comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tius adulteria: non michi uident᷑ satis
accute ac diligent̾ considerare quid di¬
cant. fallit eos quippe. similitudo uerita¬
tis. Quia enĩ coniugiũ xp̃i dicunt᷑ elige¬
re. qui xp̃iana sc̃itate ñ nubunt: hinc argu¬
mentant᷑ quidã dicentes. Si uiro suo u¬
uo quȩ alti nubit adultera ẽ. sicut ipse
dñs in ȩuangłio diffinuit: uiuo gͦ xp̃o
cui mors ultra ñ lominabit᷑ quȩ con¬
iugiũ eius eẽ elegerat. si homini nubit.
adultera eit. Qii hȩc dicunt acute qui¬
dẽ mouent᷑: s parũ attelunt hancar¬
gum̃tationẽ. quanta sequat᷑ absurditas.
Cum enĩ laudabilit̾ etiã uiuente uiro
ex eius consensii continentiã femina xp̃o
uoueat: iam scđm istoꝵ rationẽ nulla
hoc facere debet. ne ipsũ xp̃m quod
sentire nefas ẽ. adult̾um faciat. cui
uiuente uiro nibit. Et pꝰ pauca.
Fit autẽ ꝑ hanc minus consideratã opi¬
nionẽ. qua piitant lapsarũ a sc̃o ꝓpo¬

Expanded text:
tius adulteria, non mihi uidentur satis tius adulteria, non mihi uidentur satis acute ac diligenter considerare quid dicant; fallit eos quippe similitudo ueritatis. quia enim coniugium Christi dicuntur eligere quae christiana sanctitate non nubunt, hinc argumentantur quidam dicentes: si uiro suo uiuo quae alteri nubit, adultera est, sicut ipse dominus in euangelio definiuit, uiuo ergo Christo, cui mors ultra non dominatur, quae coniugium eius elegerat. si homini nubit, adultera est. qui haec dicunt, acute quidem mouentur, sed parum adtendunt hanc argumentationem quanta rerum sequatur absurditas. cum enim laudabiliter etiam uiuente uiro ex eius consensu continentiam femina Christo uoueat, iam secundum istorum rationem nulla hoc facersentire nefas est, adulterum faciat, cui vivente viro nubit. Et post pauca: Fit autem per hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto propo
Abbreviated transcription (Latin):
tur & totũ. hȩc sunt gͦ: quȩ adducunt
in apꝓbationẽ assertionis suȩ. B eatus
augustiniis. in libro de ꝓfessione sc̃e ui¬
nentia: excellentia muneris amplioris.
expetit᷑. Qua expetita & electa & uoti de¬
bito obligata: iam ñ solũ capessere nupti¬
as. s etiã siñ nubat᷑. nubere uelle damp¬
nabile ẽ. Nam ut hoc demonstraret apłs.
ñ ait. cũ indeliciis egerint: inxp̃o nu¬
bunt. s nubere uolunt. Habentes inquit
qampnationẽ. qm̃ pͥmã fidẽ irritã fece¬
runt: & siñ nubendo. tantũ uolendo.
Non quia ipse nuptiȩ uł taliũ damp¬
nande iudicant᷑. s dampnat᷑ ꝓpositi fraus.
dampnat᷑ fracta uoti fides. dampnat᷑ non
susceptio a bono inferiore. s ruina ex bo¬
no suꝑiore. Postremo dampnant᷑ tales.
non quia conuigalẽ fidẽ posterius inie¬
runt: s quia continentiȩ pͥmã fidem
dicunt taluĩ nuptias. ñ eẽ nuptias s. po¬

Expanded text:
tur et totum. Haec ergo sunt quae adducunt tur et totum. Haec ergo sunt quae adducunt in approbationem assertionis suae. Beatus Augustinus in libro De professione sanctae vinentia excelexpetitur, qua expetita et electa, et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed, etiamsi non nubant, nubere velle damnabile est. Nam ut hoc demonstraret Apostolus, non ait, quum in deliciis egerint, in Christo nubunt, sed, nubere uolunt habentes. inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem dicunt talium nuptias non esse nuptias. sed po
Abbreviated transcription (Latin):
estimatione in contrariã assertionẽ
feruntur.: in tantũ ut dicant. quamlib et
illegittimȩ ꝑsonȩ fuerint. cuiꝰcunq ꝓfes¬
sionis siue ordinis pari consensu ad inucẽ
facto. coniuges eẽ. Non sac̾dotes continenti¬
am ꝓfessos. ñ su̾mos sac̾dotes. ñ monachos.
aut sacras uirgines. ab hac lege excipien¬
dos putant. Et habent isti similit̾ uerba
quȩdã scͥpturarũ quibꝰ munire credunt:
& confirmare estimationẽ suã. Et sunt ue¬
re quȩdã dicta eiusmodi: in quibꝰ comie¬
ment̾ hoc intelligi posset. si conuenient᷑
hoc intelligi posset. S ñ sic iudicare de¬
bent. quibꝰ doctrina u̾bi dei cõmissa est.
ut ꝓpt̾ unũ aliqͥd confirmandũ. a sen¬
su uniu̾soꝵ recedant. Neq enĩ partem
totũ: s totũ pars sequi debet. Et si forte
inueniat᷑ pars a toto discordans. aut coap¬
tanda ẽ. si fieri pot̾: aut si fieri ñ potest.
abicienda. Melius enĩ a parte receditur.
quã a toto: optimũ autẽ si & pars retine¬

Expanded text:
stimatione in contrariam assertionem feruntur, in tantum ut dicant quantumlibet illegitimae personae fuerunt cujuscunque professionis sive ordinis pari consensu adinvicem facto conjuges esse. Non sacerdotes continentiam professos, non summos sacerdotes, non monachos aut sacras virgines ab hac lege excipiendos putant. Sed habent isti similiter verba quaedam Scripturarum quibus munire credunt et confirmare existimationem suam. Et sunt vere quaedam dicta ejusmodi in quibus convenienter hocdebent quibus doctrina Verbi Dei commissa est, ut, propter unum aliquid confirmandum, a sensu universorum recedant. Neque partem totum sed totum pars sequi debet. Sed si forte inveniatur pars a toto discordans, aut coaptanda est si fieri potest, aut si fieri non potest abjicienda. Melius enim a parte receditur, quam a toto. Optimum autem est si et pars retine
Abbreviated transcription (Latin):
si leuitate factũ sit. ut nunc alit̾ teneat᷑.
& alit̾ institutũ sit quã fuit. s quia t̾e
oportebat. & ita salubre fuit. ut sic iube¬
ret᷑. & sic teneret᷑: nunc autẽ alia ẽẽ tempi.
& aliud congruũ eẽ. siue necessariũ sa

