comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inti ielu xpiste dpiritus et almẽ orpha norum paracli¬
ci Domne deus agnus dei filius patris Prio genitus
marie uirgiis matrs Qui tollis puctata mundi misere¬
re nobis Sui tollis pectata mũdi sus cipe deprecatio nem
nostra led marie glori am Qui sedes ad dexterã patris mi¬
serere nobis Suoniam tu solus sanctus Mariam sanctifi¬
cans tu solus dominus Hariam gubrrnans tu solus
altissimus nariam coro nans resu xpilte Cum lancto

Expanded text:
ite Jesu Christe: spiritus et alme orphanorum paracl. Domine Deus agnus Dei Filius Patris: primogenitus Mariae Virginis matris. Qui tollis peccata mundi, miserere nobis. Qui tollis peccata mundi, suscipe deprecationem nostram ad Mariae gloriam. Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis. Quoniam tu solus sanctus Mariam sanctificans. Tu solus Dominus Mariam gubernans. Tu solus Altissimus Mariam coronans, Jesu Christe, cum sa
Abbreviated transcription (Latin):
ũi agĩa infantiũ sonoris ymnns collaudãt etheus marci
Quos implus ob nomĩs ocdiũ tui misero straurat pulnera
Nuos pie nũc remuneras in celis xp̃e pro penis intide Do

Expanded text:
Quem agmina infantium sonoris Hymnis collaudant aetheris in arce Quos impius ob nominis odium tui Misero straverat vulnere, Quos pie nunc remuneras in coelis, Christe, quo poenis nitide, So
Abbreviated transcription (Latin):
concinũt prophetaru chorus iũbilat sacerdotu
apostoli christiq martyns predicant Re plebis
sexꝰ sequitur utciuseꝵ uita diligens urrginalez
coe lico las in castimonia emulans
Ergo cuncta te cordibus req carminibus uenerãs
Sibi suam manifestat deuotionem p̃catu te
Supplici implotãs Mania U⁊ sibi auxilium
circa christu dominũ esse digneris ꝑ euum.
Ue preclara maris stella in lucem gentiũ maria di¬
iunntus orta u ge de i por ta q̃ non aperta uentat lu
ñe ip̃m solem iustitie in duitũ carne ducpoĩ orbẽ. Qex
go decus mũdi regia ce li precleta ut solpule᷑ lumaẽ

Expanded text:
concinunt Prophetarum, chorus jubilat Sacerdotum, apostoli, Christique Martyres praedicant. Te plebes sexus sequitur utriusque, Vitam diligens virginalem, Coelicolas in castimonia aemulans. Ecclesia ergo cuncta te cordibus, Teque carminibus celebrans, Tibi suam manifestat devotionem, Precatu te supplici implorans, Maria: Ut sibi auxilio circa Christum Dominum Esse digneris per aevum.e, praeclara maris stella, in lucem gentium, Maria, diinitus orta. 2. Euge, Dei porta, quae non aperta, veritatis n, ipsum Solem justitiae, indutum carne, ducis in orbem. 3. go
Abbreviated transcription (Latin):
Darnes rhũ xp̃o ml̃tu dilecte uirgo Iu cius a¬
more carnalem In naui parẽtez liquisti Lu leue cõui¬
gis pectus respuisti messya secutꝰ ¶t eius pectoris sacra
meruisses fluenta po tare Luq intera positꝰ gloriã cõ

Expanded text:
s, Jesu Christo multum Dilecte virgo! Tu ejus amore carnalem In navi parentem liquisti: Tu leve conjugis pectus Respuisti, Messiam secutus, Ut ejus pectoris sacra Meruisses fluenta potare. Tuque in terra positus gloriam Co
Abbreviated transcription (Latin):
Ium̃ triuĩ phũ regis prosequam laudeQi
celi qui terre regit sciptia inferm iure domito
Qui sili
pronob̃ redimẽdis per ñgnũ dedit p̃ciũ Nuit nomen
exstat cõuimiẽs ydichũ. Iꝑam mñsiliuit omẽs strenue mõ¬
tes colliculooq bethel Daltũ de celo didit in urignialim
ũtũ mae in pelagus seculi Lostq̃ illud suo mitigauit
potitatu titias flegatõtis alsilit finebra. Q⁊ mcipis il¬
lius disturbato imperio ¶Amplis plurimis inde crutis
mũchuz illustiat suo iubare Captiuitatĩq detĩtã mibi
uictor cduxit secũ Et rediuiuñ iã suis li p̃buit seruis
et amncis Demq saltũ dederat hodic max̧nũ nubes
polos q cursu prepiti tñsuolã. elibret uigo populs hũst
diẽ credulꝰ cuiꝰ morbida ydithũ corpora insemetipso
altis sedibꝰ miuxit dei filius Et rremẽs iudicĩ expectat
affuturũ ut duo angili frẽs docuerũt Qu ihũs auobis
assũtus ẽ in celũ iterũ uimet ut uidistis uũ Lam ydithũ¬

Expanded text:
Summi triumphum Regis prosequamur laude, Qui coeli, qui terrae regit Sceptra, inferni jure domito, Qui sese pro nobis redimendis Permagnum dedit pretium. Huic nomen exstat conveniens Idithun Nam transilivit omnes strenue Montes, colliculosque Bethel. Saltum de coelo dedit in virginalem Ventrem, inde in pelagus saeculi. Postquam illud suo mitigavit Potentatu, tetras Phlegethontis Assiliit tenebras. Principis illius disturbato imperio, Maniplis plurimis inde erutis Mundum illustrat suo jubare, Captivitatemque detentam inibi Victor duxit secum, Et redivivum jam suis se Praebuit servis et amicis Denique saltum dederat hodie Maximum, nubes polosque Cursu praepeti transiens. Celebret ergo populus hunc diem Credulus, cujus morbida Idithun Corpora in semetipso altis sedibus Coeli invexit Dei Filius: Et tremens judicem exspectet Affuturum, ut duo angeli Fratres docuerunt: Qui Jesus a vobis assumptus e
Abbreviated transcription (Latin):
õsolator optime dulcis hospes amme dulce rifu'¬
geriũ In labore requies mestu tẽperies infletu sola¬
tiũ Glux beatissnna reple cordis intinma tuorũ fide¬
liũ Sine tuo nuraĩe nichil est in honñe nichil ẽ in¬
noxiũ Laua qđ est sordidũ ⁊ iga qđ ẽ aridũ rege¬

