comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersa contentio. Quib utiq nec in uetere
instrumento post septuaginta interpretes
emendare quid licuit. nec in nouo ꝓfuit
emendasse: cum multarum gentium lingius
scriptura ante translata doceat falsa eẽ que
ad dita sunt. Igitur hec presens p̃fatiuncula
pollicetur quatuor tantum ei uangelia:
quoꝵ ordo iste est: Matheus. Marcus. Lucas.
iohannes: dodicum grecoꝵ emendata collati-¬
one s ueterum. Que ne multum a sectio¬
nis latine consuetudine discreparent ita cala-¬
mo tẽ ꝑ auimus: ut his tantum que sensũ
uidebantur mutare correctis: reliqua in a-¬
nere pateremur ut fuerant. Canones quoq
quos eusebius cesariensis ep̃c alexandrinũ
secutus ammonium in decem numeros ordi-¬
nauit. sicut in greco habentur ex pressimus
quod siquis ex curiosis uoluerit nosse que
in euuangelus uel eadem uel uicina uel sola
sint eoꝵ distinctiõne cognoscat. Magnus
siquidem hic in nr̃is codicib error moleuit.

Expanded text:
versa contentio: quibus utique nec in veteri versa contentio: quibus utique nec in veteri Instrumento post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec in Novo profuit emendasse: cum multarum gentium linguis Scriptura ante translata, doceat falsa esse quae addita sunt. Igitur haec praesens praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evangelia, quorum ordo est iste, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, codicum Graecorum emendata collatione, sed Veterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus, ut his tantum quae sensum videbantur mutare, correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant. Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur, expressimus. Quod si quis de curiosis voluerit nosse, quae in Evangeliis, vel eadem, vel vicina, vel sola sint, eorum distinctione cognoscat. Magnus siquidem hic in nostris codicibus error inolevit,
Abbreviated transcription (Latin):
Sin autem: ueritas est querenda de plurib:
cur non ad grecam originem reuertentes. ea
que uel a uitiosis interpretib male edita.
uel a p̃sumptorib imꝑitis emendata. peruer-¬
sius. uel a librariis dormitantib aut addita
sunt aut mutata. corrigius: Neq uero
ego de uetere disputo testamento: qd̾ a sep¬
tuaginta seniorib in grecam linguã uersũ:
tertio gradu ad nos usq ꝑuenit. Hon quero
qͥd aqͥla qͥd sẏminacꝰ sapiãt quare theodiotion
inter nouos & ueteres medius incelat. Sit
illa uera interpretatio quam apłi ꝓbauerunt.
De nouo nunc loquor testam̃to q̃uod grecũ
esse non dubium est. encepto apło matheo
qui primus in iudea euuangłium xp̃i he¬
braicis litteris edidit. Hoc certe cum in nr̃o
sermone discordat & dsuersos riuuloꝵ tra¬
mites ducit: uno de fonte querendus est.
Pretermitto eos codices quos a lutiano & esitio
nuncupatos. paucoꝵ hominum asserit per-¬

Expanded text:
Sin autem veritas est quaerenda de pluribus: Sin autem veritas est quaerenda de pluribus: cur non ad Graecam originem revertentes, ea quae vel a vitiosis interpretibus male edita, vel a praesumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus addita sunt, aut mutata, corrigimus? Neque vero ego de veteri disputo Testamento, quod a Septuaginta senioribus in Graecam linguam versum, tertio gradu ad nos usque pervenit. Non quaero quid Aquila, quid Symmachus sapiant, quare Theodotion inter novos et veteres medius incedat. Sit illa vera interpretatio, quam Apostoli probaverunt. De novo nunc loquor Testamento: quod Graecum esse non dubium est, excepto apostolo Matthaeo, qui primus in Judaea Evangelium Christi Hebraicis litteris edidit. Hoc certe cum in nostro sermone discordat, et diversos rivulorum tramites ducit: uno de fonte quaerendum est. Praetermitto eos codices, quos a Luciano et Hesychio nuncupatos, paucorum hominum asserit per
Abbreviated transcription (Latin):
me facere co
Is ex uetere: ut post exemplaria scriptu¬
arum toto orbe disꝑsa: quasi quidam ar-¬
iter sedeam. Et quia inter se uariant: que
int illa que cum greca consentiant uerita¬
e. decernam. Pius labor: s ꝑiculosa pre-¬
sũptio. uidicare de ceteris. ipsum ab om̃ib
ludicandum: senis mutare linguam: & ca¬
nescentẽ ĩ mundum. ad initia retrahere par¬
uuloꝵ. Quis enim doctus pariter uel indoctꝰ
cum in manus uolumen assumpserit. & a
saliua quam semel inbibit uiderit discre¬
pare quod lectitat : non statim erumpat in
uocem. me falsarium: me clamans ẽẽ sacri-¬
legum: qui audeam aliquid in ueterib libris
addere. mutare corrigere. Aduersus quam
inuidiam duplex causa ine consolatur: qd̾
& tuqui summus sacerdos es fieri uibes: &
uerum non eẽ quod uariat. & iam maledicoꝵ
testimonio comꝓbatur. Si enim latinis exem¬
plarib fides fides ẽ adhibenda: respondeant
quib tot sunt exemplaria pene quot codices.

Expanded text:
 facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa quae cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum: senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant, quibus: tot enim sunt exemplaria pene quot codices.
Abbreviated transcription (Latin):
parum fuit cdic̃e. suauitatem fecisti cra ieuo uo
nisi rursus pet̾et ut eum do at suauitatun: tanta
utios ut disciplinam possit sacientissime sustinere.
C̃eccia ponit̃ screntia: qm si magnicudine sua. p̃cedit
tem ait ibi. tunc non confundar: Hoc ait hic. i io
non confundar. Fiat gͦ cor immaculatum. men
dominice orationis effectum: inqua dicimus. auiucce
nobis debita nr̃a. Ita donata nob̃ regeneratione ad¬
iuncta confessione. fusa precatione. fit cor nr̾m inma¬
culatum. ut non confundamur: quia & hoc ad
iustificationes dei ꝑed: quando int̾ eius iha¬

Expanded text:
parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia pontem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non confundar.» Fit ergo cor immaculatum membrper dominicae orationis effectum, in qua dicimus, «Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter ejus
Abbreviated transcription (Latin):
didi. Augeri sibi ista ꝓscit: & ꝑfici. Nam utiq qui
iam dixerat. suauitatess seciff unt seruo tuo: quonͦ.
dicit suauitatem dole ire. tua ut ei gr̃a dei magis
magisq abunce: ue snotescat dulcedine bonitatiᷤ:
Habebant erm fidem qui dixerunt. dñe adauge
nobis fidem. Et quandiu uuitu in hoc mundo.:
ꝓficientium ista est cantatio. Vddidit autem q erudi¬
tionem: uel sicut plures coaices habe i disciplinam.

