comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ quomodo hab& fatũ. quando in ipso uer¬
bo omia sunt. quȩ conditasunt.  Non enĩ
aliqͥd ds̃ constituit: qđ ante nesciuit N
uerbo ipsius erat : qđ factum ẽ : Mundus
factus est & factus . ẽ. & ibi erat. Quomo
do factus. ẽ. & ibi erat Quia domus
quã edificat structor. prius in arte erat.
& ibi meluis erat. sine uetustate . sine ruiꝰ¬
na. Tam̃ ut ostendat artem: fabricã domũ.
processit qͦdãmodo domus ex domo: & si
domus ruat. ars man& : Ita apud dĩ ũbũ
erant omĩa. quȩ condita sunt: quia oĩa
insapientia secit ds̃. & cuncta nota fecit:
Nenĩ quia stcit didicit : sed qr nouerat
fecit. Nobis quia facta sunt nota sunt:
Illi nisi nota essent. facta ñ essent Re¬
cessit ergo ũbum: & qͥd ante ũbum dĩ:
Nihil om̃ino. Namsi ess& aliꝗͥd ante : ñ
dictum ess& In principio erat ũbum:
sed in principio factum .ẽ. ubum. Deniq
demundo qͥd ait morses.: In principio fec̃
dscȩlũ a t̃rã: Fecit qđ ñ erat. Siergo

Expanded text:
do in ipso Verbo omnia sunt quae condita sunt? Non enim aliquid Deus constituit quod ante nescivit; in Verbo ipsius erat quod factum est. Mundus factus est; et factus est, et ibi erat. Quomodo et factus est, et ibi erat? Quia domus quam aedificat structor, prius in arte erat; et ibi melius erat, sine vetustate, sine ruina: tamen ut ostendat artem, fabricat domum; et processit quodammodo domus ex domo; et si domus ruat, ars manet. Ita apud Dei Verbum erant omnia quae condita sunt; quia omnia in sapientia fecit Deus , et cuncta nota fecit: non enim quia fecit didicit, sed quia noverat fecit. Nobis quia facta sunt, nota sunt; illi nisi nota essent, facta non essent. Praecessit ergo Verbum. Et quid ante Verbum Dei? Nihil omnino. Nam si esset aliquid ante, non dictum esset, In principio erat Verbum; sed, In principio factum est Verbum. Denique de mundo quid ait Moyses? In principio fecit Deus coelum et terram . Fecit quod non erat: si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
naufragium. quare tendis in alterum .:
pat̃ pat̃ ẽ : filius filius . ẽ.: Quare dicis dis¬
similẽ : Quare diuersum  Quare aliam
subs tantiã. Si dissimilis ess& : nũ quam dice¬
more. Non enĩ pateretur qđ noll& : qͥ nec
nasceret᷑ si noll&. Deniq quid sequitur
Et nemo app̃hendit eum: quia ñdum
uenerat hora eius. Hoc. itẽ . ñ nulli cũ au¬
diunt. subfato fuisse dnm̃ xp̃m cre¬
dunt: & dicunt : ecce xp̃s habeat fatũ
Osi cor tuũ ñ ess& fatuum: ñ crederes
fatum. Si fatum sicut ñ nulli intellexeruns

Expanded text:
naufragium, quare tendis in alterum? naufragium, quare tendis in alterum? Pater, Pater est; Filius, Filius est: quare dicis dissimilem? quare diversum? quare aliam substantiam? Si dissimilis esset, numquid dicemore. Non enim pateretur quod nollet, qui nec nasceretur si nollet. Denique quid sequitur? Et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Hoc item nonnulli cum audiunt, sub fato fuisse Dominum Christum credunt, et dicunt: Ecce Christus habebat fatum. O si cor tuum non esset fatuum, non crederes fatu
Abbreviated transcription (Latin):
dicis: Itane inqͥt similis ẽ.  & tũ ad eum.
Quid enĩ: Tu illũ si nosti : atille : Nlon
noui inqͥt. Iã tũ ut illũ quẽ nescit ei
notũ facias exp̃sente quẽ cernit :
Respondes &dicis: Hunc uidisti. illũ
udisti: ñutiq quia hoc dixisti. unũ
eẽ. ad seuerasti. & duos negasti : sed
ꝓpt̃ similitudinẽ tale dedisti respon¬
sum Istũ nosa : et illũ nosti: Ual de
enĩsimilis . ẽ : & nihil distat omnino:
Hinc et dñs : Sime inquit sciretis. et
patrẽ meũ sciretis: Nonquia pat̾. ẽ.
filius. sed quia patrissimilis filius:
Erubescat arrianus: gratias ch̃o: quia
& ipse arrianus recessit aberrore sabel¬
liand: et ñ est patri passianus : Non
dicit ipsum patrem indiitũ carne uenisse ad
homines: ipsum eẽ passum. ipsum resurrexis¬
se & quoda modo ad se ascendisse : ñ hoc
dicit. Agnoscit mecũ patrem patrẽ. eẽ :
& filium filiũ. eẽ : Sed o fr̃ euasisti illud