Expanded text:
onsolator optime, Dulcis hospes animae, Dulce refrigerium. In labore requies, In aestu temperies In fletu solatium. O lux beatissima Reple cordis intima Tuorum fidelium. Sine tuo numine Nihil est in homine Nihil est innoxium. Lava quod est sordidum, Riga quod est aridu
Abbreviated transcription (Latin):
bus ¶ Id tẽplũ detulisti mũdandũ ticũ qui tibi integritat᷑
ditus deus homo genitꝰ adauxit intacta gemitux Netare
quã scuitator cordis et renũ ꝓbat habitatu ꝓprio singula¬
ritu dignã sct̃a maria Ez ulta cui parus parusit tũs
maria qui letari om̃ĩbꝰ et ꝯsistere suo nutu tubuit Ergo
forma sit nobis eius genitrix Iaus pr̃i glorie qui suũ
filiũ gẽtibus et ppłis reuelãs israel nos sociat Laus eius
filio qui suo sãguĩe nos pr̃i ꝯciliãs suꝑnis nos sociauit ci¬
uibus Laus qͦq sct̃o spiritui sit ꝑeiu t xi pasce
ip̃m exmamuut ut nos ꝑdlitos liberaret homũ. Q Atne
gloriã deitatis occulẽs Eannis tigitur inp̃sepi miẜans
p̃cepti tñsgressorẽ pulsũ prĩa paradisi nudulũ Loseph
marie symeoni subditur. Cricũcidit᷑ et legali hostia mũ¬
datur ut pectator nr̃a qui solet relaxare crimĩa Der¬
ui subiit maꝰ baptisãdꝰ et ꝑfert fraudes tẽtatoris fu

Expanded text:
bus. Ad templum detulisti tecum Mundandum qui tibi integritatis Decus, Deus, homo genitus Adauxit, intacta Genitrix. Laetare, quam Scrutator cordis Et renum probat habitatu proprio, Singulariter dignam, sanctam Mariam Exsuita, cui parvus arrisit tunc, Maria, qui laetari omnibus Et consistere suo nutu tribuit. ErgoForma sit nobis ejus Genitrix. Laus Patri gloriae, qui suum Filium gentibus et populo Revelans Israel nos sociat. Laus ejus Filio, qui suo Sanguine nos Patri concilians Supernis sociavit civibus: Laus quoque sancto Spiritui sit per aevum. CAP. Iipsum exinanivit ut nos Perditos liberaret homines. Carne gloriam deitatis occulens Pannis tegitur in praesepi, miserans Praecepti transgressorem pulsum Patria paradisi nudulum. Joseph, Mariae, Simeoni subditur, Circumciditur et legali hostia Mundatur, ut peccator, nostra Qui solet relaxare crimina. Servi subiit manus baptizandus Et perfert fraudes tentatoris, Fu
Abbreviated transcription (Latin):
suũ fecit deus cili terie mariũ Iu suꝑ aq̃s foturꝰ eas
numẽ tuũ expandisti spirts Iu animabus piuficã¬
dis aq̃s ficũdas Lu aspuãdo das sprritales esse ho¬
mines u diuisu perlinguas mđm et utꝰ adunasti
dom̃i ¶dolatias ad cultũ dei reuocas magistioruz
optimi Eigo nos supplicãtes tibi iꝑaudi ꝓpitius scti¬
spirits Ome quo p̃ces omẽs casse credũt᷑ et mdigne dei
auribꝰ Iu qui om̃ seculoꝵ sctõs: tui numinis dociusti¬
instinctu amplectẽdo spiritus Ipse hodie aposto¬
los xp̃i: donãs munere insolito et cũctis maudito secu¬

Expanded text:
suum fecit Deus, coeli, terrae, marium, Tu super aquas, foturus eas, numen tuum expandisti spiritus. Tu animabus vivificandis aquas fecundas. Tu aspirando das spirituales esse homines; Tu divisum per linguas mundum et ritus adunasti, Domine; Idolatras ad cultum Dei revocas, magistrorum optime. Ergo nos supplicantes tibi exaudi propitius, sSpiritus, Sine quo preces omnes cassae Creduntur et indignae Dei auribus. Tu, qui omnium saeculorum sanctos, Tui numinis docuiinstinctu, Amplectendo spiritus; Ipse, hodie apostolos Christi Donans munere insolito Et cunctis inaudito sec
Abbreviated transcription (Latin):
git ꝑsequẽtu lapides ¶amẽ patit᷑ dormit et triscat᷑
ac lauat discipłis pedes deus homo sũmꝰ humilis Deal
tamẽ inter hec abiecta corporis eius deitas nequaqͣ quuuł

Expanded text:
git persequentum lapides. Famem patitur, dormit, et tristatur Ac lavat discipulis pedes, Deus homo, summus humilis. Sed tamen inter haec abjecta corporis Ejus deitas nequaquam Qu
Abbreviated transcription (Latin):
insularũ incole. ẽ spectatũ du iã tenẽt t leges
eius mẽtibꝰ captẽt prõtulis Qios derelicto populo de¬
legit iudeo de abrae carne genito Et per fidẽ quos a¬
brahe natos fecit et cognatos suũ sct̃m ꝑ sãguinẽ Axpẽ

Expanded text:
incolarum incolae Quem spectatum diu jam tenent, Et leges ejus mentibus Captent promptulis Quos derelicto populo delegit Judaeo de Abrahae carne genito, Et per fidem quos Abrahae Natos fecit et cognatos suum Sanctum per sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
dũ eius illita sacio sct̃o cruore et tuta a clade canopica
Quaꝵ crudeles hostis inmari rubro sũt obruti Hines
cõstrĩgãt ad pudicitiã Ledis tutĩtur aduers uiꝑas
Iaculosq sprritales ꝯtia canes iugitii manu baiolent.
t pasca ihu mirãtur seꝗ qͦ debaratio uictor ⁊edit

Expanded text:
dum Ejus illita sacrosancto cruore Et tuta a clade Canopica; Quarum crudeles hostes In mari Rubro sunt obruti, Renes constringant ad pudicitiam, Pedes tutentur adversus viperas Baculosque spiritales contra Canes jugiter manu bajulent Ut Pasch
Abbreviated transcription (Latin):
latere signis uariis et doctennis prodita Equã nuptis
dar saporis umei cicos oculos claro lumĩe uestiuut liprã lurn

Expanded text:
latere signis variis Et doctrinis prodita: Aquam nuptiis dat saporis vinei; Caecos oculos claro lumine Vestivit; lepram lur
Abbreviated transcription (Latin):
perenmꝰ It xp̃us incuce triũphãs mr̃i sue dedit custodẽ.
t uirgo uirgmẽ seruares atq curã suppeditares. Lu te
carcere flagrisq fractus testimomo pro xp̃i es gauilus.
dem mortuos suscitas maͦ thũ nomĩe ueninũ forte um.¬
ais L ibi sũm ꝰ tacitũ ceteris derbũ suũ patei ⁊euelat L u

Expanded text:
perenni. Te Christus in cruce triumphans Matri suae dedit custodem; Ut virgo Virginem servares Atque curam suppeditares. Tute, carcere flagrisque fractus, Testimonio pro Christi es gavisus. Idem mortuos suscitas inque Jesu nomine venenum forte vincis. Tibi summus t
Abbreviated transcription (Latin):
astruis. ad dextiã sũmi pr̃is ostendẽdo quẽ plebs furẽs cuci:¬
ficit It sibi xp̃s elegit stiphane: per qũi fideles suos corrobo¬
ret: se tibi interotat saxorũ solatio mamfestat A bnc intre

