comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hec fie̾i debere ⁊̃ ciuuł ⁊ natura¬
lis rõ suauder intantũnt ius¬
sus parentũ precedere debcat.
Qlñ qu̾esitum est. anfuosi
filianubx. anfunosi filius uxo¬
remducere possit. Cumq suꝑ
filio uariabatur. nr̃a processit
decisio. qua ꝑmissũ est. ad exẽ¬
plum filic sunosi. filiũ quoꝙi¬
furiosi posse ⁊ sinc patris inter¬
uentum atrmoniũ sibi copu

Expanded text:
i debere et civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matr
Abbreviated transcription (Latin):
quia cadem duobus nupta
ee nõ potest. ¶Iterisi ad huc
prim gnatuaest .i. ĩmat̾ eius
tibinupta est. ileo cam urorẽ
oucere nõ potes. quiaduas
hibitũ est urore ducere.quia

Expanded text:
quia eadem duobus nupta esse non potest: item si adhuc privigna tua est, id est si mater eius tibi nupta est, ideo eam uxorem ducere non poteris, quia duashibitum est uxorem ducere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
patit. eadeꝙ matre nati fue¬
¶S asiqua padoptionẽ soror
adoptio dis soluta sit potens
eam uxorẽ ducere. Sutuema
cipatus fueris. nicħ est impodi¬
mc̃tum nupgus ¶ Et idoo con¬
stat siquis gnͣmi ad optare
uelit. debert cũ infili amsia
emacipare. Et siquis ueht mo¬
rum adoptare. debere eii an̾
filiũ emancipare. ¶Eratris ul
sorons filiam uxore ducere rõ
leet. Sed nec nepte fratris. i
sororis. urore ducere quis pot̃.
quaius quarto gãdusint. Cxĩ
em̃ filiam uxorẽ ducere noli¬
cet eiꝰneq neptẽ ptmmititur
¶Fuis uero muuens quapai¬
ter tuus ad optauit filiam.
nouideris impedi uxore du¬
cuiliire tibi cũiugitur

Expanded text:
patre eademque matre nati fuesi qua per adoptionem soror ationem adoptio dissoluta sit, potero eam uxorem ducere; sed cipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et ideo constat, si quis generum adoptare velit, debere eum ante filiam suam emancipare: et si quis velit nurum adoptare, debere eum ante filium emancipare. Fratris vel sororis filiam uxorem ducere non licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis quarto gradu sint. cuius enim filiam uxorem ducere non licet, eius neque neptem permittitur. eius vero mulieris quam pater tuus adoptavit filiam non videris impediri uxorem ducivili iure tibi coniungitur.
Abbreviated transcription (Latin):
utatur. Cuiꝰ rescripti. ad eliũ
marcianũ cmissi. uerbaħꝰ sũt.
Dominorũ quid potestatẽ in
seros suos. illibatã ẽẽ oport¬
et. nec cuiqũahoĩnum. ius su¬
um detrahi. Sed dñorum in qd̾¬
teist. ne auxiliũ cͣc scuiciam.
uł fam̃e. uł intolerabilẽ inir¬
nam denegetur his qui ui¬
ste deprecant᷑. Idoop cognosce
de querelis eoꝵ qex familia iu¬
lusabim. ad statuam c̃fugeñt.
et siuł dun habitos quã cq¬
uũ est. uł infami iniuria affe¬
ctos cognou̾is. uenũdar iube.
itant impotestate dñi non re¬
uertantur. Qd̾ sabinus simec
cõstitucioni fraũdẽ fecint. sci¬

Expanded text:
atur. cuius rescripti ad Aelium Marcianum emissi verba haec sunt : ‘ Dominorum quidem potestatem in suos servos illibatam esse oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi. sed dominorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam denegetur his qui iuste deprecantur. ideoque cognosce de querellis eorum qui ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur. qui Sabinus, si meae constitutioni fraudem fecerit, sci
Abbreviated transcription (Latin):
etudinẽ uite continens Iy¬
s ant potestatis ꝙ inlibos ha¬
bemus. ꝓprium ẽ ciuiũ ron̾a¬
norũ. Nulli cm̃. ilu sũt hoĩes
quitalem in lib̾os hãnt potesta¬
tẽ. qualem nos habemus Qui
igitur ex te ⁊ ux̃ore tuanascit᷑.
impotestate tua est ¶tẽ qui ex
filio tuo ⁊ uxore eiꝰ nascitur.i.
nepos tuus. ⁊neptis. cque in
tua sũt potestate.⁊pro nepos
proneptis. ⁊dcinceps cct̾i. ꝙ
tñ ex filia tuanasatur in tua
potestate ñ est sumpatris eiꝰ.¬

Expanded text:
inens. Ius autem potestatis, quod in liberos habemus, proprium est civium Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis, aeque in tua sunt potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potestate n
Abbreviated transcription (Latin):
bis uxores ducere licet. Nam
quarũdam nuptus abstinen
dumest. Intereais enĩꝑsonas
que parẽtum liborum ue locũ
int̾ se optinẽt amuptie con¬
crabi nõpossũt. uelutiint̃ pa
Et sitales psone int̾ se coieñt.
nefmas atq in cestas nupti¬
as ꝯtrasisse dicuntur.¶ Et hec
adeo ita sũt. ut quãus padop¬
tionẽ. parentsi. libͥorũ ueloco
ẽẽ ceperit. sibi nõ possũt int̃ se
matrimonio c̃iungi.intantũ.
ut etsa dissoluta ad oꝑtione.
idem uins mancar. Itaq eam
que tibipadoptionẽ filia aut
neptis eẽ ceꝑit. nõ potens uxo¬
rẽ duceit quãius eam emar¬

Expanded text:
bis uxores ducere licet; nam a quarundam nuptiis abstinere debemus. Inter eas enim personas, quae parentum liberorumue locum inter se optinent, nuptiae contrahi non possunt, nec inter eaet si tales personae inter se coierint, nefarias et incestas nuptias contraxisse dicuntur. Et haec adeo ita sunt, ut quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi esse coeperint, non possint inter se matrut etiam dissoluta adoptione idem iuris maneat: itaque eam quae tibi per adoptionem filia aut neptis esse coeperit, non poteris uxorem ducere, quamvis eam eman
Abbreviated transcription (Latin):
llius hominib qui sub imꝑ¬
io nr̃o sũt. licet sine causa le¬
gib cognita. supra modum ĩ
seruos suos seruire. Nam ex ẽ¬
stitu̾tione dimpii. antonini.
qui sinc causa seniũ suũ occid̾¬
it. non minus punin iubetur.
eiꝰ̃dem principis ẽstituciõe co¬
hercetur. Nam quibusdã a
uł adstatuas prĩcipum cõ fu¬
giũt. precepit. ut si inrolera¬
cogant᷑ seruos suos bonis cõdi¬
ciõnibuendere. ut preciũ dĩis
daretur. Et recte. Expedit e
mirei. ꝓ ne quisre suamalẽi¬

