comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simplicitatem: qd̾ sine illi lui¬
sitatis mixtura ẽ cõtume possidẽ¬
tia autetia legib sempitris ac sa¬
cris nlla correctioe egentib q̃d̾ ãt
scd̃m nos ẽi̾redũdatoĩ conp̾hen¬
sum tumultumgub̾natiua indi¬
get sapiẽtia exlegib sup uepaete

Expanded text:
simplicitatem et quod sine ullius diversitatis mixtura est continue possidentia et utentia legibus sempiternis ac sacris, nulla correctione egentibus; quod autem secundum nos est in redundationis comprehensum tumultum, gubernativa indiget sapientia ex legibus superveniente
Abbreviated transcription (Latin):
Itatrihec sanctimus. ũ ne acnicib
uł aliis spectabilib uiclicib quib̾
forte⁊ si priuati suit inpiał magiest¬
as cãs inunrĩt appellatio admeo¬
iatos spertabiles iudices currat. ne
cãm no gradatim pecdẽ s perꝑami

Expanded text:
aec sancimus, ut nec a ducibus vel aliis spectabilibus judicibus quibus forte, et si privati sint, imperialis majestas causas injunxerit appellatio ad memoratos spectabiles judices currat, ne causa non gradatim procedere, sed perperam
Abbreviated transcription (Latin):
bilitatem sũi uldiices quiomim¬
m̃o spectabilitate sut decorati uił
huqui aprĩcipe delegan sut spectab¬
ilem hñt cdignitatem. eorumi appe¬
Alatẽes sub quacũq qͣmtitate uãc
regiam uibem ad copetentes ãtiqͦ
more iudices ferũtur¶Omib ali¬
is q̃ mappellatiõib statuta sut uł

Expanded text:
bilitatem sunt vel duces, qui omnimodo spectabilitate sunt decorati, vel hi, qui a principe delegati sunt, spectabilem habeant dignitatem, eorum appellationes sub quacunque quantitate in hanc regiam urbem ad competentes antiquo more judices referuntur, omnibus aliis, quae in appell
Abbreviated transcription (Latin):
crũẜitusq ad p̾lictam q̃intitate
decem librarumauri appellatões
ad uiros spectabues comites for
ratores quib sp̃aliter easdem lites
pagẽdas deput ami remttantur.
quateñ buadsimiltudinem p̃fe¬
cti augustał unice sacricogi̾toris
int̾eedauł⁊ cas sine spe quidemar¬
pellatior̾ u̾i tn⁊ legumitimore ꝑfe¬
rant decidedas ¶Orientalemant
tẽtum cãs appellatõe suspensas ⁊
nsq ad decemlibrarum au qm¬
titatem limmitatas adiarum spec¬
tabilem comitem oriẽti smuteͬ
sumili m̃o auclientiam ⁊ finem eis
alios eadem spectabilitate decora¬
tos iudicet suas tñsmittant appel
res inclices appellatices referti. ha
minore iulicio inmaus tͥhunal
ascendẽ s ad illustrisimam p̾fec

Expanded text:
rit, usque ad praedictam quantitatem decem librarum auri appellationes ad viros spectabiles, comites fortratores, quibus specialiter easdem lites peragendas deputavimus, remittantur, quatenus et hi ad similitudinem praefecti augustalis vice sacri cognitoris intercedant, et causas sine spe quidem appellationis, Dei tamen et legum timore perferant decidendas. Orientalem autem tractum causas appellatione suspensas, et usque ad decem librarum auri quantitatem limitatas, ad virum spectabilem comitem orientis mittere, simili modo audientiam et finem eis alios eadem spectabilitate decoratos judices suas transmittant appellres judices appellationes referri, sed a minori judicio in majus tribunal ascendere, sed ad illustrissim
Abbreviated transcription (Latin):
ppminimas eas magnis fatigetumr
cuisspectus ũforsitam totilitis exsti¬
matio ad suptꝰ iuclicialet. no suffic¬
erit. Io sanctimus si q̃nereçaptia¬
es tractuuł adiuncta eiutqs libiaꝑ

Expanded text:
minimas causas magnis fatigentur dispendiis, ut forsitan totius litis aestimatio ad sumtus judiciales non sufficeret. Ideoque sancimus, si quando ex Aegyptiaco tractu vel adjuncta ei utraque Lybi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽlitigantium siculm imnꝑatoriu
cecripetur. uł quis tate auctoritati ẽ
ñnolentem prĩcipem possead con¬
uocãdos patres cetõsq pceres co¬
artare. s siquid tale euenerit. c̃a m
tacta ꝑmancat donce imꝑator ox¬
tas b̃nstatuit. nouitas antemneg¬
lex̃. cum enim uenandauetustatis.
anctoritas itamagistt̃us cdigessit.
ũ aliiaiores alumecdn alumino¬
res sit ⁊ appellatioesn ammorib in¬
dicibno solum ad maximes iudi¬
ces remittentur s adspectabilium
inlicum tribunal. q̃tenus. ipsisa¬
cro anclitorio adbibito litemerer¬
cẽat. nouitas autemhec. in dereliq

Expanded text:
est litigantium, si culmen imperatorium occupetur? vel quis tantae est auctoritatis, ut nolentem principem possit ad convocandos patres ceterosque proceres coartare? Sed si quid tale evenerit, causa intacta permaneat, donec imperator montas bene statuit, novitas autem neglexit. Quum enim veneranda vetustatis auctoritas ita magistratus digesserit, ut alii majores, alii medii, alii minores sint, et appellationes a minoribus judicibus non solum ad maximos judices remitterentur, sed ad spectabilium judicum tribunal, quatenus et ipsi sacro auditorio adhibito litem exercerent, novitas autem hoc dereliq
Abbreviated transcription (Latin):
Gnficium puemire diximus ẽẽ
necc̃iarium. ¶ Et ãtiquitati⁊ eni
cantum erat utsiquis ꝑse lit̾e ex¬
ercũt ⁊ frñt condempnat᷑. intͣ di¬
eam ertehi. etrerum autem expiẽ
sum. plures enim hoies ignaros ⁊¬
legum subtilitati s. ⁊putantes in
tricum ẽẽ ꝓuocatioes porrigẽda.
inꝓmptum picłuminciclisse ⁊bi¬
du̾o tñsacto eãs ꝑlidisse. un neces

Expanded text:
ficium pervenire duximus esse necessarium. Antiquitati etenim cautum erat ut, si quis per se litem exercuerit et fuerit condemnatus, intra dueam extendi. Ex rerum autem experiesum: plures enim homines ignaros legum subtilitatis et putantes in triduum esse provocationes porrigendas in promptum periculum incidisse et biduo transacto
Abbreviated transcription (Latin):
q ubi successioĩ ẽ emolum̃¬
tum ibi⁊ tutelc oñeẽ debet id̃o
antem diximus płmnq quia
si afemina impubes manumi¬
ttatur. ipsa ad beditatem noca¬
rureum alius ctutor.¬
Xlegitti¬

