comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mencitũ osecntdit Acipit & iamitunicã paliciam dumouidico
qd nomine mili uidetir in profeciae significari Noncorporis mortalitas
quessgnificatur in istoriũ dequa iam tractatũ est : sed de carnalib Ensibus
abstractũ phantas mata quȩ carnalit̃ mentientẽ diuinalege consecuintur
& concegunt. atq ita deparadiso id est decatholica fide & ueritate dimittitur
Habititirrus conera puraidisum idest eide fidei contraidicturus . Quisi aliquan¬
do seadeln conuertent. ꝑflamẽ fiameĩ idest pteporales tribulationes ua
pecoro eog uosendo & gem̃do & noniam extraneã niturã quȩ nullres t

Expanded text:
entitum esse credit, accipiat etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non corporis mortalitas, quae significatur in historia, de qua jam tractatum est; sed de carnalibus sensibus attracta phantasmata, quae carnaliter mentientem divina lege consequuntur et contegunt: atque ita de paradiso, id est de catholica fide et veritate, dimittitur, habitaturus contra paradisum, id est eidem fidei contradicturus. Qui si aliquando se ad Deum converterit per flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, sua peccata cognoscendo et gemendo, et non jam extraneam naturam, quae nulla est,
Abbreviated transcription (Latin):
cita suꝑbia : dr̃esse appetit homo usq ad beluarũ mortalitatẽ deiec¬
tusest: Ideo illi sic lex diuina insultat. qua insultatione nos ad monemͣ.
duplicit̃ intelligi potest. uł unus ex nobis quasi & ipse ds̃ qđ ꝑtin&
ad imnsl cacionẽ. Sicue dicitur unus exsenatoribus utiq senator ait
certe quia & ipse ds essec quã uis creatoris siu beneficio ñ natura Inuib
eus oneut monere uoluma. Sic dictũ est ex nobis quo mocdo diitus

Expanded text:
cita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejeccita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. 33. Ideo sic illi lex divina insultat ore Dei; qua insultatione nos admonemur dupliciter intelligi potest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus ex senatoribus, utique senator: aut certe, quia et ipse deus esset, quamvis Creatoris sui beneficio, non natura, si sub ejus potest
Abbreviated transcription (Latin):
illa ꝑspicuitate acsimplicitate cȩlestiũ corporũ. om̃s omnino animi
motus latere non arbitror: Itaq illi merebuntur habitationẽ illã. & cõ¬
mutationẽ in angłicã formã qui &iam in hac uitã cũ possint sub tuni.¬
cis pelliciis occultare mendacia: oderunt ea tam̃ & cauent fraglantissi.¬
mo amore ueritatis. & hoc solũ tegunt . qđ hi qui audiunt: ferre non
possunt sed nulla mentiuntur. Ueni& enĩtẽpus ut nihil &iam contegat᷑
Nihil est enĩ occultũ. qđ non manifestetur. Tam diu aut̃ in paradiso erant
isti : quã diuisi. Iam substantia dam natis dĩ : donec uentũ esset ad pellici.¬
as tunicas. id est ad huius uitȩ mortalitatẽ. qm̃ maiore iudicio potuit si¬
gnificari mors quã sentimus incorpore quã pellib: qm̃ inortius pecoribus
dethrahi solent Ita cũ contra p̾̃ceptũ non imitatione legitima sed in li¬

Expanded text:
illa perspicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus illa perspicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum tegunt, quod ii qui audiunt, ferre non possunt; sed nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam contegatur: nihil est enim occultum quod non manifestabitur . Tamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis jam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi sarcinã comperit Appellatur uita cũ parturitione abstinentiȩ.
quãuis cũ doloribus atq gemitib malȩ consuetudinis resistens. bonã consue¬
tudinẽ arefacta peperit: Mat̃ uirorũ uocatur. idest recte factorũ quib con¬
traria sunt peccata : quȩ nomine mortuorũ significare possẽ dociumus Nã
illa mors quã om̃s qui ex adam natisumus cepimus debere quã quã minatꝰ
est dñs cũ p̃ceptũ daret : nefructus ille arboris ederetur. Illa ergo mors. in
tunicis pellicus figurataest: Ipsienĩ sibi fecer̃ prȩtinctoria defoliis fici: &
dĩ illis fecit tunicas pellicias id est ipsi ad petiuerunt mentiendi libidinẽ
relicta facie ueritatis & ds̃ corpora eorũ in istã mortalitatẽ rarnis mutauit
ubilatent corda m̃dacia. Neq enĩ in illis corporib. cȩlestib. sic latere posse
cogitationes credendũ est : quẽ ad modũ in his corporibus latent. Sed sicut
non nulli motus animarũ apparent inuultu. & maxime inoculis: sic in

Expanded text:
ivendi sarcinam conceperit, appelletur vita; et cum parturitione abstinentiae, quamvis cum doloribus atque gemitibus, malae consuetudini resistens, bonam consuetudinem ad recte facta pepererit, mater vivorum vocetur, id est recte factorum; quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significari posse docuimus? 32. Nam illa mors, quam omnes qui ex Adam nati sumus, coepimus debere naturae, quam minatus est Deus, cum praeceptum daret ne arboris fructus ille ederetur; illa ergo mors in tunicis pelliceis figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis fecit tunicas pelliceas: id est, ipsi appetiverunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus corpora eorum in istam mortalitatem carnis mutavit, ubi latent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogitationes credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent in vultu, et maxime in oculis, sic in
Abbreviated transcription (Latin):
& spinȩ actribulosisunt punctiones tortuosarũ questionũ aut cogicati
& disficile est resstere fantis matis que pistor iensus intrant inaninam:
quous poullo intre. etiam ipsa ad monitio ueritatis In ista engo psexita¬
te uiuis uultus nonsid& ut manduc&e panesuuĩ. qđom̃ib des ue nre¬

