comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ntutas in corpore dum pallor in tiul¬
tu respicitur. uirtus patefacta lau¬
datur. Et tanto se celeritis foras
ftindit: quanto ad humanos oculos
per ostensum pallorem exit. Et
plerumq fit: ut quod catisa dei agi
creditur. pro solis humanis fauori¬
bus agatur. Quod bene symon ille
significat: qui inuentus in itinere
crucem dñicam in angaria portat. Ali¬
na quippe onera in angaria poetantur:
quando per uanitatis studium aliqͥd
geritur. Qui ergo ꝑ symonem defig¬
nantur. nisi abstinentes & arrogintes:
qui per abstinentiam quidem carnen
affitiunt. sed fructum abstinentiȩ ni¬
terius non requirunt: Crucem ero
dñi in angaria symon portat: quia
cum ad opuis bonun ex bona uolunta¬
te non dacitur. rem iusti sine fructu
peccator oꝑatur. ¶inde isdem synm
crucem poetat. sed non moritur: qt
abstmentes & arrogantes. ꝑ abstineat¬
am quidem corpus asfitiunt. sed pet
desiderium gloriȩ intindo uituint.
Compassiontur tiero antni pleram

Expanded text:
nuitas in corpore, dum pallor in vulnuitas in corpore, dum pallor in vultu respicitur, virtus patefacta laudatur; et tanto se celerius foras fundit, quanto ad humanos oculos per ostensum pallorem exit. Et plerumque fit ut hoc quod causa Dei agi creditur pro solis humanis favoribus agatur. Quod bene Simon ille significat, qui, inventus in itinere , crucem dominicam in angaria 1589 portat. Aliena quippe onera in angaria portantur, quando per vanitatis studium aliquid geritur. Qui ergo per Simonem designantur, nisi abstinentes et arrogantes? Qui per abstinentiam quidem carnem afficiunt, sed fructum abstinentiae interius non requirunt. Crucem ergo Domini in angaria Simon portat, quia cum ad opus bonum ex bona voluntate non ducitur, rem justi sine fructu peccator operatur. Unde idem Simon crucem portat, sed non moritur, quia abstinentes et arrogantes per abstinentiam quidem corpus afficiunt, sed per desiderium gloriae mundo vivunt. Compassionem vero animi plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
punt hoc apparere quod non erat᷑.
S iam qui se a uitiis ab negat: ex¬
quirendȩ eius uirtutes sunt in qͥb
crescat. Ncum dictum est qui
uult post me uenire ab neget se
metipsum: protinus additur.
tollat crucem suam cotidie & sequa¬
tur me. Duobus etenim modis crux
tollitur: cum aut per abstinentiã
afficitur coepus. aut per compassio¬
nem proximi assligitur aninius.
Pensemus qualiter utroq modo
paulus crucem suam tuleratiqui
dicebat. Castigo corpus meum et
in seruitutem redigo: ne forte aliis
predicans. ipse reprobus effitiar. Ec¬
ce in afflictione corporis audiuimꝰ
crucem carnis: audiamtis nunc in
compassione proximi crucem men¬
tis. Ait enim. Quis infirmatur
et ego non infirmor: Quis scanda¬
liratur et ego non uror : Perfectꝰ
quippe predicator ut exemplum
daret abstinentiȩ: crucem porta¬
bat in corpore. S quia ipsis uir¬
dicendum nobis est quod uittum
tiana gloria obsidet: quia dum te¬

Expanded text:
piunt hoc apparere quod non erant. piunt hoc apparere quod non erant. 3. Sed qui jam se a vitiis abnegat, exquirendae ei virtutes sunt in quibus crescat. Nam cum dictum est: Qui vult post me venire, abnegeipsum, protinus adjungitur: Et tollat crucem suam, et sequatur me. Duobus etenim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam affligitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerat, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, audiamus nunc in compassione proximi crucem mentis. Ait enim: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Perfectus quippe praedicator, ut exemplum daret abstinentiae, crucem portabat in corpore. Et quia in se trdicendum nobis est quod vitium vana gloria obsidet, quia dum te
Abbreviated transcription (Latin):
oc uitinur quoper notutatẽ
diar. Pensenius quomͦ sẽ paulas
Serat: qui dicebat. Nnio autẽ
und̃ ego. E. tinctus qtuppe fue¬
rat setus ille ꝑsecutor: & uiuere
ceperat predicator puis. Si enim
ipse esset: pius profecto non esset.
Sed qui se uiuere denegat: dicat
unde est quod sancta uerba per
doctrinam ueritatis clamat. Proti¬
An ipse aꝑte dicat Ego quidem
a memetipso extinctus sum. qitia
carnaliter non uiuo: sed tamen
essentialiter moeturis non fum. qi
in xp̃o spiritaliter uiuo. Dicat ergo
ueritas dicat. siqtus uult post me
uenire abneget semetipsum: qura
nisi quis a semetipso defitiat. ad
eum qui suꝑ ipsum est non appro¬
pinquat. Hec tialet apprehendẽ
quod ultra ipsum est: si nescierit
mactare. quod est. Sic olerum plan¬
te transponuntur ut profitiant:
atq uit ita dixerim eradicantur
uit crescant. Sic rerum semuina in
terrȩ amnuxtione defitiunt: et
in reparationem sui generis uberiꝰ
assitrgunt. Unde enim uidentur
perdidisse quod erant: inde inci¬

Expanded text:
r novitatem vocamur. Pensemus quo modo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam, non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coeperat praedicator pius. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere denegat, dicat unde est quod sancta verba per doctrinam veritatis clamat. ProtiAc si aperte dicat: Ego quidem a memetipso exstinctus sum, quia carnaliter non vivo; sed tamen essentialiter mortuus non sum, qui in Christo spiritaliter vivo. Dicat ergo Veritas, dicat: Si quis vult pvenire, abneget semetipsum. Quia nisi quis a semetipso deficiat, ad eum qui super ipsum est non appropinquat; nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est. Sic olerum plantae transponuntur ut proficiant, atque, ut ita dixerim, eradicantur ut crescant. Sic rerum semina in terrae admistione deficiunt, ut in reparatione sui generis uberius assurgant. Unde enim videntur perdidisse quod erant, inde acci
Abbreviated transcription (Latin):
pgratum facti sumus. Ecce etenim
qui suꝑbus fuit: si comuersus ad xp̃m
himilis factus est semecipsum reliqt.
aet & largiri didicit ꝓpria. qui priꝰ¬
atra rapiebat: proculdubio semec¬
eanreliquit: Ipse quidem est per
uitlam: sed non est ipse per malitã.
Ec enm scriptum est. Uerte impi
Abnon crunt. Contiersinamq
apq non erunt: ̃ non ꝗtuia omni
ungi erunt: in essentia. se.ł scilicet

