comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc inquiunt: apło satis. suꝑq suffecit.
Qui eiᷤᷤ dixit: quod & si multos pedago¬
gos haberent in xp̃o. sed ñ multos pa-¬
tres. quia eos in xp̃o iħu ꝑ euanglium
ipsum genuisset. Si ergo ille qui ꝑ euan¬
gelium genuit. quamiuis grãs agat qd̃
neminem ipsorum baptiz auerit. nͥ cris¬
ꝑum & gauim. & stephane domum: in¬
chil eos amplius docuit quã xp̃m cruci¬
fixum. Quid si dicat aliquis nec resur-¬
rexisse xp̃m eos audisse: qñ per euange¬
cuerat. Si autẽ non ita intelligunt. sed
hoc quoq ad xp̃m crucisixum ꝑtinere
concedunt: sciant in xp̃o crucifixo multa
homines dicere. Et maxine: quod uetꝰ
homo nr̃ sumul crucifixtis est. ut euacue¬
tur corpus peccati. & ultra ñ seruiamus
peccato. Ulude etiam de seipso dicit. Michi
autẽ absit gloriari nisi in cruce dñi nr̃i
iħti xp̃i: ꝑ quem michi mundus crucifiꝰ
est. et ego mundo. Pinde attendant &
uideant: quemadmodum doceatur

Expanded text:
hoc, inquiunt, apostolo satis superque suffecit, hoc, inquiunt, apostolo satis superque suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedagogos haberent in Christo, sed non multos patres, quia eos in Christo Iesu per euangelium ipse genuisset. si ergo ille, qui per euangelium genuit, quamuis gratias agat, quod neminem ipsorum baptizauerit nisi Crispum et Gaium et Stephanae domum, nihil eos amplius docuit quam Christum crucifixum, quid? si dicat aliquis nec resurrexisse Christum eos audisse, quando per euangecuerat? si autem non ita intellegunt, sed hoc quoque ad Christum crucifixum pertinere contendunt, sciant in Christo crucifixo multa homines discere et maxime, quod uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, et ultra non seruiamus peccato. unde etiam de se ipso dicit: mihi autem absit gloriari nisi in cruce dominiisti, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo. proinde adtendant et uideant, quemadmodum doceatur
Abbreviated transcription (Latin):
oc est enum euangłizare xp̃m: non felt
tantum dicere que sint credenda
de xp̃o. sed etiam que obseruanda ei qͥ ac¬
cedit ad compagem corporis xp̃i. Immo
uͦ cuncta dicere: quie sunt reddenda de
xp̃o. Non solum cuius sit filius. unde se¬
cundum diuinitatẽ. unde scđm carnem
genitus: quȩ ꝑ pessus. & quare. Que sit
uirtus refurrectionis eiꝰ. quod domim sp̃e
ꝓmiserit dederitq fidelibus: sed ettam
qualia menbra quibus sit caput. querat.
instituat. diligat. liberet. atq ad eternã
uitã honoremq ꝑducat. Hec cum dicim¬
tur: aliquando breuius atq constrictius.
etiam quod ad mores fidelium ꝑtinet:
non p̃termittit᷑. Hoc intelli gi potest:
etram in eo quod comemorãt ⁊ dixisse
.apłm paulum. Nichil me dixi scire in
uobis: nisi iħm xp̃m. & hunc crucifixũ.
Quod illi putant ita dictum: tanquã
nichil aliud eis insinuatum esset. nisi¬
ut primitꝰ crederent. ac deinde bapti¬
⁊ati quicqͥd ad uitã moresq ꝑtinet discerẽt.

Expanded text:
oc est enim euangelizare Christum, non tantum dicere, quae sunt credenda de Christo, sed etiam quae obseruanda ei, qui accedit ad conpagem corporis Christi, immo uero cuncta dicere, quae sunt credenda de Christo, non solum cuius sit filius, unde secundum diuinitatem, unde secundum carnem genitus, quae perpessus et quare, quae sit uirtus resurrectionis eius, quod donum spiritus promiserit dederitque fidelibus, sed etiam qualia membra, quibus sit caput, quaerat, instituat, diligat, liberet atque ad aeternam uitam honoremque perducat. haec cum dicuntur, aliquando breuius atque constrictius, etiam quod ad mores fidelium pertinet, non praetermittitur. Hoc intellegi potest etiam in eo, quod commemorant dixisse apostolum Paulum: nihil me dixi scire in uobis, nisi Iesum Christum et hunc crucifixum. quod illi putant ita dictum, tamquam nihil aliud eis insinuatum esset, ut primitus crederent ac deinde baptizati quidquid ad uitam moresque pertinet discerent.
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaui me inqͥt scire aliquid in
nobis. nisi xp̃m iłim: & hunc crucifixũ.
Eis enim loquebatur: qui caꝑe altiora
de xp̃i deitate ñ poterant. Quibus
etiã patilo post dicit. Non potui loqui
uob̃. ꝗtiasi sp̃ualibus: sed quasi carnalibꝰ.
Hoc gͦ int̾ illos nesciebat: quod ꝑ illum
scire ñ poterant. Et hoc solum se scire
dicebat: quod eos ꝑ illum scire oporte¬
q sciebat inter ꝑfectos:
quod int̾
paruulos nesciebat. Ibi
qͥppe ait. Sapientiam loquimur inter
ꝑfectos. Eo namq genere locutionis. ne¬
scire quisq dr̃ quod occultat: quo dicit᷑
fossa ceca. que occulta est. Neq enim ali¬
quo genere locuntur scͥpture: quod in con¬
suettidine humana ñ inueniatur. qr utiq

