comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ homines ꝑ uires suas adimple
nequi uerint. om̃e obstruat᷑.
t
nemo sibi magnꝰ uideat᷑.
Sint om̃s paruuli. & reus fiat
omĩs mundus tibi. quia ñ iustifica¬
bit᷑ ex lege omĩs caro corã te. Per le-¬
gẽ enĩ cognitio peccati. nc̃ autẽ sine

Expanded text:
ut cum homines per suas vires id implere ut cum homines per suas vires id implere nequiverint, «omne os obstruatur,» et nemo sibi magnus videatur. Sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi: quia «non justificabitur ex lege omnis caro coram te; per legem enim cognitio peccati. Nunc au
Abbreviated transcription (Latin):
s cur ita sit ꝑscrutandũ. qͦd ds̃ bo
nã legẽ. qͦs eadẽ lex uiuificare ñ
posset: nec ulla eẽt ex bona lege
stupendũ. Hȩc sunt gͦ mirabilia te¬
stimoniad̾i. Propt̾ hoc huiꝰ anima
inquit sermonũ tuoꝵ illuminat:
uulis nisi humilib & infirmis: Noli
gͦ suꝑbire: noli de tua quȩ nulla ẽ
uirtute p̾sumere. & intelliges quare
sit a bono do bona lex data. quȩ tñ
uiuificare ñ posset. Ad hoc enĩ data
ẽ. ut de te magno paruulũ faceret:
ut te ad faciendã legẽ uires de tuo¬
ñ habere monstraret. Ac sic oꝑis
indignꝰ & egenꝰ ad grãm confugeres.
intel lexit hic paruulus. qͦd mini¬
mꝰ apłoꝵs paulus. id.ẽ. paruulus
ostendit. ideo datã legẽ quȩ uiuifi¬
care ñ posset: quia conclusit scrip¬
tura omĩa sub peccato. ut ꝓmissio
ex fide iħu xp̃i daret᷑ credentibus.
Ita dñe ita fac misericors dñe. imꝑa
qͦd ñ possit impleri. ĩmo imꝑa qͦd
nisi ꝑ grãm tuã ñ possit impleri.

Expanded text:
et cur ita sit perscrutandum, quod cum Deus bonnam legem, quos eadem lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima um tuorum illuminat, vulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, intellexit hic parvulus, quod minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificare non posset, quia «conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . Ita, Domine, ita fac, misericors Domine; impera quod non possit impleri, imo impera quod nonnisi per tuam gratiam possit impleri:
Abbreviated transcription (Latin):
xi sp̃m: quia mandata tua desiderab
Qͥd desidabat nisi ut faceret manda¬
ta diuina: S ñ erat unde faceret in¬
ruit os petendo. querendo. pulsando:
& sitiens hausit sp̃m bonũ. unde fa.¬
ceret qͦd ꝑ se ipse ñ poterat. manda¬
tũ sc̃m iustũ & bonũ. Si enĩ nos cũ
simꝰ mali. nouimꝰ bona data dare
filiis nris. quantomagis pat̾ nr de
Non enĩ qui suo sp̃u agunt᷑. s quot¬
quot sp̃u d̃i agunt᷑. hii filii sunt d̾i:¬
ñ quia ipsi nichil agunt boni. s ne
nichil boni agant. a bono agunt᷑ ut
agant. Nã tantomagis efficit᷑ quis
q bonꝰ filiꝰ: qͣnto largiꝰ dat᷑ ei a patre
sp̃c bonꝰ. D eniq iste adhuc pette.
adhuc ad patrẽ pulsat & querit.
B ibit: s qͣnto suauiꝰ sentit. tanto
ardentiꝰ ad huc sitit. Audi uerba si¬
tientis. Respice in me & miserere¬
mei scđ̾m iudiciũ qͦd in eos fecisti.
qui diligunt nom̃ tuũ: qm̃ ut dili¬
gerent te.tu pͥus dilexisti eos. Sic enĩ
Gressus meos dirige scđ̾m eloquiũ tu¬

Expanded text:
itum, quoniam mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret inruit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magiNon enim qui spiritu suo aguntur, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt, non quia ipsi nihil agunt, sed ne nihil boni agant a bono aguntur ut agant. Nam tafilius bonus quanto largius datur ei a Patres.» 132. Denique iste adhuc petit. adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verba sitientis: «Respice,» inquit, «in meecundum judicium quod in eos fecisti, qui diligunt nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti eos. Sic enim «Gressus meos dirige secundam eloquium tu
Abbreviated transcription (Latin):
turbationẽ hoĩs. & uxor plerũq de¬
cepta serpentis insidiis. animũ uiri
exagitare conat᷑. & pat̾ fidẽ filii fre¬
quent̾ irridet. & uir suȩ coniugis
mentẽ tẽptat ob ꝓbriis. S in his om̃i¬
b suꝑat iustus & dicit. Quis nos se¬
parabit a caritate xp̃i : Tribulatio an
angustia. an ꝑsecutio: Quotiens bene¬
facta crimini dant᷑. quotiens uirtus
obꝓbrio ducit᷑. quotiens ipsa ingrata
ẽ grã. Uendidit iustus facultates suas.
dispensauit pauꝑib. nichil sibi reli-¬
quit. concẽpnit᷑ plerũq in ipsa eccłia.
quia diues eẽ desistit sicut scriptũ ẽ.
S i dederit uir om̃s facultates suas in
scandalũ pati ñ debet. quia pꝰ illoꝵ
ẽ exagitari scandalo. Unde ꝙ dñs
ait. Quicũq scandalirauerit unũ
de pusillis istis minimis qui in me¬
credunt. Non solũ pusillos. s etiã ini¬
micos dixit. quos ꝑturbant scandala.
turbauerit infirmȩ mentis infantiã.
obꝓbria. increm̃ta mercedis tuȩ cõpu¬