Expanded text:
llis hominibus, qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur eiusdem principis constitutionem coercetur: Nam consultus a vel ad statuas principum confugiunt, prcogantur servos suos bonis conditionibus vendere, ut pretium domino daretur. Etenim expedit rei publice ne quis re sua mal
Abbreviated transcription (Latin):
rem inuicto dũo contractat
quã qui ui raẜ̾it. ideoꝵ rectt
dictũ est cũ improbũ furez
eius delicti noĩe pretor intro¬
duxit que appellatur ui bõꝵ
raptorũ. Et est intra ãnur

Expanded text:
t quam qui ui rapit? itaque recte dictum est eum improbum furem eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur ui bonorum raptorum, et est intra annu
Abbreviated transcription (Latin):
n lucrandi anĩmo abstu¬
lerit. fuitum cõmitcit. Hec
lunge discedent ab his.
que dereda curente.non
intelligentibus dĩs ca

Expanded text:
 lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegentibus dominis, ca
Abbreviated transcription (Latin):
G nõita defilliabus uł ali
is. puuilem sexi descen¬
dentibus lib̾is utriusq se¬
xus. fuerat antiquitati ob¬
seratum. s si nõ fuerant
secles scripti. scripteue.xł
exħedati. exħedateue. te¬
stamẽ tum quidemnõ infir¬
mabatuyius aut ad cresçẽ¬
di eis adcertam portionẽ
prestabat. Set nec noĩatĩ
eas psõas. ex Redare paren¬
tibus necẽeerat. s licebat
⁊interceters hoc facere.
iudetur siue quis ita exłe¬
detur. titius filius meus.
exħes esto siue ita filius ne¬
us. exħes esto nõ adiecto
filius nõ extet. ¶Post¬
humiquop lib̾i ul hecles.
instipui debent uł exħeda¬
n meo paromĩum cõditio
est. ꝙ ⁊ infilio posthumo.
⁊ inquolibet excctens lib̾¬
is siue femunini sexus. si¬
ue masculi pretento ua¬
let quidem testamẽtum.
tur.¶deo simulier exqua
postumus. aut posthuma
spabatur. abortum fecent.
nichil impeclimentũ est
scriptis seclibus ad Reclita¬
tem adeundam. Set femi¬
uini quidem secus ysone
us nõiatim uł intercete¬

Expanded text:
non ita de filiabus vel aliis per virilem sexum descendentibus liberis utriusque sexus fuerat antiquitati observatum: sed si non fuerant heredes scripti scriptaeve vel exheredati exheredataeve, testamentum quidem non infirmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentibus necesse erat, sed licebat et inter ceteros hoc facere. videtur sive ita exheredetur ‘ Titius filius meus exheres esto ‘, sive ita ‘ filius meus exheres esto ’, non adiecto filius non extet. Postumi quoque liberi vel heredes institui debent vel exhen eo par omnium condicio est, quod et in filio postumo et in quolibet ex ceteris liberis siue feminini sexus siue masculini praeterito ualet quidem testamentum, tur. ideoque si mulier, ex qua postumus aut postuma sperabatur, abortum fecerit, nihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem adeundam. Sed feminini quidem sexus personae uel nominatim uel inter cete
Abbreviated transcription (Latin):
qui aut orinino te¬
stamentumn nõ fecit
aut nõ ure fccit añ
id quod fecerat rũpty.
unitumue factum est.
aut sruemo exeobes
ectitit. ¶Intẽsta¬
torum aũt seditatoes.
primum adsuos Redes
pertinent Qui aũt
beredes ectimaturut
⁊ supradiximus. qui ĩ
potestate morientis fu¬
erũt Ue uti filius. filia.
nepos. neptisue. ex filio
pronepos. pro neptisue ex
nepore ex filionato. progra
matrimonus nõ sũt pro¬
geniti cu̾ius tñcuuitatũ
dati. sccłm diualiũ cõstitu¬
tionũ que suphus posire
sut teriorẽ. suor uira naci

Expanded text:
qui aut omnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates primum ad suos heredes pertinent. Sui autem heredes existimantur, ut et supra diximus, qui in potestate morientis fuerunt: veluti filius filia, nepos neptisve ex filio, pronepos proneptisve ex nepote filio nato prognatmatrimoniis non sunt progeniti, curiis tamen civitatum dati, secundum divalium constitutionum quae super his positae sunt tenorem, suoram iura n
Abbreviated transcription (Latin):
l.siueritas
restis intemenent tunc
siue pater helis siue aliuᷤ
quicunq sit. qui fidem eĩe¬
git Reclis. ⁊ ab eo aliquid re
atentus adimplere fidem

Expanded text:
s testis intervenerit, tunc sive pater heredis sive alius quicumque sit, qui fidem elegit heredis et ab eo aliquid resa tentus adimplere fidem
Abbreviated transcription (Latin):
sidei cõmissum restituat.
⁊neqr ex scriptiura. ncq ex
quĩq testiũ numeio quiĩ
fiderco missis legitimus ẽe
noscitur. res possit manife¬
stan.s:uł pauriores quam
quĩq uł nemo penitus

Expanded text:
fideicommissum restituat et neque ex scriptura neque ex quinque testium numero, qui in fideicommissis legitimus esse noscitur, res possit manifestari, sed vel pauciores quam quinque vel nemo penitus
Abbreviated transcription (Latin):
testatem boĩt. Dam dota¬
le predium maritus in¬
uita muliere perlegẽ iuli¬
am probibe̾tur alienare i
quamius ip̃ius sit. dotis
causa eidatum. Quodros
legem iuliam corngentos
inmeliorem statum decly¬
ximus. Cumenim sar
insoli tantun moclo reb
locumb̃at que italice fue¬
rant. ⁊alienationos inhi¬
bebant que muita muli¬
ere fiebant. ypochecas aũt
eanim. etiam eauolcnͣte.
utuͦꝙ remedium imposu¬
imus ut etiam meas res
que inprouinciali solo po¬
site sunt. interdicta fiat
alienatio.ul obligatio.⁊
nentrum coꝵ neꝙ consẽ¬
tientibus mulienbus.
procedat. ne sexꝰ muliebris
fragilitas impnitiem su¬
bstantie eanm couerte¬
retur. ¶Contra aut cre¬
ditorpignus ex pactõe. i¬
quaius cius cas res non
sint. alienare potest. Set
hoc forsitam idco uidetur
fieni. qued uoluntate de¬
bitoris intelligipignus
alienan quia abmitio cõ¬
tractus est pactus ut lice¬
rer creclitoripignus uen¬
dere. sipeccunia nõ soluat.
Set ne creclitores suum
ius perscquumpedirent

