comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cerit. sed ds̃ homini. et homo deo.
sicut ante unitus erat uere. & tẽ
ds̃ erat homo & econuerso. quia
unitus anime & carni. & homo
mortuus erat. quia anima a car¬
ne diuisa erat. ꝓpter separationẽ
anume a carne mortuus. s ꝓpter
utriusq secum unionem homo.
Non autem sic erat homo: ut ex
anima et carne sumul iunctis
subsisteret. Ex qua ratione dicit᷑
aliquis alius homo. et ipse for¬
te ante mortem hoc etiã modo
erat homo. et post resurrectio¬
nem fuit. In morte uͦ homo erat
tantum ꝓpter anime & carnis
secum unionem: & mortuus
ꝓpter inter illa duo diuisionẽ.
Si xp̃c in morte erat homo alicu¬
bi. et si ubicunq ẽ homo sit
ic queritur sixp̃e in morte
alicubi erat homo: & si ubi¬
cunq est homo sit. Ad qd dici¬
mus. quia non ubicunq erat
homo erat. nec mͥ ubiciuiq est
homo est: quia ubicunq ẽ scd̾m
deitatem. nec ubiq homo. quia
non ubiq homini unitus. sed

Expanded text:
cerit, sed Deus homini, et homo Deo cerit, sed Deus homini, et homo Deo sicut ante unitus erat vere, et tunc Deus erat homo, et e converso, quia unitus animae et carni; et homo mortuus erat, quia anima a carne divisa erat. Propter separationem animae a carne mortuus, sed propter utriusque semper secum unionem homo. Non autem sic erat homo, ut ex anima et carne simul junctis subsisteret. Ex qua ratione dicitur aliquis alius homo, et ipse forte ante mortem, hoc etiam modo erat homo; et post resurrectionem fuit. In morte vero homo erat tantum propter animae et carnis secum unionem, et mortuus propter inter illa duo divisionem. 2. Si Christus in morte erat homo alicubi, et si ubicumque sit, homo sit. Hic quaeritur, si Christus in morte alicubi erat homo, et si ubicumque est, homo sit. Ad quod dicimus, quia non ubicumque erat, homo erat; nec modo ubicumque est, homo est: quia ubique est secundum deitatem, nec ubique homo, quia non ubique homini unitus; sed
Abbreviated transcription (Latin):
utrum in illo triduo mor¬
tis. xp̃c fuerit homo: quod nõ
iudetur quibusdam. quia mor¬
tuus erat. et homo mortuus ñ
homo. Addunt etiam. quod si tẽ
erat homo. uel mortalis uel umn¬
mortalis: s mortalis non. quia
mortuus. nec immortalis. quia
tantum post resurrectionem.
Quib respondemus: quia licẽt
homo mortuus fuerit. erat tam̃
in morte ds̃ homo. nec mortał
quidem nec inmortał: & tam̃
uere erat homo. Ille enim s hu¬
nismodi argutie in creaturis lo¬
cum habent: sed fidei sacram̃tũ
menta: uͥ fides queritur. In iꝑ¬
sis gignasiis suis iam dialecti¬
ca taceat: piscatorib creditur
non dialecticis. Dicimus gͦ in
morte. xp̃i dm̃ uere fuisse ho¬
minem. et tamen mortuum: &
hominem quidem nec mortalẽ
nec immortalem. quia unitus
erat anunc & carni seiunctis. Alia
cnim ratione dicitur ds̃ homo.
uel homo ds̃. quam martinus
uel iolis. Homo enim dicitur ds̃
& e conuerso: ꝓpter susceptionem
illa susceptio ꝑ mortem non defe¬

Expanded text:
utrum in illo triduo mortis Christus fuerit homo, quod non videtur quibusdam, quia mortuus erat, et homo mortuus non est homo. Addunt etiam quod si tunc erat homo: vel mortalis, vel immortalis; sed mortalis non, quia mortuus; nec immortalis, quia tantum post resurrectionem. Quibus respondemus quia licet homo mortuus fuerit, erat tamen in morte Deus homo, nec mortalis quidem, nec immortalis; et tamen vere erat homo. Illae enim et hujusmodi argutiae in creaturis locum habent, sed fidei sacramentum menta, ubi fides quaeritur. In ipsis gymnasiis suis jam dialectica taceat; piscatoribus creditur, non dialecticis. Dicimus ergo, in morte Christi Deum vere fuisse hominem, et tamen mortuum; et hominem quidem nec mortalem, nec immortalem, quia unitus erat animae et carni sejunctus. Alia enim ratione dicitur Deus homo, vel homo Deus, quam Martinus vel Joannes. Homo enim dicitur Deus, et e converso, propter susceptionem illa susceptio per mortem non defe
Abbreviated transcription (Latin):
firmit̾q credidit. saluus ẽẽ ñ
poterit. fides aut̃ qua credit᷑
si cum caritate sit urtus est:
quia caritas ut ait ambrosius¬
mater est omnium uirtutum.
que om̃s informat. sine qͥ nulla
uera iurtus ẽ. fides gͦ oꝑans per
dilectionem: urtus ẽ qua ñ uisa
creduntur. He̾c ẽ funclamentum
qd̃ mnutari non potest ut ait apło.
que posita in fundam̃to nemi¬
nem ꝑire sunt. Unde augustinus.
xp̃i fides. scilicet que ꝑ dilectionẽ
oꝑatur: ꝑ quam xp̃c habitat in
cordib nr̃is. que neminẽ ꝑire sinit.
Alia uͦ non est fundamentũ. fides
enim sine dilectione in anis ẽ fides
cum dilectione xp̃iani ẽ: alia de¬
monis ẽ. Nam ꝙ demones credũt
et contremiscunt. S multum in

Expanded text:
fideliterque crediderit, salvus esse non fideliterque crediderit, salvus esse non poterit. Fides autem qua creditur si cum charitate sit, virtus est, quia charitas, ut ait Amb. sumater est omnium virtutum, quae omnes informat, sine qua nulla vera virtus est. Fides ergo operans per dilectionem, virtus est, qua non visa creduntur. Haec est fundamentum quod mutari non potest, ut ait Apostolus, quae posita in fundamento neminem perire sinit, unde August.i fides, scilicet, quae per dilectionem operatur, per quam Christus habitat in cordibus, quae neminem perire sinit. Alia vero non est fundamentum. Fides enim sine dilectione inanis est. Fides cum dilectione, Christiani est; alia daemonis est. Nam et daemones credunt, et contr
Abbreviated transcription (Latin):
ro supͣ ꝑhibitum sit xp̃m
plenum gra fuisse: nonẽ suꝑ¬
uacuum inqui rere. utrũ fidẽ
& spem sicus caritatẽ habuerit
Si enm his caruerit: non uide¬
tur plenitudinem grarũ ha¬
buisse. Ut autem hec questio
ualeat aꝑtius explicari. de his
singulis aliqua in medium ꝓfe¬
renda sunt. et primum de fid̾:
non uidentur: qd̾ tam̃ non de
omnib que non uident᷑ acci¬
piendum est. sed de his tm̃ que
credere ut ait augustinus ad re¬
ligionem ꝑtinet. Multa enim
sunt. que si xp̃ianus ignorẽt.
ꝑ eo quo creditur & est uirtus:
& ꝓeo quo creditur ⁊ non est
aliud est ab eo quo creditur. un
ud fides qua creduntur. Illa
enim in reb sunt. que uel cẽ
uel fuisse uel futura ẽẽ creduis᷑.
hec autem in animo credentis
est. ei tm conspicua cuius ẽ. ꝙ tñ
noĩe fidei censetur utrunq ⁊ illg
scilicet quod creditur. & id quo
creditur. Id qđ creditur dicitur
fides: sicut ibi. Hec est fides ca
tholica: quam nͥ quisq fidelit̃

Expanded text:
ibitum sit Christum plenum gratia fuisse, non est supervacuum inquirere utrum fidem et spem sicut charitatem habuerit. Si enim his caruit, non videtur plenitudinem gratiarum habuisse. Ut autem haec quaestio valeat apertius explicari, de his singulis aliqua in medium proferenda sunt, et primum de fide, non videntur. Quod tamen non de omnibus quae non videntur accipiendum est, sed de his tantum quae credere, ut ait August., ad religionem pertinent. Multa enim sunt quae si Christianus ignoret, npro eo quo creditur, et est virtus; et pro eo quod creditur, et non est aliud est ab eo quo creditur. Undud fides qua creditur. Illa enim in rebus sunt quae vel esse, vel fuisse, vel futura esse creduntur; haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; et tamen nomine fidei censetur utrumque, et illud scilicet quod creditur, et id quo creditur. Id quod creditur dicitur fides, sicut itholica, quam nisi quisque firmiter
Abbreviated transcription (Latin):
enm locus est sapientie de qua
scriptum est. nescit homo inas
eius. nec inuenta est int̾ homi¬
nes. de qua abyssus dicit. non ẽ
inme. mare dicit. non ẽ mecũ:
Ergo nec in tempore nec in loco
sapientia est: cui nec mors tribu¬
enda est. In ligno enim caro: ñ
illa oꝑatrix omnium substantia
diuina pendebat. Confitemur.
tamen. xp̃m pependisse in ligno.
et iaciusse in sepulchro. sed in car

Expanded text:
a scriptum est, Job. 28: Nescit homo vias ejus nec inventa est inter homines. De qua abyssus dicit: Non est in me; mare dicit: Non est mecum; ergo nec in tempore, nec in loco sapientia est, cui nec mors tribuenda est. In ligno enim caro, non illa operatrix omnium substantia divina pendebat. Confitemur tamen Christum pependisse in ligno e
Abbreviated transcription (Latin):
his euidenter ostenditur. quod
carni iacenti in sepulchro unitꝰ
erat xp̃c. sicuit anime in inferno.
Alioquin sicarni moriture non
ẽet unitus: non in ea diceretur
iacuisse in sepulchro. Anima
gͥ ad infernum descendit. caip

Expanded text:
his evidenter ostenditur, quod carni jacenti in sepulcro unitus erat Christus, sicut animae in inferno. Alioquin si carni mortuae non esset unitus, non in ea diceretur jacuisse in sepulcro. Anima ergo ad infernum descend
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri. utrũ aliqͥd de dõ
cognoscat aliquis magis
meritus ut petrus. qd̾ ñ cognoᷤᷤ¬
cat aliqͥs minꝰ meritꝰut linus.
Plurib uidet᷑ qd̾ oĩa de deo
ad beatitudinẽ spectantia om̃s
cominunit᷑ electi cognoscant. sed
different̃. Nich enĩ in deo nosci¬
bile maiꝰ digniꝰ ꝙ uidet᷑: quã eum
sequit᷑ ut non sit aliqͥd beatitu¬
dini ꝑtinens incognitũ alicii be¬
s in mͦ idendi different. Alius
enũ alio magis: alius alio minus

Expanded text:
 quaeri utrum aliquid de Deo cognoscat aliquis magis meritus, ut Petrus, quod non cognoscat aliquis minus meritus, ut Linus. Pluribus videtur quod omnia de Deo ad beatitudinem spectantia omnes communiter electi cognoscant, sed differenter. Nihil enim in Deo noscibile majus digniusque videtur, quam eum sequitur ut non sit aliquid beatitudini pertinens incognitum alicui besed in modo videndi different. Alius enim alio magis, alius alio minus
Abbreviated transcription (Latin):
ri non neget. fr̃u̾stra inqͥt ñ mil¬
li et̾nam damuandoꝵ penã & cru¬
ciatꝰ sine int̃missione pepetuos
humano miserant᷑ affectu. atꝙ
ita futurũ eẽ non crectunt: non
quidẽ scͥpturis adt̾sando diui¬
ms. s ꝓ suo motu dura queq
molliendo.⁊ in leiuorẽ flecten¬
do sententiã. que putant in eis
t̃ribiliꝰ ẽẽ dicta quã ueriꝰ. Non
enim inqͥunt obluuiscet᷑ misere¬
ri ds̃: aut ꝯtinebit in ira sua mi

Expanded text:
us non neget. Frustra, inquit, nonnulli aeternam damnandorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; non quidem Scripturis adversando divinis, sed pro suo motu dura quaeque molliendo, et leviorem flectendo sententiam; quae putant in eis terribilius esse dicta quam verius. Non enim inquiunt obliviscetur misereri Deus, aut continebit in ira s
Abbreviated transcription (Latin):
tis suis s deo miserante de miseria
lib̃antur. Aut si hoc ad om̃s esti¬
mant lib̾e ꝑtinere: non iõ neccẽ
ẽ ut damnationẽ opinent᷑ fini
putet᷑ habitura finẽ felicitas coꝵ.
placet aliqͣtenꝰ mitigari: ⁊̃ sic qͥp¬
pe intelligi pot̃ man̾e̾ in illis
ira dei .i. ipsa clamnatio. ħ enĩ
uocatur ira dei. ñ dimi ani¬
mi ꝑturbatio: ut in ira sua .i.
manente ira sua ñ ꝯtineat mi¬
serationes sias. non et̃no sup¬
plicio finẽ dando. s leuam̃ adhi¬
bendo ł int̃ponendo cruciatib:
qr nec psalmꝰ ait ad finiendam
iram suã. uł pꝰ iram suã. s in ira
sua. Que si sola eẽt alienari a reg¬
no dei. carere magna multitu¬
dine dulcedinis: tã gͣndis tn est
pena. ut ei possint nulla torm̃ta
que nonimꝰ cõparari. sit eilla sit
et̃na. ista aũ sit qͣlibet multis scłis
longa. Manebit gͦ sine fine mors
Ecce ita asserit hic penas reꝓboꝵ
non ẽẽ finiendas: qd ñ imꝓbat
sidicat᷑ eoꝵ supplicio aliqd̃ leua¬

Expanded text:
tis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur finirputetur hplacet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, serationes suas, non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus; quia nec psalmus ait ad finiendam iram suam, vel post iram suam, sed in ira sua. Quae si sola esset, alienari a regno Dei, et carere magna multitudine dulcedinis Dei, tam grandis tamen est poena, ut ei possint nulla tormenta quae novimus comparari; si illa sit aeterna, ista autem sit quamlibet multis seculis longa. Manebit ergo sine fine mors Ecce ita asserit hic poenas reproborum non esse finiendas, quod non improbat, si dicatur eorum supplicio aliquod leva
Abbreviated transcription (Latin):
uulis qui añ diẽ octanũ mo¬
riebantur an quẽ non fiebat cir¬
cumcisio ex lege. utrũ saluarent᷑
uel non: idem pot̃ responłi quod
sentit᷑ de parnuł añ baptismũ de¬
functis. quos ꝑire constat. Uñ beda.

Expanded text:
vulis qui ante diem octavum moriebantur, ante quam non fiebat circumcisio ex lege, utrum salvarentur vel non, Idem potest responderi quod sentitur de parvulis ante Baptismum defunctis; quos perire constat, Unde Beda,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃nuntiauit: qͥ pͥmꝰ bapti zasse le¬
gitur. s in aqͣ ñ in sp̃u. sic̃ ip̃e ait.
Ego baptizo uos in aqͣ inpenit̃n¬
tiam. Sola enĩ corꝑa abluebat:
a peccis uͦ ñ muncdabat. Baptismꝰ
ad penit̃ntiã uocabat. ⁊ qͦs bap¬
tirabat penitere docebat scd̾m
illud. Ueniebant ad ioħm ĩ ior¬
danẽ ꝯfitentes pccc̃a sua.S in
baptismo iohis non dabat᷑ pec

Expanded text:
praenuntiavit; qui primus baptizasse legitur, sed in aqua, non in Spiritu, sicut ipse ait: Ego baptizo vos in aqua, in poenitentiam. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabat. Baptismusad poenitentiam vocabat; et quos baptizabat, poenitere docebat; secundum illud: Veniebant ad Joannem in Jordanem, confitentes peccata sua. Sed in baptismo Joannis non dabatur pe
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ueritas dicit. baptismꝰ ioħi
unde ẽ: Quia ibi ioħis oꝑatio tm̃
insibił erat exteriꝰ lauantis: nõ
imusibił grã dei interiꝰ oꝑantis.
S tñ & illa ioħis oꝑatio adeo erat.
et bap̃ts ille a deo crat. non ab hoĩe.
batur qd̾ non ageret hõ. Si uͦ
queritur an sacram̃tũ fuerit:
satis pot̃ concedi ex eo sensu quo
legalia signa dñr sacram̃ta Sig¬
nabat enĩ bapt̃s ioh̾is rem sacrã.

Expanded text:
 Baptismus Joannis unde est? Quia ibi Joannis operatio tantum visibilis erat exterius lavantis, non invisibilis gratia Dei interius operantis. Sed tamen et illa Joannis operatio a Deo erat, et baptismus ille a Deo erat, non ab homine batur quod non ageret homo. Si vero quaeritur an sacramentum fuerit, satis potest concedi, ex eo sensu quo legalia signa dicuntur sacramenta. Significabat enim baptismus Joannis rem sacra
Abbreviated transcription (Latin):
suo: qr pactũ meũ irritũ fecit.
forte tñsub lege ingruente neces¬
sitate mortis añ octauum diem
circ̃cidebant sine peccato filios siẽ
mͦ in eccłia fit de baptismo. De sacͣ¬
menta noue legis accedamꝰ: que
sunt. baptismus. confirmatio. pa¬
nis b̃ndictionis .i. eucharistia. pe¬
nitentia. unctio extrema. ordo. con¬
iugium: quoꝵ alia remedium ꝯtͣ
pecc̃m p̾bent. et gr̃am adiutͥtẽ con¬
ferunt. ut baptismus. alia in re
gr̃a & uirtute nos fulciunt. ut
attulit gr̃e sacram̃ta fuisse cdan¬
da. que ex ipsiꝰ morte & passione
uirtutẽ sortita sunt. xp̃e autem
uenire noluit añ ꝗͣ hõ de lege

Expanded text:
suo, quia pactum meum irritum fecit. Forte tamen sub lege, ingruente necessitate mortis ante octavum diem circumcidebant sine peccato filios, sicut modo fit in Ecclesia de Baptismo. DISTINmenta novae legis accedamus; quae sunt Baptismus, Confirmatio, panis benedictio, id est, Eucharistia, Poenitentia, Unctio extrema, Ordo, Conjugium. Quorum alia remedium contra peccatum praebent, et gratiam adjutricem conferunt, ut Baptismus; alia in remalia gratia et virtute nos fulciunt, ut attulit, gratiae sacramenta fuisse danda; quae ex ipsius morte et passione virtutem sortita sunt. Christus autem venir
Abbreviated transcription (Latin):
existentiam diuisa. neq ex duab
una facta composita natura. Cõ¬
posita enim natura neutriearum
ex quib componitur naturis. ho¬
mousia. idest consubstantialis esse
potest. ꝙx alteris ꝑficiens alterum:
ut corpus qͣuatuor elementis com¬
positum nec ignis nominatur nec
aer. nec terra. nec aqua. nec horũ
aliciud homousyon dicitur. Si gͥ
scdm hereticos xp̃c unius compo¬
site nature post unionem exticit.
ex simplici natura conuersus est
in compositam. et neq patri sun¬
plicis nature existenti. neq matri
est homousios. & neq ds̃ neq homo
denominatur. sed xp̃c solum. Et
ipsos composite nature. Nos autẽ
xp̃m non unius composite nat᷑e
ddoginatizamus. et hoc nomen sci
tropos. id est uno modo dictũ. sed
duarum naturarum et̃ significa¬
tiuum. scilicet deitatis et humam¬
tatis. Ex deitate autem & humani¬
tate dm̃ ꝑfectum. et hominem ꝑ¬
fectum eundem ⁊ ẽẽ ꝙ dici: ex dua¬
bus & in duab naturis confitem᷑.

Expanded text:
existentiam divisa, neque ex duabus una facta composita natura. Composita enim natura neutri earum ex quibus componitur naturis, homousia, id est, consubstantialis esse potest, ex alteris perficiens alteram; ut corpus ex quatuor elementis compositum, nec ignis nominatur, nec aer, nec terra, nec aqua, nec horum alicui homousion dicitur. Si ergo secundum haereticos Christus unius compositae naturae post unionem extitit, ex simplici natura conversus est in compositam; et neque Patri simplicis naturae existenti, neque matri est homousios; et neque Deus neque homo denominabitur, sed Christus solum; et ipsos compositae naturae; nos autem Christum non unius compositae naturae dogmatizamus, et hoc nomen, scitropon, id est, uno modo dictum, sed duarum naturarum esse significativum, scilicet, deitatis et humanitatis. Ex deitate autem et humanitate Deum perfectum, et hominem perfectum eumdem et esse et dici, ex duabus et in duabus naturis confitemur.
Abbreviated transcription (Latin):
omni scrupulo credeudũ ẽ eos ha
et amplior erit eoꝵ cognitio uñ¬
głam sue claritatis ds̃ morstra¬
sit spiritib defunctoꝵ corpora
sua in resurrectione recipere.
sieis pot̾ sine corporib sũma be¬
atitudo p̃beri: difficił q̃stio est.
nec pot̾ a nob̾ ꝑfecte diffiniri.
S tñ dubiũ non ẽ ⁊ raptã a tar¬
nif sensib hoĩs m̃tẽ.⁊ post mor¬
tẽ ipsa carne deposita non sic
uidẽ posse incõmutabilẽ sub̾ã
latentiori causa: siue ideo qr mẽ
administrandi quo retardatur
quodammn. ne tota intentione ꝑ¬
agat in illud sũmũ celũ donec il¬
le appetitꝰ ꝯqͥescat. P opposi tale corpꝰ
cuiꝰ sit difficił ⁊ grauis administra¬
tio sic̃ hec caro que corrũpit᷑: mul
naturesne modũ. obediens ⁊ im¬
ꝑans. uiuificata. ⁊ inuificans tã
ineffabili facilitate. ut sit eigłe¬

Expanded text:
omni dubitatione credendum est eos habus, et amplior erit eorum cognitio. Ungloriam sue karitatis Deus monstrasit spiritibus defunctorum corpora sua in resurrectione recipere, si eis potest sine corporibus summa beatitudo praeberi, difficilis quaestio est, nec potest a nobis perfecte definiri. Sed tamen dubium non est, et raptam a carnis sensibus hominis mentem, et post mortem ipsa carne deposita non sic videre posse incommutabilem substanalia latentiori causa, sive ideo, quia iadministrandi, quo retardatur quodammodo, nec tota intentione pergat in illud summum coelum, donec ille appetitus conquiescat. Porro si tale sit corpus, cujus sit difficilis et gravis administratio, sicut haec caro quae cornaturae suae modum oboediens et inperans, uiuificata et uiuificans tam ineffabili facilitate, ut sit ei glo
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ⁊̃ in dispari claritate par
gaudiũ. Gaudiũ uͦ qd̾ habebunt
tatis. Ex his dat᷑ intelligi qd par
gauditĩ om̃s habebunt. ⁊ si dispa¬
rẽ cognitionẽ ac claritatẽ: qr per
caritatẽ que insinguł erit ꝑfecta
tm quisq gaudebit de bono alte¬
rius. quantũ gaudet sun se ipso
habet. S si par erit cunctoꝵ gau¬
dium. uidet᷑ qd par sit omnium
beatitudo: qd̃ constat oĩo noneẽ.
ad quod dici pot̾: qd̃ beatitudo
par eẽt. si ita eẽt par gaudium.
ut aẽ par eẽt cognitio. S qr hoc
non erit: non faciet paritaᷤ gau¬
dii paritatẽ beatitudinis. Pocest
ã sic accipi par gaudiũ. ñ ut re¬
ferat᷑ paritas ad intentionẽ af¬
fectionis gaudentĩ. s ad uni¬
uersitatẽ rerũ de qͥb gaudebit᷑:
quia de omnib reb gaudebte¬

Expanded text:
etiam in dispari claritate par gaudium; ut quod habebunt inculum charitatis. Ex his datur intelligi quod par gaudium omnes habebunt, etsi disparem cognitionis claritatem, quia per charitatem quae in singulis erit perfecta, tantum quisque gaudebit de bono alterius, quantum gauderet si in seipso haberet. Sed si par erit cunctorum gaudium, videtur quod par sit omnium beatitudo; quod constat omnino non esse. Ad quod dici potest quod beatitudo par esset si ita esset par gaudium, ut etiam par esset cognitio: sed quia hoc non erit, non faciet paritas gaudii paritatem beatitudinis. Potest etiam sic accipi par gaudium, ut non referatur paritas ad intensionem affectionis gaudentium, sed ad universitatem rerum de quibus laetabitur; quia de omni re
Abbreviated transcription (Latin):
ex p̃missis ducens originem.
in inferno damnatis. ⁊ bonis in
celo glificatis: ddix̃. qđ̾ nec bonis
noluntas. nec mał facultas pec¬
candi ẽẽ poterit. Et de bonis¶ Et̃
constat: s de mał a quibpñm no¬

Expanded text:
emissis ducens originem. in inferno damnatis, et bonis in coelo glorificatis, dixit quod nec bonis voluntas, nec malis facultas esse peccandi poterit. Et de bonis quidem constat, sed de malis a quib
Abbreviated transcription (Latin):
requiẽ. sic bonã nullatenꝰ hab̾e
heredib xp̃i dabitur ꝑfectio
diaboli cumulabit ipsa malig¬
nitas penã. qñ ext̾iorib depu¬
tati tenebris. nullo illustrabuã
interiori lumine u̾itatis. Ex
his apparet reꝓbos in inferno
sic penitentiã gesturos. ut ꝑ eã
pͣua uoluntatẽ ñ deserant. et
illa maligna uoluntas erit ess ad
buntur. quia nullus meretur
nͥ in hac uita. Quare dicunt᷑¬
ic queri rene bre exteriores.

Expanded text:
requiem, sic bonrequiem, sic bonhaeredibus Christi dabitur perfectio diaboli cumulabit ipsa malignitas poenam, quando exterioribus deputati tenebris, nullo illustrabuntur interiori lumine veritatis . Ex his apparet reprobos in inferno poenitentiam sic gesturos, ut per eam pravam voluntatem non deserant; et illa maligna voluntas erit eis ad buntur, quia nullus meretur nisi in hac vita. 2. Quare dicuntur tenebrae exteriores.
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽnon ẽẽ pecc̾m: s supplicium
illud non mereri aliꝗͣ penã. qr
non ẽ ibi locus merendi. Illud
g pecc̾m dicunt ñ eẽ meritũ sup¬
plicii: s suppliciũ mali meriti
qd̃ in hac uita p̾cessit. De hoc aũ
uitã et̃nã in hac tm uita deus
hominib dedit: uͥ uoluit cẽ etiã
penitentiã fructuosam. Ideo pe
pot̾ hic homo deposita malicia
bene uiuere. ⁊ mutata uolun.¬
Quod qui in hac uita ñ fecerit:
habebit quidẽ penitentiã i
futuro de malissuis. s indul¬
gentiam in conspectu dĩ non
inueniet: qr ⁊ sierte ibi stimu
enĩ ita culpabrt᷑ miquitas sua.
ut nullatenꝰ ab eis possit uel
diligi uł desicłari iusticia. uo¬
luntas enĩ eoꝵ tał erit. ⁊tt ha¬
beat in se semꝑ malignitatis
sue suppliciũ: nunꝗͣ tñ recipere
possit benignitatis affectũ. Qͥa
ficut illi quicũ xp̃o regnabus̃
nullas in se male uoluntatis
reliquias habebunt: ita illiqͥ
erunt insupplicio ignais et̾ni
cũ diabolo ⁊ angłis eiꝰ deputa¬

Expanded text:
tatem non esse peccatum, sed supplicium illud eos non mereri aliquam poenam, quia non est ibi locus merendi. Illud ergo peccatum dicunt non esse meritum supplicii, sed supplicium mali meriti, quod in hac vita praecessit. De hoc autem vitam aeternam in ista tantum vita Deus hominibus dedit, ubi voluit esse etiam poenitentiam fructuosam. Ideo aut, quia potest hic homo deposita malitia bene vivere, et mutata volunQuod qui in hac vita non fecerit, habebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis suis, sed indulgentiam in conspectu Dei non inveniet: quia 517 etsi erit ibi stimulenim ita culpabitur iniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel diligi, vel desiderari justitia. Voluntas enim eorum talis erit, ut habeat in se semper malignitatis suae supplicium, nunquam tamen recipere possit bonitatis affectum. Quia sicut illi qui cum Christo regnabunt nullas in se malae voluntatis reliquias habebunt, ita illi qui erunt in supplicio ignis aeterni cum diabolo et ejus angelis deputa
Abbreviated transcription (Latin):
nomine ꝓxuni incdluditur in
illo p̃cepto. quem non sicrtt noᷤᷤ
diligere debemus. s plusquã
nos toto corde et anima. Xp̃m uͦ
inquantum homo ẽsicut nos
diligere debemus: eiusq scdin
hominem dilectio illo contine¬
tur mandato. quemetiam scd̾in
hominem magis quam nos. sed
non quantum dm̃ debemꝰ dilig̾e.
quia in quantũ est homo. mi¬
nor est deo. Quib modis dr̃ ꝑrimꝰ.

Expanded text:
nomine proximi includitur in nomine proximi includitur in illo praecepto; quem non sicut nos diligere debemus; sed plus quam nos, toto corde et anima. Christum vero in quantum homo est, sicut nos diligere debemus, ejusque secundum hominem dilectio illo continetur mandato; quem et secundum hominem, magis quam nos, sed non quantum Deum debemus diligere, quia in quantum est homo, minor est Deo. 3. Quibus modis di
Abbreviated transcription (Latin):
qui precepit ꝓxnnum diligere.
dñs in parabola semiuiui relicti
ostendit. eum dicens ꝓximũ qui
erga illum excitit misericors. De¬
uide subdit. Uade et tu fac simi¬
liter. ut eum ꝑximum intelliga
eẽt si indigeret. Nullum uͦ excep¬
tum ẽẽ cui miscdie negandum
sit officium quis non uideat. cũ
usq ad inimicos etiam porrectũ
sit dño dicente. diligite inumicoᷤ
ur̃os. ⁊ benefacite his qͥ oder̃t uos:
Maiifestum ẽ gͥ omnẽ hominẽ
ꝓximum eẽ deputandum. Pro
Unde consequens est. et cui p̃ben¬
dum. & a quo p̃bendum ẽ offici¬
um miscdie recte ꝓximum dici.
Manfestum ẽ gͥ precepto dilec¬
tionis ꝓprimi etiam scõs angłos
contineri: a quib tanta nobis
miscđie impenduntur officia. ex
quo et dñs ꝓximum se nr̃m dici
uoluit. ut in parabola saueiisig
nr̃am naturam ẽ duuna sub̾at
preceptum dilectionis dei a pro-¬
rimi dilectione distinctum ẽ.
Ideoq licet ds̃ omnia nob̾ im¬
pendat beneficia. non tamen

Expanded text:
qui praecepit proximum diligere, Dominus in parabola semivivi relicti ostendit, eum dicens proximum, qui erga illum extitit misericors. Deinde subdit: Vade, et tu fac similiter. Et eum proximum intelligamexhibendum esset si indigeret. Nullum vero exceptum esse cui misericordiae negandum sit officium, quis non videat, cum usque ad inimicos etiam porrectum sit Domino dicente: Diligite inimicos vestros, et benefacite his qui oderunt vos? Manifestum est ergo omnem hominem proximum esse reputandum. ProxUnde consequens est, et cui praebendum, et a quo praebendum est officium misericordiae, recte proximum dici. Manifestum est ergo praecepto dilectionis et proximi etiam sanctos angelos contineri; a quibus tanta nobis misericordiae impenduntur officia. Ex quo et Dominus proximum se nostrum dici voluit, ut in parabola saucii ostnostram naturam est divina substantia, praeceptum dilectionis Dei a proximi dilectione distinctum est. Ideoque licet nobis Deus omnia impendat beneficia, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
condita ẽ mens humana ut nũ¬
quam sui non meminerit. num¬
quam se non urtelligat. nunquã
se non diligat: s qm̃ qui odit
aliquem nocere illi studet. ñ imn¬
merito et mens hominis quan
do sibi uocet se odisse dicit᷑. Nes¬
ciens enim sibi uult male dum
non putat sibi obẽẽ qd uult: s
tamen male sibi uult quando
id uult qd̃ obsit sibi scdm illud.¬
qui diligit iniquitatem odit
animam suam. Qui gͦ diligere¬
se nouit dm̃ diligit: qui uͦ non
diligit dm̃. etiamsi se diligit qd
ei naturalit̃ inditum ẽ. tamen
non incongrue se odisse dicitur
cum id agit quod sibi adu̾satur.
et seipsum tanquam suus inimi¬
cus insequitur. Si in illo p̃cepto

Expanded text:
condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominido sibi nocet, se odisse dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult; sed tamen male sibi vult, quando illud vult quod obsit sibi, secundum illudQui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui vero non diligit Deum, etiam si se diligit, quod ei naturaliter inditum est, tamen non inconvenienter odisse se dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur. Qui profecto
Abbreviated transcription (Latin):
nens nature lege diligumis. que
in bestiis etiam ẽ. Ideo q et de
illo quod supͣ nos. et de illo qd
iuxta nos est. diuisa precepta sũp¬
simus. In quor altero: eius qd̾
sumus. et illius qd̾ infra nos est
dilectio continetur. Angustinus¬

Expanded text:
nens, naturae lege diligimus, quae nens, naturae lege diligimus, quae in bestiis etiam est. Ideoque et de illo quod supra nos est, et de illo quod juxta nos est, divisa praecepta sumpsimus. In quorum altero, ejus quod sumus, et illius quod infra nos est dilectio continetur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
cepto continctur. diliges ꝓximũ
tuum sicut teipsum. Ibi enĩ et
pxunum totum. et te totũ in¬
telligere debes. Unde augustinꝰ
in eodem. Si te totum intelligaᷤ.
id est animam et corpus: & ꝓxi¬
mum totum. id est animam et
corpus. Homo enum ex anima
constat et corpore. Nullũ rersi
diligendarum genus in hisdu¬
obus preceptis pret̾inissũ est. Cũ
enim precurrat dilectio dei. eiꝰ¬
q dilectionis modus p̃scriptꝰ
appareat. et sequatur dilectio
ꝑximi: de tua dilectione nicħ
dictum iuidetur. S cum dictũ
ẽ. diliges ꝓximum tuum sicut
te ipsini: simul et tui abs te di¬
lectio pretermissa non est̾. Ecce
mi. totiusq mei: ex quo apparet
qd dictum ẽ de scđo et quarto.
id ẽ de dilectionemr̃i ⁊ corporis
pnei nulla p̃cepta danda es ita
c̃e intelligendum. seilicet specia¬
lia et diuisa. quia millo uno totũ
continetur: et quia id quod sumꝰ
& qd̃ infra nos est. ad nos tam̃ ꝑti¬

Expanded text:
aecepto continetur: Diliges proximum aecepto continetur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Ibi enim et proximum totum, et te totum intelligere debes. Unde August. i. quod si te totum intellegas, id est animum et corpus, et proximum totum, id est animum et corpus eius — homo enim ex anima codiligendarum genus in his duobus praeceptis praetermissum est. Cum enim praecurrat dilectio Dei, ejusque dilectionis modus praescriptus appareat, et sequatur dilectio proximi, de tua dilectione nihil dictum videtur. Sed cum dictum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum, simul et tui abs te dilectio praetermissa non est . Ecce mi totiusque tui. Ex quo apparet quod dictum est de secundo et quarto, id est, de dilectione nostri, et corporis nostri, nulla praecepta danda, ita esse intelligendum, scilicet specialia et divisa, quia in illo uno totum continetur; et quia id quod sumus, et quod infra nos est, ad nos tamen perti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. scilicet ꝓximus: quartum qd̾
infra nos est. scilicet corpus. De
scdo et quarto nulla precepta
danda erant. scilicet ut dilige¬
remus nos uel corpus nr̃m: pre¬
cipitur autem diligi ds̃ & ꝓximꝰ.
ut autem quisq se diligat: pre¬
cepto non ẽ opus. Quantum li¬
bet enim homo excicdat a ueri¬
tate. remanet illi dilectio sui.
et dilectio corꝑis sui: quia ne¬
mo unquam carnem suã odio
habuit. Nam uiri iusti qͥ corpꝰ
suum cruciant: non corpus s
corruptiones eius et pondꝰ odcĩt.
Hic uidetur augustinus trade
qd̾ ex precepto non teneamur
diligere nos ipsos uel corpus
nr̃m. Quod si est: non omne ge¬
nus diligendarum rerũ illis
duob p̃ceptis continetur. cum
et nosipsos et corpus nr̃m dilige
debeamus. ad quod necessariũ
est preceptum: cum scriptum sit
ammam suam. Sed speciale de
hoc non erat dandum p̃ceptũ:
nec speciali precepto opus erat
id tradi. ut quisq se uel corpus
suum diligeret: quia in illo p̃¬

Expanded text:
est, scilicet, proximus; quartum, quod est, scilicet, proximus; quartum, quod infra nos est, scilicet, corpus. De secundo et quarto nulla praecepta danda erant, scilicet ut diligeremus nos vel corpus nostrum; praecipitur autem Deus diligi et proximus. Ut autem quisque se diligat, praecepto non est opus. Quantumbet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio sui et dilectio cormo unquam carnem suam odio habuit . Nam viri justi qui corpus suum cruciant, non corpus, sed corruptiones ejus et pondus oderunt. Hic videtur August. tradere quod ex praecepto non teneamur diligere nosmetipsos vel corpus nostrum; quod si est, non omne genus diligendarum rerum illis duobus praeceptis continetur, quia cum et nos ipsos et corpus nostrum diligere debeamus, ad quid necessarium est praeceptum, cum scriptum sit,atem, odit animam suam? Sed speciale de hoc praeceptum non erat dandum, nec speciali praecepto opus erat id tradi, ut quisque se vel corpus suum diligeret, quia hoc in illo pr
Abbreviated transcription (Latin):
enim nͥ dm̃ dilexit in nobis: Hõ
quem habebamus. s ut hab̾emꝰ.
Sicut medicus egros. & qͥd in eis
diligit nisi salutem quã cupit
reuocare: Non morbum quem
uenit expellere. Sic et nos inuicẽ
diligamus: ut quantum possu¬
mus inuicem ad habendũ in no¬
bis dm̃ ex dilectione attrahamꝰ.
Que hac caritate diligenda sins.
ed que hac dilectione diligẽ¬
da sint iam inquiramus.
Non enimomna ut ait augus¬
tinus quib utendum est dili¬
genda sunt: sed ea sola que uel
nobiscum societate quadam re¬
feruntur indm̃ sicut ẽ homo
uel angłs. uel ad nos relata be¬
neficio dei ꝑ nos indigent. ut
corpus: quod ita precipiendũ ẽ
diligi. ut ei ordinate prudent̃
id est animam et corpus. nosq
ipsos totos diligere precipiannir.
Ad quod dicimus omne genus
diligendarum rerum illis du¬
ob mandatis contineri. Quatu¬
or enim diligenda sunt ut ait
nos est. scilicet ds̃. alterum qd̃
nos sumus. tercium qđ iuxta nos

Expanded text:
enim nisi Deum dilexit in nobis non enim nisi Deum dilexit in nobis non quem habebamus, sed ut haberemus, sicut medicus aegrotos? et quid in eis diligit nisi salutem, quam cupit revocare, non morbum quem venit expellere? Sic et nos invicem diligamus, ut quantum possumus invicem ad habendum in nobis Deum ex dilectione attrahamus. 9. Quae charitate diligenda sint. Sed quae hac dilectione diligenda sint, jam inquiramus. Non enim omnia, ut ait August., quibus utendum, diligenda sunt; sed ea sola quae vel nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicut est homo vel angelus; vel ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, ut corpus: quod ita praecipiendum est diligi, ut ei ordinate prudenterid est, animam et corpus, nosque ipsos totos diligere praecipiamur. Ad quod dicimus omne genus diligendarum rerum in illis duobus mandatis contineri. Quatuor enim diligenda sunt, ut aitnos est, scilicet, Deus; alterum, quod nos sumus; tertium, quod juxta nos
Abbreviated transcription (Latin):
homini ista ꝑfectio. cũ in
hac uita eam nemo habeat: Qͥa
non recte curaitur: si quo currẽ¬
dum ẽ nescratur ͭͣ nmodo ant
sciretur. si nullis pre pͥtis ostende¬
retur: Eoce habes cutillud p̃cep¬
tum est: quod hic penitus ĩpleri
non potest. Impletur tamen ex
parte: scilicet scđm ꝑfectionem
ine. Alia enim ẽ ꝑfectio currentiᷤ.
alia ꝑfectio ꝑuemientis. Factthoc
mandatum ut cursor. qui dm̃
ante omnia & p̃ omnib diligit.
nec tamen omnino perfieit:
Ium autem duo sint p̃cepta
caritatis. ꝓ utroq sepe unũ
in hoc uerbo. diliges ꝓximum
tuum sicut teipsum. Et  xp̃e dilee¬
tionem ꝓximi specialuis comme
datum dilectionis dei uidetur
pret̃inissum. S bene intelligen¬
tib utrunq inuenitur in singu¬
lis: quia qui diligit dm̃ non potͣ
cum contemnere quem ds̃ preci¬
pit diligi. Et qui diligit ꝓximũ
quid in eo diligit nͥ dm̃ Ipsa ẽ
dilectio ab oi mundana dilecti¬
one discreta: quam distinguens
dñs ait. Sicut ddilexi uos. Quid

Expanded text:
homini ista perfectio, cum in hac vita eam nemo habeat? Quia non recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? Ecce habes cur illud praeceptum est quod hic penitus impleri non potest. Impletur tamen ex parte, scilicet secundum perfectionem viae. Alia est enim perfectio currentis, alia pervenientis. Facit hoc mandatum ut cursor, qui Deum ante omnia et prae omnibus diligit, nec tamen omnino perficit. Cum autem duo sunt praecepta charitatis, pro utroque saepe unum in hoc verbo: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Et Christus dilectionem proximi specialius commemdatum dilectionis Dei videtur praetermissum; sed bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis, quia qui diligit Deum, non potest eum contemnere quem Deus praecepit diligi; et qui diligit proximum, quid in eo diligit nisi Deum? Ipsa est dilectio ab omni mundana dilectione discreta, quam distinguens Dominus ait: Sicut dilexi vos. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tura usq ad mortem tristis est:¬
& scit hunc calicem non posse
transire nisi biberit: ideo ait.
re calix iste nisi bibam illum
fiat uoluntas tua. sciens se in
consummata passione metũ ca¬
licis transiturum. qui nisi eum
bibisset transire non posset. nec
finis terroris nisi consummata
passione terrori succederet. qͥa
post mortem cius ꝑ uirtutum
głam apłice infirmitatis scan¬
dalum pelleretur. Iutende lec¬
tor his uerbis pia intelligentia:
ne sint tibi uasa mortis. Si xp̃c

Expanded text:
tura, usque ad mortem tristis est; ettura, usque ad mortem tristis est; et scit hunc calicem non posse transire, nisi biberit, ideo ait. re calix iste nisi bibam illum, fiat voluntas tua; sciens in se consummata passione metum calicis transiturum, qui nisi cum bibisset transire non posset; nec finis terroris nisi consummata passione, terrori succederet: quia post mortem ejus per virtutum gloriam apostolicae infirmitatis scandalum pelleretur. Intende, lector, his verbis pia diligentia ne sint tibi vasa mortis. DISTINC
Abbreviated transcription (Latin):
te tam irrationabilis fuerit. ut
pati mortem timuerit. que pa¬
ut transferri a se calicem de preca¬
ꝑ patiendi metum transferri
deprecaretur a se. quod ꝑ dispẽ¬
sationis studium festinaret im¬
plere: Non enim conuenit ut
pati nolit quod pati uelit. ꝙ cũ
pati eum uelle cognosceres. reli¬
giosius fuerat hoc confiteri. ꝗͣ
ad id impie stulticie ꝓrumpere
ut cum assereres ne pateretur
orasse. quem pati uelle cognos¬
ceres. Nonergo sibi tristis. neq
sibi orat transire calicem. sed
discipłis: ne in eos calix passi¬
onis meumbat quem a se tͣn¬
sire orat. ne in his scilicet mane.¬
at. Hon enim rogat ne secum
sit: sed ut a se transeat. Deinde
ait. non sicut ego uolo sed sicut
tu uis: humane in se sollicitu¬
dinis significans consortium.
sed non discernens sententiam
luntatis. Pro hominib gͥ uult
transire calicem ꝑ quem om̃s
ideo pro petro rogabat ne de¬
ficiat fides eius. Sciens gͥ hec
omnia post mortem suam desi¬

Expanded text:
te tam irrationabilis fuerit, ut te tam irrationabilis fuerit, ut pati mortem timuerit, quae paatur, ut transferri a se calicem deprecado enim per patiendi metum transferri deprecaretur a se quod per dispensationis studium festinaret implere? Non enim convenit ut pati nolit, qui pati velit; et cum pati eum velle cognosceres, religiosius fuerat hoc confiteri, quam ad id impiae stultitiae prorumpere, ut eum assereres ne pateretur orasse, quem pati velle cognosceres. Non ergo sibi tristis fuit, neque sibi orat transire calicem, sed discipulis; ne in eos calix passionis incumbat, quem a se transire orat, ne in his scilicet maneat. Non enim rogat ne secum sit, sed ut a se transeat. Deinde ait, Luc. 22: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis, humanae in se sollicitudinis significans consortium, sed non discernens sententiam luntatis. Pro hominibus ergo vult transire calicem, per quem omnes ideo pro Petro rogat, ne deficiat fides ejus. Sciens ergo haec omnia post mortem suam desi
Abbreviated transcription (Latin):
sodm humauum affectum de po¬
tentia patris ãubitasse: sic dicẽs
dubitatur: De se an de patre: De
co utiq cui dicit trausfer: dubi¬
tat hominis affectu. Nam deus
de patre uon dubitat. nec de mor¬
te formidat. ꝓpħa etiam nonctu¬
bitat qui nichil deo ẽẽ impossibi
stitues dm̃: Propħa non dubitat. &¬
filium dubitare tu credis: ut ho¬
mo gͦ dubitat: ut homo locutꝰ ẽ.
his uerbis innui uidetur. quod
xp̃c non in quantum deus ẽ uel
dei filius. sed in quantum homo
dubitauerit affectu humano.
Quod ea ratione dictum accipi
potest: non quia ipse dubita¬
uerit. sed quia modum gessit du¬
bitantis. et hominib dubitare
uidebatur. Uerba hylarii longe
diuersam a p̃missa exprimentia
suis timuisse. nec eum uoluisse
ut sibi non eẽt passio. sed ut a su¬
is transiret calix passionis: ita in¬
quiens. Si passio honorificatura
cum erat. sicut iuda exeunte
ait. nunc honorificatus est filiꝰ
hominis. quomodo cristem eũ
metus passionis effecerit. nisi for¬

Expanded text:
m humanum affectum de Patris potentia dubitasse, sic dicens dubitat, de se, an de Patre? De eo utique cui dicit transfer, dubitat hominis affectu. Nam Deus non de Patre dubitat, nec de morte formidat. Propheta etiam non dubitat, qui nihil Deo esse impossibilstitues Deum? Propheta non dubitat, et Filium dubitare tu credis? Ut homo ergo dubitat, ut homo locutus est. His verbis innui videtur quod Christus non in quantum Deus est vel Dei Filius, sed in quantum homo dubitaverit affectu humano. Quod ea ratione dictum accipi potest, non quia ipse dubitaverit, sed quia modum gessit dubitantis, et hominibus dubitare videbatur. 5. Verba Hilarii longe diversam exprimentia suis timuit; nec enim voluisse ut sibi non esset passio, sed ut a suis transiret calix passionis, ita inquiens: Si passio honorificatura eum erat, sicut, Juda exeunte, ait: Nunc honorificatus est filius hominis; quomodo tristem eum metus passionis effecerat, nisi for
Abbreviated transcription (Latin):
timis in libro de mendacio tradit.
Que diligenter notanda st̃. ut
appareat qd̃ mendaciũ sit ueni¬
ale. et qd damnabile. Erimũ ca-¬
pitale ẽ mendacium. longe late¬
q fugiendum. qd̃ fit in doctrina
religionis: ad quod nulla causa
quisquam debet adduci. Sed̾m

