comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ sinunquã deseruissem inferna nescirẽ. Postremo
quis me locds ab eius caritate di uellet . qui non ubiq
alia crtatura. O albissimoꝵ mistenorũ uirũ: Non fuit
contentus dicere creatura: sed alia inquit creatura. ad¬
monens etiã id ipsũ quodiligimꝰ dm̃. et quo inheremus
deo id est animũ atq mentẽ creaturam esse.
Aliacreatura corpus ẽ : & si animꝰ res quȩdã est intelli¬
gibilis id ẽ quȩ tantũ intelligendo in notescit. aliacre¬
atura .ẽ. omne sensibile id est quo ꝑ oculos uel aures.
uel olfactũ. uelgustũ. uel tactũ. quasi quandã notitiã
sui p̃bet. atq id deterius sit necesse : ẽ. quã quod intelli¬
gentia sola capitur. Ergocũ etiã ds̃ dignis animis notus
nonnisi ꝑ intelligentiã possit. eẽ . cũ tamen sit ipsa qͥuain¬
telligit᷑ mente prȩstantior. quippe creator euis atq aucaor
est : uerendũ erat ne animꝰ humanꝰ eoquod inter in ui¬

Expanded text:
quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique alia creatura. O altissimorum mysteriorum virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo creatura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibilis, id est quae tantum intelligendo innotescit, alia creatura est omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustum, vel tactum, quasi quamdam notitiam sui praebet; atque id deterius sit necesse est, quam quod intelligentia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat ne animus humanus, eo quod inter invi
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus dicta ẽ quȩ ipssus animinr̃i rectissima affectio est
siin alio est: fauet ut coniungam deo si in nobis est : ipa¬
iffa coniungit. Non separant instantes molestiȩ. hoc enin
leuiores eassentimꝰ. quo ei unde nosseparare moliunt᷑̃ artius
inheremꝰ. Non separat ꝓmissio futurorũ. Nam & quicquid
boni futurũ est certius ꝓmittit ds̃ & nichil ẽ ipso deo melius
qui iã ꝓfecto bene sibi hehnetib p̃sens est. Non separat alti¬
tudo: neq ꝓfundũ. Et enĩ sihȩe uerba scientȩ forte alti¬
tudinẽ uel ꝓfundũ significant. non ero curiosus nese iungar
adeo nec cuiusquã doctrina me abeo separat. ut quasi de¬
pellat errorẽ : aquo ꝓrsus nemonisi separatus erraret.
Siuero altitudine et ꝓfundo supera et infera. huius mundi
significant᷑ quis mihi cȩlũ polliceat᷑ ut acȩli fabricatore
seiungar : Aut quis terreat infernus ut dm̃ deseram

Expanded text:
illa dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est: illa dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est: si in alio est, favet ut conjungamur Deo; si in nobis est, ipsa conjungit. Non separant instantes molestiae: hoc enim leviores eas sentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. Non separat altitudo neque profundum: etenim si haec verba scientiae forte altitudinem vel profundum significant, non ero curiosus, ne sejungar a Deo; nec cujusquam doctrina me ab eo separat, ut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsus nisi separatus erraret. Si vero altitudine et profundo superna et inferna hujus mundi significantur, quis mihi coelum polliceatur, ut a coeli fabricatore sejungar? Aut quis terreat infernus, ut Deum deseram,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nichil amplius diligere debeamꝰ. idq significat᷑ et ex¬
primit᷑ quod dictum .ẽ. ex toto corde et extota tinima ex ex
totamente : quis quȩso dubitauent his om̃ib: constitutis
et frmissime creditis rachil nobis aliud optimũ ad quod
dm̃  Itẽ sinulla res ab eius caritate nosse parat. quid eẽ
non solũ melius sed etiã certius hoobonũ potest: Sed
singula breuit̃ attendamꝰ. nemonos inde separat. minan¬
do mortẽ. Iipsũ erĩ quod diligimꝰ dm̃. morinon potest.
nisi dũ non diligit dm̃ : cũ mors ipsa sit nondiligere dm̃
Quod nichil.ẽ. aliud. quã ei quio quã indiligendo atq se¬
quendo p̃ponere. nemo in de separat pollicendo uitam
Nemo eni : ab ipso fonte separat aquã pollicendo Non
separat angłs. non enĩ est angłs cũ mheremꝰ deo nr̃a m̃te
potentior Non separat uirtus. Nã si uirtus hio illa no¬
minata .ẽ. quȩ aliquã potestatẽ in hoo mundo habet. toco
nundo ẽ omĩno sublinnor mens inherens deo. Sin illa

Expanded text:
re debeamus; idque significatur et exprimitur quod dictum est, Ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota mente: quis, quaeso, dubitaverit, his omnibus constitutis, et firmissime creditis, nihil nobis aliud esse optimum, ad quod Deum? Item si nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pollicendo aquam. Non separat angelus: non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. Sin virtus
Abbreviated transcription (Latin):
omiã ꝓcedunt inbonũ. Quã obrem paulo post idẽ apłs.
Certussũ inquit quod neq: mors. neq uita. neq angłs. neq
uirtus. neq instantia neq futura. neq altitudo neq ꝓfun¬
dũ neq creatura lia poterit nos separare accritate dei.

