comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uatuor enim retributiones sunt.
Aut mala ꝓ malis retribiuintur.
sicut detis ignem et̾ntim retributurus
est impiis: aut bona ꝓ bonis. sicut reg¬
num et̾num recributurus est iustis.
Harum quatuor retributionum dtie
pͥores. ꝑtinent ad iusticiã: ut retri-¬
buantur mala ꝓ malis. bona ꝓbonis.
Tertia ꝑtinet ad miscdĩam: ut retribu¬
antur bona ꝓ malis. Quartam deus
nescit: nulli enim malum ꝓ bono retribu
essent quibus retribueret bona ꝓ bonis.

Expanded text:
unt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis, sicut regnum aeternum retributurus est iustis; Harum quattuor retributionum duae priores pertinent ad iustitiam ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad misericordiam ut retribuantur bona pro malis; quartam Deus nescit nulli enim malum pro bono retribuiessent quibus retribueret bona pro bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
est: & nichil quod ꝓhibet dñs
licitum ẽ. Que autẽ nullo dm̃i constrin¬
gentis imꝑio. in potestate dimissa sunt:
in his audiatur apłs in sp̃ti sancto mo¬
nens & consulens ut uel meliora capi¬
antur. uel ea quȩ ñ expediunt caue¬
antur. Ibi atidiatur dicens. Preccptũ
dñi ñ habeo: consilitim autẽ do. &o d
ego dico: ñ dñs. Ibi si meliora e¬
legerit qui audit. solutus est ab ipxore.
ñ querat uxorem: qr & si acceꝑit uro¬
rem ñ peccat. ibi uirgo ñ nubat. Qui
enim dat nuptum bene facit: & qui¬
ñ dat nuptum melius facit. Ibi beatior
sit mulieꝵ sic ꝑmanendo: que mortuo
uiro suo. in potestate habet cui uult
nubere. tantum in dño. Hoc itaq dico

Expanded text:
nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in potestate dimissa sunt, in his audiatur apostolus in spiritu sancto monens et consulens, ut uel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in domino. quod duo
Abbreviated transcription (Latin):
ui gaudiun totum suum. totã
felicitatem suã coustituit in man-¬
ducando & bibendo. urorem ducendo.
eniendo. uendendo. utendo. mundo isto.
fine sollicitudine est &. talis: sed pret̾
archam. Ule illi a diluino. Quisquis au¬
tem siue manducat. fiue bibit. siue ali¬
ud quod agit. omna in głãm dei facit.
& si aliqua tristicia est de rebus secula¬
ribus. sic flet ut uitus in spe gaudeat.
& si aliqua leticia est in rebus scłãribus.
sic gaudeat ut intus sp̃ualiter timeat:
nec donat se corrumpendum felicitati.
nec cedit aduersitati frangendum. Hoc
est enun flere tanquã ñ flentem: et
gaudere tanquã non gaudentem. Quis¬
quis &cfi habet uxorem. eitisq infirmi-¬
tati compatiens reddit non exigit debi¬
tum. aut si ꝓpter ꝓpͥam infirmitatem
ducit uxorem. plangens potius quia si¬
Sne uxore ñ potuit. quã gaudens qr
durit: quisqͥs quod uendit. nouit.
quia o si maneret beatum ñ faceret.
quisqͥs quod ennit. nouit quia tranfiet:

Expanded text:
ui gaudium totum suum totamque felicitatem suam constituit in manducando, bibendo, uxorem ducendo, emendo, vendendo, utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis - sed praeter arcam: vae illi a diluvio. Quisquis autem, sive manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in gloriam Dei facit : et si aliqua tristitia est de rebus saecularibus, sic flet, ut intus in spe gaudeat; et si aliqua laetitia est in rebus saecularibus, sic gaudet, ut intus spiritualiter timeat, nec donet se corrumpendum felicitati, nec se det adversitati frangendum hoc est enim flere tanquam non flentem, et gaudere tanquam non gaudentem: quisquis et si habet uxorem, ejus infirmitati compatiens, reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit: quisquis vendit quod novit quia etsi maneret, beatum non faceret; quisquis quod emit, novit quia transiet;
Abbreviated transcription (Latin):
rum. diem aduentus filii hominis: qr
illos male intienturus est. qui modo
securi sunt. ideo quia ꝑuerse securi st̃.
Securi sunt enĩ in uoluptatibus scłi:
cum deberent esse securi domitis cu¬
piditatibus scłi. Iam utiq illi uitȩ
nos p̃parauit apłs. in his uerbis Ei¬

Expanded text:
rum, diem adventus Filii hominis; quia illos male inventurus est, qui modo securi sunt, ideo quia perverse securi sunt; securi sunt enim in voluptatibus saeculi, cum deberent esse securi domitis cupiditatibus saeculi: jam utique illi vitae nos praeparavit Apostolus, in verbis
Abbreviated transcription (Latin):
Adueniente in qͥt mandato: peccatum
recyxit. Ego autẽ mortutis sum. Et in¬
uentum ẽ michi mandatũ quod erat
in uitã: hoc esse in mortem. Retribuit
ergo illis deus bonum ꝓ malo: hoc est

Expanded text:
adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum. et inuentum est mihi mandat u m, quod erat in uitam, hoc esse iergo illi Deus bonum pro malo, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
desideret. Non enim uemiet illi ad in¬
ferendas penas: sed ad finiendas mole.¬
Deatiora sane conugia iudicanda sunt.
que siue filiis ꝓcreatis. siue etiam ista
terrena ꝓle contempta. continentiam
inter se pari consensu seruare potuerint:
qr neq contra illud p̃ceptam sit. quod
dũs dimitti comugem uetat. Non enĩ
dinitit: qui cum ea ñ carnaliter sed sp̃ur¬
liter uiuit. Et illud seruat᷑: quod per
apłm dicitur. Reliquum est: ut qui ha¬
bent uxores. tanquã ñ habentes sint.¬

