comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malignã uiã carnali cupiditate ferret᷑.
ut ei necesfe. ẽẽt pedes suos in de ꝓhibere.
qͣsi illuc euntes motib suis : qđ nos facimꝰ
quando ea quȩ ille ñ habuit. neuias malig¬
nas teneant. desiderianrã praua cohibe¬
mꝰ. Sic enĩ uerba dĩ possumꝰ custodire. si
postnrãs malas concupiscentias ñ eamus.
ut admale concupita ꝑueniant. sed eas
potius aduersus carnẽ spũ concupiscente
nfrenemꝰ: nenos raptos atq subuersos. ꝑ
malignas uias ꝑtrahant: A iudicus

Expanded text:
malignam viam carnali cupiditate ferretur, malignam viam carnali cupiditate ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava cohibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita perveniant; sed eas potius adversus carnem spiritu concupiscente frenemus , ne nos raptos atque subversos per malignas vias pertrahant. 6. «vers
Abbreviated transcription (Latin):
cutus: Atille dixit: Adhuc & uossine intel¬
lectuestis : Non in telligitis quia om̃e qđ
inos intrat inuentrẽ uadit. & in secessum
emittit᷑: quȩ autẽ ꝓcedunt deore. decorde
ex eunt: &ea coinqͥnant hominẽ : Ad¬
huc & uos sine intellectuestis. & suꝑ illos seni¬
ores ñ intelligitis : sed plane iãnuc audito
talimagistro capitenrõ: potest unꝰqͥsq nrm̃
dicere. suꝑseniores intellexi : Nãetiã cor¬
pori congruit: qđ secutꝰ ad iunxit: Qui a
mandata tua exqͥsiui Mandatatua. non
mandata hominũ : Mandata tua. ñ manda
mant : Merito demandatis dĩ quȩ sunt exqͥ¬
renda. ut suꝑseniores intelligantur. res¬
ponsũ .ẽ. his qͥ eorũ auctoritatẽ ueritati
p̃ferebant. & dictũ est : Cur & uos trans¬
gredimini mandatũ dĩ. ut traditiones
Abom̃i uia mala ꝓhibui pedes meos: ut cͥto¬
diam uerba tua Neq enĩ caput illud
nr̃m ipse saluator corporis in aliquã

Expanded text:
cutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intelcutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadcedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, potest unusquisque nostrum dicere, «Super seniores intellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandatmant . Merito de mandatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritatem veritati praeferebant, et dictum est, «Cur et vos transgredimini mandatum Dei, ut traditiones «Ab omni via maligna prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
uram : deinde paulo post. ut non solũ ipse
qͥ ẽ. caput corporis. uerũ etiã corpus ipsũ.
& m̃braeiꝰ suꝑ seniores illos intelligerent
quorũ traditio delauandis manib fere¬
batur : conuocatis ad se turbis dix̃ eis
Audite & intelligite : Tanquã diceret:
Suꝑ seniores illos & uos intelligite : ut
etiã deuobis illa ꝓphetia clareat. eẽ p̃missa
suꝑ seniores intellexiͣ Nec solũ capiti
uerũ etiã corpori. acsi uni uerso xp̃o
aptata conueniat: Nonqđ intrã inos
coinqͥnat hominẽ : sed qđ ꝓcedit exore
hoc coinquinat hominẽ. Hoc seniores
illi non intelligebant: qͥ delauandis manib
sua uelut magtaa mandata tradider̃
Ipsa qͦq m̃bra capitis huiꝰ suꝑseniores.
intelligentis : nondũ qđ a beo dictũ est
intellex erant: Deniq post pauca. res¬
pondens petrus: dixit ei: edissere nobis
parabolam istam. Putabat adhuc. eẽ. pa¬
rabolam : qđ dñs sine figuris fuerat elo¬

Expanded text:
vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores illos intelligerent, quorum traditio de lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret: Super seniores illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa prophetia clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna mandata tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse parabolam, quod Dominus sine figuris fuerat elo
Abbreviated transcription (Latin):
intellexit. Illi autẽ docto res ñ absur de
intelliguntur : etiã ipsi eẽ. seniores: deqͥb
cantinuo dicit. Suꝑ seniores intellexi
Qđi deomihi eomodo repetitũ uidetur :
ut nobis hȩclegentib illa ȩtas eiꝰ ueniret
inm̃tẽ. quȩ nobis motuit ex euangłio
quaetate puerili inter ȩtates maior.
hocẽ. iunior inter seniores sedebat.
& suꝑ om̃s docentesse intelligebat:
Solent eñĩ iunior & senior adse inuicem
diciminor & maior: Et sineuter eorum
senili accessit. aut ꝓpinquauit ȩtate : quã¬
quã si & ex prȩssum nom̃ seniorũ in euangłio
uelimꝰ inqͥrere. supra quos intellexit. in¬
uenimꝰ quando ei dixer scribȩ & pharisȩi:
Quare discipłi tui trans grediuntur tradi¬
ditionẽ seniorũ : Nonenĩ lauant manꝰsuas
cũpanẽ manducant: Ecce obiecta. ẽ. ei
trans gressio tradia aonis semorũ : Sedq
suꝑseniores intellexerat. qͥd eis respon¬
derit audiamꝰ : Quare in qͥt &uos trans¬
gredimini mandatũ dĩ. ꝓpt̃ traditionẽ

Expanded text:
 Illi autem doctores non absurde intelliguntur etiam ipsi esse seniores, de quibus continuo dicit, «Super seniores intellexi.» Quod ideo mihi eo modo repetitum videtur, ut nobis haec legentibus illa aetas ejus veniret in mentem, quae nobis innotuit ex Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum in Evangelio velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus quando ei dixerunt Scribae et Pharisaei, «Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant.» Ecce objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed qui super seniores intellexit, quid eis responderit, audiamus: «Quare,» inquit, «et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem
Abbreviated transcription (Latin):
in tabulis in sibilib: librisq c̃scriptũ: Inta¬
bulis uero cordis dilectio dĩ & ꝓximimane¬
bit inȩternũ: Inqͦ mandato geminato.
totalex pendet & ꝓphetȩ : Eritq p̃mium
custoditi mandati huiꝰ ipse mandator:
& p̃miũ dilectionis ipse dilectꝰ: quando erit

