comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
÷ & abimelech a uob ñ rep̃hendit᷑ sed le
gis ut̃q mandatũ ꝓbabili excusatione
transgressi st̃. & fames in causa. ẽ: cur
eandẽ famem ñ ꝓbatis in apłis. quã ꝓba¬
tis in cęteris: Quanquã & in hoc distan¬
tia sit multa. Isti spicas in sabbato manu
confricant: illi panes comedere leuiti
crã mensã ponebant᷑ bisseni ad ulte¬
rutros conuersi duab patenis aurẽ¬
is suꝑ positis. thure plenis. qͥ ꝑmane¬
bant usq in aliud sabbatũ & tc̃ ꝓ illis
alii deportabant᷑. illi uͦ sacerdotibꝰ exhi¬
bebant᷑ & thure incenso igne sacro in qͦ
õnia holocausta fieri solebant. aliud
thus suꝑ alios duodecĩ panes adiciebat᷑.
Qua hora suꝑueniens dauid panes con¬
secratos accipiens. ostendit figurate sa¬
cerdotalẽ cibũ ad usũ transiturũ eẽ. po¬
płors. siue qđ os uitã sacerdotalẽ deu̾cmꝰ
imitari. siue qr õnes fili ȩccłȩ sacerdotes

Expanded text:
est, et Abimelech poest, et Abimelech pogis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in apostolis, quam probatis in caeteris? Quanquam et in hoc multa distantia sit. Isti spicas in sabbato manu confricant, illi panes comederunt Leviticram mensam ponebantur seni ad alterutros conversi, duabus pateris aureis superpositis thure plenis, qbant usque ad aliud sabbatum, et tunc pro illis alii deportabantur: illi vero sacerdotibus exhibebantur, et thure incenso in igne sacro in quo omnia holocausta fieri sothus super alios duodecim panes adjiciebatur. Qua hora superveniens David, panesque consecratos accipiens, ostendit figurate sacerdotalem cibum, ad usum transiturum esse populorum, siue quod omnes uitam sacerdotalem debemus imitari siue quia omnes filii ecclesiae sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
gendosequunt᷑. Confestĩ ille iuxta qđ
isaias & arguet in ȩqͥtate ꝓ mansuetis
trȩ. falsos legis defensores ueris scors
deuincit exemplis. dit enim.
e hoc legistis qͥd fecerit dauid cũ esu¬
risset ip̃se & qͥ cũ eo erant. quo modo
intrauit in domo di & panes ꝓpositionis:
sumpsit & magͥducauit & dedit us qui
cũ ipsoerant qͦs ñ licet manducareͥ tan¬
cũ sacerdotib: Regũ narrat historia
Mbeatũ dauid insidias saulis uitantẽ ad
abimelech sacerdott᷑ uenisse: in usus sibi
suisq cibos petisse. At uͦ sacerdos panes
cõmunes ñ habens. cũ solũ primo disceret
mundos a mulierib abheri & nudius¬
tercius fuisse pueros: panes consecratos
ei dare ñ dubitauit. meliꝰ arbitratꝰ ꝓpħa
dicente. miscđiã uolo & ñ sacrificiũ. de
famis periculo homines liberare. qͣm dõ
offerre sacrificiũ. Hostia enĩ dõ placabi¬
lis hominc̃ salus ẽ opponit gͦ dñs phari¬
seis calũniantib & dicit. si & dauid sc̃s

Expanded text:
sequuntur, confestim ille juxta quod Esaias ait: Et arguet in aequitate pro mansuetis terrae , falsos legis defensores veris sanctorum devincit exemplis. Ait enim: Nec hoc legistis quod fecit David, cum esurisset ipse et qui cum eo erant, quomodo intravit in domum Dei et panes propositionis sumpsit, et manducavit, et dedit his qui cum ipso erant, quos non licet manducare nisi tantum sacerdotibus? Regum narrat historia, beatum David insidias Saulis vitantem ad Abimelech sacerdotem venisse in Nobe, sibi suisque cibos petisse. At sacerdotem panes communes non habentem, cum solum primo disceret mundos a mulieribus ab heri et nudiustertius fuisse pueros, panes consecratos ei dare non dubitasse, melius arbitratum propheta dicente: Misericordiam volo et non sacrificium de famis periculo homines liberare, quam Deo offerre sacrificium. Hostia enim Deo placabilis, hominum salus est. Opponit ergo Dominus Pharisaeis calumniatoribus, et dicit: Si et David sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
ueb qđ illa miracula ꝓpt̾ animȩ salu¬
tẽ faciebat. uel qđ ipsa manꝰ sanatior
salutẽ animȩ significabat: quȩ a.bo¬
nis ut p̾dixi cessans operib aridam
quodã modo dexterã habere uidebatur.

Expanded text:
la miracula propter animae salutem faciebat, vel quod ipsa manus sanatio salutem animae significabat, quae a bonis ut praedixi cessans operibus, aridam quodammodo dexteram habere videbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
gatꝰ esset dñs. cur discipłi eiꝰ ñ ĩeuina¬
rent. respondit carnales adhuc qͦsq o¬
& necdũ passionis resurrectionisq su¬
e fide solidatos. ñ posse seueriora ieiuni¬
a & continentiȩ sustinere p̾cepta: ne per
austeritatẽ nimiã etiã credulitatẽ quã
habere uidebant᷑ amitant. Ipsos gͦ ad¬
huc discipłos tanꝗͣ uetera uestim̃ta dicit.¬
qͥb inconuenient᷑ nouus pannꝰ assuit᷑.
id ÷ aliqͣ particula doctrinȩ quȩ ad nouȩ
uitȩ tẽꝑantiã ꝑtinet: qͥa si hoc fiat. & ip¬
sadoctrina quodã mͦ scindit᷑ cuiꝰ parti¬
cula quȩ ad ieiuniũ ciboꝵ ualet impor¬
tune tradit᷑ cũ illa doceat generale ie¬
iuniũ ñ a concupiscentia ciborũ tantũ:
sed ab oĩ lȩticia tẽporaliũ delectationũ
Cuiꝰ qͦsi pannũ id ÷ parit̃ aliꝗͣ quȩ aiͥ
cibos ꝑtinet dicit ñ oportere homini¬
b adhuc ueteri consuetud ini deditis
imꝑtiri: qr & illinc quasi conscissio
uidct᷑ fieri & ipsi uetustati ñ conuenit:¬

Expanded text:
gatus esset Dominus cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos, non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam, etiam credulitatem, quam habere videbantur, amitterent; ipsos ergo ad dicit eos tamquam uetera uestimenta, quibus inconuenienter nouus pannus assuitur, id est aliqua particula doctrinae, quae ad nonae uitae temperantiam pertinet; quia, si hoc fiat, et ipsa doctrina quodam modo scinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non conuenit
Abbreviated transcription (Latin):
turos ut lugentes ieiunarent filui spon¬
si. qũo ipsi essent sponsũ occisuri. Notan¬
dũ uͦ hunc luctũ absentiȩ sponsi non nc̃
tantũ id ÷ post mortẽ resurretionemq
eidẽ sponsi. sed & ance incarnationẽ illiꝰ
ꝑ cocũ huiꝰ scłi tt̃pus ẽt celebratũ Prima
qͥppe tẽpora eccłȩ ante uirginis partũ
scõs habuere . qͥ desiderarent incarnati¬
onis xp̃i aduentũ ista uͦ tẽpora ex quo
ascendit in cęlũ scõs habent qͥ desiderent
eiꝰ manifestationẽ ad uiuos & mortuos
iudicandos. Neq hic desiderabilis ȩccłȩ
luctꝰ reqͥeuit aliqͣntũ. nͥ quã diu hic cũ
discipłis in carne uersatꝰ ÷. Iuxta legis
aut̃ tropologiã sciendũ. qͦd quã diu spon¬
sus nob̾cũ ẽ &e in leticia sumꝰ. nec ieiuna¬
re possumꝰ. nec lugere cũ aut̃ ille ꝓpt̾
peccata a nob̾ recesserit & auola uerit
tunc indicendũ iciuniũ. tc̃ recipiendus