Expanded text:
astruis Ad dextram summi Patris ostendendo Quem plebs furens crucifixit. Te sibi Christus elegit, Stephane, Per quem fideles suos corroboret, Se tibi inter rotatus saxorum Solatio manifestans. Nunc inte
Abbreviated transcription (Latin):
mãna uerũ israelit̾ ueris ueri abrae filiis admixãtibꝰ
quõdã moisi quod tipꝰ figuãbatiã nc̃ abducto uelo dał cõ
spici Ora uirgonos illo pane ce li dignos effic Ale
fontem dulcẽ quẽ in deserto petra p̃mõstrauit degustãe cũ sin¬
ce ra fi de renesq cõstring lotos in mari anguẽ eneum¬
in ccũ ce spetulari ac igmi sancto prt̾isq ꝑtibo q̃d rubeut flãma¬
tu portisti pugo mattr srta pecuali pel le gistietos ꝑedes uũdes
uom risere da puros mẽs oculoo in te defigere. Nuo han
sto sapientie saꝑorẽ uite ualeat mens ĩtelligeti Lristiamsim¬
fidem operibꝰ redimire beato q fi ne eꝑ huiꝰ incolatu¬
setu li auctor ad te tran sire e R¬

Expanded text:
manna verum Israelitis veris, veri Abrahae filiis admirantibus quondam Moysi quod typus figurabat: jam nunc abducto velo datur spici. Ora, virgo, nos illo pane coeli dignos effici. 10. fontem dulcem, quem in deserto petra praemonstravit, degustare cum sincera fide, renesque constringi lotos in mari, anguem aeneumin cruce speculari. 11. Fac igni sancto Patrisque Verbo quod, rubus ut flammatu portasti, virgo mater, facta pecuali pelle discinctos pede, mundos oni visere, da purae mentis oculos in te defigere. 15. Quo sto, sapientiae saporem vitae valeat mens intelligere, 16. Christianifidem operibus redimire, beatoque fine ex hujus incolatuuli auctor, ad te transire
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi sedes ad dext̾ra dei patris. Ubi est fons uite. et lumen
te pr̃e hr̃e d̾m: Indeq uenturũ udicem ĩ fine scłi exp̾tamꝰ.
ut uidices uiuos et mortuos. et reddas õibus bõĩs et malis.
nã aĩa acceperũt ĩ came sua quã hic acͣcepułͭ. ut totus hõ
ꝓ meritis uł głia suscipiat. uł gehenou. Tu es ĩp̃e uita uł¬

Expanded text:
ubi sedes ad dexteram Dei Patris, ubi est fons vitae, et lumen ubi sedes ad dexteram Dei Patris, ubi est fons vitae, et lumen te Patrem habere Deum; indeque venturum judicem in fine saeculi exspectamus, ut judices vivonam animam acceperunt, in carne sua quam hic habuerunt, ut totus homo pro meritis, vel gloriam suscipiat
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa rõnali et hũana carne sb̃sistentẽ: qui cũ diuinatẽ. uni¬
genitus ĩpassibilis sigꝑiter et ĩmortalis: ꝑꝑ nimia dilec¬
tionẽ tua qua dilexisti nos. id̾em ip̃e dei filius ẜ hũaĩtatẽ
fct̃s es passibilis et mortalis. qui ꝑꝑ salutẽ humani gn̾us
unice fili dei in ligno crucis pati dignatus es passione et mor¬
tem. ut nos. amorte ꝑpetua liberares. atq ad ĩferos ubi se¬
debant ĩ tenebris pres nr̃i auctor luminis descendisti: et die
tertia gloriosus uictor ab inferis ad suꝑos surrexisti. Iumẽs
sacrum corpus. qd ꝓ pec̃tis nr̃is mortuu iacuerat in sepulcro
et iuificãs ẜm scriptiras die t̾tia ut ip̃ ĩ patris dext̾a collo¬
cares. assũpta tecũ ex inferis captiuitate. quã captiuauerat
antiquus hũani gen̾etis inimicus. uerus dei filius cũ nostre
carnis sb̾stantia .i. cũ aĩa et carne hũana ex urgine assup̃ta.
suꝑ oñis celos ascendisti. transceudens ordines añgelora

Expanded text:
um divinitatem, Unigenite Dei, impassibilis sis pariter et immortalis, propter nimiam dilectionem tuam qua dilexisti nos, idem ipse Dei Filius secundum humanitatem factus es passibilis et mortalis. Qui propter salutem humani generis, unice Fili Dei, in ligno crucis pati dignatus es passionem et mortem, ut nos a morte perpetua liberares: atque ad inferos, ubi sedebant in tenebris patres nostri, auctor luminis descendisti, et die tertia gloriosus victor ab inferis ad superos resurrexisti, resumens sacrum corpus, quod pro peccatis nostris mortuum jacuerat in sepulcro, et vivificans secundum Scripturas die tertia, ut ipsum in Patris dextera collocares. Assumpta namque tecum ex inferis captivitate, quam captivaverat antiquus humani generis inimicus, verus Dei Filius cum nostrae carnis substantia, id est, cum anima et carne humana ex virgine assumpta, super omnes coelos ascendisti, transcendens omnes ordines Angelorum;
Abbreviated transcription (Latin):
yħ xp̃ ĩ colunbẽ specie descendisti: et suꝑ apłos ĩ linguis
igneis appãriusti. qui om̃s sctos et ellectos dei a principio:
tue gr̃e munẽ ditasti: et ora ꝓpħaꝵ. ut ennarrarẽt mira¬
bilia regni tiu aꝑusti: qui ab omib cũ pre ⁊ filio simul
ancille tue toto cozde meo glorifico nomen tiuĩ. qm̃ illuĩasti
me. Tu es uera lux. lumen ueridicũ ignis dei et magr̃ spũu.
qut unçtione tua doces nos omnẽ ueritatẽ: sp̃s u̾itatis. sine
quo impossible ẽ placere deo.qͣm̃ fu ip̃e d̾s es ex deo. et lux
de lucȩ ꝓcedens apr̃e luminũ ineffabiłr. et a suo filio donio
⁊̃ untꝰ trinitatis ẽẽntia. suꝑessentiałr et głiaris et regnais.
Cognoui te unu uiuũ. et uerũ prẽm. et filiu. et sp̃m sct̃m.

