comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etudine. ut dicamus. fugitme. qđ inmen¬
tem non uenit: Et de homine doctissimo
dicimus : nchil eum fugit.: Propterea ue.¬
ritas fugit mentem uide : cũ eum illus¬
trare destitit: Absalon aute sicut qͥdam
inter p̃tantur : in latina lingua dicitur
patris pax : Quod mirum uideripotest
siue mhistoria regnorũ cũ bellũ ad uer¬
sus patrem absalon gesserit. siue in histo¬
ria noui testamenti. cũ traditor dnĩ uidas
fuerit : que mad modĩ patris pax possit in¬
telligi : Sed et ibi qͥ diligenter legunt.
uident in illobello dauid pacatum fuis se
filio: qͥȩtiam cũ dolore magno planait
extinctũ dicens. Absalon filiuꝰ ms quis
dabit michi moripte : Et m historia no
bonũ: Quod cũ eiꝰ cogitationes nonigno¬
raret. eũ ad hibuit ad conuuiũ in quo
corporis et sangumis siui figurã disciplis
conmendauit & tradidit: Nđ deriq mip
satraditione eiꝰ osculũ accepit. bene intel¬

Expanded text:
etudine, ut dicamus: Fugit me, quod in menetudine, ut dicamus: Fugit me, quod in mentem non venit; et de homine doctissimo dicimus: Nihil eum fugit. Propterea veritas fugit mentem Judae, cum eum illustrare destitit. Abessalon autem, sicut quidam interpretantur, in latina lingua dicitur Patris pax: quod mirum videri potest, sive in historia Regnorum, cum bellum adversus patrem Abessalon gesserit; sive in historia Novi Testamenti, cum traditor Domini Judas fuerit, quemadmodum Patris pax possit intelligi. Sed et ibi qui diligenter legunt, vident in illo bello David pacatum fuisse filio, qui etiam magno cum dolore planxit exstinctum, dicens: Abessalon filius meus, quis dabit mihi mori bonum, cum ejus cogitationes non ignoraret: cum adhibuit ad convivium, in quo corporis et sanguinis sui figuram discipulis commendavit et tradidit, Quod denique in ipsa traditione, et osculum accepit, bene intel
Abbreviated transcription (Latin):
psalmũ ex ꝑ sona tep̃i acci
enim hoc ad passionẽ. et resurrectionẽ
dm̃ congruenter sonat : quã ad illã
historiam inqua dauid scribitur fugisse
a faciebellantis aduersumse filii sui.: Et
qͥa scriptũ ẽ. de discipulis xp̃i. quã diucum
eis est sponsus. non ieiunant filii sponsi: non
mirum sifilius eiꝰ inpius significatur disci¬
płs inpiusquie um tradidit: Acuius facie
fugis se quanquã istorice possit accipi.
quando illo discedente secessit cumcȩteris
inmontem : tamẽ spiritaliter quando men¬
tẽ uidȩ filius dĩ id est uirtus & sapientia
dĩ deseruit. cũ eũ diabolus penitus inuasit.
meo qđ scriptũ ẽ. & intraut chabolus in
cor eiꝰ. bene accipitur a facie eiꝰ xpm fu¬
gisse: Nonquia xp̃c diabolo cessit. sed
xp̃o discedente diabolus posse dit: Que
dis cessum. fugam eẽ in hocpsal mo appel¬
latum celeritatis causa arbitror : qđ uer¬
bo etiã chũ signficatur dicentis A uod
facis. cito facꝰ: le oquimur etiã sic̃ in consu¬

Expanded text:
accipenim hoc ad passionem et resurrectionem Domini congruenter sonat, quam ad illam historiam in qua David scribitur fugisse a facie bellantis adversum se filii sui . Et quoniam scriptum est de discipulis Christi: Quamdiu cum eis est sponsus, non jejunant filii sponsi Matth. IX, 15; non mirum si filius ejus impius, significatur discipulus impius qui eum tradidit. A cujus facie fugisse quanquam historice possit accipi, quando illo discedente secessit cum caeteris in montem; tamen spiritualiter, quando mentem Judae Filius Dei, id est virtus et sapientia Dei, deseruit, cum eum diabolus penitus invasit, in eo quod scriptum est, Et intravit diabolus in cor ejus , bene accipitur a facie ejus Christum fugisse; non quia Christus diabolo cessit, sed Christo discedente diabolus possedit. Quem discessum fugam esse in hoc psalmo appellatum celeritatis causa arbitror; quod verbo etiam Domini significatur dicentis: Quod facis, cito fac . Loquimur etiam sic in consu
Abbreviated transcription (Latin):
Onẽ deduc me inustitia tua propter
mimicos meos Satis hic declarauit inꝓ
fectione se eẽ. id ÷ in ꝓuectu adꝑfectio¬
nẽ : nondũ inipsa ꝑfectione : quando ut
deducat᷑ exoptat In tua ustitia autẽ:
non inea q̃ uidetur hominib Nam& ma¬
lũ promalored dereiustitiȩ udetur i
sed nonẽ eius de quodictũ ẽ. quisolem

Expanded text:
ne, deduc me in tua justitia propter inimicos meos: satis hic declaravit in profectione se esse, id est in provectu ad perfectionem, nondum in ipsa perfectione, quando ut deducatur exoptat. In tua justitia autem, non in ea quae videtur hominibus. Nam et malum pro malo reddere, justitia videtur, sed no
Abbreviated transcription (Latin):
speisuȩ. dicens. Ego aut̃ inmultitudine
miserationis tuȩ : Introibo indomũ
tuã In multitudine miserationis for¬
tas se inmultitudine hominũ ꝑfec¬
tor & beator̃ dicit : quib: ciuitas illa
constabit. quã nunc parturit & pau¬
latĩ parit a eccła Homines aut̃ mul¬
tosregeneratos atq ꝑfectos recte
dici multitudinẽ miserationis dĩ quis
negatꝰ cũ uerissime dictũ sit. quid ẽ. homo
qđ me mores eiꝰ. aut filiꝰ hominis qy iusitas

Expanded text:
ens: Ego autem in multitudine miserationis tuae, introibo in domum tuam. In multitudine miserationis, fortasse in multitudine hominum perfectorum et beatorum dicit, quibus civitas illa constabit, quam nunc parturit et paulatim parit Ecclesia. Homines autem multos regeneratos atque perfectos, recte dici multitudinem miserationis Dei quis negat, cum verissime dictum sit: Quid est homo, quod memor es ejus; aut fil
Abbreviated transcription (Latin):
deilla iustitia dĩ. qua et liberantur
electieiꝰ. & ꝑ secutores eor̃ puniunt᷑ :
Dicat popłs di etiã illud. E godor
& cohereat capitisuo. Nuic enĩ popu¬
lo dĩ dictũ ẽ Surge qͥ dormis. & ex¬
surge amortuis. et conting& te xp̃s.÷
quibus generaliter dictũ est
Qui autẽ dormiunt. noc te dormiunt :
Dicat etiam: Nontime bomilia popu¬
li cir cũ dantis me: Cir cũ uallantiũ
scilic& gentiũ ad extinguendum
quomodo timerentur : cũ tanquam
oleo sanguine martirũ in xp̃o ardor
caritatis in flanma retur: Exur¬
ge dñe saluũ me fac ds̃m̃s: Potest
hoc ipsi capiti suo corpꝰ dicere: Illo
enimex surgente saluũ factũ est:
qͥ ascendit in altũ Eaptiuã egit cap¬
tiuitatẽ. dedit dona hominibus:
Hoc enĩ inp̃destinatione dicitur aꝓ
pheta. quo usq adter ras dñi salus¬

