comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bit areã suã. Per uentilabrũ id ÷ palã.
discretio iusti examinis. ꝑ aream uero.
psens ȩccła figuratur. In qua ꝓcul dublo
qđ lugubre satis. ẽ. multi sunt uocati
pauci uero electi. Pauca grana suꝑnis
recipienda mansionib. in cõparatione
loliorũ quȩ flãmis sunt mancipanda
ꝑpetuis. Cuiꝰ areȩ purgatio & nunc
uiritĩ gerit᷑: cũ quisq ꝑuersus uł ob
manifesta peccata de ęccła sacerdotali
castigatione reicit᷑. uł ob occulta post
mortẽ diuina districtione damnat᷑.
& uniuersalit̾ in fine ꝑficiet quando
mtttet filius hominis angłos suos. &
colligent de regno eiꝰ om̃ia scandala.
Uentilabrũ itaq dñs in manu id ÷ iudicii
discrimꝰ habet in potestate: quia pat̾᷑ ñ
iudicat quenquã. sed iudiciũ om̃e dedit
filio. Et congregabit triticũ iN
horreũ suũ. paleas autẽ cõhuret igni
in extinguibili. Et ipse dñs parabolã
boni seminis cui suꝑseminauit inimicus
homo ⁊izania ita terminauit ut dice¬

Expanded text:
 id est palam discretio justi examinis, per aream vero praesens Ecclesia designatur. In qua proculdubio, quod lugubre satis est, multi sunt vocati, pauci vero electi, pauca grana supernis recipienda mansionibus, in comparatione loliorum, quae flammis sunt mancipanda perpetuis. Cujus areae purgatio et nunc viritim geritur, cum quisque perversus vel ob manifesta peccata de Ecclesia sacerdotali castigatione rejicitur, vel ob occulta post mortem divina districtione damnatur. Et universaliter in fine perficietur, quando mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regnVentilabrum itaque Dominus in manu, id est, judicii discrimen habet in potestate, quia Pater non judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio . Et congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igne inexstinguibili. Et ipse Dominus parabolam boni seminis, cui superseminavit inimicus homo zizania, ita terminavit ut dice
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipse inuestigare sufficit. qͥ hanc ꝑ¬
gatione scĩficationis. & ꝓbatione tri¬
bulationis. Potest autẽ idem sp̃s sc̃s
etiã nomine ignis significatꝰ intelligi.
quia & incendit ꝑ amorẽ: & ꝑ sapien¬
tiam corda quȩ replet illuminat.
Unde & illi quib dictũ. ẽ qͥa ioħes qui¬
dembaptizauit aqua. uos autẽ baptiz a-¬
bimini sp̃u sco: idem baptisma sp̃s iN
ignis uisione pcipiunt. Sunt qui ita
exponunt: quod in p̾senti in sp̃u & in
futuro baptiz em᷑ in igni ut uidelicet
sicut nunc in remissionẽ om̃iũ peccatoꝵ
ex aqua & sp̃u renascim᷑: ita & tunc
de leuib quibusdã peccatis quȩ hinc no
bis euntib adhȩserint. purgatorii ignis
ante ultimũ iudiciũ baptismate per¬
mundem᷑ dicente apło. Siqͥs suꝑ ȩdifi¬
cauerit suꝑ hoc fundam̃tũ aurũ & ar-¬
gentũ. lapides preciosos. ligna foenũ.

Expanded text:
nec ipse investigare sufficit, qui hanc pnec ipse investigare sufficit, qui hanc pgatione sanctificationis, et probatione tribulationis. Potest autem idem Spiritus sancti etiam nomine ignis significatus intelligi, quia et incendit per amorem, et per sapientiam corda quae replet, illuminat. Unde et illi quibus dictum est: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizairitu sancto , idem baptisma spiritus in ignis visione percipiunt. Sunt qui ita exponunt, quod in praesenti in spiritu, et in futuro baptizemur in igni. Ut videlicet sicut nunc in remissionem omnium peccatorum, ex aqua et spiritu renascimur, ita et tunc de levibus quibusdam peccatis qubis euntibus adhaeserint, purgatorii ignis ante ultimum judicium baptismate permundemur, dicente Apostolo: Si quis superaedificaverit super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretios
Abbreviated transcription (Latin):
ruit: De quo & idẽ ioħes dicit. Qui ha¬
bet sponsã. sponsus. ẽ. Sed qͥa ioħem ho¬
mines xp̃m eẽ putauerunt. qđ idem
iohes negat: recte se indignũ. eẽ. ad sol¬
uendã corrigiã eiꝰ calciamenti denunciat.
Aesi aꝑte dicat᷑. Ego redẽptoris uestigia
denudare ñ ualeo: quia sponsi nom̃ mͥ
immerito ñ usurpo. Qđ tam̃ intelligi
& alit̾ potest. Quis enĩ nesciat. qđ calci¬
am̃ta ex mortuis animalib fiant:
Incarnatꝰ uͦ dñs ueniens quasi calciatus
apparuit. qͥ in diuinitate sua morti¬
cina nr̃ȩ corruptionis assũpsit. Sed huiꝰ
incarnationis mysteriũ. humanꝰ oculus
penetrare ñ sufficit. Inuestigari enĩ nul¬¬
latenꝰ potest. quomꝰ corporat᷑ uerbũ.
quomꝰ sũmꝰ & uiuificator sp̃s intra uterũ
matris animat᷑. quomͦ is qui initiũ ñ
habet. & existit & concipitur. Corrigia
calciam̃ti. est ligatura mysterii. Ioħes
itaq soluere corrigiã calciam̃ti eiꝰ ñ
ualet: qͥa incarnãtionis mysterium

Expanded text:
es dicit: Qui habet sponsam, sponsus est . Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendam corrigiam ejus calceamenti denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redemptoris nostri vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immerito non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat quod calceamenta eIncarnatus vero Dominus veniens, quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina corruptionis nostrae assumpsit. Sed hujus Incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest quomodo incorporatur Verbum, quomodo vivificatur, Spiritu intra uterum matris animatur; quomodo is qui initium non habet, et existit, et concipitur. Corrigia ergo calceamenti est ligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia Incarnationis mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
bet duas tunicas. det ñ habenti. Et qui
habet escas similit̾ faciat. Per hoc qđ
tunica plus. ẽ. necessaria usui nr̃o quã
palliũ. ad fructũ dignũ poenitentiȩ
ptinet: ut ñsolũ exteriora quȩq & mi¬
nus necessaria. sed ipsa ualde nob̾ ne¬
cessaria diuidere cũ ꝓximis debeamꝰ
scilicet uł escam qua carnalit̾ uiuimꝰ
uł tunicã qua uestim᷑. Quia enĩ iN
lege scriptũ. ẽ: diliges ꝓximũ tuum
tanquã te ipsũ minꝰ ꝓrimũ amare
conuincit᷑: qui ñ cũ eo in necessitate u¬
lius etiã ea quȩ sibi sunt necessaria par¬
titur. Iccirco gͦ de diuidendis cũ ꝓximo
duab tunicis datur pͣceptũ: qͥa hoc de
una dici ñ potuit. qm̃ si una diuidit᷑
nemo uestit᷑ In dimidia qͥppe tunica
& nudus remanet qͥ accipit. & nudus
qͥ dedit. Int̾ hȩc autẽ scientũ. ẽ. quantũ
miscdiȩ oꝑa ualeant: cũ ad fructus di
gnos poenitentiȩ ipsa p̾cȩteris p̾cipiunt᷑
Hinc etiã ꝑ semet ipsã ueritas dicit. Date

