comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
go ex ignorantia ad scientiam ue¬
nit. qd̃ utiq ⁊ impiũ parit̾ ⁊ stul¬
tum est sp̃m scm confiteri ⁊ ig¬
norantiam ei ascribere. Nonenĩ
cum aliud aliquid ẽẽt antequam
etiam sp̃c sc̃s effectus est. Qd̃ si
eẽt nũquam utiq in unitatẽ
trmitatis id est dei prĩs inconu̾¬
tibilis ⁊ filii eius etiam ip̃e sp̃c sg̃
haberetur: nisi quia ⁊ ip̃e semper
erat spc̃ sc̃s. Hoc sane qd̃ licimꝰ
uel semꝑ uel erat uel si qd̃ aliud
tale tempor alis significatõnis no¬
men asciscimus. simplicit̾ ⁊ cum
num quidem hoꝵ significatões.
temporales sunt. Ecce autem de
quib loquimur tractatu quidẽ
sermonis temporalit̾ nominant᷑:
natura autẽ sui omnẽ intelligẽ¬
tiam sensus temporalis excedũt.
quo conseq̃ns est ea uel laude dig¬
na ẽẽ uel culpa: qr ⁊ uirtutis et
malicie sunt capatia. Propt̾ hoc
conseq̃nter adest etiam gr̃a spẽ scĩ:
Cum ergo primo ut sint habeãt

Expanded text:
go ex ignorantia ad scientiam vego ex ignorantia ad scientiam venit: quod utique et impium pariter et stultum est, Spiritum sanctum confiteri, et ignorantiam ei ascribere. Non enim cum aliquid aliud esset antequam etiam Spiritus sanctus effectus est. Quod si esset, nunquam utique in unitate Trinitatis, id est, Dei Patris inconvertibilis, et Filii ejus, etiam Spiritus sanctus haberetur, nisi quia et ipse semper erat Spiritus sanctus. Hoc sane quod dicimus, vel Semper, vel Erat, vel si quod aliud tale temporalis significationis nomen asciscimus, simpliciter et cum num quidem horum significationes temporales sunt; ecce autem de quibus loquimur, tractatu quidem sermonis temporaliter nominantur, natura autem sui omnem intelligentiam sensus temporalis excedunt. quo consequens est, ea vel laude digna esse, vel culpa, quia et virtutis et malitiae sunt capacia. Propter hoc consequenter adest etiam gratia Spiritus Cum ergo primo ut sint habeant
Abbreviated transcription (Latin):
ucdus autem sp̃c est caritas. gau¬
dium. pax cetera. Item ⁊ ibi: cũ
ceꝑitis sp̃u. carne consumma¬
mini. Nos uero etiam ĩ ueteri
testam̃to putamus distinctõem
istam posse seruari: sicut cũ dic̃.
Qui dat sp̃m ppło qui est suꝑ
terram. ⁊ spm̃ his qui calcant
ꝓticeps est sp̃e scĩ a deo eum acci¬
piens. Sicut enim de filio dici¬
tur quia nemo nouit filium ni
uolu̾it filius reuelare. hec eadem
gelio de diuinis ac profundiori¬
b doctrinis ⁊memorans saluator
que nũdum caꝑe poterant disci¬
puli sui:ꝰ ita ait ad apłos. Ahuc
multa habeo uobis licere. S nõ
potestis illa modo capere. cum aut̃
⁊ commouebit omĩa que clixi uo¬
bis. Et ita sentiendum est qd̃ sic̃
filius qui solus cognoscit patrem.
reuelat deum quib uult. Sp̃c eĩ
ubi uult spirat. Neq enim putã¬
dum est: qd̃ etiam sp̃c filio reuelã¬
te cognoscit. Si enim reuelante¬
filio tognoscit patrem sp̃e sc̃s: er¬

Expanded text:
uctus autem Spiritus est, charitas, gauuctus autem Spiritus est, charitas, gaudium, pax , etc. Item et ibi, Cum coeperitis Spiritu, carne consummamini . Nos vero etiam in Vetere Testamento putamus distinctionem istam posse servari: sicut cum dicit, Qui dat Spiritum populo qui est super terram, et Spiritum his qui calcant particeps est Spiritus sancti, a Deo eum accipiens. Sicut enim de Filio dicituuerit Filius revelare:» hæc eadem gelio de divinis ac profundioribus doctrinis commemorans Salvator quas nondum capere poterant discipuli sui, ita ait ad Apostolos: «Adhuc multa habeo quæ vobis dicam, sed non potestis illa modo capere: cum autem et commonebit omnia quæ dixi vobis.» Et ita sentiendum est quod sicut Filius, qui solus cognosrevelat Deum cui vult. Spiritus enim ubi vult spirat . Neque enim putandum est, quod etiam Spiritus Filio revelante cognoscit. Si enim Filio revelante cognoscit Patrem Spiritus sanctus, er
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in spũ scõ. Et in actib apłoꝵ
aliter nisi excellentissime omni¬
um trmitatis auctoritate icl est
compleatur: ⁊ in genito deo prĩ
⁊ unigenito filio. nomen quoq
sp̃c sc̃i copuletur. Quis ergo non
stupescat qnͣta maiestas sit sp̃c
scĩ. cum eum qui dix̾it uerbumĩ
filium hominis aucliat sperare
ueniam posse. eum u̾o qui ĩspi¬
ritum sc̃m blasphemau̾it ueniã
non hr̃e neq in presenti scło neq
in futuro: Uerumptñ usq ad¬
p̾sens nullum sermonem ĩ scͥp
do quo de sapĩa referre salomonẽ
supra dociumus. uel qua de uita
uel u̾bo aliis q appellatõnibus
filii dei intelligenda ẽẽ tractaui¬
mus. Sp̃e igitur dei qui suꝑ aqͣs
ferebatur sicut scriptum est ĩ prĩ¬
cipio factiue mundi: puto qd̃ nõ
ego intelligere possum. sicut ⁊ cũ
ip̃a loca exponeremus ostendimꝰ.
intelligentiam spiritalem. Qui¬
dam sane ex p̾cessorib nrĩs ĩ no¬
uo testam̃to obseruauerunt. qd̾
licubi sp̃c noĩatur sine adiectõe

