comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saluare. enim .i. qi nos sumus reconciliatidõ. qũi pͥ us
tuste eramus sub potestate diaboli: natura de pͣuata
pect̾o. reconciliati dico: ꝑmortem silii eius. cum ad huc
semusinimici poñ quoquori s perratores. ⁊ sihẽ. qd
utiq ẽ: ergo multomag̃ nos reconciliati erimus: non
ẽ: ꝙ iuuens poterit factos amicos saluare:
qr mortuus: potuit iistificare: quo facto mimiq et
iustificati. Dico. salui erimus. Nonsolum autem: sal¬

Expanded text:
sasajuste eramus sub potestate diaboli, natura depravata peccato. Reconciliati dice per mortem filii ejus, cum adhuc essemus inimici, non quocunque modo peccatores. Et si hoc est quod utique est, ergo multo magis, nos reconciliati erimus, Ambrosius non quod vivens poterit amicos salvare, quia mortuus potuit justificare: quo facto inimici ex justificati. Dico, salvi crimus. VERS. 11.-- « N
Abbreviated transcription (Latin):
ẜͦ obtulit d̾opatͥ: ut placaretur: nõnꝙ. ante non cli¬
lex̃ nos: ex qua dilectone: filium pro nob̾ tͣdidit. nec
simul ⁊ concorcliter oꝑant᷑. s si añ nos cliligebat ds̃. quo¬
modo ꝑ mortem pͥ. eisimiris reconciliati:⁊ abira liberati:
ad quod dm̃s. Qu̾od iracłi: quicum tranquillitate
uidicat. nicħ ẽ aliud: qmͣuista uindicta Sigͦ uista dimi tate
naumdicta. tale nomen accep̃. reconciliato directe in¬
absolimmir. Non enimimmici eramus dõ. nͥquẽ¬
admodum uisticie sunt inimica peccata: ⁊ ĩo: re¬
missis peccatis: tales inimicitie finiuntur.:⁊ recon¬
ciliantur iusti. quos ip̃e iustificat. Pecc̾a enim
n̾ra cdiabolus tenebat. ⁊ ꝑ illa nos nũto agebar in
mortem: s tãqualuit ille sangguis: ut homines ab et¬
na morte debita libera uerit: morsxͥ indebita. quoᷤᷤ
tn ĩ mimicos utiq dilex̃. u̾n: recte sequitur. Siemm
ꝑmortem filii ⁊ͥ c.a. Nere iam iuuens: p᷑terit amicos tcõs

Expanded text:
obtulit Deo Patri, ut placaretur, non quod ante non dilexit nos, ex qua dilectione Filium pro nobis tradidit, nec orditer operantur. Sed si ante nos diligebat Deus, quomodo per mortem Christi ei sumus reconciliati, et ab ira liberati? Ad quod dicimus, quod ira Dei, qui cum tranquillitate judicat, nihil est aliud quam justa vindicta. Si ergo justa divina ndicta tale nomen acceperit, reconciliatio Dei recte inabsolvimur. Non enim inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, et ideo remissis peccatis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat. Peccata enim nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito agebat in mortem; sed tantum valuit ille sanguis ut homines ab aeterna morte debita liberaverit mors Christi indebita, quos tamen etiam inimicos utique dilexit. Unde recte sequitur: Si enim per mortem Filii, quasi dicat: Vere jam vivens poterit amicos factos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ homo: quid aduersus dm̃ndicerent: amino non hñt.¬
tenuit. homqͥ cl̃o iniuiriam fecisse conuinceretur:
qr pcepta euit contempsit. ⁊ sealieno donunio mancipaᷤͤ.
sue seruituti dampntim intidit. homini quoq inui¬
riam fecisse cimiunceretur diaboł. qi illum: ⁊pͥus
ꝓmittendobona: decep̃. ⁊ p̃mala inferendo nocuit. In¬
uiste gͥ diabolus. qnͣt ad se tenebat hominems s hon¬
s. hõmeruit ꝑculpam patidiaboli trannidem. S igͥ as
qui utͥq p̾erat: potentia hominem lib erare i s. pͣ cãmͦ iͦ¬

Expanded text:
 homo quid adversus Deum dicerent non htenuit. Homo etiam injuriam fecisse Deo convinceretur, quia praecepta ejus contempsit, et se alieno domino mancipans, suae servitutis damnum intulit. Homini quoque injuriam fecisse convinceretur diabolus, quia illum et prius promittendo bona decepit, et post mala inferendo, nocuit. Injuste igitur diabolus quantum ad se tenebat hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem. Si ergo Deus, qui utrique praeerat, potentia hominem liberare vellet, sola
Abbreviated transcription (Latin):
sicoma. mi. ig. ẽ. illi. H scdm̃ legem locutusẽ. que
phibet uirumẽe comatum. Quod siquis opponat de
cogitet quid inter sit int̾ ilło uelamĩt᷑ msticum. ⁊ hãc
sicabat. ꝙ uelam̃positum suꝑ faciem moysi .i. uelamen
depomitur. Dequa dic̃ apłs. Cum transieris adxꝑm:
auferetur uelamen. Mulier il si comam. nui. glo. ẽ.

Expanded text:
ominia est illi. Hic secundum legem locutus est, quae prohibet virum esse comatum. Quod si quis opponat de cogitet quod intersit inter illud velamentum mysticum et hanc ficabat quod velamen positum super faciem Mosi, id est velamen deponitur. De qua dicit Apostolus: Cum transieris ad Christum auferetur velamen . Mulier
Abbreviated transcription (Latin):
dicat: ut ꝙ. sp̾uale ẽ.: regat illud: ꝙ aminale ẽ. ⁊ no̾
mulier debet hr̃ uelamen suꝑ cap̃ .s. ad ħ significand̾¬
scĩs angłis. ⁊ cacͣta: ⁊ pia significatõ. nam d̾s ñ ad
tempus uidet. nec aliquid noui ẽ in euisuisione ⁊ scĩa
cum aliqutd temporaliter ⁊ tranfitorie geritur. sicut
cumdiuinis mancipamur obsequ. iĩs .i. cum eccłiam
inp̾ssi ł lectõnib sacris aurem accomodamus. ł psal¬
modie oꝑam damus. ł or̃oninc̃bimꝰ. ł missaꝵ sollemp¬
ma celebͣmus. Io apłs monet mulieres hr̃e uelamen:
p̃p angłos. Qec dubitari licet. uͥ corꝑis dominici ⁊ sangui¬
nis mist̾ia geruntur: suꝑnoꝵ ciuium ad ẽẽ contientꝰ.
qui monumentum: quo uenerabile corpꝰ positum fu
erat: ⁊ un resurgendo abscesserat.: tam seduł ex cubiĩ
num .i. scdm oꝑat̾onem duͦi. inqua alter ime altero.
nonc̾atur. qui ⁊̃ pͥmitus c̾auit exuno ambos .i. ex

