comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes orutur. pͥuatam pecimniam substulisti Uerũ q de templo nõ fuitu s si¬
crilegu est. octidisti adulteroe quod lex ꝑmittit s quia m lupanãi cedes
est imułriam fecisti. S quia magistratui maiestatis actio est uel contra licuit
uiris lites materiam questionu. Ad qualitate quoq freqñte ꝑtinet locues
nec eni ubiq idem aut licet aut decoꝵ est quin etia in qua quidoq ciuntate
queratu interest. moribus eni ⁊ legibu:. distant ad cõmẽdationẽ quoq ⁊ mui¬
diam ualent. Nam ⁊ aiax apud ouidiu Ante rates inquit agimus causas
et mecu cõfertur ulixes. et alilloni inte cetera obiectu est ꝙ clodius int
monumentis ab eo maioꝵ suoꝵ ess occisus. Ad suadendi momenta idem ua¬
let sicut tempus cuiꝰ tractatu subiungam eius autem ut alio loco Ia

Expanded text:
nes oriuntur: privatam pecuniam sustulisti; uerum quia de templo, non furtum sed sanes oriuntur: privatam pecuniam sustulisti; uerum quia de templo, non furtum sed sacrilegium est. occidisti adulterum, quod lex permittit; sed quia in lupanari, caedes est. iniuriam fecisti; sed quia magistratui, maiestatis actio est. vel contra: licuitiuris lites materiam quaestionum. ad qualitatem quoque frequenter pertinet locus, neque enim idem ubique aut licet aut decorum est; quin etiam in qua quidque quaeratur interest, moribus enim et legibus distant. ad commendationem quoque et invidiam valet. nam et Aiax apud Ovidium: ante rates, inquit, agimus causam, et mecum confertur Ulixes? et Miloni inter cetera obiectum est, quod Clodius in monumentis ab eo maiorum suorum esset occisus. ad suadendi momenta idem valet, sicut tempus, cuius tractatum subiungam. eius autem, ut alio loco iam
Abbreviated transcription (Latin):
uincendu modo quod obicitu:. s ad defendendũ quoq excuti solent cu quis
se recte fecisse et honesta cã contendit quadere latius in tercio libro dictu
est. fimitiones ex causis interi pendent an tirãnicida qui tirãnu a quo
dep̃hensus in adulterio fuerat occidit an sacrilegus qui ut hostes urbe ex¬
pelleret arma templo affixa detraxit. diͥcuntui argumẽta et ex loco expe¬
ctatur eni ad fidem ꝓbationie. Montanus an planue: an maritimus an me¬
ditaraneus consitus an incultus frequene. an desertus ꝓpinquus an remotꝰ
opoitimus consilii an adue.sus quam ꝑtem uidemus ue hementissime pro
millone tractasse ciceronem. et hec quidem ac similia ad coniectura frequẽ¬
tius ptinent. S inteu aditus quoq prinatus an publicus sace: an ꝓphanus
noste: an alienus ut m ꝑsona magistratus pate: an pegrins. hinc enis q̃stio¬

Expanded text:
vincendum modo, quod obiicitur, sed ad defendendum quoque excuti solent, cum quis vincendum modo, quod obiicitur, sed ad defendendum quoque excuti solent, cum quis se recte fecisse, id est honesta causa, contendit; qua de re latius in tertio libro dictum est. finitionis quoque quaestiones ex causis interim pendent. An tyrannicida, qui tyrannum, a quo deprehensus in adulterio fuerat, occidit? An sacrilegus, qui, ut hostes urbe expelleret, arma templo adfixa detraxit? ducuntur argumenta et ex loco. spectatur enim ad fidem probationis, montanus an planus, maritimus an mediterraneus, consitus an incultus, frequens an desertus, propinquus an remotus, opportunus consiliis an adversus; quam partem videmus vehementissime pro Milone tractasse Ciceronem. et haec quidem ac similia ad coniecturam frequentius pertinent, sed interim ad ius quoque: privatus an publicus, sacer an profanus, noster an alienus; ut in persona, magistratus, pater, peregrinus. hinc enim quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
lincie ut argum̃ẽtu moꝵ fr̾ater incessit. Locoꝵ tamen ex eo freqũes mat̾ia
qua cicero inuenie non semel usus est. ¶ Hec fe:e cͣtͣ ꝑsonas sunt aut hie
similia. nec eĩ cõplecti oia uel hac in ꝑte uel in ceteris possumus contenti rõ¬
nem plura quesituris. ostendẽ. Nunc ad res transeo in quibus maxime sunt
psonis iuncta que agimus Ideoq prima tractanda i oĩbus. porio que fiunt
queritu: aut qua̾re aut ubi ant quando ant quo aut ꝑ que facta sunt. Der¬
ueniunt: Nam est his initiu ex his que credunt bona aut mala inde eiio¬
res existunt pessimi affectu s in quibus sunt ira odiu inuidia cupiditas
spes ambitis. audacia metus cetera eiusdem gñis accedunt aliqñ fortui¬
ta ebrietas ignorantia que interi ad ueniam ualent interi ad ꝓbationem
c̾mimi ut siquie du alii insidiatu aliu dr̃ interemisse. Cause porio nõ ad con¬

Expanded text:
lynicis, ut argumentum morum, frater incessit. iocorum tamen ex eo frequens materia, lynicis, ut argumentum morum, frater incessit. iocorum tamen ex eo frequens materia, qua Cicero in Verrem non semel usus est. haec fere circa personas sunt aut his similia. neque enim complecti omnia vel hac in parte vel in ceteris possumus, contenti rationem plura quaesituris ostendere. nunc ad res transeo, in quibus maxime sunt personis iuncta, quae agimus, ideoque prima tractanda. In omnibus porro, quae fiunt, quaeritur aut Quare? aut Ubi? aut Quando? aut Quomodo? aut Per quae facta sunt? duveniunt. nam est his initium ex iis, quae credunt bona aut mala; inde errores existunt et pessimi adfectus, in quibus sunt ira, odium, invidia, cupiditas, spes, ambitus, audacia, metus, cetera generis eiusdem. accedunt aliquando fortuita, ebrietas, ignorantia, quae interim ad veniam valent, interim ad probationem criminis, ut si quis, dum alii insidiatur, alium dicitur interemisse. causae porro non ad con
Abbreviated transcription (Latin):
gociator miles nauigato: medicus alind atq aliud efficiũt. Intuendũ ⁊ quid
affectet quisq locuplex inderi ani disertus. iustus an potens. Spectatur
autem acta dictaq ex p̃teutis eni extimari solent p̃ntia. His adiciunt quida com
partem a:gumento uidentu qu̾a ex causis ducimus sic̃ habitue quidam aĩ i
quo tractatur amicus inimicus. ponũt inꝑsona et nomen: quod quidem acci¬
dere ci necesse est. s m a:gumentu raro cãdit nisi cu aut ex cã datu ẽ ut sa¬
pien: magnus plenus aut ẽt ip̃m aliciuꝰ cogitatiõis attulit cam ut lentulo
coniurationis ꝙ libris sublunis aruspicu responsis dñgtio dari tribus cõne¬
liis dicebatur seq eu te.tiu esse credebat post sillam cumaq. quia et ip̃e ⁊¬
cornelius erat. Nam ⁊ illud erat apud euripidem frigidu sane. ꝙ nomẽ po¬

