comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
transisse uideat᷑. nondũ in ea ẽ p̃cepti
capax infirmitas mentis si sacramenta
mediatoris acceꝑit. etiã si hanc in eis
annis uitã finiat. trans lata scilicet a
potestate tenebrarũ in regnũ dei ñ solũ pe¬
nis non p̃parit᷑ eternis. s ne illa pꝰ mortẽ pim¬
gatoria tormenta patiat᷑. Sufficit enĩ sola
sp̃ualis regeneratio: ne pꝰ mortẽ obsit quod
carnalis generatio traxit cũ morte. Cũ aut̃
uentũ fuerit ad etatẽ quȩ p̃ceptũ iam capti
ꝙ subdi iam pot̾ legis imꝑio: suscipiendũ
est u ellũ contra uitia. & gerendũ acrit̃ ne
ad dampnabilia peccata ꝑducat. Et si quĩde
nondũ uictoriarũ consuetudine roborata
sunt: facilius uincunt᷑ u cedunt. Sin anti
uincere atq imꝑare ronsueuerunt: labo¬
riosa difficultate uincunt᷑. Hoc autem¬
bellũ nunquã ullũ eẽt: si natura huma¬
na ꝑ liberũ arbitriũ in rectitudine in
qua facta ẽ ꝑstitisset. Nunc uͦ quȩ pacem

Expanded text:
transisse videatur, nondum in ea est praecepti transisse videatur, nondum in ea est praecepti capax infirmitas mentis si sacramenta mediatoris acceperit, etiamsi hanc in eis annis vitam finiat, translata; scilicet a potestate tenebrarum in regnum Dei non solum poenis non praeparetur aeternis, sed nec illa post mortem purgatoria tormenta patiatur. Sufficit enim sola spiritualis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio traxit cum morte. Cum autem ventum fuerit ad aetatem quae jam praeceptum capit, et subdi jam potest legis imperio, susest bellum contra uitia et gerendum acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si quidem nondum uictoriarum consuetudine roborata sunt, facilius uincuntur et cedunt; si autem uincere adque imperare consuerunt, laboriosa difficultate superantur. bellum nunquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine in qua facta est, perstitisset. Nunc vero quae pacem
Abbreviated transcription (Latin):
parua ẽ pena ipsa insipientia. uł imꝑitia:
quȩ usq ad eo fugienda merito iudicat᷑.
ut ꝑ plenas doloribꝰ penas pueri cogan¬
tur quȩq artificia uel litt̾as discere. ip¬
sũ ꝙ discere ad quod penis adigunt᷑ tã
penale ẽ eis ut ñ nũquã ipsas penas ꝑ
quas cõpellunt᷑ discere. malit ferre quã
discere. Quis autẽ ñ ex horreat & mori
eligat si ꝓponat᷑ ei aut mors ꝑ penam..
aut rursus infantia: quȩ quid̃e quod
ñ arisu s a fletu ordit᷑ hanc lucẽ quid
malorũ ingressa sit nesciens ꝓpħat quo¬
dammͦ. Solũ quando natꝰ ẽ ferunt ri¬
sisse zoroastrẽ. N ec enĩ ei bom aliquid:
monstruosus risus ille portendit. Nam
A nino quippe rege assiriorũ bello suꝑatꝰ
ullo renisu subiacet carm. & scda quȩ
pueritia nuncupat᷑. ubi nondũ ratio
suscepit contra uicia pugnã. & fere sub
om̃ib uiciosis delectationibꝰ iacet. quia
licet fari iam ualeat. & id eo infanciam

Expanded text:
parva est poena ipsa insipientia vel imperitia, parva est poena ipsa insipientia vel imperitia, quae usque adeo fugienda merito judicatur, ut per plenas doloribus poenas pueri cogantur quaeque artificia vel litteras discere, ipsumque discere ad quod poenis adiguntur tam poenale est eis, ut nonnunquam ipsas poenas per quas compelluntur discere, malint ferre quam discere. Quis autem non exhorreat et mori eligat si proponatur ei aut mors per poenam, aut rursus infantia? Quae quidem quod non a risu, sed a fletu orditur, hanc lucem, quid malorum ingressa sit nesciens prophetizat quodammodo. Solum quando natus est ferunt risisse Zoroastrem. Nec tamen boni aliquid ei monstruosus risus ille portendit. Nam A Nino quippe rege Assyriorum bello superatullo renisu subjacet carni, et secunda quae pueritia nuncupatur, ubi nondum ratio suscepit contra vitia pugnam, et fere sub omnibus vitiosis delectationibus jacet, quia licet fari jam valeat, et ideo infantiam
Abbreviated transcription (Latin):
uita mortali eẽ quasdã penas purgato¬
rias confitem᷑. ñ quibꝰ affligunt᷑ quorũ
uita uel non inde fit melior. uł potius
inde fit peior: s illis sunt purgatoriȩ qui
ei coherciti corrigunt᷑. Ceterȩ om̃s penȩ
siue temꝑariȩ. si ue sempiternȩ. sic̃ unus¬
quisq diuina ꝓuidentia tractandus ẽ in¬
ferunt᷑: uł ꝓ peccatis siue p̃teritis si ue
in quibꝰ adhuc uiuit ille qui plectitur.
uel ꝓ exercendis declarandisq uirtutibꝰ.
ꝑ homines & angłos sine bonos siue ma-¬
tantũ. alii pꝰ mortẽ. alii & nc̃ ꝙ t̃c uerum
tam̃ ante iudiciũ illud seuerissimũ no¬
uissimũq patrunt᷑. Nõ autẽ uenient
om̃s insempit̾nas penas quȩ pꝰ illud iudi¬
temporales. Nam quibꝰdam quod inisto
nullas in hac uita: s tantũ pꝰea penas lu¬
unt. fuisse tam̃ aliquos qui usq ad decre¬
pitã senectutẽ nec leuissimã quid̾e febri¬
culã senserint. quantãcunq duxerint
uitã & ipsi nouimꝰ & audiuimꝰ: quãquã

Expanded text:
uita esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus adfliguntur, quorum uita uel non inde fit melior, uel potius inde fit peior; sed illis sunt purgatoriae, qui eis coherciti corriguntur. Ceterae omnes poenae, siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidentia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu matantum, alii post mortem, alii et nunc \'et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iuditemporales. Nam quibusdam quod in isto nullas in hac uita, sed tantum postea poenas luunt. fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne leuissimam quidem febriculam senserint quietamque duxerint uitam, et ipsi nouimus et audiuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eguit. quȩ ꝓ eo qͦd eius solũ ibi erat ne¬
cessaria ñ fuit. Oblatio enĩ ñ ꝓnatura:
s ꝓ culpa offert᷑. quia si ꝓculpa non esset:
natura oblatione opus nͭ haberet. Sic itaq
leui in lumbis abrahȩ decimatus ẽ quia
et naturã & culpã ibi habuit. qui & na¬
turã i culpã inde accepturus fuit. xp̃c
uero decimatus non est. qui ꝓpt̾ea qͦd inde
solam naturã accepturus erat. illam etiã
trnc ibi culpam ñ habuit. cui ipsa qus
aus futura erat si ne culpa natura. in sua
origine culpȩ obnoria fuit.

