comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ : cũ ꝓposuis sentili uniiurã uł bi uirã. sed dici potest septi iuram
in resurrectione cuiꝰ futura eẽt. uxor Inerepans eñi eos ait. erracis
scientes scripturas: neq uirtutẽ dĩ. In resurrectione eñi neq nubent
neq uxores ducent. Non eñi incipient mori: sed er̃ ȩquales angłisdi
Coꝵ itaq r esurrectionẽ cõmemorauit qͥ resurgent ad intã non
qͦ resurgent ad poenã. Pocuit gͦ dicere. Erratis: nescientes seriptura
neq uirtutẽ dĩ In illa eñĩ resurrectione multi nubȩ iste ẽẽ. ñ pote¬
raut Deinde addere. Quia nec aliqͣ ibi nubit. Sed nec ipse ut uidem¬
tot maritoꝵ mulieres ulla sȩ sententie significatione dã nauit. Qua¬
ꝓpt nec contra humane uerecundiȩ sensũ audeo dicere ut quotiens
uoluerit uiris mortuis nubat femina: nec ex meo corde p̃ter scripturȩ
scẽ auctoritatẽ quas libet nuptias audeo condẽnare. Quod aũt dico
uniure uiduȩ : hoc dico oñu uduȩ. Beatior eris: si sic ꝑmanseris

Expanded text:
ent mulierem non uniuiram uel biuiram, sed, si dici potest, septiuiram in resurrectionem cuius futura esset uxor. increpans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem commemorauit, qui resurgunt ad uitam, non qui reneque virtutem Dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt: deinde addere, quia nec aliqtot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqđ ipsiꝰ mortis horrescunt. Hichilominꝰ aut̃ ut ipsa
mors metuenda ñ ẽ : ita nullũ genꝰ mortis. bono & recte
uiuenti homini metuendũ. ẽ. Nib hilo minꝰ igitur hoc qͦq
illiꝰ hõis cruce ostendendũ fuit. Nichil enĩ erat int̾ om̃ia
gena mortis illo genere execrabiliꝰ & formidolosius .xxu
e differentia peccatorũ. Alia st̃ peccata infirmitatis.
alia imꝑitie : alia malicie. Infirmitas contraria. est
uirtuti ĩꝑitia contraria ẽ. sapientiȩ malicia contraria ẽ bo¬
nitati. Quisqͥs igͥ noũ qͥd sit uirtus &e sapiẽtia dei potest
ristimare quȩ sint peccata uenialia. Ꝙ qͥsqͥs nouit o
sit bonitas dei: potest existimare qͥb pec̾catis certa pęna
debeat᷑ & hic & infuturo scło. Quib bene tractatis. p¬
babilit̃ iudi¬
cari potest qͥñsint cogendi
ad peniten¬
tiã luctuosã & lacrimabilẽ
quis peccata
fateantur : &e qͥb nulla om̃ino

Expanded text:
aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilominus autem, ut ipsa aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilominus autem, ut ipsa mors metuenda non est, ita nullum genus mortis bene et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis illo genere exsecrabilius et formidolosius. XXVI. De differentia peccatorum. Alia sunt peccata infirmitatis, alia imperitiae, alia malitiae. Infirmitas contraria est virtuti, imperitia contraria est sapientiae, malitia contraria est bonitati. Quisquis igitur novit quid sit virtus et sapientia Dei, potest existimare quae sint peccata venialia. Et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus peccatis certa poena debeatur et hic et in futuro saeculo. Quibus bene tractatis, probabiliter judicari potest, qui non sint cogendi ad poenitentiam luctuosam et lamentabilem, quamvis peccata fateantur; et quibus nulla omnino
Abbreviated transcription (Latin):
nã etiã pudentiã uocamꝰ. Nichil igͥ casu fit in mudo.
Hoc constituto : c̃sequens uidet᷑ ut qͥcqͥd in mundo geri¬
tur ÷ partĩ diuinitꝰ gerat᷑. partĩ nr̃a uoluntate. Dĩ
enĩ quo uis homine optimo & iustissimo longe atq
incõparabilit̃ melior & iustior . ẽ. Iustus aũ regens & gubnans
uniũsa nullã penã cuiꝗ sinit ĩmerico infligi: nullũ p̃m
ĩmerito dari. Meritũ aũ penȩ peccatũ & meritũ p̃mii :¬
recce factũ ẽ. Nec peccatũ aut recte faccũ imputari cuiꝗ
iuste pocest: qͥ nichil ꝓpͥa fecerit uoluntate. Est igͥ & pec¬
atũ. & recte factũ. in libero uoluntatis arbitrio:¬
e cruce xp̃i. Sapieritia dĩ : hominẽ adexẽplũ quo
recte uiueremꝰ suscepit. Pertin& aũ aduitã rectã: quȩ
ñ st̃ metuenda ñ metuere. Mors aũ : metuenda non ẽ.
portuit gͦ id ipsũ illiꝰ hõis quẽ dĩ sapiẽtia suscepit mort
monstrari. St̃ aũ hões qͥ quis mortẽ ipsã ñ timeant: genꝰ tam̃

Expanded text:
nam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc constituto, consequens videtur ut quidquid in mundo geritur, partim divinitus geratur, partim nostra voluntate. Deus enim quovis homine optimo et justissimo longe atque imcomparabiliter melior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinimmerito dari. Meritum autem poenae peccatum et meritum praemii recte factum est. Nec peccatum aut recte factum imputari cuiquam iuste potest qui nihil propria fecerit uoluntate. Est igitur et peccatum et recte factum in libero uoluntatis arbitrio cap. XXVI: Sapientia Domini hominem ad exemplum, quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam ea quae non sunt metuenda non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis, quem Dei sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ñ habent dũ continent̾ uiuunt : nͥ in laudib hominũ.
Non gͦ habent oleũ secũ. Nã ipsã leticiã : oleo significari arbi¬
hab& oleũ secũ. Prudentes aũ acceper̃ oleũ secũ inuasis

