comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grã tum libenter pro hoĩe sibi cõiunctissimo quẽ paulo ante
pͥmiserat ad petitioẽ. tũ acriter contra factionẽ ⁊ potẽtiã
paucorũ qui .m. antonii repulsa cesaris decentis grãm con¬
uelle cupiebãt. hunc et si augurẽ p̾us factũ quã italiã attin¬
geret in itinere audirent tamen nõ minus sibi iustã cãm
muniapia ⁊ colonias ad eundi existimauit ut̃ hiis grãs
ageret ꝯd frequentiã atq officium sum antonio presti¬
cissent. simulqz se et honorem suum sequentis anni cõmẽ¬
daret. ꝓpcea ꝙ insolenter adu̾sarii sui glarentur. Lentulũ
⁊G.marcellum conss. creatos qui omnem honorẽ ⁊ dignitatẽ
cesaris spoliarẽt. errptũ sergio galbe cõsulatũ cũ hiis mlto
plus gr̃ã suffragiisq uoluisset. qd sibi cõiunctus ⁊ familiari¬
cate ⁊ consuetudine legati onis ẽẽt. qͦmaiores sperarẽt nece¬

Expanded text:
gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcellum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset. Exceptus est Cae
Abbreviated transcription (Latin):
gallie res gestas. Ne quis tamẽ ignoraret: quibus ĩ locis ce¬
sar exeracusq eo tꝑe fecissent. pauca esse scaibenda cõiũgẽda¬
q huic cõmentario statui. Cesar cũ in belgis hiemaret unũ
ilum ꝓpositũ habebat. cõtinere in amicicia ciuitates. nullã
spẽ aut causam dare ãmorũ. Nihil enim minus uolebat quã
sub discessu suo necesfitatem sibi aliquã ĩõpi belli gerendibie
cum exercitum deducturus eẽt bellũ aliquod relinq̃ret᷑. ꝯd̃
omnis gallia libenter sine p̾senti ꝑiculo susciꝑet. Icaq honori¬
fice auitates appellando. prinapes maximis p̾miis afficiẽdo
one parendi meliore facale in pace continuit. Ipẽ hibernis ꝑac¬
tis contra consuetudinem mitaliam quã maximis itineribꝰẽ
ꝓfectus. ut municipia ⁊ colomas appellaret. quibus. m ãtonn
questoris sui commẽdaueat sacdoen peticõe/. Contendebat enĩ

Expanded text:
Galliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis CaeGalliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, one parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim
Abbreviated transcription (Latin):
dium femur traiat uolusem. prefecto uuluerato non dubi¬
tant nostri resistere ⁊ cõuersis equis hostem pellere. Qd
ubi accidit cõplures hostiũ magno nr̃oꝵ impetu ꝑculsi uul¬
nerantur ac partim in fuga protereũtur. partim interapi¬
untur. Quod uͥ malum dux equi uelocitate euitauit. ac¬
si p̃lio secundo grauiter ab eo uulneratus p̾fectus ut uite
periculum aditurus uider etur refertur in castra. Commiꝰ
autem siue expiato suo dolore siue magna parte amissa su¬
serit. ⁊ ea facturũ ꝯ̃ imꝑarit. ob sidiqͣ firmat. unũ illud
orat ut timori suo concedatur ne in conspectum uẽniat
cuiusq romam. Cuius postulationẽ antonius cum iuidica¬
ret ab iusto nasa cimore Uemam petenti dedit. obsides accepit
Dao cesarem singulorum annorũ singulos cõmentarios cõfeasse
qd ego non extimaui mihi ẽẽ faciendũ. propterea qd̾ in sequẽs
annus t̾ paulo. cͥ marcello conss millas habet magnoꝑe