Expanded text:
omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Paulus: omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Paulus: Certus sum, inquit, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, neque virtus, neque instantia, neque futura, neque altitudo, neque profundu
Abbreviated transcription (Latin):
dentia discernendas. eẽ iã dictum est: Apud auutem
nemo quit̃ repentur qui dei subitantiã human corꝑis.
figuratione describat : sed rursus nemo qui abhumani er
licȩ ubera sustentunt. si ab hereticis nonfuerint dep̃dati :
ꝓsuo quisq captu uiribusq nutriunt᷑. ꝑducunt̾urq aliussic
alius autẽ sit Rimũ in uirũ ꝑstecũ de inde ad maturitatẽ
canitiemq sapientiȩ puenunt. ut eis quantũ uolunt uiue¬
re acbeatissime uiuere liceat. Secutio igit᷑ deibeatitatis
diligendo : consequimur uero non cũ hoc omĩno efficimur
quod ẽ. ipse sed ei ꝓximi eumq minfico et intelligibi¬
li modo contingentes: enusq uentate & scĩtate penitus illus¬
trati atq conp̃hensi. Ille namq ipsũ lumen ẽ : nobis
autẽ cibeodẽ illuminari licet. Maximũ ergo quod ad
beatã uitã ducit ꝓximũq mandatũ. Diliges dnm̃ dm̃tuũ
extoco cordetuo & anima et mente. Diligentib enĩ dm̃.

Expanded text:
dentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem dentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani errsiae catholicae ubera sustentant, si ab haereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat. CAPUT XI.-- Deus diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum
Abbreviated transcription (Latin):
uetat eos credere catholica disciplina quinon annis
sed studio atq intellectu excedentes quandã mentis pueri¬
tiuã incanosapientiȩ ꝓmouent᷑. Nam et credere dm̃ loco aliquo
quãtis infinito ꝑquantitatis quȩ cumq spatia contineri
qua sit stultũ docet᷑ et deloco in locũ : uel ipsũ uel aliquã
eiꝰpartẽ mouer atq transire arbitrari nefas habetur
lam uero aliquid es subtantiȩ atq naturȩ commutationẽ
uel conuersionẽ quolibet modo pati posse siquis opinetur.
mirȩ dementiȩ impietatsq: damnabitur. Ita sit ut apud
nos inueniantur pueri quidã quihumana forma dm̃
cogitent. atq ita se habere suspicent᷑ . Qua opinione : ni¬
chil est abiectius. Sed mueniunt᷑ itẽ multi senes. qui eius
maiestatẽ non solũ suꝑ humanũ corpus. sed etiã suꝑ ipsã m̃tẽ
manere inuiblabilẽ atq incõnutabilẽ eadẽ ipsa mente
conspiciant. Quas gates: non tẽpore. sed uirtute atq. pru¬

Expanded text:
vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque pru
Abbreviated transcription (Latin):
de hominũ uel portoꝵ sangume uoluptatẽ. non cui flagi¬
tia &scelera placeant non possessionẽ suã terrȩ quadam
particula terminantẽ : In hasenĩ atq huiꝰmodi nugas
grauit eopioseq inuehi solets. Quare nos inuectio urã
non tangit : sed aniles quasdã uel etiã pueriles opicuo¬
nis eo ineptione quo uehementiore oratione ꝑ uellitis.
qua quisquis mouetur et ad uos transit. non ecłȩ nrẽ:
damnat disciplina: sed ea se ignorare de monstrat:
Quã obrẽ si quid humani corde gentis. sicurȩ nobis uos¬
met ipsi fstis quȩ rit potius diligent̃ et piȩ quomodo
illa dicant᷑. Quȩrite misch. Nã talẽ fidẽ quadeo in¬
conueniens aliquid credit᷑. nosuehemti us &ubenus
accusamꝰ. Nã et in illis quȩ dictas. cũ sic intelliguntur
ut littera sonat : & simplicitatẽ corrigimꝰ. ec ꝑtinatiã
dendemꝰ Et alia multa quȩ uos intelligere non potestis.

Expanded text:
de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagide hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, non Ecclesiae nostrae damnat disciplinam, sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius ac simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis,
Abbreviated transcription (Latin):
nomine cęli ec tr̃ȩ significat᷑. habere auctorẽ et fabricatorẽ
dm̃ & dm̃bonũ Cũ exceptione quippe uobiscũ loquendũ t̃
quando ds̃ nominatur. Duos enĩ deos unũ bonum. alterũ malũ
eẽ. ꝑhibetis: Quodsi dicitis colere uos et colendũ arbitrari
dm̃ a quo factus ẽ mundus non tamen eũ eẽ quẽ ueteris
testam̃ti cõmendat auctoritas: inpudent̃ facitis qui alie¬
num animũ atq sententiã quã bene atq utiliter accepe¬
rimꝰ: male interp̃tari conamni. Frustra omnino. Neq
enĩ urȩ̃ stultȩ atq impie disputationes ullo modo cõpiaꝵ
doctissimorumq hominũ sermonib: ꝑ quos ein eccła catholica
sorpturȩ illȩ uolentib: dignisq aperiunt᷑ conparan quȩ unt
Longe ꝓrsus alitor. longe quã putatis lec et ꝓphetȩ
intelligunt᷑ a nobis. Desi nite errare. noncolimꝰ pgnitentẽ
dm̃ non inuidũ non indignũ: non crudetẽ non quȩrentẽ

Expanded text:
nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem Deum, et Deum bonum. Cum exceptione quippe vobiscum loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim deos, unum bonum, alterum malum esse perhibetis. Quod si dicitis colere vos et colendum arbitrari Deum a quo factus est mundus, non tamen eum esse quem Veteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis, qui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, comparari queunt. Longe prorsus aliter quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem
Abbreviated transcription (Latin):
nes intelligunt ad id quod apłs dicit nichil posse aptius conueni¬
re. Cur ergo ualere aliquid putas. quod scripturas corruptas. eẽ.
insimulare audes: Postremo quid responsurus es qui tibidicat.
ego sic intelligo. egosic accipio. sic credo. nec ob aliud lego illos libros
nisi quod ibi omiã xp̃ianȩ fidei concinere uideo : Illud potius
dio si audes et aduersus me dicere cogitas. non eẽ. credendum.
quod apłi & martyres ꝓpter xpm asfectigrauib erũnis dicunt᷑.
quod a ꝑ secutorb: ut oues occisionis aestimati sunt: Quodsi non
potes dicere quid calummaris. in quo librotredã quodme opor¬
dm̃ eẽ diligendũ sed non illũ dm̃ quẽ colunt ii qui testamenti
ueteris auctoritatẽ rexipiunt : Non ergo illũ colendũ . eẽ. dietas
qui fecit olũ & terrã : Istenamq ꝑ om̃s partes illoꝵ uolumi¬
nũ p̃dicat᷑. Nos autẽ fatemini uni uersũ istũ mundũ qui

