comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hilistũm tulerunt. archã dei:
& asportauerunt eã a lapide
adiutorii in arotum. Tuler̃t autẽ
philistuim archam dĩ. & intulert̃
eã in templum dagon: & statuer̃t
eã iuxta dagon. Cũq surrexissent
dilucło aroti altera die: ecce dagon
iacebat ꝓnus in tram ante archam
dñi. Et tulerunt dagon:. & restitu¬
erunt eum in loco suo. Rursumq
mane die altero consurgentes. in¬
uenerunt dagon iacentẽ suꝑ faciẽ
suã in t̾ra corã archa dm̃: caput
autẽ dagon. & duȩ palmȩ manu¬
um eiꝰ abscisȩ erant suꝑ limen. Por¬
ro dagon truncus solus remanse¬
rat in loco suo. Propt̃ hanc causam
ñ calcant sacerdotes dagon & om̃s
qui ingrediuntur templum eiꝰ suꝑ
lim̃ dagon in aroto: usq in hodier-¬
nus dnĩ suꝑ azotos & demolitꝰ ẽ
eos: & ꝑcussit in secretiori parce na¬
dixerunt. Non maneat archa dei
isrł apud nos : qm̃ dura ẽ manꝰ eiꝰ
suꝑ nos. & suꝑ dagon dm̃ nr̃m. Et
mittentes congregauerunt om̃s sa

Expanded text:
him autem tulerunt arcam Dei et asportaverunt eam a lapide Adiutorii in Azotum tulerunt Philisthim arcam Dei et intulerunt eam in templum Dagon et statuerunt eam iuxta Dagon cumque surrexissent diluculo Azotii altera die ecce Dagon iacebat pronus in terram ante arcam Domini et tulerunt Dagon et restituerunt eum in loco suo rursumque mane die alio consurgentes invenerunt Dagon iacentem super faciem suam in terram coram arca Domini caput autem Dagon et duae palmae manuum eius abscisae erant super limen porro Dagon truncus solus remanserat in loco suo propter hanc causam non calcant sacerdotes Dagon et omnes qui ingrediuntur templum eius super limen Dagon in Azoto usque in hodiermanus Domini super Azotios eos, et percussit in secretiori parte nadixerunt: Non maneat arca Dei Israel apud nos: quoniam dura est manus ejus super nos, et super Dagon deum nostrum. Et mit
Abbreviated transcription (Latin):
usq in diẽ hanc. Et extimuit dauid
dñm in die illa: dicens. Quomͦ ingre-¬
dietur ad me archa dñi: Ꝙ noluit di¬
uertere ad se archã dñi in ciuitate da-¬
uid: sed diuertit eã in domo obededom

Expanded text:
usque in diem hanc. Et extimuit David Dominum in die illa, dicens: Quomodo ingredietur ad me arca Domini? Et noluit divertere ad se arcam Domini in civitatem David: sed divertit eam in domum Obed-Edom
Abbreviated transcription (Latin):
dñs obededom & omĩa eius: ꝓpt̃ ar-¬
cham dei. Abiit gͦ dauid & adduxit
archã dei de domo obededom in ciui-¬
tatẽ dauid: cum gaudio. Cumq tͣns¬
cendissent qui portabant archã dnĩ
sex passus : immolabant bouẽ & ari¬
etẽ: & dauid saltabat totis uirib an¬
te dñm. Porro dauid accinct᷑ erat ephod
lineo: & dauid & om̃is domus isrł du¬
cebant archã testam̃ti dni in uibilo:
& in clangore bucine. Cumq intras¬
set archa dñi in ciuitatẽ dauid: michol
filia sauil ꝓspiciens ꝑ fenestrã uidit re¬
gẽ dauid subsilientẽ atq saltantẽ co¬
ram dño: & despexit eum in corde suo.
Et introduxerunt archã dĩ: ce posue

Expanded text:
Dominus Obed-Edom, et omnia ejus, propter arcam Dei. Abiit ergo David, et adduxit arcam Dei de domo Obed-Edom in civitatem David cum gaudio. Cumque transcendissent qui portabant arcam Domini sex passus, immolabant bovem et arietem, et David saltabat totis viribus ante Dominum. Porro David accinctus erat ephod lineo. Et David et omnis domus Israel ducebanet in clangore buccinae. Cumque intrasset arca Domini in civitatem David, Michol filia Saul prospiciens per fenestram, vidit regem David subsilientem atque saltantem coram Domino, et despexit eum in corde suo. Et introduxerunt arcam Domini, et posue
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm mulieri singulis colliridã panis
iinam: & similam frixã oleo. Et abiit
om̃is popłs: unꝰquisq in domũ suam.
Reu̾susq ẽ dauid: ut benediceret do¬
mui sue. Et egressa michol filia saul
in occursum dauid: ait. Qͣm głosus
fuit hodie rex isrł. discooꝑiens se an¬
te ancillas seruoꝵ suoꝵ: &e nudatꝰ ẽ
quasi si nudetur unus de scurris. Di¬
xitq dauid ad michol. Ante dñm
qui elegit me potiꝰ qͣm patrẽ tuum.
& qͣm omnẽ domum eius: & p̃cepit
mͥ ut eẽm dux suꝑ popłm: ludã & ui

Expanded text:
lieri, singulis colliridam panis unam, et similam frixam oleo, et abiit omnis populus, unusquisque in domum suam. Reversusque est David ut benediceret domui suae, et egressa Michol filia Saul in occursum David, ait: Quam gloriosus fuit hodie rex Israel, discooperiens se ante ancillas servorum suorum, et nudatus est, quasi si nudetur unus de scurris. Dixitque David ad Michol: Ante Dominum, qui elegit me potius quam patrem tuum, et quam omnem domum ejus, et praecepit mihi, ut essem dux super pop
Abbreviated transcription (Latin):
gis scłaria: Scłaria igit᷑ iudicia si ha¬
bueritis: contemptibiles qui sunt in
eccłia illos constituite ad iudican¬
dum. Ad uerecundiã ur̃am dico. Sic
ñ ẽ int̾ uos sapiens quisquã qui possit
iudicare int̃ frẽm suum: sed fr̃ cum
fr̃e iudicio contendit. & hoc apud in¬
fideles: Iam quidẽ omĩno delictum

Expanded text:
aria igitur iudicia si habueritis, contemptibiles qui sunt in ecclesia, illos constituite ad iudicandum. ad uerecundiam uestram dico. sic non est inter uos sapiens quisquam, qui possit iudicare inter fratrem suum? sed frater cum fratre iudicio-contendit, et hoc apud infideles? iam quidem omnino delictum
Abbreviated transcription (Latin):
de his qui intꝰ sunt uos iudicatis: Nã
cos qui foris sunt ds̃ iudicabit. Aufer¬
te malum ex uob̃metipsis. Audet
aliquis ur̃m habens negocium adu̾-¬
sus alterum iudicari apud iniquos:
& ñ apud scõs: An nescitis qm̃ scĩ de¬
hoc mundo iudicabunt: Et si in uo¬
bis iudicabitur mundus: indigni