Expanded text:
dicis: Itane, inquit, similis est? Et tu ad eum: dicis: Itane, inquit, similis est? Et tu ad eum: Quid enim, tu illum non nosti? At ille: Non novi, inquit. Jam tu, ut illum quem nescit, ei notum facias ex praesente quem cernit, respondes et dicis: Hunc vidisti, illum vidisti. Non utique quia hoc dixisti, unum esse asseverasti, et duos negasti: sed propter similitudinem tale dedisti responsum, Istum nosti et illum nosti; valde enim similis est, et nihil distat omnino. Hinc et Dominus, Si me, inquit, sciretis, et Patrem meum sciretis, non quia Pater est Filius, sed quia Patri similis Filius. Erubescat arianus. Gratias Domino quia et ipse arianus recessit ab errore sabelliano, et non est patripassianus: non dicit ipsum Patrem indutum carne venisse ad homines, ipsum esse passum, ipsum resurrexisse, et quodammodo ad se ascendisse; hoc non dicit: agnoscit mecum Patrem, Patrem esse; et Filium, Filium esse. Sed, o frater, evasisti illud
Abbreviated transcription (Latin):
gium: Dicergo tu quod dicit euan¬
gelium: Ego & pater unum sumus Nongͦdi¬
uersum quia unum : Non unus quia sumꝰ
sauloante dix̃. Iudiciũ meũ uerũ ẽ quia
solus ñsum. sed ego & qͥ me misit pat̾:
Tãquam dicer&. Idõ iudiciũ meũ uerum
.ẽ. quia filius dĩ sum : quia uerum loqͥor.
quia ueritas egosum. Isti carnalit̃ intelli¬
gentes dixerunt . Vbi ẽ pat̃tuus : Modo
audi arriane. Neq me scitis. neq patrẽ
meũ : qr sime sciretis. & patrem meum
sciretis. Quid ẽ. sime sciretis. & patrem
meũ utiq sciretis. nisi ego & pat̃ unũ sumꝰ:
Quando uides aliquẽ alicui similẽ: inten¬
intendat Karitas ura: cotidiana loquiti¬
o .ẽ. Nonsit uob arduũ. qđ eẽ adũtitis
usitatum : Qando gͦ uides aliquem alicui
similem. & nosti tũ cui similis sit: ad mi¬
rans dicis: Quomodo iste homo similis. ẽ.
illi homini: hoc ñ diceres. nisi duo essent
hic ille qui eũ ignorat. cui tu istũ similẽ

Expanded text:
gium. Dic ergo tu, quod dicit Evangium. Dic ergo tu, quod dicit Evangelium, Ego et Pater unum sumus. Non ergo diversum, quia unum; non unus, quia sumus. 7. Paulo ante dixit, Judicium meum verum est; quia solus non sum, sed ego et qui misit me Pater: tanquam diceret, Ideo judicium meum est verum, quia Filius Dei sum, quia verum loquor, quia ipsa veritas ego sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt, Ubi est pater tuus? Modo audi, ariane: Neque me scitis, neque Patrem meum; quia si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Quid est, si me sciretis et Patrem, meum sciretis, nisi, ego et Pater unum sumus? Quando vides aliquem alicui similem: intendat Charitas vestra, quotidiana locutio est; non sit vobis arduum quod esse advertitis usitatum: quando ergo vides aliquem alicui similem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomodo iste homo similis est illi homini! Hoc non diceres, nisi duo essent. Hic ille qui eum ignorat, cui tu istum similem
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ filii. istum filiũ patris: eum qͥpat̃.ẽ.
ñ eẽ filium : eũ qͥ filius. ẽ ñ et̃. patrem:
confitent᷑ generationem. ised negant eqͣli¬
tatem Nos. id ẽ. catholica fides. ueniens de
doctrina apłoꝵ. plantata in nob̾ ꝑseriem
successionis accepta sana ad posterbtrans¬
mittenda : Inter utrosq idẽ. int̾ utrũq
errorẽ. tenuit ueritatẽ Inerrore sabel¬
lianoꝵ unus. ẽ. solus. Ipse .ẽ. pat̾. qui
filius: Inerrore arrianorum: alius. ẽ.
quidem pat̃. alius filius: sed ipse filius
ñ solũ alius. sed &iã aliud est Tun
medio quidͣ exdusisti sabellianum:
exclude & arrianum: Pater pat̾. ẽ.
filius filius ẽ: Alius ñ aliud: quia ego
et pat̃ inquit unũ sumꝰ ÷ Sicut & iã hes¬
terno die. quantũ potui cõm̃ daui:
Cũ audit sumꝰ. abscedat confusus sa¬
bellianus : Cũ audit imum. abscedat
confusus arrianus : Gubern& catho¬
licus int̃ utrũq fidei suae nauigium:
qm̃ cauendum. ẽ. in utroque naufra¬

Expanded text:
Patrem Filii, istum Filium Patris; eum qui Pater est non esse Filium, eum qui Filius est non esse Patrem: confitentur generationem, sed negant aequalitatem. Nos, id est, catholica fides veniens de doctrina Apostolorum, plantata in nobis, per seriem successionis accepta, sana ad posteros transmittenda, inter utrosque, id est, inter utrumque errorem tenuit veritatem. In errore Sabellianorum unus est solus, ipse est Pater qui Filius: in errore Arianorum, alius est quidem Pater, alius Filius; sed ipse Filius non solum alius, sed etiam aliud est: tu in medio quid? Exclusisti sabellianum, exclude et arianum. Pater, Pater est; Filius, Filius est: alius, non aliud; quia ego et Pater, inquit, unum sumus , sicut etiam hesterno die, quantum potui, commendavi. Cum audit, sumus, abscedat confusus sabellianus; cum audit, unum, abscedat confusus arianus: gubernet catholicus inter utrumque fidei suae navigium, quoniam cavendum est in utroque naufra
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝓpħa p̃dixerat. Sicut ouis ad ĩmo¬
landũ ductus ẽ: & sicut agnus coramton¬
dente se sine uoce. sic ñ aperuit õs suum.
Siergo pati noll& : non pater&ur. Sinon
mundus ñ redimeretur. Agamus itaq
grãs & potestati diuinitatis. & miserationi
infirmitatis eius & de occulta potentia
quã udȩi ñ nouerant. unde illis modo
dictũ .ẽ. neq fostis neq patrem meum:

Expanded text:
xerat, Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Si ergo pati nollet, non pateretur; si nonmundus non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus: et de occulta potentia quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est, Neque me nostis, neque Patrem meum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed iã nouerat dnm. Ergo putate hocusq dix¬
isse ioħem. ego nouerã eũ : Sed qͥ me misit bap¬
tirare inaqua: ipse mͥ dix̃: Iuerimꝰ qͥd dixerit.

Expanded text:
usque dixisse Joannem, Ego non noveram eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit. Quaerimus quid dixerit?
Abbreviated transcription (Latin):
niq ita conclusit. Igitur ipse ego m̃te
seruio legidĩ : carne aũt̃ legi peccati
Ipse ego inqͥt. Non enĩ duosumus int̃
nos contrarii dediuersis principiis ueni¬
entes: sed ipse ego m̃te seruo legi
dĩ: carne aut̃ legi peccati: Quam diu
languor obluctatur saluti: Sed si
carne seruis legi peccati: fic qđ ait
ipse apłs: Nonergo regn& peccatũ
in ur̃o mortali corpore. ad obȩđu desi¬
deruis eius: neq exhibeatis m̃bra ur̃a
arma iniquitatis peccato. Nonait non
sit : sed ñ regn&. Quãdui peccatum
neces se. ẽ. eẽ. inm̃bris tuis. saltem illi
regnũ auferatur: ñ fiat qđ iub&
Surgit ira : noli dare irȩ linguam
ad maledicendũ. Noli dare irȩ manũ.
aut pedem ad feriendum. Non surge¬
r& ista ira in rationabilis: nisi peccatũ
eess& inm̃bris. Sed tolle illi regnũ:

Expanded text:
nique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente nique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnu
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo iã ille exparte suꝑiore lib̾ũ se ẽẽ.
sentiebat : unde dicebat. Condelector
legi dĩ. scđm interiorem hominem.
Delectat melex. delectat me qđ ui¬
b&lex. delectat me ipsa iustitia: Vi¬
deo aut̃ aliam legẽ. inm̃bris meis.
hȩc ẽ. quȩ remansit infirmitas: re¬
pugnantẽ legim̃tis meȩ. & captiuan¬
tem me in lege peccati. quȩ ẽ. inm̃¬
bris meis. Exhac parte sentit capti¬
uitatẽ : ubi ñ .ẽ. ĩpleta iustitia. Nam
ubi condelectatur legi dĩ. ñ capti¬
uus sed legis amicus. ẽ: & idõ lib̵qđ
amicus quid ergo ex eo qđ restat:
quid. nisi respiciamus ad illum quͥ
dixit. siuos filius lib̾auerit. uere
tunc lib̃i eritis. Deniq & ipse quilo¬
quebatur : ad illum respex̃. Infelix
ego homo. quis me liberabit inquit.
de corpore mortis huiꝰ.e Gr̃ã dĩ ꝑ iħim¬
xp̃m dñm nr̃m. Ergo siuos filius li¬
berauerit: tunc uere lib̾i eritis De¬

Expanded text:
Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad illum respexit: « Infelix ego homo, quis me liberabit, inquit, de corpore mortis hujus? Gratia Deim nostrum. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » De
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s adũsus carnem: ut ñ ea quȩ
uultis faciatis. Exparte lib̾tas:
exparte seruitus: Nondum tota.
ñdũ pura . Nondũ plena lib̾tas: quia
ñdũ &t̾nitas habemus enĩ ex parte
infirmitatẽ : ex parte accepimus lib
quia deleta ẽ. tota iniquitas. nulla
remansit infirmitas Si ñ remansis¬
s& sine peccato hic uiueremus
Quis aut̃ audeat hoc dicere. nisi suꝑb
nisi miscđia liberatoris indignus : nisi
qui seipsum uult decipere. & in quo
ueritas ñ .ẽ. Ergo ex eo qđ remansit
aliquid infirmitatis. audeo dicere:
exquã parte seruimus dõ. libi sumus
Exqua parte seruim legipeccati. ad¬
huc serui sumꝰ. Vnde dicit apł s qđ di¬
cere coeperamus: Con delector legi
dĩ scđm interiorẽ hominẽ. libtas
facis qđ iuistũ .ẽ: ñ te ds̃ delectat
Quã diu te ñ delectat: ad huc seruus
facis delect&te: lib̾ es: Noli timere
pęnam : sed ama iustitiam. Nondum
potes amare iustitiam. time uł poe¬
nam. ut ꝑuenias ad amandam iustitiã.

Expanded text:
s adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libequia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce facis quod justum est, non te Deus delectat. Quandiu te non delectat, adhuc servus facis; delectet et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
leu&ur : sic ds̃ grã sua hoc in nob̾agit
ut peccatũ consumatur. homo lib̾et᷑ :
Sed quando consumitur inquies:
siminuitur quare ñ consumitur.
Minuitur aut̃ inuita ꝓficientium :
qđ inuita consumitur ꝑfectoꝵ.
Prima ẽ ergo libtas: carere cri-
elegit ordinandos presbit̃os uł
diaconos. & qͥcũq ordinandus. ẽ ad
p̃posituram eccłȩ : ñait. si quissine
peccato ẽhoc enĩ sidicer&. omĩs
homo reꝓbar&ur . nullus ordinaret᷑ :
Sed ait. Siquis sine crimine : sicuti . ẽ.
homicidium. adult̃ium. aliqua im¬
munditia fornicationis. furtum.
fraus. sacrilegium. & cȩtera istius¬
modi: cum coeperit ea ñ habere
homo Incipit caput erigere ad lib¬
tatem: sed ista inchoata.e. ñ ꝑfecta
lib̾tas. Quare inquit aliquis. ñ. ẽ ꝑ¬
fecta lib̾tas: Quia uideo aliã legẽ
inm̃ibris meis repugnantem legi
m̃tis meȩ. Non enĩ qđ uolo ago ait:

Expanded text:
levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectorum. 10. Prima est ergo libertas, carere crimielegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine crimine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo, incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ omĩa scđm similitudinẽ sine pec¬
cato. solus dicere potuit : Ecce ueni¬
& princeps mundi. & in me nihil in¬
ueni&. Quenicũq aliũ lic& iustũ
discusseris. ñ dmĩmodo .ẽ. sine pec¬
cato: Nec qualis erat iob cui dñsta¬
le testimoniũ ꝑhibebat.: ut diabo¬
lus inuider&. & postular& tẽptandũ.
Temptans superaretur. ut ille ꝓ¬
latebat dm̃ coronandus. i sed ut ig¬
note scer& hominib: imitandus
&iã ipse iob. quid dicit.: Quis enĩ
mundus e nec in fans cuiꝰ. ẽ unius
dieiuita suꝑ t̾ram. Sed plane mu¬
multi iusti dicti sunt sine quȩrela :
qđ intelligitur sine crimine. Nulla
enĩ quela iusta .ẽ. dehis reb huma¬
nis : quiñ habent crimen. Crim̃¬
est aũt graue peccatũ: acusatione
& damnatione dignissimum. Ngͦ
ds̃ quȩdã peccata dampnat: quȩ¬
dã iustificat & laudat: Nulla lau¬
dat: omĩa odit. Quomodo odit me¬
dicus ȩgritudinẽ ȩgroti. & id agit
curando ut egritudo pellatur. ȩger

