comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
taret et iudicio. Pinde uniuersa que homĩs sũt
preter solã uolũtatẽ ab utroq libera sũt: quic
sui libera non sũt. Hita. sensus. appetitus. memo¬
ria ĩgeniũ: et si qua talia sũt. eo ip̃o subiacẽt ne¬
tessitati: quo nõ plene sũt subdita uolũtati. Ip̃a
uero qr ĩpossibile est de seip̃a sibi nõ obedire ⁊ nemo
qͣppe aut nõ uult ꝙ uult. aut uult ꝙ nõ uult: etĩ
ĩpossibile est sua p̾uari libertate. Potest quidẽ mu¬
tari uolũtas. sed non nisi in aliã uolũtatẽ: ut non¬
seipsa.si poterit homo aliq̃n aut nichil oĩno uelle
cuit uelle aliꝙ̃ et nõ uolũtate: poterit et craxre li¬
bertate uolũtus. Hinc est ꝙ insaaus ĩfantibꝰ. itẽq¬

Expanded text:
aret, et judicio. Proinde universa quae sunt hominis, praeter solam voluntatem, ab utroque libera sunt, quia sui libera non sunt. Vita, sensus, appetitus, memoria, ingenium, et si qua talia sunt, eo ipso subjacent necessitati, quo non plene subdita sunt voluntati. Ipsam vero quia impossibile est de se ipsa sibi non obedire nemo quippe aut non vult quod vult, aut vult quod non vult, etiam impossibile est sua privari libertate. Potest quidem mutari voluntas, sed nonnisi in aliam voluntatem, ut nuna, quam nec se ipsa. Si poterit homo aliquando, aut nihil omnino velle, aut velle aliquid, et non voluntate; poterit et carere libertate volunt
Abbreviated transcription (Latin):
carere certe nõ cõsentire. Et ẽ posse nõ ꝑuũ adu̾¬
sa. et si nec dũ oĩno feliciter nõ sentire: uirili¬
ter tñ ꝓ ueritute cõtempnere. ediscendũ sane
hnc interĩ nobie est ex libertate consilii iã liberti
te ccebitrui nõ cibuti: ot plene qñq frui possimꝰ
libectate cõplaciti. Sit ꝓfecto dei in nobis reꝑamᷤ
ymaginẽ: sic antiquo honori illi capessendo quẽ
qui de se audire mẽrebitur. Quis ẽ hic et lau¬
dabimꝰ cũ. Fecit enĩ mirabilia in uita sua.
qui potuit tͣnsgredi et nõ ẽ tñsgressus: facere ma¬
la et nõ fecit. Puto autẽ in huis tribus liberta¬
tibus ipam ad quã conditi sumꝰ. conditoris y¬
maginẽ at similitudĩe contineri. et iagĩe
quidẽ in libertate corbitrii in reliq̾s aũt ducibꝰ
biptitã quãdã consignari siłitudinẽ. Hĩt ẽ for¬
tasse ꝙ solũ liberũ arbitriũ sui oĩno defectũ. seu

Expanded text:
carere, certe non consentire: et est Posse non parvum, advercarere, certe non consentire: et est Posse non parvum, adversa, etsi necdum feliciter omnino non sentire, viriliter tamen pro veritate contemnere. 27. Discendum sane hic interte arbitrii non abuti, ut plene quandoque frui possimus libertate complaciti. Sic profecto Dei in nobis reparamus imaginem, sic antiquo honori illi capessendo, quemqui de se audire merebitur: Quis est hic, et laudabimus eum, fecit enim mirabilia in vita sua, qui potuit transgredi, et non est transgressus, facere mala, et non fecit . Puto autem in his tribus libertatibus ipsam, ad quam conditi sumus, auctoris imaginem atque similitudinem contineri, et imaginem quidem in libertate arbitrii, in reliquis autem duabus bipartitam quamdam consignari similitudinem. Hinc est fortassis, quod solum liberum arbitrium sui omnino defectum seu
Abbreviated transcription (Latin):
si libertatibꝰ illis etiã utrũq adiuitũ. nõ p̃ualu¬
it tñ de bono se in melius extendere: qnto minꝰ
eisdẽ prorsus destitutũ. de malo iã id qd̾ fuit bo¬
nũ poterit ꝑ seip̃m emergere: Habet igitur hõ
necessariũ dei uictutẽ. et dei sapientiã xp̃m: qui
ex eo qi sapiẽtia ẽ : uerũ ei scoꝑe reĩfundat. ĩ restau¬
ex altero ꝑfecte bonus pecratũ iũ nescicit: ex al¬
tero plene beatus aduersũ nil sentiat. Si sane is¬
ta ꝑfectio in futura uita expectetur: qͣn utraq
nũc amissa libertas libero arbitrio plenarie res¬
it eas habere in ꝑadiso: sediam nũt ãgeli possi¬
dent in telo. Interĩ uero sufficiat in hoc corꝑe
mortis. atq in hoc seculo ncꝙͣ ex libectate quidẽ
tonsili pĩto nõ obedire in cõtupiscẽtia: ex liber¬
tate autẽ cõꝑlaciti aduersa nõ formidare ꝓuisti¬
tia. ost autẽ in hac carne pcũ. et in hat dici

Expanded text:
si libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevalusi libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevaluit tamen se de bono in melius extendere, quanto minus eisdem prorsus destitutum de malo jam in id, quod fuit bonum, poterit per se ipsum emergere. Habet ergo necessarium homo Dei virtutem, et Dei sapientiam Christum, qui ex eo quod sapientia est, verum ei Sapere reinfundat, in restauex altero perfecte bonus, peccatum jam nesciat; ex altero plene beatus, nil adversum sentiat. Sed sane ista perfectio in futura vita exspectetur, quando utraque nunc amissa libertas, libero arbitrio plene  al., plenarie resit eas habere in paradiso: sed sicut jam nunc angeli possident in coelo. Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis atque in hoc saeculo nequam, ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupiscentia: ex libertate autem complaciti adversa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne peccati et in hac diei
Abbreviated transcription (Latin):
in malo eque ꝑdurat. eque ꝓfecto et liberũ coc¬
bitriũ tra in malo qm in bono integrũ ꝑse¬
uerat. Et qũo uolũtas etiã posita in miseria
nõ desinit esse uolũtas: sed dicitur. et ẽ misera
uolũtas sicut et bt̃a uolũtas: ita nec liberũ cr¬
bitriũ destruere. siue qnͣtũ in se est ailiquatenus ĩ¬
minuere poterit quetũq aduersitas uł necessitus.
Ded licet ubiq ꝑiter sine sui diminucõe ꝑduret:
nõ tranẽ ꝑiter sicut de bono potuit ꝑ se in malũ
corruere. ita quoq ꝑ se de malo in bonũ poterit
respirare. Et ꝙͣ mirũ si iacens nõ ualens ꝑ se re¬
surgere. qd̾ scans aliquod melius nullo suo co¬
natu ualebat ꝓficere. Deniq dũ adhuc duas
alias libertates ex aliqua ꝑte secũ haboret⁊
nõ potuit de inferioribꝰ illarũ gradibꝰ ad suꝑi¬
ores astendere: hoc est de posse nõ pecuxre. et de posse
nõ turbari. ad nõ posse pectrar. et nõ turbari. Qd̾

