comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendo discitur : id.ẽ. non audiendo uł
legendo uel cogitando. sed experiendo: Ati
scientia quã tertio posuit. in his quȩ ait oo¬
ceme. docendo datur Na qͥd .ẽ. aliud docint
quã scientiã dare : & hȩc duo ita sibi conexa
sunt : ut alterũ sine altero. eẽ. ñ possit : Nem
eñi docetur. nisidiscat : & nemodiscit. nisi
doceatur: Et ideo sidiscipłs capax non st
eorũ quȩ a d octore dicuntur: ñ pocest doboe
dicere. ego eũ docui. sed ipse ñdidicit: dice¬
re autẽ potest Ego eidixi. qđ dicendũ fuit.
sed ille ñ didicit : quia ñ ꝑcepit. ñ cõp̃hendit̃.
ñ intellexit Nãꝑfecto & ille didicissec: suste
docuis set : & ideo ds̃ quando uult docere.
prius dat intellectã s in eqͥ ea quȩ addiuina
doctrinã ꝑtinent. homo ñ potest discere :
Vnde &iste paulo post dicit. Damihi intellet¬
tũ: ut discam mandata tua : Potest itaq homo

Expanded text:
accipiendo discitur; id est, non audiendo vel accipiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid est aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto et ille didicisset, si iste docuisset. Et ideo Deus, quando vult docere, prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo,
Abbreviated transcription (Latin):
sol& excitari: Ideo parũ fuit dicere. suauitatẽ
fecisti cũ seruo tuo. nisi rursus peteret. aitcũ
doceat suauitatẽ: Tantũ utiq ut disciplinã
possit pacientissime sustinere : Tertia ponit
scientia : q̃m simagnitudine sua p̃cedit scien¬
tia magnitudinẽ caritatis. nȩdificat. sed
inflat: Cũ ergo tanta fuerit caritas in boni¬
tate suaui. ut tribulationib ñ possit extin¬
gui quas adhibet disciplina: tunc utilisent
scientia. quã in notescit etiã sibi homo qͥdipse
meruerit. &quȩ adõ donata sint ei : ꝑ quȩ
posse sesciat quȩ se posse nesciebat. & ꝑse
ipsum om̃ino non poterat Qđ autẽ ñ ait
damihi sed doceme. qͦ modo suauitas docet᷑
sinondeturꝰ. quando qͥdem multi qđ eos
ñdelectat sciunt. & quarũ rerũ habent
cognitionẽ. ñ habent suauitatẽ ͦ suauitas
enĩ disci ñ potest: nisi delectet: Itẽ discipliu
quȩ significat emendatoriã tribulationẽ.

Expanded text:
s excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem s excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebat, et per seipsum omnino non poterat. 3. Quod autem non ait, Da mihi; sed «Doce me:» quomodo suavitas docetur, si non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitatem. Suavitas enim disci non potest, nisi delectet. Item disciplina, quae significat emendatoriam tribulationem,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bedia : Hoc enĩ uerbũ ingreco positũ.ẽ.
inepła adhebreos: ubi latinꝰ interpresait :
Om̃is enĩ disciplina ad p̃sens non gaudu¬
uidetur eẽ sed tristitiȩ : post ea aute mfructũ
pacificũ his qͥ ꝑ eã certarunt reddet iꝰtitiȩ:
Cũ quo ergo facit ds̃ suauitatẽ id ẽ. cuiꝓ
picus inspirat boni delectationẽ. atq
ut aꝑtius id explicem cuidonat᷑ adõ
caritas dĩ. & ꝓpter dm̃caritas ꝓximi :
ꝓfecto instanter orare debet. quotantũ
sibi augeatur hoc donũ. ut non solũ ꝓillo
contẽnat delectationes cȩteras. sed etiam
pillorũ quaslibet ꝑferat passiones: Ita sua¬
uitati salubriter additur disciplina : Non
enĩ quantulȩ cũq suauitati. uł bonitati.
hoc ẽ. caritati scẽ poscenda. ẽ. & obtiscepda
sed tãmagne. ut sub eiꝰ p̃ssura ñ possitͤ eietas¬
gui: sed sicut ingens flamma subimpetuuenti
quanto magis reprimitur . tanto ardentius¬

Expanded text:
paedia. Hoc enim verbum in Graeco positum, est paedia. Hoc enim verbum in Graeco positum, est in epistola ad Hebraeos, ubi Latinus interpres ait: Omnis enim disciplina ad pvidetur esse, sed tristitiae; postea autem fructum pacificum his qui per eam certarunt, reddit justitiae» . Cum quo ergo facit Deus suavitatem, id est, cui propitius inspirat boni delectationem; atque, ut apertius id explicem, cui donatur a Deo charitas Dei, et propter Deum charitas proximi: profecto instanter orare debet, quo tantum sibi augeatur hoc donum, ut non solum pro illo contemnat delectationes caeteras, sed etiam pro illo quaslibet perferat passiones. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut ingens flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentiu
Abbreviated transcription (Latin):
ũ tuũ. hoc. ẽ. scđm ꝓmissũ tuũ: ut scđm¬
fidẽ firma sit ꝓmissio omĩsemini: sua¬
uitatẽ & eruditionẽ & scientiã doceme in
qͥt : qm̃ mandatis tuis credidi: Augeri fibi¬
ista poscit: & ꝑfici Nã utiq quia iã dixe¬
rat. suauitatẽ fecisti cũ seruotuo. qͦ modo
dicit suauitatẽ doceme. nisi ut ei grã dĩ
magis magisq abundet. uel in notescat
dulcedinẽ bonitatis: habebat᷑ enĩ fidem
qͥdixer̃. Dne auge nobis fidẽ : & quandiu
uiuitur in hoc mundo. ꝓficientiũ .ẽ. ista cãn¬
tatio : Addidit autẽ & eruditionẽ : uel
sicut plures codices habent disciplinã.
Sed disciplinã quã greciappellant pħedian
ubi scripturȩ nr̃e rẽponere consuerunt:
ubi intelligenda.ẽ. ꝑ molestias eruditio.
scđm illud. quẽ enĩ diligit dñs corripit.
flagellat autẽ omnẽ filiũ quẽ recipit:
Haec apud ecclesiasticas litteras diciasso¬
let disciplina: int̃p̃tata degreco ubi legit᷑

