comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Idcirco aut̃ aꝑientur oculi. aures au¬
dient. salient claudi. & aꝑta erit lin¬
gua mutorũ: qtuia scisse sunt siue eru¬
perunt in deserto quondã ȩcołe: quȩ
baptismi saluatoris. ⁊ torrentes ac riui
insolitudine: diuersȩ scilicet gr̃ȩ spi¬
rituales. & quȩ erat arida instagnũ
paludesq. conuersa ÷ ut ñ solũ careaet
ardore sitis. sed nauigabilis. ẽẽt. ⁊irri¬
gua: & haberet fontes plurimos quos
ceruus desiderat. Iuos qui biberit po¬
test benedicere dño : uixta illud quod
scriptũ. ẽ. benedicite dño de fontib
isrł. In cubilib animarũ gentiliũ in
quib prius dracones habitabant: ert̃
calamꝰ ⁊ iuncus. quib scribatur fides
dñi. ⁊ in quib fessa prius m̃bra requi¬
escant. Siue erit lȩcicia auiũ. ⁊ caulȩ
gregũ. ut assum ant̃ alas columbȩ ⁊ hũ¬
milia relinquentes ad excelsa festineñ:
possintq cũ psalmista dicere. Dñs pas¬

Expanded text:
Idcirco autem aperientur oculi, aures auIdcirco autem aperientur oculi, aures audient, salient claudi, et aperta erit lingua mutorum, quia scissae sunt, sive eruperunt in deserto quondam Ecclesiae aquae baptismi salutaris, et torrentes ac rivi in solitudine, diversae scilicet gratiae spirituales: et quae erat arida, in stagnum paludesque conversa est, ut non solum careret ardore sitis sed navigabilis esset et irrigua, et haberet fontes plurimos, quos cervus desiderat, quos qui biberit, potest benedicere Domino, juxta illud quod scriptum est: Benedicite Domino de fontibus Israel . In cubilibus animarum gentilium, in quibus prius dracones habitabant, erunt calamus et juncus, quibus scribatur fides Domini, et in quibus fessa prius membra requiescant; sive erit laetitia avium, et caulae gregum: ut assumant alas columbae, et humilia relinquentes, ad excelsa festinent, possintque cum Psalmista dicere, Dominus pas
Abbreviated transcription (Latin):
bus apłi dicant sibi ẽẽ. cõmiinẽ. Tunc
apientur oculi cęcorũ: ⁊ aures sudoꝵ
patebunt. Tunc saliet sic̃ ceruus claudꝰ.
& aꝑta erit lingua mutorũ. Quod quã¬
quã signoꝵ magnitud ine completum
sit qͣndo dñs loquebat᷑ discipłis iohis
qͥ ad eũ missi fuerant. euntes renuntia¬
te ioħi quȩ audistis & iuidistis. cȩci ui¬
dent. claudi ambulant. lepsi mundant᷑.
surdi audiunt. mortui resurgunt. pau¬
peres euangelizant᷑ : tam̃ quotidie ex¬
plecur in gentib quando qui prius cȩci
erant ⁊ in ligna ⁊ in lapides impinge¬
bant. ueritatis lum̃ aspiciunt: &e qui
scripturȩ uerba surdis aurib audire
ñ poterant. nunc ad dĩ p̃cepta lȩtan¬
tur: quando qͥ prius claudi erant &e
rectã uiã ñ tenebant saliunt sic̃ cerui:
imitantes doctores suos. & aꝑta erit lin¬
gua mutorũ: quorũ satanas ora conclu¬
serat. ne possent unũ dñm confiteri.

Expanded text:
bus Apostoli dicant sibi esse communem. Tunc bus Apostoli dicant sibi esse communem. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus, claudus: et aperta erit lingua mutorum. Quod quamquam signorum magnitudine completum sit, quando Dominus loquebatur discipulis Joannis, qui ad eum missi fuerant: Euntes renuntiate Joanni quae audistis et vidistis: caeci vident: claudi ambulant: leprosi mundantur: surdi audiunt: mortui resurgunt: pauperes evangelizantur ; tamen quotidie expletur in gentibus, quando qui prius caeci erant, et in ligna et lapides impingebant, veritatis lumen aspiciunt. Et qui Scripturarum verba surdis auribus audire non poterant, nunc ad Dei praecepta laetantur; quando qui prius claudi erant, et rectam viam non tenebant, saliunt sicut cervi, imitantes doctores suos, et aperta erit lingua mutorum, quorum Satanas ora concluserat, ne possent unum Dominum confiteri.
Abbreviated transcription (Latin):
I tur. ⁊ uenient insion cũ laude & leticia
⁊sempit̃na suꝑ capita eorũ. Gaudiũ ⁊ leci¬
÷ciã obtinebunt: fugiet dolor ⁊ gemitus.
Utranq edicionẽ misciumꝰ. ne ꝓponendis
singulis librorũ magnitudo tendat᷑ : quȩ
supra dictum ÷ ipsi uidebunt głam dñi.
&e decorẽ dĩ nr̃i p̃cipitur. ut confortent
manꝰ ingentib dissolutas. ⁊ genua debi¬
lia roborent: ut qui prius manib disso¬
lutis opus dĩ facere ñ poterant. ⁊ aridã
habebant dexterã. extendant eã ad bo¬
na oꝑa: &e qui dudũ int̾ idola diuersis
errorib claudicabant. firmo suꝑ uerita¬
tẽ incedant gradu. & pusillanimes siue
formidolosos fide dñi firmantes. faciant
ñ timere: uniusq dĩ metus. uniuersi erro¬
ris expellat timores. Causa aut̃ securita¬
tis atq constantiȩ reddit᷑. quia uenturꝰ
est. xp̃c cui pat̃ dedit om̃e iudiciũ: &¬
niet ⁊ saluabit uos quib dicit᷑ nolite
timere : siue nos. ut salutẽ cũ credenti¬

Expanded text:
on cum laude, et laetitia sempiterna super caput eorum. Gaudium et laetitiam obtinebunt: et fugiet dolor et gemitus. Utramque editionem miscuimus, ne in proponendis singulis, librorum magnitudo tendatur, quae supra dictum est: Ipsi videbunt gloriam Domini et decorem Dei nostri, praecipitur, ut confortent manus in gentibus dissolutas, et genua debilia roborent; ut qui prius manibus dissolutis opus Dei facere non poterant, et aridam habebant dexteram, extendant eam ad bona opera. Et qui dudum inter idola diversis erroribus claudicabant, firmo super veritatem incedant gradu: et pusillanimes sive formidolosos fide Domini confirmantes, faciant non timere, uniusque Dei metus universi erroris expellat timores. Causa autem est securitatis atque constantiae, quia venturus est Christus, cui Pater dedit omne judicium: niet et salvabit vos, quibus dicitur, nolite timere: sive nos, ut salutem cum credenti
Abbreviated transcription (Latin):
li &e saron. Ipsi uidebunt głam dñi: et
decorẽ dĩ ñri. Lxx. Lȩtare desertũ sitieis:
& exultet solitudo. & floreat quasi liliũ.
florebunt & exultabunt deserta iordanis.
& gła libani data ÷ ei: & honor carmeli.
bitant in ea onochrotalus. ⁊ heretiꝰ. ibix
& coruus. dracones ⁊ struciones. demonia
& honocentauri. lamia & pilosi. & dñi
suꝑ eã impleta ÷ sententia ÷ & reliquet᷑
uobis domꝰ ur̃a deserta : ꝓptẽa quȩ pri
deserta fuerat de qua in psalmo dicit᷑.
uox dñi concutientis solitudinẽ. & com¬
siluarũ: mutabit᷑ in rerũ om̃ium ab un¬
dantiã. Et pugnantib ceruis de uni¬
uersis saltib nationũ: bestiȩ quae eas
prius possederant expellentur: ut in¬
pleatur illud qđ in hoc eodẽ. ꝓpħa dr̃.¬