Expanded text:
in malo aeque perdurat: aeque profecto et liberum arin malo aeque perdurat: aeque profecto et liberum arbitrium tam in malo, quam in bono integrum perseverat. Et quomodo voluntas etiam posita in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur, et est misera voluntas, sicut et beata voluntas: ita nec liberum arbitrium destruere, sive, quantum in se est, aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitas. 25. Sed licet ubique pariter sine sui diminutione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum alias libertates ex aliqua parte secum haberet, non potuit de inferioribus illarum gradibus ad superiores ascendere, hoc est, de posse non peccare, et de posse non turbari ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Neꝙ enĩ ad libecũ arbitriũ qnͣtũ in se c̃ ꝑtinet.
cuit aliq̃n ꝑtinuit posse uel saꝑe. sed tm̃ uelle:
net potentẽ facit trcriturã. nec sapientẽ. sed tm̃
uolũtatẽ. Non ergo si potens aut sapiens. sed
tm̃ si uolens esse desierit. liberũ aorbiteiũ canisis¬
se putanda exit. Ubi enĩ nõ est uolũtas: nec li¬
bertas. Non dico si uelle bonũ. sed si pelle oĩno
tocatura desierit. fatendũ sinc cõtradictione. ubi
iam nõ ex polũtate bonitas: sed ip̃a ex toto po¬
lũtus perit. et liberũ deꝑire arbitriũ. Qd̾ si relle
nõ arbitriũ. sed consiliũ. Si aũt nõ quidẽ uelle
sed adid qd̃ iam uult bonũ ei posse defuerit: no¬
uerit sibi deesse liberũ cõplacitũ. nõ liberũ perisse
cerbitriũ. Si ergo liberũ arbitriũ ita ubiq sequi¬
tur uolũtatẽ. ut nisi illa penitus esse desinat isto
non caret. uolũtas pero sicut in bono itua etiẽ

Expanded text:
Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet, Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, etiam liberum deperire arbitrium. Quod si vellenon arbitrium, sed consilium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit; noverit sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, ut nisi illa penitus esse desinat, isto non careat: voluntas vero sicut in bono, ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
scribẽdus ẽ ptãtis: sed uicio uolũtatis. Lapsus tñ
ex uolũtate nõ eque ex uolũtate resurgere iã libe¬
rũ habet ⁊ quia et si datum fuit uolũtati posse
stroe ne trderet: nõ tñ resurgere si caderet. Non
enĩ tñ facile q̾s ualet exire de fouea: ꝙͣ facile in
eam labi. Cecidit sola polũtate homo ĩ foueã pc̃a
sednõ ex uolũtate sufficit et posse resurgere: cũ iã
et si uelit nõ possit nõ pectare. Quid ergo: Periit
liberũ arbitriũ q̃m nõ potest nõ petitax: Ne¬
quaqͣm. sed liberũ ꝑdidit consiliũ. ꝑ qd prius¬
platiti quoq libertatẽ amĩserit: ꝑ quã et ante
habuit posse nõ tutͥbari. Manet etiã ergo post pͭ¬
petitũ liberũ cabitriũ. et si miserũ tñ integrũe:
et ꝙ se ꝑse homo nõ sufficit extutere a peccicto. si¬
ue amiseria. non liberi arbitrii signat destructi¬
onẽ: sed duccrũ reliquarũ libertatũ priuatiõe

Expanded text:
scribendus est potestatis, sed vitio voluntatis. Lapsus tamen scribendus est potestatis, sed vitio voluntatis. Lapsus tamen ex voluntate non aeque ex voluntate resurgere jam liberum habet: quia, etsi datum fuit voluntati posse stare ne caderet, non tamen resurgere si caderet. Non enim tam facile quis valet exire de fovea, eam labi. Cecidit sola voluntate homo in foveam peccati, sed non ex voluntate sufficit et posse resurgere, cum jam, etiamsi velit, non possit non peccare. Quid ergo? Periit liberum arbitrium, quoniam non potest non peccare? Nequaquam. Sed liberum consilium placiti 613 quoque libertatem amiserit, per quam et ante habuit posse non turbari. Manet ergo, etiam post peccatum, liberum arbitrium; etsi miserum, tamen integrum. Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privationem.
Abbreviated transcription (Latin):
posset. ediud nãq gloriosius ei esse poterat. qmͣ si
de ip̃o diceretur. qd sc̃ptura ꝑhibet dicens ⁊ quis ħ
ẽ et saudabimꝰ eũ : Unde ita laudãdus : Fecit enĩ
mirabilia in uita sua. eue: esui potuit tnͣsgre¬
di inq̃t. et nõ ẽ tñsgressus: facere mala et nõ fecit.
Hũc ergohonorẽ ꝙͣ diu sine pectato fuit seruauit:
amusit aũt cũ pectauit. Peccauit aũt: qr liberũ ei
fuit. Nec aliũde ꝓfecto liberũ. nisi ex libertate cacbi¬
trii: de qua utiq inerat ei possibilitas pectũdi. Nec
fuit tñ culpa dantis. sed abutẽtis. qui ip̃am ui¬
delicet facultatẽ cõuectit in psũ pectandi: quã
acceꝑat ad głam nõ peccandi. Nã et si pettraut
ex posse qd accepit. nõ tñ qr potuit: sed qr nolu¬
it. Net enĩ p̃uccritãte dicibolo et angelis eius.
etiã alii p̃uaricati sũt: nõ qr nõ potuerũt. sed qr
noluerũt. Peccantis igitur lapsus. nõ dono si¬

Expanded text:
posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si de ipso diceretur quod Scriptura perhibet, dicens: Quis est hic, et laudabimus eum? Unde ita laudandus? Fecit enim mirabilia in vita sua. Quae? Qui potuit transgredi, inquit, et non est transgressus; facere mala et non fecit . Hunc ergo honorem quamdiu absque peccato fuit, servavit; amisit, cum peccavit. Peccavit autem, quia liberum ei fuit: nec aliunde profecto liberum, nisi ex libertate arbitrii, de qua utique inerat ei possibilitas peccandi. Nec tamen fuit culpa dantis, sed abutentis, qui ipsam videlicet facultatem convertit in usum peccandi, quam acceperat ad gloriam non peccandi. Nam etsi peccavit ex posse qante diabolo et angelis ejus, etiam alil praevaricati sunt: non quia non potuerunt, sed quia noluerunt. 23. Peccantis igitur lapsus, non dono a
Abbreviated transcription (Latin):
care ĩ nõ posse nõ pectare. amissa ex toto cõsilii
libertate⁊ itẽq de posse nõ turbari. ĩ nõ posse nõ
turbari. amissa ex toto cõplaciti libertate. Sola
remãsit ad plenũ libertas arbitrii. ꝑ quã utiq
ceteras amisit: ip̃am tñ amittere nõ potuit.
PerIpriũ qppe uolũtatẽ seruus factus peccati:
menito ꝑdidit libertatẽ consilii. Porro ꝑ pectatũ
factus debitor mortis: quomõ iã retinere uale¬
bat libertatẽ cõplaciti: De tribus ergo liberta¬
tibus qͣs acceꝑat abutendo illa q̃ dicitur carbitrii
reliq̃s se se priuauit. Ideo aũt abusus est ꝙ illã
tũ accepisset ad głam. cõuertit sibi ĩ cõtumeliũ:
iuxta testĩoniũ sq̃rture dicentis. Homo tũ ĩ ho¬
datũ est hõi potuisse pectare: ob p̃rogrtiuã libe¬
ri arbitrii. eatũ aũt non ot ꝑinde peccaret: sed
ut gloriosior appareret. si nõ peccaret cũ pectare