Expanded text:
per gratiam facti sumus. Ecce etenim per gratiam facti sumus. Ecce etenim qui superbus fuit, si conversus ad Christum humilis factus est, semetipsum reliquit; elargiri didicit aliena rapiebat, procul dubio semetipsum reliquit. Ipse quidem est per naturam, sed non est ipse per malitiam. Hinc enim scriptum: Verte impios, et non erunt . Conversi namque impii non erunt, non quia non erunt omnino in essentia, sed scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
quippe est abnegare quod habet:
ualde autem multum est ab negnit
quod est. Ad sẽ autem nobis uenti¬
tibus. dñs precepit ut renuntieni
nr̃is: quia qui ad fidei agonem ce¬
nimus. luctamien contra maligist
sumimus. Nichil autem inet
sp̃c in hoc mundo ꝓprium pos
Nudi ergo cum muido luctar
lctatt citius ad terram dertes
quia hi. Iet unde teneatur. Quo
enim si lt terrena omma: n
dam cor ⁊oris indrmentae. Qni
contra d: abolum ad certapes
deat. nullas reram labentu Et¬
lectationes requirat: ne unde
notum tegitur: ad casumit
nisi relinquamus & nos. Quid est qd̃
dicinus. relinquamtis et nose Si enĩ
nos ipsos relinquimus: quo ibimiis.
etra nos : Hel quis est qui tadit:
si se deseruit: Sed aliud sumus per
percatum lapsi: alud per naturam
conditi. A liud quod fecimus: aliud
quod facti sumus. Relinquamus
rosmetipsos quales peccando nos feci¬
mis: et maneamus nosinet ipsi quales

Expanded text:
quippe est abnegare quod habet, quippe est abnegare quod habet, valde autem multum est abnegare quod est. 1587 2. Ad se autem nobis venientibus Dominus praecepit ut renuntiemus nostris, quia quicunque ad fidei agonem venimus, luctamen contra malignos spiritus sumimus. Nihil autem maligni spiritus in hoc mundo proprium possident. Nudi ergo cum nudis luctariluctatur, citius ad terram dejicitur, quia habet unde teneatur. Quid enim sunt terrena omnia, nisi quaedam corporis indumenta? Qui ergo contra diabolum ad certamen deat, nullas rerum labentium delectationes requirat, ne unde ad votum tegitur, ad casum innisi relinquamus et nos. Quid est quod dicimus, Relinquamus et nos? Si enim nosmetipsos relinquimus, quo ibimus extra nos? Vel quis est qui vadit, si se deseruit? Sed aliud sumus per peccatum lapsi, aliud per naturam conditi; aliud quod fecimus, aliud quod facti sumus. Relinquamus nosmetipsos quales peccando nos fecimus, et maneamus nosmetipsi quales
Abbreviated transcription (Latin):
tem oppofuit nouitatis suȩ. Quid
enim uetus quid carnalis homo no¬
uerat. nisi sua retinere. aliena ra¬
pere si posset: concupiscere sinon
posset: Sed celestis medicus sin-¬
gulis quibusq uiciis. obuiantia
adhibet medicamenta. Ham sic̃
arte medicinȩ calida frigidis fri¬
gida calidis curantur:. ita dñs nrͣ
contraria opposuit medicamenta
peccatis: ut lubricis continentiã.
tenacibus largitatem. iracundis
mansuetudinem. elatis preciperet
humilitatem. Certe cum se se¬
quentibuis noua mancdita ꝓpon̾et:
dixit. Nisi quis renuntiauerte orim¬
bus quȩ poffidet: non potest meus
esse discipulus. Aosi aꝑte dicat. Q
per uitam ueterem aliena conca-¬
piscitis: ꝑ noue conuersationis studi.
um & ur̃a largimini. Qtud ueron
hac lectione dicat: audiuintis. n
uult post me uenire: abneget sent¬
ipsum. Ibi dicitur ut abnegemis
nr̃a: hic dicitur ut ab negemus nos.
Et fortasse laboriosum non est homi
relinquere sua. s ualde laboriosum est¬
ni relinquere semetipsum. Mmes

Expanded text:
. Quid enim vetus, quid carnalis homo noverat, nisi sua retinere, aliena rapere, si posset; concupiscere, si non posset? Sed coelestis medicus singulis quibusque vitiis obviantia adhibet medicamenta. Nam sicut arte medicinae calida frigidis, frigida calidis curantur, ita Dominus noster contraria opposuit praedicamenta peccatis, ut lubricis continentiam, tenacibus largitatem, iracundis mansuetudinem, elatis praeciperet humilitatem. Certe cum se sequentibus nova mandata proponeret, dixit: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus . Ac si aperte dicat: Qui per vitam veterem aliena concupiscitis, per novae conversationis studium et vestra largimini. Quid vero in hac lectione dicat, audiamus: Qui vult post me venire, abneget semetipsum. Ibi dicitur ut abnegemus nostra, hic dicitur ut abnegemus nos. Et fortasse laboriosum non est homini relinquere sua, sed valde laboriosum est relinquere semetipsum. Minus
Abbreviated transcription (Latin):
lumbȩ ergo ad fenestras suas sunt
qui nichil in hoc mundo concu.¬
pisctint: qui omnia simpliciter
aspitusut. & in hec quȩ uident
rapacitatis studio non. trahunt᷑
At contra muiluus & non colum¬
ba ad fenestras fuas est: qui ad ea
quȩ oculis considerat. rapinȩ desi¬
derio anhelat. Quia ergo fratres
kñii beati andreẽ apłi natalitia
celebramus: debemus imitari qd̃
colunus. Ostendat nre obsequiũ
deuotionis: immutatȩ sollempni-¬
tas mentis. Despitiamus quȩ ter¬
rena sunt: relictis temporalibus.
mercemur eterna. Si autem nec-¬
dum possuius relinquere pro-¬
pria: saltem non concupiscamus
aliena. Si nec dum mens nr̃a ac¬
cenditur igne caritatis in ambi¬
tione fua habeat frenum timo¬
ris: ut ꝓfectus sui passibus uege¬
tata. dum ab alienoꝵ appetitu
compescitur. quandoq ad ꝓpria
contempnenda ꝑducatur ameN.¬