Expanded text:
dium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubidium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum dux equi velocitate evitavit: graviter adeo vulneratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C. Marcello consulibus, nullas habet magnopere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuadratus qui cũ eo hib̃naret. hunc antonius ad ꝑseꝯuendum
equicatũ hostium mictit. uolusenus ad eam uirtutẽ q̃ singula¬
ris erat in eomagnũ odiũ cõnii adiungebat. quo libentius
id faceret. qd imꝑabatur. Itaq dispositis insidiis sepius equi¬
tes eius aggressus secunda p̃lia afferebat. Nouissime cum
uehementius contenderetur ac uolusenus ip̃ius conii inter¬
cipiendi cupiditate ꝑtinacius eum cum pauas in secutus eẽt
ille autem fuga uehementi uolusenũ produxisset longiꝰ
nnicus hoĩ suorum inuocat fidem atq auxiliũ ne sua uul¬
nera perfidem interpositam paterẽtur impunita. Comiso¬
q equo se a cetris mcautiꝰ permittit in p̾fectũ. faciunt hoc
idem ommes eius equites. paucosq nostros conuertunt.
atq inseguntur Cõmiꝰ incensum calcaribus equũ comũ¬
git equo quadrati. Lancoaqz in festa magnis urabus me¬

Expanded text:
Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produxisset longius, inimicus homini suorum invocat fidem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita paterentur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus me
Abbreviated transcription (Latin):
conuẽtus ꝑcurrisset publicas cõtrou̾sias cognosset bñ meri¬
tis premia tribuisset. cognoscendi enim maximam facultatẽ
habebat quali quisq fuisset animo in totius gallie defecti¬
one quam sustimierat fidelitate atq auxiliis prouĩcie il¬
lius. Confectis rebus ad legiones in belgiuĩ se recepit hiber¬
natq nemotocenne. Ibi cognosat atrebatem cõmiũ p̃lio cũ
equitatu suo contendisse. Nam cum antonius in hiberna
uenissẽt ciuitasq acrebatum in officio esset cõmiꝰ qui past
illam uulnerationem quam supra cõmemorauiz semper ad oẽs
motus paratus suis auibus consuesset consilia belli q̃rentib
auctor armorũ duxq de esset. parerite romanis auitate cũ
sius equitibus latrocimis se suod ꝰ alebat infãsq itmneribus cõ¬
meatus complures qui cõportabantur in hiberna romanoꝵ int̾ai¬
piebat. Erat actributus antonio p̾fectus equitũ. G. uolusenꝰ

Expanded text:
conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene mericonventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius, qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitate cum suis equitibus latrociniis se suosque alebat infestisque itineribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus
Abbreviated transcription (Latin):
galliã deuictã subactamq eẽ aquitamã nũꝙ adisset ꝑ publiũ
crassũ quadã ex parte deuicisset cũ duab legionib ĩ eã ꝑtem
gallie ẽ ꝓfc̃s. ut ibi extremũ tp̃s cõsumeret estiuoꝵ. Quã uem
sicuti eetera celerit᷑ feliatq cõfecit. Namq om̃s aquitame ciui¬
tates legatos ad cesarẽ miserũt obfidesq ei dederunt. Quibz ueb
gestis ipe equitũ pͥsidio narbonã profectus ẽ. exercitũ ꝑ legatos
in hiberna deduxit .iiii. legiones in belgis collocauit cũ .m. an¬
tonio. ⁊g. trebomo ⁊. p. ue turio legatis. Duas legioẽs in hedu¬
os deduxit. quorũ in oĩ gallia sũmã ẽẽ auctoritatẽ sciebat.
Du as in thurones ad fines carmitũ posuit. que omnẽ illã ue¬
gionẽ cõiunctã occeano continerẽt. Duas reliꝯͣs in lemouicũ
finibus non longe ab aunis/ nequa pars gallie uacua ab ex¬
atu eẽt. paucos dies ipẽ in prouĩcia moratus cũ celeĩter omnes