Expanded text:
iudicaui me, inquit, scire aliquid inter uobis nisi Iesum Christum, et hunc crucifixum; eis enim loquede Christi deitate non poterant; quibus etiam paulo post dicit Non potui loqui vobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Hoc ergo inter illos nesciebat, quod per illum scire non poterant, et hoc solum se scire dicebat, quod eos per illum scire oporteque sciebat inter perfectos, quod inter parvulos nesciebat. Ibi quippe ait: Sapientiam loquimur inter perfectos. Eo namque genere locutionis, nescire quisquis dicitur quod occultat quod quo dicitur fossa caeca quae occulta est. Neque enim aliquo genere loquuntur Scripturae, quod in consuetudine humana non inveniatur, quia utique
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c deus & homo. Ppter quod etiã
nemo inqͥt ascendet in celum. nisi qui
decelo dec̾endit: filius hominis qui est
in celo. Si ergo attendas distinctionem
substantiarum: filius dei de celo descẽ¬
dit. filius hominis crucifixtis est. Si un¬
tatẽ ꝑsone: & filius hominis descendit
de celo. & filits dei est crucifixus. Ipse ẽ¬

Expanded text:
pterea quod etiam: Nemo, inquit, ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo. Si ergo attendas distinctionem substantiarum: Filius Dei de coelo descendit, et filius hominis crucifixus est; si unitatem personae: et filius hominis de coelo de
Abbreviated transcription (Latin):
esset & filius hominis. ꝓpter formã
serui quã accepit. qui est filius dei ꝓpteꝵ
di formam in qua est: non diceret apls
de pͥncipibus huius seculi. Si enim cogno¬
uissent: numꝗͣ deum glorie crucifixissent.
Ex forma enim serui crucifirus est: et
tam̃ glouȩ dñs crucifixus ẽ. Talis enini
erat illa susceptio: quȩ detim hominem
faceret. & hominem deum. Quid. tam̃
ꝓpt̾ quid. & quid scdm quid dicatur:
adiuuante dño prudens & diligens &
pius lector intelligit. Nam ecce diximꝰ.
qr sedm id quod deus est glorificat fuos.
Scdm hoc utiq quod dñs głe est: & tamẽ
dñs glorie crucifixus est. Quia recte dr
& ds̃ crucifixus: non ex uirtute diuini¬
tatis. s ex infirmitate carnis. Ex libro¬

Expanded text:
esset filius hominis, propter formam servi, quam accepit, qui est Filius Dei propter Dei formam, in qua est, non diceret apostolus Paulus de principibus hujus saeculi: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Ex forma enim servi crucifixus est, et  gloriae crucifixus est; talis enim erat illa susceptio, quae deum hominem faceret et hominem deum. quid tamen propter quid et quid secundum quid dicatur, adiuuante domino prudens et diligens et pius lector intellegit. nam ecce diximus, quia secundum id quod deus est glorificat suos, secundum hoc utique, quod dominus gloriae est; et tamen dominus gloriae crucifixus est, quia recte dicitur et deus crucifixus, non ex uirtute diuinitatis, sed ex infirmitate carnis, si
Abbreviated transcription (Latin):
pes nr̃a: non de isto tempore. neq
de hoc mundo est. Neq in ea fe¬
licitate: qua excecantur homines qui
obliuiscuntur deum. Hoc nosse pͥmitus:
ex xp̃iano corde tenere debemtis. Non ad
p̃sentis temporis bona. nos factos esse xp̃ia¬
nos: s ad nescio quid aliud quod deus iã
ꝓmittit. & homo nondum capit. De hoc
enim bono dictũ est. Quod occilus non
udit. nec atiris audiuit. nec in cor hominis
ascendit: quȩ p̃parauit ds̃ diligentibus
se. Ergo qi hoc bonum tam magnum. tã
p̃clarum. tam ineffabile. non inuenit ho¬
minem p̃ceptorem: tenuit deum ꝓmisso¬
quod ñ uidemus. ut meream᷑ udere
quod credimꝰ. Quicumq irridet hanc
fidem. ut ideo putet non sibi esse creden.¬
dum quia non uidet: quando uenerit
quod ñ credebat. erubescet. Confusiis se¬
paratur: separatus dampnatur. Qui aut̃
crediderit. segregatur ad dexteram: et
stabit cum mnagna fidutia & leticia. et¬
inter illos quibus dicetur. Llente bene¬
dicti patͥs mer: ꝑcipite regntim. quod nob̃

Expanded text:
es, non de isto tempore, neque de hoc mundo est, neque in ea felicitate qua excaecantur homines qui obliviscuntur Deum. Hoc nosse primitus et christiano corde tenere debemus, non ad praesentis temporis bona nos factos esse christianos; sed ad nescio quid aliud, quod Deus jam promittit, et homo nondum capit. De hoc enim bono dictum est, Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. Ergo quia hoc bonum tam magnum, tam praeclarum, tam ineffabile, non invenit hominem perceptorem, tenuit Deum promissoquod non videmus, ut mereamur videre quod credimus. Quicumque irridet hanc fidem, ut ideo putet non sibi esse credendum, quia non videt; quando venerit quod non credebat, erubescit; confusus separatur, separatus damnatur. Qui autem crediderit, segregatur ad dexteram, et stabit cum magna fiducia et laetitia inter illos quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regn
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e genus serpentiũ calcare spũ aliter
uissit: Ipse est enim & ꝓpħarũ ds. Qui ppło in¬
fideli ad significanoa pecrata quoꝵ ueneno in¬
uisibilit moriebantur: iusibiles serpentes qͥb
admonerent᷑ in misit. Et plaga emendato¬
ria mortes animarũ: mortibus corpoꝵ figura

Expanded text:
omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figura
Abbreviated transcription (Latin):
plurimum ꝓsunt. ñ uerum docendo qd̃
nesciunt: sed adueriumm querendum. car¬
nales. & aduerum aꝑiendum fp̃nales catbo¬
licos excitando. Sunt enim innumerabiles
in scã eccłia. deo ꝓbati uiri. S manifesti ñ
fiunt inter nos: quamdiu imꝑitiȩ nr̃ȩ
tenebris delectati. dormire malumꝰ quã
lucem ueritatis intueri. Quappt̾ multi
ut ueritatem dei uideant & gaudeant:
ꝑ hereticos de sompno excitantur. Ulta¬
mur ergo etiã hereticis. ñ ut eorum aꝑ¬
probemus errores: sed ut catholicam disci¬
plinam aduersus eorum infidias asseren¬
tes. iuglantiores & cantiores simus etiã¬
si eos ad salutem reuocare ñ possumus.