Expanded text:
tom. 4, in lib. de Mendacio, c. 14, tradit; tom. 4, in lib. de Mendacio, c. 14, tradit; quae diligenter notanda sunt, ut appareat quod mendacium sit veniale, et quod damnabile. Primum capitale est mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis, ad quod nulla causa quisquam debet adduci; se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectis nͦ illud quod ꝓ commodo
alterius dicitur eẽ daunabile. qd̃
etiam de mendacio iocoso putari
pot̃. precipue si iterctur. De men¬
dacio autem obstetricũ ⁊ raabqd̾
fuerit ueniale: augustinus tradit
dicens. forsitan sicut obstetrices
non remunerate sunt quia m̃tite
sunt. s quia infantes lib̾aueruñ.
et ꝓpt̾ hanc miscctiam ueniale fuit
peccatum. non tamen nullũ. sic̃
raab lib̾ata ꝓpter lib̾ationem ex-¬
ploratorum ꝓ qua fuit ueniale pec¬
catum. S ne putet quisq in ceteris
peccatis si ꝓpter lib̾ationem homi¬
num fiant ita posse concedi ueniã.
Multa enim mala detestanda:
talem secuntur errorem. Possumꝰ
enim et furando alicui ꝓdeẽ: si pau¬
per cui datur sentit commodum.
et diues cui tollitur non sentit incõ¬
modum. Ita et adulterando pos
tiatur appareat amando morit᷑a.
ꝙ si uixerit penitendo purganda:
nec ideo peccatum graue negabit᷑
tale adulterium. Sc̃iendum ẽ ctiã
octo genera ẽẽ mendacii: ut augꝰ

Expanded text:
fectis vero illud quod pro commodo alterius dicitur esse damnabile, quod etiam de mendacio jocoso putari potest, praecipue si iteretur. De mendacio autem obstetricum et Raab, quod fuerit veniale August. traditdicens: Forsitan obstetrices non remuneratae sunt quia mentitae sunt, sed quia infantes liberaverunt, et propter hanc misericordiam veniale fuit peccatum, non tamen nullum: sic Raab liberata est propter liberationem exploratorum, pro qua fuit veniale peccatum. Sed ne putet quisque in caeteris peccatis, si propter liberationem hominum fiant, ita posse concedi veniam, multa enim mala detestanda talem sequuntur errorem. Possumus enim et furando alicui prodesse, si pauper cui datur sentit commodum, et dives cui tollitur non sentit incommodum. Ita et adulterando posstiatur, appareat amando moritura, et si vixerit poenitendo purganda; nec ideo peccatum grave negabitur tale adulterium. Sciendum est etiam octo esse genera mendacii, ut August.,
Abbreviated transcription (Latin):
eiendum genere mendacil.
tamen tria eẽ genera men¬
dacioꝵ. Sunt enim mendacia q̃¬
dam ꝓ salute uel commodo alicuiꝰ.
non malicia s benignitate dicta:
qualiter obstetrices mentite sunt¬
& raab Est et aliud mendacii
genꝰ quod fit ioco: qd non fallit.
Seit enim cui dr̃ causa ioci diqͥ.
Et hec duo genera mendaciorũ
non sunt sine culpa: s ñ cũ mag¬
na. ꝑfectis si non conuenit menͣ¬
tiri. nec etiam ꝓ temporali uita
alicuius: nẽ ꝓ corpore alteruis am¬
mam suam occidant. Licet aut̃
tis uerum tacere. non falsum di¬
cere: ut siquis non uult hominẽ
ad mortem ꝓdere uerum tace¬
at. s non falsum dicat. Terciũ
ui genus mendacii est. quod ex
malignitate & duplicitate ꝓdit.
cunctis ualde cauendum. His
uidetur innui mendacia illa
que funt ioco uł ꝓ salute alicu¬
nis imꝑfectis ẽẽ utnialia peccata.¬

Expanded text:
I GENERE MENDACII. 1. Sciendum tamen tria esse genera mendaciorum. Sunt enim mendacia quaedam pro salute vel commodo alicujus, non malitia, sed benignitate dicta: qualiter obstetrices mentitae sunt et Raab. Est et aliud mendacii genus quod fit joco, quod non fallit. Scit enim cui dicitur, causa joci dici; et haec duo genera mendaciorum non sunt sine culpa, sed non cum magna. Perfectis vero non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicujus, ne pro corpore alterius animam suam occidant. Licet autem eis verum tacere, sed non falsum dicere: ut si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, sed non falsum dicat. Tertium vero genus mendacii est quod ex malignitate et duplicitate procedit, cunctis valde cavendum. His videtur innui mendacia illa quae fiunt joco vel pro salute alicujus, imperfectis esse venialia peccata
Abbreviated transcription (Latin):
secretiꝰ oꝑat᷑ in eis. ⁊ diuina solũ¬
mͦ ẽ ħ uirtus siue potestas. no
humane efficacie. Illi uͦ qͥ excõ¬
municati sunt uł de heresi ma¬
nifeste notati ñ uident᷑ hoc sa¬
cram̃tũ posse ꝯfic̾e̾. licet sac̾do¬
tessint: qr nemo diero in ipsa
ꝯsecratione offero. s offerimus.
quasi ex ꝑsona eccłie. ⁊ iõ cum
alia sacram̃ta extͣ eccłiã
possint celebrari. de hoc
unen: & adu̾tite u̾itatẽ. Missa
enĩ dr̃. eo qđ celestis missus ad
ꝯseeͣndũ uiuificũ corpꝰ aduemi¬

Expanded text:
ina solummodo est haec virtus sive potestas, non humanae efficaciae. Illi vero qui excommunicati sunt, vel de haeresi manifeste notati, non videntur hoc sacramentum posse conficere, licet sacerdotes sint, quia nemo dicit in ipsa consecratione: Offero, sed: Offerimus, quasi ex persona Ecclesiae. Et ideo cum alia sacramenta extra Ecclesiam possint celebrari, de hoc nomen, et advertite veritatem. Missa enim dicitur, eo quod coelestis nuntius ad consecrandum vivificum corpus ad
Abbreviated transcription (Latin):
munionẽ corꝑis minꝰ ẽẽ sclficatã.
siilloꝵ fiat officio. quoꝵ uita eoꝵ
ocłis udet᷑ ignobił. Heu in quã
magnũ laqueũ incidunt: ut
diuina & occulta misteria plus
ab aliis scĩficata posse fieri credãt.
cũ unꝰ idemq sp̃s sc̾s in tota eccłia
inuisibilit̾ ea mistĩa & oꝑando
scĩficet. & scĩficando bñdicat. Mi¬

Expanded text:
e sanctificatam, si illorum fiat officio quorum vita eorum oculis videtur ignobilis. Heu! in quem magnum laqueum incidunt, ut divina et occulta mysteria plus ab aliis sanctificata posse fieri credant, cum unus idemque Spiritus sanctus in tota Ecclesia invisibiliter ea mysteria et operando sanctificet, et sanctificando benedicat! My