comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Magnũ ÷ qđ ꝓmittit᷑ et ñ uidetur: et erigit᷑
fides qua credimꝰ qđ ñ uidem : ut mere¬
am᷑ uiđe qđ credimꝰ. quic̃q irridet hanc
fidem. ut ido putet ñ sibi eẽ. credendum qr
ñ uidet : quando uenerit qđ ñ credebat
erubescet Confusus separat᷑: separatus dã¬
natur. Qui aut̃ credidit segregatur ad dex¬
teram: et stabit cũ magna fiducia et lȩtitia
int̾ illos quib dicet᷑ Uenite benedicti pr̃is
mei ꝑcipite regnum qđ uob̾ paratũ. ẽ. ab
origine mundi. Pedit nobis naturam:
Tut essemus. Dedit animam: ut uiueremꝰ.
dedit m̃tem: ut intelligeremꝰ. Dedit ali¬
m̃ta : ut mortalem uitam fustentaremus.
Dedit lucem decȩlo: dedit fontes de t̾ra.
Sed haec om̃a communia dona st̃ bonorũ
et malorũ Si hȩc dedit & malis: nichilne
ꝓpriũ seruat bonis: Seruat plane ł t
quid est illud quod seruat bonis.
q đ ocłs ñ uidit: nec auris audiu nec
incor hominis asceidit. Quod iri cor
hominis ascendit : infra cor hominis erat.

Expanded text:
tur, et non videtur: et erigitur fides qua credimus quod non videmus, ut mereamur videre quod credimus. Quicumque irridet hanc fidem, ut ideo putet non sibi esse credendum, quia non videt; quando venerit quod non credebat, erubescit; confusus separatur, separatus damnatur. Qui autem crediderit, segregatur ad dexteram, et stabit cum magna fiducia et laetitia inter illos quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab r bonis. Dedit nobis naturam, ut essemus: dedit animam, ut viveremus: dedit mentem, ut intelligeremus: dedit alimenta, ut mortalem vitam sustentaremus: dedit lucem de coelo, fontes de terra. Sed haec omnia communia dona sunt bonorum et malorum. Si haec dedit et malis, nihil ergo proprium servat bonis? Servat plane. Et quid eQuod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Quod enim in cor hominis ascendit, infra cor hominis erat:
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. Si enim cognouissent : nũquam do¬
minum głȩ crucifixissent. Ex forma
enim serui crucifixus ẽ : et tam̃ głȩ dris
tio: quae dm̃ hominem facer&. et homi¬
nem dm̃. Quid tam̃ ꝓpt̃ quid et qͥđ scđm
quid diccit᷑: adiuuante dño prudens
et diligens. et pius lector intelligit. Nam

Expanded text:
saeculi: si enim cognouissent, numquam dominum gloriae crucifixissent. ex forma enim serui crucifixus est, et tamen dominus gtio, quae deum hominem faceret et hominem deum. quid tamen propter quid et quid secundum quid dicatur, adiuuante det diligens et pius lector intelligit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
m̃. Spes nr̃a ñ de isto tempore. neq de hoc¬
apłi smundo ẽ: neq in ea felicitate qua excȩ¬
cant᷑ hõẽs qui obliuis cunt᷑ dm̃. Hoc nosse
primitus. & xx̃iano corde tenere debemꝰ: ñ
ad p̃sentis temporis bona nos factos eẽ. xp̃ĩa¬
nos: sed ad nescio qͥd aliud qđ ds̃iam pmit¬
tit: et homo nondũ capit. De hoc enĩ hono
dictũ ẽ qͦd ocłs ñ uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hõis ascendit. quȩ p̃parauit ds̃ di

Expanded text:
s, non de isto tempore, neque de hoc mundo est, neque in ea felicitate qua excaecantur homines qui obliviscuntur Deum. Hoc nosse primitus et christiano corde tenere debemus, non ad praesentis temporis bona nos factos esse christianos; sed ad nescio quid aliud, quod Deus jam promittit, et homo nondum capit. De hoc enim bono dictum est, Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm iudicat om̃a : qm̃ et illud uerissime
dictũ ẽ. oportet nos om̃s exhibi ante¬
tribunal xẽĩ. Omnia gͦ iudicat : quia suꝑ
om̃ã ẽ quando cũ dõ est. Cũ illo ẽ. autem
qͣndo purissime intelligit : & tota caritate
quod intelligit diligit: ita etiam qͣntũ po¬
test lex ipsa etiam ip̃se fit scđm quã udicat
om̃a et de qua iudicare nullus potest Siõ
in istis temporalib legibus. qͣmqͣm de his¬
hoẽs iudicent cũ eas instituunt: tam̃ cum
fuerint infatute atq firmate non licebit
uidici de ipsis udicare sed scđm ipias.
conditor tam̃ legũ temporalium si uir
bonꝰ ẽ et sapiens illam ipsam consulit
xeternam : de qua nulli ammae iudicare
datũ ẽ ut scđmeius in cõmutabiles
mis fas. ẽ cognoscere: iudĩcare ñ fas est
pĩtuales gͦ siue qͥ prae sunt siue qui
obtemꝑant spitualit̃ iudican: non
de cognitionib sp̃itualib quȩ luce in
firmam̃to: Non enĩ oportet de tam sublimi

Expanded text:
quam judicat omnia; quoniam et illud verissime quam judicat omnia; quoniam et illud verissime dictum est, Oportet nos omnes exhiberi antetribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit, et tota charitate, quod intelligit, diligit. Ita etiam, quantum potest, lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, qhomines judicent, cum eas instituunt; tamen cum fuerint institutae atque firmatae non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium si vir bonus et sapiens est, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est, ut secundum ejus incommutabiles mis fas est cognoscere, nefas est ituales ergo, sive qui praesunt, sive qui obtemperant, spiritualiter judicant : non de cognitionibus spiritualibus, quae lucent in firmamento non enim oportet de tam sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ÷ igitur qđ eis dicit tradidi enim uob̃
cifixum docuerat: Si aut̃ ñ ita intelligt̃.
sed hoc quoq ad xp̃m crucifixum ꝑti¬
nere concedunt: sciant in xp̃o crucifixo
multa homines discere: et maxime qđ
uetus homo nr̃ simul crucifixus ẽ ut
euacuetur corpꝰ peccati : ut ultra ñ seruiamꝰ
peocato. Unde etiam de se ipso dic̃. Michi

