comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e consequentis conditionis. mutationẽ sortitꝰ
est nominis. lacob quoq ut appellaretur
isrł: multo ad id labore ꝑuenit. Unde &
abraham tres habuit uxores. & iacob quat.¬
tuor. lsaac uͦ abinitio usq ad finẽ nomen
possedit antiquum. & eccłiȩ indicans ca-¬
stitatem: una fuit uxore contentus. Isti
aut̃ qui p̃cant᷑ de peiorib comutationẽ
inmeliorẽ statum : eoꝵ assumunt simili.¬
tudinẽ. quib lȩta post tristia successer̃t.
Hocaut̃ est omẽ quod postulant: ut quia
pat̾ eoꝵ est. & hoc eos dignatus est nomine:
non obliuiscatur filior suoꝵ. ne ꝑipsos no¬¬
men dĩ blasphemetur in gentib::
uare errare nos fecisti dñe deuus tuis.
indurasti cor nr̃m. ne timeremꝰ teꝰ Conuer¬
tere ꝓpt̾ seruos tuos. ꝓpt̃ trib hereditatis

Expanded text:
 prioris et consequentis conditionis, mutationem sortitus  prioris et consequentis conditionis, mutationem sortitus est nominis. Jacob quoque ut appellaretur Israel, multo ad id labore pervenit. Unde et Abraham tres habuit uxores, et Jacob quatuor: Isaac vero ab initio usque ad finem nomen possedit antiquum, et Ecclesiae indicans castitatem, una fuit uxore contentus. Isti igitur qui precantur de peccatoribus commutationem in meliorem statum, eorum assumunt similitudinem, quibus laeta post tristia successerunt. Hoc autem est omne quod postulant, ut quia pater eorum est, et hoc eos dignatus est nomine, non obliviscatur filiorum suorum; ne per ipsos nomen Dei blasphemetur in gentibus. Quare errare nos fecisti. Domine, in viis tuis: indurasti cor nostrum, ne timeremus te? convertere p
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ secuta fuerat amatores suos. lamnon
irascar tibi. & telus m̃s recessit a tẽ Et est
sensus. Quia peccauimus &e nos odisse cot.¬
pisti: recessit a nobis ⁊elus tuus. qui non
recedit quando loquitur ꝑta chariam.
Telatus sum sion & ierłm telo magno.
Vnde ce in consequentib ait. Et irascar suꝑ
gentes quȩ congregatȩ sunt aduersum eã
incircuitu. Recedente aut̃ zelo recedit &
fortitudo dĩ. & pat̾noꝵ. uiscerũ suꝑatur
affectus. dum magnitudine peccatoꝵ incre.
lo meo. qui me opp̃ssum uidere non poterat.¬
uenim inquit es pat̾ nr̃. qui creator es omĩũ.
Nescit nos abraham & ignorat isrł. qui a te
offendimus. nec cognoscunt filios suos quos
adõsuo intelligunt ñ amari. Subitana.¬
scitur quȩstio. quare abraham & isrł id ÷
iacob posuerit. & isa ac nom̃ tacitũ sit. Ad qđ
respondebimus. principio & fine posito. etiã
media nominari. Siue ita. Abraham de

Expanded text:
quae secuta fuerat amatores suos: Jam non quae secuta fuerat amatores suos: Jam non irascar tibi, et zelus meus recessit a te . Et est sensus: Quia peccavimus et nos odisse coepisti, recessit a nobis zelus tuus, qui non recedit quando loquitur per Zachariam: Zelatus sum Sion et Jerusalem zelo magno . Unde et in consequentibus ait: Et irascar super gentes quae congregatae sunt adversum eam in circuitu. Recedente autem zelo, recedit et fortitudo Dei, et paternorum viscerum superatur affectus, dum magnitudine peccatorum increlio meo, qui me oppressum videre non poterat. Tu enim, inquit, es pater noster, qui creator es omnium. Nescit nos Abraham, et ignorat Israel, quia te offendimus, nec cognoscunt filios, quos a Deo suo intelligunt non amari. Subita nascitur quaestio, quare Abraham et Israel, hoc est, Jacob posuerit, et Isaac nomen tacitum sit ? Ad quod respondebimus, principio et fine posito, etiam media nominari. Sive ita: Abraham de
Abbreviated transcription (Latin):
uertere de cęlo. & uide de domo sca cui
nos: Tu enĩ es pat̾ nr̃. quia ab rahamnosi
Icognouit nos. ce isrł non nouit nos. Ses
tũ dñe pat̾ nr̃. libera nos. a principio uom̃
tuum est suꝑ nos. Qui tanta popło tuo
prȩstitisti quȩ suꝑior sermo narrauit. it
sp̃s quoq tui dignos nos consortio duceres.
si tam̃ te digna sunt. Quare auertis facis
tuam a nobis: Cęlum aut̃ dr̃ habitaculĩ
thronus est. t̾ra aut̃ scabellum pedumn
meor. & in alio loco. Qui habitat incelis
irridebit eos. Et. Ad te leuaui oculos mas
qui habitas incęlis. Non quo omp̃s as̃ qui
tenet cęlum palmo &e trã pugillo ullo
claudatur loco. sed quȩq sanctiora sun
eius loca & habitaculum esse dicantur
Deniq salomon qui edificauit domũdi
ad eam p̃cans loquitur. Cęli cȩlor & tt
Quod aut̃ sequitur. ubi est telus tuus &
fortitudo tua: illo testimonio disseramꝰ.
quod ꝑ etechielem ad ierłm dicit dñis

Expanded text:
vertere de coelo, et vide de domo sancta tnos? Tu enim es pater noster, quia Abraham non cognovit nos, et Israel non cognovit nos. Sed tu, Domine pater noster, libera nos: a principio nomen tuum super nos est. Qui tanta populo praestitisti, quae superior sermo narravit, ut spiritus quoque tui dignos nos consortio duceres, ra nostra, si tamen te digna sunt. Quare avertis faciem tuam a nobis? Coelum autem dicitur habitaculum thronus est: terra autem scabellum pedum meorum ; et in alio loco: Qui habitat in coelis, irridebit eos; et: Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelo . Non quo omnipotens Deus, qui tenet coelum palma et terram pugillo, ullo claudatur loco; sed quo quae sanctiora sunt, illius locus et habitaculum esse dicantur. Denique Salomon qui aedificavit domum Dei, ad eum precans loquitur: Coeli coelorum et Quod autem sequitur, Ubi est zelus tuus et fortitudo tua? Illo testimonio disseramus, quod per Ezechiel ad Jerusalem dicit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
tuum scm possederunt aduersarii nr̃i.
Siue conuerte nos ut iuxta septuaginta
paululũ possideamꝰ montis scĩ tui. quia to¬
tũ montẽ scm̃ tuũ possidere ñ possumus.
ut cum partẽ habuerimꝰ : ueniamꝰ ad ple¬
nitudinẽ eiꝰ & contemplemur głam uni¬
geniti a patre. plenum gr̃ȩ & ueritatis.
De quo in hoc eodẽ ꝓpħa legitur. In nouissi¬
mis dieb manifestus erit mons dñi. De
eo aut̃ qđ supra positũ est. quare noserra
re fecisti. quo sensu accipiendũ sit: ple¬
nissime docet ieremias. Seduxisti me &
enim mͥ clem̃tiã polliceris. & quasi mise.¬
ricors pat̾ dissimulas duriciã. & artifex
medicus abscondis ferrũ acutissimum
ne egrotantẽ terreas antequã cures: feci¬
sti me neglegentẽ. Propt̃ quod & de ierłm
dicit ds̃. Ecce ego seducam eã. & ponã eã
quasi desertum. & statuã eã quasi terrã
absq aquis. & loquar adcor eiꝰ. & dabo