Expanded text:
bet duas tunicas det non habenti, et qui habet escas similiter faciat . Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum poenitentiae pertinet, ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum mignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc enim per semetipsam Veritas dicit: Date
Abbreviated transcription (Latin):
faciemꝰ: Nichil amplius quã qđ consti¬
tutũ. ẽ. uobis faciatis. Quantã beati bi¬
ptistȩ sermo uirtutẽ habuerit. quantui
m̃tes concusserit audientiũ: hinc ꝓbat᷑
cũ etiã publicanos & milites ad consiliũ
salutis suȩ coegerit inquirendũ. Quli
ipse ñ alit̾ quã turbis: iuxta congruũ
sibi modũ miscđiam suadet agendã
Prȩcepit gͦ publicanis. ne ultra prȩscripi
exigant. Publicani & enĩ sicut etiã no¬
mine ꝓbat᷑: appellant᷑ ii qͥ uectigalia
publica exigunt. siue qͥ conductores sĩ
uectigaliũ fisci uł rerũ. Publicani nec
non & ii qui scłi huiꝰ lucra ꝑ negotia
sectant᷑: eodẽ uocabulo censentur
Quos om̃s parit̾ in suo quenq gradu ab
agenda fraude coercet: ut dũ primũs
ab alienorũ temꝑarent appetitu. tand
ad ꝓpria cũ ꝓximis cõmunicanda ꝑtir¬
gerent NTERROSABANT̃ ILlũ & mil¬
tes dicentes. Quid faciemꝰ & nos: ꝙat¬

Expanded text:
am constitutum est vobis, faciatis. Quantam beati Baptistae sermo virtutem habuerit, quantumque mentes concusserit audientium, hinc probatur, cum etiam publicanos et milites ad consilium salutis suae coegerit inquirendum. Quibus ipse non aliter quam turbis juxta congruum sibi modum misericordiam suadet agendam. Praecipit ergo publicanis ne ultra praescriptum exigant. Publicani etenim sicut etiam nomine probant, appellantur hi qui vectigalia publica exigunt, sive qui conductores sunt vectigalium fisci, vel rerum publicarum. Nec non et hi, qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo censentur. Quos omnes pariter in suo quemque gradu, ab agenda fraude coercet, ut dum primo se ab alienorum temperarent appetitu, tandem ad propria cum proximis communicanda pertingerent. Interrogabant autem illum et milites dicentes: Quid faciem
Abbreviated transcription (Latin):
tas eiꝰ. Omĩs qui fidẽ rectã & bona oꝑa prȩ¬
dicat. qͥd aliud quã uenienti dño ad cor¬
da audientiũ uiã parat. ut hȩc uis grȩ̃
penetret & lum̃ ueritatis illustret. ut re.¬
ctas dõ semitas faciat dũ mundas in animo
cogitationes ꝑ sermonẽ bonȩ p̾dicationis
format: Bãis uallis implebit᷑. &
om̃is mons & collis humiliabitur. Quid
hoc loco ualliũ nomine nisi humiles. qͥd
montiũ & colliũ nisi suꝑbi homines desi.¬
gnantur: In aduentu gͥ redemptoris

Expanded text:
bona opera praedicat, qui aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut hanc vis gratiae penetret, lumen veritatis illustret. Ut rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format. Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. Quid hoc loco vallium nomine nisi humiles, quid montium et collium nisi superbi homines designantur? In adventu ergo Redemptoris
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ omĩpotentis insensibilia : Sic̃ etiã
quib dã ex iudeis dr̃. Auferã cor lapi¬
deum de carne ur̃a. Nec immerito lapi¬
dũ nomine gentes significatȩ st̃: quȩ
lapides coluerunt. Unde scriptũ est
Similes illis fiant qͥ faciunt ea. & om̃ĩs
qͥ confidunt in eis. De quib nimirũ
lapidib filii abrahȩ suscitati st̃: quia
dũ dura corda gentiliũ in abrahȩ se

Expanded text:
i omnipotentis insensibilia? sicut etiam quibusdam ex Judaeis dicitur: Auferam cor lapideum de carne vestra . Nec immerito lapidum nomine gentes significatae sunt, quia lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus nimirum lapidibus filii Abrahae suscitati sunt, quia dum dura corda gentilium in Abrahae se
Abbreviated transcription (Latin):
qđ peccata solueret qͥa tlare ñ poterat prȩ¬
dicabat. ut sicut in carnatũ uerbũ patris
p̾currebat uerbo p̾dicationis: ita baptismi
poenitentiȩ quo peccata soluunt᷑. p̃curre¬
ret suobaptisiate : qͦ peccata solui ñ posst̃¬
ioħes baptista requisitꝰ quis. ẽẽt: respondit
Ego uox clamantis in deserto. Qui ideo uor
a ꝓpħa uocatꝰ ẽ: quia uerbũ p̾ibat. Qui
etiã in deserto clamat: qͥa derelictȩ ac
destitutȩ iudeȩ solatiũ redẽptionis an¬
nunciat. Quid autẽ clamaret. aꝑitur cũ

Expanded text:
lveret, quia dare non poterat, praedicabat: ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae, quo peccata solvuntur, praecurreret suo baptismate, quo peccata solvi non possero Joannes Baptista, requisitus quis esset, respondit: Ego vox clamantis in deserto ; qui ideo vox a propheta vocatus est, quia Verbum praeibat, qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat . Quid autem clamaret, aperitur
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ solus ex potestate bona locutꝰ. ẽ: qͥa
ex infirmitate mala nulla cõmisit. Ex di¬
uinitate quippe potentiã habuit id
qđ nob̾ ꝑhumanitatis suȩ innocentiã
demonstrauit. Alixer. In potestate e¬
rat sermo ipsius. siue ut alius euangłi¬
sta dicit: erat docens eos sicut potesta¬
tẽ habens & ñ sicut scribȩ. qm̃ scribȩ
quȩ ꝑ legẽ didicerant p̾cepta popłis da¬
bant. ipse uͦ quasi auctor impletorq le-¬
gis: uł mutanda uł augenda quȩ minꝰ
uidebant᷑ libere agendo substituit.
ł insynagoga erat

