comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esse potest. ubi non precedit fontis
consecratio. bapti: andi. cathezizatio.
eroreizatio. & ubi non sequitur olu
& crismatis unctio. Sed sicut bap¬
tisinus esse potest sine istis. quãuis
ista debeant csie cum baptisino. ita
& sinc illis coniugium esse potest
ctiam ibi ubi illa in coniugio &e cũ
coniugio esse debent. Nam cũos con¬
iugium non in cõitu constit. sed in
consensu. nec consensu coitus. quia
custitatis. & continentie ꝓpositum
placitum fuerit beatuss ambrosus
testatur dicens. Non defloratio uir¬
ginitatis. sed pactio coniugalis coniu¬
gum facit. Itẽ. Coniugium non
facit coitus sed consensus. qui si de¬
fucrit. omnia etiam cum ipso coi¬
tu frustrantur. Iũdorus etiam dicit.
quia coniuges uerius appellantur
a prima desponsationis fide. quãuis
adhuc inter eos ignoretur coniuga¬
lis conc ubitus. Sed forte uidetur
hec contrarium esse. illi quod supe¬
rius diximus coniugium in con¬
sensu maritali sanciri. Sienim a

Expanded text:
esse potest, ubi non praecedit fontis esse potest, ubi non praecedit fontis consecratio, baptizandi exorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismatis unctio. Sed sicut baptismus esse potest sine istis, quamvis ista debeant esse cum baptismo, ita et sine illis conjugium esse potest, etiam ibi ubi illa in conjugio et cum conjugio esse debent. Nam quod conjugium non in coitu constet, sed in consensu, nec in consensu coitus; quia castitatis et continentiae propositum placitum fuerit, beatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio conjugalis conjugium facit. Item: Conjugium non facit coitus, sed consensus, qui si defuerit omnia etiam cum ipso coitu frustrantur. Isidorus etiam dicit, quod conjuges verius appellantur a prima desponsationis fide quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus. Sed forte videtur hoc contrarium esse illi quod superius diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a
Abbreviated transcription (Latin):
siue incensensu siue in eoitu adiissum
surit ad incestus & adulterii maculã
q̃ al ioniugii sacramentum ꝑtinebit.
Sil ilieis. Si post primũ coniugalem
ederis consensum statim coniugiũ est.
qui gͥ sibi uult quod clicit auctoritaᷤ.
Eatem babere uiclentur. & aquibus
ut mos est. cun precib & oblatio¬
iib a saccrdote benedicatur. & cete
ihiunit dicens. quoniã aiter p̃sũpta.
non consugia scd adulteria centuber¬
uil ul iupta. aut foruicationes po¬
hus quam lagiptima coniugia esse dicen¬
dla sunt: Sel il inhoe loco intelligi
oportet uel legiptima non esse iclest
non fieri scđm institutionẽ legum que
in bune modum ceniuges desponsari
inllituunt. Nam quod postea adiun¬
uel stupra esse. quam legiptima con¬
iugia confestim subsequenti sermone
temperat dicens. nisi forte uoluntas
ꝓpria suffragauerit. & uota succur¬
rerut legiptiuna. Illic ergo ubi uolun¬
tas ꝓpria. & uotum legiptimum
succurrerit. etiam sine his omnib

Expanded text:
sive in consensu, sive in coitu admissum sive in consensu, sive in coitu admissum fuerit, ad incestus et adulterii maculam non ad conjugii sacramentum pertinebit. Sed dicis: Si post primum conjugalis foederis consensum statim conjugium est, quid ergo sibi vult quod dicit auctoritas: nationem habere videntur, et a quibus ut mos est, cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et pta non conjugia, sed adulterina contubernia, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjunrnia potius, vel stupra esse, quam legitima conjugia, confestim subsequenti sermone temperat, dicens: Nisi forte voluntas propria suffragata fuerit, et vota succurrerint legitima. Illic ergo, ubi voluntas propria et votum legitimum succurrit, etiam sine his omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
est si fide careat minus sincerũ si aũt
spe plis carcat minus fructuosũs in¬
ueniatur. F ules enim fructum habet
in castitate pudicicie coniugalis. syes
ꝓlis fructum habet musu fecundita¬
tis. coniugium in ipsa societate mari¬
tali saeramentum est. Et ideo sicut
ipsa societas utroq uiuente non diui¬
dit. ita sacramentum socictatis con¬
iugalis quamdiu coniugiss coniugi¬
um constat abipso non separatur:
in quo uidilicet coniugio sacramentum
foris est indiu i sa societas. res sacram̃t
intus adinuicem flagrans ꝑseuerat a
noꝵ caritas. Sacramentũ foris ad
xp̃m & xcclesiam. res sacramenti
ad d̃m. & ansmam. ut sicut incos
cram̃tum ostendamus. Hoc ergo:
tum est. ut ostendatur quod aliqͥa
coniugium sine fide. &e sine speps
est. sine sacramento aut̃ nũquam

Expanded text:
est, si fide careat, minus sincerum; si autem est, si fide careat, minus sincerum; si autem spe prolis careat, minus fructuosum inveniatur. Fides enim fructum habet in castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate maritali sacramentum est; et ideo sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum charitas. Sacramentum foris ad Christum et Ecclesiam, res sacramenti intus ad Deum et animam. Ut sicut in copcramentum ostendamus. Hoc ergo dictum est, ut ostendatur quod aliquando conjugium sine fide et sine spe prolis est; sine sacramento autem nun quam
Abbreviated transcription (Latin):
irritum fiat. quia uiuente uiro
aquo relicta est. mechatur si alteri
nupserit. Hoc autem uult sibi tan¬
ta firmitas uinculi coniugalis qͦl
non tantũ ualeret. isi alicuius
maioris rei quoddam sacramentũ
Alhiberetur. quod inconcussum
manet. quia interueniente diuortio
nen abolitur nuptialis confederatio. ita
ut coniuges sint etiam inscparati. Nam
quia duo sunt chuersa. coniugiũ. quod
constat in legiptima societate. & coniu¬
qĩ officium. quo constat in carnis com¬
mixtione. & in altero quidem ilest in¬
coniugio sacramentum est. ail alterũ
uero. idest ad officium coniugii fides
& spes prolis pertinere uidetur unum.
id est fides. ut ꝑ eam illicita carnis cõ¬
mixtio caueatur. alterum id est spes
prolis. ut ꝑ cam licita carnis cõmixtio
exerccatur. sicut ipsum officium carna¬
lis cõmertii a coniugio abesse potest.
ita etiam ipsum coniugium sine his
quȩ ad officium carnalis cõmertiĩ per¬
tinent esse potest. quamuis ut dictum