Expanded text:
tuum sanctum possederunt adversarii nostri. tuum sanctum possederunt adversarii nostri. Sive converte nos, ut juxta Septuaginta, paululum possideamus montis sancti tui, quia totum montem tuum possidere non possumus, ut cum partem habuerimus, veniamus ad plenitudinem ejus et contemplemur gloriam Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . De quo in hoc eodem propheta dicitur: In novissimis diebus manifestus erit mons Domini . De eo autem quod supra positum est: Quare errare nos fecisti ? quo sensu accipiendum sit, plenissime docet Jeremias: Seduxisti me, Denim mihi clementiam polliceris, et quasi misericors pater dissimulas duritiam, et artifex medicus abscondis ferrum acutissimum, ne aegrotantem terreas antequam cures, fecisti me negligentem; propter quod et de Jerusalem dicit Deus: Ecce ego seducam eam, et ponam eam quasi desertum, et statuam eam sicut terram absque aquis, et loquar ad cor ejus: et dabo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ poenas. & trahuntur ad poenitentiã: dic̃ de eis.
Uisitabo in uirga iniquitates eoꝵ. & inflagellis
peccata eoꝵ. Miscdiam aut̃ meã ñ auferam
ab eis. Est enim tristicia quȩ ducit aduitã.
& est tristicia quȩ ducit ad mortẽ. Unde
peccator loquitur inpsalmo. declinasti
semitas nr̃as a uia tua. & humiliasti nos
in loco afflictionis. & ꝑ quadraginta an¬
nos errat popłs indeserto ut pͥstinã uiam
non inueniat. nec ad egiptios reuertatur.
Inosee quoq sepiuntur semitȩ ierłm &
clauduntur spinis ne sequat᷑ amatores suos.
ut necessitate compulsa reuertat᷑ aduirũ
suum pristinum. & pharaonis cor dicit᷑
ds̃ indurasse ne dimitteret popłm eiꝰ. &
decẽ plagis affligeret᷑. Quam quȩstionem
diligentissime paulus disseruit ad romanos.
& nos in quodã oꝑe ꝑstrinximꝰ. Conuertere
ait dñe siue conuerte nos ꝓpter seruos tuos.
abraham &e isrł qui non cognouerunt nos.
uel quos esse inpopło credimus. Quasi ad
nichili enim & absq ullo labore popłm

Expanded text:
it de eis: Visitabo in virga iniquitates eorum, et in flagellis peccata eorum: misericordiam autem meam non auferam ab eis . Est enim tristitia quae ducit ad vitam, et est tristitia quae ducit ad mortem. Unde et peccator loquitur in psalmo: Declinare fecisti semitas nostras a via tua, et humiliasti nos in loco afflictionis . Et per quadraginta annos errat populus in deserto; ut priorem viam non inveniat, nec ad Aegyptios revertatur . In Osee quoque sepiuntur semitae Jerusalem, et clauduntur spinis; ne sequatur amatores suos, et necessitate compulsa, revertatur ad virum suum pristinum . Et Pharaonis dicitur Deus indurasse cor, ne dimitteret populum ejus, et ut decem plagis affligeretur . Quam quaestionem diligentissime Paulus disseruit ad Romanos . Et nos in quodam opere perstrinximus. Convertere, ait, Domine, sive converte nos propter servos tuos, Abraham et Israel, qui non cognoverunt nos, vel quos esse in populo credimus. Quasi ad nihil enim et absque ullo labore populum
Abbreviated transcription (Latin):
de torculari. quod iuxta scripturȩ sc̃ȩ consue¬
tudinẽ int̾dũ ꝓultione atq suppliciis ponit᷑
peccator. int̾dũ in congregatione nouorum
fructuum. Pro poenis ponitur atq torm̃tis.
quando ieremias inlam̃tationib plangens
euersionẽ ierłm loquitur. Torcular calcauit
dñs filiȩ uirgini uida. ideo ego ploro. Inbo¬
nam partẽ scribuntur psalmi ꝓ torcula¬¬
rib octauus &e octogesimꝰ t̾cius. de quib in
suis locis si uita comes fuerit. dño pͣbente¬
auxilium dicet᷑. Hoc torcular in quo &e ma¬
lis supplicia &e bonis pͣmia a saluatore cal¬
catur solus ipse calcauit. nullũq habuit
adiutorẽ. Neq enĩ angelus aut archangelus.
throni. dominationes. aut ulla cę̧lestium¬
uirtus potestatũ humanũ corpus assũ psit
&e ꝓ nob̾ passus est. & conculcauit aduersa¬
rias fortitudines atq contriuit. nͥ ille qui
loquitur inpsalmo. saluum me fac dñe. qm̃

Expanded text:
de torculari, quod juxta Scripturae sanctae consuede torculari, quod juxta Scripturae sanctae consuetudinem, interdum pro ultione atque suppliciis ponitur peccatorum, interdum in congregatione novorum fructuum. Pro poenis ponitur atque tormentis, quando Jeremias in Lamentationibus plangens eversionem Jerusalem loquitur: Torcular calcavit Dominus virgini filiae Juda, ideo ego ploro . In bonam partem inscribuntur psalmi pro torcularibus octavus et octogesimus tertius. De quibus in suis locis, si vita comes fuerit, Domino praebente, dicetur. Hoc torcular, in quo et malis supplicia, et bonis praemia a Salvatore calcantur, solus ipse calcavit, nullumque habuit adjutorem. Neque enim Angelus, aut Archangelus, Throni, Dominationes, aut ulla coelestium potestatum, humanum corpus assumpsit, et pro nobis passus est, et conculcavit adversarias fortitudines, atque contrivit: nisi ille qui loquitur in psalmo: Salvum me fac, Domine, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
mea. & detraxi int̾rã uirtutẽ eor. Septua¬
ginta ꝓeo qͦd nos diximꝰ torcular calcaui
solus: int̾p̃tati sunt plenũ conculcatii q
magis cum suꝑiori capitulo uingendũ est
quam ut sit sequentis principiũ. Etera se
transtulerunt. Et de gentib non est uir¬
mecum. &e conculcaui eos in furore meo.
ꝙ confregi eos quasi terrã & deduaxri sangui-¬
nẽ eor in terrã. &e omĩa uestĩta mea inqͥ¬
naui. Dies enim retributionis ẽis u̾enit. &¬
annus redẽptionis ad est. Aspexi & nerat
auxiliator. consideraui. & nullus fuit qͥ¬
pberet auxilium. & eruit eos brachium
meum. & furor m̃s aduenit. Et conculca-¬
ui eos inira mea. &e deduxi in t̾rã sanguinẽ
eor. Pro torculari quod hebraice dr̃ geth
theodotion ipsum uerbũ hebraicũ posuit.
fura. Sed melius in hoc loco simmachus.
que &e nos secuti sumus. Uerbũ enĩ fura am¬
biguum est. & tam torcular quã lagun-
culam plerunq significat. Dicendũ ÷ itaq