Expanded text:
didi.» Augeri sibi ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisque innotescat dulcedine bonitatis? Habebant enim fidem qui dixerunt: «Domine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo, proficientium est ista cantatio. Addidit autem, «et eruditionem;» vel sicut plures codices habent, «disciplinam.»
Abbreviated transcription (Latin):
domine secundum uerbum tu¬
um: uel potius scđm eloquium
aliquando suauitatem. aliquando bonitatem. ñi
int̾pietes transtulerunt. Gerum quia suaui¬
tas pot̾ ẽẽ ce uiinalo. quando illicita quieq & im

Expanded text:
bum tuum;» vel potius, «secundum eloquium aliquando «suavitatem,» aliquando «bonitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et im
Abbreviated transcription (Latin):
dumodo ni tus manib uxet ad santra di cne caitere¬
ꝙ nnfra auuim a tempore exmuinationis hniusmõi
computandum bene cautare addiscet cũ cirea uł sine
cura et si fresan ita esse nõ reppereris et si dittus
Beruardinis ño bone cantet et nõ iurauerit ut
p̃fertur dnõdo ip̃m ał post diligentem examina¬
tionem ad obtiuendiu benefitum sunic cura ydoueñ
esse reppereris suꝑ quib tuam constientia ouerauus
siue cura dutapat bufitiiun eccliastitiun tuius
feuctus cedditus et ꝓuentus si cũ cura sexagita
taxationem decune ualoreu amiuũ nõ excedaint
ad collatienem/ ꝓusioneui pntationtu sen quauis
ailiam dispositionem ueñ fr̃is nẽi.. tp̃i it dilcttor

Expanded text:
dummodo in tuis manibus iuret ad sancta Dei euangelia, quod infra annum a tempore examinationis huiusmodi computandum bene cantare adiscet, cum cura uel sine cura, et si forsan ita esse non inueneris, ipseque Godhstanus non bene cantet et non jurauerit, ut prefertur, dummodo ipsum alias post eandem examinationem ad obtinendum beneficium sine cura ydoneum esse reppereris, super quibus tuam conscientiam oneramus, sine cura dumtaxat beneficium ecclesiasticum, cuius fructus, redditus taxationem decime valorem annuum non excedant, ad collationem, prouisionem, presentationem seu quamuis aliam disp
Abbreviated transcription (Latin):
qd id̾em Ruaedinus ꝑ se uł ꝓtuxatorem suũ ad hee
legitune constitutum infea uraus ieus spaciũ
postq̃ sibi utl eidein ⁊ ratori de ip̃ius benefitii
uatatione conscitit duxerit acceptandum conferte¬
Dum eiden Bernaedino post acceptatione hadmoi
tũ om̃ib uirib et ꝑtinentiis sius donationi tue
et capitulo ne de huiasmnõi bufio interun etiam
ante acceptationem eindem insi postꝙ̃ eis cõstitit¬

Expanded text:
procuratorem suum ad hoc legitime constitutum infra vnius mensis spacium, postquam sibi vel eidem procuratori de ipsius prebende vacacione constiterit, duxerit acceptandam, conferendam sibi post acceptacionem huiusmodi cum omnibus iuribus et pertinenciis sectori, ne de huiusmodi beneficio interim etiam ante acceptationem eandem, nisi postquam ei constit
Abbreviated transcription (Latin):
Noli ergo plebs dei noli ꝑlebs xp̃i.
Noli tu corpus illuis capitis suꝑtre.
attende iũculum patis tue. Attende pro
ergo de alieno malo gaudebis: Passus
habere tribułones. nõtlum cepisti esse

Expanded text:
noli tu, plebs Dei, noli, plebs Christi, noli, corpus illius capitis. Attende vinculum pacis tuae, attende promErgo de malo alieno gaubebis? Passus habere tribulationes, nondum coepisti esse
Abbreviated transcription (Latin):
eplam iobis. Numilis porta deum
tuũ. esto iumentũ sessoris tui. Bonũ
est ut ipse regat te ⁊̃ tlucat. Nam si
ip̃m senssorẽ nõ habu̾is ceruicẽ eri¬
gere potes calcem potes mitt̾e. Sed
ue tibi sine rectore. Sr. pͦ. Elige ergo¬

Expanded text:
Esto humilis, porta Dominum tuum; esto jumentum sessoris tui. Bonum tibi est ut ipse regat, et ipse ducat. Nam si ipsum sessorem non habueris, cervicem erigere potes, calces potes mittere: sed vae tibi sine rectore; quia liber
Abbreviated transcription (Latin):
honatas. uides ptꝰ selongas trahentes frmnbrias
te tua sanctitas nõ relinquat. Non sũt illa que
poetant. tũ eñi intierint nõ sument oriia m̃

Expanded text:
oneratas. Vides longas post se trahentes fimbrias, te tua sanctitas non relinquent. Non sunt sua quae portant. Cum interierint, non sument omnia
Abbreviated transcription (Latin):
monãchoꝵ. tanonicoꝵ. sc̃imonialiũ
quib omnia nccia prouidebat. ⁊ nł¬
sibi omnĩo retinebat. Ibi ⁊̃ iudit
predicti malachie fratrem yterinũ.
mire dtinentie uirum. ⁊ nolũtarie
pauꝑtatis amatorem: ⁊ nemiam
duanensis cuutatis antistitem: ui¬
rum simplicem atq modestum : sa¬
pientia quoq ⁊ castitate p̃ceteris.
fulgentem. Hos quatuor ꝯgno uit
ep̃os. Erat quoq illis unum seclile
nurabilr ornatum in quo ulłs sede¬
est istud seclile: aut quare sic uacat:

Expanded text:
monachorum, canonicorum, sanctimonialium, quibus omnia necessaria providebat et nihil omnino sibi retinebat. Ibique vidit  fratrem praedicti Malachiae uterinum, mirae continentiae virum et voluntariae paupertatis amatorem, et Neemiam Cluanensis civitatis antistitem, virum simplicem atque modestum, sapientia quoque et castitate prae caeteris fulgentem. Hos quatuor cognovit episcopos. Eratque juxta eos unum sedile mirabiliter ornatum, in quo nemo sedeest istud sedile, et quare sic vacat? »
Abbreviated transcription (Latin):
plectens intime caritatis iuscerib
ait. Dñs custodiat introitũ tuũ. ⁊
exitum tuum: exhoc minc ⁊ usq in
seculum. Ego stmm ait patronꝰ tuus
ruadan ⁊ cui iuire debitor es sepulce
⁊ cum hoc dixisset: stetit. nil ampliꝰ
uidit sc̃m patriciũ hyb̾uiensẽ ẽpm.¬

Expanded text:
plectens, intimae charitatis visceribus, ait: Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum . Ego sum Ruadanus patruus tuus, cui jure debitor es sepulturae, et cum hoc dixisset, stetit, nil amplius vidit sanctum Patricium Hib
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. ore añt d fessio sit ad salutem.
atq in pͥntipio quidem sinonis ustus
accusator est sui. Nam inmedio mag¬
nificare dñm. in tertio quoq si eatenꝰ
affluit sap̃ia edificare pximũ debet
an uero et inopere asfluendũ est sap̃ia
⁊ maxime. Queramiꝰ ergo in opere tri¬
ad opus ꝑtinet copiose satis affluere
obetlientia ꝓpriam morti ficet uoluntatẽ.
huinilis ꝯtinentia. carnalem ꝑiter et
scl̃arem amputet uoluptatem hylaris

