comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne in qͦ sibi eiꝰ inimici magni uictoresq uidebant᷑ suscepit uocẽ in¬
firmitatis nr̃e qͦ simul crucifigebat᷑ uetꝰ homonr̃ ut euacuretur
ẽ. deqͥnq ꝓpositistuis . Sic incipit salmꝰ uige simꝰ primꝰ qͥdepas¬
sione ipsꝰ & reuelatione gr̃ȩ quã fidelib: faciendis liberan¬
ꝓphetũ dͥñs adse ꝑtinere demonstrins primũ ũsũ eiꝰ exclamauitocin
pender& in ligno cõmemorando exponendoq ꝑcurtã u eehocin¬
telligas quẽa dmodũ grã testam̃ti noui nec eo tẽpe tacebat᷑ quanoo
tes nr̃as portat & pnob ind&l orib ẽ. Ixhuiꝰ gͥ infirmitatis uoce de
qua paulꝰ meo qđ petebat ñ exauditꝰ & idõ qͦcđ̃a mododerelictꝰ audit com̃
ad ño sufficit tꝰ grã mea nã uirtꝰ in in firmitate ꝑficit᷑ heuoce gͦ infir
dm̃s respice ume quare me dereliqͥsti: In eo qͥppe derolinquit᷑ dep̃¬

Expanded text:
ne, in qua sibi eius inimici magni uictoresque uidebantur, suscepit uocem inne, in qua sibi eius inimici magni uictoresque uidebantur, suscepit uocem infirmitatis nostrae, qua simul crucifigebatur uetus homo noster, ut euacuaretur de quinque propositis tuis. Sic incipit psalmus vicesimus primus, qui de passione ipsius, et revelatione gratiae quam fidelibus faciendis liberanprophetiam dominus ad se pertinere demonstrans primum uersum eius exclamauit, cum penderet in ligno, commemorando exponendoque percurram, ut ex hoc intellegas, quem ad modum gratia testamenti noui nec eo tempore tacebatur, quando tes nostras portat et pro nobis in doloribus est. ex huius igitur infirmitatis uoce, de qua Paulus in eo. quod petebat, non exauditus et ideo quodam modo derelictus audit tamen a domino: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, ex uoce ermeus, respice me: quare me dereliquisti? in eo quippe derelinquitur depr
Abbreviated transcription (Latin):
quando corde ñ recit ꝓhac dõ mercede seruierit. Qua cũ pollere aq
excellere impios uideret turbatꝰ cȩꝑat cogitare qđ ds humana ñ
curet. Et cũ abista cogitatione eũ scõꝵ ad dm̃ ꝑtinentiũ reuocarec auc¬
toritas suscepit atq intendit agnoscere tã grande secretũ qđ ei labo¬
ranti ñ pate factũ ẽ. donec intrar& in scuariũ dĩ & intelliger& in
nouissima hoc ẽ donec accepto spũ scõ discer& desiderare potiora
& ꝓspiceret quȩ pȩna futura sit impis etiã qͥ fenea quadã tẽporalit̃
felicitate floriuissent Hlunc psalmũ septua gesimũ & scđm nocte qua
illucescebat solẽnitas beatissim eypriam ꝑminis teriũ nrm̃ expositũ
cordissima humamtate atq incuiꝰ forma serui discere deberemꝰ
qͥd in hac uita contẽnendũ & qͥd inalia spandũ eẽt in ipsa passio¬

Expanded text:
quando corde non recto pro hac deo mercede seruierit, qua cum pollere atque quando corde non recto pro hac deo mercede seruierit, qua cum pollere atque excellere impios uideret, turbatus coeperat cogitare, quod deus humana non curet. et cum ab ista cogitatione eum sanctorum ad deum pertinentium reuocaret auctoritas, suscepit atque intendit agnoscere tam grande secretum, quod ei laboranti non patefactum est, donec intraret in sanctuarium dei et intellegeret in nouissima, hoc est donec accepto spiritu sancto disceret desiderare potiora et prospiceret, quae poena futura sit impiis, etiam qui faenea quadam temporaliter felicitate floruissent. hunc psalmum septuagesimum et secundum nocte, qua inlucescebat sollemnitas beatissimi Cypriani, per ministerium nostrum expositum cuius misericordissima humanitate atque in cuius forma seruili discere deberemus, quid in hac uita contemnendum et quid in alia sperandum esset, in ipsa passio
Abbreviated transcription (Latin):
Acceditanimȩ ut sit unꝰ homo : si c ñ auget᷑ numerꝰ ꝑsonaꝵ cũ homo
gamꝰ huiꝰ ꝑsonȩ singulariatẽ ñ ut suspicem᷑ in carnẽ diuinitatẽ . Itaq¬
xp̃chomo ut ꝑeũ reuelaret᷑ noui grã testam̃ti quȩ ñ ad tẽporalem
sed adȩt̃nã uitã ꝑtinet ñ utiq t̾rena felicitate cõm̃danoꝰ fuit
Inde subiectio inde passio inde flagella sprita contumeliȩ crux uiilnera
& tanꝗͣ suꝑato subiectoq mors ipsa. ut fideles eiꝰ discerent quale pie¬
tatis p̃miũ ab illo cuiꝰ filii factieent petere atq sꝑare deberent:
ne ad hoc ꝓmagno seruiret᷑ dõ ut t̃renã felicitatẽ ad ipisci quȩre¬
rent ipsi qͥseruirent ipsi abicientes & conculcantes fidẽ suã estiman¬
do eã mercede uilissima. Vnde beneficentissima ꝓuidentia om̃s
ds̃ t̃renã felicitatẽ concessit & impiis : ne ꝓmagno quȩreret᷑ abonis
lincille salmꝰ septua gesemꝰ & scđs inducit hominẽ penitentẽ qđ ali¬

Expanded text:
accedit animae ut sit unus homo, sic non augetur numerus personarum, cum homo gamus hujus personae singularitatem, non ut suspicemur in carnem mutatam dihomo, ut per eum reuelaretur noni gratia testamenti, quae non ad temporalem sed ad aeternam uitam pertinet, non utique terrena felicitate commendandus fuit. inde subiectio, inde passio, inde flagella, sputa, contumeliae, crux, uulnera et tamquam superato subiectoque mors ipsa, ut fideles eius discerent, quale pietatis praemium ab illo. cuius filii facti essent, petere atque sperare deberent, ne ad hoc pro magno seruiretur deo, ut terrenam felicitatem adipisci quaererent, qui seruirent ipsi, abicientes et conculcantes fidem suam aestimando eam mercede uilissima. unde beneficentissima prouidentia omnipotens deus terrenam felicitatem concessit et impiis, ne pro magno quaereretur a bonis. hinc ille psalmus septuagesimus et secundus inducit hominem paenitentem, quod ali
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sublege erant redimeret continuo subiunx̃ ut ad optionẽ filio¬
rũ retiperemꝰ ut uidelic& grãm hiuꝰ beneficii discernere abil¬
lafilii natura qͥ missus ẽ. filiꝰ ñ ad optione factꝰ sed sẽꝑ gentus
filiꝰ ut participata natura filioꝵ hominũ ad partia pantã etiã siũ
natura ad optar& filios hominũ. Qua ꝓpt̃ etiã cũ dixiss& dedit

