comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ uicerat: meo iudicio contͣ. qđ parricidio uictoriã comparita
Allato q ad se nuntio aduentꝰ normanuci: sicut erat cruent i
armis. ꝑ acͥissimo stiꝑatꝰ milite hastingas ꝑcendit. Precitalan
eũ nimirũ fata: ut nec auxiliũ conuocare uellet: nec si uelles
multos parituros iuueniret. Ita ut aute dixi. omes illi erant
infensi: qd̾ solus manubiis borealib incubuerat. Premist ei
qͥ nrumerũ hostiũ ⁊ uires sꝑecłarent᷑. Quos initͣ castra deplean¬
sos. Willelmꝰ cͥca tentoria duci: moxq lagis eduliis pastos dui
incolumes renicti iubet. Redeuntes ꝑcunctat᷑ heroldꝰ: quidn
rũ apportent. Illi u̾bis amplissimis ductoris magnificã confid¬
tiã. ꝓsecuti: serio addidert̃ ꝑͦne om̃s in exercitu illo pbros ii¬
deri: qͦd totam faciẽ cũ utͦq labio rasam haberent. Angliem
suꝑius labrũ ꝑilis incessant̾ fruticantib intonsũ dimisid
qͦd etiã gentilitiũ antiqͥs britonib fuisse: iuliꝰ cesar asseuerait

Expanded text:
icerat; meo judicio contra, quod parricidio victoriam compararat: allatoque ad se nuncio adventus Normannici, sicut erat cruentus in armis, paucissimo stipatus milite Hastingas protendit. Praecipitabant eum nimirum fata, ut nec auxilia convocare vellet, nec, si vellet, multos parituros inveniret; ita, ut ante dixi, omnes illi erant infensi, quod solus manubiis borealibus incubuerat. Praemisit tamen qui numerum hostium et vires specularentur; quos intra castra deprehensos Willelmus circum tentoria duci, moxque, largis eduliis pastos, domino incolumes remitti jubet. Redeuntes percunctatur Haroldus quid rerum apportent: illi, verbis amplissimis ductoris magnificam confidentiam prosecuti, serio addiderunt, pene omnes in exercitu illo presbyteros videri, quod totam faciem cum utroque labio rasam 413 haberent; Angli enim superius labrum pilis incessanter fructicantibus intonsum dimittunt, quod etiam gentilitium antiquis Britonibus fuisse Julius Caesar asseverat
Abbreviated transcription (Latin):
haurieno. int̾iit: meliore exitũ si ds uoliuiss emeritꝰ: inuinci¬
bilis holtili ferro: s domestico obugxĩ ueneno. Sepultꝰ e apd̾
benuissiam appuliȩ: habens epitaphuios:
actenꝰ cireiiisagari licuerit: dũ occasione gestug. S illelii quedi
sueeurrebant. que p̃t̾mittenda ñ putabã. Nẽ familiaren cue
uitã ⁊ mores intiores ⁊ lector qͥ uolet audiet. In pͥmis dĩ fimsis in¬
milis. subiectis facilis: in rebelles mexorabilis erat. Religon ip̃u
ret. condie uesꝑtinos. ⁊ matutinos hẏmnos audiret. Monistu un
ui angłia alterũ in normanma construxit. Primũ aadous eo¬

Expanded text:
hauriens interiit, meliorem exitum, si Deus voluisset, emeritus; invincihauriens interiit, meliorem exitum, si Deus voluisset, emeritus; invincibilis hostili ferro, et domestico obnoxius veneno. Sepultus est apud Venusam Apuliae, habens epitaphium : um Willelmi quaedam succurrebant quae praetermittenda non putabam: nunc familiarem ejus vitam, et mores interiores, lector qui volet audiet. Inprimis, Dei famulis humilis, subjectis facilis, in rebelles inexorabilis erat. Religionem Cheret, quotidie vespertinos et matutinos hymnos audiret. Monasteria, unum in Anglia, alterum in Normannia, construxit. Primum Cado
Abbreviated transcription (Latin):
uis Romã obsedit: hildebrandũ expulit. guib̾tũ rauennatẽ int̾¬
urit. Qͦ ꝑ littãs expulsi suiscardꝰ audito: relicto filio beamundo
ũ militib ut inchoata ꝑat̾na ꝑsequeret᷑. appuliã rediit. Cont᷑ctaq
t nuntiũ henricꝰ aduementis: quiu eũ falso papa sola fama ter¬
ritus cͥga donaret. Waeua ab obsessorib Roma legitumũ p̾sulẽ
cepit: s ñ multo pꝰ eadẽ uiolentia qua pͥus amisit. Cunc qͦ aleri¬
ut audiens Rob̃tũ ad sua necessario reuocatũ. sũmãq manũ bel¬
lo imponere sꝑans: suꝑͣ boamundũ qͥ partes relictas tuebat᷑ ir¬
tuit.S normannꝰ gentilitii roboris tenax adolescens: arietantes
numõ inferior fuge tͣclidit. Bodẽ qͦ tempore ueneti gens mari
Ille ceptã euagnians uiã: multas ciuitates alexii sue uolunta
si applieuit. Sustulit unꝑator maleficio qͣ uirtute neqͥbat: uro
ipsius ñtitꝰ: augustale conubiũ. Euiꝰ insidiis elleboratũ uirꝰ

Expanded text:
Romam obsedit, Hildebrandum expulit, Guibertum Ravennantem introduxit. Quo per litteras expulsi Guiscardus audito, relicto filio Boamundo cum militibus ut inchoata paterna persequeretur, Apuliam rediit: contracta vt nuncium advenientis Henricus, quin cum falso papa, sola fama territus, terga daret. Vacua ab obsessoribus, Roma legitimum praesulem accepit; sed non multo post, eadem violentia qua prius, amisit. Tunc quoque Alexius, audiens Robertum ad sua necessaria revocatum, summamque manum bello imponere sperans, supra Boamundum, qui partes relictas tuebatur, irruit; sed Normannus, gentilitii roboris tenax adolescens, arietantes numero inferior, fugae tradidit. Eodem quoque tempore Veneti, gens mari Ille, coeptam enavigans viam, multas civitates Alexii suae voluntati 441 applicuit. Sustulit imperator maleficio quem virtute nequibat, uxori ipsius connubium augustale mentitus: cujus insidiis elaboratum virus
Abbreviated transcription (Latin):
rioꝵ conducebat militũ. ex omĩ que cit᷑ montes ẽ ꝓuintia: ut
eoꝵ coꝑia regnũ gͣuaret. S ipse magnanimitate sua disperd¬
ũ exꝑensarũ ñ sentieus: etiã hugonẽ magnũ regis frant
feẽm. eũ illiꝰ cõmilino int̾ militares numeros sͥ seruituris
parentela in normannua ortꝰ. que nec humi reꝑet ues a¬
tũ qͥd tumeret. paucis ante a in aduentum: illelt
n anglia amus. cũ quindecĩ nulitib adierat apuliã: penuriã
ecessarioꝵ gentis illiꝰ ignauie stipendiis correcturꝰ. Ilec in ulti
lurert̾ anni: qd stupendo dĩ mune̾ totã trã in potestatẽ accepit
Iã uͥ uirib destituebat᷑ ingenio callebat: oppida pͥmo. mor cun¬
tirs. sue ditioni assotians. Ita gͦ ꝓfecit: ut se duoc̃ appulie ⁊ cala¬

