comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ & siluit: & mare tranquillũ ẽ redditũ. Homo uͦ
qui ceciderat. unda famulante ad nauĩ deuectus est.
Cuius manu anthimꝰ app̃hensa: leuauit eũ in naui. et
om̃s admirati sunt uirtutẽ apłi: quia etiã mare obȩdi¬
ebat ei. Duodecima igitur die patras achaię ciuitatem
appulsi sunt. Egressiq nauim: in quodã diuersorio mo-¬
rabantur

Expanded text:
entum, et siluit, et mare tranquillum est redditum. Homo vero qui ceciderat, unda famulante, ad navem devectus est. Cuius manum Anthimus adpraehensam, levavit eum in navi, et omnes admirati sunt virtutem apostoli, quod etiam et mare oboediebat ei. Duodecima igitur die Patras Achaiae civitatem adpulsi sunt, egressique navem, in quodam diversorio morabantur
Abbreviated transcription (Latin):
efactus om̃is popłs: clamabat dicens. Sufficit: nunccredi¬
mus cuncti dõ illi quẽ p̃dicas famule dĩ. Et deducentes eũ
ad domũ cũ facibus & lucernis. eo quod iam nox aduenisset.
introduxer̃ eũ indomũ suã: ubi ꝑtriduũ instruxit illos
de his quȩ dĩ erant

Expanded text:
pefactus omnis populus, clamabat dicens: 'Sufficit; nunc credipefactus omnis populus, clamabat dicens: 'Sufficit; nunc credimus cuncti Deo illi quem praedicas, famule Dei'. Et deducentes eum ad domum cum facibus et lucernis, eo quod iam nox advenisset, introduxerunt eum in domum suam, ubi per triduum instruxit illos de his quae Dei erant.
Abbreviated transcription (Latin):
us ex ciuibus cuius filius habebat spm immundum.
rogabat beatũ apłm dicens. Sana queso uir dĩ filium
meũ qͥa male adęmonio uexatur. Dȩmon uero sciens fu¬
turũ se eici. seduxit puerũ insecretũ cubiculũ: & suffoca¬
uit eũ. laqueo extorquens animã eius. Deniq pat̾ pueri
cũ inuenisset illũ mortuũ. fleuit multũ: & ait amicis suis
Ferte cadauer ad theatrũ: confido enĩ quod poterit re¬
suscitari ab ospite qui p̾dicat dm̃ uerũ. Quo delato. &
posito.corã apło. narrauit ei qualit̾ interfectus esset
a demone dicens. Credo homo dĩ. quod etiã a morte ꝑte
possit resurgere. Conuersus autẽ apłs ad popłm. ait. Quid
uobis proderit uiri thessalonicenses. cũ hȩc fieri iudetis.
si non creditis : At illi dixerunt. Ne dubites uir dĩ: quia
isto resuscitato om̃s credimꝰ. Hȩc illis dicentibus. ait apłs
In nomine iħu xp̃i. surge puer. Et statim surręxit. Et stu¬

Expanded text:
 e civibus, cuius filius habebat spiritum inmundum, rogabat beatum apostolum, dicens: 'Sana, quaeso, vir Dei, filium meum, quia male a daemonio vexatur'. Daemon vero, sciens futurum se eici, seduxit puerum in secretum cubiculum et suffocavit eum, laqueo extorquens animam eius. Denique pater pueri, cum invenisset illum mortuum, flevit multum et ait amicis suis: 'Ferte cadaver ad theatrum; confido enim, quod poterit resuscitare ab hospite qui praedicat Deum verum'. Quo delato et posito coram apostolo, narravit ei, qoaliter interfectus esset a daemone, dicens: 'Credo, homo Dei, quod etiam a morte per te possit resurgere'. Conversus autem apostolos ad populum, ait: 'Quid vobis proderit, viri Thesalonicenses, cum haec fieri videtis, si non creditis?' At illi dixerunt: 'Ne dubites, vir Dei, quia, isto resuscitato, omnes credimus'. Haec illis dicentibus, ait apostolus: 'In nomine Iesu Christi, surge, puer'; ét statim surrexit. Et stu
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Si ueram dõ penitentiã optuleris: uerã ei in¬
dulgentiã consequeris. Dicit ei hermogenes In tantũ
ueram dõ pęnitentiã offero: ut om̃s codices meos in
quibus erat illicita p̾sũptio abiecerim: & om̃ibus si¬
mul renuntiauerim artibus inimici. Dicit ei apli¬

Expanded text:
Si ueram Deo penitentiam obtuleris, ueram eius indul- gentiam consequeris». Dicit ei maleficus: «In tantum Deo ueram penitentiam offero, ut omnes codices meos, in quibus erat inlicita presumptio, incendi, et omnibus simul renunciaui actibus inimicis, et
Abbreviated transcription (Latin):
igneis strictus tenetur : ut neq suspuare. neq loqui aude¬
Dicunt illi. Et quis est iste bartholomeus : Respondit de mon¬
capitis & crispi. caro candida. oculi grandes. nares ȩqua¬
les & directȩ : aures coopertȩ crine capitis. barba pro¬
clauato. purpura induitur. & pallio albo ꝑ singulos an
ex quo nunquã sordidantur uestim̃ta eius. & nunquam
nunquã ueterascunt. Centies flexis genibus ꝑdiem:
centies ꝑ noctem orat dm̃. Uox eius quasi tuba uehemens
est : ambulant cũ eo angłi dĩ. qui eũ non ꝑmittunt
fatigari. non esurire. Semꝑ eodem uultu: eodem animo

Expanded text:
igneis detinetur, ita ut nec suspirare nec loqui audeDicunt ei: «Et quis est iste Bartholomeus?». Demon dixit: «capitis et crispi, caro candida, oculi grandes, nares aequales et directae, aures coopertae crine capitis, barba proclavato purpura, induitur pallio albo, per singulos angex quo nunquam sordidantur vestimenta ejus, neque nunquam veterascunt. Centies flexis genibus per diem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Sempe
Abbreviated transcription (Latin):
animarũ. qui nullã spernis ȩtatẽ. non sexũ reprobas.
ñ ullam conditionẽ gr̃a tua ducis indignã. sed omniũ
ȩqualis creator es & redemptor: tu has famulas quas
ex om̃i numero gregis bonus pastor eligere ad conser
uandã coronã ꝑpetuȩ uirginitatis. & ad castimoniam
animȩ dignatus es. tuę ꝓtectionis scuto circũtege. &
ad om̃e opris uirtutis & głae magistra a te sapientia
p̃para: ut uincentes carnis illecebras. & illicita conu