Expanded text:
lumbae ergo ad fenestras suas sunt, lumbae ergo ad fenestras suas sunt, qui nihil in hoc mundo concupiscunt, qui omnia simpliciter aspiciunt, et in his quae vident rapacitatis studio non trahuntur. At contra milvus et non columba ad fenestras suas est, qui ad ea quae oculis considerat rapinae desiderio anhelat. Quia ergo, fratres charissimi, beati Andreae apostoli natalitia celebramus, debemus imitari quod colimus. Ostendat nostrae obsequium devotionis immutatae solemnitas mentis; despiciamus quae terrena sunt, relictis temporalibus, mercemur aeterna. Si autem necdum possumus relinquere propria, saltem non concupiscamus aliena. Si necdum mens nostra accenditur igne charitatis, in ambitione sua habeat frenum timoris, ut profectus sui passibus vegetata, dum ab alienorum appetitu compescitur, quandoque ad propria contemnenda perducatur, a
Abbreviated transcription (Latin):
plene ꝑ soluitur: nisi mundi huitis
capiditas perfecte deseratur. Nam
queqͥd in eo concupiscimtis: hoc pro-¬
culdabio proximis inuidemtis. Hide¬
tur eccum quod nobis desit: quod
aler assequitur. Et quia semꝑ inui-¬
dia a bona uoluntate disccedat: mox
it hec mentem ceperit. illa discedit.
Inde predicatdres sanctiut possent
proximos perfecte diligere: studue¬
runt in hoc sclo ml amare. nil tinꝗͣ
appetere. inl uel sine appetitu possi¬
dere. Quos bene ysaias intuens
ait. Qui sunt isti qui ut nubes uo¬
lant: & sicut columbȩ ad fenestras
fuas : Uidit quuippe eos terrena
despicere. mente celestibus pro-¬
pinquare. uerbis pluere. miracu¬
lis choruscare: & quos aterrenis
contagiis sancta predicatio & su¬
bliuis uitã suspenderat. hos uo¬
lantes pariter & nubes appellat.
fenestre autem nr̃ȩ sunt oculi:
quia ꝑ ipsos anuna respicit. qd̃
ex terus concupiscit. Columba
uero simplex est animal: atq
amalitia fellis alienum. Quasi co-¬

Expanded text:
plene persolvitur, nisi mundi hujus plene persolvitur, nisi mundi hujus cupiditas perfecte deseratur. Nam quidquid in eo concupiscimus, hoc procul dubio proximis invidemus. Videtur etenim quia nobis desit quod alter assequitur. Et quia semper invidia a bona voluntate discordat, mox ut haec mentem ceperit, illa discedit. Unde praedicatores sancti ut possent proximos perfecte diligere studuerunt in hoc saeculo nihil amare, nihil unquam appetere, nihil vel sine appetitu possidere. Quos bene Isaias intuens, ait: Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas ? Vidit quippe terrena eos despicere, mente coelestibus propinquare, verbis pluere, miraculis coruscare. Et quos a terrenis contagiis sancta praedicatio et sublimis vita suspenderat, hos volantes 1453 pariter et nubes appellat. Fenestrae autem nostri sunt oculi, quia per ipsos anima respicit quod exterius concupiscit. Columba vero simplex est animal, atque a malitia fellis alienum. Quasi co
Abbreviated transcription (Latin):
cordis repleta est bona uoliuntatt.
Hinc etenim psalmista dicit..
me sunt deus uota tua: que pals¬
dam laudationes tibi. Aesi apt
dicat. Et si exterius munera offeren¬
da non habeo. intrame metipsum ta¬
men tuuenio quod inara tuȩ saudis
impono: quia qui nr̃a datione non
pasceris. oblatione cordis melius placa¬
ris. Nichil quippe offertur deo di¬
tius uoluntate bona. Uoluntas enĩ
hona est fic aduersa alterius sicut
m̃a ꝑtimescere. sic de prosperitate
prximi ficut de nrͣo profectu gratu¬
liri: aliena dampna nr̃a credere.
abena lucra nr̃a deputare. amicum ñ
ꝓpter mundum sed ꝓpter deti dili¬
geit. mimicum etiam amando tole¬
rare. nulli qtiod pati non uis facere.
suilli quod tibi itiste ipendi desi
ta uires concurrere. seu procdesse
itiam ultra uires uelle. Quid ergo
itdo holocausto locupletius: quando ꝑ
hae qtod deo iminolat. in ara cordis
antna semetipsam mactat: Sed
hoc bone uoluntatis sacrifitium numꝗͣ

Expanded text:
cordis repleta bona voluntate. cordis repleta bona voluntate. Hinc etenim Psalmista dicit: In me sunt, Deus, vota tua quae reddam, laudationes tibi . Ac si aperte dicat: Etsi exterius munera offerenda non habeo, intra memetipsum tamen invenio quod in ara tuae laudis impono, quia qui nostra datione non pasceris, oblatione cordis melius placaris. Nihil quippe offertur Deo ditius voluntate bona. Voluntas autem bona est sic adversa alterius sicut nostra pertimescere, sic de prosperitate proximi sicut de nostro profectu gratulari, aliena damna nostra credere, aliena lucra nostra deputare, amicum non propter mundum, sed propter Deum diligere, inimicum etiam amando tolerare, nulli quod pati non vis 1452 facere, nulli quod tibi juste impendi desidn solum juxta vires concurrere, sed prodesse etiam ultra vires velle. Quid ergo isto holocausto locupletius, quando per hoc quod Deo immolat in ara cordis anima semetipsam mactat? 4. Sed hoc bonae voluntatis sacrificium nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
riorem substantiam ꝑpendamts
ecte sancti negotiatores ur̃i ppetuni
angeloꝵ tutam datis retibus &o na
mercati sunt. Estimationeni quq¬
pe pretiĩ non habet: sed tame rg¬
num dei tanti nalet. quantum his¬
bes. Halinit namq tacheo dimiha
substantiȩ: quia dimiditim aluad
ad hoc quad iniuste abstalit. resi¬
tuendum in quadruplum resitai.¬
uit. Ualuit petro & andreȩ dinis¬
sis retibus &t naui. ualuit iucdte tu¬
bus mintitis: ualtut alteri caliȩ an
frigidȩ. Regnum itaq dei ut qor¬
mus: tanti ualet. quantum habes.
Pensate igitur fratres quid uiis
cum emitur: quid carns cum pos¬
detur: S fortasse nec calyx aqus
frigidȩ suppetit. qui indigenti pai¬
beatur: tunc etiam securitatem
nobis promittit sermno ditrinis
Redemptore et entm nato cel qus
ostensi sunt qui clamarent. Ga
in excelsis deo: & in. terra pot ho¬
minibus: bone uoluntatis. Aat
dei naniq oculos nunqitam etb
uacua manus amunere: si arcba