Expanded text:
que, ubi successionis est emolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manumittatur. ipsa ad hereditatem vocatur, cum alius est tutor.LEGITI
Abbreviated transcription (Latin):
beditarclibeitorrim lbeitan¬
qr suntestati decessissent ira
lecad patronos liberos ue eorñ
ptinere. credigerunt uẽtes no¬
luisse legemꝰ tutelas adeos ꝑ¬
ad beditatem uccͥar eosdemet

Expanded text:
editates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos liberosue eorum pertinere, crediderunt ueteres uoluisse legem etiam tutelas ad eos pad hereditatem uocauit, eosdem et
Abbreviated transcription (Latin):
S.a gabieli. pp̃. nomi ⁊̃ quida
iudicĩtium post multa. litis e̾tami¬
negotus ap̾ cos motis suggestiõib
gnͣali. lege. boc ꝓcessimus. em̃dare
ne dilatces negotns exhec fiant.⁊¬

Expanded text:
. Gabriello p. u. Quoniam quidam iudicantium post multa litis certaminegotiis apud eos motis suggestionibus generali lege haec perspeximus emendare, no dilationes negot
Abbreviated transcription (Latin):
suutuum seciit derelinquir
curatõem.atq o bbid moriuus
fit suus. culpe teus e¶mpitia
quoq culpe admimeratur uely¬
tisimedicus ido suumtuum oc¬
ciditar qd̾ eum male secuit aut
perã ei medicam̃tum dit ¶In
petu quoq mulammquas mu
erit cum alius sumnor retinere
potriss. eque culpe tur¶ Sadem¬
quoqr placuernnt de eo qui cum

Expanded text:
ereliquerit curationem, atque ob id mortuus fuerit servus, culpae reus est. Imperitia quoque culpae adnumeratur, veluti si medicus ideo servum tuum occiderit, quod eum male secuerit, aut perperam ei medicamentum dederit. Impetu quoque mularum, quas mulerit, cum alius firmior retinere potuisset, aeque culpa tenetur. Eadem placuerunt de eo quoque, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
ius suus fuĩt occisus ⁊ exprniat¬
o iudicio eis legis acquilie dam¬
pnum psequ ⁊ capitalis crimi¬
nis eum reum faccit. ¶Capud
cumẜm legisaquilie musu no
ẽ. ¶Capite t̾tio deommeetero.
dampnocauetur. Itaq siquas s
uulnaumzant octident hoc capite
quoꝙ onimbꝰ animalib. Itemi
ominb rebus que animaearent
dampnum earent miuria datum
hac parte uendicatursiquid emm
istumaur inptum. aut fratum
fuĩt actio actis exhoc capite const¬
itintur quamquam potent sola
rupti appellatio in omnes istasi
cãs sufficere ¶ Ruptumemimiz¬
telligitin quoqnomõ cormptu¬
ẽ unde ñs olum usta aur fracta s
etiam scissa⁊collisa ⁊frisa Equo¬
quo mõ pempta atqr detenca tah¬

Expanded text:
ius servus fuerit occisus, et privato iudicio legis Aquiliae damnum persequi et capitalis criminis eum reum facere. Caput secundum legis Aquiliae in usu non est. Capite tertio de omni cetero damno cavetur. Itaque si quis svulneraverit aut occiderit, hoc capite quoque omnibus animalibus, item in omnibus rebus quae anima carent, damnum iniuria datum hac parte vindicatur. si quid enim ustum aut ruptum aut fractum fuerit, actio ex hoc capite constituitur: quamquam potuerit sola rupti appellatio in omnes istas causas sufficere: ‘ ruptum ’ enim intellegitur quoquo modo corruptum. unde non solum usta aut fracta, sed etiam scissa et collisa et effusa et quoquo modo perempta atque deteriora
Abbreviated transcription (Latin):
ge̾m non transsire. que transsita
fuiss si ultta damipnum minq̃
lis cestimarecur. ¶Illud ño exu̇¬
bis legiᷤ s exitpretatione placy¬
it ñsolum pempti corporalis ex
pret̾a pẽpto eo corpore dampnid
uob̾ illatum fuĩt ueluti si fuur
tuum hr dem abali quo instituri¬

Expanded text:
 quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestipraeterea, perempto eo corpore, damni vobis adlatum fuerit, veluti si servum tuum heredem ab aliquo institutu
Abbreviated transcription (Latin):
cccidi intelligitur. qui nullo nĩe
occide dititaq latronem qui oc¬
esdit ñ teneturutiq sialit̾ picubỹ
effugẽ ṅo pot ãc nebis quidez
hac lege tur qui casu occidit si mͦ
culpa eius millamuemanir.
quam exculpa quisqr baclege
tͥrt¶Iraq siquis dumiaculis b¬
dit crercitatur transseuntemsu¬
um tuum traiec̃it clistiñgrtũ
enulla culpa euus intelligitursi
alius talequid amisit culpereu
ẽ. Idem unris emlitesiis inalio
loco quã excitandis militibde¬
stinatus ẽ idammint. ¶ Item
siꝑ utator exarbore deiecto rão
suumtuum tñsseuntem occid¬
nt sipe uiam publicamant in¬

Expanded text:
occidere intellegitur, qui nullo iure occidit. itaque qui latronem occidit, non tenetur, utique si aliter periculum effugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: m ex dolo ex culpa quisque hac lege tenetur. Itaque si quis, dum iaculis ludit vel exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. est, nulla culpa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam aut
Abbreviated transcription (Latin):
neplimmiquidem ubumadici¬
atur s sabino recte placint pui
deb̃ndam exstimationemac si
tribuno rog̾ate banc legem tul
nĩm placuit ita demum exbasl.
directam actionem ẽẽ siquis p̾ci¬
pue corpore suodampnumdeḋ
solent uelutisiquis ho minema¬
lienrm ant pecus itamclusit it
fame necaretur aut rumtum ta
uebemtem egertut rũperetu.
aur pecus intantum exagitait
ut pcipitaret aut siquis alieno
ẜuo bsua situr in arborem ascez¬
deret ulinpnte n descenderet. ⁊is
erit utilis meum actio datur ¶S
sigius alienum fuum depontea
ut derꝑa influm̃ deiecent ⁊ is suf¬
focatꝰ fuerit. eo qd̾ ꝓiecent corpore
suo dampno difse ñ clifficulter