Expanded text:
um tuum, hoc est, secundum promissum tuum: ut firma sit promissio omni semini . Suavitatem, et eruditionem, et scientiam doce me; quia in mandatis tuis credidi. Augeri ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisque innotescat dulcedine bonitatis? Habebant enim fidemine, auge nobis fidem» . Et quamdiu vivitur in hoc mundo, proficientium est ista cantatio. Addidit autem, «et eruditionem;» vel sicut plures codicesed disciplinam quam Graeci appellant paediam, ibi Scripturae nostrae ponere consueverunt, ubi intelligenda est per molestias eruditio, secundum illud: Quem enim diligit Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium, quem recipit. Haec apud Ecclesiasticas litteras dici assolet disciplina, interpretata de Graeco, ubi legitur
Abbreviated transcription (Latin):
Ns iħo in hoc psalmo ꝑprophetiã tamquã
sibi petiuit intellectũ dari adõ corpori
suo qđ ẽ. eccła. ad dĩ mandata discenda. cũ ip¬
so enĩuita corporis eiꝰ hoc.ẽ. popłi eiꝰ abscon¬
dita.ẽ. in dõ: & ipse in eodẽ corpore suo indi¬
gentiã patitur. & poscit qđ m̃bris suis. ẽ neces¬
sariũ: M anꝰ tuȩ in qͥt fecer̃ me & plasmaue¬
runt me : dam intellectũ ut difcã mandatatua.
Quia tu in qͥt formastime ture forma: ut fiat
uidebt̃ me & iocundabuntur. uel sicut alii
codices lȩtabuntur : Quia inuerba tua sꝑaui:
id. ẽ. in ea quȩ ꝓmisisti: ut sint ꝓmissionis filii
sem̃ abrahȩ. in qua benedicuntur om̃sgentes
qui sunt autẽ qͥtiment dm̃. & quẽ uidebunt

Expanded text:
s in hoc psalmo per Prophetam, tanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est populi ejus, abscondita est in Deo , et ipse in eodem corpore suo indigentiam patitur, et poscit quod membris suis est necessarium. «Manus tuae,» inquit, «fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Quia tu, inquit, formasti, tu reforma; ut fiat «videbunt me, et jucundabuntur;» vel, sicut habent alii codices, «laetabuntur, quoniam in verba tua speravi:» id est, in ea quae promisisti, ut sint promissionis filii, semen Abrahae, in quo benedicuntur omnes gentes . Qui sunt autem qui timent Deum, et qu
Abbreviated transcription (Latin):
mei meloqũ tuũ : dicentes: Quando consola¬
berisme : Eccerur sus in oculis. sed utiq
interiorib: laudabilis & felix ille defectꝰ :
non ueniens ex infirmitate animi. sȩd ex
fortitudine desiderii in ꝓmissũdĩ. hoc eñĩ
ait ineloqͥũ tuũ: Quomodo autẽ tales ocu¬
lidicunt. quando consolaberis me. nisicũ
taliintentione & exultatione orat᷑ & ge¬
mitꝰ : lingua enĩ lo qͥ ñ oculi solent: sed
oculorũ quodam modo uox .ẽ. desiderium
orationis: Uerũ in eo qđ ait. qͥndo consola¬
berisme : tã quã orasse ꝑpeti ostendit :
aut ideo fit ut dulcior ueniat dilatata
iocunditas : aut iste sensus. ẽ. desiderantiũ.
cũ inspiratio tẽporis etiã qđ subuenienti
breuȩ. ẽ. longũ.ẽ. amanti: Nouit autẽ dñs
quid quando faciat : qͥ inm̃sura & numero
& pondere cuncta disponit: Ardentibus¬

Expanded text:
mei in eloquium tuum, dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei: hoc enim ait, «in eloquium tuum.» Quomodo autem tales oculi dicunt, «Quando consolaberis me?» nisi cum tali intentione et exspectatione oratur et gemitur? Lingua enim loqui, non oculi solent: sed oculorum quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ostendit. Ue» ? Quod aut ideo fit ut dulcior veniat dilata jucunditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit autem Dominus quid quando faciat, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit
Abbreviated transcription (Latin):
maergo tẽpora eccłȩ ante uirginis partũ
scõs habuerunt qͥdesiderarent in carnati¬
oniseiꝰ aduentũ : istauero tẽpora ex qͦas¬
cendit incęlũ scõs habent qͥdesiderent
eiꝰ manifestationẽ. ad uiuos & mortuos
iudicandos Neq hoc eccłȩ desideriũ abi¬
nitio usq in finẽ scłi reqͥeuit aliquantum.
nisi quã diuhic cũ discipłis in carnẽ uersa¬
tus.ẽ: ut totius corporis xp̃i in hac uita
gem̃tis conuenienter intelligatur: defe¬
cit in salutare tuũ animamea. & in uerbũ
tuũ sꝑaui: hoc.ẽ. in ꝓmissum quẽ spes facit:
ut ꝑ patientiã expectet᷑. qđ acredentib
ñ uid&ur: Etiã hic grecus illud uerbũ hab&.

Expanded text:
ma ergo tempora Ecclesiae ante Virginis partum, sanctos habuerunt qui desiderarent incarnationis ejus adventum: ista vero tempora ex quo ascendit in coelum, sanctos habent qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum discipulis in carne versatus est, ut totius corporis Christi in hac vita gementis vox convenienter intelligatur, «Defecit in salutare tuum anima mea, et in verbum tuum speravi:» hoc est in promissum; quae spes facit ut per patientiam exspectetur quod a credentibus non videtur . Etiam hic graecus illud verbum habet,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ a ueritate monstrant᷑. sed ipsam qͦq ꝑfi¬
ciendo ꝑspiciat ueritatẽ : Sedqm̃ res qͥdem
necessarias quantũ existimo. tam̃ ꝓlixadis¬
putatione tractauimꝰ : dilatis sequentib:
psalmi huiꝰ uersib. sermonẽ istũ isto fine clau

Expanded text:
quae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque profiquae a veritate monstrantur, sed ipsam quoque proficiendo perspiciat veritatem. Sed quoniam res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine clau
Abbreviated transcription (Latin):
ut capiat lucẽdĩ. & ꝑ hanc intelligat: Sed
ita dicit᷑ intellectũ dare homini. & quasiut
ita dicã intellectuare hominẽ. quẽ ad modũ
qͥsquã dr̃ lucẽ dare domui. uł illuminare
domũ cuifenestrã facit: cũ eã ñ sua luce pene¬
tret & illustret. sed tantũ modo aditũ qͥpo
nitretur atq illustret᷑ aperiat: Sed necsol
qͥ ꝑfenestram illustrat domũ. ipse creauit cand̃ẽ
domũ. aut hominẽ qͥ fenestrã fecit indomo:
aut ipse illi iussit ut faceret. aut adiuuit
ipse facientẽ : aut aliquid egit ut aperiretur.
qua suum lum̃ in funderet : Dsautẽ & hominis
mtẽrationalem atq intellectualem fecit.
quȩ posset capere lum̃ eiꝰ: & angłm talem fect
qo perari posset aliqđ t Vnde ad capiendum
lum̃dĩ mens adiuuaret᷑ humana: & candemsio
adiuuat m̃tẽ . ut angłicã recipiat oꝑationem.
& eã sic illumiat deseipso. ut non solũ illa

Expanded text:
ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem rationalem atque intellectualem fecit, qua posset capere lumen ejus; et angelum talem fecit, qui operari posset aliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operationem; et eam sic
Abbreviated transcription (Latin):
Tamquã sidiceret latinꝰ sanitatẽ dare tibi.
qđ grecus dixis set sanarete: Non enĩ circũ¬
loqueret᷑ latinꝰ interpres dicendo. intellectũ
daretibi. siquẽ ad modũ dicipotest a sanitate
sanarete. ita dicipossit ab intellectu. intellec¬
tuarete : sed si poi i& hoo angłs facere:
quid ẽ. qđ iste hoc adõ sibi poscit ut faciat:
anquia ds angło iusserat ut faceret : ita uero.
nã xp̃c intelligit᷑ hoc iussisse angłm ut faceret
eo loco ubiait ꝓp̾heca: Et factũ . ẽ. cũ uiderẽ
ego danihel uisum. & quȩrebam intellectũ.
& eccestetit in c̃spectt meo ut uisusuiri. & au¬
diuiuocẽ uiri inter ubal. & uocauit & dixit¬
Vlai. fac intelligere illũ usionẽ ibi ingreco
uerbũ hoc ẽ. qđ & hic id. ẽ. sinetison: d̾sitaq¬
ꝑseipfũ quia lux. ẽ. illuminat pias m̃tes: ut ea
quȩ diuina dicunt᷑ uł ostendunt᷑. intelligant:
Sedsi ad hoc ministro utitur angło : potest
qͥdem aliqͥd agere angłs inm̃tẽ hominis.

Expanded text:
tanquam si diceret latinus, sanitatem dare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc jussisse angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus viri, et audivi vocem viri inter Ubal, et vocavit, et dixit, Fac intelligere illum visionem» : et ibi in graeco verbum hoc est quod et hic, id eseipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis. qualis finis erit eis. qͥ noncredunt dñ
euangłio: & si uistꝰ qͥdẽ uix saluus erit : pecca¬
tor & impius ubi parebunt : hoc enĩ ait deꝑse¬
cutionib: quas patiebat᷑ eccła: cũ funes pecca¬
toꝵ circũ plecterentur eam: Proinde mediã noc¬
tẽ grauiora tribulationis intelligenda existimo
inqua dixit. surgebã : quia non eũ sic affligebat
ut deiceret. sed exercebat ut surgeret : id ẽ
ut ea ipsa tribulatione ad fortius confitendum
suo corpori adiungit ipse saluator : Adipsum capt̃
egosum om̃iũ tim̃tiũ te. & custodientiũ manda¬
tatua : Sicutiẽ. in epła quȩ adhebreos scribit᷑:
Quienĩ scĩficat. & qͥscĩficant᷑. ex uno om̃s. Propt̃
quã causam : ñ confunditur fr̃s eos uocare :
eorũ participauit: Quod qͥd .ẽ. aluid. quã eorũ
particeps factus. ẽ : Neq enĩ efficim᷑ partici

Expanded text:
finis erit eis qui non credunt Domini Evangelio? Et si justus quidem vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt» ? Hoc enim ait de persecutionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur eam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, ut ea ipsa tribulatione ad fortius confitendum suo corpori adjungit ipse Salvator. Ad ipsum caput ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Sicut est in Epistola quae ad Hebraeos inscribificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes; propter quam causam non confunditur fratres eos vocare.» eorum participavit» . Quod quid est aliud, quam, Eorum particeps factus est? Neque enim efficeremur partici
Abbreviated transcription (Latin):
suauitatẽ aliquando honitatẽ . nr̃i in terp̃tes
trans tulerunt: Uerũ quia suauitas potest eẽ.
& inmalo. quando inlicita quȩq & inmunda
ut bonis spiritalib: deputetir : Propter hoc
enĩ eã & i bonitatẽ nr̃i appellare uoluer̃:
Nihil hic ergo aliud dictũ existimo. sua¬
uitatẽ fecisti cũ seruo tuo: nisi fecistiut me
delectaretur & bonũ: Quando enĩ delec¬
tat bonũ. magnũ .ẽ. dĩ donũ: quando autẽ
seruiliter fit non liberaliter: Seruus autẽ
non manet indomo in ȩternũ.filius manet
in ȩternũ : quia consummata caritas foras

Expanded text:
itatem,» aliquando «bonitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda ut in bonis spiritualibus deputetur: propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem serviliter fit, non liberaliter. Servus autem non manet in domo in aeternum, filius manet in aeternum ; quia consummata chari
Abbreviated transcription (Latin):
uando ds̃ homine fecit expuluere. & an¬
mauit flatu : ñ ibi cõmemoratũ .ẽ. qđ ma¬
nib fecerit : Cur itaq qͥbus dã uisum fuerit
uerbodnĩ fecisse cȩtera. hominẽ uero uelut
aliqͥd p̃cipuũ fecisse manib: suis ñ uideo : nis
forte quia expuluere formatũ legit᷑ homins
corpꝰ. ñ potuisse fieri nsimanib: arbitrant᷑
Necattendunt qđ in euangłio deuerbo dĩ seno¬
tũ ẽ. omĩa ꝑ ipsum facta sunt᷑ Non posse
constare si non ꝑ uerbũ factũ.ẽ. etiã corpus
hominũ : sed adhibent testimoniũ de hoc¬
psalmo &dicunt : Ecce ubi a ꝑtissime clamat
quasinon etiã aꝑte dictũ sit. uidebo cȩlos
& oꝑa manuũ tuarũ sunt cȩli: multoq
aptius & aridã terrã manꝰ eiꝰ finxer̃: Manꝰ
ergo dĩ sunt : potestasdĩ : Aut si pluralis nu¬
merus eos mouet. quia nondictũ .ẽ. manꝰtua
sed manꝰ tuȩ : accipiant manꝰ uirtutẽ & sapien¬

Expanded text:
uando Deus hominem fecit ex pulvere, et animavit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum feforte quia ex pulvere formatum legitur hominis corpus, non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur. Nec attendunt quod in Evangelio de Verbo Dei scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium psalmi, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat quasi non etiam aperte dictum sit: Videbo coelos, opera manuum tuarum sunt coeli ; multoque apertius: Et aridam terram manus ejus finxerunt . Manus ergo sunt potestas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est Manus tua, sed manus tuae, accipiant manus Dei virtutem et sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Paratus sũ inqͥt c& nonsum turbatꝰ: ut custodiam
mandatatua: Quodaliqͥ inter p̃tati sunt. ad
custodiendũ mandata tua: aliqͥ ut custo direm.
mandata : subdidit dicens: Eunes peccatoꝵ
circũ plexi sunt me : & legis tuȩ non sum oblitꝰ
Funes peccatorũ impedim̃ta sunt inimicorũ:
siue spiritaliũ sicut diaboli & angłoꝵ eiꝰ. siue
carnaliũ in qͥb filiis infidelitatis diabolus
operatur: Nonenĩ hoc nom̃ qđ dictusiẽ. pa¬
catorũ. ab eo qđ sunt peccata declinatũ. ẽ.
sedabeo qđ sunt peccatores : qđ in greco ciuda¬
ter apparet : Cũ itaq minantur mala qͥb:
terreant uistos nȩplege dĩ patiantur : qͥdan¬
modo funib implicant. uelut ualidas arobu¬
stas restes suas: trahunt enĩ peccata sicut
restẽ longam : & hinc scõs implicare conant᷑.
& aliquando ꝑmittuntur: sed si implicant
corpꝰ nonim plicant animũ. ubi noꝵ est ist
suꝑuidicia iꝰtitiȩ tue: Quia & hoc ipsũ qđ funes

Expanded text:
Paratus sum,» inquit, «et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, «ut custodirem;» mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in graeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terreant justos, ne pro Dei lege patiantur, quodammodo funibus implicant, veluti valida et robusta reste sua. Trahunt enim peccata sicut restem longam . Et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur. Sed si implicant corpus, non implicant animum, ubi non est iste super judicia justitiae tuae.» Quia et hoc ipsum quod funes
Abbreviated transcription (Latin):
non & pedes. ne sectentur errorẽ : ꝓpter qđ &
illud scriptũ ẽ: Oculimei semꝑ ad dnm̃: quia
ipse euellet de laqueo pedes meos: Sed siue
auertisti pedes meos. siue auerti pedes meos legit᷑
ab illo fit ut faciamꝰ: Cuiꝰ faciem p̃catus ẽ. in
corde suo. cui & dix̃. miserere mei scđ meloͥqũ

Expanded text:
entur errorem? Propter quod et illud scriptum est: «Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos» . Sed sive «avertisti pedes meos,» sive «averti pedes meos» legatur, ab illo fit ut faciamus, cujus faciem precatus est in corde suo, et cui dixit, «Miserere mei secundum eloquium
Abbreviated transcription (Latin):
osuersus psal mihuiꝰ magni. nunc ag¬
gredimur: indĩ uoluntate tractandos:
eiꝰ.ẽ. qͥsqͥs ei adheret sicut scriptũ. ẽ. mibi
autẽ adherere dõbonũ ẽ Non eñĩ existen¬
dosunt homines dii: sed fumt participando
illius unius querus .ẽ ds̃ : Anquia partes
sibi eligant homines in hoc mundo siue sor¬
tuintur. alius hoc alius illudunde qͥsq ui¬
uat: quo dã modo portio piorũ ds̃ ẽ. unde
semꝑuiuant : uterq non ẽ sensus absurdus
sed qđ seqͥtur hic audiamꝰ : Dixicto dire
legẽ tuã . Quidiẽ portio mea dne. dixicto¬
dire legẽ tuã : nisi quia itaerit portio cuiꝰq
sp̃s uiuificans nelittera occidat. & peccatum
occasione accepta. ꝑmandatũ operet᷑
in homine omnẽ concupiscentiã :÷ inuocan

Expanded text:
os versus psalmi hujus magni nunc aggredimur in Dei voluntate tractandos, ejus fit quisquis ei adhaeret, sicut scriptum est, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» ; non enim existendo sunt homines dii, sed fiunt participando illius unius qui verus est Deus: an quia partes sibi eligunt homines in hoc mundo, sive sortiuntur, alius hoc, alius illud, unde quisque vivat; quodammodo portio piorum Deus est unde semper vivant: uterque non est sensus absurdus. Sed quod sequitur audiamus: «Dixi, custodire legem tuam.» Quid est, «Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam;» nisi quia ita erit portio cujusquSpiritus vivificans; ne littera occidat , et peccatum occasione accepta per mandatum operetur in homine omnem concupiscentiam . Invocan
Abbreviated transcription (Latin):
& reges uoluerunt uidere quȩ uos uidetis.
& non uider̃ : & audire quȩ auditis. & non
audier̃ : Vt ipsorũ etiã uox hoc loco
agnoscatur. defecit in salutare tuum
animamea : nec tunc ergo qͥeuit hoc
desideriũ scõrũ. nec nunc qͥescit inxp̃icor

Expanded text:
nt videre quae vos videtis, nt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Chr
Abbreviated transcription (Latin):
adimpietatẽ : ait & deqͥbusdã ꝓficient
inpeius: Ita & defectꝰ aþono inmalũ. malus. ẽ.
amalo inbonũ bonꝰẽ. Bono qͥppe defec¬
tu dictũ .ẽ: desiderat & deficit animamea
matria dñi: Sic & hic ñ ait. defecit asa¬
enĩ defideriũ boni: ñdũ qͥdẽ adepti. sed
aidissime acuehem̃tissime concupiti:
Sedqͥs hoc dicit nisi genꝰ electũ. regale
sacerdotiũ gens scã. popłs ad qͥsitionis.
aborigine generis humani. usq adhuius
scłi finẽ. in eis qͥsuo qͥsq tẽpore hic uixer̃
uiuunt. uicturi sunt: desiderant xpͥm̃.
teste scĩssimo sene symeone : qͥcũ eũ in fantẽ
accepisset inmanꝰ.: dixit: Nuncdimitas
dñe seruũ tuũ. scđm uerbũ tuũ in pace :
qm̃ uider̃ oculimei salutare tuũ: Acceꝑat
enĩ responsum diuinũ : non segustaturũ
desideriũ fuit in isto sene : tale fuisse cre¬
dendũ .ẽ. i nom̃ib superiorũ tẽporũ sc̃is
Vnde & ipse dñs discipłis ait: Mult ꝓpħȩ¬

Expanded text:
 de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a saenim desiderium boni, nondum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene Simeone, qui cum eum infantem accepisset in manus, dixit, «Nunc dimittis, Domine, servum tuum, secundum verbum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum.» Acceperat enim responsum divinum, non se gustaturum desiderium fuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait, «Multi p
Abbreviated transcription (Latin):
ratione. ad ulta confessione. fusa p̃catione.
fit cornr̃m immaculatũ. ut non confundam :
quia & hoc adiustificationes dĩ ꝑtinet᷑ : quan¬
do inter eiꝰalia p̃cepta p̃cipit᷑. dimittite & di¬
mittetur uobis. date & dabit᷑ uobis:¬

Expanded text:
ratione, adjuta conflictione, fusa precatione, ratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter ejus alia praecepta praecipitur, «Dimitte, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis
Abbreviated transcription (Latin):
eopũ: Poposcit enĩ hoc: ñ p̃sumit: Qđ autẽ
ad didit. ut ñ confundar : tale aliqͥd & in pͥmis
huiꝰ psalmi uersib inuenitur. ubi dixit : Vti¬
nã dirigant᷑ uiȩ meȩ. ad custo diendas itifi¬
cationes tuas : Tunc non confundar. dũ in spi¬
cio inom̃iamandata tua: Qđ ibi quia dixit
utinã. uno uerbo significauit optantis: hoc
isto loco aꝑtiorib uerbis expressit orantis
dicendo. fiat cormeũ imma culatũ : ut nec
in illa nec in ista sententia quȩ utraq una. ẽ.
inueniat᷑ audacia delibero arbitrio contra
grãm confidentis Qđ autẽ ait ibi. tunc non
confundar: hoc ait hic. ut ñ confundar : Fiat
lauacrũ ubi abolita sunt om̃ia p̃terita pecca
tanrã : ꝑsp̃s adiutoriũ ꝑ qđ concupiscimꝰ ad¬
uersus carnẽ neuincamur inpugna nr̃a: ꝑ
dominicȩ orationis effectũ. in qͣdicimꝰ. dimit¬
te nobis debitanrã: Ita donata nobis regene¬

Expanded text:
eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem addidit, «Ut non confundar;» tale aliquid et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi dixit, «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, cum inspicio in omnia mandata tua.» Quod ibi, quia dixit, «Utinam,» uno verbo significavit optantis; hoc isto loco apertioribus verbis expressit orantis, dicendo, «Fiat cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non confundar.» Fit elavacrum , ubi abolita sunt omnia praeterita peccaspiritus adjutorium, per quod concupiscimus adversus carnem , ne vincamur in pugna nostra; per dominicae orationis effectum, in qua dicimus, «Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regene
Abbreviated transcription (Latin):
tantur mihi : Qđ tantundem ualere ex isti
quantũ sidicatur ad me: Sed qͥs. ẽ. iste qͥha
dicit: Nonenĩ qͥs quã hominũ hoc dicere
audebit : aut sidicat. audiendus est: Nimi¬
rũ ergo ille. ẽ. qͥetiã superius interposuit
ꝓprietatẽ uocis suȩ dicens farticeps egosũ
om̃iũ tim̃tũte : quia factus est particeps
mortalitatis nr̃ȩ. ut & nos participes diui¬
nitatis ipsius fieremꝰ. Nos unius paraici¬
pes aduitã : ad mortẽ uero particeps ille
multorũ: Ipse. est enĩ ad quẽ conuertunt᷑
tim̃tes dm̃ : & qͥ cognoscunt dĩ testimonia-
Deillo ꝑ ꝓphetas tanto ante p̃dicta. in eiꝰ
p̃sentiã ꝑmiracula paulo ante monstrata
Tiat inqt cormeũ immaculatũ intuis ĩtifi¬
cationib: ut non confundar : Redit aduo¬
cẽ corporis sui. scĩ scilicet popłi sui: & in
maculatũ fieri cor suũ p̃catur. hoc ẽ cor
m̃brorũ suorũ iniustificationib: dĩ. ñ in uirib

Expanded text:
tantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, tantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particeps ego sum omnium timentium te.» Quia factus est particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia per miracula paulo ante monstratat,» inquit, «cor meum immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar.» Redit ad vocem corporis sui, sancti scilicet populi sui, et jam immaculatum fieri cor suum precatur, hoc est cor membrorum suorum; in justificationibus Dei, non in viribus
Abbreviated transcription (Latin):
quasi aliud ñ sit uiuere quã sine ullo fine
& sine ulla miseria uiuere : Sed hoc qͥme¬
rito : Quia lex in qͥt tua meditatiomea. ẽ:
Haec meditatio nisi eẽt. infide quȩ ꝑdileo¬
tionẽ oꝑat᷑: nũquã ꝓpt̃ eam posset adillã
uitã qͥspiam ꝑuenire : Hocdicendũ putaui.
neqͥsquã cũ totã legẽ memoriȩ mandauent
eamq: creberrima recordatione cantauerit
non tacens qđ p̃cepit. nectam̃ uiuens ut p̃cipt
arbitret᷑ sefecisse qđ legit quia lextua
meditatiomea.ẽ : & hinc se adepturũ existi¬
met qđ uerbis superiorib: ꝓpt̃ hoc meritũ
postulauit ubi dictũ ẽUeniant suꝑme mise¬
rationestuȩ ut uiũa ÷ hȩc meditatio. aman¬
tis. ẽ. cogitatio: & tantũ amantis. ut caritas
ñ frigescat huiꝰ meditationis suȩ. quanta¬
meditatio legis dĩ: uel potius meditatio
& qͥ cognoscunt testimonia tua : In non nullis
codicib inuenimꝰ & grecis & latinis: conuer¬

Expanded text:
quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum existimet, quod verbis superioribus propter hoc meritum postulavit, ubi dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantameditatio legis Dei, vel potius meditatio et qui cognoscunt testimonia tua.» In nonnullis codicibus invenimus et graecis et latinis, «Conver
Abbreviated transcription (Latin):
uottio siue ergo regeneratio qua hicidĩ
filios adoptamur. siue fides & spes & cari¬
tas. quȩ tria aedificantur in nobis. quãuis
demiscđia dĩ ueniant : tam̃ in hac erũ nosa
& ꝓcellosa inta solatia sunt miserorũ. ñgau
etiã illa uentura sunt: ideo seqͥt᷑ U eniat̃
mͥmiserationes tuȩ ut uiuã : Tunc enĩ uere
uiuã : quando nihil potero timere nemoriar :
Ipsa enĩ & sine ullo additam̃to dr̃ uita. nec
intelligit᷑ nisi ȩt̃na & beata. tãquã sola di¬
cenda sit uita. incuiꝰ cõparatione ista quã
ducimꝰ. mors pottus sit appellanda quãuita :
Quale illud ẽ. in euangłio. SSiuis uenire adui¬
tã. seruamandata. Nũ qͥd ad didit ȩt̃nã
uel beatã : itẽ deresurrectione carnis cũ lo¬
queret᷑: qͥbene fecer̃ inqͥt in resurrectionẽ¬
uitȩ : neq hic ait ȩternȩ. seu beatȩ : Sic & hic.
ueniant in qͥt m miserationes tuȩ & uiuam᷑
Neq hic ait inȩternũ uiuã uelbeate uiuã:

Expanded text:
vo tuo. Sive ergo regeneratio qua hic in Dei Filios adoptamur, sive fides et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant; tamen in hac aerumnosa et procellosa vita solatia sunt miserorum, non gaudetiam illa ventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . Numquid addidit, aeternam, vel, beatam? Item de resurrectione carnis cum loqueretur, «Qui bene fecerunc et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam;
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ autẽ interp̃tati sunt nr̃i. dami hi intellec¬
uno uerbo cõplexus. ẽ. damͥ intellectum
test : tãquã sinon posset latine dici. saname.
& diceretur damihi sanitatẽ. sicut hic dic¬
tũ ẽ. dam intellectũ. aut sanũ mefac:
Sicut enĩ hic dicipotest intelligentẽ mefac.
qđ qͥdem potuit & angłs facere eNã dix̃
daniheli. ueni intellectũ dare tibi & hoc uer

Expanded text:
Quod autem interpretati sunt nostri, «Da mihi» «intellecQuod autem interpretati sunt nostri, «Da mihi» «intellecuno verbo complexus est, «Da mihi intellectumtest: tanquam si non posset latine dici, sana me; et diceretur, da mihi sanitatem, sicut hic dictum est, «Da mihi intellectum;» aut, sanum me fac, sicut etiam hic dici potest, intelligentem me fac. Quod quidem potuit et angelus facere; nam dixit Danieli, «Veni i
Abbreviated transcription (Latin):
ergo nr̃ intellectꝰ ad intelligendaquȩ
credat: & fides ꝓficit ad credenda quȩ
intelligat: & eadẽ ipsa ut magis magisq
intelligant᷑. in ipso intellectu ꝓficitmens :
Sed hoo ñ fit ꝓprus tãquã naturalib uirib.
sed deo adiuuante atq donante : sicut
medicina fit ñ natura. ut uiciatꝰ oculus uim
cernendi recipiat : Quiergo dicit dõ. da
mihientellectũ ut discã mandata tua.
non om̃imodo expers eiꝰ ẽ. uelut pecus:
Nec ita quã uis homo ut in eorũ numero de¬
putandus sit qͥ ambulant inuanitate m̃tis
suȩ. obscurati intelligentia. alienatiaui a
dĩ: Nãsi talis. eẽt : nec hoc diceret : Non
autẽ par ui.ẽ. intellectꝰ. nosse aqͦ poscen¬
dus ẽ. intellectꝰ : Et cogitandũ. ẽ. quanto
sint altius intelligenda diuinamandata :
quando adea discenda ibi ad huc dari
intellectũ petit. qͥ iam sic intelligit. & qͥ
eloquia dĩ secustodisse ante iam dixit:

Expanded text:
ergo noster intellectus ad intelligenda quae ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae intelligat; et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse ante jam dixit. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
& utiq intellectꝰ inm̃te est: Hinc rursus ait:
renouamini in nouitate m̃tisurẽ : Dehis autẽ
qͥ huiꝰ regenerationis consortes nonerunt :¬
hoc inqt dico & testificor in dño. ut ñ ambu¬
letis sicut &gentes ambulant in nduitate
m̃tis suȩ. obscurati in telligentia. alienati
aui adĩꝑ ignorantiã quȩ . ẽ. in illis ꝓpt̃
cȩcitatẽ cordis eorũ : Propt̃ hosigit᷑ interio¬
res oculos quorũ cȩcitas.ẽ non intelligere :
ut aperiatur & magismagisq: serenentur.
fide mundentur corda: Quã uis enĩ nisi
aliqͥd intelligant. nemo possit credere
incm̃ : tam̃ ipsa fide quacredit sanatur
ut intelligat ampliora. Alia sunt enim
quȩnisi intelligantur ñ credimꝰ: & alia sut̃
credit p̃dicantifidẽ: qͥut alia taceam:
linguã ipsam quã loqͥtur ñ intelligit :
Sednisi ẽẽnt. rursus ali quȩ intelligere
ñ possumꝰ. nisi ante credamꝰ. ꝓphetañ dicer&:
nisi credideritis non intelligetis: Proficit

Expanded text:
 utique intellectus in mente est. Hinc rursus ait, «Reformamini in novitate sensus vestri» : de his autem qui hujus regenerationis consortes non erant, «Hoc» inquit, «dico et testificor in Domino, ut non jam ambuletis sicut et Gentes ambulant in vanitate mentisDei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum» . Propter hos igitur interiores oculos, quorum caecitas est non intelligere, ut aperiantur, et magis magisque serenentur, fide corda mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt credit praedicanti fidem, qui, ut alia taceam, linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ Iumon ex sanguinib neq exuoluntate car¬
nis neq: ex uoluntate uiri: sed ex dõnatisunt:
Vt autẽ hoc fieret. quia & ipse factus. ẽ. parti¬
ceps mortalitatis nr̃ȩ : ita ibi seqͥt᷑. Et uerbũ
caro factũ ẽ : & habitauit in nobis: Perhanceiꝰ
participationẽ nobis grã subministrat᷑: ut caste
timeamꝰ dm̃. & custodiamꝰ mandata eiꝰ. Pro inde
ipse iħs lo qͥt᷑ inista ꝓphetia : sed quȩdam
inm̃brif suis. & unitate corporis sui. tãquã
inuno qͦdã homine diffuso toto orbeter¬
rarũ. & sub crescente ꝑ uolumina scłorũ:
quȩdã uero inseipso capite nrõ : Vnde & hoc ẽ.
qđait: Particeps egosum om̃iũ tim̃tũite :¬
& custodientiũ mandata tua : & quia ꝓpt̃ hoc
qđ particeps factꝰ ẽ. frmsuorũ. ds hominũ¬
immortalis mortaliũ. ideo granũ cecidit
in terrã. ut mortificatũ multũ fructũ faceret :¬
iustificatur impius : incuiꝰgrẽ scientia. ut ꝓfi¬
ciat᷑ adiungit:. Etitificationes tuas doceme:¬

Expanded text:
non ex sanguinibus,» «neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt.» Ut autem hoc fieret, quia et ipse factus est particeps mortalitatis nostrae, ita ibi sequitur: «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Per hanc ejus participationem nobis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, et custodiamus mandata ejus. Proinde ipse Jesus loquitur in ista prophetia: sed quaedam in membris suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam homine diffuso toto orbe terrarum, et succrescente per volumina saeculorum; quaedam vero in seipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Et quia propter hoc quod particeps lactus eimmortalis mortalium, ideo granum cecidit in terram, ut mortificatum multum fructum facerjustificatur impius? In cujus gratiae scientia ut proficiatur, adjungit, «Et justificationes tuas doce me
Abbreviated transcription (Latin):
lex imperat : qm̃ q i nuocauerit nom̃dñi sal¬
uus erit : &ideo uide qͥd adiungat: ꝑreca¬
tussũ faciem tuã in toto corde meo: & dicens
qͣ modo sit precatus : Miserere inqͥt mei
scđm eloquiũ tuum. Et tãquã exauditus atq
ad utus ab eo quẽ p̃catus. ẽ: Cogitaui in qͥt
ui as meas. & a uerti pedes meos intestimonia
tua: A uerti scilicet auiis meis quȩ displicuer̃¬
mihi. ut irent intestimoniatua : atq ibi habe¬
rent uiam: Plures enĩ codices ñ habent. quia
cogitaui. sicut in qͥbusdã legit᷑ : sed tantũ modo
cogitaui : Qđ autẽ hic positũ . ẽ. & a uerti pedes
meos: ñ nulli habent quia cogitaui. & auertisti
pedes meo s: ut hoc dĩ potius gr̃ȩ tribuatur.

Expanded text:
ni, salvus erit . Et ideo vide quid subjungat: «Precatus sum faciem tuam in toto corde meo.» Et dicens quomodo sit precatus: «Miserere,» inquit, «mei secundum eloquium tuum.» Et tanquam exauditus atque adjutus ab eo quem precatus est: «Cogitavi,» inquit, «vias meas, et averti pedes meos in testimonia tua. Averti» scilicet a viis meis, quae displicuerumihi, ut irent in testimonia tua, atque ibi haberent viam. Plures enim codices non habent, «Quia cogitavi,» sicut in quibusdam legitur; sed tantummodo, «Cogitavi.» Quod autem hic positum est, «Et averti pedes meos;» nonnulli habent, «Quia cogitavi, et avertisti pedes meos:» ut hoc Dei potius gratiae tribuatur,
Abbreviated transcription (Latin):
in qͥt ueritatẽ : sed simanseritis in uerbomeo:
In quo uerbo : sicut dicit apłs hoc . ẽ. uerbũ
fidei qđ p̃dicamꝰ. Primo ergo: uerbũ fidei est
In quo uerbo fidei simanserimꝰ : cognoscemꝰ
ueritatẽ & ueritas liberabit nos: Veritas
in mortalis. ẽ: ueritas in cõmutabilis est
Ueritas illud uerbũ.ẽ: de qͦ dr̃ In pͥncipio
erat uerbũ & uerbũerat apđ dm̃ d ds̃