Expanded text:
 in columbae specie descendisti , et super Apostolos in linguis igneis apparuisti : qui et omnes sanctos et electos Dei a principio tuae gratiae munere docuisti, et ora Prophetarum, ut enarrarent mirabilia regni Dei aperuisti, quem cum Patre et Filio simul ancillae tuae toto corde meo glorifico nomen tuum, quoniam illuminasti me. Tu es enim vera lux, lumen veridicum, ignis Dei et magister spirituum, qui unctione tua doces nos omnem veritatem, spiritus veritatis, sine quo impossibile est placere Deo, quoniam tu ipse Deus es ex Deo, et lux de luce, procedens a Patre luminum, et a suo Filio Dominoin unius Trinitatis essentia superessentialiter congloriaris et conregnas. Cognovi te unum Deum vivum et veru
Abbreviated transcription (Latin):
duũna institistoe. aut ꝓpͥa cuuisq professione: fixa
non sunt: ut nõ iussa quod licite utrũlibet. ucł
admittãt᷑. uel ommittãt᷑. iussa non sine culpa ne
gligãtur. sinc crimine nõ cõtenat᷑. Ubiq cĩ et cul

Expanded text:
divina institutione, aut propria cujusque professione fixa divina institutione, aut propria cujusque professione fixa non sunt; ut non jussa quidem, licite utrumlibet vel admittantur, vel omittantur: jussa vero, sine culpa non negligantur, sine crimine non contemna
Abbreviated transcription (Latin):
te mãdato si quo minus iam obseruãt᷑ in peccatũ repu¬
tatur. non tamẽ in crimẽ. it& sane si per surreptuẽ
aut obliuionẽ: nõ aut per ꝯfẽptũ horum transgres¬
sio contigerit. Media quippe sunt. e quibus illa ui¬
delicet pfecepta constituũtili: que uos factic̾ia nomi¬
natis. Longe utiq dispẽsarẽ a naturalibu q̃ꝑtũ in
ip̃is est gerentia necessitatem: cum tamẽ nec sine offen¬
sa negligi. uel cõtemn sinc crimĩe uel ip̃a queãt. iniũcta
ab iis du̾mtaxat quibus ꝓpͥe dicit᷑: quinos audit me
audit. et qui uos sperit me sꝑnit. Licet nãq ip̃a
perse iniucti operis qualitas innoxia sit. aduicte ñ
auctoritatis pondus obnoxium mãdato mãdatũm¬
q peccato noxium facit: nõ magno tame. si cõtem¬
ptus defuerit
EC ergo gñalis regula sit uniuersorum: que
per se aut̃ ꝑꝑ se. nce bona nec mala sunt. aut

Expanded text:
te mandato, si quominus jam observantur, in peccatum repute mandato, si quominus jam observantur, in peccatum reputantur, non tamen in crimen; ita sane, si per subreptionem aut oblivionem, non autem per contemptum horum trangressio contigerit. Media quippe sunt, e quibus illa videlicet praecepta constituuntur, quae vos factitia nominatis, longe utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa negligi, nec contemni sine crimine vel ipsa queant, injuncta ab his duntaxat quibus proprie dicitur: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit . Licet namque ipsa per se injuncti operis qualitas innoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandato, mandatumque peccato obnoxium facit, non magno tamen, si contemptus defuerit. 18. Haec ergo generalis regula sit universorum, quae per se, aut propter se nec bona, nec mala sunt, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tamẽ minimũ qdod minimũ est reputet: s mini¬
mũ ex cõparatõe maiorũ. Nouit uerus humulisq
obediens: et minima nõ ꝯtẽnere: et maxime curare
que maxima sunt: intimo quodã deuoti lĩteriq ai
saꝑore discẽnẽs: quibus de mãtis ei qui preest: sius quo¬
dã modo factis respõdeat cũ ꝓpha. Tu mãdasti maclata
tua custediri nimi. Ubi quia nõ dicit imues aliter
oĩa: illa tñ oꝑtet intelligi. que qm̃ nõ sine graui cłpa.
quatũq occãssione iuolant. iõ nõ sine grau pena
quocũq modo iuolata donãtur. Ut puta. nõ occidos.
et si qua huismodi sunt: quorum nũq põt esse obẜuatõ
maustauel mala. nũꝙ bona licita ue transgressio. dispẽsa¬
satõem adiitunt. quia leuuori censura neglecta pu¬
munt lcuora dicunt᷑. Exiis uerbi gr̃a dico uel risũ
interdictum: ul indictum scilentium. Hoc si quid
contri mãdatum ueniunt.: nec peccata sunt. accedẽ¬

Expanded text:
tamen minimum quod minimum est, reputet; sed minitamen minimum quod minimum est, reputet; sed minimum ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, quia non dicit universaliter omnia, illa quacunque occasione violantur, ideo non sine grandi poena quomodocunque violata donantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio dispensasationem admittunt, quia leviori censura neglecta puniuntur, leviora dicuntur. Ex his, verbi gratia, dico esse vel risum interdictum, vel indictum silentium. Haec siquidem si contra mandatum non veniunt, nec peccata sunt. Acceden
Abbreviated transcription (Latin):
modus: et pondus ĩ obediẽtie facile repit᷑. His gradib
nõ solum int̾ dĩem et noctem: hoc est obediẽtie᷑ et in¬
lum et peiis. Bonus quidem obedientie gradugẽ. si
professionẽ q̃riã professus est quispiã. obedierĩt meli¬
or tamẽ cũ ex dei amore obedit᷑. Illa quippe obediẽtia
nccessitatis est. ista caĩtatis. Illũ autẽ dixerĩ optimũ
obediẽtie gradũ. cũ eo aĩo opus ĩĩctũ rcapit᷑ quo
et p̃cipit᷑. Cum eĩ exuolũtate iubẽtis. pendet infc̃tio
exequẽtis. fit ut nec maior minoribus: nec minor
cõfuseut assolet: ad implẽdũ quod ĩũgit᷑. subiecti
studiũ imp̃cdat᷑. ẜ moderãte aĩo: queq pro sua digͥ¬
tate imꝑia.sciat modum utrobiq seruare. tã in do¬
ẜuãdo indeliçet iussa: q̃ ĩ cauẽdo prohibita. Nõ qđ
uel minimũ horũ que iubẽt᷑ cõtẽpnẽdũ putet: et si

Expanded text:
modus, et pondus inobedientiae facile reperitur. His gradibus modus, et pondus inobedientiae facile reperitur. His gradibus non solum inter diem et noctem, hoc est obedientiae bonum et inlum et pejus. Bonus quidem obedientiae gradus est, si  quam professus est, quispiam obedierit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum opus recipitur, quo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitate imperia, modum sciat utrobique servare, tam in observando videlicet jussa, quam in cavendo prohibita: non quod vel minimum horum quae jubentur, contemnendum putet, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
et est mãdatũ. oĩ petẽti te fribue. Utrũq quidẽ ma¬
gnum. qm̃ utrũq diuinũ. s de hõ furãdo maius.
Quisc̃ĩ nesciat ẽquissimo deo nõ eque cdisplicire te¬
naces atq fures: Et quia de diobus malis: plus udit
nos tenere mũ: ꝙͣ rãpere aliena: Et ita minus peccare
qui nõ tribuit sua: qͣ qui nõ sua furat᷑. Sed ẽt ĩmã¬
datis hoiu rara equalitas ĩuenit᷑. cum pro uariis
necessitatibus ac utilitatibus agẽdoꝵ: ĩiũgẽtiũ affectus
uarict᷑ quod q putauerĩt rcetus uel ꝯmͦodius. hoc
amplius cupiant: et exigãt obseruari. Tam ergo qua¬
litas p̃ceptorũ: q auctoritas p̃cipiẽtiũ: et obedic̃tie p̃¬
figit inctam: et ĩobediẽtie terĩat culpã. qñ ut dictu
mãdatis: quibus maioris utilitatis. quo diligẽtior
debetur obsequẽdi cura: co et culpa grauior ĩ currit᷑ de
cõtẽptu. his itaq diffimtoib aĩaddu̾si et obediẽtie