Expanded text:
liter solus ex potestate bona locutus est, quia liter solus ex potestate bona locutus est, quia ex infirmitate mala nulla commisit. Ex divinitatis quippe potentia habuit id quod nobis per humanitatis suae innocentiam ministravit. Aliter in potestate erat sermo ipsius, sive ut alius evangelista dicit, erat docens eos sicut potestatem habens, et non sicut scribae. Quoniam scribae quae per legem didicerant praecepta, populis dabant. Ipse vero quasi auctor impletorque legis, vel mutando, vel augendo quae minus videbantur, libere agendo substituit. Et in synagoga erat
Abbreviated transcription (Latin):
ne cõmotꝰ. nec scelere offensus. nec inu¬
ria uiolatꝰ iudeã deserit. quineciam
immemor iniuriȩ. memor clem̃tię.
nunc docendo. nunc liberando. nunc
sanando infide plebis corda demulis
Qđ autẽ sabbatis maxime medicinę
doctrineq suȩ dona frequentat: do¬
cet se ñ sublege. eẽ. sed supͣlegẽ. qui
eandẽ qͦq legẽ adimplere ñ autẽ solue¬
re uenerat. nec iudaicũ eligere sabba¬
tũ quo uł ignẽ accendere uł manũ pe¬
dẽq mouere ñ liceat: sed uerũ sabba¬
tũ delectãq dno esse requiem. si salu¬
ti studentes animarũ aboꝑe seruili
id ÷ a cunctis contineamꝰ illicitis
t stupebant in doctrina eiꝰ. qͥa in po-¬
testate erat sermo ipsius. Sermo docto¬
ris in potestate fit: cũ ea quȩ docet oꝑat᷑
Nã qui actis ipse sua dicta destruit: con¬
temnit᷑. cui contra doctorẽ instituens
apłs ait. Nemo adolescentiã tuã contẽ¬
nat. Singularit̾ autẽ dñs ac principa¬

Expanded text:
ne commotus, nec scelere offensus, nec injune commotus, nec scelere offensus, nec injuria violatus Judaeam deserit; quin etiam immemor injuriae, sed memor clementiae, nunc docendo, nunc liberando, nunc sanando, in fide plebis corda demulcet. Quod autem Sabbatis maxime medicinae doctrinaeque suae dona frequentat, docet se non sub lege, sed supra legem, qui eamdem quoque legem adimplere, non autem solvere venerit, nec tum, quo vel ignem accendere, vel manum pedemque movere non liceat, sed verum Sabbatum dilectamque Domino esse requiem, si, saluti studentes animarum, ab opere servili, id est, a cunctis contineamus illicitis. Et stupebant in doctrina ejus, quia in potestate erat sermo ipsius. Sermo doctoris in potestate fit, cum ea quae docet operatur. Nam qui actis ipse sua dicta destruit, contemnitur. Cui contra doctorem instituens Apostolus ait: Nemo adolescentiam tuam contemnat . Singulariter autem Dominus ac principa
Abbreviated transcription (Latin):
figurabat᷑ adierat. sed nec hoc genus
mortis qͥ crucifigendus a scło prȩcona¬
batur elegerat. Nongͥ a nazareis p̃ci¬
pitari ñ ab ierosolimitis lapidari. ñ
int̾ pueros bethleemitas abherode
pimi. ñ alia uł alia uoluit morte con¬
sũmari. quia enĩ tali morte regiȩ po¬
testatis indiciũ quo fideliũ frons̃ ar¬
maret᷑ emineret: sed solũ crucis expe¬
ctatũ ẽ. uexillũ. cuiꝰ figura & celer¬
rimo dexterȩ motu contrã maligni ho¬
stis tẽptamenta depingi: & ipsa nichi¬
lominꝰ figura monarchiȩ singularis
potuisset typus haberi. ut quomͦ triũ¬
phũ crucis exponens apłs ait : in nomi¬
ne iesu om̃e genu flectat᷑. cȩlestium.
terrestriũ & infernorũ. Hoc. ẽ. enĩ qũ
eiusdẽ crucis cacumina cęlos tendunt.
ima petunt inferos. cornua t̾rã tegunt
⁊̃ descendit capharnaũ ciuitatẽ gali¬
leş. ibiq docebat illos sabbatis. Uide
clem̃tiã dnĩ saluatoris. Nec in dignatio¬

Expanded text:
figurabatur, adierat. Sed nec genus figurabatur, adierat. Sed nec genus mortis, qui crucifigendus a saeculo praeconabatur, elegerat. Non igitur a Nazaraeis praecipitari, non a Jerosolymitis lapidari, non inter pueros Bethleemitas ab Herode perimi, non alia vel alia voluit morte consummari. Quod enim tali morte regiae potestatis indicium, quo fidelium frons armaretur, emineret? Sed solum crucis exspectatum est vexillum, cujus figura et celerrimo dexterae motu contra maligni hostis telominus figura monarchiae singularis potuisset typus haberi, ut quomodo triumphum crucis exponens Apostolus ait: In nomine Jesu omne genu flectatur coelestium et terrestrium et infernorum . Hoc est enim quod ejusdem crucis cacumina ad coelos tendunt, ima petunt inferos, cornua terram tegunt descendit in Capharnaum civitatem Galilaeae ibique docebat illos Sabbato. Vide clementiam Domini Salvatoris: nec indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
possent: quasi infirmos & ingratos re¬
liquit. Simul intellige. ñ ex necessita¬
te fuisse sed uoluntariã corporis pas¬
sionẽ. nec captũ a iuideis sed ase oblatũ
Et enĩ quando uult capit᷑. quando uult
elabit᷑: quando uult suspendit᷑. quan¬
rent eũ. Ipse autẽ transiens: ꝑ medium
illorũ ibat. O peior magistro discipłoꝵ
hereditas. Diabolus uerbo dñm tẽptat.
iudei facto. Iile dicit micte te: isti ad¬
oriunt᷑ ut mittant. Et quidẽ dñs suꝑ¬
ciliũ montis p̃cipitandus ascenderat᷑.
sed ꝑ mediũ illorũ mutata subito uł
stupefacta furentiũ m̃te discedit. qͦs
adhuc sanare quã ꝑdere malebat. ut
cassatã uidentes suã conceptã nequici¬
am: a poscenda deinceps eiꝰ morte de¬
sisterent. Necdũ enĩ uenerat hora
passionis. quȩ ñ quolibet sabbato sed
in parasceue paschȩ futura extiterat.
necdũ locũ passionis qui ñ in nar ared
sed in ierosolimis hostiarũ sanguine

Expanded text:
possent, quasi infirmos et ingratos repossent, quasi infirmos et ingratos reliquit. simul intellege non ex necessitate fuisse, sed uoluntariam corporis passionem nec captum a Iudaeis, sed a se oblatum. etenim quando uult capitur, quando uult labitur, quando uult suspenditur, quanrent eum. Ipse autem transiens per medium illorum ibat. O pejor magistro discipulorum haereditas! Diabolus verbo Dominum tentat, Judaei facto. Ille dicit, Mitte te; isti adoriuntur ut mittant. Et quidem Dominus supercilium montis praecipitandus ascenderat, sed per medium illorum, mutata subito vel obstupefacta furentium mente, descendit, quos adhuc sanare quam perdere malebat, ut cassata videntes suae coepta nequitiae, a poscendo deinceps ejus morte desisterent. Necdum enim venerat hora passionis, quae non quolibet Sabbato, sed in Parasceve Paschae futura exstiterat. Necdum locum passionis, qui non in Nazareth, sed Jerosolymis hostiarum sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ uideis lepra contumacię squa¬
lentib antefertur. merito uidua sa-¬
siderans: iudeis fame uerbi ꝑeuntib pane sa
creat᷑ ꝓbaturq dñs ñ obsuã impotentiã
ciuib sed ob eoꝵ inuidentiã uirtutũ do¬
na negisse. atq hoc exemplo totã postre.¬
mogentẽ ñ quia ñ amaret᷑ sed qͥa ipsa
se amari ñ amaret ab eo derelictam.
doctorib scilicet inde ob saluationẽ
gentiũ toto orbe disꝑsis. Sed qđ dñs uer¬
bo de udeis. hoc ipsi de se iudei facto
testant᷑. Nã sequit᷑ Et repleti sunt
om̃s insynagoga ira hȩc audientes. &
surrexer̃t & ciecert̃ illũ extraciuitatẽ
mͥ mala ꝓbonis: in euangłio docet. eẽ.
cõpleta. Nã cũ ipse ꝑ popłos beneficia
diffunderet: illi in iurias irrogabant
Nec mirũ si ꝑdiderunt salutẽ: qui eie¬
diat. nec inuitos alligat. nec eicientib
reluctat᷑. nec rogantib de est. Sic gera¬
senos alibi cũ uirtutes eiꝰ sustinerẽ ñ