Expanded text:
dicat, ut quod spirituale est regat illud quod animale est, et non dicat, ut quod spirituale est regat illud quod animale est, et non mulier debet habere velamen super caput, scilicsanctis angelis et sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi est in ejus visione et scientia, cum aliquod temporaliter et transitorie geritur, sicut cum divinis mancipamur obsequiis, id est cum ecclesiam ingressi vel lectionibus sacris aurem accommodamus, vel psalmodiae operam damus, vel orationi incumbimus, vel missarum solemnia celebramus. Ideo Apostolus monet mulieres habere velamen propter angelos. Nec dubitari licet, ubi corporis Dominici et sanguinis mysteria geruntur, supernorum civium adesse conventus, qui monumentum, quo venerabile corpus fuerat positum et unde resurgendo abscesserat, tam sedulis excubiis um operationem Domini, in quo alter sine altero non creatur, qui etiam primitus creavit ex uno ambos, id est ex
Abbreviated transcription (Latin):
ħet in conmutabili uĩtati. ⁊ gła daĩ. dumro: sub¬
Liugat sibi sensualitatem. ꝙ te ordinatissime fit:
adħͥ enim bonum erat ut fieret: ut non solum
anima dominaretur corꝑi ꝙͣ secuilẽ locum opti¬
net. s ĩ uirił r̃o. fubiugarer sibi animalem par¬
cemut appẽtũ animaᷤ ꝑquem uoluptates corꝑiꝰ
oꝑamur. habeat mens int̾ior tanqmͣ uir ił rõ sub¬
iugatum. sic debet uir feminam reg̾e. nec eam ꝑunt¬
tere dominari inuirum. Quod si animał pars.¬
aissu nimis inext̾iora ꝓlabͥr: consentiente capite
Inueteraturq int̾iorhomo inter inimicos suos:
inuidos uirtutis .i. demones. eternoꝵq uisio: ab
aulcium fructiuim sine iͤ fis fructib .i. sinebonis oꝑib.
bona u̾ba contexunt. ut maleniuentes. bñloquendo.
tͦpitudinem suam conteganͣt. Non eium. qrͣ mulier¬
tone: regatur rõnał. s mulier .i. sensualitas: ẽ exui¬
D.s. ut ab ea regatur: Acudiceret. dustbut̾o utusq in¬

Expanded text:
e incommutabili veritati, et gloria Dei, dum ratio subjugat sibi sensualitatem: quod tunc ordinatissime fit, Ad hoc enim bonum erat ut fieret, ut non solum anima dominaretur corpori quod servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem, ut appetitum animalem per quem voluptates corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjugatum; sic debet vir feminam regere, nec eam permittere dominari in virum. Quod si animalis parsprogressu nimis in exteriora prolabitur, consentiente capite Inveteraturque interior homo inter inimicos suos, invidos virtutis, scilicet daemones, aeternorumque visio ab dulcium fructuum sine ipsis fructibus, id est sine bonis operibus bona verba contexunt, ut male viventes bene loquendo turpitudinem suam contegant. Da memoriae quitione regator rationalis, sed mulier; id est sensualitas est, ex ut ab eo regatur. Ac si diceret, distributio utriusque in
Abbreviated transcription (Latin):
uelet cap̃. ⁊ ñmulier ħantem. ꝙ. dictum ẽ deuelandiᷤᷤ
capitib ego p̃cipio. obseruari. auctoritate p̃cepti uti¬
tur apłs. ut obtemꝑent. Ualdeenim iniquumẽ.
uelle sibi obtemꝑari aminorib ⁊ nolle obtemperari
maiorib ⁊ hic ostend̾. quedam eẽ de quib nõ ẽ disptit̾ad̾.
s auctoritate p̃cepti acquiescend̾ un: att haut̾e p̃. uͥ .s.

Expanded text:
velet caput et non mulier. Hoc autem, quod dictum est de velandis capitibus, ego praecipio observari, auctoritate praecepti utitur Apostolus, ut obtemperent. Valde enim iniquum est velle sibi obtemperari a minoribus, et nolle obtemperare majoribus. Et hic ostendit quaedam esse de quibus non est disputandum, sed auctori praecipienti acquiesc
Abbreviated transcription (Latin):
uelo: ut se m̾contineat. ioq uir non debet uelare
cap̃. Est ⁊ alt̾a pars anie: inferior. que deriuat᷑
ad actõnem temporalium rerum: quadam intẽ¬
tõne. ⁊ siclp̃a amiina: ex qria parte consulit iũtatẽ
⁊ conspic̃ imago di ẽ. ex qua uͦ uitend̾ ad agenda ista
inferiora: non est imago dĩ. qr uͦ in his reb corꝑalib
temporalibq ꝑicłosa ẽ nimnia inferiora ꝓg̃ssio. Io ht
potestatem suꝑcap̃. qua cohibeatur. q: mdicat uela
rum tm̃ ẽẽ nnaginem ⁊ głam cłi. mulierem autem
głam uiri. Hoc gͥ:⁊ si inuob hominib diu̾si extĩ
sexus figuratum sit.: tñ ineodem uno int̾iori ho¬

Expanded text:
ir non debet velare caput. Est et altera pars animae inferior, quae derivatur ad actionem temporalium quadam intentione, et sic ipsa anima ex qua parte consulit veritatem et conspicit, imago Dei est. Ex qua vero intendit ad agenda ista inferiora, non est imago Dei; quia vero in his rebus corporalibus temporalibusque periculosa est nimis in inferiora progressio. Ideo habet potestatem super caput qua cohibeatur, quod indicat verum tantum esse imaginem et gloriam Dei, mulierem autem gloriam viri. Hoc igitur, etsi in duobus hominibus diversi exterius sexus figuratum sit, tamen in eodem uno interiori ho
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e .i. inmenteni cui ñ dominantur peccata renoua¬
mini: ad moclum noui hominis. E tͥ nota ꝙ hicẽ
generał ꝓhibitio. ⁊ generał uissio. P rohibito enimẽ
illud: ad declinandumamalo. ħad faciendum bonum.
Non concupiscencdo enim: uetustate expoliam᷑. ⁊ di¬
ligendo: nouitate indirimur. Adh utiq reforma-¬
mini. ut inuob ip̃is exꝑim̃to ꝓbetis que sit uoluntas
dli .i. quid ds̃ uelit. que uoluntas ẽ. bona. qi quicꝙ. d̃s

Expanded text:
rae, id est mentem cui non damnantur peccata reformamini ad modum novi hominis. Et nota quod hic est generalis prohibitio, et generalis jussio; prohibitio enim est, illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. Non concupiscendo enim vetustate exspoliamur et diligendo novitate induimur. Ad hoc utique reformamini, ut in vobis ipsis experimento probetis quae sit voluntas Dei, id est quid Deus velit, quae voluntas est bona, quia qu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ⁊ ꝑfecta. in om̃ibonitate. ut nicħ sit meluis. Et
nota. qr uoluntas di cłr: siue ipã quauult. que uideo
ds ẽ. siue illudꝙ. uult. Hic autem accipitur dd̾i uo¬
iuntas qua uult. que semꝑ impletur. que bñplaci¬
tumd̃ĩ ł disposit̾o interdum appellatur. Dequa
Uoluntati eiuis. quic resistit : Om̃ag̾ bona que si¬
unt: ds̾ fieri uult. quoꝵ ip̃e auctor ẽ. malauꝰ ñ uult fĩ.
nec tñ uult ñ fieri. Sienim uellet nõ fieri. ⁊ fierẽt. uo¬

Expanded text:
ut nihil sit melius. Et nota quia voluntas Dei dicitur, sive ipsa qua vult quae in Deo Deus est, sive illud quod vult: hic autem accipitur Dei voluntas qua vult, quae semper impletur, quae beneplacitum Dei vel dispositio interdum appellatur. De qua Voluntati ejus quis resistit? . Omnia ergo bona quae fiunt, Deus, fieri vult, quorum ipse auctor est, mala vero non vult fieri, nec tamen vult n
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Ostendit enim. qnͣt fec̃ eis quos liberauit ⁊ glo¬
rificauit: cum illiquos deseruit: penam ht̾it que pa¬
mħ sermone dicens: iacob gͣtis dilectum ⁊ electum
ad̃o: esau autem iudicio repbatũ: sic̃ iphara hone.
⁊ alios quos uoluntate sua d̾s obdurat. ostñditur:
quod quidam sũt. quib nec gram apponit dsͣ. ut c¬
esau. ⁊phara. cũ aliis infert eam: qiͣ colactis. ut apło