Expanded text:
si levitate aliqua factum sit, ut nunc aliter teneatur, si levitate aliqua factum sit, ut nunc aliter teneatur, et aliter institutum sit quam fuit, sed quod tunc oportebat et ita salubre fuit, ut sic teneretur et sic juberetur; nunc autem alia esse tempora et aliud esse congruum sive necessarium s
Abbreviated transcription (Latin):
erit: si quidẽ occultũ fuerit eiꝰ uotum.¬
non pot̾ eũ ꝓhibere eccłia. qͥn nubat:
& si forte pꝰ ea facti peniteat eccłia neq
de occultis penitentẽ a consilio salutis
repellere: neq ꝓpt̾ occulta ea quȩ ma¬
nifesta sunt dissoluere pot̾. Si autẽ hii
qui ꝓpositũ suũ publica ꝓfessione &
uoto firmauerunt. deinde uoluerint
ad carnalis federis iura transire. nul¬
latemis eos ȩccłia ꝑmitrit: & si forte p̃¬
sũpserint ea contra ꝓpositi ac ꝓfessio¬
nis suȩ puritatẽ inire. quasi illegati¬
ma & a scĩtate coniugii aliena debita distr¬
ctione dissoluit. Sic eccłia tenet. sic nos tene¬
re debemus. qui eccłiȩ instituta sequimur.
& salubre eẽ credimiis. quicqͥd sp̃u dei d̃ic¬
tante ab illa fuerit institutũ. & dignum
reuerentia iudicatũ. Etiã si aliis temꝑibꝰ
aliqñ ñ ita fuisse. & nunc alit̾ ẽẽ quã fuit
demonstret᷑. ñ tam̃ cogitare debemus. qui¬

Expanded text:
erit; si quidem occultum fuerit votumerit; si quidem occultum fuerit votumnon potest illum prohibere Ecclesia quin nubat. Et si postea facti poeniteat, Ecclesia neque de occultis poenitentem a consilio salutis repellere, neque propter occulta, ea quae manifesta sunt dissolvere potest. Si autem ii qui propositum suum publica professione et voto firmaverunt, deinde voluerint ad carnalis foederis jura transire, nullatenus eos Ecclesia permittit; et si forte praesumpserint ea contra propositi ac professionis suae puritatem inire, quasi illegitima et a sanctitate conjugii aliena debita districtione dissolvit. Sic Ecclesia tenet. Sic nos tenere debemus, et qui Ecclesiae instituta sequimur, et salubre esse credimus quidquid Spiritu Dei dictante ab illa fuerit institutum et dignum reverentia judicatum; et etiam si aliis temporibus aliquando non ita fuisse et nunc aliter esse quam fuit, demonstretur: non tamen cogitare debemus qua
Abbreviated transcription (Latin):
constat ꝓfecto. quia ubi pͥor om̃ino mori
non pot̾. scãs nulla ratione legittumuis
ẽẽ pot̾. Et ad hunc modũ hac qualicũꝙ
ratione ꝓbat᷑: quia heȩ quȩ cũ ꝓfessione
continentiȩ sponsȩ xp̃i consecratȩ sunt.
amplius ad carnales nuptias transire ñ
se xp̃i. quia sunthoro carnali tanta fides
exigit᷑: multo maior deuotio. & amor sin¬
cerior spiritali debet᷑. Sunt qui hec ad
terrorẽ dicta ẽẽ putant. alii ad publi¬
cã penitentiã referunt: quȩ ꝓpt̾ rigorẽ¬
ad incutiendũ timorẽ aliqũ neganda
uidet᷑. & dũ peccator scđm dispensatio¬
nẽ foris repellit᷑: & in stantibꝰ timor ca-¬
dendi. & in iacentibꝰ humilitas resurgen-¬
di augeat᷑. Ego nichil abicio ex hisquȩ
ueritati contraria ñ sunt. Dicat᷑ quod¬
libet: dũ non credat᷑ nisi quod licet.
Sũma hȩc ẽ. quia si quis pꝰ uotũ conti¬
nentiȩ factũ ad carnales nuptias transi¬

Expanded text:
constat profecto, quod ubi prior omnino mori constat profecto, quod ubi prior omnino mori non potest, secundus nulla ratione legitimus esse potest. Et ad hunc modum hac qualicunque ratione probatur quod hae quae cum professione continentiae sponsae Christi consecratae sunt, amplius ad carnales nuptias transire non sae Christi, quod si in toro carnali tanta fides exigitur, multo major devotio et amor sincerior spirituali debetur. Sunt qui haec ad terrorem dicta esse putant, alii ad publicam poenitentiam referuntad incutiendum timorem aliquando neganda videtur, ut, dum peccator secundum dispensationem foris repellitur, et instantibus timor cadendi et in jacentibus humilitas resurgendi augeatur. Ego nihil abjicio ex iis quae veritati contraria non sunt. Dicatur quodlibet dum non credatur nisi quod licet. Summa haec est. Quod si quis post votum continentiae factum ad carnales nuptias transi
Abbreviated transcription (Latin):
defunctus fuerit: quantomagis etiã ea
quȩ se inmortali sponso umxerat: Non
ẽ gͦ dubiũ quod de illis hic agit᷑. quȩ in
ꝓposito continentiȩ. sub manifesta etiã
ꝓfessione ad castimoniã conseruandam
consetratȩ sunt. De his gͦ dicunt quia
si pꝰ tale ꝓpositũ ad nuptias carnales tran¬
sierunt. ad penitentiã ñ sint admittendȩ:
nisi is cui se iunxerant .i. fornicator si¬
ue adulter. ab hac uita .i. a tali conuer¬
satione discesserit. In eo enĩ statu pem¬
tentiã agere ñ possunt: in quo quãdiu
ꝑmanserint. saluari ñ possunt. Qundã
eũ cui se iunxerant xp̃m interp̃tari uo¬
lunt: cui pͥus ꝓposito continentiȩ se uo¬
uerunt. Et quasi sub conditione dictũ
sit: quia secundus ad quẽ transeunt.
legatinis ñ iudicat᷑: nisi pͥus ille cui
ante se iunxerant moriat᷑. Si enĩ in ho¬
minibꝰ hȩc ratio seruat᷑. ut quãdiui pͥor
uiuit. secundus legatimus ẽẽ ñ possit.

Expanded text:
defunctus fuerit, quanto magis etiam ea defunctus fuerit, quanto magis etiam ea quae se immortali sponso junxerat! Non est ergo dubium quin de illis hic agatur, quae in proposito continentiae sub manifesta etiam professione ad castimoniam conservandam consecratae sunt. De his ergo dicunt quod si post tale propositum ad nuptias carnales transierint, ad poenitentiam non sint admittendae nisi is cui se junxerant, id est fornicator sive adulter, ab hac vita, id est a tali conversatione discesserit. In eo enim statu poenitentiam agere non possunt, in quo quandiu permanserint salvari non possunt. Quidam eum cui se junxerant, Christum interpretari volunt, cui prius proposito continentiae se voverunt, et quasi sub conditione dictum sit quia secundus ad quem transeunt legitimus non judicatur, nisi prius ille cui ante se junxerant moriatur. Si enim in hominibus haec ratio servatur, ut quandiu prior vivit, secundus legitimus esse non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
pulã quã contra pͥmȩ ꝓfessionis debitũ
inierunt. deserere contẽpseri nt: quasi
mnobedientes. & in in cestu fornicationis
nefandȩ contaminatos. iustȩ seueritatis
sententia. ab eccłiȩ cõmunione p̾cidendos.
neq ullatenus ad penitentiã recipiendos.
nisi se ab huiꝰ infamis societatis conu̾sati¬
one retraxerint. Et hoc ẽ fortassis quod
sibi uolunt u̾ba illa: cunctis pene ꝓ sui
ambiguitate iam nota. In nocentius e¬
nĩ papa. cuiꝰ auctoritas in ęccłia xp̃i ce¬
lebris ẽ. sic dicit. Quȩ xp̃o inquit sp̃ali¬
ter nubunt. & a sac̾dote uelanit᷑. si publi¬
ce nupserint. itł clanculo corruptȩ fue¬
rint: ñ eas admittendas ad agendã peni¬
tentiã nisiis cui se runxerant ab
hac uita discesserit. Si enĩ hȩc ratio in
om̃ibꝰ seruat᷑. ut quȩ dimisso uiro suo ad
aliũ transierit addult̾a habeat᷑. nec ei agen¬
dȩ penitentiȩ locus concedat᷑. nisi alter

