comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extota anima & extotamente. quis queso dubitauerit his
solũ melus sed &iã certius hoc bono potest: Sed singula bre¬
uit̃ attendamꝰ. Nemonos inde separat minando mortẽ. Idi¬
sũ enĩ qđ diligimꝰ dm̃ mori ñ potest. nidũ non diligit dm̃ cũ
mors ipsa sit ñ diligere dm̃. qd̾ nihilẽ aliud quã ei quicquã
indiligendo atq sẽquendo p̃ponere. Nemo inde separat
pollicendo uitã. Nemo enĩ ab ipso fonte separat aquã polli¬
cendo. Non separat angłs. Nonenĩ ẽ angłs cũ inheremꝰ donũ
mente potentior. Nonseparat uirtꝰ. Namsi uirtꝰ hic illa no¬
minata ẽ quȩ aliquã potestatẽ in hoc mundo hab&. toto mu¬
do ẽ om̃ino fublimior mens inherens d̾o. Sin illa uirtꝰ dictas
ẽ. quȩ ipsius animi nr̃i rectissima affectioẽ. sinalio ẽ. fouoe
ut conumgam᷑ dõ.si in nob̾ ẽ. ipsa coniungit. Non separant i¬
stantes molestiȩ. Hoc enĩ eas leuiores sentimꝰ. quo ei unde

Expanded text:
et ex tota mente: quis, quaeso, dubitaverit, his solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pollicendo aquam. Non separat angelus: non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit. non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, quo ei a quo
Abbreviated transcription (Latin):
paulus. Scimꝰ inquit qm̃ diligentib dñ om̃a ꝓcedunt in
bonũ. Dicat etiã ipse dilectionis modũ. Quis gͦ inquit se
parabit nos acaritate xp̃i : T ribulatio. angustia. anꝑ secu¬
tio. anfames. annuditas. anpericulũ. angladius. Audiuimꝰ
quid diligere. & quantũ diligere ebeamꝰ. Eot̃ om̃inoten¬
dendũ. ad id om̃a consilia nr̃a referenda. Bonoꝵ summa
nobis ds̃ ẽ. dsẽ nob̾ sũmũ bonũ. Heq infra remanendum
colendũ ce dicitis qͥ fecit cȩlũ &e terrã: Iste namq ꝑ om̃s partes illoꝵ¬
uoluminũ p̃dicatur. uos autẽ fatemini uniuersũ istũ mundũ qͥ

Expanded text:
Paulus? Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in Paulus? Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum. Dicat etiam ipse dilectionis modum. Quis ergo, inquit, nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . Audivimus quid diligere, et quantum diligere debeamus: eo est omnino tendendum, ad id omnia consilia nostra referenda. Bonorum summa, Deus nobis est. Deus est nobis summum bonum. Neque infra remanendumdeseruerimus viam quam nobi Deus, et Patriarcharum segregatione, et Legis vinculo
Abbreviated transcription (Latin):
auriga obtẽperans equos quib p̾ẽ alit acregit cõmodissime.
atq ipse quo m̃ ẽ obȩdientior mea liberalitate ꝑ fruit᷑ negare
& apłorũ testimonio. & martyruᷤ sanguine. & gentiũ occu¬
patione muniuit. Quare de inceps nemo ex me quȩ̨rat sen¬
tentiã meã. sed potius audiamꝰ oracula. nr̃as ratiunculas
in euuangło nobis p̾ceperit ee̾ uiuendũ quomͦ &iã paulus
apłs. Nas enĩ scripturas illi condep̃nare ñ audent. Audiamꝰ gͦ
finis. quonos sumo amore tendere iubes. Diliges inquit dnm
dm̃ tuũ. Dic mͥ &eiã quȩ sote qͥsit diligendi modus. Uereor
enĩ neplus minꝰ ue quã oport& infłamer desiderio & amore
dni mei . Extoto inquit corde tuo. Nonẽ satis. Ex tota aminia
tua. Neid quidẽ satis ẽ. Extota mente tua. Quid ius amplius:
Uellẽ fortasse siuderẽ quid poss&e e̾e̾ amplius. Quid ad hȩc

Expanded text:
auriga obtemperans, equos, quibus praeest, alit ac regit commodissime, auriga obtemperans, equos, quibus praeest, alit ac regit commodissime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea liberalitate perfruitur, negaet Apostolorum testimonio, et Martyrum sanguine, et Gentium occupatione munivit. Quare deinceps nemo ex me quaerat sententiam meam, sed potius audiamus oracula, nostrasque ratiunculas in Evangelio nobis praeceperit esse vivendum; quomodo etiam Paulus apostolus: has enim Scripturas illi condemnare non audent. Audiamus erfinis, quo nos summo amore tendere jubes: Diliges, inquit, Dominum Deum tuum. Dic mihi etiam, quaeso te, qui sit diligendi modus: vereor enim ne plus minusve quam oportet, inflammer desiderio et amore Domini mei. Ex toto, inquit, corde tuo. Non est satis. Ex tota anima tua. Ne id quidem satis est. Ex tota mente tua . Quid vis amplius? Vellem fortasse, si viderem quid posset esse amplius. Quid ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se homo sit. inurniendũ ẽ siquid animã p̾cedit ipsã: qd cũ anima
sequit᷑. fit in suo genere quã potest optima. Quod si reperire pote¬
rimꝰ iderit ꝓfecto qđ ambagib remotis om̃ib sũmũ bonũ homi¬
nis iure meritoq nominandũ ẽ. Atsit corpꝰẽ homo. quin hominis
optimũ anima sit. recusare ñ possũ. Sed certe cũ demorib agitur.
cũ quȩrimꝰ qͥnã uitȩ modus tenendus sit ut beatitudinẽ possimꝰ
adipisci. ñ corpoꝵ p̃cepta dantur. ñ corporis inuestiganda ẽ disci¬
plina. Postremo bonos mores ea nrã pars actura t̃ quȩ inquirit
& discit . & hȩc animȩ st̃ ꝓpria. Nonigit᷑ decorpore cũ druir¬
tute optinenda satagimꝰ questio ẽ. Qd̾si ẽ consequens sicutiẽ
ut ipsũ corpꝰ qd̾ ab anima regit᷑ quȩ uirtutis cõpos ẽ multo &
meluis regat᷑ & honestius. coq optimȩ sese habeat. quo ẽ optima