Expanded text:
adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes
Abbreviated transcription (Latin):
id agi paucorum consiliis. ut interposita senacus auctorita¬
ce aliqua parte exercitus spoliaretur. tamen neq de labierio
credidit quitꝙͣ. neq contra senatus auctoritatẽ ut aliquid
faceret adduci potuit. Iudicabat enim liberis sentenciis pa¬
ciũ conscriptorũ causam suam facile optineri. nã G. accio tr̃¬

Expanded text:
id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritaid agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Curio, tr
Abbreviated transcription (Latin):
incredibiti honore atq amore. Cum primũ em̃i uenebat ab
iio uinuorse gallie bello nhil relinq̃batur ꝯd adornatũ por¬
tarum itinerum locorũ oñm qua cesar iturus erat ex cediga¬
ri poterat. Tum liberis ominns multitudo obuiam procedebat.
hostie omnibus locis inimolabantur trielimiis stratis fora
templaq occupabãtur ut uei eopectatissum teuamho lelle¬
tia ꝑaipi posset. Tanta erat magnificentia apad opusen¬
nores cupiditas apud meliores. Cum ounnes pegiones
gallie tgate cosar percurrisset. summa celentete ad ene¬
citum nemetocenua reddit legionibusq ex orimib hibernicu
aid sin es treuui otũ euoccitis eo profectus est. ibiq eporcitũ
sustrauit/. Titum labienum gallie p̃fetꝰ togate quo maiore co¬
mendatione conciliaretur. ad cõsulatus petitionem. Ipe tantũ
itinere faciebat/ quantum satis esse propter munitionẽ loco¬
rum propter salubritatem existimabat. Ibi ꝙꝙͣ crebro audie¬
bat labienum ab mimias suis solliatari. certiorq fiebat.

Expanded text:
ore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat
Abbreviated transcription (Latin):
duxcrant legiones om̃ib eorũ agris uastatis frumẽtis
succensis edificiis nicensis. qd menapii se õs in dẽpsissimas
siluas abdiderant se ad cesarẽ receperunt. Cesar in belgis
ominum legionũ hiberna cõstituit. Codue ommmino auitates
exbrictama obsides miserunt. Relique neglererant. Hiis re¬
bus gestis ex luteris cesaris dierum uigniti supplicatio
a senatu decreta est.

Expanded text:
legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta est.
Abbreviated transcription (Latin):
sese interfici nollẽt arma ponere iusserũt. Cũ illi orbe
facto sese defenderent, celeriter ad clamorẽ hom cirater mi¬
sia sex cõuenerunt. Qua ie mintiata cesar omnẽ ex ca¬
stris eꝯuitatũ suis aupilio misit. Interim nrĩ milites
mixetum hostium substinuerint atq amplius horis .iiiͦ.
fortissime pugnauerũt ⁊ paucis uulneribe acceptis cõ¬
plures ex hiis occiderunt Postea uero quam eꝯuitatus
noster in cõspectum uenit. Hosces acceptis armis terga
uerterunt magnusq eoꝵ nimerus est occisus. Cesar
postero dic. Titum labicnum legatũ cũ hiis legionib qͣe
exbrictama reduxerat in mormos qui rebellionẽ fecerãt
misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se recipe¬
rent nõ haberent ꝯuo perfugio superiore annosemꝑ fuerãt
usi omnes fere in potestatem labiem peruenerunt. Atqr
titurius ⁊ sucius coacta legati quimn menapioꝵ fines

Expanded text:
sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent non haberent, quo perfugio superiore anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines
Abbreviated transcription (Latin):
spacio secuti quantũ airsũ ⁊ uiribus potuerũt efficere.
complures ex hiis occiderunt. De inde omnib louge lateg
ẽdificiis incensis se in castra irceperũt. Eodẽ die legati ab
hostibus missi ad eescirem de pace uenerũt. hiis cesarmi¬
merum ob̃sidũ ꝯliẽ ante imperauerat duplicauit. eosq
incontinẽtem adduci iussit. Quod propinꝯͣ die equinocii
infirmis nauib hiemi nauigationẽ subeundã nõ existi¬
mabat. hp̃e udoncam tempostatẽ nactus paulo post̃ mediã
noctem naues soluit / que om̃s incolumes ad continentẽ
peruencrũt Sed ex hiis onerarie due eosdem quos relique
portus capere nõ potuerunt ⁊ paulo infra delate sunt.
Quib ex nauibr cũ essent expositi milites arciter tre¬
centi atqz in castra contenderent morii quos cesar in bri¬
tamã profiascens pacatos reliq̃rat spe prede adducti
prmio nõ ita magno suoꝵ mimero circũsteterũt acsi