Expanded text:
riorem substantia‹m› perpendamus, riorem substantia‹m› perpendamus, ecce sancti negotiatores nostri perpetuam angelorum vitam datis retibus et navi mercati sunt. Aestimationem quippe pretii non habet, sed tamen regnum Dei tantum valet quantum habes. Valuit namque Zacchaeo dimidium substantiae, quia dimidium aliud ad hoc quod injuste abstulit restituendum in quadruplum reservavit . Valuit Petro et Andreae dimissis retibus et navi , valuit viduae duobus minutis , valuit alteri calice aquae frigidae . Regnum itaque Dei, ut diximus, tantum valet quantum habes. 3. Pensate igitur, fratres, quid vilius cum emitur, quid charius cum possidetur. Sed fortasse nec calix aquae frigidae suppetit qui indigenti praebeatur, etiam tunc securitatem nobis promittit sermo divinus. Redemptore etenim nato, coeli cives ostensi sunt, qui clamarent: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Ante Dei namque oculos nunquam est vacua manus a munere, si fuerit arca
Abbreviated transcription (Latin):
tor quid aut quantum dimisit:
qui pene nichil habuit: Sed hac
in re fratres km̾i: affectum pensa¬
re potius debemus quam censtim.
Multum reliquit: qui sibi uichil re¬
tinuit. Multum reliquit: qui quã¬
libet parum. totum deseruit. Cer¬
te nos & habita cum amore poside¬
mus & ea quȩ mimime habemus
ex desiderio querius. Multum
ergo petrus & andreas dimisit:
quando uterq etiam defideria
habendi dereliqtut. Multum di¬
misit: qui cum re possessa etiam
concupiscentiis rentintiauit. A se¬
quentibus ergo tanta dinissa st̃:
qtianta a non sequentibuis concu-¬
pisci potuerunt. Nemo igitur
etiam cum quosdam conspicit mul-¬
ta reliquisse: aptid semetipsum
dicat. Imitari huiusmodi contẽp.¬
tores uolo: sed quod relinquam
non habeo. Mtilta fratres relinqͥ¬
tis: si desideriis terrenis renuntia¬
libet parua sufficitnt. Cor namq
& non substantram pensat: nec
ꝑpendit quantum in eus sacrifitio.
sed ex quanto ꝓferatur. Nam sigao

Expanded text:
tor quid aut tor quid aut qui pene nihil habuit? Sed hac in re, fratres charissimi, affectum debemus potius pensare quam censum. Multum reliquit qui sibi nihil retinuit, multum reliquit qui, quantumlibet parum, totum deseruit. Certe nos et habita cum amore possidemus, et ea quae minime habemus ex desiderio quaerimus. Multum ergo Petrus et Andreas dimisit, quando uterque etiam desideria habendi derelinquit. Multum dimisit, qui cum re possessa etiam concupiscentiis renuntiavit. A sequentibus ergo tanta dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci potuerunt. Nemo igitur, etiam cum quosdam conspicit multa reliquisse, apud semetipsum dicat: Imitari mundi hujus contemptores volo, sed quod relinquam non habeo. Multa, fratres, relinquitis, si desideriis terrenis renuntialibet parva sufficiunt. Cor namque et non substantiam pensat nec perpendit quantum in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
iidistis fratres km̾i: quia
ad unius iussionis uocem.
petrus & andreas relictis
retibus. secuti sunt re¬
demptorem. Nulla uero hunc face¬
re adhuc myracula uiderant. nichil
ab eo de prenuo eternȩ retributio¬
nis audierant: & tamen ad unum
dñi preceptum. hoc quod possidẽ
uidebantur obliti sunt. Quanta
nos eius myracula uidemus. quot
flagellis afsligimur. quantis ininarũ
asꝑitatibus deterremur: & tamen
uocantem sequi contempnimus :
Incelo iam sedet: qui de conuerfio¬
ne nos ammonet. Iam iigo fidei col¬
la gentitm subdidit. iam mundi
gloriam strauit. iam ruinis eiuscre¬
brescentibus. districti sit itidiciĩ
diem propinquantem denuntiat:
&o tamen suꝑba mens nr̃a non uult
hoc sponte deserere. quod cotidie
ꝑdit intuta. Qutid ergo fratres lm̾i.¬
quid in eius iudicio dicturi sumus:
qui ab amore presentis scłĩ. nec
preceptis flectimur nec uerberibũs
eniendamtr: Sed fortasse aliqtus
tacitis secum sibi cogitationibus dicat.
Ad uocem diĩcam uterq iste pisca¬

Expanded text:
Audistis, fratres charissimi, quia ad unius jussionis vocem Petrus et Andreas, relictis retibus, secuti sunt Redemptorem. Nulla vero hunc facere adhuc miracula viderant, nihil ab eo de praemio aeternae retributionis audierant; et tamen ad unum Domini praeceptum hoc quod possidere videbantur obliti sunt. Quanta nos ejus miracula videmus, quot flagellis affligimur, quantis minarum asperitatibus deterremur, et tamen vocantem sequi contemnimus? In coelo jam sedet, qui de conversione nos admonet; jam jugo fidei colla gentium subdgloriam stravit, jam ruinis ejus crebrescentibus, districti sui judicii diem propinquantem denuntiat; et tamen superba mens nostra non vult hoc sponte deserere quod quotidie perdit in vita. Quid ergo, fratres charissimi, in ejus judicio dicturi sumus, qui ab amore praesentis saeculi nec praeceptis flectimur, nec verberibus emendamur. Sed fortasse aliquis tacitis secum cogitationibus dicit: Ad vocem Dominicam uterque iste pisca
Abbreviated transcription (Latin):
uobis phebem sororem meam quȩ
est in mynsterio ȩcclẽ. quȩ est car¬
chris. ut eam suscipiatis in dũo dig¬
ne sc̃is: et afsistatis ei in quocumꝙ
negotio ur̃i indigierit. Et iterũ.

