comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adiecti. R apparet quidem ñ
eam mentẽ testatoris fiusse
ut quequam hrdem adhibẽt
fr̃i quẽ aꝑte exasse hrdem in¬
stitiuss. Igitur si frat adiss.
stichus ⁊ pamphylus hr̃des
nõ erunt. quos eo amplius
noluit hr̃des ẽe. Si frat̃ priꝰ
quam brditatem adiret de.¬
cessisset lib̾is relictis. nã pru¬
dens ꝯsilium testãtis aĩadue̾

Expanded text:
n eam mentem testatoris fuisse, ut quemquam heredem adhiberet fratri, quem aperte ex asse heredem instituisset: igitur si frater adiit, Stichus et Pamphilus heredes non erunt: quos eo amplius noluit heredes esse, si frater prius quam hereditatem adiret decessisset liberis relictis. nam prudens consiliu
Abbreviated transcription (Latin):
quo p̃teritus ẽ. nõ ut intesta¬
ti patris s extestam̃to he̾bit
hroitatem. Qm̃ ⁊ quolibet a¬
uo substituto. si fuiss abeo ex¬
hr̃dãtus. inde testm̃ incipet
morͣtis eã donatus mariti ma¬
net ut ⁊ iuliano quoq uidet᷑.
Idem si accipiat lib̾tate simł
⁊ hr̃oitatem. uiro nectͣius br̃s

Expanded text:
quo praeteritus est, non ut intestati patris, sed ex testamento habebit hereditatem, quoniam et quolibet alio substituto, si fuisset ab eo exheredatus, inde testamentum inciperet, mortis causa donatus mariti manet, uidem si accipiat libertatem simul et hereditatem, uiro necess
Abbreviated transcription (Latin):
stati po̾nem hr̃e potuint mori¬
ant̾.hr̃dib eorum succurrẽdũ
erit. quid enim sinõ potuerint
adire hr̃ditatem. iure cessante.
sui. postumã enixa ẽ. eide titie.
crim adult̾u sẽpromus apud
p̃sidem ꝓm̃tie obiecit. Quero
an intp̃c pub̾tatis. qo adultẽni
differri debeat. ne p̃uiditium p̾
desiderare adult̾ii queꝙ qõne ĩ¬

Expanded text:
onem habere potuerit, moriantur, heredibus eorum succurrendum erit: quid enim, si non potuerunt adire hereditatem iure cessante usui postumam enixa est: eidem Titiae crimen adulterii Sempronius apud praesidem provinciae obiecit: quaero, an in tempus pubertatis quaestio adulterii differri debeat, ne praeiudicium pdesiderare adulterii quoque
Abbreviated transcription (Latin):
. Portiones quoꝙ eorũ
fisco uendicãtur qui mortez
lib̾toru suspecͤto decedẽtium
nõ defenderũt. Om̃s em br̃¬
des ułeos qui loco hr̃dis sunt.
offitiose agerecirca defuncti
uindictam ꝯuenit.

Expanded text:
. Portiones quoque eorum fisco uindicantur, qui mortem libertorum suspecto decedentium non defenderunt: omnes enim heredes uel eos qui loco heredis sunt officiose agere circa defuncti uindictam conuenit.
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃. tabulas. quia offiti necc̃i.¬
tas ⁊ tutoris fides excusata ẽẽ
debet. nec quisq̃ uidicum calũ¬
pnia notabit tutorẽ. quia nõ
sius sim̃ultatib acc̃atione
subnoĩe pupilli ĩ stituit. s co¬
gente forte matre pupilli
lib̾tis pãtris inik̃tib. Et si
tutor reum aliꝙͣ postulauĩt
pupilli noĩe.⁊ ideo nõ sit exe¬
cutus.ꝙ int̾im ad pub̾tatem
pupul ꝑuenerit ñ oportet di

Expanded text:
 tabulas, quia officii necessitas et tutoris fides excusata esse debet. nec quisquam iudicum calumnia notabit tutorem, qui non suis simultatibus accusationem sub nomine pupilli instituit, sed cogente forte matre pupilli uel libertis patris instantibus. et si tutor reum aliquem postulauerit pupilli nomine et ideo non sit exsecutus, quod interim ad pubertatem pupillus peruenerit, non opor
Abbreviated transcription (Latin):
um tabulis ẜis pat̾ mi¬
pubi filio frĩs filios cobr̃dib
datis substituss. ac substitu¬
ti frĩs filu̾ post mortẽ pue̾ri.
matrẽ eius ꝑtus subiecti rea
postu̾lassẽt. ut hr̃ditatem pa¬
tru̾i legittimã optin̾ent uie¬
tis auferẽdam ẽẽ ꝑte̾m br̃di.¬
tatis exeĩ substitutiois.R.qr

Expanded text:
um tabulis secundis pater impuberi filio fratris filios coheredibus datis substituisset ac substituti fratris filii post mortem pueri matrem eius partus subiecti ream postulassent, ut hereditatem patrui legitimam optinerent: uictis auferendam esse partem hereditatis ex causa substitutionis r
Abbreviated transcription (Latin):
ti ĩpugnaut aut acc̃auit. reci¬
net defuncti uoluntatẽ.
testatore decesẜit is cui ulucͣte
legatum relictum erat. ñ fisco
hoc uendicatur. s apud eum a
quo relictum ẽ remanet.
xxxx. de ꝯditionib ⁊ demostra¬
tionib ⁊ causis earum ⁊ moĩs¬

Expanded text:
 impugnauit aut accusauit, retinet defuncti uoluntatem. testatore decesserit is, cui illicite legatum relictum erat, non fisco hoc vindicatur, sed apud eum a quo relictum est remanet. I DE CONDICIONIBVS ET DEMONSTRATIONIBVS ET CAVSIS E
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Heredem qui sciens defũc¬
fructus om̃s restĩt᷑uere cogẽ¬
dum existimaui nec ꝓbe desi¬
deraturum actionẽ ꝯfusam re¬
stitui. Deceptum aũt ignorã¬
tia fac̾ti uone fidei possors de¬
missum infiruidẽ legis susce¬
pit. eos quoq fructus quos
ante litẽ motam ꝑcepit resti¬
tuere cogẽdum. Rr. quia hone
fidei possõr fuisse nõ iũdetur
exẽplo bõrum fisco uenrdica¬
torum. Post motã detacito
fidei ꝯmisso ꝯtrou̾siam ante
p̃tia fructuum ꝓcepta cum
pcepta fuerãt. Qd̃ si fructus
stitiu satis erit. S diuus seu̾
bõrum facite relictorum citra
distinctionẽ tp̃ris fruetus.
dum taxat deb̾i nõ etiam usu¬
ras eorum benigne decreuit
quo uire utimur. ¶Boms u¬
mu̾sis excã taciti fideiꝰ. fisco
restitutis. hr̃dem honus eris
aliem nõ spectare ꝯuenit inec a¬
luid ẜuatur morte nõ defẽnsa.
ssiquid tñ obaditam hr̃ditatẽ¬

Expanded text:
.Heredem, qui sciens defuncfructus omnes restituere cogendum existimaui nec probe desideraturum actionem confusam restitui: deceptum autem ignoratione facti bonae fidei possessoris deommissum in fraudem legis suscepit, eos quoque fructus, quos ante litem motam percepit, restituere cogendum respondi, quod bonae fidei possessor fuisse non uidetur exemplo bonorum fisco uindicatorum. post motam de tacito fideicommisso controuersiam ante pretia fructuum percepta cum percepta fuerant: quod si fructus stitui satis erit. sed diuus Seuerus bonorum tacite relictorum citra distinctionem temporis fructus dumtaxat deberi, non etiam usuras eorum benigne decreuit: quo iure utimur.Bonis uniuersis ex causa taciti fideicommissi fisco restitutis heredem onus aeris alieni non spectare conuenit: nec aliud seruatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
iquilibet hr̃s excui̾cũq
testõ tacite rogatus fuiͣt ut qͣ¬
drãtem quem legis falcidie.
bñfitio retinu̾it. nõ capienti
restituat. eq̃ locus erit senatus
ꝯsulto. n eium multu inter¬
erit int tale fidei ꝯmissum.⁊¬