Expanded text:
gotiator, miles, navigator, medicus aliud atque aliud efficiunt. intuendum etiam, quid gotiator, miles, navigator, medicus aliud atque aliud efficiunt. intuendum etiam, quid adfectet quisque, locuples videri an disertus, iustus an potens. spectantur te acta dictaque, ex praeteritis enim aestimari solent praesentia. his adiiciunt quidam compartem argumentorum videntur, quam ex causis ducimus; sicut habitus quidam animi, quo tractatur, amicus an inimicus. ponunt in persona et nomen; quod quidem ei accidere necesse est, sed in argumentum raro cadit, nisi cum aut ex causa datum est, ut Sapiens, Magnus, Pius; aut et ipsum alicuius cogitationis attulit causam, ut Lentulo coniurationis, quod libris Sibyllinis aruspicumque responsis dominatio dari tribus Corneliis dicebatur, seque eum tertium esse credebat post Sullam Cinnamque, quia et ipse Cornelius erat. nam et illud apud Euripidem frigidum sane, quod nomen Po
Abbreviated transcription (Latin):
ta s qr aliud aliis annis magis conuenit educatio ⁊ disciplina qm̃ refert a qb
et quo quisq m̃o sit institutus. Hĩtus corporis ducitui eni frequente: m̃ argumẽ¬
tu spes libidĩs robur petulantie. his contraria in diuersu. Fortuna. nec eni
idem credibile est in diuite ac pauꝑe ꝓpinquis aͣcͣ amicie. clientibus habun¬
dante ⁊ iie õibus destituto. Conditionis etia distantia est. Nam clarus aut ob¬
scurus magr̃atus an priuatus pate: an filius ciuis an ꝑegrinus liber ati ẜ¬
uus incestus maritus an celebs parenes liberoꝵ an orbus. sit Plurimũdi¬
stat cu natura Et eni auaricia iracundia misericordia crudelitas seuerita ᷤᷤ
aliaq his similia affeũt fidem frequente aut detrahunt sic ut uictus luxu¬
riosus an frugi an sordidus queritur.Studia ꝯuoq nã rusticus forensis ne¬

Expanded text:
tas, quia aliud aliis annis magis convenit; educatio et disciplina, quoniam refert, a quibus tas, quia aliud aliis annis magis convenit; educatio et disciplina, quoniam refert, a quibus et quo quisque modo sit institutus; habitus corporis, ducitur enim frequenter in argumentum species libidinis, robur petulantiae, his contraria in diversum; fortuna, neque enim idem credibile est in divite ac paupere, propinquis amicis clientibus abundante et his omnibus destitute; condicionis etiam distantia, nam clarus an obscurus, magistratus an privatus, pater an filius, civis an peregrinus, liber an servus, maritus an caelebs, parens liberorum an orbus sit, plurimum distat; animi natura, etenim avaritia, iracundia, misericordia, crudelitas, severitas aliaque his similia adferunt frequenter fidem aut detrahunt, sicut victus luxuriosus an frugi an sordidus, quaeritur; studia quoque, nam rusticus, forensis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
inuenie nisi casu ac si scierimue. ubi quodq nascatur. Cum ad locu uentu erit
facile qd̾ in eo est ꝓuidebimus. In pͥmis igitur argum̃ẽta sunt sepe a ꝑsona ducẽ¬
da sunt cu sit ut dixi diuisio ut oĩa in hec duo ꝑtiamur res atq psonas ut cã
tempu locus. occasio instrum̃etu modus ⁊ cͣ. Neꝵ sint accidentia ꝓsoĩs
aũt nõ quicꝗd accidit exequendu michi uidetu ut pleiq fecerũt. S unde
argumenta sũmi pñt ea por:o sunt genus. Nam similes parentib ac maiõĩb
suĩs plerunq creduntur ⁊ nõ nũꝙͣ ad honeste tu. pite:q uiuendu cause fla¬
unt. natio nam ⁊ gentib ꝓprii mores sunt.nec idem ĩ barbaro romano greco
ꝓbabile est. pr̃ia qr similite etia ciuitatu leges instituta op̃ĩones sũt s hñt
differentia Sexus ut latrociniu faciliꝰ i uiro ueneficiu ĩ femina credas. E¬

Expanded text:
invenire nisi casu. At si scierimus, ubi quodque nascatur, cum ad locum ventum erit, invenire nisi casu. At si scierimus, ubi quodque nascatur, cum ad locum ventum erit, facile quod in eo est pervidebimus. In primis igitur argumenta a persona ducenda sunt; cum sit, ut dixi, divisio, ut omnia in haec duo partimur, res atque personas, ut causa, tempus, locus, occasio, instrumentum, modus et cetera, rerum sint accidentia. personis autem non quidquid accidit exsequendum mihi est, ut plerique fecerunt, sed unde argumenta sumi possunt. ea porro sunt, genus, nam similes parentibus ac maioribus suis plerumque creduntur, et nonnunquam ad honeste turpiterque vivendum inde causae fluunt; natio, nam et gentibus proprii mores sunt, nec idem in barbaro, Romano, Graeco probabile est; patria, quia similiter etiam civitatum leges, instituta, opiniones habent differentiam; sexus, ut latrocinium facilius in viro, veneficium in femina credas; ae
Abbreviated transcription (Latin):
missu. et contra ueneficiu inde nouerca adulte:iu in luxurioso. Illa quoq an scelꝰ
hoꝵ uelut mores ht̃. Plerũq tam̃ẽ non semp. Alioqui indubitata essent nõ aigumñe¬
ta. Excutiamus nũc argumẽtoꝵ locos ꝙͣꝙ̃ quibusdam hii quoq de quibus su¬
pradixi uidetur. locos appello nõ ut uulgo nunc intelliguntu ut luxuriam ⁊ ad¬
ulteriu ⁊ similia. sed sedes argumentoꝵ in quibus latent ex quibus sunt petẽdĩ.
nam ut interia nõ om̃i gn̾antur oĩa nec auem aut feram repias. ubiq nasci aui
morari soleat ignarus. ⁊ pisciu quoq gnͣa alia planie. gaudent alia saxosis re¬
gionibus etia sitoribus. que discreta sunt. nec elopem nr̃o mari aut scauru di¬
cas. ita non om̃e ar gumentu undiq uenit. Ideoq non passim querendu est
multu alioquin euorem ex hausto labore quod nõ rone scrutabimu: nõ pot̾imus

