comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ .i. phanc scripturam po¬
stea forte incodicillis facta.
hoc ampluis ei hr̃s nĩs dato.
Et du̾̾sum ẽẽ in illa scriptura.
quas pecimmas legaui. quib
dies appositus non ẽ. annua
bima trima die. hr̃s m̃s dare.
dãpnas esto. nõ enm hoc e.¬
gisse testatorem. ut ꝯfirmaret
que inutilia sũt. s ut diem
utilib progaret. ¶Idem ĩeo¬
dem leco. ⁊ insubstitute ĩ pu¬
bib scripsit. ut si fu̾it ab ĩ¬
pube̾re mutilit legatũ. sub¬
stitutus hoc debeat. si hoc ã¬
plius legatum abeo sit re:¬

Expanded text:
t per hanc scripturam postea forte in codicillis factam: 'hoc amplius ei heres meus dato', et diuersum esse in illa scriptura: 'quas pecunias legaui, quibus dies adpositus non est, annua bima trima die heres meus dare damnas esto': non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret.Idem eodem loco et in substituto ‹im›puberis scribsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum substitu‹tu›s hoc debeat, si 'hoc amplius' legatum ab eo sit re
Abbreviated transcription (Latin):
ditionem uel in toto adẽptio¬
nem. põt. S ⁊ si subalia uel a¬
lia ꝯditione legatum adẽp¬
tum ẽ. nouissima ademptio
spectanda ẽ Int̾ dum tñule¬
gatis. non postĩor. s p̃cedens
scriptura ualet. nam suta scrip¬
sero. ꝙtitio .ĩ. legauero. idneq
nõ u̾alebit./nam ⁊ eum ẜmonẽ.
quo p̃sentia legn̾ta data. ĩdiẽ
ꝑforunt᷑ ad postea quoq scͥp¬
ta legata.ꝑtinẽ placut uolũ¬
tibi ẽẽt.hr̃s stichum ẜuo tuo
tradidit.neratius. R si uolũ¬
cui legauero bis. semel ei hr̃s
dato. uł ut semel debeat̾. ⁊eidẽ
duas quantitates ascripser̾t.
uł duos fundos. anutrũq de¬
beatur. Et ait aristo. unum
iuderi legatum. nam ꝙ adẽp¬
tum ẽ nec datum uideri.ẜm
celsi ⁊ marcelli sniãm q̃ uera ẽ.
post legata sepius ascripta. ad
hoc subiecert. semel prari uel¬
le.⁊ boc ante impletum testm̃n
fecerit. ip̃o uire ideri cetera le¬
gata a dempta. S qd̃ magis

Expanded text:
dicione uel in totum ademptione potest. sed si sub alia et alia condicione legatum ademptum est, nouissima ademptio spectanda est. interdum tamen in legatis non posterior, sed praecedens scriptura ualet: nam si ita scripsero: 'quod Titio infra legauero, id neque non valebit. nam et eum sermonem, quo praesentia legata data in diem proferuntur, ad postea quoque scripta legata pertinere placuit. voluntibi esset, heres Stichum servo tuo tradidit. Neratius respocui legauero bis, semel heres ei dato' uel 'ut semel debeatur', et eidem duas quantitates adscripserit uel duos fundos, an utrumque debeatur? et ait Aristo unum uideri legatum: nam quod ademptum est, nec datum uideri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae uera post legata saepius adscripta idem hoc subiecit semel praestari uelle et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure uideri cetera legata adempta. sed quo magis
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis infundi uocabulo
errauerit. ⁊ cornelianum ꝓsem¬
promano nominauit. debebi¬
tur sempromamus. S si incõr¬
pore errau̾it. non debebitur. Qõ
siquis cum uellet uestem lega¬
re.suppellectilem scripsit. du
pu̾tat suppellectilis appellatio¬
ne uestemꝯtineri. põp. scripsit.
uestem nõ deberi. Quemadnxo¬
dum siquis putet. auri appell¬
neri: Rerum enimuocabula ĩ¬
mutabilia sũt. hominum. mnu¬
tabilia. ¶ Diquis br̃dem in¬
stitu̾it. ⁊ ita legau̾it. quisquis
michi gallicmarum rerum he¬
res erit. dampnas esto dare tot.
ab omĩb hr̃dib urd̃i legatu.
qm̃ adom̃s eos.res gallicane
semel dum taxat optare possu¬
mus. ¶Labeo ait. cum cͥta res¬
aut p̾sona legatur ita. qui m̃s
erit cum moriar. hr̃s dato. et
cõmums sit. totum debi. Tre¬
batium u̾o Rendisse. ꝑtem debi.¬

Expanded text:
Si quis in fundi uocabulo errauit et Cornelianum pro Semproniano nominauit, debebitur Sempronianus: sed si in corpore errauit, non debebitur. quod si quis, cum uellet uestem legare, suppellectilem adscribsit, dum putat suppellectilis appellatione uestem contineri, Pomponius scribsit uestem non deberi, quemadmodum si quis putet auri appellneri. rerum enim uocabula immutabilia sunt, hominum mutabilia.Si quis heredes instituerit et ita legauerit: 'quisquis mihi Gallicanarum rerum heres erit, damnas esto dare', ab omnibus heredibus uideri legatum, quoniam ad omnes eos res Gallicanaesemel dumtaxat optare possumus.Labeo ait, cum certa reaut persona legatur ita: 'qui meus erit cum moriar, heres dato' et communis sit, totum deberi.Trebatium uero respondisse partem deb
Abbreviated transcription (Latin):
to.utrum pensionib. an uõ
post triẽmum debeat᷑. Et py¬
tosic accipiẽdum qi pat̾ fa¬
milias deannua bima trima
die sensisse ꝓponat᷑. ¶Si cui
certa quantitas legetur. et.
quo adp̃stetur insĩgulos an¬
nos certum aliquid. ueluti u¬
suras. uuisẜit testator pr̃ari. le¬
gatum ualet. S ĩ usuris ea¬
tenus debet ualẽ. quatenus
modum ꝓbabile̾m usuraru
non excedit.
ut  teu.si. nepos ac. D selectte s. dẽerius br̃onõ

Expanded text:
to", utrum pensionibus an vero to", utrum pensionibus an vero post triennium debeatur? et puto sic accipiendum, quasi pater familias de annua bima trima die sensisse proponatur. Scerta quantitas legetur et, quoad praestetur, in singulos annos certum aliquid velut usuras iusserit testator praestari, legatum valet: sed in usuris hactenus debet valere, quatenus modum probabilem usurarum non excedit. ui
Abbreviated transcription (Latin):
equis perisionib/ proinde ⁊i
si ardiectum fiũt perisionib.
licet nõ sit in ẜtum equis. Itẽ
si scriptum fi̾t equis. licet
ñ ut adiectum pensionib di¬
cendum erit. equas fieri. S
si adiectum sit. p̾esionib me¬
quis. ĩ equales debebunt᷑ Que
ergo debeant᷑. uideamus. ⁊ pu¬
to eas deb̾i nsi sp̾alit̾ testator
electionẽ dedĩt hr̃di. quas uir
boñ fuĩt arbitratꝰ. ut ꝓ faculta¬
ratib defũcti. ⁊ Dispoĩtione pa¬
trimoni debeãt̃ S ⁊ si fuĩt ad¬
iectum uiri bom arbitratu. hoc
sequemur ut ꝓportione patri¬
moni sine uexatiõne ⁊ incõ¬
modo hr̃dis fiat. Quid si ita.
pensionib quas putauĩt leg¬
atarius. an totum pet̾e possit.
uideamus. Et puto totum ñ
petendum simul.siẽ ⁊ in bor̃dis
electione. sic enm pensiones
debere restator uoluit. quãti¬
tates dum taxat pensionu ĩ
arbitrio arblor̃dis aut legata¬
ru ꝯtulit. S suta sit legatu.
hr̃s meus titio .x. trina die da¬