Expanded text:
quilibet heres ex cuiuscumque testamento tacite rogatus fuerit, ut quadrantem, quem legis Falcidiae beneficio retinuit, non capienti restituat, aeque locus erit senatus consulto: neque enim multum intererit inter tale fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. actio ñ dene̾gabitur. idꝙ ĩ
testam̃to titii cassiani clarissi.¬
mi uiri qui rufinã ingenuam
hondre pleno dilexerat. opti¬
mi maximiq uiri principes
nr̃i iudicauerũt. cuiꝰ filiam qͣ.
alũpnam testõ cassianus. ne¬
poti cohr̃dem datam appellaue¬
rat. uulgo q̃sitam apparuit.
induxiss atꝙ ideo fisco porti¬
oms emolum̃tum adiudica¬
tum fui̾ss eamrem legatirus
ñ obeẽ qui retinuerat uolũta¬
tem diuo marco placuit. ⁊ iõ

Expanded text:
est, actio non denegabitur. idque in testamento Coccei Cassiani clarissimi uiri, qui Rufinam ingenuam honore pleno dilexerat, optimi maximique principes nostri iudicauerunt: cuius filiam quam alumnam testamento Cassianus nepti coheredem datam appellauerat, uulgo quaesit‹a›m apparuit.Cinduxisset atque ideo fisco portionis emolumentum adiudicatum fuisset, eam rem legatariis non obesse, qui retinuerant uoluntatem, diuo Marco
Abbreviated transcription (Latin):
Iuannus senatus d̾bis
actionib trã sferendis loquat᷑.
que uire cuuli br̃di ⁊ in hr̃dem
ꝯpetũt. tñ honorarie actiones
transeũt. nulla enim sepatio ẽ.
ĩmo ⁊ eã naturaluim obligati¬
onum transit. ¶ꝑsona autẽ
hr̃dis instituti trebelliano se.¬
ꝯ.ꝯtinetur. uerum hoc uire uti¬
murut successor hr̃dis recte.
extrebelliano resticuit. ueluti
hr̃s bõrum ue possor uel pater
dñs ue quib acquisita ẽ hr̃di¬
tas. om̃s enim qd̾ iuris bñt¬

Expanded text:
uamvis senatus de his actionibus transferendis loquatur, quae iure civili heredi et in heredem competunt, tamen honorariae actiones transeunt: nulla enim separatio est: immo et causa naturalium obligationum transit. Persona autem heredis instituti Trebelliano continetur: verum hoc iure utimur, ut et successor heredis recte ex Trebelliano restituat, veluti heres bonorumve possessor, vel pater dominusve, quibus adquisita est hereditas: om
Abbreviated transcription (Latin):
iscii restituta ẽ omĩa ꝑ sequit᷑.
ẽ. aut stipłationib quib̾ necc̃e
hũit ꝓmnͣtt̃e. obstrictus mane¬
bit. Ergo nõ al. coget̾ restitue̾
quam ei caueãtur.
aut reip̃a. si forte passus ẽ br̃s
possideri res hr̃ditarias uel to¬
tas uł aliquas earum hae m̃te
ut uellet restituẽ. ⁊ille suscipere.
nõ si exaliacã putauit te possi¬
dere. S ⁊ si postea ratum huĩt
idem erit dicendũ. S ⁊ si uerbo
⁊ siuoluntatẽ tua alu restitũit.
ĩte transibũt actõesItẽ si alius
uissu meo restitũt. uł ratã hã¬
bu̾it restõnẽ. transire actiones
iurdẽtur.
r.¶Pupillus aut ip̃edz
restitũe tutore auctore. nõ tu¬
tor sine pupillonisi infans ẽ
qr nec mandare actiones tu:¬
tor pupilli sui põt. nec quidez¬
se auetore pupillum restituẽ¬
sibi potusse hr̃ditatem. diuuꝰ
seũ. in ꝑsona arru honorati ⁊¬
pupilli si decreuit. qr pͥor anto¬
no patruo. ⁊ tutori suo restitu¬
erat. S nec pupillo sine tuto¬

Expanded text:
ia persequitur est aut stipulationibus quibus necesse habuit pr‹omittere›, obstrictus manebit. ergo non alias cogetur restituere quam ei caueatur. 3aut re ipsa, si forte passus est heres possideri res hereditarias uel totas uel aliquas earum hac mente, ut uellet restitueret ille suscipere, non si ex alia causa putauit te possidere. sed et si postea ratum habuit, idem erit dicendum. sed et si uerbo et si uoluntate tua alii restituerit, in te transibunt actiones. item si alius iussu meo restituit uel ratam habui restitutionem, transisse actiones videntur. Pupillus autem ipse debet restituere tutore auctore, non tutor sine pupillo, nisi infans est, quia nec mandare actiones tutor pupilli sui potest. ne se quidem auctore pupillum restituere potuisse hereditatem divus Severus in persona Arri honorati pupilli decrevit, qui Arrio Antonino patruo et tutori suo restituerat. Sed et si pupillo si
Abbreviated transcription (Latin):
Ium falsum testm̃ di¬
cerẽt si quidẽ ip̃e hr̃s accu̾sare¬
tur. qm̃ certus ẽẽ debeat se fal¬
sum nõ fecisse. recte adibit bã¬
ditatem. Sin aũt alius argu¬
eretur citra ꝯscĩam euis. non
põt adire. qĩ dubitet uerum
eẽ testam̃tum.
Iui ẜuum suum hr̃demĩ¬
stitutum adire uisẜ .it. prius¬
quarti ille adierit furiosus ẽ
factus negan̾it recte ẜuim
aditurum. qm̃ nõ nisi uolũ:¬
tate dñi acquiri hr̃ditas põt.
furiosi aũt uolũtas nulla ẽ¬

Expanded text:
um falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat se falsum non fecisse, recte adibit hereditatem: sin autem alius argueretur citra conscientiam eius, non potest adire, quasi dubitet verum esse testamentum.um heredem institutum adire iusserat, priusquam ille adiret, furiosus est factus. negavit recte servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini adquiri hereditas potest, furiosi autem voluntas nulla e
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tis uiri debuit. eorum p̃dio¬
rum suis quoͦꝙ lib̾tis fructũ
reliquid.Iuris ignorãtia lap¬
si qui petere p̃dia exmariti te¬
stam̃to debuerũt. ẜm fidei cõ

Expanded text:
libertis uiri debuit, eorundem praediorum suis quoque libertis fructum reliquit: iuris ignoratione lapsi qui petere praedia ex mariti testamento debuerunt, secundum fideico
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ eodem tp̃r dñs sol.¬
lempnit ꝯpleuit. si quasdam
tabulas inpublico depositas
abstulit atq deleuit. que iure
gesta sunt. p̃ẜtun cum excet̾is
tabulis quas nõ abstulit. res
gesta declatetur. non ꝯstituent᷑
irrĩti. Paus notat. S siur in¬
testatus moreret᷑ inccoit tab¬
ulas. ⁊ hoc approbauerĩt hu ꝗ
Ab intestato uenire desiderant.
scriptis aduocabitur hr̃ditas.