Expanded text:
desideret: non enim veniet illi ad inferendas poenas, sed ad finiendas moleBeatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit: et illud servatur, quod per Apostolum dicitur, Reliquum est ut qui habent uxores, quasi non habentes sint
Abbreviated transcription (Latin):
onfidite: ego uici mundum. Confi.¬
derunt: & iicerunt. In quo nisi
in illo: Non enim uicisset ille mundũ:
si menbra eiꝰ uinceret mundus. Unde ait
apls. Gratias deo qͥ dat nob̃ tuctoriã con¬

Expanded text:
onfidite, quia ego vici mundum. Confiderunt, et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si membra ejus vinceret mundus. Unde ait Apostolus: Gratia Deo, qui dat nobis victoriam , con
Abbreviated transcription (Latin):
um uenerit quod ꝑfectum ẽ : qd
ex parte ẽ destruetur. Id ẽ non iã
ex parte erit: sed ex toto. Quia fidei &
spei. iam res ipsa que credat᷑ & spetur:
s que uideatur teneaturq succedet. Cari.¬
tas autẽ que his tribus maior ẽ ñ aufe¬
ratur: sed angeatur & impleatur. Con¬
templata quod credebat: & quod sꝑabat
indepta. In qua plenitudine caritatis.
p̃ceptum illud implebitur. Diliges do-¬
minum deũ tuu̾ ex toto corde tuo. &
extota anima tua: & ex tota mente
tua. Nam cum ẽ adhuc aliquid carna¬
lis concupiscentie. quod uel continendo
frenettir: ñ omnimodo ex tota anima
diligitur ds̃. Non enim caro fine aĩa
concupiseit: quamuis caro concupisc̾e.
dicatur quia carnaliter anuna concu¬

Expanded text:
um uenerit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur, id est non iam ex parte sit, sed ex toto, quia fidei et spei iam res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae uideatur teneaturque, succedet, caritas autem, quae in his tribus maior est, non auferatur, sed augeatur et impleatur contemplata quod credebat et quod sperabat indepta. in qua plenitudine caritatis praeceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod uel continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur deus. non enim caro sine anima concupiscit, quamuis caro concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concu
Abbreviated transcription (Latin):
instruendos. Itaq multi ꝑ hȩc tria. etiam
in solitudine sine codicibus uniunt. Uñ
in illis arbitror iam impletum. ẽẽ: quos
dictum est. Sine ꝓphetie euacuabunt᷑.
siue lingue cessabunt: siue scientia eua¬
cuabitur. Quibus tam̃ quasi machinis
tanta fidei. spei. & caritatis in eis surrext
instructio: ut ꝑfectum aliquid tenentes.
ea que sunt ex parte ñ querant. Pfectũ
sane: quantum in hac uita potest. Nam
in comparationem future uite: nullitis
iusti & sancti ẽ uita ista ꝑfecta. Ideo ma¬
nent inqͥt fides. spes. caritas: tria hȩc.
Maior antẽ horum: caritas. Quia & cũ
qͥsq ad eterna ꝑuenerit: duobꝰ istis dece.

Expanded text:
instruendos. itaque multi per haec tria etiam instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae nullius iusti est et sancti uita ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruener
Abbreviated transcription (Latin):
ria hec sunt: quib & scientia oĩs
& ꝓphetia militat. fides. spes: cari¬
tas. S fidei succedit spes: quam uidebimꝰ.
Et fpei succedit beatitudo ipsa: ad quam
ꝑtenturi sumis. Caritas autẽ etiã istis
decedentibus. augebitur potius. Si enĩ
credendo diligimꝰ quod nondum uide inꝰ:
quantomagis cum uidere ceꝑimiꝰ: & si spe¬
rando diliginus quo nondum ꝑuenimus:
quantomagis cum ꝑuenerimus : Inter
temporalia quippe atq et̾na hoc interest:
quod temporale aliqͥd plus diligitur anteꝗͣ
habeat᷑. Uilescit atitẽ: cum aduenerit.
Nonenim satrat animam: cui uera &o cer¬
ta est sedes eternitas. Eternum autem
ardentius diligitur adeptum: quã deside¬
ratum. Nulli enim defideranti concedit᷑
plus de illo existimare: quam se habet. ut
ei uilescat cum minus inuenerit. S quan¬
tum quisq ueniens existimate potuerit:
plus ꝑueniens inuenturus est. Homo itaq
fide. spe. caritate subnixus. eaq inconcusse
retinens: non indiget scͥpturis. nͥ ad alios

Expanded text:
ria haec sunt, quibus et scientia omnis et prophetia militat: fides, spes, caritas. Sed fidei succedet species, quam uidebimus, speciei succedet beatitudo ipsa, ad quam peruenturi sumus; caritas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. si enim credendo diligimus quod nondum uidemus, quanto magis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios
Abbreviated transcription (Latin):
erfectam cognitionem dei. hoc est
qua homini maior ẽẽ ñ possit: in
futura uita sꝑat apłs. quie sola beata uita
dicenda est. uͥ ed corpꝰ incorruptibile atq
immortale. sp̃mi stio. sine uilla molestia uel
reluctatione subdetur. Non quia in hac
uita nichil ueri omnino intieniri potest:
quod mente cernat᷑. ñ fide credritur. Sed
quia tantum ẽ quicqͥd ẽ: ut ñ faciat beatis
ex parte: non cernitur mente. Cernitur
plane. S beatissimos nondum facig. Iilad
enim beatissimos facit: quod ait. Tunc aũt
facie ad faciem. E tunc cognoscam: sicut
&c cognitus sum. Qui hoc inuenerunt: ipsi
dicendi sunt in beatitudinis possesfione
consistere. ad quã ducit uia fidei quã tene¬
mus. & quo credendo cupimus ꝑuenire.
in octulto arbitror significare. Predestina¬
tio enim nr̃e uocationis: occulta ẽ. Cuitis
secreti signum est interrogatio dm̃ quasi
nescientis: cum ipsi nesciamus. Sĩc dicit
apłs. Ut cognoscan: sicut & cognitus sum

