comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noli facere iniquitatem. Quare:. Ne
moriaris. Ecce feci inquitatem: quare
non morior: Ille fecit iusticiam: & mor-¬
tuus est. Quare mortuus est: Ego feci
inquitatem: quare me non abstulit deug:
Ecce ille fecit iusticiam: & quare in illum¬
sic uindicauit: Quare ille sic laborat:
Respondent. hoc est respondent quia ha-¬
bent quod dicant: quia parcitur illis. De
patientia dei inueniunt argumentum.
responsionis suȩ. Parcet ille ꝓpter aliud:
respondent illi ꝓpter alud quia uniunt.
Quare enim parcat ille dicit apls̃. exponit
consilium pacientie dei. Estimas inquit
qui talra agis: quia tu effugies iudicium
dei: An diuitias benignitatis & longa¬
nimitatis eiis contempnis: Ignoras qr
ꝑatientiaꝵ: dei ad penitentiam te addu¬
cit : Tu autem idem ille qui respondit¬
& dicit. si displicerem deo non michi pla¬
ceret deus: uide quid sibi faciat. audi apłm.
Tuautem scdm̃ duritiam tuam. & cor in¬
penitens. thesaurnas tibi iram in die ire

Expanded text:
Noli facere iniquitatem. Quare? Ne Noli facere iniquitatem. Quare? Ne moriaris. Ecce feci iniquitatem; quare non morior? Ille fecit justitiam, et mortuus est: quare mortuus est? Ego feci iniquitatem; quare me non abstulit Deus? Ecce, ille fecit justitiam; et quare sic in illum vindicavit? quare ille sic laborat? respondent; hoc est, «respondent,» quia habent quod dicant; quia parcitur illis, de patientia Dei inveniunt argumentum responsionis suae. Parcit ille propter aliud, respondent illi propter aliud, quia vivunt. Quare enim parcat ille, dicit Apostolus, exponit consilium patientiae Dei: «Existimas,» inquit, «qui talia agis, quia tu effugies judicium Dei? An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, ignorans» «quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem,» id est, ille qui respondet et dicit, Si displicerem Deo, non mihi parceret Deus: vide quid sibi facit, audi Apostolum: «Tu autem secundum duritiam cordienitens, thesaurizas tibi iram in die irae
Abbreviated transcription (Latin):
tibi similis. Quid est ergo tibi similis :
Uit quomͦ tibi placet factam tuum mi¬
lum: sic putes & michi placet. Et mi¬
natur in posterum. arguam te. Ergoñ
tacet: qui dixit tacui. Ctm dicit hec
fecisti & tacui: saspicatus es iniquitatẽ.
quod ero tibi similis. & non tacuit. Cũ
iste omnes uoces dei per orbem terra¬
rum funnt. Quomͦ ergo tacet: quomͦ
non tacet: Hon tacet in uerbo: tacet
in undicta. Quid est ergo hec fecisti
& tactii: Hec fecisti. & non tundicatu.
Suspicatus es iniquitatem: quod eyotͥ
similis. De ipsa uindicta & taciturnitate.
id est de cessatione uindicte alio loco
dicit. Tacti. Numquid semper tace¬
tores gloriabuntur: Respondent et
loquentur inquitateni. iniquitatem
loquentur omnes qui operantur miusti¬
tiam. Et dicit omina opera. R espondent:
& loquentur inqtitatem. Quid est res¬
pondent: Contra iustum habent quod
respondeant. Ulenit itistus aliqtis & dicit:

Expanded text:
tibi similis.» Quid est, «ero tibi similis?» tibi similis.» Quid est, «ero tibi similis?» Ut quomodo tibi placet factum tuum malum, sic putes quia et mihi placet. Et minatur in posterum: «Arguam te» . Ergo non tacet qui dixit, «tacui.» Cum diceret, «Haec fecisti, et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis;» et non tacuit. Cum istae omnes voces Dei per orbem terrarum fiunt. Quomodo ergo tacet, quomodo non tacet? Non tacet in verbo, tacet in vindicta. Quid est ergo, «Haec fecisti, et tacui?» Haec fecisti, et non vindicavi. «Suspicatus es iniquitatem, quod ero tui similis.» De ipsa vindictae taciturnitate, id est, de cessatione vindictae, alio loco dicit: «Tacui; numquid semper tacegloriabuntur; respondent, et loquentur iniquitatem; loquentur omnes qui operantur injustitiam?» Et dicit omnia opera. «Respondent, et loquentur iniquitatem.» Quid est, «respondent?» Contra justum habent quod respondeant. Venit justus aliquis, et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Quid loquentur nisi contra
deum qui dilgunt: quid nobis prodest
quod sic uiuimus: Quid dicturus ea:
Uere curat ista quȩ facimus deus.
Quia enim uiuunt: ptitant deum
nescire quod faciunt. Ulide quid mali
illis contingae. quia si stationariis sci-¬
ret teneret illos: & ideo uitant ocu¬
los stationarii. ne statim teneantur.
Oculos enim dei intare nemo potest:
quia non selum in cubicalo tudent:
s comtima cordis tmi. Cogitant & ipsi
quia nichil potest latere detim. & quia
faciunt & scunt quid fecerunt: & uident
se iuuere sciente deo: qui non uiuerent
sciente stationario: dictint sibi. ista placeat
deo. Et reuera si illi displicerent facta
nr̃a. quomͦ displicent udicibus. quomͦ dis¬
plicent regibiis. quomͦ displicent impera¬
toribus. & quomͦ displicent commentari¬
ensibus: numquid quomͦ illorum oculos
uitamus. uitare possumiis oculos dei :
Ergo placent ista deo. Ideo in alio psalmo
peccatori dicitur. Hȩc fecisti & tactui.
Suspicatus es iniquitatem: quod ero

Expanded text:
uid loquentur, nisi contra Deum, qui dicunt: Quid nobis prodest quia sic vivimus? Quid dicturus es? Vere curat ista quae facimus Deus? Quia enim vivunt, putant Deum nescire quod faciunt. Vide quid mali illis contingat! Quia si stationarius sciret, teneret illos; et ideo vitant oculos stationarii, ne statim teneantur: oculos enim Dei vitare nemo potest; quia non solum in cubiculo videt, sed et intima cordis tui. Cogitant et ipsi quia nihil potest latere Deum; et quia faciunt, et sciunt quid fecerunt, et vident se vivere sciente Deo, qui non viverent sciente stationario, dicunt sibi: Placent ista Deo; et revera si illi displicerent facta nostra, quomodo displicent judicibus, quomodo displicent regibus, quomodo displicent imperatoribus, et quomodo displicent commentariensibus , numquid quomodo illorum oculos vitamus, vitare possemus oculos Dei? Ergo placent ista Deo. Ideo in alio psalmo peccatori dicitur, «Haec fecisti, et tacui; suspicatus es iniquitatem, quod ero
Abbreviated transcription (Latin):
quando accipis: a magistro erudiris. Com¬
mittit tibi magister quod prebet: & ñ
ȩxiget quando reddis: Aut cum ceperis
reddere. sine metu eris plagarum: Modo
ergo accipimus. postea statiumur ante
magistrum. tit reddamus omnes preteri¬
de his omnibus quȩ nobis modo erogint᷑.
Audi apłm dicentem. Omnes adstabimꝰ¬
ante tribunal xp̃i: ut illic recipiat unus¬
quisq scdm ea quȩ ꝑ corpuis gessit: siue
bonum siue malum. Qui erudit gentes
non arguet. Qui docet hominem
scientiam: Ipse non scit qui te fecit scire:
Qti docet hominem scientiam. D ip̃s¬