Expanded text:
unde est igitur, quod eis dicit: tradidi enim uobis unde est igitur, quod eis dicit: tradidi enim uobis cifixum docuerat? Si autem non ita intelligunt, sed hoc quoque ad Christum crucifixum pertinere contendunt ; sciant in Christo crucifixo multa homines discere, et maxime quod vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuetur corpus peccati, et ultra non serviamus peccat
Abbreviated transcription (Latin):
qđ donũ sp̃s promiserit dederitq fidelib::
diligat. li̾et : atq ad ȩt̃nam uitã honorẽq
ꝑducat. Hȩc cũ dicuntur. aliqͣndo breuius.
atq constrictius. Aliqͣndo latius et uberius
xp̃c euangłizat᷑ et tam̃ ñ solum qđ ad fidem :
uerum etiam qđ ad mores fideliũ ꝑtinet ñ
p̃t̃ mittit᷑ hoc itelligi potest etiã in eo qđ
cõmemorant dixisse apłm paulũ: nichil
crucifixũ. Qđ illi putant ita dictũ : tanqͣm
nichil aliud eis insinuatũ eẽt:ͣ ut pͥmitus
eređent. ac deinde baptitati qͥcqͥd ad uitã
moresq ꝑtinet discerent. hoc inquiunt
apło satis suꝑq suffecit. uid eis dixit: qđ
et si multos pedagogos habeq̃ in xp̃o: sed
ñ multos patres: qr eos in xp̃o itiu ꝑ euangłm
uerit nisi crispũ et gauim. et stephane do¬
mum: nichil eos ampliꝰ docuit quã xp̃m cru¬
cifixũ. Quid sidicat aliqͥs nec resurrexisse
xp̃m eos audisse qͣndo ꝑ euangłm geniti st̃s

Expanded text:
 donum spiritus promiserit dederitque fidelibusdiligat, liberet atque ad aeternam uitam honoremque perducat. haec cum dicuntur, aliquando breuius atque constrictius, aliquando ■ latius et uberius Christus euangelizatur; et tamen non solum quod ad fidem, uerum etiam quod ad mores fidelium pertinet, non praetermittitur. Hoc intellegi potest etiam in eo, quod commemorant dixisse apostolum Paulum: nihil crucifixum. quod illi putant ita dictum, tamquam nihil aliud eis insinuatum esset, ut primitus crederent ac deinde baptizati quidquid ad uitam moresque pertinet discerent. hoc, inquiunt, apostolo satis superque suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedagogos haberent in Christo, sed non multos patres, quia eos in Christo Iesu per euangelium uerit nisi Crispum et Gaium et Stephanae domum, nihil eos amplius docuit quam Christum crucifixum, quid? si dicat aliquis nec resurrexisse Christum eos audisse, quando per euangelium geniti sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
endũ cati. & habiles efficiam᷑ itnera du
conditos: eum tam̃ quam uis iam gr̃a eiꝰ
renatis. sed ad huc oarnalib et anima
Et ego in infirmitate et aimore. et tre¬
more multo fui apđ Et paulo post
eis dic̃ Et ego fr̃s ñ potui loqui uob qͣsi
spĩtualib:̃ sed quasi carnalib:. Quasi

Expanded text:
endum apti et habiles efficiamur, itinera ducendum apti et habiles efficiamur, itinera ducae absconditos : eum tamen quamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalEt ego in infirmitate, et timore, et tremore multo fui apud vos . Et paulo post dicit eis: Et ego, fratres, non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi car
Abbreviated transcription (Latin):
lude strepitũ uocis habe pͦsst̃ doctrinã
sapientiae insinuare ñ posst̃ Deniq in eccła
locunt᷑. hȩrentes ueritati: ueritatem ꝑqͣm facta
st̃ om̃a Ueritatem ũbũ carnem factũ : et
habitare in nob̵. Ueritatẽ xp̃m natũ de dõ:
unũ de uno: unigenitũ et coȩt̃nũ. Ueritatẽ
accepta forma serui : natũ exuirgine ma¬
ria᷑ passũ. crucifixũ resurgentem. ascen¬
dentẽ : ubiq ueritatẽ. Et quam ꝑfecti ca¬
piant : et quã paruulus caꝑe ñ potest. Ueri¬
tatem : et in pane et in lacte in pane magnoꝵ
in lacte paruuloꝵ. Idem qppe panis. ut lac
fiat pcarnem traicit᷑. Qui aut̃ huic ueritati
c̃tra dicun: et in sua uanitate decepti decipi¬
unt. ranȩ st̃ : tediũ afferentes aurib : ñ cibr̃
Necessariaͤ purgatio m̃tis nỹȩ.¬
qͥ illud in effabile in effabilit̃ uderi
possit. Quia nondũ p̃diti fide nutrim᷑: &
ꝑ quȩdam tolerabiliora ut ad illud eapi¬

Expanded text:
lude; strepitum vocis habere possunt, doctrinam lude; strepitum vocis habere possunt, doctrinam sapientiae insinuare non possunt. Denique in Ecclesia loquuntur haerentes veritati veritatem per quam facta sunt omnia, Veritatem Verbum carnem factum et habitantem in nobis, veritatem Christum natum de Deo, unum de uno, unigenitum et coaeternum, veritatem accepta forma servi natum ex virgine Maria, passum, crucifixum, resurgentem, ascendentem: ubique veritatem et quam perfecti capiunt et quam parvulus capere non potest; veritatem, et in pane et in lacte, in pane magnorum, in lacte parvulorum. Idem quippe panis ut lac fiat per carnem trajicitur. Qui autem huic veritati contradicunt, et in sua vanitate decepti decipiunt, ranae sunt taedium inferentes auribus, non necessaria purgatio mentis nosqua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capi
Abbreviated transcription (Latin):
cicifixum. Uide amatores ueritatis ñ
accipientes inuanũ nom̃ dñi deisui lo¬
.qui sapientiam int̃ꝑfectos: etiam imꝑ
fectis ñ quidem loqͥ qđ saꝑe ñ posst̃ ñ tam̃
receđe aueritate et peere inuanitatem: Quã¬
uis enim imꝑfecti non capiant si quid pau¬
lo excelsius fuerit dispritatũ de uerbo dĩ.
dõ apd dm̃ ꝑ qđ facta st̃ om̃a. possintq caꝑe
qd int̾ eos loquit᷑ paulꝰ tanqͣm int̃ paruu¬
tam̃ illa ẽ ueritas. & ista uanitas. Uanitas
finxisse diceremꝰ : si uulnera illa infantas¬
mate fuisse : si sanguinẽ ñ uerũ sed simu¬
latum de uulnerib emanasse: si falsas eũ
cicatrices. tanqͣm pꝰ falsa uulnera demons¬
trasse Cũ uͦ. ista om̃a uera dicimꝰ facta di¬
cimꝰ: certa. exsõssa. impleta. credimꝰ et
p̃hcamꝰ: quãuis de sublimi illiꝰ et de in¬
cõmutabili ueritate ñ loqͣm : ñ tam̃ imꝰ
inuanitatẽ Qui aut̃ illa om̃a in xp̃o falsa et¬
simulata dicunt: ranȩ st̃ clamantes in pa¬