Expanded text:
missum; et contra, veneficium in noverca, adulterium in luxurioso; illa quoque, an scelus missum; et contra, veneficium in noverca, adulterium in luxurioso; illa quoque, an scelus horum velut mores habet, plerumque tamen, non semper; alioqui indubitata essent, non argumenta. excutiamus nunc argumentorum locos; quanquam quibusdam hi quoque, de quibus supra dixi, videntur. locos appello non, ut vulgo nunc intelliguntur, in luxuriam et adulterium et similia; sed sedes argumentorum, in quibus latent, ex quibus sunt petenda. nam , ut in terra non omni generantur omnia, nec avem aut feram reperias, ubi quaeque nasci aut morari soleat ignarus, et piscium quoque genera alia planis gaudent alia saxosis, regionibus etiam litoribusque discreta sunt, nec helopem nostro mari aut scarum ducas, ita non omne argumentum undique venit ideoque non passim quaerendum est. multus alioqui error est; exhausto labore, quod non ratione scrutabimur, non poterimus
Abbreviated transcription (Latin):
ciui tamen nõ repugnans ĩ domo furtu factu abeo qui domi fuit. Ideoq aristotiles
in ẜo de arte rhetoricalibro diligẽtissime est executus quid cuiq rei et quid cuiq hõi solet
acridere et quas res quosq hoĩes quibus rebus aut hõibus uel cõciliass uel alienass
ipsa nͣa ut diuitias. qui sequatu aut ambitu aut supstitionẽ quidbom ꝓbent quid ⁊¬
mali petant quid milites quid rustici quoq m̃o res uitari uelappeti soleat. ueꝵ hoc
exequi mitto. non eni longu tantu s ctia ĩpossibile aut potius infinitu est.
Preterta ponite in cõi om̃iu intellectu siquis tamẽ desiderau̾it a quo peteret õn¬
di oĩa autem credibilia in quibus pars maxima cõsistit argumẽtationis. ex huius¬
modi fontibue. fumt an credibile sit a filio pr̃em occisum. an incestu cu filia cõ¬

Expanded text:
tium tantum non repugnans, in domo furtum factum ab eo qui domi fuit. ideoque Aristoteles tium tantum non repugnans, in domo furtum factum ab eo qui domi fuit. ideoque Aristoteles in secundo de Arte Rhetorica libro diligentissime est exsecutus, quid cuique rei et quid cuique homini soleret accidere, et quas res quosque homines quibus rebus aut hominibus vel conciliasset vel alienasset ipsa natura: ut divitias quid sequatur aut ambitum aut superstitionem, quid boni probent, quid mali petant, quid milites, quid rustici, quo quaeque modo res vitari vel appeti soleat. verum hoc exsequi mitto; non enim longum tantum, sed etiam impossibile aut potius infinitum est, praeterea positum in communi omnium intellectu. si quis tamen desideraverit, a quo peteret, ostendi. omnia autem credibilia, in quibus pars maxima consistit argumentationis, ex huiusmodi fontibus fluunt: an credibile sit a filio patrem occisum, incestum cum filia com
Abbreviated transcription (Latin):
chilerit quod ꝓbemus nsi fuerit aut sit ueꝵ aut iudeatur ex quo dubia
fides fiat. ꝓ certie aute habemus pͥmu que sensibus p̃cipiuntur ut que
est deos esse p̾standa pietatẽ parentibus. pret̾ea que legibus cauta sunt
que ꝑsuasione. et si non õui hõiu ein.tame ciuitatis aut gentis in qua
res agitu i mores recepta sunt ut pleraq ĩ iute nõ legibus s moribus
constant siquid inte utranq ptem cõuenit siquid ꝓbatu est deniq
cuicũq aduersariꝰ nõ cõtradicit sic eni fiet argumẽtu Cu ꝓuidentia
dentia regi debent etia nota esse recte argumẽta tractatu:o uiꝰ ⁊ natr
oĩu reꝵ ⁊ quied queq eaꝵ plerũq effĩciat nichileni sunt q̃ ycoi diciit᷑.¬
parentibu amari. Alte x uelut ꝓpensiis eui qui recte ualeat in crastinũ puentur. Ter¬

Expanded text:
ihil erit quo probemus, nisi fuerit quod aut sit verum aut videatur, ex quo dubiis ihil erit quo probemus, nisi fuerit quod aut sit verum aut videatur, ex quo dubiis fides fiat. pro certis autem habemus primum, quae sensibus percipiuntur, ut quae consensum est, deos esse, praestandam pietatem parentibus; praeterea, quae legibus cauta sunt, quae persuasione etiamsi non omnium hominum, eius tamen civitatis aut gentis, in qua res agitur, in mores recepta sunt, ut pleraque in iure non legibus sed moribus constant; si quid inter utramque partem convenit, si quid probatum est, denique cuicunque adversarius non contradicit. sic enim fiet argumentum, cum providentidentia regi. debet etiam nota esse recte argumenta tractaturo vis et natura omnium rerum, et quid quaeque earum plerumque efficiat; hinc enim sunt, quae parentibus amari; alterum velut propensius, eum qui recte valeat in crastinum perventurum; ter
Abbreviated transcription (Latin):
rgumentu quoq plura significat. Nam ⁊ fabule ad actus scena cõposite ar¬
gumenta dñr ⁊ or̃onu cice:onis uelut thema ip̃e exponit. Pedianus inquit
Argumentũ tale est ⁊ ip̃e Cicero ad brutu ita scribit ueritus foitassẽ ne nos
ĩ catone nostrũ tranfferemꝰ illi mali quid et si argumentu simle nõ erat
quod appareret om̃em ad scribenda m̾a destinata ita appellari. nec mix
cui id inte: opifices quoq uulgatu. Unde urrgilii aigumentũ ingens uul¬
goꝙ paulo nũosius opus dr̃ argumentosu. s nunc de eo dicendui argumẽ
mina facit pare distincte ut arbitror. Nam ꝓbatio ⁊ fides effici nõ tm̃ ꝑ hec
ab argumentis iam seperaui. Ergo cũ sit argumentu ratio ꝓbatione p̃stãs
qua colligitu: aliud ꝑ aliuel ẽt qr quod ẽ dubiu ꝑ id quod dubiu nõ est cõ¬
fumat. necesse est esse aliquid ĩ causa quod ꝓbetione non ege it. Alioqui m¬

Expanded text:
quoque plura significat. nam et fabulae ad actum scenarum compositae argumenta dicuntur, et orationum Ciceronis velut thema ipse exponens Pedianus, argumentum , inquit, tale est; et ipse Cicero ad Brutum ita scribit: ueritus fortasse, ne nos in Catonem nostrum transterremus illinc aliquid, etsi argumentum simile non erat. quo apparet omnem ad scribendum destinatam materiam ita appellari. nec mirum, cum id inter opifices quoque vulgatum sit, unde Vergilius, argumentum ingens; vulgoque paulo numerosius opus dicitur argumentosum. Sed nunc de eo dicendum argumentmina facit, parum distincte, ut arbitror. nam probatio et fides efficitur non tantum ab argumentis iam separavi. ergo , cum sit argumentum ratio probationem praestans, qua colligitur aliud per aliud, et quae quod est dubium per id quod dubium non est confirmat, necesse est esse aliquid in causa, quod probatione non egeat. alioqui n
Abbreviated transcription (Latin):
sequentib rationi simile dixerunt S ⁊ singula inteni que rõne ponuntur⁊
ut ip̃m illud silent leges. inter arma ⁊ a ratione fas est incipe. Deinde cõ¬
cludee ibidem ꝙ si xii. tabule nocturnũ furẽ quo quo m̃o diurnũ aũt si se
telo defenderet interfici impune uoluerũt quis est qui quoquo m̃o quis
onem tercio loco ponũt cu uideat aliqñ gladiu ab ipsis porugi legibus.
prioris aũt ꝑtis duxit orlinẽ. Insidiatori uõ ⁊ latroni que põt inferu ĩ¬
iusta nex: hec intentio quid comitatus nostri:. quid gladii uolunt: hec rõ
an ei fas sit luce intueri qui ase hõĩei nec¬

