comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ suꝑbierit. & ñs ꝑauerit in incerto diuitiarũ
sedet suꝑ fluuiũ. suspirat aeternã iherłm.
retordat᷑ sion: & ut ꝑueniat adsion. erogat:
Eea habes canticũ : qđ diuites acceper̃ decanticis
sion: Operentur: tangant organa : ñ uacentcũ
nuenerint hominẽ dicentẽ sibi. qͥd ẽ qđ facis:
pdis res tuas tanta erogando thes aurita filus
tuis : Cũ uiderint᷑ ñ sapere. & intellexerint
lignũ eẽ salicis ñ facile dicant. quare agant
& qͥdagantꝰ: Suspendant organa insalicib
babilonis. Prȩter salices autẽ: cantent ñcesser
operent᷑ : Nonenĩ ꝑdunt qđ erogant : seruo
canticũ pauperũ: Idẽ paulus loqͥͣt. Nihil intu
tisimꝰ. Nãqͥuolunt diuites fieri. incidunt intẽp¬
tationẽ & desideria multa. stulta & nociua:
quȩ mergunt hominẽ minteritũ & ꝑditionẽ:
hȩc s flumina babilonis. Radix ẽ om̃iũ maloꝵ
auaritia : uã qͥdã appetentes. naufragauer̃
afide & inseruer̃ sedolorib: multis: Ergo ẽtra¬

Expanded text:
averit in incerto divitiarum, sedet super fluvium, suspirat aeternae Jerusalem recordatus Sion; et ut perveniat ad Sion, erogat. Ecce habes canticum quod divites acceperunt de canticis Sion. Operentur, tangant organum, non vacent, cum invenerint hominem dicentem sibi: Quid est quod facis? perdis res tuas tanta erogando; thesauriza filiis tuis. Cum viderint non capere, et intellexerint lignum esse salicis, non facile dicant quare agant, et quid agant, suspendant organa in salicibus Babylonis. Praeter salices autem cantent, non cessent, operentur. Non enim perdunt quod erogant. Servo cti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et desideria multa, stulta et noxia, quae mergunt hominem in interitum et perditionem.» Haec sunt flumina Babylonis. «Radix est enim omnium malorum avaritia; quam quidam appetentes naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis» . Ergo contra
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomͦ cantabimꝰ canticũ dñi int̾ra aliena:
sed uide qͦmͦ uerseris inter eos opopuledĩ.
ocorpꝰx p̃i. ogenerosa peregrinatio. nes
hinc. aliunde es : Necũ illi qͥtibi dicunt.
canta te nobis uerba canticorũ. dicite
nobis hymnũ. cantate nobis decanticis
sion qͣsi amant᷑ ate & affectas amicitiã
eorũ. & times talib: displicere : incipiat
te delectari babilonia & obliuiscaris
iherłm: Hoc ergo timens. uide qͥd subiciat.
uide qͥd sequatur : Passus ẽ enĩ homo
& adulatione blandientes mordaciter
rep̃hendentes. falso laudantes. qđ ñ capi¬
unt exigentes : qđ plenisunt fundere
nolentes : & inter turbas taliũ tanquã pericli¬
tans. animũ erexit adrecordationẽ sion.
& constrinxit setalis anima iuratione
dolosorũ & inter uerba male quȩrentiũ
interrogantiũ & discere nolentiũ: Ecce erat
gisterbone qͥd faciã ut uitã consequar

Expanded text:
«Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» 12. «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» 12. Sed vide quomodo verseris inter eos, o popule Dei, o corpus Christi, o generosa peregrinatio non es hinc, aliunde es; ne cum illi qui tibi dicunt, «Cantate nobis verba canticorum, dicite nobis hymnum, cantate nobis de canticis Sion,» quasi amantur a te, et affectas amicitias eorum, et times talibus displicere; incipiat te delectare Babylonia, et obliviscaris Jerusalem. Hoc ergo timens vide quid subjiciat, vide quid sequatur. Passus est enim homo gantes et adulatione blandientes, mordaciter reprehendentes, falso laudantes, quod non capiunt exigentes, quo pleni sunt fundere nolentes; et inter turbas talium tanquam periclitans, erexit animum ad recordationem Sion, et constrinxit se talis anima juratione dolosorum, inter verba male interrogantium, quaerentium et discere nolentium. 13. Ecce inde gister bone, quid faciam ut vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
sas ut tibi dignũ sit aperire : Ille te imple¬
uit qͥme captiuũ duxit: Ipse me in terro¬
gat dete : Astutus ẽ. dolose quȩrit:
Non quȩrit qͥd discat. sed qͥd rep̃hendat :
ẽgo ergo ñ dicã : suspendã organũ meume:¬
sed qͥd dicturus ẽ ad huc : cantate nobif
uerba canticorũ : Cantate nobis hymnũ :
cantate nobis decanticission: Quid res¬
pondemꝰ : babilonia teportat. babilonia
te continet᷑: babilonia te nutrit: babilo¬
nia dete loqt᷑ Non nosti capere nisi qđ
fulget ad tẽpus. Ee t̃nameditari ignoras:
ñ capis qđ int̃rogas. Quomͦ cantabimꝰ
canticũ dñi in terra aliena : uere fr̃s.
sic ẽ. Incipite uelle p̃dicare uerita tẽ
quantulã cũq nostis: & uidete quã neces¬
sesit ut tales patiemini in risores. exactores
ueritatis plenos falsitatis: respondete
illis. exigentib: a uobis. quȩ capere ñ pos¬
sunt : & dicite exfidutia sc̃i canticiur̃:

Expanded text:
sas ut tibi dignum sit aperiri. Ille te implesas ut tibi dignum sit aperiri. Ille te implevit qui me captivum duxit, ipse me interrogat de te. Astutus est, dolose quaerit: non quaerit quid discat, sed quid reprehendat. Ergo ego non dicam, suspendam organum meumSed quid dicturus est adhuc? «Cantate nobis verba canticorum, cantate nobis hymnum, cantate nobis de canticis Sion.» Quid respondemus? Babylonia te portat, Babylonia te continet, Babylonia te nutrit, Babylonia de te loquitur; non nosti capere nisi quod fulget ad tempus, aeterna meditari ignoras, non capis quod interrogas. «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» Vere, fratres, sic est. Incipite velle praedicare veritatem quantulamcumque nostis, et videte quam necesse sit ut tales patiamini irrisores, exactores veritatis, plenos falsitatis. Respondete illis exigentibus a vobis quae capere non possunt, et dicite ex fiducia sancti cantici vestri,
Abbreviated transcription (Latin):
eliquat᷑: Adclamatis ad ista. & gaudetis
adista : qui iã potests sedere suꝑ flumina
babilonis & flere : Illi autẽ qͥ captiuos duxe¬
r̃nos quando intrant in corda hominũ.
& int̃rogantnos ꝑ linguas eorũ qͦspossident.
& dicunt nobis. cantate nobis uerba canti¬
corũ. reddite nobis rationẽ aduentꝰ xp̃i.
& quȩ ẽ. alia uita. nolo credere. doceme
rationẽ uare mihiimꝑas ut credã
respondeo illi & dico: O homo qͦ modo ñ iustibi
imperẽ ut credas : plenꝰ es malis cupidita¬
tib : Sidicã bona illa iherłm non ea capis
Oportet ut exinamaris qͦ plenꝰ es: ut possis
impleri quo inanis es: Ergo noli facere huic
oaliqͥd dicere : ligniũ ẽ. salicis lignũ ẽ. sterile :
Noli ꝑcutere organũ ut sonet : sed suspen¬
de potius : sedilledicturus ẽ : Dic mihi :
cantamꝰ : reddemrationẽ : Nonuis in qͥt
ut dicã : Nonbono animo audis: non sic pul¬