Expanded text:
vivunt, nisi in laudibus hominum. vivunt, nisi in laudibus hominum. Non ergo habent oleum secum. Nam ipsam laetitiam oleo significari arbihabet oleum secum. Prudentes autem acceperunt secum oleum in vasis
Abbreviated transcription (Latin):
petitus auoluptate oculorũ. a uoluptate auriũ. a uoluptate
aciendi : gustandi. tangendi. Sed quia ista continentia pas
corã deo fit ut illi placeat᷑ inint̾iore gaudio conscientie partĩ corã
hominib tantũ ut gła humana capiat᷑ : qͥnq dicunt᷑ sapiẽ¬
tes &e qͥnq stulte utreq tam̃ uirgines quia utraq continentia
est quis diũso fomite gaudeat. Lãpades autẽ st̃: qͥa manib
gestant᷑. oꝑa quȩ scđm istã continentiã fiunt. Dictũ . ẽ. autẽ:
luceant oꝑa ur̃a corã hominib Om̃s uͦ acceper̾ lãpades suas :¬
& uener̃ obiuã sponso. Intelligendũ.ẽ. gͦ xp̃i nomine censori
de qͥb agit᷑. Non enĩ posst̃ qͥ xp̃iani ñ sunt sponso xp̃o uenire
obuiã. Sed qͥnq fatuȩ acceptis lãpadib suis ñ sũpser̃ oleũ
secũ. Multi enĩ quis de ap̃i bonicate plurimũ sꝑant gaudiũ

Expanded text:
petitus a uoluntate oculorum, a uoluntate aurium, a uoluntate petitus a uoluntate oculorum, a uoluntate aurium, a uoluntate olfaciendi, gustandi, tangendi. sed quia ista continentia partim coram deo fit, ut illi placeatur interiori gaudio conscientiae, partim coram hominibus, tantum ut gloria humana; capiatur, qtes et quinque stultae: utraeque tamen virgines, quia utraque continentia est, quamvis diverso fomite gaudeat: lampades autem sunt, quia manibus gestantur opera quae secundum istam continentiam fiunt; dictum est autem: luceant opera uestra coram hominibus. omnes uero acceperunt lampades suas et uenerunt obuiam sponso. intellegendum est ergo Christi nomine censeri de quibus agitur. non enim possunt qui christiani non sunt sponso Christo uenire obuiam. sed quinque fatuae acceptis lampadibus suis non sumserunt oleum secum. multi enim quamuis de Christi bon
Abbreviated transcription (Latin):
qđ qͥnque admittunt᷑ quinq excludunt᷑ bonorũ &e malorũ
discrecionẽ significat. Qua ꝑpt̃ si uirginitatis nom̃ honorabile
ẽ cur receptis exclusisq cõmune ẽ. Deinde qͥd sibi uult nu¬
merus inutraq parte quinariꝰ qͥd autẽ significat oleũ. mini¬
uidet᷑ qđ sapientes petentib ñ cõmunicant: & cũ in uđe fass
n sit cas quȩ ita ꝑfectȩ sunt ut absponso recipiant᷑ qͦ nomine
ee. oporteat ad p̃standũ exeo qđ habent. p̃scribente illa
sententia cide dñi dicentis. om̃i poscentite tribue. Nuidẽ
Aũ qđ possit dando ñ sufficere utrisq haec maxime au¬
gent questionis difficultate quã ꝗ & cet̃a diligent̃ consida¬
ta ut om̃ia in unã rationẽ concurrant nichilq inuna par¬
te dicat᷑ qđ ĩpediat aliã: magna cautio. ẽ adhibenda
Uident᷑ itaq michi qͥnq uirgines significare qͥnq ꝑtitã cõ¬
tinentiã a carnis in lecebris. Continendus . ẽ. enĩ animi ap¬

Expanded text:
duntur, bonorum et malorum discretionem significat. Quapropter si virginitatis nomen honorabile est, cur receptis exclusisque commune est? Deinde quid sibi vult numerus in utraque parte quinarius? Quid autem significat oleum, miuidetur, quod sapientes petentibus non communicant, cum et inuidere fas non sit eas quae ita perfectae sunt, ut ab sponso recipiantur, quo nomine ericordes esse oporteat ad praestandum ex eo quod habent, praescribente illa sententia eiusdem domini dicentis: omni poscenti te tribue. quid est autem, quod posset dando non sufficere utrisque? haec maxime augent quaestionis difficultatem, quamquam et cetera diligenter considerata, ut omnia in unam rationem concurrant nihilque una parte dicatur, quod impediat aliam, magna cautio est adhibenda. Videtur itaque mihi quinque uirgines significare quinquepertitam continentiam a carnis inlecebris. continendus est enim animi ap
Abbreviated transcription (Latin):
inquit uirginẽ a plurali ad singularẽ condudens : ideo ꝙ
uirgines dici possunt & uirgo. Cur autẽ quinq dictȩ sunt
ut mͥ uidetur expositũ est. Sed uidemꝰ nc̃ in enigmate.
tunc autẽ facie ad faciem. & nc̃ ex parte tunc autẽ ex toto. Ipsu
autẽ in enigmate & ex parte nc̃ inscripcuris aliqͥd cernẽ qđ
tam̃ sit scđm cacholicã fidẽ : ex illo pignore contingit qđ ac¬
cepit uirgo aeccła humili aduentu sponsi sui cui illo ulti¬
mo aduentu cũ ueniet inclaritate nuptura ẽ: cũ iã facie
ad faciẽ contuebit᷑. Dedit enĩ nob pignus spm̃ scm̃ sicut
dicit apłs. Et ideo ista expositio nichil certũ intuetur
nisi ut scđm fidẽ sit neq aliis p̃iudicat quȩ nidilominꝰ
scđm fidẽ. ẽẽ. potuerint.