Expanded text:
gentium, Judaeis lepra contumaciae squagentium, Judaeis lepra contumaciae squalentibus, antefertur. Merito vidua Sasiderans, Judaeis fame verbi pereuntibus, pane saccreatur. Probaturque Dominus non ob suam impotentiam civibus, sed ob eorum invidentiam virtutum dona negassemo gentem, non quia non amaretur, sed quia ipsa se amari non amaret, ab eo derelictam doctoribus, scilicet, inde ob salvationem gentium toto orbe dispersis. Sed quod Dominus verbo de Judaeis, hoc ipsi de se Judaei facto testantur. Nam sequitur: Et repleti sunt omnes in synagoga ira haec audientes, et surrexerunt et ejecerunt illum extra civitatem. multi mala pro bonis , in Evangelio docet esse completa. Nam cum ipse per populos beneficia diffunderet, illi injurias irrogabant. Nec mirum si perdiderunt salutem, qui ejediat, nec invitos alligat, nec ejicientibus reluctatur, nec rogantibsenos alibi, cum uirtutes eius sustinere non
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis conseruare ñ ualentib gentes ra¬
puere. salutẽ sꝑare cõmonitꝰ sẽpties la-¬
uari iubet᷑. quia nimirũ solũ baptismi
Unde iure caro eiꝰ post lauacrũ uelite ca¬
ro pueri parui apparuisse memorat᷑. si¬
ue qͥa cunctos in xp̃o baptizatos in unã
parit grã mat̾ infantiã: seu magis ille
sit intelligendus puer de qͦ dictũ. ẽ. par¬
uulus natus . ẽ. nob̾. filius datꝰ. ẽ. nob̾.
cuiꝰ corpori ꝑ baptismũ tota credentiũ
soboles adunat᷑. Et ut cuncta hic baptis¬
mi scires sacram̃ta p̾monstrata. in quo
abrenunciare sathanȩ. fidẽ confiteri
pͣcipim᷑ negat se naaman ultra diisali¬
enis libaturũ soli pom̃ia dño seruitu¬
rus. partẽ qͦq t̾rȩ scẽ secũ tollere gau¬
det: quia baptizatos oportet dnĩci qͦq
corporis participatione confirmari.
Merito gͥ naaman cuiꝰ dũ aqua corpus
abluit᷑. fide pectꝰ imbuit᷑. id ÷ popłs

Expanded text:
Judaeis conservare non valentibus, gentes raJudaeis conservare non valentibus, gentes rapuere, salutem sperare commonitus, septies lavari jubetur. Quia nimirum solum baptismi Unde jure caro ejus post lavacrum, velut caro pueri parvi apparuisse memoratur. Sive quia cunctos in Christo baptizatos, in unam parit gratia mater infantiam, seu magis ille sit intelligendus puer, de quo dictum est: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis . Cujus corpori per baptismum tota credentium soboles adunatur. Et ut cuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata, in quo abrenuntiare Satanae, fidem confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis litaturum, soli per omnia Domino serviturus. Partem quoque terrae sanctae, secum tollere gaudet, quia baptizatos oportet dominici quoque corporis participatione confirmari. Merito igitur Naaman, cujus dum aqua corpus abluitur, fide pectus abluitur, id est, populus
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi cę̧lestis munere foecundatur.
Cuiꝰ hactenꝰ inuasis oleũ gaudii sp̃ualis
& benedictionis farina ñ defecit. cȩteris
quȩ ñcredunt gentib inopia panis di-¬
uini miseris & uenatui deditis inutili.
Nã & ipsa pulcherrime mysticũ sibi
priusquã moreret᷑ panẽ factura: duo
se ligna colligere uelle testat᷑. ñ solo
ligni nomine sed etiã numero lignorũ
signũ crucis exprimens. quo nob̾ ẽst pa¬
nis uitȩ pͣparatꝰ ȩt̃nȩ Eł multi
leprosi erant in isrł sub helỹseo ꝓpħa¬
& nemo eorũ mundatꝰ. ẽ. nisi naaman
syrus. Quia nota ẽ. hystoria: de myste¬
rio necesse. ẽ paucis intimemꝰ. Naaman
gͦ iste sẏrus qͥ int̾pretat᷑ decor popłm
demonstrat nationũ. qͦndã ꝑfidiȩ scele¬
rũq lepra maculosũ: sed ꝑsacramentũ
baptismatis ab om̃i m̃tis & corporis fę-¬
ditate purgatũ. Qui captȩ consilio pu¬
ellȩ hoc .ẽ. inspiratione suꝑnȩ gr̃ȩ quã

Expanded text:
verbi coelestis munere foecundatur. verbi coelestis munere foecundatur. Cujus hactenus in vasis oleum gaudii spiritalis et benedictionis farina non deficit, caeteris quae non credunt gentibus, inopia panis divini miseris et venatui deditis inutili. Nam et ipsa pulcherrime mysticum sibi prius quam moreretur panem factura, duo se ligna colligere velle testatur; non solo ligni nomine, sed etiam numero lignorum signum crucis exprimens, quo nobis est panis vitae praeparatus aeternae. Et multi leprosi erant in Israel sub Elisaeo propheet nemo eorum mundatus est, nisi Naaman Syrus. Quia nota est historia, de mysterio necesse est paucis intimemus. Et Naaman ergo iste Syrus, qui interpretatur decor, populum demonstrat nationum, quondam perfidiae scelerumque lepra maculosum, sed per sacramentum baptismatis ab omni mentis et corporis feditate purgatum. Qui captae consilio puellae, hoc est inspirationis supernae gratia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gentiũ designat ęccłam. quȩ a suo diu¬
tius conditore deserta. popłm rectȩ fidĩ
nesciũ quasi pauꝑem filiũ egena stipe nu¬
triebat. id÷ uerbo fructus exꝑte docebat.¬
donec adueniens sermo ꝓpheticus qͥ exic¬
cato uellere israhelis ut pote clausa cęli
unua fame ꝑiclitabat᷑ in iudea: pasce¬
retur ibi simul & pasceret. & receptus
uidelicet a credentib: & reficiens ipse
credentes. Vnde bene hȩc eadẽ uidua.
in sarepta sydoniȩ dicit᷑ esse morata.
Sydonia qͥppe uenatio inutilis: sarepta
uͥ incendiũ uł angustia panis int̾pretat᷑.
Quia ubi abundauit peccatũ: suꝑ abun-¬
dauit grã. Ubi reb suꝑ uacuis adqͥren¬
dis quasi aucupandi cura impendebat᷑.
ubi dirȩ sitis incendiũ panisq sp̃ualis
antea fiebat angustia: ibi farina oleũq
ore ꝓphetico benedicit᷑. id÷ fructꝰ &
liy laritas caritatis siue gr̃ã corporis do-¬
minici & chrismatis unctio indefectiuo

