comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nolo. Neq enĩ ait p̃ciosum ate quippiã
requisiui. ut in parandis eis laborare te
facerem: ñ egi ate oblationes. nec thura
quęsiui: ñ calamũ neq incensũ ⁊ diuersi
figm̃ta generis. quorũ fumo in ebriares me
atq satiares: sed obȩdientiã quȩ est supͣ
sacrificiũ. & sacrificiũ de quo ⁊ in psalmiᷤᷤ
cdauid canit. Sacrificiũ dño sp̃e contribu¬
latus: cor contritũ ⁊bumiliatũ ds̃ ñ sper¬
nit. Illa uolui. illa quȩsiui: tu aut̃ me ser-¬
uire ⁊ laborare fecisti in peccatis tuis. ut co¬
gerer dicere laboraui sustinens. ⁊⁊ nequaꝗͣ
ultra ferre te possem. Unde ⁊ ꝑ osee idem
loquit᷑ ds̃. Quid tͥ faciam ephraim: Prote¬
gam te isrł: Quid tibi faciam. quasi ad amã
ponã te ⁊ quasi seboim. Quod autẽ lxx.
posuer̃ sed in peccatis tuis defendi te.⁊ m
iniquitatib tus: sic potest suꝑiorib co¬
aptari. ut labor sit dñi ⁊ lassitudo defen¬

Expanded text:
nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam requisivi: ut in parandis eis, laborare te facerem. Non exegi a te oblationes, nec thura quaesivi: non calamum, neque incensum, et diversa menta generis, quorum fumo inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, quae est supra sacrificium: et sacrificium, de quo in Psalmis David dicit: Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non despicit , illa volui, illa quaesivi. Tu autem me servire et laborare fecisti in peccatis tuis, ut cogerer dicere: Laboravi sustinens; et nequaquam ultra ferre te possum. Unde et per Osee idem loquitur Deus: Quid tibi faciam, Ephraim: protegam te, Israel ? Quid tibi faciam? quasi Adamam ponam te, et quasi Seboim? Quod autem LXX posuerunt, sed in peccatis tuis defendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defen
Abbreviated transcription (Latin):
laborem iniquitatib tuis. Septuaginta¬
Uon modo uocaui te iacob: neq laborare
te feci isrł. Non attulisti michi oues holo¬
causti tui. neq in uictimis tuis magnifica¬
stime : nec seruire te feci in hostuis. nec la¬
borẽ tibi p̃bui in thure. Nec emisti mic̾
argento thuniama. nec adipẽ hostiarũ
tuarũ concupiui : sed in peccatis tuis de¬
fendi te. ⁊ in iniquitatib tuis. Bestis
agri draconib ⁊ strutionib laudantib
me: tu ia cob nequaquã me inuocare uo¬
liusti. nec postea laborare ut peccatum
emendares penitentia: qđ aut̃ arbitrari ᷤᷤ
obtulisse te michi uictimas ⁊ arietes ĩ mo¬
lasse: scias eos ame ñ ẽẽ. susceptos. quia mͥ
& idolis cõmunes erant. Illumq sensũ re¬
petit de quo supra dixerat. Ut quid mͥ
multitudinẽ uictimarũ ur̃arũ dic̃ dñs:
Plenus sũ. Holocausta arietũ. & adipem
agnorũ.⁊ sanguinẽ taurorũ. ⁊ hircorum

Expanded text:
laborem in iniquitatibus tuis. LXX: Nlaborem in iniquitatibus tuis. LXX: Non nunc vocavite, Jacob, neque laborare te feci, Israel. Non attulisti mihi oves holocausti tui: neque in victimis tuis magnificasti me: nec servire te feci in hostiis, nec laborem tibi praebui in thure, nec emisti mihi argento thymiama, nec adipem hostiarum tuarum concupivi, sed in peccatis tuis defendi te, et in iniquitatibus tuis. Bestiis agri, draconibus et struthionibus laudantibus me, tu Jacob, nequaquam me invocare voluisti, nec postea laborare, ut peccatum emendares poenitentia. Quod autem arbitraris obtulisse te mihi victimas, et arietes immolasse, scias eos a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit, de quo supra dixerat: Ut quid mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? Plenus sum holocausto arietum, et adipe agnorum, et sanguinem taurorum et hircorum
Abbreviated transcription (Latin):
tabant. Hocꝙ significat: quod uolunta¬
rii prius ⁊ luxuriȩ dediti. ad seruitutẽ
dñi conuertunt᷑. Licet melius sit dracones
intelligi. quia iungunt᷑ ⁊strutiones: ut qr
semel de bestus solitud inis loquebat᷑ hȩc
animantia poneret. quȩ deserto familia¬
ria sunt. Laudabunt aut̃ inquit me. et
glorificabunt bestiȩ agri. & dracones &e
strutiones: quia dedi indeserto gentium
aquas. ⁊ in ariditate nationũ flumina. ut
bĩberet popłs m̃s quẽ elegi michisiue genꝰ
meũ electũ. & popłs quẽ ad quisiui sangui¬
ne meo. ut laudes meas uirtutesq narrar&.
Uon me inuocasti iacob: nec laborasti in me
isrł. Non obtulisti mͥ arietẽ holochausti
tui: ⁊ uictimis tuis. non glorificasti me.
Non te seriure feci in oblatione: nec labo¬
rem tibi p̃bui in thure. Non emisti micbi
argento calamũ: ⁊ adipe uictimarũ tua¬
rũ non inebriasti me. Uerũtam̃ seruire
me fecisti in peccatis tuis: p̃biusti michi

Expanded text:
tabant. Hocque significat, quod voluptatabant. Hocque significat, quod voluptati prius et luxuriae dediti, ad servitutem Domini convertantur: licet melius sit dracones intelligi, quia junguntur et struthiones, ut quia semel de bestiis solitudinis loquebatur, haec animantia poneret, quae deserto familiaria sunt. Laudabunt autem, inquit, me, et glorificabunt bestiae agri, et dracones, et struthiones, quia dedi in deserto gentium aquas, et in ariditate nationum flumina, ut biberet populus meus, quem elegi mihi, sive genus meum electum, et populus quem acquisivi sanguine meo, ut laudes meas virtutesque narraret. Non me invocasti, Jacob: nec laborasti in me, Israel. Non obtulisti mihi arietem holocausti tui, et victimis tuis non glorificasti me. Non te servire feci in oblatione, nec laborem tibi praebui in thure. Non emisti mihi argento calamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me. Verumtamen servire me fecisti in peccatis tuis: praebuisti mihi
Abbreviated transcription (Latin):
miracula quib babylon urbs potentissi¬
ma diruta ẽ. ⁊ quib in mari rubro atq
iordane popło meo aꝑta ẽ. uia. nequaqͣm
memineritis ueterũ: qm̃ in euangłio mul¬
to sum maiora facturus. quorũ compara¬
tione p̃terita sileri debeant. Nequaquã
enĩ ultra in mari rubro sed in deserto to¬
tius mundi repperiam uiã: nec unꝰ fluuiꝰ.
siue fonserumpet de petra. sed multa flu¬
mina. quȩ ñ corꝑa ut prius sed animas siti-¬
entes reficiant: ⁊impleatur illud qđ supra
legimus bibetis aquas de fontib saluatoris.
Tunc qͦd nunquã factum ÷ fiet : ⁊ om̃s bes¬
tiȩ.⁊ dracones. ⁊ structiones qui in solitu¬
dine gentiũ morabant᷑. ⁊ idolatriȩ sangui¬
ne morũq feritate bestiarũ similes erant.
glorificent me atq collaudent.  draconi-¬
sirenas interp̾tati sunt animalia portentuo¬
sa. quȩ dulci carmine atq mortifero. na¬
uigantes scyllȩis canib lacerandos p̃cipi¬

