comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñe in utero accepimꝰ. siue uixta hebra¬
icũ a facie tua dñe concepimꝰ & in ute¬
ro accepimꝰ: utrũq ad id ꝑtinet ut
ex timore & recordatione dñi. sermo¬
nẽ concipiamꝰ dñi & illuminetur cor
nr̃m dicentiũ. Signatũ est suꝑ nos lu¬
men uultus tui dñe: & ostende faciem
tuã & saluierimꝰ. Salutes ñ fecimꝰ in
Lxx. Sed cadent habitatores terrae.
Diuersa interp̃tatio: necesse ÷ diuer
Lxx. autẽ hoc asserunt qđ facientibus
scĩs sp̃m salutis suꝑ terrã: hi qͥ t̾rę habi¬
tatores sunt corruant. Licet int̾ orbem
qui hebraice tNE BEl. & grece dicitur
oibeoy MENN AC terrã multa diuersitas
sit. Cadent ergo quicũq habitationi
terrȩ se dederint. & in terrenis operib
fixa radice fundati sunt: & ñ cadent in
orbẽ terrarũ qui requiescunt in eccłia.
quȩ habitaculũ patris & filii & sp̃s sc̃i
est. Uiuent mortui tui: interfecti mei
resurgent. Exꝑgiscimini & laudate. qͥ

Expanded text:
ero accepimus: sive juxta Hebraicum, a facie tua, Domine, concepimus, et in utero accepimus, utrumque ad id pertinet, ut ex timore et recordatione Domini sermonem concipiamus Dei, et illuminetur cor nostrum dicentium: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Et, ostende faciem tuam, et salvi erimus . Salutes non fecimus in . LXX: Non cademus, sed cadent habitatores terrae. Diversa interpretatio necesse est ut dLXX autem hoc asserunt, quod facientibus sanctis spiritum salutis super terram, qui terrae habitatores sunt corruant, licet inter orbem, qui Hebraice THEBEL , et Graece dicitur οἰκουμένη, ac terram, multa diversitas sit. Cadent ergo quicumque habitationi terrae se dederunt, et in terrenis operibus fixa radice fundati sunt; et non cadent qui sedent in orbe terrarum et requiescunt in Ecclesia, quae habitaculum Patris, et Filii, et Spiritus Sancti est. Vivant mortui tui, interfecti mei resurgant: expergiscimini et laudate, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tuã: quã non merent᷑ aspicere. Ad qͦd
dñs. Uideant magis & confundantur.
surgant in gła. sed contere om̃em me¬
moriã eorũ. Causasq reddit: cur eoscu¬
piat interire. Indulsisti genti dñe : in¬
dulsisti genti. Nunqͥd glorificatus es:
& est sensus. Sepe misertus es gentibus

Expanded text:
tuam, quam non merentur aspicere. Ad quod tuam, quam non merentur aspicere. Ad quod Dominus: Videant magis et confundantur. surgant in gloria, sed contere omnem memoriam eorum. Causasque reddit, cur eos cupiat interire. Indulsisti genti, Domine, indulsisti genti, numquid glorificatus es? Et est sensus: Saepe misertus es gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
& caph. & res. utrũq scribat᷑ apud he¬
breos. Sed quando memoriale dicim:
legit᷑ tachar: quando masculũ rochor.
& hac uerbi ambiguitate deceptum
arbitrant᷑ saul: quando pugnauit contͣ
amalech. & interfec̃ om̃e masculinũ eoꝵ.
Dño enĩ p̃cipiente. ut deleret omnẽ me¬
moriã amalech sub cęlo: ille ꝓmemoria
non tam errore quã p̃ductus cupidine
masculos interp̃tatus ÷. nesciens illud apłi:
nolite errare ds̃ non irridet᷑. Indulxisti
dñe indulxisti genti. nunqͥd glorificatꝰ
es: Clongasti om̃s terminos terrȩ. lxx.
Adde eĩs mala dñe: ad de mala glorio
osi in terra st̃. malis duplicib opp̾man¬
tur. Porro uixta hebreos multo alter
est sensus: & priori disputationi congry¬
ens. Dixerat dñs: misereamur impio.
Propha responderat. & ubr ÷ iustitia tua
p̃sertim cũ tanta mala in scõs tuos oꝑa¬
tus sit: Ad qͦd dñs. & ñ uidebit inquit
tua adꝑcutiendũ. & ñ uideant głam

Expanded text:
 RES   utrumque scribatur apud He RES   utrumque scribatur apud Hebraeos. Sed quando memoriale dicimus, legitur ZACHAR; quando masculum, ZOCHOR. Et hac verbi ambiguitate deceptum arbitrantur Saul, quando pugnavit contra Amalech et interfecit omne masculinum eorum . Deo enim praecipiente, ut deleret omnem memoriam Amalech sub coelo, ille pro memoria, non tam errore, quam praedae seductus cupidine, masculos interpretatus est, nesciens illud Apostoli: Nolite errare, Deus non irridetur . Indulsistine, indulsisti genti. Numquid glorificatus es? elongasti omnes terminos terrae. LXX: Adde eis mala, Domine, adde mala gloriososi in terra sunt, malis duplicibus opprimantur. Porro juxta Hebraeos multo aliter est sensus, et priori disputationi 354 congruens. Dixerat Dominus: Misereamur impio. Propheta responderat: Et ubi est justitia tua? praesertim cum tanta mala in sanctos tuos operatus sit. Ad quod Dominus: Et non videbit, inquit, tua ad percutiendum, et non videant gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
dentur & tollent᷑ a dño. & quicqͥd ro¬
bustũ in eis ÷ qͦd masculinũ uocat᷑ peni¬
tus auferet᷑. Unde & pharao ñ uult
interficere sexũ femineũ. qͥ ꝑse fragilis
est & facile interire potest: sed om̃e
masculinũ. Quodsi adultũ fuerit & in
uirilẽ etatẽ ꝑuenerit: difficult̃ occi¬
dit᷑. luxta siminachũ mortui ñ uiuifi¬
cabunt: quia peccato mortui. alios
uiuificare ñ possunt: nec pulchra lau
iuxta geneseos librũ appellantur ca¬
dentes. Uisitatq eos dñs : ut & mortuo¬
rũ. & gigantiũ om̃is deleatur memoria.
Solus enĩ est qͥ suscitat mortuos : de qͦ
dicit᷑. Sicut pat̾ suscitat mortuos &
uiuificat: sic & filius uiuificat quos
uult. Possumꝰ mortuos simulachra ap¬
pellare hominũ mortuorũ : & gigantes
demonũ qui simulachris eoꝵ assident.
Nec terrere nos debet quare lxx. mas¬
culũ. & cȩteri interp̃tes memoriã tran¬
stulerint: cũ hisdẽ tribus literis. ⁊ai.¬

