comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Confundetur moab inchamos. sicut conb
domus isrł in bethel: & reliqua his simil
Atscxuno idolo & demone qui huic idolo
p̃sidebat: om̃s indicat contrarias forta¬
dines humiliandas & deducendas intie¬
tarum: &e instar pulueris conterenas.
Ssaut hoc ita erit. ubi est diaboli poenitentiaꝰ.
uida. Urbs fortitudinis nr̃ȩ saluator: po¬
uetur in ea murus &e ante murale. Laix.
ndie illa cantabunt canticum istud suꝑ
cerrã iudeam. &e ciuitas fortis. & salutare
nrm ponet murum ce circũ murale. Cum
humiliatus fuerit moab &e detractus in t̾rã
isꝙ ad puluerẽ. & om̃s inimici substrati xp̃i
redib tunc cantabitur canticum istud in
arra uida siue iniudea qđ in terpretatur
itrunq confessio. ut quomodo sion & ie-
tes dicunt. Quomodo cantabimꝰ canticũ
añ in terra aliena: Ego puto hoc esse canti¬
cum. de quo &e alio loco sanctis precipit᷑:
Cantate dño canticum nouũ. Eritꝰ cͣanticum

Expanded text:
Confundetur Moab in Chamos, sicut confusa Confundetur Moab in Chamos, sicut confusa est domus Israel in Bethel , et reliqua his similia: atque ex uno idolo et daemone, qui huic idolo praesidebat, omnes indicat contrarias fortitudines humiliandas et deducendas in tartarum, et instar pulveris conterendas. Si autem hoc ita erit, ubi est diaboli poenitentia? Juda: Urbs fortitudinis nostrae, Salvator ponetur in ea murus et antemurale. LXX: In die illa cantabunt canticum istud super terram Judaeam: Ecce civitas fortis, et salutare nostrum ponet murum et circummurale. Cum humiliatus fuerit Moab, et detractus ad terram usque ad pulverem, et omnes inimici substrati Christi pedibus, tunc cantabitur canticum istud in terra Juda sive Judaea, quod interpretatur utrumque confessio: ut quomodo Sion et Jertes, dicunt: Quomodo cantabimus canticum Domino in terra aliena ? Ego puto hoc esse canticum, de quo et in alio loco sanctis praecipitur: Cantate Domino canticum novum . Erit autem canticum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc qđ supra dixerat. & non uidebit głan
dnĩ. potest & sic intelligi. Postulas q̃ ppłi
ut non miserear impio. ne si misert id
fuero. incipiat nescire iusticiam. qui m
terra scõr iniq egit. Ego tibi respondeo
non cernet triumphos meos. qui magis
me debet uidere regnantẽ. ut sciat
quanto bono careat: Et hoc pressius uo.¬
ce interrogantis legendum est. Ad qd
ꝓpħa respondit. Dñe exaltetur mans
tua. extendatur ad ꝑcutiendũ ut tt
non uideant impii. &e tuȩ głȩ ne adpas¬
nitentiam quidẽ lumine ꝑfruantur.
Cui respondit dñs. Uideant magis &
confundant᷑. uel zelus popłi uel tela¬
tes popłi. & ignis aduersarios tuos id¬

Expanded text:
Hoc quod supra dixerat: et non videbit gloriam Domini, potest sic intelligi: Postulas, o Propheta, ut non miserear impio, ne si misertus ejus fuero, incipiat nescire justitiam, qui in terra sanctorum inique gessit; ego tibi respondeo,  Al. ergone cernet triumphos meos, qui magis me debet videre regnantem, ut sciat quanto bono careat? et hoc pressius voce interrogantis legendum est. Ad quod Propheta respondit: Domine, exaltetur manus tua, et extendatur ad percutiendum, ut te non videant impii, et tuae gloriae, ne ad poenitendum quidem, lumine perfruantur. Cui respondit Dominus: Videant magis et confundantur, vel zelus populi, vel zelantes populi, et ignis adversarios tuos, id
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. pͣceptum dñi lucidũ illuminans
oculos: dormire nequeo. sed omĩ tempore
te desiderans. meo ad te consurgo sp̃u.
Et hoc obseruandum. qđ in nocte adhuc
mente cõmouerit: mane uigilemꝰ adeũ.
Atq ut manifestius dicam. animȩ nox ce
desideriũ. sp̃ui aut̃ mane ungit᷑ &e uigi¬
liȩ. Porro sp̃u in pͣcordiis suis euigilat

Expanded text:
dicitur: Praeceptum Domini lucidum, illuminans dicitur: Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos , dormire nequeo, sed omni tempore te desiderans, meo ad te consurgo spiritu. Et hoc observandum, quod in nocte adhuc mente commoverit, mane vigilemus ad eum, atque ut manifestius dicam, animae, nox et desiderium, spiritui autem mane jungitur et vigiliae. Porro spiritu in praecordiis suis evigilat
Abbreviated transcription (Latin):
otest nox &e tenebrȩ ꝓ tribulatione ce
angustiis accipi. Unde & in alio psalmo
sipuisti scuritatẽ ꝓpheta decantat.
Per diem sol non uret te: neq luna ꝑ noctẽ.
I dest nec in ꝓsꝑis nec in aduersis unquam
de tuo moueris gaudio. Sed ce sp̃u
Imeo in prȩcordiis in eis. de mane uigilabo
adte. La.x. De nocte consurgit sp̃s meus
ad te ds̃. quia lua uidicia tua suꝑ terrã
Uolumus hebraicum sequi. & uulgatam
editionem non penitus prȩterire. & hac
rerum necessitate compellimur diuerso
ordine atq sermone diuersas intelligen¬
tias quęrere. Igitur qđ dr̃ de nocte. uix¬
ta septuaginta huius capituli ut diximꝰ
principium est: iuxta hebraicum finis
Desiderat anima mea de nocte. & postea
incipiat. mane consurgit sp̃s m̃s ad te
ds. Ideo aut̃ mane consurgit. quia lux
pͣcepta tua suꝑ t̾ram. Seruans enĩ manda-¬
ta tua. & illuminatꝰ eoꝵ lumine de qͥb

Expanded text:
Potest nox et tenebrae, pro tribulatione et Potest nox et tenebrae, pro tribulatione et angustiis accipi. Unde et in alio psalmo super justi securitate 348 Propheta decantat: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem , id est, nec in prosperis, nec in adversis unquam de tuo moveberis gradu. Sed et spiritu meo in praecordiis meis, de mane vigilabo ad te. LXX: De nocte consurgit spiritus meus ad te, Deus: quia lux judicia tua super terram. Volumus et Hebraicum sequi, et Vulgatam editionem non penitus praeterire, et hac rerum necessitate compellimur diverso ordine, atque sermone diversas intelligentias quaerere. Igitur quod dicitur, de nocte, juxta LXX, hujus capituli, ut diximus, principium est: juxta Hebraicum, finisDesiderat anima mea ad te nocte; et postea incipiat, mane consurgit spiritus meus ad te, Deus. Ideo autem mane consurgit, quia lux praecepta tua super terram. Servans enim mandata tua, et illuminatus eorum lumine, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum. Sꝑauimus in nomine tuo. & in me.¬
moria quȩ desiderat anima nr̃a. Ad huc
ꝓpħa de xp̃o loquitur de quo supra dixe.¬
rat. conculcabit eam pes. pes pauꝑis.
huius gͦ iusti semita recta est. siue ut no¬
uum uerbũ fingam rectitudines quas
litates latinius
lare. diciturq

Expanded text:
cium, speravimus in nomine tuo: et in memoria quam desiderat anima nostra. Adhuc Propheta de Christo loquitur, de quo supra dixerat: Conculcabit eam pes, pedes pauperis. Hujus ergo justi semita recta est, sive, ut verbum novum fingam, rectitudines, quas uitates Latinius lare, dicunturque
Abbreviated transcription (Latin):
isti legem non habentes. ipsi sibi suida
sius. Qui gͥ has leges obseruauerint pni
consequentur. Qui neglexerint eas Mi¬
nebunt quȩ nunc sermo ꝓphecicus cone
Et quomodo in principio benedurit u
creaturȩ quam fecerat: sic in consunasi
mundi maledicet iis qui t̾reni sunt e
fuerunt ꝑegrini sed habitatores tro ei
eo peccauerunt qui obliti conditionis sr
contra se mutuo furore bachati sunt. a
pauci remanebunt qui habeant imapu
erunt habitatores t̃rȩ. quĩ spuales du

Expanded text:
isti legem non habentes, ipsi sibi sunt isti legem non habentes, ipsi sibi sunt suis . Qui igitur has leges observaverint, praemia consequentur: qui autem neglexerint eas, sustinebunt quae nunc sermo propheticus comminatur. Et quomodo in principio benedixit Deus omni creaturae quam fecerat : sic in consummatione mundi maledicet his qui terreni sunt, et non fuerint peregrini, sed habitatores terrae, et in ea peccaverint; qui obliti conditionis suae, contra se mutuo furore bacchati sunt. Et pauci remanebunt qui habeant imaginem e
Abbreviated transcription (Latin):
sunt terrȩ. ut infirmentur uniuersa quȩ
nunc fortia sunt ꝓpt̾ eos qui sanguinem
sanguini miscuerunt. & in morem sangui¬
nis abel int̾fectoꝵ cruorẽ ad dm̃ clamare
fecerunt.Quia transgressi sunt leges.
mutauerunt ius. dissipauer̃t foedus
sempit̃nũ. Propt̃ hoc maledictio uorabit
terrã. & peccabunt habitatores eiꝰ. Ideo
insaniunt cultores eiꝰ. & relinquentur
homines pauci. Lxx. Quia prȩuaricati
sunt legem. mutauerunt pͣceptum. testa¬
mentũ ȩt̃nũ : ꝓpt̃ hoc maledictio uorabit
terram. quia peccauerunt habitatores
terrȩ. Ideo pauꝑes erunt habitatores t̃rȩ
& dimittentur homines pauci. Audiant
iudei qui se solos accepisse legẽ dñi glo¬
riantur. quod uniuersȩ pͥmũ gentes
totꝰq orbis naturalem acceꝑit legem.
&e iccirco postea le& data sit ꝑ moysen:
quia pͥma lea dissipata est de qua apłs
loquitur. Cum enim gentes que ulisx
legem naturalit ea quȩ legis sunt fan

Expanded text:
sunt terrae, ut infirmentur universa quae sunt terrae, ut infirmentur universa quae nunc fortia sunt propter eos qui sanguinem sanguini miscuerunt, et in morem sanguinis Abel, interfectorum cruorem ad Deum clamare fecerunt . Quia transgressi legem sunt, mutaverunt jus, dissipaverunt foedus sempiternum. Propter hoc maledictio vorabit terram, et peccabunt habitatores ejus: ideo insanient cultores ejus, et relinquentur homines pauci. LXX: Quia praevaricati sunt legem, mutaverunt praecepta, testamentum aeternum. Propter hoc maledictio vorabit terram, quia peccaverunt habitatores ejus: ideo pauperes erunt habitatores terrae, et dimittentur homines pauci. Audiant Judaei, qui se solos legem accepisse Domini gloriantur, quod universae primum gentes totusque orbis naturalem acceperit legem, et idcirco postea lex data sit per Moysen, quia prima lex dissipata est. De qua Apostolus loquitur: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ad nichilum. ut abolita imagine̾ coici.
ꝑmaneat imago suꝑcęlestis. Primus enĩ
homo de terra terrenꝰ. scđs de cȩlo cȩlestis.
Qualis terrenꝰ. tales &e terreni. Et qualis
suꝑcęlestis. tales & suꝑcę̧lestes. Et sicut
portauimus imaginem t̾reni : portemus
& imaginem suꝑ cȩlestis. Vnde idẽ apłs
loquitur. Caro &e sanguis regnum dĩ non
possidebunt. Non quo scđm hereticos disꝑeat
natura corpoꝵ. sed quo corruptiuum hoc
induat incoruptionẽ. & mortale hoc in¬
duat immortalitatẽ. Et hȩc omĩa fient.
cutus est. Luxit & defluxit terra.
& infirmata est. Defluxit orbis. infirma¬
ta est altitudo popłi terrȩ. & terra interfe¬
Icta est ab habitatorib suis. Laxx. Lux̃ t̾ra.
corruptus est orbis. luxerunt excelsi trx
t̃ra aut̃ egit impie ꝓpt̾ habitatores suos.
Dĩ suꝑbis resistit. humilib dat gram. Unde
prima sententia est contra eos qui excelsi

Expanded text:
ad nihilum, ut abolita imagine χοϊκοῦ, ad nihilum, ut abolita imagine χοϊκοῦ, permaneat imago supercoelestis. Primus enim homo de terra terrenus, et secundus de coelo coelestis: qualis terrenus, tales et terreni; et qualis supercoelestis, tales et supercoelestes: ut sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem supercoelestis . Unde idem Apostolus loquitur: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Non quod secundum haereticos dispereat natura corporum, sed quod corruptivum hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem. Et haec omnia fient: ominus locutus est. Luxit et defluxit terra, et infirmata est: defluxit orbis, infirmata est altitudo populi terrae, et terra interfecta est ab habitatoribus suis. LXX: Luxit terra, corruptus est orbis, luxerunt excelsi terrae, erra autem egit impie propter habitatores suos. Deus superbis resistit, et humilibus dat gratiam . Unde prima sententia est contra eos, qui excelsi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mansiones apud patrẽ. dicitur
quomodo scĩ rapiantur in nubib obuiã
sipata terra septuaginta corruptũ orbẽ
interp̃tati sunt. & ꝙ afflicta facie illius
idest t̾rȩ. idem transtulerunt. Et reue-¬
labit faciem eiꝰ & ꝓcedent mortui de
sepulchris suis. siue nudabit eam. ut omĩa
oꝑa eius ꝓferantur inpublicum & disꝑ.¬
gantur habitatores eiꝰ indiuersa loca.
prȩmiis uł suppliciis destinati. Tunc nulla
erit diuersitas int̾ nobilẽ & ignobilem.
sacerdotẽ & laicum. seruum &e dñm.
ancillam & dominam. diuitẽ &e pauꝑem.
foeneratorẽ & eum qui ȩre alieno p̃mit᷑.¬
stabunt ante tribunal xp̃i. nec erit
acceptio ꝑsonarum apuddm̃. dẽ quõ¬
ae in iob eisdem ꝓpemodum uerbis lo.¬
quitur. Paruus &e magnus ibi sut at̃.
& seruus non tunens dñmsuum. Et salua.¬
tor in euangelio cui omẽ iudiciũ traditũ
est: pleno sermone testatur. Dissipabitur
gͦ terra. & omĩa oꝑa terrena redigentur

Expanded text:
sunt mansiones apud patrem, dicitur sunt mansiones apud patrem, dicitur quomodo sancti rapiantur in nubibus obviamsipata terra, septuaginta corruptum orbem interpretati sunt: et pro afflicta facie illius, id est, terrae, iidem transtulerunt, et revelabit faciem ejus; ut procedant mortui de sepulcris suis: sive nudabit eam, ut omnia opera ejus proferantur in publicum, et dispergantur habitatores ejus in diversa loca, praemiis vel suppliciis destinati. Tunc nulla erit diversitas inter nobilem et ignobilem, sacerdotem et laicum, servum et dominum, ancillam et dominam, divitem et pauperem, feneratorem et eum qui stabunt ante tribunal Christi; nec erit acceptio personarum apud DeuJob eisdem propemodum verbis loquitur: Parvus et magnus ibi sunt, t servus non timens Dominum suum . Et Salvator in Evangelio, cui omne judicium traditum est, pleno sermone testatur. Dissipabitur ergo terra, et omnia terrena opera redigentur
Abbreviated transcription (Latin):
Ihabitatores eius. Et erit sicut popłs sic
Isacerdos. & sicut seruus sic dñs eius. & sic̃
Iancilla sic domina eius. Sicut emens. sic
Iille qui uendit. Sicut foenerator. sic is
Iqui mutuum accipit. Sicut qui repetit.
Isic qui debet. Dissi patione dissipabitur
terra & direptione prędabitur. Dñs enĩ
locutus est uerbum hoc. Post specialem¬
singularum gentium correptionẽ. udeȩ.
babilonis. philistum. moab. damasci. isrł.
egipti. deserti maris. idumeȩ. & arabiȩ.
uallis uisionis. & ad extremũ tiri. in
quarum ex planatione quȩ potuimus
diximus: nunc quid totus orbis inconsũ.¬
matione passurus sit ꝓpheticus sermo
describit.  & nequaquam de singulis gen¬
tib. sed de cunctis parit̃ ꝓphetatur. Et
pͥmum quidem quȩ impii tormenta pas
in infernum. de quib scriptum est in.¬
gredientur ad extrema terrȩ. tradent᷑
in manus gladii. partes uulpium er̃t.
deinde quia ꝓ qualitate meritor multȩ

Expanded text:
habitatores eius et erit sicut populus sic habitatores eius et erit sicut populus sic sacerdos et sicut servus sic dominus eius sicut ancilla sic domina eius sicut emens sic ille qui vendit sicut fenerator sic is qui mutuum accipit sicut qui repetit sic qui debet dissipatione dissipabitur terra et direptione praedabitur Dominus enim locutus est singularum gentium correptionem, Judaeae, Babylonis, Philistiim, Moab, Damasci, Israel, Aegypti, deserti maris, Idumaeae et Arabiae, vallis visionis, et ad extremum Tyri: in quarum explanatione quae potuimus diximus: nunc quid totus orbis in consummatione passurus sit, propheticus sermo describit, et nequaquam de singulis gentibus, sed de cunctis pariter prophetatur. Et primum quidem quae impii tormenta passin infernum , de quibus scriptum est: Ingredientur ad extrema terrae, tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt . Deinde quia pro qualitate meritorum multae
Abbreviated transcription (Latin):
milia eccłiam primitiuor qui scripti sunt
incelis Huc usq de consummatione
mundi dictum est. ab eo loco in quo expo¬
nere cocpimus. ecce dñsdissipabit terrã
&e nudabit eam. quod p̾senti uolum ine con.¬
tinetur. Nunc adiuuante immo inspirante
nos apo transeamus ad nonum. qđ alterius
ꝓphetiȩ habet exordium.¬

Expanded text:
lesiam primitivorum, qui scripti sunt in coelis . Hucusque de consummatione mundi dictum est ab eo loco in quo exponere coepimus: Ecce Dominus dissipabit terram, et nudabit eam , quod praesenti volumine continetur. Nunc adjuvante, immo inspirante nobis Christo, transeamus ad nonum, quod alterius prophetiae habebit exordium.
Abbreviated transcription (Latin):
iacob & auferetur peccatũ eiꝰ ut mereat
benedictionẽ dĩ qui sibi maledictionem
entur arȩ usq adpuluerẽ. succidentis
luci. delubra corruent. & dĩ unius sib
misterio trinitatis noticia p̾dicabitur
iuitas enim munita desola erit. sptus
relinquetur. & dimittetur quasi desa
Ibi pascetur uitulus. & ibi accubabit.
consumet suminitates eiꝰ. Lax.x. Idoliss
succendentur quasi lucus. & longe hilb¬
tans grea dimittetur sicut greax aeis¬
lictus. &e erit multo tempore in pisa
It ibi requiescent. & post multum tempus
nouerit in co uiride. quia exiccatum est.
qu non suscepit patris familiȩ filium sed
quit uenite occidamus eum. quia iste he¬
s est & nr̃a erit hereditas: desolata erit.
& que quondam fuit speciosa de qua ineze.¬

Expanded text:
Jacob, et auferetur peccatum ejus, ut mereatur Jacob, et auferetur peccatum ejus, ut mereatur benedictionem Dei, qui sibi maledictionem uentur arae usque ad pulverem, succidentur luci, delubra corruent, et Dei unius sub mysterio Trinitatis notitia praedicabitur. Civitas enim munita desolata erit: speciosa relinquetur, et dimittetur quasi deserta. Ibi pascetur vitulus, et ibi accubabit et consumet summitates ejus. LXX: Idola eorum succidentur, quasi lucus, et longe habitans grex dimittetur sicut grex derelictus, et erit multo tempore in pascua, et ibi requiescent greges, et post multum tempus non erit in ea omne viride, quia exsiccatum est. , quia 366 non suscepit patrisfamilias, filium sed dixit: Venite, occidamus eum, quia iste haeres est et nostra erit haereditas , desolata erit. Et quae quondam fuit speciosa, de qua e
Abbreviated transcription (Latin):
inimicȩ meȩ sinagoge. Capietur nocte
& corruet murus eus. nullaq erit ad
uersarii potestas quȩ non app̃hendet eã
Rursum loquar. Quid mͥ ꝓdest custodire
eam. quȩ stipulam inse habet ñ frumenta.
quȩ ita inculta est ut uepriũ plena sit
&e spinarũ : Quam saluare uolui. sed qͥa
hostilit̾ mecum agit: recessi ab ea. dixe.¬
runtq in me &e ex me nati apłi. Uobis qͥdẽ
oportebat primũ loqui uerbũ dĩ. sed qm̃
reppulistis illud & indignos uos iudicastis
ȩt̃nȩ uitȩ : ecce conuertimur ad gentes.
Iccirco faciet dñs qđ minatus est ut om̃s
in ea ardeant. romano igne circundati.
Uel certe arde̾nt uitiis atq peccatis. ne pos¬
sint ardentia diaboli ia cula restinguere.
Om̃s enĩ adulterantes. quasi clibanꝰ corda
eoꝵ. Et illi qui prius habitabant in ea.
post quã clamauerint. capta est ciuitas
pacẽ illi. pacẽ faciamꝰ ei. hoc est xp̃o. sẽꝑ

Expanded text:
gogae. Capietur enim nocte, et corruet murus ejus, nullaque erit de adversariis potestatibus, quae non apprehendat eam. Rursum loquar: Quid mihi prodest custodire eam, quae stipulam in se habeat, non frumenta: quae ita inculta est, ut veprium plena sit et spinarum, quam salvare volui? Sed quia hostiliter mecum agit, recessi ab ea. Dixeruntque in me et ex me nati Apostoli: Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei: sed quoniam repulistis illud, et indignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . Idcirco faciet Dominus quod minatus est, ut omnes in ea ardeant Romano igne circumdati. Vel certe ardeant vitiis atque peccatis, ne possint ardentia diaboli jacula restinguere. Omnes enim adulterantes quasi clibanus corda eorum. Et illi qui prius habitabant in ea, postquam clamaverint, capta est civitas pacem illi, pacem faciamus ei, hoc est, Christo, semper
Abbreviated transcription (Latin):
untus impingat᷑ parieti atq ꝑtranseat.
sie turbo blasphemantiũ udeoꝵ illi noce¬
it un potiit. Et ut alia utar similitudine.
sicut ꝓpago grauissimo torret᷑ ȩstu atq
qui a te alieni facti sunt marcescere facies
& ꝑire. luxta septuaginta interp̃tes non
dico sensum sed uerboꝵ ordinẽ & conseqͤn.¬
tiam in hoc loco reꝑire non potui. Et ꝓeo
loco ubi nos interp̃tati sumus sicut estum
quare illi ꝓ inuio & insiti uerterint insion
Et faciet dñs exercituum omĩb populis¬
I defecatȩ. Et prȩcipitabit in monte isto
Ifaciẽ uinculi colligati suꝑ om̃s popłos. &
Itelam quam orditꝰ est suꝑ om̃s nationes¬

Expanded text:
ventus impingatur parieti atque pertranseat: ventus impingatur parieti atque pertranseat: sic turbo blasphemantium Judaeorum illi nocere non potuit. Et ut alia utar similitudine, sicut propago gravissimo torretur aestu, atque qui a te alieni facti sunt, marcescere facies et perire. Juxta LXX interpretes, non dico sensum, sed verborum ordinem et consequentiam, in hoc loco reperire non potui. Et pro eo loco, ubi nos interpretati sumus, sicut aestum quare illi pro invio et in siti verterint, in Sion; Et faciet Dominus exercituum omnibvindemie defecate. Et precipitabit in monte isto faciem vinculi conligati super omnes populos: et telam quam horditus est su
Abbreviated transcription (Latin):
alieni inueterauerunt. & claudicauerunt
isemitis suis. Hȩc ciuitas cum destructa fu¬
int. in et̾num non edificabitur: ut mille
annor regnum & aureȩ ierłm atq gem¬
matȩ somnia conquiescant. Destructa aut̃
frtis: Quis sit aut̃ popłs fortis : sequens
uersus ostendit. Ciuitas gentiũ robustarũ
timebit te. Illis blasphemantib : gentiũ
popłs timebit. Principium enĩ sapientiȩ
tunor dnĩ. laudabitq te popłs fortis. &
uutas gentium robustarũ tunebit te.
hoc est ȩccłia de gentib congregata. quia
fastus es fortitudo pauꝑi xpo tuo. de quo
inpsalmo legimus. Beatus qui intelligit
sup egenum &e pauꝑem. Et inzacharia¬
scđm hebraicam ueritatẽ. pauꝑ hoc est hebi
on suꝑ pullum asinȩ sedere describitur.
ortitudo egeno intribulatione passionis
suȩ. spes a turbine patibuli . & umbraculũ
abȩstu. quando locutꝰ est: pat̾ in manus
tuas cõmendo sp̃m meũ. Quomodo enĩ si

Expanded text:
alieni inveteraverunt et claudicaverunt alieni inveteraverunt et claudicaverunt in semitis suis . Haec civitas cum destructa fuerit, in aeternum non aedificabitur, ut mille annorum regnum et aureae Jerusalem atque gemmatae somnia conquiescant. Destructa autemfortis. Quis sit autem populus fortis, sequens versus ostendit: Civitas gentium robustarum timebit te. Illis blasphemantibus, gentium populus te timebit. Principium enim sapientiae timor Domini . Laudabitque te populus fortis, et civitas gentium robustarum timebit te, hoc est Ecclesia de gentibus congregata. Quia factus es fortitudo pauperi, Christo tuo, de quo et in Psalmis legimus: Beatus qui intelligit super egenum esecundum Hebraicam veritatem, pauper, hoc est EBION  , super pullum asinae sedere describitur . Fortitudo egeno, in tribulatione passionis suae, spes a turbine patibuli, et umbraculum ab aestu, quando locutus est: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quomodo enim si
Abbreviated transcription (Latin):
lia. & cogitationes antiquas ueritate con¬
pleuerit. quando stantes ad dexteram
audient. Uenite benedicti patris ma
possi dete prȩparatum uobis regnum a con¬
aitutione mundi. Qd̾ &e paulus apłs intelli¬
gens loquebatur. Sicut elegit nos in ipso
ante constitutionẽ mundi. esse nos scõs &e
minaculatos. Desideransq fieri quod ꝓphe
t iungit uerbum hebraicũ amen: ꝓ quo
sꝑtuaginta transtulerunt fiat. Et dñs in
euangelio sepe hoc uerbo ab utitur. amen.
anen. id est uere uere dico uobis. Quare
aut̃ saudet & confiteatur nomini dñi. &
que sint ista mira bilia. & cogitationes an¬
aole. quas ueras oꝑe demonstrauit: seqͥt᷑.
Iuiposuisti ciuitatẽ in tumulum. urbem
st in ruinã. domum alienoꝵ ut non sit
autas. & inȩt̃num non edificetur. Ciuitas
quondam fortis ierłm incelligit᷑. quȩ facta ÷
domus alienor. de quib saluator dicit in
ssalmo. Filii alieni mentiti sunt mͥ. filii

Expanded text:
lia, et cogitationes antiquas veritate comlia, et cogitationes antiquas veritate compleverit, quando stantes ad dexteram audient: Venite, benedicti Patris mei, possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mundi . Quod et Paulus intelligens loquebatur: Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, esse nos sanctos et immaculatos ; desideransque fieri quod prophetat, adjungit verbum Hebraicum AMEN   pro quo LXX transtulerunt fiat. Et Dominus in Evangelio saepe hoc verbo utitur: Amen, amen, id est, vere, vere dico vobis . Quare autem laudet et confiteatur nomini Domini, et quae sint ista mirabilia, et cogitationes antiquae, quas veras opere demonstravit, sequitur: Quia posuisti civitatem in tumulfortem in ruinam, domum alienorum, ut non sit civitas, et in aeternum non aedificetur. Civitas quondam fortis Jerusalem intelligitur, quae facta est domus alienorum; de quibus Salvator dicit in psalmo: Filii alieni mentiti sunt mihi, filii
Abbreviated transcription (Latin):
Sbenedicet tibi. Fuisti enĩ omĩ ciuitati hunis
auxiliator. &e tristib ꝓpt̃ in opiã ꝓteltu
Sabomĩb pessimis liberabis eos. umbracili
Isitientium. & sp̃s hominũ iniquitatẽ sui¬
Snentium. quasi hominis pusillanimis stu¬
entis insion. ab omĩb impus quib nos tu¬
di disti. Duplex huius loci expositio est
Ludei putant uocẽ scõr esse popłiq credi¬
tis. cum ds̃ aduersũ omnẽ orbẽ quȩ supa
dicta sunt fecerit. & omĩum ꝓpħarũ fue¬
rint completa uaticinia. ciuitatẽq subu¬
sam : romam int̃p̃tantur quȩ delenda
sit penitus. popłmq fortẽ qui laudet
dñm &e cui factus sit dñs fortitudo in in¬
bulatione sua &e angustia. referunt ad
isrł qui de ꝑsecutione gentiũ quasi inest
ardentissimo & insiti liberatus sit. Aliu̾ꝰ
& melius &e rectius ex ꝑsona ꝓphȩ dic
intelligunt ꝓpassione dnĩ saluatoris
grãs patri referentis quod fecerit mirali¬

Expanded text:
benedicent tibi. Fuisti enim omni civitati humili benedicent tibi. Fuisti enim omni civitati humili auxiliator, et tristibus propter inopiam protectio: ab hominibus pessimis liberabis eos: umbraculum sitientium, et spiritus hominum iniquitatem sustinentium quasi homines pusillanimes sitientes in Sion ab hominibus impiis, quibus nos tradidisti. Duplex hujus loci expositio est. Judaei putant vocem sanctorum esse, populique credentis: cum Deus adversum omnem orbem quae supra dicta sunt fecerit, et omnium prophetarum fuerint completa vaticinia; civitatemque subversam, Romam interpretantur, quae delenda sit penitus, populumque fortem, qui laudet Dominum, et cui factus sit Dominus fortitudo in tribulatione sua et angustia, referunt ad Israel, qui de persecutione gentium quasi in aestu ardentissimo et in siti liberatus sit. Alii vero et melius et rectius ex persona prophetae dici intelligunt, pro passione Domini Salvatoris gratias Patri referentis, quod fecerit mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
stretur. Potest hoc & de ȩcclesiastico gra
du intelligi. si tamen non destruant
exaltabo te. confitebor nomini tuo qu
fecisti mirabilia. cogitationes antqus
fideles. a men. Quia posuisti ciuitden
Stumulum urbẽ fortẽ in ruinam. don
Salienoꝵ ut non sit ciuitas: ce insemotai
Snon edificetur. Suꝑ hoc laudabit te pont
fortis. ciuitas gentium robustarũ timer
do egeno intribulatione sua spes atud
Sumbraculum ab estu. Sp̃s enĩ robustoria
quasi turbo impellens parietẽ. Sicut ii¬
Sinsiti tumultum alienoꝵ humiliabis¬
Sce quasi calorẽ sub nube torrente. ꝓpuig¬
Anẽ fortium mar cescere facies.
Larx. Dñe dĩ m̃s glorificabo te: laudal¬
S nomen tuum. qm̃ fecisti admirabiles ns
Sconsiliũ tuũ antiquũ uerũ fiat. Qiii
posuisti ciuitates intumulũ. ciuitatess
tes ut caderent fundamenta earũ. in
ciuitas in ȩternum non edificabitur.
Propt̾ea benedicet tibi popłs pauꝑun a
ciuitas hominum iniquitates sustuenũ

Expanded text:
stretur . Potest hoc et de ecclstretur . Potest hoc et de eccldu intelligi, si tamen non destruant exaltabo te et confitebor nomini tuo. Quoniam fecisti mirabilia: et cogitationes antiquas fideles amen. Quia posuisti civitatem in tumulum, urbem fortem in ruinam domum alienorum: ut non sit civitas, et in sempiternum non edificetur. Super hoc laudabit te populus fortis: cido egeno in tribulatione sua, spes a turbine, umbraculum ab aestu: spiritus enim robustorum quasi turbo impellens parietem. Sicut aestus in siti, tumultum alienorum humiliabis: et quasi calore sub nube torrente, propaginem fortium marcescere facies. LXX: Domine Deus meus, glorificabo te: laudabo nomen tuum, quoniam fecisti admirabiles res, consilium antiquum verum, fiat. Quia posuisti civitates in tumulum: civitates fortes, ut caderent fundamenta earum. Impiorum civitates in aeternum non aedificabuntur. Propterea benedicet tibi populus pauperum, et civitates hominum iniquitatem sustinentium
Abbreviated transcription (Latin):
tor in euangelio docet. Sol obscurabitur.
&e luna non dabit lumen suum. & stellȩ
cadent de cęlo. & uirtutes cȩlor moue¬
buntur. quando apparuerit signũ filii
hominis incęlo. & planxerint se om̃s tribꝰ
terrȩ. & uiderint filium hominis ue¬
nientẽ cum nubib cęli in uirtute &e gła
multa. Didicimus subuersionẽ t̃rȩ. uisi¬
tationẽ militiȩ cęli. congregationẽ regũ
&e principum in unũ fascem. & detrusi¬
onẽ in lacum. & custodiã carceris & clau¬
sor post longum tempus uisi tationem.
ruborem lunȩ & confusionẽ solis. Post hȩc
scribitur ad hebreos. Et in conspectu senũ
suorum glorificabitur. Qualis sene.x fuit
abraham qui mortuus est insenectute
bona. & appositus est ad patres suos.
Quales iubetur & moyses preshiteros eli¬
gere. quos scit esse presbiteros. Canienĩ
hominis sapientia eius qui imitatur
uetustum dierum. cuius cesaries descri¬
bitur candida. ut ȩtatis longitudo mon¬

Expanded text:
tor in Evangelio docet: Sol obscurabitur, tor in Evangelio docet: Sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae cadent de coelo, et virtutes coelorum movebuntur, quando apparuerit signum Filii hominis in coelo, et planxerint se omnes tribus terrae, et viderint Filium hominis venientem cum nubibus coeli, in virtute et gloria multa . Didicimus subversionem terrae, visitationem militiae coeli, congregationem regum et principum in unum fascem, et detrusionem in lacum, et custodiam carceris, et clausorum post longum tempus visitationem, ruborem lunae et confusionem solis. Post haec scribitur ad Hebraeos: Et in conspectu senum suorum gloriabitur . Qualis senex fuit Abraham, qui mortuus est in senectute bona, et appositus est ad patres suos . Quales jubetur et Moyses presbyteros eligere, quos scit esse presbyteros : cani enim hominis sapientia ejus , qui imitantur vetustum dierum, cujus caesaries describitur candida, ut aetatis longitudo mon
Abbreviated transcription (Latin):
qđ multa post tempora a dñouisieent᷑.
Sed considerent qđ ñ dixerit aꝑte scri-¬
ptura diuina iusitabunt᷑ a dño. uel
uisitabuntur ab angelis: sed absolute uisi¬
tabuntur. Exqua ambiguitate uerbi. &
remedium potest intelligi & correptio. qđ
postquam iusti p̾mia receꝑint. illi in poenis
ꝑpetuis uisitentur. Et tamen sciendũ est.¬
qđ iudicium dĩ humana ñ possit scire
fragilitas. nec de poenarũ magnitudine
atq mensura ferre sententiã. quȩ dñi ar¬
bitrio derelicta est. Tunc erubescet luna.
& confundetur sol: iuxta illud qđ apłs
ait. Et enim creatura ipsa congemiscit¬
& parturit. cernens homines qui suo frue¬
bant᷑ lumine nichil dignum dĩ bonitate
fecisse. qui solem suumoriri facit suꝑ iustos
& in iustos. quomodo si dispensator & uil¬¬
licus ueniente dño cernat familiã uariis
subici cruciatib. & nequaquã sua implesse
prȩcepta. De hoc eodem loco plenius salua¬

Expanded text:
quod multa post tempora a Domino visitentur; quod multa post tempora a Domino visitentur; Sed considerent quod non dixerit aperte Scriptura divina: Visitabuntur a Domino, visitabuntur ab Angelis, sed absolute, visitabuntur. Ex qua ambiguitate verbi et remedium potest intelligi, et correptio, quod postquam justi praemia receperint, illi in poenis perpetuis visitentur. Est tamen sciendum, quod judicium Dei humana non possit scire fragilitas, nec de poenarum magnitudine atque mensura ferre sententiam, quae Domini arbitrio derelicta est. Tunc erubescet luna, et confundetur sol, juxta illud quod Apostolus ait: Etenim creatura ipsa congemiscit et parturit , cernens homines qui suo fruebantur lumine, nihil dignum Dei bonitate fecisse, qui solem suum oriri facit super justos et injustos . Quomodo si dispensator et villicus, veniente Domino, cernat familiam variis subjici cruciatibus, et nequaquam sua implesse praecepta. De hoc eodem loco plenius Salva
Abbreviated transcription (Latin):
&e ferro. & cauteriis indigentẽ. scđm illud
Uisitabo in uirga peccata eoꝵ. & in flagelis.
eiꝰ. & aduersum angelos suos ꝑuersũ quid
repperit. Uisitabit quoq suꝑ reges & pͥn¬
cipes terrȩ. rectores tenebrarum istarũ.
&e sp̃ualia nequiciȩ in celestib. & in pͥnci
pib diuersis ꝓuintus p̃sidentib. Et in
daniele scriptum est. Exuit in occursum
mͥ princeps regni ꝑsarũ. & princeps regni
medor. & princeps regni grecoꝵ. Hos gͥ
principes qui suum non seruauerunt
gradum: congregabit dñs in die iudicuii
quasi in uno fasce parit̃ colligatos & mit.¬
tet in lacũ inferni. ut in illis quoq imple¬
atur qđ de impio scriptum est. Lacum
aꝑuit & fodit eum. & incidit infoueam
quã fecit. Et includentur in carcerẽ. iuxta
paratus est diabolo &e angelis eiꝰ. Qđ̾ aut̃¬
sequitur. & post multos dies uisitabunt᷑:
uidetur applaudere amicis meis quidia¬
bolo & demonib dant poenitentiam.

Expanded text:
et ferro et cauteriis indigentem, secundum illud: et ferro et cauteriis indigentem, secundum illud: Visitabo in virga peccata eorum, et in flagellejus. Et: Adversum Angelos suos perversum quid reperit . Visitabit quoque super reges et principes terrae, rectores tenebrarum istarum, et spiritualia nequitiae in coelestibus. is praesidentibus et in Daniele scriptum est: Exiit in occursum mihi princeps regni Persarum, et princeps regni Medorum, et princeps regni Graecorum . Hos igitur principes, qui suum non servaverunt gradum, congregabit Dominus in die judicii, quasi in uno fasce pariter colligatos, et mittet in lacum inferni, ut in illis quoque impleatur quod de impiis scriptum est: Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit . Et includentur in carcere, juxta paratus est diabolo et Angelis equit: Et post multos dies visitabuntur, videtur applaudere amicis meis, qui diabolo et daemonibus dant poenitentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
candida. in pͣsenti gͥ loco ꝓ labana idest
luna. septuaginta int̃p̃tati sunt laterem
qu hebraicẽ appellatur lebana. uerbi
ambiguitate decepti. Rursum ꝓhamnia
id est calore ꝑ quod intelligitur sol: posue.¬
runt murum qui hebraice dr̃ homma.
Est aut̃ hic sensus totius capituli. ł enestrę
cęli aꝑtȩ sunt ut ꝓspiciente dño terrena pec¬
cata : omis figura terrenoꝵ oꝑum prȩteri.
ret & corrueret: & nequaquam ultra in
pristinum statum resur geret. In illa die
hoc est in die iudicu: uisitabit dñs suꝑ mi.¬
litiam siue suꝑ ornatum cęli in excelsis.
ut non solum terrena. sed &e cȩlestia iudicet.
Quis sit aut̃ ornatus cęli siue militia. moyse
scribente discamus. Caue. ne suspiciens cȩ¬
lum. & uidens solem & lunã. & stellas. &
omnem ornatũ cęli: decipiaris & adores
ea. Uisitabit dñs scđm idioma scripturarũ
quasi egrotantẽ militiam & exercitũ cęli.

Expanded text:
candida. In praesenti igitur loco pro LABANA, id est, candida. In praesenti igitur loco pro LABANA, id est, luna, Septuaginta interpretati sunt laterem, qui Hebraice appellatur LEBENA, verbi ambiguitate decepti. Rursum pro HAMMA, id est, calore, per quem intelligitur, sol, posuerunt murum, qui Hebraice dicitur HOMA  . Est autem hic sensus totius capituli: Fenestrae coeli apertae sunt, ut prospiciente Domino terrena peccata, omnis figura terrenorum operum praeteriret, et corrueret, et nequaquam ultra in pristinum statum resurgeret. In die illa, hoc est, in die judicii visitabit Dominus super militiam, sive super ornatum coeli in excelsis, ut non solum terrena, sed et coelestia judicet. Quis sit autem ornatus coeli sive militia, Moyse scribente, discamus: Cave ne suspiciens coelum, et videns solem, et lunam. 337 stellas et omnem ornatum coeli, decipiaris, et adores ea . Visitquasi aegrotantem militiam, et exercitum coeli,
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ absq me ñ est ds̃. Ego dñs & ñ altr.
formans lucem & creans tenebras. facirns
pacem & creans malum. Ego dñs. facies
omĩa hȩc. Scio in hoc capitulo non solun
latinor sed &e grecor plurimos uehem
errare. estimantium scriptũ esse. Sic dici
qđ alibi legimꝰ. pluit dñs a dño. & dixt¬
sonat. sed cyro dr̃ qui hebraice dr̃ chores
regi ꝑsarũ qui babilonẽ chaldeosq supaun
& uictis medis agitator bige idest cames
& asini supra legitur. Iste appellatus et
xp̃c idest unctus dñi. qđ erat insigne as
hebreos regiȩ potestatis. & quomͦ apudins
diadema &e purpura solis imꝑatoribas
sic ce apud hebreos regnaturi ꝑfunde
unguento. Unde & saul xp̃c dnĩ dr̃. s

Expanded text:
st alter. Formans lucem, et creans tenebras: faciens pacem, et creans malum. Ego Dominus faciens omnia haec. Scio in hoc capitulo non solum Latinorum, sed Graecorum plurimos vehementer errare, existimantium scriptum esse: Sic dicitquod alibi legimus: Pluit Dominus a Domisonat, sed Cyro dicitur, qui Hebraice appellatur CHORES  , regi Persarum, qui Babylonem Chaldaeosque superavit. Et junctis Medis, agitator bigae, id est, cameli et asini, supra legitur. Iste appellatus est Christus, id est, unctus Domini, quod erat insigne apud Hebraeos regiae potestatis, ut quomodo apud nos diadema et purpura solis Imperatoribus datur: sic apud Hebraeos regnaturi perfundebantur unguento. Unde et Saul Chris
Abbreviated transcription (Latin):
simulachra gentilium. Olim truncusi
ficulnus. inutile lignum. Cum faberi¬
certꝰ scannum facerẽtne priapũ: malis
esse dm̃. Ds̃ inde ego. furũ atq auiũ ma¬
dictum est potest referri & ad hereseon
principes. qui simula chra dogniatũ suor
atq mendaci i artifici corde componunt
& uenerant᷑ ea quȩ a se sciuint esse simulit
nec sufficit error ꝓprius. nisi simplices qͥsq
eoꝵ adoratione deceꝑint. qui quęstũ parat
esse pietatẽ. & deuorant domos uiduarũ
abutentesq uulgi mꝑitia. ita arte dil¬
lectica quasi ascia & terebro. & limas
runcina formant dm̃ suum. & cudis
malleo atq in aurant sermonis retd¬

Expanded text:
simulacra gentium . Olim truncus eram simulacra gentium . Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum: Cum faber incertus scamnum faceretne Priapum. Maluit esse deum: deus inde ego, furum aviumque, Maxidictum eprincipes, qui simulacra dogmatum suorum atque mendacii artifici corde componunt, et venerantur ea, quae a se sciunt esse simulata: non sufficit eis error proprius, nisi simplices quosque eorum adulatione deceperint, qui quaestum putant esse pietatem, et devorant domus viduarum , abutentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia, terebro et lima et runcina, formant dogma suum, et cudunt malleo atque inaurant sermonis rheto
Abbreviated transcription (Latin):
uel norma. runcina & angularib circi¬
noq indeos repente consurgant. pͣsertim
cum fame & siti artificis artis uilitas
demonstretur: ⁊it enĩ lignea statua hu¬
manam exr pͥmens speciẽ. &e quanto pul.¬
chrior fuerit: tanto ds̃ putatur aiih
Poniturq inphano & ȩt̃no claudit᷑ elret
quȩ longo tempore creuit insaltib &p
eiꝰ atq rasurȩ mittuntur in focũ. ut calefa¬
ciant artificem dĩ. & coquant duersani¬
menta. Pars aut̃ altera formatur inan
ut oꝑe completo adoret illã factor sus
& oꝑis sui imp̃cetur auxilium. nec intel¬
git uel recogitat. uimmo nec carnis nec
mentis aspicit oculis qđ non possit esse as.
cuius pars igne combusta est. nec hominis
manu fieri diuina maiestas. Pleniq su
irrisione idoloꝵ ꝓpheticus sermo conten
quȩ facilis intelligentiȩ sunt: nec lacius
immo suꝑfluam expositionẽ desideran
Suꝑ quo ce flaccus scribit insatira. deris

Expanded text:
vel norma, runcina, et angularibus, circivel norma, runcina, et angularibus, circinoque in deos repente consurgant? Praesertim cum fame et siti artificis, artis vilitas demonstretur. Fit enim lignea statua, humanam exprimens speciem, et quanto pulchrior fuerit, tanto Deus putatur angustior. Ponitur in fano, et aeterno clauditur carcere, quae longo tempore crevit in saltibus, ejus atque rasurae mittuntur in focum, ut calefaciant artificem Dei, et coquant diversa pulmenta: pars autem altera formatur in Deum, ut opere completo, adoret illam factor suus, et operis sui imprecetur auxilium; nec intelligit, vel recogitat, immo nec carnis, nec mentis aspicit oculis, quod non possit esse Deus, cujus pars igne combusta est: nec hominis manu fieri divina majestas. Pleniusque super irrisione idolorum propheticus sermo contexitur, quae facilis intelligentiae sunt, nec laciniosam, immo superfluam expositionem desiderant. Super quo et Flaccus scribit in Satira, deridens
Abbreviated transcription (Latin):
sed prȩt̃ uirtutẽ suã atq sapientiã nullũ
esse ext̃nũ dm̃. deoꝵq multoꝵ opinionẽ
& simulachra condemnans. Quis inquit
similis mei est: Uocet ea quȩ non sunt
quasi sint: & exponat ordinẽ creatu.¬
rȩ meȩ. qua cuncta ratione laborauerim.
ex quo feci hominẽ suꝑ terrã. Nec hoc solũ
uolo. sed quȩro etiam scientiã futuror.
Unde tu isrł cuius ego rex & redẽptor sũ.
noli timere simulachra quȩ esse nichili
insina monte didicisti. Anforsitan creator
est alius. quem ego non nouerim : Aut p̃t̃
hunc alt̾ est mundus. qui ignoti dĩ mon¬
stret potentiã : Neq uͦ ea solum quȩ fiunt.
sed & illi qui faciunt habebunt᷑ ꝓnichilo.
Cumq uindictȩ tempus aduenerit: nequa¬
quã poterunt eos manuũ suarũ oꝑa libera¬
re. que ceca &e in sensibilia confundent
artifices suos. Quis enĩpossit hoc credere.
qđ ascia. lima. & terebro. malleoq formet᷑
ds̃. & uel in prunis simulachra fundant᷑.

Expanded text:
praeter virtutem suam atque sapientiam nullum esse externum Deum, deorumque multorum opinionem, et simulacra condemnans: Quis, inquit, similis mei est? Vocet ea quae non sunt quasi sint, et exponat ordinem creaturae meae, qui cuncta ratione libraverim, ex quo feci hominem super terram. Nec hoc solum volo, sed quaero etiam scientiam futurorum. Unde tu, Israel, cujus et rex et redemptor sum, noli timere simulacra, quae esse nihil, in Sina monte didicisti. An forsitan Creator est alius, quem ego non noverim? Aut praeter hunc alter est mundus, qui ignoti Dei monstret potentiam? Neque vero ea solum quae fiunt, sed et illi qui faciunt, habebuntur pro nihili. Cumque vindictae tempus advenerit, nequaquam poterunt eos manuum suarum opera liberare, quae caeca et insensibilia confundunt artifices suos. Quis enim possit hoc credere quod ascia, lima, et terebro malleoque formetur Deus? Et vel in prunis simulacra fundantur;
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ. & omnẽ suꝑbiam montiũ tumorẽq
collium ur̃oꝵ. & foenum de quo supra
dictũ est uere foenũ est popłs. idest tã
principes quã uulgus ignobile in deser
cuerunt. Cumq uos a capite usq ad pe.¬
des exiccauero atq deleuero: tunc flu¬
mina doctrinȩ meȩ in insulis gentium
currere faciã. & stagna ur̃a siue palii.¬
des redigã in ariditatẽ. ut in gentib sit
scientia scripturarũ. & in uobis doctrinȩ
ariditas. Ducamq cecos ꝑuiam quã antea
nesciebant. de quib supra legimꝰ. dedi
te infoedus popłi. in lucẽ gentiũ. ut
apires oculos cecoꝵ. Hi ducent᷑ ꝑuiam¬

Expanded text:
gentem, et omnem superbiam montium tumoremque gentem, et omnem superbiam montium tumoremque collium vestrorum. Et fenum, de quo supra dictum est: Vere fenum est populus, id est, tam principes quam vulgus ignobile, in desertcuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra legimus: Dedi te in foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos caecorum. Hi ducent
Abbreviated transcription (Latin):
comparat qui pugnaturus sit contra ad¬
uersarios suos. & suscitaturus zelum de
quo in cantico deuteronomii ꝓpħatũ ÷.
psi me zelare fecerunt in eo qui non erat
ds̃. & irritauerunt me in idolis sius. Et ego
telare eos faciam in gente quȩ non est.
& in gente stultissima irritabo illos.
Iociferabitur sce clamabit contra ininicos
suos. aꝑte eori infidelitatẽ reꝓbans. ce
cum clamore ꝓnuncians. tacui. semꝑ si-¬
lui. patiens fui. siue ut septuaginta tran¬
stulerunt. tacui. nunquid semꝑtacebo:
t impleatur illud qͦd ꝑsalomonẽ dicit᷑.
tempus tacendi. & tempus loquendi.
& est sensus. Diu uos delinquentes sepe por¬
taui. sed qui ante tacueram: nequaquã
ultra reticebo. Et quomodo pariens in
lucem ꝓfundit infantẽ. & aꝑtũ facit
esse qđ prius clausum uiscerib tenebat᷑:
sic ego dolorẽ meũ &e dissimulationem¬
meam quam semꝑ habui suꝑ scelerib
urĩs. nunc ꝓferã. Et dissipabo ur̃a con¬
silia. unoł tempore absorbebo uniuersã

Expanded text:
comparat, qui pugnaturus sit contra adversarios suos, suscitaturus zelum. De quo et in Cantico Deuteronomii prophetatum est: Ipsi me zelare fecerunt in eo qui non erat Deus, et irritaverunt me in idolis suis; et ego zelare eos faciam in gente quae non est, et in gente stultissima irritabo illos . Vociferabitur quoque et clamabit contra inimicos suos, aperte eorum infidelitatem reprobans, et cum clamore pronuntians: Tacui, semper silui, patiens fui, sive ut LXX transtulerunt: Tacui, numquid semper tacebo ? Ut impleatur illud quod per Salomonem dicitur: Tempus tacendi, et tempus loquendi. Et est sensus: Diu vos delinquentes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem quam semper habui super sceleribus vestris, nunc proferam, et dissipabo vestra consilia: unoque tempore absorbebo universam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ respondeas mͥ. libent̾ accipiã ut uidi¬
cemur simul. & arguas me non fecisse
tibi qđ facere debui. Quem sensũ in mi-¬
chea plenius legimꝰ. Popłe m̃s qͥd fecitibi.
&e quid molestus fui tͥ : Responde mͥ. Quia
eduai te de t̾ra egipti. & de demo seruitu.
tis liberaui te: & misi ante faciẽ tuam

Expanded text:
quod respondeas mihi, libenter accipiam: ut judiquod respondeas mihi, libenter accipiam: ut judicemur simul, et arguas me non fecisse tibi quod facere debui. Quem sensum in Michaea plenius legimus: Populus meus quid feci tibi, et quid molestus fui tibi? responde mihi: quia eduxi te de terra Aegypti et de domo servitutis 523 libera
Abbreviated transcription (Latin):
pes scõs. Dedi ad internetionẽ iacob: &
isrł in blasphemiã. Lxx. Ego sũ ego sũ
qui deleo iniquitates tuas. & ñ recordabor.
Tu uͦ mem̃to. & ui dicemur. Dic tu iniqͥ¬
tates tuas primꝰ. ut iustificeris. Patres uri
peccatier. & principes ur̃ĩ iniq eger̃ in me:
& contamin auer̃t principes scã mea.
Et dedi ut dis ꝑderem iacob. & isrł in opꝓ¬
brium. Tu me inquit iacob & isrł labora¬
re fecisti inpeccatis tuis. & onera iniqͥ¬
tatũ tuarũ portare uix potui. quos neqͣ ꝗ
seruos meos nec pueros uoco. sed simplici
appello nomine ia cob & isrł. ut oftendã
& arguã peccatores. Ego aut̃ ꝓpt̾ me
quia misericors sum & patiens. &e multa¬
rũ miserationum: delebo om̃s iniqͥtates
tuas in disꝑsione & sanguine nominis¬
noui testam̃ti. delens uetus cirographum
qđ aduersum te scriptum erat. Et peccatorũ
tuor ultra non recordabor. quȩ tibi si cre.¬
dere uolueris in baptismate dimissurus
sii. Reduc gͦ in memoriã siquid habes iusti

Expanded text:
internecionem Jacob, et Israel in blasphemiam. LXX: Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates tuas, et non recordabor. Tu vero memento, et judicemur. Dic tu iniquitates tuas primus, ut justificeris. Patres vestri peccaverunt, et principes vestri inique egerunt in me, et contaminaverunt principes sancta mea. Et dedi ut perderem Jacob, et Israel in opprobrium. Tu me, inquit, Jacob et Israel, laborare fecisti in peccatis tuis, et onera iniquitatum tuarum portare vix potui, quos nequaquam servos meos nec pueros voco, sed simplici appello nomine Jacob et Israel, ut ostendam et arguam peccatores. Ego autem propter me, quia misericors sum et patiens, et multarum miserationum, delebo omnes iniquitates tuas in aspersione et sanguine novi Testamenti: delebo vetus chirographum, quod adversum te scriptum erat; et peccatorum tuorum ultra non recordabor, quae tibi, si credere volueris, in baptismate dimissurus sum. Reduc ergo me in memoriam: si quid habes justi