comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ. Qiia sacram̃tum baptisma.¬
tis ꝑfectiꝰ ẽ. qͥa & magis cõmune &
magis gr̃ȩ plenũ. In circũcisione. namq
rantũ pecrata remittebant᷑. s nec gr̃a
ad bene oꝑandum ꝑ eam p̃stabat᷑. nec
uirtutes dabantur nec augebant᷑. in bap¬
tismo uͦ & peccata dimittunt᷑. & gr̃a
cooꝑandi confertur & uitutes augent᷑
Lao̾ rete apł̃s ait. qđ abrahã. accepit
cutũcisionẽ tantũ in signũ. qđ est sig

Expanded text:
ismum? Quia sacramentum baptismatis perfectius est, quia et magis commune, et magis gratiae plenum. In circumcisione namque tantum peccata remittebantur, sed non gratia ad bene operandum, per eam praestabatur, nec virtutes dabantur vel augebantur. In baptismo autem peccata dimittuntur, et gratia cooperandi confertur, et virtutes augentur. Ideo recte Apostolus ait quod Abraham accepit circumcisionem tantum in signum, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia fidi ẽ. uel fides ipsi abrahȩ in
s̃putio scł in tempore p̃putii. scił anteqͣ
cutũcideret᷑. Et id̾o in tempore p̃putũ
habuit ex fide. iusticiã. ut ipse sit id ẽ
ostendat᷑ ẽẽ. pat̃. id. ẽ ficli aucdor exem¬
plo om̃ium credentiũ. Sit pat̃ dico etiã.
ꝑ p̃putium. id ẽ in tempore p̃putũ. Uel
ꝑpreputiũ. id ẽ ꝑ id qđ ẽ ei datũ in
tempore p̃putii. id ẽ ꝑ fidem. Nota.
diligent᷑. ꝑ. insolentẽ p̃positonẽ idẽ
p̃ter solitum hic positam. quȩ anmad¬
uersa non nulla explicat. Potest em̃
sic intelligi ꝑ p̃putium id ẽ in p̃putio.
ut dr̃ ꝑ illud tempꝰ id ẽ in illo tẽpore.
Uel ꝑ p̃putium. id ẽ ꝑ id qd ẽ datũ ei
in tẽpore p̃putũ. Si etũ pt cutũcisio¬
nem diceret᷑ ei ex ca hoc accepisse. hic
agit de pat̾nitate quã ꝑ fidẽ abraham

Expanded text:
si Abrahae in praeputio, id est in tempore praeputii, scilicet antequam circumcideretur; et ideo in tempore praeputii habuit ex fide justitiam, ut ipse sit, id est ut ostendatur esse pater, id est fidei auctor exemplo, omnium credentium. Si pater dico etiam, per praeputium, id est tempore praeputii. Vel, per praeputium, id est id quod est ei datum in tempore praeputii, id est post fidem. Nota diligenter, per insolentem praepositionem, id est praeter solitum hic positam, quae nonnulla animadversa explicat. Potest enim sic intelligi: Per praeputium, id est in praeputio, ut dicitur per illud tempus, id est in illo tempore vel in tempore praeputii. Si enim post circumcisionem, diceretur ex ea hoc accepisse, hic agit de paternitate, quam per fidem, Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃. Uel reputatur fides ad iusticiam
scił his qͥcuinq st̃. qͥ sectant᷑ uestigia. fi¬
dei abrahȩ. ut ample credant sicut ille
credidit: abrahȩ dico patͥs nr̃i. id ẽ pats
om̃ium credentiũ: quȩ fides data ẽ ei
in p̃putio. id ẽ in tẽpore ĩputii. Seqͥt᷑.¬

Expanded text:
pater, vel reputatur fides ad justitiam, sed et his, quicumque sint, qui sectantur vestigia fidei Abrahae, ut ita ample credant, sicut ille credidit. Abrahae dico, patris nostri, id est patris omnium credentium. Quae fides data est ei, in praeputio, id est in tempore praeputii, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
bimur a. seruitute. corruptionis. & ꝑ xp̃i
resurrectionẽ in octaua factã. circũcidet᷑
a. peccatis anina cuiꝰq credentis in eum.
Duȩ itaq st̃ res illiꝰ sacram̃ti. scił airtuin¬
cisio a peccatis in p̃senti. & curcũcisio ab om̃i
corruptione in futuro. Conferebat autẽ
cirrũcisio suo tẽpore reiissionẽ peccatoꝵ
sicut & ñc baptismꝰ. Idẽm enĩ salutiferȩ B eda¬
artũcisionis auxiliũ. arcũcisio in lege
baptismꝰ agere reuelatȩ tẽpore gr̃ȩ con¬
sueuit. excepto qđ regni cȩlestis ianuam
necdum uitrare. pot̾ant. tantũ in sinu
abrahȩ pͦt mortẽ beata requie consola.¬
ti. suꝑnę pacis ingressũ sp̃e felici expe¬
ctabant. Item. qđ ap̃ nos ualet aqua
baptismi. hoc egit ap̃ ueteres uel ꝓpar¬
uulis sola fides. uel ꝓ maioribꝰ uirtus

Expanded text:
e corruptionis: et per Christi resurrectionem in octava factam, circumcidetur a peccatis anima cujusque credentis in eum. Duae itaque sunt res illius sacramenti: scilicet circumcisio a peccatis in hoc praesenti, et circumcisio ab omni corruptione in futuro. Conferebat autem circumcisio suo tempore remissionem peccatorum, sicut et nunc baptismus. Bed. Idem enim salutiferae curationis auxilibaptismus agere revelatae tempore gratiae consuevit, excepto quod regni coelestis januam, necdum intrare poterant, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. Item, quod apud nos valet aqua baptismi, hoc egit apud veteres, vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus
Abbreviated transcription (Latin):
exigat. nͥ donauerit qͦd inueniat. P
hanc fidem iustificat᷑ impiꝰ. id ẽ fit de
impio piꝰ. ut deinde ipsa. fides incipiat.
ꝑ dilectionẽ oꝑari. Ea qͥtpe sola. bona
opa dicenda st̃. quȩ siunt ꝑ dilectionẽ.
dei. Hec autẽ necesse ẽ. ut antecedat
fides. ut inde ista. ñ ab istis illa in¬
cipiat. qͥa nulłꝰ oꝑatur bene. nͥ priꝰ
credat in dm. Non gͦ dicit apłc merce¬
dem redãi scd̃m meritũ oꝑis. tamqͣ¬

Expanded text:
exigat, nisi donaverit quod inveniat. Per hanc fidem justificatur impius, id est de o fit pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est ut antecedat fides, ut inde ista non ab istis alia incipiat, quia 19 nullus operatur bene, nisi prius credat in Deum. Non ergo dicit Apostolus mercedem reddi secundum meritum o
Abbreviated transcription (Latin):
ne oꝑatentur. Qđ gͦ bene. oꝑam̃ iam
accepta gr̃a. ñ nob̾ s illi tͥbuendum est.
qͥ ꝑ grãm nos iustificauit. Nam si de¬
bitam ante grãm mercedẽ uellet redde.
penã. redderet peccatoribꝰ debitã. Non
gͦ blandiaris tͥ de meritis. cũ tͥ reddi
mercedẽ scd̃m debitũ oꝑis audis. tanqͦ
ñ sit in oꝑe gr̃a tͥbuentis. sicut in fide
ullũ opꝰ dici ex debito remunerationẽ
dĩ deposcere. cum & hoc ipsum qđ̃ ag̃e
aliqͥd possumꝰ. uel cogitare uł ꝓloqui.
ipsiꝰ dono & largitionẽ faciamꝰ. Sequit᷑¬