Expanded text:
plurimum prosunt, non verum docendo, quod plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt, sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in sancta Ecclesia Deo probati viri; sed manifesti viri non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis, non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revocare non possimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ereticorum genus callidum ñ sp̃n sa¬
pientie s impatientie: quo solent
hereticorum feruere pͥmordra. & pacem
ꝑturbare scõeum. S hec in usum cedunt
pͥficientium: uixta illud apłi. Oportet et
hereses esse: ut ꝓbeti manifesti fiant in
uob̾. llnde etiã scriptum ẽ. filius eruditꝰ.
sapiens erit. Inprudente autẽ ministro
utet᷑. Multa quippe ad fidem catholican
ꝑtinentia. dum hereticorum callida inqͥe
tudine exagitant᷑. ut aduersus eos defendi
possint: & confiderant᷑ diligentiꝰ & intelli¬
gant᷑ clarus. & instantiꝰ p̃dicantur. Et ab
aduersario mota qtiestio: discendi existit
in oꝑe suo. puier. idest seruus ẽ fr̃m suorũ:
cum ad ȩxercitationem pacientie uel ad
ꝓuectum sapientie. scienter utuntur malis
multas hereseᷤ e̾e̾. ut ꝓbati manifesti
fiant inter uos: utamͣ etiam isto diuine
ꝓuidentie benesitio. Ex his enĩ hominibꝰ
heretici fumt: qͥ etiã si ee̾nt in eccłia ni¬
chilominꝰ errarent. Cum autẽ foris st̃

Expanded text:
ereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo solent haereticorum feruere praecordia et pacem perturbare sanctorum ? Sed haec in usum cedunt proficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haeretudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur, et ab adversario mota quaestio discendi existit in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos, utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiam, si essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sant᷑: exercent eiꝰ sapientiam. Ut autem
etlã munici diligant᷑: exercent eiꝰ beni¬
uolentiam aut etiã beneficientiam. siue sua¬
dibili doctna cum eis agatur: siue terribili
disciplina. Ac ꝑ hoc diabolus pͥnceps im¬
pie ciuitatis aduersus peregrinantẽ in
hoc mundo ciuitatẽ der: uasa ꝓpͥa cõmo¬
uendo nichil ei noc̾e ꝑmittit᷑. Ex libro de¬

Expanded text:
santur, exercent eius sapientiam; ut autem santur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius benuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
idens diabolus templa ddemonum de¬
seri. & in nomen liberantis mediato¬
ris currere genus humanum: hereticos
mouit. qͥ fub uocabulo xp̃iano doctͥne resi¬
sterent. xp̃iane. Quasi possent in different᷑
sine ulla correptione haberi in ciuitate dĩ:
sĩc ciuitas confusionis in different̾ habuit
phylosophos. inter se diuersa & adu̾sa sen¬
tientes. Qui ergo in eccłã tp̃i morbidum
aliqͥd prauumq sapiant. si correpti ut sa¬
num rectumq sapialit resistunt contuma.¬
citer suaq pestifera & mortifera dognra¬
ta emendare nolunt. s defensare ꝑsistit:
heretici fiunt. Et foras exeuntes. habent᷑
in exercitibus immicis. Etiam sic qͥppe ueri
illis catholicis menbris xp̃i malo suo ꝑsunt.
dum ds̃ utit᷑ & malis bene. & diligentibus
eum omnia coõꝑatur in bonum. Inimici
enĩ omnes eccłie quolibet errore cecent᷑. uel
malitia de prauent᷑: si accipiunt potestatem
corporaliter assligendi. exercent eiꝰ pacien¬
ciam. Si tantimꝰ male sentiendo aduer¬

Expanded text:
em diabolus templa daemonum deseri, et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos movit, qui sub vocabulo christiano doctrinae resisterent christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduer
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicit. Omnis uir orans aut ꝓphe¬
tans: uelato capite confuindit caput
suũ. Et uir qͥdem non debet uelare
caput: cum sit ymago & gła dei. Quig
dicit non debet: nescit forte docere humi¬
litatem. S si hanc ignominiã tempore eũ.¬
gelii. quod erat sacram̃tum tempore ꝓphe¬
tie ꝓ humilitate isti appetunt: tondeant.
& cilitio capit uelent. S non erit tunc spe¬
ties illa uenalis. Quia sanson ñ cilitio. sed