Expanded text:
on sexum reprobas, nullam conditionem gratia tua ducis indignam, sed creator equalis es et redemptor, tu hanc famulam tuam, quam ex omni numero gregis bonus pastor vandam coronam perpetuae virginitatis et castimoniam animae dignatus es; tuae protectionis scuto circumtege, et ad omne opus virtutis et gloriae, magistrante sapientia praepara, ut innocens carnis ille
Abbreviated transcription (Latin):
GITUR Sc̃i MartiN uitam scribere exordiar: quod
uel ea quȩ ante episcopatũ uel in episcopatu gesserit.
quãuis nequaquã ad omĩa illius potuerim ꝑuenire. ad¬
eo ea in quibus ipse tantũ sibi fuit conscius nesciunt᷑. quia
laudẽ ab hominibus non requirens. quantũ in ipso fuit
om̃s uirtutes suas celare uoluisset: quanquã etiã ex his
quȩ comꝑta nob̃is erant plurima omisimus. quia sufficere
credidimus si tantũ excellentia notarent᷑: simul & legentib
consulendũ fuit. ne quod his pareret copia congesta
fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi sunt. ut fidem
dictis adhibeant. neq me quicquam nisi comꝑta proba¬
taq scripsisse arbitrentur : alioquin tacere. quã falsa
dicere maluissem:¬

Expanded text:
gitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem
Abbreviated transcription (Latin):
modo athene inmeruã. Samos̃
iiumonẽ Pasos uenerẽ uulcanũ
lomnos. liberũ naxos. A pamẽ
delphos. Sic y ppłos atqi regio/¬
nes uaria sacra suscexta sumt
dum honnẽs grati ẽẽ in suos pu¬
aipes cupiũt et quos alios hono¬
res uita carentibus deferant mnue¬
ire nõ possunt/ Preterea
pretas eors qui successerant
pliũmũ contulit ad etrorẽ qui
Ut diuina scirpe nati uiderẽt᷑
dinos honores parẽtibus detule¬
runt deffermq usserut̃ An quõ¬
pr̃ aliquis dubitare tute cum ad̾

Expanded text:
modo Athene Minervam, Samos modo Athene Minervam, Samos Iunonem, Paphos Venerem, Vulcanum Lemnos, Liberum Naxos, Apollinem Delos. Sic per populos atque regiones varia sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores vita carentibus deferant invenire non possunt. Preterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem, qui ut divina stirpe nati viderentur divinos honores parentibus detulerunt deferrique iusserunt. An potest aliquis dubitare quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
lacõe olaciũ xg̾ssiq congiut
rũ colẽ ceperiũ ut ⁊ gram re/¬
ferie bene meritꝭ uiderentur
et successores eoꝵ allicerẽt ad
bene imperand̃ enpiditatẽ
Quod tyco de natura deorim
docet dicens Siuscexit aute ui¬
ta hoĩm cõsuetudo cõmunis
ut beneficus extatẽtes uiros
in celum frima at uolidtate tolle/¬
rent / huic hercules lunic castor
hunic pollux huic estulapins
huic liber Et alio looo atꝙͣ alio¬
⁊ in płerisq cuntatibus intelligi
pr̃ acuende uirtutis grã aut quo
libencius rei puᵈ ͤ cũ piculid ad¬
iret optumꝰ quisq uiroꝵ forciũ
memoriu honore deoꝵ diuorta/¬
lud consecratã hac sc̃i rõne ro¬
marii cesares suos consecrane¬
runt et maube suos Sic pau¬
lati religiones ẽẽ ceperũt dum
alli puit que eos nouorant eo
ritu suos liberos ac repotes de
inde ouĩs posteros nmbuerũt Et
⁊i fortitudine insignes erant
seu fennẽ castitate nirabiles
scoma ueneracẽe coluerue. Ut egoꝑ¬
uranium lociui faurñ. Sabiy

Expanded text:
ssique longius rum colere coeperunt, ut et gratiam referre bene meritis viderentur, et successores eorum allicerent ad bene imperandi cupiditatem. Quod Cicero de natura deorum docet dicens: Suscepit autem vitam hominum consuetudo ut beneficiis excellentes viros in celum fama ac voluntate tollerent: hinc Hercules, hinc Castor et Pollux, hinc Esculapius, hinc Liber". Et alio loco: "atque in plerisque civitatibus intelligi potest acuende virtutis gratia, aut quo libentius rei publice causa periculum adiret optimus quisque, virorum fortium memoriam honore deorum immortalium consecratam". Hac scilicet ratione Romani Cesares suos consecraverunt et Mauri suos reges. Sic paulatim religiones esse ceperunt, dum illi primi qui eos noverant eo ritu suos liberos ac nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt. Etri fortitudine insignes erant, seu femine castitate mirabiles, summa veneratione coluerunt ut EgipUraniam, Latini Faunum, Sabini
Abbreviated transcription (Latin):
ebis filius cuid imꝑiũ super
lumeros eius ⁊ uocatũ est
nom cuis magni conselii
nũtius 1 Idcioto em̃ missus
est a deo patre et unu̾sit̃
gentibus ħ̃ sub celosunt singu/¬
laris et ueri dei misteriũ reue¬
loret ablatum ꝑfido ppło qui ad¬
ares uersus deum sepe deliquit
Damel queq siłia plocutus
est. uidebam inquit tamen¬
in u̾su nottir et ecce in nubib¬
celi ut filius hois̃ ueniens et
uiq ad uetustum dieꝵ puenit
Et qui assistebant obtuberunt
eum et datũ est ei degnũ
rabus s lingue ẜment es et

Expanded text:
ius, cuius imperium super umeros eius: et uocatum est nomen eius \'magni consilii nuntius\'. idcirco enim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit in uisu noctis: et ecce in nubibelusque ad vetustum dierum pervenit. Et qui adsistebant, obtulerunt eum, et datum est ei regnum, tribus, linguae servient ei, et
Abbreviated transcription (Latin):
spectacłi exhibeant qui spet¬
tandi gr̃a ueniũt cum excla¬
mar̾ ⁊ efferri ⁊ exilire ceꝑit
uitanda gͦ spectacła om̃ia
non solum ne quid uiciorum
pectorib iucidat q̃ sodata ⁊ pa-¬
cifica esse debent ne cuiꝰ nos
uoluptatis cõsurtudo deliiat
et adco atq a bonis oꝑib aũtat
yram ludoꝵ celebracoes deorũ¬

