comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lestis pibentut munere digni. quia delectatio¬
nis humane ꝓbantur cupiditate nudati. Qua¬
lem se tex dauid paupetiem se sustimusse de¬
clarans ait. Ego uero egenus ⁊ pauper sum.
michi restat incelo. et a te quid uolui super
tetram: Mox ubi spei sue fixisset anchoram.
subdendo manifestat. Michi autem adherere
deo bonum est ponere in dño deo spem meam.
Alio quin non nulli miserrima conditione pan¬
ꝑtatis. et hic scłi gaudiis obinopiam retum.
et ibi regno dei ob m̾ttorum nequiciam carent.
b̾cati qui nunc esuritis: quia saturabimini.
Quid esurue beati. quid situe debeant: mache¬
tis exponit uidelicet uisticiam. Aꝑtissime nos
instituens nunquam nos satis iustos estuna¬
te debere: s cotidianum iusticie semꝑ ama¬
re: unto ardere ꝓfectum cuius ꝑfectam satu¬
ritatem non in hoc scłõ. s in futuro posse pro¬
uenire. suꝑnorum desiderio psalmista flagranᷤ
ostendit qui ait Ego autem cum itisticia ap¬

Expanded text:
lestis perhibentur munere digni, quia delectatiolestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. e: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia ap
Abbreviated transcription (Latin):
insiuiat. quia plures in eccłia pariuili et si co¬
mitari magisttos ad penetranda stmme duu¬
nitatis archana nequeunt. domuice tamen
incarnationis sacramentis redumi. et sp̃c scĩ
possunt ardore signari. Et ipse elcuatis oculis
in discipulos suos. dicebat. Beati pauperes:
quia ur̃m est regnum dei. Et si generaliter
omnib loquitut specialius tamen oculos
saluator in discipulos leuat. ut his qui uer¬
bum uitenta cordis aute ꝑcipiunt. latius
saporis intimi lumen aꝑiat. Ctu simile ẽ quod
natheus ait Et cum sedisset: accesserunt ad
cum discipuli euis. Et apiens os suum: docebat
eos dicens. Beati pauꝑes sp̃u. slam quib os in
monte sedens aꝑit. ut magna sublimiter au¬
diant. in cos oculos stans in campo dirigit ut
audita patentet intelligant Beati itaq pau¬
ꝑes: non utiq om̃s s illi tantum modo qui
omne presentis scłi tam et si altum uideatur.
pro nichilo culimen ducunt. Qui m̾ito regni ce¬

Expanded text:
insinuat. Quia plures in Ecclesia parvuli, et si coinsinuat. Quia plures in Ecclesia parvuli, et si comitari magistros ad penetranda summae Divinitatis arcana nequeunt, dominicae tamen Incarnationis sacramentis redimi, et Spiritus sancti possunt ardore signari. Et ipse, elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coe
Abbreviated transcription (Latin):
firmari. s unusquisq ui quo sensti abundat:
Turbe que de longe ad audiendum confluunt.
descendentis in campum dñi curantur ad tacꝰ¬
tam. Discipuli qui inminorib iam sunt in¬
stituti. in montis cacumine ad maiora ꝓueun¬
tur. e quib etiam eliguntur. qui eum trans¬
figuratum secreto inmonte speculentur. Unꝰ
pre omnib quasi sublunioris sapientie fonte de¬
briandus: magistri cecumbit in pectore. Raroq
uspiam aut tucbas dominum ad altiora sequi
uel quempiam debilem inueniens in monte
curati: s excincta febre libidinum accensaq
scientie luce pedetentim quemq ad culmen
subire urtutum. Nam et in ueteri testam̃to
moyses solus cum iosue montem dei ascendens.
ad regendum uulgus in campo donec redirent
aaron ordinauit et hur. Aaron et hur quippe
interprctatut mons fortitudinis. sitigulatem
dominice incarnationis excellentiam signifi¬
cans hur uiero qui ignis dicitut. donum sp̃c scĩ

Expanded text:
firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. Turbae quae de longe ad audiendum confluunt, descendentis in campum Domini curantur attactu. Discipuli qui in minoribus jam sunt instituti, in montis cacumine ad majora provehuntur. E quibus etiam eliguntur, qui eum transfiguratum secreto in monte speculentur. Unus prae omnibus quasi sublimioris sapientiae fonte inebriandus, magistri recumbit in pectore. Raroque uspiam vel turbas Dominum ad altiora sequi, vel quempiam debilem invenies in monte curari, sed exstincta febre libidinum, accensaque scientiae luce, pedetentim quemque ad culmen subire virtutum. Nam et in Veteri Testamento Moyses solus cum Josue montem Dei ascendens; ad regendum vulgus in campo donec redirent, Aaron ordinavit et Hur. Aaron quippe qui interpretatur mons fortitudinis, singularem dominicae Incarnationis excellentiam. Hur vero qui ignis dicitur, donum sancti Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
trinamq capescendam ciuitates arcessiat.
Ubi notandum quia dominus et si uenienti¬
b ad se gentib misertus sit unde et puerum
centurionis. et chananee filiam ad probatam
pecentum fide curauit. non tamen eorum ci¬
uitates intrasse teperitur ne iidelicet occasi¬
onem querele uideis calumniantib sugereret.
s ꝑfectam potius salutem gentium. passionis
et resurrectionis sue tempori resetuaret: quo un¬
minente tempore gentib eum uidere queren¬
tib ait. Nisi granum frumenti cadens in ter
ram mortuum fuerit. ipsum solam manet.
Si autem mortuum fuerit multũ fructum
affert. Et omnis turba querebat cum tradere:
quia uirtus de illo exibat et sanabat om̃s. Et
supra leprosus domino tangente mundatur.
et hic omnis turba que eum tangere potuit.
sp̃s illuis uirtitte sanatur. Lactus crgo saluato¬
tis opus est salutis. quem tangere est fideliter
in eum creclere. a quo tangi est euis munere