Expanded text:
i: et decorem Dei nostri. LXX: Laetare desertum sitiens, et exsultet solitudo, et floreat quasi lilium. Florebunt et exsultabunt deserta Jordanis: gloria Libani data est ei, et honor Carmeli: bitant in ea onocrotalus et hericius, ibis et corvus, dracones et struthiones, daemonia et onocentauri, lamia et pilosi: et Domini super eam impleta sententia est: Relinquetur vobis domus vestra deserta : propterea quae prius deserta fuerat, de qua in psalmo dicitur: Vox Domini concutientis solitudinesilvarum , mutabitur in rerum omnium abundantiam, et pugnantibus cervis, de universis saltibus nationum bestiae, quae eas prius possederant, expellentur, ut impleatur illud quod in hoc eodem Prop
Abbreviated transcription (Latin):
Cursũ consũmaui. fidẽ seruaui : de cȩc̃o
reposita ÷ michi corona iustitiȩ. & dñe
ut scuto bonȩ uoluntatis tuȩ coronasti
nos. Tunc succedente gaudio atq lȩti¬
cia. fugiet dolor ⁊ gemitus: quando ue¬
nerit ex sion qui eruat. Quȩ om̃ia nos
iuxta apłm paulũ in primo saluatoris
interp̃tam᷑ aduentu: iudȩi aut̃ ⁊ nr̃i
udaizantes. ad scđm referunt unuis
occasione uersiculi. conuertent᷑ ⁊ ueni¬
ent insion cũ laude. hostiarũ sangui¬
nẽ cunctarũq gentiũ seruitutẽ ⁊ uxo¬
rum pulchritudinem desiderantes.

Expanded text:
dem servavi, de caetero reposita est mihi corona justitiae : et, Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos . Tunc succedente gaudio atque laetitia, fugiet dolor et gemitus, quando venerit ex Sion qui eruat. Quae omnia nos juxta apostolum Paulum in primo Salvatoris interpretamur adventu: Judaei autem et nostri Judaizantes, ad secundum referunt, unius occasione versiculi, Convertentur et venient in Sion cum laude, hostiarum sanguinem, cunctarumque gentium servitutem, et uxorum pulchritudinem desiderantes.
Abbreviated transcription (Latin):
risȩi redigent᷑ in nichili : ⁊ n domib qͦndã
ornatissimis spinȩ ⁊ urticȩ ⁊ paliurus ori¬
entur. Eritq cubile draconũ. ⁊ pascua
strutionũ: quȩ ⁊ psa signa st̃ extremȩ
solitudinis. &occurrent sib in ea iuxta¬

Expanded text:
risaei, redigentur in nihili, et in domibus quondam risaei, redigentur in nihili, et in domibus quondam ornatissimis spinae et urticae et paliurus orientur. Eritque cubile draconum, et pascua struthionum, quae et ipsa signa sunt extremae solitudinis. Et occurrent sib
Abbreviated transcription (Latin):
annũ dñi acceptabilẽ. ⁊ diem retribu¬
tionis dõ nr̃o. consolari om̃s lugentes. &¬
dare plangentib sion głam. & de quo
supra dictũ .ẽ. Mulieres opulente sur¬
gite. ⁊ dierũ anni recordamini in dolo¬
re cũ spe. Ac ꝑ hoc post generalẽ totius
orbis consũmationẽ. reuerti scripturã
ad ierłm cui illo tempore loquebat᷑ : ce
uastitatẽ eiꝰ pleno sermone describit.
qđ scilicet postquã tẽpus romanȩ obsi¬
dionis aduenerit. pice ⁊ sulphurȩ. &
flãmis ardentib om̃ia compleantur. cͥ̾e
fumꝰ illiꝰ maneat in ȩt̃nũ. Habitentque
ibi onochrotalus. ihereciꝰ. ⁊ ibix⁊ ⁊ cor¬
uus: quȩ animantia in desertis locis ha¬
bitare consuer̃. Et hoc fiat: quia funi¬
culus dñi atq ꝑpendiculũ id ÷ senten¬
tia illius ñ ualeat immutari. Nobiles
eius idẽ. apłi atq credentes ñ erunt ibi.
nec ꝑditorũ numero coniungentur : sed
regem potius xp̃m inuocabunt. Om̃s
aut̃ principes illiꝰ scribȩ uidelicet ⁊ pha¬

Expanded text:
annum domini acceptum, diem retributionis: consolari omnes lugentes, dare plangentibus Sion gloriam : et de quo supra dictum est: Mulieres opulentae surgite : et dierum anni recordamini in dolore cum spe, ac per hoc post generalem totius orbis consummationem reverti Scripturam ad Jerusalem, cui illo tempore loquebatur, et vastitatem ejus pleno sermone describi: quod scilicet postquam tempus Romanae obsidionis advenerit, pice et sulphure et flammis ardentibus omnia compleantur, et fumus illius maneat in aeternum, habitentque ibi onocrotalus et hericius, et ibis, et corvus, quae animantia in desertis locis habitare consueverunt: et hoc fiat, quia funiculus Domini atque perpendiculum, id est, sententia illius non valeat immutari. Nobiles ejus, id est, Apostoli atque credentes non erunt ibi, nec perditorum numero conjungentur: sed regem potius Christum invocabunt. Omnes autem principes illius, Scribae videlicet et Pha
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ quicqͥd᷑ dictũ est ꝑpetrabitur. Ipsiꝰ
decreto atq m̃sura singula complebunt᷑:
& usq in generationes sempit̃nas suũ ordi¬
nẽ ñ relinquent. Hȩc uixta hebraicũ.
& explanationẽ historicã dicta sint: cȩte¬
rũ qui tropologiã secuntur. expulso po¬
pło iud eorũ. sub bestiarũ & portentorũ
nominib idolatras ⁊ uariis suꝑstitionib¬

Expanded text:
illius quidquid dictum est perpetrabitur. Ipsius decreto atque mensura singula complebuntur: et usque in generationes sempiternas suum ordinem non relinquent. Haec juxta Hebraicum et explanationem historicam dicta sint. Caeterum qui tropologiam sequuntur, expulso populo Judaeorum sub bestiarum et portentorum nominibus, idololatras et variis su
Abbreviated transcription (Latin):
monstrant᷑. Bosram id ÷ munitã atq fir¬
matã. & edom siue duma. ⁊ idumȩã. iu¬
dȩorũ magistri romã intelligi uolunt:
& om̃ia de ipsa dici. q̃ p̃senti capitulo ẽti¬
nent᷑. Quia dies ultionis dñi. annꝰ retribu¬
E tionũ iudicii sion. Et conu̾tentur torren¬
Ites eius in picẽ: & humꝰ eius in sulfur. Et
Ierit t̾ra eius inpicẽ ardentẽ nocte ⁊ die.¬
I ñ ex tinguet᷑ insempit̃nũ. Ascendet fumꝰ
Ieius ageneratione in generationẽ: deso¬
Iericius. ⁊ ibix⁊ ⁊ coruus habitabunt in ea.
Ift extendet᷑ suꝑ eã m̃sura. ut redigat᷑
Iad nichili : ⁊ ꝑpendiculũ in desolationẽ.
Nobiles eius ñ erunt ibi. regẽ potius in¬
Iuocabunt: ⁊ om̃s pͥncipes eius erunt in
Enichili. & orient᷑ indomo eius spinȩ. &
Turticȩ: ⁊ paliurus in munitionib eius.
Et erit cubile draconũ: ⁊ pascua struccio¬
Inũ. & occurrent dȩmonia onocentauris:
& pilosus clamabit alt̃ ad alterũ. Ibi ci¬