Expanded text:
inquit, uirginem, a plurali ad singularem concludens; ideo et inquit, uirginem, a plurali ad singularem concludens; ideo et uirgines dici possunt et uirgo. cur autem quinque dictae sunt, ut mihi uidetur, expositum est. sed uidemus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; et nunc ex parte, tunc autem ex toto. ipsum autem in aenigmate et ex parte nunc in scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, quod accepit uirgo ecclesia humili aduentu sponsi sui, quae illo ultimo aduentu, cum ueniet in claritate, nuptura est, cum iam facie ad faciem contuebitur. dedit enim nobis pignus spiritum, sicut dicit apnisi ut secundum fidem sit; neque aliis praejudicat, quae nihilominus secundum fidem esse potuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
gilate ergo: quia nescitis diem neq horã. Non mͦ illiꝰ ultimi cẽꝑis
quo uenturus .ẽ. sponsus : sed suȩ quisq: dormitionis diẽ &e horã
nescit. Quisqͥs autẽ paratꝰ. ẽ. usq ad somnũ id .ẽ. usq ad
mortẽ quȩ om̃ib debetꝰ: paratus inuenietur etiã cũ illa uoa
media nocte sonuerit qua om̃s uigilaturi st̃. Qđ uͦ sponso dix̃
obuiã uenire uirgines: sic intelligendũ puto ut ex ipsis iurgi¬
nib constet ea quȩ dr̃ sponsa. tanꝗ si om̃ib xp̃ianis in ecđam
concurrentib: filii ad matrẽ concurrere dicantur cũ ipsis filiis
congregatis constet ea quȩ dr̃ mater. Nunc enĩ desponsata ẽ
eccła & uirgo .ẽ. ad nuptias ꝑducenda : id. est cũ se continet a
corruptione scłari. Illo autẽ tẽpore nub& quo unuĩsa
mortalitate in ea p̃tereunte immortali coniunctione fȩtatꝰ.
sponsaui inqͥt uos uni iuro uirginẽ castã exhibe ap̃o Uos

Expanded text:
gilate ergo, quia nescitis diem neque horam, non modo illius ultimi temporis, gilate ergo, quia nescitis diem neque horam, non modo illius ultimi temporis, qua uenturus est sponsus, sed suae quisque dormitionis diem et horam nescit. quisquis autem paratus est usque ad somnum, id est usque ad mortem, quae omnibus debmedia nocte sonuerit, qua omnes evigilaturi sunt. Quod vero sponso dixit obviam venisse virgines, sic intelligendum puto, ut ex ipsis virginibus constet ea quae dicitur sponsa: tanquam si omnibus Christianis in Ecclesiam concurrentibus, filii ad matrem concurrere dicantur, eum ex ipsis filiis congregatis constet ea quae dicitur mater. Nunc enim desponsata est Ecclesia, et virgo est ad nuptias perducenda, id est cum se ccorruptione saeculari; illo autem tempore nubet, quo uniuersa mortalitate praetereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos,
Abbreviated transcription (Latin):
nscientia ꝑ hibebat : in trauer̃ cũ eo ad nuptias. id .ẽ. ubi mund¬
est receptis illis qͥ st̃ in anglicã uitã immutati. Om̃s enĩ resurginꝰ¬
inqͥt sed ñ om̃s immutabim᷑: clausus . ẽ. aditus ad regnũ cęlorũ.
Ion enĩ post uidiciũ patet p̃cũ aut meritorũ locus. Norussi
Non dictu .ẽ. qđ emerint oleuĩ & idõ intelligende sunt nullo
iã remanente de alienis laudib gaudio : in angustiis & mag¬
nis afflictionib: redire adĩplorationẽ dei. Sed magna . ẽ. eiꝰ
seueritas post uidiciũ cui ante iudiciũ in effabilis miscđia
p̃rogata .ẽ. Itaq respondens ait. Am̃ dico uob qđ nescio uos.
ex illa scilica regula quia ñ habet ars dei hoc ẽ. sapientia dei
intrent ingaudiũ eiꝰ qui ñ corã deo sedut placerent hon¬
nib uisi sunc aliqͥd scđm p̃cepta eiꝰ oꝑari. atq ita condudit. Ui¬

Expanded text:
conscientia perhibebatconscientia perhibebatest, receptis illis qui sunt in angelicam vitam immutati. Omnes enim, in sed non omnes immutabimur : clausus est aditus ad regnum coelorum. Non enim post judicium patet precum aut meritorum locus. NovissimNon dictum est quod emerint oleum; et ideo intelligendae sunt, nullo jam remanente de alienis laudibus gaudio, in angustiis et magnis afflictionibus redire ad implorationem Dei. Sed magna est ejus severitas post judicium, cujus ante judicium praerogata est. itaque respondens ait: amendico uobis, quod nescio uos: ex illa scilicet regula, quia non habet ars dei, hoc est sapientia dei, ut intrent in gaudium eius qui non coram deo, sed ut placerent hominibus, uisi sunt aliquid secundum praecepta eius operari. atque ita concludit: ui
Abbreviated transcription (Latin):
Uendunt enĩ oleũ adulatores: qͥ siue falsa siue ignorata lau
conciliando aliquã de his mercedẽ siue ciborũ siue pecipuesue
siue honoris. siue alicuiꝰ cõmodi cẽꝑałis accipiunt: ñ in telligentib
qđ dictũ ẽ qͥuos felices dict̃ inerrorẽ uos mittunt Meli eli
aute oburgari a iusto : quã apeccatore laudari: & em̃dauũ
inqͥt me iustus inmiscđia & arguet me : oleũ autẽ peccatoris
ñ inpinguet capt̃ meũ. Ite ergo aduendentes magistem
uobis Id ẽ uideamꝰ nc̃ qͥduos adiuuant qͥuobis laudes uendo
consuer̃ & uos inerrorẽ inducere ut ñ corã deo sed ab homnub
glam quereretis. Euntib aũ illis emere: uenit sponsus. Id .ẽ.
inclinantib se illis inea quę foris funt & solitis gauđe que¬
rentib qͥa gaudia interna ñ nouerant: uenit ille qͥ uidicat
& quȩ paratȩ erant. id ẽ. quib honũ corã deo testimonium

