comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homo ut etiam ds̃. Hoc certe ille dauid decuiꝰ
ẽ. iste semine facere non potuerat in popło.
cui sic̃ homo regnabat. S ille hoc facit: cui
recte anima fidelis dicere potest. Intelligere
me facito. & ꝑscrutabor legem tuã: Pinde
ne ab illo erremus. dũ de nr̃a uelut ex nobis
sit intelligentia fidimus. eiusq manib nos
credendo subdamus. ipse in nob̾ eam faciat ut
in intelligentia manuum suarũ nos deducat
erutos aberrore. eoq ꝑducat ubi iam ñ pos¬
si mus errare. Hic ẽ. fructus popłi dĩ. atten¬
dentis legem dĩ. & inclinantis aurem suam
in uerba oris eius: ut dirigat meo cor suũ
et sit cum illo creditus sp̃s eius. ne iitetur
generationẽ pͣuam & amaricantẽ. s his om̃ib
sͥ annuntiatis ñ solum ad p̾sentem uitam.
uerũ etiã ad eternam. nec tantũ ad recipien¬
da bonoꝵ oꝑum pͣmia. s etiam ad ipsa bona
oꝑa facenda: ponat indeo spem soam.
N TITULO psalmi huius tam breui et

Expanded text:
homo, ut etiam Deus. Hoc certe ille David, de cujus homo, ut etiam Deus. Hoc certe ille David, de cujus est iste semine, facere non poterat in populo cui sicut homo regnabat; sed ille hoc facit, cui recte anima fidelis dicere potest: Intelligere me facito, et perscrutabor legem tuam . Proinde, ne ab illo erremus, dum de nostra, velut ex nobis sit, intelligentia fidimus, ejus manibus nos credendo subdamus. Ipse in nobis eam faciat, ut in intelligentia manuum suarum nos deducat erutos ab errore, eoque perducat ubi jam non possimus errare. Hic est fructus populi Dei, attendentis legem Dei, et inclinantis aurem suam in verba oris ejus, ut dirigat in eo cor suum, et sit cum illo creditus spiritus ejus, ne immutetur in generationem pravam et amaricantem; sed his omnibus sibi annuntiatis, non solum ad praesentem vitam, verum etiam ad aeternam, nec tantum ad recipienda bonorum operum praemia, sed etiam in ipsa bona opera facienda, ponat in Deo spem suam. n titulo psalmi hujus tam brevi et
Abbreviated transcription (Latin):
habebat: & in intellectu manuum suarum
deduxit eos. Uel sic̃ alii codices habent in iitel¬
lectib manuũ suarũ. Alius putaret ita con¬
gruentius potuisse dici. In innocentia maniiũ.¬
& in intellectu cordis. Hic aut̃ qͥ magis qͣm alii
quid loqueret᷑ sciebat: cordi maluit adiunge¬
re innocentiam. & manib intelligentiã. Illud
ꝓpt̾ea quantum existimo: qͥa multi sͥ uident᷑
innocentes qͥ ñ faciunt malaꝰ cũ timent ne
patiant᷑ si fecerint. uellent aut̃ facere. si im¬
pune potuissent. Tales uideri possunt inno-¬
centiam maniũ. ñ tam̃ cordis. & quȩ tandẽ
aut qualis ẽ. ista innocentia. si cordis ñ est. uͥ
homo factus ẽ. ad imaginem dĩ : Qͦd uͦ ait in
intellectu. uł intelligentia manuũ suarum
deduxit eos: uidet᷑ mͥ eam dixisse intelligentiã
qͣm ipse fecit in credentib. & idõ manuũ sua¬
rum. facere quippe ad manus ꝑtinet. s sicut
possunt intelligi manus dĩ. quia & xp̃c sic

Expanded text:
habebat? Et in intellectu manuum suarum habebat? Et in intellectu manuum suarum deduxit eos: vel, sicut aliqui codices habent, in intellectibus manuum suarum. Alius putaret ita congruentius potuisse dici, In innocentia manuum et intellectu cordis: hic autem qui magis quam alii quid loqueretur sciebat, cordi maluit adjungere innocentiam, et manibus intelligentiam. Illud propterea, quantum existimo, quia multi sibi videntur innocentes, qui non faciunt mala, cum timent ne patiantur si fecerint; vellent autem facere, si impune potuissent. Tales videri possunt habere innocentiam manuum, non tamen cordis. Et quae tandem aut qualis est ista innocentia, si cordis non est, ubi homo factus est ad imaginem Dei? Quod vero ait, In intellectu, vel intelligentia manuum suarum deduxit eos, videtur mihi eam dixisse intelligentiam quam ipse facit in credentibus; ideo manuum suarum: facere quippe ad manus pertinet: sed sicut possunt intelligi manus Dei, quia et Christus sic
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim dictum ẽ. Pascere iacob seruũ suũ.
& isrł hereditatem suam. Non enĩ quia ex
gentib sunt istȩ oues. idõ ab illo semine ali¬
enatȩ sunt: qđ ẽ. iacob & isrł. Semen ẽ enĩ
abrahȩ. semen ꝓmissionis. de qͦ ei dñs dicit.
In ysaac uocabit᷑ tͥ semen. Qđ exponens apłs
non inquit filii carnis. s filii ꝓmissionis
deputant᷑ in semine. Ex gentib enĩ erant fide¬
les. quib dicebat. Si aut̃ uos xp̃i. gͦ ab rahȩ
semen estis: scd̾m ꝓmissionem heredes. Qͦd uͦ
ait. iacob seruũ suum. & istł hȩreditatem suã:
more suo scriptura repetiuit eandem senten-¬
tiam. nͥ forte quispiam sic distinguere uelit
ut hoc tempore iacob seruiat. tunc aut̃ sit
ȩterna hęreditas dĩ. quando uidebit dm̃ fa.¬
uit eos inquit ininnocentia cordis sui. Qͥd
illo innocentius. qui ullum peccatũ ñ solũ
a quo uinceretur. s etiam qͦd uinceret non