Expanded text:
nes intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse aptius convenines intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse aptius convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec ob aliud lego illos Libros, nisi quod ibi omnia christianae fidei concinere video. Illud potius dic, si audes et adversus me dicere cogitas, non esse credendum quod Apostoli et martyres propter Christum affecti gravibus aerumnis dicuntur, quod a persecutoribus ut oves occisionis aestimati sunt. Quod si non potes dicere, quid calumniaris in quo libro inveniam, quod me oporDeum esse diligendum, sed non illum Deum quem colunt ii qui Testamenti Veteris auctoritatem recipiunt? Non ergo illum Deum colendum esse dicitis, qui fecit coelum et terram. Iste namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos autem fatemini universum istum mundum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
aliquantũ : & considerare quid dictũ sit. aut eos intelligenti a cȩte¬
rorũ quisine cupiditate iudicant in sectabor. Quid enĩ pocest
amicitius quã istȩ sibi consonare sententiȩ : Nã tribulatio an¬
gustia ꝓsecutio fitmes nuditas, periculum hominẽ in hacuita
constitutũ grauiter afficiunt . Hȩc itaq: omiã uerbo illo uno con¬
cludunt᷑ testimonio ueteris legis quod dictum ẽ. ꝓpterae mor
te afficimꝰ Gladius restabat : quinon ȩrũnosam uitã affert. sed
quã inuenerit adimit. Huic ergo respondet. aestimatis umꝰ
ut oues occisionis. Cantas uero ipsa non potuit signaficari
prȩssius. quã quod dictam .ẽ ꝓpterte. facergo non inpaulo
tibi demonstrandũ . ẽ. hereticȩ. nisi aut senptũ inueten lege
non esse. aut apło non conuenire : Quorũ sinichil dicere audes.
urgeris enĩ cũ & codex legit᷑ : quo planũ sit soriptum. eẽ et homi¬

Expanded text:
aliquantum, et considerare quid dictum sit; aut eos intelligentia caetealiquantum, et considerare quid dictum sit; aut eos intelligentia caeterorum, qui sine cupiditate judicant, insectabor. Quid enim potest amicius quam istae sibi consonare sententiae? Nam tribulatio, angustia, persecutio, fames, nuditas, periculum, hominem in hac vita constitutum graviter afficiunt. Haec itaque omnia verba illo uno concluduntur testimonio veteris Legis, quo dictum est, Propter te afficimur. Gladius restabat, qui non aerumnosam vitam affert, sed quam invenerit adimit. Huic ergo respondet, Aestimati sumus ut oves occisionis. Charitas vero ipsa non potuit significari expressius, quam quo dictum est, Propter te. Fac ergo non in Paulotibi demonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse, et homi
Abbreviated transcription (Latin):
diutius quȩrerẽ : ipse subiecit . Cũ enim dixissec nulla tribulatione:
nulla angustia nulla ꝑsecutione. nulla necessitate in opiȩ corpo¬
ralis. nullo periculo. nullo gladio nos a caritatexẽĩ separari. statĩ
subi uxit. Sicut scriptũ est qui a ꝓpterte affioimur totadie. esti¬
matisumꝰ ut oues occisionis. Hȩc illi solent a corruptorib: sorptura¬
rumimmissa eẽ dicere usq ad eo nichilhabent quod contradicant
ut hȩo misert respondere cogantur. Sed quis non intelligat con¬
uctorũ hominũ aliã non .eẽ. potuisse ultimã uocẽ : A quibus
tamen quȩro utrũ istã sententiã inueter testam̃to. eẽ negẽ an
non congruere sententiȩ a postolicȩ affirment: At illud primũ
libris docebo in hoc autẽ altero tergi uersantes hominos & per
abrupta fugientes aut in pacẽ reuocabo siuoluerint resipiscere

Expanded text:
diutius quaererem ipse subjecit. Cum enim dixisset nulla tribulatione, diutius quaererem ipse subjecit. Cum enim dixisset nulla tribulatione, nulla angustia, nulla persecutione, nulla necessitate inopiae corporalis, nullo periculo, nullo gladio nos a charitate Christi separari; statim subjunxit: Sicut scriptum est, Quia propter te afficimur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis . Haec illisolent a corruptoribus Scripturarum immissa esse dicere, usque adeo nihil habent quod contradicant, ut haec miseri respondere cogantur. Sed quis non intelligat convictorum hominum aliam non esse potuisse ultimam vocem? 15. A quibus tamen quaero, utrum istam sententiam in Veteri Testamento esse negent, an non congruere sententiae apostolicae affirment? At illud primum libris docebo: in hoc autem altero tergiversantes homines, et per abrupta fugientes, aut in pacem revocabo, si voluerint respicere
Abbreviated transcription (Latin):
angustia. anꝑsecutio anfames annuditas, anpericulũ angladius:
Audiamꝰ quid diligere. et quantũ diligere debeamꝰ. Eo est omi no
tendondũ ad id omĩa consilia nrã referenda. Bonoꝵ summa ds̃
nobis ẽ.. ds̃ nobis ẽ. sũmũ bonũ neq infraremanendũ nobis est
neq ultra quȩrendũ. Alterũ enĩ periculo sũ. alterũ nullunest
Agenunc : inuestigemꝰ. uel potius attendamꝰ. Prȩsto enĩ .ẽ. et fa¬
cillime uidet᷑ utrũ hissententiis exeuangłio atq apło ꝓlatis etiã
testam̃ti ueteris auctoritas congruat. Quid dicã desupenore
sententia. cũ manifestũ sit om̃ib eãdelege quȩ ꝑ morsendata . ẽ.
esse deꝓmptã : Ibi enĩ scriptũ est : diliges dñm dm̃ tuũ. ex totocor
de tuo et extota animatua et extotamente tua. Quid autem
quod ab apło dictũ est cõparare deueteri testam̃to possim: Ne