Expanded text:
de his qui intus sunt vos iudicatis nam eos qui foris sunt Deus iudicabit auferte malum ex vobis ipsis audet aliquis vestrum habens negotium adversus alterum iudicari apud iniquos et non apud sanctos an nescitis quoniam sancti de mundo iudicabunt et si in vobi
Abbreviated transcription (Latin):
de: & misit & occidit om̃s pueros qui
Abimatu inquit & infra. Etas descri¬
bitur occisoꝵ: ut occidentis in notes¬
cat acerbitas. O ira ꝑu̾sa: inconsul¬
taq seuientis indignatio. Chaldȩis
irascitur: innocentes int̾ficit. Et dũ
in mortẽ immacłati fert᷑ infantis:⁊
lactentium p̃mit turbas: quatiñ
iniquissimum regẽ qui indebitum
querebat sanguinẽ. ꝓstratȩ multi¬
tudinis. multiplex reatꝰ inuolueret.
Nec aduertere poterat furentis in sa¬
nia: qđ ille qui mortuos morte sua¬
uiuificare ueniebat: cogi in mortẽ
non posset inuitꝰ.¬

Expanded text:
de, et misit, et occidit omnes pueros, qui a bimatu, inquit, et infra: aetas scribitur occisorum, ut occidentis innotescat acerbitas. O ira perversa inconsultaque saevientis indignatio! Chaldaeis irascitur, innocentes interficit; et dum in mortem immaculati fertur infantis, 82 lactentium perimit turbas: quatenus iniquissimum regem, qui indebitum quaerebat sanguinem, prostratae multitudinis multiplex reatus involveret; nec advertere poterat furentis insania quod ille qui mortuos vivificare veniebat cogi in mortem non possit invit
Abbreviated transcription (Latin):
mino: & dixit. Quis ego sum dñe ds̃¬
m̃s. et quȩ domꝰ mea : quia adduxi¬
sti me hucusq: S & hoc parum ui¬
sum ẽ in conspectu tuo dnẽ ds̃: nisi
loquereris etiã de domo serui tui in
longinquum. Ista enim ẽ lex adam:
dñe ds̃. Quid gͦ addere poterit ad¬
magnalia hȩc: ita ut notum faceres
seruo tuo. Iccirco magnificatus es do¬
mine. ds̃. quia ñ ẽ similis tui: neq ẽ
ds̃ extra te in om̃ib quȩ audiuimus
aurib nr̃is. Quȩ ẽ autẽ ut popłs tu¬
us isrł gens in t̾ra: ꝓpt̾ quã iuit ds̃
ut redimeret sibi in popłm eã. & po¬
neret sibi nom̃: faceretq eis magna¬
lia & horribilia suꝑ t̾ram. a facie po¬
puli tui quẽ redemisti tibi ex egipto
gentẽ & dm̃ eiꝰ: & firmasti tͥ popłm
tuum isrł in popłm sempit̃num: &¬

Expanded text:
mino et dixit quis ego sum Domine Deus et quae domus mea quia adduxisti me hucusque sed et hoc parum visum est in conspectu tuo Domine Deus nisi loquereris etiam de domo servi tui in longinquum ista est enim lex Adam Domine Deus quid ergo addere poterit admagnalia haec ita ut notum faceres servo tuo idcirco magnificatus es Domine Deus quia non est similis tui neque est deus extra te in omnibus quae audivimus auribus nostris quae est autem ut populus tuus Israhel gens in terra propter quam ivit Deus ut redimeret eam sibi in populum et poneret sibi nomen faceretque eis magnalia et horribilia super terram a facie populi tui quem redemisti tibi ex Aegypto gentem et deum eius et firmasti tibi populum tuum Israhel in populum sempit
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ m̃s es tu: et lapidi tu me genui¬
sti. Uerterunt ad me t̃gum &r ñ faciẽ:
& in tempore afflctionis sue dicent.
Surge et lib̃a nos. Ubi sunt dii tui qͦs
fecisti tͥ: Surgant & libent te in tẽ¬
pore afflictionis tuȩ. Scđm numerũ

Expanded text:
Pater meus es tu; et lapidi: Tu me genuisti. Verterunt ad me tergum, et non faciem, Et in tempore afflictionis suae dicent: Surge, et libera nos. Ubi sunt dii tui, quos fecisti tibi? surgant et liberent te in tempore afflictionis tuae: Secun
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ filius hominis. ꝑspicue exposuit qd̃
ager mundus sit: sator filiꝰ hominis.
bonum sem̃ filii regni: zizania filii
pessimi. Tizamoꝵ sator diabolus:
messis consummatio mundi: messo¬
res angłi. Omĩa scandala referunt᷑
ad zizaniã: iusti reputantur in fi¬
lios regni. Ergo ut supradixi quȩ ex¬
posita sunt a dño. his debemus ac-¬
commodare fidẽ: quȩ autẽ tacita
& nr̃e intelligentiȩ derelicta. per¬
stringenda sunt breuit̃. Ec.
omines qui dormiunt magi¬
stros eccłiarum intellige: ser¬
uos patriffamilias ne alios accipias
qͣm angłos: qui cotidie uident faciẽ
patris. Diabolus autẽ ꝓpt̃ea inimicꝰ
homo appellat᷑. quia ds̃ ẽẽ desiuit.
Et in nono psalmo scriptum ẽ de
eo. Exurge dñe: ñ confortet᷑ homo.
Quã obrẽ ñ dormiat qui ecctiȩ p̃po¬
situs ẽ: ne ꝑ illius negligentiã inimi¬
cus homo suꝑseminẽt ziraniã. hoc
ẽ hereticoꝵ dogmata. Qđ autẽ dr̃.
ne forte colligentes ⁊izaniã. eradi¬

Expanded text:
eli sunt. Perspicue exposuit quod ager mundus sit, sator filius hominis, bonum semen filii regni, zizania filii pessimi, zizaniorum sator diabolus, messis consummatio mundi, messores angeli. Omnia scandala referuntur ad zizania; justi reputantur in filios regni. Ergo, ut supra dixi, quae exposita sunt a Domino, his debemus accommodare fidem. Quae autem tacita, et nostrae intelligentiae derelicta, perstringenda sunt breviter. Homines qui dormiunt, magistros ecclesiarum intellige. Servos patrisfamilias ne alios accipias quam angelos, qui quotidie vident faciem Patris. Diabolus autem propterea inimicus homo appellatur, quia Deus esse desivit. Et in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur homo. Quamobrem non dormiat qui Ecclesiae praepositus est, ne per illius negligentiam inimicus homo superseminet zizania, id est, haereticorum dogmata. Quod autem dicitur: Ne forte colligentes zizania, eradi
Abbreviated transcription (Latin):
unc dimissis turbis uenit in
domum: & accesserunt ad eũ
discipli eius dicentes. Dissere nobis
parabolam zizanioꝵ agri. Dimit¬
tit turbas ĩs & domum reu̾titur:
ut accedant ad eum discipłi: & se¬
creco int̾rogent quȩ popłs nec me¬
rebat᷑ audire. nec poterat. Dissere

Expanded text:
unc dimissis turbis venit in domum, et accesserunt ad eum discipuli ejus dicentes. Edissere nobis parabolam zizaniorum agri. Dimittit turbas Jesus, et domum revertitur, et accedunt ad eum discipuli, et secreto interrogant, quae populus nec merebatur audire, nec poterat. Mystice
Abbreviated transcription (Latin):
narii: ut ꝓ eo ipso qđ in regimine
laborat. hic qđ querit inueniat: &
ab hereditate gregis in posterum ali¬
enus existat. Utrum uͦ pastor an mer¬
cennariꝰ sit. cognosci ueracit̃ ñ potest.
si occasio necessitatis deest. Tranquil¬
litatis enim tempore: plerũq ad gre¬
gis custodiã sic̃ uerꝰ pastor sic etiam
mercennariꝰ stat. S lupꝰ ueniens indi¬
cat: quo quisq animo suꝑ gregis cu¬
stodiam stabat. Lupꝰ &e enim suꝑ oues
uenit: cum quilibet inuistꝰ & raptor
fideles quosq ac humiles opprinit.
Sed is qui pastor eẽ uidebat᷑ & ñ erat:
reliquit oues & fugit: quia dum sibi
ab eo ꝑicł̃m metuit: resistere eiꝰ inui¬
ciã uidit & tacuit. fugit: quia se sub
silentio abscondit.