Expanded text:
uendunt enim oleum adulatores, qui siue falsa siue ignorata lauduendunt enim oleum adulatores, qui siue falsa siue ignorata laudconciliando aliquam de his mercedem siue ciborum siue pecuniae siue honoris siue alicuius commodi temporalis accipiunt, non intellegentibus quod dictum est: qui uos felices dicunt, in errorem uautem objurgari a justo, quam a peccatore laudari. Emendabit me, inquit, me iustus in misericordia et arguit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. ite ergo ad uendentes et emite uobis, id est: uideamus, numquid uos adiuuant qui uobis laudes uendere consuerunt et uos in errorem inducere, ut non coram deo, sed ab hominibus gloriam quaereretis. euntibus autem illis uenit sponsus, id est inclinantibus se illis in ea quae foris sunt et solitis gaudere quaerentibus, quia gaudia interna non nouerant, uenit ille qui iudicat. et quae paratae erant, id est quibus bonum coram deo testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
guntꝰ. Quorũ enĩ facta aliena laude fulciunt: eadẽ subtracta defi¬
cunt & de consuetudine id sẽꝑ inqͥrit : unde animꝰ gauđe solet.
Itaq hominũ qͥ corda ñuident testimoniũ uolunt hab̾e apd dm̃
qͥ cordis inspector ẽ. Sed qͥd responder̃ sapientes ne forte ñ sufficiat
iuuat᷑ apđ dm̃ : cui secreta cordis apparent. Et uix sibi quisq
sufficit ut testimoniũ ꝑ hibeat conscientia sua. Quis enĩ głiabitꝰ
mundũ se habe cor Inde est qđ apłs dicit. Michimunimũ ẽ ut
auob iudicer aut abhumano die. sed neq me ipsũ iudico. Qua ꝑpe
cũ dese qͥsq aut ñ om̃ino aut iux possit uerã ferre sententiã quomͦ
pocest de alio diuidicare cũ sciat nemo qͥd agat᷑ in homine nͥ sp̃s
hominis. Ite magis aduendentes & emite uob̾. Non consiluĩ de¬
disse putande sunt : sed crim̃ earũ exobliquo cõmemoras se.

Expanded text:
guntur: quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta defiguntur: quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt, et de consuetudine id semper inquirit, unde gaudere animus solet. itaque hominum, qui corda non uident, testimonium uolunt habere aput deum, qui cordis inspector est. sed quid responderunt sapientes? ne forte non sufficiaadiuuatur apud deum, cui secreta cordis apparent, et uix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua. quis enim gloriabitur mundum se habere cor? id est quod apostolus dicit: mihi minimum est, ut a uobis iudicer aut ab humano die; sed neque me ipsum iudico. quapropter cum de se quisque aut non omnino aut uix possit ueram ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, cum sciat nemo, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis? ite magis ad uendentes et emite uobis: non consilium dedisse putandae sunt, sed crimen earum ex oblico commemorasse.
Abbreviated transcription (Latin):
ipso głiã habebit &̾ ñ in altero. Tardante gͦ sponso dormier̃ om̃s.
uiã exutroq genere c̾tinentiũ hominũ siue eorũ qͥ corã d
exultant. suie eorũ qui in laudib hominũ ad quiescunt
moriunt᷑ hoc in t̾uallo tẽꝑis: donec sub aduentu dñi fiat
esurrectio mortuorũ. Media autẽ nocte. id . ẽ. nullo
ente aut sꝑante qͥppe cũ ipse dñs dicat de die aũ illa ce¬
hora nemo scit. &e apłs dicit. Dies dñi tanꝗ fur ita in
nocte uenice ex qͦ significat penitꝰ latere cũ uenit clamor
factus . ẽ. ecce sponsus uenit surgite obuiã ei. Inictu odi¬
& in nouissima tuba om̃s resurgimꝰ. Ergo surrexer̾ om̃s
illȩ uirgines & aptauer̃ lãpades suas: id .ẽ. rationes red¬
dendas opũ suorũ. Oportet enĩ nos exhibi ante tribunal xp̃i: ut illic
recipiat imꝰ qͥsq qđ gessit in corpore siue bonũ siue maluĩ. Et dioce
runt stultȩ ad sapientes. Date nob de oleo ur̃o : qͥa lãpades nr̃ȩ extin¬

Expanded text:
dormierunt omnes, quia ex utroque genere continentium hominum, siue eorum qui coram deo exsultant, siue eorum qui in laudibus hominum adquiescunt, moriuntur hoc interuallo temporis, donec sub aduentu domini fiat resurrectio mortuorum. media autem nocte, id est nullo sciente aut sperante — quippe cum ipse dmo scit; et apostolus dicit: dies domini tamquam fur in nocte ita ueniet; ex quo significat penitus latere, cum uenit — clamor factus est: ecce sponsus uenit, surgite obuiam ei: in ictu oculi, in nouissima tuba omnes resurgimus. ergo surrexerunt omnes illae uirgines et aptauerunt lampades suas, id est rationes reddendas operum suorum. oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod gessit in corunt stultae ad sapientes: date nobis de oleo uestro, quia lampades nostrae extin
Abbreviated transcription (Latin):
e decẽ uirginib Int̃ parabolas ad ño dictas: sol& querentes
multũ exercere ista quȩ dedecẽ uirginib posita .ẽ. imulti
quidẽ hinc multa senser̃ quȩ ñ sint p̃t̃ fidẽ sed quomͦ partib ciꝰ
om̃ib cõueniat expositio : adeo laborandũ .ẽ. legi etiã inqua¬
dã scriptura ex earũ genere quȩ apocrs fę nominant᷑ qđ
Iñ sit contra catholicã fide : sed huic loco mͥ minꝰ congruere
uisa .ẽ. considanti om̃s huiꝰ similitudinis partes. De qua tam̃
positione tomere nichil audeo iudicare : ne forte ñ eiꝰ in cõ¬
uenientia mͥ angustias fecerit: sed in ea tarditas mea cõue¬
nientiã ñ inuenerit. Quid aũ mͥ uidet᷑ ñ ab surde hoc loco
quȩ locutus .ẽ. hoc quoq dix̃. Tunc simile estimabit᷑ regnũ cȩlorũ

