oris certe, et manuum, et sinus. Quid est hoc? Ut ore, inquit, et manibus, et sinu castus et innocens sit homo. Quid, si oculis, auribus, naribus peccet? quid, si calcibus hominem affligat, vel etiam necet? Quomodo istum tenebimus reum, qui nec ore, nec manibus, nec sinu peccavit? Sed cum os, inquit, nomino, omnes sensus qui sunt in capite, intelligi volo; cum autem manum, omnem operationem; cum sinum, omnem libidinem seminalem. Quo ergo vultis pertinere blasphemias? ad os, an ad manum? Est enim operatio ista per linguam. Itaque si uno genere operationem omnem concluditis, cur operationem pedum conjungitis manibus, linguae separatis? An, quia lingua verbis significat aliquid, eam vultis sejungere ab ea operatione quae non significandi gratia fit; ita ut definiatur signaculum manuum, ab operatione mala, quae non significandi causa est, continentia? Sed quid facturi estis, si quis peccet significando
Abbreviated transcription (Latin):
rũpit. Et ne ꝑgam ꝑsingula. qđ longũ .ẽ. et non
necessariũ usq ad eo minus erant corruptiomi
obnoxia quȩ ibi animantia fuisse confingitis. ut
abortiui eorũ foctus nondum ad nascendũ idonei
decelo int̾rã p̃cipitati & inuere et gygnere et rur¬
sus conurare potuerint. habentes utiͦ pristinam
firmitatẽ qͥa ixn erant concepte ante cõmixtionẽ
boni & mali. Nam post istã concretionẽ quȩ dehis
nata sunt ea. eẽ. dicitis animalia : quae nunc in¬
firmissima et facile corruptioni cedentia unde¬
mus. Iuis hunc diutius tolerare possit errorem.
nsi qui aut ista nonuidet. aut nescio qua incredi¬
bili consuetudine ac familiaritate uobiscũ contra
arbitror de bonis et malis generalib inquantis te¬
nebris & inquanta falsitate uersemini. nunc uidea¬
mus tria illa signacula quae inurĩs morib: magna
laude ac p̃dicatione iactatis. Iuae sunt tandẽ ista

Expanded text:
rumpit. Et ne pergam per singula, quod longum est et non rumpit. Et ne pergam per singula, quod longum est et non necessarium, usque adeo minus erant corruptioni obnoxia, quae ibi animantia fuisse confingitis, ut abortivi eorum fetus nondum ad nascendum idonei, de coelo in terram praecipitati, et vivere, et gignere, et rursus conjurare potuerint, habentes utique pristinam firmitatem, quia jam erant concepti ante commixtionem boni et mali: nam post istam concretionem quae de iis nata sunt, ea dicitis esse animalia, quae nunc infirmissima et facile corruptioni cedentia videmus: quis hunc diutius tolerare possit errorem, nisi qui aut ista non videt, aut nescio qua incredibili consuetudine ac familiaritate vobiscum contra arbitror, de bonis et malis generalibus, in quantis tenebris et in quanta falsitate versemini; nunc videamus tria illa signacula, quae in vestris moribus magna laude ac praedicatione jactatis. Quae sunt tandem ista
Abbreviated transcription (Latin):
uodsieos dicitis delectari potius calore quã lumine.
multo congruentius inigne serpentes alacres natos
quã tardũ asinũ diceretis. Et tamen luci huic amicum
quasi aspidem neget. cũ eius oculi aquilae oculis compa¬
rent᷑. Sed debestiis uidero. nos ipsos consideremꝰ.
tiosis animũ exuamus. Iuis enĩ tantã ꝑuersitatem
ferat qua dr̃ intenebrarũ gente cu nchil ad¬
mixtũ erat luminis animalia bipedia tã firmã.
tã uegetã. tã demiq incredibilem uim habuisse
terent. Nrõs aut̃ oculos cõmixtione lucis. cõmixtio¬
ne sũmi boni. cõmixtione deniq dei.tã infirmos et
imbecillos. eẽ. reddito s. ut neq quicquã uideamus in
tenebris: et solis aspectũ nullo modo ferre possi¬
mus. Atq inde conuersi etiã quae a nobis uideban¬
tur quȩramꝰ. Hȩc dici possunt etiã sicorruptio
malu .ẽ. quod ȩq nemo ambigit. Non emĩ tunc
finmis corripiebat genus animaliũ quomodo cor¬