Expanded text:
qui sub lege erant, redimeret, continuo subiunxit: Ut adoptionem filioqui sub lege erant, redimeret, continuo subiunxit: Ut adoptionem filiorum reciperemus, ut uidelicet huius gratiam beneficii discerneret ab illa filii natura, qui missus est filius non adoptione factus sed semper genitus filius, ut participata natura filiorum hominum ad participandam etiam suam naturam adoptaret filios hominum. quapropter etiam cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
illuminat omẽm hominẽ & dsa pđ dm̃ Nos qͦq ꝑ eiꝰ grãm facti su¬
mꝰ qđ ñ eramꝰ id ẽ filii dĩ sed tam̃ aliqͥo eramꝰ. Et hoc ipsũ aliqͥo multo
inferiꝰ hoc ẽ filii hominũ. Descendit gͦ ille ut nos ascenderemꝰ & ma¬
nens insua natura factꝰ ẽ particeps naturȩ nr̃e ut & nos manentes
innatura nr̃a efficerem̃ participes naturȩ ipsius Non tamensic
ã illũ naturȩ nr̃e participatio ñ fec̃ deteriorẽ nos aut̃ fec̃ nature
illiꝰ participatio meliores misit ds̃ filiũ suũ factũ exmuliere factũ
sublege Nã legis sa cram̃ta ꝑcepit ut eos qͥ sublege erant redime¬
r& id ẽ. qͦs lex reos tenebat occidentelutera dũ p̃ceprũ ñ implere¬
t anteqͣ uiuificaret sp̃s q caritas dĩ quȩ p̃ceptũ impliet diffundit᷑¬
in cordib nr̃is ꝑ spm̃ scm̃ quidatꝰẽ nob Roinde cũ dixisset ut cos

Expanded text:
illuminat omnem hominem venientemilluminat omnem hominem venientemlii dei; sed tamenĮ aliquid eramus et hoc ipsum aliquid multo inferius, hoc est filii hominum. descendit ergo ille, ut nos ascenderemus, et manens in sua natura factus est particeps naturae nostrae, ut et nos manentes in natura nostra efficeremur participes naturae ipsius, non tamen sic; nam illum naturae nostrae participatio non fecit deteriorem, nos autem facit naturae illius participatsub Lege . Nam Legis sacramenta percepit, ut eos qui sub lege erant, redimeret, id est quos Lex reos tenebat occidente littera, dum praeceptum non impleretur, antequam vivificaret spiritus; quia charitas Dei quae praeceptum implet, dis per spiritum sanctum, qui datus est nobis. proinde cum dixisset: Ut eos,
Abbreviated transcription (Latin):
ate uiri : sed exdõnati st̃. Net noui tes tam̃ti qđ inuetere latuit. nec ta¬
m̃ figuris obũbrantib ꝓphetari p̃ñciariq cessauit. ut intelligat ani¬
ma dm̃ suũ & gr̃a eiꝰ renascat᷑ illi łdecqͥppe natiuitas spũalis ẽ : idõ
ñ exsanguinib: neq ex uoluntate uiri. neq: ex uoluntate carnis. sed
exdõ Hȩc etiã tidoptio uocat᷑. Eramꝰ enĩ aliqͥd anteꝗ essemꝰ filii dĩ
& accepimꝰ beneficiũ ut fieremꝰ qđ ñ eramꝰ sic̃ qui adoptat᷑ ance quã
adoptaret᷑ nondũ erat filiꝰ eiꝰ a qͦ adoptat᷑ iã tam̃ erat qui adoptarit᷑
It abhacgneratione gr̃ȩ discermt᷑ ille filiꝰ. quicũ eẽc filiꝰ dĩ uenit ut¬
fieret uenitut fieret filiꝰ hominis donaretq nob̵ qui eramꝰ filii ho¬
minis filios dĩ fieri Factꝰ qͥppe ẽ ille qđ ñ erat : sed tam̃ aliqo aliuo
erat Et hoc ipsũ aliqͥo uerbũ dĩerat ꝑ qđ facta st̃ om̃a & lum̃ uerũ qđ

Expanded text:
ati sunt. haec est gratia noni testamenti, quod in uetere latuit nec tamen figuris obumbrantibus prophetari praenuntiarique cessauit, ut intellegat anima deum suum et gratia eius renascatur illi. haec quippe natiuitas spiritalis est, ideo non ex sanguinibus, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis sed ex deo. Haec e non eramus; sicut qui adoptatur, antequam adoptaretur nondum erat filius ejus a quo adoptatur, jam tamen erat qui adoptaretur. Et ab hac generatione gratiae discernitur ille Filius, qui cum esset Filius Dei, venit ut fieret filius hominis, donaretque nobis qui eramus filii hominum, filios Dei fieri. Factus est quippe ille quod non erat, sed tamen aliquid aliud erat; et hoc ipsum aliquid Verbum Dei erat, per quod facta sunt omnia, et lu en verum quod
Abbreviated transcription (Latin):
sus adõ cui nom̃ erat ioħs Hic uenit ut testimoniũ ꝑhiberet delumi¬
ne ut om̃s erederent ꝑ eũ. Nonerat ille lum̃ sed ut testimoniũ ꝑ¬
hib̵et delumine. Tantꝰ enĩ homo debuit ꝑ hib̵e testimoniũ deillo qͥ non
tantũ homo uerũ etĩ dserat ut innatis mulierũ nemo exurgeret
maior ioħe baptista. Sic enĩ ille cui maior ioħs testimoniũ ꝑhibebat
intelligere᷑ hoc eẽ maior qͦ non tantũ homo sed etiã dserat lum̃gꝰ
& iobs sed tale lum̃ quale testimoniũ ꝑhibet ne dñs diens : Ille erat
lucerna ardens &lucens. Qđ& discipłis suis dix̃. Vos estis lum̃ mundi
Aq ut ostender& quale lum̃ secutꝰ adiunx̃ Nemo accendit lucernuã

Expanded text:
testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. tantus enim homo debuit perhibere testimonium de illo, qui non tantum homo uerum, etiam deus erat, ut in natis mulierum. nemo exsurgeret maior Iohanne Baptista; sic enim ille, cui maior Iohannes testimonium perhibebat, intellegeretur hoc esse maior, quo non tantum homo sed etiam deus erat. lumen ergo et Iohannes sed tale lumen, quale testimonium perhibet ipse dominus dicens: Ille erat lucerna ardens et lucens, quod et disci-, pulis suis dixit: Vos estis lumen mundi; atque ut ostenderet quale lu
Abbreviated transcription (Latin):
is te uisibilis ꝑ eũ factꝰ sit hoc ẽ cȩlũ & t̃ra sed mundũ ñ cognoscentẽ iN¬
crepando significauit infideles constitutos inmundo. deinde adiun¬
git. insua ꝓpͥauenit & sui eũ ñ receper̃. Siue qr & ipsi infideles inqͦantũ
homines st eiꝰ st̃ ꝑ quẽ creati st̃ siue suos ꝓpͥȩ iudȩos intelligi uoluit.

