comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nas transtuler̃. Quȩapud ethnicos celeberrima
fabula est. ex qua in laudes deors. scribunt.
nacria contremiscunt. Iste aut̃ ds̃ creator omĩũ
qui fecit arcturũ & oriona: noctẽ die &e diem
nocte cominiitat. & aquas maris amarissimas
ȩtherio calore suspensas excolat & eliquat
indulcem pluiarũ saporẽ. instar medicinalis
cucurbitȩ. quȩ calore suꝑioris gyri humorẽ
& sanguinem sursũ trahit. Ex quo discimus
unde sint pluuiȩ. Quodq sequitur. qui subri¬
det uastitatẽ suꝑ robustum: ad tempus pͣsens
reuertitur. Et est ordo. Qui creator est¬
omnium: comminatur etiam captiuitatem
suꝑ samariã. & de populationem suꝑ potentem
affert. qm̃ conuertit in absinthiũ iudiciũ. &
iusticiã reliquit in t̾ra. Ubi nos diximꝰ. qui subri¬
det: aquila int̾p̃tatꝰ est. oci aiͥoꝯ. Proprie
appellare. quando quis irascit᷑. & aꝑtis paululũ
labiis subridere se simulat. ut irȩ ostendat

Expanded text:
nas transtulerunt: quae apud ethnicos celeberrima nas transtulerunt: quae apud ethnicos celeberrima fabula est, ex qua in laudes deorum scribunt nacria contremiscat. Iste autem Deus creator omnium, qui facit Arcturum et Orionem, noctem in diem et diem in noctem commutat, et aquas maris amarissimas aethereo calore suspensas excolat, et eliquat in dulcem pluviarum saporem, instar medicinalis cucurbitae, quae calore superioris gyri, humorem et sanguinem sursum trahit: ex quo discimus unde sint pluviae. Quodque sequitur: Qui subridet vastitatem super robustum, ad praesens tempus revertitur, et est ordo: Qui Creator estomnium, comminatur etiam captivitatem super Samariam, et depopulationem super potentem adfert: quoniam convertit in absinthium judicium, et justitiam relinquit in terra. Ubi nos diximus, qui subridet, Aquila interpretatus est, ὁ μειδιῶν. Proprie appellare, quando quis irascitur, et apertis paululum labiis subridere se simulat, ut irae ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
annuncians homini eloquiũ suũ. faciens matuti¬
nam nebulã &e gradiens suꝑ excelsa t̾rȩ. dñs ds̃
exercituũ nom̃ eiꝰ: ipse est creator arcturi qđ
uocant. Qđq sequit᷑. oriona. qđ hebraice ap¬
pellat᷑. chasil. syminachus absolute stellas.
theodotio int̾pretatꝰ est uesꝑum. Hebreus aut̃
qui nos inscripturis scĩs erudiuit. chasil. interpre.¬
tari putat splendorẽ. & significare generaliter
astra fulgentia. Quando aut̃ audimus arcturũ
& oriona: ñ debemꝰ sequi fabulas poetarũ & ridi¬
cula ac portentosa mendacia. quib etiã cȩlum
infamare conant᷑. & mercedẽ stupri int̾ syde-¬
ra collocare dicentes. Arcturũ pluuiasq hẏa¬
das geminosq triones. & armatũ auro circũ¬
spicit oriona. Sed hebrea nomina quȩ apud
eos alit̾ appellant᷑. uocabulis fabularũ genti¬
lium in linguã nr̃am esse translata. qui ñ pos-
usu didicimus. & errore cõbibimꝰ. Unde & in
regum uolumine. raphaim. hebreũ greci titã.¬

Expanded text:
quium suum, faciens matutinam nebulam, et gradiens super excelsa terrae: Dominus Deus exercituum nomen ejus, ipse est Creator Arcturi qui vocant: quodque sequitur, Oriona, qui Hebraice dicitur CHASIL  , Symmachus absolute stellas, Theodotio interpretatus est vesperum: Hebraeus autem, qui nos in Scripturis sanctis erudivit, CHASIL interpretari putat splendorem, et significare generaliter astra fulgentia. Quando autem audimus Arcturum et Oriona, non debemus sequi fabulas poetarum, et ridicula ac portentosa mendacia, quibus etiam coelum infamare conantur, et mercedem stupri inter sidera collocare, dicentes : Arcturum, pluviasque Hyadas, geminosque Triones: Armatumque auro circumspicit Oriona: Sed scire Hebraea nomina, quae apud eos aliter appellantur, vocabulis fabularum 289 gentilium in linguam nostram esse translata, qui non possula quae usu didicimus et errore combibimus. Unde et in Regum volumine RAPHAIM   Hebraeum, Graeci tita
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Quȩrite dñm & uiuite. eũ quidix̃. Ego sum
uia & ueritas & uita. Ut postquã ambulauerint
in eo & inuenerint ueritatẽ: tunc incipiant uiue¬
re qui priꝰ mortui erant. Et nisi hoc fecerint: dia¬
boli comburent᷑ ardorib. Nullusq poterit in¬
ueniri de principib eoꝵ. qui & ipsi heretico igne
succensi sunt: qui possit uorantẽ cuncta flãmã
restinguere. & p̃cipue bethel. quȩ falsum sibi
domꝰ dĩ nom̃ assumit. Qui conuertitis in
absinthium iudiciũ. & iusticiã in t̾ra relinquitis.
Ifacientẽ arcturũ & oriona. & conuertentẽ in¬

Expanded text:
eum qui dicit: Ego sum eum qui dicit: Ego sum via, veritas et vita : ut postquam ambulaverint in eo et invenerint veritatem, tunc incipiant vivere qui prius mortui erant. Et nisi hoc fecerint, diaboli comburentur ardoribus: nullusque poterit inveniri de principibus eorum qui et ipsi haeretico igni succensi sunt, qui possit vorantem cuncta flammam restinguere, et praecipue Bethel, quae falsum sibi domus Dei nomen assumit. Qui convertitis in absinthium judicium, et justitiam in terra relinquitis, facientem Arcturum et Orion
Abbreviated transcription (Latin):
uidas & possidebant ierłm inqua erat templũ
dĩ. Cumq succensa fuerit domꝰ ioseph: deuora¬
bit atq consumet bethel dequa supra dixi.¬
nolite quȩrere bethel. & ñ erit qui extinguat.
cum a regib suis fuerit incensa. Probethel
in Laxx. legitur domus isrł sensum magis quã
uerbum interp̃tantib. Ut succendente rege iero¬
boam &e cunctis deinceps regib qui ei in imꝑium
successerunt. ardeant decẽ trib quȩ appella ban¬
tur isrb Iste est ignis qui succenditur siue resplen¬
det & inflammat᷑ domũ ioseph ut consumatur
bethel: de quo & alibi dr̃. Ambulate inlumine
ignis ur̃i. & inflamina quã succendistis. Et quia
crebro domum ioseph ꝓpt̾ ieroboam qui a stirpe
dauid dĩ popłm separauit. & uaccas fecit aureas
sa & ut ita dicã aurea simulaera finxert. &
adorant oꝑa manuũ suarũ. & agriculturȩ sub
uacarũ specie sibi imaginẽ reꝑmittunt: dr̃ ad