Expanded text:
de illa justitia Dei, qua et liberantur de illa justitia Dei, qua et liberantur electi ejus, et persecutores eorum puniuntur. Dicat populus Dei etiam illud: Ego dormet cohaereat capiti suo; huic enim populo dictum est: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et continget te Christquibus generaliter dictum est: Qui autem dormiunt, nocte dormiunt . Dicat etiam: Non timebo millia populi circumdantis me; circumvallantium scilicet gentium, ad exstinguendum quomodo timerentur, cum tanquam oleo sanguine martyrum in Christo ardor charitatis inflammaretur? Exsurge, Domine, salvum me fac, Deus meus: potest hoc ipsi capiti suo corpus dicere; illo enim exsurgente salvum factum est, qui ascendit in altum, captivam egit captivitatem, dedit dona hominibus : hoc enim in praedestinatione a Propheta dicitur, quo usque ad terras Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
iã contigisse scimꝰ DDñe quid multi¬
plicati sunt quitribulant me : multi
insurgunt aduersũ me xp̃ianum
nom̃ exterminare cupientes:
posse se ꝑdere gccłam latissime pul¬
lulantẽ : nisi ad dĩ curã ꝑtinere non
crederent :: Tuautẽ dñe susceptor
cepta ẽ a uerbo qđ caro factũ est
& habita uit in nobis: quia et incȩles¬
tibus nos sedere fecit unacum illo: Pre¬
cedente enĩ capite : m̃ bra cȩtera conse¬
quentur: Quis enĩ nos separabit acari¬
tate xpĩ recte ergodicit etiã aeccła :
susceptor meuses głamea .: Nonenm
sibi tribuit qđ excellit : cum intelli¬
git cuius grã et misericordiatalis est :
Et exaltans caput meum: Ipsum scili¬
c& qui primogenitus amortuis ascen¬
dit incaelũ. U oce mea ad dnm̃ clama¬
ui : & exaudi uit me demonte scõ suo:
H aec est oratio omi um scõrum : odor
sua uitatis. qui ascendit in conspectu
dñi. lã enim exauditur ȩccła de ip¬
somante. qđ etiã caput eius est : uel

Expanded text:
cimus: Domine, quid multiplicati sunt qui tribulant me? multi insurgunt adversum me, christianum nomen exterminare cupientes. posse se perdere Ecclesiam latissime pullulantem, nisi ad Dei curam pertinere non crederent. Tu autem, Domine, susceptor cepta est a Verbo, quod caro factum est, et habitavit in nobis ; quia et in coelestibus nos sedere fecit una cum illo : praecedente enim capite, membra caetera consequentur; quis enim nos separabit a charitate Christi ? Recte ergo dicit etiam Ecclesia: Susceptor meus es, gloria mea; non enim sibi tribuit quod excellit, cum intelligit cujus gratia et misericordia talis est. Et exaltans caput meum, ipsum scilicet qui primogenitus a mortuis ascendit in coelum. Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo. Haec est oratio omnium sanctorum, odor suavitatis qui ascendit in conspectu Domini: jam enim exauditur Ecclesia de ipso monte, quod etiam caput ejus est; vel
Abbreviated transcription (Latin):
taliter sperantẽ : Potest iste psal mꝰ
accipi ad ꝑsonã xp̃i aliomodo: idẽ.
ut totus loquatur : Totus dico cum
corporis: ꝓ̃pter qđ alioloco dicit.
Veritatem autem facientes in cari¬
tate : augeamur millo ꝑ omĩa quiẽ.
caput xpc̃ : ex quo totũ corpꝰconexũ ẽ¬
et cõpactũ : Ro quatur ergo apud

Expanded text:
 sperantem. 9. Potest et iste psalmus  sperantem. 9. Potest et iste psalmus accipi ad personam Christi alio modo, id est, ut totus loquatur. Totus dico, cum corporis. Propter quod alio loco dicit: Veritatem autem facientes in charitate, augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum corpus connexum et compactum est . Loquitur ergo apu
Abbreviated transcription (Latin):
In his duobus p̃ceptis totalex pendet et
ꝓphetȩ: Diligentes dnm̃ ex toto corde.
et extota anima. & extotamente : et
ꝓximũ tanquã seipsos: Inquibus steri¬
lis nonẽ qm̃ tales fructus reddunt dõ:
Scđm ergo istum intellectum. sicacci¬
piendũ ẽ. Bentes peccator contriuisti:
id ẽ in irritũ ad duxisti principes pecca.¬
toꝵ: ꝑcutiendo om̃s aduersantes mͥsine
causa.: Principes enĩ eum scłm euange¬
licã historiã ꝑsecuti funt : cũ multitudo
Inuna sententia. & p̃cepit homimib
quid crederent : & ꝓcredentib: ora¬
uit: Nã d̃i ẽi salus : cũ dĩ ad homines
sermo dirigitur: Nec ita seqͥtur. &
suꝑ popłm suum bene dictio eiꝰ. ut totũ
homimbus dictũ sit : sed ad ipsum dm̃
oratio conuertitur: ꝓipso popło cui
dictũ ẽ. hũ ẽ. salus: Quidergoait
infelix egohomo. quis me liberabit
decorpore mortifhuius: Erã dĩ¬
ꝑ iħmap̃m dnm̃ nrũm. Tuautẽ dnẽ
bene dic popłmtuum : dete salutem¬

Expanded text:
endet et Prophetae , diligentes Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsos. In quibus sterilis non est, quoniam tales fructus reddunt Deo. Secundum ergo istum intellectum sic accipiendum est, dentes peccatorum contrivisti; id est, in irritum adduxisti principes peccatorum, percutiendo omnes adversantes mihi sine causa: principes enim eum secundum evangelicam historiam persecuti sunt, cum multitudo In una sententia et praecepit hominibus quid crederent, et pro credentibus oravit: nam, Domini est solus cum dicitur, ad homines sermo dirigitur; nec ita sequitur, Et super populum suum benedictio ejus, ut totum hominibus dictum sit; sed ad ipsum Deum oratio convertitur, pro ipso populo cui dictum est: Domini est salus. Quid ergo ait, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratie, benedic populum tuum de te salutem
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ urum qui incȩlis ẽ . : Norũ eñ aucto¬
ritate conmoti. dõ ꝑ illos loquenti & oꝑã¬
ti homines credunt: & se parati ascł ocui
conformatierant. In aeccła m̃bris tran¬
seunt: Et idõ recte istiꝑ quos ha̧c fuunt
dentes dicuntur. de tonsis oub similes:
quia curarũ terrenarum onera de po¬
suerunt : A scendentes delauacro: de
sordium scł i ablutione ꝑsacram̃ tum bap¬
tismatis: Om̃s geminos pariunt : bperan