Expanded text:
suam. Ostendit enim quantum fecit eis quos liberavit et glorificavit, cum illi quos deseruit poenam habent, quae pa sermone, dicens: Jacob gratis dilectum et electum a Deo; Esau autem judicio reprobatum sicut Pharaonem, et alios quos voluntate sua Deus obdurat, ostenditur quod quidam sunt, quibus nec gratiam apponit Deus, ut Esau et Pharaoni, cum aliis infert eam quasi coactis ut apo
Abbreviated transcription (Latin):
notitiam suam attrahit: ut sic ostenderet. inuasa nu
na mał:i tamdiu eos tolerat. ut conunicat eos iuste dãp¬
nari. uit fideles mag̾eum diligant. qͥb grãm ma-¬
lĩ non conmunem. ip̃e conseruauit. Uł. ostencleret ħ:
rant amał. aquib qnͣto mag̃ tͥbulatõnib ex̾ centura
co puriores: ⁊ meliores: grã di operante reddũtur. Uł de
sinil boni daret. s quid dices: si ĩ bona deditͣi dedit utiq.
poss uidicare statim. dui sustinuit. ut ꝯqueri n̾o pos
deꝑirent: quos p̃sciuit non c̃dituros. Ds dico: uolens
mꝑditis. quos male usos dipatientia: eternaliter d̾ap
glorificabit: cum iundictam sanguinis eoꝵ suꝑ ma-¬
los ex̾cebit. qͥ cum añpũtaretuir ñ iundicaturus. qi¬

Expanded text:
notitiam suam attrahit, ut sic ostenderet in vasa misnotitiam suam attrahit, ut sic ostenderet in vasa misna malis, et tandiu eos tolerat, ut convincat eos juste damnari; et ut fideles magis eum diligant, quibus gratiam malis non communem ipse crant a malis, quia quanto magis tribulationibus exercentur, tanto puriores et meliores gratia Dei operante redduntur. Vel de us Deus, etiam si nil boni daret. Sed quid dices, si etiam bona dedit, et dedit utique posset judicare statim, diu sustinuit ut conqueri non possdeperirent, quos praescivit non credituros. Deus dico volens ternam, in perditis quos male usos patientia sua aeternaliter damnaglorificabit, cum vindictam sanguinis eorum super malos exercebit, qui cum ante putaretur, non judicaturus q
Abbreviated transcription (Latin):
quib dam: ꝑ ꝙ apparet bonꝰ. qi sustinuit. uasaire
ap. ire ĩ. in. in multa patientia. Pãtientia ⁊ longa¬
nimitas cłi ẽ: qua iustinet malos. ut siuelint. corriga¬
tur. ł ininceptamalitia ꝑdurantes: ordinate cdisꝑdat.
dłi enum. expectati: in excusabiles funt. ⁊ io ex pecta¬
uit eos cłs: cum sciret non c̃dituros. ⁊ ut᷑utatur ilł. qͣi
instrumento: ad salutem bonoꝵ. Nou̾it enim  bñ
am c̾at. s ꝑfeet eos patienter: quouiq fiͦ oportere.
c̃aret: quem malum futurumẽẽ p̃sciret. nͥ pariter
nosi quib eos bonoꝵ usib ꝯmendaret. Dico: quod
sustinut malas.⁊ inti̾m dumex pectabat.: ostendrtꝰ
eis multis inditiis. Uł ip̃os aliqñ põmendo. Uł aliosco¬
illos. qui ita ex pestatis de peccatis noluerunt resi pisce.
s hac p̃clicta gr̾̃a abusi sunt. Eccehic ostenclitur nisti¬
tia cͥcaeos qui htĩt tempus oꝑandi sequit᷑. t ost̾edẽt¬
.qͣiͣ. adħ patitur ds malos. ⁊ p̃ostendit eis iram.⁊ ad

Expanded text:
Quia sustinuit vasa irae apta in interitum in multa patientia. Patientia et longanimitas Dei est quandiu sustinet malos, ut, si velint, corrigain incoepta malitia perdurantes ordinate disperdat. Diu enim exspectati inexcusabiles sunt, et ideo exspectavit eos Deus, cum sciret non credituros, et ut utatur illis quasi instrumento ad salutem bonorum. Ambrosius Novam creat, sed perfert eos patienter quousque scit oportere,  vel hominum crearet, quem malum futurum esse praesciret, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commendaret. Dico quod sustinuit malos, et interim dum exspectabat, ostendit eis multis indiciis vel ipsos aliquando puniendos, vel alios coeos qui ita exspectati de peccatis noluerunt resipiscere, sed hac praedicta gratia abusi sunt. Ecce hic ostenditur justitia circa eos qui habent tempus operandi. Ut ostende hoc patitur Deus malos, et praeostendit eis iram, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
sutura erit uoluntas. ꝑ ꝗͣ aũ dapnet᷑: au coronetur.¬
resciens itaq d̾s aliquot male uoluntatis futu¬
pharaonem dampnandum ẽẽ censuit. sciens:
unicuiq respondeat ꝓ m̃ito. Acsi diceret. digni esti
nunc uita eterna. qr erant boni. frequenter enim:
an̾sunt mali. qui futurisunt boni.⁊ aliquotiens:
pͥussunt boni: qui futuri sunt ꝑmansuri mali.
Taler erant illi. dĩo nomina eoꝵ erͣant scͥpta
incelo pp iusticiam cui deseruiebant. scd̾m uͦ p̃scĩam: in¬
nus sitap̃ dm̃uita. Nñmoysi dic̃. Siquis peccaiũt
añ me delebo eum de libro uite. ut sccd̃m usticiam

Expanded text:
futura erit voluntas, per quam aut damnetur aut coronetur.esciens itaque Deus aliquos malae voluntatis futuaescientia Pharaonem damnandum esse censuit, sciens unicuique respondeat pro merito. Ac si diceret: Digni estis nunc vita aeterna, quia erant boni. Frequenter enim ante sunt mali, qui futuri sunt boni; et aliquoties prius sunt boni, qui futuri sunt et permansuri mali. Tales erant illi, et ideo nomina eorum erant scripta in coelo propter justitiam, cui deserviebant; secundum nus sit vita. Unde et Mosi dicit: Si quis peccaverit ante me, delebo eum de libro vitae ; ut secundum justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħ uistume: ut qui insordib ẽ. nec resipiscere uult:
sordescat adhuc .i. nũtum hominis id exig̃. ut ip̃e qͥ
ñuult peccatum deserere: pecc̾o amplius contamine¬
tur. si c̃ pharao. qui uisis sigris debuisset corrigi.
s detenor factus est: uit̾o suo. Nec ħ inutile fuit. Nu
tendam banis: iurtutem meam. ut insignis egip¬
ti fec̃. Ecce hic paret: qr ⁊̃ mał. bñ utitur d̾s: astend̾a:
dico. ⁊ postensamu̾tutem: annuntietur nomen
meum inuniuersa terra. Notaqr es tmplum depha¬
raone: qui iusto uidiciod̾i reprobatus ẽ. ꝑtinetade¬
sau. qui eodem uidicio equissimo licet occulto:
nprolatus ẽ. sicut ia cob ꝑmi sericordiam electus
qñt pertinet ad originale peccatum: oms p̾areserant.
apparet.in his quinon hñt tempis operandi .s. inp̃a¬