Expanded text:
erturbationem hominis: et uxor plerumque decepta serpentis insidiis animum uiri exagitare conatur et pater fidem filii frequenter inridet et uir suae coniugis mentem temptat obprobriis. sed in his omnibus superat iustus et dicit: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio an angustia an persecutio? quotiens benefacta crimini dantur, quotiens uirtus obprobrio ducitur, quotiens ipsa ingrata est gratia! uendidit iustus facultates suas, dispensauit pauperibus, nihil sibi reliquit: contemnitur plerumque in ipsa ecclesia, quia diues esse desiuit, sicut scriptum est: si dederit uir omnes facultates suas in scandalum pati non debet; quia pusillorum est exagitari scandalo. Unde et Dominus ait: Quicumque scandalizaverit unum de pusillis istis minimis is. non solum pusillos, sed etiam minimos dixit quos perturbant scandala, isti, Quicumque turbauerit infirmae mentis infantiam. opprobria incrementa mercedis tu
Abbreviated transcription (Latin):
dit: Nonne int̾ ipsas calũpnias qͣn¬
quentib ñ cȩdebat: S nimirũ hoc ẽ
redime me a calũpniis hominũ & cu¬
stodiã mandata tua. tu age infuso
sp̃u tuo. ne me calũpniȩ hominũ tͥ¬
rorib uincant: & a tuis mandatis ad
sua me mala traducant. Si enĩ hoc
mecũ egeris. id.ẽ. hoc mͦ me ab eoꝵ ca¬
lũpnis. ne criminationes eoꝵ falsas
quas obiciunt ꝑtimescã. patientia
donata redemeris. int̾ ipsas calũpni.¬
as custodiã mandata tua. ẜ aciẽ tuã¬

Expanded text:
dit ? Nonne inter ipsas calumnias, quanquentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemeris; inter ipsas calumnias custodiam mandata tua. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
tominꝰ ei dñat᷑ iniusticia. Quid gͦ
aliud petit. quã ut donante d̾o di.¬
ligat dm̃: Diligendo enĩ dm̃ diligit
seipsũ: ut diligere salubrit̾ possit & ꝓ¬
ximũ sicut seipsũ. In quib p̃ceptis tota

Expanded text:
to minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubriter possit et proximum sicut seipsum: in quibus praeceptis tota
Abbreviated transcription (Latin):
mitabilia testimonia tua. quȩ scru¬
tata ẽ anima paruuli huiꝰ. & ideo
inuenit quia humiliatꝰ ẽ & paruu.¬
lus factus ẽ. Quis enĩ facit man¬
data tua sicut facienda sunt. id. ẽ.
ex fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. nisi

Expanded text:
mirabilia testimonia tua, quae scrutata est anima parvuli hujus; et ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus est. Quis enim facit mandata tua sicut facienda sunt, id est, ex fide quae per dilectionem operatur , nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ seruus tuus. Da mͥ intellectũ ut sciã
testimonia tua. Nunꝗͣ ẽ int̾mittenda
ista petitio. Non enĩ sufficit accepisse
intellectũ. & dĩ testimonia didicisse: nͥ
semꝑ accipiat᷑: & quodã modo semꝑ
bibat᷑ de fonte lucis eternȩ. Testimonia
quippe dĩ quanto fit quisq intelligen¬
tior: tanto magis magisq sitiunt᷑. Tem.

Expanded text:
non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis magisque sciuntur. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
sima xp̃c crucifixus attendit᷑. Prop¬
ter qͦd p̾figurandũ moyses deo mi-¬
serante ac iubente exaltauit in he-¬
remo similitudinẽ serpentis in lig¬
nõ: ut similitudo carnis peccati cru-¬
cifigenda p̾figuraret᷑ in xp̃o. Hanc
intuentes salutiferã crucẽ. omne ca-¬
lũpniantiũ suꝑboꝵ uirus expellimꝰ.
Quã ꝓrsus etiã iste quodã modo ual-¬
de intente intuens ait. O cłi mei de¬
fecert̃ in salutare tuũ: & in eloquiũ
ꝓpt̾ similitudinẽ carnis peccati. pec¬
catũ ꝓ nobis fecit. ut simꝰ iusticia d̾i
in ipso. In huiꝰ gͥ eloquiũ iusticiȩ d̾i
defecisse dicit ocłos suos ardenter &
sitienter intuendo: dũ memor infirmi¬
tatis humanȩ diuinã in xp̃o desid̾at
grãm. Propt̾ qͦd sequit᷑. Eac cũ seruo
tuo scđ̾m miscdiã tuã. ñ utiq scdm iu¬
sticiã meã. & iustificationes tuas doce
me. Illas ꝓculdubio quib ds̃ facit iustos
ñ ipsi se. Seruus tuus sũ ego. Neq enim

Expanded text:
s crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam in Christo desideratfacit . Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam. Non utique secundum justitiam meam. Justificationes tuas doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
mandata diligebat. oderat uiã iniqͥ¬
tatis. quẽadmodũ aliqͥd ĩmanissimũ
marini itineris saxũ. ubi tã p̾ciosarũ
rerũ necesse ẽ pati naufragiũ. qͦd ut
ñ contingat longe inde uelificat. qͥ
in ligno crucis cũ mandatoꝵ d̃i mer¬
cibus nauigat

Expanded text:
mandata diligebat, oderat iniqumandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat
Abbreviated transcription (Latin):
Toparion quippe lapidẽ.multũ ꝑhi
bent eẽ p̃ciosũ. In testam̃to autẽ uet̾i
latentẽ grãm tanꝗͣ uelo int̾posito ñ
intelligentes qͦd significabat᷑. qͣndo in
faciẽ moysi intendere ñ ualebant. ꝓpt̾
mercedẽ terrenã atq carnalẽ. di man¬
data facere conabant᷑. neq faciebant.
quia ñ ipsa s aliud diligebant. Linde
illa ñ erant oꝑa uolentiũ. s bona po¬
tius inuitoꝵ. Cũ ipsa mandata dili¬
gunt᷑. suꝑ aurũ s lapidẽ p̃ciosũ mul¬
tũ omĩs p̃ ipsis mandatis terrena ẽ¬
merces uilis: nec ulla ex parte cõpa¬
rant᷑ quȩcũq alia hoĩs bona his bo¬
nis quib ipse homo fit bonus. Prop
gebar. quia diligebã: & illis rectis ut
etiã ipse rectus fietẽ dilectione cohe¬
tebã. lã illud qͦd adiungit conseqͥns
uiã ñ odisset diligens rectã: Nam
sicut aurũ & lapidẽ p̃ciosũ. si dilige¬
ret o disset ꝓfecto quicqͥd ei taliũ re¬