Expanded text:
erdentur et tollentur a Domino, et quidquid roerdentur et tollentur a Domino, et quidquid robustum est in eis, quod masculinum vocatur, penitus auferetur. Unde et Pharao non vult interficere sexum femineum, qui per se fragilis est et facile interire potest, sed omne masculinum, quod si adultum fuerit, et in virilem aetatem pervenerit, difficulter occiditur . Juxta Symmachum, mortui non vivificabunt, quia peccato mortui, alios vivificare non possunt, nec pulchra est juxta Geneseos librum appellantur cadentes. Visitatque eos Dominus, ut et mortuorum et gigantium omnis deleatur memoria. Solus enim est qui suscitat mortuos de quo dicitur: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius vivificat quos vult . Possumus mortuos simulacra appellare hominum mortuorum, et gigantes daemones, qui simulacris eorum assident. Nec terrere nos debet, quare LXX masculum, et caeteri Interpretes memoriam transtulerunt, cum eisdem tribus litteris ZAI
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑ oꝑa mortua: quare ñ econ¬
trario uirtutes appellant᷑ oꝑa uiua :
Quodq sequit᷑. nec medici suscitabua:
sensus ꝑspicuus ÷. condemnari fabula ᷤᷤ
poetarũ. quȩ abesculapio iactant uir-¬
bium suscitatũ. Non solũ autẽ hoc
de mortuis. sed de om̃i infirmitate di¬
cendũ est. qͦd absq dĩ miscđia. nichil
medendi ars ualeat. Sed quomͦ nisi dr̃s
ȩdificauerit domũ. in uanũ laborauer̃
qui ȩdificant eã. nisi dñs custo dierit
ciuitatẽ. frustra uigilabit qͥ custodit
eã : sic nisi dñs languorẽ curauerit.
in uanũ laborant medici. qͥ cupiunt
sanare languentes. Nisi dñs custodierit
sanitatẽ: in uanũ custodiunt qui etiã
p̃cepta custodiendȩ salutis ꝓpriis ȩdu
libris. semꝑq dicendũ. ẽ. ñ solũ in cor¬
poris. sed etiã in animȩ sanitatib Bene¬
dic anima mea dño: qui sanat om̃s lan¬
guores tuos. Porro qui peccato mortui
sunt recipere animȩ sanitatẽ: usti disp¬

Expanded text:
ontrario virtutes appellentur opera viva? Quodque sequitur, Nec medici suscitabunt, sensus perspicuus est, condemnari fabulas poetarum, qui ab Aesculapio jactant Virbium suscitatum. Non solum autem hoc de mortuis, sed de omni infirmitate dicendum est, quod absque Dei misericordia nihil medendi ars valeat. Sed quomodo? Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam: Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilavit qui custodit eam . Sic nisi Dominus languorem curaverit, in vanum laborant medici qui cupiunt sanare languentes. Nisi Dominus custodierit sanitatem, in vanum custodiunt, qui etiam praecepta custodiendae salutis propriis edunt libris: semperque discendum est non solum in corporis, sed etiam in animae sanitate: Benedic, anima mea, Domino, qui sanat omnes languores tuos . Porro qui peccato mortui sunt recipere animae sanitatem, isti disp
Abbreviated transcription (Latin):
tua dñe. Concepimꝰ. & quasi parturiui.¬
terra . Lxx. & sicut parturiens cũ ap-¬
propinquat ad partũ in dolore suocla¬
mat: sic facti sumꝰ dilecto tuo. ꝓpter
suꝑ terrã. Sic̃ ad partũ inulier apppin¬
quans in dolore cogit᷑ exclamare. sic noᷤᷤ
tota in te m̃te credamꝰ: ut quẽ ꝑbenefi¬
cia ñ sensimꝰ. ꝑ torm̃ta discamꝰ. Hoc qͦd¬

Expanded text:
ne. Concepimus et quasi parturivitum. LXX: Et sicut parturiens cum appropinquat ad partum in dolore suo clamat: sic facti sumus ÷ dilecto tuo ⁑ propter super terram. Sicut ad partum mulier appropinquans, dolore cogitur exclamare: sic nos tota in te mente credamus, ut quem per beneficia non sensimus, per tormenta discamus. Hoc q
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ. spm̃ salutis facimꝰ terrã. Potest hoc
& apłicus uir dicere. quando popłos e¬
rudit. & imitat᷑ apłm paulũ. Filioli
mei quos iterũ parturio: donec. xp̃s
formet᷑ in uobis. An dubitandũ est qͦd
qui de ierłm usq ad illiricũ euangłiũ
p̃dicauit. & quasi sapiens architẽctus
fundam̃tũ posuit: Extra qđ nullus

Expanded text:
ritum salutis facimus super terram. Potest hoc et Apostolicus vir dicere, quando populos erudit et imitatur apostolum Paulum: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . An dubitandum est quodqui de Jerusalem usque ad Illyricum Evangelium praedicavit , et quasi sapiens architectus fundam
Abbreviated transcription (Latin):
uersant᷑: nequȩ uolumꝰ illa faciamꝰ.
Qđ sequit᷑ in nocte: uixta lxx. sequenti
capitulo iungit᷑. iuxta hebraicũ priori.
Ille autẽ potest dicere anima mea desi¬
derauit te in nocte: qͥ cũ psalmista lo¬
quit᷑ confident̃. lauabo ꝑsingulas nocteᷤᷤ
lectũ meũ. lacrimis meis stratũ meũ ri¬
gabo. Potest nox & tenebrȩ: ꝓ tribulati¬
one &e angustis accipi. Unde & in alio
psalmo suꝑ iusti securitate ꝓpha decan¬
tat. ꝑ diem sol ñ uret te. neq luna ꝑ noc¬
tẽ: id ÷ nec in ꝓsꝑis nec in aduersis. de

Expanded text:
versantur, ne quae volumus, illa faciamus. versantur, ne quae volumus, illa faciamus. Quodque sequitur: In nocte, juxta LXX, sequenti capitulo jungitur, juxta Hebraicum priori. Ille autem potest dicere: Anima mea desideravit te in nocte, qui cum Psalmista loquitur confidenter: Lavabo per singulas noctes lectum meum, in lacrymis stratum meum rigabo . Potest nox et tenebrae, pro tribulatione et angustiis accipi. Unde et in alio psalmo super justi securitate 348 Propheta decantat: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem , id est, nec in prosperis, nec in adver
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine tuo: & in memoria quȩ deside¬
quit᷑ : de qͦ supra dixerat. Conculcabit
eã pes pedis pauꝑis. Huiꝰ ergo iusti semi¬
ta recta. ẽ : siue ut uerbũ nouũ fingã
rectitudines quas greci uocant ycyỹn¬
fais & nos ȩqualitãtes latinius possumꝰ
appellare: dicit᷑q hebraice Mess aRim.
pede: ut quicũq ꝑ eã uoluerit ambu¬
lare. cursu ambulet in offenso. In hac
semita iudiciorũ dñi. sustinuer̃ eũ sc̃i.
& sꝑauer̃ in eo : qͥa spes ñ confundit. &
nom̃ illiꝰ & memoriale habuer̃ in desi¬
derio animȩ dicentes. Concupiuit ani¬
ma mea desiderare iudicia tua in om̃i
tempe. Q it̾m. Desidat anima mea:
&& defecit in salutare tuũ. Qui autẽ
nom̃ dñi habet in desiderio : aliud ñ
desidat. & hoc notandũ. qđ desidiũ
dĩ ñ incarne sit. sed in anima: iuxta
illud qͦd in alio psalmo legimꝰ. Si tiuit
Caro enĩ concupiscit aduersus sp̃m: &
sp̃s aduersus carnẽ. Hȩc sib inuicẽ ad¬