Expanded text:
e decem virginibus. 1. Inter parabolas a Domino dictas solet quaerentes multum exercere ista, quae de decem virginibus posita est. Et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sunt praeter fidem: sed quomodo partibus omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis partes. de qua tamen expositione temere nihil audeo iudicare, ne forte non eius inconuenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea conuenientiam non inuenerit. quid autem mihi uideatur non absurde hoc loco quae locutus est, hoc quoque dixit: tunc simile aestimabitur regn
Abbreviated transcription (Latin):
salua fieri qđ monebat : ita relaxata . ẽ. corpori utilitas bi¬
bendi. ut maneret in animo habitus continendi. Ipse. ẽ. enĩ
habitus: quo aliquid agitur cũ opus est. Cũ aũt non agit᷑.
potest agi. sed non opus. ẽ. Hunc habitũ circa continentiam
quȩ fit a concubitu: non habent hii de quib dicitur. Si se
non continent: nubant. hunc uero habent: quib dicitur
Qui potest capere: capiat. Sicut si sunt ꝑfecti animi. bonis
t̃renis ad aluid necessariis ꝑ hunc habitũ continentiȩ quo eis
non obligarentur. & qđ possent eis etiã non uti si non opus. cẽt.
Ne quisqua eis bene utitur : nisi qui et uti po. test. Multi qͥdẽ
facilius se abstinent ut non utantur quã tẽꝑant ut bene utan¬
tur. Nemo tam̃ eis potest sapient̃ uti : nisi qui potest & continen
non uti. Ex hoc habitu: & paulus dicebat. Scio & habundare:
&e penuriã pati. Penuriã quippe pati: quorũ cunq hominũ.ẽ.¬

Expanded text:
salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bisalua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi, quibus dicitur: si se non continent, nubant ant. hunc uero habent, quibus dicitur: qui potest capere, capiat. sic usi sunt perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. multi quidem facilius se abstinent, ut non utantur, quam temperant, ut bene utantur; nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum e
Abbreviated transcription (Latin):
animi uirtus. ẽ. Uirtutes aũt animi aliqͣndo in oꝑe mani¬
festantur: aliquando in habitu latent. Sicut martrrii
untus emicuit. apparuitq tolerando passiones. Sed qũa
multi sunt in eadẽ uirtute animi: quib tẽptatio de est
qua id qđ intus. ẽ. in conspectu dĩ etiã in hominũ procedat
ne tunc. eẽ. incipiat. sed tunc innotescat. Iã enĩ erat in
iob pacientia quã nouerat ds̃. & cui testimonium per¬
hibebat. sed hominib innotuit tẽptationis examine. & qđ
latebat intrinsetus ꝑ ea quȩ forinsecus in lata sunt. non natũ
sed manifestũ. ẽ. habebat utiq & timotheus uirtutẽ conti¬
nendi auino quã non ei abstulit paulus monendo ut uno
modico uteretur ꝓpt̃ stomachũ & frequentes suas in firmita¬
tes Alioquin ꝑniciose docebat: ut ꝓpt̃ salutẽ corporis
fieret in animo dãnũ uirtutis. Sed quia poterat ea iurtur

Expanded text:
animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manianimi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ ẽ aut sepelire non etiã bonũ opus humanitatis .er
& tam̃ purificatio & inde mandata. ẽ: quia & mortuũ corpus
uita deserente non peccatũ. ẽ. sed peccatũ significat animȩ
deserte Aiustitia. Bonũ in quã sunt nuptiȩ. & contra om̃s
calũnias possunt sana ratione defendi. Nuptiis tam̃ scõrum
patrũ non quas nuptias sed quã continentiã cõparẽ quero.
Immo nonnuptias nupti is. nã par in om̃ib munus. ẽ. mortali
om̃iũ naturȩ datũ: sed homines qui nupti is utuntur illis
hominib qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam
qm̃ non uiuenio quinã continentes illis coniugatis con¬
ferendi sunt requirendũ . ẽ. Nisi forte abrahã continere se
non posset nuptiis ꝓpt̃ regnũ caeloꝵ: qui unicũ ꝓlis pignꝰ
ꝓpt̃ quos nuptiȩ carȩ sunt. potuit in trepidus immolare
ꝓpt̃ regnũ cęlorũ. Continenti& quippe: non corporis sed

Expanded text:
peccatum est aut mortuum sepelire non etiam bonum opus humanitatis est? peccatum est aut mortuum sepelire non etiam bonum opus humanitatis est? et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. nuptiis tamen sanctorum patrum non quas nuptias, sed quam continentiam conparem quaero, immo non nuptias nuptiis — nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum — sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non inuenio, quinam continentes illis coniugatis conferendi sint requirendum est. nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae carae sunt, potuit intrepidus immolare propter regnum caelorum. Continentia quippe non corporis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
formata corpus hominis redditura ẽ in sigiuficatione posita
ẽ uite in fornus & in erudite Aqua informate quia oportet
hominẽ doctrina & forma & eruditione uiundari: in huuis
rei signũ illa purificatio p̃cepta. ẽ. post seminis enussionẽ
Neq eni & in somnis peccatũ fit: & tam̃ etiã ibi p̃cepta ẽ
purificatio Aut si & hoc peccatũ quisq putet. non arbitrans
accide nisi ex aliquo huimodi desidio qđ ꝓcullubio falsũ.ẽ.
nunquid & solita mnenstruũ peccata sunt feminarũ : A quib
tam̃ eas eadẽ legis uetustas p̃ cepit expiari: non nisi ꝓpt̃ illam
ipsam materialẽ in formitatẽ quȩ facto conceptu tanqua in
edificationẽ corporis ad ditur. ac ꝑ hoc cũ informit̃ fluit signis¬
cari ꝑ illã lex uoluit animũ sine discipline forma in decen&
fluidũ ao desolutũ. Que formari oportere significat: cũ talem
fluxũ corporis iubet purificari. Postremo nunquid & mori