Expanded text:
miracula, quibus Babylon urbs potentissimiracula, quibus Babylon urbs potentissima diruta est, et quibus in mari Rubro atque Jordane populo meo aperta est via, nequaquam memineritis veterum, quoniam in Evangelio multo sum majora facturus; quorum comparatione, praeterita sileri debeant. Nequaquam enim ultra in mari Rubro, sed in deserto totius mundi reperiam viam. Nec unus fluvius, sive fons erumpet de petra, sed multa flumina, quae non corpora ut prius, sed animas sitientes reficiant, et impleatur illud quod supra legimus: Bibetis aquas de fontibus Salvatoris . Tunc quod numquam factum est, fiet, ut omnes bestiae et dracones, et struthiones qui in solitudine gentium morabantur, et idololatriae sanguine, morumque feritate bestiarum similes erant, glorificent me atque collaudent. Pro draconiSirenas interpretati sunt, animalia portentosa, quae dulci carmine atque mortifero navigantes Scyllaeis canibus lacerandos praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
:tũ popłm meũ. quẽ ad quisiui ut uirtu¬
tes meas narret. Dñs qui destruxit et
abiecit babylonẽ. ⁊ fortissimos illius de¬
traxit de potentia. om̃sq chaldȩos qͥ in
fluctibus huiꝰ scłi felicit̾ nauigabant fe¬
cit eẽ captiuos: ipse in aquis torrentib
maris rubri reperit uiã. ut transiret po¬
pulus eiꝰ. de egẏpto liberatus. Siue qui
dedit in mari rubro uiã. ipse ⁊ in aquis
torrentib iordanis fluui reperit semi.¬
tam: ut & egressio ex egipto ⁊ introitus in
t̾ram reꝓmissionis haberet miraculum:
ipse currus: ⁊ equos.⁊ om̃em exercitum
pharaonis demersit in ꝓfundũ. Qui dor¬
mier̃ somno ꝑpetuo. contriti sunt ⁊ extin-¬
cti quasi linũ in breui temporis spacio: &
inpuncto atq mom̃to. Linũ enĩ necdũ
igne correptũ ꝓleuitate substantiȩ. sta¬
tim extinctũ in fauilla dissoluit᷑. Igitur
hoc p̃cipio uobis. ut int̾ signa mea. atque

Expanded text:
tum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutes meas narret. Dominus qui destruxit et abjecit Babylonem, et fortissimos illius detraxit de potentia omnesque Chaldaeos qui in fluctibus hujus saeculi feliciter navigabant, fecit esse captivos: ipse in aquis torrentibus maris Rubri reperit viam, ut transiret populus ejus de Aegypto liberatus. Sive qui dedit in mari Rubro viam, ipse et in aquis torrentibus Jordanis fluvii reperit semitam, ut et egressio ex Aegypto, et introitus in terram repromissionis haberet miraculum. Ipse currus et equos et omnem exercitum Pharaonis demersit in profundum, qui dormierunt somno perpetuo. Contriti sunt et exstincti, quasi linum in brevi temporis spatio, et in puncto atque momento. Linum enim necdum igne correptum, pro levitate substantiae statim exstinctum, in favillam dissolvitur. Igitur hoc praecipio vobis, ut inter signa mea atque
Abbreviated transcription (Latin):
Iiineritis priorũ: iantiqua ne intueamini.
Ecce ego faciam noua ⁊ nunc orientur: utiq¬
I cognoscetis ea. Ponam indeserto uiã: ⁊ mui
Io flumina. Glorificabit me bestia agri.
Idracones ⁊ structiones: quia dedi in deser¬
⁊to aquas. flumina in inuio: ut darem po-¬
‸ tũ popło meo. electo meo. Popłm istum
formaui mͥ: laudẽ meã narrabit .Lxx.
Quia sic dicit dñs. qui dat in mari uiã:
:⁊ in aqua uehem̃ti semitã. Qui educit
÷currus ⁊ equites: ⁊ multitudinẽ robustis.¬
÷ simã. Sed dormier̃ ⁊ ñ resurgent: extin¬
÷ cti sunt quasi linũ extinctũ. Nolite me¬
minisse priorũ: ⁊uetera ne recogitetis.
:Ecce ego faciam noua quȩ nunc orientur:
⁊ cognoscetis ea. & faciam in deserto uiã:
: i ina quoso flumina. Benedicent michi
:bestiȩ agri. sirenes ⁊ filię structionum:¬
÷ quia dedi in deserto aquã & flumina in¬
: in aquoso. ut bibere faciam genus meũ. elec¬

Expanded text:
mineritis priorum, et antiqua ne intueamini. mineritis priorum, et antiqua ne intueamini. Ecce ego facio nova, nunc orientur; utique cognoscetis ea. Ponam in deserto viam, et in invio flumina. Glorificabit me bestia agri, dracones et struthiones; quia dedi in deserto aquas, flumina in invio, ut darem potum populo, electo meo. Populum istum formavi mihi; laudem meam narrabunt. LXX: Quia sic dicit Dominus, qui dat in mari viam, et in aqua vehementi semitam. Qui educit currus, et equos, et multitudinem robustissimam. Sed dormierunt, et non resurgent: exstincti sunt quasi linum exstinctum. Nolite meminisse priorum, et vetera ne recogitetis. Ecce ego faciam nova, quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in inaquoso flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae struthionum, quia dedi in deserto aquam, et flumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum elec
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ad eos locutus sit. Propt̃ uos qͥ meũ
euangłm p̃dicatis quib suprac dixi. no¬
li timere quia tecũ ego sum. qui estis
testes uoluntatis meȩ̃. ⁊ puerũ meum
alterũ testẽ. mundo incredulo nuntia¬
suis gloriabant᷑ nauib. In his uideli¬
cet qui instar nauiũ. int̾ idola fluctu¬
abant. De chaldȩis nullus ambigit qͥn
demones sonent. Ego dñs hȩc futura
p̃dixi: qui sũ creator ur̃. ⁊ rex isrł. Por¬
ro iuxta lxx. multo alter ẽ. sensus. Ego
dñs qui te de periculis liberaui: ⁊ sc̃s
medorũ. atq psarũ ⁊ habitatores eius
fugere faciam. ⁊ chaldȩi qui iuiuos cepe¬
rant uincti ꝑmare capiũ ad gentes
alias tranferent᷑. Ego dñs hȩc futura
decreui: qui ostendi isrł regẽ creden¬
tiũ fore. Hȩc dicit dñs qui dedit in
mari uiã. ⁊ in aquis torrentib semita: qͥ
eduxit quadrigã. & equũ. agmen ⁊ robu¬
I stũ simul. Ob dormier̃ nec resurgent: con¬
Itriti sunt quasi linũ extincti sunt. Ne me¬