Expanded text:
vobis Phoeben sororem nostram, quae est in ministerio Ecclesiae, quae est in Cenchris: ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis: et assistatis ei in quocumque negotio vestri indiguerit; etenim
Abbreviated transcription (Latin):
inquit tribulatione & angustia
cordis scripsi nobis per multas
lacrimas: non ut contristemini.
sed tit sciatis quam caritatem ha¬
beam abundantius in nobis. Et

Expanded text:
 tribulatione et angustia cordis scripsi vobis per multas lacrymas: non ut contristemini, sed ut sciatis quam charitatem habeam abundantius in vobis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nero humiliet me deus apud uos:
et lugeam multos ex uobis qui an-¬
te peccauerunt et non egerunt
penitentiam suꝑ iminunditia. et
fornicatione. & impudititia. quã
donec formetur xp̃c in nobis. Et¬

Expanded text:
nero humiliet me Deus apud vos, et lugeam multos ex his qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam, super immunditia et fornicatione et impudicitia quam do
Abbreviated transcription (Latin):
non reprehenditur: sed mraras lati-¬
datur. Neq enim bonam partẽ
elegisse martiam dicit. sed optimam:
ut etiam pars marthȩ indicaretur
bona. Quare autem pars orariȩ fit.
optima subinfertur cam dicitur:
quȩ non auferetur ab ea. Actiua
et enim uita: cum corpore deficit.
Quis enim in eterua patria panẽ
efurienti porrigat etibi nemo efti¬
rit: Quis potum tribuat sitienti.
ubi nemo sitit: Quis mortium
sepeliat: ubi nemo ĩnoritur: Cũ
presenti ergo sclo uita aufertur
actiua. contemplatiua au̾tem hic
incipitur ut in celesti patria ꝑficia-¬
tur: quia amoris ignis qui hic arde¬
re inchoat. cum ipstim quem amat

Expanded text:
non reprehenditur, sed Mariae launon reprehenditur, sed Mariae laudatur. Neque enim bonam partem elegisse Mariam dicit, sed optimam, ut etiam pars Marthae indicaretur bona. Quare autem pars Mariae sit optima, subinfertur cum dicitur: Quae non auferetur ab ea. Activa etenim vita, cum corpore deficit. Quis enim in aeterna patria panem esurienti porrigat, ubi nemo esurit? Quis potum tribuat sitienti, ubi nemo sitit? Quis mortuum sepeliat, ubi nemo moritur? Cum praesenti ergo saeculo vita aufertur activa. Contemplativa autem hic incipitur, ut in coelesti patria perficiatur. Quia amoris ignis qui hic ardere inchoat, cum ipsum quem amat
Abbreviated transcription (Latin):
opus deo placitum ducunt: ideoq
cunctos qui. xp̃o deuoti esse ueliit.
hinc mancipandos autumant. Et
bene martha stetisse. marcia secus pe-¬
des dm̃ sedisse describitur.: quia uita
actiua laborioso desudat incertamine.
contemplatita uero pacatis intioeũ
tamults optata iam in xp̃o mentis
quiete ꝑfrutdr. Et respondens dixic.
illi dñs. Martha martha.sollicita
es: & turbaris erga plurina. Porro
unum est necessarium. Et beatus
datud solum hoc necessarium homi-¬
ni esse defimeus: deo itgiter inhere¬
re desiderat dicens. Michi autem
adherere deo bonum est: ponere
petiĩ a dño hanc requiram. ut mha-¬
bitem in domo dmͣi omnib diebus
uitȩ meȩ: ut uideam uoluntatem
dñi et uisitem templum eius. Una
ergo et sola est theorica. id est contẽ¬
platio dei: ctui merito omnia iustifi-¬
cationum merita. uniuersa uirtu¬
tum studia postponuntur. Maria
optimam partem elegit: quȩ non
auferetur ab ea. Ecce pars marthe

Expanded text:
opus Deo placitum ducunt, ideoque opus Deo placitum ducunt, ideoque cunctos qui Christo devoti esse velint huic mancipandos autumant. Et bene Martha stetisse, Maria secus pedes Domini sedisse describitur, quia vita activa laborioso desudat in certamine, contemplativa vero, pacatis vitiorum tumultibus, optata jam in Christo mentis quiete perfruitur. Et respondens dixit illi Dominus: Martha, Martha, sollicita es, et turbaris circa plurima, porro unum est necessarium. Et beatus David solum hoc necessarium homini esse definiens, Deo jugiter inhaerere desiderat, dicens: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videam voluntatem Domini, et visitem templum sanctum ejus . Una ergo et sola est theologia, id est, contemplatio Dei, cui merito omnia justificationum merita, universa virtutum studia postponuntur. Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. Ecce pars Marthae
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sedens secus pedes dm̃ atcd̃t¬
bat uerbum illitis: martha antta
sitagebat circa frequens mynsteriũ.
hȩc utriq intȩ congruere nemoqͥs
dtbitet. Et contemplatiue quidem
uniforniis perfectio est. exutam men-¬
tem a canctis habere terrens: eamq
quantum humana inbecillitas sinit
imire cum xp̃o. Actiuȩ ergo quam
stequens sit mynsterium. gentium
migster ẽdocet. qui creberrimis eplã¬
rum dictis suos pro xp̃o terra mariq
labires. sua ꝑicula commemorat: in qͥb
etum tusiones et reuelationes dñi cõ-¬
mendans. non minus se in speculatiua
urtute quod per paucis est inuta-¬
bile. confummatum fuisse significat.
Vnde dicit. Siue enim mente excedi¬
mtis deo: sine sobrii si mus uobis. Quȩ
stetit & ait. Dñe: non est tibi curȩ.¬
qd soror mea reliquit me solam mynis¬
trare: Dic ergo illi ut me adiuuct.
Ex illx persona loquitur qui adhuc
ditine contemplationis ignari. soltĩ
quod didicere fraternȩ dilectionis