Expanded text:
Judas, et possidebant Jerusalem, in qua erat templum Judas, et possidebant Jerusalem, in qua erat templum Dei. Cumqbit, atque consumet Bethel, et non Nolite quaerere Bethel, et non erit qui exstinguat, cum a regibus suis fuerit incensa. Pro Bethel in LXX legitur domus Israel, sensum magis quam verbum interpretantibus, ut, succedente rege Jeroboam, et cunctis deinceps regibus qui ei imperio successerunt, ardeant decem tribus, quae appellantur Israel. Iste est ignis qui succenditur, sive resplendet et inflammat domum Joseph, ut consumatur Bethel, de quo alibi dicitur: Ambulate in lumine ignis vestri, et in flamma quam succendistis . Et quia crebro domum Joseph propter Jeroboam, qui a stirpe David populum Dei separavit, et vaccas fecit aureas sa, et ut ita dicam, aurea simulacra finxerunt, et adorant opera manuum suarum, et agriculturae sub vaccarum specie sibi imaginem repromittun
Abbreviated transcription (Latin):
lationes sibi &e suꝑnors. scientiã reꝑmittens.
Transitq siue ascendit puteũ. de quosa maritana
haurire cupiens aquas quȩ sitim satiare non
possent. ignorabat eum de cuiꝰ uentre ꝓcedunt
flumina salientis aquȩ inuitam ȩternam.
uerite dñm & iuuitẽ. ne forte comburat᷑ ut
ignis domus ioseph. & deuorabit & ñerit qͥex¬
tinguat bethel . Lx.x. Quęritȩ dñm &e uiuite.
ne forte succendat᷑ ut ignis domꝰ ioseph. & deuo¬
ret eã. & non sit qui extinguat domũ israhel
In eo enĩ qđ quert dñm. uiuere incipiunt. Sin
aut̃ ñ quęsierint eũ & iccirco ñ iuxerint: sta¬
tin succendetur ut ignis domꝰ ioseph. quã ꝓpt̃
ieroboam qui detribu ephraim fuit. & de domo
ioseph decẽ trib sentire debemꝰ quȩ appel labant᷑
isrł. & ex maiori popłi parte nom̃ pristiunum
possidebant. Duȩ aut̃ trib quȩ regnabantur
a stirpe dauid qͥ de tribu iuida fuit uocatȩ sunt

Expanded text:
lationes, supernorum sibi scientiam repromittens, lationes, supernorum sibi scientiam repromittens, transitque, sive ascendit ad puteum, de quo Samaritana haurire cupiens aquas, quae sitim satiare non possent, ignorabat eum, de cujus ventre procedunt flumina salientis aquae in vitam aeternam . Quaerite Dominum, et vivite: ne forte comburatur ut ignis domus Joseph: et devorabittinguat Bethel. LXX: Quaerite Dominum, et vivite: ne forte succendatur ut ignis domus Joseph: et devoret eam, et non sit qui exstinguat domum Israel. In eo enim quod quaerunt Dominum, vivere incipiunt: sin autem non quaesierint eum, et idcirco non vixerint, statim succendetur ut ignis domus Joseph, quam propter Jeroboam, qui de tribu Ephraim et de domo Joseph fuit, decem tribus sentire debemus, quae appellabantur Israel, et ex majore populi parte nomen pristinum possidebant. Duae autem tribus quae regebantur a stirpe David, qui de tribu Juda 287 fuit, vocatae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
scipłos loquebatur. Uenient dies. in quib ñ
relinquetur lapis suꝑlapidem qui non destruat᷑.
Et ingrediunt᷑ in galgalis. qui post aduentũ xp̃i
iterũ cupiunt circuncidi. In galgalis enĩ scđo po¬
płs circuncisus est. unde & ipse locus nom̃ accepit.
transibitis. ne illos putetis t̾minos iudeȩ quos
olim scđm litterã scriptura ꝓmiserat. adan usq
bersabee. nec dicatis ultra cum ꝑpħa. notus in
uidea ds̃. inisrł magnũ nom̃ eius: sed audite cũ
apłis. In omnẽ t̾ram exiuit sonus eoꝵ. & infines
orbis terre uerba eors. Quia & galgala idest
carnis circuncisio captiua ducetur. Ab lata
circuncisione carnis: & bethel quã putatis
domũ dĩ ñ subsistet. siue ut melius arbitror
erit inutilis id est. auen. ut nequaqͣm appel¬
letur domus dĩ. sed uocet᷑ domꝰ inutilis siue
idolr Alit̃. Quęrit bethel qui tantũ litterã seqͥt᷑
occidentẽ. nec sensũ qui ds̃ est quęrit in uerbis.
& intrat ingalgala qui ad maiora se nitit᷑. reue¬

Expanded text:
quebatur: Venient 286 dies, in quibus non relinquetur lapis super lapidem qui non destruatur . Et ingrediuntur in Galgalis, qui post adventum Christi rursum cupiunt circumcidi. In Galgalis enim secundo populus circumcisus est. Unde et ipse locus nomen accepit:transibitis: ne illos putetis terminos Judaeae, quos olim secundum litteram Scriptura promiserat a Dan usque Bersabee: nec dicatis ultra cum propheta: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sed audite cum apostolis: In omnem terram exivit sonus eorum: et in fines orbis terrae verba eorum : quia Galgala, id est, carnis circumcisio, captiva ducetur a vera circumcisione cordis: et Bethel, quam putatis domum Dei, non subsistet, sive, ut melius arbitror, erit inutilis, id est, AVEN  : ut nequaquam appelletur domus Dei, sed vocetur domus inutilis, sive idoli. Aliter: Quaerit Bethel, qui tantum litteram sequitur occidentem, nec sensum, qui Deus est, quaerit in verbis: et intrat in Galgala, qui ad majores entitur reve
Abbreviated transcription (Latin):
iumentorũ. Hoc uixta litteram diximꝰ. Cȩterũ
grande peccatũ est odisse corripientẽ. maxime
si te non odio sed amore corripiat. si solus ad solum.
si assumpto fr̃e altero. si postea prȩsente ȩccła. ut
nonstudio detrahendi sedemendationis tuȩ.
uideat᷑ crimen in gerere. Duplices portas. mortis
& uitȩ. uitiorũ atq uirtutũ. sepe inscripturis
legimꝰ. ut illud in psalmis. Qui exaltas me de por¬
tis mortis. ut annunciem om̃s laudationes tuas
in portis filiȩ syon. Haud dubiũ quin ȩccłam si¬
gnificet excelsũ montẽ syon. & ciuitatẽ dĩ uiuen¬
tis ierłm cȩlestẽ. & multitudinẽ angłoꝵ. & eccłam
pͥmitiuorũ qui conscripti sunt incelis. Qui in
portis syonfuerit exaltatus. portas mortis time¬
re non poterit. de quib petro dũs loquebatur.
Suꝑ hanc petrã edificabo ȩccłam meã. & portȩ infe¬
ri non pͣualebunt aduersũ eã. Portas uirtutis