Expanded text:
entur. Quod ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si debitam ante gratiam mercedem vellet reddere, poenam redderet peccatoribus debitam. Non ergo tibi blandiaris de meritis, cum tibi reddi mercedem secundum debitum operis audis, tanquam non sit in opere gratia retribuentis, sicut in fide ullum opus dici ex debito remunerationem Dei deposcere, cum etiam hoc ipsum quod agere aliquid possumus, vel cogitare, vel proloqui, ipsius dono et largitione faciamus. Secund
Abbreviated transcription (Latin):
gratis dat᷑. Quid ẽ gratis daturꝰ Nil
boni fecisti. & datut tͥ remissio peccatoꝵ
Attendunt᷑ oꝑa tua. & inueniuntur
om̃ia mala. Nalis oꝑibꝰ qͥd debetur nͥ
dãpnatio: Bonis qͥdem debet̾ merces.
scił regnũ celoꝵ. Quasi dic̃et. Abrahã
ex fide ẽ iustꝰ. s ei qͥ oꝑatur ula carna.¬
lia. legis oꝑa. uel aliqua bona. ut grãm
s tantũ cred̾it in xp̃m. fides eiꝰ re¬
putabit᷑ ad iusticiã. id ẽ sufficit ad
iustitiã. & ita attribuit aliis qͦd di¬
fidẽ iustꝰ ẽ. Dico qͦa ex fide iusti¬
cia. est. & hoc ẽ scãm ꝓpositũ gr̃ȩ¬

Expanded text:
gratis datur. Quid est gratis datur? Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Malis operibus quid debetur, nisi damnatio? bonis quid debetur? merces scilicet regnum coelorum. Quasi dicat: Abraham ex fide est justus, sed ei qui operatur illa carnalia legis opera, vel aliqua bona ut gratiam sed tantum credit, fides ejus reputatur ad justitiam, id est sufficit ad justitiam, et ita attribuit aliis quod difide justus est. Dico quod ex fide est justitia, et hoc est secundum propositum gr
Abbreviated transcription (Latin):
ao apłis rapacibꝰ Nam si. Quasi quereret aliqͥs an euacuaretur gła fi ȩũu¬
gelitares. ut ita hȩc in te fierent. respondet utiq quia ñ ex diledione p̃¬
icarem: & ita ñ eẽt gła. Nam & si ȩugłna uero tantum ita qđ ñ ex dilec¬
tione aĩ & ꝑximi illlia faciam & ex libera. uoluntate. ñ est mͥ gła apud
ãm. Et uere de hoc solo ñ est głã. quia necesse est hoc pro iniundione.
Qꝙ ita. ait. necessitas enim p̃cepti mͥ incumbit. nec audeo omittere. quia. ue
erit: unde fubdit. ue enim iͥ est. si ñ eugłnauero. sicut inuinctũ ẽ mͥ. Si au¬
tem. Quasi. Si necessitate facio non est mͥ gła. s si uolens hoc ago. id est si
uoluntas adiungit̃ necessitati ut ex dilectione p̃dicem. habeo mercedem eter¬
nam: si autem inuitꝰ ago dispensatio tantũ mͥ credita est. quia & si mercedem
ñ habeo. aliis tam̃ dispenso & ꝓficio. Mainfestũ ẽ enĩ. quia nemo accipit.¬

Expanded text:
postolis rapacibus. Nam si. Quasi quaereret aliquis: An evacuaretur gloria, si evangelizares, ut ita haec in te fierent? Respondet: Utique, quia non ex dilectione praedicarem, et ita non esset gloria. Nam si evangelizavero tantum, ita quod non pro dilectione Dei et proximi illud faciam, et ex libera voluntate, non est mihi gloria apud Deum. Et vere de hoc solo non est gloria, quia necesse est hoc pro injunctione; quod ita ait: Necessitas enim praecepti mihi incumbit: nec audeo omittere, quia vae erit mihi. Unde subdit: Vae enim mihi est, si non evangelizavero, sicut injunctum est mihi. Si autem. Quasi dicat: si necessitate facio, non est mihi gloria, sed si volens hoc ago, id est si voluntas adjungatur necessitati, ut ex dilectione praedicem, habeo mercedem aeternam. Si autem invitus ago, dispensatio tantum mihi credita est, quia etsi mercedem non habeo, aliis tamen dispenso et proficio. Manifestum est enim quia nemo accipit
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse testatur. sed nichil illi profuit. quia sine. caritate in suꝑbiam pro¬
siliuit: & si nouerim om̃em scientiã. diuinam & huinanam. ut scribȩ &
pharisei. unde dñs ait. uos habetis clauem scientiȩ. s: ñ intratis nec alios in¬
trare sinitis: & si habuero omnẽ fidem. id est de om̃i re unde est habenda. fi¬
dem dico ita ꝑfectam ut montes tͣnsferam. ad ltterã. uel demones ã patientibꝰ:
caritatem autem ñ habuero. nichil sum. id est nichil mͥ prodest ad uitam.

Expanded text:
habuisse testatur, sed nihil illi profuit, quia sine charitate in superbiam prohabuisse testatur, sed nihil illi profuit, quia sine charitate in superbiam prosiluit; et si noverim omnem scientiam, divinam et humanam, ut Scclavem scientiae, sed nec intratis, nec alios intrare sinitis ; et si habuero omnem fidem, de omni re unde est habenda, fidem, dico ita perfectam, ut montes transferam, ad litteram, vel daemones a patientibus, charitatem autem non habuero, nihil sum, id est nihil mihi prodest ad vitam.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuȩ. secure̾ discumbunt. Hac ueste pellitur frigus. qͦ frigebat petrus ca¬
lefaciens se ad prunas caiphȩ. Hȩc sola est. quȩ diuidit int̃ filios regni
& filios ꝑditionis. Dantur quidem & alia ꝑ sp̃m munera . s: sine caritate ni¬
ciat amatorem. a sinistra ñ tnffertur ad dexterã: nec sp̃s tprie dr̃ do¬
num. nͥ ꝑ dilectionem. qua cȩtera. tenent᷑. Unde dñs ait. Quĩ habet da
Habet quidem grãm possidendi nom̃ xp̃ianum. s ñ habet caritatẽ.
utendi re nomims: & ideo qđ ht̃ auferetur. Sequit᷑. Et si habuero ꝓpħi¬
am futuroꝵ quã & mali habuer̃t. ut balaam. & saul. & cayphas: & si¬
norierim misteria. om̃ia. id ẽ occulta noui & ueteris testam̃ti. quȩ etiã¬
& mali noscut. ut & iudas cum apłis. & di abolus qui ut iherechiel dicit
misteria. diuina. nouit. cum in paradiso dei illum fuisse. & p̃ciosos lapides