Expanded text:
i ’ quidem verbum adicitur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem ac siilio tribuno rogante hanc legem tulirum placuit, ita demum ex hac lege actionem esse, si quis praecipue corpore suo damnum dedesolent: veluti si quis hominem alienum aut pecus ita incluserit ut fame necaretur, aut iumentum tam vehementer egerit ut rumperetur, aut pecus in tantum exagitaverit ut praecipitaretur, aut si quis alieno servo persuaserit ut in arborem ascenderet vel in puteum descenderet, et is erit, utilis in eum actio datur. Sed si quis alienum servum de ponte, aut de ripa in flumen dejecerit, et is suffocatus fuerit, eo quod projecerit corpore suo damnum dedisse, non difficulte
Abbreviated transcription (Latin):
terrore in ductus mam rem eestum
plaumo rapint quasi dommo lice
comueniens ẽ nec finti tener
euoui codem hoc animo rapir¬
t. ¶ E ne dam talia cecogiten¬
tur inuematur ma ꝑquã rapto¬
res inpune suam exerceant auai¬
tiam elius cluallib constit¬
nẽint liceat. i irape rem mobilẽ
ulsemonentem licet suam ear
quidem suodomimo cadere Siz
autem alicna sit post restitutoo¬
erus. etiam cestunatoem enis dẽ

Expanded text:
errore inductus, suam rem esse, nimo rapuit quasi domino liceaconveniens est nec furti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. sed ne, dum talia excogitentur, inveniatur via per quam raptores impune suam exerceant avaritiam: melius divalibus constitnemini liceat vi rapere rem mobilem vel se moventem, licet suam eandquidem suae dominio cadere, sin autem aliena sit, post rei restitutionem etiam aestimationem eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
exprimitur. ut siquis hominez
tuum quihochie dand̾ aut luscꝰ
aut mancus fũt occident quin
eoanno intergerant p̾tiosus fu¬
erit ũ. t̾ati teneatur quamti is
boclieent s quamti incoanno
plurmifiñt. ¶Quaratione
cditum ẽpenalem ẽt huius legi¬

Expanded text:
exprimitur, ut si quis hominem tuum qui hodie claudus, aut mancus, aut luscus erat, occiderit, qui in eo anno integer aut pretiosus fuerit non tanti teneatur quanti hic hodie erat, sed quanti in eo anno plurimi fuerit; qua ratione creditum e
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ. siquis malienum ninum
aturathonitas nim. ułolei corru¬
peretur exbac parte legis eum tm̃i
¶lluo palamẽsicut exprimo capite
ita demum quisq tũt. sidolo aut
culpaenis ho ant quadrupes e¬
cisus occisa ue fuit ta exbde capi¬
te erdolo aut culpa decero dampio

Expanded text:
 si quis in alienum vinum naturalis bonitas vini vel olei corrumperetur, ex hac parte legis eum teneri. Illud palam est, sicut ex primo capite ita demum quisque tenetur, si dolo aut culpa eius homo aut quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno
Abbreviated transcription (Latin):
De accio constituitur. ꝓl¬
egem aquiliam cuius
puirio capite caunmẽ.
ut siquis hominem alienuma¬
lienam ue quadrupedem quel
pecrd̃ numero fit muina occide¬
rit quamtiea res ineo anno ꝑ a¬
n᷑u fuit ꝓatantum domĩno dare
dampnetur.¶Odantem n p̃c¬
se dequadrupe s deea tantu que
pecud̾ mumero ẽ canetur. eo pr¬
nr ut neq defens bestusneq de
canib cantumẽe mtelligamu¬
cuntur. quales sunt equi. muli.
as uii. boues. oues. capre demibꝰ.
quoq idem placint. ¶Lam et
sue specoꝵappellatiõe continent.
quia ⁊bii ggatĩ pascuntur sic dem

Expanded text:
e actio constituitur per legem Aquiliam. cuius primo capite cautum est ut, si quis hominem alienum alienamve quadrupedem, quae pecudum numero sit, iniuria occiderit, quanti ea res in eo anno plurimi fuit, tantum domino dare damnetur. Quod autem non praecise de quadrupede, sed de ea tantum quae ‘ pecudum numero ’ est cavetur, eo pertinet, ut neque de feris bestiis neque de canibus cacuntur, quales sunt equi, muli, asini, boves, oves, caprae. De suibus quoque idem placuit; nam et sues pecorum appellatione continentur, quia et hi gregatim pascuntur. Item
Abbreviated transcription (Latin):
soluifĩt ut exbac ca omnrapiã
hommes abstineant. ¶Inbacsa¬
ne actione nntiq apectatir rc̃
in bonis actoris ee nam suic in
bonus sit sine ñ sit insitin cebo¬
nis sitlccum hec actio habebit.
Or siic commodata siuc loca¬
ta siue etiam pignoratasme dep¬
onica sit ꝓp̃ titium sicut int̾sit
cius eamĩ n aufem ueluti si uire d¬
posita culpam quoq ꝓmisit sire
bõa fide possideat inie usumfruc¬
tuminea quis hãt uelqḋ alind
ns u̾iter sit eis ñ rapidicendu
ẽ conpetere ei bancactionem ũ
ndominium accipiar.s illuds¬
olum ꝙ exbonis cius quirapia

Expanded text:
soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut intersit eius non auferri, veluti si in re deposita culpam quoque promisit, sive bona fide possideat, sive usum fructum in ea quis habeat, vel quod aliud ius ut intersit eius non rapi: dicendum est, competere ei hanc actionem, ut non dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapin
Abbreviated transcription (Latin):
upetuum exp̃senti die in coba¬
tum¶Omib q̃ dudum sicutip¬
deaim post pͥorem legem scm no¬
drm pdictum gesta sũt ratis ma¬
nẽtib eo qd illa quidem᷑ qͣ sic fcã
sut auiris gestasut. Dũc autem
quidam uolũt illorumexẽploi

Expanded text:
petuum ex praesenti die inchoatum. Omnibus quae dudum sicuti praediximus post priorem legem secundum modum praedictum gesta sunt ratis manentibus, eo quod illa quidem quae sic facta sunt, a viris gesta sunt. Nunc autem quidam volunt illorum exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
ũcumhisqui hoc anob̾ ꝑceperũt.
Decet̾o autem sãctimus nulli pe¬
intus ullam ẽe licentiam aliquid
tale ageͬs illas solasuale ꝑmuta¬
tices que mnimpialemdomum ĩ
koc feesunt ũppetuo ap̃ inipium c¬
maneat ⁊ nontñsferant adpriua¬
tum. neq illanimins pmeliu
impium ad eos ꝑficiscat. S sid
tale fiat licẽtiam dam reuentissi¬
misyconomis res ap prehendẽ¬

Expanded text:
ut cum his qui haec a nobis perceperunt. De caetero autem sancimus nulli penitus ullam esse licentiam aliquid tale agere, sed illas solas valere permutationes quae in imperialem domum in hoc factae sunt, ut perpetuo apud imperium maneant, et non transferantur ad privatum, neque illarum jus per medium imperium ad eos proficiscatur. Sed si quid tale fiat, licentiam damus reverendissimis oeconomis res apprehende
Abbreviated transcription (Latin):
felicissime ciuitatis. dum impis
accipe aliquid abaliq uenabilim
domiumuoluit p̾ea siquidem ili¬
am scripsim legem qua eccepimuᷤ
scissimam maiore meccłam pip¬
ttntes quasdamalieatões quã ill
aliquid pͥoris costitutiomis capit¬
ulum qd̾ depmutatõe cõpetentru¬