Expanded text:
quando accipis a magistro, erudiris: comquando accipis a magistro, erudiris: committit tibi magister quod praebet; et non exiget quando reddis? aut cum coeperis reddere, sine metu eris plagarum? Modo ergo accipimus; postea statuimur ante magistrum, ut reddamus omnes praeteride his omnibus quae nobis modo erogantur. Audi Apante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Qui erudit gentes, non arguet; qui docet hominem scientiam?» Ipse non scit qui te fecit scire; «qui docet hominem scientiam?»
Abbreviated transcription (Latin):
aurem non audiet : Si habet unde au¬
diat: qui tibi fecit unde aidias : Qui
plantauit atrem non audiet. Aut
qui furtit oculum non consicerat. Qu
erudit gentes non arguet : Adtendite
hoc magnopere fratres mei: qui erudit
gentes non arguet. Hoc modo facit deus
Erudit gentes. Ideo misĩt uerbum suim
per oebem terrarum hominibus. Misit
per angelos. per patriarchas. per ꝓphetas.
per seruosstios : per tot precones. antee¬
bentes iudicem. Misit & ipse tierbum
surim. misit & ipsum filtum siraum: miste
sertios filĩ stn. & in ipsis sertus filitim siũ.
Per totum obem predicatar ubiq uer¬
bum dei. Ubi non dicitur honuubais.
relinquite iniquitates ur̃at priores: con¬
uertite uos ad itinera recta: Ideo parit
ut uos corrigitis: ideo heri non iuindica¬
uit. ut hocdie bene uitiatis. Erudit gentes:
Non ergo arguet: Non auditurus est
quos erudit: Non radicaturus est qutibꝰ
sermonem p̃misiti preseminauit : In sco-¬
li si esses. acciperes & non redderese lltiq

Expanded text:
aurem, non audiet?» Non habet unde audiat, qui tibi fecit unde audias? «Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Qui erudit gentes, non arguet?» Attendite hoc magnopere, fratres mei, «Qui erudit gentes, non arguet?» Hoc modo facit Deus, erudit gentes: ideo misit verbum suum per orbem terrarum hominibus, misit per Angelos, per Patriarchas, per Prophetas, per servos, per tot praecones antecedentes judicem. Misit et ipsum Verbum suum, misit et ipsum Filium suum; misit seterrarum praedicatur ubique verbum Dei. Ubi non dicitur hominibus: Relinquite iniquitates vestras priores, convertite vos ad itinera recta? Ideo parcit, ut vos corrigatis; ideo heri non vindicavit, ut hodie bene vivatis. Erudit gentes; non ergo arguet? non auditurus est quos erudit? non judicaturus est quibus sermonem praemisit et praeseminavit? In schola si esses, acciperes, et non redderes? Utique
Abbreviated transcription (Latin):
cum pietate quere : non cum suꝑbia
reprehende. Mouet te: cum patitur
tibi & psalmus querit tecum. Non qr
nescit: sed ideo tecum querit cum scit:
ut in illo inuenias quod nescielus. Quomͦ
qui uult aliquem consolari. nisi condoleat
cum illo: non illum erigit. Prius cum
illo dolet: & sic eum reficit sermone
consolatorio. Si autem intret ad illũ
ridens. luctum eius non facit quod mͦ
lectum est dicente aplõ: gaudere cum
gaudentibus. flere cum flentibus.
Ergo ut gaudete tecum. prius fles
cum illo: contristaris cum illo. ut refi¬
tias eum. Sic & ꝑsalmus & spc̃ dei. uti¬
q omnia sciens querte tecum: quasi
uerba tua dicit. I sq qͥ peccato¬
res dñe: usq qͦ peccatores gloriabunt᷑:
Respondent & loquentur iniquitatẽ:

Expanded text:
Cum pietate quaere, non cum superbia Cum pietate quaere, non cum superbia reprehende. Movet te? Compatitur tibi et Psalmus, quaerit tecum, non quia nescit; sed ideo tecum quaerit quod scit, ut in illo invenias quod nesciebas. Quomodo qui vult aliquem consolari, nisi condoleat cum illo, non illum erigit: prius cum illo dolet, et sic eum reficit sermone consolatorio. Si autem intret ad illum ridens luctum ejus, non facit quod modo lectum est, dicente Apostolo: «Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus» . Ergo ut gaudeat tecum, prius fles cum illo; contristaris cum illo, ut reficias eum: sic et Psalmus et Spiritus Dei, utique omnia sciens, quaerit tecum, quasi verba tua dicit. «Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur; respondent, et loquentu
Abbreviated transcription (Latin):
dño suo. dixertint quia quȩ illi mirabant᷑
in nomine fierent eits: quem illi cruci¬
fixertint: & facti funt humiles conpincti
sunt corde: conturbati fant. confitentes
peccata sua. & consilium quesierunt
dicentes. Quid ergo faciemus: Non
desꝑant de salił: sed querunt medici:¬
nam. Tunc ait illis petrus. Agite peni¬
tentium: & baptiretur unusquisq nr̃m.
in nomine dm̃ nostri ih̃a xp̃i. Qui ege¬
runt penitentiam humiles fuerunt: ñ
ergo illis redditam est. quia nide quid
dicat psalmus iste. Exaltare qui udi¬
cas terram: redde retributionẽ suꝑbis.
Ab illo ergo numero excepti erant illi.
in illis ualuit illa uox dm̃. pendentis in
cruce & dicentis: pater ignosce illis. qr
nesciunt quid facint. Exaltare qui
iudicas terram: redde retributionem
superbis. Ergo redditurus est retribu¬
tionem : Redditurus : sed superbis.
phant. & exultant mali: blasphemant
mali. omnu mala faciunt. Mouet te :