Expanded text:
pulam quam contra primae professionis debitum pulam quam contra primae professionis debitum inierunt deserere contempserint, quasi inobedientes, et incestu fornicationis nefandae contaminatos, justae severitatis sententia ab Ecclesiae communione praecidendos, neque ullatenus ad poenitentiam recipiendos, nisi se ab hujus infamis societatis conversatione retraxerint. Et hoc est fortassis quod sibi volunt verba illa cunctis pene pro sui ambiguitate jam nota. Innocentius enim papa, cujus auctoritas in Ecclesia Christi celebris est, sic dicit: Quae Christo, inquit, spiritualiter nubunt, et a sacerdote velantur, si publice nupserint, vel clanculo corruptae fuerint, non eas admittendas ad agendam poenitentiam, nisi is cui se junxerant ab hac vita discesserit. Si enim haec ratio in hominibus, servatur, ut quae dimisso viro suo ad alium transiverit, adultera habeatur nec ei agendae poenitentiae locus concedatur, nisi alter
Abbreviated transcription (Latin):
bat: aut scłm eos tantũ hoc dictũ ẽ. qui pꝰ
occultũ uotũ continentiȩ ad exꝑientiam
carnis redeunt. & coniuges fiunt: quos
iccͥco ȩccłia separare ñ pot̾: quia cũ hinc
manfestũ constet factũ. quod illine oc¬
cultũ fuit. ꝓbari ñ pot̾. In quibꝰ tam̃ te¬
meratȩ fidei reatus sc̾m aliquid peior
adulterio dicit᷑: quia ꝑillud in hominẽ.
de illis qui pꝰ uotũ etiã ꝓfessione publica
sub testimonio ȩccłiȩ erga dm̃ se obliga¬
uerunt. & forte adhuc quod amplius est
ad sc̃imoniã continentiȩ consetrati sunt:¬
dde quibꝰ uere dicimus. quia pꝰ tale ꝓpo¬
sitũ. & tale uotũ manifesta ꝓfessione con¬
firmatũ. ad coniugale fedus descendere
non possunt. & si forte hoc aliqñ attẽpta¬
uerint. ñ coniuges. s fornicarios. & sp̃na¬
lis castimomiȩ uiolatores. ad ꝓpositi sui in¬
tegritatẽ reparandã & conseruandã distri¬
cte reuocandos. Si autẽ temerario ausu
incepto ꝑsistere uoluerint. & illicitã co¬

Expanded text:
m eos tantum hoc dictum est, qui post occultum votum continentiae ad experientiam carnis redeunt et conjuges fiunt, quos idcirco Ecclesia separare non potest, quia, cum hic manifestum constet factum, quod illic occultum fuit probari non potest. In quibus tamen temeratae fidei reatus, secundum aliquid pejor adulterio dicitur, quia per illud in hominem, de illis qui post votum etiam professione publica sub testimonio Ecclesiae erga Deum se obligaverunt, et forte adhuc, quod amplius est, ad sanctimoniam continentivere dicimus, quod post tale propositum et tale votum manifesta professione confirmatum, ad conjugale foedus descendere non possunt, et si forte hoc aliquando attentaverint non conjuges, sed fornicarios et spiritualis castimoniae violatores, ad pristinam propositi sui integritatem reparandam et conservandam districte revocandos. Si autem temerario ausu incoepto persistere voluerint et illicitam co
Abbreviated transcription (Latin):
gia eẽ uera. & rata eẽ debere in tantũ ut sol¬
ui om̃mno ñ possint: quãuis a culpa dde¬
fendi ñ possint: Ecce gͦ dicamus. quia
ita ẽ: & ita sentire & tenere oportet. Non
habemus rationẽ aliquã qua infringere
possimus. aut infirmare. tam ruidentem
rationẽ. & auctoritatẽ. Teminur necessitate
ut ita sentiamus & teneamus. Uidete quid
sequit᷑. Si hoc ꝓmulgatũ fuerit. & audie¬
rint homines quia ita tenet eccłia. quod
lapsi a ꝓposito & ꝓfessione continentiȩ si
conugia inierint. separariñ possunt. neqꝙ
cogere eos potest excłia. ut ad ꝓpositũ conti¬
nentiȩ seruandũ reu̾tant᷑: nichil deiceps
stabile. aut ratum ẽẽ poterit. Non ordo. uel
habitus. ñ deniq uotũ aut ꝓfessio ulla te¬
nere poterunt homines. quin frena impu¬
dicitiȩ laxent: & ruant in desideria sua.
uł cũ fastidire ceꝑint bonũ in quo sunt
libertatẽ querentes. uł cũ temptati fuerint
force de malo in quo nondũ sunt ad uolup¬

Expanded text:
gia esse vera et rata debere esse, in tantum ut solvi omnino non possint, quamvis a culpa defendi non possint? Ecce ergo dicamus quod ita est, et ita sentire et tenere oportet. Non habemus rationem aliquam qua infringere possimus, aut infirmare tam evidentem rationem et auctoritatem. Tenemur necessitate, ut ita sentiamus et teneamus. Videte quid sequitur. Si hoc promulgatum fuerit et audierint homines quia ita tenet Ecclesia quod lapsi a proposito et professione continentiae, si conjugia inierint, separari non possunt, nec cogere eos potest Ecclesia ut ad propositum continentiae servandum revertantur, nihil deinceps stabile aut ratum esse poterit. Non ordo vel habitus, non denique votum aut professio ulla tenere poterunt homines, quin frena impudicitiae laxent et ruant in desideria sua, vel cum fastidire coeperint bonum in quo sunt libertatem quaerentes, vel cum tentati fuerint forte de malo, in quo nondum sunt ad volup
Abbreviated transcription (Latin):
hlt : ut illud ñ sentiatis. s ñ necesse ẽ ut illi
cnsentiatis. Igit᷑ om̃is hono quoddã intus
mcorde suo diluiuũ concupiscentiȩ patitur.
a quo nullus nisi ꝑ archã fidei liberat᷑: ubi
malus homo ꝑ siccũ ambulans mergit᷑: et
bonuis homo in ꝓfundo maris mersus ñ necat᷑.
giculosũ prorsus naufragnũ quod intus ẽ.
ei qui ibi periclitat᷑. Nullus portus illi tu¬
tus c̃. Nullastatio secura. uulla serenitas tran¬
qulla: qui intrinsecus concupiscentiȩ suȩ estibꝰ
uetat᷑: ⁊ insatiabili libidinũ uoragine absor