Expanded text:
eliquatur. 10. Acclamatis ad ista, et gaudetis eliquatur. 10. Acclamatis ad ista, et gaudetis ad ista; quia jam potestis sedere super flumina Babylonis, et flere. Illi autem qui captivos duxerunt nos, quando intrant in corda hominum, t interrogant nos per linguas eorum quos possident, et dicunt nobis: «Cantate nobis verba canticorum;» reddite nobis rationem adventus Christi, et quae est alia vita. Volo credere; doce me rationem quare mihi imperas ut credam. Respondeo illi et dico: O homo, quomodo non vis tibi imperem ut credas? Plenus es malis cupiditatibus: si dicam bona illa Jerusalem, non ea capis; oportet ut exinaniaris quo plenus es, ut possis impleri quo inanis es. Ergo noli facile huic aliquid dicere; lignum est salicis, lignum est sterile: noli percutere organum ut sonet, suspende potius. Sed ille dicturus est: Dic mihi, canta mihi, redde mihi rationem. Non vis, inquit, ut discam? Non bono animo audis, non sic pul
Abbreviated transcription (Latin):
dedistilocũ incorde tuo: Priora tẽporares¬
piscis: & quasilȩtiora tibi uident᷑ fuisse tẽpora
pristina : quȩ sic erant tanquã oliuȩ penden¬
tes in arbores. ducentib uentis quasi quadã
libertate aurȩ ꝑfruentes. uago qͦdã deside¬
riosuo : Ventũ .ẽ. ut oliua mitteret᷑ in torcu¬
lari: ñ cnĩ semꝑpendere habebat in arborẽ :
Namfinis ẽ. anni: Nonsine causa scribunt᷑
psalmi qͥdã ꝓtorcularib: : In arbore libtas:
in torcularib: p̃ssura : Cũ ergo res humanȩ
conterunt᷑. & p̃munt᷑: ad tendis qr crescit
a uaritia. ad tende quia crescit & continen¬
tia : quare tãcecus es ut amurcã fluentẽ
pplateas uideas. oleũ in gemellaria ñ uideas:
& hoc ñ sine causa Qui enĩ male uersant᷑
publice notisunt: Qui autẽ se conuertunt
addm̃ & a sordib malarũ cupiditatũ pur¬
gant᷑. occultis : quiã & in ipso uel exipso tor¬
culari amurca aꝑte fluit. oleũ occulte

Expanded text:
dedisti locum in corde tuo. Priora tempora resdedisti locum in corde tuo. Priora tempora respicis, et quasi laetiora tibi videntur fuisse tempora pristina, quae sic erant tanquam olivae pendentes in arbore, ducentibus ventis, quasi quadam libertate aurae perfruentes vago quodam desiderio suo. Ventum est ut oliva mitteretur in torcular: non enim semper pendere habebat in arbore: jam finis est anni. Non sine causa inscribuntur psalmi quidam, «Pro torcularibus» : in arbore libertas, in torculari pressura. Cum enim res humanae conteruntur et premuntur, attendis quia crescit avaritia; attende quia crescit et continentia. Quare tam caecus es, ut amurcam fluentem per plateas videas, oleum in gemellaria non videas? Et hoc non sine causa. Qui enim male versantur, publice noti sunt; qui autem se convertunt ad Deum, et a sordibus malarum cupiditatum purgantur, occulti sunt: quia et in ipso vel ex ipso torculari amurca aperte fluit, oleum occulte
Abbreviated transcription (Latin):
felicitatẽ reb: humanis xp̃o ad tulis sec:
Quia uero ceduntur iniqͥtates. ut extirpata
cupiditate . plantet᷑ caritas iherłm. quia
miscent᷑ amaritudines uitȩ tẽporali. ut
ȩterna desideret᷑ Quia erudiunt᷑ infla¬
gellis homines. paternã accipientes
disciplinã. ne iudicariã inueniant senten¬
tiã nihilboni attulit xpc̃: & labores attu¬
lit xp̃o : & incipis dicere homini. quanta bona
ciunt qđ modo audistis in euangłio: uendut̃
omia sua dant pauꝑib: ut habeant thesau¬
rũ incȩlo & sequantur dnm̃ : Dicis illis. ecce
qͥd actulit xp̃c: Quã multi faciunt ista. ut
distribuant ressuas ȩgenis & fiant pauꝑes
ñ necessitate sed uoluntate : sequentes dnm.
spantes regnũ cȩlorũ: Iñrident isti quasi stul¬
tos: & talia in qunt bona attulit xp̃c : ut ꝑ¬
dat homoressuas. & cũ dat ȩgenis remaneat
egenꝰ s quidergo faciẽs : bona xp̃i ñ capis :

Expanded text:
felicitatem rebus humanis Christus attulisset. felicitatem rebus humanis Christus attulisset. Quia vero caeduntur iniquitates, ut exstirpata cupiditate plantetur charitas Jerusalem; quia miscentur amaritudines vitae temporali, ut aeterna desideretur; quia erudiuntur in flagellis homines, paternam accipientes disciplinam, ne judiciariam inveniant sententiam; nihil boni attulit Christus, et labores attulit Christus. Et incipis dicere homini quanta bona ciunt quod modo audistis in Evangelio, vendunt omnia sua et dant pauperibus, ut habeant thesaurum in coelis et sequantur Dominum : dicis illi, Ecce quod attulit Christus. Quam multi faciunt ista, ut distribuant res suas egenis, et fiant pauperes, non necessitate, sed voluntate, sequentes Deum, sperantes regnum coelorum! Irrident isti quasi stultos: Et talia, inquiunt, bona attulit Christus, ut perdat homo res suas, et cum dat egenis, remaneat egenus? Quid ergo facies? Bona Christi non capis: a
Abbreviated transcription (Latin):
sic multi homines mali. demedia babilonia
ꝑdesideria carnalia & mlicita. locũ dando
diabolo & angłis eiꝰ in cordib siis ut in il¬
lis & deillis oꝑet᷑. Aliquando interrogant
nos & dicunt nobis: exponite nobis rationẽ
xp̃c. peioraunt᷑ in reb humanis quã fuer
antea. & feliciores tunc erant res humanȩ
quãmodo : dicant nobis xp̃iani: ꝗd boni
attulit xp̃c Vnde feliciores putant ris
humanas. quia uenit xp̃c : uides enr̃sithea¬
tra & amphiteatra circistarent in colunes
sinihil caderet debabilonia. si libertas
eẽt. circũ fluentiũ uoluptatũ hominib
cantatorib: & saltatorib: ad turpia can¬
tica. si libido scortantiũ & meretricantiũ
habet qͥ etẽ & securitatẽ : siñ timeret fam̃
indomosua qͥclamat ut pantomimi uesti¬
ant᷑ si hȩc om̃ia sine labe sine ꝑ turbatio¬
ne aliqua fluerent. & ẽet. securitas magna
nugarũ felicia eẽnt tẽpora. & magnam