Expanded text:
iste uisibilis per eum factus sit, hoc est caelum et terra, sed mundum non cognoscentem iniste uisibilis per eum factus sit, hoc est caelum et terra, sed mundum non cognoscentem increpando significauit infideles constitutos in mundo. Deinde adiungit: In sua propria uenit et sui eum non receperunt, siue quia et ipsi infideles, in quantum homines sunt, eius sunt, per quem creati sunt, siue suos proprie Iudaeos intellegi uoluit,
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ intelligamꝰ uł si hoc nondũ possumꝰ sine ulla dubitatione credamꝰ
Animã rationalẽ non et̃. nacurã đi. Illa qͥppe in cõmutabilis ẽ. sed cam̃ci
posse partici pando illuminari. Lucernȩ qͥppe accendi irdigent extin
ñ participatione illuminat᷑. sed eiꝰ participatione illumminant᷑ quȩ ab
illo illumnant᷑. Deniq seqͥt᷑. Erat lum̃ uerũ. Et tanqui quȩ rerem
qͥmodo discerneret᷑ lum̃ uerũ a lumine illuminato io. ẽ xsc. aiohe
erat in qͥc lum̃ uerũ qđ illuminat omẽm hominẽ uenientẽ in hune
mundũ Si omẽm hominẽ gͦ & ioħem. Atq ut magis ostendat huiꝰ diui¬
nitatẽ longe p̃stantiore distantia in hoc mundo in qͥt erat & muntꝰ ꝑ eũ fac¬
tꝰ ẽ & muntꝰ eũ ñ cognouit. Non muntꝰ qͥ ꝑeũ faccus ẽ eũ ñ cognouit neq
enĩ habetuĩ cognoscendi eũ nisi rationalis creatira quãuis etiã muntꝰ

Expanded text:
bitatione credamus animam rationalem non esse naturam Dei; illa quippe incommutabilis est: sed tamen eam posse participando illuminari; lucernae quippe accendi indigent, et exnon participando illuminatur, sed ejus participatione illuminantur quae ab illo illuminantur. 8. Denique sequitur, Erat lumen verum : et tanquam quaereremus quomodo discerneretur lumen verum a l lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. si omnem hominem, ergo et Iohannem. atque ut magis ostendat huius diuinitatem longe praestantiore distantia: In hoc mundo, inquit, erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. non mundus, qui per eum factus est, eum non cognouit, neque enim habet uim cognoscendi eum nisi rationalis creatura, quamuis etiam mundus
Abbreviated transcription (Latin):
nons confusi illos qͥppe patres int̃inimicos suos uiuentes & diuiti¬
isimplesti & ab hostib eruisti gloriosasq uictorias reportare fea¬
sa & dediuersis eos mortib libisti Ro alio subiecistine feriret᷑
arietẽ aliũ deputredine sanũ & ei dupla quȩ amiserat reddide¬
sti aliũ int̾ leones esurientes ille sũ incegr̃ũq serusti alioꝵ unt̃
flãmas de ãbulantiũ grata uoce laudatꝰes. Talealiqͥo in xp̃o ex¬
peccabant fieri iudȩĩ undȩ plarent siuere filiꝰdĩ eẽt ex eor ꝑso¬
na & in libro sapientiȩ dr̃. Morte turpissima condẽnemꝰ cũ Erttenĩ
respeit in sermonib ipsi . Si em̃ uerꝰ ẽ. filiꝰ di suscipi& eũ &libabit cũ¬

Expanded text:
nt confusi. illos quippe patres inter inimicos suos uiuentes et diuitiis implesti et ab hostibus eruisti gloriosasque uictorias\' reportare fecisti et de diuersis eos mortibus liberasti. pro alio subiecisti, ne feriretur, arietem; alium de putredine sanum et ei dupla, quae amiserat, reddidisti; alium inter leones esurientes inlaesum integrumque seruasti; aliorum inter flammas deambulantium grata uoce laudatus es. tale aliquid in Christo expectabant fieri Iudaei, unde probarent, si uere filius dei esset. ex eorum persona et in libro sapientiae dicitur: Morte turpissima condemnemus eum; erit enim respectus in sermonibus ipsius. si enim uerus filius dei est. suscipiet eu
Abbreviated transcription (Latin):
endo istã cupiditatt̃ relinqͥs qr caritatẽ in qͣhabites quȩris Cari¬
tas lausisrł laus uidentiũ dm̃ qr ñ in se louoant᷑ sed inte. Quidem̃

Expanded text:
endo istam cupiditatem relinquis, quia charitatem in qua habites, requiris: chariendo istam cupiditatem relinquis, quia charitatem in qua habites, requiris: charitas, laus Israhel, laus uidentium te, quia non in se laudantur sed in te; quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
tis dsdsm̃s respice me quare me dereliqͥsti: sic audiuimꝰ etiã xp̃ĩ uocẽ
in ecła patientis saule saule qͥd me ꝑsequeris : Cũ itaq ñ exaudim᷑ ad tẽpo¬
ralia bona retinenda uł a dipiscenda quanto ꝓinis dep̃cam᷑ dm̃ in eo qđ
nos ñ exaudit derelinqͥt nos sed ad potiora quȩ uult intelligamꝰ
& p̃feramꝰ & concupiscamꝰ ñ nos derelinqͥt. Vnde sequit᷑ salmꝰ & dicit
Clamaui adte ꝑdiẽ nec exaudies. Et norte. Etiã hic sub audit᷑ nec ex¬
te id ẽ in reb: ad ũsis ut ꝓspera quȩ amissa st̃ redeant uerũ hoc ñ mͥ
ad insipientiã facies sed potiꝰ ut sapiã qͥdiã ꝑgrãm noui testam̃ti a te
expectare qͥd desiderare qͥo poscere debeã Clamabo qͥ ppeego ut mͥ
bona cẽporela ñ auferant᷑. Tuaut̃ inscõ habitas laus isrł. Nolo uedere¬
linqͥs concupiscentiũ mẽa qͦ carnalẽ felicitatẽ reqͥro. Uerũ hex ẽ
insordib uetustatis tuaut̃ quȩris mundiciã nouitatis non exauor¬

Expanded text:
s meus, respice me; quare me dereliquisti? sic audiuimus etiam Christi uocem in ecclesia patientis: Saule, Saule, quid me persequeris? Cum itaque non exaudimur ad temporalia bona retinenda uel adipiscenda, quando pro his deprecamur deum, in eo, quod nos non exaudit, derelinquit nos; sed ad potiora, quae uult, ut intellegamus et praeferamus et concupiscamus, non nos derelinquit. unde sequitur psalmus et dicit: Clamaui ad te per diem nec exaudies et nocte — etiam hic subauditur nec exte, id est in rebus aduersis. ut prospera, quae amissa sunt, redeant, uerum hoc non mihi ad insipientiam facies, sed potius ut sapiam, quid iam per noui testamenti gratiam a te eipectare, quid desiderare. quid poscere debeam. clamo . Nolo ut derelinquas concupiscentiam meam, qua carnalem felicitatem requiro. Verum haec est in sordibus vetustatis, tu autem quaeris munditiam novitatis; non exaudi
Abbreviated transcription (Latin):
feinte spauer & nons confist Alide qͥd adiunx̃. Egoaut̃ sũ uerinas
& nhomo & q̃ uidet᷑ qͥ dẽ ad com̃ dangu humilitatẽ simplict̃ ditõ
p̃sertiineis uerbis quȩ canto saluatori in ꝓpheciȩ p̃diadtratie
poaptant᷑ encc s. hc sens elegcintissimꝰ a priorib idõ hoc seino¬
mine xp̃m pͥnturi uoluisẽ q uermis decarne sine c̃cubitus
nascit᷑ sic̃natꝰ ẽ ille deuirgine. Sed& in libro suo iobcũ decreaturis cae¬
lestib loqueret qđ indĩ conspectuetã ipset iux mundasint. quanto ma