Expanded text:
spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si
Abbreviated transcription (Latin):
cõtinuit ⁊ breui tp̃e incermisso legiones intra castra redux¬
it. Sum hec geruntur nrĩs omnib occupatis qui erant
in agris. reliqͥ discesserunt. Secute sunt continuo plũes
dies tempestates que ⁊ nr̃os in castris continerẽt ⁊ hostem
a pugna prohiberent. Interim barbari mĩtios per omnes
partes dimiserunt paucitatemq nr̃oꝵ militũ suis predi¬
cauerunt ⁊ quanta prede faciende atq in perpetuũ suile¬
berandi facultas daretur si romanos castris expulissent
demõstrauerunt. hiis rebus celeriter magna multitudĩe
peditatus/ equitatusq coacta ad castra uenerũt. Cesur
et si idem quod superioribus dicb acciderat fore uidebat ut
si essent hostes pussi celeritate periculum effugerent tamen
nactus equites arciter .xox. quos cõmius attrebas de quoãte
dictum est secũ trãsportauerat. legiones in acie pro castris
hostes ferre nõ potuerunt ac terga dederunt. Quos tanto

Expanded text:
continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxcontinuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent. Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto
Abbreviated transcription (Latin):
itqz ip̃o terrore equor et screpitu rotarum ordines plerumq per¬
turbãt. et auĩse inter equitum turmas in sinuauerũt ex esse¬
dis desiliunt ⁊ pedib preliantur. Aurge interim paulatĩ ex
plio excedunt atq ita curcus collocãt. Ut si illi a multitudie
hostium p̃mantur / expeditũ ad suos receptũ habeant. Ita mo¬
bilitate equitum stabilitatẽ peditum in pliis prostant ac
cantum usu cotidiano et exercitatiõe efficiunt uti in decli¬
ui ac precipiti loco matatos equos sustiere, ⁊ breui modecarit
ac flectere ⁊ per temonẽ percurrere ⁊ in iugo insistece ⁊ se inde
in currus atissime recipere cõsuerint. Quib rebus pertur¬
batis nrĩs nouitate pugne tp̃e oportunissimo cesar auxi¬
lium tulit. Namq eius aduentu hostes cõstiterũt nri se ex
timore receperunt. Quo facto ad lacessendũ ⁊ ad cõmitten¬
dum prelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco

Expanded text:
atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque peratque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco
Abbreviated transcription (Latin):
si suspitione interposita cum pars hominũ in agris rema
pusuerẽ incriorẽ ꝯuã consuetudo ferret in ea parte uideri quã
in partem legio iter fecisset. Cesar id ꝙ erat suspicatus aliꝯd
in cã partem proficisci ex reliquis duas instationẽ cohortes¬
succedere reliquas armari : cõfestim se se subseꝯ iussit. Cũ
paulo longius a castris procossisset suos ab hoscib p̃miatqz
egre sustmere ⁊ cõferta legione ex ommibz partib tela cõia
ammaduertit. Nam ꝙ omni ex reliquis partib demesso
frumẽto/ pars uña ercit reliꝯͣ suspicati hostes huchrõs esse
uenturos noctu in silius delituerãt. Tũ dispersõs de positis
armis in metendo occupatos subito a dorti pauas interfẽs¬
tis reliquos incertis oedinib perturbauerãt. simul equitatu
atq essedis circũdederant. Gemis hoc est ex essedis pugne.
pemio pet onmee partes perequitant ⁊ tela conictunt