Expanded text:
turos, ut lugentes jejunarent filii sponturos, ut lugentes jejunarent filii sponsi, quoniam ipsi essent sponsum occisuri. Notandum vero hunc luctum absentiae sponsi, non nunc tantum, id est, post mortem resurrectionemque ejusdem sponsi, sed et ante incarnationem illius per totum hujus saeculi tempus esse celebratum. Prima quippe tempora Ecclesiae ante Virginis partum sanctos habuere, qui desiderarent incarnationis Christi adventum. Ista vero tempora ex quo ascendit in coelum sanctos habent, qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hic desiderabilis Ecclesiae luctus requievit aliquantum, nisi quandiu hic cum discipulis in carne versaautem tropologiae sciendum quod quandiu sponsus nobiscum est, et in laetitia sumus, nec jejunare possumus, nec lugere. Cum autem ille propter peccata a nobis recesserit et avolaverit, tunc indicendum jejunium, tunc recipiendus
Abbreviated transcription (Latin):
uib ipse ait. Nunqͥd pocestis filios spon¬
si dũ cũ illis ÷ sponsus facere ieiuna¬
re. Uenient aut̃ dies cũ ablatꝰ fuerit
ab illis sponsus tc̃ ieiunabt in illis dieb.⁊
Sponsus xp̃c sponsa ȩccła est. De hoc sco
sp̃ualiq conubio. apłi st̃ creati. Unde bene
marcus euangłista filios eos appellat nup¬
tiarũ. ñ tantũ sponsi sed etiã sponsȩ uo¬
lens intelligi qr ꝑ lauacri regenerationẽ
huiꝰ diuinȩ generationis assumpti sunt.
Qui ieiunarẽ aclugere ñ possunt qͣmdiu
sponsũ in thalamo uident. & ipsũ sciunt
esse cũ sponsa: qͣndo uͦ transierint nup¬
tiȩ & passionis ac resurrectionis tẽpus
aduenerit. tunc sponsi filii ieiunabunt.
Qđ autẽ lucas ñ ait ut cȩteri. nunqͥd pos¬
sunt filu sponsi aut nuptiarũ ieiuna¬
nare uł lugere. sed nunꝗͥd potestis filios
sponsi facere ieiunare. elegant̾ intima¬
Mt eosdẽ ipsos qͥ loquebantur fuisse fac¬

Expanded text:
Quibus ipse ait: Nunquid potestis filios sponQuibus ipse ait: Nunquid potestis filios sponsi, dum cum illis est sponsus, facere jejunare? Venient autem dies, et cum ablatus fuerit ab illis sponsus, tunc jejunabunt in illis diebus. Sponsus Christus, sponsa Ecclesia est. De hoc sancto spiritalique connubio, apostoli sunt creati. Unde bene Marcus evangelista filios eos appellat nuptiarum, non tantum sponsi, sed etiam sponsae, volens intelligi quia per lavacri regenerationem, in jus divinae generationis assumpti sunt. Qui jejunare ac lugere non possunt quandiu sponsum in thalamo vident, et ipsum sciunt esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae, et passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii jejunabunt. Quod autem Lucas non ait ut caeteri: Nunquid possunt filii sponsi aut nuptiarum jejunare vel lugere, sed nunquid potestis filios sponsi facere jejunare ? eleganter intimavit eosdem ipsos qui loquebantur fuisse fac
Abbreviated transcription (Latin):
sasse ubi toħis maxime reprehendendi
discipłi. ñ solũ de iactantia ieiunu: ue¬
rũ qͥa caluniabant᷑ que sciebant a magis¬
tro p̾dicatũ. & iungebant᷑ phariseis qͦs
ab eo nouerant condenatos. Sp̃ualiter
aut̃ discipli iohis ee phariseoꝵ ueiunant.
xp̃i aut̃ edunt & bibunt: quia siue oꝑa
qͥs legis seu traditiones sequat᷑ hominũ.
suic ipsũ etiã xp̃i prȩconiũ aure tantũ
ꝑcipiat corporis: sp̃ualib abstinens bo¬
nis. ieiuno corde tabescit. Qui uͦ xp̃i mẽ¬
bris fideli incorporatꝰ amort. ñ potest
ieiunare: qͥa carne ipsiꝰ epulat᷑ & san¬
guine alit᷑ Ioħs uinũ & sicerã ñbibit.
dñs cũ publicanis & peccatorib man-¬
ducat & bibit: qͥa illi abstinentia me¬
ritũ auget cui potentia nulla inerat¬
naturȩ. dñs autẽ cui naturalit̾ suppe¬
tebat delicta donare. cur eos declinaret.
qͦs abstinentib poterat reddere puriores:
cerneres. agnosceres potestatem.b

Expanded text:
sasse. Ubi Joannis maxime reprehendendi sasse. Ubi Joannis maxime reprehendendi discipuli non solum de sui jactantia jejunii, verum quia calumniabantur quam sciebant a magistro praedicatum, et jungebantur pharisaeis quos ab eo noverant condemnatos. Spiritaliter autem discipuli Christi autem edunt et bibunt, quia sive opera quis legis seu traditiones sequatur hominum, sive ipsum etiam Christi praeconium aure tantum percipiat corporis, spiritalibus abstinens bonis, jejuno corde tabescit: qui vero Christi membris fideli incorporatur amore non potest jejunare, quia carne ipsius epulatur et sanguine. Aliter Joannes vinum et siceram non bibit, Dominus cum publicanis et peccatoribus manducat et bibit, quia ille abstinentia meritum auget, cui potentia nulla naturae: Dominus autem cui naturaliter suppetebat delicta donare, cur eos declinaret quos abstinentibus poterat reddere puriores? cerneres, agnosceres potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
catores uocat eos. qͥ suȩ fragilitatis consci¬
ent̾ia deuict. nec ꝑ legẽ iustificari se pos¬
se uidentes xp̃i se grę pocnitendo sumit¬
tunt. Ubi simul ostendit᷑. qđ ñ in pris¬
tinis uitus ꝑmanentes ut pharisei &
scribȩ murmurabant. sed poenitentiã
agentes publicani uenerint ad iħm: &
ip̃se qͦq iesus conuiuia peccatoꝵ: ut occa¬
sionẽ haberet docendi & sp̃uales inuita¬
torib suis p̾beret cibos. ad ire dignatꝰ sit.
deniq cũ frequent᷑ ꝑgere ad coniuuiũ
describat᷑: nichil refert᷑ aliud nͥ qͥd ibi fe¬
cerit qͥd docuerit. ut & humilitas dñĩ
euntis ad peccatores. & potentia doctrin
eiꝰ in poenitentũ conuersione monstret᷑.
At illi dixert̃ ad eũ. Quare discipłi ioħis
iciunant frequent᷑ & obsecrationes facis¬
unt similit̾ & pharieoꝵ. tui aut̃ eduna
& bibunt. : Matheus refert ipsos ioħis dis¬
cipłos. hȩc dixisse saluatori. Unde patet
utrosq coniunctos hac eũ quȩstione pul¬