Expanded text:
d adiunxerit: Ego autem sum uermis et non homo. quod uidetur quidem ad commendandam humilitatem simpliciter dictum. praesertim in eis uerbis. quae tanto saluatori in prophetiae praedicatione coaptantur. dictus est hinc sensus elegantissimus a prioribus, ideo se hoc nominenascitur, sicut natus est ille de uirgine. sed in libro suo Iob cum de creaturis caelestibus loqueretur, quod in dei conspectu etiam ipsa uix munda sint: Quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
derom õptare stati subiumat Et uerbũ caro factũ ẽ & habia¬
uit innob Qđ unũ ẽ exqͥnq illis. quȩ cͥ expomuoliusti. Tanquã
dicertt Ohomines nolite desꝑare uos fieri possẽ filios di. gt
& ipse filiꝰdi hoc ẽ uerbũ dĩ. caro factũ ẽ & habitauit in nobis
Reddite uc̃e ꝑ fficimim sp̃i & habitate in illo qͥ caro factusẽ &
habitauit in nob. Neq eni iã desperandũ ẽ partiapatione uerbi
fieri posse homines filios di. quando filiꝰ di partiapatione carns
factꝰ ẽ fili hominis Nositaq mutabiles in meliꝰ comutindi par¬
epes efficim uerbi uerbũ aut̃ in cõmutabile nidil in deteri cõmu¬
tatũ particeps carnis effectũ ẽ rationali anima medaone
it animã aut ñ liabut rationalẽ sed more suo seriptura ut xp̃i¬

Expanded text:
aro factum est et habitauit in nobis, quod unum est ex quinque illis, quae tibi exponi uoluisti, tamquam diceret:s o homines! nolite desperare uos fieri posse filios dei, quia et ipse filius dei, hoc est uerbum dei caro factum est et habitauit in nobis. reddite uicem, efficimini spiritus et habitate in illo, qui caro factus est et habitauit in nobis. neque enim iam desperandum est participatione uerbi fieri posse homines filios dei, quando filius dei participatione carnis factus est filius hominis. Nos itaque mutabiles in melius commutandi participes efficimur uerbi; uerbum autem incommutabile nihil in deterius commutatum particeps carnis effectum est rationali anima medianteit animam aut non habuit rationalem; sed more suo scriptura. ut
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o & in ecła. Igit᷑ ñ iã duo seduna caro. Sigͦ carouaa: ꝓfecto cõpetent̃
etiã uoxuna. Quid hic quȩris humana infirmitas uocẽ uerbi ꝑ qđ fac¬
quẽ tͥ uidendũ distulit . Hlominẽ aut̃ uidendũ aitulit. occidendũ obtulit.
imitandũ contulit credenoũ transtulit. ut ista fide aduidendũ dm̃ m̃¬
tis oculꝰ sanaret. Quio gͦ dedignam᷑ audire uocẽ corporis exore capitis :¬

Expanded text:
in ecclesia; igitur non iam duo sed una caro. si ergo caro una, profecto competenter etiam uox una. quid hic quaeris, humana infirmitas, uocem uerbi, per quod facquem tibi uidendum distulit, hominem autem uidendum adtulit, occidendum obtulit, imitandum contulit, credendum transtulit, ut ista fide ad uidendum deum mentis oculus sanaretur. quid ergo dedignamur audire uocem corporis ex ore capitis? e
Abbreviated transcription (Latin):
ubi amoris fructuo sissimꝰ finis ẽ. Quanto gͦ magis delet¬
tare nos oportȩtcũ ipsũ dm̃iã disçere homines accedunt ꝓpt̃
uari : ut si frigidior ẽ. solita nr̃a p̃dicatio insolita eorũ
Auditione feruescat. Huc accedit adc̃oparandã letitiã
qđ cogitamꝰ ⁊ consideramꝰ deqͦ erroris morte in uitã fidei
transeathomo It siuicos usitatissimos cũ benefica hilaritate
transimꝰ quando alicui forte qͥerrando laborauerade
monstramꝰ uiã : quanto alacriꝰ ⁊ cũ gaudio maiore in doc¬
trina salutari etiã illa quȩ ꝓpt̃ nos retexere ñ opꝰ ẽ. ꝑam¬
bulare debemꝰ cũ animã miserandã ⁊errorib scłi fatiga¬
tã ꝑ itinera pacis ipso qͥ nob̾eã p̃ stitit iubente deducimꝰ¬
Sed reuera multũ ẽ ꝑdurare in loquendo usq ad t̃minũ
pnstitutũ : cũ moueri ñ uidemꝰ audientẽ. Qđ siue ñ au¬
deat religionis timore constrict. uoce aut aliqͦ motu

Expanded text:
ubi amoris fructuosissimus finis est: quanto ergo magis delecubi amoris fructuosissimus finis est: quanto ergo magis delectari nos oportet, cum ipsum Deum jam discere homines accedunt, propvari, ut si frigidior est solita nostra praedicatio, insolita eorum auditione fervescat? Huc accedit ad comparandam laetitiam, quod cogitamus et consideramus, de qua erroris morte in vitam fidei transeat homo. Et si vicos usitatissimos cum benefica hilaritate transimus, quando alicui forte qui errando laboraverat, demonstramus viam: quanto alacrius et cum gaudio majore in doctrina salutari, etiam illa quae propter nos retexere non opus est, perambulare debemus; cum animam miserandam et erroribus saeculi fatigatam per itinera pacis, ipso qui nobis eam praestitit jubente, deducimSed revera multum est perdurare in loquendo usque ad terminum praestitutum, cum moveri non videmus audientem; quod sive non audeat, religionis timore constrictus, voce aut aliquo motu
Abbreviated transcription (Latin):
ua uidebit᷑ Tantũ enĩ ualec animi cõpatientis affeci : ut
cũ illi afficiunt᷑ nob loquentib: ⁊ nos illis discentib habite¬
mͦ in inuicẽ Atq: ita ⁊ illi quȩ audiunt qͣsi loquant᷑ in nob
⁊ nos in illis discamꝰ quodã modo quȩ docemꝰ. Nonne accidẽ
hoc solet cũ loca quȩda ãpla & pulchra uł urbiũ uł agiox
quȩ ũ nos sepe uidendo sine aliqͣ uoluptate p̃teribamꝰ. osten¬
dimꝰeis qͥantea nunquã uiderant ut nr̃a delettatio uneoꝵ
nouicatis delectatione renouet᷑: & canto magis quanto sta¬
miciores qr ꝑamoris iunculũ inquantũ inillis sumꝰ in
tantũ & nob noua fiunt quȩ uetent fuer̃. Sed sunreb con
teplandis aliquantũ ꝓficimꝰ iã uolumꝰ eos quosdiligimꝰ
letari & stupere cũ intuent᷑ oꝑa manuũ hominu : seduo¬
lumꝰ eos in ipsa artẽ consiliũue institutoris attollere atq
inde exurgere in admirationẽ laudeq om̃i creantis di.