Expanded text:
etiam sedens secus pedes Domini, audieetiam sedens secus pedes Domini, audiebat verbum illius, Martha autem satagebat circa frequens ministerium. Haec utrique vitae congruere nemo est qui dubitet. Et contemplativae quidem uniformis perfectio est, exutam mentem a cunctis habere terrenis, eamque, quantum humana imbecillitas sinit, unire cum Christo; activae vero, quam frequens sit ministerium, gentium Magister edocet, qui creberrimis Epistolarum dictis, suos pro Christo terra marique labores, sua pericula commemorat. In quibus etiam visiones et revelationes Domini commendans, non minus se in speculativa virtute, quod perpaucis est imitabile, consummatum fuisse significat. Unde dicit: Sive enim mente excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis . Quae stetit d soror mea reliquit me solam ministrare? Dic ergo illi ut adjuvet me. Et illorum persona loquitur, qui, adhuc divinae contemplatione ignari, solum quod didicere fraternae dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
uitas sp̃tales qua
in presenti sancta
exercetur ȩccłã demonstrant: mathi
quidem actualem. qua pratimo ma
ritate sotiamur: maria tero conteni¬
platiuam qua in dei amore susprenꝰ
Actiua enim uita est panem esira¬
ti tribuere. uerbo sapientiȩ nefite
docere.errantem corrigere. ad hans¬
tatis uiam suꝑbientem proxumtin
reuocare. infirmantis curam gereit
quȩ singulis quibusq expedant as¬
pensare. & commissis nobis qualiter
subsistere ualeant pretudere. Cant.¬
platina uero uita est. caritatem qte¬
dem dei & proxumi tota mentem
tinere. sed ab exteriore actione quess¬
cere. soli desiderio concditoris inberta
ut nil iam agere libeat. sel calciti
curis omnibus ad tudendam facica
fui creatoris animus mardescat: ti
ut iam nouerit carnis coeruptibiłis
pondus cum merore poetare. totis
desideriĩs appetere. illis hymnidiis
angloꝵ choris interesse. admisccrio¬
lestibus ciuibus. de eterna in conspe¬
tu dei incorruptione guidere. Qu

Expanded text:
itas spiritales, quibus in praesenti sancta exercetur Ecclesia, demonstrant. Martha quidem actualem, qua proximo in charitate sociamur; Maria vero contemplativam, qua in Dei amone suspiramus. Activa enim vita est, panem esurienti tribuere, verbo sapientiae nescientem docere, errantem corrigere, ad humilitatis viam superbientem proximum revocare, infirmantis curam gerere, quae singulis quibusque expediant, dispensare, et commissis nobis, qualiter subsistere valeant, praevidere. Contemplativa vero vita est, charitatem quidem Dei et proximi tota mente retinere, sed ab exteriori actione quiescere, soli desiderio Conditoris inhaerere, ut nil jam agere libeat, sed, calcatis curis omnibus, ad videndam faciem sui Creatoris animus inardescat, ita ut jam noverit carnis corruptibilis pondus cum moerore portare, totisque desideriis appetere illis hymnidicis angelorum choris interesse, admisceri coelestibus civibus, de aeterna in conspectu Dei incorruptione gaudere. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
belum aduersts parthos parans. cum
romanas uires contractas undiq ad
detiatam sectim traheret perditio¬
nem: tp̃ianoꝵ sanguinem diĩs sinis uo-¬
nit. palam ꝑsecuturus ecclãs. si uicto¬
riam potuisset adipisci. Nam & am¬
pͥhitearum iherosoliis extrm itissit:
in quoreuerscis a parthis episcopos.
monachos. omnesq loci eius scõs besti¬
isctam arte seuioribus obiceret. spec-¬
taretq lamandos. Huius apostate ue¬
nenata lingua. pagan apud sebasten
palestinȩ tirbem sepulchrum iohanns
baptistȩ inuadunt. ossa disꝑgunt: ea¬
dem tur suis collecta & cremata latitis
disꝑguint. S dei prouidentia affuere
quidam ex iherosolimis monachi: qui
nuti colligentibus queq ipsi pote¬
iant ablata ad patrem sirum phylip¬
lerunt. Ille confestim hec fupra sẽ
enim ducebat tantum thesaurum
ꝓpriis seruare uigiliĩs: ad pontifi¬
tunc athanasium per ulianum
diaconum suum mittit. Que ille
suscepta: paucis arbitris subcatia
to sacrariĩ pariete inclusa ꝓphĩco

Expanded text:
bellum adversus Parthos parans, cum Romanas vires contractas undique ad destinatam secum traheret perditionem, Christianorum sanguinem diis suis vovit, palam persecuturus Ecclesias, si victoriam potuisset adipisci. Nam et amphitheatrum Hierosolymis exstrui jussit, in quo reversus a Parthis, episcopos, monachos omnesque ejus loci sanctos, bestiis etiam arte saevioribus objiceret, spectaretque laniandos. Itaque postquequitur. Pagani apud Sebasten Palaestinae urbem sepulcrum Joannis Baptistae invadunt, ossa dispergunt, eadem rursum collecta et cremata latius dispergunt. Sed Dei providentia affuere quidam ex Hierosolymis monachi qui, mixti colligentibus, quaecunque ipsi poterant ablata ad patrem suum Philiplle confestim haec supra se enim ducebat tantum thesaurum propriis servare vigiliis ad pontifitunc Athanasium, per Julianum diaconum suum mittit. Quae ille, suscepta paucis ato sacrarii pariete inclusa, prophetico
Abbreviated transcription (Latin):
gitib una quis tunca debeat esse con-¬
tans: sed quod in tunica uestimen¬¬
tum intelligamtis. ne alio uestiti. aliud
nebis futaraꝵ timore sertiemtis. Heq
catumenta. Et plato precepit du-¬
asceporis suimmitates non esse uelan-¬
das: nec ad suefieri debere mollitiem
capitis et pedum. Cum enim hȩc ha-¬
bueruit firmitatem:.. cetera robti