Expanded text:
jumentorum. Hoc juxta litteram dixerimus. Caeterum jumentorum. Hoc juxta litteram dixerimus. Caeterum grande peccatum est odisse corripientem, maxime si te non odio, sed amore corripiat, si solus ad solum, si assumpto fratre altero, si postea praesente Ecclesia, ut non studio detrahendi, sed emendationis tuae videatur crimen ingerere . Duplices portas, mortis et vitae, vitiorum atque virtutum, saepe in Scripturis legimus, ut illud in Psalmis: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion ; haud dubium quin Ecclesiam significet excelsus mons Sion, et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem, et multitudinem angelorum: et Ecclesiam primitivorum, qui scripti sunt in coelis. Qui in portis Sion fuerit exaltatus, portas mortis timere non poterit, de quibus Petro Dominus loquebatur: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam: et portae inferi non praevalebu
Abbreviated transcription (Latin):
inducat suꝑ eã miseriã. & inclinata suꝑbia pos¬
sit cum apło dicere. Miser ego homo. quis me
liberabit de corpore mortis huius:
diohabuerunt in porta corripientẽ. & loquen¬
tem ꝑfecte abominati sunt. Laxx. Odio habue
runt in portis arguentẽ. & uerbũ scm̃n abominati
sunt. li suꝑ quos ds̃ subridet uastitatẽ & affert
in eo depopulationẽ. qui inmalo robusti sunt &¬
adopprimendũ potentes: odio habuerunt iN
portis idest inuidicio corripientẽ. uel me uel
alios ꝓpħas qui ad eos missi sunt. & loquentem
ꝑfecte. siue uerbũ immaculatũ ut int̾p̃tatꝰ est
sminachus. aut sermonẽ scm̃ ut theodotio
ta aut̃ iuxta ueterẽ uidaici morẽ popłi fuisse
uidicia. & sepe legimus & crebro int̾̃p̃tati sumus.
ut nec agricola ad causam ueniens frequentia ciui¬
tatis & nouo terreret᷑ aspectu. nec urbis habitator
longe aburbe ꝓperaret. & subuectionẽ quȩrerce

Expanded text:
inducat super eam miseriam, et, inclinata superbia, posinducat super eam miseriam, et, inclinata superbia, possit cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Odio habuerunt in porta corripientem, et loquenterunt in portis arguentem, et verbum sanctum abominati sunt. Hi super quos Deus subridet vastitatem, et affert in eos populationem, qui in malo robusti sunt, et ad opprimendum potentes, odio habuerunt in porta, id est, in judicio corripientem: vel me, vel alios prophetas, qui ad eos missi sunt, et loquentem perfecte, sive verbum immaculatum, ut interpretatus est 292 Symmachus, aut sermonem sanctum, ut Theodotio ta autem, juxta veterem Judaici morem, populi fuisse judicia, et saepe legimus, et crebro interpretati sumus, ut nec agricola ad causam veniens, frequentia civitatis et novo terreretur aspectu, nec urbis habitator longe ab urbe properaret, et subvectionem quaereret
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qui male fortes sunt imbecillos faciat.
& imitari possint apłm dicentẽ. Quando infir¬
mus sũ: tunc fortior sum. Nã & filuhiuus
scłi. prudentiores sunt filus lucis ingeneratione
sua. Fortitudo corporis. imbecillitas animȩ est.¬
& rursum animȩ fortitudo. imbecillitas corporis
est. Igit᷑ dñs qui omĩa ratione difpensat. & uero
facit cuncta iudicio: diuidit contritionẽ suꝑ
robustũ inimicũ. ut inducat miseriã supmu
nitionẽ quȩ erigit se contra scientiã dĩ. De qua
& in ꝓuerbis legimꝰ. Ciuitates robustas ingres¬
sus est sapiens. & destruxit munitionẽ inqua
confidebant impui. Hoc & ad omnẽ quidẽ for¬
titudinẽ scłarem. sed ꝓprie contrahereticos
facit. qui argumentis & sophysmatib & arte
dialectica dogiatũ falsitatẽ roborare conant᷑.
Sed destruet ea uir sapiens. & dĩ adiutus auxilio
omnẽ munitionẽ ostendet esse uanissimã. ut

Expanded text:
ut eos qui male fortes sunt, imbecilles faciat, ut eos qui male fortes sunt, imbecilles faciat, et imitari possint Apostolum dicentem: Quando infirmus sum, tunc fortior sum . Nam et filii hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua . Fortitudo corporis, imbecillitas animae est: et rursum animae fortitudo, imbecillitas corporis est. Igitur Dominus qui omnia ratione dispensat, et vero facit cuncta judicio, dividit contritionem super robustum inimicum, ut inducat miseriam super munitionem, quae se erigit contra scientiam Dei. De qua et in Proverbiis legimus: Civitates robustas ingressus est sapiens, et destruxit munitionem, in qua confidebant impii . Hoc et ad omnem quidem fortitudinem saecularem; sed proprie contra haereticos facit, qui argumentis et sophismatibus, et arte dialectica, dogmatum falsitatem roborare conantur. Sed destruit eam sapiens vir, et Dei adjutus auxilio, omnem munitionem ostendit esse vanissimam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
batur in lege & ꝓpħis uersa est in tenebras. igno¬
rantib quid legant. quid audiant. ut impleat᷑
de illis qđ scriptum est. Obscurent᷑ ocłi eors ne
uideant. & dorsum eors semꝑ incurua. Iste ds̃
uocat ad se aquas maris & effundit eas suꝑ faciẽ
terrȩ. de peccatorib iustos faciens. Ad qđ expo¬
nendũ. unum tantũ studio breuitatis ponamꝰ
exemplum. Paulus apłs quasi turbo uiolentꝰ
quebatur & oppͥmere intebat᷑ eccłam dĩ. Qui uo¬
euangłm de ierosolimis usq adilliricũ. & edifica¬
ret ñ suꝑ alterius fundamentũ ubi iã fuerat prȩ¬
dicatũ. sedusq ad hispaniã tendera. & a mari
rubro immo aboceano usq adoceanũ curreret.
imitans dñinsuũ & solẽ iusticiȩ de quo legimꝰ.
Asũmo cęlo egressio eiꝰ. & occursus eiꝰ usq ad sũmũ
eiꝰ Ut ante eiꝰ terra deficeret: quã studiũ pͣdicandi.
Iste ds̃ & contritionẽ diuidit suꝑ fortitudinem.

Expanded text:
batur in Lege et prophetis, versa est in tenebras, ignobatur in Lege et prophetis, versa est in tenebras, ignorantibus, quid legant, quid audiant, ut impleatur de illis quod scriptum est: Obscurentur oculi eorum ne videant: et dorsum eorum semper incurva . Iste Deus vocat ad se aquam maris, et effundit eam super faciem terrae, de peccatoribus justos faciens. Ad quod exponendum, unum tantum studio brevitatis ponamus exemplum. Paulus apostolus quasi turbo violentesquebatur, et opprimere nitebatur Ecclesiam Dei. Qui voEvangelium de Jerosolymis usque ad Illyricum, et aedificaret non super alterius fundamentum, ubi jam fuerat praedicatum ; sed usque ad Hispanias tenderet, et a mari Rubro, immo ab Oceano usque ad Oceanum curreret, imitans Dominum suum et solem justitiae, de quo legimus: A summo coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus , ut ante eum terra deficeret, quam studium praedicandi. Iste Deus et contritionem dividit super fortitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
inspũalẽ & robustũ & incorruptũ. mutans głam
nonnaturã. Quando intelligentes fulgebunt
sicut splendor firmam̃ti. & implebit᷑ qđ scriptũ
est. Alia gła solis. alia gła lunȩ. alia gła stella¬
rũ. Stella enim a stelła differt inclaritate.
Sic & resurrectio mortuors. Quando omĩs crea¬
tura liberabitur a seruitute corruptionis. in
libertatẽ głȩ filiors dĩ. Iste ds̃ qui cuncta trans¬
format: etiã umbrã mortis mutat inlucem.
quando ii qui sedebant intenebris & umbra
mortis uider̃t lucem magnã. & qui erant
filii noctis & tenebrarũ facti sunt filiilucis
&e filii diei. Iste est ds̃ qui etiam diẽ uertit
in tenebras. eorum qui dixerunt. crucifige
crucifige eum. aufer de terra talẽ: quando ab
hora sexta intypũ udaicȩ cecitatis dies uersus
innoctem est. Et nonsolum scđm litterã sed etiã
uxta altiorẽ intelligentiam lux quȩ eis orie¬