Expanded text:
li suspicione interposita, cum pars hominum in agris remanli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remanpulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquirant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succedere, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
berer rem in hicnĩc producere ꝙ hiis superatis aut reditu inter¬
dlusis neminẽ post ea belli inferendi causuibrittaniã trãsi¬
turã cõfidebant. Itaor nirsus cõiuratiõe facta paulatĩ ex cas¬
tris discedere ac suos dam ex agris deduce ceperũt. At cesar
⁊ si nõ dum eoꝵ cõsilia cognouerat tamẽ et ex euẽtu nauiũ
suarũ: ex co qd obsides dare intermiserãt fore id ꝙ accidit sus¬
picabatiur. Itaq ad om̃s casus subsid̾ia comparaibat. Nam et fiu¬
mentum ex agris cotidie in castra cõferebat ⁊ que grauissime
afflicte erãt naues earũ materia atq ere ad reliꝯͣs reficiẽ¬
das utebatur ⁊ que ad eas res erant usui excontinẽti cõpor¬
tari mibebat. Ittiq cũ summo studio a militibe administrai
dñ ea geruntur legione ex cõsuctudine bna missa frumẽta¬
tum que appellabatur septim a. neqr ulla ad id tempis bes¬

Expanded text:
bere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interbere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspicabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administrar posset effecit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus bel
Abbreviated transcription (Latin):
de ligate tempestas afflictabat. neqz ulla nẽis facultas c
ammistrandi aut auxiliandi dabatur. Complurib nauibz
fractis relique cũ essent fumib auchoris religuisq armaniẽ¬
tis amissis ad nauigandũ in utiles/ magna qd̾uecesse erat
accidere/ totius exercitus perturbatio facta est. Neqz eñ naues
alie quibz reportari possent et oĩa deerãt que ad reficiẽdas
naues erant risui ⁊ qd omnib cõstaibat hiemare in gallia
ꝯportere. frumentum hiis in locis ĩ hiemẽ prouisum nõ erat.
Quibs rebus cognitis principes brictanie qͥ post prelium
ad cosarẽ conuenerãt inter se collocuti cũ equites ⁊ naues
et frumentũ de esse intelligerent : pauctatẽ militũ ex
cascroꝵ exiguita te cognoscerent que hec erãt etiã augusti¬
ora ꝙ sine imyedinic̃tis eosar legiões trãsportauerat optimum
factu esse d̾ixerũt ielłione facta frumẽto cõmeatuq nrõs prohi¬

Expanded text:
deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohi
Abbreviated transcription (Latin):
cõfirmata post diem quartũ quã est in brictaniã uentũ na¬
ues .xuiii. de ꝯuibr supͣ demõstratũ est que equites sustulerãt
ex superiore portu leui uento soluerũt. Que cũ approxinqͣrent
brutame, et ex castris uiderẽtur: tanta tempestas subtto cohor¬
ta est ut nulla earũ cursum tencre posset sed alie eodem uñ¬
de erant profecte referrentur alie ad inferiorẽ partẽ insule
que est propius solis occasum magno sui cũ ꝑiculo deicerẽ:
Que tamẽ anchoris iactis cũ fluctibus compellerẽtur necces¬
sario aduersa nocte in altum prouecte cõtinentẽ petierũt.
Eadem nocte accidit cũ esset luna plena qui dies estus ma
ritimos maximos in oeccano efficere cõsueuit. nr̃isq id erat
in cognitum. Ita uno tempore ⁊ longas naues, quibz cesar
exercitum trãsportandũ curauerat quasq in audũ subdux¬
erat. estus compleuerat ⁊ ouerarias, que ad anchoras erãt

Expanded text:
confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naconfirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aestus maximos in Oceano efficere consuevit, nostrisque id erat incognitum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant
Abbreviated transcription (Latin):
miserint obsides daturos quoqz imperasset facturos esse pol¬
liciti sunt. una cum hiis legatis connus attrabas uenit
quẽ supra demõstrauimies a cesare in brictaniã p̃missum.
Hunc illi e naui egressum cũ ad eos oratoris modo cesaris
mandata deferret comprehenderãt. atqr in unicula cõiece¬
rant. Tum prelio facto remiserũt. In petenda pacc eius
rei culpam in multitudinẽ comecerunt et ꝓpt̾ inprudẽtiã
ul agno saeretuar etetũt. E qar ꝯuetius quos cim ielto
incõtinente legatis missis pacẽ ab se petissent / bellũ sine
causa intulissent. ignoscere inpudẽtie dixit obsidosq imꝑauit.
Quoꝵ illi partem statim dederũt partẽ ex longinquiorib lais
accersitã pauas dieb se se daturos dixerũt. In terea suos remi¬
grare in agros usserunt. principosqz undiqz cõuenire et se
auitatesqz suas cesari cõmendare ceperũt. Hiis rebus uace

Expanded text:
miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polmiserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace
Abbreviated transcription (Latin):
neq signa subseq poterant. atqr alius alia exnaui ꝯͣbus¬
cũꝙ signis occurrerat se aggerebat magnoye pecturbabant᷑.
Nostes bero notis omnib uñdis ubi ex lictore aliꝯs singulães
ex naui egredientes cõspexerant incitatis eqͥs impeditos
ãdoriebantur. plũes paucos circũsistebant. alii ab latere aꝑto
m h̃mneesos cela cõrciebant. Qd̾ cum animaduertisset cesar
scaphas longarum nauiũ itẽ sxculatoria nauigia mili¬
tibus complen iussit. et quos laborãtes cõspererãt. hie sub¬
sidia sũmittebat. Nostri sumil in cuido cõstiterunt suis oib
cõsecutis in hostes impetũ fecerũt atq eos infugam dede¬
rint. Neq longius prosequi potuerunt qd equites cursu
tenere atq insulam capere nõ potuerũtl. uc unũ ad pristi¬
nam fortunã cesari defuit. Hostes prelio suꝑati simul
atq exfuga se recepẽt. statim ad cesarẽ legaitos depace

Expanded text:
neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibusneque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace
Abbreviated transcription (Latin):
remoneri ab ouerariis nauib et remis incitari ⁊ ad la¬
tus apertum hostium cõscitui atq inde fundis sagittis
tormencis hostes propelli ⁊ summoueri iussit. Que res
magno usur nr̃s fuit. Nam et nauium figura ⁊ renoꝵ
motu ⁊ in usitato genere cormentoꝵ permoti barbari cõ¬
stitrenit ac prusum modõ pedem retalerunt. atg m̃o
militibus ainctantibus maxime ꝓpteraltitudinẽ maris qui
decime legiomis aquilã ferebat/ cõcestatus deos ut ea res legioi
felicter euemret. desilite inquit milites insi uultis aq̃lã
hostibus peodere. Ego certe incũ rer publice atq imperatori
officiũ prostitero.  c cũ uoce magna dixisset se ex naui
ter se ne tantũ dede̾cus admitteretur uniisi ex naui desilie¬
runt. hos item exͫ proximis pͥmis nauib prospexissent sub¬
secuti hostib apropinꝯnare pͥugnatũ qt ab utrisq acater.
Nostri taniẽ ꝙ neꝙ ordinos seruare neq firmiter insistere

Expanded text:
removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad laremoveri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi ter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere
Abbreviated transcription (Latin):
ris iatio marĩe ut maritime res postularẽt ut quã celerem
milia passum. uni. ab eo loco progressus as plano lictore na¬
runt ieligius copiis sub secuti nr̃os nauibz egredi prohibe¬
bant. Erat ob has causas summa difficultas qd̾ naues
ꝓpter magnitudinẽ nisi in alto cõscitui nõ poterãt. Militib
cutem ignotis locis impeditis manib magno ⁊ graui one
armor opp̃ssis simul ⁊ de nauibz desiliendũ ⁊ in fluctib
cõsistendum ⁊ cũ hostibus erat pugnandũ. Cum illi aut
exarido aut paulum in aquã progressi omnibus mẽbris
erpediti notissimis loas audacter cela cõicerẽt et equos
in sue factos incitarent. Quib reb nĩ perterrti atq hꝰ
omiino generi᷑ pugne imperiti nõ eadẽ alacritate, ac stu
dio in pedescribus uti preliis cõsuerant utebantur. Quod
ub̃i cosar animaduertit naues longas, quarũ ⁊ spẽs erat
barbaris in ũsitatior ⁊ motus adusum expeditior paulũ

Expanded text:
ris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem ris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore narunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ dedit. publium sulpiciũ rusum legatũ cũ eo p̃sidio
qd satis esse arbitrabatur Portum tenere iussit. Hiis cõ¬
stitutis rebus nactus yd̾oneã ad nauigandũ tẽpestatẽ
tertia fere uigilia soluit eꝯuitesq in ulteriorẽ portũ pro¬
gredisac naues cõscendere ⁊ se sequi iussit a quibus cum
paulo tardius esset admimistratum. Ip̃e hora circiter
dici quarta cũ primis nanib bictamã actigit. atgibi
in omnibus collib expositas bostium copias armatas cõsperit.
Cuius loci hec erat natura atq ita mõtib argustis mare
continebatur uti ex locis superiorib in litus telum adigi poss.
Hunc ad egrediendũ nequaꝙͣ ydoneũ locũ arbitratus dũ reli¬
que naues eo cõuenirẽt ad horã nonã inanchori expectauit.
Interim legatis tribumsq militũ cõuocatis ⁊ q̃ ex uoluseno
cognouecat ⁊ que fieri uellet ostendit. Monuitqz ut rer milita¬

Expanded text:
cendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio cendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei milita
Abbreviated transcription (Latin):
bellum p. R fecissent: seq ea q̃ imꝑasset facturos pollicẽt.
Nue sibi cesar satis optime accidisse arbitratus ꝯd neque
post tergum hostem relinguere uolebat neq belli gerendi
ꝓpt̾ anni tempus facultatẽ habebat neq has tantarũ
uerum occupatioẽs brittãnie ante ponẽdas iudicabat mag¬
num hiis mimerũ obsidum impciat. quib adductis in fidẽ
coactis contractisiꝵ ꝯd̾ satis ẽẽ ad duas transportandas
segioẽs existimabait. quot prorterca nauiũ longarã habe¬
bat ꝯuostori legatis presectisq distribuit. Huc accedebãt
uũmi. onerarie naues que ex loco a milib passuũ octo uẽto
tenebantur quo minus in eundẽ portũ uenire possent.
Has equitib discubuit reliquũ exercitum quĩto titurio
sabmo ⁊ lucio aurunculcio cocte legatis in menapios atq in
eos pagos mormoꝵ a quibus ad eum legati nõ uenerãt du¬

Expanded text:
bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant du
Abbreviated transcription (Latin):
bellum effecerat cdassem iubẽt conuenire. Interim cõsilio
eius cognito et per mercatores plato ad bri ttãnos a
compluribus insule ciuitatib ad eum legati ueniunt
Quibus auditis liberaliter pollictus hortatusqz ut in
ea sentencia permanerent, eos domũ remittit. ⁊ cũ hiis
una cõmiũ quẽ ip̃e actrebatib superatis regem ibi cõ¬
stituerat. aius ⁊ uirtutem ⁊ consilium probabat ⁊ quẽ
sibi fidelem esse arbitra batur cuiusq auctoritas in hus regio¬
nibus magnia habebat᷑ / mictat Huic imꝑat qͣs possit adeat
et facultas dari potuit. qui naui egredi, ac se barbaris con¬
mittere nõ auderet. quĩto die ad cesarem reuertitur. queq
ibi perspe disset renuntiauuit. Dum in hiis loais eesur nauiũ
parandarum causa moratur ex magna parte mormorũ
ad eũ legati uẽnerũt qui de superioris temporis consilio
extuscrert. qd̾ homines barbari ⁊ nr̃e consuetudinis impiti

Expanded text:
bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti
Abbreviated transcription (Latin):
perspexisset. locci. portus aditus cognouisset que ommmia
fere gallis erant in cognita neqz enm tenere p̃ter merca¬
tores illos adiis quisꝙͣ neq hus ip̃is quicꝙͣ preter orã
maritiniã. atq eas regiones que sunt cõtra gallias no¬
tum est. Icciq uõcatis ad se undiq mercatoribus neq qͣnͣta
esset insule magnitudo neq que aut quãte natibẽs incolẽ¬
rent. neqz quem usum belli haberent aut quib institutis
ucerenturmneqz qui essent ad maiorũ nauium multitu¬
diem ydonei portus reperire poterat. Ad hec cognoscenda
priusꝙͣ periculum faceret ydoneũ esse arbitratus. Gauĩ
uolusenũ cam naui longa p̾mittit. huic mandat ut explo¬
ratis omnib reb ad se quã primũ reuertatur. Ipe cum
omnibus copiis in mormos proficiscitur qd̾ inde erat bre¬
iussimus in britaniã trarectus. Huc naues undiq
ex finitimuis regionibus / quã superiore estate ad ueneticũ

Expanded text:
perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, neque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum
Abbreviated transcription (Latin):
ferie possent ũnum in locũ comuemirẽt. łunc esse deloe¬
tum medium fere regionũ earum quas sueui optinerẽt.
Hic remanoꝵ ad̃uentum expectare atq ubi decertare
cõstituisse. Quod ibi cesar comꝑit omnib rebus hus cõ¬
fectis: quarum rerum causa traducere exercitum cõsti¬
tuerat soe germanĩe metum iiteret ut sigambros
ulcisceretur ut ubios obsidione liberaret Sicb omnio decẽ
et acto transrhenum cõsumptis satis : ad laudẽ adutilitatẽ
profectum arbitratus se in galliã recepit põtẽq rescidit.
Erigua parte estatis reliqͣ cesar ⁊ si in huis locis qd omĩs
gallia ad septemtrionẽ uergit mature sunt hiemes tñ
in brictaniã proficisci contendit. qd omnib ferre gallicis bellis
hostibus nr̃is inde sĩmnistrata auxilia intelligebat ⁊ si tẽ¬
pus anni ad bellum gerendum deficeret tamẽ magno sibi
usui fore arbitrabatur si modo insulã adisset ⁊ genus hom̃

Expanded text:
ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delecferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
partem pontis firino presidio relicto in fines sictĩbrorũ
contendit. Interim a cõplurib ciuitatib ad eũ legati ueni¬
unt. Quib paicem atq amiciciã petentibus liberaliter
respondit. obsidesqr ad̾ se adduci iubet Sigambri ex eo tpẽ
quo pous nistitir ceptus est fuga comparata hortaentib
hus quos ex thencteris atq usi petib apud̾ se habebant
Aibus suis excesserant. suaq omnia asportauerant
sẽq in solitudinem ac silucs abdiderant. Cesar paucos
dies in cor fmib moratus om̃ĩbr bĩcis edificissq incẽsis
frumẽtisꝙ suctẽsiss sc in fines ubioꝵ recepit. atq hiis aumi¬
sur suũ pollicitus si a sueuis prencerentur hec ab his
cognouit sucuos postea quã chxploratores pontẽ fieri
comperissent. more suo cõsilio habito nĩtios in omnes
partes duinsisse uc̃i de oppidis demigrarẽt. liberos. hxores
suaq omnia in silius deponerẽt. atq omnes qui arma

Expanded text:
partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma