comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locutũ ẽ. uanitatẽ. & dextera eorũ dextera
iniqͥtatis : Inuenit ergo qͦsdã . rep̃hendit:
quia dexterã uerã ꝓsinistra habebant:
Et uerã sinistrã dexterã sibi fecer̃: Quis
isti: exponit consequenter : Om̃is homo
qͥfelicitatẽ ñputat. eẽ. hominis solam.¬
nisi inistis tẽporalib facultatib & delicus.
& affluentia & copiamundi huiꝰ : iste. ẽ
stultus atq ꝓuersus. qͥsinistrã facit sibi dex¬
terã. Tales illierant deqͥb dicit psalmꝰ:
Nonquia adõ non acceꝑant. etiã quȩ tẽporali¬
ter possidebant: sed quia ipsam solã putabant
eẽ. beatã uitã : & nihil aliud reqͥrebant : Au¬
dite enĩ : qͥd de illis consequenter dicit : Quo¬
rũos locutũ ẽ uanitatẽ : & dextera eorũ dex¬
tera iniqͥtatis: & seqͥt᷑: Quorũ filu eorũ uelut
sicut similitudo templi: Cellaria eorum
plena eructantia ex hoc in hoc: Oues eorũ
fecundȩ multiplicantes in exitb suis.
boues eorũ crasse : Non est ruina sȩpis

Expanded text:
tem, et dextera eorum dextera iniquitatis.» Invenit ergo quosdam quos reprehendit, qui dexteram veram pro sinistra habebant, et veram sinistram dexteram sibi fecerant: qui sint isti exponit consequenter. Omnis homo qui felicitatem non putat esse hominis, nisi solum in istis temporalibus facultatibus et deliciis, et affluentia et copia mundi hujus, iste est stultus atque perversus, qui sinistram sibi facit dexteram: tales illi erant de quibus dicit psalmus; non quia a Deo non acceperant etiam quae temporaliter possidebant, sed quia ipsam solam putabant esse beatam vitam, et nihil aliud requirebant. Audite enim quid de illis consequenter dicit: «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis.» Et sequitur: «Quorum filii eorum vevelut similitudo templi. Cellaria eorum plena, eructantia ex hoc in hoc. Oves eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis; boves eorum crassae. Non est ruina sepis,
Abbreviated transcription (Latin):
sed uos ipsiagnoscetis uerũ. eẽ. qđ dicimꝰ:
Vnde autẽ agnoscetis. nisi demonstrante
illo qͥinuobis habitat. quantũ de illonu¬
miat in uobis: & modo intelliget᷑ uerum
tẽ qđ dicimꝰ : quo modo inquiens : quia
sidormiat fidesurã : dormit xpc inuo¬

Expanded text:
sed vos ipsi agnoscetis verum esse quod dicimus. sed vos ipsi agnoscetis verum esse quod dicimus. Unde autem agnoscetis, nisi demonstrante illo qui in vobis habitat, in quantum de illo numiat in vobis, et modo intelligetis verum esse quod dicimus. Quomodo inquies? Quia si dormiat fides vestra, dormit Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sed addidit suꝑmanũ dexterȩ tuȩ. Quid
enĩdexteram nram dscustodit. & sinistrã
nrãm ñ custodit: Nonne ipse nostotos fecit:
non ne qͥfecit nobis dexterã. ipse fecit &si¬
nistrã : Postremo siplacuit dici dedextera
sola. quare dix̃ suꝑmanũ dextere tuȩ
& noniam suꝑ dexterã tuã: cur hoc diceret.
nisi aliquid hic occultũ. qͦpulsando ꝑue¬
niremꝰ absconderet : diceret eñĩ aut dñs
custodit te. & nihil adderet: aut sidex¬
terã addere uoluit. dñscusto ditte suꝑ¬
manũ dexterã tuã: aut certe quia ad di¬
dit manũ hoc diceret. dñs custo diette
suꝑmanũ dexterã tuã : non suꝑ manum
dexterȩtuȩ : Qđ dñs ipse suggerere
dignat᷑: promã uobis Quiet in uobis
habitat : sine dubio facit uos ad ꝓbare
uerũ. eẽ qđ dico : Nã quiddicturi sumꝰ
ignoratis : sed cũ dixerimꝰ non abipsis no¬
bis. uobis ostendẽmꝰ uerũ. eẽ qđ dicimꝰ:

Expanded text:
sed addidit, «super manum dexterae tuae.» Quid sed addidit, «super manum dexterae tuae.» Quid enim? dexteram nostram Deus custodit, et sinistram non custodit? Nonne ipse nos totos fecit? nonne qui fecit nobis dexteram, ipse fecit et sinistram? Postremo si placuit dici de dextera sola, quare dixit, «super manum dexterae tuae,» et non jam, super dexteram tuam? Cur hoc diceret, nisi aliquid hic occultum, quo pulsando perveniremus, absconderet? Diceret enim, aut, «Dominus custodiet te,» et nihil adderet; aut, si dexteram addere voluit, Dominus custodiet te super dexteram tuam; aut certe, quia addidit «manum,» hoc diceret, Dominus custodiet te super manum dexteram tuam, non, «super manum dexterae tuae.» Quod Dominus ipse suggerere dignatur, promam vobis; qui et in vobis habitat, sine dubio facit vos approbare verum esse quod dico. Nam quid dicturi sumus ignoratis; sed cum dixerimus, non ab ipsis nobis vobis ostendemus verum esse quod dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
& si crucifixus. ẽ. ex infirmitate. sed uiuit
amortuis. iañmoritur. & mors ei ultra
ñ dominabit᷑ Recte tibi cantat: Ecce ñ
dormitauit neq dormiet qͥcustodit isrł:
Adhuc forte quȩris carnali sensu qͥs. ẽ.
qͥ ñ dormitauit neq obdormiet : & cũ queris
int̃ homines. falleris. Nũ quã inuenturus es:
Noliergo p̃sumere : de quo quã homine:
Om̃is homo: dormit & dormitauit: Quando
dormitat : cũ portat carnẽ infirmitatis:
quando dormiet : cũ fuerit mortuus: Noli
ergo p̃sumere dehomine : potest dormitare
mortalis. Dormit moriens : noli quertre
qui non dormitat neq dormiet: audi qđ
dormitans. & dormians sed dñs custodi⁊te :
quomodo te custodit: dñs tegum̃ tuũ: suꝑ
manũ dexterȩ tuȩ . Ey afr̃s. intelligamꝰ
adiuuante dñouid sibiuelit dñs tegu¬
m̃tũ suꝑmanũ dexterȩ tuȩ ÷ uidet᷑ en im
mͥ habere sensum occultũ. Quare ñ dixerit
dñs custoditte absolute & simpliciter :