Expanded text:
mea, et detraxi in terram virtutem eorum. Septuaginta pro eo quod nos diximus, torcular calcavi solus, interpretati sunt, plenum conculcatum, quod magis cum superiori capitulo legendum est, quam ut sit sequentis principium. Caetera sic transtulerunt. Et de gentibus vir non est mecum, et conculcavi eos in furore meo, et confregi eos quasi terram, et deduxi sanguinem eorum in terram, et omnia vestimenta mea inquinavi. Dies enim retributionis venit eis, et annus redemptionis adest. Aspexi, et non erat auxiliator: consideravi, et nullus qui praeberet auxilium; et eruit eos brachium meum, et furor meus advenit, et conculcavi eos in ira mea, et deduxi in terram sanguinem eorum. Pro torculari quod Hebraice dicitur GETH , Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHURA . Sed melius in hoc loco Symmachus, quem et nos secuti sumus. Verbum enim PHURA ambiguum est, et tam torcular, quam lagDicendum est itaque
Abbreviated transcription (Latin):
abiis qui me non quȩrebant: ad tempus Ro-¬
manȩ uictoriȩ uniuersa referun᷑. Losephus
iudaicȩ scriptor historiȩ septem hȩc expli¬
cat uoluminib. quib imposuit titulũ ca
est ea sermone disserere quȩ oculis pateant.
cũ omĩa desiderabilia eoꝵ. uersa sint in
ruinã. & templũ toto orbe celebratũ inster¬
quiliniũ urbis nouȩ quȩ a conditore ap¬
pellatur helia. & in habitaculũ transierit
noctuarũ. Frustraq cotidie dicunt iN¬
sinagogis suis. Suꝑhis omĩb dñe te sustine.¬
bis. & affliges nos atq humiliabis uehem̃t:
ossumus aut̃ hȩc referre ad eccłiam uel ad
scĩ uiri animã. quȩ recte appellari potest
specula & uisio pacis. quando pat̾ &e filius
& sp̃s sc̃s habitarit in ea. Sin uero uitio uel
nr̃o uel popłi huiuscemodi syon a dño fue¬
rit derelicta: statim patebit incendio igni¬
tarũ diaboli sagittarũ. Om̃s enĩ adul¬
terantes. quasi clibanus corda eor. Et ex

Expanded text:
ab his qui me non quaerebant ; ad tempus Roab his qui me non quaerebant ; ad tempus Romanae victoriae universa referimus, quae Josephus Judaicae scriptor historiae, septem explicat voluminibus, quibus imposuit titulum Capperfluum est ea sermone disserere, quae oculis pateant, cum omnia desiderabilia eorum versa sint in ruinas, et Templum in toto orbe celebratum, in sterquilinium urbis novae, quae a conditore appellabatur Elia; et in habitaculum transierit noctuarum: frustraque quotidie dicunt insynagogis suis: Super his omnibus, Domine, sustinebis et affliges nos, atque humiliabis vehementer. Possumus haec referre ad Ecclesiam, vel ad sancti viri animam, quae recte appellari potest specula et visio pacis, quando Pater et Filius et Spiritus sanctus habitaverint in ea. Sin vero vitio, vel nostro, vel populi, hujuscemodi Sion a Domino fuerit derelicta, statim patebit incendio ignitarum diaboli sagittarum: Omnes enim adulterantes, quasi clibanus corda eorum. Et ex
Abbreviated transcription (Latin):
sed magis respicias popłmtuũ. qui quondã
tuus ap̃pellatus ÷ popłs. & ciuitatis scũarii
tui miserearis. in qua inuocatũ ÷ nom̃ tuũ.
Quȩ ciuitas appellatur sion & ierłm. quã flu.¬
minis impetus letificat. & in quã quondam
fuit spelunca uirtutũ. & pacis contẽplatio.
Domus quoq tua idest templũ sanctificatio¬
nis nr̃ȩ & głȩ. inquã laud auerunt tẽ patres
nr̃i: in ruinas & cineres concidit incendio
fiat de cerimoniis quas tu ficri pͣcepisti.
sed omnia desiderabilia nr̃a uersa sint in
riunas. Cũ hȩc gͥ ita se habeant. nunquid
dñe suꝑhis continebis miscdiam tuã. & tace¬
bis aduersariis blasphemantib. & affliges
nos atq humiliabis ñ more solito seduimis .
Quȩ omĩa uidei assirioꝵ. & babilonioꝵ. tẽpo¬
rib putant esse completa: nos aut̃ uixta ea
quȩ ex ꝑsona saluatoris sequunt᷑. apparui
iis qui me non int̾rogabant. inuentus sum

Expanded text:
sed magis respicias populum tuum, qui quondam sed magis respicias populum tuum, qui quondam tuus appellatus est populus. Et civitatis sanctuarii tui miserearis, in qua invocatum est nomen tuum. Quae civitas appellatur Sion et Jerusalem, quam fluminis impetus laetificat; et in qua quondam fuit specula virtutum et pacis contemplatio . Domus quoque tua, id est, Templum sanctificationis nostrae et gloriae, in qua laudaverunt te patres nostri, in ruinas et cineres concidit, et incenfiat de caeremoniis, quas tu fieri praecepisti; sed omnia desiderabilia nostra versa sunt in ruinas. Cum haec igitur ita se habeant, numquid, Domine, super his continebis misericordiam tuam, et tacebis adversariis blasphemantibus, et affliges nos atque humiliabis, non more solito, sed nimis? Quae omnia Judaei Assyriorum et Babyloniorum temporibus putant esse completa. Nos autem juxta ea quae ex persona Salvatoris sequuntur: Apparui his qui non interrogabant. Inventus sum
Abbreviated transcription (Latin):
intempore memineris peccatori nr̃ori. Et nc̃
respice. qm̃ popłs tuus om̃s nos. Ciuitas scĩ
tui facta est deserta sion: quasi solitudo ie.¬
rłm iumaledictione domꝰ sanctuaru nr̃i
egłȩ. cui benedixer̃ patres nr̃i. Facta est
igne combusta. & omĩa glortosa nr̃a conci-¬
derunt. & suꝑ omĩb his sustinuisti dñe &
tacuisti. &e humiliasti nos ualde. Si nr̃a
consideremus merita : desꝑandum est.Si tuã
clementiam. qui flagellas omnẽ filiũ quem
recipis: audemus p̃ces fundere. Tu enĩ pat̾ nr̃
es qui dignatus es dicere. filius pͥmogenitꝰ m̃s
isrł. & quanquam lutũ simꝰ. & oꝑamanuũ
tuarũ. & tu fictor nr̃. nec uas figulo ualeat
respondere. quare sic uel sic factum sit: tam̃
scientes esse nos filios. audemꝰ dicere. Ne ira-¬
scaris dñe satis. Non iram uitamꝰ. nec
ultra patientiam tuam quęximꝰ ꝑ quam
thesaurizauimus nob̾ irã indie uȩ. sed hoc
quȩsumus ne irascaris nobis satis. nec intẽ¬¬