Expanded text:
tibus una quis tunica debeat esse contentus; sed quo in tunica vestimentum intelligamus, ne alio vestiti aliud nobis futurorum timore servemus. Neque calceamenta: et Plato praecipit duas corporis summitates non esse velandas, nec assuetam fieri debere mollitiem capitis et pedum; cum haec habuerint fir
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Celi. sancti sunt
eleuati a terra por.¬
tantes dñm: quan.¬
quam gloriam xp̃i celum etiam qu¬
damnodo narrauit. Quando natu¬
uit: Quando nato eodem dño. stile
noua quȩ nunquam uidebatur ap.¬
le neq sermones. quorum non audr¬
antur uoces eorum. in omnem ter¬
ram exiuit sonus eorum. & in fimes

Expanded text:
eli, sancti sunt; elevati a terra, portantes Dominum. Quanquam gloriam Christi coelum etiam quodammodo narravit: quando narravit? quando nato eodem Domino stella nova quae nunquam videbatur appalae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum. In omnem terram exiit
Abbreviated transcription (Latin):
& infirmitas carnis qtiȩ non est in
eo. & inqua non manent uerba eiꝰ.
Nam utiq ad uerba eius ꝑtinet
oratio illa quam docuit: ubi dici¬
mus. pater noster qui es in celis.
Ab huitis
orationis uer¬
non recedamꝰ
peticionibus nr̃is: & quicquid peti¬
mus fiet nobis. Tunc enim dicen¬
da sunt uerba eius. in nobis mane¬
re: quando facimus quȩ precepit
& diligimus quȩ promisit. Quan¬
do autem uerba eius manent inr me¬
moria nec inueniuntur inuita:
non computatur palmes in uitȩ.
quia uitam non attrahit ex radice.
Ad hanc differentiam ualet quod
scriptum est: memoria retinentib
mandata eits ut faciant ea. Mul¬
ti enim memoria retinent ut con¬
tempnant: uel etiam derideant.
ut obpugnent ea. In his uerba
xp̃i non manent: quia tangunt qd̵¬
amando non coherent. Et ideo illis
non erunt in benefitium: sed in
testimonium. Et quia sic insunt
eis ut non maneant in eis: ad hoc
tenentur ab eis ut indicentur exeis.

Expanded text:
et infirmitas carnis, quae non est in et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus: nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis ; Ab hujus orationis venon recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis.
Abbreviated transcription (Latin):
chiedem ꝓpħãm cdñs dicit: precisa
uallis agricolarꝗm tisibus prosunt.
dullis fabrilibisi deputantur. LInum
ẽ duobus palmiti congrunt: aut uitis
atit ignis. Si ni tutȩ non est: in igne
erit. Nt ergo inigne non sit: in uitę¬
sit. Si manseritis in me inquit &¬
tierba mea in uobis manserint: qd̾¬
cumq uolueritis pͥetetis & fiet uob̃.
Manendo quippe in xp̃o: quid uelle
possunt nisi quod conuenit xp̃o. Qd
uelle possunt manendo in saluatore:
uisi quod alienum non est a salute:
namq huius scli nobis aliquando
subrepit: ut hoc petamus quod
nobis non expedire nescintis. Sed
absit ut faciat nobis si manemus
in xp̃o: qui non facit quando peti¬
mus. nisi quod erpedit nobis. Ma¬
nentes ergo in eo cum uerba enis
ri nobis manent. quodcumq uolue¬
rimus petenus & fiet nobis. quia
si petimus & non fiet: non hoc peti¬
ius quod habet mansio in eo. nec
quod habent uerba eius quȩ manet̃
in nobis. sed quod habet cupiditas

Expanded text:
chielem prophetam Dominus dicit, praecisa chielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum de duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis; si in vite non est, in igne erit: sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent, quodcunque voluerimus petimus, et fiet nobis; quia si petimus, et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
nitis: uos palmites. Qui manserit in
me. & ego in eo.hic fert fructum mul-¬
tum: quia sine me nichil potestis fa-¬
cere. Ne quisꝗͣ putaret saltem par¬
num aliquem fructum posse a semet¬
ipso palmitem ferre: cum dixisset
hic fert fructum multum. non ait.
ilo fieri non potest. sine qtio nichil
firi potest: quia o si parum attuile¬
ri palmes. eum purgat agricola.
it plus afferat. tamen nisi in uite
maiserit & uxerit de radice quan¬
tumlbet fructum a semetipso non
picest ferre. Quaitus autem. xp̃c
tutis nonesset nisi hono esset: tam̃
itan gratiam palmitibus non prebe-¬
ntt ani etiam deus esset. Uerum qr
ta sine ista gratia non potest inui
it mus in potestate sit liberi arbitrii
sus in me inquit non manserit.
mtetur foras sicut palmes & arescet.
d collgent eum & in ignem mittent
iardet. Ligna itaq uitis tanto sunt
entemptibibiora si in uitȩ non man-¬
Erst: quanto gloripra si manserit.
Demq sicut de his etiam per iete¬

Expanded text:
vitis, vos palmites; qui manet in vitis, vos palmites; qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint: denique, sicut de his etiam per Eze
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne huic refistunt ueritati homi¬
nesmente corrupti. reprobi circa fidẽ.
qui respondent & locuntur iniquita¬
tem: dicentes. a deo habenius quod
homines sumtis. a nobis ipsis autem
quod iusti sumuse. Quid dicitis. qͥ
uos ipsos decipitis: non assertores sed
precipitatores liberi arbitriĩ exalo
elationis. ꝑ manra presumptionis in
profunda submer sionis. Nempe tor
ura est quod homo ex semet ipbfitͥ
iusticiam. hoc est altum elationis m̃e:
sed ueritas contradicit. & dicit. Pll¬
mes non potest ferre fructum asent¬
ipso: nisi manserit in tutȩ. Ite ntas
Per abrupta: & non habentes abił
ganuni. tientosa loquacitate letans¬
ni. Hec sunt inania prescimptiats
ułx. sed quid nos sequatur indete: b
si est in uobis ullus sensus hotrete il
enim a semetipso sẽ fructam ꝑxittet
ferre: in uite non est. Qui mn utpĩ¬
da subi mersionis ur̃e. Etiam atd
etiam considerate: quid ad htis uod¬
tas adiungat & dicat. Ego sum inqͥt