Expanded text:
care in non posse non peccare, amissa ex toto consilii care in non posse non peccare, amissa ex toto consilii libertate. Itemque de posse non turbari in non posse non turbari, amissa ex toto complremansit ad poenam libertas arbitrii, per quam utique caeteras amisit. Ipsam tantum amittere non potuit. Per propriam quippe voluntatem servus factus peccati, merito perdidit libertatem consilii. Porro per peccatum factus debitor mortis, quomodo jam retinere valuit libertatem complaciti? De tribus ergo libertatibus quas accepit, abutendo illa quae dicitur arbitrii, reliquis sese privavit. In eo autem eo abusus est quod illam, cum accepisset ad gloriam, convertit sibi in contumeliam, juxta testimonium Scripturae dicentis: Homo cum in hodatum est homini potuisse peccare ob praerogatiuam liberi arbitrii. Datum est autem non ut perinde peccaret, sed ut gloriosior app
Abbreviated transcription (Latin):
Nã certũ est ex quo pectauit. net a pectato. net a
miseria prorsus manẽs in corꝑe liber fuit. Ceterũ
nullatenꝰ quãtũq illarũ semel acceꝑit: amitte¬
re potuit. Allioq̾n ꝑfectũ nec saꝑe nec posse. iuxta
ꝙ quidẽ duo hec superius diffinita sunt habuis¬
se tõiũcitur .: qui nimirũ et uelle potuit ꝙ nõ de¬
buit: et retiꝑe qđ noluit. An dicẽdus ẽ aliquo qͥ¬
dem modo illas habuisse: s q nõ plenai̾epotius¬
se canittere: Habet siq̾dem unaq̃q illarũ duos
gradus suꝑiorẽ et inferiorẽ. Suꝑior libertas cõsi¬
lii est nõ posse pectare: inferior posse nõ pecirare
Item suꝑior libertas cõplaciti nõ posse turbari:
inferior posse nõ turbari. Itq inferiorẽ utriusq
libertatis gradũ simul tũ plena libertate arbi¬
trii. homo in sui condicione accepit: et de rtroq
torruit cũ pectauit. Corruit aũt de posse nõ pet¬

Expanded text:
Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a miseria manens in corpore, liber fuit. Caeterum nullatenus, quamcunque illarum semel acceperit, amittere potuit. Alioquin perfectum nec Sapere, nec Posse, juxta quod quidem duo haec superius definita sunt, habuisse convincitur; qui nimirum et velle potuit quod non debuit, et recipere quod noluit. An dicendus est aliquo quidem modo illas habuisse, sed quia non plenarie, potuisse amittere? Habet siquidem unaquaeque illarum duos gradus, superiorem et inferiorem. Superior libertas consilii est, non posse peccare: inferior, posse non peccare. Item superior libertas complaciti, non posse turbari: inferior, posse non turbari. Itaque inferiorem utriusque libertatis gradum simul cum plena libertate arbitrii homo in sui conditione accepit, et de utroque corruit cum peccavit. Corruit autem de posse non pec
Abbreviated transcription (Latin):
Ded quis talis ac tantus ẽ inhonũbus quĩ hoc
głetur:: aut obi aut qñ istud obtinetur: Nũꝙ̾ nã
in hoc setulo: Sed si quis esset eiusmodi. muior es¬
set paulo qui confitetur dicens: ꝑficere aũt nõ ĩ¬
uenio. Nũiꝙͦ adam in ꝑadiso: Sed si habuisset:
libertates idẽ arbitrii cõsilii conplaciti. uł aliis no¬
muĩbus a netessitate a peccato a miseria.primi
honũes in ꝑadiso habuerĩt. an tantũ duas an
unã solũmodo. Et de prima quidẽ iã nulla ẽ q̃st̾io:
si meminerĩꝰ ꝙͣ aperte et iustis eã et peccatoribus
in esse equaliter ratio suꝑior edocuerit. De duabus
reliquis queritur nõ ĩmerito cuit nũꝙͣ ecis adam
habuerit aut ambas aut unã. Nã si nullã ha¬
buit⁊ ꝙͣ amisit: Arbitrii utiq libertatẽ tũ post pͭ¬
catũ ꝙͣ ante semꝑ tenuit ĩcõcussã. Si ergo nil
amisit:: q̾d ei obfuit eiectũ fuisse de paradiso:
Qd̾ si unã quãlibet harũ habuit ⁊ qũo camisit.¬

Expanded text:
ed quis talis est ac tantus in hominibus, qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? Nunquidnam in hoc saeculo? Sed si quis esset hujusmodi, major esset Paulo, qui confitetur dicens: Perficere autem non invenio. Nunquid Adam in paradiso? Sed si habuisset, libertates, id est, arbitrii, concilii, complaciti; vel aliis nominibus, a necessitate, a peccato, a miseria, primi homines in paradiso habuerint: an tantum duas, an unam solummodo. Et de prima quidem nulla jam quaestio est, si meminerimus quam aperte et justis eam et peccatoribus inesse aequaliter, ratio superior edocuerit. De duabus reliquis quaeritur non immerito, an unquam eas Adam habuerit, aut ambas, aut vel 612 unam. Nam si nullam habuit, quid amisit? Arbitrii utique libertatem tam post peccatum, quam ante semper tenuit inconcussam. Si ergo nil amisit, quid ei obfuit ejectum fuisse de paradiso? Quod si unam quamlibet illarum habuit, quomodo amisit
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ hoĩem. q̃ppe qͥ qd̵ p̃dixerat deus ⁊ sed i mor¬
te tñ resurgere. ne obluuiscatur misereri deus: ita
ergo mors et si nõ ꝓpetuo dñatur ⁊ manet tñ ꝓp¬
ter ueritatẽ dei uel ad tempus ĩ nobis: quẽadino¬
dũ pccm ⁊ et si iã nõ t̾gnat ĩ nr̃o mortali corꝑe: nõ
tñ deest penitus nobis. ꝓuide paulus ex ꝑte q̃dẽ
liberatũ se ⁊ lege pcc̃i et mortis głatur: sed rursũ se
utraq nichilominꝰ lege aliqua ex ꝑte grauari
cõqueritur : siue cũ aduersus pccm̃ miserabiliter
tlamat. uideo aliã legẽ in mẽbris meis etcetera.
siue cũ ĩgemiscit grauatꝰ haut dubiũ qn lege mor¬
tis. redẽpcionẽ expectans corꝑis sui. Siue itaq hec
siue alia q̃tũq in hũc modũ. ꝓ ut in talibus in
suo quisq habũdat sensu ex occasione sepulchri¬
xpĩanis sensibus suggerãtur: puto ꝙ nõ mediocriᷤ

