comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonam placitii apponec tibi ignem et aquam ad quod cũq:
uol veris extende manum tuam : In conspectu hominis
uita et mors et quod cumq placuerit dabitur ei : Ecce
aptissime uidemus et̃ praes sum liberum humane uolun¬
tatis arbitrium : Quidillud quod tam multis locis om̃a
mandata sua custo diri et fieri iubet ds̃: Quomodo iubet
si non .ẽ. liberum arbi trium : Quid beatus ille dequopsal¬
mus dicit Quod in lege dni fuit uoluntas eius: Nonne
satis indicat uolunta te sua hominem in dĩ lege consistere:
Deinde tam multa mandata quaeipsam quodam modo
nominatim conueniunt uoluntatem : sicut ẽ Noliuinci
amalo. Et alia similia sicut sunt Nolite fieri sicut aequus
et mulus quibus non ẽ intellectus : Et noli repellere consi¬
lia matristuae. Et noli essesapiens apud temet ipsum
Et noli deficere a disciplina dñi. et nolineglegere legem
Et noli abstinere benefacere egenti. Et noli fabricarem

Expanded text:
bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in
Abbreviated transcription (Latin):
facerem ideo non facio quia nestio : Haec eis excusatio
tollitur quando p̃ceptum datur uelscientia non pec¬
candi manifestatur: Sed sunt homines qui etiam se
deipso dõ excusare conantur : Quibus dicit a postolus
ia cobus : Nem̾ocum tempta eordicat quc̃m adõtem¬
tor : Os enim intemtator malorum ẽ : ipse autem
neminem temtat : Unus quis que uero temptator a con¬
uero cum consumacum fuerit generat mortem : Item
deipso dõ Excusare uolentibus respondit Liber ꝓ uerbioꝵ¬
salomonis insipientia uiri uio latuias eius : Ds̃ autem causator
incordesuo : Et liber ecclesiasticus dicit: Nedixeris quia
propter dnm recessi : quae enim odit non facias : Nedixeris
quia ipse meinduxit : Non enim opus habet uiro pec catore :
Omne exsecramentum odit dñs et non ẽ amabile timen¬
tibus illum : Ipse ab initio fecit illum: et reliquit illum in
manu consili sui: Si uolueris conseruabis mandata : et fidẽ

Expanded text:
facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio tollitur, quando praeceptum datur, vel scientia non peccandi manifestatur. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur, quibus dicit apostolus Jacobus: Nemo cum tentatur, dicat, Quoniam a Deo tentor. Deus enim intentator malorum est: ipse autem neminem tentat. Unusquisque vero tentatur a convero cum consummatum fuerit, generat mortem . » Item de ipso Deo se excusare volentibus respondit liber ProverbioSalomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓmissa praemia perueniret᷑ . ldeo enĩdata sunt. ut homo excusacti¬
onẽ degnorantia non haberet : Sicut dñs dicit in euangelio deuideis
Sinon uenissem et locutus eis fuissem. peccatum non haberent :÷
nunc autem excusationem non habent depeccato suo
De quopec cato dicit : nisi de illomagno quod praesciebat
eorũ futurum: quando ista dicebat : idẽ quo eum fue¬
rant occisuri Neque enim nullum habebant peccatum : ante¬
quam xp̃s ad eos uenis sec in carne : Item dicit a postolus.
Reuelatur ira dĩ decaelo in omnem impietatem. et in iusti
tiam hominum eorum qui ueritatẽ inĩquitate detinent:
quia quod notum ẽ dĩmanifestum ẽ in illis : Ds̃ enimillis
manifest auit : inuisibilia enim eius acreatura mundi per
ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. sempiterna
quo que uirtus eius ac diuinitas ut sint in excusabiles : Nisi
illa excusatione quasolet dicere humana superbia si
scssem fecis semadeo non feci quia nesciui. aut sisurem

Expanded text:
ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo . De quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant peccatum, antequam Christus venisset in carne ad eos. Item dicit Apostolus: Revelatur ira Dei de coelo in omnem impiettiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, quia, quod notum est dei, manifestum est in illis: deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcde illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem,
Abbreviated transcription (Latin):
habet adõ alius sic alius aut em sic: ubi satis ostendit.
non tantum continentiam donum dĩ esse : sed coniugato¬
rum etium custitatẽ iquem cum uera sint: ortamur tam̃
ad huec quantum cuique nostrum datum est qui pos¬
sit ortari : quic & hoc eius donum est in cuius manusunt
& nos & sermones nr̃ii unde & apostolus secundum gra¬
tium in quit quueduta est mihi . ut sapiens architectus
fundamentum posui : Et alio loco: unicuique in quit
mentum dedit : Itaque neque qui plantat est ali quid
ne que quirigat : s ed qui incrementum dat ds̃ : Ac per

Expanded text:
habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Apostolus, Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit,eus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per
Abbreviated transcription (Latin):
quando nostrum nihilsit ubiueram dĩ gratiã iͥdem quep
non secundum merita nostradatur. sine ulla ambi¬
guitate declur auit: qumsed aturum qc̃ prue cuuit
ds̃ his cybriani uerbis p̃rocul dubio praedistirsatio prue¬
destinata est: quẽ si cypriunum a praedicatione oboe¬
dientia non prohibut ñ ec nos deb& utique prohibere:¬
Quamuis ergo dicamus dĩ donum esse oboedientiã
tamen homines exortamur ad eumi sqͦillis qui ueri¬
tatis exortationem oboediemer audiunt ipsum dĩ do
qui non sic audiunt. non est datum: nonenim quicõ¬
que sed xp̃s : Nemo in quit uenit ad me. nifuerit ei datũ
a putre meo : et uobis datum est nos se mis terium regi
cuelorum illis autem non est datum÷ et : de continen¬
tic non omnes in quit capiant uerbum hoo sed quibus
datum ẽ : Et cuma postolus adpudititium coniugalẽ
coniuges ortaretur: uellem in quit omnes homines.
esse sicut meipsum : sed unus quis quȩ propriumdonũ

Expanded text:
quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sine ulla ambiguitate declaravit: quam se daturum quoniam praescivit Deus, his Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedientiae non prohibuit, nec nos utique debet prohibereonum esse obedientiam; tamen homines exhortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum qui non sic audiunt, non est datum. Non enim quicumque, sed Christus, Nemo, inquit, venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo : et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum . Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem conjuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum
Abbreviated transcription (Latin):
enimẽ yloriandum. quando nostrum nihil sit qͣuod
uidit fidelissime. Cyprianus. & infidentis sime de¬
finiuit: Per quod utique prae distinationẽ cer¬
tis simam pronuntiauit : Uamsi in nullonori¬
andum est quandonostrum ni hil est ꝓrofecto
nec de oboedientiaẽ per seuerantissima glorian¬
dum est : Nec ita nostra tam quam non sit nobis
desuperdoncta dicendaẽ : iipsa agitur. &ĩ donũ
est: quod sedaturum ds̃ uocatis suis illa uocatio¬
ne dequadic tum est Sine poenitentia sunt dona
auo catiodĩ omni xp̃i ano confitente praesciuit:
Haec ẽ igitur pracdestinatio : quamfideliter at que
humiliter pruedicamus: Nec ta menidem doctor&
factor qui& inscã Apõ credidit & in scã oboedien¬
tiausque ad passionem xpõ per seuerantis sime uixit.
ideo cessauit praedicare euuangelium. Exortari
ad fidem pius quemoras atque ad ipsamus que infi¬
nem per seuerantiam : qnm̃ dixit in nulloloriandum

Expanded text:
» enim « gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Quod » enim « gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Quod vidit fidelissime Cyprianus, et fidentissime definivit , per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si « in nullo gloriandum est, quando nostrum nihil sit: » profecto nec de obedientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam non sit nobis desuper donata, dicenda est. Et ipsa igitur Dei donum est, quod se daturum Deus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter atque humiliter praedicamus. Nec tamen idem doctor et factor, qui et in Christum credidit, et in sancta obedientia usque ad passionem pro Christo perseverantissime vixit, ideo cessavit praedicare Evangelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum,
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ & propter incipiendum dicere. quod
paulo ante commemorauiEr edite in dm̃ &
in mecredite : & propter per seuerandum . õpor¬
ter semper orare & non deficere : Audiunt
enim haec sfaciunt quibus datum ẽ. Ron aut̃
fatiunt siue audiant siuenon audiant quibus datum non¬
ẽ : Quia uobis inquit datum ẽ nos semisterium regni
caelorum : Illis autem non est datum : quorum alterũ
ad niseri cordiam : Alterum adiuditium pertin& illi¬
us cut dicit: Anima nostra: Misecordiam & iuditium
Canta bo tibi dnẽ : Nec prae distinationes igitur prae¬
dicationis in pedien daẽ praedicatio fidei per seue¬
rantis: Et per seuerantis ut quod oportet audiant
quibus datum est ut oboediant : Quomo enimaudi¬
ent sine praedicante : Nec rursus praedicatione
fidei proficientis & usque adultimum permanen¬
tis in pedienda est. Prae dicatio praedestinationis ÷
Vt qui fide liter & obae dienter uiuit. non de ipsa
o boedientia tam quam desuo non accepto bonoex¬

Expanded text:
Dominum et propter incipiendum dicere, quod Dominum et propter incipiendum dicere, quod paulo ante commemoravi, Cre, dite in Deum, et in me credite: et propter perseverandum, Oportet semper orare, et non deficere . Audiunt enim haec et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia vobis, inquit, datum est nosse mysterium regni coelorum; illis autem non est datum . Quorum alterum ad misericordiam, alterum ad judicium pertinet illius, cui dicit anima nostra, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . 36. Nec praedestinationis igitur praedicatione impedienda est praedicatio fidei perseverantis et proficientis, ut quod oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante ? Nec rursus, praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bono ex
Abbreviated transcription (Latin):
corillorum ut non uideant oculis nec intellgant
corde : et conuertantur & sanem illos: Nonerant
ergosic excuecatio culi xec sic induratum coran
turiorum & si doniorum : qnm̃ credidissent siqua¬
li uuiderunt is tsigna uidissent: sed nee illis profu¬
it quod poterant credere : quia prae destnati non
erant ex beo cuius inscrutapilia sunt iuditiu & in¬
uestirabiles uiaei: nec istis oy fuis set quod non po¬
teranteredere : Sud a prue destinati essent ut eos
caecas ds̃ in luminar& & induratis corlapideum
uellea uferre : uerum quoddixit dñs de tyros & si¬
don eis. aliquo alio modo potest fortassis intellq¬
gineminem tamen uenire ad xpm̃ nisicui fue¬
rit datum: &cis dari qui in illo electis unt ante
constitutionem mundi : Procul dubio confitetur
a quo non surdis auribus.cordis. elo qui um
diuinum auribus carnis auditur : lamen huec
prae destinatio. quaes atis aperte etim uer¬
bis uerbis euangelicis explicatur . non probbuit

Expanded text:
cccorde, et convertantur, et sanem illos . Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum et Sidoniorum: quoniam credidissent, si qualia viderunt isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant credere, si ita praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Tyriis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminem tamen venire ad Christum, nisi cui fuerit datum, et eis dari qui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul dubio confitetur, a quo non surdis auribus cordis eloquium divinum auribus carnis auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam verbis evangelicis explicatur, non prohibuit
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt Si mira illa xpĩ signaui dissent : Sed qm̃
ut crederent non eis eratdatum. ẽticmundecrede¬
rent ẽ negatum : ex quo appar& quos damin ipso
ieiinio diuinam naturaliter munus intellegentias
qͦ comoueantur adfidem si congruesuis mentibus
uel audicnt uerba uł signa conspiciant : & tamen
sidĩ altiore uiditio aperditionis massa non sunt
gratiue praedistinatione dis creti nec ipsa eis ad¬
bibentur uł dicta diuina uł facta. per quem pos¬
sent credere factis. si audi erant utiq: talica uł ui¬
derenti in eadem perditionis massa relicti sunt etiũ
iudcei : qui non potuerunt credere factis in cons¬
pectu suo tam magnis clarisq: uirtutibus: quur
enim non poterunt credere non tacuit euangeliũ:
dicens: Cum autem tanta signafecisset corameis.
non crediderunt in eum : ut sermo qͥsaiue prophe¬
te impleretur quemdixit: Onẽ quis credidit audi¬
Et ectaecauit dculos eorum & indura tunt

Expanded text:
tuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam tuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis clarisque virtutibus. Cur enim non poterant credere, non tacuit Evangelium, dicens: Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum, vt sermo Esaiæ Prophetæ impleretur, quem dixit. Domine quis credidit audiExcæcauit oculos eorum, & indurauit
Abbreviated transcription (Latin):
uana definitio ubiait Nemouenit ad me. id est
nemo credit in me. nisi fuerit ei datum a patremeo :
Nec rursus qui auera est huec deffinitio. d̃ uana
ẽ illa praeceptio : Cumergo praedicationis praecep¬
tionis exortationis correpton isquae omnia frequen¬
tat s criptura diuina. existimamus in utilem deͥfi¬
nitionem praedistinationis. quam commendat
eadem scriptura diuina: an quis quam dicere
aedebit. dm̃ non praesc̃ essisse quibus essẽ daturus
ut crederent: aut quos daturos esset filiosuo ut
ex eis non perderet quemquam quae utique
si praes ciuit. p̃rofecto beneficia sua quibnos dignat̃
liberarẽ praesciuit: haec est praedistinatioscõrum¬
quȩnihilͤ a liud praes cientia scilic& & praeparatio
beneficiorum dĩ quibus certissime liberantur qui¬
cum quae liberantur : Caeteri autero ubinisi in mis¬
sa perditionis uisto diui noquiditiore linguntur :
ubi tẏru relicti sunt & sidonii. qui etiam crȩderepo¬

Expanded text:
vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. 35. An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere po
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ quibus hoc dicitur ad monentur: & dignũ
in nostra potestate cornos trum. sed diuino
subleuetur auxilio. ut ascendut & ques ursums
sapiat ubi xp̃s ẽ in dexteram dĩ sedens. non que
superterrami  Cui de huctantare agen desunt
gratiue. nisi hoc facienti dno dõnostro. quinos per
tale beneficid̃ liberando deprofundo chuius
neille doctor gentium : fide & ueritate & praedes¬
tinationem totiens commendauit. & uerbum dĩ
praedicare non desinit: Num quid quia dixit.
ds̃ est quio peratur in uobis & uelle & operari
probona uoluntate : Ideo non ipse. et ut uelimus
quae placeant & ut operemur ortatus est
aut quia dix̃. qui in uobis bonũ opuscue pit ꝑro¬
ficiaet us que indiem xpĩ ihũ. Ideo ut incipe dnt
homines & perseuerent us que infinemVpsenon
suasit nempe ipsedns̃ hominibus praecepit ut
crederent. adque ait : Credite in dm̃ & in mecre¬
dite : Nec ta menideo eius falsa sententiuẽ  Nec

Expanded text:
vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum in nostra potestate cor nostrum, sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta re agendae sunt gratiae, nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de profundo hujus ne ille doctor Gentium in fide et veritate et praedestinationem toties commendavit, et verbum Dei praedicare non destitit? Numquid quia dixit, Deus est qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; ideo non ipse, et ut velimus quae Deo placeant, et ut operemur, hortatus est? aut quia dixit, Qui in vobis bonum opus coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu ; ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tantes credimus : cogitantesloquimur: cogitantes
agimus quidquid agimus Quod autem adti¬
net adpi&atis uiam &uerum dĩ cultum: hon
sumus i donei cogitare aliquid tam quam ex
nobis metipsis. sed sufficientiu nostra exdõ esti
Non enim est in potestate nostra cornostrum .&
nostrae cogitationes: un dequidem quid hoc agitꝰ:
item dicit ambrosius: Quid antem tambeatus¬
qu qui incordesuo semper astendat: Sed hoc sine
auxilio diuino quifieri potest: Nullo profecto
modoideniq: in quid supra. eadem scriptura dicit:
Beatus uir cuius ẽ auxilium eius abs tednẽ:
ascensus incorde cius i Hoc itaque ut diceret
non solum in litteris sacris legebat. sed sicut deillo
uiro sine dubitatione credendum est: etium in
corfuo sentiebut ambrosius: quodergo insacra¬
mentis fidelium dicitur. ut sursum corhabeamꝰ
ad dnm̃ Munus est dni : de quomunere ipsi dño
dõ nostro gratius agere asacerdote post hanc

Expanded text:
tantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes tantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. Denique, » inquit, « supra eadem Scriptura dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » . Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc
Abbreviated transcription (Latin):
dari sed donari secundum ipsius secretissimam
eandem quieius tissimam sapientissimam benefici¬
entissimam uoluntatem : ꝗnm̃ quos prae destinauit
ipsos &uocauit: uocatione illa de qua dictum est.
sine paenitentiu sunt dona & uocatio di: Ad quã
uocationem pertinere nullus est homo abmi¬
nibus certa asseueratione dicendus: nisi cum de
hoc sueculo exierit: Inhac autem uita humana
quem temptatiodum super terram : qui uidetur
stare uideat necadat: Ideo quippe sicutia m su¬
pra diximus nonper seueraturis pro ui dentissi¬
ma dĩ uoluntate miscentur ut esse dicamus
non alta sapientes sed humilibus consentientes:
et cumtimore & tremore ꝗm̃ isorũ salutem
operemur: Os̃ estenim qui operatur in nobis
& uelle operari probona uoluntate : Nos ergo
uolumus sed ds̃ in nobis operatur : &o perari¬
probona uoluntate hoc nobis ex pedit. & credere
& dicere hocest pium. hoc uerum ut sit humilis
& sub missa confessio. & detur totum dõ: Cogi¬

Expanded text:
dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram , qui videtur stare, videat ne cadat . Ideo quippe non perseveraturi perseveraturis providentissima Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes , et cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et vepro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qui non fatentur gratiam dĩ non secundum merita
n ostradari : Qui autem nolunt dicere unum quemq
mortuorum secundum ea iudicari quae ds̃. pͣrͣues¬
cuut acturum fuisse siuiueret intuentes quum
manifesta falsitate & quanta absurditate dicat᷑ :
non eis remanet curdicantquod inpeligianis
damnauit. & ał ipso pelugio dampnari fecit
ecclesium gratium dĩ secundum merita nostra
dari : Cum uideant paruulos alios non regene¬
ratos ad a&ernam mortem. alios autem regene¬
ratos ad c& ernam uitam tolli debac uitarĩpsos¬
que regeneratos alios perseuerantes usque in fi¬
nem hinc irae alios quouis que decidunt hicteneri
qui utique non decidissent siantequam lib eren¬
tur hinc dssent : & rursus quosdam lapsas quousq
redeant non exirue de hacuita : qui utique pe¬
rirent si ante quam redirent exirent : Vndesatis
dilucide ostenditur. & inchoandi & us que in finẽ
perseueran digratium dĩ non secundum merita nr̃a

Expanded text:
tur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita tur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra
Abbreviated transcription (Latin):
ante quamilli perministerium baptismatis suc¬
curripossit exp̃irat: Plerum que enim festinan¬
tibus parentibus. & paratis ministris ut baptismus
paruulo d&urdõ tamen uolente nondatur:
Qui eum pauldlum in hacuita non tenuit ut dar&ur
quid etium quod ali quando paruults infi deliũ
filuis potuit neirent inperditionem. & filiss fideliũ
non potuit baptismate subueniri : Uibicerte osten¬
ditur : quod personarum a puddm̃ non sit acceptio:
alio quin cultorum suorum potius quam in imtcorũ
baptitato subuenitur sne baptis mate moriatur:
& baptizato casuro non subuenitur. ut antemoriaturꝰ
nisi forte illiꝰ adhuc absurditate auscultabimus quu
dicitur. nihil prodesse cui quam mori ante quam cadut᷑
Quia secun dum eos actus uidicabitur. quos eum prues¬
ciuit ds̃ acturum fuis se siuiuer&. hanc per uers itatẽ
sanitati fidei tam uehementer aduersam quis pã¬
tienter audicit . quisferat : & tamen hoc dicereurgen¬

Expanded text:
antequam illi per ministerium baptizantis sucantequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio : alioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum baptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgen
Abbreviated transcription (Latin):
futuris hoc ergo sinon dicatur quod cernitis
quanto errore dicatur : Quid restabit . nisi ut gratiu
dĩ non securdum merita nostra dari. quod contra
herefimpelugianam cathalica defendit ecclesiu
remota contentionis caligine fateamur: atqueid
muxime in paruulis euidentiore ueritate cerna¬
mus: neque enim facto cogiturds̃ illis infantibus
subuenire : Illis autem non subuenire : cumsit utrisq
causa communis : aut res humanas in paruulis
non diuina prouidentia sedfortuitis agicasibus
opinabimur cumrationales uel damnande uel
liberande sint animȩaȩ : quando quidem necpas¬
sercadit in terrãsine uoluntate patris nostri qui
in cuelis e Aut parentum neglegentiue sic tribu¬
en dum est. quod sin e baptis mate morientur. ut
nihilibi agant superna udicia tamquam ipsi
qui hoc modo male moriuntur Parentes sibi negle¬
gentes uoluntate propria dequibus nascerentur
elegerint : quid dicam : quod paruulds aliquando

Expanded text:
futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
gabiles uiat eius : Et hoc adiciamus ÷ altiora
ate nequesieris & fortiora ate negcrutatus.
fueris : uidetis enim curissimi quamsit absurdum. &
a fidei sanitate adque sinceritate ueritatis alienum :ut
dicamus parucilos mortuas. secundum ea uidicari.
quae praes citi sunt facturi eẽ siuiderent: In hanc aut̃
sententiam quam certe omnis sensus humanus quan¬
tula cum queratione subnixius maxime quae
cristianus exdreturue conpulsi sunt : quisic apellugi¬
anorum errore alieni eẽ uoluerunt: Vt tamen gra
sum primihominis in quaomnes cecidimus sub ue¬
nitur. secundum merita nostradari. ad huc sibi exis¬
timent eẽ credendum: & disputatione insuperpro¬
ferendum. quodipsepelagius ante orienta les epͦs
iudices. dampnationes suae timore dampnauit :
hoc autem sin on dicatur demortuorum scilic&
operibus. que futuri erant siuiuerent bonis aut
malisa acper hoc nullis. & ipsa di praescientia non

Expanded text:
gabiles viae ejus . Et hoc adjiciamus: Altiora gabiles viae ejus . Et hoc adjiciamus: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . 31. Videtis enim, charissimi, quam sit absurdum, et a fidei sanitate atque sinceritate veritatis alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tamen gratsum primi hominis, in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non
Abbreviated transcription (Latin):
ut siue poena ess& peccati originalis in parublis.
quodueritas habet siuenon es set quod nulli erran¬
tes opinantur : nullo modo tamen quam mani che¬
orum error inducit duarum boni scilic& & ma¬
liper mixtio crederetur : ab sit ut causam paruu¬
lorum sic relinquamus . ut nobis esse dicamus in¬
certum. ut rum in xpõ regenerati simoriantur par¬
uuli transeant in a&ernam salutem : Non regene¬
rati autem transeant in mortem secundam : q̃nm̃
quod scriptum est. perunum hominem peccatum
in trauit inmunduma & perpeccatum mors & ita
in omnes homines pertransut: Aliter recte in tel
legi non potest : nec amorte perpetua quae uiftissi¬
me est recributa peccato liberat quem quam
pusillorum atque magnorum Nisi ille qui propt̃
remit tende & originalia & propria nr̃a peccata
mortuus ẽ sine ullo suo originali propriouue
necnos piged Shomo tu quis es quint responde¬
as dõ Inscrutabilia sunt iuditiu eius: & in uesti¬

Expanded text:
ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit ; alligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est, sine ullo suo originali proprioque nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investi
Abbreviated transcription (Latin):
sensum restitimanicheis. siue supplicia siue pre¬
mordianatura e signorantia & difficultas sinequi¬
bus nullus hominum nascitur & tamen unum
horum teneo ibi quoq a me satis euidenter ex¬
pressum. quod nonsit ista natura instituti hominis.
sed poena dampnati ifrustraitaque mihi deillius
libri mei uestate praescribitur. nea gam causam
sicut agere debeo par uulorum: & inde gratium
non secundum merita hominum dari pers pecuae
arbitrio laicus caepi pres biter ex plicui. &dhuc
de cdamnatione infantium non renascentium. &
derenascentium leberatione dubitarem : Nemo
ut op inor esset tam in uistus adque inuidus. qui
meproficere prohiber& adque in hucdubitatio¬
ne remanen dum mihi esse iu dicar& Cum uero
rectuis possit intellqͥgi. non me propter ea de hucre
dubitasse. Predi opor terequia contra quos mea
dirigebatur intentio sic mihi uisi sunt refellendi :

Expanded text:
 utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive pri utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam sicut debeo agere parvulorum, et inde gratiam Dei non secundum me rita hominum dari, perspicuae e Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi,
Abbreviated transcription (Latin):
meritis datur eis regnum quibus datur . & si ne ullis
malis meritis nondatur eis quibus nondatur :
Quod aduersus eosdem pelagianos dicere sole¬
mus : quando nobis obiiunt. quod facto tribua¬
mus dĩ gratium : dicendo eum non secundum merita
nostra dari : Ip̃se enim potius dĩ gratiam facto in par¬
ublis tribuunt Quidicunt: Factum ẽ ubi meritã
nonẽ :Nulla qui ppemerita eticm secundum ipsas
pelcgianos possunt in parublis in ueniri: quur alii
horummittantur in regnum: Alii uero alienentur
aregno : sicut autem nunc ut ostenderem gratiãdĩ
nons ecundum merita nostradari. secundum utrumq
sensum hoc defenderem aliii : & secundum nostrum
scilic&. quio bstrictos originali peccato paruulos
dicimus. & secundum pelagianorum qui originale
ne gantefse peccatum: Nec ta menideo mihi ẽ am¬
bigendum habere paruulos quodeis dimittat qui
sã luum faci. et populum suum a peccatis eorum:

Expanded text:
meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum :
Abbreviated transcription (Latin):
& gloriam ipsius gratice cius: Vt qui glorictur
nullo modo inseipsam sed in dñogłorietur :
qui hominibus dat quibus uulz qm̃ misericorsẽ.
quod et si nondet iustus ẽ: & nondet quibus non
uult ut notas faciat diutius gloriuesuae indasami¬
sericordiae: Dando enim quibus dam quod non
nerentur÷ Profecto gratuitam & per hoc ueram
suam gratiam eẽ uoluit. Non omnibus dando qued
omnes merentur: õs tenditbonum in beneficio cer¬
euuiustũ in suppliuo certorum & bonũ. quõniã¬
bonum ẽ cum debitum redditur: & uis tũ in om¬
nibus : qnm̃ ustum ẽ cum debitum sinecuius quã
fraude donatur: defenditur autem sinemeritis
dĩ gratia. Idest uera gratia: etiam si paruulibab¬
tiz atisunt pͣelagianisentiunt Noneruuntur depo¬
testate tenebrarumꝰ iamnullo peccato sicut putant
pelcgiuni tenentur obnoxii : sed tantum in regnũ
dñi tranferunturs qͥcicm sic enim sineullis bonis

Expanded text:
et gloriam ipsius gratiae, ut qui gloriatur et gloriam ipsius gratiae, ut qui gloriatur nullomodo in seipso sed in Domino glorietur, qui hominibus dat quibus vult quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio certorum; et bonus in omnibonum est, cum debitum redditur; et justus in omnibus, quoniam justum est, cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. 29. Defenditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, non eruuntur de potestate tenebrarum, quia nulli peccato, sicut putant Pelagiani, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis
Abbreviated transcription (Latin):
cdisf ficultatem sin e quibus nullus hominum nascitur
primordia non supplicia essec naturae uincerentur
lamen manichiei quiuolunt duas boni sciliore Nab
quda &ernas esse naturas : Num qui dideo fides
indubium uocanda uł deserenda est. quam con¬
traipsos pelaganas cat holica defendit ecclesia
Quae asserit esse origina le peccatum cuias reatus
huceausa pelagianorum destruamus erroren
quur putant esse dubitandum quodetium par¬
uulos ds̃ quibus dat suam gratiam perbaptis matis
sacramentum eruut depotestate tenebrarum
& trans ferat in regnum filii caritatis suae neo
ergo quod aliis eam dat aliis nondat Curnolunt
cantare dño miseri cordiã & ui ditium : quur aut̃
illis potius quamillis d&ur : Quis cognouit sensũ
dñi ÷ quis in scrutabilia scrutariua leati quis in¬
uesti gabilia Nestigare : confiteatur itaq gratiã
dĩ non secundum merita accipientium dari ged
secundum placitum uoluntatis eius in laudem

Expanded text:
et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus imul in hac causa Pelagianorum destruamus errorem; cur putant esse dubitandum, quod etiam parvulos Deus, quibus dat suam gratiam per Baptismatis sacramentum, eruat de potestate tenebrarum, et transferat in regnum Filii charitatis suae ergo quod aliis gratiam dat, aliis non dat, cur nolunt cantare Domino misericordiam et judicium? Cur autem illis potius quam illis detur, quis cognovit sensum Domini? quis inscrutabilia scrutari valeat? quis investigabilia vestigare? Conficitur itaque, gratiam Dei non secundum merita accipientum dari, sed secundum placitum voluntatis ejus in laudem
Abbreviated transcription (Latin):
ess& i sicut in eodem libro tertiodisputauimus
quae disputatio contramanich eos habenda est ⁊
quinon accipiunt scripturas scãs ueteris instrumenti
in quibus peccatd̃ originale narrature: Et quid quid
in deinlitteris a postolicis legitur deRestimabildim¬
pundentia in missum fuisse contendunt acorrup¬
toribus scriptura rum : tam quam non fuerint ab apos¬
tolis lictumi contra pelagianos autem hoc defen¬
dendumest quod utraq scriptura commendut :¬
quam se accipere profitentur : Huec dixi in primo
libro retractationum : cumr etractarem libros de
libero arbitrio: nec solusane ista ibi ame dicta sunt
debũs libris uerum alia multa quos huic aduos
operi inserert longum putaui et non necessariũ :
quod & uos ex estimo esse iudicaturos. cum omnia
legeritis : quam uis ergo in libro tercio delibero
arbitrio ita deparuulis disputa uerimus. ttiam¬
siterum ess& quod dicunt pelagiani ignoranticm

Expanded text:
esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendumquam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam
Abbreviated transcription (Latin):
eos quippe disputatio illa suscepta est. quinerant
ex libro uoluntatis arbitrio malioriginem duciꝰ
et dñ sita ẽ creatorem omnium naturarum cul¬
pandum esse contendunt: eo modo uolentes se¬
cundum suae impi&atis errorem. manichei enim
sunt Inmutabilem quandam & dõ quo a &ernã
introducerenaturam mali : Interĩpost aliquanta¬
in alio loco: Dein de dictum est inquam. ex quamise¬
ria peccantibus iustissime inflicta liberat digra¬
tia q̃uia spontehomo idest libero arbitrio cadere
potuit non etium surgere : ad quam misericm iuste
damnationis pertin& ignorantium & dificultas qua
patitur omnis homo &d exodio natiuitatis. nec abisto
malo quis quam nisi dĩ gratia liberatur: Quam mise¬
riam pelugiani nolunt exiuista dampnatione des¬
cendere : Negantes originale peccatum : quãꝗ igno¬
rantia & dificultas. etiam siessent hominis primor¬
dia naturalia nec siccul pandus sed luudandus ds

Expanded text:
eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero voluntatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt: eo modo volentes secundum suae impietatis errorem Manichaei enim sunt, immutabilem quamdam, et Deo coaeternam introducere naturam mali » . Item post aliquantum alio loco: « Deinde dictum est, » iria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus
Abbreviated transcription (Latin):
non aduiuabat auctoritas : & poteram sicut feci
quod lib et horum uerum ess et qued non definite
interponebam : Certamen rationem concludere:
in omnibus dm̃ esse laudandum : sine ulla neces¬
sitate credendiduas sicut illi uolunt cou&ernas
boni & mali permixtas esse substantias : Deni que
in primo retractationum libro quod opus meum
nondum legistis. cum ad eosdem librosretractandos
uenis semc hoc est delibero arbitrio Ita locutus sũ
Inhis in quam libris itamulta disserta sunt ut inciden¬
tes non nulle quaestiones quas uelenodare non
poteram uł longamsermocinacionem in praesenti
requireban Ita differentur : ut ex utra que parte
uel exomnibus earundem quaestionum partib::
in quibus non apparebut quid potuis congrueret
ueritatu adhectamen ratiocinacio nostra conclo¬
deretur : ut qusd lib et corumuerum eẽt laudan¬
dus credereturuł etiam ostende r&ur ds̃ propter

Expanded text:
non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumdem quaestionum partibus, in quibus non apparebat quid potius congrueret veritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut quodlibet eorum verum esset, laudandus crederetur, vel etiam ostenderetur Deus. Propter