Expanded text:
Nonne huic resistunt veritati, homiNonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vinda submersionis vestrae. Etiam atque etiam considerate quid adhuc Veritas adjungat, et dicat: « Ego sum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃so: sicut ipse in illis. Utrumq
enim prodest: non ipsi sed illis. Ita¬
sint quippe in uitȩ palmites. ut
uiti non conferant: sed inde ac¬
cipiant. unde uiuant. Ita uero
uitis est in palmitibus ut uitale
alimentum subi mynistret eis:
non fumat ab eis. Ac ꝑ hoc &
manentem in se habere.xp̃m et
manere in xp̃o discipulis pro-¬
dest: utrumq non xp̃o. łIam
preciso palmite potest de uiua ra-¬
dice alius pullulare: qui autem
precisus est. sine radice non potest
iuuere. Denq adiungit & dicit.
Sicut palmes non potest ferre
fructum a semet ipso nisi manse¬
rit in uitȩ: sic nec tios nisi in me
manseritis. Magna gratiȩ com-¬
mendatio fratres mei. Corda
instruit humilium: ora obstruxit
suꝑborum. Ecce cui se audent respon¬
deant qui ignorantes dei iusticum &
suam uolentes constituere. iusticiȩ di
non sunt subiecti. Ecce cui respondet
fibi placentes: & ad bona oꝑa facienti
deum sibi necessarium non pritantel

Expanded text:
in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. 2. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis. Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui, si audent, respondeant, qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes.
Abbreviated transcription (Latin):
aplorum legitur. fide mundans eoꝵ:.
uos inquit baptisma saluios facit:
non carnis depositio sorditim. sed
conscientiȩ bone interrogatio in dm̃.
Hoc est uerbum fidei quod predica
mus: quo sine dtibio ut mundare
possit consecratur & baptismus.
Xp̃c quippe nobiscum ucis cum pa-¬
tre agricola: dilexit ecclãm & se ip¬
sum tradidit proea. Lege aplm̃:
& ude quid aduingat. Ut eam
sanctificaret inquit: emundans
eam lauacro aque in uerbo. Otin¬
datio igitur nequaqtiam fluxo &
labili tribueretur elemento:. nsi
adderetur in uerbo. Hoc uerbtim
fidei tantum ualet in ecclã dei. ut
per ipsum credentem. offerentem.
benedicentem. tingentem. etiam
tantillum mundet infantem: quã¬
tus nondum ualentem corde credẽ
ad itisticiam. & ore confiteri ad sa¬
lutem. Totum hoc fit per uerbũ:
de quo dñs ait. Iam uos mundi
estis: ꝓpter uerbum quod locitus
sum uobis. Manete inquit in me:
et ego in uobis. Non eo modo illi

Expanded text:
Apostolorum legitur, Fide mundans corda Apostolorum legitur, Fide mundans corda vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedmus: quo sine dubio ut mundare possit consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat, Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem, etiam tantillum mundet infantem: quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait, Jam vos mundi estis, propter verbum quod locutus ur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi
Abbreviated transcription (Latin):
toftierint munctiores. Iam uos mun
Adis: ꝓpter uerbum quod locutus
sin uobis. Quare non ait mundi
s ꝓpter baptismum quo abluti ests.
A at ꝓpter uerbum quod locutiis
Dtobis: nnsi qtua &s in aqua uer¬
liui mundat: Detrahe uerbum:
&o quid est aqua nisi aquas Acce¬
Ait uerbum ad elementum: & sit sa¬
stamentum etiam ipsum tanquam
uisule uerbim. Ham de hoc itiq
dixerat: quando pedes discipuilis
lauit. Qui lotus est non indiget
nisi ut lauet pedes: sed est nundtis
totus. Unde ista tanta uirtus aque
ut corpus tangat. & cor abluat: insi
faciente uerbo: Non quia dicitur:
sed quia creditur. Nam & in ip¬
so uerbo alud est sonus transiens:
aliud est uirtus manens. Hoc est uer¬
bum fidei quod predicamus ait apłs:
quia si confessus fueris more tuo
quia dñs est ihc. & credideris in corde
tuo quia deus illum suscitauit a
mortiis. salinis eris. Corde enim cre¬
ditur ad iusticiam: ore autem confes¬
sio fit ad salutem. UInde & in actib

Expanded text:
to fuerint mundiores. Jam vos mundi to fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit, Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? non quia dicitused quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus immanens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, Quia si confessus fueris in ore tuo quoniam Dominus est Jesus, et credideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibus
Abbreviated transcription (Latin):
luse Mynstri: ꝑ quos credidista
Et unnciq sicut dñs dedit. Ego
plantaui: apollo rigauit. Et hoc gͦ
sicut unicuiq dñs dedit: non iã¬
q de suo. Iam uero quod sequitus
sed deus incrementum dedit.
per illos sed per se ipsum facit. Excedit
hoc humanam hunilitatem. excedit
angelicam sriblunitatem: nec ommino
ꝑtinet nisi ad agricolam trmitatem.
lmnos mundi estis. Mundi scilicet:
atq mtnndandi. Neq enim uisi mun¬
diessent: fructum ferre potuissent.
Et tamen omnem qui fert fructam
panrgit agricola: ut fructum plus affe¬
rat. fert fructum quia mundus est:
it ut plus afferat purgatur adhuc.
Quis enim est in hac uita si mundus:
ut non fit magis magisq mundandus:
Nm si dixerimus quia peccatum ñ
ritasin nobis non est. Si autem con
sssi fuerimus peccata nr̃a: fidelis est
onisus qui dimit tet nobis peccata.
snundet nos ab ommi inquitate.
Mundet utiq mundos hoc est fruc¬
taosos: ut tanto sint fructtiofiores qͣn.¬

Expanded text:
lus? Ministri per quos credidistis, lus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis ut non sit magis magisque mundandus? Nam si dixerimus quia peccatum non ritas in nobis non est; si autsi fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate . Mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quan