Expanded text:
ariorum 439 conducebat militum ex omni quae citra montes est provincia, ut ariorum 439 conducebat militum ex omni quae citra montes est provincia, ut eorum copia regnum gravaret; sed ipse, pro magnanimitate sua, dispendium expensarum non sentiens, etiam Hugonem Magnum, regis Francorum fratrem, cum illius commilitio, inter militares numeros sibi serviturum us, mediocri parentela in Normannia ortus, quae nec humi reperet nec altum quid tumeret, paucis ante adventum Willelmi in Angliam annis, cum quindecim militibus abierat Apuliam, penuriam necessariorum gentis illius ignavae stipendiis correcturus Nec multi fluxerunt anni quod, stupendo Dei munere, totam terram in potestatem accepit: nam ubi viribus destituebatur, ingenio callebat; oppida primo, mox civitates, suae ditioni associans. Ita ergo profecit ut se ducem Apuliae et Cala
Abbreviated transcription (Latin):
quãius pͥmogenitꝰ filiꝰ eiꝰ Robertꝰ. fatuo consilio conatib eiꝰai¬
steret. Unde contigit ut ii qͦdã assultu apud gibboracũ fili peͥ
resultans. eo uuluerato equũ eiꝰ confoderet: Willelmꝰ mednol
lioꝵ sautiꝰ abiret multi ex regiis caderent. Cetm tota uita ti
fortunatꝰ fuit: ut extere ⁊ remoty gentes nicħ magis quã noi
eiꝰ timerent. ꝓ uintiales adeo ᷤ nutuĩ substrauerat: ut sine ullaotꝰ¬
dictione pͥmꝰ censũ omĩũ capitũ ageret: o̾iũ p̾dioꝵ reditꝰ in tota
rex danoꝵ : qͥ ⁊ affinitate Rob̾ti frisonis. ⁊ suaꝑte potentia in miñli
extollebat᷑: rumore in ppłos sato. qd̾ angliam inuaderet. debtũ
sͥ ꝓ affinitate antiqͥ enutonis solũ.  ꝓfecto feciss: nͥ łs eiꝰ andi¬
ciã uento contͣrio infirmasset .
ex gͥ danoꝵ ut diri solus erat obstacłm: ne Willelmꝰ contauie
feriaret᷑ letitia. Euiꝰ respectu tantã multitudinẽ stipendu¬

Expanded text:
quamvis primogenitus filius ejus Robertus fatuo consilio conatibus ejus assisteret; unde contigit, ut in quodam assultu apud Gibboracum filius patri resultans, eo vulnerato, equum ipsius confoderet, Willelmus medius filiorum saucius abiret, multi ex regiis caderent. Caeterum tota vita ita fortunatus fuit, ut exterae et remotae gentes nihil magis quam nomen ejus timerent. Provinciales adeo nutui suo substraverat, ut sine ulla contradictione primus censum omnium capitum ageret, omnium praediorum redditus in tota rex Danorum, qui et 435 affinitate Roberti Frisonis et suapte potentia in immensum extollebatur; rumore in populos sato quod Angliam invaderet, debitum sibi pro affinitate antiqui Cnutonis solum: et profecto fecisset nisi Deus ejus audaciam vento contrario infirmasset. Danorum ut dixi solus erat obstaculum ne Willelmus continua feriaretur laetitia , cujus respectu tantam multitudinem stipendi
Abbreviated transcription (Latin):
carent. At iste c̃tis de causis uuentes qͦsdã canonice deposini
⁊ in locũ illoꝵ qͥ morerent᷑. cuiꝰeũq gentis industͥum hominẽ¬
p̾t̾ angligenã imposuit. Exigebat hoc uͥ fallor indurata in
regem ꝑuicatia: cũ sint normanni ut aute dixi. in conui¬
uentes aduenas nat᷑ali benignitate ꝓcliues.
t uͦ rex Willelmꝰ in subiectos lemt̃ tͣbide in rebelles
agens. felicit̾ onũ anglia potiebat᷑: Walenses omes¬
tributarios habens. Iã uͦ trans mare nuiquam
otiosus: ce nomaunico solo pene ext̾mintũ indixit. dncta illues¬
peditione de anglis. Qͥ situt facile in solo suo potuert̃ opͥm ti
duxiss: innumo̾s ex suis desiderauit. Philippũ regẽ fraioꝵ
cuiꝰ amite filiã uxorẽ durerat. semꝑ infidũ habuit: qd̾ scł ile¬

Expanded text:
carent. At iste certis de causis viventes quosdam canonice deposuit , carent. At iste certis de causis viventes quosdam canonice deposuit , et in locum illorum qui morirentur, cujuscunque gentis industrium, praeter Angligenam, imposuit. Exigebat hoc, nisi fallor, indurata in regem pervicacia; cum sint Normanni  ut ante dixi in conviventes advenas naturali benignitate proclives. rex Willelmus in subjectos leniter, turbide in rebelles agens, feliciter omni Anglia potiebattributarios habens. Jam vero trans mare, nunquam otiosus , Cenomannico solo pene exterminium indixit, ducta expeditione illuc de Anglis, qui sicut facile in solo suo potuerunt opprimi, ita duxisset, innumeros ex suis desideravit . Philippum regem Francorum, cujus amitae filiam uxorem duxerat, semper infidum habuit, quod scil
Abbreviated transcription (Latin):
angligenũ exercitũ ⁊ duct̾ obiecit: normannos feriari ꝑnuitens.
Ingens sͥ leuam̃ ꝓuidens: utͥlibet uincerent. Nec eũ cogitatio lusit.
Nã utͥq augli aliquãdiu digladiati uit̾ se: ꝑalmã otioso regi re¬
tulere. oduene hyberniã fugati: regii maxime sui clade nom̃ ina¬
ne uictoriȩ amisso duce m̃cati. Docabat᷑ is ednodꝰ. domi belloq
ingloꝵ cẽporib uita insignis: ꝑat̾ hardingi qͥ  adhuc suꝑẽ:
magis consuetꝰ linguã in lites acuere: quã arma in bello
concutere. Ita laicoꝵ potenti᷑ subruta. stabili firmauit edicto.
ut nullũ eiꝰ gentis monachũ uł cłicũ ad aliquã dignitatẽ co¬
nari pateret᷑: a enutonis qͦndã regis facilitate ĩmanit̾ abhor¬
rens qͥ uictis honores integͦs exibuit. Unde factũ ut eo defune¬
to indigene aduenas leuit̾ exꝑellerent: sͥq antiquũ ius uendi¬

Expanded text:
Angligenam exercitum et ducem objecit, Normannos feriari permittens; Angligenam exercitum et ducem objecit, Normannos feriari permittens; ingens sibi levamen providens, utrilibet vincerent. Nec eum cogitatio lusit; nam utrique Angli, aliquandiu digladiati inter se, palmam otiosam regi refudere: advenae Hiberniam fugati; regii, maxima sui clade, nomen inane victoriae, amisso duce, mercati. Vocabatur is Ednodus, domi belloque Anglorum temporibus juxta insignis, pater Herdingi qui adhuc superest, magis consuetus linguam in lites acuere, quam arma in bello concutere. Ita laicorum potentia subruta, stabili quoque obfirmavit edicto ut nullum ejus gentis, monachum vel clericum, ad aliquam dignitatem conari pateretur: a Cnutonis quondam regis facilitate immaniter abhorrens, qui victis honores integros exhibuit; unde factum est, ut, eo defuncto, indigenae advenas leviter expellerent, sibique antiquum jus vendi
Abbreviated transcription (Latin):
tis sacͣm̃tũ agitasse. Augloꝵ ẽ ista excusatio. nã cetã roruin¬
ni asserũt: angloꝵ qͥ płimũ uĩtate p̾stant. Quoꝵ astiplues¬
dunits sufragari uidet᷑: miracła multa ⁊ ea ꝑmaxima ad tũbã
lꝰ ostendens. Aiunt enim in cathenas conectã: cotidians singultib¬
exeusat᷑: si aliquanto durior ui anglis fuit: qͣd pene nullũ
on fidelẽ intienĩt. Que res ita ferocẽ animũ erasꝑabat: ut potenti¬
mes pͥmũ pecuniis. mox t̾ris. ñ nullos etiã uita exueret. Quin etiã
esariamĩ secutꝰ ingeniũ. qͥ g̾manos in ardenna maxima silua abdi¬
tos. ⁊ inde erebͥs eruꝑtionib exercitũ suũ affugentes. ñ ꝑ roma¬
ipse sine sanguine tͥumꝑhoͣs duce̾t: idẽ inꝗͣ. Willelmꝰ u anglos egit.
Nĩ cont᷑ quosoã qͥ pꝰ pͥmã infelicis ominis pugnã danemarchiam
i hybernã ꝓfugerant. ⁊ ualida cong̾gata inam t̾cio anno redierant