Expanded text:
it a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur» : recte tibi cantat, «Ecce non dormitabit, neque obdormiet, qui custodit Israel.» Adhuc forte quaeris carnali sensu, Quis est, qui «non dormitabit, neque obdormiet?» Et cum quaeris inter homines, falleris; nunquam inventurus es. Noli ergo praesumere de quoquam homine: omnis homo dormit, et dormitabit. Quando dormitat? Cum portat carnem infirmitatis. Quando dormiet? Cum fuerit mortuus. Noli ergo praesumere de homine. Potest dormitare mortalis: dormit moriens. Noli quaerere qui non dormitat, neque dormiet? Audi quidormitans et dormiens, sed Dominus custodit te. Quomodo te custodit? «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» Eia, fratres, intelligamus adjuvante Domino quid sibi velitm super manum dexterae tuae.» Videtur enim mihi habere sensum occultum, quare non dixerit, «Dominus custodiet te,» absolute et simpliciter;
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. paruuli ñ capiunt. Quo modo ergo capi
ergo ascendentes & descendentes.: Ascendentes
qͥ sunt : qͥ proficiunt ad intellectũ spiritalium:
Descendentes qͥ sunt : qui quã uis quantũ homi¬
nes possunt. fruantur intelligentia spiritalũ:
Tam̃ descendunt ad paruulos. utttalia eisdi¬
cant qualia possunt capere. & lacte nutita
possint idonei fieri & ualidi ad capiendũ
cibũ spint̾alem: Esaias frs. etiã ipseadnos
dedescendentib fuit: Nã & ipsi gradus eiꝰ des¬
cendentes apparent: Cũ em̃ diceret despũ¬

Expanded text:
tum, parvuli non capiunt. Quomodo ergo capiuergo ascendentes et descendentes. In illisqui sunt? Qui proficiunt ad intellectum spiritualium. Descendentes qui sunt? Qui quamvis, quantum homines possunt, fruantur intelligentia spiritualium; tamen descendunt ad parvulos, ut talia eis dicant, qualia possunt capere, et lacte nutriti possint idonei fieri et validi ad capiendum cibum spiritualem. Isaias, fratres, etiam ipse ad nos de descendentibus fuit: nam et ipsi gradus ejus descendentis apparent. Cum enim diceret de Sp
Abbreviated transcription (Latin):
REUIS PSALANS EST. & UALAC UTILIS:
quẽ modo nõbis cantatũ audimꝰ. & cantando
respondimꝰ. Nondiu laborabitis in audiendo:
nec in fructuose laborabitis in oꝑando: est eñi
sicut eiꝰtitulus p̃nuntiat cantica graduũ: grece
dentiũ sunt ula scendentiũ: Sed gradus qͥri
in his psalmis positi s̃. ascendentes significant:
Intelligamꝰ ergo tanquã ascensuri: nec ascensiones
pedib corporalib quȩramꝰ: sed sicut in alio psal¬
mo scriptũ . ẽ. ascensiones incorde eiꝰ disposuit
in conualle plorationis. in loco quẽ disposuit:
Dixit ascensiones : ubi: id ẽ. in corde: Vnde a con¬
ualle plorationis: etiã qͦ ascendat᷑. tanquã
deficit sermo humanꝰ: nec explicari potest forte
nec cogitari. Audistis modo cũ apłs legeret᷑ :
qđ oculus ñuidit. nec auris audiuit. nec in
corhominis ascendit : Incor hominis ñas¬
cendit: corhominis illuc ascendat: Ergo
quia oculus ñuidit. nec auris audiuit. nec

Expanded text:
revis Psalmus est, et valde utilis, quem modo nobis cantatum audivimus, et cantando respondimus. Non diu laborabitis in audiendo, nec infructuose laborabitis in operando. Est enim, sicut ejus titulus praenotatur, «Canticum graduum.» Graece dentium sunt vel ascendentium: sed gradus quomodo in his psalmis positi sunt, ascendentes significant. Intelligamus ergo tanquam ascensuri: nec ascensiones pedibus corporalibus quaeramus, sed sicut in alio psalmo scriptum est, «Ascensiones in corde ejus disposuit, in convalle plorationis, in locum quem disposuit» . Dixit «ascensiones;» ubi? Id est, «in corde.» Unde? A «convalle plorationis.» Et jam quo ascendatur, tanquam deficit sermo humanus, nec explicari potest, forte nec cogitari. Audistis modo, cum Apostolus legeretur, «Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» . «In cor hominis non ascendit;» cor hominis illuc ascendat. Ergo quia «oculus non vidit, nec auris audivit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
a quã multis bonis separamini. dũquasi
malis calũnam inifuriunt. sȩusunt:
quando ista dicimꝰ. nã quȩr̃ a mortificare
nos : Apparuer̃ sȩpe impetꝰcorũ : appa¬
ruer̃ insidiȩ Cũ ergo inter insidias illoꝵ¬
uuimꝰ. & qͥb: dicimꝰ amate pacẽ. aduer¬
sant᷑ nobis : Nonne uox ista nrã .ẽ. cũhis
qͥoder̃ pacẽ erã pacificus cũlo quebar illis
qͦsmali homines & mali sua sores. p̃cidere abu¬
nitate inscismata uolebant. uideis dicebat
ille : nũ qͥd paulus ꝓuobis crucifixus. ẽ. aut
in nomine pauli baptitati estis: hoc & nos
dicimꝰ amate pacẽ : a mate xp̃m: Sienim

Expanded text:
a quam multis bonis separamini, dum quasi a quam multis bonis separamini, dum quasi malis calumniamini? Furunt, saeviunt, quando ista dicimus: nam quaerunt et mortificare nos. Apparuerunt saepe impetus eorum, apparuerunt insidiae. Cum ergo inter insidias illopacem, adversantur nobis; nonne vox ista nostra est, «Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus? Cum loquerer illis, quos mali homines et mali suasores praecidere ab unitate in schismata volebant; quid eis dicebat ille? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis» ? Hoc et nos dicimus: Amate
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ : Sieñ pacẽ non odissent: in uni¬
tate mansissent. sed uidelicet ꝓpterea
seseparauer̃ ut iustieẽnt : ut ñ haberent
mixtos in iustos Aut nr̃a. ẽ. istauox: aut
illorũ. Clige cuisit: catholica dic̃ : Non ẽ
dimittenda unitas : ñ ẽ p̃cidenda eccła dĩ
Iudicabit ds̃ demalis: debonis post ea:
Situnc maliabonis separari ñ possunt:
ferendis ad tẽpus : Mali in area nõbi scũ
eẽ. possunt : ihorreo non poss. & forte
hodie qͥmali apparent cras bonier̃ : etqͥ
debonitatȩ hodie suꝑbiunt. crasmali in¬
ueniunt᷑ Quisquis ergo humilit̃ malos
ad tẽ pꝰfert: ipse ꝑueniet a dreqͥem sẽpit̾nã:
Hȩcuox: catholica ẽ : Illorũ autẽ uox
qualis ẽ : non in telligentiũ neq quȩ locunt
neq: de qͥb: ad firmant : netangar inmun¬
dũ: & qͥ te tigerit inmundũ in qͥnabitur:
Separemꝰ nos : nec õmisceam᷑ malis &nosillis:
Amate pacẽ : diligite unitatẽ : nescitis