Expanded text:
formata corpus hominis redditura est, in significatione posita formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae: a qua informitate quoniam oportet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in somnis peccato fit; et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio, quod procul dubio falsum est, numquid et solita mensuum peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem legis uetustas praecepit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postremo numquid et mori
Abbreviated transcription (Latin):
& ex qua gente. eẽt. in carne uenturus. Ualde gͦ nr̃orum
fidelium castis nuptiis amplius bonũ erat. quod pater
abrahã in suo femore nouerat: cũ manũ subdere famulũ
iussit. ut de uxore quȩ filio. eẽt ducenda iuraret
Ponens eñi manũ sub femore hominis & uirans ꝑ dm̃ cęli.
quid aliud significabat nisi ea carne quȩ ex illo femore
originẽ duceret. dm̃ cęli. eẽ. uenturũ : Bonũ gͦ sunt nuptiȩ
in quib tanto meliores sunt coniugati qͣnto castiores ac fide¬
liores dm̃ timent: maxime si filios quos carnalit̃ desiđant
etiã sp̃ualit̃ nutriant. Ne quod purificari lex hominẽ &
post conuigalẽ concubitũ iubet. peccatũ. eẽ. declarat: si non
.ẽ. ille qui scđm ueniã conceditur. qui etiã nimius impedit
orationes. Sed sicut multa lex ponit in sacram̃tis & umbris
futurorũ. quȩdã in semine quasi materialis in formitas quȩ

Expanded text:
et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam conceditur, qui etiam nimius inpedit orationes. sed sicut multa lex ponit in sacramentis et umbris futurorum, quaedam in semine quasi materialis informitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
officio querebant illi filios ex nupti is. quali ducuntur isti ex
quodã sensu naturȩ mortalis successionẽ decessioni requinen¬
tes. Quod quisquis bonũ negat: ignorat dm̃ om̃ium bonoꝵ
acelestib usq ad t̾rena. ab immortalib usq ad immortalia
creatorẽ. Hoc aut sensu generandi: nec bestiȩ penitus carent¬
& maxime alites. Quarũ in ꝓmptu .ẽ. cara nidificandi: &
quȩdã conuigioꝵ similitudo ad simul ꝓcreandũ atq nu¬
triendũ. Sed illi homines istũ nature mortalis affectum
cuiꝰ in suo genere castitas accedente dĩ cultu sicut quidã in¬
tellexerunt intricenario fructu ponitur. longe sanctiore
mente suꝑabant. qui de suis nuptiis filios ꝓpt̾ xp̃m que
rehant. ad genus euis scđm carnẽ distinguendũ ab om̃ib
gentib sicut dõ disponere placuit. ut hoc p̃ceteris ad eũ
ꝓphetandũ ualeret quod p̃nuntiabatur. ex quo etiã genere

Expanded text:
officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis nuptiis filios propter Christum quaerebant ad genus eius secundum carnem distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere
Abbreviated transcription (Latin):
tare quippe ab uno dõ & ire i alteruis ad ulterinã suꝑstitio¬
etiã alterius domũ filiis impleturã. In nr̃oꝵ quippe nupti is
plus ualet scĩtas sacram̃ti: quã fȩcunditas uentris: Si ergo¬
& illi ꝓpt̃ solã generationẽ. ꝓpt̃ qua sunt institutȩ nuptia e
conuinguntur. non cõparantur patrib: multo alit̃ ipsos filios
quã istis quȩrentibus : quandoquidẽ filium immolare uissus
abrahã in trepidus ac deuotus que de tanta desꝑatione susce¬
perat unico non peꝑcit. nisi eo ꝓhibente manũ deponeret. quo
uibente leuauerat. Restat ut uideamus utrũ saltẽ continentes
nr̃i conuigatis illis patrib cõparandi sint: insi forte iã isti pre¬
ferendi sunt eis quib non dũ quos conferamꝰ in uenimus : Miaui
eñi bonũ erat in illoꝵ nuptiis quã. ẽ. bonũ ꝓpriũ nuptiarũ.
cui ꝓculdubio bonũ continentiȩ p̃ferendũ. ẽ: quia non tali

Expanded text:
tare quippe ab uno Deo, et ire in alterius adulterinam superstitiotare quippe ab uno Deo, et ire in alterius adulterinam superstitioetiam alterius domum filiis impleturam. In nostrarum quippe nuptiis, plus valet sanctitas sacramenti quam fecunditas uter propter solam generationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est, quia non tali
Abbreviated transcription (Latin):
futuras nr̃as ex om̃ib gentib ȩccłias uni uiro subditas xp̃o:
ita nr̃ antistes uniꝰ uxoris uir significat ex om̃ib gentib unitatẽ
uni uiro subditã xp̃o quȩ tunc ꝑficietur cũ reuelauerit occul¬
ta tenebrarũ. & manifestauerit cogitationes cordis. ut tunc
sit unicuiq laus adõ. Nunc dũt manifestȩ sunt latentes dis¬
sensiones. etiã salua caritate int̾ eos qui unũ & in uno fu¬
tur sunt : quȩ tunc utiq nullȩ erunt. Sicut gͦ sacram̃tum
pluralium nuptiarũ illius tẽporis significauit futurã mul¬
titudinẽ dõ subiectam int̾renis om̃ib gentibus: sic sacram̃tũ
nuptiarũ singula rium nr̃i tẽporis significat. unitatẽ om̃ium
nr̃m subiectã dõ futurã in una caelesti ciuitate. Itaq sicut
duob plurib ue seruirȩ. sic auiuo uiro in alteriꝰ transire conu
biũ. nec tunc licuit. nec nunc licet: nec umqu̾a licebit. Aposta¬