Expanded text:
bile est ut illud non sentiatis, sed non necesse est ut illi bile est ut illud non sentiatis, sed non necesse est ut illi consentiatis. Igitur omnis homo quoddam intus in corde suo diluvium concupiscentiae patitur, a quo nullus nisi per arcam fidei liberatur. Ubi malus homo per siccum ambulans mergitur, et bonus homo in profundo maris mersus non laeditur. Periculosum prorsus naufragium, quod tus est. Vae ei qui ibi periclitatur! Nullus portus illi tutus est, nulla statio secura, nulla serenitas tranquilla, qui intrinsecus concupiscentiae suae aestibus jactatur, et insatiabili libidinum voragine absor
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. N on ego oꝑor illud: s peccatũ quod
habitat in me. Et quid sit in me alio loco
det̾̃minat. Scio inquit qͦd ñ habitat inme
hoc ẽ in carne mea bonũ. Rursũq peccatũ
ipsũ quod in carne habitare dixerat. quo
sit alibi declarat. Sp̃u ambulate: ꝙ deside¬
ria carnis ñ ꝑficietis. Utiq desideria car¬
nis concupiscentiã appellans. Igit᷑ concupis.¬
centia in carne habitat: hoc ẽ deorsũ in corde.
quod apłs cũ dixit sp̃u ambulate & ileside¬
ria carnis ñ ꝑficietis. & ñ dixit ñ sentietis.
s ñ ꝑficietis. manifeste declarauit. om̃i ho¬
mini quandui in hac uita ẽ concupiscendi
necessitatẽ ex corruptione pͥmȩ natiuitatis
inet̃. ad iuuante tñ grã dei ut eidẽ concu¬
piscentiȩ ñ consentiat᷑ nulli ẽ impossibile.
cati. incentiuũ & uitioꝵ stimulus concu¬
piscentiȩ ñ sit: s adiuuante grã dei ficri
potest ut ñ reguet. ut non presit. Impossi¬

Expanded text:
dicit: Non ego operor illud, sed peccatum, quod dicit: Non ego operor illud, sed peccatum, quod habitat in me . Et quid sit in me eodem loco determinat. Scio, inquit, quia non habitat in me hoc est in carne mea, bonum . Rursumque peccatum ipsum, quod in carne habitare dixerat, quid sit alibi declarat. Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis . Utique desideria carnis concupiscentiam appellans. Igitur concupiscentia in carne habitat, hoc est deorsum in corde, quod Apostolus cum dixit: Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis, et non dixit non sentietis, sed non perficietis; manifeste declaravit omni homini quandiu in hac vita est, concupiscendi necessitatem ex corruptione primae nativitatis inesse, adjuvante tamen gratia Dei, ut eidem concupiscentiae non consentiat, nulli impossibile. cati, incentivum vitiorum, stimulus concupiscentiae non sit, sed adjuvante gratia Dei fieri potest, ut non regnet, ut non praesit. Impossi
Abbreviated transcription (Latin):
transitoriã delectationẽ calcat: & ad ea
quȩ sursũ sunt ȩterna bona anhelat.
ad similitudinẽ aquȩ deorsũ currens
semꝑ ima petit: suosq sequaces instabi¬
les & dissolutos reddit. Si intrauerit homo
ad cor siuĩ uidere poterit quomͦ semꝑ con¬
cupiscentia deorsũ. in ea quȩ transitoria
sunt defiuat: & fides in ea quȩ sursum
sunt bona ꝑpetua tendat. S cũ scͥptura
dicat concupiscentiã in carne habitare.
fidẽ in corde. quomodo nos utraq et affit mx
corde rarnaltt̃ concupiscimꝰ. Utrũq tñ cels¬
ẽ & concupiscere & credere.s aliud habet ⁊
hoc qͦd terrena diligit: aliud ex hoc qͦd gelinsi
querit. Ideo concupiscentia deorsũ ẽ. fides si¬
sum. Concupiscentia ex carne cordi innasat.
fides non a carne: s a deo inspirat᷑. Proinar
dñs cũ fidelẽ petri confessionẽ laudaret. can
inquit & sanguis ñ reuelauit tibi: s parer
m̃s qui in cęlis ẽ. De concupiscentia aute ate

Expanded text:
transitoriam delectationem calcat, et ad ea quae sursum sunt, aeterna bona anhelat. ad similitudinem aquae deorsum currentis semper ima petit, suosque sequaces instabiles, et dissolutos reddit. Si intraverit homo ad cor suum, videre poterit quomodo semper et concupiscentia deorsum in ea quae transitoria sunt, defluat; et fides in ea quae sursum sunt, bona perpetua tendat. Sed cum Scriptura dicat concupiscentiam in carne habitare, fidem in corde, quomodo nos utramque in corde ecorde carnaliter concupiscimus? Utrumque tameet concupiscere et credere, sed aliud habet ex hoc quod terrena diligit, aliud habet ex hoc quod coelestia quaerit; ideo concupiscentia deorsum est, fides sursum. Concupiscentia ex carne cordi innascitur, fides non a carne, sed a Deo cordi inspiratur. Proinde Dominus cum fidelem Petri confessionem laudaret: Caro, inquit, et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in coelis . De concupiscentia autem Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa restaurationis distinrimus.
ita duos mundos ẽẽ intelligamꝰ. uisibil ẽ
& inuisibilẽ. Uisibilẽ quidẽ hanc ma¬
chinã uniu̾sitatis. quã corꝑeis oculis cer¬
niius: inuisibilẽ uͦ cor hominis quod
uidere ñ possumꝰ. Et sic̃ in diebꝰ noe

Expanded text:
opera restaurationis distinximus, ita duos mundos esse intelligamus visibilem, et invisibilem. Visibilem quidem hanc machinam universitatis, quam corporeis oculis cernimus, invisibilem vero cor hominis, quod videre non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
quod timeas. Poterat gͦ ds̃ enã sine ele¬
mentis materialibꝰ animabꝰ cruciandis
sensũ doloris dare: s dignũ ẽ ut in eis
pumant᷑ in quibꝰ peccauerunt. pͥus qui¬
dẽ sine corꝑibus sic̃ in ipsis ꝑuersȩ sunt
locis penarũ ani.

Expanded text:
quod timeas. Poterat ergo Deus etiam sine elequod timeas. Poterat ergo Deus etiam sine elementis etiam materialibus animabus cruciandis sensum doloris dare; sed dignum est ut in eis puniantur in quibus peccaverunt, prius quidem sine corporibus, sicut in ipsis perverse sunt dLOCIS POENARUM.
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽ locus: int̾ ipsã & locũ nullus ẽ loeꝰ.
Hȩx tamen om̃ia quia ut dictũ ẽ ratione
humana inuestigari ñ possunt. in his men¬
tẽ solidemꝰ quȩ fides non dubia ꝓbat: quia
seslicet peccatrices animȩ quȩ culpã non cor¬
rexerunt in hac uita. penã habent pꝰ hanc
uitã. quȩ licet qualit̾ ab illis sentiat᷑ a no¬
bis non intelligat᷑. quid int̾ est cũ ñ ideo mi¬
nis ab illis sentiat᷑ quãuis a nobis ñ intelli¬
gat: Na ꝙ eñ refert a quibꝰ rebꝰ patiant᷑.
s quantũ patiant᷑: quia uis doloris non in
treñta s insensu patientis consistit. O. uid
ꝓdesset etiã si elem̃torũ foris cruciantiñ
rea non minor eẽt: Et quid ignẽ ac flam¬
mã times: nisi quia uri times: Si uulnera
s plage non diolerent: quis arma aut tela
timeret: Uide gͦ quia om̃ia hex a quibꝰ
aolor ẽẽ potest. non timent᷑: nis̃ propter
ipsũ aodorẽ. Tolle sensũ doloris: non est