Expanded text:
Domino suo: dixerunt quia quae illi mirabantur, Domino suo: dixerunt quia quae illi mirabantur, in nomine fierent ejus quem illi crucifixerunt. Et facti sunt humiles, compuncti sunt corde, conturbati sunt confitentes peccatum suum; et consilium quaesierunt, dicentes: «Quid ergo faciemus?» Non desperant de salute, sed quaerunt medicinam. Tunc ait illis Petrus: «Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini nostri Jesu Christi» . Qui egerunt poenitentiam, humiles fuerunt: non ergo illis redditum est. Quia, vide quid dicat psalmus iste: «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Ab illo numero ergo excepti erant illi; in illis valuit vox illa Domini pendentis in cruce, et dicentis: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Ergo redditurus est retributionem? Redditurus, sed superbis. phant, et exsultant mali, blasphemant mali, omnia mala faciunt. Movet te?
Abbreviated transcription (Latin):
runt: & iuncti sunte corporti ipsins id est ec¬
clesiȩ. qui corptis eitis moitale quod uide¬
rant ꝑsecuti sunt. fuderunt pretium sirũ.
ut biberent pretium snum. Namq post¬
ca plares conuersi funt: cum multa nura¬
cula fierent ab apłis. aliquot hominum
milu una die crediderunt: & in ꝓpinquo
inuenti sunt: ut omina sua quȩ habebat᷑
uenderent. & pretium rerum fiurum
ad pedes aplotum ponerent: & unicaiq
distribuebatur quomꝰ opuserat & erat
illis anima una & corunum in deum:
de ipsis crucifiroribiis dm̃. S quare non
illis redditum est ÷ Qui redde retributio¬
nem suꝑbis. dictum est: illi autem noluert̃
esse stiperbi. Et enim cam uiderent mul-¬
ta miracula fieri per nomen xp̃i. quen
se putabant interfecisse: cõmoti mira¬
culis audierunt a petro. in cuius nomine
illa sierent. Non enim sibi arrogare uo
luerunt serui potentiam dm̃ sti: ut dice¬
rent a se factum esse quod ille in ipsis fa-¬
ciebat. Honorem ergo serui dederunt

Expanded text:
rant. Adjuncti sunt corpori ipsius, id est Ecclesiae, qui corpus ejus mortale, quod viderant, persecuti sunt. Fuderunt pretium suum, ut biberent pretium suum. Namque postea plures conversi sunt. Cum multa miracula fierent ab Apostolis, aliquot hominum millia una die crediderunt: et tam in propinquo inventi sunt, ut omnia sua quae habebant venderent, et pretium rerum suarum ad pedes Apostolorum ponerent; et unicuique distribuebatur quomodo opus erat; et erat illis una anima et cor unum in Deum; de ipsis crucifixoribus Domini. Sed quare non illis redditum est? Quia, «Redde retributionem superbis,» dictum est; illi autem noluerunt esse superbi. Etenim cum viderent multa miracula fieri per nomen Christi, quem se putabant interfecisse; commoti miraculis, audierunt a Petro in cujus nomine illa fierent: non enim sibi arrogare servi voluerunt potentiam Domini sui, ut dicerent a se factum esse quod ille in ipsis faciebat. Honorem ergo dederunt servi
Abbreviated transcription (Latin):
cogitabatis. quando uidebatis malos florcit.
& cogitationes ur̃e faciebant nutare pedes
ur̃os in ina dei: tiobis loquitar psalmus
iste. Si autem nullus tir̃m talis est: per
tios aliis loquitur dicens: intelligite nc̃
quia dixerunt illi non uidebit dñs. nec¬

Expanded text:
cogitabatis, quando videbatis malos florere, cogitabatis, quando videbatis malos florere, et cogitationes vestrae faciebant nutare pedes vestros in via Dei; vobis loquitur psalmus iste: si autem nullus vestrum talis est, per vos aliis loquitur, dicens, «Intelligite nunc;» quia dixerunt illi, «Non
Abbreviated transcription (Latin):
menteni:. nulli parcentem in uerbo & di¬
ait: fidenter egit. Ulidet illum quam fi-¬
denter egit. uidet illum comprehensum.
uidet illum crucisixum. uidet illtm hami¬
latum: uidet illum resurgentem. & eun¬
tem in celum: & uenturum inde ad iu-¬
dicium corum inter quorum manus pas-¬
sus est omnia mala: ex altare inquit qui
iadicas terran redde retributionem fu¬
perbis. Suꝑbis reddet: non humilibus.
Qui sunt suꝑbi : Quibus parum ẽ quod
mala facint: & defendere peccata sui no¬
lunt. Hamq de his qui crucisixerunt
xp̃m facta sunt postea miracula. quando
de ipso numero uideorum crediderunt:
& donatus est illis sangnis xp̃i. Impias
manus & cruentas de singuine xp̃i porta

Expanded text:
mentem, nulli parcentem in verbo, et dicit: «Fidenter egit.» Videt illum quam fidenter egit, videt illum comprehensum, videt illum crucifixum, videt illum humiliatum, videt illum resurgentem et euntem in coelum, et venturum inde ad judicium eorum, inter quorum manus passus est omnia mala: «Exaltare,» inquit, «qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Superbis reddet, non humilibus. Qui sunt superbi? Quibus parum est quod mala faciunt, et defendere peccata sua volunt. Namque de his qui crucifixerunt Christum facta sunt postea miracula, quando de ipso numero Judaeorum crediderunt, et donatus est illis sanguis Christi. Impias manus et cruentas de sanguine Chri
Abbreviated transcription (Latin):
cutur & ȩccłi pacienter. quod passum est
caput ȩcclẽ patienter. Et exaltare qui
indicas terram. Nedde retributionẽ
suꝑbis. Redditurus est fratres. Quid t̃
enim quod dictum est ȩxaltare qui uiheis
terram: redde retributionem superbis :
Propheti est praloentis. non audatu
iubentis. Non emm quii dixtc ꝓpheta
exiltare qui iudicas terram. obtemꝑatit

Expanded text:
tiatur et Ecclesia patienter, quod passum est tiatur et Ecclesia patienter, quod passum est caput Ecclesiae patienter. «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis.» Redditurus est, fratres. Quid est enim quod dictum est, «Exaltare, qui judicas terram; redde retributionem superbis?» Prophetia est praedicentis, non audacia jubentis. Non enim quia dixit Propheta, «Exaltare, qui judicas terram,» obtemperavit
Abbreviated transcription (Latin):
euis. Et quia humilis uenerat. & carne mor¬
tali indutus erat: & mori uenerat. non fac̾e
quod peccatores s pati quod peccatores: quia
ꝓpterea uenerat. cum fidenter egisset: et
ili ferre non possent. fidutum enis in uerbo.
quid fecerunt : Tenuerunt. flagellauerunt.
inluserunt. colaphizauerunt. sputis in line.¬
runt. spinis coronauerunt. in cruce leuatiert̃.
postremo occiderunt. S quid sequitur:
Quod fidenter egit. Exaltare qui i¬
dicas terram. Pata quia tenuertint hum¬
lemꝰ. tenebunt excelsum : Puta quia udi¬
cauerunt mortalem: nonne ab inmortali
iudicabuntur: Quid ergo ait : Exaltare
tu qui fidenter egisti. & fidutiam uerbi tui
non sunt passi iniqui. & pritauerunt se ali¬
quid egisse: quia te comprehendentes crtici¬
firerunt. Qui te deberent fide compre.¬
hendere: comprehendertint ꝑsecutione.
Tuergo qui fidenter egisti inter miquos
& neminem timusti & quia passus es:
exaltare id est exurge uale in cebam. pa¬