Expanded text:
Elias, gentium designat Ecclesiam, quae a suo diuElias, gentium designat Ecclesiam, quae a suo diutius est conditore deserta, populum recte fidei nescivit, quasi pauperum filium egena stipe nutriebat, id est verbo fructus exdonec adveniens sermo propheticus, qui, exsiccato vellere Israelis, ut pote clausa coeli janua, fame periclitabatur in Judaea, pasceretur ibi simul, et pasceret, et receptus, videlicet, a credentibus, et reficiens ipse credentes. Unde bene haec eadem vidua in Sarepta Sidonis dicitur esse morata. Sidon quippe venatio inutilis, Sarepta vero incendium vel angustia panis interpretatur, quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ubi rebus supervacuis acquirendis quasi aucupandi cura impendebatur, ubi dirae sitis incendium panisque spiritalis antea fiebat angustia, ibi farina oleumque ore prophetico benedicitur, id est, fructus et hilaritas charitatis, sive gratia corporis Dominici, et charismatis unctio indefectivo
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i t̾ra: & ad nullã illarũ missus est
helyas nisi in sarepta sydoniȩ ad mulie¬
rem uiduã. Non inqͥt hoc qđ diuina
fastidiosis ciuib beneficia subtraho: pri¬
pħarũ gestis aduersat᷑. quia sicut fam
quondã omnẽ t̾rã premente nemo.c̃
in iudea reptꝰ helyȩ dignꝰ hospitio:
sed exterȩ gentis est uidua quęsita. qu
ob fidei gr̃am a tanto ꝓpħa uisitari
deberet. & sicut multis ibidẽ relictis
leprosus naaman tantũ syrus qͥ deuoti
quȩsierat ab heliseo ꝓpħa curari ꝓme¬
ruit: sic & uos ñ alia quã inuidiȩ ꝑfi¬
diȩq causa suꝑno munere priuabitis
Quorũ si facta ꝓpħarũ etiã allegorice
discusseris. inuenies ꝓfecto dñm in
patria a qua receptꝰ ñ. ẽ. ꝑfidiã suꝑbiȩ
nocasse uideorũ. nomine uͦ capharnaũ
que ager consolationis interpretat᷑: gen¬
tiũ prędicasse salutẽ. ubi maiora cotidie
in corporũ quã in animarũ sanatione pa¬
trantur. Igit᷑ uidua ad quã helyas miss

Expanded text:
nullam illarum missus est Elias, nisi in Sarepta Sidoniae ad mulierem viduam. » Non, inquit, hoc quod divina fastidiosis civibus beneficia subtraho, prophetarum gestis adversatur, quia sicut fame quondam omnem terram premente, nemo est in Judaea repertus Eliae dignus hospitio, sed exterae gentis vidua est quaesita, quae ob fidei gratiam a tanto propheta visitari deberet. Et sicut multis ibidem exsistentibus leprosis, Naaman tantum Syrus, quia devote quaesierat, ab Elisaeo propheta curari promeruit: sic et vos non alia quam invidiae perfidiaeque causa superno munere privabit. Quorum si facta prophetarum etiam allegorice discusseris, invenies profecto Dominum in patria sua, a qua receptus non est perfidia, superbiam notasse Judaeorum. Nomine vero Capharnaum, quae ager consolationis interpretatur, gentium praedicasse salutem, ubi majora quotidie in corporum quam in animarum sanatione pariantur. Igitur vidua ad quam missus est
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ cęlũ & terrã. Nã & si humana non
sunt cõparanda diuinis. tẏpus tam̃
integer.ẽ: quia pat̾ xp̃i igne oꝑatur
& spiritu. unde & de ipso tanquã¬
& de fabri filio p̃cursor suus ait. Ipse
uos baptizabit in spu scõ & igni.
Qui indomo magna huiꝰ mundi diuer-¬
si generis uasa fabricat. immo uasa
irȩ̃ sp̃s igne molliendo. in miscđie
uasa cõmutat. Unde bene malachias
cũ expsona patris diceret. ecce mitto
angłm meũ & p̾parabit uiã ante fa¬
ciem meã. & statĩ ueniet ad templũ
scm̃ suũ dominator quẽ uos quęritis

Expanded text:
Deus coelum et terram . Nam etsi humana non Deus coelum et terram . Nam etsi humana non sunt comparanda divinis, typus tamen integer est, quia pater Christi igni operatur et spiritu. Unde et de ipso, tanquam fabri filio, praecursor ejus ait: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni , qui in domo magna hujus mundi diversi generis vasa fabricat; imo vasa irae spiritus igne molliendo in misericordiae vasa commutat . Unde bene Malachias, cum ex persona Patris diceret: Ecce mittam angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum sanctum suum dominator, q
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ noui. uł qui initiũ xp̃i dicunt
esse de uirgine. Quomͦ enĩ cocpit ex
uirgine. qui ante uirginẽ loquebat᷑:¬
t om̃s testimoniũ illi dabant. & mi¬
rabant᷑ in uerbis gr̃ȩ quȩ ꝓcedebant de
ore illius. Testimoniũ illi dabant.
attestando illũ uere ut dixerat eũ esse
atq confractos: illius ꝑ omĩa indige¬
re munerib. Et dicebant. nonne
hic ẽ. filius ioseph: Quanta nazareno¬
rũ cęcitas. qͥ eũ quẽ in uerbis factisq
noticiã contemnunt. Quorũ tam̃ error
salus nr̃a ẽ: & hereticorũ condẽnatio.
ntantũ enĩ cernebant hominẽ iesum
xp̃m: ut hunc filiũ ioseph & iuxta
alios cuangłistas fabrũ uł fabri clama¬
rent filiũ. Int̾quȩ intuendũ. quare
xp̃c in carne apparens fabri filius immo
immo faber appellari uoluerit. sanoq
intellectu sentiendũ. qđ etiã ꝑhoc
se eiꝰ ante scła filiũ esse docuerit. qui
fabricator om̃iũ in principio creauit