Expanded text:
vivae securi discumbunt. Hac veste pellitur frigus, quo frigebat Petrus cavivae securi discumbunt. Hac veste pellitur frigus, quo frigebat Petrus calefaciens se ad prunas Caiphae. Haec sola est quae dividit inter filios regni et filios perditionis. Dantur quidem et alia per spiritum munera, sed sine charitate niciat amatorem, a sinistra non transfertur ad dexteram, nec Spiritus nisi per dilectionem qua caetera tenentur. Unde Dominus ait: Qui habet dabiHabet quod gratiam possidendi nomen Christianum, sed non habet charitatem utendi re nominis; et ideo quod habet auferetur. Augustinus Et si habuero prophetiam futurorum, quam et mali habuerunt, ut Balaam et Saul et Caiphas; mnia, id est occulta Novi et Veteris Testamenti, quae etiam mali noscunt, ut Judas cum apostolis, et diabolus qui, ut Ezechiel dicit, mysteria divina novit, cum in paradiso Dei illum fuisse, et pretiosos lapides
Abbreviated transcription (Latin):
ad homines missi utuntur. Si inꝗͣ hoc faciam. caritatem autem ñ habeam.
qua potest carere. om̃ib linguis loquens: factus sum uelut ȩs sonans
qđ inutiliter sͥ contunditur. aliis uͦ significat: aut cimbalum tinni¬
tionis similitudo. quĩa sicut eram̃tum & cimbalum impulsu aliquo ñ
ꝑ se resonant: sio loquens linguis ñ ꝑ se. qui nescit quid loquatur. sed.
uirtute sp̃s ꝓfert ea. quib audientes mulceat. Respice. ad munera ȩcdi
uniũsis excellentiꝰ caritatis munꝰ agnoscens. Caritas enĩ fons ẽ ꝓprius
& singularis bonoꝵ. cui alienꝰ ñ communicat: quȩ caritas ut oleum ñ po¬
test p̃mi in imo. s suꝑexͣilit. Att̾ende q̃nta est caritas. quȩ si desit fru¬
stra. habentur cȩtera: si autẽ assit alicui. habentur om̃ia uel in se uel in
ne spu scõ erit. Et sicut corpꝰ sine anima. mortuũ ẽ. sic anima sine
caritate mortua. deputabit᷑. Hȩc est uestis nuptialis. qua. induti con¬

Expanded text:
ad homines missi utuntur. Si, inquam, haec faciam, charitatem autem non habeam, qua potest carere omnibus linguis loquens, factus sum velut aes sonans, quod inutiliter sibi contunditur. Aliis vero significat. Aut cymbalum tinnitionis similitudo, quia sicut aeramentum et cymbalum impulsu aliquo non per se resonant, sic loquens linguis, non per se qui nescit quid loquatur, sed virtute spiritus, profert ea quibus audientes mulceat. Respice ad munera Ecclesiae, universis excellentius charitatis munus cognosces. Charitas enim fons est proprius et singularis bonorum. cui alienus non communicat, quae charitas, ut oleum non potest premi in imo, sed superexcellit. Attende quanta est charitas quae, si desit, frustra habentur caetera; si autem adsit alicui habentur omnia, vel in se, vel in ne Spiritu sancto erit. Et sicut corpus sine anima mortuum est, sic anima sine charitate mortua deputabitur. Haec est enim vestis nuptialis qua induti con
Abbreviated transcription (Latin):
rietatem officioꝵ. & diũsitatem hanc ñ tollere unitatem. sicut huma¬
ni corpis unitas ñ in singularitate. consistit. s in multis m̃bris. ut
inuicem s p̃stent qđ debent. Quasi. Bene om̃s fideles sunt corpꝰ unũ.¬

Expanded text:
rietatem officiorum, et diversitatem hanc non tollere unitatem, sicut humarietatem officiorum, et diversitatem hanc non tollere unitatem, sicut humani corporis unitas non in singularitate consistit, sed in multis membris ut invicem sibi praestent quod
Abbreviated transcription (Latin):
sint. inulla. unum tam̃ corpꝰ sunt subministiando. ⁊ca. S.oiii. fide¬
oñis m̃bioꝵ . sitenum. Ostendit qͥ̃m̃ corpꝰ xp̃i unum sit. id est qm
omĩ fdeles unum siit. Quasi. Pet hoc unum sumꝰ etenĩ ilẽ qua
nos om̃s. siue uidei siue gentiles qui st̃ natione diũsi. siue serui siue
siberi qui sunt conditione diuersi: baptitati id est abluti in uno sp̃u
ananimes ꝑ illum unũ sp̃m: ut totum corpꝰ hominis una anima ue
anima uidet in oculo. audit in aurc: & in cȩteris om̃ib om̃ia facit. Q
etiam ꝑ hoc sumꝰ unũ corpꝰ. &. id est quia. om̃s sumꝰ potati in acceptio¬
dona ad unũ efficiendũ dirigit: & ideo nulliꝰ ꝑsona uel contempnen¬
da est uel p̃ferenda. quasi ex se ꝑfecta sit. nec hominibꝰ gła dei danda ẽ.¬
quia unꝰ & idem ds̃ in om̃ib oꝑatur. Nam. &. cȩcera. Ostendit ꝑ simi¬
litidinem humani corꝑis. unitatem corꝑis xp̃i id est ȩcłiȩ. habere ua.¬

Expanded text:
sint multa, unum tamen corpus sunt, subministrando, ita et omnes fidenim vos omnes. Ostendit quomodo corpus Christi unum sit, id est quomodo omnes fideles unum sint. Quasi dicat: Per hoc unum sumus. Etenim, id est quia nos omnes, sive Judaei, sive gentiles, qui sunt natione diversi, sive servi, sive liberi, qui sunt conditione diversi, baptizati, id est abluti, in uno Spirunanimes, per illum unum spiritum, ut totum corpus hominis una anima veganima videt in oculo, audit in aure, et in caeteris omnibus omnia facit, et etiam per hoc sumus unum corpus, et, id est quia, omnes sumus potati, in acceptiodona ad unum efficiendum dirigit. Et ideo nullius persona vel contemnenda, vel praeferenda est, quasi ex se pequia unus et idem Deus in omnibus operatur. Nam, etc. Ostendit per similitudinem humani corporis, unitatem corporis Christi, id est Ecclesiae habere va
Abbreviated transcription (Latin):
ert pes ia est aliquis cui donũ inferiꝰ datũ ẽ. qm̃ ñ sum manꝰ. ia est tam
dignꝰ ut ille cui opatio uirtutũ datur: ñ sum de corpore. numꝰ ñ ẽst de¬
corpore Qiuia enĩ de pͥmus ñ ẽ. non ideo ñ ẽ necessariꝰ : Et similit̃ si ai¬
perit autis id est ille qui habet scientiam. quia ñ sum oculus ut ille. qui
si non est illud. potest cẽ illaid. Item si totum corpꝰ eẽt oculus. ubi esset au¬
ditus id est auris. St si totum eẽt auditꝰ id est auris. ubi cẽt ocdoratꝰ
i est nares . Per qđ intelligitur ille. ciui datir discretio sp̃uum. Quasi
diceret. Srin eccłia om̃s eent umꝰ officũ. quomͦ impleretur necessitas cor¬
poris. cuiꝰ gub̾nationis diũsis opꝰ est. Nunc autẽ. Quasi. S ꝓpt̃ incon

Expanded text:
erit pes, id est aliquis, cui donum inferius datum est: Quoniam non sum manus, id est tam dignus ut ille cui operatio virtutum datur, non sum de corpore, num. Vel, corpore, quia enim de primis non est, num ideo non est necessarius; et similiter si dixerit auris, id est ille qui habet scientiam: Quia non sum oculus, id est tam si non est illud potest esse aliud. Item: Si totum corpus esset oculus, ubi esset auditus? id est auris. Et si totum esset auditus, id est auris, ubi esset odoratus? Augustinus id est nares, per quod intelligitur ille cui datur discretio spirituum. Quasi dicat: Si in Ecclesia omnes essent unius officii, quomodo impleretur necessitas corporis, cujus gubernationi
Abbreviated transcription (Latin):
illum sꝑnat. Deducite. autẽ illũ in
pace. ut ueniat ad me. expecto autẽ
illum cum fr̃ib De apollo autem
tum ro gaui eum ut ueniret
ad uos cum fr̃ibꝰ. & utiq ñ fuit uo¬
luntas eiꝰ. ut ñc ueniret. U eniet
autem cum ei uacuũ fuerit. Uigi

Expanded text:
st. Deducite autem illum in pace, ut veniat ad me; expecto enim illum cum fratribus. De Apollo autem tum rogavi eum ut veniret ad vos cum fratribus, et utique non fuit voluntas ut nunc veniret; veniet au
Abbreviated transcription (Latin):
stephanȩ & fortunati & achaici. id est quia.
mͥ uener̾t pro uob muustrare. qm̃ ipsi sup¬
pleuer̃t quđ uob̃ deẽrat. quia ministrauer̃t
mͥ qđ uos ñ fecistis. Et merto gaudeo. refe¬
honorate illos qui st̃ huiꝰmodi. Salutant. uos
uos me deducatis. quocũq: iero.Nolo
enim uos in transitu uidere. Spero
enim me aliquantulũ temporis ma.¬
nere apud uos. si dñs ꝑmiserit. Per¬
manebo autẽ ephesi. usq ad penteco¬
sten Ostium enim mͥ aꝑtum est mag¬
num & euidens. & aduersarii multi.
Si autem uenerit timotheus. uidete
ut sine timore sit apud uos: opꝰ enim¬

Expanded text:
et Fortunati et Achaici, id est quasi mihi venerunt pro vobis ministrare, quoniam ipsi suppleverunt id quod vobis deerat, quia ministraverunt mihi, quod vos non fecistis. Et merito gaudeo, refehonorate illos qui sunt hujusmodi. Salutant vos Euos me deducatis quocumque iero. nolo enim nos modo in transitum uidere: spero enim me aliquantum temporis manere apud uos, si dominus permiserit. permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten. ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, aduersarii multi. si autem uenerit Timotheus, uidete, ut sine timore sit apud uos. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Corrũpunt
mores bonos col-¬
loquia mala. Eu¬
gilate iusti. &
nolite peccare lg¬
norantiã. enĩ d̃i
quidam habent.
Ad reuerentiã.
uob̾ loquor Ded
dicet aliquis.
Quomͦ resurgent
mortui. Quali
autem
corpore uement:
Insipiens tu
qđ seminas ñ ui¬
utficatur. nͥ priꝰ
moriat᷑. Et qđ
seminas. ñ corpꝰ
qd futurũ est
seminas. s nudũ
granũ. utputa.
tritici. aut alicu¬
ius cȩteroꝵ Ds̃
autem dat. illi
corpꝰ sicut uult.
& unicuiq se¬
minum ꝓprium
corpꝰ. Non om¬
nis caro eadem
caro. s alia qͥ¬
dem hominum.
alia pecorum.
alia uolucrum

Expanded text:
orrumpunt mores bonos colloquia mala. Evigilate justi, et nolite peccare: ignorantiam enim Dei quidam habent. Ad reverentiam vobis loquor. Sed dicet aliquis: Quomodo resurgent mortui? Quali autem corpore venient? Insipiens, tu quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur et quod seminas non corpus quod futurum est seminas sed nudum granum ut puta tritici aut alicuius ceterorum Deus autem dat illi corpus sicut voluit et unicuique seminum proprium corpus non omnis caro eadem caro sed alia hominum alia pecorum alia caro volucrum
Abbreviated transcription (Latin):
ius maneret. licita qͣsi ullicita fecit. Ue ido hoc dicit
qͥa. forsan & hii auari erant. & uło apłm odirent. si qͥcqͣ
ab eis acciꝑet. Uel hoc io dictt. qͥa. si acciꝑet ab eis. puta¬
rent sc emusse licentiã peccandi: & ita lib̾tatẽ anguendi
litat. suis stipendũs umqͣd
Quis plantat uineam. &
de fructu eius non edit
Quis pascit gregem. & de
lacte gregis non manducat:
Nunquid scđm hominem
in lege moysi. Non alli¬
gabis os boui trituranti.
ra. est deo: An ꝓpter nos
utiq hec dicit: Nam
propter nos utiq scripta
sunt. Qm̃ debet in spe
qui arat arare. & qui
triturat in spe fructus per¬
aipiendi. Si nos uobis
spiritualia. seminauimus.
magnum est si carnalia
alii potestatis uestrȩ
participes sunt. quare¬
non potus nos: Sed¬
tamen non usi sumus hac
potestate. sed omnia.
sustinemus ne quod
offendiculum demus
ȩuuangelio xp̃i.
Hescĩtis quoniam qui
in sacrario operantur.
quȩ de sacrario sunt
edunt. Et qui altario
seruiunt. cũ
altario par¬
ticipanturꝰ

Expanded text:
jus maneret, licita quasi illicita fecit. Vel ideo hoc dicit, quia forsan et hi avari erant, et ideo Apostolum odirent, si quidquam ab eis acciperet. Vel hoc ideo dicit, quia si acciperet ab eis, putarent se emisse licentiam peccandi, et ita libertatem arguendi litat suis stipendiis unquam? quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? quis pascit gregem, et de lacte ejus non manducat? nunquid secundum hominem in lege Moysi: Non alligabis os bovi trituranti ra est Deo? An propter nos utique hec dicit? Nam propter nos scripta sunt, quoniam debet in spe arare qui arat et qui triturat in spe fructus percipiendi. si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est si uestra carnalia alii potestatis uestrae participes sunt, non potius nos? sed non usi sumus hac potestate, sed omnia sustoffendiculum demus Evangelio Christi. Nescitis quoniam qui in sacrario operantur, quae de sacrario sunt, edunt: et qui altari serviunt, cum altari participant?
Abbreviated transcription (Latin):
Unde constat nos ñ ex industria. s ex ignoran
deliquisse. Si enim. ꝓphas aut aplos ante ha¬
ussemꝰ. idola ñ coluissemꝰ Qd̾ autẽ de geñis
bilitate uos iactatis. siqua. taliũ gła. ẽ. t̃c his¬
iel & esau posst̃ parit głari. cum de cisdem pa.¬
iens. & quasi bonꝰ concionator uoce sonora illos
oquens. ad unã. om̃s concordiã adduxit. osten¬
is nullos cẽ sius meritis saluatos. quia om̃s
lei & gentiles sub pecato tenebant᷑. s ꝑ gr̃am¬

Expanded text:
. Unde constat nos non ex militia sed ex ignorantia . Unde constat nos non ex militia sed ex ignorantia deliquisse. Si enim prophetas aut apostolos ante habuissemus, idola non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum de eisdem parrimens, et quasi bonus concionator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantur, sed per gra
Abbreviated transcription (Latin):
inflati gentibꝰ se p̃ferebant dicentes. Nos de ge¬
nere abrahȩ sumꝰ cui pͥmum facta. fuit ꝓmissio.
nos ppłs peculiaris sumꝰ dĩ. nos de egẏpto forti
nanu & mirabilibꝰ signis ds eduxit. nos sicco uesti¬
io mare rubrũ tͣnsire fecit. in deserto manna pa¬
ut. aquã de petra ꝓduxit. atq aliis sub silentio
it ipse in eũgło ait. Non sum missꝰ nͥ ad oues
ue ꝑier̃t domꝰ isrł. Qentiles autẽ econt᷑ dice.¬
ant. Quanto plura. beneficia. uob̃ exhibita.
iemoratis. tanto uos deteriores ẽẽ ostenditis.
disdem siquidem pedibꝰ quibꝰ mare tnsistis. ante
lola. postea. saltastis. quȩ & ꝓpriis manibꝰ fecistis.
illo ore qͦ pauloante. de subm̃sione. pharaonis
egyptioꝵ laudes dõ ꝑsolueratis. idolã. adorastis
retea manna celitꝰ datũ in deserto fastidistis.
ipientes redire in egyptũ ad ollas carniũ. sepe
iam dm̃ in irã. irritastis. ad ultimũ xp̃m uob̾
gniores sumꝰ. qͥut de xp̃o audiuimꝰ in eum

Expanded text:
inflati, gentibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio ut ipse in Evangelio ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domui Israel . Gentiles autem contra dicebant: Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cupientes redire in Aegyptum ad ollas carnium. Saepe etiam Dominum in iram irritastis. Ad ultimum Christum vdigniores sumus, qui ut de Christo audivimus, in eum
Abbreviated transcription (Latin):
dati Nichil
enĩ minꝰ feci
ab hiis. qͥ st̃ supͣ
modum apłi.
chil sum. sig¬
mei facta st̃
suꝑ uos in om¬
ni patientia.
signis & ꝓqdi¬
tib Quid ẽ
enĩ qͦd minꝰ¬

Expanded text:
dari. Nihil enim minus feci ab his qui sunt supra modum apostoli. hil sum, sigmei facta sunt super vos in omni patientia, signis, et proditibus. Quid est enim quod min
Abbreviated transcription (Latin):
moysi dicit. Siqͥs peccauerti aute me. delebo
eũ de libro uitȩ. ut scd̾m iusticiã. uidicis uide¬
atur deleri cũ peccat. iuxta p̃scientiã. tam̃ in¬
tam̃ scdm p̃scientiã. uunꝗͣ defuit. Cum gͥ ex gͣ¬
tuita. miscłia. apponat grãm qͥbꝰ uult & liberet
qͦs uult. manifeste ostendit᷑ diues. & głosa. boni

Expanded text:
Moysi dicit: Si quis peccaverit ante me, delebo eum de libro meo , ut secundum justitiam judicis tunc videatur deleri cum peccat; juxta praescientiam tamen secundum praescientiam nunquam defuit. Cum igitur ex gratuita misericordia apponat gratiam quibus vult, et liberet quos vult, manifeste ostenditur dives et gloriosa bonita
Abbreviated transcription (Latin):
uxores fideles. in fidem uenirent: quia sepe hoc contingit. qđ alter ꝑ alterum
ad fidem conũtitur. Tel ita. sc̃ificatꝰ ẽ uir infidelis ꝑ mulierẽ fidelem. id ẽ mun¬
dus ẽ uir infidelis q̃ntum ad mulierẽ fidelem. quia nullam ex ciꝰ coniunctione
immundiciã mulier fidelis patitur. Et scificata. ẽ mulier & cet̃a. id ẽ munda.
est mulier infidelis q̃ntum ad uirũ fidelen. quia uir fidelis ex eiꝰ coniuntione
ñ contaminatur: uerã. enĩ fidelis habet. pudiciciã. etiã cum infideli coniugȩ¬
entem habitare. alioqͥn. id. ẽ si disceditis. si dim̃ittitis uiuicẽ uolentes cohabitare
qui de hac copula nascuntur immundi eeñt. id ẽ spurũ st̃. Nunc autc̃. si ꝑ¬
manetis. filii ur̃i scĩ It̃ id. ẽ mundi. quia de licitis coniugũs nati st̃. & sub cre¬
atoris ueneratione nati st̃ ex parte. Uel ita ut agat de filus iam natis. qͥ in uifi

Expanded text:
uxores fideles in fidem venirent, quia saepe hoc contigit quod alter per alterum uxores fideles in fidem venirent, quia saepe hoc contigit quod alter per alterum ad fidem convertitur. Vel ita, sanctificatus est vir infidelis per mulierem fidelem, id est mundus est vir infidelis quantum ad fidelem mulierem, quia nullam ex ejus conjunctione immunditiam mulier fidelis patitur; et sanctificata est mulier, etc., id est munda est mulier infidelis quantum ad virum fidelem, quia vir fidelis ex ejus conjunctione non contaminatur. Voram enim fidelis habet pudicitiam etiam cum infideli conjugentem habitare. Alioquin, Haimo id est si disceditis, si dimittitis invicem volentes cohabitare,qui de hac copula nascuntur, immundi essent, id est spurii sunt. Nunc autem, si permanetis, filii vestri sancti sunt, id est mundi, quia de licitis conjugiis nati sunt, et sub Creatoris veneratione nati sunt ex pare. Vel ita, ut agat de filiis jam natis quae in fi
Abbreviated transcription (Latin):
set eugłm gentib p̃dicari. iam coniundos gentiles gentilibꝰ comꝑit coniuges.
ex quib si ñ ambo credent s unꝰ. uel una: & infidelis cum fideli consentiret.
habitare. nec ꝓhib̾i a dño debuit fidelis infidelem dimittere. nec iuberi. Ido
ñ ꝓhiberi. quia iusticia ꝑmitit ᷑ a fornicatore discedere. & infidelis hominis
fornicatio maiorẽ in corde. ido autem nec iuberi. quia ñ contͣ ussionẽ dñi gen¬
ꝓpter liberam beniuolentiam. Qđ autem dixit de uiro. subdit de muliere. Et
siqua mulier habet uirum infidelem. & hic consentit habitare. cũ illa. ñ dimitat.
uirum. Deinde consilii sui causam & finem supponit dicens. Sc̃ificatꝰ ẽ enĩ utr mn-
fidelis ꝑ mulierẽ fidelem. & sc̃ificata ẽ mulier infidelis ꝑ uirũ fidelem. uel: in
uirũ fidelem. Credo iam ꝓuenerat. ut ñ nullȩ. feminȩ: ꝑ iuros fideles. & uri ꝑ

Expanded text:
s euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: s euangelium praedicari, iam coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo scilicet non prohiberi, quia iustitia permittit a fornicante discedere et infidelis hominis fornicatio est maior in corde, propter liberam benevolentiam; quod dixerat de viro subdit de muliere. Et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat illum: deinde consilfidelem, vel in viro fideli. Credo jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuod. enĩ dñs ꝓhibet. fieri om̃ino ñ licet. Hoc autẽ ficri licet. Nam si forni¬
c̾atio carnis detestanda ẽ in coniuge. q̃ntomagis fornicatio m̃tis. id ẽ infi¬
delitas. S quia ita. licitum ẽ ut ñ expediat᷑. ne ꝓpt̾ coniugum separatio¬
nes ipsam doctrinam salutis hoĩes offensi abhorreant. int̾cedit apłs & mo¬
net non fieri. Sic gͦ ab infidelibꝰ nec iubentur a dño. nec ꝓhibentur fide.¬
les recedere. a Nam si dimittere tales iuberentur a dño. nullus eẽt locus
consilũ ailmonentis apłi: ne hoc fieret. Legitur tam̃ qđ esdras ꝓpħa
nigenas. ꝑ quas ibant ad deos alienos: ñ illȩ ꝑ maritos aquirant᷑ deo. Recde
utiq hoc p̃cepit. quia nundum tanta gr̃a saluatoris illuxerat. Et ꝑ moy¬
sen dñs uisserat. ne qͥs uxorẽ alienigenam duceret. Merito g̾ quas duxerant
qđ extra. decretũ dĩ factum ẽ. sed cum cognoscitur em̃dandum. Cũm uͦ cepis¬

Expanded text:
uod enim Dominus prohibet, fieri omnino non licet: hoc autem fieri licet. Nam si fornicatio carnis detestanda est in conjuge, quanto magis fornicatio mentis, id est infidelitas. Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter conjugum separationes ipsam doctrinam salutis homines offensi exhorreant, intendit Apostolus et monet non fieri. Si ergo ab infidelibus nec jubentur a Domino, nec prohibentur fideles recedere. Nam si dimittere tales juberentur a Domino, nullus esset locus consilii admonentis Apostoli, ne hoc fieret. Legitur tamen quod Esdras prnigenas, per quas ibant ad deos alienos ; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte itaque hoc praecepit, quia nondum tanta gratia Salvatoris illuxerat. Et per Moysen Dominus jusserat, ne quis uxorem alienigenam duceret . Merito ergo quas duxerant quod extra decretum Dei factum est, sed cum cognoscitur emendandum est. Cum vero coepis
Abbreviated transcription (Latin):
iniusticia. id ẽ in oꝑe malo. Bonũ ẽ qͦd te¬
nent. s malũ ẽ ubi tenent. ueritatẽ enĩ te¬
nent. s in iniqͥtate. Inuenisti enĩ đm o tu
gentilis. o tu philosophe. & colis idolũ. In¬
uenisti ueritatẽ & ipsam detines in iniusti¬
cia. & q̃d ꝑ d̃ĩ oꝑa. cognouisti. ꝑ hominis
oꝑa. ꝑdidisti. Totum considerasti rerũ ordinẽ.¬

Expanded text:
um est quod tenent, sed malum est ubi tenent. Veritatem enim tenent, sed in iniquitate. Invenisti enim Deum, o tu gentilis, o philosophe, et colis idolum; invenisti veritatem, et ipsam detines in injustitia; et quod per Dei opera cognovisti, per hominis opera perdidisti. Totum considerasti rerum ordine
Abbreviated transcription (Latin):
a año dõ nob̾ eẽ. ut dedinemꝰ a. malo & faciamꝰ bonũ. Non enĩ ait apłs. monemꝰ
docemꝰ s oramꝰ: qͥa. sciebat hȩc om̃ia. ñ ualere. quȩ plantando & rigando faciebat
mn aꝑto. ubi ꝓ illis exaudiret orantẽ. qͥ dat increm̃tum in occulto. Quidã uͦ dicunt.
nos ñ debere. petere. ã. sempit̾na maiestate. ut det. nob̾ ambulare in uia. tecta. & ꝑ¬
seuerare in mandatis. & placere. illi in om̃i oꝑe bono. & huimodi: qͥa. inquiunt. hoc
totũ in potestate nr̃a. ẽ constitutũ. & ita. benedidiones nr̃as quas suꝑ uos facimꝰ.
testate. sic habemꝰ. ut hoc sine. adiutorio diuinȩ gr̃ȩ implere possimꝰ. Plane inqͥt.
enĩ uoluntas nĩa. nichil agit. s sola. ñ suffuit. maluit tam̃ dic̃e oramꝰ. ut ipsã in gr̃a
comm̃daret. ut intellig̾ent. illi qui ñ faciunt aliqͥd mali. ñ solum sua uoluntare. se
uitare malũ. s aduitorio dei implere. qͦd ussum ẽ. E q̃ndo p̃cipitur. aguoscire

Expanded text:
 faciamus bonum? Non enim, ait Apostolus, monemus, docemus, sed oramus: quia sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi pro illis exaudiret orantem qui dat incrementum in occulto. Quidam vero dicunt nos non debere petere a sempiterna majestate, ut det nobis ambulare in via recta, et perseverare in mandatis, et placere illi in omni opere bono, et hujusmodi, quia, inquiunt, hoc totum in nostra potestate est constitutum, et ita benedictiones nostras quas super nos facimus testate sic haberemus, ut hoc sine adjutorio divinae gratiae implere possimus? Plane, inquit, enim voluntas nostra nihil agit, sed sola non sufficit. Maluit tamen dicere, oramus, ut ipsam gratiam commendaret, ut intelligerent illi quando non faciunt aliquid mali, non solum sua voluntate se vitare malum, sed adjutorio Dei implere quod jussum est. Ergo, quando praecipitur, agnoscite
Abbreviated transcription (Latin):
ca autem nos ñ
te. autem. ne.
forte hȩc licen¬
diculum fiat.
infirmis.
enim quis uide¬
rit eum qui ha¬
bet. scientiam
in idolio recum¬
bentem. nonne.
conscientia ciꝰ
cum sit infirma.
edificabitur ad
manducandũ
idolothita. &
peribit infir¬
mus in tua sci
entia frater
mortiuis est:
Sic autem
pecrantes in
conscientiam ipsoꝵ
catis. Quappter si
esca. scandalitat. frẽm
meum. ñ manducabo
carnem in ȩternum.
ne frẽm meum scan¬

Expanded text:
ca autem nos nonte autem ne forte haec licendiculum fiat infirmibus si enim quis viderit eum qui habet scientiam in idolio recumbentem nonne conscientia eius cum sit infirma aedificabitur ad manducandum idolothyta et peribit infirmus in tentia frater, mortuus est. Sic autem peccantes in conscientiam eorum catis. Quapropter si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo carnem in aeternum, ne fratrem meum scan
Abbreviated transcription (Latin):
ita ordinate & sine scismate faciendũ ẽ uobis. ut ñ conueniatis in uidi¬
cium dampnationis. Cetera autẽ. Quasi. Hoc tenete qđ dixi. cȩtera autẽ
at codem. id ẽ quȩ ad eiꝰ sacram̃ti ordinem ꝓtinent. cum uenero dispo¬
nam: s hiis carere ñ potestis. Ecce caput salutis ordine agendũ osten¬

Expanded text:
ita ordinate et sine schismate faciendum est vobis, ut non conveniatis in judicium damnationis. Caetera autem. Quasi dicat: Hoc tenete quod dixi, caetera autem de eodem, id est quae ad ejusdem sacramenti ordinem pertinent, cum venero, disponam, sed his carere non potestis. Ecce caput vestrae salutis ordine agendum osten
Abbreviated transcription (Latin):
qd factũ ẽ iudeis. qͥa.¬
eloquia. d̃ĩ ul . ẽ lex
lis ut amicis. ꝑ quȩ
intelligerent de futu¬
ra redẽptione. quȩ ꝓ¬
missa erat fieri ꝑ xp̃m¬
Quamꝗͣ gͦ multa sig¬
rificentiã ꝑtineant.

Expanded text:
d factum est Judaeis, eloquia Dei, id est lex lis, ut amicis, per intelligerent de futra redemptione, quae promissa erat fieri pquam ergo multa sigrificen
Abbreviated transcription (Latin):
hõ. scił carnalis ñ sp̃italis om̃is qͥ ui
dicas eos qͥ talia. ag̃t qualia. supͣ me¬
morauimꝰ & tam̃ facis eã. existimas id ẽ
opinaris hoc scił qͥa tu effugies qͦcũq
Irascit᷑ enĩ eis apłc̃. qͥa. impunitatem sͥ
tiles. potest etiã. specialit accipi contra
ypocrisim exam̃ fallit intuentiũ. ut cũ
puniendꝰ sit. honore dignꝰ appareat. si¬
milit̃ & de iudo qͥ simulat qͦd ñ est.
Et ido congrue arr. iudicas. qͣsi alioꝵ
doctor ñ te accusas s alios. impuni ta¬
tem sꝑans. quĩa. hec potestas data tͥ ẽ.
S & si desit ad p̃sens qͥ te udicet. effu¬
gere tam̃ iudiciũ d̃ĩ qͦd in mundo eua¬
sisti. in futuro ñ potẽris. Et qͣsi ille di¬
ceret. cur gͦ ñ punit: ait apłs. Quia
bonꝰ ds expectat te qđ tu ignoras. &
contẽpnis. & hoc ẽ tu contẽpnis diui¬
tias bonitatis eiꝰ. id ẽ copiosã bonitatẽ eiꝰ.

Expanded text:
homo, scilicet carnalis, non spiritualis, omnis qui judicas eos qui talia agunt, qualia supra memoravimus. Et tamen facis ea existimas, id est opinaris, hoc, scilicet quia tu effugies quocunquIrascitur enim eis Apostolus, quia impunitatem sibi tiles, potest etiam specialiter accipi contra ypocrisim examen fallit intuentium; ut cum puniendus sit, honore dignus appareat. Similiter et de Judaeo, qui simulat quod non est. Et ideo congrue ait, judicas quasi aliorum doctor; non te accusas, sed alios, impunitatem sperans, quia haec potestas data est Sed etsi desit ad praesens qui te judicet, effugere tamen judicium Dei quod in mundo evasisti, in futuro non poteris. Et quasi ille diceret: Cur ergo non punit? Ait Apostolus: Quia bonus Deus exspectat te. Quod tu ignoras, et ideo contemnis. Et hoc est: Tu contemnis divitias bonita
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscere. St̃ eiuĩ quedam quȩ. cõmit¬
tunt᷑ oꝑe qͥdem malo. animo autẽ ñ
malo. ut siqͥs ũbi causa hominẽ ñ uo
qͥdem bono s: animo ñ bono. ut siqͥs
detur ab hominibꝰ faciat. Sequit᷑. Ex¬

Expanded text:
dicium. Sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo: ut si quis, verbi causa, homicidium non quidem bono, sed animo non bono: ut si quis detur ab hominibus faciat; alia
Abbreviated transcription (Latin):
tendit subdens. Cum autem scͥptura di¬
cat. illud constat auctoritate. qđ om̃ia
sine dubio subiecta sunt ei scił xp̃o.¬
ei om̃ia : quĩ sicut ex nullo est. ita nulla
ratione potest alicui ẽẽ subiectus. ipse
enim pͥncipium est om̃ium. Qum autem.
autem subiecta. fuerint illi id est filio om̃ia.
tc̃ etiam in ipsa p̃latione. ipse filiꝰ scđ̃m
qđ homo subiectus erit cum corpore suo
qđ est ęccłia. illi qui subiecit sͥ om̃ia. At¬
tende qđ ait. cum fuerint subiecta. Non
ideo hoc. dicit. quin & mͦ subiecta sint: &
qđ ita ait. & ipse subiectꝰ erit. ñ hoc ita

Expanded text:
tendit, subdens: Cum autem Scriptura ditendit, subdens: Cum autem Scriptura dicat, illud constat ex ejus auctoritate quod omnia sine dubio subjecta sunt ei sciei omnia. Qui sicut ex nullo est, ita nulla ratione potest alicui esse subjectus: Ipse enim principium est omnium. Ut autem subjecta fuerint illi, id est Filio, omnia, tunc etiam in ipsa praelatione ipse Filius, secundum quod homo, subjectus erit, cum corpore suo, quod est Ecclesia, 111 illi qui subjecit sibi omnia. Intende quod ait, cum fuerint subjecta, non ideo dicit hoc quin et modo subjecta sint. Et quod ait, et ipse subjectus erit, non hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dictum est. oculi nr̃i ad deũ: donec
misereatur nt̃i: Ñ ut tunc aũtantur cũ
misertus fuetit. s ut nichil ampliꝰ inqui¬
rant. Inter alia uͦ constat. qđ & potesta.¬
tem suscitandi habet. Unde subdit. No¬
ussima. autẽ. Iterum comm̃datio resurrec¬
camur. uel ipsa nobis. destruetur nouissi¬
ma: quia ñ erit qđ destruatur. postqͣm
mortale hoc induerit immortalitatẽ. qͥa
ampliꝰ non dissoluentur homines. sicut he¬
retici arbitrautur. Om̃ia enĩ. Quasi. Om¬
nia ponet sub pedibꝰ. qđ utiq poterit.
quia scͥptura. dicit. qđ deus pater subiecit
om̃ia. sub pedib eiꝰ id est xp̃i. ut etiã mor¬
tem destruat. Eum qui subiecit om̃ia
sine dubio patrem uult intelligi. sicut in
exgło sicut multis locis xp̃c ad patrem re¬
ferr. quȩ habet ñ solum ꝓpter formã ser¬
ui. s etiam ꝓpter pͥncipium de quo est.
& de quo ȩqualis est ei. de quo ẽ. Hȩc au¬
tem scͥptura quomͦ intelligi debeat. os¬