Expanded text:
nisi in Spiritu sancto . Et in Actibus Apostaliter nisi excellentissimae omnium Trinitatis auctoritate, id est, compleaturet unigenito ejus Filio nomen quoque Spiritus sancti copuletur. Quis ergo non obstupescat quanta majestas sit Spiritus sancti, cum eum qui dixerit verbum in Filium hominis, audiat sperare veniam posse; eum vero qui in Spiritum sanctum blasphemaverit, veniam non habere neque in præsenti sæculo, neque in futuro? præsens nullum sermonem in Scripdo quo de Sapsupra edocuimus, vel quae de vita vel verbo aliisque appellationibus Filii Dei intelligenda esse tractavimus. Spiritus igitur Dei qui super aquas ferebatur, sicut scriptum est, in principio facturae mundi , puto quod non ego intelligere possum: sicut et cum ipsa loca exponeremus, ostendimus, intelligentiam spiritualem. Quidam sane ex praedecessoribus nostris, in Novo Testamento observaverunt, quod sicubi spiritus nominatur sine adjectione
Abbreviated transcription (Latin):
tionem quandam de dei sapiẽtia.
hoc modo scriptam. Uapor ẽ ĩquit
id est manatio głe omĩpotentis
purissima: idẽo ergo nichil cõma¬
culatum in eam intidere pt̃. Splẽ¬
dor est enim lucis et̾ne ⁊ speculũ
ĩmaculatum oꝑatõnis dei: ⁊ yma

Expanded text:
tionem quamdam de Dei Sapientia, hoc modo scriptam: Vapor est enim, id est, emanatio gloriae Omnipotentis purissima. Ideo ergo nihil commaculatum in eam incidere potest. Splendor est enim lucis aeternae, et speculum immaculatum
Abbreviated transcription (Latin):
peties uero uerorũ
aplicam manifeste
tracluntur: iste st̃
Primo qd unus est d̃s. qui oĩa
creauit atq composuit: quiq ẽ
nichil ẽẽt. eẽ fecit uniu̾sa. Deus
a prima creatura ⁊ conlitione
mundi: oĩm iustoꝵ. D̾s adã.
abel. sech. enos enoch. Noe. sem.
abraham. Ysaac. iacob. duodecĩ
sieut ꝑ ꝓph̾as suos ante ꝓmise
etiam gentes post ꝑfidram pplĩ
ilrł. Hic d̾s iustus ⁊ bonus. pr̃¬

Expanded text:
pecies vero eorum apostolicam manifeste traduntur, istae sunt. Primo quod unus est Deus qui omnia creavit atque composuit, quique cum nihil essent, esse fecit universa. Deus a prima creatura et conditione mundi omnium justorum, Deus Adam, Abel, Seth, Enos, Enoch, Noe, Sem, Abraham, Isaac, Jacob, duodecim sicut per Prophetas suos ante promiseretiam gentes post perfidiam populi Israel. Hic Deus justus et bonus, P
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ est ⁊ uet̾is ac noui testam̃ti.
uenit ante ominem treatura in
natus ex patre est. qui cũ ĩ oĩ¬
iussimis temporib se ip̃m exina¬
niens. hõ factus est. Incarnatꝰ
est cum deus esset: et homo fẽs
mansit qd̾ erat d̾s. Corpus assũ¬
psit. nr̃o corpori simile eo solo
differens qd natum ex iurgĩe
te. non ꝑ fantasiam. tõmunẽ
Uere enim ⁊ a mortuis resurre¬
xit  ⁊ post resurrectionẽ conu̾¬
satus cũ discipulis assũptus
est. Tum deinde: natura hono¬
re. ac clignitate. patri ac filio
sociatum. tradiderunt spm scm̃.

Expanded text:
Deus est, et veteris et novi Testamenti. se qui venit, ante omnem creaturam natus ex Patre est. Qui cum in omnvissimis temporibus se ipsum exinaniens homo factus est, incarnatus est cum Deus esset, et homo factus mansit quod erat Deus. Corpus assumpsit nostro corpori simile, eo solo differens, quod natum ex virgine te, et non per phantasiam communem mortuus: vere enim a mortuis resurrexit, et post resurrectionem conversatus cum discipulis suis, assumptus est. Tum deinde honore ac dignitate Patri ac Filio sociatum tradiderunt Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
iudex. Odio dum cuiuslibet ĩi¬
micicie causa notere alteri de si¬
derat. Amore: dum amitos uł
ꝓpinquos. tontra iusticiam: de¬
fendit potentior. Hiis quatuor
mocdis. sepe equitatis iudiciũ
subu̾titur. ti innocentia ledit᷑.
Magis dolenli sunt qui oppri¬
munt pauꝑes: qm qui patiun¬
tur iniuriam. Illi enim qui ob¬
primuntur temporali miseria

Expanded text:
judex; odio, dum cujuslibet inijudex; odio, dum cujuslibet inimicitiae causa nocere alteri desiderat; amore, dum amicos vel propinquos contra justitiam defendit potentior. His quatuor modis saepe aequitas judicii subvertitur, et innocentia laeditur. Magis dolendi sunt qui opprimunt pauperes, quam qui patiuntur injuriam. Illi enim qui opprimuntur, temporalem miseriam
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum est enim eẽ pie¬
tatis opus. ut de hus que nob̾
celestis pater mistcłiter cõtu¬
lit: nos quoq alios adiuue¬
mus. sicut enim plurimi qͥ
nullam ĩ agris. nullã in ui¬
copia consolare debemus: ut
⁊ ip̃i nobis cum deo pro terre
fecunditate benedicant. ⁊ gau¬
deant possidentib fuisse donata:
que etiam pauꝑib ac ꝑegriniꝰ
fcã fuerant communia. felix
se prouocat: quia magis timet
hominem qm deum. Falsidicꝰ
testis. trib est ꝑsonis obuoxiꝰ.
primum deo cuius presentiã
contempnit: deinde iudici. ꝙ̃
mentiendo fallit: postremo in¬
nocenti. quem falso cestimonio
ledit. Si falsi testes separant᷑.
ille prodesse non uult: iste no¬
cere desiderat. B̃s cuius testĩo¬
nium in conspcũ domini proba¬
bile inuenietur. Quatuor mo¬
dis iusticia in iuditiis subuer¬
ttur. timore. cupiditate. ocdio¬
⁊ amore: Timore: dum metu
tem. uel iudicare quislibet paue-¬
scit. Cupiditate: dum p̃mio
muneris alicuius corrumpit᷑

Expanded text:
ciendum est enim esse pietatis opus, ut de his quae nobis coelestis Pater misericorditer contulit, nos quoque alios adjuvemus. Sunt enim plurimi qui nullam in agris, nullam in vicopia consulere debemus, ut et ipsi nobiscum Deo pro terrae fecunditate benedicant, et gaudeant possidentibus fuisse donata, quae etiam pauperibus ac peregrinis facta fuerunt communia. Felix se provocat, quia magis timet hominem quam Deum. Falsidicus testis tribus est personis obnoxius: primum Deo, cujus praesentiam contemnit; deinde judici, quem mentiendo fallit; postremo innocenti, quem falso testimonio laedit. Si falsi testes separantur,it: quia et ille prodesse non vult, et iste nocere desiderat. Beatus cujus testimonium in conspectu Dei probabile invenietur. Quatuor modis justitia in judiciis subvertitur: timore, cupiditate, odio, amore. Timore, dum metu cere vel judicare quislibet pavescit; cupiditate, dum praemio muneris alicujus corrumpitur
Abbreviated transcription (Latin):
impius contabescit. Melius est
bonoꝵ imitari exempla: qͣm eos
inuiclie stimulis agitare. In ui¬
dia sensum mordet. pectus urit:
mentem affligit. Nullus de al¬
terius ciuuslibet doleat bono Ø
uel felicitate aliena contristet᷑.
Potest itaq homo alterius bo¬
num. suum facere: dũ amat

Expanded text:
invidus contabescit. Melius est invidus contabescit. Melius est 140 bonorum imitari exempla, quam eos invidiae stimulo agitare. Invidia sensum mordet, pectus urit, mentem affligit. Nullus de alterius cujuslibet doleat bono, vel felicitate aliena constristetur. Potest itaque homo alterius bonum suum facere, dum amat
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem urta mala uidicant᷑
a boms. Sepe etia ⁊ hic boni in¬
felites sunt ⁊ miseri coram ho¬
minib. ⁊ mali felites. In illa
lices erunt: ⁊ mali semꝑ mise
bona perdant ꝑpetua. Et quia
molestias patiuntur. fortiter eaᷤᷤ
sufferant: ut et̾na bitucline
bat homini terreno celum. que¬
rebat quomodo eum ꝑderet. ꝑ
transgressionem illius manda¬
ti. qd̃ creator homini statuit. Ni¬
chil nequius pt ẽẽ inuitdia. qr
alienis torquetur bonis: ⁊ cid̾
ip̃e non ht̃. alio inuidet habere.
Omnib mimita est. bonis inui¬
clia. ubi est inuiclia. caritas ẽẽ
non potest: ⁊ ubi caritas nõ est.
ibi nichil boni ẽẽ poterit. Qui
inuidet. diabolo similis est: qͥ
ꝑ iniidiam hominem a para¬
disi felicitate deiecit. Magne u̾
tutis est: qui inuidiam humi¬
litate suꝑat. discordiam cari¬
tate destruit. Quid infelicius
homini. qmͣ alterius bonum su¬
um facere supplicium: Omnis
enim inuidus. animo torquetur.
Unde igitur bonus proficit. inde

Expanded text:
siquidem vita mali judicabuntur a bonis. Saepe etiam et hic boni infelices sunt et miseri coram hominibus, et mali felices. In illa lices erunt, et mali semper miserbona perdant perpetua: et qui molestias patiuntur, fortiter eas sufferant, ut aeterna beatitudine  . Dum invidebat homini terreno coelum, quaerebat quomodo eum perderet per transgressionem illius mandati, quod Creator homini statuit. Nihil nequius potest esse invidia, quae alienis torquetur bonis: et quod ipsa non habet, alios invidet habere. Omnibus inimica est bonis invidia. Ubi est invidia, charitas esse non potest. Et ubi charitas non est, ibi nihil boni esse poterit. Qui invidet, diabolo similis est, qui per invidiam hominem de paradisi felicitate dejecit. Magnus vir est, qui invidiam humilitate superat, discordiam charitate destruit. Quid infelicius est homini, quam alterius bonum suum egisse supplicium? Omnis enim invidus animo torquetur. Unde igitur bonus proficit, inde
Abbreviated transcription (Latin):
diam: alterius est repellere ho¬
stilem pugnam. Hic uigilat cõ¬
tra ciuium proditõnem: ille con¬
tra hostium incursionem. Iste con¬
tra ꝑfidiam: ille contra iolenti¬
am. Uan nãq negligente mens
facile decipitur: gad segnius agẽ¬
te. subito ad turpem delectationẽ
rapitur. S quid interest utrum
ciuitas cordis nr̃i ꝑ uim an ꝑ frau¬
dem pereat ÷ utrum discordia ci¬
iulis an manus hostilis eã sb̃¬
uertat:
Cap̃ . xoxii. Qd̾ discipli¬
na cogitationum non possit cu¬
stodiri smne disciplina sensuum

Expanded text:
diam; alterius est repellere hodiam; alterius est repellere hostilem pugnam. Hic vigilat contra civium proditionem; ille contra hostium incursionem. Iste contra perfidiam, ille contra violentiam. Dan namque negligente, mens facile decipitur; Gad segnius agente, subito ad turpem delectationem rapitur. Sed quid interest utrum civitas cordis nostri per vim an per fraudem pereat, utrum discordia civilis an manus hostilis eam subvertat? CAPUT XXXII. Quod disciplina cogitationum non possit custodiri sine disciplina sensuum
Abbreviated transcription (Latin):
oc autem de duaꝵ istaꝵ fili¬
is ancillaꝵ non negligenter
pretereundum. s iugi memori¬
a retinendum⁊ qd̃ ex eoꝵ uigilã¬
tia uigiliq custodia. conscientie
nĩe ciuitas. mire custoditur: mlꝰ¬
tumq protegitur. Primogenitꝰ
nãq bale eam componit intrin¬
secus: primogenitus uero zelphe.
munit eam extrinsecus. ꝑ dar re¬
primuntur mala intus exurgẽ¬
tia: ꝑ gad repelluntur mala ex¬
terius insurgentia. Omnes nãq
aut ext̾ius aut int̾iuis. Intius
ꝑ cogitatum: exterius ꝑ sensum.
Modo enim intus ꝑ cogitationẽ
pulsat: modo de exteriorib ꝑ sẽ¬
sus irrumpere parat. Solet ni¬
mirum inimicus tunc ab intus
ministrare consilia erroris: tunc
a foris ad mouere incitamenta uo¬
luptatis. S quia ad dan ꝑtinz
disciplina cogitationum. ad gad
autem spectat disciplina sensuũ ⁊
debet utiq dan eiugilare ad flis¬
cretionis iudicium: gad limi¬
care fortiter ꝑ abstinentie ex̾citiũ.
Unius est sedare ciuilem cliscor¬

Expanded text:
oc autem de duarum istarum filiis ancillarum non negligenter praetereundum, sed jugi memoria retinendum, quod ex eorum jugi vigilantia vigilique custodia, conscientiae nostrae civitas mire custoditur, multumque progreditur. Primogenitus namque Balae eam componit intrinsecus; primogenitus vero Zelphae munit eam extrinsecus. Per Dan reprimuntur mala intus exsurgentia; per Gad repelluntur mala exterius insurgentia. Omnes namque aut exterius, aut interius: interius, per cogitatum; exterius, per sensum. Modo enim intus per cogitationem pulsat; modo de exterioribus per sensus irrumpere parat. Solet nimirum inimicus nunc ab intus ministrare consilia erroris, nunc a foris admovere incitamenta voluptatis. Sed, quia ad Dan pertinet disciplina cogitationum, ad Gad autem spectat disciplina sensuum, debet utique Dan evigilare ad discretionis judicium, Gad dimicare fortiter per abstinentiae exercitium. Unius est sedare civilem discor
Abbreviated transcription (Latin):
empus autem qd̃ int̾ hoĩs
mortem ⁊ ultimam resurrec¬
tionem int̾positum est animas¬
ĩ abditis receptaculis continet᷑.
sicut unaqueq cligna est uel
requie. uł erumpna: pro eo ꝙ
sorcita est in carne clum uiueret.