Expanded text:
felicissimae civitatis, dum imperium accipere aliquid ab aliqua venerabilium domuum voluerit. Postea siquidem aliam scripsimus legem, qua excepimus sanctissimam majorem ecclesiam, permittentes quasdam alienationes, quas illa aliqui prioris constitutionis capitulum, quod de permutat
Abbreviated transcription (Latin):
gro tuoflum achiecit.
tre gentium tibia¬
tum larers ułꝑadlinionem.
ntemto inderur adici quod
ita paulatim adicitur ut intł¬
ligere ñpossis quamtum qͦqͦ
momento tempois acliciatu.¬

Expanded text:
gro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi atum latens. per alluvionem autem id videtur adici, quod ita paulatim adicitur ut intellegere non possis, quantum quoquo momento temporis adiciatu
Abbreviated transcription (Latin):
antes fiad sunt uluus suꝑsit q¬
s nuptus spaliter non ꝓbant ꝯse¬
sisse extp̃r raptus ipõ iure tͣnsfem̃
⁊patrimõium raptoris nõ iami
raptam habe mulierem quã cõ¬
iugiose taptoris inquinare npi
guiti s imꝑsoãs tnsfemi quas sup¬
fisciuiribus uẽdicent᷑ quamint̃¬
p̾tationem nõ infutĩs tñmodo
easibus uenm inp̃terĩtis. etiam
uale sancimus tamqm si nr̃alex
abinto cum intpretanoem taliꝓ
rissimeatq amatissime. Quegͥ ꝑ

Expanded text:
unus supersit, qui nuptiis specialiter non probantur consensisse, ex tempore raptus ipso iure transferri, et patrimonium raptoris non iam raptam habere mulierem quae coniugio se raptoris inquinare non piguit, Sed in personas transferri quas sups fisci uiribus vindicetur. Quam interpretationem non in futuris tantummodo casibus, verum in praeteritis etiam valere sancimus, tamquam si nostra lex ab initio cum interpretatione tali rissime atque amantissime.
Abbreviated transcription (Latin):
leg̾scriem intellegeno potuert̃
tedatimilieri. Suꝑ fluam ig̾
eorum dubitatõnem ul impo¬
cunq sit cẽdictionis uł etatis
raptoris nuptias eligẽdas ẽẽ
sc̃tientib nec cebnficio leg nec

Expanded text:
legis seriem intellegere non potuerunt. tae datis mulieri? Superfluam igitur eorum dubitationem vel in poiuscumque sit condicionis vel aetatis, raptoris nuptias eligendas esse sentientibus, nec ex beneficio legis nec
Abbreviated transcription (Latin):
Inbiꝰ d̾licta dedisse peatemle¬
gem iũdictam ap̃s tͥptiᷤ penis lo¬
cum declisse siiam nupte ulde¬
sposate mulieres rapiañt. cũ ỹ
solum rapt mulienis ueruma¬
dultrum ctiam ꝑbuĩmocli te¬
mĩtatem cõmutitura suꝑ ali¬
as pcãs raptoris. eti am nec yõ¬

Expanded text:
iusmodi dedisse per eandem legem vindictam, et praesertim poenis locum dedisse, si iam nuptae vel desponsatae mulieres rapiantur, cum non solum raptus mulieris, verum adulterium etiam per huiusmodi temeritatem committitur. Et super alias p
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipimus s ii ratisum ꝙ cõati
sũt aliquãdicẽrapram mliẽ
siũuolentem si nolentemas
raptoris ampleca sit rim cont̃
tm̃ raptoris eam babẽ subanł¬

Expanded text:
cepimus. Sed mirati sumus, quod conati sunt aliqui dicere raptam mulierum sive volentem sive nolentem, etsi raptoris amplexa sit matrimoniutamen raptoris eam habere sub
Abbreviated transcription (Latin):
sentia onimopꝰ est ac ne danqui¬
cquam necesse ẽ ut substantiam
capiat obligatio. s sufficir ees ne
gotiatam quigerunt consentiẽ
En abinterabsentes quoq tam
¶tem mhis  contractibꝰ alter alter
obligantur.ĩid quod alterumal¬
ten exbono⁊equo prestateoporr¬
tẽr. cum alioqum mũeborumo¬
bligationib alius stipuletur al¬

Expanded text:
sentia omnimodo opus est, ac ne dari quidquam necesse est, ut substantiam capiat obligatio, sed sufficit eos qui negotium gerunt consentire. Unde inter absentes quoque talia Item in his contractibus alter alteri obligatur de eo, quod alterum alteri ex bono et aequo praestare oportet, cum alioquin in uerborum obligationibus alius stipuletur al
Abbreviated transcription (Latin):
constitutum ẽ. sic fit ut ⁊ heclie cly
quen non pot scnptura obligetũ
eexea nascitur coditio cessante sci¬
licet u̾borum obligatioe.¶ Multi
auteitempus inhac exccptice̾m
ana quidem exprĩcipalib constiti¬
tutionib usq: ad quinquemiriu
ꝓcedebar. Go ne editores diutius c¬
possint suis pecũts forsitam defra¬
udan ꝓ constitutoem nram tem¬
pus coattatum ẽ ut ult uiẽrmi m¬
ent as huiusmodi exceptõ minie
ONSEN Ly

Expanded text:
constitutum est. sic fit ut et hodie, dum queri non potest. scriptura obligetur: et ex ea nascitur condictio, cessante scilicet verborum obligatione. multum autem tempus in hac exceptione antea quidem ex principalibus constitutionibus usque ad quinquennium procedebat : sed ne creditores diutius possint suis pecuniis forsitan defraudari, per constitutionem nostram tempus coartatum est, ut ultra biennii metas huiusmodi exceptio minime ONSENSU
Abbreviated transcription (Latin):
priuatis ꝙcontẽtib eis. ẜuabo. Et
sicõperero fiscum ĩ iustitiam pati ỹ
ego solumhoc age̾. s etiam sempi
assidetem talem studebo ad sumere
⁊ circameom̃s.ur nõ ego quidem
putus sim qui nõ circame furẽtur
ꝯdereliiqͣuat. Siquis aut iueĩ¬
aturcircame talis ⁊ qd̾ sitabeone
more cayn. insuꝑ ⁊ peĩs q̃ leg̾e eõrũ
pietatis cõtinentur erosubiectus.
Scriptum exemplarhũ domini¬
co głosissimo pfecto pillicum. Ut
ctiam eccła romana centumã¬
norum bãt prescriptionen¬