Expanded text:
i in coelis est : horum enim auctoritate commoti, Deo per illos loquenti et operanti homines credunt, et separati a saeculo cui conformati erant, in Ecclesiae membra transeunt. Et ideo recte isti, per quos haec fiunt, dentes dicuntur detonsis ovibus similes, quia terrenarum curarum onera deposuerunt, et ascendentes de lavacro, de sordium saeculi ablutione per sacramentum baptismatis, omnes gemin
Abbreviated transcription (Latin):
ustor: Quẽ ahnodũ dicitur. nouit salu¬
temme dicina. mor bos autẽ non nouit.
Et tamen etiã morbi arte medicinȩ agnos¬
cuntur : sic dici potest nosse dnm uiã uis¬
toꝵ Niam uero inpioꝵ. non nosse.
Tonquia aliquid dñs nesciat: et tamẽ dicit
peccatoribus. non nouiuos.: Iter autem
inpioꝵ peribit Pro eo positũ est : acsidice¬
retur Iter autẽ in pioꝵ : non nouit dñs :
Sed planius dic tũ ẽ : ut hoc sit nesciri
quia dñs dicit. Ego sum quisu : & quiẽ. mi¬

Expanded text:
ustorum. Quemadmodum dicitur, Novit salutem medicina, morbos autem non novit; et tamen etiam morbi arte medicinae agnoscuntur; sic dici potest, nosse Dominum viam justorum, viam vero impiorum non nosse; non quia aliquid Dominus nescit, et tamen dicit peccatoribus: Non novi vos . Iter autem impiorum peribit, pro eo positum est, ac si diceretur: Iter autem impiorum non novit Dominus. Sed planius dictum est, ut hoc sit nesciri quia Dominus dicit: Ego sum qui sum; et: Qui est, mi
Abbreviated transcription (Latin):
irridebit eos & dñs subsannabit eos. ÷¬
epetita ẽ. sententia: Nãpeo quodest:
qui habitat incelis. sub sequenter positũ
ẽ chis: Et proeo qđ est iridebit. subse¬
quenter positũ est. subsannabit : Nichil
horũ tamen sapere opor t& car naliter
quasi aut buccis dñs irrideat. aut nasosub¬
sannet : Sed ea uis accipienda est. quã
dat scis suis ut futura cernentes. id ẽ.¬
nom̃ xp̃i & dominationẽ ꝑuagaturã m pos¬
teros & uniuersas gentes obtentur aillos
mania meditatos eẽ. intelligant.  Haec
enĩ uis qua ista prȩscita sunt : irrisio dĩest
& subsannatio : Qui habitat in coelis irri¬
debit eos: Caelos siammas scãs ac cipiamus.
Planius em̃ ostendens quomodo ad illos lo¬
quitur. dixit contur babit eos: ut inira
sua. hoc sit infurore suo :rã autẽ & furo¬
remd̃ dĩ non ꝑ turbationem mentis
oport& intelligi: sed uimi qua iustissi me
umdicat sub iectã sibi administerium uni¬
uersamcreaturã : Precipue nãq p̃inden¬

Expanded text:
irridebit eos, et Dominus subsannabit eos. Repetita sententia est: nam pro eo quod est, Qui habitat in coelis, subsequenter positum est, Dominus; et pro eo quod est, irridebit, subsequenter positum est, subsannabit. Nihil horum tamen sapere oportet carnaliter, quasi aut buccis Deus irrideat, aut naso subsannet: sed ea vis accipienda est, quam dat sanctis suis, ut futura cernentes, id eChristi et dominationem pervagaturam in posteros et universas gentes obtenturam, illos inania meditatos esse intelligant; haec enim vis qua ista praescita sunt, irrisio Dei est et subsannatio. Qui habitat in coelis, irridebit eos: coelos si animas sanctas accipiamus, planius enim ostendens quomodo ad eos loquetur, dixit, conturbabit eos; ut in ira sua, hoc sit, in furore suo. Iram autem et furorem Domini Dei non perturbationem mentis oportet intelligi, sed vim qua justissime vindicat, subjecta sibi ad ministerium universa creatura. Praecipue namque perviden
Abbreviated transcription (Latin):
umuer saliter aeccła sustinuit & sustinet:
habet etiã unus quisq tep̃tationes. quib
circũ uallatus hȩc dicat: Oxurge dñe.
saluũ mȩ fac dr̃ m̃s. hoc ẽ. facme exsur
gere : Nm̃tuꝑ cus sisti om̃s aduersantes
lũ in totũ corpꝰ xp̃i.sed etiam in singulos
centes sibi :habet etiã uitior auctores
conãtes eũ axpĩ corpore p̃cidere : Sed
dñi ẽ salus Cauenda suꝑbia ẽ : & dicẽ¬

Expanded text:
universaliter Ecclesia sustinuit et sustinet, universaliter Ecclesia sustinuit et sustinet, habet etiam unusquisque tentationes quibus circumvallatus haec dicat: Exsurge, Domine, salvum me ercussisti omnes adversantes lum in totum Christi corpus, sed etiam in singulos aledicentes sibi; habet etiam vitiorum auctores conantes eum a Christi corpore praecidere. Sed Domini est salus; cavenda superbia est,
Abbreviated transcription (Latin):
coacer uatione uitior subripit despe¬
ratio sanitatis: Rtanquã ipsis uitiis insul¬
tantibus animȩ . uł etiã chabolo & angłis
eiꝰ ꝑ noxias sug gestiones ut desperemꝰ
operantib: uerissime dicitur eMultidi¬
spes ẽ : qđ naturã humanã inxp̃m susci¬
pere dignatus est.: Et a mea. Ex illa
regula nequis sibi aliquid tribuat :
Caput enĩ mulieris uir : & caput uiri
xpc̃: Exaltatur autẽ mens. cũ iã dici
potest: Iente seriuolegidĩ : ut cȩte¬
rahominis pecca ta subdantur. cũ iam
carnis resur rectione ab sorbetur mors
inuictoriã : Voce mea ad dnm clama¬
ui : Uoce illa intima & intentissima:
Ec excaudi uit me de monte sc̃osuo:
De ipso ꝑquem nobis subuenit et quo
mediatore nos exaudit: Ego dor miui
& somnũ cȩpi. & ex sur rexi : qm̃ dñs
suscipiet me : Quis hoc non potest dicere¬
fi delium recolens mortẽ peccatoꝵ suoꝵ
& donumre generationis: nontimebo mi¬
lia popłi cir cũ dantis me: Exceptis hisquȩ