Expanded text:
uoluntatem eodem tempore dominus sollemniter compleuit. si quasdam tabulas in publico depositas abstulit atque deleuit, quae iure gesta sunt, praesertim cum ex ceteris tabulis quas non abstulit res gesta declaretur, non constituentur irrita. Paulus notat: sed si, ut intestatus moreretur, incidit tabulas et hoc adprobauerint hi qui ab intestato uenire desiderant, scriptis auocabitur hereditas.
Abbreviated transcription (Latin):
ualere. ne asemetipo adimat᷑
lib̾tas. ẜuus enim hr̃s insti¬
tutus. a semẽt̾ip̃o lib̾tatem
accepit. que snũa ht̃ rationer.
nam sicuti legari sibi nõ põt.
ita neç ase adumi.

Expanded text:
ualere, ne a semet ipso ei adimatur libertas: seruus enim heres institutus a semet ipso libertatem accipit. quae sententia habet rationem: nam sicuti legari sibi non potest, ita nec a se adimi.
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. ⁊ si redigãtur adfilu
ꝯdietionẽ. ¶Solemus dicẽ
media tp̃ra non noc̃e. ut pu¬
ta cuis romanꝰ hr̃s scriptus.
uiuo testatore factus ẽ peg̾ri¬
nus. mox adcuntatẽ roma¬
nam puen̾it. media tp̃ra non
nocent. ¶ Seruus aliems sb
ꝯdictione hr̃s scriptus. tradi¬
tus ẽ ẜuo hr̃ditario mox usu¬
captus abextraneonon ẽ ui̾ti¬
ata institutio. ¶ Si ẜuum co¬
munẽ.cum lib̾tate dñs hr̃dẽ
scripsit.⁊ eum redemerit. ne¬
cessarius effice̾tur. S si subi¬
stitutus sit impubi.⁊ partẽ
redemerit imp̾ubes. neccius
non efficiet᷑. ut uilianꝰ scrib̾.
S si sit cum lib̾tate ĩ stitutus.¬

Expanded text:
si redigantur ad filii condicionem. Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore factus peregrinus mox ciuitatem Romanam peruenit: media tempora non nocent. seruus alienus sub condicione heres scriptus traditus est seruus hereditario, mox usucaptus ab extraneo: non est uitiata institutio. Si seruum communem cum libertate dominus heredem scripserit et eum redemerit, necessarius efficietur. sed si substitutus sit impuberi et partem rnon efficietur, ut Iulianus scribit. Sed si sit cum libertate institutus
Abbreviated transcription (Latin):
rius hr̃s efficiet᷑. ut nõ desinat
hr̃s ẽe. s ut ius ĩ eo mutetũ
successioĩs. ¶Aꝑture tabula¬
rum dilatio. neccii hr̃dis ius
mutatut solemus ĩ substi¬
tuto impub̾is dicẽ. ENam
ẽ relatum si se adarrogandũ
substitutus dederit. impub̾i
defuncto filio necc̃iui eũ fore.

Expanded text:
sinat heres esse, sed ut ius in eo mutetur successionis. Aperturae tabularum dilatio necessarii heredis ius non mutat, ut solemus in substituto impuberis dicere: nam est relatum, si se adrogandum dederit substitutus impuberi defuncti filius, necessarium eum fore.
Abbreviated transcription (Latin):
notat. si eusmodi sit ꝯditio
sub qua filius hr̃s institutus
sit. ut ultimo uiͣte eius tp̃r cer¬
tum sit eam existere nõ posse.
⁊ pendẽte ꝯditione decedat̃
testato hr̃s patre.hr̃s erit. ue¬
luti si alexandriã ꝑuenerit.¬
possit admitti filio repulso.
ceteri lib̾i qui exlege uelleia
instituti nonrumpũt testã.¬

Expanded text:
notat. Si eiusmodi sit condicio, sub qua filius heres institutus sit, ut ultimo uitae eius tempore certum sit eam existere non posse et pendente ea decedat, intestato patri heres erit, ueluti 'si Alex‹and›riam pepossit admitti filio repulso, ceteri, qui ex lege Vellaea instituti non rumpunt testa
Abbreviated transcription (Latin):
sir̃a ꝓbabilis michi ur̃. ut sb̃
ea ꝯdietione institutus que ĩ
arbitrio eius sit.patrem inte¬
statum nõ faciat. ¶Puto rec¬
te gnͣaliter diffiririatrumĩ
potãte fu̾it ꝯditio annõ fu̾it.
facti potestas ẽ. Pot enim ⁊
hec si alexandriam puenerit
⁊ eẽ si ei qui aprimo miliario
alexandrie agit. fuit ĩposita.
põt ⁊ hec si .x. titio dederit eẽ
indifficilis. si titius pegrine¬
tur longinquo itiñe. ꝓpt̃ qd̾
ad gnalem diffimĩtionẽ decur¬
rendumẽ. S ⁊ si filio sub cõ¬
dietione que ĩ eius pot̾ate᷑ ẽ
hr̃de instituto nepos sit sub¬
stitutus siue extraneus. pu¬
to filio uiuo nõ extiturum.
hr̃dem substĩtutum. pt mor¬
tem uõ extiturum. nec neccͣi¬
am substituto filis ex hr̃dati¬
onem.cum ⁊ si fu̾it facta fru¬
straẽ. Post mortẽ enim filu
facta ẽ quam ĩ utilem ałias eẽ
ostendimus. Oppinamuri¬
gitur filium si sit institutus
potãte nõ indigere exhr̃da¬
tione asequẽtib alioqui ⁊ a

Expanded text:
robabilis mihi videtur, ut sub ea condicione institutus, quae in arbitrio eius sit, patrem intestatum non faciat. Puto recte generaliter definiri: utrum in potestate fuerit condicio an non fuerit, facti potestas est: potest enim et haec "si Alexandriam pervenerit" et esse, si ei, qui a primo miliario Alexandriae agit, fuit imposita: potest et haec "si decem Titio dederit" esse in difficili, si Titius peregrinetur longinquo itinere: propter quae ad generalem definitionem recurrendum est. Sed et si filio sub condicione, quae in eius potestate est, herede instituto nepos sit substitutus sive extraneus, puto vivo filio non exstaturum heredem substitutum, post mortem vero exstaturum, nec necessariam a substituto filii exheredationem, cum et, si fuerit facta, frustra est: post mortem enim filii facta est, quam inutilem esse alias ostendimus: opinamur igitur filium, si sit institutus potestate, non indigere exheredatione a sequentibus gra
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ergo ⁊ sitalutius solumi¬
mode. marcellus nõ insubtilix̃
nõ putat hodie hoc ꝓcedẽ. ¶ Di¬
uus aũt pius cum quidam por¬
tiones int̾ hr̃des distribuiss ita.
ille exparte tota ⁊ ille extota. nec
adiecisset hr̃s estorescripsit ua
sit. ¶Item diuus pius rescrip¬
sit alla uxor meaesto. instituti¬
ualereqm̃ de ẽ aliquid. S ⁊ ip̃a
stituti sunt. exptib quas ascͥp¬
sero.nõ putat marcellus eos
br̃des. nullis ascriptis partib.
Quẽ admodum si ita ẽẽnt hr̃¬
des instituti sieis ꝑtes ascrip¬
sero. S magis ẽ ut sic utraq
institutio acc̃ipiat᷑. siuolun¬
tas defuncti nõ refragatur. ex
quib ꝑtib ascripẜo. siminus.
exequis quasi duplici facta.
bat. Alit atq ꝓbãt᷑ in illa in¬
stitutione. ex qua ꝑte metitiꝰ
hr̃dem scripsit. seius hr̃s esto.
tuc enim si nõ est atitio scrip¬
tus. nec seius abeo.nec ĩ mei̾¬
to.hic enim credit᷑ ineẽꝯdie¬
tio.s ⁊ marcellus hec similia

