comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
geniea s̃ ambiguus. ẽ. casus ingreco. &itrũ genitiuuis
singularis sit tẽs geneas. id est huius generationis.
an accusatiuius pluralis tas gerieas. id ẽ. has gene¬
rationes non euident̃ apparet. Nisi quia merito
sensus ille p̾latus est: ut tanquã exponendo qͥd dixe¬
rit lima. secutus adingeret. generationes generati
tũ. ẽ. ꝑiudicẽ gedeon. dexp̃o id habere finẽ: Pecut
quippe ille signũ ad nõ. ut marea positũ solũ uellus
complueret᷑ & sicca esset area: & rursus solũ uellus
siccũ esset aecoplueretur area. & ita factũ est: Qđ
significauit tanquã inarea in toto orbe terrarum:
sicca esset. Unde &iam dix̃: Nonsum missus: insi
adoues quȩ perierunt domus isrł: Ibi matrem
dequa formã serin acciper&e. inqͣ hominib apparer&e
elegit: ibi discipłos qͥb hoc idem p̃cepit dicens:
inuiã gentiũ neabieritis: & incuitates samaritanorũ
ñ introeritis: Ite pͥmũ : adoues quȩ perierant domꝰ

Expanded text:
 ambiguus est casus in graeco, et utrum genitivus singularis sit τῆς γενεᾶς, id est, hujus generationis, an accusativus pluralis τὰς γενεάς, id est, has generationes, non evidenter apparet; nisi quia merito sensus ille praelatus est, ut tanquam exponendo quid dixerit lunam, secutus adjungeret, generationes generatiotum est per judicem Gedeon, de Christo id habere finem. Petiit quippe ille signum a Domino, ut in area positum solum vellus complueretur, et sicca esset area; et rursum solum vellus siccum esset, et complueretur area; et ita factum est . Quod significavit, tanquam in area in toto orbe terrarum, sicca esset; unde etiam dixit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Ibi matrem de qua formam servi acciperet, in qua hominibus appareret, elegit; ibi discipulos quibus hoc idem praecepit, dicens: In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis: ite primum ad oves quae perierunt domus
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ abiniquitate adiuuando ꝑgrãm: etiam ad facien¬
dam iustitiam: Eadem itaq duo repetita sunt:
quȩ supra dicta erant: Quod enĩ supra . ẽ. parcae
inopi & pauperi: hoc intelligitur exusuris: Iđ
uero ibi dicit. & animas pauꝑum saluas faciet:
hoc dictũ uidetur exiniquitate redimet: & abu¬
troq subaudiat᷑: Nã parcendo redimet abusu¬
ris: saluos aut̃ faciendo. redimet ab iniquitate :
ciet: sic exusuris &imquitate redimet animas
eorũ: Ethonorabile nomen eorũ corã ipsis:
Dant enĩ honorẽ nomini eiꝰ ꝓtantis beneficiis:
qui respondent dignũ &iustũ. eẽ : grãs agere
dño dõ suo: Vł quod habent codices aliqui. &
honorabile nomen corũ corã ipso: Iuia &si uiden¬
tur hinc scło contẽptibiles xp̃iami. nomen eorum
corã ipso est honorabile. qui eis illud dedit: Iam
non memor nominũ eorũ ꝑ labia sua. quib: antea
uocabant᷑. cũ essent gentiliũ suꝑ stitionũ obligati:

Expanded text:
autem ab iniquitate, adjuvando per gratiam etiam ad facienautem ab iniquitate, adjuvando per gratiam etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo repetita sunt quae supra dicta erant. Quod enim supra est, Parcet inopi et pauperi, hoc intelligitur, Ex usuris: quod vero ibi dicit, Et animas pauperum salvas faciet; hoc dictum videtur, Ex iniquitate: ut redimet ad utrumque subandiatur. Nam parcendo redimet ab usuris; salvos autem faciendo redimet ab iniquitate. Iciet; sic ex usuris et iniquitate redimet animas eorum. Et honorabile nomen ejus coram ipsis. Dant enim honorem nomini ejus pro tantis beneficiis, qui respondent dignum et justum esse gratias agere Domino Deo suo. Vel quod habent codices aliqui, Et honorabile nomen eorum coram ipso: quia etsi videntur huic saeculo contemptibiles Christiani, nomen eorum coram ipso est honorabile, qui eis illud dedit, jam non memor nominum illorum per labia sua , quibus antea vocabantur, cum essent Gentilium superstitionibus obligati,
Abbreviated transcription (Latin):
& inopi: & qđ est in participatione iustitiȩ cũ addidit.
& animas pauꝑum saluas faciet: Nemo enĩ: sibi est
idoneus ad salutẽ: Iuȩ silus ñ . e. ꝑfecta iustitia: nisi
di aduu&e grã Quia plenitudo legis non est: nisi cari¬
tas: Iuȩ non anobis existic in nobis: sed diffumnditur
istȩ usurȩ. nisi peccata quȩ etiã debita nominantur:
Usuras aut̃ appellatis puto : quia plus mali inuent᷑
insupplicus. quã cõmissũ est inpeccatis: Ham uerbi
gratu. cum homicida corpus cantum hominis pħi¬
muit. ammȩ aut̃ nocere nichil possit: ipsius &ani¬
ma & corpus ꝑditur ingehenna: Propter huus¬
modi contemptores p̃cepti presentis & inrisores
fituri supplicii : dictum est: Ego ueniens: cũ usuris
exigerẽ: Alhis usuris redimuntur animȩ pau¬
ꝑum. sanguine illo: qui fusus est in remissionẽ pec¬
catorũ: Redim& ergo abusuris remittendo pec¬
cata: quȩ debebant ampliora supplicia: Redimae

Expanded text:
et inopi; et quod est in participatione justitiae, cum addidit, et inopi; et quod est in participatione justitiae, cum addidit, Et animas pauperum salvas faciet. Nemo enim sibi est idoneus ad salutem, quae salus est perfecta justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae non a nobis existit in nobis, sed diffunditur istae usurae, nisi peccata, quae etiam debita nominantur ? Usuras autem appellatas puto, quia plus mali invenitur in suppliciis, quam commissum est in peccatis. Nam, verbi gratia, cum homicida corpus tantum hominis perimat, animae autem nocere nihil possit; ipsius et anima et corpus perditur in gehenna. Propter hujusmodi contemptores praesentis praecepti, et irrisores futuri supplicii dictum est: Ego veniens, cum usuris exigerem . Ab his usuris redimuntur animae pauperum, sanguine illo qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet ergo ab usuris, remittendo peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimet
Abbreviated transcription (Latin):
potens lle qui supcrius calũ pnator est dictus: quem
potent̃eadhomines fibi subdendos & incaptiuitate retinen¬
dos. nonuirtus cius fecit. sedhiana peccata Idem ipse
& forais est dictus: ideo & hic potens: Sed qui humiliauit
calũ pnutorem : & intrauit in domũ fortis. ut eo alliga¬
to uasa euis eriper&: sic lib̃auit egenum a potente. &
pauperẽ cui nonerat aduitor: Non enĩ bhoc efficere po¬
tuit. uel cuuis quã uirtus: uel quisquã homo iustus
uel aliquis angelus: Cumergo nullus esset aduitor
nã xp̃o quieruit egenũ apotente. peccata placuerunt :
Absit: Sed parcst ipse. in opi & pauperi. Id est pecca¬
ta dimitat humili. & non desunis meritis confident.
aut desua uirtute salutẽ speranti: sed in Aigenti grã
saluatoris sui : Cũ aut̃ ad didit : &animas pauꝑum
saluas faciet: uitrũq adiutoriũ grȩ cõmendauit:
Etqđ est iniremissiono peccatorũ cũ ait. parc& pauperi