Expanded text:
coacervatione vitiorum subrepit desperatio sanitatis, tanquam ipsis vitiis insultantibus animae, vel etiam diabolo et angelis ejus per noxias suggestiones, ut desperemus operantibus, verissime dicitur: Multi dispes est, quod naturam humanam in Christo suscipere dignatus est. Gloria mea: ex illa regula, ne quis sibi aliquid tribuat. Ecaput enim mulieris vir, et caput viri Christus . Exaltatur autem mens, cum jam dici potest, Mente servio legi Dei ; ut caetera hominis pacata subdantur, cum jam carnis resurrectione absorbetur mors in victoriam . Voce mea ad Dominum clamavi: voce illa intima et intentissima. Et exaudivit me de monte sancto suo: de ipso per quem nobis subvenit, et quo mediatore nos exaudit. Ego dormivi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me: quis hoc non potest fidelium dicere, recolens mortem peccatorum suorum, et donum regenerationis? Non timebo millia populi circumdantis me. Exceptis his quae
Abbreviated transcription (Latin):
tur dñs. quomodo accipiendum sit :¬
supra dictuẽs & pereatis de uia uista ::
H a̧c magna penaẽ : quȩ ab his formida¬
tur. qui aliquid dulce dinis iustitiae
ꝑceperunt : Quienimperit deuauis¬
titiae : cum magna miseria ꝑ uias miqui
cum umdicta uenerit qua̧ impiis & pec¬
catoribus p̃paratur : monsolum eos non
attinget qui confidunt indño: sedetiã
ad regnum illis instruendũ & sublimã¬
dum proficiet .: Nonenĩ ait cumexar¬
xerit inbreui ira eiꝰ. securi om̃s qui con¬
fidunt in eo. tanquã hoc solũ indehabe¬
ant qđ non pumantur : Sed beati dixit:
ubi ẽ bonori om̃ĩum summa & cumulus:
Quod autẽ positum ẽ. in breui : hoc sig¬
mficare arbitror : quia repentinum
aliquid erit dũ hoc remotum & lon¬
ge futurum peccatores existimabuN

Expanded text:
tur Dominus, quomodo accipiendum sit tur Dominus, quomodo accipiendum sit supra dictum est. Et pereatis de via justa: haec magna poena est, quae ab iis formidatur qui aliquid dulcedinis justitiae perceperunt; qui enim perit de via justitiae, cum magna miseria per vias iniqcum vindicta venerit, quae impiis et peccatoribus praeparatur, non solum eos non attinget qui confidunt in Domino, sed etiam ad regnum illis instruendum et sublimandum proficiet. Non enim dixit: Cum exarserit in brevi ira ejus, securi omnes qui confidunt in eo, tanquam hoc solum inde habeant, quod non puniantur; sed beati dixit, ubi est bonorum omnium summa et cumulus. Quod autem positum est, in brevi, hoc significare arbitror, quia repentinum aliquid erit, dum hoc remotum et longe futurum peccatores existimabun
Abbreviated transcription (Latin):
et erudimim: Id em̃ uob experdit : ut sub
illo sitis. a quo intellectus & eruditio uobis
datur : Et hoc uobis expedit: ut nonte me¬
re domine mini. sed dño om̃ium cũ timore
seriatis : Et exultetis inbeatitudine cer¬
tissima & sincerissima : caute cir cũ spicientes.
ne abea ꝑsuꝑbiã decidatis. App̃hemdite dis
telligite: Nam intelligi &erudiri: hoc ẽ.
app̃hemdere disciplinã Merũ tamen ineo
qđ dicitur app̃ hemdite. satis significatur
p̃sidium quoddã atq munim̃tum eẽ ad uer¬
sus oña quȩ obesse pos sunt : nsi tanta cura
app̃hemderetur: Ne quando autem
iras catur dñs cum dubitatione positũ
est : Non scđm uisionem ꝓphete cuicer¬
tũ ẽ. sed scđm eos ipsos qͥ monentur. qͥu
cũ dubitatione solent cogitare irã dĩ
quibus non a ꝑte reuelatur.: Ioc ergo
sibi ipsi debent dicere: App̃ hemdamꝰ
disciplinã : nequando irascatur dñs et
pereamꝰ deuia iusta . : lam uero irasca¬

Expanded text:
et erudimini. Id enim vobis ex pedit ut sub et erudimini. Id enim vobis ex pedit ut sub illo sitis, a quo intellectus et eruditio vobis datur. Et hoc vobis expedit, ut non temere dominemini; sed Domino omnium cum timore serviatis, et exsultetis in beatitudine certissima et sincerissima, cauti et circumspicientes ne ab ea per superbiam decidatis. 10. versam intelligere et erudiri, hoc est apprehendere disciplinam. Verumtamen in eo quod dicitur, apprehendite, satis significatur praesidium quoddam atque munimentum esse adversus omnia quae obesse possent, nisi tanta cura apprehenderetur. Nequando autem irascatur Dominus, cum dubitatione positum est; non secundum visionem Prophetae, cui certum est, sed secundum eos ipsos qui monentur; quia cum dubitatione solent cogitare iram Dei, quibus non aperte revelatur. Hoc ergo sibi ipsi debent dicere: Apprehendamus disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereamus de via justa. Jam vero, irasca
Abbreviated transcription (Latin):
tritis luteis inte gumentis. idẽ. car na¬
libus uasiserroris quȩ ad preteritam
uitam ꝑtinent : nunc intelligite iã re¬
ges idest iã ualentes regere quicgud
inuobis seruile atq bestiale ẽ : uua¬
lentes pugnare : Non quasi aereice¬
dentes. sed castigantes uracorpora et
seruituti subicientes .: Et eru dimini
qui idicatis terrã. : Hoc idem repetitũ
erudimim: ꝓ eo qđ dictũ est intelligite :
Spiritales ęnĩ significat: qͥ iudicant
terram: Inferius emĩ nobis ẽ. quicquid
iudicamꝰ: Nuc quid autem in fra spitalẽ
hominẽ ẽ. merito terra nominatur : q¬
reges qui uidicatis terram.: Exultate
ei intimore: Optae subiectũ est. Ex ul¬
ꝑger& ineffusionẽ temeritatis. additũ ẽ.
cutremore : ut ad cautiorẽ ualer& circũ¬
spectãq scĩ ficationis custodiã:. Etiam sic
potest accipi Et nunc reges intelligite:
Idẽ. etiam nunc me rege constituto. nolite
uobis ablatũ sit Sed intelligite potius.

Expanded text:
tritis luteis tegumentis, id est carnatritis luteis tegumentis, id est carnalibus vasis erroris quae ad praeteritam vitam pertinent: nunc intelligite jam reges, id est, jam valentes regere quidquid in vobis servile atque bestiale est; et jam valentes pugnare, non quasi aeret caedentes, sed castigantes vestra corpora, et servituli subjicientes . Erudimini, omnes qui judicatis terram. Hoc idem repetitum espiritales enim significantur, qui judicant terram: inferius enim nobis est quidquid judicamus: quidquid vero infra spiritalem hominem est, merito terra nominatur. reges qui judicatis terram. Et exsultate ei cum tremore: optime subjectum est exsulpergeret in effusionem temeritatis, additum est, cum tremore; ut ad cautionem valeret circumspectamque sanctificationis custodiam. Etiam sic potest accipi, Et nunc reges intelligite, id est, Et jam nunc me rege constituto, nolite vobis ablatum sit; sed intelligite potius,
Abbreviated transcription (Latin):
nem intelligendũ est: quisacrificiũ se ob¬
tulit ꝓomĩbus sacrificus : qͥ etiã int̃pellat
ꝓnob̾: Ut ad totã ipsam dispensationem
tẽ poralem quȩ ꝓgenere iimano facta ẽ.
referatur quod dictũ est: Postula ame :
Ut scilicet gentes nominixp̾iano copulen¬
tur : atq: ita amorte redimantur. & axp̃o
possideantur: D abo tibi gentes heredita¬
temtuam. quas possideas ad earĩs alutem :¬
& quȩ tibi fructiferent spiritalia : Et pos¬
sesfionem tuã terminos terrȩ. : Idẽ repe¬
titumẽ terminos terrȩ : proeo positum
qđ dictũ ẽ. gentes : Sed hoc planius ẽ. ut
om̃s gentes intelligamus: Possessionẽ aut
tuam. pro eo qđ dictũ ẽ. hereditatem tuã:
Reges eos muirga ferrea : inmflexibili uis¬
ticia: Et tanquã uas figuli conteres eos.:
Conteres in eis terrenas cupiditates. & ue¬
teris hominis lutulenta negocia : & quic¬
quid depeccatoris limo contractum atq
molitum est Etnunc reges intelligi¬
te .: Etnunc: id est iammnouatis. iã con¬