Expanded text:
tiam, ore autem confessio fit ad salutem . tiam, ore autem confessio fit ad salutem . Atque in principio quidem sermonis justus accusator est sui : nam in medio magnificare Dominum; in tertio quoque si catenus affluit sapientia aedificare proximum debet. An vero et in opere affluendum est sapientia? Et maxime. Quaeramus ergo et in opere triad opus pertinet, copiose satis affluere obedientia propriam mortificet voluntatem; humilis continentia carnalem pariter et saecularem amputet voluptatem; hilaris
Abbreviated transcription (Latin):
nec sedari. nec in altum tollere sese p̃¬
ualebit quod uidel alias occupetur.
sic humanus animꝰ donec cas qs p̃di¬
ximus manus ⁊ lingue custoclias sol¬
lercer impleat. nec ad ꝑfectam hanc stu
ipsius poterit reflecti curam. nec iocin¬
tla deuotõnis tnͣquillitate fiui. nec in
sblimem diuine dtẽplatõnis ꝓficere gͣ¬
dum. De iriplici sapientia cordis e¬
tuoꝵ p̃mioꝵ. Inuenisti plane sapĩam.
si pͥoris uite pcc̃ata defleas. si huiꝰ scli
desiderabilia ꝑuipendas. si eternam be¬
autudinem toto desiderio ⁊cupiscas. In¬
ueĩsti sapĩam. si tibi hoꝵ trium singu¬
la sapiunt put sũt ut hec quidem am¬
ara ⁊̃ om̃ioꝰ fugienda. Ista queq uelud
caduca ⁊ tnsitoria ⁊ tempnẽtͥa. illa ut
intimi quodam amii sapore diuidices
sapientia uł puidentia si sit more ⁊¬
fessio pporie iniquitatis. Si gratiarũ-
act̃o ⁊ uox laudis. sit ⁊̃ smo edifica¬
cõnis. Nmuiꝵ corde credit᷑ ad iusti¬

Expanded text:
nec sedari, nec in altum sese tollere praevnec sedari, nec in altum sese tollere praevalebit, quod videlicet alias occupetur: sic humanus animus, donec eas, quas praediximus, manus et linguae custodias solerter impleat, nec ad perfectam hanc sui ipsius poterit reflecti curam, nec jucunda devotionis tranquillitate frui, nec in sublimem divinae contemplationis proficere gradum. Eturorum praemiorum. Invenisti plane sapientiam, si prioris vitae peccata defleas, si hujus saeculi desiderabilia parvipendas, si aeternam beatitudinem toto desiderio concupiscas. Invenisti sapientiam, si tibi horum singula sapiunt prout sunt, ut haec quidem amara et omnino fugienda, ista quoque velut caduca et transitoria contemnenda; illa vero ut intimo quodam animi sapore dijudices sapientia vel prudentia, si sit in ore confessio propriae iniquitatis, si gratiarum actio et vox laudis, si etiam sermo aedificationis. Nimirum corde creditur ad justi
Abbreviated transcription (Latin):
est dfessio eo ꝑidosius noxia. quo sb̾tiliꝰ
uana cũ ipsa ⁊̃ in honesta ⁊ turpi a de
nobis detegere yt uerem. nõ quia hĩile
simus. set ut esse putemur. Appetere ãt
de humilitate laudem humilitatis est
nõ urctutis. s sbu̾sio. Uerus. humilis
uilis uult repurari nõ humilis pai¬
cari gautlet ⁊temꝑtu sui. hoc solo sa
custos ꝯfessio suꝑbie militet ⁊ inde ueliͤ
uideri melior unde uideris deterior: opi¬
rabile lactantie genus ut nõ possis pu¬
tari sc̃s si nõ appeas sceleratꝰ. At talis ⁊¬
fessio spẽm hñs hũilitatis nõ uirtutem
omne iam custodiam exhibere sapiens
monet. ninuꝵ quia ex ipso iuta ꝓcedit
Ego tamen etiam hanc dstare᷑ arbitror
specialiter inluob. Ut uidel super affco¬
num ꝑiter ⁊ cogita cõnum suaꝵ greges
mens sollicita uigilanter in tendat. ⁊ be¬
ne huic datur omnis custodia aquo qͦs
tis habeant spem nõ turtutem. Sicus
enim fontis uena scaturiens nisi fon¬
tes ante impleu̾it adiacentes nec reflue̾

Expanded text:
est confessio eo periculosius noxia, quo subtilius vana, cum ipsa etiam inhonesta et turpia de nobis detegere non veremur, non quia humiles sumus, sed ut esse putemur. Appetere autem de humilitate laudem, humilitatis est, non virtus, sed subversio. Verus humilis vilis vult reputari, non humilis praedicari. Gaudetcustos confessio superbiae militet, et inde velis videri melior, unde videris deterior? Mirabile jactantiae genus, ut non possis putari sanctus, si non appareas sceleratus. At talis confessio speciem habens humilitatis, non virtutem, omnem jam custodiam adhibendam Sapiens monet: nimirum quia ex ipso vita procedit . Ego tamen etiam hanc constare arbitror specialiter in duobus: ut videlicet super affectionum pariter et cogitationum suarum greges mens sollicita vigilanter intendat. Et bene huic datur omnis custodia, a quo catis habeant speciem, non virtutem. Sicut enim fontis vena scaturiens, nisi fossas ante repleverit adjacentes, nec refluere,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm audimus aliqͦs remĩsci. ⁊ iactitare ĩ¬
te litt̃atorio gessere ⁊ fuictu. s altud quid
scd̃m mũdi quidẽ uanitate fauorabilem.
Scd̃m aĩt uero salutem. nociuũ. ꝑnicõsũ.
dampnosũ. Non nulli talia rememorã¬

Expanded text:
quam audivimus aliquos reminisci et jactitare imte litteratorio gessere conflictu, seu aliud quid secundum mundi quidem vanitatem favorabile, secundum animae vero salutem nocivum. perniciosum, damnosum.
Abbreviated transcription (Latin):
ac pene iam moriens. Facultates su¬
as pauꝑib erogabat. Cumq cy¬
stertiusium monachoꝵ. quoꝵ iam
uocatus est ad tlomũ eius sup̃tlictꝰ
frater. tantãq pecunie sũmam. in
elemosina ab ipso moriente accepit
cuncta que in iũxerat abbas sufficient̾¬
exca dparet. Acceptis itaq trib redis.
tum nouem quadgariis eqtus onera

Expanded text:
ac pene jam moriens facultates suac pene jam moriens facultates suas pauperibus erogabat. Cumque Cisterciensium monachorum, quorum jam vocatus est ad domum ejus supradictus frater, tantamque pecuniae summam in eleemosyna ab ipso moriente recepit, ut cuncta quae injunxerat abbas, ex ea sufficienter compararet. Acceptis itaque tribus rhedis, cum nove
Abbreviated transcription (Latin):
gore cet̾isq molestus periclitent᷑:
nisi eis dcite subueniat᷑. Uade ergͦ
adiuinilinas uercelliati. que pxime
instant. ut dpares ibi quadrigas
tres. ⁊ eaꝵ singłis ternos eques forteᷤ
atq tractores: quib maxĩe indige¬
mus. ad nostra onera ꝯportantlã.
Cumq quadgas illas pannis ⁊ ali¬
mentis. alusq reb ncͣcus oñauis:¬
reu̾teris. Respondens autem frater
dixit ei. Daratus sum dñe pater.
ut tius iussionib obsequar. si p̃ciũ
dederis ad illa subsidia ꝯparanla.
Bespondit ei abbas. Eece denarii tͤs.
qui soli reꝑti sunt mista domo. Tolle
debit. Securus itaq uade quia mͦ¬
tet dñs angelum suũ tetum: ⁊ ꝓspe¬
rum faciet iter tuũ. Profectꝰ itaq
frater cum uercelliacũ deuenisset:
aquodam uiro fideli ⁊ timorato hos¬
pitio receptus est. Qui dum itmis
eius causas. ⁊ fratrũ in tligentias
agnouiss: ab ut inĩstanti adquen¬
dam opulentissim̃ hominẽ. finiti¬
mũ suum. qui desperate ⁊angens.