Expanded text:
TopToputem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse homo fit bonus. 9. «gebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium re
Abbreviated transcription (Latin):
tuã. nisi p̾uaricationis iniquitate. eiꝰ
integritatẽ ñ custodiert̃: O portebat gͦ
ut suꝑbis & de lib̾tate sui arbitrii
p̃sumentib lex daret᷑. qua p̾uaricata
quicũq cõpuncti humiliarent᷑. ñ iã ꝑ¬
ꝑ legẽ. s ꝑfidẽ ad subuenientẽ concurre¬
rent gram. Dissipata gͦ lege: tempꝰ fu¬
it ut ꝑ unigenitũ filiũ d̾i miscd̃ia mit¬
teret᷑. L ex enĩ subintrauit ut abunda¬
ret delictũ. quo delicto lex dissipata ẽ.
& oportuno iã tẽpore xp̃c aduenit: ut
ubi abundauit delictũ. suꝑ abun daret
suꝑ aurũ & toparion. Id agit grã ut
in dilectione impleant᷑ mandata dr̃t
quȩ timore ñ poterant. Grã quippe
dĩ diffundit᷑ caritas in cordib nr̃is. ꝑ¬
sp̃m sc̃m qui datus ẽ nob̾. Propt̾ quod
& ipse dñs dicit. Non ueni soluere le¬
gẽ s adimplere. Et ide apls. Plenitu¬
do legis caritas. I deo suꝑ aurũ & topã¬
rion. Hoc enĩ & in alio psalmo legimꝰ.
Suꝑ aurũ & lapidẽ p̾ciosũ multum:

Expanded text:
 nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misericordia mitteretur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum: quo delicto lex dissipata est; et opportuno jam tempore Christus advenit, ut ubi abundavit delictum, superabundaret super aurum et topazion.» Id agit gratia, ut dilectione impleantur mandata Dei, quae timore non poterant. Gratia quippe Dei «diffunditur charitas in cordibus m, qui datus est nobis» . Propter quod et ipse Dominus dicit, «Non veni legem solvere, sed implere» ; et idem apostolus, «Plenitudo legis charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» .
Abbreviated transcription (Latin):
mea. Mirabilia de lege di
considat: qui sp̃alit̾ luterȩ u̾ba dis¬
cutiens. quȩ interiꝰ magnitudo la¬
teat pensat. An ñ ẽ mirabile. qͣndo
aliud aurib sonat: atq aliud
exit ad intelligentiã qͦd ñ a conꝰ

Expanded text:
 mirabilia de lege Dei considerat, quia, spiritaliter litterae verba discutiens, quae interius magnitudo lateat pensat. An non est mirabile quando aliud auribus sonat, atque aliud exit ad intelligentiam quod non
Abbreviated transcription (Latin):
& iusti¬
tib me. Non mirũ ẽ eũ fecisse iudici¬
um & iusticiã: quia suꝑius poposcerat
dire iudiciũ. Quãuis autẽ siue re¬
ctũ siue prauũ in nr̃i sermonis usu iu
diciũ nuncupet᷑ unde hoĩb in euan-¬
gelio dicit᷑. nolite iudicare ꝑsonaliter.
s rectũ iudiciũ iudicate: tam̃ hoc loco
ita positũ ẽ iudiciũ. tanꝗͣ si rectũ ñ
fuerit. ñ debeat iudiciũ nominari.
Alioqͥn ñ sufficeret dicere feci uidiciũ:
s diceret᷑ feci iudiciũ rectũ. Hoc gene¬

Expanded text:
ustitibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat dire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu dicium nuncupetur unde hominibus in Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc gene
Abbreviated transcription (Latin):
attestantia iusticiȩ di. quã iustificam᷑
gratis. Hic sunt & nr̃a testimonia ne¬
cessaria. ꝓ quib ipsã quȩ hic agit᷑ ui¬
grã quȩ sola liberat a p̾uaticatione
quȩ legis cognitione cõmittit᷑. oran¬
do dicit. Confige timore tuo carnes
meas. Hoc ẽ a timore tuo casto qui ꝑ¬
manet in scłm scłi. carnalia mea de¬
sideria cõprimant᷑. Aiudiciis enĩ tuis
timui. cũ mͥ lex minaret᷑ pęnã. quȩ
mͥ ñ poterat dare iusticiã.S hunc
timorẽ quo pęna metuit᷑. consũmata
caritas foras mittit. quȩ ñ timore s de

Expanded text:
tis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vigratia, quae sola liberat a praevaricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confimui:» hoc est, a timore tuo casto, qui permanet in saeculum saeculi , carnalia mea desideria comprimantur; «a judiciis enim tuis timui,» cum mihi lex minaretur poenam, quae mihi non poterat dare justitiam. Sed hunc timorem, quo poena metuitur, consummata charitas f
Abbreviated transcription (Latin):
monstrant᷑. Eundam̃tũ enĩ aliud
nouit inicio: nisi quia ęccłia loquit᷑
quȩ terris ñ defuit ab inicio. generis
humani : Cuiꝰ pͥmitię abel sc̃s ẽ un¬
molatꝰ.: & ipse testimoniũ futuri san-¬
guinis mediatoris ab impio fratre
fundendi. Nã & illud ab inicio di-¬
ctũ ẽ. ert̃ duo in carne una. Quod
inquit dico in xp̃o & in eccłia.¬

Expanded text:
id nitio cognovit, nisi quia Ecclesia loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi? Nam et illud ab initio dictum est, «Erunt duo in carne una» : quoinquit, «dico in Christo et in Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
humilitas xp̃iana despicit᷑. S illa
maxima ẽ. si homines hoc loco accipi¬
unt᷑ suꝑbiꝰ qͦd̾ a nobis mortuũ calũp¬
niant᷑ coli. Humilitas quippe ipsa xp̃i¬
ana. xp̃i morte insinuat᷑: cõmendat᷑
diuinitꝰ. Hȩc autẽ calũpnia utrisq
infidelib. id. ẽ. iudeis gentibꝰq conti¬
nua ẽ. Habent calũpnias suas etiã
heretici. singłis quibꝰq heresib ꝓpͥas:
habent & scismatici. Quos om̃s de
uł qualis ẽ: Calũpniatꝰ ẽ iusto di¬
cens. Nunqͥd iob gratis colit deume¬