Expanded text:
in nomine tuo: et in memoria quam desidequitur, de quo supra dixerat: Conculcabit eam pes, pedes pauperis. Hujus ergo justi semita recta est, sive, ut verbum novum fingam, rectitudines, quas Graeci vocant εὐθύτητας, et nos aequitates Latinius possumus appellare, dicunturque Hebraice MESSARIM  pede, ut quicumque per eam voluerit ambulare, cursu ambulet inoffenso. In hac semita judiciorum Domini, sustinuerunt eum sancti, et speraverunt in eo, quia spes non confundit. Et nomen illius et memoriale habuerunt in desiderio animae, dicentes: Concupivit anima mea desiderare judicia tua in omni tempore ; et iterum: Desiderat anima mea, et defecit in salutari tuo . Qui autem nomen Domini habet in desiderio, aliud non desiderat. Et hoc notandum, quod desiderium Domini non in carne sit, sed in anima, juxta illud quod in alio psalmo legimus: Sitivit Caro eniadversus carnem . Haec enim sibi invicem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Uolumꝰ & hebraicũ sequi: & uulgatã
editionẽ non penitꝰ p̃terire. & hac re¬
rũ necessitate compellim᷑. diuerso or¬
dine atq sermone: diuersas intelligen¬
tias querere. Igit᷑ quod dicit᷑ de nocte
iuxta lxx. hutꝰ capituli ut diximꝰ prin¬
cipiũ est: iuxta hebraicũ finis accipit᷑¬
rat anima mea te nocte: & postea inci¬
piat mane consurgit sp̃s mĩs ad te ds̃.
Ideo autẽ mane consurgit: quia lux
p̃cepta tua suꝑ terrã. Seruans enĩman¬
data tua. & illuminatꝰ eorũ lumine de
quib dicit᷑ p̃ceptũ dm̃i lucidũ illumi¬
nans oculos: dormire nequeo. sed om̃i
temꝑe te desiderans. meo ad te consur¬
go sp̃u. &hoc obseruandũ. qđ in nocte
adhuc positi: animo desideremus dm̃.
ta se ad dm̃ mñte cõmouerit: mane ui¬
gilemꝰ ad eũ. Atq ut manifestiꝰ dicã.
animȩ nox. & desideriũ: sp̃ui autem¬

Expanded text:
Hebraicum sequi, et Vulgatam editionem non penitus praeterire, et hac rerum necessitate compellimur diverso ordine, atque sermone diversas intelligentias quaerere. Igitur quod dicitur, de nocte, juxta LXX, hujus capituli, ut diximus, principium est: juxta Hebraicum, finis suprat anima mea ad te nocte; et postea incipiat, mane consurgit spiritus meus ad te, Deus. Ideo autem mane consurgit, quia lux praecepta tua super terram. Servans enim mandata tua, et illuminatus eorum lumine, de quibus dicitur: Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos , dormire nequeo, sed omni tempore te desiderans, meo ad te consurgo spiritu. Et hoc observandum, quod in nocte adhuc positi, animo desideremus Dominta se ad Deum mente commoverit, mane vigilemus ad eum, atque ut manifestius dicam, animae, nox et desideriu
Abbreviated transcription (Latin):
alba uł candida. In p̃senti gͥ loco pro
laterẽ qui ebraice appellat᷑ lebana
uerb ambiguitate decepti. Rursum ꝓ
posuer̃ murũ. qui ebraice dicit᷑ Homa.
Est autẽ hic sensus. totius capituli. fe¬
nestrȩ celi aꝑtȩ sunt. ut ꝓspiciente dño
terrenã peccata. om̃is figura t̃renorũ
oꝑum p̃teriret & corrueret: & nequaꝗ
ultra in pristinũ statũ resurgeret. In

Expanded text:
alba vel candida. In praesenti igitur loco pro laterem, qui Hebraice appellatur LEBENA, verbi ambiguitate decepti. Rursum prposuerunt murum, qui Hebraice dicitur HOMA  . Est autem hic sensus totius capituli: Fenestrae coeli apertae sunt, ut prospiciente Domino terrena peccata, omnis figura terrenorum operum praeteriret, et corrueret, et nequaquam ultra in pristinum statum resurgeret. In
Abbreviated transcription (Latin):
& enĩ incuruabit habitantes in excelso
quia om̃is qͥ se exaltat humiliabit᷑: qͥ
patrẽ abraham se hab̾e iactabant. &
in sugillatione dñi loquebant᷑: nos de
quȩ occidit ꝓpħas. & lapidauit eos qui
ad te missi erant: & ad extremũ patris¬
familiȩ interfec̃ filiũ. ut herede iugula¬
aquila nod NIIIN interp̃tatus ÷ & quã
possumꝰ dicere. & frequent̃ in scripturis
hoc nomine appellat᷑ ierłm. Pulchreq
duplicẽ humilitatẽ posuit humiliabit
humiliabit. Humiliauit eã primũ sub
babyloniis: quando templũ destruetũ
est. Scđo sub tito & uespasiano: cuiꝰ rui¬
na usq ad finẽ ꝑ manet. Conculcabit eã
pes. repetitq & copulat pes pauꝑis. haud
dubiũ quin xp̃i. de qͦ & supra diximus.
faccus es fortitudo pauꝑi. fortitudo ege¬
no in tribulatione sua. Gressus egenoꝵ¬

Expanded text:
Ipse enim incurvabit habitantes in excelso, Ipse enim incurvabit habitantes in excelso, quia omnis qui se exaltat humiliabitur; qui patrem Abraham se habere jactabant, et in suggillationem Domini loquebantur: Nos de quae occidit Prophetas, et lapidavit eos qui ad se missi erant, et ad extremum patrisfamilias interfecit filium, ut haerede jugulaAquila πολίχνην interpretatus est, quam possumus dicere, et frequenter in Scripturis hoc nomine appellatur Jerusalem. Pulchreque duplicem humilitatem posuit: Humiliabit, humiliabit eam, primum sub Babyloniis, quando templum destructum est, secundo sub Tito et Vespasiano, cujus ruina usque in finem permanet. Conculcabit eam pes, repetitque et copulat pedes pauperis, haud dubium quin Christi. De quo et supra diximus: Factus est fortitudo pauperi; fortitudo egeno in tribulatione sua. Gressus egeno
Abbreviated transcription (Latin):
curuabit habitantes in excelso: ciuitatẽ
sublimẽ humiliabit. Humiliabit eã usq
ad terrã: detrahet eã usq ad puluerem.
Conculcabit eã pes. pes pauꝑis. gressus
egenoꝵ .Lxx. Ds̃ magne ȩt̃ne. qͥ humili¬
asti & detraxisti eos qui habitant in excel¬
sis: ciuitates robustas destrues. & deduceᷤ
Fusq ad pauim̃tũ : & conculcabunt ea pe¬
Edes mansuetorũ & humiliũ. & hec ꝓpħa
loquit᷑ qͥ ab eo respondet loco in quo su¬
pradixerat. sꝑate in dño in scłis ȩternis.
& iungit ei qđ nunc ꝓposuimꝰ. in dño dõ
forti inꝑpetuũ: & reliqͣ. ꝓ dño dõ forti.
in hebraico tria habet nomina. ia. &
ud ineffabilẽ. aliud robustum sonat.
Quorũ primũ in alleliua: extrema syl¬
laba ponit᷑. & hoc diligens lector obser¬
uet :: quod interdũ textũ in ꝓpositione
testimonii diuidamꝰ: qm̃ aliũ lax. edi¬
tio. & aliũ ex hebreo aduerbũ expressa
forti in ꝑpetuũ. cuiꝰ auxiliũ sempit̃nũ.