Expanded text:
in spiritualem et robustum et in incorruptum, mutans gloriam, in spiritualem et robustum et in incorruptum, mutans gloriam, non naturam: quando intelligentes fulgebunt sicut splendor firmamenti, et implebitur quod scriptum est: Alia gloria solis, alia gloria lunae, alia gloria stellarum.ndo omnis creatura liberabitur de servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Iste Deus qui cuncta transformat, etiam umbram mortis mutat in lucem : quando hi qui sedebant in tenebris et umbra mortis, viderunt lucem magnam, et qui erant filii noctis et tenebrarum, facti sunt filii lucis, et filii diei. Iste est Deus qui etiam diem vertit in tenebras: eorum diem qui dixerunt: Crucifige, crucifige eum , aufer de terra talem: quando ab hora sexta in typum Judaicae caecitatis dies in noctem versus est. Et non solum secundum litteram, sed etiam secundum altiorem intelligentiam, lux quae eis orie
Abbreviated transcription (Latin):
ñ timebat & hominẽ ñ reuerebat᷑. & ꝑuersitate
iudicii sententiã suã ñ leuabat incęlũ. sed ad humi¬
lia detrahebat. Qđq sequit᷑. & iusticiã in t̾ra po¬
suit. iuxta illud debemꝰ acciꝑe. qđ dederit nob̾
.xp̃m iusticiã suã. & ñ ꝓiecerit eã sed posuerit¬
eam in t̾ra. ut omĩ iniquitate suꝑata: nos de ter¬
rens cȩlestes faceret. Ego puto ex hoc loco etiam
gentilem poetã fuisse furatũ. qui de rusticorum
simplicitate & beatitudine disserens intulit.
Extrema ꝑillos iusticia excedens t̾ris uestigia fecit.
Qd aut̃ dicunt. faciens omĩa atq transformans.
uno uerbo arcturũ & oriona cõp̃hendunt. negle-¬
gentes ꝓpͥetatẽ nominũ in grecũ trans ferre ser-¬
monẽ. Trans format aut̃ dĩ omĩa: quando de ter¬
renis facit cȩlestia. & homines angłors donat
similitudine. Quando luna solis fulgore rutilabit.¬
& sol habebit lumen septuplum. Quando anima-¬
lis & infirmꝰ & corruptibilis homo transformat᷑

Expanded text:
n timebat, et hominem non verebatur, et perversitate judicii, sententiam suam non levabat ad coelum, sed ad humilia detrahebat . Quodque sequitur: et justitiam in terra posuit, juxta illud debemus accipere, quod dederit nobis Christum justitiam suam, et non projecerit eam: sed deposuerit in terram, ut, omni iniquitate superata, nos de terrenis coelestes faceret. Ego puto ex hoc loco etiam gentilem poetam furatum 290 fuisse, qui de rusticorum simplicitate et beatitudine edisserens, intulit: Extrema per illos Justitia, excedens terris, vestigia fecit. Quod autem dicunt, faciens omnia atque transformans, uno verbo Arcturum et Oriona comprehendunt, negligentes proprietatem nominum in Graecum transferre sermonem. Transformat autem Deus omnia, quando facit de terrenis coelestia, et homines Angelorum donat similitudine: quando luna solis fulgore rutilabit, et sol habebit lumen septuplum, quando animalis, et infirmus et corruptibilis homo transformatur
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ. & ingressus ineas confitebor dño. Hȩc por-¬
ta diui. iusti intrabunt ͫ eã. Deniq & sapientia in
portis ciuitatis confidens dicit. Quanto tempore
innocentes obtinuerint iusticiã: ñ confundent᷑.
Ego portas ciuitatis hoc est animȩ credentis in
xp̃m puto esse uirtutes. ꝑquas ad credentes. xp̃c
ingredit᷑. & quia ñ est scriptũ in quib portis
oderint corripientẽ. utrũ in malis an inbonis:
nos adutrunq referamꝰ. Inuitiorũ portis stan¬
tes peccatores arguit ꝓpħa. & iccirco detesta¬
tioni habetur abeis. Aut certe ipse ꝓpħa stat
in portis initusq uirtutum. & odio habetur
abiis quos corripit. Hec sufficit peccatorib ur¬
bum sc̃m abominent᷑ qđ de eiꝰ ore ꝓfertur. Qui
enĩ non recipit ꝓpħam: non recipit eũ quimisit
illũ. Sin aut̃ uerbũ sc̃m uel qui ꝑfecte loquebat᷑

Expanded text:
tiae: ingressus in eas confitebor Domino. Haec porta Domini: justi intrabunt in eam . Denique et Sapientia in portis civitatis confidens dixit: Quanto tempore innocentes obtinuerint justitiam, non confundentur . Ego portas civitatis, hoc est, animae credentis in Christum, puto esse virtutes, per quas ad credentes Christus ingreditur. Et quia non est scriptum in quibus portis oderint corripientem, utrum in malis, an in bonis, nos ad utrumque referamus. In vitiorum portis stantes peccatores arguit propheta, et idcirco detestationi habetur ab eis. Aut certe ipse propheta stat in portis initiisque virtutum, et odio habetur ab his, quos corripit, nec sufficit peccatoribus odbum sanctum abominentur quod de ejus ore profertur. Qui enim non recipit prophetam, non recipit eum qui misit illum . Sin autem verbum sanctum, vel qui perfecte loquebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑhoc regia. & bethel siue ut . lx .x. transtu¬
lerunt. domus isrł idest reges & populi.¬
& cultores &e idola pariter subuertentur. qui
iniquo udicio dm̃ adiracundiã ꝓuocarunt. &
conuerterunt dulcedinẽ udicii in absint᷑ii ama¬
ritudinẽ. qđ genꝰ est herbȩ a marissimȩ. assumen-¬
tes iniquitatẽ & iusticiã relinquentes: Quȩ sit
aut̃ ista iusticia: sequens uersus ostendit. Facien¬
tẽ arcturũ & oriona. & conuertentẽ in mane

Expanded text:
Bethel, sive sicut LXX transtulerunt, domus Israel, id est, et reges et populi,t cultores et idola pariter subvertentur, qui iniquo judicio Deum ad iracundiam provocaverunt. Et converterunt dulcedinem judicii in absinthii amaritudinem, quod genus est herbae amarissimae, assumentes iniquitatem, et justitiam relinquentes. Quae sit autem ista justitia, sequens versus ostendit: Faciente
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nom̃ eiꝰ. Qui subridet uastitatẽ suꝑ robustum.
& depopulationẽ suꝑ potentẽ affert. Laa. Qui
facit in excelso iudiciũ. & iusticiã int̾ra posuit.
Qui facit omĩa & transformat. & conuertit iN
mane umbrã mortis. & diẽ nocte contenebrans.
Multũ in hoc loco abhebraica ueritate editio uul¬
gata discordat. si c̃ absq cõmonitione nr̃a exiis
quȩ ꝓposuimus prudens statim lector aduertit.
Itaq exponamus primum iuxta hebreos. &¬
quid postea nobis uideat᷑ in trans latione. Laxxx.¬