Expanded text:
sequentibus, rationi simile dixerunt. Sed et singula, interimque recte, ponuntur, sequentibus, rationi simile dixerunt. Sed et singula, interimque recte, ponuntur, ut ipsum illud silent leges inter arma; et a ratione incipere fas est, deinde conatum. quod si xii tabulae nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem, si se telo defenderet, interfici impune voluerunt, quis est qui, quoquo modo quis legibus. Per constantem partis duxit ordinem: insidiatori vero et latroni quae potest inferri iniusta nex? hoc intentio; quid comitatus nostri, quid gladii volunt? hoc ratio; an ei fas sit lucem intueri qui a se hominem nec
Abbreviated transcription (Latin):
mis nsi ꝙ illi et plures hñt spẽs. a uera colligũt ueris. Epicherematistre¬
quentia cõtra credibilia est usus. Nam si contingẽt semꝑ controu̾sia cõfessi
probare uix ess ĩ hoc gnẽ usus. oratoris. Nam quid ingenio est opus ut dicaᷤᷤ
bona ad meptinẽt solus solus su fideliu defuncti uel solus heres. cu iure
bonoꝵ possessio intestatis secundu tabulas testamẽti detur. ad me igitur ꝓ¬
mus aut nõ ens solus. It aq aũt nõ heres es aut nõ uistu testamẽtu ẽ
aut capere nõ potes aut habes coheedes efficiendũ est iuitũ ꝑx quod
bona nobis adidicari debeant.S cu est necessaria illa sũmi cõnexio cũ
interuenit ratio la:gior aliquid sufficiunt intentio at rario. Silent leges
inter arma nec se expectari iubent cu ⁊ quis expectare uelit ante ĩiusta
pena luenda sit ꝙͣ iusta repetenda. Ideoq id enthymema quod est ex con¬

Expanded text:
mis, nisi quod illi et plures habent species et vera colligunt veris, epichirematis fremis, nisi quod illi et plures habent species et vera colligunt veris, epichirematis frequentior circa credibilia est usus. nam si contingeret semper controversa confessis probare, vix esset in hoc genere usus oratoris. nam quo ingenio est opus, ut dicas: bona ad me pertinent, solus enim sum filius defuncti, vel solus heres, cum iure bonorum possessio testati secundum tabulas testamenti detur, ad me igitur pmus aut non es solus, itemque aut non es heres, aut non iustum testamentum est, aut capere non potes, aut habes coheredes, efficiendum est iustum, propter quod nobis bona adiudicari debeant. Sed tum est necessaria illa summa connexio, cum intervenit ratio longior; alioqui sufficient intentio ac ratio: silent enim leges inter arma nec se expectari iubent, cum ei, qui exspectare velit, ante iniusta poena luenda sit quam iusta repetenda. ideoque id enthymema, quod est ex con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ enũatione uel ꝑ cõclusionẽ breue testantur quid effecerint in hoc gn̾e ꝓposi¬
to dubia est de hac eni queritur. Altera est cõplexio non par ĩtentioni s uim
ñexio oĩa aĩalia meliora sunt ꝙͣ in aĩa nichil autem melius est mundo. mũdꝰ
igitur aĩal. hic põt uideri de re contentio potuit eni sic constitui ratiocinatio a¬
nimal est mundus. oĩo eni animalia meliora sunt ꝙͣ̃ manima. Ceteꝵ hec ꝓpositio
aut confessa est ut ꝓrima aut ꝓbanda ut qui beatam uitam uidere uolet phylo¬
sophet oporteat. hoc eni cõceditur cetera sequi nisi cõfrrmata primã pͣte ño pes¬
sunt ut est assũptio. Inteu ꝓbanda cõfessa est. ut om̃s aute uolunt. beatam uitã
uidere. Inte.i ꝓbanda. ut illa quod est dissolutũ sensu caret cu soluta corpore
anima an sit ĩmortalis uel ad tp̃s certa maneat sit ĩ dubio. Quam assumptionẽ
alii rationẽ uocant alii epicherema. Epicherema autem nullo differt a sylogis¬

Expanded text:
per brevem conclusionem, testantur, quid effecerint. In hoc genere propositio dubia est, de hac enim quaeritur. altera est complexio non par intentioni sed vim nnexio: omnia animalia meliora sunt quam inanima, nihil autent melius est mundo, mundus igitur animal. hic potest videri deesse intentio. Potuit enim sic constitui ratiocinatio: animal est mundus, omnia enim animalia meliora sunt quam inanima et cetera. haec propositio aut confessa est ut proxima, aut probanda ut, qui beatam vitam vivere volet, philosophetur oportet, non enim conceditur; cetera sequi nisi confirmata prima parte non possunt. item adsumptio interim confessa est ut, omnes autem volunt beatam vitam vivere; interim probanda ut illa, quod est dissolutum, sensu caret; cum, soluta corpore anima an sit immortalis vel ad tempus certe maneat, sit in dubio. quam adsumptionem alii, rationem alii vocant. epichirema autem nullo differt a syllogis
Abbreviated transcription (Latin):
ex adũsario ducẽ argumentu. ut si dicas reliqua uõ hanc ꝑtem cause aut in¬
uidia ꝓme:e maluit aut ad preces cõfugit. et merito cu scuit hec e heco
s ño sunt singule spẽe. ꝓsequende ne sela uideantur que forte nune sdito¬

Expanded text:
ex adversario ducere argumentum, ut si dicas: reliquit hanc partem causae, aut inex adversario ducere argumentum, ut si dicas: reliquit hanc partem causae, aut inuidia premere maluit, aut ad preces confugit merito, cum sciret haec et haec. Sed non sunt singulae species persequendae, ne sola videantur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam latinoꝵ remĩtiatio.⁊ memoriam indiciᷤ
reficit ⁊ tota simul causa ponit ante oculor. ⁊ etia nisi ꝑ singula mouẽtur tu
ba ualet. In hac que repetemus ꝙͣ breuissime dicenda sunt. et quod grecii
bo patet decurendũ ꝑ capita. Na si morabimu:: nõ u enu̾atio s quesi altera
fiet or̃o. Que aute arnumerãda urdentur cu pondere aliquo diceula sut
et iptis excitanda sentẽtiis ⁊ figuris narianda. Alioquin nichu̾ est odio su¬
is recta illa repetitione uelut memorie indiciu diffidentie.Sunt antem
ħ pbarentu. ⁊ demde subiecit enũatione. Aut cũ idem ⁊ m eundem pẽuo¬
catione deoꝵ spoliata a p̃tore templa dinumerat. Licet s dubitare nurꝗu
nos fugent. ⁊ quid responsuri sint adu̾sarii his et his. Ant quã spem aciu¬
sator habeat om̃ibus ita defensi⁊. Illa uõ iotundissima si contingat aliquod