Expanded text:
potens, ille qui superius calumniator est dictus: quem potens, ille qui superius calumniator est dictus: quem potentem ad homines sibi subdendos et in captivitate retinendos non virtus ejus fecit, sed humana peccata. Idem ipse et fortis est dictus; ideo et hic potens. Sed qui humiliavit calumniatorem, et intravit in domum fortis, ut eo alligato vasa ejus diriperet , hic liberavit egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Non enim hoc efficere potuit vel cujusquam virtus, vel quisquam homo justus, vel aliquis Angelus. Cum ergo nullus esset adjutor,nam Christo qui eruit egenum a potente, peccata placuerunt? Absit: sed, Parcet ipse inopi et pauperi; id est, peccata dimittet humili, et non de suis meritis confidenti, aut de sua virtute salutem speranti, sed indigenti gratia Salvatoris sui. Cum autem addidit, Et animas pauperum salvas faciet, utrumque adjutorium gratiae commendavit; et quod est in remissionem peccatorum, cum ait, Parcet pauperi
Abbreviated transcription (Latin):
desiderat: Immo nonsolũ lȩtanqũ fidelium :
sed &um in fideliũ gementũ infertur aspectibus:
Nisi qđ fortasse querendũ ẽ. quid dictũ sit. dona
adducent: Ea quippe ad duci solent: quȩ am¬
bulare non possunt: Nũ qͥd nã ergo deimmolandis
uictimis dioi potuit: absit. ut talis oriat᷑ indieb
eius iustitia: Sedista dona quȩ adducenda p̃¬
dicta sunt: homines mͥ uident᷑ significare.
quos in societatẽ ecołȩ xp̃i. regũ adducit auc¬
toritas. Iuamuis reges etiam ꝑsequentes dona
adduxerint non scientes qͥd facerent scõs martrres
immolando : Cũ uero exponera& causas. cur ei tantus
honor deferret᷑ a regib: eiq seruiretur ab omnib:
popłs.ẽ. credentiũ ineũ : In hoc popło: sunt &im
reges ad orantes eũ: Nonenĩ egeni esse de dignan¬
tur & pauperes: id est humilit̃ peccata confiten¬
tes: &egentes głi et gratia dĩ ÷ ut eos rex ille
filius rogis liberet apotente: Idem quippe est

Expanded text:
desiderat; imo non solum laetantium fidelium, desiderat; imo non solum laetantium fidelium, sed etiam infidelium gementium infertur aspectibus: nisi fortasse quaerendum est quid dictum sit, dona adducent. Ea quippe adduci solent, quae ambulare possunt. Numquidnam ergo de immolandis victimis dici potuit? Absit ut talis oriatur in diebus ejus justitia. Sed ista dona quae adducenda praedicta sunt, homines mihi videntur significare, quos in societatem Ecclesiae Christi regum adducit auctoritas; quamvis reges etiam persequentes dona adduxerint, non scientes quid facerent sanctos martyres immolando. 14. vers. 12. Cum vero exponeret causas cur ei tantus honor deferretur a regibus, eique serviretur ab omnibuspopulus est credentium in eum. In hoc populo sunt etiam reges adorantes eum. Non enim egeni esse dedignantur et pauperes, id est humiliter peccata confitentes, et egentes gloria et gratia Dei, ut eos rex ille, filius Regis, liberet a potente. Idem quippe est
Abbreviated transcription (Latin):
totũ om̃s gentes significaiit: eam eligens gentẽ
quã potissimũ nominaret: quȩ infinib terrȩ. ẽ:
Corã illo ꝓcident dictũ est: ad orabunt eum:
Ecquia scimata futura erant ꝑ diuersa trarum
loca. que iminderent eccłȩ catholicȩ toto t̾rarũ
orbe diffusȩ: eadem porro scimata ꝑ hominum
nomina sẽ fuerant dunsura. & homines amando
est. inimicatura: idõ cũ cdxisset corã illo decideñ
ȩthiopes ad iunxit. &iminici eius t̾ram lingent.
& interrã ibis: hanc t̾ram lingendo id est taliũ aue¬
coritate uaniloca delectati eos amando. & in suauis¬
terrarũ futura. sicut quȩ liba& scismata: sed inuni¬
uerso mundo fructificando. atq crescendo usq
adipsos ethiopes. extremos indelicet & tecerri¬
nera offerent : reges arabum & saba dona adducent:
Et ad orabunt eũ om̃is reges: om̃s gentes seruient
ei Hoc iã non exepositorem: sed contẽ platorẽ.

Expanded text:
totum, omnes gentes significavit; eam eligens gentem, totum, omnes gentes significavit; eam eligens gentem, quam potissimum nominaret, quae in finibus terrae est. Coram illo procident, dictum est, adorabunt eum. Et quia schismata futura erant per diversa terrarum loca, quae inviderent Ecclesiae catholicae toto terrarum orbe diffusae; eadem porro schismata per hominum nomina se fuerant divisura, et, homines amando ras est, inimicatura: ideo cum dixisset, Coram illo decident Aethiopes; adjunxit, et inimici ejus terram lingent; et in terram ibis . Hanc terram lingendo, id est, talium auctoritate vaniloqua delectati, eos amando, et in suavisterrarum futura, sicut quaelibet schismata; sed in universo mundo fructificando atque crescendo, usque ad ipsos Aethiopes, extremos videlicet et teterriArabum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient ei. Hoc jam non expositorem, sed contemplatorem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ achecit : & dominabit᷑ a mari usq ad mare: Mari
quippe migno cingit᷑ terra qui uocat᷑ occemꝰ. dequo in¬
fuit quidclã exigiñ in mecdio t̾rarũ. & facit ista ma¬
ria nota nob̾. quȩ naungiis frequentant᷑: Proinde a
tũq ualitura Iđ nẽalit̃ posset intelligi. amariusq
admare : continuo subiecit: Et aflumine. usq adter¬
minos orb̵ terrae: Quod ergo ait usq ad terminos
orb̵ terrȩ: hoc ante dixerat. amari usq ad nare:
Quod uero nunc ait a flumine : euident᷑ ex pressit
inde uoluisse xp̃m potestatẽ suã iã cõmendare:
unde &discipłos cepit eligere: A flumine sciliece
tus: Hinc ergo doctrina eius incipiens. & magis¬
terii cȩlestis auctoritas dilatat᷑ usq ad termi¬
nos orb̵ trae : cũ p̃dicat᷑ euangłium regni
mimiuerso orbe intestimoniũ omñib gentib
& inumei eiꝰ terrã lingent: Per eghiopes. a parte