Expanded text:
nus nomen ejus. Qui subridet vastitatem super robustum, et depopulationem super potentem affert. LXX: Qui facit in excelso judicium et justitiam in terra posuit: qui facit omnia, et transformat et convertit in mane umbram mortis, et diem nocte contenebrat Al. contenebrans.Multum in hoc loco ab Hebraica veritate editio Vulgata discordat, sicut absque commonitione nostra ex his quae proposuimus, prudens statim lector intelligit. Itaque exponamus primum juxta Hebraeos, et postea quid nobis videatur in translatione LXX
Abbreviated transcription (Latin):
ista iugi ariditate siccat᷑. ut qui sitiunt coacti
penuria ueniant ad dnĩ ciuitatẽ de qua egre¬
ditur fons largissimus. qui irrigat torrentẽ
spinarũ. Iste est aut̃ fons. qui dicit ꝑieremiã
Me dereliquerunt fontẽ aquȩ uiuȩ. & foder̃t
sibi lacus contritos qui aquas continere non
possunt. Hic fons de uno fonte ꝓcedens. tripli¬
ci unione decurrit. Quos fontes patris & filu
spirat dicens. Sicut ceruus desiderat ad fon¬
tes aquarũ: ita desiderat anima mea ad te
ds̃. Cumq duȩ &e tres ciuitates ad unã prexe

Expanded text:
ista jugi ariditate siccatur: ut qui sitiunt, coacti ista jugi ariditate siccatur: ut qui sitiunt, coacti penuria, veniant ad Domini civitatem, de qua egreditur fons largissimus, qui irrigat torrentem spinarum. Iste autem est fons qui dicit per Jeremiam: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui aquas continere non possunt . Hic fons de uno fonte procedens, triplici unione decurrit: quos fontes Patris et Filispirat, dicens: Sicut cervus desiderat ad fontes aquarum: ita desiderat anima mea ad te, Deus . Cumque duae et tres civitates
Abbreviated transcription (Latin):
cidisse: suꝑunã urbẽ & agros eiꝰ pluere
se dicit. & ab altera ymbre̾ suspendere.
ut duȩ &e tres ciuitates ꝑgant ad aliam
cnutatẽ. & tam̃ ñ satientur aquarũ potib.
Cumq hȩc fecerit ñ inpoenã sed in medicinã:
increpat inscelere ꝑmanentes. & nec sic qͥdẽ
redistis ad me dicit dñs. Prohibet quoq siue
nubib suis ne pluant suꝑ eõs ymbrẽ ante¬
explet mensib qui singuli tricenis uoluunt᷑
sib nom̃ dedit. &e solis illustrat᷑ radis. & ab
ea parte quȩ ei uicina est uel plus uel minꝰ ꝓ
uarietate temporũ lumen accipit: sic & ȩccła
ueri solis splendore decorata. duodecim implet
apłorũ numerũ. Unde & duo decim isrł appel¬
lantur trib : & intestimoniũ ȩt̃nȩ memorię
de iordanis alueo duodecim lapides auferunt᷑
ut ponant᷑ in loco scđȩ circuncisionis. Pluit
bulis est. Cũq illa ymbrẽ recipiat sempit̾nũ:

Expanded text:
cidisse, super unam urbem et agros ejus pluere cidisse, super unam urbem et agros ejus pluere se dicit, et ab altera imbrem suspendere: ut duae et tres civitates pergant ad aliam civitatem, et tamen non satientur aquarum potibus. Cumque haec fecerit, non in poenam, sed in medicinam, increpat in scelere permanentes: et nec sic quidem ad me redistis, dicit Dominus. Prohibet quoque sivenubibus suis, ne pluant super eos imbrem anteexplet mensibus, qui singuli tricenis volvuntursibus nomen dedit, et solis illustratur radiis ab ea parte qua ei vicina est, vel plus vel minus pro varietate temporum lumen accipiens: sic et Ecclesia, veri Solis splendore decorata, duodecim implet apostolorum numerum. Unde et duodecim in Israel appellantur tribus, et in testimonium aeternae memoriae, de Jordanis 273 alveo duodecim lapides auferuntur, ut ponantur in loco secundae circumcisionis . Pluitbulis est. Cumque illa imbrem recipiat sempiternum,
Abbreviated transcription (Latin):
menti tres menses suꝑsunt. maius. iunius.
ulius. Pro messe. suo more. Lxxx. undemiã
transtulerunt. Qđ si recipunꝰ: omĩno iuxta¬
siue in mense uilio. in his ꝓuintiis maximeq
iniudea pluuias uidimꝰ. Deniq in regum
libris. ꝓsigno magno atq portento. dieb
estatis &e messis orante samuhele pluuiȩ
concitatȩ sunt. Et suꝑfluum erat nc̃ cõmi¬
nari mensis uili i siccitatẽ. in quo nunqͣm
pluuias dederat. Prohibuit aut̃ ymbrem
ut ñsolum indigentiã panũ. sed ce sitis ar¬
dorẽ & bibendi penuriã sustinerent. In his
enĩ locis in quib nunc degimꝰ. prȩt̃ paruos
fontes om̃s cysternarũ aquȩ dẽsunt. Et si
ymbres duuna ira suspenderit: mauis
sitis quã famis ꝑiculũ est. Qđ & in dieb he¬
liȩ ꝓpħȩ. trib annis & sex mensib factũ
scriptura cõmemorat. Ꝙ ne forsitan puta¬
rent hoc lege naturȩ & astrorũ cursu ac
uarietate temporum. urbib & popłis ac¬

Expanded text:
menti, tres menses supersunt. Maius, Junius, menti, tres menses supersunt. Maius, Junius, Julius. Pro messe, LXX, suo more, vindemiam transtulerunt, quod 272 si recipimus, omnino juxtasive in mense Julio, in his provinciis, maximeque in Judaea, pluvias vidimus. Denique in Regum libris pro signo magno atque portento diebus aestatis et messis, orante Samuele, pluviae concitatae sunt . Et superfluum erat nunc comminari mensis Julii siccitatem, in quo numquam pluvias dederat. Prohibuit autem imbrem, ut non solum indigentiam panum, sed et sitis ardorem et bibendi penuriam sustinerent. In his enim locis in quibus nunc degimus, praeter parvos fontes, omnes cisternarum aquae sunt, et si imbres divina ira suspenderit, majus sitis quam famis periculum est: quod et in diebus Eliae prophetae tribus annis et sex mensibus factum Scriptura commemorat . Et ne forsitan putarent hoc lege naturae, et astrorum cursu, ac varietate temporum urbibus et populis ac
Abbreviated transcription (Latin):
I non plui aruit. Et uenerunt due & tres eiui¬
Itates ad ciuitatẽ unã ut biberent aquam¬
Sce ñ sunt satiatȩ. & ñ redistis adme dic̃ dñs.
.Lx.x. Ft  repressi a uobis pluuiam ante tres
‸menses uindemiȩ. & pluam suꝑ ciuitatem
unã. ce suꝑ ciuitatẽ unã ñ pluam. Pars una
rigabit᷑ & pars suꝑ quã ñ pluã arefiet.
Et congregabuntur duȩ &e tres ciuitates
Sin ciuitatem unã ut bibant aquã & ñ satia¬
buntur. & ñ estis reuersi adie dicit dñs.
Nonsolum stuporẽ dedi dentiũ in cunctis urbib
ur̃is. & indigentiã panũ in omĩb locis ur̃is.
sed ꝓhibui a uobis ymbrẽ cũ adhuc super¬
essent tres menses usq ad messem. quȩ appel¬¬
latur pluia serotina. & agris palestinȩ
aruisq sitientib uel maxime necessaria
est. ut quando herba turgeret inmessem
& triticum parturiret: nimia siccitate mar¬
cesceret. Significat aut̃ uernũ tempus ex tre¬
mimensis aprilis. a quo usq ad messẽ fru¬