Expanded text:
sic enim dictum est, Pascere Jacob servum suum, sic enim dictum est, Pascere Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam. Non enim, quia ex Gentibus sunt istae oves, ideo ab illo semine alienatae sunt, quod est Jacob et Israel. Semen est enim Abrahae, semen promissionis, de quo ei Dominus dixit: In Isaac vocabitur tibi semen . Quod exponens Apostolus: Non, inquit filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine . Ex gentibus enim erant fideles quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum repromissionem haeredes ? Quod vero ait, Jacob servum suum, et Israel haereditatem suam, more suo Scriptura repetivit eamdem sententiam. Nisi forte quispiam sic distinguere velit, ut hoc tempore Jacob serviat; tunc autem sit aeterna haereditas Dei quando videbit Deum fa. vers. 72. Et pavit eos, inquit, in innocentia cordis sui. Quid illo innocentius, qui ullum peccatum, non solum a quo vinceretur, sed etiam quod vinceret non
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. Ablatus ẽ. inde. minc gentium greges
pascit. Sane de pꝰ fȩtantes in de acceptus est.
llȩ quippe pͥores fuerunt tales. dequalibus
ar̃ in cantico canticoꝵ. uni ȩccłe quȩ constat
ex multis. id ẽ uni gregi: cuiꝰ memb̾ sunt
multi greges. De calib gͦ eidr̃. Dentes
significant dentes tui: sic̃ grex detonsarũ
ascendens de lauacro. qͦ om̃s geminos creanł
& sterilis non ẽ. in eis. Deposuerunt enĩ tc̃
uelit uellera onera scłi: quando ante pedes
ascenentes de lauacro illo: de quo eos admonoe
apłs petrus sollicitos qđ xp̃i sanguinẽ fu¬
derut . & dicit. Agite penitentiam. & bapti¬
retur unusqͥsq urm in nomine dñi nr̃i iħu
xp̃i: & dimittent᷑ uob̾ peccata ur̃a. Geminos¬
aut̃ creauerunt: oꝑa soilicet diũ p̃ceptoꝵ ge¬
minȩ caritatis. dilectionis dĩ & dilectionis
ꝓximi. Unde sterilis ñ erat in eis. De post his
oues fetantes dauid nr̃ acceptꝰ. nunc alios
greges pascit ingentib. & ipsos iacob & isrł.

Expanded text:
 ablatus est inde; nunc Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes ascendentes de lavacro illo, de quo eos admonet apostolus Petrus, sollicitos quod Christi sanguinem fuderint, et dicit. Agite poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini Jesu Christi, et dimittentur vobis peccata autem creaverunt, opera scilicet duorum praeceptorum geminae charitatis, dilectionis Dei, et dilectionis proximi: unde sterilis non erat in eis. De post has oves fetantes David noster acceptus, nunc alios greges pascit in Gentibus, et ipsos Jacob et Israel:
Abbreviated transcription (Latin):
pomnib. Quasi nichil habentes. & omnia
possidentes. Uicmos dic̃: quiꝰ int̾ illos habi¬
tat ȩccła usq indiem seꝑationis. Non em̃ mͦ
fit discessio corporalis. In siniis eoꝵ. dic̃ itaq
nunc in occultis. ut uindicta quȩ in hac
uita agit᷑ in occulto: pꝰ in notescat innad¬
onib ante ocłos nr̃os. Homo nãq cum
dat᷑ in repbũ sensũ. in intertore sinu aca¬
pit supplicioꝵ merita futuroꝵ. Opprolid
eoꝵ quod exprobrauerunt tͥ dñe. Hoc eis rea¬
de septuplũ insimis eoꝵꝵ. id ẽ. ꝓisto opprobrio
eos i noccultis eoꝵ plenissime reꝓba. Ibi enĩ
ex ꝓbrauerunt nomen tuum. te arbitranteᷤᷤ
tuus. Generalit̾ accipiendũ de om̃ĩ genere
in scłm. Alii aut̃ codices habent. confitebi¬
mur tͥ mȩternum. Ex ambiguo greco fac.¬

Expanded text:
pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Hom sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde septuplum in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes tuus: generaliter accipiendum de omni genere in saeculum. Alii autem codices habent, confitebimur t
Abbreviated transcription (Latin):
pęccła ne infrutuosus eẽt. posteris sanguis
illoꝵ. ut dñĩca seges unde inimici eam puta¬
uerant ꝑtcurã: inde feratius pullularet. fili¬
os qͥppe mortificatoꝵ dic̃: qͥ ñ solũ ñ sunt t̾riti
p̃cedentium passionib. s ineũ ꝓcuiꝰ nomine
passos eos nouerant exhortante illoꝵ gła. ad
unitandum accensi: copiosissimiꝰ agminib cre¬
diderunt. Idõ dix̃. scđ̾m magnitudinẽ brachii
tui. Res enim tam magna secuta ẽ. in popłis
xp̃ianis: ut eã qui se aliquid ꝑsequendo. ꝓfice̾
putabant. nullo mͦ crederent secuturam. Red¬
de inquit uicnus nr̃is septies tantũ iusinꝰ
eoꝵ. Non mala optat: s insta p̃nuntiat. et
uera ꝓphetat. Septenario aut̃ nnero. idͥ
ẽ. septupla recribitione: ꝑfectionem penȩ
uult intelligi: qͥa isto mimero plenitudo
significari solet. Unde & illud ẽ. in bonis. ac¬
cipiet in hor scło septies tantũ. qđ positũ est.