Expanded text:
Quod si eos dicitis delectari potius calore quam lumine, Quod si eos dicitis delectari potius calore quam lumine, multo congruentius in igne serpentes alacres natos, quam tardum asinum diceretis: et tamen luci huic amicam aspidem quis neget, cum ejus oculi aquilae oculis comparentur? Sed de bestiis videro. Nos ipsos, obsecro, conperniciosis animum exuamus. Quis enim tantam perversitatem ferat, qua dicitur in tenebrarum gente, cui nihil admixtum erat luminis, animalia bipedia tam firmam, tam vegetam, tam denique incredibilem vim habuisse terent: nostros autem oculos commixtione lucis, commixtione summi boni, commixtione denique Dei tam infirmos, tam imbecillos esse redditos, ut neque quidquam videamus in tenebris, et solis aspectum nullo modo ferre possimus, atque inde conversi, etiam quae a nobis videbantur, quaeramus? 18. Haec dici possunt, etiam si corruptio malum est, quod aeque nemo ambigit: non enim tunc fumus corrumpebat genus animalium, quod modo cor
Abbreviated transcription (Latin):
consentut qđ nocet est malũ. fumus in illa gente bi¬
pedib animalib non nocebat. Genuit ea & aluit atq
sustinuit sine labe nascentia. crescentia. regnantia.
Nimc uero postquã mixtũ .ẽ. bonũ malo nocentior fu¬
mus effectus . ẽ. sustineri a nobis qui certe bipedes sumnis
clementis cõmixtione boni accessit immanitas.
tanta deo regnante ꝑuersitas: Certe cur inceteris
uidenus istã congruentuã quae auctorẽ urm̃ decepit
atq inflexit ad componenda mendacia Cur inquam
tenebrae serpentib. aquae natantibus. uenti uolantibus
congruunt: Iuadrupedẽ uero ignis incendit: et nos
fumus offocat. Quid quod etiã serpentes acutissime uide¬
ant et p̃sentia solis exultant. ibiq sunt abundantiores
ubi aer serenior difficilius et rarius nubem contrahit.
Quid ab surdius quã ibi. eẽ. ac cõmodatius et aptius in colas
amatoresq tenebrarũ ubi lucis ꝑ spicuitate gaudetur.

Expanded text:
consentiunt, quod nocet est malum: fumus in illa gente biconsentiunt, quod nocet est malum: fumus in illa gente bipedibus animalibus non nocebat; genuit ea, et aluit atque sustinuit sine labe nascentia, crescentia, regnantia. Nunc vero postquam mixtum est malo bonum, nocentior fumus effectus est; ita ut a nobis qui certe bipedes sumus, elementis commixtione boni accessit immanitas? tanta Deo regnante perversitas? 17. Certe cur in caeteris videmus istam congruentiam, quae auctorem vestrum decepit atque illexit ad componenda mendacia? Cur, inquam, tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus congruunt; quadrupedem vero ignis incendit, et nos fumus offocat? Quid quod etiam serpentes acutissime vident, et praesentia solis exsultant, ibique sunt abundantiores, ubi aer serenior difficilius et rarius nubem contrahit? Quid absurdius, quam ibi esse accommodatius et aptius incolas amatoresque tenebrarum, ubi lucis perspicuitate gaudetur?
Abbreviated transcription (Latin):
liũ mittens. si seruitus malũ non . ẽ. quomodo
malũ .ẽ. animal mortale uel inferens mortem :
Siuero hȩc mala sunt quomodo nonerunt bona fir¬
mitas corporis. uisus. auditus. locutio ꝑsuadens.
fecunditas. solũ genitale. libertas. uita quae omña
in illo mali regno fuisse ꝑhibetis. et sumimũ malũ¬
im
audetis asserere : Postremo siqđ om̃ino nemo unquã
negauit in conuenientia malum. ẽ. quid conuenien¬
tius quã illa suis quibq. elementa. tenebrȩ serpentib.
aquȩ natantibus uenti uolantib ignis edacioribus. fu¬
mus elatioribus: Tanta enĩ auobis in discordi gente
concordia. et tantus inꝑuersitatis sede ordo descri¬
bit᷑. si qđ nocet malum . ẽ. Omitto il lud ualentissi¬
mũ quod supͣ dictũ.ẽ. noceri non potins se ubi nul¬
lum erat bonũ. Sed si hoc obscurũ. ẽ. illud certe
om̃ib eminet & apparet. quia sicut dixi et ut om̃s