Expanded text:
va videbuntur. Tantum enim valet animi compatientis affectus, ut va videbuntur. Tantum enim valet animi compatientis affectus, ut cum illi afficiuntur nobis loquentibus, et nos illis discentibus, habitemus in invicem; atque ita et illi quae audiunt quasi loquantur in nobis, et nos in illis discamus quodam modo quae docemus. Nonne accidere hoc solet, cum loca quaedam ampla et pulchra, vel urbium vel agrorum, quae jam nos saepe videndo sine aliqua voluptate praeteribamus, ostendimus eis qui antea nunquam viderant, ut nostra delectatio in eorum novitatatis delectatione renovetur? Et tanto magis, quanto sunt amiciores; quia per amoris vinculum in quantum in illis sumus, in tantum et nobis nova fiunt quae vetera fuerunt. Sed si in rebigimus laetari et stupere, cum intuentur opera manuum hominum; sed volumus eos in ipsam artem consiliumve institutoris attollere, atque inde exsurgere in admirationem laudemque omnicreantis Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
qx qui perierit ñ ex illa erat. Firmũ enĩ fundam̃tũ dĩ
stat: habens signaculũ hoc. Nouit dñs qui st̃ eiꝰ: ⁊ rece¬
dat abiniqͥtatẽ om̃is qͥ nominat nom̃ dñi Ista cogitantes
& inuocantes dnm in cor nrm̃ minꝰ timebimꝰ incertos exit̾
sermonis nr̃i . ꝓpt̃ incertos motꝰ auditorũ : delectabitq
nos ipsa ꝑpessio molestiarũ. ꝓmiseri cordi oꝑe si non in eo
nr̃am głam reqͥramꝰ. Tunc enĩ ẽ uere pꝰ bonũ cũ a carita¬
ritate reqͥescit. Lectio uͦ quȩ nos delectat aut aliqͣ auditio
melioris eloquii. ut eã ꝓm̃do sermoninr̃o p̃ponere uolen¬
te scũ pigritia uł tedio loquam᷑ a lacriores nos susci piet
iocundiorq p̃s stabit᷑ post laborẽ : ⁊ maiore fidutia dep̃¬
cabimꝰ ut loquat᷑ nob̵ ds̃ quomodo uolumꝰ si suscipiamꝰ in lariẽ
ut loquat᷑ ꝑnos quomodo possumꝰ Ita fi : ut diligentib dm̃

Expanded text:
quia qui perierit, non ex illa erat. Firmum enim fundamentum Dei quia qui perierit, non ex illa erat. Firmum enim fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: novit Dominus qui sunt ejus; et recedat ab iniquitateet invocantes Dominum in cor nostrum, minus timebimus incertos exitus sermonis nostri propter incertos motus auditorum, delectabitque nos etiam ipsa perpessio molestiarum pro misericordi opere, si non in eo nostram gloriam requiramus. Tunc enim est vere opus bonum cum a charitaritate requiescit. Lectio vero quae nos delectat, aut aliqua auditio melioris eloquii, ut eam promendo, sermoni nostro praeponere volentes, cum pigritia vel taedio loquamur, alacriores nos suscipiet, jucundiorque praestabitur post laborem; et majore fiducia deprecabimur ut loquatur nobis Deus quomout loquatur per nos quomodo possumus: ita fit ut diligentibus Deum
Abbreviated transcription (Latin):
sã existimo ut ꝑlittãs totiꝰ istiꝰ psalmi ordo decurreret : ut sic̃
paruuli & imꝑiti & ad legendũ imbuendi. hȩc primũ ꝑquȩ
sibi uerba contexta s̃ littarũ elem̃ta cognoscerent ita &humana
ignoratio admores. ad disciplinã ad cognitionẽ dĩ ꝑhunc singu¬
Carũ littarũ octonariũ numerũ ipsis uelud infantilis doctrinȩ
nr̃e recipit in firmitas diuinis institutis. nisi ꝑ eiꝰ grãm qui hȩc isa
dederit erudiri. Namq qͥ simplicit̃ eaquȩ int̾manꝰ sibi in ci¬
derint legunt. existimant nidnl differentiȩ in uerb. nichil
in nominib nidul in reb: existere . Sed siistuo cõmunis colloquii
sermo ñ patit᷑ ut sub diuersis rerũ ñcupationib: non diuersa

Expanded text:
sam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurreret; ut sicut sam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurreret; ut sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana ignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singularum litterarum octonarium uumernm ipsis uelut infantilis doctrinae nostrae recipit infirmitas diuinis institutis, nisi per eius gratiam, qui haec ipsa dederit, erudiri. namque qui simpliciter ea, quae inter manus sibi inciderint, legunt, existimant nihil differentiae in uerbis, nihil in nominibus, nihil in rebus existere. sed si istud communis conloquii sermo non patitur, ut sub diuersis rerum nuncupationibus non diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parant᷑ ab ipsis statĩ elem̃tir luterarũ docendi st̃.
ut ꝑfectã uerãq rationẽ tanꝗ ab exordio primȩ
institutionis consequant᷑. Sciens istud sc̃s apłs paulus. cã
etq ab infantiȩ ipsius inhoaret᷑ exordiis : hȩc ad timotheũ intes
sti & qđ ab infantia sacras litteras nosti quȩ te possint ins truere
insalutẽ Hoc ꝓpt̃ p̃sentẽ psalmũ ita dictũ sit Inqͦ cũ cognitio ue¬
ricatis ad eruditionẽ humanȩ ignorantiȩ eẽt edenda ꝑ ipsa
lut̃arũ atq elem̃torũ initia doctrinȩ ordo ẽ distributꝰ. Scđmenĩ
ebreoꝵ littãs : in singulis octonis uersib singulȩ littȩ p̃ferunt
ꝑst aut̃ om̃is numerꝰ uersuũ incentũ septua gina sex uersib
nã cũ exiuginti duab: lictĩs om̃is hebreus sermo conueniat.a
octonos uersus littẽ singulȩ explicent numerꝰ iste uersuũ
octonis parcib: multiplicatꝰ explet᷑. Mancigit᷑ extitisse cau¬

Expanded text:
terarum docendi sunt, ut perfectam ueramque rationem tamquam ab exordio primae institutionis consequantur. sciens istud sanctus Paulus apostolatque ab infantiae ipsius inchoaretur exordiis, haec ad Timotheum inter s, et quod ab infantia sacras litteras nosti, quae te possint instruere in salutem. hoc propter praesentem psalmum ita dictum sit, in quo, cum cognitio ueritatis ad eruditionem humanae ignorantiae esset edenda, per ipsa litterarum atque elementorum initia doctrinae ordo est distributus, secundum enim Hebraeorum litteras in singulis octonis uersibus singulae litterae praeferuntur. est autem omnis numerus uersuum in centum septuaginta sex uersibus. nam cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. Hanc igitur exstitisse cau
Abbreviated transcription (Latin):
paruuli & imꝑiti & ad legendũ imbuendi. hȩc primũ ꝑquȩ
sibi uerba contexta s̃ littarũ elem̃ta cognoscerent ita &humana
ignoratio admores. ad disciplinã ad cognitionẽ dĩ ꝑhunc singu¬
Carũ littarũ octonariũ numerũ ipsis uelud infantilis doctrinȩ
nr̃e recipit in firmitas diuinis institutis. nisi ꝑ eiꝰ grãm qui hȩc isa
dederit erudiri. Namq qͥ simplicit̃ eaquȩ int̾manꝰ sibi in ci¬
derint legunt. existimant nidnl differentiȩ in uerb. nichil
in nominib nidul in reb: existere . Sed siistuo cõmunis colloquii
sermo ñ patit᷑ ut sub diuersis rerũ ñcupationib: non diuersa