Expanded text:
m non plui, aruit. Et venerunt duae et tres civitates ad civitatem unam, ut biberent aquam, et non sunt satiatae: et non redistis ad me, dicit Dominus. LXX: Et ego repressi a vobis pluviam ante tres menses vindemiae: et pluam super civitatem unam, et super civitatem unam non pluam. Pars una irrigabitur; et pars super quam non pluero, arefiet. Et congregabuntur duae et tres civitates in civitatem unam, ut bibant aquam, et non satiabuntur: et non estis reversi ad me, dicit Dominus. Non solum stuporem dedi dentium in cunctis urbibus vestris, et indigentiam panum in omnibus locis vestris; sed prohibui a vobis imbrem, cum adhuc superessent tres menses usque ad messem, quae appellatur pluvia serotina, et agris Palaestinae arvisque sitientibus vel maxime necessaria est: ut quando herba turgeret in messem et triticum parturiret, nimia siccitate aresceret. Significat autem vernum tempus extremi mensis Aprilis, a quo usque ad messem fru
Abbreviated transcription (Latin):
longo itinere ꝑgebant adultimos t̾minos¬
t̃rȩ iudȩ qui erant ingeraris & egyptiȩ soli¬
tudini iungebant᷑. ut idola colerent. Est aut̃
abimelech datis septẽ ouib in foedus mutuo
urauerant appellatus est puteus iuram enti.
ges allegoriȩ domui isrł idest iis qui dĩ noti¬
ciam pollicent᷑. ut ñ quȩrant bethel. & ñ intro.¬
eant in galgala. & nontranseant uel ascen¬
dant ad puteũ uiram̃ti. sed magis quȩrant
dnm̃ & uiuant in eo. Quȩr̃t aut̃ bethel qͦd int̾¬
p̃tatur domꝰ dĩ. qui dicunt. tẽplũ dni. tẽplum¬

Expanded text:
longo itinere pergebant ad ultimos terminoslongo itinere pergebant ad ultimos terminos Judae, qui erant in Geraris, et Aegyptiae solitudini jungebantur, ut idola colerent. Est autemquod cum Abimelech, datis septem ovibus, in foedus mutuum juraverunt, appellatus est puteus juramenti, ges allegoriae domui Israel, id est, his qui sibi notitiam Dei pollicentur, ut non quaerant Bethel, et non introeant in Galgalam, et non transeant, vel ascendant ad puteum juramenti; sed magis quaerant Deum, et vivant in eo. Quaerunt autem Bethel, quod interpretatur domus D
Abbreviated transcription (Latin):
domu isrł idest decẽ tribub. Quȩrite me
estis. Cũq quęsieritis: inuenietis. Et cũ inue¬
neritis: uiuetis. Et nolite quȩrere bethel
inquaerat uitulus aureus. & galgalã locũ ido¬
latriȩ de qua &e supra dixi. omĩs malicia eoꝵ
ingalgalis. Et inbersabee non transibitis.
ulchre inbersabee inquit hoc est adputeum
uiram̃ti ñ transibitis. ubi siquando errabat
trib uida idola adorare consueuerat. In tantũ
aut̃ simulaerors cultu furebat isrł: ut neqͣ qͣm
contentus idolis suis: ad aliena transiret.
Deniq galgala inquit captiua ducet᷑. & bethel
erit inutilis. siue penitus ñ subsistens. cũ idola
inea subuersa fuerint. De bersabee aut̃ omĩ¬
no tacuit. quia uictis decẽ tribub: urbs nomi¬
ne bersabeẽ quȩ erat in tribu iuda. illo tẽpore
co nomen bersabee interp̃tati sunt dicentes
puteũ iuramenti. & inposteriorib ipsũ nom̃
posuerunt. Uiuit ds̃ tuus dan. & uiuit uia
bersabee. Uiã aut̃ hersabee posuere. qđ de isrł

Expanded text:
 tribus, quaerite me mortui. Cumque quaesieritis, invenietis: et cum inveneritis, vivetis. Et nolite quaerere Bethel, in qua erat vitulus aureus, et Galgalam locum idololatriae, de quo et supra dixi: Omnis malitia eorum in Galgalis . Et in Bersabee non transibitis. Pulchre in Bersabee, inquit, hoc est ad puteum juramenti, non transibitis: ubi si quando errabat tribus Juda, idola adorare consueverat. Intantum autem simulacrorum cultu furebat Israel, ut nequaquam contentus idolis suis, ad aliena transiret. Denique Galgata, inquit, captiva ducetur, et Bethel erit inutilis, sive penitus non subsistens, cum idola in ea subversa fuerint. De Bersabee omnino tacuit; quia victis decem tribubus, urbs nomine Bersabee, quae erat in tribu Juda illo tempore, co nomen Bersabee interpretati sint, dicentes, puteum juramenti, et in posterioribus ipsum nomen posuerunt: Vivit Deus tuus Dan: et vivit via Bersabee. Viam autem Bersabee posuerunt, quod de Israel
Abbreviated transcription (Latin):
multor. & insignũ cui contradicet᷑. Et hoc
dicit. non quo pͣcipiat quid facere debeat. s
ante pͣdicit quid sponte facturus sit. quasi in¬
crepans & arguens. ut saltem correptꝰ ñ faciat
qd prȩdictum est.Audite uerbũ istud. qđ¬
ego leuo suꝑ uos planctum. Domꝰ isrł cecidit.
non adiciet ut resurgat. Uirgo isrł ꝓiecta est
in t̾ram suã. ñ est qui suscitet eam. L.x.x.
Audite uerbũ istud. qđ ego assumã suꝑuos plan¬
ctũ. Domus isrł cecidit. ñ addet amplius ut
ꝑtinet & coeptȩ hystoriȩ ueritatẽ: decẽ trib
quȩ appellantur isrł ductȩ incaptiuitatẽ.
nequaquã ad terrã suã postea sunt reuerse
dã instar uirginis sit dño copulatꝰ. Unde
& planctũ suꝑ eũ ꝓpħa uibet᷑ assumere. qđ
nequaquã in antiquũ restituat᷑ gradum.