Expanded text:
nibus". Proinde et si adiectum fuerit "pensionibus", licet non sit insertum "aequis", item si scriptum fuerit "aequis", licet non sit adiectum "pensionibus", dicendum erit aequas fieri. Sed si adiectum "pensionibus inaequis", inaequales debebuntur: quae ergo debeantur, videamus. et puto eas deberi nisi specialiter testator electionem heredi dedit, quas vir bonus fuerit arbitratus, ut pro facultatibus defuncti et depositione patrimonii debeantur. Sed et si fuerit adiectum "viri boni arbitratu", hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine vexatione et incommodo heredis fiat. Quid si ita "pensionibus, quas putaverit legatarius?" an totum petere possit, videamus. et puto totum non petendum simul, sicut et in heredis electione. fieri enim pensiones debere testator voluit, quantitates dumtaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit. Sed si ita sit legatum "heres meus Titio decem trima die da
Abbreviated transcription (Latin):
ĩonec titius alũpnus uł here¬
des eius audiri debeant adu̾¬
satis nõ exegerũt.exea emin
nuãtione etiam atitio ac pro¬
inde ⁊ abhr̃dib eius libatos
eẽ supra scriptos hr̃des. insi
iuuente testatore. publius.
meiius soluendo ẽẽ desierit.
tũc enim cautio abeo exigen¬
daẽ. ¶Pat̾ duos filios equis
exꝑtib instituit hr̃des mãio¬
rem ⁊ minorẽ qui ⁊̃ imp̃ubes
erat ⁊ inꝑtẽ eius certa p̃dia
uerit. c̾tam pecuniã ei lẽgauit
ioꝙ fr̃is eius fidei ꝯm̾isit. a
quo petut ĩ hec u̾ba. ate peto
sei. ut abannns .xii. etatis.
adstudia lib̾alia frĩs tui. ĩ fe¬
ras matri eis annua tot.us
tributa frĩs tui ꝓ cẽsuͥ eius de¬
pendas.donec boña restituas.
⁊ adte redditus p̃diorum il¬
lorum ꝑtineãt quo ad pueĩ¬
at fiãt tuus adannos q̃ tuor¬
decim. Quesitum ẽ. defucto
maiore fr̃e. hr̃de alio relicto.
utrum oĩs ꝯditio ꝑcipiendi
redditus fũdorum anniuer¬
saria prestetur. ⁊ alia que pr̃a¬

Expanded text:
nec Titius alumnus uel heredes eius audiri debeant aduesatis non exegerunt: ex ea enim numeratione etiam a Titio ac proinde etiam ab heredibus eius liberatos esse supra scriptos heredes, nisi uiuente testatore Publius Maeuius soluendo esse desierit: tunc enim cautio ab eo exigenda est.Pater duos filios aequis ex partibus instituit heredes, maiorem et minorem, qui etiam impubes erat, et in partem eius certa praedia uerit, certam pecuniam ei legauit idque fratris eius fidei commisit, a quo petit in haec uerba: 'a te peto, Sei, ut ab annis duodecim aetatis ad studia liberalia fratris tui inferas matri eius annua tot usqtributa fratris tui pro censu eius dependas, donec bona restituas: et ad te reditus praediorum illorum pertineant, quoad perueniat frater tuus ad annos quattuordecim'. quaesitum est, defuncto maiore fratre herede alio relicto utrum omnis condicio percipiendi reditus fundorum, anniuersaria praestetur alia, quae praesta
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nõ uideri mĩnutur nͥ alia
mens testatoris ꝓbaret. ¶fi¬
liũ exdodrãte. uxorẽ exq̃drãte
ĩstituit hr̃des. ⁊ filu fic̾i ꝯmisit.
ut nou̾ce restituẽt hr̃ditutẽ. ab
adea autem petut ut infur¬
firmitatẽ filu ꝯm̃datim hrẽt.
ei qo mẽstruos aureos denos
filius dedueca dodrantis ꝑ¬
te quarta ex qua institutus
erat. nou̾ce hr̃ditatẽ restit᷑u
it. postea impleuit .xxu. an¬

Expanded text:
alia mens testatoris probaretur.Filium ex dodrante, uxorem ex quadrante instituit heredes et filii fidei commisit, ut nouercae restitueret hereditatem: ab ea autem petit, ut infirmitatem filii commendatam haberet eique menstruos aureos denos filius deducta dodrantis parte quarta, ex qua institutus erat, nouercae hereditatem restituit et postea impleuit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃. Cum iãnos
singulos quid lega¬
tum sit. n ascrip¬
tum quo loco det᷑.
quocumq loco petet᷑. dari deb.
sicuti exstipulatu. aut noĩe
facto petẽtur
do. sunim̃tio anni quo colere
deberẽ. moram ferĩt. licz postea
patiatur. quia cultura sĩ exlu¬
sus. tñ totius anni noĩe mi:¬
chi tenebit᷑. Quẽ adinodum
sidirnas opas stichidare
dãpnatus nõ amane. s asex¬
ta hora diei det. totius dieino.¬
mine tenebitur.

Expanded text:
.Cum in annos singulos quid legatum sit neque adscriptum, quo loco detur: quocumque loco petetur dari debet, sicuti ex stipulatu aut nomine facto petatur. do si initio anni, quo colere deberem, moram fecerit, licet postea patiatur, quia cultura sim exclusus, tamen totius anni nomine mihi tenebitur: quemadmodum si diurnas operas Stichi dare damnatus non a mane sed a sexta diei hora det, totius diei nomine tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
gesimas legatas. licet p̃diauẽ¬
dita sĩt. ¶Aub̾to cui fũdum
phyle annua .x. q̃ situmẽ. si
lex falcidia libto legatura mi¬
mierit. an pamphyle quoꝙ
anuum fidei ꝯmissũ minutr̃
iudeat᷑. cum exredditu legata
sint. qͣuilngit᷑ eciam si falci¬
dia ꝑten dimidiã fundi ab¬
stulit. annuã prãtionẽ pam¬

Expanded text:
gesimas legatas, licet praedia uendita sunt.A liberto, cui fundum philae annua dena: quaesitum est, si lex Falcidia liberto legatum minuerit, an Pamphilae quoque annuum fideicommissum minutum uideatur, cum ex reditu legata sint, qui largitur, etiamsi Falcidia partem dimidiam fundi abstulerit, annuam Pamphilae p
Abbreviated transcription (Latin):
semissem faice̾t. Idem q̃ sut
ad qd̃ in fꝑmitati filu. pat̃
ꝯsulere uolu̾it. Fructꝰ quoq
medi tp̃ris nou̾ca ei restitu
testõ patrie sue cuntati seba¬
stenorum .c. legauit. uti alt̃¬
ns annis exusuris eiꝰdem.¬

Expanded text:
em faceret. idem quaesiit, an, quod infirmitati filii pater consulere uoluerit, fructus quoque medii temporis nouerca ei restituetestamento patriae suae ciuitati Sebastenorum centum legauit, uti alternis annis ex usuris eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
h. Hilie mee quoͣtiescũq
udua erit. inãnes singulos.c.
hr̃s m̃s̃ dato. Queritur si fi¬
lia minus anniui tp̃ris iudu¬
a fuiss. nũquid minus ei .c.
bo diuisiones dari uolusset
die nat̾alis sui. diui seu̾. ⁊ an̾t
testatorẽ deuno ãno sensisse.
s deppe̾tuo legnto.
pensitationẽ reliquisse testa¬
torem ꝑ quadrienium. nõ in
pristͣiũ quadriemum.