Expanded text:
non est locus, inter ipsam et locum nullus est locus. non est locus, inter ipsam et locum nullus est locus. Haec tamen omnia, quia, ut dictum est, ratione humana investigari non possunt, in his mentem solidemus quae fides non dubia probat, quia scilicet peccatrices animae, quae culpam non correxerunt in hac vita, poenam habent post hanc vitam, quae licet qualiter ab illis sentiatur, a nobis intelligatnus ab illis sentiatur, quamvis a nobis non intelligatur? Nil etenim refert a quibus rebus patiantur, sed quantum patiantur; quia vis doloris non in tormento sed in sensu patientis consistit. Quid enim prodesset etiamsi elementorum foris cruciantium rea non minor esset? Ut quid ignem ac flammam times, nisi quia uri times? Sed si vulnera et plagae non dolerent, quis arma aut tela timeret? Vide ergo quod omnia haec a quibus dolor esse potest non timentur nisi propter ipsum dolorem. Tolle sensum doloris, non est
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea illi sensus qui instrumenta
magis sufficientia habent: maiorem in
ꝑcipiendo uim habent. Oeulus longe posi¬
ta uidet. tactus uero sentire ñ potest nisi
in mediate coniuncta. Si instrumentũ tan¬
gendi eque ut uidenda ꝑspicax : eque tactꝰ
ut uisus emmus constituta ꝑciꝑet. O. ud gͣ:¬
bi instrumentorũ diu̾sitas nulla erit. qua¬
i non om̃is sensus equalis erit. ut indelicet
ułe sit illic uidere quod tangere. tangere
quod dolere: hoc tam̃ ñ nisi de illis intel¬
ligendũ ẽ qui icc̾co a tormentis affici pos¬
sunt: quia hinc exeuntes in corruptione
iniciorũ secũ passibilitatẽ ferunt. Nec tñ
quia sensũ animȩ eminus asffici dicimus.
iccͥco int̾ penas corꝑales. & ipsã ammam
quasi aliqua locorũ spatia collocamus: qͥa
ipsa quȩ in sui natura nulla dimensione
tendit᷑. ubicunq p̃sens ẽ uisu ꝑ semet ip¬
sam etiã presens ẽẽ ꝓbat᷑. Q. ma eñ in ipsa

Expanded text:
Propterea illi sensus qui instrumenta Propterea illi sensus qui instrumenta magis sufficientia habent, majorem in percipiendo vim habent. Oculus longe posita videt; tactus vero sentire non potest nisi immediate conjuncta. Si instrumentum tangendi aeque ut videndi perspicax esset, aeque tactus ut visus eminus constituta perciperet. Quid bi instrumentorum diversitas nulla erit, quare non omnis sensus aequalis erit, ut videlicet idem sit illic videre quod tangere, tangere quod dolere? Hoc tamen non nisi de illis intelligendum est qui idcirco a tormentis affici possunt, quia hinc exeuntes in corruptione vitiorum secum ferunt passibilitatem. Nec tamen quia sensum animae eminus affici dicimus, idcirco inter poenas corporales et ipsam animam quasi aliqua locorum spatia collocamus, quia ipsa quae in sui natura nulla dimensione tenditur, ubicunque praesens est sensu per semetipsam etiam praesens esse probatur. Quia enim in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
lud ꝑ quod afficiunt᷑: nonne ꝓbabile om̃
no ẽ multo magis eas affici debere. qñ illi
a quo afficiunt᷑ in mediate conungunt᷑:
fidei nr̃ȩ: hoc nobis dicit. Qi uid amplius
querimus: Suscipiamus ñ contraiticamꝰ.
Beatus gregoriꝰ dicit: quia meo ara̾ent
quod se ardentes uident. Quid sibi uult
puitatis hoc quod dicit: quia animȩ meo
ipso ardent quod ardorẽ suum uident:
In rebus corporalibus non ita ẽ: ut ardo¬
rem sentiat quicunq ignẽ conspicatur.
Q.ue ᷤ gͦ uisio illa ammȩ qua sentit om̃e
quod uidet: uel si non om̃e. hoc certe qua
ad penam uidet: An quia sensus animȩ
quando ꝑ corpus egredit᷑. ideo diuersis
modis ꝑcipit: quia ꝑ diuersa instrum̃ta
ꝑcipit: Et obhoc quȩdam eminus con¬
stituta corporali sensu non ꝑcipit: quia
ad ꝑcipienda illa instrumentũ corporalis
sensus non sufficit. Ibi enim sensus defi¬
cit: ubi amplius instrumentũ ñ sufficit.

Expanded text:
lud per quod afficiuntur; nonne probabile est lud per quod afficiuntur; nonne probabile est omnino multo magis eas affici debere, quando illi a quo afficiuntur immediate conjungunturfidei nostrae hoc nobis dicit. Quid amplius quaerimus? Suscipiamus, non contradicamus. Beatus Gregorius dicit quod in eo ardent quod se ardentes vident. Quid sibi vult putatis hoc quod dicit, quod animae in eo ipso ardent quod ardorem suum vident? In rebus aliis corporalibus non est ita ut ardorem sentiat quicunque ignem conspicatur. Quae est ergo visio illa animae qua sentit omne quod videt, vel si non omne hoc certe quod ad poenam videt? An quia sensus animae quando per corpus egreditur ideo diversis modis percipit; quia per diversa instrumenta percipit, et ob hoc quaedam eminus constituta, corporali sensu non percipit, quia ad percipienda illa instrumenta corporis sensus non sufficit? Ibi enim sensus deficit ubi amplius instrumentum non sufficit.
Abbreviated transcription (Latin):
putant animas corporalibꝰ pe¬
nis crutiari non posse: nisi ꝑ corpora o
in corporibꝰ manentes. Quappter a cor¬
poribꝰ exutas animas. nullas alias penas
sustinere credunt: nisi eas solum quas¬
intus conscientia accusatrix irrogat.
S uerissime auctoritate sacri eloquii. &
catholicȩ ueritatis testimonio probatur:
corporali & materiali igne animas etiam
nunc ante susceptionẽ corporũ crutiari.
Si enim d̾emonibꝰ qui sp̃c sunt corporalis
ignis p̾paratus dicit᷑: quid mirumẽ si
animȩ a corporibꝰ exutȩ corporali igne
crucientͦ: S quomͦ inquiunt animȩ si¬
ne corꝑibꝰ a rebꝰ corꝑalibꝰ pati possunt:
Ecce dicamus. Nescimus quomͦ hoc fieri pos¬
sit. N unquid ideo uerũ non ẽ: quia nos nes¬
cimus quomodo ẽ : Tam̃ quid mirũ ẽ. si a¬
niiȩ extra corpora patiuntͦ: Si ledunt᷑
dũ cedunt᷑ indittȩ: cur non ledant᷑ si ce¬
dant᷑ exutȩ : Si affici possunt iñ inter
ipsas & alud a quo afficiunt᷑. mediũ estil¬