Expanded text:
et spinae ac tribuli sunt punctiones tortuosarum quaestionum, aut cogitatioet spinae ac tribuli sunt punctiones tortuosarum quaestionum, aut cogitatioet difficile est resistere phantasmatibus quae per istos sensus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa admonitio veritatis; in ista ergo perplexitate, cujus vultus non sudet ut manducet panem suum? quod omn
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ maledicta uidentur. p̃cepta sunt. Sinon carnaliter. spiritalia legamus
forte diuites quib ꝓuenit facillimus uictus uictus. neq int̾raoꝑantur
euasisse istã penã existimandi sunt quadicitur. maledicta terra erit tibi
in om̃ib oꝑibus tuis: In triscitia & gemitu manducabis ex ea om̃ib: dieb
uitȩ tuȩ spinas & tribulos pariet tibi. & edespabulũ agritui: Insudore uul-¬
tus tui edes panẽ tuũ. donec reuertaris int̾rã exqua sũptuses : quia terra
es & in t̾ra ibis. Sed certe illud manifestũ est. qđ nemo euadat istã senten¬
tiam: hoc ipsũ erit ei tim̃dũ qđ in hac uita quisquis natus. difficultatẽ in¬
ueniendȩ ueritatis hab& excorruptibili corpore. Sic̃ enĩ salomondicit.
Corpus qđ corrũpitur ad grauat animã. & deprimit terrena in habitatio
sensũ multa cogitantẽ . Ipsi sunt labores & tristiciȩ quas hab& homo ext̃ra

Expanded text:
quae videntur maledicta, praecepta sunt, si non carnaliter spiritualia legamus.quae videntur maledicta, praecepta sunt, si non carnaliter spiritualia legamus.forte divites, quibus provenit facillimus victus, neque in terra operantur, evasisse istam poenam existimandi sunt, qua dicitur: Malediin omnibus operibus tuis: in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus vitae tuae, spinas et tribulos ejiciet tibi, et edes pabulum agri; in sudore vultus tui edes panem tuum donec revertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, et in tertiam. Hoc ipsum enim quod in hac vita quisque natus, difficultatem inveniendae veritatis habet ex corruptibili corpore sicut enim Salomon dicit, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, ipsi sunt labores et tristitiae quas habet homo ex terra;
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudo flectatur. Qđ cũ ꝓuenerit quasi natus. ẽ filius: idest adbo¬
nũ opus paratus effectus. ꝑ consuetudinẽ bonã: Quȩ consuetudo : ut nas¬
ceretur cũ dolore reluctatũ ẽ. consuetudini malȩ. Nam & illud qđ post
partũ dictũ est. erit cibi conuersio adiurũ cuũ. & ipse tui dñabitur Nonne
multȩ ac ꝓpe om̃s mulieres absencib uiris pariunt. & post partũ se
mo quasi dignitatẽ sibi additã credunt qđ matres fiunt : & plerũq suꝑ.¬
biores existunt: Quid ñbi ergo uult qđ postea quã dictũ est indoloribus
paries filios: additũ est & erit tibi conuersatio aduirũ tuũ & ipse tuidomi¬
nabitur nisi quia illa pars animȩ quȩ carnalibus gaudus tenetur. cũ aliquã
ita peperit consuetudinẽ honã: Caucius iam & diligentius rationi obtẽꝑat
tanquã uiro : & ipsis quasi erudita doloribus conuertitur ad rationẽ . & libent̃
seruit iubenti. neiterũ in aliquã ꝓniciosã consuetudinẽ defluat. Ista ergo

Expanded text:
consuetudo flectatur. Quod cum provenerit, quasi natus est filius, id est ad bonum opus paratus est affectus per consuetudinem bonam. Quae consuetudo ut nasceretur, cum dolore reluctatum est consuetudini malae. Nam et illud quod post partum dictum est, Erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nonne multae ac prope omnes mulieres absentibus viris suis pariunt, et post partum se mo quasi dignitatem sibi additam credunt, quod matres fiunt, et plerumque superbiores existunt. Quid sibi ergo vult, quod posteaquam dictum est, In doloribus paries filios, additum est, et erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nisi quia illa pars animae, quae carnalibus gaudiis tenetur, cum aliquamita pepererit consuetudinem bonam, cautius jam et diligentius rationi obtemperat tanquam viro; et ipsis quasi erudita doloribus convertitur ad rationem, et libenter servit jubenti, ne iterum in aliquam perniciosam consuetudinem defluat? Ista ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Alc ergo ertor pecore & uentre erpit & tera manducat Nondecipt nis
aut sꝑbos. quuisbi adogantes qđ nonsunt cito credunt qđ sumidi & u
cenebrarum auteuriosos qui centni sapiunt & spiricalia teneno ocuo
comi mnulieris Si pariat istafilios quõ uis cũdoloribuis: & se a ciuira suu
conuertet uteius ipse dominetur: tunc eñ potest cogno &. nonaliam
parct in nob ptinere ad aucꝰeorẽ dm̃. & acaliã adgente encbrarai sicut
istiedlieune sel potiur e ilud qdregendi habae potestice in homine aius

Expanded text:
 ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non sunt, cito credunt quod summi Deitenebrarum; aut curiosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo en ejus, et semen mulieris, si pariat ista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud
Abbreviated transcription (Latin):
frameã. qm̃ in ignẽ ꝓbatur aurũ & argentũ & homines acceptabiles
in camino humiliationis. & iterũ. Uasa figuli ꝓbat fornax. & homi¬
nes iustos tẽptatio & tribulationes. qm̃ergo quẽ diligit ds̃ corripit. et
idest tolerantiã molestiarũ. & scientiȩ plenitudinẽ:. Sed colerantia
molestiarũ om̃ib. fere in hac uita sub eunda est tendentib. ad arborem
uitȩ : plenitudo aut̃ scientiȩ uidetur pautioribus ꝓuenire. ut quasi
non om̃s qui ꝑueniunt ad arborem uitȩ. ꝑscientiȩ plenitudinẽ ueni.¬
ant: quãuis om̃s tolerantiã molestiarũ idest stam meã frameã uer¬
satilem sentiant. Sed si adtendatur qđ apłs dicit. plenitudo legis
caritas. & uideamus eandem caritatẽ precepto illo gemino conti¬
neri diliges dnĩndm̃tuũ ex toto cordetuo & ex tota anima tua¬
& excota mente tua & diligis pximũ tuũ tanquã teipso Inquib duobuir