Expanded text:
t. nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliam prohibetur alienare, quamvis ipsius sit, dotis causa ei datum. quod nos, legem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lex in soli tantummodo rebus locum habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita muliere fiebant, hypothecas autem earum etiam volente: utrisque remedium imposuimus, ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat alienatio vel obligatio, et neutrum eorum neque consentientibus mulieribus procedat, ne sexus muliebris fragilitas in perniciem substantiae earum converteretur. Contra autem creditor pignus ex pactione, quamvis eius ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienare, qui ab initio contractus pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedirentur
Abbreviated transcription (Latin):
pitionus. ¶ S ũaͣ consti¬
tutio quã pro om̃um nocticẽ
grecalingua cõpendiosotrac¬
tatu habito cõpoͥsuimus itaq
huĩmodi causas definunt. ut
siquidem lib̾tus ullib̾tami¬
nores centenans sint .i. muꝰ¬

Expanded text:
patronus. Sed nostra constitutio, quam pro omnium notione Graeca lingua compendioso tractatu habito composuimus, ita huiusmodi causas definivit, ut si quidem libertus vel liberta minores centenariis sint, id
Abbreviated transcription (Latin):
erat nichil iuis paniono super¬
ẽẽ Qua de causa postẽa pretori
edicto ħ̾ iuns iniquitas enĩe¬
data est. Siue eñi faciebat te¬
stamietum lib̾tus iubebatur
ita testan ut pationo parten
dimidia bonorũsuoꝵ relinqu¬
las testamẽti pitus dim̃idie
bonorũ possessio. Siuero inte¬
status moriebatur suo brde ie¬
licto filio adoptiuo. dabaturi
eque patrono ꝯtra hũc suum
hordem prtis dimidie bonor
possessio. ¶ Prodẽe aũt lib¬
to solebant ad excludendum
pat̾onũ naturales lib̾i nõso¬
lum quos inpocestate morte
tp̃r habebat. s etĩa emãcipatia
in adopcc̃onẽ dati simoclo
ex aliqua parde h̃rdes stit¬
utierant aut pretenti con¬
tra tabulas bonoꝵ possessi¬
onẽ ex edicto pecierant nã
ex hrdati nullo modo repes¬
lebant patroriũ ¶postea
lege papia adauẽta slnt iu¬
sextertiorũ centũ milicu
patri moniũ relĩquerit et
panriores quã tres libos ha¬
hebat siue is tescõ facco siue
ĩtestacomortiui eãt unlispa¬

Expanded text:
erat nihil iuris patrono superesse. Qua de causa postea praetoris edicto haec iuris iniquitas emendata est. sive enim faciebat testamentum libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relinqulas testamenti partis dimidiae bonorum possessio. si vero intestatus moriebatur, suo herede relicto filio adoptivo, dabatur aeque patrono contra hunc suum heredem partis dimidiae bonorum possessio. prodesse autem liberto solebant ad excludendum patronum naturales liberi, non solum quos in potestate mortis tempore habebat, sed etiam emancipati et in adoptionem dati, si modo ex aliqua parte heredes scripti erant aut praeteriti contra tabulas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia adaucta ssestertium centum milibus amplius patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebit, siue is testamento facto siue intestato mortuus erit, uirilis pa
Abbreviated transcription (Latin):
suam peragebant at tamẽ ip̃o
ultimo sputu simul amimã
atq lib̾tatẽ. anmittebant et
quasi ruorũ. ita bona eorũiu¬
re quodan modo pecculu ex le¬
gemia norbana mamissores
dctinelunt. ¶Postea uero
senatus ꝯsulto largiano cau¬
tum fuerat ut libimanumis¬
soris nõ nominati es ħrdatu
facti ectiancis ħrdib eo̾rum
in bomis latinorũ propneren¬
tur. Siuibe supuenit etiã diui

Expanded text:
suam peragebant, attamen ipso suam peragebant, attamen ipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amittebant, et quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exheredati facti, extraneis heredibus eorum in bonis Latinorum praeponerentur. quibus supervenit etiam divi
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec l̃ibis lib̾ti lib̾tene ex ea
parte legata uł fidei comissa p̾¬
stentur ẜ. ad eoħrdos hoc honrs
redũdaretꝰ multis. iliiꝰ casibus
anobis inprefacta costitutiõe
cogregatis quos necessanos ẽẽ
ad hiusmoliuus duspoĩtiõe.
pspeximus ut. tam pationi pa¬
troneq quã libi eoru nec noa
extiansuero latere ueniut us¬
ꝙ ad quĩtum gradũ ad iucci¬
sice̾m lib̾toꝵ uoce̾ntur sicuti
ex ea cõstitutiõe intelligendỹ
est ut ñ eiusdem patroni uł pi¬
numuesuit lib̾i qui proximi¬
or est adliberti seuubte uoce¬
tur successicẽ m ⁊ incapita nõ
instupes duuidatur successio.
eccdem modo ⁊ in his qui extr̃¬
nsusolatere ueniũt ẜuando
Penc eni consonãcia uira in¬
genuitatis ⁊ lib̾tatatis insuc¬
c̾cssionib fecimus. ¶Srhec
de his lib̾tinis hodic dicendas
quiciuitatẽ roman̾a puere¬
ñt cum nec nĩt alii lib̾ti simul
blatis. Cum latinorũ legitti¬
me successioos nulle pen̾itus
penitus erãt. qui licet lib̾i iutã

Expanded text:
ut nec liberis liberti libertaeve ex ea parte legata vel fideicommissa praestentur, sed ad coheredes hoc onus redundaret; multis aliis casibus a nobis in praefata constitutione congregatis, quos necessarios esse ad huiusmodi iuris dispositionem perspeximus ut tam patroni patronaeque quam liberi eorum nec non qui ex transverso latere veniunt usque ad quintum gradum ad successionem libertorum vocentur, sicut ex ea constitutione intellegendum est: ut si eiusdem patroni vel pariumve sint liberi, qui proximior est ad liberti seu libertae vocetur successionem, et in capita non in stirpes dividatur successio, eodem modo et in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis et libertinitatis in successionibus fecimus. Sed haec de his libertinis hodie dicenda sunt, qui in civitatem Romanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul blatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui licet ut liberi vitam
Abbreviated transcription (Latin):
erlege duodecĩ tahulam̃ inte¬
grũ reẜuauit. ¶ Cum uero
uł bonorũ possessores lib̾os ha¬
beantsiue unũ siue plutes u¬
t̾ussq sexusuł gradus.adeos
successicẽm parencũ deduxim
om̃ib patronis una cũ sua pro¬
genie semocis. ¶Sinaute
sine lib̾is deceessent̃ si quide
intestati ad omẽm B̾rditatẽ
patronoᷤ patronasq uocdumꝰ
Si uero testamencũ quidem
fecerĩt patronos aũc uł patro¬
nas preterierĩt cũ nullos libo
haberent uł habences eos ex¬
matemus eos pretenent ita
ut nõ possint argui inoffitio¬
sa eorũ cestamẽta. tũc ex nr̃ai
constituticẽ perbonorũ possessi¬
cẽm cõtra tabulas nõ dimudi
am aute s tertiã partẽ bonoꝵ
lib̾ti consequãtur ur quod deẽ
eis excõstitutioẽ nr̃a repłcͣat̃.
siquando minus tercia parte
bonorũ morũ lib̾tus uł lib̾ta
cis relin querĩt ita sine onere