Expanded text:
ec ad eos locutus sit: Propter vos qui mecum Evangelium praedicatis, quibus supra dixi: Noli timere, quoniam ego tecum sum, qui estis testes voluntatis meae, et puerum meum alterum testem mundo incredulo nuntiasuis gloriabantur navibus: in his videlicet, qui instar navium inter idola fluctuabant. De Chaldaeis nullus ambigit, quin daemones sonent. Ego Dominus haec futura praedixi, qui sum Creator vester et rex Israel. Porro juxta LXX multo alter est sensus: Ego Dominus qui te de periculis liberavi, et sancMedorum atque Persarum, et habitatores ejus fugere faciam: et Chaldaei qui vos ceperant, vincti per mare Caspium ad gentes alias transferentur. Ego Dominus haec futura decrevi, qui ostendi Israel regem credentium fore. Haec dicit Dominus, qui dedit in mari viam, et in aqui equum, agmen et robustum: simul obdormierunt, nec resurgent; contriti sunt, quasi linum, exstincti sunt. Ne me
Abbreviated transcription (Latin):
na in arcȩ̨ ⁊ tabernaculi facta sunt in¬
strum̃to: quȩ appellant᷑ sectim. Quod
lignũ imputrebile ⁊ leuissimũ. om̃ium
lignorũ tam in fortitudine quã in nito¬
re soliditatẽ superat: ⁊ pulchritudinẽ.
Cedrus aut̃. ⁊ cyparissus. ⁊ myrtus. odo¬
ris optimi sunt: ⁊ imputribiles. Ulinus
quoq ⁊ popłs siue buxus. uł maritandis
uitib iungunt᷑uł ad diuersa oꝑa aptissi¬
mȩ sunt. Hȩc aut̃ parit̃ ponuntur inso¬
litudine: ne saltem una corda de cithara
dñi. ⁊ aliqua uirtus gr̃arum eccłȩ deessẽ
uid eat᷑. Ut om̃s intelligant ⁊ parit̃ m̃te
cognoscant. quia manus dñi hȩc uniu̾sa
ꝑfecerit : ut in aritate gentiũ inueniren¬
tur fluenta uirtutũ. & in t̾ra quondã
deserta plenaq salsuginis: cedrus cr pa¬
rissus ⁊ aliȩ arbores nascerent᷑: quarum
sublimitatẽ: ⁊uerticẽ ad cȩlestia festinan¬
tẽ. illuminaret lignũ oliuȩ. qͦd nutrim̃¬

Expanded text:
na arcae, et tabernaculi facta sunt inna arcae, et tabernaculi facta sunt instrumenta, quae appellantur Settim : quod lignum imputribile et levissimum, omnium lignorum, tam in fortitudine quam in nitore, soliditatem superat et pulchritudinem. Cedrus autem et cyparissus, et myrtus, odoris optimi sunt, et imputribiles. Ulmus quoque et populus, sive buxus, vel maritandis vitibus junguntur, vel ad diversa opera aptissimae sunt. Haec autem omnia pariter ponuntur in solitudine, ne saltem una chorda de cithara Domini, et aliqua virtus gratiarum Ecclesiae deesse videatur. Ut omnes intelligant, et pariter mente cognoscant, quia manus Domini haec universa perfecerit, ut in ariditate gentium invenirentur fluenta virtutum, et in terra quondam deserta plenaque salsuginis, cedrus et cyparissus, et aliae arbores nascerentur, quarum sublimitatem et verticem ad coelestia festinantem, illuminaret lignum olivae, quod nutrime
Abbreviated transcription (Latin):
rit de aqua mea quã dabo ei : ñ sitiet
in ȩt̃nũ. sed aqua quã ego dedero. fiet
in eo fons aquȩ salientis in uitã ȩt̃nam.
Et iterũ. Si quis sitit : ueniat ad me ⁊b¬
bat. Qui biberit de aqua quã ego dabo
ei: flumina de uentre eius fluent aquę
uiuȩ. Hoc aut̃ inquit euangelista diceb̾at
de sp̃u sc̃o: quẽ credentes in eo acceptum
erant. Quia gͥ deserta quondã ecclesiȩ
multitudo a quis uitalib fuerat irriga¬
ta: ꝓpt̃ea uixta locx. nascunt᷑ in ea ce-¬
drus ⁊buxus. ⁊ myrtus. ⁊ cỹparissus.
& popłs: iuxta bebraicũ &e cȩteros interp̃¬
tes. cedros. Setta. ⁊ myrtus. ⁊ lignũ oli¬
uę.:⁊ abies. ⁊ ulmus. ⁊buxus. Simulq ua-
rietates arborũ: diuersitatẽ significant
grẽ spualis. Et quia om̃ib natura eorũ
nota ẽ: de setta tantũ hebraico dissera¬
mus: quã spinã theodotio transtulit.
Est aut̃ genus arboris nascentis in heremo habens
spinȩ albȩ similitudinẽ: und e om̃ia lig¬

Expanded text:
o ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam ego dedero ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . » Et iterum: « Si quis sitit, veniat ad me et bibat. » Qui biberit de a qua quam ego dabo ei, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. « Hoc autem, inquit evangelista, dicebat de Spiritu sancto quem credentes in eo accepturi erant. Quia igitur deserta quondam Ecclesiae multitudo, aquis vitalibus fuerat irrigata, propterea juxta LXX nascuntur in ea cedrus, et buxus, et myrtus, et cyparissus, populus: juxta Hebraicum, et caeteros Interpretes, cedrus, setta, et myrtus, et lignum olivae, et abies, et ulmus et buxus simul. Quae varietates arborum, diversitatem significant gratiae spiritualis. Et quia omnibus natura earum nota est, de SETTA tantum Hebraico edisseramus, quam spinam Theodotio transtulit. Est autem genus arboris nascentis in eremo, spinae albae habens similitudinem; unde omnia lig
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uirtus ẽ. ⁊ dĩ sapientia. qui loquit᷑
ne dñs sit. sic unꝰ ds̃ pat̃. non aufert fi¬
lio ne ds̃ sit: qui in principio erat uerbũ.
& uerbũ erat apud dm̃. ⁊ ds̃ erat uerbũ.
Hoc erat in principio apud dm̃. Quodq
sequit᷑ ⁊ ñ est absq saluator: ostendit
in patre filiũ cuncta saluare. De quo
idem ꝓpħa testatur. & mittet eis dñs
saluatorẽ : qui saluos eos faciat. Neq
enĩ ds̃ sapiens. & fortis. sine sua potest ẽẽ.
sapientia. atq uirtute. Cum gͦ ab inicio
ego hȩc futura p̃dixerim: nullus erit qͥ
meȩ renuerit uoluntati. immo quȩ ego
fecero possit irrita facere. Hȩc dicunt᷑
quidẽ ad ia cob. usrł: sed referunt᷑ ad

Expanded text:
Dei virtus est, et Dei sapientia , qui loquitur Dei virtus est, et Dei sapientia , qui loquitur ne Dominus sit: sic unus Deus Pater, non aufert Filio ne Deus sit: qui in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum . QEt non est absque me Salvator . « Ostendit in Patre Filium cuncta salvare, de quo idem propheta testatur, Et mittet eis Dominus Salvatorem, qui salvos eos faciet . Neque enim Deus sapiens et fortis, sine sua potest esse sapientia atque virtute. Cum ergo ab initio ego haec futura praedixerim, nullus erit qui meae renuat voluntati: immo quae ego fecero, posset irrita facere. Haec dicuntur quidem ad Jacob et Israel, sed referuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ nom̃ eius. siue ipse ds̃ testis suoꝵ
sermonũ sit ⁊ patrator: ⁊ puer eius aut
seruus quẽ elegit haud dubiũ quin
xp̃m significet. cui & suproc dic̃. Mag¬
nũ tibi ẽ. uocari te puerũ meũ. & hȩc
om̃ia fient: ut ueritas mundo p̃dicet᷑.
& sciant. ⁊ credant. ⁊ intelligant quoꝵ
mens prius bruta erat. ⁊ insensibilis.
qđ p̃ter unũ dm̃ nullus alius dĩ sit.
nec ante. nec postea. Neq enĩ tempo¬
rũ conditor habet aliquando princi¬
piũ: cũ hoc ipsũ aliquando. sit tempo¬
ris. & quomͦ nunc locutus ẽ. ego testis
dicit dñs ds̃.⁊ puer quẽ elegĩ. dicente
hoc ipsũ dño in euangłio. duorũ homi¬
nũ testimoniũ uerũ. ẽ: Ego qui testi¬
moniũ ꝑhibeo de me: ⁊ qui misit me
pat̃. Sic ⁊ de diuinitate illiꝰ sentiendũ
est. qͦd nullus sit ds̃ nisi ipse qui loquit᷑
& puer eius quẽ elegit. Pulchreq p̃ter
dm̃ patrẽ alter nullus ẽ. ds̃: quia xp̃c