Expanded text:
tras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, tras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram multitudinem deo subiectam in terrenis omnibus gentibus, sic sacramentum nuptiarum singularum nostri temporis significat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo ubium, nec tunc licuit, nec nunc licet, nec unquam licebit. Aposta
Abbreviated transcription (Latin):
tiarũ tẽporis nr̃i. sic ad unũ uirũ & unã uxorẽ redactum.ẽ.
ut eccłiae dispensatorẽ non liceat ordinari. nisi unius uxoris
uirũ. Qđ accutius in tellexerunt: qui nec eũ qui catecuminus
uł paganus habuerit alterã ordinandũ. eẽ censuerunt
De sacram̃to eñi agitur: non depeccato Nam in baptismo pe¬
cata om̃ia dimittuntur. Sed qui dixit si acceꝑis uxorẽ non
peccasti. & si nupserit uirgo non peccat. quod uult faciat. ni
peccat si nubat: satis de clarauit nuptias nullũ . eẽ. peccatũ
Propt̃ sacram̃ti aũt scitatẽ sicut fenina etiã si catecumina
fuerit uitiata non potest post baptismũ int̾ dĩ iurgines con¬
secrari: ita non ab surde iusũ.ẽ. eũ qui excessit uxorũ nume¬
rũ singularẽ rion peccatũ aliqđ cõmisisse. sed normam
quandã sacram̃ti amisisse. non ad uitȩ bonȩ meritũ. sed ac
ordinationis ȩccłiasticȩ signaculum necessarium. Acꝑ hoc
sicut plures uxores  antiquoꝵ patrũ significauerunt

Expanded text:
tiarum temporis nostri sic ad unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari nisi unius uxoris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
expedit. His de causis factũ. ẽ : ut exporens dñi sermonẽ. que
ꝓlixũ in monte habuit. ubi uentũ . ẽ. ad questionẽ de coniugib
haberent conuiges in fideles ut consentientes habitare secum
non dimiterent. Qđ utiq idõ monendũ non iubendũ fuit:
quia non tanto pondere ꝓhibendi sunt homines facere licita.
quã uis non expediant quanto pondere ꝓhibent᷑ illicita. Sic
aũt alicubi apłs etiã illa quȩ iubenda sunt monere dignatus.
hoc fecit parcendo infirmitati. ñ p̃uidicando uissioni. Unde sic
dixit. non ut confundã uos hȩc scribo sed ut filios meos carisi¬
mos moneo Quid habet questionis ubi ait. ego dico ñ dñs itẽ
ubi ait scce ego paulus dico uob̃. quia si cireũdamini ap̃c uobͥ¬

Expanded text:
expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem expedit. His de causis factum est, ut exponens domini sermonem, quem prolixum in monte habuit, ubi uentum est ad quaestionem de coniugibus haberent coniuges infideles, ut consennon dimitterent. Quod utique ideo monendum, non jubendum fuit, quia non tanto pondere prohibendi sunt homines facere licita, quamvis non expediant, quanto pondere prohibenda illicita. Si autem alicubi Apostolus etiam illa, quae jubenda sunt, monere dignatus est, hoc fecit parcendo infirmitati, non praejudicando jussioni. Unde ipse dixit: Non ut confundam vos, haec scribo, sed ut filios meos carissimos moneo; quid habet quaestionis, ubi ait: Ego dico, non Dominus; item, ubi ait: Ecce ego Paulus dico vobis, quia, si circumcidamini,
Abbreviated transcription (Latin):
non dimittendo: aliquid simile. ẽ. in uerbis apłi. aliquid
dissimile. Simile quidẽ illud qđ ibi dicit. p̃ceptũ dñi non ha¬
beo consiliũ aũt do & hic dicit ego dico non dñs. Quale .ẽ. eñi
p̃ceptũ dñi non habeo : tale .ẽ non dicit dñs. Et quale. ẽ. consiliũ
do: tale ẽ. ego dico. Illud aũt dissimile. ẽ: quia de nubendo &
non nubendo potest dici. Hoc bene fieri potest. illud melius:
qm̃ utrũq ex pedit minus aliud. magis aliud. At uͦ de conuige
fideli dimittendo uł non dimittendo. qm̃ unũ hoꝵ non expedit.
aliud expedit: dici non oportet. qui dimitat bene facit. & qui
non dimittit melius facit. Sed dici oportet non dimittat: quia
& si licet non expedit. Sic gͦ possumꝰ dicere melius. ẽẽ. in fidelem
conuigẽ non dimittere quã ius liceat & dimittere: que ad modũ
recte dicimꝰ melius. ẽẽ. qđ & licet & expedit: qua id qđ licet nei

Expanded text:
non dimittendo, aliquid simile est in verbis Apostoli, aliquid non dimittendo, aliquid simile est in verbis Apostoli, aliquid dissimile. Simile quidem illud quod et ibi dicit, Praeceptum Domini non habeo, consilium autem do; et hic dicit, Ego dico, non Dominus. Quale est enim, Praeceptum Domini non habeo; tale est, Non dicit Dominus: et quale est, consilium do; tale est, ego dico. Illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius; quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud: at vero de conjuge infideli dimittendo vel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet, Qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit: sed dici oportet, Non dimittat; quia etsi licet, non expedit. Sic ergo possumus dicere melius esse infidelem conjugem non dimittere, quamvis liceat recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec
Abbreviated transcription (Latin):
& qui non dat nuptũ melius facit. qm̃ illud non solũ utrũq
parit̃ lieet unde ad nichil hoꝵ p̃cepto dm̃ quisq cõpellitur
sed etiã utrũq expedit: Aliud minus. aliud amplus. Unde
ad id qđ amplius ex pedit: consilio apłi quicunq potest capere
ꝓuocatur. hoc aũt ubi de dimittendo uł non dimittendo
infideli conugio quęrit̃. utrũq quidẽ parit̃ licitũ.ẽ. per
iustitiã quȩ corã dño .ẽ. & idõ nichil hoꝵ dñs ꝓhibet: sed
non utrũq ex pedit ꝓpt̃ in firmiitates hominũ. Et idõ id¬
qđ non expedit. apłs ꝓhbet dante sibi dño liberũ ꝓ hibendi
bet a płs iubet dñs. Quod nisi ita. eẽt: neq contra ꝓhibitionẽ
dñi apłs aliquid moneret. neq contra iussionẽ eiꝰ aliqͥd
phiberet Proide in his duab causis una de nubendo. uł
non nubendo. altera de infideli conuige dimittendo. uel