Expanded text:
erfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetuuita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissunc scio ex parte, ex parte non cernitur mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. in occulto, arbitror significare. Praedestinatio enim vocationis nostrae occulta est: cujus secreti signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum
Abbreviated transcription (Latin):
scłoꝵ deuenit. Finis autẽ scłoꝵ tanqũã senee¬
tus uet̾is hominis. cum totum genus huma¬
nũ tanquã unũ hominẽ constitueris: sexta¬
etate signatur qua dñs tienit. Sunt enum
etates sex etiã in uno homine. Infantia. pue¬
ritia. adolescentia. utuentꝰ: grauitas. ⁊ se¬
nectus. Prima gͥ generis humani etas: est
ab adam usq ad noe. Sed̃a: a noe usq ad
abraham. Qui articłi: euidentissimi st̃ &¬
notissimi. Tertia ab abraam usq ad dauid.
Sic enim matheus eungłista partitur.Q÷¬
ta a dauidusq ad transinigrationẽ nbabi¬
loniam. Quinta a transingratione in ba¬
biloniam: usq ad aduentũ dñi. Sexta ab
aduentu dñi: usq ad finem scłi. sꝑanda est.
Qua exterior. homo tanqũa senectute cor
rumpit᷑: qui etiam uetꝰ dr. ⁊ interior renoua¬
tur de die indiem. Inde requies sempit̾na ẽ:
quȩ significatur sabbato. Huic rei congruit:
qd̾ homo sextodie factus est. ad inaginem

Expanded text:
saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senecsaeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qurumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem. Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
bis cura legenda. & intelligenda. ⁊ inquanta
auctoricate habenda sint. quia ꝓpt̃ nos utiq
scripta sunt. Cum uero dicit figurȩ nr̃e fu¬
erunt. ⁊ infigura contingebant illis: ostendit
iam non opus esse ut cum res tpsas mani¬
festatas agimus. figurarũ prenuntiantiũ
celebrationi seruiamus. Unde dicit alio
loco. Nemo gͦ uos iudicet incibo aut in
potu. aut in partem diei festi. aut neome¬
nie. aut sabbatoꝵ: quod̾ umbra futuroꝵ.
Hic etiam cum dicit nemo uos in eis uidi¬
cet. declarat qũã non sit necesse ut iam hec
obseruent᷑. Cum autẽ dicit qd̾ est umbra
futuroꝵ: ostendit qũa oportuerit ut illo
tempore obseruarent᷑. quo ista que nobis ĩa
inanifestata eluxerũt. ꝑ tales umbras figu¬
rarum futura predicebant᷑. Ex hbro q̃stio¬
singula cõmemorare: cũ ita concludat apłs
⁊ dicat. Hec autẽ infigura contingebant
eis. Scripta sunt. autẽ ꝓpt̃ nos: in quos fimꝰ

Expanded text:
bis cura legenda et intellegenda et quanta bis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proisingula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis
Abbreviated transcription (Latin):
uter sit inter precepta uitȩ agende: & pre¬
cepta uite significande. Exempli gr̃a: non
concupisces. preceptũ est agendȩ uite. Circũ¬
cides omẽm masculũ octauo die: preceptũ ẽ
significande uitȩ. Ex hac qͥppe imperitia
manichei ⁊ omnes quib difplicent littere ue¬
teris testamenti: qͥcqͥd d̾s mandauit priori
ppło ad celebranda umbrã futuroꝵ non intel¬
ligentes. & ea modo non obseruari animad¬
uercentes. ex inore presentis temporis illa re¬
prehendunt. Que utiq illi tempori congru¬
ebant: quo ista que nunc manifestata st̃
uentura significarent᷑. S qͥd dicturi sunt.
aduersus apłm qui ait: Hec om̃ia infigͣa
contingebant illis. Scripta sunt aut̃ ꝓpt̾
nos: inquos finis scłoꝵ obuenit. Ecce ipse
aꝑuit cur ille lictere acctpiant᷑ a nobis: ⁊ cur
illa rerum signa iam necesse ñsit ut obser¬
uent᷑ a nobis. Cum eñi dicit scripta sunt
ꝓpt̃ nos: ꝓculdubio demonstrat quanta no¬

Expanded text:
tersit inter praecepta uitae agendae et praetersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta no
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. magis eos de ueterũ libroꝵ testifica¬
tione firmauit dicens. Oportebat impleri
omia: quȩ scͥpta sunt in lege moysi & ꝓpħis:¬
⁊ psalinis de me. Non itaq spes nr̃a intẽ¬
poraliũ rerũ ꝓmissione defixa est: quan¬
doquidẽ nec ipsos illius temporis scõs. ⁊ spu¬
ales uiros patriarchas ⁊ꝓpħas. his terrenis
rebus fuisse deditos credimus. Incelligebant
enĩ reuelante sibi sp̃u di quid tempori illi
congrueret: & quib modis d̾s ꝑillas om̃s
res gestas ⁊ dictas. fucura figuranda. & pre¬
nuntianda decerneret. Magisq deside¬
rium eoꝵ de nouo testamento erat. S presen
functio corporał. ad significanda noua uent᷑a.
pollicitationib uet̾ib prebebat᷑. Ita illoꝵ ho¬
minũ non tantũ lingna. s &. uita: ꝓpħica¬
fuit. Carualis autẽ ppłs. ꝓmissis uite presen¬
tis iuherebat. De quo tamen etiã ppło. nichil¬
ominus significabant futura. Non ex eis