Expanded text:
humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa christiana, Christi morte insinuatur, commendaturque divinitus. Haec autem calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schismatici, quos omnes suvel qualis est, qua calumniatus est justo, dicens, «Numquid gratis colit
Abbreviated transcription (Latin):
ba enĩ sapientiȩ quȩ reꝓbi audiunt.
electi ñ solũ audiunt. s etiã gustant
ut eis in corde sapiat. qͦd reꝓbors non
mentib s solũ modo aurib sonat. Ali¬
ud ẽ nãꝙ nominatũ cibũ audire solũ¬
mͦ. aliuo uͦ etiã gustare. Electi itaq ci¬
bũ sapientiȩ suȩ audiunt ut degu¬
stent: quia hoc qͦd audiunt eis ꝑ amo¬
rẽ medullitus sapit. Reꝓbors uͦ scien¬
tia usq ad cognitionẽ sonitus tenditur.
ut quid̾e uirtutes audiant. s tam̃ corde
frigido qualit̾ sapiant ignorent. Et¬

Expanded text:
ba sapientiae, quae reprobi audiunt, electi non solum audiunt, sed etiam gustant, ut eis in corde sapiat quod reproborum non mentibus, sed solummodo auribus sonat. Aliud namque est nominatum cibum audire solummodo, aliud vero etiam gustare. Electi itaque cibum sapientiae sic audiunt, ut degustent, quia hoc quod audiunt eis per amorem medullitus sapit. Reproborum vero scientia usque ad cognitionem sonitus tenditur, ut quidem virtutes audiant, sed tamen corde frigido qualiter sapiant ignorent.
Abbreviated transcription (Latin):
me. Miscd̃ia & ueritas ita diuino eloqͥo
cõmen dant᷑: ut cũ in multis inueniant᷑
locis. maxime in psalmis. quodã etiã
ueritas. Et hic quidẽ pͥmo ueritatẽ po¬
suit qua humiliati sumꝰ in morte. iu¬
dicante illo cuiꝰ iudiciũ ȩquitas. dein¬
de misccłiam qua instauram᷑ ad uitã
ꝓmittente illo cuiꝰ beneficii grã ẽ. ideo
ait. scđm eloquiũ tuũ seruo tuo. id est
scd̃m qͦd ꝓmisisti seruo tuo. Siue gͦ re¬
generatio qua hic indi filios adoptam᷑.
siue fides & spes & caritas quȩ tria ȩdi¬
ficant᷑ in nobis. quãuis de miscłia dei
ueniant.tam̃ in hac exũpnosa & ꝓcel¬

Expanded text:
ericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quodam etiam icordia et veritas» . Et hic quidem primo veritatem posuit, qua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam, promittente illo cujus beneficium gratia est. Ideo ait, «secundum eloquium tuum servo tuo:» id est, secundum quod promisisti servo tuo. Sive ergo regeneratio qua hic in Dei Filios adoptamur, sive fides et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant; tam
Abbreviated transcription (Latin):
uł ex ipsis. Et utrũq ñ discordat a tex¬
tu. Nã statĩ primꝰ u̾sus internoꝵ uis¬
cerũ caritatẽ expͥmit. Quȩ utiq ex in¬
dabilẽ latitudinẽ. in qua nullas cum
mandata d̃i facimꝰ patiam᷑ angustias.
intelligendã eẽ caritatẽ. Propt̾ qͦd etiã
inmagno isto psalmo cũ suꝑius dixis¬
set latũ mandatũ tuũ nimis. in hoc
sequenti u̾su ostendit unde sit latũ
pe fieri pot̾ ut diligat᷑ qͦd ds̃ iubet dili¬
gi. & ipsa iussio ñ diligat᷑: Ipsa ẽ enim
lex. Tota inquit die meditatio mea est.
Ecce quomͦ eã dilexi. ut tota die medi¬
tinuatio expͥmit᷑. Id autẽ intelligitur
om̃e tempꝰ. qͦd ẽ semꝑ. T̃ali expugnat᷑
dilectione cupiditas. quȩ sepe facien
gere legẽ dei. ut tota die meditatio eiꝰ sit.

Expanded text:
alio ex ipsis: et utrumque non discordat a texalio ex ipsis: et utrumque non discordat a textu. Nam statim primus versus internorum viscerum charitatem exprimit, quae utique ex indabilem latitudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum,pe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die mediditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas, quae saepe faciendgere legem Dei, ut totam diem meditatio ejus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
cellere in regno di qͦd ñ habet finẽ. et
habere ibi sine morte. sine dolore: ꝙ
cũ magno honore uitã. morte huius
uitȩ a dolorib & obꝓbriis ad quisitã.
Quod autẽ addidit. latũ mandatũ
tuũ nimis. ñ intelligo nisi caritatẽ.
Quid enĩ ꝓfuisset quacũq morte im¬
minente. & int̾ qͣntacũq torm̃ta mar¬
tẏria confiteri. si caritas in confitente
ñ eẽt : Audiamꝰ apłm. Et si tradidero
inquit corpꝰ meũ ut ardeã. caritatẽ
autẽ non habeã nichil mͥ ꝓdest. Caritas
autẽ dei diffusa ẽ in cordib nr̃is. ꝑ sp̃m
sc̃m qui datus ẽ nob̾. In hac diffusione
latitudo ẽ. in qua sine angustiis uia qͦ¬
q ambulat᷑ angusta. donante illo ciu
dictũ ẽ. Dilatasti gressus meos subtꝰ me:
ꝙ ñ sunt infirmata uestigia mea. La¬
tũ ẽ gͦ mandatũ caritatis nimis. Man¬
datũ illud geminũ quo iubet᷑ ds̃ & ꝓ
ximus diligi. Quid autẽ latiꝰ quã ut