Expanded text:
angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . Audivimus quid diligere, et quantum diligere debeamus: eo est omnino tendendum, ad id omnia consilia nostra referenda. Bonorum summa, Deus nobis est. Deus est nobis summum bonum. Neque infra remanendum nobis est, neque ultra quaerendum: alterum enim periculosum, alterum nullum estAge, nunc investigemus, vel potius attendamus, praesto enim est et facillime videtur, utrum his sententiis ex Evangelio atque Apostolo prolatis, etiam Testamenti Veteris auctoritas congruat. Quid dicam de superiore sententia, cum manifestum sit omnibus, eam de lege quae per Moysen data est, esse depromptade tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua . Quid autem illi quod ab Apostolo dictum est, comparare de Veteri Testamento possim, ne
Abbreviated transcription (Latin):
charũ segregatione. & legis uinculo etꝓphetarũ p̃sagio & suscepti
hominis sacramento et apłoꝵ testimonio et martyrũ sanguine.
et gentiũ occupatione munitut. Quare de inceps nemo exme
quȩrat sententiã meã sed potius audiamꝰ oracula. nrasq ratiuncu¬
in euangelio nobis p̃cepent esse uiuendũ. quomodo etiã paulus
apłs Has enĩ scripturas illi condemnare non audent. Audiamꝰ
fins. quonos sũmo amore tendere iubes. Diliges inquit dnm̃dm̃
tuũ. Dicmͥ etiã quȩso te : quisit diligendo modus. Uereor enim.
neplus minusue quã oportet inflammer desiderio et amore dñimei
Ex toto inquit cordetuo : Non . ẽ. satis extota animatua :Ne id quidẽ
satis est. Ex totamente tua . Quiduis a plius: Uellem fortasse : si
uiderẽ quid posset . eẽ. amplius. Iuid adhȩc paulus Scimus inqͥt
qnm̃ diligentib dm̃ omiã ꝓcedunt inbonũ. Dicat etiã ipse dilectio¬
nismodũ. Quis gͦe inquit nosseparabit a caritate xẽi : Tribulatio. an

Expanded text:
charum segregatione et legis uinculo et prophetarum praesagio et suscepti hominis sacramento et aposet Gentium occupatione munivit. Quare deinceps nemo ex me quaerat sententiam meam, sed potius audiamus oracula, nostrasque ratiuncuin Evangelio nobis praeceperit esse vivendum; quomodo etiam Paulus apostolus: has enim Scripturas illi condemnare non audent. Audiamusfinis, quo nos summo amore tendere jubes: Diliges, inquit, Dominum Deum tuum. Dic mihi etiam, quaeso te, qui sit diligendi modus: vereor enim ne plus minusve quam oportet, inflammer desiderio et amore Domini mei. Ex toto, inquit, corde tuo. Non est satis. Ex tota anima tua. Ne id quidem satis est. Ex tota mente tua . Quid vis amplius? Vellem fortasse, si viderem quid posset esse amplius. Quid ad haec Paulus? Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum. Dicat etiam ipse dilectionis modum. Quis ergo, inquit, nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo refugere in tenebrosa cupientib ꝑ dispensationẽ ineffabi¬
lis sapientiȩ nobis illa opacitas auctoritatis occurrat. et mi¬
rabilib rerũ uocibusq libroꝵ uelut signis tẽperatiorib uen¬
tatis umbrisq blandiatur. Quid potuit ꝓsalute nrã fieri
amplius: quidbenesicentius. quio liberalius diuina ꝓuidenti¬
a dici potest. quȩ alegebi sius hominẽ lapsũ. et ꝓpt̃ cupi¬
ditatẽ rerũ mortaliũ ure acmerito mortalẽ sobolẽ ꝓpagantẽ
non omĩno deseruit: habet enĩ potetas illa iustissima miris
& in conp̃hensibilib: modis ꝑ quasdã sacratissimas sucessiones
rerũ sibi serui entiũ quas creauit. & seueritatẽ uindicandi et de¬
mentiã liberandi. Quod quidẽ quã sit pulchrũ. quã magnum.
quã deo dignũ. quã postremo id quod querit᷑ uerũ. nequaquã intel