Expanded text:
in tempore memineris peccatorum nostrorum. Et nunc respice quoniam populus tuus omnes nos, civitas sancti tui facta est deserta Sion: quasi solitudo Jerusalem, in maledictionem domus sanctuarie, cui benedixerunt patres nostri, facta est igne combusta, et omnia gloriosa nostra conciderunt. Et super omnibus his sustinuisti. Domine: et tacuisti, et humiliasti nos valde. Si nostra consideremus merita, desperandum est. Si tuam autem clementiam, qui flagellas omnem filium quem recipis, audemus preces fondere . Tu enim pater noster es, qui dignatus es dicere: Filius primogenitus meus Israel . Et quamquam lutum simus, et opera manuum tuarum, et fictor noster sis; nec vas figulo valeat respondere, quare sic vel sic factum sit: tamen scientes esse nos filios, audemus dicere: Ne irascaris, Domine, satis. Non iram vetamus, nec ultra patientiam tuam quaerimus, per quam thesaurizavimus nobis iram in die irae. Sed hoc quaesumus, ne irascaris nobis satis, ne tem
Abbreviated transcription (Latin):
Ireꝓbabunt. & factus est eis insalute ea
Som̃i tribulatione eoꝵ. Non legatus neq
angelus. sed ipse saluauit eos quod diligie
illos. & parceret eis. Ipse redemit eos &e su.¬
scepit illos. & exaltauit om̃ĩb dieb sełi
Ipsi aut̃ non crediderunt & exacerbauert

Expanded text:
robabunt. Et factus est eis in salutem ex omni tribulatione eorum: non legatus, neque Angelus, sed ipse salvavit eos, quod diligeret illos, et parceret eis, ipse redemit eos, et suscepit illos, et exaltavit omnibus diebus saeculi. Ipsi autem non crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc scriptura in aurib ur̃is. & nunc de eodẽ
dr̃. qđ post passionẽ ad patrẽ cruentꝰ ascen¬
derit: necessitate compellim᷑ omĩa quȩ
dicunt᷑ in pͥmo aduentu actiꝑe saluatoris.
N eq enim fieri potest quod pleriq nr̃oꝵ
facere nituntur. ut uarient᷑ tẽpore: quȩ
oꝑib copulata sunt. Nec negamꝰ sudoris
esse maximi hȩc omĩa sibi coniungere. &
sic sp̃ualit̾ explenda in consũmatione mon-¬
strare: ut inxp̃o & uixta carnẽ &e iuixta
sp̃m iam completa doceamꝰ. Quid gͥ: Uenit
filius sion saluator cuiꝰ merces cũ eo est
&e opus illius corã illo. & egressus est ut
splendor iustus. & saluator accensus est
ut lampas. gauisusq sponsus suꝑ sponsam
suam ȩccłiam. unmo exultauit suꝑ eam
d̃s suus. qui ipse &e sponsus &e ds̃ est. Proptẽa
scđm assumptionẽ carnis & passionem
crucis. dr̃ adeum. Ut intinguatur pes
tuus insanguine. Et sub uidȩ uocabulo

Expanded text:
haec Scriptura in auribus vestris ; et nunc de eodem haec Scriptura in auribus vestris ; et nunc de eodem dicitur, quod post passionem ad Patrem cruentus ascenderit, necessitate compellimur, omnia quae dicuntur, in primo accipere Salvatoris adventu. Neque enim fieri potest, quod plerique nostrorum facere nituntur, ut varientur tempore, quae operibus copulata sunt; nec negamus sudoris esse maximi, haec omnia sibi conjungere, et sic spiritualiter explenda in consummatione monstrare, ut in Christo et juxta carnem et juxta spiritum, jam completa doceamus. Quia igitur venit filiae Sion Salvator, cujus merces cum eo est, et opus illius coram illo; et egressus est justus ut splendor, et Salvator accensus est ut lampas, gavisusque sponsus super sponsa sua Ecclesia, immo exsultavit super eam Deus suus, qui ipse et sponsus et Dominus est: propterea secundum assumptionem carnis, et passionem crucis dicitur ad eum: Ut intingatur pes tuus in sanguine . Et sub Judae vocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
bit inquit eos ipse dñs atq saluator. siue
iuxta hebraicũ: uocabunt eos apłi &e apłici¬
uiri popłm scm & redẽptũ a dño. qui redẽ¬
pti sunt sanguine.xp̃i. Ipsa quoq ciuitas ne¬
quaquã appellabitur derelicta ut prius uo¬
cata fuerat. uel in iudeis ꝓpt̃ negotiationẽ.
uel in gentib ꝓpt̾ idolatriã: sed requisita
Lx.x. Quis est iste qui uenit de edom. fuluis
uestib debosor: Sic formosus instola sua.¬
gradiens uiolentia cũ fortitudine. Et om.¬
nem hunc locũ abeo loco ubi. sẽpͣtuaguita¬
dr̃. illuminare illuminare ierłm quia
usq ad pͣsens capitulũ ubi dr̃. quis est iste
qui uenit de edom tinctis uestib de bosra:
multi nr̃or. refer̃ ad finẽ mundi. in quo
siue carnalit̃ siue sp̃ualit̃. diuersa enim
sententia plurimor. est explenda conten¬
dunt. Nos aut̃ quia & supra in hoc eodem
qđ dñs atq saluator lecto uolumine
isaiȩ insinagoga uideor. suꝑse exxpletũ
esse monstrauit dicens. hodie cõpleta est

Expanded text:
bit, inquit, eos ipse Dominus atque Salvator. Sive juxta Hebraicum, vocabunt eos Apostoliri, populum sanctum et redemptum a Domino, qui redempti sunt Christi sanguine. Ipsa quoque civitas nequaquam appellabitur derelicta, ut prius vocata fuerat, vel in Judaeis, propter negotiationem? vel in gentibus, propter idololatriam, sed requisita,LXX: Quis est iste qui venit de Edom, fulvis vestibus de Bosor? Sic formosus in stola sua, violentia cum fortitudine. Omnem hunc locum ab eo loco, ubi juxta LXX dicitur: Illuminare, illuminare, Jerusausque ad praesens capitulum, ubi dicitur: Quis est iste qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? multi nostrorum referunt ad finem mundi, in quo sive carnaliter, sive spiritualiter diversa enim sententia plurimorum est explenda contendunt. Nos autem quia et supra in hoc eodem Dominus atque Salvator, lecto Isaiae volumine, in Synagoga Judaeorum super se expletum esse monstravit dicens: Hodie completa est
Abbreviated transcription (Latin):
edom. non loci uocabulum est sed sanguins.
Rursum aut̃ angeli sciscitant᷑ & dicunt. Dia¬
cimꝰ qđ tusis qui loqueris iusticiã. & salusoui
intuo sit iudicio constituta. Hunc scire uadins
quare sint uestimenta tua ueluti musto tiun¬
cta. aut quid causae extiterit. ut tunicam
quȩ de suꝑ tecxta est & scindi non potest. &
de utero uirginali tantum candorẽ habut
quantũ nullus fullo potuit facere suꝑtri
tibi c̃lem̃tia conuenit quã crudelitas. mags
candor quã cruor. Quib respondet dñs uon
uno uersiculo ut priꝰ. sed multis uerbis ut
omĩa doceat ignorantes. ne rursũ querere
compellantur. Torcular calcaui solus.
& de gentib ñ ÷ uir mecũ. Calcaui eos m
furore meo. & conculcaui eos inira mea