Expanded text:
paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana ignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singularum litterarum octonarium uumernm ipsis uelut infantilis doctrinae nostrae recipit infirmitas diuinis institutis, nisi per eius gratiam, qui haec ipsa dederit, erudiri. namque qui simpliciter ea, quae inter manus sibi inciderint, legunt, existimant nihil differentiae in uerbis, nihil in nominibus, nihil in rebus existere. sed si istud communis conloquii sermo non patitur, ut sub diuersis rerum nuncupationibus non diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑfectã uerãq rationẽ tanꝗ ab exordio primȩ
institutionis consequant᷑. Sciens istud sc̃s apłs paulus. cã
etq ab infantiȩ ipsius inhoaret᷑ exordiis : hȩc ad timotheũ intes
sti & qđ ab infantia sacras litteras nosti quȩ te possint ins truere
insalutẽ Hoc ꝓpt̃ p̃sentẽ psalmũ ita dictũ sit Inqͦ cũ cognitio ue¬
ricatis ad eruditionẽ humanȩ ignorantiȩ eẽt edenda ꝑ ipsa
lut̃arũ atq elem̃torũ initia doctrinȩ ordo ẽ distributꝰ. Scđmenĩ
ebreoꝵ littãs : in singulis octonis uersib singulȩ littȩ p̃ferunt
ꝑst aut̃ om̃is numerꝰ uersuũ incentũ septua gina sex uersib
nã cũ exiuginti duab: lictĩs om̃is hebreus sermo conueniat.a
octonos uersus littẽ singulȩ explicent numerꝰ iste uersuũ
octonis parcib: multiplicatꝰ explet᷑. Mancigit᷑ extitisse cau¬
sã existimo ut ꝑlittãs totiꝰ istiꝰ psalmi ordo decurreret : ut sic̃

Expanded text:
ut perfectam veramque rationem tamquam ab exordio primae institutionis consequantur. Sciens istud sanctus Paulus apostolatque ab infantiae ipsius inchoaretur exordiis, haec ad Timotheum inter s, et quod ab infantia sacras litteras nosti, quae te possint instruere in salutem. hoc propter praesentem psalmum ita dictum sit, in quo, cum cognitio ueritatis ad eruditionem humanae ignorantiae esset edenda, per ipsa litterarum atque elementorum initia doctrinae ordo est distributus, secundum enim Hebraeorum litteras in singulis octonis uersibus singulae litterae praeferuntur. est autem omnis numerus uersuum in centum septuaginta sex uersibus. nam cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. Hanc igitur exstitisse causam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurreret; ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nongͦ st̃ malȩ diuitiationes huiꝰ modi nec đo displicent. alio¬
quin om̃ps ⁊ iustꝰ ista fieri ñ ꝑmuter& simala & in iusta ẽent
respondi ñ iđo hȩc uideri iusca debe qđ ea fieri ꝑmittat om̃i¬
potentissimꝰ & iustissimꝰ ds Nã & alia multa manifestissime in¬
iusta fieri sic̃ homicidia adulteria furta rapinas & cȩcera huiꝰ
modi : quȩ quãuis iusto dõ eo qđ in iusta stat sine dubitatione dis¬
pliceant idẽ tam̃ om̃ps ea fieri certa iudici sui ratione ꝑmittit
Nonutiq impune : sed ad eoꝵ dãnationẽ a quib: fiunt quȩ di¬
sũ religionis cultũ ꝑtineant nullo modo abeo credendũ. eẽ
contẽm ac ꝑ hoc fieri ñ potuisse nsi ei placuissent & idõ
mala ea putariñ oportere : ad hoc quoq: respondi
Nonergo ei displicent cũ tẽpla & simula chra euertunt᷑ &¬
illa gentiũ sacrificia si facta fuerin puniunt᷑. Sic̃ enĩ dr ñ ea

Expanded text:
non ergo sunt malae diuinationes huius modi nec deo displicent — alionon ergo sunt malae diuinationes huius modi nec deo displicent — alioquin omnipotens et iustus ista fieri non permitteret, si mala et iniusta essent — respondi non ideo haec uideri iusta debere, quod ea fieri permittit omnipotentissimus et iustissimus deus; nam et alia multa manifestissime iniuste fieri, sicut homicidia, adulteria, furta, rapinas et cetera huius modi: quae quamuis iusto deo eo quod iniusta sint sine dubitatione displiceant, idem tamen omnipotens ea fieri certa iudicii sui ratione permittit non utique inpune, sed ad eorum damnationem, a quibus fiunt quae disum religionis cultum pertineant, nullo modo ab eo credendum esse contemni. ac per hoc fieri non potuisse, nisi ei placuissent. et ideo mala ea putari non oportere — ad hoc quoque respondi: nunc ergo ei displicent, cum templa et simulacra euertuntur et illa gentium sacrificia, si facta fuerint. puniuntur. sicut enim dicitur non ea
Abbreviated transcription (Latin):
si altera pendebit exaltera. donec om̃s ueniant inseriẽ disputa¬
tionis ñsingulati separatis locis quasi una queq in siua priuata
adeent multi fr̃s laici xp̃iam & in loco solito consedis¬
semꝰ ortꝰ ẽ sermo dereligione xp̃iana aduersus psũpci¬
onẽ & tanquã mirã & magnã scientuã paganoꝵ quẽ recorda¬
tũ atq cõpletũ luteris mandandũ putaui : non ex presfis ꝑ¬
sonis contradicentiũ quãuis xp̃iani eẽnt & magis contradieen¬
do quȩrere uiderent᷑ qd paganis responderi oporter&: Cũ ergo
dediuinatione dȩmonũ quȩ reret᷑ & ad frmaret᷑ p̃dixisse nescio
quẽ uersionẽ tẽpli serapis quȩ in alexandria facta ẽ respon¬
di non ẽe mirandũ si istã euersionẽ tẽplis& simulacͥrissuis
imminere dȩmones & scire & p̃dicere potuer sic alia multa
quantũ eis nosse & p̃nuntare ꝑmutit᷑ : Et cũ midu referretur