Expanded text:
. 'Filiae meae, quotienscumque uidua erit, in annos singulos centum heres meus dato': quaeritur, si filia minus annui temporis uidua fuisset, numquid minus ei centbus diuisiones dari uoluisset die natalis sui, diui Seuerus et Antestatorem de uno anno sensisse, sed de perpetuo legato.pensitationem reliquisse testatorem per quadriennium, non in primum quadriennium.
Abbreviated transcription (Latin):
bñ sistũ lebrarẽtur. ⁊ adiecit hec u̾ba.
Qd siꝯditione supra scripta
recipe legatam sibi pecunia
cuutas sebastenorum nolu̾it.
nullo mõ hr̃des meos oblig¬
atos ei ẽẽ uolo. s hr̃e sibi pe
rum elegit y donea noĩa ⁊ in
cã legati reipublice adu̾idi¬
cauit post cuiꝰ sm̃amres pu¬
blica aplerisꝙ adiudicatas
sibi pecumas ꝑcepit. Quesi¬
tum ẽ ansires publica ꝯditi¬
onib testõ ascriptis postea
nõ parũit.legatum adfilios
pellendã. ac nisi faciat. ĩ his
quidem sũmis que ꝑ nuatio¬
nem uł nouationẽ solute st̃.
repetitione utili hr̃des adiu
soluer̃t rei publice. n nouatioe
abscesẜunt apͥstina obligatiõe.
nõ ꝓhibendos quo min̾ debitũ
petant. ¶Largius emipianꝰ
ꝯsuliut. alũpno certam peciũ¬
am patronum testõ legasse.
deq ea re. testõ ita cauisse. pe¬
cuniam quã titio lib̾to. ⁊ alup¬
no meo legaui. eẽ uolo penes
ri cum eo uẜas quadrantes..
Quãtum aut insũptum ei.

Expanded text:
sius celebrarentur, et adiecit haec verba: "quod si condicione supra scripta recipere legatam sibi pecuniam civitas Sebastenorum noluerit, nullo modo heredes meos obligatos ei esse volo, sed habere sibi pecrum elegit idonea nomina et in causam legati rei publicae adiudicavit, post cuius sententiam res publica a plerisque adiudicatis sibi pecunias percepit. quaesitum est, an, si res publica condicionibus testamento adscriptis postea non paruerit, legatum ad filiosompellendam ac, nisi faciat, in his quidem summis, quae per numerationem vel novationem solutae sunt, utili repetitione heredes adiusoluerunt rei publicae neque nouatione abscesserunt a pristina obligatione, non prohibendos, quo minus debitum petant.Largius Eurippianus consuluit alumno certam pecuniam patronum testamento legasse deque ea re testamento ita cauisse: 'pecuniam, quam Titio liberto et alumno meo legaui, esse uolo penes ri cum eo usuras quadrantes: quantum autem in sumptum ei
Abbreviated transcription (Latin):
tuas lib̃tis ricis quibꝯuole̾.
Marcellus p̾utabat. hr̃dem.¬
posse ⁊ ĩ dignum p̃ferre at si
ita. his quo dignos putauĩs.
petere posseaĩt eos qui nõ of¬
fenderĩt. Idem ałt. sineminẽ
ele̾gĩt. om̃s adpetitionẽ fidei¬
ꝯmissi admitti uideri. qĩ iam
p̃sente die datum. cum sicͣ re¬
linquit᷑ quib uoles. nec ulli
offerit. Piane si cet̾i defũcti.
sũt. suꝑstiti dãdum. uł hr̃di
eius si priusquã petẽt decessit.¬
Sceũ. aũt not᷑ͣt. si om̃s pete
nullum offert᷑. cur nõ ⁊ qui de¬
cesẜunt. ad hr̃dem tran̾smmẜĩt.
utiq si uno petente. iam eligẽ
non pot cui det. uid̾et᷑ enim.
marcell. cum fidei ꝯmissum i¬
ta relinquit᷑. ex lib̾tis cui uolu¬
eris arbitrari. nisi offerat cuu
hr̃s uelit ⁊ statim offerat sine
om̃ib petit᷑ionẽ. cum omĩb
igit᷑ ꝯpetit. mĩto notatus est.
cum supstiti soli putet dãdu.
nisi forte ante quã uistu tp̃e
p̃tereat. quo potinit eligẽ cui

Expanded text:
tuas libertis meis, quibus uoles', Marcellus putauit posse heredem et indignum praeferre. at si ita: 'his quos dignos putaueris', petere posse ait eos qui non offenderint. idem ait, si neminem eligat, omnes ad petitionem fideicommissi admitti uideri quasi iam praesenti die datum, cum sic relinquitur 'quibus uoles' nec ulli offerat. plane si ceteri defuncti sunt, superstiti dandum uel heredi eius, si prius quam peteret decessit.Scaeuola autem notat: si omnes petere lli offertur, cur non et qui decesserunt ad heredem transmiserunt, utique si uno petente iam eligere non potest, cui det? uidetur enim Marcellus, cum fideicommissum ita relinquitur 'ex libertis cui uolueris', arbitrari, nisi offerat cui heres uelit et statim offerat sine omnibus petitionem: cum igitur omnibus competat, merito notatus est, cur superstiti soli putet dandum, nisi forte antequam iustum tempus praetereat, quo potuit eligere cui
Abbreviated transcription (Latin):
D Lutius titius. intestõ suo.
publio meino m̾ilitia suam
reliquit. siue pecuniã eiu̾s q̃¬
cumꝙ redigi exuenditione
ẽu̾is potĩt cum sius ꝯmodis.
titius militiã uendidit.⁊ p̃ti¬
um exegit. ⁊ hoc de dit ei cui il¬
iam militiã. uł p̃tium extestõ
dari uolu̾it post mortẽ lutu
titu. it̃m publius menius. uł
militiã uł p̃tium eĩ. ab hr̃dib̾
lututitu exigebat. Celsus. R.¬
existimo p̃trum militie prari
ñ oportere. nisi legatarius o¬
stenderit testatorẽ. ⁊ post fac¬
tam solutionẽ. it̾m p̃tium eũ
militie accipẽ uoluisse. Qd̾ si
nõ totum p̃tium militie. s ꝑ¬
tem unius testator legataĩo
dedĩt. reliqui suꝑeẽ exactioẽ
nisi br̃s ⁊ ab hoc recessisse tes¬
tatorẽ ostendit. honus eni
pbandi mutatã eẽ uolũtatẽ
defũcti. ad ẽum ꝑtinet qui fi¬
dei ꝯmissum recusat.