Expanded text:
privatisque contractibus eis servabo, et si comperero fiscum iniustitiam pati. Non ego solum haec ago, sed etiam semper mihi adsidentem talem studebo adsumere et circa me omnes, ut non ego quidem purus sim, qui vero circa me sunt, furentur et delinquant; si quis autem inveniatur circa me talis, et quod fit ab eo me emorem Cain, insuper et poenis, quae lege eorum pietatis continentur, ero subiectus. Scriptum exemplar huius Dominico gloriosissimo praefecto per Illyricum. IX. VT ECCLESIA ROMANA CENTVM ANNORVM HABEAT PRAESCRIPTIONE
Abbreviated transcription (Latin):
dubor ei. nec alium que cumq
ꝑmtto quanitã possibilitatem
habeo. ¶uro quoq ioẽ iuisiuran¬
dum quia nullipenitus neqͥde¬
dineq dabo occasiõe datim cigy
mitte. neq mitta neq eccasi o ue
domime suffragiineq głosiffi¬
is p̾fectis neq aliis famosissimiᷤ

Expanded text:
bor ei, nec alium quemcumque permitto, quantum possibilitatem habeo. Iuro quoque idem iusiurandum, quia nulli penitus neque dedi neque dabo occasione dati mihi cmittere neque mittam, neque occasione dominici suffragii, neque gloriosissimis praefectis neque aliis famo
Abbreviated transcription (Latin):
theodore cõmgieins occasiõet̃¬
ditem̃ ab horuinpietate ãmm¬
isttĩonis.⁊ ominem laboremaci
sudd̃em cum fauore smedoloet
sinearte quaẽq suscipio ĩcomis¬
samtichi abeis amminisitẽe de e¬
orummnꝑio atq republiea ⁊co¬
iumcator sumsce dei eatholice¬

Expanded text:
Theodorae coniugi eius occasione traditae mihi ab eorum pietate administrationis; et omnem laborem ac sudorem cum favore sine dolo et sine arte quacumque suscipio in commissa mihi ab eis administratione de eorum imperio atque republica. Et communicator sum
Abbreviated transcription (Latin):
um. anquam fideiussorem pre¬
bat auctor iuiclicio in quo futu¬
locorum spatium aurm qͣnity¬
cumq decretum. funt fũgieti. si n
exeq̃turañ exequens nõ iuincat.

Expanded text:
um, antequam fideiussorem praebeat actor in iudicio, in quod futulocorum spatium aurum quantumcumque decretum fuerit fugienti, si non exequatur aut exequens non vincat
Abbreviated transcription (Latin):
instar illius nr̃e constitutiõis ȯ
qͣrtam dec̃nt eis. ¶Etiam hue
fnadis. similit quidem murtis
similit̾ autem inmulierib com¬
munemnãq etiam bãc suꝑ sup
eis pomin legem sic̃etiam p̾cede¬
tes. ¶Suo quasdanres ꝓprias
mulieradomo iunan̾alibirepo¬
sitas babũt. harum act̾onem⁊ re¬
tẽtionem batomnib mois m¬
nutam subiãcẽ huĩmodi rebmͣ
ẽditorib nullo mõ ualẽtib. isi
ge hr̃s exstitent¶ Hoc itaq clicim̃
ui cõmnctorum alt̾ dotem au̾ant̾
nuptialem doationemn faciens.
mops aũ uiraũ mulier ĩuematur¬
⁊moriẽs quidem auur aũfemia
locuplexs ille nõ ul illa supstes
pauꝑcristat. namsialium deforsa
offentenino posse res iũ conquirẽ
pannuptialem dõationem. qd etiã

Expanded text:
instar illius nostrae constitutionis, quae quartam decernit eis, etiam hic servandis similiter quidem in viris, similiter autem in mulieribus. Communem namque etiam hanc super eis ponimus legem, sicut etiam praecedentem. Si vero quasdam res proprias mulier in domo viri aut alibi repositas habuerit, harum exactionem et retentionem habeat omnibus modis inminutam, subiacere huiusmodi rebus viri creditoribus nullo modo valentibus, nisi us iura tar illius nostrae constitutionis, quae quartam decernit eis, etiam hic servandis similiter quidem in viris, similiter autem in mulieribus. Communem namque etiam hanc super locuples sit, ille vero vel illa superstes pauper existat. Nam si aliunde forsan offerentem non posse res viri conquirere per antenuptialem donationem. Quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tium p̾beamus. Suĩo nullus eis
neq filĩn uror fuĩt neq c̃ditor qui
adipam militiam mutuaũ. tc̃ iali¬
is c̃ditorib pbemus hac ne uideam̃
ibumanum aliquid facẽ ⁊ ño ꝑꝑ pi¬
amad̾o placentem actõem ponẽle¬
gem¶Demilitia quippe spectabili¬
umsilẽtianorum ꝓpriedaris ⁊ argi¬
tis eis primilus msua untute man

Expanded text:
cium praebeamus. Si vero nullus eis neque filius neque uxor fuerit neque creditor qui ad ipsam militiam mutuavit, tunc et aliis creditoribus praebemus haec, ne videamur inhumanum aliquod facere et non pdeo placentem actionem ponere legem: de militia quippe spectabilium silentiariorum proprie datis et largitis eis privilegiis in sua virtute man
Abbreviated transcription (Latin):
tur coactiuo iunõib ant ecttetis
exibẽtur. ꝓĩnquieo exibentetiam
cantoes exigentes quiamt᷑ certur
tp̃s ueniunt ad det̾mmatumiudi¬
qum baiquiabeis cõuenti sunt ip¬
natice sumptib exhibitum aũpͥs¬
iudicio. actor antemdesitamsim
apd uidicem ⁊ħ docentem repente
uemẽtem frustra. Et qmmos est
n aliter fien erhibitioes aũpresent᷑¬
atides nisi actões fidenissores certã
titatem om̃ino cos exici darifruist̾
calumpniam passo ¶Suio pini¬

Expanded text:
tur, coacti vero iussionibus aut decretis exhibentur; proinde qui eos exhibent etiam cautiones exigentes, quia intra certum tempus veniunt ad determinatum iudicium hi qui ab eis conventi sunt, ipinatione sumptibus exhibitum aut praesiudicio, actor autem desit, et apud iudicem et haec docentem repente venientem frustra. Et quoniam mos est non aliter fieri exhibitiones aut praesentationes, nisi actores fideiussores certa qntitatem omnino eos exigi et dari frustra calumniam passe. Si
Abbreviated transcription (French):
oe morientis.⁊nĩm oliuxorem c̃
filus uocaris sic̃scrip̾sim̃ legemuo¬
lẽtem si sin̾ dotecxistentem uxorirr
tum aliqd reliq̃rit euurmunꝰ aũt
qͣita ꝑte. conpliboc. u̾sicut lesas