Expanded text:
spectaculi exhibeant qui specspectaculi exhibeant qui spectandi gratia ueniunt, cum exclamare et efferri et exsilire coeperint. uitanda ergo spectacula omnia, non solum ne quid uitiorum pectoribus insidat, quae sedata et pacifica esse debent, sed ne cuius nos uoluptatis consuetudo deleniat et a deo atque a bonis operibus auertat. nam ludorum celebra
Abbreviated transcription (Latin):
iustigant qͦꝵ euernata corꝑa
⁊ in milierum incessum ha¬
bitũq mollita impudicas
feiãs inhonestis gestib mẽti¬
unt᷑ Quid de mimis loquar
corrupcelarum p̃ferentib
disciplinã qui docent adul¬
teriã dum fingũt e sumilate
erudiũt ad uẽra Quid i¬
uenes uirgines faciãt᷑ cũ hec
et fiẽri sine pudore et spectar̃
cibent᷑ ab om̃ib c̾mĩt admno-¬
uent᷑ utiq quid fac̾e possuit
⁊ inflamant᷑ libidine que as¬
pectu maxime cõcitat᷑ ac se
quisq ꝓ sexu in illis ymacg¬
nib prefigurat ꝓbantq illa
dmn ride̾nt ⁊ adherentibus
uitiis corruptiores ad cubicu-¬
la ren̾tũt᷑ nec pn̾i mõ quos
pͥmaturis uiciis mibui non
aportet s etiã sones quos pecca̾e
im nõ decet Circensiũ qͦ
adoꝵ racio quid aliud habet
auisi leuitatem uanitatẽ ĩsa¬
mã cTanto namq impetu cõci¬
tant᷑ anui in furorem ꝙͣto
iecit᷑ iimpetu currit᷑ ut iã plꝰ

Expanded text:
instigant? quorum eneruata corpora instigant? quorum eneruata corpora et in muliebrem incessum habitumque mollita inpudicas feminas inhonestis gestibus mentiuntur. quid de mimis loquar corruptelarum praeferentibus disciplinam, qui docent adulteria, dum fingunt, et simulacris erudiunt ad uera? quid iuuenes aut uirgines faciant, cum haec et fieri sine pudore et spectari libenter ab omnibus cernunt? admonentur utique quid facere possint et inflammantur libidine, quae aspectu maxime concitatur, ac se quisque pro sexu in illis imaginibus praefigurat probantque illa, dum rident, et adhaerentibus uitiis corruptiores ad cubicula reuertuntur, nec pueri modo, quos praematuris uitiis imbui non oportet, sed etiam senes, . quos peccare iam non decet. circensium quoque ludorum ratio quid aliut habet nisi leuitatem uanitatem insaniam? tanto namque impetu concitantur animi in furorem, quanto illic impetu curritur, ut iam plus
Abbreviated transcription (Latin):
nephariũ est expon̾e ꝙͣ ne ca̾e
At em̃ parricide facultatum
angustiis cõquerũt᷑. nec se
płib liberis Oducandis suffic̾e
posse p̃cendũt qiͣ u̾o aut fa¬
cultates in ptate st possidẽciũ
aut nõ cotidie dens ex diuitib
pauꝑes ⁊ ex pauꝑib diuitis
faciat Qua̾e si quis liberos ob
pauꝑiem non pot̾it educare
satis est ut se ab uxoris cõgressu
cõtineat ꝙͣ sceleratꝭ manib
dei opera corrũpas Ergo si
Si quid ppło sangiis ille pp̃sta¬
tur in scenis qͦ nescio an sit
corruptela uiciõsor Nam ⁊
conite fabule de scupris uirgi¬
nũ loquũt᷑ aut amorib mere¬
critum et quõ magis st̃ eloquẽ¬
tes qui flagicia illa sixerũt
eo magis suĩaꝵ elegancia
suadent ⁊ facilius inherent
audienciũ memorie uersus
nimerosi ⁊ ornati Item tra¬
gite historie subiciunt occłis
parricidia ⁊ incesta regumi
malorum et cõturnata scela̾
de moustrat̃ Historionũ q
impucidissimos motus quũ
aliud insi libidines ⁊ docent ⁊

Expanded text:
nefarium est exponere quam necare. at enim parricidae facultatum angustias conqueruntur nec se pluribus liberis educandis sufficere posse praetendunt: quasi uero aut facultates in potestate sint possiden-. tium aut non cottidie deus et ex diuitibus pauperes et ex pauperibus diuites faciat. quare si quis liberos ob pauperiem non poterit educare, satius est ut se ab uxoris congressione contineat quam sceleratis manibus dei opera corrumpat. ergo si siquidem populo sanguis ille praestatur. m scaems quoque nescio an sit corruptela uitiosior. nam et comicae fabulae de stupris uirginum loquuntur aut amoribus meretricum, et quo magis sunt eloquentes qui flagitia illa finxerunt, eo magis sententiarum elegantia persuadent et facilius inhaerent audientium memoriae uersus numerosi et ornati. item tragicae historiae subiciunt oculis parricidia et incesta regum malorum et coturnata scelera demonstrant. histrionum quoque inpudicissimi motus quid aliut nisi libidines et docent et
Abbreviated transcription (Latin):
ut̾iam maiores ni sugticiouẽ
gi religione se paueriũ Ilam
qui totos dieg̃ꝰ p̃cabant᷑ ⁊ dmo/¬
labant ut sui sibi filii supsti¬
tes reue suꝑstitiosi sunt appel¬
lati Qui ault onne que ad
cultũ dei ꝑtiuerent retractorã¬

Expanded text:
tiam majores nostri superstitionem a religione separaverunt. Nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sui sibi liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Qui autem omnia, quae ad cultum deorum pertinerent, retracta
Abbreviated transcription (Latin):
error latrat. Illius quippe stpta
sũma auc̃te sunt dignissima qui
nullum uerbum nõ quod reuotae̾
uellet sed quod reuocare deberet
enusit hoc quisquis nondũ est
qui ymar nõ patuit hr̃ẽ sapit¬

Expanded text:
or. illius quippe scripta summa sunt auctoritate dignissima, qui nullum uerbum, non quod reuocare uellet. sed quod reuocare deberet, emisit. hoc quisquis nondum est quia primas non potuit habere sapi
Abbreviated transcription (Latin):
gio ipa sine metu teueri uut cũ¬
stodiri potest/ Auod onĩ metuit᷑
cõtrpuit᷑ quod cõtẽpuitur utiq
nõ collitur Ita fit ut reluio et
maiestas et houor metu cõstet
Metus aut̾ nõ est ubi nullus
urastit᷑ Sine iit̃ grãm deo sine
irã sun utrũq dẽ traxeris ⁊eli¬
giouẽ tolli nccẽ est sie quã uita

Expanded text:
gio ipsa sine metu teneri aut cugio ipsa sine metu teneri aut custodiri potest? quod enim non metuitur, contemnitur, quod contemnitur, utique non colitur. ita fit ut religio et maiestas et honor metu constet, metus autem non est ubi nullus irascitur. siue igitur gratiam deo siue iram sine utrumque detraxeris, religionem t
Abbreviated transcription (Latin):
polłous opib aue iudiga moĩ
Nec brne ꝓueritas capit᷑ uet
tangit᷑ ira Que cũ dicit utrũ
aliguã cultũ deo putet esse tri¬
buẽd an eu̾tit om̃em ⁊ eligionõ
Si enĩ deus anchil ciiꝙ boui
cribuit si callentis obseguio nullã
gram ⁊ fert qui cã uanũ tã
scultũ ꝙͣ templa edificare rẽ
quauĩ at eñ naturã ex celle¬
tẽ houoraeri oportet. Uius houes
deberi ꝑt̃ nichil curati et in¬
grato dini aliqua rõe obstruti
possumus eẽ ei qui nchil ha¬
ueat cõmune nobistũ/ Dens in¬
quit. Cicers si talis est ut nilla
grã nulla hominũ caritatete¬
Dici potuit in deũ Dalcat ĩquit
nulli potest Quid̃ si nenotiũ deꝯ
uec habeat uec exibet eur gͦ. nõ
Deluiquanius quotiens hom cõ¬
scĩa falleꝰ licebit ac leges plus ͭ aᷤ
na uel sine cruore uel eciaini
sine sanguiue si p̃ter leges mc̃a
Dusentit eꝑicurus religiourm
funditus delet qua sũblata o¬
fusis ac ꝑturbacio uite seq̃t᷑
E si religio tolli nõ potest