Expanded text:
Ergo refugere in tenebrosa cupientibus per dispensationem ineffabiErgo refugere in tenebrosa cupientibus per dispensationem ineffabilis Sapientiae, nobis illa opacitas auctoritatis occurrat, et mirabilibus rerum, vocibusque librorum veluti signis temperatioribus veritatis, umbrisque blandiatur. 12. Quid potuit pro salute nostra fieri amplius? Quid beneficentius, quid liberalius divina providentia dici potest, quae a legibus suis hominem lapsum, et propter cupiditatem rerum mortalium jure ac merito mortalem sobolem propagantem, non omnino deseruit? Habet enim potestas illa justissima, miris et incomprehensibilibus modis, per quasdam secretissimas successiones rerum sibi servientium quas creavit, et severitatem vindicandi, et clementiam liberandi. Quod quidem quam sit pulchrum, quam magnum, quam Deo dignum, quam postremo id quod quaeritur verum, nequaqu
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror aliquo religionis nomine teneh  quinon saltim anima s
nr̃is diuina ꝓuidentia consuli existimet. Sed quo pacto sequimur
quẽ non uidemꝰ : Aut quomodo uidemꝰ. qu i non solũ homines.
sed etiã insipientes homines sumꝰ : Quanquã enĩ nonoculis¬
sed m̃te cernat᷑. quȩ tandẽ mens idonea reperiri potest. quȩ
cũ stultitiaȩ nubȩ obtegat᷑. ualeat illã lucẽ uel etiã conetur
haurire : Confugiendũ .ẽ. igit᷑ ad eoꝵ p̃cepta. quos sapientes
fuissȩ ꝓbabile est. Hactenus potuit ratio ꝑduci. Uersabatur
namq nonuenitate certior. sed consuetii nie securior in reb huma¬
nis. At ubi ad diuina ꝑuentũ .ẽ. auertit. sese intueri non potest.:
palpitat. aestuat. in hi a more. reuerberat᷑ luce ueritatis. et ad
familiaritatẽ tenebrarum suarũ. non electione sed fagatione
conuertitr. Quã hio formidandũ ẽ. quã tremendũ. nemaiorẽ
inde concipiat aninia imbecillitatẽ. ubi quietẽ fessa conquirit.

Expanded text:
arbitror aliquo religionis nomine teneri, qui non saltem animis nostris divina providencia consuli existimet. quem non uidemus? aut quomodo uidemus, qui non solum homines sed etiam insipientes homines sumus? confugiensed mente cernatur, quae tandem mens idonea reperiri potest, quae cum stultitiae nube obtegatur, valeat illam lucem vel etiam conetur haurire? Confugiendum est igitur ad eorum praecepta, quos sapientes fuisse probabile est. Hactenus potuit ratio perduci. Versabatur namque, non veritate certior, sed consuetudine securior, in rebus humanis. At ubi ad divina perventum est, avertit sese: intueri non potest, palpitat, aestuat, inhiat amore, reverberatur luce veritatis, et ad familiaritatem tenebrarum suarum, non electione, sed fatigatione convertitur. Quam hic formidandum est, quam tremendum, ne majorem inde concipiat anima imbecillitatem, ubi quietem fessa conquirit.
Abbreviated transcription (Latin):
usus es. obhoc habeo maxime grãm. quod om̃a que
contra dicere paratꝰ erã p̃ occupauit atq dissoluit
Nichilq om̃ino abste derelictũ .ẽ. quod me dubiũ
faciebat. dequo ñtam michi responderet secretũ
illud oraculũ. ut tuis uerbis asserebatur.

Expanded text:
usus es, ob hoc habeo maxime gratiam, quod omnia quae usus es, ob hoc habeo maxime gratiam, quod omnia quae contradicere paratus eram, praeoccupavit atque dissolvit; nihilque omnino abs te derelictum est, quod me dubium faciebat, de quo non ita mihi responderet secretum illud oraculum, ut tuis verbis asserebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ata uita est Quã se om̃s clamant quaerere. pauci aũt
sunt qui eã uere se inuenisse laetent᷑: sed iã michi
dicas uelim. quid dehoc toto meo sermone sentias.
Si enĩ uera. eẽ. quae dicta sunt nosti. etiã desingulis
sententus int̾rogatꝰ. ea te scire dixisset. Videsgͦꝰ
a quo ista didiceris. neq enĩ ame cui roganti om̃a
responderes. Si aũt uera. eẽ. non nosti. nec ego nec
ille te docuit. sed ego quia nũquã possũ docere. ille
quia tuadhuc non potes discere. Ego uͦ didici ad¬
monicionẽ uerborũ tuorũ nichil aliud uerbis quã
ad moneri hominẽ. ut discat. et paruũ. eẽ. qđ ꝑ locu
cione aliquanta cogitatio loquentis apparet. Vtrũ
aũt uera dicunt᷑ eũ docere solũ qui se intus habi¬
tare cũ foris loqueret᷑ ad monuit. quẽ iã p̃stante
ipso tanto ardentius diligã. quanto ero indiscendo
ꝓuectior. Uerũ tam̃ huie orationi tuae qua ꝑpetia

Expanded text:
ata vita est, quam se omnes clamant quaerere, pauci autem ata vita est, quam se omnes clamant quaerere, pauci autem sunt qui eam vere se invenisse laetentur. Sed jam mihi dicas velim, quid de hoc toto meo sermone sentias. Si enim vera esse quae dicta sunt nosti, etiam de singulis sententiis interrogatus ea te scire dixisses: vides ergo a quo ista didiceris; neque enim a me, cui roganti omnia responderes. Si autem vera esse non nosti, nec ego nec ille te docuit: sed ego, quia nunquam possum docere; ille, quia tu adhuc non potes discere. Ad. Ego vero didici admonitione verborum tuorum, nihil aliud verbis quam admoneri hominem ut discat, et perparum esse quod per locutionem aliquanta cogitatio loquentis apparet: utrum autem vera dicantur, eum docere solum, qui se intus habitare, cum foris loqueretur, admonuit; quem jam, favente ipso, tanto ardentius diligam, quanto ero in discendo provectior. Verumtamen huic orationi tuae, qua perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
ergo discunt. et cũuera dicta. eẽ. in tus inuenerint
laudant. nescientes non se doctores potius laudare
quã doctos. sitamen & illi quos loquunt᷑ sciunt. fallunt᷑
aut homines: ut eos qui non sunt magistros uocent.
quu plerũq int̃ tẽpus cognicionis & tẽpus locucionis
nulla mora int̃ponit᷑. Et qm̃ post ad monicionẽ ser¬
mocinantis cito intꝰ discunt. foris se ab eo qͥ ad monuit
didicisse arbitrant᷑. sed de tota utilitate uerborũ quae
sibene consideret᷑ non parua. ẽ. alias sids̃ siuerit
requiremꝰ. Nunc enĩ neplus eis quã oportet tribueremꝰ
ad monui. ut iã non crederemꝰ tantũ sietiã intellige¬
re inciperemꝰ quã uere scriptũ auctoritate diuina
ne nob̵ quẽ quã magistrũ dicamꝰ int̃ris. quod unus
om̃iũ magister incaelis sit. Iuid sit aũt incęlis. docelit
ipse a quo etiã ꝑ homines signis ad monem᷑ foris. ut ad
eũ intro conuersi erudiam᷑ quẽ diligere ac nosse be¬