Expanded text:
pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16. vers. 12. Redde, inquit, vicinis nostris septies tantum in sinus eorum. Non mala optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est
Abbreviated transcription (Latin):
ad impietatem poterat compellere ꝑsecutor.
Ab his compedib concupiscebat dissolui apłs.
sariuin ꝓpter illos: ꝗrib euangłium minist᷑¬
bat. Donec gͦ corruptibile hoc induat in¬
corruptionem.  mortale hoc induat immor¬
calitatẽ. uelut compedib caro infirma ꝓm¬
ptũ impedit sp̃m. Has gͦ compedes ñ sentiunt:
nisi qui insemet ipsis ingemiscunt grauati. ha¬
bitaculum qđ de celo ẽ. suꝑ indui cupientes.
pectu dĩ gemitus eoꝵ. Possunt & illi intelligi
compediti. qui preceptis sapientię colligati ft̾.
que patient̃ sustentata in ornamenta uertim¬
tur. Unde scriptũ ẽ. Inice compedẽ tuũ in
compedes eius. Scd̾m magnitudinẽ inquit
brachii tui. recipe in adoptionẽ filios mortifi¬
catoꝵ. Nel sic̃ maliis codicib legit᷑. posside fi¬
lios mortificatoꝵ. Ubi satis mͥ udetur osten¬
disse scriptura. qͥs fuerit gemitus compeditoꝵ
In diuersis enĩ passionib constituti: orabant

Expanded text:
ad impietatem poterat compellere persecutor. ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi Apostosarium propter illos quibus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, pectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditoruIn diversis enim passionibus constituti orabant
Abbreviated transcription (Latin):
centis in hoc psalmo. futura in impios uindic¬
ta ꝓphetatur: ut intelligamus scõs homines
di suos inimicos dilexisse. nec ciuqͣm uoluissẽ
nͥ bonũ. qđ ẽ. pietas in hoc scło. et̾nitas in fu¬
turo. in penis aut̃ maloꝵ. ñ malis coꝵ. s di
boni uidiciis delectatos. & ubicũq inscriptu¬
ris scĩs legunt᷑ in homines odia eoꝵ: odia fu¬
isse uitioꝵ. quȩ ipse etiam unusqͥsq homi¬
num oderit oportet inse: si diligit se. Quod
alii codices habent. in conspectu tuo gemitus
compeditoꝵ: ñ facile quisqͣm repperit coniec¬
tos incompedes a ꝑsecutorib scõs. Et si acci¬
dit intam magna ac multiplici uarietate pe¬
narum: tã raro accidit. ut ñ sit credendum:
hoc inisto uersu. qđ cominemoraret potis¬
simũ elegisse ꝓpħam. S: nimirũ compedes
sunt infirmitas & corruptibilitas corꝑis:
quȩ aggrauant animã. Peiꝰ enĩ fragilitatẽ.
uelit qͦrundã doloꝵ molestiarũq materiã.

Expanded text:
centis in hoc psalmo futura in impios vindiccentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem malorum, non malis eorum, sed Dei bonis judiciis fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oportet in se, si diligit se. 15. alii codices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam,
Abbreviated transcription (Latin):
& cum puniri eũ uidet. uidicari se ita gaudet:
ut non iusticia dĩqͣm ñdiligit. s: illius qͥm odit
miseria delectet᷑. & cũ dõ dinittit iudiciũ:
ut plus noceat dis̃ qͣmipse nocere posset exop¬
cat. & cũdat cibũ iminico esurienti. po¬
cumq siienti:. maliciose sapit qđ scriptũ ẽ.
hoc enum faciens carbones ignis congeres
suꝑ caput enis. Agit enĩ ut amplus aggra¬
uet. et ei excitet indignationẽ dĩ: qͣm carbo¬
nib ignis significari putat. ñ intelligens
illum ignẽ esse pęnitentiȩ urentẽ dolore:
qͦͣusq caput erectum suꝑbia benificiis mi¬
imes dđ̃ humilitatẽ salubrem deponitua.
& inbono illius huus malũ uncit᷑. Unde
apłs igilant̃ aduurit. Noli uinci a ma¬
lo .s uince in bono malum. Qͦmͦ aut̃ pocest
uincere in bono malũ: nisuꝑficie bonus. mal¬
tomalus. qͥ oꝑe parcit. & corde seuit. manu
initais. uoluntate crudelis: Sic gͦ specie pos¬

Expanded text:
et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie pos
Abbreviated transcription (Latin):
lauat: id est oꝑa mundiora efficit insangui¬
ne. hoc ẽ. in exiticio pacatoris. sumens inde ñ
mali alieni gaudiũ: s diuinȩ admonitionis
exemplũ. Si aut̃ infuturo scło ultimo dĩ uidi¬
cio uindicat᷑. hoc ei placet quod dõ. ne brne
sit malis. ne pioꝵ p̃miis etiam impii ꝑfruant᷑.
qđ utiq iniustum ẽ. & a regula ueritatis qũã
iustus diligit alienum. Cum enĩnos addiligen¬
dos inimicos dñs hortaret᷑: exemplũ ꝓposint pa¬
tris nr̃i qui incelis ẽ. qui facit solem suũ oriri
suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos & iniustoᷤ
Nunquid tam̃ ideo uel temporalib correptionibꝰ
non emendat. uel ꝑtinatit̾ duros infine ñ dãp¬
nat: Sic gͦ innicus diligatur: ut ñ displiceat
dñi iusticia quapiitur. & sic placeat iusti¬
cia qua punit᷑: ut ñ de malo eiꝰ. s de bono ui¬
dice gaudeatur. Maliuolus uͦ animus contrista¬
tur: si eius uuimicus correctus euasent penã.