Expanded text:
quidem hominem, quippe quod praedixerat Deus: sed a morquidem hominem, quippe quod praedixerat Deus: sed a morte tamen resurgere, ne obliviscatur misereri Deus. Ita ergo mors etsi non perpetuo dominatur, manet tamen propter veritatem Dei vel ad tempus in nobis: quemadmodum peccatum, etsi jam non regnat in nostro mortali corpore, non tamen deest penitus nobis. Proinde Paulus ex parte quidem liberatum se a lege peccati et mortis gloriatur; sed rursum se utraque nihilominus lege aliqua gravari ex parte conqueritur, sive cum adversus peccatum miserabiliter clamat, Invenio aliam legem in membris meis , et caetera; sive cum ingemiscit gravatus, haud dubium quin lege mortis, redemptionem exspectans corporis sui . 29. Sive itaque haec, sive alia quaecunque in hunc modum, prout in talibus in suo quisque abundat sensu, ex occasione sepulcri christianis sensibus suggerantur: puto quod non mediocris
Abbreviated transcription (Latin):
oĩno qd̾ amiserat recepit. Uita ergo qd̾ ad se pti¬
nuit ꝑ sapientiã adĩpleuit. que nobis uite et dis¬
tipline documẽtũ ad spetulũ extitit. Porro gr̃a
ex illa ut dictũ est pt̃ate pcc̃a remisit: qua omĩa
q̃ tũq uoluit ferit. NRors itaq xp̃. mors ẽ mee
mortis: qr ille mortuus ẽ ut ego iuerẽ. equo pat¬
to eñ iam nõ piuat ⁊ ꝓ quo moritur inta : Alut iã
quis in uia morũ. seu rerũ noticia errare tĩebit
duce sapiencia: Aut unde iã reuo tenebitur ⁊
quẽ absoluit iusticia: Bitã quidẽ seĩpm phib
in euãgelio. ego sũ inq̾ens uita. pporro duo seꝙ̃¬
cia testatur apłus dicens. Qui factus ẽ nobis
iusticia et sapiencia a deo patre. Si ergo lex spũs
uite in xp̃o ihesu. liberauit nos a lege pcc̃i et mor¬
tis ⁊ ut qͥd ad huc morimur. et nõ stitĩ ĩ morta¬
litate uestimur: Sane ut ueritas ĩpleatur. Qͥs
enĩ misericordiã. ⁊ u̾itatẽdiligit deꝰ. necesse ẽ mori

Expanded text:
d ad se pertinuit, per sapientiam adimplevit, quae nobis vitae et disciplinae documentum ac speculum exstitit. Porro gratia ex illa, ut dictum est, potestate peccata dimisit, qua omnia quaecunque voluit, fecit. Mors itaque Christi, mors est meae mortis: quia ille mortuus est, ut ego viverem. Quo pacto enim jam non vivat, pro quo moritur Vita? Aut quis jam in via morum, seu rerum notitia errare timebit duce Sapientia? Aut unde jam reus tenebitur, quem absolvit Justitia? Vitam quidem se ipse perhibet in Evangelio: Ego sum, inquiens, vita . Porro duo sequentia testatur Apostolus, dicens: Qui factus est nobis justitia et sapientia a Deo Patre . 28. Si ergo lex spiritus vitae in Christo Jesu liberavit nos a lege peccati et mortis, utquid adhuc morimur, et non statim immortalitate vestimur? Sane ut Dei veritas impleatur. Quia enim misericordiam et veritatem diligit Deus , necesse est mori
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e ptĩm. Huiuscemodi ꝓtul dubio pudor fu¬
gat obprobriũ. parat głam. dũ aut pt̃m om̃o
nõ admittit: aut certe admissũ et peitẽdo piũt
et cõfitendo expellit: si tñ gła etiũ nr̃a. hec ẽ testi¬
mõĩum cõsciẽtie nr̃e. Qd̾ si q̾spiã cõfũditur id cõ¬
fiteri id quoq onde cõpungitur: talis pudor pec¬
tutũ addutit. et głam de tõsciẽtia ꝑdit: qñ ma¬
lũ qd̾̃ ex ꝓfundo cordis cõpũttio conatur expellẽ.
pudor ieptus. obstruso labiorũ. ostio nõ ꝑmittit
cxirx. tũ eũ exẽplo dauid dicere potius oꝑteret. et
labia mea nõ ꝓhibebo: dnẽ tu scisti. Qui et seĩp
redarguẽs. puto suꝑhuiuscemodi stulto. et ireati¬
a. Unde et oꝑtat ostiũ poni tirtũstũte labus su¬
is: ut oris ianuã et aꝑire confessioni. et defensiõi
tit a dño ⁊ sciens nimirũ qr tonfessio et magͥficẽ¬
tia opus eius: et ꝙ uidelicet nr̃a maliciũ: et ꝙ

Expanded text:
omne peccatum. Hujuscemodi procul dubio pudor fuomne peccatum. Hujuscemodi procul dubio pudor fugat opprobrium, parat gloriam, dum aut peccatum omnino non admittit, aut certe admissum et poenitendo punit, et confitendo expellit: si tamen gloria etiam nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Quod si quispiam confiteri confunditur id quoque, unde compungitur, talis pudor peccatum adducit, et gloriam de conscientia perdit, quando malum quod ex profundo cordis compunctio conatur expellere, pudor ineptus obstruso labiorum ostio non permittit exire; cum eum exemplo David dicere potius oporteret: Et labia mea non prohibebo, Domine, tu scisti . Qui et seipsum redarguens, puto super hujuscemodi stulto et irratia . Unde et optat ostium poni circumstantiae labiis suis , ut oris januam et aperire confessioni, et defensioni s petit a Domino, sciens nimirum, quia confessio et magnificentia opus ejus . Et quod videlicet nostram malitiam, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ĩpletũ ternimus qd̾ legimus ꝓphatũ ⁊ nouũ
quidẽ ĩtuẽti. sed legẽti antiquũ: ut sit assit de no¬
uitate iocũditas. ut de uetustate nõ desit auctori¬
tas. et de sepulchro ista sufficiãt De betphage
dotũ. quẽ pene p̃teriã ubi et cõfessionis
sacramẽtũ. et sacerdotalis mĩsterii miste¬
riũ cõtinetur: Betphage qͥppe domus buce ĩt̾pre¬
tatur. Scriptũ est autẽ. Prope ẽ uerbũ ĩ ore tuo et
in corde tuo. Nõ ĩ altero tm̃: seb simul ĩ utroq u̾¬
bũ habere meminẽis. Et q̾dẽ perbũ ĩ corde pit̃o¬
ris oꝑatur salutiferã cõtricionẽ⁊ uerbũ ĩ ore nox¬
iã tollit confusionẽ: ne ĩpediat necessariã cõfessi¬
onẽ. Alit enĩ sccipturr. Est pudir adducẽs pc̃tm:
et ẽ pudor addutẽs głam. Bonus pudor quo pec¬
nasse. caut certe pectare cõfũderis: et onũs licet nu¬
manus arbiter. forte absit diuinũ. tñ syͣ huma¬
nũ tãto ueretũdius reuereris aspectũ. ꝙͣto et ueri¬