Expanded text:
sic multi mali homines de media Babylonia sic multi mali homines de media Babylonia per desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et de illis operetur, aliquando interrogant nos, et dicunt nobis: Exponite nobis rationem. Christus pejora sunt in rebus humanis, quam fuerunt antea, et feliciores tunc erant res humanae quam modo? Dicant nobis Christiani quid boni attulit Christus? unde feliciores putent res humanas, quia venit Christus? Vides enim, si theatra et amphitheatra et circi starent incolumes, si nihil caderet de Babylonia, si ubertas esset circumfluentium voluptatum hominibus cantaturis et saltaturis ad turpia cantica, si libido scortantium et meretricantium haberet quietem et securitatem, si non timeret famem in domo sua qui clamat ut pantomimi vestiantur; si haec omnia sine labe, sine perturbatione aliqua fluerent, et esset securitas magna nugarum, felicia essent tempora, et magnam
Abbreviated transcription (Latin):
conuersatisumꝰ: Ostendit se redẽptũ :¬
debabylonia cȩpisse iã exire: Sed tamen
adhuc qͥd dicit : qr cũ hostib nr̃is confli¬
gimꝰ : & neira scam̃ hominib: qͥn obis inger̃
ꝑsecutiones. tulit intentionẽ nram apłs
abodio hominũ. & dixex̃ inluctã qͦrũ dã
spũũ quos ñ uidemꝰ : & cũ ipsis confligimꝰ:
Ait enĩ : Non.ẽ nobis conluctatio aduersus
carnẽ & sanguinẽ. id .ẽ. aduersus homi¬
nes qͦs uidetis. aquib uidemini mala pati
qͥuobis in portant ꝑ secutiones : Nãpipsis
luctatio aduersus carnẽ & sanguinẽ id ẽ
aduersus homines ⁊ sed aduersus princi¬
pes. aduersus potestates & rectores mundi.
quib iã credentib: gratulatur hocmodo
utdicat: Fuistis enĩ aliquando tenebrȩ
nunc autẽ lux indño : Ergo constituit nos
luctã habere cũ illis principib: Ipsi nos du¬
xer̃ captiuos : Quomodo autẽ diabolus
intrauit incor iudȩ ut traderet dnm̃.
non autẽ intraret nisi ille locũ daret:

Expanded text:
conversati sumus» . Ostendit se redemptum de Babylonia coepisse jam exire. Sed tamen adhuc quid dicit? Quia cum hostibus nostris confligimus. Et ne irascamur hominibus qui nobis ingerunt persecutiones, tulit intentionem nostram Apostolus ab odio hominum, et direxit in luctam quorumdam spirituum, quos non videmus, et cum ipsis confligimus. Ait enim: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem;» id est, adversus homines quos videtis, a quibus mala videmini pati, qui vobis important persecutiones: nam pro ipsis luctatio adversus carnem et sanguinem,» id est, adversus homines; «sed adversus principes, et potestates, et rectores mundi quibus jam credentibus gratulatur hoc modo, ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ergo constituit nos luctam habere cum illis principibus; ipsi nos duxerunt captivos. 9. Quomodo autem diabolus intravit in cor Judae , ut traderet Dominum, non autem intraret, nisi ille locum daret;
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ maior serui dt minori : Illi portant codices
nr̃os. nosuiuimꝰ decodicib: ipsoꝵ : Sed ut gene¬
ralit̃ deom̃ib: intelligatis fr̃s. maiorẽ &mno¬
rẽ Maior dicit᷑ homo carnalis. &minor dr̃
hõmospiritalis : Quia prius. ẽ. carnalis. & po¬
st ea sp̃italis: habesa płm apte dicentẽ : Prinꝰ
homo deterra terrenꝰ : scđs homo decȩlo
cȩlestis : ualis terrenꝰ tales & terreni : & qualis

Expanded text:
quomodo major servit minori. Illi portant Codices nostros; nos vivimus de Codicibus ipsorum. Sed ut generaliter de omnibus intelligatis, fratres, majorem et minorem; major dicitur homo carnalis, et minor dicitur homo spiritualis; quia prius est carnalis, et postea spiritualis. Habes Apostolum aperte dicentem: «Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tales
Abbreviated transcription (Latin):
nullus uł adaliquã inlecebrã p̃cellere poteri
Nihil ibi delectabit᷑. nisi bonũ: Moriet᷑ ibioñs
necessitas: oriet᷑ ibi sũ mafelicitas: Siñ p̃posi¬
ero iherłm: in principio iocunditatis meȩ:¬
& conuertit se ad dñm: contra hostes ipsus
ciuitatis : Mem̃to dne filiorũ edom: Edom
ipse dictꝰ ẽ : qui et efau Audistis enĩ modo
cũ a płs legeret᷑ lac ob dilexi : esauautẽ odo
habi. Duo filii erant in uno utero: ambost¬
mini in utero rebeccȩ filii isaac.& nepotes
abra he : Nati sunt ambo : unꝰ adhereditatẽ:
alter ad ex heredationẽ: fuit autẽ hostis
fris sui iste esau: qr p̃uenit benedictionẽ ei
filiusminor: & impletũ ẽ. maior seruiet ninori
Maior ergo qͥs ẽ & minor qͥsiẽ: & qͥsic̃ maor

Expanded text:
nullus vel ad aliquam illecebram percellere poterit, nihil ibi delectabit nisi bonum. Morietur ibi omnis necessitas, orietur ibi summa felicitas. «Si non praeposuero Jerusalem in principio jucunditatis me convertit se ad Dominum contra hostes ipsius civitatis: «Memento, Domine, filiorum Edom.» Edom ipse dictus est qui et Esau: audistis enim modo cum Apostolus legeretur, «Jacob dilexi, Esau autem odio habui.» Duo filii erant in uno utero, ambo gemini, in utero Rebeccae, filii Isaac, nepotes Abrahae: nati sunt ambo; unus ad haereditatem, alter ad exhaeredationem. Fuit autem hostis fratris sui iste Esau, quia praevenit benedictionem ejus filius minor; et impletum est, «Major serviet minori» . Major ergo quis est,
Abbreviated transcription (Latin):
OMFITOBORTIBIDNG̃ INTOTO CORDEUCO
Solet nobis ꝓsalmititulus indicare
quid agat᷑ intus: Hic autẽ qm̃ titulus ñ hoc
indicat. sed tantũ cui cantetur indicat: qͥdagat᷑
nẽ audiamꝰ : sed prius cõmemoro uos confes¬
sionẽ inscripturis cũ confitem̃ dõ. duob
modis dicisolere : lił peccatoꝵ uł laudis.