Expanded text:
litatis conscientia devicti, nec per legem justificari posse videntes, Christi se gratiae poenitendo submittunt. Ubi simul ostenditur quod non in pristinis vitiis permanentes, ut pharisaei et scribae murmurabant, sed poenitentiam agentes publicani venerint ad Jesum: et ipse quoque Jesus convivia peccatorum ut occasionem haberet docendi, et spiritales invitatoribus suis praeberet cibos, adire dignatus sit. Denique cum frequenter pergere ad convivium describatur, nihil refertur aliud, nisi quid ibi fecerit, quid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et potentia doctrinae ejus in poenitentium conversione monstretur. At illi dixerunt ad eum: Quare discipuli Joannis jejunant frequenter, et obsecrationes faciunt, similiter et pharisaeorum, tui autem edunt et bibunt? Matthaeus refert, ipsos Joannis discipulos haec dixisse Salvatori, unde patet utrosque conjunctos hac eum quaestione pul
Abbreviated transcription (Latin):
et restituta est manꝰ eiꝰ. Sananda ma¬
nꝰ arida iubet᷑ extendi qr infructuosȩ
debilitas animȩ nullo meliꝰ ordine
qͣm elemosinarũ largitate curatur.
Unde ioħs baptista turb̾ sciscitantib qͥd
facerent ut ñ uelut arbores aride
mitterent᷑ in ignẽ: hoc solũ p̃cepit.
qͥ habet duas tunicas det ñ habenti &
qui habet escas similit̾ faciat. Et in eccłas¬
ticodicit᷑ fili ñ sit manꝰ tua ad accipi¬
endũ porrecta. & ad dandũ collecta
pandit : qͥ ñ has ad uiduã rogantt̃ be¬
une ficiũ laturus extenderit.  psi aũt̃¬
repleti sunt insipientia & colloqueban.:¬
t᷑ ad inuicẽ qͥdnã facerent iħo. Magna
utiq insipientia eos qͥ salute plurimũ
Uindigebant: de nece saluatoris agere
consiliũ Qui qͣntũ neqͥciȩ studeant
ostendit᷑. cũ & hoc in crimen reputant
qđ ad uerbũ illiꝰ saluã qͥ languebat ex¬
tenderet dexterã: qͣsi ñ eor qͥsq maio¬
ra sabbatis egerit. cibos portando. porri¬

Expanded text:
a manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista, turbis sciscitantibus quid facerent ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas, det non habenti. Et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum correpta pandit, qui non has ad viduam rogantem, beneficium collaturus, extenderit. Exeuntrepleti sunt insipientia, et colloquebantur ad invicem, quidnam facerent Jesu. Magna utique insipientia, eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod ad verbum illius salvam qui languebat extenderit dexteram. Quasi non eorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porri
Abbreviated transcription (Latin):
quent᷑ insinuat. Et respondens iħs dix̃
ad illos. Non egent qͥ sani st̃ medico: sed
qͥ male habent. Non ueni uocare iustos sed
peccatores ad pͦenitentiã. Sugillat scri¬
bas & phariseos qͥ iustos se putantes. peccato¬
rũ consortia declinabant. Se ipsũ nanq
medicũ dicit. qͥ miro medicandi genere
sanati sumꝰ. Sanos aut̃ & iustos appellat

Expanded text:
quentur, insinuat. Et respondens Jesus, dixit quentur, insinuat. Et respondens Jesus, dixit ad illos: Non egent qui sani sunt medico, sed qui male habent. Non veni vocare justospeccatores in poenitentiam. Suggillat Scribas et Pharisaeos, qui justos se putantes, peccatorum consortia declinabant. Seipsum namque medicum dicit, qui miro medicandi genere sa
Abbreviated transcription (Latin):
publicanũ a peccatis ad meliora conuer¬
sũ: locũ inuenisse poenitentiȩ. & obidetiã
discipłos eiꝰ. Quare cũ publicanis & pecca¬
torib manducatis & bibitis: Conuiuan¬
tib cũ dño publicanis pharisei mur¬
murantes de ieiunio gloriant᷑. Ubi primo
legis & gr̃ȩ quanta sit distantia declarat᷑.
Quia qͥ legẽ sequunt᷑. ieune m̃tis famem
paciunt᷑ ȩt̾nã. Qui uͦ uerbũ in interiori¬
b animȩ receꝑunt: alim̃ti cȩlestis & fon¬
tis ub̾tate recreati. esurire & sicire ñ pos¬
sunt. Deinde retributionis futurȩ spe¬
cies p̾figurat᷑ : qͣndo epulantib cũ xp̃o
electis ꝑfidia suꝑbor ieiuna torquebi¬
tur. Quib dr̃. Meretrices & publicani.
p̾cedunt uos in regnũ di. Ed si ꝑ mathe¬
i electionẽ fides gentiũ quȩ prius mun¬
dilucris inhiabant sed nc̃ corpꝰ xp̃i se¬
dula deuotione reficiunt. exprimit᷑.
ꝓfeco supciliũ phariseoꝵs supcilium
iudeoꝵ inuidiã qua de gentiũ salute tõr¬

Expanded text:
publicanum, a peccatis ad meliora conversum, locum invenisse poenitentiae, ob id etiam discipulos ejus: Quare cum publicanis et peccatoribus manducatis et bibitis? Convivantibus cum Domino publicanis, Pharisaei murmurantes de jejunio gloriantur. Ubi primo legis et gratiae quanta sit distantia declaratur, quia qui legem sequuntur, jejunae mentis famem patiantur aeternam; qui vero verbum in interioribus animae receperunt alimenti coelestis, et fontis ubertate recreati, esurire et sitire non possint. Deinde retributionis futurae species praefiguratur, quando epulantibus cum Christo electis, perfidia superborum jejuna torquebitur, quibus dicitur: Meretrices et publicani praecedent vos in regno Dei . Quod si per Matthaei electionem fides gentium quae prius mundi lucris inhiabant, sed nunc corpus Christi sedula devotione reficiunt, exprimitur, profecto supercilium pharisaeorum, Judaeorum invidiam, qua de gentium salute tor
Abbreviated transcription (Latin):
uirtꝰ ubi nulla tẽporis intueniente mo¬
rula: iussa saluatoris salus festina comi
mię iaculis: ad laudẽ tantȩ maiestatis
stupentia corda conuertunt.: casꝰ¬
Et post hȩc exut & uidit publicanũ
nomine leui sedentẽ ad theloneum
& ait illi Sequere me. Idẽ leui qͥ & ma¬
theus est. Sed lucas marcusq ꝓpt̾ uere¬
cundiã & honorẽ euangłistȩ noluert᷑
nom̃ ponere uulgatũ. Ip̃se aut̃ matheus
iuxta illud qđ scriptũ: iustus accusa
tor sui. ẽ in pͥmordio sermonis. mathe¬
ũ se & publicanũ diominat ut ostendat
legentib nullũ debere conuersũ de
salute diffidere: cũ ipse de publicano
in apłm. de thelonerio in euangłistam
sit repente mutatus. Et relictis õnib
surgens secutꝰ ÷ eũ. Intelligens mathe¬
usqͥd sit ueracit᷑ dñm seqͥ: relictis õtͥ
seqͥt᷑ Sequi enĩ imitari ẽ. Idõq ut pau
ꝑẽ xp̃m ñ tã gressu ꝗͣ affectu consecta¬