Expanded text:
e morientis et huiusmodi uxorem cum filiis vocari. Et sicut scripsimus legem volentem, si sine dote existentem uxorem vtum aliquod reliquerit ei vir minus a quarta parte, compleri hoc, ut sicut laesas
Abbreviated transcription (Latin):
re studio actoris inpechat. auueni
toremeĩrenim sccłm m̃sutam dec¬
ẽ etiam boc po dubitatiõum questi¬
c̃em lege comuni deciminare prim¬
um namq fuerũt dubitatões. plu¬
rue utrum oporteat militias sub
ypothece deluciiunclis. aũbis lib̾¬
as ẽẽ. s hoc quidemiam. tefumturm
ẽ lege ⁊ c̾te confistut milnie quec̃

Expanded text:
te studio actoris impediatur aut vete studio actoris impediatur aut vetorem eius rerum secundum mensuram decest etiam hoc propter dubitationum quaestionem lege communi determinare. Primum namque fuerunt dubitationes plurimae, utrum oporteat militias sub hypothecae deduci vinculis, aut his liberas esse. Sed hoc quidem iam definitum est lege, et certae consistunt
Abbreviated transcription (Latin):
semel repudians indicem aliu
accepit nio simmmius ciz eu qui
agi aliquid adu̾sus actores moĩs
onmib adusamur. ¶ Siuõ etiam
qui dãmuiret quidem qui aobsuct.
⁊ anquam cõtestatiolitis fiat ab bae
mnaxime dispareãt cintare. licẽtia
ẽc̃etiam no factalitis cõtestatione
adire actorem staturum udicemi
b̾ demuntiare allumuo si quidem ã¬
ministc̃or sit. iubẽ omiu mo erberi
rcumtamqͣmpiurum apenesinac
aniministut. s datus sit quodam n¬
dice. siu̾exsacra forte forma aũuisio¬
ne auctiam aliquo aniimnisttore
adillumnũtiare. ũ deducant̃. ab ill¬
onecamaneat actoriundiq desola¬
ta audice agẽ aliquid nõ ualente co
qd̾ nõ dumi ap̾ eum factasit cotesta¬
tiolitis.illo cõtempnentelegem ⁊
uiram̃tum sium manitestatiõe s¬
a a actoremextitomem legutimu
adiutoriumse relinquete¶Ignela¬
te de eo ⁊ tardata exbibitioe eamane
c̾tas. ũ nisi int̾cas eccurrerit. libam
tmibuius reifiduciam bns sin̾for¬

Expanded text:
semel repudians iudicem alium acceperit, non sinimus ei et eum qui agi aliquid adversus actores modis omnibus aversamur. Si vero etiam quidam iurent quidem quia observent, et antequam contestatio litis fiat, ab hac maxima dispareant civitate, licentiam esse etiam non facta litis contestatione adire actorem statutum iudicem et haec denuntiare, illum vero, si quidem administrator sit, iubere omnimodo exhiberi reum tamqadministret, sed datus sit a quodam iudice, sive ex sacra forte forma aut iussione aut etiam ab aliquo administratore, ad illum nuntiare, ut deducatur ab illo, ne causa maneat actori undique desolata, iudice agere aliquid non valente eo quod nondum apud eum facta sit contestatio litis, illo contemnente legem et iuramentum suum manifestationem suam, et actorem extra omne legitimum adiutorium relinquente. Igitur ne latente eo et tardata exhibitione causa maneacertas, ut nisi intra eas occurrerit liberam tamen huius rei fiduciam habens, si non for
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmoximpali munficetiabus.
Ppteaigitur sactimus eaqͥappellã
tercasuño omnib ꝓmpte subia¬
c̃ẽ nsi tñ creditor fiĩt qui adħ ip
mutu aĩ ũ nulitia illiemẽtur. alio¬
qui alus c̃ditorib no ꝓmpte dam̾
ħs si quidẽ filũ fum̾t anuror defuc¬
tustos omĩib p̃pomimus mõis nt¬

Expanded text:
quam ex imperiali munificentia habens. Propterea igitur sancimus ea quae appellantur ex casu non omnibus prompte subiacere, nisi tamen creditor fuerit qui ad hoc ipsum mutuavit, ut militia illi emeretur. Alioquin aliis creditoribus non prompte damus hoc: sed si quidem filii fuerint aut uxor defuncti, istos omnib
Abbreviated transcription (Latin):
q antiquitas qui dembntacies
duposint nunc ant studio mas¬
binant nranimlegum clem̾̃tiã
cccasic̃em facientes suanim eab¬
pmanim. Uetustate namq uo¬
lẽte conuentiois libellum susci
tectiam ieeogrioseẽ ⁊ libar. post
decẽ autemdicrum indutias te
⁊fubscrbe misso libello ⁊udicia¬
respicientes adñras leges q̃ p̾tli¬
ti cõtestatioem neq refutare i¬
ddicemneq alũpetͣe iudicẽ ꝑmitti¬
t̃ cãiarte machmnant ⁊ maxrme
execurorib taliadolose admueĩe¬
tib. ⁊ moxu̾ oblata fir̾it quelib
amonitio. forte neq libellodato
neq inliciali ulla cantõe. declue¬
cusr bominem inuitum adindi¬
ctmndatumanich scientem cõpel¬
lut facẽlitis contestaticem asem¬
el sublitis cotestatione cõstitutr
obliger. mullam hat licẽtiamn
refutare ruidicemneq alium si¬
młiudicẽ pete cumforte suspec

Expanded text:
 antiquitas quidem bene faciens disposuit, nunc autem studio machinantur, nostrarum legum clementiam occasionem facientes suarum calumniarum. Vetustate namque volente conventionis libellum suscipte etiam recognoscere et liberari, post decem autem dierum indutias tunc et subscribere misso libello et iudiciarespicientes ad nostras leges, quae post litis contestationem neque refutare iudicem neque alium petere iudicem permittunt, causam arte machinantur, et maxime executoribus talia dolose adinvenientibus, et mox ut oblata fuerit quaelibet admonitio, forte neque libello dato neque iudiciali ulla cautione, deducunt hominem invitum ad iudicem datum et nihil scientem compellunt facere litis contestationem, ut semel sub litis contestatione constitutus obligetur et nullam habeat licentiam neque refutare iudicem neque alium simul iudicem pete
Abbreviated transcription (Latin):
Dinauõ ab actorib fideisiones
inexibẽdis ꝑsõis. siuõ mnaliamde¬
ducantur puĩciam forte declinaẽ
hanc obsu̾anoem. sanctim. bic r¬
dicem aũglosissimum nr̃ique¬