Expanded text:
narii, ut pro eo ipso quod in regimine laborat, hic quod quaerit inveniat, et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Utrum vero pastor sit, an mercenarius, cognosci veraciter non potest, si occasio necessitatis deest. Tranquillitatis enim tempore, plerumque ad gregis custodiam sicut verus pastor, sic etiam mercenarius stat; sed lupus veniens indicat quo quisque animo super gregis custodiam stabat. Lupus etenim super oves venit cum quilibet injustus et raptor, 1486 fideles quosque atque humiles opprimit. Sed is qui pastor esse videbatur et non erat, relinquit oves et fugit, quia dum sibi ab eo periculum metuit, resistere ejus injutiam vidit, et tacuit. Fugit, quia se sub silentio abscondit.
Abbreviated transcription (Latin):
das fr̃ib suis. Quid nob̃ ꝓdest si oc¬
ciderimꝰ frẽm nr̃m: & cel auerimus
sanguinẽ ipsiꝰ: Meliꝰ ẽ ut uendatur
ismahelitis: & manus nr̃e ñ pollu¬
antur: frat̃ enim & caro nr̃a ẽ. Ad¬
quieuerunt fr̃s sermonib eiꝰ: & pre¬
tereuntib madianitis negociatoribꝰ

Expanded text:
ribus suis quid nobis prodest si occiderimus fratrem nostrum et celaverimus sanguinem ipsius melius est ut vendatur Ismahelitis et manus nostrae non polluantur frater enim et caro nostra est adquieverunt fratres sermonibus eius et praetereuntibus Madianitis negotiatorib
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc inuenimus: uide utrũ tunica
filii tui sit an non. Quã cũ cogno¬
uisset pat̾: ait. Tunica filii mei est:
fera pessima comedit eum : bestia
deuorauit ioseph. Scissisq uestib
indiitus ẽ cilicio: lugens filium su¬
um multo tempore.

Expanded text:
Hanc invenimus: vide utrum tunica filii tui sit, an non. Quam cum cognovisset 177 pater, ait: Tunica filii mei est, fera pessima comedit eum, bestia devoravit Joseph. Scissisque vestibus, indutus est cilicio, lugens filium suum multo tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ueniã. Animet᷑ gentilis: quia uo¬
catur ad uitã. Dĩ nãq filiꝰ scdm ple-¬
nitudinẽ temporis quã duum con-¬
silii inscrutabilis altitudo disposuit:
reconciliandã auctori suo naturã ge¬
neris assumpsit humani: ut inuen-¬
tor mortis diabolus ꝑ ipsã qua uice¬
rat uinceret᷑. In quo conflictu ꝓ nob̃
inito. magno et mirabili ȩquitatis
iure certatum ẽ: dum omp̃s dñs cũ
ciens ei eandẽ formã eandẽq naturã.
mortalitatis quidẽ nr̃ȩ participẽ.⁊
s peccati totiꝰ exꝑtẽ. Alienui quipye
ab hac natiutate ẽ. qd̾ de omnib
legitur. Nemo mundus a sorde: nec
infans cuiꝰ ẽ uniꝰ diei uita suꝑ tram:
Nichil in istã singularẽ natiuitatẽ
de carnis concupiscentia transiuit:
nichil de peccati lege manauit. Uir¬
go regia dauiticȩ. stirpis eligit᷑: quȩ
sacro grauidanda fetu. diinã hu

Expanded text:
. Animetur gentilis, quia vocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudinem temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, reconciliandum auctori suo naturam generis assumpsit humani, ut inventor mortis diabolus, per ipsam quam vicerat vinceretur. In quo conflictu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est: dum omnipotens Dominus cum ciens ei eamdem formam eamdemque naturam, mortalitatis quidem nostrae participem, sed peccati totius expertem. Alienum quippe ab hac nativitate est, quod de omnibus legitur: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo regi Davidicae stirpis eligitur, quae sacro gravidanda fetu divinam hu
Abbreviated transcription (Latin):
conscripserunt. In tres si quidẽ par-¬
tes om̃is ab eis scriptiira diuiditur:
idest in quinq et octo et in indecĩ
libros: de quo ñ ẽ huiꝰ temporis dis¬
serere. Quȩ autẽ ex hoc ꝓpħa. ĩmo
contra hunc librum porphiriꝰ obici¬
at: testes sunt methodius. eusebius.
appollinaris: qui multis u̾suum mi-¬
lib eius uesanie respondentes: ne-¬
scio an curioso lectori satisfecerint.
Unde obsecro uos õ paula & eusto¬
chium fundatis ꝓ me ad dnm p̃ces:
ut qͣmdiu in hoc corpuscło sum. seri¬
bã aliquid gratum uobis: utile ec-¬
clesiȩ. dignum posteris. P resentiũ
quippe iudiciis ñ satis moueor. qͥ
in utrãq partẽ aut amore labunt᷑

Expanded text:
conscripserunt. In tres siquidem partes omnis ab eis Scriptura dividitur: id est, in quinque, et octo, et in undecim libros: de quo non est hujus temporis disserere. Quae autem ex hoc propheta, immo contra hunc librum, Porphyrius objiciat, testes sunt Methodius, Eusebius, Apollinaris: qui multis versuum millibus ejus vesaniae respondentes, nescio an curioso lectori satisfecerint. Unde obsecro vos, o Paula et Eustochium, fundatis pro me ad Dominum preces: ut quamdiu in hoc corpusculo sum, scribam aliquid gratum vobis, utile Ecclesiae, dignum posteris. Praesentium quippe judiciis non satis moveor: qui in utramque partem, aut amore
Abbreviated transcription (Latin):
anhelantia stridentiaq u̾ba reso¬
nare: & quasi ꝑ criptã ambulans.
rarum desuꝑ lum̃ aspicere: impe¬
gi nouissime in danielẽ. Et tanto
dedio affectus sum : ut desꝑatione
subita omnẽ ueterẽ laborẽ uolue¬
rini contempnere. Nerũ adhortan¬
te me quodã hebreo. et illud michi
sua lingua crebriꝰ ingerente. labor
omĩa uincit imꝓbꝰ: qui mͥ uidebar
sciolus int̃ eos: cepi rursus discipłs
ẽẽ chaldaicus. Et ut uere fatear: us¬
q ad p̃sentẽ diẽ magis possum ser-¬
monẽ chaldaicum legere & intel
ligere. qͣm sonare. Hec iccireo dixi.
ut difficultatẽ uob̃ damelis osten¬
derẽ: qui apud hebreos nec susan¬
nȩ habet historiã. nec ymnũ trium
pueroꝵ: nec belis draconisq fabu¬
las: quas nos quia in toto orbe disꝑ-¬
se sunt ueru anteposito easq u-¬
gulante subietimus: ne uidemur
apud imꝑitos magnã partẽ uolumi¬
nis detruncasse. Audiui ego quendam