Expanded text:
magnum nomen ejus . Sive ipse Deus testis suorum magnum nomen ejus . Sive ipse Deus testis suorum sermonum sit, et patrator, et puer ejus ac servus quem elegit. Haud dubium quin Christum significet, cui et supra dicit: Magnum tibi est vocari te puerum meum. Et haec omnia fient, ut veritas mundo praedicetur, et sciant, et credant, et intelligant, quorum mens prius bruta erat et insensibilis, quod praeter unum Deum, nullus alius Deus sit, nec ante, nec postea. Neque enim temporum conditor habet aliquando principium, cum hoc ipsum, aliquando, sit temporis. Et quomodo nunc locutus est: Ego testis, dicit Dominus Deus; et puer quem elegi, dicente hoc ipsum Domino in Evangelio: Duorum hominum testimonium verum est. Ego sum qui testimonium perhibeo de me, et qui misit me Pater . Sic et de divinitate illius sentiendum est, quod nullus sit Deus, nisi ipse qui loquitur, et puer ejus quem elegit. Pulchreque praeter Deum Patrem alter nullus est Deus: quia Christus
Abbreviated transcription (Latin):
partib filiorũ eorũ. ⁊ filiarũ popłs. congre¬
gabitur: qui ul inuocent nom̃ meũ. uł
meo uocent᷑ nomine. ut appellent᷑ xp̃ia¬
ni ingłam creatoris sui. Quodq sequit᷑
educ foras popłm cȩcũ: ⁊oculos habentẽ.
surdũ. ⁊ aures ei sunt: multi putant di¬
ci de popło gentiũ. qui ꝑ apłoꝵ doctrinã
audire cepunt ⁊ uidere. Sed nos etiam
hȩc de dispso intelligamꝰ isrł. qui uocatꝰ
inqͥt ad oues ꝑditas domꝰ isrł. Deniq seqͥ¬
tur. Om̃s gentes congregatȩ sunt simul.
& collecte sunt tribus. id ÷ cũ popło qͥ cre¬
didit ex iudȩis: ut duplex uocatio sit cir¬
cuncisionis ⁊ p̃putui. Quod autẽ dicitur
educ: ad filiũ sermo ẽ. Siue uixta lxx.
pat̾ de filio loquit᷑. qd eduxerit popłm
rit ex eis multos eccłȩ principes: mirat᷑q
propħa. qͦd nullus exgentib hȩc p̃scire
potuerit. nec dñi nosse consilia. s tantũ
popłs eius qui legem accepit. ⁊ prophas
habuerit. Notũs enĩ in uidȩa dĩ in ispł

Expanded text:
artibus filiorum meorum et filiarum populus congregabitur, qui vel invocent nomen meum, vel meo vocentur nomine, ut appellentur Christiani in gloriam conditoris sui. Quodque sequitur: Educ foras populum caecum, et oculos habentem; surdum, et aures ei sunt, multi putant dici de populo gentium, qui per Apostolorum doctrinam audire coeperunt et videre. Sed nos etiam haec de disperso intelligamus Israel, qui vocatus Ite ad oves perditas domus Israel . Denique sequitur: Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus, id est, cum populo qui credidit ex Judaeis, ut duplex vocatio sit, circumcisionis et praeputii. Quod autem dicitur, Educ, ad Filium sermo est. Sive, juxta LXX, Pater de Filio loquitur, quod eduxerit populurit ex eis multos Ecclesiae principes. Miraturque propheta quod nullus in gentibus haec praescire potuerit, nec Dei nosse consilia; sed tantum populus ejus qui Legem acceperit, et prophetas habuerit: Notus enim in Judaea Deus; in Israel
Abbreviated transcription (Latin):
& intelligant aquo ista ꝑpessi sunt. cau¬
sasq suȩ uastitatis agnoscant : qui nec
audire. nec facere uoluer̃. quȩ lege p̃cep¬
ta sunt. Id eo effudit dñs suꝑ eos totam
irã suã. ⁊ indignationẽ furoris plenam:
ut qui prius tacuerat. nequaquã ultra
reticeret: nec sermonib eos. sed poenis tor¬
mentisq corriperet. & comp̃henderet eos
bellũ fortissimũ. qđ nequaquã possint eua¬
dere : ostendens ferociam romanorũ. Cũq
ex om̃i parte combustus sit. ⁊ nichil in se
habeat sanitatis: tam̃ non intelligit cau¬
sam penȩ suȩ. qđ id circo punitus sit quia
Imere quia redemi te ⁊ uocaui nomine tuo:
Im̃s estu. Cum transieris ꝑ aquas tecum ero:
I & flumina ñ operient te. Cum ambulaue¬
ris in igne non combureris: ⁊ flamna non
ardebit in te. quia ego dñs ds̃ tuus. sc̃s isrł
saluator tuus. Dedi ꝓpiciationẽ tuã egip¬

Expanded text:
et intelligant, a quo ista perpessi sint. Cauet intelligant, a quo ista perpessi sint. Causasque suae vastitatis agnoscant, qui nec audire nec facere voluerunt quae Lege praecepta sunt. Ideo effudit Dominus super eos totam iram suam et indignationem furoris plenam, ut qui prius tacuerat, nequaquam ultra reticeret, nec sermonibus eos, sed poenis tormentisque corriperet, et comprehenderet eos bellum fortissimum, quod nequaquam possint evadere, ostendens ferociam Romanorum. Cumque ex omni parte combustus sit, et nihil in se habeat sanitatis, tamen non intelligit causam poenae suae quod idcirco punitus sit, quia mere, quoniam redemite, et vocavi te nomine tuo: meus es tu. Cum transieris per aquam. tecum ero, et flumina non operient te: cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit in te: Quia ego Dominus Deus tuus sanctus Israel salvator tuus. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
luit ut scĩficaret eũ. ⁊ magnificaret legẽ
suã. ⁊ popłm iacentẽ extolleret ac leua¬
ret : sed ille dĩ facere noluit uoluntatẽ.
Et id circo ab aduersaruis suis direptus
est atq uastatus: quos uł dęmones. uł
hostes intelligere debemꝰ. Laqueus iu¬
uenũ om̃s. ⁊i domib carcerũ abscon¬
diti sunt. siue ut lxx. transtuler̃. la¬
queus in cubiculis ubiq & in domibus
simulꝰ in quib absconder̃ eos: scribas
significat ⁊ pharisȩos qui plebẽ misera¬
bilẽ deceꝑunt. ⁊ ubiq posuer̃ insidiaᷤ
contra dñm saluatorẽ: ⁊ apłos eius. ha¬
bentes clauẽ scientiȩ. nec ipsi intrantes:
⁊ alios uolentes introire prohibentes.
Pulchreq pectora eorũ in quib habi¬
tant cogitationes pessimȩ : carceres ap¬
pellauit. Ideo facti sunt in rapinã &
in direptionẽ. nec fuit qui liberaret
eos: ⁊ꝑ eis sermonẽ faceret. Simulq pro¬
pħa cohortatur eos. ut si om̃s audire ñ
possint. saltim pauci futura cognoscant.