Expanded text:
frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationisnes justos tentatio tribulationis . Quoniam ergo quem diligit Deus, corripit; et id est per tolerantiam molestiarum, et scientiae plenitudinem. 36. Sed tolerantia molestiarum omnibus fere in hac vita subeunda est, tendentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientiae videtur paucioribus provenire; ut quasi non omnes qui perveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam frameam versatilem, sentiant. Sed si attendatur quod Apostolus dicit, Plenitudo autem Legis, charitas ; et videamus eamdem charitatem praecepto illo gemino contineri, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tuat ex tota mente tua; et, Diliges proximum tanq
Abbreviated transcription (Latin):
te porũ reiuusat qui morduis oste a inuemdlir sa perdesari
& suptus fuerat. id est ut in corpore istolaboret. & ibi si possẽt collocaret
sibi meritũ redeundi Mloratus est aut̃ contra paradisũ in miseria. quȩ
utiq beatȩ uitȩ contraria est. Nambeatã uitã paradisi nomine signi¬
atur: quȩ uno nomine uersatilis dicipotest. ad custodiendam uiã
arboris uitae Sicut illi uolunt qui hȩbrea uerba inscripturis int̃.¬
p̃tatisunt: cherubin latine. scientie plenitudo eẽ dicitur : Flam mea
uero framea uersatilis. tẽporales pęne intelleguntur: qm̃ tẽpora uo¬
lubilitate uersantur Propterea & flammea dicitur. quia urit quo¬
dam modo om̃is tribulatio. Sed aliud est uri ad consũmationẽ: aliud
est uri ad purgationẽ Nã & apłsdicit Quis scandalizatur & non ego
uror Sed iste affectus purgabat eũ magis. quia decaritate uenie¬
bat & illȩ tribulationes quas iusti patiuntur ad istã ꝑtinent flã meã

Expanded text:
temporum reviviscat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. ram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi nomine signisatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Scientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam
Abbreviated transcription (Latin):
delatereeius id est defide passionis & baptismi: Nam ꝑcussus latis lancea
sanguinẽ & aquã ꝓfudit. Latus aut̃ est ut su pradixi ex semine dauidran
carnẽ. Sicut apłsdicit. id est tanquã delimo terrȩ. cũ homo non es set
qui oꝑaretur interra : quia nullus homo oꝑatus est in uirgine unde
gauit sõ sc̃s̃. qui fontis & aquȩ nomine in euangło significatur. ut quas
delimo terrȩ homo ille fieret qui constitatus est in paradis utoꝑaretur
ibi & custodir& : idest in uoluncate patris. ut eã impleret atq serua¬
xp̃ianus non in conerue sustin&e ꝑsonã xp̃i dicente ipsodño quȩ fecistis
uni & minimis meis mihifecistis. tq utinã frueremur. sic̃ p̃ceptũ ẽ
om̃iligno paradiss quod s̃gnificat spiritales delicias fructus aut fosest¬

Expanded text:
de latere ejus, id est de fide passionis et Baptismi. Nam percussum latus ejus lancea, sanguinem et aquam profudit . Factus autem, ut supra dixi, ex semine David secundum carnem, sicut Apostolus dicit , id est tanquam de limo terrae, cum homo non esset qui operaretur in terra, quia nullus homo operatus est in Virgine, de qua avit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur ; ut quasi de limo tali homo ille fieret, qui constitutus est in paradiso, ut operaretur et custodiret, id est in voluntate Patris, ut eam impleret atque servachristianus non incongrue sustinet personam Christi, dicente ipso Domino: Quod fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Atque utinam frueremur, sicut est praeceptum, omni ligno paradisi, quod significat spirituales delicias; Fructus aute
Abbreviated transcription (Latin):
idest cũ adeos iam iudi candos ueniret. achuc antepenõ eorũ de ambula¬
bat inparadio idest quasi moucbatur ineis p̃sentiadĩ quando amipsi
stabiles ineius p̾cepto ñ erant & bene ad uesperã idest cũ aber iam sol
enus & d conderunt se a conspeccueius Quis seabscondit aconcuer tuocem
inis quideserto ipso incipit amare quod suuĩ est : samem̃ habebant coopi¬
mentu m̃lacu Iiu aut loquitur m̃daciũ destoloquitur & ideo adirbore
st diontu ab condere quierat in medio paradnt: ⁊dest alsipies qum

Expanded text:
id est cum ad eos jam judicandos veniret, adhuc ante poenam eorum, deambulaid est cum ad eos jam judicandos veniret, adhuc ante poenam eorum, deambulabat in paradiso, id est, quasi movebatur in eis praesentia Dei, quando jam ipsi stabiles in ejus praecepto non erant; et bene ad vesperam, id est cum jam ab eis sol ejus, et absconderunt se a conspectu ejus. Quis se abscondit a conspectu Dei, nisi qui deserto ipso incipit jam amare quod suum est? Jam enim habebant cooperimenta mendacii: qui autem loquitur mendacium, de suo loquitur . Et ideo ad arborem se dicuntur abscondere, quae erat
Abbreviated transcription (Latin):
ceciderit ab illa intima & secretissima luce ueritatis: nihil est unde uellit
placere suꝑbiani fraudulentis simulationibus. Hinc & enĩ & hipocrins
nascitur in qua multũ sibi uidentur cordati. qui potuerint fallere & de¬
cipere quẽ uolueridit. Dedit enĩ mulier uiro suo & manducauerunt &
aptisunt oculi eorũ: de quibus iamdictũ est: & tunc uiderunt quod nudi
essent. Sed oculis ꝑuerns quibus illa simplicitas quȩ nuditatis nomine
significataest. erubescenda uidebatur itaq ut iam nonessent simplices
Fecerunt sibi defolus fici succintoria tanquã cegentes pudenda sua idest
occultantes simplicitatẽ dequa iam erubescebat astutia suꝑbia Folia ue¬
rofici. pruritũ quendã significant. Sihoc bene in rebus in corporeis dicit᷑
quẽ miris modis animus patitur. cupiditate & delectatione mentiendi
unde &iam latine saln dicuntur qui iocariamant : Iniocis aut̃ utiq simula¬