Expanded text:
virtus, ubi nulla temporis interveniente movirtus, ubi nulla temporis interveniente mora, jussu Salvatoris salus festina comitmiae jaculis, ad laudem tantae majestatis stupentia corda convertunt. Et post haec exiit, et vidit publicanum nomine Levi, sedentem ad telonium, et ait illi: Sequere me. Idem Levi qui Matthaeus est, sed Lucas Marcusque propter verecundiam et honorem evangelistae noluerunt nomen ponere vulgatum. Ipse autem Matthaeus juxta itor sui est , in primordio sermonis Matthaeum se et publicanum nominat, ut ostendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in Apostolum, de teloniario in Evangelistam sit repente mutatus. Et relictis omnibus, surgens secutus est eum. Intelligens Matthaeus quid sit veraciter Dominum sequi, relictis omnibus, sequitur. Sequi enim, imitari est. Ideoque ut pau non tam gressu quam affectu consecta
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ potentiã dimittere peccata possit.
pꝰralytico Tibi dico surge: tolle lectũ
tuũ & uade in domũ tuã. Sp̃ualit᷑
de lecto surgere.ẽ: animã se a carna¬
lib desiderus ubi egra qͥescebat abs¬
trahere. Lcctũ uͦ tollere : ipsã qͦq
carnem ꝑ continentiȩ frena correptam.
spe cȩlestiũ p̾mioꝵ delitus pͥuare t̾renis.
digno poenitentiȩ flumine castigatur.
Sublato aut̃ lecto domũ ire: ad parãdysũ
redire est. Ipsa est enĩ uera domꝰ ꝗͣ homi¬
nẽ pͥma suscepit. ñ iure amissa sed frau¬
de: tandẽq restituta ꝑ eũ qͥ fraudulento
hosti nichil debuit. Alit̃ Sanꝰ qͥ langue¬
bat lectũ reportat domũ cũ animã pee¬
cators remissione accepta: ad internã
sui custodiã cũ ipso se corpore refert. ne
post ueniã qͥunde itsĩ iuste feriat᷑ admutat.
Et confestĩ surgens corã illis. tulit in qͦ
iacebat. & abut indomũ suã magnifi¬
cans dm̃ & cęt̾a. Mira diuinȩ potentię

Expanded text:
suae potentiam dimittere peccata possit, mori. Ait paralytico: Tibi dico, surge; tolle lectum tuum. et vade in domum tuam. Spiritaliter de lecto surgere, est animam se a carnalibus desideriis, ubi aegra quiescebat, abstrahere. Lectum vero tollere est, ipsam quoque carnem per continentiae frena correptam, spe coelestium praemiorum deliciis privare terrenis. digno poenitentiae flumine castigatur. Sublato autem lecto domum ire, ad paradisum redire est. Ipsa est enim vera domus, quae hominem prima suscepit, non jure amissa, sed fraude, tandemque restituta per eum qui fraudulento hosti nihil debuit. Aliter. Sanus qui languebat, lectum reportat domum, cum anima peccatorum remissione accepta, ad internam sui custodiam cum ipso se corpore refert, ne post veniam quid, unde iterum juste feriatur, admittat. Et confestim surgens coram illis, tulit lectum in quo jacebat, et abiit in domum suam magnificans Deum, etc. Mir
Abbreviated transcription (Latin):
reliquerit. Tanta enĩ cupiditate seqͦn¬
di dñm ductꝰ ÷. ut in nullo ꝓrsus huius
uitȩ respectũ uel cogitationẽ sibimet
reseruauerit. ꝓpt̃ qđ iusta mercede dũ
humana sedulus negotia deserit: domi¬
nicors fidelis dispensator meruit esse.
talentorũ. Et fecit ei conuiuiũ mag¬
nũ leui in domossua. Qui domicilio xp̃m
recepit interno maximis deleccationi¬
b ex ubantiũ pascit᷑ uoluptatũ Itaq dñs
libentꝰ ingredit᷑ & in eiꝰ qͥ crediderat re¬
cubit affectũ et hoc ÷ bonoꝵ oꝑũ sp̃uale

Expanded text:
ta enim cupiditate sequendi Dominum ductus est, ut in nullo prorsus hujus vitae respectum vel cogitationem sibimet reservaverit. Propter quod justa mercede dum humana sedulus negotia deserit, dominicorum fidelis dispensator meruit esse talentorum. Et fecit ei convivium magnum Levi, in domo sua. Qui domicilio Christum recipit interno, maximis delectationibus exsuperantium pascitur voluptatum. Itaque Dominus libenter ingreditur, et in ejus qui crediderit recu
Abbreviated transcription (Latin):
in lecto hominẽ qͥ erat paraliticus & quȩ¬
rebant eũ inferre & ponere ante eum.
Curatio paralitici huꝰ animȩ post diutur¬
nã illecebrȩ carnalis inertiã ad xp̃m sus
õniũ ministris qͥ eã subleuent & xp̃o
afferant. id ÷ bonis doctonib qͥ spẽ sana¬
tonis opemq intercessionis suggerant
fuisse reꝑiunt᷑. siue qr qͣttuor sci euan¬
gelii libris om̃is p̃dicantiũ uirtꝰ õnis ser¬
mo firmat᷑ seu qr qͣttuor st̃ uirtutes
quib ad ꝓmerendã sospitatẽ fiducia
m̃tis erigit᷑. de quib in ȩt̃nȩ sapientiȩ

Expanded text:
in lecto hominem qui erat paralyticus, et quaein lecto hominem qui erat paralyticus, et quaerebant eum inferre et ponere ante eum. Curatio paralytici hujus, animae post diuturnam illecebrae caomnium ministris qui eum sublevent, et Christo afferant, id est, bonis doctoribus qui spem sanationis opemque intercessionis suggerant, fuisse referuntur, sive quia quatuor sancti Evangelii libris omnium praedicantium virtus, omnis sermo firmatur; seu quia quatuor sunt virtutes, quibus ad promerendam sospitatem fiducia mentis erigitur, de quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
trase secretũ querere. ubi cũ illo exteri¬
ore cessante tumultu ꝑ int̾na deside¬
masilenter loquature
⁊ factũ est in una dierũ. & ipse se¬
debat docens. Et erant pharisei seden¬
tes & cȩt̾a. Ubt dñs sedens docuerit.
qͣndo seribis & phariseis considentib
paraliticũ curauit. lucas breuiandi
gr̃a prȩterut̃. sed matheus & marcus
qui narrant. quȩstionẽ facere uident᷑.
Quoqͥdẽ matheus in ciuitate sua. marcꝰ
in capharnaũ hoc eũ fecisse testant᷑
Quȩ difficiliꝰ soluerent᷑ si matheus etiã
natareth nominaret. Nc̃ uͦ uel ipsa
galilea in qͦ erat naza reth intelligen¬
da ÷ dicta ciuitas xp̃i. ad distinctionẽ.
uidelicet regionis transmarinȩ gerase¬
nors de qͦ trans fretando sic̃ matheus
scribit uenerat galileã. Uel certe ipsa
capharnaũ cuuitas xp̃i ⁊ dicta quam
non nascendo sed uirtutib illustrando
suã ipse fecerat. Et ecce uiri portantes