Expanded text:
 indiga nostri, nec bene promeritis capitur neque tangitur ira. quae cum dicit, utrum aliquem cultum deo putat esse tribuendum an euertit omnem religionem? si enim deus nihil cuiquam boni tribuit, si colentis obsequio nullam tiam refert, quid tam uanum, tam stultum quam templa aedificare, quamur? Atenim naturam excellentem honorari oportet. Quis honos deberi potest nihil curanti et ingrato? An aliqua ratione obstricti esse possumus ei, qui nihil habeat commune nobiscum? « Deus, inquit Cicero, si talis est, ut nulla gratia, nulla hominum charitate tedici potuit in Deum? Valeat, inquit; nulli potest. quod si negotium deus nec habet nec exhibet, cur ergo non delinquamus, quotiens hominum conscientiam fallere licebit ac leges publicas cna uel sine cruore uel etiam cum sanguine, si praeter leges nihil dum sentit Epicurus, religionem funditus delet: qua sublata confusio ac perturbatio uitae sequetur. quod si religio tolli non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
uot nõ modo indoctos s ꝑlato¬
uẽ qͣ ac sociatẽ fallaront
et prtagorã zononẽ aristotilẽ
maxĩarũ sectoꝵ p̾ncipis tam
pacile delud̾ont Est iiitue di
ns ꝑmdenciã ut senserũt lii
ires quos noĩaui cuiqͥui ac ptã¬
te ouiiã que uidemius et facta

Expanded text:
latonem quoque ac Socratem fallerent et Pythagoram Zenonem Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? est igitur diuina prouidentia, ut senserunt hi omnes quos nominaui: cuius ui ac potestate omnia quae uidemus et facta
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ c̃õstitũtiẽ et sic̃ ĩ ocłis ui¬
Suudi Enorũ p̃ciꝓue ĩ expli¬
cabilis est ac mra subtilitas
qr eorũ orbes gẽmarũ suuili¬
tudinẽ ꝑferẽtes abra ꝑte qua
uidend fuit mẽbranis ꝑ lucẽ¬
tib texit ut ymagines ⁊ erud
cõtrapositarũe tãꝙͣ in speculo
reful gentes ad sensũ iutimũ
peuetrarent Per eas igit᷑
nẽbranas sensus ille quidi¬
citur mens ea q̃ sũt foris trau¬
spicit, ne forte existines ant
det nõ in eo qd uidet᷑ aut iii¬
tẽtiõne aeris eũ acie aut essit¬
sione radiorũ quĩ si ita uesset
tardius ꝙͣ oculio adu̾tinus¬
uideremus douẽt In tẽtus aer
cũ acie aut effusi radnĩ ad is
quod uidẽ eet ꝑuenirent Cũ
aut̃ uideamnius eod momẽto tpĩs
plerũq uo̾ aliud agẽtes nichie

Expanded text:
officium constitutum est sicut in oculis uiofficium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut det, non in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimusuideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum autem uideamus eodem momento temporis, plerumque uero aliud agente
Abbreviated transcription (Latin):
in mod̃ ficta ꝙ eaꝵ foramĩa uo¬
luit ẽẽ nuda et in obsepta quod
et minus Decorũ et miuꝰ utile
fuissit qm̃ simpliciũ cau̾narũ
augustias p̃teruolarẽ uox possit
uisi ꝑceptã ꝑ cauos sinus et re¬
ꝓcusssi retẽtł fora mĩa ip̃a cũ¬
berent illis suuilia uasculis qͥb
ĩ positis solent angustiora uasa
cõpleri/ Eas igitur aures q̃¬
bus est iditid nomẽ a uoeibus¬
hand̃ hauriẽdis Budẽ uirgilius
uoc̃eq hiis aurib hausi aut
qr uocem ip̃au greci Auaia
uocans abanditũ ꝑ ĩuutacioẽ
lie aures uelut andes sunt
noĩatẽ Noluit Deus artifex
mollib pelliculis informare
q̃ pulchritudiuẽ demerent
pendule atq flactentes neq
Duris ac solidis ossib ne ad
usũ inhabiles cent i mobi¬
Les ac rigẽtes s qd eet̾ horum
medud eeconitanst ut ras car¬
hlago mollior alligaret etlio¬
bent apta  suul et flexibilõ
fuuitatẽ In hiii audienditiñ

Expanded text:
in modum ficta, quod earum foramina noin modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pquae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent immobiles ac rigentes: sed quod esset horum medium excogitavit, ut eas cartilago mollior alligaret, et haberent aptam simul et flexibilem firmitatem. In his audiendi tantum
Abbreviated transcription (Latin):
tum in sidiuo capite collocata
tãꝙͣ in arce subliir spegula¬
tur oĩã et cõstituetur. hanc
eus aulã nõ obductã por¬
rectãq formauit ut in mutis
aĩalib s orbi et globo siłem
ꝙ orbis ⁊ otũditas ꝑfectera¬
ciõius est ac figure Roigit᷑
mens et iguis ille diuiuus
cãꝙͣ celo tegitur/ Tuius cũ
sũmũ fastigiũ naturali ueste
texisset priorẽ ꝑtẽ que dicitur
facies necessariis mẽbroꝵ nũfat¬
uiis et instruxit ꝑiter et ornaͥ ͭ
At pmũ ꝙ oculoꝵ orbes cũca¬
ius foramĩb cõclusit a quofo¬
ratu frontẽ uoiãtã uarro ex¬
istimauit et eos neq minus
neq ãplius ꝙͣ duos ẽr̃ uoluit
ꝙ ad speciam nullus est ꝓfucti¬
Duas quarũ duplicitas ĩ cre¬
dibile est ꝙͣtã pulchritudiũ
preferat ꝙ tũ ꝑs utraq simili¬
tudiẽm ornata est tuni ut ueniũ¬
tes altriuscecus uoces faciliꝯ col¬
ligãtur Nã et forma ip̃a mirãd