Expanded text:
tis sacramentum agitasse. Anglorum est ista excusatio; nam caetera Normantis sacramentum agitasse. Anglorum est ista excusatio; nam caetera Normanni asserunt, Anglorum qui plurimum praestent. Quorum astipudivinitas assentiri videtur, miracula multa et ea permaxima ad tumbam illius ostendens. Aiunt enim in catenas connexum quotidianis singultibexcusatur, si aliquando durior in Anglos fuerit, quod pene nullum eorum fidelem invenerit. Quae res ita ferocem animum exasperabant, ut potentiores primum pecuniis, mox terris, nonnullos etiam vita exueret: quin etiam Caesarianum secutus ingenium, qui Germanos in Ardenna maxima sylva abditos, et inde crebris eruptionibus exercitum suum affligentes, non per Romaipse sine sanguine triumphum duceret. Idem inquam Willelmus in Anglos egit : nam contra quosdam, qui post primam infelicis ominis pugnam Danemarchiam et Hiberniam profugerant, et valida congregata 429 manu tertio anno redierant,
Abbreviated transcription (Latin):
mani ad tr̃as sue potestatis ꝓfugientes. aliquot anns pcenei¬
lelim turbauer̃t: clamdestuns latͦeiniis siluas infestantes. ne
Postremo nec ui nec dolo hostiũ. s suoꝵ ꝑfidia trucidati. r ogti
ad lacͥmas flexere: qͥb ipse ⁊ couiugia cognatarũ. ⁊ anucite dig¬
regis nactꝰ fuerat: qd̾ ille p̃tĩtarũ offensarũ ĩmemoe. ni¬
gis illas uirtuti quã ꝑfidie attͥbuebat. Si quidẽ ⁊ Weldeofꝰ n
eboracensi pugna plures normannoꝵ solus obtruncauerat: u¬
nos ⁊ unos ꝑ portã egclientes decapitans. Neruosus lac̾as. thns¬
sus pectore. robustꝰ .⁊ pcerꝰ coto corpore: filiꝰ suuardi magnifiti¬
tissimi comitis: quẽ digera daniconocabulo. idest forteni cogro¬
minabant. Postinodũ uͦ uictis partib sese sponte dedens. ⁊ iu
ꝑfidiase inimiscuit. S conuratioẽ detecta cõphensus. diuq i
dicant necessitate int̾emptũ. ñ uoluntate addictũ infidelta¬

Expanded text:
rmani, ad terras suae potestatis perfugientes, aliquot annis pacem Wirmani, ad terras suae potestatis perfugientes, aliquot annis pacem Willelmi turbaverunt, clandestinis latrociniis sylvas infestantes, nec Postremo nec vi nec dolo hostium, sed suorum perfidia trucidati, regem ad lachrymas flexere; quibus ipse et conjugia cognatarum et amicitiae digregis nactus fuerat, quod ille, praeteritarum offensarum immemor, magis illas virtuti quam perfidiae attribuebat. Siquidem Weldeofus in Eboracensi pugna plures Normannorum solus obtruncaverat, unos et unos per portam egredientes decapitans: nervosus lacertis, thorosus pectore, robustus et procerus toto corpore, filius Siwardi magnificentissimi comitis, quem Digera Danico vocabulo, id est fortem, cognominabant. Postmodum vero, victis partibus, sese sponte dedens, et Juperfidia se immiscuit, sed conjuratione detecta, comprehensus diuque indicant, necessitate interceptum, non voluntate addictum, infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
duinꝰ ⁊ morchardꝰ erant fr̃s: filii elfagarii. filii lefrici. Hii comita¬
tũ nortannimbroꝵ susceꝑant: ⁊ cõmuni u̾bone pacifice tueban¬
t̃. Nã ut p̾dixi paucis dieb ante mortẽ regis eduardi ꝓuintia¬
es aqͥlonis in rebellionẽ surrererant: ⁊ tostinũ comitẽ suĩ expu¬
lerant. Petierantq ⁊ acceꝑant unũ e frĩb dnñ: anntente harol¬
onifebant ista ut a conseis accepiniꝰ infenso rege: quia tostinũ
maiorem ualitudinẽ corporis cont̾hens: ñ multo pꝰ dcessit. Pser
in incepto heroldꝰ: ut frem exlegaret. Qͦ circa ille pͥus prane
ercursib nutos tͥumphos polluens: mox cũ rege norioꝵ eesis i¬
meruit. Tunc eduinꝰ ⁊ morthardꝰ haroldo iubente: mainibials
p̾das lundoniã tulere. Nã ipse ad hastingensem pugnã festinibet.
uude iã partã uictoriã falso p̾sagꝰ sominiabat. At eo uitẽnto qt¬

Expanded text:
rdus erant fratres, filii Elfgari, filii Leofrici. Hi comitardus erant fratres, filii Elfgari, filii Leofrici. Hi comitatum Northanhimbrorum susceperant, et communi umbone pacifice tuebantur: nam  ut praedixi, paucis diebus ante mortem regis Edwardi, provinciales aquilonis in rebellionem surrexerant, et Tostinum comitem suum expulerant, petierantque et acceperant unum e fratribus dominum, annitente Haroldo. Fiebant ista, ut a consciis accepimus, infenso rege, quia Tostinum majorem valetudinem corporis contrahens, non multo post decessit. Perstitit in incoepto Haroldus ut fratrem exlegaret: quocirca ille, prius piraticis excursibus avitos triumphos polluens, mox cum rege Noricorum meruit. Tunc Edwinus et Morcardus Haroldo jubente manubiales praedas Londoniam tulere: nam ipse ad Hastingensem pugnam festinabat, unde jam partam victoriam falso praesagus somniabat. At, eo interempto, ge
Abbreviated transcription (Latin):
didionis inuiriã ferre neqͥret: ꝑ medias hostiũ acies effugite soliꝰ
ob̃ti oꝑa liberatꝰ p̾euntis ⁊ euaginato gladio dextͣ leuaq tͦcos ce¬
pontis. d eũ successu ipso teueulentior alactate nimia ꝓcurreret.
pss manu excidit: ad quẽ recolligendũ cũ se inelinass. hostrũ oceur¬
su opp̾ssus uinełis palmas dedit. Inde babylonẽ ut aiunt ductus:
ũ rr̃m abnegare nollet. in medio foro ad signũ positꝰ. ⁊ sagntis
xbratꝰ martiriũ sacͣuit. Edgarꝰ amisso milite reg̾ssus. multaq
tneficia ab imꝑatorib g̾coꝵ ⁊ alemannoꝵ adeptꝰ: qͥppe qͥ etiam
ũ retinere ꝓ genĩs ãplitudine cẽptassent: oĩa ꝓ natalis soli
disiderio sp̃uit. Quosdam enĩ ꝓfecto fallit amor patͥȩ ut nicłi
eis uideat᷑ iocundũ. nͥ consuetũ hauserit celũ. Uude edgarus
fatua cupidine illusus: angliã. rediit.  ut suꝑiꝰ dixi diu̾so for¬
cuinȩ ludicꝰ rotatꝰ: nc̃ remotꝰ ⁊ tacitꝰ canos suos in agͦ consumit

Expanded text:
s injuriam ferre nequiret, per medias hostium actes effugit, solius Roberti opera liberatus praeeuntis, et evaginato gladio dextra laevaque Turchos caedentis: sed cum, successu ipso truculentior, alacritate nimia procurreret, ensis manu excidit; ad quem recolligendum cum se inclinasset, omnium incursu oppressus, vinculis palmas dedit. Inde Babylonem ut aiunt ductus, cum Christum abnegare nollet, in medio foro ad signum positus, et sagittis terebratus, martyrium sacravit. Edgarus amisso milite regressus, multaque beneficia ab imperatoribus Graecorum et Alamannorum adeptus, quippe qui etiam eum retinere pro generis amplitudine tentassent, omnia pro natalis soli desiderio sprevit; quosdam enim profecto fallit amor patriae, ut nihil eis videatur jocundum nisi consuetum hauserint coelum. Unde Edgarus, fatua cupidine illusus, Angliam rediit, unde ut superius dixi diverso fortunae ludicro 426 rotatus, nunc remotus et tacitus canos suos in agro consumit
Abbreviated transcription (Latin):
tans suũ: conspicaturo quantũ p̃staret anglicis biꝑenuib
ensis normanmeꝰ. Alanꝰ tẽ ibi comes uiridis iuuenta. ⁊ p̾cel̃¬
lens roborẽ. eudonẽ patruũ uiuxerat. multa egregie fexerat:
illelmũ ñ solũ ñ timebat: s ⁊ irritabat. At ille britan¬
niã ut hereditariũ solũ calt̃pnians. qͥd eã karolus rolloni
cu filia cisla dederat: breui effecit. ut ult᷑ alanꝰ aduemieis
supplicit̾ se suaq dederet. S qͥa de brittannia parũ alias
dietuiꝰ sũ: hic quoddã intracłm qd illis ferme dieb in

Expanded text:
tans suum, conspicaturo quantum praestaret Anglicis bipennibus tans suum, conspicaturo quantum praestaret Anglicis bipennibus ensis Normannicus. Alanus tunc ibi comes, viridis juventa et praecellens robore, Eudonem patruum vinxerat, multa egregie fecerat; Willelmum non solum non timebat, sed et irritabat: at ille Brittanniam ut haereditarium solum calumnians, quod 405 eam Carolus Rolloni cum filia Gisla dederat, brevi effecit ut, ultro Alanus adveniens, suppliciter se suaque dederet. Sed, quia de Brittannia parum alias dicturus sum, hic quoddam miraculum, quod illis ferme diebus in
Abbreviated transcription (Latin):
hugonis filio respirauerat. Qͥ ut tutior contͣ andegauensem ee̾t.
willelmo se dediderat: in anib in eiꝰ fidelitatẽ sae̾m̃to uiratꝰ. Pre¬
terea filiã ipsius petierat: ⁊ desponderat. Quȩ pͥusꝗͣ. nubilib an¬
nis matura fieret. ille morbo decessit: heredẽ sͥ willelmũ pro¬
uuntians. Adiuratis eiuib ne aliũ susciꝑent. habituri siuellent
lenẽ ⁊ ꝓbũ dũm: si nollent recti sui exactorẽ immodicũ. E defuue¬
to einomannenses magis ad calt̾iũ medantinũ declinantes. cui
soror hugonis nupserat. sero tande̾ ut Willelmũ susciꝑent re¬
puere: gͣuib seꝑe damins admoniti. Illud fuit cepꝰ: qͦ heroldꝰ in¬
uitꝰ normannam. importuna sͥ aura euectꝰ ẽ. Quem sicut supͣ
dictũ ẽ. Willelmꝰ in brictanuicã expeditionẽ duxit: uolens
manũ eiꝰ explorare. Simulꝰ strictiori consilio apparatũ osten¬

Expanded text:
Hugonis filio respiraverat: qui, ut tutior contra Andegavensem esset, Hugonis filio respiraverat: qui, ut tutior contra Andegavensem esset, Willelmo se manibus dederat, in ejus fidelitatem sacramento juratus; praeterea filiam ipsius petierat et desponderat, quae priusquam nubilibus annis matura conjugio fieret, ille morbo decessit. Haeredem sibi Willelmum pronuntians, adjuratis civibus ne alium susciperent: habituri, si vellent, lenem et probum dominum; si nollent, recti sui exactorem immodicum. Quo defuncto, Cenomanenses magis ad Gualterium Medantinum declinantes, cui soror Hugonis nupserat, sero tandem ut Willelmum susciperent resipuere , gravibus saepe damnis admoniti. Illud fuit tempus quo Haroldus invitus Normanniam, importuna sibi aura, evectus est: quem, sicut supra dictum est, Willelmus in Brittannicam expeditionem duxit, volens ejus manum explorare; simul et strictiori consilio, apparatum osten
Abbreviated transcription (Latin):
niq oiũ digitis. quasi fatius notari: ab oĩ orbe. ꝓp̃iars
erõmunicari. ꝓpt̾ eiꝰ libidinẽ aliquantis anius sustinuit.
slii fulconis fuerñt: Geffridꝰ ⁊ fulco. Geffridꝰ cognom᷑ Martelli
heredicariũ sortitꝰ. suis sudorib ampliauit: tanta pace ⁊ qͥe
ꝑ t̾ras illas parta. quantã uemo uiđit. nemo uisurꝰ sit. Qua¬
apt̾ suoꝵ insidiis uecatꝰ: egregie ꝓbitatis decꝰ luit. Fulco suoce
dens: in regiminẽ adhuc in reb humanis u̾sat᷑. De qͦ forsitan
tempore regis henrici dicturꝰ: nẽ de Willelmo explanabo qd̾¬
lle ubi ciuile discidiũ multo exercitio cõposint: Frestat.¬
rẽ maioris głe aĩo sequens. t̾ras olim uormannię appendices que
lougo usu insoluerant restituere intendit: cenomauncũ dico
comitatũ .⁊ brittanniã. Quoꝵ cinomannns dudũ a martello sue¬
censa. ⁊ dño suo hugonẽ pͥuata: tẽ nuꝑ aliquantũ sub herberto

Expanded text:
enique omnium digitis quasi fatuus notari, ab omni orbe Christiano enique omnium digitis quasi fatuus notari, ab omni orbe Christiano excommunicari, propter ejus libidinem, aliquantis annis sustinuit. Filii Fulconis fuerunt Gesfridus et Fulco: Gesfridus, cognomen Martelli haereditarium sortitus, suis sudoribus ampliavit; tanta pace et quiete per terras illas parta, quantum nemo viderit, nemo visurus sit; quapropter suorum insidiis necatus, egregiae probitatis decus luit. Fulco, in regimine succedens, adhuc in rebus humanis versatur; de quo forsitan tempore regis Henrici dicturus, nunc de Willelmo explanabo qile dissidium multo exercitio composuit, rem majoris gloriae animo sequens, 404 terras olim Normanniae appendices, quae longo usu insoleverant, restituere intendit; Cenomanicum dico comitatum et Brittanniam. Quorum Cenomanis, dudum a Martello succensa, et domino suo Hugone privata, tunc nuper aliquantulum sub Herberto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuirũ tirũ: fugitiuũ tuũ. Confessã dignare animã. dñe
placide regressus pꝰ aliquot annos obiit. Filii eius saufredi
p̃ruptam audiciam: suꝑior narratio patefecit. Is moriens
s aufredo sororis filio hereclitatem suã contͣclidit: s industrũ
scłi tranffundere ñ potuit. Flam ille simpliciũ moꝵ iuuens.
magis in eccłiis orare quã arma tractarẽ consuetꝰ: homnes
regionis illiꝰ qͥ quiete uictitare nescirent. in contẽptũ si e¬
eitauit. Qua re tota t̾ra p̃donib exposita: fulco fã illiꝰ ulc
ducatũ corripuit. Fuilco rechui dictꝰ: qͦd germani fimplicital
crebꝰ infrendens. ad ultimũ honore spoliatũ ꝑpetua eustodu
coercuerit. Habiit urorem: qͣ pruritu altioris nomius lle¬
ta. illo relicto. philippo regi francoꝵ nupsit. Quã is inaie¬
mor dicti. Non bene conueniunt nec in una sede morans
maiestas ⁊ amor: tanta uenere ardebat. ut cũ imꝑare

Expanded text:
perjurum tuum, fugitivum tuum; confessam dignare animam, Dominperjurum tuum, fugitivum tuum; confessam dignare animam, Domin sed, domum placide regressus, post aliquot annos obiit. Filii ejus Gaufredi praeruptam audaciam superior narratio patefecit. Is moriens Gaufredo, sororis filio, haereditatem suam contradidit, sed industriam saeculi transfundere non potuit: nam ille, simplicium morum juvenis, magis in ecclesiis orare quam arma tractare consuetus, homines regionis illius, qui quiete victitare nescirent, in contemptum sui excitavit; quare, tota terra praedonibus 403 exposita, Fulco frater illius ultro ducatum corripuit. Fulco, Rechin dictus, quod, germani simplicitati crebro infrendens, ad ultimum honore spoliatum perpetua custodia coercuerit, habuit uxorem quae, pruritu altioris nominis allecta, illo relicto, Philippo regi Francorum nupsit; quam is, immemor dicti, Non bene conveniunt, nec in una sede morantur, Majestas et amor, tanta venere ardebat, ut, cum imperare
Abbreviated transcription (Latin):
insultantem. pauets dieb maturiori consilio adõ infregit: ut ꝑ
aliquot miliaria sellã dorso euehens. ꝓuũ se eũ sareina ante
podes patͥs exponeret. Ille eui uetꝰ anmositas adhue palpita¬
responderet. Tibi ꝑat̾ soli qͥa pat̾ es uictꝰ: oetis oĩb inuictꝰ sũ
Hoc relatu cum̃tis animꝰ emollitꝰ. patͥaq pietate uerecundiam
plis consolatꝰ pͥncipatui restituit: monitũ ut maturiꝰ sẽ agerit.
Puintialiũ fortunas ⁊ pacem suũ esse decus ad extrancos: com¬
modũ ad domesticos. Rodem anno ueteranꝰ. ⁊ scłarib stipendis
emeritꝰ: iam de anime uiatico cogitans ierosolimã adiit. Ibi a
duob seruis sacram̃to adactis ut qͥd uiberent faceret: ꝑ pu¬
blicũ ad sepulerũ dñi nudꝰ inspectantib tcis tractꝰ ẽ. Alterri¬
stem lineã collo eiꝰ intorserat: alt̾ flagͥs t̾ga expoliati ur¬
gebat. Int̾ hec ille clamabat. Accipe dũe miserũ fulconẽ

Expanded text:
insultantem paucis diebus maturiori consilio adeo infregit, ut, per insultantem paucis diebus maturiori consilio adeo infregit, ut, per aliquot milliaria sellam dorso vehens, pronum se cum sarcina ante pedes patris exponeret. Ille, cui vetus animositas adhuc palpitaresponderet, « Tibi pater soli, quia pater es, victus; caeteris omnibus invictus sum. » Hoc relatu tumentis animus emollitus, patriaque pietate verecundiam prolis consolatus, principatui restituit; monitum ut maturius se ageret, provincialium fortunas et pacem suum esse decus ad extraneos, commodum ad domesticos. Eodem anno veteranus, et saecularibus stipendiis emeritus, jam de animae viatico cogitans, Jerosolymam adiit: ibi a duobus servis, sacramento adactis ut quod juberet facerent, per publicum ad sepulchrum Domini nudus, inspectantibus Turchis, tractus est; alter restem ligneum collo ejus intorserat, alter flagris terga expoliati urgebat. Inter haec ille clamabat, « Accipe, Domine, miserum Fulconem,
Abbreviated transcription (Latin):
ed qͥa totiens martelli se occasio ingessit: genealogiam
comitũ andegauensiũ quantũ relatoris nr̃i memoria
attigit tͣnscurrã: p̃fata diu̾ticuli uenia. Fulco antiqͥor plu¬
rib annus usq ad semũ illũ moderatꝰ comitatũ: multa fecit
industrie multa egregie. Unũ omĩno ẽ qͦ eũ notari audierĩ.
qͥd heb̾tũ comitẽ cenomannensem sanctonas sponsione ur¬
bis illectũ: in medio colloqͥo ab apparitorib artari: ⁊ qͥb pla¬
cuit conditionib irretiri fecit. Eetã sc̃s ⁊ integer: extremis
fere annis. filio seꝑe dicto Gaufredo. pͥncipati uiuens cessit.
Ille in ꝓuinciales immane ꝗͣ. dure. in ipsũ collatorẽ honoris
A suꝑbe actitans: uissus ꝙ magistratũ ⁊ fasces deponere:
acso sibi arrogauit: ut contͣ patrẽ arma sinneret. Tunc se¬
uis frigid iã ⁊ effetꝰ sanguis ira incaluit: filiũ q iuuenilit̾

Expanded text:
§ 235. Sed, quia totiens Martelli se occasio 401 ingessit, genealogiam § 235. Sed, quia totiens Martelli se occasio 401 ingessit, genealogiam comitum Andegavensium, quam relatoris nostri memoria attigit, transcurram, praefata diverticuli venia. Fulco antiquior, pluribus annis, usque ad senium, illum moderatus comitatum, multa fecit industrie, multa egregie. Unum omnino est quo eum notari audierim, quod Herbertum comitem Cenomanensem, Sanctonas sponsione urbis illectum, in medio colloquio ab apparitoribus arctari, et quibus placuit conditionibus irretiri fecit. Caetera sanctus et integer, extremis fere annis filio saepe dicto Gaufredo principatu vivens cessit. Ille in provinciales immane! quam dure, in ipsum collatorem honoris quam superbe actitans, jussusque magistratum et fasces deponere, adeo sibi arrogavit ut contra patrem arma sumeret. Tunc senis frigidus jam et effaetus sanguis ira incaluit, filiumque juveniliter
Abbreviated transcription (Latin):
ciata die. illũ aggredi dignatꝰ: nrĩ tẽporis morẽ anum magnitudine
contẽpserit: qllud qͦ p̃tereo: qͦd itm ruptis amicitiis. : i. rex
henricꝰ normannuã iug̃ssus ꝑ pagũ orimensẽ usq ad fluuiũ diue
ꝑuenerit: iactans solũ occeanũ ꝓg̾ssiomi sue c̾e̾ obstacłm. Uerum
Willelmꝰ qͥ se uiderat ꝓpt̾ fidei dissimulationẽ in moderate p̃mi:
tt̃ tandẽ conscie uirtutis arma concutieus. regias copias quȩ
tanta int̾uicie cecidit: ut nichil postea francia plus titeret: ꝗͣ
normaunoꝵ ferociã irritare. Terminũ discordiarũ fecit ꝓꝑata
mors heurici: nec multo ꝑost martelli. Rex moriens. balduino
comiti flandrie tutelam ad modũ paruuli philippi filii dele¬
mathildis. Willelmo iã dudũ nupserat: femina nrr̃o tempo¬
re singłare prudentie specim̃: pudoris culm̃. hinc factũ
ẽ ut pupilli ⁊ generi mediator: tumores ducũ ⁊ ꝓuitialiũ
salubri proposito compescer et

Expanded text:
 die, illum aggredi dignatus, nostri temporis morem animi magnitudine contempserit? Illud quoque praetereo, quod, iterum ruptis amicitiis, rex Henricus Normanniam ingressus, per pagum Oximensem usque ad fluvium Divae pervenerit, jactitans solum oceanum progressioni suae esse obstaculum: verum Willelmus, qui se videret propter fidei dissimulationem immoderate premi, tunc tandem consciae virtutis arma concutiens, regias copias, quaetanta internicie cecidit, ut nihil postea Francia plus metuerat quam Normannorum ferociam irritare. Terminum discordiarum fecit properata mors Henrici, nec multo post Martelli. Rex moriens Baldewino comiti Flandriae tutelam admodum parvuli Philippi filii deleMathildis Willelmo jamdudum nupserat; foemina nostro tempore singulare prudentiae speculum, pudoris culmen. Hinc factum est, ut pupilli et generi mediator tumores ducum et provincialium salubri proposito compesceret.
Abbreviated transcription (Latin):
ultioni fr̃i intendit: captꝰ fatalem familiȩ suȩ manũ exhor¬
ruit. Pretera plures alii ꝑ̃cellentes oꝑib: tͣgentes mauꝵ
natalib. hunc successũ ex aduentantib cognitũ: Willelmꝰ
circũ regis tentoria noctẽ intempesta p̾conari curauit. Qus
audito. pꝰ aliqͦd dies qͦs in normanna egit: refugit in fran¬
ciã. Nec multo post tẽpore discurrentib ut robiq nunti
pacifice conuentũ. ut regii captiui absoluerent᷑: comes ens¬
ta uł eripienda. martello iure uendicaret legitimo:¬

Expanded text:
ultioni fratris intendit, captus, fatalem familiae suae manum exhorultioni fratris intendit, captus, fatalem familiae suae manum exhorruit; praeterea plures alii, praecellentes operibus, turgentes majorum natalibus. Hunc successum, ex advenientibus cognitum, Willelmus circum regis tentoria nocte intempesta praeconari curavit; quo audito, post aliquot dies quos in Normannia egit, refugit in Franciam: nec multo post tempore, discurrentibus utrobique nuntiis, pacifice conventum ut regii captivi absolverentur, comes erepta vel eripienda Martello jure vendicaret legitimo
Abbreviated transcription (Latin):
biꝑtitis: totã inundauit normaniriã. Ipse de parte gilliȩ
celtica qͣ int̾ garunã ⁊ sequanã fluuios iacet. quioqͥd miht
erat suo ductu tͣhens: odonẽ fr̾em ppło gallie belgioe. quec̃
int̾ renũ ⁊ sequanã p̃ficiens. Eodem mͦ Willelmꝰ: suos qui
poterat aĩositate diuisit. Iurta regis castͣ sensim obambulans
que iã in ebroicensi pago metabat᷑ : ut nec cõminꝰ pugnandi
copiam fac̾e̾t: nec ꝓuintiã corã se uastari sineret. Ouces aͥ
rob̃tꝰ comes aucensis. hugo gornacensis. hugo montis ferti.
Willelmꝰ crispinus: ad castellũ qͦd mortuũ mare uocat᷑. in¬
festis signis contͣ odonẽ constitere. Rec ille ꝓ numõ militũ
quo tumebat: morã fecit pugne. S parumꝑ resistere au¬
sus. mor impetũ normannoꝵ ñ ferens. t̾ga nudauit: om̃
fuge pͥmꝰ auspicatꝰ. Ibi dũ suido pontini comes. studiosius

Expanded text:
bipartitis, totam inundavit Normanniam: ipse de parte Galliae bipartitis, totam inundavit Normanniam: ipse de parte Galliae Celticae, quae inter Garumnam et Sequanam fluvios jacet, quidquid militum erat suo ductu trahens; Odonem fratrem populo Galliae 399 Belgicae, quae est inter Renum et Sequanam, praeficiens. Eodem modo Willelmus suos, qua poterat animositate, divisit juxta regis castra sensim obambulans, quae jam in Ebroicensi pago metabatur, ut nec cominus pugnandi copiam faceret, nec provinciam coram se vastari sineret. Duces ejus, Robertus comes Aucensis, Hugo Gornacensis, Hugo Montis fortis, Willelmus Crispinus, ad castellum quod Mortuum mare vocatur, infestis signis contra Odonem constitere. Nec ille pro numero militum, quo tumebat, moram pugnae fecit, sed parumper resistere ausus, mox impetum Normannorum non ferens, terga nudavit, omen fugae primus auspicatus: ibi dum Guido Pontivi comes studiosius
Abbreviated transcription (Latin):
hec fides: usq ad faniã obitꝰ eiꝰ. Qua uͥq gentiũ disseminata:
cũ fato mutatꝰ amor. Osox quisq iunire sua oppida: turres
agere. frum̃ta cõportare : causas aucupari: qͥb quã pͥmũ a
puero discidiũ meditarent᷑. Int̾ hȩc ille haud eqͥdẽ reor sine
sensit: ad exemplũ clem̃tie ad indiciũ industͥe: uite ⁊ m̃bri reso¬
uatꝰ. Huiusce obsidionis int̾uallo ppłs castͥ qͦd molendinis dicit̾
e xolescens: ad parces regis inoentore qͦdã Galterio tͣnsiit. Imponit̃
Iñ segnis militũ manꝰ: p̃fecto suidone fr̾e̾ comitis pictauen¬
sis. q̃s aliquantis cdieb sedulo militͥe̾ munia exeguutꝰ ẽ. Uerũ
crebrescente fama archensis uictorie: franciã elapsus. non
leue iuerem̃tũ accessit ducalis glorie.
ec rex henricꝰ ocio indulsit: qͥn grunnuiret ȩxercitꝰ suos
ludib̾o fuisse willelmo. Roactis itaq oĩb uirib. ⁊ copiis

Expanded text:
haec fides usque ad famam obitus ejus; qua ubique gentium disseminata, haec fides usque ad famam obitus ejus; qua ubique gentium disseminata, cum fato mutatus amor: mox quisque sua munire oppida, turres agere, frumenta comportare, causas aucupari quibus quamprimum a puero dissidium meditarentur. Inter haec ille, haud equidem reor sine sensit, ad exemplum clementiae, ad indicium industriae, vi ae et membris reservatus. Hujusce obsidionis intervallo populus castri quod Molendinis dicitur, exolescens, ad partes regis incentore quodam Galterio transiit. Imponitur ibi non segnis militum manus, praefecto Guidone, fratre comitis Pictavensis. Is aliquantis diebus sedulo militiae munia exsecutus est; verum crebrescente fama Arcensis victoriae, Franciam elapsus, non leve incrementum accessit ducalis gloriae. § 233. Nec rex Henricus otio indulsit, quin grunniret exercitus suos ludibrio fuisse Willelmo; coactis itaque omnibus viribus, et copiis
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. Puer erea editꝰ. Willelmꝰ a noĩe ab aui dictꝰ. Suiꝰ mag¬
intudiuẽ futurã matͥs sõmũ portendebat : qͦ intestina sua ꝑ to¬
tam uormanniã ⁊ angliã extendi ⁊ dilatari inderat. Ipso qͦ mo¬
mnto qͦ partu larassato ni uitã effusus pusio humũ attigit: ambas
mamis uinco qͦ pauĩti pulurs cauebat᷑ impleuit: stricte quod
corripuerat compriguaus. Ostensũ uisũ mulierełis: leco plausu
gaumentib. Obstetͥr qͦ fausto omine: acclamat puerũ regẽ futurũ.
fiscaniũ conciliũ ꝓcerib indicit᷑ Ibi uibente patre: in nom̃ ⁊ fi¬
dem willelmi ab oĩb uirat᷑. Gillebertꝰ comes tutor pupilli consti¬
tint᷑: cutela tutoris regi francoꝵ henrico assignat᷑. Rob̃to ceꝑtã
uiã expediente: normanni om̃s cõmuni u̾bonẽ ꝑatͥam ꝑ sua quisq
mumm̃ta tutari: paruum herũ ex amore uena̾ri. Stetit

Expanded text:
habuit. Puer ex ea editus . Willelmus a nomine abavi dictus: cujus maghabuit. Puer ex ea editus . Willelmus a nomine abavi dictus: cujus magnitudinem futuram matris somnium portendebat, quo intestina sua per totam Normanniam et Angliam extendi et dilatari viderat; ipso quoque momento quo, partu laxato, in vitam effusus pusio humum attigit, ambas manus junco, quo pavimenti pulvis cavebatur, implevit, stricte quod corripuerat compugnans. Ostensum visum mulierculis, laeto plausu gannientibus; obstetrix quoque fausto omine acclamat puerum regem futurum 3Fiscannum concilium proceribus indicitur. Ibi, jubente patre, in nomen et fidem Willelmi ab omnibus juratur: Gislebertus comes tutor pupilli constituitur; tutela tutoris regi Francorum Henrico assignatur. Roberto coeptam viam expediente, Normanni omnes communi umbone patriam per sua quisque munimenta tutari, parvum herum ex amore venerari. Stetit
Abbreviated transcription (Latin):
pmntiabunt. Hoc itaq ñ solũ de Willelmo. s ⁊ de duob filiis
eiꝰ silus obseruabit: ut nichil nimie nichil nͥ uere dicat᷑. Quoꝵ pͥ¬
m̃ ꝑarũ qđ laudet᷑ egit. ꝑ̃t̾ pͥmos regni dies: cota uita dãpno ꝓuiii
amimũ int̃ adu̾sa ⁊ ꝓsꝑa rexit. Cuiꝰ si expediciones attendas: igno¬
res cantior an audatior fuerit. Si fortunas aspicias: hesites beatior
an hom euentꝰ iudigentior fuerit. S de talib tempꝰ erit: cũ lec¬
tor arbitret᷑. Nunc c̾ciũ uolum̃ incepturꝰ: satis reor egisse ut
attentũ ⁊ docilẽ facerem. Ipse sͥ benigue ꝑsuadeb̾: ut bemuolꝰ sit.
tũ normanie tenuit: ierosololimã ꝑgere m̃tẽ appulit. Ha¬
bebat cc̾ filiũ sepcennẽ: ex concubina susceptũ. Cunꝰ speciem
in choreis salcitantis forte conspicatꝰ. ñ abstinuit qͥti sͥ nocte contui¬
geret. Deinceps unice̾ dilexit : ⁊ aliquandui iuste uxoris loco

Expanded text:
pronunciabunt. Hoc itaque non solum de Willelmo, sed et de duobus filiis pronunciabunt. Hoc itaque non solum de Willelmo, sed et de duobus filiis ejus stylus observabit, ut nihil nimie, nihil nisi vere dicatur: quorum primus parum quod laudetur egit, praeter primos regni dies; tota vita damno provincanimum inter adversa et prospera rexit: cujus si expeditiones attendas, ignores cautior an audacior fuerit; si fortunas aspicias, haesites beatior, aut boni eventus indigentior, fuerit. Sed de talibus tempus erit cum lector arbitretur. Nunc, tertium volumen incepturus, satis reor egisse ut attentum et docilem facerem; ipse sibi benigne persuadebit ut benevolus sit. tum Normanniae tenuit, Jerosolymam pergere mentem appulit. Habebat tunc filium septennem, ex concubina susceptum, cujus speciem in choreis saltitantis forte conspicatus, non abstinuit quin sibi nocte conjungeret; deinceps unice dilexit, et aliquandiu justae uxoris loco
Abbreviated transcription (Latin):
E willelmo rege scͥpserñt diu̾sis iucitati causis: ⁊ norman¬
ni ⁊ angli. Illi ad minias effera st̃ laudes: bona malaq
iurta in celũ ꝑ̃dicantes. Isti ꝓ gentilib inunicitiis: fedis
dñm suũ ꝓscidere comntiis. Ego autẽ qͥa utͥusq gentis sangui¬
nẽ tͣho: dicendi tale temꝑam̃tũ seruabo. Bene gesta quancum
cognosoere potui: sine fuco palã efferã. ꝑꝑã acta quantũ scri¬
necessariũ erit. leuit̾ ⁊ quasi tͣnseunt᷑ attingã : ut uec m̃dax
culpet᷑ hystoria. nec illũ nota inurã censorta: cuiꝰ cuncta pene
multũ tẽꝑoris exꝑendã imꝑendiũ: que nulli emolutũ. inmo
legenti fastidiũ. scͥbenti pariant odiũ. Satis suꝑq suffĩcunt.
ꝗͥ gemino molari facta bonoꝵ lacerent. Oichi hȩc placet ꝓ¬
uidentia. ut mala quantũ queo sine ueritatis dispendio ex¬
teuuẽ: bona ñ inmis uentose collaudẽ. De qua moderatios
ut estimo. ueri qͥ erunt arbitͥ: me nec timmidũ nec melegantem

Expanded text:
e Willelmo rege scripserunt, diversis incitati causis, et Normanni et Angli: illi ad nimias efferati sunt laudes, bona malaque juxta in coelum praedicantes; isti, pro gentilibus inimicitiis, foedis dominum suum proscidere convitiis. Ego autem, quia utriusque gentis sanguinem traho, dicendi tale temperamentum servabo: bene gesta, quantum cognoscere potui, sine fuco palam efferam; perperam acta, quantum sufficiat scientiae, leviter et quasi transeunter attingam; ut nec mendax culpetur historia, nec illum nota inuram censoria cujus cuncta pene, multum temporis expendam impendium, quae nulli emolumentum, imo legenti fastidium, scribenti pariant odium. Satis superque sufficiunt qui genuino molari facta bonorum lacerent. Mihi haec placet provincia, ut mala, 390 quantum queo, sine veritatis dispendio extenuem; bona non nimis ventose collaudem. De qua moderatione, ut aestimo, veri qui erunt arbitri, me nec timidum nec inelegantem
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine uerui succisi. huiꝰ ꝑ seraginta ⁊ eo ampliꝰ miliaria otł¬
fariã inculta: nudũ oĩũ solũ usq ad hoc etiã tempꝰ. Urbes os
pͥclaras. turres ꝓci̾tate sua in celũ minantes. agͦs letos pass¬
uetus incola non agnoseit :¬
alcom̃ antequã ad manꝰ ueniret᷑ se dedidit: cotoq Sils¬
ini tẽꝑore inc̾tis ⁊ seꝑe fractis federib euũ egit. Si llus
illelmi eillelmo regnante: simili mͦ impetitꝰ falso sacis
tiart inqͥetaret. a Roberto de morbreia comite nortamimbot
cũ filio  cefus ẽ. Humatꝰꝙ multis annis apud chuem
nuꝑ ab alerandro filio scotiã ad dunfermelim portatos e