Expanded text:
cum adjecit: Et dominabitur a mari usque ad mare. Mari cum adjecit: Et dominabitur a mari usque ad mare. Mari quippe magno cingitur terra, qui vocatur Oceanus; de quo influit quiddam exiguum in medio terrarum, et facit ista maria nota nobis, quae navigiis frequentantur. Proinde, a tumque valitura. Quod ne aliter posset intelligi, a mari usque ad mare; continuo subjecit, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Quod ergo ait, usque ad terminos orbis terrae; hoc ante dixerat, a mari usque ad mare. Quod vero nunc ait, a flumine; evidenter expressit inde voluisse Christum potestatem suam jam commendare, unde et discipulos coepit eligere; a flumine scilicet tus . Hinc ergo doctrina ejus incipiens et magisterii coelestis auctoritas, dilatatur usque ad terminos orbis terrae, cum praedicatur Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibet inimici ejus terram lingent. Per Aethiopes, a parte
Abbreviated transcription (Latin):
nouissima immica destruetur mors: ut pacis
habundantia usq adhoc ꝑducatur. nequid resistat
Orietur in dieb eius iustitia. & habundantia pacis:
donec morte om̃ino deuicta atq destrutta. om̃is
mortalitas ab sumat᷑: Sin uero uocabulo lunȩ
non mortalitas carnis ꝑquã nie cransit aeccła.
sedipsa om̃ino ȩccła signifieata . ẽ. quȩ ꝑmaneat
inȩternũ ab hac mortalitate liberata: ita dictũ
accipiendũ .ẽ. oriecur indeb enis iustitia. & ha¬
bundantia pacis. donec extollatur luna: tanquã
diceretur. Orietur indieb iustitia. quȩ con¬
tradictionẽ ac rebellationẽ carnis uincat: &
fi& pax intantũ crescens & habundans. donec
primogenitus amortuis ante cessit. ut sederet
addexterã patris. ita cũ sole ꝑmanens ante limã.
iustitia & habundantia pacis: donec extollat᷑ luna:
Siȩccła hnc recte significat᷑ uocabulo lunȩ. consequent᷑
ostendit. quã late eãdẽ eccłam fuerat diffusurus

Expanded text:
novissima inimica destruetur mors : ut pacis novissima inimica destruetur mors : ut pacis abundantia usque ad hoc perducatur, ne quid resistat Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis: donec morte omnino devicta atque destructa, omnis mortalitas absumatur. Sin vero vocabulo lunae, non mortalitas carnis per quam nunc transit Ecclesia, sed ipsa omnino Ecclesia significata est, quae permaneat in aeternum, ab hac mortalitate liberata; ita dictum accipiendum est, Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna, tanquam diceretur: Orietur in diebus ejus justitia, quae contradictionem ac rebellationem carnis vincat, et fiet pax in tantum crescens et abundans, donec primogenitus a mortuis antecessit, ut sederet ad dexteram Patris ; ita cum sole permanens ante lunam, justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. Si Ecclesia hic recte significatur vocabulo lunae, consequenter ostendit quam late eamdem Ecclesiam fuerat diffusurus,
Abbreviated transcription (Latin):
lima: id qđ dictũ . ẽ. tollat᷑. alii int̾pretati sunt
auferat᷑. alii uero extollat᷑: imũ uerbũ grecum
sicut uneiq uisũ ẽ. trans ferentes. qđ ibi posi¬
tũ est anthanerexhe Sed qui dixer̃ tollatur.
& qui dixer̃ auferat᷑: nonusq ad eo dissonant:
Tollat᷑ enĩ magis hab& consuetudo ita diei: ut
auferat᷑ & non sit : quã ita ut altius eleuetur:
Auferat᷑ uero prorsus alit̃ intelligi ñ potest:
nisi ut ꝑdat᷑. hoc .ẽ. ut non sit : Extollatur aũt
nichil: nisi ut altius eleuet᷑: Quod qͥdẽ cũ in
malo ponit᷑: suꝑbiã solet significare : sicuti
est. in tua iustitia noli excollt: In bono autem
adhonorẽ ꝑtinet ampliorem : uelcum aliqͥd
deuit᷑ sicuti est. innoctib ex tollite manus ura in
sc̃a : & benedicite d̃m Hic ergo si auferatur
dictũ intellexerimꝰ: quiderit donec auferat᷑
luna. nisi efficiat᷑ ut nonsit: fortassis enĩ hoc
intelligi uoluit: neulterius sit mortalitas. quando

Expanded text:
 Id quod dictum est tollatur, alii interpretati sunt auferatur, alii vero extollatur, unum verbum Graecum, sicut unicuique visum est, transferentes, quod ibi positum est ἀνταναιρεθῇ. Sed qui dixerunt tollatur, et qui dixerunt auferatur, non usque adeo dissonant. Tollatur enim magis habet consuetudo ita dici, ut auferatur, et non sit, quam ita ut altius elevetur. Auferat vero prorsus aliter intelligi non ponisi ut perdatur, hoc est, ut non sit: extollatur autem nihil nisi ut altius elevetur. Quod quidem cum in malo ponitur, superbiam solet significare; sicuti est: In tua sapientia noli extolli . In bono autem ad honorem pertinet ampliorem, velut cum aliquid elevatur; sicuti est: In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum . Hic ergo si auferatur dictum intellexerimus, quid erit donec auferatur luna, nisi efficiatur ut non sit? Fortassis enim hoc intelligi voluit, ne ulterius sit mortalitas, quando
Abbreviated transcription (Latin):
quã inimo: & semini tuo quod.ẽ. xpc̃: Abrahȩ
aut̃ dicit᷑: in semine tuo benedicentur om̃s tri¬
bus cerrae: Neq filii carnis: sed filii ꝓmissi¬
onis deputantur in semine: Om̃s gentes magnifi¬
cabunt eum: lanquã exponendo repecitũ. est:
quod supra cdhictum. ẽ: Qui enĩ benedicent᷑ ineo.
magnificabunt eũ nomipsi faciendo ut magnis sit
qui ꝑ scipsum magnus est: sed laudindo & magnũ
fatendo: Sic enim magnificamus dm̃: sio
supra dictis: eructat᷑ ymnus & benedicit᷑ dñs
ds̃ i rł: Implet᷑ enim: qđ adillam sterilem dic
faciunt ipse ineis operatur qui facit mirabi¬
interpretes dicerent. qui non possent dicere
mȩcernum & in ȩternum aeterni: Quasi enim
aliud dictum sit in aeternũ. & aliud inscłm:
seculum aut̃ seculi. quod post hinus finem.
futurum ꝓmittitur : Etreplebitur gloria
enis omnis terra: fiat. fiat. Iusisti domme.
ita fit: Ita fit: donec illud quod cepit aflum¬

Expanded text:
quam in uno, Et semquam in uno, Et sem In semine tuo benedicentur omnes tribus terrae » . « Neque filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine » . « Omnes gentes magnificabunt eum. » Tanquam exponendo repetitum est quod supra dictum est. Quia enim benedicentur in eo, magnificabunt eum: non ipsi faciendo ut magnus sit, qui per seipsum magnus est; sed laudando et magnum fatendo. Sic enim magnificamus Deum; sicsupra dictis eructatur hymnus, et benedicitur Dominus Deus Israel. Impletur enim quod ad illam sterilem dictfaciunt, ipse in eis operatur, qui facit mirabiinterpretes dicerent, qui non possent dicere, in aeternum, et in aeternum aeterni? Quasi enim aliud dictum sit, in aeternum, et aliud in saeculum, saeculum autem saeculi, quod post hujus finem futurum promittitur. Et replebitur gloria ejus omnis terra: fiat, fiat. Jussisti, Domine, ita fit; ita fit, donec illud quod coepit a flum
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi .e. fructus eiꝰ exaltatꝰ suꝑ libam̃i: Semꝑ enĩ
caro foenũ fuit. & claritas carnis ut flos foeni:
Sed qͥa non de monstrabat᷑ quȩ fuerat eligenda
& p̃ponenda felicitas. flos fem ꝓmigno habebat᷑:
nec solũ minime contẽpnebat᷑. sed &iam maxime
appecebat᷑: Iuasi ergo tunc ita. eẽ. ceperit. quando¬
anim aduersũ. ẽ. atq contẽptũ quic qͥd florebat
in scło: ⁊ tadictũ ẽ. suꝑ excollet᷑ suꝑ libanũ fructus
eius & florebunt deciuitate sicut foenũ terae.
Idest diffamabit᷑ suꝑ om̃ia. qđ inȩc̃nũ ꝓmittit᷑.
& cõparabitur feno terrae. quie quid ꝓmagno ha
ante solem ꝑmanet nomon eius Persolẽ tempora
significata sunt: Ergo: inȩc̃nũ ꝑmanet nomen eiꝰ:
Aecernũ enĩ ante cedit tẽpora: nec clauditur
cempore: Etbenedicentur ipso: om̃s trib trae:
Inipso quippe impletur: quod ꝓmissũ. ẽ. abrahȩ:
Nec enĩ dieit in seminib: tanquã inmultis. sed tan¬

Expanded text:
ructus ejus exaltatus super Libanum. Semper enim caro fenum fuit, et claritas carnis ut flos feni: sed quia non demonstrabatur quae fuerat eligenda et praeponenda felicitas, flos feni pro magno habebatur; nec solum minime contemnebatur, sed etiam maxime appetebatur. Quasi ergo tunc ita esse coeperit, quando aversum est atque contemptum quidquid florebat in saeculo, ita dictum est, Superextolletur super Libanum fructus ejus, et florebunt de civitate sicut fenum terrae: id est, diffamabitur super omnia quod in aeternum promittitur, et comparabitur feno terrae quidquid pro magno habante solem permanet nomen ejus. Per solem tempora significata sunt: ergo in aeternum permanet nomen ejus; aeternum enim antecedit tempora, nec clauditur tempore. Et benedicentur in ipso omnes tribus terrae. In ipso quippe impletur quod promissum est Abrahae. « Non » enim « dicit, In seminibus, tanquam in multis; sed tan
Abbreviated transcription (Latin):
qđ inde aurũ &iam ille salomon accepit in ho x
psalino figurate. crans iectũ est inaliũ uerb̃ silomonẽ
id est uerũ pacificũ: non enĩ ille dominatus est aflu¬
mine usq adterminos orb̵ terrae: Sic ergo ꝓpħa¬
tũ.ẽ. &iam sapientes huius mundi in xp̃o fuisse
credituros: Perarabiã aut̃.: gentes intelligimus:
Peraurũ sapientiã : quȩ ita excellit int̃ om̃s doc¬
trinas. ut aurũ inter metalla: Vnde scriptum est:
Accipite sieut argentũ pruclentiã : & sapientiam
sicut aurũ ꝓbatũ:. Exorabt̃ deipso sẽꝑ: Iuo dhab&e
grecus ꝑhiatum.: aliqui int̃precati sunt deipso. aliqui
ꝓipso. uel ꝓeo: Qud est aut̃ deipso. nisi forte quod
oramis dicentes. adueniat regnũ tuũ ÷ xp̃i nãq
aduentus: p̃sentauit fidelib regnum dĩ : Proeo uͦ¬

Expanded text:
n hoc psalmo figurate transjectum est in alium verum Salomonem, id est verum pacificum: non enim ille dominatus est a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sic ergo prophetatum est, etiam sapientes hujus mundi in Christo fuisse credituros. Per Arabiam autem Gentes intelligimus: per aurum sapientiam, quae ita excellit inter omnes doctrinas, ut aurum inter metalla; unde scriptum est, Accipite prudentiam sicut argentum, et sapientiam sicut aurum probatum . Et orabunt de ipso semper. Quod habet graecus, περὶ αὐτοῦ, aliqui interpretati sunt, de ipso; aliqui, pro ipso, vel pro eo. Quid est autem, de ipso, nisi forte quod oramus dicentes: Adveniat regnum tuum ? Christi namque adventus praesentabit fidelibus regnum Dei. Pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. inillo &iam firmatȩ sunt: quia millo im¬
montiũ scripturarũ diuinarũ auctores id est ꝑ
quos ministratȩ s̃ intelligere comienit : In quibus
utiq ipse est firmam̃tũ: qm̃ ad illũ omia quȩ diui¬
nitus scripta s̃ referunt᷑: Hoc aut int̾ra cẽ uoluit:
quia ꝓpt̃ eos qui intra s̃ illa conseripta sunt: Unde
& ipse uenit int̾rã : ut ea cuncta firmaret. id est
in se monstrar& impleri: Oportebat enĩ inquit im¬
pleri om̃a quȩ seripta s̃ in lege. & ꝓphetis &psalmis

Expanded text:
illo immontium, Scripturarum divinarum auctores, id est, per quos ministratae sunt, intelligere convenit; in quibus utique ipse est firmamentum, quoniam ad illum omnia quae divinitus scripta sunt, referuntur. Hoc autem in terra esse voluit, quia propter eos qui in terra sunt, illa conscripta sunt: unde et ipse in terram venit, ut ea cuncta firmaret, id est, in se monstraret impleri. « Oportebat enim, » inquit, « impleri omnia quae scripta sunt in Lege et Prophetis et Psalmis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa uisio dĩ: cuius faciem quasi inimici timut post
peccatumꝰ: Quid illi deerat ut tangeret. nisi qua sua
potestate uti uoluit. p̃ceptũ rũpere delectauit:
U nullo sibi dominante: fiera sicut ds̃. quia dõ
nullus utiq dominat᷑: Male iugus. male p̃sumens.
futurus mortinis. recedendo auita iustitiȩ: eece
soluit p̃ceptũ. excussit aceruice iugũ disciplinȩ.
habenas regiminis exaltanti animositate disrupit :
Ubi .ẽ. nunc  certe captuuis clamat: Dñe quis
sũ similis peccori: Sub tua dominatione. sub tuo
p̃cepto. unro similis erã : sed homo in honore positꝰ
non intellexit. cõparatus. ẽ. iumentis insipientib
& similis factus ẽ. illis : Iam deuimentorũ simili¬

Expanded text:
ipsa visio Dei, cujus faciem quasi inimici timuit post ipsa visio Dei, cujus faciem quasi inimici timuit post peccatum? Quid illi deerat, ut tangeret, nisi quia sua potestate uti voluit, praeceptum rumpere delectavit; ut nullo sibi dominante fieret sicut Deus, quia Deo nullus utique dominatur? Male vagus, male praesumens, futurus mortuus, recedendo a via justitiae! ecce solvit praeceptum, excussit a cervice jugum disciplinae, hab nas regiminis exaltan e animositate disrupit; ubi est nunc? Certe captivus clamat: Domine, quis sum similis pecori. Sub tua dominatione, sub tuo praecepto vere 359 similis eram. Sed homo in honore positus non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis .
Abbreviated transcription (Latin):
palmã : sola ibi inobȩdientia inuenit paenã : Bonũ
est: nolo tangas: Hon enĩ non tangende moriturus
es: Nũqͥd quihinc ꝓhibut. alia sub traxit: Nonne
est paradisus fructuosis plenus arboribus: quid
tibi de est: hoc nolo tangas: hinc nolo gustes:
Bonũ. ẽ. sedobȩdientia melior est: Proinde cum
tetigeris. nũ qͥd arbor illa malũ erit. ut moruris
Sed in obȩdientia tẽ subieit morti: quia ꝓhibita
tetigisti: Ideo arbor illa appellata . c̃. scientię
dinoscendi bom & mali: nũquia inde talia quasi
poma pendebant. sed quie qͥd eset arbor illa.
cinis libet pomi. cuuis libet fruetus cẽt. ideo sic uocata
est: quia homo qui nollet bonũ amalo discernere
ꝑp̃ceptũ. discreturus erat ꝑexperimentũ. ut tangendo
uetitũ inueniret suppliciũ: Iuare aũt tetigit fris me :
Quid illi deerat inparadiso constituto. imnedia opu
lentia. mediisq delicuis: eui magne deliciȩ erant.

Expanded text:
palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum est; nolo tangas. Non enim non tangendo moriturus es. Numquid qui hinc prohibuit, alia subtraxit? Nonne est paradisus fructuosis plenus arboribus? Quid tibi deest? Hoc nolo tangas; hinc nolo gustes. Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum tetigeris, numquid arbor illa malum erit, ut moriaris? Sed inobedientia te subjecit morti, quia prohibita tetigisti. Ideo arbor illa appellata est scientiae dignoscendi boni et mali , non quia inde talia quasi poma pendebant; sed quidquid esset arbor illa, cujuslibet pomi, cujuslibet fructus esset, ideo sic vocata est, quia homo qui nollet bonum a malo discernere per praeceptum, discreturus erat per experimentum; ut tangendo vetitum, inveniret supplicium. Quare autem tetigit, fratres mei? Quid ilentia, mediisque deliciis; cui magnae deliciae erant
Abbreviated transcription (Latin):
Iuare : quia d̃s sũ & seruus es: Hȩc tota
causa est: Si parua est: dedignaris. ẽẽ seruus:
Quid aũt tibi expedit. nisi. ẽẽ. subdño.
Quomodo eris sub dño. nisi fueris sub p̃cep¬
to : porro siexpedit tibi eẽ. subdño. & sub
p̃cepto: qͥd tibi iussurus erat ds̃: aliqͥd enĩ
quęrit abste̾: Offer michi sacrificiũ dicturus. ẽ.
tibi: Nonne fecit ipse omĩa. inquib ate fecit:
Ob sequere michi dicturus est tibi. siue adlectũ
cũrequiesco. siue admensã cũ me reficio. siue
adbalneas cũ lauo: quia ergo nullo abste indigae
ds̃: nichil tibi debuit iubere Siaũt debuit aliqͥd
iubere. ut tẽ qđ tibi expedit sentires eẽ subdño.
ab aliqua rẽ ꝓhibendus eras : non ꝓpt̃ illius
arboris maliciã. sed ꝓpt̃ tuã oboedientiã : Non
potuit ds̃ ꝑfectius demonstrare quantũ sit
bonũ obedientiȩ: nisi cũphibiit ab ea re quae
nonerat qđ erat mala: Sola ibi obȩdientia ten&

Expanded text:
Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota causa est. Si parva est, dedignaris esse servus? Quid autem tibi expedit, nisi esse sub Domino? Quomodo eris sub Domino, nisi fueris sub praecepto? Porro si expedit tibi esse sub Domino, et sub praecepto, quid tibi jussurus erat Deus? Aliquid enim quaerit abs te? Offer mihi sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus et te fecit? Obsequere mihi, dicturus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me reficio; sive ad balneas, cum lavo? Quia ergo nullo abs te indiget Deus, nihil tibi debuit jubere? Si autem debuit aliquid jubere, ut te, quod tibi expedit, sentires esse sub Domino, ab aliqua re prohibendus eras; non propter illius arboris malitiam, sed propter tuam obedientiam. Non potuit Deus perfectius demonstrare quantum sit bonum obedientiae, nisi cum prohibuit ab ea re quae non erat mala. Sola ibi obedientia tenet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuerse uoluerit imitari dm̃. ut quomodo ds̃ non
habet a quo formet᷑. non habet a quo regat᷑ sic ipse
uelit sua potestate uti. ut quomodo ds̃ nullo for¬
mante. nullo regente uiuat. Iuid restat fr̃s: nisi
ut recedens abeius calore torpescat. recedens aue¬
ritate uanescat. recedens abeo qđ sũme atq incõ¬
mutabilit̃ est indeterius mutatus deficiat: hoc
diabolus fecit: lmitari dm̃ uoluit. sed ꝑuerse: non
esse subillius potestate. sedhabere contra illũ pote¬
statẽ: Homo aũt positus sub p̃cepto.: audunt
adno dõ: Noli tangere inquit hanc arborem:
Quid ẽ. enĩ illa arbor: sibona est. quare nontango:
Simala est. qͥd facit in parachso: prorsus ideo est
inparadiso: qua bona est: Sed nolo tangas: Qiure
nontango :÷ qua obȩdientẽ te uolo: non contradi¬
centẽ seruũ: Adhuc serue: sednoli male serue:
Serue audi prius dñ iussũ : atunc iubentis
disce consiliũ: Bona .ẽ. arbor: nolo tangas:

Expanded text:
perverse voluerit imitari Deum, ut quomodo Deus non perverse voluerit imitari Deum, ut quomodo Deus non habet a quo formetur, non habet a quo regatur, sic ipse velit sua potestate uti, ut quomodo Deus, nullo formante, nullo regente vivat; quid restat, fratres, nisi ut recedens ab ejus calore torpescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab eo quod summe atque incommutabiliter est, in deterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitari Deum voluit, sed perverse; non esse sub illius potestate, sed habere contra illum potestatem. Homo autem positus sub praecepto, audivit a Domino Deo, Noli tangere. Quid? Hanc arborem . Quid est enim illa arbor? Si bona est, quare non tango? si mala est, quid facit in paradiso? Prorsus ideo est in paradiso, quia bona est; sed nolo tangas. Quare non tango? Quia obedientem te volo, non contradicentem. Servi ad hoc, serve; sed noli male, serve. Serve, audi prius Domini jussum, et tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: nolo tangas.
Abbreviated transcription (Latin):
senex adiuiuret᷑ : Nouit ergo dĩ qđ ereit. & quile
homo sit aliquid: conuertit se ad illũ aquo ereatꝰ
est: Recedendo enĩ frigescit: accedendo ferues¬
cit: recedendo tenebrescit. accedendo clarescit:
A quõ enĩ habet ut sit: aput illũ habet ut ei bene sit :
Deniq filius minor. qui uoluit insua potestate hab̾e
substantiã suã. quȩ illi apud patrẽ obtime seruabatur.
factus suȩ potestatis ꝓfectus est in regionẽ lungin.¬
quã: hȩsit principi malo. porcos pauit. fame cor-¬
reptus. ẽ. qui saturitate suꝑb abscesserat: Ergo
quisqͥs ita uult. eẽ. similis dõ. ut adillũ stet. forti¬
tudinẽq suã sicut scriptũ est adillũ custodiat. non
abillo recedat. ei coherendo signet᷑ tanquã exanulo
cera. illi ad fixus habeat imaginẽ eius. faciens qđ die¬
tũ. ẽ. michi adherere dõ bonũ. ẽ. uere eustodit simi¬
litudinẽ &imaginẽ ad quã factus est: Porro aũt si

Expanded text:
senex adjuvaretur? Novit ergo Deus quod creat, et quale senex adjuvaretur? Novit ergo Deus quod creat, et quale  homo sit aliquid, convertit se ad illum a quo creatus est. Recedendo enim frigescit; accedendo fervescit: recedendo tenebrescit; accedendo clarescit. A quo enim habet ut sit, apud illum habet ut ei bene sit. Denique filius minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi affixus habeat imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere custodit similitudinem et imaginem ad quam factus est. Porro autem si
Abbreviated transcription (Latin):
&iam posse & intelligere: ds nullo indiget bono:
& ipse est sũmũ bonũ. aabipso. ẽ. om̃e bonũ: Vt ergo
boni simus dõ indigemus: ut bonus sit ds̃. nobis
non indigoe: Nec nob̾ tantũ : sedusq aclaltissima
quȩ fecit magnalia: Hec ipsis cȩlestib nec suꝑ celestib
nec cȩlo celi qđ dicit᷑ indiget ds̃: ut aut melior sit.
aut potentior. aut beatior: Quid enĩ eẽt. quic qͥd aliud
est. nisi ille fecisset: quo ergo eg&e abste. quierat
ante te: & tã potens erat. ut cũ tũ non esses facerae
te: Nũqͥd quomodo parentes facunt filios:
Perquandã concupiscentiã carnalẽ generant potuis
quã ereant: Illis enĩ generantibus : ds̃ creat : Nam
si tu creas: dic qͥd tua mulier paritura est: Quid dicã
tudic ipsa dieat: quȩ portat ignorat: Generant
tam̃ homines filios: & ad solaciũ suũ. & a dsubsidiũ
senectutis: Nũqͥd ideo ereauit hȩc om̃a ds aqͥb

Expanded text:
etiam posse et intelligere. Deus nullo indiget bono, etiam posse et intelligere. Deus nullo indiget bono, et ipse est summum bonum, et ab ipso est omne bonum. Ut ergo boni simus, Deo indigemus: ut bonus sit Deus, nobis non indiget, nec nobis tantum, sed usque ad altissima quae fecit magnalia, nec ipsis coelestibus, nec supercoelestibus, nec coelo coeli quod dicitur, indiget Deus, ut aut melior sit, aut potentior, aut beatior. Quid enim esset quidquid aliud est, nisi ipse fecisset? Quo ergo eget abs te qui erat ante te, et tam potens erat, ut cum tu non esses, faceret te? Numquid quomodo parentes faciunt filios? Per quamdam concupiscentiam carnalem generant, potius quam creant; istis enim generantibus, Deus creat. Nam si tu ita creas, dic quid tua mulier paritura est. Quid dicam, Tu dic? ipsa dicat, quae quod portat ignorat. Generant tamen homines filios, et ad solatium suum, et ad subsidium senectutis. Numquid ideo creavit haec omnia Deus, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cos urõs. orate ꝓeis qui uos ꝑsequunt᷑. bene¬
facite eis qui uos oderunt: Haec dicens ad simili¬
tudinẽ dĩ nos hortatur: Deniq qͥd adiungit:
Ut sitis filii patris urĩ qui incelis est: Iuid enĩ
ipse facit: hoc facit certe: Qui solẽ suũ oriri
facit suꝑ bonos &mulos: & pluit suꝑ iustos &iniustos:
Qui ergo bene uult inimico suo. dõ similis. ẽ: Nec
ista suꝑbia: sed obȩdientia est: Suare: quia adima-¬
ginẽ dĩ facti sumus: faciamus inquit hominem:
ad imaginẽ & similitudinẽ nr̃am: Hon ergo alienũ¬
est aliquid: si imaginẽ dĩ tenemus innobis: Utinam
eam ꝑsuꝑbiã non ammttamus: Sed quid est ꝑsuꝑbiã:
uelle. eẽ. similẽ dõ: Suid putamis ut exclamaret cap¬
tuuis.⁊ dñe qͥs similis tibi: quȩ est ista ꝑuersa similitu¬
do : Audite. & intelligite sipotestis: Credimus autẽ :¬
quia ipse qui nos posint. hec uobis dicere. dabit uobis

Expanded text:
cos vestros; orate pro eis qui vos persequuntur; benecos vestros; orate pro eis qui vos persequuntur; benefacite eis qui vos oderunt? Haec dicens, ad similitudinem Dei nos hortatur. Denique quid adjungit? Ut sitis, inquit, filii Patris vestri qui in coelis est. Quid enim ipse facit? Hoc facit certe: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Qui ergo bene vult inimico suo, Deo similis est: nec ista superbia, sed obedientia est. Quare? Quia ad imaginem Dei facti sumus: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Non ergo aliquid alienum est, si imaginem Dei tenemus in nobis: utinam eam per superbiam non amittamus! Sed quid est, per superbiam velle esse similem Deo? quid putamus, ut exclamaret captivus: Domine, quis similis tibi? quae est ista perversa similitudo? Audite, et intelligite, si potestis: credimus autem quia ipse qui nos posuit haec vobis dicere, dabit vobis
Abbreviated transcription (Latin):
Usq in altissima quȩ fecisti magnalia Ne putes
hominẽ solũ ꝑtinere ad grãm dĩ : Quid erat
angłs antequã fieret: quid ẽ angłis. sideserat
qui creauit: Ergo potentiã tuã &iustitiã tuã usq
in altissima: quȩ fecisti magnalia Et homo se ex¬
tollit.: ut ꝑtineat adpͥmã captuntatẽ : audit ser¬
pentẽ suggerentẽ: gustate &eritis sicut du:
Homines sicut du Ps̃ quis similis tibi: Hon in
abysso. non ininferno : non int̾ra. ñ incelo : om̃ia
enĩ tu fecisti Iuid contendit opis cũ artifice:
Ds̃ qͥs similis tibi: ego aũt ait adam miser. &
adam om̃is homo. cũuolo. eẽ. ꝑuerse similis tibi :
ecce qͥd factus sũ. ut decaptuntate ad te clamem.
cui bene erat subrege bono: Captunis factus sũ
sub meo seductore. &clamo adte quia cecidi abs te:
tibi Iind enĩ : Ds̃ nonne ad suã similitudinem
nos uocat: nonne ipse . ẽ. qͥdicit: diligite inii¬