Expanded text:
Edom, non loci vocabulum est, sed nomen sanguinis. Edom, non loci vocabulum est, sed nomen sanguinis. Rursum autem Angeli sciscitantur et dicunt: Didicimus quod tu sis, qui loqueris justitiam, et salus omnium in tuo sit judicio constituta. Nunc scire volumus, quare vestimenta tua sint velut musto tincta, aut quid causae exstiterit, ut tunicam quae desuper texta est, et scindi non potest, et de utero virginali tantum candorem habuit, quantum nullus fullonum possit facere super tibi clementia convenit, quam crudelitas: magis candor, quam cruor. Quibus respondit Dominus, non uno versiculo, ut prius, sed multis verbis: ut omnia doceat ignorantes, ne rursum quaerere compellantur. Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Calcavi eos in furore meo, et conculcavi eos in ira me
Abbreviated transcription (Latin):
roquo septuaginta transtuler̃. uolentia
cum fortitudine. Qd qͣm sensũ habeat: pru.¬
dens lector inquirat. Ego qui loquor
iusticiã. & ꝓpugnator sum ad saluandum.
Larx. Ego loquor iusticiã. & iudiciũ saluta¬
ris. Respondet dñs int̾rogantib angelis
Quȩritis qui sim qui ad cę̧los cruentꝰ ascendã
& sanguis quo asꝑsus sum non micln de¬
formitatem tribuit sed de corem. Ego si
cui pater tradidit omẽ iudicium. & olia
psalmista dicebat. Ds udiciuntiuliluo
da: & iusticiam tuã filio regis. Quilialo
iusticiam. ut inalis mala. &e bonis rtnbri
bona.Qui ueni pugnare contra aquer sanas
potestates & captiuis p̾dicare remisi oueus
&e uinctos de carcere liberare. ut & aduns¬
ru poenas. & captiui sentiant libertatem.
Quare gͦ rubrum est indum̃tũ tui. & uest¬
duinta tua sicut calcantis torrular plenun¬
&e conculcatum: Ubi nunc dr̃ rubrũ. in he¬
braico legitur edom. Ergo & supra ubi serilr̾

Expanded text:
Pro quo Septuaginta transtulerunt, violentia Pro quo Septuaginta transtulerunt, violentia cum fortitudine. Quod quem sensum habeat prudens lector inquirat. Ego qui loquor justitiam, et propugnator sum ad salvandum. LXX: Ego qui loquor justitiam, et judicium salutaris. Respondit Dominus interrogantibus Angelis: Quaeritis qui sim, qui ad coelos cruentus ascendam, et sanguis quo aspersus sum, non mihi deformitatem tribuerit, sed decorem? Ego sum cui Pater tradidit omne judicium . De quo et Psalmista dicebat: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Qui loquor justitiam: ut malis mala, et bonis retribuam bona; qui veni pugnare contra adversarias potestates, et captivis praedicare remissionem, et vinctos de carcere liberare, ut et adversarii poenas, et captivi sentiant libertatem. Quare ergo rubrum est indumentum tuumenta tua sicut calcantium torcular, plenum conculcatum? Ubi nunc dicitur, rubrum, in Hebraeo legitur EDOM . Ergo et supra ubi scribitur
Abbreviated transcription (Latin):
nus etiã psens capitulũ congruere faciamus.
Unde & incantico dr̃ canticoꝵ. Fratruelis m̃s
rubicundus &e candidus. Rubicundus inpas¬
sione. candidus in resurrectione. Int̾ rogant
cunctis retro generationib fuerat ignoratũ.
quis iste est qui de t̾ra cruentꝰ adueniat.
edom qruppe inlingua nr̃a & t̾renꝰ & cru-
entꝰ ex pͥmitur. tinctis uestib de bosraꝰ
Qđ multi pio errore lapsi: putant de carne
dñi intelligi. idest bosor. Quod uerbũ si car¬
nẽ significaret: scriberet᷑ ꝑ mediam litt̾am
inqua passus est dñs. uel de inferno. de quo
& circundata est firmissimis custodiis.
Sciendumq. quod iuata historiã bosra ñ sit
in edom. sed in moab. Sequitur. Sic formos
in stola sua. gradiens inmultitudine fortitu¬
dinis suȩ. De quo & quadragesimꝰ quartus
psalmus canit. Formosus decore prȩ filiis
hominũ accingere gladio tuo suꝑfemur
tuum potentissi me. specie tua &e pulchritu
dine tua intende. ꝓsꝑe ꝓcede & regna.

Expanded text:
uere doceamus. Unde et in Cantico dicitur Canticorum: Fratruelis meus rubicundus et candidus ; rubicundus in passione; candidus in resurrectione. Interrogant , cunctis retro generationibus fuerat ignoratum. Quis est iste qui de terra Edom cruentus advenit? EDOM   quippe ientus exprimitur. Tinctis vestibus de Bosra? Quod multi pio errore lapsi, putant de carne Domini intelligi: id est, BASAR , quod verbum si carnem significaret, scriberetur per mediam litteram in qua passus est Dominus; vel de inferno, de quo et circumdata est firmissimis custodiis. Sciendum quoque quod juxta historiam BOSRA non sit in Edom, sed in Moab. Sequitur: Sic formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae. De quo et quadragesimus quartus psalmus canit: Formosus decore prae filiis hominum. Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime. Specie tua et pulchrituede et regna .
Abbreviated transcription (Latin):
ne unquam in ore ur̃o sileat oratio. ne detis
silentium ei sub auditur dño. sed semꝑ ino.¬
lesti sitis. oportune. importune. & imitemi¬
ni int̃pellatricẽ duri iudicis. Si enĩ ille
m̃tis ferociã assidua imp̃catione de posuit.
quanto magis pat̾ cę̧lestis dabit bona peten¬
tib se. Tam diu aut̃ rogare debetis : donec
ierłm quȩ in uideis concidit & in exemplũ
est atq maledictũ. in totius orbis t̾rarum
laude uersetur. Mirorq quid uoluerint
septuaginta ꝓeo quod habetur inhebreo ne
detis silentiũ ei donec stabiliat & ponat
ierłm laudẽ in t̾ra dicere. cuius sens in su¬
ꝑiorib ñ cohęret. non est enĩ uobis similis
si corrigat. & faciat ierłm gaudium suꝑ
t̃rã. Nisi forte hoc artifici eloquio coaptemꝰ.
ut dicatur ad custodes ȩccłiȩ. nullũ eor
similẽ fore qui pͣdicatione sua fecerint ut
corrigatur. & fiat ierłm gaudiũ omnis
t̾rȩ. Turauit dñs in de xtera sua. &¬