Expanded text:
empus autem quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne cum viveret.
Abbreviated transcription (Latin):
Am porro caritas quã cluabus
ior ẽ tm̃ melior ẽ ĩ qͦ ẽ. Cum enim
queritur utrumquisq sit ho-¬
mo bonus. nõ queritur quid cre¬
dat. aut quid speret: s quid a

Expanded text:
am porro charitas, quam duabus jor est, tanto melior in quo est. Cum enim quaeritur utrum quisque homo bonus sit, non quaeritur quid credat aut speret, sed quid a
Abbreviated transcription (Latin):
tas ꝓꝑter recte faciendi letitiã:
siniul ⁊ pia seruitus. propter
p̃cepti obedientiam. E ad bñ
rit homini addicto ⁊ uendito
nisi reclimat ille cuiꝰ illa uox ẽ.
si uos filius liberauerit. tũt u̾e
libere eritis: Qd̃ anteqͣm fieri ĩ
homine incipiat. quomodo quil
qm̃ de libero arbitrio ĩ bonogła¬
tur oꝑe. qui nũdum est liber
ad oꝑanclum bene ⁊ insi se ua¬
na suꝑbia inflatus extollat:
Quã cohibet apłs licens. Grã
salui fc̃i estis ꝑ fidem.¬

Expanded text:
tas + propter recte faciendi laetitiam, tas + propter recte faciendi laetitiam, quia simul et pia servitus, propter praeceptionum obedientiam al., rit homini addicto et vendito, nisi redimat ille cujus illa vox est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Quod antequam fieri in homine incquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑs generis humani cui li¬
berationem ds̃ regnum q pro¬
misit et̾num ⁊ nunquid m̃̾itis
oꝑum suoꝵ reꝑari pt: Absit.
Quid enim boni oꝑari pr̃ ꝑdi¬
tus ⁊ nisi qñ fu̾it a ꝑditõne li¬
beratus: Nunquid libero uolũ¬
tatis arbitrio: Et hoc absit. Nã
libero arbitrio male utens homo.
⁊ se ꝑdidit. ⁊ ip̃m. Sicut enim
qui se occidit utiq uiuendo se oc¬
cidit: s seoccidendo non uiuit. nͨ
se ip̃m poterit resuscctare cum oc¬
ciderit: tta cum libers arbitoio
est ⁊ liberum arbitriũ. Aquo
enim quis deuictus est. huic
⁊ seruus addictus est. Petri cer¬
te apli est ista sententia. Que
cũ uera sit. qualis q̃so potest ser¬
ui adlicti ẽẽ libertas ⁊ nisi qͣndo
eum peccare delectat: Liberalit̾
enim seruit: qui sui dñi uolun¬
tatem libenter facit. Ac ꝑ hoc ⁊¬
ad peccandum liber est: qui pec¬
cati seruus est. Unde acdiuste
faciendum liber non erit: nisi
a pcco liberatus eẽ iusticie cepe¬
rit seruus. Apsa est uera liber¬

Expanded text:
s generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero est et liberum arbitrium: a quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est. Petri certe apostoli est ista sententia ; quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat. Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus, esse justitiae coeperit servus. Ipsa est vera liber
Abbreviated transcription (Latin):
cordib nr̃is. Si ita egerimus:
gaudebitis. nosq uobis pro sa¬
lutis ur̃e acquisitõne sb̾ditis.
Donec autem illius pietas. ut
ita de sermone nr̃o proficiatis.
ut nos uicissim ur̃is meritis
p̃senti uita ornamentum.⁊ ĩ¬

Expanded text:
cordibus nostris: si ita egeritis, cordibus nostris: si ita egeritis, gaudebitis, nos vobis pro salutis vestrae acquisitione subdetis. Donet autem illius pietas, ut ita de sermone nostro proficiatis, ut nos vicissim vestris meritis praesenti vita ornamentum
Abbreviated transcription (Latin):
uerberib que obdurata depos
meliore tandem emulatione
tior. in castitate sit purior. ĩ
sobrietate sit partior: in lacri¬
maꝵ largitate ꝑfusior in corꝑe
honestior. in corde sincerior. Qs¬
in ira mitior. in mansuetudi¬
ne moderatior: in uisu rarior
in compunctione feruentior
in grauitate fundatior. in ca¬
ritate iocundior. Ip̃i nosmet¬
ip̃os castigemus cotidie. ipsi
nobiscum rationem de cotidi¬
ana conu̾satione faciamus.
hanc diem sine pcc̃o. sine inui¬
dia. sine obtrectatione. aut m̾¬
muratõne transegi: uideamꝰ
si aliquid hodie qd ad profec¬
tum nr̃m. qd̃ ad edificatõem
to qd̾ hocdie illum insipientẽ
detraxi. hodie seniori meo ino¬
becliens fui: mentita sum. ꝑ¬
uiraui. ira uel gula iucta sũ
Plus hodie uisi. plus esca ac po¬
tu. plus ocio. aut somno. qͣm¬
decebat indulsi: minus legi.
minus oraui: qm debui. Quiꝰ
michi reddet hunc diẽ ꝙ̃ in ani
pungamur in cubilib. idest ĩ