Expanded text:
monstrantur. Bosra, id est, munitam, atque firmatam, et Edom, sive Duma, et Idumaeam, Judaeorum magistri Romam intelligi volunt, et omnia de ipsa dici quae sequenti capitulo continentur. Quia dies ultionis Domini, annus retributionum judicii Sion. Et convertentur torrentes ejus in picem, et humus ejus in sulphur: et erit tnon extinguetur in sempiternum ascendet fumus eius a generatione in generationem desount in ea et extendetur super eam mensura ut redigatur ad nihilum et perpendiculum in desolationem nobiles eius non erunt ibi regem potius invocabunt et omnes principes eius erunt in nihilum et orientur in domibus eius spinae et urticae et paliurus in munitionibus eius et erit cubile draconum et pascua strutionum et occurrent daemonia onocentauris et pilosus clamabit alt
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. solidatũ: luxta illud qđ in psalmo
canit᷑. Ipse suꝑ maria fundauit eũ: &
suꝑ flumina collocauit eũ. Et de fir¬
mitate terre exꝑsona dĩ dicitur. Ego
firmaui columnas eius. Cumq uictima
dñi fuerit in bosra ⁊ infectio eius in idu¬
mea: descendent unicornes cũ tauris
replebuntur. adipe quondã diuitum
ac potentiũ. ꝑ quȩ uerba uixta huma¬
nã consuetudinẽ terrorẽ audientib
incutientia: in om̃s principes ac po

Expanded text:
idatum, juxta illud quod in psalmo canitur; Ipse super maria fundavit eum, et super flumina collocavit illum ; et de firmitate terrae ex persona Dei dicitur: Ego firmavi columnas ejus . Cumque victima Domini fuerit in Bosra, et interfectio ejus in Idumaea, descendent unicornes cum tauris replebuntur, et adipe quondam divitum ac potentum. Per quae verba, juxta humanam consuetudinem, terrorem audientibus incutientia,
Abbreviated transcription (Latin):
E llluc congregati sunt miliui alt̃ ad alte¬
Irũ. Requirite diligent̃ in libro dñi ⁊ le
Egite. unũ ex eis ñ defuit. alter adterũ
Iñ quęsiuit. quia qđ exore meo ꝓcedit
Tille mandauit: i sps eius ipse congregauit
⁊ possidebunt eã: ingeneratione ⁊ genera¬
:tione habitabunt in ea. Hebrei ut supͣ¬

Expanded text:
gati sunt milvi, alter ad alterum. Requirite diligenter in libro Domini, et legite, unum ex eis non defuit, alter ad alterum non quaesivit: quia quod ex ore meo procedit, ille mandavit, et spiritus ejus, ipse congregavit m possidebunt eam: in generatione et generationem habitabunt in ea. Hebraei, ut sup
Abbreviated transcription (Latin):
fluuiorũ riuorũq currentiũ: ꝑ quos nul¬
lus aduerse partis poterit nauigare. Neq
trieris magna quȩ interp̃tat᷑ diabolus
eũ transgredi poterit: quia dñs ipse est
udex & princeps. & rex ⁊ saluator nr̃. &
illo. ꝓtegente. nulliꝰ mutuemꝰ insidias.
Hȩc dicta sunt de sion urbe solemnitatis
m
ipse dñs fluuiis suis circundabit. atque
tentoriũ sustinere ñ quiuerint. ⁊ malus
eius in quo pulcherrima quondã uela
pendebant. ruptis funib cȩciderit: ut
ñ solũ adnauigationẽ sed ad signũ quoq
inutilis sit. Postquã aut̃ nauis eorũ fue¬
rit dissoluta. & tabnaculũ dissipatũ ita
ut in uitrãq partẽ funiculi disrumpant᷑
preda uictorib diuidetur. qui tam imbe¬
cilli erunt ꝓpriis uirib ut claudi ap¬
pellentur : & nichilominꝰ dĩ ira tribuen¬
te eis fortitudinẽ. nullã infirmitatem
sentient. nec dicent laboraui. Iui enim
fuerit int̾ eos aliferetur ab eo iniquitas
atq peccatũ: quia dĩ exsecutus ÷ uolun¬

Expanded text:
quos nullus adversae partis poterit navigare: neque triremis magna, quae interpretatur diabolus, eum transgredi poterit: quia Dominus ipse est judex, et princeps, et rex, et Salvator noster, et illo protegente, nullius metuemus insidias. Haec dicta sunt de Sion urbe solemnitatis m ipse Dominus fluviis suis circumdabit atque tentorium sustinere non quiverint, et malus ejus, in quo pulcherrima quondam vela pendebant, ruptis funibus ceciderit, ut non solum ad navigationem, sed ad signum quoque mutilis sit. Postquam autem navis eorum fuerit dissoluta, et tabernaculum dissipatum, ita ut in utramque partem funiculi disrumpantur, praeda victoribus dividetur: qui tam imbecilli erunt propriis viribus, ut claudi appellentur; et nihilominus Dei ira tribuente eis fortitudinem, nullam infirmitatem sentient, nec dicent: laboravi. Qui enim fuerit inter eos, auferetur ab eo iniquitas atque peccatum, quia Dei exsecutus est volun
Abbreviated transcription (Latin):
pactũ. cũ popło udȩorũ. Piecit ds̃ ciui¬
tates eorũ. ñ reputauit eos int̃ homineᷤ.
ꝓpt̃ea uos qui longe estis audite quid
fecerim. ⁊ appropinquate ut agnoscatiᷤᷤ
fortitudinẽ meam. Conterriti sunt siue
recesser̃ qui erant in sion peccatores uel

Expanded text:
 cum populo Judaeorum, projecit Deus civitates eorum, non reputavit eos inter homines; propterea vos qui longe estis, audite quae fecerim, et appropinquate ut agnoscatis fortitudinem meam. Conterriti sunt, sive recesserunt qui erant in Sion peccatores vel
Abbreviated transcription (Latin):
dentẽ non uidebis : popłm alti sermo¬
nis ita ut ñ possis intelligere disertitudi:¬
nẽ
linguȩ eius. in quo nulla ÷ sapientia. Lxx.
Audient qui longe sunt quȩ fecer̃: sci¬
ent qui appropiant fortitudinẽ meam.
Recesser̃ qui erant insion iniqui : app̃¬
hendet tremor impios. Iuis anñtiat
uob̾ locũ ȩternũ: Qui ambulat in iusti¬
tia & loquit᷑ rectã uiã. & odit impietatẽ
& iniquitatẽ. & manꝰ excutit amunerib
& obturat aures ut ñ audiat iudicium
sanguinis. ⁊ claudit oculos ne uideat
iniquitatẽ: iste habitabit in excelsa spe¬
lunca petrȩ fortissimȩ. Panis ei dabitur.
& aque eius fideles regẽ cũ gła uidebt̃.
oculi ur̃i uidebunt terrã de longe. ani¬
ma ur̃a meditabit᷑ timorẽ. Ubi st̃ gram¬
matici : ubi sunt consiliatores : ubi ÷ qͥ
numerat qui nutriunt paruũ ⁊ magnũ
popłm. cui ñ dedit consiliũ neq sciebat
profundã uocẽ illius. ita ut ñ audiret