Expanded text:
cum dicit: omnis uir orans aut prophecum dicit: omnis uir orans aut prophetans uelato capite confundit caput suum, et: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. qui ergo dicit "non debet", nescit forte docere humilitatem. sed si hanc ignominiam tempore euangelii, quod erat sacramentum tempore prophetiae, pro humilitate isti appetunt, tondeant et cilicio caput uelent. sed non erit tunc species illa uenalis, quia Samson non cilicio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cupimꝰ ammoneri. Hoc gͦ ammonemus
tam scõs uiros. ne stultis uanorum ar¬
gumentationibꝰ moueant᷑: & eos in hac
ꝑuersitate imitent᷑. quibꝰ sunt in cet̾is
longe dissimiles. Illi enim uenalem cir¬
cumferentes ypocrisin. timent ne uili¬
or habeat᷑ tonsa scĩtas quam comata:
ut uidelicet qͥ eos uidet. antiqͦs illos qͦs
legimꝰ cogitet. samuhelem & ceteros qui
non tondebant. Nec cogitant qͥd inter¬
fit inter illud ꝓpħicum uelam̃tum. &
hanc euangłii recielationem: de qua dicit
lamen. Quod enim significabat uelam̃
interpositum inter faciem moysi. & as¬
pectũ ppłiisrł: hoc significabat ilł tẽꝑib ẽ¬
dicit: cuiꝰ auctoritate isti urgent᷑. Apte
qͥrpe ait. Uir qͥdem si comatꝰ sit: ignonu¬
nia est illi. Ipsam ignominã inqͥunt sus¬
cepimꝰ: merito peccatorum nr̃orum. Ad
hoc obtendentes fimulate humilitatis
umbractilum: ut sub eo ꝓponant uenalẽ
tẏpum. Quasi apłs suꝑbiam doceat:

Expanded text:
cupimus admoneri. hoc ergo admonemus cupimus admoneri. hoc ergo admonemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum uelamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit lamen . Quod enim significabat velamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israel , hoc significabat illis dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus superbiam doceat,
Abbreviated transcription (Latin):
uid autẽ iniqͥus: quã uelle gͥ obtẽ.¬
perari a minoribꝰ. & nolle optẽꝑare
maioribus : Apłõ dico. ñ nobis. Intantum
ut etiã comami nutriant: utide ille i. ec
disputari omnino uoluit dicens. Siquis
autẽ uult contentiostis e̾ẽ: nos talem con¬
suetudinem ñ habenꝰ. neq eccłia dĩ. Hoc
autẽ p̃cipio. Ut scilicet ñ disserentis sol¬
lertia requirat᷑: s p̃cipientis auctoritas
attendat᷑. Nam & hoc quo ꝓtinet q̃so.
tam aꝑte contra apłi p̃cepta conari:
An ita uacandum ẽ. ut nec tonsores oꝑe-¬
rent᷑: an quia euangłicas uoltcres imi-¬
tari se dicunt. quasi depilari timent.
ne uolare ñ possint. uereor in hoc uitiũ
plura dicere ꝓpter quosdam crinitos fr̃s.
quorum p̃ter hoc multa & pene omĩa ue¬
neram᷑. S quo magis eos in xp̃o diligimꝰ:
eo sollicitius ammoneniꝰ. Neq enĩ metui¬
mꝰ. ne humilitas eorum respuat amino¬
nitionẽ nr̃am: quandoqͥdem & nos ata¬
libus ubi forte titubamꝰ aut aberramꝰ

Expanded text:
uid autem iniquius quam uelle sibi obtemperari a minoribus et nolle obtemperare maioribus? apostolo dico, non nobis, in tantum, ut etiam comam nutriant: unde ille nec disputari omnino uoluit dicens: si quis autem uult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesiae dei. hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis sollertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangelicas uolucres imitari se dicunt, quasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo magis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus,
Abbreviated transcription (Latin):
humiliter natus ẽ: in discipuloꝵ
nobilitate iactare se uoluit. Non ele¬
git reges aut senatores: aut philosophos.
aut oratores. Immo uͦ elegit plebeios.
pauꝑes. in doctos. piscatores. Petrus pis¬
cator: cypͥaniis orator. Hisi fideliteꝵ p̃ce¬
deret piscator: ñ humiliter sequeretur
orator. Non de se quisquã desꝑet abiectꝰ.
Teneat xp̃m: & spes eius ñ falsa erit.¬

Expanded text:
humiliter natus est, in discipulorum nobilitate jactare se voluit. Non elegit reges, aut senatores, aut philosophos, aut oratores: imo vero elegit plebeios, pauperes, indoctos, piscatores. Petrus piscator, Cyprianus orator. Nisi fideliter praecederet piscator, non humiliter sequeretur orator. Non de se quisquam desperet abjectus: teneat Christum, et spes ejus falsa
Abbreviated transcription (Latin):
feret᷑ uelam̃. Iudeuis gͦ ñ tͣn siens ad
dñm: non ꝑtendit aciem mentis in finem.
Quomͦ illo tempore in hac figura: filii ispł
ñ ꝑtendebant aciem oculorum siorum in y¬
finem. idest in faciem moysi. facies enum
moysi splendida: figuram habebat uerita¬
tis. Interpositum ẽ uelamen: quia ñ pote¬
rant intend̾e ad hanc splẽdorẽ uultꝰ eiꝰ filii isrł.
Q ͤ fig᷑a euacuat᷑. Sic eñi dic̃ apłs: qͥ euacuat᷑. Qre
euacuatur : Quia ueniente imꝑatore:
imagines tollunt᷑ demedio. Ibi spectatur
imago. uͥ imꝑator p̃sens ñ ẽ u̾bi artẽ¬
ẽ ille cuiꝰ imago ẽ. imago remouetur. Ima¬
gines ergo p̃ferebantur: anteꝗͣ ueniret
blatis: fulget p̃sentia imꝑatoris. Ergo cũ
transierit qͥsq ad dñm: auferet᷑ uelam̃.
Sonabat enim uox moysi ꝑ uelum. & fa¬
cies moysi ñ apparebat : sic & modo indeis
sonat uax xp̃i. ꝑ nocem scͥpturarum nete¬
rum. Llocem earum audiunt: faciem so⁊¬
nantis ñ uident. Uolunt ergo ut auferat᷑