Expanded text:
unitatem. Si enim pacem non odissent, in uniunitatem. Si enim pacem non odissent, in unitate mansissent. Sed videlicet propterea se separaverunt, ut justi essent, ut non haberent mixtos injustos. Aut nostra est ista vox, aut illorum; elige cujus sit. Catholica dicit: Non est dimittenda unitas, non est praecidenda Ecclesia Dei. Judicabit Deus de malis et bonis postea. Si nunc mali a bonis separari non possunt, ferendi sunt ad tempus: mali in area nobiscum esse possunt, in horreo non possunt. Et forte hodie qui mali apparent, cras boni erunt; et qui de bonitate hodie superbiunt, cras mali invenientur. Quisquis ergo humiliter malos ad tempus fert, ipse perveniet ad requiem sempiternam. Haec vox catholica est. Illorum autem vox qualis est, non intelligentium neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant ? «Ne tangas immundum» ; et, «Qui tetigerit immundum, inquinabitur» : separemus nos, ne commisceamur malis. Et nos illis: Aniate pacem, diligite unitatem. Nescitis
Abbreviated transcription (Latin):
Multi clauso ore exaudiuntur : & multi in mag¬
nisclamorib: non exaudiuntur: affectib
orare debemꝰ & dicere : Nultũ peregrina¬
ta .ẽ. Animamea : cũ his quioderant pacẽ.
erã pacificus Quidenĩ aliuddicimꝰ istis
hereticis nisi cognoscite pac̃ẽ. amate
pacẽ : iustos uos diciti s Siiusti essctis: inter
paleas grana gemeretis : Nã quia sgrana
in catholica eccła & uera grana sunt: idco
tolerant paleã. donec uentilet᷑ area :
quia interpaleas clamant Heum e qđ m
colatꝰns longinquus factꝰ ẽ. in habitaui
cũtabernaculiscedar : in habitaui inquit
cũ paleis: Sed qͥmodo depalea multꝰ fumꝰ
exrt: siccedar tenebrȩ : In habitaui cũta¬
bernaculis cedar : multũ peregrinata.ẽ.
anima mea. Frum̃torũ uox. ẽ. int̃paleas
gem̃tiũ. hȩc loqͥmur illis quioder̃ pacẽ
& dicimꝰ cũhis qͥoder̃ pacẽ . crã pacificus:
Qui sunt qͥoder pacẽ : qui conscindunt

Expanded text:
Multi clauso ore exaudiuntur, et multi in magMulti clauso ore exaudiuntur, et multi in magnis clamoribus non exaudiuntur. Affectibus orare debemus, et dicere, «Multum peregrinata est anima mea: cum his qui oderunt pacem, eram pacificus.» Quid enim aliud dicimus istis haeriticis, nisi, Cognoscite pacem, amate pacem? Justos vos dicitis. Sed si justi essetis, inter paleam grana gemeretis. Nam quia grana sunt in Catholica, et vera grana sunt; ideo tolerant paleam, donec ventiletur area; quia inter paleam clamant, «Heu me, quod incolatus meus longinquus factus est! inhabitavi cum tabernaculis Cedar.» Inhabitavi, inquit, cum paleis. Sed quomodo de palea multus fumus exit, sic de Cedar tenebrae. «Inhabitavi cum tabernaculis Cedar: multum peregrinata est anima mea.» Frumentorum vox est, inter paleas gementium. Haec loquimur illis qui oderunt pacem; et dicimus, «Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus.» Qui sunt qui oderunt pacem? Qui conscindunt
Abbreviated transcription (Latin):
grinationissuȩ : dixit se peregrinari in taberna¬
culis cedar : Suare : qui a multũ peregrinata ẽ.
animamea : Ibi peregrinatur. ubi a scendit :
non corpore peregrinat᷑. ñ corpore ascendit :
Sedubi ascendit: ascensiones inquit incorde:
Siergo ascendit in corde : non ascendit Non¬
ascendit ꝑ ascensiones cordis: nisi anima quȩ
peregrinatur : Sed donec ꝑueniat : multum
quãuera cantetis : nisi cȩperitis facere qđ can¬
tatis: Quantũ libet illud dic̃ã. quo modo libet
exponã. qualib cũq uerbis uersem : non intrat
incor eiꝰ in quonon ẽ opus eiꝰ. Incipite agere:
& uidete qͥd loquam̃ : Tunc ad singula uerba
lacrimȩ ꝓfluunt : tunc psalmꝰ cantatur & facit
cor qđ in psalmo cantatur : Quã multi enĩ sonañ
uoce & corde muti sunt: & quã multi tacent
labus. & clamant affectu : quia adcor
hominis auresdĩ ÷ sicut aures corporales
ados hominis siccor hominis ad auresdĩ:

Expanded text:
grinationis suae, dixit se peregrinari in tabernagrinationis suae, dixit se peregrinari in tabernaculis Cedar. Quare? Quia «multum peregrinata est anima mea.» Ibi peregrinatur, ubi ascendit. Non corpore peregrinatur, non corpore ascendit. Sed ubi ascendit? «Ascensiones,» inquit, «in corde.» Si ergo ascendit in corde, non ascendit per ascensiones cordis nisi anima quae peregrinatur. Sed donec perveniat, «multum tis probare quam vera cantetis, nisi coeperitis facere quod cantatis. Quantumlibet illud dicam, quomodolibet exponam, qualibuscumque verbis versem, non intrat in cor ejus in quo non est opus ejus. Incipite agere, et videte quid loquamur. Tunc ad singula verba lacrymae profluunt, tunc Psalmus cantatur, et facit cor quod in Psalmo cantatur. Quam multi enim sonant voce, et corde muti sunt? Et quam multi tacent labiis, et clamant affectu? Quia ad cor hominis aures Dei: sicut aures corporis ad os hominis, sic cor hominis ad aures Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
sic habet qđ cedar adisma hel ꝑtinet. Ergo
isaac cũ ismahel . id.ẽ. qͥ ꝑtinent a disa acꝰ
inter illos uiuunt qͥꝑtinent a dismahel :
Isti sursũ uolunt ascendere : illi deorsũ uolunt
p̃mere : Istiuo lare uolunt addm̃: illi conant᷑
pennas euellere : Nãq apud apłm. ita dr̃¬
lib: sed qͥd dicit scriptura : eice ancillam.
& filiũ eiꝰ : Non enĩ heres erit filius ancillȩ
cũ filio meo isaac: Sed hoc qđ dicit eice.
quando erit : quando area cȩperit uentilari:
Modo autẽ quando eiciatur: heume qđ in¬
colatusm̃s longinqus factus ẽ: in habitaui
cũ tabernaculis cedar : et exponit nobis
dixit peregrinari: Corpus peregrinatur
locis : anima peregrinatur a ffectib: : Siama
exercenꝰ᷑ ut redeamꝰ adcaritatẽ : Sicadamꝰ int̾rã:
marcescimꝰ & putrescimꝰ. Iste autẽ quiceciderat : des¬
censu ẽ ad eum ut ascenderet: In tendens t̃pꝰ pere¬