Expanded text:
si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputasi altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata fuissent multi fratres laici christiani et in loco solito consedissemus, ortus est sermo de religione christiana aduersus praesumptionem et tamquam miram et magnam scientiam paganorum: quem recordatum atque conpletum litteris mandandum putaui non expressis personis contradicentium, quamuis christiani essent et magis contradicendo quaerere uiderentur, quid paganis responderi oporteret. cum ergo de diuinatione daemonum quaereretur et affirmaretur praedixisse nescio quem euersionem templi Serapis, quae in Alexandria facta est, respondi non esse mirandum, si istam euersionem templis et simulacris suis inminere daemones et scire et praedicere potuerunt sicut alia multa, quantum eis nosse et praenuntiare permittitur. Et cum mihi referretur:
Abbreviated transcription (Latin):
Igo aut̃ intuens supradictã here sim nouã immicã grȩdi. sextã mͥ ꝓpo¬
sui questionẽ degrã noui testam̃ti. Deqͣ disputans int̃posita expositi¬
one sꝰalmiuige sim pͥmi incuiꝰ caput scriptũ ẽ. qđ dñs exclamauitin
cruce qđ ille amicꝰ in pͥmis mͥ ꝓposuit exponendũ : om̃a illa quinq
dissolui non hoc ordine qͦ erant ꝓposita. sed sic̃ mͥ disserenti degratia
noui tes tam̃ti tanqͣ suis locis congruent̃ occurrere potuer . ACTEΝꝰRE MACTat¬
TRACTANDAS QUESTIONESMA SOLVENDAS dilectissime
mifr̃ honorate hinc inderaptas sic̃ te ułlegentẽ mo¬
uere uł cogitanti tͥ inm̃tẽ uenire potuer̃ & in conspectũ meũ fusas
quodĩ modo Quarũ solutionẽ siuelĩ disserendo ordinare ñ ut car¬
pt̃i sic̃ positȩ st̃ desingulis disserã sed uno quodã tenore sermo¬
nis eas int̃ se connectã atq contexã diffiale opꝰ uidet᷑ : & tam̃
puto faclꝰ eas solui si hoc fecero Inuicẽ quippe adiuuabuat

Expanded text:
pra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. Hictractandas quaestiones atque soluendas, dilectissime mi frater Honorate, hinc inde raptas, sicut te uel legentem mouere uel cogitanti tibi in mentem uenire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam modo. quarum solutionem si uelim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt,
Abbreviated transcription (Latin):
OISO TEAPORE AUO CONTRA DONATISTAS UEHELEATER
exercebam᷑ & contra pelagianos exerceriiã coeperamꝰ : amicꝰ
quidã misitmͥ quinq A cartag̃ine questiones & rogauit ut eas illi
scribendo exponerẽ. Quȩ s̃ quid sibi uedit uox illa dnĩ dĩdsm̃s uc quid
me dereliqͥsti: & qͥd sit qđ ait a płs ut in caritate radicati & fundati

Expanded text:
ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et fundati
Abbreviated transcription (Latin):
fundit᷑ ⁊ maria transeunt᷑ ꝓcellarũ incerta subeunt᷑¬
& pene ut mors euitet᷑ morsipsa suscipit᷑. Supplicatur
deinde ꝑhomines homini. sine dubitatione fiunt ista
cũ sit dubiũ quo fine ꝓueniant: & tam̃ certiores st̃ cla¬
ues eccłȩ quã corda regũ quib: clauib qđ cunq int̃ra
soluit᷑. etiã incȩlo solutũ ꝓmutit᷑. Et multo ẽ. hone¬
stior humilitas qua se quisq: humiliat eccłȩ dĩ.
& labor minor imponit᷑ ⁊ nullo tẽporadis mor¬
cis periculo mors aeterna uitatur

Expanded text:
funditur, maria transmeantur, procellarum incerta subeuntur; etfunditur, maria transmeantur, procellarum incerta subeuntur; et pene ut mors evitetur, mors ipsa suscipitur. Supplicatur deinde per homines homini: sine dubitatione fiunt ista, cum sit dubium quo fine proveniant. Et tamen certiores sunt claves Ecclesiae, quam corda regum: quibus clavibus quodcumque in terra solvitur, etiam in coelo solutum promittitur . Et multo est honestior humilitas, qua se quisque humiliat Ecclesiae Dei: et labor minor imponitur, et nullo temporalis mortis periculo mors aeterna vitatur
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ petrũ p̃sum̃tẽ. accusatũ tim̃tẽ uulneratũ. flentem
sanatũ lã etiã post aduentũ decȩlo sp̃s sc̃i quidã si mon
petunia uoluit eundẽ sp̃m̃ scm̃ emere. sceleratissimũ
& impiũ mercimoniũ cogitans iã baptitatꝰ in xp̃o. & ta¬
m̃ pȩnitentiȩ consiliũ ab ipso petro correptꝰ accepit:
Dicit etiã a płspaulus quiutiq fidelib mittebat epłas.
ne iterũ cũ uenero humiliet me apud uos & lugeam
multos ex hisqͥante peccauer̃ & ñ eger̃ pęnitentiã suꝑ
immundicia & luxuria & fornicatione quã gesser
Circũ stant gͦ nos & p̃cepta recte faciendi & exẽpla ñ
tantũ rectẽ facientiũ sed etiã penitentiũ ad recipien¬
dã salutẽ quȩ fuerat amissa peccando sed fac incer¬
tũ eẽ. utrũ ignoscat ds̃ quid ꝑdit cũ supplicat dõ. qͥ
salutẽ ꝑdere ñ dubita uerit cũ offenderit dm̃: quis
enĩ certꝰ ẽ etũ qđ imperator ignoscat: Et tam̃ pecunia

Expanded text:
ergo Petrum praesumentem accusatum, timentem vulneratum, flentem sanatum. Jam etiam post adventum de coelo Spiritus sancti, quidam Simon pecunia voluit eumdem Spiritum sanctum emere, sceleratissimum et impium mercimonium cogitans, jam baptizatus in Christo: et tamen poenitentiae consilium ab ipso Petro correptus accepit . Dicit etiam apostolus Paulus, qui utique fidelibus mittebat Epistolas: Ne iterum cum venero ad vos, humiliet me Deus, et lugeam multos ex his qui anteimmunditia et luxuria, et fornicatione quam gesserunt . Circumstant ergo nos et praecepta recte faciendi, et exempla non tantum recte facientium, sed etiam poenitentium ad recipiendam salutem, quae fuerat amissa peccando. Sed fac incertum esse utrum ignoscat Deus. Quid perdit, cum supplicat Deo, qui salutem perdere non dubitavit, cum offenderet Deum? Quis enim certus est quod etiam imperator ignoscat? Et tamen pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uerba contexta s̃ littãrũ lem̃ta cognoscerent ita &humana
ignoratio ad mores ad disciplinã ad cognitionẽ dĩ ꝑ hunc singu¬
larũ litt̃arũ octonariũ numerũ ipsis uelud infantilis doctrinȩ
nr̃e recipit in firmitas diuinis institutis. nisi ꝑ eiꝰ grãm qui hȩc isa
dederit erudiri. Namq qͥ simplicit̃ eaquȩ int̾manꝰ sibi inci¬
derint legunt. existimant nidul differentiȩ in uerb̵ nichil
in nominib nidnl in reb existere. Sed si istuo cõmunis colloquir
sermo ñ patit᷑ ut sub diuersis rerũ ñ cupationib: non diuersa