Expanded text:
sanguine, nervi succisi; humus, per sexaginta et eo amplius milliaria, omnifariam inculta; nudum omnium solum usque ad hoc etiam tempus: urbes olim praeclaras, turres proceritate sua in coelum minantes, agros laetos pascuvetus incola, non agnoscit se dedidit, totoque Willelmi tempore incertis et saepe fractis foederibus aevum egit; sed, filio Willelmi Willelmo regnante, simili modo impetitus, falso sacramento s provinciam inequitaret, a Roberto de Molbreia, comite Northanhimbriae, cum filio caesus est; humatusque multis annis apud Tinemuthe, nuper ab Alexandro filio Scotiam ad Dunfermelin portatus e
Abbreviated transcription (Latin):
dere qͥ uentũ arceret. Idẽ patrẽ uoluisse: eodẽq mͦ inhibitum.
fatale illi familie esse. ut alciora uirib spiraus. dm adu̾santẽ
erꝑiat᷑. Ista ꝑ publicũ serebant᷑: qͣ possent fortiũ robur eneruare.
Sur itaq facto cũ seniorib consilio: corpꝰ scĩ Walerici foras ef¬
feri. ⁊ ꝓ uento dep̃cando. sub diuo exponi iussit. Nec mora int̾¬
cessit: quin ꝓsꝑ flatꝰ carbasa unpleret. Gunc letꝰ clamor exortꝰ:
omes ad nanes inuitauit. Fomes ipse a continenti pͥmꝰ in altũ
ꝓuectꝰ: cetõs in medio fere mari. ancoris iactis sustinuit. Ences
ꝑlacido cursu hastingas appulerñt. In eg̾ssu nauis pede lapsus
euentũ in meliꝰ cõmutauit: acclamante sͥ ꝓximo milite. Fenc
inqͥt angliam: comes rex futurꝰ. Ome̾m exercitũ a p̃da continit
parcendũ reb quȩ suę forent ꝑ̾locutꝰ:. continus ꝙ .xy. dieh de¬

Expanded text:
dere, qui ventum arceret; idem patrem voluisse, eodemque modo inhibitum; dere, qui ventum arceret; idem patrem voluisse, eodemque modo inhibitum; fatale illi familiae esse, ut, altiora viribus spirans, Deum adversantem experiatur. Ista per publicum serebantur, quae possent fortium robur enervare. Dux itaque, facto cum senioribus concilio, corpus sancti Walerici foras efferri, et, pro vento deprecando, sub divo exponi jussit; nec mora intercessit quin prosper flatus carbasa impleret. Tunc laetus clamor exortus omnes ad naves invitavit: comes ipse, a continenti primus ad altum provectus, caeteros in medio fere mari anchoris jactis sustinuit. Omnibut cibum sumptum placido cursu Hastingas appulerunt. In egressu navis pede lapsus, eventum in melius commutavit, acclamante sibi proximo milite, « Tenes, inquit, Angliam, comes, rex futurus! » Omnem exercitum a praeda continuit, 412 parcendum rebus quae suae forent praelocutus; continuisque quinde
Abbreviated transcription (Latin):
nuadebat. &. ne iustã causã decoloraret. ad apłicũ qͥ ex anselmo
pcundie uerius allegans. Heroldꝰ id facere suꝑseclit: uł qͦd turgid̾
uat᷑a ess. uł qͦd cause diffideret: uł qd̾ nuntios suos a willelino
⁊ eiꝰ complicib qͥ omẽs portus obsidebant imꝑediri cimeret. Qua¬
te ꝑpensis apud se utͥmq partib papa: uerillũ in om̃ regni
Willelmo contͣdidit. E ille accepto conuentũ magnatũ apd̃ lille¬
ponã fecit: suꝑ negotio singłoꝵ sententias sciscitatꝰ. Cũq omẽs eius
ameatũ nauiũ oib ꝓ quantitate possessionũ indixit. Ita te̾ discessũ:
⁊ m̃se augusto ad sem̃ walerieũ in cõmrune uentũ. Portꝰ ita ꝑ
retonomiã dicit᷑. Eongregatis undecũq nauib felix expectabat᷑
aura: qͦ illas ad destinatũ eueheret. Qua multis dieb remorantẽ.
uulgꝰ militũ ut fieri solet ꝑ tabercͣula inusitabat. Insamre ho¬
minem: qͥ uellet aleͥnũ solũ in ius suũ tͣnffundere. Dm̃ contͣ ten¬

Expanded text:
usam temeritas decoloraret, ad apostolicum, qui ex Anselmo facundiae nervis allegans. Haroldus id facere supersedit; vel quod turgidus natura esset, vel quod causae diffideret, vel quod nuntios suos a Willelmo et ejus complicibus, qui omnes portus obsidebant, impediri timeret. Quare, perpensis apud se utrinque partibus, papa vexillum in omen regni Willelmo contradidit; quo ille accepto, conventum magnatum apud Lillebona fecit, super negotio singulorum sententias sciscitatus. Cumque ommeatum navium omnibus, pro quantitate possessionum, indixit. Ita tunc discessum, et mense Augusto ad sanctum Walericum in commune ventum: portus ita per 411 metonymiam dicitur. Congregatis undecunque navibus, felix exspectabatur aura quae illas ad destinatum locum eveheret. Qua multis diebus remorante, vulgus militum, ut fieri solet, per tabernacula mussitabat: insanire hominem qui vellet alienum solum in jus suum refundere; Deum contra ten
Abbreviated transcription (Latin):
Ita scimonialiũ habitũ induta: cunctas sodales ad amorẽ sui
i urbe xintomȩ sedulitate obseqͥi mintabat. Nec resupi¬
nibat eã alta ꝓsaꝑie magnitudo: qd generosĩ putaret in xp̃i
gent̃ lotos ⁊ inuictos rursus lectis apponeret. Quappt̾ lioet
multis miracłis ds̃ uiuentẽ insignierit: istud exẽplũ magis
mnea p̃dico: qͦd oi̾a oꝑa eiꝰ inchoabat karitas. s consũmabat
bumilicas. Deniq deuotionẽ pectoris ⁊ integͥtatẽ corporis.
eimracła in uita ⁊ pꝰ mortẽ cõmendant plurima: que
dgari regis filia beata editha. Wiltim̃se cenobiũ sedea
ossiũ suoꝵ dulcib eriitiis oruat amore fouet. Ubi ab n¬
fant̾ia sua scolȩ dñcę tͣdita: incorrupta semꝑ uirginitate..
freguentib ercubiis. dĩ gram demerebat᷑: nataliũ cumora
m̃tis ingenuitate̾ p̃mens. Unũ amaiorib accepi qͦ ñ media̾¬
ter uidiciũ offendebat homiuũ: Fallens uidelicet ocłes ꝙ

Expanded text:
» Ita sanctimonialium habitum induta, cunctas sodales ad amorem sui » Ita sanctimonialium habitum induta, cunctas sodales ad amorem sui in urbe Wintoniae sedulitate obsequii invitabat; nec resupinabat eam alta prosapiae magnitudo, quod generosum putaret in Christi genter lotos et inunctos lectis rursus apponeret. Quapropter, licet multis miraculis Deus viventem insignierit, istud exemplum magis in causa praedico, quod omnia opera ejus inchoabat charitas et consummabat humilitas. Denique devotionem pectoris et integritatem corporis ejus miracula, in vita et post mortem, commendant plurima, quaedgari regis filia, beata Edgitha, Wiltoniense coenobium, sedem ossium suorum, dulcibus exuviis exornat, amore fovet; ubi, ab infantia scholae Dominicae tradita, incorrupta semper virginitate et frequentibus excubiis Dei gratiam demerebatur, natalium tumorem mentis ingenuitate premens. Unum a majoribus accepi quod non mediocriter judicium offendebat hominum, fallens videlicet oculos eorum