Expanded text:
sic habet, quod Cedar ad Ismael pertinet . Ergo sic habet, quod Cedar ad Ismael pertinet . Ergo Isaac cum Ismael; id est, qui pertinent ad Isaac, inter illos vivunt, qui pertinent ad Ismael. Isti sursum volunt ascendere, illi deorsum volunt premere: isti volunt volare ad Deum, illi conantur pennas evellere. Namque apud Apostolum ita dSed quid dicit Scriptura? «Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac» . Sed hoc quod dicit, «Ejice,» quando erit? Quando area coeperit ventilari. Modo autem antequam ejiciatur, «Heu me, quod incolatus meus longinquus factus est! inhabitavi cum tabernaculis Cedar.» Et exponit nobis, dixit peregrinari. locis, ita anima peregrinatur affectibus. Si exerceamur, ut redeamus ad charitatem. Si cadamus in terram, marcescimus et putrescimus. Iste autem qui ceciderat, descensum est ad eum, ut ascenderet. Intendens tempus pere
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. ab undantiã filiorũ. fȩcunditatẽ
frugũ : om̃ia ista ꝓmissiones sunt terrenȩ.
infigura spiritaliter intelliguntur : uo¬
modo iherłm terrena. umbraerat regni
cȩlestis. & regnũ terrenũ umbra eratꝰ
regnicȩlorũ: Isma hel mumbra: isaac in
luce. Siergo isma hel intenebris: isaac
quia ibi tenebrȩ : Pinguiores enĩ umbrȩ : tene¬
brȩ sunt : Ergo ismahel intenebris: isaa e
inluce : Quicũq hic etiã in eccła. terrenã
felicitatẽ quȩr̃ adõ: adhuc adismahel ꝑti¬
nent: Ipsi sunt qͥcontradicunt. spiritalib
ꝓficientib & detra hunt illis. & habent
labia iniqua. & linguas subdolas: Contra
quos rogauit iste ascendens : & appositi suq̃
ei carbones desolatorii. & sagittȩ potentis
acutȩ : Inter illos enĩ uiuit : donec tota area
uentiletur. Ideo dix̃ inhabitaui cũ taberna¬
culiscedar. Nã & ipsa tabernacula ismahel
cedar dicta sunt: sic habet liber geneseos:

Expanded text:
tionem, abundantiam filiorum, fecunditatem tionem, abundantiam filiorum, fecunditatem frugum. Omnia ista promissiones sunt terrenae. In figura spiritualiter intelliguntur, quomodo Jerusalem terrena umbra erat regni coelestis, et regnum terrenum umbra erat regni coelorum. Ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo Ismael in umbra, quia ibi tenebrae. Pinguiores etenim umbrae tenebrae sunt. Ergo Ismael in tenebris, Isaac in luce. Quicumque hic etiam in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Deo, adhuc ad Ismael pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua et linguas subdolas. Contra quos rogavit iste ascendens, et appositi sunt ei carbones desolatorii, et sagittae potentis acutae. Inter illos enim adhuc vivit, donec tota area ventiletur: ideo dixit, «Inhabitavi cum tabernaculis Cedar.» Nam et ipsa tabernacula Ismael, Cedar dicta sunt. Sic habet liber Geneseos;
Abbreviated transcription (Latin):
Quos quid t̃m cõmemorat apłs. & adimagi¬
nem duorũ testam̃torũ. eẽ. dicit: Vnꝰ dean¬
cilla erat: alter delibera. Exancilla.
isma hel erat: Delibera sarra quẽ suscepit
ex desperatione ꝑ fidem. isa ac erat. Vterq
ex semine abrahȩ : sed nonuterq heres
abra hȩ : de abra ham natus unꝰ : sed tam̃
non hereditatꝰ : Alter etiã heres ñ solũ
filius. sed etheres: In ismahel sunt om̃s:
qͥ carnaliter colunt dm̃: Ad ipsos enĩ. &
uetus testam̃tũ ꝑtinet : Quia sic dix̃ apłs:
sublege uolentes. eẽ. non audistisꝯscriptũ. ẽ.
enĩ qđ abraham duos filios habuit: unũ
deancilla & unũ delibera. Quȩ sunt in alle¬
goria : Hȩc sunt duo testa m̃ta. Iuȩ sunt
duo testam̃ta e unũ uetꝰ : & alterũ nouum:
Vetꝰ testam̃ tũ adõ. & nouũ testam̃tũ ado
Q uomodo deabra ham. &ismahel &isa ac:
terrenã hierłm. terrenã palestinã. regnum
terrenũ. salutẽ terrenã hostiũ subiuga¬

Expanded text:
quos quidem commemorat Apostolus, et ad imagiquos quidem commemorat Apostolus, et ad imaginem duorum testamentorum esse dicit: unus de ancilla erat, et alter de libera. Ex ancilla, Ismael erat; de libera Sara, quem suscepit ex desperatione per fidem, Isaac erat. Uterque ex semine Abrahae, sed non uterque haeres Abrahae. De Abraham natus unus, sed tamen non haereditat: alter etiam haeres; non solum filius, sed et haeres. In Ismael sunt omnes qui carnaliter colunt Deum. Ad ipsos enim et vetus testamentum pertinet: quia sic dixit Apostolus, «Sub Lege volentes esse, Legem non audistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera; quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo testamenta.» Quae sunt duo testamenta? Unum vetus, et alterum novum. Vetus testamentum a Deo, et novum testamentum a Deo; quomodo de Abraham et Ismael et Isaac. terrenam Jerusalem, terrenam Palaestinam, regnum terrenum, salutem terrenam, hostium subjuga
Abbreviated transcription (Latin):
a finib: terrȩ adte clamaui. cũ angeret᷑ cormeũ:
Huiꝰergo hominis : longinqua peregrinatio
facta .ẽ. in termalos: & tanquã diceret᷑ illi
longinqua facta ẽ. Sed qͥd. sicũ bonis eẽt : sicũ
bonisieẽt. non diceret. Heume: heu: uox. ẽ.
miseriȩ liox . ẽ. calamitatis & infelicitatis:
Sed tam̃ in spe. quia iam uł gemere didicit:
Multienĩ &miseri sunt & nongemunt : & pere¬
grinantur & redire nolunt: Iste iã uolens
redire. cognoscit infelicitatẽ peregrinatio¬
nis suȩ quia agnouit illã. redire & ascendere
incipit: quia cantica gradum cȩpit cantare.
V biergo gemit. & inter quos in habitat: In ha¬
bitaui cũ tabernaculis cedar: Verbũ hoc
quia hebreũ ẽ: ꝓcul dubio non intellexistis
Quid ẽ in habitam cũ tabernaculiscedar:
cedar quantũ meminimꝰ ex interp̃tatione
nominũ hebreorũ : tenebras significat :
Interp̃tatũ cedar latine : tenebre dicunt᷑:
Nostis autẽ duos filios habuisse abra ham ꝑ