Expanded text:
cellere in regno Christi, quod non habet finem; et cellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero,» inquit, «corpus meum ut ardeam, charitatem autem non» «habeam, nihil mihi prodest» . Charitas autem Dei diffusa est i qui datus est nobis . In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
metuebat: Absit. Et qͥd ẽ me expectaue¬
rt̾ꝰ nisi ut eis ad malũ consentiret: Tõ
enĩ ꝑdidert̃. Unde autẽ ñ ꝑiret dixit
Testimonia tua intellexi. S familiariꝰ
hic ęccłiȩ aurib grecũ uerbũ sonat.
martẏria tua intellexi. quia scilicet
me sibi ñ consentientẽ. etiã si occid̾ent
tua martyria confitens ñ ꝑirẽ. S illi
qui ut ꝑderent expectabant. qͣndo
consentiret torquebant. cũ etiã confite¬
ret᷑. nec tam̃ qͦd intellexerat relinque¬
bat. intuens & uidens utiq sine fine
finẽ. si ꝑseueraret usq in finẽ. Deniq¬
secutus adiunxit. O mĩs consũmatio¬
nis uidi finẽ: latũ mandatũ tuũ ni¬
mis. Intrauerat quippe in sc̃uariũ d̾i
ꝙ intellexerat in nouissima. O m̃is aũ
consũmatio mͥ uidet᷑ hoc loco intelli¬
genda usq ad mortẽ ꝓ ueritate certa
re. & ꝓ uero ac sũmo bono mala omĩa
tolerare. Cuiꝰ consũmationis ẽ finis. ex¬

Expanded text:
metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectavemetuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, si perseveraret usque in finem. s consummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dicit. Tuus sũ ego saluũ me fac:
qm̃ iustificationes tuas exquisiui.
Non transeunt intelligendũ ẽ qͦd di
cit᷑. Tuus sũ ego. Quid enĩ ñ ẽ eius:
An forte quia in cęlis eẽ dicit᷑ ds̃. ideo
putandũ ẽ aliqͥd ñ eẽ eiꝰ in terra cũ
clamet aliꝰ psalmꝰ. dñi ẽ terra & ple¬
nitudo eiꝰ: orbis terrarũ & uniuersi
qui habitant in eo: Quid ẽ gͦ quod
iste ita se quodã modo familiariꝰ deo
cõmendandũ putauit. ut diceret
tuus sũ ego saluũ me facꝰ nͥ intelligi
uolens. quod malo suo suus ẽẽ uo-¬
luerit. qͦd ẽ inobedientiȩ ꝓrimũ
& maximũ malũ: & tanꝗͣ dicens
m̃s cẽ uolui. & ꝑditũ me feci. Tuus
sũ inquit saluũ me fac: qm̃ iusti.¬
ficationes tuas exquisius: ñ uolun¬
tates meas quib fui m̃s. s iustificationes
tuas ut eẽm iã tiuis. Me inquit expe
ctauert̾ peccatores ut ꝑderent me: testi¬
uiã: expectantes ut qͣndo tͣnsiret occide¬
rent: N unqͥd gͦ morte corporis ꝑire

Expanded text:
um me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi.» Non transeunter intelligendum est quod dictum est, «Tuus sum ego.» Quid enim non est ejus? An forte quia in coelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid non esse ejus in terra; cum clamet alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terrae et omnes qui habitant in eo» ? Quid est ergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;» non voluntates meas, quibus fui meus, sed «justificationes tuas,» ut essem jam tuus. ctaverunt peccatores, ut perderent me; testiviam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. stulte hac nocte anima tua aufe
ret᷑ a te: quȩ p̃parasti cuiꝰ erunt: Quia
& qͣndo dicimꝰ ñ recedunt nec declinãt
a nobis. s instant̾ urgent. p̾cant᷑. tu-¬
multuant᷑. extorquent: ut ipsis potius
ad ista quȩ diligunt. quã scrutandis
mandatis d̾i qu̾ȩ diligimꝰ occupemur.
O quanto tedio turbarũ turbulenta

Expanded text:
ictum est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum t
Abbreviated transcription (Latin):
res ñ absurde intelligunt᷑ etiã ipsi eẽ seni¬
ores. de quib continuo dicit. Suꝑ senes
intellexi. Quod ido mͥ eo mͦ repecitũ ui¬
det᷑ ut nobis hȩc legentib illa ętas eiꝰ ue¬
niret in mentẽ. quȩ nobis innotuit ex
ȩuangłio. qui in ȩtate puerili int̾ ȩtate
maiores. id. ẽ. i unior int̾ seniores sede¬
bat. & suꝑ om̃s docentes se intelligebat

Expanded text:
res non absurde intelliguntur etiam ipsi esse seniores, de quibus continuo dicit, «Super seniores intellexi.» Quod ideo mihi eo modo repetitum videtur, ut nobis haec legentibus illa aetas ejus veniret in mentem, quae nobis innotuit ex Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat.
Abbreviated transcription (Latin):
na lectione pascimͦ. in quib recream᷑
ac reficimꝰ. cũ ea quȩ scripta sunt de¬
gustamꝰ. id. ẽ. sũmo ore libata frequen¬
tius ruminamꝰ. His pascuis grex dñi
saginat᷑. Bona etiã xp̃i pascua qui
pascit in liliis. insplendore scõrs.¬

Expanded text:
na lectione pascimur, in quibus recreamur na lectione pascimur, in quibus recreamur ac reficimur; cum ea quae scripta sunt, degustamus, vel summo ore libata frequentius ruminamus. His pascuis grex Domini saginatur. 3. Bona etiam Christi pascua, qui pascit in liliis, in splendore s
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ideo ꝑ litteras hebreoꝵ psalmũ hc̃
eẽ digestũ. ut homo nr̃ tanꝗͣ paruu¬
lus. & ab infantia ꝑ litterarũ elem̃ta
formatus. quib ętas puerilis assue-¬
uit. usq ad maturitatẽ uirtutis ex¬
crescat. Luterȩ autẽ singlȩ. uelut ti¬
tuli sunt eors uersuũ qui sub his dẽ
litteris asscribunt᷑: seriẽ & continen¬
tiã declarantes sicut hic unicũ sig¬
nificat littera. & de unigenito d̾i filio
atq eiꝰ ȩterni luminis claritate psal¬
mi eiꝰ portio ꝓpħat᷑. Nec sane ab ista
abhorret etiã illa in alio reꝑta codice
litterȩ huiꝰ interp̃tatio. Quȩ sunt
in cuiꝰ pascuis se collocatũ ꝓpħa lȩ¬
tatus ẽ dicens. in loco pascuȩ ibi me
collocauit: Ipse enĩ nos pascit & re¬
ficit. Bona pascua sacram̃ta diuina
sunt. Carpis illic nouũ florẽ. qui bo¬
nũ odorẽ dedit resurrectionis. Car
pis liliũ. in quo fit splendor ęt̾nitatiᷤᷤ.
scripturarũ cęlestiũ. in quib cotidia¬

Expanded text:
eras Hebraeorum psalmum hunc esse digestum, ut homo noster tamquam paruulus et ab infantia per litterarum elementa formatus, quibus aetas puerilis adsueuit, usque ad maturitatem uirtutis excrescat. litterae autem singulae uelut tituli sunt eorum uersuum, qui sub isdem litteris adscribuntur, seriem et continentiam declarantes, sicut hic \'unicum\' significat littera et de unigenito dei filio atque eius aeterni luminis claritate psalmi huius portio prophetat. Nec sane ab ista abhorret etiam illa in alio reperta codice litterae huius interpretatio. quae sunt in cuius pascuis se locatum propheta laetatus est dicens: in loco pascuae, ibi me collocauit; ipse enim nos pascit et reficit. bona pascua sacramenta diuina sunt. carpis illic nouum florem, qui bonum odorem dedit resurrecpis lilium, hoc est, splendorem aeternitatis. Scripturarum coelestium, in quibus quotidia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uiuã: & ñ confundas me ab expecta¬
tione mea. Qui iã dixerat susceptor
m̃s. poseit magis magisq suscipi. & ad
illud ꝓpt̾ qͦd tolerat. tam multa mo¬
lesta ꝑduci. ueriꝰ ibi quã in istis hu¬
manarũ retũ sõpniis fidens eẽ iu¬
cturũ. Sic enĩ de futuro dictũ ẽ et
uiuã. tanꝗ̃ in hoc corpore ñ uiuat᷑.¬

Expanded text:
et vivam; et ne confundas me ab exspectatione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de futuro dictum est, «et vivam,» tanquam in hoc corpore mort
Abbreviated transcription (Latin):
sũ fuerit. in silentio si ñ uis confundi
ab expectatione tua. ñ int̾mittas me¬
ditari iustificationes meas: sentiens
istã meditationẽ plerũq animȩ lan-¬
guorib impediri: adiuua me inquit
ꝙ saluus ero: & meditabor in iustifica

Expanded text:
sum fuerit in silentio, Non vis confundi ab exspectatione tua? non intermittas meditari justificationes meas: sentiens istam meditationem plerumque animae languoribus impediri, «Adjuva me,» inquit, «et salvus ero; et medi
Abbreviated transcription (Latin):
hibemꝰ. Sic enĩ uerba dĩ possumꝰ cu¬
stodire. si pꝰ nr̃as malas concupiscentias
ñ eamꝰ. ut ad male concupita ꝑueni¬
ant. s eas potiꝰ ad u̾sus carnẽ sp̃u con-¬
cupiscente frenemꝰ. ne nos raptos atq

Expanded text:
hibemus. Sic enim verba Dei possumus cuhibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita perveniant; sed eas potius adversus carnem spiritu concupisc
Abbreviated transcription (Latin):
Doctrina senũ ablata ẽ pꝰquã hanc
ȩccłiam de gentib uidelicet iuuencu¬
la accepit. Quã quia oꝑando tenuit.
qualit̾ suꝑ senes intellexerit. ostendit
dũ ꝓtinus subdit dicens. Quia mandata
tua quesiui. Quia enĩ studuit oꝑando
implere qͦd didicit. accepit intelligere
fidis ablata. gentilitati tribuit. atq ex
gentiliũ. quã ꝑ fidẽ in habitare dignat᷑
ẽ speciẽ domors dedit. Quod uidelicet
gestũ ẽ cũ uerba dĩ & iudeors ppłs ad
solã litterã quȩ occidit acciꝑet. & conu̾¬
sa gentilitas ꝑ sp̃m qui uiuificat pene¬
det᷑ conuenire. s corpori. Ab om̃i uia
mala ꝓhibui pedes meos: ut custodiam
u̾ba tua. Neq enĩ caput illud nr̃m ipse
saluator corporis in aliquã uiã malig
nã carnali cupiditate ferebat᷑. ut ei ne¬
cesse eẽt pedes suos inde ꝓhibere quasi
illuc euntes morib suis qͦd nos facimꝰ.
q̃ndo ea quȩ ille ñ habuit ne uias ma¬
lignas teneant desideria nr̃a praua co¬

Expanded text:
Doctrina senum ablata est, postquam hanc Ecclesia ex gentibus videlicet juvencula accepit. Quam quia operando tenuit, qualiter super seniores intellexerit ostendit, dum protinus subdit dicens: Quia mandata tua exquisivi. Quia enim studuit operando implere quod didicit, accepit intelligere fidis ablata, gentilitati tribuit, atque ex gentilium, quam per fidem inhabitare dignatus est, speciem donorum dedit. Quod videlicet gestum est, cum verba Dei, et Judaeorum populus ad solam litteram quae occidit acciperet, et conversa gentilitas per spiritum qui vivificat penedetur convenire, sed corpori: «Ab omni via maligna prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam malignam viam carnali cupiditate ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava co
Abbreviated transcription (Latin):
re.S qͥd ẽ qͦd ait a mandatis tuis in¬
tellexi: Aliud ẽ enĩ mandata tua in
cit ad eoꝵs intelligentiã quȩ concupi¬
uerat scire. ꝓpt̾ quod scriptũ ẽ. Con¬
cupisti sapientiã. serua mandata. &
quisꝗͣ p̃p̃osterus anteꝗͣ habeat humili¬
tatẽ obȩdientiȩ. uelit ad altitudinẽ sa¬
pientiȩ ꝑuenire. quã caꝑe ñ pot̾ nisi
obedientia. ut ꝑcipiat᷑ sapientia. & ꝑ¬
cepta sapientia ñ ẽ deserenda obȩdien¬
ẽ a mandatis tiuis intellexi. Hoc enĩ re
cte dicit corpꝰ xp̃i. in eis quib manda.¬
ta seruantib ꝓpt̾ ipsã custodiã manda¬
tors p̃bet᷑ uberior doctrina sapientiȩ. ꝓpt̾ea¬
inqͥt odio habui omnẽ uiã iniquã.
Necesse ẽ enĩ ut oderit omnẽ iniqͥtatẽ
amor iusticiȩ. qui tanto maior ẽ. qͣnto
magis eũ inflãmat amplioris dulcedo
sapientiȩ. quȩ p̾bet᷑ ei qui obtemꝑat
deo. & a mandatis eiꝰ intelligit.¬