Expanded text:
o ab actoribus fideiussiones in exhibendis personis, si vero in aliam deducantur provinciam, forte declinare hanc observationem, sancimus hic iudicem aut gloriosissimum nostru
Abbreviated transcription (Latin):
ig dum amom̾itio oblat̾ã fũt abi¬
cui. Ododis om̃ib offemilibelliũ
⁊ nõ scłm antiquitatem decem so¬
lum mõ clierum habe cunquia¬
monet inducias. s dupplices. U
ẽ ingniti. ũsiue repudiare uoluĩt
licẽti an hãt hoc facẽ. ani forte cog̾¬
sc̃ẽ debitum ⁊ libare seabadũsar
sincõtentione anucabilit̾ mo per
calumpniam⁊ circum uẽtionem
sub iudice costitiuforsam. Suspe¬
cto forsaming̃to. plumq autem
aliquid etiam ꝓprium ee eum cli¬
spẽsante ⁊ eo qui litemsustim et
ullum bntetempus ad cognoscẽ¬
dũc⁊ ĩquib comietus ccciurit.
Suspecto uõ libello solapsoalifiḋ̾¬
uissicẽ abeodataasportul finsacm¬
nrãm prebitis cõstitutione. subsc̃¬
be libello q. appellat᷑ resposionris ⁊d
clarare etiam tp̃s quo ei libelł datr
ẽ. neetiamobhars fiatq̃dam. Cũ¬
q futura ẽ celebrari c̃otestatio litis
apd̾ ulicem int̾rogari fugiẽtemi
siuigintidies. tñssienint delibati¬
onis. ⁊ llum dicẽ quidem ĩtater

Expanded text:
 dum admonitio oblata fuerit alicui, modis omnibus offerri libellum, et non secundum antiquitatem decem solummodo dierum habere eum qui admonetur indutias, sed duplices, hoc est viginti, ut sive repudiare voluerit e cognoscere debitum et liberare se ab adversarii sui contentione amicabiliter, et non per calumniam et circumventionem sub iudice constitui forsan suspecto, forsan ingrato, plerumque autem aliquid etiam proprium contra reum dispensante, et eo qui litem sustinet nullum habente tempus ad cognoscendum, in quibus conventus occurrit. Suscepto vero libello, sola personali fideiussione ab eo data et sportulisram praebitis constitutionem, subscribere libello qui appellatur responsionis et declarare etiam tempus quo et libellus datus est, ne etiam ob hoc ars fiat quaedam, cumque futura est celebrari contestatio litis apud iudicem, interrogari fugientem, si viginti dies transierunt deliberationis, et illum dicere quidem veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tioem. In mehioantem licẽtian
ẽe ei repucdiare indicem⁊ alium
pet̾e. aut ctiam cũeo indic̃e pcipe
au̾certe absolinamicabilit. ¶Si
ch meclio neq dampmficado n
ab executorib cõturbando s ⁊ indi¬
ciariam cantiõem exponẽtẽ fic̃qd̾

Expanded text:
m. In medio autem licentiam esse ei repudiare iudicem et alium petere aut etiam cum eo iudicem percipere aut certe absolvi amicabiliter, nihil in medio neque damnificando neque ab executoribus conturbando, sed iudiciariam cautionem exponentem, sicut qui de
Abbreviated transcription (Latin):
constitutus: etat inẜ
ius testamento manu¬
inpedientem quodam modo
inuidamtollendam ẽẽ censu¬
inus cumsatis fuat in buma¬
bretotam suamfamiliamlib
libeitatẽmorientib antemei¬
mi licentla adimẽ.¬

Expanded text:
titutus erat in servis testamento manuimpedientem et quodammodo invidam tollendam esse censuimus; cum satis fuerat inhumahabere totam suam familiam liblibertati, morientibus autem huiusmodi licentiam adimer
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum. commum omnir
ciuium romanorum spetialu¬
uirc debent faceres qd in castris
fecĩnr testamerumn cominuns
iure s quo mo nolumt. postini¬
sioem intra annum tmualeb̃
Quid igitin nintra annum d̃
decesẜit cõditio autem heredi a¬
dscripta post annum oetitent. ã
quasi militis testam̃tum ualc
Itaplacet ualere q̃i mulitis.
¶ S et si quis añt militiam ñ iu¬
re fecit testam̃tum ⁊ mules fact ẽ
⁊ ĩpeditione degens renngnau¬

Expanded text:
testamentum, communi omnium testamentum, communi omnium civium Romanorum iure facere debent. et quod in castris fecerint testamentum non communi iure, sed quomodo voluerint, post missionem intra annum tantum valebit. quid igitur, si intra annum quidem decesserit, condicio autem heredi adscripta post annum extiterit? an quasi militis testamentum valeat? et placet, valere quasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resigna
Abbreviated transcription (Latin):
facta ab bistesta̾rata sint. sic ĩtelli¬
gi debet. ut utique prius consta¬
ciũ bonis apiro cequeritur. sicõ¬
uocatis ad hoc hominib ut uol¬
untatẽ suam detestaretur. italo¬
cutus ẽ ut declarent quẽ uell
sibiee bẽdem ⁊ cuilibtatem trib¬
uẽ po̾t uideri sine scripti hoc mͦ
et̃ testatus ⁊uolimtas eius rat
abenda ẽ. ¶ Cererum siutp¬
lerumq ẜmonib fisolet dixit.
boã in ea relinquo. ñ oportet s
ꝓ testamento obsuet᷑. Nec uli¬
orummagis interẽquamit¬
um quib id priuilegium datiͣ
ẽ cius mĩ exemplum ñ admit¬
ti. alioquin ñ difficulter post
mortem alicuius militis testẽ
existerent ꝗ af fanarent se andi¬
se dicentem aliquem relinqit
ciauera subutatur. ¶Qumi¬
mo⁊ mũtus ⁊ surdus milos te¬
stam̃tum face̾ potest. S acten
hoc ilłis a principalib constitu¬
tionib cõceditur quatenus mi¬
litint⁊ mcastis degunt: Post nũ¬
ssionem uõ ueteram ulectra cas¬
ta si facint ad huc militantes

Expanded text:
facta ab his testamenta rata sint, sic intellegi debet, ut utique prius constacuius bonis apud te quaeritur, si convocatis ad hoc hominibus, ut voluntatem suam testaretur, ita locutus est ut declararet quem vellet sibi esse heredem et cui libertatem tribuere, potest videri sine scripto hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit bona mea relinquo", non oportet hoc pro testamento obseruari. nec ullorum magis interest, quam ipsorum, quibus id priuilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirmarent se audisse dicentem aliquem relinquercia uera subuertuntutus et surdus miles testamentum facere potest. Sed hactenus hoc illis a principalibus constitutionibus conceditur, quatenus militant et in castris degunt: post missionem vero veterani vel extra castra si faciant adhuc militantes
Abbreviated transcription (Latin):
uolutas hoc ualenalentis dicẽdẽ
naleretestam̃tum qi ernonami¬
litis uolũtate. Beniques simar
rogatoe datus fiñt miles.ul filiꝰ¬
familias emacipatus ẽ. testame¬
tumcius qimilitis cenona
uolutatelu ualz ncc uidetur ca¬
pitis diminutione irritum
plum castrensis pecului tam aur¬
iores leges quanprici E pale
cõstitutiones quibusdans qiͣ
castrensia dederunt pecuilia s qro
rum quib̾dam pmissumerat q̃
inpotestate degentib testan. qd
nr̃a constitũtio latius ex tẽdens
pmisit omib. ĩhis cantum ns
peculiis restar quidem. s iurei
comliniciũ constitutionis tero