Expanded text:
non eguit, quae pro eo quod ejus solum ibi erat nenon eguit, quae pro eo quod ejus solum ibi erat necessaria non fuit. Oblatio enim non pro natura, sed pro culpa offertur, quia si culpa non esset, natura oblatione opus non haberet. Sic itaque Levi in lumbis Abrahae decimatus est, quia et naturam et culpam ibi habuit, qui et naturam et culpam inde accepturus fuit. Christus vero decimatus non est, qui propterea quod inde solam naturam accepturus erat, illam etiam tunc ibi culpam non habuit, cum ipsa quae ejus futura erat sine culpa natura, in sua origine culpae obnoxia non fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
de quo ille ẽ natus. Eodẽ sp̃u fit innobis ir¬
missio peccatorũ. quo sp̃u factũ ẽ ut nulli
haberet ille peccatũ. Sic gͦ factũ ẽ ꝑ grãm.
ut caro illa a percato sub quo ab origine sie
erat mundaret᷑. & mundata in illo quilibda
ab om̃i peccato in ea futurus erat a peccato
libera assumeret᷑. ut nec gr̃a corruptioni
naturȩ p̃ iuditiũ faceret. nec corruptio na¬
si caro eius ibi percato obnoxia fuit: sͥ
sciendũ ẽ quod licet caro xp̃i sicut caro le¬
ui adhuc in lumbis abrahȩ sub peccato fu¬
it: tam̃ ipsũ peccatũ eius ñ fuit. sub quo
caro eiꝰ fuit. h ex enĩ solũ eiꝰ ibi fuit. quod
inde futurũ eiꝰ fuit. Quaꝓpt̾ leui illic
et naturã & culpã habuit. quia inde ꝑ ꝓpa¬
gationẽ originis. & naturã & culpã trahe¬
re debuit. Quia gͦ xp̃c in lumbis ab rahȩ
solã naturã habuit. ꝓpt̾ea qͦd ipsã solamin¬
de accepturus fuit: ꝓculdubio oblatione

Expanded text:
de quo est ille natus eodem spiritu fit in nobis rede quo est ille natus eodem spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum. Sic ergo factum est per gratiam, ut caro illa a peccato, sub quo ab origine sua erat, mundaretur, et mundata in illo qui liber ab omni peccato, in ea futurus erat, a pecclibera assumeretur, ut nec gratia corruptioni naturae praejudicium faceret, nec corruptio nasi caro ejus ibi peccato obnoxia fuit? Sed sciendum est quod, licet caro Christi sicut caro Levi adhuc in lumbis Abrahae sub peccato fuit, tamen ipsum peccatum ejus non fuit, sub quo caro ejus fuit. Hoc enim solum ejus ibi fuit, quod inde futurum ejus fuit. Quapropter Levi illic, et naturam et culpam habuit; quia inde per propagationem originis, et naturam et culpam trahere debuit. Quia ergo Christus in lumbis Abrahae solam naturam habuit: propterea quod ipsam solam inde accepturus fuit, procul dubio oblatione
Abbreviated transcription (Latin):
quod caro illa quȩ a uerbo assũpta est
nunquã obnoxia peccato fuit. s ab ini¬
tio siue in eo a quo descendit. siue in
hiis ꝑ quod escendit munda seruata
sit a peccato: ut aliq̾n posset ẽẽ hostia
pro peccato. S catholicȩ ueritatis diffi¬
nitio. filiũ dĩ qui ꝓpeccatoribꝰ & de pec¬
catoribꝰ natus ẽ. de carne obnoxia pecca¬
to carnẽ assũpsisse asserit liberã a pecca¬
to. i ideo liberã quia liberatã. Ideo libe¬
rã. non quia sub illo nunquã fuerit.
s quia sub illo ẽẽ aliqn̾ cessauit. qͣndo
assũpta ẽ mundata ẽ. Per eandẽ quippe
grãm natura humana mundata ẽ. ut
uerbo dei libera a peccato uniret᷑ ꝑ quã
in nr̃o capite. unde scđm uniꝰcuiꝰq men¬
surã se ꝑ cuncta menbra eius diffundit.
Ea grã fit ab initio fidei suȩ. homo qui¬
cunq xp̃ianus. qua grã homo ille ab initio
suo factus ẽ. xp̃c. De ipso sp̃u & hic renatus

Expanded text:
quod caro illa quae a Verbo assumpta est, quod caro illa quae a Verbo assumpta est, nunquam obnoxia peccato fuit; sed ab initio sive in eo a quo descendit, sive in iis per quos descendit, munda servata sit a peccato, ut aliquando esse posset hostia pro peccato. Sed catholicae veritatis definitio Filium Dei qui pro peccatoribus et de peccatoribus natus est de carne obnoxia peccato, carnem assumpsisse asserit liberam a peccato, et ideo liberam; quia liberatam. Ideo liberam, non quia sub illo nunquam fuerit, sed quia sub illo esse aliquando cessavit. Quando assumpta est, mundata est. Per eamdem quippe gratiam natura humana mundata est, ut Verbo Dei libera a peccato uniretur, per qin nostro capite, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta membra ejus diffudit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus. De ipso spiritu et hic renatus
Abbreviated transcription (Latin):
quod apłs cũ nouũ sacerdotiũ ueteri p̾fe¬
rendũ assereret. melchisedech qui tipum
ipsius xp̃i ac noui sacerdotii gerebat. ab
abraham decimas accepisse ostendit. inqua
decimatione etiã leui a quo ueteris sacer.¬
dotii ministros descendisse dubiũ non est.
decimatũ cõprobauit. ac ꝑ hoc uetus sac̾¬
dotiũ quod in leui decimas dedit. inferiꝰ.
nouũ autẽ quod melchisedech qui forma
xp̃i ẽ. detimas accepit. superius & dignius
nouũ quoq sacerdotiũ quod in xp̃o ẽ. ibi¬
dẽ decimas dedisse coniuncamur. Quomo¬
do autẽ leui qui scd̃m sarnẽ in lumbis pa¬
tris tunc fuit. decimatus ẽ & xp̃c qui
nullã causã aliam inueniri posse putant.
nisi quia caro leui cũ culpa ibi fuit. caro
xp̃i ñ fuit. atq id̾o quod peccato obuoxi¬
um erat. expiatione eguisse. quod autẽ
mundũ atq a peccato liberũ erat. non
eguisse. Tali gͦ se ratione ꝓbare putant.