Expanded text:
Usque in altissima quae fecisti magnalia. Ne putes Usque in altissima quae fecisti magnalia. Ne putes hominem solum pertinere ad gratiam Dei. Quid erat Angelus antequam fieret? quid est Angelus, si deserat qui creavit? Ergo, potentiam tuam et justitiam tuam, usque in altissima quae fecisti magnalia. 6. Et homo se extollit! et ut pertineat ad primam captivitatem, audit serpentem suggerentem: Gustate, et eritis sicut dii ! Homines sicut dii! Deus, quis similis tibi? Non in abysso, non in inferno, non in terra, non in coelo; omnia enim tu fecisti. Quid contendit opus cum artifice? Deus, quis similis tibi? Ego autem, ait Adam miser, et in Adam omnis homo, cum volo esse perverse similis tibi, ecce quid factus sum, ut de captivitate ad te clamem: cui bene erat sub rege bono, captivus factus sum sub meo seductore; et clamo ad te, quia cecidi abs te. tibi. Quid enim? Deus nonne ad suam similitudinem nos vocat? Nonne ipse est qui dicit: Diligite inimi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitit brachiũ tuũ: Liberationẽ nraõm gratutã:
Hoc ergo adnuntiem: ipsã grãm. om̃ generatiom
suꝑ uenturae: Dicã om̃i homini nascituro: Nichil
es ꝑte: dñ inuoca: Iui peceata sunt : merita s̃ dĩ:
Suppliciũ tibi debet̃: &cũp̃miũ uenerit sua dona
coronabit. non merita tua: Dicã om̃i generationi
suꝑ uentura: Decaptiuitate uenisti: ad adam
ꝑtinebas: Dicã om̃i generationi suꝑ uenturae :
nullas uires meas. enullã iustitiã meã. sed poten¬
tiã tuã &iustitiã tuã: Ds̃ usq in altissima quȩ¬
fecisti magnalia: Potentiã tuã &iustitiã tuã usq qͦ:
Usq ad carnẽ & sanguinẽ. immno usq ad altissima
que fecisti magnalia: In altis celi sunt : in altis angli
sunc: Sedes. dominationes. principatus. potestates
tibi debent qđ sunt: tibi debent qđ uiuunt. tibi
debent qđ iustȩ uuunt. tibi debent qđ beatae
inuunt: Potentiã tuã &iustitiã trã. usquequo:

Expanded text:
praestitit brachium tuum? Liberationem nostram gratuitam. praestitit brachium tuum? Liberationem nostram gratuitam. Hoc ergo annuntiem, ipsam gratiam omni generationi superventurae; dicam omni homini nascituro: Nihil es per te, Deum invoca; tua peccata sunt, merita Dei sunt; supplicium tibi debetur, et cum praemium venerit, sua dona coronabit, non merita tua, Dicam omni generationi superventurae: De captivitate venisti; ad Adam pertinebas. Dicam hoc omni generationi superventurae, nullas vires meas, nullam justitiam meam; sed potentiam tuam tiam tuam et justitiam tuam, usquequo? usque ad carnem et sanguinem? Imo, usque ad altissima quae fecisti magnalia. In altis coeli sunt; in altis Angeli sunt, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates: tibi debent quod sunt, tibi debent quod vivunt, tibi debent quod juste vivunt, tibi debent quod beate vivunt, Potentiam tuam et justitiam tuam, usquequo?
Abbreviated transcription (Latin):
scdi quare ista oportebat utdicerentur inscriptu¬
ris: quia futuri erant in imic ixp̃ianȩ fidei. qui
dicerent: Ad paruũ tempus sunt xp̃ini. post¬
ea peribunt. & redibunt idola. redit qđ erat
antea : Iuandiu erunt xp̃iam: Usq ad senee¬
tã & seniũ: id ẽ. usq adfinẽ scłi Iu cũ expee¬
tas miser infidelis. ut transeant: xp̃iami. tran.¬
sis tũ sine xp̃ianis: & xp̃ian usq adfinẽ scli
ꝑmanebunt: Et tu ꝑinfidelitatẽ tiã cũ fimeris
breuẽ uitã tuã. qua fronte exis adiudicem.
quẽ cũ uiueres. blasphemasti: ergo auuientute
mei : usq ad tẽpus erit: Hederelinquas me:
donec adnuntiem brachiũ tuũ. generatiom
Hongaudeant qui dicunt. usq adcertũ tẽpus
erunt xp̃iani : sint qui annuntient brachiũ tuũ:
Cui: Generationi om̃i suꝑ uenturȩ: Siergo
om̃i generatiom suꝑ uenturȩ: usq infinẽ sełi:
łinito enĩ scło: um nulla suꝑ ueniet generatio:
generationi om̃i suꝑ uenturȩ: brachiũ tuũ: Etqͥd

Expanded text:
saeculi ? Quare ista oportebat ut dicerentur in Scripturis? Quia futuri erant inimici christianae fidei qui dicerent: Ad parvum tempus sunt Christiani, postea peribunt, et redibunt idola, rediet quod erat antea. Quamdiu erunt Christiani? Usque ad senectam et senium; id est usque in finem saeculi. Tu cum exspectas, miser infidelis, ut transeant Christiani, transis tu sine Christianis: et Christiani usque in finem saeculi permanebunt; et tu per infidelitatem tuam, cum finieris brevem vitam tuam, qua fronte exies ad judicem quem cum viveres blasphemasti? Ergo a juventute mei, usque ad tempus erit. Ne derelinquas me, donec annuntiem brachium tuum generationi non gaudeant qui dicunt: Usque ad certum tempus erunt Christiani. Sint qui annuntient brachium tuum. Cui? Generationi omni superventurae. Si ergo omni generationi superventurae; usque ad finem saeculi: finito enim saeculo, jam nulla superveniet generatio. generationi omni superventurae brachium tuum. Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc &eapłs: Dico em̃ inquit xp̃m ministrũ fuisse
circũcisionis ꝓpt̃ ueritatẽ dĩ : ad confirmandas
ꝓmissiones patrũ: Sic pluuia descendit suꝑ uellus:
sicca adhuc area: Sedquia sequit᷑. gentes aut̃ suꝑ
misericordã glorificare dm̃. ut accedente tẽpr̃.
conpleret᷑ qđ ꝑ ꝓphetã dicit: popłs quẽ ñ cogno¬
ui seruiunit mͥ obaudituauris obȩdiuit michi:¬

Expanded text:
se circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Sic pluvia descendit super vellus, sicca adhuc area. Sed quoniam sequitur, Gentes autem super misericordia glorificare Deum ; ut accedente tempore compleretur quod per Prophetam dicit, Populus quem non cognovi servivit mihi: in obauditu auris obe
Abbreviated transcription (Latin):
p̃missa est qui putant religionẽ nominis xp̃iam usq adeer¬
tũ tempus in hoc scło iucturã. & postea non futurã : ꝑ mane¬
bit ergo cũsole. quãdiui solorit᷑ aoceidit: hoc. ẽ quandiu
tẽpora ista uoluunt᷑. nondeerit ȩccła id est xp̃i corpus
nerationũ : potiuit dicere &ante solẽ. id est & cũsole &ante
solem. qđ intelligeret᷑ ecũ tẽporib &ante tẽpora Quod
ergo tẽpus ante cedit: aet̃nũ est: Ethoc uere habendũ est
aet̾nũ : qđ millo tẽpore uariat᷑. sicut in principio erat uer¬
bũ: Scdplimã : significare maliit in crem̃ta defectusq
mortaliũ: Deniq cũ dixiss&e ante lunã. uolens quodãmo¬
do exponere ꝓqua rẽ limã posuerit generationis inqͥt
generationũ. Tanquã dicer&. et ante limã: id est ante ge¬
nerationes generationũ. quȩ transeunt decessione suc¬
cessioneq mortaliũ. tanquã decrimentis incrementisq
limoribus: ac ꝑhoc qͥd melius intelligit᷑ ꝑmanere ante

Expanded text:
premissa est, qui putant religionem nominis christiani usque ad certum tempus in hoc seculo uicturam et postea non futuram. Permanebit autem cum sole, quandiu sol oritur et occidit. Hoc est quandiu tempora ista uoluuntur, non deerit ecclesia id est Christi corpus nerationum: potuit dicere, Et ante solem, id est, et cum sole, et ante solem; quod intelligeretur, Et cum temporibus, et ante tempora. Quod ergo tempus antecedit, aeternum est: et hoc vere habendum est aeternum, quod nullo tempore variatur, sicut in principio erat Verbum. Sed per lunam significare maluit incrementa defectusque mortalium. Denique cum dixisset, ante lunam; volens quodammodo exponere pro qua re lunam posuerit, generationes, inquit, generationum: tanquam diceret, Ante lunam, id est ante generationes generationum, quae transeunt decessione et successione mortalium, tanquam decrementis incrementisque lunaribus. Ac per hoc quid melius intelligitur permanere ante
Abbreviated transcription (Latin):
cũsole: Splendor enĩ aet̾nȩ głe intelligit᷑ filius: tanquã
sol sit pat̾. & splendor eiꝰ filius eius: Sed sicut ista
dici possunt demuisibili substantia creatoris. ñ sicut
deista uisibili creatura inqͣ sunt corpora cȩlestia.
qͦ illustrius emin& sol. dequo hȩc similitudo adhi¬
bita . ẽ: sicut adhibet᷑ &iam deterrestrib petra.
leo agnus homo habens duosfilios. & cetera: Ergo
humiliato calũpniatore ꝑmanet cũ sole: quia uicto
dubolo ꝑresurrectionẽ sedet addexterã patris
ubi iã nonmnorit᷑ & mors ei ultra non dominabitur:
Ethoc ante lunã : tanquã primogenitus amortins
p̃cedens ȩccłam mortaliũ. decessione ac successione
transeuntẽ: Ipse sunt generationes generationũ:¬
Ait forte qua generationes s qb generam᷑ mortaliter
generationes aut generationũ. qͥb generamur inmor¬
taliter: Et hoc . ẽ. eccłi quam ille ante cessit. ut ꝑma¬
neret ante lunã pͥmogenitus exmortuis: Sine qđ est

Expanded text:
le. Splendor enim aeternae gloriae intelligitur Filius ; tanquam sol sit Pater, et splendor ejus Filius ejus; sed sicut ista dici possunt de invisibili substantia Creatoris: non sicut de ista visibili creatura, in qua sunt corpora coelestia, quorum illustrius eminet sol, de quo haec similitudo adhibita est; sicut adhibetur etiam de terrestribus, petra, leo, agnus, homo habens duos filios, et caetera. Ergo humiliato calumniatore permanet cum sole; quia victo diabolo per resurrectionem, sedet ad dexteram Patris , ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Et hoc ante lunam, tanquam primogenitus a mortuis praecedens Ecclesiam, mortalium decessione ac successione transeuntem. Ipsae sunt generationes generationuAut forte quia generationes sunt, quibus generamur mortaliter; generationes autem generationum, quibus regeneramur immortaliter. Et haec est Ecclesia quam ille antecessit, ut permaneret ante lunam, primogenitus ex mortuis. Sane quod est
Abbreviated transcription (Latin):
tem: Et ꝑmanebit soli: uł ꝑmanebit cũsole: Sic om̃
melius int̃pretandũ quid̃ nrĩ putauer̃ : qđ in greco
est sẏmparameni: Quod silatine imo uerbo dici posset :
conꝑmanebit dicendũ esset: Ideo qͥa uerbũ latine non
potest dici : ut saltẽ sententia exprimeret᷑: dictum
est ꝑmanebit cũsole: Nichil . ẽ. enĩ aliud: conꝑma¬
nebit ci soli. quã ꝑmanebit cũsole: Quid aut̃ magnũ

Expanded text:
manebit cum sole. Sic enim melius interpretandum quidam nostri putaverunt, quod in graeco est συμπαραμενεῖ. Quod si latine uno verbo dici posset, compermanebit dicendum esset: ideo quia latine verbum non potest dici; ut saltem sententia exprimeretur, dictum est, permanebit cum sole. Nihil est enim aliud compermanebit s
Abbreviated transcription (Latin):
mͥuident᷑ : sicut eadẽ ciuitas. ẽ. syon. & filia
syon: Siaũt distinctus intelligendũ . ẽ: pau-¬
ꝑes accipiamꝰ montes: Filios aũt pauꝑm colles :
uelut ꝓphetas atq apłos paoꝑes: Filios aut̃ eorũ
id est qui subeorũ auctoritate ꝓficiunt: filios pau¬
perũ: Qđ uero supͣ dictũ .ẽ. udicabit & postea
saluos faciet: quȩdã uelut expositio.ẽ. quo modo
iudicabit: Ad hoc enĩ iudicabit ut saluos facut :
id est aꝑdendis dãnandisq discernat. qͥb do¬
nat salutẽ paratã reuelare intẽpore nouissi¬
mo: Atalib qͥppe illi cdeoitur: Neꝑdas ciũmpiis
animã meã : & iudica me ds̃ & discerne causã
meã degente ñscã: Considerandũ. etiã qđ non

Expanded text:
cut eadem civitas est Sion et filia Sion. Si autem distinctius intelligendum est; pauperes accipimus, montes; filios autem pauperum, colles: velut Prophetas atque Apostolos, pauperes; filios autem eorum, id est, qui sub eorum auctoritate proficiunt, filios pauperum. Quod vero supra dictum est, Judicabit, et postea, salvos faciet, quaedam velut expositio est quomodo judicabit. Ad hoc enim judicabit, ut salvos faciat, id est, a perdendis damnandisque discernat, quibus donat salutem paratam revelari in tempore novissimo . A talibus quippe illi dieitur, Ne comperdas cum impiis animam meam ; et, Judica me, Deus, et discerne causam meam de ge