Expanded text:
ergo discunt: et cum vera dicta esse intus invenerint, laudant, nescientes non se doctores potius laudare quam doctos; si tamen et illi quod loquuntur sciunt. Falluntur autem homines, ut eos qui non sunt magistros vocent, quia plerumque inter tempus locutionis et tempus cognitionis, nulla mora interponitur; et quoniam post admonitionem sermocinantis cito intus discunt, foris se ab eo qui admonuit, didicisse arbitrantur. 46. Sed de tota utilitate verborum, quae si bene consideretur non parva est, alias, si Deus siverit, requiremus. Nunc enim ne plus eis quam oportet tribueremus, admonui te; ut jam non crederemus tantum, sed etiam intelligere inciperemus quam vere scriptum sit auctoritate divina, ne nobis quemquam magistrum dicamus in terris, quod unus omnium magister in coelis sit . Quid sit autem in coelis, docebit ipse a quo etiam per homines signis admonemur et foris, ut ad eum intro conversi erudiamur: quem diligere ac nosse be
Abbreviated transcription (Latin):
scribit᷑ & aperiens ossuum. fortasse ipsã mora com¬
mendat : aliquanto longiorem futurũ essẽ ser¬
monem. Nisi forte non uacet quod nunc eũ
dictum est aperuisse ossuũ : quia ipse inlege
ueteri aperire soleret ora ꝓphetarum
Quid ergo dicit : Beati pauperes spũ : qm ipsoꝵ¬
est regnum cȩlorũ. Legimus scriptũ de appe¬
titione ierũ temporaliũ. Om̃ia uanitas :¬
& prȩsumptio spiritus. Praesũptio autem
sp̃s: : audaciã & suꝑbiã significat. Uulgo
etiã magnos spiritus suꝑbi habere dicuntur
in flatos dici. tanquã uento distentos : Unde
est etiam illud apłi. Scientia inflat: cari¬
tas aedificct. Qua ꝓpt̃. recte hic intelli¬
gunt᷑ pauperes spũ humiles & timentes dm̃:
idest non habentes inflantem sp̃m. Nec aliunde
om̃ino incipere oportuit beatitudinẽ. Si quidẽ
ꝑuentura est ad summã sapientiã initium
enim sapientiȩ timor dñi. Quoniã & e contra-

Expanded text:
scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora comscribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo dicit? Beati pauperes spiritu; quoest regnum coelorum. Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipere oportuit beatitudinem; siquidem perventura est ad summam sapientiam: Initium autem sapientiae timor Domini ; quoniam e
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcepta populo quẽ timore adhue alligaro
oportebat: & ꝑfilium suũ maiora populo
quẽ caritate im liberari conuenerat
Cum autem minora minorib maiora maio¬
ribus dant᷑: ab eodant᷑ qui solus nouit con¬
gruentem suis temporib generihumano ex¬
Subere medicinam Nec mirum ẽ. quod
AAnt praecepta maiora ꝓpt̾ regnũ celorũ
&e minora data sunt ꝓot̾ iegnũ terrarum
ab eodẽ uno dõ qui fecit cęlũ & terrã. De hac ergͦ
iustitia quȩ maior ẽ. dicitur ꝑ prophetã. lusti
tia tua sicut montesdĩ. Et hoc bene significat:
qđ ab uno magistro solo. docendis tantis yeb idoneo.
docet᷑ in monte. Sedens autẽ docet : qđ ꝑtinet
ad dignitatẽ magisterii. Et accedunt ad eũ
discipuli : ut audiendis illius uerbis. hi essent
etiam corpore uiciniores : qui prȩceptis im¬
plendis animo ꝓpinqͣbant. Aperit ossuum :¬
& docet eos dicens Ista circunlocutio qua

Expanded text:
praecepta populo quem adhuc timore alligari praecepta populo quem adhuc timore alligari oportebat; et per Filium suum, majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod dantur praecepta majora propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum, ab eodem uno Deo qui fecit coelum et terram. De hac ergo justitia quae majortia tua sicut montes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis adimplendis etiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua
Abbreviated transcription (Latin):
suam suꝑ harenã. Descendit pluuia. uener̃
flumina. flauer̃ uenti: & offender̃ in
domum illã. & cecidit: & facta est ruina
eius magna Cum ergo non dix̃ qui audit
uerba mea tantũ. sed addidit dicens. qui
audit uerba mea hȩc : satis ut arbitror. si¬
gnificauit hȩc uerba quae inmonte locutus
est. tam ꝑfecte instruere uitã eoꝵ qui uolue¬
rint secundũ ea uiuere : ut merito compa¬
rentur ȩdificanti suꝑ petram Hoc dixi. ut
appareat istum sermonẽ om̃ib p̃ceptis quib
nr̃a naturc informat᷑ ẽẽ perfectũ. Nam de
hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur
Huius igitur sermonis initium. ñc̃ assumit᷑¬
um uidisset autẽ turbas multas :
ascendit in montẽ. Et cũ sedisset: acces¬
serunt ad eum discipuli eius. Et aꝑieas
Aos suũ : docebat eos. dicens: Si quaerit᷑
quid significet mons: bene intelligit᷑ significaye
maiora precepta iustitirae : quia minora
enent quae iudaeis data sunt Unus tam̃di