Expanded text:
voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate. Denique et si in adrogationem datus fuerit miles vel filiusfamilias emancipatus est, testamentum eius quasi militis ex nova voluntate valet nec videtur capitis deminutione irritum plum castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones quibusdam quasi castrensia dederunt peculia, atque eorum quibusdam permissum erat etiam in potestate degentibus testari. quod nostra constitutio latius extendens, permisit omnibus in his tantummodo peculiis testari quidem, sed iure communi : cuius constitutionis
Abbreviated transcription (Latin):
itandi ius ht ⁊t ꝯuenienter.
si admuliere̾m usus edium ꝑti¬
neat cumi maito ei habitare lic¬
cat. ¶Itemis. ad quem suius
ptin ipẽ tantum opĩs ac
ministio cius utipõt adalium
uo nulbmo ius suu ensferre
ei cocessumc̾¶ dem silicet iuris
ẽ⁊ iniunto. ¶ Set si pecoris.
ul ouium usus legatus fuĩt. y¬
eqr lãctc. ncq agnis. n lanaute¬
tur usu anus qͦa ea ĩ fructu st̃
planc ad sicorandum agrum
ciubabitio legata siuc aliquo
m̾o constipta sit n usus uide¬

Expanded text:
itandi ius habeat, et convenienter, si ad mulierem usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is ad quem servi usus pertinet ipse tantum operis atque ministerio eius uti potest: ad alium vero nullo modo ius suum transferre ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus vide
Abbreviated transcription (Latin):
bntibus ꝓꝑ rerumutilitatem s.
heditate autem ⁊dcobligatoi¬
bosuis locis ꝓpenemus. ¶ Exo¬
iuimus sumatim quibo
modis iure gentium res ad qri¬
runtu .U̾ uideamns. quib
modis legutimo ꝯtiuili ire

Expanded text:
ter rerum utilitatem secundum hereditate autem et de obligationibus suis locis proponemus. exposuimus summatim, quibus modis iure gentium res adquiruntur: modo videamus, quibus modis legitimo et civili iure
Abbreviated transcription (Latin):
istis mochs quibus
etiam nudus usus
costitui sol Hisdem qr ill
modis finitur quib ⁊ usus
amq isqui sundinidũ usũ
bt nichil ult̾ius hẽ inrelligit
quam urolibus pomis flori¬
bus seño. sttamtis. lignis. ad
usum coticnanum utatur
Ineo&s fundo actemiseimo¬
ran licer ur neq domino fun¬
di molestus sit neq his ꝑqs
opanustica fiũt impedimtos¬
it nec ulli ali ius qd hrant
actenus ius he intelligitirx
ĩpe tanitũ habitet ñ uec ius¬
utdi ad alium tñsfert po̾tnr re

Expanded text:
istis modis quibus etiam nudus usus constitui solet, iisdemque illis modis finitur quibus et usunamque is qui fundi nudum usum habet, nihil ulterius habere intellegetur, quam ut oleribus, pomis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium transferre pote
Abbreviated transcription (Latin):
alienas uirapit teneti᷑ ꝗ¬
dem eriam fintrquas eñ
mag̾alienamrẽ ĩitoc
domino cẽcrat quama ui rapit
cius delicti nomine pretor intro¬
dux̃. que appellatur inbonorum
raptoruinaẽ intra annum qua¬
drupli post annrm simpli qre
actio utilis ẽ. etiamsiquis imam
remilecet miimam rapint
¶Quadruplum antemitotur
sicut in actione firiti manutiti
cutiont pena tripli sit siue conp̃¬
bendatur rapto mip̃o delicto su¬

Expanded text:
alienas rapit, tenetur qidem etiam furti quis enim magis alienam rem invito domino contrectat quam qui vi rapit?eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum et est intra annum quadrupli, post annum simpli. quae actio utilis est, etiamsi quis unam rem, licet minimam, rapuerit. quadruplum autem non totum sicut in actione furti manifesti cutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto s
Abbreviated transcription (Latin):
aut pepiitlꝰ anttestamentũ
anꝑaliã quamlibet ultimauo¬
luntatẽ. Set et aliis multis m
intransitũmanumittantur ul¬
uti cump̾tor. aut ꝓconsulaut
uadit ¶Libtinorum autem
status triꝑtitus ãna fuerat. nar
qui manumittebantur mõdo
maioremiustam libeitatemi
conscquebantur ⁊ fiebant ciu¬
es romam mo mi orẽmꝰ lati¬
niexlege unua norbana ficbãt
mo̾ insetiore et fiebant exle¬
ge elia scentia dechtitõrũ iłuo
Set dediritioꝵ quidem pessima
q nr̃a pietas omnia angerea
inmeliorem statum reducẽ dess¬
derans duab constitutiombuꝰ
abde em̃dauit inpristinmistatũ¬
libeitas competeb̾at .i. cadem ꝙ̃
babebar. manumissornisi quia
silicet ribertinꝰ sit ꝙ maniumiti¬
nur licet manumissor ingenuꝰ
sit de diritios quidem percon¬
stirutionem nr̃am expulimus
quan promlgauimus inter c¬
nrãs decisiones perquas sugẽnte
nob tubumano uiro excelio q¬
store antł quiuins alt̾cãtibnes
placauimus. Latinos autemi c¬
iumanõs. et omnem que citi

Expanded text:
aut per testamentum aut aliam quamlibet ultimam voluntatem. sed et aliis multis movel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut eat. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima que nostra pietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, in duabus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statulibertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinus sit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa
Abbreviated transcription (Latin):
mannimissinec domini manu¬
missoris. nec mantimissionis
mͦ discrimine habito sicut
ana obsuabaturci ntate ro¬
mana doaumuo oDultis aditi
modis ꝑ quos pos̃it libertas ẜuis
cum ciuitate romãque solamp̃

Expanded text:
manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Rti sunt qui exiusta sunir¬
be manumissi sunt. manumis
sumpsit ut pote cum iine natã¬
liommnesliben uascerentur.nec
eẽtnota manumissio cum ser¬
rtus esset incognitas postqu¬
am iure gentium siuitus inua¬
sit secutume benefitium mani¬
missionis ⁊ cum uo connũ¬
nomine omnes hominos appe¬
llarem̃ nire gentium t̾a genci¬

Expanded text:
tini sunt qui ex iusta servitute manumissi sunt. manumisssumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium servitus invasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno naturali nomine homines appellaremur, iure gentium tria gen