Expanded text:
irritum fiat; quia, vivente viro irritum fiat; quia, vivente viro a quo relicta est, moechatur, si alteri nupserit. Hoc autem vult sibi tanta firmitas conjugalis vinculi, quod non tantum valeret nisi alicujus majoris rei quoddam sacramentum adhiberetur, quod inconcussum manet, quia interveniente divortio non aboletur nuptialis confoederatio, ita ut conjuges sint etiam separati. Nam quia duo sunt diversa, conjugium quod constat in legitima societate, et conjugii officium quod constat in carnis commistione; et in altero quidem, id est conjugio sacramentum est; ad alterum vero, id est ad officium conjugii, fides et spes prolis pertinere videtur. Unum, id est fides ut per eam illicita carnis commistio caveatur; alterum, id est spes prolis, ut propter eam licita carnis commistio exerceatur; sicut ipsum officium carnalis commercii a conjugio abesse potest, ita etiam ipsum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum
Abbreviated transcription (Latin):
conux non esset. adultera esse non pos¬
set. Non enim adulterium est nisi cũ
siles thori legiptimi uiolatur. quod
utiq cum sit culpa comitritur. sacra¬
mentum non cassatur. Sumniliter sispe
ylis est in eo quod deuote gepeetatur aman¬
ter suscipitur. religiose nutritur. non
dubium est. & hoc quoq bonum omni
coniugio sine coniugib omnib semper
adesse non posse. Quomodo enim ab illis
ꝓlessperatur. qui uel pari uoto conti¬
nentiam custo diunt. siue pro ctatis
defectu amplius generare non possunt.
Itaq duo hec idest fudes .& spes prolis
ita coniugium comitantur. ut ubi
quidem assunt coniugium in altero
sincerius. in altero fructuosius appa¬
reat. Ebi autem non adsunt aut cul¬
pabilius aut infructuosius ꝓbatur.
& tamen coniugium esse non desinat
Sacramentum autem ita inseparabile
esse udetur. ut sine illo coniugium eẽ¬
omnino non possit. Qnde augustinus.
eliq aileo fedus nuptiale cuius lam

Expanded text:
conjux non esset, adultera esse non posconjux non esset, adultera esse non posset. Non enim adulterium est, nisi cum fides tori legitimi violatur; quod utique cum fit, culpa committitur, sacramentum non cassatur. Similiter si spes prolis est in eo quod devote exspectatur, amanter suscipitur, religiose nutritur, non dubium est et hoc quoque bonum omni conjugio, sive conjugibus omnibus semper adesse non posse. Quomodo enim ab illis proles speratur qui vel pari voto continentiam custodiunt, sive pro aetatis defectu amplius generare non possunt? Itaque duo haec, id est fides et spes prolis, ita conjugium comitantur ut, ubi quidem adsunt, conjugium in altero sincerius, in altero fructuosius appareat; ubi autem non adsunt, aut culpabilius, aut infructuosius probetur, et tamen conjugium esse non desistat. Sacramentum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augustinus: Usque adeo foedus nuptiale cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
ut malum prorsus non sit. sed ut dĩs¬
nabile non sit. quia ꝓpter hoc malũ
non fit culpabile illud bonum. ĩmo
ꝓpter hoc bonum ne male sit illud
malum. Nisi enim malum esset. non
opus haberet excusari. & rursum.
nisi remedium haberet. deberet imn¬
putari. Si autem conpugium nichil
boni in se haberet: remedium contͣ
malum esse non posset. Func aũt
insa que ei insunt bona malum quod ab
a non quȩritur. sed i eo toleratur excusat᷑.
ut non imputetur ad lampnationem
quo d necessitas imponit non uoluntas
grigit. Item augustinus ad ualerginum.
Non tantũ fecunditas cuius fructus est
mn prole. nec tantum pudieicia cuius uin¬
culum est fides. sed etiam sac ramentũ
nuptiaꝵ. comendatur ficlelib cõrugatis.
Huius sacram̃ti res est ut legiptime copu¬
sint coniugio:
pulam aliam nescire.
& uiolatio fidei huius
adulterium comittere. patet quod hoc
bonum ita coniugio adheret. ut siquidẽ
uix non est. quia adultera est. ĩmo si

Expanded text:
ut malum prorsus non sit, sed ut damut malum prorsus non sit, sed ut damnabile non sit; quippe propter hoc malum non fit culpabile illud bonum; imo propter hoc bonum veniale fit illud malum, nisi enim malum esset, non opus haberet excusari. Et rursum nisi remedium haberet, deberet imputari. Si autem conjugium nihil boni in se haberet, remedium contra malum esse non posset. Nunc autem ipsa quae ei insunt bona, malum quod ab eo non quaeritur, sed in eo toleratur, excusant, ut non imputetur ad damnationem, quod necessitas imponit, non voluntas exigit. Item Augustinus ad Valerium: Non tantum fecunditas cujus fructus est in prole, nec tantum pudicitia cujus vinculum fides est, sed etiam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus conjugatis. Hujus sacramenti res est, ut legitime copusint conjugio apulam aliam nescire, et violatio fidei hujus adulterium committere, patet quod hoc bonum ita conjugio adhaeret, ut si quidemjux non est, quia adultera est; imo si
Abbreviated transcription (Latin):
prolis. & sacramentum:
Rla sunt principalit̃
bona conugu. que con¬
iugium comitantur.
sides. spes prolis. sacra¬
mentum. In fide attenditur ne p̃ter
uiuculum coniugile cum altera uel
altero concunbatur. In spe prolis atten¬
ditur. ut deuote expectetur. amant̃
suscipiatur. religiose nutriatur. In sa¬
cramento attenditur. ne coniugium se¬
paretur. & dimissus aut dimissa nec
uiusa ꝓlos alteri copuletur. Hec sunt bo¬
ua quȩ opponit coniugiũ contra cam
que in carne peccati adhuc maneat .¬
cupiscentiam carnis. sine qua carus
cõmixtio sicri non potest. quia bonum
coniugii ut dicit agustinus malum n¬
obedientium menbroꝵ limitat quasi¬
modo  modificat. ut concupisecati
carnalis fiat saltim pudicicia coniug¬
lis. Duob autem modis bonum hoc
contra malum illud remedium ocut¬
rit. dum & illũd ĩmoderate libidins
ardorem sub certa regula unius fedes
limitando a uago concubitu mocdisre.
& eum qui per se malus esset ꝑbona
sibi aduncta excusat. nec tamen facit