Expanded text:
aliquem mittens? Si servitus malum non est, quomodo aliquem mittens? Si servitus malum non est, quomodo malum est aSi vero haec mala sunt, quomodo non erunt bona firmitas corporis, visus, auditus, locutio persuadens, fecunditas, solum genitale, libertas, vita, quae omnia in illo mali regno fuisse perhibetis, et summum malum audetis asserere? 16. Postremo si quod omnino nemo unquam negavit inconvenientia malum est, quid convenientius quam illa suis quibusque animalibus elementa; tenebrae serpentibus, aquae natantibus, venti volantibus, ignis edacioribus, fumus elatioribus? Tanta enim a vobis in discordiae gente concordia, et tantus in perversitatis sede ordo describitur. Si quod nocet, malum est, omitto illud valentissimum quod supra dictum est, noceri non potuisse, ubi nullum erat bonum: sed si hoc obscurum est, illud certe omnibus eminet et apparet, quia, sicut dixi, et ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
suadente placuerit. Si sterilitas malũ.ẽ. erat
ibi filios ꝓcreandi magna fecunditas. Si exiliũ
malum .ẽ. in sua t̾ra erant. suasq regiones in co¬
lebant. Si seruitus malũ est: erant ibi etiã qui
regnabant. Si mors malum. ẽ inuebant. &ita ui¬
uebant ut mentẽ ipsã ꝓrsus nec post uictoriã
dei ullo modo unquã mori posse p̃dicetis. Cur
quȩso insũmo malo inuenio tanta bona. his malis quȩ
cõmemoraui contraria : Aut si hȩc non sunt mala
ullane tandẽ sub stantia inquantũ substantia est
malũ erit : simalũ inbecillitas non . ẽ. malĩme erit
corpus infirmũ : simalũ cȩcitas non .ẽ. malum non
erunt tenebrae. simalũ surditas non .ẽ. malum¬
ne erit surdus : simalũ non .ẽ. mutũ esse. malum¬
ne erit piscis . sisterilitas malũ non .ẽ. quomodo
malũ. ẽ animal sterile : si exiliũ malũ non est. quo¬
modo malũ est. animal exulans. uel animal in exi

Expanded text:
suadente placuerit. Si sterilitas malum est, erat suadente placuerit. Si sterilitas malum est, erat ibi filios procreandi magna fecunditas. Si exsilium malum est, in sua terra erant, suasque regiones incolebant. Si servitus malum est, erant ibi etiam qui regnabant. Si mors malum est, vivebant, et ita vivebant, ut mentem ipsam prorsus, nec post victoriam Dei, ullo modo unquam mori posse praedicetis. 15. Cur, quaeso, in summo malo invenio tanta bona iis malis, quae commemoravi, contraria? Aut si haec non sunt mala, ullane tandem substantia, in quantum substantia est, malum erit? Si malum imbecillitas non est, malumne erit corpus infirmum? Si malum caecitas non est, malumne erunt tenebrae? Si malum surditas non est, malumne erit surdus? Si malum non est mutum esse, malumne erit piscis? Si sterilitas malum non est, quomodo malum est animal sterile? Si exsilium malum non est, quomodo malum est animal exsulans, vel animal in exsilium
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ledit. lucẽ quã colitis ab hoc crimine non posse
defendi. Considerate potius hanc in conuenientiam
imiuersale malũ. ẽẽ. ꝑquã solis radius tenebrescere
ut si fieri potest tandẽ dicere desinatis malũ. eẽ. ter
aliud aquis. aliud uentis. aliud igne. aliud fumo ple¬
nũ. Malũ . eẽ. ammalia inillis singulis nata elemen¬
tis. serpentia intenebris. natantia maquis. uolatilia
inuentis. quadripedia inigne. bipedia in fumo. Hȩc enĩ
sicut a uobis describunt᷑. nullo modo. eẽ. poterunt
Im̃ qͥd tale . ẽ. in quantũ .ẽ. a sũmo deo sit necesse est.
qm̃ inquantũ . ẽ. utiq bonũ. ẽ. Sienĩ dolor &imbecil¬
litas malũ .ẽ. erant ibi animalia intanta corporis
uidebant. Si surditas : audiebant. Si obmutescere
aut mutũ. eẽ. malum.ẽ. usq ad eo signate atq di¬
stinctȩ ibi uoces erant ut aduersum dm̃ bellũ
gerere sicut asseritis eis in contentione imo ꝑ¬