Expanded text:
in excelso: civitatem sublimem humiliabit, humiliabit eam usque ad terram: detrahet eam usque ad pulverem. Conculcabit eam pes, pedes pauperis gressus egenorum. LXX: Deus magne aeterne, qui humiliasti, et detraxisti eos qui habitant in excelsis, civitates robustas destrues, et deduces usque ad pavimentum, et conculcabunt eas pedes 346 mansuetorum et humilium. Et haec Propheta loquitur, qui ab eo respondit loco in quo supra dixerat: Sperate in Domino in saeculis aeternis; et jungit ei quod nunc proposuimus: In Domino Deo forti in perpetuum, et reliqua. Pro Domino Deo forti, in Hebraico tria habet nomina, IA  ud ineffabilem, aliud robustum sonat, quorum primum in ALLELUIA   extrema syllaba ponitur. Et hoc diligens lector observet, quod interdum textum in propositione testimonii dividamus: quoniam alium LXX editio, et alium ex Hebraeo ad verbum expressa forti in perpetuum, cujus auxilium sempiternum est.
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃. Iste ędificabit ciuitatẽ meã. lmmo
urbs fortitudinis nr̃ȩ. saluator. ẽ. idest
rale recte fidei. ut duplici septa sit
munim̃to. Non enĩ sufficit murũ ha¬
bere fidei: nisi ipsa fides bonis oꝑibus
confirmet᷑. Hic murus & hoc ante mura
machꝰ firmam̃tũ interp̃tatꝰ est: ut ipsi
muri munitionib cincti sint. & uallo
fossaq & aliis muris qͦs ȩdificatione
castroꝵ solent loriculas dicere. Apite
portas. & ingrediat᷑ gens iusta: custo¬
diens ueritatẽ. Uetus error abiit. ser¬
uabis pacẽ : pacẽ quia in te sꝑauimꝰ.
Sꝑastis in dño: in scłis ȩternis. Lxx. Aꝑite
portas: ingrediat᷑ popłs custodiens iusti¬
tiã. custodiens ueritatẽ. app̃hendens
ueritatẽ: custodiens pacẽ. pacẽ qm̃ in
hoc canticũ qͦd in terra confessionis &
laudis scĩ cantaturi sunt: inutat repen
xitur. Dixerat popłs dĩ urbs fortitu¬
dinis nr̃ȩ saluator: ponet᷑ in ea murus

Expanded text:
Pater: Iste aedificabit civitatem meam. Imo Pater: Iste aedificabit civitatem meam. Imo urbs fortitudinis nostrae salvator est, id estrale rectae fidei, ut duplici septa sit munimento. Non enim sufficit murum habere fidei, nisi ipsa fides bonis operibus confirmetur. Hic murus et hoc antemuralemachus firmamentum interpretatus est: ut ipsi muri munitionibus cincti sint, et vallo fossaque et aliis muris, quos in aedificatione castrorum solent loriculas dicere. Aperite portas, et ingrediatur gens justa, custodiens veritatem. Vetus error abiit, servabis pacem: te portas, ingrediatur populus custodiens justitiam, et custodiens veritatem, apprehendens veritatem, et custodiens pacem: pacem, quoniahoc canticum quod in terra confessionis et laudis sancti cantaturi sunt, mutat repentxitur. Dixerat populus Dei: urbs fortitudinis nostrae Salvator, ponetur in ea murus
Abbreviated transcription (Latin):
gredit᷑ portas dñi qͥ custodit iustitiã
in bonis oꝑibus. & seruat siue amplee¬
titur ueritatẽ in fidei ueritate: ut
ꝑbona oꝑa &e fidem ꝑueniat ad pacẽ.
quȩ om̃em sensũ exsuꝑat. & ipsã pacem
mereat᷑ acciꝑe quia credidit in dm̃: qͥ
ȩternꝰ bonorũ oꝑm retributor. ẽ. Unde
& in alio locoscribitur. Desiderasti sapi¬

Expanded text:
am in bonis operibus, et servat sive amplectitur veritatem in fidei veritate, ut per bona opera et fidem perveniat ad pacem, quae omnem sensum exsuperat, et ipsam pacem mereatur accipere; quia credidit in Deum qui aeternis bonorum operum retributor est . Unde et in alio loco scribitur
Abbreviated transcription (Latin):
totũ corpus extende: ita ille de sua po¬
tentia allidet᷑ in terrã. & ruens sonitũ
faciet. Om̃ia quoq munim̃ta sublimiũ
urorũ illius. siue murorũ ut in hebra
ico continet᷑. concident & humiliabun¬
tur: & detrahent᷑ in terrã usq ad pul¬
uerẽ cõminutã. Igit᷑ sermo ꝓpheticus
licet de consũmatione mundi genera¬
lit̃ texat uaticiniũ : tam̃ ne p̃sentia
om̃ino uideat᷑ negligere. nominat
moab qͥ fuit inimicꝰ isrł. in tantũ ut fa
cerent eos fornicari cũ madianitis &
consecrari idolo belfegor. qͥ interp̃tat᷑
priapus. Contra quẽ & ieremias loqͥt᷑
Egrediet᷑ chamos in captiuitatẽ: sacer¬
dotes illiꝰ & pͥncipes eius simul. & it̾m.
Confundet᷑ moab in chamos: sic̃ confu¬
sa est domꝰ isrł in bethel. & reliqͣ his
similia. Atq ex uno idolo & demone
qui huic idolo p̃sidebat: om̃s indicat
contrarias fortitudines humiliandas &
deducendas in tartarũ. & instar pulue¬

Expanded text:
totum corpus extendere: ita ille de sua pototum corpus extendere: ita ille de sua potentia allidetur in terram, et ruens sonitum faciet. Omnia quoque munimenta sublimium virorum illius, sico continetur, concident et humiliabuntur, et detrahentur in terram usque ad pulverem comminuta. Igitur sermo propheticus licet de consummatione mundi generaliter texat vaticinium, tamen ne praesentia omnino videatur negligere, nominat Moab, qui fuit inimicus Israel, in tantum ut 343 faceret eos fornicari cum Madianitis, et consecrari idolo Beelphegor, qui interpretatur Priapus, contra quem Jeremias loquitur: Egredietur Chamos in captivitatem, sacerdotes illius et principes ejus simul ; Et iterum: Confundetur Moab in Chamos, sicut confusa est domus Israel in Bethel , et reliqua his similia: atque ex uno idolo et daemone, qui huic idolo praesidebat, omnes indicat contrarias fortitudines humiliandas et deducendas in tartarum, et instar pulve
Abbreviated transcription (Latin):
ille de quib & sc̃s loquit᷑. Aꝑite mͥ
portas iustitiȩ & ingressus in eas: con¬
fitebor dño. Has autẽ portas nullus
poterit ingredi: nisi qͥ de portis mortis
fuerit liberatꝰ. & cũ psalmista dixe¬
rit. Qui ex altas me de portis mortis:
ut anñtiem om̃s laudationes tuas iN
portis filiȩ sion. Cum enĩ de portis mor¬
tis fuerimꝰ erepti : tunc in portis filiȩ
sion nom̃ & laudes dñi cantare poteri¬
mus. & quomͦ portas mortis reor esse
peccata. de quib ad petrũ dicit᷑. por¬
tȩ inferni ñ p̃ualebunt aduersum te:
sic portas iustitiȩ om̃ia oꝑa uirtutũ
quas qui fuerit ingressus: unã inueni¬
et portã de qua dicit᷑. Hȩc porta
dñi: iusti intrabunt in eã. & quomͦ ꝑ
plures margaritas. ad unũ ꝑgit᷑ mar