Expanded text:
mus: ergo et si ita: 'Lucius' solummodo. Marcellus non insuptiliter non putat hodie hoc procedere. diuus autem Pius, cum quidam portiones inter heredes distribuisset ita: ille ex 'parte tota, ille ex tota' nec adiecisset 'heres esto', rescripsit ualsit. Item diuus Pius rescripsit 'illa uxor mea esto' institutiualere, quoniam deest aliquid: sed et ipsa stituti sint: 'ex partibus quas adscripsero', non putat Mheredes nullis adscriptis partibus, quemadmodum si ita essent heredes instituti: "si eis partes adscripsero". sed magis est, ut sic utraque institutio accipiatur, si voluntas defuncti non refragatur: "ex quibus partibus adscripsero, si minus, ex aequis", quasi duplici facta ibat. aliter atque probat in illa institutione: "ex qua parte me Titius heredem scripsit, Seius heres esto": tunc enim si non est a Titio scriptus, nec Seius ab eo, nec immerito: hic enim creditur inesse condicio. sed Marcellus haec similia
Abbreviated transcription (Latin):
Lp̃. Quitestat᷑. abi
brdis ĩstitutõe pleꝵq
debet inntium facere
testam̃ti. lic̾et ⁊̃ ab
exhr̃datione quam nominatĩ
facit. Nam diuus traianus re¬
scripsit posse nominatĩ etia
ante hr̃dis institutionẽ filiũ
exhr̃oi̾re. Institutum aute
hr̃dem eum quoq dicimus q
scriptus non ẽ. s solummodo
nũcupatus. ¶Mutus ⁊ surd̾
recte hr̃des institui possunͣt.
¶Qui neq legaturus quidez ẽ
neq quequam exhr̃datus ẽ.
qũiq u̾bis põt facere testamẽ¬
tum. ut dieat lutius titius he¬
tura ꝑtinet adeum qui ñ scrip¬
tura testatur. qui potuit etiaz
trib u̾bis testari. Ut dicat.lu¬
tius hr̃s esto.nam ⁊ michi. ⁊ ti¬
tius habundãt. ¶Si exfũdo
fuss aliquis solus hr̃s insti¬
tutus ualet institutio detrãe¬
ta fundi m̃tione. ¶Sin aut
sic scribat. lutuis hr̃s. licet nõ
adiecerit esto. credimus plus
nũcupatum.mninus scriptũ.¬

Expanded text:
. Qui testat‹u›r ‹ab› hered‹is› institutione plerumque debet initium facere testamenti. licet etiam ab exheredatione, quam nominatim facit: nam diuus Traianus rescripsit posse nominatim etiam ante heredis institutionem filium exheredare. Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus. Mutus et surdus recte heres institui potest. Qui neque legaturus quid est neque quemquam exheredaturus, quinque uerbis potest facere testamentum, ut dicat: 'Lucius Titius mtura pertinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui poterit etiam tribus uerbis testari, ut dicat: 'Lucius heres esto': nam et 'mihi' et 'Titius' abundat. Si ex fundo fuisset aliquis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione. Si autem sic scribat: 'Lucius heres', licet non adiecerit 'esto', credimus plus nuncupatum, minus scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
Arcellꝰ. Proxime ĩcognitio¬
ne principis cum quida hẽ¬
dum noĩa induxiss ⁊ bona eiꝰ
ut erduca afiseo uendicarẽt᷑.
dui desgatis dubitatum ẽ.⁊
maxime dehus legatis que
erant ascripta his quorum
institutio fuerat inducta..
Pleriq ⁊̃ legatarios excludẽ¬
dos existimabãt. qd̾ sane se¬
quendum aiebãt sioẽm sc̾p¬
turam testam̃ti cellasset. S¬
nõ nullos oppinari id iurez
ip̃o pimi ꝙ in ductum sit.
cetera uo omĩa ualitura.Od
ergo nũ ⁊ illud int̾cdum cre¬
induxerat. satis se ꝯsecutu¬
rum putasse. ut intestati ex

Expanded text:
rum Proxime in cognitione principis cum quidam heredum nomina induxisset et bona eius ut caduca a fisco vindicarentur, diu de legatis dubitatum est et maxime de his legatis, quae adscripta erant his, quorum institutio fuerat inducta. plerique etiam legatarios excludendos existimabant. quod sane sequendum aiebam, si omnem scripturam testamenti cancellasset: nonnullos opinari id iure ipso peremi quod inductum sit, cetera omnia valitura. quid ergo? non et illud interdum creinduxerat, satis se consecuturum putasse, ut intestati ex
Abbreviated transcription (Latin):
ingniorẽ int̾pretationẽ seq
nõ minus iustius ẽ quam.¬
tutius snia imꝑatoris anto¬
nin augusti.pudẽte ⁊ pollioẽ
ꝯsulib. Cum ualerius nepos
mutata uolũtate ⁊ inciderit
testam̃tum suum ⁊ hr̃dum.
ditas eius ẜm diui patris mei
ꝯstitutõem ad eos qui scripti
fiuint ꝑtinere nõ uidetur. Et
aduocatis fisci dixit. uos hẽ¬
tis uidices ur̃os. Iunius zeno
dixit: Rogo te dñe imꝑator
audias me patient. delegatis¬
aũt quid statues:antominus
cesar dixit uidet᷑ tibi uoluisse
testam̃tum uale qui noĩa here¬
dum induxit. Corneluis pri¬
scianus ⁊ aduocatus leonis¬
al zenoĩs dixit. Nomma hr̃¬
dum tm̃ induxit. Calfurmus
lõginus aduocatus fisci dix̃
Non põt illud testam̃tu uale
ꝙ hr̃dem non h̃t. Priscianus
dixit. Manumisit quosdam
cesar remoͬtis omĩb.cum de¬
libass ⁊ admitti rursus eos¬
dem iussiss dixit. cã presens
admitte uidet᷑ humamorẽ
int̾pretationẽ ut ea dum ta¬
xat existimemus nepõtem

Expanded text:
nigniorem interpretationem sequi, non minus iustius etutius. sententia imperatoris Antonini Augusti Pudente et Pollione consulibus. 'Cum Ualerius Nepos mutata uoluntate et inciderit testamentum suum et heredum ditas eius secundum di‹u›i patris mei constitutionem ad eos qui scripti fuerint pertinere non uidetur.' et aduocatis fisci dixit: 'Uos habetis iudices uestros'. Uibius Zeno dixit: 'Rogo, domine imperator, audias me patienter: de legatis quid statues?' Antoninus Caesar dixit: 'Uidetur tibi uoluisse testamentum ualere, qui nomina heredum induxit?' Cornelius Priscianus aduocatus Leonis dixit: 'Nomina heredum tantum induxit'. Calpurnius Longinus aduocatus fisci dixit: 'Non potest ullum testamentum ualere, quod heredem non habet'. Priscianus dixit: 'Manumisit quosdam Caesar remotis omnibus cum deliberasset et admitti rursus eodem iussisset, dixit: "Causa praesens admittere videtur humaniorem interpretationem, ut ea dumtaxat existimemus nepotem
Abbreviated transcription (Latin):
dem unius exhr̃dib nom̃ in¬
duxerit.sine dubio ceteram
ꝑtem testam̃ti uale. ⁊ ipi so¬
li denegariactiones. Or leg
ata nominatĩ ab eo relieta de¬
bebunt᷑ si uolũtas ea fuit te¬
stantis ut tm̃ hr̃dis ĩstitutio
inꝓbet᷑./ S si iustituti nomẽ
induxit ⁊ substituti reliquid.
institutus emolum̃tum hr̃¬
ditatis nõ habebit. S si oĩa¬