Expanded text:
onfitebor tibi, Domine, in toto corde meo.» Solet nobis Psalmi titulus indicare quid agatur intus: hic autem quoniam titulus non hoc indicat, sed tantum cui cantetur indicat; quid agatur nem audiamus. Sed prius commemoro vos confessionem in Scripturis, cum confitemur Deo, duobus mod
Abbreviated transcription (Latin):
a quonos redemit : adiabolo : diabolus
ergo & angłieiꝰ captiuos duxer̃nos :¬
Necducerent : nisi consentientes Nos duc¬
tisumꝰ captiui : Captiuatores nr̃i. dixiqsint
Ipsis̃ etiã latrones uulneranites illũ uia¬
torẽ qͥdescendit ab iherłm ad iherica:

Expanded text:
A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus ergo et angeli ejus captivos nos duxerunt; nec ducerent nisi consentientes. Nos ducti sumus captivi. Captivatores nostri dixi qui sint. Ipsi sunt etiam latrones vulnerantes illum viatorem qui desc
Abbreviated transcription (Latin):
uerba canticorũ : & ymnũ in terro gauer̃nos
qͥ captiuos duxer̃ nos : Quinos duxer̃ cap¬
tiuos fr̃s : qͦssensimꝰ aliquando captiuato¬
res nr̃os : Sensit qͥdem illa iherłm babilonios
persas chaldeos. & illarũ regionũ & gen¬
tiũ homines captiuatores suos: & hoc postea.
ñ quando isti psalmi cantabant᷑: sedĩa dixi¬
mͦ caritatiurȩ̃ . om̃ia quȩ scđm litteram
in illa ciuitate contingebant figuras nr̃as
fuisse: & facile potest demonstrari cap¬
tiuos nos. eẽ. Non enĩ iã respiramꝰ in auras
illius libertatis. non enĩ fruimꝰ puritate
ueritatis & illa sapientia quȩ inseipsa
manens innouat om̃ia : delectationib:
tẽporaliũ rerũ tẽptam. & conluctam̃ cotidie
cũ suggestionib ilicitarũ uoluptatum :
uix respiramꝰ uł in oratione. c̃aptiuos nos eẽ
intelligimꝰ : sed quinos captiuos duxer̃ :
qͥ homines: quȩgens : quirex: siredimim:
captiui eramꝰ : Quis nos redemit: xp̃c :

Expanded text:
Verba canticorum et hymnum interrogaverunt nos, Verba canticorum et hymnum interrogaverunt nos, qui captivos duxerunt nos. Qui nos duxerunt captivos, fratres? quos sensimus aliquando captivatores nostros? Sensit quidem illa Jerusalem Babylonios, Persas, Chaldaeos, et illarum gentium et regionum homines captivatores suos; et hoc postea, non quando isti psalmi cantabantur. Sed jam diximus Charitati vestrae omnia quae secundum litteram in illa civitate contingebant, figuras nostras fuisse: et facile potest demonstrari captivos nos esse. Non enim respiramus jam in auras illius libertatis; non enim fruimur puritate veritatis, et illa sapientia quae in seipsa manens innovat omnia . Delectationibus temporalium rerum tentamur, et colluctamur quotidie cum suggestionibus illicitarum voluptatum: vix respiramus vel in oratione; captivos nos esse intelligimus. Sed qui nos captivos duxerunt? qui homines? quae gens? qui rex? Si redimimur, captivi eramus. Quis nos redemit? Christus.
Abbreviated transcription (Latin):
illos uidemꝰ. & tã steriles eos inuenimꝰ ut dif¬
ficile nobis appareat in eis aliqͥd unde pos¬
sint duci adfidem rectã. uł adbona oꝑa
uł ad spem futuri scłi. uł ad concupiscentiã
liberationis acaptiuitate mortalitatis
scripturas nouimꝰ quas eis dicamꝰ: Sed quia
nullũ fructũ in eis inuenimꝰ unde incipiamꝰ
auertimꝰ ab eis faciem & dicimꝰ: adhuc isti
ñ sapiunt. ñ capiunt : qr qͥcqͥd illis dixerimꝰ
sinistrũ & aduersũ habebunt Ergo diffe¬
rendo circa eos scripturas: suspendimꝰ orga
nanrã insalicib. Non enĩ dignos habemꝰ:
qͥorgana nrã portent: Nonergo eis organa
nr̃a inserendo alligamꝰ : sed differendo
suspendimꝰ: Salices enĩ s̃ babyloniȩ. ligna
infructuosa: pasta tẽporalib uo luptatib
hoc seqͥt̃ psalmꝰ: Insalicib inqͥt in medio eiꝰ:
suspendimꝰ organa nrã . Qm̃ ibi interroga¬
uer̃ nos qͥcaptiuos duoxer̃ nos uerba cantico¬

Expanded text:
illos videmus, et tam steriles eos invenimus, ut difillos videmus, et tam steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint duci ad fidem rectam, vel ad bona opera, vel ad spem futuri saeculi, vel ad concupiscentiam liberationis a captivitate mortalitatis; Scripturas novimus, quas eis dicamus: sed quia nullum fructum in eis invenimus unde incipiamus, avertimus ab ipsis faciem, et dicimus, Adhuc isti non sapiunt, non capiunt; quidquid illis dixerimus, sinistrum et adversum habebunt. Ergo differendo circa eos Scripturas, suspendimus organa nostra in salicibus: non enim dignos habemus, qui organa nostra portent. Non ergo eis organa nostra inserendo alligamus, sed differendo suspendimus. Salices enim sunt Babyloniae ligna infructuosa, pasta temporalibus voluptatibushoc sequitur Psalmus: «In salicibus,» inquit, «in medio ejus suspendimus organa nostra. Quoniam ibi interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos, verba cantico
Abbreviated transcription (Latin):
meditationẽ futuri scłi Sedcũ agunt in medio
babilonȩ organa sua in salicib: eiꝰ suspenduns:
Salices ligna sunt infructuosa: & hoc loco
ita posita ut ñ aliqͥd boni possit intelligi desali¬
cib: Alibi autẽ forsitan potest: Modo ligna
intelligł sterilia ñascentia suꝑ fluminaba¬
bilonis : Rigant᷑ hȩc ligna defluminibus
babilonis. & nullũ fructũ ferunt : Sicut sunt
homines cupidi. auari. steriles in oꝑe bono
ita ciues babiloniȩ ut etiã lignasint illius
regionis : Existis uoluptatib rerũ transeun¬
tiũ pascuntur : tanquã rigata a fluminib
Quando tales patimur : uersam̃ cũ eis qͥsunt
inmedio babilonis: Multũ enĩ inter .ẽ.
intermediũ babilonis : & exteriora babi¬
loniȩ : Sunt qͥñs̃ inmedio eiꝰ. id ẽ. ñ tanta
concupiscentia scłi & delectationib: obru¬
unt᷑ : Quiuero ut aꝑte dixerĩ & breuiter.
multũ malis: in medio babilonis s̃. & ligna s¬
sterilia. tanquã salices babilonis: uando