Expanded text:
tra se secretum quaerere, ubi cum illo exteritra se secretum quaerere, ubi cum illo exteriore cessante tumultu, per interna desideria silenter loquatur. Et factum est in una dierum, et ipse sedebat docens, et erant pharisaei sedentes, etc. Ubi Dominus sedens docuerit quando scribis et pharisaeis consedentibus paralyticum curavit, Lucas breviandi gratia praeterit, sed Matthaeus et Marcus qui narrant, quaestionem facere videntur. Quoniam quidem Matthaeus in civitate sua, Marcus in Capharnaum hoc eum fecisse testantur. Quae difficilius solveretur, si Matthaeus etiam Nazareth nominaret. Nunc vero vel ipsa Galilaea in qua erat Nazareth, intelligenda est dicta civitas Christi, ad distinctionem videlicet regionis transmarinae Gerasenorum, de qua transfretando, sicut Matthaeus scribit, venerat Galilaeam. Vel certe ipsa Capharnaum civitas Christi est dicta, quam non nascendo, sed virtutibus illustrando, suam ipse fecerat. Et ecce viri portantes
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicit uolo mundare & curat ab
infirmitatib sed ei qͥ extendens ma-¬
nũ tetigit lepsũ. Non qͦ iuxta nesto¬
rium gemina sit filii ꝑsona: sed quo
eiꝰdẽ ꝑsonȩ sic̃ naturȩ sic & oꝑationes
sint duȩ. Aliter. Qđ in urbȩ miracula
facit in deserto uͦ uel in monte ut in¬
fra legit᷑ orando ꝑnoctat: utriꝰq uitȩ
nob̾ & actiuȩ scilicet & contẽ placiuȩ
domta p̾monstrat. ut nec contẽplatio¬
nis studio qͥs ꝓximorũ curã neglegat.
nec cura ꝓximorũ immoderatiꝰ obligatꝰ
contẽplationis studia derelinqͣt. ꝗuati¬
nus nec amorẽ dĩ p̃pediat amor ꝓximi:
nec amorẽ ꝓximi qr transcendit᷑ abici¬
at amordiᷤ. In monte qͥppe orare est:
relictis infirmarũ cogitationũ curis
tota mente que libet ad ęt̾na gaudia¬
suꝑnȩ contẽplationis festinãre. Inde¬
sertũ secedere & orare ÷: exurgentem
intrinsecus strepitũ terrenorum desi¬
derioꝵ p̃mere & qͦddã sibi cũ dño in¬

Expanded text:
e dicit, Volo, mundare, et curabat ab infirmitatibus, sed ei quae extendens manum tetigit leprosum: non quo, juxta Nestorium gemina sit Filii persona, sed quo ejusdem personae sicut naturae, sic et operationes sint duae. Aliter: quod in urbe miracula facit, in deserto vero vel in monte ut infra legitur orando pernoctat, utriusque vitae nobis, et activae scilicet et contemplativae documenta praemonstrat, ut nec contemplationis studio quis proximorum curam negligat, nec cura proximorum immoderatius obligatus, contemplationis studia derelinquat: quatenus nec amorem Dei praepediat amor proximi, nec amorem proximi, quia transcendit, abjiciat amor Dei. In monte quippe orare est, relictis infirmarum cogitationum curis, tota mente quemlibet ad aeterna supernae contemplationis gaudia festinare. In desertum secedere et orare est, exsurgentem intrinsecus strepitum terrenorum desideriorum premere, et quoddam sibi cum Domino in
Abbreviated transcription (Latin):
iħm sũmittit᷑ qr reseratis scripturarũ
mysteruis ad noticiã xp̃i ꝓuenitur.
hoc ÷ ad eiꝰ humilitatẽ fidĩ pietate des¬
cendit᷑. Et bene domꝰ iħy tegulis tecta
describit᷑ qr sub contẽptibili literarũ
uelamine si assit qͥ reseret doctor: di¬
cũ lecto deponit᷑. significat ab homi¬
ne in ista carne adhũc constituto xp̃m
debere cognosci. Quoꝵ fidẽ ut ui¬
dit dix̃. Homo remittunt᷑ tͥ peccata tua.
Nominȩ dñs a paralysi curaturus. pͥmo
peccator uincula dissoluit: ut osten¬
deret eũ obnexus culparũ artuũ dis¬
solutione danari nec nͥ relaxatis his
mẽbrors posse recuꝑarione sanarb
Sic & illi paralstico qui iuxta ꝓbaticã

Expanded text:
Jesum submittitur, quia reseratis Scripturarum Jesum submittitur, quia reseratis Scripturarum mysteriis ad notitiam Christi pervenitur, hoc est ad ejus humilitatem fidei pietate descenditur. Et bene domus Jesu tegulis contecta describitur, quia sub contemptibili litterarum velamine, si adsit qui reseret doctor, dicum lecto deponitur, significat ab homine in ista carne adhuc constituto Christum debere cognosci. Quorum fidem ut vidit, dixit: Homo, remittuntur tibi peccata tua. Hominepeccatorum vincula dissolvit, ut ostenderet eum ob nexus culparum, artuum dissolutione damnari, nec nisi his relaxatis, membrorum posse recuperatione sanari. Sic et illi pa
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ. tẽperantiã. & iusticiã appellant.
It non inuenientes ꝗͣ parte illũ infer¬
rent p̃turba. ascenderunt suꝑ tectũ
ꝑtegulas. Desiderant paraliticũ xp̃o of¬
ferre s turba int̾posita ab oĩ parte.
recludunt᷑. qr sepe anima post infimi
torporis desidiã ad dm̃ resipiscens
suꝑnęq gr̃ȩ remedio cupiens in noua¬
ri. priscȩ consuetudinis obstaculo re¬
tardat᷑. Sepe int̾ ipsas orationis secretȩ
dulcedines & qͣsi suaue cũ dño colloqͥũ.
turba cogitationũ int̾ueniens aciem
m̃tis ne xp̃c uideat᷑ int̾cludit. Et qͥd
int̾hȩc agendũ: Non utiq in infimis
exteriꝰ qͣ turbȩ tumultuant᷑ rema¬
nendũ: sed tectũ domꝰ in qͦ xp̃c docet
ascendendũ. id ÷ sacrȩ scripturȩ sul¬
limitas ÷ appetenda. lexq dñi cum
psalmista die noctuq meditanda.
In quo enĩ corrigit adolescentior
uam suaᷤ In custodiendoinqͥt sermo¬
snes tuos:
t sũmisert̃ illũ cũ lecto inmedium
ante iesum. Pate facto tecto egerante

Expanded text:
justitiam appellant. Et non invenientes qua parte illum inferrent prae turba, ascenderunt supra tectum per tegulas. Desiderant paralyticum Christo offerre, sed turba interposita ab omni parte recluduntur. Quia saepe anima post infimi corporis desidiam ad Deum resipiscens, supernaeque gratiae remedio cupiens innovari, priscae consuetudinis obstaculo retardatur. Saepe inter ipsas orationis secretae dulcedines, et quasi suave cum Domino colloquium, turba cogitationum interveniens aciem mentis, ne Christus videatur, intercludit. Et quid inter haec agendum? non utique in infimis exterius qua turbae tumultuantur remanendum, sed tectum domus in qua Christus docet ascendendum, id est, sacrae Scripturae sublimitas est appetenda, lexque Domini cum Psalmista die noctuque meditanda. In quo enim corrigit junior viam suam? In custodiendo, inquit, sermones tuos . Et submiserunt illum cum lecto in medium ante Jesum. Patefacto tecto aeger ante
Abbreviated transcription (Latin):
doceret esse sanatũ. nequaqͣm ꝑceptum
beneficiũ uel ab ipso a qͦ acceꝑ̾at tacet
iussus. qͥn potiꝰ ut marcus narrat. euan¬
gelistȩ functꝰ officio mox egressus coepit
p̾rȩdicare & diffamare sermonẽ ita ut
iã ñ posset manifeste in ciuitatẽ intro¬
ire sed foris in desertis locis esset. & con
ueniebant ad eũ undiq. Unde & meri¬
nto quęrit᷑ qͥdnã sit qđ dñs non nulla
quȩ gessit abscondi iussit. nec ad horam
potuert̃ abscondi. Nunqͥd enĩ unigeni¬
tꝰ filiꝰ patri & sp̃ui scõ coet̾nꝰ. hac in re
uelle habuit qđ implere ñ potuit
Sed notandũ. qđ redẽptor nr̃ ꝑ mortale corpꝰ
omne qđ egit: hoc in nob̾ in exẽplo ac¬
tionis prȩbuit. Miraculũ nanq faci¬
ens & taceri ussit. & tam̃ taceri poͣ
tuit: ut uidelicet electi eiꝰ exẽpla doc¬
trinȩ illiꝰ sequentes in magnis quȩ fa¬
ciunt latere qͥdẽ in uoluntate habeant:
sed ut ꝓsint aliis ꝓdant᷑ inuiti. Qua¬

Expanded text:
doceret esse sanatum, nequaquam perceptum doceret esse sanatum, nequaquam perceptum beneficium vel ab ipso a quo acceperat jussus tacet. Quin potius, ut Marcus narrat, evangelistae functus officio, mox egressus coepit praedicare et diffamare sermonem, ita ut jam non posset manifeste in civitatem introire, sed foris in veniebant ad eum undique. Unde merito quaeritur quidnam sit quod Dominus nonnulla quae gessit abscondi jussit, et nec ad horam potuerunt abscondi. Nunquid enim unigenitus Filius, Patri et Spiritui sancto coaeternus, hac in re velle habuit quod implere non potuit? Sed notandum quod Redemptor noster per mortale corpus omne quod egit, hoc nobis in exemplo actionis praebuit. Miraculum namque faciens et taceri jussit, et tamen taceri non potuit, ut videlicet electi ejus, exempla doctrinae illius sequentes, in magnis quae faciunt latere quidem in voluntate habeant, sed ut prosint aliis prodantur inviti: qua
Abbreviated transcription (Latin):
sedꝰ & plenꝰ lepra describit᷑. Om̃s enim
peccauert & egent gła dĩ Illa scilicet.
ut extent̾a manu saluatoris hoc est
incarnato di uerbo humanaq con¬
tingente naturã: ab erroris prisci
uarietate mundent᷑. possintq cũ apłis
audire. iã uos mundi ꝓͣpt̃ sermonem
quẽ locutꝰ sũ uob̃: & qͥ diutiꝰ abomina¬
biles a popło dĩ erant castris secreti iã
aliquando tẽplo reddi & sacerdoti que¬
ant offerri illi utiq cuĩ dicit᷑ tues
sacerdos in ȩt̾nũ. audientes ab apło.
tẽplũ enĩ di sc̃m est qđ estis uos: offe¬
rantq ꝓemundatione sua sic̃ prȩce¬
pit moyses: id ⁊ exhibeant corpora sua
hostiã uiuentẽ. sc̃am dõ placentem :
Perabulabat aut̃ magis sermo de illo:
et conueniebant turbȩ multȩ ut audi¬
rent eũ & curarent᷑ ab infirmitatib suis. ⁊¬
niꝰ ꝑfecta saluatio. multas ad dñm cogit
turbas. Ut enĩ ipsȩ se exteriꝰ interiusq

Expanded text:
sed et plenus lepra describitur: Omnes enim sed et plenus lepra describitur: Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei , illam, scilicet, ut extenta manu Salvatoris, hoc est, incarnato Dei verbo, humanamque contingente naturam ab erroris prisci varietate mundentur, possintque cum apostolis audire: Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobbiles a populo Dei erant castris secreti, jam aliquando templo reddi, et sacerdoti queant offerri, illi utique cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum . Audientes ab Apostolo Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ; offerantque pro emundatione sua sicut praecepit Moyses, id est, exhibeant corpora sua hostiam viventem, sanctam, Deo placentem . Perambulabat autem magis sermo de illo, et conveniebant turbae multae ut audirent eum, et curarentur ab infirmitatibus suis. Unius perfecta salvatio multas ad Dominum cogit turbas. Ut enim ipse se exterius interiusque
Abbreviated transcription (Latin):
solũ a mercede abstineamꝰ pecuniȩ. sed
etiã gr̃ȩ: Sed uade ostende te sacer¬
doti & offer ꝑ emundatione tua sicut
stendere se sacerdoti iubet᷑ ut intelli¬
geret sacerdos cũ non legis ordine sed
grȩ dĩ supra legẽ esse curatũ. Offerre
aut sacrificiũ: ut ostenderet dñs quit¬
ñ legẽ solueret sed adimpleret qͥ scđm
legẽ gradiens: supra legẽ sanaret eos
quos remedia legis ñ sanauerant. Et
bene addidit in testimoniũ illis. Hoc ẽ.
si dõ credant. si impietatis lepͣ discedat̾.
Q đ si quẽ mouet. quomͦ dñs mosaicũ ui¬
deat᷑ apꝓbare sacrificiũ cũ id ñ receꝑit
holocaustũ suum. Non autẽ oportebat
auferri significantia sacrificia. pͥus¬
qͣm illud qđ significabat᷑ confirmatũ
esset contestatione apłors pͣdicantium
& fide credentiũ popłorũ. Quia uͦ typi¬
cȩ uir iste peccatis languidũ genꝰ de¬
signat humanũ. pect̾e ñ solũ lepsus.

Expanded text:
solum a mercede abstineamus pecuniae, sed solum a mercede abstineamus pecuniae, sed etiam gratiae. Sed vade, ostende te sacerdoti, et offer pro emundatione tua sicut stendere se sacerdoti jubetur, ut intelligeret sacerdos cum non legis ordine, sed gratia Dei supra legem esse curatum. Offerre autem sacrificium, ut ostenderet Dominus, quod legem non solveret, sed adimpleret, qui secundum legem gradiens supra legem sanaret eos, quos remedia legis non sanaverant. Et bene addidit: In testimonium illis, hoc est, si Deo credant, si impietatis lepra discedat. Quod si quem movet quomodo Dominus Mosaicum videatur approbare sacrificium, cum id non receperit holocaustum suum. Non autem oportebat auferri significantia sacrificia, priusquam illud quod significabatur confirmatum eet fide credentium populorum. Quia vero typice vir iste peccatis languidum designat genus humanum, recte non solum leprosus,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas dĩ potestas ÷: qͥ uniꝰ uolunta¬
tatis asserunt. uniꝰ utiq asserunt potes¬
tatis. Itaq quasi habens potestatẽ sanan¬
di & iubendi auctoritatẽ: oꝑandi tes¬
timoniũ ñ refugit. Uolo enĩ dicit ꝓpt̃
fotinũ imꝑat ꝓpt̾ arriũ: tangit ꝓpter
manicheũ Et lex quidẽ tangi lepsos pro
sed legẽ facit. Non gͦ ideo tetigit qr sine
tactu mundare ñ poterat: s ut ꝓbaret
qr subiectꝰ ñ erat legi. Nec contagium
timebat ut homines. sed qͥa contamina¬
ri ñ poterat qͥ alios liberabat: lepͣ tactu
dñi fugat᷑ qͦ solebat contaminare tan¬
gentẽ. Simulq illud mirabile qđ co
sanauit genere quo fuerat obsecratꝰ.
Si uis: potes me mundare. Uolo¬
Uolo inquit. Mundare Nabes uoluntatẽ
habes etiã pietatis ex ẽplũ. Et ipse ꝓce¬
pit illi ut nemini diceret. Quare p̃cipi¬
t᷑ nemini dicere. nͥ ut doceret ñ uul¬
ganda nr̃a beneficia sed p̃menda . ut ñ

Expanded text:
voluntas ejus potestas est, qui unius volunvoluntas ejus potestas est, qui unius voluntatis asserunt, unius utique asserunt potestatis. Itaque quasi habens potestatem sanandi, et jubendi auctoritatem, operandi testimonium non refugit. Volo enim dicit propter Photinum, imperat propter Arium, tangit propter Manichaeum. Et lex quidem tangi leprosos prohsed legem facit. Non ergo ideo tetigit, quia sine tactu mundare non poterat, sed ut probaret quia subjectus non erat legi, nec contagium timebat ut homines, sed quia contaminari non poterat, qui alios liberabat, lepra tactu Domini fugaretur, quae solebat contaminare tangentem. Simulque illud mirabile, quod eo sanavit genere quo fuerat obsecratus. Si vis, potes me mundare. Volo, inquit, mundare. Habes voluntatem, habes etiam pietatis affectum. Et ipse praecepit illi ut nemini diceret. Quare praecipitur nemini dicere, nisi ut doceret non vulganda nostra beneficia, sed premenda? ut non
Abbreviated transcription (Latin):
soluere legem sed ad implere: ille qͥ
excludebat᷑ a lege purgari se dñt
potestate p̾sumens. ñ ex lege sed supͣ
legẽ ẽt̃ grãm udicabat. quȩ leꝓsi
maculam posset abluere.Uerũ ut
in dño potestatis auctoritas: ita in
illo fidi conscientia declarat᷑. Ille in
faciẽ ꝓcidit qđ humilitatis : & pu¬
doris ut unꝰ quisq de suȩ uitȩ macu¬
lis erubescat. sed confessionẽ uerecun¬
dia ñ repressit. Ostendit uulnꝰ. reme¬
diũ postulauit. & ipsa religionis &
fidei plena confessio est.Siuis inqͥt.
potes me mundare. In uoluntate dñi.
tribuit potestatẽ. De uoluntate aũt dñi
non qͣsi pietatis incredulus dubitauit
s qͣsi colluuionis suȩ consciꝰ ñ presũpsit:¬
t extendens manũ tetigit illũ dicens
Uolo Mundare. Et confestim lep᷑ dis¬
cessit ab illo. Nichil mediũ ÷ int̾ opus dĩ
& p̃ceptũ. quia in p̃cepto est opus. deniq
dixit & facta st̃. Uides gͥ qđ dubitari ñ
potest. qr uoluntas dĩ potestas ẽ. Sigͦ

Expanded text:
soluere, sed inplere, ille qui excludebatur a lege purgari se domini potestate praesumens non ex lege, sed supra legem esse gratiam iudicaret, quae leprosi maculam posset abluere. uerum ut in domino potestatis auctoritas ita in illo fidei constantia declaratur. ille in faciem procidit, quod humilitatis est et pudoris, ut unusquisque de suae uitae maculis erubescat, sed confessionem uerecundia non repressit. ostendit uulnus, remedium postulauit, et ipsa religionis et fidei plena confessio est: si u i s, inquit potes me mundare. in uoluntate domini tribuit potestatem, de uoluntate autem domini non quasi pietatis incredulus addubitauit, sed quasi conluuionis suae conscius non praesumsitEt extendens manum tetigit illum dicens: Volo, mundare. Et confestim lepra discessit ab illo. Nihil medium est inter opus Dei atque praeceptum, quia in praecepto est opus. Denique dixit et facta sunt . Vides igitur quod dubitari non potest, quia voluntas Dei potestas est. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ in utres nouos mittendũ ÷ & utraq
conseruant᷑ Eosdẽ quoq ueterib cõparat
utrib. qͦs uino nouo id ÷ sp̃ualib p̃ceptis
facilius dirũpi: quã id posse continere
dicit Grant enĩ iã utres noui cũ post
ascensũ dñi desiderio consolationis eiꝰ
orando & spando innouabant᷑. Tc̃ enim
õnib loquerent᷑. a iudeis nescientibus
sed uere attestantib dictũ est : qͥa mus¬
topleni st̃ isti. Nouu enĩ uinũ iã nouis

Expanded text:
novum in utres novos mittunt, et ambo conservantur. Eosdem quoque veteribus comparat utribus, quos vino novo, id est spiritalibus praeceptis, facilius disrumpi quam id posse continere dicit. Erant autem jam utres novi, cum post ascensum Domini desiderio consolationis ejus orando et sperando innovantur. Tunc enim omnibus loquerentur, a Judaeis nescientibus, sed tamen vere attestantibus, dictum est quia musto pl
Abbreviated transcription (Latin):
sint parali tico peccatã dimisfa: solus
nouerat qͥ dimitebat. Surge aut̃ &
ãbula. tã ille qͥ surgebat ꝗͣ ũ qͥ surgen¬
tẽ uidebant apꝓbare pogerant. fit gͥ
carnale signu: ut ꝓbet᷑ sp̃uale :

Expanded text:
sint paralytico peccata dimissa solus noverat, qui dimittebat. Surge autem et ambula, tam ille, qui surgebat, quam hi qui surgentem videbant approbare poterant. Fit igitur carnale si
Abbreviated transcription (Latin):
uocabit᷑ nom̃ eꝰ admirabilis consiliariꝰ ds
fortis: nequaqͦm miremꝰ eũ qͥ sic paruulus¬
factꝰ ÷ homo. ut nichilominꝰ qdđ erat sẽꝑ ds
ac fortis ꝑmaneret mͦ diuinitatis suȩ mͦ
humanitatis his qͦs erudire cupiebat in¬
dicia dedisse. sed digna fide spe & caritate
agamꝰ illi grãs qͥa qui magnꝰ erat & lauda¬
bilis nimis s nos ñ cognoscebamꝰ paruulꝰ
natꝰ ÷ nob: ut crescendo & ꝓficiendo int̾
paruulos. paulatĩ eos ad capessenda suȩ
uirtutis ac magnitudinis archana ꝓuehe
Et dixit mat᷑ eiꝰ ad illũ filio qͥd fecisti
nob̾ sic : Ecce pat̾ cuus & ego dolentes quȩ:

Expanded text:
vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis ; nequa homo, ut nihilominus quod erat semper Deus ac fortis permaneret, modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias, quia qui magnus erat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego d
Abbreviated transcription (Latin):
minib auscultare ñ erubescit ds̃ Ne in¬
firmꝰ docere qͥs audeat: & ille puer doceri
yiterrogando uoluit qͥ ꝑ diuinitatis pru-¬
dentiã uerbũ scientiȩ ip̃sis suis doctorib
ministrauit. Stupebant aut̃ õs qͥeũ au¬
diebant suꝑ prudentia & responsis eꝰ. Et
uidentes admirati st̃. Nota distinctionera
uerboꝵs. & tuȩ saluationis ac fidĩ mysteri¬
a sedulus intuere. Stupebant qͥ eũ audie¬
bant & uidentes admiratist̃: & eo ãpliꝰstu¬
pebant suꝑ prudentia responsionũ qͦ pau-¬
citatẽ uidentes contẽnebant annor. Diui¬
na lingua sapientiã ꝓdebat s infirmi¬
tatẽ etas prȩtendebat humanã. Uerũ hȩc
doctores iudeor qͣsi noua stupebant int̾q
alta qͥ audiunt & infirma quȩ uident: du¬
bia admiratione turbant᷑. Nos aũt scientes
hc̃ ẽe de qͦ olĩ ꝓpħa gratulabundus exulta¬
bat. paruulus natꝰ ÷ nob̾ filiꝰ datꝰ ÷ nob &

Expanded text:
minibus auscultare non erubescit Deus. Ne inminibus auscultare non erubescit Deus. Ne infirmus docere quis audeat, et ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam, verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Stupebant autem omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus, et videntes admirati sunt. Nota distinctionem verborum, et tuae salvationis ac fidei mysteria sedulus intuere. Stupebant qui eum audiebant, et videntes admirati sunt. Et eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videntes contemnebant annorum. Divinam lingua sapientiam prodebat, sed infirmitatem aetas praetendebat humanam. Verum haec doctores Judaeorum quasi nova stupeant, interque alta quae audiunt, et infirma quae vident, dubia admiratione turbentur: nos autem scientes hunc esse de quo olim Propheta gratulabundus exsultabat: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, et
Abbreviated transcription (Latin):
cognatos & notos. Et ñ inuenientes. regres¬
si st̃ in ierłm reqͥrentes eũ. Quȩrit aliqͥs
quomͦ dĩ filiꝰ tanta parentũ cura nutritꝰ.
his abeuntib potuerit obliuiscendo relin¬
qͥ. Cui respondendũ qr filus isrł moris fu¬
erit ut tẽporib festis uel ierosolimã con¬
fluentes uel ad ꝓpͥa redeuntes seorsũ ui¬
ri seorsũ aut̃ feminȩ choros ducentes in¬
cederent in fantesq uel pueri cũ qlibet
parente indifferent̃ ire potuerint. idõq
beatã mariã uel ioseph uicissi putasse pu¬
erũ iessꝰ quẽ recomitari ñ cernebant:
cum altero parente reuersum.
faccũ est. Post triduũ inuenert̃ illũ
in tẽplo sedentẽ in medio doctoꝵ: audientẽ
illos & in terrogantẽ. Quasi fons sapientiȩ
doctoꝵs mediꝰ sedet s qͥa exẽplar humilita¬
tis ẽ audire priꝰ & in terrogare doctores:
ã instruere quęrit in doctos. Ne & enĩ
fuuli a seniorib erubescant discere:
x ipse obȩtatis humanȩ congruentiã ho-¬

Expanded text:
s et notos, et non invenientes, regressi sunt in Jerusalem requirentes eum. Quaeret aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum, quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Jerosolyma confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae choros ducentes incederent, infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerint. Ideoque beatam Mariam vel Joseph vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo, sedentem in medio doctorum, audientem illos, et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis, audire prius et interrogare doctores, quam instruere quaerit indoctos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis humanae congruentiam, ho
Abbreviated transcription (Latin):
b illis in ierosolimã scđm consuetudinẽ
diei festi. consũmatisq die b cũ redirent
remansit puer iħs in ierłm Qul a natiui¬
tate immo a conceptione humana mani¬
festis miraculors qr ds̃ sit est appbatꝰ indi¬
tus ipse etiã mox ubi tẽpusȩtatis conque¬
bat. utranq suã reuerent̃ pandere cocp̃it
atq aꝑire substantia. & qͥd uidelicet patri
iuxta ueritatẽ diuinȩ maiestatis & qͥd ur¬
ta assũptionis humanȩ fragilitatẽ debeat
matri. Nec absq ꝓuidentia duodennis pri¬
ma suȩ fidei rudim̃ta reuelabat. quȩ duo¬
detĩ apłoꝵ ministerio cunctũ erat reuelan¬
da & elucidanda ꝑ orbẽ. Possumꝰ & hoc dice¬
re. qr sic̃ septenario sic & duodenario nu¬
mero qͥ multiplicatis int̾se inuicẽ septena¬
ru partib constat: uel rerũ uel tẽpoꝵ uni¬
uersitas ac ꝑfectio designat᷑. atq idõ qͥ onia
loca uel tẽpora deceat occupari: rectea duode¬
cimonumero uibar sumit exordiũ. Nongͥ oti

Expanded text:
udinem diei festi, consummatisque diebus cum redirent, remansit puer Jesus in Jerusalem. Qui a nativitate, imo a conceptione humana manifestis miraculorum quia Deus sit, est approbatus indiciis, ipse etiam mox ubi tempus aetatis congruebat, utramque suam reverenter pandere coepid videlicet Patri juxta veritatem divinae majestatis, et quid juxta assumptionis humanae fragilitatem debeat matri. Nec absque providentia duodenis prima suae fidei rudimenta revelabat, quae duodecim apostolorum ministerio cunctum erat revelanda et elucidanda per orbem. Possumus et hoc dicere, quia sicut septenario, sic et duodenario numero, qui multiplicatis inter se invicem septenarii partibus constat, vel rerum vel teversitas ac perfectio designatur: atque ideo quo omnia loca vel tempora decet occupari, recte a duodecimo numero jubar sumit exordium. Et non
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ & apollinaristas expugnat. ostendens
dm̃ uerã carnẽ uerã habere & animã. Nã
sic̃ carnis ÷ etate: sic ẽ animȩ sapientia p¬
ficere & grã. Qui tam̃ in sapientia nulla¬
tenꝰ ꝓficeret: si naturalẽ intelligentiã
quȩ hominib rationis causa concessa est
ñ haberet. Non qt hoc susceptꝰ dis eguit.
p̃sertĩ cũ supra plenꝰ sapcentia puer fuis¬
se describat᷑ sed qͥa hoc ꝑ remedio nr̃ȩ sa¬
lutis affectu piȩ susceptionis elegit ut
duĩ caro & anima rationalis a do suscipit᷑.¬

Expanded text:
pariter et Apollinaristas expugnat. Ostendens pariter et Apollinaristas expugnat. Ostendens Dominum veram carnem veram habere et animam. Nam sicut carnis est aetate, sic est animae sapientia proficere et gratia. Quae tamen in sapientia nullatenus proficeret, si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. Non quia hoc susceptor Deus eguit, praesertim cum supra plenus sapientia puer fuisse describatur, sed quia hoc pro remedio nostrae salutis effectus piae susceptionis elegit, ut dum caro et anima rationalis a Deo suscipit