Expanded text:
ege duodecim tabularum, integrum reservavit. cum vero vel bonorum possessores liberos habeant sive unum sive plures cuiuscumque sexus vel gradus, ad eos successionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis decesserint, si quidem intestati, ad omnem hereditatem patronos patronasque vocavimus: si vero testamentum quidem fecerint, patronos autem vel patronas praeterierint, cum nullos liberos haberent vel habentes eos exmaternus eos praeterierit, ita ut non possint argui inofficiosa eorum testamenta, tunc ex nostra constitutione per bonorum possessionem contra tabulas non dimidiam, ut ante, sed tertiam partem bonorum liberti consequantur; vel quod deest eis ex constitutione nostra repleatur, si quando minus tertia parte bonorum suorom libertus vel liberta eis reliquerint, ita sine onere
Abbreviated transcription (Latin):
rdctur melius et̃. tahula
pictiure cedere. Nidicłm ẽ a
em̃ ꝑictura appellis uł par¬
rasĩ in accessione ullissure
tabule cedere Undesiadnõ
tabule imiagine possidente
is qui puxit eam petat nec
soluat precitabule. pote¬
nt pexeptionem dolimali
sũmou̾i. At si is qui pĩxit
possiderat. cũsequ̾es est. ut
utilis accio. dño tabule i
adusus eum detur. Quo
casusino soluat impensam
picture. potent ꝑexceptõe
dolimali repelli utiq sibõa
fioi possessor fuerit ille. ari
picturam imposuerit. Alud
enĩ palam est q siue is qui
punrcit subrpuit tabulam
bonafide fundum emerit.
ulexlonatiõe aliaue qua¬
liber iusta causa. eque bona
fide acceperit naturali rc̃ce
placuit. fuctus quos pre¬
pit eius ẽẽ procultura et
cura. Etideo sipostea dũs
spuenent ⁊ fundũ uedicet
dsrucribus acco cũ sũptis
agere non potest. Eiuero
qra sciens auenũ fundum
rossederit nõ idem cũcesfũ
est. Itaq cum fundo etia

Expanded text:
tabulam picturae cedere: ridiculum est enim picturam Apellis vel Parrhasii in accessionem vilissimae tabulae cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem doli mali summoveri: at si is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis actio domino tabulae adversus eum detur, quo casu, si non solvat impensam picturae, poterit per exceptionem doli mali repelli, utique si bona fide possessor fuerit ille qui picturam imposuit. illud enim palam est, quod, sive is qui pinxit subripuit tabulas  crederet, bona fide fundum emerit vel ex donatione aliave qua iusta causa aeque bona fide acceperit: naturali ratione placuit, fructus quos percepit eius esse pro cultura et cura. et ideo si postea dominus supervenerit et fundum vindicet, de fructibus ab eo consumptis agere non potest. ei vero qui sciens alienum fundum possederit non idem concessum est. itaque cum fundo etia
Abbreviated transcription (Latin):
planta ꝓprictas cĩ cõmutat̃.
ut siuicim arborita teramti¬
ciipressent. ut menis fundũ
radices egent ticu effici ar¬
borem dicimus. Ratio ⁊ eñi
nõ pennittit. ut altenus ar¬
bor ẽẽ intelligatur. quam
ciũ infundũ radices egiss.
qideo ꝓpe cũsinium arbor po¬
sita. si etiam iucin fundo ra¬
dic̃ẽ egenit comunis sit.i
¶Qua ratione aũt plante q̃
tera coalescunt solo ccdunt
cadem ratõs frumeta quop
que satasũt. solo cedere in¬
telliguntur. ¶Ecteruĩ. sicut
is qui alieno solo edificauit
si abco dñs petat edificium.
defsendi potest pexceptiõe
dolimali scd ea que dixim̃
ita ciusdem exceptioĩs au¬
xilio. tutus ẽẽ potest is. qui
inalieno fundo suampensa
bõa fide conseuit. Niterer
quop licet auice sint. pin¬
de caitis mẽbramone cedũt
ac sisoło cedere solẽt. ca qre
in edificantur aut insemi¬
tur. Ideoꝙ simcartis mebra¬
nisue cuis. camic uł istori¬
sent. huĩ corporis nonticiu
s tu dñs c̃e uideris. s si ati¬

Expanded text:
prietas eius commutatur, ut, si vicini arborem ita terra Titii presserit ut in eius fundum radices ageret, Titii effici arborem dicamus: rationem etenim non permittere, ut alterius arbor esse intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedere solent ea quae inaedificantur aut inseruntur: ideoque si in chartis membranisve tuis carmen vel historiipserit, huius corporis non Titius, sed tu dominus esse videberis. sed si a Ti
Abbreviated transcription (Latin):
dño ad qunũtur. Eadem ⁊¬
re ⁊ decolono dicuntur.¶l
peccudum fructuetiam fer
est. sicutilac. ⁊ pillus ⁊ lam
⁊ ecli ⁊ suculi. statinaturab
iure dĩm sũt fructuam Pa
itus uero ancile infructũ
nõ est. Itaq ad dñm ꝓprie¬
tatis ꝑtinet. ¶bsudum
eniuidebatetur hãem infir¬
ctu eẽ. cũ om̃es fructus. re¬
rũnatura hoĩm gr̃a com¬
parauit. ¶Set si gregis u¬
sum fructum quis hãt inlo¬
cum demortuoꝵ capitumi
ex fectu fructuanus sũmit¬
tere debet ut nuliano iusy
est. Et inuincaꝵ demortu¬
añ. uł arbor lociuun aliasi
debet substituert. Recte e¬
nĩcołe debet. ⁊ quasi bonus
samos quos quis mloco suo
inuenert diuus andrian
naturalem cquitatẽ secutꝰ
eicucessit qui inuenent idẽ¬
ꝙ statuit siquis insacro. a¬
ut mmreligioso leco fortuito
casũ iuenent aut siquis
in alieno loco nõ data adly
õpa s fortuitu muenert. di¬
dnõ soli cũcessit Et cõue

Expanded text:
s adquiruntur. eadem fere et de colono dicuntur. In pecudum fructu etiam fetus est, sicuti lac et pilus et lana:  et equuli statim naturali iure dominii sunt fructuatu non est, itaque ad dominum proprietatis pertinet: absurdum enim videbatur hominem in fructu esse, cum omnes fructus rerum natura hominum gratia comparavit. Sed si gregis usum fructum quis habeat, in locum demortuorum capitum ex fetu fructuarius summittere debet, ut et Iuliano visum est, et in vinearum demortuarum vel arborum locum alias debet substituere. recte enim colere debet et quasi bonus sauros, quos quis in suo loco invenerit, divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit, dino soli concessit. et conve
Abbreviated transcription (Latin):
etiam lege .xii. tabularum.
Tam̃e recre dicitur ⁊ iure i¬
gentium idest iure natura¬
li id effici. Set sus qui uc̃¬
didit fidem enptoris sequu¬
tus est. dicendum est stati
rem emptoris fieri. ¶ Nich¬
il aũt interest utrũ ip̃e dr̃s¬