Expanded text:
 omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille platebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Sed plane multi justi dicti sunt sine querela, quod intelligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger
Abbreviated transcription (Latin):
& si potes cape: si non potes crede. Dm̃
inquit nemo uidit ũquã: nisi unigenitus
filius qui .ẽ. insinu patris. ipse enarra¬
uit. Non dix̃. fuit insinu patris: quasi
ueniendo deseruerit sinũ patris hic
loquebatur. & ibi se. eẽ. dicebat: quia
& hinc discessurus qͣui dix̃. Ecce ego
mationẽ scłi. Ergo uerũ . ẽ. testimo

Expanded text:
et si potes, cape; si non potes, crede: Deum, et si potes, cape; si non potes, crede: Deum, inquit, nemo vidit unquam, nisi unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit . Non dixit, Fuit in sinu Patris, quasi veniendo deseruerit sinum Patris. Hic loquebatur, et ibi se esse dicebat: qui et hinc discessurus, quid dixit? Ecce ego mationem saeculi . 6. Ergo verum est test
Abbreviated transcription (Latin):
mus de infidelib: Num quid illis ñ ẽ
p̃sens. Est p̃sens & ipsis: Sed quibus
eam uideant oculos ñ habent cordis:
audi de illis ex euangelio ipso. ꝓlatam sen-¬
tentiam & lux luc& intenebris : & tenebrȩ
eam ñ cõp̃henderunt. Ergo ait dñs &
uerũ ait . Tsi ego deme testimoniũ ꝑ hi¬
beo uerũ ẽ. testimoniũ meũ: quia scio
unde ueni & quo uado. Patrem uolebat¬
intelligi: patri głam dabat. Filius
ȩqualis : glorificat eũ a quo ẽ missus:
quantũ deb& homo glorificare eũ a quo
ẽ creatus. Scio unde ueni &̃ quo uado:
Iste qui inp̃sentia uob̵ loqͥt᷑: hab& qđ non
deseruit: sed tam̃ uenit. Non enĩ uenien¬
do inde discessit: aut redeundo nosdere
liquit. Quid miramini : Ds ẽ : ñ potest hoc
fieri. sed ab homine: Non potest hoc ficri
abipso sole: quando ꝑgit ad occidentẽ.
deserit orientẽ : Et donec oriturus. redeat
Audi ipsum euangelistam alio loco dicentẽ:

Expanded text:
mus de infidelibus? numquid illis non est mus de infidelibus? numquid illis non est praesens? Est praesens et illis sed quibus eam videant, oculos non habent cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam sententiam: Et lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt Ergo ait Dominus, et verum ait, Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde intelligi, Patri gloriam dabat Filius; aequalis glorificabat eum, a quo est missus: quantum debet homo glorificare eum, a quo est creatus? Scio unde veni et quo vado. « Iste, qui in praesentia vobis loquitur, habet quod non deseruit, sed tamen venit; non enim veniendo inde disliquit. Quid miramini? Deus est. Non potest hoc fieri ab homine; non potest hoc fieri ab ipso sole. Quando pergit ad occidentem, deserit orientem, et donec oriturus redeat Audi ipsum Evangelistam alio loco dicentem,
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris oꝑiebantur nudare: & seipsam
oculis tuis demonstrare. Sic & dñs xp̃s
& int̃ fideles suos & in imicos iudȩos tãꝗ
int̃lucem & tenebras distinguebat: tãꝗ
int̃ illos quos radio fidei ꝑfundebat. &
illos quoꝵ clausos oculos circũ fundebat.
Nã &iã sol iste. & faciem uidentis illus¬
trat & cȩci ambo parit̾ stantes. & faciẽ
ad solem habentes illustrantur incar¬
ne ⁊ sed ñ ambo illuminantur in acie
Nid& ille: ille ñ uid&. Ambob sol
te iustitiã: intelligit alius in occidente
iustitiam. Numquid alia ẽ. iustitia quã ille
intelligit. alia quã iste . Separatisunt cor¬
pore : & uno habent acies mentium suarum :
quam uideo iustitiã hic constitutus. suti¬
tia .ẽ. ipsa uid& iustus. nescio quot man¬
sionib ame carne seiunctus: & in illius lu
ce coniunctus ł rgo testimonium sibi ꝑ¬
hib& lux : aperit nohoculos & sibi ipsa tes¬
tis ẽ. ut cognoscatur lux. Sed quid agi¬

Expanded text:
tenebris operiebantur nudare, et seipsam tenebris operiebantur nudare, et seipsam tuis oculis demonstrare. Sic et Dominus inter fideles suos, et inimicos Judaeos, tanquam inter lucem et tenebras distinguebat; tanquam inter illos quos radio fidei perfundebat, et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam etiam sol iste et videntis faciem illustrat, et caeci: ambo pariter stantes, et faciem ad solem habentes illustrantur in carne, sed non ambo illuminantur in acie; videt ille, ille non videt; ambobus sol te justitiam; intelligit alius in occidente justitiam: numquid alia est justitia quam ille intelligit, alia quam iste? Separati sunt corpore, et in uno habent acies mentium suarum. Quam video justitiam hic constitutus, si justitia est, ipsam videt justus nescio quot mansionibus a me carne sejunctus, et in illius justitiae luce conjunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux: aperit sanos oculos, et sibi ipsa testis est, ut cognoscatur lux. Sed quid agi
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad sapientiam. nec adiustitiam poterit
ꝑuenire. Ipsa . ẽ. enĩ uia nr̃a iuste iuiuere
Quomodo aut̃ ñ offendat inuia. cuiñ luc&
lumen.  ac ꝑ hoc intali uia uidere opꝰ ẽ.
Intali uia. uidere magnũ . ẽ Nam tobi
infacie oculos habebat. & filius patri
manum dabat: Pat̃ filio. uiam p̃cipiendo
monstrabat. Responderunt ergo iudei
Tude te testimoniũ dicis: testimonium
tuum
ñ .ẽ. uerũ. Uideamus quid audiant: au
diamus & nos sed ñ sĩcut illi. Illi contemp¬
nentes : nos credentes Illi occidere
aures. mentesq nr̃as : & audiamus quid
udȩis responderit dñs. sespondit iħs.
& dix̃ eis & siego de me testimonium
quia scio unde uenio & quo uado Lum̃:
& alia demonstrat & seipsum. Accendis
lucernã uerbi grã. ut quęras tunicam :¬
& prestat tibi ardens lucerna. ut inue¬
nias eam. Numquid accendis lucernam.
ut uideas ardentem lucernam lucer¬
na quippe ardens idonea. ẽ. & alia quȩ

Expanded text:
nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit nec ad sapientiam nec ad justitiam poterit pervenire. Ipsa est enim via nostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat . 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamusdiamus et nos, sed non sicut illi; illi contemnentes, nos credaures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis responderit Dominus. Respondit Jesus, et dixit eis: Etsi ego de me testimquia scio unde veni, et quo vado. Lumen et alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam? Lucerna quippe ardens idonea est et alia quae
Abbreviated transcription (Latin):
uenientem in hunc mundum. Si omẽm.
ergo & ioħem: unde dicit & ipse ioħf
Nos om̃s deplenitudine eiꝰ accepimus bis¬
cernite ergo ista. ut ꝓficiat mens ura in
fide xp̃i : ne semꝑ infantes sitis ubera
querentes. & acibo solido resilientes
acceđe mente: non uentre. hoc ergo
discernite: aliud. eẽ lum̃ qđ illuminat.
aliud. eẽ lum̃ qđ illuminatur. Nam &
oculi nr̃i lumina dicunt᷑ : Et unusquisq
ita iurat tangens oculos suos. ꝑ lumina
sua sic uiuant lumina mea. Usitata iu¬
ratio .ẽ Quȩ lumina. silumina sunt:
desit lum̃ incubiculo tuo clauso: pateant¬
& luceant tibi: ñ utiq possunt. Quomo¬
do ergo ista infacie quȩ habemus. & lumi¬
na nuncupamus. & quando sana s & quan¬
do patent indigent extrinsetus adiutorio
luminisͣ Quo oblato. aut ñ in lato. sini¬
sana sunt: aꝑta sunt. nectam̃ uident
Sic mens nr̃a. qui . ẽ. oculus animȩ. nisi ue¬
ritatis lumine radi&ur. & ab illo qui illu¬
minat nec illuminatur. m irabilit̃ illustret᷑

Expanded text:
in mundum. » Si omnem, ergo et Joannem. Unde dicit et ipse Joannes. Nos omnes de plenitudine ejus accepimus . Discernite ergo ista, ut proficiat mens vestra in fide Christi; ne semper infantes sitis ubera quaerentes, et a cibo solido resilientes. accedere, mente, non ventre. Hoc ergo discernite, aliud esse lumen quod illuminat, aliud esse quod illuminatur. Nam et oculi nostri lumina dicuntur; et unusquisque ita jurat, tangens oculos suos, per lumina sua, Sic vivant lumina mea: usitata juratio est. Quae lumina si lumina sunt, desit lumen in cubiculo tuo clauso, pateant et luceant tibi: non utique possunt. Quomodo ergo ista in facie quae habemus, et lumina nuncupamus, et quando sana sunt, et quando patent, indigent extrinsecus adjutorio luminis; quo ablato aut non illato, sana sunt, aperta sunt, nec tamen vident: sic mens nostra, qui est oculus animae, nisi veritatis lumine radietur, et ab illo qui illuminat nec illuminatur, mirabiliter illustretur,
Abbreviated transcription (Latin):
suncͫ quiñ intellexit. quid dix̃ inquit.
aut quid .ẽ qđ laudas: Ambo me audier̃:
abob ego dixi: sed uni ipsoꝵ ds̃ dixit
Si parua magnis cõparare conceditur.
qm̃ nos ad eum quid sumus. Iam̃ nescio
color qͥ oculis discernatur: nec odorẽ
qͥ naribus capiat᷑. nec sapor qͥ faucibus
iudicetur nec durum & molle. qđ
tangendo sentiat᷑. & tam̃ aliqͥd÷ qđ sen¬
tire facile ẽ. explicare ĩ possibile est:
Si ergo ds̃ ut coeperam loquit᷑ incordib
nr̃is sine sono : quomodo loquit᷑ filio sũo
Sic ergo fr̃s. sic cogitate quantũ poresano

Expanded text:
s qui non intellexit: Quid dixit, inquit, aut quid est quod laudas? Ambo me audierunt, ambobus ego dixi; sed uni ipsorum Deus dixit. Si parva magnis comparare conceditur, quoniam nos ad eum quid sumus? tamen nescio color qui oculis discernatur, nec odor est qui naribus capiatur, nec sapor qui faucibus judicetur, nec durum et molle quod tangendo sentiatur: tamen aliquid est quod sentire facile est, explicare impossibile est. Si ergo Deus, ut dicere coeperam, loquitur in cordibus nostris sine sono, quomodo loquitur Filio suo? Sic ergo, fratres, sic cogitate, quantum potes
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ : unꝰ qͥsq constringit᷑. Allud dñs dicitꝰ
illud alia scriptura dic: sed utrũq dñs dic :
Depeccatis suis ligant᷑ homines: & mittunt᷑
in tenebras exitriores. Quis tam̃ qͥuendunt

Expanded text:
suorum unusquisque constringitur . Illud Dominus dicit, suorum unusquisque constringitur . Illud Dominus dicit, illud alia Scriptura dicit; sed utrumque Dominus dicit. De peccatis suis ligantur homines, et mittuntur in tenebras exteriores. 6. Qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mea: Dichem taumi nꝰ enĩ & ipse peꝑcit illis : qͥ
flagelland abeis erat: prior illos flagellauit
Signũ nob qđ dã ostendit. qđ fecit flagellũ
de resticulis: & inde indisciplinatos. negotia¬
tionẽ dedĩ tẽplo facientes flagellauit. Ft¬
enĩ unqͥsq inpeccatis suis: restẽ sibi texit:
ꝓpħa dic̃. Uȩ his qui traunt peccata: sic̃
restẽ longã: Quis facit restẽ longã: qui
peccato addit peccatũ. Quomodo addunt᷑
peccata peccatis.: Eeũ peccata quȩ factas:
cooperiunt᷑ aliis peccatis. Furtũ fecitꝰ ne
inueniat᷑ qr fecit: quęrdt mahemathicũ:
Sufficeret furtũ fecisse: Quare uis adiun¬
gere peccatũ peccato: Ecce duo peccata.
Cuad mathematicũ ꝓhiberis accedere blas¬
phemas epm̃. Ecce tria peccata: eũ audis
mitte illũ st̾ras de eccłia : dicis duco me
ad partẽ donati: Ecce addis quartũ : s̃rescit
restis: time restẽ: Bonũẽ. tibi ut hic inde
cũ flagellaris corrigaris: ne in sine tibi di

Expanded text:
men, fratres non enim et ipse pepercit illis: qui flagellandus erat ab eis, prior illos flagellavit, signum quoddam nobis ostendit, quod fecit flagellum de resticulis, et inde indisciplinatos, negotiationem de Dei templo facientes, flagellavit. Etenim unusquisque in peccatis suis restem sibi texit. Propheta dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! . Quis facit restem longam? Qui peccato addit peccatum. Quomodo adduntur peccata peccatis? Cum peccata quae facta sunt, cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur quia fecit, quaerit mathematicum. Sufficeret furtum fecisse; quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo peccata. Cum ad mathematicum prohiberis accedere, blasphemas episcopum: ecce tria peccata. Cum audis, Mitte illum foras de Ecclesia; dicis, Duco me ad partem Donati: ecce addis quartum. Crescit restis: time restem. Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris, corrigaris; ne in fine dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs. qͥbouesuendunt & colũbas. ipsi sunt qͥ
uolunt: & uendere uolunt. Bonũ ẽ enĩ
eis ur redimantur sanguine xpi: & ꝑ ue¬
niant ad pagẽ xp̃i. Quid enĩ ꝓdest ad qͥrore
in hoc scło qđ lib& tẽporale & transitoriũ.
siue sit pecunia. siue sit uoluptas uentris &
gutturis siue sit honor in laude humana:
non ne omia fumꝰ &uentus : Nonne omĩa tran¬
seunt & currunt: & uȩ his qͥ heserint transe¬
untib qr simul transcunt. Nonne onĩa flu¬
ritꝰ quia in mare tract̾ brgo tenere debemꝰ
om̃s affeci: atalib c̃ccipiscentiis. Ers mei. qui talia

Expanded text:
 boves et columbas? Ipsi sunt, qui nolunt, et vendere volunt. Bonum est enim eis ut redimantur sanguine Christi, ut perveniant ad pacem Christi. Quid enim prodest acquirere in hoc saeculo quodlibet temporale et transitorium, sive sit pecunia, sive sit voluptas ventris et gutturis, sive sit honor in laude humana? Nonne omnia fumus et ventus? Nonne omnia transeunt, et currunt? Et vae his qui haeserint transitoriis, qui simul transeunt! Nonne omnia, ut flurit, quia in mare trahetur. Ergo tenere debemus omnes affectus a talibus concupiscentiis. Fratres mei, qui talia
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ũsã qͥs ñ miretur c̃hoc annis omib ds̃ in uitib
faciat : Sed qr omĩa quȩ fecit dns̃ ihs ñ solum
ualent ad excitanda corda nr̃a miraculis. sed
&iã ad ȩdificanda in doctrina fidei: scrutari nos

Expanded text:
conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus conversam quis non miretur, cum hoc annis omnibus Deus in vitibus faciat? Sed quia omnia quae fecit Dominus Jesus, non solum valent ad excitanda corda nostra miraculis, sed etiam ad aedificanda in doctrina fidei; scrutari nos
Abbreviated transcription (Latin):
dssit dñs ds̃ nr̃: ut donet nob reddere qđ
ꝓmisimus. Hesterno enĩ die simeminit
scitas ura. c̃ tẽporis excluderemur angustia. ne ser¬
monẽ inchoatũ ĩpleremꝰ: hodiernũ distũlimꝰ ut
ea quȩ in hoc facto euangelicȩ lectionis mistice in
sacram̃tis posita cẽnt : ipso ad iuante aperirentur:
Non itaq opꝰẽ iã ĩmorari diutius. in cõmendando
miraculo dĩ. Ipse ẽ enĩds̃ qͥ ꝑ uniuersã creaturã
cotidiana miracula facit: quȩ hominib ñ falu¬
cͥitate. sed assiduitate uiluer̃: Rara aut̃ quȩ
nato maiorẽ stuporẽ hominib: attulerunt:
Non quia maiora erant quã s̃ ea quȩ cotidie in
crea tura facit: sed quia ista quę cõdie fiunt.
tanꝗ naturali cursu ꝑ aguntur Illa uͦ. efficaciã
potentiȩ. tanꝗ p̾sentis exhibuisse uident᷑ oculis
hominũ diximꝰ sic̃ meministis : resurrex̃ unis
mortuus obstupucr̃ homines : Cũ cotidie nas¬
cant᷑ qͥñ erant. & nemo miretur: sic aquã in uinũ

Expanded text:
s Deus noster, ut donet nobis reddere quod promisimus. Hesterno enim die, si meminit Sanctitas vestra, cum temporis excluderemur angustia, ne sermonem inchoatum impleremus, in hodiernum distulimus, ut ea quae in hoc facto evangelicae lectionis mystice in sacramentis posita essent, ipso adjuvante aperirentur. Non itaque opus est jam immorari diutius in commendando Dei miraculo. Ipse est enim Deus qui per universam creaturam quotidiana miracula facit, quae hominibus non facilitate, sed assiduitate viluerunt: rara autem quae nato, majorem stuporem hominibus attulerunt: non quia majora erant, quam sunt ea quae quotidie in creatura facit, sed quia ista quae quotidie fiunt, tanquam naturali cursu peraguntur; illa vero efficacia potentiae tanquam praesentis exhibita videntur oculis hominum. Diximus, sicut meministis, resurrexit unus mortuus, obstupuerunt homines; cum quotidie nasci qui non erant, nemo miretur. Sic aquam in vinum
Abbreviated transcription (Latin):
causa: ñ licere excepta causa fornicationis Inqua
responsione. si meministis hoc ait : qđ dĩ ciunx̃ ho¬
mo ñ separet. Et qͥbene eruditi sunt infide catho¬
lica nouer qđ ds̃ fecit nuptias. & sic̃ c̃iunctio
adõ ica diuorcium adiabolo sit: Sed ꝓpt̃ta¬
in causa fornicationis lic& uxore dimittere. qr
marito ñ seruauit. Nec illi qͥuirginitatẽ dõ uoues.
quãquã ãpliorẽ gradũ honoris & scĩtatis in eccła
teneant: sine nuptiis sunt. Nã & ipsi ꝑtinent
adnuptias c̃tota eccła: in quib nuptiis spons

Expanded text:
causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed proptein causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis spons
Abbreviated transcription (Latin):
mahel & isaac: Uidit illos sara ludentes:
& ait abrahȩ. Eice ancillã & filiũ eiꝰ : ñ enĩ
heres erit filius ancillę cũ filio meo isa ac
It c̃ contristatꝰ eẽt abraham: confirmauit
ei dñs dictũ uxoris eiꝰ Iã hic manifestũ .ẽ.
sacram̃tũ : quia nescio qͥd futurũ parturi¬
ebat illa resgesta: Ludentes uidit & dicit:
eice ancillã & filiũ eiꝰ. Quid ẽ. hoc frs̃:
quid enĩ mali fecerat hismahel puero isa ac
quia ludebat cũ illo: Sed illa lusio: illii¬
sio erat Illa lusio. deceptionẽ significabat:
Nã magnũ sacram̃tũ. Attendat karitas urã :¬
fsecutionẽ. illã uocat apłs: ipsã lusionem:
Ipsũ lusu: ꝑsecutionẽ uocat. Ait enĩ: Sed
sicut tunc ille qͥ scđm carnẽ natꝰ erat ꝑse¬
xpĩ. desiderantes uitã at̾nã.: gratis coleñes
dm̃. Budunt: & dic̃ apłs ꝑsecutionem¬

Expanded text:
mael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, mael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim heres erit filius ancillae cum filio meonfirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apostolus; ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, perseChristi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dic
Abbreviated transcription (Latin):
sequent̃ regnũ c̃frib tenuer̃. Quomodo gͦ¬
infiliis ia cob ñ obfuit illis qui natis de ancillis.
qͦminꝰ tenerent regnũ. & t̾rã reꝓmissionis cũ
frib exeqͦ acciperent : Non illis obfuernata¬
les ancillarũ. sed p̃ualuit sem̃pat̾num :¬
Bic qͥcũq ꝑmalos baptirant᷑. tanꝗ de ancil¬
lis uident᷑ nati : sed tam̃ quia ex semine ũbi
dĩ qđ figurat̃ in iacob: ñ c̃tristent᷑ : simul
hereditatẽ cũ frib possidebunt. Secur gͦ sit
qͥ desemine bono nascit̾ : tantũ ñ imitet̾ an¬
cillã. sdl de ancilla nascit̾. Ancillã malã
suꝑbiente : ñ imiterir Unde enĩ filii iacob
de ancillis nati. possider̃ terrã ꝓmissionis
cũ frĩb hismahel aut̃ de ancilla natus
expuls .ẽ. abhereditate . Unde. nisi qx ille su¬
ꝑb erat. illi humiles: Frexit ille ceruice.
& uoluit seducere fratrẽ suũ. ludens c̃illo
Magnũ ibi sacram̃tũ. Rudebant simul: is-¬

Expanded text:
sequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo sequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo in filiis Iacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum et terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit in sic quicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam. Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat; illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Is
Abbreviated transcription (Latin):
reclamant: & in unius uiscerib. utriq luctant᷑:
Nũqͥd sẽꝑ simul er infine: Exit̾ adlucẽ: decla¬
rat᷑ natiuitas. quȩ hic insacram̃to figurat᷑: &
isa ac : Et de malis malos. de ancilla ismahel :
It debonis malos. e sau derebecca: Debonis ma¬
los ubi inuenimꝰ : Restat ia cob: ut in trib patri¬
archis. quatuor generũ istoꝵ. ꝑfectio c̃cludat᷑
Habuit uxores iacob: habuit & ancillas Pariun
liberȩ pariun & ancillȩ: & fiunt duodetĩ filii
isrł. Si numeres oms deqͥb natis. ñ oms deli¬
beris natis̃. ñ om̃s de ancillis : sed tam̃ om̃s de
uno semine quid gͦ fr̃s mei : nũqͥd qͥ nati sunt
de ancillis. ñ simul posseder̃ trã ꝓmissionis cũ
fr̃ib suis: Inuenis ibi bonos filios ia cob. natos
de ancillis: & bonos filios ia cob natos deliberis
Nihil illis obfuit natiuitas deuteris ancillarum.¬
quando in patre cognouer̃ sem̃ suũ: & con¬

Expanded text:
reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaraIsaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum,quando in patre cognoverunt semen suum, et con
Abbreviated transcription (Latin):
peperit isa ac: Pariunt ancillȩ malos: agar pepe¬
rit ismahel. Habemꝰ in uno abraham: & illud
genꝰ cũ ꝑbonos boni & illud genꝰ cũ ꝑmalosmili:
Ebonos mali: ubi siguratȩ s̃ lib̾ȩ. Lib̾a erat
rebecca: uxor isaac: legite : peperit grminos.
Unꝰ erat bonꝰ alt̾ malus. habes. aꝑte scriptura
Istos duos genuit rebecca: ia cob& esau. Unus
inde eligit᷑: alius ĩꝓbat̾. Unꝰ succedit inhere¬
ditatẽ : alt̃ exheredat᷑. Non facit popłm suũ
dẽ de esau: sed deii cob sem̃ uni : diusi qͥ concep¬
tis Uterꝰ unꝰ: diũsi qͥ natis. Nuqͥd ñ libera pepe¬
rit ia cob. quȩ lib̾a peperit esau: Luctabant᷑
inuentre matris suȩ: & dictũ ẽ. rebeccȩ. cum
ibi luctarent᷑ duo populi s. inutero tuo. Duo
homines : duo popłi Bonꝰ popłs & malpopłs:
Sedtam̃ in uno utero luctant᷑. Quanti mali sin
It boni adũs malos clamant. & mali adũs bonos

Expanded text:
peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar pepepeperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali suntet boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos
Abbreviated transcription (Latin):
modo siue occasione. siue ueritate xp̃c annuntiet᷑:
& in hoc gaudeo Nũ qͥd maliuolus erat. & de ali¬
sui similes baptizabant: mali malos baptitabant.
siquos isti baptizabant tales quales ãmonet dñs cũ
dic. quȩ dicunt facite. quȩ auẽ faciunt facere
nolite: mali bonos baptitabant. Bonimalos
baptitabant: sicut aphilippo scõ. symon mag
baptiratꝰ .ẽ. Nota s̃ gͦ ista quatuor genera: frs
mei Ecce iterũ ea repcto: tenete illa. nume¬
rate illa. adũtite illa: cauete quȩ malas:
teant & qͥ baptizant᷑. inique et ĩpie uiuunt.
ꝑmalos boni: cũ malis qͥbaptitant. & boniqͥ
baptitant᷑. Ebonos mali : cũ bonis quibapti¬
tant: & mali qͥ baptitant᷑. Quomodo inuenimꝰ
ista. in trib istis nominib Ego sũ ds̃ abra ham&
ds̃ ifaac & ds̃ iacob: ancillas accipiamꝰ in malis:
libas accipiamꝰ inbonis. Pariunt libere bonos: sira

Expanded text:
modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alisui similes baptizabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sutizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara
Abbreviated transcription (Latin):
planũ ẽ: ꝓbonos boni: si & qui baptitant boni
s. & qui baptizant᷑ recte credunt. & inm̃bris
xpi recte numerant᷑. ꝑmalos mali : si& qͥbap¬
tirant mali s & qͥbaptitant᷑ duplici corde
accedunt ad dm̃. & ñ tenent eos mores qͦs
audiunt in eccłia. ut ñ ibi sint palea. sed
frum̃tũ. Quã enĩ multi sint: nouit karitas
urã. ꝓmalos boni aliquando baptizat ad¬
ult̃ : & qͥbaptiratur iustificat᷑. Perbonts
mali sali quando qͥ baptirant scĩ s: qui bap¬
titant᷑ tenere uias dnĩ nolunt. Puto frĩ notũ eẽ.
in eccłia. & cotidianis exeplis manifestari ea quȩ
dicimꝰ: sed in priorib nr̃is patrib ea consideremꝰ:
quia habuer̃ & illi qͣuatuor genera. ꝑbonos boni:
annanias paulũ baptizauit. Quid ꝑmalos mali :
dic̃ apłs quosdã p̃dicatores euanglii. quos dic̃
ñ caste annunciare solere euangeliũ: quos tolerat
in societate xp̃ĩani: & dic̃ Quid enĩ : dũ omĩ

Expanded text:
planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ sit mirũ. qđ inllis trib dictũ c̃: ego sũ ds̃
abraham. ds̃ isa ac. & ds̃ iacob. In omĩb enĩ xp̃i¬
anis fr̃s intendite. aut ꝑmalos nascunt᷑ boniͣ
aut ꝑbonos nascunt᷑ mali : &ut ꝑbonos boni ÷
aut ꝑmalos mali: Amplius istis quatuor ge¬
nerib: ñ potestis inuenire. Quȩ iterũ repetã :
adutite : Retinctr excitite cordaurã : nolite
pigri eẽ  capite. necapiamim. Quomo do

Expanded text:
llis tribus dictum est: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis fratres intendite aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥd dic̃ scriptura . łicean cilbã & fu¬
liũ eiꝰ : ñ enĩ heres erte filius ancillȩ cũ
filio meo isa ac. Quęrimꝰ ubi hoc dicat
scriptura ut uideamꝰ utrũ aliqua ꝑsecutio
p̃cesserit ismahelis in isaac: & inuenimꝰ hoc
dictũ eẽ asara. quando uidit pueros lu¬
dentes simul. Quã lusionẽ dic̃ scriptura

Expanded text:
Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
quando quidem ipsedñs dixit Remo
bonus. nisi unusdeus. Quanto gͦ ille me¬
lior: tanto melius utit᷑ & malis nr̃is
Quid iuda peius. inter om̃s adheren¬
tes magistro: Inter duodecim loculi
ei cõmissi sunt : & dispensatio pauperũ
distributa Ingratus beneficio tanto.
honori tanto. accepit pecuniam ꝑ di¬
dit iustitiam: tradidit uitã mortuus :

Expanded text:
Quandoquidem ipse Dominus dixit, Nemo Quandoquidem ipse Dominus dixit, Nemo bonus nisi unus Deus . Quanto ergo ille melior, tanto melius utitur et malis nostris. Quid Juda pejus? Inter omnes adhaerentes Magistro, inter duodecim, loculi illi commissi sunt, et dispensatio pauperum distributa: ingratus tanto beneficio, honori tanto, accepit pecuniam, perdidit justitiam: tradidit vitam mortuus