Expanded text:
amentum. Tria sunt principaliter bona conjugii quae conjugium comitantur. Fides, spes prolis, sacramentum. In fide, attenditur ne praeter vinculum conjugale cum altera, vel cum altero concumbatur. In spe prolis, attenditur ut devote exspectetur, amanter suscipiatur, religiose nutriatur. In sacramento, attenditur ne conjugium separetur; et dimissus, aut dimissa, nec causa prolis alteri copuletur. Haec sunt bona quae opponit conjugium contra eam quae in carne peccati adhuc manet concupiscentiam carnis, sine qua carnis commistio fieri non potest. Bonum quippe conjugii, ut dicit beatus Augustinus, malum inobedientium membrorum limitat quodammodo et modificat, ut concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia conjugalis. Duobus autem modis bonum hoc contra malum illud remedium occurrit, dum et illum immoderatae libidinis ardorem, sub certa regula unius foederis limitando, a vago concubitu modificat; et eum, qui per se malus esset, per bona sibi adjuncta excusat. Nec tamen facit
Abbreviated transcription (Latin):
ab omui crimine defendit aposto¬
lus dicens. Si aceperis. nuon pecca¬
sti. & si nupserit uirgo non pec¬
eat. Iinmoderata autem progres¬
sio scdm ueniam conceditur.
Sanctitati euã coniugi. nec in¬
sidelis coniure obesse potest. sed
potius fidedis prodest infidili. U̾nde
apostolus. Sanctificatus est uir infide

Expanded text:
ab omni crimine defendit Apostoab omni crimine defendit Apostolus, dicens: Si acceperis non peccasti, et si nupserit virgo non peccat . Immoderata autem progressio secundum veniam conceditur. Sanctitati etiam conjugii nec infidelis conjux obesse potest; sed potius fidelis prodest infideli. Unde Apostolus: Sanctificatus est vir infide
Abbreviated transcription (Latin):
Dehisqui in coniugio in continenter
uuunt. & plus explende libidim
qun generande proli inseruiunt.
stinus de his qui
tali incontinentie
siue infirmitate sue
uoluptate uict ĩseruiũt.
sic dicit. Concubitũ qui non fit
causa prolis. nuptiȩ non cogunt
fieri. sed imn petrant ignosci. si tam̃
non ita fit nimiꝰ ut impediat tem¬
pora quȩ oratioui debentur. nec im¬
mutetur in cum usum qui contͣ
naturam est. Concubitus enim qui
est necessarius causa prolis incul¬
pabilis est. tantum modo si est nup¬
tialis. Qui autem ultra necessitatẽ
istam ꝓgreditur. iam non rations
sed libidini obsequitur. Et hunc
non exigere. sed reddere coniugi ne
fornicetur. ad coniugem ꝑtiuet.
Si uero ambo tali concupiscentiş
subiguntur. rem faciunt quȩ nõ
est nuptiaꝵ. cuius delicti non sũt
nuptiȩ hortatrices. scd dep̃catrices.
Decus quidem coniugale est casti¬
tas ꝓercandi. & reddendi carualiꝰ debiti
fides. hoc est opus nuptiaꝵ. quod

Expanded text:
continenter continenter vivunt, et plus explendae libidini, quam generandae proli inserviunt. stinus de iis qui tali incontinentiae sive infirmitate sive voluptate victi inserviunt, sic dicit: Concubitum qui non fit causa prolis, nuptiae non cogunt fieri; sed impetrant ignosci: si tamen non ita sit nimius ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui contra naturam est. Concubitus enim qui est necessarius causa prolis inculpabilis est, tantummodo si est nuptialis. Qui autem ultra necessitatem justam progreditur, nam non rationi sed libidini obsequitur, et hunc non exigere, sed reddere conjugi ne fornicetur, ad conjugem pertinet. Si vero ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt quae non est nuptiarum, cujus delicti non sunt nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nisi in quitate dei nr̃i est. & in
monte sc̃o erus. Quod quẽad modi
uerum sit facile uidere potest qui
superius dicta considerat. Dirimus
enim supra quod in coniugio sacran¬
tum duplex constaret. unum in con¬
socictatis que ĩnter dm &e anima.hul
itum quod xp̃l &e ecclesiȩ sacram̃tũ esset
in societate coniugii. del uero & animȩ
acram̃tũ in dilectione conugali. Siue¬
g hoc siue hoc modo sacramentũ cõiu¬
gii accipiatur. recte sacram̃tũ cõiugiĩ
omnib gentib comune esse dicitur.
sanctitas autem siue uirtus sacram̃ti
non nisi in ciuitate dei nͣrl. e in mon¬
te sancto eius. hoc est in fide &e carita¬
te in ȩcclesia. uidelicet sancta. & int̾
si deles esse ꝑhibetur. S acram̃tũ aũt
conugi habent qui pari consensu
ud cam quȩ adeo int̾ masculũ oe
sminami instituta est societatem.
idiuise adinui cem conserulanddã.
conuenerunt. Saeramenti uero huiꝰ
linctitatem non habent. nisi solshii
qui per fidem meubra xp̃i facti sũt.

Expanded text:
non nisi in civitate Dei nostri est, et in monte sancto ejus. Quod quemadmodum verum sit facile videre potest, qui superius dicta considerat. Diximus enim supra quod in conjugio duplex sacramentum constaret. Unum in cosocietatis quae est inter Deum et animam, sive etiam quod Christi et Ecclesiae sacramentum esset, in societate conjugii; Dei vero et animae sacramentum in dilectione conjugali. Sive igitur hoc modo sacramentum conjugii accipiatur, recte sacramentum conjugii omnibus gentibus commune esse dicitur; sanctitas autem sive virtus sacramenti, non nisi in civitate Dei nostri, et in monte sancto ejus. Hoc est in fide et charitate, in Ecclesia videlicet sancta, et inter fideles esse perhibetur. Sacramentum autem conjugii habent, qui pari consensu ad eam quae a Deo inter masculum et feminam instituta est societatem indivise adinvicem conservandam convenerunt. Sacramenti vero hujus sanctitatem non habent nisi ii soli qui per fidem membra Christi facti sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
enim coniugium esse decre
facta esset. cum adducta fuisset ad cum
dieit. E oc nune os ex ossib meis. & ca¬
ro de carne mea. Propter hoc relinquet
hemo patrem luum. & matrem suam.
& adherebit uxori sue. & erunt duo ĩ
carne una. X p̃s enim inchana galiee

Expanded text:
enim conjugium esse decrevfacta esset, cum adducta fuisset ad eum dixit: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una
Abbreviated transcription (Latin):
bernaculo descriuunt. Hlec igitur al
luicos tranferre quid aliud est quamd
sacro sacrum uiferre : Sic ergo si uns¬
cuiq peccato nomen culpe c̃ouenios
datum fuerit. nichil mali mn iultis
equitatis:¬
ncipit pars undecima de sac̃into q̃ugs¬
UMomnia sacram̃¬
ta post peccatum &
propter peccatum
sumpseruit cxordũ.
ante peccatum legnur institutu. non
tamen aid remedium. sed õsiqum. In
omnugis autem hec primum onsideranda
sunt. & idliscernenda. Origo. & institutio¬

Expanded text:
bernaculo deserviunt. Haec igitur ad laicos transferre quid aliud est, quam de sacro sacrum auferre? Sic ergo si unicuique peccato nomen culpae conveniens datum fuerit, nihil mali fit in judicio aequitatis. PARS UNDECIMA. DE SACRAMENTO um omnia sacramenta post peccatum et propter peccatum sumpserint exordium,ante peccatum legitur institutum, non tamen ad remedium, sed ad officium. In conjugio autem haec primum consideranda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
oe incognitos homines. siue clericos
aliaꝵ ecclesiarũ. neq ordinari neq
ordinatos recipi concedunt sine com
mendaticiis litteris episcopoꝵ suoꝵ.
dinandorum
N CATLO episco¬
poꝵ. de suis locis ad
alia loca nulla ratio¬
ne debet fieri nisi pro
magia utilitate. uel necessitate cogen¬
tẽ. ce hoc quidem non per ipses debet
ficri. sed consilio. & inutatione ẽpisco¬
poꝵ. atq auctoritate romani ponti¬
ficis. Mutatio similiter clericoꝵ siue
presbiteroꝵ. non sine magna disscre¬
tione fieri debet. cum consilio a
auctoritate ciscopor⁊ suoꝵ. Presbi
teros relicta cura eclesiaꝵ suaꝵꝵ. pro¬
fectionem suscipere. siie adcurationes
siue quolibet inconsulto episcopo non
oportere testantur. Determinant qͦq
onarium. baptisterium. compotum.
canonem. penitentialem. psalterium.
homelias per circulũ anui dominicis
dieb & singulis festiuitatib aptas. &
multa alia que de uita & conuersati¬

Expanded text:
et incognitos homines, sive clericos et incognitos homines, sive clericos aliarum ecclesiarum, neque ordinari neque ordinatos recipi concedunt, sine commendatitiis litteris episcoporum suordinatorum. Mutatio episcoporum de suis locis ad alia loca nulla ratione debet fieri, nisi pro magna utilitate vel necessitate cogente. Et hoc quidem non per ipsos fieri oportet, sed consilio et invitatione coepiscoporum, atque auctoritate Romani pontificis. Mutatio similiter clericorum sive presbyterorum non sine magna discretione fieri debet, cum consilio et auctoritate episcoporum suorum. Clerie relicta cura Ecclesiarum suarum profectionem suscipere, sive ad orationes sive quolibet, inconsulto episcopo non oportere testantur. Determinant quoquonarium, baptisterium, compotum, canonem, poenitentialem, psalterium, homilias, per circulum anni Dominicis diebus et singulis festivitatibus aptas, et multa alia quae de vita et conversati
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem reseruauerunt. & sine cri¬
mine uixerunt. hos inclerum assumi
posse sine cunctatione sanxerunt.
Publice uero penitentes. criminosos.
illitteratos. digamos. repudiataꝵ
maritos. ex adulterio natos. ab here¬
ticis baptizatos. & qui se ipsos absa¬
derunt a sacris ordinib arcerdos. &
energuminos in clerum non rec ipi¬
endos. Sel oe filios presbiteroꝵ ad
sacros ordines non adinittendos. nili
quos uel abitus religionis. uel spũals
uitȩ honestas cõmendat. Penitentos̃
si necessitas exegerit inter hostiarios
deputari. uel inter lectores. ita ut
apostolum uel euangelium non legant.
Si autem ordinati sunt inter subdiaco¬
nes haberi concedunt. ita tamen ut
manum non imponant. aut sacra
contingant. Penitentos autem dicimus
cos qui post baptismum ꝓ homicidio aut
ꝓro diuersis criminib. aut grausimis
peccatis publicam gerentes penitentiã
sub cilitio diuino fuerint altario re¬
conciliati. Similiter transmarinos

Expanded text:
potestatem observaverint, et sine cripotestatem observaverint, et sine crimine vixerint, hos in clerum assumi posse sine contradictione sanxerunt. Publice vero poenitentes, criminosos, illiteratos, bigamos, repudiatarum maritos, ex adulterio natos, ab haereticis baptizatos, et qui seipsos absciderunt, a sacris ordinibus arcendos, et energumenos in clerum non recipiendos. Sed et filios presbyterorum ad sacros ordines non admittendos, nisi quos vel habitus religionis, vel spiritualis vitae honestas commendat. Poenitentes vero si necessitas exegerit inter ostiarios deputari, vel inter lectores, ita ut Evangelium vel Epistolam non legant. Si autem ordinati sunt inter subdiaconos haberi concedunt, ita ut manum non imponant, nec sacra contingant. Poenitentes autem dicimus eos qui post baptismum pro homicidio, aut pro diversis criminibus, aut gravissimis peccatis, publicam gerentes poenitentiam sub cilicio, divino fuerint altario reconciliati. Similiter transmarinos
Abbreviated transcription (Latin):
quidem non ordinetur ante quat¬
tuordecim annos. nec diaconus ante
uiginti quinq. nec p̃sbiter ante tri¬
ginta. quatinus deinceps si dignus
inuentus fuerit in episcopũ eligi
sine certo titulo
presbiter aut dia
etiam si perfectionem ecclesiastice di¬
cus assumendus non esset.
Quales sint orcdinandi ad sacros
ordines uel non:
Euita autem
& conditione coꝵ
qui ad sacros ordine̾
eligũt᷑ multa nobis
patres documenta reliquerunt.
Nam quid sacris ordinib ñ ĩpediat
cos qui ꝓbate fuerint conuersationis
placuit diffinire. Qui a medicoꝵ
ineisione forte claudi efficiuntur. ud
ꝑ egritudinem. siue ꝑ uiolentiam ab¬
sciduntur. & qui non sponte sed casi
aliquod menbrũ sibi amputauerunt.
si tam̃ tale fuerit. ut ab opere admini¬
strationis non impediat. &. laiei qui
non concubinam nec pellicem norĩt.
nec digami exstiterunt. & in ceteris
sine crimine uicerunt. Liberati qͦq¬
qui ita a dominis suis manumissi
sunt ut meis in nullũ obsequi ius aut

Expanded text:
quidem non ordinetur ante quatuordecim annos, nec diaconus ante viginti quinque, nec presbyter ante triginta, quatenus deinceps si dignus inventus fuerit in episcopum eligi sine certo titulo presbyter aut diacetiam si perfectionem ecclesiasticae dium assumendus non esset.igendi ad sacros ordines et quales non. De vita autem t conditione eorum qui ad sacros ordines eliguntur multa nobis patres documenta reliquerunt. Nam quid a sacris ordinibus non impediat eos qui probatae fuerint conversationis placuit definire. Qui a medicorum incisione forte claudi efficiuntur, vel pro aegritudine sive per violentiam absciduntur; et qui non sponte, sed casu aliquod membrum sibi amputaverunt; si tamen tale fuerit ut ab opere administrationis non impediat, et laici qui non concubinam nec pellicem norunt, nec bigami exstiterunt, et in caeteris sine crimine vixerunt; liberi quoque qui a dominis suis ita manumissi sunt, ut in eis nullum obsequii jus aut
Abbreviated transcription (Latin):
forte casus uel uiolentia aliqua ob¬
stiterit. ut his qui electus est in apo¬
stolica sede iuxta consuetudinem in¬
tronizari non ualcat. ectus tam̃
quẽ admodũ statiitum est. sicut pa¬
ꝑa auctoritatem obtinere debet. re¬
gendi sanctam romanam ecdesiam.
& disponendi facultates illius:¬

Expanded text:
forte casus vel violentia aliqua obforte casus vel violentia aliqua obstiterit, ut is qui electus est in apostolica sede juxta consuetudinem inthronizari non valeat; electus tamen quemadmodum statutum est, sicut papa, auctoritatem obtinere debet regendi sanctam Romanam Ecclesiam et disponendi facultates illius
Abbreviated transcription (Latin):
num imponit. euangelicam uero
lectionem diaconus legit. C onfirmati
& ordinator & ordinatus in ipsa or¬
dinatione uterq missam celebrare
debet. & hec quidem forma consecͣu
archiepiscopus elec¬
tus ordinandus
fuerit. omnes qus¬
dem ꝓuinciȩ episcopi ad sedem me¬
tropolitanam conuenire debent.
ut ab omnib ipse ordinetur. Opor¬
tet enun ut ipse qui illis omnib¬
prcesse debet. ab omnib illis digat᷑.
ordinctur. Alioquin cassa iudicatur
conseeratio. Statutum est autem ur
arehiepiscopus infra tres menses conie¬
erationis sue ad fidem suam exponen¬
ilam & pallium iuscipiendũ ad apo-¬
stolicam sedem mittat. quod ampliꝰ
cpis copo habere digunoscitur. Archie¬
apostolica cunctis
in orbe terraꝵ. pre¬
fertur
cedesis. atq iuꝑ se metropolitanum
babere non potest. cardinales cpiscopi
preculdubio metropolitani uice fun.¬
guntur: qui uidelicet dectum antifti¬
tem ail apostolici culminis apicem
ꝓuchunt. Tacta autem dectione si

Expanded text:
num imponit. Evangelicam vero num imponit. Evangelicam vero lectionem diaconus legit; confirmationet ordinator et ordinatus in ipsa ordinatione uterque missam celebrare debet. Et haec quidem forma consecranarchiepiscopus electus ordinandus fuerit, omnes ejusdem provinciae episcopi ad sedem metropolitanam convenire debent, ut ab omnibus ipse ordinetur. Oportet enim ut ipse qui illis omnibpraeesse debet, ab omnibus illis eligatur et ordinetur, alioquin cassa judicatur consecratio. Statutum est autem ut archiepiscopus intra tres menses consecrationis suae ad fidem suam exponendam et pallium suscipiendum ad apostolicam sedem mittat, quod amplius habere episcopo dignoscitur. Archieapostolica cunctis in orbe terrarum praefertur Ecclesiis, atque supra se metropolitanum habere non potest: cardinales episcopi procul dubio metropolitani vice funguntur, qui videlicet electum antistitem ad apostolici culminis apicem provehunt. Facta autem electione si
Abbreviated transcription (Latin):
unctio altaris. & consecratio crisma¬
tis. manus impositio. & comunis
super populum benedictio. Ipse pre¬
dicta officia. & ordines ȩcclesiasticos
distribuit. Ipse sacras uirgines bene¬
dicit. Dum enim precessit unusqͥs q
in singulis. iste preordinator est in
ceteris. Nullus episcopus alterũin epi¬
scopum sine consensu metropolitans
consecrare debet. nec metropolitanꝰ
ordinare episcopum. nisi trib admi¬
nus episcopis presentib. aliis omnib
qui in cadem sunt ꝓuincia episcoyis
assensum dantib. Cum uero ordi¬
natur. Auo episcopi ponȩuit &e tencat
euangelioꝵ codicem sup caput eius¬
& super uerticem. & uno suꝑ eum
fundente benedictionẽ. reliqui om̃s
episcopi qui adsunt. manib suis caput
eius tangant. Unguitur autẽ sacra
unctione caput eus. quia omnis san¬
tificatio constat in sp̃u sancto. cuius
uirtus inuisibilis in ipsa crismatis
sancti unctione. & santificatur & con¬
fertur. Ordinando aũt pontifex ma¬

Expanded text:
unctio altaris, et confectio chrismaunctio altaris, et confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum benedictio. Ipse praedicta officio et ordines ecclesiasticos distribuit, ipse sacras virgines benedicit. Dum enim praecessit unusquisque in singulis, iste praeordinator est in cunctis. Nullus episcopus alium in episcopum sine metropolitani consensu consecrare debet, nec metropolitanus ordinare episcopum nisi tribus ad minimum episcopis praesentibus, aliis omnibus qui in eadem provincia sunt episcopis assensum dantibus. Cum vero ordinatur, duo episcopi ponunt et tenent Evangeliorum codicem super caput, et super verticem ejus, et uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput ejus, quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis in ipsa chrismatis sancti unctione, et significatur, et confertur. Ordinando autem pontifex ma
Abbreviated transcription (Latin):
Quib omnib de sacerdot ali officiobre¬
uiter pertractatis. ãmonendi sunt xp̃i
sacerdotes. quatinus sicut excellunt
ordinis diguitate. sic excellant uite sane¬
titate. ut plebs eis cõmissa. atq coꝵ
disciplinis edocta. gratanter cis obedi¬
ant. & eoꝵ imitatione de die iudic̃
proficiant:
ACRI
canones deffini¬
unt nullum in
cpiscopum digei¬
dum. nisi qui
sacris prius ordinib religiose fucris
conuersatus. Sacros autem ordines Ala¬
conatus & presbiteratus tantũ appel¬
landos censent. quia hos solos primiti¬
ua legitur ecclesia habuisse. & de his
solis preceptum habemus apostoli.
Subdiacones quia & ipsi sacris alta¬
rib adininistrant oportunitate exi¬
gente episcopos eligi concedunt. sed
rarissime. & ipsum sine romani
pontificis. siue metropolitani licentia.
sitam᷑ spectate siue religionis & pro¬
babilis scientiȩ. Ad episcoƿum specia¬
liter pertinet basilicarum consecratio.

Expanded text:
Quibus omnibus de sacerdotali officio breQuibus omnibus de sacerdotali officio breviter pertractatis admonendi sunt Christi sacerdotes, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat. Sacri canones definiunt nullum in episcopum eligendum, nisi qui prius in sacris ordinibus religiose fuerit conversatus. Sacros autem ordines diaconatus et presbyteratus tantum appellandos censent; quia hos solos primitiva legitur Ecclesia habuisse, et de his solis praeceptum habemus apostoli. Subdiaconos tamen quia et ipsi sacris altaribus administrant, opportunitate exigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamen spectatae sit religionis, et probabilis scientiae. Ad episcopum specialiter pertinet basilicarum consecratio,
Abbreviated transcription (Latin):
esse munitos. ut eos nec aduers a fran¬
gant. nec yspera extollant. Accipiunt
⁊ calicem cum uino. & patenam cum
hostiis de manu episcopi. quatinus
bis instrumentis potestatem se accłpisse
cognoscant placabilem deo hostiam
offerendi. Ad ipsos namq ꝑtinet sa¬
cramentum corporis ce sanguinis
dñi nr̃i iħu xp̃i in altarie dei c̃õficere.
orationes dicere. & benedicere dona
dei. Hoc officio usus est dñs nr̃ iħs
e uinum in corpus & sanguinem com
mutauit. & ut memoriam sue passio¬
onis idem facerent. discipulos monens
instituit. Foc quoq cxallenter offiqũ
implens erhibuit quando ipse sacerdõ
& hostia se ipsum in ara crucis ꝓpter
peccata generis humani obtulit. &
ꝑproprium sanguinem sc̃a eterna in¬
grediens celestia & terrena pacificauit.
In quo apparet. quantq eccellentia sacer¬
dotalis officii per quod cotidie in altari
passio xp̃i celebratur. & reus quisq a
peccatis conuersus. deo reconciliatur.

Expanded text:
esse munitos, ut eos nec adversa franesse munitos, ut eos nec adversa frangant, nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino, et patenam cum hostiis de manu episcopi, quatenus his instrumentis potestatem se accepisse agnoscant, placabiles Deo hostias offerendi. Ad ipsos pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altario Dei conficere, orationes dicere, et benedicere dona Dei. Hoc officio usus est Dominus nosteet vinum in corpus et sanguinem suum commutavit, ut in memoriam suae passionis idem facerent discipulos moriens instituit. Hoc quoque excellenter officium implens exhibuit, quando ipse sacerdos et hostia seipsum in arca crucis propter peccata generis humani obtulit, et proprium sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quanta sit excellentia sacerdotalis officii, per quod quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quisque a peccatis conversus Deo reconciliatur.
Abbreviated transcription (Latin):
natione episcopi & illaconi seribit. de
presbiteris tacens. quos sub nomine epi¬
scopoꝵ. eof intelligendos reliquid. Qua¬
ꝓpter tall etiam in ecelesia presbiteros
constitiendos esse sicut cpiscopos .
apostolus asserit. & cãnones apostoli¬
cum auetoritatem setuti testantur.
Presbiteri cum ordinantur. episcopo
cos benedicente. & manus suꝑ capi¬
ta eoꝵ tenente. omnes presbiteri
uocant. Unguntur presbiteris manus
sicut episcopis. ut cognoseant se hoc sacra¬
mento grãm consecrandi accipere. &
opera misericordie erga omnes pro ui¬
rib exercere debere. Unctio capitis sp̃alir¬
ritualiter ad episcopum ꝑtinet ut in¬
telligat se uicarium illius esse de quo
scriptum est. Uuxit te ds̃ ds tuus oleo
leticie. E i ergo post inuocationem
sc̃i spiritus stolam suꝑ utrumq hume¬
rum accipiunt. que inadmodũ susten¬
tentaculum dextrum latus munit
&e sinistrum. ut exhoc intelligant
se ꝑ arma iusticiȩ a dextris & asinstrĩ

Expanded text:
natione episcopi et diaconi scribit de natione episcopi et diaconi scribit de presbyteris tacens, quos sub nomine episcoporum intelligendos reliquit. Quapropter tales etiam in Ecclesia presbyteros constituendos esse, sicut episcopos, et Apostolus asserit, et canones apostolicam auctoritatem secuti testantur. Presbyteri cum ordinantur; episcopo eos benedicente, et manus super capita eorum tenente, omnes presbyteri antur invocant. Unguntur presbyteris manus sicut episcopis, ut cognoscant se hoc sacramento gratiam consecrandi accipere, et opera misericordiae erga omnes pro viribus exercere debere. Unctio capitis specialiter ad episcopum pertinet, ut intelligat se vicarium illius esse de quo scriptum est: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae . Hi post invocationem sancti Spiritus stolam super utrumque humerum accipiunt, quae in modum sustentaculorum dextrum latus munit et sinistrum, ut ex hoc intelligant se per arma justitiae a dextris et a sinistris
Abbreviated transcription (Latin):
cerdetes. & quod dm̃ pro peccato rⁱ¬
rant. & penitentes absoluendo deo re¬
c̃ȩiliant. Quaypter cõnuenit. ut tãquã
boni mediatores inter hominem oe
dm̃. & precepta dei ail populum deferãt
ueritatem predicando. & precem deo¬
populi offerant. pro peccatorib interce¬
dendo. Nediator autem ut ait aposto¬
stolus unius non est. quia dliscordes
reconciliare non potest. qui utrumq
secietatis & pace amiciciȩ uinculo concors
non est. Et ilcirco sacerdotes pacem cũ
deo habere ꝑ eminentiam sanctitatis¬
debent. per affectum compassionis. Qua¬
les ergo debcant esse presbiteri. apostolꝰ¬
describens ad titum insinuans ait.
admodum disposui tibi. Siquis sine
crimine est. unius uxoris uirum.
haben̾tes filios fideles non aiccusatione luxurie.
aut ñ subditos. & portet enim episcopum
sine crimine esse. Qua sententia ostendit
etiam presbiteros sub episcopoꝵ. nomine¬
taxari. Unde & ad timotheum de ords¬

Expanded text:
cerdotes, quod Deum pro peccatcerdotes, quod Deum pro peccatrant, et poenitentes absolvendo reconciliant. Quapropter convenit ut tanquam boni mediatores inter homines et Deum, et praecepta Dei ad populum deferant, veritatem praedicando, et preces populi Deo offerant pro peccatoribus intercedendo. Mediator autem, ut ait Apostolus, unius non est , quia discordes reconciliare non potest, qui utrinque societatis pace, et amicitiae vinculo concors non est; sed idcirco sacerdotes cum Deo pacem habere per eminentiam sanctitatidebent, per affectum compassiones. Quales ergo debeant esse presbyteri Apostolus scribens ad Titum insinuat, dicens: et ego disposui tibi. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enim episcsine crimine esse . Qua sententia ostendit etiam presbyteros sub episcopotaxari. Unde et ad Timotheum de ordi
Abbreviated transcription (Latin):
e indumentis sacris
OSSE.
dotes & ministros.
quonia ideirco sin¬
gularis eis in sacro
ministerio habitus attribuitur. ut ꝑ
il quod foris apparet. quales intus
esse debeant ostendatur. Sacrarũ autẽ
uestium ritus. partim a ueteri testa¬
mento assumptus est. partim a patri¬
b noui testam̃ti ailiectus. Legimus
qued moyses aaron ir atrem suũ
cum filiis eius ad oftium tabernacu¬
li testimonii sacrificandũ applicuit.¬
& lotum aqua tumca byssina ue¬
stiuit. deide zona precieit. &
uestiuit cum tunicam interiorem.
de imposuit ei superhumeraie. &
cinxit cum scđm facturam superhu¬
meralis. & imposuit suꝑ eum leͦgion
id est rationale. in quo erat manife¬
statio & ueritas. & mitram impo¬
suit iuper caput eius. & iuper̃
mitram in fronte ipsius laminam
aurcam. in qua sculptum erat nom̃
dei. Sertem si p̃dicta enumeres instru¬
menta pontificalis ornatus inuenies.

Expanded text:
 indumenta sacra. Nosse dotes et ministros, quoniam idcirco singularis eis in sacro ministerio habitus attribuitur, ut per id quod foris apparet, quales intus esse debeant, ostendatur. Sacrarium autem vestium ritus: partim a Veteri Testamento assumptus est, partim a Patribus novis adjectus. Legimus quod Moyses Aaron fratrem suum cum filiis suis ad ostium tabernaculi testimonii sanctificandum applicuit, et lotum aqua, tunica byssina vestivit; deinde zona praecinxit, et vestivit eum tunicam interiorem, et imposuit ei superhumerale, et cinxit eum secundum facturam superhumeralis, et imposuit super eum logion, id est rationale, in quo erat manifestatio et veritas; sed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram in fronte ipsius laminam auream, in qua scriptum erat nomen Dei. Septem si praedicta enumeres instrumenta pontificalis ornatus invenies
Abbreviated transcription (Latin):
presbiteros uocant. Debent enim pres¬
biteri seniores esse in populo dei. non
tantum etate corporis. quantum
prudentia morum. & maturitate
bonȩ conuersationis sicut scriptum
est. Senectus uenerabilis est non di¬
Cani enim sunt sensus hominis. & etas
senectutis uita immaculata. Distat añt
tantum inter pontifices. & huius tempo¬
ris sacerdotes. quod solis pontificib addi¬
ta est cdericoꝵ. ordinatio. basilicaꝵ dedi¬
catio. sacri crismatis consecratio. manus
impositio. & cõminis supra populum
benedictio. In aliis autem sacramentis.
siue scilicet cathetiz andi. sue baptiz an

Expanded text:
presbyteros vocant. Debent enim prespresbyteros vocant. Debent enim presbyteri seniores esse in populo Dei; non tantum aetate corporis, quantum prudentia morum, et maturitate bonae conversationis, sicut scriptum est: Senectus venerabilis est, non diCani enim sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Distat autem hoc tantum inter pontifices, et hujus temporis sacerdotes, quod solis pontificibus addita est clericorum ordinatio. Basilicarum dedicatio, sacri chrismatis consecratio, manus impositio, et communis super populum benedictio. In aliis autem sacramentis sive scilicet catechiza
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos pertinet assistere sacerdotibus.
& in inistrare in omnib que agunt᷑.
in sacramentis xp̃i. in baptismo scilicet.
in crismate. in patena. in calice. obla¬
tioues etiam inferre. &e disponcre in
altari. & componere etiam mensam
dñi. atq uestire. crucem ftrre &e p̃dicate
euuangelium & apostolum. Adipsoˢ
quoq pertinet officium precum. &¬
recitacio nominũ. Ipsi p̃monent aures
ad dñm. ipsi ortantur orare. Ipsi ela¬
mant: & pacem ipsi annuntiant.
Hoc officio usus est dñs quando post
cenam proprio ore & ꝓprus manib
sacramenta confecta dispensauit..
quando apostolos dormitantes ad ora
orate ut non intretis in temptationẽ.
ordo presbiteroꝵ.
qui in ueteri te¬
stamento afiliss aaron sumpsit ins¬
qum. Nam qui tunc sacerdotes uo¬
cabantur. hii sunt qui nunc appellan¬
tur presbiteri. & qui tunc dicebantur
principes sacerdotum nunc episcopi
nominantur. Preibiteri autẽ interpre¬
tantur seniores. quia seniores greci

Expanded text:
ipsos pertinet assistere sacerdotibus ipsos pertinet assistere sacerdotibus et ministrare in omnibus quae aguntur in sacramentis Christi, in baptismo scilicet in chrismate, in patena et calice. Oblationes etiam inferre et disponere in altari, componere etiam mensam Domini atque vestire, crucem ferre et praedicare Evangelium et apostolum. Ad ipsos quoque pertinet officium precum, recitatio nominum. Ipsi praemonent aures ad Dominum, ipsi hortantur orare. Ipsi clamant, et pacem ipsi annuntiant. Hoc officio usus est Dominus, quando post coenam proprio ore et propriis manibus sacramenta confecta dispensavit, et quando apostolos dormitantes ad oratorate ut non intretis in tentationem . ordo presbyterorum, qui in Veteri Testamento a filiis Aaron sumpsit initium. Nam qui tunc sacerdotes vocabantur, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui tunc dicebantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
gues scilicet. ne turbent habentes¬
pacem. non multo uino deditos. quia
ubi brictas ibi libido & furor dñat᷑.
Non turpe lucrum sectantes. ne de
Post hec subiecit. Hii autem ꝓbentur
primui. & sic iniuistrent. nullũ crim̃
ordinationem ꝓbari debent. ce si digni
inuenti fueruit. & sic demum ad sacrũ
ministerium admitti. Hiicum ordi¬
nantur. solus episcopus manus ei ĩpo¬
nit. quia ad ministerium &e non ad
sacerdotium applicantur. Ponitur eis
erarium. id est stola suꝑ sinistrum
bumerum ab episcopo. ut per hoc ag¬
nescant se accepisse iugum dñi. quo
omuia ad sinistram. id est presentem
uitam pertiuentia aduersa fortiter
tolerent. & diuino timori subiciãt.
Accipiunt &e textum euangelioꝵ
de manu episcopi. ꝑ quem intelligant
se elle precones euangelii xp̃i. Nam sic̃
lectorib uetus testamentum. ita ilia¬
conib nouum predicare preceytum¬
tum est. precipue euangeliũ. quod soliˢᷤ
ipsis in ccclesia ꝓnuntiare licet. Ad

Expanded text:
gues, scilicet ne conturbent pacem hagues, scilicet ne conturbent pacem habentes; non multo vino deditos, quia ubi ebrietas, ibi libido et furor dominatur; non turpe lucrum sectantes, ne de Post haec adjecit: Hi autem probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen ordinationem probari debent; et si digni inventi fuerint, sic demum ad sacrum ministerium admitti. Hi cum ordinantur, solus episcopus manus eis imponit, quia ad ministerium non ad sacerdotium applicantur, ponitur eis orarium, id est stola super sinistrum humerum ab episcopo, ut hoc agnoscant se accepisse jugum Domini; quo omnia ad sinistram, id est, praesentem vitam pertinentia adversa fortiter tolerent, et divino timori subjiciant. Accipiunt et textum Evangeliorum de manu episcopi, per quem intelligant se esse praecones Evangelii Christi. Nam sicut lectoribus Vetus Testamentum, ita diaconis novum praedicare praeceptum est; praecipue evangelium quod solis ipsis in Ecclesia pronuntiare licet. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
secratio. ita in iniiuster o consecratio
sacramenti. Ipsis etiam sacerdotibus
ꝓpite presumptionẽ nonlicet caliũ
dni in mensa tollere. nisi tracditus eis
suerit adiacono. Leuite hostias super
altare ponunt. ipsi mensam dñi ꝯppo¬
nunt. Leuitȩ operiunt archam testam¬
ti. quia non omnes uidere debent. aut
possunt alta misterioꝵ que operiunt᷑
aleuitis. Ipsi albis induti uestib assistunt
altari. ut candore uestis mundicia uite
si nificetur. nitidiq ad hostias e inma¬
culati accedant Ta les enim dm̃ decet
habere ministros. qui nullo carnis
corrumpantur contagio. sed ꝑfecta m̃tis
&e corporis castitate sulgeant. Quales
enim diacones ordinandi s int. apostolꝰ
plainssime docct. scribens add timotheũ.
Nuam cum premisisset de sacerdotum
dectione continuo subiuncxit. Diaco¬
nes siniliter inreprehensibiles. hoc est
siue crimine. sicut episcopos. pudicos.
hoc est alibidiue continentes. non bilin¬

Expanded text:
secratio, ita in ministro dispensatio secratio, ita in ministro dispensatio sacramenti. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptionem non licet calicem domini in mensa tollere, nisi traditus eis fuerit a diacono. Levitae hostias super altare ponunt, ipsi mensam Domini componunt. Levitae operiunt arcam testamenti, quia non omnes videre debent aut possunt alta mysteriorum quae operiuntur a levitis. Ipsi albis induti vestibus assistunt altari, ut candore vestis munditia vitae significetur, nitidique ad hostias et immaculati accedant. Tales enim Dominum decet habere ministros, qui nullo carnis corrumpantur contagio, sed perfecta mentis et corporis castitate splendeant. Quales enim diaconi ordinandi sint, Apostolus plenissime docet scribens ad Timothaeum . Nam cum praemisisset de sacerdotum electione, continuo subjunxit: Diaconos similiter irreprehensibiles; hoc est, sine crimine, sicut episcopos; pudicos, id est a libidine continentes; non bilin
Abbreviated transcription (Latin):
portamus. donec in dextra. hoc est
in ȩternitate requiem habcamus. Hie
ordo in nouo testamento ab apostolis ini¬
testimonii plenos sp̃i sc̃õ adhoc officiũ
elegerunt. & oratione p̃missa manꝰ
eis imposuerunt. & cxide apostoli &
coꝵ. successores decreuerunt. ut in om¬
ni matrice ecelesia septeni diacones err¬
ca aram xp̃i. subluiori gradu tãquã
columpͥeͥ altaris assisterent. non sine
aliquo septenarii misterio. in quo fi¬
guratur. ut septifornus gr̃e spirmui
fulgentes scĩ sint corpore & spiritu.
Hii sunt septem angeli qui in apocalip¬
si tuba canentes. E ii septem candela¬
bra aurea. Eł ii uoces tonitruoꝵ. Ipsi
enim clara uoce in modum p̃conis ad¬
monent cunctos. siue ad adorandum
siue ad genua flectenda. siue ad psal¬
lendum. siue ad legendum. & audi¬
endum uerbum ipsi euangdliz ãt. ipsi
sacramenta dispensant. Sine ipsis
sacerdos nomen habet. officium non
habet. Nani sicut in sacendote con¬

Expanded text:
portamus, donec in dextera, hoc est, portamus, donec in dextera, hoc est, in aeternitate requiem habeamus. Hic ordo in Novo Testamento ab apostolis iniviros boni testimonii plenos Spiritu sancto ad hoc officium elegerunt: et oratione praemissa manus eis imposuerunt . Et exinde apostoli et eorum successores decreverunt, ut in omni matrice Ecclesia septem diaconi circa Aaram Christi sublimiori gradu, tanquam columnae altaris assisterent, etiam non sine aliquo septenarii mysterio. In quo figuratur ut septiformis gratiae spiritu fulgentes, sancti sint corpore et spiritu. Hi sunt septem angeli in Apocalypsi tuba canentes . Hi sunt septem candelabra aurea . Hi voces tonitruorum . Ipsi enim clara voce in modum praeconis admonent cunctos, sive ad orandum, sive ad genua flectenda, sive ad psallendum, sive ad legendum, et audiendum verbum. Ipsi evangelizant, ipsi sacramenta Dei dispensant. Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet. Nam sicut in sacerdote con