Expanded text:
atum, in suatum, in sutanquam in arce sublimi, speculatur omnia et contuetur. Hanc eius aulam non obductam porrectamque formavit ut in mutis animalibus sed orbi et globo similem, quod orbis rotunditas perfecte rationis est ac figure. Eo igitur mens et ignis ille divinus tanquam celo tegitur. “Cuius cum summum fastigium naturali veste texisset, priorem partem, que dicitur facies, necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornavit. Ac primum oculorum orbes concavis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimavit. Et eos neque minus neque amplius quam duos esse voluit quod ad speciem nullus est perfectiuas: quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrinsecus uoces facilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ credibile est ꝙͣtũ cõfiratad
Dinostend corporũ maturita¬
tẽ uel ad disserẽdiam sexus
ues ad decorã Dirilitatꝭ ⁊
roboris ut uideat᷑ om̃o noni
cõstatura fiusse tocius operis
raciõ si quid ꝙͣ alit̾ eet effectid
Auit raciõnẽ  tocius hõĩs
ostẽdam singulorũq mẽbro¬
rũ que in corpore oꝑta aut
aꝑta st. utilitates et habitus
ex plicabo/ Cũ igit᷑ statuisset
Seus exomib aĩalib solum
hoiẽm face̾ celestẽ cerera uiu¬
u̾sa tirrena hũt ad coli cõtẽ¬
placiouẽ ⁊nidid ore pit bipe¬
Souiq cõstituit scilic ut rad̃
spectaret Aude illi origoe
in humũ precta uentri pabu¬
loq seruirent Soĩs itaq
soluis ⁊ ecta raciõ et sublimis
status/ et uultꝰ deo patri cõ¬
nuuis et ꝓxĩuus originẽ
suã fictorẽq testatur Eius
ꝓ pe diuina mens qr nõ tã¬
cũ aĩanciũ que st̾ in terras
eciã sui corporis est fortita dñã¬

Expanded text:
incredibile est quantum conferat uel ad incredibile est quantum conferat uel ad dinoscendam corporum maturitatem uel ad differentiam sexus uel ad decorem uirilitatis ac roboris, ut uideatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quicquam aliter esset effectum. Nunc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. cum igitur statuisset deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo ein humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita domin
Abbreviated transcription (Latin):
aĩalia q̃d minuta et nocẽ¬
ciã motu om̃s areerẽtur
acorpore Quod mẽbrum
si dutralias ĩꝑfectũ fit aĩał
ac debile Ubi aut̃ ⁊ acio
et ma̾nus est tam ud estid
necessariũ ꝙͣ ind̾iuuẽtum
piloꝵ Adeo in suo queq
gue aptissime cõgriau̾ nt
neq undo quadrupedeuoq
hoiẽ tecto excogitari quidꝙͣ
turpius possit. Cũ eñ ip̃ã nu¬
dicas hoĩs mire ad pulcri¬
cudinẽ Daleat nõ tñ eciam
capiti cõgruebas Texit ergo
illud pilo Et qr in sũmõ
futurũ erat qiͣ sudmũ edificiĩ
culmẽ ornanit Qui ornatꝰ
nõ est in orbem coactus aut
in figurã pilloi teres factus
ne quibusd ꝑtib uudis eẽt
in formis ẜ alibi effusus ali¬
bi retractus proeuiuslibet
loci decenciã/ Srous gͦ ual¬
lata ꝑ cireuitũ et atimpori¬
bus effusi aute aures capilli
et eariẽ sidme ꝑtes in corone
modũ cuicte et occipicuĩ omẽ
cõtectũ specĩe miri decoriẽro
ostentat Stam barbe ⁊ aeiõ

Expanded text:
animalia quaedam minuta et nocenanimalia quaedam minuta et nocentia motu eius arcerentur a corpore: quod membrum si detrahas, inperfectum fit animal ac debile. ubi autem ratio et manus est, tam non est id necessarium quam indumentum pilorum: adeo in suo quaeque genere aptissime congruunt, ut neque nudo quadrupede neque homine tecto excogitari quicquam turpius possit. sed tamen cum ipsa nuditas hominis mire ad pulchritudinem ualeat, non tamen etiam capiti congruebat. texit ergo illud pilo et quia in summo futurum erat, quasi summum aedificii culmen ornauit. qui ornatus non est in orbem coactus aut in figuram pillei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus alicubi retractus pro cuiusque loci decentia. frons ergo uallata per circuitum et a temporibus effusi ante aures capilli et earum summa pars in coronae modum cincta et occipitium omne contectum speciem miri decoris ostentat. iam barbae ratio
Abbreviated transcription (Latin):
u finita et multi plex duo¬
sitas figuratoꝵ est ꝙ ea que
dixi aut productiola autcõ¬
tractiora limamientis uariẽdif¬
ferentib cõpreheusa sunt
Quid illud nõne diuid qa
itantã uiuẽtiũ multitudie
unũ quodq aĩał in suogne¬
et specie pulcherriũ ẽst
Ut si quid uicissim de altiro
iu alterũ tranfferatur incl
ĩ peditius ad utilitatẽ nichie
de formius ad aspectũ uidiu
uctẽ sit Ut sit elephanto
ceruicẽ plixa tribuas aut¬
cal cauielo breuẽ uel siser¬
pẽtib pedes aut pilos addtis
in quib porrecti equaliter
corporis longitudo nichil ali¬
udi exibeat insi maculis ter.¬
ga distrintti et squamarun
Louitate suffulti in lubricos
tractus fumesis flexib labe¬
rent᷑ Inquadrupedib autũ
idẽ opifux cõtertũ spm̃e a
sũio capite deductũ lõgiꝰ
extra corpus eduxisãc a¬
cuminauit in candam ut ds
steue corꝑis partes uel pp̃
feditatẽ tegerent᷑ nee ꝓptͫ
temi̾tudinẽ muuirẽtut. Ut

Expanded text:
infinita et multiplex diueinfinita et multiplex diuersitas figurarum est, quod ea quae dixi aut productiora aut contractiora liniamentis uarie differentibus conprehensa sunt. quid ? illud nonne diuinum, quod in tanta uiuentium multitudine unum quodque animal in sui generis specie pulcherrimum est, ut si quid uicissim de altero in alterum transferatur, nihil inpeditius ad utilitatem, nihil deformius ad aspectum uideri necesse sit? ut si elephanto ceruicem prolixam tribuas aut camelo breuem uel si serpentibus pedes aut pilos addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil aliud exigebat nisi ut maculis terga distincti et squamarum leuitate suffulti in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. in quadrupedibus autem idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit et acuminauit in caudam, aut ut obscenae corporis partes uel propter foeditatem tegerentur uel propter teneritudinem munirentur aut ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ corpus om̃e diuisos ꝑ que
discurrens humor et saguis
uniu̾sa mẽbra sucis uitalob
irrigaret et ea uiscera forma¬
ta in eo ud̃ qui unicuiq gmi
oc loco actus fuit suꝑierta pel¬
le cõtexit/ Euauel sola
pulchrieudine decorauit url
setis ad operuit uil squanus
muniũit uel pluuis insignib
adoruanit Illud uo cõmentũ
dei mirabile quod una dispo¬
sicio et uiuis habitus ĩ nume¬
rabiles aĩanciũ p̃ferat uari¬
etates. Nã in omuib fire que
spiraut ead̃ series et ordoniẽ¬
broꝵ est Priuui eñ caput et
huic auexa ceruix Itõ collo
pectus adiũtũ et exeo ꝓmu¬
nentes arim Adlyereus pectori
uenter Itẽ uentri subnexa ge¬
intalia Altiuio loco feminã
pedesq Ret solũ mẽbrasuũ
teuorẽ ac sitũ in om̃ib seruat᷑
s eciã ꝑtes mẽbroꝵ Nã in
uno capite ip̃o certã sede pos¬
sident aures a certã oculi.
uares itẽ os qͦ et ĩ eodeutes
es eigua Que oĩa cũ suĩt e¬

