comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Gostea exedicto pretoris
alia forma faciẽdorum
testamentorum introche¬
cta est. uure enim honora¬
no nulla emancipitis de¬
siderabutur s septem sig¬
natestium sufficiebant᷑.
cum iure ciuili signa te¬
scium nõ erant necessana.
S cum paulati tamex
usu hoĩum quam ex cõsti¬
tutionum emeclatio ĩb
cepit inunam consonãti¬
am ius ciuile ⁊ pretoriũ
uingi constitutum est.
ut ũno ecclemq Ẽr quol
ius cuule quod ammedo
exigebat. septemtestib
aduditis. ⁊ subicap̾tione
testium qued exconstitut¬
ombus inuentum est er
edicto pretoris iunac. ula
testamentis impo̾nere tit᷑
ut lac ius tuparcitum et
iudeatur ut testos quidem
⁊ eor preseritia uno contex¬
tu testamenti celebrandi
gratia iure cẽcunlideser̃¬
dant subscrptiẽs aũt et
sestatoris ⁊ testium. exsa¬
cranum coscitutionum
osematiẽe ad ibeant ansi¬
gnacula aũt Numenis
testium exedicto precto¬
ns. ¶ Set his omũbus
ec nra constitutione. pꝓ
ut iulafraus adhibeat᷑

Expanded text:
o ex edicto praetoris alia forma faciendorum testamentorum introducta est: iure enim honorario nulla emancipatio desiderabatur, sed septem testium signa sufficiebant, cum iure civili signa testium non erant necessaria. Sed cum paulatim tam ex usu hominum quam ex constitutionum emendationibus coepit in unam consonantiam ius civile et praetorium iungi, constitutum est, ut uno eodemque tempore, quod ius civile quodammodo exigebat, septem testibus adhibitis et subscriptione testium, quod ex constitutionibus inventum est, et ex edicto praetoris signacula testamentis imponerentur: ut hoc ius tripertitum esse videatur, ut testes quidem et eorum praesentia uno contextu testamenti celebrandi gratia a iure civili descendant, subscriptiones autem testatoris et testium ex sacrarum constitutionum observatione adhibeantur, signacula autem et numerus testium ex edicto praetoris. Sed his omnibus ex nostra constitutione propter ut nulla fraus adhibeatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cius. meinus imparte ad¬
mirtitur. Illa cñ u̾bil. si
bes nõ ent. ineo quider
que alicno iun subictũ
esse restator scit. sic aci¬
untur sincq ipe Res erit
neq alium seclem fece¬
nt Ineo uero que patrẽ¬
fanulias et ꝓpirratur.
Illud significat si hedita¬
de sibi. eiue cuuis iun po¬
stea subiectus ẽẽ cepent
nõ adquisient. Idq titus.
cesar impesona partemii

Expanded text:
us in partem admittitur. illa enim verba ‘ si heres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse heres erit neque alium heredem effecerit: in eo vero quem patremfamilias esse arbitratur, illud significant: si hereditatem sibi eive cuius iuri postea subiectus esse coeperit non adquisierit. idque Tiberius Caesar in persona Parthenii
Abbreviated transcription (Latin):
uent restator substitue¬
ie. ¶ Pocest nouusimo
loco insub sidiũ uł seruu
necessanum Redem insti¬
tuere ⁊ plures muniuslo¬
cum possunt substitur aił
inus implunum uł sin¬
ipi qui ẜecles institutim̃t.
Et sieedispanibus parti¬
bus becles scriptos inuicẽ
substituert. ⁊ nullatruẽ¬
tionẽ in substituticẽ haby¬
ent partium. eas uidetur
dato. alius substitutus fi¬
ninus sinc distintione
rescrpsernt adutranꝙ
partem substitutum ad¬
miti. ¶ Sucruum ali¬
enũ quis patrẽ familias
arbitratus Rede mn scripse¬
uiũei substituert. Iꝙir¬

Expanded text:
testator substituere potest et novissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures in unius locum possunt substitui, vel unus in plurium, vel sinipsi qui heredes instituti sunt. Et si ex disparibus partibus heredes scriptos invicem substituerit et nullam mentionem in substitutione habuerit partium, eas videtur dato alius substitutus funinus sine distinctione rescripserunt, ad utramque partem substitutum admitti. Si servum alienum quis patremfamilias arbitratus, heredem scripsevium ei substituerit, i
Abbreviated transcription (Latin):
creditorẽ de pignore iubrep¬
to fuiti agere posse etĩa si idoie¬
um debitore hãt. Quia exped¬
it ei pignori pocius icõbere
quã in psãi agere. adeo qdẽ
ut quãuis ip̃e debitor eã ren
subripuent. nicħonunus cie¬
ditori cõpetit actio fuiti. in
Ite si fullo pulienda cur̃ada¬
ue aut sarcinator saicienda
uestimeta m̾cede certa acce¬
pent. eaq fuito amisent. ip̃e x¬
fumt habe actionẽ nõ dñs quia
dñi nichil interest eã rẽ nõ pe¬
pta requa ement quauis dñs
nõ sit oĩmado cõpetit furti ac¬
tio quẽ ad moclũ ⁊ creditori. d¬
fullomi uero ⁊ sarcinatori. nõ
aliter fuiti cõpetere placuit.
quã si solucdo sũt hoc est ni do¬
mino rei estimatioẽ soluere po¬
ssĩt. Nan sisolucdo nõ sint tc̃
Quia hoc casu ip̃ius interest re
saluã eẽ. ¶ Idẽ est ⁊ n in pur¬
tẽ soluedo sint fullo uł sarcur¬
tor. Nuc de fullone aut saici¬
natore diximus ea ad cũ ciu
cõmodata res est transferẽda

Expanded text:
creditorem de pignore subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subripuerit, nihilo minus creditori competat actio furti. 15 17. Item si fullo polienda curandave aut sarcinator sarcienda vestimenta mercede certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti habet actionem, non dominus, quia domini nihil interest eam rem non pepta re quam emerit, quamvis dominus non sit, omnimodo competit furti actio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, hoc est si domino rei aestimationem solvere possint: nam si solvendo non sunt, tunc io competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sarc. Quae de fullone et sarcinatore diximus, eadem et ad eum cui commodata res est transferenda
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ illis faciũt ⁊ res infur¬
tuua causam cadit. nec obid
ab ullo uiucipi potest ante¬
qũa in dñi potestate reu̾tar.
s fuiti actio nõ nascitur. qa
nec ex alia ulla cauia potest
inter eos actio nasci. Suõ
ci cõpetit cuius interest rẽ¬

Expanded text:
quidem illis faciunt et res in furquidem illis faciunt et res in furtivam causam cadit nec ob id ab ullo usucapi potest antequam in domini potestatem revertatur, sed furti actio non nascitur, quia nec ex alia ulla causa potest inter eos actio nasci : 14em actio ei competit, cuius interest re
Abbreviated transcription (Latin):
funt tenctur qui ipe fuitio
fecit qualis est ciũ ope ⁊ cõnli¬
o furtũ factũ est. In quo nũo
est qui tibi numos excussir
ut alius cos raperet aut obsti¬
tit tibi ut alius re tua excipe¬
ret uł ouss aut boues trias fy¬
gauent ut alius eas eraꝑet.¬
Et hoc ueteres scrisenĩt d̾ eo ꝙ
panno iubro fugauitamietu.
data oꝑa ut furtũ admiteret̃
factũ est infactũ actio dande¬
bet. At nb̃i ope meun tiaius
fuitũ fecent ambo funti tenẽ¬
tur. Ope ⁊ cõsilio eius quoq fi¬
itũ anuiti uidetur qui scalas
forte fenestus supponit aut
ip̃is fenestras uł ostiũ esm̃git
ut alius furtũ faceret. uł qui
ferranieta ad effugedũ aut
scalas ut fenestus supponerẽ¬
tur cõmodauent. sciens cuius
gracia cõmolauit. Certe qui
nulla oꝑani ad fuitũ faciedỹ
ad bibuit s tm̃ cõsiliũ dedit.
atq ortatus ad nuitũ faciede
nõ tenetur fuiti. Huqui
in parentũ uł dñoꝵ potestate
sũt si iẽ eis subripiant fuitũ

Expanded text:
furti tenetur, qui ipse furtum non fecerit: qualis est cuius ope et consilio furtum factum est. in quo numero est qui tibi nummos excussit, ut alius eos raperet, aut obstitit tibi, ut alius rem tuam surriperet, vel oves aut boves tuas fugaverit, ut alius eas eet hoc ueteres scripserunt de eo, qui panno rubro fugauit armentum; data opera ut furtum admitteretur, factum est, in factum actio dari debet. at ubi ope Maevii Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas, ut fenestris supponerentur, commodaverit, sciens cuius gratia commodaverit. 12. certe qui nullam operam ad furtum faciendum adhibuit, sed tantum consilium dedit atque hortatus est ad furtum faciendum, non tin parentium vel dominorum potestate sunt, si rem eis subripiant, furtum
Abbreviated transcription (Latin):
rãt ẽẽ ẜui.¶ Multis aũt mo¬
dis manumisso procedit. aut
eñi er sacris conititucionib
dicta.aut inter amicos. aut
uoluntatẽ. Sed ⁊̃ alus modis ml¬

Expanded text:
s autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus dicta aut inter amicos aut pvoluntatem. sed et aliis multis m
Abbreviated transcription (Latin):
bis tribum anouiro excelso q̃¬
store. inriqui uris alt̾caciores
placauimus.Qatinoͬs aũt iu¬
nianos. ⁊omer que circa cosi
fuerat obyuanciam.sa aua
suggestionẽ correrimus. que
int̾er impiales radiat sancti¬
ones. Et om̃s lib̾tinos nullo
nec etatis manumissi. nec dĩi

Expanded text:
bis Triboniano, viro excelso, qubis Triboniano, viro excelso, quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec domi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ntur. ułnti cump̃ror.ꝗat
procõsul. aut preses anbal¬
Nb̃t̾inorũ aũt starus. trpti¬
tus aña fucrat. Namqui ma¬
numirebantur. modo maio¬
rem et iustam lib̾tatẽ cõseq¬
bantur. qfi int ⁊ ues roma¬
ni modo minore. Natini ex
lege iunia norbana fiebãtanͦ
uifenorẽ. ⁊ fiebant exlege cli
esentia de decliticiorũ numie¬
ro. ¶S decliticioꝵ ꝗdẽ pessi¬
ma cõdicio ĩa ctͥ multis tp̃r¬
ibus in desuctudinẽ abit. S
latinorũ nom̃e. nõ frequenta¬
batur.¶ deop nr̃apietas omĩa
qgẽ. ⁊ in meliorẽ statũ reluce¬
rẽ desiderans. du.ibus cõstitu¬
cioĩbus ħ emc̃dauit ⁊ in pristi¬
nũstatũ reduxit. ꝗa ⁊aprimis
urbis rome cunabulis. una
atq simplex lib̾tas cõpetebat.
idest. cadem. qũa hobebat ma¬
sit ꝗmanumittitur. ncet ⁊¬
manumissor ingenuus sit
¶Et decliticios quidem ꝑc̃stitar¬
cionem nr̃am expulimus qr̃a
ꝓmulgauimus it̾ nr̃as deci¬
siones. ꝑquas suggerente no¬

Expanded text:
t proconsul aut praeses in balLibertinorum autem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima condicio iam ex multis temporibus in desuetudinem abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, in duabus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat masit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem per constitutionem expulimus, quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente no
Abbreviated transcription (Latin):
tudat᷑oem exigere debẽt. R.¬
ratores uariis exeausiͤ.into
siue impotestate sũt. siue e¬
mancipati. Sieṁtres lib̾os
mnitalia quatuo uł inprouĩci¬
is quĩq. atutela uł acura po¬
ssũt excusan. exemplo ceter¬
oꝵ mueꝵ. Nam ⁊ tutelam.
uł cur̃a. placuit publicũ mͦu¬
nus ẽe Set adoptiulibi nõ
ꝓsunt. in adopcic̾em aũt dati.
naturali patri prosũt. Itẽ ne¬
potes ex filio prosunt ut in
socũ patris succedant ex filia

Expanded text:
tisdationem exigere solent. Ttisdationem exigere solent. TRATORUM sive in potestate sint sive emancipati. si enim tres liberos in Italia quattuor vel in provinciis quinque, a tutela vel cura possunt excusari exemplo ceterorum munerum: nam et tutelam et curam placuit publicum munus esse. sed adoptivi liberi non prosunt, in adoptionem autem dati naturali patri prosunt. item nepotes ex filio prosunt, ut in locum patris succedant: ex filia
Abbreviated transcription (Latin):
pretotoris cauetur. Sin aut
ip̃i tutores dissenseñt. circa eli¬
gendũ enmuł eos qui gerere
debent. pretor part̾es suas int̾¬
ponere debet idem ⁊ implurib
ex inquisitõebus datis ꝓro bã¬
dum est. Iclest ut maior pars
eligere possit. per que ammir
tis cetens ꝙ ꝑsonis. exam.¬
ministratõe tenen. s etĩa
meos qui satisclatões acͥçi¬
prũt. subsidiãnam actiõe
ẽẽ. que ultimũ eis presidre
possit afferre. Subsidiana
aũt aut acciodatur in eos.
qui uł õmo atutoribus uł
acu actoribꝰ satisdan nõ cu¬
rauerũt. aut nõ idonee pas¬
si ẽent cauen. Que quid̾ t̾a
exprudenciũ respõsis. quãex
cõstitucionib impialibus.
Quibus ꝯstitsitionib ⁊ ill¬
ut exprimitur. ut nisi cane¬
ant tutoros uł curatores. p̾i¬
gnorib captis coheͬ iceantur.
Neꝙ aũ prefectus uͣrb̾ neq
q quis aliuᷤ cui tutores dan¬
diuus est. hac acciõe tencor¬
tur s: hu tantũ modo quisa¬

Expanded text:
praetoris cavetur. sin autem praetoris cavetur. sin autem ipsi tutores dissenserint circa eligendum eum vel eos qui gerere debent, praetor partes suas interponere debet. idem et in pluribus ex inquisitione datis probandum est, id est ut maior pars eligere possit, per quem admintis ceterisque personis ex administratione teneri, sed etiam in eos qui satisdationem accipiunt subsidiariam actionem esse, quae ultimum eis praesidium possit afferre. subsidiaria autem actio datur in eos qui vel omnino a tutoribus vel curatoribus satisdari non curaverint aut non idonee passi essent caveri. quae quidem tam ex prudentium responsis quam ex constitutionibus imperialibus et Quibus constitutionibus et illud exprimitur, ut, nisi caveant tutores vel curatores, pignoribus captis coerceantur. Neque autem praefectus urbis neque que quis alius cui tutores dandi ius est, hac actione tenebitur, sed hi tantummodo qui sa
Abbreviated transcription (Latin):
Etͣnͣ pupilloꝵ pupilla¬
incuratõe sunt negocia atuto
ut et tutores. ⁊ curatores. eoi
noĩe satisdenͣt. S hoc nõ est
ppetuũ. Namtutores testam̃to
dati satiscdare nõ cogũtur qr
fides eoꝵ adiligẽtia ab ip̃o te¬
statore probat᷑a est. ¶It̾e ex
inquisitõ tutores uł cura tor¬
es dati: satisclatione nõ hone¬
rantur qr idonei electi sunt.¬
¶ Set ⁊ si ertestamẽto uł inꝗsi¬
tõe duo pluresnc datifueñt.
potest unus obfferesatis de in¬
dẽpnitate pupilliuł adole¬
scentis. ⁊ ꝯrutori uł concurato
nprefeni. ut solus amministr
et. uł contutorsatis offerẽs
ĩponatur ei ⁊ ip̃e solus ammin¬
stret. Itaꝙ ꝑse nõ potest petͣe
satis acotutore. uł concurato¬
re suo. s offere debet ut electo¬
utrũ ułit satis accipere an sats
dare. Ꝙsi nemo eoꝵ satis offe¬
rat. siquid̃ ascriptum fu̾it are¬
statore quis gerat. ille gerere
debet. Quod siño fuerit asscri¬
ptũ. quem maior pars eligent.
ip̃e gerere debet. ut ex edicto

Expanded text:
en pupillorum pupillain curatione sunt negotia a tutout et tutores et curatores eo nomine satisdent. sed hoc non est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur, quia idonei electi sunt. Sed et si ex testamento vel inquisitione duo pluresve dati fuerint, potest unus offerre satis de indemnitate pupilli vel adulescentis et contutori vel concuratori praeferri, ut solus administret, vel ut contutor satis offerens praeponatur ei et ipse solus administret. itaque per se non potest petere satis a contutore vel concuratore suo, sed offerre debet, ut electioutrum velit satis accipere an satis dare. quodsi nemo eorum satis offerat si quidem adscriptum fuerit a testatore, quis gerat, ille gerere debet: quodsi non fuerit adscriptum, quem maior pars elegerit, ipse gerere debet, ut edicto
Abbreviated transcription (Latin):
gociis interee potest. exensati¬
o locui h̃t.¶Similiter eum
qliteras neicit. excusandum
c̃e diuus pius rescripsit. quai¬
uis ⁊̃ impiti litterarũ possũt am
ministrat̃oom negotioꝵ sufficc¬
re. ¶ Atẽ si propter inimicicias
aliquẽ intestam̃eto tutorem
pater dedent. hoc ip̃um prestat᷑
excus atõcm. sicut ꝑcotranum
nõ excusantur. qui se tutelam
parripupiloꝵ administraturos
promiserũt. ¶ Non eẽ aũt ad¬
mittendam excusatõem eius
qui hoc solo utitur ꝙ patripupi¬
senserũt. ¶Inimicitie quasi
qui cũpatre pipilloꝵ uł adulto¬
rũ exercuit sicapitales fuerũt.
nec recũciliat̾o interuenit. at̾n¬
telauł cura solent excusare.i
¶It is qui status cõtionsiam a
pupilloꝵ passus est patre. exusa¬
tur atutela. ¶Itẽ maior.lxͥ x.
annis atutela uł cura sepotes
ercusare. ¶Omores aũt .xx.¬
.u. annis olim d̾ excusebantur.
añra aũt cõstitutõe prohiben¬
aspirare. adco ut nec excusat̃oe
opus fia̾t. Qua cõstitncione

Expanded text:
negotiis interesse potest, excusatio locum habet. Similiter eum qui litteras nesciret excusandum esse divus Pius rescripsit: quamvis et imperiti litterarum possunt ad administrationem negotiorum sufficere. Item si propter inimicitiam aliquem testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem: sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos promiserunt. Non esse autem admittendam excusationem eius, qui hoc solo utitur, quscripserunt. Inimicitiae, quas quis cum patre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutela solent excusare. Item si quis status controversiam a pupillorum patre passus est, excusatur a tutela. Item maior septuaginta annis a tutela vel cura se potest excusare. minores autue annis olim quidem excusabantur: a nostra autem constitutione prohibenaspirare, adeo ut nec excusatione opus fiat. qua constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
cure muneris excusatõemy
sunt. Defuncti aũt. nõ pros¬
sũt. Set si inbello amissi sunt
quentum est an prosint.Et
constat eos solos prodẽe qui
⁊ macie amittur. Hii cñi qui
prore publica cecidem̃t ĩpen¬
petuum pgłam uiuere inte¬
ligũtur. ¶Ite diuus mare
m̃semestribus rescripnt eũi
qui res fisci aministrat atute¬
la uł cura qua din aministr¬
at. exusamposse. ¶Itẽ qreu
publice causa absũt. atute¬
la ⁊ cura eccusamtur. Set et
sifuerint tutores ł curators.
de ĩde icipublice causa abẽc
ceperĩt. atutela ⁊ cura exͥcusã¬
tur. quatenus rerpublice ca¬
usa absũt. Et interea cura¬
tor loco coꝵ datur. Qui fire¬
uͥsi fuerint. recipiũt honustu
uocati. Et qui poͣ testat̾e ali¬
quã h̾nt. excusarc sepossũt
ut diuus marcus rescripsit.i
Set ceptamtutelam desere¬
re nõ possunt. ¶It̾e ꝓpter
litem qua cumpupillo uł ad¬
ulto tutor uł curator h̃t. ex¬
cusare nemo se potest. nisifor¬
te d̾ õĩbus bonis nł dehordire

Expanded text:
curae muneris excusationem prosunt: defuncti non prosunt. sed si in bello amissi sunt, quaesitum est, an prosint. et constat, eos solos prodesse qui in acie amittuntur: hi enim, quia pro re publica ceciderunt, in perpetuum per gloriam vivere intelleguntur. Item divus Marcus in semestribus rescripsit eum, qui res fisci administrat, a tutela vel cura quamdiu administrat excusari posse. Item qui rei publicae causa absunt, a tutela et cura excusasi fuerunt tutores vel curatores, deinde rei publicae causa abesse coeperunt, a tutela et cura excusantur, quatenus rei publicae causa absunt, et interea curator loco eorum datur. qui si reversi fuerint, recipiunt onus tutvas tutelas vocati. Et qui potestatem aliquam habent, excusare se possunt, ut divus Marcus rescripsit, sed coeptam tutelam deserere non possunt. Item propter litem, quam cum pupillo vel adulto tutor vel curator habet, excusare se nemo potest: nisi forte de omnibus bonis vel hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
numissic
manumissoris. nec mariu¬
missioĩs modo discrimine
habito. sicur aña obyuaba¬
tur qĩuitate romana don a¬
uimus. mubtis aditis mo¬
dis ꝑ quos possit lib̾tas seruᷤᷤ
cũ ciuitate romana que so¬
ia inpreseñti ẽ p̃r̃an. Quib

Expanded text:
numissi manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate Romana donavimus: multis additis modis, per quos possit libertas servis cum civitate Romana, quae sola in praesenti est, praestari
Abbreviated transcription (Latin):
Sufficit enĩci qui inuentre ẽ.
lib̾am matit̃.uł medio tp̃r ha¬
buisse. quod ⁊uirũ est. ¶ Qum
aũt ingrmius aliquis natꝰ sit
nõ offĩc illi infuituteͣ tufse.I
p̾ca manũmissum ẽẽ. Sepusinx
eñi cõstitutum est nat᷑alihuo
cĩolib̾tatis. Namqũa diu
qius insuitute est. manuict po¬
testati suppontuᷤᷤ est. ⁊ manumi¬
ssus ẽ ubatur aporestate. Que
ies alurt genciumoriginẽ sũp
ñt. utpotẽ cũiure naturali õs
lib̾i nascerent᷑. nec ẽẽt nota
manumisso. cũ ẜuitus eẽt in¬
cogͥita. S postqũa uire gẽcium
ỹuitus inuasit. secutũ est bñ¬
ficiũ m anumissioĩs. Et cũuro

Expanded text:
t enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus tio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manui et potestati suppositus est, et manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem ssit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum seruitus esset incognita: sed posteaquam iure gentium seruitus inuasit, secutum est beneficium manumissionis. et cum uno
Abbreviated transcription (Latin):
optuus y filios fanulias ad¬
quintur uhis reb que extͥr¬
integro ruato. Sortuo. aũt
filio anogato in adoptiua i¬
familia ẽtiã dominiũ cĩ. ad a¬
nogatorẽ transit nisi supsĩt
alic psone que ex nr̃a cõsti¬
tutioẽ patr̃ẽ inhis que adq¬
r nõ possũt antecedũt. ¶S
ex diuerso proco ꝙ is debũ

Expanded text:
ias adquiritur in his rebus quae extriintegro servato: mortuo autem filio adrogato in adoptiva familia etiam dominium eius adrogatorem transit, nisi supersint aliae personae quae ex nostra constitutione patrem in his quae adquiri non possunt antecedunt. Sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
t̾atem successio q̃
neq lege duodecim tabu¬
larũ. neq pretoris edicto s
conue q consensu ieceptũ
est. introducta est. E coc enĩ
cum pater familias sese in
anogatioem dat onis res ei
corpõrales ⁊ incorporales q̃¬
qr ei debite sũt arrogatori ã¬
tca quidẽ plono nũe.adqrẽ¬
luntur exceptis is que ꝑca
pitis diinutioem pereunt
quales sunt operanim obli¬
gatioos.⁊ uis.agnatioĩs.rsus
et enĩ⁊ usuifructus licet his
antea cõnumerabanturat i¬
tame capitis diminitiõe mi¬
nima cos tolli nr̃a prohibu¬
it cõstitutio. Nuc aũr nos i¬
candẽ ad quisitioerque ꝑ ar¬
rotionẽ fiebant contaum
ad similitudinẽ naturalius

Expanded text:
tatem successio, quae neque lege duodecim tabularum neque praetoris edicto, sed eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. exceptis his quae per capitis deminutionem pereunt, quales sunt operarum obligationes et ius adgnationis. usus etenim et usus fructus, licet his antea connumerabantur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
tuere pmissum R¬
est.tamlibos hoĩes
quamsenuos ⁊ tampro pri¬
os quam alieños. Pro prios
aũt semos olun quidem se¬
cundum plunum sententi¬
as. nõ aliter quã cunlib̾ta¬
te iecte istituere licebat.
odie ueio ctiam sine lib̾ta
lus sius lib̃is quostam an
ad plautiũ scupsit ieftit.i
¶Proprius aut senusctia
is intelligitur. in quo nu¬
dam proprictatem testatorht̃
Alio usufructũ habente. i¬
¶Est aũt casus  in quo nec
cum lib̾tate utiliter ẜuus

Expanded text:
tuere permissum est tam liberos homines quam servos tam proprios quam alienos. proprios autem olim quidem secundum plurium sententias non aliter quam cum libertate recte instituere licebat. hodie vero etiam sine libertalus suis libris quos tam ad ad Plautium scripsit refert. proprius autem servus etiam is intellegitur in quo nudam proprietatem testator habet, alio usum fructum habente. est autem casus in quo nec cum libertate utiliter s
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nam si ticius ⁊ seus inter
se cõsensenit ut fundũ tuicu¬
lanũ emptũ seius baberet c̃e¬
tum aureoꝵ deinde ie nũdu
secuta idest neq precio solu̾to
neq sundo tradito placuent
inter eos ut discełetur ab ea¬
ẽprione ⁊ uẽdictiõe inuicẽ liłu¬
tui. Ide est ⁊ in cõdictioe et in lo¬
catione ⁊ in oĩb cõtractib ꝗ ex¬

Expanded text:
us inter se consenserunt ut fundum Tusculanum emptum Seius haberet centum aureorum, deinde re nondum secuta, id est neque pretio soluto neque fundo tradito, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur. idem est et in conductione et locatione
Abbreviated transcription (Latin):
pulens ita demũ nouacio fit. si
quid inpostenorẽ stipłationẽ
noui sit. forte si cõdicio aut di¬
es uit fideiuisor adiciatur aut
detrabatur. Ꝙ aut᷑ diximus no
dictio. adiciatur nouatioem fic¬
n sic intelligi oportet. ita ut dĩ¬
camus factam nouaticẽm si cõ¬
dictio extirent. Alianũ si defeoe¬
rt diuat prior obligatio. ¶S
cũ hec quidẽ inter ueteres con¬
stabat tũc fien nouatioe̾m. cu
no̾uãdi animo in scłam obli¬
gationẽ itũ fuerat. ꝓ hexc aũt
dubiũ fuerat quãdo nouãdii
aĩo uidetur hoc ficri ⁊ quasdar¬

Expanded text:
puleris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut detrahatur. quod autem diximus, si condicio adiciatur novationem fieri, sic intellegi oportet, ut ita dicamus factam novationem si condicio extiterit: alioquin si defecerit, durat prior obligatio. Sed cum hoc quidem inter veteres constabat, tunc fieri novationem cum novandi animo in secundam obligationem itum fuerat: per hoc autem dubium erat, quando novandi animo videretur hoc fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ad accusatioe̾m. ¶Imꝑułes
nõ possũt tutores suos suspet¬
tos postulart Pubs ant̾e cu¬
ratores suos excõsilio neccsa¬
noꝵ. suspectos possũt arguc¬
ninus rescriscrũt. ¶ Suspec¬
tus est aũt. qui nõ ex fideͣ tu¬
telam gent. licer soluẽdo est
ut iulianus quoꝙ scripsit. S
ante quã incipiat gerere ru¬
tclã tutor posse eum quasi i¬

Expanded text:
ad accusationem. Impuberes ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt argueninus rescripserunt. Suspectus est autem, et qui non ex fide tutelam gerit, licet solvendo est, ut Iulianus quoque scripsit. sed et antequam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
suspectos tutores. romc pre¬
tori. improĩcus pͣresdibus
earũ. ilcgato pro cõsuł.¶Ostẽ¬
duus qui possunt de suspecto
cognoscere. Nunc udeamus
qui suspecti ficrpossũt. ⁊ quid
ti. siue testamc̃tam sint. siue
alterus gnĩs tutores. Qua¬
ie ⁊ si legitimus sit tutor aco¬
san potent. Quid si patronus.
adhuc idem ent dicendũ. dũ¬
modo meminerimꝰ fame patro¬
n parcẽdum. licet ut suspect̃
remotus fuerit. ¶Conseques .c
est uideamus. quipossũt suspec.¬
tos postulare. Et siendũ est
quasi public̾a ẽc̃ hãc actioẽm.
hoc est õmbus patere. Quim
imimo ⁊mulicres ad mittũtur.
ex rescripto diuinoꝵ senen et
antonini. Sec hee sole que
pieratis nccessitudine ducte.
ad hoc procedũt. utputa mat᷑.
nutux quoq. ⁊ amapossũt. põt
⁊ soror. S ⁊ siqua ali amulier¬
fuerit. cuĩ prctor ppensam pic¬
tat᷑ẽ intellexent. nõ sexusue¬
recudiam egredientẽ s piecta
te productam nõ cõtinere in¬
iuria pupilloꝵ admittit cam

Expanded text:
suspectos tutores Romae praetori et in provinciis praesidibus earum et legato proconsulis. Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem t, sive testamentarii sint sive alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo meminerimus, famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. Consequens est, ut videamus, qui possint suspectos postulare. et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quin immo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puta mater: nutrix quoque et avia possunt, potest et soror: sed et si qua fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit non sexus uerecute productam, non continere iniuriam pupillorum, admittit eam
Abbreviated transcription (Latin):
effitiatur. Planc si et eõceptus
⁊ natus fuent post mortem aui.
mor cuo patre suo. destoq postea
aui testamẽto suus hrs auoñ
existit. qui a nullo iure cognati¬
onis patr̃e su pariis terigit. Sic
nec ille est inter liberos auoq̃
filius emacipatus adoprauert.
mi cogn̾ati ħ de suis heredib.
¶Emancipati. aũt libi uire cnu¬
li nichil uins habent. neq cm̃
sui ħrdes sũt. quia desient ẽc i¬

Expanded text:
onceptus et natus fuerit post mortem avi, mortuo patre suo desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat.mi cognati. haec de suis heredibus. Emancipati autem liberi iure civili nihil iuris habent: neque enim sui heredes sunt, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
impotestate parentis. neq alio
ullo iure per legem duodecĩ
tabulani uocan̾tur. U pretor
naturali equitate morus dat ei
bonorũpossessione unde liben
perunde ac si impotestate pare¬
tis mortis tp̃r fuissent. siue soli¬

Expanded text:
ierunt parentis, neque alio ullo iure per legem duodecim tabularum vocantur. sed praetor naturali aequitate motus dat eis bonorum possessionem unde liberi, perinde ac si in potestate parentis mortis t
Abbreviated transcription (Latin):
s instiͣrpes hrditatem diuidi
o plurosue nepotes altera dimi¬
diam. ¶Ite siexduob fiłus
nepores extant. ex altero unys
forte. aut duo. ex altero tros. aũ
quatuor. adunũ aut duos dini¬
dia pars pertinet. adtres uł qra¬
tuor altera dimidia. ¶Cũ
aũt quentur anquis suus he¬
res existere possit co tp̃r queĩe¬
dum est quo certũ est aliquẽ
siu̾e testamẽto decessisse d̾ ac¬
cidit ex destituto testamẽto.
hic ratione filius si exbrdates
fuent. ⁊ extrancus heres insti.¬
tutus est ⁊ filio mortuo poste¬
a certũ fuent hrdem institurẽ
extestamiẽto nõ fien ħrdẽ aut
quia noluit ẽẽ hrs. aut quiar
nõ poͣtuit. nepos auosuo hrs exi¬
stet. Quia quo tp̃r certũ est in¬
testatũ decessissc patr̃e familiꝰ
solus muenicur nepos ⁊ hoc et̾r¬
tũ est ut licet post morrem aui
natus sit. in iuo auo est cep

Expanded text:
sed in stirpes hereditatem dividi,o pluresve nepotes alteram dimidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut duos dimidia pars pertinet, ad tres vel ad quattuor altera dimidia. Cum autem quaeritur, an quis suus heres existere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse: quod accidit et destituto testamento. hac ratione si filius institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. Et licet post mortem avi natu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sciendum tñ est. quod ad
ecemplum castrensis pecu¬
lii. tam antenores leg̾es
quam principales constitu¬
tiones. quibodam castren¬
sia dedenint peculia. ⁊quor

Expanded text:
Sciendum tamen est, quod ad exemplum castrensis peculii tam anteriores leges quam principales constitutiones quibusdam quasi castrensia dederunt peculia, atqu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo eẽ testatus. ⁊ uo¬
luntas enis rata hauenda
est. Ectexm sint plenã¬
ꝙ sermonibus fien solẽt.
dicit alicui ego te sedem¬
meum fatio. aut tibi boa
mea relinquo nõ oportet
hoc prorestamẽto obsenia¬
ui.Nec ullor magis inter

Expanded text:
hoc modo esse testatus, et voluntas eius rata habenda est. ceterum si, ut plerumque sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportet hoc pro testamento observari. nec ullorum magis inter
Abbreviated transcription (Latin):
diũ ius scipłandi
habet. S ⁊ Bredi
nus ante aditam hreditatẽ
stipulatiur adquirit hredira¬
ti ac per hoc etiã ħrodi postea
facto adquintur. ¶ Siue
suo siue impso naliter ẜuus
stipuletur. dño adquint.i
¶Idem uins est ⁊ in ub̾is qri
in porestate patus sũt exqͥbr
cauus adquuere posiit. ¶Sr
cum factu stipulatiõe conti¬
nebitur omĩmiodopsonat
stipłantis cõtinebitur. Ułu
ti nruus scipuletur ut sibi
ne agere liceat. Ip̃e erũ tm̃ ꝓ
adquint nui s unius iussy
aut noĩat᷑im cͦui eoꝵ stiplã
est. Tunc enĩ soli ei adquir¬
tur quod suus coĩs stiplatur.
Si alten ex diũs adqui nõ
potest. soudũ alter adquint᷑¬

Expanded text:
i ius stipulandi habet. sed heredititarius ante aditam hereditatem stipulatur adquirit hereditati, ac per hoc etiam heredi postea facto adquiritur. Sive suo sive impersonaliter servus stipuletur, domino adquirit. idem iuris est et in liberis qui in potestate patris sunt, ex quibus causis adquirere possunt. Sed cum factum in stipulatione continebitur, omnimodo persona stipulantis continetur, veluti si servus stipuletur, ut sibi ire agere liceat: ipse enim tantumadquirit, nisi si unius eorum iussu aut nominatim cui eorum stipulatus est: tunc enim soli ei adquiritur. quod servus communis stipulatur, si alteri ex dominis adquiri non potest, solidum alteri adqui
Abbreviated transcription (Latin):
stipłatioẽs ułuti rem saluã
fore pupilli. Nani ⁊ pretor
iubet saluam fore rempups¬
llo cauen ⁊ interdũ iidexx
si aliter expecluri ħres nõ põt¬

Expanded text:
stipulationes ueluti rem saluam fore pupilli: nam et praetor iubet rem saluam fore pupillo caueri et interdum iudex, si aliter expediri haec res non pot
Abbreviated transcription (Latin):
nus rescripsenĩt. ¶Ide
reĩciipserint. eum qui po¬
st testamentũ factum ꝓ¬
dia que legata erant p¬
gnori dedit ⁊demisse le¬
gatum nc uderi. Et is
legatanũ cum yede age
polse ur preclia acredito¬
re luantur. ¶Siuero
quis urte iei legate ali¬
en auent pars que nõ est
alienata ommodo debe¬
cur pars aux alirnata ita
debetur snoadimitl aĩo

Expanded text:
inus rescripserunt. iidem rescripserunt, eum qui post testamentum factum praedia quae legata erant pignori dedit ademisse legatum non videri, et ideo legatarium cum herede agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnimodo debetur, pars autem alienata ita debetur si non adimendi animo
Abbreviated transcription (Latin):
e hrimodi speties sunt.
posse incerte psone dari.¬
quia placebat noĩatumi
idest excerus ꝑsonis ucẽ¬
te ꝑsone iecte legabat᷑.¬
Beluti ex cegnatis meis¬
quinũc suĩt. siquis filia¬
Res meus illamien daro.¬
¶Incertis aũt psonis lega¬
ta uł fidei cõmusa relicta
iperrorẽ soluta repeti nõ
posse sacris cõstitutiõio¬
cautumerat. ¶Posthr¬
mo queq alieno mutili¬
terlegabatur. Est autẽ
posthumus alienus qui

Expanded text:
e huiusmodi species sunt. posse incertae personae dari,quia placebat nominatim id est ex certis personis personae recte legabveluti ‘ ex cognatis meisnunc sunt si quis filiares meus illam rem dato.incertis autem personis legvel fideicommissa relicta errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionicautum erat. Postuoque alieno inutililegabatur: est autem postumus qui natus i
Abbreviated transcription (Latin):
cum quibus testanieti
tactio est Incertis uero
psonis neq legata neq
fidei commissa olim relin¬
qui concessumerat. Na
te persone poterat relmo¬
re ut duius adrianus re¬
scupsenunt Incerta aũt
persona uidebatur. quam
incerta opinione anuyo
suo testator subitieuat.i
Uelutisiquis ita dicat.
des meus illum fundum
dato. ¶ Illud quoq ꝙ¬

Expanded text:
cum quibus testamenti factio est. Incertis vero personis neque legata neque fideicommissa olim relinqui concessum erat: nam tae personae poterat relinquere, ut divus Hadrianus rescripsit. incerta autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator subiciebat, veluti si quis ita dicat: ‘ res meus illum fundum dato ’: illud quoq
Abbreviated transcription (Latin):
tionihus readitis iber
quas niferere. ¶Tam
aũt corporales rs quam
incorporales leganpossũt
Et ileo ⁊ quol defuncto
dBetur potest alicuilega¬
r ut action es suas hes¬

Expanded text:
ionibus redditis liber quas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari possunt. et ideo quod defuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas he
Abbreviated transcription (Latin):
alicui prestet. nisi exeͣgent
uius testator peccinu̾am
Nan hoc casu legatũ exti¬
guitur. ¶ Set ⁊taleiega¬
rum ualet. damnas esto Re¬
res. domus illius reficere
uł illũ uere alicno libare.
¶ Sigenerauter serns
ur al res legetur ellectio
legatani est. nin aliudte¬
stator dixent. ¶ Optiois
legatum. idest ubi testator
et serius suis. uł auiis re¬
bus optare legatanum
ipisserat uabebat unse co¬
ditione. ⁊ idconisi ip̃e lega¬
tarius uuuus optauent
ad bedem legatuno tras¬
mittebar. ¶Set exco¬
stiturione nra. ⁊ boc ame¬
uiore statũ reformatuest.
Et data est licencia Redi
legatani optaie. licet i¬
uiis legaranus h̾ nõ fecit.
Et disigentiore tacta¬
tu habito ⁊ hoc mnr̃a con¬
stitutiõe adlitum est. ut
suue plures legatam eri¬
stant. quibus optio relic¬
taest. ⁊ diisenciar incorpe
elgendo. siue unuius lega¬
tan plures Redes. ⁊ uiter
se cuca optandu dissen¬
ciant. alio aliud corpus
eligere cupiente ne pere¬
at legatum quod plenq

Expanded text:
ario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. sed et tale legatum valet: ‘ damnas esto heres domum illius reficere ’ vel ‘ illum aere alieno liberare ’. Si generaliter servus vel alia res legetur, electio legatarii est, nisi aliud testator dixerit. Optionis legatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare legatarium iusserat, habebat in se condicionem, et ideo nisi ipse legatarius vivus optaverat, ad heredem legatum non transmittebat. sed ex constitutione nostra et hoc in meliorem statum reformatum est et data est licentia et heredi legatarii optare licet vivus legatarius hoc non fecit. et diligentiore tractatu habito, et hoc in nostra constitutione additum est, ut, sive plures legatarii existant, quibus optio relicta est, et dissentiant in corpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod plerique
Abbreviated transcription (Latin):
ciu de nauus est errm mayr¬
rusent tenetur hes quauiᷤᷤ
ignorauent ase legatum ee
Siquis  ancillas eusuis i¬
tis legauenit etsa si ancille
Mortue sint partus legaro
ecdunt. Idemest sordinam
serin cũ iucanis legati fu¬
ernt ⁊ lioet mortui unt or¬
dinani. tanĩe uicani lega¬
to cedunt. Set si semus
cum pupipeculio fuenit le¬
gatus. mortuo seruo uł na¬
numisso. ułalienato ⁊ pec¬
culu legatum ertinguitur
dem est sifundus instruct᷑
uł cum instrimẽto fuent
legatus. nam fundo aliera¬
to ⁊ instrumet legatum ex¬
tinguitur. ¶Sigrex le¬
gatus fuent ppsteaq ad u¬
nam oũe pueuent quod
suꝑfuit uendacan potest.
Grege aut legato. etia eas
oues que post tescamentũ
factum gregi adiciumtur.
legato cedere uilianus ait
Est emĩgregis unũ corpus
exdistantib capitibus si¬
euti edum unũ corpus est
excobentibus lapidibus.
Heddibus demiq legatis. co

Expanded text:
cui donatus est eum manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fuerint, ut, licet mortui sint ordinarii, tamen vicarii legato cedant. sed si servus cum peculio fuerit legatus, mortuo servo vel manumisso vel alienato, et peculii legatum extinguitur. idem est si fundus instructus vel cum instrumento legatus fuerit: nam fundo alienato et instrumenti legatum extinguitur. Si grex legatus fuerit posteaque ad unam ovem pervenerit, quod superfuerit, vindicari potest. Grege autem legato etiam eas oves quae post testamentum factum gregi adiciuntur legato cedere, Iulianus ait: esse enim gregis unum corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, co
Abbreviated transcription (Latin):
lumpnas amarmora que
post testamentum sactũ
adiecta sunt. legato cecde.
¶Si pecculium legatum
fugnt. me dubio quicqd
pecculio accedit uł decedit
uiu testatore legatanolu¬
crouł dampno est quõd¬
sipost mortem testatoris
ante aditam saeditatem
irianus ait. siquide ip̃i
manurnisso peccuuũ lega¬
cum fuent. omne ꝙ ande
aditam bectitatem aqui¬
Quia dies Suius legati
lium aũt inisilegatũ fue¬
nit manumisio nõ debet᷑.
quanius suuuus manu¬
miserit sufficit siño Adi¬
matur. Et ita diusene¬
ius.⁊antoninus rescipse¬
iunt. ¶ Idem rescripierẽt.
pecculio legatono uiden
id relictũ ut pẽticionem

Expanded text:
lumnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. quodsi post mortem testatoris ante aditam hereditatem Iulianus ait, si quidem ipsi manumisso peculium legatum fuerit, omne quod ante aditam hereditatem adquiquia dies huius legati lium autem nisi legatum fuerit, manumisso non debetur, quamvis si vivus manumiserit, sufficit si non adimatur: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. iidem rescripserunt, peculio legato, non videri id relict
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ prestare. uł sino potest
reclimere escunationem
eius dare. Get sitalis ⁊¬
res sit cuius nõ est com̾¬
tium̃. nec exscimatio enui
debetur. Sicuti sicuti sicã¬
pumi martim uł banłi¬
blico usu destinata sunt
legauent. Nam millius
momẽti legatium est.
Quod añt dicimus alie¬
namiem posse legari ita
intelligendum ẽ sidefũc¬
tus sciebat aliena remẽe
nõ legasset. ⁊ iradinus⁊
pius rescrpsit. Et ne¬
nus est. ipsum quiagir
idest legatanũ probure
oportere scisse alienanirt
legare defũctum. no ꝓbaẽ
Redem oportere ignoras¬
se alienam. Quia semp
necessitas ꝓbandi incipn¬
bit illi qui agit.¶S
⁊ si remobligatam crecdut¬
n anquis legauent neces¬
seh̃t heres luere. ¶Et
laec quoq casu idem pĩac:
quolinre aliena. ut itade¬
nũ lucre necesse hãt ħec
sisciebar defunctus iem
obligatam ẽẽ. Et ira di¬
uus seuerus ⁊ antoninus
rescripserunt ¶ Sitam̃
defunctus uoluit legata¬
num luere. ⁊ hoc expressit
nõ deber heres cam luere.

Expanded text:
 praestare vel, si non potest redimere, aestimationem eius dare. sed si talis res sit, cuius non est commercium, nec aestimatio eius debetur, sicuti si campum Martium vel basiliblico usui destinata sunt, legaverit: nam nullius momenti legatum est. quod autem diximus, alienam rem posse legari, ita intellegendum est, si defunctus sciebat alienam rem esnon legasset: et ita divus Pius rescripsit. et verius est ipsum qui agit, id est legatarium, probare oportere, scisse alienam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alienam, quia semper necessitas probandi incumbit illi qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliquis legaverit, necesse habet heres luere. et hoc quoque casu idem placet quod in re aliena, ut ita demum luere necesse habeat heres, si sciebat defunctus rem obligatam esse: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. si tamen defunctus voluit legatarium luere et hoc expressit, non debet heres eam luere.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ siͣ mo futura sperat᷑ recte
logatur. ułtifrutus qui in
illo furdonatiem̃t aut ꝙex
illa ancila nãtum erit.
¶Sicademres duob lega¬
casit. siue conuincrĩ. siue
disiuncti. sianbo pueniãt
ad legatũ. scinditur inxer
eos legatum. si aiter desi¬
ciat quia antspreuenr
legatum. Aur iuuo testã¬
core decessent. aux anio z¬
quolibet medo defecenr
totũ ad collegatanũpti¬
net. Coũctm aũt lega¬
tur. ułti siquis dicat ticio
⁊ seio hoĩem stichũ do le
go.Disuinct̃ itaticio ho¬
mine suchũ dolego. seio
stichum dolego. G sier¬

Expanded text:
n est, si modo futura est, recte legatur, veluti fructus, qui in illo fundo nati erunt, aut quod ex illa ancilla natum erit. Si eadem res duobus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inter eos legatum: si alter deficiat, quia aut spreverit legatum aut vivo testatore decesserit aut alio quolibet modo defecerit, totum ad collegatarium pertinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim ita ‘ Titio hominem Stichum do lego, Seio Stichum do lego ’, se
Abbreviated transcription (Latin):
utile est legara ꝑropter ie¬
presentationẽ. Quod sun
uo cestarore dies uenent.
aut conlitio eescitent ꝑa¬
pimanus scripsit utile eẽ
nichllominris legatum.
quia semel constitit ꝙ et
uerumest. Non enun pla¬
cuit sentencia etistiman¬
cĩ extmctum ẽẽ legatũ.
quia in eam causam pue¬
uit aqua incipere ñ põt
Set si urori mantus de¬
temlegauent ualet lega¬
rum. quia plenus est le¬
gatum ꝙͣ de docte actio.

Expanded text:
 propter repraesentationem. quodsi vivo testatore dies venerit aut condicio extiterit, Papinianus scripsit, utile esse nihilo minus legatum, quia semel constitit. quod et verum est: non enim placuit sententia existimantium, extinctum esse legatum, quia in eam causam pervenit, a qua incipere non potest. Sed si uxori maritus dotem legaverit, valet legatum, quia plenius est legatum quam de dote ac
Abbreviated transcription (Latin):
ususfiuctus ad eum ꝑũeit
⁊postea exrestamero agar
recte eui agere. ⁊ fundũ
petͥere Inuanus ait. Quia
usast uccus ipetitione
se fuitutis lecum optraet.
Se ofitio uidicis conti¬

Expanded text:
usus fructus ad eum pervenerit et postea ex testamento agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis conti
Abbreviated transcription (Latin):
emptionis exrestamento
actione pretium cõiequi
potest. uiero excansa lucra¬
tiua ulutiexdonatione.
uł exalia simili causa ageͣ
nõ potest. Nam traditum
est.duas lucratiuas causa
in eupdem hoĩem ⁊ inean¬
denrem concurrere nõ pos¬
interest utium rem. anesti¬
mationẽ ex testamento
consecutus est.nã si remi¬
h̃t agere nõ potest. qui ab̃t
eam excansa lucratiua. Si
estimatione agere potest.

Expanded text:
emptionis, ex testamento actione pretium consequi potest: si vero ex causa lucrativa, veluti ex donatione vel ex alia simili causa, agere non potest. nam traditum est, duas lucrativas causas in eundem hominem et in eandem rem concurrere non posinterest utrum rem an aestimationem ex testamento consecutus est: nam si rem, agere non potest, quia habet eam ex causa lucrativa, si aestimationem, agere pote
Abbreviated transcription (Latin):
sunt pẽcuia. puide no
ubons parentu computa¬
tur. ac siseruoꝵ peculi ⁊ inbo¬
terhos. igitur quicastren¬
se peculuam ułquasi castic̃¬
se hnt ⁊̃quis alius filius¬
ranulias testamentu fece¬
testatis factus decesierit.i
Preterca tes pametim face¬
re uopossunt impuberes.
quia nulloyi cor animi
dicium est Iterfuriosi qr
mẽte carent. Nec ad rem
ptinet sumpubes postca
pubes factus.aut furno su̾
neꝙ testamẽta itcte facta.
neq aliud ullum negotiũ
recte gestum. postea furor
interuemcus permit. Itẽ
proligus cibonorum su¬
orum amministratio uit̃¬
dicta est. testametum fa¬
cerenõ potest. Or id quocl
anfeit ꝙͣ interditio eibõr
fiat ratum est. Item mu
iiuo nõ exaudit. nõ qui
tarde exaudit. Nam et

Expanded text:
sunt peculia perinde in bonis parentum computantur acsi servorum peculia in boter hos igitur qui castrense peculium vel quasi castrense habent, si quis alius filiusfamilias testamentum fecetestatis factus decesserit. Praeterea testamentum facere non possunt impuberes, quia nullum eorum animi iudicium est; item furiosi, quia mente carent. nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus aut furiosus neque testamenta recte facta neque aliud ullum negotium recte gestum postea furor interveniens peremit. Item prodigus, cui bonorum suorum administratio interdicta est, testamentum facere non potest, sed id quod ante fecerit quam interdictio ei bonorum fiat ratum est. Item mutmnino non exaudit, non qui tarde exaudit: nam et