Expanded text:
putant animas corporalibus poenis cruciari non posse nisi per corpora et in corporibus manentes. Quapropter a corporibus exutas animas, nullas alias poenas sustinere credunt, nisi eas solum quas conscientia intus accusatrix irrogat. Sed verissima auctoritate sacri eloquii et catholicae veritatis testimonio probatur corporali et mnunc ante susceptionem corporum cruciari. Si enim daemonibus qui sunt spiritus, corporalis ignis praeparatus dicitur, quid mirum est si animae a corporibus exutae corporali igne crucientur? Sed quomodo, inquiunt, animae sine corporibus a rebus corporalibus pati possunt? Ecce dicamus: Nescimus quomodo hoc fieri possit; nunquid ideo verum non est quod nos nescimus quomodo est? Tamen quid mirum est si animae extra corpora patiuntur? Si laeduntur dum caeduntur indutae, cur non laedantur si caedantur exutae? Si affici possunt quando inter ipsas et illud a quo afficiuntur medium est il
Abbreviated transcription (Latin):
tus ñ ꝓdest nisi ad finẽ ꝑducat᷑. ac ꝑ hoc quis¬
quis uirtutẽ inchoat: quasi quendã in se boni¬
iatis fructũ format. s si uircutẽ quã incipit.
ante finẽ deserit: uelut inmaturus ꝙ ñ aptꝰ
esui ante tempꝰ fructus cadit. Et id eo patien

Expanded text:
tus non prodest, nisi ad finem perducatur. Ac per hoc quisquis virtutem inchoat, quasi quemdam in se bonitatis fructum format; sed si virtutem, quam incipit, ante finem deserit, velut immaturus et non aptus esui ante tempus fructus cadit. Et ideo patienti
Abbreviated transcription (Latin):
reponat᷑: eo ipso temꝑe conflagrationis eiꝰ.
ubi erunt sc̃i cũ eos habentes corꝑa in aliqͦ
corꝑali loco ẽẽ necesse sit. Possumꝰ respon¬
dere futuros eos ẽẽ in suꝑioribꝰ partibꝰ: quo
ita ñ ascendit flãma illiꝰ incendii. quẽad
modũ nec unda diluuii. Talia quippe il¬
lis merurͥt corꝑa: ut illic sint ubi ẽẽ uolue¬
rint. S nec ignẽ conflagrationis illiꝰ perti¬
mescerit inmortales atq incorruptibiles
facti: si uirorũ triũ eorũ corruptibilia cor¬
pora ato mortalia in camino ardenti illesa
uinere potuerunt.

Expanded text:
ipso tempore conflagrationis eius ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint, ubi esse uoluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent inmortales adque incorruptibiles facti, si uirorum trium corruptibilia corpora adque mortalia in camino ardenti inlaesa uiuere potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uentes ꝑ delectationẽ rerũ uisibiliũ cor¬
poralibꝰ imaginibꝰ afficiunt᷑. a corꝑibus
exeuntes in eisdẽ illic imaginibꝰ torm̃ta
patiunt᷑. N eq enĩ om̃ino corꝑalem passi¬
bilitatẽ exuunt: qñ corporaliũ imagi¬
nationibꝰ delectationis pranȩ usu imp̃ssis
obuolute & inuolutȩ exeunt. Quȩ uero
hic manentes ab eiusdẽ modi delectatiom¬
bus & cogitationũ fantasiis mundare.¬
se ac spoliare studuerunt: illi pꝰmodum
pꝰ quã a corporib egressȩ fuerint penã
in eis & tormenta ñ sentiunt. quia mn hoc
ipso quodã modo impassibiles exsistunt.

Expanded text:
ventes per delectationem rerum visibilium corventes per delectationem rerum visibilium corporalibus imaginibus afficiuntur, a corporibus exeuntes in eisdem illic imaginibus tormenta patiuntur. Neque enim omnino corporalem passibilitatem exuunt, quando corporalium imaginationibus delectationis pravae usu impressis obvolutae et involutae exeunt. Quae vero hic manentes se ab eisdem delectationibus et cogitationum phantasiis mundare ac spoliare studuerunt; illic postmodum postquam a corporibus egressae fuerint, poenam in eis et tormenta non sentiunt; quia in hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾. Memorẽ quidẽ se eẽ: s expͥmere
nullomͦ posse quod uiderat. Hoc quidem
rõmemorare uoluimus. ne mirũ uidea
tur si animabꝰ a corꝑibꝰ egressis signa
quedam corporalibꝰ similia ad demon¬
strationẽ sp̃ualiũ p̃sentant᷑ : quia nisi in
talibꝰ sẜ ꝑ talia ab animabꝰ corpore ex u¬
tis uiderent᷑. nullo mͦ ab ensdem ad cor¬
pora reuersis. in corꝑe uiuentibus. et
corporalia tantũ scientibꝰ dicerent᷑. Quã¬
uis enĩ illa alit̃ ibi a corꝑibus exute
uidere possent. non tamen hic nobis
aliter narrare possent. & manerent
semꝑ occutta illa. nec eẽt quod de illis no¬
bis a redeuntibꝰ diceret᷑. nisi exeuntibus &
uidentibꝰ scãm ista monstraret᷑. trũ autẽ
animȩ quȩ hinc ampliꝰ non reuersure ex¬
eunt. sc̾m hunc modũ illa uideant. aut
sentiant omĩno dubiũ ẽ: nisi quia ꝓbabi¬
lius uidet᷑ quod illȩ quȩ in corporibꝰ ii¬

Expanded text:
similiter. Memorem quidem se esse, sed exprimere similiter. Memorem quidem se esse, sed exprimere nullo modo posse quod viderat. Hoc quidem commemorare voluimus ne mirum vitur, si animabus a corporibus egressis, signa quaedam, corporibus similia, ad demonstrationem spiritalium praesentantur, qui nisi in talibus et per talia ab animabus corpore exutis videntur, nullo modo ab eisdem ad corpora reversis in corpore viventibus et corporalia tantum scientibus dicerentur. Quamvis enim illa aliter ibi a corporibus exutae videre paliter narrare possent, et manerent semper occulta illa; nec esset quod de illis nobis a redeuntibus diceretur, nisi exeuntibus, et videntibus secundum ista monstraretur. Utrum autem animae quae hinc amplius non reversurae exeunt, secundum hunc modum illa videant aut sentiant, omnino dubium est, nisi quod probabilius videtur, quod illae quae in corporibus vi
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ falsa criminatione ad penã expos¬
cunt. Ille dũ innocentiã suã sine causa
periclitari cerneret. & diuinũ auxilium
intima cordis ddeuotione sibi adeẽ implo¬
raret: ecce subito qui mortuus fuerat
surrexit & rem gestã cunctis astantibus
& mirantibꝰ exponens innocentẽ absoluit.
Referebat se ab eodem angło malo a quo
ad int̾fectionẽ sui ꝑsuasus fuerat ad tor¬
menta deductũ. S dũ duceret᷑ quendiã
splendida facie. ipsũ autẽ sc̃m iacobum
fuisse aiebat. euntibꝰ occurrisse. eumq
creptũ in eęlũ ad thronũ iudicis duxis¬
se: illicq p̃cibus ꝓ ipso fusis. ut uitȩ de¬
nuo reddderet᷑ obtimisse. Ibi se multa
milia angłorũ uidisse affirmabat: de
quorũ tam̃ statu & facie interrogatus.
nichil in hoc mundo ẽẽ dicebat simile
illis. quo illã quã in ipsis uiderat qua¬
litatẽ expͥmere potuisset. nisi forte ignẽ
aut lucẽ. & ipsã tam̃ longe & ualde dis¬