Expanded text:
rentur, magis eos de ueterum librorum testificarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et Psalmis de me . Non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est; quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spirituales viros, Patriarchas et Prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus: intelligebant enim, revelante sibi Spiritu Dei, quid tempori illi congrueret, et quibus modis Deus per illas omnes res gestas et dictas futura figuranda et praenuntianda decerneret, magisque desiderium eorum de noua testamento erat; sed praesens functio corporalis ad significanda noua uentura pollicitationibus ueteribus praebebatur. ita illorum hominum non tantum lingua, sed et uita pfuit. Carnalis autem populus, promissis vitae praesentis inhaerebat. De quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed vos
Abbreviated transcription (Latin):
on autẽ ut putas corpꝰ tantum
filii id est corpꝰ hominis: uerum
etiam humanum spm̃i patri dicimꝰ esse
subiectum. Et scdm id quod homo factus
ẽ intelligunus dictum: cum autẽ omnia il¬
li subiecta fuerint. tc̃ &. ipse filius fubiectꝰ
erit illi. qͥ ei subiecit omĩa. Scdm id quod ip̃c
ẽ: caput & corpꝰ. Caput scilicet ipse sal¬
uator: qͥ resurrexit a mortius. & sedet ad
hoc: cum omnia xp̃o subiecta fuerint. &
capiti & corpori erunt sine dubitatione
subiecta. Nam sedm̃ id quod sine tẽpore
ds̃ natus ẽ: nichil uinquã potuit ñ esse
ec quisquã ita existimet de patre
intelligendũ quod subiecit omĩa fi¬
lio: ut ipstm filium fibi omnu subiecisse
ñ puitet. In seꝑabilis enĩ ẽ: oꝑatio patͥs &
filii. Alioqͥn nec ipse pateꝵ sibi sũbiecit
omĩa. s filius ei subiecit qͥ ei tradidit reg¬
ntm: do euacciat omnẽ pͥncipatũ & omnẽ
potestatẽ & uirtutẽ. De filio quippe ista
dicta funt. Cum tradiderit inqͥt regnũ.

Expanded text:
on autem, ut putas, corpus tantum Filii, id est, corpus hominis, verum etiam humanum spiritum Patri dicimus esse subjectum: et secundum id quod homo factus est intelligimus dictum, Cum autem omnia illi subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit illi qui ei subjecit omnia . Secundum id quod Christus est caput et corpus: caput scilicet ipse Salvator qui surrexit a mortuis, et sedet ad hoc cum omnia Christo subjecta fuerint, et capiti et corpori erunt sine dubitatione subjecta. Nam secundum id quod sine tempore Deus natus est, nihil unquam potuit ei non esse ia, ita existimet de patre intellegendum, quod subiecerit omnia filio, ut ipsum filium sibi omnia subiecisse non putet; inseparabilis enim est operatio patris et filii. alioquin nec ipse pater sibi subiecit omnia, sed filius ei subiecit, qui ei regnum tradidit et euacuat omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem. de filio quippe ista dicta sunt: cum tradiderit, inquit, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
tutis erit ipse qui uirtutẽ dedit:
& qui seipsum. quo melius ob maitis in¬
erunt mͥ plebs : nͥ ego ero unde satient᷑.:
Ego ero: quecumq ab hominibꝰ honeste
desiderantur. E uita. ob salus. obuictus.
&s copia. do glã. & honor eo peax: & om̃ia
bona. Sic enim c illud recte intelligitur
quod ait apls̃: ut sit ds̃ omĩa in omnibus.
Ipse funs erit desideriorum nrõtum. Qui
sine fine indebit᷑. sine fastidio amabit᷑. sine
fatigatione laudabit᷑. Hoc munꝰ. hic affectꝰ

Expanded text:
tutis erit ipse, qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nerunt mihi plebs, nisi: \'Ego ero unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur, et uita et salus et uictus et copia et gbona? Sic enim et illud recte intelligitur quod ait Apostolus: Ut sit Deus omnia in omnibus . Ipse enim erit finis desideriorum nostrorum, qui sine fine videbitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic af
Abbreviated transcription (Latin):
illa speties p̃tertret. s in unitatẽ ꝑsone
sue manente inuisibili dei forma accepit
uifibilem hominis formã: ñ solum natus ẽ¬
in ea de homine matre. uerũ etiã creint
in ea. & manducauit. & bibit. & dormiuit¬
in ea. & occissus ẽ in ea & resuirrexit¬

Expanded text:
illa species praeteriret; sed in unitatem personae illa species praeteriret; sed in unitatem personae suae, manente invisibili Dei forma, accepit visibilem hominis formam; non solum natus ein ea de homine matre, verum etiam crevit in ea, manducavit, bibit, dormivit, occisus est in ea, resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
cimus dictuĩ e̾e patrẽ filio eẽ maiorẽ:
quia informa serui erat filius.
& adhuo in forma ẽ humana filius: quã
t̾na erit in regno hec eadem forma im¬
mortalitatis. ꝓpt̾ quod dictum ẽ. Tunc &
ipse filitis fubiectꝰ erit ei: qͥ illi subiecit
omĩa. Nam de spũ scõ qui nullam sũsce
pit creaturam ad unitatẽ ꝑsonȩ suȩ quã¬
itis se ꝑ subiectam creat᷑am uisibiliter &
ipse fiue ꝑ columbe spetiem siue ꝑ linguas
igneas sit demonstrare dignatꝰ: nunquã diaꝰ
patre. Ad horam qͥppe apparuerunt illa:¬
liter mitisibilem. Columba ꝓpter amorẽ
sc̃m. Ignis autẽ ꝓpt̾ caritatis lumen atq
feruorem. Et ꝑacto significationis offitio
corporales ille speties transierunt. atq
ẽẽ ult̾iis destiterunt. Sĩc columpna nib̾:
nebulosa ꝑ diem. luminosa ꝑ noctẽ. Deniq
postea sic apparuisse legit᷑ sp̃c sanctus. Xp̃c
autẽ qͥ humanam ad horam sumpsit effi¬
giem in qta hominibꝰ appareret. ac demnde