Expanded text:
aliquem, lucem quam colitis ab hoc crimine non posse aliquem, lucem quam colitis ab hoc crimine non posse defendi. Considerate potius hanc inconvenientiam universale malum esse, per quam solis radius tenebrascere ut, si fieri potest, tandem dicere desinatis malum esse terraaliud aquis, aliud ventis, aliud igni, aliud fumo plenum; malum esse animalia in illis singulis nata elementis, serpentia in tenebris, natantia in aquis, volatilia in ventis, quadrupedia in igne, bipedia in fumo. Haec enim sicut a vobis describuntur, nullo modo esse poteruntid tale est, in quantum est, a summo Deo sit necesse est, quoniam in quantum est, utique bonum est. Si enim dolor et imbecillitas malum est, erant ibi animalia in tanta corporis videbant: si surditas, audiebant. Si obmutescere aut mutum esse malum est, usque adeo signatae atque distinctae ibi voces erant, ut adversus Deum bellum gerere, sicut asseritis, eis in concione uno per
Abbreviated transcription (Latin):
mani deferendos putarent. Sed quid parua colli¬
gam quȩ sunt innumerabilia .
Quat tuor ipsa quȩ in promtu sunt elementa. quis du¬
bitet ꝓdesse ꝑ conuenientiã in conuement̃ autem
adhibita uehem̃ter aduersa. eẽ. nature : Nos qui
aere uuimꝰ : et t̾ra et a qua obrutos necant. Innu¬
merabilia uero animalia ꝑharenã lixioremq tram
repunt uitalit̃ .: pisces aũt in hoc aere moriutur.
Ignis corpora nr̃a corrũpit : sed conuenient᷑ adhibitus et
resumit afrigore. et morbos innumerabiles pellit.
Solis genu flectitis. quo uere nichil int̃ insibilia pulchrius
inuenit᷑. aquilarũ oculos uegetat. nrõs sauciat. inspee¬
tus tenebrat. sed fit ꝑ consuetudinẽ ut nos quoq in eo
sine incõmodo aciem figamus. Nunc ergosinitis ut illi
ueneno eũ cõparemus. qđ mulieri atheniensi consue¬
tudo fecit innoxium. Respicite igit᷑ aliquando et
aduertite si substantia ulla malum. ẽ. ideo quod ali-

Expanded text:
mani deferendos putarent. 13. Sed quid parva collimani deferendos putarent. 13. Sed quid parva colligam, quae sunt innumerabilia? Quatuor ipsa quae in promptu sunt elementa, quis dubitet prodesse per convenientiam, inconvenienter autem adhibita, vehementer adversa esse naturae? Nos qui aere vivimus, et terra et aqua obrutos necant: innumerabilia vero animantia per arenam laxioremque terram repunt vitaliter: pisces autem in hoc aere moriuntur. Ignis corpora nostra corrumpit, sed convenienter adhibitus, et resumit a frigore, et morbos innumerabiles pellit. Sol iste cui genu flectitis, quo vere nihil inter visibilia pulchrius invenitur, aquilarum oculos vegetat, nostros sauciat inspectus et tenebrat: sed fit per consuetudinem ut nos quoque in eo sine incommodo aciem figamus. Num ergo sinitis ut illi veneno eum comparemus, quod mulieri Atheniensi consuetudo fecit innoxium? Respicite ergo aliquando et advertite, si substantia ulla malum est, ideo quod laedit