Expanded text:
lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguilavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam:
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi ẽ: illud: non reddentes malũ ꝑmalo. nec
maledictum ꝓ maledicto. & nulli malũ ꝑ
malo reddentes: Si enĩ malũ ꝓmalo non est
ciuqͣm reddendum. ñ solũ fac̾t̾ũ malum p
facto malo: s nec uotum malũ reddendumẽ.
ꝓfacto uel uoto malo. Reddit aut̃ malũ uotũ.
qui etiã si non ipse uindicat. tam̃ ut eiꝰ iimi¬
cum ds̃ puniat: expectat atq optat. Q ꝓꝑter
cũ homo iustus: & homo malus: de inimicis fu¬
is uelint ad nõ uindicari. unde discernunt᷑
nͥ qͥa instus & magis cupit iimicũ suũ cor¬
rigi qͣm puniri. & cũ in eum indet ad nõ um
dicari. non eiꝰ delectat᷑ pena. qͥa ñ eũ odit: s
hoc scło meum uindicat᷑. nel ꝓ illo etiã letat᷑
si corrigitur. uel certe ꝓ alus nt eũ timeant
imitari. Ipse qͦ fit melior. ñ supplioio illius:
odia sua pascendo: s errata emendando. Ac ꝑhoc
de beniuolentia ñ de malitia ẽ: qđ letat᷑ iustꝰ
cũ uidet uindictã impioꝵ. & manus suas

Expanded text:
n reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto » ; et, « Nulli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas
Abbreviated transcription (Latin):
carnes scoꝵ tuoꝵ bestiis terrę. Effuderunt
sanguinẽ eoꝵ sicut aquã incircu̾itu ierłm.
& non erat qui sepeliret. Si in ista ꝓphetia
quisqm nrm eam nastationẽ ierłm intelligen¬
dam putauerit quȩ facta ẽ. a tito imꝑatore
currit. quomͦ dici potuerit iam ille popłs he¬
resurrectionem credere uoluit. & insuꝑ mar¬
tẏres eiꝰ occidit. Ex illo enim popło isrł qͥcunq¬

Expanded text:
tuorum bestiis terrae. Effuderunt sanguinem eorum sicut aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. » Si in ista prophetia quisquam nostrum eam vastationem Jerusalem intelligendam putaverit, quae facta est a Tito imperatore currit quomodo dici potuerit jam ille populus haeresurrectionem credere voluit, et insuper martyres ejus occidit. Ex illo enim populo Israel quicumq
Abbreviated transcription (Latin):
suit. quare reppulerit tabnaculum suũ: cũ
ait. ubi habitauit in hominib. Cum gͦ dig-¬
ni non e̾e̾nt in quib habitaret. cur ñ repel¬
leret tab̾naculũ. qͦd utiq ñ ꝓpt̾ se institue¬
rat.s: ꝓpter ipsos qͦs iam nidicabat indignos

Expanded text:
suit quare repulerit tabernaculum suum, cum suit quare repulerit tabernaculum suum, cum ait, ubi habitavit in hominibus. Cum ergo digni non essent in quibus habitaret, cur non repelleret tabernaculum, quod utique non propter se instituerat, sed propter ipsos, quos jam judicabat indignos
Abbreviated transcription (Latin):
subueamur. Illa enĩ generatio praua & ama¬
ricans. qm̃ istis beneficiis corporalib ñ pone¬
bat tiucam uetistatis: temptauerunt adbiic
& exacerbauerunt dm̃ excelsum. & cestimonia
eius non custodierunt. Et auerterunt se et
ñ seruauerunt pactum. qͦmadmnodũ patres
eoꝵ. Pacto enĩ quodam & placito dixerunt.
de illis nunc dici. qui iam erant in t̾ra ꝓmis¬
sionis. & patres eoꝵ dictos.: qui inberemo ama-¬
ricauerunt. Conuersi sunt inquit in arcium
pͣuum. Uel sic̃ alii codices babent. in arcũ ꝑuer¬
sum. Quid aut̃ hoo sit in eo qđ sequit᷑. magis ap¬
paret ubi ait & inira concitauerunt eum
contra nomen añi: qui dixit eidem popło. Non
remanserunt. qui dõ adinuante fuerunt qđ
fuerunt: Nimirum autẽ rẽ illam gestam
commemorat. quando uicti sunt ab allofilis.
tempore hely sac̾dotis. & arcba dñi capta est
& magna strage uastati sunt. Hoc ẽ. qđ dicit.
& reppulit tab̃naculum sylo: tab̾naculũ suum
ubi habitauit in hominib. E legant̃ expo¬

Expanded text:
subvehamur. Illa enim generatio prava et amaricans, quoniam istis beneficiis corporalibus non ponebat tunicam vetustatis, tentaverunt adhuc et exacerbaverunt Deum excelsum, et testimonia ejus non custodierunt: et averterunt se, et non servaverunt pactum, quemadmodum patres eorum: pacto enim quodam et placito dixerunt, de illis dici qui jam erant in terra promissionis, et patres eorum dictos qui in eremo amaricaverunt. 34. Conversi sunt, inquit, in arcum pravum: vel, sicut alii codices habent, in arcum perversum. Quid autem hoc sit, in eo quod sequitur magis apparet, ubi ait: Et in iram concitaverunt eum contra nomen Domini, qui dixit eidem populo: Non remanserunt, qui Deo adjuvante fuerunt quod fuerunt? Nimirum autem rem illam gestam commemorat, quando victi sunt ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini capta est, et magna strage vastati sunt . Hoc est quod dicit, Et repulit tabernaculum Selom, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Eleganter expo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾saͥqm̃bona uald e Maximeq illud qđ ait
ipse saluator. qui nullũ habebat omnino
peccatũ. qđ pęnitendo confiteret᷑. Confiteor
tͥ pat̾ dñe celi & t̾rȩ. qui abscondisti hee asa¬
pientib & prudentib & reuelasti ea paruuł.