Expanded text:
sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana ignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singularum litterarum octonarium uumernm ipsis uelut infantilis doctrinae inostrae recipit infirmitas diuinis institutis, nisi per eius gratiam, qui haec ipsa dederit, erudiri. namque qui simpliciter ea, quae inter manus sibi inciderint, legunt, existimant nihil differentiae in uerbis, nihil in nominibus, nihil in rebus existere. sed si istud communis conloquii sermo non patitur, ut sub diuersis rerum nuncupationibus non diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
solã uerã atq utilis docerinȩ cẽ. prudentiã quȩ ab eatis in
Atq ab infantiȩ ipsius inhoaret᷑ exordiis : hȩc ad timo dicũ in ter
sti & qđ abinfantia sacras literas nosti quȩ tepossint instruere
insalutẽ Hoc ꝓpt̃ p̃sentẽ psalmũ ita dictũ sit In qͦ ũ cognitio ue¬
ritatis ad eruditionẽ humanȩ ignorantiȩ eẽt edenda ꝑ ipsa
litt̃arũ atq elem̃torũ initia doctrinȩ ordo ẽ distributꝰ Scđm enĩ
ebreoꝵ litãs: in singulis octonis uersib singulȩ littȩ p̃ferunT
Est aut̃ om̃is numerꝰ uersuũ incentũ septuã ginta sex uersib
nã cũ exiugintiduab litis omis hebreus sermo conueniat &¬
octonos uersus litȩ singulȩ explicent numerꝰ iste uersuũ
octonis partib: multiplicatꝰ explet᷑. Hanc igit᷑ extitisse cau¬
sã existimo ut ꝑlittãs totiꝰ istiꝰ psalmi ordo decurreret : ut sic̃
paruuli & imꝑiti & adlegendũ imbuendi. hȩc primũ ꝑquȩ

Expanded text:
e prudentiam, quae ab aetatis initiis atque ab infantiae ipsius inchoaretur exordiis, haec ad Timotheum inter s, et quod ab infantia sacras litteras nosti, quae te possint instruere in salutem. hoc propter praesentem psalmum ita dictum sit, in quo, cum cognitio ueritatis ad eruditionem humanae ignorantiae esset edenda, per ipsa litterarum atque elementorum initia doctrinae ordo est distributus, secundum enim Hebraeorum litteras in singulis octonis uersibus singulae litterae praeferuntur. est autem omnis numerus uersuum in centum septuaginta sex uersibus. nam cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. Hanc igitur exstitisse causam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurreret; ut sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae
Abbreviated transcription (Latin):
OMINIO REGΥM EIISSIMO karolo.
USUAROUS indignus sacerdos ac mo¬
nachus. pheminem in xp̃o coronã.
Minune ur̃am latet celsitudinẽ
entissime princeps. qualiter monem᷑
unitandis antiquorum studiis : ut
ingestis precipue eccłiastico dogmati con¬
grius. minus ꝑfectum inuentum fi
lebeamus uel ꝓͥ posse supplere. uł cert
depeamui uel ꝑ poue iupplere. It certe sup¬
pleri optare.¬
pleri optare. Quȩ res pia quidem sollici

Expanded text:
omino regum piissimo CAROLO USUARDUS, indignus sacerdos ac monachus, perennem in Christo coronam. Minime vestram latet celsitudinem, o sapientissime princeps, qualiter monemur imitandis antiquorum studiis, ut quidquid in gestis praecipue ecclesiastico dogmati congruis minus perfectum inventum fuerit, debeamus vel pro posse supplere, vel certdebeamus vel pro posse supplere, vel certe suppleri obtare. Quae res pia quidem sollici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ temꝑa trans fixũ necauit: ac postea semi¬
is patriõ deuectꝰ. ibiq sepuiltꝰ est. Rome. sce
tr suũ. In affrica. scõrum diodoli. & anesii.
MENS ISARIIHBETDIES XXX

Expanded text:
 tempora transfixum necavit, ac postea semivivus patriam devectus ibique sepultus est. Romae, sanctae patrem suum. In Africa, sanctorum Diodoli et Anesi. MENSIS APRILIS HABET DIES XXX
Abbreviated transcription (Latin):
plet᷑ opꝰ dĩ. ꝓscrati solo oratorii
aut otiosi sermonis. Nec p̃sumat quisꝗͣ¬
lus referre quȩcunq foris monasterio uide¬
ue. aut audierit : quia plurima destructio
st. Qđ si qͥs p̃sump serit: uindictae regłari
libiaceat. Similit̾ & qui p̃sũpserit claustra
nonasterii egredi: uł quocũq ire. uł qͥppiã
uauis parũ. sine ussione abbatis facere.¬

Expanded text:
pletur opus Dei, prostrati solo oratorii aut otiosi sermonis. Nec quisquam praesumat referre alio quaecunque foris monasterii viderit, aut audierit, quia plurima destructio est. Quod si quis praesumpserit, vindictae regulari subjaceat. Similiter et qui praesumpserit claustra monasterii egredi, vel quocumque ire, vel quippiam, quamvis parum, sine iussione abbatis facere
Abbreviated transcription (Latin):
is imꝑiũ. cũ om̃i mansuetudine & obędi¬
ntia. Qd̃ si om̃ino uiriũ suarũ m̃surã ui¬
arit pondꝰ oneris excedere : impossibilitatis
ui carsas ei qui sibi preest. patient̃ & opor¬
me suggerat. ñ suꝑbiendo. aut resistendo. uit
ntradicendo. Qđ si post suggestionẽ suã
ua sententia prioris imꝑiũ ꝑdurauerit.
lat uinior ita sibi expedire. & de karita
confidens. & de adiutorio dĩ obediat.

Expanded text:
is imperium cum omni mansuetudine, et obedientia. Quod si omnino virium suarum mensuram viderit pondus oneris excedere, impossibilitatis suae causas, ei qui sibi praeest, patienter et opportune suggerat, non superbiendo, aut resistendo, vel contradicendo. Quod si post suggestionem suam in sua sententia Prioris imperium perduraverit, sciat junior ita sibi expedire, et ex charitate confidens de adjutorio Dei obediat.
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. Om̃ia tam̃ m̃surate fiant. ꝓpt̃ pill¬
nimes. Akalendis autem octobris usq¬
&usq nonã om̃s in opus suũ laborent qđ
iniungitur: Facto autẽ primo signo horȩ
nȩ disuingantur ab oꝑe suo singuli: et
parati dum scđm signum pulsauerit.
t refectionẽ autẽ : uaccent lectionibus suis.¬

Expanded text:
i. Omnia tamen mensurate fiant propter pusillanimes. A Kalendis autem Octobris usqusque nonam omnes in opus suum laborent quod eis injungitur. Facto autem primo signo horae nonae, disjungant se ab opere suo singuli; et sint parati dum secundum signum pulsaverit. Post refectionem autem, vacent lectionibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
inimica. ẽ. animȩ & ideo certis tempis
occupari debent fratres in labore manuis
certis iterum horis in lectione diuina
hac dispositione credimus utraq temꝑa i¬
Nari : id. ẽ. ut a pascha usq ad kalendas¬
bris. mane exeuntes a prima. usq horis
pene quartam laborent. quod necessaru
fuerit: ab hora autẽ quarta usq horaq
gentes a mensa pausent in lectis sus u
silentio: auit forte qui uoluerit sibi le
legat. ut aliũ non inquiet&. Agat̾ nonis
rius mediante octaua hora .: & iterũ qđ s¬

Expanded text:
inimica est animae. Et ideo certis temporibus occupari debent fratres in labore manuum, certis iterum horis in lectione divina. Ideoque hac dispositione credimus utraque tempora ordinari: id est, ut a Pascha usque ad Kal. Octobris a mane exeuntes a prima usque ad horam pene quartam laborent, quod necessarium fuerit. Ab hora autem quarta usque ad hosurgentes a mensa pausent in lectis suis cum silentio: aut forte qui voluerit legere sic legat, ut alium non inquietet: Agatur nona temperius mediante octava hora, et iterum quo