Expanded text:
anhelantia stridentiaque verba resoanhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicerem, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me viro Hebraeo, et illud mihi sua lingua crebrius ingerente, labor omnia vincit improbus, qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verius fatear, usque in praesentem diem magis possum sermonem Chaldaicm sonare. Haec idcirco, ut difficultatem vobis Danielis ostenderem, qui apud Hebraeos nec Susannae habet historiam, nec hymnum trium puerorum, nec Belis, draconisque fabulas: quas nos, quia in toto orbe dispersae sunt, veru ÷ anteposito, easque jugulante, subjecimus: ne videremur apud imperitos magnam partem voluminis detruncasse. Audivi ego quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
amelẽ ꝓpħam iuxta septu-¬
aginta int̃pretes dni salua-¬
toris eccłie ñ legunt: uten¬
tes theodotionis editioñe. Et hoc cur
acciderit nescio: siue enim quia ser¬
mo chaldaicus ẽ. & quib dã ꝓprie-¬
tatib a nr̃o eloquio discrepat. no-¬
luerunt septuaginta int̃pretes eas-¬
dẽ lingue lineas in translatione ser¬
uare: siue sub nomine eoꝵ ab alio
nescio quo ñ satis chaldeã linguam
sciente. editus liber est: siue aliud
quid cause extiterit ignorans: Hoc
unum affirmare possum qđ multũ
a ueritatẽ discordet: & recto iudicio
repudiatus sit. Sciendum quippe¬
ẽ damelẽ maxime & ezram. hebra¬
icis quidẽ litceris. s chaldaico ser-¬
mone conscriptos: & unã ieremie
pericopen. iob quoq cũ arabica lin¬
gua habere plurimã societatẽ. De¬
niq et ego adolescentulus post quin¬
tilliani et tullii leccionẽ ac flores
rechoricos. cum me in lingue huiꝰ
pistrinum reclusissẽ: & multo su¬
dore muldoq tempore uix cȩpissẽ

Expanded text:
am juxta Septuaginta Interpretes Domini Salvatoris Ecclesiae non legunt utentes Theodotionis editione, et hoc cur acciderit, nescio. Sive enim quia sermo Chaldaicus est, et quibusdam proprietatibus a nostro eloquio discrepat, noluerunt Septuaginta Interpretes easdem linguae lineas in translatione servare: sive sub nomine eorum ab alio nescio quo non satis Chaldaeam linguam sciente, editus liber est: sive aliud quid causae exstiterit ignorans: hoc unum affirmare possum, quod multum a veritate discordet, et recto judicio repudiatus sit. Sciendum quippe, Danielem maxime et Ezram, Hebraicis quidem litteris; sed Chaldaico sermone conscriptos, et unam Jeremiae περικοπὴν, Job quoque cum Arabica lingua habere plurimam societatem. Denique et ego adolescentulus, post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore, multoque tempore vix coepissem
Abbreviated transcription (Latin):
picat. de greco sermone descendẽ. Cuiꝰ
rei nos intelligentiã hanc nr̃is possu¬
mus dare: ut uerbi gr̃ã dicamꝰ ab
arbore ilice dixisse eum. cũ ilice ꝑe¬
as: & alentiscoii lentẽ te comminu-¬
at angłs: uł ñ lente ꝑeas: aut lentꝰ
id est flexibilis ducaris ad mortẽ: si¬
ue aliud quid ad arboris nom̃ con¬
ueniens. Deinde tantũ fuisse ocii tri¬
tum belis machinas dep̃hensas. quȩ
magis prudentia sollertis uiri. quã¬
ad abacic ueniret: & de iudȩa in chal¬
bat exemplum ubi legissemꝰ᷑ mn toto
ueteri testam̃to quẽquã scõꝵ grau
uolasse corpore: & in puncto hore
tanta t̾rarum spacia transisse. Cui
medium: et diceret eũ de chaldea
in iudȩã fiisse transsatũ: derisit
hominẽ: & ex ipso uolumine demon¬
strauit ierechielẽ in spũ se uidisse tͣns¬
ab hebreis didicisset: ñ fuisse ausum
affirmare se raptum in corpore: sed
dixisse siue in corpore. siue extͣ corpꝰ
nescio ds̃ scit. His & talib argum̃tis:

Expanded text:
 de Graeco sermone descendere. Cujus rei nos intelligentiam nostris hanc possumus dare: Ut, verbi gratia, dicamus ab arbore ilice dixisse eum, Illico pereas: et a lentisco, In lentem te comminuat angelus, vel non lente pereas, aut lentus, id est flexibilis ducaris ad mortem: sive aliud quid ad arboris nomen conveniens. Deinde tantum fuisse otii tritum Belis machinas deprehensas: quae magis prudentia solertis viri, quaad Abacuc veniret, et de Judaea in Chalbat exemplum, ubi legissemus in toto veteri Testamento, quemquam sanctorum gravi volasse corpore, et in puncto horae tanta terrarum spatia transisse. Cui medium, et diceret eum de Chaldaea in Judaeam fuisse translatum: derisit hominem, et ex ipso volumine demonstravit Ezechielem in spiritu se vidisse transab Hebraeis didicisset, non fuisse ausum affirmare se raptum in corpore, sed dixisse: Sive in corpore, sive extra corpus, nescio. Deus scit . His et talibus argumentis
Abbreviated transcription (Latin):
bat autẽ illis:. & similitudinẽ. Nũ¬
quid potest cȩcus cȩcũ ducere: ñ ne
ambo in foueã cadunt: Sensus hu¬
iussententiȩ pendet ex suꝑioribus:
ubi de danda elemosina & inuria
dimittenda p̃cipitur. Si te inquit
ira contra uiolentum. & contra pe¬
tentẽ philargiria cȩcauerit: nun¬
quid tua m̃te uiciata uiciũ eiꝰ cu¬
rare poteris: aut ille solus qui inui¬
riã fecit. & ñ tu etiã qui ferre nesci¬
ebas reus deputabis: At si mitẽ te.
tranquilliq pectoris eiꝰ imꝓbitas
inuenerit: & ille ad pęnitentiã mo¬
uebit᷑. & tu patientiȩ p̃mio donabe¬
ris: quia cęcum uidente ocło. hoc
ẽ corde sereno ducere curabas ad lu¬
men.