Expanded text:
Lucius Titius in testamento suo Publio Maeuio militiam suam reliquit siue pecuniam eius quaecumque redigi ex uenditione eius potuerit, cum suis commodis: Titius, militiam uendidit et pretium exegit et dedit ei, cui illam militiam uel pretium eius testamento dari uoluerit: post mortem Lucii Titii iterum Publius Maeuius uel militiam uel pretium eius ab heredibus Lucii Titii exigebat.Celsus: existimo pretium militiae praestari non oportere, nisi legatarius ostenderit testatorem et post factam solutionem iterum eum pretium militiae accipere uoluisse. quod si non totum pretium militiae, sed partem uiuus tdedit, reliqui superesse exactionem, nisi heres et ab hoc decessisse testatorem ostenderit. onus enim probandi mutatam esse defuncti uoluntatem ad eum pertinet, qui fideicommissum recusat.
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq aut stichum totum
uelset legatum relictum ẽ. br̃s
alti dando ab utroq lib̾at᷑ur.¬
sineutri dedit. ut̾ꝙ pinde pe¬
tere põt. atꝙ sup̃i soli legatũ
for̾et.nam ut stipulando duo
rei ꝯstituti possũt.ata ⁊ testõ.
põt idem fieri.
iquis titio .x. legaue¬
rit ⁊ rogau̾it eum ut ea restitr¬
at meuio. meuiusq fuĩt friorͣ¬
tuus titu cõmodo cedet nõ hr̃¬
dis. Nisidum taxat ut mi̾mi¬
strum titium elegit. Idem ẽ
⁊ siꝑonas usũ fructum legaᷤtũ.¬
¶Si hr̃s dãpnatus eet .x. ii:
exlib̾tis dãe ⁊ nõ ꝯstitũt cui

Expanded text:
utrumque aut Stichum totum vellet, legatum relictum est, heres alteri dando ab utroque libsi neutri dat, uterque perinde petere potest atque si ipsi soli legatum foret: nam ut stipulando duo rei constitui possunt, ita et testamento potest id fieri.uerit et rogauerit, ut ea restituat Maeuio, Maeuiusque fuerit mortuus, Titii commodo cedit, non heredis, nisi dumtaxat ut ministrum Titium elegit. idem est et si ponas usum fructum legatum.Si heres damnatus esset decem uni ex libertis dare et non constituerit cu
Abbreviated transcription (Latin):
atum ẽẽ arbitramur. Nec rec¬
fert.hr̃dum ⁊ eorum quib le¬
gatum ẽ. diu̾sas ꝑsonas ẽẽ aie¬
luti si ita legatumẽ. si neruas
sul factus erit.titius hr̃s det¬
titio fũdum.si nõ erit nerua
ꝯsul factus. seius hr̃s meuio
centum dato.¬

Expanded text:
atum esse arbitramur. neque refert et heredum et eorum quibus legatum est diuersas personas esse, ueluti si ita legatum est: 'si Nerua consul factus erit, Titius heres Attio fundum, si non erit Nerua consul factus, Seius heres Maeuio centum dato
Abbreviated transcription (Latin):
tñ hr̃ditas sit. hr̃s pecunia le¬
gatam dare ꝯpellitur. siue de
suo siue exuenditioẽ rerum hr̃¬
ditiriarum siue unde uolu̾it¬
¶ Qd̃ ita legatum ẽ. hr̃s cum mo¬
riet᷑. lutio titio .x. dato. cum ĩ¬
certa die legatur ẽ adhr̃des le¬
cume hebat titium atq meui¬
umata legiuit. Qd̾ michi ti¬
tius debet mẽiuo hr̃s m̃s dato.
qd̾ michi meuius debet seio.
dato.his u̾bis hoñerat hr̃de.
nam cum actiones suas hr̃s
meuio p̃stit̾ĩt adu̾sus titiu.
uidebitur menius fcõ eius li¬
batus eẽ. ⁊ id cuxo seio hr̃s te¬
nebitur. ¶Siis qui unũ reu:
hẽbat. ꝙ his sibi debet. duob ĩ
solidum sepatim legass. hone¬
ratur hr̃s duob satiffacẽum
actionẽ cedendo. alt̾i eoru pe¬
cumam soluendo.
Aul. Si idem ẜuus.⁊ legatus
⁊libeẽ iussus sit. fauor lib̾ta¬
tis p̃ualet. Sin aũt ĩ postiore
scriptum legatus ẽ ⁊ euidens
ademptio lib̾tatis ostendit᷑.
legatum ꝓpt̃ defũcti uolũtatẽ

Expanded text:
n hereditas sit, heres pecuniam legatam dare compellitur siue de suo siue ex uenditione rerum hereditariarum siue unde uoluerit.Quod ita legatum est: 'heres cum morietur Lucio Titio dato decem', cum incerta die legatum est, ad heredes leuniae habet Titium atque Maeuium, ita legauit: 'quod mihi Titius debet, maeuio heres meus dato. quod Maeuius debet, Seio dato'. his uerbis onerat heredem: nam cum actiones suas heres Maeuio praestiterit aduersus Titium, uidetur Maeuius facto eius liberatus esse et idcirco Seio heres tenebitur.Si is qui unum reum habebat quod is sibi deberet duobus in solidum separatim legasset, oneratur heres duobus satisfacere uni actione cedendo, alteri pecuniam soluendo.um.Si idem seruus et legatus esse iussus sit, fauor libertatis praeualet: sin autem et in posteriore scriptura legatus est et euidens ademptio libertatis ostenditur, legatum propter defuncti uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ qui eam ꝑtemuendicaret.
utrum eodem mõ retinet ea.
anuõ pr̃are debeat fidei ꝯmis¬
sum ⁊ magis ẽ deberi fideicõ
pr̃aretur. hoc nequaquã ad a¬
lium ꝑtinere deberet.

Expanded text:
qui eam partem uindicant utrum eodem modo retinere an uero praestare debeant fideicommissum? et magis est deberi fideicommpersonae praestaretur, hoc nequaquam ad alium pertinere deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ Cum quidam uxorisue
re uoluiss ⁊ quã quam sciret
dotem ei redditam. hoc tñ p̃¬
tẽxͥtu usus eẽt. qiͣ dotis reddẽ¬
de noĩe eam sũmam legasset.

Expanded text:
Cum quidam uxori suae re uoluisset et quamquam sciret dotem redditam, hoc tamen praetextu usus esset, quasi dotis reddendae nomine eam summam legaret,
Abbreviated transcription (Latin):
quelib̾tati atestatore data ꝓ
posita fuerat ualet legatum.
Nam ⁊ si cum moreret᷑ br̃s. ẜ¬
nus lib̾ eẽ iussus sit. recte ⁊ si¬
nelib̾tate ei ⁊ abbr̃de legari p̾¬
se ꝯstitit. ꝙr suꝑuacu᷑um eẽt ei
lib̾tatem dare quam extestõ
lordis capturus nõ sit. s exte̾¬
statoris ht̃. ¶Stichum aut
pãphylum utrum hr̃s ms̃uo¬
let titio dato. dum utrũ uelit
dare eo die quo testĩn meuz re¬
citatum erit dicat. Si non diͤ¬
meus anstichum dare malit
piñ obligatum ẽẽ puto. ac si
stichum aut pãphylum dãe
dãpnatus eẽt utrum legatari
elegerit. Si dixit sestichum
dare uelle. sticho mortuo libaiͣ
eum. Si ante diẽ legati cedẽ¬
tem alt mortuus fuĩt. Alt̾ qui

Expanded text:
testatore data‹e› praeposita fuerit, ualet legatum: nam et si, cum moreretur heres, seruus liber esse iussus esset, recte sine libertate ei ab herede legari posse constitit, quia superuacuum sit ei libertatem dare, quam ex testamento heredis capturus non sit, sed ex testatoris habet. 'Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus uolet, Titio dato, dum, utrum uelit dare, eo die, quo testamentum meum recitatum erit, dicat.' si non diilum an Stichum dare malit, perinde obligatum eum esse puto, ac si Stichum aut Pamphilum dare damnatus esset, utrum legatarius elegerit. si dixerit se Stichum dare uelle, Sticho mortuo liberari eum: si ante diem legati cedentem alter mortuus fuerit, alter qui
Abbreviated transcription (Latin):
obligare possum. ut si qñcũꝙ
ego moriar. tuus ẜuus stichii
nõ erit. dare eum tibi dãpnas
stichum sibi legatum putaret.
uendicauit. amplius mutã¬
de uendicatioĩs ius nõ ht̃. tã¬
quam si dãpnatus hr̃s alteru¬
trum dare. stichum ded̾it.cu
ignoraret sibi ꝑmissum uł pã¬
phylum dare. nicłꝰ repe̾te̾ pos
ꝓculo placebat.sit.
⁊ apatre suo sic accepi.ꝙ seruo
coĩ legatum sit. si alt̃ dñoru
omittẽt. alteri non accresce̾.
nõ enim ꝯuĩctim s ꝑtes lega¬
tas. Nam si ambo uendicaret̃.¬

Expanded text:
obligare possum, ut si, quandoque ego moriar, tuus seruus Stichus non erit, dare eum tibi damnas sStichum sibi legatum putaret, uindicauerit, amplius mutandae uindicationis ius non habet: tamquam si damnatus heres alterutrum dare Stichum dederit, cum ignoret sibi permissum uel Pamphilum dare, nihil repetere posculo placebat et a patre sic accepi, quod seruo communi legatum sit, si alter dominorum omitteret, alteri non adcrescere: non enim coniunctim, sed partes legatas: nam ambo si uindicare
Abbreviated transcription (Latin):
uerit hñs quadringẽtaã ini¬
tio quĩta. deinde quarta pars
detrahi debet. ançe enim detraa¬
hendumẽ ꝙ extra bõrum quã¬
Iuod aũt dicit᷑. si exiudi¬
tio defũcti quartam hãt hr̃s.
solida prãnda eẽ legata. ita ac¬
ciꝑe debemus si hr̃ditario iure
hãt. ita ꝙ ꝙ quisq legatoru
noĩe acohr̃de accepit. inqua
legat᷑um ei datum ẽ. ut inteꝰ¬
gralegata uł fidei cõmissa pre¬
stet deneganda erit actio lega¬
ti silege falci.uti mallet.
de causa .uil acohr̃de uł alega.¬
tario uł astatu libõ datur. ĩ fal¬
cidia nõ imputat᷑. qr mortis
cã capitur. Sane si astatu libo
peculiares nũmos accipiat. ꝙ
ꝓsua ꝑt̾e quadranti eos ĩ pͥu¬
tare debet. quia ꝓ ea ꝑte ñ mor¬
tis cã cape. s hr̃ditario uire.
eos hr̃e intelligitur. Qua ra

Expanded text:
uerit habens quadri‹n›genta, iniuerit habens quadri‹n›genta, initio quinta, deinde quarta pars detrahi debet: ante enim detrahendum est, quod extra bonorum quanQuod autem dicitur, si ex iio defuncti quartam habeat heres, solida praestanda esse legata, ita accipere debemus, si hereditario iure habeat: itaque quod quis legatorum nomine a coherede accepit, in qualegatum ei datum est, ut integra legata uel fideicommissa praestet, deneganda erit actio legati, si lege Falcidia uti mallet. e causa vel a coherede vel a legatario vel a statulibero datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputare debet, quia pro ea parte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intellegitur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Quo eau magis mnusu ẽ solui
quidẽ pure legata. pinde ac si
nulla alia suboditione legata
fuisset̃. Cauere aũt legatarios
debere exeuẽtu ꝯditionis. ꝙ ã¬
plius accepisset̃ redditu iri.
cuiꝰ gñs cautio nect̃ia ẽẽ iidet᷑.
⁊ si quibdam ẜiuis eodem testõ
trahunt᷑. Indiem relicta lega¬
ta alt̾ius eẽ uiris palamẽ. cu
ea omĩmodo tam ip̃i legataĩo
quam pr̃dib eiꝰ deberi certum
ẽ. s tm̃ minus errogari ex bo¬
nis ĩtelligendum ẽ. quãtu
int̾ea donec dies obtingit.
brs lucraturus ẽ. exfructib
uł usuris. ergo optimũ quidẽ
ẽ statim abmitio ita testatorẽ
distribuẽ legata ne ultra dodr¬
antẽ reluiquãtur. Qd̾ siexces¬
ẜit quis dodrantẽ ꝓrata por¬
tione. ꝑ legem ip̃o uire minu¬
unt̾. Uerbi grã. Si isqui qͣdrã¬
genta ĩ bonis hũit. tota ea qua¬
drãgenta errogaũt. quarta.
ꝑs legatarus decrabitur. Qd¬
detrabi. Qd̾ si quingẽta lega.¬

Expanded text:
quo casu magis in usu est solvi quo casu magis in usu est solvi quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cavere autem legatarios debere ex eventu condicionis quod amplius accepissent rCuius generis cautio necessaria uidetur et si quibusdam seruis eodem testametrahuntur.In diem relicta legata alterius esse iuris palam est, cum ea omnimodo tam ipsi legatario quam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex bonis intellegendum est, quantum interea, donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus uel usuris.Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuuntur: verbi gratia si is, qui quadringenta in bonis habuit, tota ea quadringenta erogaverit, quarta pars legatariis detrahitur: taua. quod si quingenta lega
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾it ⁊ añ aditam br̃ditatẽ
intm̃ decreuerĩt bona. ĩcendus
da legata debẽcur. nec ea res dã¬
pnosaẽ hr̃di cuilib̾m ẽ nõ di¬
re hr̃ditatem. Que res efficit
ut necc̃e sit legatarus. ne desti¬
tuto testõ mehil ꝯsequãtur cu
cisci. ¶ Magna dubitatio fuit
dehus quorum ꝯditio mortis
tione debetur.ĩ stipulatoris bo¬
nis annumeret᷑ ⁊ ꝑmissoris
bomis detrahat᷑. s hoc nire uti¬
murut quãti ea spes obligati¬
ons uenire possit. intm̃ stipła¬
toris quidẽ bonis accedẽ uide¬
atur. ꝓmissionis uõ decedere.
aut cautiombo res explicari.
põt. ut duorum altm̃n fiat. aũ
ratio ita hãtur tãquam pure
debeat᷑. aut ita tãquam mehil
debeatur. deinde hr̃des ⁊ legata¬
ru int̃ se caueãt. ut existente
ꝯditione aut hr̃s redd̾at q̃to
minus soluit. aut legatarure¬
stituãt. quãto plus ꝯsecuti sit.
S ⁊ silegata q̃dã pure q̃da sb̃
ꝯditõe relieta. efficiãt ut existẽte
gata cum eutione reddut᷑.

Expanded text:
legaverit et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis da legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum cisci. Magna dubitatio fuit de his, quorum condicio mortis cione debetur in stipulatoris bonis adnumeretur et promissoris bonis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis venire possit, tantum stipulatoris quidem bonis accedere videatur, promissoris vero decedere. aut cautionibus res explicari potest, ut duorum alterum fiat, aut ita ratio habeatur, tamquam pure debeatur, aut ita, tamquam nihil debeatur, deinde heredes et legatarii inter se caveant, ut exsistente condicione aut heres reddat, quanto minus solverit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint. Sed et si legata quaedam pure, quaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente gata cum cautione redduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Er. Quotiẽs cuidam.ãplius
legatum sit quam ei capelie.
lex fal. exceꝑit. reliquum si nõ
excedat sratutam legis portio¬
tationi inalim̃tis faciẽde hãc
formã ineẽ. Ulp̃. scribit. ut apri¬

Expanded text:
.Quotiens cuidam amplius legatum sit, quam ei capere liclex Falcidia exceperit, reliquum, si non excedat statutam leg‹e› portiotationi in alimentis faciendae hanc formam esse Ulpianus scribit, ut a pri
Abbreviated transcription (Latin):
huic legata. s minus .x. qr int̃¬
uallum tp̃ris. ⁊ int̾ usurium
huiꝰ spatu. minorẽ facit q̃uãti¬
tatem.x. ¶Sicuti legata non
debẽtur nisi deducto ere alieno
aliquid sup̾sitata nec mortis
cã donationes debẽtur s infir¬
mabũtur ꝑes alienũ. Qrͣ si ĩ

Expanded text:
huic legata, sed minus decem, quia intervallum temporis et interusurium huius spatii minorem facit quantitatem decem. Sicuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed infirm
Abbreviated transcription (Latin):
Uon tm̃ aũt ip̃i emãcipa
ti sũt. ¶Si duos hñs nepotes.
alterum emãcipatum. loco filu
ad optau̾it. uidendu ẽ an sol
ille qiͣ filius admittat᷑. ꝙita .s.¬
ꝓce̾dit. si qĩ patrem altius ne¬
potis quẽ retinuerat sic adop¬
tauerit. Melius ẽ aũt᷑ diceͣ pos¬
emãcipatus. umͣ ẽ dicere ñ ad¬
mitti eum qiͣ fuium. hic eiu
qĩ filius non ẽ exlib̾is. cũ uira
adoptionis. emãcipatione fi¬
nita sut. ¶ Filium hͣñs ⁊ exeo
nepotem. si ĩ locum filu nepo¬
tem adoptauero ambo adi¬

Expanded text:
ntum autem ipsi emancipatti sunt.Si duos habens nepotes alterum emancipatum loco filii adoptauerit, uidendum, an solus ille quasi filius admittatur: cedit, si quasi patrem eius nepotis, quem retinuerat, sic adoptauerit: melius est autem dicere posemancipatus, uerum est dicere non admitti eum quasi filium: hic enim quasi filius non est ex liberis, cum iura adoptionis emancipatione finita sint.Si filium habens et ex eo nepotem in locum filii nepotem adoptauero, ambo
Abbreviated transcription (Latin):
si ab bostib post limimo redi
b filu̾s unus abhostib eaptꝰ
sit. duob qui sũt in ciuitatei
stumo. Nam quã du postumꝰ
spãtuͣr. in ea eã est ut pte̾m fa¬
ciat. ¶Et su iuris fc̃os lib̾os
emancipauit ⁊ adopauit ĩ lo¬
cum nepotis. deinde emancipa¬
uit. qrͣ an nepoti obstet.⁊ mi
chi magis uidetur hunc nepo¬
tem nõ excludi. siue pat̾ eius
ĩ adoptione mansiss qĩ nepoᷤ
siue emãcipatus ẽ. Puto einz
emancipato patre. nepotẽ quo¬
ꝙ cum patre suo exẽdc̃o ꝯͦmit¬
ti. ¶ Filiuz hũit ⁊ exeo nepo̾te.¬

Expanded text:
si ab hostibus postliminio rediebus filiis unus ab hostibus captus sit, duobus, qui sunt in ciuitate, stumo: nam quamdiu postumus speratur, in ea causa est, ut partem faciat.Et sui iuris factos liberos emancipauit et adoptauit in locum nepotis, deinde emancipauit: quaeritur an nepoti obstet. et mihi magis uidetur hunc nepotem non excludi, siue pater eius in adoptione mansisset quasi nepos siue emancipatus est: puto enim et emancipato patre nepotem quoque cum patre suo ex edicto admitti.Filium habuit et ex eo nepote
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ legatum ꝙ ei cum lib̾tate
datum eẽt hĩturum quam si
ꝯdĩtiom lib̾tatis paruiss. Id̾
inẽpt̃ore si alienatus eẽt. S
id tũc locum ht̃. cum oĩmodo
simul cum lib̾tate legatum
acquiri potuit licet legato ĩ¬
posita nõ sit. ueluticum ĩ tp̃e
lib̾tatis legatum collatu eẽt.
Cum uõ lib̾tas subꝯditione.
legatum aũt p̃senti die da.¬
rit legatum. Et eñim nec ca¬
tomane snĩe locum ĩ ꝓposito
ẽẽ. qr ⁊ si statim testator deces¬
siss non tñ oĩo inutile ẽẽt le¬
gatum. cum poss ꝯditio lib̾ta¬
tis ante aditam hr̃ditite im¬
pleri ⁊ legatum manĩmisso.
deb̾i. Aisi forte neccius hr̃s ex¬

Expanded text:
aliter legatum, quod ei cum libertate datum esset, habiturum, quam si condicioni libertatis paruisset: item in emptorem, si alienatus esset. sed id tunc locum habet, cum omnimodo simul cum libertate legatum adquiri potuit, licet legato imposito non sit, veluti cum in tempus libertatis legatum collatum esset. Cum vero libertas sub condicione, legatum autem praesenti die darit legatum: etenim nec Catonianae sententiae locum in proposito esse, quia etsi statim testator decessisset, non tamen omnimodo inutile esset legatum, cum posset condicio libertatis ante aditam hereditatem impleri et legatum manumisso deberi, nisi forte nec
Abbreviated transcription (Latin):
ru incuiꝰ ꝑsona placuit ꝯditio¬
nem defice̾ si ante quam ded̾it
legat᷑irius pecumã titius mo¬
riatur. ¶ Exhis u̾bis si hãdi. ł
si hr̃di titio .x. ded̾it lib̃ estonõ¬
tm̃ hr̃di. s ⁊̃ hr̃dis hr̃di danͣdo
ꝑuenit adlib̾tatemat si nulł
br̃di succesẜit iuire ꝯstitutonł¬
lidando adlib̾tatem ꝑueniet.

Expanded text:
 in cuius persona placuit condicionem deficere, si, antequam dederit legatarius pecuniam, Titius moriatur. Ex his verbis "si heredi" vel "si heredi Titio decem dederit, liber estom heredi, sed etiam heredis heredi dando pervenit ad libertatem: at si nullus heredi successerit, iure constituto nulli dando ad libertatem perveniet.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ꝯ ditio nec initium acce¬
pit. paulus. Ergo ⁊ suuueret
titius ⁊ cape non põt. idemda¬
mulieri quo aduidua eẽt le¬
gatus ẽ. idem ẜuus si ea nup¬
sisset lib̾ ẽẽ u̾issus ẽ. Si m̾ulier
nupẜit lib̾erit. quia potior ẽ
possibilis. paulus. Quẽadmo¬
dum ergo pareri põt peosata
pu res gerũtur.
Leares sub ꝯditiõe legaĩ

Expanded text:
a condicio nec initium accepit.Paulus. ergo et si uiueret Titius et capere non potest, idem dmulieri, quoad uidua esset, legatus, idem seruus, si ea nubsisset, liber esse iussus ‹est›. si mulier nubserit, liber erit, quipossibilis. paulus. quemadmodum ergo pareri potest per eoii res geruntur. Mea res sub condicione legari
Abbreviated transcription (Latin):
itia hr̃dis instituti.
lib̾os hñtis filu fidei ꝯmisit
uti rem eius uniu̾sam resti:¬
tueret filus eius. lib̾is ne eo¬
rum cumip̃i petissent. sine.
ulla iuris camillatione. Que¬
ro. ain bis u̾bis cum illa ate.
petierĩt. ꝯditio fideiꝯ misso a¬
scripta uideat᷑. R. nõ uide̾ri.