Expanded text:
ne umquam in ore vestro sileat oratio. Ne detis ne umquam in ore vestro sileat oratio. Ne detis silentium ei, subauditur, Domino; sed semper molesti sitis, opportune, importune, et imitemini interpella tricem duri judicis. Si enim ille mentis ferociam assidua imprecatione deposuit, quanto magis Pater coelestis bona dabit petentibus se? Tamdiu autem rogare debetis, donec Jerusalem, quae in Judaeis concidit, et in exemplum est atque maledictum, in totius orbis terrarum laude versetur. Mirorque quid voluerint Septuaginta, pro eo quod habetur in Hebraeo, ne detis silentium ei, donec stabiliat et ponat Jerusalem laudem in terra, dicere, cujus sensus in superioribus non cohaeret: Non est enim vobis similis, si corrigat, et faciat Jerusalem gaudium super terram. Nisi forte hoc artifici eloquio coaptemus, ut dicatur ad custodes Ecclesiae, nullum eorum similem fore qui praedicatione sua fecerint, ut corrigatur, et fiat Jerusalem gaudium omnis terrae. Juravit Dominus in dextera sua
Abbreviated transcription (Latin):
ne detis silentiũ ei. donec stabiliat & donec
ponat ierł m laudẽ in t̾ra. Lari. Et sup
muros tuos ierłi constitui custodes. tota
die & tota nocte qui nunquã tacebunt.
recordantes diñ. Non est enĩur̃ĩ similis si
correxerit. & faciet ierłm gaudium suꝑ
terram. Propħa dixerat. ꝓpt̾ sion ũ tacebo
& ꝓpt̃ ierłm non quiescam. & cȩtera usq ad
eum locũ ubi nunc capitulum t̾minatũ ÷.¬
&̾ gaudebit sponsus suꝑsponsam. & gaudebit
illustraret orbem. Post quȩ introducitur
quos uel angelos uel apłos & om̃s principes
eiꝰ atq doctores acciꝑe possumꝰ. qui custodi.¬
unt muros ȩccłiȩ ne aduersariꝰ nr̃ diabolus
qui quasi leo rugiens circũit & quęrit quẽ¬
deuoret & quando possit intrare: occasionẽ
accipiat ad gregẽ dñi deuorandũ. Qui custo¬
ad eosdẽ custodes atq doctores sermo diri¬
gitur. Ouos qui recordamini diũ. & eiꝰ cle¬
m̃tiam die ac nocte p̃cib fatigatis: cauete

Expanded text:
donec ponat Jerusalem laudem in terra. LXX: Et super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes, tota die et tota nocte qui numquam tacebunt, recordantes Domini: non est enim vestri similis si correxerit, et faciet Jerusalem gaudium super terram. Propheta dixerat: Propter Sion non taceboem non quiescam, et caetera usque ad eum locum, ubi nunc capitulum terminatum est: Gaudebit sponsus super sponsa: gaudebit illustraret orbem. Post quae introducitur quos vel Angelos, vel Apostolos, et omnes principes ejus atque doctores accipere possumus. Qui custodiunt muros Ecclesiae, ne adversarius noster diabolus, qui quasi leo rugiens circuit, et quaerit quomodo possit intrare , occasionem accipiat ad gregem Domini devastandum. Qui custoad eosdem custodes atque doctores sermo dirigitur: O vos qui recordamini Domini, ejusque clementiam die ac nocte precibus fatigatis, cavete
Abbreviated transcription (Latin):
banerehem quod inter p̾tatur filu chonad
Quod autem sequitur. quia complacuit dño
intẽ & terra tua in habitabitur: a septuagin¬
ta p̾termissum est. Causasq reddit quare
appelletur ephsi. & quare appelletur thala.
qm̃ complacuerit sibi dñs insion & terram
ipsius habitabilem fecerit. qm̃ ipsa iud aico
fuerat errore deserta. Siue hoc ipsum refe-¬
ramus ad ȩccłiam. quȩ possessa prius abidolis.
deserta fuerat a dõ. Habitabit enim iuiue¬
niscum uirgine. & habitabunt in te filii tui.
Et gaudebit sponsus suꝑ sponsam: & gaudebit
suꝑte d̃s tuus. Laxx. Et sicut habitans iuue
lȩtatur sponsus suꝑ sponsam: sic letabitur
suꝑ te dñs. Dicit & apłs. Uiri diligite uxores

Expanded text:
 quod interpretatur, filii tonitrui. Quod autem sequitur: Quia complacuit Domino in te, et terra tua inhabitabitur, a Septuaginta praetermissum est, causasque reddidit quare appellatur EPHSI , et quare appellatur BULA , quoniam complacuerit sibi Dominus in Sion, et terram ipsius habitabilem fecerit, quae prius Judaico fuerat errore deserta. Sive hoc ipsum referamus ad Ecclesiam, quae possessa prius ab idolis, deserta fuerat a Deo. Habitabit enim juvenis cum virgine, et habitabunt in te filii tui. Et gaudebit sponsus super sponsa, gaudebit super te Deus tuus. LXX: Et sicut habitans juvenlaetatur sponsus super sponsa, sic laetabitur super te Dominus. Dicit et Apostolus: Viri, diligite uxores
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua regi. Popłs aut̃ tuus om̃s iusti
in ꝑpetuum hereditabunt t̾rã. germen
plantationis meȩ. & opus manꝰ meȩ ad
glorificandũ. Minimus erit inmille.
& paruulus in gentẽ fortissimã. Ego dñs
intempore eius subito faciam istud.
Larx. Populus tuus om̃s iusti semꝑpossidebt̃
t̃rã. custodiens plantationẽ. oꝑa manuũ
Isuarum in gła. Qui paruus est erit in
milib. & qui minimꝰ ingentẽ magnam.
dium. popłs sion erit omĩs iustus. ñ adbre¬
ue tempus. sed inꝑpetuũ. & qui iustus ÷.
t̃rã mitium possidebit. Hec mirandũ. si ad
recipienda ꝓmissionis bona t̾rã mansue-¬
toꝵ teneat atq uuentiũ. quã ꝓpħa suspi¬
rat dicens. credo uidere bona dni in t̾ra