Expanded text:
dem unius ex heredibus nomen indem unius ex heredibus nomen induxerit, sine dubio ceteram partem testamenti ualere et ipsi soli denegari actiones: sed legata ab eo nominatim relicta debebuntur, si uolustantis, ut tantum heredis institutio inprobetur. sed si instituti nomen induxit et substituti reliquit, institutus emolumentum hereditatis non habebit. sed si o
Abbreviated transcription (Latin):
dicendumẽ nõ deberi. S hoc
ita demũ siante ꝯsumatioẽ
testam̃ti factum ẽ ¶ S ꝯsulto
quidemdeletaexcẽptõe petẽ¬
tes repellãtur. In ꝯsulto nõ.
nõ repellent᷑. siue legi possũt
sine nõ possũt. Qm̃ si totum
testam̃tum nõ ex̃t̾at. ꝯstrit.
ualẽ omĩa que meo scripta st̃.
Et siquidẽ illud ꝯcidit testa¬
tor denegabũtur actiones.Si
nõ alius inuito testatore. nõ
denegabũtur. Et hr̃ditatis
portio adẽpta ẽ uł tota br̃di¬
tas si forte sit substĩtutus
uire facta uidebit᷑. non qiͣ ad¬
empta.qm̃ hr̃ditas semel da¬
ta adimi facile non pot. s qĩ
nec dãta. ¶ Siquis codicilloᷤᷤ
intestõ ꝯfirm̃auit. ⁊ codicillis
aliquidascripsit. mox deleuit
itunt ippiͣreit an debe̾at᷑. et
põp. scripsit codicillos delẽtos
non ualere.
m̃tumuł induxerat ⁊ se ꝓpt̃
unum hr̃dem facere dixerat.¬
⁊ id postea testm̃n signãtum ẽ.
portione eius ꝓpt̾ quẽ se can¬
cellasse dixerat. Dicebam siq¬

Expanded text:
dicendum est non deberi, sed hoc ita demum, si ante consummationem testamenti factum est. Sed consulto quidem del‹e›ta exceptione petentes repelluntur, inconsulto uero non repelluntur, siue legi possunt siue non possunt, quoniam, si totum testamentum non exstet, constat ualere omnia quae in eo scripta sunt. et si quidem illud concidit testator, denegabuntur actiones, si uero alius inuito testatore, non denegabuntur. Et hereditatis portio adempta uel tota hereditas, si forte sit substitutus, iure facta uidebitur, non quasi adempta, quoniam hereditas semel data adimi facile non potest, sed quasi nec data. Si quis codicillos in testamento confirmauit et codicillis aliquid adscripsit, mox deleuit ita ut appareat, an debeatur? et Pomponius scribit codicillos deletos non ualere. mentum uel induxerat et si propter unum heredem facere dixerat: id postea testamentum signatum est. portione eius, propter quem se cancellasse dixerat. dicebam, si qui
Abbreviated transcription (Latin):
nomina induxͣit ut ꝓponit᷑.
ascripẜit aũt idcirco sero fe¬
cisse quã unum hr̃dem offẽ¬
sum hũit. multum int̃ eẽ ar¬
bitror utrum illum tm̃ frau¬
dare uoluit hr̃ditate. anuo̾:
cã illius totum testam̃tum ĩ¬
magis quam si uolens unũ¬
um induxit. Qd si putau̾it
totum testam̃tum delendu
denegabũtur actiones.s an
legatarus denegari actio de¬
beat questio ẽ. Inambigͦuo.
tñ intp̃rerandum erit ⁊ lega¬
ta deberi ⁊ cobr̃dis ĩstitutõe¬

Expanded text:
ponitur, adscripserit autem idcirco se id fecisse, quia unum heredem offensum habuit, multum interesse arbitror, utrum illum tantum fraudare uoluit hereditate an uero causa illius totum testamentum inmagis quam si uolens hum induxerit. quod si putauit totum testamentum delendum denegantur actiones: sed a legatariis denegari actio debeat, quaestio est. in ambiguo tamen interpretandum erit et legata deberi et coheredum institut
Abbreviated transcription (Latin):
gi possũt. ea incõsul¬
to deleta ⁊ inducta
mebilominus ualz.
ꝯsulto non ualent. Io uõ ꝙ nõ
iussu dni scriptum in ductum
deletum ne ẽ ꝓnichilo ẽ. legi
aũt sic accipiendum ẽ non ĩ¬
telligi. s oculis ꝑspici que sũt
scripta. Cet̾um si extrinsecus
intelligunt᷑ nõ uidebuntur
legi posse. Sufficit aũt si legi¬
bilia sunt ĩ ꝯsulto deleta siue
abip̃o siue ab alio. S uolẽtib
inducta accipiẽdum ẽ.⁊ si ꝑ¬
ducta sint. Ꝙ igitur ĩ cautei
factumẽ. ꝓ nõ facto ẽ silegi po¬
tuit. Et ideo ⁊ si nouissimeut
solet testam̃to fu̾ĩt adscriptũ.
littãs inductiones suꝑ ĩ duc¬
tiones ip̃e fecinon udebitur
referri ad eaque ĩ ꝯsulto cõti¬
gerũt. ꝓinde ⁊ si ĩ ꝯsulto. sup¬
scriptuma sit induxisse se.ma¬
nebũt. ⁊ siademit nõ erunt
adempta. ¶S si leg̾i nõ pos¬
sunt que in ꝯsulto deleta sũt.¬

Expanded text:
gi possunt, ea inconsulto deleta et inducta nihilo minus ualent, consulto non ualent: id uero quod non iussu domini scriptum inductum deletumue est, pro nihilo est. 'legi' autem sic accipiendum non intellegi, sed oculis perspici quae sunt scripta: ceterum si exstrinsecus intelleguntur, non uidebuntur legi posse. sufficit autem, si legibilia sint inconsulto deleta siue ab ipso siue ab alio, sed nolentibus. 'inducta' accipiendum est et si perducta sint. Quod igitur incaute factum est, pro non facto est, si legi potuit: et ideo, etsi nouissime, ut solet, testamento fuerit adscriptum: 'lituras inductiones superductiones ipse feci', non uidebitur referri ad ea quae inconsulto contigerunt. proinde et si inconsulto superscripsit induxisse se, manebunt et si ademit, non erunt adempta. Sed si legi non possunt quae inconsulto del‹e›ta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
stitui põt. ¶Si ẜuum meuz
pure hr̃dem scripẜo. sub ꝯdie¬
tione lib̃m. differtur ĩ stitutõ
uid tp̃ quo lib̾tas data est.
Siquis ita scripẜit. si titius:
hr̃s erit seus hr̃s estõ. titius
hr̃s estoͣ qͣi q̃uis ꝯdietio expec¬
tatur titi aditio ut seius hr̃s
fiat. Et sane ⁊ t̾tulliano ⁊ iu¬
uano hoc uidetur. ¶Qui fid̾i¬
ꝯmissariam lib̾tatem sub con¬
dietione accepit. p᷑ot abhr̃de
pure cum lib̾tate hr̃s ĩstitui.
⁊ non expectata ꝯdictione.
tur. Et erit int̾im neccͣus.⁊

Expanded text:
seruum meum pure heredem scripsero, sub condicione liberum, differtur institutio in id tempus, quo libertas data est. Si quis ita scripserit: 'si Titius heres erit, Seius heres esto: Titius heres esto', quasi quaeuis condicio exspectatur Titii aditio, ut Seius heres fiat: et sane et Iuliano et Tertulliano hoc uidetur. Qui fideicommissam libertatem sub condicione accepit, potest ab herede pure cum libertate heres institui et non expectata condicione uitur et erit interim nec
Abbreviated transcription (Latin):
br̃ditatem sine ꝯ̃d̾itione ei de¬
dit. dem̃ eum alienunt. debebi¬
tur dño eius legatum. uel hr̃¬
ditas. ⁊ uissu eius adiri poterit.
nam id exp̃ssit. sims eritãlib̾¬
tate danda. quo futurum eãt
ut impediret᷑ lib̾tas ⁊̃ si exp̃s¬
sum nõ eẽt̾. Sepe numero tñ.
mutat᷑ rei effectus. quãqua