Expanded text:
e da . Utrumque quidem magnum, quoniam utrumque divinum: sed de non furando, majus. Quis enim nesciat aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in mandatis hominum rara aequalitas invenitur, cum, pro variis necessitatibus vel utilitatibus agendorum, injungentium affectio varietur; quodque putaverint rectius vel commodius, hoc amplius cupiant et exigant observari. Tam ergo qualitas praeceptorum, quam auctoritas praecipientium, et obedientiae praefigit metam, et inobedientiae terminat culmandatis quibusque majoris utilitatis, quo diligentior debetur obsequendi cura, eo et culpa gravior incurritur de contemptu. 16. His itaque distinctionibus animadversis, et obedientiae
Abbreviated transcription (Latin):
quod semel quis uouerit descendere non licere ad hoc mu¬
tare locum quem sibi quisq clegerit. et cui se sua uolũta¬
te et uoce firmauerit. oĩo nõ consulo. Sed et scts papa
Gregorius ait. Perfecti quiq magna se discretõis subti¬
litate cõ spiciũt. ne ad deteriora ũq. uel ĩ oꝑe ueł ĩ cogi¬
tatõe dilabãt᷑. Sed quod hic sentit uir apłicus: se apł¬
implere głiat: Que in quiens retro sũt oblitus: et ad ca
que ante sunt extentus. An et ꝓpħa hiccechiel idem nõ
significauit cum de sc̃is aĩalibus diceret. nõ reuerte¬
ba̾nt᷑ cum incederẽt. ẜ unũ quodq ante faciem suam

Expanded text:
quod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc muquod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc mutare locum, quem sibi quisque delegerit, et cui se sua voluntate et voce firmaverit, omnino non consulo, sed nec sanctus papa Gregorius. Ait enim: « Perfecti quique magna se discretionis subtilitate conspiciunt, ne ad deteriora unquam vel in opere, vel in cogitatione dilabantur. » Sed quod hinc sensit vir apostolicus, hoc se Apimplere gloriatur: Quae, inquiens, 518 retro oblitus, et ad ea quae ante sunt extentus . An et propheta Ezechiel idem non significavit, cum de sanctis animalibus diceret: Non revertebantur cum incederent, sed unumquodque a
Abbreviated transcription (Latin):
uossaliter eũ feceritis inquit oĩa que madata fuerit
nobis. dicite quia serui inutiles summus que facere de¬
biumus fecimus. Aesi dicat. Si solis cõtenti ensta
quiclem estis a debito nõ iñ pro merito glorioti
Euasistis penã. ẜ nõ aquisistis coronã. Q uenam
igitur necessitas cogit. parere nos in singulis que ĩ iũcta fuer̃t:
et formidare ulttẽm de transgressione: et de obẜuatõe spera¬
re remuneratõem: Ea ꝑꝑ in talibus gn̾alis regula tencat᷑
ut in difficilioribus quidem agetis. obeditio gnitior.
qͣ grauior p̃uaricatõ reputet᷑. ct facilioribus minusq
one̾rosis cõtẽptus dãnabilior: qͣ actus laudabilior exstime¬
nẽda sit que in professione firmari solet loci stabilitaꝵ
et quibus si quibus tñ ex causis rũpere illam liceat ciuĩq
ul expediat. Et hinc siquidem dubitare uo dicitis.
Ad quod interim nũc securus responderim. Abono

Expanded text:
universaliter, Cum feceritis omnia quae mandata sunt universaliter, Cum feceritis omnia quae mandata sunt vobis, dicite quia servi inutiles sumus, quae facere debuimus, fecimus. Ac si dicat: Si solis contenti estis quidem estis a debito, non tamen pro merito gloriosi: evasistis poenam, sed non acquisistis coronam. Quaenam rgo nos necessitas cogit parem in singulis, quae injuncta fuerint, et formidare ultionem de transgressione, et de observatione parare remunerationem? Eapropter in talibus generalis haec regula teneatur, ut in difficilioribus quidem agendis obeditio gratior, quam gravior praevaricatio judicetur: et in facilioribus minusque onerosis contemptus damnabilior, quam actus laudabilior aestimenenda sit ipsa, quae in professione firmari solet, loci stabilitas, et quibus si quibus tamen ex causis rumpere illam vel liceat cuiquam, vel expediat. Et hinc siquidem dubitare vos dicitis. Ad quod interim nunc securus responderim, a bono
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓceptis q̃tum obelientia ualeat tãtum grauet in obedietia.
Ut ucabi gr̃a ul habraam de ĩmolando filio. uel ille nescio
quis de filio itidem furn incẽdiis exponẽdo. tãtũ diune
indignatõie t ultionis merito in currissent sinõ cbecuinẽ¬
ꝓtumꝰ laudus et grẽ reccperunt pro co qđ obedicrunt :
Quod uobis quidem durum indet et necossarũ s nõ
Cita. Fnim uero constat nõnulla nec ficri possẽ sine
glia. Et posse non fieri sine culꝑa. idcoq si fiantdi¬
gria esse pmiis. nõ tam̃ẽ supplicus sinõfiant Nate nora¬
geu u ulierẽ meriti est nõ medioeris. et nullius mn
delacti ꝓpami amplecti cõugem. Istuis modi sunt que¬
simt quetũq liuinitus lege publica imponũt hib
sine qiubis nec saluari queunt. Hinc Est illudabe
gerulem: Non fecisti furtum nõ pasces in crc
cornios łt in euãgelio di diligitis cos qui nos ai¬
gunt quã inentedem h̃tis Et e autantritio ro¬
uestrostãtũ. qrad amplius facitis: Demo quia irn

Expanded text:
s quantum obedientia valet, tantum gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel Abraham de immolando filio , vel ille nescio quis de filio itidem furni incendiis exponendo , tantum divinae indignationis et ultionis merito incurrissent, si non obedie receperunt pro eo quod obedierunt. Quod vobis quidem et durum videtur, et necessarium: sed non est ita. Enimvero constat nonnulla nec fieri sine gloria, et posse non fieri sine culpa; ideoque si fiant, digna esse praemiis, non tamen suppliciis si non fiant. Nam et non tangere mulierem, meriti est non mediocris; et nullius tamen delicti propriam amplecti conjugem. Istiusmodi sunt quaesunt quaecumque divinitus lege publica imponuntur hominibus, sine quibus nec salvari queunt. Hinc illud apud gentilem: Non feci furtum. Non pasces in cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? et si salutaveritis estros tantum, quid amplius facitis? Denique et
Abbreviated transcription (Latin):
entes noua meditai. utres ueteres nõ capiẽtes
nouũ uinũ qd̾ si eis ĩ fundẽtur rũperent᷑. S hec
nouitas nõ est nouella uanitas. Res ẽ tĩ antiqua
uata ab ip̃o dño familiarissie celebrata /iab eiꝰ disci¬
pulis ip̃o p̾sente concupita. Cuiꝰ trasfiguracionis
glia cũ uidiss qͥ cũ eo ĩ mõte sct̃o erant ꝯtinuo petrus¬
tiuert ĩ eo qd̾ arreptꝰ sibi ⁊ nesciẽs quid dicẽt ꝙr
uisa dñi maiestate cõe bonũ intra pͥuatũ suũ insꝰ