Expanded text:
quibusdam Latinorum enumeratio, et memoriam iudicis quibusdam Latinorum enumeratio, et memoriam iudicis reficit et totam simul causam ponit ante oculos et, etiamsi per singula minus moverat, turba valet. In hac, quae repetemus, quam brevissime dicenda sunt et, quod Graeco bo patet, decurrendum per capita. nam , si morabimur, non iam enumeratio sed quasi altera fiet oratio. quae autem enumeranda videntur, cum pondere aliquo dicenda sunt et aptis excitanda sententiis et figuris utique varianda; alioqui nihil est odiosius recta illa repetitione velut memoriae iudicum diffidentis. sunt autemhaec probarentur? et deinde subiecit enumerationem; aut cum idem ira eundem per invocationem deorum spoliata a praetore templa dinumerat. licet et dubitare, num quid nos fugerit, et quid responsurus sit adversarius his et his, aut quam spem accusator habeat omnibus ita defensis. illa vero iucundissima, si contingat aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
eri more uema. Quis em dilata studia miretur: Qͦ potius nõ abrupta esse mi¬
randu est. Tu siqua fuerunt minus effecta iis que leuius afflicti cepamus ĩpitie¬
aut fortune remittantur. Que siquid mediocriu alioꝵ ĩ nr̃o ingenio uiriu fuit
re nobis difficile est ita facile cõtenmnere. Nichil eni sibi aduesus me reliquit
ut infelicem quide. S certissima tñ attulit michi ex his malis securitate. bonis
autem cõsolari nr̃m laborem uel pp hoc cecu est ꝙ in nullu iam ꝓpriu usu pse¬
ue ramut. S om̃rs hec cura ut aliens utiles si m̃o siquid utile scribimus spectat
nos miẜi sicut facultates patrimonii nr̃i ita hoc opus aliis p̃parabamꝰ alii relin¬
queus R¬
Ratio sequebatur qua cumulu quidm cõduisione ali uocant. Euis du¬
plex ratio est posita aut ĩ rebus aut ĩ affectibus. reꝵ Repetitio ⁊ cõgregatio q̃

Expanded text:
erim morae veniam. quis enim dilata studia miretur, quae potius non abrupta esse mierim morae veniam. quis enim dilata studia miretur, quae potius non abrupta esse mirandum est? tum , si qua fuerint minus effecta iis, quae levius adhuc adflicti coeperamus, imperitanti fortunae remittantur, quae, si quid mediocrium alioqui in nostro ingenio virium fuit,  quod illam ut perferre nobis difficile est, ita facile contemnere. nihil enim sibi adversus me reliquit et infelicem quidem, sed certissimam tamen attulit mihi ex his malis securitatem. boni autem consulere nostrum laborem vel propter hoc aequum est, quod in nullum iam proprium usum perseveramus, sed omnis haec cura aliens utilitates si modo quid utile scribimus spectat. nos miseri sicut facultates patrimonii nostri, ita hoc opus aliis praeparabamus, aliis relinquemus. peroratio sequebatur, quam cumulum quidam, conclusionem alii vocant. eius duplex ratio est posita aut ira rebus aut ira adf
Abbreviated transcription (Latin):
as ne ego o mee spes manes labentes oculos tu fugientẽ sp̃m uidi. tũ corpus fri¬
gidu exangue cõplexus aĩa recipe auramq cõem haurire amplius potui dignus
his cruciatib quos fero dignus his cogitatiombus.te ne cõsulari nuꝑ adoptione ad
õiu spes bonoꝵ prius admotu te a uinculo p̃tori gener destinatũ. Te õĩu spes acu¬
tis elloqñtie candidatu supstes parens tantu penas ⁊ si nõ cupido lucis certe patĩa
iudet terre aliqua mea etate. Nam frustra mala oĩa ad crimen fortune relegamus. Ne¬
mo nisi sua culpa diu dolet. S iuuimus et aliqua uiuendi ratio querenda est credẽdu¬
q doctissimi ⁊ hõibus qui unicu aduersoꝵ solatiu lr̃a⁊ putaueũit. Si qͣn tamẽ ita
resederit pñs impetus ut aliqua tot luctibus alia cogitatio inseri possit nõ ĩ iuste peti¬

Expanded text:
osne ego, o meae spes inanes, labentes oculos, tuum fugientem spiritum vidi? tuum corpus friosne ego, o meae spes inanes, labentes oculos, tuum fugientem spiritum vidi? tuum corpus frigidum exsangue complexus animam recipere auramque commulnem haurire amplius potui, dignus his cruciatibus, quos fero, dignus his cogitationibus? tene consulari nuper adoptione ad omnium spes honorum prius admotum, te avunculo praetori generum destinatum, te omnium spes avitae eloquentiae candidatum, superstes parens tantum ad poenas, amisi ? Et si non cupido lucis, certe patientia vindicet te reliqua mea aetate. nam frustra mala omnia ad crimen fortunate relegamus. nemo nisi sua culpa diu dolet. Sed vivimus, et aliqua vivendi ratio quaerenda est, credendumque doctissimis hominibus, qui unicum adversorum solacium litteras putaverunt. si quando tamen ita resederit praesens impetus, ut aliqua tot luctibus alia cogitatio inseri possit, non iniuste peti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ infelice: conscientia ꝑ illos manes numina doloris mei has me ĩ illo iuidisse ui:¬
tutes ingenii. nõ m̃o ad ꝑcipiendas disciplinas quo nil p̾stantius cognoui plima ex¬
ptus studii que iam tu non coacti sciunt p̃ceptores s ꝓbitatis pietatis humanitati
liberalitatis ut ꝓrsus possit hic esse tanti fulminie. metus. Q uod obẜuatu face̾ ce¬
le:iuis occidere festinata maturitate. Et ecce nescio que spes tanta decepat ĩui¬
diam ne uidelicet ultra ꝙͣ hõi datũ est nostra ꝓuehantur. Etiam illa fortuna ad¬
grauitas cõtra dolores etiam ac metus robur. Nam ille quoq aĩo quo medicoꝵ admi¬
ratione mensiu octo ualitudine tulit ut me ĩ sup̃mis. cõsolatus est. quã etia d̾fici¬
ens quaq nõ noster ip̃m illu aliena tenentes cuore cõtra scholas. lr̃as. habuit. Tu¬

Expanded text:
per infelicem conscientiam, per illos manes, numina mei doloris, eas me in illo vidisse virper infelicem conscientiam, per illos manes, numina mei doloris, eas me in illo vidisse virtutes ingenii, non modo ad percipiendas disciplinas, quo nihil praestantius cognovi plurima expertus, studiique iam tum non coacti sciunt praeceptores, sed probitatis, pietatis, humanitatis, liberalitatis, ut prorsus posset hinc esse tanti fulminis metus, quod observatum fere est celerius occidere festinatam maturitatem et esse nescio quam, quae spes tantas decerpat, invidiam, ne videlicet ultra quam homini datum est nostra provehantur. etiam illa fortuita adgravitas, contra dolores etiam ac metus robur. nam quo ille animo, qua medicorum admiratione mensium octo valetudinem tulit! ut me in supremis consolatus est! quam etiam deficiens iamque non noster ipsum ilium alienatae mentis errorem circa scholas ac litteras habuit! tu
Abbreviated transcription (Latin):
atre que nõdu expleto etatis undecesimo anno enixa filios ꝙͣ
sera sed optabat. Ip̃a me saluo maxime cruciat. precipiti uia effugit michi filius mĩor.
quin tu egressi ĩ malis nec agere prior. alteꝵ ex duobus eruit non solu ambiciosus
possu: quid gratie in uultu: quid iocunditatis inẜmone: quos ingenio igniculos: qua
sustantia placide.⁊ qua scio uir posse credi tantu alte mentis ostender it. Q ualisa¬
more quicũq infans alienus mẽretur. Illud u̾õ insidiantis quo me ualidius
cruciaret fortune fuit ut ille michi blandissimis me suis nutricib me aiie educãti
me õĩbus qui solicitare illas etates solent añferet. Quapp illi dolori que ex matre
optima atq om̃e laude supe:gressa paucos ante mẽses corꝑam gratulor. Minus
uoluptate nitebar ⁊ poterat sufficc̾ solacio. Non eĩ flosculo sĩc prior s etia decimu
ttatis ingressus annu certos ac deformatos fructus onderat. Iuro ꝑ mala mea

Expanded text:
 quae nondum expleto aetatis undevicesimo anno duos enixa filios, qu, sed optabat ipsa, me salvo maximos cruciatus praecipiti via effugit. mihi filius minor quintum egressus annum prior alterum ex duobus eruit lumen. Non sum ambitiosus possum, quid ille gratiae in vultu, quid iucunditatis in sermone, quos ingenii igniculos, quam substantiam placidae et quod scio vix posse credi iam tum altae mentis ostenderit; qualis amorem quicunque aliens infans mereretur. illud vero insidiantis, quo me validius cruciaret, fortunae fuit, ut ille mihi blandissimus me suis nutricibus, me aviae educanti, me omnibus, qui sollicitare illas aetates solent, anteferret. quapropter illi dolori, quem ex matre optima atque omanem lauded supergressa paucos ante menses ceperam, gratulor. minus voluptate nitebar, et poterat sufficere solacio. Non enim flosculos, sicut prior, sed iam decimum aetatis ingressus annum, certos ac deformatos fructus ostenderat. iuro per mala mea,
Abbreviated transcription (Latin):
gitur ab his qui argumenta uelut horuda ⁊ cõfragosa uitantes ame¬
mioribus locis desident alite: ꝙ̃ hi qui traduntu apoetis gustu quoda
apud lotophagos graminis ⁊ sirenu cantu deliniti uoluptatẽ saluti p̃¬
tulisse. du laudis falsam imagine ꝑsequuntur ip̃a ꝑ qua dicitur uictoria
cedunt. at qui cetera qui continuo magis or̃onis tractu decuriũt ĩ auxili¬
u atq ornamentũ aigumetor cõparantu ue:uisq illis ꝗbus ca cõtinetu:
adiciunt inductis suꝑ co:poris spẽm ut si foite quid factu ira uł metu uel
cupiditate dicatur. Latius que cuiꝰ q affectus ña sit ꝓsequemu. isoem lauda¬
mus ĩcusamus augrmus miniumus describimus detenemus querimus cõ¬
solamur hortamur s hoꝵ esse oꝑa rebus aut certis aut de quibus tanꝙ̃ cẽ¬
tis loquimu põt. nec abnue:i esse aliquid ĩ delectatione multu uo ĩ cõ¬

Expanded text:
gitur ab iis, qui argumenta velut horrida et confragosa vitantes amoegitur ab iis, qui argumenta velut horrida et confragosa vitantes amoenioribus locis desident, neque aliter quam ii, qui traduntur a poetis gustu cuiusdam apud Lotophagos graminis et Sirenum cantu deleniti voluptatem saluti praetulisse, dum laudis falsam imaginem persequuntur, ipsa, propter quam dicitur, victoria cedunt. atqui cetera, quae continuo magis orationis tractu decurrunt, in auxilium atque ornamentum argumentorum comparantur, nervisque illis, quibus causa continetur, adiiciunt inducti super corporis speciem: ut, si forte quid factum ira vel metu vel cupiditate dicatur, latius, quae cuiusque adfectus natura sit, prosequamur. iisdem laudamus, incusamus, augemus, minuimus, describimus, deterremus, querimur, consolamur, hortamur. Sed horum esse opera in rebus aut certis aut de quibus tanquam certis loquimur potest. nec abnuerim esse aliquid in delectatione, multum vero in com
Abbreviated transcription (Latin):
gis credibilia dixit ex litigatoribus utri magis gr̃a ualuerint. his adicere
siqui uolent eaque diuina testimonia uocant ex responsis oraculis õĩbus du¬
plicem sciat esse eoꝵ tractatu gn̾alem alteꝵ quo inte: stoicos ⁊ epycuri sectas
guru comiectoꝵ. Mathematicoꝵ fides confirmari aut refelli põt. Cu sit reꝵ ea¬
ru ratio diueisi ꝯͣ ciusmõi quoq instrumẽta frrmanda uel destruenda multũ
habet opis oro sique sint uoces ꝑ uinu sonnu dementia emisse uel exce¬
disti quis numerauit. ubi.unde uenenũ arguis: ubi emi: aquo: quanti: p
que dedi: quo cõscio: que fere oĩa ꝓ cluentio Cicero ĩ crimine ueneficii ex¬
cutit. hec de ĩartificialibus ꝙ̃ breiussime ꝓotui.
Ars altera ꝓbationu que est tota marte constat que rebus ad faciendã
fidem appositis que plerinq aut oĩo negligitu aut leuissime attin¬

Expanded text:
gis credibilia dixerint; ex litigatoribus, utri gratia magis valuerint. his adiicere gis credibilia dixerint; ex litigatoribus, utri gratia magis valuerint. his adiicere si qui volet ea, quae divina testimonia vocant, ex responsis, oraculis, ominibus, duplicem sciat esse eorum tractatum; generalem alterum, in quo inter Stoicos et Epicuri sectam gurum, coniectorum, mathematicorum fides confirmari aut refelli potest, cum sit rerum ipsarum ratio diversa. circa eiusmodi quoque instrumenta firmanda vel destruenda multum habet operis oratio, si quae sint voces per vinum, somnum, dementiam emissae, vel excedisti; quis numeravit? ubi? unde? venenum arguis; ubi emi? a quo? quanti? per quem dedi? quo conscio? quae fere omnia pro Cluentio Cicero in crimine veneficii excutit. haec de inartificialibus quam brevissime potui. pars altera probationum, quae est tota in arte constatque rebus ad faciendam fidem appositis, plerumque aut omnino negligitur aut levissime attin
Abbreviated transcription (Latin):
uel cu audiuisset testĩonio iidetur faciendo ex ĩdustria multa ĩmodeste atq
intempante. ꝑ que nõ a se tm̃ dictis detrahat fidem. s ceteris quoq qui
ꝓfuerant auferat utilitate. Quoꝵ mentionẽ habui nõ ut fierent s ut iu¬
tarentu sepe inter se collidi solent. Inde testatio hinc testes locus utriqꝙ
hec em pars ĩ uire uirando illa cõsensu signantiu tuetu sepe inte teste
et argumenta quartu est. Inde scientia in testibus et religionẽ ĩgenia ẽẽ
ĩ argumentis dicitur hinc testem gr̃a metu pecunia ira odio amicicia ambi¬
tu fieri argumenta ex na dici ĩ his iudice sibi ĩ illis alii crede̾. Comunia
hec pluribus caĩs multuq iactata sunt sempq tam̃e iactabuntur. Aliq̃n ⁊
utrinq sint testes. ⁊ questio sequitu ex his utri meliores ex causis utri ma¬

Expanded text:
vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex industria multa immodeste atque vel, cum adiuvisse testimonio videbitur, faciendo ex industria multa immodeste atque intemperanter, per quae non a se tantum dictis detrahat fidem, sed ceteris quoque, qui profuerant, auferat auctoritatem; quorum mentionem habui, non ut fierent, sed ut vitarentur. saepe inter se collidi solent inde testatio hinc testes; locus utrinque; haec enim se pars iureiurando, ilia consensa signantium tuetur. saepe inter testes et argumenta quaesitum est. inde scientiam in testibus et religionem, ingenia esse in argumentis dicitur; hinc testem gratia, metu, pecunia, ira, odio, amicitia, ambitu fieri; argumenta ex natura duci, in his iudicem sibi, in illis alii credere. communia haec pluribus causis, multumque iactata sunt et semper tamen iactabuntur. aliquando utrinque sunt testes, et quaestio sequitur ex ipsis, utri meliores viri; ex causis, utri ma
Abbreviated transcription (Latin):
ad illud quod uolunt effice̾ puenat. Illud fo:tuna inteu p̃stat ut aliquid dicat
quod inte: se paꝵ cõsentiat a teste dicatu Inte:i quod sepuis euenit ut testis te¬
sti diu̾sa dicat. Acuta aũt ĩter ogatio ad hoc quod casu fieri solet. etiam ratione
plucet. Extra causam quoq multa que ꝓsint inter: ogari solent de uita testiũ
alioꝵ de sua quisq si turpitudo si humilitas si amicicia accusatoris. Si inimi¬
cicie cu reo ĩ quibus aut dicant aliquid qd̃ ꝓsit aut ĩ mendatio uł cupiditate
ledendi dep̾hendatu. S ĩ pͥmis ĩterrogatio debet esse crcu̾specta qr multa qͣ
patronos uenuste testis sepe respondet eiq p̾cipue uulgo fauetur tã u̾bis ꝙͣ ma¬
gantis non leue frigus est. ille uõ pessime arte testem subo:natu insubselia ad¬
uersarii mitteͣ ut ĩde excitatus plus noceat uel dicendo ꝯͣ reu cu quo sederit

Expanded text:
ad id quod volunt efficere perveniat. illud fortuna interim praestat, ut aliquid, ad id quod volunt efficere perveniat. illud fortuna interim praestat, ut aliquid, quod inter se parum consentiat, a teste dicatur; interim, quod saepius evenit, ut testis testi diversa dicat. acuta autem interrogatio ad hoc, quod casu fieri solet, etiam ratione perducet. extra causam quoque multa, quae prosint, rogari solent, de vita testium aliorum, de sua quisque, si turpitudo, si humilitas, si amicitia accusatoris, si inimicitiae cum reo, in quibus aut dicant aliquid quod prosit, aut in mendacio vel cupiditate laedendi deprehendantur. Sed in primis interrogatio cum debet esse circumspecta, quia multa contra patronos venuste testis saepe respondet, eique praecipue vulgo favetur; tum verbis quam magantis non leve frigus est. illae vero pessimae artes, testem subornatum in subsellia adversarii mittere, ut inde excitatus plus noceat vel dicendo contra reum cum quo sederit,
Abbreviated transcription (Latin):
dus est aut aliquo si continget urbano dictore frigerandus aut siquid ĩ eius uita dici
poterit ĩ famia criminũ destruendus. Probos quosdam ⁊ uerecundos nõ aspere ĩ¬
cesse.e profuit. Nam sepe qui adu̾sus insectante pugnassent modestia mitig̾at.
Om̃is aute ĩterrogatio aut ex causa est aut extra causam. In ca sic̃ accusatori
p̃cipimus. patromis quoq latiꝰ ⁊ unde nichil suspecti sit repetita ꝑcontatione ꝓ
priora sequentibus applicando sepe eo producit hoĩes ut iuitis quod ꝓsit extorqͥat
rius rei sine dubio. nec disciplina ulla ĩ scolis nec ex̾citatio traditur ⁊ naͣli magi ᷤ
acumine aut usu cõtingit hec uirtus si quod tamẽ exemplu ad imitationem
demõstrandũ sit solu est quod ex dyalogie. socraticor matimeq platonis dici põt
in quibuis adeo site sunt int̾rogationes ut cu ĩ ple.isq bene respondeatur res tam̃e

Expanded text:
dus est aut aliquo, si continget, urbane dicto refrigerandus aut, si quid in eius vitam dici dus est aut aliquo, si continget, urbane dicto refrigerandus aut, si quid in eius vitam dici poterit, infamia criminum destruendus. probos quosdam et verecundos non aspere incessere profuit; nam saepe, qui adversus insectantem pugnassent, modestia mitigantur. omnis autem interrogatio aut in causa est aut extra causam. In causa, sicut accusatori praecepimus, patronus quoque altius et unde nihil suspecti sit repetita percontatione, priora sequentibus applicando saepe eo perducit homines, ut invitis quod prosit extorqueat. eius rei sine dubio neque disciplina ulla in scholis neque exercitatio traditur, et naturali magis acumine aut usu contingit haec virtus. si quod tamen exemplum ad imitationem demonstrandum sit, solum est, quod ex dialogis Socraticorum maximeque Platonis duci potest; in quibus adeo scitae sunt interrogationes, ut, cum plerisque bene respondeatur, res tamen
Abbreviated transcription (Latin):
causas ꝑp quas reu ledant exponẽ que sunt uarie ⁊ pro cõdicione cuiusq litis
aut litigatoris. Nam contra illa que sup̃diximus simili rõne responderi locis cõib
solent quia ut ĩ paucis atq humilibus accusator simplicitate gloriari p̃õt. s ne¬
minem prete. eos qui possũt scire que scierit et multos atq honestos cõme de¬
re aliqn est facilius. ueꝵ inteu ꝯsingulos ut exornare ita destruere cõtingit
finitas actiones rogabatur ut facilius et frequẽtius suit. quid aũt ĩ queq testiũ
dicendu sit sũmu msi ex ip̃oꝵ ꝑsonis nõ põt relique inteuogande sunt ꝑte ⁊
qua in re pͥmũ est nosce testem. Nam timidus tercu stultus decipi iicũdir
cõcitari ambiciosus inflari potest. Prudens uõ ⁊ cõstans uł tanꝙͣ inimicus ⁊ ꝑni¬
car dimittendus statim uł nõ ĩterogatione s breui intelocutione patroni refutan¬