Expanded text:
feretur velamen. Judaeus ergo non transiens ad Dominum, non pertendit aciem mentis in finem. Quomodo illo tempore in hac figura filii Israel non pertendebant aciem oculorum suorum in finem, id est, in faciem Moysi. Facies enim Moysi splendida figuram habebat veritatis: interpositum est velamen, quia non poterant intendere adhuc splendorem vultus ejus filii Israel. Quae figura evacuatur. Sic enim dixit Aevacuantur? Quia veniente imperatore imagines tolluntur de medio. Ibi spectatur imago, ubi imperator praesens non est: ubi est autem ille cujus est imago, imago removetur. Imagines ergo praeferebantur, antequam venireblatis fulget praesentia imperatoris. Ergo cum transierit quisque ad Dominum, auferetur velamen. Sonabat enim vox Moysi per velum, et facies Moysi non apparebat. Sic et modo Judaeis sonat vox Christi per vocem Scripturarum veterum: vocem earum audiunt, faciem sonantis non vident. Volunt ergo ut auferatur
Abbreviated transcription (Latin):
plendor in faciem moysi tanquã
in facie tarnali & mortali: nun¬
quid duiturntis aut et̾miis esse posset.
Moite enĩ succedente: ꝓfecto auferetur.
hoc autẽ quod illa figura significabatuit
Quia uelum oppositum. negat eis aspectũ
splendoris interioris. Et inde ibi sub uel

Expanded text:
plendor in facie Moysi, tanquam in facie carnali et mortali: numquid diuturnus aut aeternus esse posset? Morte enim succedente, profecto auferretur. hoc autem quod illa figura significabatur, quia velum oppositum negat eis aspectum splendoris interioris. Et vide ibi sub velo
Abbreviated transcription (Latin):
alicubi certis interuallis dierum in¬
mitur. Quibusdam ad uitam: quibꝰ¬
dam ad exitium. Res uͦ ipsa cuiꝰ sacra¬
mentum est omni homini ad uitam:
nulli ad exitium quicumq eiꝰ particepᷤᷤ
cibus: & sanguis meus uere ẽ potus.
Cum enu cibo & potu id appetant
homines. ut ñ efuriant neq sitiant:
hoc ueraciter ñ p̃stat. nisi iste cibus &
potus. qͥ eos a quibus sumitur. immor¬
tales &o incorruptibiles facit. Idest sotie¬
tas ipsa scõrum: ubi pax erit. & uni¬
tas plena atq ꝑfecta. ꝓpterea quippe
sicut etiam ante nos hoc intellexer̃t
dauit. que ad unum aliquid redigunt᷑
ex multis. Naniq aliud in unum ex
multis granis conficitur: aliud in unũ
ex multis acinis confluit. Qui mandu¬
est gͦ manducare illam escam. od illtim
bibere potum: in xp̃o manere. & illũ
manentem in se habere. Ac ꝑ hoc qui
nem. nec bibit sanguimem. etiã si tante
rei sacramentum ad iudiciũ sͥ mandu¬

Expanded text:
alicubi certis interalicubi certis intermitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps cibus, et sanguis ejus vere est potus. Cum enim de cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant, hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur immortales et incorruptibiles facit: id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam hoc ante nos intellexerunt davit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit. Denest, manducare illam escam et illum bibere potum; in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui nem, nec bibit ejus sanguinem, etiamsi tantae rei sacramentum ad judicium sibi mandu
Abbreviated transcription (Latin):
iuit. de sp̃u tuo : Meaim uiuit de sp̃u meo:
& trum de tuo. Non potest uiuere cornꝰ xp̃r
patilus hunc panem: untis panis inquit. amũ
corpus multi sumꝰ. Osacramentum pieta¬
tis: osignum unitatis. ouinctilum caritatis.
Qmult uiuere: habet uͥ tituiat. habet uñ
uiuat. Accedat credat: incorporetur ut
uiuificetur. Non aborreati ã compage mẽ¬
brorum. Non sit putre menbrum: qd̃ seca¬
ri mereatur. Non sit distortum: de quo
erubescat᷑. Sit pulchrum. sit aptum. sit
santm: hereat corpori. lliuat deo de deo.
Nunc laboret in terra: ut postea regnet
brorum suorum: quod ẽ sc̃a eccłia in p̃de¬
stinatis & uocatis. & iustificatis. & glorifi¬
iam factum est : id est p̃destinatio. Scdm &
terciumꝰ factum est & fit & fiet. Idest uoca¬
tio &o iustificatio. Quartum uͦ ñc in spe ẽ:
re autẽ futurum ẽ. I est glorificatio.
Huius rei sacramentũ id est unitatis cor¬
poris & sanguinis xp̃i. alicubi cotidie.

Expanded text:
vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo. Non potest vivere corpus ChriPaulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet brorum suorum, quod est Ecclesia in praedestinatis, vocatis, justificatis, glorifijam factum est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie,
Abbreviated transcription (Latin):
mandtcauerit ex hoc pane: uitiet in
eternum. & panis quem ego dabo: caro mea
est ꝓ mundi uita. Hoc quando caꝑet caro:
quod dixit panem carnem. Uocatur caro:
qtiod ñ capit caro. Et ideo magis ñ capit
caro: quia uocatur caro. Hoc enim exhor
non posse fieri putauerunt. Caro mea ẽ in¬
quit: ꝓ mundi uita. Norunt fideles corpus
xp̃i: si corpus xp̃i esse non negligant. fiant
corpus xp̃i: si uolunt uuere sp̃n xͥ. De sp̃u¬
xp̃i. non uiuut. nisi corpus xp̃i. Intelligite frẽs
mei: quid dixerim. Homo es . & sp̃m habes:
& corpus habes. Sp̃m dico que anima uocatur.
qua constat quod homo es: constat enim ex aĩa
& corpore. Habes itaq sp̃m inuisibilem: corpus
uisibile. Dic mͥ. quid ex quo uuat: Sp̃c tuus
uiuit ex corpore tuo: an corpꝰ tuũ ex sp̃u tuo:
Respondet om̃is. qui uunt. Qui autẽ hoc non
potest respondere: nescio si utuit. Quid respon¬
det omnis si uuit: Corpus utiq meum ui-¬
in corpore esto xp̃i. Numquid enim corpꝰ meũ

Expanded text:
manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc enim exhorrnon posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fiChristi si corpus Christi esse non neglegant. Fiant corpus Christi si uolunt uiuere de spi non vivit, nisi corpus Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum viIn corpore esto Christi. Numquid enim corpus meum
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Quia illi querunt diuisionem: cum pa¬
nis iste indicet unitatẽ. Sic & unum in mul¬
tis racemis. fuit: & mͦ in unum est. Untim est
in suatitate calicis: post p̃ssuram torcularis.
Et uos post illa ieuinia. pꝰ labores. post humili¬
tatẽ &o contritionem: iam in nonune xp̃i tan¬
quã ad calicem dm̃i uenistis. Et ibi uos estis
in mensa: & ibi uos estis in calice. Nobisctim
uos estis. Simul enim hoc suminitis: sinul

Expanded text:
unt: quia illi quaerunt divisionem, cum paunt: quia illi quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis racemis fuit, et modo in unum est. Unum est in suavitate calicis, post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem et contritionem, jam in nomine Christi tanquam ad calicem Domini venistis: et ibi vos estis in mensa, et ibi vos estis in calice. Nobiscum vos estis. Simul enim hoc sumimus, simul
Abbreviated transcription (Latin):
Ñs iħc ab eis quorum oculi tene¬
bant᷑ ne illum agnoscerent: in frac¬
tione panis uoluit se agnosci. Nouerunt
fideles: sciunt quid dicam. Nouerunt
xp̃m in fractione panis. Non enim omĩs
panis: sed accipiens benedictionem xp̃i fit
uia passus est ꝓ nobis. cõmendanit
uobis in isto sacramento corpꝰ & san
Nam & nos corpꝰ ipsitis facti sumꝰ. S ꝑmi
sericordiã ipsits: quod accipimꝰ nos sumus. Re-¬
cordamim. & uos non fuistis. & creati estis:
ad aream dñicam cõportati estis. Laboribus
boum. idest annuntiantium euangłm: tritu¬
rati estis. Quando catecumini differebamini:
in horreo seruabamini. Nomina ur̃a dedistis.
cepistis moli ieruniis & exorcismis. Postea ad
aquam uenistis. & consꝑsi estis: & panis dñicꝰ
facti estis. Ecce quod accepistis. Quomͦ gͦ unum
uidetis ẽẽ quod factum est: sic unum estote uos.
diligendo uos. Tenendo unam fidem. unam
spem: indituduam caritatem. Heretici quando
hoc accipiunt: testimonium contra se accipi¬

Expanded text:
s ab eis, quorum oculi tenebantur ne illum agnoscerent, in fractione panis voluit se agnosci. Norunt fideles quid dicam: norunt Christum in fractione panis. Non enim omnis panis, sed accipiens benedictionem Christi, fit assus est pro nobis commendavit nobis in isto sacramento sanguinem suNam et nos corpus ipsius facti sumus, et per misericordiam ipsius, quod accepimus nos sumus. Recordamini, et vos non fuistis, et creati estis, ad aream Dominicam comportati estis, laboribus boum, id est annuntiantium Evangelium triturati estis. Quando catechumeni deferebamini, in horreo servabamini, nomina vestra dedistis, coepistis moli jejuniis et exorcismis: postea ad aquam venistis, et conspersi estis, et panis Dominicus facti estis. Ecce quod accevidetis esse quod factum est, sic unum estote vos, diligendo vos, tenendo unam fidem, unam spem, individuam charitatem. Haeretici quando hoc accipiunt, testimonium contra se accipi
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate ꝑficitur. Eoce ꝑ malum factum
ẽ bontim: cum bene accipit᷑ malum. Quid
sͦ miraris. sidatus ẽ ude panis xp̃i. ꝑ quẽ
manciparet᷑ diabolo: ctim uideas econtra¬
rio datum patilo angłm diaboli. ꝑ quem
ꝑficeret᷑ in xp̃o: Ita & malo bonum obfuit:
m: unde sit scͥptum. AQuic̃q manduca¬
oerit panẽ. aut bibe. . rit calicẽ dm̃i in¬
d: gne : reus erit corporis & sanguinis dm̃i.
Et de his erat sermo cum hoc apłs dic̾et:
qui dm̃ corpꝰ uelut quẽlibet alium cibũ
indiscrete negligenterq sumebat̃. Hic gͦ
si ceripit᷑ quia non diidicat. hoc ẽ non
discernit ã cet̾is cibis dñicum coepꝰ: quomͦ
dampnat᷑ qͥ ad eiꝰ mensam fingens amicũ
accedit immicus: Si rep̃hensione tangt᷑
negligentia conuiuantis: qua pena ꝑeutĩt
uenditor inuitantis:: Iet. iutẽ seipfuni

Expanded text:
firmitate perficitur » . Ecce per malum factum firmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, ni unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . Et de his erat sermo, cum hoc Apostolus diceret, qui Domini corpus velut alium cibum quemlibet indiscrete negligenterque sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem pani
Abbreviated transcription (Latin):
cio carissiummi moueri posse nonnul¬
los siue pios ut reqͥrant. sitie impi¬
os ut rep̃hendant: quod postea quã panẽ
tinctum suo traditori dñs dedit. intraue¬
rit in illum sathanas. Dieant enĩ. Ita ne
hoc meruit panis xͥ porrecttis de mensa xp̃i :
ut post illum intraret in eiꝰ discipłm satha¬
nas: Quibꝰ respondemus: hinc potiis nos
doceri quam sit cauendum. male accipere
bontm. Multum qͥppe int̾est: ñ qͥd accipiat
s qͥs accipiat. Nec quale sit quod dat᷑: s qͥlis
sit ipse cui dat᷑. Nam & bona obsunt & ma¬
la ꝓfunt: sicut fuerint quibus dant̃. Pecca¬
tum inqͥt apłs ut appareat peccatum: ꝑ
bonum michi oꝑatum ẽ mortem. Ecce ꝑ bo¬
num factum est malum: dum male accipit᷑
bontim. Itemq ipse ait. In magnitudine retie¬
lationtm meartim ne extollar: datus est
mͥ stimulus carnis mẽẽ. angls sathane qui
me colaphiret. ꝓpter quod ter dñm roga¬
tii. ut auferret eum ame: & dixit michi.
Sufficit tibi gr̃a mea: nam uirtus in in¬

Expanded text:
cio, charissimi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi, ut auferret eum a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in in
Abbreviated transcription (Latin):
sca ad salutẽ insunt: in malis ad ui¬
dicium. Certe enim fr̃s. notumus quid acci¬
piamus. Et utiq sc̃m est qd accipimis: ot
Qui autẽ manducat od bibit indigne: iudi¬
cium sibi manducat & bibit. Non ait quia
illa resmala est: sed quia ille maltis male
accipiendo. ad itidictum accipit bonum
quod accipit. Hum enĩ mala erat buccel¬
la. q̃ tradita ẽ iude a dño : Absit. Medicꝰ
ñ daret uenentim. Salatẽ medictis dedit.
S indigne accipiendo: ad ꝑnitiem accepio.
quiñ pacatus accepit. Ex tract᷑ euangłis¬

Expanded text:
a ad salutem insunt; in malis ad judicium. Certe enim, fratres, novimus quid accipiamus, et utique sanctum est quod accipimus, et Qui autem manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non ait quia illa res mala est: sed quia ille malus, male accipiendo, ad judicium accipit bonum quod accipit. Num enim mala erat buccella quae tradita est Judae a Domino ? Absit. Medicus non daret venenum: salutem medicus dedit; sed indigne accipiendo, ad perniciem accepit qui non pacatus accepit. Sic erg
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. magnum ÷ si carnalia urã metamus:
Hoc apłs dixit. Calis annuntiator. tam
laboriosus. tam impiger. tam exercitatus.
ut id ipsum donaret terre: ego inquit
nullius horum usus sum. Ostendit sibi
deberi: ꝙ non accipit. Nec condempna¬
nit: qui acceperunt qd̾ debebatur. Con¬
dempnandi enim erant exigentes inde¬
bita: non accipientes meccedem suam.
Ille tamen & ipsam mercedem donauit.
Non quia tibi alius donauit: tu non
debes alteri: Alioquin non eris irriga¬
ta terra: quȩ ꝓducit fenum iumentis.
Cu noli esse fferilis. Produc fenũ ium̃tis.ꝑ
Si nolunt iumenta fenum tuum: non

Expanded text:
mus, magnum est si carnalia vestra metamus?» mus, magnum est si carnalia vestra metamus?» Hoc Apostolus dixit, talis annuntiator tam laboriosus, tam impiger, tam exercitatus, ut ipsum fenum donaret terrae. «Ego,» inquit, «nullius horum usus sum.» Ostendit sibi deberi, et non accepit; nec condemnavit eos qui acceperunt quod debebatur. Condemnandi enim erant exigentes indebita, non accipientes mercedem suam: ille tamen et ipsam mercedem suam donavit. Non quia alius tibi donavit, non debes alteri; alioquin non eris irrigata terra quae producit fenum jumentis.Tu noli esse sterilis, produc fenum jumentis: si nolunt jumenta fenum tuum, non
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: que significantur cum dr.
bom trituranti os non infrenabis. Dicit
enim ipsum itimentũ. Nunqͥd de bob
ꝑtinet ad dñm: Propter uos ergo dicit¬
scriptura. Modo ergo ꝓducit terra fenuĩ
iumentis. Quia dñs constituit: ut qui
euangłium annuntiant. de euangłio
uiuant. Misit p̃dicatores: & ait illis.
Omĩa quȩ ab ipsis apponunt᷑ uob̾: man¬
ducate. Dignus enim oꝑaruis mercede
sua. Cum enim dixisset. quȩ apponunt᷑
uobis manducate. ne illi dicerent. imꝓbi
erimus ad mensas alienas indigebuntis.
ius nos ita esse frontosos. non inquit. Non ẽ.
illa donatio illorum: s uestra merces. Sed¬
ciuirei merces: Quid dant: quid accipiunt:
Dant sp̃ualia: accipiunt carnalia. Dant
aurum: accipiunt fenum. Omns enim
caro fenum: & claritas carnis ut flos fem.
Omĩa temporalia que tibi suꝑfluunt &
redundant: fenum iumentoꝵ est. Iuaree
Quia carnalia funt. Audi quoꝵ ium̃toꝵ
sit fenum. Si nos uobis sp̃ualia seminaui¬

Expanded text:
ni, quae significantur, cum dicitur, «Bovi trituranti os non infrenabis:» dicit enim ipsum jumentum, «Numquid de bobus pertinet ad Deum?» Propter nos ergo Scriptura dicit. Quomodo ergo producit terra fenum jumentis? Quia «Dominus constituit ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant.» Misit praedicatores, et ait illis: «Omnia quae ab ipsis apponuntur vobis, manducate;» «dignus est enim operarius mercede sua» . Cum enim dixisset, «Quae apponuntur vobis, manducate;» ne illi dicerent, Improbi erimus ad mensas alienas cum indigebimus, vis nos ita esse frontosos? Non, inquit, non est illa donatio eorum, sed vestra merces. Cujus rei merces? Quid dant? quid accipiunt? Dant spiritualia, accipiunt carnalia; dant aurum, accipiunt fenum. «Omnis enim caro fenum, et claritas carnis ut flos feni» . Omnia temporalia quae tibi superfluunt et redundant, fenum jumentorum est. Quare? Quia carnalia sunt. Audi quorum jumentorum sit fenum. «Si nos vobis spiritualia, seminavi
Abbreviated transcription (Latin):
sieriq saluos existimabant. sic liberari cu¬
piebat. tanquam ipse illo errore teneret᷑.
diligens utiq proxunum tanquam se¬
ipsum: & hec aliis faciens. quȩ sibi ab
aliis fieri uellet si hoc illi opus esset. Quod
cum dñs monuisset: adiiiixit. Hec est

Expanded text:
fierique salvos existimabant: sic liberare cufierique salvos existimabant: sic liberare cupiebat tanquam ipse illo errore teneretur: diligens utique proximum tanquam seipsum, et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri vellet, si hoc illi opus esset. Quod cum Dominus monuisset, adjunxit: Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
ipectore. aliud ꝓmit in uerbis. in factis.
inscriptis. S abfit hoc sapere. Utrisq
enim debebat caritatem de corde puro.
& conscientia bona. & fide non ficta.
Acꝑ hoc omnibus omina factus est. ut
omnes lucrifaceret. non mentientis astu
s compatientis affectu: idest non omĩa
mala hominum fallaciter agendo. sed
aliorum hominum malis omnib tan¬
quam si sua essent. misericordis medici
illa testamenti ueteris sacramenta etiã
sibi agenda. in me recusabat. non mise¬
ricorditer fallebat: s omnino non fallens.
atq hoc modo adño deo illa usq ad cer¬
ti temporis dispensationem uissa  cõmen¬
dans.a. sacrilegis sacris gentium distin¬
guebat. Cunc autem non mentientis
atti. s compatientis affectu uideis tanꝙͣ.
tudeus fiebat: quando eos ab illo errore
quo uł in xp̃m crecde nolebant. uł per
uetera sacerdotia sua. cerimoniart̃q
obseruationes. se apeccatis posse mundari

Expanded text:
in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, miserum itaque illa Testamenti veteris sacramenta, etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat; sed omnino non fallens, atque hoc modo a Domino Deo illa usque ad certi temporis dispensationem jussa esse commendans, a sacrilegis sacris gentium distinguebat. Tunc autem, non mentientis astu, sed compatientis affectu, Judaeis tanquam Judaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo vel in Christum credere nolebant, vel per vetera sacerdotia sua caeremoniarumque observationes se a peccatis posse mundari,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem sicut ipse testatur. nisi forte
⁊ hic fallit. omnis creatum dei bona ÷:
& nichil est abiciendum. qd̾ eũ grarũ
actione ꝑcipitur. Ergo & tpsi paulo.
non solum uero. uerum etiam dispen¬
satori maxime fideli. nec solum cogni¬
tori uerum etiam doctori ueritatis:
om̃is utiq in cibis creatura dei. non
simulate s tiere bona erat. Cur igitur
nichil simtlate suscipiendo sacroꝵ ceri
moniarumq gentiltum. s de cibis &
preputio uerum sentiendo ac docendo:
tamen tanquam gentilis factus est
gentibus. & non potuit fieri tanqũã
iudeus uideis. nisi fallaciter suscipiendo
sacͣm̃ta iudeorũ. Cur oleastro inserto ser¬
uauit dispensationis ueracem fidem:
& naturalib ramis non extra s in arbore
constitutis. nescio qd̾ dispensatorium
simulationis uelamen obtendit: Cur
factus tanquam gentilis gentibus: qd̾
sentit docet. quod agit sentit: factus
autem iudeus iudeis: aliud claudit

Expanded text:
ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipmoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit
Abbreviated transcription (Latin):
tientis affectu: non hoc ideo dixi quod
miscłiter illa simulauerit. s quia sic ea
non simulauit quȩ faciebat similia iu¬
deis. quemadmodũ nec illa quȩ facie¬
bat similia gentibus. Quȩ tu quoq
commemorasti: atq in eo me quod non
ingrate fateor adiuiusti. Cum enim
abs te quesissem in epła mea. quomodo
putetur ideo factus uideis tanquam
tudeus. quia fallaciter suscepit sacram̃ta
iudecrum. cum & gentibus tanquam
gentilis factiis sit. nec tamen susceꝑit fal¬
laciter sacrifacia gentitim: tu responclis¬
ti. meo factum gentibus tanquam gen¬
tilem. qd̾ p̃putium receꝑit. quod indif¬
ferenter ꝑmiserit uesci cibis. quos dam¬
ꝑnant uidei. Ubi ego quero. utrum
& hoc sunulate fecerit. Qd̾ si absurdi¬
dissimum atq fal fssimum est: sic gͦ
& illa an quibus uideoꝵ consuetudim
congruebat. lib̾tate prudenti. non ne¬
cessitate seruili. aut qd̾ est indignius.
dispensatione fallaci potius quam fide¬
ti. fidelib enim & his qui cognouert

Expanded text:
tuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quomodo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit \'nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti I in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis,- quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt
Abbreviated transcription (Latin):
in uobis maior esse: erit ur̃ seruus. Sertiuͦ
me tibi fecit: qui te suo sanguine lib̾m
fecit. Discite ex nobis qͥa uerum dicitis.
Atidi illum alio loco. Nos autem seruos
uestros ꝑ iħm. Bene diligite seruos uestros:

Expanded text:
is vult major» «esse, erit vester servus.» Servum is vult major» «esse, erit vester servus.» Servum meum te fecit, qui te suo sanguine liberum fecit. Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. Audi illum alio loco: «Nos autem servos vestros per Jesum» . Bene diligite servos vestros,