Expanded text:
luit ut sanctificaret eum, et magnificaret Legem suam, et populum jacentem extolleret ac levaret. Sed ille Dei facere noluit voluntatem: et idcirco ab adversariis suis direptus est atque vastatus, quos vel daemones, vel hostes intelligere debemus. Laqueus juvenum omnes, et in domibus carcerum absconditi sunt. Sive ut LXX transtulerunt, Laqueus in cubilibus ubique: et in domibus simul, in quibus absconderunt eos: Scribas significans et Pharisaeos, qui plebem miserabilem deceperunt, et ubique posuerunt insidias contra Dominum Salvatorem et Apostolos ejus : habentes clavem scientiae, nec ipsi intrantes, et alios volentes introire prohibentes. Pulchreque pectora eorum in quibus habitabant cogitationes pessimae, carceres appellavit. Ideo facti sunt in rapinam, et in direptionem: nec fuit qui liberaret eos, et pro eis sermonem faceret. Simulque Propheta cohortatur eos, ut si omnes audire non possint, saltem pauci futura cognoscant
Abbreviated transcription (Latin):
uides multa nonne custodies: Qui aꝑtas
habes aures. nonne audies: & dñs uolu¬
it ut seĩficaret eũ ⁊ magnificaret legeᷤ
&extolleret: ipse autẽ popłs direptis
atq uastatus. laqueus iuuenũ om̃s. &e
in domib carcerũ absconditi sunc.
Facti sunt in rapinã nec ẽ qui eruade
in direptionẽ. ⁊ non ẽ qui dicat redde.
Quis ẽ inuobis qui audiat hoc. atten¬
dat ⁊ auscultet fucura: Quis dedit in
direptionẽ ia cob ⁊ isrł uastantib Non¬
Ine dñs ipse cui peccauimus : & noluert̃¬
I in uiis eius ambulare. ⁊ ñ audier̃ legẽ
Ieuis: & effudit suꝑ eũ indignationẽ fu
Froris sui. ⁊ forte bellũ. & combussit eũ¬
E in circuitu. ⁊ ñ cognouit: ⁊ succendit
Ieũ & ñ intellexit. lex. Surdi aud¬
Ete. ⁊ cȩci suspicite ut uideatis. Quis est
÷cęcus nisi pueri mei : & surdi nisi qui do¬
Iminant᷑ eorũ : Quis cę̧cus nisi qui recipit :
& excȩcati sunt serui dĩ. Uidistis sepe¬

Expanded text:
s qui apertas habes aures nonne audies et Dominus voluit ut sanctificaret eum et magnificaret legem et extolleret ipse autem populus direptus et vastatus laqueus iuvenum omnes et in domibus carcerum absconditi sunt facti sunt in rapinam nec est qui eruat in direptionem, et non est qui dicat: Redde. Quis est in vobis qui audiat hoc, attendat et auscultet futura? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Dominus ipse, cui peccavimus? Et noluerunt in viis ejus ambulare, et non audierunt legem ejus. Et effudit super eum indignatioombussit eum in circuitu, et non cognovit: et succendit eum, et non intellexit. LXX: Surdi, audite, et caeci, suspicite, ut videatis. Quis est caecus, nisi pueri mei: et surdi, nisi qui dominantur eorum? Quis caecus nisi qui recepit: et excaecati sunt servi Dei. Vidistis saepe
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & audiant ⁊ loquant᷑ uere. Esto te
michi testes: ⁊ ego testis dicit dñs ds̃. Et:
puer m̃s quẽ elegi: ut sciatis. ⁊ credatis &:
intelligatis quia ego sum. Ante me non:
fuit alius ds̃: ⁊ post me ñerit. Ego ds̃ &
ñ est p̃ter me saluator. Ego annuntiaui
& saluos feci: exprobraui. ⁊ ñ erat in uobiᷤᷤ
alienus. Uos m testes. ⁊ ego dñs ds̃ ab inicio:
& non÷ qui de manib meis eruat. F aciam:

Expanded text:
tur, et audiant et loquantur vera. Estote tur, et audiant et loquantur vera. Estote mihi testes, et ego testis, dicit Dominus Deus, et puer meus quem elegi, ut sciatis et credatis et intelligatis, quia ego sum: Ante me non fuit alius Deus et post me non erit. Ego Deus, et non est praeter me Salvator. Ego annuntiavi, et salvos feci: exprobravi et non erat in vobis alienus. Vos mei testes, et ego Dominus Deus ab initio, et non est qui de manibus meis
Abbreviated transcription (Latin):
tu. Et si transieris ꝑ aquã tecũ sũ: ⁊ flu¬
mina ñ oꝑient te. & si transieris ꝑignẽ
non combureris. Flãma non exuret te.
Quia ego dñs ds̃ tuus. sc̃s isrł saluator tuus:
feci cõmutationẽ tuã egiptũ.⁊ ȩthyopiã:
& sq̃enẽ ꝓte. Ex quo honorabilis factus
es ⁊ in conspectu meo glorificatus. ego dile¬
xi te : ⁊ dabo homines ꝓte. ⁊ principes.
ꝓ capite tuo. Noli timere qm̃ tecũ sũ::
ab oriente adducã sem̃ tuũ ⁊ ab occiden¬
te congregabo. Dicam aquiloni adduc::
africo noli ꝓhibere filios meos de terra:
longinqua: ⁊ filias meas a terminis terrȩ.:
om̃s qui uocant᷑ nomine meo. In gloria:
enĩ mea creaui eũ: ⁊ plasmaui eũ. ⁊ feci
illũ. & eduxit popłm cęcũ qui habet:
oculos & sunt cȩci: & surdȩ sunt aures eiꝰ:
Om̃s gentes congregatȩ  simul:⁊ conuene:¬
runt principes earũ. Quis annuntiabit
aut quȩ aprincipio sunt. qͥs anñtiauit
uobis: Adducant testes suos ⁊ iustificen¬

Expanded text:
i transieris per aquam, tecum sum, et flumina non cooperient te. Et si transieris per ignem, non combureris: flamma non exuret te: quia ego Dominus Deus tuus Sanctus Israel, salvator tuus. Feci commutationem tuam Aegyptum, et Aethiopiam, et Syenen pro te. Ex quo honorabilis factus es, et in conspectu meo glorificatus es: et ego dilexi te, et dabo homines pro te, et principes pro sapite tuo. Noli timere, quoniam tecum sum: ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente congregabAfrico, Noli prohibere. Adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a terminis terrae, omnes qui vocantur nomine meo: in gloria enim mea creavi illum, et plasmavi eum, et feci illum: et eduxi populum caecum, qui habent oculos, et sunt caeci, et surdae sunt aures ejus. Omnes gentes congregatae sunt simul, et convenerunt principes earum. Quis annuntiabit haec? aut quae a principio sunt, quis annuntiabit vobis? adducant testes suos, et justificen
Abbreviated transcription (Latin):
Ein cubiculis ubiq ⁊ in domib simul: in¬
⁊ quib absconder̃ eos. Facti sunt in di¬
Ireptionẽ. ⁊ ñ erat qͥ erueret: in p̃dam:
I& ñ erat qui diceret redde. Quis ÷ in uo¬
÷bis qui hȩc audiat. ⁊ futura cognoscat:
:Quis dedit inp̃dationẽ ia cob. ⁊ israel
:uastantibus: Nonne ds̃ cui peccauer̃:
Et noliustis in uiis eius ambulare : neq
:audire legem eiꝰ & induxit suꝑ eos irã¬
furoris sui: ⁊ p̃ualuit aduersus eos bel¬
lũ. Et qui comburebant eos ꝑcircuitũ:
:&e ñ cognouit unusqͥsq nec posuer̃ suꝑ
animã. Ne quis putaret hoc qͦd dicit᷑.
surdi audite. ⁊ cȩci intuemini ad uiden¬
dũ: ad gentiũ popłm ꝑtinere qui priꝰ
surdus. ⁊ cȩcus fuerat. ut iudȩi stulta in
mo demonstrat. qͥ surdi ⁊ cȩci intelligi debe¬
ant. Quis inquit cȩcus nisi seruus m̃s: &
surdus nisi ad quẽ nuntios meos misi:
Haud dubiũ. quin ꝓpħas significet.
Quis cȩcus nisi qui uenundatus: peccatis