Expanded text:
am bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui nullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapi
Abbreviated transcription (Latin):
miscđia iudicio. Iudicium autẽ sine misatia.
s ei qui non facit misericordiã. Qđ aut̃ acum¬
git. quia pauperes facti sumus nimis: adhos
uult intelligi: anticipare nos miscđias dĩ it
nrã pauꝑtas id ẽ. infirmitas eomiserante adiu¬
uetur. ad eius p̃cepta facienda: neadiudiciũ
nimis. Ipsa ẽ. quippe infirmitas: cui saluta¬
ris ẽ. necessarius. Cũ uͦ adiuuari nos uult ne
ingratus ẽ grẽ. nec tollit liberum arbitrium.
Qui enĩ adiuuat᷑ etiã ꝑ seipsum aliquit agitꝰ.
Addidit etiam. Ppt̾ głam nominis cui añeli¬
nomen cuum. Non ꝓpt̾ nos. Nunquid aliua
merent᷑ peccata nra. qͣm debita & digna sup¬
plicia : S ꝓpitius esto peccatis nr̃is ꝓpt̃̾ nom̃
tuum. Sic gͦ nos liberas. idẽ eruis amalis:
cũ adiuiias nos ad faciendã iusticiã. & ꝓpra
esto peccatis nr̃is. sine quib in hac uita ñ sumꝰ.
quia non iustificabit᷑ in conspectii cuo pinius

Expanded text:
misericordia in judicio; judicium autem sine misericordia, misericordia in judicio; judicium autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta facienda, ne ad judicium nimis: ipsa est quippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium: qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, linomen tuum: non propter nos; nam quid aliud merentur peccata nostra, quam debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Sic ergo nos liberas, id est, eruis a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis
Abbreviated transcription (Latin):
loquentium. uerũ etiã disertissemoꝵ auetoꝵ
eloquentiȩ. Nec ab ipsa diuina scriptura hoc
genus locutionis alienũ ẽ. Posuit enĩ & ipsã
ranam ꝓranis. locustã ꝓ locustis. & innume¬
rabilia talia. Quod uͦ dictum ẽ. comederins
iacob hoc bene intelligitur. qđ multos in
suum malignũ corpus. hoc ẽ. in suã societa¬
tem t̾rendo transire coegerunt. Meminit
sane qͣmuis illis ꝓ merito pessimȩ uoluintatis
ex ira dĩ digna reddenda sint: ñ cam̃ eos aliqͥa
aduersus hereditatem eiꝰ ualere potuisse.risi
eam uoluisset ipse ꝓpecratis eiꝰ flagellando em̃¬
dare. Unde subiingit. Ne memineris imqͥa¬
tum nr̃arũ antiquarum. Non ait p̃teritarũ
quȩ possent ẽẽ. etiam recentiores: s antiqͣrũ.
hoc ẽ. aparentib uenientium. Talib qͥppe
iniquitatib. damnatio ñ correptio deberet᷑
Cito anticipent nos miscdĩe cuę. Anticipent
utiq ad iudicium tuum. Suꝑ exutat enim

Expanded text:
loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. 11. vers. 8. Meminit sane, quamvis illis pro merito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim
Abbreviated transcription (Latin):
infamilia eiꝰ atq indomo uiuentes: & mimi¬
cos non solum ipsũ dnm̃ scire nolentes. s et
ueteris sy nagogę. Unde dictum ẽ. & maior ser¬
uiet minori. Pocest in hoc nomine intelligi.
ea de qua loquebam᷑ hereditas dĩ: inqͣm in¬
uadendam atq uastandam post resurrectionẽ
et ascensionẽ dnĩ gentes ꝑsequendo uenerunt.
S: locum iacob quomͦ intueamur intelligendũ
ẽ. Magis enĩ locus iacob illa ciuitas putari po¬
cest. in qua erat templũ. qͦ uniuersã illã gentẽ
sacrificandi &e ad orandi causa. & pascha cele¬
brandi: dñs p̃ceperat conuenire. Nam si xp̃i¬
anoꝵ conuentus in hibitos atq comp̃ssos aꝑse¬
cutorib ꝓpħa uellet intelligi: loca desolata
uideretur dicere debuisse ñ locum. S possu¬
mus accipere ꝓ numero plurali numerum
singłarem positum. sic̃ uestem ꝑuestib. mili¬
tem ꝓmilitib. pecus ꝓpecorib. Multa enim
huiusmodi moris ẽ.dicere. nec solũ uulgo

Expanded text:
in familia ejus atque in domo viventes, et inimiin familia ejus atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
sui: & facit indigna: plagis uapulabit paucis.
seruus aut̃ qui scit uoluntatẽ dñi suiꝰ & fac̃¬
indigna: plagis uapulabit multis. si maior
ira dĩ ẽ. ingentes qͦ dm̃ ñ cognouerunt: In
eo quippe qđ ait. effunde iram tuã: satis hoc uͭ¬
bo indicauit. qͣm multã irã uoluerit intelli¬
gi. Unde postea dicit. redde uicinis nr̃is sep¬
ties tantum. Anquia multum inter est.
inter seruos qui bcet nesciant uoluntatem
dñi sui. tam̃ inuocant nomen eius. &. alienos
a familia tanti patris familias. qͥ sic ignorant
dm̃. ut nec inuocent dm̃: Inuocant eiĩ pro
co uel simulacra uł demonia. uel qͣmlibet
creaturam. ñ creatorẽ qui ẽ. benedictus in
scła. Neq enim istos de quib hoc ꝓphetat
ita nescientes significat sui dnĩ uoluntatẽ
ut tam̃ ipsum dnm timeant: s ita ipsum
dnm̃ nescientes. ut nec inuocent eũ. & inimi¬
ci nominis existant. Multũ gͦ distat inteꝵ
seruos uoluntatem dnĩ sui nescientes. & tam̃

Expanded text:
a plagis, vapulabit paucis; servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quod suꝑͣ. accipite psalmum. &. date tẏmpha¬
nim. Hic ꝓpsalmo psalteriũ. ꝓtẏmphanoq
thara posita ẽ. Hoc tam̃ ad moniti sumus.
ut p̃dicationi uerbi dĩ: corꝑalib responde
amus oꝑib. Tuba canite. Hoc ẽ. clarius
& fidentius p̃dicate. ne t̾reamini. sic̃ ait p¬
pheta quodam loco. Exclama & exalta
uocem tuam. sic̃ tuba. Tuba canite ininitio
mensis tubȩ. Preceptũ erat ininitio m̃si¬
ut tuba caneretur. &. hoc usq nunc iudei
corporalit̃ faciunt. spũalit̃ ñ intelligunt.
Initium enim mensis. noua luna ẽ. Noua
cium dõ iacob. Uhi p̃ceptũ : ibi iudicium.
Qui enĩ in lege peccauerunt: ꝓlegẽ iudicas im