Expanded text:
citatem. uide amatores ueritatis, non accipientes in uanum nomen domini dei sui, loqui sapientiam inter perfectos, etiam in perfectos; non quidem loqui quod sapere non possunt, non tamen recedere a ueritate et pergere in uanitatem. quamuis enim imperfecti non capiant si quid paulo excelsius fuerit disputatum de uerbo dei, deo apud deum, per quod facta sunt omnia, possintque capere quod inter eos loquitur Paulus tamquam inter paruutamen illa est ueritas et ista est uanitas. uanitas finxisse diceremus, si uulnera illa in phantasmate fuisse, si sanguinem non uerum, sed simulatum de uulneribus emanasse, si falsas eum cicatrices tamquam post falsa uulnera demonstrasse. cum uero ista omnia uera dicimus, . facta dicimus, certa, expressa, impleta credimus et praedicamus, quamuis de sublimi illius et de incommutabili ueritate non loquamur, non tamen imus in uanitatem. qui autem illa omnia in simulata dicunt, ranae sunt clamantes in pa
Abbreviated transcription (Latin):
laudem habet orator: si potuerit ab illo
quentiȩ meȩ merito electꝰ sũ. Si elige¬
ret senatorem : diceret senator Orgni¬
tatis meȩ merito electꝰ sũ. Postremo si
priꝰ eliger& imꝑatorem : diceret imꝑatoꝵr
Potestatis meȩ merito electꝰ sũ. Quiescan:
et differantur isti paululũ. Qui escas÷
ñ omittant᷑ ñ contemnant᷑  sed aliqͣn¬
tulũ differantur qui posst̃ głari de
semet ipsis in semet ipsis Damͥ inquit
illũ piscatorem : damͥ idiotam : dam
imperitũ: damͥ eũ cũ qͦ ñ dignatur
loqui senator. nec qͣndo emit piscem
Ipsum inqr di Hunc s̃ impleuero. mani¬
festũ erit qđ ego facio: quamqͣm et se¬
natorem. & oratorem. & imꝑatorem.
ego sũ facturus quandocũq facturus
Eto et senatorem : sed certius ego pisca¬
sũ melius adducit᷑ imꝑator Ciogit gͣ dñs¬

Expanded text:
laudem habet orator, si potuerit ab illo laudem habet orator, si potuerit ab illo e merito electus sum. Si eligeret senatorem, diceret senator: Dignitatis meae merito electus sum. Postremo, si prius eligeret imperatorem, diceret imperator: Potestatis meae merito electus sum. Quiescant et differantur isti, paululum quiescant: non omittantur, non contemnantur; sed aliquantulum differantur, qui possunt gloriari de semetipsis in semetipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem, da mihi idiotam, da mihi imperitum, da mihi eum cum quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. Quanquam et senatorem et oratorem et imperatorem ego sum facturus: quandocumque facturus ego et senatorem, sed certius ego piscaipsum melius adducitur imperator. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
qr gr̃a ulluꝰẽ ñ merita eoꝵ Et ne quȩ libet
psona głiaretur in carne : in firmos elegit
Nam inde ñ ẽ electus etiam ille nathanael
Quid enim tͥ uidet᷑: ut publicanũ in teloneo
sedentem eligeret matħm. et ñ eligeret
natanahelem. cui ꝑhibuit testimoniũ ipse
dicens. ecce uere israhelita in qͦ dolus ñ ẽo
Intelligit᷑ gͦ iste natanahel doctꝰ fuisse legẽ:
ñ qr doctos ñ erat electurus: sed si ipsos
primos elegisset: doctrinȩ merito se elec¬
tos putareã. Ita illoꝵ scientia laudaretur:
geretur : fortassis idõ se diceret electum:
quia doctrina eiꝰ meruit eligi. Dñs nr̃
ñ quȩ siuit ꝑ oratorem piscatorem : sed de
piscatore lucratꝰ ẽ imꝑatorem. Magnis
ciprianꝰ orator: sed prius p&rus piscator
ꝑ quẽ postea crederet ñ tantũ orator:
sed etiam imꝑator. Nullus nobilis pͥmo
electus ẽ nullus doctus: qr infirma
mundi elegit. ut c̃funđet fortia¬
sic loquit᷑: piscator fuit Et mͦ magnã

Expanded text:
ratia illius est, non merita eorum; et ne quaelibet persona gloriaretur in carne, infirmos elegit. Nam inde non est electus etiam ille Nathanael. Quid enim tibi videtur, ut publicanum in telonio sedentem eligeret Matthaeum , et non eligeret Nathanael cui perhibuit testimonium ipse Dominus, dicens: Ecce verus Israelita, in quo dolus non est? Intelligitur ergo Nathanael iste doctus fuisse in Lege. Non quia doctos non erat electurus: sed si ipsos primo elegisset, doctrinae suae merito se electos putarent; ita illorum scientia laudaretur, geretur, fortasse ideo se diceret electum, quia doctrina ejus meruit eligi. Dominus nnon quaesivit per oratorem piscatorem; sed de piscatore lucratus est imperatorem. Magnus Cyprianus orator, sed prior Petrus piscator, per quem postea crederet non tantum orator, sed et imperator. Nullus nobilis primo electus est, nullus doctus; quia infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortisic loquitur, piscator fuit: et modo magnam
Abbreviated transcription (Latin):
uob quañ sp̃ĩtualib : sed quasi car¬
nalib Hoc gͦ int̾ illos nesciebat:
qd ꝑillũ scire ñ poteradd : et hoc solũ
se scire dicebat. qđ eos ꝑ illũ scire opor¬
tebat. Deniq sciebat int̾ ꝑfectos: qđ int̾
paruulos nesciebat. Ibi qui ppe ait Sa¬
pientiam loquim᷑ int̃ ꝑfectos Eonãq
culta ẽ Neq enĩ aliqͦ genere locuntur
scripturȩ : qđ in consuetudine hu¬
mana ñ inueniat᷑ ÷ qr utiq hominib¬
non tantũ dicere quaȩ sind credenda de
xeo. sed etiam quȩ obseruanda ei qͥ acce¬
dit ad cõpagẽ corporis xp̃i: immo uͦ
enc̃ta dicere qȩ st̃ reddenda de x̃ꝑo:
ñ solũ cuiꝰ sit filiꝰ unde scđm diuinitatẽ
unde scđm carnẽ genitꝰ quȩ ꝑpessus

Expanded text:
libus, sed quasi carnalibus. Hoc ergo inter illos nesciebat, quod per illum scire non poterant, et hoc solum se scire dicebat, quod eos per illum scire oportebat: denique sciebat inter perfectos, quod inter parvulos nesciebat. Ibi quippe ait: Sapientiam loquimur inter perfectos. Eo namque culta est. Neque enim aliquo genere loquuntur Scripturae, quod in consuetudine humana non inveniatur, quia utique hominibnon tantum dicere quae sunt credenda de Christo, sed etiam quae observanda ei qui accedit ad compagem corporis Christi: imo vero cuncta dicere quae sunt credenda de Christo, non solum cujus sit filius, unde secundum divinitatem, unde secundum carnem genitu
Abbreviated transcription (Latin):
enim eiꝰ a consaitutione mundi ꝑ ea qͦȩ facta
st̃ intellecta c̃spiciunt᷑: sẽpit̾na qͦq uirtus
eiꝰ ac diuinitas. Quare manifestauit: ut
sint in excusabiles. Si manifestauit ut sint
in excusabiles: unde gͦ culpabiles : qr cognos¬
centes dm̃ ñ sic̃ dm̃ głificaiuer̃. Quid ẽ quod¬

Expanded text:
 a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas. Quare manifestavit? Ut sint inexcusabiles. Si manifestavit ut sint inexcusabiles, unde ergo culpabiles? Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaver
Abbreviated transcription (Latin):
plane ille summꝰ ds̃ uera iuftitia. uł ille
uerus dẽ sum ma iustitia : quam ꝓfecto
esurire ac sitire debemus. Ea nr̃a est in
hac ꝑ egrinatione iustitia : et qͣ post ea satu¬
ram : ea nr̃a ẽ in ȩt̃nitate plena ustitia.

Expanded text:
plane ille summus deus uera iustitia uel ille plane ille summus deus uera iustitia uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto esurire ac sitire, ea nostra est in hac peregrinatione iustitia, et qua postea saturari, ea nostra est in aeternitate plena iustitia.
Abbreviated transcription (Latin):
trim Adõ sapientia. et iustitia et sc̃ĩficatio. Quia
tẽporalit̃ nos ad illũ conũtim᷑ : id. ẽ ex aliqͣo
tempore. ut cũ illo maneamꝰ in et̃num : et ipse
ex quodam tempore uerbum c̃ar setͣ habitaure
turis aut narratur aliquid de sapientia .: siue
dicente ipsa. siue cũ de illa dicitur: filius
nob potissimum insinuatur Ea porro ius¬
titia quȩ uiuit in se ipsa: ꝓculdubio ds̃ ẽ
atq in commutabilit̃ uiuit. Sic̃ aut̃ cũ sit
in se ipsa uita: etiam nob̵ fit uita eũ eius
efficim᷑ ut cũq participes: ita cũ in se ipsa sit
ustitia. etiam nob̵ fit iustitia. cũ ei coherendo
uste uiuamꝰ. Et tanto magis minu̾sue iusti
sumꝰ : qͣnto illi magis minusue coheremus.
Vnde scriptũ ẽ. de unigenito filio dĩ cũ sit utiq
patris sapientia et iustitia. et semꝑ inse ipsa
sit: qđ factus nob̵ sit a dõ sapientia et iustitia
et scĩficatio et redemptio: ut quẽ ad odũ
scriptũ .ẽ. qui głiat᷑ in dño glietur Est

Expanded text:
ntia a Deo, et justitia et sanctificatio , quia temporaliter nos ad eum convertimus, id est, ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum. Et ipse ex quodam tempore Verbum caro factum est, et turis, aut enarratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuaturtitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes, ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus, et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. a unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus sit nobis a deo sapientia et iustitia et sanctificatio et redemptio, ut, quem ad modum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ũ qͥsq uenerit ad eam xtatem ut iam
possit capax ẽẽ rationis : si ueritatem statĩ
cõp̃hende potuerit: non iã illis sensibus rec¬
toribus utetur : sed habebit uirum sp̃m rati¬
onabilem : cui sensus illos in famulatũ redi¬
gat. seruituti subiciens corpꝰ suũ : cũ et ipsȩ̃¬

Expanded text:
uisque venerit ad eam aetatem, ut jam possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utetur; sed habebit virum, spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum: cum ani
Abbreviated transcription (Latin):
in dño głet᷑. Hoc enim apłs aꝑtissimẽ
ostendit: qͥ cũ dixisset ut ñ głietur om̃is
car corã tso: ne putarenÑ sc̃ĩ sine glare
mansisse: mox addidit Ex ipso aut̃ uos
estis irixp̃o iniu. qui factus ẽ nob sapien¬
tia. adõ. et iustificatio et scificatio er
redemptio : ut quem ad modũ scriptũ ẽ

Expanded text:
ino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et re
Abbreviated transcription (Latin):
et mouem᷑. et sumꝰ. Unde gͦ dissimiles: Unde
uituꝑati: UNDe yecte accusati : Audi apłi
uerba quȩ dicere coeꝑam. Reuelat᷑ inquit
ira dĩ decȩlo: suꝑ omnem miqͥtatem. Et
eoꝵ scilicet qͥ legem ñ acceper̃. Suꝑ omẽm¬

Expanded text:
tes saeculi. Unde ergo dissimiles? unde vituperati? unde recte accusati? Audi Apostoli verba, quae dicere coeperam: Revelatur, inquit, ira Dei de coelo super omnem impietatem, et eorum scilicet qui legem non acceper
Abbreviated transcription (Latin):
enim quęrimꝰ quid og̃ pprium seruet
bonis : Si bona tanta largitur et malis
ascendit: non desunt qͥ dicant. Putas
quid ẽ Ecce quid. ẽ qͦd seruat ds̃ solis
bonis: quos tamen ipse fecerit bonos.
Ecce qđ ẽ breuit̃ p̃cium nrm : definitũ
ẽ ꝑ propħam. Ero illorum ds̃ et ipsi er̃
michi plebs. Ero illoꝵ ds̃. Pretium nob̵
se ipsum ꝓmisit. Quȩre aliud: si inue¬
neris melius. Si dicerem ꝓmisit aurũ :
guideres: Se ꝓmisit. et tristis es: Si diues
dm̃ ñ habet: quid habet : Nolite aliqͥd
adõ quȩrere nisi dm̃. Gratis amate Gratis¬
Nolite timere in opiam. Dat᷑ nob: et suffi¬

Expanded text:
enim vos quaeritis quid Deus proprium servat bonis, si tanta largitur et malis  hominis ascendit, non desunt qui dicant, Putas quid est? Ecce quid est quod servat Deus solis bonis, quos tamen ipse fecerit bonos: ecce quid est. Breviter praemium nostrum definitum est per prophetam: Ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi plebs . Ero illorum Deus: praemium nobis se ipsum promisit. Quaere aliud, si inveneris melius. Si dicerem, Promisit aurum; gauderes: se promisit, et tristis es? Si dives Deum non habet, quid habet? Nolite aliquid a Deo quaerere; nisi Deum. Gratis amate,Nolite timere inopiam: dat se ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
nuptialem : illiꝰ honorem. illius głiam
paci debent iugilanti intentione con¬
sulere : ne ꝓpt̃ suos bonores suꝑbe
agendo scĩsmata faciad : unitatis com¬
page disrupta. Colles aut̃ ita eos imi¬
tando et oboediendo subseqͣnt᷑ i ut
montes pacem popło. Dicunt qͥdem. Imi¬
tatores mei estote : Sic̃ & ego xẽi. Sed rursus
dicant. Licet si nos aut angelus de cȩlo uob̃
annuntia uerrt p̃t̃ quã accepistis : ana¬
thema sit. Dicant etiam. Nũquid paulus
ꝓuob̾ crucifixus ẽ aut in nõe pauli bapti¬
zati estis : lta suscipiant pacẽ popło dĩ.

Expanded text:
nuptialem, illius honorem, illius gloriam nuptialem, illius honorem, illius gloriam paci debent vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo subsequantur, ut montes pacem populo. Dicant quidem: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Sed rursus dicant: Licet si nos, aut angelus de coelo vobis annuntiaverit praeterquam quod accepistis. anathema sit . Dicant etiam: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ita suscipiant pacem populo
Abbreviated transcription (Latin):
trib: isrł. Prediciuer̃ uerbũ ueritatis:
et genuer̃ eccłas: non sibi sed illi. Ad hoc
sacram̃tũ ꝑtinet: qđ seriptũ ẽ in lege Si
frat̃ eiꝰ: et suscitet sem̃. non sibi sed frĩ suo.
Dix̃ xp̃s. Dic fr̃ĩb meis. Dixit ixpsalmo Nar¬
rabo nom̃ tuũ fr̃ib meis. Mortuus ẽ. xec÷¬
et resurrexit : ascendit et absentauit
qͦtqͦt generauer̃. non paulianos aut
petrianos : sed xpĩanos nom inauer̃
Uidete si non iste sensus uigilat et ir
honore tuo: qr sem̃ illi suscitauer̃ fr̃i suo.
Idõ ipsos qͦs suscitauerat frĩ suo paulus
Quid enim ait lex: Et babeat natꝰ nom̃
defuncti. De functo nascatur: et de¬
functi nomine appelletur Ad hoc
legitimũ. paulus uolentes appellari
ex nomine suo reuocat Nun quid paulus
ꝓuob̾ ercifixus .ẽ  Ad defunetũ aspice
N unqͥd saulꝰ ꝓuob̾ crucifixus ẽ e Et quid
ergo : Quando illos generasti: quid si
regũ in bonore tuo. Tenete seruate.
in honore tuo. ⁊ hoc ÷ habe uestem

Expanded text:
tribus Israel . Praedicaverunt verbum veritatis, et genuerunt Ecclesias, non sibi, sed illi. Ad hoc sacramentum pertinet quod scriptum est in Lege: Si frater ejus, et suscitet semen, non sibi, sed fratri suo. Dixit Christus, Dic fratribus meis . Dixit in psalmo, Narrabo nomen tuum fratribus meis . Mortuus est Christus, resurrexit, ascendit, absentavit quotquot genuerunt, non Paulianos aut Petrianos, sed Christianos nominaverunt. Videte si non iste sensus vigilat et in honore tuo, quia semen illi suscitaverunt fratri suo. Ideo ipsos quos suscitaverat fratri suo Paulus, pro vobis? Quid enim ait Lex? Et habeat natus nomen defuncti. Defuncto nascatur, defuncti nomine appelletur. Servat hoc legitimum Paulus: volentes appellari ex nomine suo, revocat: Numquid id Paulus pro vobis crucifixus est? Ad defunctum aspicite, Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? Et quid ergo? Quando illos generasti, quid si regum in honore tuo. Tenete, servate, in honore tuo. Hoc est habere vestem
Abbreviated transcription (Latin):
Sed stultũ hoc suꝑat om̃s sapientes. Stultũ
quidem ẽ Sed et granũ qͣndo cadit intrã:
si nemo sciat consuetudinem agricolarũ:
stultũ uidetur. Labore magno metitur :
portat᷑ ada ream: triturat᷑: uentilatur
ost tanta ꝑicula caeli et tẽpestatũ : & la¬
bores rusticanoꝵ curãq dñoꝵ mittit᷑¬

Expanded text:
sed stultum hoc superat omnes sapientes. Stultum sed stultum hoc superat omnes sapientes. Stultum quidem est: sed et granum quando cadit in terram, si nemo sciat consuetudinem agricolarum, stultum videtur. Labore magno metitur, portatur ad aream, trituratur, ventilatur: post tanta pericula coeli et tempestatum, et labores rusticanorum curamque domi
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ stultitia contẽnentib dm̃: sic ista qȩ
uocat᷑ stultitia sapientia ẽ uincentibus
diabolũ. Nos immortalitatem male usi
sumꝰ ut morerem᷑: xẽc mortalitate bene
usus ẽ. ut uiueremꝰ. Corrupto animo fȩ¬
pore peessit salus Ad eadem contraria
ꝑtinet : qđ etiam exẽplo uirtutũ eiꝰ. uitia
nr̃a curant᷑ lã uͦ similia qͣsi ligam̃ta
m̃bris et uulnerib nr̃is adhibita : illa
st̃. qđ ꝑfeminam deceptos. ꝑfeminam
natus homo homines. mortales mortał.
mortuos morte liberauit. Ps̃ tu scis¬
xuii. in xp̃o : ñne ipse ÷ dĩ uirtus et dĩ sapien¬
tia : An illam dic̃ imprudentiam suam
de qͣ dic̃ apłs stultũ dĩ sapientius ẽ homi¬
nibus: Imprudentiam meã. Quid enim¬
tã simile imprudentiȩ : quã cũ hab̾et in
potestate una uoce suos ꝑsecutores ꝓster¬
nere pateret᷑ se teneri: flagellari conspui
cola fizari spinis coronari: ligno affigi
Imprudentiȩ simile.ẽ stultum uidetur.

Expanded text:
autem stultitia contemnentibus Deum; sic ista quae vocatur stultitia, Sapientia est vincentibus diabolum. Nos immortalitate male usi sumus, ut moreremur; Christus mortalitate bene usus est, ut viveremus. Corrupto animo fere feminae processit salus. Ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo uirtutum eius uitia nostra curantur. iam uero similia quasi ligamenta membris et uulneribus nostris adhibita illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus homo homines, mortalis mortales, morte mortuos liberauit. Cin Christo? Nonne ipse est Dei Virtus et Dei Sapientia? An illam dicit imprudentiam suam, de qua dicit Apostolus: Stultum Dei sapientius est hominibus ? Imprudentiam meam: hoc itam simile imprudentiae, quam cum haberet in potestate, una voce suos persecutores prosternere, ut pateretur se teneri, flagellari, conspui, colaphizari, spinis coronari, ligno affigi? Imprudentiae simile est; stultum videtur:
Abbreviated transcription (Latin):
ũbd̃ cayd factũ. ẽ. & habitauit in nob: Sic̃
enim curatio uia.ẽ. ad sanitatem: Sic ista
curatio peccatores sanandos refitiendosq
suscepit. Et quẽ admodũ medici alligaNT
uulnera ñ in cõposite sed apte id faciuNT:
ut uinculi utilitatẽ quȩdam pulchritudo
etiam consequat᷑: sic medicina sapien¬
tiȩ ꝑhominis susceptionem nr̃is ẽ ac cõ¬
modata uulneribus : de quibusdam
contrariis curans & de quibusdam simi¬
libus : sicut etiam ille qui medetur uul¬
neri corporis ad hibet quȩdam contraria
sic̃ frigidum calido uł humido siccum:
ut quio aliud huius modi. Ad hibet etiã
quȩdam similia : sic̃ linteolũ uł rotunido
uulneri rotundũ. uł longũ ob longo. li¬
gaturamq ipsam. non eandem m̃bris o-¬
mnibus sed similem similibus coaptat:
sic sapientia dĩ hominem curans se ipsã
exhibrut ad sanandũ. Ipsa medicus: ipsa
medicinia Quia gͦ ꝑsuꝑbiam homo lap¬
sus ẽ humilitatem adhibuit ad sa-¬
nandum. Serpentis sapientia decepti su

Expanded text:
 tamen factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio uia est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam contraria, sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapientia dei hominem curans se ipsam exhibuit ad sanandum, ipsa medicus, ipsa medicina. quia ergo per superbiam homo lapsus est, humilitatem adhibuit ad sanandum. se
Abbreviated transcription (Latin):
uocati st̃. et qͥ noluer̃ uenire adnuptias:
quib crcifixus xec stultitia ẽ: sed ea uoca¬
tione p̃destinatos uocat. quã distinxit apo¬
stolus dicens: Ipsis aut̃ uocatis uidȩis et
grecis. p̃dicare se xp̃m dĩ uirtutem. et dĩ
sapientiam. Sic enim ait. Ipsis aut̃ uoca¬
tis  ut eos ostenđet ñ uocatos: sciens eẽ
quandam certam uocationem eorum
qui scđm ꝓpositũ uocati st̃ Quos ante pre¬
sciuit et p̃destinauit conformes fieri ima¬
ginis filii sui. Quam uocationem signifi¬
cat: ubi ait Non ex oꝑib sed ex uocante
dictũ.ẽ: qr maior seruiet minori. Nunquid
dix̃ ñ ex oꝑib sed ex credente : Prorsus
etiam hoc abstulit homini: ut totũ dane dõ.
Dix̃ gͦ: sed exuocante: ni qͣcũq uocatione
sed qua ugratione sit cedens. Hanc intu

Expanded text:
vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ;vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ;quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intu
Abbreviated transcription (Latin):
Sioum solus ibi filius intelligit et sibi
et pr̃ĩ et spũ scõ ad illam reditur ab sur¬
ditatem. ut pat̃ ñsit sapiens de se ipso sed clȩ
filio nec sapientia sapientiam genuerit ÷ sed
ea sapientia pat̾ dicat᷑ sapiens eẽ quã genuit¬
Ubi enim ñ ẽ intelligentia: nec sapientia po
intelligit pr̃i: ꝓfecto filius patrẽ sapien¬
tem facit. Et si hoc ÷ dõ. eẽ qđ saꝑe. et ea illi
essentia. ẽ quȩ sapientia : ñ filius a patre
qđ uerũ ẽ sed afilio potius pater hab& essen¬
E st gͦ ds̃ pater sapiens. ea qua ipse ẽ sua sa¬
piẽntia : et filius sapientia patris de sapi¬
entia qđ ẽ. pat̃: de quo ẽ genitus filiꝰ
Quo circa consequent̃ ẽ et intelligens pat̾.
ea qua ipse sua ẽ in telligentia Neq enim
e& sapiens qui ñ eã intelligens: filius autem
intelligentia patris de intelligentia genitꝰ
quod ẽ pater. ¶ocat enim ds̃ p̃destinatos
multos filios suos ut eos faciat m̃bra p̃des¬
tinati unicifilii sui: ñ ea uocatione qua

Expanded text:
Si solus ibi Filius intelligit et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de seipso, sed de Filio: nec Sapientia Sapientiam genuerit, sed ea Sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuiUbi enim non est intelligentia, nec Sapientia potintelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi est essentia quae Sapientia, non Filius a Patre, quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essen. Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memultos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua
Abbreviated transcription (Latin):
in sapientia fecisti in xx̃o. Ille contempta
illo expoliatus. illo consputo illo spinis coro¬
nata. illo ercifixcis: oma in illo fecisti
quid ex illo p̃cone scõ. p̃dices gentibus xp̃m
dĩ iurtutem & dĩ sapientiã irrid eant iuoxei
encifixũ xẽm. quia scandalũ ẽ eis irrideas
pagani crucifixũ xp̃m: qr stultitia ẽ eis Nos

Expanded text:
ti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti.quid de illo praecone sancto praedices gentibus, Christum Dei Virtutem, et Dei Sapientiam. Irrideant Judaei crucifixum Christum, quia scandalum est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stultitia est eis: «Nos
Abbreviated transcription (Latin):
ũ in carne manifestatꝰ ẽ. filiꝰ dei :
in hunc mundũ missus ẽ in plenitudine tẽ¬
pors. factꝰ exfemina. Quia enim in sapientia dĩ ñ
poterat munđ cognoscere ꝑsapientiã dm̃.
qm̃ lux lucet intenebris et tenebrȩ eam ñ
cõp̃hender̃: placuit dõ ꝑstultitiã p̃dicatio¬
nis saluos facere credentes : ut ũbũ carfiene

Expanded text:
in carne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus cognoscere per sapientiam Deum; quoniam lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt: placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere c
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius ÷ mare & ipse fec̃ illud & aridã fux
dauer̃ manꝰ eius Ergo si et cȩlos manibus et
Ergo et hominem uerbo Qđ uerbo hoc manuo
bis statura dei distincta ẽ qui ubiq totꝰ ẽ
et nullo continetur loco. Qđ gͦ uerbo fecit
sapientia fec̃. Qđ manii fec̃: uirtute ficit

Expanded text:
ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus ejus fundaverunt Ergo si et coelos manibus et ergo et hominem verbo. Quod verbo, hoc manu;bris statura Dei distincta est, qui ubique totus est, et nullo continetur loco; quod ergo verbo fecit, sapientia fecit, et quod manu fecit, virtute fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uͦ dr̃ sapienia. abusione ũbi et in malo :
consuetudine qͥdem script᷑arũ nr̃arũ
Nãquẽ ad modũ locunt᷑ auctores mundi ꝗͥd
ad nos: Habes in genesis ubio. Erat ibi ser¬
Dereaa argum̃ta phylosophoꝵ: qͥ negatĩ
in sapientem cađẽ ꝑ turbationes ani¬
moꝵ Stultam fec̃ ds̃ sapientiam huius
mundi Et dñs cognouit cogitationes
hominũ : qm̃ uanȩ̃ st̃ Turbetur plane
c̃ cupiscat regnare cũ xp̃o lecetur dum
spat regnaturũ se eẽ cũ xso. Iste st̃ cer¬
te qͣttuor qͣs ꝑturbationes uocan: timor
& tristitia : amor et lȩtitia habeantei᷑
admodũ uanitatem existimant ueri¬
tatem : sic stuporem deprtant sanita¬
tem: ignorantes sic hominis animũ
quem ad modũ corporis m̃brũ despe¬
ratius egrotare. qͣndo & doloris ami¬

Expanded text:
ur sapientia abusione verbi et in malo, consuetudine quidem Scripturarum nostrarum, nam quemadmodum loquantur auctores mundi, quid ad nos? habes in eodem libro, Erat ibi serta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane concupiscat regnare cum Christo. Laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas admodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris ami
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem inpeius : si ad imaginem creatꝰ cog¬
ficce dm̃: grãs agere dõ. Norua fideles
Quis aut̃ grãs agit dño: nisi qͥs ursũ corha¬
bet ad dñm: Ergo illi culpabiles: qͥ st̃ in¬
excusabiles. Quia cognoscentes dm̃. ñ sic̃
dm̃ glificauer̃ : nec grt̃s eger̃. Sed quid
Sed eũ anuer̃ in cogitãtionib suis Inde eua¬
nuerͣ: nisi qr suꝑbi fuer̃: euanescit et fu¬
mus in altũ surgendo : et magis ignis lucet
&yborat᷑ humilius app̃heridendo Eua¬
nuer̃ in cogitationib suis: et obscuratũ. ẽ
insipienscor eoꝵ. Etiam fumꝰ cũ sit igne al
et uide unde tota causa pendeat. Dicen¬
tes enĩ se eẽ. sapientes: stulti facti st̃. Sibi
arrogando qđ p̃stiterat ds̃ : tulit qd dede¬
rat ds Ergo suꝑbis ipse abscondit se : qͣi
ꝑcreaturam diligent̃ scrotantib creato¬
rem insinuauerat ñ nisi se. Benegͦ dñs
absc̃ disti haec asapientib et prudentib:
siue ab illis qui multiplicib disputati¬
onib: et sollertissima inqͥsitione a¬

Expanded text:
aginem creatus, cogficare Deum, gratias agere Deo. Norunt fideles Quis autem gratias agit Deo, nisi qui sursum cor habet ad Dominum? Ergo illi culpabiles qui sunt inexcusabiles, quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, nec gratias egerunt. Sed quid? Sed evanuerunt in cogitationibus suis. Unde evanuerunt, nisi quia superbi fuerunt? Evanescit et fumus in altum surgendo, et magis ignis lucet et roboratur humilius apprehendendo. Evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Etiam fumus, cum sit et vide unde tota causa pendeat: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Sibi arrogando quod praestiterat Deus, tulit quod dederat Deus. Ergo superbis ipse abscondit se, qui per creaturam diligenter scrutantibus Creatorem insinuaverat nonnisi se. Bene ergo Dominus, Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus: sive ab illis qui multiplicibus disputationibus et solertissima inquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
lasa ea paruulis. Abscondisti suꝑbis &
reuelasti humilib. Quae st̃ ipsa  ñ enĩ
cũ hoc dicere. caelũ et t̾ram attendebat:
& qͣs manu demonstrabat cũ dicere hȩc
Quis enim ñ uidst haec : uident boni : ui¬
dent mali: qr fac̃ solem suũ oriri super
bonos et malos. Quae st̃ gͦ ista : om̃a mͥ tradita
undi: Dicit᷑ aliqͣndo in
scripturis sapientia ꝓastutia : ab usione

Expanded text:
ulis. Abscondisti superbis, et revelasti humilibus. Quae sunt ipsa? Non enim cum hoc diceret, coelum et terram attendebat, et quasi manu demonstrabat, cum diceret haec. Quis enim non videt haec? Vident boni, vident mali: quia facit solem suum oriri super bonos et malos . Quae sunt ergo ista? Omnia mihi tradita undi? Dicitur aliquando in Scripturis sapientia, etc., usque
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiret Ni elegit saltim nasci in amplissima
ciuitate : sed natꝰ ẽ in bethleem uidȩ. ea quȩ
nec ciuitatis nomine nuncupat᷑: hodieque
illam in colȩ loci illiꝰ uillam appellant. Iam
parua tã exigua ꝓpe nulla ẽ : nisi pristina
dñi xp̃i natiuitate nobilitayetur. Elegit gͦ
infirmos: pauꝑes: indoctos: ñ qr reliqure
firmos. diuites sapientes nobiles: sed si idos
pͥmos eligere: uerito diuitiarũ suarum. me¬
rito substantiarum. Merito nataliũ sibi eligi
uiđentur : atq inflati de his rebus salutẽm
humilitatis ñ reciꝑeã : sine qͥ nemo potest re¬
dire adillã uitã: unde ñ lab̾em᷑ nisi ꝑ supbũ¬
ed forte dicer& aliqͥs. Et si ipse humiliter
nate: ix discipulorũ nobilitate iactare
se uoluit a elegit reges aut senatores : aut
pholosophos. aut oratores: immo uͦ elegit
plebeios pauꝑes: indoctos: piscatores
Priruo sis eator  cipͥanus orator Nisi fideliter

Expanded text:
superbiret. Non elegit saltem nasci in amplissima superbiret. Non elegit saltem nasci in amplissima civitate, sed natus est in Bethlehem Judae, quae nec civitatis nomine nuncupatur. Hodieque illam incolae loci illius villam appellant: tam parva, tam exigua, prope nulla est, nisi pristina Domini Christi nativitate nobilitaretur. Elegit ergo infirmos, pauperes, indoctos: non quia reliquit firmos, divites, sapientes, nobiles; sed si ipsos primos eligeret, merito divitiarum suarum, merito substantiarum, merito natalium sibi eligi viderentur, atque inflati de his rebus, salutem humilitatis non reciperent, sine qua nemo potest redire ad illam vitam, unde non laberemur nisi per suped forsitan dicet aliquis: Etsi ipse humiliter natus est, in discipulorum nobilitate jactare se voluit. Non elegit reges, aut senatores, aut philosophos, aut oratores: imo vero elegit plebeios, pauperes, indoctos, piscatores. Petrus piscator, Cyprianus orator. Nisi fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
osa cruxxẽi. ea infronte signent᷑ Et de qͣa eru¬
bescendũ putabant nobq in sultabant :
eã inpudoris loco constituant
Uare aut̃ pͥmo ignobiles paucos. impe¬
ritos. et impolitos elegerit dñs cũ habet
ante oculos suos turbam magnam. in cõpa¬
ratione quidem illoꝵ pauperiorũ pauciores:
sed in genere suo multos. diuites. nobiles
doctos sapientes. quos postea etiam collegit:
exponit apłs sacram̃tum. Infirma muNidi
huuiꝰ elegit ds̃ ut c̃fundat fortia: et stulta huiꝰ
mundi elegit ds̃ ut c̃fundat sapientes : et
ignobilia huiꝰ mundi elegit ds̃. et ea quȩ ñ st̃
io ẽ ñ cõputantur: ut quae st̃ euacuent᷑. Uene¬
rat enĩ docere humilitatem : et expugnare
suꝑbiam. Uenerat humilis ds̃ : nullo modo
hic prius altos quȩrer& : qui tam humilis
uenerat. Primo quia elegit nasci de illa fe¬
mina : quȩ desponsata erat fabio. Non gͦ ele¬
git amplos natales : ne in hac t̃ra nobilitas

Expanded text:
osa crux Christi, ea in fronte signentur; et de qua eruosa crux Christi, ea in fronte signentur; et de qua erubescendum putabant, nobisque insultabant, eam in pudoris arce constituantuare autem primo ignobiles, paucos imperitos et impolitos elegerit Dominus, cum haberet ante oculos suos turbam magnam, in comparatione quidem illorum pauperiorum pauciores, sed in genere suo multos divites, nobiles, doctos, sapientes, quos postea etiam collegit, exponit Apostolus sacramentum: Infirma hujus mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et stulta hujus mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et ignobilia hujus mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, id est, non computantur, ut quae sunt evacuentur . Venerat enim docere humilitatem, et expugnare superbiam. Venerat humilis Deus: nullo modo hic prius altos quaereret, qui tam humilis venerat. Primo, quia elegit nasci de illa femina, quae desponsata erat fabro. Non elegit ergo amplos natales, ne in hac terra nobilitas
Abbreviated transcription (Latin):
umiliatus .ẽ. dñs xp̃c : ut eẽ humile
nosceremꝰ. Conceptꝰ ẽ continens om̃a.
Natꝰ ÷ gignens om̃a. Mortuuis ÷ uiuificcis
omã : sed post triduũ resurrex̃ &ascendre
in caelũ: et humanã quã susceꝑat carnem
ad prĩs dexteram collocauit. Mirabile ÷
fr̃s et hoc qͥdem qđ cređe impii noluat
Mirabile ẽ hominẽ resurrexisse in carne:
et in cȩlũ ascendisse cũ carne: sed multo
ẽ mircibiliꝰ. totũ mundũ rem tã ineredi¬
bilem eredidisse. Quid ẽ incredibilius
dm̃ talia fecisse : anmundũ cyeđe potusse.
Qđsi et ipse modus conidetur anob qͥcre¬
dit munđ etiam ipse uere diuinꝰ aduer¬
titur: et ualde mirabilis inuenit᷑. In eru
mati ca ñ armatos dilectica: piscatores
xp̃i cũ retib fidei. ad mare scłi paucissimos
misit. Iuid dico paucissimos: duodecim
misit. Et tam̃ ꝑ eos sic omi genere piscium
impleuit ecd̃as ut plurimi etiam ex
ipsis sapietitib scłi quib: uidebat᷑ ignomini¬

Expanded text:
 ut esse humiles nosceremus: conceptus est continens omnia, natus est gignens omnia, mortuus est vivificans omnia: sed post triduum resurrexit, et ascendit in coelum, et humanam quam susceperat carnem, ad Patris dexteram collocavit. Mirabile est, fratres, et hoc est quod credere impii nolunt; mirabile est hominem resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne: sed multo est mirabilius, totum mundum rem tam incredibilem credidisse. Quid est incredibilius Deum talia fecisse, an mundum credere potuisse? Quid, si et ipse modus consideretur a nobis, quo credidit mundus? etiam ipse vere divinus advertitur, et valde mirabilis invenitur. Inerudmatica, non armatos dialectica, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare saeculi paucissimos misit. Quid dico paucissimos? Duodecim misit; et tamen per eos sic omni genere piscium implevit Ecclesias, ut plurimi etiam ex ipsis sapientibus saeculi, quibus videbatur ignomini
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ & tanta parte. ex qͣnta parte illi p̃dixe¬
rađđ Magna industria: magna sollertia Sed
ibi cyeatorem scrutati st̃ positum ñ longe ase:
& ñ inuener̃. Quẽ si inuenissed : habent apđse
Op̃time itaq rectissime accusati st̃ q̃m aqͦ ista¬
facta atq ordinata st̃ ñ inuener̃ : qr quȩrere
neglexer̃ : Tu aut̃ ñ ualde curas si grros syde¬
rũm et caelestiũ genorũue corpoꝵ numeros
ignores. Uide pulchritudinem mundi: et lauda
consiliũ creatoris. Uide qđ fecit. Ama qͥ feciẽ
Tene hoc maxime: ama qͥ fec̃: qr et te ipsum ama¬
torem suũ. ad imaginẽ suã fecit. Ergo qr ẽ mi

Expanded text:
tantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixetantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixerant. Magna industria, magna solertia. Sed ibi Creatorem scrutati sunt positum non longe a se, et non invenerunt. Quem si invenissent, haberent apud se. Optime itaque et rectissime accusati sunt, qfacta atque ordinata sunt, non invenerunt, quia quaerere neglexerunt. Tu autem non valde cura, si gyros siderum et coelestium terrenorumve corporum numeros ignores. Vide pulchritudinem mundi, et lauda consilium Creatoris. Vide quod fecit, ama qui fecit: tene hoc maxime. Ama qui fecit: quia et te ipsum amatorem suum ad imaginem suam fecit. CAPUT I