Expanded text:
verberibus quae obdurata deposcverberibus quae obdurata deposcmeliori tandem aemulatione tior, in castitate sit purior, in sobrietate sit parcior, in lacrymarum largitate profusior, in corpore honestior, in corde sincerior, in ira mitior, in mansuetudine moderatior, in risu rarior, in compunctione ferventior, in gravitate fundatior, in charitate jucundior. Et ideo nosmetipsos castigemus, quotidie ipsi nobiscum rationem de quotidiana conversatione faciamus. hanc diem sine peccato, sine invidia, sine obtrectatione ac murmuratione transegi. Videam si hodie aliquid quod ad profectum meum, quod ad aedificationem to quod hodie illum insipienter destruxi, hodie seniori meo inobediens fui, mentitus sum, perjuravi; ira vel gula victus sum. Plus hodie risi, plus cibo ac potu, plus otio ac somno qdecebat indulsi; minus legi, minus oravi quam debui. Quis mihi reddet hunc diem, quem fabupungamur in cubilibus , id est, in
Abbreviated transcription (Latin):
diuinus. Fili si malus fueris.
solus hauries mala. Suam lin¬
guam maleloquiis maculat
suum cor obtrectator exulcerat.
sue mentis lumen iracundus
lut tabo corrumpit. Et sicut
exulteratis parentib nascũ¬
tur uipere. sicut in qm nasci
uiperei fetus disruptis matriꝰ
uscerib asseruntur: ita hũa¬
na p̃cordia ip̃a primitus quaᷤ
conceꝑint passionib dilacerã¬
tur. Illa inqm p̃cordia de qui¬
b uicioꝵ generatio serpenti¬
na profertur. ip̃a primitus
dicit sermo diuinus. Ecce ꝑ¬
turit in iusticiam. concepit
dolorem. ⁊ peꝑit iniquitatẽ.
Conuertetur dolor eius in ca-¬
put eius. ⁊ in uerticem ip̃ius
iniquitas eius descendet. Hii
negligentiis longe cruciaba¬
cur dolorib p̃missis affectu¬
⁊ ex aliquo onerati pectoris
estib p̃cipimus. ãmonemꝰ
atq etiam uos pro nobis. si
cramus. ut de reliquo corri-
gamus mores negligentias
emendemus: ne hunc post¬
modum non cum lingue ul
sermonis uirga: s cum hiis

Expanded text:
divinus: Fili, si malus fueris, divinus: Fili, si malus fueris, solus hauries mala tua. Suam linguam maliloquus maculat, suum cor obtrectator exulcerat, suae mentis lumen iracundus lut tinea corrumpit. Et sicut exulceratis parentibus nascuntur viperae, sicut, inquam, nasci viperei fetus disruptis matrum visceribus asseruntur; ita humana praecordia ipsis primitus quas conceperint passionibus dilacerantur. Illa, inquam, praecordia, de quibus vitiorum generatio serpentina profertur, ipsa primitus dicit sermo divinus: Ecce parturit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Convertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet . Hisnegligentiis longo cruciabatur dolore. Sed praemisso affectu et aliquibus exonerati pectoris aestibus praecipimus, admonemus, atque etiam vos pro vobis si cramus, ut de rgatis mores, negligentias emendetis, ne ad vos postmodum non cum linguae ac sermonis virga, sed cum his
Abbreviated transcription (Latin):
egredimur. Nam qui se de cho
tiones in honestas. bibitiones¬
q furtiuas. non solum damy¬
nabili transgressione. s etiam¬
admirabili uilitate suducit.
multum ẽẽ leuius. si sobrieta
te dominante dormiret. Et ille
qui ieuinans oneratum ⁊pre¬
grauatum pectus iracundie ł
inlignationis listrictione cir¬
cũfeit. Quia uino abstinet. et
inquam exteriora salutifera
poculoꝵ parcitate se macerat.
⁊ interiora eius mortiferum
eructuat. Nonne in se prophe-¬
ticus uoces dirigit: Iam enĩ
ĩ presenti uita predampnatus
intelligit. Nõ tale ieiunium e¬
legidicit dominus. Nel illud.
Ex uinea enim sodomoꝵ ui¬
morre. Qua eoꝵ nua fellis. ⁊
botrus amaritudims in ip̃is
Ita ergo interdum diabolus cũ
aduercit animam fide nacuã.
⁊ dei timore nudatam: ita cli¬
u̾sis passionib in ebuat men¬
aut irascimur. aut obtrect a¬
mur. ut qñ sic agimus: aliis
ita est. Nam unius cuiusq ui¬
tii malum in suum recurrit
auctorem. sicut litit sermo

Expanded text:
egredimur. Nam qui se de choregredimur. Nam qui se de chortiones inhonestas, bibitionesque furtivas, non solum damnabili transgressione, sed abominabili utilitate subducit, multo esset levius, si sobrietate  ebriolentia  dominante dormiret. Et ille qui jejunans oneratum et praegravatum pectus iracundiae vel indignationis districtione circumfert, quia vino se abstinet, et inquam, exteriori et salutifera poculorum parcitate se macerat, et interiora ejus mortiferum eructant, nonne in se propheticas voces dirigi, jam etiam in praesenti vita praedamnatus, intelligit: Non tale jejunium elegi, dicit Dominus . Vel illud: Ex vinea enim Sodomorumorrha; uva eorum uva fellis, et botrus amaritudinis in ipsis . Ita autem interdum diabolus cum advertit animam fide vacuam et Dei timore nudatam, ita diversis passionibus inebriat menaut irascimur, aut obtrectamus, quando haec agimus, aliis s. Sed non ita est. Nam uniuscujusque vitii malum in suum recurrit auctorem, sicut dicit sermo
Abbreviated transcription (Latin):
ad heremum. sumina ꝑfectio
est. non recte iuuere in heremo.
summa dampnatio. Quid ꝓ¬
Si in habitatõne silentium sit.
⁊ inhĩtatorib uicioꝵ sit tuml¬
tus ⁊ colluctatio passionum:
Si ext̾iora nr̃a serenitas teneat.
⁊ interiora tempestas: Solemꝰ
ille es numerus dieꝵ. quos hic
relicto corporaliter scło cõsũp¬
sisti. Illum tantum diem uix¬
licia. non inuidia. non suꝑbia
contaminauit. quem non mẽ¬
dacii non ꝑiurii culpa resꝑsit.
qͥ pcc̃m non gessit. qui diabolo
se te computa. in quo uolun¬
tates proprias ab negasti. in
quo malis desideriis restitisti.
quem sine ulla transgressione¬
regule duxisti. Illum diem
uixisse te computa. qui puri
tatis ⁊ sc̃e meditationis ha¬
buit lucem. quem non tene¬
applica ad uitam tuam: cu¬
ius usus ꝑuenit ad animam
tuam. Solemus etiam de cor-¬
poralium ieiunioꝵ ac uisibiliũ
uigiliaꝵ assiduitate blandire:
qui post uigilias ac forte de ip̃i
iugiliis ad obtrectationes. ad
u̾bositates. ad murmuratõnes

Expanded text:
ad heremum summa perfectio est, non recte vivere in heremo summa dampnatio si in habitatione silentium sit, et in habitatoribus vitiorum sit tumultus, et conluctatio passionum, si exteriora nostra serenitas teneat, et interiora tempestas? Solemuscumque ille es, numerus dierum quos hic relicto corporaliter saeculo consumpsisti. Illum tantum diem vixlitia, non invidia, non superbia commaculavit; quem non mendacii, non perjurii culpa respersit; qui peccato non cessit, qui diabolo se te computa, in quo voluntates proprias abnegasti, in quo malis desideriis restitisti. Quem sine ulla regulae transgressione duxisti, illum diem vixisse te tatis et sanctae meditationis habuit lucem, quem non convapplica ad vitam tuam, cujus usus pervenit ad animam tuam. Solemus etiam nobis de corporalium jejuniorum ac visibilium vigiliarum assiduitate blandiri, qui post vigilias ac de ipsis forte vigiliis ad obtrectationis, ad verbositatis, ad murmurationis malum
Abbreviated transcription (Latin):
ici non pt dilectissime
fili laurenti quantũ
tua eruditione delec¬
ter. quamq cecupiã
ẽẽ sapientem: nõ ex eoꝵ numero
de quib dr̃. ubi sapiens ubi scriba.
ubi conquisitor huius seculi. nõ¬
ne stultam fecit d̾s̃ sapĩam huius
mundi: s ex eoꝵ numero de qͥb

Expanded text:
ici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
rentis. s miserentis ẽ dei. tan¬
qͣm cliteretur nõ sufficit sola
uoluntas hoĩs. si nõ sit etiam
mĩa dei: non ergo sufficit sola
mĩa dei. si non sit etiam uolũ¬
tas homĩs. Ac ꝑ hoc. si recte dcm̃
est non uolentis hoĩs n currẽ
tis s miserentis est dei. qr id
uoluntas homĩs sola nõ ĩplet ⁊
cur nõ ⁊ econtrario recte dr̃. nõ
implet: Porro si nullus ditere
xp̃ianus audebit nõ miserẽtis
dei s uolentis ẽ hoĩs ne apło a
ꝑtissime contradicat: restat ut
ꝓpt̾ea rercte tlc̃m intelligatur
non uolentis neq currentis s
miserentis est dei ⁊ ut totũ detur
deo. qui hominis uoluntatem bo¬
nam ⁊ p̃parat acdiuuandam:
⁊ adiuuat p̃paratam.
multa dei dona. s nõ oĩa p̾cedat.

Expanded text:
entis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur: Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non et e contrario recte dicitur, implet? Porro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo, qui hominis voluntatem bonam praeparat ad adjuvandum, et adjuvat praeparatam. multa Dei dona, sed non omnia: quae a
Abbreviated transcription (Latin):
de oꝑib. de ip̃o głetur libero uo¬
so incipiat m̾itum. cui tanqͣm
debitum reddatur premium bñ
oꝑandi: ip̃a libertas audiat e-¬
undem gr̃e p̃conem dicentem
Deus ẽ enim qui oꝑatur ĩ uob̾
⁊ uelle ⁊ oꝑari: pro bona uolũ-¬
tate. Et alio loco. Igitur nõ uo¬
lentis neq currentis: s miserẽ¬
tis est dei : cum proculdubio si
hõ eius etatis est ut rone iam
utatur. nõ possit credere sperare.
diligere nisi uelit. nec ꝑ uenire-
ad palmam suꝑne uocatioĩs dĩ
nisi uoluntate cuturrerit. Quo¬
modo ergo non uolentis neq c̃-¬
rentis. s miserentis est dei ⁊ ni¬
si quia ⁊ ip̃a uoluntas sic̃ scrip¬
tum est a clño pparatur: Alio¬
quin si propt̾ea dc̃m est nõ uo-¬
lentis neq currentis s miserẽ¬
tis est dei. quia ex utroq fit id
est. ⁊ ex uoluntate hommis ⁊¬

Expanded text:
de operibus, de ipso glorietur libero aso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit . Quomodo ergo non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est, a Domino praeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate homi
Abbreviated transcription (Latin):
tciclia est pestis. que deo
famulantib multum no¬
cere probatur: dum ociosus hõ
torpescit in desiderus carnalib.
nec in opere gaudet sp̃uali: nͨ
in acliutorio fraterni laboris hi¬
larescit. s tantum concupiscit.
⁊ desiderat. ⁊ ociosa mens ꝑ oĩa
discurrit. Hec est que maxime
monachos excutit de cella in se¬
culum. ⁊ de regulari conu̾satõe
eicit eos in abruptauitioꝵ. Q̾
tum miserabilem obsidet men¬
tem: multis eam inficit mise¬
riis ⁊ multa docet mala. De q̃
nascitur somnolentia. pigricia
oꝑis boni. instabilitas loci. per-¬
uagatio de loco ad lotum. tepi¬
ditas laborandi. tedium cordis.
oꝑis: ꝑ desideria future bĩtu¬
dinis premioꝵ. ꝑ confessionẽ
temptationis q̃m in mente ht̃:
ꝑ stabilitatem loci ⁊ ꝓpositi sui.
atq exercitium cuiuslibet ar¬
tis ⁊ laboris: uel orationum.
⁊ uigiliaꝵ instantiam: ut nũ-¬
quam ociosus inueniatur ser¬
nus der. Bifficilius muenit dia¬
bolus temptandi locum in hoĩe:

Expanded text:
cedia est pestis, quae Deo famulantibus multum nocere probatur, dum otiosus homo torpescit in desideriis carnalibus, nec in opere gaudet spirituali, in adjutorio fraterni laboris hilarescit: sed tantum concupiscit et desiderat, et otiosa mens per omnia discurrit. Haec est quae maxime monachos excutit de cella in saeculum, et de regulari conversatione ejicit eos in abrupta vitiorum. Quae cum miserabilem obsidet mentem, multis eam inficit miseriis, quae multa docet mala. De qua nascitur somnolentia, pigritia operis boni, instabilitas loci, pervagatio de loco in locum, tepiditas laborandi, taedium cordis, boni, per desiderium futurae dinis, per confessionem tentationis, quam in mente habet, per stabilitatem loci et propositi sui, atque exercitium cujuslibet artis et laboris, vel orationum et vigiliarum instantiam, ut nunquam otiosus inveniatur servus Dei. Difficilius invenit diabolus tentandi locum in homine
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiam puram: circũspectio
uero moꝵ ꝑtinet ad prudentiam
ueram. Intelligentiam puam
dicimus que est sine amixtione
ueram ad differentiam eius que
dr̃ prudẽtia carnis. Prudẽtia u̾a ẽ.
de acqͥrendis. młtiplicãdis. cõser¬
uandis ueris bonis⁊ prudentia ã
carnis est de bonis transitoriis: se¬
iosch suꝑ collum beniamin ruit:
quotiens meditatio in contẽpla-¬
tionem desinit. Tunc beruamin
frẽm suum suꝑ se ruentem ex¬
cipit: quando ex studio medita¬
tionis. animus in contemplatõ¬
nem surgit. Tunc beniamin et
ioseph oscula iungunt: quãdo
diuina reuelatio ⁊ humana ra¬
tiocinatio in una ueritatis at¬
testatione consentiunt. Uides ne
quomodo diuina scriptura tura
unam eandemq rem sigificatõ¬
nis modum alternat: ubiq tñ
aliquid adiungit. unde sensum
suum ex toto latere non sinat:
In morte rachel contemplatio su¬
pra rationem ascendit: in introi¬
tu beniamin in egytum contem¬

Expanded text:
ligentiam puram, circumspectio ligentiam puram, circumspectio vero morum pertinet ad prudentiam veram. Intelligentiam puram dicimus, quae est sine admistione ntiam ejus quae dicitur prudentia carnis. Prudentia vera est de acquirendis, multiplicandis, conservandis veris bonis; prudentia autem carnis est, de bonis transitoriis, seJoseph super collum Benjamin ruit, quoties meditatie in contemplationem desinit. Tunc Benjamin fratrem suum super se ruentem excipit, quando ex studio meditationis, animus in contemplationem surgit. Tunc Benjamin et Joseph oscula jungunt, quando divina revelatio et humana ratiocinatio in una veritatis attestatione consentiunt. Videsne quomodo divina Scriptura circa unam eamdemque rem significationis modum alternat, ubique tamen aliquid adjungit unde sensum suum ex toto latere non sinat. In morte Rachel contemplatio supra rationem ascendit, in introitu Benjamin in Aegyptum, contem
Abbreviated transcription (Latin):
uil est beniamin in egyptũ
descendere. nisi ab externorũ
contemplatione ad temporalia
contemplanda intuitũ mentis
reuotare. ⁊ ab et̾nitatis luce qͣsi
tatis tenebras. intelligentie ra¬
dios deponere: ⁊ in tanta alter¬
nantium reꝵ confusione cliui¬
noꝵ iudicioꝵ rationem ꝓpendere.
⁊ ex magna ꝑte penetrare. Et
quid est qd̾ iosep ⁊ beniamin cõ¬
ueniunt ⁊ oscula iungunt : nͥ
qd̃ meditatio ⁊ contemplatio se¬
po inuitem sibi cum rationis at¬
testatione occurrunt: Nam qͣn¬
tum ad generalem consideratõ¬
nem ꝑtinet. sicut ꝑ beniamiri
gr̃a contemplationis: sicut per
ioseph intelligi ualet gr̃a medi¬
tationis. Proprie tamen ⁊ exp̃s¬
sius. ꝑ beniamin designatur in¬
telligentia pura: ꝑ ioseph uero
prudentia uera. Per beniamin sci¬
licet. illud genus contemplatõis
qd̃ est de iniusibilib: ꝑ iosephil¬
lud genus mecditationis. qd̃ est
in morib. Comprehensio siquidẽ
reꝵ inuisibilium. ꝑtinet ad intel¬

Expanded text:
uid est Benjamin in Aegyptum descendere, nisi ab aeternorum contemplatione, ad temporalia contemplanda, intuitum mentis revocare, et ab aeternitatis luce, quasi tatis tenebras, intelligentiae radios deponere, et in tanta alternantium rerum confusione, divinorum judiciorum rationem perpendere, et ex magna parte penetrare? Et quid est quod Joseph et Benjamin conveniunt, et oscula jungunt, nisi quod meditatio et contemplatio saepe invicem sibi cum rationis attestatione occurrunt? Nam quantum ad generalem considerationem pertinet, sicut per Benjamin gratia contemplationis, sic per Joseph intelligi valet gratia meditationis. Proprie tamen et expressius per Benjamin designatur intelligentia pura, per Joseph vero prudentia vera. Per Benjamin, scilicet illud genus contemplationis, quod est de invisibilibus; per Joseph, illud genus meditationis quod est in moribus. Comprehensio siquidem rerum invisibilium pertinet ad intel
Abbreviated transcription (Latin):
habueritis adinuitem. Item a¬
postolus. Plenitudo legis ẽ. cli¬
lectio. Item iobannes euangeli¬
sta. Hoc mandatum habemus
quislibet querat. quis sit proxi-¬
mus: sciat omnem xp̃ianum
recte proximum dici: quia õs
in baptismo filii dei scĩficamur.
ut fr̃es simus sp̃ualiter in cari¬
tate ꝑfc̃a. nobilior enim est ge-¬
neratio sp̃ũalis. qm carnalis.
De qua in eungelio ip̃a ueritas
ait. Nisi quis renatus fuerit
sint precẽpta dei. ⁊ ea tustodiat
quãtum ualet. ⁊ sic cognoscat
se caritatem dei habere. quox tu
tioni nominatim curabo: ut par¬

Expanded text:
habueritis ad invicem . Item Ahabueritis ad invicem . Item Apostolus: Plenitudo legis est dilectio . Item Joannes evangelista: Hoc mandatum habemus quislibet quaerat quis sit proximus, sciat omnem Christianum recte proximum dici, quia omnes in baptismo filii Dei sanctificamur, ut fratres simus spiritualiter in charitate perfecta. Nobilior est generatio spiritualis quam carnalis, de qua in Evangelio ipsa Veritas ait: Nisi quis renatus Al., nsunt praecepta Dei, et ea custodiat quantum valeat: et sic se cognoscat charitatem Dei habere. Quorum ationi nominatim curabo, ut pau
Abbreviated transcription (Latin):
N preceptis uero dei caritas obti¬
net principatum: sine cuius ꝑ¬
fectione nichil deo placere posse.
paulus apostolus testatur. Quia
nec martyrium. nec seculi contẽp¬
tum. nec elemosinaꝵ largitõem
sine caritatis officio quicqͣm pro¬
ficere posse oftenclit. Unde ⁊ ipse
dominus a quodam scriba inter¬
rogatus qd̃ ẽẽt mandatum maxi¬
mum: respondit. Diliges il nm
deum tuum ex toto corde tuo. et
ex tota anima tua. ⁊ ex tota mẽte
tua. Adlidit quoq. Sccł̃m autem:¬
simile est huic. Diliges proxim̃
tuum: sicut teip̃m. In hus duo¬
b mandatis: tota lex pendet. et
ꝓphete. Qd̃ uero ait ex toto cor¬
de ⁊ ex tota aĩa. ⁊ tota mente. id
est toto intellectu. tota uolunta¬
te: ⁊ ex omni memoria deum ẽẽ
diligendum. Dei uero dilectio.
in obseruatione mandatoꝵ eius
consistit: sicut alibi ait. Si quis
diligit me sermones meos ser¬
uat. Unde ip̃a ueritas alibi ait.
In hoc cognoscent omnes. quia
mei cliscipuli estis: si clilectõem