Expanded text:
quod Apostolus, cum novum sacerdotium veteri praefequod Apostolus, cum novum sacerdotium veteri praeferendum assereret, Melchisedech, qui typum ipsius Christi ac novi sacerdotii gerebat, ab Abraham decimas accepisse ostendit, in qua decimatione etiam Levi, a quo veteris sacerdotii ministros descendisse dubium non est decimatum comprobavit, ac per hoc vetus sacerdotium quod in Levi decimas dedit inferius, novum autem quod in Melchisedech qui forma Christi est, decimas accepit, superius et dignius novum quoque sacerdotium quod in Christo est, ibidem decimas dedisse convincamur. Quomodo autem Levi qui secundum carnem in lumbis Patris tunc fuit, decimatus est; et Christnullam causam aliam inveniri posse putant nisi quia caro Levi cum culpa ibi fuit, caro Christi non fuit. Atque ideo quod peccato obnoxium erat expiatione eguisse, quod autem mundum atque a peccato liberum erat, non eguisse. Tali ergo se ratione probare putant
Abbreviated transcription (Latin):
ulti querunt de carne
illa quã uerbũ assũpsit. qualiter a
peccato munda suerit. & qualit̾ sine peccato
penã peccati portauit. Et de eo quid̾e qua¬
lit̾ a peccato. uł munda fuerit. uł munda¬
ta. quoru̾dam estimationẽ tacere ñ debemꝰ.
ne forte si ñ exponat᷑. non uideat᷑. & siñ ui¬
deat᷑ quod ẽ: credat᷑ quod ñ ẽ. Quidã putant
carnẽ illã quȩ assũpta ẽ a uerbo. ita ab ini¬
tio & in pͥmo parente. quando tota massa
naturȩ humanȩ ꝑ peccatũ corrupta est.
a contagio & corruptione peccati immunẽ
fuisse custoditã. & ab ipso pͥmo parente. us¬
ꝙ ad susceptionẽ sui a u̾bo liberã ab om̃i
peccato. s mundã deductã. ut nunquam
sub peccato fuerit. ꝙ id̾o a peccato liberatã
s liberã. auint enĩ quia illa pars naturȩ hu¬
manȩ sub peccato ẽẽ ñ debuit. ꝑ quã ipsa
natura humana ubi obnoxia peccato fue-¬
rat. a peccato liberanda erat. Ad cõꝓbandã
quoq eandẽ estimationẽ adducunt illud

Expanded text:
ulti quaerunt de carne illa quam verbum assumpsit qualiter a peccato munda fuerit, et qualiter sine peccato poenam peccati portaverit. Et de eo quidem qualiter a peccato vel munda fuerit, vel mundata, quorumdam existimationem tacere non debemus, ne forte si non exponatur non videatur, et si non videatur quod est, credatur quod non est. Quidam putant carnem illam quae assumpta est a Verbo, ita ab initio et in primo parente, quando tota massa naturae humanae per peccatum corrupta est, a contagione et a corruptione peccati immunem fuisse custoditam, et ab ipso primo parente usque ad susceptionem sui a Verbo, liberam ab omni peccato et mundam deductam, ut nunquam sub peccato fuerit, et ideo a peccato non liberatam, sed liberam. Aiunt enim quia illa pars naturae humanae sub peccato esse non debuit, per quam ipsa natura humana ubi obnoxia peccato fuerat, a peccato liberanda erat. Ad probandam quoque eamdem aestimationem adducunt illud
Abbreviated transcription (Latin):
quid agat᷑ intꝰ in gaudio dm̃ nesci¬
unt. Qui uͦ erunt in illo gaudio: quid aga¬
tur foris in tenebris exterioribus sciunt.
on enĩ¬
nulla s sempit̾na mors erit. qñ nec
uiue̾re anima poterit dm̃ ñ habendo: nec
doloribꝰ corꝑis carere moriendo. Prima mors
aminã pellit a corꝑe nolentẽ: scda mors
animã nolentẽ tenet in corꝑe. Ab utraq
morte cõmunit̾ id habet᷑: ut quod ñ uult
Hanima de suo corꝑe patiat᷑¬

Expanded text:
quid agatur intus in gaudio Domini nesciunt; qui vero erunt in illo gaudio quid agatur foris in tenebris exterioribus sciunt. Non eninulla, sed sempiterna mors erit, quando nec vivere anima poterit Deum non habendo, nec doloribus corporis carere moriendo. Primo mors animam pellit a corpore nolentem; secunda mors animam nolentem tenet in corpore. Ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de suo corpore patiat
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑationẽ hominis ꝑtinet incarnatio uerbi:
s om̃ia quȩ uel ante ipsã incarnationẽ ab mi¬
tio ad ipsã p̃figurandã & p̾nuntiandã p̃cesse¬
runt. uł quȩ pꝰeam usq ad finẽ mundi ꝓpter
ipsã p̃dicandã & credendã fiunt. Cum autẽ
scã̾m illa pͥma oꝑa quȩ ad conclitionẽ hominis
ꝑtinent om̃ium ds̃ sit quia ipse creauit. ẜ. hec
temꝑalia bona indiscrete om̃ibꝰ bonis & malis
tribuit: scd̃m illa oꝑa quȩ ad reparationem
hominis ꝑtinent. non om̃iũ ds̃ ẽẽ uoluit.
s eorũ tantũ quos ipse ante temꝑa scłaria
in ꝓposito bonȩ uoluntatis suȩ elegit: ut
eos certo temꝑe uocaret. ꝙ iustificaret. & glo¬
rificaret in dilecto filio suo dño nr̃o tħ̾uxp̃o.
quorũdã se dm̃ nominat: sicut ẽ illud. Ego
sic̃ dictũ ẽ qui om̃s creauit. & ñ om̃s rede¬

Expanded text:
reparationem hominis pertinet incarnatio Verbi, reparationem hominis pertinet incarnatio Verbi, et omnia quae vel ante ipsam incarnationem ab initio ad ipsam praefigurandam et praenuntiandam praecesserunt, vel quae post eam usque ad finem mundi propter ipsam praedicandam, et credendam fiunt. Cum autem secundum illa prima opera, quae ad conditionem hominis pertinent, omnium Deus sit, quia ipsa omnes creavit et haec temporalia bona indiscrete omnibus bonis, et malis tribuit; secundum illa opera, quae ad reparationem hominis pertinent, non omnium Deus esse voluit, sed eorum tantum, quos ipse ante tempora saecularia in proposito bonae voluntatis suae elegit, ut eos certo tempore vocaret, et justificaret, et glorificaret in dilecto Filio suo Domino nostro Jesu Cquorumdam se Deum nominat, sicut est illud: Ego sicut dictum est, qui omnes creavit, n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpłam y saiã ipse ꝓmisit dicẽs. adducã ab
oriente semen tuũ. & ab occidente congregabo
te: dicã aquiloni. da. & austro noli ꝓhibere.
a ffer filios meos de longinquo: & filias meas
mor ẽ ubi fuerit. & agnoscit ubi sit. inse ipso
fortassis uidere. quomͦ homo ꝑ diuinã miscłi¬
am de longinquo adlucat᷑: & de disꝑsione
sua in unũ colligat᷑. Restat nunc ut considere¬
mus. quȩ sint res illȩ quas supra diximus. in
quibꝰ exerceri oporteat animũ. ut paulatĩ as¬
suescat se ab huiꝰ mundi distractione retrahe¬
re: & ad illã sũmã stabilitatẽ .i. contẽplationẽ
dei roboratus exurgat. Om̃ia oꝑa dei propter¬
hominẽ facta sunt. siue ea quȩ ꝑtinent ad pͥ¬
mã conditionẽ hominis: siue ea quȩ facta sunt
ad hominis reparationẽ. Ad conditionẽ homi¬
nis ꝑtinet treatio mundi:i. celi & terrȩ.&. om̃i¬
um quȩ in pͥmorchio facta ẽẽ legunt᷑ a deo. Ad