Expanded text:
ejus: et quia humilis venerat, et carne morejus: et quia humilis venerat, et carne mortali indutus erat, et mori venerat; non facere quod peccatores, sed pati quod peccatores; quia propterea venerat, cum fidenter egisset, et illi ferre non possent fiduciam ejus in verbo, quid fecerunt? Tenuerunt, flagellaverunt, illuserunt, colaphizaverunt, sputis illinierunt, spinis coronaverunt, in cruce levaverunt, postremo occiderunt. Sed quid sequitur quod fidenter egerit? «Exaltare, qui judicas terram.» Puta quia tenuerunt humilem, tenebunt excelsum? Puta quia judicaverunt mortalem, nonne ab immortali judicabuntur? Quid ergo ait? «Exaltare,» tu qui fidenter egisti, et fiduciam verbi tui non sunt passi iniqui, et putaverunt se aliquid egisse, quia te comprehendentes crucifixerunt; qui te deberent fide comprehendere, comprehenderunt persecutione: tu ergo qui fidenter egisti inter iniquos, et neminem timuisti, et quia passus es, «Exaltare;» id est, resurge, vade in coelum. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
non quasi scribe eorum & pbarisei.
Quanta ergo ille de quio dictum est
erat docens eos tanquã potestatem ha-¬
bens. quanta dixit ue uobisscribe et
pharisei. hypocrite: quanta in illos coram
in facie neminem timuit. Quare : Quia
deus altionum est. Ileo non parcit in ueꝑ¬
bo: ut essent postea quibus parceret in ii¬
dicio. Quia si nollent accipere nerbi medi¬
cinam: incarsuri erant utiq & inuentu¬
ri uidicis sententim. Quare: Quia
dixit decis ultionum. dño deus ultionam
fidenter egit: id est nulli pepertit in uerbo.
Qmin uerbo non pepercit passarus: par¬
cet in sententu iudicaturus: Qui nenu¬
nem timuit in humilitate: timebit quẽ¬
quam in daritate: Ex eo quod iam si¬
denter egit: cogita quomͦ sit acturus in
fine sectili. Noli ergo murmurare aduer¬
sus deum. qui quiasi partie malis: sed esto
cat. & in finem parcat in iudicio. Detis ultio.
quia fidenter egit: illi non tulerunt fidutũ

Expanded text:
non quasi Scribae eorum et Pharisaei» . non quasi Scribae eorum et Pharisaei» . Quanta ergo ille de quo dictum est, «Erat docens eos tanquam potestatem habens,» quanta dixit: «Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae» ; quanta in illos coram in faciem? Neminem timuit. Quare? Quia Deus ultionum est. Ideo non parcebat in verbo, ut essent postea quibus parceret in judicio: quia si nollent accipere verbi medicinam, incursuri erant utique et inventuri judicis sententiam. Quare? Quia dixit, «Deus ultionum Dominus, Deus ultionum fidenter» «egit:» id est, nulli pepercit in verbo. Qui in verbo non pepercit passurus, parcet in sententia judicaturus? qui neminem timuit in humilitate, timebit quemquam in claritate? Ex eo quod jam fidenter egit, cogita quomodo sit acturus in fine saeculi. Noli ergo murmurare adversus Deum, qui quasi parcit malis; sed esto cat, et in fine parcat in judicio. «Deus ultionuquia fidenter egit, illi non tulerunt fiduciam
Abbreviated transcription (Latin):
eritis inquit cum nos ꝑsecuti fuerint.
& dixerint omne malum aduersum
tos. Gaudete & exultate: quia mer-¬
ces ur̃a magna est in celis. Deinde in pro¬
gressu sermonis cuni docere inciperet.
quamuis etim turba circundaret dixit
talia discipulis siuis quȩ ferirent faciem
phariseorum & indeorum: quia quasi
primaitus habebant exponendarum
scriptairarum. & omnium qui quasi sibi
itsti tudebantur uel inderi se arbitrabant᷑:¬
& ad quorum primatum plebis obsequiũ
indebatur obtemperare. non peꝑcit et
ditit. Quando oratis non eritis sicut hy¬
pocrite. qui amant in sinagogis & in anga¬
lis platearum stantes orare. ut uideantur
ab hominbus: & cetera talia. Tetigit homu¬
nes non timuit aliquem: & cum terminas¬
set ipsum sermonem. conclusit de illo scͥp¬
tura euangelii. Sic factum est inquit. cũ
consummasset iħc uerba hec : admirabant᷑
turbe super doctrinam eius. Erat enim
docens eos tanquam potestatem habens:

Expanded text:
eritis,» inquit, «cum vos persecuti fuerint, eritis,» inquit, «cum vos persecuti fuerint, et dixerint omne malum adversum vos: gaudete et exsultate, quia merces vestra magna est in coelis» . Deinde in progressu sermonis cum docere inciperet, quamvis eum turba circumdaret, dixit talia discipulis suis, quae ferirent faciem Pharisaeorum et Judaeorum, qui quasi primatus habebant exponendarum Scripturarum omnium; qui sibi quasi justi videbantur, vel videri se arbitrabantur, et ad quorum primatum plebis obsequium videbatur obtemperare: non pepercit, et dixit, «Quando oratis, non eritis sicut hypocritae, qui amant in synagogis et angulis platearum stantes orare, ut videantur ab hominibus» ; et caetera talia. Tetigit omnes, non timuit aliquem. Et cum terminasset ipsum sermonem, conclusit de illo scriptura Evangelii sic: «Factum est,» inquit, «cum consummasset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus. Erat enim docens eos tanquam potestatem habens;
Abbreviated transcription (Latin):
in opulentia diuitiarum suarum. quomͦ
iator in stabulo. transiturus non posses¬
surus. Ergo quid dñs: Propter mise¬
riam in optini & gemitum pauperum:
nanc exurgani dicit dñs. ponam in sa-¬
lutari. Salutaris nr̃. saluator nr̃ est.
In illo uoluit ponere spem omnium
in opum. & gemitum. Et quid ait :¬
fidutialiter agam in eo. Quid est ficdu¬
tialiter agani: Non timebit: non par-¬
cet uitiis & concupiscentiis hominũ.
Uere medicus fidelis. medicinali ferro
sermonis instructus: secuit omnia uul¬
nera. Ideo quia talis predictus & pre-¬
nuntiatus: talis etiam inuentis est.
Loquebatur in monte tibi dixit: beati
pauperes sp̃u. qm̃ ipsorum est regnum
celorum. Ibi beati dicti sunt: qui ꝑsecu¬
tionem patiantur ꝓpter itisticiam. In
ipso sermone dixit: quia ipsorum est
regnum celorum. Et ut faceret illos
luminaria. id est patienter tolerantes
omnia ista inqua quȩ transeunt: beati