Expanded text:
im dictum esse Patrem Filio majorem esse, quia in forma servi erat Filius; et adhuc in forma est humana Filius, quam terna erit in regno haec eadem forma immortalis: propter quod dictum est, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia . Nam desonae suae, quamvis se per subjectam creaturam visibiliter et ipse sive per columbae speciem, sive per linguas igneas sit demonstrare dignatus, nunquam dictPatre. Ad horam qliter invisibilem; columba, propter amorem sanctum; ignis autem, propter charitatis lumen atque fervorem; et peracto significationis officio, corporales illae species transierunt, atque esse ulterius destiterunt; sicut columna nubis, nebulosa per diem, luminosa per noctem . Denique postea sic apparuisse legitur Spiritus sanctus. Christus autem, qui humanam non ad horam sumpsit effigiem, in qua hominibus appareret, ac deinde
Abbreviated transcription (Latin):
desiderare umdictam. Itaq postea qͣ eos
docuit quid esset diligere ꝓxiium tanꝗͣ
seipsum. uifuso etiam sp̃u sancto quẽ decẽ
diebus completis post ascensionem suam
desuꝑ ut ꝓmiserat misit: non defuerunt.
tales uindicte. quaniuis multo rarius. quã
in ueteri testamento. Ibi enum ex maio¬
re parte seruientes timore p̃mebantur.
hic autẽ maxime dilectione liberi nitte¬
bantur. Nam & uerbis apłi petri. aua¬
nias i uxor eius. sicut in actibus apłõꝵ
legimus. exanimes ceciderunt: uec resus¬
citati sunt s sepulti. Et si huic libro he¬
retici qui aduersantur ueteri testamĩto
nolunt credere: paulum apłm quẽ no¬
biscum legunt intueantur. dicentem de
quodam peccatore. Quem tradidi sacha¬
ne in interitũ carus: ut anima salua sit.
Et si nolunt hic mortem intelligere.
fortasse enu incertum est. qũalibet
uindictam ꝑ sathanam factã ab aplõ fa-¬
teantur: quod non eum odio. s amore

Expanded text:
desiderare vindictam . Itaque posteaquam eos desiderare vindictam . Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper ut promiserat misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur: hic autem maxima dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri, Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore
Abbreviated transcription (Latin):
iam optime scirent. mortem istam
qtie anunã dissoluit a corpore non esse for¬
midandam. scłmi eortim tamen animam
qui illã timerent. non nulla peccata mor¬
te pumerunt: quo & uiuentibus utilis me¬
tus incuteretur. & illis qui morte pume¬
bantur. non ipsa mors noceret. s pecca¬
tum qued quod augeri posset si uiue¬
rent. Non temere illi itidicabant: qui¬
bus tale uidicium donauerat deus. In¬
de est quod helyas inuiltos morte affecit.
& ꝓpͥa manu & igne diuinitus impetra¬
to: cum & alii multi magni uiri & di
tum eodem sp̃u consulendis rebus htina¬
nis non demere fecerint. De quo helya
cum ȩxemplum dedissent discipuli do¬
mino. cominemorantes quid ab eo fac¬
tum sit. ut etiam ipsis daret potestatẽ
petendi de celo ignem. ad consumendos
eos qui sibi hospitium non preberent:
reprehendit in eis dñs non exemplũ
ꝓpħe sancti. s ignorantiam uidicandi
que adhuc erat in rudibus. anmaduer¬
tens eos non amore correptionis. s odio

Expanded text:
am optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte punierunt, quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut epetendi de coelo ignem, ad consumendos eos qui sibi hospitium non praeberent, reprehendit in eis Dominus, non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi, quae adhuc erat in rudibus, animadvertens eos non amore correptionem, sed odio
Abbreviated transcription (Latin):
tias. Illa qͥppe uocatione & iudei uocati
sunt. quibus xp̃c crucifixus scandalum
est: & gentes. quibus xp̃c crucifixus
stulticia ẽ. S ea uocatione p̃destinatos
uocat: quã distinxit apłs dicens. Ipsis¬
autẽ uocatis iudeis & grecis: predicare
se xp̃m dei uirtutem & dei sapientiã.
Sic enim ait. Ipsis autẽ uocatis: ut illis
ostenderet ñ uocatos. Sciens esse quan¬
dam certam uocationem: eorum qui
scdm ꝓpositum uocati funt. Quos añt
p̃scrnt & predestinauit conformes sii¬
imaginis filii sui: quã uocationẽ signifi.¬
cans ait. Non ex oꝑibus. s exuocante
dictum est: qr maior sertuet minori.
Nunqͥd dixit. non ex oꝑibus. s excre-¬
dente: Prorsus etiam hoc abstulit ho-¬
mini: ut totum daret deo. Dixit gͦ:
sed ex uocante. Non quacumq uocatio.¬
ne: sed qua uocatione fiunt credentes.
Hanc uituebatur etiam cum dic̾et.
Sine penitentia sunt dona: & uocatio

Expanded text:
tias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati tias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
i enim solus ibi filitis intelligit et
sapientiram genuerit: sed ea sapientia
pater dicatur sapiens esse quam genu¬
it. Ubi enim ñ ẽ intelligentia: nec sapi-¬
entia potest eẽ. Ac ꝑ hoc si pater ñ in-¬
telligit ipse sibi. sed filius intelligit patri:
ꝓfecto filius patrẽ sapientem facit. Et
si hoc ẽ deo esse quod saꝑe. & ea illi es
sentia ẽ que sapientia: non filius a pa¬
tre quod uerum ẽ. s a filio potius pat̾
habet essentiam. quod absurdissimũ
atq falsissimũ ẽ. Est ergo deus pater
sapiens: ea que ipse ẽ fua sapientia. Et
filius sapientia patris: de sapientia qd̃
est pater. de quo ẽ genitus filius. Quo¬
circa consequenter ẽ & intelligens pater:
ea qua ipse sua ẽ intelligentia. Neq eni
esset sapiens: qui non esset intelligens.
filius autẽ intelligentia patris: de intel¬
ligentia genitus quod est pater. Ex libro¬
deus p̃destinatos multos filios suos
ut eos faciat menbra. p̃destinati unici
sunt: & qui noluerunt uenire ad nuꝑ¬

Expanded text:
i enim solus ibi Filius intelligit, et sapPater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec Sapientia potest esse. Ideoque si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi est essentia quae Sapientia, non Filius a Patre, quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam, quod absurdissimum tissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. HDeus praedestinatos multos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici sunt et qui noluerunt venire ad nup
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Non elegit saltim nasci. in amplis.¬
sima ciuitate: sed natus ẽ in bethleem
iude. ea quȩ nec ciuitatis nomine nun¬
cupat᷑. Hodieq illan incole loci illius.
uillã appellant. Tam parua. tã exigua
pauꝑes. indoctos. Non qr reliquit fir¬
mos. ditutes. sapientes. nobiles: s si ipsos
pͥmos eligeret. merito diuitiarũ suarũ.
merito substantiarum. meritonataliũ.
sͥ eligi uiderentur. Atq uiflati de his
rebus. salutẽ humilitatis ñ reciꝑent:
sine qua nemo potest redire ad illam
uitam. unde non laberemur nͥ ꝑ suꝑbiã¬

Expanded text:
ret. Non elegit saltem nasci in amplisret. Non elegit saltem nasci in amplissima civitate, sed natus est in Bethlehem Judae, quae nec civitatis nomine nuncupatur. Hodieque illam incolae loci illius villam appellant: tam parva, tam exigua,pauperes, indoctos: non quia reliquit firmos, divites, sapientes, nobiles; sed si ipsos primos eligeret, merito divitiarum suarum, merito substantiarum, merito natalium sibi eligi viderentur, atque inflati de his rebus, salutem humilitatis non reciperent, sine qua nemo potest redire ad illam vitam, unde non laberemur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
genere piscium impleuit eccłas: ut plu¬
rumi etiam ex ipsis sapientibus seculi.
quibus iudebatur ignominiosa crux
xp̃i. ea ĩfronte signentur. Eb de qͣ erubescendũ
putabãt. nob̾q insultabãt: eam inpuido¬
ris arce constituant. Ex sermone d̾ tͥbꝰ uirgis.¬
uare autẽ pͥmo ignobiles paucos
imꝑitos & impolitos elegerit ds̾.
cum haberet ante oculos suos turbã
magniam. incõꝑatione quidem illorũ
pauꝑioruim pauciores. s in gen̾e suo mul¬
tos. diuites nobiles. doctos sipientes. quos
postea etiã collegit: exponit apłs sacra¬
huiꝰ mundi elegit ds̃: & ea que ñ sunt
id est ñ computant᷑: ut que sunt euacu¬
entur. Uenerat enĩ docere humilitatẽ:
& expugnare suꝑbiam. Llenerat humit
deus. Nuloͥ mͦ hic pͥus altos quereret: qͥ
tam humilis uenerat. Pruo qr elegit
nasci de illa femina: quȩ desponsata
erat fabro. Non elegit ergo amplos
natales: ne in hac terra nobilitas suꝑbi¬

Expanded text:
genere piscium implevit Ecclesias, ut plugenere piscium implevit Ecclesias, ut plurimi etiam ex ipsis sapientibus saeculi, quibus videbatur ignominiosa crux Christi, ea in fronte signentur; et de qua erubescendum putabant, nobisque insultabant, eam in pudoris arce constituant. Ex Sermone de Aposuare autem primo ignobiles, paucos imperitos et impolitos elegerit Dominus, cum haberet ante oculos suos turbam magnam, in comparatione quidem illorum pauperiorum pauciores, sed in genere suo multos divites, nobiles, doctos, sapientes, quos postea etiam collegit, exponit Apostolus sacrahujus mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, id est, non computantur, ut quae sunt evacuentur . Venerat enim docere humilitatem, et expugnare superbiam. Venerat humilis Deus: nullo modo hic prius altos quaereret, qui tam humilis venerat. Primo, quia elegit nasci de illa femina, quae desponsata erat fabro. Non elegit ergo amplos natales, ne in hac terra nobilitas superbi
Abbreviated transcription (Latin):
sant destrueret. Ex sermone de quinq̃
les nosceremus. Concepttis ẽ: conti¬
nens omnia. Natus est: gignens omnia.
Mortuus est uiuificans omnia: sed post
triduum resurrexit. & ascendit in celũ.
& humanã quã susceꝑat carnem. ad pi¬
tris dexteram collocauit. Mirabile est
fratres: & hoc ẽ quod credere impii no¬
lunt. Mirabile ẽ hominem resurrexisse
in carne: & in celun ascendisse cũ car¬
ne. S multo ẽ mirabilius: totum mũ¬
duim. rem tam incredibilem credidisse.
Quid ẽ incredibilius: deum talra fecis¬
se. an mundũ credere potuisse: Qd
si & ipse modus consideret᷑ a nob̃ quo
credidit mundꝰ. etiam ipse uere diui¬
nus aduertitur: & ualde mirabilis
inuenit᷑. In eruditos liberalibus discipli¬
nis. & omnino quantũ ad scli doctri¬
nas ꝑtinet impolitos. ñ peritos grãma¬
tica. non armatos dialectica: piscatores
xp̃i. cum retibus fidei. ad mare scłĩ pau¬
cissimos misit. Quid dico paticissimos:
Duodecim misit. Et tam̃ ꝑ eos sic om̃i

Expanded text:
nem Dei. Ex Sermone de Quinquales nosceremus: conceptus est continens omnia, natus est gignens omnia, mortuus est vivificans omnia: sed post triduum resurrexit, et ascendit in coelum, et humanam quam susceperat carnem, ad Patris dexteram collocavit. Mirabile est, fratres, et hoc est quod credere impii nolunt; mirabile est hominem resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne: sed multo est mirabilius, totum mundum rem tam incredibilem credidisse. Quid est incredibilius Deum talia fecisse, an mundum credere potuisse? Quid, si et ipse modus consideretur a nobis, quo credidit mundus? etiam ipse vere divinus advertitur, et valde mirabilis invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis, et omnino quantum ad saeculi doctrinas pertinet impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare saeculi paucissimos misit. Quid dico paucissimos? Duodecim misit; et tamen per eos sic omni
Abbreviated transcription (Latin):
& t̾ram manibus. & si celos uerbo. & t̾¬
ram uerbo: ergo & hominẽ uerbo. Quod
uerbo: hoc manu. Et quod manu. hoc
uerbo. Non enim humanis menbris
statura dei distincta ẽ: qui ubiq totus
ẽ: & nullo continet᷑ loco. Quod ergo uer¬
bo fecit: sapientia fecit. Quod manufẽc:

Expanded text:
t manibus: et si coelos verbo, et terram verbo, ergo et hominem verbo. Quod verbo, hoc manu; et quod manu, hoc verbo: non enim humanis membris statura Dei distincta est, qui ubique totus est, et nullo continetur loco; quod ergo verbo fecit, sapientia fecit, et quod manu fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ infirmũ ẽ łi. fortiꝰ est hominibꝰ. Sub hac
rerũ imagine: adã qui erat forma futuri. p̃¬
buit nobis magnũ indiciũ sacͣm̃ti. unmo ds̃
ĩ illo p̃buit. Nã ⁊ dormiẽs meruit acciꝑe uxor̃e:
ente. fut᷑a erat eccłia d̾ latẽ eiꝰ. Delat̾ẽ scił dorimen¬
tiꝰ. Qͥa ⁊ dlate ĩ cruce pendẽtiꝰ lancea ꝑ cusso: sacͣ¬
m̃ta ȩccłie ꝓfluxer̃t. S qͣre hoc dice uolui fr̃s:
Qͥa ĩfirmitaᷤ.xͥ. no fac̃ fortẽ. Mãgna ibi imago p̃ce̾sit.
secus t̃firimor: ⁊ magis de carne ĩ firmitas fi¬
eri debuit. qũã de osse. Ossa enĩ in carne fir¬
miora sunt. Non detraxit carnem¬
ni unde faceret mulierem: l detraxit
os. Et detracto osse.formata est mulier:
& in locum ossis caro ad impleta est.
Poterat ꝓ osse. os facere. Poterat ad fa¬
ciendã mulierem:. ñ costam. s carnem
detrahere. Quid gͥ significauit: facta
ẽ mulier in costa: tanquã fortis. Factus

Expanded text:
quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxoremente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea amenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. S stultum hoc: suꝑat om̃s sapien¬
tes. Stultum quidẽ ẽ. S et granum qñ
cadit in t̾ram: si nemo sciat consuetudi¬
nem agriculdrtĩ. stultũ uidet᷑. Labore mag.¬
no metitur: portat᷑ ad aream. tͥturat᷑.
uentilat᷑. Post tanta ꝑicula celi & tem¬
pestatũ. & labores rusticanoꝵ. curamq
dominorũ: mittitur in horreũ frum̃tũ
pͣgatum. Ulenit hyemps. Et quod pur¬
gatum erat: ꝓfertur. & picitur. Impru¬
dentie uidetur. S ut non sit impruden¬
tia: spes facit. Non gͦ ille peꝑcit .sͥ. Qa
& pater illi ñ peꝑcit: s ꝓ nobis om̃ibꝰ
tradidit illum. Et de ip̃so qui dilexit
me inqͥt apłs: & tradidit se ipsum pro
me. Quia gͣum nͥ ceciderit in t̾ram
ut moriat᷑: fructum inqͥt ñ reddet. Hec
est imprudentia: sed tuillam nosti. Isti
autẽ si cognonissent: nunꝗͣ deũ gloriȩ
Nfirmus carne iħc: sed noli tu infirma¬
ri. In illius infirmitate: tu fortis esto. Qa

Expanded text:
videtur: sed stultum hoc superat omnes sapienvidetur: sed stultum hoc superat omnes sapientes. Stultum quidem est: sed et granum quando cadit in terram, si nemo sciat consuetudinem agricolarum, stultum videtur. Labore magno metitur, portatur ad aream, trituratur, ventilatur: post tanta pericula coeli et tempestatum, et labores rusticanorum curamque dominorum, mittitur in horreum frumentum purgatum. Venit hiems; et quod purgatum erat, profertur et projicitur: imprudentia videtur; sed ut non sit imprudentia, spes facit. Non ergo ille pepercit sibi; quia et Pater illi non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Et de ipso, Qui dilexit me, inquit Apostolus, et tradidit seipsum pro me : quia granum, nisi ceciderit in terram ut moriatur, fructum, inquit, non reddet . Haec est imprudentia; sed tu nosti illam: isti autem si cognovissent, nunquam Dominum gloriae nfirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiueremꝰ. Corrupto animo feminȩ in¬
gressus ẽ morbus: integro corpore feminȩ
ꝓcessit salus. Ad eadẽ contraria ꝑtinet:
quod etiã exemplo iui tutum eiꝰ. uitia nr̃a
curanttir. Iam uͦ similia. qͣsi ligam̃ta men-¬
bris & uulneribus nr̃is adhibita illa st̃:
quod ꝑ feminã deceptos. ꝑ feminã natus.
homo homines. mortales mortalis. mortu¬
meã. Que imprudentia ẽ in xp̃o:
Honne ipse ẽ dei uirtus. & dĩ sapientia:
An illam dicit imprudentiã suã: de qͥ
dicit apłs. stultum dei sapientius ẽ homi¬
mbuis : Imprudentiã meã. Hoc ipsum
quod in me irriserunt. qͥ sͥ uident᷑ esse
sapientes: tu scis quare fieret. Tu scisti.
imprudentiã meã. Quid enĩ tam simi¬
le imprudentie: quam cum haberet
in potestate. una uoce suos ꝑsecutores
ꝓsternere. pateret᷑ se teneri. flagellari.
conspui. colaphizari. spinis coronari. ligno
affigi : Imprudentiȩ simile ẽ: stultum

Expanded text:
ut uiueremus. corrupto animo feminae inut uiueremus. corrupto animo feminae ingressus est morbus, integro corpore feminae processit salus. ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo uirtutum eius uitia nostra curantur. iam uero similia quasi ligamenta membris et uulneriquod per feminam deceptos per feminam natus, homo homines, mortalis mortales, mortm quae imprudentia in Christo? Nonne ipse est Dei Virtus et Dei Sapientia? An illam dicit imprudentiam suam, de qua dicit Apostolus: Stultum Dei sapientius est hominibus ? Imprudentiam meam: hoc ipsum quod in me irriserunt qui sibi videntur esse sapientes. Tu scisti quare fieret: tu scisti imprudentiam meam. Quid enim tam simile imprudentiae, quam cum haberet in potestate, una voce suos persecutores prosternere, ut pateretur se teneri, flagellari, conspui, colaphizari, spinis coronari, ligno affigi? Imprudentiae simile est; stultum
Abbreviated transcription (Latin):
e dño nr̃o dixerunt iudei: unde¬
huic sapientia. hee & uirtutes:
Sapientia in his que loquebat᷑: uirtu.¬
tes. in his que oꝑabatur. Ideo & apłs¬
minia dñe insapientia fecisti. Ergo.
omnia in sapientia in xp̃o fecisti.
Ille contemptus. ille expalmatꝰ. ille con¬
sputus. ille spinis coronatus. ille cruci¬
fixus: omnia in illo fecisti. Audi quid
ex illo tuo milite nunties hominibus.
quid ex illo p̃cone sc̃õ p̃dices gentibus.
xp̃m dei uirtutẽ: & dei sapientiam.
Irrideant iudei crucisixum xp̃m: qr
scandalum ẽ eis. Irrideant pagani cru¬
cifixum xp̃m: qr stulticia ẽ eis. Nos

Expanded text:
 nostro dixerunt Judaei: Unde sapientia haec, et virtutes? Sapientia in his quae loquebatur. Virtutes in his quae operabatur. Ideo Aposmnia in sapientia fecisti.» Ergo omnia in Christo fecisti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. Audio, audio quid de illo tuo milite nunties hominibus; quid de illo praecone sancto praedices gentibus, Christum Dei Virtutem, et Dei Sapientiam. Irrideant Judaei crucifixum Christum, quia scandalum est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stultitia est eis: «Nos
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam carna. ¶ les. Non potui
loqui uobis quasi sp̃ualibus: sed qtrasi
carnalibus. Ergo cum sp̃uales sp̃ualibus
locuntur: dies diei eructat uerbum.
Cum uͦ & ipsi carnales. ñ tacent fidem
crucifixi xp̃i quam possunt caꝑe par-¬
ui: nor nocti annutiat scientiam.
Tuus ẽ dies & tua ẽ nox. Ad te ꝑti-¬
nent sp̃uales: ad te ꝑtinent carnales.
Illos illustras incõmutabili sapientia
&o ueritate: illos consolaris carnis ma¬
ifestatione. tanꝗ̃ luna consolans

Expanded text:
sapientiam carnales: Non potui sapientiam carnales: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus . Ergo cum spirituales spiritualibus loquuntur, Dies diei eructat verbum: cum vero et ipsi carnales non tacent fidem crucifixi Christi, quam possunt capere parvi, Nox nocti annuntiat scientiam . Tuus est dies, et tua est nox. Ad te pertinent spirituales, ad te pertinent carnales: illos illustras incommutabili sapientia et veritate; illos consolaris carnis manifestatione, tanquam luna consolans
Abbreviated transcription (Latin):
fingunt tanꝗͣ in alio loco patrem.
in alio filitim ante patrem stantẽ. &o pro
nobis rogantẽ: spatia sua queq amboꝵ
occupantibus molibus. Et uerbum ad
eum cuius est tierbum. facere uerba ꝓ
nobis: interuallo interposito. inter os
loquentis & auriculas audientis. Et
alia talia: que sͥ animales idemq car¬
nales in coidibus fabricantur. Quicqͥd
enim tale sp̃ualibus de deo cogitantibꝰ
ex corportim consuetudine occurrit. ne¬
gando atq respuendo tanquam impor-¬
tunas muscas ab interioribus oculis
abigunt. & sinceritati eits lucis ad qͥ¬
escunt: qua teste ac iudice has ipsas
ẏmagines corporum suis uiternis aspec¬
tibus irruentes. falsas omnino ẽe̾ con¬
uus ẽ dies. Qui sunt istr. Sp̃uales.
Et tua ẽ nox. Qui sunt isti:
Carnales. Tuusest dies: & tua ẽ nor.
Loquantur sp̃uales. sp̃ualia sp̃ualibus.
Dictum est enim. Sp̃ualibus sp̃ualia cõ¬
parantes. Sapientiã loquimur inter
ꝑfectos. Hondum capiunt istam

Expanded text:
fingunt tanquam in alio loco Patrem, fingunt tanquam in alio loco Patrem, in alio Filium ante Patrem stantem, et pro nobis rogantem, spatia sua quaeque amborum occupantibus molibus, et Verbum ad eum cujus est Verbum facere verba pro nobis, intervallo interposito inter os loquentis et auriculas audientis; et alia talia quae sibi animales, iidemque carnales in cordibus fabricantur. Quidquid enim tale spiritualibus de Deo cogitantibus ex corporum consuetudine occurrit, negando atque respuendo, tanquam importunas muscas, ab interioribus oculis abigunt; et sinceritati ejus lucis acquiescunt, qua teste ac judice has ipsas imagines corporum suis internis aspectibus irruentes, falsas omnino esse conuus est dies. Qui sunt isti? Spirituales. Et tua est nox. Qui sunt isti? Carnales, Tuus est dies; et tua est nox. Loquantur spirituales spiritualia spiritualibus; dictum est enim: Spiritualibus spiritualia comparantes, sapientiam loquimur inter perfectos . Nondum capiunt istam