Expanded text:
de quibus sanctus loquitur: Aperite mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino . Has autem portas nullus poterit ingredi, nisi qui de portis mortis fuerit liberatus; et cum Psalmista dixerit: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion . Cum enim de portis mortis fuerimus erepti, tunc in portis filiae Sion omnes laudationes Domini cantare poterimus. Et quomodo portas mortis reor esse peccata, de quibus ad Petrum dicitur: Portae inferni non praevalebunt adversum te : sic portas justitiae, omnia opera virtutum, quas qui fuerit ingressus, unam inveniet portam, de qua dicitur: Haec porta ini, justi intrabunt in eam . Et quomodo per plures m
Abbreviated transcription (Latin):
obscurabit᷑ & luna ñ dabit lum̃ suum
& stelle cadent de cęlo. & uirtutes cȩ¬
loꝵ mouebunt: quando apparuerit
signũ filii hominis in cęlo. ce planxe¬
rit se om̃s tribus terrẽ. & uiderint fi¬
liũ hominis uenientẽ cũ nubib cęli
in uircute & gła multa. Didicimus
subuersionẽ terrȩ. uisitationẽ militiȩ
cęli. congregationẽ regũ & principum
in unũ fascem. & detrusionẽ in lacũ. &
custodiã carceris. &c lausoꝵ post longũ
tempus uisitationẽ : ruborẽ lunȩ. & con¬
fusionẽ solis. Post hȩc omĩa regnabit
lis senex fuit abraham̃ qui mortuus ÷
in seneᷤtute bona. & ad positus ad pa¬
tres suos. quales iubet᷑ & morses prb̾oᷤᷤ
eligere : quos scit eẽ. presbiteros. Ca¬
nĩ enĩ hominis sapientia eiꝰ : qui imi¬
tat᷑ uetustũ dierũ. cuiꝰ cesaries descri¬
bit᷑ candida ut etatis longitudo mon¬
stret᷑. Potest hoc & de ecelesiastico gra¬

Expanded text:
obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo, et virtutes coelorum movebuntur, quando anxerint se omnes tribus terrae, et viderint Filium hominis venientem cum nubibus coeli, in virtute et gloria multa . Didicimus subversionem terrae, visitationem militiae coeli, congregationem regum et principum in unum fascem, et detrusionem in lacum, et custodiam carceris, et clausorum post longum tempus visitationem, ruborem lunae et confusionem solis. Post haec omnia regnabit lis senex fuit Abraham, qui mortuus est in senectute bona, et appositus est ad patres suos . Quales jubetur et Moyses presbyteros eligere, quos scit esse presbyteros : cani enim hominis sapientia ejus , qui imitantur vetustum dierum, cujus caesaries describitur candida, ut aetatis longitudo monstretur . Potest hoc et de ecclesiastico gra
Abbreviated transcription (Latin):
& post multos dies uisitabunt᷑: uidet᷑
ad plaudere amicis ineis qͥ diabolo &
deinonib dant penitentiã. qđ multa
post temꝑa ad ño uisitent᷑. Sed conside¬
tur ab angłis: sed absolutȩ uisitabunt᷑.
Ex qua ambiguitate uerbr & remediũ
potest intelligi & correptio: qđ postꝗ
iusti p̃mia receꝑint illi in pęnis ꝑpe̾¬
tuis uisitent᷑. & tam̃ sciendũ. qͦd iudi¬
ciũ dĩ humana ñ possit scire fragilitaᷤ.
nec de penarũ magnitudine atq m̃¬
sura ferre sententiã: que dñi arbitrio
derelicta. ẽ. Tunc erubesc& luna. &
confundet᷑ sol. iuxta illud qđ apłs ait.
& enĩ creatura ipsa congemiscit & par¬
turit: cernens homines qui suo frue¬
bant᷑ lumine nichil dignũ dĩ bonita¬
te fecisse qui solẽ suũ oriri facit suꝑ
iustos & iniustos. Quomͦ si dispensator
& uillicus ueniente dũo cernens fami¬
liã uariis sũbici cruciatib & nequaꝗ
sua implesse p̃cepta. De hoc eodẽ loco:
plenius saluator in eu̾głio docet. Sol

Expanded text:
 post multos dies visitabuntur, videtur applaudere amicis meis, qui diabolo et daemonibus dant poenitentiam, quod multa post tempora a Domino visitentur; sed considetur ab Angelis, sed absolute, visitabuntur. Ex qua ambiguitate verbi et remedium potest intelligi, et correptio, quod postquam justi praemia receperint, illi in poenis perpetuis visitentur. Est tamen sciendum, quod judicium Dei humana non possit scire fragilitas, nec de poenarum magnitudine atque mensura ferre sententiam, quae Domini arbitrio derelicta est. Tunc erubescet luna, et confundetur sol, juxta illud quod Apostolus ait: Etenim creatura ipsa congemiscit et parturit , cernens homines qui suo fruebantur lumine, nihil dignum Dei bonitate fecisse, qui solem suum oriri facit super justos et injustos . Quomodo si dispensator et villicus, veniente Domino, cernat familiam variis subjici cruciatibus, et nequaquam sua implesse praecepta. De hoc eodem loco plenius Salvator in Evangelio docet: Sol
Abbreviated transcription (Latin):
bo blasphemantiũ iudȩorũ illie no¬
cere ñ potuit. &ut alia utar similitu¬
dine : sicut ꝓpago grauissimo torret᷑
marcescere facies & perire. Iuxta. lxx.
interp̃tes. ñ dico sensuũ sed uerboꝵ
ordinẽ & consequentiã: in hoc loco rep¬
perire ñ potui. &ꝑ eo loco ubi nos in¬
terp̃tati sumꝰ sicũt ȩstũ in siti: ꝓ quo
in ebraico scriptũ est Basaion. quod
apud eos inuiũ. uł sitis dicit᷑. quare illi
ꝓ inuio &e siti uerterint in syon: error
ꝑspicuus ẽ. ob similitudinẽ uerbi

Expanded text:
emantium Judaeorum illi nocere non potuit. Et ut alia utar similitudine, sicut propago gravissimo torretur marcescere facies et perire. Juxta LXX interpretes, non dico sensum, sed verborum ordinem et consequentiam, in hoc loco reperire non potui. Et pro eo loco, ubi nos interpretati sumus, sicut aestum in siti, pro quo in Hebraeo scriptum est BASAION  , quod apud eos invium, vel sitis, dicitur; quare illi pro invio et in siti verterint, in Sion; error perspicuus est, ob similitudinem verbi
Abbreviated transcription (Latin):
supradicta st̃ fecerit. & om̃iũ ꝓpħarũ
fuerint cõpleta uaticinia: ciuitatemq¬
subuersã romã interp̃tant᷑ quȩ delenda
sit pęnitus. Popłmq fortẽ qui laudet
dnm. & cui faccus sit dñs fortitudo in
tribulatione sua: & angustia. Referut
ad isrł. qui de ꝑsecutĩone gentiũ qͣsi
in estu ardentisfimo. & in sĩti liberatus
sit. Alii uͦ & melius &e rectius ex ꝑsona
ꝓpħȩ dici intelligunt. ꝓpassione dñi
saluatoris grãs patri referentis. qͦd fece¬
rit mirabilia. & cogitationes antiquas
ueritate compleuerit. quando stantes
ad dexterã audient. Uenite benedicti
patris mei: possidete p̃paratũ uobis
regnũ a constitutione mundi. Iuod &
paulus intelligens: loquebat᷑. Sic̃ ele¬
git nos in ipso ante mundi constituti
onẽ: esse nos scõs & immaculatos. Desi¬
deransq fieri qͦd ꝓpħat: iungit uerbũ
hebraicũ amen. Pro qͦ lxx. transtuler̃
fiat. & dñs in eu̾głio sȩpe hoc uerbo¬

Expanded text:
supra dicta sunt fecerit, et omnium prophetarum supra dicta sunt fecerit, et omnium prophetarum fuerint completa subversam, Romam interpretantur, quae delenda sit penitus, populumque fortem, qui laudet Dominum, et cui factus sit Dominus fortitudo in tribulatione sua et angustia, referunt ad Israel, qui de persecutione gentium quasi in aestu ardentissimo et in siti liberatus sit. Alii vero et melius et rectius ex persona prophetae dici intelligunt, pro passione Domini Salvatoris gratias Patri referentis, quod fecerit mirabilia, et cogitationes antiquas veritate compleverit, quando stantes ad dexteram audient: Venite, benedicti Patris mei, possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mundi . Quod et Paulus intelligens loquebatur: Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, esse nos sanctos et immaculatos ; desideransque fieri quod prophetat, adjungit verbum Hebraicum AMEN   pro quo LXX transtulerunt fiat. Et Dominus in E
Abbreviated transcription (Latin):
Et in alio loco eiusdẽ uoluminis dicit᷑.
Sunt uiȩ uiri quȩ uid ent᷑ recte: nouis¬
sima autẽ earũ respiciunt in ꝓfundũ
inferni. Unde debemꝰ iustitiam discere
nec confidere ꝓprio iudicio. Est eni iust.
qui pereat in iustitia sua ñ qđ iustus sit:
sed qͦd sibr iustus esse uideat᷑. Si aut̃ xp̃s
factus÷ nobis adõ sapientia. & iustitia.
seĩficatio &e redemptio: quib p̃cipit᷑ ut
cognoscant iustitiã. hoc iubet᷑ ut xp̃m
discant. atq cognoscant. Propt̃ea autẽ
p̃cipio ait uobis. ut discatis iustitiã: qͥa
ablatus ÷ impius. & regnũ illiꝰ destruc¬
tũ est. Qui quandui regnabat in terroe :

Expanded text:
voluminis dicitur: Sunt viae viri, quae videntur rectae; novissima autem earum respiciunt in profundum inferni . Unde debemus justitiam discere, nec confidere in proprio judicio. Est enim justus qui pereat in justitia sua ; non quo justus sit, sed quo sibi justus esse videatur. Sin autem Christus factus est nobis a Deo sapientia, et justitia, sanctificatio et redemptio , quibus praecipitur ut cognoscant justitiam, hoc jubetur ut Christum discant atque cognoscant. Propterea autem praecipio, ait, vobis ut discatis justitiam, quia ablatus est impius; et regnum illius detruct
Abbreviated transcription (Latin):
& nesciebant: scientes autẽ confundant᷑.
Telus app̃hendet popłm ineruditũ: &
nẽ ignis aduersarios comedet. Hoc qđ
supra dixerat. & ñ uidebit głam dñi:
potest & sic intelligi. Postulas o ꝓpħa.
ut ñ miserear impio. ne si misertus eiꝰ
fuero. incipiat nescire iustitiã: qui in
terra scõꝵ inique gessit. Ego tͥ respon¬
deo. Ergone głam dñi ñ uidebit: Er
magis me debet uidere regnantẽ : ut sci¬
at quanto bono careat. & hoc pressius uo¬
ce interrogantis legendũ . ẽ. Ad qđ pro¬
pħa respondit. Dñe exaltet᷑ manus tua.
extendat᷑ ad ꝑcutiendũ : ut te ñ uide

Expanded text:
 nesciebant, scientes autem confundentur: zelus apprehendet populum ineruditum, et nunc ignis adversarios comedet. Hoc quod supra dixerat: et non videbit gloriam Domini, potest sic intelligi: Postulas, o Propheta, ut non miserear impio, ne si misertus ejus fuero, incipiat nescire justitiam, qui in terra sanctorum inique gessit; ego tibi respondeo, ergone gloriam Domini non videbit? ergmagis me debet videre regnantem, ut sciat quanto bono careat? et hoc pressius voce interrogantis legendum est. Ad quod Propheta respondit: Domine, exaltetur manus tua, et extendatur ad percutiendum, ut te non vide
Abbreviated transcription (Latin):
scđm iaiuma scripturarũ quasi egro¬
tantẽ militiã & exercitũ cęli. & ferro
& cauteriis indigentẽ. scđm illud. Ui¬
sitabo in uirga peccata eorũ: &e in fla¬
gellis iniqͥtãtes eorũ. Nam in sequenti¬
bus legimꝰ. In ebriatus ÷ in cęlo gladiꝰ¬

Expanded text:
m idioma Scripturarum, quasi aegrotantem militiam, et exercitum coeli, et ferro et cauteriis indigentem, secundum illud: Visitabo in virga peccata eorum, et in flagellis iniquitates eorum . Nam et in sequentibus legimus: Inebriatus est gladi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidentib ut in daniele scriptum est.
Exiit in occursum mͥ princeps regniꝑ
sarũ: & princeps regni medorũ. & prin¬
ceps regni grecorũ. Hos gͥ principes
qui suũ ñ seruauer̃ gradũ: congrega¬
bit dñs in die iudicii quasi in uno fasce
parit̃ colligatos. & mittet in lacum in¬
ferm: ut in illis quoq impleatur qͦd
de impio scriptũ est lacũ aꝑuit & fo
dit eũ. & incidit in foueã quã fecit. Et̃

Expanded text:
praesidentibus et in Daniele scriptum est: Exiit in occursum mihi princeps regni Persarum, et princeps regni Medorum, et princeps regni Graecorum . Hos igitur principes, qui suum non servaverunt gradum, congregabit Dominus in die judicii, quasi in uno fasce pariter colligatos, et mittet in lacum inferni, ut in illis quoque impleatur quod de impiis scriptum est: Lacum aperuit, et dit eum, et incidit
Abbreviated transcription (Latin):
egiptii regni tantũ habebunt uocaby¬
lum. & absq uirib suꝑbiam. & isrł in
terra sua sedere uł habitare deb̾et: nec
frustra ab infirmis auxiliũ petere.
Nunc ingressus scribe eis suꝑ buxum:
pora. ieremiȩ p̃cipi: & dĩ esse mandatũ:
ut ingressus egyptũ scribat ei super
buxũ qͦd lignũ est imputribile. siue
ut simmachꝰ transtulit. eninyxiic.

Expanded text:
Aegyptii regni tantum haberent vocabulum, et absque viribus superbiam: et Israel in terra sua sedere vel habitare deberet, nec frustra ab infirmis auxilium petere. Nunc ingressus scribe eis super buxumpora, Jeremiae praecipi, et Dei esse mandatum, ut ingressus Aegyptum scribat eis super buxum, quod lignum est imputribile; sive, ut Symmachus transtulit
Abbreviated transcription (Latin):
ma. id÷ impetũ & suꝑbiã. simmachus
turbationẽ .lxx. uanitatẽ. theodotio
latitudinẽ interp̃tati st̃. quod tribus
litteris scribit᷑ Reͣs. & HETN. & BeT u.
& ipsũ est qͦd in psalmis legit᷑. Memor

Expanded text:
 impetum et superbiam: Symmachus, turbationem; LXX, vanitatem: Theodotio, latitudinem interpretati sunt; quod tribus litteris scribitur RES et HE et BETH, et ipsum est quod in Psal
Abbreviated transcription (Latin):
de se & de cęgeris euangelistis ait.
Quã speciosi pedes euangelitanti¬
um bona. euangelizantiũ pacem.
& ad ipsũ quasi ad apłm loquit᷑
ds̃. Quẽ mutã & quis ibit ad popłm
istũ: Et ille respondit. Ecce ego
mitte me. Nullusq pucet me
uoluminis istius argum̃tũ breui
cupere sermone comp̃bendere. cũ
uniuersa dñi sacram̃ta presens
scriptura contineat. & tam natus
de uirgine emmanuel. quã illus¬
trium patrator oꝑum atq signoꝵ
mortuus ac sepultus. & resurgens
ab inferis. & saluator uniuersarũ
gentiũ p̃ dicatur. Quid loquar de
pbysica. ethica. theologica: quicqͥd
sc̃ãrum .ẽ. serpturarũ. quicqͥd po¬
test humana lingua ꝓferre. & mor¬
taliũ sensus acciꝑe: isto uolumine
continet᷑ de uius misteriis testat᷑
ipse qui scriisit. & erit uobis ui¬
sio om̃iũ. sicit uerba libri signati.
quẽ cũ dedrint scienti litteras:

Expanded text:
de se et de caeteris evangelistis ait: de se et de caeteris evangelistis ait: Quam speciosi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis visio omnium, sicut verba libri signati: quem cum dederint scient
Abbreviated transcription (Latin):
MFTIS
longo uix tem¬
pore in duode¬
cim prophetas
uiginti expla¬
nãtionũ libris.
& in danielem
comm̃tariis. cogis me uirgo xp̃i eu¬
stochium transire ad isaiam. & qͦd
sc̃e matri tuȩ paule dum uiueret
pollicitus sum tib reddere. Quod
quidẽ & eruditissimo uiro fr̃i tuo
panimachio ꝓmisiSSe me memini.
Cumq iN affectu par sis: uincis
p̃sentia. Itaq & tib & illi: per te
reddo quod debeo oboediens. xp̃i pre¬
ceptis qui ait. serutamini scripturaᷤ
& querite. & inuenietid: ne illud audiã
cit dĩ uirtutẽ eiusq sapientiã. igno¬
ratio scripturarũ. ignoratio. xp̃i. ẽ.
Unde orationũ tuarũ fultus auxi¬
lio. quȩ dieb ac noctib in dĩ lege
meditaris. & templũ es sp̃s scĩ: imita¬
bor patrẽ familias qui de thesauro
suo profert noua quetera: & spon¬
sam dicentẽ in canico canticorũ.
noua & uetera fratruelis m̃s seruauit
michi. Sicq exponam isaiam. ut
illũ non solũ ꝓpħam: sed euange¬
listam & apłm doceam. Ipse enim

Expanded text:
tis longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
bitur libernescienti litteras. dice¬
turq ei. Lege. & respondebit. Nle¬
scio litteras.Siue igit᷑ hunc librũ
dederis nescenti lutteras popło na¬
tionũ. respendebit ñ possum lege¬
re. quia ñ didici litteras scriptu

Expanded text:
ber nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere: quia non didici litteras Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
lentes ostendere ñ ipsos comedere carnẽ suil¬
lã .⁊ ab ominationẽ ⁊ murẽ. qͥ scĩficant᷑ in hor¬
tis alt̾̃ post alterũ: sed eos qͥ illustrant᷑ uer¬
sari cũ eis qui comedunt quȩ ꝓhibita sunt.
Arguit aut̃ sermo diuinꝰ popłos iudȩoꝵ. ĩmo
scribas ⁊ pharisȩos quos ⁊ dñs arguebat diceis.
Uos estis qui iustificatis uosmet ipsos corã ho¬

Expanded text:
lentes ostendere, non ipsos comedere carnem suillentes ostendere, non ipsos comedere carnem suillam, et abominationem, et murem, qui sanctificantur in hortis alter post alterum; sed eos qui lustrantur versari cum eis, qui comedunt quae prohibita sunt. Arguit autem sermo divinus populos Judaeorum, immo Scribas et Pharisaeos, quos et Dominus arguebat, dicens: Vos estis qui justificatis vosmetipsos coram ho
Abbreviated transcription (Latin):
unicuiq scđm oꝑa sua. his quidẽ qͥ iuxta.
pacientiã operis boni. głam ⁊ honorẽ ⁊ in cor¬
ruptionẽ quęrentib uitã ȩt̃nã: qui aut̃ ex
contentione ⁊ in creduli sunt ueritati. ⁊ ad¬
quiescunt iniqͥtati: ira ⁊ furor. tribulatio:
⁊ angustia. suꝑ onĩs homines qui operant᷑
malũ. udȩi primũ ⁊ ęchnici Qui scĩfi.¬
cabantur ⁊ mundos se putabant in hortis
post ianuã intrinsecus: qui comedebant car¬
nẽ suillã. ⁊ ab ominationẽ.⁊ murẽ. simul con¬
sument᷑ dicit dñs. lxx. Qui sc̃ificantur ⁊
purificant᷑ in hortis. ⁊ in liminib comedentes
carnẽ porcinã.⁊ ab ominationes. ⁊ murẽ. simul
consument᷑ dicit dñs. Oymma chꝰ ⁊ theodo¬
tio. huno locũ ita in terp̃tati st̃. Qui scĩficami.¬
ni ⁊ illustramini in hortis alter post alterũ:
int̾̃ eos qui comedunt carnẽ suillã. ⁊ ab omina¬
tionẽ ⁊ murẽ. simul deficient dic̃ dñs. Uo¬

Expanded text:
unicuique secundum opera sua. His quidem qui juxta unicuique secundum opera sua. His quidem qui juxta patientiam operis boni, gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus vitam aeternam. Qui autem ex contentione et increduli sunt veritati, acquiescunt autem iniquitati, ira et furor, tribulatio et angustia super omnes homines qui operantur malum, Judaei primum et ethnici . Qui sanctificabantur, et mundos se putabant in hortis post unam intrinsecus: qui comedebant carnem suillam, et abominationem et murem, simul consumentur, dicit Dominus. LXX: Qui sanctificantur et purificantur in hortis et liminibus: comedentes carnem porcinam, et abominationes, et murem: simul consumentur, dicit Dominus. Symmachus et Theodotio hunc locum ita interpretati sunt. Qui sanctificamini et lustramini in hortis alter post alterum, inter eos qui comedunt carnem suillam, et abominationem, et murem, simul deficient, dicit Dominus, vo
Abbreviated transcription (Latin):
q uitiorũ. israelitȩ in manꝰ pharaonis da.¬
tũ querunt᷑ : dicuntq moysi ⁊ aaron. Ui¬
deat ds̃ uos ⁊ iudicet: qͥa ab ominabilẽ
fecistis odorẽ nr̃m corã pharaone. ut da-¬
retur gladius in manꝰ eius ⁊ int̾ficeret nos.
De hoc gladio ⁊ in amos scriptũ. ẽ. Gladio
interibunt om̃s peccatores popłi: cũ utiq
gladius appellat᷑. Quo gladio uulnerabunt᷑
siue int̾ficient᷑ qui dĩ non fecerint uoluntatẽ:
⁊ omisso lumine ueritatis. tenebris se erroris
inuoluerint. De quib scriptũ. ẽ. in ieremia.
Si mutabit ȩthyos pellẽ suã. & in sophonia.
Et uos ȩthy opes. uulnerati siue int̾fecti gla¬
dio meo eritis. Omnẽ loci istius continentiã
qͦ sensu accipienda sit: apłs ꝓlixius disputat
scribens ad romanos. Iuxta duritiã aut̃ tuã.
⁊ inpenitens cor: thesaurizas tibi irã in die
irȩ ⁊ reuelationis iusti uidicii dĩ:÷ qͥ reddet

Expanded text:
que vitiorum, Israelitae in manus Pharaonis daque vitiorum, Israelitae in manus Pharaonis datum queruntur; dicuntque Moysi et Aaron: Videat Deus vos et judicet: quia abominabilem fecistis odorem nostrum coram Pharaone: ut daretur gladius in manu ejus, et interficeret nos . De hoc gladio et in Amos scriptum est: Gladio interibunt omnes peccatores populi : cum utique gladius appellatur, quo gladio vulnerabuntur sive interficientur, qui Dei non fecerint voluntatem; et omisso lumine veritatis, tenebris se erroris involverint. De quibus scriptum est in Jeremia: Si mutabit Aethiops pellem suam . Et in Sophonia: Et vos Aethiopes vulnerati, sive interfecti gladio meo eritis . Omnem loci istius continentiam, quo sensu accipienda sit, Apostolus prolixius edisserit, scribens ad Romanos: Juxta duritiam autem tuam et impoenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet
Abbreviated transcription (Latin):
equorũ uelocitate portet᷑. De quo alibi
scriptũ ẽ. qui ambulat suꝑ pennas uento¬
rũ: sed quomͦ in solio sedere dicit᷑. quando
assumit habitũ uidicantis. sic quando ad
uindictã uenit ut debellet aduersarios
suos. in habitu uictoris ⁊ triumphantis os.¬
tendit᷑. De furore crebro dixiinꝰ dñi qđ¬
sic accipi debeat. quomͦ obliuio eiꝰ ⁊ peniten¬
tia ⁊ contristatio.⁊ affectus. cȩteri. qui
dĩ non conueniunt maiestati. Et in hoc
igit᷑ igne ⁊ furore. in his currib ⁊ in flam¬
ma ignis. iudi cabit᷑ om̃is caro. siue ipse do¬
minꝰ cũ creaturis suis. ut ñ potentia sed
iudicii ueritate uid eat᷑ ferre sententiã:
iuxta illud qđ ⁊ in michea ꝓlixius. &e in
quinquagesimo psalmo breuius dicit᷑. ut
dicanda ille accipiendus ẽ: de qͦ ⁊ prius
diximꝰ. ⁊nunc dicemꝰ exparte. Nisi con-¬
uersi fueritis gladiũ suũ iubrabit. Hunc
gladiũ punitorẽ carnis peccatricis om̃iũ¬

Expanded text:
quorum velocitate portetur; de quo alibi scriptum est: Qui ambulat super pennas ventorum ; sed quomodo in solio sedere dicitur, quando assumit habitum judicantis; sic quando ad vindictam venit, ut debellet adversarios suos, in habitu victoris et triumphantis ostenditur. De furore Domini crebro diximus, quod sic accipi debeat quomodo oblivio ejus, et poenitentia, et contristatio, et affectus caeteri, qui Dei non conveniunt majestati. Et in hoc igitur igne et furore, in his curribus et in flamma ignis judicabitur omnis caro, sive ipse Dominus cum creaturis suis, ut non potentia, sed judicii veritate videatur ferre sententiam juxta illud quod in Michaea prolixius, et in quinquagesimo psalmo brevius dicitur: Utdicanda, ille accipiendus est, de quo et prius diximus, et nunc dicemus ex parte: Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit . Hunc gladium punitorem carnis peccatricis omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Uel certe rerũ ordo conuersus ẽ. Pariens
facta ẽ sterilis : ⁊ quondã sterilis peperit
plurimos. quia dñi ista sententia est.
ȩtamini cũ ierłm.⁊ exultate in ea om̃s
qͥ diligitis eã: gaudete cũ ea gaudio uni
uersi qui lugetis suꝑ eã. ut sugatis ⁊ reple:¬
amini abubere consolationis eius. tit mul¬
geatis ⁊ delitiis affluatis. ab om̃imoda

Expanded text:
. Vel certe rerum ordo conversus est: Pariens . Vel certe rerum ordo conversus est: Pariens facta est sterilis, et quondam sterilis peperit plurimos, quia Domini ista sententia est. Laetamini cum Jerusalem, et exultate in ea omnes qui diligitis eam. Gaudete cum eaversi, qui lugetis super eam, ut surgatis et repleamini ab ubere consolationis ejus, ut mulgeatis, et deliciis affluatis ab omnimoda
Abbreviated transcription (Latin):
aic dñs ds̃ tuus: scd̾m illud qđ alib dicit᷑.
Qui plantauit aurẽ ñ audiet. qui fixit ocu¬
lũ nonne considerat: Qd scilicet qui om̃s
homines creauit num possit de uniu̾sis
gentib unã parit̃ in se credentiũ eccłam
facere: Deniq in uicesimo octauo psalmo
ubi nos legimꝰ uox dñi concutientis deser¬
tũ: in hebreo scriptum ÷ uox dñi parere
generet: ⁊ ꝑficiant᷑ cerui aꝑtis saltib atq
contritis. Porro iuxtalxx. hic sensus est.
qđ uno tempore ad p̃dicationẽ euangeli-¬
orũ. una gens totius orbis oriat᷑. ꝑ multos
ꝓpħas sepe ꝓmisi : ⁊ ñ meministi ꝓmissi¬
onis meȩ. O urbs quȩ clamoris ẽ. plena.
o tẽplũ qđ adño derelictũ. ẽ. o popłe cui
reddidi uicissitudinẽ suã. nonne ego inqͥt
feci parientẽ. ⁊ sterilẽ : Quȩ prius steri¬
lis fuerat: postea parturiuit ⁊ peperit.
De qua in psalmo scribit᷑. Qui habitare
fac̃ sterilẽ indomo: matrẽ filiorũ lȩtantẽ

Expanded text:
dum illud quod alibi dicitur: Qui plantavit aurem, non audiet, et qui finxit oculum, non considerat ; quod scilicet qui omnes homines creavit ex nihilo, possit de universis gentibus unam partem in se credentium Ecclesiam facere. Denique in vicesimo octavo psalmo, ubi nos legimus: Vox Domini concutientis desertum , in Hebraeo scriptum est: Vox Domini parere generet, et perficiantur cervi apertis saltibus atque contritis. Porro juxta LXX hic sensus est, quod uno tempore ad praedicationem Evangeliorum, una gens totius orbis oriatur. Per multos prophetas saepe promisi, et non meministi promissionis meae, o urbs quae clamoribus es plena: o Tidi vicissitudinem suam. Nonne ego, inquit, feci parturientem et sterilem; quae prius fuerat sterilis, postea parturivit et peperit? De qua in psalmo scribitur: Qui habitare faciat sterilem in domo, matrem filiorum laetantem