comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego homo sum. Et audes dicere illud nescio quid. quod in mo¬
dico uascalo transferendo colis: Quid est illud nescio quid: Scire
desidero. Expone manifestius. ut tota libertate blasphemes. Pul
tum. Dolet martyrum reliquias pretioso oꝑiri uelamine. & ñ
uel panuis & cilitio colligari uel ꝓici insterquilinium: ut solus
uigilantius ebruis & dormiens adoretur. Ergo sacrilegi sumꝰ.
quando aplõrum basylicas ingredimur: Sacrilegus fuit con¬
stantinus imꝑator. qui scãs reliquias andree. Luce. & t̃ imothey
transtulit constantinopolim. apud quas demones rugiunt: &
habitatores uigilantii illorum se sentire presentram confiten¬
ture Sacrilegus dicendus est. & nunc augustus archadius: qͥ
ossa beati samtihelis longo post tempore de uidea transtulit
traiciam: Omnes episcopi non solum sacrilegi sed & fatui ui-¬
dicandi: qui rem uilissimam & cineres dissolutos inserico &tia¬

Expanded text:
ego homo sum. . Et audes dicere: « Illud nescio quid quod in moego homo sum. . Et audes dicere: « Illud nescio quid quod in modico vasculo transferendo colis? » Quid est illud, nescio quid, scire desidero. « Expone manifestius, ut tota libertate blasphemes, pulvtum. » Dolet martyrum reliquias pretioso operiri velamine: et non vel pannis, vel cilicio colligari, vel projici in sterquilinium; ut solus Vigilantius ebrius et dormiens adoretur. Ergo sacrilegi sumus, quando Apostolorum basilicas ingredimur? Sacrilegus fuit Constantius Imperator I, qui sanctas reliquias Andreae, Lucae, et Timothei transtulit Constantinopolim, apud quas daemones rugiunt, et inhabitatores Vigilantii illorum se sentire praesentiam confitentur? Sacrilegus dicendus est, et nunc Augustus Arcadius, qui ossa beati Samuelis longo post tempore de Judaea transtulit in Thraciam? Omnes episcopi non solum sacrilegi; sed et fatui judicandi, qui rem vilissimam et cineres dissolutos in serico et va
Abbreviated transcription (Latin):
rem linteamnȩ circumdatum. ad orando oscularis: Et in con¬
sequentibus. ꝓpe ritum gentilium uidemus sub pretexta reli¬
gionis introdactum in eccłiis. sole adhuc fulgente moles cereoꝵ
accendi: ubicamq puluisculum nescio quod inmodico uasculo pre¬
tioso linteamine circumdato osculantes adorant. Magnum ho¬
norem prebent huiusmodi homines beatissimis martẏribus. qͦs
putant de uilissimis cereolis illustrandos. quos agnus qui est in
enim o insanum caput aliquando martires adorauit: Quis
hominem putauit deum : Nonne paults & barnabas cum a
lycaonibtis iuppiter & mercurius putarentur. & eis uellent hos¬
tias immolare. sciderunt uestimenta sua. & se homines esse
dixerunt: Non quo meliores non essent olim mortuis homi¬
nibus ioue atq mercurio: s quo sub gentilitatis errore honoreis
deo debitus deferretim. Quod & de petro legimus. qui corneliũ
se adorare cupientem manu subleuauit & dixit. Surge namos

Expanded text:
rem linteamine circumdatum, adorando oscularis? Et in conrem linteamine circumdatum, adorando oscularis? Et in consequentibus: Prope ritum gentilium videmus sub praetextu religionis introductum in Ecclesiis, sole adhuc fulgente, moles cereorum accendi, et ubicumque pulvisculum nescio quod, in modico vasculo pretioso linteamine circumdatum osculantes adorant. Magnum honorem praebent hujusmodi homines beatissimis martyribus, quos putant de vilissimis cereolis illustrandos; quos Agnus, qui est in enim, o insanum caput, aliquando martyres adoravit? quis hominem putavit Deum? nonne Paulus et Barnabas cum a Lycaonibus Jupiter et Mercurius 391 putarentur, et eis vellent hostias immolare, sciderunt vestimenta sua, et se homines esse dixerunt? Non quod meliores non essent olim mortuis hominibus Jove atque Mercurio: sed quod sub gentilitatis errore, honor eis Deo debitus deferretur. Quod et de Petro legimus, qui Cornelium se adorare cupientem manu sublevavit, et dixit: Surge: nam et
Abbreviated transcription (Latin):
pyrinei iugis deposuit. & in unum oppidum. congregatit. Vn¬
de & conuenarum urbs nomen accepit. Hucusq latrocinetur
contra eccłãm dei & de uectonibus aruacis celtiberisq descen¬
dens incurset galliarum. ecclĩas. portetq nequaquam uexillũ
crucis: sed insigne diaboli. fecit hoc idem pompeius etiam in ori¬
entis partibus. ut cylicibus & ysauris pyratis latronibtisq su¬
peratis. sui nominis inter cyliciam & ysauriam conderet ciuita¬
tem. S hec urbs hodie seruat scita maiorum: & nullus in ea
ortus est dormitantius. Gallie uernaculum hostem sustinent.
& hominem moti capitis atq hyppocratis tunculis alligandũ
sedentem cernunt in eccła. & inter cetera uerba blasphemiȩ
ista quoq dcentem. Quid necesse est tanto te honore non solum
honorare sel etiam adorare illud nescio quid: quod in modico uas-¬
culo tranifeiendo colis: Et rursum in eodem libro. Quid pulue.¬

Expanded text:
Pyrenaei jugis deposuit, et in 390 unum oppidum congregavit: unPyrenaei jugis deposuit, et in 390 unum oppidum congregavit: unde et Convenarum urbs nomen accepit hucusque latrocinetur contra Ecclesiam Dei, et de Vectonibus, Arrebacis, Celtiberisque descendens, incurset Galliarum Ecclesias, portetque nequaquam vexillum  Al. Christi crucis, sed insigne diaboli. Fecit hoc idem Pompeius, etiam in Orientis partibus: ut Cilicibus et Isauris piratis, latronibusque superatis: sui nominis inter Ciliciam et Isauriam conderet civitatem. Sed haec urbs hodie servat scita majorum, et nullus in ea ortus est Dormitantius. Galliae vernaculum hostem sustinent, et hominem moti capitis, atque Hippocratis vinculis alligandum, sedentem cernunt in Ecclesia: et inter caetera verba blasphemiae, ista quoque dicentem: « Quid necesse est, te tanto honore, non solum honorare; sed etiam adorare illud nescio quid, quod in modico vasculo transferendo colis? » Et rursum in eodem libro: « Quid pulve
Abbreviated transcription (Latin):
ad te. S iam tempus est ut ipsius uerba ponentes: ad singula
respondere nitamur. fieri enim potest ut rursum malignus
interpres dicat fictam ame materiam: cui rethorica decla-¬
matione respondeam. sicut illam quam scripsi ad galliam
matris & filiȩ inten se discordantium. Auctores sunt huius
dictatiuncule meȩ sancti presbiteri riparius & desiderius.
qui parro chias suas uicinia istius dicunt esse maculatas. mi¬
seruntq libros ꝑ fratrem sysinnium. quos inter craptilam
stertens euomuit. & asserunt reꝑtos esse non nullos: qui fauẽ¬
tes uitiis suis illius blasphemiis adquiescant. Est quidem ini¬
peritus & uerbis & scientia: & sermone incondito ne uera qui¬
dem potest defendere. S ꝓpter homines sectili & mulierculas
oneratas peccatis. semꝑ discentes & numquam ad scientiam ue
ritatis ꝑtienientes: una lucubraciuncula illius neniĩs respondebo
ne sc̃orum uirorum qui ut hoc facerem deprecati funt uidear
peius edomita hyspania & ad tryumphum redire festinans de