Expanded text:
«A finibus terrae ad te clamavi, dum angeretur cor meum» . Hujus ergo hominis longinqua peregrinatio facta est inter malos. Et tanquam diceretur illi, longinqua facta est.» Sed quid, si cum bonis esset? Si cum bonis esset; non diceret, «Heu me!» Heu, vox est miseriae, vox est calamitatis et infelicitatis; sed tamen in spe, quia jam vel gemere didicit. Multi enim et miseri sunt, et non gemunt, et peregrinantur, et redire nolunt. Iste jam volens redire, cognoscit infelicitatem peregrinationis suae: quia agnovit illam, redit; et ascendere incipit, quia Canticum graduum coepit cantare. Ubi ergo gemit, et inter quos habitat? «Inhabitavi cum tabernaculis Cedar.» Verbum hoc quia hebraeum est, procul dubio non intellexistis. Quid est, «Inhabitavi cum tabernaculis Cedar?» Cedar, quantum meminimus ex interpretatione nominum hebraeorum, Tenebras significat. Interpretatum Cedar latine, Tenebrae dicuntur. Nostis autem duos filios habuisse Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
deinde uult docere. Pronuntiahit inqͥt lingua
mea eloqͥatua : quia om̃ia mandatatua iudicia:
Cũ hȩc se ꝓnunciaturũ dicit: utiq minister
fit uerbi: Iuãuis enĩ ds̃ doceat intrinsecus:
tam̃ fides exaudita.ẽ: & qͦmodo audient nisi
p̃dicante: neq enĩ quia ds̃ dat in crem̃ttm
Ideo non.ẽ plantandũ neq gau̾den dũ Scit autẽ¬
quȩ pericula secutura sint a contradicentaib
& ꝑsequentib cũ fuerit ꝓnuntiator eloqͥorũdi:
ꝓpter qđ adiunxit Eiat manꝰtua saluũ
me facere : qr mandata tua clegi. ut nontimerẽ
Nec solũ cormeũ teneret. sed lingua etiam
ꝓñtiaret eloquia tuamandatatua elegi:
timorẽq: amore conpressi. Fiat ergomanꝰ
tua : ut saluũme demanu facias aliena:. Sic
autẽ ds saluos martires fecit : cũ eos in anima
ñ ꝑmisit occidi : Nã scđ m carnẽ iuana salus
hominis. Potest & sic accipr Eiat manꝰtua :

Expanded text:
 inquit, «lingua mea eloquia tua, quia omnia mandata tua justitia». Cum haec se pronuntiaturum dicit, utique minister fit verbi. Quamvis enim Deus doceat intrinsecus; tamen fides ex auditu est: et quomodo audiunt sine praedicante ? Neque enim quia Deus dat incrementum , ideo nonquae pericula secutura sint a contradicentibus et persequentibus, cum fuerit pronuntiator eloquiorum Dei: propter quod adjunxit, «Fiat manus tua, ut salvum me faciat; quia mandata tua elegi.» Ut non timerem, nec solum cor meum teneret, sed lingua etiam pronuntiaret eloquia tua; «mandata tua elegi,» timoremque amore compressi. Fiat ergo manus tua, ut salvum me de manu facias aliena. Sic autem Deus salvos martyres fecit, cum eos in anima non permisit occidi: nam secundum carnem vana salus hominis . Potest et sic accipi. «Fiat manus tua,»
Abbreviated transcription (Latin):
dne : scđm eloqũtuũ eripeme : Repetit
qͦdammodo qđ petiuit: Nã qđ prius dixerat.
Ad ꝓpinquet oratiomea inc̃spectutuo dne.
huic simile .ẽ. qđ ait posterius Intret postu¬
latio mea inc̃spectutuo dñe : Et qđ prius
scđm eloqͥũ tuũ. dam intellectũ. huic congruit
qđ posterius scđin eloqũ tuũ eripeme : Acci¬
piendo qͥppe intellectũ eripit᷑: qđ ꝑseipsum
labiam eahpͥmnũ cũdo cuerisme iustificationes
tuas: Nouimꝰ quẽ ad modũ doceat ds̃: eos
& didicit. uenit ad eũ. qͥ iustificat impiũ:
ut ñ solũ memoria retinendo. uerũ etiã faci

Expanded text:
dum eloquium tuum eripe me.» Repetit quodammodo quod petivit. Nam quod prius dixerat, «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine;» huic simile est quod ait posterius, «Intret postulatio mea in conspectu tuo, Domine;» et quod prius, «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum;» huic congruit quod posterius, «Secundum eloquium tuum eripe me.» Accipiendo quippe intellectum eripitur, qui per seipsum «labia mea hymnum, cum docueris me justificationes tuas.» Novimus quemadmodum doceat eos et didicit, venit ad eum qui justificat impium : ut non solum memoria retinendo, verum etiam facie
Abbreviated transcription (Latin):
& exposui : Qđ ꝓfecto melius sapientiores doctio¬
resq fecer̃ siue facturi sunt : Nec ideo tam̃ e nrm
de eẽ debuit ministeriũ : maxime idem efflagi¬
tantib fr̃ib qͥbussum debitor huiꝰ officui Qđ
autẽ dealphabeto hebreo ubi octoni uersus
singulis subiacent litteris. atq ita psalmꝰ totꝰ
contexit᷑ nihil dixi ñ sit mirũ qm̃ nihil qđ
ad istũ ꝓprie ꝑtineret inueni : Non enĩ solus
habethas litteras : Illud sane sciant. qͥ hoc
ingreca & latina scriptura inuenire ñ pos¬
p̃ponitur littera incipere. sicut nobis abeis
qui illas nouer̃ litteras indicatũ ẽ : Qđ multo
diligentius factũ ẽ: quã nr̃i uł latine uł
pum cequos abecedarios uocant psal mos
facere consuer̃ : Non eñi om̃s uersus donec
clauda t̃ ññyũ aũ c̃sed solos primos ab eadẽ pm
littera incipiunt. quã p̃ponunt:

Expanded text:
et exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioet exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt, sive facturi sunt; nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni versus singulis subjacent litteris, atque ita Psalmus totus contexitur, nihil dixi, non sit mirum, quoniam nihil quod ad istum proprie pertineret inveni: non enim solus habet has litteras. Illud sane sciant qui hoc in graeca et latina scriptura, quoniam npraeponitur, littera incipere; sicut nobis ab eis qui illas noverunt litteras, indicatum est. Quod multo diligentius factum est, quam nostri vel latine vel punice, quos abecedarios vocant psalmos, facere consueverunt. Non enim omnes versus donec claudatur periodus, sed solos primos ab eadem littera incipiunt, quam praeponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑsona ꝑtotũ psalmũ loquȩbatur ostendit:
Grraui in qͥt sicut ouis ꝑdita: quȩre seruũ tuũ
qr mandata tua ñsũ oblitꝰ. Non nulli codices
ñhabent quȩre : seduunfica: Cna qͥppe sylla¬
ba inter .ẽ. qua int̃se greco distans ⁊ eson.
ã teteson: unde &ipsi codices greciuariant :
sed qđ libet horũsitiouis ꝑdita quȩrat᷑ ouis
ꝑdita uniificetur  Propt̃ quã pastor eiꝰ non a¬
ginta nouẽ dimisit inmontib & eã quȩrens uida¬
itis laceratꝰ ẽ. uepribus. Sed adhuc quȩritur
adhuc quȩrat᷑ ex parte inuenta ad hucquȩ¬
rat᷑: Ex ea nãq parte quadicit iste. mandata
tua non sumoblitꝰ inuenta ẽ : sed ꝑ eos qͥman¬
data dĩ eligunt. colligunt. diligunt. adhuc
quȩrit᷑: & ꝑsui pastoris sanguinẽ fusũ atq dis¬
ꝑsũ in om̃ib gentib inuenit᷑ Ut potui quantũ
ad nõ adiutussũ: psalmũ istũ magnũ ꝑtractaui

Expanded text:
ur, ostendit. ur, ostendit. «Erravi,» inquit, «sicut ovis perdita; quaere servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus.» Nonnulli codices non habent «quaere,» sed «vivifica.» Una quippe syllaba interest, qua inter se in graeco distant ζῆσον et ζήτησον: unde et ipsi codices graeci variant. Sed quodlibet horum sit, ovis perdita quaeratur, ovis perdita vivificetur, propter quam pastor ejus nonaginta novem dimisit in montibus, et eam quaerens , Judaicis laceratus est vepribus. Sed adhuc quaeritur, adhuc quaeratur, ex parte inventa adhuc quaeratur. Ex ea namque parte, qua dicit iste, «Mandata tua non sum oblitus,» inventa est; sed per eos qui mandata Dei eligunt, colligunt, diligunt, adhuc quaeritur, et per sui pastoris sanguinem fusum atque dispersum, in omnibus gentibus invenitur. 8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psalmum istum magnum pertractavi
Abbreviated transcription (Latin):
erat creator: Ced cũ familiaresit scripturȩ fiat
manꝰ tua & facta .ẽ. manꝰdñi: nescio utrum
possit hic sensus in eis locis om̃ib obtineri:
Sane ibi audiamꝰ qđ seqͥt᷑: Concupiui saluta¬
re tuũ dñe: etiã nolentib om̃ib inimicissa¬
lutare dĩ nobis xp̃c occurrat: Ipsum se concu¬
pisse iusti antiqͥ ueracissime consitent᷑: Ipsum
concupiuit ecđa uenturũ deuiscerib matris :
Ipsum concupiscit eccła sedentemaddexterã
patris: Subiungit᷑ autẽ huic sententiȩ. Etlex
tua meditatiomea: Quialex ꝑhibet testimo¬
niũ xp̃o: Sed in hac fide cũ corde creditur
adiustitiã . ore confessio fit ad salutẽ : fre¬
mant gentes. meditent᷑ popłi inania: Occida¬
tur certe caro. dũ p̃dicatte Quit anima
mea & laudabitte: & iudicia tua adiuuabuq̃
me : Iudicia qͥppe illa sunt. quȩtẽpꝰ erat ut
inciperet ad omodñi : sed ad iuuabunt me
inqͥt : Et qͥs ñ uideat quantũ adiuuerit ecđam
sanguis eccłȩ̃. quanta exilla sem̃te seges

Expanded text:
erat Creator. Sed cum familiare sit Scripturae, «Fiat manus tua;» et, «Facta est manus Domini» : nescio utrum possit hic sensus in eis locis omnibus obtineri. Sane ubi audimus quod sequitur, «Concupivi salutare tuum, Domine;» etiam nolentibus omnibus inimicis, salutare Dei nobis Christus occurrat: ipsum se concupisse justi antiqui veracissime confitentur, ipsum concupivit Ecclesia venturum de visceribus matris, ipsum concupiscit Ecclesia venturum a dextera Patris. Subjungitur autem huic sententiae, «Et lex tua meditatio mea est:» quia lex  175. Sed in hac fide, cum corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ; fremant gentes, populi meditentur inania , occidatur certe caro dum praedicat te: «Vivet anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me.» Judicia quippe illa sunt, quae tempus erat ut inciperent a domo Domini . Sed «adjuvabunt me,» inquit. Et quis non videat quantum adjuverit Ecclesiam sanguis Ecclesiae? quanta ex illa semente seges
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑat aliquẽ in effabilͫ beatitudinis locũ:
que sibi disposuit. qͥascensiones etiã in corde
suo dispofuit: sed ubi: in conualle plorationis:
Conuallis humilitatẽ significat: mons celsitu¬
dinẽ significat : Est mons qͦ ascendamꝰ: spirit᷑alis
quȩdã celsitudo : & qͥs ẽ. istemons qͦa scendimꝰ.¬

Expanded text:
aliquem ineffabilem beatitudinis locum, quem tibi disposuit qui ascensiones etiam in corde tuo disposuit. Sed ubi? «In convalle plorationis.» Convallis humilitatem significat; mons celsitudinem significat. Est mons quo ascendamus, spiritualis quaedam celsitudo. Et quis est iste mons quo ascendim
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tiosa ẽ morsscõrũeiꝰ : Ecce ñ solũ ñ contẽp¬
nunt : uerũ etiã magnis honorib p̃feruntur
martẏres eiꝰ: Ecce filius ille iutuor qͥ ꝓpores
qͦs pascebat id ẽ. ꝓinmundis dȩ monib
cans & maximis laudib: qͦs contẽpnebat
exaltans. mortuus erat & resurrexit. per¬
erat & inuentus ẽ: Hoc tã magno lucro
correctionis. conuersationis & redẽptionis
inimicorũ suorũ corpꝰ xpĩ dõ dix̃: aufer ame

Expanded text:
pretiosa est mors sanctorum ejus ; ecce non solum non contemnuntur, verum etiam magnis honoribus praeferuntur martyres ejus. Ecce filius ille junior qui pro porcis quos pascebat, id est, pro immundis daemonibus cans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat et revixit, perierat et inventus est . Hoc tam magno lucro correctionis, conversionis et redemptionis inimicorum suorum corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me
Abbreviated transcription (Latin):
regrinꝰ sicutom̃s patres mei. Nonait sicut
om̃s homines. sed dicendo sicut õms patres
mei. iustos ꝓculdubio uult intelligi. qͥeotẽ¬
pore p̃cesser̃ & in hac peregrinatione gem¬
tupio suꝑne patriȩ suspirarunt: De qͥb
scriptũ ẽ adhebreos. scđm fidẽ mortuisu
Hi om̃s cũ non accepissent ꝓmissiones. sed
longe eas uidentes. & salutantes. & confiten¬
tes: quia hospite s& peregrini sunt suꝑt̃rã:
Quienĩ talia dicunt: ostendunt quia patriã
quȩr̃: & siqͥdem eiꝰ memores ẽent. a qua
discesserant: habuissent tẽpꝰreuertendi:
Nunc autẽ meliorẽ appetunt : id ẽ cȩlestẽ:

Expanded text:
regrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut regrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut omnes homines; sed dicendo, «sicut omnes patres mei,» justos procul dubio vult intelligi, qui eum tempore praecesserunt, et in hac peregrinatione gemitu pio supernae patriae suspirarunt. De quibus scriptum est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃taa sunt. In qͥlini non habentes ꝓpriam
domũ. habitant in alieno: Incolȩ autem¬
uł aduenȩ utiq aduenticu ꝑhibent᷑ ubi
magna deanima exoritur quȩstio: Neq
enĩ scđm corpꝰ dictũ uideri potest in cola
uł aduena. uł inqͣlinꝰ sũ int̃ra: cũ de terra
corpꝰoriginẽ ducat: Sedhac ꝓfundissima
quȩstione. nihil audeo definirȩ. Siue enĩ
ꝓpt̃ animã quȩ absit ut putet᷑ ex terra
merito dici potuerit. inqͥlinꝰ. uł incola.
uł aduena egosũ int̃ra. siue scđm totum
hominẽ quia para dysi aliquando ciuis
fuit. ubiutiq ñ erat qͥista dicebat. siue
qđ ẽ. a b om̃i controuersi a liberius ñ om̃is
homo posset hocdicere : sed cui patria ꝓmis¬
putare sententiã : ut id eo nos int̾ra in qͥlinos.
uł in colas. eẽ. dicamꝰ: quia suꝑnã patriam
undepignꝰ accepimꝰ. & qͦ ꝑuenientes nũ quã
in de migremꝰ. inuenimꝰ: Nã &ille qͥinalio
psalmodicit. inqͥlinꝰ egosũ apudte. & pe¬

Expanded text:
s. inquilini non habentes propriam domum, sed habitantes in alieno. incolae sivel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel «advena,» vel «inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod est ab omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promisputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et pe
Abbreviated transcription (Latin):
principũ fuit. inuentos martires ꝑdere :
Consilium patientiũ martirũ fuit: in imicos
ꝑditos in uenire: Reddebant illimala ꝓbo¬
nis: istibona ꝓmalis: Quidergo mirũ. sull
occidendo defecer̃. isti moriendo incer̃:¬
Quid in quã mirũ simart̃ res sȩuientib gedib
tẽporalẽ mortẽ pacientissime ꝑtuler̃.
&gentes martͣrib: orantib: ad et̃ nã uitã
ꝑuenire potuerunt : dũ corpꝰ xp̃i sic exerce¬
ret᷑ ut & martͥria meditaretur. & malis
marq̃rũ ꝑsecutorib: bona precatur:¬

Expanded text:
principum fuit inventos martyres perdere; consilium patientium martyrum fuit, inimicos perditos invenire. Reddebant illi mala pro bonis, isti bona pro malis. Quid ergo mirum, si isti occidendo defecerunt, illi moriendo vicerQuid, inquam, mirum si martyres saevientibus Gentibus temporalem mortem patientissime pertulerunt, et Gentes martyribus orantibus ad aeternam vitam pervenire potuerunt; dum corpus Christi sic exercetur, ut et martyria meditetur, et malis martyrum persecutoribus bona precetur
Abbreviated transcription (Latin):
obꝓbriũ: ubi ille contẽptus : abier̃ atq
transier̃ : & quia inuentisunt qͥ perierant :
illa perierent: Sed quando eccła tali a
p̃cabat᷑: illa patiebat᷑: Et enĩ seder̃
principes inqͥt : & aduersu melo quebant᷑:
nde ꝑsecutio grauiserat : quia ex̃ sedentes
hoc. ẽ iudicariis sedentib eminentes. prin¬
cipes decernebant : Referhoc ad ipsum
caput: inuenies sedisse principes iudȩorũ.
Refer hoc ad corpꝰ eiꝰ id ẽ. eccłam: inuenies
reges terrȩ excogitasse atq iussisse. qͦmo¬
principes & aduersũme loquebant᷑ : ser¬
uus autẽ tuus exercebatur in tuis iustifi¬
cationibus : Qualis exercitatio hȩc fuerit.
qͥ nosse desideras: qđ ad iunxit intellige:
Nam & testimonia tua meditatiomea. ẽ.
& consiliũ meũ iustificationes tuȩ: Recole
qđ superius cõm̃daui testimonia. eẽ.

Expanded text:
opprobrium? ubi ille contemptus? Abierunt atque transierunt; et quia inventi sunt qui perierant, illa perierunt. Sed quando Ecclesia talia precabatur, illa patiebatur. «Etenim sederunt principes,» inquit, «et adversum me loquebantur.» Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, hoc est judiciariis sedibus eminentes, principes decernebant. Refer hoc ad ipsum caput; invenies sedisse principes Judaeorum, Refer hoc ad corpus ejus, id est Ecclesiam; invenies reges terrae excogitasse atque jussisse quomoprincipes, et adversum me loquebantur: servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus.» Qualis exercitatio haec fuerit, qui nosse desideras, quod adjunxit intellige: «Nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae.» Recole quod superi
Abbreviated transcription (Latin):
lã . eẽ difficiliorẽ & mirabiliorẽ. quã ut
suos qͥs. diligat inimicos: Siergo exercita¬
& diligeret eos aqͥbus obꝓbrantibus & con¬
tẽpnentibus ꝓpter ipsa martyͥria ꝑsecuti¬
ones patiebatur : Non enĩꝓse sicut iam
cõm̃dauimꝰ sed pipsis potius orabat dicens
Aufer ame obꝓbriũ & contẽptũ: Seder̃ ergo
principes & aduersum me loquebant᷑. seruus
autẽ tuus exercebat᷑ in iꝰtificationib tuis:

Expanded text:
iorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercet diligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis potius orabat dicens, «Aufer a me opprobrium et contemptum. Sederunt» ergo «principes, et adversum me loquebantur: servus au
Abbreviated transcription (Latin):
dicat dño dõ suoͣ Aufer ame obꝓbrium
& conteptũ : quia martyriatua ex qͥsiui :
Id ẽ. ob ꝓbriũ qđ ideo audio & contẽptũ qđ
ideo contẽpnor quia martiria tua exqͥsi¬
ui. aufer ame: Iniici enĩ mei qͦs ame p̃cipis
diligi. qͥmagis magisq moriuntur: & pereuq̃
cũ martyria tua contẽpnunt & oriminant᷑
inme: ꝓfecto reuiuiscunt & inueniuntur
simartyria tua uenerent᷑ inme : Ita factũ ẽ
hocuidemꝰ : Ecce martrtũ xp̃t & apud ho¬
mines &in hoc mundo ñ solũ non .ẽ. ob ꝓ¬