Expanded text:
in tabulis visibilibus librisque conscriptum: in tain tabulis visibilibus librisque conscriptum: in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, quando erit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ẽ. exdõ : Non quia lex quãlegunt
immicieiꝰ non .ẽ. exdõ. sed quia eã non
sapiunt sicut iste. qͥ suꝑ inimicos suos
eã sapit. coherendo lapidi inquẽ illi
offenderunt : Finis enĩ legis xp̃e. ad iusti¬
tiã om̃i credenti᷑. ut uistificentur gratis
ꝑgrãm ipsius t Nonsicut illi qͥuirib suis
legẽ facere existimant: &ideo exlege
quȩrunt. Sed qͦ modo filius ꝓmissionis
qͥesuriens & sitiens eã petendo quȩrendo
pul sando. qͦdã modo apatre m̃dicat. ut ad¬
optatꝰ ꝑ unigenitũ accipiat᷑: sicautẽ man¬
datũdĩ quando sapuisset. nisi eũsic sapere¬
ipse fecisset cuidi cit Suꝑ inimicosmeos
sapere fecistime mandatũ tuũ : iniici
qͥppe eiꝰ illi. uelut exagar inseruitutẽ
generat: ex eodẽ mandato tẽporalia p̃mu
sicut. ẽ. huic Melius qͥppe intellexer̃
qͥ inter p̃tati sunt inȩternũ: quã qͥ in scłm:
Tamquã finito isto scło. nullũ ĩalegis pos¬
set. eẽ. mandatũ : Iamuero nullũ erit ssed

Expanded text:
quae est ex Deo : non quia lex quam legunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia eam non sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, cohaerendo lapidi in quem illi offenderunt. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti , ut justificentur gratis per gratiam ipsius : non sicut illi qui viribus suis se legem facere existimant, et ideo ex lege quaerunt; sed quomodo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut ex Agar, in servitutem generati , ex eodem mandato temporalia praemia sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui interpretati sunt «in aeternum,» quam qui «in saeculum,» tanquam finito isto saeculo nullum jam legis posset esse mandatum. Ita vero nullum erit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi autẽ non . ẽ.lex: nec p̃uaricatio : Por¬
ro sinemo sine lege peccaret : nonidem
ipse apłs diceret : Quicũq sine lege pec¬
cauerunt. sine lege peribunt: Scđm¬
ricatores peccatores: nullũ. ẽ. itaq sine
p̃uaricatione peccatũ: nulla ẽ. autẽ
p̃uaricatio sine lege : nullũ ẽ igitur:
nisi in lege peccatũ : Quiergo dicit
p̃uaricantes deputaui om̃s peccatores
terrȩ : nullos eẽ. om̃ino nisiqͥ legẽ trans¬

Expanded text:
«Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secueccatores terrae, nullum est utique sine praevaricatione peccatum: nulla est autem praevaricatio sine lege; nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo dicit: «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae,» nullos esse omnino, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Tuussũ ego saluũ mefac: quia iustificationes
tuas exquisiui : Non transeunter intelli¬
gendũ .ẽ. qđ dictũ.ẽ. tuussũ ego quideñ
non. ẽ eiꝰ: anforte quia incȩlis. eẽ dr̃ ds̃.
ideo putandũ. ẽ. aliqͥd non. eẽ. eiꝰ in terra.
cũ clamet alius psalmꝰ. dnĩ. ẽ. terra & ple¬
nitudo eiꝰ. orbis terrarũ & om̃s qͥhabitant¬
inea : quid ẽꝰ qđiste ita se qͥdam modo fami¬
liarius dõ cõm̃dandũ putauit ut diceret.
tuus sum ego saluũ mefac. nisi intelligiuo¬
lens qđ malo suo suus. eẽ. uoluerit. qđ ẽ:
in obȩdientiȩ primũ & maximũ malum:
& tanquam dicens. m̃s ẽẽ uolui. & ꝑditũ
me feci : Tuus sum ego saluũ me fac: quia
itificationes tuas exqͥsiui : Nonuo luntats

Expanded text:
«Tuus sum ego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi.» Non transeunter intelligendum est quod dictum est, «Tuus sum ego.» Quid enim non est ejus? An forte quia in coelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid non esse ejus in terra; cum clamet alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo eergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;»
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃s ꝓphetas: qͥ nonsolũ loquendo eos
qͥ secũ uixer̃. uerũ etiã scribendo posteros
tã excellenti auctoritate docuer̃. audetse
intelligendo p̃ponere: salomoni qͥdẽ tanta ẽ
donata sapientia : ut etiã his omib qͥ suer̃
ante illũ uideat᷑. eẽ . p̃latus Sed non.ẽ cre¬
dendũ ipsum hic apatre suo dauid potuisse
ꝓphetari: maxime quia dici ñ posset exꝑ
sona salomonis qđ hic dicit᷑. Ab om̃i uia ma¬
Nunc a capite qđ ẽ. ipse saluator. nunc
abeiꝰ corpore qđ ẽ. eccła. uerba ꝓphetica
digerens & tã quã unũ loquentẽ faciens.
ꝓpter magnũ illud sacram̃tũ ubi dictũest

