comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes labores: & oꝑantes mala incubilib suis.
Et simul indie consummabunt ea: quia non
leuauerunt ad dnm manꝰ suas. Et desiderabant
agros. & diripiebant pupillos: & domos oppͥ.¬
mebant. & rapiebant uirũ & domũ eiꝰ. uirum
& hereditatẽ eiꝰ. Propterea hȩc dic̃ dñs. Ecce
ego cogito suꝑ tribum istã mala de quib non
au̾feratis colla ur̃a: & ñ ambuletis recti subi¬
to. quia tempus pessimum est. Indie illa su-¬
metur suꝑ parabola. c&e planget planctus
in cantico dicentium. miseria miseri facti sumus.
Pars popłi mei dimissa est infuneulo: & nonerat
qui ꝓhiberet eum. & auerteretur. Agri nr̃i: diui¬
si sunt. Propter hoc: non erit tibi mittens funieu¬
lum in hereditatem. In ȩccła dni nolite flere:¬

Expanded text:
tes labores et operantes mala in cubilibus suis, et simul in die consummabunt ea: quia non levaverunt ad Deum manus suas, et desiderabant agros, et diripiebant pupillos, et domos opprimebant, et rapiebant virum et domum ejus, virum et haereditatem ejus. 449 Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego cogito super tribum istam mala, de quibus non auferetis colla vestra, ut non ambuletis recti ÷ subito  quia tempus pessimum est. In die illa sumetur super vos parabola, et plangetur planctus in cantico dicentium: Miseria miseri facti sumus, pars populi mei dimensa est in funiculo, et non erat qui prohiberet eum, ut averteretur. Agri nostri divisi sunt: propter hoc non erit tibi mittens funiculum in haereditate. Quod in
Abbreviated transcription (Latin):
iacob inmedio popłor multor. & quasi leo
in umentis in saltu. & quasi catuluꝰ leonis
diuidens: & rapiat & nonsit qui eruat. Eleua¬
bitur manus tua suꝑeos qui tribulant te: &
om̃s inimici tui ꝑdent᷑. Et erit in die illa dicit
dñs interficiamequos tuos de medio tui: &
dispdam currus tuos. & subuertam ciuitates
terrȩ tuȩ. & auferam om̃s munitiones tuas.
&auferam maleficia tua demanib tuis: & qui
loquunt᷑ non erunt inte. Et disꝑdam sculpti¬
lia tua & statuas tuas de mediotui. & ultra
ñ adorabis oꝑa manuum tuarũ. Et succidã
lucos de medio tui. & demoliar ciuitates tuas.
& faciam inira & infurore ultionẽ in gentib.
ꝓeo qđ non audierunt. Audite. quȩ dñs locutꝰ¬

Expanded text:
Jacob in medio populorum quasi leo in jumentis silvarum et quasi catulus leonis dividens rapiat, et non sit qui eruat. Elevabitur manus tua super eos qui tribulant te, et omnes inimici tui perdentur. Et erit in die illa, dicit Dominus, interficiam equos tuos de medio tui, et disperdam currus tuos, et subvertam civitates terrae tuae: et auferam omnes munitiones tuas. Et auferam maleficia tua de manibus tuis, et qui loquuntur, non erunt in te: et disperdam 496 sculptilia tua, et statuas tuas de medio tui, et ultra non adorabis opera manuum tuarum: et succidam lucos de medio tui, et demoliar civitates tuas, et faciam in ira, et in furore ultionem in gentibus, pro eo quod non audierunt. Liberatis n
Abbreviated transcription (Latin):
Audite trib. & quis ornauit ciuitatem: Nun¬
quid ignis &e domus iniqui. thesauritans
thesauros iniquos. & cum iniuria iniquitas:
Si iustifica bitur instatera iniquus. & in sacello¬
pietatis suȩ repleuert. Et qui habitabant
in ea. repleti sunt iniqua: &e lingua eoꝵ
exaltata est in ore eoꝵ. Et ego cruciaui de ꝑ¬
ditione. ꝓpt̾ peccata tua. Tu comedes & ñ
saturaberis : &e eiciam te intemet ipsa. &
apprehendes & non saluabis. & quoscunq
saluaueris : gladio tradentur. Tu seminabis:
ma popłi mei: & omiã oppida domus achab.
Et ambulasti inconsiliis eoꝵ ut traderẽ te
inꝑditionẽ: & habitatores iͣnsibilũ. & opp

Expanded text:
 tribus. Et quid exornabit civitatem? Nunquid ignis? Et domus iniquorum thesaurizans in thesauros iniquos, et cum injuria injustitiam. Si justificaimpietate repleverunt: et qui habitantin ea, locuti sunt iniqua, et lingua eorum exaltata est in ore eorum. Et ego cruciavi te perditione propter peccata tua: tu comedes, et non saturaberis; et ejiciam te in temetipsam, et apprehendes, et non salvabis; et quicumque salvati fuerint, gladio tradentur: tu seminabis, ma populi mei, et omnia opera domus Achab; et ambulasti in consiliis eorum, ut traderem te in perditionem, et habitatores ejus in sibilum, et opp
Abbreviated transcription (Latin):
ascendamus in montẽ dnui & ad domũ dĩ iacob:
& ostendet nob̾ uiã suã. & ambulabimus in
semitis eiꝰ. quia de syon exiet lex: & uerbum
dnĩ de ierłm. & uidicabit int̾ popłos multos:
& arguet gentes fortes usq in longinquum.
& concident gladios suos in aratra: & hastas suas
infalces. & ultra non tollet gens contra gentẽ
gladium: & nequa quam discent belligerare.
Q requiescet unusquisq sub uite sua &e unusqͥsq
sub ficu sua : & non erit qui exterreat. qui a

Expanded text:
ontem Domini, et ad domum Dei Jacob, et ostendet nobis viam suam, et ambulabimus in semitis ejus, quia de Sion exiet lex, et verbum Domini de Jerusalem, et judicabit inter populos multos, et arguet gentes fortes usque in longinquum, et concident gladios suos in aratra, et hastas suas in falces: et ultra non tollet gens contra gentem gladium, et nequaquam discent belligerare, et requiescet unusquisque sub vite sua, et unusquisque sub ficu sua, et non erit qui exterreat
Abbreviated transcription (Latin):
eRsum diĩi qđ factum est ad
micheam morasthitẽ: in dieb
ioathan. achaz. & ez echiȩ re-¬
gum iuda. de quib uidit supra
samariam &e ierłm. Audite popłi om̃s: &e au¬
de loco suo: ce descendet e ascendet super
ex celsa terrȩ. & commouebuntur montes subt̃
eum: & ualles tabescent sicut cera a facie ignis.
& sicut aqua ꝓfluens in descensum. Propter impi
etatẽ ia cob omĩa hȩc: & ꝓpt̾ peccata domꝰ isrł.¬

Expanded text:
erbum Domini, quod factum est ad Michaeam Morasthiten, in diebus Joatham, Ahaz, et Ezechiae, regum Juda: quod vidit super Samariam, et Jerusalem. Audite, populi omnes, et ade loco suo, et descendet, et ascendet super excelsa terrae, et commovebuntur montes subter eum, et valles tabescent sicut cera a facie ignis, et sicut aqua profluens in descensum: pretatem Iacob haec omnia et propter peccata domus Isr
Abbreviated transcription (Latin):
cent᷑ basanin ce galadithyn uxta dies pͥstinos.
&e iuxta dies egressionis tuȩ de t̾ra egypti.
ostendam eis mirabilia. Uidebunt gentes. & con¬
fundentur in omĩ fortitudine sua. Pon̾ent manꝰ
suꝑos suum: aures eoꝵ surdȩ ert̃. Lingent humũ
quasi serpentes qui trahunt t̾ram: turbabunt᷑
iniquitates. & transcendens in iusticias : his¬
qui reliqui sunt de hereditate eiꝰ ñ tenuit in te

Expanded text:
centur Basanitin et Galaaditin juxta dies pristinos, et juxta dies egressionis tuae de terra Aegypti, ostendam eis mirabilia. Videbunt gentes, et confundentur in omni fortitudine sua: ponent manus super os suum, aures eorum surdae erunt. Lingent humum sicut serpentes, quae trahunt terram: turbabuntur 527 iniquitates et praeteriens iniustitias residuis hereditatis tuae; et non tenuit in tes
Abbreviated transcription (Latin):
ungulas tuas ponã ȩxeas. Et cõminues popłos
multos & uouebis dño multitudinẽ eorũ. &
robur eors dnõ uniuersȩ terrȩ. Hunc obstruet᷑
filia obstructione. Angustiam posuit suꝑ nos.
in uirga ꝑcutiens maxillam trib isrł.¬
S tu bethleem domus ephrata. minimꝰ es ut sis
inmilib uida. Exte mͥ egrediet᷑. ut sit in
turientes parient. & reliquiȩ fr̃m reuertent᷑¬

Expanded text:
ungulas tuas ponam aereas, et comminues populos ungulas tuas ponam aereas, et comminues populos multos, et vovebis Domino multitudinem eorum, et robufilia obstructione: angustiam posuit super nos: in virga percutient super maxillam tribus Isrt, Bethleem, domus Ephrata, minima es, ut sis in milibus Iuda; ex te mihi prodiet, ut sit in turientis, pariet, et residui fratres e
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs congregabo eam quȩ contrita est. &
quȩ eiecta fuerat᷑ suscipiam. & quos reppulerã.
Et ponam contritam in reliquias: & repulsam
ingentem fortem. Et regnabit dñs suꝑ eos
inmonte syon: ex hoc nunc &e usq in scłm.¬
Et tu turris caligosa filia syon ad te ueniet.:
& ingredietur principatꝰ primꝰ. regnũ de ba-¬
bylone filiȩ ierłm. Et nunc quare cognouisti
mala: Nunquid rex non est tibi. aut consiliũ
tuum ꝑut. quia obtinuert̃ te dolores sicut
parturientẽ: Dole & uirilit̾ age filia syON¬
quasi pariens: quia nunc egredieris de ciuita¬
te. & habitabis incampo: &e uenies usq ad
babylonem. Inde liberabit te. & inde redimet
te dñs ds tuus. demanu inimicorũ tuoꝵ.¬
dicentium. In sultemus. & uideant insyon oeli
nri. Ipsi aut̃ nescierunt cogitationes dñi: & non
intellexerunt consilium eiꝰ. quia congregauit
eos ut manipulos areȩ. Surge &e tritura eos
filia syon: quia cornua tua ponam ferrea. &

Expanded text:
dicit Dominus, congregabo eam quae contrita est, et quae ejecta fuerat, suscipiam, et quos repuleram: et ponam contritam in reliquias, et repulsam in gentem fortem, et regnabit Dominus super eos in monte Sion, ex hoc nunc et usque in sEt tu, turris gregis, caligosa filia Sion, at te veniet, et ingredietur principatus primus, regnum ÷ de Babylone filiae Jerusalem. Et nunc quare cognovisti mala? numquid rex non erat tibi, aut consilium tuum periit, quia obtinuerunt te dolores sicut parturientem? quasi pariens, quia nunc egredieris de civitate, et habitabis in campo, et venies usque ad Babylonem: inde liberabit te, et inde redimet te Dominus Deus tuus de manu inimicorum tuodicentium: Insultemus et videant in Sion oculi nostri. Ipsi autem nescierunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus, quia congregavit eos, ut manipulos areae. Surge et tritura eos, filia Sion: quia cornua tua ponam ferrea, et
Abbreviated transcription (Latin):
Diripientes pelles eor abeis: & carnes eoꝵ abossib
eoꝵ. Sicut deuorauerunt carnes popłi mei. &
pelles ab eis excoriauerunt. & ossa eor confre-¬
gerunt. & conciderunt sicut carnes in lebete.
& sicut carnes in olla: sic clamabunt ad dñm
& non exaudiet eos: & auertet faciem suam
ab eis in tempore illo. eo qđ pessime egerunt
in adinuentionib suis. aec dic̃ dñs suꝑ¬
ꝓ pħas qui seducunt popłm ineũ. & mordent᷑
dentib suis. & pͣdicant suꝑ eum pacẽ. & non
est data in ore eoꝵ. & scĩfic̾auerunt suꝑ eum
proeliũ. Propterea noa uobis est de uisione:¬
sol suꝑ ꝓpħas: & contenebresca suꝑeos dies
& confundentur qui uident somnia : & irride¬
bunt᷑ arioli. & loquent᷑ aduersũ eos om̃s
isti quia ñ est qui exaudiat eos nisi ego
impleuero fortitudinem in spũ dñi. & iudiciũ

Expanded text:
Diripientes pelles eorum ab eis, et carnes eorum ab ossibus eorum. Sicut devoraverunt carnes populi mei, et pelles ab eis excoriaverunt, et ossa eorum confregerunt, et conciderunt sicut carnes in lebete, et sicut carnes in olla: sic clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos, et avertet faciem suam ab eis in tempore illo, eo quod pessime egerunt in adinventionibus suis. Non suas, qui seducunt populum 304 meum, et mordent dentibus suis, qui praedicant super eum pacem, et non est pax data in ore eorum, et suscitaverunt super eum bellum. Propterea nox vobis erit ex visu, esol super prophetas, et contenebrescet super eos dies, et confundentur qui vident somnia, et irridebuntur harioli, et loquentur adversum eos omnes isti, quia non est qui exaudiat eos, nisi ego implevero fortitudinem in spiritum Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
buerunt gentes. contriti sunt montes uio¬
lentia. tabuerunt colles scłi: itineris sem
madian. Hunqͥd influminib iratꝰ es dñe.¬
impetus tuus: Quia ascendis suꝑ equos
tuos. & equitatio tua salus. Intendens ex¬
tens arcum tuũ suꝑ sceptra: dic̃ dñs. Dia¬
psalma. fluuius scindet᷑ t̾ra. Uidebunt
ꝑges aquas itineris. dedit abyssus uocẽ
suam. altitudinẽ phantasiȩ suȩ. Eleuatꝰ est
sol & luna stecit inordine suo. Inliicẽ iacu¬
la tua ibunt. in splendorem choruscatio.¬
nues t̾ram. & infurore detrahes gentes.

Expanded text:
buerunt gentes: contriti sunt montes violentia: tabueMadian. Numquid in fluminibus ira impetus tuus? Qui ascendit super equos tuos:  et equitatus tuus sanitas. Intendens, extendens arcum super sceptra, dicit Dominus:  fluminibus scindetur terra. Videbunt rgens aquas contradictionis: Dedit abyssus vocem suam,  ab altitudine phantasiae suae. Sol et Luna steterunt in ordine suo: Inla tua ibunt, in splendore coruscationues terram, et in furore detrahes gentes.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃os tuos. Misisti incapita impiors mortẽ.
S uscitasti uincula: usq ad collum. Infinẽ.¬
Diuisisti instupore capita potentium. Cõmo
xisti inmari equos tuos. conturbantes
aquas multas. Custodiui & extimuit
me conturbata est fortitudo mea. Requi¬
campinon facient escas. defecerunt ee qđ¬
ñ comederunt oues & boues ñ sunt in¬
suꝑ excelsa imponet me ut uincã in

Expanded text:
os tuos. Misisti in capita iniquorum mortem:  resuscitasti vincula usque ad bellum. Praecidisti in pavore capita potentium:  movein mari equos tuos,  turbantes aquas multas. Custodivit me, et expdesuper turbata est virtus mea. Requiopus olivae, et campi non facient escas: defecerunt, eo quod comederent oves, et non sunt super excelsa inponet me, ut uincam in
Abbreviated transcription (Latin):
RIENNIUM circiter fluxit postquã
quinq ꝓpħas int̾ pretatꝰ sum. mui¬
cheam. naum. abacuc. sophoniã. aggeũ. &e alio
oꝑe detentꝰ ñ potui implere qđ coeꝑam. Scrips
enĩ librũ de illustrib uiris. & aduersũ ioumia.¬
nũ duo uolumina. apologeticũ quoq. & de o¬
ptimo genere interp̃tandi. ad pammachiũ. &¬
ad nepotianũ uel de nepotiano libros duos. & alia
quȩ enumerare longũ est. Igit᷑ tanto post tẽpore
quasi quodã post liminio a iona int̾p̃tandi su¬
mens principiũ. obsecro ut qui typus est salua¬
ris. & trib dieb ac noctib inuentre cęti morat᷑
prȩfigurauit diũ resurrectionẽ: nobis quoq fer¬
uorẽ pristinũ tribuat. ut scĩ ad nos sp̃s meream᷑¬

Expanded text:
inquit, circiter fluxit, postquam quinque prophetas interpretatus sum, Micheam, Naum, Habacuc, Sophoniam, Hagaeum, et alio opere detentus non potui implere quod coeperam. Scripsi enim librum de Illustribus Viris, et adversum Jovinianum duo volumina. Apologeticum quoque, et de Optimo genere interpretandi ad Pammachium, ad Nepotianum, vel de Nepotiano duos libros, et alia quae enumerare longum est. Igitur tanto post tempore, quasi quodam postliminio a Jona interpretandi sumens principium, obsecro ut qui typus est Salvatoris, et tribus diebus ac noctibus in ventre ceti moratus, praefiguravit Domini resurrectionem, nobis quoque fervorem pristinum tribuat, ut sancti ad nos Sp
Abbreviated transcription (Latin):
dulos. & xp̃m dĩ filium nescientes. Uiri n¬
niuitȩ surgent inuidicio cũ generatione ista.
&e condemnabunt eã. quia poenitentiã egert
in predicatione ionȩ. Et ecce plusquã iona hic.
Condemnat᷑ generatio uideoꝵ credente mundo.
& niniue agente poenitentiã isrł incredulus
ꝑit. Illi habent libros. nos libroꝵ dñm. Illi te¬
nent ꝓpħas. uos intelligentiã ꝓpħarũ. Illos
occidit littera. nos uiuificat sp̃s. Apud illos ba¬
rabas latro dimittit᷑. nobis. xp̃c dĩ filius sol.¬

Expanded text:
dulos, et Christum Dei Filium nescientes: Viri Ndulos, et Christum Dei Filium nescientes: Viri Ninivitae surgent in judicio cum generatione ista, et condemnabunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae; et ecce plus quam Jonas hic . Condemnatur generatio Judaeorum, credente mundo: et Ninive agente poenitentiam, Israel incredulus perit. Illi habent libros, nos librorum Dominum : illi tenent prophetas, nos intelligentiam prophetarum: illos occidit littera, nos vivificat spiritus : apud illos Barabbas latro dimittitur, nobis Christus Dei Filius sol
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse subuersã. Ea quo intelligimꝰ. primo tempo.¬
re adionȩ p̃dicationẽ acta poenitentia niniuitaᷤᷤ
ueniã consecutos: postea uͦ in pristinis uitiis ꝑseue¬
iautes. dĩ in se ꝓuocasse sententiã. Traduntq hebrei.
osee. & amos. & isaiam. ac ionã his ꝓphasse tem¬
porib Hoc quantũ adhystoriȩ ꝑtinet fundam̃ta.
Cȩterum ũ ignoramꝰ o chromati papa uenerabi¬
lis sudoris eẽ. uel maxuni. totũ ꝓpħam referre
sit delecꝰtatꝰ umbraculo. qđ rep̃hensus adõ eur
maiorẽ curam habuerit herbȩ uirentis & ex¬
templo aridȩ. quam tantȩ hominum multitu-¬
dinis. & cȩtera quȩ in ipso uolumine explanare
nitimur. & tamen ut totũ ꝓpħȩ sensũ breui pͣ¬
fatione comp̃hendam: nullus melior typisu
int̃pres erit. quam ipse qui inspirauit ꝓpłias.
&e futurȩ ueritatis in seruis suis lineas ante si¬
gnauit. Loquit᷑ gͦ ad uideos sui sermonis in cre¬¬

Expanded text:
fuisse subversam. Ex quo intelligimus primo tempofuisse subversam. Ex quo intelligimus primo tempore ad Jonae praedicationem, acta poenitentia, Ninivitas veniam consecutos: postea vero in pristinis vitiis perseverantes, Dei in se provocasse sententiam. Traduntque Hebraei, Osee, et Amos, et Isaiam ac Jonam iisdem prophetasse temporibus. Hoc quantum ad historiae pertinet fundamenta. Caeterum non ignoramus, Chromati papa venerabilis, sudoris esse vel maximi totum prophetam referre sit delectatus umbraculo: quod reprehensus a Deo cur majorem curam habuerit herbae virentis, et extemplo aridae, quam tantae hominum multitudinis, et caetera quae in ipso volumine explanare nitemur: et tamen, ut totum prophetae sensum brevi praefatione comprehendam, nullus melior typi sui interpres erit, quam ipse qui inspiravit prophetas, et futurae veritatis in servis suis lineas ante signavit. Loquitur ergo ad Judaeos sui sermonis incre
Abbreviated transcription (Latin):
in ore tuo uerũ est. & obhanc causã etiã ipsum
puerũ sic uocatũ. Amathi enĩ in nr̃a lingua ue-¬
ritatẽ sonat. Et exeo qͦd uerũ helias locutꝰ est.
ille qui suscitatꝰ est filius. eẽ. dr̃ ueritatis. Porro
appellat᷑ diocesarea. euntib tyberiadẽ haud
grandis est uiculus. ibi & sepulchrũ eiꝰ ostendi¬
tur. Quanquã alii iuxta diospolun idest. lyd¬
dam eũ &e natũ &e conditũ uelint. ñ intelligen¬
tes hoc qđ addit᷑ ophyr: ad distinctionẽ aliarũ
gech urbium ꝑtinere. quȩ uixta eleuthe ropo¬
lim siue diospolim hodieq monstrant᷑. liber qͦq
tobis. lic&ẽ non habeat᷑ incanone. tam̃ quia usur.¬
patur ab ȩccłasticis uiris. tale quid memorat. di¬
cente tobia ad filium suũ. Fili. ecce senui: & in eo
sũ ut reuertar de. uita mea. Tolle filios tuos. & ua¬
de in mediã fili. Scio enim quȩ locutꝰ est ionas
ad hestorias tam hebreas quã grecas ꝑtinet. &¬
maxime herodotum: legimꝰ niniuen regnante

Expanded text:
 ; et ob hanc causam etiam ipsum puerum sic vocatum. Amathi enim in nostra lingua veritatem sonat: et ex eo quod verum Elias locutus est, ille qui suscitatus est, filius esse dicitur veritatis. Porro appellatur Diocesaraea euntibus Tyberiadem haud grandis est viculus, ubi et sepulcrum ejus ostenditur. Quamquam alii juxta Diospolim, id est, Liddam, eum et natum et conditum velint: non intelligentes hoc quod additur, Opher, ad distinctionem aliarum Geth urbium pertinere, quae juxta Eleutheropolim, sive Diospolim, hodie quoque monstrantur. Liber quoque Tobiae, licet non habeatur in Canone, tamen quia usurpatur ab ecclesiasticis viris, tale quid memorat, dicente Tobia ad filium suum. Fili, ecce senui, et in eo sum ut revertar de vita mea: Tolle filios tuos, et vade in Mediam, fili: scio enim quae locutus est Jonasad historias tam Hebraeas quam Graecas pertinet, et maxime Herodotum, legimus Niniven, regnante
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu ad nos int̾p̃tem columbȩ. Scio ueteres
ȩccłasticos tam grecos quã lat̾inos suꝑhoc libro
multa dixisse. & tantis quęstionib ñ tã aꝑuisse
quã obscurasse sententias. ut ipsa int̾p̃tatio eoꝵ
recedat quã fuerat antequã legeret. Nec hoc di¬
co. quo magnis ingeniis detraham. & alios mea
laude sugillẽ: sed quo cõmentatoriis officium
sit: ut quȩ obscura sunt breuit᷑ aꝑtẽq dilucidet.
& ñ tam disertitudinẽ ostentet suã. quã sensum
eiꝰ quẽ exponit edisserat. Quȩrimꝰ gͥ: ion as ꝓpłia¬
de eo testimonio. ubi alibi in scripturis scĩs le¬
ctus sit. Et ni fallor. in regũ uolumine de eo
ita scriptũ est. Anno quintoꝰ decimo amasiȩ filu
ioas regis uida. regnauit ieroboam filius ioas
regis isr ł insamaria quadraginta annis &
uno. fecitq malum coram dño. & non recessit
abuniuersis peccatis ierohoam filii nabath. qui
peccare fecit isrł. Ipse conuertit fines isrłis insa¬

Expanded text:
adventum ad nos interpretemur columbae. Scio veteres ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos super hoc libro multa dixisse, et tantis quaestionibus, non tam aperuisse, quam obscurasse sententias; ut ipsa interpretatio eorecedat, quam fuerat antequam legeret. Nec hoc dico, quo magnis ingeniis detraham, et alios mea laude suggillem; sed quod commentatoris officium sit, ut quae obscura sunt, breviter aperteque dilucidet, et non tam disertitudinem ostentet suam, quam sensum ejus quem exponit, edisserat. Quaerimus igitur, Jonas pde eo testimonio, ut alibi in Scripturis sanctis lectus sit? Et ni fallor in Regum volumine de eo ita scriptum est: Anno quintodecimo Amasiae filii Joas, regis Juda, regnavit Jeroboam, filius Joas, regis Israel in Samaria quadraginta annis et uno. Fecitque malum coram Domino, et non recessit ab universis peccatis Jeroboam filii Nabath, qui peccare fecit Israel, Ipse convertit fines Israel in Sa
Abbreviated transcription (Latin):
res eius. Et descendent equi &e ascensores eoꝵs:
uir in gladio fr̃is sui. Indie illo dicit dñs
exercituum assumã te zorobabel fili sala¬
thiel serue m̃s dicit dñs. & ponã te quasi
signaculum: quia te elegi dicit dñs exer¬
cituum. Explicit aoofuð pRopħa

Expanded text:
rem ejus: et descendent equi, et ascensores eorum: rem ejus: et descendent equi, et ascensores eorum: vir in gladio fratris sui. In die illa dicit Dominus exercituum, assumam te, Zorobabel, fili Salathiel, serve meus, dicit Dominus: Et ponam te quasi signaculum, quia te elegi, dicit Dominus exercituum. Explicit liber Agga
Abbreviated transcription (Latin):
runt sacerdotes: & dixerunt. Contaminabit᷑.
Et respondit aggeus: & dixit. Sic popłs iste &
sic gens ista ante faciẽ meam dicit dñs: & sic
om̃e opus manuum eoꝵs. & omĩa quȩ obtule-¬
rint ibi contaminata erunt. & nunc poni¬
te corda urã a die hac & supra. ante quã po¬
neretur lapis suꝑ lapidẽ in templo dnĩ: cum
accederetis ad aceruum uiginti modioꝵ ce
fierent.x. intraretis ad torcular ut expri-¬
reuerteret᷑ ad me dicit dñs. Ponite corda
ura ex die ista &e infuturum: a die uicesima
& quarta noni mensis. A die qua fundam̃ta
iacta sunt templi dnĩ: ponite suꝑ cor ur̃m.
Nunquid iam semen in germine est: & adhuc
uinea & ficus & malogranatũ & lignum
oliuȩ non floruit. Ex die ista benedicam.
⁊ factum est uerbum dñi scđo ad aggeũ
in uicesima & quarta mensis dicens. Loque¬
re ad torobabel ducem uida dicens. Ego mo.¬
uebo cȩlum parit̾ & t̾ram. & subuertã soliũ
regnorum. & conteram fortitudinẽ regni

Expanded text:
runt sacerdotes et dixerunt contaminabitur et respondit Aggeus et dixit sic populus iste et sic gens ista ante faciem meam dicit Dominus et sic omne opus manuum eorum et omnia quae obtulerint ibi contaminata erunt et nunc ponite corda vestra a die hac et supra antequam poneretur lapis super lapidem in templo Domini cum accederetis ad acervum viginti modiorum et fierent decem intraretis ad torcular ut exprireverteretur ad me dicit Dominus ponite corda vestra ex die ista et in futurum a die vicesima et quarta noni mensis a die qua fundamenta iacta sunt templi Domini ponite super cor vestrum numquid iam semen in germine est et adhuc vinea et ficus et malogranatum et lignum olivae non floruit ex die ista benedicam et factum est verbum Domini secundo ad Aggeum in vicesima et quarta mensis dicensre ad Zorobabel ducem Iuda dicens: Ego movebo celum pariter et terram / et subvertam solium regnorum / et conteram fortitudinem regni
Abbreviated transcription (Latin):
popło: & in gressi sunt &e faciebant opus in
domo dni exercituũ dĩ sui. N die uicesi¬
ma & quarta mensis in sexto mense. in anno
scđo darii regis. inseptimo mense. uicesima
& pͥma mensis: factum est uerbũ anũ
in manu aggei ꝓpħȩ dicens. Loquere ad zoro
babel filium salathiel ducem uida. & ad iesũ
filium iosedech sacerdotẽ magnum. & ad reli¬
quos popłi dicens. Quis in uob̾is est derelictus
qui uidit domum istam in gła pͥma: Et qͥd
uos uidetis hanc nunc: Hunquid non ita ÷
quasi non sit inoculis ur̃is: & nunc confor¬
tare zoro babel dicit dñs. & confortare iesu
fili iosedech sacerdos magne: & confortare
omĩs popłs terrȩ dicit dñs exercituũ &
facite. qm̃ ego uobiscum sũ dicit dñs exerci.¬

Expanded text:
opulo et ingressi sunt et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui in die vicesima et quarta mensis in sexto mense in anno secundo Darii regis in septimo mense vicesima et prima mensis factum est verbum Domini in manu Aggei prophetae dicens babel filium Salathiel Ducem Juda, & ad Jesum filium Josedech Sacerdotem magnum, & ad reliquos populi dicens: Quis in vobis est derelictus, qui vidit domum istam in gloria sua prima? Et quid vos videtis hanc nunc? numquid non ita est, quasi non sit in oculis vestris? Et nunc confortare Zorobabel, dicit Dominus: & confortare Jesu filii Josedech Sacerdos magne, & confortare omnis populus terrae, dicit Dominus exercituum: & facite quoniam ego vobiscum sum, dicit Dominus exerci
Abbreviated transcription (Latin):
psusquã primȩ: dicit dñs exercituũ. Et in
loco isto dabo pacẽ. dicit dñs exercituum.
N uicesima & quarta noni mensis in anno
scđo darii regis. factum est uerbũ dnĩ ad
aggeum ꝓpħam dicens. Hȩc dicit dñs exer.¬
cit̾uum dicens. Interroga sacerdotes legẽ
dicens. Si tulerit homo carnẽ scĩfica

Expanded text:
e dicit Dominus exercituum et in loco isto dabo pacem dicit Dominus exercituum in vicesima et quarta noni mensis in anno secundo Darii factum est verbum Domini ad Aggeum prophetam dicens haec dicit Dominus exercituum interroga sacerdotes legem dicens si tuleri
Abbreviated transcription (Latin):
thiel ducem uida. & ad iesum filium iosedech
sacerdotem magnum dicens. Hȩc ait dñs exer¬
cituum dicens. Popłs iste dicit. Nondum uenit
tempus domus dnĩ edificandȩ. Et factũ est
uerbum dñi in manu aggei ꝓpħȩ dicens.
Nunquid tempus uobis est ut habitetis in domibꝰ
laqueatis. & domus ista deserta erit: Et nc̃¬

Expanded text:
thiel, et ad Jesum filium Josedec sacerdotem magnum, dicens: Haec ait Dominus exercituum, dicens: Populus iste dicit, Nondum venit tempus domus Domini aedificandae. Et factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae dicens: Nunquid tempus vobis est, ut habitetis in domibus laqueatis, et domus ista deserta Aggaei
Abbreviated transcription (Latin):
atum &e spaciosum est mare. paruis &e magnis
animantib quȩ cumdracone uersant᷑. & quo¬
rũ numerus non est. Qui aut̃ supra mare sunt¬
& inipso mare uolitant innauib. audient cũ
slluatore. Tũ dominaris potestatis maris. mo.¬
tum aut̃ fluctuũ eiꝰ tumitigas. Cumq tran-¬
sierint in maris freto & fluctus eiꝰ suo calcaue¬
rint pede. confundent᷑ omĩa ꝓfunda flumi¬
nis. De quo scriptũ est. Qui conuertit mare in
aridam. in flumine ꝑtransibunt pede. Ut hu¬
miliet᷑ in uiria suie suꝑbia. assur & ȩgypti¬
a scĩs atq credentib recedat imꝑium. & qui
liberati sunt confortent᷑ in dño. & dicanit.
Fortitudo mea & laudatio mea dñs. Et iterum:
Diligam te hĩe uirtus mea. Et cũ ieremia. for¬
titudo mea & auxilium meũ. & refugiũ meũ

Expanded text:
um et spatiosum mare est parvis et magnis um et spatiosum mare est parvis et magnis animantibus, quae cum dracone versantur, et quorum non est numerus. Qui autem super mare sunt, et ipso mari volitant in navibus, audient cum Salvatore: Tu dominaris potestati maris: motum fluctuum ejus tu mitigas . Cumque transierint in maris freto, et fluctus ejus suo conculcaverint pede, confundentur omnia profunda fluminis, de quo scriptum est: Qui convertit mare in aridam, in flumine pertransibunt pede , ut humilietur injuria credentibus recedat imperium, et qui liberati sunt, confortentur in Domino, et dicant: Fortitudo mea, et laudatio mea, Dominus . Et iterum: Diligam te, Domine, fortitudo mea . Et cum Jeremia: Fortitudo mea, et auxilium meum, et refugium meum,
Abbreviated transcription (Latin):
stimonus texta est scripturarũ. ut pisces
multos & obrutos mundi huius gurgiab
in aurã extrahat liberam. & possint laudes
dõ canere. Hi sunt qui descenderunt iN
mare. & in ȩccłarũ nauib faciunt oꝑa mil¬
ta. & dĩ cernunt mirabilia in ꝓfundo diu¬
tiarũ sapientiȩ & scientiȩ eiꝰ. &e in sp̃u sc̃
qui scrutat᷑ etiã alta dĩ. quib dñs loquit᷑.¬
U enite post me. & faciam uos piscatores honi¬
nũ. De his piscatorib qui descendunt iN
mare ce sunt in nauib isaias quoq uatici¬
nat᷑. Uolabunt in nauib alienigenarum.
ce mare parit de p̃dabunt᷑. In ȩccliis enm
de numero gentium congregatis. toto orbe
apłi uolitarunt. ut dep̃darentur mare & dra-¬
conis spolia tollerent qui regnabat inmari.
& de quo scriptum est. Hoc mare magnum
& spaciosum manib illic reptilia quorum
non est numerus. Animalia pusilla cũ ma-¬
gnis. illic naues ꝑ transibunt. Draco iste quẽ

Expanded text:
stimoniis texta est Scripturarum, ut pisces stimoniis texta est Scripturarum, ut pisces multos et obrutos mundi hujus gurgitibus, in auram extrahat liberam, ut possint laudes Deo canere. Hi sunt qui descenderunt in mare, et in Ecclesiarum navibus faciunt opera multa, et Dei cernunt mirabilia in profundo divitiarum sapientiae et scientiae ejus ; et in Spiritu sancto qui scrutatur etiam alta Dei, quibus Dominus loquitur: Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . De his piscatoribus qui descendunt in mare, et sunt in navibus, Isaias quoque vaticinatur: Volabunt in navibus alienigenarum, et mare pariter depraedabuntur . In Ecclesiis enim de numero gentium congregatis, toto apostoli orbe volitarunt, ut depraedarentur mare, et draconis 880 spolia tollerent, qui regnabat in mari, et de quo scriptum est: Hoc mare magnum et spatiosum manibus: illic reptilia, quorum non est numerus: animalia pusilla cum magnis, illic naves pertransibunt: Draco iste quem
Abbreviated transcription (Latin):
a quib sunt dicta referentes. Ceterũ nos qui
xp̃i censem᷑ nomine. occidentẽ relinquimus
litterã. & sequim᷑ sp̃m uiuificantẽ. immo spi¬
ritualia sp̃ualib comparamꝰ. nonbosforũ
& siccitatem rursũ maris & arentia fluenta
iordanis quȩ fabularũ similia sunt. sed di.¬
gnã in seruos suos dĩ clementiã quȩximꝰ. Quo
prȩeunte & nobis aꝑiente uiã. transimꝰ maris
fretũ siue angustũ mare qđ peccatorib latis¬
simum est. Lata enim & spaciosa uia est quȩ
ducit ad mortem. Arta & angusta. quȩ ducit
aduitam. De hoc mari. & in psalmo legimus
Qui descendunt in mare nauib facientes oꝑa¬
tionẽ in aquis multis: ipsi uiderunt oꝑa
dni. & mirabilia eiꝰ in ꝑfundo. In hoc mare
scłi in quo scõꝵ numerus coartat᷑ & intribu¬
latione positus descenderunt apłi & primus
dñs. ut nos de amaris fluctib liberaret.
In hoc mare sagena euangłii mittit᷑. quȩ te.¬

Expanded text:
a quibus sunt dicta referentes. Caeterum nos qui a quibus sunt dicta referentes. Caeterum nos qui Christi censemur nomine, occidentem relinquimus litteram, et sequimur spiritum vivificantem, immo spiritualia spiritualibus comparantes, non Bosphorum et siccitatem rursum maris et arentia fluenta Jordanis, quae fabularum similia sunt, sed dignam in servos suos Dei clementiam quaerimus, quo praeeunte, et nobis aperiente viam, transimus maris fretum, sive angustum mare, quod peccatoribus latissimum est: Lata enim et spatiosa via quae ducit ad mortem: arcta et angusta quae ducit ad vitam . De hoc mari et in Psalmis legimus: Qui descendunt in mare navibus, facientes operationem in aquis multis, ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo . In hoc mare saeculi, in quo sanctorum numerus coarctatur, et in tribulatione positus est, descenderunt apostoli, et primus Dominus, ut nos de amaris fluctibus liberaret . In hoc mare sagena Evangelii mittitur , quae te
Abbreviated transcription (Latin):
Iun iuersa in uiria assẏrioꝵ. & sceptrum
egypti tolletur. & confortabo eos in dño
do̾ suo. & in nomine eiꝰ głabunt᷑ dic̃ dñs.
N arrant hebrei captuum popłm udeorum
non solũ in medos &e ꝑsas. sed in bosforũ qͦq
&r septẽtrionalẽ plagam abassyriis atq
chaldeis esse trans latũ. ce postea eos ex par¬
te reuocatos. dĩ adeos se conuertente clemen¬
tia. Et hoc. eẽ. quod nunc dr̃. Transibunt
inmari angusto ꝓpontidis angustias quȩ
calcedone & quondam bizantium breui
freto diuidunt. Ꝙ ꝑcutiet inquit dñs ua¬
dens ante popłm suum maris fluctus. &
confundentur omĩa ꝑfunda fluuiorum.
ut olim factum est iordane siccato. & mare
lorũ amaritudine liberatꝰ. humiliabit᷑
assur & egypti imꝑium recedet abeis. &
confortabuntur in dño. & in nomine illiꝰ
ambulabunt in t̾ra isrł dicit dñs. Hȩc ut
ab hebreis nobis tradita sunt. nr̃ȩ linguę
hominib expressimꝰ. fidẽ dictoꝵ adeos

Expanded text:
universa injuria Assyriorum, et sceptrum universa injuria Assyriorum, et sceptrum Aegypti tolletur. Et confortabo eos in Domino Deo suo, et in nomine ejus gloriabuntur, dicit Dominus. Narrant Hebraei captivum populum Judaeorum, non solum in Medos et Persas, sed in Bosphorum quoque et septentrionalem plagam ab Assyriis atque Chaldaeis esse translatum, et postea eos ex parte revocatos, Dei eos ad se convertente clementia; et hoc esse quod nunc dicitur: Transibunt in mari angusto. Propontidis angustias, halcedonem, et quondam Bizantium brevi freto dividunt. Et percutiet, inquit, Dominus vadens ante populum suum maris fluctus, et confundentur omnia profunda fluviorum, ut olim factum est, Jordane siccato , et marmalorum amaritudine liberatus, humiliabitur Assur, et Aegypti imperium recedet ab eis. Et confortabuntur in Domino, et in nomine illius ambulabunt in terra Israel, dicit Dominus. Haec ut ab Hebraeis nobis tradita sunt, nostrae linguae hominibus expressimus, fidem dictorum ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
ibanus aut̃. int̾pretat᷑. AEΥΚΑCCΟC
id est dealbatio. Adducimur itaq de tene¬
bris egypti. ut post quã transierimꝰ &e mi¬
grauerimꝰ e mundo. de albem᷑ in dño. & dica¬
tur de nobis. Quȩ est ista quȩ ascendit de al.¬
bata: Alii uxta greci sermonis ambigui.¬
tatẽ. qua & mons phenicis &e thus libanus
dr̃. nunclibanum thus int̾pretat᷑. & ex thu
sicut ego &e tu unũ sumꝰ. Unde & sponsa in
cantico dicit ad sponsum. Odor uestim̃toꝵ
tuoꝵ sicut odor libani. Cumq induxerit
nos in t̾ram gala ad & libani: non inueniet᷑
nob̾ locus. utꝰ nequaquã t̃rȩ stringamur
mari fluctus. & confundent᷑ omĩa ꝓfunda
fluminis & humiliabit᷑ suꝑbia assur. &¬
sceptrũ ȩgypti recedet. Confortabo eos in
dño dõ suo. & innomine eiꝰ ambulabunt.
dic̃ dñs. Lx.x. Et ꝑtransibunt in mari an-¬
gusto. & ꝑeutient in mari fluctus. & sicca¬
b̾unt᷑ omnia ꝓfunda fluuioꝵ. & auferet᷑

Expanded text:
Libanus autem interpretatur λευκασμὸς, Libanus autem interpretatur λευκασμὸς, id est, dealbatio. Adducimur itaque de tenebris Aegypti, ut postquam transierimus et migraverimus a mundo, dealbemur in Domino, et dicatur de nobis: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Alii juxta Graeci sermonis ambiguitatem, qua et mons Phoenicis et thus Libanus dicitur, nunc Libanum thus interpretantur, et ex thursicut ego et tu unum sumus . Unde et sponsa in Cantico dicit ad sponsum: Odor vestimentorum tuorum, sicut odor Libani . Cumque induxerit nos in terram Galaad et Libani, non invenietur nobis locus, ut nequaquam terrae stringamur mari fluctus: et confundentur omnia profunda fluminis: et humiliabitur superbia Assurin Domino: Et in nomine ejus ambulabunt, dicit Dominus. LXX: Et pertransibunt in mari angusto: et percutient in mari fluctus, et siccabuntur omnia profunda fluviorum: et auferetur
Abbreviated transcription (Latin):
Et petrus in disꝑsione scribit fidelib qui renati
do generati paruuli. ut ration ale lac concu.¬
piscerent. & in ipso crescerent in salutẽ: Ad hos
custodite uos abidolis. Et reducã inquit eos
de t̾ra ȩgypti. & de assyriis congregabo eos.
De t̾ra egẏpti in qua imꝑabat rex pharao. qui
quondam głabundus aiebat. Mea sunt flu¬
mina. & ego feci ea. & de t̾ra assur quam
tenebat rex assyrius. sensus magnus qui
& ipse dicebat. Suꝑ sydera cęli ponã thronũ
meum. & ero similis altissimo. Cum autẽ
de tenebris ȩgypti & de tribulatione mun-
di &e potestate assyrii qui int̾pretatur ar-¬
guens atq coniuncens. ipse enĩ est inimicus
& ultor. nationes dñs congregarit: indu.¬
cet eas in t̾ram galaad & libani. Gala ad
in lingua nr̃a uertitur testimoniũ trans¬
migrationis. quando de carnalib transimꝰ
ad sp̃ualia de parte uenimꝰ ad totũ t̾rena
relinquimꝰ. & adcȩlestia transmigramus.

Expanded text:
Et Petrus in dispersione scribit fidelibus, qui renati Et Petrus in dispersione scribit fidelibus, qui renati do generati parvuli, ut rationabile lac concupiscerent et in ipso crescerent in salutem . Ad hos li, custodite vos ab idolis . Et reducam, inquit, eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo eos. De terra Aegypti, in qua imperabat rex Pharao, qui quondam gloriabundus aiebat: Mea sunt flumina, et ego feci ea . Et de terra Assur, quam tenebat rex Assyrius, sensus magnus, qui et ipse dicebat: Super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Cum autem de tenebris Aegypti et de tribulatione mundi, et de potestate Assyrii, qui interpretatur arguens atque convincens ipse est enim inimicus et ultor, 878 nationes Dominus congregarit, inducet eos in terram Galaad, et Libani. Galaad in linguam nostram vertitur, testimonium transmigrationis, quando de carnalibus transimus ad spiritualia, de parte venimus ad totum: terrena relinquimus, et ad coelestia transmigramus:
Abbreviated transcription (Latin):
elegistis. sed ego elegi uos & posui uos ut eatis
& fructum afferatis. & fructꝰ ur̃ maneat iN
ȩt̃nũ. Cumq apłi fuerint inpopłis seminati:
g̃s &e popłi longe positi recordabunt᷑ mei.
llo ꝓphico huic sententiȩ congruente. Re.¬
miniscent᷑ & conuertent᷑ ad dnm. uniuersi
fines t̾rȩ. & adorabunt in conspectu eiꝰ: unuier-¬
sȩ familiȩ gentiũ. qm̃ dñi est regnũ & ipse
dominabit᷑ gentiũ. Quodq dr̃. de longe re.¬
cordabunt᷑ mei. illi simile est. Qui longe estis
Longe fuit om̃is gentiũ multitudo. sed recor-¬
data est dĩ. quiã ex uno om̃s parente genera.¬
mur. Cumq apłis incunctis gentib semina.¬
tis. g̃s longe positȩ dĩ fuerint recordatȩ .ui.¬
uent cum filiis suis. Ut qui prius infidelita¬
te mortui erant: fide uiuere incipiant. Isti
sunt filii. quos paulus nutriuit in euangłio.
scribens adchorinthios. Lac uob̾ potũ dedi.

Expanded text:
elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis, elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat in aeternum . Cumque apostoli fuerint in populis seminati, gentes et populi longe positi recordabuntur mei, illo prophetico huic sententiae congruente: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus universae familiae gentium. Quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium . Quodque dicitur: De longe recordabuntur mei, illi simile est: Qui longe estis, Longe fuit omnis gentium multitudo; sed recordata est Dei, quia ex uno omnes parente generamur. Cumque apostolis in cunctis gentibus seminatis, gentes longe positae Dei fuerint recordatae, vivent cum filiis suis, ut qui prius infidelitate mortui erant, fide vivere incipiant. Isti sunt filii, quos Paulus nutrivit in Evangelio, scribens ad Corinthios: Lac vobis potum dedi .
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ. Multiplicabo eum & benedicã illi. & bene¬
dictꝰ erit. ut fiat pat̾ multarũ gentiũ. ł ilios
aut̃ abrahȩ non eos debemus acciꝑe quib dñs
loquit᷑. si filii essetis abrahȩ. oꝑa patris ur̃i
faceretis: sed illos de quib apłs ait. Quotqͦt
ex fide sunt: filii sunt abrahȩ. De hac multi¬
plicatione. & isaias mystico sermone testat᷑
dicens. Qui modicus erit inmilib. & qui par¬
uus: erit ingentẽ magnam. Multiplicationẽ
aut̃ & benedictionẽ liberors. ñ accipiamꝰ car-¬
nalit̾. alioquin helias & heliseus & ieremias
& baptista ioħs. quo maior int̾ natos mulie¬
rum non fuit. hac benedictione caruerunt.
sed illam qua uocant᷑ ad fidẽ multitudines
nationũ. Deniq sequit᷑. Seminabo eos in po¬
płis. & de longe recordabunt᷑ mei. Seminati
sunt in popłis. qui dñi audiere sermonẽ. eun¬
tes docete om̃s g̃s. Et in alio loco. Non uos me

Expanded text:
hae: Multiplicabo eum, et benedicam illi, et benehae: Multiplicabo eum, et benedicam illi, et benedictus erit, ut fiat pater multarum gentium . Filios autem Abraham non eos debemus accipere, quibus Dominus loquitur: Si filii essetis Abraham, opera patris vestri faceretis , sed illos de quibus Apostolus ait: Quotquot ex fide sunt, filii sunt Abraham . De hac multiplicatione Isaias mystico sermone testatur, dicens: Qui modicus est, erit in millibus; et qui parvus, erit in gentem magnam . Multiplicationem autem et benedictionem liberorum non accipiamus 877 carnaliter: alioquin Elias et Elisaeus et Jeremias et Baptista Joannes quo major inter natos mulierum non fuit hac benedictione caruerunt, sed illam qua vocantur ad fidem multitudines nationum. Denique sequitur: Seminabo eos in populis, et de longe recordabuntur mei. Seminati sunt in populis, qui Domini audiere sermonem: Euntes, docete omnes gentes . Et in alio loco: Non vos me
Abbreviated transcription (Latin):
possidebant trib quȩ appellantur domꝰ ioseph
& ephraim. Ꝙ tantꝰ erit numerus reductoꝵ.
ut multitudinẽ t̾ra non capiat. Scd̾m anago¬
gen significat dñs &e sibilat his qui peccatis
fuerant ante captiui. & loquit᷑ ad eos. Uenite
adme om̃s qui laboratis &e onerati estis: &
inuenietis requiẽ animab ur̃is. Tollite uigũ
meũ suꝑuos : & discite a me quia ittus sum &
humilis corde. lugũ enĩ meũ suaue est & onuꝰ
meũ leue est. Quid hac significatione sibiloq
clementius. quo disꝑsus popłs congregatur:
Congregantur aut̃ quia dñs redemit eos Non
corruptibilib auro & argento ex uana sua con-¬
uersatione. sed p̃cioso sanguine quasi agni
immaculati dni iesu. Unde loquit᷑ inpsal¬
mo. Exultatio mea erue me. acircundantib
me. Et iterũ. Redemisti me dne ds̃ ueritatis.
Q. Multiplicauit eos sicut fuerant ante multi¬
plicati. ut impleret᷑ illud qͦd ꝓmissũ est abra.¬

Expanded text:
possidebant tribus, quae appellantur domus Joseph possidebant tribus, quae appellantur domus Joseph et Ephraim: et tantus erit numerus reductorum, ut multitudinem terra non capiat. Secundum ἀναγωγὴν significat Dominus et sibilat his qui peccatis fuerant ante captivi, et loquitur ad eos: Venite ad me omnes, qui laboratis, et onerati estis, et invenietis requiem anima vos, et discite a me quia mansuetus sum et humilis corde: Jugum enim meum suave, et onus meum leve est . Quid hac significatione sibiloque clementius, quo dispersus populus congregatur? Congregantur autem, quia Dominus redemit eos: non corruptibilibus argento et auro, ex vana sua conversatione; sed pretioso sanguine, quasi agni immaculati Domini Jesu . Unde loquitur in Psalmo: Exsultatio mea, erue me a circumdantibus me . Et iterum: Redemisti me, Domine, Deus veritatis. multiplicabo eos sicut fuerant antea multiplicati, ut impleretur illud quod promissum est Abra
Abbreviated transcription (Latin):
assyrus congregabo. & ad terrã galaad & liba¬
m adducam eos. & non inueniet᷑ in eis locus.
La .x. Significabo eis &e suscipiã illos. quia redi¬
mameos. & multiplicabunt᷑ sicut erant pluri.
tent᷑. Et conuertã eos de t̾ra ȩgypti. & de assy.¬
ris suscipiã illos. & in galachim & libanum
introducã eos. & nullus exeis deerit. Signum
congregationis suȩ uł sub macedonib uł iN
consũmatione mundi ut priꝰ diximꝰ. meum
inqͥt habebunt sibilum. ut e sibilo meo illoᷤᷤ
congregẽ. & me doceã esse pastorẽ. Ego enĩ
redemi eos & liberaui de captiuitate extento
brachio. & ego eos multiplicabo qui ante mul¬
plicaueram. ut disꝑsio in popłos ñ uideat᷑ esse
diuisio sed sementis oꝑatio. & liberors ac nepo¬
tũ segete multiplicata. uiuant cũ filiis suis.
&e reuertant᷑ nonsolum de t̾ra egypti sed de assy¬
riis. & exutraq orbis parte redeant ad uideam.
& ad terram galaad & libani quã prius decem

Expanded text:
ssyriis congregabo eos, et ad terram Galaad et Libani adducam eos, et non invenietur eis locus. LXX: Significabo eis, et suscipiam illos, quia redimam eos, et multiplicabuntur sicut erant plurimitentur, et convertam eos de terra Aegypti, et de Assyriis suscipiam illos, et in Galaaditin et in Libanum introducam 876 eos, et nullus ex eis deerit. Signum congregationis suae, vel sub Macedonibus, vel in consummatione mundi, ut prius diximus, meum, inquit, habebunt sibilum, ut ex sibilo meo illos congregem, et me doceam esse pastorem. Ego enim redemi eos, et liberavi eos de captivitate, extenso brachio: et ego eos multiplicabo, qui ante multiplicaveram, ut dispersio in populis non videatur esse divisio, sed sementis operatio, et liberorum ac nepotum segete multiplicata, vivant cum filiis suis: et revertantur non solum de terra Aegypti, sed et de Assyriis, et ex utraque orbis parte redeant ad Judaeam, et ad terram Galaad et Libani, quam prius decem
Abbreviated transcription (Latin):
domũ iuda. qui dm̃ & sermone & animo
confitet᷑: & ponat eos quasi equũ głȩ suȩ
inbello. De quo scĩ dicunt. Ascende suꝑ equos
tuos: & equitatio tua salus. Ipse erit & arcus
furoris drĩ: de quo ait. Inebriabo sagatas
meas sanguine. Et rursũ. Sagittȩ meȩ con¬¬
sument eos. De hoc arcu & de his sagittis in
septimo psalmo legimꝰ. Arcũ suũ tetendit &
parauit illũ. & inĩpso parauit uasa mortis.
sagittas suas ardentib effecit. & conculcabt̃

Expanded text:
domum Juda, qui Deum et sermone et animo domum Juda, qui Deum et sermone et animo confitetur: et ponat eos quasi equum gloriae suae in bello, de quo sancti dicunt: Ascende super equos tuos, et equitatio tua salus . Ipse erit et arcus furoris Domini, de quo ait: Inebriabo sagittas meas sanguine . Et rursum: Sagittae meae consument eos. De hoc arcu, et de his sagittis in septimo Psalmo legimus: Arcum suum tetendit, et paravit illum; et in ipso paravit vasa mortis, sagittas suas ard
Abbreviated transcription (Latin):
nonsolũ fortes & boni. sed alii exeis fuerint
indigni genere suo. ludas enĩ machabeus &
om̃s qui de genere ipsius pͥncipes fuere iN
popło &e angulus erant. quia regia potestate
popłm continebant. & paxillus. Ipsi enĩ erant
sacerdotes. & arcus proelu. quia uiri extitere
fortissimi. ut nonsolũ exercitum aciẽq dis¬
ponerent. sed pͥmi ad proeliũ ꝓsilirent. Possu¬
mus hoc qͦd sequitur exipso egrediet᷑ omĩs
exactor simul. ꝓ quo.lax. transtulert̃ ex ipso
egredietur omĩs qui educet simul. & hoc di¬
cere. Nulla erit dignitas in exercitu. quȩ non
illius arbitrio disponatur. Et er̃ uiri fortissi¬
mi conculcantes macedonas. quasi lutũ uia¬
rũ in proelio. Erunt enĩ fortissimi atq bel-¬
labunt. quia dñs cũ eis est. Nrĩ hȩc ad ꝑsecu¬
tionis tempora refer̃t: qđ ꝓuitio sacerdotũ
frequent̃ eciam popłs tradatur aduersarus.
& tamen dñs omp̃s uisitet postea gregẽ suum

Expanded text:
non solum fortes et boni, sed alii ex eis fuerint non solum fortes et boni, sed alii ex eis fuerint indigni genere suo. Judas enim Machabaeus et omnes qui de genere ipsius principes fuere in populo, et angulus erant; quia regia potestate populum continebant, et paxillus, ipsi enim erant sacerdotes, et arcus praelii, quia viri exstitere fortissimi, ut non solum 873 exercitum aciemque disponerent; sed primi ad praelium prosilirent. Possumus de hoc quod sequitur: Ex ipso egredietur omnis exactor simul, pro quo LXX transtulerunt: Ex ipso egredietur omnis qui educit simul, et hoc dicere: Nulla erit dignitas in exercitu, quae non illius arbitrio disponatur. Et erunt viri fortissimi, conculcantes Macedonas quasi lutum viarum in praelio: erunt autem fortissimi, atque bellabunt, quia Dominus cum eis est. Nostri haec ad persecutionis tempora referunt, quod pro vitio sacerdotum frequenter etiam populus tradatur adversariis: et tamen Dominus omnipotens visitet postea gregem suum