Expanded text:
 justum est, ut qui in sordibus est nec resipiscere vult, sordescat adhuc , id est meritum hominis id exigit ut ipse qui non vult peccatum deserere peccato amplius contaminetur, sicut Pharao qui visis signis debuisset corrigi, sed deterior factus est vitio suo. Nec hoc inutile fuit, sed ut, tendam, bonis, virtutem meam, ut in signis Aegyptiis feci. Ecce hic patet quod etiam malis bene utitur Deus. Ostendam dico, et per ostensam virtutem annuntietur nomen meum in universa terra. Nota quia exemplum de Pharaone qui justo judicio Dei reprobatus est, pertinet ad Esau qui eodem judicio aequissimo, licet occulto, reprobatus est, sicut Jacob per misericordiam electus. quantum pertinet ad originale peccatum, omnes pares erant, apparet, in his qui non habent tempus operandi, sci
Abbreviated transcription (Latin):
uerialiter colligam: qui utuntur ħ mundo. sĩt
tanqmͣ nõ utantur. Ut .s. ex boniseie faciant
dona. ũo mali fiant. que uona ue putent malai
bonis danturI tẽq tolluntur: ii ꝓbentur. ne uͦ ptitẽt᷑
magna ł su̾madantur mał. Itemq eis tolluntur ut
crucientur. Ereterit enim. qi. ĩo ħ muncdialia: qiñ¬

Expanded text:
versaliter colligam, qui utuntur hoc mundo, sint versaliter colligam, qui utuntur hoc mundo, sint tanquam non utantur, ut scilicet ex bonis ejus faciant bona, non mali fiant: quae bona ne putentur mala, bonis dantur. Itemque tollentur ut probentur, ne vero putentur magna vel summa, dantur et malis. Itemque eis tolluntur ut crucientur. Praeterit enim. Haimo, Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
co uob̾. dum consulo ħ euitare. que tͥbulatones car¬
nis. ⁊ sollicitudinꝰs memoratas hñt. ł cluni con¬
ꝓpaganc̾ius ẽ ppłs d̃i. sẽ regeneratone s̃uali colli¬
fac̃. qui hñs ux orem reddit. nõ exigͥ debitum. i qti
pp infirmitatem ꝓpͥam duc̃ uxorem plangens potiꝰ
qr sine uxore ẽẽ no potuit. qmͣ gaudens ꝙ dłxenit.
imaxime. quipari consensu continentiam seru̾at.
Beatora sane coniugia iudicanda sunt. que siue
filiis ꝓc̾atis: siue ꝓle contempta: continentiam
pariconsensu seruariꝰpot᷑erint Sequit᷑. Et qui
flent: pro casib conuigii: ł ꝓ aliqua tͥ sticia se¬
cuu. sint tanqm̃ nõ flentes. ut spe futuribom: s
cedant ꝑ srangantur: Et qui gaudent: pro auqua
ꝓsꝑitate secsi: ant tanqmͣ non gaudentes. ut ĩtꝰ
timeant sp̃ualiter corrum pi. Et quiemunt. uit
faciunt conuurgati. qui prouident eiliis ant tanꝙͣ̃.
nonpossidentes ut .s. nõ apponant cor ꝑituris reb
s sic habehant: ut amore ilł no ħ eant. Et ut uni¬

Expanded text:
co vobis, dum consulo haec evitare quae tribulationes carnis et sollicitudines memoratas habent, vel dum conpropagandus est populus Dei, sed regeneratione spirituali collifacit, qui habet uxorem; reddit, non exigit debitum. Et qui propter infirmitatem propriam ducit uxorem plangens potius, quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens, quia duxit, et maxime qui pari consensu continentiam servant. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive in prole contempta continentiam pari consensu servare poterunt. Et qui flent, pro casibus conjugii, vel pro aliqua tristitia saeculi, sint tanquam non flentes, et spe futuri boni non cedant, vel frangantur; et qui gaudent pro aliqua prosperitate saeculi, sint tanquam non gaudentes, ut intus timeant spiritualiter corrumpi; et qui emunt, ut faciunt conjugati, qui provident filiis, sint tanquam non possidentes, scilicet non apponant cor perituris rebus; sed sic habeant, ut amore illis non haereant. Et ut uni
Abbreviated transcription (Latin):
as. Deos autem honines ẽe appellatos. inuenimus.
millo pio. D̾s stenit insinagoga doꝵ. Etitem. Ego dy
dii estis. fi Queritur. si homines aii uocantur: utrũ
p̃mium ꝓmittitur: equalitas angłoꝵ ⁊ inscͥpturis qͥd̃ꝰ
nescio utrum ł possit. ł facile possit reperiri: aꝑte angłos
dictosdos. sigͦ misqm indiuinis eloquiis repperitur:
eamͥ causa potissimum occurrit. qr angłi ñ di cuntur
dii: ne ab hominib putarentur colendi. ne homines
ad ħ inclinarentur: ut i ser uitium religionis. q̃¬
g̃ce litͦgia ł latͥadititur: angłis exiberent. s nomi¬
ne officii. multo utiluis uocantur: angłi. qui lat̾ du̾r:
mintii. uit ille colatur. tuuis sunt nimtii. Quod gͦ¬

Expanded text:
s. Deos autem homines esse appellatos invenimus in illo psalmo: Deus stetit in synagoga deorum . Et item: Ego dixi: Dii estis . Sed quaeritur, si homines dii vocantur, utrum praemium promittitur aequalitas angelorum. Et in Scripturis quidem nescio, utrum vel possit, vel facile possit reperiri aperte deos. Si ergo nusquam in divinis eloquiis reperitur mihi causa potissimum occurrit, quare angeli non dicuntur dii, ne ab hominibus putarentur colendi; ne homines ad hoc inclinarentur, ut servitium religionis quae liturgia vel latria dicitur, angelis exhiberent, sed nomine officii multo utilius vocantur angeli, qui Latine dicuntur nuntii, ut ille colatur, cujus sunt nuntii. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
coniugati. Insirmisinfirinam rõnem p̃tend̾. Ross
enimrõnem digniorem reddit̾sse. nuirginitatis mu¬
nis amplius conmendando. Suꝑg̾ditur enim uir¬
ginitas conclitoẽ humane natẽ. ꝑ ꝙͣ. homines angłis
assimilantur. Maior tñ uctoria uirginum: qmͣ an¬
głoꝵ Angłi enim sinecarne uiuunt. uͥgines uͦin
carnetͥumphant. Iñ ẽ ꝙ. intab̾nacło cdñi supmum
oꝑmentum erat depellib iacinctinis. ꝑ quod.
intelligͥ celibumiuta. hadet enum iacinctus: simi
ier throno. itaꝗͥ incarnie uirgineam pintatem¬

Expanded text:
conjugati. Infirmis infirmam rationem praetendit. Posset enim digniorem reddidisse rationem virginitatis munus amplius commendando. Supergreditur enim virginitas conditionem humanae naturae, per quam homines angelis assimilantur. Major tamen victoria virginum quam angelorum. Angeli enim sine carne vivunt, virgines vero in carne triumphant. Inde est quod in tabernaculo Domini supremum operimentum erat de pellibus hyacinthinis, per quod intelligitur caelibum vita. Habet enim hyacinthus speciem similem throno, ita qui in carn
Abbreviated transcription (Latin):
uerum dic s ꝙ. uirtutem de u̾tute genitam. ⁊ uͥtut̾e
de uirtute ꝓcecłñtẽ: nõ ui seandem naturam hr̃e. Hoc
falsum dicͦ. hoo ccͣfidem catholicam clicis. Nam etsi¬
dii. participatõne d̾ĩtatis: ut sc̃i: siie incelo: iam receptis
ut qui detorꝑe exierunt: siue int̾ra: morantes. ut quii e¬
adhuc inmortali corꝑe ꝑegͥnantur:⁊ non falsopuratoᷤ
dico deos. s inu̾itate dii funt: si quidem multi sunt dii:
participatione dĩtatis: ut sc̾i. ⁊ sunt añi multi: quialis