Expanded text:
inquit, «veritatem,» sed «si manseritis in verbo meo.» inquit, «veritatem,» sed «si manseritis in verbo meo.» In quo verbo? Sicut dicit Apostolus, «Hoc est verbum fidei quod praedicamus» . Primo ergo verbum fidei est; in quo verbo fidei si manserimus, cognoscemus veritatem, et veritas liberabit nos. Veritas immortalis est, veritas incommutabilis est: veritas illud Verbum est de quo dicitur, «In principio e
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbo eiꝰ : Modo enĩ credimꝰ: tunc uidebimꝰ.
Cũ credimꝰ. spes ẽ. inisto scło : Cũ uidebimꝰ. res
erit in futuro scło : Clidebimꝰ autẽ faciẽ ad
faciem: Tuno autẽ uidebimꝰ faciẽ ad faciem:
cũ habuerimꝰ corda mundata : Beati enĩ mun¬
do corde : qm̃ ipsi dm̃ uidebunt: Vnde autẽ
corda mundantur. nisi ꝑfidẽ. sicut petrus
ait. in actib apłorũ mundans fide corda eoꝵ
Mundantur enĩ corda nrã ꝑfidẽ: ut possint. eẽ
idonea capere speciem: Ambulamꝰ enĩ nunc
diusumꝰ incorpore : peregrinam ad nõ. Et ꝗd
est peregrinam᷑: ꝑ fidẽ enĩ ambulamꝰ in qͥt : non
ꝑspeciem : Q uiergo peregrinat᷑ & ꝑfidẽ ambu¬
ergo ambulemꝰ. tanquã inuia simꝰ : quia ipse
imꝰ adueritatẽ . Quaimꝰ: ꝑfidẽ: Quo imꝰ¬
uia: ueritas. & uita : Dixerat autẽ aliquando
credentib: in se : Simanseritis in uerbomeo.
uere discipłi mei estis : & cognoscetis uerita¬
tẽ. & ueritas liberabit uos: Et cognoscetis

Expanded text:
in verbo ejus. Modo enim credimus, tunc videbimus: cum credimus, spes est in isto saeculo; cum videbimus, res erit in futuro saeculo. Videbimus autem facie ad faciem : tunc autem videbimus facie ad faciem, cum hahuerimus corda mundata. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Unde autem corda mundantur, nisi per fidem, sicut Petrus ait in Actibus Apostolorum: «Mundans fide corda eorum» Mundantur autem corda nostra per fidem, ut possint esse idonea capere speciem. Ambulamus enim nunc diu sumus in corpore, peregrinamur a Domino.» Et quid est, «peregrinamur? Per fidem enim ambulamus,» inquit, «non per speciem» . Qui ergo peregrinatur, et per fidem ambuergo ambulemus, tanquam in via simus; quia ipse imus? Ad veritatem. Qua imus? Per fidem. Quo imvia, veritas et vita» . Dixerat autem aliquando credentibus in se: «Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos» . «Et cognoscetis,»
Abbreviated transcription (Latin):
terra es & in terrã ibis: sic iustificati facti s cȩlũ.
Portauer̃ dm̃: &dcipsis ds̃ choruscabat mi¬
racula tonabat terrores : pluebat consolatio¬
in ipso psalmo: In omnẽ t̃rã exut sonꝰ eorũ:
& in fines orbis terrȩ uerba eorũ : Iuȩris qͦrũ :¬
& inuenies cȩlorũ : Siergo cȩlũ sedes dĩ
mausti: id .ẽ. anima iusti sedet sapientia.
tanquã in sella sua. tanquã inthrono suo:
& in de iudicat. quicquid iudicat. Ergo
erant throni sapientiȩ : & ideo dix̃ illis dñs:
Sedebitis suꝑ xͦii. thronos: iudicantes xii.
tribus ifrł. Sic & ipsi sedebunt suꝑxii. sedes:

Expanded text:
«Terra es, et in terram ibis» ; sic justificati facti sunt coelum. «Terra es, et in terram ibis» ; sic justificati facti sunt coelum. Portaverunt Deum, et de ipsis Deus coruscabat miracula, tonabat terrores, pluebat consolatioin ipso psalmo: «In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum» . Quaeris, quorum; et invenies, coeloruma justi;» id est, in anima justi sedet sapientia tanquam in sella sua, tanquam in throno suo, et inde judicat quidquid judicat. Ergo erant throni sapientiae, et ideo dixit illis Dominus: «Sedebitis super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel» . Sic et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
der̃ sedes iniudicio : Mirũ enigma : mira
quȩstio. si non intelligatur: sedes dicit : qͦs
greci thronos appellant: Tronos grecisellas
dicunt : tanquã honorabiles : Ergo fr̃smei:
non.ẽ. mirũ si sedeant homines insedib in
sellis: Vt autẽ ipsȩ sedessedeant. qͦ modo
possumꝰ intelligere : tanquã sidicat aliqͥs
Sedeant hic cathedrȩ. aut sedeant hic sellȩ:
Insella sedetur: in sedib sedetur: Incathedris
sedetur : non ipsȩ sedes sedent : Quid . ẽ. ergo
hoc qm̃ ibi seder̃ sedes in iudiciũ : certe sole¬
tis audiredõ dicente. cȩlũmͥthronꝰ ẽ. terra
autẽ scabellũ pedũmeorũ . Latine autẽ totũ
sic dicit᷑ cȩlũm sedes est Qui sunt isti .nisi
iusti: qui sunt cȩli nisi iusti: quicȩlũ. ipsicȩli :
Quia quȩ eccła. ipsȩ eccłȩ Sic sunt multȩ
ut unasit. Sic ergo & iustis Ita sunt iusti
cęlũ: ut cȩlisint In ipsis autẽ sed et ds̃.
Quomodo peccator factus. ẽ. terra cui dictũ . ẽ.

Expanded text:
derunt sedes in judicium.» Mirum aenigma, mira quaestio, si non intelligatur. Sedes dicit, quos Graeci thronos appellant. Thronos Graeci sellas dicunt, tanquam honorabiles. Ergo, fratres mei, non est mirum si sedeant homines in sedibus, in sellis: ut autem ipsae sedes sedeant, quomodo possumus intelligere? Tanquam si dicat aliquis: Sedeant hic cathedrae, aut sedeant hic sellae. In sella sedetur, in sedibus sedetur, in cathedris sedetur; non ipsae sedes sedent. Quid est ergo hoc, «Quoniam ibi sederunt sedes in judicium?» Certe soletisautem scabellum» «pedum meorum» Latine autem totum sic dicitur, «Coelum mihi sedes est.» Qui sunt isti, nisi justi? qui sunt coeli, nisi justi? Qui coelum, ipsi coeli: quia quae Ecclesia, ipsae Ecclesiae; sic sunt multae, ut una sit: sic ergo et justi; ita sunt justi coelum, ut coeli sint. In ipsis autem sedet Deus, Quomodo peccator factus est terra, cui dictum est,