Expanded text:
mdam futuri saeculi; sed cum agunt in medio Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Salices ligna sunt infructuosa; et hoc loco ita posita, ut non aliquid boni possit intelligi de salicibus; alibi autem forsitan potest. Modo ligna intelligite sterilia, nascentia super flumina Babylonis. Rigantur haec ligna de fluminibus Babylonis, et nullum fructum ferunt. Sicut sunt homines cupidi, avari, steriles in opere bono; ita cives Babyloniae, ut etiam ligna sint illius regionis, ex istis voluptatibus rerum transeuntium pascuntur, tanquam rigata a fluminibus Quando tales patimur, versamur cum eis qui sunt in medio Babylonis. Multum enim interest inter medium Babylonis, et exteriora Babyloniae. Sunt qui non sunt in medio ejus, id est, non tanta concupiscentia saeculi et delectationibus obruuntur. Qui vero, ut aperte dixerim et breviter, multum mali sunt, in medio Babylonis sunt, et ligna sterilia, tanquam salices Babylonis. Quando
Abbreviated transcription (Latin):
tant maxime diuitiȩ: in cautis hominib: Non
enĩ aurũ malũ ẽ. qđ ds̃ condidit: sed homo malus ẽ
auarus. relinquens creatorẽ & conuersus ad crea¬
turã: Hocergo sibi p̃caueat. nesit suꝑbi. & suꝑ
certo diuitiarũ : ergo suꝑ flum̃ babilonis:¬

Expanded text:
maxime divitiae incautis hominibus. Non enim aurum malum est, quod Deus condidit; sed malus est homo avarus relinquens Creatorem, conversus ad creaturam. Hoc ergo ibi praecaveat, ne sit superbus, et super certo divitiarum:» ergo super flumina Babylonis
Abbreviated transcription (Latin):
in oꝑib: bonis facile tribuant. cõmunicent:
thesauritent sibi fundam̃tũ bonũ infuturũ.
ut ad p̃hendant uerã uitã. Hoc canticum
decanticission diuites acceper̃ : Primo ñ siu
sapere : Extollunt enĩ diuitiȩ : & qͦsextl¬
lunt : flum ina extollunt illa. Quidergo
his p̃cipit᷑ : ante om̃ia ñ suꝑbe sapere : Qđͣ
faciunt diuitiȩ hoc caueant indiuitus: caueñ

Expanded text:
tribuant, communicent, thezaurisent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Hoc canticum de canticis Sion divites acceperunt, primo, «non superbe sapere.» Extollunt enim divitiae; et quos extollunt, flumina illa tollunt. Quid ergo his praecipitur? Ante omnia, «non superbe sapere.» Quod faciunt divitiae, ho
Abbreviated transcription (Latin):
Nostis scas litteras: & puto qđ uobis ueniat
inm̃tẽ qr ipse ia cob quando uidit angłm
secũ luctari : tunc accepit nom̃ ut appella¬
retur isrł : Unꝰ homo .ẽ. siue ia cob siue
Vnagens un a plebs hanc inuitat : & hane
dimittit : & nunciam certe occidistix pm
ante crucẽ agitasti : iã pandentẽ in risisti
iã dixisti si filius dĩ es. descende decruce :
Iarogauit medicus ꝓfrenecicis Paterignos¬
co illis quia nesciunt qͥd faciunt᷑ Certe
iã fecistiista om̃ia: & munc crede in eum
quẽ occidisti bibe sanguinẽ quẽ fu disti:
& nunc tu domꝰ iacob testimoniũ exte
exponere cupio qđ hic dix̃: qm̃ uidicabit
dñs plebẽ suã & inferuissuis aduocabit᷑:
Iudicas se enĩ incelligit᷑ plebẽ suã : separando
in ipsa plebesua. bonos amalis. fideles
ab infidelib: apłos aiudȩis m̃dacib :
Hoc significauit ut dicere cȩperã ꝑ propham
dicenf ampost illa mala om̃ia tua o domꝰ¬

Expanded text:
Nostis sanctas Litteras, et puto quod vobis veniat in mentem quia ipse Jacob quando vidit angelum secum luctari, tunc accepit nomen ut appellaretur Israel . Unus homo est sive Jacob, sive una gens, una plebs; hanc invitat, et hanc dimittit. Et nunc jam certe occidisti Chriante crucem agitasti, jam pendentem irrisisti, jam dixisti: «Si filius Dei est, descendat de cruce.» Jam rogavit medicus pro phreneticis: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Certe jam fecisti ista omnia, et nunc crede in eum quem occidisti, bibe sanguinem quem fudisti. Et nunc tu domus Jacob, testimonio Isaiae exponere cupio quod hic dixit, «Quoniam judicavit Dominus plebem suam, et in servis suis advocabitur.» Judicasse enim intelligitur plebem suam, separando in ipsa plebe sua bonos a malis, fideles ab infidelibus, Apostolos a Judaeis mendacibus. Hoc significavit, ut dicere coeperam, per Prophetam dicen
Abbreviated transcription (Latin):
tui agrptȩ : in pharaonẽ & in om̃ib: ser¬
uis eius. Pharao: aegrptiorũ regis
nomen est. Attendite & undete : quem¬
admodum sta fiat. Deuss rex: in
omni gente prior est: Aegyptus. af¬
flictio est : Pharao. dissipatio afflic¬
to autem: regem hab& dissipationis.
Quia illi qui affligunt aecclesiam.
dissipati affligunt. Vt enim affligañ
dissipantur : Qm̃ rex ducit᷑ popłs sequi¬
tur. Praecedit dissipatio : sequitur
afflictio. Audite. audite nomina
hec: in inter pretatione trpica. &
sapientiae plenia. Nec unum inue¬
nis existis nominibus. quod boni
aliquid interpretetur . Ubi ex acu¬

Expanded text:
servis ejus.» Pharao rex Aegyptiorum. Nomen attendite, et videte quemadmodum ista faciat Deus. Rex in omni gente prior est; Aegyptus Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio ergo regem habet dissipationem; quia illi qui affligunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, dissipantur: quoniam rex ducit, populus sequitur; praecedit dissipatio, sequitur afflictio, Audite, audite nomina haec, interpretatione typica et sapientia plena: nec unum invenis ex istis nominibus, quod boni aliquid interpretetur, ubi exercu
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli et terrȩ : qͥ ab scondisti hȩc asa pientib
& prudentib & reue lasti ea paruulis: lau¬
dauit patrẽ : laudauit dm̃: qr ñ despicit
humiles. sed despicit suꝑbos & hictalem
confessionẽ audituri sumꝰ laudis dĩ. & gra¬
tulationis : confitebor tͥ dñe indoto cordemeo
Totũ corneũ in arã tuȩ confessionis in pono:

Expanded text:
ndisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Laudavit Patrem, laudavit Deum, quia non despicit humiles, sed despicit superbos. Et hic talem confessionem audituri sumus, laudis Dei, et gratulationis. «Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo.» Totum cor
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit fecit. Caelũ aethereũ spirituales
accipio: Terram. carnales. Et his duob
tanquã cęlo & t̾ra: constat ȩccła di
Fece ad spirituales ꝑtin& p̃dicatio: & ad car¬
nales ꝑtin& obsecundatio: Nã caeli enar¬
rant głam di : & facturã manuũ eius ad¬
nuntiat firmam̃tum. Si autẽ terra non
đ agricultura estis. Sicut sapiens archi¬
tectus fundamentũ posui: alius suꝑ aedi¬
ficat Ergo aedificiũ d̃ sumus & agerdĩ
sumus. Quis inqͥt plantauit uineam. &
de fructu eius non ꝑcipit: Ego plantaui.
apollo rigauit: sedds̃ incrementũ dedit:
Parũ est in eis : in mari & in om̃ib ab yssis.
omnia quecũq uoluit fecit. Mare. estꝰ
om̃s infideles : om̃s nondũ credentes: Et
m eis: omnia quecũq uoluit fecit
N on enĩ seuiunt in fideles. nisi ꝑmittantur :
auit undicatur in eos quando ꝑuersi sunt¬
die. nisi iusserit ille qui fecit om̃s gentes
puto quia mare ẽ. non t̃ra: Nunquid ideo
a potestate dĩ om̃potentis alienũ est :¬

Expanded text:
voluit, fecit.» Coelum enim aethereum, spirituales accipio; terram, carnales: ex his duobus tanquam coelo et terra constat Ecclesia Dei; et ad spirituales pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obsecundatio. Nam et «coeli enarrant gloriam Dei, et facta manuum ejus annuntiat firmamentum» . Si autem terra Dei non Dei agricultura estis: sicut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat.» Ergo aedificium Dei sumus, et ager Dei sumus. «Quis,» inquit, «plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Parum est in eis: «In mari et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Mare sunt omnes infideles, omnes nondum credentes, et in eis «omnia quaecumque voluit, fecit.» Non enim saeviunt infideles, nisi permittantur; aut vindicatur in eos, quando perversi sunt, nisi jusserit ille qui fecit omnes gentes. Puta quia mare est, et non terra; numquid ideo a potestate Dei omnipotentis alienum est? «
Abbreviated transcription (Latin):
blito suos eẽ. non arbitror cõm̃ dasse nos
uobis. immo cõmemorasse uos. qđ om̃is
eruditꝰ in sca ec đa nosse debet undeaiues
sumꝰ. & ubi peregrinem & peregrinationis
nrȩ causam . ee peccatũ : Reuersionis
autẽ munꝰ remissionẽ peccatorũ. & iustifi¬
cationẽ grȩ̃ dĩ. Duasciuita tes ꝑmixtas
sibi interim corpore & corde separatas
etiã nominũ sin on fallor tenetis Therłm
interp̃tariuisionẽ pacis. baby loniã consusi
futuros ꝑ adoptionẽ coheredes xp̃i. quos
deipsa captiuitate redemit sanguine suo:
particulã ergo istã ciuitatis ihierłm captuã
teneri in babylonia ꝓpeccato. incipere autẽ
exire prius corde ꝑ confessionẽ iniqͥtatis
& carita tẽ iustitie : de inde post ea in fine
scłi etiã corpore separandã. cõm̃dauimus
in eo psalmo quẽ primo hic cũ urã dilectione
ds̃ insion: & tibi reddet᷑ uotũ in iherłm: hoc

Expanded text:
tos vos esse non arbitror, commendasse nos vobis, imo commemorasse vos, quod omnis eruditus in sancta Ecclesia nosse debet unde cives mus, et ubi peregrinemur, et peregrinationis nostrae causam esse peccatum, reversionis autem munus remissionem peccatorum et justificationem gratiae Dei. Duas civitates permixtas sibi interim corpore, et corde separatas,etiam nominum, si non fallor, tenetis: Jerusalem interpretari, Visionem pacis; Babyloniam, Confusiofuturos per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato, incipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justitiae, deinde postea in fine saeculi etiam corpore separandam, commendavimus in eo psalmo, quem primo hic cum vestra Dilectione Deus, in Sion; et tibi reddetur votum in
Abbreviated transcription (Latin):
aliicurationũ donatio inuno sp̃ũ: alii oꝑa¬
tio uirtutũ. alix ꝓphetia. alii didicatio
sp̃uum: alteri genera linguarũ ali i
interp̃tatio sermonũ. Nihil enĩ horũ ẽ
Quȩcũ transierit: nec essario ista noner̃:
ut potestas. eẽt die lucere uł nocte : qđ
inspiritalib: donis sic intelligit᷑. qr dedit
potestatẽ filios dĩ fieri Quiꝑcus sit egip¬
tũ cũ primogenitis eorũ: Per cussit & scłm :
cũ his quȩ p̃cipua putantur in scło: Qui
Inmanu potenti : & brachio excelso. Quid
potentius: quid excellentius eo deqͦ dic¬
tũ.ẽ. & brachiũ dñi cui reuelatũ. ẽ: Qui
diui sit mare rubrũ in diuisiones: diuidet

Expanded text:
alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operaalii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii intquae cum transierit, necessaria ista non erunt: ut potestas esset die lucere vel nocte; quod in spiritualibus donis sic intelligitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . «Qui percussit Aegyptum, cum primogenitis eorum.» Percussit et saeculum, cum his quae praecipua putantur in saeculo. 9«In manu potenti et brachio excelso.» Quid potentius, quid excelsius eo de quo dictum est: «Et brachium Domini cui revelatum est» ? «Qui divisit mare Rubrum in divisi
Abbreviated transcription (Latin):
&scientia distare interse aliqͥd alia qͦq
scripturarũ testantur eloquia maxim e
loquente scõiob ubi qͦdã modo singula
Non in congruenter in telligimꝰ sapientiã in
cognitione & dilectione eiꝰ qđ semꝑ. ẽ. atq
in cõmutabiliter manet qđ ds ẽ : Nã & qđ
ait ecce pietas ẽ. sapientia. theo selua dic:¬
ta ẽ ingreco : Qđ ut totũ latine exprimat᷑.
dĩcultꝰ dicipotest : Abstinere autẽ amalo
qđ drc̃. eẽ. scientiã . qͥd ẽ. alud quã inmedio
nationis tortuosȩ & ꝑuerse. tanquã in noc¬
te huiꝰ scłi Caute prudenterq uersari:
ut abstinendo qͥsq ab iniqͥtate ñ confun¬
dat᷑ tenebris ꝓprus. muneris luce discretꝰ:
cũ ergo qͦdã loco apłs concordet & grãrũ¬
dĩ uarietatẽ in hominib: uellet ostendere
hȩc in primis duo posuit dicens: Alii qͥdem
datur ꝑspm̃ sermo sapientiȩ . hoc. eẽ
arbitror. solẽ in potestatẽ diei . Alii ser