Expanded text:
per corpus omne per corpus omne discurrens humor, et sanguis, universa membra succis vitalibus irrigaret; et ea viscera, formata in eum modum, qui unicuique generi ac loco aptus fuit, superjecta pelle contexit, quam vel sola pulchritudsetis adoperuit uel squamis muniuit uel plumis insignibus adornauit. illud uero commentum dei mirabile, quod una dispositio et unus habitus innumerabiles imaginum praeferat uarietates. nam in omnibus fere quae spirant eadem series et ordo meorum est: primum enim caput et huic adnexa ceruix, item collo pectus adiunctum et ex eo prominentes anni, adhaerens pectori uenter, item uentri subnexa genitalia, ultimo loco femina pedesque. nec solum membra suum tenorem ac situm in omnibus seruant, sed etiam partes membrorum. nam in uno capite ipso certam sedem possident aures, certam oculi, nares item, os quoque et in eo dentes et lingua. quae omnia cum sint e
Abbreviated transcription (Latin):
insinadi quod uarib potiꝰ audi¬
⁊et aut odoraret oculis auribus
cerueret da enĩ p̾mordia mil¬
lũ genus positionis ex ꝑtũre¬
linquũt oportui eisinodi cotidie
monstra gu̾ali inquib et mẽbro¬
rũ ordo pposteriũs et ususlõ
leges suas et ordines ⁊ usus sibi
attributos tueãtur maĩfestũ est
nichil fortuito eẽ factũ qm̃ diui¬
Derũ alias ⁊efe̾ll euus epi¬
curũ ñt deprouidencia ut ce¬
punus disseramus Deus ergo
solidam̃ta corporis q̃ osfa dicũ¬
tur uodata et adiũcta ĩnicẽ uer.¬
uis alligãt atq constriuxit Qͥb
mẽs si exeurre aut resistere
uelit tãꝙͣ ⁊etinaculis urere¬
tur/ et quid̃ nullo laborẽ iillo¬
q conatus uel mniuimo mntu
tociu̾s corporis molẽ tr̃peraret
ac flectet d̾ yec aũt uisteri¬
bus operuit. ut quẽcũq locũ
Decebat ut q̃ solida ossa con¬
elusa teg̾ eutur Ide̾ uisterib
ip̃ĩs uen̾as ad nuscuit qiͣriuos

Expanded text:
ejusmodi, quod naribus potius audiejusmodi, quod naribus potius audiret, odoraretur oculis, auribus cerneret? Si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oportuit ejusmodi quotidie monstra generari, in quibus et membrorum ordo praeposterus, et usus lonleges suas, et ordines, et usus sibi attributos tueantur, manifestum est nihil fortuito esse factum, quoniam diviuerum alias refellemus Epicurum: nunc de prouidentia ut coepimus disseramus. Deus igitur solidamenta corporis quae ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem neruis adligauit atque constrinxit, quibus mens, si aut excurrere aut resistere uellet, tamquam retinaculis uteretur et quidem nullo labore nulloque conatu, sed uel minimo motu totius corporis molem temperaret ac flecteret. haec autem uisceribus operuit ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. item uisceribus ipsis uenas admiscuit quasi riuos
Abbreviated transcription (Latin):
at anibulandi ẜeorũ om̃ officiã
ex uatis extitisse Dereor ne
lyuiõi portenta et ridicula refi¬
tari nõ uus ĩ eptũ er̃ uideat᷑
S libet ieptire qñ cũ iuepto
agunus ne se ille nĩnis argutũ
putet Qiis aĩs epiture Nõ
st as uidend̃ oculi natiꝰ Cur
gͦ uident Post ea inquit usuo
eorũ apparuit Didendi gͦ
cã nati st̃ si quidẽ uichil possũt
alius ꝙ uidere stĩ mẽbrace¬
terã cuiꝰ roi nata sũt ip̃e usa
oũdit qui utiq nullomi posset
existr̾ iusi ẽeut mẽbra omiã
tã ordiuata tã ꝓuidẽ t uffecta
ut usũ possent hr̃e Quid̃ siuĩ
Dicas aues nõ ad uolãd̃ essi
uatas Req foras ad semiẽd̃
neq pistes ad natand neq ho¬
iẽs ad sapiend cũ appareatei
uature officioq seruire aĩantes
ad quod est queꝙ qu̾ata ded¬
uidelicet qui sũma ip̃am uerita¬
i. nõ prouidencia. s fortuitus a¬
cur nũꝙͣ fortuito accidit sic coire
illa p̾ncipiã ut efficeñt aĩale

Expanded text:
et ambulandi: sed horum omnia officia ex natis extitisse. Vereor ne hujusmodi portenta et ridicula refutare non minus ineptum esse videatur. Sed libet ineptire, quoniam cum inepto agimus, ne se ille nimis argutum putet. Quid ais, Epicure? Non sunt ad videndum oculi nati? Cur igitur vident? Postea, inquit, usus usus apparuit. uidendi ergo causa nati sunt, siquidem nihil possunt aliud quam uidere. item membra cetera cuius rei causa nata sint, ipse usus ostendit: qui utique nullo modo posset existere, nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei naturae officioque seruire animantes ad quod est quaeque generata? seduidelicet qui summam ipsam ueritaenim non providentia, sed fortuitis acur nunquam fortuito accidit, sic coire illa principia, ut efficerent animal
Abbreviated transcription (Latin):
pnias qm̃ illũ sicut ĩ mauie
Sistͣu acet̾is opus ñõ eras
ita ⁊̃ ordine redactus est ut
dres corũ speciosa geraũ¬
uitas nõ lemi adiumuẽto insũ
pedĩ firiat Concitari unł
As eui sũ nõ possiuno insidi¬
iitis in huniũ ꝑssio solo qĩ
tentib impetũ saltũ caꝵa¬
anius Ex plicasse uideor dĩa
auoriẽ raciõ anteligi potest
Nũt adea uenio que uel du¬
uĩa ui e obstura sũt Multa er̃
cõstat in corpore quoꝵ uiii ua¬
cionẽ q̃ ꝑspitere nemo insi
qui frcis potest An aliquis
enarrtere se putat posse quid
utilitats quid efferituo habrat
tenius mẽbra na illa pluceus
qua circũretitur aliũs ac tegit᷑
quid regnũ gemina sumlitudoq̃s
nit uarro ita dictos ꝙ r̃iui ab hus
obstenti liũoris uriantur qd est
Longe secus qr spine alerincetus
supius tolrerent et st abq̃testi¬
us seꝑiti quid splon qrudiecur
que uista quasi ex cũtubatosa