Expanded text:
teres non capientes vinum novum, quod si eis infunderetur, rumperentur. Sed haec novitas non est novella vanitas. Res enim est antiqunata; ab ipso Domino familiarissime 202 celebrata, ab ejus discipulis ipso praesente concupita: cujus transfigurationis gloriam cum vidissent qui cum eo in monte sancto erant, continuo Petrus, in eo quidem abreptus sibi, et nesciens quid diceret, quia visa Dei majestate, commune bonum intra privat
Abbreviated transcription (Latin):
mes scandali rixe in ateria: si alterutrun recipere mo¬
nachos acquieuerint absq mutuo dũtaxat assensu.
quoꝗđd totieus experimur: quotiens talis monachorũ
ctiorem añ  forte pulsauerit recordatio scãdali qued
disceciens fribus quos de seruit fecit. et quia opporteat
emẽdari suo redlitu: quod ex discessũ deliquerit:
prudent aduertat qui hoc cogitat. scandalum. scãda¬
lo nõ bene emẽdari. Qualisꝰ demq emẽdatio erit.

Expanded text:
mes scandali, rixae materia sit, si alterutrum recipere momes scandali, rixae materia sit, si alterutrum recipere monachos acquieverint absque mutuo duntaxat assensu. Quod toties equidem experimur, quoties talis uspiam monachorum etiorem forte animum pulsaverit recordatio scandali, quod discedens fratribus, quos deseruit, fecit; et quia oporteat emendari suo reditu quod ex discessu deliquerit: prudenter advertat qui hoc cogitat, scandalum scandalo non bene emendari. Qualis denique emendatio erit,
Abbreviated transcription (Latin):
regen qurantidetetero neminẽ obedientem deg̾̃ttẽ
reguloris moueat solempnis q professio inqua nõ
sit de pota regula promissio: in his dũtaxat mona¬
steriis in quibus ordo t disciplina fuat᷑ cũ bonis con¬
sactu dirbusi Salea igitor stia citgtane in cendbi
bene. ordiratis professio tãtũ su sana suenit itẽtio. Ce¬
terum qui inquietus estr et ies treder nõ põti f magis cre¬
tar noncemiulo. si ramonad remotum ignotum q
fugnasteruim ngrãuert. Curita. Tuan ꝑꝑ pauli
sententiant: qua bcatum manfeste pronũciat: qui se
ip̃m tia̾ uidicat in eo quod probat. tum tamẽ ex
nr̃i auctonitate magr̃i: qui talem et suscipi iubet
et retinet inuctũ quoq bonũ et utilem suassione ali¬
ne forte : poris sus monasterii memor: remordente
ut assolet conscĩa: incipiat denio de rupta stabilita¬
te caulari: gnalem suꝑ huiusmodi scrupulo cõsola
uibet de perigrino: ne uicimtas: int̾ monasteria: sit fo¬

Expanded text:
tenere curant: de caetero neminem obedienter degentem tenere curant: de caetero neminem obedienter degentem regularis moveat solemnisque professio, in qua non fit de tota Regula promissio, in his duntaxat monasteriis, in quibus ordo et disciplina servatur cum bonis consuetudinibus. Salva igitur cuique sua manet in coenobiis bene ordinatis professio, tantum si sana fuerit et intentio. Caeterum qui inquietus est, et ita credere non potest; sed magis creatur non consulo, si tamen ad remotum ignotumque monasterium migraverit. Cur ita? Tum propter Pauli sententiam, qua beatum manifeste pronuntiat, qui se ipsum non judicat in eo quod probat : tum ex nostri auctoritate magistri, qui talem et suscipi jubet, et retineri; inventum quoque bonum et utilem suasione alline forte prioris sui monasterii memor, remordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate causari; generalem super hujusmodi scrupulo consolatjubet de peregrino: ne vicinitas inter monasteria fo
Abbreviated transcription (Latin):
stiam boni xp̃iam: que in cuãgelio sunt᷑. om̃s tamẽ
ẜm euãgelium uiũt:tam qui concessig alligari cõ¬
iugis contẽti sunt nõ ideo tamẽ gedunt se fecessisse
ob tuãgelio quia euãgdiai sublimitatẽ consilii de ede¬
bi ducenda uita noni clegerunt. ita sanc si ingradu
io inferiori. legiptime &e fidelit cõuersent᷑: sic quo¬
ꝙ qui ẜni regulam uiuere statuũt. t si nõ adun¬
guẽ ut dicuꝰ totam custodiũt. et siqua pro sui clau¬
stri ritu ul mutãt uel p̃termittũt: aregulari tam̃
oĩo professione non discedũt. donec tamen sobrie e
iuste et pie. pro suorum moribus uiuere nõ defistũt
Dumq regula ip̃a tradit octauum humilitatis gra¬
dum: ut inhil agat monachus nsi quod cõi mo¬
nasteriĩ regula: ilel maiorũ cohortãt᷑ cxempla. Ex
ceptis proide cisterciensibus. t qui illorũ forteri
pure ad lutteram uti sc sane professox esse putant

Expanded text:
etiam boni Christiani, quae in Evangelio sunt, omnes tamen etiam boni Christiani, quae in Evangelio sunt, omnes tamen secundum Evangelium vivunt nam qui concessis alligari conjugiis contenti sunt, non ideo tamen credunt se recessisse ab Evangelio, quia evangelici sublimitatem consilii de caelibe ducenda vita non elegerunt, ita sane si in gradu illo inferiori legitime ac fideliter conversentur: sic quoque qui secundum Regulam vivere statuunt, etsi non ad unguem, ut dicitur, totam custodiunt, etsi qua pro sui claustri ritu vel mutant, vel praetermittunt; a regulari tamen omnino professione non discedunt, donec tamen sobrie, et juste, et pie, pro suorum moribus vivere non desistunt. Denique Regula ipsa tradit octavum humilitatis gradum, « ut nihil agat monachus, nisi quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla . » 49. Exceptis proinde Cisterciensibus, et qui illorum forte ripure ad litteram uti se sane professos esse putant
Abbreviated transcription (Latin):
uit in salutemꝰ. Molestus fr̃ibus. in obediens semori :
stabilitatis insuꝑ p̃uaricatõis pactum. et pͥmã irri¬
tam faciens fidem. Uerũtamẽ neutra iusta queri¬
monia est. Nam qui se ideo perurum putat. qđ
satis attende̾ quid iurauerit. Nemo quippe cũ pro¬
fitet᷑. spõdet regulam. s determinate ẜm regulam
monachie comunis professio est. Etsicet indiuersi
secundum regulam iuuat. qm̃ quidem bom usus:
aregula non discordãt. Quisquis itaq tenet quod
teneri ĩuencrit bonum ubi profitet᷑. profẽcto uiuit
rio usus clumacensium. aut isti forte illorum ritus
aut uero utriq cisterciensium distctõem litteratoriã.
quidem oris ubiq professio s quia nõ una est oib
cordis intentio: potest indubitanter sine det̾ mẽto sa¬
lutis: sinc dãno professionis opcris quoq nõ una ubi¬
ꝙ obsuatio clebrari. Sicut q̃ nõ om̃s oĩa tenẽt