Expanded text:
in opulentia divitiarum suarum, quomodo in opulentia divitiarum suarum, quomodo viator in stabulo, transiturus, non possessurus. Ergo quid Dominus? «Propter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit Dominus: ponam in salutari.» Salutaris noster, Salvator noster est: in illo voluit ponere spem omnium inopum et egentium. Et quid ait? «Fiducialiter agam in eo» . Quid est, «Fiducialiter agam?» Non timebit, non parcet vitiis et concupiscentiis hominum. Vere medicus fidelis, medicinali ferro sermonis instructus, secuit omnia vulnera. Ideo qui talis praedictus et praenuntiatus, talis etiam inventus est. Loquebatur in monte, ubi dixit: «Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum.» Ibi «beati» dicti sunt «qui persecutionem patiuntur propter justitiam:» in ipso sermone dixit, «Quia ipsorum est regnum coelorum.» Et ut faceret illos luminaria, id est, patienter tolerantes omnia ista iniqua, quae transeunt: «Beati
Abbreviated transcription (Latin):
habent indentur dici ab scriptura: qͥn¬
do laucdantur pauꝑes. Inuenis enim
pauperem hominem quando patitur
aliquam iiuriam ñ adtendit nisi patro¬
num situm in cuius donum focte manet.
cuitis inquilintis est. cuius colonus est.
cuius eliens est: & ideo se indigne pati.
qtia ad illum ꝑtinet cor ipsius in homi¬
ne. spes ipsitis in honine. cinis in cinere.
Sunt autem & alii qui opulenti sunt.
& honoribus secundum tempus huma¬
nis falciuntur: & tamen nec in pectima
sua sꝑem ponunt: nec infandis suis spẽ
ponunt. nec in familia sua spem pontint.
nec in claritate transitorie dignitatis:
s totam spem in illo ponunt: cui ñ
succeditur qui moti non potest. qui
falli & fallere non potest. Tales et¬
si multa uidentur habere secundum
seculum: bene ea tamen gubernant
ad refectionem indigentium: inter
pauꝑes dm̃ numerantar. Uident eñ
periculose se uiuere in hac uita. senti¬
unt se esse peregrinoss sic deuersantur

Expanded text:
habent, videntur dici ab Scriptura, quanhabent, videntur dici ab Scriptura, quando laudantur pauperes. Invenis enim pauperem hominem, qaliquam injuriam, non attendit nisi patronum suum, in cujus forte domo manet, cujus inquilinus est, cujus colonus est, cujus cliens est; et ideo se indigne pati asserit, quia ad illum pertinet: cor ipsius in homine, spes ipsius in homine, cinis in cinere. Sunt autem alii qui opulenti sunt, et honoribus secundum tempus humanis fulciuntur; et tamen nec in pecunia sua spem ponunt, nec in fundis suis spem ponunt, nec in familia sua spem ponunt, nec in claritate transitoriae dignitatis; sed totam spem in illo ponunt, cui non succeditur, qui mori non potest, qui falli et qui fallere non potest: tales etsi multa videntur habere secundum saeculum, bene ea tamen gubernant ad refectionem indigentium; inter pauperes Domini numerantur. Vident enim periculose se vivere in hac vita, sentiunt se esse peregrinos: sic diversantur
Abbreviated transcription (Latin):
coerigit manum. d prior: tu linguam
corrige. llis ut ille corrigit coraduer¬
sus hominem. tu corrige cor aduersis
deum: ne forte si optas iundictam dei
si uenerte te priorem inueniat. Hamille
sua aingratos prerogationi miscłie ipsitat
ingratos ipsius pacientiȩ. thesauriantes
sibi iram in die ire. & reuelationis itsti
iudicii dei. qui reddet unicinq sectindũ
opera sti: quia deus ultiontim dñs. decis
tiltionum. ideo fidenter egit. Nulli enin
peꝑcit: quando hic locuttis est. Ipse dñs
erat in carnis infirmitate: sed in uirtute
sermonis: non accepit ꝑsonas principum
iudeorun. Quanta in illos dicit: & quo¬
mͦ dictum est : Uere in fidutia: quu scͥp-¬
tum est in psalmis de illo. Propter mise¬
riam in opum & gemitum panꝑum: nc̃
ȩxurgam dicit dñs. Qui sunt pauꝑes:
Qui sunt mopese Qui spem non habent¬
nisi in illo solo: in quo solo spes non fallit᷑.
Adtendite fratres: qui funt in opes & pau
peres. Non omnino pauperes qui nichil

Expanded text:
corrigat manum, prior tu linguam corrigat manum, prior tu linguam corrige: vis ille ut corrigat cor adversus hominem, tu corrige cor adversus Deum; ne forte cum optas vindictam Dei, si venerit, te priorem inveniat. Nam illesua, ingratos praerogationi misericordiae ipsius, ingratos patientiae ipsius, thesaurizantes sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua : quia «Deus ultionum Dominus, Deus ultionum,» ideo «fidenter egit.» Nulli enim pepercit, quando hic locutus est: ipse Dominus erat in carnis infirmitate, sed in virtute sermonis. Non accepit personas principum Judaeorum. Quanta in illos dicit? et, quomodo dictum est, vere in fiducia: quia scriptum est in Psalmis de illo, «Propter miseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exsurgam, dicit Dominus.» Qui sunt pauperes? qui sunt nisi in illo solo, in quo solo spes non fallitur. Attendite, fratres, qui sunt pauperes et inopes. Non omnino pauperes qui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Si um non facis furtum tnde. Si
enim iam non facis : uide ne aliquando fe.¬
cisti. Si iam dies es: recole noctem tuam:
si iam in celo fixus es: recole terram tuam.
Inuenis te furem focte fuisse aliquandͥo. et
aliquem alium forte stomachatum. qui &
tu furtum faciens uixiti. & non esmortiuis.
Quom᷑ autem tu qnando faciebas ideo un¬
sti. ut postea non faceres: Noli quia tu
transisti uelle miscdĩe dei pontem subuer.¬
tere. Hescis illuc multos transitaros: quit¬
& tu transisti. Esses modo qui murmura.¬
res. si aduersus te andiretur: qui prior de
te murmurauit. Et tamen & nunc op¬
tas uindictam dei in nulos quia fur non¬
moritur: & murmuras aduersus deum
quia fur non moritur. & ppende in sta¬
tera equitatis. furem & blasphenium.
Iam dicis quia fur non es: sed muymuxan.¬
do aduersus deum blasphemus es. Ille
captat soninum hontinis ut aliꝗtud in¬
uolet: & tu dicis quia dormit deris et
hominem non tudet. Ergo uisille ut