Expanded text:
et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula ncongruenter intelligimus sapientiam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam et quod ait, «Ecce pietas est sapientia,» θεοσέβεια dicta est in graeco: quod ut totum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris luce discretus? Cum ergo quodam loco Apostolus concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestatem diei: Alii sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ita subeã mare ẽ. quẽ ad modũ sunt aquȩ
subspeluncarũ camaris aut subnauib suꝑ¬
natantib: sed ideo suꝑmare dicit᷑. qr infe¬
riori mari suꝑeminet : Sic dictꝰ ẽ. pharao.
exisse suꝑ aquã: Ita enĩ habet gretus. qđ qͥdã
latini habent adaquã : sic dñssuꝑ puteũ
sedebat : qđ ambo superiores ẽent quã
flum̃ & putens: Ille iuxta flum en: iste
iuxta puteũ: Si autẽ etiã illud aliud¬
aliquid qđ ad nosmagis ꝑtinet ista dicta
significant: fecit dscelos mintellectu spiri¬
tales scõs suos qͥb: ñ tantũ credere . uerum
etiã intelligere diuina donauit. hoc qͥ
nondũ possunt & solam fidẽ firmissim ã tenent:
tanqua in fra cȩlos. terre nomine figurant᷑.
& qͥ in baptismo quẽ acceper̃ in concussa creduli¬
tate consistant. ideo dictũ ẽ. fir mauitterrã
illo sint om̃s thesauri sapientie & scientiȩ
absconditi. hȩc autẽ duo id .ẽ. sapientia

Expanded text:
ita sub ea mare est, quemadmodum sunt aquae ita sub ea mare est, quemadmodum sunt aquae sub speluncarum cameris, aut sub navibus supernatantibus; sed ideo super mare dicitur, quia inferiori mari supereminet. Sic dictus est Pharao exisse «super aquam:» ita enim habet graecus, quod quidam Latini habent, «ad aquam» ; sic Dominus «super puteum sedebat» : quod ambo superiores essent quam flumen et puteus; ille juxta flumen, iste juxta puteum. 8. Si autem etiam aliquid aliud, quod ad nos magis pertinet, ista dicta significant: «fecit Deus coelos in intellectu,» spirituales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est, «Firmavit terram sint «omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
tus qͦmͦ ergo solus si hoc ẽ in intellectu. uł m
intelligentia qđ ẽ. in sapienta. id ẽ. inuerbo
unigenito: anquia trinitas ñ s̃ tres du sedunꝰ
ds̃ ad idrefert᷑ qđ solus ds̃fecit qr ñ creatuã
ꝑcreaturã fecit : sed qͥd ẽ qͥ firmauit terrã suꝑ¬
aquas: obscura enĩ quȩstio. ẽ : quia teria grauo
uidet᷑ ut non portari aqͥs sed aqͥs potiuspor¬
tare credatur : de quare neaduersus eos qͥse
putant ista certis rationib conperisse con¬
tentiose scripturasscãs defendere uideam
siue illud ita siue aliter sit. habemꝰ qđ de
ꝓximo intelligamꝰ: Terra quȩ habitat᷑ ab ho¬
minib & terrestria continet animalia.
quȩ alio modo inscripturis arida dicit᷑¬
sic̃ scriptũ ẽ. appareat arida. & uocaue
đs aridã terrã. suꝑaquas eẽ fundatã : q̃đ aqͥs
circũ fluentib suꝑeminet Nonenĩ quȩdi¬
citur litoralia ciuitas. suꝑmare fundata

Expanded text:
tu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in tu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus Deus fecit, quia non creaturam per creaturam fecit? 7. Sed quid est, «Qui firmavit terram suaquas? Obscura etiam quaestio est: quia terra gravior videtur, ut non portari aquis, sed aquas potius portare credatur. De qua re ne adversum eos, qui se putant ista certis rationibus comperisse, contentiose Scripturas nostras defendere videamur, sive illud ita, sive aliter sit, habemus quod de proximo intelligamus. Terra quae habitatur ab hominibus, et terrestria continet animalia, quae alio modo in Scripturis arida dicitAppareat arida, et vocavit Deus aridam terram» , super aquas esse fundatam, quod aquis circumfluentibus supereminet. Non enim quae dicitur littoraria civitas super mare fundata,
Abbreviated transcription (Latin):
partes excellentiores cõmemorauit. ex qͥb
uniuersa cogitaremꝰ : intelligibiles cȩlos
& iusibilẽ terrã : & qm̃ sunt etiã cȩli uisibiles
cõmemoratis eorũ luminarib totũ cȩleste
corporeũ ut abipso factũ acciperemꝰ ad monut
Quanquã in id qđ ait qͥ fecit cȩlos mintelle¬
tu. uel sicut alii in terp̃tatis in in telligentia.
utrũ cȩlos intelligibiles significare hocm
coluerit. an in suo in tellectu uł in sua intelli¬
gentia fecisse cȩlos hoc . ẽ. in sua sapientia.
sicut a libi scriptũ ẽ. omia in sapientia fecisti
in eadẽ sapientia fecerit : Anibi tantũ expri¬
m̃dũ fuit. ut in cȩteris etiã tacitũ posset in¬
telligi. ut iste sensus sit. qͥfecit cęlos in intel¬
lectu. qͥfundauit terrã suꝑaqͣs. ut & hic
subaudias in intellectu : qͥ fecit luminaria
magna solus. solẽ in potestatẽ diei. lunan
& stellas in potestatẽ noctis. utiq in intellet¬

Expanded text:
partes excellentiores commemoravit, ex quibus partes excellentiores commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, intelligibiles coelos et visibilem terram: et quoniam sunt etiam coeli visibiles, commemoratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in intelligentia,» utrum coelos intelligibiles significare hoc modo voluerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» in eadem Sapientia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui fundavit terram super aquas;» ut et hic subaudias, «in intellectu: Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellec
Abbreviated transcription (Latin):
adloqͥt᷑ psalmꝰ: Confiteminidõdeorũ.
confitemini dño dnõrũ : Confitemini
a qͥ facit mirabilia magnasolus. Confi¬
temini ei qͥfecit cȩlos in intellectu: Confi¬
temini ei. qͥ firmauit terrã suꝑaquas: Con¬
fiteminiei. qͥfecit luminaria magna solus:
Cur autẽ confiteam̃. in om̃iũ uersuũ finib
qͥfacit mirabilia magna solus : anquia
mirabilia magnasolus. & ꝑ om̃s homines
facit : sunt quȩdã magna quȩ solus ds̃fa¬
cit: & ipsa ex seqͥt᷑ dicens Qui fecit cȩlos
inintellectu q firmauit terrã suꝑaquas:
qͥ fecit luminaria magna solus. Ideo & hic
addidit solus : quia cȩtera mirabilia quȩ
dicturus ẽ. ꝑ homines fecit Cũ enĩ dixisset
qͥfecit luminaria magna solus : quȩ sint
ea dẽ luminaria secutꝰ aperuit. Solem
in potestatẽ diei. Tunã & stella sinpotesta¬
cũ primo ienitis eorũ : & cȩtera. Vniuersã
igitur creaturã. nonutiq ds̃ ꝑaliquam
creatorã. sed solus fecit : Cuiꝰ creature qͥsdã