Expanded text:
nem, qui sacrificium sese obtulit pro omnibus sacrificiis, qui etiam interpellat pro nobis ; ut ad totam ipsam dispensationem temporalem, quae pro genere humano facta est, referatur quod dictum est, Postula a me; ut scilicet gentes nomini christiano copulentur, atque ita a morte redimantur, et possideantur a Deo. Dabo tibi gentes haereditatem tuam, quas possideas ad earum salutem, et quae tibi fructificent spiritualia. Et possessionem tuam terminos terrae. Idem repetitum est: terminos terrae, pro eo positum quod dictum est, gentes; sed hoc planius, ut omnes gentes intelligamus: possessionem autem tuam, pro eo quod dictum est, haereditatem Reges eos in virga ferrea: in inflexibili justitia. Et tanquam vas figuli conteres eos; id est, conteres in eis terrenas cupiditates, et veteris hominis lutulenta negotia, et quidquid de peccatore limo contractum atque inolitum est. Et nunc, reges, intelligite: et nunc, id est jam innovati, jam con
Abbreviated transcription (Latin):
multaumdicantur. Quã quam possit ira
dĩ recte intelligi. etiã ipsa mentis obscu¬
ratio : q̃ consequitur eos quilegem ditrans¬
mani festa sunt.:Sion autẽ quȩ speculati¬
onem ut quidã inter p̃tantur signficat:
nichil magis quã ȩcclãm debenus accipe¬
re. ubi cotidie intentio erigitur speculandae
claritatis dĩ sicut aplus dicit:  Nosau¬
tẽ reuelata facie glam dm̃ speculantes :
appellat : propter eminentiã & firmita¬
tẽ : E goautẽ constitutus sum rex abeo
bgo scilicet : cinus uncula illidisrũpere¬
& iugũ meditabantur abicere : : Predicans
preceptum illius. Quis hoc nonsentiat.¬
filiusms estu. ego hodie genuite: Quam¬
quam possit etiam ille dies i ꝓphetia dic¬
tus uideri. quoihc x pc secundum hominẽ
natus est : tamẽ hodie quia p̃sentia signifi¬
quã est. quasi esse desierit. nec futurum
quasi nondũ sit sed presens tantũ : quia quic¬
quid &̧ ternũ est senꝑẽ : diuinitus accipitur
scdmñ hoc dictũ. hodie genuite: Quod sem¬

Expanded text:
a creatura. Quanquam possit ira Dei recte intelligi etiam ipsa mentis obscuratio, quae consequitur eos qui legem Dei transmanifesta sunt. Sion autem, si speculationem, ut quidam interpretantur, significat, nihil magis quam Ecclesiam debemus accipere, ubi quotidie intentio erigitur speculandae claritatis Dei, sicut Apostolus dicit: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes . uam montem appellat propter eminentiam et firmitatem. Ego autem constitutus sum rex ab eo: ego scilicet, cujus vincula illi disrumpereeditabantur abjicere. Praedicans praeceptum ipsiasFilius meus es tu: ego hodie genui te . Quanquam possit etiam ille dies in prophetia dictus videri quo Dominus secundum hominem natus est, tamen hodie quia praesentiam signifitum est, quasi esse desiequasi nondum sit; sed praesens tantum, quia quidquid aeternum est, semper est; divinitus accipitur secundum id dictum, Ego hodie genui te, quo sem
Abbreviated transcription (Latin):
enꝰ osautẽ dixi amicos. quiaomia quȩcũq
audiui apatre meo notafeciuobis A pđ amicos
Q uod silentiũ id ÷ chusi dicit̾ filius gemini.
idẽ. dextri. Non enĩ abscondendũ erat scĩs
tra. quid faciat dextera: Canit ergoani
maꝑfecta m ꝓphetia ciu se crerũ illud inno¬
tuit ꝓ uerbis chusi. id est ꝓcognitione eiꝰ dẽ
secreti: đ secretũ dexter dĩ. id ÷ fauens
atq ꝓpitius ei operatꝰ ẽ. Quare hoc silen¬
tiumfilius dextri appellatꝰ. qđ ẽ. chusi

Expanded text:
ejus; vos autem dixi amicos, quia omnia quae ejus; vos autem dixi amicos, quia omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : apud amicos Quod silentium, id est Chusi, dicitur filius Jemini, id est dextri: non enim abscondendum erat sanctis tra quid faciat dextra . Canit ergo anima perfecta in prophetia, cui secretum illud innotuit, pro verbis Chusi, id est pro cognitione ejusdem secreti; quod secretum dexter Deus, id est favens atque propitius ei, operatus est: quare hoc silentium Filius dextri appellatur, quod est Chusi,
Abbreviated transcription (Latin):
quodã ipsius altitudinis brrore ꝑculsus
Daltitudo diuitiarũ sapientiȩ & scientię
uestigabiles uiȩ eiꝰ Quis eñ cognouit
m̃tẽ dñĩ. aut quis consiliarius eiꝰ fuit: ita
magnũ illud silentiũ non expositione
magis aꝑit : quã ad miratione cõmendat.
Hocsilentio dñs sacramentũ uenerabilis pas¬
sionis occultans. uo luntariã rumã frĩs id est
ne farium scelus traditoris sui insu&e misc die
atq prouidentiȩ ordinẽ uertit: ut qđ ille
ad ꝑnitiem unius hominis ꝑ uersamente fa¬
ciebat: iste ad salutẽ om̃ um hominũ ꝓͥuida
guber natione conferret: Cantat ergopsal¬
mũ dño anima ꝑfecta quȩ iã dignaest nos se
secretũ dĩ : cantat ꝓuerbis chusi quia nosset
uerba illius silentii Apđ infideles enim
& ꝓ secutores silentiũ ẽ. illudatq secretũ :
Apud suos autẽ quib dictũ ẽ. iam nondicam
uosseruos quia seruus nescit quid faciat dñs