Expanded text:
 praeceptis Dei charitas obtinet principatum, sine cujus perfectione Deo nihil placere posse Paulus apostolus testatur : quia nec martyrium, nec saeculi contemptum, nec eleemosynarum largitionem sine charitatis officio quidquam proficere posse ostendit. Unde et ipse Dominus a quodam scriba interrogatus quod esset mandatum maximum, respondit: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Addidit quoque: Shuic: Diliges proximum tuum sicut teipsum; in his duobus mandatis tota Lex pendet et prophetae . Quod vero ait: Ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente, id est, toto intellectu, tota voluntate, et ex omni memoria Deum esse diligendum. Dei vero dilectio in observatione mandatorum ejus tota consistit, sicut alibi ait: Si quis diligit me, sermones meos servat . Unde ipsa Veritas alibi ait: In hoc cognoscent omnes, quia mei discipuli estis, si dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
lia uero creatura rõnalis q̃
atq suppliciis originalib ⁊ pro¬
prus tota perierat ex eius ꝑte
reparata. qd̃ angelice societati
riuna illa dyabolica minuerat.
suppleretur. Hoc enim promis¬
sum est resurgentib scĩs: quod
erunt equales angelis dei. Ita
suꝑna iherłm mater nr̃a ciuitas
dei. nulla ciuium suoꝵ numero¬
sitate fraudab̾r aut uberiore for¬
casse etiam copia regnabit. Neq
enĩ numerum aut scõꝵ hõmi
aut ĩmundoꝵ demonum noui¬
mus: in quoꝵ locum succedẽtes
filii mr̃ĩs sc̃ẽ que sterilis appare¬
bat in terris. in ea pace de qua il¬
li cetiderunt. sine ullo temporiᷤ
termino ꝑmanebunt. S illoꝵ
ciutum numerus siue qͥ est siue
qui futurus est. in contempla¬
tione est eius artifitis qui uo¬
cat ea que non sunt tanquam
ea que sunt: atq in mensura ⁊

Expanded text:
lia vero creatura rationalis quae atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei . Ita superna Jerusalem mater nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt , atque in mensura
Abbreviated transcription (Latin):
is enim tibi ut scribis librũ
a me fieri quem enchiridion ut
dicunt habeas. ⁊ de tuis mani¬
b non recedat: continens postu¬
lata. id est quid sequendũ maxi¬
me quid ꝓpt̾ diu̾sas principałr¬
decem hereses sit fugiendum. ĩ
qͣntum rõ pro religione contẽdat.
uel quid in rõne cum fides sit so
la conueniat. quid primũ. quid
ultimũ teneatur que totius dif¬
finitionis sũma sit: qd̃ certum.
propriũq catholice fidei fundam̃¬
tum. Hec omĩa que requiris. ꝓ¬
culclubio scies diligenter: sciendo
quid credi. quid sperari debeat.
quid amari. Hec enim maxime.
immo uero sola religione sequẽ¬
da sunt. His qui contradicit aut
omnino a xp̃i nomine alienus
est: aut hereticus. Hec sũt defẽ¬
denda rõne. que uel asensibz cor¬
poris inchoata. uel ab intelligẽ¬
tia mentis inuenta: que autẽ
nec corporeo sensu exꝑti sumus.
nec mente assequi ualuimus.
nec ualeamus eis sine ulla dubi¬
tatione credenda sunt testibus
a quib ea que diuina uocari iã

Expanded text:
is enim tibi, ut scribis, librum a me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam
Abbreviated transcription (Latin):
cognouisset. non concupisset
tui domine: delisti leticiam in
corde meo. Ex huius igitur luĩs
uisione qua admiratur in se. mi¬
rum in modum accenditur ani¬
mus ⁊ animatur ad uidendum
lumen. quod est supra se. Ex has
inqͣm uisione uidencli deum. flã¬
mam desiderii concipit: ⁊ fiduciã
sumit. Mens itaq que iam u¬
sionis huius desiderio flagrat. iã se
sperat quod desiderat: iam se ben¬
iamin concepisse cognoscat. Spe¬
rando enim concipit: desiderando
parturit. Et quanto amplius cre¬
scit desiderium: tanto aꝑpinquat
ad partum
Capłm. lxxiii. Quã
sit arcduum uel difficile gram cõ¬
templationis obtinere.

Expanded text:
cognovisset, non concupissetcognovisset, non concupissettui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo . Ex hujus igitur luminis visione quam admiratur in se, mirum in modum accenditur animus, et animatur ad videndum lumen, quod est supra se. Ex hac, inquam, visione videndi Deum flammam desiderii conspicit et fiduciam sumit. Mens itaque, quae jam visionis hujus desiderio flagrat, si jam sperat, quod desiderat, jam se Benjamin concepisse cognoscat. Sperando enim concipit, desiderando parturit, et quanto amplius crescit desiderium, tanto appropinquat ad partum. CAPUT LXXIII. Quam sit arduum, vel difficile gratiam contemplationis obtinere.
Abbreviated transcription (Latin):
tota colligitur: ⁊ in uno et̾nitatiᷤᷤ
desiderio immobilit̾ figitur. Hec
est illa terra quam ueritas ꝓmit¬
tebat: cum dicebat. Dĩ mites: qm̃
ip̃i possidebunt terram. Hec ẽ illa
terra. de qua psalmista promittẽs
ad monebat. ⁊ admonens promit.
la terra. quam iste ysachar asi¬
nus fortis uidit.⁊ concupuit: ⁊
in eius concupistentias mirablr̾
exarsit. Ysachar inquit asinus
fortis. habitans int̾ terminos. ui¬
dit requiem qd̃ ẽẽt bona. ⁊ terrã¬
qd̃ ẽẽt optima: ⁊ supposuit hume¬
rum suum ad portandum: ⁊ fcus
est tributus seruiens. Oportet er¬
de terra aliena ad terram ꝓpriã:
de exilio ad patriam: de gente ad
gentem. ⁊ de regno ad ppłm alte¬
rum: de teria morientiũ ad terrã
uiuentium: si uolumus exꝑien¬
do nosse uerum ⁊ internum gau¬
dium. Concupiscamus ⁊ nos ter¬
ram illam quam ysachar iste ui¬
dit: ⁊ concupiuit. Si enim non
iuidiss. non cognouisset: ⁊ si nõ

Expanded text:
tota colligitur, et in uno aeternitatis tota colligitur, et in uno aeternitatis desiderio immobiliter figitur. Haec est illa terra quam Veritas promittebat, cum dicebat: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Haec est illa terra de qua Psalmista promittens admonebat, et admonens promitteilla terra quam iste Issachar, asinus fortis, vidit et concupivit, et in ejus concupiscentias mirabiliter erunt. « Issachar, asinus fortis, habitans in terminis; vidit requiem, quod esset bona, et terram, quod optima, et supposuit humerum suum ad portandum, factusque est tribubus serviens. de terra aliena ad terram propriam, de exsilio ad patriam, de gente ad gentem, de regno ad populum alterum, de terra morientium ad terram viventium, si volumus experiendo nosse verum et internum gaudium. Concupiscamus et nos terram illam, quam Issachar iste vidit et concupivit. Si enim non vidisset, non cognovisset; et si non