Expanded text:
multorum, et in signum cui contradicetur . Et hoc multorum, et in signum cui contradicetur . Et hoc dicit, non quo praecipiat quid facere debeat; sed ante praedicit quid sponte facturus sit, quasi increpans et arguens, ut saltem correptus non faciat quod praedictum est. . Audite verbum istud, qctum. Domus Israel 281 cecidit: non adjiciet ut resurgat. Virgo Israel projecta est in terram suam, non est qui suscitet eam. LXX: Audite verbum istud, quod ego assumam super vos planctum. Domus Israel cecidit, non adjiciet amplius ut oriae veritatem, decem tribus, quae appellantur Israel, ductae in captivitatem, nequaquam in terram suam postea sunt reversaedam instar virginis sit Domino copulatus. Unde et planctum super eum propheta jubetur assumere, quod nequaquam in antiquum restituatur gr
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ aꝑit᷑. ñ ad ꝑfectũ. quia nc̃ ex parte uidemꝰ
&e exparte cognoscimꝰ. & ꝑspeculũ & imaginẽ
ea quȩ uentura sunt contẽplam᷑. Unde seqͥt᷑.
Faciens mane &e nebulã. & ascendens¬
suꝑ excelsa terrȩ. Excelsus enĩ i excelsis est
dñs. ce non habitat inhumilib qͥ excelsus est.
Sed creator montiũ ascendit inmontes. in his qͥ
municipatũ habent in cȩlestib. & in carne
ambulantes ñ uiuunt scđm carnẽ sed seđm¬
sp̃m. Qđ si uxta syminachũ & aquilã legeri¬
mus. hȩc faciã tͥ isrł postea. & cũ hȩc fecero tibi
pͣparare aduersari dõ tuo isrł: sic intelligen¬
dum est. Feci ut te corrigerẽ. quȩ pͣteritꝰ sermo
descripsit. & quia nolusti reuerti ad me:
faciã tibi quȩ meo continent᷑ archano. Occi¬
disti seruos quos ad te miserã. mittã nouissime
filium meũ. Tu aut̃ uixta consuetudinẽ tuã
qua semꝑ uoluntati dñi restisti prȩpara tẽ ut
Ecce hic positus est inruinã & resurrectionẽ

Expanded text:
n ad perfectum; quia nunc ex parte videmus, et ex parte cognoscimus, et per speculum et imaginem ea quae ventura sunt, contemplamur . Unde sequitur: faciens mane et nebulam, et ascendeer excelsa terrae. Excelsus enim in excelsis est Dominus, et non habitat in humilibus, qui excelsus est; sed creator montium ascendit in montes, in his qui municipatum habent in coelestibus, et in carne ambulantes non vivunt secundum carnem, sed sem. Quod si juxta Symmachum et Aquilam legerimus: haec faciam tibi, Israel, postea, et cum haec fecero tibi, praepara te adversari Deo tuo, sic intelligendum est: Feci ut te corrigerem, quae praeteritus sermo descripsit, et quia noluisti reverti ad me, faciam tibi, quae meo continentur arcano. Occidisti servos, quos ad te miseram: mittam novissime Filium meum: tu autem juxta consuetudinem tuam, qua semper voluntati Domini restitisti, praepara te ut cEcce hic positus est in ruinam, et in resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ad domum isrł. Quȩrite me & uuetis. & noli¬
Ite quęrere bethel. Et in galgala ne ingrediami¬
Ini. & suꝑ puteum iuramenti ñ transeatis. Quia
galgala captiua ducetur. & bethel erit quasi ñ
sub iungere. Et postquã tristia ds̃ fuerit cõmi¬
natꝰ : ad poenitentiam eos quos terruit ꝓuocat.
uixta illud qđ in isaia legimꝰ. Ue gens peccatrix.
popłs plenus delictis. semen pessimũ filii iniqͥ.
Cumq dixisset. t̾ra ur̃a deserta. ciuitates ur̃ȩ
igne consũptȩ. regiones ur̃as inconspectuurõ¬

Expanded text:
nus ad domum Israel: querite me, et vivetis, et nolite quaerere Bethel, et in Galgala ne ingrediamini, et super puteum juramenti non transeatis, quia Galgala captiva ducetur, et Bethel erit quasi nondversis laeta subjungere, et postquam tristia Deus fuerit comminatus, ad poenitentiam eos quos terruit, provocat, juxta illud quod in Isaia legimus: Vae, gens peccatrix, populus plenus delictis, semen pessimum, filii iniqui . Cumque dixisset, terra vestra deserta, civitates vestrae igne consumptae, regiones
Abbreviated transcription (Latin):
simo & octauo psalmo scriptura testat᷑. Imꝑ¬
fectũ meũ uider̃ ocłi tui. Et est sensus. Ante ꝗ
conderer &e priusquã deformarer in mem¬
bra. dũ adhuc in semine continerer: uider̃t
me ocłi tui. & ieremias audit a dño. Pruis¬
quã te formarẽ inutero noui te. & ante quã
exires de uulua scificaui te. & ꝓpħam in gen

Expanded text:
simo octavo psalmo Scriptura testatur: Imperfectum meum viderunt oculi tui. Et est sensus: Antequam conderer, priusquam deformarer in membra, dum adhuc in semine continerer, viderunt me oculi tui. Et Jeremias audit a Domino: Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aut̃ annunciat cogitationes hominis. &
eloqͥũ eiꝰ siue suũ: ipse est qui facit auroram
& diluculũ & cõplet nubib omĩa. & gradit᷑
creatũ uolunt ordine consequente. creans
sp̃m & annuncians in homines xp̃m suũ. ut
ille creat᷑ sit. hic annunciet᷑ in popłis. Quib
respondebimꝰ iuxta sensũ eoꝵ & uulgatã edi¬
tionẽ. Qui creator est omĩũ & firmat tonitruũ

Expanded text:
Qui autem annuntiat cogitationes hominis, et eloquium ejus, sive suum, ipse est qui facit auroram et 280 diluculum, et complet nubibus omnia, et graditur creatum volunt ordine sequente: creans spiritum, et annuntians in homines Christum suum: ut ille creatus sit, hic annuntietur in populis. Quibus respondebimus juxta sensum eorum, et Vulgatam editionem: Qui creator est omniu
Abbreviated transcription (Latin):
tuas cõmendo spm meũ. Et hoc dicens. expira¬
uit. Cumq creauerit sp̃m: annunciat in ho¬
minib eloquiũ suũ. siue annunciat homini
eloquiũ eiꝰ. qui cogitationũ secreta cognoscit.
&e qͥd latens animus tacito sensu tractoe intel¬
ligit. uxta illud qđ in ieremia scđm hebrai¬
cũ legimꝰ. Prauũ est cor hominis. & inscruta

Expanded text:
 et hoc dicens exspiravit . Cumque creaverit spiritum, annuntiat hominibus eloquium suum, sive annuntiat homini eloquium ejus, qui cogitationum secreta cognoscit, et quid latens animus tacito sermone tractet, intelligit, juxta illud quod in Jeremia secundum Hebraicum legimus: Parvum est cor hominis
Abbreviated transcription (Latin):
quat᷑. Non est enĩ tantum mali in captiuitatis in.¬
iuria: quantũ boni iniis quȩ post captiuitatem
dĩs pollicet᷑. Quib ꝓpħia respondet. frustra¬
eos quod longo tempore post futurũ est in ad¬
uentu filii dĩ. post. lair. annos captiuitatis baby¬
loniȩ prȩstolari. quos uastitas atq pauꝑies &
innumerabiles miseriȩ consequent᷑. Fugientib
eniminquit a facie nabuchodonosor leonis.
occurret assuerus sub quo hester narrat᷑ hysto.¬
ria. Siue destructo assyrior & chaldeors
imꝑio: medi ꝑsȩ̃q consurgent. Cumq regnante
cyro fueritis reuersi. & prȩcipiente dario coeꝑitis
edificare domumdnĩ. & omnẽ fiduciã habueri¬
tis intemplo. ita ut requiescatis in eo & lassas manꝰ
suꝑ pariet es inclinetis: tunc ueniet alexander
rex macedonũ. siue antiochus cognomento epi¬
phanes. qui moret᷑ intẽplo &e uos ut coluber mor¬
deat. nequaquã foris inbabylone & insusis. sed
atq tristiciȩ. Hȩc uxta hystoriã breuit̃ diximꝰ.