Expanded text:
alium noui uel qui initium Christi dicunt alium noui uel qui initium Christi dicunt esse de uirgine; quomodo enim coepit ex uirgine qui ante uirginem loquebatEt omnes testimonium illi dabant, et mirabantur in verbis gratiae quae procedebant de ore illius. Testimonium illi dabant, attestando illum vere, ut dixerat eum esse atque confractos, illius per omnia indigere muneribus. Et dicebant: Nonne hic est filius Joseph? Quanta Nazarenorum caecitas, qui eum quem in verbis factisque notitiam contemnunt: quorum tamen error salus nostra est, et haereticorum condemnatio. In tantum enim cernebant hominem Jesum Christum, ut hunc filium Joseph, et juxta alios evangelistas fabrum, vel fabri, clamarent filium. Inter quae intuendum, quare Christus in carne apparens fabri filius, imo faber appellari voluerit. Sanoque intellectu sentiendum, quod etiam per hoc se ejus ante saecula Filium esse docuerit, qui fabricator omnium in principio creavit
Abbreviated transcription (Latin):
festus appareat. Simul exemplũ my¬
stice ꝓponens. ut uerbi quisq pͣtica¬
tor. eiusdẽ sit etiã factor. surgat. le¬
gat & resideat: hoc . ẽ. oꝑetur. p̃dicet.
& sic p̃mia quietis expectet. Et notan¬
dũ. quia librũ ipse reuolutũ legit:
ministro autẽ plicatũ reddidit. quia
ȩccłam suã misso a patre sp̃u ueritatis
docuit in omnẽ ueritatẽ & tam̃ non
om̃ib om̃ia dicenda: sed ꝓcaptu au-¬
dientiũ uerbũ doctori dispensandum
suo pͣmonebat exemplo cũ ait. Multa
habeo uob dicere. sed ñ potestis illa
portare mͦ. E omniũ in synago¬
ga oculi erant intendentes in eum.
Coepit autẽ dicere ad illos qͥa hodie im¬
pleta. ẽ. hȩc scriptura in aurib ur̃is.
Ineo utiq impleta: qͥa sicut illa p̾di¬
xerat. & magna faciebat. & maiora
qui locutꝰ ẽ. in ꝓpħis ꝓpria uoce si¬
gnauit. remouens sacrilegia ꝑfidorũ.
qui aliũ dm̃ dicunt ueteris tẽstam̃ti.

Expanded text:
festus appareat. Simul exemplum myfestus appareat. Simul exemplum mystice proponens, ut verbi quisque praedicator ejusdem sit etiam factor. Surgat, legat, et resideat: hoc est, operetur, praedicet, et sic praemia quietis exspectet. Et notandum quia librum ipse revolutum legit, ministro autem plicatum reddidit. Quia et Ecclesiam suam misso a Patre spiritu veritatis, docuit in omnem veritatem, et tamen non omnibus omnia dicenda, sed pro captu audientium verbum doctori dispensandum suo praemonebat exemplo, cum ait: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo. Et omnium in synagoga oculi erant intendentes in eum. Coepit autem dicere ad illos: Quia hodie impleta est haec Scriptura in auribus vestris. In eo utique impleta, quia, sicut illa praedixerat: Et magna faciebat, et majoraqui locutus est in prophetis, propria voce sis et remoueret sacrilegia perfidorum, qui alium deum dicunt ueteris testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Filius enĩ homĩnis uenturus ẽ.
ingła patris sua cũ angłis suis. & tunc
reddet unicuiq scđm opus eiꝰ. Ad cun¬
se dicit missũ. quia sp̃s dnĩ. ẽ. suꝑ eum.
⁊ cũ complicuisset librũ. reddidit
ministro & sedit. Librũ dñs om̃ib qͥ
aderant audientib legit. lectũ uͦ mi¬
nistro reddidit. quia sicut ipse alibi te¬
statur. cũ esset in mundo palã locutꝰ ẽ
mundo: semꝑ docens in synagoga &
intẽplo quo om̃s iudei conuenire consu¬
euerant. sed ad cȩlestia regressurus
sis qͥ abinitio ipsi uiderunt & mini¬
strifuerunt sermonis: euangeliz andi
officiũ tradidit. Et bene stans quidẽ
legit: sed libro reddito resedit. Stare
ceret: ad tẽpus in carne dignatꝰ. ẽ oꝑari
pacto autẽ piȩ dispensationis officio:
discipłos suȩ doctrinȩ sequaces elegit.
seq suꝑnę quietis solio restituit. Unde
& nunc occulto iudicio cuncta dispen¬
sat. ut in fine totius scłi uidex mani¬

Expanded text:
dicens: Filius enim hominis venturus est dicens: Filius enim hominis venturus est in gloria sua cum angelis suis, et tunc reddet unicuique secundum opus ejus . Ad cunse dicit missum, quia spiritus Domini est super eum. Et cum plicuisset librum, reddidit ministro, et sedit. Librum Dominus omnibus qui aderant audientibus legit, lectum vero ministro reddidit. Quia sicut ipse alibi testatur, cum esset in mundo, palam locutus est mundo, semper docens in synagoga et in templo, quo omnes Judaei convenire consueverant. Sed ad coelestia regressurus, his qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt sermonis, evangelizandi officium tradidit. Et bene stans quidem legit, sed libro reddito resedit. Stare ceret, ad tempus in carne dignatus est operari. Peracto autem piae dispensationis officio, discipulos suae doctrinae sequaces elegit, seque supernae quietis solio restituit, unde et nunc occulta judicio cuncta dispenset, et in fine totius saeculi judex mani
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrificiũ inqͥt dõ sp̃s contribulatꝰ. cor
contritũ &humiliatũ ds̃ ñ spernet. Atq
ideo missũ siue unctũ se dicit. ad meden¬
dũ confractis siue contritis corde. iuxta
qđ psalmista de illo. Qui sanat inqͥt
contritos corde. & alligat contritiones
eorũ. Uel certe dimittere confractos
in remissionẽ: eos qͥ legis pondere graui
atq importabili fuerant de pressi rele¬
uare. atq in remissionẽ uenit gr̃ę sp̃u¬
alis admittere : & hoc ipsũ ẽ. prȩdica¬
re annũ dñi acceptũ. Tunc enĩ uerus
iubelei id÷ libertatis annꝰ aderat. tẽpus
uidelicet ęccłȩ quo in corpore uersata
ꝑegrinatur a dño. de quo psalmista
canit. Benedices coronȩ anni benigni¬
tatis tuȩ. Neq enĩ ille quo dñs p̃dicalit
solus fuit acceptabilis: sed etiã iste
quo p̾dicat apłs dicens. Ecce nunc tẽ¬
pus acceptabile. ecce nunc dies salutis
Post annũ sane dñi acceptabilẽ etiam
diem retributionis extremȩ prȩdicat