Expanded text:
dicat Domino Deo suo, «Aufer a me opprobrium dicat Domino Deo suo, «Aufer a me opprobrium et contemplum, quia» martyria «tua exquisivi:» id est, opprobrium quod ideo audio, et contemptum quo ideo contemnor, quia martyria tua exquisivi, aufer a me. Inimici enim mei, quos a me praecipis diligi, qui magis magisque moriuntur et pereunt, cum martyria tua contemnunt et criminantur in me, profecto reviviscent et invenientur, si martyria tua venerentur in me. Ita factum est; hoc videmus. Ecce martyrium Christi, et apud homines et in hoc mundo, non solum non est o
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia tua ex qͥsu: Testimonia
grece : margria nuncupatur : Quo uer
bo. iã utim̃ ꝓlatino: Vnde illos qͥ propt̃
testimoniũ xp̃i diuersis passionibus hu¬
miliati sunt & usq ad mortẽ ꝓueritate
certarunt : ñ testes qđ latine utiq possemꝰ.
sed grecemartẏres appellamꝰ. Qm̃ hoc gͦ
familiarius auditis &dulcius. sic accipi¬
amꝰ hȩc uerba. tanquã dictũ sit Aufer
ame obꝓbriũ & contẽptũ. qm̃ martyria
tua exquisiui : Xp̃i corpꝰista cũdicit.
nũqͥ dabimpiis & suꝑb audire obꝓbriũ
& contẽptũ ulła deputat poenã: cũ potius
inde ꝑueniret ad coronã : curergo quasi
graue aliqͥd & intolerabile abse poscit
auferri: nisi quia ut dixi orat ꝓipsis im¬
litatis xp̃ĩanȩ medicinã quasola tͦmor
ille sanat᷑ qͦ inflaticecidimꝰ. & iacentes
amplius intuminmꝰ eadẽ suꝑbia ꝑmanente
& crescente contẽpnere : Dicat itaq corpꝰ
xp̃i. iã enĩ diligere didicit inmicossuos.

Expanded text:
testimonia tua exquisivi.» Testimonia testimonia tua exquisivi.» Testimonia graece martyria nuncupantur, quo: unde illos qui propter testimonium Christi diversis passionibus humiliati sunt, et usque ad mortem pro veritate certarunt, non testes, quod latine utique possemus, sed graece martyres appellamus. Quoniam hoc ergo familiarius auditis et dulcius, sic accipiamus haec verba tanquam dictum sit, «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam» martyria «tua exquisivi.» Christi corpus ista cum dicit, numquid ab impiis et superbis audire opprobrium atque contemptum ullam deputat poenam, cum potius inde perveniat ad coronam? Cur ergo quasi grave aliquid et intolerabile a se poscit auferri, nisi quia, ut dixi, orat pro ipsis inlitatis christianae medicinam, qua sola tumor ille sanatur quo inflati cecidimus et jacentes amplius intumuimus, eadem superbia permanente et crescente contemnere? Dicat itaque corpus Christi; jam enim diligere didicit inimicos suos;
Abbreviated transcription (Latin):
talita qͦdãmodo hereditaria. ẽ. incre¬
patio suꝑborũ. Quando enĩ dsdix̃. adam
ubies n on ubi esset ds̃. ignorabat. sed suꝑ¬
bũ increpabat : & ubi tunc. eẽt. id .ẽ. ad quã
miseriã ꝑuenisset nonscire cupiebat: sed i¬
interrogando increpans ammonebat : Vide
autẽ quẽ ad modũ cũ dixisset. increpasti
suꝑbos. nonait maledicti qͥdeclinauerut̃
amandatis tuis ut illud tantũ primorũ
hominũ peccatũ ueniret inm̃tẽ : sedait.
maledicti qͥ declinant: Oportebat enĩ
ut om̃s illo terrerentur exemplo a diui¬
nis non declinare mandatis : ut diligen¬
doiustitiã in omĩtẽpore. in huiꝰ mundi
etiã labore reciperenꝰ qđ in paradisi ami
ta deponunt increpatione ceruicem s¬
& cũ sint deiecti laboris mortisq supplicio.
extolluntur tẏpo. imitantes elationẽ
cadentiũ. irridentes humilitatẽ surgen¬
tiũ ꝓeis orat corpus xp̃i cũ dicit:
Auferame ob ꝓbriũ & contẽptũ: quia

Expanded text:
talium, quodam modo haereditaria est incretalium, quodam modo haereditaria est increpatio superborum. Quando enim dixit Deus, «Adam, ubi es» ? non ubi esset ignorabat, sed superbum increpabat; et ubi tunc esset, id est, ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore recipere quod in paradisi amista deponunt increpatione cervicem, et cum sint dejecti laboris mortisque supplicio, extolluntur superbiae typho, imitantes elationem cadentium, irridentes humilitatem surgentium; pro eis orat corpus Christi, cum dicit: «Aufer a me opprobrium et contemptum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
SALMIHUIꝰ QUETRACPANDA
subsecunt᷑ am monent noscausȩ :¬
nr̃ȩ miseriȩ recordari: &enĩ
cũ dixisset. concupiuit ammamea
desiderare iustificationes tuas in om̃i
tẽpore. siue scilicet in reb ꝓsperis. siue
maduersis qͥuia & in laborib: & dolorib
deb& delectari iustitia. necita. ẽ. tẽpore
diligenda tranqͥllo. ut turbulento tẽpore
deseret᷑. sed amplectanda ẽ. in om̃i tẽpore :
continuo subiecit : Increpasti suꝑbos
maledica qͥ declinant amandatis tuis:
Suꝑbienĩ declinant amandatis dei : Aliud. ẽ:
qͥppe mandata dĩ ꝑ infirmitatẽ. uł ꝑigno¬
rantiã non implere: aliud abeis ꝑsuꝑbiã
declinare: sic̃ fecer̃ qͥ nos mortaliter in hȩc
mala genuerunt: Delectauit enĩ eos eritis
sicut dui: acsic amandato dĩ qđ sibi eũ man¬
dasse sciebant. & qđ facillime nulla infir¬
mitate reuocante. impediente. tardante
implere poterant. ꝑhanc suꝑbiã declinar̃ :
& ecce ista totadura. & infelix erũna mor¬

Expanded text:
salmi hujus quae tractanda subsequuntur, admonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in rebus prosperis, sive in adversis, quia et in laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista dura et infelix aerumna mor
Abbreviated transcription (Latin):
euadere hocmalũ : concupiscit utiq desi¬
derare cibũꝵ Dũ concupiscit ñ habere fa
hoc est carere fastidio inanimo. ẽ. ñ incor¬
pore: & hab&eã ñgutturis sed fauciũ delec¬
tatio quȩ fastidio restringit᷑: sed recupe

Expanded text:
evadere hoc malum, concupiscit utique desievadere hoc malum, concupiscit utique desiderare cibum, dum concupiscit non habere fashoc est carere fastidio, in animo est, non in corpore: et habet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recupe