Expanded text:
fecit. Si jam non facis furtum, vide: si fecit. Si jam non facis furtum, vide: si enim jam non facis, vide ne aliquando fecisti. Si jam dies es, recole noctem tuam: si jam fixus in coelo es, recole terram tuam. Invenis te furem forte fuisse aliquando; et aliquem alium forte stomachatum, quia et tu furtum faciens vixisti, et non es mortuus: quomodo autem tu quando faciebas, ideo vixisti ut postea non faceres; noli quia tu transisti, velle misericordiae Dei pontem subvertere. Nescis illac multos transituros, qua et tu transisti? Esses modo qui murmurares, si adversus te audiretur qui prior de te murmuravit? Et tamen et nunc optas vindictam Dei in malos, ut fur moriatur, et murmuras adversus Deum, quia fur non moritur. Appende in statera aequitatis furem et blasphemum: jam dicis quia fur non es; sed murmurando adversus Deum, blasphemus es. Ille captat somnum hominis, ut aliquid involet; et tu dicis quia dormit Deus, et hominem non videt. Ergo vis ille ut
Abbreviated transcription (Latin):
meditactur die ac nocte. Ergo in celo cor
enis. Si incelo cor enis: omnes iniquitates
quȩ fuint in terra ad tempus: omnes
felicitates malorum hominum. omnes la¬
bores iustorum: meditanti die ac nocte
legem dei nulle funt: & pacienter tole¬
rat omnia. & erit beatus eruditus a deo.
Et quom̃ in firmamento celi: Quia lex
firmamentam est. Beatus uir quem tu
crudieris dñe. & ex lege tua docueris
eum. ut mitiges eum a diebus malignis.
donec fodiatur peccatori fouea. Adtendi¬
te ergo luminaria quomͦ ꝓcedunt: & oc¬
cidunt & redeunt. Agunt cursusstios.
distingunt diem & noctem. uoltoit an-¬
nos & tempora. & tanta mala fiunt in
terra: illis quietem in celo habentibus.
Quid est ergo quod docet nos deus:
Iam adtendamus psalmum.
est deus ultionum :. Deus tundictarũ.
Ideo certe murmuras: quia uindicattir
in malos. Noli murmurare : ne inter
illos sis in quos uindicatar. Facit ille fur¬
tum &o inuit. tu murmuras aduersus
deum: quia non moritur qui tibi fartũ

Expanded text:
meditetur die ac nocte. Ergo in coelo cor ejus: si in coelo cor ejus, omnes iniquitates quae fiunt in terra ad tempus, omnes felicitates malorum hominum, omnes labores justorum meditanti die ac nocte legem Dei, nulli sunt; et patienter tolerat omnia, et erit beatus eruditus a Deo. Et quomodo in firmamento coeli? Quia lex firmamentum est. «Beatus vir quem tu erudieris, Domine, et ex lege tua docueris eum: ut mitiges eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea.» Attendite ergo luminaria quomodo procedunt, et occidunt, et redeunt, agunt cursus suos, distinguunt diem et noctem, volvunt annos et tempora; et tanta mala fiunt in terra, illis quietem in coelo habentibus. Quid est ergo quod nos docet Deus? Jam attendamus Psalmum. est, «Deus ultionum?» Deus vindictarum. In eo certe murmuras, quia non vindicatur in malos. Noli murmurare, ne inter illos sis in quos vindicatur. Facit ille furtum, et vivit: tu murmuras adversus Deum, quia non moritur qui tibi furtum
Abbreviated transcription (Latin):
icut intentissime audi¬
uimus cum psalmus iste
legereturꝰ. intente au¬
dia mus cum reuelat
dñs quȩ hic dignatus opacare muisteria.
Ad hoc enim clauduntur quedam sacra¬
menta scripturarum. non ut denegent᷑:
sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo
affectu pio & sincera cordis caritate pul¬
setis: ille aꝑiet qui uidet unde pulsetis.
Notum est nobis omrbus atq utinam
de numero eorum non sinius multos mar¬
murare aduersus dei patientiam & do¬
lere: imquos homines & impios uel uitie
se. malos adtiersus bonos: & sepe malos
premere bonos. Milos exustart. bonos
laborare. milo stipbire. bonos humili¬
ri. Adtendentes alii in genere huma¬
no. habindint enim. peruertuntur
inpatientes & infirmi animi quali fr̾ us¬

Expanded text:
icut intentissime audivimus, cum psalmus iste legeretur; ita intente audiamus, cum revelat Dominus quae hic dignatus est opacare mysteria. Ad hoc enim clauduntur quaedam sacramenta Scripturarum, non ut denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille aperiet qui videt unde pulsetis. Notum est omnibus nobis atque utinam de numero eorum non simus, multos murmurare adversus Dei patientiam, et dolere iniquos homines et impios vel viverse malos adversus bonos, et saepe malos premere bonos; malos exsultare, bonos laborare; malos superbire, bonos humiliari. Attendentes talia in genere humano abundant enim, pervertuntur impatientes et infirmi animi
Abbreviated transcription (Latin):
inuitantur ad imitandam malitiam eoꝵ
quos quasi florere conspitiunt. aut si per
infirmitatem. uel ꝑsone suȩ. uel animi ti¬
ment male facere ne aliquid illis scdm̃ le¬
ges seculi mali accidat. non quiq iusticum
diligant s ut dicant aꝑtius timentes dĩp¬
nari inter hontines uel ab hominibus: bsti-¬
nent se quidem a factis malis smnon se absti¬
nent a cogitationibus malis: & inter cosi¬
tationes eorum iniquas pritspue caput mi¬
quitatis illa tenec impietas. quia indetur
eis deus neglegere. & non curare res huma¬
nas & aut equiliter habere bonos & maloᷤ.
aut etum quod est ꝑnitiosius cogitare iniseo¬
tari bonos. malis faueri. Qui cogitat talia.
& si nichil mali alictui facitt. facit plur iiu̾
sibi: & in seipsum impius est. & imquitate
sua non ledit deum. s interficit se. Neq
nocent hominibus qtna timidi sunt otu
talia cogitant. s tamen homicidi corum:
adulteria eorum fraudes & rapnus eorum
uidet deus: & punit in cogitationibis eoꝵ