Expanded text:
vit in salutem; molestus fratribus, inobediens seniori, vit in salutem; molestus fratribus, inobediens seniori, stabilitatis insuper praevaricans pactum, et primam irritam faciens fidem? Verumtamen neutra justa querimonia est. Nam qui se ideo perjurum putat, quosatis attendere quid juraverit. Nemo quippe cum profitetur, spondet Regulam, sed determinate secundum Regulam monachis communis professio est. Et licet in diverssecundum Regulam vivat, quoniam quidem boni usus a Regula non discordant. Quisquis itaque tenet quod teneri invenerit bonum, ubi profitetur; profecto vivit rio usus Cluniacensium, aut isti forte illorum ritus, aut vero utrique Cisterciensium, districtionem litteratoriam pquidem oris ubique promissio: sed quia non una est omnibus cordis intentio, potest indubitanter sine detrimento salutis, et sine damno professionis, operis quoque non una ubique observatio celebrari. Sicut enim non omnes omnia tenent,
Abbreviated transcription (Latin):
leuitatẽ: qua id sepe quod facile uolumus ante ꝙͣ ꝓbemiꝰ.
cxꝑti iam nolumus. uno ꝓpe momicto id ip̃m e cupie¬
tes et respuentes: tam leuiter q̃ ĩratõnabiliter. Quales
utiq nõ paucos frequeter expimur. qui una uxchora in
ima uoluntate durantes. aura leuitatis impulsi: uagi
et instabiles: hac illac q uelut ebrii nutant. mutant¬
ꝙ pro expimẽto iudicium: imo sine uiditio flucuãte
et tumultuantes. tot desc consilia p̃sumũt: quot loca
reiusunt. Semꝑ quod nõ hñt cupientes et quod hñt
fastidiẽtes. Et quomõ ego ait aliquis professus re¬
gulani nõ ẜm regłam cum bona queam dege̾ costi¬
entia᷑ Sed quidem uouens et nõ soluens. quid insi
periurgꝰ. Quan nõ multomagis habeas unde cõque
fecto ctian tũc. Et quanam inquies conscĩa habi¬
tarc sustincam exͣ domũ meam porem. que me
de seculo fugientẽ excepit.initiauit ad bonũ. signa¬

Expanded text:
levitatem, qua id saepe quod facile volumus antequam probemus, levitatem, qua id saepe quod facile volumus antequam probemus, experti jam nolumus, uno prope momento idipsum et cupientes, et respuentes, tam leviter quam et irrationabiliter. Quales utique non paucos frequenter experimur, quia una vix hora in una voluntate durantes, aura levitatis impulsi, vagi et instabiles hac et illac velut ebrii nutant; mutantque pro experimento judicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes, tot de se consilia praesumunt, quot loca revisunt: semper quod non habent cupientes, et quod habent fastidientes. 47. Et quomodo ego, ait aliquis, professus Regulam, non secundum Regulam cum bona queam degere conscientia? siquidem vovens, et non solvens, quid nisi pejero? Quasi non multo magis habeas inde conquerfecto etiam tunc: Et quanam, inquies, conscientia habitare sustineam extra domum meam priorem, quae me de saeculo fugientem excepit, initiavit ad bonum, signa
Abbreviated transcription (Latin):
ominus consilio nõ regrediat᷑ ad inferus bonũ quod
relinquerat et cõtẽpserat. pro meliori. p̃sertim si ualde
melius tale fuerat: quod tuc pͥme professiom cõgruere
uideat᷑. Ip̃c nẽpe iuderit. qua rõe: qua ue intefitõe alti¬
ora seu artiora p̃sũpserit. Nam miẜiora iam ul remis¬
siora me cõ sulente nęquaꝗ appostatabit. si nõ tam̃e loci
poris uicinia reuocot᷑. quid de noto monasterio nec̨ reti¬
neri quis regulariter põt nec recipi sine cosẽsu abbͥtis sĩ.
te uult aliquis de clumatesibus institutis. ad osteraen¬
Num sese stringere pauptatem: eligens ꝑ̃ illis mmirũ
consuetudinbu magis regule puritatẽ. Si mc cõsulit:
nõ cõsulo si nõ sane albtis sui usurparit assensi. Quã¬
obrem: Primo ꝑꝑ scãdalũ ip̃oꝵ quos deserit: deinde
quia pro dubiis certa. relinquere. tutum nõ est. Forsan
e hoc tenere põt. illud nõ poteit. Tercio suspectam habeo

Expanded text:
ominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod ominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod reliquerat et contempserat prae meliori: praesertim si illud melius tale fuerit, quod ejus primae professioni congruere videatur. Ipse nempe viderit, qua ratione, quave intentione altiora seu arctiora praesumpserit: nam ad inferiora jam vel remissiora, me consulente, nequaquam apostatabit: si non tamen loci prioris vicinia revocetur, quia de noto monasterio nec retineri quis regulariter potest, nec recipi sine consensu abbatis sui 46. Forte vult aliquis de Cluniacensibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis Regulae puritatem. Si me consulit, non consulo, si non sane id abbatis sui usurparit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere tutum non est; forsitan enim haec tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo
Abbreviated transcription (Latin):
sui sentẽtiã secuti sunt dic̃tis in cuagdio. Nemo mit¬
tens manũ suam ad aratrum. et aspiciens retro: aptꝰ
ẽ regno dei. Prescribat proinde stabilitatis pactum. oĩ
deinceps remisso descẽsui. cõtẽtioso discessiu. uario et
curioso discursui. tocius demq in constantie leuitati
nõ tamẽ iis que in professiomis serie secunt᷑ morum
uidelicet cõuersiom. et obedientie. que secũdũ regłe sit.
Nam si he ibidem pro improbitate iimirum. atq irełigio¬
sitate ethabitanttum obtitieri forte nc̃quiuepit: uce spũ
libertatis: transire in dubitanter stiadeo ad locum alium.
ubi nõ inipediat᷑ homo redlere sua uota deo: que dixtiri¬
xerunt labia sua. Et quidem cum scõ sẽs erig et cum p¬
uerso ꝑuerteris. Sane de religrosis et benc ordinatis mo¬
nasteriis nullus professorum ico consilio: nc artior
uite quidem desiderio: sinc licentia sui semoris egrediat᷑.
Egressus tamẽ si meluis inuenerit t clegerit: inco inhil¬

Expanded text:
 dicentis in Evangelio: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Praescribat proinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discursui, totius denique inconstantiae levitati; non tamen his quae in professionis serie sequuntur, morum videlicet conversioni, et obedientiae quae secundum Regulam fit. Nam si haec ibidem, pro improbitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium, obtineri forte nequiverint; duce spiritu libertatis transire indubitanter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua, quae distinxerunt labia sua. Et quidem cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris. 45. Sane de religiosis ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum meo consilio, ne arctioris quidem vitae desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. Egressus tamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihil
Abbreviated transcription (Latin):
quia neutrũ ex fide. Licet sanc admedum leuius pecce
Quo pacto ergo bonum nõ pͥurum: puto cõparabitur
in efficientia.Hoc est ut tam efficax ad bonũ illud sit:
qͣ ad malum istud. Et hec suꝑ hac questione sufficiãt.
mea nõ interest ip̃aꝵ tociens repetere sobatões. sifficit
cĩ semel soluissẽ et quod crebrius in questione uersa¬
tum fuerit.