Expanded text:
um quidem intuenti, sed legenti antiquum: ut sic adsit de novitate jucunditas, ut de vetustate non desit auctoritas. Et de sepulcro ista sufficiant. CAPUT XII. dotum, quem pene praeterieram, ubi et confessionis sacramentum, et sacerdotalis ministerii mysterium continetur? Bethphage quippe Domus buccae interpretatur. Scriptum est autem: Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo . Non in altero tantum, sed simul in utroque verbum habere memineris. Et quidem verbum in corde peccatoris operatur salutiferam contritionem: verbum vero in ore noxiam tollit confusionem, ne impediat necessariam confessionem. Ait enim Scriptura: Est pudor adducens peccatum, et est pudor adducens gloriam . Bonus pudor est, quo peccasse, aut certe peccare confunderis: et omnis licet humanus arbiter forte absit, divinum tamen quam humanum tanto verecundius revereris aspectum, quanto et veri
Abbreviated transcription (Latin):
Omiio uoilhelmo abbati stĩ theo¬
derici.frater bernardus. Opustulũ
de gr̃a et libero aebitrio. ꝙ illa qͣm
grandia minũs dignus locutus ĩueniar: aut
ꝑtractata a pluribus suꝑfluo retractasse. legi¬
te illud ꝓinde primus. et si iudicatis solus. ne si
ꝓferatur in mediũ. magis forte st̃ptoris publite¬
turius dictũ aduerteritis. qd̾ in re obscura ser¬
uata cõgrua breuitate. dici planiꝰ potiusset: nõ
sit uobis pigrũ: aut emẽdaae ꝑ uos: aut mithi
resignare emẽdandũ. si fraudari nõ uultis illa¬
ꝓmissione sapiẽtie qua ait. Qui elutidãt me:
uitam eternã habebunt. Explicit ꝓlogus. Inti¬

Expanded text:
omno GUILLELMO abbati Sancti-Theoderici, frater BERNARDUS. Opusculum de gratia et Libero Arbitrio, quod illa, qua grandia minus digne locutus inveniar, aut pertractata a pluribus superfluo retractasse. Proinde illud legite primus, et si judicatis, solus: ne si proferatur in medium, magis forte scriptoris publid obscurius dictum adverteritis, quod in re obscura, servata congrua brevitate, dici planius potuisset, non sit vobis pigrum aut emendare per vos, aut mihi resignare emendandum, si fraudari non vultis promissione illa Sapientiae, quae ait: Qui elucidant me, vitam aeternam habebunt . CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Eĩte enĩ iũ ex eius munere uelle adiacet m: ꝑfi¬
tere aũt nõ ĩuenio. Sednet aliqñ me ĩuẽturũ
cõfido: nisi qui dedit uelle. det et ꝑfitere ꝓbona
uolũtate. Bbi ergo sat sũt merita nẽa. aut ubi
rita. tua posse saluari iustitia.: qui nec saltẽ
dñm iħm dicere posses nisi in spũ sancto I ta¬
ne oblitus es qui dixerit: sine me nichil potestis
facere ⁊ et neq currẽtis neq uolentis. sedmiserẽ¬
tis est dei: euidigitur ait liberũ arbitriũ: Bre¬
uiter respondeo: saluatur. Tolle liberũ arbitriũ:
nõ erit qd saluetur. ẽolle grãm: nõ erit unde sal¬
uetur. epus hoc sine duobus effici nõ potest⁊
uno a quo fit: altero tui uel in quo fit. Deus
ꝯuctor salutis est: liberũ arbitriũ tantũ capexx.
Nec dare illã nisi deus: nec caꝑe ualet nisi libe¬
rũ arbitriũ. ed̃ ergo a solo deo et soli datur libe
cooꝑari dicitur liberũ arbitriũ dũ consentit. hͦ
est dũ saluatur. Consentire enĩ salucri est. ꝓaĩm

Expanded text:
enim jam ex ejus munere velle adjacet mihi, perficere autem non invenio ; sed nec aliquando me inventurum confido, nisi qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate . Ubi ergo, ais, sunt merita nostra; aut ubi rita, tua posse salvari justitia, qui nec saltem Dominum Jesum dicere potes nisi in Spiritu sancto ? Itane oblitus es quis dixerit: Sine me nihil potestis facere? et: Neque currentis, neque volentis, sed miserentis est Dei? 2. Quid igitur agit, ais, liberum arbitrium? Breviter respondeo: Salvatur. Tolle liberum arbitrium, et non erit quod salvetur: tolle gratiam, non erit unde salvetur. Opus hoc sine duobus effici non potest: uno a quo fit; altero cui, vel in quo fit. Deus auctor est 604 salutis, liberum arbitrium tantum capax: nec dare illam, nisi Deus; nec capere valet, nisi liberum arbitrium. Quod ergo a solo Deo, et soli datur libercooperari dicitur liberum arbitrium, dum consentit, hoc est dum salvatur. Consenti
Abbreviated transcription (Latin):
tas: qr et si ex dcitatis potencia pc̃ci iugũ iubẽdo
submouit ⁊ ex carnis tñ ĩfirrmitate: mortis iu¬
ra moriẽdo cõtussit. Unde pulchre ait apłus. Qd̾
infirmũ est dei: fortius est hoĩbus. Ded et illa ẽ
stultitia. ꝑ quẽt ei placuit saluũ facere mũdum.
ut mũdi cõfutaret sapiẽtiã. confũderet sapiẽtes:
ꝙ uidelicet tũ in forma dei esset deo equalis. se¬
metĩpm exinaniuit formã serui accipĩes: qui
diues cũ esset ꝓpter nos egenus factus ẽ. de mag¬
no ꝑuus ⁊ de celso humilis: infirmꝰ de potente᷑
qd̃ esuriuit ꝙ sitiit qd̵ fatigatꝰ ẽ in itinere: et te¬
tera passus q̃ est uolũtate nõ necessitate. Het gͦ
ip̃ius quedã stultitia ⁊ nõne fuit nobis uia prudẽ¬
ne. iusticie forma. sanctitatis exemplũ : eb hoc
itẽ apłus. qd̾ stultũ ẽ inq̾t dei: sauẽtius ẽ homĩ¬
bus. Mors igitur a morte. uita ab exrore: ⁊ pc̃te

Expanded text:
tas: quia etsi ex deitatis potentia peccati jugum jubendo tas: quia etsi ex deitatis potentia peccati jugum jubendo submovit, ex carnis tamen infirmitate mortis jura moriendo concussit. Unde pulchre ait Apostolus: Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus. Sed et illa ejus stultitia, per quam ei placuit salvum facere mundum, ut mundi confutaret sapientiam, confunderet sapientes; quod videlicet cum in forma Dei esset, Deo aequalis, semetipsum exinanivit formam servi accipiens; quod dives cum esset, propter nos egenus factus est, de magno parvus, de celso humilis, infirmus de potente; quod esuriit, quod sitiit, quod fatigatus est in itinere, et caetera quae passus est voluntate, non necessitate: haec ergo ipsius quaedam stultitia, nonne fuit nobis via prudentiae, justitiae forma, sanctitatis exemplum? Ob hoc item Apostolus: Quod stultum est, inquit, Dei, sapientius est hominibus . Mors ergo a
Abbreviated transcription (Latin):
sit homo et mortis moriẽdo soluere debitũ. qr
iustus. et omĩbꝰ unus ad iustitiã uitãq sufficere:
qn qͥdẽ et pc̃am et mors ex uno in omes ꝓcesserit.
Ded hoc quoq netessario oĩno ꝓuisũ est: ꝙ dila¬
ta morte.hõ inter homuĩes dignatus ẽ aliqͣmdiu
cõuersarr. quatenus trebris et ueris locutionibꝰ
ad ĩuisibilia extitaret: miris oꝑibus astrueret
fidẽ rectos mores instrueret. Itaq in oculis hõim
deus homo sobrie et iuste et pie cõuersatus. uera
locutus: mira oꝑatus. indigna passus ⁊ in quo
iã defuit nobis ad salutẽ : Accedat et gr̃a remissi
quod donandis pcãs. aut potestas deo. aut uolũ¬
tas passo: et tanta ꝓ pecratoribꝰ desit. si tñ sollici¬
ti ĩueniamur digne ut oꝑtet et initari exẽpla
et uenerari miratula. doctrine qͦs nõ existamus
increduli: et passionibus nõ ingrati.Itaq totũ
nobis de xp̃o ualuit totũ salutiferũ. totũ necessir¬
riũ fuit :: nec minus ꝓfuit infirmitas ꝙͣ maies¬