Expanded text:
in quibus absconderunt eos. Facti sunt in direptionem: et non erat qui erueret praedam: et non erat qui diceret: Redde. Quis est in vobis qui haec audiat, et futura cognoscat? Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Det noluerunt in uiis eius ambulare neque audire legem eius? et superduxit super eos irabellum, et qui comburebant eos per circuitum: et non cognovit unusquisque, nec posuerunt super animam. Ne quis putaret hoc quod dicitur: Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum, ad gentium populum pertinere, qui prius surdus et caecus fuerat ut Judaei stulta intmo demonstrat, qui surdi et caeci intelligi debeant. Quis, inquit, caecus, nisi servus meus: et surdus, nisi ad quem nuntios meos misi? haud dubium quin Prophetas significet. Quis caecus, nisi qui venundatus est peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ chorus. ⁊ prima xp̃r eccła de iudȩorũ
popło congregata. ut intelligat creatorẽ
& factorẽ suũ. qui ⁊ animȩ & corporis
eius sit conditor. Ne timeat ꝑsecutores
quia redemptꝰ sit xp̃i sanguine qui uo¬
cauerit eũ nomine suo. ⁊ ob familiaritatẽ
specialit̃ appellet popłm suũ : sed p̃dicet
incunctant̃. & nulla pericula reformidet.
Quodq infert aquas: ⁊ flumina. ⁊ ignẽ. &
flãmas: ꝑsecutorũ impetus furorẽq des¬
cribit: qui saluti gentiũ inuideant: et
nolunt sermonẽ euangelicũ p̃dicare. Quã¬
quã udei in aquis egiptios. in fluminib
babylonios. in igne macedonas. in flãma
romanos intelligi uelint. Idcirco autẽ
p̃cepit eis ne timeant. quia dñs ds̃ salua¬
tor eorũ est. sc̃s isrł sit cũ eis: qui fecerit
eos egipto. ⁊ ȩthyopiȩ. isq̾enȩ extremis
mundi t̾minis p̃dicare. d sq̃ene reliqui
inter p̃tes posuer̃ saba. unde fuit regina
austri. quȩ uenit audire sapientiã salo

Expanded text:
eorum populo congregata, ut intelligat Creatorem et factorem suum, qui et animae et corporis ejus sit conditor. Nec timeat persecutores quia redemptus sit Christi sanguine, qui vocaverit eum nomine suo: et ob familiaritatem specialiter appellet populum suum; sed praedicet incunctanter, et nulla pericula reformidet. Quodque infert: aquas et flumina, et ignem et flammas, persecutorum impetum furoremque describit, qui saluti gentium invideant, et nolint sermonem evangelicum praedicari. Quamquam Judaei, in aquis Aegyptios, in fluminibus Babylonios, in igne Macedonas, in flamma Romanos intelligi velint. Idcirco autem praecipit eis ne timeant, quia Dominus Deus Salvator eorum, et sanctus Israel sit cum eis, qui fecerit eos Aegypto, Aethiopiae, et Syenae, et extremis mundi terminis praedicare. Pro Syene, reliqui Interpretes posuerunt SABA , unde fuit regina Austri, quae venit sapientiam audire
Abbreviated transcription (Latin):
nõticia dĩ. ⁊ idolatriȩ errorib obligatꝰ.
ad laudes dñi conu̾tatur. Siue quia cȩ
ut qui ante erant in tenebris. ⁊ nunc cere¬
dunt in dñm saluatorẽ. de uertice monti¬
um clamitent: ⁊ aꝑte p̃dicent xp̃m.¬

Expanded text:
notitia Dei, et idololatriae erroribus obligatus, notitia Dei, et idololatriae erroribus obligatus, ad laudes Domini convertatur. Sive quia Cedaut qui ante erant in tenebris, et nunc credunt in Dominum Salvatorem, de vertice montium clamitent, et aperte praedicent
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ occursus eius. in omnẽ terrã exut a
płorũ sonus: ⁊ in terminos orbis uerba e¬
orũ. Siue iuxta laxex glorificate nom̃ eiꝰ
in t̾minis t̾re: ut in uniuerso mundo xp̃
nom̃ anñtietur in gentibus. Qui sint aut̃
isti qͥ canere debeant canticum nouum:¬
sequentia uerba testant᷑. Qui descenditis
inqͥt in mare ⁊ nauigatis illud: siue ple¬
nitudo maris. Apłos enĩ uidens iħc in
littore. iuxta mare genesareth reficientes
retia sua uocauit ⁊ misit in magnũ mare:
ut de piscatorib piscium. facte̾et hominũ
piscatores. Qui de ierłm usq ad illiricũ
& hispanias euangłm p̃dicarunt : capien¬
tes in breui tempore ipsam quoq roma¬
nȩ urbis potentiã. Uel certe descender̃
in mare ⁊ uigilauer̃ illud: tempestates.
& ꝑsecutiones istius scłi sustinentes. In su
quondã inhabitabilis fuit regio trans
arabiã sarracenorũ: ⁊ habitatores petrȩ
quȩ ⁊ ipsa urbs palestinȩ ẽ. Hoc autem̃
significat qđ gentiũ popłs. desertuspriꝰ

Expanded text:
ionibus eius: in omnem terram exiit sonus eorum et in terminos orbis uerba eorum. Sive juxta LXX: Glorificate nomen ejus in terminis terrae: ut in universo mundo Christi nomen annuntietur gentibus. Qui sint autem isti qui canere debeant canticum novum,sequentia verba testantur: Qui descendiis, inquit, in mare, et navigatis illud, sive plenitudo maris. Apostolos enim videns Jesus in littore juxta mare Genezaret reficientes retia sua, vocavit et misit in magnum mare ; ut de piscatoribus piscium faceret hominum piscatores, qui de Jerusalem usque ad Illyricum et Hispanias Evangelium praedicarunt: capientes in brevi tempore ipsam quoque Romanae urbis potentiam. Vel certe descenderunt in mare et navigaverunt illud; tempestates et persecutiones istius saeculi sustinentes. Insulaquondam inhabitabilis fuit regio trans Arabiam Saracenorum. Et habitatores Petrae, quae et ipsa urbs Palaestinae est. Hoc autem significat, quod gentium populus desertus prius
Abbreviated transcription (Latin):
: Hȩc uerba faciam illis. ⁊ ñ derelinquã eos:
:ipsi uero conuersi sunt retrorsũ. Confun¬
dimini confusione. qui confiditis super
sculptilibus: qui dicitis conflatis uos estiᷤ
dii nr̃i. Qui prius dixerat quȩ pͥma fue¬
runt ecce uener̃. noua quoq ego anñtio.
antequã oriant᷑ audita faciam uobis. &
se ꝓmiserat qͦd ignorabant eẽ. dictum:
quȩ sint illa noua sequenti sermone tes¬
tatur. aptis p̃cipiens. ⁊ apłicis uiris ut
canant canticũ nouũ: nequaquã in uetu¬
state litterȩ. sed in nouitate sp̃s: nec solũ
inueteri instrum̃to sed in nouo: ⁊ laus