Expanded text:
populum alti sermonis, ita ut non possis intelligere disertitudinem linguae ejus, in quo nulla est sapientia. LXX: Audient qui longe sunt quae fecerunt: scient qui appropinquant fortitudinem meam. Recesserunt qui erant in Sion iniqui, apprehendet tremor impios. Quis annuntiabvobis locum aeternum? qui ambulat in justitia, et loquitur rectam viam, et odit impietatem et iniquitatem, et manus excutit a muneribus, et obturat aures, ut non audiat judicium sanguinis, et claudit oculos, ne videant iniquitatem, iste habitabit in excelsa spelunca petrae fortissimae. Panis ei dabitur, et aqua ejus fidelis: regem cum gloria videbunt oculi vestri, videbunt terram de longe anima vestra meditabitur timorem. Ubi sunt grammatici? ubi consiliatores? ubi est qui numerat eos qui nutriunt et parvum et magnum populum? cui non dedit consilium: neque sciebat profundam vocem illius, ita ut non audiret
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur om̃is opulentia iudȩorũ eges
tate ⁊ penuria cõmutanda. Quia igit᷑
apłoꝵ sermonẽ reciꝑe noluerunt. &¬
confusus ÷ libanꝰ & saron uersus ÷ in solitudi¬
nẽ. & basan carmelusq confusi sunt: ꝓpt̃ea
dñs uel de nimia pacientia uł ab inferis re¬
surrecturũ. ẽẽ. dicit & exaltandũ ingen¬
tib & subleuandũ incruce. & ad ipsos
iudȩos apostrofam facit. Concipietis ar
flabit incendiũ: ut & conceptũ & partum
uorax flãma consumat. Et erunt inquit
popłi udȩorũ quasi de incendio cinis infe¬
licitatis: magnitudinẽ fauillȩ reliquiis
demonstrantes. spine enĩ eorũ quȩ pecca¬
torũ suorũ magnitudine congregatȩ st̃.
incendio uorabunt᷑. Quod pleriq ad ex¬
tremã captiuitatẽ & subuersionẽ refert̃
ierłm : alii plenius atq ꝑfectius iudicii
tempore futurũ. ẽẽ confirmant. Audi¬
te qui longe estis quȩ fecerim: & cognos¬
cite uicini fortitudinẽ meã. Conterriti

Expanded text:
tenditur omnis opulentia Judaeorum egestate et penuria commutanda. Quia igitur Apostolorum sermonem recipere noluerunt, confusus est Libanus, et Saron versus est in solitudinem, et Basan Carmelusque concussi sunt. Propterea Dominus vel de nimia patientia, vel ab inferis resurrecturum esse se dicit, et exaltandum in gentibus, et sublevandum in cruce. Et ad ipsos Judaeos apostropham facit, Concipietis ardflabit incendium, ut conceptum et partum vorax flamma consumat. Et erunt, inquit, populi Judaeorum quas de incendio cinis, infelicitatis magnitudinem favillae reliquiis demonstrantes. Spinae enim eorum quae peccatorum multitudine congregatae sunt, incendio vorabuntur, quod plerique ad extremam captivitatem et subversionem referunt Jerusalem. Alii plenius atque perfectius judicii tempore futurum esse confirmant. Audite qui longe estis quae fecerim, et cognoscite vicini fortitudinem meam. Conterriti
Abbreviated transcription (Latin):
& qui ante audieras regẽ in decore suo ui¬
debunt oculi tui: contemplare sion urbẽ
solemnitatis nr̃ȩ. uide eccł̃am. xp̃i. in qua
est uera solemnitas. oculi tui cernent uisi¬
onẽ pacis ⁊ diuitias insperatas quas oculꝰ
ñ uidit nec auris audiuit. nec in cor ho¬
minis intrauer̃. ⁊ tabnaculũ quod nequa¬
quã transferri poterit. Prius enĩ tab̃na

Expanded text:
et qui antea audieras, regem in decore suo videbunt oculi tui, contemplare Sion urbem solemnitatis nostrae, vide Ecclesiam Christi, in qua est vera solemnitas: oculi tui cernent visionem pacis, et divitias insperatas, quas oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, et tabernaculum quod nequaquam transfer
Abbreviated transcription (Latin):
in loco pascue ibi ine collocauit: suꝑ aquaᷤ
refectionis educauit me. Qui aut̃ in istius
modi uiis atq sẽmitis pastus fuerit ⁊ nu¬
tritus: nec esuriet. nec sitiet. neq sentiet
calorẽ solis. ⁊ implebit᷑ de illo qͦd scriptũ
est. Ediem sol ñ uret te neq luna ꝑ noctẽ:
ut nec aduersa nec prosꝑa huiꝰ scłi senti¬
at. Si quidẽ misericors ⁊ miserator dñs
ipse consolabit᷑ ⁊ reget eos. ⁊ ducet ad fon¬
tes aquarũ. siue portabit illos fontes de
quib scriptum ẽ. benedicite dño de fontib
isrł. Ee in alio loco. haurite aquas de fon¬
tibus saluatoris. Hi fontes in ueteri. ⁊ in no
quȩ credentiũ poterant impedire gressus:
dñs eis uertit in planũ. & excelsa humili¬
auit̃ atq humilia sublimauit : ut it̃ pla¬
nũ habeant atq campestrẽ. Qui sint aut̃¬
isti quib p̃paretur uia : ponit manifestius.
Ecce isti de longe uenient. ecce illi ab aqui¬
lone & inari : & isti de terra australi. qua¬

Expanded text:
co pascuae ibi me collocavit: super aquas refectionis educavit me . Qui autem in istius modi viis atque semitis pastus fuerit et nutritus, nec esuriet, nec sitiet, neque calorem sentiet solis: et implebitur de illo quod scriptum est: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem . Ut nec adversa nec prospera hujus saeculi sentiat. Siquidem misericors et miserator Dominus, ipse consolabitur et reget eos, et deducet ad fontes aquarum. Sive potabit illos ad fontes, de quibus scriptum est: Benedicite Domino de fontibus Israel . Et in alio loco: Haurite aquas de fontibus Salvatoris . Hi fontes in veteri Testamentquae credentium poterant impedire gressus, Dominus eis vertet in planum, et excelsa humiliabit, atque humilia sublimabit, ut iter planum habeant atque campestre. Qui sint autisti quibus praeparetur via, ponit manifestius: Ecce isti de longe venient: et ecce illi ab Aquilone 568 et mari, et isti de terra Australi. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
briabuntur. Et sciet omĩs caro quia ego
dñs saluans te: ⁊ redemptor tuus fortis¬
iacob. lxx. Nunqͥd accipiet quis agi¬
gante spolia. ⁊si captiuos duxerit. quis
inique saluabitur : Sic dicit dñs. Si qͥs
ceperit gigantẽ accipiet spolia. & accipi¬
ens a forte saluabitur: Ego autẽ iudiciũ
meũ iudicabo : ⁊ ego filios meos erudiã.
Et comedent qui tribulauer̃ te carnes
suas: ⁊ bibent quasi uinũ nouũ sanguinẽ
suũ ⁊ mebriabuntur. Et sciet omnis
caro quia ego dñs qui erui te : ⁊ ad iutor sũ¬
prius locutus fuerat ꝑ isaiam: ipse iN
euanglio eundẽ sensum repetit. Quo mͦ
potest aliquis intrare in domũ fortis. et
uasa eius diripere. nisi primũ ligauerit
fortẽ : & tunc domũ eius diripiet. Fortiꝰ
& gigas diabolus ẽ. qui om̃s gentes suo
sub uigarat imperio: audens dicere sal¬
uatori. Hȩc om̃ia michi tradita sunt : &
dabo tibi ea. si ꝓcidens ad oraueris me.