Expanded text:
s Prophetas, qui non solum loquendo eos qui secum vixerunt, verum etiam scribendo posteros tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui fuerunt ante illum, videatur esse praelatus : sed non est credendum ipsum hic a patre suo David potuisse prophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab omni via manunc a capite quod est ipse Salvator, nunc ab ejus corpore quod est Ecclesia, verba prophetica digerens, et tanquam unum loquentem faciens, propter magnum illud sacramentum, ubi dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ consũmatio. mihi uidetur hoc loco in¬
cuiꝰ consummationis finis est excellere
in regnoxp̃i qđ non habet finẽ. & habere
ibi sine morte sine dolore & cũ magno hono¬
re uitã : morte huiꝰ uitȩ ac dolorib &op¬
ꝓbris adqͥsitã. Qđ autẽ addidit. latũ
mandatũ tu ũ ualde : ñ intelligo nisicari¬
tatẽ idem̃ ꝓfuisset quacũq morte
imminente. & in ter quanta cũq torm̃ta
illa martiria confiteri. sicaritas in consi¬
tente ñ eẽt : Audiamꝰ apłm Et sitra di¬
dero in qͥt corpꝰ meũ ut ardeã. caritatẽ
autẽ ñ habeã: nihil mihi ꝓdest Caritas
autẽ dĩ diffusa.ẽ. in cordib nr̃is: ꝑ spm̃¬

Expanded text:
autem consummatio mihi videtur hoc loco inautem consummatio mihi videtur hoc loco incujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero,» inquit, «corpus meum ut ardeam, charitatem autem non» «habeam, nihil mihi prodest» . Charitas autem Dei diffusa
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: Meinqͥt expectauerunt peccatores
ut ꝑderentme: testimonia autẽ tua intelle¬
xi. Quid ẽ. expectauerunt ut ꝑderent :
anuelut insidiis obsederdnt uiã. expectan¬
tes ut quando transiret occiderent: Nũqͥd
ergo morte corporis perire metuebat: ab¬
sit: & qͥd ẽ. me expectauer̃. nisiut eis ad ma¬
lũ consentiret : tunc enĩ ꝑderent : Vn de
autẽ ñ periret dixit: testimonia tua intel¬
lexi: Sed familiarius hic ecłȩ aurib gre¬
cũ uerbũ sonat. marꝙͥria tua in tellexi :
quia scilicet me sibi non consentientẽ etam¬
siocciderent tuamartͥria confitens ñ peri¬
rem: sed illi qͥut ꝑderent expectabant quan¬
do consentirem: torquebant cũ etiã confite¬
rer : Nectam̃ qđ intellexerat relinquebat :¬
intuiens & uidens utiq sine fine finẽ. sc̃ꝑ¬
xit. Om̃is consũ mationis uidifinẽ : latũ
mandatũ tuũ ualde: In trauerat qͥppe in
scũ ariũ dĩ : & intellexerat innouissima : Om̃is

Expanded text:
 inquit, «exspectaverunt peccatores, ut perderent me; testimonia autem tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, si pconsummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
F undam̃tũ autẽ aliud nemo potest ponere
enĩ & illius generationis ad legẽ ꝓphetasq
in seruitatẽ generantis ancillȩ fuisse ñli¬
berȩ quȩ .ẽ. mater nr̃a. cuimater sion dic &
homo & homofactꝰ.ẽ. in ea. & ipse funda¬
uit eã altissimꝰ: ipse. ẽ. enĩ & apud patrẽ
altissimꝰ. & ꝓpt̃nos in ista matre factus
dasti terrã & ꝑmanet: quia intali funda¬
m̃to constabilita. ñ inclinabitur in sđm¬
scłsꝰ Ineis utiq ꝑmanens: qͥb: ẽ. uitã da¬
turus ȩternã:. Quos autẽ ancilla peperit.
aduetꝰ testam̃tũ ꝑtinentes. incuiꝰ tam̃ figu¬
ris latebat nouũ: nihil aliud sapiendo
quã ꝓmissa terrena non ꝑmanent: Seruus
enĩ non manet indomo in ȩt̃nũ: filus autẽ

Expanded text:
Fundamentum autem aliud nemo potest ponere Fundamentum autem aliud nemo potest ponere enim et illius generationis ad Legem Prophetasque in servitutem generantis ancillae fuisse, non liberae, quae est mater nostra ; cui, «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos in ista matre factus dasti terram, et permanet:» quia in tali fundamento constabilita, non inclinabitur in s in eis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa terrena, non permanent. Servus enim non manet in domo in aeternum, filius autem
Abbreviated transcription (Latin):
tuis custodientib eternã sine desertio
cȩlũ ꝑtinet consequenter ad terram:
Vnꝰ enĩ uersus ẽ eorũ octo quia distam
litterã ꝑtinent: Singulis quippelitteris
hebre is subduntur oceoͥni  donec psalmi
huiꝰ ꝓlixitas terminetur: INgenerationẽ
& generationẽ ueritas tua: fundasti terrã
& ꝑmanet : Post cȩlũ enĩ terrã contuitufide¬
lis m̃tis aspiciens: inuenit in ea generatio¬
nes quȩ incȩlo ñ sunt: & ait. Ingenerationẽ
& generationẽ ueritas tua ÷ siue om̃s gene¬
rationes ista repetitione significans. aqͥb
nũquã defuit ueritas dĩ insc̃is eiꝰ Modo
pauciorib modo pluriorib ut setẽ porũ
uarietas habuit uel habebit: siue duas
quasdã generationes intellegi uolens:
unã scilicet ad legẽ & ꝓphetas. alterã uero
adeuangłm ꝑtinentẽ .: Cur autẽ nũquam
etã istis generationib ueritas desit. uelut
aperiens causam: fundasti in qͥt terrã & ꝑ¬
manet : Eos qͥ in terra sunt: terrã nuncupans:

Expanded text:
tuis custodientibus aeternam sine desertioncoelum, pertinet consequenter ad terram. Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspiciens, invenit in ea generationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei in sanctis ejus, modo paucioribus, modo pluribus, ut se temporum varietas habuit vel habebit; sive duas quasdam generationes intelligi volens, unam scilicet ad Legem et Prophetas, alteram vero ad Evangelium pertinentem. Cur autem nunquam etiam istis generationibus veritas desit, velut aperiens causam; «Fundasti,» inquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans.
Abbreviated transcription (Latin):
impetrat sp̃m boñu ꝑquẽ dileccio ipsa
diffunditur incordib nr̃is: Hoc ȩnĩ spũdĩ
qͥcũq agutur: hi filu sunt di : Qui recipi¬
untur ut recũ bant cũ abra hã isaac. &ia¬
cob in regno cȩlorũ. expulso seruo qͥ non
manet indomo in ȩt̃nũ . id. ẽ. isrł scđm car¬
nẽ. cuidictũ ẽ Cũ uideritis abrabã isaac

Expanded text:
ectio ipsa diffunditur in cordibus nostris . Hoc enim Spiritu Dei quicumque aguntur, hi filii sunt Dei : qui recipiuntur ut recumbant cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; expulso servo, qui non manet in domo in aeternum ; id est Israel secundum carnem, cui dictum est, «Cum videritis Abraham, I
Abbreviated transcription (Latin):
fecit dñs: exultemꝰ & iocundem in eo. &̃ sicut
indie oneste ambulemꝰ. Qm̃ om̃ia seruiuq̃
tibi: Om̃ia scilicet deqͥb loquebatur: Om̃u
quȩ ꝑtinent ad huncdiem: seruiunttibi:
unde liberet᷑ hȩc terra ut fundata ꝑmaneat:
atq subiecit Hisiqđ lexta meditatio
mea. ẽ: tunc forsitan perissem in humilitate
mea: Istalex fidei.ẽ: ñ in anis fidei. sed quȩ
ꝑdilectionẽ oꝑat᷑: Porhanc impetratur grã:¬
& quȩ fortes facit in tribulatione tẽ porali.
nepereant in humilitate mortali: Nȩt̃nuĩ¬
ñ obliuiscar iꝰtificationes tuas: quia in ipsis
uiuificastime. Ecce unde factũ.ẽ: ut ñ pen¬
ret in humilitate sua . Nã dõ nr̃o ñ uiuifican¬

Expanded text:
sicut in die honeste ambulemus . «Quoniam omnia serviunt tibi. Omnia» scilicet de quibus loquebatur; «omnia» quae pertinent ad hunc diem, «serviunt tibi.»unde liberetur haec terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea.» Ista lex fidei est; non inanis fidei, sed quae per dilectionem operatur . Per hanc impetratur gratia, quae fortes facit in tribulatione temporali, ne pereant in humilitate mortali. n obliviscar justificationum tuarum: quoniam in ipsis vivificasti me. Ecce unde factum est, ut non periret in humilitate sua: quoniam unde est justifica
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m qͥdatꝰ.ẽ. nobis. In hac diffusione latitu¬
do ẽ. in qua sine angustiis uia qͦq ambulat᷑
angusta : donante illo cuidictã ẽ Dilatasti
gressus meos subterme. & non sunt infir¬
mata uestit mea : Latũ ergom andatum
caritatis: mandatũ illud geminũ. qͦiube¬
tur ds̃ & ꝓximꝰ diligi Quid autẽ latius.
quã ut ibi pendeat totalex & om̃s ꝓphetȩ :¬

Expanded text:
 datus est nobis . In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat tota Lex et omnes Prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
rib eiꝰ. ẽ. futura uindicta. ipsã qͥq int̾ris futimꝰ
Siautẽ quẽ quã mouet curquerat. qđ cũ
discipłi quęrerent magister respondit.
Non est urm scire tẽpora quȩ pater posuit in
sua potestate : cur ñ credamꝰ isto lopsalmihuiꝰ
et̃. ꝓphetatũ. hõc ipsum illos fuisse quȩsi¬
turos. & eccłȩ uocẽ quȩ hic tanto ante p̃dic¬
ta.ẽ. illorũ in terrogatione cõpletã: qđ au¬
sed nonita ut lextua dñe : Eas sictrans fer¬
uocant qđ usq: ad eo uno uerbo nequa quam
dicilatine potest : ut aliqͥ delectationes. aliqͥ
fabulationes eas dicerent : ut non in merito
accipiat᷑. eẽ. qͥdem illas exercitationes. sed
insermone. cũ quadã delectatione : Hasuero
habent in diuersis sectis ac ꝓfessionib. & lit¬
terȩ scłares. & iudeorũ quȩ deut᷑rosis nuncu¬
patur : continens p̃ter diuinarũ canonẽ
soripturarũ milia fabularũ: Habet eas & he¬

Expanded text:
ribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. ribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tanto ante praedicta est, illorum interrogatione completam? 5. sed non sicut lex tua, Domine:» eas sic transfervocant, quod usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et hae
Abbreviated transcription (Latin):
tuas ñ sum oblitꝰ. Nimirũ enĩ ꝑutrẽ. carnẽ
mortis huiꝰPerpruinã uero. cȩleste benefi¬
ciũ uult intelligi : qͦ carnis concupiscentiȩ
uelut frigore cohibente torpescunt: & fit
hinc ut iustificationes dĩ dememoria ñ laban
tã quã uter in pruina: subiecit. it ificationes
tuas ñ sum oblit᷑: Hoc .ẽ id eo ñ su oblitꝰ q̃m̃
talis factussum: Feruor eñĩ cupiditatis ob¬
torpuit: ut ferueret memoria caritatis:¬
Quot sunt dies seruitiu : quando facies
depsequentib me iudiciũ : In a pocalipsinẽ
ista uox martirũ : & eis imperat̃ patientia.
donec fr̃m eorũ numerus impleatur: Decitb
ergosuis interrogat corpꝰ xp̃i. qͥ futuri sunt
in hoc scło : & nequis quã putaret ante hic
eccłam ñ futuram quã finis scłi uenerit.
& aliqͥd tẽporis futurũ in hoc scło qͦ ecđa¬
iã non sit interris : ꝓpterea c̃uquȩsisset dedi¬
eb suis. ad iunxit etiã deiudiciq Profecto
de monstrans usq adiudiciũ. in qͦde ꝑsecuto¬