Expanded text:
causas, propter quas reum laedant, exponere; quae sunt variae et pro condicione cuiusque litis causas, propter quas reum laedant, exponere; quae sunt variae et pro condicione cuiusque litis aut litigatoris. nam contra illa, quae supra diximus, simili ratione responderi locis communibus solet, quia ut in paucis atque humilibus accusator simplicitate gloriari potest, quod neminem praeter eos, qui possint scire, quaesierit et multos atque honestos commendare aliquanto est facilius. verum interim et singulos ut exornare, ita destruere contingit,finitas actiones rogabatur, et facilius et frequentius fuit. quid autem in quemque testium dicendum sit, sumi nisi ex ipsorum personis non potest. reliquae interrogandi sunt partes. qua in re primum est nosse testem. nam timidus terreri, stultus decipi, iracundus concitari, ambitiosus inflari potest; prudens vero et constans vel tanquam inimicus et pervicax dimittendus statim vel non interrogatione, sed brevi interlocutione patroni refutan
Abbreviated transcription (Latin):
ad id responsu quod eliciendu erit ꝑ gradus ducet. S quia nõnu ꝙ sunt ca
quoq testiu artes ut pͥmo ad uoluntate quoq respondeant quo maiore fid̾
diueisa postea dicant est oratoris sufpectu testem du prodest dimittẽ patronũ
in ꝑte expeditior ĩ ꝑte difficilio interogatio est difficilior hoc quod raro nuꝙͣ po¬
suit ante uidiciu scire quid testis dictuius sit. Ex peditio: quod cu int̾rogandus est
sciunt quid dixert. Itaq quod ĩ co incertu est cura ⁊ inquisitione opus est qͥuis reũ
premat quas et quibus causis immicicias hãt.eaq i orõne predicenda atq admolli¬
enda sunt sine odio inflatos testes siue muidia siue gr̃a siue pecunia uideri uolu¬
mus. ⁊ si deficiet nũo ps diue:sa paucitate.si habundabit cõspirationẽ. si humiles ꝓ¬
ducet utilitates.si potentes gram oportebit incesfe plus tamẽ opotebit ꝓderit

Expanded text:
ad id responsum quod eliciendum erit per gradus ducet. Sed , quia nonnunquam sunt hae ad id responsum quod eliciendum erit per gradus ducet. Sed , quia nonnunquam sunt hae quoque testium artes, ut primo ad voluntatem respondeant, quo maiore fide diversa postea dicanti est actoris suspectum testem, dum prodest, dimittere. patronorum in parte expeditior, in parte difficilior interrogatio est. difficilior hoc, quod raro unquam possunt ante indicium scire, quid testis dicturus sit; expeditior, quod, cum interrogandus est, sciunt quid dixerit. itaque , quod in eo incertum est, cura et inquisitione opus est, quis reum premat, quas et quibus ex causis inimicitias habeat: eaque in oratione praedicenda atque amolienda sunt, sive odio conflatos testes sive invidia sive gratia sive pecunia videri volumus. et si deficietur numero pars diversa, paucitatem; si abundabit, conspirationem; si humiles producet, vilitatem; si potentes, gratiam oportebit incessere. plus tamen proderit
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest ꝙͣ longuis inteͣ:ogatione repetita respondebit eni que noce cause.
nõ arbitrabitu et plu.ibus demde que cõfessus erit eo ꝓducetu ut quod dicẽ
non uult negare non possit. Nam ut ĩ or̃one posa plerunq colligimus agu¬
menta que ꝑ se nichil reu aggrauare iudeantur cõgregatione deide eoꝵ factu
cõuincinius. Ita huiusmõi testis multa de anactis multa de insecutis loco tp̃r
psona ceteris est ĩteriogandus. ut ĩ aliquod responsu incidat post quod uł
fateri quod uoliumus necesse sit. uel his que ia direrit repugnare id si non
res desiderat ꝓ reo diceino suspectus uidicis fiat quo nõ minus nocebit ꝙͣ
si uera ĩ reu dixisset. ac siquid secundo loco dirimus nesciat actor quid ꝓposi¬
ti testis attulerit. Paulati ⁊ ut dr̃ pedetenti ĩtẽ:egando expiretur aius eiusa

Expanded text:
fieri potest quam longius interrogatione repetita. respondebit enim, quae nocere causae fieri potest quam longius interrogatione repetita. respondebit enim, quae nocere causae non arbitrabitur; ex pluribus deinde, quae confessus erit, eo perducetur ut quod dicere non vult negare non possit. nam , ut in oratione sparsa plerumque colligimus argumenta, quae per se nihil reum aggravare videantur, congregatione deinde eorum factum convincimus, ita huiusmodi testis multa de anteactis, multa de insecutis, loco, tempore, persona, ceteris est interrogandus, ut in aliquod responsum incidat, post quod illi vel fateri quae volumus necesse sit vel iis quae iam dixerit repugnare. id si non res desiderat pro reo dicendo suspectus iudici fiat; quo non minus nocebit, quam si vera in reum dixisset. At si quod secundo loco diximus nesciet actor, quid propositi testis attulerit, paulatim et, ut dicitur, pedetentim interrogando experietur animum eius et
Abbreviated transcription (Latin):
ros que falsa sunt pollicentu:. Nam ⁊ frequẽtior eoꝵ penitentia est et
ꝓmissu suspectius ⁊ si ꝑseuerauerũt responsio facilior. ¶ Eoꝵ uõ b
denunciatu pars testiu est que reu ledere uelit ꝑs que nolit. Idq in¬
teri sic accusator interi nescit. Fingamus inpñtia scire. In utroq tamẽ
gn̾e sũmis aitibus int̾. ogantis opus est. Nam si habet testem cupidu
ledendi canẽ d hoc ip̃m ne cupiditas eius appareat ne stati d̾ eo quod
in iudiciu uenit rogare s aliquo circuitu ad id ꝑuenire ut illi quod
maxime di zẽ noluit iideatu expressu nec nimiu instare ĩte.ega¬
tioni neͣc oĩa respondendo testir fidem sua minuat. S ĩ tantũ euõca¬
re cu ꝙͣtu sumẽ ex uno satis sit an mẽo qui uõ muitus dicturus est
prima felicitas intxrrogantis est exto: qu̾e quod is noluerit hoc nõ alio m̃o

Expanded text:
ros, quae falsa sunt, pollicentur. nam et frequentior eorum paenitentia est et ros, quae falsa sunt, pollicentur. nam et frequentior eorum paenitentia est et promissum suspectius et, si perseverarint, reprehensio facilior. eorum vero, quibus denuntiatur, pars testium est quae reum laedere velit, pars quae nolit, idque interim scit accusator interim nescit. fingamus in praesentia scire; in utroque tamen genere summis artibus interrogantis opus est. nam si habet testem cupidum laedendi, cavere debet hoc ipsum, ne cupiditas eius appareat, nec statim de eo, quod in iudicium venit, rogare, sed aliquo circuitu ad id pervenire, ut illi, quod maxime dicere voluit,videatur expressum; nec nimium instare interrogationi,ne ad omnia respondendo testis fidem suam minuat, sed in tantum evocare eum, quantum sumere ex uno satis sit. At in eo, qui verum invitus dicturus est, prima felicitas interrogantis extorquere quod is noluerit. hoc non alio modo