Expanded text:
invitantur ad imitandam malitiam eorum quos quasi florere conspiciunt: aut si per infirmitatem vel personae suae vel animi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges saeculi mali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab hominibus, abstinent se quidem a factis malis, sed non se abstinent a cogitationibus malis. Et inter cogitationes eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis illa tenet impietas, qua videtur eis Deus negligere et non curare res humanas; et aut aequaliter habere bonos et malos; aut etiam, quod est perniciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in seipsum impius est; et iniquitate sua non laedit Deum, sed interficit se. Neque nocent hominibus, quia timidi sunt qui talia cogitant; sed tamen homicidia eorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum.
Abbreviated transcription (Latin):
quitarde melligunt. Erat enim bicͥ
ura domus potentissimi ad tempus de
qui sbgolum seccito deus gentri bamino:
&s caligitum est inde genu humintita
si cognoscit flagellum patris. &. timeat
sententum indicis. Cum uero hic eĩset
eadem domus migna. multi sub illi ge¬
mebant: murminabant. rep̃hendelat᷑.
detestabantur blisphemibant. Quo¬
modo se artant homines& dantar
diumo illo uidicio: Multi in concupis¬
centum cordis sui subito enertebant
ipsitis domus illi qui murmuralunt de
ipsa domo. & ab eis talia homines patiȩ¬
bantur: qualia se pati ipsi a talibus
paulo ante querebantur. Bonis ergo
ille est: qui & quindo potest mile fac̾e
non facit. De quo scriptum est: qͥrtpo⁊¬
tuit transgredi & non est transgressus
facere mila o non fecit. Quis est hic
& lindabimus cum: fecit eniminira¬
bilia iinta sui. Loquebatur scriptura
de potentatibus innocentibus. Et la¬
piis enim tantum uult nocere: quintũ
leo. Dismiliter nocent: sed non dissmi¬

Expanded text:
qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deus generi humano, et castigatum est inde genus humanum; si cognoscat flagellum patris, et timeat sententiam judicis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potest male facere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potuit transgredi, et non est transgressus; et facere mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua» . Loquebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lupus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissimiliter nocent, sed non dissimi
Abbreviated transcription (Latin):
nacula tua dñe uirtutũ.
Erat in tabernaculis quibusdam id
est intorcularibus: & desiderabat
alia tabernacula. ubi nulla pressura
est. In his illuc suspirabat. ab his in
illa per desiderium carnale quodãmͦ

Expanded text:
nacula tua, Domine virtutum!» Erat in tabernaculis quibusdam, id est, in torcularibus; sed desiderabat alia tabernacula, ubi nulla pressura est: in his illuc suspirabat, ab his in illa per desiderii canalem quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
uositino desligentas omparati
umentis insensatis & similes
factisunt eis si cortim qui intelli¬
gune. Per scribit enim hoc titulu
psalmi dicesis intellectus asaph. In¬
tellectus ergo quedam congregatio
est: curis uocem qudituri sumis
gitio popłi isrł: ita ut ubictmq
audierimus sy nagogam non iam so¬
leamus intelligere nisi popłm iudeoꝵ
uideamus ne forte ipsius uor sie in
isto psalmo. S qualitm iudeorum :
Et qualis popłi isrłr Non eium
paleȩ:. sed foite frumenti. Non ra¬
maruim fractorum: sed focte confir-
est non qui filii carnis hi flii dei:
sed filii ꝓmissionis deputant᷑ in se¬
mine. Sunt ergo quidam isrlĩte
ex quibus erat ille de quo dictã
est: ecce uere isrlita. in quo dolus
non est. Hon sedm̃ hoc dico qd̃
et nos isrłitȩ sumus: quia & nos¬

Expanded text:
elligentes, comparati sunt jumentis insensatis, et similes facti sunt eis; sed eorum qui intelligunt. Praescribit enim hoc titulus Psalmi, dicens: Intellectus Asaph. Intelligens ergo quaedam congregatio est, cujus vocem audituri sumus.gatio populi Israel, ita ut ubicumque audierimus Synagogam, non jam soleamus intelligere nisi populum Judaeorum; videamus ne forte ipsius vox sit in isto psalmo. Sed qualium Judaeorum, et qualis populi Israel? Non enim paleae, sed forte frumenti ; non ramorum fractorum , sed forte confirmaest, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Sunt ergo quidam Israelitae, ex quibus erat ille de quo dictum est: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Non secundum hoc dico, quod et nos Israe
Abbreviated transcription (Latin):
do ergo tempus est eligendi tunc ñ
erit. Hon es dicturus dimittam
& eligam. precesserunt enim noces:
dixi iniquis. Si non dixi para excu¬
sationem: para defensionem. Si autẽ
dixi preoccupa confessionem: ut nͣ
uenias ad dampnationem: quia tc̃
confessio sera erit. & defensio nulla

Expanded text:
o est tempus eligendi; tunc non erit. Non es dicturus, Dimittar et eligam: praecesserunt enim voces, Dixi iniquis. Si non dixi, para excusationem, para defensionem: si autem dixi, praeoccupa confessionem, ne venias ad damnationem; quia tunc confessio sera erit, et defensio nulla
Abbreviated transcription (Latin):
dulcis esse panꝑtas: Uidetis pauꝑes.
& inopes pertinere ad deuine S
Humiles. trementes uerba dei: confi¬
tentes peccata sua. non de suis meri¬
tis nec de sua iusticia presumentes:
Qui funt pauꝑes sp̃u : Qui qtando
faciunt aliquuid boni. deuni latidat̾:
lem & quietum. & trementem
uerba mea : Iam ergo asaphintel¬
lexit. iam terre non heree:iam pro¬
mifsa terrena ex ueteri testam̃ito
non expetit. Mendicus tuus factꝰ
est: pauꝑ factus est. Nuinos tuos fi¬
tit. quia sui siccati sunt. Quia ergo
talis factus est: non fraudetur spe.
Quesiuit manibus nocte coram te:
non decipiatur. He auertatur
humilis confusus: egenus & inops
laudabunt nomen tuum. Confi¬
tẽtespeccata sua laudibũt nom̃ taũ: desidm¬