Expanded text:
et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque et qui non dat nuptum melius facit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horum praecepto Domini quisquam compellitur, sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius. Unde ad id, quod amplius expedit, consilio Apostoli quicunque potest capere provocatur. Hic autem, ubi de dimittendo vel non dimittendo infidelis conjugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per justitiam quae coram Domino est, et ideo nihil horum Dominus prohibet: sed non utrumque expedit, propter infirmitates hominum, et ideo idd non expedit, Apostolus prohibet; dante sibi Domino liberum prohibendi bet Dominus. Quod nisi ita esset, neque contra prohibitionem Domini Apostolus aliquid moneret, neque contra jussionem ejus aliquid prohiberet. Proinde in his duabus causis, una de nubendo vel non nubendo, altera de infideli conjuge dimittendo vel
Abbreviated transcription (Latin):
expediret magisq honestũ. eẽt. si uirgo consiliũ qͦ p̃ceptũ eã
non cõpellit arriperet. Tunc aũt non expedit id qđ licitũ ẽ.
qudo ꝑͥ mittitur quidẽ. sed usus ipsius potestatis aliis affert
impedimtũ salutis. sicut ẽ. unde iã du loquim̃. discessio con¬
uigis fidelis ab infideli. qũa non ꝓhibet dñs p̃cepto legis quia
cora illo iniusta non. ẽ sed ꝓhib et apłs consilio caritatis. quia in¬
fidelib affert impedim̃tũ salutis. Non solũ quia ꝑ nitiosissime
scandali ⁊ ant᷑ offensi: uerũ eciã quia in alia coniugia cũ ceciedi¬
rint uiuentib eis a quib dimittunt᷑. ad ulterinis nexib colli¬
gati difficile resoluuntur. Idõ hic ubi qđ licet non expedit
non potest dici si cdimiserit in fidelẽ bene facit. si non dimi
serit meluis facit: sicut dic tũ ẽ. qui dat nuptũ bene facit

Expanded text:
uamuis magis expediret magisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam uamuis magis expediret magisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert inpedimentum salutis. sicut est, unde iam diu loquimur, discessio coniugis fidelis ab infideli, quam non prohibet dominus praecepto legis, quia coram illo iniusta non est, sed prohibet apostolus consilio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam quia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Ideo hic, ubi id quod licet non expedit, non potest dici: si dimiserit infidelem, bene facit; si non dserit, melius facit, sicut dictum est: Qui dat nuptum bene facit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis dicit tam̃. De uirginib aũt p̃ceptũ dñi non habeo: con¬
siliũ aũt do. Non ut hoc consiliũ alienũ existimemꝰ a dño: cum
continuo sequat᷑ & dicat. Tanquã miscđiam consecutus adõ ut
fidelis essem. Scđm dm̃ gͦ dicat̾ consiliũ fidele: in eo sp̃u de
Ibi alud facere non licet: hic aũt licet Ita sane ut illum
licitũ partim quidẽ expediat: partim uͦ non expediat. Ex pe
dit tunc quando non solũ ꝑ iustitiã quȩ corã dõ .ẽ. ꝑ mittit.
sed etiã hominib nullũ ex hoc impedim̃tũ salutis infentur
uelut cũ dat consiliũ non nubendi apłs uirginib unde pre¬
ceptũ dñi se non hab̾e testat᷑. licet aliud facere id .ẽ. nubere
& munus continentiȩ bonũ tenere umnuptiis. ipsũq licitã etiã
expeditꝰ qͥm̃ inuetta & illicita ruiturã carnis infirmitatem
sic excepit honestate nubendi. ut neminẽ cogat. qũa ius magis

Expanded text:
tatis. dicit tamen: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo, contatis. dicit tamen: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo, consilium autem do, non ut hoc consilium alienum existimemus a domino, cum confidelis essem . Secundum ergo Deum dat consilium fidele in eo Spiritu de ibi enim aliud facere non licet, hoc autem licet ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim vero non expediat. Expedit enim tunc quando non solum propter justitiam, quae coram Deo est permittitur, sed etiam hominibus nullum ex hoc impedimentum salutis infertur, velut cum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus, unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus continentiae bonum tenere in nuptiis, ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in vetita et illicita ruituram carnis infirmisic excepit honestate nubendi, ut neminem inpediat ad salutem, q
Abbreviated transcription (Latin):
habet uerã. idõ aũt nec iuberi debuer̃ fideles ab infidelib separari:
quia non contra uissionẽ dñi gentiles fuer̃ ambo conuincti. Qm̃
gͦ ab infideli fidelẽ discedere nec ꝓhibet nec iubet dñs: idõ ut non
discedat apłsdicit non dñs. habens utiq sp̃m scm̃ in quo dare pos¬
sec utile & fidele consiliũ. Unde cũ dixisset de muliere. cuiꝰ uir
mortuus fuerit. beatior aũt erit si sic ꝑmanserit scđm meum
consiliũ nequis hoc consiliũ tanqũa humanũ & non diuinum
contẽnendũ putaret: adiecit. Puto aũt qđ & ego sp̃m dĩ habeam.
Proinde intelligendũ. ẽ. etiã ipsa quȩ non adño iubent᷑ sed a scõ
eius famulo utilit̃ suadentur : eodẽ dño inspirante suaderi.
Absit eñĩ ut quisꝗ catholicus dixerit. quando suadet sp̃s sc̃s non
dñm suadere: cũ & ipse dñs sit. & in separabilia sint oꝑa trini¬

Expanded text:
habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, habet ueram. ideo autem nec iuberi debuerunt fideles ab infidelibus separari, quia non contra iussionem domini gentiles fuerunt ambo coniuncti. Quoniam ergo ab infideli fidelem discedere nec prohibet nec iubet dominus, ideo ut non discedat apostolus dicit, non dominus, habens utique spiritum sanctum, in quo dare posset utile et fidele consilium. unde cum dixisset de muliere, cuius uir mortuus fuerit: beatior autem erit, si sic permanserit, secundum meum consilium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo. proinde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus dixerit. quando suadet spiritus sanctus, non dominum suadere, cum et ipse dominus sit et inseparabilia sint opera trini