Expanded text:
em sine condicione ei dedit: deinde eum alienauit. debebitur domino eius legatum uel hereditas et iussu eius adiri poterit: nam id expressit 'si meus erit' in libertate danda, quo futurum erat ut impediretur libertas, etiamsi expressum non esset. saepenumero tamen mutatur rei effectus, quamqua
Abbreviated transcription (Latin):
Hon putabam diem fĩder¬
ꝯ. uenisse. cum sextum decimũ
annũ ingressus fuiss is cui
erat relictum cum ad sextum
decimũ annum ꝑueniss ⁊ ita
pellitioriẽ exgerm quuia iudi

Expanded text:
Non putabam diem fideicommissi uenisse, cum sextum decimum annum ingressus fuisset, cui erat relictum, cum ad annum sextum decimum peruenisset: et ita pellationem ex Germania iudi
Abbreviated transcription (Latin):
Abeo. Siquis legata qb̾ &tas.
dies apposita non eẽt. annuabi¬
ma trima die iuissit dari. ⁊ ali¬
cuicum pel pubes eẽt peciũam
legiuit. id quoq legatum. an¬
nia bimatrima die post pubͣ¬
tatem pr̃andum ẽẽ incomẽta¬
rus griii scriptum ẽ. qr magis
ꝯditio quam dies legato adi¬
iecta ẽẽt. Contra ego sentio. qr
fere dies ponit̾ ad ꝓroganda
ĩfuturum legata sũt. diesꝙ
pub̾tatis ht̃ aliquã tp̃ris de¬
monstritionẽ. ¶Duob eadẽ
res si hr̃di.c. dedissent. legata
ẽ. si alt̾ exhis quinquagi̾ta de¬
derit ꝑtem legati ꝯsequit᷑ ⁊ ꝑs
eius qui nõ dederit. alt̾i cum
ẽ si calimacho cum quo testĩ
fictionẽ non he̾bat. cc. dedisi.
ꝯdictioni parere debet. ⁊ dueẽ¬
ta dare. ut ad eum legatus fũ¬
dus ꝑtineat. licet nũmos non
faciat accipiẽtis. Quid enim
int̃ est utrum tali ꝑsone dare.
iubeat᷑ an aliquo loco poniẽ. ut
iinꝰare deicẽ n enim illud ꝙ

Expanded text:
o.Si quis legata, quibus dies adposita non esset, annua bima trima die dari iussit et alicui, cum pubes esset, pecuniam legauit, id quoque legatum annua bima trima die post pubertatem praestandum esse in commentariis Gaii scriptum est, quia magis condicio quam dies legato adiecta esset. contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda in futurum legata sunt, diesque pubertatis habet aliquam temporis demonstrationem.Duobus eadem res, si heredi centum dedissent, legata est: si alter ex his quinquaginta dederit, partem legati consequetur et pars eius, qui non dederit, alteri cumest, si Callimacho, cum quo testamenti factionem non habebat, ducenta dedisset: condicioni parere debet et ducenta dare, ut ad eum legatus fundus pertineat, licet nummos non faciat accipientis: quid enim interest, utrum tali personae dare iubeatur an aliquo loco ponere uel in mare deic
Abbreviated transcription (Latin):
enim qõne statim atestõ quo:
plurib ꝯditio apposita ẽ di¬
sa queꝙ ĩ singulas ꝑsonas m.¬
deri põt. Et ideo singuii ꝓsuao
pte ⁊ oditioni parere ⁊ legatũ
cape possũt. tiam quãius sũma
umiise ꝯditionis sit ascripta.

Expanded text:
ione statim a testamento, quo pluribus condicio adposita est, diuisa quoque in singulas personas uideri potest, et ideo singuli pro sua parte et condicioni parere et legatum capere possunt: nam quamuis summa uniuerse condicionis sit adsc
Abbreviated transcription (Latin):
¶on nũquam ꝯtĩgit. ut q̃¬
dam nominatĩ exp̃ssa offitiãt
quãius omissa tacite intelligi
potuissẽt. nec eẽnt obfutura.
ꝙ euenit si alicui ita legatur
titio .x. do lego. simenius ca¬
pitolum ascendit.nam quã¬
ius marbitrio meuii sit an ca¬
pitolim ascendat. ⁊ uelut.

Expanded text:
onnumquam contingit, ut quaedam nominatim expressa officiant, quamuis omissa tacite intellegi potuissent nec essent offutura. quod euenit, si alicui ita legatur: 'Titio decem do lego, si Maeuius Capitolium ascenderit'. nam quamuis in arbitrio Maeuii sit, an Capi
Abbreviated transcription (Latin):
cum p̃ses alus rebuł militaĩ
b custodus uł cognitioĩb fu¬
it occupatus. ¶Si p̾ses ꝓiũ¬
tie in ꝓxima fuit cuutate ac¬
expectare debemus ut p̃ses ꝑ
untie ueniat adeum quibo

Expanded text:
cum praeses aliis rebus aut militaribus aut custodiis aut cognitionibus fuerit occupatus.Si praeses prouinciae in proxima fuit ciuitate, acexspectare debemus, ut praeses prouinciae ueniat ad eum, qui bo
Abbreviated transcription (Latin):
nes me daturum polliceor his
quib exhoc edc̃o meo bõrum.
po. data sit.eas si michi iustaea¬
ẽẽ uidebitur. ei nõ daͣbo. ¶Quã¬
ius sit manifestum ediectum
p̃toris. at tñ non ẽ negligẽda
int̾pretatio eius. Demintiare
igitur mulierẽ oportet. his sci¬
licet quorum interͣ ẽ ꝑtum ñ
ediuł totam hĩturis hr̃dita¬
tem uł ꝑtem ei. siue ab ĩtesta¬
to siue extestõ. S ⁊ si seruus.
hr̃s institutus fuit. sinemo.
natus sit᷑. aristo scribit huic i¬
dam tñ cirea ꝑtum custodien¬
dumarbitrio p̃toris ẽẽ ꝯcedẽ¬
da. Quam saĩam puto eẽ uerã.
Publice enimint̾ est ꝑtus nõ
subici. ut ordiium dignitas
familiarũꝙ salua sit. Ideoqs
etiam ẜuus iste. cum sit ĩ spe
ꝯstitutus successionis qualis¬
cumq sit. debet audiri. rem ⁊
publicam ⁊ suam geͬres. De.¬
nuntiariaũt oportet his quoᷤ
ꝓxima spes successiors ꝯtin¬
git. ut puta primo gr̃adu br̃¬
di instituto. nõ etiam substͣͣ¬

Expanded text:
nes me daturum polliceor his quibus ex edicto meo bonorum possessio data sit, eas, si mihi iusta causa uidebitur esse, ei non dabo'. Quamuis sit manifestissimum edictum praetoris, attamen non est neglegenda interpretatio eius. Denuntiare igitur mulierem oportet his scilicet, quorum interest partum non edi, uel totam habituris hereditatem uel partem eius siue ab intestato siue ex testamento. Sed et si seruus heres institutus fuerit, si nemo natus sit, Aristo scribit, huic dam tamen circa partum custodiendum arbitrio praetoris esse concedenda. quam sententiam puto ueram: publice enim interest partus non subici, ut ordinum dignitas familiarumque salua sit: ideoque etiam seruus iste, cum sit in spe constitutus successionis, qualisqualis sit, debet audiri rem et publicam et suam gerens. Denuntiari autem oportet his, quos proxima spes successionis contingit, ut puta primo gradu heredi instituto non etiam substi
Abbreviated transcription (Latin):
culus fiat. alt̾ns m̃sibaban
inculo quo adfari poͬssit. semł
insex msib ubi uolet ostendat.
Si cui uentrẽ inspici custodu¬
niue adeẽ ꝑtuilicitum nõ sit.
factum ue quiderit quominꝰ
ita ea fiant ut supra ꝯp̃hensũ
erit. ut supra cautumẽ. ĩ spͥi¬
ci nõ licũit. Quas utiq actio

Expanded text:
culus fiat, alternis mensibus, ab culus fiat, alternis mensibus, ab anniculo quoad fari possit, semel in sex mensibus ubi uolet ostendat. si cui uentrem inspici custodiriue adesse partui licitum non erit factumue quid erit, quo minus ea ita fiant, uti supra comprehensum erit, ut supra cautum est, inspici non licuerit, quas utique actio
Abbreviated transcription (Latin):
aliudͥue q siue ĩ balneumibit.
custodes siuolent. ⁊dante ꝓspi¬
ciant.⁊ eos qui introierĩt excu¬
tiant. Custodes qui añ ꝯclaue
poĩti erũt si uolũt om̃s qui cõ¬
claue aut domum introierĩt
excutiant. ¶Mulier cum par¬
ineo ꝯclaui nz plures muliẽs
libe sint quã decem. uł ancille
quam sex. heeq que intus fu¬
ture erũt. excutiant᷑ om̃s ineo
ꝯelaui nequa p̃gnans sit. Tria
lumina nec minus ibi sĩt.scił.
quia tenebre ad subitiendum
aptiores sũt. ¶ Quod aũt na¬
tum erit.his ad quos ea res ꝑ¬
tinet. ꝓcuratorib ue eorum.
si inspic̃e uelint ostendat᷑. ap̃
eum educat᷑ apud quẽ pares
iusẜit. Si aũt niehil parẽs uis¬
serit. aut is apud quẽ uoluit
educari curamnõ recipiat. ap̃
quem educet᷑ eĩ cognita ꝯstitu¬
am¶Is aũt apud quẽ educabit᷑
ꝙ natum erit. quo adtriumm¬
sium sit.bis inm̃ se exẽo t̾epõe.
quo adsex m̃sium sit. semel in
mense.a sex m̃sib quo adãm¬

Expanded text:
aliudue quod siue in balineum ibit, custodes, si uolent, id ante prospiciant et eos qui introierint excutiant. custodes, qui ante conclaue positi erunt, si uolunt, omnes qui conclaue aut domum introierint excutiant. mulier cum parin eo conclaui ne plures mulieres liberae sint quam decem, ancillae quam sex. hae quae intus futurae erunt excutiantur omnes in eo conclaui, ne qua praegnas sit. tria lumina ne minus ibi sint', scilicet quia tenebrae ad subiciendum aptiores sunt. 'quod natum erit, his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eorum, si inspicere uolent, ostendatur. apud eum educatur, apud quem parens iusserit. si autem nihil parens iusserit aut is, apud quem uoluerit educari, curam non recipiet: apud quem educetur, causa cognita constituam. is apud quem educabitur quod natum erit, quoad trium mensum sit, bis in mense, ex eo tempore quoad sex mensum sit, semel in mense, a sex mensibus quoad anni
Abbreviated transcription (Latin):
cã cognita se ponem nõ datu¬
rum. ul actionẽ denegaturur.
eoꝑtinet. ut si prusticitatem
aliquid fui̾t omissum exhisq̃
p̃tor ẜuari uolu̾it. nõ obsit ꝑ¬
tin. Quale ẽ enim siquid ex
his que leuit obsuanda p̃tor
edixit. nõ sit factum. ꝑtui de¬
regionis inspiciendus ẽ.⁊ sin

Expanded text:
a cognita se possessionem non daturum uel actiones denegaturum, eo pertinet, ut, si per rusticitatem aliquid fuerit omissum ex his quae praetor seruari uoluit, non obsit partui. quale est enim, si quid ex his, quae leuiter obseruanda praetor edixit, non sit factum, partui deregionis inspiciendus est, et s
Abbreviated transcription (Latin):
us quidem ẜm diui pu rescͥp¬
tum. siuie maritus neglexĩt
cogitur omĩmodo alere. Ceͣ¬
rerum recusare pot̾it filium.
Plane si denuntiate muliẽ
negau̾it ex se ẽẽ p̃gnantẽ. tã¬
⁊ sicustodes non mifit. ñ euita¬
bit quo minus q̃ratur an ex
eomulier p̃gnans sit necne.
Que cã si fuĩt acta ap̃ uidicẽ
⁊ ꝓnunt᷑iaũit cum dehoc agẽ¬
tur. qd exeo p̃gn̾as fu̾it. nec
nemneadem eã ẽẽ ut agnosci
debeat. siue filius non fuĩt. si¬
uẽ fuerit. ẽẽ suum.¬

Expanded text:
secundum diui Pii rescriptum: siue maritus neglexeritcogitur omnimodo alere, ceterum recusare poterit filium. Plane si denuntiante muliere negauerit ex se esse praegnatem, tametsi custodes non misserit, non euitabit, quo minus quaeratur, an ex eo mulier praegnas sit. quae causa si fuerit acta apud iudicem et pronuntiauerit, cum de hoc agetur quod ex eo praegnas fuerit nec ne, in ea causa esse, ut agnosci debeat: siue filius non fuit siue fuit, esse suum
Abbreviated transcription (Latin):
ui. Edictum hoc decustodi¬
endo pͥtu derogatoriumẽ eiꝰ
aliqn remitt᷑e p̃tor debet si ñ
malitia s im̃pitia mulieris
uł institũtus. siuentrẽ ẜuare
uelit. audiendus ẽ.
sisset quicqd adeum exboĩs
pueniss. sorori ꝑ fideiꝯmis¬
sum relictum erat. decessit.⁊
postũma hr̃de instituta ⁊ sb̾¬
stitutis alus. q̃situm ẽ cum
uxor defũcti p̃gnantẽ se di¬
cat. an sorori ꝓcuratori ue eiꝰ
ẜm formã edicti uentrẽ ĩspi¬
cere. ⁊ptum custodire.ꝑmit¬
tendum sit. Rendi. mei̾moĩ
sp̃e dequa q̃ritur posse uideri
adeius cuĩ fidei ꝯmissum da¬
tum ẽẽt solicitudinẽ ꝓspĩciẽ¬
dũdq cã cognita studendũ

Expanded text:
um.Edictum de custodiendo partu derogatorium est eius, aliquando remittere praetor debet, si non m‹a›litia, sed imperitia mulieris uel institutus, si uentrem seruare uelit, audiendus est.sisset, quidquid ad eum ex bonis peruenisset, sorori fideicommissum relictum erat, decessit postuma herede instituta et substitutis aliis: quaesitum est, cum uxor defuncti praegnatem se dicat, an sorori procuratoriue eius secundum formam edicti uentrem inspicere et partum custodire permittendum sit. respondi in eiusmodi specie, de qua quaereretur, posse uideri ad eius, cui fideicommissum datum esset, sollicitudinem perspiciendum idque causa cognita statuendum.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ si mulies uiro denũtiauẽit.
se ex eo ꝯcepisse.⁊ is cui denũti
auit. custodes aduentrẽ cus¬
todiendum ĩ spiciendumq
nõ miẜit. n ꝯ testato dixit
eam exse p̃gnantem non eẽ.
ut ei id ꝙ editum ẽ agnoseẽ
sit nec̃ce. non eo ꝑtinet. ut si
quis agnosce̾ se filium dic̃et.
suum hr̃dẽm hr̃et quãius ex
alio is ceptus sit. Qñcumq
enim ĩ quid ceꝑit cã agi.grã¬
de p̾uiditium affert̃ ꝓͥ filios
fessio patris. Idẽ potrarium
quoꝙ ait. simulier diuortio
facto nõ fecerit ea que se. cõ.
agnosc̃ẽ.non eo ꝑtine̾ ut filiꝰ
natus suum se dice̾ nõ possit
eum cogat᷑. si ꝯstit̾it eumi fili¬
um ẽẽ. ¶Idem iul. ait. si uxõe
denuntiante se p̃gnantẽ. Ma¬
ritus nõ negau̾it. non utiq
suum illico ꝑtum efficicogẽ¬
satis imuriosum aĩtͣ. ¶ Siqs
longo tp̃r abfu̾i̾t.⁊ reuersus
uxorem p̃gnantẽ inuenerit.
siue uxor omiẜit q̃ eim exse.¬