Expanded text:
itia heredis instituti liberos habentis filii fidei commisit, uti rem eius uniuersam restitueret filiis eius liberisue eorum, cum ipsi petissent, sine ulla iuris cauillatione: quaero, an his uerbis 'cum illi a te petierint' condicio fideicommisso adscripta uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit. ꝙ quidam recte p̃u̾tãt.
simul cum lib̃tate. dies quoq
legati utilit̃ cedit. Quidergo
ꝯtinet᷑ his u̾bis sirationes red¬
diderit. quidam hoc auit. si re¬
liqu̾a reddid̾it. qĩ nichilint̃¬
sit. utrum suibhac ꝯditione
si rationes reddid̃it. S nosn
ꝯditionẽmerã putamus eẽ.
que ĩdatione existit.n merã¬
sulle ĩ folle. reliqua obtulerit
lib̾erit. nõ enm testator hoc
sensit. s illid. ut rationẽ red¬
dat quomõ ẜuus redde̾ solet.
i. legendas offerre rationes
primũ. deinde ꝯputandasut
explorari possĩt. imputatioẽs
ꝓbe an ĩ probe referãt᷑. accep¬
ta recterelata. an nõ recte.i¬
ta enim incipit quidem resa
facto. puenit aũt adpecuĩa.
mẽ his u̾bis ⁊̃ hr̃dis noticia
instrui rationũ ut sciant qd
ĩquaq ratione scriptum sit.
nam ꝙ ip̃e uuus facturus e
reliquas rationes subscrib̾e.
s ita ut legẽt exammaret ex¬
cĩpet. Itaq cum ẜuo subhae¬

Expanded text:
ta sit, quod quidam recte putant, simul cum libertate dies quoque legati utiliter cedit. quid ergo continetur his verbis "si rationes reddiderit?" quidam hoc aiunt "si reliqua reddiderit", quasi nihil intersit, utrum sub hac condicione si rationes reddiderit". sed nos neque condicionem meram putamus esse, quae isi ille in folle reliqua obtulit, liber erit: non enim testator hoc sensit, sed illdat, quomodo seruus reddere solet, id est legendas offerre rationes primum, deinde computandas, ut explorari possit, imputationes probe an improbe referantur, accepta recte relata an non recte: ita enim incipit quidem res a facto, peruenit autem ad pecuniam. inest his uerbis etiam heredes notitia instrui rationum, ut sciant, quid in quaque ratione scriptum sit. nam quod ipse uiuus facturus erreliqua rationes subscribere, sed ita, ut legeret examinaret exciperet. itaque cum seruo sub ha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ. quam ĩstitutionib ac lega¬
tis incide solent. Ut ħ̾ ꝯdcͨtio.
Titie simichi nupẜit ũ dubie
nisi innẽte testatore Illa aũt
si ad exequias fimeris meiue¬
nerit insi post mortẽ impleri
nõ possit. Illa uõ si filio meo
nupẜit. uł uiuente uel mor¬
tuo testatore impleri possit.
Et prima quidẽ ac t̾cia exre¬
latis ꝯdicionib ĩ finitum tp̃e

Expanded text:
 quam in institutionibus ac legatis incidere solent: ut haec condicio 'Titiae, si mihi nubserit' non dubie nisi uiuente test‹at›ore, illa autem 'si ad exsequias funeris mei uenerit' nisi post mortem impleri non possit, illa uero 'si filio meo nubserit' uel uiuente uel mortuo testatore impleri possit. et prima quidem ac tertia ex relatis condicionibus infinitum te
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Si cui legatum fuit re¬
lictum isꝙ rogatus sit. libos
sues emançipare ancogi de¬
beat manuuttẽ. Et retineo
me dixisse eos defici apetitiõe

Expanded text:
 Si cui legatum fuerit relictum isque rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manumittere? et retineo me dixisse defici eos a petitione
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ꝯditio ꝓnchilo foret.
mulieri succurret᷑. ¶Menie
sinõ nupẜit fũdum ⁊̃ mori¬
etur lego. põt dici. ⁊ sinupse¬
rit eam ꝯfestim ad legaturi
adimitti: Non idem ꝓbatur si

Expanded text:
quoque pro nihilo foret, mulieri succurretur. "Maeviae, si non nubserit, fundum cum morietur lego". potest dici et si nubserit, eam confestim ad legatum admitti. non idem probatur, si
Abbreviated transcription (Latin):
emã ciparet itaut curatores
ap̃tore acc̃ipent filu uideri fi¬
dei ꝯmisisse placuit ut eas siu
uiris ꝯstitutas ⁊dbr̃ditatem
ame puenire patẽtur. Nec:
adrem ꝑtine̾ si portionẽ filia¬
rumuire subititũtẽis q̃siss.¬
Ermeg̾. Uum ita dat̾ ub̃tas
impleri pet. Sane si cũ cessit
sam statu lib̾ babũit iure cõ¬
stituto. nullidndo o sequet

Expanded text:
emanciparet, ita ut curatores emanciparet, ita ut curatores a praetore acciperent. filii uideri fidei commississe placuit, ut eas sui iuris constitutas ad hereditatem auiae peruenire pateretur, nec ad rem pertinere, si portionem filiarum iure substitutionis quaesissm Cum ita datur libertas: impleri potest. sane si cum cesserit sam statuliber habuerit, iure constituto nulli
Abbreviated transcription (Latin):
dum emancipare filios suos:
arbitror tñ extraor dinẽ debere
ꝯstitui eum qui agnouit id ꝙ
si bi relictum ẽ bac ꝯtẽplatioẽ
ut filios suos emãcĩparet. cogẽ¬
dum emãcipͤare. Neq enĩ d
cirtũueniri testãtis uolũtas.
Sie deinde hoc accipiedum ẽ
quẽ admodum si suboditioe
liborum emãcip̾adorum fuiss
legatum. uł ita relictum ut eos
emanciparet. Cui rei ꝯsequẽs
ẽ ꝙ diuus seu̾. rescripsit. nam
cum q̃dam mulier nepotes su¬
os br̃des instituiss ⁊ ip̃m fũiͤ¬
um cobr̃dem filus Dediss eos¬
ꝙ ĩ uicem substituiss rogass¬
ꝙ filium: ut filios suos emã¬
ciparet nõ aũt regass ut hr̃¬
ditutem eis restit᷑uẽt ex auc̾te
diui scueri emãcipare eos ꝯprs¬
sus ẽ hisq restitue̾ hr̃oitatẽ
⁊ adiectum ẽ ut sitardius id¬
fatẽt. qĩ ex mora usuras p̃sta¬
turum uideri enim cum qui
morã face̾t emãcipatiom mo
ne ulla ꝯditione filias ip̃ius
de dit ac petut ut filias suas

Expanded text:
dum emancipare filios suos. arbitror tamen extra ordinem debere constitui eum qui adgnovit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emanciparet, cogendum emancipare: neque enim debet circumveniri testantium voluntas: sic deinde hoc accipiendum, quemadmodum si sub condicione liberorum emancipandorum ei fuisset legatum vel ita relictum, ut eos emanciparet. cui rei consequens est, quod divus Severus rescripsit. nam cum quaedam mulier nepotes suos heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque invicem substituisset rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem eis restitueret: ex auctoritate divi Severi emancipare eos compulsus est hisque restituere hereditatem. et adiectum efaceret, quasi ex mora usuras praestaturum: uideri enim eum, qui moram faceret emancipationi, morne ulla condicione filias ipsius dedit ac petit, ut filias suas
Abbreviated transcription (Latin):
rationes reddiderit. nõ hanc
solam ht̃ significationẽ. si ca¬
utiones instrum̃taq omĩa.
actus sui exibuit brdi. s ⁊ si.
fecit. Aurelius claudius natꝰ
exilla mullere. si filium meuz
se c̃ẽ uidici ꝓbauit. hr̃s michi
reretur. nõ subeas ditione in¬
stitutum uderi que inpoͣtate
eius eẽt. ⁊ ideo testm̃ nulluis