Expanded text:
ed quid est quod ait, «A mandatis tuis intellexi?» Aliud enim est, Mandata tua intcit ad earum rerum intelligentiam, quas concupiverat scire. Propter quod scriptum est, «Concupisti sapientiam; serva mandata, et quisquam praeposterus, antequam habeat humilitatem obedientiae, velit ad altitudinem sapientiae pervenire, quam capere non potest, nisi obedientia, ut percipiatur sapientia, et percepta sapientia non est deserenda obedienest, «A mandatis tuis intellexi.» Hoc enim recte dicit corpus Christi in eis, quibus mandata servantibus, propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae. Pinquit, «odio habui omnem viam iniquitatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae praebetur ei qui obtemperat Deo, et a mandatis ejus intelligit.
Abbreviated transcription (Latin):
ui & statui custodire: iudicia iusticiȩ
tuȩ. Tanꝗͣ bene ambulans ad illã lucer¬
nã. & rectas semitas habens. Sequenti
autẽ uerbo illud qͦd antecedit exposi¬
tũ ẽ. Quasi enĩ quereremꝰ quid eẽt
iuraui. adiunxit & statui. Hoc enĩ ap¬
pellauit iuram̃tũ qͦd statuit ꝑ sacram̃¬
tũ. quia ita debet mens fixa ẽẽ in custo¬
diendis iudiciis iusticiȩ di. ut sit om̃i¬
no ꝓ iuratione qͦd statuit. Fide autẽ cu¬
stodiunt᷑ iudicia iusticiȩ d̃i. cũ sub deo
iusto iudice. nec recte factũ infructuo¬
sũ. nec peccatũ credit᷑ inpunitũ. S ꝓ has
fide. quia multa & grauissima mala¬
humilitatẽ quȩ in p̃cepto ẽ intelligi
sit necesse. s ait humiliatꝰ sũ usq ualde
Maxime scilicet passus ꝑsecutiones.¬

Expanded text:
 statui custodire judicia justitiae tuae:» tanquam bene ambulans ad illam lucernam, et rectas semitas habens. Sequenti autem verbo illud quod antecedit expositum est. Quasi enim quaereremus quid esset, «Juravi;» adjunxit, «et statui.» Hoc enim appellavit juramentum quod statuit per sacramentum; quia ita debet esse mens fixa in custodiendis judiciis justitiae Dei, ut sit omnino pro juratione quod statuit. 3. Fide autem custodiuntur judicia justitiae Dei; cum sub Deo justo judice, nec recte factum infructuosum, nec peccatum creditur impunitum: sed pro hac fide quia multa et gravissima malahumilitatem quae in praecepto est, intelligi sit necesse: sed ait, «Humiliatus sum usque valde;» maximam scilicet passus persecutione
Abbreviated transcription (Latin):
secunt᷑. Quisqͥs gͥ a timore di casto
crucifixas habet carnes suas. & nul¬
la carnali corruptus illecebra facit
iudiciũ opusq iusticiȩ: otare debet
ne adu̾santib tradat᷑. id. ẽ. ne tim̃do
ꝑpeti mala ad facienda mala ꝑseq̃n¬
tib cedat. A quo enĩ accipit uictoriã
concupiscentiȩ ne uoluntate ꝑtra¬
hat᷑. ab illo etiã robur patientiȩ.
ne dolore frangat᷑. Qm̃ de quo di¬
cit᷑ dñs dedit suauitatẽ: de illo etiã
dicit᷑. ab ipso ẽ patientia mea. Deni¬
q sequit᷑. Suscipe seruũ tuũ in bo¬
nũ: ñ calũpnient᷑ me suꝑbi. Illi im¬
pellunt ut cadã in malũ: tu excipe
in bonũ. Qui autẽ interp̃tati sunt
ñ calũpnient᷑ me: grecã locutionẽ secu-¬
ti sunt latinȩ linguȩ minus usitatam.

Expanded text:
e. Quisquis timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur, id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam, ne concupiscentiae voluptate superetur, ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangatur. Quoniam de quo dicitur, Dominus dedit suavitatem , de illo etiam dicitur, Ab illo est patientia mea  sequitur: «Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae
Abbreviated transcription (Latin):
ab omĩ uia mala ꝓhiberet pedessuos.
Quid ẽ enĩ a iudiciis tuis ñ declinaui.
nisi qͦd alio loco dicit. a iudiciis tuis
timui: Perseuerant̾ eis credidi. quia
tulegẽ posuisti mͥ. Tu interioe intimis
meis. tu intus in corde legẽ posuisti mͥ
spũ tuo. tanꝗ̃ digito tuo. ut ea ñ tanqͣ
seruus sine amore metuerẽ. s casto ti¬
ori meo. Hȩc ẽ illa suauitas quã dñs
dat ut terra nra det fructũ suũ. ut
bonũ ueri boni . id. ẽ. ñ mali carnali for¬
midine. s boni sp̃ali delectatione fa

Expanded text:
hiberet pedes suos. Quid est enim, «A judiciis tuis non declinavi;» nisi quod alio loco dicit, «A judiciis autem tuis timui?» Perseveranter eis credidi, «quia tu legem posuisti mihi.» Tu interior intimis meis, tu intus in corde legem posuisti mihi spiritu tuo, tanquam digito tuo; ut eam non tanquam servus sine amore metuerem, sed casto tiori meo.» Haec est illa suavitas quam Dominus dat, ut terra nostra det fructum suum ; ut bonum vere bene, id est, non mali carnalis formidine, sed boni spiritualis delectatione fa
Abbreviated transcription (Latin):
rũ etiã scribendo posteros qui tam ex¬
cellenti auctoritate docuert̃. audet se
p̃ponendo p̃ponere: Salomoni quidẽ
tanta ẽ donata sapientia. ut etiã his
om̃ib qui fuert̃ ante illũ uideat᷑ ẽẽ
tre suo dauid potuisse ꝓpħari. maxi¬
me quia dici ñ posset ex ꝑsona salomo¬
nis qͦd hic dicit᷑: ab om̃i uia mala ꝓ
saluator. nẽ ab eiꝰ corpore qͦd ẽ eccłia.¬