Expanded text:
carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non labanttanquam uter in pruina;» subjecit, «Justificationes tuas non sum oblitus:» hoc est, ideo non sum oblitus, quoniam talis factus sum. Fervor enim cupiditatis obtorpuit, ut ferveret memoria charitatisquando facies de persequentibus me judicium?» In Apocalypsi est ista vox martyrum, et eis imperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saecam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecuto
Abbreviated transcription (Latin):
anpopłs ipse seuidet & iocundat᷑ & sicdic¬
tũ .ẽ. qͥtimentte uidebuntme & lȩtabunt᷑.
quia inuerbatua sꝑaui: uł sicut alii diligen᷑
sint eccła. quident eccłam & iocundantur :
Sedcur ñ dix̃ qͥtimentte uident mexio
cundantur : sed timentte uerbũ p̃sentis
tẽporis posuit.: uidebunt autẽ & iocun¬
dabuntur. futuri tẽporis uerba sunt:
Anquia p̃senti tẽpore timor. ẽ. quandiu
tẽptatio.ẽ. uita humana suꝑ terrã. io¬
cunditas autẽ quã uoluit hic intelligi.
tunc erit quando iꝰti fulgebunt in regno
patrissui sicut solꝰ Hinc enĩ etiã illud
in alio psalmo legitur: Quã multa mul¬
titudo dulcedinis tuȩ dñe : quã abscon¬
distitim̃tib te : Nunc ergo quã diutimente

Expanded text:
idet, et jucundatur, et sic dictum est, «Qui timent te, videbunt me, et laetabuntur, quia in verba tua speravi;» vel sicut alii diligentisint Ecclesia, qui vident Ecclesiam et jucundantur? Sed cur non dixit, qui timent te, vident me, et jucundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligi, tunc erit quando justi fulgebunt in regno Patris sui sicut sol ? Hinc enim etiam illud in alio psalmo legitur, «Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Nunc ergo quamdiu time
Abbreviated transcription (Latin):
tero nouite : sed nũ qͥd sine intellectu fecit
hominẽ ds̃. siue primũ siue unũ quẽq nascen¬
tiũ auit nunc eidicat. mantuȩ fecer̃ me &
plas mauer̃me. damihi intellectũ : Non ne
ipsi naturȩ humanȩ intellectꝰ. ẽ. inditꝰ.
ut eo discernat᷑ a pecore : ansic ẽ. de formata
peccando. ut etiã hoc in ea reforman dũ sit.¬

Expanded text:
tero, novi te» . Sed numquid sine intellectu fecit tero, novi te» . Sed numquid sine intellectu fecit hominem Deus, sive primum, sive unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ne inloco uno ponitur. & utrũq hominis
id.ẽ. & anima & corpꝰ diuinitꝰ conditum
ñ negatur. non ineliganter distribuunt᷑
singulis singula: ut anima facta. corpꝰautẽ
fictũ intelligatur siue formatũ. siue plas¬
matũ : Nã quidam inter p̃tes noluerunt
dicere finxerunt sed plasmauerunt me :
magis diligentes minꝰ latine declina re
ingreco. quã dicere finxerunt: đ aliquando
etiã desimulatione dicisolet: sedutrum
hoc scđm adam dictũ ẽ. ex qͦcũ sint om̃s
homines ꝓpagati quis hominũ quando ille
factꝰ ẽ. etiã sefactũ ñ potest dicere originis
seminisq ratione : anetiã scđm hocrecte
tib fit ipso creante. illis generantib. qm̃
sio peratoria dĩpotentia reb subtrahat᷑
intereunt᷑. nec aliqͥd om̃ino siue demundi
elem̃tis. siue degenitorib siue de seminib:
nascitur. siea ñoperetur ds̃ : Propter qđ ait
ꝓphetȩ hieremiȩ : Priusquã te formarẽ inu¬

Expanded text:
ne in loco uno ponitur, et utrumque hominis, ne in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt dicere, «finxerunt me;» sed, «plasmaverunt me:» magis diligentes minus latine declinare de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum hoc recte tibus fit, ipso creante, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de genitoribus, sive de seminibus nascitur, si ea non operetur Deus. Propter quod ait prophetae Jeremiae, «Priusquam te formarem in u
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ sp̃s. net de qͦt oꝑa putarentur : ñ qđ sine
patre & filio sp̃s operetur Liberũ ẽ igitur
qͦ modo intelligantur manꝰdĩ : dũ tam̃ nec ea
quȩ facit manib: uerbo facere negetur. nec ea
quȩ facit uerbo manib: facere ñ putetur:
Nec ꝓpt̃ manꝰ formã corporis. aut aliamanꝰ
sinistra alia dextera : Nec ꝓͥpter uerbũ sonꝰ
oris. aut motꝰ animi transitorius operanti
dõ inesse credatur: Nec defuerunt qͥ duo ista
uerba fecer̃me & finxer̃me sic distinguerent.
ut animã dm̃ fecisse. corpꝰ autẽ finxisse dice¬
rent : quia deanima dix̃ ds̃. omnẽ flatum
ego feci Decorpore autẽ legit᷑. & finxit ds̃
hominẽ depuluere terrȩ : Tan quã fit᷑ qͥdẽ
omẽ qđ fingitur᷑ non tam̃ fingatur om̃e
qđ fit : &ideo animã factã potius dicunt
eẽ quã fictã : quia non .ẽ. corpꝰ sed sp̃s. quasi
non scriptũ sit. qͥfinxit sp̃m hominis in ipso:
Verũ tam̃ quando utrũq hoc uerbũ de homi¬

Expanded text:
 spiritus quot opera putarentur, non quod sine Patre et Filio Spiritus operetur. Liberum est igitur quomodo intelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecerunt me, et finxerunt me,» sic distinguerent, ut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia non est corpus, sed spiritus; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homi
Abbreviated transcription (Latin):
dulcissimũ martirũ nom̃: Qui ꝓcul dubio
quantanta ꝑsequentiũ crudelitas sȩui:¬
ebat ut ecoła paulominꝰ consũmaret᷑
interra. nullomodo dĩ martiria custo¬
dirent nisi fieret eis: qđ hic oratũ. ẽ¬