Expanded text:
niam illum sicut in manu discerni a ceteris opus non erat. ita in ordinem redactus est. uthaec eorum speciosa germanitas non leni adiumento nisum pedum firmat: concitari enim ad cursum non possumus. nisi digitis in humum pressis soloque nitentibus impetum saltumque capiamus. explicasse uideor omnia quorum ratio intellegi potest: nunc ad ea uenio quae uel dubia uel obscura sunt. Multa esse constat in corpore quorum uim rationemque perspicere nemo nisi qui fecit potest. an aliquis enarrare se putat posse quid utilitatis, quid effectus habeat tenuis membrana illa perlucens qua circumretitur aluus ac tegitur? quid ait Varro ita dictos, quod rivi ab his obscoeni humoris oriantur: quod est longe secus, quia spinae altrinsecus supini cohaerent, et sunt ab intestinis separati. Quid splen? quid jecur? quae viscera quas
Abbreviated transcription (Latin):
gri ac populari sua głiatĩ
fruesterea derõ eciam serra¬
tos eritliro asenatu ẽẽ iissos re¬
fert ut liuiꝰ sibille carĩuĩa r õmĩa
deportarentur et ea cõsules eu¬
rio et octanius n capitolio qdit̃
erat curãte qmĩto catulo reseatu¬
tũ ponẽda curaerens Apud̾
haut de fuuuuo et cõdictore
rerũ deo huõi uersus riperũds̃¬

Expanded text:
ciui ac populari sua gloriatur, ciui ac populari sua gloriatur, Fenestella uero etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut huius Sibyllae carmina Romam deportarentur et ea consules Curio et Octauius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. apud hanc de summo et conditore rerum deo huiusmodi uersus reperiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Tredontes Dissoluũt omẽupre
luyiouẽ sine quã ut ostĩdimꝰ
C i mauitate beluis. aut
stueticia pecudib adequam
Ani sula uñĩ religione idestĩ
Sri sũimi notione sapuẽtia ẽ
Pr ophete unu̾si diuninospũ
Repleti nichił aliud ꝙͣ deqrã
Sei ergã Iustos et nai eiꝰ adu¬
sus impios loquũt᷑ quorũ
tostimoniã nobis quid̃ satis st̃
Uerũ hiis qñĩ nõ credũt isti
qui sapĩam capillis et habitu
d̾ic enĩ p̃posee̾ agit᷑ ut hua¬
na diuinis tribuãt aucͣtem
cũ pocius lũanis diuiua dẽ¬
uuerũt Q ne mĩt sane omitta¬
mus ne nichil apud istos a¬
gamꝰ et in infiitũ materia
ꝓrocedat/. Ea mit᷑ querauꝰ
restimonia quib illi possint
aut crede aut certe nõ repu¬
nuare/ Sybillas plurimiz
maxum auctores tradiderũt
grocoꝵ aristonicus et aꝑpol¬
or fenestella Mii om̃s pripu¬
am et nobilem p̾ter getiras
perlthrẽa fuisse cõmeiubrãt¬
De pollodorus quidẽ ut de

Expanded text:
credentcredentligionem: sine qua, ut ostendimus, aut immanitate belluis, aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim religione, id est, in Dei summi notione sapientia est. Prophetae universi divino Spiritu repleti nihil aliud, quam de gratia Dei erga justos, et de ira ejus adversus impios loquuntur. Quorum testimonia nobis quidem satis sunt: verum iis quoniam non credunt isti, qui sapientiam capillis et habitu Sic enim praepostere agitur, ut humana divinis tribuant auctoritatem, cum potius humanis divina debuerint. Quae nunc sane omittamus ne nihil apud istos agamus, et in infinitum materia procedat. Ea igitur quaeramus testimonia, quibus illi possint aut credere aut certe non repugnare. Sibyllas plurimi et maximi auctores tradiderunt; Graecorum, Aristo Chius et Apolet Fenestella. hi omnes praecipuam et nobilem praeter ceteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de
Abbreviated transcription (Latin):
qui pñtanea cõmocioue fiae¬
sti uec facille se ruge potest
ꝓ plꝰ frapilitate intelluhe de
q. uireute sit maxĩa p̃ditus
s ip̃m illã quẽ admuodũ uelit
mederari. Quod uti q nõ repu¬
guat suꝑiori Nã si prorsurã¬
mortałis fuisset ira enus nõeẽt
satiffactioui aut qrẽ ꝑost delutũ
sid reconsiliari inbeat s⁊ipa
Diuma in et̾nũ mauet adu̾si
uos qui peccant ãet̾uũ Itaꝙ
Deus nõ thure nõ hostia non
⁊oruptibilia s morũ emẽdac̃t¬
ne placatur. et qui peccare de¬
sunt irã dei mortalem socit Ide̾co
cuit uot labrat homo ⁊ espisetda
sui facultatẽ ec habiiq̃
be ura Sei dicerẽ Souateka¬
rissime ut scires quẽ adinodum
refelleres eos qui deũ facinti
ã mobilem Restat ut more cic̃e¬
rois utauuir epyloyo ad ꝑo¬
rand sicut ille in tusculaũs de
morte disserons fecit᷑ Il nos
in hoc oꝑe testimonia diuina
quib credi possit ad hibe̾ de¬
benius ut illoꝵ ꝑfuasiomẽ re¬
anecanius qui siue na drũ eẽ