Expanded text:
inquit, Deo, spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Atque ideo missum sive unctum se dicit, ad medendum confractis, sive contritis corde; juxta quod et Psalmista de illo: Qui sanat, inquit, contritos corde, et alligat contritiones eorum . Vel certe dimittere confractos in remissionem eos qui legis pondere gravi atque importabili fuerant depressi relevare, atque in remissionem venit gratiae spiritalis admittere. Et hoc ipsum est praedicare annum Domini acceptum. Tunc enim verus Jubilaei, id est, libertatis annus aderat tempus, videlicet, Ecclesiae, quo in corpore versata peregrinatur a Domino. De quo Psalmista canit: Benedices coronam anni benignitatis tuae . Neque enim ille, quo Dominus praedicabat, solus fuit acceptabilis, sed etiam iste quo praedicat Apostolus dicens: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Post annum sane Domini acceptabilem, etiam diem retributionis extremae praedicat,
Abbreviated transcription (Latin):
ice cumulo cȩlestis gr̃ȩ adimpleret
Tsurrexit legerẽ. & traditus . ẽ. illi
liber isaię ꝓpħȩ. Indiciũ quidẽ humil-¬
limȩ dispensationis. ẽ: quads̃ int̾ homi¬
nes ministrare ñ ministrari uenerat.
qđ etiã lectoris susciꝑe ñ dedignatur
officiũ. sed altiore ꝓuidentia locas ele¬
ctione & explaratione ꝓpħȩ gesta dñi
scripturus inchoauit. Quia scilicet om¬
nis ꝓphetiȩ scriptura adipsũ usq ptin¬
gens: ꝑ ipsũ nob̃ aꝑienda. & in ipso con¬
stiterit adimplenda. Unde & utrunꝙ
hoc in euangłii sui serie manifestius ex¬
plicat. cõposito prius dicto saluatoris.
de me: mox ipse subiunxit. Tunc aꝑuit
illis sensũ: ut intelligerent scripturas
Surrexit gͥ legere iesus: ut quos noua
signorũ oꝑatione ñ conuerterat. uł pro¬
pheticȩ lectionis attestatione corrigeret
tut reuoluit librũ. inuenit locũ ubi
scriptũ erat. Pulchre librũ ꝓpħȩ clausũ

Expanded text:
icae cumulo gratiae coelestis adimpleret. icae cumulo gratiae coelestis adimpleret. Et surrexit legere, et humillimae dispensationis est, qua Deus inter homines ministrare, non ministrari venerat, quod etiam lectoris suscipere non dedignatur officium. Sed altiore providentia Lucas a lectione et explanatione prophetae gesta Domini scripturus inchoavit, quia scilicet omnis prophetiae Scriptura ad ipsum usque pertingens, per ipsum nobis aperienda, et in ipso constiterit adimplenda. Unde et utrumque hoc in Evangelii sui fine manifestius explicat, cum posito prius dicto Salvatoris: de me ; mox et ipse subjunxit: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Surrexit igitur legere Jesus, ut quos nova signorum operatione non converterat, vel propheticae lectionis attestatione corrigeret. Et ut revolvit librum, invenit locum ubi scriptum erat. Pulchre librum prophetae clausum
Abbreviated transcription (Latin):
instrum̃ti popłs utroq uocabulo: noui
autẽ tantũ ȩccła nuncupat᷑. Quia uide¬
licet & pecora & inanimȩ quȩq res con¬
gregari in unũ possunt. conuocari autẽ
ñ nisi ratione utentia possunt. Ideoq no¬
uȩ gr̃ȩ popłm quasi maiori dignitate
prȩditũ. rectius conuocatũ in unitatẽ
fidei quã congregatũ dicere: id ÷ ȩccłam
quã synagogã nominare apłicis scripto¬
rib & doctorib uisũ. ẽ. Confluebant
autẽ die sabbati in synagogis. ut iuxta
sũ ds̃. feriati mundi negotiis ad medi¬
tanda legis monita quieto corde resi¬
derent. Cuiꝰ eo die deuotionis agendȩ
nomii. in quo uniuersus ueteris popłi
statꝰ quid uidelicet offenso quid ꝓpicio
dõ meruerit continet᷑. Nonnullis in lo¬
cis sabbatũ dicere consueuit Alioquin
esset pͣpositũ. ut priorib septimanȩ
dieb ꝓpħarũ dictis carminib moysi
ultima legerent᷑. Intrauit gͦ iesus die
sabbati insẏnagogã: ut ritũ legis mosa¬

Expanded text:
 vocabulo, Novi autem tantum Ecclesia nuncupatur. Quia videlicet et pecora, et inanimae quaeque res congregari in unum possunt, convocari autem non nisi ratione utentia possunt. Ideoque novae gratiae populum quasi majori dignitate praeditum, rectius convocatum in unitatem fidei, quam congregatum dicere, id est, Ecclesiam, quam Synagogam nominare, apostolicis scriptoribus et doctoribus visum est. Confluebant autem die Sabbati in synagogis, ut, juxta sum Deus , feriatis mundi negotiis, ad meditanda legis monita quieto corde residerent. Cujus eo die devotionis agendae nomii, in quo universus veteris populi status, quid videlicet offenso, quid propitio Deo meruerit, continetur, nonnullis in locis Sabbato dicere consuevit. Alioquin esset praeposterum ut prioribus septimanae diebus prophetarum dictis carminibus, Moysi ultimum diceretur. Intravit ergo Jesus die Sabbati in synagogam, ut ritum legis Mosa
Abbreviated transcription (Latin):
ullã facere. nisi paucos infirmos imposi¬
tis manib curauit. Et mirabatur
ꝓpt̾ incredulitatẽ illorũ. Ne fortasse qͥs
uiliorẽ nob̾ fieri debere patriȩ putaret
affectũ: amabat itaq ciues. sed ipsi se
a caritate patria inuidię liuore priua¬
bant. Ait̃ autẽ Am̃ dico uob̃. quia
nemõ ꝓpħa acceptꝰ ẽ. in patria sua Pn¬
moyses testis. ẽ. qui ait. Propħam uobis

Expanded text:
em facere, nisi paucos infirmos imposiem facere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit: etpropter incredulitatem illorum. Ne fortasse quis viliorem nobis fieri debere patriae putaret affectum. Amabat itaque cives, sed ipsi se charitate patria qui livore privabant. Ait autem: Amen dico vobis quia nemo propheta acceptus est in patria sua. Prstum, et Moyses testis est qui ait: Prophetam vobis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ est uerus: qͥa omĩa ꝑipsũ facta st̃.
Medicus. ẽ: quia omĩa ꝑipsũ restaurata
sunt incęlis & in t̾ra: Et sicut de se
ipse testat᷑. ñ habent opus sani medico
sed male habentes. Et quia diximꝰ quo
instrum̃to fabricandi: dicamꝰ. & quo
utatur genere medicandi. Prȩteriens
uidit cęcũ a natiuitate. expuit in t̾ra
& fecit lutũ de sputo. liniuitq suꝑ
oculos eiꝰ & dixit ei. Uade & laua in na¬
tatoria siloe. qđ int̾pretatur missus.
Abiit gͦ & lauit. & uenit uidens. Agnosce
gͥ magnȩ modũ medicinȩ & gaude: qͥa
phanc̃ illuminari meruisti. Lutũ de
t̾ra. caroxp̃i est: sputũ de ore. diuini
tas.ẽ. Quia caput xp̃i ds̃. ẽ: sputũ luto
immixtũ nos illuminat. Innatatoria
dere ñ poteramꝰ. Per fabrũ gͦ xp̃m crea¬
dentib quidẽ ciuib se ipsũ curare hoc
est in sua patria uirtutes facere an non¬
potuit: Sed ñ otiose ab euangłista
alio excusat᷑. quia ñ poterat ibi uirtutꝰ¬

Expanded text:
 verus, quia omnia per ipsum facta sunt ; medicus est, quia omnia per ipsum restaurata sunt in coelis et in terra . Et sicut de se ipse testatur, non habent opus sani medico, sed male habentes . Et quia diximus quo instrumento fabricandi, dicamus et quo utatur genere medicandi. Praeteriens vidit caecum a nativitate, exspuit in terram, et fecit lutum de sputo, linivitque super oculos ejus, et dixit ei: Vade lava in natatoria Siloe , quod interpretatur missus. Abiit ergo et lavit, et venit videns. Agnosce igitur magnae modum medicinae, et gaude, quia per hanc illuminari meruisti. Lutum de terra, caro Christi est sputum de ore, divinitas ejus est, quia caput Christi Deus. Sputum luto immistdere non poteramus. Per fabrum ergo Christum creadentibus civibus quidem seipsum curare, hoc est, in sua patria virtutes facere monetur. Sed non otiose ab evangelista alio excusatur, quia non poterat ibi virtut
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uenisset inqͥt ingalileã excepert̃ eũ
galilei: cũ uidissent om̃ia quȩ fecit in
Primo de uirtutib famã egressã. & sic
doctrinã magnificatã esse cõmemorat
Iuxta ordinem uidelicet quẽ & inactib
apłorũ breuit᷑ cõmendare curauit.
quȩ coepit iesus facere & docere. Prius
enĩ facere. postea posuit docere: nequis
doctor auditorib suis quȩ nondũ fa¬
ctis ipse patrarit. impare p̾sumat
⁊ uenit nazareth ubi erat nutritus.
& intrauit scđm consuetudinẽ suã
die sabbati in synagogã. Synagoga
grece. latine dicitur congregatio. quo
nomine ñ solũ affluentiũ turbarum
conuentũ. sed & domũ qua ad audien¬
dũ dicendũue dĩ uerbũ conueniebant
iudei appellare solebant. Unde dñs ad
annã pontificẽ. Ego semꝑ in qͥt docui
insynagoga & in tẽplo. qͥuo om̃s uidei
conueniunt. Sicut & nos ȩccłas fideliũ.
& loca & cohortis uocitamꝰ. Uerũ differt

Expanded text:
um venisset, inquit, in Galilaeam, exceperunt eum Galilaei, cum vidissent omnia quae fecit in primo de virtutibus famam egressam, et sic doctrinam magnificatam esse commemorat. Juxta ordinem, videlicet, quem et in Actibus apostolorum breviter commendare curavit: Quae coepit Jesus facere et docere . Prius enim facere, et postea posuit docere, ne quis doctor auditoribus suis quae nondum factis ipse patravit, imperare praesumat. Et venit Nazareth ubi erat nutritus, et intravit secundum consuetudinem suam die sabbati in Synagogam. Synagoga Graece, Latine dicitur congregatio, quo nomine non solum affluentium turbarum conventum, sed et domum, qua ad audiendum dicendumve Dei verbum conveniebant Judaei, appellare solebant. Unde Dominus ad Annam pontificem: Ego semper, inquit, docui in synagoga, et in templo, quo omnes Judaei conveniunt. Sicut et nos Ecclesias fidelium, et loca et choros vo
Abbreviated transcription (Latin):
sam regionẽ de illo. & ipse docebat in sy¬
nagogis eorũ & magnificabat᷑ ab om̃ib¬
U irtutẽ sp̃s signa miraculorũ dicit. sicut
& alibi udei admirantes. unde inqͥunt
huic sapientia hȩc & uirtꝰ: Sapientiã
uidelicet ad doctrinã: uirtutẽ uͦ ad
oꝑa referentes. quȩ utraq parit̾ & in
hoc loco iungunt᷑. dũ iesos & in uircu

Expanded text:
synagogis eorum, et magnificabatur ab omnibus. Virtutem spiritus, signa miraculorum dicit. Sicut et alibi Judaei admirantes. Unde inquiunt huic sapientia haec et virtus ? Sapientiam, videlicet, ad doctrinam, virtutem vero ad opera referentes. Quae utraque pariter et in hoc loco junguntur, dum Jesus et in vir
Abbreviated transcription (Latin):
supra de uocatione gentiũ & ȩccłȩ confir-¬
matione ꝑ ꝓpħam saluator. cũ int̾ cȩtera
diceret. ego dñs in tẽpore eiꝰ subito faciã
Ad quẽ psalmista iã dixerat. Dilexisti iusti¬
ciã & odisti iniquitatẽ. ꝓpt̾ea unxit te
ds̃ ds̃ tuus oleo lȩticiȩ pͣconsortib tuis
Quando enĩ consortes nominant᷑. naturã
carnis intellige. qua ds̃ consortes substan.¬
tiȩ suȩ nos habet. & qͥa erat unctio sp̃ua¬
lis & nequaquã humani corporis ut fuit
in illo. Unctus. ẽ gͥ oleo sp̃uali & uircu¬
te cȩlesti: ut pauptatẽ conditionis hu-¬
manȩ thesauro resurrectionis rigaret
ȩterno. captiuitatẽ m̃tis auferret. cȩcita¬
tẽ illuminaret animarũ. beati inquiens
pauꝑes quia ur̃m. ẽ. regnũ dĩ. Et iterũ
Si uos filius liberabit. uere liberi eritis.
Et iterũ. Qui sequit᷑ me ñ ambulat in te

Expanded text:
supra de vocatione gentium et Ecclesiae confirmatione per prophetam Salvator, cum inter caetera diceret: Ego Dominus, in tempore ejus subito faciam Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis . Quando enim consortes nominantur, naturam carnis intellige, qua Deus consortes substantiae suae nos habet. Et quia erat unctio spiritalis, et nequaquam humani corporis, ut fuit in illo. Unctus est igitur oleo spiritalis et virtute coelesti, ut paupertatem conditionis humanae thesauro resurrectionis rigaret aeterno, captivitatem mentis auferret, caecitatem illuminaret animorum. Beati, inquiens, pauperes, quia vestrum est regnum Dei . Et iterum: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Et iterum: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tib habiti st̃: qͥa ꝓpe modũ naturale ẽ
ciues semꝑ ciuib inuidere. Non enĩ con¬
siderant p̾sentia uiri oꝑa: sed fragilẽ
recordantur infantiã. quasi ñ & ipsi p
eosdẽ ȩtatis gradus ad maturã ȩtatem
uenerint. Nueritate dico uobis
multȩ uiduȩ erant in dieb heliȩ iN
ifrł. quando clausũ . ẽ. cęlũ annis trib

Expanded text:
ti sunt: quia propemodum naturale est, cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi non et ipsi per eosdem aetatis gradus ad maturam aetatem venerint. « In veritate dico vobis, multae viduae erant in diebus Eliae in Israel, quando clau
Abbreviated transcription (Latin):
sedebit conflans & emundans argentũ.
& purgabit filios leui. & conflabit eos
quasi aurũ & quasi argentũ. Sed huiꝰ
sacram̃ti iudei ignari. diuinȩ uirtu.¬
tis oꝑa ꝓsapiȩ carnalis contẽplatione
despiciunt. sicut ñsolũ ex p̃cedentibus
ipsorũ sed etiã ex subsequentib dñi uer¬
bis apparet. cũ subdit᷑. Et ait illis.

Expanded text:
gentum, et purgabit filios Levi, et conflabit eos quasi aurum et quasi argentum . Sed hujus sacramenti Judaei ignari, divinae virtutis opera prosapiae carnalis contemplatione despiciunt, sicut non solum ex praecedentibus ipsorum, sed etiam ex subsequentibus Domini verbis