Expanded text:
per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima sequitur, fit in suo genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, id erit profecto quod ambagibus remotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecepta dantur, non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec animae sunt propria: non igitur de corpore, cum de virtute obtinenda satagimus, quaestio est. Quod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ hominiᷤ teneat ñ ẽ hominis optimũ qd̾ optimũ ẽ corpori s: sed
qd̾ aut corpori simul & animȩ aut soli animȩ optonũ ẽ. idẽ hominiᷤᷤ
fateri ꝑ qd̾ fit ut sese corpꝰ quã optime habeat. Nihil c̃ autem
om̃iũ quȩ uegetant corpꝰ anima melius atq p̃stantius. E st gͦ
sũmũ corporis bonũ. ñ uoluptas eiꝰ. ñidolatria. ñ uires. ñ puldiri¬
tudo non uelocitas & siquid aliud in bonis corporis numerarisolox.
sed omĩno anima. Nã &xista quȩ cõmemorata st̃ p̃sentia si exib&.
corpo¬
ri. & qd ante cellit om̃ib uitã. Quã obrẽ nonuidetur
anim a ẽẽ sũmũ homi¬
nis bonũ siue animã simul & corpꝰ
siue animã solam
hominẽ dicimꝰ. Utenĩ corporis
sũmũ bonũ id
inuenit ratio qd ẽ corpori melius &
quo eiuigor & uita p̃betur. itasine corpꝰ &anima. siue anima ipsa

Expanded text:
nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimum est, id est fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil est autem omnium quae vegetant corpus, anima melius atque praestantius. Est ergo summum corporis bonum, non voluptas ejus, non indoloria, non vires, non pulchritudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis corporis numerari solet, sed omnino anima. Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et quod antecellit omnibus, vitam. Quamobrem non videtur mihi anima esse summum hominis bonum, sive animam simul et corpus, sive animam solam hominem dicimus. Ut enim corporis summum bonum id invenit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita sive corpus et anima, sive anima ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
pene consto. aut certe id quod satis t̃ int̾ me atq illos cũ quib
nc̃ agit᷑ hoc conueniat. xanima &e corpore nos t̃ẽ Qcõposttos.
Quid ẽ ipse homo: utrũq horũ quȩ
nominaua. ancorpꝰ
tantũ modo. antantũ modo amima ᷑
Quanquã enĩ duo
siea corpꝰ ñ animaret᷑. sieri tam̃ potest ut unũ horũ & habeatue
homo ce uoctt᷑. Quid gͦ: Nominẽ dicimꝰ animã o& corpꝰ tã quã bigad
nã ñ ignẽ simul oe testã. sed testã solã tam̃ ꝓpt̃ ignẽ appellamur
An milni aliud hominẽ quã animã dicimꝰ. sed ꝓpt corpꝰ qd̾ regit ueluti
equitẽ. ñ simul equũ ox hominẽ. sed hominẽ solũ exeotam̃ quod
regendo equo sit accõmodatꝰ uocamꝰ : Dificile t̃ istã comrouersiã
diuidicare aut si ratione facile. oratione longũt̃. Quẽ laborẽ ac
morã suscipere ac subire. ñ opꝰe. Siue enĩ utrũq siue anima sola

Expanded text:
pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo, utrumque horum quae nominavi, an corpus tantummodo, an tantummodo anima. Quanquam enim duo si ea corpus non animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas olam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola
Abbreviated transcription (Latin):
ne sit excellentius. & p̃sto ee̾ amanti sese homini possit. quis
dubitauerit homini adhd nitendũ eẽ ut beatꝰ sit. qđ eo ipso
qͥ nititur manifestũ ẽ e̾t̾ p̃stantius : nãsi idẽ beatũ e̾ẽ ad tale
bonũ ꝑuenisse quo amplius ñ potest. idẽ autẽ qđ dicimꝰ opti¬
mũ quo tandẽ pacto potest in ea diffinitione includi. qui
sũmũ bonũ suũ nondũ ꝑuenerit : aut quomodo sũmũ ẽ si ẽ
aliquid melius. quo ꝑuenire possimꝰ Foc igit᷑ siẽ. tale eẽ
deb& qđ ñ amittat inuitꝰ. quippe nemo potest confidere
detali bono qđ sibi eripi posse sentit. &iã si retinere id am¬
plectiq uoluerit. Quisquis autẽ debono quo fruit᷑ ñ con¬
le ẽ. nisi prius considerato atq discusso quidsit ipse homo.
Nec nunc diffinitionẽ hominis ame postulandã puto.
illudẽ magis qd mͥ hoc loco quȩrendũ uidet᷑. cũ int̃ om̃s

Expanded text:
ne sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis ne sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, manifestum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest, id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui ad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiamsi retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non conle est, nisi prius considerato atque discusso quid sit ipse homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes
Abbreviated transcription (Latin):
egrotat. Nihil autẽ istoꝵ animo contigit sine miseria. nec
miseria &e beatudo in homine unosimul habitare consuert᷑.
Hullus igit᷑ illoꝵ beatꝰ ẽ. Quartũ restat ut uideo. ubiuita
beata inueniri queat. cũ id qd c̃ hominis optimũ & amat᷑¬
& habetur. Quidẽ enĩ aliud qd̃ dicimꝰ frui nisi p̃sto habere
optimũ . nec quis ꝗ qͥ eo fruit᷑ ñ beatꝰ. Fresto gͦ ẽẽ nob deb&
optimũ nr̃m. si beatȩ uiuere cogatamꝰ. Sequat᷑ ut queramꝰ qi d̃
sit hominis optimũ. qd ꝓfecto deterius ee̾ quã ipse homo ñ
potest. Quisquis enĩ qd̃ se ipse deterius ẽ sequit᷑. sit & ipse
deterior. Oportaꝵ autẽ omnẽ hominẽ id qđ optimũ ẽ sequi.
Nonẽ igit᷑ homine deteriuᷤ hominis optimũ. Fos tasse tale
aliquid erit. quale ipse homo ẽ. Ita sit sane sinil ẽ homine
meluus quo ꝑ frui possit. Siautẽ inuenimꝰ aliquid qd̾ & homi¬

Expanded text:
aegrotat. Nihil autem istorum animo contingit sine miseria; nec aegrotat. Nihil autem istorum animo contingit sine miseria; nec miseria et beatitudo in homine uno simul habitare consueverunt: nullus igitur illorum beatus est. Quartum restat, ut video, ubi beata vita inveniri queat; cum id quod est hominis optimum, et amatur, et habetur. Quid enim est aliud quod dicimus frui, nisi praesto habere nobis debet optimum nostrum, si beate vivere cogitamus. 5. Sequitur ut quaeramus quid sit hominis optimum, quod profecto deterius esse quam ipse homo non potest. Quisquis enim quod seipso est deterius, sequitur, fit et ipse deterior. Oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi. Non est igitur homine deterius hominis optimum. Fortasse tale aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homi
Abbreviated transcription (Latin):
rationis aspectũ idontũ intendere nequeunt. salubrime cõ¬
paratũ ẽ ut inlucẽ ueritatis acit̃ titubantẽ ueluti ramis humani¬
om̃a contra ordinẽ & sentiunt & loquunt᷑ & gerunt. nihilq
aliud maxime dicunt nisi rationẽ prius ẽẽ reddendã. morẽ illis
gerã ce qd̾ fateor indisputindo uitiosũ eẽ suscipiã. Delectat enĩ
ipsius mortis malo quonos exuere uell& indutꝰ ẽ. Ratione igit᷑¬
quȩramꝰ quẽ ad modũ sit homini uiuendũ. Deatȩ certe om̃s
uuere uolumꝰ. Neq quisꝗ ȩ̃ in hominũ genere. qͥñ huic sententiȩ
antequã plane sit emissa consentiat. Beatꝰ autẽ existimo neq
ille dici potest. qͥ ñ hab& qđ amat qualecũq sit. neq qͥ hab&
qđ amat sinoxiũ sit. neq qͥñ amat qđ hab& &eiã sioptimũ sit
Nam &e qͥ appecit qđ adipisci ñ potest crutiat᷑. & qͥ adeptꝰ est
qđ appetendũ ñ e̾et fallit᷑. & qͥ ñ appetit qđ adipiscendũ eẽt

Expanded text:
rationis aspectum idoneum intendere nequeunt; saluberrime comparatum est, ut in lucem veritatis aciem titubantem veluti ramis humaniomnia contra ordinem et sentiunt, et loquuntur, et gerunt, nihilque aliud maxime dicunt, nisi rationem prius esse reddendam, morem illis geram; quod fateor in disputando vitiosum esse, suscipiam. Delectat enim i etiam ipsius mortis malo, quo nos exuere vellet, indutus est. CAPUT IIquaeramus quemadmodum sit homini vivendum. Beate certe omnes vivere volumus; neque quisquam est in hominum genere, qui non huic sententiae, antequam plene sit emissa, consentiat. Beatus autem, quantum existimo, neque ille dici potest, qui non habet quod amat, qualecumque sit; neque qui habet quod amat, si noxium sit; neque qui non amat quod habet, etiamsi optimum sit. Nam et qui appetit quod adipisci non potest, cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non est, fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sequent̾ hic potest. quãus tͣnta istares eodẽ ardore
caritatis ꝑficiat᷑ ubi ꝑficioe qͣndo ꝑfici potest. ut quẽ¬
admodũ lauacrũ regenerationis purgata arratu om̃iũ
peccatoꝵ qur̃ humana trax̃ natiuitas & ẽtrax̃ iniquitaᷤ.
ita illa ꝑ fectio purgae ab om̃iũ labe uitioꝵ sine quib
c̾t̾ ñ pote̾ humana in hoc scło infirmitas. sic̃ accipiendũ ẽ¬

Expanded text:
sequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore sequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit iniquitas, ita illa perfectio purget ab omnium labe uitiorum, sine quibus esse non potest humana in hoc saeculo infirmitas. sicut accipiendum e
Abbreviated transcription (Latin):
animi dobore turbent᷑. ñ sic accipiendũ ẽ tanꝗ diffinierĩ in hac
uita ct̃ tales sapientes. N enĩ dixi cũ sint. s dixi. etiã sisint.
Alio loco ubi dixi. Iam uͦ cũ hȩc humana dilectio inherentẽ
uberib suis nutriuerit. & roborauerit aniniũ. sequendo dm̃
factus ẽ idoneus. ubi eiꝰ maiestas extanta parte quanta homini
dũ terrȩ huiꝰ inhabitator c̃ sufficit apparere cęptrit. tantꝰ
caritatis ardor innascitur. & tantũ diumi amoris c̃surgit
incendiũ. ut exhustis om̃ib uitus & homine scĩficato atq
purgato. satis appareat. ꝗ diume dictũ sit. ego sũ ignis cũ¬
sumens : posst̃ putare pelamani istã ꝑ fectionẽ in hac uita
me dixisse posse contingere. S ñ hoc putent. Ardor qͥppe
caritatis sequendo dm̃ factꝰ idoneus. & tã magnꝰ ut uitia
cuncta c̃sumat. in hac uita nasci & crescerẽ potest. ꝑ¬
fice̾re uͦ ꝓpt̃ qd̾ nascit᷑ ut nullũ insit homini uitiũ ñcon¬

Expanded text:
cipiendum est, tamquam definierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint. Alio loco, ubi dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus uitiis in homine sanctificato atque purgato satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum ignis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mortali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac uita nasci et crescere potest, perficere uero, propter quod nascitur, ut nullum insit homini uitium, non con
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. quȩ inspirata spũ scõ ꝑducit adfiliũ idẽ ad sapientiã
di. ꝑ quã pat̾ ipse cognoscitur. Namsi sapientia & ueritatis non
totis animi uirtutib concupiscat᷑ inueniri nullo pacto potest.
At si ita quȩratur ut dignũt᷑. subtrahere sese atq abscondere
asius dilectorib ñ potest . Iłinc ẽ illud quod more habere &iam
uos soletis quod ait petite & accipietis. quęritẽ & inuenictis.
pulsate & aperict᷑ uob̾. Nihil ẽ occultũ qđ ñrcuelabit᷑. Amore
petit᷑. amore quȩrit᷑. amore pulsat᷑ amore reuelat᷑. amore
deniq in eo qđ relatũ fuerit ꝑmanet᷑: Ab hoc amore sapientiȩ
diligentiaq quȩrendi non decerrem᷑ ueteri testam̃to. quod
semꝑ mendacissime dicitis. sed ad hȩc uthem̃tissime conritam᷑.
Audite itaq aliquando. & aduertite quȩso sint ꝑtinacia quid ꝑ

Expanded text:
diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera sidiligent᷑ & ȩquo iudicio uelitis attendere. Sed quia multa
dicunt᷑ submissius. & humi repentib animis accõmodatius ut ꝑ
humana indiuna consurgant multa oeiã figurate ut studiosa
mens & quȩsitis exerceat᷑ utilius. & uberius lȩcet᷑ inuentis. uos miri¬
fica dispositione sp̃c scĩ ad decipiendos uros auditores illaquean¬
dosq abutimini. Qđ ipsũ cur diuina ꝓuidentia uos facere sinat.
nãq uerissime apłs dixerat. oport& multas hereses c̾e̾. iitꝓbati
nẽ urm̃ intellegere. Nonparũ mͥ cogniti estis. crassas om̃ino men¬
tes & corporeoꝵ simula chroꝵ pestifero pastu morbidas addiuina
uidicanda defertis. quȩ multo altiora sunt quã putatis. Quare
sic uobiscũ agendũr᷑. ut eaiam intellegatis qđ fieri ñ post. sedut.
intellegere aliquando capiatis. Facit enĩ hoc simplex & pura
caritas di quȩ maxime spectatur inmorib: dequa iãmulta

Expanded text:
caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati  ista intelligere. Non parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeorum simulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quaresic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam
Abbreviated transcription (Latin):
& clarius eueteri testam̃to huc sententiȩ consonare quã illud qđ
dictũ ẽ. ueritas tua incircuitii tuo : postremo dicit ipsa sapien¬
tia in euangło. Nemo uenit ad patrẽ. nisi ꝑme. Dicit ꝓpheta.
Sensũ gͦ tuũ quisscit. nisitudederis sapientiã: & paulo post.
Ubienĩ dolus. caritas nullaẽ. Dicit paulus conformes nos ficri
imaginis filii di. dicit ꝓpheta. signatũ ẽ suꝑ nos lumen uultꝰ tui
ꝓpheta. & miserit spm̃ scm̃ dealtissimis. Solus enĩ ds altissimꝰ eui
nihil ẽ altius. Ostendit paulus trinitatẽ istã unũ dm̃ e̾e̾ cũ dicit.
ipsi gła: dicit᷑ inueteri testam̃to. audi isrł dñs ds̃tiuis. ds̃ unus ẽ.¬
Quid iultis amplius. Quid imperite atq impre sȩuitis. Quid
in doctas animas noxia suasione ꝑuertits. Utriusq testam̃ti dis̃
unꝰe. Namut ista sibi congruunt quȩ deutroq posuimꝰ. ita &iã

Expanded text:
t clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod t clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem, nisi per me : dicit propheta, Sensum tuum ergo quis scit, nisi tu dederis sapientiam? et paulo post, . Ubi enim dolus, charitas nulla est. Dicit Paulus, Conformes fieri nos imaginis Filii Dei : dicit propheta, Signatum est super nos lumen vultus tui, eris Spiritum sanctum de altissimis . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus eQuid vultis amplius? quid imperite atque impie saevitis? quid indoctas animas noxia suasione pervertitis? Utriusque Testamenti Deus unus est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor uirtutes quarũ utinã itammentib urĩs ut nomina in
ore sunt om̃iũ. sic &iã diffinire ndubitẽ. ut temperantia sit
amor. integrũ sep̾bens ei qđ amatur. fortitudo. amor. facile
tolerans om̃ia ꝓpt̾ qd̾ amat᷑. iustitia. amor. soli amato seriend
& ꝓpterea recte dominans. prudentia. amor. aquib adiuuat᷑
abeis quib impedit᷑ sagacit̾ se ligens. Sed hunc amorẽ ñ ciu¬
lib& scddĩ c̾ẽ diximꝰ. idẽ sũmi boni. sũmȩ sapientiȩ sũmȩ ꝙ
amorẽ. dõ sese integrũ incorruptũq seruantẽ fortitudint̃
amorẽ om̃a ꝓpt̾ dm̃ facile ꝑferentẽ. iustitiã. amorẽ dõ tant¬
seruientẽ. & obhoc bene imperantẽ cęteris quȩ homini sub¬
iecta sunt. prudentiã. amorẽ bene discernentẽ ea quib ad¬
tutib qͥnã uiuendi modus ducat᷑ paucis explicabo: sipriud¬
in eircuitu solis nisi splendor ipse qͥgignit. qđ gͦ potuit aꝑtius &¬

Expanded text:
quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae, summaeque amorem deo sese integrum incorruptumque servantem, fortitudinem amorem omnia propter deum facile proferentem, iusticiam et amorem dservientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; prudentiam, amorem bene discernentem ea quibus adrtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si priunim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius e
Abbreviated transcription (Latin):
longe om̃ino longe breuiore tempr̃ qͥd̃ int̾ sit int̾ ueritatẽ
uerti. & ex his singulis eruere ac ducere iuuendi modũ.
Itaq prius temꝑantiã uideamꝰ. quȩ nob̾ amoris illius quo
innectim᷑. dõ integritatẽ quandã & incorpuptionẽ pollicet᷑.
Munus ẽ enĩ eiꝰ in cohercendis sed andisq cupiditatib quib
in hiamꝰ inea quȩ nos auertunt alegib dĩ & afructu boni¬
tatis eiꝰ qđ ẽ ut breui explicẽ beata uita Ibienĩ ẽ fides ueri.
cuiꝰ contẽplatione ꝑfruentes. eiq penitꝰ ad herentes:. ꝓcul
dubio beati sumꝰ. inde aut̃ decidentes magnis errorib
doloribq implicant᷑. Namq ut ait apłs radix ẽ om̃iũ ma¬
lorũ cupiditas. quã quidã sequentes. naufra gauertꝰ afide.

Expanded text:
Longe omnino, longe breviore tempore, quid intersit inter veritatem Longe omnino, longe breviore tempore, quid intersit inter veritatem verti, et ex his singulis eruere ac ducere vivendi modum. Itaque prius temperantiam videamus, quae nobis amoris illius quo innectimur Deo, integritatem quamdam et incorruptionem pollicetur. Munus enim ejus est in coercendis sedandisque cupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avertunt a legibus Dei et a fructu bonitatis ejus: quod est, ut brevi explicem, beata vita. Ibi enim est sedes veritatis, cujus contemplatione perfruentes, eique penitus adhaerentes, procul dubio beati sumus: inde autem decidentes, magnis erroribus doloribusque implicantur. Namque, ut ait Apostolus, radix omnium malorum cupiditas, quam quidam seq
Abbreviated transcription (Latin):
do & ꝓfundũ. cognoscere &iã suꝑ eminentẽ screntiȩ caritatem
xp̃i. ut impleamini in omñe plenitudinẽ di: potest ne quicquã
dici manifestius: obsecro uigilate paululũ. uidete testam̃ti
utriusq concordiã. qͥ sit inmorib uitȩ modus. & quosint re¬
ferenda omĩa satis aperientẽ & docente᷑ amorẽ đi. Concitant
euugła cũ dicit᷑ petite. quȩritȩ pulsate. concitat paulus di¬
cendo. ut incaritate radicati & fundati possitis cõpͣhendere.
concitat &iã ꝓpheta cũ dicit. facile saprentiã abhis qͥ eã di¬
ligunt. quȩrunt. concupiscunt. uigilant. cogitant. curant
posse cognosci. Salus animi & iua beatitudinis utrarũq¬
scripturarũ pace monstrat᷑. & uõs latrare potius ad uersus hȩc
quã his obtemperare diligitis. Breue dicã qđ sentio. Audite
doctos ȩodȩ catholicȩ uiros. tanta pace animi & eo uoto quo
ego eos audiuii. nihil opꝰ erit nouẽ annis quib me ludificastis.

Expanded text:
ritatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei? Potestne quidquam dici manifestius? 34. Obsecro, vigilate paululum, videte Testamenti utriusque concordiam, qui sit in moribus vitae modus, et quo sint referenda omnia, satis aperientem et docentem. Amorem Dei concitant Evangelia, cum dicitur, Petite, quaerite, pulsate : concitat Paulus, dicendo, Ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere : concitat etiam propheta, cum dicit, facile sapientiam ab iis qui eam diligunt, quaerunt, concupiscunt, vigilant, cogitant, curant, posse cognosci. Salus animi et via beatitudinis utrarumqcripturarum pace monstratur, et vos latrare potius adversus haec, quam his obtemperare diligitis. Brevi dicam quod sentio: audite doctos Ecclesiae catholicae viros tanta pace animi, et eo voto quo vos ego audivi; nihil opus erit novem annis quibus me ludificastis.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat uobis neq apud manicheos e̾ẽ xp̃ianã fidẽ. quȩ ad
sumũ apicẽ sapientiȩ ueritatisq ꝑducit. qua frui nihil ẽ aliud
nisi beatissimȩ uiuere. neq ẽẽ uspiã nisi incatholica discipliia.
Quid enĩ aliud uidet᷑ paulus apłs optare. cũ dicit. huiꝰ reigrã
flecto genua mea ad patrẽ dnĩnrĩ ihũ xp̃i a quo om̃is pater

Expanded text:
ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae veritatisque perducit, qua perfrui, nihil est aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid enim aliud videtur apostolus Paulus optare, cum dicit: Hujus rei gratia flecto genua mea
Abbreviated transcription (Latin):
aut᷑ legũ. confirmatio incorruptionis ẽ: incorruptio aut̃ facit
ꝓrumũ dõ. Concufiscentia itaq sapientiş deducit adregna.
ttane tandẽ aduersũ ista latrabitis. nonne ita posita cenondũ
intellecta cuiꝰ significant altũ se quiddã & inesfabile continere.
Outinã possctis intellegere quȩ dicta sunt confestim abiceretis
om̃s ineptias fabellarũ . & uanissimas imaginationes corpoꝵ totoꝰꝙ
uos magna alacritate. sincero amore. firmissima fide. scissimo
ȩccłe catholicȩ gremio conderetis. Poterã ꝓmea medieritate¬
discutere singula. & eruere acdemonstrare quȩ accepi: inquoꝵ
excellentia & altitudine plrrũq uerba deficuint. sed quandiu
canib Ne succenseatis. Et ego latraui & canis fui quando mecũ
iure ñ docendi cibo sedrefellendi sustib agebat᷑. Si autẽ inuob̾
er̃t᷑ caritas dequa nunc agit᷑. uelsi &iã fuerit aliquando. quan¬
tã cognoscendȩ ueritatis magnitudo desiderat. aderit ds̃ qui

Expanded text:
uptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanissimas imaginationes corporum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CAPUT XVIIdiscutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu anctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa beatitas. Sed eũ sequim᷑ diligendo. consequimꝰ uͦ ñ cũ hoc
om̃ino efficim̾ qđẽ ipse. sed exꝓximi eũq mirifico & intellegibili
modo contingentes. eiꝰq ueritate & scĩtate penitꝰ illustrat .i. atq
cõp̃hensi. Ille namq ipsũ lum̃ ẽ nob̾ aut̃ ab eode illumanari licoe.

Expanded text:
ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet.
Abbreviated transcription (Latin):
dementiȩ impietatisq dãpnabitur. Ita sit ut apud nos in ue¬
niant᷑ pueri quidã. qͥ huma forma dm̃ cogitent. atq itase
habere suspicentur. qua opinione nihilẽ abectius. Sed inue¬
miantur itẽ multi senes qͥ eiꝰ maiestatẽ ñsolũ suꝑ humanũ
corpꝰ. sed &iã suꝑ ipsam mentẽ manere ininolabilẽ atq
in cõmutabilẽ eadẽ ipsa mente conspiciant. quas ȩtates
ñ tempr̃ sed irtute atq prudentia discernendas ẽẽ iam
dictũ ẽ. Apud uos autẽ nemo quiqͥẽ reperit᷑. qͥd̃ĩ substan¬
tiã humani corporis figuratione describat. Sedrurfus
nemoquise abhumani erroris labese uingat. Itaq illis quos quasi
ꝓsuo quisq captii uiribq nutriunt᷑ ꝑducunt᷑q alius sic. alius
autẽ sic. primũ inuirũ ꝑfectũ. deinde ad maturitatẽ caniciẽq
sapientiȩ ꝑueniunt. ut eis quantũ uolunt uiuere acbeatissime

Expanded text:
dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos invedementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani erroris labe sejungat. Itaque illi quos quasi pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime
Abbreviated transcription (Latin):
corde gerius. sicurȩ uobis uosm& ipsi estis. quęrite potius dili¬
gent᷑ & pie quomodo illa dicantur. quȩrite miseri. Nam talẽ
fidẽ qua dõ in conuenies aliquid creditur. nos uehem̃tius & ube¬
rius accusamꝰ. Plam&e in illis quȩ dicta sunt cũsic intellegunt᷑
ut littera sonat &e simplitatẽ corrigimꝰ. & ꝑtinaciã deridemꝰ.
Calia multa quȩ uos intellegere nom potestis. uetat eoserede¬
re catholica disciplina qͥñ annis sed studio atq intellectu ex¬
cedentes. quandã mentis pueritiã in canos sapientiȩ ꝓmouent᷑.
Nam & credere dm̃ loco aliquo quãuis infinito ꝑ quantitatis
quȩcũq spacia contineri. quãsit stultũ docet᷑. & deloco in locũ
uł ipsũ uł aliquã partẽ eiꝰ moueri atq transire arbitrarine fas
habetur. lamuꝰ aliquid substantiȩ atq naturȩ cõmutationem
uł conuersionẽ quo lib& modo pati posse siquis optnet᷑. mirȩ

Expanded text:
corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius dilicorde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum sic intelliguntur ut littera sonat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae
Abbreviated transcription (Latin):
toritas. impudent̃ facitis. qͥ alienũ animũ atq sententiã quã
bene atq utilit̃ acceperimꝰ. male interp̃tari conamini. Frustra
om̃ino. Neq enĩ ur̃ȩ stultȩ atq impiȩ disputationes ullomꝰ
cũ pioꝵ doctissimoꝵq hominũ sermonib ꝑ quos inȩccła
catholica scripturȩ illȩ uolentib dignisq aperiuntur cõparari
queunt. longe prorsus alit̃. longe quã putatis lex & ꝓphecȩ
intelleguntur auobis. Desinite errare. ñ colimꝰ penitentẽ dm̃.
ñ inuidũ. ñ indignũ. ñ crudelẽ. ñ quȩrentẽ de hominũ uel
pecorũ sanguine uoluptatẽ. ñ cui flagitia oe scelera placeant.
ñ possessionẽ suã terrȩ quadã particula terminantẽ. Inhas
enĩ atq huiꝰmodi nugas grauit̃ copioseq inuehi soletis. Quare
nos inuectio ur̃a ñ tangit. sed aniles quasdã uł &iã pueriles
opiniones eo ineptiore quo urhem̃tiore oratione ꝑuellitis.
plinã. sedea se ignorare demonstrat. Quã obrẽ siquid humani

Expanded text:
impudenter facitis, qui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, comparari queunt. Longe prorsus aliter quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis.  disciplinam, sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani
Abbreviated transcription (Latin):
dicat qͣndiu hicẽ. dimitte nob̾ debita nr̃a. ñ utq hic ẽ sint
macula aut ruga. aut aliquid huiꝰmodi. Exeo tam̃ qđ hic
libro cuiꝰ ẽ titulus. demorib manicheor. ullud qd dixi dĩ
bonitas om̃ia deficientia sic ordinaũ. ut ibi sint ubi con¬
gruentissimȩ possint eẽ donec ordinatis motib adidrecur¬
rant unde deferunt. ñ sic accipiendũ ẽ tanꝗ om̃ia recurrant
adid unde defecert̃. sic̃ origeni uisũ ẽ. s ea om̃a q̃ recͣrunt.
n enĩ recrunt ad dm̃ unde defecer̃ qͥ sempit̾no igni pumun
qͣnius omĩa deficientia sic ordinant᷑. ut ibi sint ubi c̃gruen¬
tissimȩ possint ẽẽ. qͥa & illi qͥ ñ recurrunt c̃gruentissime
inpȩna st̃. Alio loco nemo fere inquã descarabeis dubitat
quin desimo inpilã rotundato abhis atq obruto existan
cũ hoc exemplũ utrũ uerũ sit multi dubitent. multi ne
audierint quidẽ. Noc opꝰ sic incipit. In alis libris satis

Expanded text:
dicat, quamdiu hic est: dimitte nobis debita nostra. non utique hic est sine macula aut ruga aut aliquid huius modi, ex eo tamen, quod hic libro, cuius est titulus: de moribus Manicheorum, illud. quod dixi: dei bonitas omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant, unde defecerunt, non sic accipiendum est, tamquam omnia recurrant ad id, unde defecerunt, sicut Origeni uisum est, sed ea omnia, quae recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punis omnia deficientia sic ordinentur, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, quia et illi, qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt. alio loco: nemo fere, inquam, de scarabeis dubitat, quin de limo in pilam rotundato ab his atque obruto existant, cum hoc exemplum utrum uerum sit multi dubitant, multi ne audierint quidem. Hoc opus sic incipit: In aliis libris satis
Abbreviated transcription (Latin):
Audi &e ꝓphetã canentẽ. Cor mundũ creainme dr̃. & spñ¬
rectũ innoua in uiscerib mris. Quid contra istã conueni¬
entiã dici. nisi acȩcis latratorib potest: illecebrȩ autem
git quȩ ñ anullis &iã sensibilia nominant᷑. inquib xiã
maxime lux ista uulgaris excellit. quia &e in ipsis sensił¬

Expanded text:
Audi et prophetam canenteAudi et prophetam canenterectum innova in visceribus meis . Quid contra istam convenientiam dici, nisi a caecis latratoribus potest? CAPUT git, quae a nonnullis etiam sensibilia nominantur: in quibus maxime lux ista vulgaris excellit, quia et in ipsis sensi
Abbreviated transcription (Latin):
urteri testam̃to satis aꝑte bene intellegentib in ipsuis
hominis qͥerat in paradiso p̾uaricatione significatur. In
modo suscepi uos docere recta. sed dedocere praua sipotero. ide
sids̃ annuerit ꝓposito muos meo. Dicit gͦ paulus radicẽ om̃i
sũ significat. Mon& paulus ut exuamꝰ nos ueterẽ homine᷑
& induamꝰ nouũ. Uult aut̃ intellegi adam qͥ peccauit ue¬
terẽ hominẽ. illũ autẽ quẽ suscepit insaeram̃to dĩ filius ad
nos liberandos nouũ dicit. Namq alio loco. Primꝰ homo dit̾ro
Qualis cȩlestis. tales & cȩlestes. Sicut portauimꝰ iniaginẽ ter¬
reni. portemꝰ & imaginẽ cȩlestis. Hocẽ ex uite ueterẽ & indu¬
ite nouũ. Om̃e igitur officiũ temperantiȩ ẽ. exuere utterem
homint̃ & in dõ reiouari. idẽ contẽpnere om̃s corporales ille¬
conferre. Unde illud sequit᷑ qđ mirifice dictũtꝰ siexttrior
homonr̃ corrũpit᷑ sed interior homo renouat᷑ de die indiẽ

Expanded text:
Testamento satis aperte, bene intelligentibus, in ipsius hominis qui erat in paradiso, praevaricatione signatur. In modo suscepi docere vos recta, sed dedocere prava, si potero, id est, si Deus annuerit proposito in vos meo. 36. Dicit ergo Paulus radicem omnium hominem, et induamus novum . Vult autem intelligi, Adam qui peccavit, veterem hominem; illum autem quem suscepit in sacramento Dei Filius ad nos liberandos, novum. Dicit namque alio loco, Primus homo de terqualis coelestis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis : hoc est, exuite veterem, et induite novum. Omne igitur officium temperantiae, est exuere veterem hominem, et in Deo renovari; id est, contemnere omnes corporeas illeconferre. Unde illud sequitur quod mirifice dictum est, Si et exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem .
Abbreviated transcription (Latin):
sacrarũ uirginũ meritũ ȩquando pudicitiȩ cõniugali
tantũ ualuit in urbe roma. ut nonnullas etiam sc̃imo¬
Aniales dequarũ inpudicitia suspicio nulla prȩcesserat
deiecisse innuptias diceretur. hoc maxime arnum̃to
cũ easurger& dicens. tugͦ melior quã sara. melior quã
susanna siue anna. & cetẽra cõmemorando testimonio
scẽ scripturȩ cõmendatissimas feminas quib se ille
meliores uel etiã pares cogitare non possent. Hoc mo¬
monstrat scã ȩccła que ibit̃ : fidelissime Ac fortissime
restitit. Remanserant autẽ iste disputationes eiꝰm
quorũdã sermunculis ac susuriꝰ. quaspalã suade¬
re nullus audebat. Sed etiã occulte uenenis re¬
pentib facultate quã donabat dns occurrendũ
fuit. maxime qm̃ iactabatur iouiniano respon¬
deri non potuisse cũ laude sed cũ uituperatione
nuptiarũ. Propt̾ hoc librũ edidi. cuiꝰ inscriptio e
debono coniugali: ubi deꝓpagine filioꝵ pͥus quã

Expanded text:
sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc momonstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe me mͥ dedit. ĩ scd̾o se ubi se
dedit mͥ reddidit datus. gͦ ⁊ red¬
ditus me ꝓ me debeo bis me de¬
beo ¶quid̃ d̾o retͥbuam ꝓ se nã
⁊ si me milies repend̾e̾ possem:

Expanded text:
opere me mihi dedit; in secundo, se: et ubi se dedit, me mihi reddidit. Datus ergo, et redditus, me pro me debeo, et bis debeo. Quid Deo retribuam pro se? Nam etiam si me millies rependere possem,
Abbreviated transcription (Latin):
ficitur ꝙ diffeitͦ. ⁊ cũ suꝑficie
tens petito negligitur uota
nr̃a altus ĩ cogitatois radice con¬
plentur sicut senima messium
gelu p̾ssa solidanto quo ad suꝑ¬
ficiem tardiꝰ excunt ad frugem
dilatõne deficiũt: desid̾ia ñ fue

Expanded text:
ficitur, quod differtur; et cum superficie tenus petitio negligitur, vota nostra altius in cogitationum radice complentur; sicut et semina messium gelu pressa solidantur, et quo ad superficiem tardius exeunt, eo ad frugem dilatione
Abbreviated transcription (Latin):
hũe u̾itatis indubitant̾ uid
pͥnenientem gram eñ inde repel¬
ut ᷑ ĩ ip̃a cecitate sua intłłigͥit
puritati eiꝰ ñ ꝯuenire ĩ m̃diciã
suam ⁊ si amat flere dulce

Expanded text:
lumine veritatis indubitanter videt praevenientem gratiam: cum inde repellitur, in ipsa sui caecitate intelligit puritati ejus non convenire immunditiam suam. Et si amat, flere dulce
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eẽt ihn in loco quodam orans
ut cessamt dixit unꝰ ex distipłis
suis ad eũ. domine doce nos orare
sicut Ioħ̾es docuit orare discipłos
suos. ⁊ ait isł. ꝯ oratis dicicepat

Expanded text:
cum esset in loco quodam orans ut cessavit dixit unus ex discipulis eius ad eum Domine doce nos orare sicut et Iohannes docuit discipulos suos et ait illis cum oratis dicite Pat
Abbreviated transcription (Latin):
ab ĩ uet̾nte ꝯsuetudinis s est a¬
gat̃o denotõnis ꝙ non est alid̾
liꝯcepta de spe in dulgencie
exultatio h ͨ ꝯueniendi parit
facultas ⁊. uictoria de pcc̃o.

Expanded text:
 consuetudinis. Sed est aento devotionis, quod non est aliud, nisi concepta de spe indulgentiae exsultatio, Hanc continendi parit facultas, et victoria de peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
runt̾ sicut onũ in bonis młto me¬
luis est id ꝙ ꝑ figuram significa¬
tur qmͣ ip̃a sigura ut regnũ celoꝵ
meliꝰ est qmͣ terra ꝓmissionis. Ita
figura signͣs¬

Expanded text:
runt. Sicut enim in bonis multo melius est, id quod per figuram signatur quam ipsa figura, ut regnum coelorum melius est quam terra promissionis, ita figura sign
Abbreviated transcription (Latin):
debeatis ⁊c̃.s. cet̾a ita soluite
lit ñ debeatis aliquid nͥ caritatẽ. illam u̾e¬
ita soluite qd̾ sꝑ debeatis. augꝰ. sola caritas
ot que ⁊̃ reddita semꝑ decinet debitor̾e red¬
ditur ⁊̃ qd̾ mpenditur debetur aũt si red¬
dita fu̾it qd̾ millũ est tp̃s in quo ĩpenden

Expanded text:
diligatis, id est caetera ita solvite ut non debeatis aliquid. Charitatem vero ita solvite ut semper debeatis. Sola enim charitas est quae etiam reddita semper detinet debitorem. Redditur enim cum impenditur. Debetur autem si reddita fuerit, quia nullum est tempus quo ipsa dan
Abbreviated transcription (Latin):
.b̾. putas ne filiũ dei reputat Iħm
quisquis ille est homo qui ip̃iꝰ nec
t̾retur ꝯ miuationib. nͨ aitrahitꝰ
ꝓmissionib. nec p̾ce̾ptis obtemꝑat
nec ꝯsiliis acquiescit ĩ me ⁊̃ hus si

Expanded text:
 Putasne, Filium Dei reputat Jesum, quisquis ille est homo qui ipsius nec terretur comminationibus, nec attrahitur promissionibus, nec praeceptis obtemperat, nec consiliis acqui
Abbreviated transcription (Latin):
tio aut quid cogitau̾nt pr̃es nr̃i passi¬
onẽ addentes processiom Nam ꝓcessio
fuit. passio u̾o cur addita est qmͣ sexta
feria constat ẽẽ securã ¶ Id̾ ꝓcessionem¬
hodie noua. quadam ⁊ mira ꝯĩctõne¬
ecc̃a addidit passiomi ¶slam ꝓcessio plai¬

Expanded text:
tio, aut quid cogitaverunt patres nostri, passionem addentes processioni? Nam processio odie; passio vero cur addita est, quam sexta feria constat esse secutam? hodie nova quadam et mira conjunctione addidit passioni. Nam processio plau
Abbreviated transcription (Latin):
i p̃derata nobis dilectissimi et uniui õ
mundo extabilis adest festiui̾tas
dñite passioni̾s: que nos itier eguiꝰ.¬
tãtiones / pũaliũ gandiorũ siure nõ xa¬
titur. Qr et si difficiie est de padem rẽ
digne aptig disserere: non est tum hoe¬
sermonis officiũ cũ yxsa materia ex eo
ꝙ eũ ineffadius tandi tribuat facultate.
nec possit deficere quod dr̃ de qua ñꝙ̃¬

Expanded text:
iderata nobis, dilectissimi, et universo optabilis mundo adest festivitas Dominicae passionis, quae nos inter exsultationes spiritualium gaudiorum silere non patitur: quia etsi difficile est de eadem re saepius digne apteque disserere, non est tamen libesermonis officium, cum ipsa materia, ex eo quod est ineffabilis, fandi tribuat facultatem; nec possit deficere quod dicatur, de qua n