Expanded text:
pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitm vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus; et aperiens os suum docebat equid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae Judaeis data sunt. Unus tamen
Abbreviated transcription (Latin):
stio mea in terra uiuentiũ. Significat enĩ¬
quandã soliditatẽ. & stabilitatem hȩredita¬
tis ꝑpetuȩ : ubi anima ꝑbonũ affectũ tan¬
quam loco suo requiescit sicut corpus int̾ra.
& inde cibo suo alitur : sicut corpus ext̾̃ra
Ipsa est requies & uita sc̃õꝵ. Mites autem suñ.
quicedunt improbitatib : & non resistunt malo:
sed uincunt in bono malũ. Rixent᷑ ergo inmites.
& dimicent ꝓterrenis & tẽporalib rebus: beatiau¬
tem mites qñm ipsi hereditate possidebunt t̾rã.
de qua pelli non possint Beati lugentes: qm̃
ipsi consolabuntur. Luctus ẽ. tristitia de amis¬
sione harorum. Conuersi autẽ addm̃ : ea quȩ

Expanded text:
rtio mea in terra viventium . Ab ista quiquamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
monte. sicut in euangelio scđm
matheũ legimus : siquis pie. so¬
brieq considerauerit: puto quod
mnueniet in eo quantũ ad mores
optimos ꝑtinet. ꝑfectũ uitae xp̃ianȩ modũ
Quod polliceri non temere audemus: sed
ex ipsis eiusdẽ dñi uerbis conitientes
Nam sic ipse sermo concluditur: ut appa¬
ieat in eo. pręcepta eẽ om̃ia quae ad in¬
formandã uitã ꝑtinent. Sic enim dicit
Om̃is ergo qui audit uerba meahaec. & facit
ea: similabo eũ uiro sapienti. qui ȩdifica

Expanded text:
monte, sicut in Evangelio secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro sapienti qui aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
recusantib sed etiã repugnantib posse : Ds̃ igit᷑ restat. Iuẽ
si sequim᷑ bene.si ad sequimur. non tantũ bene sed etiã beatȩ
uiumꝰ. Quẽ siqui .eẽ. negant. quid ego cogitẽ : quo illis sermo¬
ne suadendũ sit cũ quibi utrũ omino sermocinandũ sit nescio.
Quod tamen siuidebit᷑ : longe aliud principiũ. aliaratio aliis
ingressus ineundus. ẽ. quã inp̃sentiarũ sus cepimꝰ.
Nuncitaq cũ illis michires. ẽ. qui dm̃. eẽ. non negant. neq in
tantũ sed etiã non ab eo neglegires humanas fatent᷑. Nullũ enim

Expanded text:
recusantibus, sed etiam repugnantibus posse? Deus igitur restat quem si sequimur, bene; si assequimur, non tantum bene, sed etiam beate vivimus. Quem si qui esse negant, quid ego cogitem quo illis sermone suadendum sit, cum quibus utrum omnino sermocinandum sit, nescio? Quod tamen si videbitur, longe aliud principium, alia ratio, alius ingressus ineundus est, quam impraesentiarum suscepimus. Nunc itaque cum illis mihi res est, qui Deum esse non negant: neque id tantum, sed etiam no ab eo negligi res humanas fatentur. Nullum enim
Abbreviated transcription (Latin):
sit missus. Paulo post enĩ sequit᷑ &dicit. In illo tẽpore quo
suppletus . ẽ. dies pente costen : fuer̃ om̃s eadẽ animatione
simul inunũ. Et factus .ẽ. subito decęlo sonus quasi fer¬
retur flatus uehemens: & impleuit totũ illũ locũ in quo
erant sedentes. Et uisȩ sunt illis linguȩ diuisȩ: quasi

Expanded text:
sit missus. paulo post enim sequitur et dicit: in illo tempore, quo sit missus. paulo post enim sequitur et dicit: in illo tempore, quo subpletus est dies pentecostes, fuerunt omnes eadem animatione simul in unum; et factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et inpleuit totum illum locum, in quo erant sedentes; et uisae sunt illis linguae diuisae quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sitas cogit. hereticis tã periculose &etã facile cre¬
dere In libro enĩ memorato sic seriptũ ẽ Primũ
quidẽ sermonẽ feci deom̃ib otheophile: quae oȩ¬
xl: & docens de regno dĩ. Et quomodo conuersatus sit cũ
illis. et p̃ceperit eis nediscederent abhierosolimis sed sus¬
tinerent pollicitationẽ patris quã audistis inquit exore
tis baptitare. Iuẽ & accepturi estis ñ post multos dies istos
usq ad pente costen. illi quidẽ cũ conuenissent : int̃rogabant
eũ dicentes. Dnẽ si in hoc tẽpore rep̃sentaueris. et quando
regnũ isrł  Ille aut̃ dix̃ nemo potest cognoscere tem¬
pus : qđ pat̃ posuit insua potestate. sed accipietis uirtutẽ sp̃s scĩ
suꝑ uenientẽ inuos. & eritis mͥ testes apđ hierłm et in tota
iudȩa & samaria et usq in totã terrã. Ecce habes ubi com¬
memorauit discipłos pollicitationis pat̃nȩ quã ȩxore eiꝰ
audierant: deuenturo spũ scõ. Nunc uideamus quando