Expanded text:
quatur. Non est enim tantum mali in captivitatis injuria, quantum boni in his quae post captivitatem Dominus pollicetur: quibus propheta respondit, frustreos quod longo tempore post futurum est, in adventu Filii Dei post septuaginta annos captivitatis Babyloniae praestolari, quos vastitas atque pauperies et innumerabiles miseriae consequentur. Fugientibus enim, inquit, a facie Nabuchodonosor leonis, occurret Assuerus sub quo Esther narratur historia, sive, destructo Assyriorum et Chaldaeorum imperio, Medi, Persaeque consurgent. Cumque, regnante Cyro, fueritis reversi, et praecipiente Dario, coeperitis aedificare domum Domini, et omnem fiduciam habueritis in templo: ita ut requiescatis in eo, et lassas manus super parietes inclinetis: tunc veniet Alexander rex Macedonum, sive Antiochus cognomento Ἐπιφανὴς, qui moretur in templo, et vos instar colubri mordeat, nequaquam foris in Babylone, et in Susis, sed atque tristitiae. Haec juxta historiam breviter diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
Itutinã nebulã & gradiens suꝑ excelsa terrȩ
I dñs ds exercituũ nom̃ eius. Lxa. Propterea
Isic faciam tͥ isrł. Ueruntamen quia sic faciã tͥ.¬
Iprȩparare ut inuoces dñm dm̃ tuũ isrł. Quia
Iecce firmans tonitruũ & creans sp̃m & annunci¬
ans in homines xp̃m suũ. faciens mane & nebul
& ascendens suꝑ excelsa t̾rȩ. dñs ds̃ omp̃s nom̃eiꝰ.¬
Pro eo qđ nos int̾ pretati sumꝰ. põstquã. & in hebrai¬
co scriptum est. ecceb & aquila int̃p̃tatus est¬
ic ł er cr. idest postea. theodotio nouissime.
Qua ꝓpt̾ hȩc faciam tibi isrł postea. idest inulto
post tempore & innouissimis scłis. Ut rursũ
ab alio principio uersus incipiat. Cũq hoc factu¬
rus sim tibi: preparare in occursũ dĩ tui isrł.
Rursũ in eo loco ubi. laxx. transtuler̃. pręparare
ut inuoces dm̃ tuũ. & nos iuxta theod otionẽ
posuimus. p̃parare in occursũ dĩ tui: symina¬
chus & quinta editio transtulerunt. prepara¬

Expanded text:
diens super excelsa terrae Dominus Deus exercituum nomen ejus. LXX: Propterea sic faciam tibi, Israel: verumtamen quia sic faciam tibi, praeparare ut invoces Deum tuum, Israel. Quia ecce firmans tonitruum, et creans spiritum, et annuntians in homines Christum suum, faciens mane, et nebulam, et ascendens super excelsa tpostquam, in Hebraico scriptum est ECEB  , et Aquila interpretatus est ὕστερον, id est, postea, et Theodotio novissime, Quapropter haec faciam tibi, Israel, postea, id est, multo post tempore, et in novissimis saeculis, ut rursus ab alio principio versus incipiat: Cumque hoc facturus sim tibi, praeparare in occursum Dei tui, Israel. Rursumque in eo loco ubi Septuaginta transtulerunt, praeparare ut invoDei tui, Symmachus et Quinta Editio transtulerunt, praepara
Abbreviated transcription (Latin):
ris raptꝰ de incendio. & ñ redistis ad me dicit
dñs. Iccirco hȩc faciã tͥ o isrł. ut qui p᷑terita con¬
tempsisti: saltẽ ad ea quȩ illaturus sũ corriga¬
ris. Cũq dixerit. hȩc faciam tͥ: quid facturus
sit tacet. Ut dum ad singula poenarũ genera
isrł pendet incertꝰ. quȩ ideo terribiliora sunt
quia omĩa suspicat᷑: agat poenitentiã ne ds̃
inferat quȩ minat᷑. Postquã aut̃ ait fecero tͥ
quȩ me facturũ esse contestor: pͣparare ad in¬
uocandum dñm dm̃ tuũ. Omĩs enĩ qui inuoca¬
uerit nom̃ dñi: saliuis erit. Siue p᷑para te in
occursũ dĩ tui. ut uenientẽ ad tẽ dnm tuum
tota auiditate suscipias. Iste est qui format toni¬
truũ siue montes atq confirmat. ad cuiꝰ uocem
cȩloꝵ cardines & t̾rȩ fundam̃ta quatiuntur.
Iste quicreat sp̃m. Quẽ in hoc loco ñ sp̃m sc̃m

Expanded text:
ris raptus de incendio, et non redistis ad me, dicit Dominus. Idcirco haec faciam tibi, o Israel, ut qui praeterita contempsisti, saltem ad ea quae illaturus sum, corrigaris. Cumque dixerit, haec faciam tibi, quid facturus sit tacet, ut dum ad singula poenarum genera Israel pendet incertus quae 279 ideo terribiliora sunt, quia omnia suspicantur, agat poenitentiam: ne Deus inferat quae minatur. Postquam autem fecero tibi quae me facturum esse contestor, praeparare ad invocandum Dominum Deum tuum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Sive praeparare in occursum Dei tui, ut venientem ad te Dominum, tota aviditate suscipias. Iste est qui firmat tonitruum, sive montes confirmat, ad cujus vocem coelorum cardines et terrae fundamenta quatiuntur . Iste qui creat spiritum, quem in hoc loco non Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
impietatis fine contenti: sed legerunt foris
legem dĩ de eccła recedentes. & singulis do¬
ginatib suis quȩ ꝑuerso corde simularunt
confessiones & testimonia sociare conati sunt
siue sacrificauerunt defermento. suꝑ quo
in euangłio dr̃. Cauete uobis a fermento
idest doctrina phariseors. Et hȩc fecerunt
non errore sed studio. non fortuita uolunta¬
te. sed malorũ caritate plenissima. Unde
uobis stuporẽ dentiũ. qui grece dr̃. tͤoͣ
rꝓiac ͫ coc. Siquis enim scđm e zechihel
uuam acerbã comederit: stupebunt dentes
euis. ut ñ bene scripturarũ scãrũ testimonuᷤᷤ
abutentes. comedentesq ea immatura &e
absq sua dulcedine: ꝑdant robur dentium.
ne possint dura cõmolere. & in aliiũ toto
corpori ꝓfutura transmittere. Hunc stupo.¬
rẽ dentium cibors̃q penuriã dabo in cun-¬
ctis urbib atq in omĩb locis ur̃is. ut pa-¬
tiamini famẽ sermonis dĩ &e eiꝰ panis qui¬

Expanded text:
impietatis fine contenti: sed legerunt foris impietatis fine contenti: sed legerunt foris legem Dei de Ecclesia recedentes, et singulis dogmatibus suis, quae perverso corde simularunt, confessiones et testimonia sociare conati sunt: sive sacrificaverunt de fermento, super quo in Evangelio dicitur: Cavete vobis a fermento, id est, doctrina Pharisaeorum . Et haec fecerunt non errore, sed studio: non fortuita voluntate, sed majorum charitate plenissima. Unde vobis stuporem dentium, qui Graece γομφιασμὸς dicitur. Si quis enim secundum Ezechiel , uvam acerbam comederit, stupebunt dentes ejus: ut non bene Scripturarum sanctarum testimoniis abutentes, comedentesque ea immatura et absque sua dulcedine, perdant robur dentium: ne possint dura commolere, et in alvum toto corpori profutura transmittere. Hunc stuporem dentium ciborumque penuriam dabo et in cunctis urbibus, atque in omnibus locis vestris, ut patiamini famem sermonis D