Expanded text:
dulcis esse paupertas: videtis pauperes dulcis esse paupertas: videtis pauperes et inopes pertinere ad Deum; sed Humiles, trementes verba Dei, confitentes peccata sua; non de suis meritis, nec de sua justitia praesumentes. Qui sunt pauperes spiritu? Qui quando faciunt aliquid boni, Deum laudalem, et quietum, et trementem verba mea ? Jam ergo Asaph intellexit; jam terrae non haeret, jam promissa terrena ex Veteri Testamento non expetit: mendicus tuus factus est, pauper tuus factus est; fluvios tuos sitit, quia sui siccati sunt. Quia ergo talis factus est, non fraudetur spe: quaesivit manibus nocte coram te; non decipiatur . Ne avertatur humilis confusus: egenus et inops laudabunt nomen tuum. Confitentes peccata sua, laudabunt nomen tuum; desid
Abbreviated transcription (Latin):
uit eos: & facti sunt puluis quem
proiecit uentus a facie terre. Re¬
pleti sunt qui obscurati sunt t̾rȩ.
domorum miquorum. Ad tendendo
enim terram obscurati sunt: de qͥb
dictum est in alio psalmo. Obscuren¬
tur oculi eorum ne indeant: & dor¬
sum eoeũ semꝑ in cartia. Terra gͦ
repleti sunt qui obscurati funt t̾rȩ
domorum iniquortm: quia corda
habent iniqua. Domtis enim nr̃a
sicut supradiximus: corda nr̃a sant.
bi libenter habitabamus: si ea ab
imquitate mundemtis. Ibi est mala
conscientia. quȩ inde repellit ho¬
minem: qui iubetur ire portans
grabatum scitm. cui peccata di¬
missa fant dicente dño. tolle gra¬
batum tuum. & tade in domũ
tuam. Porta carnem tuani. et
intra ad sanatam conscientiam tuam.
Qm̃ repleti sunt qui obscurati sunt
terrȩ domorum iniquorum. obscurati
fant repleti sunt terra. Illi obsctuda¬
ti qui funt: Qui coeda inĩqu̾a ha¬
sus. Illos enim suꝑbia confundit.
gents & mops laudabunt nomen
tuum. Uidetis fratres: quam debeat

Expanded text:
is quem projicit ventus a facie terrae . Repleti sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum. Attendendo enim terram obscurati sunt, de quibus dictum est in alio psalmo: Obscurentur oculi eorum ne videant et dorsum eorum semper incurva . Terra ergo repleti sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum, quia corda habebant iniqua. Domus enim nostrae, sicut supra diximus, corda nostra sunt: ibi libenter habitamus, si ea ab iniquitate mundemus. Ibi est mala conscientia, quae inde repellit hominem quo jubetur ire portans grabatum suum, cui peccata dimissa sunt, dicente Domino, Tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam : porta carnem tuam, et intra ad sanatam conscientiam tuam. Quoniam repleti sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum: obscurati sunt, repleti sunt terra. Illi obscurati, qui sunt? Qui corda iniqua hasus. Illos enim superbia confudit. Egenus et inops laudabunt nomen tuum. Videtis, fratres, quam debeat
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃i repleti sunt qui obscura¬
ti sunt t̾errȩ domibus iniquitatũ
Quia corda habebant inqua. Do-¬
mus nr̃e corda nr̃a: ibi libenteb ħpi¬
bitant beati mundo corde. Respi
ce in testamentum tuum: & reli
quiȩ salue fiant. Quia multi qͥ¬
adtendunt ad terram obscarati

Expanded text:
sunt qui obscurati sunt terrae domorum iniquarum: » quia corda habebant iniqua. Domus nostrae, corda nostra: ibi libenter habitant beati mundo corde . Respice ergo in testamquiae salvae fiant, quia multi, qui tendunt ad terram, obscurati
Abbreviated transcription (Latin):
uersi sunt inqtit in arcum prauum:
uel sicut aliĩ codices habent in arcũ
ꝑuersum. Quid autem fit hoc in
hoc quod sequitur. magis apparet uͥ
ait. Et in ira concitauerunt eum
in collibus sins: in idolatriam eos
ꝓfilusse significat. Arcus ergo ꝑtier¬
sus est: non pro nomine dm̃ s contͣ
nomen dm̃. qui dixit eidem popłõ.
non erunt tibi dii alii preter me.
Per arcum autem significat aniniȩ
intentionem. hoc ipsum demq pla¬
nius exprimens: & insculptilibus
suis inquit ad emulationem proto¬

Expanded text:
versi sunt, inquit, in arcum pravum: versi sunt, inquit, in arcum pravum: vel, sicut alii codices habent, in arcum perversum. Quid autem hoc sit, in eo quod sequitur magis apparet, ubi ait: Et in iram concitaverunt eum in collibus suis. In idololatriam eos prosiluisse significat. Arcus ergo perversus est, non pro nomine Domini, sed contra nomen Domini, qui dixit eidem populo: Non erunt tibi dii alii praeter me . Per arcum autem significat animi intentionem. Hoc ipsum denique planius exprimens, Et in sculptilibus suis, inquit, ad aemulationem eum provo
Abbreviated transcription (Latin):
tilium errorum maligni sp̃c. Et sorte
diuisit eis terram in fumctilos distri¬
butionis: & in nobis omnia operatur
unus atq idem sp̃c. diuidens ppria
fecit in tabernaculis eorum tribus
isrł: In tabernaculis inquit gentiũ
habitare fecit tribus isrł: quod sp̃ua¬
liter sic melius disserendam puto.
ut in celestem gloriam unde peccan¬
tes angeli electi. atq deiecti funt:
generatio praua & amaricans. qm̃
istis & beneficiis corporalibus ponebat
tuncam uetustatis. Temptaterunt
adhuc & exacerbanerunt deum ex¬
celsum. & testimonia eius non custodie¬
runt: & auerteruie se & non obseruint̃
pactum. quemadmodum patreseoꝵ
Pacto enim qtiodam & placito dixe
sane quod ait. quemadmodum patreᷤᷤ
eorum. Cum ꝑ totam psalmi textũ
tanquam de hominibus eisdem loqͥ
inderetur: apparet tamen de illis¬
nunc dici qui iam erant in derra pro¬
missionis: & patresceorum dictos
qui in heremo amaricatierunt. Con-¬

Expanded text:
tilium errorum maligni spiritus. Et sorte tilium errorum maligni spiritus. Et sorte divisit eis terram in funiculo distributionis. Et in nobis omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. In tabernaculis, inquit, Gentium habitare fecit tribus Israel. Quod spiritualiter sic melius disserendum puto, ut ad coelestem gloriam, unde peccantes angeli ejecti atque dejecti sunt, generatio prava et amaricans, quoniam istis beneficiis corporalibus non ponebat tunicam vetustatis, tentaverunt adhuc et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt: et averterunt se, et non servaverunt pactum, quemadmodum patres eorum: pacto enim quodam et placito dixerus . Notandum sane quod ait, quemadmodum patres eorum: cum per totum Psalmi textum tanquam de hominibus eisdem loqui videretur, apparet tamen nunc de illis dici qui jam erant in terra promissionis, et patres eorum dictos qui in eremo amaricaverunt. 34. Con