Expanded text:
moriendo solvere debitum, quia justus; et omnibus unus ad justitiam vitamque sufficere, quandoquidem et peccatum, et mors ex uno in omnes processerit. 26. Sed hoc quoque necessarie omnino provisum est, quod dilata morte homo inter homines dignatus est aliquandiu conversari: quatenus crebris et veris 555 locutionibus ad invisibilia excitaret, miris operibus astrueret fidem, rectis moribus instrueret. Itaque in oculis hominum Deus homo sobrie, et juste, et pie conversatus, vera locutus, mira operatus, indigna passus, in quo jam defuit nobis ad salutem? Accedat et gratia remissutem metuendum, quod donandis peccatis aut potestas Deo, aut voluntas passo, et tanta passo pro peccatoribus desit: si tamen solliciti inveniamur digne, ut oportet, et imitari exempla, et venerari miracula; doctrinae quoque non existamus increduli, et passionibus non ingrati. 27. Itaque totum nobis de Christo valuit, totum salutiferum, totumque necessarium fuit, nec minus profuit infirmitas quam majes
Abbreviated transcription (Latin):
gratũ et ꝑcipiendis idoneũ. Et ego. Bonũ consiliũ
das: sed si dederis et posse teneri. Siqͥdẽ nõ ẽ eius¬
dem facilitatis scire ꝙ faciendũ sit. et facere: qm̃
et diuersa sũt. ceco ducatũ. et fesso p̃bere uehiculũ.
Non qͥtũq ostendit uiã. p̃bet etiã uiaticũ iti¬
neranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deuiet:
et aliuid qui prestat ne deficĩat in uia. Ita nec
quiis doctor statĩ exit: et dator boni qbtũq¬

Expanded text:
gratum, et percipiendis idoneum. Et ego: Bonum, inquam, consilium das, sed si dederis et posse teneri. Siquidem non est ejusdem facilitatis scire quid faciendum sit, et facere: quoniam et diversa sunt, caeco ducatum, ac fesso praebere vehiculum. Non quicunque ostendit viam, praebet etiam viaticum itineranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deviet; et aliud qui praestat ne deficiat in via. Ita nec quivis doctor, statim et dator erit
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e sũt bͥm̃i credita fidei pr̃e prudẽtie et fortitudi¬
ni tõmẽdata.Tũc aũt celeste depositũ et secure et
fideliter tustodire sufficitis ⁊ si neqͣꝙͣ de ip̃a ur̃a uł
prudẽtia. uel fortitudine: sed de dei tm̃ adiutorio
ubiq p̾sumitis:: sciẽtes qr nõ in fortitudine sua
roborabitur uir. et ideo dicentes cũ ꝓpła: dñs firm¬
mẽtũ mneũ. et r̾fugiũ meũ et liberator meus. Et
illud. Fortitudĩe mea ad te custodiã: qr deus suscep¬

Expanded text:
rissimi, credita fidei, vestrae prudentiae et fortitudini commendata. Tunc autem coeleste depositum secure et fideliter custodire sufficitis, si nequaquam de ipsa vestra prudentia vel fortitudine, sed de Dei tantum adjutorio ubique praesumitis, scientes quia non in fortitudine sua roborabitur vir, et ideo dicentes cum propheta: Dominus firmamentum meum, et refugium meum, et liberator meus : et illud, Fortitudinem meam ad te custodiam, quia Deus suscep
Abbreviated transcription (Latin):
Dquẽte me corã aliqñ. et deĩ̃ me
grãm cõmẽdante. qd̾ scilicet ab
ip̃a me in bono. et p̃uẽtũ agnos¬
cerẽ et ꝓuehi sentirẽ. et spersrẽ
ꝑficiendũ ⁊ q̾d tu ergo ait onus
ex t̾cũ stantibus oꝑaris: aut ꝙ̃
mertedis sperus uel p̃mir: si totũ facit deus :
gratis te p̃ueĩt extitruit ũciauit: et uiue digne
de cetero quo te ꝓbes. et ꝑceptis beneficiis nõ in

Expanded text:
quente me coram aliquando, et Dei in me gratiam commendante, quod scilicet ab ipsa me in bono et praeventum agnoscerem, et provehi sentirem, et sperarem perficiendum: Quid tu ergo, ait unus ex circumstantibus, operaris; aut quid mercedis speras vel praemii, si totum facit Deus? gratis te praevenit, excitavit, initiavit; et vive digne de caetero, quo te probes et perceptis beneficiis non in
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ mori ꝓ se nõ habet⁊ nũq̃d ꝓ alio frustra
debet: eruanto sane ĩdignius moritur. qui mor¬
tẽ non meruit: tantois iustius ꝓ quo moritur
niit. Sed que inquis iusticia est. ut ĩnocensi
moriatur ꝓ ĩpio. Non est iusticia sedmĩa. Si¬
iusticia esset iam nõ gratis: sed ex debito more¬
retur.Di ex debito. ip̃e quidẽ moreretur: sedis ꝓ
quo moreretur nõ uiueret. At uero siiusticia. nõ
est i xrõ tñ contra iustitiã ẽ. Alioqͥ̾n et uistus et
tr̃ eciã unus propluribus: Etenĩ satis esse ui¬
deretur ediusticia: si unus uni moriens uitũ
restituat. Hinc lc̃ respondeat apłus. Dicut eĩ
uiq̾t ꝓ onius delutũ in omẽs homĩes ĩ cõdẽpna¬
tionẽ: sit et ꝓunus iusticiã ĩ omẽs hoĩes i iusti

Expanded text:
autem mori pro se non habet, nunquid pro alio frustra autem mori pro se non habet, nunquid pro alio frustra debet? Quanto sane indignius moritur qui mortem non meruit, tanto is justius pro quo moritur, vivit. 23. Sed quae, inquis, justitia est, ut innocens moriatur pro impio? Non est justitia esset, jam non gratis, sed ex debito moreretur. Si ex debito, ipse quidem moreretur: sed is pro quo moreretur, non viveret. At vero si justitia non est, non tamen contra justitiam est. Alioquin et justus, et pacto etiam unus pro pluribus? Etenim satis esse videretur ad justitiam, si unus uni moriens vitam restituat. Huic jam respondeat Apostolus. Sicut enim, inquit, per unius delictum, in omnes homines, in condemnationem; sic et per unius justitiam, i
Abbreviated transcription (Latin):
lã a nobis retinebit iustitiã: Qd ergo a deita¬
te constat illũ potusse: ex humanitate ĩnotuit
et uoluisse. Ded onde rursũ tõfidimꝰ ꝙ mortẽ
abstulit: Hinc plane qd̾ eã ip̃e qͥ nõ meruit ꝑtu¬
lis. Qua enlratiõe iterũ exigeretur a nob̾is:
qᵈ ꝓ nobis p̃eiam soluit: erui pct̃ĩ meritũ tu¬
lit suã nobio donandousticiã: ip̃e mortis de
bitũ soluit. et reddidit uitã. Sic nũq mortu
a reuertetur bitã: quẽadmodũ ablato pc̃to
redit iusticia Porro mors in xp̃i morte fugat᷑.
it xpĩ nobis iusticia ĩputatur. Merũ quomodo
mori potuit qui deus erat: esrm nimirũ et hõ
erat. Ded quo pacto mors hoĩs illuis ꝓ altero no¬
iuit : oriua et iustus erat. ꝓfecto nãq cũ hõ
esset potuit mori: cũ iustus debuit nõ gratis.
Non quidẽ pct̃or mortis sufficit soluere debitũ
M altero pectatore: cũ qͥsq moriatur ꝓ se. Eui

Expanded text:
lam a nobis retinebit justitiam? Quod ergo ex deitalam a nobis retinebit justitiam? Quod ergo ex deitate constat illum potuisse, ex humanitate innotuit et voluisse. Sed unde rursum confidimus quod mortem abstulit? Hinc plane, quod eam ipse qui non meruit, pertulit. Qua enim ratione iterum exigeretur a nobis, quod pro nobis ille jam solvit? Qui peccati meritum tulit, suam nobis donando justitiam; ipse mortissolvit et reddidit vitam. Sic namque mortua morte revertitur vita, quemadmodum ablato peccato redit justitia. Porro mors in Christi morte fugatur, et Christi nobis justitia imputatur. Verum quomodo mori potuit qui Deus erat? Quoniam nimirum et homo erat. Sed quo pacto mors hominis illius pro altero valuit? Quia et justus erat. Profecto namque cum homo esset, potuit mori; cum justus, non debuit gratis. Non quidem peccator mortis sufficit solvere debitum pro altero peccatore, cum quisque moriatur pro se. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa que nẽo alius facere possit: ut tateã ora¬
tula ꝓpħarũ. nec nõ et paterne uocis testimoni¬
ũ elapse celitus ad ip̃m e magnifica gła exd̾
si deus ꝓ nobis: q̾s tõtra nos: Deus qͥ uistifi¬
tut. quis ẽ qui cõdẽpnet: Si ip̃e ẽ et non alius
tui cottidie cõfitemur dicẽtes: tibi soli pectaur:
quis melius ymio q̾s alius renuttere posset
qd̾ in eũ pc̃c̃m est: Aut quomõ ip̃e nõ potest:
quia omĩa potest: Deniq ego qd̾ in me delinq¬
tur. ualeo si uolo donare ⁊ et deus nõ queat in se
cõmissa dimutere : Si ergo pt̃ta remittere et pos¬
sit om̃ps et solus possit cui soli pectatur: beatus
ꝓfecto tui nõ ĩputabit ip̃e pectatũ. Itaq cogno
ui qd pct̃a xp̃us diuinitatis sue potẽtia ualuit
relꝯxare. Porro iã de polũtate quis dubitet.
¶ii enĩ et nr̃am induit cocenẽ et subiit mortẽ
putas suã negabit iustitiã: Uolũtarie ĩcarna¬
tus. uolũtarie passus. uolũtarie trutifixus: so¬

Expanded text:
opera, quae nemo alius facere possit: ut taceam oracula Prophetarum, necnon et paternae vocis testimonium elapsae coelitus ad ipsum a magnifica gloria. Quod si Deus pro nobis, quis contra nos? Deus qui justificat, quis est qui condemnet? Si ipse est et non alius, cui quotidie confitemur dicentes: Tibi soli peccavi ; quis melius, imo quis alius remittere potest quod in eum peccatum est? Aut quomodo ipse non potest, qui omnia potest? Denique ego quod in me delinquitur valeo, si volo, donare: et Deus non queat in se commissa remittere? Si ergo peccata remittere et possit, omnipotens, et solus possit, cui soli peccatur; beatus profecto, cui non imputabit ipse peccatum. Itaque cognoristus divinitatis suae potentia valuit relaxare. 22. Porro jam de voluntate quis dubitet? Qui enim nostram et induit carnem, et subiit mortem; putas, suam nobis negabit justitiam? Voluntarie incarnatus, voluntarie passus, voluntarie crucifixus, so
Abbreviated transcription (Latin):
descendit nũꝙͣ in hac uita mortali & torꝑe rete¬
dit: sic illa ꝑcedens a patre sp̃nũ ab ĩtentione fi¬
liorũ dũtaxat ꝓfectorũ criritas nũꝙ̃ extidit Si er¬
go ex deonati. et in xp̃o electi sumus. q̃ nã iusti¬
tia est: ut plus noteat humana atq ferrena. ꝙͣ
ualcat diuina⁊ telestis generatio dei electionem
uincat tarnalis sutessio. et eterno eius ꝓposito car¬
nis p̾stribat tẽꝑaliter traducta cõcupistẽtias ean¬
ymo si ponũ hominẽ mors. tur nõ multoma
gionunũ et illũ hõmẽ pitas Et si in ada oẽs

Expanded text:
descendit, nunquam in hac vita mortali a carne recidit; sic illa procedens ex Patre spirituum, ab intentione filiorum duntaxat perfectorum nunquam excidit. 25. Si ergo ex Deo nati, et in Christo electi sumus: quaenam justitia est, ut plus noceat humana atque terrena, quam valeat divina coelestisque generatio; Dei electionem vincat carnalis successio, et aeterno ejus proposito carnis praescribat temporaliter traducta concupiscentia? Quinimo si per unum hominem mors, cur non multo magis per unum, et illum hominem vita? Et si i
Abbreviated transcription (Latin):
net studiũ bonc actionis. net ociũ stẽ cõtẽplatio¬
nis: nec lat̾mas penitẽtis. extra bethania aicep¬
tr esse poterũt illi. qͥ tãtã habuit obediẽtiõ ut uiti
ꝙ̃ ip̃am ꝑdere maluerit: frũs obediens prĩ usq
ad mortẽ. Hee sũt ꝓfecto diuitie. qͣs sermo ꝓphe¬
ticus ex uerbo drũ pollicetur. esonsolabitur ĩq̾ẽ
dñs sion: cõsolabitur om̃es ruinas eius ⁊ et po¬
net desertũ eiꝰ quasi delicias. et solitudinẽ eius
quasi ortũ diuĩ: gaudiũ et leticia ĩueĩtur in es..