Expanded text:
qui praesentanea commotione feruescit nec facile regere se potest propter fragilitatem, intellegere quia uirtute sit maxima praeditused ipsum illam quemadmodum uelit moderari: quod utique non repugnat superiori. nam si prorsus mmortalis fuisset ira eius, non esset satisfactioni aut gratiae post delictum s reconcidiuina in aeternum manet aduersus eos qui peccant in aeternum. itaque deus non ture, non hostia, non corruptibilia, sed morum emendatione placatur et qui peccare desinit, iram dei mortalem facit. idcirco punit, ut habeat homsui facultatem. Haec habui quae de ira <dei> dicerem, Donate carissime, ut scires quemadmodum refelleres eos qui deum faciunt inmobilem. restat ut more Ciceronis utamur epilogo ad perorandum. sicut ille in Tusculanis de morte disserens fecit, ita nos in hoc opere testimonia diuina quibus credi possit adhibere debemus, ut illorum persuasionem reuincamus qui sine ira deum esse
Abbreviated transcription (Latin):
unges nulliq mumm̃tũ ad
tũtelã sui de est Si qua uo
in predũ maiorib cedãs ne
tñ scirps eorũ funditus ĩ teri¬
ret aut ĩea sũt religata re¬
giõne ubi maiõra ẽẽ nõ pos¬
sũt aut acceperunt uberem
gu̾andi fecunditatẽ ut et ue¬
scis que sanguine abutũtut
uictus suppete̾t ex illis et
illatã tauẽ eladẽ ad cõẜ̾ua¬
tiouẽ mus multitudo ip̃a su¬
cessa ẽt uirtute sentiendi atq
elomuendi Satoeeorũ q̃tet̾i̾s
aĩalibus attributa sut fecit
terut que illi uature condicio
De negasset statuit nudum¬
Na uo ip̃a que nutꝭ data et
cormia, aut ungues, autun¬
gulas aut caudã aut uarii
coloris pilos addisset quis
fing̾ent Quib si detrahas
uẽł naturalẽ sui corporis ue¬
stẽ url ea quib ex se qrmã¬
tur uec speciosa poterũt ẽẽ
nec tuta/ ut mirabiliter si
utilitatẽ cogites instructa sispe¬
ciã / oruatauideant᷑ Adeo mͦ.
miro cõsentit utilitus cũ de

Expanded text:
ungues: nulli munimentum ad ungues: nulli munimentum ad tutelam sui -deest. si qua uero in praedam maioribus cedunt, ne tamen stirps eorum funditus interiret, aut in ea sunt religata regione, ubi maiora esse non possunt, aut acceperunt uberem generandi fecunditatem, ut et bestiis quae sanguine aluntur, uictus suppeteret ex illis et inlatam tamen cladem ad conseruationem generis multitudo ipsa sucessa et uirtute sentiendi atque eloquendi data eorum quae ceteris animalibus attributa sunt, feciterat quae illi naturae condicio denegasset: statuit enimEa vero ipsa, quae mutis data, et cornua, aut ungues, aut ungulas, aut caudam, aut varii coloris pilos addidisset; quis fingerentur? quibus si detrahas uel naturalem sui corporis uestem uel ea quibus ex se armantur, nec speciosa poterunt esse nec tuta, ut mirabiliter, si utilitatem cogites, instructa, si speciem, ornata uideantur: adeo miro modo consentit utilitas cum dec
Abbreviated transcription (Latin):
indencie quidquid fctm̃ fit ł̃¬
tellue nouis licet Dedit eĩ
hõi artifex ille ur̃ ac pares
deus seusũ atq ⁊ aciõnũ ut
ex eo appareret uos ab eo ẽẽ
gu̾atos qr ip̃a ĩ telligẽtia ip̃r
sensus ac raciõ est/ Detĩs a¬
niuantib qũi raciorualẽ uitã¬
astami non accribuit quẽadius¬
dũ tñ uita eorũ tutior esset
aute ꝓidit. Ques enĩ
sius expellib texit quofa¬
Cilius possent uiiii priunaꝵ
ac fugorũ sustiu̾e Singł is
aut̃ guib ad ꝓpulsandos
ĩpetd̃ ext̾uos sua ꝓpriãmu¬
nimenta constituit ut aut
naturalibus telis ⁊ epuguit
fortiorib aut d̃ sũt nbecil¬
liora suberalũt se ꝑiculis
ꝑ iicitate fugiendi aut q̃sis
et uirib et celeritate indigõt
astu se ꝓtrgant aut latibulis
Sepiant Itaq aliã eorum
uel pluuius lenib insubli¬
me suspensa sẽ uel sufful¬
ta ungulis uel iustructa cor¬
uib quibus& ĩ ore arma st̃̾
dentes, aut ⁊ pedib abuti

Expanded text:
uidentiae quidque factum sit, inuidentiae quidque factum sit, intellegere nobis licet. Dedit enim homini artifex ille noster ac parens deus sensum atque rationem, ut ex eo appareret nos ab eo esse generatos, quia ipse intellegentia, ipse sensus ac ratio est. ceteris animantibvim non attribuit, quemadmodum tamen vita eorum tutior esset, ante providit. Omnes enim suis ex se pilis texit, quo facilius possent vim pruinarum ac frigorum sustinere. Singulis autem generibus ad propulsandos impetus externos sua propria munimenta constituit, ut aut naturalibus telis repugnent fortioribus aut quae sunt inbecilliora, subtrahant ae periculis pernicitate fugiendi aut quae simul et uiribus et celeritate indigent, astu se protegant aut latibulis saepiant. itaque alia eorum uel plumis leuibus in sublime suspensa sunt uel suffulta ungulis uel instructa cornibus, quibusdam in ore arma sunt dentes aut in pedibus adunci
Abbreviated transcription (Latin):
libris quos legiscis expresise
pio Uostea tiĩ iii libro de uata
Deorũ sedo lioc idẽ lacius exsequi
conatus est s qnĩ ne ibi quidẽ
sanis expressit agrrediarlpg
niumiꝰ et sũmã michi audattꝰ
explicand/ quod honio disertis¬
sues pene omisit intactũ
dorsitami reprehendis ꝙ ñi reb
lobsturis coner aliquid Disputa¬
re/ cũ uideas tãta tenu̾tate hoies
extitisse qui ul uulgo pħi no¬
iunãtur ut ea que abserusa ꝓ¬
i sus atq aldita dous er̃uoluit
strutarẽtur/ ac uaturã rerum
celestiũ tetreuarũq cõqͥrerout
q̃a nobis longe reuiote neqzo
culis cõtrectari neq tangi ma¬
Et tñ de illarũ oni racione
sit disputant utea q̃ aiffirũt
eꝓbata et coguita uideri uelit̃
Quid est tãd̃ cur nobis inuid.¬
osid quisꝙͣ pucet si racionem
corporis nr̃i inspicẽ et cõ¬
teneplari uelinius Que ꝑ¬
laue obscura nõ est qr exip¬
sis mẽbrorũ efficiis et usib
parciũ singłarũ ꝙͣta ui pr̃o¬

Expanded text:
libris, quos legistis, expressit Scipio. Postea tamen in libro de Natura deorum secundo, hoc idem latius exequi conatus est. Sed quoniam ne ibi quidem satis expressit, aggrediar hoc munus et sumam mihi audacter explicandum, quod homo disertissimus pene omisit intactum. Forsitan reprehendas, quod in rebus obscuris coner aliquid disputare; cum videas tanta temeritate homines extitisse, qui vulgo philosophi nominantur, ut ea, quae abstrusa us atque abdita deus esse uoluit, scrutarentur ac naturam rerum caelestium terrenarumque conquirerent, quae a nobis longe remotae neque oculis contrectari neque tangi maet tamen de illarum omnium ratione sic disputant, ut ea quae adferunt probata et cognita uideri uelint. quid est tandem cur nobis inuidiosum quisquam putet, si rationem corporis nostri dispicere et contemplari uelimus? quae plane obscura non est, quia ex ipsis membrorum officiis et usibus partium singularum quanta ui pro