Expanded text:
nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic oratum e
Abbreviated transcription (Latin):
faciendo mandatadĩ ꝑuenisse se dicit adearũ
rerũ intelligentiã quȩ concupiuerat scire :
obȩdientiȩ. uelit ad altitudine sapientiȩ ꝑue¬
nire : quã capere ñ potest. nisi hoc ordine
nescrutatꝰ fueris : sed quȩ p̃cepit tibi dñs
illa cogita semꝑ: Sichomꝰ a doccultorum
sapientiã ꝑuenit : ꝑobȩdientiã mandatorũ:
Cũ autẽ dixisset quȩ tibi p̃cepit dñs illa cogi¬
ta: ideo addidit fẽꝑ: quia & custodienda. ẽ.
obȩdientia ut ꝑcipiatur sapientia: & ꝑcepta
sapientia. non. ẽ. deserenda obȩdientia : Spi¬
ritaliũ itaq m̃brorũ xpĩ uoxista.ẽ: aman¬
datis tuis intellexi Hoc enĩ recte dicit xp̃i
corpꝰineis qͥb mandata seruantib ꝓpt̃ ipsã
custodiã mandatorũ. p̃betur uberior doc¬
trina sapientiȩ : P ropterea in qͥt odio
habui. omnẽ uã iniqͥtatis: Necesse ẽ. enĩ
ut oderit omnẽ iniqͥtatẽ amor iustitiȩ: ꝗͥ

Expanded text:
faciendo mandata Dei pervenisse se dicit ad earum faciendo mandata Dei pervenisse se dicit ad earum rerum intelligentiam, quas concupiverat scire. Pobedientiae, velit ad altitudinem sapientiae pervenire, quam capere non potest, nisi ordine ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cogita semper» . Sic homo ad occultorum sapientiam pervenit per obedientiam mandatorum. Cum autem dixisset, «Quae tibi praecepit Dominus, illa cogita;» ideo addidit, «semper,» quia et custodienda est obedientia, ut percipiatur sapientia, et percepta sapientia non est deserenda obedientia. Spiritualium itaque membrorum Christi vox ista est, «A mandatis tuis intellexi.» Hoc enim recte dicit Christi corpus in eis, quibus mandata servantibus propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae, «Propterea,» inquit, «odio habui omnem viam iniquitatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui
Abbreviated transcription (Latin):
beret pedessuos Quid ẽ. enĩ aiudicus tiis
ñ declinaui. nisi qđ alio loco dicit. auidicus
autẽ tuis timui. ꝑseueranter eis credidi quia
tulegẽ posiustim: tuinterior in timis meis.
tuintus incorde legẽ posuistim sputuo.
tã quã digito tuo. ut eã ñ tãquã seruus sine
seqͥt᷑. Quã dulcia faucib meis uerbatua.
uel qđ degreco. ẽ. ex pressi us. eloquia tua:
suꝑmel & fauum orimeo: Hȩc.ẽ. illa suauitas
quãdñsdat. ut terra nra det fructũ suũ: utbonũ
uere bene id .ẽ. non mali carnalis formidine.
sedbone spiritalis dilectione faciamꝰ: Non¬
nulli sane codices. ñ habent fauũ: sed plures
habent mellis: Est autẽ similis: aꝑta doctrina
sapientiȩ : fauo uero quȩ deabstrusiorib sa¬
cram̃tis tã quã decellis cereis ore disserentis.
uelut mandatis exprimitur. Uerũ oricordis
Amandatis tuis intellexi : aliud eñ c̃ man¬
data tua intellexi. aliud amandatis tuis
amandatis dĩ: hoc. ẽ. quantũ mihi uidetur

Expanded text:
 Quid est enim, «A judiciis tuis non declinavi;» nisi quod alio loco dicit, «A judiciis autem tuis timui?» Perseveranter eis credidi, «quia tu legem posuisti mihi.» Tu interior intimis meis, tu intus in corde legem posuisti mihi spiritu tuo, tanquam digito tuo; ut eam non tanquam servus sine sequitur: «Quam dulcia faucibus meis verba tua!» vel, quod de graeco est expressius, «eloquia tua: super mel et favum ori meo.» Haec est illa suavitas quam Dominus dat, ut terra nostra det fructum suum ; ut bonum vere bene, id est, non mali carnalis formidine, sed boni spiritualis delectatione faciamus. Nonnulli sane codices non habent; «favum,» sed plures habent. Melli est autem similis aperta doctrina sapientiae; favo vero, quae de abstrusioribus sacramentis, tanquam de cellis cereis, ore disserentis, velut mandentis, exprimitur: verum ori cordis,«A mandatis tuis intellexi?» Aliud enim est, Mandata tua intellexi; aliud est, «A mandatia mandatis Dei: hoc est, quantum mihi videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
corpus in ꝑsecutione mortificari. sed animã
sed apꝓ̃ba: Bene autẽ intelliguntur oris
uoluntaria sacrificia laudis. confessionis.
sacrificabo tibi: sed qͥd. ẽ. qđ adiungit
Et iudiciatua doceme : Nonne ipse inuer¬
sib supcriorib dixerat Aiudiciis tuis non
declinaui: qͦmodo sta sica non nouerat :
porro sinouerat. qͥ modo hicdicit. & iudi¬
ciatua doceme: ansicut illud ẽ. suauitatẽ
fecisti cũ seruo tuo. & post ea dicit. suauita¬
tẽ doceme : qđ ita ex posuimꝰ. ut intellige¬
remꝰ uerba ꝓficientis: & ad disibi adid
qđ acceꝑat postu lantis: Animamea¬