Expanded text:
quia neutrum ex fide: licet sane levius admodum peccetquia neutrum ex fide: licet sane levius admodum peccetQuo pacto ergo bonum non purum puro malo comparabitur 517 in efficientia, hoc est ut tam efficax ad bonum illud sit, quam ad malum istud? Et haec super hac quaestione sufficiant. mea non interest ipsarum toties repetere solutiones. Sufficit enim semel solvisse etiam quod crebrius in quaestione versatum fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tũ duo mala in malũ. Et quidem Pauice digna
dixerim uel solam intentõe piam: nec plane condigna remu¬
neratõe fraudabitur in opere quoq nõ bono ip̃a qu bona uo¬
luntas. at tamẽ sinc malo quocũq non erit decipta sim¬
plicitas. Cur inquis: Nũquid nõ exfideꝰ Porsus ex fide
s falsa. Uel certe potius non exfide: quia fides falsa fidos
non est. Deniq de fide uera: nõ falsa puto dixisse apłm.
Omne quod non est ex fide peccatum ẽ. Non autem
ex fide uera: bonum credit᷑. quod malum est. Est cĩz
falsum. Peccatum igit᷑ est.Utrũq perinde cõplectitur
pñs capitulum. Oumne quod nõ est ex fide in usu poc¬
catum est. et cecam uidelicet malitiam. et deceptam
innocentiam: quia quod a nesciẽte fit. et bonum pror¬
sus cõdẽnat intentio praua: et malũ penitus nõ excusit
recta. Siue itaq malum putes bonum. quod forteagie.
suic bonũ malulm quod operarie utrũq peccatũ est:

Expanded text:
quantum duo mala in malum. Et quidem laude dignam dixerim vel solam intentionem piam: nec plane condigna remuneratione fraudabitur in opere quoque non bono ipsa bona voluntas. Attamen sine malo quocumque non erit decepta simplicitas. Cur inquis? nunquid non ex fide? Prorsus ex fide, sed falsa; vel certe potius non ex fide, quia fides falsa, fides non est. Denique de fide vera, non falsa puto dixisse Apostolum: Omne quod non est ex fide, peccatum est . Non autem ex fide vera bonum creditur quod malum est: est enim falsum. Peccatum igitur est. Utrumque proinde complectitur praesens capitulum, Omne quod non est ex fide peccatum est, et caecam videlicet malitiam, et deceptam innocentiam: quia quod a nesciente fit, et bonum prorsus condemnat intentio prava, et malum non penitus excusat recta. Sive itaque malum putes bonum quod forte agis, sive bonum malum quod operaris, utrumque peccatum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cetio. nec uera opimo inuemit: At no ideo sequitur ut
qui econtrario malũ facit et bonũ pitat. lonitur nt
simeno s eccilteust ip̃e iuemat. Quare. No est quippe
simple octulusiulle qui eriudicioueritatis fost quiis
Hierdure reolat: qualem profecto superius difimuimus

Expanded text:
entio, nec vera opinio invenitur? At non ideo sequitur, ut qui e contrario malum facit, et bonum putat, juxta suam fidem similiter et ipse inveniat. Quare? Non est quippe simplex oculus ille, qui ex judicio Veritatis totum corpus lucidum reddat, qualem profecto superius definivimus.
Abbreviated transcription (Latin):
entes ꝑ simplices tñ sapñtes agͣgauit qui Reges
nite g senite sapñtes hꝰ secłi de spũ huiꝰ mũdi
tumentes. alta sapientes /⁊ traz lingẽtes sapent̃
descendẽ ĩ ĩ fernũ. Uos aũt dũ fodit᷑ pectori fouea
sic̃ cepistis seulti facti ꝑꝑ dm̃. ꝑ stultu di qd̾ sapiẽ

Expanded text:
er simplices tamen sapientes aggregavit, qui reges nite ergo, sinite sapientes hujus saeculi, de spiritu hujus mundi tumentes, alta sapientes, et terram lingentes, sapienter descendere in infernum. Vos autem, dum foditur peccatori fovea, sicut coep
Abbreviated transcription (Latin):
dum malor cõtẽpint. Nam qui huuis modi est. cauere pro¬
fait ytalum nes ueit et si possit. nec si uelit scit. Q sibrem
bue eculum isuperiori diuifione illo altero tensl no imcio
peionem nõ quia imesignior sit :s quuia ꝑaculosisa lax ome¬

Expanded text:
dum malorum, contemnit . Nam qui hujusmodi est, cavere produm malorum, contemnit . Nam qui hujusmodi est, cavere profecto malum nec vult, etiam si possit; nec si velit, scit. Quamobrem hunc oculum in superiori divisione illo altero censui non immerito pejorem, non quia malignior sit, sed quia periculosior. Ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
scducta. nõ hñs cor. Alius quẽ dominus simplicem dicit. tã
nec fallere facilis. ꝙ nec falli. De quo et apłi docẽtur: cũ cis
dicitur. Estote prudentes sic ẜpẽtes: et simplicos sicut colũ
be. Et item alius est occulus simpliciter malug: fallens uti¬
q libenter ẜ nõ facile falsus qualem profecto hñt illi qui ore
dm̃co astruunt᷑ prudẽtoe̾s esse filiis lucis ingeneratõe sua. Est¬
et alius quẽ neqͣ esse diffimiuimus. quia sit simplicit̾ malug.
cui quippe et malitia parit ignorãtiam: et ignorãtia malitiã
operit. ita ut sepe nesciens. et malũ quod uult nõ faciat. etbo¬
qnũ faciat quod nõ uult. Obscuratum nẽpe est insipiens cor
corum qui istus modi sunt: et quasi iam traditi in reprobũ
sensum: bonũ oĩo nec diligũt. nec dilige̾ nec dignoscẽ que¬
runt. De talibus scriptũ est. Impius cum uenerit᷑ in prosũ¬

Expanded text:
seducta, non habens cor . Alius is quem Dominus simplicem dicit, tam seducta, non habens cor . Alius is quem Dominus simplicem dicit, tam nec fallere facilis, quam nec falli, de quo et Apostoli docentur cum eis dicitur: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. 40. Et item alius est oculus simpliciter malus, fallens utique libenter, sed non facile falsus: qualem 516 profecto habent illi qui ore dominico astruuntur prudentiores esse filiis lucis in generatione sua. Et alius quem nequam esse definivimus, quia sit dupliciter malus, cui quippe et malitia parit ignorantiam, et ignorantia malitiam operit, ita ut saepe nesciens et malum quod vult non faciat, et bonum faciat quod non vult. Obscuratum nempe est insipiens cor eorum qui istius modi sunt, et quasi jam traditi in reprobum sensum, bonum omnino nec diligere, nec dignoscere queunt. De talibus scriptum est: Impius cum venerit in profun