Expanded text:
rum etiam scribendo posteros tam exrum etiam scribendo posteros tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui fuerunt ante illum, videatur esse tre suo David potuisse prophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab omni via maligna Salvator, nunc ab ejus corpore quod est Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
sapit. mandatũ dĩ inueniri uult cũ
apło. ñ habens iusticiã suã quȩ ex le¬
Non quia lex quã legunt inimici eiꝰ ñ
ẽ ex deo. s quia eã ñ sapiunt sicut iste
qui suꝑ inimicos suos eã sapit. cohe¬
rendo lapidi in quẽ illi offendert̃. Ei¬
nis enĩ legis xp̃c ad iusticiã om̃i creden¬
ti. ut iustificet᷑ gratis ꝑ grãm ipsiꝰ. ñ
sicut illi qui uirib suis se legẽ facere
existimant. & ideo ex lege quidẽ dei. s
modo filiꝰ ꝓmissionis qui esuriens &
sitiens iusticiã petendo. querendo.
pulsando. quodã modo a patre m̃dicat.
ut grãm adoptantis ꝑ unigenitũ ac¬
cipiat. Sic autẽ mandatũ di qͦndo
sapuisset. nisi cũ saꝑe ipse fecisset cui
dicit. suꝑ inimicos saꝑe me fecisti
mandatũ tuũ: Inimici quippe eiꝰ
illi uelut exagar in seruitute gene¬
rati. ex eodẽ mandato tẽporalia p̾mia
inquã qui suꝑ om̃s ꝓpħas. qui ñ so¬
lũ loquendo eos qui secũ uixert̃. ue¬

Expanded text:
eniri vult cum Apostolo non habens justitiam suam, quae ex lenon quia lex quam legunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia eam non sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, cohaerendo lapidi in quem illi offenderunt. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti , ut justificentur gratis per gratiam ipsius : non sicut illi qui viribus suis se legem facere existimant, et ideo ex lege quidem Dei, sed modo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut ex Agar, in servitutem generati , ex eodem mandato temporalia praemia inquam, qui super omnes Prophetas, qui non solum loquendo eos qui secum vixerunt, ve
Abbreviated transcription (Latin):
ablata ẽ. quia nequaꝗͣ ea credendo se¬
cuti sunt. quȩ patres suos p̃dixisse me¬
minert̃. Unde etiã helia ueniente pro¬
mittit᷑. qͦd reducat corda filiors ad pa¬
tres eors. ut doctrina senũ quȩ nẽ a
iudeoꝵs corde ablata ẽ tc̃ miserante
dño redeat. qͣndo hoc de dño intellige

Expanded text:
 quia nequaquam ea credendo secuti sunt quae patres suos praedixisse meminerunt. Unde etiam Elia veniente promittitur quod reducat corda filiorum ad patres eorum , ut doctrina senum quae nunc a Judaeorum corde ablata est tunc miserante Domino redeat, quando hoc intellige
Abbreviated transcription (Latin):
tur eiꝰ bono. s carnaliter eũ metuit
qͦd minat᷑ Timore autẽ casto ipsa quȩ
hc̃ timorẽ foras mittit. peccare timet
caritas. etiã si sequat᷑ inpunitas. quia
nec inpunitatẽ iudicat secuturã. qͣndo
amore iusticiȩ peccatũ ipsũ deputat
pȩnã. Cali timore carnes crucifigunt᷑.
q̃ndo carnales delectationes quȩ legis
lutera uetant᷑. potiꝰ quã uitant᷑. sp̃aliũ
bonoꝵ delectatione uincunt᷑. & eadẽ¬

Expanded text:
tur ejus bono, sed carnaliter malum metuit quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritualium bono
Abbreviated transcription (Latin):
uerti pedes meos in testimonia tua God¬
lapsus atq peccati. & ideo ut ueniã pec-¬
cators possim ꝓmereri mors conu̾sione
studioq uirtutũ. conu̾ti pedes meos in
testimonia tua. ut iã ñ meis gressib¬

Expanded text:
pedes meos in testimonia tua. dlapsus atque peccati, et ideo, ut remissionem peccatorum possim mereri morum conuersione studioque uirtutum, auerti pedes meos in testimonia tua, ut non iam meis gressib
Abbreviated transcription (Latin):
de greco diligentiꝰ uidet᷑ exp̃ssum. ad
nichilũ deduxisti om̃s discedentes a
iusticiis tuis: quia iniusta cogitatio
eors. Ideo gͦ clamauit adiuua me &
saluus ero. & meditabor in iustifica
tionib tuis semꝑ: quia in nichilũ re¬
degit ds̃ om̃s discedentes a iusticiis fu
gitatione ꝓcedunt. In cogitatione
quisq innocens. incogitatione reus
ẽ ꝓpt̾ qͦd scriptũ ẽ. Cogitatio scã serua¬
bit te. Et alibi legit᷑. In cogitationib
impii: interrogatio erit. Et apłs. Co¬
gitationib ait accusantib aut etiã
defendentib. libi autẽ felix ẽ: qui in
cogitatione miser ẽ: Aut quomͦ ibi ñ
miser ẽ. qui ad nichilũ redactus ẽ:
iniqui. facientes uana. id. ẽ. in aniter.
tanquã redacti ad nichilũ. Preuari¬

Expanded text:
de graeco diligentius videtur expressum, «Ad nihilum deduxisti omnes discendentes a justificationibus tuis; quia injusta cogitatio eorum.» Ideo ergo clamavit: «Adjuva me et salvus etionibus tuis semper;» quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suigitatione procedunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apostolus: «Cogitationibus,» ait, «accusantibus aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non mis iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihilum.
Abbreviated transcription (Latin):
quo scriptũ ẽ. fides ex auditu. auditus
cũ lucernȩ cõparans apłs petrus. habe¬
mꝰ inquit certiorẽ ꝓpħicũ sermonem.
cui bene facitis attendentes uelut lucer¬
q hic ait. lucerna pedib meis uerbum

Expanded text:
um est, Fides ex auditu, auditus cum lucernae comparans apostolus Petrus, Habemus, inquit, certiorem propheticum sermonem, cui benefacitis intendentes, velut lucerque hic ait, Lucerna pedibus meis verbum