Expanded text:
quod supra, «Accipite psalmum, et date tympaquod supra, «Accipite psalmum, et date tympanum:» hic pro psalmo psalterium, pro tympano cithara posita est. Hoc tamen admoniti sumus, ut praedicationi verbi Dei corporalibus resp 4. Tuba canite.» Hoc est, clarius et fidentius praedicate; ne terreamini: sicut ait propheta quodam loco, «Exclama, et exalta sicut tuba vocem tuam» . «Tuba canite in initio mensis tubae.» Praeceptum erat ut in initio mensis tuba caneretur; et hoc usque nunc Judaei corporaliter faciunt, spiritualiter non intelligunt. Initium enim mensis, nova luna est; novacium Deo Jacob.» Ubi praeceptum, ibi judicium. Qui enim in lege peccaverunt, per legem jud
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tempore. agere uel adpossidendum cȩlũ
ꝑtinent: ñ poterimus. Sigͦ auidi estis iuspũ¬
alib accipiendis: deuoti estote incarnalibꝰ
erꝗgandis. Accipite psalmũ. & date ꝙ̃m¬
phanum. Exigitis uocem nr̃am. reddite
manus ur̃as. Psaltercum iocundum cum
cẏthara. Memini me aliquaudo differen¬
tiam psalterii & ciharȩ intimasse caritta
ur̃ẽ. Studiosi qui meminerunt recognoscant.
qui uel non audierunt uł ñ meminert̃ discant
Istoꝵ duoꝵ organorum musicoꝵ psalterii et q¬
charȩ: hec differentia est. qđ psalterium lig¬
num illud concanum. unde cãnore corde res¬
dunt᷑ in suꝑiore parte habet. deorsum feruit᷑
corde ut desuꝑ sonent. incichara uͦ. hec eaqͥe
concauitas ligni partẽ inferiorẽ tenet: can¬
qͣm illud sit decelo. hoc det̾ra. Cȩlestis ẽ enĩ
p̃dicatio uerbi dĩ. S si expectamus cȩlestia:
ñ simus pigri ad oꝑanda t̾rena: qͥa ꝑsalteriũ
iocundum. cumcithara. Hoc aliomͦ dictũ ẽ

Expanded text:
agere quae ad possidendum coelum pertinent non poterimus. Si ergo avidi estis in spiritualibus accipiendis, devoti estote in carnalibus erogandis. «Accipite psalmum, et date tympanum:» accipite vocem nostram, reddite manus vestras. 5. «Psalterium jucundum cum cithara.» Memini nos aliquando differentiam psalterii et citharae intimasse Charitati vestrae: studiosi qui meminerunt, recognoscant; qui vel non audierunt, vel non meminerunt, discant. Istorum duorum organorum musicorum, et psalterii et citharae haec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum, unde canorae chordae redduntur, in superiore parte habet; deorsum feriuntur chordae, ut desuper sonent: in cithara vero haec eadem concavitas ligni partem inferiorem tenet; tanquam illud sit de coelo, hoc de terra. Coelestis enim est praedicatio verbi Dei; sed si exspectamus coelestia, non simus pigri ad operanda terrena; quia «psalterium jucundum,» sed «cum cithara.» Hoc alio modo dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ adiungit. nequando dicant ingentibus
ubi ẽ. ds̃ eoꝵ: magis ꝓipsis gentib ẽ accipi¬
endum. Male enĩ pereunt. qui de dõ uero
desꝑauerunt. putantes eũ uel non eẽ. uelsu¬
os non aduiuare. nec eis eẽ. ꝓpitium. Illud uͦ
qđ sequit᷑. & innotescat innationib corã
octis nrĩs: uindica sanguinẽ seruorũ tdi

Expanded text:
autem adjungit, Nequando dicant in Gentibus, Ubi est Deus eorum? magis pro ipsis Gentibus est accipiendum. Male enim pereunt qui de Deo vero desperaverint, putantes eum vel non esse, vel suos non adjuvare, nec eis esse propitium. Illud vero quod sequitur, Et innotescat in nationibus coram oculis nostris vindicta sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. & incredibili rei fidem miracula fa¬
ciebant. Contradicebat᷑. s contͣdictor iun¬
cebatur. & excontͣdictore fidelis efficiebatur.
bi tam̃ magna flamina. ibi martẏres cibati
de panc lacrimarũ. & potati in lacrimis.s
inmensura: ñ amplius qͣm pot̾ant ferre. ut
post mensurã lacrimarũ. sequeret᷑ corona
gaudiorũ. & inimici nr̃i sribsannauerunt
nos. & ubi sunt qui subsannauerunt. Edu
dictũ ẽ. Qui sunt isti colentes mortuũ. adoran¬
tes crucifirũ: Dui dictũ ẽ. Ubi ẽ. nasus subsan

Expanded text:
ebantur, et incredibili rei fidem miracula faebantur, et incredibili rei fidem miracula faciebant. Contradicebatur, sed contradictor vincebatur, et ex contradictore fidelis efficiebatur. Ibi tamen magna flamma: ibi martyres cibati de pane lacrymarum, et potati in lacrymis; sed in mensura, non amplius quam poterant ferre ut post mensuram lacrymarum sequeretur corona gaudiorum. Et inimici nostri subsannaverunt nos. Et ubi sunt qui subsannaverunt? Diu dictum est: Qui sunt isti colentes mortuum, adorantes crucifixum? diu dictum est. Ubi est nasus subsan
Abbreviated transcription (Latin):
se iram dĩ. quia conuersus es. Transit¬
lat aut̃ non parcit: quia flagellat omns
filium qͦm recipit. Si flagellari detrectas
recipi quare desideras.: Flagellat omneil
filiũ qłm recipit. Flagellat omnẽ: qͥ a ui
non ꝑeꝑett. S tam̃ qͣmdiu irasceris in oratio¬
nem serui cui: Non iam mimici tui. s irasce¬
ris inorationẽ serui cui. Qͣmdui: Seqr̾. Ci
babis nos pane lacrimarũ. & potũ dabis
in lacrimis inmensurã. Quid ẽ. in mensu¬
rã: Apłm audi. fidelis ds̃. qui ñ ꝑmittit¬
uos cep̃tari sup̃ qͦm potestis ferre. Ipsa ẽ.
mensura ꝓuirib cuis. ipsa ẽ. mensura ut
Inde asaph electi sunt qui irent ad gentes
& p̃dicarent xpm̃. et diceret᷑ eis. Quis ẽ. iste
nouorũ demonioꝵ annuntiator: Posusti
nos in contͣdictionẽ uicinis nr̃is. Cñ enĩ
p̃dicabant: cui contͣdicebat᷑. Qͤm p̃dicabat᷑:
Mortuũ resurrexisse xpm̃. Qͥs hoc audiet :
Quis hoc nouerit: Noua res. s signa conseqͣ¬

Expanded text:
se iram Dei quia conversus es; transilat autem, non parcit, quia flagellat omnem filium quem recipit . Si flagellari detrectas, recipi quare desideras? Flagellat omnem filium quem recipit: flagellat omnem, qui et Unico non pepercit. Sed tamen quamdiu irasceris in orationem servi tui? non jam inimici tui; sed irasceris in orationem servi tui. Quamdiu? 6. babis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura. Quid est, in mensura? Apostolum audi: Fidelis Deus qui non vos permittit tentari supra quam potestis ferre . Ipsa est mensura, pro viribus tuis: ipsa est mensura, ut nam de Asaph electi sunt qui irent ad Gentes, et praedicarent Christum, et diceretur eis: Quis est iste novorum daemoniorum annuntiator ? Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris. Eum enim praedicabant cui contradicebatur. Quem praedicabant? Mortuum resurrexisse Christum. Quis hoc audiat? quis hoc noverit? Nova res! sed signa consequ
Abbreviated transcription (Latin):
lit sicut oues popłm siuuim. & ꝑduxit eos tep̃
gregem in deserto. & deduxit eos inspe c
non tunuerunt. & inunicos eoꝵ oꝑuit mart.
Tanto fit hoc melnis: quanto interius: ubic
ruti de potestate tenebrarum. in regno dĩ m̃¬
te transferimͣ. & scdm pascua spũalia effim̃
oues dĩ. ambulantes in boc scło uelut in di¬
serto : qm̃ nemini ẽ. fides nr̃a conspicua.
salui facti sumis. nec timere debennis. Sic
nim ds̃ ꝓ nob̃̾ quis contͣ nos: Ꝙ in imicos
nrõs oꝑuit mare. aboleuit in baptismo

Expanded text:
duxit eos tanquam gregem in deserto. Et deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Tanto fit hoc melius, quanto interius, ubi eruti de potestate tenebrarum in regnum Dei mente transferimur, et secundum pascua spiritualia efficimur oves Dei, ambulantes in hoc saeculo velut in deserto, quoniam nemini est fides nostra conspicua; salvi facti sumus: nec timere debemus; si enim Deus pro nobis, quis contra nos ? Et inimicos nostros operuit mare; abolevit in Baptismo
Abbreviated transcription (Latin):
urbẽ hic accipimus : eoꝵ sanguinẽ intelligi¬
mus effusum incircũitu eiꝰ. qͦs hostes extra
muros repperire potuerunt. Si aut̃ terłm il¬
lam intelligamus dequa dictũ ẽ. multi filii
de sertȩ. magis qm eius quę habet uirum: cir¬
cũitus eiꝰ ÷ ꝑ uniuersam t̾ram. In ea qͥppe
lectione ꝓphetica ubi scriptũ ẽ. multi filii
desertȩ. magis qͣm eiꝰ quȩ habet uirũ: paulo
post ei dr̃. Ꝙ qui eruit te ipse ds̃ isrł uniue¬
se terrę uocabit᷑. Circumitus gͦ hunis ierłm.
in hoc psalmo intelligendus ẽ: quousq cunc
fuerat eadem ȩccła dilatata. fructificans et
crescens in uniuerso mundo. quando inom¬
ni parte eiꝰ ꝑsecutio seiuebat. & martẏrũ stra¬
gem quoꝵ sanguis sicut aqua effundebat᷑. cũ
magnis lucris thesauroꝵ cęlestiũ faciebat.
Qđ uͦ adiunctũ ẽ. & non erat qui sepeliret:
aut ñ incredibile itebet uideri. cam magnũ
in aliquib locis fuisse t̾rorẽ. ut sepultores

Expanded text:
urbem hic accipimus, eorum sanguinem intelligimus effusum in circuitu ejus, quos hostes extra muros reperire potuerunt. Si autem Jerusalem illam intelligimus, de qua dictum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, circuitus ejus est per universam terram: in ea quippe lectione prophetica, ubi scriptum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, paulo post ei dicitur, Et qui eruit te, Deus Israel universae terrae vocabitur . Circuitus ergo hujus Jerusalem in hoc psalmo intelligendus est quousque tunc fuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis sicut aqua effundebatur, cum magnis lucris thesaurorum coelestium faciebat. Quod vero adjunctum est, Et non erat qui sepeliret: aut non incredibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ. Illud tantũmͦ uariatum ẽ. uolatilibꝰ
cȩli & bestiis terrȩ. Melius sane int̾pretati
sunt. qui morticina posuerunt. qͣm sicut
quidam mortalia. Morticina enĩ ñ dicunt᷑.
nisi mortuoꝵ. mortalia uͦ etiam uiuoꝵ
corporũ nomen ẽ. Cũ gͦ sic̃ dixi ad agrico¬
lam suũ sp̃s martyrum uelut poma tͣn¬
sissent : morticina eoꝵ & carnes eoꝵ posu¬
erunt uolatilib cȩli & bestiis t̾rę. quasi qͥe¬
quam eoꝵ resurrectioni deꝑiret. Ex occultis

Expanded text:
um: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrectioni
Abbreviated transcription (Latin):
uiuis construi dic̃ apłs petrus domũ dei. Un
in his utiq polluerunt: qͦs ad negandũ xpm̃ t̾
rendo uł excruciando coegerunt. atq ut idolis supplica¬
rent uehement̾ instando fecerunt. Quoꝵ
multos pęnitentia reꝑauit. atq ab illa inqͥ¬
natione mundauit. Pęnitentis enĩ uox ẽ. et
adelicto meo munda me. & cor mundũ crea
in me deus. & spm rectum in noua in uiscerib¬
meis. Iam uͦ quod sequit᷑. posuerunt ierłm in
pomoꝵ custodiam: & ipsa ęccła hoc nomine
scriptum est. Letare sterilis quȩ ñ paris. exũ¬
pe & clama quȩ non parturis. qm̃ multi filii
desertę magis qͣm eius quȩ habet uirum. In
custodiam pomorũ qđ dictũ ẽ: desertionẽ
intelligendam existimo. qͣm fecit uastitas ꝑ-¬
secutionis. id ẽ. uelut custodiam pomoꝵ: qͥ a
deseruntur pomoꝵ custodiȩ cum poma tran-¬
sierint. & certe quando gentib ꝑ sequentib

Expanded text:
vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unvivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unin his utique polluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel cruciando coegerunt, atque ut idolis supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in viscerib. Jam vero quod sequitur, « Posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam: » et ipsa Ecclesia hoc nomine scriptum est, Laetare sterilis quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum » . « In custodiam pomorum, » quod dictum est, desertionem intelligendam existimo quam fecit vastitas persecutionis: id est, velut custodiam pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et certe quando Gentilibus persequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ter dictum ẽ. in eo quod de ꝓphetia idẽ apłs
cominemorat. Letamini gentes. cũ plede eius.
ste gͦ unus grex sub pastore uno. hereditas
dĩ ẽ. non solum patͥs. s etiã filii. Nam filii ux
est. funes ceciderunt mͥ in p̃claris. & enĩ here¬
ditas mea p̃clara ẽ. michi. & ipsus heredita¬
tis uox ẽ. apud ꝓpħam. Dñe dĩ nr̃ posside
nos. Hanc hereditatem ñ moriens pater fi¬
lio reliquit. s ipse filius eam sua morte mi¬
rabilit̾ adquisiuit. qm resurrectione possedit.
Di gͦ de hac intelligendum ẽ. qđ in psalmi huiꝰ
ꝓpbetia canit᷑. ds̃ uenerunt gentes in here¬
ditatem tuã. ut uenisse gentes accipiamus
in ȩccłam ñ credendo. s ꝑ sequendo. id ẽ. eam
inuasisse uoluntate delendi. atq omnino per¬
dendi. sic̃ tot ꝑsecutionũ exempla monstra¬
runt: oporcet ut qđ sequit᷑. polluerunt cẽplũ
scm̃ tuum. ñ in lignis & lapidib. s in ipsis in¬
telligatur hominib. de quib tanqͣm lapidibꝰ

Expanded text:
ter dictum est in eo quod de propheta idem apostolus commemorat: Laetamini, Gentes, cum plebe ejus . Iste ergo unus grex sub pastore uno, haereditas Dei est, non solum Patris, sed etiam Filii. Nam Filii vox est, Funes ceciderunt mihi in praeclaris, etenim haereditas mea praeclara est mihi : et ipsius haereditatis vox est apudnos . Hanc haereditatem non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe dĩ uirtutum conuerte nos: & ostende
faciem tuam & salui erimus. Uineã ex ȩ¬
Sẏpto cranstulisti. eiecisti gentes & planta¬
sti eam. Nouimus factum eẽ. qđ gentes
deletȩ sunt. amorrei. cechei. iebusei. gerge¬
sei. &. euei. ⁊ ceteri. quib expulsis & uictis.
introduotis ẽ. popłs exegypto liberatꝰ in
t̾ram ꝓmissionis. Unde uinea eiecta ẽ. et
ubi plantata sit: audinimus. Uideamꝰ quid
inde factũ ẽ. quomͦ credidit. quantũ cre¬
u̾it. quid occupauerit. Uincam exegẏpto

Expanded text:
e nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejecisti Gentes, et plantasti eam. Novimus, factum est. Quot gentes ejectae sunt! Amorrhaei, Cethaei, Jebusaei, Gergesaei, et Evaei: quibus expulsis et victis, introductus est populus ex Aegypto liberatus in terram promissionis. Unde vinea ejecta sit, et ubi plantata sit, audivimus. Videamus quid deinde factum est; quomodo crediderit, quantum creverit, quid occupaverit. Vineam ex
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit: eccłam xp̃i meliꝰ intelligimus. non
ꝓpt̾ p̃sentis temporis beneficia carnalia dm̃
colentem. s futura ȩt̾na p̃mia oculis fidi lon¬
ge speculantẽ. Nam & sẏon speculatio int̾pre¬
nuorũ scĩficationẽ suam. Uel sic̃ quidã int̾¬
pretes uerbũ nouum fecert̃. sc̃ificium suum
Unicornui recte intelligunt᷑: quoꝵ firma speᷤ
inimũ illud erigitur. de qͦ alns dic̃ psalmus.
Inam petiui adnõ. hanc requirã. Sc̃ificiũ uͦ¬

Expanded text:
dilexit, Ecclesiam Christi melius intelligimus, non dilexit, Ecclesiam Christi melius intelligimus, non propter praesentis temporis beneficia carnalia Deum colentem, sed futura et aeterna praemia oculis fidei longe speculantem: nam et Sion Speculatio interprenuorum sanctificationem suam: vel, sicut quidam interpretes verbum novum fecerunt, sanctificium suum. Unicornui recte intelliguntur, quorum firma spes in unum illud erigitur, de quo alius dicit psalmus, Unam petivi a Domino; hanc requiram . Sanctificium