Expanded text:
d jam tempus est, ut ipsius verba ponentes ad singula respondere nitamur. Fieri enim potest, ut rursum malignus interpres dicat fictam a me materiam, cui rhetorica declamatione respondeam: sicut illam quam scripsi ad Gallias, matris et filiae inter se discordantium. Auctores sunt hujus dictatiunculae meae sancti presbyteri Riparius et Desiderius, qui paroecias suas vicinia istius scribunt esse maculatas, miseruntque libros per fratrem Sisinnium, quos inter crapulam stertens evomuit. Et asserunt repertos esse nonnullos, qui, faventes vitiis suis, illius blasphemiis acquiescant. Est quidem imperitus, et verbis et scientia, et sermone inconditus; ne vera quidem potest defendere: sed propter homines saeculi et mulierculas oneratas peccatis, semper discentes et numquam ad scieritatis pervenientes, una lucubratiuncula illius naeniis respondebo, ne sanctorum virorum qui ut haec facerem me deprecati sunt, videar peius edomita Hispania, et ad triumphum redire festinans, de
Abbreviated transcription (Latin):
in agro. innoxiam esse a scelere: & uolentum legibus subiacere.
tiam. ita dum taxat: ut scdõ uiro qui non appellatur uur sed
adulter a tempore penitentiȩ non copuletur. Quod si ei du-¬
rum uidetur. & semel dilectum non potest delinquere: nec
preferre dñm uoluptati. audiat apłm conclamantem. Non
potestis calicem dñi bibere: & calicem demoniorum. Non po¬
testis mense dñi comintnicare. & mense demoniorum. Et in
alio loco. Quȩ communicatio luci ac tenebris: Quis consensus
xp̃o ac belye : Rem nouam loquor.immo non nouam sed tiete¬
rem: que ueteris testam̃ti auctoritate firmatur. Si reliquerit
scđdm tirum & recontiliari priori uoluerit. non pocest. Scriptã
est enim in deuteronomio. Si acceꝑit homo uxorem & habuerit
eam. & non inuenerit gratiam in conspectu eius ꝓpter aliquam

Expanded text:
m in agro oppressa sit, innoxiam esse a scelere; et violentum legibus subjacere. m in agro oppressa sit, innoxiam esse a scelere; et violentum legibus subjacere. tiam: ita duntaxat, ut secundo viro, qui non appellatur vir, sed adulter, a tempore poenitentiae non copuletur. Quod si ei durum videtur, et semel dilectum non potest derelinquere, nec praeferre Dominum voluptati, audiat Apopotestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum; non potestis mensae domini communicare et mensae daemoniorum, et in alio loco: quae communicatio luci ac tenebris? qui consensus Christo ac Belial? rem nouam loquar, immo non nouam, sed ueterem, quae ueteris testamenti auctoritate firmatur. si reliquerit secundum uirum et reconciliari priori uoluerit, non potest. scriptum est enim in Deuteronomio: si acceperit homo uxorem et habuerit eam et non invenerit gratiam ante oculos eius propter aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
ait in euangłio. Qui dimittit uxorem suam xcepta causa
tionis. facit eam mechari. Et qui dimissam acceꝑit adulter.
animaduerte quid dicat. Qui dimissam acceꝑit adulter est.Si¬
ue ipsa dimiserit uirum si ie a uiro damissa sit: adultex est qui
eam acceꝑit. unue & apłi grauem conuii sartinam intelligen¬
tes. si ita est inquiunt. non expedit. homini uxorem accipere.
Ad quos dñs. qui potest inquit caꝑe capiat. statimq sub exem¬
plo trium eunuchorum uirginitatis infert beatitudinem. que
nulla carnis lege retinetur. Neq satis animaduertere potui
quid sit quod dicere uoluit. alio uiro ꝑuim accepto. Quid est
hoc ꝑ ium accepto : Congregata uidelicet multitudine nolen¬
temꝰ rapuit. Et quare postea non raptorem rapta dimisit: Le-¬
gat libros moysi & inueniet desponsatam uiro si in cuutate fue
rit oppressa & non clamauerit. puniri quasi adulteram. Si aut̃

Expanded text:
ait in euangelio: qui dimittit uxorem suam excepta causa ait in euangelio: qui dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissam acceperit, adulter est. animaduerte, quid dicat: qui dimissam acceperit, adulter est; siue ipsa dimiserit uirum siue a uiro dimissa sit, adulter est, qui eam acceperit. unde et apostoli grauem coniugii sarcinam intellegentes: si ita est, inquiunt, non expedit homini uxorem accipere. ad quos dominus: qui potest, inquit, capere, capiat, statimque sub exemplo trium eunuchorum uirginitatis infert beatitudinem, quae nulla carnis lege retinetur. 4. Neque satis animaduertere potui, quid sit, quod dicere uoluit: alio uiro per uim accepto\'. quid est hoc: cper uim accepto\'? congregata uidelicet multitudine nolentem rapuit: et quare postea non raptorem rapta dimisit? legat libros Moysi et inueniet desponsatam uiro, si in ciuitarit oppressa, et non clamaverit, puniri quasi adulteram . Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
est uiuente uiro astricta est legi. Quod si mortuus fuerit un eius
liberata est a lege uiri. Ergo uiuente uiro adultera erit.si duxerit
alterum uirum. Et in alio loco. Mulier ligata est quanto tempore
uiuit u eius. Si autẽ dormierit un. liberata est. cui uult nubat.
tantuom indomino. Omnes igitur causationes apls amputans. aꝑ-¬
tissime diffiniuit uiuente uiro adulteram esse mulierem: si alteri
nupserit. Nolo nuchi ꝓferas raptoris uiolentiam. matris ꝑsirasionẽ
patris auctoritatem. ꝓpͥinquoꝵ cateruam: seruulorum insidias atq
contemptum parentum. dampna rei familiaris. quat idui uitiet¬
uir. licet adulteꝵ sit. licet sodomita. licet flagitiis omnibus cooꝑtꝰ
& ab uxore ꝓpter hȩc scelera derelictas: maritus eius reputatur.
cui alterum uirum accipere non licet. Nec hoc apłs ppria nucto¬
ritate decernit: sed xp̃o in se loquente xp̃i ha secutus est qu