Expanded text:
t, si mulier uiro denuntiauerit se ex eo concepisse et is cui denuntiatum erit custodes ad uentrem custodiendum inspiciendumque non misserit neque contestato dixerit eam ex se praegnatem non esse, ut ei id quod editum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnoscere seis ex alio conceptus sit: quandoque enim, inquit, coepit causa agi, grande praeiudicium adfert pro filio confessio patris. Idem per contrarium quoque ait, si mulier diuortio facto non fecerit ea, quae senatus agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, eum cogatur, si constiterit eum filium esse. Idem Iulianus scribit, si uxore denuntiante se praegnatem maritus non negauerit, non utique suum illi partum effici, cogensatis iniuriosum ait, si quis longo tempore afuerit et reuersu‹s› uxorem praegnatem inuenerit siue uxor omisserit, quae eam ex se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstante m̾io. ꝑtus sit editus.
deagnoscendo eo agͣatur. Ꝙd
ergo siquis post mortẽ patris
nascatur. auo suꝑstite incuiꝰ
pot̾ate recasurus ẽ. ut si ex fi¬
lioͣ eius susceptus ꝓbetur. ii¬
dendum fit quid dici debeat.
⁊ certe ꝓbandum ẽ. cum auo
p̃uroitium deptu agnoscẽdo.

Expanded text:
stante matrimonio partus sit editus, de agnoscendo eo agatur. Quid ergo, si quis post mortem patris nascatur auo superstite, in cuius potestate recasurus est, ut si ex filio eius susceptus probetur? uidendum quid dici debeat. et certe probandum est cum auo praeiudicium de partu agnosce
Abbreviated transcription (Latin):
hĩturam ⁊ actionẽ exstipłatu
deneͬgãdam. ¶Non id circo
minus falcidie rationẽ ĩcet̾is
annius legatis admitti uisũ
detractione fuissẽt legatario
solut᷑a. ¶ Qd̾ amiis excã tute¬
le nepoti debuit. cum auo nepoᷤ
solu̾s hr̃s extitiss. ratio falci¬
die si ponẽtur ĩ ere alieno boĩs

Expanded text:
ituram et actionem ex stipulatu denegandam. Non idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitti uisum detractione fuissent legatario soluta. Quod auus ex causa tutelae nepoti debuit, cum auo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis
Abbreviated transcription (Latin):
b hr̃s scribetur. Ibi eni lega¬
torum ꝯfundi rationẽ ñ mi¬
nus quã si semel fuiss nũcu¬
patus exea portione que ꝯ fi¬
ceret᷑ explib neq referre pu¬
re sepe. an subdiu̾sis ꝯditioĩbꝰ
sit hr̃s institutus. ¶Siquis
exhr̃dato filio substituit hr̃¬
dem ĩstitutum ⁊ ab eo tabulis

Expanded text:
onibus heres scriberetur: ibi enim legatorum confundi rationem non minus, quam si semel fuisset nuncupatus ex ea portione, quae conficeretur ex pluribus, neque referre, pure saepe an sub diuersis condicionibus sit heres institutus. Si quis exheredato filio substituit heredem institutum et ab e
Abbreviated transcription (Latin):
retineat. Qd̾ si frat̃ fr̃ĩ legitti¬
mus hr̃s extitĩt. ⁊ ipub̾i sup¬
p̃mo substitut᷑us.portio quid
pat̾norum bõrum ꝙ̃ intestatꝰ
puer accepit. rationi falcidie
portione substitutus retine¬
bit. quã imp̾ubes acceͤpit qͣ
substitutum bũit.
die ꝯtribuẽdum ẽ adebitoͬre
ciumortis cã pact̾o debitum.
remissũ est.ĩ factum ꝯceptare¬
plicatione retinebit᷑. ¶ Frat̃
cum hr̃dem sororẽ scriberet.⁊
alium abea cui donat᷑u ẽe
uolebat. stipulari curauit. ne
falcidia utẽtur. ⁊ ut certa pe¬
cuniam si ꝯ̃ fecisset praret. pri¬
uatorum cautionẽ legib nõ
Iẽe refrãgãdum ꝯstitit. ⁊ ideo

Expanded text:
retineat. Quod si frater fratri legitimus heres exstitit et impuberi supremo substitutus, portio quidem paternorum bonorum, quam intestatus puer accepit, rationi Falcidiae portionem substitutus retinebit, quam inpubes accepit qui substitutum habuit.diae contribuendum est a debitore, cui mortis causa pacto debitum remissum est, in factum concepta replicatione retinebitur. Frater cum heredem sororem scriberet, alium ab ea cui donatum uolebat stipulari curauit, ne Falcidia uteretur et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret. priuatorum cautione legibus non esse refragand
Abbreviated transcription (Latin):
le quis dixerit ꝯsequent̃ prioĩ¬
b que depatrimonii ratione
dicta sũt. non eẽ falcidie locu.
gultra uĩr̾es portionis ꝯueniẽ¬
dum alt̾in substitutum. Set
quartam relĩquendã existimã¬
tium. atꝙ suta hr̃s patris ex¬
tĩtiss. Et enmopes patris⁊
ꝯtributio legatorumiũ . Cãpi¬
unt ⁊ formã ⁊ originẽ. ita płes
substituti. subdueta ꝑsona.
pupilli reuocãdi sũt adintel¬
lectum substitutõis. Quid di
cemus tñ dealtõ substitutoq
non ẽ honẽritus. si forte nõ
dum legata pũpillus a se relic¬
ta soluit. ⁊aliquid ultra dodrã¬
tem sit mõimib ⁊ iaip̃m falci¬
diam bĩturum at qͥuĩ quar¬
tam hãt n idem patiat᷑ ĩsti¬
tuti ꝯꝑatio/ Rursus sinegem¬
us. aliud aperte quã ꝙ uul
Pprionoĩe honeratus ẽ uelud
institutus desidẽt quartã alt̃
aut qui non ẽ honeratus ut sõ¬
stitutus licet portio largiatur
tum fuit. duõb ꝯmittat᷑ stip

Expanded text:
le quis dixerit consequenter prioribus, quae de patrimonii ratione dicta sunt, non esse Falcidiae locum et ultra vires portionis conveniendum alterum substitutum. sed quartam relinquendam existimantium atque ita si patri heres extitisset: ut enim opes patris et contributio legatorum inde capiunt et formam et originem, ita plures substituti subducta persona pupilli reuocandi sunt ad intellectum institutionis. quid tamen dicemus de altero substituto, qui non est oneratus? si dum legata pupillus a se relicta solvit et aliquid ultra dodrantem sit in omnibus, et ipsum Falcidiam habiturum? atquin quartam habet neque idem patiatur instituti comparatio. rursus si negemus, aliud aperte, quam quod proprio nomine oneratus est, velut institutus desideret quartam, alter autem, qui non est oneratus, ut substitutus, licet portio largiatur tum fuit, duobus committatur stip