Expanded text:
bat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujusce sententiae pendet ex superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te inquit ira contra violentum, et contra petentem philargyria, caecaverit, nunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? aut ille solus, qui injuriam fecit, et non tu etiam, qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patientiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno, ducere curabas ad lumen.
Abbreviated transcription (Latin):
& nathan ꝓph̃a. & banaias filiꝰ
ioiade. & cerechi. & ferechi. & imposue-¬
runt salomonẽ suꝑ mulã regis da-¬
uid: & adduxerunt eum in gion.
Sumpsitq sadoch sacerdos cornu
olei de tabernacło: & unxit salomo¬
nẽ. Et cecinerunt buicina: & dix̃ oĩs
popłs. Uiuat rex salomon. Et ascen¬
dit unuiersa multitudo post eum.
& popłs canentium tibiis & lȩtanti-¬
um gaudio magno: & insonuit t̃ra
a clamore eoꝵ. Audiuit autẽ adoni-¬
as: & om̃s qui inuitati fuerant ab eo.
Iãq conuiuium finitum fuerat .uiii.
oab audita uoce tubȩ: ait. Quid si¬
bi uult clamor cuitatis tumultuan-
tis: Ad huc eo loquente: ionathan
filius abiathar sacerdotis uenit. Cui
dixit adonias. Ingredere quia uir for-¬
tis es: & bona nuncians. Responditq
ionathan adoniȩ. Nequaquã. Dñs
enim nr̃ rex dauid regẽ constituit
salomonẽ: misitq cum eo sadochsa
cerdotẽ. & nathan ꝓpħam. & banai¬
am filium ioiade. & cerechi. & ferechi.
& imposuerunt eum suꝑ mulã re-¬

Expanded text:
ias filius Ioiadae et Cherethi et Felethi et inposuerunt Salomonem super mulam regis David et adduxerunt eum in Gion sumpsitque Sadoc sacerdos cornu olei de tabernaculo et unxit Salomonem et cecinerunt bucina et dixit omnis populus vivat rex Salomon et ascendit universa multitudo post eum et populus canentium tibiis et laetantium gaudio magno et insonuit terra ad clamorem eorum audivit autem Adonias et omnes qui invitati fuerant ab eo iamque convivium finitum erat sed et Ioab audita voce tubae ait quid sibi vult clamor civitatis tis? Adhuc eo loquente, Jonathan filius Abiathar sacerdotis venit: cui dixit Adonias: Ingredere, quia vir fortis es, et bona nuntians. Responditque Jonathan Adoniae: Nequaquam: dominus enim noster rex David regem constituit Salomonem: misitque cumdotem et Nathan prophetam et Banaiam filium Ioiadae et Cherethi et Felethi et inposuerunt eum super mulam re
Abbreviated transcription (Latin):
ni ouẽ quȩ ꝑierat. Inuenta oue ad
domum rediit: quia pastor nr̃ re-¬
parato homine ad regnũ cȩleste re-¬
diit. Ibi amicos & uicinos inuenit:
illos uidelicet angłoꝵ choros: qui
amici eius sunt. quia uoluntatẽ eiꝰ
Et notandum qđ ñ dicat congratu¬
licet eiꝰ ẽ gaudium uita nr̃a: & cum
nos ad cęlum reducim᷑: sollennitatẽ¬

Expanded text:
 quae perierat. Inventa ove ad domum rediit, quia pastor noster, reparato homine, ad regnum coeleste rediit. Ibi amicos et vicinos invenit, illos videlicet angelorum choros qui amici ejus sunt, quia voluntatem ejus Et notandum quod non dicat Congratulicet, ejus est gaudium vita nostra, et cum nos ad coelum reducimur, solemnitate
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ tunc imꝑante augusto. &
cyrino p̃sidente. ibant om̃s ut
censum ꝓfiterent᷑ singłi in suã ciuita¬
mus ad eum qui laboramꝰ & onerati
sumus: & ipse reficiet nos. Tollamus
iugum eius suꝑ nos: & discamꝰ ab eo
quia mitis ẽ & humilis corde: & inue¬
niemus requiẽ animab nr̃is. Hȩc est
enim nr̃a ciuitas & patria. requies ui¬
delicet beata & cȩlestis animarum:
ad quã in scłi nascentis exordio a dõ
xp̃o creati: ad quã ab homine. xp̃o
sumus in fine scłoꝵ recreati: ad quã
nimirum ciuitatẽ pacis & quietis ire.
& deuotum regi nrõ thesaurum fer¬
re ẽ. crescentib cotidie uirtutis ac fidei
ꝓuectib. suꝑnȩ lucis quȩ sint gaudia
ȩt̃na speculari: & ꝓ his adquirendis
ꝓsꝑa mundi simul & adu̾sa contẽp¬
nere: & his adquisitis mundatos nos
ab om̃i inquinam̃to carnis ac sp̃s.
p̃ciosiꝰ auro dõ munus offerre.:¬

Expanded text:
m tunc, imperante Augusto et Cyrino praesidente, ibant omnes, ut censum profiterentur singuli, in suam civitamus ad eum, qui laboramus, et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris . Haec est enim nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam in saeculi nascentis exordio a Deo Christo creati, ad quam ab homine Christo sumus in fine saeculorum recreati. Ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire, et devotos regi nostro thesauros ferre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis quae sint gaudia aeterna speculari, et pro his acquirendis prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus pretiosius auro Deo munus offerre
Abbreviated transcription (Latin):
ex dicit dñs ds̃. Ecce ego assu-¬
mã filios isrł de medio natio¬
num ad quas abierant: & congre¬
gabo eos undiq & adducã eos ad
humum suã. & faciã eos gentẽ unã
in t̾ra in montib isrł: & rex unꝰ erit
om̃ib imꝑans. Et ñ erunt ultͣ dus

Expanded text:
ec dicit Dominus Deus ecce ego adsumam filios Israhel de medio nationum ad quas abierunt et congregabo eos undique et adducam eos ad humum suam et faciam eos gentem unam in terra in montibus Israhel et rex unus erit omnibus imperans et non erunt ult
Abbreviated transcription (Latin):
egimus in libris moysi de man-¬
na uermiculos ꝓcreatos. Digna pla¬
ne & iusta comparatio. Siquidẽ de
Mariam manna dixerim: quia est
subtilis ÷ splendida: subtilis & uir¬
go: quȩ uelut cęlit᷑ ueniens. cunctis
eccłiarum popłis. cibum dulciorẽ
melle defluxit. Quẽ qui ecđe ac man¬

Expanded text:
egimus et in libris Moysi de manna vermiculos procreatos . Digna plane et justa comparatio. Siquidem de Mariam mannam dixerim, quia est subtilis, splendida, suavis et virgo. Quae velut coelitus veniens, cunctis Ecclesiarum poculis cibum dulciorem melle defluxit. Qui cibus erat
Abbreviated transcription (Latin):
contumaciȩ ultores & iudices. Quȩ
similitudo xp̃m indicat dnm̃: quẽ
qui suauẽ cibum & dulcẽ potum
haurire neglexerit: iudicẽ patietur
sicut ipse ait. Neq enim pat̾ iudicat
quẽquã: s omẽ iudicium dedit filio.

Expanded text:
contumaciae ultores et judices. Quae similitudo Christum indicat Dominum: quem qui suavem cibum et dulcem potum haurire neglexerit, judicem patietur, sicut ipse ait: Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio .
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ: & quȩ lunȩ nomine nisi eccłia
postqͣm eiꝰ ascensione roborata est:
stecit in ordine suo: quia cum
dñs cȩlum petiit: scã eius eccłia in
auctoritate p̃dicationis excreuit. Hinc
eiꝰdẽ eccłie uoce ꝑ salomonẽ dicitur.
Ecce iste uenit saliens in montibꝰ: or
transiliens colles. Considauit nãc
tantoꝵ oꝑum culmina: & ait. Eoce
iste uenit saliens in montib. Ueni¬
endo quippe ad redemptionẽ nrãm:
quosdã ut ita dixerim saltus dedit:
ro uenit in p̃sepium: de p̃sepio uenit.
in crucẽ: de cruce uenit in sepulchrũ:
de sepulchro rediit in cęlum. Eoce ut
nos post se currere faceret: quosdã
ꝓ nobis saltus manifestata ꝑ carnẽ
ueritas dedit. Qui & exultauit ut
gigas ad currendã uiã: ut nos ei ex
corde. diceremꝰ. Trahe me post te: cur-¬
remus in odore unguentoꝵ tuoꝵ. Un¬
de fr̃s km̃i oportet ut illuc sequamur
corde: ubi eum corpore ascendisse cre

Expanded text:
minus, et quae lunae nomine nisi Ecclesia minus, et quae lunae nomine nisi Ecclesia postquam ejus Ascensione roborata 1574 stetit in ordine suo, quia cum Dominus coelum petiit, sancta ejus Ecclesia in auctoritate praedicationis excrevit. Hinc ejusdem Ecclesiae voce per Salomonem dicitur: Ecce iste venit saliens in montibus, et transiliens colles . Consideravit namque tantorum operum culmina, et ait: Ecce iste venit saliens in montibus. Veniendo quippe ad redemptionem nostram, quosdam, ut ita dixerim, saltus dedit. ro venit in praesepe, de praesepe venit in crucem, de cruce venit in sepulcrum, de sepulcro rediit in coelum. Ecce, ut nos post se cupro nobis saltus manifestata per carnem Veritas dedit: Quia exsultavit ut gigas ad currendam viam suam , ut nos ei ex corde diceremus: Trahe me post te, curremus in odorem unguentorum tuorum . Unde oportet ut illuc sequamur corde ubi cum corpore ascendisse cr
Abbreviated transcription (Latin):
citu ꝑegrine multitudinis. & con¬
gregato exercitu asiano: aduenit
quasi armis iudȩã capturus. Ma¬
chabeus autẽ & qui cum ipso erant.
apꝓpiante illo dm̃ dep̃cabant᷑: ca
put t̾ra asꝑgentes. lumbosq ciliciis
p̃cincti. ad altaris crepidinẽ ꝓuolu¬
ti ut sibi ꝓpiciꝰ. in imicis autẽ eorũ
eẽ inimicus: & adu̾saret᷑ sicut lex
dicit. Et ita post orationẽ sumptis
armis. longiꝰ de ciuitate ꝓcedentes:
& ꝓximi hostib effecti resider̃t. Pri¬
mo autẽ solis ortu: utriq commise¬
runt. Isti quidẽ uictoriȩ & ꝓsꝑita¬
tis sponsorẽ cum uirtute dñm ha¬
bentes: illi autẽ ducẽ belli animũ
habebant. S cum uehemens pug¬
na ẽẽt: apparuerunt aduersariis
de cȩlo uiri quinq in equis. frenis
aureis decori: ducatum iudeis pre¬
stantes. Ex quib duo machabeũ
medium habentes: armis suis cir-¬
cũseptum incolumẽ conseruabant:
in adu̾sarios autẽ dela & fulmina

Expanded text:
citu peregrinae multitudinis et concitu peregrinae multitudinis et congregato exercitu asiano advenit quasi armis Iudaeam capturus Macchabeus autem et qui cum ipso erant adpropiante illo deprecabantur Deum caput terra aspergentes lumbosque ciliciis praecincti ad altaris crepidinem provoluti ut sibi propitius inimicis autem eorum esset inimicus et adversaretur sicut lex dicit et ita post orationem sumptis armis longius de civitate procedentes et proximi hostibus effecti resederunt primo autem solis ortu utrique commiserunt isti quidem victoriae et prosperitatis sponsorem cum virtute Dominum habentes illi autem ducem belli animum habebant sed cum vehemens pugna esset apparuerunt adversariis de caelo viri quinque in equis frenis aureis decori ducatum Iudaeis praestantes ex quibus duo Macchabeum medium habentes armis suis circumseptum incolomem conservabant in adversarios autem tela et fulmina
Abbreviated transcription (Latin):
mul ñ minꝰ a iuiginti milib truci¬
dauerunt.¬
uidã uiri cum fugissent in
duas turres ualde munitas:
omnem apparatũ ad pugnandum
habentes: machabeus ad eoꝵ expu¬
gnationẽ relicto symone. & iosepho.
itẽ machabeo eisq qui cum ipsis e¬
rant satis multis: ipse ad eas que
ampliꝰ ꝑurgebant pugnas conu̾sus
ẽ. Hi uͦ qui cum symone erant. cu¬
piditate ducti a quib dã qui in tur¬
rib erant suasi sunt pecunia: & se¬
ꝑtuaginta milib didraginis acce¬
ꝑtis. dimiserunt quosdã effugere.
Cum autẽ machabeo nunciatum
ẽẽt qd̃ factum ẽ: congregatis prin¬
cipib popłi. accusauit qd pecunia
fr̃s uendidissent: adu̾sariis eoꝵ di¬
missis. Hos gͥ ꝓditores factos int̾fe¬
cit: & confestim duas turres occupa¬
uit. Armis autẽ ac manib omĩa ꝓ¬
sꝑe agendo: in duab munitionib
plus quã uiginti milia ꝑemit
imotheus dux qui priꝰ a udȩis
fuerat suꝑatus: conuocato exer¬

Expanded text:
mul non minus a viginti milibus trucimul non minus a viginti milibus trucidaveruntuidam autem cum confugissent in duas turres valde munitas omnem adparatum ad repugnandum habentes Macchabeus ad eorum expugnationem relicto Simone et Ioseppho item Macchabeo eisque qui cum ipsis erant satis multis ipse ad eas quae amplius perurguebant pugnas conversus est hii vero qui cum Simone erant cupiditate ducti a quibusdam qui in turribus erant suasi sunt pecunia et septuaginta milibus didragmis acceptis dimiserunt quosdam effugere cum autem Macchabeo nuntiatum esset quod factum est congregatis principibus populi accusavit quod pecunia fratres vendidissent adversariis eorum dimissis hos igitur proditores factos interfecit et confestim duas turres occupavit armis autem ac manibus omnia prospere agendo in duabus munitionibus plus quam viginti milia peremit Timotheus qui prius a Iudaeis fuerat superatus convocato exer
Abbreviated transcription (Latin):
unc de eupatore antiochi filio
impii quȩ gesta sunt natrabimꝰ:
breinantes mala quȩ in bellis gesta
sunt. Hic suscepto regno constitint
suꝑ negocia regni lysiã quendã phe¬
nicis & sytiȩ militie pͥncipẽ. Nã ꝑto¬
lomens qui dicebat᷑ macer. iustitenax
erga iuidȩos ẽẽ instituit: & p̃cipue ꝓpt̃
miquitatẽ quȩ facta erat in eos: et
pacifice agere cum eis. S ob hoc ac¬
cusatus ab amicis apud cupatorẽ:
cum frequent̃ ꝓditor audiret. eo
qđ cyprum creditã sibi a philome¬
set: ueneno uitã finiuit. Gorgias
autẽ cum eẽt dux locoꝵ: assump¬
tis aduenis frequent̃ iudȩos debel¬
labat. Iudȩi uͦ qui tenebant opor¬
tunas munitiones: fugatos ab ie¬
rosolimis suscipiebant: & bellare
temptabant. Hi uͦ qui erant cũ ma¬
chabeo: ꝑ orationes dñm rogantes
ut eẽt sibi adiutor: impetum fece¬
runt in munitiones idumeoꝵ: mul¬
taq ui insistentes loca obtinuer̃t:
occurrentes int̾emerunt: & om̃s si¬

Expanded text:
 de Eupatore Antiochi filio impii quae gesta sunt narrabimus breviantes mala quae in bellis gesta sunt hic suscepto regno constituit super negotia regni Lysiam quendam Foenicis et Syriae militiae principem nam Ptolomeus qui dicebatur Macer iusti tenax erga Iudaeos esse instituit et praecipue propter iniquitatem quae facta erat in eos et pacifice agere cum eis sed ob hoc accusatus ab amicis apud Eupatorem cum frequenter proditor audiret eo quod Cyprum creditus a Filomeset cum esset dux locorum adsumptis advenis frequenter Iudaeos debellabat Iudaei vero qui tenebant oportunas munitiones fugatos ab Hierosolymis suscipiebant et bellare temptabant hii vero qui erant cum Macchabeo per orationes Dominum rogantes ut esset sibi adiutor impetum fecerunt in munitiones Idumeorum multaque vi insistentes loca obtinuerunt occurrentes interemerunt et omnes si
Abbreviated transcription (Latin):
Respicite filii nationes hominum:
& scitote quia nullus sꝑauit in dñõ
& confusus ẽ: ꝑmansit in mandatis
eius & derelictus ẽ. Et quis inuocauit
eum. & despexit illum: Qm̃ pius et
misericors ẽ ds̃: & remittet in tempo¬
re tribulationis peccata. om̃ib exqui¬
rentib se in ueritate.

Expanded text:
num, et scitote: quis sperauit in domino et confusus est, permansit in mandatis eius et derelictus est? et quis inuocauit illum et despexit illum? quoniam pius et misericors est deus et remittit in tempore tribulationis peccata omnibus exquirentibus se in ueritate.
Abbreviated transcription (Latin):
pellit peccatum. Nã qui sine
timore ẽ: ñ poterit iustificari. Iracun¬
dia enim animositatis illiꝰ: subu̾sio
illiꝰ ẽ. Usq in tempus sustinebit pati¬
ens: et postea redditio iocunditatis.
Bonus sensus usq ad tempꝰ abscondet
uerba illiꝰ: et labia multoꝵ narrabt

Expanded text:
pellit peccatum: nam qui sine timore est, non poterit justificari. Iracundia enim animositatis illius, subversio illius est. Usque in tempus sustinebit patiens, et postea redditio jucunditatis. Bonus sensus usque ad tempus abscondet verba illius, et labia multor
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ religiositas. Custodiet et iustifi-¬
cabit cor: iocunditatẽ atq gaudium
bus consummationis illiꝰ benedicet᷑.
Plenitudo sapientiȩ ẽ timere dm̃:⁊
& plenitudo a fructib illiꝰ: & omnẽ

Expanded text:
tatis. castitas custodiet et iustificabitur cor, iucunditatem atque gaudium bus consummationis illius benedicetur. plenitudo sapientiae timere dominum et plenitudo de fructibus
Abbreviated transcription (Latin):
incredibilis timori dñi: & ne accesse¬
ris ad illum duplici corde. Lc .u.¬
e fueris hypocrita in conspectu
hominum: et ñscandalizeris
labiis tuis. Attende in illis ne forte
cadas. & ponas scandalum animȩ
tuȩ: & adducas inhonorationẽ tͥ: &¬
& reuelet ds̃ absconsa tua. & in me
dio synagogȩ elidat te: qm̃ accessi¬
sti maligne ad dñm: et cor tuum
plenum ẽ dolo & fallacia. fili acce-¬

Expanded text:
incredibilis timori Domini, et ne accesseris ad illum duplici corde. Ne fueris hypocrita in conspectu hominum, et non scandalizeris labiis tuis. Attende in illis, ne forte cadas, et ponas scandalum animae tuae, et adducas inhonorationem tibi et revelet Deus absdio synagogae elidat te: quoniam accessisti maligne ad Deum, et cor tuum plenum est dolo et fallaciae. »
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ ante fuit: qđ ante scła nomi¬
uatui: ẽ. Non tu ei pones nom̃: nec
ex te ei iocabulum constitues: s no¬
mina & uoca exultando ĩm idest
saluatorẽ. Saĩ iatorẽ eiim eẽ testa¬
re: nec ex tempore cȩpisse saluare: s
etiã antiquissimum saluatorẽ. Ipse
enim saluum faciet popłm suum: a
peccatis eoꝵ. Duo enim ꝑ hoc u̾bum
p̃clara designantur: qđ & ds̃ fuerit
& dñs pͥus. ante incarnationẽ xp̃c:¬

Expanded text:
hoc quod ante fuit, quod ante saecula nomihoc quod ante fuit, quod ante saecula nominatum est. Non tu ei impones nomen, nec ex te ei vocabulum constitues, sed nomina et voca exsultando Jesum, id est, salvatorem. Salvatorem eum esse testare, nec ex tempore coepisse salvare, sed etiam antiquissimum salvatorem. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Duo enim per hoc verbum praeclara designantur, quod et Deus fuerit et Dominus prius ante incarnationem C
Abbreviated transcription (Latin):
dico: ꝓptea ut diabolo uirginitatẽ
eius occultẽ: ut iuideoꝵ prauitatẽ ex¬
cludam: excludã atq deiciã: ut legis
instituta ñ destruã: & in consequen¬
tib demonstrabo. qđ ista nec tua con¬
iux scđm consuetudinẽ conuigii ha¬
beatur: nec iste qui generat᷑ tuus filiꝰ
corpore. scõ cooꝑante spũ int̃ homineᷤ
uenit. Iste ẽ de quo scriptura p̃nun¬
ciauit dicens. Puer natꝰ ẽ nob̃: & filiꝰ
datus ẽ nobis. Patris & enim unigeni¬
tus filiꝰ ex uirgine generatus ẽ: ut illã
uirginẽ pͥorẽ eliã quȩ cecidat. iterũ
renouaret atq erigeret. & qui ꝑ pra-¬
uã uoluntatẽ filii effecti fuerant dia¬
boli: ꝑ adoptionẽ grẽ filios effice̾t dĩ.
ariet inqun filium: & Ee .iii.¬
uocabis nom̃ eius iħm. Uirgo
generat: & tu hunc genitum uoca¬
bis iãm: qđ int̾pretatur saluator.
Ipse. enim saluum fa ciet popłm suũ:
a peccatis eoꝵ. Uocabis ait nom̃ eiꝰ

Expanded text:
dico propterea ut diabolo virginitatem dico propterea ut diabolo virginitatem ejus occultem, et Judaeorum pravitatem excludam atque dejiciam, ut legis instituta non destruam, et in sequentibus demonstrabo quod ista nec tua conjux secundum consuetudinem conjugii habeatur, nec iste qui generatur, tuus filicorpore, sancto cooperante Spiritu, inter homines venit. Iste est de quo Scriptura praenuntiat, dicens: Puer natus est nobis, et Filius datus est nobis . Patris etenim unigenitus Filius ex Virgine generatus est, ut per illam Virginem priorem Evam quae ceciderat, iterum renovaret atque erigeret; et qui per pravam voluntatem filii effecti fuerant diaboli, per adoptionem gratiae filios efficeret Dei. Pariet, inquit, filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Virgo generat, et tu hunc genitum vocabis Jesum, quod interpretatur salvator. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Vocabis, ait, nomen ejus
Abbreviated transcription (Latin):
coniugẽ tuam. Ne timueris: ne tre-¬
pidaueris: ne conturberis: s securꝰ
& intrepidus accipe eam scđm legis
p̃ceptum uxorẽ tibi nominatã ⁊ et
scđm nuptiarum consuetudinẽ. &
conunctionẽ longe alienã. Accipe
gͦ eam sicut comm̃datum cęlestẽ thes-¬
aurum: ut deitatis diuitias : sicut
plenissimã scĩtatẽ: sicut ꝑfectã iusti¬
ciã. Accipe eam sicut unigeniti man-¬
sionẽ: sicut honorabile templũ: sic̃
domum dĩ sicut creatoris omĩum
ꝓpͥam: sicut regis & sponsi celestis do¬
mum immacłatam. Ita gͦ ioseph fili
dauid: ne timueris acciꝑe eam tibi
comindatam: tuȩ religiositati credi¬
tam. Serua fer curã: attende: fugi¬
ens ab herode duc in egyptum: ite-¬
rum remeans post herodis mortẽ de-¬
duc in tram isrł. Ne timueris acciꝑe
mariã coniugẽ tuam. Conuigẽ au-¬
diens non expauescas: ñ conturberis:
nec tu. nec quisquã sequentium usq
in consummationẽ scłi. Conuigẽ eã

Expanded text:
conjugem tuam. Ne timueris, ne treconjugem tuam. Ne timueris, ne trepidaveris, ne conturberis, sed securus et intrepidus, accipe eam secundum legis praeceptum, uxorem tibi nominatam, sed secundum nuptiarum consuetudinem et conjunctionem, longe alienam. Accipe ergo eam sicut commendatum coelestem thesaurum, ut Deitatis divitias, sicut plenissimam sanctitatem, sicut perfectam justitiam. Accipe eam sicut Unigeniti mansionem, sicut honorabile templum, sicut domum Dei, sicut Creatoris omnium propriam, sicut regis sponsi coelestis domum immaculatam. Ita ergo, Joseph, fili David, ne timueris accipere eam tibi commendatam, tuae religiositati creditam serva, fer curam, attende fugiens ab Herode, duc in Aegyptum, iterum remeans post Herodis mortem, deduc in terram. Israel. Ne timueris accipere Mariam conjugem tuam. Conjugem audiens, non expavescas, nec conturberis, nec tu nec quisque sequentium usque in consummationem saeculi. Conjugem eam
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ sc̃itatis coniunctionẽ adhibere: ic
circo uolebat eã occulte dimittere:
dimuto eã dicens. & a me longe facio
eã & a cognatione mea. Maior enim
ẽ eius dignitas: suꝑexcellit eiꝰ scĩtas:
nec meȩ congruit indignitati. Ideo
uolebat occulte dimitcere eã. Hec eo
cogitante: angłs dñi ꝑ uisum appa-¬
ruit illi dicens. Quid dubitas o ioseph:
Quare imprudent̃ cogitas: Quare
irrationabilit̃ meditaris: Ds qui ge¬
nerationis minister es. & ñ largitor:
seruus & ñ dñs: mancipium ce non
plasmator. Proptẽa ministra ⁊ serui:
qui nascitur. & huic quȩ generat. Et¬
enim si tibi uxor nominatur.⁊ si in de¬
sponsatione tibi eẽ dicit᷑: ñ tam̃ tibi
uxor est: s dĩ unigeniti electa mat̃ ẽ.
Propt̃ea ioseph fili dauid qui has pro¬
missiones accepit: cui ista fidelia da
iuste & heres eiꝰ tanqͣm filius patris.
Ideo in hereditatẽ accipe eã: quia il¬
fili dauid: ne timueris acciꝑe mariã

Expanded text:
tae sanctitatis conjunctionem adhibere; et tae sanctitatis conjunctionem adhibere; et idcirco volebat eam occulte dimittere: Dimittam eam, dicens, et a me longe faciam eam, et a cognitione mea. Major est enim ejus dignitas, superexcellit ejus sanctitas, nec meae congruit indignitati. Ideo volebat eam occulte dimittere. Haec autem eo cogitante, angelus Domini per visum apparuit ei, dicens: Quid dubitas, Joseph? quare imprudenter cogitas? quare irrationabiliter meditaris? Deus nerationis minister es et non largitor; servus, et non Dominus; mancipium, et non plasmator. Propterea ministra, serva, qui nascitur et huic quae generat. Etenim si tibi uxor nominatur, si desponsata tibi esse dicitur, non tamen tibi uxor est, sed Dei unigeniti electa mater est. Propterea, Joseph, fili David, qui has promissiones accepit, cui ista fidelia datjuste et haeres ejus tanquam filius patris. Ideo in haereditatem accipe ea quae ilfili David, ne timueris accipere Mariam
Abbreviated transcription (Latin):
Si suspicionẽ in ea habebat: qͦmͦ iu-¬
stus era: Si gͦ ñ ẽ suspicat᷑. uł tale
aliquid cogitauit: cur eã dimitte¬
re uolebat. ut immacłatam & scãm
uellet dimittere: Iniustum enim
& hoc erat. Sedenim simplicẽ sen¬
sum audi huius orationis. Ioseph
uistus erat: & illa uirgo immacula¬
ta erat. Sed ideo eam dimittere uo-¬
lebat: qm̃ uirtutẽ mysterii & sacra-¬
m̃tum quoddã magnificum in eadẽ
cognoscebat: cui apꝓximare sese in¬
dignum estimabat. Ergo humilians
se ante tantam et tã ineffabilẽ rem
querebat se longe facere:sicut & be¬
atus petrus dño se humilians aiebat.
Recede a me dñe: quia homo pecca¬
tor sum. Uel sicut ille centurio ad
eundẽ dñm mittens: dicebat. Non
sum dignus ut intres sub tectũ me¬
um: quia nec me ipsum dignũ ȩsti-¬
maui ad te uenire. Nel sicut scã eli¬
sabeth ad ipsam beatã locuta ẽ ma-¬
riam: dicens. Et unde hoc mͥ ut ue-
cauebat et timebat sibimet istiꝰ tan¬

Expanded text:
Si suspicionem in ea habebat, quomodo juSi suspicionem in ea habebat, quomodo justus erat? Si ergo non est suspicatus, vel tale aliquid cogitavit, cur eam dimittere volebat? ut immaculatam et sanctam voluit dimittere. Injustum enim et hoc erat. Sed enim simplicem sensum audi hujus dictionis. Joseph justus erat, et illa Virgo immaculata erat. Sed ideo illam dimittere volebat quoniam virtutem mysterii et sacramentum quoddam magnificum in eadem cognoscebat, cui approximare sese indignum aestimabat. Ergo humilians se ante tantam et tam ineffabilem rem, quaerebat se longe facere, sicut et beatus Petrus Domino se humilians aiebat: Recede a me, Domine, quia homo peccator sum . Vel sicut ille centurio ad eumdem Dominum mittens, dicebat: Non sum dignus ut intres sub tectum meum, quia nec meipsum dignum existimavi ad te venire . Vel sicut sancta Elisabeth ad ipsam beatam locuta est Mariam, dicens: Et unde hoc mihi, ut vcavebat et timebat sibimet istius tan