Expanded text:
nec studium bonae actionis, nec otium sanctae contemplationec studium bonae actionis, nec otium sanctae contemplationis, nec lacrymae poenitentis extra Bethaniam accepta esse poterunt illi, qui tanti habuit obedientiam, ut vitam quam ipsam perdere maluerit, factus obediens Patri usque ad mortem. Hae sunt illae profecto divitiae, quas sermo propheticus ex verbo Domini pollicetur: Consolabitur, inquiens, Dominus Sion, et consolabitur omnes ruinas ejus; et ponet desertum ejus quasi delicias, et solitudinem ejus quasi hortum Domini. gaudium et laetitia invenietu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ: sed dei est donũ. alit itaq. Non declines cor me¬
ũ ĩ uerba malicie: ad extusandas extusationes in
petratis. Quã obrẽ mĩstros uerbi sacerdotes traite
necesse est ad utrũq ingilare sollicitos: quo uide¬
licet desĩquẽtiũ cordibus tñto moderamĩe uerbũ
timoris et cõtritioĩs ĩfligña ⁊ quatenꝰ eos neqͣꝙͣ s
uerbo tonfessionis exterreãt: sic corda aꝑiant. ut
ora nõ obstruãt ⁊ sed nec absoluãt eciã cõpũctũ.
nisi uideãt et confessũ: qm qͥdẽ torde creditur adius¬
ticiã. ore caĩt confessio fit ad salutẽ. Allioqͥn a mor
in ore habet et in corde nõ habet: aut dolosus aut
re silenter domũ obediẽtie. bethaniã uide¬
licet castellũ marie et marthe: ĩ quo et la¬
zarus ẽ resustitatus ⁊ ubi nimirũ et utriuso uite
figura: et dei pit̃ores mira demẽtia. nͨ nõ et u̾tus
obediẽtie. una tũ fructibus peĩtẽtie cõmẽdatur.
Hot ergo in hoc loco breuiter ĩtimatũ sufficiat᷑. qd̾

Expanded text:
n declines cor meum in verba malitiae ad excusandas excusationes in peccatis . Quamobrem ministros verbi sacerdotes caute necesse est ad utrumque vigilare sollicitos, quo videlicet delinquentium cordibus tanto moderamine verbum timoris et contritionis infligant, quatenus eos nequaquam a verbo confessionis exterreant; sic corda aperiant, ut ora non obstruant; sed nec absolvant etiam compunctum, nisi viderint et confessum: quandoquidem corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Alioquin a mortgitur verbum in ore habet, et in corde non habet, aut dolosus est, aut re silenter domum obedientiae, Bethaniam videlicet, castellum Mariae et Marthae, in quo Lazarus est resuscitatus: ubi nimirum et utriusque vitae figura, et Dei erga peccatores mira clementia, necnon et virtus obedientiae una cum fructibus poenitentiae commendatur.o in loco breviter intimatum sufficiat, quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
inter illos numerari cõfidimus ⁊ de q̾bus apłus
qui elegit nos inqͥt in ip̃o: haud dubiũ qͥn pater
in filio ante mũdi cõstitutionẽ. QQuod autẽ etiã
ex deo nati sũt: testa euãgelistu iohãnes obi aif.
Qui nõ ex sãguinibus. neq ex uolũtate carns
neq ex uolũtate uiri: sed ex deo nati sũt. Itẽ ip̃e
in epła. Oĩs qui natus est ex deo nõ petrat: quia
telestis generacio cõseruat eũ. At carnis tradu¬
tẽ magis ais tarnalis testat᷑ cõtupiscẽtia ⁊ et pet¬
nithilominꝰ spũalis illa generacio. nõ qd̾ ĩ caa
ne sentitur abhiis dũtaxat. qui cũ poulo dicẽ¬
re possũt⁊ nos aũt sensum xp̃ habemus: ĩ quo
et eatenue ꝓfccisse se sentiũt ⁊ ut et ip̃cũ om̃ifi
mũdi actepius : sed spm̃ qui ex deo est. ut sciamꝰ
que a deo donata sunt nobis. Per spm̃ ergoqui

Expanded text:
inter illos numerari confidimus, de quibus Apostolus, Qui elegit nos, inquit, in ipso haud dubium quin Pater in Filio ante mundi constitutionem . Quod autem etiam ex Deo nati sunt, testatur evangelista Joannes, ubi ait, Qui no item ipse in Epistola, Omnis qui natus est ex Deo, non peccat, quia generatio coelestis conservat eum . At carnis traducem, ais, carnalis testatur concupiscentia: et pecnihilominus spiritualis illa generatio, non quidem in carne, sed in corde sentitur ab his duntaxat qui cum Paulo dicere possunt, Nos autem sensum Christi habemus ; in quo et eatenus profecisse se sentiunt, ut et ipsi cum omni fidmundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
one dicentes. adueniat regnũ tuũ qd̾ nõ erit uel
in ipsis cõsũmatũ. quousq ptãm nõ solũ nõ reg¬
net ĩ coꝵ mortali corꝑe: sed net sit om̃o net esse pos
sit ĩ in mortali iã corꝑe. Iamn de libertate cõplatiti ĩ
hoc seculo neqͣm qͥd ditemus ubi uix sufficit dici ⁊¬
malicia sua: ubi omĩs creatura ĩgemiscit et partu¬
rit usq ad huc. uanitati nimirũ subiecta nõ uolẽs
ubi uita hoĩs tẽptatio est suꝑ terrã: ubi uiri quoq
spũales qui primicias spuũ iã acceperũt ĩgemis¬
tũt et ip̃i ĩtra semetip̃os expectantes redẽptionẽ tor¬
ꝑus sui. Nũꝙ̾ nã inter ista locus ullus ẽ huiꝰtemo
uel ĩnotentia seu iustitia ꝙ̃ admodũ a pc̃co: itre¬
tiã a miseria tute esse hic poterũt ubi iustus ex¬
dcanat. Infelix ego homo: qͥs me liberabit de cor¬
ꝑe mortis hiuꝰ : Et item. fuerũt m̃ lacrime mee¬

Expanded text:
one, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel one, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum non solum non regnet in eorum mortali corpore, sed nec sit omnino, nec esse potur in hoc saeculo. 13. Jam de libertate complaciti in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens ; ubi vita hominis tentatio est super terram : ubi viri quoque spirituales, qui primitias spiritus jam acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est hujuscemodvel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: F
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit qd̾ ꝑfectũ est tũc eu̾atuabitur qd̾ ex ꝑte ẽ:
hoc ẽ tũ plena fuerit libertas consilii. nulla ican
erit captuitas arbitrii. Et hoc ẽ qđ cottidic petĩꝰ
in oĩone cũ dicimꝰ deo: adue̾ĩat regnũ tuũ. Reg¬
nũ hoc nec dũ ex toto ꝑueĩt ĩ nos: cottidie tñ pau¬
latĩ aduẽtat. sensimq in dies magis at magis
dilatat termĩos suos in hiis dũtaxat. quoꝵ ꝑ dei
adiutoriũ interior homo renouatur de die ĩ diẽ.
tas minuitur. In quãtũ uero minus ẽ adhuc
ꝓpter corpus mortis qd̾ aggrauat aĩa ⁊ et ob ne¬
cessitatẽ terrene ĩhabitatioĩs utiq dep̾mẽtis sẽ¬
sũ multa cogitãtem: necesse hñt etiã qͥ ꝑfectiores
in hac mortalitate uidẽtur cõfiteri et dicere. In mł¬
tis offendimꝰ om̃es: et si dixerimus qr p̃ca non
habemus ÷ nos ip̃os seducimus: et ueritas ĩ no¬
bis nõ est. eua ꝓpter orant et ip̃i sine ĩtermissi¬

Expanded text:
venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est: venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est: hoc est, cum plena fuerit libertas consilii, nulla jam erit captivitas arbitrii. Et hoc est quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos suos, in his duntaxat, quorum per Dei adjutorium interior homo renovatur de die in diem. ccati potestas minuitur. In quantum vero minus est adhuc propter corpus mortis quod aggravat animam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem; necesse habent etiam qui perfectiores in hac mortalitate videntur, confiteri et dicere: In multis offendimus omnes : et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quapropter orant et ipsi sine intermissi