Expanded text:
eris molestiis periclitentur, nisi eis concite subveniatur. Vade ergo ad nundinas Verzelliaci, quae proxime instant, ut compares ibi quadrigas tres, et earum singulis ternos equos fortes atque tractores, quibus maxime indigemus ad nostra onera comportanda. Cumque quadrigas illas pannis et alimentis, aliisque rebus necessarisreverteris. » Respondens autem frater dixit ei: « Paratus sum, domine Pater, ut tuis jussionibus obsequar, si pretium dederis ad illa subsidia comparanda. » Respondit ei abbas: « Ecce denarii tres, qui soli reperti sunt in ista domo. Tolle ordia providebit. Securus itaque vade, quia mittet Dominus angelum suum tecum, et prosperum faciet iter tuum. » Profectus itaque frater cum Verzelliacum pervenisset, a quodam viro fideli et timorato hospitio receptus est. Qui dum itineris ejus causas et fratrum indigentias cognovisset 293 abiit in instanti ad quemdam locupletissimum hominem, finitimum suum, qui desperate languens,
Abbreviated transcription (Latin):
meam queris: Si p̃ceptis meis obedire ñ
despicis. precor atq p̃cipio. ne id ampliꝰ
fatere uelis. Nam cũ ego sim apudd̾m
indignus. et omniũ minimꝰ. magnum
michi est. si cõmuni omniũ uictu. atq
uestitu. fuero bonoratꝰ. Ex quo enĩ as¬
stmptus sum ad regimen anmiaꝵ. hoc
unũ est qd̃ p̃cetis timui ⁊ semper time

Expanded text:
meam quaeris, si praeceptis meis obedire non meam quaeris, si praeceptis meis obedire non despicis, precor atque praecipio ne id amplius facere velis. Nam cum ego sim apud Deum indignus, et omnium minimus, magnum est mihi si communi omnium victu atque vestitu fuero honoratus. Ex quo enim assumptus sum ad regimen animarum, hoc unum est quod prae caeteris timui semper, e
Abbreviated transcription (Latin):
fatear. uehementõr extitit in hac ꝑ¬
te. Satis etenim illum suꝑ huiꝰ¬
modi noui atq notam: quipre qui
płib annis eidem in sua mensa mi¬
nistraui. Nam cum in se ipso uicia
carnis sue miseratõne ꝑseq̃retur :
humilis: ⁊ qmͣ temꝑans ext̾itit: h
uno qd̃ dicturus sum. facile ad uer¬
tere erit. Quidam siquidẽ die cũ
uestiarius mon achus. in lectulo eꝰ
cucullam nescio aut tunicam quam
ip̃m intlui uellet. solito meliu scu¬
lam apposusset. In crepuit eum
audiente me pr̃. ⁊ dixit. Quid est
dilecte mi frater. qd̃ facere cupis.
ut acõmuniõe fratrũ nr̃oꝵ me se¬
pares: ⁊̃ notabili habitu dedetores:
Sece qui mollib uestiunt᷑ in domi¬
b regum sunt. Rn quia abbis no¬
mi ne censeor: proptea monãchꝰ esse nõ
debeo: Numqͥd id circo ꝯstitutus sum.
minister et sũus alioꝵͥ ut lautõrib ep¬
ulis debeam saginari. ⁊ cultõrib indim̃¬
tis ornari: Si ergo me dĩligis. si pacẽ

Expanded text:
fatear, vehementior fuit in hac parfatear, vehementior fuit in hac parte. Satis etenim illum super hujusmodi novi atque notavi; quippe qui pluribus annis eidem in sua mensa ministravi. Nam cum in seipso vitia carnis sine miseratione persequeretur, humilis et quam temperans exstitit, hoc uno quod dicturus sum, facile advertere erit. Quadam siquidem die cum vestiarius monachus in lectulo ejus cucullam nescio, an tunicam, qua ipsum indui vellet, solito meliusculam apposuisset, increpavit eum, audiente me, pater, et dixit: « Quid est, dilecte mi frater, quod facere cupis, ut a communione fratrum nostrorum me separes, et notabili habitu decolores? Ecce qui mollibus 1232 vestiuntur in domibus regum sunt. An quia abbatis nomine censeor, propterea monachus esse non debeo? Nunquid idcirco constitutus sum minister et servus aliorum, ut lautioribus epulis debeam saginari, et cultioribus ornari? Si ergo me diligis, si pacem
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃q benissiiũ ꝑ astorem. se exhibu¬
erit: non est mee simplicitatis exponẽ.
Nam qm̃ad̾m alios p̃cellebat officio.
dignitatis: ita etiam p̃̾cetlebat religõis
exemplo. ⁊ merito scĩtatis. Castus .piꝰ.
humilis. mansuetꝰ. atq motlestus.
super om̃s quos intlieb eius uidisse
me memini extitit.Parsimoniã
uero ut ait ille seuerus de bt̃o saerti¬
no. nõ est ncc̃e in eo laudate: cum ad¬
huc in scło positus. ita frugaliter ui¬
xerit. ut iam non scolasticus. s mo¬
nachus putaret᷑. Nam sicut ip̃e
quibilam intimis suis secrete in¬
notuit: biennio ante ꝯuersionem
suam. licet etate non tlum adultus.
ita abstinentie operam tletlit ⁊ ut ñ¬
qͣm uoluerit pane saltem ⁊aqua sa¬
uis in ipso temꝑe usq ad mortem
pene egrotasset: nũqͣmͣ sume acqui¬
euit. Iam uero monachus factus.
quã sobrie uiuendo. inmo qũa rigi¬
de abstinendo. corpus in suitutẽ red̾¬
gerit. suꝑsedeo dicere: quia ut ueꝵ