Expanded text:
trinamque capessendam civitates accersat. trinamque capessendam civitates accersat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus misertus sit, unde et puerum centurionis et Chananaeae filiam , approbata petentum fide, curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne, videlicet, occasionem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminente tempore gentilibus eum videre quaerentibus ait: Nisi granum frumenti cadens in tram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert . Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Et supra leprosus Domino tangente mundatur, et hic omnis turba quae eum tangere potuit spiritus illius virtute sanatur. Tactus ergo Salvatoris, opus est salutis. Quem tangere, est fideliter in eum credere. A quo tangi est ejus munere
Abbreviated transcription (Latin):
uelit euangelistam ꝑsccutari potest intelligi.
cum in monte duodecim discipulos elegit e plu¬
rib quos et apłos nominauit. quod matheus
pretermisit tunc illum habuisse sermonem
quem matheus inter posuit: & lucas tacuit.
hoc est in monte. ac deinde cum descendisset in
loco campestri habuisse alterum similem. de
quo matheus tacet. lucas non tacet. et utrumq
sermonem codem modo ẽe conclusum. Ab om̃i
uidea et icrłm. et maritima & tyri. et sydonis.
et cetera. Maritimam multitudinem non ã
proximo mari galiles neq enim hoc miraculi
loco poneret s a mari magno reor ẽẽ cogno¬
minatum. in qua etiam tyrus et sydon. com¬
prehendi poterant. Uecum quia gentium
cuutates sunt: iudeis quidem sorte date. sed
non ab eis possesse eo quod hostes exterminare
nequiuerint: consulte nominatim ponuntur.
ut quanta sit fama uirtusq saluatoris inti¬
metur. que exteras etiam ad sanitatem doc¬

Expanded text:
ue evangelistam velit perscrutari, potest intelligi ue evangelistam velit perscrutari, potest intelligi cum in monte duodecim discipulos elegit, e pluribus, quos et apostolos nominavit, quod Matthaeus praetermisit, tunc illum habuisse sermonem, quem Matthaeus interposuit, et Lucas tacuit, hoc est, in monte, ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. Ab omni Hierusalem, et maritima, et Tyri et Sidonis, etc. Maritimam multitudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum quia gentium civitates sunt Judaeis quidem sorte data, sed non ab eis possessae, eo quod hostes exterminare nequirent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris, intimetur, quae exteras etiam ad sanitatem doc
Abbreviated transcription (Latin):
quam nec aduersarius minister infirmat:
Quanta moralitas domim qui ꝑiclitari apd̃
nos iudicium suum quam affectum maluit:
Susceperat enim hominis fragilitatem: et idõ
nec has partes recusabat infirmitatis huma¬
ne. Uoluit deseri. uoluit prodi. uoluit ab apło
suo tradi. ut tua socio desectus: a socio proditꝰ
moderate feras tuum errasse iudicium perisse
beneficium. .xxii.¬
It descendens cum illis stecit in loco campe
stri. et turbe discipłorum eius & multitudo
copiosa plebis. Electuros apłos dũs in monta¬
na subut turbas uero docturus ad campestria
rediit. quia non nisi in humili xp̃m turbe ui¬
dete sufficiunt. Nam hec est norma quam se¬
eutus apłs ait. Non potui uobis loqui quasi
spititalib. s quasi carnalib. Quasi paruu¬
lis uixp̃o: lac nobis potum dedi. non escam.¬
ꝑfectiores. et in monte. & aꝑto ore saluatoris doc̃
ti c̾e narrantur. Ubi si quis diligentius utrumq¬

Expanded text:
quam nec aduersarius minister infirmat! quam nec aduersarius minister infirmat! quanta moralitas domini, qui periclitari magis aput nos iudicium suum quam adfectum maluit! susceperat enim hominis fragilitatem et ideo nec has partes recusauit infirmitatis humanae. uoluit deseri, uoluit prodi. uoluit ab apostolo suo tradi, ut tu a socio desertus, a socio proditus moderate feras tuum errasse iudicium, perisse beneficium. Et descendit inquit cum illis et stetit in loco pestri, et turba discipulorum ejus, et multitudo copiosa plebis. Electurus apostolos Dominus in montana subiit, turbas vero docturus ad campredit, quia non nisi in humili Christum turbae videre sufficiunt. Nam haec est norma quam secutus Apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis irfectiores, et in monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. . Ubi si qui diligentius utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
solusq ingrediebatur in templum. et fixis ge¬
nib ꝓ ppło deprecabatur. in tantum ut came¬
lorum duriciam traxisse euis genua crederent᷑.
Symon autem zelotes ipse est a&e symon chana¬
neus. de uico galilee chana tibi aquas dñs con¬
uertit in uinum. Chana quippe. ⁊elus. Chana¬
neus: ⁊elotes interptatur. Iudam iacobi. et
uidam scarioth: qui fuit proditor. Et horum
distinctionis gr̃a: nomina duplicauit. Quoꝵ
unus. ut ipse in catholica scribit epła frater
est iacobi qui etiam tadeus uocabatur. Alter
a uico in quo ortus est aut ex tribu ifachar:
presagium sue contempnationis uocabulum
sumpsit. Isachar quippe. quod dicitur merces:
precium proditionis insinuat. Scatioth autẽ:
quod memoria mortis interp̾tatur: Arguit
cum non repente ꝑsuasum. s meditatum diu¬
tius dominice traditionis subisse piaculum.
Qui non ꝑ imprudentiam: s ꝑ ꝓuidentiam
uiter aplos eligitur. Quanta enim est u̾itas.¬

Expanded text:
solusque ingrediebatur in templum, et fixis gesolusque ingrediebatur in templum, et fixis genibus pro populo deprecabatur. In tantum, ut camelorum duritiam contraxisse ejus genua crederentur. Simon autem Zelotes, ipse est et Simon Cananaeus de vico Galilaeae Cana, ubi aquas Dominus convertit in vinum. Cana quippe zelus, Cananaeus Zelotes interpretatur. Judam Jacobi, et Judam Iscariot, qui fuit proditor. Et horum distinctionis gratia, nomina duplicavit. Quorum unus, ut ipse in catholica scribit Epistola, frater est Jacobi, qui etiam Thadaeus vocabatur. Alter, aut a vico in quo ortus est, aut ex tribu Issachar praesagium suae condemnationis vocabulum sumpsit. Issachar quippe quod dicitur merces, pretium proditionis insinuat. Iscariot autem quod memoria mortis interpretatur, arguit eum non repente persuasum, sed meditatum diutius dominicae traditionis subiisse piaculum. Qui non per imprudentiam, sed per providentiam inter apostolos eligitur. Quanta enim est
Abbreviated transcription (Latin):
brinum dñi existentem. eo quod cdeophas fr̃
fuerit ioseph. quem ierosoline post iacobum
texisse eccłiam hystoria eccł̃iastica tradit. siue
hic apłs symon. seu quilibet alius symeon
fucrit. Quia uero iacob merito filius alphei
id est docti sit cognominatus: ipsi testãtur
apłi. qui eum post domi passionem statim
ierosolimortum ordinauerunt ep̃m. quia et
ante sanguinis effuislonem uerus etiam ipse car¬
nalis desiderii sit supplantator testatur. hegisi¬
ppus uicinus apłorum temporum historieus.
Suscepit inquiens eccłiam ierosoline post apłos
frater domini iacob. cognomento iustus. Mtil¬
ti quippe iacobi uocabantur. hic de utero ma¬
tris sẽs uocatus fuit. uinum & siceram non bi¬
bit. carnem nullam comedit. nunquam adtun¬
sus est. neq unctus est unguento. neq usus est
balneo. Huic solitum erat ingredi scã scõrum.
Siquidem uestib laneis non utebatur. s linei ᷤ

Expanded text:
brinum Domini existentem, eo quod Cleophas frater brinum Domini existentem, eo quod Cleophas frater fuerit Joseph, Jerosolymae post Jacobum rexisse Ecclesiam, historia ecclesiastica tradit; sive hic apostolus Simon, seu quilibet alius Simeon fuerit. Quia vero Jacobus merito filius Alphaei, id est, docti sit cognominatus, ipsi testantur apostoli, qui eum post Domini passionem statim Jerosolymorum ordinaverunt episcopum. Quia et ante sanguinis effusionem verus etiam ipse carnalis desiderii sit supplantator, testatur Hegesippus vicinus apostolorum temporum historicus. Suscepit, inquiens, Ecclesiam Jerosolymae post apostolos frater Domini Jacobus cognomento Justus. Multi quidem Jacobi vocantur, hic de utero matris sanctus vocatus fuit, vinum et siceram non bibit, carnem nullam comedit, nunquam attonsus est, neque unctus est unguento, neque usus est balneo. Huic solitum erat ingredi sancta sanctorum. Siquidem vestibus laneis non utebatur, sed lineis,
Abbreviated transcription (Latin):
chre paulinus nole antistes cecinit. Hic dubi¬
us gemino didimus cognomine thomas:
adiacet. hunc xp̃c pauide cunctamine men¬
tis ꝓ nr̃a dubitare side ꝑmisit. ut et nos hoc
duce firmati dominumq dm̃iq trementes
post mortem ueram fateamur uiuere iħm.
corpore uiua sue monstrantem uulnera car¬
nis. Iacobum alphei. et symonem qui uocat᷑
relotes. Hos cum additamento posuit. ad dis¬
tinctionem iacobi ⁊ebedei. et symonis pecri. tł
etiam iuide traditoris. Nam et hunc symonẽ
fuisse dictum ioħs ostendit: qui ait. Et cum in¬
tiuixisset panem: dedit uide symonis scariothis.
Et iacob quidem alphei: ipse est qui in cuan¬
gelio frater domini nominatur quia marra
uxor alphei soror fuit marie matris domini.
Quam mariam cleophe ioħs euangelista cog¬
nominat. fortasse quia isdem alpheus etiam
cleophas est dictus. uel ipsa maria defuncto
post natun iacobum alpheo deophe nupsit.
Cui symeonem filium genuisse. eumq conso¬

Expanded text:
chre Paulinus Nolae antistes cecinit: Hic dubichre Paulinus Nolae antistes cecinit: Hic dubius gemino, Didymus cognomine, Thomas, Adjacet, hunc Christus pavidae cunctamine mentis, Pro nostra dubitare fide permisit, ut et nos Hoc duce firmati, Dominumque Deumque trementes, Vivere post mortem vero fateamur Jesum Corpore, viva suae monstrantem vulnera carnis. Jacobum Alphaei, et Simonem qui vocatur zelotes. Hos cum additamento posuit, ad distinctionem Jacobi Zebedaei et Simonis Petri, vel etiam Judae traditoris. Nam et hunc Simonem fuisse dictum, Joannes ostendit, qui ait: Et cum intinxisset panem, dedit Judae Simoni Iscariot. Et Jacobus quidem Alphaei, ipse est qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei, soror fuit Mariae matris Domini, quam Mariam Cleophae, Joannes evangelista cognominat. Fortasse quia idem Alphaeus etiam Cleophas est dictus, vel ipsa Maria defuncto post natum Jacobum Alphaeo, Cleophae nupsit. Cui Simeonem filium genuisse, eumque conso
Abbreviated transcription (Latin):
lomeus syrum est. non hebreum. et interp̾tatur
filius suspendentis aquas. hoc est filus der: qͥ
peccatorum suorum mentes ad celestia contem¬
planda suspendit. ut quo celsa liberius p̾uolant:
et terrenorum corda feracius dictorum suoꝵ
guitis inebriant. Unde bene moyses de eccłia mi¬
stice disserens ait. Quia non est terra ad quam
egreduim possideudam: similis terre egyp¬
ti de qua existis. Ubi iacto semine in ortorum
morem aque ducuntur irrigue. de celo plu¬
iuas spectans. quam ds̃ suus inuisit omĩ tem¬
pore. Secularis enim sapientia: quasi coluber
ꝑ humum serpit. diuina autem de celestib
intonat. Matheus donatus dicitur. iudelicet
quia magno dni munere de theloneario pu¬
blicano. ui apostoli est et in cuangeliste dele¬
gatus officium. Thomas: abyssus uel gemi¬
nus. Unde & grece didunus appellatut: quia
quo ceteris duitius dubitauit eo dominice
resurrectionis ueritatem didicit. De quo pul¬

Expanded text:
lomaeus Syrum est non Hebraeum, et interpretatur lomaeus Syrum est non Hebraeum, et interpretatur filius suspendentis aquas, hoc est, Filius Dei. Qui praedicatorum suorum mentes ad coelestia contemplanda suspendit, ut quo celsa liberius pervolant, eo terrenorum corda feracius dictorum suorum guttis inebrient. Unde bene Moyses de Ecclesia mystice disserens ait: Quia non est terra, ad quam ingredimini possidendam, similis terrae Aegypti, de qua existis, ubi jacto semine in hortorum morem aquae ducuntur irriguae, sed de coelo pluvias exspectans, quam Deus suus invisit omni tempore. Saecularis enim sapientia quasi coluber per humum serpit, divina autem de coelestibus intonat. Matthaeus donatus dicitur, videlicet, quia magno Domini munere de teloneario publicano in apostoli est et evangelistae delegatus officium. Thomas, abyssus vel geminus. Unde et Graece Didymus appellatur, quia quo caeteris diutius dubitavit, eo dominicae resurrectionis veritatem altius didicit. De quo pul
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit. ut si aliquando plus intonare uolu¬
isset. nec ipse capere nundus posset. S ambo
sepe seorsum. et in montem ã dño duci. et ali¬
quando sonum de nube terrificum ꝑciꝑere
meruerunt. Hic est filius meus dilectus. prisca
quoq nominis ethimologia meritis aptissi¬
ma est gestarum. Iacob enu supplantator.
slam ille et carnis curam domino uocante
supplantare. et ipsam carnem herode truci¬
dante gauisus est contempnere. Iste ab amo¬
ris precipu grãm quam uirginali gloria
meruerat. suꝑ redemptoris sui pectus in cena
recubuit. Philippus os lampadis interp̾tatur
et recte quia et uocatus a domino mox inuento
nathanaeli lumen quod cognouerat predica¬
uit dicens. Quem scripsit moyses in lege et ꝓ¬
pb̃is inuenimus iħm filium ioseph a natareth
Et post modum quod se de lumine muius seire
sentiebat suppliciter quesiuit. Domine inquiens
ostende nobis patrem: et sufficit nobis. Bartho¬

Expanded text:
reliquit, et si aliquanto plus intonare volureliquit, et si aliquanto plus intonare voluisset, nec ipse capere mundus posset. Sed et ambo saepe seorsum, et in montem a Domino duci, et aliquando sonum de nube terrificum percipere meruerunt: Hic est filius meus dilectus. Prisca quoque nomina meritis aptissima gestarunt. Jacobus enim supplantator. Nam ille et carnis curam Domino vocante supplantare, et ipsam carnem Herode trucidante gavisus est contemnere. Iste ob amoris praecipui gratiam, quam virginali gloria meruerat, super redemptoris sui pectus in coena recubuit. Philippus os lampadis interpretatur. Et recte, quia et vocatus a Domino, mox invento Nathanaeli lumen quod agnoverat praedicavit dicens: Quem scripsit Moyses in lege et prophetae, invenimus Jesum, filium Joseph a Nazareth . Et postmodum quod se de lumine minus scire sentiebat, suppliciter quaesivit: Domine, inquiens, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . Bartho
Abbreviated transcription (Latin):
festun mortis tristiciam audiuit dicente domi¬
no. Cum autem senueris extendes manus tuas.
et alius te cinget et ducet quo non uis. Iacobum
et ioħ̾em. philippum et bartholomeum. mathe¬
um & thomam. Pulchre ac reuerenter lucas
ma uero de theloneo uocatione. ut suꝑus am¬
monii leui appellare maluit. Ipse uero matheꝰ
uixta qd̾ scriptum ẽ. dic tu iniquitates tuas
ut iustificeris. et manifeste matheum de thelo¬
neo uocatum. et in ordine se apostolorum pu¬
blicanum cognomunat: s et compari suo tho¬
me cum ceteris euangelistis sit prelatus. se in
ordine supponit. Iacob saue & iołs. qui ob exi¬
mium uirtutis. et anuni culmen. filii thoni¬
scribitur bãnateñ sunt ã domino cognomina¬
ti: nec frustra. quorum unus excellentius into¬
nans uocem illam theologicam quam nemo
prus edere nouerat emisit. In principio erat
uerbum. et uerbum erat apud dm̃. et ds̃ erat
uerbum. et cetera. Que tanto robore grauida

Expanded text:
festim mortis tristitiam audivit, dicente Domifestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis . Jacobum, et Joannem, Philippum, et Bartholomaeum, Matthaeum et Thomam. Pulchre ac reverenter Lucas ima vero de telonio vocatione, ut superius admonui, Levin appellare maluit. Ipse vere Matthaeus, juxta quod scriptum est: Dic tu iniquitates tuas, ut justificeris; et manifeste Matthaeum de telonio vocatum, et in ordine se apostolorum publicanum cognominat, sed et compari suo Thomae cum a caeteris evangelistis sit praelatus, se in ordine supponit. Jacobus sane et Joannes qui ob eximium virtutis et animi culmen filii toniscribitur, banereem, sunt a Domino cognominati. Nec frustra. Quorum unus e coelestibus intonans vocem illam theologicam, quam nemo prius edere noverat emisit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc. . Quae tanto robore gravida
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam meam. Uiolenter ergo quidam latino
uel greco nomni. hebream querentes ethuno¬
logiam. dicunt petrum dissoluentem. Siue
discittientem. uel agnoscentem interp̾tati: cũ
et expositio ioħis euangeliste cuius memini
et ipsa lingua hebrea. quȩ ꝑ litteram omino
non sonat. hebreum hoc nomen non e̾e testa¬
tur. dbusuie enim petrum ꝓ petro. sicut et pau¬
lum. et silatum. pro pilato et paulo scribentes.
iuolenter enum ficto nomune falsam interp̾tatio
nem subnectunt. Symon autem obediens inter¬
p̾̃tatur. Porro andreas grecum nomen est. et¬
ãpotu andros. hoc est a uiro uirilis appellatur.
Quib recte uocabulis apostolorum primi deco¬
rantur. qui mox ut agnum dei a ioħ̃e cognoue¬
runt eum uidere et audire cutarunt. Quod u̾o̾
symon ponens merorem. uel audiens tristiciam
interpretatur: illi tempori congruit. quando
ꝑ resurrectionem uiso domino. morte illius. uel
sue negationis merorem deposuit. siuie sue con¬

Expanded text:
Ecclesiam meam . Violenter ergo quidam Latino Ecclesiam meam . Violenter ergo quidam Latino vel Graeco nomini Hebraeam quaerentes etymologiam, dicunt Petrum dissolventem, sive discalciantem, vel agnoscentem interpretari: cum et expositio Joannis Evangelistae cujus memini, et ipsa lingua Hebraea, quae P litteram omnon sonans, Hebraeum hoc nomen non esse testetur: abusive enim Fethrum pro Petro, sicut et Faulum et Filatum, pro Paulo et Pilato scribentes, violenter ficto nomini falsam interpretanem subnectunt. Simon autem obediens interpretatur. Porro Andreas, Graecum nomen est, ἀπὸ τοῦ ἀνδρὸς, hoc est a viro, virilis appellatur. Quibus recte vocabulis, apostolorum primi decorantur, qui mox agnum Dei a Joanne cognoverunt, eum videre et audire curaverunt. Quod vero Simon ponens moerorem vel audiens tristitiam interpretatur, illi tempori congruit, quando post resurrectionem viso Domino, vel mortis illius vel suae negationis moerorem deposuit, sed suae con
Abbreviated transcription (Latin):
beris cephas. quod interpretatur petrus. S cũ
uolens lucas nomina duodecim apostolorum
enumerare. necesse haberet petrum dicere: bre¬
uiter uinuere uoluit. quod non hoc ante uoca¬
retur s ita eum dominus cognominauerit. quam¬
us non tunc. s quando ioh̃s ipsa domini uerba
posuit uttentos uidelicet. reddens auditores
Nam si hoc aute uocaretur: non ita uideres ini¬
sterium petci. putans eum casti sic uocari non
prouidentia dei. Ideo uoluit eum prius aliud
uocari. ut ex ipsa commutatione nominis sa¬
cramenti uiuacttas commendaretut. Idem
ergo latine petrus quod syriace cephas. et in utraꝙ
lingua nomen apetra diriuatum est. aut du¬
bim quin illa de qua paulus ait petra autem
erat xp̃c. slam sicut lux uera xp̃c donauit apos¬
tolis ut lux mundi uocentur: sic et symomi qͥ
credebat in petram xp̃m. petri largitus est
nomen.Cuius alias alludens ethimologie di¬
xit. lu es petcus. et suꝑ hanc petram edificabo

Expanded text:
beris Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum beris Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens Lucas nomina duodecim apostolorum enumerare, necesse haberet Petrum dicere, breviter innuere voluit quod non hoc ante vocaretur, sed ita eum Dominus cognominaverit, quamvis non tunc, sed quando Joannes ipsa Domini verba posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari, non providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, Sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Latine Petrus, quod Syriace Cephas, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est, haud dubium quin illa, de qua Paulus ait: Petra autem erat Christus . Nam sicut lux vera Christus, donavit apostolis ut lux mundi vocentur, sic et Simoni qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo
Abbreviated transcription (Latin):
dicate euangelium. Et ipse dominus dieit. Sicitt
misit me patet et ego mitto uos. Qui bene duo¬
decim sunt electi: ut iudelicet mundi salutem
quam uerbo p̾dicarent. suo quoq numero mystice
commendarent. Ter enim quaterni: decus dipon¬
dius. Hinc ẽ erum quod et suꝑuis dixi. quia cum
in typo eccłie salomon domino templum con¬
deret. fecit et mare eneum in quo sacerdotes laua¬
rentur. Duodecimq illud boum clunis imposu¬
it. quorum tres ad aquilonem. tres occidentem
tres meridiem. et tres aspicerent otientem. figu¬
raliter insinuans. quoniam apłi. apostolortuq
successores. cunctas orbis quadrati plagas. fide
et confessione sc̃e trinitatis. e̾ent ã peccatorum
labe purgaturi. Symonem quem nomina uit
petrum. et andieam fratrem eius. Non nunc
prumum symoni petri cognomen indidit: si
longe ante eum a fratre andrea ad se adductũ
intuitus dixit. Tu es symon filiꝰ ioanna. tu uoca¬

Expanded text:
dicare Evangelium. Et ipse Dominus dicit: Sicut dicare Evangelium. Et ipse Dominus dicit: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Qui bene duodecim sunt electi, ut videlicet mundi salutem quam verbo praedicarent, suo quoque numero mystice commendarent. Ter enim quaterni, decus dipondium  sic . Hinc est enim quod et superius dixi, qua cum in typo Ecclesiae Salomon Domino templum conderet, fecit et mare aeneum, in quo sacerdotes lavarentur, duodecimque illud boum clunis imposuit, quorum tres aquilonem, tres occidentem, tres meridiem, et tres aspicerent orientem, figuraliter insinuans quoniam apostoli apostolorumque successores, cunctas orbis quadrati plagas fide et confessione sanctae Trinitatis essent a peccatorum labe purgaturi. Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem ejus. Non nunc primum Simoni Petri cognomen indidit, sed longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus dixit: Tu es Simon filius Joannae, tu voca
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝑnoctans in oratione dei. forma tibi pre¬
scribitur quam debeas emulari. Quid enim
de pro salute tua facere oportet. quando ꝓ
te xp̃c inoratione ꝑnoctat: Quid te facere
conuenit. Cum tus aliquod officium pietatis ad¬
oriri. quando xp̃s missurus apostolos prius ora¬
re curauit: Uis scire quia michi non sibi ora¬
uerit: Et cum dies inquit factus e̾et : uocauit
discipulos suos. et elegit duodecim ex illis. Ubi
notandum quod euangelica et apostolica scrip¬
tura non solum illos duodecim appellat disci¬
pulos xp̃i s et om̃s qui in eum credentes magis¬
tcrio eius ad regnum celorum etudiebantur.
Disctpuli quippe ad discendum sunt uocati: ex
quorum multittidine quos ipse uoluit elegit.
quos et apostolos nominauit. Apostoli grece: lati¬
ne missi dicuntut. Cuiis sacramentum nominus
exeponens euangelista marcus ait. Et fecit ut
c̾ent duodeci cum illo. et ut mitteret eos pre¬

Expanded text:
erat pernoctans in oratione Dei. Forma tibi praeerat pernoctans in oratione Dei. Forma tibi praescribitur quam debeas aemulari. Quid enim te pro salute tua facere oportet, quando pro te Christus in oratione pernoctat? Quid te facere convenit, cum vis aliquod officium pietatis adoriri, quando Christus missurus apostolos prius orare curavit? Vis scire quam mihi, non sibi oraverit? Et cum dies, inquit, factus esset, vocavit discipulos suos, et elegit duodecim ex ipsis. Ubi tura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur.Discipuli quippe a discendo sunt vocati, ex quorum multitudine quos ipse voluit elegit. Quos et apostolos nominavit. Apostoli Graece, Latine missi dicuntur. Cujus sacramentum nomine exponens evangelista Marcus, ait: Et fecit ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos prae
Abbreviated transcription (Latin):
actum est autem in illis dieb: exiit in
monte orare. Non omnis qui orat ascen¬
dit in montem. Est enim oratio. quȩ peccatum
facit: s qui bene orat. qui dm̃ orando querit
hic a terrenis ad suꝑiora ꝓgrediens: uerticem
cure sublimioris ascendit. Qui uero de dicictiis
aut de honore scłi. aut certe de iimici morte
sollicitus obsecrat: ipse in infimis iacens. uiles
ad dm̃ preces mittit. Orat autem non ut pro se
obsecret domitium: s ut pro me impetret. Nlã
et si omnia posuerit pater in potestate filii. fi¬
lius tamen ut formam hominis impleret
obsecrandum patrem putat eẽ ꝓ nobis. quia
aduocatus est nr̃. Aduocatum enim inquit
habenus apud patrem iħm xp̃m. S aduoca¬
tus est debet ꝓro meis interuenire peccatis:
Non ergo quasi infirmus. s quasi puis obse¬
crat. uis scire quoniam omnia que uelit pos¬
sit et aduocatus et iudex est. in altero pietatis
officium. in altero uisigne est potestatis. Et

Expanded text:
actum est autem in illis diebus, exiit in actum est autem in illis diebus, exiit in montem orare. Non omnis qui orat, ascendit in montem. Est enim oratio quae peccatum facit. Sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, verticem curae sublimioris ascendit. Qui vero de divitiis, aut de honore saeculi, aut certe de inimici morte sollicitus obsecrat, ipse in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat autem Dominus, non ut pro se obsecret, sed ut pro me impetret. Nam et si omnia posuerit Pater in potestate Filii, Filius tamen ut formam hominis impleret, obsecrandum Patrem putat esse pro nobis, quia advocatus est noster: Advocatum enim, inquit, habemus apud Patrem Jesum Christum . Si advocatus est, debet pro meis intervenire peccatis. Non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. Vis scire quam omnia quae velit, possit? et advocatus, et judex est. In altero, pietatis officium; in altero, insigne est potestatis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
non uelut arbores aride mitterentur in ig¬
nem: hoc solum precepit. Qui habet duas
tunicas det non habenti: & qui habet escas
similiter faciat. Et in eccłiastico dicitur. fili ñ
sit manus tua ad accipiendum porrecta: et
addaudum collecta. frustra enim manus ad
dm̃ ꝓ peccatis rogaturus expandit: qui non has
ad iuduam rogantem. beneficium laturus
extendit. Ipsi autem repleti sunt insipientia:
et colloquebantur adinuicem quidnam face¬
rent iħu. Magna utiq insipientia cos qui salu¬
te plurunum indigebant. de nece saluatoris a¬
gere consilium: qui quantum nequitie studeant
ostenditur. cum et hoc in crimem reputant. qd̾
ad uerbum illius saluam qui languebat exten¬
deret dexteram. quasi non corum quisq maiora
sabbatis egerit cibos portando portigendo ca¬
licem. ceteraq que uictui necessaria sunt exequen¬
do. Neq enum qui dixit et facta sunt: sabbato
laborasse poterat conuinci .xxi.¬

Expanded text:
non velut arbores aridae mitterentur in ignon velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum collecta . Frustra enim manus ad Deum pro peccatis rogaturus expandit, qui non has ad viduam rogantem beneficium laturus extenderit. Ipsi autem repleti sunt insipientia, et colloquebantur ad invicem, quidnam facerent Jesu. Magna utique insipientia, eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod ad verbum illius salvam qui languebat extenderit dexteram. Quasi non eorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porrigendo calicem, caeteraque quae victui necessaria sunt exsequendo. Neque enim qui dixit et facta sunt, Sabbato laborasse poterat convinci. F
Abbreviated transcription (Latin):
cum rogamus ne nos indueat in temptatio¬
uem ꝓtinus addendo s libera nos a malo. ma¬
nifeste docemur. eius inducere in temptationẽ
non aliud eẽ quam non liberare a malo: eus
ꝑdere animam eẽ. a ꝑditione saluam non fac̾e.
Si quem uero mouet quare dominus cum cor¬
pus eet curaturus. de anime saluatione inter¬
rogauerit. uitelligat uel animam more scrip¬
turarum pro homine positam sicut dieitur.
hȩc sunt anune que exierunt de femore iacob.
uel quod illa nuracula ꝓpter anime salutem
faciebat. uel quod ipsa manus saluatio salu¬
tem anune significabat. que a boms ut p̃dixi
cessans oꝑibi aridam quoddammͦ dexteram ha¬
bere udebatur. Et circumspectis omnib dixit
homini. Extende manum tuam. Et extendit
et restituta est manus eius. Sananda manus
arida iubetur extendi: quia in fructuose de¬
bilitas anue nullo melius ordine quam
elemosinarum largitate curatur. Unde ioħs
baptista turbis sciscitantib quid facerent. ut

Expanded text:
cum rogamus, ne nos inducas in tentatiocum rogamus, ne nos inducas in tentationem , protinus addendo: Sed libera nos a malo , manifeste docemur ejus non inducere in tentationem, non esse aliud, quam liberare a malo; ejus perdere animam esse, a perditione salvam non facere. Si quem vero movet quare Dominus cum corpus esset curaturus, de animae salvatione interrogaverit, intelligat vel animam more Scripturarum pro homine positam, sicut dicitur: Hae sunt animae quae exierunt de femore Jacob ; vel quod illa miracula propter animae salutem faciebat, vel quod ipsa manus sanatio salutem animae significabat, quae a bonis ut praedixi cessans operibus, aridam quodam modo dextram habere videbatur. Et circumspectis omnibus, dixit homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est manus ejus. Sananda manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista turbis sciscitantibus quid facerent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tint. estimando u sabbato etiam a bonis ope¬
rib feriandum: cum lex ã malis iubeat ab
stinere dicens. omne opus seruile non facietis
in eo: idẽ peccatum. Omnis etum qui facit
peccatum: scruus est peccati. Codem precepto
simtl et futuri seculi formam in presentib
adumbrans: tibi qui post sex scli huiꝰ etates
bona fecerunt. in septima quiete malorum
tantum modo non autem et bonorum sint
ferias habituri. Nam licet secularia oꝑa con¬
quiescant: non ociosus tamen bom oꝑis actus
est: indei laude quiescere. Animam saluam fa¬
cere. au ꝑdete: Hoc est hominem curare annon
Idem est quod premiserat bene facere an male:
non quod ds̃ summe bonus auetor mali nobis
aut ꝑditionis e̾e̾ possit. S quod eius non sal¬
uare. scripture consuetudine ꝑdere dicatur. sicut
dicitur indurasse cor pharaonis. non quod molle
obdurauerit. s quod meritis precedentib ob¬
duratum miseccłiter emollire noluerit. Et nos

Expanded text:
rint, aestimando in Sabbato etiam a bonis operint, aestimando in Sabbato etiam a bonis operibus ferrandum, cum lex a malis abstinere jubeat dicens: Omne opus servile non facietis in eo , id est peccatum: Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati . Eodem praecepto simul et futuri saeculi formam in praesentibus adumbrans, ubi qui per sex saeculi hujus aetates bona fecerunt, in septima quiete malorum tantummodo, non autem et bonorum sint ferias habituri. Nam licet saecularia opera conquiescant, non otiosus tamen boni operis actus est in Dei laude quiescere. Animam salvam facere, aut perdere? Hoc est hominem curare, an non. Idem est quod praemiserat: Bene facere, an male. Non quod Deus summe bonus, auctor mali nobis aut perditionis esse possit, sed quod ejus non salvare, Scripturae consuetudine perdere dicatur. Sicut dicitur indurasse cor Pharaonis, non quod molle obduraverit, sed quod meritis praecedentibus obduratum, misericorditer emollire noluerit. Et nos
Abbreviated transcription (Latin):
sabilis noxe periculum. Obseruabant autem
scribe & pharisei si sabbato curet: ut inuenirent
accusare illum. Quia destructionem sabbati
quam in discipulis arguebant probabili ma¬
gister excusauerat exemplo. nunc ipsum obser¬
uando magistrum calumniari uolunt. ut si
sabbato curet transgressionis. si non curet erci¬
delitatis. aut imbecillitatis arguant. Ipse
uero sciebat cogitationes eorum. et cetera
Hoc est quod legimus. dñs scit cogitationes
hominum. qm̃ uane sunt. et quod sequitur.
Beatus homo quem tu erudieris dñe. et de
lege tua doeueris eum De illis dictum est qui
legem ꝑ xp̃m ad impletam. nec nob̾ carnale
ꝑ hanc s spiritale sabbatum didicerunt ẽẽ p̃¬
ceptum. Ait autem ad illos iħs. Interrogo uos
silicet sabbato bene facere an male. Preueniens
dominus caliuntuam udeortun. quam sibi ꝑ¬
fidia mente parauerant arguit eos: quia le¬
gis precepta praua interpretatione tuolaue¬

Expanded text:
sabilis noxae periculum. Observabant autem sabilis noxae periculum. Observabant autem scribae et pharisaei si Sabbato curaret, ut invenirent accusare illum. Quia destructionem Sabbati quam in discipulis arguebant probabili magister excusaverat exemplo, nunc ipsum observando magistrum calumniari volunt, ut si Sabbato curet, transgressionis, si non curet, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. Ipse vero sciebat cogitationes eorum, etc. Hoc est quod legimus: Dominus novit cogitationes hominum quoniam vanae sunt . Et quod sequitur: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . De illis dictum est qui legem per Christum adimpletam, nec nobis carnale per hanc, sed spiritale Sabbatum didicerunt esse praeceptum. Ait autem ad illos Jesus: Interrogo vos, si licet Sabbato bene facere an male? Praeveniens Dominus calumniam Judaeorum quam sibi perfida mente paraverant, arguit eos quia legis praecepta prava interpretatione viola
Abbreviated transcription (Latin):
gendis audiendisq scripturis oꝑam dare.
uxta quod in actib apostolorum iacob lo¬
quitur. Moyses enim a dieb antiquis habet
qui eum predicent in synagogis. ubi ꝑ omne
sabbatum legitur. Nam sicut hii quib ue¬
nandi ars est ubi feras. pisces. et uoluctes plus¬
abiundare didicerint. ibi sua maxime utia
tendunt: ita et dominus semꝑ docuit in fy¬
nagoga et in templo. quo om̃s iudei conue¬
niebant uolens om̃s saluos fieri. et ad agniti¬
onem ueritatis uenire. Homo sane qui ma¬
num habet aridam.humanum genus indi¬
cat in fecunditate bomi oꝑis arefactum: s do¬
mini miseratione curatum. Cuiꝰ dextera que in
primo parente dum uetite arboris poma de¬
cerperet aruerat: ꝑ redemptoris grãm dum in¬
sontes manus in erucis arbore tenderet bono¬
rum oꝑum sucis est restituta saluti. Et bene
in synagoga manus erat arida: quia ubi sci¬
entie donum maius. ibi grauius est in exeu.¬

Expanded text:
gendis audiendisque Scripturis operam dare. gendis audiendisque Scripturis operam dare. Juxta quod in Actibus apostolorum Jacobus loquitur. Moyses enim a diebus antiquis habet qui eum praedicent in synagogis, ubi per omne Sabbatum legitur. Nam sicut hi quibus venandi ars est, ubi feras, pisces et volucres abundare didicerint, ibi sua maxime retia tendunt: ita et Dominus semper docuit in synagoga et in templo, quo omnes Judaei conveniebant, volens omnes salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Homo sane qui manum habebat aridam, humanum genus indicat infecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet, aruerat, per Redemptoris gratiam, dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcu
Abbreviated transcription (Latin):
siue quia omnes uitam sac̾dotalem debemus
unitari: siue quia filii eccłie sacerdotes sunt
Unguur enun in sacerdotium scm̃. offeren¬
tes nosmet ipsos deo hostias spiritales. Et dice
bat illis. quia dominus est. filius hominis etiã
sabbati.Si inquit dauid rex sacerdotali cibo pa¬
stus exeusabilis est et uixta alterius euange¬
lii fidem sacerdotes sabbatum ꝑ templi mini¬
sterium uiolantes ctimine carent: quanto
magis filius hominis qui uerus rex et uerꝰ
sacerdos. et ideo dominus est sabbati. euulsa¬
tum sabbato spicarum noxa non tenetur:
actum est autem et in alio sabbato. xx¬
ut intraret in synagogam. et doceret. Et
crat ibi homo. et manus eius dextera atida.
Sabbatis precipue dominus in synagogam
docet. operaturq uirtutes. non solum propter
insinuandum spiritale sabbatum. s et ꝓpter
celebriorem eo die ppłi conuentum. Cu contra
ex antiqua patrum institutione moris erat:
quia uacate a labore ꝑ legem uidebatut. le¬

Expanded text:
Sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus Sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus imitari: sive quia omnes filii Ecclesiae sacerdotes sunt; ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmebat illis, quia Dominus est Filius hominis etiam Sabbati. Si, inquit, David rex sacerdotali cibo pastus excusabilis est, et juxta alterius Evangelii fidem sacerdotes Sabbatum per templi ministerium violantes crimine carent, quanto magis Filius hominis, qui verus rex et verus sacerdos, et ideo Dominus est Sabbati, evulsarum Sabbato spicarum noxa non tenetur. Factum est autem et in alio Sabbato, ut intraret in synagogam et doceret, et erat ibi homo, et manus ejus dextera arida. Sabbatis praecipue Dominus in synagoga docet, operaturque virtutes, non solum propter insinuandum spiritale Sabbatum, sed et propter celebriorem eo die populi conventum. Cui tunc ex antiqua Patrum institutione moris erat, qui vacare a labore per legem jubebatur, le
Abbreviated transcription (Latin):
num salus est. Obponit ergo dominus pha¬
riseis calumtuantib: et dicit. Si et datrid sẽs
est et abimelech pontifex a uobis non repre¬
henditur. s legis uterq mandatum ꝑtoba¬
bili excusatione transgressi sunt et fames in
ceteris: Quamquam et in hoc distantia sit¬
multa: isti spicas in sabbato mani confricant
illi panes comedere leuiticos. et ad sabbati sol¬
lempnitatem accedebant. Coquebant᷑ enim
tomane oblati suꝑ saeram mensam poneba¬
tur bis sem. ad alterutros coniersi: duab pa¬
teris aureis suꝑ positis ture plenis. que per¬
manebant ad aluid sabbatum. et tune pro
illis alii. dcportabantur. Illi uero sac̾dotib¬
ex hibebantur: & ture incenso in igne sacro in
quo omnia holocausta fieri solebant. aliud¬
tbus. suꝑ alios duodecim panes adiciebatur.
Qua hora suꝑueniens dauid panesq conse¬
eratos accipiens ostendit figurate sacerdota
lem cibum ad usum transiturum ẽẽ ppłorũ.

Expanded text:
num salus est. Opponit ergo Dominus Phanum salus est. Opponit ergo Dominus Pharisaeis calumniatoribus, et dicit: Si et David sanctus est, et Abimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in robatis in caeteris? Quamquam et in hoc multa distantia sit, isti spicas in Sabbato manu confricant, illi panes comedere Leviticos, et ad Sabbati solemnitatem accedebto mane oblati super sacram mensam ponebantur seni ad alterutros conversi, duabus pateris aureis superpositis thure plenis, qui permanebant ad aliud Sabbatum, et tunc pro illis alii deportabantur. Illi vero sacerdotibexhibebantur, et thure incenso in igne sacro, in quo omnia holocausta fiethus super alios duodecim panes adjiciebatur. Qua hora superveniens David, panesque consecratos accipiens, ostendit figurate sacelem cibum ad usum transiturum esse populorum?
Abbreviated transcription (Latin):
cuiuis in agendo ministerium sequuntur.
confestim ille iuxta quod ysaias ait. & argu¬
et in equitate ꝓmansuetis terre. falsos legis de¬
fensores. ueris scõrum deuincit exemplis. Ait
enim. Nec hoc legistis quod fecit datud cum
esurisset ipse. et qui cum eo erant. quoniam in¬
trauit in domum dei. et panes ꝓpositionis
sumpsit. et manducauit. et dedit his qui
ctm ipso erant. quos non licet manducare
nisi tantum sacerdotib  Regum narrat
historia beatum dauid insidias satilis uitan¬
tem. ad abimelech sacerdotem uenisse inno¬
be: ibiq cibos petisse ad sacerdotem panes com¬
munes. Et non habentem. cum solum primo
disceret mundos ã mulierib ab heri et nudiꝰ¬
tercius fuisse pueros. panes consecratos ei dare
non dubitasse. melius arbitratum ꝓpħa dicen¬
te. miscdiam uolo. et. non sacrificium. defamis
ꝑiculo homines liberare quam deo offerre sa¬
crificium. Hostia enim deo placabilis: homi¬

Expanded text:
cujus in agendo magisterium sequuntur, cujus in agendo magisterium sequuntur, confestim ille juxta quod Esaias ait: Et arguet in aequitate pro mansuetis terrae , falsos legis defensores veris sanctorum devincit exemplis. Ait enim: Nec hoc legistis quod fecit David, cum esurisset ipse et qui cum eo erant, quomodo intravit in domum Dei et panes propositionis sumpsit, et manducavit, et dedit his qui cum ipso erant, quos non licet manducare nisi tantum sacerdotibus? Regum narrat historia, beatum David insidias Saulis vitantem ad Abimelech sacerdotem venisse in Nobe, sibi suisque cibos petisse. At sacerdotem panes communes non habentem, cum solum primo disceret mundos a mulieribus ab heri et nudiustertius fuisse pueros, panes consecratos ei dare non dubitasse, melius arbitratum propheta dicente: Misericordiam volo et non sacrificium de famis periculo homines liberare, quam Deo offerre sacrificium. Hostia enim Deo placabilis, homi