Expanded text:
ceciderit ab illa intima et secretissima luce veritatis, nihil est unde velit ceciderit ab illa intima et secretissima luce veritatis, nihil est unde velit placere superbia, nisi fraudulentis simulationibus. Hinc enim et hypocrisis nascitur, in qua multum sibi videntur cordati, qui potuerint fallere et decipere quem voluerint. Dedit enim mulier viro suo, et manducaverunt, et aperti sunt oculi eorum, de quibus jam dictum est; et tunc viderunt quod nudi essent, sed oculis perversis, quibus illa simplicitas quae nuditatis nomine significata est, erubescenda videbatur. Itaque ut jam non essent simplices, fecerunt de foliis fici sibi succinctoria, tanquam tegentes pudenda sua, id est occultantes simplicitatem, de qua jam erubescebat astuta superbia. Folia vero fici pruritum quemdam significant, si hoc bene in rebus incorporeis dicitur, quem miris modis animus patitur cupiditate, et delectatione mentiendi. Unde etiam latine salsi dicuntur, qui jocari amant. In jocis autem utique simula
Abbreviated transcription (Latin):
quasi inuidentes sibi. nese ipsiregerent. Non indigentes illius ȩt̃ no lumi¬
ne. sed utentes ꝓpria ꝓuidentia : quasioculis suis add inoscendum
bonũ & malũ. qđ ille ꝓhibuiss& hoc est ergo qđ ꝓsuasum est ut suã po¬
testatẽ nimis amarent: &cũ dõ esse uellent pares. spnentes illa medie¬
tate ꝓquã dõ subiecti erant . & corpora subiecta habebant. Tanquã fru¬
ctũ arboris consticutȩ inmedio paradisi male uterentur : id est contra
legẽ dĩ atq ita qđ acceperant amitterent: dũ id quod non acceperant
usur pare uoluerunt Non eñĩ accepit hominis natura ut ꝑꝓsuã potesta¬
tẽ dõ non regente beata sĩt: quia nullo regente ꝑsuã potestatẽ beatus
clausierant oculi: Sed hoc dictũ est ut incellegemus eosoculos esse aꝑ¬
tos postea quã de fructu illo acceꝑunt. quib. se nudos uidebant & displice¬
bant sibi. id est oculos astutiȩ quib simplicitas displic& Cũ enĩ quiss

Expanded text:
quasi invidentis sibi ne se ipsi regerent, non indigentes illius interno lumine, sed utentes propria providentia, quasi oculis suis, ad dignoscendum bonum et malum, quod ille prohibuisset? Hoc est ergo quod persuasum est, ut suam potestatem nimis amarent, et cum Deo esse pares vellent, illa medietate, per quam Deo subjecti erant, et corpora subjecta habebant, tanquam fructu arboris constitutae in medio paradisi, male uterentur, id est contra legem Dei; atque ita quod acceperant amitterent, dum id quod non acceperant, usurpare voluerunt. Non enim accepit hominis natura, ut per suam potestatem Deo non regente beata sit; quia nullo regente, per suam potestatem beatus clausi erant oculi? Sed hoc dictum est, ut intelligeremus eos oculos esse apertos, posteaquam de fructu illo acceperunt, quibus se nudos videbant, et displicebant sibi, id est oculos astutiae, quibus simplicitas displicet. Cum enim quisque
Abbreviated transcription (Latin):
tare adeo & qm̃ in interiora ꝑsuperbiam tumescens
nisi deserto secretario conscientiae foris uideri uelle quod
habet pluiam denubibus Iesest doc trinã de humanis uerbi
ut erum hoc modo possint ab illa aridita te reuuresceer
& iterum fieri uride agri. Sed utinam uel pluuiam uertatis
euangelu largissimum infundit: ꝓmictens etiam qui bide
non querat pluuiam. Dicit enim Fit in eo fonsẽ que er iu set¬
des inuitam act̾nam. Iste credo fons ante pescatis ilecen¬
debat decerra. & in rigabat omẽm faciem terrae. quia in¬
cumo teiert & nubium non desiderabut auxilum Nondum
enum plueret ds̃ suo terram nec erat hc mo qiuiup: tasendu
qui operaretur iea Tunc aut homo axone cop bari no

Expanded text:
tare a Deo. Et quoniam in exteriora per superbiam tumescens tare a Deo. Et quoniam in exteriora per superbiam tumescens liud, nisi deserto secretario conscientiae foris videri velle quod habet pluviam de nubibus, id est doctrinam de humanis verbis, ut etiam hoc modo possit ab illa ariditate revirescere, et iterum fieri viride agri. Sed utinam vel pluviam veritatis Evangelii largissimum infudit, promittens etiam quod si qnon quaerat pluviam. Dicit enim: Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Iste, credo, fons ante peccatum ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae, quia interior erat, et nubium non desiderabat auxilium: Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur qui operaretur in ea. Tunc autem homo coepit operari in
Abbreviated transcription (Latin):
que sonant scisso & pcusso aere transeunt. Ad didit & obseuri¬
tite Allegoriarum quasi aliqua caligine delgoduseata
uelut nubes finiunt : quȩ dum tractando exprimuntur
Bene intellegentibus tam quã imber uerititis infunditur sed
hoe nondum erat. ante quã anima peccaret: id est ante quam
uride aeri esset suꝑ terram Nondum enim pluerat de super
terram: nec erat homo qui operaretur in ea. Haboranti en por
llas nubes. Ante peccatũ uero cũ uiride agri & pabuluae
feris sẽt dĩ quo nomine inuisibilẽ creaturam signisicari di¬
ximus. & in rigabat eam fonte interiore. loquens in inaelle¬
ctu eius: ut non extrinsecus uerba exciperet. tam quã
de supradictis nubibus pluuiam. Sed fonte suo hoc est
terrae. deterra scilic& dequa dicitur. sp̃esmea estũ portio
mea in terra uiuentium. Quando aut̃ anima tali fonte
rigabatur : nondum ꝑsuperbiam piecerat intima
sua Initium enim superbiae hominis aposta¬