Expanded text:
per prophetam Isaiam ipse promisit dicens: Abducam ab per prophetam Isaiam ipse promisit dicens: Abducam ab oriente semen tuum, et ab occidente congregabo te. Dicam aquiloni: Da; et austro: Noli, prohibere. Affer filios meos demor est ubi fuerit, et agnoscit ubi sit, in seipso fortassis videre quomodo homo per divinam misericordiam de longinquo adducatur, et de dispersione sui unum colligatur. Restat nunc ut consideremus, quae sint illae res, quas supradiximus, in quibus exerceri oporteat animum, ut paulatim assuescat se ab hujus mundi distractione retrahere, ut ad illam summam stabilitatem, id est contemplationem Dei roboratus assurgat, quohominem facta sunt, sive ea quae pertinent ad primam conditionem hominis, sive ea quae facta sunt ad hominis reparationem. Ad conditionem hominis pertinet creatio mundi, id est coeli et terrae, et omnium, quae in primordio facta esse leguntur a Deo. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
hospitẽ. s ꝑternũ habitatorẽ. Dilata gͦ cor tir¬
um. quod si tu indilatando deficis: ipse tibi
ddilatabit. cui ille aliqñ dilatatꝰ ab eo dixit.
Siam mandatorũ tuoꝵ eucurri: cũ dilatasti
cor meũ. & de impensa quid ilicã: Non neces¬
se ẽ maria transire. ꝙ ignotas exquirere rrgio¬
nes ad cõparandos lapides p̃ciosos. & marmora
electa. nec cedros excelsas incisas de libano ꝑ al¬
ta maria nauibꝰ conductis ad uehere. aut nes¬
cio quot numerosa artificũ milia congregare.
qui & thesauros regũ attenuare possent: m
discesserunt. Dũ enĩ uiam ꝑ quã abierunt pec¬
cando. penitendo ñ translati s reducti ꝑgunt: ex
ipsa diuturna ut ita dicã itineris fatigatione
agnoscant. quia de longuiquo adducti sunt. Et
hoc totũ fit ut hominibꝰ grã dei cõmendet᷑. ut
tanto arcdentius dm̃ diligant. quanto se ab eo
nec cũ longe fuerint uident derelictos. Sicut

Expanded text:
hospitem, sed aeternum habitatorem. Dilata ergo cor tuhospitem, sed aeternum habitatorem. Dilata ergo cor tuum. Quod si tu in dilatando deficis, ipse tibi dilatabit, cui ille aliquando dilatus ab eo dixit: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Et de impensa quid dicam? Non necesse est maria transire, et ignotas exquirere regiones ad comparandos lapides pretiosos, et marmora electa, nec cedros excelsas incisas de Libano per alta maria navibus conductis advehere, aut nescio quot numerosa artificum millia congregare, qui et thesauros regum attenuare possent. Nidiscesserint. Dum enim viam, per quam abierant peccando, poenitendo non translati, sed reducti pergunt, ex ipsa diuturna ut ita dicam itineris fatigatione agnoscunt, quod de longinquo adducti sunt. Et hoc totum fit, ut hominibus gratia Dei commendetur, ut tanto ardentius Deum diligant, quanto minus se ab eo etiam cum longe fuerint, vident derelictos, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
De edificatione domꝰ dm̃ loqui
uolumꝰ: si tñ nos qui in digni
sumꝰ de tanta re aliquid digne¬
loqui sufficimus.S si ex nobis sufficientes ñ
sumus: potens ẽ ille sufficientiã nobis presta¬
re. sine quo digne deo ñ dicam loqui. s nec ex¬
cogitare quicquã idonei inuenimur. Primũ
designandus ẽ locus in quo edificari oporteat
domũ dñi: deinde describenda materia. lo¬
rus ẽ cor hominis. Materia: cogitationes
mundȩ. Nemo se excuset. nemo dicat: ñ pos¬
sum ȩdificare domũ dño. N on sufficit tantis
impendiis tenus pauꝑtas mea: tui & ipse lo¬
eus acest: exuli o ꝑegrino & int̾ aliena rregenti.
homo: Non hoc exigit a te ds̃ tuus: ñ dicit tibi
ut fundũ emas alienũ ad amplificanda atria
sua. Cor tuũ in habitare uult: hoc amplifica.¬
hoc dilata. Dilata inquã: quia magnus dñs
ẽ. & nescit in loco angusto habitare. Dilata gͦ
sicut consuetudo ẽ int̾ homines. uniꝰ noctis

Expanded text:
De aedificatione domus Domini loqui volumus, si tamen nos, qui indigni sumus de tanta re loqui, aliquid digne sufficimus. Sed et si ex nobis sufficientes non sumus, potens est ille sufficientiam nobis praestare, sine quo digne de eo non dicam loqui, sed nec cogitare quidquam idonei invenimur. Primum designandus est locus, in quo aedificari oporteat domum Domini. Deinde scribenda materia. Locus est cor hominis, materia cogitationes mundae. Nemo se excuset. Nemo dicat, non possum aedificare domum Domino, non sufficit tantis impendiis tenuis paupertas mea, cui et ipse locus deest exsuli, et peregrino, et in terra aliena degenti. homo? Non hoc exigit a te Deus tuus. Non dicit tibi, ut fundum emas alienum ad amplificanda atria sua. Cor tuum inhabitare vult, hoc amplifica, dilata; dilata inquam, quia magnus est Dominus, et nescit in loco angusto habitare. Dilata ergsicut consuetudo est inter homines unius noctis
Abbreviated transcription (Latin):
nestras. & cancellos: ut quasi lateat & ñ lateat.
M utit manũ suã ꝑ foramen. tangit sponsam. &. so¬
no depresso: uoce tenui uocat eam ss dicit. Ue¬
i amica mea. s potssa mea. Columba mea. Eece
hyemps transut: imber abiit & recessit: Nores
apparuerunt in terra nr̃a. Illa ut audit spon¬
sũ adẽe. surgit mox. festinat. aꝑit pessulum
hostii sui: & quasi uenientẽ exceptura. brachia
ad amplectendũ parat. Six tolerat. Dix susti¬
net Six expectat. liquescit anima eiꝰ. ardet
cor eiꝰ. feruent p̃coridia eiꝰ. ex ultat. gaudet.
tripudiat. iocundat᷑. ruit obiiã uenienti: s
ille cũ iam teneri putat᷑. declinat. & subito
quasi de mediis elapsus amplexibꝰ fugit. Gaud
est hoc: Dũ ñ querit᷑ querit: dũ ñ uocatur
uenit. Dũ autẽ querit᷑ declinat:

Expanded text:
nestras, et cancellos , ut quasi lateat et non lateat. nestras, et cancellos , ut quasi lateat et non lateat. Mittit manum suam per foramen , tangit Sponsam et sono depresso, voce tenui vocat eam, et dicit: Veni, amica mea, columba mea. Ecce hiems transiit, ima est in terra nostra . Illa ut audit Sponsum adesse surgit mox, festinat, aperit pessulum ostii sui , et quasi venientem exceptura brachia ad amplectendum parat; vix tolerat, vix sustinet, vix exspectat. Liquescit anima ejus , ardet cor ejus, fervent praecordia ejus, exsultat, gaudet, tripudiat, jucundatur, ruit obviam venienti. Sed ille, cum jam teneri putatur, declinat, et subito quasi de mediis elapsus amplexibus fugit. Quid est hoc? Dum non quaeritur quaerit, dum non vocatur venit, dum autem quaeritur declinat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos colligat: Considerate hȩc duo quȩ
dixi. Colligit: & ad secretũ uocat. Primus ho¬
mo ante quã percaret. ñ opus habuit ut et ex¬
trinsecus loqueret᷑ ds̃: quia aurẽ cordis intm¬
secus habuit. qua uocẽ dei spiritalit̃ audire pos¬
set. S pꝰquã foris autẽ ad suasionẽ serpentis
aꝑuit: anrẽ intus ad uocẽ dei clausit. Q uia gͦ
hunc auditũ intus ꝑdidit. quo dm̃ loquentem
audiat: reuocans nos ad se foris clamat.S cum
loquit᷑ semꝑ quasi occultari nolens se subtra¬
hit. ut mentẽ humanã & ꝑ hoc quod loquit᷑
de se admoneat: & ꝑ hoc se occultando fugto.
adse trahat. Irritat enĩ desideriũ nr̃m ut augeat.
quia & loquendo amorẽ suũ in nobis exeitat. &¬
fugiendo ut se sequam᷑ inflaminat. Tale ẽ enim
cor hominis. ut siquid diligit adipisci ñ ualeat:
amplius desiderio mardescat. Sic in canticis can-¬
ticorũ sponsus uenit. stat pꝰ parietẽ. ꝓspicit ꝑ fe¬

Expanded text:
ut nos colligat? Considerate haec duo quae ut nos colligat? Considerate haec duo quae dixi, colligit et ad secretum vocat. Primus homo antequam peccaret non opus habuit, ut ei extrinsecus loqueretur Deus, qui aurem cordis intrinsecus habuit, qua vocem Dei spiritualiter audire posset, sed postquam foris aurem ad suasionem serpentis aperuit, aurem intus ad vocem Dei clausit. Quia ergo homo auditum intus perdidit, quo Deum loquentem audiat, revocans nos Deus ad se foris clamat. Sed cum loquitur, semper quasi occultari volens se subtrahit, ut mentem humanam et per hoc quod loquitur de se admoneat, et per hoc quod se occultando fugit ad se trahat. Irritat enim desiderium nostrum ut augeat, quia et loquendo amorem sui in nobis excitat, et fugiendo ut se sequamur inflammat. Tale est enim cor hominis, ut si quod diligit adipisci non valeat, amplius desiderio suo inardescat. Sic in Canticis canticorum Sponsus venit: Stat post parietem, prospicit per fe
Abbreviated transcription (Latin):
uix unquã dm̃ in multitudine locutũ. s quot¬
enscunq hominibꝰ se innotescere uoluit ñ gam¬
bꝰ & popłis. s uel singłis. uł ad modũ paucis.
ꝙ a cõmuni frequentia hominũ segregatis. ut
ꝑ nocturna silentia. uel in campis. uł in soli¬
turdinibꝰ. R montibꝰ se manifestauit. Sic locut̾
ẽ cñ noe. cũ abrahã. cũ ysaac. cũ iacob. cum
moyse. eũ samułe. cũ dauid & cũ om̃ibꝰ ꝓpħ̃is
Deniq in carne apparens. quãius manifeste
suã manifestaret. seorsum in montẽ duxit.
Quibꝰ & alibi dicit. Uobis datũ ẽ nosse miste¬
riũ regnũ dei: eet̾is autẽ inparabolis. Et rur¬
sũ. Quod ddico uobis intenebris: dicite in lu¬
mine: & quod in aure auditis p̃dicate suꝑ
seorsũ. tlec ibi palã om̃ibꝰ: s moyses solus
ascendit in montẽ ut legem acciꝑet. Qundẽ
gͦ quod semꝑ in secreto loquit᷑ ds̃. nisi quia
nos ad secretũ uocat: & quod cũ paucis. nisi

Expanded text:
vix unquam Deum in multitudine locutum, sed quotvix unquam Deum in multitudine locutum, sed quotiescunque hominibus innotescere voluit, non gentibus et populis, sed vel singulis, vel admodum paucis, et a communi frequentia hominum segregatis, vel per nocturna silentia, vel in campis, vel in solitudinibus et montibus se manifestavit. Sic locutus est cum Noe, cum Abraham, cum Isaac, cum Jacob, cum Moyse, cum Samuel, cum David et cum omnibus prophetis. Denique in carne apparens, quamvis manifeste loriam suam manifestaret, seorsum in montem duxit . Quibus et alibi dicit: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis , et rursum: Quod dico vobis in tenebris, dicite in luce, et quod in aure auditis, praedicate super seorsum. Neque ibi palam omnibus, sed Moyses solus ascendit in montem, ut legem acciperet. Quid est ergo quod semper in secreto loquitur Deus, nisi quod nos ad secretum vocat? et quid quod cum paucis, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
de eo dubitare posset: tunc nec fides meri¬
tũ: nec infidelitas habere  locũ. In notescit
gͥ ut fides nutriat᷑. & occultus ꝑmanet ne
infidelitas conuincat᷑. Occultus ꝑmaner:
ut fides ꝓbet᷑. Innotescit: ut infidelitas
condempnet᷑. Quia enĩ & fideles habent ali¬
quid unde dubitare possent: & infideles
unde credere ualerent si uellent: iuste. &
illis ꝓ fide raldit᷑ premiũ. & istis ꝓ infide¬
litate suppliciũ. Placuit autẽ ideo ut beati.¬
tudmẽ quã gratis daturus erat homini: pͥ¬
us hominẽ ꝓmereri faceret. sic tñ ut ab ipso
eẽt is meritũ. & meriti p̃miũ. Differt gͥ
nunc dare quod daturus ẽ. plenã uidelicet
sanitatẽ. plenã cognitionẽ. plenã felicitatẽ :¬
& interĩ ꝑ fidẽ illuminat nr̃am cecitatem.
ut ꝑ ipsã ꝓficiendo ad manifestã mereamꝰ
tio cum pancis raro obseure in abscondito loeutꝰ
est dñs. Scrutemur scͥpturas & inueniemus

Expanded text:
de eo dubitare posset, tunc nec fides meride eo dubitare posset, tunc nec fides meritum, nec infidelitas haberet locum. Innotescit igitur ut fides nutriatur, et occultus permanet ne infidelitas convincatur. Occultus permanet ut fides probetur, innotescit ut infidelitas condemnetur. Quia enim et fideles aliquid habent, unde dubitare possent, et infideles unde cillis pro fide redditur praemium, et istis pro infidelitate supplicium. Placuit autem Deo ut beatitudinem, quam gratis daturus erat homini, prius hominem promereri faceret, sic tamen ut ab ipso esset et meritum et meriti praemium. Differt igitur nunc dare quod daturus est, plenam videlicet sanitatem, plenam cognitionem, plenam felicitatem, et interim per fidem illuminat nostram caecitatem, ut per ipsatio cum paucis, raro, obscure et in abscondito locutus est Deus. Scrutemur Scripturas, et inveniemus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ex nobis ẽ ñ. ut uelimꝰ. s ds̃ in nobis
hoc oꝑat᷑. Grã enĩ dei p̾uenit s excitat
liberũ arbitriũ nr̃m ut possit uelle sanari:
quia ipse ñ potest uelle sanari. qui ꝑse po¬
tuit infirmari. hoc ẽ gͥ quod nunc in electis
agit᷑. ut uidelicet in p̃senti uita ad futuram
beatitudinẽ p̃parent᷑. ut homo in hac felici¬
tate positus. mereat᷑ ad illã felicitatẽ ascen¬
dere. sicut pͥus homo inilla felicitate positꝰ
meruit ad hanc infelicitatẽ ileuenire. S
illud meritũ quo homo infelix ẽẽ meruit.
tantũ modo ex homine fuit: hoc uͦ meritũ
quo felicitatẽ ȩternã meret᷑ ñ ex homine
est: s grã dei hoc in homine oꝑat᷑. Nongͥ
sine causa fit quod qds hominẽ pꝰ peccatũ
a cecitate ignorantiȩ reuocans. sic cognitio¬
nẽ suã ab eo temꝑat ut innotescat quod ẽ.
& tam̃ semꝑ maneat occultus. Si enĩ ita
aꝑte se manifestaret hominibꝰ ut nullus

Expanded text:
autem ex nobis non est ut velimus, sed Deus in nobis autem ex nobis non est ut velimus, sed Deus in nobis hoc operatur. Gratia enim Dei praevenit, et excitat liberum arbitrium nostrum, ut possit velle sanari, quia per se non potest velle sanari, qui per se potuit velle infirmari. Hoc igitur est quod nunc in electis agitur, ut videlicet in praesenti vita ad futuram beatitudinem praeparentur, ut homo in hac infelicitate positus mereatur ad illam felicitatem ascendere, sicut primus homo in illa felicitate positus meruit ad hanc infelicitatem devenire. Sed et illud meritum, quo homo infelix esse meruit, tantummodo ex homine fuit. Hoc vero meritum, quo felicitatem aeternam meretur, non ex homine est, sed gratia Dei hoc in homine operatur. Non ergo sine causa fit, quod Deus hominem post peccatum a caecitate ignorantiae revocans, sic cognitionem suam ab eo temperat, ut innotescat quidem et tamen semper maneat occultus. Si enim ita aperte se manifestaret hominibus, ut nullus
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt: ita etiam apud om̃s facta non sunt.
nec ad noticiam om̃ium ꝑuenerunt: s facta
stnt certis quibusdam locis. ẜ remporibus ⁊
cum certis personis scđm altitudinẽ diuini cõ¬
silu ad hoc ordinatis. Cũ enĩ ds̃ scãm illam
omĩpotentiã suã multis modis ad restaurati¬
onẽ hominis uti potuisset: hunc tñ potissi
or fuit. ut opus miscdiȩ suȩ ñ solũ potent̃
& iuste. s & sapient̃ impleret. Primus autẽ
homo deseruit auctorẽ suũ cũ eũ ꝑ contem¬
plationẽ p̃sentẽ aspiceret: nunc autẽ homo
ereatorẽ fuũ qm̃ ñ uidet ꝑ speciẽ: querit
ꝑ fidẽ. Primus homo sine labore stare potu¬
it. ꝙ sponte recidit: nunc autẽ homo sponte
natissimũ gͥ ẽ de nr̃a reꝑatione diuinȩ dis¬
pensationis consiliũ: ut quisponte cecidit.
ñ coactus. s sponte surgat: & qui ꝑ liberũ
arbitriũ infirmatꝰ ẽ. santatẽ ñ recͥ peret
donec ꝑ liberũ arbitriũ sa nari uelit. Hoc

Expanded text:
m sunt, ita etiam non apud omnes facta sunt, nec ad omnium notitiam pervenerunt, sed facta sunt certis quibusdam locis, et temporibus, et cum certis personis secundum altitudinem divini consilii ad hoc ordinatis. Cum enim Deus secundum omnipotentiam suam multis modis ad restaurationis hominis uti potuisset, hunc tamen potissor fuit, ut opus misericordiae suae non solum potenter et juste, sed et sapienter impleret. Primus autem homo deseruit Creatorem suum, cum eum per contemplationem praesentem aspiceret; nunc autem homo Creatorem, quem non videt per speciem, quaerit per fidem. Primus autem homo sine labore stare potuit, et sponte cecidit; nunc autem sponte natissimum igitur est de nostra reparatione divinae dispensationis consilium, ut qui sponte cecidit, non coactus, sed sponte surgat; et qui per liberum arbitrium infirmatus est, sanitatem non recuperet, donec per liberum arbitrium sanari velit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunicaret nobiscũ. O. uasi diceret. fide¬
lis uobis adsum mintius. uidi quod te¬
stor. audiui quod loquor. nolite timere.
nolite diffidere. nolite hesitare. sequimini
quo uoco: quia inde estis unde uenio. ñ¬
habetis hic manen

Expanded text:
communicaret nobiscum. Quasi diceret fidecommunicaret nobiscum. Quasi diceret fidelis vobis adsum nuntius, vidi quod testor, audivi quod loquor. Nolite timere, nolite diffidere, nolite haesitare. Sequimini quo voco, quia inde estis unde venio, nhabetis hic manen
Abbreviated transcription (Latin):
idco fugit. Quid ẽ
hoc quod dixi. hic
non diligit: In hoc mundo. In hoc scło.
In hac terra. In hac patria. In hoc exilio: s uo¬
decet talis amor patriã istã. Inminutio amo¬
ris. eẽt uilitas regionis. Iocundus amor: ame¬
nũ querit locũ. Ideo cõmendat nobis terram
suã. Ideo laudat patriã suã. Ideo dicit flores
apparuerunt in terra nr̃a. uineȩ florentes o¬
dorem dederunt: uox turturis audita est
in terra nr̃a: itt concupiscamꝰ talẽ regionem.
ut desideremꝰ talẽ patriã. & sequamur eum.
Ibi nos amat. Ibi amore nr̃o frui desiderat.
Ibi amplecti a nobis postulat. Ibi sequentes
se fugit: s uenientes ad se expectat. Offert
gͦ se dũ non querit᷑: ut nos ad amorẽ suũ
accendat. Dũ querit᷑ fugit: ut nos post se
currere faciat. Nisi enĩ pͥus ipse se nobis
ostenderet: nemo eũ diligeret. Et nisi dũ
querit᷑ fugeret: nemo eũ sequi uellet.
fłores inquit apparuerunt in terra ñra.
non in terra mea: s in terra nr̃a. ut eam

Expanded text:
ideo fugit. Quid est hoc, quod dixi, hic non diligit? In hoc mundo, in hoc saeculo, in hac terra, in hac patria, in hoc exsilio. Sed vodecet talis amor patriam istam, immunitio amoris esset utilitas regionis. Jucundus amor amoenum quaerit locum, ideo commendat nobis terram suam, ideo laudat patriam suam, ideo dicit: Flores apparuerunt in terra nostra; vineae florentes odorem dederunt ; vox turturis audita est in terra nostra. Ut concupiscamus talem regionem, ut desideremus talem patriam, et sequamur eum. Ibi nos amat, ibi amore nostro frui desiderat, ibi amplecti a nobis postulat, ibi sequentes se non fugit, sed venientes ad se exspectat. Offert ergo se dum non quaeritur, ut nos ad amorem sui accendat. Dum quaeritur fugit, ut nos post se currere faciat. Nisi enim prius ipse se nobis ostenderet, nemo eum diligeret. Et nisi dum quaeritur fugeret, nemo eum sequi vellet. Flores, inquit, apparuerunt in terra nostra, non in terra mea, sed in terra nostra, ut eam
Abbreviated transcription (Latin):
excerat. Ex eodẽ gͦ u fideles ꝓficiunt. ꝙ in¬
fideles cadunt: quia & illi humilit̃ audi¬
endo. & fidelit̃ inquirendo: uerba dei ad
agnitionẽ ueritatis. Pueniunt. isti autẽ
uł negligendo. uł contẽpnendo. uł praue
intelligendo: nunquã ad ueritatẽ pertin¬
gunt. Iam diximus quare obscure. & in
abscondito loquat᷑ ds̾. Nunc restat dicere
quare cũ paucis & raro loquat᷑. de nataͣ hoĩs.

Expanded text:
excaecat. Ex eodem ergo et fideles proficiunt et inexcaecat. Ex eodem ergo et fideles proficiunt et infideles cadunt, quia et illi humiliter audiendo, et fideliter inquirendo verba Dei ad agnitionem veritatis perveniunt; isti autem vel negligendo, vel contemnendo, vel prave intelligendo nunquam ad veritatem pertingunt. Jam diximus quare obscure, et in abscondito loquatur Deus; nunc restat dicere, quare cum paucis, et raro loquatur. CAP. V.
Abbreviated transcription (Latin):
pterea & ego ue¬
ni ut hinc uos educerẽ: ñ ut uobiscũ hic
ꝑmanerẽ. Et ideo de abscondito ad uos cla¬
mo: quia innotescere tantũ ñ ꝑmanere uo¬
lo. Ideo de longnquo uos uoco: quia ad
reditũ festino. sufficit me tantũ ꝓcessisse ut
audiri possim. Dampnũ me pati existimarẽ:
s quod suꝑest uiȩ ꝑgerem. Grauis ẽ om̃is
mora: flores apparuerunt in terra nr̃a. Dis¬
erte quantũ uos festinare debetis: dũ me¬
sic fugientẽ cernitis. Non uenissẽ nisi uos
uellẽ. Hȩc ẽ causa quare in abscondito
obscure loquatur. sicut in lare & prophetiis
& in ȩuangłio ꝑ parabolas. enigmata locutus
est. Dignũ ẽ enĩ ut sub figuris uerborũ abs¬
condantꝰ secreta misticorũ intellectuũ: quia
cito uilescerent. si passim om̃ibꝰ paterent. Ita
enĩ ueritas & ꝑ inquisitionẽ fideles ȩxercet:¬
& ne ab infidelibꝰ inueniat᷑ occulta ꝑmanet.
stos dũ difficile inuenit᷑: maiori desiderio
inflãmat. Illos dũ om̃ino inueniri ñ pot̾:

Expanded text:
pterea et ego hut hinc vos educerem, non ut vobiscum hic permanerem. Et ideo de abscondito ad vos clamo, quia innotescere hic tantum, non permanere volo. Ideo de longinquo vos voco, quia ad reditum festino. Sufficit me tantum processisse, ut audiri possim. Damnum me pati existimarem, si quod superest viae pergerem. Gravis est omnis mora. Flores apparuerunt in terra nostra. Discite quantum vos festinare debetis dum me fugientem cernitis. Non venissem, nisi vos ec est causa, quare Deus in abscondito o semper loquatur. Sicut in lege, et prophetis, et in Evangelio per parabolas, et aenigmata locutus est. Dignum est enim, ut sub figuris verborum abscondantur secreta mysticorum intellectum, quia cito vilescerent si passim omnibus paterent. Ita enim veritas et per inquisitionem fideles exercet, et ne ab infidelibus inveniatur, occulta permanet. Istos, dum difficile invenitur, majori desiderio inflammat; illos, dum omnino inveniri non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃itas autẽ sacramͣti ñ nisi in ciuitate dei
nr̃i ẽ. & in monte sc̃o eiꝰ: qͦd quẽ ad modũ
uerũ sit facile uidere pot̾. qii suꝑuis
dicta considerat. Diximꝰ enĩ supꝰ. qͦd in comu¬
gio sacram̃tũ duplex constaret. unũ in com¬
gali. sacram̃tũ illiꝰ societatis. quȩ ẽ int̾ dm̃ a
animã. Sire etiã qͦd xp̃i & eccłiȩ sacram̃tũ

Expanded text:
civitate Dei nostri est, et in monte sancto ejus. Quod quemadmodum verum sit facile videre potest, qui superius dicta considerat. Diximus enim supra quod in conjugio duplex sacramentum constaret. Unum in comgali, sacramentum illius societatis quae est inter Deum et animam, sive etiam quod Christi et Ecclesiae sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
nutrit᷑: ñ dubiũ ẽ. Et hoc quoq bonum
om̃i coniugio. siue coniugibꝰ om̃ibꝰ semꝑ
adẽẽ ñ posse. O. uomͦ enĩ ab illis ꝓles spera.¬
tur. qui uł pari uoto continentiã custodi¬
unt: siue ꝓ etatis defectu amplius gn̾are ñ
possunt: Itaq duo hec. id ẽ fides. & spes ꝓ¬
lis ata coniugiũ comitant᷑. ut ubi quidẽ
adsunt. conugiũ in alt̾o sincerius. in alt̾o
fructuosius appareat: ubi autẽ ñ adsunt.
aut culpabilius. aut infructuosius ꝓbet᷑.
& tñ coniugiũ ẽẽ ñ desistat. Sacramentũ
autẽ ita inseparabile ẽẽ uidet᷑: ut sine illo
om̃ino conrugiũ ẽẽ possit. Unde augu¬
stinus. Usq ad eo fedus nuptiale cuius
dã sacram̃ti res ẽ: ut nec separatione ir
est. mechat᷑: si alt̾i nupserit. Hoc autem¬
uult sibi tanta firmitas uinculi conui¬
galis: quod ñ tantũ ualeret nisi aliciuius
maris rei quoddã sacram̃tũ adhiberetur.
Quod inconcussũ manet. quia interue¬
rati. Nam quia duo sunt diu̾sa. conu-¬

Expanded text:
t hoc quoque bonum omni conjugio, sive conjugibus omnibus semper adesse non posse. Quomodo enim ab illis proles speratur qui vel pari voto continentiam custodiunt, sive pro aetatis defectu amplius generare non possunt? Itaque duo haec, id est fides et spes prolis, ita conjugium comitantur ut, ubi quidem adsunt, conjugium in altero sincerius, in altero fructuosius appareat; ubi autem non adsunt, aut culpabilius, aut infructuosius probetur, et tamen conjugium esse non desistat. Sacramentum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augustinus: Usque adeo foedus dam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione irrest, moechatur, si altvult sibi tanta firmitas conjugalis vinculi, quod non tantum valeret nisi alicujus majoris rei quoddam sacramentum adhiberetur, quod inconcussum manet, quia interverati. Nam quia duo sunt diversa, conju
Abbreviated transcription (Latin):
potest: ita etiã ipsũ coniugiũ sine his
quȩ ad officiũ carnalis cõmertii ꝑtinent
ẽẽ pot̾. quãuis ut dictũ ẽ si fide careat
minus sincerũ. si autẽ spe ꝓlis careat
minus fructuosũ inueniat᷑. fides enim:
fructũ habet in castitate. pudicitiȩ con-¬
iugalis. Spes ꝓlis: fructũ habet in usu
fecunditatis. Coniugiũ autẽ in ipsa so¬
cietate maritali sacram̃tũ ẽ. i id̾o sic̃
ipsa societas utroq uiuente ñ diuidit᷑.
ita & sacram̃tũ societatis coniugalis
quãdiu coniugiũ constat ab ipso ñ sepa¬
rat᷑. In quo uidelicet comugio sacram̃tũ
foris ẽ. indiuisa societas. res sacram̃ti in¬
tus ad inuicẽ flagrans. ꝑseuerant̾ ani¬
moꝵ caritas. Sacram̃tũ foris. ad xp̃m &
cietatis eiusdẽ sacram̾tũ ostendamus.
Hoc gͦ dictũ ẽ ut ostendat᷑ quia aliqñ con¬
iugiũ sine fide & sine spe ꝓlis ẽ. sine sa¬
cram̃to autẽ nunquã ẽẽ pot̾: quãuus

Expanded text:
psum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum est, si fide careat, minus sincerum; si autem spe prolis careat, minus fructuosum inveniatur. Fides enim fructum habet in castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate maritali sacramentum est; et ideo sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum charitas. Sacramentum foris ad Christum et cietatis ejusdem sacramentum ostendamus. Hoc ergo dictum est, ut ostendatur quod aliquando conjugium sine fide et sine spe prolis est; sine sacramento au
Abbreviated transcription (Latin):
i fides coniugii ẽ. pret̃
maritalẽ copulã aliã nescire. & uio¬
latio fidei huiꝰ adulteriũ cõmutere: patet
quod hoc bonũ ita comugio adheret. ut
siquidẽ adsit ex eo amplius conugiũ com¬
mendet᷑. si ñ ad sit ñ tñ coniugii sacram̃tũ
adnichilet᷑. Quȩ enĩ adutera ẽ. ñ id̾o con

Expanded text:
i fides conjugii est praeter maritalem copulam aliam nescire, et violatio fidei hujus adulterium committere, patet quod hoc bonum ita conjugio adhaeret, ut si quidem adsit ex eo amplius conjugium commendetur, si non adsit non tamen conjugii sacramentum annihiletur. Quae enim adultera est
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris aduentu qui
expectat᷑ infine: temꝑa
dinumerare ñ audeo.
nec aliquem ꝓpħam de hac re numerũ
annorũ existimo p̃finisse: s illud potiꝰ
p̃ualere. quod ipse dñs ait. Nemo potest
cognoscere temꝑa: quȩ pat̾ posuit in sua
potestate. Temꝑa gͦ computare hoc ẽ cro¬
nominis: ut sciamus qñ sit finis huiꝰ
scłi uel aduentus dñi. nichil michi aliud
uidet᷑ quã scire uelle. quod ipse ait scire
neminẽ posse. O portunitas nͦ illiꝰ temꝑis
ꝓfecto ñ erit: antequã p̃dicet᷑ eugłiũ
uniu̾so orbi. in testimoniũ om̃ibꝰ genti¬
bus. aꝑtissima enĩ de hac re legit᷑ senten¬
tia saluatoris dicentis. Et p̃dicabit᷑ hoc
ȩuangłiũ regniliniu̾so orbe in testimo¬
niũ om̃ibꝰ gentibꝰ. Tunc ueniet finis.
Tunc ueniet: quid ẽ nisi ante ñ ueniet:
Q uando pꝰ gͦ ueniat incertũ nobis ẽ. ante
tam̃ non eẽ uenturũ: dubitare utiq non
debemus. Si gͦ latet qñ eccłia fructifican¬

Expanded text:
Salvatoris adventu qui exspectatur in fine, tempora dinumerare non audeo, nec aliquem prophetam de hac re numerum annorum existimo praefinisse. Sed potius illud praevalere quod ipse Dominus ait: Nemo potest cognoscere tempora quae Pater posuit in sua potestate . Tempora ergo computare hoc eχρόνους,ut sciamus, quando sit finis huius saeculi uel aduentus domini, nihil mihi aliud uidetur quam scire uneminem posse. Opportunitas vero illius temporis profecto non erit, antequam praedicetur Evangelium universo orbi in testimonium omnibus gentibus. Apertissima enim de hac re legitur sententia Salvatoris dicentis: Et praedicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe in testimonium omnibus gentibus. Tunc veniet finis . Tunc veniet quid est nisi ante non veniet? Quanto post ergo veniat incertum nobis est. Ante tamen non esse venturum dubitare utique non debemus. Si ergo latet, quando Ecclesia fructifican
Abbreviated transcription (Latin):
on existimemus ad mortuos pro
quibꝰ curã gerimꝰ ꝓuenire. nisi
quod ꝓ eis siue altaris siue orationum.
siue elemosinarũ sacrificiis sollẽpnit̃
supplicamꝰ: quãuuis ñ ꝓ quibꝰ fiunt
om̃ibꝰ ꝓsunt. s his tantũ ꝓ quibꝰ dñ¬
uiuunt cõparat᷑ ut ꝓfint. S quia ñ
discernimꝰ qui sint. oportet ea ꝓ rege¬
neratis om̃ibꝰ facere: ut nullus eorũ p̃¬
termittat᷑. ad quos hȩc beneficia possĩt
& debeant ꝑuenire. Melius enĩ suꝑe¬
runt ista his quibꝰ nec obsunt nec ꝓ¬
sunt: quã eis deerunt quibꝰ ꝓsunt.
Diligentius tam̃ facit hȩc quisq ꝓ ne¬
cessariis suis. quod ꝓ illo fiat similiter
a suis. Corpori autẽ humano quicqͥd
impendit᷑ non p̃sidiũ salutis. s huma¬
nitatis officiũ: scãm affectũ quo nemo
unquã carnẽ suã odio habet. Unde o¬
portet ut qui pot̃ ꝓ carne ꝓximi curã
gerat: cũ inde ille recesserit qͥ gerebat.

Expanded text:
on existimemus ad mortuos, pro quibus curam gerimus, peruenire, nisi quod pro eis siue altaris siue orationum siue elemosynarum sacrificiis sollemniter supplicamus, quamuis non pro quibus fiunt omnibus prosint, sed eis tantuvivunt, comparatur ut prosint. Sed, quia non discernimus, qui sint, oportet ea pro regeneratis omnibus facere, ut nullus eorum praetermittatur, ad quos haec beneficia possint et debeant pervenire. Melius enim semper erunt ista his quibus nec obsunt, nec prosunt, quam eis deerunt quibus prosunt: diligentius tamen facit hoc quisque pro necessariis suis, quod pro illo fiat similiter a suis. Corpori autem humano quidquid impenditur non est praesidium salutis, sed humanitatis officium, secundum affectum quo nemo unquam carnem suam odio habet. Unde oportet, ut quam potest pro carne proximus curam gerat, cum ille recesserit qui gerebat.
Abbreviated transcription (Latin):
finge cuiꝰcunq figurȩ uel immensitatis
ane consanguinitas quȩ in ꝓprio
uiro obseruanda ẽ: hȩc nimirũ in uxo¬
ris parentela de lege nuptiarũ custocdien¬
dda ẽ. quia constat eos duos fuisse in carne
una: cõmunis illis utraq parentela ẽẽ
credenda ẽ. sic̃ scͥptũ ẽ. ert̃ duo ĩ carn̾una.¬

Expanded text:
finge cujuscunque figurae vel immensitatis finge cujuscunque figurae vel immensitatis ane consanguinitas quae in proprio viro observanda est, haec nimirum in uxoris parentela de lege nuptiarum custodienda est; quia constat eos duos fuisse in carne una; communis illis utraque parentela esse credenda est, sicut scriptum est: Erunt duo in carne una