Expanded text:
etiam lege duodecim tabularum: etiam lege duodecim tabularum: tamen recte dicitur et iure gentium, id est iure naturali, id effici. sed et si is qui vendidit fidem emptoris secutus fuerit, dicendum est, statim rem emptoris fieri. Nihil autem interest, utrum ipse d
Abbreviated transcription (Latin):
cum inuenent. dimdiu
inuẽtoris. dimidium cesa¬
ns ẽe. statuit. Cui cũuem¬
ens est. ut siquis inpubli¬
tis inuenent. dimiduu
ip̃ius est dumidium. fisci
uł ciuitatis. ¶Per tradici¬
onem quoq iure natural
res nobis adquiriuntur. Ni¬
chil enĩ tam cõucniens est
naturali equitati quami
uoluntatem dñi uolẽtis
rem suam inalium trasfere
ratam hri Et ideo cuiuscũ
ꝙgñs sit. corporalis ros tra¬
dipossit. ⁊ adno tradita. ali¬
enatur. Itaq stipendianai
quoq ⁊ tributana predia.
codem modo alienantur.
yocantur aũt scipendiana
que inprouicus sunt. Int
que necnõ ⁊ italiqita predi¬
a. ex nr̃a cũstitutione. null¬
adifferentia est. S si quidẽ
ercausa don ationis. aut do¬
tis. aut qualibet alia excau¬
sa tradantur. sinc dubio trã¬
fferentur. ¶⁊ lendite ure
⁊ tradite nõ aliter emptori
adquinutur. quam sus uẽ¬
dicori precium soluent. uł
alio modo ei satisfecent uł¬
uti expromissore aũ pigro¬
re dato. Ꝙ cauetur quidem

Expanded text:
co invenerit, dimidium inventoris, dimidium Caesaris esse statuit. cui conveniens est et si quis in publiinvenerit, dimidium ipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corporalis res, tradi potest et a domino tradita alienatur. itaque stipendiaria quoque et tributaria praedia eodem modo alienantur. vocantur autem stipendiaria quae in provinciis sunt, inter quae nec non Italica praedia ex nostra constitutione nulla differentia est. 4 Sed si quidem ex causa donationis aut dotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfecerit, veluti expromissore aut pignore dato. quod cavetur quidem
Abbreviated transcription (Latin):
torum. satis habundeꝙ
prouisum est. ¶ Nũc
amonendi sumus. neꝙ
pupillum neꝙ pupillã.
ullamiem sine turoris
auctoritate alienare po

Expanded text:
torum satis abundeque provisum est. Nunc admonendi sumus, neque pupillum neque pupillam ullam rem sine tutoris auctoritate alienare pendi sumus, neque
Abbreviated transcription (Latin):
fficir si cribrat ic iscũ quo actũ:
e sz opus est ut cuã cãm rei delra
exhibeit. idut eam cãm hãt actõ
quã hibinitus ẽct sicum primẽ
isset. ideoq sunter moras usuop¬
tasit res aponessore nichilomn
comdẽpnanir. ¶Prererca fix¬
nũ meclii ip̃ris idest eius q. po¬
dũ. ante iẽ iudicarã inteice m̃t

Expanded text:
uo actum est, sed opus est, ut etiam causam rei debeat exhibere, id est ut eam causam habeat actor, quam habiturus esset, si, cum primum fuisset: ideoque si inter moras usucapta sit res a possessore, nihilo minus condemnabitur. praeterea fructuum medii temporis, id est eius quod pocium ante rem iudicatam intercessit,
Abbreviated transcription (Latin):
est ⁊ is inuicẽ certa peccuia
um regugorũ actũ sit dixpicen
delex irdox a necessana st ad¬
iudicatio. que sane uno casu
necessana est si eͥ euidẽciorib
sinib distingui agros comoch¬
us sit quãoum fuissent distĩ¬
cti. Nam nĩc necẽẽ est ex alt̾ux
agro partẽ aliquã altenus agn
dnõ adiudica ⁊ quo cam cõue¬
mẽs est ut is alten ccita ꝑxt¬
cunia cebeat cõdempnan. ¶Eo
hoc iudicio qui forre crta furs
iialiciose aliquid comisit. u̾bi
graci quia lapides finalos fura

Expanded text:
ta pecunia um regundorum actum fuerit, dispicere debet iudex, an necessaria sit adiudicatio. quae sane uno casu necessaria est, si evidentioribus finibus distingui agros commodius sit quam olim fuissent distincti; nam tunc necesse est ex alterius agro partem aliquam alterius agri domino adiudicari: quo casu conveniens est ut is alteri certa pecunia debeat condemnari. eo hoc iudicio, quod forte circa fines malitiose aliquid commisit, verbi gratia quia lapides finales fura
Abbreviated transcription (Latin):
prioĩa mutilia sunt testa
mẽta ea que abiitio uue
facta. postea propter capi¬
tis diminutionẽ impta fa¬
ctasunt. Nam si sept̃e te¬
stium signis signatasunt.
potest scuptus ueres scd̾m
cabulas testam̃cti bonor
possessione agnoscere simo¬
do de functus ⁊ cuus ioma¬
nus.⁊ sue potestatis mortis
tp̃rfũerit. nani si idco mixr̃
factum sit testam̃ctum. q.
ciitatẽ ułctiam ub̾tate
testator.amiiisit. aut oa
madoptionẽ se dedit. Inor¬
tis tp̃r madoptum patris
porestate sit. nõ potest sen¬
prus yeros secm rabulas
bonor possessione petẽe.

Expanded text:
utilia sunt ea testamenta quae ab initio iure facta propter capitis deminutionem irrita facta sunt. nam si septem testium signis signata sunt, potest scriptus heres secundum tabulas testamenti bonorum possessionem agnoscere, si modi defunctus et civis Romanus et suae potestatis mortis tempore fuerit: nam si ideo irritum factum sit testamentum, quod civitatem vel etiam libertatem testator amisit, aut quia in adoptionem se dedit et mortis tempore in adoptivi patris potestate sit, non potest scriptus heres secundum tabulas bonorum possessionem petere.
Abbreviated transcription (Latin):
antur ⁊ constituantur.
rat olim ⁊lius moclus
ciuilis adqusitionis per
ius accresçendi quod est
tale. Sicõem senum ha¬
bens quis cum ticio. solu
libertatem ei imposuit. ł
uindicta. uł testamento
eo casu. pars eius amunit¬
tebitur. ⁊ secio accrescebat.
Set cum pessimum fuc¬
rat exemplum. ⁊ libertare
humanioribus quidem
duĩs dampnum infemi. se¬
ucrioribus auit lucrum¬
dñis accrescere. hoc qͣuasi
inuidie plenum. pio re¬
meclio per nr̃am constitu¬
tionem mederi. necessan¬
um dixcimus. ⁊ inuenuy
uiam per quam ⁊ manu¬
missor. ⁊ socius cius. ⁊ qui
libertatem accipit. nr̃o⁊
fruantur beneficio. lib̾ta¬
te cum efferuprocedente:
Cuius fauore. antiquos
legis latores multa ⁊ coy¬
tra cões regulas statiusse
manifestusimum est. Et
eo qui eam impossuit. suc

Expanded text:
antur et constituantur. Erat olim et alius modus civilis adquisitionis per ius adcrescendi, quod est tale: si communem servum habens aliquis cum Titio, solus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eius amittebatur et socio adcrescebat. sed cum pessimum fuerat exemplo, et libertate humanioribus quidem dominis damnum inferri, severioribus autem lucrum adcrescere: hoc quasi invidiae plenum pio remedio per nostram constitutionem mederi necessarium duximus et invenimus viam, per quam et manumissor et socius eius et qui libertatem accepit nostro fruantur beneficio, libertate cum effectu procedente cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est et eo qui eam imposuit su
Abbreviated transcription (Latin):
bis introclucta ẽẽt. Eo eñi
ip̃o quo h̾reclitatos liħ̾torũ
cessissent. iusserat lex adpa¬
tronos libos ue eoꝵ ꝑtine¬
re. crechideñt uettres uolius¬
sc legem. etiam tutelas. ad
eos pertincit. Cum ⁊agna¬
tos quoadħrditatem uecat.
cosd̾ ⁊ tutores ẽe nissit. Qui¬
oms emolumetum. iiatu
rele honus eẽ debet. Ideo aũt
dimixinius pler̃q. qui asi
femina impuibes manumi
recẽpta est eralia tu
liani. nepote. aut nep tem

Expanded text:
is introducta esset: Eo enim ipso, quod hereditates libertorum cessissent, iusserat lex ad patronos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, quia et agnatos, quos ad hereditatem vocavit, eosdem et tutores esse iussit et quiest emolumentum, ibi et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus plerumque, quia, si a femina impubes manumitrecepta est et alia tuliam, nepotem aut neptem e
Abbreviated transcription (Latin):
rur. quatenus militant.
⁊ picastus degunt. Post
mission̾em uero neterã
exta castra si faciant ad¬
huc nulitantes testamĩc¬
tum. coi omĩum cuuum
romanoꝵ ure facere de

Expanded text:
ur, quatenus militant et in castris degunt: post missionem vero veterani vel extra castra si faciant adhuc militantes testamentum, communi omnium civium Romanorum iure facere de
Abbreviated transcription (Latin):
quia ẜedes senpti. cum aũ
totam heclitatẽ. aut pere
totam pler̃q restitueie
rogabantur adue beclita¬
tem obnulum uł mini¬
mũ lucrum recũsabant
atq obid ectinguebant̃
fideicommssa. postea ue
spasiani augusti tp̃ribus
pegaso. ⁊pusione cõsulib
senatus censuit. ut eiqxi
¶Ex singłis quoq rebus
que ꝑ fidei cõmissum re¬
linquuntur cadem rereto
perinissa est. Post quocł
senatus consultũ ip̃e ħes¬
unusa honera beditaria
sustłnebat. Ille aut qui
ex fideicomusso recepit pã¬
tem Reditatis legatani
partiani loco eratꝰ .i. eius
legatani cui pars bonoꝵ
legabatur. Que spes le¬
gati particio uocabatur.
quia cum hecde legatarix̃
parciebatur beclit̾atem.
Unde que solebant scipy¬
laticẽs inter beredem.

Expanded text:
quia heredes scripti, cum aut totam hereditatem aut paene totam plerumque restituere rogabantur, adire hereditatem ob nullum aut minimum lucrum recusabant atque ob id extinguebantur fideicommissa, postea Pespasiani Augusti temporibus Pegaso et Pusione consulibus senatus censuit, ut ei quiex singulis quoque rebus quae per fideicommissum relinquuntur eadem retentio permissa est. post quod senatus consultum ipse heres onera hereditaria sustinebat: ille autem qui ex fideicommisso recepit partem hereditatis legatarii partiarii loco erat, id est, eius legatarii cui pars bonorum legabatur. quae species legati partitio vocabatur, quia cum herede legatarius partiebatur hereditatem. unde quae solebant stipulationes inter heredem
Abbreviated transcription (Latin):
iudicis dispiciamys.
Et quide in primis il¬
lud obruare debet index. ne ali¬
te ridicet. quã ꝙ legibr aur cõ¬
stit᷑utioibr. aut moribe urodictỹ
est: de̾oq si noxalis iuditio est

Expanded text:
iudicis dispiciamus. et quidem in primis illud observare debet iudex, ne aliter iudicet quam legibus aut constitutionibus aut moribus proditum est. Et ideo si noxali iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
cauia accident ei cõtra quẽ
plus retitũ fucnit ꝯmina tn¬
pli cõdempnatioc ñcut sup̃
diͣcimus puniatur. ¶ Si
nunus in intẽt̾ioe sua ꝯple¬
rus fuenit actor quã adeur
tur. quĩq sibi dare oportere
intcderit. aut cũ fundus tor
eius eẽt put̾e dimidia suia cẽ
pecient sine picło agit. liuc
liqũ eñi nichilominus iuder

Expanded text:
causa acciderit ei contra quem plus petitum fuerit, commissa tripli condemnatione, sicut supra diximus, puniatur. Si minus in intentione complexus fuerit actor, quam ad eum ntur, quinque sibi dari oportere intenderit, aut cum totus fundus eius esset, partem dimidiam suam esse petierit, sine periculo agit: in reliquum enim nihilo min
Abbreviated transcription (Latin):
meto que ꝑsingłas regio¬
nes diu̾sa bñt precia. Eor
⁊ pecune numate nõ mo
nib itgioĩb sub isdẽ usuĩs
fenerantur. siquis tñ eplx¬
si petat idest coloco petat quo
ut sibi detur st̾płatus esti
pira actioẽ recte agit. Idqr
et̾ia pretor mõstrat. scł . ꝗ a
prorimus est is qui cau̾sa
plus petit. Ut coce siquis ita

Expanded text:
 per singulas regiones diversa habent pretia: sed et pecuniae numeratae non in omnibus regionibus sub iisdem usuris fenerantur. si quis tamen Ephesi petat, id est eo loco petat quo ut sibi detur stipulatus est, pura actione recte agit: idque etiam praetor monstrat, scilicet quia proximus est is qui causa plus petit: ut ecce si quis ita
Abbreviated transcription (Latin):
suu magistrũ naui preposue¬
nit. ⁊ quid cũ cociꝰ rei graciacͣy
prcpositus ent cõtiactũ fuei̾t
Ideo au̾t exertitoria uocatur.
quia exercitor appłatur is ad
quẽ cotidianus nacus ꝓtur
questus. ¶Institoria tue
locũ babet cum quis tab̾ne⁊
forte. aut cuilibet negociatio¬
co cius reicausa cui prepoitꝰ
ent cõtractũ fuent. ideo instito¬
na appłaturquia qui negoci¬
anoĩbr preponũtur institoroe¬
appeliantui. Istas tñ duas ac¬
tioes pretor readit. Et si lib̾u
quis hoĩem aut alienũ ẜuu
nau aut tab̾ne. aut cuilibet
alii ngodationi preposucne
Salictt quia eadẽ cqluitatua

Expanded text:
suerit, et quid cum eo eius rei gratia cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem exercitoria vocatur, quia exercitor appellatur is ad quem cottidianus navis quaestus pertinet. institoria tunc locum habet, cum quis tabernae forte aut cuilibet negotiatioeo eius rei causa cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem institoria appellatur, quia qui negotiationibus praeponuntur institores vocantur. 2a. Istas tamen duas actiones praetor reddit et si liberum quis hominem aut alienum servum navi aut tabernae aut cuilibet negotiationi praeposuerit, scilicet quia eadem aequitatis
Abbreviated transcription (Latin):
in solidũ damꝑnatur. Simy
in t̾ãtũ inquantũ facat por̾.
¶Propter retetiõem quaꝵ do¬
tis repeticio minuitur. Raob
inpensas mies dotales factas
amanto reretẽtio facta est.
Siua ip̃o uue neccess anis sỹ¬
ꝑtib dos minuitur sicut ex
latiorib libris digestorũ co
gnoscere licet. ¶ Sr ⁊ siq̃ui
cũ puente patrono suo agat
Ite si secius cũ soão iuditio so¬
etatisagat nõ plus actor cõse¬
uersanus eius facere Potest.
¶Idẽ est siquis ex doñati õe sua
cõueniatur. Comixsatioẽs quo¬
qr oppoĩte plerũq officiũt. ut
minus quisq cõsequatur quã
ei debeatur. Nam que exbono
⁊equo habita rõe cius quedĩ¬
uice acrorẽ ex ẽade̾ causa p̃sta¬
nc oporteret in elicũ cum cũ
quo actũ est cõdempnaret sĩ

Expanded text:
in solidum damnatur: si minus, in tantum quantum facere potest. propter retentionem quoque dotis repetitio minuitur: nam ob impensas in res dotales factas marito retentio concessa est, quia ipso iure necessariis sumptibus dos minuitur, sicut ex latioribus digestorum libris cognoscere licet. Sed et si quis cum parente suo patronove agat, item si socius cum socio iudicio societatis agat, non plus actor conserius eius facere potest. idem est, si quis ex donatione sua conveniatur. Compensationes quoque oppositae plerumque efficiunt, ut minus quisque consequatur, quam ei debeatur: namque ex bono et aequo, habita ratione eius quod invicem actorem ex eadem causa praestare oporteret, in reliquum eum cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
ante dĩc uł cõdictione pecie¬
nt. qua ratior enĩ qui tardi¬
us souuc ꝙͣ a soluere debe¬
ret minus soluere intelligͥ.
cade̾ ratioe qui prematioe ix¬
tir plus petere uidetur. Loco
plus petitur. uluti cũ quisid
quod certo loco si ͣstipsatus
alio lo̾co petit sine comemo¬
ratioc ip̃ius loci in quo si dã
stipłatus fuent. u̾bi gr̃a si is
qui ita stipłatus fiu̾c ephesi¬
dan oportere. sibi Iõ ãt płs pe¬
tere intelligicur quia utili¬
tatẽ quã lubunt promissor
sicphen soluent adimit ei
pura intẽtioe. propter quam
causam auoloco ixtẽti arbi¬
trãna actio pponitur. In qra
ul ratio laberur utilitatis. q̃

Expanded text:
ante diem vel ante condicionem petierit. qua ratione enim qui tardius solvit quam solvere deberet minus solvere intellegitur, eadem ratione qui praemature petit plus petere videtur. 33c. Loco plus petitur, veluti cum quis id quod certo loco sibi stipulatus est alio loco petit, sine commemoratione illius loci in quo sibi dari stipulatus fuerit: verbi gratia si is qui ita stipulatus fuerit ‘ Ephedari sibi oportere. ideo autem plus petere intellegitur, quia utilitatem quam habuit promissor, si Ephesi solveret, adimit ei pura intentione: propter quam causam alio loco petenti arbitraria actio proponitur, in qua scilicet ratio habetur ut
Abbreviated transcription (Latin):
de qua actũ est natura exti¬
mare quẽ ad modũ. actori
saciffien oportcat. ¶Curae̾
aũt debet iudex ut oĩo quarỹ
possibile ei sit certe pecume
uł rei sentecia ferit. ⁊ si de ui¬
certa quatitate.apud eũ ac¬
tũ est. ¶ Siquis ages itttiõe
sũa plus cõplerus fu̾crit ꝙͣ
adeũ pertinclut causa cade¬
bat .i. ide r̃e anuitebat. Nec fa¬
cile inĩregiũ apretore restitr¬
ebatur nͥ minor erat ugĩti
quĩq anius. Hunic eni sicur ĩ
alus causis causa cognita suc¬
cucbatur. silapsus uiuetutẽ
fueratita ei ⁊ in hac cansañic¬
cam solitũ erat. sane ⁊ si magra
causa iusti enoris intenieni¬
ebat. ut etia constantunmus
quisq labi possit ⁊ maioriu
deinde prolati fuennt codicil¬
li quib aut pus iegati. adẽp¬
tasit. aut quibuidã alus lega¬
ta ditasint. Que efficielant̃
ut plus petisse uideatur ixtit¬
or quã dodrantẽ atq ideo lege
falcidia legata inuenielat.
Plus aũt quatuor modis peti¬
siquis pro dec̃ẽ. aurcis qui ei

Expanded text:
de qua actum est naturam, aestimare quemadmodum actori satisfieri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omnimodo, quantum possibile ei sit, certae pecuniae vel rei sententiam ferat, etiam si de incerta quantitate apud eum actum est. Si quis agens in intentione sua plus complexas fuerit, quam ad eum pertinet, causa cadebat, id est rem admittebat, nec facile in integrum a praetore restituebatur, nisi minor erat viginti quinque annis. huic enim, sicut in aliis causis causa cognita succurrebatur si lapsus iuventute fuerat, ita et in hac causa succurri solitum erat. sane si tam magna causa iusti erroris interveniebat ut etiam constantissimus quisque labi posset, etiam maiori deinde prolati fuerint codicilli, quibus aut pars legati adempta sit aut quibusdam aliis legata data sint, quae efficiebant ut plus petisse videretur petitor quam dodrantem, ad quem ideo lege Falcidia legata minuebantur. 33a. Plus autem quattuor modis petisi quis pro decem aureis, qui ei
Abbreviated transcription (Latin):
eo aũt plus peterc mtiligi¬
tur. quia inco grnere stipła¬
rioĩs promiisoris est cle̾ctio
utrũ peccuniã au hoĩcm sol¬
ueit mal. Qui igitur peccr¬
nia tm̃ uł hoĩem t̾atũ sibi
dait oportert intendit eny
do sũa quide meliorẽ condic
usa talis inea re prodita cit
actio ut qus intẽdat boĩer
stichũ aut decẽ aurcos sibidãi
opportere idest ut codẽ modo
peteret quo sibi stipłatus est.
Preterea generalit̾ siquis
hoĩemstipiatus ñt ⁊ ĩpetiau¬
ter sticũ ixtat aut generali

Expanded text:
eo autem plus petere intellegitur quia in eo genere stipulationis promissoris est electio, utrum pecuniam an hominem solvere malit: qui igitur pecuniam tantum vel hominem tantum sibi dari oportere intendit, eripit do suam quiusa talis in ea re prodita est actio, ut quis intendat, hominem Stichum aut aureos decem sibi dari oportere, id est ut eodem modo peteret, quo stipulatus est. praeterea si quis generaliter hominem stipulatus sit et specialiter Stichum peta
Abbreviated transcription (Latin):
errorẽ suũ corngcͥreci ꝑmiti¬
mus uluti ñ is qui uoiezsticr̃
petere deleiet. croitm pecie¬
nt. aut siquis extestamẽ to
sibi dan oportere intelent q.
erstipłatu debetur ¶Sũt
preterea queda ac̾tiões quibe
no soudũ quod debetur nob̾.
pscquimur. s. modo soudu y¬
persequimur in soudũ inater
dũs ue codempnabitur. Gi
uerominus inuemiatur lac¬
tenus cõdempnat eũ uidex
quatenus inpcło sit sit. Qũe¬
admodũ au̾t pecculiũ intelli¬
gi delrat suo ordine ꝓponẽmu
te si de dote iniuidiconulier
agat placet catenus mantũ
codempnan debere quatenus
facert possit ide quatenus facul¬
tates cĩ paciũtur Itaq ñ dotis
quatitati xurãt racultates ci

Expanded text:
orem suum corrigere ei permittimus, veluti, si is qui hominem Stichum petere deberet Erotem petierit, aut si quis ex testamento sibi dari oportere intenderit, quod ex stipulatu debetur. Sunt praeterea quaedam actiones, quibus non solidum quod debetur nobis persequimur, sed modo solidum cpersequimur, in solidum pater dominusve condemnatur: si vero minus inveniatur, eatenus condemnat iudex quatenus in peculio sit. quemadmodum autem peculium intellegi debeat, suo ordine proponemus. Item si de dote iudicio mulier agat, placet, eatenus maritum condemnari debere quatenus facere possit, id est quatenus facultates eius patiuntur. itaque si dotis quantitati concurrant facultates ei
Abbreviated transcription (Latin):
stare oporteat eo cõpensato
in reliquũ is cũ quo actũ
est cõdẽpnan debeat. Set
inftrictis iudicus exrescrip¬
todiui maici oposita dolu
mali exceptioẽ cõpensatioĩ¬
duceratur. Gz nra constiry¬
tio cas cõpeniatioõs que iu¬
ie apeito nitũtur latinin¬
ta sola depoĩti actioẽ. Cui a¬
liquid cõpensatioĩs noĩe
opponi sacis impium eẽ cre¬
dlimus ne sub pretextu
cõpensatioĩs deponttanir
rerũ quis exactioẽ de frau¬
detur. ¶Preterca quas¬
dam actioes arbitranas .i.
ex arbituo uidicis pẽden¬
res. appłamus. in quibrns
arbitrio iudicis is cũ quo
agitur actori satisfaciat
uluti rẽ restituat. urexibe¬
at uł ioluat. uł ex norali
causa ẜuũ dederat cõdẽp¬

Expanded text:
stare oporteat, eo compensato, in reliquum is cum quo actum est condemnari debeat. sed et in strictis iudiciis ex rescripto divi Marci opposita doli mali exceptione compensatio inducebatur. sed nostra constitutio eas compensationes quae iure aperto nituntur latius inta sola depositi actione, cui aliquid compensationis nomine opponi satis impium esse credidimus, ne sub praetextu compensationis depositarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasdam actiones arbitrarias id est ex arbitrio iudicis pendentes appellamus, in quibus nisi iudicis is cum quo agitur actori satisfaciat, veluti rem restituat vel exhibeat vel solvat vel ex noxali causa servum dedat, conde
Abbreviated transcription (Latin):
telligitur. quia electioẽr ad¬
uire lib̾um fuit nõ. iliudi
soluere qua quodieteretur.
Quado ctĩa licet uilissimu
sit quod quis petat nichilomi¬
nus plus peteit intelligite
quia scrx accidit. ut ꝓmusso¬
n facilius sit illud ioluere
tui oportet exnonus diuic ne¬
morie loquĩtur cõstiturio.
¶Sin aut quatitate ur.alĩonx¬
do plus fuent ietitũ oc̃ siꝗd

Expanded text:
gitur, quia electionem adiure liberum fuit aliud solvere quam quod peteretur. quin etiam licet vilissimum sit quod quis petat, nihilo minus plus petere intellegitur, quia saepe accidit ut promissori facilius sit illud solvere tui oportet Zenonis divae memoriae loquitur constitutio: sin autem quantitate vel alio modo plus fuerit pe
Abbreviated transcription (Latin):
aut ciuiles sũt. aut pretorie.
Quiles sũt que aut legib̾ro¬
stitute. aut certouue qiili¬
sunt cõprobate. Pretorie sõt
quas pretor ex sua iuniditc̃e
costituit. quȩ etĩa honoran¬
e uocantur. ¶Seques di¬
iusio inquatuor sp̃es deduci¬
tur. Ant enĩ ex cõtractu sũt.
aut quasi ex cõtractu. aut
ex malencio. aut quasi ex
maieficio. Prius est ut de
his que excõtractu sũt despi¬
ciamus. Hanĩq quatuor sp̃es
sũt aut re cõtrahint᷑. aũ ub¬

Expanded text:
aut civiles sunt aut pretorie. Civiles sunt que aut legibus constitute sunt aut iure civili comprobate. Pretorie vero quas pretor ex sua iurisdictione constituit, que etiam honorarie vocantur. Sequens divisio in quatuor sptur: aut enim ex contractu sunt aut quasi ex contractu aut eficio aut quasi ex maleficio. prius est, ut de his quae ex contractu sunt dispiciamus. harum aeque quattuor species sunt : aut enim re contrahuntur aut