Expanded text:
ri ad Deum, donec misereatur nostri . Non ut tunc avertantur cum misertus fuerit, sed ut nihil amplius inquirant. Inter alia vero constat quod et potestatem suscitandi habet. Unde subdit: Novissima autem. Iterum autem commendatio resurreccamur, vel ipsa nobis, destruetur novissima, quia non erit quod destruatur, postquam mortale hoc induerit immortalitatem, quia amplius non dissolventur homines, sicut haeretici arbitrantur. Omnia enim. Quasi dicat: Omnia ponet sub pedibus: quod utique poterit, quia Scriptura dicit quod Deus Pater, subjecit omnia sub pedibus ejus , id est Christi, ut etiam mortem destruat. Cum vero qui subjecit omnia sine dubio Patrem vult intelligi, sicut in Evangelio multis locis Christus ad Patrem refert quae habet, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium de quo est, et de quo aequalis est ei de quo est. Haec autem Scriptura quomodo intelligi debeat, os
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritate & cõmendatione. contͣ suꝑbiam
chorinthioꝵ apud qͦs uiluerat. Apłs dico
illi ur̃i speudo qui nec missi st̃ a dõ. nec
qđ. ꝓ illis ualde sollicitꝰ erat. Ecce ꝑ eum
qui int̃ eos conũsabatur. culpas eoꝵ se scire
innuit. Ido autẽ frat̃ dicit. quia ꝑ hoc remo¬
uet suspicionem sinistrã. ab illo. ostendens
qd ñ malo animo de eis nunciauit. s ex cari¬
tate & desidio correctionis. Paulus inꝗͣ &
sostenes scribunt hanc epłam ȩccłiȩ dĩ ñ ho¬
minum ut. uos facitis. arbitrantes ministe¬
rioꝵ dispensatores ẽẽ gr̃aꝵ auctores: ita
enĩ eẽt ȩccłia hominũ ñ dĩ. Quos autem
eccłiam dicat dĩ. aꝑit. subdens. scił scificatis
st̃. Ipsis dico uocatis sc̃ĩs. id ẽ qui uocati st̃
ꝑ p̃dicatores & deinde sc̃i st̃. Uel uocatis
sc̃is. ił ẽ prceledis a dõ. ad hoc ut sc̃i sint.¬

Expanded text:
am Corinthiorum apud quos viluerat. Apostolus dico, illi vestri pseudo qui nec missi sunt a Deo, nec quod pro illis valde sollicitus erat. Ecce per eum qui inter eos conversabatur, culpas eorum se scire innuit. Ideo autem frater dicit, quia per hoc removet suspicionem sinistram ab illo, ostendens quod non malo animo de eis nuntiavit, sed ex charitate, et desiderio correctionis. Paulus, inquam, et Sosthenes, scribit hanc Epistolam Ecclesiae Dei, non hominum, ut vos facitis eam, arbitrantes ministeriorum dispensatores esse gratiarum auctores. Ita enim esset Ecclesia hominum, non Dei. Quos autem Ecclesiam Dei dicat, aperit subdens, scilicet sanctificatis,sunt. Ipsis dico, vocatis sanctis, id est vocatis per praedicatores, et deinde sancti sunt. Vel, vocatis sanctis, id e
Abbreviated transcription (Latin):
correctioni. Et quia uilis erat eis. apponit
dignitatis nomina. ñ humilitatis ut seruus.
eos erant grãs agit: deinde increpat illos
qui de baptistis se iactabant. p̾t retrahit.
eos ab amore terrenȩ sapientiȩ: deinde te¬
darguit eos de fornica.¬
torẽ. quẽ int̃. se ẽẽ. fere¬
bant: dem̃ increpat.

Expanded text:
correctioni, et quia eis vilis erat apponit dignitatis nomina non humilitatis, ut servus, erant inter eos gratias agit. Deinde increpat illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenae sapientiae. Deinde redarguit eos de fornicatore quem inter se esse ferebant. Deinde increpat
Abbreviated transcription (Latin):
cat ineam carnem. in me manet. & ego inco.¬
& cętera. Sunt itaq tria in hoc sacram̃to
consideranda. unum qͥd tantũ est sacra¬
m̃tum. alterum qđ est sacram̃tum & res:¬
& tertium qđ est res & ñ sacram̃tum. Sacͦ¬
mentum & ñ res est species uisibilis panis
uel uini: sacramentũ & res. caro xp̃i ꝓp̃tia
& sanguis: tes & ñ sacram̃tum. est mistica
exp̃i caro. Porro species illa uisibilis sacra¬
m̃tum ẽ geminȩ rei. conten te scił & sig.¬
nificatȩ. Sacramentũ uͦ est sacrȩ rei sig̃¬
num.
Et species illa. utramq itin
& utriꝰq gerit expressam
similitudinem. Nam sicut panis p̃ cȩtetis
cibis corpus reficit & sustentat. & uinum
hominem letificat atq inebriat:. sic caro
xp̃i interiorem hominem magis cęteris
gratũs sp̃ualiter reficit & consaginat.
quem & sanguis xp̃i sp̃ualiter letificat¬
& sic in ebriat ut sobrium. Unde: calix
tiius iebrians quã p̃darus ẽ. Habet.¬
corripimur. ut

Expanded text:
cat meam carnem in me manet et ego in eocat meam carnem in me manet et ego in eo, etc. . Sunt itaque tria in hoc sacramento consideranda, unum quod tantum est sacramentum, alterum quod est sacramentum et res, tertium quod res et non sacramentum. Sacramentum et non res est species visibilis panis vel vini. Sacramentum et res, caro Christi propria et sanguis. Res et non sacramentum est mystica Christi caro. Porro species illa visibilis sacramentum est geminae rei, contentae scilicet et significatae. Sacramentum vero est sacrae rei signum, et species illa utramque rem et utriusque rei gerit expressam similitudinem. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem magis caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat, quem et sanguis spiritualiter laetificat, et sic inebriat, ut sobrium reddat. Unde: Calix tuus inebrians, quam praeclarus est . Habetcorripimur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tenaciꝰ infigeretur. & ab
eccłia deinceps frequenta¬
alia specie ideo tradidit: & ã fideli¬
bus sum̃dum instituit.
ut fides haberet. meritum.
quȩ non est de his quȩ ui¬
dentur. quia fides ñ habet.
meritum. cui humana. ra¬
ne. abhorreret oculus qđ
ten̾et manꝰ. & ne. ab incre¬
dulis nobis insultaretur.¬
In hac autem specie. tradi¬
dit. quia res huiꝰ speciei¬
expressam habet similitu¬
diuem cum utraq re. huiꝰ
sacram̃ti. conten ta
ta & significata est caro xp̃i quã dȩ uirguio
traxit. & sanguis quem pro nobis fudit.
Res autem significata & non contẽ ta. est
unitas ęccłiȩ. in p̃destinatis. uocatis. iusti¬
ficatis. & glorificatis. Hȩc est duplex caro
xp̃i. Unde ieronimꝰ ait. Dupliciter intelligi¬
tur caro xp̃i. uel illa quȩ crucifixa est &
sepulta. uel illa. sp̃ualis atq diina: de q̃
ipse dicit. Caro mea. uete cibus est. & san¬
gus m̃s uere est potꝰ. Et item. qui mandu¬

Expanded text:
tenacius infigeretur, et ab tenacius infigeretur, et ab esia deinceps frequentao specie ideo tradidit, et a fidelieps sumendum instituit, ut fides haberet meritum e non est de his qdentur, quia fides non habet meritum cui, h. rne abhorreret oculus quod teneret manus, et ne ab incrdulis nobis insultareturn hac enim specie tradidit 99 quia res hujus specieexpressam habet similituem cum utraque re hujus sacramenti, contenta sta et significata est caro Christi quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata, et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis vocatis, justificatis et glorificatis. Haec est duplex caro Christi. Unde Hier. ait: Dupliciter intelligitur caro Christi, vel illa quae crucifixa est et sepulta, vel illa spiritualis atque divina de qua ipse dicit: Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere est potus . Et item: Qui mandu