Expanded text:
que benignissimum pastorem exhibuerit se, non est meae simplicitatis exponere. Nam quemadmodum alios praecellebat officio dignitatis, ita etiam praecedebat religionis exemplo, et merito sanctitatis. Castus, pius, et humilis, mansuetus atque modestus super omnes quos in diebus ejus vidisse me memini. Parcimoniam vero, ait ille Severus de beato Martino, non est necesse in eo laudare, cum adhuc in saeculo positus ita frugaliter vixerit, ut non jam scholasticus, sed monachus putaretur. Nam sicut ipse quibusdam intimis suis secrete innotuit, biennio ante conversionem suam, licet aetate nondum adultus, ita abstinentiae operam dedit, ut nunquam voluerit saltem pane et aqua savis in ipso tempore ad mortem pene aegrotasset, nunquam sumere acquievit. Jam vero monachus factus, quam sobrie vivendo, imo quam rigide abstinendo corpus in servitutem redegerit, supersedeo dicere; quia, ut verum
Abbreviated transcription (Latin):
multis argum̃tis id ip̃m ab ea ꝑ ꝯfes¬
ꝓficeret: monuil eam uicini mona¬
sterii calacensis. supra memoratum
dscientiam totam expon̾e. Porro sa¬
cerdos euntlem priorem. suꝑ huiꝰ
uerbo secrenus p̃mimire curaũ̾at.
Cumq ergo ueniss ad eum młr. i¬

Expanded text:
multis argumentis idipsum ab ea per confesudine proficeret, monuit eam vicini monasterii Calacensis supra memoratum conscientiam suam totam exponere. Porro sacerdos eumdem priorem super hujusmodi verbo secretius praemunire curaverat. Cum ergo venisset ad eum m
Abbreviated transcription (Latin):
sus. narrauit nobis miracłm glorio¬
sum: quo sibi aquotlam calacensis mo¬
nasterii priore. uiro sc̃issimo relatũ esse.
dicebat: quo p̃sente res ipsa dtigerat
rem quotlãmͦ ducere uidebatur Serũp¬
tamen in adolescentia piaculũ qd̃tlam¬

Expanded text:
sus, narravit nobis miraculum gloriosum, quod sibi a quodam Calacensis monasterii priore, viro sancto, relatum esse dicebat, quo praesente res ipsa contigerarem ducere videbatur: verum in adolescentia sua piaculum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dies aliqͦs ibidem latitaurt. Ubi cũ
die noctuq mor̃one ꝑsisteret: Factus
est in mentis excessu.⁊ ecce aꝑꝑuit ei¬
ĩ magna gloria uirgo puerꝑa. dña an¬
geloꝵ. portans in manib regẽ glorie
ꝑuulum suũ ih̾m. Quam cũ ille ui¬
diss. procidit ad pedes enis: obsecnͣs
turbaris ohomo: ⁊ imponens ei in
tiluas suas. sicuti alteri symeoni. no¬
bilem illi sarcinam. qm gestabat. ait.
Accipe filiũ meũ: ⁊ serua michi illũ.
Quo fc̃o. sublata est insio ab oculis
etus: ⁊ rediens ad seipm intellexit qͦ¬
niam adño egressus est smoͥ ⁊ qr uere
filii dei. ⁊ menbra xp̃i essent: qui ciꝰ
prouidennie ⁊mittebant᷑. Hac igit᷑

Expanded text:
per dies aliquot ibidem latitavit: ubi cum per dies aliquot ibidem latitavit: ubi cum die noctuque in oratione persisteret, factus est in mentis excessu; et ecce apparuit in magna gloria Virgo puerpera, domina Angelorum, portans in manibus Regem gloriae, parvulum suum Jesum. Quam cum ille vidisset, procidit ad pedes ejus, obsecrans uturbaris, o homo? » Et imponens ei in ulnas suas, velut alteri Simeoni, nobilem illam sarcinam quam gestabat, ait: « Accipe Filium meum, et serva mihi illum. » Quo facto, sublata est visio ab oculis ejus: et rediens ad seipsum, intellexit quoniam a Domino egressus est sermo, et quia vere filii Dei, et membra Christi essent qui ejus pr
Abbreviated transcription (Latin):
eximie scĩtatis: nobilis quide gñe.
s morũ eligantia nobilior fuit.
Qui liberaub studiis non medio¬
criter miciatus. sacris tamẽ litteris
ardentõri studio semper in hesit: ita
ut postimotlũ cum sapientia ⁊ etate
proficer eam p̃oculis ac manib ĩ¬
cessanter haberet: ⁊ne admensam
quid̾e sine lectõne diuĩa discumbe
uellet Qd̃ non modo faciebat. in
ꝓpria tlomo. Uerũ etiam inscolis ꝑ¬
grinando. Hic dum ess abbas cãm¬
beronensis. dececlente pie memorie
dño Roberto. qui ht̃o Bnhardo suc¬
cesserat electus est ad reginen cla¬
reuallis. Ad qͣm tamen clectõnẽ ue¬
iire dissimulanit. qmͣuis ex nomĩe
uocaret᷑. timens utiq. ne hoc illi
accideret. qd semper accidere uerebaͭ.
cum reqrentlum ꝑuenire potussẽt:
garrula fama p̃uolante cognouit :
uenissent. Hoc itaq rumore turba¬
tus ⁊ anxius. fugam arripuit. Ueni¬
ensq ad tlomũ uallis sancti Petri. qd̃
est monasteriũ ordiuis cartusiensis.

Expanded text:
eximiae sanctitatis; nobilis quidem genere, sed morum elegantia nobilior fuit. Qui liberalibus studiis non mediocriter initiatus, sacris tamen Litteris ardentiori desiderio semper inhaesit; ita ut postmodum cum sapientia et aetate proficeret, eas prae oculis et manibus incessanter haberet, et ne ad mensam quidem sine lectione divina discumbere vellet. Quod non modo faciebat in propria domo, verum etiam in scholis peregrinando. Hic dum esset abbas Camberonensis, decedente piae memoriae domno Roberto, qui beato Bernardo successerat, electus est ad regimen Clarae-Vallis. Ad quam tamen electionem venire dissimulavit, quamvis ex nomine vocaretur; timens utique ne hoc illi accideret, quod semper accidere verebatureum requirendum pervenire potuissent garrula fama praevolante cognovit, qimiter convenissent. Hoc itaque rumore turbatus et anxius, fugam arripuit; veniensque ad domum Vallis-Sancti-Petri, quod est monasterium Ordinis Carthusiensis,
Abbreviated transcription (Latin):
cincta relatõne disserui: nõ ut illtus
magna sunt. ⁊ meam omñio puitatẽ
excetlunt. stilo op̃hendere cuncta intende¬
rim. s ut in ea solũm que uel michi so¬
li uel pautis mecum nota esse ꝑutabã.
lic̾taꝵ monũtis tradita nõ perirent.

Expanded text:
illius magna sunt, et meam omnino parvitatem excedentia, stylo comprehendere cuncta intenderem, sed ut ea solummodo quae vel mihi soli, vel paucis mecum nota esse sciebam, litterarum monumentis tradita, non perirent.
Abbreviated transcription (Latin):
in greclientẽ. Uix mensis p̃terierat
unus. ⁊ ecce reuelante dño denui¬
tlata est impuritas eius. ⁊ eradi¬
cata est uox deparatlyso dei plan¬
tatõ spuria. qmͣ pr̃ celestis nõ plã¬
tauit. De beato fastrado albe qͥ uidit

Expanded text:
ingredientem. Vix mensis praeterierat ingredientem. Vix mensis praeterierat unus, et ecce, revelante Domino, denudata est impuritas ejus, et eradicata est mox de paradiso Dei plantatio spuria, quam Pater coelestis non plantarat.
Abbreviated transcription (Latin):
adiutor. oꝑtimitatib in tribułone.
Ab illa uẽro die ⁊ deinceps aicut
socio suo causa or̃onis. Qm diu
uero fuerunt mitinere illo. soliti
erant dieb singulis sine in t̾mis¬
re. Tandẽ uero ingressus mon as¬
terium molismense. isclem uen abi¬
lis stephanus feruentissimo studio
laborauis. ac mod̾ omnib insti¬
t it ut lecus et ordo cystciensis
institueret᷑: cuiꝰ ipse post modum
ordinante dño. pastor ⁊ doctor exmu¬
us erat insttuendꝰ. Hic itaq
longo senio ⁊fectus. cum iam ca¬
ligassent cculi eius. ⁊ iuidere non
poss. p astoralem curã deposuit. Ut
sibimet ipsi ⁊ soli clño iam uacarz
successit autem ei quitlam indignꝰ
honore. nomie guido. qui donis ex¬
teriorib in star sepulchti de albati.
non metliotrit̾ pollens: in terius
erat uicõꝵ ꝑutremne sordens. Cũq
in ipso promotõnis sue pͥ mortlo fr¬
atrum professiones de more recipet:
phanus. Uitlit in mũtlum spiritũ
ad illum uenientẽ. atq in os eius

Expanded text:
ione. Ab illo ergo die et deinceps, sicut socio suo causa orationis. Quandiu vero fuerunt in itinere illo, soliti erant diebus singulis sine intermisre. Tandem vero ingressus monasterium Molismense, isdem venerabilis Stephanus ferventissimo studio laboravit, ac modis omnibus institit, ut locus et ordo Cisterciensis institueretur, cujus ipse postmodum ordinante Domino pastor et doctor eximius erat instituendus. Hic itaque longo senio confectus, cum jam caligassent oculi ejus, et videre non posset, curam pastoralem deposuit, ut sibimet ipsi et soli Domino jam vacaret. Successit autem ei quidam indignus honore, nomine Guido, qui donis exterioribus instar sepulcri dealbati non mediocriter pollens, interius erat vitiorum putredine sordens. Cumque in ipso suae promotionis primordio, fratrum professiones de more susciperet, phanus vidit immundum spiritum ad illum venientem, atque in os ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uisionem. bicuit̾ refero. dequa ꝙͣuis
in certum habeam. cui ipsa dtigerit:
certum tamen habeo. qd̾ ea aplurib
⁊ pluries audisse me ⁊ tigit. Ferũt¬
igitur in regione anglie quẽdam re¬
uigiosum magneq uirtutis exist̾e ra¬
rum. qui in ipsa tlie quã bt̃s Snh.
albas in clareualle demũtlo migͣuit.
cum esset in anglia. Uidit inspiritu
maximũ quentlam angłm de celo tñs¬
missum. maxima nichiloꝰ animam
qͣntlam de terra assimĩtem. ⁊ sam cũ
ingenti gandio. secum ad astra detlu¬
centem. Postinodũ autẽ. cũ ipse b̃s
frastradus abbas exiret de corpore:
catlem die uidit ille qui sup angłm
prioris tamẽ anime magͥtudini non

Expanded text:
visionem breviter refero, de qua, quamvis visionem breviter refero, de qua, quamvis incertum habeam quis eam viderit, certum tamen habeo quod eam a pluribus et pluries audisse me contigit. Ferunt in regione Angliae quemdam religiosum magnaeque virtutis virum existere, qui in ipsa die, qua beatus Bernardus abbas in Clacum esset in Anglia, vidit in spiritu maximum quemdam angelum de coelo transmissum, maximam nihilominus animam quamdam de terra assumentem, et eam cum ingenti gaudio secum ad astra deducentem. Postmodum autem cum ipse beatus Fastradus abbas exiret a corpore, eadem die vidit ille qui supra, prioris tamen animae magnitudini non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidimus. in ꝯspectu dñi exstitit pre¬
ciosa: ⁊ in dspectu hoĩm celebris
pro negocuis monasterii. ac tocius
ordinis sui dño alexandro pape as¬
sisteret: correptus egritudine lecto
ne quieuit. Huic aurem decetlenti
tota romana curie dignitas astitit.
ut ipse quoq clomnus papa ꝓpriis
manib inungens. atq apostolica
benetlictõne dmuniens. magno pie¬
tatis affectu morienti ꝯpateret᷑. ⁊ mor¬
tuo dgratularct᷑. Et non solum apłi¬
cus: Serĩ etiam pissimus francoꝵ
rex Lotlewitus. qui et ipse p̃sens erat.
cum sua nithiloꝰ curia planctu mag¬
no sc̃issimum iuirum. quasi prẽm ca¬
rissimũ plauxit: młtasq super eum
lacrimas futlit. Tantlem uero apud¬
ditum est. Constat ergo quia felix
dsũmatõ sanctissimi pr̃is. ipsaq cla¬
ritas celebruni fuis designata fu̾it
cudent᷑ insplendore illius p̃ciosissi¬
mi. ⁊̃ coram dño positi monum̃ti.
Nliam queq de cotlem pre puissimo

Expanded text:
confidimus, in conspectu Domini exstitit preconfidimus, in conspectu Domini exstitit pretiosa, et in conspectu hominum celebris pro negotiis monasterii ac totius Ordinis sui domino papae Alexandro assisteret, correptus aegritudine lecto ne quievit. Huic autem decedenti tota Romanae curiae dignitas astitit, ita ut ipse quoque domnus papa propriis illum manibus inungens atque apostolica benedictione communiens, magno pietatis affectu morienti compateretur et mortuo congratularetur. Et non solum apostolicus, verum etiam piissimus Francorum rex Ludovicus, qui et ipse praesens erat cum sua curia, planctu magno sanctissimum virum quasi patrem charissimum planxit, multasque super eum lacrymas fudit. Tanulatum. Constat ergo quia felix consummatio sancti Patris, ipsaque claritas celeberrimi funeris designata fuerit evidenter, in splendore illius pretiosissimi et coram Deo positi monumenti. Aliam quoque de eodem Patre piissimo
Abbreviated transcription (Latin):
liter dicens. Sepulchꝰ istud de qͦ stisci¬
terra proxime assum̃di. de ciuꝰ recessi¬
one magna in ꝑtib istis iõge late¬
q desolatõ erit: cuiꝰ ⁊̃ mors futura
est in ꝯspectu dñi p̃ciosa: ⁊̃ in dspeclu
autem cum ego uidissem eum ob¬
nubilãto uultu. animi dolentis indi¬
cia prefentem : sascitatus sum ab ço
mestitudinis eius causam. Cũq
reogatus młtum tandem exposiuss
ego sciens illum multa p̃ditũ urtu¬
quent̾ honoratum: cogitaui et cretlidi.
quia u̾bum qd̃ uiderat homo tam
sc̃s. tamqm ꝑfectus: nõ poterat om¬
nino non impleri. Euolutis autẽ
pente ꝑculit aures nr̃as. demopina¬
to eiusdem btissimi archi abb̾is. ru¬
mor tristissimus quo tristiorem a
multis retro tlieb. in tẽpore illo ac¬
cidisse nõ cretlimus: neq in ꝑtib
istis. neq in uniu̾so ordine cyst̾cier̃
Ueꝵ ꝑtamẽ iuxta p̃dicte reuelatõ¬
nis motlum. mors illius nõ uere

Expanded text:
liter, dicens: « Sepulcrum istud, de quo scisciliter, dicens: « Sepulcrum istud, de quo scisciterra proxime assumendi: de cujus recessione magna in partibus istis longe lateque desolatio erit; cujus etiam mors futura est in conspectu Domini pretiosa et in conspectu autem cum eum vidissem obnubilato vultu, animi dolentis indicia praetendentem, sciscitatus sum ab eo moestitudinis ipsius causam. Cumque rogatus multum, tandem exposuissetderat, ego sciens illum multa gratia praequenter honoratum, cogitavi et credidi quia verbum quod viderat homo tam sanctus tamque perfectus non poterat omnino non impleri. Evolutis autem pente perculit aures nostras de inopinato ejusdem sanctissimi abbatis obitu rumor tristissimus: quo tristiorem a multis retro diebus in tempore illo accidisse non credimus, neque in partibus istis, neque in universo Ordine Cisterciensi. Verumtamen, juxta praedictae revelationis modum, mors illius, ut vere
Abbreviated transcription (Latin):
mlta : ꝑ lacita enĩ deo erat anima eꝰ
⁊ angelico dsortõ dignus. De cuius
felici tnͣsitu mox futuro bte memo¬
rie petro tholosano. de quo suꝑius m̃ł¬
ta retulimꝰ. fc̃a est huimi reuelatio.
Uitlebat insinu noctis. ⁊̃ ecce in iui¬
bib celi filius dei scõꝵq freãtia co¬
mitante de celo ueniens. ⁊ in ipso ae¬
re existens in trono glorie residebat:
⁊ splendor ex cõ precedens muntlum
illumĩabat. Porro ad tlextexã maie¬
statis eius. monum̃tum qd̃dlam gło¬
sissimũ in aere suspensũ appebat: ꝙ
miro opere fabricatũ in tuentitm
oculos admotł ilelectabat. Rt uero
ante fores basilice clareuallis młtitu¬
do ꝓmiscui sexus innum̾abilis assiste¬
bat: qui sursum erectis uultib regẽ
fatus antem monachus petr̃. access̾
ad eandem turmam. desepulchro illo
ad̾ coram dño appe̾rebat. ceꝑit in t̾ro¬
gare qual esset. aut quid significar.
Tunc unus ex eis responlit eidẽ ta¬

Expanded text:
multa: placita enim erat Deo anima ejus, multa: placita enim erat Deo anima ejus, et angelico consortio digna 18. De cujus felici transitu mox futuro, beatae memoriae Petro Tolosano, de quo superius multa retulimus, facta est hujusmodi revelatio. Videbat in visu noctis: et ecce in nubibus coeli Filius Dei, sanctorum frequentia comitante, de coelo adveniens, et in ipso aere consistens, in throno gloriae residebat, et splendor ex eo procedens mundum illuminabat. Porro ad dexteram majestatis illius monumentum quoddam gloriosissimum in aere suspensum apparebat, quod miro opere fabricatum intuentium oculos admodum delectabat. At vero ante fores basilicae Clarae-Vallis multitudo promiscui sexus innumerabilis assistebant, qui sursum erectis vultibus regemfatus autem monachus Petrus accedens ad eamdem turmam, de sepulcro illo quod coram Domino apparebat, coepit interrogare quid esset, aut quid signaret. Tunc unus ex eis respondit ei ta
Abbreviated transcription (Latin):
seram. ⁊ monachi p̃mium ꝑtlam. Hic
itaq dilectus adco ⁊̃ hominib. ⁊ caris¬
matũ donis pͥncipalit̾ adornatꝰ ⁊ nõ so¬
lum uerbo et exemplo proficiebat. Ueꝵ
etiam gratissima corꝑis habitutline . de¬
uotõne mira intuentes afficiebat. Tan¬
ta siquidem spiritus paracliti gracia.
in ipsius uultu angelico radiabat: uit
uix posset aliquis fidelium desiderabili
cius aspectu saciari. p̃sertim qui pu¬
ritatem anii eius. ⁊ singularẽ man¬
suetutimem cogitabant. qm in exteriori
homĩe uelud in ꝓprio sigillo diuinit᷑¬
in pressam esse t̾ernebant. Qui unde¬
licet uir uenerantlus. cum iam fcũs ess
cyst̾tiensis cenobii. ac tocius ordinis p̃r
yniu̾salis. magnũ ut credimꝰ fructũ ĩ¬
co fecisset nisi pcc̃is nr̃is exigentib tã
cito sb̃tractus fuiss. Det quia eius scis¬
sima uita diucius frui digni nõ fui¬
mus. p̃scisa est nelud attexente dimi
ad huc ortlret᷑. Dexꝑtamen ipse d¬
sũmatus in breui. expleuit cempora

Expanded text:
ic itaque dilectus a Deo et hominibus, et charismatum donis principaliter adornatus, non solum verbo et exemplo proficiebat, verum etiam gratissima corporis habitudine, mira devotione intuentes afficiebat. Tanta siquidem Spiritus paracleti gratia in ipsius vultu angelico radiabat, ut vix posset fidelium aliquis desiderabili ejus aspectu satiari: praesertim qui puritatem animi ejus, et singularem mansuetudinem cogitabant, quam in exteriori homine, velut in proprio sigillo, divina manu impressam cernebant. Qui videlicet vir venerandus, cum jam factus esset Cisterciensis coenobii ac totius Ordinis Pater universalis, magnum in eo, ut credimus, fructum fecisset, nisi peccatis nostris exigentibus tam cito subtractus fuisset. Sed quia ejus sanctissima vita diutius frui digni non fuimus praecisa est velut a texente, dum adhuc ordiretur. Verumtamen ipse consummatus in brevi
Abbreviated transcription (Latin):
ternis usib oportuna esse cognouit:
⁊ ita qui uacuus ie at. plenꝰ ad nos
nunciũ misit qui ab̃bi significaret
eius aduentũ. parit᷑ et prouentum.
Quo audito uen̾abilis p̃r exultaiͭ
in dño uehem̃ter : ⁊ duocatis ĩ unũ
dñc procurator ac pastor noster. aꝑt¬
ens manum tuam. ⁊ inplens bene¬
dictõne penuriam nr̃am. Tunt ordi¬
nata ꝓcessione. occurerũt obiuam fri¬
uenienti usq ad portam ÷ ita ut.
abbas p̃cederet in tlutus uestib sacͥs
cum pastorali uirga. mĩstris simi¬
liter intlutis. ac p̃cetlentib eñ cum
t̃te ⁊ aqua uñdicta. Exceꝑunt ergo
soilempnit. atq cum mata gratiaꝵ
actõne illam elemosinam: nõ ut
ab homine p̃stitam. s tanꝙͣ celitus
missam benedictõnem adño: ⁊ nu
sericoriliam a deo salutari suo. Por¬
ro uir iste prutlens ac spiritalis.
lebri susceptõne bñficii filios tam
p̃sentes qͣm posteros ⁊ioluit amo¬
neri. Ut huiꝰ miratuli grãm iugi
memoria retinerent. atqs ex eo dis¬

Expanded text:
a esse cognovit: et ita qui vacuus venerat, plenus ad suos nuntium misit qui abbati significaret ipsius adventum pariter et proventum. Quo audito venerabilis Pater exsultavit in Domino vehementer, et convocatis in unum Domine procurator et pastor noster, aperiens manum tuam, et implens benedictione penuriam nostram. » Tunc ordinata processione, occurrerunt obviam venienti fratri usque ad portam, ita ut ipse abbas procederet indutus vestibus sacris, cum pastorali virga, ministris similiter indutis ac praecedentibus eum cum cruce et aqua benedicta. Exceperunt ergo solemniter, atque cum non ut ab homine praestitam, sed tanquam coelitus missam benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Porro vir iste prudens et spiritualis, lebri susceptione beneficii filios suos tam praesentes quam posteros, admonere voluit, ut hujus miraculi gratiam jugi meditatione retinerent, atque ex eo dis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ increpau̾it me id ip̃m sentiã sciens
quia emulatõ iusti ⁊ hñuolentia itex
fotiñt ei. qui asscentli suꝑer occas. So¬
nuis occas⁊ cũ ad coꝵꝑtonẽ iusti stat
homo ⁊ corruit uiciui ⁊ dñs ascendet
super illd ꝯcũlcans illud petlib ⁊ ote¬
rens ne resurgat. Non gͥ ꝯtemꝑnẽda
est incͥpato iusti que ruma pc̃ci. cordis
sanitas est. nec non ⁊ dei iua ad muai.
S nec nullus omnĩo sino qui etlificet
ad pietatem. ad iurtutes ad mores op¬
timos neglienter est autlientlus. qm̃ et
illic iter quo ostentlit᷑ salutare dei. Ꝙ
si sino gͣtus uenit ⁊ placidus qc̃s pulso¬

Expanded text:
 increpaverit me, idipsum sentiam, sciens quia aemulatio justi et benevolentia iter faciunt ei qui ascendit super occasum . Bonus occasus, cum ad correptionem justi stat homo, et corruit vitium, et Dominus ascendit super illud, conculcans hoc pedibus, et conterens ne resurgat. Non ergo contemnenda epatio justi, quae ruina peccati, cordis sanitas est, nec non et Dei via ad animam. Sed nec ullus omnino sermo, qui aedificet ad pietatem, ad virtutes, ad mores optimos, negligenter est audiendus; quoniam et illic iter quo ostenditur salutare Dei . Quod si sermo gratus venit et placitus
Abbreviated transcription (Latin):
simulq ad ꝯmouentlũ quid exte sis quo
tlucius saꝑiat. postmotlũ quod ex deo:
mox eris. At uero ignis qui d̾s est dsum᷑
quidem s non affligit. ardetsuauit̾. deso¬
latur felititer. Est enĩ uere carbo deso¬
latorius s qui sic inuicia ex̾ceat uim
ignis. ut in anima uicẽ exhibeat unc¬
tõnis. Ergo qua nintute imitaris. ⁊ in
amorem qua in flãmaris dñm p̃sentẽ
intlsige. nam dextera dñi fat̃ uͥtutem.

Expanded text:
simulque ad commonendum quid ex te sis, quo dulcius sapiat postmodum quod ex Deo mox eris. At vero ignis qui Deus est, consumit quidem, sed non affligit, ardet suaviter, desolatur feliciter. Est enim vere carbo desolatorius, sed qui sic in vitia exerceat vim ignis, ut in anima vicem exhibeat unctionis. Ergo in virtute qua immutaris, et in amore quo inflammaris, Dominum praesentem intellige. Nam dextera
Abbreviated transcription (Latin):
intrare. Ĩam ⁊̃ ignat᷑ eloquĩ sentis atq
ex eo oscientiam uri in recortlatõne pc̃ci.
cie cius ⁊ ad esse ipsum iam nou̾is p̃ser¬
tim si te m artlescere faciat in amorͤ cius.
Et enĩ utrumq de illo legit. ⁊ ignẽ uidel¬

Expanded text:
etiam ignitum eloquium sentis, atque ex eo conscientiam uri in recordatione peccati;tiae ejus, etiam adesse ipsum jam noveris, praesertim si te inardescere sentias amore ejus. Etenim utrumque de illo legis, et ignem videl
Abbreviated transcription (Latin):
incortle tuo. us ad cortlis ꝯpunctõem
⁊ oris ⁊ fessionem occurrẽ ut s altem
exeas destͥquilmio misere oscientie.
quoniam indignũ est illuc auctorẽ
puritatis intrare. ⁊ hec quitlem de eo
ad uentu sunt clicta quo singloꝵ men¬
tes in iusibili dignatur illustrare po¬
tentia. Triplicem enĩ eius aduentũ¬
nouimꝰ. ad homines. in hoĩes. dtra ho¬
mines. Ad hoĩes quidem in diffe̾nter.
noti sunt ut pote manifesti. Scds sp̃i¬

Expanded text:
in corde tuo . Usque ad cordis compunctionem et oris confessionem occurre, ut saltem exeas de sterquilinio miserae conscientiae; quoniam indignum est illuc auctorem puritatis intrare. Et haec quidem de eo adventu dicta sunt, quo singulorum mentes invisbili dignatur illustrare praesentia. novimus; ad homines, in homines, contra homines. Ad omnes quidem indifferenter, noti sunt, utpote manifesti; de s
Abbreviated transcription (Latin):
in misicortlia ⁊ nitate. Ubi enĩ iam
multa fuit demisatõne p̃sumptioes
oblmio utatis non ꝯtuuo ibi deus.
S neq ubi terror multus exrecortla¬
tone i̾tatis. nulla aũt de memoria
misericorsie dsoło. Nam neqi iuta¬
tem tenet qui misicortliam
ut uere est. non agnoscit
nec iia esse:  sine u̾itate mĩa pt¬

Expanded text:
ia scilicet et veritate. Ubi enim multa jam fuerit de miseratione praesumptio, sed oblivio veritatis; non continuo ibi Deus. Sed neque ubi terror multus ex recordatione veritatis, nulla autem de memoria misericordiae consolatio. Nam neque veritatem tenet, qui misericordiam, ubi vere est, non agnoscit: nec vera esse sine veritate mi
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Oleũ magis est illi. Nam
ip̃m fiammã. sic ⁊ implebitur letitis
s tlestilii non erit finis ac ꝑ hec nec que¬
reuili. Tu ergo coꝑita si potes q̃ritan¬
di hoo studium sine intulgentia ⁊ de¬
sulium sine anxietate. alteꝵ ꝓfecto

Expanded text:
t? Oleum magis est illi: nam ipsum flamma. Sic est. Adimplebitur laetitia; sed desiderii non erit finis, ac per hoc nec quaerendi. Tu vero cogita, si potes, quaeritandi hoc studium sine indigentia, et desiderium sine anxietate. Alterum profe