Expanded text:
 Haec verba faciam illis, et non derelinquam eos,  Haec verba faciam illis, et non derelinquam eos, ipsi vero conversi sunt retrorsum; confundamini confusione, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis conflatis, vos estis dii nostri. Qui prius dixerat: quae prima fuerant, ecce venerunt; nova quoque ego annuntio: antequam oriantur, audita faciam vobis; et se promiserat, quod ignorabant esse dicturum: quae sint illa nova, sequenti sermone testatur, Apostolis praecipiens, et Apostolicis viris, ut canant canticum novum, nequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri Instrumento, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tili: qui dicunt conflatili uos di nr̃i.lxx.
antate dño canticũ nouũ. principatꝰ
euis glorificat᷑: ⁊ nom̃ illiꝰ a sũmitate trȩ.
Qui descendunt in mare ⁊ nauigant in¬
eo: insulȩ ⁊ habitatores earũ. Letare de¬
÷sercũ ⁊ ciureius: uillȩ ⁊ habitatores cedar.
Lȩtabuntur qui habitant in petra: de sũ¬
⁊mitate montiũ clamabunt. Dabunt dõ
Eglam: uirtutes eius in insulis nuntiabt.
Dñs ds̃ uircutũ egredietur. ⁊ conteret
bellũ: suscitabit zelum ⁊ clamabit sup
Iinimicos suos cũ fortitudine. Tacui apͥn¬
:cipio. nunqͥd semꝑ tacebo. ⁊ sustinebo :
Sicut pariens pacient̃ egi : erumpã ⁊ are¬
:faciam simul uastabo montes ⁊ colles: ⁊o
:mne foenũ eorũ arefaciam: ⁊ ponam flu¬
⁊ mina in insulas:⁊ paliides siccabo. Et ad¬
Iducam cę̧cos ꝑuiam quã nesciunt: ⁊ semi¬
tas quas ignorauer̃ calcare eos faciã. Faci¬
am eis tenebras in lucẽ: ⁊ praua in directa.¬

Expanded text:
X: Cantate Domino canticum novum: principatus ejus glorificatur, et nomen illius a summitate terrae: qui descendunt in mare et navigant illud, insulae et habitatores earum: laetare desertum et vici ejus: villae et habitatores Cedar. Laetabuntur qui habitant in Petra: de summitate montium clamabunt. Dabunt Deo gloriam, virtutes ejus in insulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredietur et conteret bellum, suscitabit zelum, et clamabit super inimicos suos cum fortitudine. Tacui a principio, num semper tacebo et sustinebo? sicut pariens patienter egi, erumpam et arefaciam simul, vastabo montes et colles, et omne fenum eorum arefaciam. Et ponam flumina in insulas, et paludes siccabo. Et adducam caecos per viam quam nesciunt, et semitas quas ignoraverunt, calcare eos faciam; faciam eis tenebras in lucem, et prava in recta.
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq constringit᷑: ⁊ in euangłio
quã satanas uinxerat dñs soluit. De do¬
mo carceris sedentes in tenebris: qui in
erroris nocte ⁊ caligine uersabant᷑. Id̾q
infert ego dñs. hoc ẽ. nom̃ meũ. głam
meã alteri ñ dabo. ñ excludit filiũ: cui
dicenti in eugłio. pat̾ glorifica me. gła
quã apud te habui priusquã mundus
eẽt: ipse respondit. ⁊ glorificaui ⁊ glori
bo: qͦd si dixisset exclusissec filiũ: s głam
meã alteri ñ dabo pret̾ te cui dedi. eui
daturus sum. Unde ꝓprietatẽ scȩ̃ scrip¬
ture uehem̃ter admiror. qđ uerbũ aher
oms interp̃tes. uoce consona transtuler̃
alterũ: qui in multis aliis soliti st discre¬
pare. Ut aut̃ sciamꝰ ꝑhanc sententiã non¬
excludi filiũ sed idola. sequentia uerba
testant᷑: ⁊ laudẽ meã sculptibus. d quo
lxx: nec uirtutes meas simula chris. Cũ
enĩ xp̃s dĩ uirtus sit dĩ sapientia: om̃s
inse uirtutes continet patris. Sequit᷑.

Expanded text:
isque constringitur. Et in Evangelio quem Satanas vinxerat, solvit Dominus . De domo carceris sedentes in tenebris, qui in erroris nocte et caligine versabantur. Quodque infert: Ego Dominus, hoc est nomen meum; gloriam meum alteri non dabo, non excludit Filium, cui dicenti in Evangelio: Pater, glorifica me gloria quam apud te habui priusquam mundus esset , ipse respondit; Et glorificavi, et glorifbo, quod si dixisset, exclusisset et Filium, sed gloriam meam alteri non dabo, praeter te, cui dedi, cui daturus sum. Unde proprietatem sanctae Scripturae vehementer admiror, quod verbum AHER omnes Interpretes voce consona transtulerunt, alterum, qui in multis aliis soliti sunt discrepare. Ut autem sciamus per hanc sententiam nonexcludi Filium, sed idola, sequentia verba testantur: Et laudem meam sculptilibus. Pro quo LXX: nec virtutes meas simulacris. Cum enim Christus Dei virtus sit, Deique sapientia, omnes in se virtutes continet Patris. Sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
possunt scire ⁊ nuntiare uentura aut nar¬
rare p̃terita. ⁊ bene facere uł male quȩ
nec hominũ sensũ habent nec brutorũ
animantiũ. nec int̃ est de qua materia
facta uid eant᷑: cũ uniu̾sa t̾rena sint :

Expanded text:
possunt scire et nuntiare ventura, aut narpossunt scire et nuntiare ventura, aut narrare praeterita, et bene facere, vel male, quae nec hominum sensum habent, nec brutorum animantium? Nec interest, de qua materia facta videantur, cum universa terrena sint. S
Abbreviated transcription (Latin):
sciendũ qđ semꝑ mendaciũ iunxerit ue¬
ritati. & sic sententias temꝑarint: ut seu
boni seu mali aliqͥd accidisset. utrumq
possit intelligi. Ut est illud pirri regis
sint nec inale. Non qđ idola uł demones
assidentes idolis mala sepe ñ fecerint:
sed quo nisi concessa eis fuerit potestas
adño. hoc facere ñ possint. Deniq in eu̾¬
gelio dep̃cantur. ut habeant potestatem
inporcorũ gregẽ. Et in iob legimꝰ absq
dñi iussione. eũ uiri scĩ ne ium̃ta quidẽ
& possessiones ualuisse disꝑdere. Nec
mirũ hoc de dõ: cũ etiã paulus apłs tra¬
dat quosdã satane ut discant ñ blasphe
cere nec male. nec p̃terita nosse nec futu¬
ra ⁊ quia exnichili sunt. ⁊ ex eo qͦd non ẽ.
Et ñ tam ipsa quã ille qui ea colat. ab omi¬
natione condignꝰ sit. Id ola enĩ gentiũ.
argentũ. ⁊ aurũ oꝑa manuũ hominũ: os
habent ⁊ ñ loquent᷑. ⁊ cętera. Quomͦ ergo

Expanded text:
sciendum quod semper mendacium junxerint vesciendum quod semper mendacium junxerint veritati, et sic sententias temperarint, ut seu boni seu mali quid accidisset, utrumque posset intelligi. Ut est illud Pyrrhi regis ere, nec male. Non quo idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerint; sed quo nisi concessa eis fuerit potestas a Domino, hoc facere non possint. Denique in Evangelio deprecantur, ut habeant potestatem in porcorum gregem . Et in Job legimus, absque Domini jussione eum viri sancti ne jumenta quidem et possessiones valuisse disperdere . Nec mirum hoc de Deo, cum etiam Apostolus Paulus tradat quosdam Satanae, ut discant non blasphemcere, nec male, nec praeterita nosse, nec futura, quia ex nihilo sint, et ex eo quod non est, et non tam ipsa, quam ille qui ea colat, abominatione condignus sit. Idola enim gentium, argentum et aurum, opera manuum hominum. Os habent, et non loquentur . Quomodo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ dñi ista fecerit: ⁊ sc̃s isrł creaue¬
rit uniuersa. Accedant inqͥt idola ue¬
stra quȩ putatis ẽẽ. fortissima. uł affer¬
te si quid forte habetis in uobis ⁊ ur̃a
aperite consilia: qua ratione qͦ sensu
nolueritis aptam susciꝑe ueritatẽ. Si¬
mulq fit apostropha ad ipsa idola q̃
insensibilia sunt: ⁊ nec audiendi nec
responcdendi põssident facultatem.
Dicite inqͥt nobis uel p̃terita uł futura:
& ex rerũ euentib ur̃am potentiã demon¬
strate. Hoc aut̃ significat qđ post aduen¬
tũ xp̃i omĩa idola conticuerint: ubi apol¬
lo delphicus. & loxias. deliusq ⁊iclarius
&cȩtera idola futurorũ scientiã pollicen¬
tiã. quȩ reges potentissimos deceperuNT.
Cur de xp̃o nichil potuere p̃dicere: ni¬
chil de apłis eius. nichil de ruinis ⁊ abo¬
litione templorũ : Si gͦ suũ interitũ non
dixerit multa ab idolis ẽẽ. p̃dicta : hoc

Expanded text:
manus Domini ista fecerit, et Sanctus Israel creavemanus Domini ista fecerit, et Sanctus Israel creaverit universa. Accedant, inquit, idola vestra, quae putatis esse fortissima. Vel afferte, si quid forte habetis in vobis; et vestra aperite consilia, qua ratione, quo sensu nolueritis apertam suscipere veritatem. Simulque fit apostropha ad ipsa idola, quae insensibilia sunt, et nec audiendi, nec respondendi possident facultatem. Dicite, inquit, nobis vel praeterita, vel futura, et ex rerum eventibus vestram potentiam demonstrate. Hoc autem significat, quod post adventum Christi omnia idola conticuerint: ubi Apollo Delphicus, et Loxias, Deliusque, et Clarius, et caetera idola, futurorum scientiam pollicentia, quae reges potentissimos deceperunt? Cur de Christo nihil potuere praedicere; nihil de Apostolis ejus; nihil de ruinis et abolitione templorum? Si ergo suum interitum non dixerit, multa ab idolis esse praedicta, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ab ominatio ẽ. qui el egit uos .LxX.
Iuxta ẽ iudiciũ ur̃m dicit dñs ds̃. Uene¬
runt appropinquauer̃ consilia ur̃a: di¬
cit rex iacob. Appropinquent ⁊ anñti
⁊quȩ erant dicite : & apponemꝰ sensũ &
Isciemꝰ quȩ sint nouissima. Uentura qͦq
dicite nob̾: ⁊ anñtiate quȩ futura sunt
Iin nouissimo. ⁊ sciemꝰ qm̃ du estis. Be¬
:ne facite ⁊ male ⁊ ammirabim. & ui
Idebimꝰ simul unde sitis uos. iunde sit
Iopus ur̃m. De terra ab ominationẽ ele¬
gerunt uos. Quomꝰ supra diximꝰ dupli¬
cẽ esse iacob ⁊ isrł non credentiũ atq
credentiũ in dñm saluatorẽ: ita uoca¬
tis gentib ⁊ in deserto quondã eccłȩ
erumpentib fliuiis fontibusq Et
mirũ in modũ comante uarietate ar¬
borũ cunctis ubertate plenissimis. qͥ
in xp̃o ex gentib credere noluer̃. ꝓuo¬
cant᷑ ad iudiciũ. ut respondeant cur
ut respondeant cur uidere. ⁊ scire. &e
recogitare. ⁊ intelligere noluerint. qͥa

Expanded text:
 qui elegit vos. LXX: Juxta est judicium vestrum, dicit Dominus Deus: venerunt et appropinquaverunt consilia vestra, dicit rex Jacob. Appropinquent Al. accequae erant dicite: et apponemus sensum: et sciemus quae sunt novissima. Ventura quoque dicite nobis, et annuntiate quae ventura sunt in novissimo: et sciemus quoniam dii estis. Bene facite et male, et admirabimur: et videbimus simul unde sitis vos, et unde sit opus vestrum: de terra abominationum elegerunt vos. Quomodo supra diximus, duplicem esse Jacob et Israel, non credentium atque credentium in Dominum Salvatorem: ita vocatis gentibus, et in deserto quondam Ecclesiae erumpentibus fluviis fontibusque, et mirum in modum comante varietate arborum, cunctis ubertate plenissimis, qui in Christum ex gentibus credere noluerunt, provocantur ad judicium, ut respondeant cur ut respondeant cur videre, et scire et recogitare, et intelligere noluerint, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sempit̾na quoq uirtus illiꝰ & diuinitas. Iui
spiramen om̃ib dedit qui uersant᷑ in terra.
lege prima mortaliũ: insufflauit enĩ deus
infaciem adam sp̃m uitȩ : ⁊ factus ẽ. in ani¬
mã uiuentẽ. Sp̃s autẽ his ꝓpriȩ qui cal¬
cant t̾ram: & sapientiã carnis suȩ subici¬
unt potestati. Ille gͥ cuiꝰ tanta p̃conia st̃
hȩc ad eũ locutus ẽ: cuiꝰ legem insulę pre-¬
stolantur ⁊ gentes. Ego dñs uocaui tẽ iti
ustitia. De quo ipse loquit᷑ in euangelio.
Pat̃ iuste. ⁊ mundus ignorat te: ut esses
ñ solum uideorũ sed ⁊ gentiũ ds̃. Et ap̃¬

Expanded text:
sempiterna quoque virtus illius et divinitas. Qui sempiterna quoque virtus illius et divinitas. Qui spiramen omnibus dedit qui versantur in terra, lege prima mortalium. Insufflavit enim Deus in faciem Adam, spiritum vitae, et factus est in animam viventem . Spiritum autem his proprie qui calcant terram; et sapientiam carnis, suae subjiciunt potestati. Ille igitur cujus tanta praeconia sunt, haec ad eum locutus est, cujus legem insulae praestolantur et gentes: Ego Dominus vocavi te in justitia: de quo ipse loquitur in Evangelio, Pater juste, mundus te ignorat ; ut esset non solum Judaeorum, sed et gentiu