Expanded text:
verum dicis, sed quod virtutem de virtute genitam. et virtutem de virtute procedentem, non vis eamdem naturam habere? Hoc falsum dicis. Hoc contra fidem catholicam dicis. VERSdii, participatione deitatis, ut sancti, sive in coelo, jam recepti, ut qui de corpore exierunt, sive in terra, morantes, ut qui adhuc in mortali corpore peregrinantur, et non falso putatos, dico deos, sed in veritate Dei sunt, siquidem multi sunt dii, participatione deitatis ut sancti, et sunt domini multi, qui aliis
Abbreviated transcription (Latin):
conuinctis p̃ceptum añi decli. uͥuterq ẽ fideł. ł meũ
consilium: u̾alter est in fideł. De uirginil autem.
non habeo p̃ceptum dñi. aliqua lege p̃cipientis.
sideł. indispensatõne mi c̾clita. ac ꝑ ħ conitat: ꝙ sũ
ydoneus: indandis consiliis salutaril. Ex istimo

Expanded text:
conjunctis praeceptum Domini dedi, ubi uterque est fidelis; vel meum consilium, ubi alter est infidelis. De virginibus autem non habeo praeceptum Domini, aliqua lege praecipientis ufidelis in dispensatione mihi credita, ac per hoc constat quod sum idoneus in dandis consiliis salutaribus. Ambrosius Existimo
Abbreviated transcription (Latin):
nicuiq plus in sua qmͣ inaliena ualere lingua. ce
banc autem scͥpsit hebraicalingua. cuiussensum ⁊ or¬
dinem retinens lucas: post excessum eius: g̃co sermõe
conposuit nongͦ mirum: si in hac tanta doctrinae doc¬
fulget eloquio. ꝓpulsatis gͥ calumniis aduersã¬
tium u̾itati. nullatenis ambigendum ẽ.:⁊ hanc pauli
fore epłami. Inqua intendit: x̾ eminentiam: ⁊ ficłi
sufficientiam: nec non ⁊ legis insufficientiam: ⁊ in¬
utilitatem ostendere. Modus tractandi tał est. pͥnto:

Expanded text:
nicuique plus in sua quam in aliena valere lingua. Caenicuique plus in sua quam in aliena valere lingua. Caermone composuit. Hanc autem scripsit Hebraica lingua, cujus sensum et ordinem retinens Lucas post excessum ejus Graeco sermone composuit. Non ergo est mirum si in hac tanto doctrinae fulget eloquio. Propulsatis igitur calumniis adversantium veritati, nullatenus ambigendum est et hanc Pauli fore Epistolam, in qua intendit Christi eminentiam, et fidei sufficientiam, nec non legis insufficientiam et inutilitatem ostendere. Modus tractandi talis est: Primo
Abbreviated transcription (Latin):
tͥri erant: putarent exħ se iferiores ceteris: ac miseri¬
ores. existere. Ioq ut eos consoletur:atq erigat:. maio¬
s rigr̃a preditos ininicio epłe sue declarat.qi antiqͥs
dam tũ u̾itans calumniatores. hancepłam n̾ẽẽ pau-¬
li dicere ausi sunt. eoꝙ. nomen eius intytulo non
habeat. ⁊ longe splendidiore: atq facumdiore stilo:
qm alie: resplendeat. s aut barnabe. aut luce. łcle
m̃tis. ł t̾tulliani. qͥb mpmptu nob̃ ẽ respondẽ.
Si enim io̾ ñ ẽ dicenita pauli: qr nomineeuis p̃titu¬
latanonẽ: gͦ nec alicuius illoꝵ: inmo nlłiꝰ onu̾o: cũ
rat. nomens uumi odiosum eis. tacuit. ne p̃scripti nomi¬
nis inuidia: sequentis utilitatem ex duderet lecłoniᷤᷤ.
demonstrans: sui or clinis dignitatem noluit aliferre:
nominando se apłm. s mĩtum sui officii tatens: suꝑb̾
qmͣ alie. sane mirandum non ẽ. cum nataͣle sit u¬

Expanded text:
de afflicti et contriti erant, putarent ex hoc se inferiores caeteris ac miseride afflicti et contriti erant, putarent ex hoc se inferiores caeteris ac miseriores existere. Ideoque ut eos consoletur atque erigat, majori gratia praeditos in initio Epistolae suae declarat, quia antiquis dam tamen veritatis calumniatores hanc Epistolam non esse Pauli dicere ausi sunt, eo quod nomen ejus in titulo non habeat, et longe splendidiore et facundiore stylo quam aliae resplendeat; sed aut Barnabae, aut Lucae, vetis, vel Tertulliani; quibus in promptu nobis est respondere. Si enim ideo non est dicenda Pauli, quia nomine ejus praetitulata non est, ergo nec alicujus illorum, imo nullius omnino, cum rat, nomen suum odiosum eis tacuit, ne praescripti nominis invidia sequentis utilitatem excluderet lectionis. militatem ipse demonstrans, sui ordinis dignitatem voluit anteferre nominando se Apostolum, sed meritum sui officii tacens, superbis quam aliae, sane mirandum non est, cum naturale sit u
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus doctor egregtus: gẽ¬
trum apłs: ministerium su¬
umuolens honorificare iux¬
ta quod inepła ad romanoᷤ
ait. qmͣdiu quidem sum¬
apłs gentium. honorisicabo
minisfium meum. tẽp tãs. si quo mͦ ad enulandũ¬
prouocem carnem meam: Eccłiis hebreoꝵ hanc epłã
scripsit. agens de emunenti axͥ: sccł̃m utramq natam.
⁊ legis moysaicẽ inutilitate. astruens multis mͦis: sid̾e
ihuxͥ: absq legalib sufficere ad iusticiam: ⁊ salurem. le¬
galiauͦ: post xͥ passionem: non mͦ non ꝑficere: uerum¬
⁊̃ officere. Quordam hebreoꝵ suꝑstitiosam tͣditõn̾e
excludñs. qui xꝑm consitentes: legales obseruantias.
tenendas: putabant: un hunc errorem: quosdam
⁊̃ qui de gẽtilitate uenerant ad xꝑm: sua auctorita¬
te induxerant. Io. apłs prouidens gentib. ne deinceps in
hunc errorem hebreoꝵ auctoritate trahantur. iu¬
d̾os qͦ ademulantlum ꝓuocans. quod est honor mi
tum suum nobis misisse. ⁊ in eo nob̾ locutum. ut au¬

Expanded text:
r egregius, gentium Apostolus, ministerium suum volens honorificarta quod in Epistola ad Romanos ait: Quandiu quidem Apostolus gentium sum, honorificabo ministerium meum, tentans si quomodo ad aemulandprovocem carnem meam . Ecclesiis Hebraeorum hanc epistolam scribit agens de eminentia Christi secundum utramque naturam, et legis Mosaicae inutilitate; astruens multis modis fidelegalibus fieri ad justitiam et salutem, legalia vero post passionem non modo non proficere, verum etiam officere. Quorumdam Hebraeorum superstitiosam traditionem excludens, qui Christum confitentes legales observantias tenendas putabant, et in hunc errorem quosdam etiam qui de gentilitate venerant ad Christum sua auctoritate induxerant. Ideo Apostolus providens gentibus ne deinceps in hunc errorem Hebraeorum auctoritate trahantur, Judaeos quoque ad aemulandum provocans, quod est honor mintum suum nobis misisse, et in eo nobis locutum ut au
Abbreviated transcription (Latin):
ysaias ait.ex pͣ patͥs. ego ero illi .i. ad honore illius. i¬
ẽ. s t̾o̾ dicit᷑erit: qr ab hominib idscietur: indie udicii.
quodam .ii. mͦ locutonis dic̃ scͥptura rem e̾eł fieri cũ
uocat. dicens. Ex iit qui seminat.⁊ c̃ ⁊ itẽ. ego apatre exi¬
ii. ⁊ ueni in mu̾dil̃. Pauł uͦ introitumuocat adin̾t᷑:
troitus appellatur. recte utiq foris enm eramꝰ ado.
sic̃ qui sunt ext̃ regales aulas inuncłis colligati. ⁊ qui
hñt ap̃ regen: pro culpis aliquib offensam qͥ aut̃ẽ uo¬
liũ̾t istis ueniam impetrare. ñ pͥm̃ ip̃os in aulam regiᷤᷤ
inctuc̃. s ip̃e foras eggait᷑. ibiq cum eis logͥt᷑. usq dumꝰ
eos correctos reddat. ⁊ aignos esficiat. quo regis uultui
.i. carnem simiens: ⁊ colloc tꝰ nob̾cum p̃cepta regis. in¬
notuit. Rsic nos apeccaus emundans: ⁊ ad dm̃ conu̾¬
tens. inaulam regalem uelut mͣiator optimꝰ introdu
ẽ Iaexitus u ntiditus. uocatur carnis sue aduentus:

Expanded text:
 ad honorem illius, iest. Sed ideo dicitur erit, quia ab omnibus id scietur in die judicii. Quodam enim modo locutionis dicit Scriptura rem esse vel fieri, cum vocat, dicens: Exiit qui seminat, etc. Et item: Ego a Patre exivi, et veni in mundum . Paulus vero introitum vocat adventum troitus appellatur; recte utique. Foris enim eramus a Deo, sicut qui sunt extra regales aulas in vinculis colligati, et qui habent apud regem pro culpis aliquibus offensam. Qui autem noluerit istis veniam impetrare, non primum ipsos in aulam regis inducit, sed ipse foras egreditur, ibique cum eis loquitur usquedum eos correctos reddat et dignos efficiat quo regis vultui pest carnem sumens, et collocutus nobis, cum praecepta regis innotuit. Et sic nos a peccatis emundans, et ad Deum convertens in aulam regalem velut Mediator 234 optimus introducit. Ideo exitus et introitus vocatur carnis suae adventus,
Abbreviated transcription (Latin):
pirare atq animum rec̾are ualeat: post itẽ. cum re¬
fectus fu̾i̾t: ad alia alta sub tollit. ita cͥca hebrẽos: beatuᷤ
facitapłs. quos paulatim ad notitiam tł̃ĩ erͥg̃. iñter al¬
ta memorans humilia. uͥq magist̾ sui uestigia conse¬
quens. nam u p̃e sic faciebat. aligñ ꝙͥ. in altiora disci¬
pulos suos subleuabat. aliqñ: eos adinferiora: in becil¬
litatis eoꝵ gr̃areuocabat. nequaqmͣ eos plix o tempore
iualta ꝑmanere parte ꝑnuttens: ita. in hac tota serie fac̃¬
apħ̃. pꝰ alta coninemorat dicens iifilio uͥ ꝓͥus intelligͥ¬
silius. qui ẽ suꝑior ⁊ excellentior uniuersis. de m̾ adbumi
ad alta narrando ren̾tit᷑: sedet ad dexteram. maie. Seqͥt᷑. E¬
lior dr. ⁊ sic̃ illud: scd̃mhumanam nat᷑am: scdm diuin̾a

Expanded text:
pirare atque recreare animum valeat; post item cum repirare atque recreare animum valeat; post item cum refectus fuerit, ad alia alta sustollit: ita circa Hebraeos beatus facit Paulus, quos paulatim ad notitiam Dei erigit, inter alta memorans humilia, ubique magistri sui vestigia sequens: nam et ipse sic faciebat. Aliquando quidem in altiora discipulos suos sublevabat, aliquando eos ad inferiora, imbecillitatis eorum gratia revocabat, nequaquam eos prolixo tempore in altera parte permanere permittens: ita in hac tota serie fac alta commemorat, dicens, in Filio, ubi proprius intelligFilius, qui est superior et excellentior universis. Deinde descenrum faciens; inde ad alta narrando revertitur, sedet ad dexteram majestatis. lior dicitur, et sicut illud secundum humanam naturam, ita
Abbreviated transcription (Latin):
co ⁊ aligitate. In ex celsis enĩ dicens: ñ in loco c̃clud̾̃ dm̃.
tiorem. sicut ⁊ ꝑ dexteram: ñ dm̃ deformauit. s similitu¬
dinem honoris demonstraũ. c̃sessus enĩ: nicħ demons¬
trat aliua. nͥ hanoriᷤ equalitat̃e. Contemplare sapi̾am
gͣdus. ⁊ quałr eos adip̃m apicem pietatis adduc̃.il tt̾e.
añ qmͣ deficerent: ⁊ eos obscuritas occuparet. Uide qͦmͦ
eos ad inferiora reuocauit. Quandoq enĩ. que sunt
humilitatis eloqͥt᷑. qn̾q uͦ altiora insonat. nec semꝑ in
humilib remaner. nͨ in excelsis ꝑdurat. s uelutiqͥb¬
dam gͣdib: nc̃ adalta rastigia subleuat᷑. nb̃ ad inferio¬
ra declinat᷑. Sic̃ eñi qui infantulum quẽpiamad
excellentiora uult paulatim sensimq stbrigẽ igͣdati
ħtac̃: ab inferiorib ad suꝑ iora canit̾ndns. Dem̾. cum
sursũꝑuen̾it: obscuritatib ac defectõnib eum fati¬
gͣri uidñs. pꝰ alta: deponit eum ad inferiora. quo res¬

Expanded text:
is enim dicens, non in loco concludit Deum, tiorem, sicut et per dexteram non Dominum deformavit, sed similitudinem honoris demonstravit. Confessus enim nihil demonstrat aliud, nisi honoris aequalitatem. Contemplare sapientigradus, et qualiter eos ad ipsum apicem pietatis adducit, ubi item antequam deficerent et eos obscuritas occuparet, vide quomodo eos ad inferiora revocavit. Quandoque enim quae sunt humilitatis eloquitur, quandoque vero altiora insonat, nec semper in humilibus remanet, nec in excelsis perdurat, sed veluti quibusdam gradibus nunc ad altiora fastigia sublevatur, nunc ad inferiora declinatur. Sicut enim qui infantulum quempiam ad excellentiora vult paulatim sensimque subrigere, gradatim hoc facit ab inferioribus ad superiora conscendens, deinde cum sursum pervenerit, obscuritatibus ac defectionibus eum fatigari videns, post alta deponit eum ad inferiora quo res
Abbreviated transcription (Latin):
degła. sicutlumen de lumine. ⁊ pͥncipium. de pͥncipio.
⁊d̃s de do̾. ñ tñ duo dii. s unus. ñ duo pͥncipia. s unum. splẽ
dor. aut̾e. ⁊ figura. si cut umago. ꝓpͥe ad ꝑsonam filii re
tͥbuit. ex eoquod cum auctoritate cuncta gubernat. ⁊ cõ¬
tinet. si c̃ enim ab eocreata sunt om̃ia. ita ꝑeum inmuta¬
bilem conseruant᷑. Creatoris aut̾ẽ oñi potentia: cã ẽ. sub¬
sistentiomũ c̾ate. que uͥtus: si ab eis que conctidit rege¬
dis aliqñ cessaret: simul om̾ium rerum sp̃es ⁊ nat᷑a con¬

Expanded text:
us gloria de gloria, sicut lumen de lumine, et principium de principio, us gloria de gloria, sicut lumen de lumine, et principium de principio, et Deus de Deo, non tamen duo Dii, sed unus; non duo principia, sed unum. Sdor autem et figura, sicut et imago proprie ad personam Filii reftribuit, ex eo quod cum auctoritate cuncta gubernat et continet. Sicut enim ab eo creata sunt omnia, ita per eum immutaer operantis. Creatoris omnitenentis omnipotentia causa est subsistendi omni creaturae: quae virtus si ab eis, quae condidit, regendis aliquando cessaret, simul omnium rerum species et natura con
Abbreviated transcription (Latin):
conꝑat eũ moysi: ⁊ p̃fert. dem̃rmultis rõnib: ⁊ aucto¬
ritatib: grãm ficłi umbrelegis p̃ferendam declarat.
⁊ sacerdotium xͥ: leuiticosacerdotio: itestamentrim
nouum: uet̾i. eiuisq sacͥsicium unum: multis illiuᷤ
sacͥficiis: preponenda: ostend̾. qr ibi umb᷑. hic u̾i̾tas
tandemponit fid̾i descͥptonem. ẽam multis testimoniis
conmenclans: cͥca finem uero: moralem subd̾ instrue
gula: ⁊ confer iniuicem. dicendo: olim: ostend̾q. nonẽ
est inuariabił: ⁊ tunc: ⁊ nunc. loquens. iung̾̃ p̃sens.
cum p̾terito. quiaq. tunc locutusẽ: ⁊ nunc loquit᷑.
parͥbus antigiuis. qui incarne: icultu di. patressunt
s d̾s meis nõ em̃ ex intellectuppͥo loquebantur.
nec humano ingenio repperiebant. Dum ait. patͥb
inꝑpb̃is. ostendit eum loqutum serus: ꝑ seruos .s. ꝑ¬
m̾ ad patrem. m ad filium. referunt᷑. Dnĩs enim. pater ẽ lu¬
men. filius est lum̃. similiter. pater ẽ gła. filius ẽ gła.

Expanded text:
comparat eum Moysi, et praefert; deinde multis rationibus et auctoritatibus gratiam fidei umbrae legis praeferendam declarat, et sacerdotium Christi Levitico sacerdotio, et Testamentum Novum Veteri, ejusque sacrificium unum multis illius sacrificiis praeponendum ostendit, quia ibi umbra, hic veritas; tandem ponit fidei descriptionem, eam multis testimoniis commendans. Circa finem vero moralem subdit instrucgula, et confer invicem; dicendo: Olim, ostendit quod noest invariabilis, et tunc et nunc loquens, jungit praesens cum praeterito, quia quod tunc locutus est et nunc loquitur, patribus antiquis qui in carne et cultu Dei patres suntsed Deus in eis. Non enim ex intellectu proprio loquebantur, nec humano ingenio reperiebant, dum ait patribus in prophetis, ostendit eum locutum servis per servos, modo ad Patrem, modo ad Filium referuntur. Dicimus enim: Pater est lumen, Filius est lumen; similiter Pater est gloria, Filius est gloria.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ p̃iłi: add̾.p̃ilł. nanidum mortał fuit: differens nom̃
hũit. qr angłi ministrabant ei. pꝰqmͣ in mor ta ł mag̾
differens. qr honorabilior atq p̃clarior iłł ꝑ omĩa ex¬
noris asserere: ꝓpͥus autem filrus ẽ. de ip̃o patre genitꝰ.
si autem ad optonis gr̃a eẽt filius: non solũpatre. s ⁊̃ an

Expanded text:
 prae illis. Nam dum mortalis fuit differens nomen habuit, quia angeli ministrabant ei, postquam immortalis magis differens, quia honorabilior atque praeclarior illis per omnia exnoris asserere. Proprius autem Filius est de ipso Patre genitus. Si autem adoptionis gratia esset Filius, non solum Patre, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
facta declarantur: Purgatõnen .⁊ c̃. Lostqmͣ ostñdit euis
excellentiam. qͦ cuncta c̃auit: ⁊ gub̃nat. humilitatis eiꝰ
benignitatem. ħ conm̃dat. conmonet enim noscrucis.
mox:⁊ resurrectõnis: ⁊ as censionis. uait. sedet. ⁊ c̃. ħ aut̃e
apeccatiꝰ nospͣ gauit. sedet Postqmͣ ꝑuat᷑am: ⁊ potestat̾e.
⁊ benignitatem: xꝑm conm̃dauit. commñdat eum. ꝑ dig¬

Expanded text:
ndit ejus excellentiam qua cuncta creavit et gubernat, humilitatis ejus benignitatem hic commendat. Commonet enim nos crucis, mox et resurrectionis et ascensionis, ubi ait: sedet, etc. Hoc autem a peccatis nos purgavit, etc. Sedet: postquam per naturam, et potestatem, et benignitatem Christum commendavit, commendat eum per dig
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtutis suȩ .i. potentie ⁊ bonitatis sue. quẽ ñ minor ap¬
paret gub̾nando. qmͣc̾ando. om̃ia enũ continet. bonita¬
u̾bo.iir. ħẽnim dicendo. facilitatem continentti uolu¬
it de signare. ꝑ metaphoram illoꝵ. quisine ullo labore:
u̾bo: ł digito: mouent aliquid. ł efficiunt. itax̾. molem
c̾ature: magnitudinemiq sine labore continer:⁊gu

Expanded text:
tutis suae, id est potentiae et bonitatis suae quae non minor apparet gubernando quam creando; omnia enim continet bonitaicet hoc dicendo facilitatem continendi voluit designare, per metaphoram illorum qui sine ullo labore verbo vel digito movent aliquid vel efficiunt, ita Christus molem creaturae magnitudinemque sine lab
Abbreviated transcription (Latin):
gĩs de ꝓpͥo fluens: inparadiso nõ ẽẽt auditus. ñ p̃ci¬
pitaremͦ inmortem. media aqͣ posita erat om̃ib.
p̃ceptum ci. aqͣ quodammꝰ publica erat. ⁊ sme frau¬
de. siñ labe siñ cenofluebat. S uenit angłs: decelo
laptas. serpens factꝰ qr insidiose iam ueneñ spargẽ
cupnebat. ⁊ emisit uenenũ de ꝓpͥe. locutꝰ ẽ de suo Cꝯuꝰ¬
tate. ⁊ eritis sic̃ dii. ⁊ illi appetentes ꝙ ñ erant: ami¬

Expanded text:
gelus de proprio fluens in paradiso non esset auditus, non praecigelus de proprio fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem: media aqua ppraeceptum Dei. Aqua quodammodo publica erat, et sine fraude, sine labe, sine coeno fluebat. Sed venit angelus de coelo lapsus serpens factus, quia insidiose jam venenum spargere cupiebat, et emisit venenum. De proprio locutus est, de suo: Gustate,
Abbreviated transcription (Latin):
si ⁊ angłs aliud nuintiaret. ñ c̃deret. s anathemaret
Attende ⁊: ꝙ nõ ait. plusqm̃ accepistis. s p̃ter qmͣ ac¬
cepistis. Nam si illud diceret. si bu p̃e p̃indicaret. qͥ cu¬
piebat uenire ad quosdamqͥb scͥbebat: si c̃ ad tesalonic̃ẽ¬
ses: ut suppleret q̃ illor fid̃ideerant. s qͥ supplet.
& minus erat addit. ñoꝙ. ĩerat tollit. Qͥ autẽ p̃t̃g¬
dit᷑ ficdi regulam: ñ acced̾ iniua. s reced̾ auia. seq̃r.
Sic̃ ⁊ c̃. amaiorunfert.q. qñꝙ nos ł angłm exꝯmu
nicarẽ. mãg pseudo ex omunicandi sunt: ⁊ ħẽ. sic̃ mͦ
bis p̃dixi. ⁊ ñc abs ens itm̃ dico. ꝙ siqͥs generaliterqͥ¬
cumq sit: euangłiz a ui̾t uob̾ pt̃ id ꝙ. accepistis ame:
a nathema sit. Euare hoc : qr aliud euangłizans. de
pͥuato uult pluere. ñ de medio. ⁊ h forte homo carna¬
linebula p̃peditus:⁊ afonte ꝯmuni ad ppͥam suam
falsitatem reductꝰ: pꝰsit facere: n̾ qͥd ⁊ angls : u̾ẽ siã¬

Expanded text:
d nuntiaret, non crederet sed anathematizaret. Attende etiam quod non ait plusquam accepistis, sed praeter quam accepistis. Nam, si illud diceret, sibi ipse praejudicaret, qui cupiebat venire ad quosdam quibus scribebat, sicut ad Thessalonicenses, ut suppleret quae illorum fidei deerant. Sed qui supplet, quod minus erat addit, non quod inerat tollit. Qui autem praetergreditur fidei regulam, non accedit in via, sed recedit a via. Sicnicarem, magis pseudo excommunicandi sunt: et hoc est, sicbis praedixi, et nunc absens iterum dico, quod si quis generaliter quicunque sit evangelizaverit vos praeter id quod accepistis a me, anathema sit. Quare hoc? Quia aliud evangelizans de privato vult pluere, non de medio: et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, etiam a fonte communi ad propriam suam falsitatem reductus, possit facere, nunquam et angelus. Vere, si an
Abbreviated transcription (Latin):
rasse: qͥ amultis reỹhencdit᷑. Hii gͦ om̃s: mec̾man¬
iurio se eqͣtis legi: dum ip̃m sine lege ad salutem ñ
sufficere asseritis: sicut nec legem sine eo. s ab ip̃osm̃
iege: grã ẽ. ⁊ pax. aqͦ secure q̃renda ẽ: ꝙ ip̃e ẽ: qͥdedit
.i. sponte obtulit. ꝙ ñ ẽ aliꝰ qͥpꝰs aperire librum. nͥ¬
ad
qposs offerri. ꝓpecatis nr̃is. delendis ꝙ ẽ uuciũ salua¬
tionis. Quem gͦ locũ ht̃ lex: nullumpenitꝰ. dedit ⁊̃ ad
ħ: ueriperet. qiͣ ui quadam. nos peccatis irretitos: qͥ
reieramꝰ sublege: de secło .i. de confor mitate mundi

Expanded text:
rasse, qui a multis reprehenditur. Hi ergo omnes mecum manjuriose aequatis legi, dum ipsum sine lege ad salutem non sumcere asseritis, sicut nec legem sine eo. Sed ab ipso sine lege gratia est et pax, a quo secure quaerenda est, quia ipse est qui dedit, id est sponte obtulita offerri pro peccatis nostris delendis, qui est initium salvationis. Quem ergo locum habet lex? nullum penitus. Dedit etiam ad hoc, ut eriperet, quasi vi quadam nos peccatis irretitos, qui rei eramus sub lege, de saeculo, id est de conformitate mundi
Abbreviated transcription (Latin):
romanis tamꝙͣ. sapientib altiori sensu: ⁊ ꝓfundio¬
rib usus ẽ argum̃tis. istis uͦ: uelut mi nꝰ sapientib.
the. ut sic eos reuocarer. Est gͥ itñtio apłi inhac
epła: galathas uersutiis pseudo apłoꝵ cͥcumuñtoᷤ.¬
ad ficdi religionem ⁊ euangłii ui̾tatem reducere:
¶odꝰ: tał. salutatõnem p̃mittit. uͥcͣ detͣctores ⁊ de
bant. Q salutatõ ẽ. deleuitate eos redarguit. P ꝑso¬
nam suam latiꝰ ꝯm̃dat. dem̃: legem moysi multiᷤᷤ
nuͦs imꝓbat. dscens eam ñ eẽ tenendam. pꝰ xꝑm.¬

Expanded text:
Romanis tanquam sapientibus, altiori sensu et profundioribus usus est argumentis; istis vero velut minus sapientibus ti Galatae, ut sic eos revocaret. Est ergo intentio Apostoli in hac Epistola Galatas, versutiis pseudoapostoEvangelii veritatem reducere. Modus talis: Salutationem praemittit, ubi contra detractores et de bant; post salutationem, de levitate eos redarguit, post personam suam latius commendat; deinde legem multis modis improbat, dicens eam non esse tenendam p
Abbreviated transcription (Latin):
cͥciuncidi s neq adhorani: inaliquo cessimꝰ qiͣ ciucti
ti necessaria p̃dicabant. c̃ autẽ alibi cesserit. ut incͥcͥ¬
cisione tymothei: cur ñ hic cessit: responcdr. ⁊ ait.
p̃p falsos fr̃es. qͥ se singunt amicos: sub introductoᷤ.
ꝗ .n. infideles ꝑse non poterant. ꝑfalsos frẽs molie¬
bant᷑. quos sub sp̃e religionis inmiserant. ut ex
cis ⁊ humilitatis introierunt.: aliud q̃rendo: ali¬
one: abea noi redigerent inseruitute legis .i. in
carnales obseruantias. a quil lib̾i sumus ꝑfidẽ¬
xͥ. ꝙ. si eẽt. ueritas euangłii apgentes ñmanẽt.
tonis sue. c̾ferebat: nullatenus uoluit cedere.
ut ueritas p̃dicatonis monstraret᷑. Et nota. qr ĩ
his omĩb. ⁊ se c̾m̃dat. ⁊ legem ñtenendam c̾ꝑbat.

Expanded text:
circumcidi, sed neque ad horam, in aliquo, cessimus, quasi convicti ti necessaria praedicabant. Cum autem alibi cesserit, ut in circumcisione Timothei, cur non hic cessit? Respondet et ait: Propter falsos fratres, qui se fingunt amicos, subintroductos,  enim infideles per se non poterant, per falsos fratres moliebantur; quos sub specie religionis immiserant, ut expcis et humilitatis introierunt; aliud quaerendo, alione ab ea nos redigerent in servitutem legis, id est in carnales observantias, a quibus liberati sumus pes Evangelii apud gentes non maneret, tionis suae conferebat, nullatenus voluit cedere, ut veritas praedicationis monstraretur. Et nota quia in his omnibus se commendat, et legem non tenendam comprobat.
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbit apłs galathis. galathe autẽ.
sunt gei. galli enim in qnͣdam g̾̃ci
cis se miscuerunt. Unde illa ꝓui¬
cia pͥus: gallo g̃cia. dem̾̃galathia
appellataẽ. uñ: cum gei acuti ingenii sint: illi tñ ga¬
lathe: stulti⁊ ad intelligendum tardiores erant. sic̃
⁊ indociles galli. hii: ueritatẽ ficli ⁊ doctrine ab apło
obseruantiis ñ sufficẽ ad salutem. ⁊ petrum. ⁊ iacobum:
⁊ alios qͥ cum dño fuerant: legis obseruantias c̃euan¬
gł̃o mnscuisse. ip̃mqͦ paulum: aliud in uidea facere.
aliud ingñtib p̃dicare. his atq huiis mi: galathaᷤᷤ¬

Expanded text:
stolus Galatis. Galatae autem sunt Graeci. Galli enim in quamdam Graeciae cis se miscuerunt. Unde illa provincia prius Gallograecia, deinde Galatia appellata est. Unde, cum Graeci acuti ingenii sint, illi tamen Galatae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei et doctrinae ab Apostolo observantiis non sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galata
Abbreviated transcription (Latin):
faciet: si humiliter sapletis.⁊ de uob̃senseritis. Q ui enĩ
inpace catholicałmanet:. siqu id alit̾. sapit ꝙͣ. oporcet.
D̾s humili reuelabit. si autem illud suꝑb defenclit:⁊
ꝑtinaciter astiuit. ccͣ pacem eccłe: ds abicit. qi suꝑbiᷤ
refistit ds. humilib dat grãm. Ueruntñ. qͣ mͦ inꝑfec-¬

Expanded text:
faciet, si humiliter sapietis, et de vobis senseritis, qui enim in pace Catholica manet. Et si quid aliter sapitis quam oportet, Deus humili revelabit. Si autem illud superbus defendit et pertinaciter astruit contra pacem Ecclesiae, Deus abjicit, quia superbis resistit Deus, humilibus dat gratiam . Verumtame