Expanded text:
opera sua regi . Populus autem tuus omnes justi, opera sua regi . Populus autem tuus omnes justi, in perpetuum haereditabunt terram, germen plantationis meae: opus manus meae ad glorificandum. Minimus erit in mille, et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus in tempore ejus subito faciam istud. LXX: Populus tuus omnes justi semper possidebunt terram: custodiens plantationem, opera manuum suarum in gloriam. Qui parvus est, erit in millibus, et qui minimus, in gentem magnam. dium, populus Sion erit omnis justus, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terram mitium possidebit. Nec mirandum si ad recipienda promissionis bona, terram mansuetorum teneat atque viventium, quam Propheta suspirat, dicens: Credo videre bona Domini in terra
Abbreviated transcription (Latin):
t̃na. & complebuntur dies luctus tui.
Cahoc capitulo cogimur omĩa quȩ dicta st̃¬
& dicenda adultimũ referre tempus. qͣndo
officium. & erit dñs ipse lum̃ ꝑpetuum.
complenda. nos sp̃ualiter futura credamꝰ.
in qualitate ꝓmissionũ non intempore di¬
meridie. & e contrario tũtib dm̃. semp
oritur sol iusticiȩ. Quare non semꝑ sc̃is ille
qui dicit. ego sum lux mundi qui lucet
intenebris. & tenebrȩ eũ ñ comphender̃t.
Per diem quippe sol non uret nos neq luna
ꝑ noctẽ: quia habemius dñm lucẽ ꝑpetuã. &
dieᷤluctus nr̃i complebuntur nequa quã
plangentib insubuersione ierłm: sed lȩ¬
tantib in extructione ȩccłiȩ. Beati qͥppe
lugentes. quoniã ipsi consolabunt᷑. Beati
flentes. qm̃ ipsi ridebunt. Beati qui esuri¬
unt & situint iusticiam. qm̃ ipsi satura.¬
buntur. ut postquam fuerint dni carne
satiati eructent sermonẽ dñi. & dicant

Expanded text:
erna, et complebuntur dies luctus tui. erna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ultimum referre tempus: quandoofficium. Et erit Dominus ipse lumen perpetuum, complenda, nos spiritualiter futura esse credamus, in qualitate promissionum, non in tempore dimeridie, et e contrario timentibus Dominum oritur sol justitiae: quare non semper Sanctis, ille qui dicit: Ego sum lux mundi , qui lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt ? Per diem quippe sol non uret nos, neque luna per noctem . Quia habemus Dominum lucem perpetuam, et dies luctus nostri complebuntur, nequaquam plangentibus in subversione Jerusalem, sed laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ut postquam Domini fuerint carne saturati, eructent sermonem Domini, et dicant
Abbreviated transcription (Latin):
Ibicunq enim iniquitas ÷. & iusticia ñ seruat᷑.
& pax ꝑditur: hȩc omĩa consequent᷑. Sed
ꝓhis ait omĩb occupabit pax muros tuos.
siue saluator. qui in hebraico legitur iesus.
qd ꝓprie nom̃ dñi sonat. Ipse est enĩ fortitu¬
domuror eccłiȩ quȩ habet portas in lau-
de dnui. ut qui ingrediunt᷑ eã pͥmũ discant
laudare dñm. &e nom̃ illiꝰ confiteri. Qđ
aut̃ septuaginta ꝓlaude int̃p̃tati sunt
lainima idest sculpturã: hoc possumꝰ dicere.
uirtutib. ꝑ quas in grediamur ad eam.
Uonerit amplius sol tibi adlucendũ. nec¬
splendor lunȩ illuminabit te: sed erit tͥ
dũs in lucẽ sempit̾nã. & ds̃ tuus in głam
tuam. Non occidet ultra soltuus. & luna tua
sempiternam. ce complebunt᷑
dies luctꝰ tui. Larr. & non erit tibi ultra¬
sol inlucem diei. neq: ortus solis lum̃ pͣbebit
tibi nocte. sederit tibi dñs lux sempit̾na.
e ds̃ gła tua. Non enĩ occidet sol tibi. &
luna tͥ non deficiet. Eritq dñs lua sempi.¬

Expanded text:
 et justitia non servatur, et pax perditur, haec omnia consequentur. Sed pro his, ait, omnibus occupabit salus muros tuos, sive salvator, qui in Hebraico legitur JESUS, quod proprie nomen Domini sonat. Ipse enim fortitudo murorum Ecclesiae, quae habet portas in laude Domini: ut qui ingrediuntur eam, primum discant laudare Dominum, et nomen illius confiteri. Quod autem Septuaginta pro laude interpretati sunt γλύμμα, id est, sculpturam, hoc possumus dicere, virtutibus, per quas ingrediamur ad eam. Non erit tibi amplius sol ad lucendum pesplendor lunae illuminabit te, sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam: non occidet ultra sol tuus, et luna tua sempiternam, et complebuntur dies luctus tui. LXX: Et non erit tibi sol ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit tibi nocte; sed erit tibi Dominus lux aeterna, et Deus gloria tua. Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempit
Abbreviated transcription (Latin):
tunicã iusticiȩ. quia factus est nobis sc̃ĩ.¬
tas. iusticia. & redẽptio. Ponitq similitu¬
dinẽ duoꝵ in eccłia agminũ. ꝑfector atq
incipientiũ. Perfectos sponsi cõparat pul¬
chritudini. incipientes. sponsȩ assimilat
ornatui. Perfectꝰ erat paulus. qui quasi
sponsus decoratꝰ corona atq decorandus.
siuent aquila transtulit teratei menos¬
stephano. qđ in lingua nr̃a dr̃. sacerdotii
portans coronã: loquentis inse. xp̃i aucto¬
ritate dicebat. Certam̃ bonũ certaui. cur¬
sũ consũmaui. fidẽ seruaui. De cȩt̃o repo¬
sita est mͥ corona iusticiȩ. Et in alioloco.
Quotqͦt gͦ ꝑfecti. hoc sapiamus. Incipiens
aut̃ erat comparatione plenitudinis. ꝗdo
ex ꝑsona incipientiũ loquebat᷑. Cũ essem
paruuilus sapiebam. sicut paruulus cogita¬
bã. Et iterũ. Ex parte cognouimꝰ & expar

Expanded text:
tunicam justitiae: qui factus est nobis sanctitas, justitia, et redemptio . Ponitque similitudinem duorum in Ecclesia agminum, perfectorum atque incipientium . Perfectos sponsi comparat pulchritudini; incipientes sponsae assimilat ornatui. Perfectus erat Paulus, qui quasi sponsus decoratus corona atque coronandus, sive, ut Aquila transtulit, od in lingua nostra dicitur, sacerdoti portans coronam, loquentis in se Christi auctoritate dicebat: Certamen bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero reposita est mihi corona justitiae . Et in alio loco: Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus . Incipiens autem erat comparatione plenitudinis, quando ex persona incipientium loquebatur: Cum essemapiebam, sicut parvulus cogitabam . Et iterum: Ex parte videmus, et ex par
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicatur dñicũ. &e popłs illiꝰ nequaquan
ueteri nomine appellabitur isrł. sednoui
idest xp̃ianus. Eritq quasi corona decons
in manu diũ. & quasi diadema regii mms¬
nu dĩ sui: quando eã coronauerit turbu
ut filiũ suũ ͤcoronet uictorus. Unde & aps
paulus loquebatur ad scõs. Gaudiũ meun¬
&e corona mea. Non uocaberis ultra dt.¬
relicta. Terra tua non uocabit᷑ ultra desilit
Sed uocaberis uoluntas mea in ea. & t̾ra tua
in habitabit᷑. Lair. Et nequaquã uocabers
ultra derelicta. & t̾ra tua ñ uocabitur ad.¬
huc deserta. Uocaberis enĩ uoluntas mea
& t̾ra tua habitata. Pro sion &e ierłm uxel¬
xp̃iani. Non hoc eris uocabuloꝵ fine contaro
sed quȩ prius uocabaris relicta qđ hebraut
uoluntas mea in ea. Ꝙ t̾ra tua quȩ prus
uocabatur semma idest desolata siue dese¬
ta. postea uocabitur bula quod aquilaa¬

Expanded text:
ut dicatur Dominicum. Et populus illius nequaquam veteri nomine appelletur Israel, sed novo, id est, christianus. Eritque quasi corona decoris in manu Domini, et quasi diadema regni in manu Dei sui, quando eam coronaverit turba ut filium suum eorum coronet victoriis. Unde et apostolus Paulus loquebatur ad Sanctos: Gaudium et corona mea. Non vocaberis ultra derelicta, et terra tua non vocabitur amplius desolata: sed vocaberis voluntas mea in inhabitabitur. LXX: Et nequaquam ultra vocaberis derelicta, et terra tua non vocabitur adhuc deserta. Vocaberis enim voluntas mea, et terra tua habitata. Pro Sion et Jerusalem vocaChristiani. Nec hoc eris vocabulorum fine contenta; sed quae prius vocabaris relicta, quod Hebravoluntas mea in ea; et terra tua quae prius vocabatur SEMEMA , desolata sive deserta, postea vocabitur BULA , quod Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
Sue uxta simmachum & theodotionem
adlisanda uulnera peccatoꝵ. prȩdicare
captiuis remissionẽ. cecis ut uideant. clau¬
sis aptionem. quod manifestius interp̃tatꝰ
est simmachus. uinctis solutionem. de quo
inimo adquem supra dr̃. Ecce posui te in
lucem gentium. aꝑire oculos cecori. educere
de uinculis alligatos. & de domo carceris
sedentes in tenebris. Annum aut̃ accepta¬
bilem & diem retributionis. ome pͣdicati¬
onis eius quo in carne uersatꝰ ÷ tempus intel¬
lige. Quod &e paulus apłs in primo saluato¬
ris aduentu interp̃tatus est dicens. Ecce
nunc tempus acceptabile. ecce nunc dies
salutis. De quo supra plenius diximus.
Smaut̃ retributio non inmeritis bonoꝵ s
in poenis accipitur peccatoꝵ. uixta quod
dr̃ dies ultionis: de iudaico popło sentien¬
dum est. inquẽ post passionẽ eiꝰ statim ira
lugentib sion. & daret eis głam coronãq
lugebat sion atq dicebat. Tristicia enim
oleum gaudii susceꝑunt: uidentes de

Expanded text:
otionem, ad alliganda vulnera peccatorum, praedicare captivis remissionem, caecis ut videant, vel clausis apertionem, quod manifestius interpretatus est Symmachus, vinctis solutionem. De quo, immo ad quem supra dicitur: Ecce posui te in lucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos, et de domo carceris sedentes in tenebris . Annum autem acceptabilem, et diem retributionis, omne praedicationis ejus quo in carne versatus est, tempus intellige. Quod et Apostolus Paulus in primo Salvatoris interpretatur adventu, dicens: Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis . De quo supra plenius diximus . Sin autem retributio non in meritis bonorum, sed in poenis accipitur peccatorum, juxta quod dies dicitur ultionis, de Judaico populo sentiendum est, in quem post passionem ejus, statim Dei lugentibus Sion et daret eis gloriam coronamque lugebat Sion atque dicebat: Tristitia enim oleum gaudii susceperunt, videntes de
Abbreviated transcription (Latin):
sed & de gentium popło. quem significans
loquebatur. & alias oues habeo quȩ non
sunt de grege isto. & illas oportet me
congregare ut fiat unus grex & unꝰ pastor.
Hoc aut̃ subito faciet. ut quando omĩa fuerint
desꝑata: tunc ingentẽ fortissimã congre¬
gentur. Quȩ licet ex parte in ȩccłia cotidie
uideamus expleri : tam̃ inmundi consũ.¬
matione plenius complebunt᷑. & in scđo

Expanded text:
sed et de gentium populo, quem significans sed et de gentium populo, quem significans loquebatur: Et alias oves habeo quae non sunt de grege isto, et illas oportet me congregare, ut fiat unus grex, et unus pastor . Hoc autem subito faciet, ut quando omnia fuerint desperata, tunc in gentem fortissimam congregentur. Quae licet ex parte in Ecclesia quotidie videamus expleri, tamen in mundi consummatione plenius complebuntur, et in secundo
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Omĩs enĩ inquit plantatio quã non
plantauit pat̾ m̃s cęlestis eradicabitur.
Siue uxta septuaginta popłs custodiens
plantationẽ dĩ oe oꝑa manuũ dñi: in głam
seruabitur creatoris. De bona plantatiõne
pieremiam loquit᷑ ds. Ego plantaui uineã
bonã totam uerã. quȩ in isaia appellat᷑¬
unea sorech. Et quia conscientia uirtutũ
loquentis in se xp̃i dicere poterat. imita¬
tores mei estote sicut & ego xp̃i: ideo ad
corinthios loquebatur. Ego plantaui. apol¬
lo rigauit. dñs aut̃ incrementũ dedit.
Plantati enim in domo dni. in atrus eiꝰ flo.¬
rescent. Tunc qui paruulus fuit erit in mi¬
lia. audiens a dño. esto habens potestatem
suꝑ quinq uel decem ciuitates. itaut appel¬
rat. mͥminimo omĩum sc̃oꝵ data est gr̃a
hȩc: princeps erit magnȩ gentis incęlestib.
quando tempore constituto miserit dñs
angelos suos &e congregauerint a summo
usq ad summũ eiꝰ nonsolum de israel.

Expanded text:
m. Omnis enim, inquit, plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur . Sive juxta Septuaginta, populus custodiens plantationem Dei, et opera manuum Domini, in gloria servabitur Creatoris. De bona plantatione per Jeremiam loquitur Deus: Ego plantavi te vineam bonam, totam veram, quae in Isaia appellatinea Sorec . Et quia Paulus conscientia virtutum loquentis in se Christi, dicere poterat: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi , ideo ad Corinthios loquebatur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Dominus autem incrementum dedit . Plantati enim in domo Domini, in atriis ejus efflorescent . Tunc qui parvulus fuit, erit in millia, audiens a Domino: Esto habens potestatem super quinque vel decem civitates ; ita ut appelrat: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec , princeps erit magnae gentis in coelestibus, quando tempore constituto miserit Dominus Angelos suos, et congregaverint ad eum ousque ad summum ejus : non solum de Israel,
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã eiꝰ. quia cunctoꝵ creator misertꝰ ÷¬
& gentib. & reges głam illius. quia glo¬
rificatus in crucẽ ÷. &e omĩa suo impiõ
regna subiecit. Deniq nequaquam uoci¬
bitur ierłm & sion. sed nouum noni aanit

Expanded text:
justitiam ejus, qua cunctorum Creator misertus ejustitiam ejus, qua cunctorum Creator misertus est gentibus: et reges gloriam illius, qua glorificatus in cruce est, et omnia suo imperio regna subjecit. Denique nequaquam vocabitur Jerusalem et Sion, sed nomen n