Expanded text:
quodam ipsius altitudinis horrore perculsus: quodam ipsius altitudinis horrore perculsus: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae vestigabiles viae ipsius! Quis enim cognovit mentem Domini, aut quis consiliarius illius fuit ? ita magnum illud silentium non expositione magis aperit, quam admiratione commendat. Hoc silentio Dominus sacramentum venerabilis passionis occultans, voluntariam ruinam fratris, id est, nefarium scelus traditoris sui, in suae misericordiae atque providentiae ordinem vertit; ut quod ille ad perniciem unius hominis perversa mente faciebat, iste ad salutem omnium hominum provida gubernatione conferret. Cantat ergo Psalmum Domino anima perfecta, quae jam digna est nosse secretum Dei; cantat pro verbis Chusi, quia meruit nosse verba illius silentii. Apud infideles enim et persecutores, silentium est illud atque secretum: apud suos autem, quibus dictum est, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nemgest& secundũ qđ patris pax inter p̃¬
tatur : quia paccatꝰ erga illũ extitit pat̾.
quãuis ipse dolis suis bellũ haberet in cor¬
de sicut in psalmo tertio tractatũẽ Quem¬
ad modũ aut̃ inuenitur in euangł io filios
dñĩ nr̃ĩ tħu xpĩ. dictos eẽ discipłos. sic ineodẽ
euangłio muenit̾ etiã fr̃s eẽ appellatos
Resurgens enĩ dñs ait: Aelade dic fr̃ĩb meis:
Et apłseũ dicit primogenitũ inmultis frĩb:
Discipłi enĩ eius ruina quaeum tradidit.
recte intelligitur fr̃is ruma: qđ achito¬
phel inter ptaridiximꝰ Chus aut̃ qđ int̾¬
p̃tatur silentiũ. recte accipit᷑ ad uersus
illos dolos dnm̃ nrm̃ silentio dimicas se:
idẽ altissimo secreto quocȩcitas exparte
isrł facta ẽ. cũ dnm ꝑ sequebant̾: ut pleni¬
tudogentiũ sub intraret. & sic omis isrł
saluus fieret Ad hoc ꝓfundũ secretũ atq
silentiũ. cũ uenis set apłs exclamauit qͦsi

Expanded text:
nem gestet, secundum quod Patris pax interprenem gestet, secundum quod Patris pax interpretatur; quia pacatus erga illum exstitit pater, quamvis ipse dolis suis bellum haberet in corde, sicut in psalmo tertio tractatum est. Quemadmodum autem invenitur in Evangelio filiosristi dictos esse discipulos , sic in eodem Evangelio invenitur etiam fratres esse appellatos; resurgens enim Dominus ait, Vade, et dic fratribus meis , et Apostolus eum dicit primogenitum in multis fratribus : discipuli ergo ejus ruina qui eum tradidit, recte intelligitur Fratris ruina, quod Achitophel interpretari diximus. Chusi autem, quod interpretatur Silentium, recte accipitur adversus illos dolos Dominum nostrum silentio dimicasse, id est altissimo secreto quo caecitas ex parte Israel facta est, cum Dominum persequebantur, ut plenitudo Gentium subintraret, et sic omnis Israel salvus fieret. Ad hoc profundum secretum altumque silentium cum venisset Apostolus, exclamavit quasi
Abbreviated transcription (Latin):
unde occasionẽ istã ꝓphetia sumpsit: in reg¬
nor ũ scđo libro facile cognoscere est. Ibi
enĩ chusi amicꝰ regis dauid transitũ fecit
in partes absalon filuieiꝰ. quiaduersuspatrẽ
bellũ gerebat: ad explorañda consilia
& renuntianda quȩ aduersus patrẽ ille mo¬
liebat᷑. auctore achitophel quide fecerat
ab amititiadđ. & filiũ eiꝰa duẽsus patrem con¬
siliis quib: posset instruebat : Sed qm̃ non ip¬
sahistoria in hoc psal moconside randa ẽ : de qͣ
ꝓpheta misteriorũ uelamenas sũpsit: sitran¬
sitũ ad xp̃mfecimꝰ auferat᷑ uelamen : It pri¬
mo ipsorũ nominũ significationẽ inter roge¬
mus quid sibi uelit Nonenĩ defuer̃ int̃pre¬
tes quihaec ipsa noncar nalit̃ adlitterã. sed
spiritalit̃ inuestigantes edicerent nobis.
qđ chusi int̃ pretatur silentium : Remini
aut̃ dexter. Achito phel fratris ruina:
euib: int̃ pretationib: rursum nobistradi-¬
tor ille iudas occurrit: ut absalon eiꝰ imagi¬

Expanded text:
unde occasionem ista prophetia sumpsit, in Regnorum secundo libro cognoscere facile est. Ibi enim Chusi, amicus regis David, transitum fecit in partes Abessalon filii ejus qui adversus patrem bellum gerebat, ad exploranda consilia et renuntianda quae adversus patrem ille moliebatur auctore Achitophel, qui defecerat ab amicitia David, et filium ejus adversus patrem consiliis quibus posset instruebat. Sed quoniam non ipsa historia in hoc psalmo consideranda est de qua Propheta mysteriorum velamen assumpsit, si transitum ad Christum fecimus, auferatur velamen . Et primo ipsorum nominum significationem interrogemus quid sibi velit. Non enim defuerunt interpretes qui haec ipsa non carnaliter ad litteram, sed spiritualiter investigantes, edicerent nobis quod Chusi interpretetur Silentium; Jemini autem, Dexter; Achitophel, Fratris ruina. Quibus interpretationibus rursum nobis traditor ille Judas occurrit, ut Abessalon ejus imagi
Abbreviated transcription (Latin):
iustor: Quẽ ad modũ dicitur. nouit salu¬
temme dicina. mor bos autẽ non nouit.
Et tamen etiã morbi arte medicinȩ agnos¬
cuntur : sic dici potest nos se dnm uã uis
Non quia aliquid dñs nesciat: et tamẽ dicit
peccatoribus. nonnouiuos.: Iter autem
inpioꝵ peribit Pro eo positũ est: acsidice¬
retur Iter autẽ inpioꝵ : non nouit dñs:
Sed planius dictũ ẽ : ut hoc sit nesciri
quia dñs dicit. Ego sum qui sũ : & quiẽ. mi¬

Expanded text:
justorum. Quemadmodum dicitur, Novit salutem medicina, morbos autem non novit; et tamen etiam morbi arte medicinae agnoscuntur; sic dici potest, nosse Dominum viamnon quia aliquid Dominus nescit, et tamen dicit peccatoribus: Non novi vos . Iter autem impiorum peribit, pro eo positum est, ac si diceretur: Iter autem impiorum non novit Dominus. Sed planius dictum est, ut hoc sit nesciri quia Dominus dicit: Ego sum qui sum; et: Qui est, mi
Abbreviated transcription (Latin):
pedib: sedt iumento : Aut uero non
plenũ misternẽ. quod a sellus ad duc
sicut dicit alius psalmꝰ: docebit man¬
suc tos uias fuas Quos mansuetos÷
non erigentes ceruices aduersus
dnm̃suum Patientes flagella &
freno postea sic domiti. ut sine fla¬
gello ambulent. & sine freno &damo
inã teneant : Sicarueris is cosessore:
tucades nonille: Sui a multa flagel¬
lapeccatoris S perantes autẽ in dño
miscđia cir cũ dabit : Quomodo refugi¬
um a pressura quȩ primo circũdat᷑
legem in flagellis : miscđiam in con¬
solationib sꝑantẽ autẽ in dño miscdia