Expanded text:
est, vivente viro, astricta est Legi. Quod si mortuus fuerit vir ejus, est, vivente viro, astricta est Legi. Quod si mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri. Ergo vivente viro, adultera erit, si duxerit alteruiuit uir eius. si autem dormierit uir, liberata est: cui uult, nubat, tantum in domino. omnes igitur causationes apostolus amputans apertissime definiuit uiuente uiro adulteram esse mulierem, quae alteri nupserit. nolo mihi -proferas raptorem et uiolentiam, matris persuasionem, patris auctoritatem, propinquorum cateruas, seruorum insidias atque contemptumvir, licet adulter et ab uxore propter haec scelera derelictus, maritus eius reputatur, cui alterum uirum accipere non licet. nec hoc apostolus propria auctoritate decernit, sed Christo in se loquente Christi uerba, qui
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ut singtli scoram omnes uircutes habeant. ut sit xp̃c totꝰ incunctiᷤ.
epperi iunctam eplẽ & commentariolo
tuo breuem carthulam: in qua hȩo indita
ferebantu. Querendum ab eo id est a
me utrum mulier relicto uiro adultero
& sodomita. & alio ꝑuim accepto: possit
quod ꝓpria facimus uoluntate ad naturȩ referimus necessitatẽ:
quomodo si dicat adolescens. Llim patior corporis. me ad libidinem ar-¬
dor impellit: ipsa organa menbrorum genitalium & compositio cor-¬
poris femineos querit amplexus. Et rursum homicida. In egestate
inquit eram. indigebam cibo. tegumen corporis. non habebam:. ideo
alienum sanguinem fudi.. ne ipse fame & frigore morerer. Respon-¬
de itaq sorori quȩ ã nob̃ suꝑ statti suo querit non nr̃as sed aplĩ sen¬
tentias. An ignoratis fratres. scientibus enim legem loquor. qm̃ lex
dñatur homini quanto tempore uiuit : Mulier enim quȩ subuiro

Expanded text:
erit, ut singuli sanctorum omnes uirtutes habeant et sit Christus totus in erit, ut singuli sanctorum omnes uirtutes habeant et sit Christus totus in epperi iunctam epistulae et commentariolo tuo breuem chartulam, in qua haec indita ferebantur: \'quaerendum ab eo — id est a me —, utrum mulier relicto uiro adultero et sodomita et alio per uim accepto possit aquod propria facimus voluntate, ad naturae referimus necessitatem. Quomodo si dicat adolescens: vim patior corporis, me ad libidinem ardor impellit, ipsa organa membrorum genitalium, et compositio corporis, femineos quaerit amplexus. Et rursum si homicida, in egestate, inquit, eram, indigebam cibo, tegmen corporis non habebam; ideo alienum sanguinem fudi, ne ipse fame et frigore morerer. Responde itaque sorori, quae a nobis super suo statu quaerit, non nostram, sed Apostoli sententiam. « An ignoratis, fratres, scientibus enim Legem loquor, quoniam lex dominatur homini, quanto tempore vivit? Mulier enim quae sub viro
Abbreviated transcription (Latin):
cum omnia menbra regnantem inderint. xp̃m id est corpus sut̃
etiam ipsa subicientur. xp̃o id est corpori suo: ut omne. xp̃i corpus
stibiciatinr deo patri. & sit deus omnia in omnibus. Non ait ut sitꝰ
pater omnia in omnibus. s ut sit deus omnia in omnibus: quod pro
prium nomen est trinitatis. & tam ad patrẽ quam ad filium &o
ip̃m sanctum referri potest. ut humanitas subitiatur diunitati.
Humanitatem in hoc loco dicimus non manstietudinem & cle¬
mentiam quam greci cpia ANⁱS ꝑ 0 n .u. uocant. sed omne hominũ
endum est. Dñs atq saluator nr̃ nunc omina non est in omnibus. s¬
pars in singulis. Uerbi gratia in salomone sapientia. in dauid boni-¬
tas. in iob patientia. in danyhele cognitio futurorum. in petro fides
in phynẽes & paulo ⁊elus. in iohanne uirginitas. in ceteris cetera.
Cum autẽ rerum omnium finis aduenerit. tunc omnia in omnibꝰ

Expanded text:
cum omnia membra regnantem uiderint Christum, id est corpus suum, cum omnia membra regnantem uiderint Christum, id est corpus suum, etiam ipsa subicientur Christo, id est corpori suo, ut omne Christi corpus subiciatur deo et patri et sit deus omnia. in omnibus. non ait: \'ut sit pprium est nomen Trinitatis, et tam ad Patrem quam et ad Filium et Spiritum sanctum referri potest, ut humanitas subjiciatur divinitati. Humanitatem in hoc loco dicimus, non mansuetudinem et clementiam, quam Graeci philanthropiam vocant, sed omne hominum endum est: Dominus itaque salvator noster nunc omnia non est in omnibus, spars in singulis — uerbi gratia in Salomone sapientia, in Dauid bonitas, in-Iob patientia, in Danihelo cognitio futurorum, in Petro fides, in Finees et Paulo zelus, in Iohanne uirginitas, in ceteris cetera —, cum autem omnium rerum finis advenerit, tunc omnia in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
solutione compleuerit. Tamen saltem pauca dicamus. Omne in hoc
scandalum est. quare filius patri dicatur esse subiectus. Quid ẽ
turpius siue inferius patri subici quod sepe pietatis est & in psal.¬
mo scribitur. nonne deo subiecta erit anima mea. an crucifigi. &
maledictum crucis fieri : Maledictas enim omnis qui pendet in
ligno. Qui ergo ꝓ nobis maledictum factus est. ut nos de maledictio¬
nẽ liberaret: miraris si ꝑ nobis subiectus sit ut nos patri faciat esse
subiectos dicens in etiangliõ nemo uadit ad patrem nisi ꝑme. & cũ
exaltatus fuero omnia traham ad me : Xp̃c in bis qui fideles sõ
subiectts est patri: quia omnes credentes immo omne hominũ
genus corporis ipsius menbra reputantur. In his autẽ qui incre¬
duli sunt. id est uideis. ethnicis. hereticis: in subiectus dicitur. qr
pars menbrorum eius non est subiecta fidei. In fine autẽ mundi

Expanded text:
solutione conpleuerit. tamen saltim pauca dicamus. omne in hoc solutione conpleuerit. tamen saltim pauca dicamus. omne in hoc scandalum est, quare filius patri dicatur esse subiectus. quid est turpius siue inferius: patri subici — quod saepe pietatis est et in psalmo scriptum: nonne deo subiecta erit anima mea? — an crucifigi et maledictum crucis fieri? maledictus enim omnis, qui pendet in ligno. qui ergo pro nobis maledictum factus est, ut nos de maledictione liberaret, miraris, si pro nobis subiectus sit, ut nos patri faciat esse subiectos dicens in euangelio: nemo uadit ad patrem nisi per me et: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me? Christus in his, qui fideles sunt, subiectus est patri, quia omnes credentes, immo omne hominum genus, corporis ipsius membra reputantur. in his autem, qui increduli sunt, id est Iudaeis, ethnicis, hereticis, insubiectus dicitur, quia pars membrorum eius non est subiecta fidei. in fine autem mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ in se passionem. Sunt qui ita edisserunt. quod scdm̃ scãm scͥp¬
turam uxor uiri corpus sit: & quicumq fuerit forncatus peccet in
corpus suitm. hoc est in uxorem dum eam stia fornicatione comma¬
culat: & facit eam non pectantem sui cõmixtione peccare. Tercia id
est extrema ꝓpositio fuit de eadem. apli epłã: ubi de restirrectione
disputans. uenit ad alium loctim in quo scriptam est. Oportet eni
eum regnare donec ponat omnes inimicos stios sub pedibus eius. No¬
uissima autẽ ininica destruetu mors. Cum autem dixerit quia
omnia subiecta sunt ei: haut dubium quin precer eum qui subie¬
cit ei omnia. Cum uero subiecta ei fueruit omnia. tunc ipse filius
subicietur ei qui sibi subiecit omnia: ut sit deus omnia in omnibꝰ.
Et miror te hoc a me querere uoluisse: cum sc̃s hylarius pictauen
sis episcopus. undecimum librum contra arryanos hac questione &

Expanded text:
autem in se passionem. sunt et, qui ita disserant, quod secundum sanctam scripautem in se passionem. sunt et, qui ita disserant, quod secundum sanctam scripturam uxor uiri corpus sit et, quicumque fuerit fornicatus, peccet in corpus suum, hoc est in uxorem, dum eam sua fornicatione conmaculat et facit etiam non peccantem sui conmixtione peccare. 5. Tertia, id est extrema, propositio fuit de eadem apostoli epistula, ubi de resurrectione disputans uenit ad eum locum, ubi scriptum est: oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos eius sub pedibus suis. nouissimelnimica destruetur mors. cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt ei, haud dubium, quin praeter eum, qui subiecit ei omnia. cum uero subisubjicietur ei, qui sibi subjecit omnia; « ut sit Deus omnia in omnibus. » Et miror te hoc a me quaerere vosis episcopus, undecimum librum contra Arrianos hac quaestione et
Abbreviated transcription (Latin):
bent: & licet inuitet lucrum. tamen mordet conscientia. uolup¬
tas sola ac libido etiam in ipso tempore penitendi preternus sti-¬
mulos patitur. & titillationem carnis & incentiua peccati: ut ꝑ hȩc
que coirigi cupimus cogitantes. rursum sit materra delinquendi
Aliter. Cetera peccata forinsecus sunt. Quic quid enim gerimꝰ
in alios agimus. Fornicatio non solum conscientiam fornicantis.
relinquet homo patrem & matrem & adherebit uxori sus ooer̃t
una caro. etiam ipse cum meretrice unum corpus efficitur.
& peccat in corpus suum: dum templum xp̃i facit corpꝰ esse
meretricis. Dicamus & aliter. ne ullam grecorum sententiam
prȩterire uideamur. Alitid est peccare ꝑ corpus. aliud in corpore.
furtum. homicidium. & cetera absq fornicatione peccata. ꝑ manꝰ
administramus extrinsecus. fornicatio sola in corpore nr̃o exercetur
a nobis. non ꝑ corpus in alios. Et .ꝑ. p̃positio ministerium habet.iN.

Expanded text:
bent et, licet inuitet lucrum, tamen mordet conscientia; uolupbent et, licet inuitet lucrum, tamen mordet conscientia; uoluptas sola ac libido etiam in ipso tempore paenitendi praeteritos stimulos patitur et titillationem carnis et incentiua peccati, ut per haec, quae corrigi cupimus cogitantes, rursum sit materia delinquendi. aliter: cetera peccata forinsecus sunt — quidquid enim egerimus, in alios agimus —; fornicatio non solum conscientiam fornicantis, relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae et erunt una caro, etiam ipse cum meretrice unum- corpus efficitur et peccat in corpus suum, dum templum Christi facit corpus- esse meretricis. dicamus et aliter, ne ullam Graecorum sententiam praeterire uideamur: aliud est peccare per corpus, aliud in corpore. furtum, homicidium et cetera absque fornicatione peccata per manus administramus extrinsecus; fornicatio sola in corpore nostro exercetur a nobis, non per corpus in alios, et \'per\' praepositio ministerium habet, in
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. & nos cum illo suscitauit ꝑ uirtutẽ suam. Nescitis quia
corpora ur̃a menbra xp̃i sunt: Tollens ergo menbra xp̃i facram
menbra meretricis: Absit. Annescitis quia qui coniungit se me¬
retrici unum corpus est : Erunt enim inquit duo in carne una.
Qui autẽ iungit se dño. unus sp̃c est. fugite fornicationem. Omne
peccatum quod fecerit homo. extra corpus est. Qui autẽ forni¬
catur. in corpus suum peccat. Et reliqua. Sc̃s apls contra luxu-¬
riam disputans & in suꝑioribus dicens esca uentri & uenter es¬
cis ds̃ autẽ & hunc & illam destruet: consequenter uenit ad for-¬
ncationem. Et enim luxuria. mater libidinis est. Uentremq dis¬
tentum cibo & iuim potionibus irrigatum uoluptas genitalium
sequitun: atq ut alibi dictum est ꝓ menbrorum ordine. ordo uitioꝵ
est. Omne itaq peccatum. uerbi gratia. furtum. homicidium. ra¬
pina ꝑuritim. & cetera his similia post factum penitudinem ha¬

Expanded text:
tavit, et nos cum illo suscitabit per virtutem suam. Nescitis quia tavit, et nos cum illo suscitabit per virtutem suam. Nescitis quia corpora vestra membra Christi sunt? Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Absit. An nescitis, quia qui conjungit se meretrici, unum cquiautemiungitsedomino, unus spiritus est. fugite fornicationem. omne peccatum, quod fecerit homo, extra corpus est. qui autem fornicatur, in corpus suum peccat et reliqua. sanctus apostolus contra luxuriam disputans et in superioribus dicens: escae uentri et uenter escis; deus autem et hunc et illa destruet consequenter uenit ad fornicationem. etenim luxuria mater libidinis est uentremque distentum cibo et uini potionibus inrigatum uoluptas genitalium sequitur atque, ut ita dictum sit, pro membrorum ordine ordo uitiorum mutandus est. omne itaque peccatum, uerbi gratia furtum, homicidium, rapina, periurium et cetera his similia post factum paenitudinem ha
Abbreviated transcription (Latin):
dere. quȩ aut consequi non posstimus: aut forsitan cito inuenta
ꝑdamus.:. kacia. enim quam latinus uertit in malitiam apesd
grecos duo significat. & malitiam & afflictionem: quam. lauocyn
greci dicunt. & hic magis ꝓmalitia transferri. debuit. Quod
si contentiose quis ducitur nolens. Kalia. afflictionem sonare
& angustias sed malitiam. illo sensu explanandum est quod
mundtis in maligno hoc est in malo positus sit: & in dñica oratione
dicamus libera nos a malo: ut suffitiat nobis contra malitiam huiꝰ
seculi presens habere certamen. In scdõ quesiti loco de beati aplĩ
pauli prima ad corinthyos epłã: in qua loquitur. Omne peccatũ
quod fecerit homo extra rorpus est: qui autem fornicatur in cor¬
ptis suum peccat. Legamus ergo paululum suꝑius. & sic ad hȩc uer-¬
ba ueniamus. ne de extremis partibus & ut ita dicam cauda
capituli totam sententiam nosse cupiamus. Corpus inquit

Expanded text:
dere, quae aut consequi non possumus aut forsitan cito inuenta dere, quae aut consequi non possumus aut forsitan cito inuenta perdamus? xayia enim, quam Latinus uertit in \'malitiam\', apud Graecos duo significat, et malitiam et adflictionem, quam κάκωσιν Graeci dicunt et hic magis pro malitia transferri debuit. quod si contentiose t quis ducitur nolens κακίαν adflictionem sonare et angustias, sed malitiam, illo sensu explanandum est, quo mundus in maligno, hoc est in malo, positus sit — et in dominica oratione dicimus: Ii be rat nosamalo — et sufficiat nobis csaeculi praesens habere certamen. 296 2. In secundo quaesisti loco de beati Apostoli Pauli prima ad Corinthios Epistola, in qua loquitur: « Omne peccatum quod fecerit homo, extra corpus est. Qui autem fornicatur in corpus suum peccat . Legamus ergo paulo superius, et sic ad haec verba veniamus, ne de extremis partibus, et ut ita dicam, cauda capituli totam sententiam nosse cupiamus. Corpus, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
ierominus dño uere sc̃õ & suscipiendo fr̃ĩ
explanare non ualet questiones: & in artũ
multa concludens. stringit uerbis quod sen¬
sibus dilatatum est. Interrogas quid sig¬
nificet illud in euangelio iuxta matheum
nolite solliciti esse de crastino: sufficit enim diei malitra scia. Cra¬
stinum in scripturis sanctis futurum tempus significat. sic̃ & r
cob ingenesy loquitur. exaudiet me cras iusticia mea. Et ubi
altare extruitur a duabus tribubtis ruben & gad & dimidia
tribu manasse. & a cuncto ifrahele ad eas legatio mitcituꝵ: cũ
phynees pontifici respondent iccirco se altare fecisse. ne cras fi¬
liis stus colendi deum possessio denegaretur. Et multa istutis¬
modi in ueteri reperies instrumento. Qui ergo de futaris
nos cogitare prohibuit: concessit de presentibus ꝓpꝰter humane
intellige. Sufficit nobis de presentibus huitis sectili angustiis
cogitare. Quid necesse est sensum ad incerta & futura exten¬

Expanded text:
omino vere sancto et suscipiendo fratri Aexplanare non valet quaestiones, et in arctum multa concludens, stringere verbis, quod sensibus dilatatum est. Interrogas, quid significet illud in Evangelio juxta Matthaeum: « Nolite solliciti esse de crastino; sufficit enim diei malitia sua » . Crastinum, in Scripturis sanctis, futurum tempus significat: sicut et Jacob in Genesi loquitur: « Exaudiet me cras justitia mea » . Et ubi altare exstruitur a duabus tribubus Ruben et Gad, et dimidia tribu Manasse, a cuncto Israele ad eas legatio mittitur, cum Phinees Pontifici respondissent, idcirco se altare fecisse, ne cras filiis suis colendi Deum possessio denegaretur . Et multa istiusmodi in veteri reperies Instrumento. Qui ergo de futuris nos cogitare prohibuit, concessit de praesentibus, propter humaintellige: Sufficicogitare; quid necesse est sensum ad incerta et futura exten
Abbreviated transcription (Latin):
respondisse in bethleem uide. Sic eñi scͥꝑtum ẽ in ꝑpħa. Et tu bech¬
seem t̾ra udi nequaqͣ minima es in ducib itida. Ex te eñ egrediet¬

Expanded text:
respondisse, « in Bethleem Judae: Sic enim scriptum est in Propheta: Et tu Bethrespondisse, « in Bethleem Judae: Sic enim scriptum est in Propheta: Et tu Bethleem terra Juda, nequaquam minima es in ducibus Juda
Abbreviated transcription (Latin):
hoc omiserunt lxx̃. si ñ licet uerbum tͣntferre ꝓ uerbo. Saclegun udl
celasse uel ignorasse misterium. Transeamꝰ ad cetera. Neq enim eple
breuitas patit᷑: ut singalis dittiꝰ mmorari. Idem mathets loqͥt. Hoc
emantihel. Qdͦ lxxͣ. transtulerõ. Ecce uirgo in utero accipiet & parict
filiam: & uocabis nom̃ eiꝰ emmantihel. Si uerba calumpniam᷑: utiq ñ ẽ
ipsuĩ habebit & accipiet. nec uocabunt & uocabitis. Porro in hebreo ita
scͥptũ legimꝰ. Ecce uirgo ꝯcipiet & pariet filitim: & uocabit nom̃ eiꝰ
emmantihel. Non achat qͥ arguebat᷑ infidelitatis. ñ iudei qͥ erant do¬
minũ necaturi s tocabit inqͥt ipsa quȩ ꝯcipiet. ipsa turgo ꝗ pariet.¬
In eodẽ euangłista legimꝰ herodem ad adtientũ magorũ ftisse ͥbatã.
scͥbisq & sacerdotibus ꝯgregatis sciscitatũ ab eis uͥ xp̃c nasceret̾ ilosꝙ

Expanded text:
hoc omiserunt Septuaginta? si non licet uerbum transferre pro uerbo, sacrilegium est uel hoc omiserunt Septuaginta? si non licet uerbum transferre pro uerbo, sacrilegium est uel celasse uel ignorasse mysterium. Transeamus ad cetera — neque enim epistulae breuitas patitur diutius in singulis morari —: idem Matheus loquitur: hoc eptuaginta transtulerunt: ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium et uocabitis nomen eius Emmanuhel. si uerba calumniantur, utique non est ipsud \'habebit\' et \'accipiet\' nec \'uocabunt\' et \'uocabitis\'. porro in Hebraeo ita scriptum legimus: ecce uirgo concipiet et pariet filium et uocabit nomen eius Emmanuhel. non Achaz, qui arguebatur infidelitatis, non Iudaei, qui erant dominum negaturi, sed uocabit, inquit, ipsa, quae In eodem Evangelista legimus, Herodem ad adventum Magorum fuisse turbatum; Scribisque et Sacerdotibus congregatis, sciscitatum ab eis, ubi Christus nasceretur; illosque
Abbreviated transcription (Latin):
to uocati filios eius. Num omnino repudiandi sunt: quia istum
locum qͥ ad xp̃i maxime ꝑtinet sacram̃tũ aliteꝵ transtulerunt:
An danda potius uenia ut hominibus uxta sententiã iacobi dicẽ¬
tis multa peccamꝰ omnes. & siqͥs in uerbo ñ peccat iste ꝑfectꝰ est
ui. potens refrenare omne corpꝰ: Illud uͦ qd̾ in eodem euange-¬
lista scͥbiti. & ueniens habitauit in ciuitate quȩ dicit᷑ nazareth.
ut implerct᷑ qd dictũ ẽ ꝑ ꝓphetam. quia nazareus uocabit᷑: res¬
pondeant rogo dedali & p̾hastidiosi estimatores omniũ cͣctatoꝵ
uͥ legerint. discantq in ysaia positũ. Nam in eoloco u nos legi¬
mus atq tͣnstulimꝰ exiet uirga de radice iesse oo flos de radice
conscendet: in hebreo iarta lingaȩ illias ydioma ita scͥptũ est
exiet uirga de radice iesse: & nazareus de radice eiꝰ crescit. Can

Expanded text:
to vocavi filios ejus. » Num omnino repudiandi sunt, quia istum to vocavi filios ejus. » Num omnino repudiandi sunt, quia istum locum, qui ad Christi maxime pertinet sacramentum, 312 aliter transtulerunt? an danda potius venia ut hominibus, juxta Jacobi sententiam, dicentis: « Multa peccamus omnes: et, si quis in verbo non offendit, iste perfectus est vir, et potest refrenare omne corpus » . Illud vero quod in eodem Evangelista scribitur: et ueniens habitauit in ciuitate, quae dicitur Nazaret, ut inpleretur, quod dictum est per prophetam, quia Nazareus uocabitur, respondeant logodaedali et fastidiosi aestimatores omnium tractatorum, ubi legerint, discantque in Isaia positum. nam in eo loco, ubi nos legimus atque transtulimus: et exiet uirga de radice Iesse et flos de radice conscendet, in Hebraeo iuxta linguae illius ἰδίωμα ita scriptum est: exiet uirga de radice Iesse et Nazareus de radice eius crescet. cur
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ int̾p̃tati sunt latim. & aspitient ad me ꝓ his qͥ illuserunt siue
infaltauerunt. Discrepat euangłistȩ.septnaginta int̾pͣtum nr̃aq
tͣnslatio: & tam̃ sermonũ uarictas sp̃c unitate ꝯcordat. In matheo
quoq legimꝰ dñm p̃dicentẽ apłis fugã: & hoc ipsum ⁊acharie testi¬
monio ꝯfirmantẽ. Scͥptum ẽ ait. Pecun̾iã pastorẽ. & oues disper
sona dei dicit᷑ ut euangelista uult: s ex ꝓpħe deum patrẽ rogãtu
ꝑcute pastorẽ. &. disꝑgent᷑ oues. In hoc ut arbitror loco uirta qͦ
ba ad dei reserre ꝑsonam. Scribit supradictꝰ ecangłista ad angłi mo¬
nitã tulisse ioseph paruulũ & matrẽ eiꝰ & intrasse egyptum. ibiq¬
mansisse usq ad obitum horodis: ut impleretuꝵ quod dictum ẽ
ñ habent᷑. S in oscẽ ꝓpheta uxta hebraicã scͥbit᷑. ueritatẽ: quia
puer isrł & dilexi eum. & ex egypto uocaui filium neũ. ꝑ qͥ in eo
dem loco lxr. tͣnstulert̃: qr paruulus ẽ isrł & dileri eñ. & ex egyꝑ¬

Expanded text:
d interpretati sunt Latini: et aspicient ad me pro his, quae inluserunt siue insultaueruut. discrepat euangelista et Septuaginta nostraque translatio, et tamen sermonum uarietas spiritus unitate concordat. in Matheo quoque legimus dominum praedicantem apostolis fugam et hoc ipsum Zachariae testimonio confirmantem: scriptum est, ait: percutiam pastorem et oues dispergsona dei dicitur, ut euangelista uult, sed ex prophetae deum patrem rogantis: percute pastorem, et dispergentur oues. in hoc, ut arbitror, loco iuxta quba ad dei referre personam. scribit supra dictus euangelista ad angeli monitum tulisse Ioseph paruolum et matrem eius et intrasse Aegyptum ibiqmansisse usque ad obitum Herodis, ut impleretur quod dictum estnon habent: sed in Osee juxta Hebraicam scribitur Veritatem: « Quia puer Israel est, et dilexi eum: e transtulerunt: « quia parvulus est Israel, et dilexi eum: et ex Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
sens sit: uerba p̃postera sunt. & pene diu̾sa. Et dixi. inqͥt ad cos.
Si bonũ ẽ in oculis ur̃is afferce mercedẽ meã. & si non q̃uescites.
Et appendert̃ mercedẽ meã triginta argenteos. & dĩx dñs ad¬
me. ꝓice illud ad statuariũ: decoꝵ p̃tiũ. quo app̃titꝰ sũ ab eis.
Et tuli triginta argenteos. & ꝑieci eos in domo dm̃ ad statuarium.
Accusent apłm falsitatis. qd̾ nec cum hebraico nec cum. lxͣx. congruat
tͣnslatorib: & qd his manis est erret in nomine. Ptacharia qͥppe ihe¬
remiam postut. S absit hoc de pedissequo. xp̃i dic̾e: cui cure fuit
ñ uerba & syllabas aucupari. s sententias doginatum ponere. Vle¬
maniꝰ ad aliud eiusdem ⁊acharie testimoniun: qd̾ ioħs euangłista
sumit. iuxta hebraicã ueritatẽ. Uidebunt in quẽ compunxert̃.¬

Expanded text:
idem sit, uerba praepostera sunt et paene diuersa: et dixi, inquit, ad eos: idem sit, uerba praepostera sunt et paene diuersa: et dixi, inquit, ad eos: si bonum est in oculis uestris, adferte mercedem meam; et si non, quiescite. et adpenderice illud ad statuarium, decorum pretium, quod adpretiatus sum ab eis. et tuli triginta argenteos et proieci eos in domo domini ad statuarium. accusent apost. olum falsitatis, quod nec cum Hebraico nec cum septuaginta congruat translatoribus et, quod his maius est, erret in nomine — pro Zacharia quippe Hieremiam posuit - ; sed absit hoc de pedisequo Christi dicere, cui curae fuit non uerba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. ueniamus ad aliud eiusdem Zachariae testimonium, quod Iohannes euangelista sumpsit iuxta Hebraicam ueritatem: uidebunt, in quem conpunxer
Abbreviated transcription (Latin):
cotoroũ faceret. &o sensum uocantis & imꝑantis expͥmeret: addidit
⁊ dico. Rursum matheo redditis a ꝑditore iuda trignita argen¬
teis. & empto ex eis agro figuli: scͥbitur. Tunc impletũ ẽ qd scͥptũ
pͣtitim ad p̃tiati qd ap̃tiauert̃ a filĩs urł: oo dedert̃ eos in agrũ
figuli. sic̃ ꝯstituit mͥ dñs. Hoc in iheremia penitꝰ ñ inuenit᷑. s in
⁊ acharia aliis multo uerb̃ ac toto ordine discreꝑante. Uulgata qͥp¬
pe editio ita se habet. Et dicã ad eos. Si bonum ẽ corã uob̃ date
mercedem mͥ: aut renuite. Et appenderunt merodẽ meã trigita
argenteos. Dixitq dñs ad me. Pone illos in ꝯflatorio. & ꝯsidera si
ꝓbatũ sit. sic̃ ꝑbatꝰ sum ab eis. Et tuli tͥginta argenteos. & misi
cos in domo ddomiini in ꝯflatorio. Quantũ distet ab euangeliste tes.¬
timonio septiraginta tͣnslatio: ꝑspicuũ ẽ. S & in hebreo cã idem

Expanded text:
ικώτερον faceret; et sensum vocantis atque imperantis exprimeret, addidit, ικώτερον faceret; et sensum vocantis atque imperantis exprimeret, addidit, tibi dico. Rursum in Matthaeo redditis ab proditore Juda triginta argenteis: et empto ex eis agro figuli, scribitur, « Tunc impletum est quod scriptum tiati, quem adpretiauerunt a filiis Israhel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus. hoc in Hieremia penitus non inuenitur, sed in Zacharia aliis multo uerbis ac toto ordine discrepante; uulgata quippe editio ita se habet: et dicam ad eos: si bonum est coram uobis, date mercedem mihi aut rennuite. et adpenderunt mercedem meam triginta argenteos. dixitque dominus ad me: pone illos in conflatorio et considera, si probatum sit, sicut probatus sum ab eis. et tuli triginta argenteos et misi eos in domo domini in conflatorio. quantum distet ab euangelistae testimonio Septuaginta translatio, perspicuum est. sed et in Hebraeo, cum sensus
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͥ ego uitans. ita beatũ anthonium tepetente tͣnsposu: ut nichil
desit ex sensu: cũ aliqͥd desit ex uerb̃. Alii sillabas aucapent᷑ & litt̾as:
tu quere sententias. Dies me defitiet: si omniũ qͥ ad sensum int̾p̃tati
sunt testimonia replicauero. Sufficit in p̃senti nominasse hylarium
confessorem. qͥ omelias in iob & in psalmis tractatꝰ plarmios in latintĩ
uertit egreco. nec assedit littere dormitanti & putida rusticorum
int̾p̃tatione se torsit. s qͥsi captiuos seni in suã linguã uictoris iuire
tͣnsposuit. Nec hoc mirum in cct̾is secuili uidelicet ȩccłẽ uiris. cum
.Ixxͣ. int̾p̃tes & euangłiste atq apłi idẽ in sacͥs uoltiminib fecerĩt.
Legimꝰ in marcho dicẽtẽ dñm. Thabita cumi: statĩq subiunctũ. qd
diderit tͥ dico. cũ in hebreo tantũmͦ sit puella stirge. S ut sorfaty-¬

Expanded text:
hoc igitur ego uitans ita beatum Antonium te petente transposui, ut nihil hoc igitur ego uitans ita beatum Antonium te petente transposui, ut nihil desit ex sensu, cum aliquid desit exuerbis. aliisyllabasaucupenturetlitteras, tu quaere sententias. dies me deficiet, si omnium, qui ad sensum interpretati sunt, testimonia replicauero. sufficit in praesenti nominasse Hilarium confessorem, qui homiIias in Iob et in psalmos tractatus plurimos in Latinum uertit e Graeco nec adsedit litterae dormitanti et putida rusticorum interpretatione se torsit, sed quasi captiuos sensus in suam linguam uictoris iure transposuit. Nec hoc mirum in ceteris saeculi uidelicet aut ecclesiae uiris, cumet Evangelistae atque Apostoli idem in sacris voluminibus fecerint. Legimus in Marco dicentem Dominum: TALITHA CUMI, statimque subjectum est,diderit, tibi dico, cum in Hebraeo tantum sit, puella surge. Sed ut ἐμφατ
Abbreviated transcription (Latin):
dicam uernaculum lingue genꝰ si ad uerbum int̾p̃tor absurde reso.¬
nant. si obnecessitatẽ aliquid in ordine. uel in sermone smtitatiero:
etiam hoc addidi. Quod si cui  ñ idet᷑ lingue grãm int̾ptatione
mutare. homerũ ad u̾bũ expͥmat in latinũ. Plts aliqͥd dicã. eandẽ
in fia lingua ꝓse uerb int̾p̃tet᷑. udebit ordinem ridiculum. & poc¬
tã eloq̃ntasimũ. tux loquentẽ. Uerum ne scͥptoꝵ incoꝵ partia sit
auctoritas quãꝗͣ hoc tantũ ꝓbare uoluerim. me semꝑ ab adolescẽ.¬
tia mea ñ uerba s sententiãs tͣnstulisse: qualis suꝑ hoc gen̾e p̃faciun-¬
cuila sit in libro qͦ beati anthorii uita descbit᷑. ipstus ledione cognosce.
Ex alia in aliã linguã ad u̾bũ exp̃ssa tͣnslatio senstis oꝑit. & ueluti leto
gramine sata strangulat. Dun enim casibus & siguris seruit oratio. qd̃
breui poterat indicare sermone: longo ambitu circt̾̃acta uix explicat.

Expanded text:
dicam, uernaculum linguae genus:si ad uerbum interpretor, absurde resodicam, uernaculum linguae genus:si ad uerbum interpretor, absurde resonant; si ob necessitatem aliquetiam hoc addidi: quodsi cui non uidetur linguae gratiam interpretatione mutari, Homerum ad uerbum exprimat in Latinum — plus aliquid dicam -,.eundem sua in lingua prosae uerbis interpretetur: uidebit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum uix loquentem.f Uerum ne meorum parua sit auctoritas — quamquam hoc tantum probare uoluerim, me semper ab adulescentia non uerba, sed sententias transtulisse — qualis super hoc genere praefatiuncula sit, in libro, quo beati Antonii uita describitur, ipsius lectione cognosce: ex alia in aliam linguam ad uerbum expressatranslatio sensusoperit et ueluti laeto gramine sata strangulat.dum enim casibus et figuris seruit oratio, quod breui poterat indicare sermone, longoambitu circumactauixexplicat.
Abbreviated transcription (Latin):
menandrũ. plautꝰ & cecylitis uet̾es cõmicos int̾p̃tati sunt. Nanquid
herent in uerbis: ac ñ dc̃orem magis & elegantiã intͣnslatione ꝯsertiãt̃:
Quam uos ueritatẽ int̾p̃tationis hanc eruditi cͥaco tͥegmam. nuncapãt.
llnde oo et ego doctꝰ a talibus ante annos circiter tuginti & simili tanc
quoq errore deceptus: certe hoc mͥ a uobis obiciendum. nesciens cam
eusebii cronicor̃ in latinum uerterem tali inter cet̾a p̃fatione tisiis
scim. Difficile ẽ alienas lineas. in sequentẽ ñ alicubi excede. arduum:
ut que in alia lingua benedicta sunt. eundem decorem in tͣnslatione
oseruent. Significatũ c̃ aliqͥd unius uerbi ꝓpͥctate. Non habeo meã
qͣli efferam. & dum quero implere sententiã: longo ambita uix bre.¬
nis iue spatia consumino. Accedunt hyꝑbatorũ anfractꝰ. dissimilita-¬
dines castum: uarietates figurartim. Ipsum postremo suum & ut ita

Expanded text:
Menandrum, Plautus et Caecilius ueteres comicos interpretati sunt: numquid Menandrum, Plautus et Caecilius ueteres comicos interpretati sunt: numquid haerent in uerbis ac non decorem magis et elegantiam in translatione conseruant? quam uos ueritatem interpretationis, hanc eruditi xaxoCvjXiav nuncupant. unde et ego doctus a talibus ante annos circiter uiginti et simili tunc quoque errore deceptus, certe hoc mihi a uobis obiciendum nesciens, cum Eusebii apovtxov in Latinum uerterem, tali inter cetera praefatione usus sum: difficile est alienas lineas insequentem non alicubi excidere, arduum, ut, quae in alia lingua bene dicta sunt, eundem decorem in translatione conseruent. significatum est aliquid unius uerbi proprietate: non habeo meum, quo id efferam, et, dum quaero inplere sententiam, longo ambitu uix breuis uiae spatia consummo. accedunthyperbatorumanfractus, dissimilitudines casuum, uarietates figurarum, ipsum pstremo suum et, ut ita
Abbreviated transcription (Latin):
nobilissimas orationes int̾seq contͣrias. eschyni & demosthenis nec conu̾ti
ut int̾pres s ut orator sentẽtiss isdem & earum formis tam figuris ꝗtiã
uerbis ad nr̃am ꝯsuctudinẽ aptis. in qͥb ñ uerbum ꝓuerbo necesse ha¬
bii reddẽ: s genus omniũ uerborum uimiq ustmq seruati. Non enim
me ea adntimerare lectori putaui oportere: s tanquã appendere. Rur¬
fumq in calce sermonis. Quoium ego ait orationes siut sꝑo ita exp̃ssero.
uirtutibus utens illorũ omnib idest sententiis & earũ figuris. &rcrũ
ordine uerba ꝓseq̃ns: eatenus ut ea ñ abhorreant amore nr̃o. Que si e
gretis omnia ꝯuersa ñ erunt: tam̃ ut generis eiusdem sint elaborattimꝰ.
S oo horatius uii acutꝰ & doctꝰ. hoc idem in arte poctica erudito inter¬
p̃ti p̃cipit. Nec uerbũ uerbo curabis redde fidus int̾pres. Terentius

Expanded text:
nobilissimas orationes, inter seque contrarias, Aeschinis et Demosthenis: nec converti, nobilissimas orationes, inter seque contrarias, Aeschinis et Demosthenis: nec converti, ut interpres, sed ut Orator, sententiis iisdem et earum formis, tam figuris quam verbis ad nostram consuetudinem aptis. In quibus non verbum pro verbo necesse habui reddere: sed genus omne verborum vimque servavi. Non enim me annumerare ea lectori putavi oportere, sed tanquam appendere. Rursum in calce sermonis: Quorum ego, ait, orationes, si, ut spero, ita expressero, virtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis, et earum figuris, et rerum ordine: verba persequens eatenus, ut ea Graecis omnia conuersa non erunt, tamen, ut generis eiusdem sint, elaborauimus et cetera. sed et Horatius, uir acutus et doctus, hoc idem in Arte poetica erudito interpreti praecipit: nec uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres. Terentius
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa eplã doceat nichil mutatũ esse de sensu. nec res additas. nec ali¬
quod dogina consictum. faciunt ñ intelligendo ut nichil. intelligãt:
ut dum alienam imꝑitiam uolunt coarguere. suan ꝑdunt. Ego
enim ñ solum fateor:. s libera uoce ꝑfiteor me int̾p̃tatione grecorũ
absq scͥpturis sc̃is uͥ & uerboꝵ ordo mysteriũ ẽ ñ uerbũ e uerbo sed
sensum expͥmere de sensu. Habeo qu̾oq huiꝰ rei tallitm magistrũ:¬
qͥ pytagoram platonis & economycon ⁊ enophontis &̃o eschiui & de¬
mostenis duias ꝯtͣ se orationes pulcherrimas tͣnstulit. Quanta in illis
p̃termiserit. quanta addiderit. quanta mutaterit. ut ꝓpͥetates
alt̾ius lingae suns ꝓpͥctatib explcaret: ñ ẽ huiꝰ temporis dicere. Suf.
tionũ locttꝰ est. Putaui mͥ suscipiendum laborẽ utilem sitidiosis. mͥ qui¬
dem ipsi ñ necessariũ. Conuerti enim ex atticis duoꝵ eloqͣntissimorum.

Expanded text:
ipsa epistula doceat nihil mutatum esse de sensu nec res additas nec aliipsa epistula doceat nihil mutatum esse de sensu nec res additas nec aliquod dogma confictum, faciunt ne intellegendo, ut nihil intellegant, et, dum alienam inperitiam uolunt coarguere, suam produnt. ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum expqui Protagoram Platonis, et Oeconomicon Xenophontis et Aeschinis ac Demosthenis duas contra se orationes pulcherrimas transtulit. Quanta in illis praetermiserit, quanta addiderit, quanta mutaverit, ut proprietates alterius linguae, suis proprietatibus explicaret, non est hujus temporis dicere. Suffitionum locutus est: « Putavi mihi suscipiendum laborem utilem studiosis, mihi quidem ipsi non necessarium. Converti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum
Abbreviated transcription (Latin):
legimus auro ad daneis penetres. dissimulatoq ꝗs feceris me falsarrã
uoces. cũ multo peras crimen accusando. inte ꝯfitearis: quã in mȩ-
argais. Aliis te herecicũ. alitis insimulat dogmatum ꝑuersorem. Laces.
ipse respondere ñ audes. Int̾p̃tẽ laceras. de syllibis calumpnaris: & to¬
tam defensionẽ tmn putas si tacenti detrahas. finge in tͣnferendo uel
errasse uel int̾mifisle me qͥppram. Hic totus tui negotii cardo uersat.
Hec tua ẽ defensio. Non hic circo tu ñ es hereticꝰ. si ego mał int̾pdes
sim: Hec hoc dico quo te hereticũ nouerim. sciat ille qͥ aecusant:
nonetit ille qͥ scͥpsit. sed qͦ stultissim sit accusatum ab alio alium cͥin¬
nari: & confosso undiq corpore de dormientis uulnere solatium quȩ¬
rere. Hactenus sic locutus sum quasi aliquid de epłã comutarim:
& simplex translatio possit errorem habere ñ crimen. Ntui uͥ cã

Expanded text:
legimus, auro ad Danaen penetres dissimulatoque, quod feceris, me falsarium legimus, auro ad Danaen penetres dissimulatoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum multo peius crimen accusando in te confitearis, quam in me arguis? alius te hereticum, alius insimulat dogmatum peruersorum: taces,. ipsi respondere non audes, interpretem laceras, de syllabis calumniaris et totam defensionem tui putas, si tacenti detrahas. finge in transferendo uel errasse uel intermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es hereticus, si ego malus interpres sim? nec hoc dico, quo te hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormientis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de epistula commutarim etv simplex translatio possit errorem habere, non crimen. nunc uero, cum