Expanded text:
eamdem falsa criminatione ad poenam exposeamdem falsa criminatione ad poenam exposcunt. Ille dum innocentiam suam sine causa periclitari cerneret et divinum auxilium intima cordis devotione sibi adesse imploraret, ecce subito qui mortuus fuerat surrexit et rem gestam cunctis astantibus et mirantibus exponens innocentem absolvit. Referebat se ab eodem angelo malo a quo ad interfectionem sui persuasus fuerat ad tormenta deductum. Sed dum duceretur quemdam splendida facie virum ipsum autem sanctum Jacobum fuisse aiebat euntibus occurrisse, eumque ereptum in coelum ad thronum judicis deduxisse, illicque, precibus pro ipso fusis, ut vitae denuo redderetur obtinuisse. Ibi se multa millia angelorum vidisse affirmabat, de quorum tamen statu et facie interrogatus nihil in hoc mundo esse dicebat simile illis, quo illam quam in ipsis viderat qualitatem exprimere potuisset, nisi forte ignem aut lucem; ipsam tamen longe et valde dis
Abbreviated transcription (Latin):
rentibꝰ. tandẽ miserias & dolores uitȩ huius
quales aut quantȩ sint exponit. O m̃e quod
hic amat᷑ quã cito fugiat: & pari mͦ om̃e qͦd
timet᷑. uel dolet᷑. quomodo sine mora ꝑtranse¬
at. Int̾ hec & eiusmodi quasi rationabili
ꝑsuasione paulatĩ menti hominis nichil
sinistrũ suspicantis contẽptũ uitȩ ingerit:
metũ mortis tollit. Postremo testat᷑ nichil
magis uiro uirtutis expedire quã ut hinc
exire festinet: & si alia uia non det᷑. manu
sua fortit̾ mortẽ lacessat. ꝙ ñ ꝑmittat se
in his doloribꝰ diu teneri. qui gaudium
sibi paratũ ẽẽ ñ dubitat. Quid multa:
Dexeptus fraudulentȩ ꝑsuasioni assensum p̃¬
bet: & miecto ferro semet ipsũ iugulat.
Comites eiꝰ diu ꝑdeuia quesitũ tandem ex¬
tinctum inuentunt: ad uicũ unde exierant
cadauer exanime reportant. Et quia hos¬
pes apud quẽ nocte illa manserat hui us
sceleris ueri similit̾ conscnis uidebatur:

Expanded text:
rentibus, tandem miserias et dolores vitae hujus rentibus, tandem miserias et dolores vitae hujus quales aut quantae sint exponit; omne quod hic amatur quam cito fugiat; et pari modo omne quod timetur vel doletur quomodo sine mora transeat. Inter haec et hujusmodi quasi rationabili persuasione paulatim menti hominis nihil sinistrum suspicantis contemptum vitae ingerit, metum mortis tollit. Postremo testatur nihil magis vero virtutis expedire, quam ut hinc exire festinet, etsi alia via non detur, manu sua fortiter mortem lacessat; et non permittat se in his doloribus diu teneri, qui gaudium sibi paratum esse non dubitat. Quid multa? Deceptus fraudulentae persuasioni assensum praebet, et injecto ferro semetipsum jugulat. Comites ejus diu per devia quaesitum tandem exstinctum inveniunt, ad vicum unde exierant cadaver exanime reportant: et quia hospes apud quem nocte illa manserat hujus sceleris verisimiliter conscius videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ uenit ut remuneret᷑. ẜpterea ad ho¬
minẽ ꝑtinet ut id solũ quod sibi cõmissum
est bene disponere stuideat: illud uͦ qua
non cõmissũ s ꝓmisũ sibi ẽ. illiꝰ arbiro¬
pitatus ẽ. Noc te ut itinerantibꝰ mos ẽ ante
diluculũ surrexit. Egressus de uico: insiluã
quȩ eidem uicina erat deuenit. Ibi a comiti¬
bus itineris. quasi ut solet discrimine uiȩ
disiunctus deuiare cȩpit. Cumq longius
ꝓcessisset. obuiũ habet quendã uenerandi
habitus & uultus uirũ: a quo interrogatꝰ
quis aut unde ẽẽt. uel quo ꝑgeret. nom̃. pa¬
triam. simul & causã itineris exposuit. Ille
se ẽẽ scͣm iacobũ ad quẽ tenderet ꝓtestatur.
se iam p̾dem om̃ia scisse: nunc uͦ quasi be¬
neplacito & grato uenisse obuiã. Denotionẽ
laudat. bonũ ꝓpositũ cõmendat: p̃mũ apud
se magnũ parari. nec longe eẽ iam renune¬
rationẽ. Multis pꝰ hȩc uerbis hinc inde cur¬

Expanded text:
quem venit ut remuneretur. Propterea ad hoquem venit ut remuneretur. Propterea ad hominem pertinet ut id solum quod sibi commissum est bene disponere studeat; illud vero quod non commissum, sed promissum sibi est, illius arbipitatus est. Nocte, ut itinerantibus mos est, ante diluculum surrexit, egressus de vico in silvam quae eidem vicina erat devenit. Ibi a comitibus itineris casu, ut solet, discrimine viae disjunctus, deviare coepit. Cumque longius processisset, obvium habet quemdam venerandi habitus et vultus virum, a quo interrogatus quis aut unde esset vel quo pergeret: nomen, patriam similiter et causam itineris exposuit. Ille se esse sanctum Jacobum ad quem tenderet protestatur. Se jam pridem omnia scisse; nunc vero quasi beneplacito et grato venisse obviam devotionem laudat, bonum propositum commendat; praemium apud se magnum parari, nec longe esse jam remunerationem. Multis post haec verbis hinc inde intercur
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ queri possunt. Querunt homines
q̃ e exitu animarũ a corꝑibꝰ qualit̃ exeant:
& quo ẽuntes ꝑgant. uel cũ ꝑuenerint quo
ꝑgunt. quid inueniant. uel quid ꝑcipiant
aut sustineant. S hȩc om̃ia magis timenda
sunt: quã querenda. Ideo quippe ab scon¬
dita sunt ne querant᷑. aut inueniantu:.
s timeant᷑. Quis enĩ securus ẽẽ pot̾ inm
certũ ꝑgens : Hoc autẽ solũ incertum
ẽẽ non debet: quia bonã uitam mala mors
sequi ñ potest. Mala enĩ mors nonẽ : nisi
ea sola quã mala sequunt᷑. Quigͦ bene mo¬
ri uult bene uiuat: qm̃ ea quȩ pꝰ mortẽ
ueniunt contra ea disponut᷑ & scãm ea
retribuunt᷑ quȩ ante mortẽ in uita prece¬
ddunt. Usq ad mortẽ meritũ ẽ: pꝰ mortem
uero premiũ. Mors media ẽ: in qua dies
am̃ incipit. dies hominis finẽ accipit.
Indie suo homo sibi relinquit᷑ ut qued
uult oꝑetdr: in die uͦ dñi iam in potesta¬
te sua non ẽ homo. s in illiꝰ potestate ad