Expanded text:
non hanc solam habet significationem, si cautiones instrumentaque omnia actus sui exhibuerit heredi, sed et si rfecit: 'Aurelius Claudius natus ex illa muliere, si filium meum se esse iudici probauerit, heres mihi aereretur non sub ea condicione institutum uideri, quae in potestate eius est, et ideo testamentum nullius
Abbreviated transcription (Latin):
remitti põt Itaq si cautioĩs
nõ petende ꝯditio nł legato
onẽ eares nõ faciet. Non enĩ
deficiet siquis ẽam desidaueit
honẽ eautioĩs nõ secũto ꝙ ad
u̾sus ĩuitum hodie iure publi¬
co sequi nõ põt. postea quã re¬
mitti posse cantionẽ placũiͣt.
eius ꝯditionẽ ĩꝑsona pupil¬
li collãtam ĩpedit.tam legati.
quã lib̾tatis aure coĩ ꝯditio ĩ¬
pleta eẽ uidebit᷑. ¶ Dism̃ctiuo
mõto ꝯditionib ascriptis al¬
t̾am defecisse nõ obierit. aitã
uł postea impleta nec inter ẽ
inpot̾ate fu̾itit accipiẽtis cõ¬
ditioẽs an meuẽtu collate.

Expanded text:
 itaque si cautionis non petendae condicio legato onem ea res non faciet: non enim deficiet, si quis caveri desideraverit, onere cautionis non secuto, quod adversus invitum hodie iure publico sequi non potest, postquam remitti posse cautionem placuit. Ideius condicionem in personam pupilli collatam impedit, tam legati quam libertatis iure communi condicio impleta esse videtur. Disiunctivo modo condicionibus adscriptis alteram defecisse non oberit altera vel postea impleta, nec interest, in potestate fuerint accipientis condiciones an in eventum collatae.
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias scriptum ẽ. nullã iñ
h̃t ueluti titio patri .c.si filiã
agentẽ repellũt. infidei ꝯmis¬
sis. nõ ꝓ ꝯdition̾alib obẜuai̾
oportet. Eas uõ que moram.
hñr cũ sũptiiꝰ admittemꝰ cautiꝰ¬
one oblata. Nec enim parẽ di.¬
cemus eum curta datum sit.
simonum̃tu fe̾cit. ⁊ eum cii
datumita ẽ. ut monum̃tum.¬
non faciat.
Aul. Iulius paulus aufidio.
Quesisti sita intestõ cautum
eẽt. Stichus siratões reddide¬
rit. cum ꝯtub̃naͣli sua lib̾ esto.
eisq hr̃s decem dato. ansticho
accipiamus. lib̾tate data sira¬
tiones reddid̾it hãc ꝯditͣioez
rationum reddẽdarimt uis¬
sus uideat᷑. reliqua reddẽ si qͣ
b̃t cum fide actus sui. Que si
ꝯsecutum ẽ. Qd̃ sicum adhuc
reliqua ht̃ decessit. subeadem
tem accepisse uidebit᷑. ⁊ defec᷑¬
ta uidebit ꝯditione. S nõ in¬
elegant᷑ illud dicẽt᷑. stichum

Expanded text:
nuptias scriptum est, nullam vim habet, veluti: "Titio patri centum, si filia, agentem repellunt, in fideicommissis non pro condicionalibus obseruari oportet: eas uero, quae habent moram cum sumptu, admittemus cautione oblata: nec enim parem dicemus eum, cui ita datum sit, si monumentum fecerit, et eum, cui datum est, ut monumentum facium Iulius Paulus Nymphidio. quaesisti, si ita in testamento cautum esset: "Stichus si rationes reddiderit, cum contubernali sua liber esto eisque decem heres dato", an Sticho accipiamus. libertate data, si rationes reddiderit, hanc condicionem rationum reddendarum, ut iussus videatur reliqua reddere, si qua habet, cum fide actus sui. quae sisecutum est. quod si, cum adhuc reliqua haberet, decessit, sub eadem tem accepisse videtur et defecta videbitur condicione. sed non ine
Abbreviated transcription (Latin):
um tale legatum relictr̃¬
eẽt titie. si alib̾is nõ discesserit.
negauetũt eam recte. cauẽ.qr
uel mortuis liͣb̃is legati ꝯditio
possit existẽ. S displicuit smña
nõ enim uoto matris oppom.
tam bonerosa nõ int̾ponende
cantionis int̾pretatio debuit.¬
Et cum patronus certam pecr¬
nõ discessiss imp̃r. ꝑmisit ue¬

Expanded text:
um tale legatum esset rum tale legatum esset relictum Titiae 'si a liberis non discesserit', negauerunt eam recte cauere, quia uel mortuis liberis legati condicio possit exsistere. sed displicuit sententia: non enim uoto matris opponi tam ominosa non interponendae cautionis interpretatio debuit.Et cum patronus liberto cernon discessisset, permisit
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝓhibente muliere titio.
recte soluet̾. hoc enim ⁊ muliei̾s
int̾ est ut incipiat ẽẽ dotata.÷
Nam ⁊ siq̃uis ip̃am quoq peti¬
petat. n dotis fieri uelit nõ du¬
bie doli sũmouebit᷑ exceptiõe.
Antenuptias uõtitio uel mu¬
liere defuctus legatum apud
hr̃dẽm manet. Qd̾ sinolit eã
uxorem ducẽ causa lẽgati. qd̃
admulieris ꝑsonã attinet sa¬
tiffactum intellig̾it᷑. S titio
legatum petenti nocebit ex¬
ceptio doli mali ESab̾. autẽ
existimabat nupta muliere ti¬
tio sine cautione legatum de¬
beri. qm̃ pecuma. dotis efficẽt᷑
S cumante nuptias qr puer
legutum ẽ petĩ põt ⁊ cutio
mulieri pecunã reddi neccia.
erit. Qd̾ si maritus uitiosuo.
eĩ ceciderit. n soluendo sit. nũ¬
quid adiisus hr̃dem mulieriq̃
mebil deliquid succurri debe¬
at obeim pecuniã que doti fu¬
erat destinata. S qm̃ ambole¬
gati petitionẽ habuerũt.sa¬
uam hẽbit nõ soluta pecunia
iro mulier aetiõnẽ.

Expanded text:
tiam prohibente muliere Titio recte soluetur: hoc enim et mulieris interest, ut incipiat esse dotata. nam et si quis ipsam quoque petipetat neque dotis fieri uelit, non dubie doli summouebitur exceptione. ante nuptias uero Titio uel muliere defunctis legatum apud heredem manet. quod si nolit eam uxorem ducere, causa legati, quod ad mulieris personam attinet, satisfactum intellegetur, sed Titio legatum petenti nocebit exceptio doli. Sabinus autem existimabat nupta muliere Titio sine cautione legatum deberi, quoniam pecunia dotis efficeretur: sed cum ante nuptias, quia purum legatum est, peti potest, cautio 'mulieri pecuniam reddi' necessaria erit. quod si maritus uitio suo causa ceciderit neque soluendo sit, numquid aduersus heredem mulieri, quae nihil deliquit, succurri debeat ob eam pecuniam, quae doti fuerat destinata? sed quoniam ambo legati petitionem habuerunt, saluam habebit, non soluta pecunia uiro, mulier actionem.