Expanded text:
corpus in persecutione mortificari, sed animam, sed approba. Bene autem intelliguntur «oris voluntaria,» sacrificia laudis, confessione chsacrificabo tibi» . Sed quid est quod adjungit, «Et judicia tua doce me?» Nonne ipse in versibus superioribus dixerat, «A judiciis tuis non declinavi?» Quomodo istud, si non ea noverat? Porro si noverat, quomodo hic dicit, «Et judicia tua doce me?» An sicut illud est, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» et postea dicit, «Suavitatem doce me?» Quod ita exposuimus, ut intelligeremus verba proficientis, et addi sibi ad id quod acceperat postulantis. 5. «ve
Abbreviated transcription (Latin):
locis. maxime in psalmis. qͦdã etiã loco legan¬
Et hicqͥdem primo ueritatẽ posuit. qu ahu¬
miliati sumꝰ inmortẽ. iudicante illo cuiꝰ iu¬
dicia iustitia. ẽ : deinde miscđiã. qua in¬
stauramur aduitã ꝓmittente illo cuius¬

Expanded text:
locis, maxime in Psalmis, quodam etiam loco legalocis, maxime in Psalmis, quodam etiam loco legaEt hic quidem primo veritatem posuit, qua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vita
Abbreviated transcription (Latin):
ui uł suꝑsꝑaui. ut in uerbo ita cõposito
& cura inter p̃tis diligentioris expresso.
etiã illud intelligamꝰ. qđ potens ẽ. facere
ds̃ suꝑ quã petimꝰ & intelligimꝰ. ut quia
ergo ad huc timet eccła que in hac uita. ẽ.
& nondũ seuidet in eoregnoubierit eiꝰ
secura iocunditas. sed inter periculo sastẽpta¬
tiones in hocmundo laborat ubi audit.
quise putat stare. uideat necadat : Consi¬
derans huiꝰ mortalitatis miseriã. in qua
iugũ graue suꝑ filios adam adie exitꝰ de
uentre matris eorũ Sic in om̃ib ꝑtendit᷑
usq indiem sopulturȩ in matrẽ om̃ium.
ut ꝓpter carnẽ concupiscentẽ aduersus
sp̃m. etiã regenerati gemere sub eiꝰ gra¬
uitate cogantur : Hoc ergo considderans :¬
Cogno u inquit dñe quia iustitia iudiciatua:
& ueritate tua humiliastime : Eiat miscdia
tua ut consoleturme : scđm eloquiũ taũ ser¬
uotuo Miscđia & ueritas ita diuino eloqͥo
cõmendantur : ut  in multis inueniantur

Expanded text:
upersperavi:» ut in verbo ita composito et cura interpretis diligentioris expresso, etiam illud intelligamus, quod «potens est Deus facere supra quam petimus et intelligimus» ; ut quia ergo adhuc timet Ecclesia quae in hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matrisusque in diem sepulturae in matrem omnium , ut propter carnem concupiscentem adversus spiritum , etiam regenerati gemere sub ejus gravitate cogantur: hoc ergo considerans, «Cognovi,» inquit, «Domine, quia justitia judicia tua, et veritate humitiasti me. Fiat misericordia tua, et consoletur me secundum eloquium tuum servo tuo.» Misericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur
Abbreviated transcription (Latin):
ego deliqͥ ꝓpterea eloqũtuũ custodiui.
Ipso qͥppe fructuostendit. qđ bonũ illi
fuerit humiliari: sed illic dixit & causã.
qđ humilitatẽ pęnalem delinquendo p̃ces
nosse qđ custo dire. hoc custo dire qd nosse:
Neq enĩ xp̃c non nouerat qđ arguebat:
& tam̃ arguebat peccatũ: cũ dictũ deillosit.
qđ non nouerat peccatũ: Nouerat ergo
quadã notitia : & rursus quadam ignorantia
non nouerat: Sic & iustificationes dĩ. multi
discunt : & non discunt : Nouer ent enĩ eas
quadã notitia: & rursus quadã ignorantia
quã qͥ non faciunt non nouer̃ : Eomodo hic
ergo intelligendus. ẽ. dixisse. ut discã iusti¬
ficationes tuas : ea notitia qua fiunt : hanc¬
autẽ qua non fiunt nisi ꝑdilectionẽ: Ubi
qͥ facit: habet delectationẽ Propter qđ
dictũ .ẽ. in tua suauitate doceme iꝰtificatio¬
nestuas. sequens uersus ostendit ubi ait:
Bdna mͥlex oris tui. suꝑmilia auri & argent:

Expanded text:
ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem delinquendo praecenosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque enim Christus non noverat quod arguebat; et tamen arguebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixisse, «Ut discam justificationes tuas;» ea notitia qua fiunt. autem quia non fit nisi per dilectionem, ubi qui facit habet delectationem, propter quod dictum est, «In tua suavitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi lex oris tui, super millia auri et argenti:»
Abbreviated transcription (Latin):
u.t: tanto magis ea scrutatur amans. ut
cognita faciat. & faciendo cognoscat : quia
quorũ suꝑ se multiplicatã dixit imqͥtatẽ:
Obduruis se autẽ coreorũ uult intelligi.
hoc uerbo & hoc loco : Nãdicitur & in bono
sicut in ꝑsalmo sexagesimo septimo dr̃.
mons incaseatꝰ. monsuber & intelligit᷑ grã
plenꝰ: Nã & illic qͥđa. coagulatꝰ int̃p̃ta¬
ti sunt : sed uide quidase opponat duri¬
tiȩ cordis illorũ : Egouero in qͥt. legẽ
tuã meditatus sũ Qualege. utiq iustissi¬
ma & misericordissima. unde illidr̃ & le¬
ge tuamiserere mei. suꝑbis resistit ut ob¬
durentur. humilib autẽ dat grãm ut di¬
ligant obȩdientiam & ne excipiant excel¬
lentiam: Meditationẽ qͥppe legis huiꝰ.
uoluntaria seruatur mihi humilitas.ut
dicit: B onũm qm̃ humiliastime : ut dis¬
cã iustificationes tuas: Uicinũ aliꝗͥd & su¬
perius iam dixerat : Prius quã humilia rer

Expanded text:
juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia pquorum super se multiplicatam dixit iniquitatem? Obduruisse autem cor eorum vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in bono, sicut in psalmo sexagesimo septimo dicitur, «Mons incaseatus, mons uber» ; et intelligitur gratia plenus: nam et illud quidam, «coagulatus,» interpretati sunt. Sed vide quidlegem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas, ut ihi quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Vicinum aliquid et superius jam dixerat, «Priusquam humiliarer,
Abbreviated transcription (Latin):
eloqũ tuũ custodiui: utiq nerur sum
humiliarer : Qđ ad illã melius humilia¬
tionẽ refertur quȩ facta ẽ. in adam:
in qͦ omis creatura humana tãquã in ra
miscđie ꝓ fuit experiri: ut deleta suꝑbia
diligat᷑ o bȩdientia. & pereat᷑ ñ reditura
res habent. suauis estudñe aliqui etiã
suauis estu uł bonꝰ estu: sicut dehoc uerbo
superius tractauimꝰ : Et intua suauitate:
doceme itificationes tuas: Ulere uult
facere iustificationes dĩ : quando eas
in eiꝰ suauitate uult discere ab ipso cui
Multiplicataiẽ. suꝑme iniqͥtas suꝑborũ
Eorũ scilicet qͥb ñ ꝓfuit. qđ post ea qũ adeliqͥt.
humiliata ẽ. humana natura : Ego autem
in toto corde meo scrutabor mandata tua:
Quanta libet inqͥt ab undet iniqͥtas: non in me
refrigescit caritas: Tamquã ille hocdi cit :
qͥineiꝰ suauitate iustificationes dĩ discit::
Quanto magis enĩ suauia sunt quȩ iubet qͥui

Expanded text:
eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum humiliarer. Quod ad illam humiliationem melius refertur, quae facta est in Adam, in quo omnis creatura humana tanqmisericordiae profuit experiri, ut dejecta superbia diligatur obedientia, et pereat non reditura res habent, «Suavis es tu, Domine:» aliqui etiam, «Suavis es tu,» vel, «Bonus es tu;» sicut de hoc verbo superius tractavimus. «Et in tua suavitate doce me justificationes tuas.» Vere vult facere justificationes Dei, quando eas in ejus suavitate vult discere ab ipso cui  «me iniquitas superborum:» eorum scilicet quibus non profuit, quod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui
Abbreviated transcription (Latin):
to quȩri potest. curñdixert obȩdiui.
sed credidi Alia enĩ sunt mandata: alia
ꝓmissa: Mandata facienda sus cipi mus:
ut accipere ꝓmissa meream̃: Promissi sergo
credimꝰ: mandatis obtẽ peramꝰ : Quid ẽ. ergo
mandatis tuis credidi. nisi credidi qđ tũ
illa mandaueris. non aliqͥs homo: quãuis
ꝑ homines hominib: ministrata sint
quia utiq: credidi tua. eẽ. mandata :
ipsa fides mea quia id credidi. impetret
abstegrãm qua faciã qđ mandasti:
Sienĩ homo mihi hȩc iuberet forin secus :
nũqͥd ut etiã facerẽ qđ iu bebat. ad iuiua¬
ret intrinsecus: doce ergome suauitatẽ
inspirando caritatẽ : doceme disciplinã.
donando pacientiã. : doceme scientiam.
illuminando intelligentiã : qm̃manda¬
tistuis credidi: Teilla credidimandasse
quids es: & homini donas unde facias
liarer inqͥt ego deliq ꝓpter uerbũ tuũ
Uel sicut aluex pressius habent. ꝓpterea

Expanded text:
to quaeri potest cur non dixerit, obedivi; to quaeri potest cur non dixerit, obedivi; sed, «credidi.» Alia sunt enim mandata, alia promissa. Mandata facienda suscipimus, ut accipere promissa mereamur. Promissis ergo credimus, mandatis obtemperamus. Quid est ergo, «mandatis tuis credidi,» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandasse qui Deus es, et homini donas unde facias liarer,» inquit, «ego deliqui; propterea verbum tuum,» vel, sicut alii expressius habent, «propterea
Abbreviated transcription (Latin):
cũ docere aliquẽ cupit. dicere illa quedix̃ dñs
discipłis suis. post ea quã surrexit amortuis:
scd facere qđ ille fecit ñ potest Ait enĩeuan¬
głm: Tunc aperuit eis sensum ut intelligerets
scripturas: & dix̃ illis: Iuid autẽ illis dixe¬
rit. ibi legit᷑: Sed ideo coperant qđ dixit
quia unde caperet᷑ aperuit: Docet ergo d̃s
suauitatẽ. in spirando delectationẽ : docet
disciplinã tẽperando tribulationẽ. Docet
scientiã. insinuando cognitionẽ: Cũ itaq
alia sint quȩ ideo discimꝰ ut tantũ modo sciamꝰ
alia uero ut etiã faciamꝰ. Quando ds eadocet:
sic docet. ut ea scienda sciamꝰ a periendo uẽri¬
tatẽ : sic docet ut faciendo faciamꝰ inspirando
suauitatẽ: Neq enĩ frustra ei dicit᷑: doceme
ut faciã uoluntatẽ tuam: Sic inqͥt doce.
ut faciã : ñ tantũ modo ut sciam: Ipsa qͥppe
recte facta fructꝰ ẽ nr̃ quẽ reddimꝰ agri¬

Expanded text:
cum docere aliquem cupit, dicere illa quae dixit Dominus cum docere aliquem cupit, dicere illa quae dixit Dominus discipulis suis, posteaquam resurrexit a mortuis; sed facere quod ille fecit, non potest. Ait enim Evangelium: «Tunc aperuit eis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit illis» . Quid autem illis dixerit, ibi legitur: sed ideo ceperunt quod dixit, quia unde caperetur aperuit. Docet ergo Deus suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum itaque alia sint quae ideo discimus ut tantummodo sciamus, alia vero ut etiam faciamus; quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agri