Expanded text:
briabuntur et sciet omnis caro quia ego briabuntur et sciet omnis caro quia ego Dominus salvans te Jacob. LXX: Numquid accipiet quis a gigante spolia? Et si captivum duxerit quis inique, salvabitur. Sic dicit Dominus: Si quis ceperit gigantem, accipiet spolia, et accipiens a forti salvabitur. Ego autem judicium meum judicabo. Et ego filios meos eruam, et comedent qui tribulaverunt te, carnes suas, et bibent quasi vinum novum sanguinem suum, et inebriabuntur: et sciet omnis caro quia ego Dprius locutus fuerat per Isaiam, ipse in Evangelio eumdem sensum repetit: quomodo potest aliquis intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi primum ligaverit fortem, et tunc domum ejus diripiet ? Fortis et gigas, diabolus est, qui omnes gentes suo subjugarat imperio, audens dicere Salvatori: Haec omnia mihi tradita sunt, et dabo tibi ea, si procidens adoraveris me .
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin: ridiculũ est more iudaico.
grandęuos filios ⁊ filias. in ulnis hume¬
risq portari. Reges autẽ nutricu tui.
& reginȩ principes nutrices: manife
lis fuit abrabã ad quẽ dicit᷑ rex adõ
tu in nobis es : ⁊ quorũ cor in manu dĩ
est. Qui dicunt credentib quasi modo
nati paruili rationabile ⁊ absq dolo
lac desiderate. Princeps quoq id ẽ. a
regina. De qua ⁊ in quadrasimo quarto
psalmo canitur. Astitit regina ad ex¬
tris tuis in uestitu deaurato: quotidie
xp̃i nutrit paruulos.⁊ ad ꝑfectã ducit
ȩtatẽ. Om̃isq ȩtas. sexus. ⁊ dignitas
adorabunt syon: ꝓpt̃ eũ qui habitat
adoratur in corꝑe. Et si ad quosdã di¬
orandũ sit sed quo maiestas pedũ illiꝰ
indicetur: cͥur ñ adoretur eccła. quȩ to¬
tũ xp̃i corpus amplectitur : Ut implea¬
tur illud qđ scriptũ est in sophonia: &¬
adorabunt eũ singuli de loco suo om̃s
insulȩ gentiũ: ut nequaquã more iudai-¬

Expanded text:
Alioquin ridiculum est more Judaico grandaevos filios et filias in ulnis humerisque portari. Reges autem nutricii, et reginae principesque nutrices, manifeslis fuit et Abraham, ad quem dicitur: Rex a Deo tu in nobis es ; et quorum cor in manu Dei est : qui dicunt credentibus: Quasi modo nati parvuli, rationabiles, et absque dolo lac desiderate . Princeps quoque, id est, regina, de qua in quadragesimo quarto psalmo canitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, quotidie Christi nutrit parvulos, et ad perfectam ducit aetatem: omnisque aetas, sexus, et dignitas, adorabunt Sion propter eum qui habitat caput adoratur in corpore. Et si ad quosdam diorandum sit; sed quo majestas pedum illius indicetur, cur non adoretur Ecclesia quae totum Christi corpus amplectitur, ut impleatur illud quod scriptum est in Sophonia: Adorabunt eum singuli de loco: omnes insulae gentium , ut nequaquam more Judai
Abbreviated transcription (Latin):
te : ⁊ puluerẽ pedum tuoꝵ lingent. Et
scies quia ego dñs: ⁊ ñ confundentur qui
expeccant eũ. Ad id qđ eccła dixerat
ego sterilis atq captiua. istos quis genu¬
it michi: Ego destituta ⁊ sola. ⁊ isti ubi
hic erant: respondit dñs. Miraris cur ista
sint facta : Nequa quã miraberis. cũ au¬
dieris qͦd ego ad gentes leuauerim ma¬
nũ meã. De qua sc̃s loquit᷑: tu formasti
me ⁊ posiusti suꝑ me manũ tuam. Et
ipse saluator. Nemo potest rapere de
manu patris mei. & apłs petrus. Humi
leuata: ipsa ẽ. de qua hic idem propħa
loquit᷑. Erit radix iesse qui exurget
ut princeps sit gentiũ: in ipso gentes
sꝑabunt. Nec solũ manũ suã leuabit
ad gentes. sed ⁊ signũ suũ exaltabit inpo¬
pulos. haud dubiũ quin uexillũ crucis:
ut impleat᷑ illud qͦd scriptũ. ẽ. Laudis eiꝰ
plena ẽ. terra. & iterũ. In om̃i t̾ra admi¬
rabile nom̃ eius. Tunc afferent in ulnis
siue in sinu filios sion. ⁊ filias eius porta¬

Expanded text:
 pedum tuorum lingent; et scies quia ego Dominus, et non confundentur qui exspectant me. Ad id quod Ecclesia dixerat: Ego sterilis atque captiva, istos quis genuit mihi? Ego destituta et sola, et isti ubi hic erant? respondit Dominus: Miraris cur ista sint facta? Nequaquam miraberis cum audieris, quia ego ad gentes levaverim manum meam. De qua et Sanctus loquitur: Tu formasti me, et posuisti super me manum tuam . Et ipse Salvator: Nemo potest rapere de manu Patris mei . Et Apostolus Petrus: Humillevata, ipsa est de qua hic idem Propheta loquitur: Erit radix Jesse, qui exsurget, ut princeps sit gentium: in ipsum gentes sperabunt . Nec solum manum suam levabit ad gentes; sed et signum suum exaltabit in populis. Haud dubium quin vexillum crucis, ut impleatur illud quod scriptum est: Laudibus ejus plena est terra. Et iterum: In omni terra admirabile nomen ejus . Tunc afferent in ulnis, sive in sinu filios Sion, et filias ejus porta
Abbreviated transcription (Latin):
ta ⁊⁊ que corruerant qm̃ nunc angusti¬
aueris p̃habitatoribus: ⁊ longe fient
Ia te qui te humiliauerant. Dicent enĩ
Im auribus tius filii tui quos ꝑdidisti.
Angustus michi locus ẽ: fac michi locũ
ut habitem. & dices in corde tuo. Quis
genuit michi istos: Ego absq liberis
& iuidua: & istos quis enutriuit michi :
Ego derelicta sum sola: ⁊ isti ubi erant:
Hierłm ⁊ sion. quatuor modis in scrip¬
turis scĩs debere intelligi:. sepe memora¬
uimꝰ. Uno uixta iud ȩos. quã plangit
dñs in euangłio: ierłm ierłm quȩ occi

Expanded text:
ta, et quae corruerunt. Nunc angustaberis prae habitatoribus: et longe fient a te qui te humiliaverant. Dicent enim in auribus tuis, filii tui, quos perdidisti: Angustus mihi locus est: fac mihi locum ut habitem. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego autem absque liberis t vidua, et istos quis enutrivit mihi? Ego derelicta sum sola, et isti ubi erant? Jerusalem et Sion quatuor modis in Scripturis sanctis debere intelligi, saepe memoravimus. Uno, juxta Judaeos, quam plangit Dominus in Eva
Abbreviated transcription (Latin):
Iom̃s isti congregati sunt uener̃ tibi. Ui¬
⁊uo ego dicit dñs: quia om̃ib his uelut
Iornam̃to uestieris. & circundabis tib eoᷤᷤ
Iquasi sponsa: quia deserta tua ⁊ solitudi¬
Ines tuȩ̨ ⁊ t̾ra riunȩ tuę nunc angusta
Ierunt p̃habitatoribus. ⁊ longe fugabun¬
Itur qui absorbebant te. Adhuc dicent
gustus michi ẽ locus: fac spaciũ michi
ut habitem. & dices in corde tuo. Quis
genuit michi istos: Ego sterilis ⁊ non¬
I pariens: transmigrata ⁊ captiua: ustos
Iquis enutriuit : Ego deserta ⁊ sola: ⁊ isti¬

Expanded text:
tibi: Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his velut ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos quasi sponsa. Quia deserta tua, et solitudines tuae, et terra ruinae tuae, nunc angusta erunt prae habitatoribus, et longe fugabuntur qui absorbebant te. Adhuc dicent gustus est mihi locus, fac spatium mihi, ut habitem. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non pariens, transmigrata et captiva: et istos quis enutrivit? Ego destituta et sola:
Abbreviated transcription (Latin):
illi. sed ꝑ lamed & aleph quod ꝓprie ñ so¬
nat quid agitur. Non est reductus ia cob
ad dm̃ nec isrł congregatus. ꝓpt̃ea filius
loquitur. Illis ñ credentib glorificatus sũ
in oculis dñi: in me enĩ om̃is mundus cre¬
didit. ⁊ ds̃ m̃s factus ẽ. fortitudo mea : qui
& consolatus ẽ tͣristem suꝑ ab iectionẽ po¬
puli mei. & dixitmͥ. Parum ÷ si seruias mͥ
ad suscitendas tribus iacob quȩ suo uitio
corruerunt. ⁊ ad feces siue reliquias ispł
conuertendas: hoc enĩ uerbũ hebraicum
um ut illumines uniuersũ mundũ : ⁊ sa¬
lutẽ meã ꝑ quã om̃s salui fiant usq ad ex¬
tremũ terrę facias ꝑuenire. Illud autem
bor coram dño : sic intelligi potest ut congre¬
gatus sit dñs cũ credentibus. Quodq sequit᷑
dixit mͥ: magnũ est tibi ut uoceris puer
m̃s: magnũ referamꝰ ad hominẽ. ⁊ ad pue

Expanded text:
illi: sed per LAMED et ALEPH   quod proprie, non soilli: sed per LAMED et ALEPH   quod proprie, non sonat. Quia igitur non est reductus Jacob ad Deum, nec Israel congregatus: propterea Filius loquitur illis non credentibus: glorificatus sum in oculis Domini. In me enim omnis mundus credidit: et Deus meus factus est 565 fortitudo mea, qui et consolatus est me tristem super abjectione populi mei; et dixit mihi: Parum est si servias mihi ad suscitandas tribus Jacob, quae suo vitio corruerunt; et ad faeces, sive reliquias Israel convertendas. Hoc enim verbum Hebraicum um, ut illumines universum mundum, et salutem meam, per quam omnes salvi fiunt, usque ad extrema terrae facias pervenire. Illud autem bor coram Domino, sic intelligi potest, ut congregatus sit Dominus cum credentibus. Quodque sequitur: Dixit mihi: Magnum tibi est ut voceris puer meus, magnum referam
Abbreviated transcription (Latin):
tas domꝰ israel. Hȩc igit᷑ patris uoluntas
fuit: ut pessimi uinitores inissũ susce.¬
perint filiũ. & fructus uineȩ redderent.
qui interfecer̃ eũ dicentes. Uenite occi¬
damus illũ: ⁊ nr̃a erit hereditas. Et hoc
est qͦd nunc dicit. & isrł non congrega¬
bitur. ĩd ÷ ñ reuertet᷑ ad dñm. Satisq
miror quomͦ uulgata editio. fortissim̃
contra iudȩorũ ꝑfidiam testimonium.
alia interp̃tatione subuerterit dicens. ⁊¬
congregabor ⁊ glorificabor corã dño:
cũ theodotio.⁊ simmachus nr̃ȩ interp̃¬
tationi congruant. De aquila autẽ ñ
miror. qͦd homo eruditissimꝰ linguȩ
hebreȩ & uerbũ de uerbo exprimens.
in hoc loco aut simularit imperitiam: ⁊¬
aut phariseorũ ꝑuersa expositione de¬
ceptus sit qui interp̃tari uoluit. et
issł ei congregabitur. hoc est dõ: cũ¬
uerbũ hebraicũ  in hoc loco non scribat᷑¬
ꝑ lamed. &uau qͦd si eẽt significaret ei uł

Expanded text:
tas domus Israel . Haec igitur voluntas Patris tas domus Israel . Haec igitur voluntas Patris fuit, ut pessimi vinitores missum susciperent Filium, et fructus vineae redderent, qui interfecerunt eum dicentes. Venite, occidamus illum, et nostra erit haereditas ; et hoc est quod nunc dicit: Et Israel non congregabitur, id est non revertetur ad Dominum. Satisque miror quomodo vulgata editio, fortissimum contra Judaeorum perfidiam testimonium alia interpretatione subverterit, dicens: Congregabor et glorificabor coram Domino: cum Theodotio et Symmachus nostrae interpretationi congruant. De Aquila autem non miror, quod homo eruditissimus linguae Hebraicae, et verbum de verbo exprimens, in hoc loco aut simularit imperitiam, aut Pharisaeorum perversa expositione deceptus sit, qui interpretari voluit, et Israel ei congregabitur, hoc est, Deo. Cuverbum Hebraicum LO, in hoc loco non scribat VAV  : quod si esset, significaret, ei vel
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo mea. & dixit mͥ. Magnumcͥ
est ut uoceris puer m̃s: ⁊ suscites trib
ia cob ⁊ disꝑsionẽ isrł conuertas. Ecce
posui te in testam̃tum generis in lucem
gentiũ: ut sis salus usq ad extremũ terrȩ.
Dicente me inuacuũ laboraui sine causa.
& uane fortitudinẽ meã consumpsi. quia
uidei credere noluer̃ & iudiciũ meũ cũ
dño est. & opus meũ. quod illo uidente
compleui cũ dõ meo: respondit mͥ dñs.
qui me formauit exutero seruũ sibi. Ex
quo ostendit eũ appellari seruum. qui
sit formatus ex utero: qui ⁊ in psalmo dic̃.
De uentre matris meȩ ds̃ m̃s estu. Quid
ergo dñs dixit ei : Ut reduceret iacob ad
eũ qui aberrauerat: deserto creatore.
idolis seruiebat. Unde ⁊ ipse loquit᷑ ad
discipłos. In uiam gentiũ ne ieritis. & in
ciuitatẽ samaritanorũ ne intretis. sed
ite magis ad oues ꝑditas domꝰ isrł. Et
in alio loco. Non ueni nisi ad oues ꝑdi¬

Expanded text:
fortitudo mea. Et dixit mihi: Magnum tibi fortitudo mea. Et dixit mihi: Magnum tibi est ut voceris puer meus, et suscites tribus Jacob, et dispersionem Israel convertas. Ecce posui in testamentum generis, in lucem gentium, ut sis salus usque ad extremum terrae. Dicente me, In vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi: quia Judaei credere noluerunt, et judicium meum cum 564 Domino est; et opus meum, quod, illo juvante, implevi, cum Domino: respondit mihi Dominus, qui me formavit ex utero servum sibi. Ex quo ostendit eum appellari servum, qui sit formatus ex utero. Qui et in psalmo dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu . Quid ergo Dominus dicit ei? Ut reduceret Jacob ad eum qui aberraverat, qui, deserto Creatore, idolis serviebat. Unde et ipse loquitur ad discipulos: In viam gentium ne ieritis, et in civitates Samaritanortas domus Israel ; et in alio loco: Non veni nisi ad oves perdi
Abbreviated transcription (Latin):
fecerim quȩ ei facere debui. dicens in
euangłio ego te glorificaui suꝑ t̾ram ope
completo qͦd dedistimͥ ut facerẽ: ⁊ ite¬
rũ. manifestaui nom̃ tuũ bominib &
opus meũ siue labor .⁊ dolor m̃s hoc enĩ
significat tionoc. In conspectu tuo est:
mo ob incredulorũ multitudinẽ: quodã¬
modo frustra passũ esse se dicit. Quae
utilitas insanguine meo. dũ descendo
in corruptionẽ : & iuxta hebraicũ pen¬
dens in cruce loquit᷑. longe a salute mea
uerba lam̃tationũ mearũ Et nunc
dicit dñs formans me exuterõ seruum
sibi: ut reducam ia cob ad eũ. ⁊ isrł ñ
congregabitur. & glorificatus sũ in ocu¬
lis dñi: ⁊ ds̃ m̃s factus ẽ. fortitudo mea
& dixit. Parum ẽ ut sis michi seruus
ad suscitandas tribus iacob ⁊ feces ispł
LxX Et nunc sic dicit dñs qui for¬
mauit me ex utero seruũ sibi: ut congre:¬
garem iacob ad eũ ⁊ isrł congregabor.
Et glorificabor corã dño : ⁊ ds̃ m̃s erit

Expanded text:
fecerim quae eis facere debui, dicens in fecerim quae eis facere debui, dicens in Evangelio: Ego te glorificavi super terram, opere completo quod dedisti mihi ut facerem ; et iterum: Manifestavi nomen tuum hominibus. Et opus meum sive labor et dolor meus hoc enim significat πόνος in conspectu tuo est. mo ob incredulorum multitudinem, quodammodo frustra passum se esse dicit: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem ? Et juxta Hebraicum pendens in cruce loquitur: Longe a salute mea, verba lamentationum mearum . Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibicongregabitur: et glorificatus sum in oculis Domini, et Deus meus factus est fortitudo mea. Et dixit: parum est, ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et faeces Israel LXX: Et nunc sic dicit Dominus qui formavit me ex utero servum sibi, ut congregarem Jacob ad eum et Israel: congregabor et glorificabor coram Domino et Deus meus erit
Abbreviated transcription (Latin):
paruulorũ. suꝑ adumbratas lineas pre¬
ceptoris. litteras imprimamꝰ. Tempus placi¬
tũ & oportunũ. ⁊ dies salutis: passio saluato¬
ris ẽ & resurrectio quando orabat in cru¬
ce. ds̃ ds̃ m̃s quare me dereliquisti. Et ser¬
uauit etĩ siue plasmauit: morte superata.
Deditq in foedus popłi iudȩorũ: his uide¬
licet qui ex illis credere uoluer̃. Ut susci¬
taret t̾ram quȩ in idolatrie iacebat erro¬
ribus: & possideret hereditates dissipatas
siue desertas. qͣuȩ habitatorẽ ñ habebanT
dm̃. Et diceret his qui erant in uinculis
exite qui peccatorũ uinculis stringeban¬
tur: quia finibus peccatorũ suorũ unus¬
quisq constringitur. Et qui erant in tene¬

Expanded text:
parvulorum, super adumbratas lineas praeparvulorum, super adumbratas lineas praeceptoris, litteras imprimamus. Tempus placitum et opportunum, et dies salutis, passio Salvatoris est et resurrectio, quando orabat in cruce: Deus Deus meus, quare me dereliquisti ? Et servavit eum, sive plasmavit, morte superata, deditque in foedus populi Judaeorum, his videlicet, qui ex illis credere voluerunt: ut suscitaret terram, quae in idololatriae jacebat erroribus, et possideret haereditates dissipatas, sive desertas, quae habitatorem non habebat Deum, et diceret his qui erant in vinculis, exite, qui peccatorum vinculis stringebantur, quia funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur ; et qui erant in tene
Abbreviated transcription (Latin):
ui te: & indie salutis auxiliatus sũ tui.
Et plasinaui te ⁊ dedi te in testam̃tum
gentiũ: ut constitueres t̾ram ⁊ possideres:
hereditates desertas. Diceresq his qui in
uinculis sunt exite : & qui in tenebris re¬
uelamini. In om̃ib uiis pascentur: & in
om̃ib semitis pascua eorũ. Non esurient
neq sitient: nec ꝑcutiet eos estus neq sol:
sed qui miseretur eorũ consolabitur eos.
& ꝑ fontes aquarũ ducet illos. Ponamq
omnẽ montẽ in uiã: ⁊ om̃em semitã in
pascua eis. Ecce isti de longe ueniunt. isti
ab aquilone ⁊ mari: alii aut̃ de t̾ra ꝑsa¬
rũ. Lȩtamini cęli ⁊ exultet t̾ra: erũpant:
montes lȩticiã. quia miseratus ẽ. populi
sui ds̃. ⁊ humiles popłi sui consolatus ẽ.
oportuno exaudiui te: ⁊ in die salutis
auxiliatus sũ tui. Ecce nunc tempus ac¬
uas electionis ad primi aduentus refert
intelligentiã quȩ dicuntur: ⁊ nos sequa¬
mur expositionis eius uestigia. ⁊ instar

Expanded text:
s sum tui. Et plasmavi te, et dedi te in testamentum gentium, ut constitueres terram, et possideres haereditates desertas. Diceresque his qui in vinculis sunt, Exite, et qui in tenebris, Revelamini: in omnibus viis pascentur, et in omnibus semitis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, neque percutiet eos aestus neque sol; sed qui miseretur eorum, consolabitur eos, et per fontes aquarum ducet illos. Ponamque omnem montem in viam, et omnem semitam in pascua eis. Ecce isti de longe venient, isti ab Aquilone et mari: alii autem de terra Persarum. Laetamini, coeli, et exsuliet terra, erumpant montes laetitiam: quia misertus est Deus populi sui: et humiles populi sui consolatus est.opportuno exaudivi te: et in die salutis auxiliatus sum tui. Ecce nunc tempus acvas electionis ad primi adventus refert intelligentiam quae dicuntur, et nos sequamur expositionis ejus vestigia, et instar
Abbreviated transcription (Latin):
babylon malȩ naturȩ sit anbonȩ. Si ma¬
lȩ dixerint. qͦd eos responsuros ẽẽ. ñ du¬
biũ ẽ : quomͦ ꝓuocatur ad pęnitentiã
& dicit᷑ eiͥ sede conpuncta. intra intene¬
bras filia chaldȩorũ : Ac deinceps post
enumerationẽ peccatorũ ⁊ criminũ: ha¬
bes carbones ignis sedebis suꝑ eos. hi eruts
tibi in adiutoriũ. & quid sibi uelit quod
mutatione ab adolescentia : quȩ sit ista
cõmutatio: utiq de bono in malũ. Ex
quo ꝑspicuũ ẽ. natura bonos: uolunta¬
te malos fieri. Deniq infertur. homo in
semet ipso errauit: ñ natura sed mentis
arbitrio. Nudite hoc domꝰ iacob. qui
uocamini nomine isrł. ⁊ de aquis iuda ex¬
istis. qui iurastis in nomine dñi. ⁊ dĩ isrł :
recordamini non inueritate neq in iusti.¬
cia. De ciuitate enĩ sc̃a uocati sunt. ⁊ suꝑ
dm̃ isrł constabiliti sunt: dñs exercituũ

Expanded text:
Babylon malae naturae sit, an bonae? Si maBabylon malae naturae sit, an bonae? Si malae dixerint, quod eos responsuros esse non dubium est, quomodo provocatur ad poenitentiam, et dicitur ei: Sede compuncta, intra in tenebras, filia Chaldaeorum. Ac deinceps post enumerationem peccatorum et criminum, Habes carbones ignis, sedebis super eos: hi erunt tibi in adjutorium? Et quid sibi velit quod ti in commutatione ab adolescentia? Quae est ista commutatio? Utique de bono in malum. Ex quo perspicuum est, natura bonos, voluntate malos fieri. Denique infertur: Homo in semetipso erravit, non natura, sed mentis alvet te audite hoc domus Iacob qui vocamini nomine Israhel et de aquis Iuda existis qui iuratis in nomine Domini et Dei Israhel recordamini non in veritate neque in iustitia de civitate enim sancta vocati sunt et super Deum Israhel constabiliti sunt Dominus exercituum
Abbreviated transcription (Latin):
ignorarint supplicia. Nec dubiũ quin
ardente urbẽ. habitatores eius uorax
flãma consumpserit. Quodq sequit᷑ non
sunt prunȩ quib calefiant. nec focus
ut sed eant ad eũ: sic hebrei edisserunt.
Nullã habent caloris scientiã nec illumi.¬
nantẽ sensũ. qui eorũ tenebras possit dis.¬
cutere : & frigus erroris expellere. & quo
nescio qͥd uolentes lax. transtulerunt.
habes carbones ignis sedebis suꝑ eos: hi
erunt tibi in adiutoriũ nisi forte possumꝰ
hoc dicere. qͦd mnulto utilior sit ignis et¬
incendiũ babẏlonis: quã fuerunt magi.
& gazareni. astrologi.⁊ incantatores.
hic enĩ eos ꝑpenas atq supplicia ad peni¬
tentiã ꝓuocat: illi ꝑ errorẽ ducunt ad
supbiam. Om̃is labor eius ⁊ negotiatores
illius quos magos intelligimꝰ huc ꝓuo¬
c̾et ut unusquisq sua erret uia : ⁊ ipse ꝑ¬
ditus salutẽ alteri ñ p̃beret. In terrogemꝰ
eos qui diuersas asser̃ esse naturas: utrũ

Expanded text:
ignorarent supplicia: nec dubium quin, ignorarent supplicia: nec dubium quin, ardente urbe, habitatores ejus vorax flamma consumpserit. Quodque sequitur: Non sunt prunae quibus calefiant, nec focus ut sedeant ad eum, sic Hebraei edisserunt. Nullam habent caloris scientiam, nec illuminantem sensum, qui eorum tenebras possit discutere, et frigus erroris expellere. Pro quo nescio quid volentes Septuaginta transtulerunt: Habes carbones ignis, sedebis super eos: hi erunt tibi in adjutorium; nisi forte possumus hoc dicere, quod mincendium Babyloni, quam fuerunt magi et Gazareni, astrologi et incantatores. Hic enim eos per poenas atque supplicia ad poenitentiam provocat; illi per errorem ducunt ad superbiam. Omnis labor ejus et negotiatores illius, quos magos intelligimus, hoc profecit, ut unusquisque sua erraret via; et ipse perditus salutem alteri non praeberet. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
Sin aut̃ ⁊ horũ oblita fuerit mulier:¬
I sed ego ñ obliuiscar tui dicit dñs. Cece
Isuꝑ manus meas depinxi muros tuos. ⁊
Icoram me essemꝑ. Citoq ȩdificaberis
a quib destructa fueras: ⁊ qui te dis¬
Isi pauer̃ egredientur exte. Leua in cir¬
Icuitu oculos tuos ⁊ uide: om̃s isti con¬
I gregati sunt. ⁊ uener̃ ad te. Uiuo ego
Idicit dñs. quia om̃ib his quasi ornam̃

Expanded text:
fuerit mulier: sed ego non obliviscar tui, dicit Dominus. Ecce super manus meas depinxi muros tuos: et coram me es semper. Citoque aedificaberis, a quibus destructa fueras: et qui te dissipaverant, egredientur ex te. Leva in circuitu oculos tuos, et vide: omnes isti congregati sunt, venerunt ad te. Vivo ego, dici
Abbreviated transcription (Latin):
cam suꝑ te : sensu abutitur apłi. siue
apłs paulus de hoc loco sumit testimo¬
niũ. ut reueletur ira dĩ ad terrendos
eos qui peccant. ⁊ postea conuersis gła
p̃beatur. Ecce ait uendidi te ñ in pecu.¬
nia. sed uendidi te peccatis tuis: ⁊ erui
te de fornace pauꝑtatis. Propt̃ quod i
salomon diuitias ⁊ pauꝑtatẽ babere ñ
uult. sed tantũ necessaria postulat:
ne aut in illis eleuet᷑ cor eius insuꝑbiã.
aut in ista compellatur facere quod
ñ uult. & dm̃ pressus inopia blasphe.¬
mare. Unde iapłs. habentes inquit
uictũ ⁊ uestitũ: his contenti si mus.
udi me iacob ⁊ isrł quẽ ego uoco. Ego
ipse.ego primus.⁊ ego nouissimꝰ: manꝰ
quoq mea fundauit t̾ram. ⁊ dextera
mea mensa ẽ cȩlos. Ego uocaui eos. et
stabunt simul. Congregamini om̃s uos
& audite quis ex eis anñtiauit hȩc. Dñs
dilexi  eum. faciet uoluntatẽ suã in ba

Expanded text:
cam super te, sensu abutitur Apostoli, sive apostolus Paulus de hoc loco sumit testimonium, ut reveletur ira Dei ad terrendos eos qui peccant, et postea conversis gloria praebeatur: Ecce, ait, vendidi te non in pecunia, sed vendidi in peccatis tuis, et erui te de fornace paupertatis. Propter quod et Salomon divitias et paupertatem habere non vult, sed tantum necessaria postulat, ne aut illis elevetur cor ejus in superbiam, aut in ista compellatur facere quod non vult, et Deum pressus inopia blasphemare. Unde et Apostolus: Habentes, inquit, victum et vestimentum, his contenti simus . udi me Iacob et Israhel quem ego voco ego ipse ego primus et ego novissimus manus quoque mea fundavit terram et dextera mea mensa est caelos ego vocabo eos et stabunt simul congregamini omnes vos et audite quis de eis adnuntiavit haec Dominus dilexit eum faciet voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
tatorũ tuorũ uehem̃tẽ. Et fiduciã ha¬
buisti in malitia tua: ⁊ dixisti. non ÷ qui
uideat me. Sapientia tua ⁊ scientia tua:
hȩc decepit te. & dixisti incorde tuo.
Ego sum: ⁊ p̃ter me ñ est altera. Ueniet
suꝑ te malũ: ⁊ nescies ortũ eus. & irruet
suꝑ te calamitas: quã non poteris expiare.
Ueniet suꝑ te repente miseria quã nescis.
Duo simul uenient babyloni sterilitas
⁊ uiduitas: ut nec filios habeat id ÷ subie¬
ctossibi popłos. nec uirũ. quẽ regem pos¬
sumꝰ intelligere. Quȩ dum ñ sperat repen¬
te sustinuit. Neq enĩ poterat arbitrari
quod ꝑsȩ nullius ante fortitudinis eam
cẏro regnante superarent: ⁊ suę subice.¬
rent potestati. Quȩ ꝑpessa es inquit ñ
solũ ꝓpt̾ suꝑbiam ⁊ habundantiã cunc¬
tarũ opum atq delicias : sed & propt̃
multitudinẽ maleficiorũ ⁊ incantatoꝵ

Expanded text:
ter Vulg. vehementem. Et fiduciam habuisti in malitia tua, et dixisti: Non est qui videat me: sapientia tua et scientia tua haec deceperunt te, et dixisti in corde tuo: ego sum, et praeter me non est altert super te calamitas, quam non poteris expiare, veniet super te repente miseria, quam nescies. Duo simul venient Babyloni, sterilitas et viduitas, ut nec filios habeat, id est, subjectos sibi populos; nec virum, quem regem possumus intelligere: quae dum non sperat, repente sustinuit. Neque enim poterat arbitrari quod Persae, nullius ante fortitudinis, eam, Cyro regnante, superarent, et suae subjicerent potestati. Quae perpessa es, inquit, non solum propter superbiam et abundantiam cunctarum opum atque delicias, sed et propter multitudinem mal