Expanded text:
loquitur Psalmus: «Confitemini Deo deorum, confitemini Domino dominorum;» confitemini ei «qui facit mirabilia magna solus;» confitemini ei «qui fecit coelos in intellectu;» confitemini ei «qui firmavit terram super aquas;» confitemini ei «qui fecit luminaria magna solus.» Cur autem confiteamur, in omnium versuum finibus fecit mirabilia magna solus?» an quia multa mirabilia per Angelos et per homines fecit? Sunt quaedam magna quae solus Deus facit, et ipsa exsequitur dicens, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit luminaria magna solus:» ideo et hic addidit, «solus.» quia caetera mirabilia quae dicturus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestacum primogenitis eorum;» et caetera. Universam igitur creaturam, non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam
Abbreviated transcription (Latin):
ait dõcȩli : credo aliter dicere uoluit
qđ supra iãdixerat dõdeorũ : Nã qđ ibi
deinde subiunx̃: hoc etiã hic repetiuit:
Confitemini dño dñorũ Sed & si sunt qui
dicuntur dii siue incȩlo siue in terra. quẽ¬

Expanded text:
ait, «Deo coeli,» credo aliter dicere voluit quod supra jam dixerat, «Deo deorum:» nam quod ibi deinde subjunxit, hoc etiam hic repetivit, «Confitemini Domino dominorum.» Sed «etsi sunt qui dicuntur dii, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ flumina babilonis ibi sedimꝰ & fleuimꝰ
dũ recordarem syon Uidete qr in illo
dictũ ẽ. tedecet hṙmnꝰ ds̃ insion: Hic autẽ.
suꝑflumina babilonis ibi sedimꝰ & fleuimꝰ.
dũrecordarem̃sion : Illã syon : ubi decet
hrmnꝰ dm̃. Quȩ s̃ ergo flumina babilonis
& quid ẽ nrm̃ sedere & flere in recordatione
sion : sienĩ ciues in de sumꝰ. n tantũ hoccantamꝰ
sed & agimꝰ. Siciues sumꝰ de herłm id .ẽ. despon
& in istauita. in ista confusione scłihuiꝰ. inista

Expanded text:
na Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» Videte quia in illo dictum est, «Te decet hymnus, Deus, in Sion;» hic autem, «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion:» illam Sion, ubi decet hymnus Deum. 2. Quae sunt ergo flumina Babylonis, et quid est nostrum sedere et flere in recordatione Sion? Si enim cives inde sumus, non tantum hoc cantamus, sed et agimus. Si cives sumus de Jerusalem, id est de Sion, et in i
Abbreviated transcription (Latin):
miscđi a eiꝰ: sic inom̃iũ capitib quã uisñ sit
positũ subaudiendũ ẽ. confitemini : đ in
greco euidentius apparet Apparet autẽ
& in latino : si eandem locutionẽ trans¬
ferre potuis sent interp̃tes nr̃i. Iđ quidẽ
inisto uersu possent: sidicerent facienti
mirabilia : đ enĩ nos habemꝰ qͥfacit mirabi¬
lia grecus habet facienti mirabilia Ubi
necessario confitemini suba udit᷑. Atq utinã
geret᷑ confitemini. eẽ . sub audiendum.
Nunc uero ita obscurũ factũ. ẽ. ut qͥ codicem
grecũ siue nescierit inspicere. siue neglexe¬
rit. possit putare qͥfecit cȩlos. qͥfirmauit
t̃rã qͥfecit luminaria qm̃ in ȩt̃ nũ miscđia¬
eꝰ deo dictũ quasi ꝓpterea ista fecerit
autẽ ut eiꝰ miscđiȩ fuisse intelligamꝰ
facere cȩlũ & t̃rã & luminaria : cuilludsit
bonitatis eiꝰ. qui creauit om̃ia bona ualdȩ.
Creauit autẽ. ut ẽent. om̃ia. Hoc uero
miscđiȩ ut apeccatis nr̃is mundet nos:

Expanded text:
 sic in omnium capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «facienti mirabilia»; ubi necessario «Confitemini» subauditur. Atque utinam geretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putare, «Qui fecit coelos, Qui firmavit terram, Qui fecit luminaria, quoniam in aeternum miserideo dictum, quasi propterea ista fecerit,autem ut ejus misericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum illud sit bonitatis ejus qui creavit omnia bona valde . Creavit autem, ut essent omnia ; hoc vero misericordiae, ut a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
surdorũ: Inspirant᷑ nares insensatorum.
dissoluunt᷑ ora mutorũ : constringunt᷑
manꝰ paraliticorũ : corrigunt᷑ pedes clau¬
dorũ : delapidib: istis excitantur filii
benedicite dñmi Om̃sfilu abrahȩ: & sic
delapidib istis suscitant᷑ filii abra hȩ
Manifestũ. ẽ. quia illisunt magis domꝰisrł.
abraha non carne sed fide. Domꝰ isrł
benedicite dñm: sed fac dedomo illa dici:
& popłm isrł uocari: Credider̃ inde apłi :
& milia circũcisorũ: Domꝰ isrł benedi¬
Domꝰ aa ron benedicite dnm. Domꝰ leui
benedicite dnm. Benedicite ͦ popłi dñm:
hoc. ẽ. domꝰ isrł generaliter : benedicite
p̃positi. hoc ẽ domꝰ aaron: Benedicite
ministri. hoc. ẽ. domꝰ leuiꝰ quid decȩteris

Expanded text:
surdorum, inspirantur nares insensatorum, surdorum, inspirantur nares insensatorum, dissolvuntur ora mutorum, constringuntur manus paralyticorum, corriguntur pedes claudorum, de lapidibus istis excitantur filii benedicite Dominum.» Omnes filii Abrahae; et si de lapidibus istis suscitantur filii Abrahae, manifestum est quia illi sunt magis domus IsraAbrahae, non carne, sed fide: «Domus Israel, benedicite Dominum.» Sed fac de domo illa dici, et populum Israel vocari; crediderunt inde Apostoli et millia circumcisorum. «Domus Israel, benedius Aaron, benedicite Dominum; Domus Levi, benedicite Dominum.» Benedicite populi Dominum, hoc est, «domus Israel» generaliter; benedicite praepositi, hoc est, «domus Aaron;» benedicite ministri, hoc est, «domus Levi.» Quid de caeteris