Expanded text:
quae sonant et percusso aere transeunt, addita etiam obscuriquae sonant et percusso aere transeunt, addita etiam obscuritate allegoriarum quasi aliqua caligine obducta, velut nubes fiunt: quae dum tractando exprimuntur, bene intelligentibus tanquam imber veritatis infunditur. Sed hoc nondum erat antequam anima peccaret; id est, antequam viride agri esset super terram. Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur in ea. Laboranti enim illas nubes. Ante peccatum vero, cum viride agri et pabulum fecisset Deus, quo nomine invisibilem creaturam significari diximus, irrigabat eam fonte interiore, loquens in intellectum ejus: ut non extrinsecus verba exciperet, tanquam ex supradictis nubibus pluviam; sed fonte suo, hoc est terrae. De terra scilicet de qua dicitur: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Quando autem anima tali fonte irrigabatur, nondum per superbiam projecerat intima sua. Initium enim superbiae hominis aposta
Abbreviated transcription (Latin):
uiride agri & pabulum. & tacuit cetera tam multa que sunt in
celo & interra uł etiam in mari. nisi quia uiride agri in uisibilẽ
creaturam uul intelligi sicut est anima. Ager enim solet
inscripturis figurate mundus apellari Nam & ipsẽ dñs
Ager est in quit hic mundus cũ illam parabolam ex poneret
ubi bono semini sunt cõmixta tizania. Chride ergo agri
spiritalem atq inuisi bilem creaturam dicit. propt̾ uigorẽ
uite & nomine pabuli. utiq ꝓpter uitam: Bene hoc ipsum
inter p̃tamur: Deinde quod addidit: ante quã esset super
terram intelligitur. ante quã anima peccar&. terrenis enĩ
cupiditatibus sordidata tamquã suꝑterrã nata. uel suꝑ t̃rã
essẽ recte dicitur. Ideoq ad didit. Nondum enĩ pluerat ds̃¬
terram id est cũ facit animas reuirescere ꝑ uerbũ E suum
Sed denubibus eas in rigat: id est descripturis ꝓphecarune
apołorum. Recte aut̃ appellantur nubes : quia uerba ista

Expanded text:
viride agri et pabulum, et tacuit caetera tam multa, quae sunt in viride agri et pabulum, et tacuit caetera tam multa, quae sunt in coelo et in terra, vel etiam in mari; nisi quia viride agri invisibilem creaturam vult intelligi, sicut est anima? Ager enim solet in Scripturis figurate mundus appellari. Nam et ipse Dominus, Ager est hic, inquit, mundus , cum illam parabolam exponeret, ubi bono semini sunt commixta zizania. Viride ergo agri spiritualem atque invisibilem creaturam dicit, propter vigorem vitae, et nomine pabuli utique propter vitam bene hoc ipsum interpretamur. 5. Deinde quod addidit, antequam essent super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, tanquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitur: ideoque addidit, Nondum enim pluerat Deterram, id est, facit animas revirescere per verbum suum; sed de nubibus eas irrigat, id est de Scripturis Prophetarum et Apostolorum. Recte autem appellantur nubes, quia verba ista
Abbreviated transcription (Latin):
Mouere autem nos deb& ad querendum quod cumdiem qui factus
est & celum & terra nominasset ad iecit etiam iuride agri
& om̃e pabulum Nonenim quando dictum est in principiofecit
ds̃ celum & terram. tunc dictũ est. factum esse om̃e uiride a gri
& pabulum Manifeste enim legitur quod tertiodie factum est
om̃e uiride & pabulum agri. Iuod aut̃ dictum est in principio
fecit ds̃ celum & terram. Non pertinet ad aliquem dierum exillis
septem diebus. Ad huc enim uł materiam ipsam unde facta sunt
omnia cȩli & terrȩ nomine noncupabat. uel certe prius
tocam creaturam cȩli & terrȩ nomine ꝓposuerat dicendo. in
principio fecit ds̃ celum & terram: & postea particulatim
pordinem dierum sicut oportebat ꝓpt̃ ꝓphetiam. quam in
libro primo cõmemorauimus dĩ opera executus exposuit
Quid sibi ergo uult quod nune nominato cȩlo & terra. ad dicdit

Expanded text:
ificantur. Movere autem nos debet ad quaerendum, quod cum diem, qui factus ificantur. Movere autem nos debet ad quaerendum, quod cum diem, qui factus est, et coelum, et terram nominasset adjecit etiam, viride agri, et omne pabulum. Non enim quando dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, tunc dictum est, factum esse omne viride agri et pabulum: manifeste enim legitur, quod tertio die factum est omne viride et pabulum agri. Quod autem dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, non pertinet ad aliquem dierum ex illis septem diebus. Adhuc enim vel materiam ipsam unde facta sunt omnia, coeli et terrae nomine nuncupabat: vel certe prius totam creaturam, coeli et terrae nomine proposuerat dicendo, In principio fecit Deus coelum et terram; et postea particulatim per ordinem dierum sicut oportebat, propter prophetiam, quam in primo libro commemoravimus, Dei opera exsecutus exposuit. Quid sibi ergo vult quod nunc nominato coelo et terra, addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
re blas femias. & om̃a congruentia fidei catholice prȩdica re
non solum ei non est in uidendum sed prȩcipuum: multumq lau-¬
dabilis intellector habendus est. Siautẽ nullus exitus datur
ut pie & digne dõ que scripta sunt intellegantur: nisi figuratae
atq in eniȩmatis proposita ista credamus. F labent auccoritatẽ
a postolicam a quibus tam multa delibris ueteris cestamti soluunt᷑
eniemata: ut modum quẽ intendimus teneamus: ad iuuante illo
qu mos petert querere &pulsare ad hortatur utonis istas figa¬
ras perun seđim catholicam fidem siune quȩ ad historum siue quȩ
ad ꝓphecam ꝑtinent explicemus. Non prȩ iudicandes mul ori
diligentioriq cractatui: siue ꝑnos siue ꝑalios quibus dñs reue¬
ecomia uiridia agri antequam essent supterra & om̃eri pabulũ¬
pabulum. cuus dici nomine om̃e tempus significan brcos
incelligitur: Fecit enim ds̃ om̃ẽ tempus simul cũ om̃ib tempons

Expanded text:
re blasphemias, et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, re blasphemias, et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est invidendum, sed praecipuus multumque laudabilis intellector habendus est. Si autem nullus exitus datur, ut pie et digne Deo quae scripta sunt intelligantur, nisi figurate atque in aenigmatibus proposita ista credamus; habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris Veteris Testamenti solvuntur aenigmata, modum quem intendimus teneamus, adjuvante illo qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur ; ut omnes istas figuras rerum secundum catholicam fidem, sive quae ad historiam, sive quae ad prophetiam pertinent, explicemus, non praejudicantes meliori diligentiorique tractatui, sive per nos, sive per alios quibus Dominus reverram, et omnia viridia agri, antequam essent super terram, et omne pabulupabulum, cujus diei nomine omne tempus significari bene intelligitur. Fecit enim Deus omne tempus simul cum omnibus creatur
Abbreviated transcription (Latin):
& uiuer& in ȩt̃num. Dimisit eũ dñs ds̃ de paradiso suauitatis
ut operaretur terra dequa sũptus fuerat : & eiectus foras de pa¬
radiso: moratus est contra paradisum uoluptatis & cherubin
& illã flammeã frameã quȩ uersatur posuit ds̃ ad custodiendã
& accusantes. Sed quȩrentes & reuertentes manichei malletit
discutere. non essent utique manichei. Sed daretur petentib¬
inuenia. & que rentes inuenirent & pulsantibus aperiretur
Plures enim questiones in hoc sermone ꝓponunt qui diligentia
pia querunt quam isti miseri atq impii Sed hoc inter est̃:
quod illiquerunt ut inueniant: Isti nihil laborant. nisi non in¬
uenire quod querunt. Hic ergo cotus sermo primo sc̃đ mn histo¬
priam discutiendus est. Deinde scđm ꝓphetiam Scdmhistoro
fieto no ranter. Scđm ꝓphetiam fudura prȩ nunciandm idane
qus quis uoluert om̃a que dicta sunt seđm licera mi aecipeare
id est non aliter intelligere quã littera sonat: & ponere euara¬

Expanded text:
ernum, dimisit eum Dominus Deus de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua et sumptus fuerat. Et ejectus foras de paradiso, moratus est contra paradisum voluptatis. Et Cherubim et illam flammeam frameam quae versatur, posuit Deus ad custodiendam et accusantes, sed quaerentes et reverentes Manichaei mallent discutere, non essent utique Manichaei; sed daretur petentibus, et quaerentes invenirent, et pulsantibus aperiretur. Plures enim quaestiones in hoc sermone proponunt, qui diligentia pia quaerunt, quam isti miseri atque impii: sed hoc interest, quod illi quaerunt ut inveniant, isti nihil laborant, nisi non invenire quod quaerunt. Hic ergo totus sermo primo secundum historiam discutiendus est, deinde secundum prophetiam. Secundum historiam facta narrantur, secundum prophetiam futura praenuntiantur. Sane quisquis voluerit omnia quae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intelligere quam littera sonat, et potuerit evita
Abbreviated transcription (Latin):
spiritales fecus ederet id est bona oꝑa diuinȩ laudis. dũ ille regit
hȩc obtẽperat: ille asapientia regitur hȩc auiro. Caput enĩ uiri xp̃s
& caput mulieris uir Ideoq dicitur. non ẽ bonũ solũ hominem esse
Ad hoc enĩerat ut fieret : ut ñ solũ anima corpori dominaretur quia cor¬
pus seruilẽ locũ optinet : Sed & iam uirilis ratio. subiugaret sibi animã¬
lem partẽ suã.: ꝑ qđ ad iutoriũ imperar& corpori Ab huiusrei exem¬
plũ femina facta ẽ: Quã rerũ ordo subiugat uiro. ut qđ in duob hom̃ib
euidentius apparet. id est masculo & femina : &iam in unohomine con¬
siderare possit. ut ad pecitũ animȩ ꝓquẽ uoluptates corporis oꝑamur
qđ ubi contigit . ꝑuersa & misera domus est . Erimo ergo demonstrauit

Expanded text:
spirituales fetus ederet, id est bona opera divinae laudis; dum ille regit, haec obtemperat; ille a sapientia regitur, haec a viro. Caput enim viri Christus, et caput mulieris vir . Ideoque dicitur: Non est bonum solum hominem esse. Adhuc enim erat, quod fieret, ut non solum anima corpori dominaretur, quia corpus servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem suam, per quod adjutorium imperaret corpori. Ad hujus rei exemplum femina facta est, quam rerum ordo subjugat viro; ut quod in duobus hominibus evidentius apparet, id est in masculo et femina, etiam in uno homine considerari possit: ut appetitum animae, per quem de membris corporis operamur, quod ubi contingit, perversa et misera domus est. 16. Primo ergo demonstravit
Abbreviated transcription (Latin):
mxp̃o & inecđa : qđ manichei sinoncȩci legerent qui pepistolas apo¬
stolicas mulcos decipiunt intelligerent quomodo accipiendȩ sint uleco¬
ris testam̃ti scripturȩ : nec tã sacrilega uoce auderent accusare qđ nesci¬
unt. Quod aut̃ nudierant adam & mulier eius & non confundebantur.
simplicitatẽ animȩ casticatẽq significat Nam & apłsita dicit Apta ui
uos uni uiro uirginẽ castã. exhibere xp̃õ. Timeo aut̃. nesicut serpens¬

Expanded text:
 Ecclesia . Quod Manichaei si non caeci legerent, qui per Epistolas apostolicas multos decipiunt, intelligerent quomodo accipiendae sint Veteris Testamenti Scripturae, nec tam sacrilega voce auderent accusare quod nesciunt. Quod autem nudi erant Adam et mulier ejus, et non confundebantur, simplicitatem animae castitatemque significat. Nam et Apostolus ita dicit: Aptavi vos une viro virginem casta
Abbreviated transcription (Latin):
simplex: Quod em̃ dicitur sapientior om̃ibus bestus siguratȩ in inuatur
eius uersatia Nonaut̃ dictũ est quod in paradis erat serpens. serl erat ser¬
pens unt bestias quas fecit dr̃ Paradisus namq beatã uitã ut superius drxi
significat In qua iam ñerat serpens quia iã dabolus erat. & desuaberitat
ceciderat. quia inueritate nonstecit Nec mirandũ est quo modo loqui
mulieri potuert cũ illa esset in paradiso &ille nonesset: Noneni aut
aut etiam silocus est calis qui paradisus uocetur In quo corporalit̃ adam
& muilier eius habitabant : & iam diaboli accessum corporalit in celligen
debemus Nonutiq sed spiritalit̃ sicut apłsdicit: Sed̾ m principẽ pote
sta s aeris huius sp̃s quinunc opatur infiliis difidentiȩ. Num q dergo
uisibilit eis apparet aut quasi corpores lacis accedit ad eos opator

Expanded text:
insinuatur ejus versutia. Non autem dictum est quod in paradiso erat serpens, sed erat serpens inter bestias quas fecit Deus. Paradisus namque beatam vitam, ut superius dixi, significat , in qua jam non erat serpens, quia jam diabolus erat; et de sua beatitudine ceciderat, quia in veritate non stetit. Nec mirandum est quomodo mulieri loqui potuerit, cum illa esset in paradiso, et ille non esset; non enim aaut etiamsi locus est talis qui paradisus vocetur, in quo corporaliter Adam et mulier habitabant, etiam diaboli accessum corporaliter intelligere debemus? Non utique, sed spiritualiter, sicut Apostolus dicit, Sestatis aeris, spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiae . Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit ad eos in quib
Abbreviated transcription (Latin):
uocaret. & eis nomina in poneret: Ex hoc enĩ apparet ipa ratione. hominẽ
meliorẽ esse quã pecora: quod distinguere & nominatĩ ea discernere. non¬
intelligit se meliorẽ eẽ. pecoribur : Illa ẽ. difficilis ratio qua intelligit
secretiore sapientia uid& ipsã uisionẽ secretã nomine soporis significan
arbitrorquẽ in misit dĩ in adam quando ei mulierfacta est: ut enĩ hoc
uidȩtur non est opus oculis istis corporis. sed quanto quiss uisibilib reb
tanto melius & sincerius illud uidet. Ipsa enĩ cognitio qua intelligit᷑
in nobis aliud eẽ. qđ ratione dominetur. aliud qđ rationi obtemperet:
Iosa ergo cognitio ueluti affectio mulierir est : de costa uir ꝓpt̃ cogniti.¬
onẽ significandam: Deinde ut quisq huic suȩ parti recte dominetur.
& fiat quasi con iugalis inseipso ut caro non concupis cat aduersus spom̃
sed idũ isb iugetur id est concupisentia carnalis non aduer setur ractioni

Expanded text:
vocaret, et eis nomina imponeret. Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea discernere, nonintelligit se meliorem esse pecoribus: illa est difficilis ratio, qua intelligit secretiore sapientia videt, ipsam visionem secretam nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, quando ei mulier facta est. Ut enim hoc videatur, non est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibtanto melius et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupiscat adversus spiritum, sed spiritui subjugetur, id est concupiscentia carnalis non adversetur rationi,
Abbreviated transcription (Latin):
ureo perius habet aliqũ simlitudine cũuri nomns. Auserat̃
non habet sed hoc ut dixi linguȩ diuersitas facit. Quodaut̃ addicũ
est: relinquet homo patrẽ & matrẽ. & ad herebit uxorisuȩ : & erunt dio
incarne una: Quo modo referatur adhistoriã non inuenio: nisi qđ pletus
ingenere humano istafiericogunt. Sed tota ꝓphetia ẽ. cuius apłsmeni¬
nit dicens . propt̃ hoc relinqu&e homo patre & matrẽ. & adherebit urxon¬

Expanded text:
rgo potius habet aliquam similitudinem cum viri nomine; mulier autem non habet: sed hoc, ut dixi, linguae diversitas facit. 19. Quod autem additum est, Relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una, quomodo referatur ad historiam non invenio, nisi quod plerumque in genere humano ista contingunt; sed tota prophetia est, cujus Apostolus meminit, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit u
Abbreviated transcription (Latin):
quodi bominẽ excorpore & anima factũ intellegamun it nom
alicuius noui operis in coatio. Sed superius breuiter insinua¬
it diligentor retractatio istosermone explcetite: glcena
ut diri hominem hoc loco ex corpore & anima factum uter¬
Saeut euim a qua cerram colligit & congliltina  esconticcer
quando eiuis commixtione limus efficitur : ac animna corporis
ma tenam uiuificando inunitatem concordem conit coruor¬

Expanded text:
quoque hominem ex corpore et anima factum intelligamus, ut non quoque hominem ex corpore et anima factum intelligamus, ut non alicujus novi operis inchoatio, sed superius breviter insinuati diligentior retractatio isto sermone explicetur; si ergo, ut dixi, hominem hoc loco ex corpore et anima factum intelSicut enim aqua terram colligit, et conglutinat, et continet, quando ejus commixtione limus ejus efficitur; sic anima corporis materiam vivificando in unitatem concordem confor
Abbreviated transcription (Latin):
nisi mortalitatem quandam natione meruimus. Quidem̃
mirum aut difficile deo etiam si delimo huius terrȩ fecit
hominem talem. Tamen corpus eius efficere quod corrupti¬
oni non subiceret: si homo p̃ceptum dĩ custodiens peccare
noluisset. Sienim speciem celi ipsius denichilo uel de in¬
forint materia dicimus factam quia omnipotentẽ artifice
credimus Quid mirum si corpus quod delimo qualicũq
faccum est. potuit ab omni potenti artifice tale fiens. ut¬
nulla molestia. nulla indigentia cruciaret hominem
.peccatum & nulla corruptione
tabescer& Itaque suꝑ flue querit᷑
unde
hominis corpus ds̃ fecerit : si tamen
nunc decorporis formatione dicitur Sic enim non nullos nrõs
intelligere accepi. quidicunt postea quamdictum est fixit ds̃
hominem delimo terit. ꝓpterea non additum adimaginen
& similitudinẽ suam qm̃ nunc decorporis formatione dicitur
Ture ant̃ homo interior sienificabatur quando diccumestlis cer

Expanded text:
nisi mortalitatem, quam damnatione meruimus. Quid autem nisi mortalitatem, quam damnatione meruimus. Quid autem mirum, aut difficile Deo, etiamsi de limo istius terrae hominem fecit, tale tamen corpus ejus efficere, quod corruptioni non subjaceret, si homo praeceptum Dei custodiens peccare noluisset? Si enim speciem coeli ipsius de nihilo, vel de informi materia dicimus factam, quia omnipotentem artificem credimus; quid mirum si corpus, quod de limo qualicumque factum est, potuit ab omninulla molestia, nulla indigentia cruciaret hominem ante peccatum, et nulla corruptione tabesceret? Itaque superflue quaeritur unde homini corpus Deus fecerit. Si tamen nunc de corporis formatione dicitur, sic enim nonnullos nostros intelligere accepi, qui dicunt posteaquam dictum est: Finxit Deus hominem de limo terrae, propterea non additum ad imaginem et similitudinem suam, quoniam nunc de corporis formatione dicitur. Tunc autem homo interior significabatur, quando dictum est. Fecit
Abbreviated transcription (Latin):
& uniueriale beneficium diuini fontis. erga inuisibilem crea¬
turam quid de homine specialiter intimetur quod ad nos ma¬
xime ꝑtinet. Primo enim quod delimo terrae dr̃ hominem
finxit. Solet habere quȩstionẽ qualis ille limus fuerit. uel quȩ
materia nomine limi significata sit. Illi autem inimici uete¬
rum librorum om̃a carnaliter intuentes & proptera semp
errantes &iam hoc rep̃hendere mordaciter solent quod de
limo dr̃ hominẽ finxit Dicunt enim. Iuare delimofecit d̃
hominem. ande fuerat ei melior & cȩlestis materia uride
hominẽ faceret. ut delabe terrenam fragilem mortalemq
formaret: Non in tellegentes primo quã multis signifi¬
cationib uel terra uł aqua inscripturis ponatur. Limus
enim aquae ac terre commixtioest Dicimus enĩ tabidum &
fragile & morti destinatum corpus humanum post pecca¬
tum essẽ cȩpisse Non enim in nr̃o corpore istiexorrescunt

Expanded text:
et universale beneficium divini fontis erga invisibilem creaet universale beneficium divini fontis erga invisibilem creaturam, quid de homine specialiter intimetur, quod ad nos maxime pertinet. Primo enim quod de limo terrae Deus hominem finxit, solet habere quaestionem qualis ille limus fuerit, vel quae materia nomine limi significata sit. Illi autem inimici veterum Librorum, omnia carnaliter intuentes, et propterea semper errantes, etiam hoc reprehendere mordaciter solent, quod de limo Deus hominem finxit. Dicunt enim: Quare de limo fecit Deus hominem? an defuerat ei melior et coelestis materia, unde hominem faceret, ut de labe terrena tam fragilem mortalemque formaret? Non intelligentes primo quam multis significationibus vel terra vel aqua in Scripturis ponatur: limus enim aquae et terrae commixtio est. Dicimus enim tabidum et fragile et morti destinatum corpus humanum post peccatum esse coepisse. Non enim in nostro corpore isti exhorrescunt
Abbreviated transcription (Latin):
nuat nobis non solũ uisibilem: sed etiam in uisibilem creaturã
tempus possẽ sentire. quodde anima nobis manifestatur. Tue
tanta uarietate affectionũ suarum & ipso lapsu quo misera
facta est: & separatione quã rursus inbeatitate redit tem¬
pore mutar posse conuincitur & ideo dictũ est : Cũ factus
esset dies quodie fecit ds̃ celum & terram: tantum quibus
nominibus uisibilis creatura intimatur Sed additum est
& iam uiride & pabulum agri. quo nomine in uisibilem cre¬
aturim ꝓpt̃ uigorem & uitam significari diximus sictti est
anima &ita dictumest Cum faccus esset dies quo die fecit
ds̃ celunt a&terram. & om̃e uiride et pabulum agri at sicit
intelligeremus non solum uisibilem. seđ eti am onui-¬
si bilem creaturam ꝑtinere ad tempus:
mutabilitatem. quia solus dr̃ est pis ꝓpre¬
mutabilis quiest ante cempora Nunc
uideamꝰ
post uniuersae creaturae in sinuatione tam uisibilis quã in uisiblis

Expanded text:
nuat nobis non solum visibilem, sed etiam invisibilem creaturam nuat nobis non solum visibilem, sed etiam invisibilem creaturam tempus posse sentire: quod de anima nobis manifestatur, quae tanta varietate affectionum suarum, et ipso lapsu quo misera facta est, et reparatione qua rursus in beatitatem redit, tempore mutari posse convincitur. Et ideo non dictum est, Cum factus esset dies, quo die fecit Deus coelum et terram, tantum; quibus nominibus visibilis creatura intimatur: sed additum est etiam, viride, et pabulum agri; quo nomine invisibilem creaturam, propter vigorem et vitam, significari diximus, sicuti est anima. Et ita dictum est, Cum factus esset dies, quo die fecit Deus coelum et terram, et omne viride, et pabulum agri: ut sic intelligeremus non solum visibilem, sed etiam invisibilem creaturam pertinere ad tempus, propter mutabilitatem; quia solus Deus mutabilis est, qui est ante tempora. Cvideamus post universae creaturae insinuationem tam visibilis quam invisibilis,
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã denibibus oluuiam dls ae tosc tentan
destruetur Cidemus enim tamqua in sigmate
tamquã innubilo sãginam querentes. Mone ma¬
aut̃ facie adfaciem: quando uniuersa facies terrae¬
nostrȩ. interiore aquȩ fonte salientis in rigabitur. Nam sifontẽ
aliquẽ huius uis bilis aquȩ uoluerimus intelligere dequo dictũ
est. Fons aut̃ ascendelut de terra. & in rigabat omẽm faciem
terrae Non est ueri simile quod cũ multi fontes perennes siue
riuorũ. siue fluuioꝵ ꝓuniuersam terram inueniantur. Solus
paucis uerbis uniuersã creatura nobis insinuata est ante pec¬
catum animȩ Nomine enim caeli & terrae uniuersa uisibilis
creatura significata est & nomine diei: uniuersum tempus
Et nomine uiridium & pabuli agri: creatura in uisibilis & no¬
mine foncis ascendentis & in rigantis omnẽ faciem terrȩ : inum.¬
datio ueritatis animã satians ante peccatum. Dies autemiste
cuius nomine uniuersum tempus significari diximus : insi¬

Expanded text:
tanquam de nubibus pluviam. Talis autem scientia destruetur. Videmus enim nunc in aenigmate, tanquam in nubilo saginam quaerentes: tunc autem facie ad faciem , quando universa facies terraenostrae interiore fonte aquae salientis irrigabitur. Nam si fontem aliquem hujus visibilis aquae voluerimus intelligere, de quo dictum est, Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae; non est verisimile quod cum tam multi fontes perennes, sive rivorum, sive fluviorum per universam terram inveniantur, solus paucis verbis universa creatura nobis insinuata est ante peccatum animae. Nomine enim coeli et terrae universa visibilis creatura significata est; et nomine diei, universum tempus; et nomine viridium et pabuli agri, creatura invisibilis; et nomine fontis ascendentis et irrigantis omnem faciem terrae, inundatio veritatis animam satians ante peccatum. Dies autem iste, cujus nomine universum tempus significari diximus, insi