Expanded text:
t homines de exitu animarum a corporibus qualiter exeant; et quo exeuntes pergant, vel cum pervenerint quo pergunt, quid inveniant, vel quid percipiant aut sustineant. Sed haec omnia magis timenda sunt, quam quaerenda. Ideo quippe abscondita sunt, ne quaerantur aut inveniantur, sed timeantur. Quis enim securus esse potest in incertum pergens? Hoc autem solum incertum esse non debet, quod bonam vitam mala mors sequi non potest. Mala enim mors non est nisi ea sola quam mala sequuntur. Qui ergo bene mori vult, bene vivat, quoniam ea quae post mortem veniunt contra ea disponuntur; et secundum ea retribuuntur quae ante mortem in vita praecedunt. Usque ad mortem meritum est; post mortem vero praemium. Mors media est in qua dies Domini incipit, dies hominis finem accipit. In die suo homo sibi relinquitur, ut quod vult operetur; in die vero Domini jam in potestate sua non est homo, sed in illius potestate ad
Abbreviated transcription (Latin):
cata del quib deusoffẽdebatur.
et nos in umicienis eramꝰ. qõ .S
cũ peccata deleat. nõ solꝰ finius
solus filius d̾r mediator. Na de
pr̃e legr̃. ꝙ reconciliauit sibi mỹ¬
mũoũ sibi reconcilians. c̃ ig̃r
recõciliet.q̃re nõ dr mediator. qr
nec medius ẽ. interdm̃ ⁊ hoĩes. nͨ
in seh̃uit ilia sacramenta. qͦꝵ
fide. ⁊ imitatõe iustificemur .i.
recõciliemur deo. Neconcilia ñ
ergo nos totatrinitas. uirtutiꝰ
ĩ pletione obedĩe. ĩ quo patrata

Expanded text:
cata delet, quibus Deus offendebatur, et nos inimici ejus eramus. Sed cum peccata deleat non solus Filius,solus Filius dicitur Mediator? Nam de Patre legitur quod reconciliaverit sibi munmundum sibi reconcilians. Cum ergo reconciliet, quare non dicitur Mediator? Quia nec medius est inter Deum et homines, nec in se habuit illa sacramenta, quorum fide et imitatione justificamur, id est, reconciliamur Deo. Reconciliavit ergo nos tota Trinitas virtutis impletione obedientiae, in quo patrata
Abbreviated transcription (Latin):
it̾um oꝑa alia occulta quia nesciunt᷑: alia
dubia quia ñ discernunt᷑. alia manifesta .i.
uel ita mala ut ñ ualeant abscondi. siue
ita bona. ut de his ñ possit dubitari. Occul¬
ta & dubia diuino iudicio reseruant᷑. Quȩ
autẽ manifesta sunt. si bona sunt. ꝑ appro¬
bationẽ iudicant᷑. s ꝑ retributionẽ ñ uidi¬
cant᷑: quia premiĩ e merces illorum im
posterũ reseruat᷑. Mala uoluit ds̃ hic nudi¬
cari & puniri: ne si inpost̾um illorũ u¬
diciũ seruaret᷑. ñ ad correctionẽ s ad dãp¬
nationẽ om̃e iudiciũ exerceret᷑. ẜ ꝑterea.
positi sunt homines uidices in uice dei:
ut culpas subiectorũ examinando castigent.
ut infine cũ uenerit iudex d̃s correctos
saluare possit. quos corrigendos humano
indicio subiecit. Data sunt gͦ iudicia. &
contra culpas diu̾sas expiandas correctionũ
& satisfactionũ. modus ac m̃sura rationa¬
bili diffinitione p̃figit᷑: & ẽ scͥptus liber
penitentialis. in quo quasi spiritalis me¬

Expanded text:
alia occulta quae nesciuntur, alia dubia quae non discernuntur, alia manifesta, id est vel ita mala ut non valeant abscondi sive ita bona, ut de eis non possit dubitari. Occulta et dubia divino judicio reservantur. Quae autem manifesta sunt si bona sunt per approbationem judicantur, sed per retributionem non judicantur, quia praemium et merces illorum in posterum reservatur. Mala voluit Deus hic judicari et puniri, ne si in posterum illorum judicium servaretur, non ad correctionem, sed ad damnationem omne judicium exerceretur. Propterea positi sunt homines judices vice Dei, ut culpas subjectorum examinando castigent, ut in fine eum venerit judex Deus, correctos salvare possit, quos corrigendos humano judicio subjecit. Data sunt ergo judicia, et contra culpas diversas expiandas, correctionum et satisfactionum modus ac mensura rationabili definitione praefigitur; et est scriptus liber poenitentialis in quo quasi spiritualis me
Abbreviated transcription (Latin):
de eccł̃ia uiuit: & eccłiȩ deseruit. da mͥ
ȩccłia & concedit illud: mea accipiens & sua
reddens. immo mea ñ sua mͥ dispensans. Qd
gͥ inde iudicandũ sentiã inquiris. Ego
tibi breuit̾ respondeo quia si eccłiam in
uita tua dispensatricẽ facis aut post morcẽ:
heredẽ relinquis. ego ꝓhibere nec uolo nec
possũ. &. si de tuo te pascit. aut ꝓ tuo ꝓui¬
dentia ẽ ñ culpa: necessitas ñ iniquitas. sic
int̾im ut aliud ñ requiras nec accipias.
Corꝑalis tibi necessitudo concedit᷑: cõmerti¬
um iniquitatis negat᷑¬

Expanded text:
de ecclesia vivit, et ecclesiae servit. Dat mihi de ecclesia vivit, et ecclesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis negat
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ quomͦ ñ emeris: qͦd ñ habuisses si pre¬
ciũ ñ dedisses. Aut te hoc parit̾ emisse
confitere: aut si non emisti noli tollere
quod nuũ non ẽ. S dicis mͥ t̃um. Qid gͦ:
Non possũ ab ȩccł̃ia stipẽ emere. & corporalis
sustentationis impensã p̾cio sine simoniȩ
culpa cõparare: E cce habeo p̾dia mea aut
pecuniã meã qua sustentari possẽ & uiuere.
S forte timeo iuolentiã pͥncipiraut fraudem
familiariũ. siue quod cunq aliud. forte eti¬
am defectũ ȩtatis: aut imbecillitatẽ uiri
uidentiã cõmito ut alat me & sustentet.¬
& de meo michi subsidiũ ministret.& ne
forte fraudet in aliquo. expeto certã m̃ &
det̾minatã impensã constitui. quantũ sci¬
licet accepit unus aliquis eoꝵ. qui eccł̃iȩ
deseruiunt. qui intitulo eccł̃ie conscͥpti
sunt. Prebendã posco ad cotidian uictus
usũ. sicut habet alius qui in eccłia ẽ: qui

Expanded text:
ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si preergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisti, noli tollere quod tuum non est. Sed dicis mihi iterum: Quid ergo? Non possum ab Ecclesia stipem emere, et corporalis sustentationis impensam pretio sine simoniae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem viriurovidentiam committo, et ut alat me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, et ne forte frauder in aliquo, expeto certam mihi et determinatam pensam constitui, quantum scilicet accipit unus aliquis eorum qui ecclesiae deserviunt, qui in titulo Ecclesiae conscripti sunt. Praebendam peto ad quotidiani victus usum, sicut habet alius qui in ecclesia est, qui