Expanded text:
sitas cogit haereticis tam periculose et tam facile credere? in libro enim memorato sic scriptum est: primum quidem sermonem fecimus de omnibus. o Theophile, quae coees quadraginta et docens de regno dei, quomodo conuersatus sit cum illis et praeceperit eis, ne discederent ab Hierosolymis, sed sustinerent pollicitationem patris, quam audistis, inquit ex oretis baptizari: quem et accepturi estis non post multos dies istos usque ad pentecosten. illi quidem cum uenissent, interrogabant eum dicentes: domine, si hoc in tempore repraesentaberis, et quando regnum Israhel. ille autem dixit: nemo potest cognoscere tempus, quod pater posuit in sua potestate; sed accipietis uirtutem spiritus sancti superuenientem in uos et eritis mihi testes apud Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram. ecce habes, ubi commemorauit discipulos pollicitationis paternae, quam ex ore eius audierant de uenturo spiritu sancto. nunc uideamus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
corpus habuisse. ne passio eiꝰ qđ cotius iã orbis festis¬
simũ tẽpus. ẽ. ab eis qui sibi credidissent celebraret᷑.
& ñ tanta deuotione diem mortis suȩ desiderata
solemnitas honoraret : Hoc enĩ nobis erat in illa
bematis celebritate gratissimũ : qđ ꝓpascha frequen¬
tabat᷑ qm̃ uehem̃tius desiderabamꝰ illũ diem festũ.
dicasmͥ. Iuando ergouenit. ad nõ ꝓmissus paracli¬
tus: Nic ego si ñ haberẽ aliud qđ crederẽ facilius
eũ adhuo uenturũ expectarẽ : quã ꝑmani cheum

Expanded text:
corpus habuisse, ne passio ejus, quod totius jam orbis festissimum tempus est, ab eis qui sibi credidissent celebraretur, et non tanta devotione diem mortis suae desiderata solemnitas honoraret? Hoc enim nobis erat in illa bematis celebritate gratissimum, quod per Pascha frequentabatur: quoniam vehementius desiderabamus illum diem festum, dicas mihi: Quando ergo venit a Domino promissus Paracletus? Hic ego si non haberem aliud quod crederem, facilius eum adhuc venturum exspectarem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gimus. Quosi frui delectauerit: delectato illicita
refrenanda est. Ue lut cũ ieiunamꝰ & uisis cibis palati
appetitus assurgit: non fit nisi delectatione. Sed huic ta¬
men non consentimꝰ : & eã dominantis rationis icre cohi¬
bemus. Si autẽ consensio facta fuerit: plenũ peccatũ
erit notũ deo in corde nr̃o. etiã si facto non innotescat
hominibus Ita ergo sunt isti gradus quasi a serpente
suggestiofiat : id est lubrico & uolubili. hoc est tẽꝑali

Expanded text:
gimus. Quo si frui delectaverit, delectatio illicita gimus. Quo si frui delectaverit, delectatio illicita refrenanda est. Velut cum jejunamus et visis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione: sed huic tamen non consentimus, et eam dominantis rationis jure cohibemus. Si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum Deo in corde nostro, etiamsi facto non innotescat hominibus. Ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est, lubrico et volubili, hoc est temporali
Abbreviated transcription (Latin):
bunt terrã. Uidea mus sequentia. Audistis quia¬
dictum on mȩchaberis. Ego autẽ dico uobis quia
omnis qui uiderit mulierẽ ad concupiscendũ eam
iam moechatus . ẽ. eam incorde suo. iustitia ergo mi¬
nor est̃ non moechari corporũ coniunctione: iustitia
uero maior regnidei non mȩt hari incorde. Quisqͥs
autẽ non mȩchatur incorde: multo facilius custo¬
dit nemȩchetur incorpore. Illud ergo confirma¬
uit qui hoc p̃cepit. Non enĩ uenit legem soluere.
sed implere. Sane considerandũ . ẽ qđ non dixit
om̃is qui concupiuerit mulierẽ : sed qui uiderit
mulierem ad concupiscendũ. id ẽ. hoc fine & hoc
animo attenderit ut eã concupiscat. qͦd iã non .ẽ.
titillari delectatione carnis. sed plane consentire
libi dini. ita ut non refrenet̾ illicitus appetitus sed si
facultas data fuerit satietur: Namtria sunt quib imple
uidemꝰ. uel audimꝰ. uel ołfacimus uel gustamꝰ. uel tan¬

Expanded text:
bunt terram. Videamus sequentia. CAPUT XIbunt terram. Videamus sequentia. CAPUT XIdictum est: non moechaberis. ego autem dico uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus imvidemus, vel audimus, vel olfacimus, vel gustamus, vel tan
Abbreviated transcription (Latin):
tura diuina quȩ data .ẽ. nobis adhanc uitã ut
sit nobis cũ inuia: Cui non o portet contradicere
nenos tradat iudici: sed eio portet consentire
cito. Nonenĩ quisq nouit quando de hac uita
ex eat. Quis autẽ consentit scripturȩ. nisi qui le¬
git uel audit pie. deferens ei culmen auctoritatis.
ut quod intelligit non ꝓpter hoc oderit quod pecca¬
tissuis aduersari sentit sed magis diligat correc¬
tionẽ suã. et gaudeat quod morbis suis donec
sanentur non pacitur. Quod uero aut obscurũ
aut absurdũ illisonat. non inde incitet contradic¬
tionum certamina: sed oret ut intelligra. beniuo¬
lentiã tam̃ &reuerentiã tantȩ auctoritati exhiben¬
dã . eẽ. meminerit. Sed quis hoc facit. nisi quisqͥs
ad testam̃tũ patris aperiendũ & cognoscendũ non
litiũ minitatione a cerbus. sed pietate mitis accesse¬
rit: Beati ergo mites qm̃ ipsĩ hȩreditate posside¬

Expanded text:
tura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut tura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. Quis autem consentit Scripturae divinae, nisi qui legit vel audit pie, deferens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, non parcitur: quod vero aut obscurum, aut absurdum illi sonat, non inde concitet contradictionum certamina, sed oret ut intelligat; benevolentiam tamen et reverentiam tantae auctoritati exhibendam esse meminerit? Sed quis hoc facit, nisi quisquis ad testamentum patris aperiendum et cognoscendum, non litium minitatione acerbus, sed pietate mitis accesserit? Beati ergo mites; quoniam ipsi haereditate posside