comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fulgebunt sicut sol in regno patrissui quod post saeculi finem
futurum est Verum &iam &xclamar& uaemundo abscandalis
nisi ut nobis non blandiremur uenire : Nosposse ad sedes felicitictis
a &ornae nisi temporalib: malis &xerciti non deficere: Quod opus
fuit ut dicer& qm̃ abundauit iniquitas refriges at carita smultoꝵ
nisi utille dequib: continuo locutus adiunxit: quiꝑ seuerauerit
usq: infinem hicsaluus erit : Cum hac iniquitatis abundantia refri¬
gescentem caritatem uiderent. non ꝑturbarentur non ex pauesce¬
rent: non quasi reb: insperatis. & in opinatis contristicti deficerent.
sed potius uidentes accidere quae futura praedicta sunt antefinẽ
patienter ꝑ seuerarent usq: infinem ut securi mererentur regnure
postfinem in eacuita̧ quae non hab& finem: proinde carissimi
inisto scandalo quode bonifacio presbitero non nulli ꝑturbantur.

Expanded text:
fulgebunt sicut sol in regno Patris sui , quod post saeculi finem fulgebunt sicut sol in regno Patris sui , quod post saeculi finem futurum est; verum etiam exclamaret, Vae mundo ab scandalis : nisi ut nobis non blandiremur venire nos posse ad sedes felicitatis aeternae, nisi temporalibus malis exerciti non defecerimus? Quid opus fuit ut diceret, Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum; nisi ut illi, de quibus continuo locutus adiunxit: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, cum hac iniquitatis\' abundantia refrigescentem caritatem uiderent, non perturbarentur, non expauescerent, non quasi rebus insperatis et inopinatis contristati deficerent, sed potius uidentes accidere, quae futura praedicta sunt ante finem, patienter perseuerarent\', usque in finem, ut securi mererentur regnare post finem in ea uita, quae non habet finem? Proinde, carissimi, in isto scandalo, quo de Bonifatio presbytero nonnulli perturbantur,
Abbreviated transcription (Latin):
impleat cordistuitam grandem & tam scm̃ sinum que mipse fecit
i lectissimis fratribus clero seniorib: & uniuerse plebiecłȩ
ipponiensis cui seruio indilectione xp̃i. augustinus in dño salutẽ:
Utinam scriptura edĩ sollicitamente intendentes. inquibus que
scandalis aduitorio nr̃i sermones noneger&is: Etille uos potius
consolar&ur qui consolatur & nos : qui non solum bona quaescĩs
& fidelib suis est rediturus : uerum &iam mala quibus erat
hcmundus abundaturus ante praedixit. ante conscribende
curauit : ut bona post saeculi finem secutura certiores expecta¬
remus cum mala similiter praenunticta. ante saeculi finem
praece dentia sentiremus : unde & apostolus dicit. quaecumq:
enim ante scripta sunt ut nos doceremur scriptac sunt. ut perpa¬
cientiam & consolationem scripturarum spem habeamus addm̃:
quid autem opus erat ut ipse dns ihs non solum dicer& tunc iusti

Expanded text:
impleat cordis tui tam grandem et tam sanctum sinum, quem ipse fecit, . impleat cordis tui tam grandem et tam sanctum sinum, quem ipse fecit, . ILECTISSIMIS FRATRIBUS, CLERO, SENIORIBUS ET UNIVERSAE PLEBI ECCLESIAE HIPPONIENSIS, CUI SERVIO, IN DILECTIONE CHRISTI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Utinam scripturae dei sollicita mente intendentes in quibusque scandalis adiutorio nostri sermonis non egeretis et ille uos potius consolaretur, qui consolatur et nos, qui non solum bona, quae sanctis et fidelibus suis est redditurus, uerum etiam mala, quibus erat hic mundus abundaturus, ante praedixit, ante conscribenda curauit, ut bona post saeculi finem secutura certiores expectaremus, quam mala simipraecedentia sentiremus. Unde et Apostolus dicit: Quaecumque enim ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt, ut per patientiam et consolationem Scripturarum spem habeamus ad Deum . Quid autem opus erat ut ipse Dominus Jesus non solum diceret, Tunc justi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia bonus es amator iustitiȩ ind&e anoneo ut deilla quam diligis
hoc ame libentius audias : ceris prius eẽ quod &tibi & aliis. quam
quod tibi taentum modo debeo. & tempus ad omnia mibi non sufficit
quan donec adilla quae priora sunt: unde omnes carissimi. & familia¬
rissimimei. quorum in nomine xp̃i inter primos mihies. remfacient
officiisui si non solum mihi alias scribenda ipsi nonitponant uerum
&iam c&eros quanta possunt auctoritate & scũ benignitate Inl¬
prohibeant neuidecr Ego durus cuma singulis p&ita nondederd.
dum eacmagis uolo reddere qua e omnibus debeo deniq cumsicut
speramus & promissum tenemus. ad nos uenerit uenera bi litaestua
scies quibus operib: litterarum & quantum occupatussim & ins¬
tantius facies quod rogaui ut & alios quos potueris mihi aliquid
aliut scribendum uolentes iniungere. ame demolicris: Dñs ds̃ nr̃

Expanded text:
sed quia bonus es amator iustitiae, inde te admoneo, ut de illa, quam diligis, sed quia bonus es amator iustitiae, inde te admoneo, ut de illa, quam diligis, hoc a me libentius audias. cernis prius esse, quod et tibi et aliis quam quod tibi tantum modo debeo; et tempus ad omnia mihi non sufficit, quando nec ad illa, quae priora sunt. unde omnes carissimi et familiarissimi mei, quorum in nomine Christi inter primos mihi es, rem facient officii sui, si non solum mihi alia scribenda ipsi non inponant, uerum etiam ceteros quanta possunt auctoritate et sancta benignitate prohibeant, ne uidear ego durus, cum a singulis petita non dedero, dum ea magis uolo reddere, quae omnibus debeo. denique cum, sicut speramus et promissum tenemus, ad nos uenerit uenerabilitas tua, scies, quibus operibus litterarum et quantum occupatus sim, et instantius facies, quod rogaui, ut et alios, quos potueris, mihi aliquid aliud scribendum uolentes iniungere a me demoliaris. dominus deus noster
Abbreviated transcription (Latin):
ut rependerẽ &iamte nolente flagiticuit : Namsiquid aliud uolebas
ut scriberem largiorem medesiderabas non redditorem porro uistituce
ordo sic hab& ut debitum prius reddamus. tumdeinde cui reddimus.¬
si hoc plicc& aliquid & donem: Quamquam &iam tidico qualiu desi¬
derasti ut scriberem. ssidiligentius praeceptadm̃ cogitemus reddimus
potius quam donamus: Sine mini quicquam debendum est. nisi ut in
uicem diligamus : Ipsa quippe dilectio &xigit debitum : ut fraternȩ
caritati seruientes eum qui sec idiuuari recteuelit . in quo possumus
adiuuemus : Sedmifrat̃ & tu credo quod noueris quanta sint in mambmas
quib aduersus curas quas nrae seruituts necessitus hceb& urxmihi
paucissimȩ guttȩ temporis stillantur. quas aliis reb: simpendero
contra officium meum mihi facere uideor, quod enimuis ut udte
prolixam epistolam soribam & hocquidem debeo fateor
debeo prorsus hociam dulci tamsincere tammeȩ uolunta atuȩ:

Expanded text:
ut rependerem etiam te nolente flagitauit. nam si quid aliud uolebas ut rependerem etiam te nolente flagitauit. nam si quid aliud uolebas ut scriberem, largitorem me desiderabas, non redditorem. porro iustitiae ordo sic habsi hoc placet, aliquid et donemus. Quanquam etiam talia qualia desiderasti ut scriberem, si diligentius praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quiuicem diligamus. ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati seruientes eum, qui se adiuuari recte uelit, in quo possumus, adiuuemus. sed, mi frater, et tu credo quod noueris, quanta sint in manibus quibus aduersus curas, quas nostrae seruitutis necessitas habet, uix mihi paucissimae guttae temporis stillantur, quas aliis rebus si inpendero, contra officium meum mihi facere uideor. Quod enim uis, ut ad te prolixam epistulam scribam, et hoc quidem debeo, fateor; debeo prorsus hoc tam dulci, tam sincerae, tam merae uoluntati tuae.
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo & deseipse unus homo fulli potest. quod nontaentum ideo nolo
nequem diligo tufalleris : Verum &iam meminus ores ut sim quodiũ
esseme credis. nec in eo sum tibi debitor ut eodem progressu beniuo¬
lentiȩ credam & loquar d&ebona: quȩ ad huc & tu tibi deesse
cognoscis sed utaenimo ttemquidem beniuolo eataemendicam bona
tucc donađi : De quib: intecertussum quod nonideo non fatio ne fallar
in eis sedn&iso melicudatius ipse laudacsse uidearis: & propterillã
iustitiȩ regulam qui amihi fierinolo. quod si fierideb&. eligo esse
debitor quam diuputo nonesse faciendum Si autem fierinondeb&
nec debitorsum sed noui quid mihi adhaecres pondere possis. itio
istac loqueris quiasi ego prolixam epistolam tuam delaudibus meis
desidera uerim, Ab sit ut hoc d&ecredam. sed epistolictua nolo dicere
quamueris uel quam non ueris plenatamen laudib: meis. hocdeme

Expanded text:
quo modo et de se ipse unus homo falli potest! quod non tantum ideo nolo, quo modo et de se ipse unus homo falli potest! quod non tantum ideo nolo, ne, quem diligo, tu fallaris, uerum etiam ne minus ores, ut sim, quod iam esse me credis. nec in eo sum tibi debitor, ut eodem progressu beniuolentiae credam et loquar de te bona, quae adhuc et tu tibi deesse cognoscis, sed ut animo tam quidem beniuolo ea tamen dicam bona tua, dona dei, de quibus in te certus sum. quod non ideo non facio, ne fallar in eis, sed ne tu a me laudatus ipse te laudasse uidearis et propter illam institiae regulam, quia mihi fieri nolo. quod si fieri debet, eligo esse debitor, quam diu puto non esse faciendum; si autem fieri non debet, nec debitor sum. Sed noui, quid mihi ad haec respondere possis: \'Ita ista loqueris, quasi prolixam epistulam tuam de laudibus meis desiderauerim. absit, ut hoc de te credam; sed epistula tua nolo dicere quam ueris uel quam non ueris plena tamen laudibus meis hoc de me
Abbreviated transcription (Latin):
debito ipse cumularem: quamquam hoc facile sit ostendere.
& sinon ostendam facile tibi uidere & uera infideliter diciposse
& nonuera fideliter Quienim sic credit ut loquitur & si nonuerie
loquitur. fideliter loquitur. qui autem non credit quae loquitur.
& siuera loquitur in fideliter loquitur: Num quidergo dubito
quod erc deme credas quae scripsisti. quaecum inme no n agnosco
potiuisti fideliter deme nonuera dicere. sed nolote uelbeniuolentia
sic faelli: Cui beniuolentiae debitorsum. Quia & tam sideliter
& tambeniuole. & ecc quae uera sunt possem d&e dicere nisi ut
supradixi uere cundiaetuȩ parcerem : Ego enim quando laudor
ager manissimo & facmiliurissimo animȩ meȩ : uelutame ipso lauder
sic habeo: quod cernis quam molestum sit &icm siuera diccentur. quanto
potius quia &iem cumsis altera animamere immou nasit anima
tuce & mere: Sic inme falleris putando mihi ad eẽ quaedesunt

Expanded text:
debito ipse cumularem. quamquam hoc facile sit ostendere debito ipse cumularem. quamquam hoc facile sit ostendere et, si non ostendam, facile tibi uidere et uera infideliter dici posse et non uera fideliter. qui enim sic credit, ut loquitur, etsi non uera loquitur, fideliter loquitur; qui autem non credit, quae loquitur, etsi uera loquitur, infideliter loquitur. numquid ergo dubito, quod ea de me credas, quae scripsisti? quae cum in me non agnosco, potuisti fideliter de me non uera dicere. Sed nolo te uel beniuolentia sic falli. cui beniuolentiae debitor sum, quia et tam fideliter et tam beniuole ea, quae uera sunt, possem de te dicere, nisi, ut supra dixi, uerecundiae tuae parcerem. ego autem quando laudor a germanissimo et familiarissimo animae meae, uelut a me ipso lauder, sic habeo. quod cernis quam molestum sit, etiam si uera dicantur; quanto potius, quia etiam, cum sis altera anima mea, immo una sit anima tua et mea, sic in me falleris putando mihi adesse, quae desunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cumtudeme tammultum sentias quime tamquam anima mea noueris
Sed hoc ipsum est quod mihi magnam dificultactem facit respondendi
litteristus quico & quantus mihi uidearis parco dicere propter
uerecundiam tuam. Et utiq minus dicendo cum tu in me tantam
laudem contuleris quid nisi debitor remanebo. quod noncurarem
siea quedeme adme locutus es non ex eacritate sincerissima dieta scirem
sed adulatione inimica amicitiȩ hoc quippe modo nec debitor fierẽ
quictidia rependere non deberem. sed quanto mugis noui quum sideli
animo loqueris tanto magis uideo quanto debito grauer : Vide
autem quid mihi contigit. ut me quodam modo ipse lauda uerim
quime ate fideliter laudatum dixerim. Sed quid aliud dicerem
quam id quodd&e anmoniu quam nosti. Eccemihi nouam feci ques¬
tionẽ quantu non proposuisti & exmfortissis & pectas ut soluã
Itamihi parum erat quod debitor eram. nisi &iamme ampliori

Expanded text:
cum tu de me tam multum sentias, qui me tamquam anima mea noueris. cum tu de me tam multum sentias, qui me tamquam anima mea noueris. sed hoc ipsum est, quod mihi magnam difficultatem facit respondendi litteris tuis, quia et, quantus mihi uidearis, parco dicere propter uerecundiam tuam et utique minus dicendo, cum tu in me tantam laudem contuleris, quid nisi debitor remanebo? quod non curarem, si ea, quae de me ad me locutus es, non ex caritate sincerissima dicta scirem sed adulatione inimica amicitiae. hoc quippe modo nec debitor fierem, quia talia rependere non deberem; sed quanto magis noui, quam fideli animo loqueris, tanto magis uideo, quanto debito grauer. Vide autem, quid mihi contigit, ut me quodam modo ipse laudauerim, qui me a te fideliter laudatum dixerim. sed quid aliud dicerem quam id, quod de te admonui, quam nosti? ecce mihi nouam feci quaestionem, quam tu non proposuisti et eam fortassis expectas ut soluam. ita mihi parum erat, quod debitor eram, nisi etiam me ampliore
Abbreviated transcription (Latin):
Epistola mecc quam ꝑuexit carissimus filius & condiaconus noster
timotheus in paraticerat profecturo quando filiinrĩ quodiultds̃
& gaudentius ad nos uenerunt cum litteristuis: inde factum Uest
ut continuo proficiscens non afferr& responsionem merom: Qm̃ post
illorum aduentum quantulum cunq apud nos immoratus est
& profecturus perhoras singulas uidebatur : sed & siper eum
respondissem adhuc debitor forẽ. Nam & nuno quod uideor respon¬
disse debitorsum: Nondico caritatis quam tanto magis debemus
quanto amplius impenderimus : cuius nos perp&uos debitores ostenđ
a postolus dicens: Nemini quicquam debeatis nisi ut inuicem diligatis:
Sedipsius epistalae tuae : quando enim sufficiam tuae succuitieti
tunteq auiditaca animi cuiquam mihi lecta nuntiauit remquidem
intemihi notissimam insinuauit: Verum tamen & si non mihi rei
nouae in sinuatrix nouatiomen rescriptorum & actrix fuit:
miraris fortasse quurme huius debiti persolutorem im parem diecum.

Expanded text:
Epistula mea, quam peruexit carissimus filius et condiaconus noster Timotheus, iam parata erat profecturo, quando filii nostri Quoduultdeus et Gaudentius ad nos uenerunt cum litteris tuis. inde factum est, ut continuo proficiscens non adferret responsionem meam, quoniam post illorum aduentum quantulumcumque apud nos inmoratus est et profecturus per horas singulas uidebatur. sed etsi per eum respondissem, adhuc debitor forem. nam et nunc, quod uideor respondisse, debitor sum non dico caritatis, quam tanto magis debemus, quanto amplius inpenderimus, cuius nos perpetuos debitores ostendit apostolus dicens: Nemini quicquam debeatis. nisi ut inuicem diligatis, sed ipsius epistulae tuae; quando enim sufficiam tuae suauitati tantaeque auiditati animi tui, quam mihi lecta nuntiauit? rem quidem in te mihi notissimam insinuauit; uerum tamen etsi non mihi rei nouae insinuatrix, noua tamen rescriptorum exactrix fuit. Miraris fortasse, cur me huius debiti persolutorem inparem dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
qui reprehensus est odit : si autem ille qui corripit reddere uult malũ
promalo ei qui corripienti in dignatur. non fuit dignus qui corriper&
sed dignus plane qui &iam ipse corripi deber&. Haec agite
ut aut noninteruos &istant in dignationes . aute horte stictim
celerrima pace perimantur : maiorem Date operam concordunds
uobis quam redar guendis.quicesicut a etum corrumpit uies
sidiutius ibi fuerit. sicira corrumpitcor siinalium diem duraue¬
rit : Hecergo agite & đs̃ pacis erit uobiscum. orantes simul
& pronobis ut eti quaebene monemus a lacriter impleamus: Explic :¬

Expanded text:
qui reprehensus est, odit. si autem ille. qui corripit, reddere uult malum qui reprehensus est, odit. si autem ille. qui corripit, reddere uult malum pro malo ei, qui corripienti indignatur, non fuit dignus, qui corriperet., sed dignus plane, qui etiam ipse corripi deberet. haec agite. ut aut non inter uos existant indignationes aut exortae statim celerrima pace perimantur. maiorem date operam concordandis uobis quam redarguendis, quia, sicut acetum corrumpit uas. si diutius ibi fuerit, sic ira corrumpit cor, si in alium diem durauerit. haec ergo agite — et deus pacis erit nobiscum - orantes simul et pro nobis. ut ea, quae bene monemus, alacriter impleamus. CCXI.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est corripe sapientem & amabitte numquid tamen ideo
non debemus reprehendere & corripere fratrem ne securus
tendat in mortem Sol& enimfieri & frequenter accidit
ut ad horam contristetur cum reprehenditur & resistat & con¬
tendat. & tamen posterc consider& secum insilentio ubi nemoest
nisids̃ &ipsem& tim& displicere hominib: quia corripitur. sed tim&¬
dis pliceredõ quia non corrigitur & de inceps non faciat illud in quo
iuste reprehensus est. & quantum odit peccatum suum tantum
diligat fratrem quem sensit hostem peccietisui si autem deillo numero ẽ
de quodictum est. corripestultum & adici& ut oderitte nondeca¬
ritate illius dissensio nascitur. sed tacmencuritatem reprehenso¬
rissui &erc& & probat quia nonei reprehenditur odium sed dilestio
quae cogit reprehendere inperturbata ꝑdurat . &iam cumille

Expanded text:
dictum est: Corripe sapientem et amabit te? numquid tamen ideo dictum est: Corripe sapientem et amabit te? numquid tamen ideo non debemus reprehendere et corripere fratrem, ne securus tendat in mortem? solet enim fieri et frequenter accidit. ut ad horam contristetur, cum reprehenditur, et resistat et contendat et tamen postea consideret secum in silentio, ubi nemo est nisi deus et ipse nec timet displicere hominibus. quia corripitur, sed timedisplicere deo. quia non corrigitur, et deinceps non faciat illud, quod iuste reprehensus est. et, quantum odit peccatum suum, tantum diligat fratrem, quem sensit hostem peccati sui. si autem de illo numero est, de quo dictum est: Corripe stultum et adiciet, ut oderitte. non de caritate illius dissensio nascitur. sed tamen caritatem reprehensoris sui exercet et probat, quia non ei rependitur odium, sed dilectio, quae cogit reprehendere. inperturbata perdurat, etiam cum ille,
Abbreviated transcription (Latin):
uelint fugere abirauentura : & cum inuia sunt id est in hac
uita. concordare cum sermoneđĩ quem sibiaduers arium mule
uiuendo fecerunt: quidergo non misericorditer prȩstatur
hominib: ad nõđo a quo &iam tribulactio beneficium est :nam
res prospera donumest consolantis : Res autem aduersic
donum est admonentis dĩ : & si haec prestat ut dixi &iammulis
quid prȩparat sustinentib se : quorum in numero uos ꝑ illius
gratiam congratos esse gaudete. sustinentes inuicem indilec¬
tione. studentes seruare unitatem sp̃s inuinculo pacis non enim
deerit quo dinuobis inuicem sufferatis nisicumuos itac portauerit
dñs absorta morte inuictoriam. ut sit ds̃ omnia in omnib:
Dissensiones autem nun quam debent amari. sed aliquando tamen
aut a caritate nascuntur. aut caritatem probant . quis enimfacile
inuenitur quiuelit reprehendi & ubiest ille sapiens dequo

Expanded text:
uelint, fugere ab ira uentura et, cum in uia sunt, id est in hac uelint, fugere ab ira uentura et, cum in uia sunt, id est in hac uita, concordare cum sermone dei, quem sibi aduersarium male uiuendo fecerunt. quid ergo non misericorditer praestatur hominibus a domino deo, a quo etiam tribulatio beneficium est? nam res prospera donum est consolantis, res autem aduersa donum est admonentis dei. et si haec praestat. ut dixi, etiam malis, quid praeparat sustinentibus se? quorum in numero uos per illius gratiam congregatos esse gaudete sustinentes inuicem in dilectione. studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. non enim deerit, quod in uobis inuicem sufferatis, nisi cum uos ita portauerit dominus absorpta morte in uictoriam, ut sit deus omnia in omnibus. Dissensiones autem numquam debent amari. sed aliquando tamen aut caritate nascuntur aut caritatem probant. quis enim facile inuenitur, qui uelit reprehendi? et ubi est ille sapiens, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimae & scĩs simae matri felicitti & fratrirustico
& sororib: quaeuobis cum sunt. Agustinus & qui mecum sunt
in dñõ scclutem bonis est dñs & miseri cordicei: ubique diffusce
quaenos deurc̃ cariacte in suis uis cerib consolatur: quantũ
enim diligat credentes & sperantes inse. & illum atq inuicẽ
diligenptes & quideis in posterum seru& hĩc maximȩ ostendit
cum infidelib: & desperatis & peruersis quibus in naela uoluntate
usque in finem ꝑ seuerantib: ignem cumdicbolo a &ernum
minatur in hocticmen sacculo bonattenta largitur qui facit
oriri solem suum suꝑ bonos & meclos. & pluit suꝑiustos & inustos
Breliter enim aliquid dictum est ut plura cogitentur : quam multec
enim hieberent impii in hacuita munerae & doncegratuita ab illo
quem contenunt enumerire quis potest : inter que illuꝰ muagnũ.
quod e&xemplis interpositarum tribulationum quas huius scđ
dulcedini tamquam bonus medicus misc& ad mon& eos sia itendere

Expanded text:
ILECTISSIMAE ET SANCTISSIMAE MATRI FELICITATI ET FRATRI RUSTICO ET SORORIBUS QVAE VOBISCUM SUNT AUGUSTINUS ET QVI MECUM SUNT IN DOMINO SALUTEM. Bonus est dominus et misericordia eius ubique diffusa, quae nos de uestra caritate in suis uisceribus consolatur. quantum enim diligat credentes et sperantes in se et illum atque inuicem diligentes et quid eis in posterum seruet, hinc maxime ostendit, cum infidelibus et desperatis et peruersis, quibus in mala uoluntate usque in finem perseuerantibus ignem cum diabolo aeternum minatur, in hoc tamen saeculo bona tanta largitur, qui facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. breuiter enim aliquid dictum est. ut plura cogitentur; quam multa enim habeant impii in hac uita munera et dona gratuita ab illo, quem contemnunt, enumerare quis potest? inter quae illud magnum, quod exemplis interpositarum tribulationum. quas huius saeculi dulcedini tamquam bonus medicus miscet. admonet eos, si adtendere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ omnes trans murinas gentes. cuius soci&icus nos communione
gaudemus: Etideo ab eis in nocentib: utiq sa crilega direintione
sepurantur: Siuero acta ibi ost ista causa quis nonintellegat
quis non sentiat quis non uidect eos in eccuictos quorum inde
communio separaticest: Eligant ergo utrum maclint credere
quod pronunciauerunt ec clȩsiastici cognitores: An quod murmurant
uicti litigaitores : aduersus istim conplexionem dictu breuissimã
intellectu facillimam ttendite diligenter prourã prudentuc
quamnihil sobrium responderi possit: & taemeninalus polemo
prolixiori fortassis epistolȩ quam iucundiori: uerum timen
ut urbitror utiliori quam blcendiori Domini honorubiles
& merito suspiciendi curissimi acdesiderantissimi fr̃s Deuduentuant̃
aduos nr̃o utrorumq: desiderium ds̃ implect: quanto enim
carititis ardore accendamur aduidendos uos. uerb̃ eplicare ñ possumꝰ¬

Expanded text:
per omnes transmarinas gentes, cuius societatis nos communione per omnes transmarinas gentes, cuius societatis nos communione gaudemus, et ideo ab eis innocentibus utique sacrilega diremptione separantur; si uero acta ibi est ista causa, quis non intellegat, quis non sentiat, quis non uideat eos in ea uictos, quorum inde communio separata est? eligant ergo, utrum malint credere, quod pronuntiauerunt ecclesiastici cognitores an quod murmurant uicti litigatores. aduersus istam complexionem dictu breuissimam, intellectu facillimam adtendite diligenter pro uestra prudentia quam nihil sobrium responderi possit; et tamen malus Polemonprolixiori fortassis epistulae quam iucundiori uerum tamen, ut arbitror, utiliori quam blandiori, domini honorabiles et merito suscipiendi, carissimi ac desiderantissimi fratres. de aduentu autem ad uos nostro utrorumque desiderium deus impleat. quanto enim caritatis ardore accendamur ad uisendos uos, uerbis explicare non possum
Abbreviated transcription (Latin):
obseruent quitules sunt. qm̃dm̃ cui nuduest humana conscientia.
nectestem fallunt nec iudicem fugiunt. siquid autem illos de questione
ipsius humanitatis ꝓsuae salutis sollicitudiner ꝑ mou&. hocsibiquantum¬
&x istimo iustissimum extorqueent. unde catholica ȩcclȩsicc
idest toto orbe diffusa id potius credant quod scripturae
diuinae dicunt non quod linguae humanȩ maledicunt: Deipsac
uero dissensione qua e inter homines orta est. qui qualos lib&
fuerint nonutiq: praeiudicant promissis dĩ : qui dixit ad abrahã
in semin&uo benedicentur omnes gentes: quod creditum est cum
audir&ur praedictum & negatur cumuid&ur impl&um:
Hoctamen interimbreuissimum. & nisi fullor inuictissimum cogitent
aut actum eẽ istamaacusim in eclesiastico trans marino iudicio.
Aut noneẽ actm Si acta ibi non est igno cens est xp̃i. Soc&as

Expanded text:
obseruent, qui tales sunt, quoniam deum, cui nuda est humana conscientia, obseruent, qui tales sunt, quoniam deum, cui nuda est humana conscientia, nec testem fallunt nec iudicem fugiunt. si quid autem illos de quaestione ipsius unitatis pro suae salutis sollicitudine permouet, hoc sibi, quantumexistimo, iustissimum extorqueant, ut de catholica ecclesia, id est toto orbe diffusa-id potius credant, quod scripturae diuinae dicunt, non quod linguae humanae maledicunt. de ipsa uero dissensione, quae inter homines orta est — qui quales libet fuerint, non utique praeiudicant promissis dei, qui dixit ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes, quod creditum est, cum audiretur praedictum, et negatur, cum uidetur impletum —, hoc tamen interim breuissimum et, nisi fallor, inuictissimum cogitent, aut actam esse istam causam in ecclesiastico transmarino iudicio aut non esse actam; si, acta ibi non est, innocens est Christi societas
Abbreviated transcription (Latin):
Cum scirem inquid quia nemo eẽ potest continens nisi ds̃d& & hocipsũ
erat sapientiae scire cuius ess& hocdonum : Pos tremo ergo¬
si& luxurioso continons fuctus itascir& cuius ess& hocdonum
& eum abiectis suꝑ stititionib: gentium piae coler&. Non solum conti¬
nens sed &iam ueraciter sapiens & sclubriter religiosus &ister&
quod ei nontaentum ad praesentis uitȩ honestictem uerum & ad futurȩ
inmortaclitatem uicler&. quaento minus igiturmihi ad rogare
debeo conuersionem istamuram uel populiur̃i : Quam nobis modo
nuncustis quaeme nec loquente nec saltem praesente . Procul dubio
diuinitus facticest inquib: ueraciter facticest: hocita quae praecipue
cognoscite: Hoc pie humiliterq: cogitate dõ fr̃s dõ gratias agite
dm̃ tim&e nedeficicus amate ut proficitis : Si autem adhuc quosdã
amor hominis occulte segregat. &timor hominis fullaciter congregat

Expanded text:
Cum scirem, inquit, quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum Cum scirem, inquit, quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esssi ex luxurioso continens factus ita sciret, cuius esset hoc donum, ut eum abiectis superstitionibus gentium pie coleret, non solum continens sed etiam ueraciter sapiens et salubriter religiosus existeret, quod ei non tantum ad praesentis uitae honestatem uerum et ad futurae inmortalitatem ualeret. quanto minus igitur mihi adrogare debeo conuersionem istam uestram uel populi uestri, quam nobis modo nuntiastis, quae me nec loquente nec saltem praesente procul dubio diuinitus facta est, in quibus ueraciter facta est! hoc itaque praecipue cognoscite, hoc pie humiliterque cogitate. deo, fratres, deo gratias agite, deum timete, ne deficiatis, amate, ut proficiatis. Si autem adhuc quosdam amor hominis occulte segregat et timor hominis fallaciter congregat,
Abbreviated transcription (Latin):
sed incrementum datds̃: Xeno crates polemonem ut scribitis
& nos ex illis litteris recordamur Defruge tem perantiae dispu¬
tundo non solum ebriosum uerum & tunc ebrium. ad mores alios
repente conuerut: quam quam ille sicut prudenter & ueracter
intellexistis. nondo fuerit ad quisitus sed tantum ad omina tu lixinae
liberatus taomen neidipsum quidem quod melius in eo factum est
humano operi tribuerim sed diuino: Ipsuis namq: corporis quodẽ
infimum nrm̃ siquabonasunt. Sicut forma & uires & sulus.
& si quid ei : modi est non sunt nisi exdõ creatore acperfectore naturȩ
quanto magis animi bona donire nullus alius potest: Quidenim
suꝑ bius uel ingratius cogitare potest humana uaecordic siputuue¬
rit cumcarne pulchrum ds̃ ficciat hominem animo crestum ab ho¬
mine fieri : Hoc in libro xp̃ianȩ sapientiae sio scriptum est

Expanded text:
sed qui incrementum dat, Deus . II. Xenocrates Polemonem, ut scribitis, sed qui incrementum dat, Deus . II. Xenocrates Polemonem, ut scribitis, et nos ex illis litteris recordamur, de fruge temperantiae disputando, non solum ebriosum, verum etiam tunc ebrium, ad mores alios repente convertit. Quamquam ergo ille, sicut prudenter et veraciter intellexistis, non Deo fuerit acquisitus, sed tantum a dominatu luxuriae liberatus: tamen ne id ipsum quidem, quod melius in eo factum est, humano operi tribuerim, sed divino. Ipsius namque corporis, quod est infirmum nostrum, si qua bona sunt, sicut forma et vires et salus, et si quid ejusmodi est, non sunt nisi ex Deo creatore et perfectore naturae; quanto magis animi bona donare nullus alius potest! quid enim superius vel ingratius cogitare potest humana vecordia, si putaverit cum carne pulchrum faciat Deus hominem, animo castum ab homine fieri? Hoc in libro Christianae sapientiae scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
publicȩ ueritati. eius dempotentia ueritictis euictaest. si sapit
dulcedo pacis. unitactisq: caritas. Noniam reuerberat
oculos sautios. sed sanos in lustrat acuegetut. Non sunt haec
opera nrã. sed dĩ non haec humanis opib: omnino tribuerem
Nec sicum apuduos essemus tanta conuersio multitudinis nob̶
loquentb: & horitntib: prouenir& hocagit ille & efficit
quiperministros suos rerum signis & trinsecus ammon&.
rebus autem ipsis perseipsum intrinsecus doc&: necideo pigrius
mouerinos oport& aduisendos nos : qm̃ quicquid in uobis laudabile
factumest. non a nobis sed ab illo factum est. non a nobis sedabillo¬
factumest qui facit mirabilic solus. multo enim a lacrius
debemus accurrere ad expectunda opera diuince quã nrũ
quia & nos siquid boni sumus opus illius non hominum sumus unde
a postolus dixit. neque quiplantat est aliquid neque quirigat

Expanded text:
publicae ueritati eiusdem potentia ueritatis euicta est, si sapit publicae ueritati eiusdem potentia ueritatis euicta est, si sapit dulcedo pacis unitatisque caritas non iam reuerberat oculos saucios, sed sanos inlustrat ac uegetat, non sunt haec opera nostra sed dei, non haec humanis opibus omnino tribuerem nec si, cum apud uos essemus, tanta conuersio multitudinis nobis loquentibus et hortantibus proueniret. hoc agit ille et efficit, qui per ministros suos rerum signis extrinsecus admonet, rebus autem ipsis per se ipsum intrinsecus docet. nec ideo pigrius moueri nos oportet ad uisendos uos, quoniam, quicquid in uobis laudabile factum est, non a nobis sed ab illo factum est, qui facit mirabilfactum est qui facit mirabilia solus . Multo enim alacrius debemus accurrere ad spectanda opera divina, quam nostra; quia et nos si quid boni sumus, opus illius, non hominum sumus. Unde Apostolus dixit: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat;
Abbreviated transcription (Latin):
interest ad naufrugium : utrum uno grandi fluctu naiuis operiatur
& obruatur ani paulatim subrepens aquac in sentinam & ꝑ negle¬
gentiam derelicta atq contemta. impleat nauem agque sub¬
mergat : Propter hocdieiunia & elemosinȩ &orationes inuigilunt :
Inquib: cumdicimus dimitte nobis sicut &nos dimittimus : manifesta¬
mus haberenos quod nobis dimitiatur: atque in his uerbis humili¬
antes animas nrãs. qͥtidicinam quod ammodo agerepaenitentiam
non cessamus : ad eaquae scripsisti putome breuiter sed sufficienter
respondisse. Suꝑ est utille nonsit contentiosus. propterquẽ iucrandũ
adme tides litteras dandas putcesti: EX PLICIT
ominis honorabilibus & merito sus piendis carissimis
acdesiderantis simis fratrib: in omni honorum gradu
cirtem sib augustinus epis copus.
uid quod in ur̃a ciuitate nos grauiter contristabat ab sumptũ ẽ
siduritia cordis humani resistens manifestissimȩ & quodã modo

Expanded text:
interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nauis operiatur interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nauis operiatur et obruatur, an paulatim subrepens aqua in sentinam et per neglegentiam derelicta atque contempta impleat nauem atque submergat\'? propter hoc ieiunia et elemosynae et orationes inuigilant. inquibus cum dicimus: Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus. manifestamus habere nos. quod nobis dimittatur, atque in his uerbis humiliantes animas nostras cotidianam quodam modo agere paenitentiam non cessamus. ad ea, quae scripsisti, puto me breuiter sed sufficienter respondisse; superest, ut ille non sit contentiosus, propter quem lucrandum ad me tales litteras dandas putasti. CCLXVI. OMINIS HONORABILIBUS ET MERITO SUSCIPIENDIS CARIS- SIMIS AC DESIDERANTISSIMIS FRATRIBUS 1N OMNI HONORUM GRADU CIRTENSIBUS AUGUSTINUS EPISCOPUS. i Si id, quod in uestra ciuitate nos grauiter contristabat absumptum est, si duritia cordis humani resistens manifestissimae et quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
appellantur: d&ali enimpaenitentiac locutus est a postolus paulus
ubiait : Neiterum cumuenero humili& meds̃ aduos. & iuge ammultos
& his quiante peccauerunt. & nonȩgerunt paenitentiam super
immunditia & luxuriu & fornicatione quam egerunt : Neque
enim scribebatista nisi eis quiam fuerant baptitati : habemus &iã
in actib: apłoꝵ̃ simonem iam bapt atum. cum pecuniar uell&
ap&ro ut de hoc graui peccato ager& paenitentium: est &iam
paenitentia. bonorum & humilium fidelium pȩna cortidiana:
inqua pectora tundimus dicentes dimitte nobis debita nostra.
sicut & nos dimittimus debitorib: nr̃is : Neque enim eccnobis
dimitti uolumus quae dimissa non dubitamus in bciptismoꝰ sedilla
utique quae humanȩ frugilitati quamuis paruia tamen creꝑbra
subrepunt : quae si colleta contranos fuerint it anos grauabunt
& oppriment sicut unum aliquod grande peccatumꝰ quidenim

Expanded text:
appellantur. De tali enim poenitentia locutus est apostolus Paulus, appellantur. De tali enim poenitentia locutus est apostolus Paulus, ubi ait: ex his qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentimmunditia, et luxuria, et fornicatione quam egerunt : neque enim scribebat ista, nisi eis qui jam baptizati fuerant. Habemus etiam in Actibus Apostolorum, Simonem jam baptizatum, cum pecunia vellet a Petro ut de hoc gravi peccato ageret poenitentiam . 8. Est etiam poenitentia bonorum et humilium fidelium pene quotin qua pectora tundimus dicentes: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. neque enim ea nobis dimitti uolumus. quae dimissa non dubitamus in baptismo, sed illa utique, quae humanae fragilitati quamuis parua tamen crebra subrepunt. quae si collecta contra nos fuerint, ita nos grauabunt. et oppriment sicut unum aliquod grande peccatum. quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
negat post baptismum dari paemtentiȩ locum. cumdicit
sicut scripsisti. paenitenticm solam ante baptis mumeẽ.
datur intelligi siceum dixisse quod apłi dederunt pęnitentiã
probaptis mo utante baptis mum eam dederint : atq: thiquibus
datiesit postere non fuerint baptizacti. quic eis illa probaptis mo
fuit. quod nouatianos dicere nunquam audiui. Onde quaere
diligenter ne forte alicuius alterius erroris sit. & nouatianũ
seesse confingat uel put&: autsi & hoc nouatiani dicunt nefao:
Illud tamenscio q̃m̃quisquis hocdicit a regula fidei catholicȩ
ante baptismum paenitentiam desuis priorib peccatis. itictame
ut &iam baptitentur : Sicut scriptum ẽ in actib: apłoꝵ̃. loquente
urã : agunt &iam homines paenitentiã si post baptis mum itie
peccauerint . ut ex communicuri & post reconaliari mereantur :
sicut agunt in omnib: ecclesus illi qui proprue paenitentes

Expanded text:
negat post baptismum dari paenitentiae locum, cum dicit, negat post baptismum dari paenitentiae locum, cum dicit, sicut scripsisti. paenitentiam solam ante baptismum esse, datur intellegi sic eum dixisse. quod apostoli dederant paenitentiam pro baptismo. ut ante baptismum eam dederint atque hi, quibus data sit. postea non fuerint baptizati, quia eis illa pro baptismo fuit, quod Nouatianos dicere numquam audiui. unde quaere diligenter, ne forte alicuius alterius erroris sit et Nouatianum se esse confingat uel putet. aut, si et hoc Nouatiani dicunt, nescio: illud tamen scio, quoniam, quisquis hoc dicit, a regula fidei catholicae ante baptismum paenitentiam de suis prioribus peccatis ita tamen, ut etiam baptizentur, sicut scriptum est in actibus apostolorum loquente uestra. agunt etiam homines paenitentiam. si post baptismum ita peccauerint. ut excommunicari et postea reconciliari mereantur, sicut agunt in omnibus ecclesiis il
Abbreviated transcription (Latin):
cumas bapti zabat : Non ꝑseipsum sedperdiscipulos suos quos intelle¬
gimus iamfuisse baptitatos Siue baptisma iohunnis si cut non¬
Neque enim ministerium baptizandi de fuger&. ut haber & baptiratos
seruos perquos c&eros buptizar& quinon defugit memorubilis
illius humilitatis ministerium quando es lauit pedes & p&entip&sd
ut nontantum pedes uerum &iammanus & caputł ei lauar&:
Respondit quilotus est non in dig& nisi utpedes liu&
sed est mundus totus : Vbi intelligitur quodiam p&rus
fuerat baptizatus: quomodo aut̃ iste dicat quod iepistula
tua posuisti. quod apłi dederint paenitentiam probap¬
tismo non euidenter & pressum est. Sienim probaptis mo
ideo dicit quicper paenitentiam remit tuntur peccatie.
hab& aliquid rationis quod dicit: sedtielis paenitentice post
baptis mum potest utilis eẽ : Si quis pec cauerit : sste autem qm̃

Expanded text:
cum eis, baptizabat non per se ipsum sed per discipulos suos, quos intellecum eis, baptizabat non per se ipsum sed per discipulos suos, quos intellegimus iam fuisse baptizatos sine baptismo Iohannis, sicut nonsti. neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos seruos, per quos ceteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lauit pedes et petenti Petro. ut non tantum pedes uerum etiam manus et caput ei lauaret, respondit: Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lauet, sed est mundus totus. ubi intellegitur, quod iam Petrus fuerat baptizatus. Quo modo autem iste dicat. quod in epistula tua posuisti, quod apostoli dederint paenitentiam pro baptismo, non euidenter expressum est. si enim pro baptismo\' ideo dicit. quia per paenitentiam remittuntur peccata, habet aliquid rationis. quod dicit. sed talis paenitentia post baptismum potest utilis esse. si quis peccauerit. iste autem quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq autem. dedño scriptum est: Et quia baptiz abat plusquũ
iohannes. & quia ipse non baptizabat. sed discipulieiꝰ ut & intel¬
legeremus & ipsum quidem bapti zasse praesentia inaiesticts
nontaomen ipsum baptizasse manib: suis Ipsius enim erat baptis mi¬
sa cramentum: ad discipulos autem baptizandi ministerium ꝑtinebat :
Tuncergo quando dicit iohannis eiuengelista ineuungelio suo:
Post hȩc exut ils̃ & discipulieꝰ iniudaecm terram. & illic morabatur n¬
cumes & baptizabat. tunc paulo post deillo loquens ait:
ꝗtergo cognouit ihs̃ quia audierunt pharis ei quod discipulos ihs¬
plures haber& & baptizar& plures quam iohannes. quum¬
quam ihs̃ ipse non bapti ⁊ ar&. sed discipuli aus : Reliquidudȩ ã
terram. & abut iterum ingadilȩcm. Tuncergo quando ab uieroso¬
limis &x ut cumdis cipulissuis iniuda ecm terram. & illic morubatur

Expanded text:
Vtrumque autem de domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Vtrumque autem de domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Iohannes, et quia ipse non baptizabat, sed discipuli eius, ut intellegeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia maiestatis, non tamen ipsum baptizasse manibsacramentum, ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. tunc ergo, quando dicit Iohannes euangelista in euangelio suo: Post haec exiit Iesus et discipuli eius in Iudaeam terram et illic morabatur cum eis et baptizabat, tunc paulo post de illo loquens ait: Ut ergo cognouit Iesus, quia audierunt Pharisaei, quod Iesus plures discipulos haberet et baptizaret plures quam Iohannes, quamquam Iesus ipse non baptizaret sed discipuli eius, reliquit Iudaeam terram et abiit iterum in Galilaeam, tunc ergo, quando ab Hierosolymis exiit cum discipulis suis in Iudaeam terram et illic morabatur
Abbreviated transcription (Latin):
baptitarentur occisisunt. quib: ipsic passio probaptis mo deputata ẽ :
Sednum quid hoc possumus dec postolis dicere . quiusq: adeo largum
tempus habuerunt quo bapti Tcrentur ut idios &iam bapti z auerũ
sed non omniac quae facta sunt &iam scripiac inueniuntur.
Verum tamen factic eẽ ecȩteris documentis probatur Scriptũ ẽ
quando bapti zatussit a postolus paulus. & scriptum poꝵ est.
quando bapti Zacasint alii cpł uerum tamen &iam ipsos baptilatos¬
intellegere debemus. quem ad modum scriptum est. quaendo bapti¬
Zatȩ sint plebes ecclȩsiarum in erusalem & insamuria quando
autem baptiz atȩ sint aliae plebes gentium quibus a postoli
epistulas miserunt. non est utiq scriptum & tumen &iam ipsus
baptizatas utiq minime dubitamus propter illum dñi sententiã
Nisiquis renatus fuerit ex aqua & spũ non intrabit in regnum celoꝵ¬

Expanded text:
baptizarentur occisi sunt, quibus ipsa passio pro Baptismo. deputata est. baptizarentur occisi sunt, quibus ipsa passio pro Baptismo. deputata est. Sed numquid hoc possumus de Apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt quo baptizarentur, ut alios etiam baptizaverint? Sed non omnia quae facta sunt, etiam scripta inveniuntur; vequando baptizatus sit apostolus Paulus, et scriptum non est, quando baptizati sint alii apostoli: uerum tamen etiam ipsos baptizatosintellegere debemus, quem ad modum scriptum est, quando baptizatae sint plebes ecclesiarum in Hierusalem et in Samaria, quando autem baptizatae sint aliae plebes gentium, quibus apostoli epistulas miserunt, non est utique scriptum et tamen etiam ipsas baptizatos utique minime dubitamus propter illam domini sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
ieis erremus Nedemus hominib: auctoritatem contemnendi
baptis mum. quemusq cedeo non contemnendum ipsa a posto licco
disciplina commendat ut cornelius centurio. & hiqui cumillo
erant. &iam iam accepto spũsco fuerint baptizati: sicut antiqui
iusti. si noncircum ciderentur . nonerat eis peccatum. postea uero
quam iussit ds̃ ut circum aider&ur abraham eiusq: posterits
iamsinonfier& graue peccatum fuit: Sic &iam antequam dñsihs̃ xp̃s
inȩcclesicc suac sacramentum noui testamenti procircum cisione
carnis scm̃ baptismum dedit . & aꝑtissime dixit. Si quis non renatus
fuerit &x aquac & spũ sco non intrabit in regnum caelorum iamnon
debemus quaerere quando quisq: fuerit baptizatus : Sed quos
cumq: legimus incorporexp̃i quod est ȩccła ꝑtinere ad regnum
caelorum nonnisi baptizatos intellegere debemus nisi forte
quos ungustia passionis inuenit. & nolentes negare xp̃m antequũ

Expanded text:
in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum. quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi, qui cum illo erant. etiam iam accepto spiritu sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam si non fieret, graue pecca- tum fuit, sic etiam, antequam dominus Christus in ecclesia sua sacramentum noui testamenti pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit et apertissime dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum. iam non decumque legimus in corpore Christi, quod est Ecclesia, pertinere ad regnum coelorum, nonnisi baptizatos intelligere debemus: nisi forte quos angustia passionis invenit, et nolentes negare Christum, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant resurrectioned nĩ confirmati. & in illo aduentu sp̃s sc̃i
qui apparuit die pente costes: uel illa inspiratione quamde mons¬
trauit dñs postec quam resurrexit amortuis. cum sufflauit
quia cum p&rus negauit dnm̃. nondum fuerant a postoli baptzati.
Nontamen aqua sed spũ scõ. Hocenimꝰ dixit postea quam resur¬
rexit. conuersatus est cum eis : Iohannis quidem baptizauit
aquam uos autem spũ scõ baptiZa bimini quem & accepturiefts
non post multos dies hos usq ad pente costen: aliqui autem codices
habent uos autem spũscõ incipientis baptizari . sed siue dicatur
bapti ⁊abimini siuedicatur incipi&is baptizari ad remnihil inter ẽ
Nam in quib: cumq codicib: inuenitur bapti tabitis. aut incipi&is
baptizare mendosi sunt qui & grȩcis facillime conuincuntur:
Si autem dicimus a qua non fusse baptizatos m& uendumẽ negra uit̃

Expanded text:
fuerant resurrectione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, fuerant resurrectione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, qui apparuit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam demonstrauit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, cum sufflauit ci potest, quia, cum Petrus negauit dominum, nondum fuerant apostoli baptizati non tamen aqua sed spiritu sancto. hoc enim eis dixit, posteaquam resurrexit et conuersatus est cum eis: Iohannes quidem baptizauit aqua. uos autem spiritu sancto baptizabimini, quem et accepturi estis non post multos dies hos usque ad pentecosten. aliqui autem codices habent: Vos autem spiritu sancto incipietis baptizari; sed siue dicatur "baptizabimini siue dicatur incipietis baptizari\', ad rem nihil interest. nam in quibuscumque codicibus inueniuntur \'baptizabis\' aut \'incipietis baptizare\', mendosi sunt, qui ex Graecis facillime conuincuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter
Abbreviated transcription (Latin):
cctis litteristuis desalute ura lactatus ad ea quae scripsisti
respondere non distuli. & primum mira tussum. quomodo dicat
nouatianus iste p&rum baptizatum non fuisse cumpaulo superius
scripseris cum dixisse quod apłi fuerunt baptizati. Vnde illi uide¬
atur quodinter a postolos baptizatos p&rus non fuerit baputatus
ignoro. &ideo &emplo epistol&uȩ ne forsitentu non habeces
misitibi in quo diligentius consideres ad ea meres pondere quae
inueni in lit teristuis: Sienim nottcrius non mendose excepit
aut scripsit. nescio quade corhabect quicum apłos baptizatos
dicat p&rum bapti zatum negat. quod autem dicitur p&rus
egisse paenitenticm. cauendumẽ neita put&ur egisse quomodo
agunt in ȩccła qui proprie pȩnitentes uocantur. Etquis hoc ferat
ut primum capostolorum inter tales paenitentes numerandum
putemus: Pȩnituit enim eum negasse xpm̃. quod eius indicant
lacrimȩ sic enim scriprumẽ quia fleuit amacre Nondum enim

Expanded text:
ctis litteris tuis de salute uestra laetatus ad ea, quae scripsisti, respondere non distuli. et primum miratus sum, quo modo dicat Nouatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixisse. quod apostoli fuerint baptizati. unde illi uideatur, quod inter apostolos baptizatos Petrus non fuerit baptizatus, ignoro et ideo exemplum epistulae tuae. ne forsitan tu non habeas, misi tibi, in quo diligentius consideres ad ea me respondere, quae inueni in litteris tuis: si enim notarius non mendose excepit aut scripsit, nescio. quale cor habeat. qui, cum apostolos baptizatos dicat. Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse paenitentiam, cauendum est, ne ita putetur egisse, quo modo agunt in ecclesia. qui proprie paenitentes uocantur. et quis hoc ferat, ut primum apostolorum inter tales paenitentes numerandum putemus? paenituit enim eum negasse Christum, quod eius indicant lacrimae; sic enim scriptum est, quia fleuit amare. nondum enim