Expanded text:
pedibus, insidet jumento. Aut vero non pedibus, insidet jumento. Aut vero non plenum mysterii est, quod asellus adductusicut dicit alius psalmus, docebit mansuetos vias suas . Quos mansuetos? Non erigentes cervicem adversus domitorem suum, patientes flagella et frenum; postea sic domiti, ut sine flagello ambulent, et sine freno et camo viam teneant. Si carueris isto sessore, tu cades, non ille. Multa flagella peccatoris: sperantem autem in Domino misericodia circumdabit. Quomodo est refugium a pressura? Quem primo circumdat ; legem in flagellis, misericordiam in consolationibus. Sperantem autem in Domino misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ patiuntur tales  infreno inquit¬
& chamo maxillas corũ constringe:
quinon ad proxiant adte. Equus
& mulus ins eẽ  uis non habere sesso¬
rem: conseringetur ostuũ & maxil¬
lȩtuȩ infreno &chamo: Ipsũ os tuum
confringetur quo iactas meritatua.
& taces peccatatua. Maxillas eorũ
constringe quinon ad propinquant
freno sequuntur fagella: Indomitũ
enĩ animal eẽ cupiebat : domatur
freno & flagello. atq utinã ꝑ domet᷑
Verendũ ẽ. enĩ nenimiũ resistendo
indomitũ relinqui uideatur . & ire
insuam uagamlȩtitiã . ut dicatur de
illo. Prodiet tanquã excadipe miqͥ¬
tas eorũ : sicut deillis quibus sunt mͦ
inpunita peccata Ergo cũ flagellat᷑
corrigatur dometur : quia & iste
sic se dicit & domitũ equũ. & malũ.
sedixerat qm̃tacuĩ : Sedunde domi¬
ue flagella dicas siue stimulos dicas.
domat ds̃ iumentũ cuimsid at. quia
iumento expedit ut insidatur:
Nonem̃ defatigatur ds̃ ambulando

Expanded text:
enim patiuntur tales? In freno etenim patiuntur tales? In freno et camo maxillas eorum constringe, qui non appropinquant ad te. Equus et mulus vis esse, vis non habere sessorem? Constringetur os tuum et maxillae tuae in freno et camo: ipsum os tuum constringetur, quo jactas merita tua, et faces peccata tua. Maxillas eorum constringe, qui non appropinquant freno sequuntur flagella. Indomitum enim animal esse cupiebat, domatur freno et flagello: atque utinam perdometur! Verendum est enim ne nimium resistendo, indomitum relinqui mereatur, et ire in suam vagam licentiam, ut dicatur de illo: Prodiet tanquam ex adipe iniquitas eorum : sicut de illis, quibus modo sunt impunita peccata. Ergo cum flagellatur, corrigatur, dometur; quia et iste sic se dixit edomitum. Equum et mulum se dixerat, quoniam tacuit: sed unde domive flagella dicas, sive stimulos dicas, domat Deus jumentum cui insidet: quia jumento expedit ut insideatur. Non enim defatigatus Deus ambulando
Abbreviated transcription (Latin):
ut firmet suꝑte ille oculos suos Sed quid
times necũ habeas oculos ad dm̃ offen¬
das. ne non respicias antete . & fortem
curras ilaque um. nolitimere Ibi enĩ
sunt oculi ipsius qui obfirmat suꝑte : No¬
lite inquit sollicitieẽ: Et apłs petrus
Omẽm sollicitudinẽ urãm suꝑ illũ mit¬
ute : quia illicura ẽ de uobis Ergo ob¬
firmabo suꝑte oculos meos. Euergo ocu¬
los tuos millũ erige : & nontimebis ut
dixi ne in laqueum incurras Audi
alium psalmũ. Oculi meisẽꝑ ad dñm
Et quasi diceretor illi Quidagis depe¬
dib: tuis. cũ non antete ad tendis qm̃
fendentes peccata sua. & ostendit nob
quidsit intellectus. Nolite eẽ sicut
equus & mulus quib nonẽ. intellectus:
Equus & mulus : erecta cer uice sunt
Nõ sunt equus & mulus sicut illebos
quicog nouit possessorẽ suum. & as inꝰ
p̃sepe dñi sui. Nolite eẽ sicut equus &
mulus quibus nonẽ intellectus Quid

Expanded text:
ut firmet super te oculos suos. Sed quid ut firmet super te oculos suos. Sed quid times ne cum habes oculos ad Deum, offendas, ne non respicias ante te, et forte incurras in laqueum? Noli timere: ibi enim sunt oculi ipsius, quos obfirmat super te; Nolite, inquit, solliciti esse ; et apostolus Petrus: Omnem sollicitudinem vestram super illum mittite, quia illi cura est de vobis . Ergo obfirmabo super te oculos meos. Tu ergo oculos tuos in illum erige, et non timebis, ut dixi, ne in laqueum incurras. Audi alium psalmum: Oculi mei semper ad Dominum. Et quasi diceretur illi: Quid agis de pedibus tuis, cum non ante te attendis? Quoniam fendentes peccata sua, et ostendit nobis quid sit intellectus, Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. Equus et mulus erecta cervice sunt. Non sunt equus et mulus, sicut ille bos qui agnovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. spes Quod enĩ uidet quis. quid
sꝑat.  siautẽ quod non uidemꝰ sꝑamꝰ :
ꝑpatientiam ex pectamus. Sisperas:
gaudes: Si ꝑ patientiam expectas.
adhuc gemis: Non e nĩ opus ẽ patien
Ergo siꝑ pacientiam ex pectamus:
adhuc dicimus redimeme aps sura
quȩ circũ dedit me: Quia uero spe
sal in factisumus: simul utrũque
Ipse ẽ. psalmꝰ intelligentiȩ : Intel¬
lectũ tibi dabo: & statuãte iuiahac
qua gradieris : Quidẽ statuãte imnahac
qua gradieris nonut hereas ibi sed uit
ab eanon aberres: Dabo intellectum
ut cognos catte semꝑ. & semꝑ gaudeafin
spe ad dm̃. donec adillã patriã ꝓuenias ubi
um nonspes. sed reserit: O Efir mabosuꝑ
te oculos meos Nonate auferã oculos me¬
os quia & tunon aufers ab eo oculos tuos
Iam iustificatus. iã post remissionẽ pec¬
catorum leua oculos tuos addm̃ Putru¬
erat enĩ cortuum cũ esset interra : non
gratis: Audis sursũ ẽ .cor : nepuereat:
ergo & tuleua iamoculos tuos semꝑ mdm̃:

Expanded text:
non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Si speras, gaudes; si per patientiam exspectas, adhuc gemis: non enim opus est patientErgo si per patientiam exspectamus, adhuc dicimus, Redime me a pressura quae circumdedit me: quia vero spe salvi facti sumus, simul utrumque Ipse est psalmus intelligentiae. Intellectum dabo tibi, et statuam te in via hac, qua gradieris. Quid est, statuam te in via hac, qua gradieris? Non ut haereas ibi, sed ut ab ea non aberres. Dabo intellectum, ut cognoscas te semper, et semper gaudeas in spe ad Deum; donec ad illam patriam pervenias, ubi jam non spes, sed res erit. Obfirmabo super te oculos meos: non a te auferam oculos meos, quia et tu non auferes a me oculos tuos. Jam justificatus, jam post remissionem peccatorum leva oculos tuos ad Deum. Putruerat enim cor tuum cum esset in terra. Non gratis audis, Sursum cor, ne putreat. Ergo et tu leva jam oculos tuos semper in Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
bum apłmpaulo sed ipsũ paulũ ip¬
si paulo opponamus & dicamus ei:
Ac nos quodam modo ꝑmittis inpu¬
ne peccarecũ dicis arbitramus ius¬
tificarihominem ꝑfidems ine oꝑib¬
& adhaec dicis. fides quȩ ꝑdilectionẽ
oꝑatur : Quomodo acquasi securus
fio. sio ꝑatus non fuero : hac autem
nec spem. nec ipsam fidem uideor
habere bonam. nisio ꝑatus fuero ꝑdi
lectionem Leipsum audio apłe
Certe fidẽ michi hic sine oper ibus
uis cõmendare: Opus aut̃ fidei.
dilectio ẽ: Quia dilectio uocar i ñ po¬
test: nisi & malinichil operetur.
& quicquid potest bonioperetur
Quid enĩ facit dilectio Seclina
amalo & facbonum  I ancergo fidẽ
sine operibus conmendas. & alio
loco dicis & si fidem habeam. ita ut
montes transferam caritatem
autem non habeam: nichil michiꝓdẽ
Ergo simchil prodẽ fides sine cari

Expanded text:
bum apostolum Paulo, sed ipsum Paulum ipbum apostolum Paulo, sed ipsum Paulum ipsi Paulo opponamus, et dicamus ei: Hac nos quodammodo permittis impune peccare, cum dicis, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus: et hac dicis, Fides quae per dilectionem operatur. Quomodo hac quasi securus fio, si operatus non fuero: hac autem nec spem, nec ipsam fidem videor habere bonam, nisi operatus fuero per dilectionem? Teipsum audio, Apostole. Certe fidem mihi hic sine operibus vis commendare: opus autem fidei dilectio est; quae dilectio vacare non potest, nisi et mali nihil operetur, et quidquid potest boni operetur. Quid enim facit dilectio? Declina a malo, et fac bonum . Hanc ergo fidem sine operibus commendas; et alio loco dicis: Etsi fidem habeam, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Ergo si nihil prodest fides sine chari
Abbreviated transcription (Latin):
& fide ñficta : Prospe : conscientiam po¬
suit Ille enĩ sperat : quibonã conscien¬
tiam gerit Quem uero pungit mala
conscientia : retrabit se ab spe. & non
sibisperat nisidãpnationẽ : Ult ergo
sper& regnum: habeat conscientiã:
& ut habeat bonã conscientiam: credat
& operetur : Quid: quod credit: fides
ẽ. Quido pacur : caritas ẽ. Illo ergo
loco a fide cȩpit apłs: fides. spes.
caritas: Alio loco ab ipsa caritate
cepit. ̃ aritas decor de puro. &
conscientiabona. & fide non ficta:
Modo nos a medio cepimus: ab ipsa
conscientia & spe  Quiuult in quit
habere bonã spem: habeat bonam
conscientiam. Ut autem habeat
bonam conscientiam : credat & ope¬
retur : A me dio imus admitium
& finem : Credat & operetur: Quod
creditur : fid eiẽ. Quodo peratur
caritatis ẽ: Quomodo ergo dicit apłs.
iustificari hominem sine operibus
ex fide. cum aliolocodicat. fides quȩ
ꝑdilectionẽ oꝑatur: Nonergoiaco¬

Expanded text:
et fide non ficta . Pro spe bonam conscientiam poet fide non ficta . Pro spe bonam conscientiam posuit. Ille enim sperat, qui bonam conscientiam gerit. Quem vero pungit mala conscientia, retrahit se a spe, et non sibi sperat nisi damnationem. Ut ergo speret regnum, habeat bonam conscientiam; et ut habeat bonam conscientiam, credat, et operetur. Quod credit fidei est, quod operatur charitatis est. Illo ergo loco a fide coepit Apostolus, Fides, Spes, Charitas: alio loco ab ipsa charitate coepit, Charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Modo nos a medio coepimus, ab ipsa conscientia et spe. Qui vult, inquam, habere bonam spem, habeat bonam conscientiam; ut autem habeat bonam conscientiam, credat, et operetur. A medio imus ad initium et finem: credat, et operetur. Quod credit, fidei est: quod operatur, charitatis est. 6. Quomodo ergo dicit Apostolus justificari hominem, sine operibus ex fide ; cum alio loco dicat: Fides quae per dilectionem operatur ? Non ergo Jaco
Abbreviated transcription (Latin):
amate : Sed quid a metis : uidete : A mor
dei. amor proximi Caritas dicitur
amormundi: amor huius scłi cupidi¬
tas dicitur: Cupiditas refrenetur: ca¬
ritas excitetur: Ipsa enĩ caritas bene
operantis : dat spembonȩ conscientiȩ :
Spemenĩ gerit bona conscientia Quo¬
modo mala conscientia in tota desꝑatione
ẽ: sic bona conscientia in tota spẽ: &er̃
triahaec dequib: dixc̃ apłs. fides. spes
caritas : Et alio loco ipsatria. sed pro
spebonã conscientiam posinit : Finis e nĩ
p̃ceptiẽ. Oix̃ quidẽ. finis p̃cepti : quo
ꝑficiuntur . non quo consumantur:
Aliter enĩ dicimus. finitus ẽ. cibus: ali¬
ter dicimus finita ẽ. tunica quȩ texe¬
dicitur. & ibi Nonergo hic finẽ p̃cep¬
tidix̃. quo quasi pereantur p̃cepta.
sed quo ꝑficiantur. & consumentur.
non consumantur : Pinis ergo propter
tria illa: Finis inquit p̃cepti : est cari¬
tas decor depuro. & conscientiabona.

Expanded text:
Amate, sed quid ametis videte. Amor Amate, sed quid ametis videte. Amor Dei, amor proximi, charitas dicitur: amor mundi, amor hujus saeculi, cupiditas dicitur. Cupiditas refrenetur, charitas excitetur. Ipsa enim charitas bene operantis dat ei spem bonae conscientiae. Spem enim gerit bona conscientia: quomodo mala conscientia tota in desperatione est, sic bona conscientia tota in spe. Et erunt tria haec, de quibus dicit Apostolus, Fides, Spes, Charitas . Et alio loco ipsa tria, sed pro spe bonam conscientiam posuit: Finis enim praecepti est, dixit. Quid est finis praecepti? Quo perficiuntur Aliter enim dicimus, Finitus est cibus; aliter dicimus, Finita est tunica quae texedicitur, et ibi. Non ergo hic finem praecepti dixit, quo quasi pereant praecepta; sed quo perficiantur, et consummentur, non consumantur. Finis ergo propter tria illa: Finis, inquit, praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona,