comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iiris uiradi reliquũt᷑. ap̃tore
rẽpbãt᷑. Prouidet eiz ne is
ꝗ sb̾uiris iurãdi ꝯditõe quid
accepͥit. aut obimittendo ꝯdi¬
nonẽ. ꝑ dẽt herelitatem le¬
gatum ue. aut cogeretur
turpit accipiendo ꝯdiẽtioe
uirare. uoluit ergo eum cui
subiuris urandi ꝯditione
quid relictum ẽ ita capͥere ut
capiñt hii quib nulla talis
ꝯdictio inserit᷑ ⁊ recte. cum
enim faciles sint nõ nulli:
hoĩum adiuradum ꝯtẽptu
religionis. Alu ꝑquã timidi
⁊meti diuini numinis us¬
q adsuꝑstitioͣnẽ ne uel buͦ
uł illi̾ aut ꝯsequerent᷑ aut ꝑ¬
derent ꝙ relictum ẽ.p̃tor ꝯ¬
sultissime int̾ue̾nit. Et eĩ

Expanded text:
iurisiurandi relinquuntur, a praetore reprobantur: prouidit enim, ne is, qui sub iurisiurandi condicione quid accepit, aut omittendo condicionem perderet hereditatem legatumue aut cogeretur turpiter accipiendi condicionem iurare. uoluit ergo eum, cui sub iurisiurandi condicione quid relictum est, ita capere, ut capiunt hi, quibus nulla talis dicio inseritur, et recte: cum enim faciles sint nonnulli hominum ad iurandum contemptu religionis, alii perquam timidi metu divini numinis usque ad superstitionem, ne vel hi vel illi aut consequerentur aut perderent quod relictum est, praetor consultissime
Abbreviated transcription (Latin):
besse hr̃s esto. qui nõ duxerit
extriente hr̃s esto. Uiuo testa¬
tore ꝯsobrina defũcta. ambo
adhr̃dititem ueniẽtes. seinis¬
ses habebũt. quuia ũmꝰ ẽ eos.
hr̃des institutos. s emolumẽ¬
to portionum. euẽtu nuptia¬

Expanded text:
besse heres esto: qui non duxerit, ex trient‹e› heres esto.' uiuo testatore consobrina defuncta ambo ad hereditatem uenientes semisses habebunt, quia uerum est eos heredes institutos, sed emolumento portionum euentu nuptia
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Si itã hr̃s institutus
sim si .x. dedero ⁊ accipe nolue¬
rit cui dare iussus sum pro ĩ
orum ꝑ manẜĩt usq adãnos.
xxi. hr̃des sũpto inutilem ẽẽ
institutionẽ ẜm u̾borum si:
ã. qm̃ ⁊ antea aditam br̃dita¬
tem uuri societas pot̃ q̃i rei
qui ita hr̃s institutus est. si
ẜuum hr̃ditarium nõ alieã¬
uerit cauentẽ cobr̃di implẽ
ꝯdictionẽ. cer̾̃m si solus beres
scrip̾tus sit subimpossibilis
dictione hr̃dem institutum
uiteri. Que snĩa uera ẽ.

Expanded text:
um Si ita heres institutus sim, si decem dedero, et accipere nolit cui dare iussus sum, pro imorum permanserint usque ad annos sedecim, heredes sunto", inutilem esse institutioneam et ante aditam hereditatem iniri societas potest quasi qui ita heres institutus est, si servum hereditarium non alienaverit, caventem coheredi implere condicionem: ceterum si solus heres scriptus sit, sub impossibili condicione heredem institutum videri: quae sententia vera est.
Abbreviated transcription (Latin):
Nius. Qura ratio suadet. eu
quilib̾tatem dare põt. ip̃m de¬
bere aut p̃senti die aut ĩdiez
aut subꝯditione dare lib̾tatẽ.
nec hr̃et facultatẽ in eaũ aquo¬
libet obuenientis lib̾tatis hr̃¬
dem instituere.

Expanded text:
. quia ratio suadet eum qui libertatem dare potest, ipsum debere aut praesenti die aut in diem aut sub condicione dare libertatem nec habere facultatem in casum a quolibet obuenientis libertatis heredem instituere.
Abbreviated transcription (Latin):
scriprit. filius ms̃ si titium:
adoptauit hr̃s esto. Si nõ ad¬
optauĩt exhr̃s esto. ⁊ filio pato
adoptare. titius nolit se adar¬
rogandum dare. erit filius.
meuus siuoles hr̃s estoã ne
cessario ꝯditionem facumt. ut
si nõlit. hr̃s nõ existat. namin
uoluntaria hr̃dis ꝑsona.frui¬
stra addũtur. cum ⁊ si nõ fue:¬
rint adita. inuitus nõ efficit
tẽ.uł legatu acceꝑit.Si .x. dede¬
rit. n hr̃ditas neq legatum
alit acquiri põt. quam si post
imp̾letam ꝯdictionẽ id egerit
scriptus hr̃s uel legatarius ꝑ
ꝗd hr̃ditas aut legatum aci¬
quiri solet.
legis iucem opt̃inet scripte. ui
que ꝯtra bonos mores ul deriso¬
rie sunt. aut huĩmodi quas p̃¬

Expanded text:
scripserit: 'filius meus si Titium adoptauerit, heres esto: si non adoptauerit, exheres esto' et filio parato adoptare Titius nolit se adrogandum dare, erit filius hMaeuius, si uolet, heres esto', in necessario condicionem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in uoluntaria heredis persona frustra adduntur, cum, etsi non fuerint addita, inuitus non efficitvel legatum accepit "si decem dederit" neque hereditas neque legatum aliter adquiri potest, quam si post impletam condicionem id egerit scriptus heres vel legatarius, per quod hereditas aut legatum adquiri solet. legis vicem optinent scriptae vel quae contra bones mores vel derisoriae sunt aut huiusmodi quas p
Abbreviated transcription (Latin):
factus maniiꝰmissus. nulla rõe
recipit cognationẽ.
auie mat̾ne bona abintestato
nepotes romitti ꝙ uulgo q̃si

Expanded text:
t, manumissione nulla ratione recipit cognationem. auiae maternae bona ab intestato nepotes admitti, quod uulgo q
Abbreviated transcription (Latin):
leuẽ iuris auctorẽ. ĩ hac oppĩo¬
ne fuisse ut nepoti ĩ huiꝰmodi.
cã nõ putaret dandã bõrum põ
ti sumus cum rescribe̾mus ad
libellum cessi die lõgine.S ⁊ si
uolusius metianus amic̾ nr̃
ut ⁊ iuris cuuł. pret uete̾m ⁊ be¬
ne fũdatam pitiamanxie dili¬
gensreligione rescripti nr̃i duc¬
tus sit. ut coram nob̾ affirmaũ
nõ arbittuꝵ sealit̾ R̾ndẽ debẽ.
S cum ip̃o metiano ⁊ alus am¬
icis nr̃is uiris pitis adhibitis
plenius tractaremus mag̃ iu
legis aut edc̃i p̃toris. expsona
uł nota patris sui excludi aboĩs
auiti sib̾ti. płium etiã iuris auc¬
torum S ⁊ saliuii uiliam amici
nr̃i clarissimi uiri hane sñam
fuisse. Item q̃situm ẽ si patroni
filius capitis accusau̾it lib̾tur.
an hec noceat lib̃is ip̃ius. S ꝑcu¬
lus quidẽ in hac fuit oppinione
notã aspsam patroni filioaibis
eius nocẽ. Iuł. aũt negauit. s.
Ceũ. Quero an ub̾tus ꝓhibeĩ
põt apatrdnoã eadem colonia ĩ

Expanded text:
leuem iuris auctorem, in hac opinione fuisse, ut nepoti in huiusmodi causa non putaret dandam bonorum posti sumus, cum rescriberemus ad libellum Caesidiae Longinae: sed et Uolusius Maecianus amicus noster ut et iuris ciuilis praeter ueterem et bene fundatam peritiam anxie diligens religione rescripti nostri ductus sit ut coram nobis adfirmauit non arbitratum se aliter respondere de‹b›ere. sed cum et ipso Maeciano et aliis amicis nostris iuris peritis adhibitis plenius tractaremus, magis ulegis aut edicti praetoris ex persona uel nota patris sui excludi a bonis auiti liberti: plurium etiam iuris auctorum, sed et Salui Iuliani amici nostri clarissimi uiri hanc sententiam fuisse'. Item quaesitum est, si patroni filius capitis accusaverit libertum, an hoc noceat liberis ipsius. et Proculus quidem in hac fuit opinione notam adspersam patroni filio liberis eius nocere, Iulianus autem negavit: sed um. Quaero, an libertus prohiberi potest a patrono in eadem colonia, in
Abbreviated transcription (Latin):
it᷑. Suppellectili lega¬
ta hec ꝯtinẽtur.m̃se crape. ã¬
pbora. delfice. sub sellia.scãna.
lecti etiam margentaticulcit᷑.
aquiminaria.candelabra. lu¬
cerna. ⁊ trulla.Itẽ uasa enea.
uulgaria .i. que nõ ꝓprie eẽnt
loco attributa. p̃terea capset
armaria. S sũt qui recte pu.¬
tant capsas ⁊ armaria si libro¬
rum aut uestium aut armoꝵ
res quib attribute ẽent suꝑ¬
pellectilis in stro cederẽt. ¶Ui¬
trea escaria ⁊ potoria ĩ suppelle̾¬
tili sũt sicut fictilia. nec solu
nulgaria. s etiam que inp̃tio
magno sũt Nam ⁊ pelues. ar¬
genteas ⁊ aquiminarios argẽ¬
teos ⁊ m̃sas⁊ lectos margen¬
tatos uł mauratos atq gem¬
matos ĩ suppellectili ẽẽ nõ du¬
bitatur. usꝙ addeo ut ioem.
iuris sit ⁊ si tota argenteauel
autea sint. ¶ Demuriris ⁊ cri¬
stilluns dubitari põt andebe¬
ant armuãri suppellectili ꝓpt̃
eximũ usum ⁊ p̃tuiͦm. S ⁊¬

Expanded text:
. Suppellectili legata haec continentur: mensae, trapezophora, delficae, su‹b›sellia, scamna, lecti etiam inargentati, culcitae, toraaquiminalia, candelabra, lucernae, trulla, Item uasa aenea uulgaria, id est quae non proprie essent loco adtributa: Praeterea capsae, armaria. sed sunt qui recte putant capsas et armaria, si librorum aut uestium aut armameres, quibus adtributae essent, suppellectilis instrumento cederent. Uitrea escaria et potoria in supellectili sunt sic ut fictilia, nec solum uulgaria, sed etiam quae in pretio magno sunt: nam et pelues argenteas et aquiminalia argentea et mensas et lectos inargentatos uel inauratos atque gemmatos in supellectili esse non dubitatur, usque adeo, ut idem iuris sit et si tota argentea uel aurea sint. De murrinis et crystallinis dubitari potest an debeant adnumerari supellectili propter eximium usum et pretium
Abbreviated transcription (Latin):
gatis. nchil int̾ est. quãtum ei
uasa dequib querit̾. argenti.
aut electri hãnt. S utrum ar¬
gentum electro. anelectrum:
argento cedat. io exaspẽctu ua¬
sorum. facilius intelligi posse.
Qđ̾ si inobscuro sit inspiciẽdu
ẽ inutronumero ea uasa isqui
testm̃ fecit habuit. ¶Labeo te¬
stam̃to suoneratie uxori sueno¬
minatĩ legauit uestem. muri
u̾si coloria. facta infectaq oĩa
⁊ cet᷑a. S nõ mũtat substantiã
rerum. nõ neccĩa u̾borum multi¬
Aplicatio. qr labeo testõ lanam. de¬
inde u̾si coloriam scripsit. qiͣ de¬
sit lana tincta. lana eẽ. detc̃toq
u̾bo uersi coloria. niehominus ⁊̃
u̾sicoloria deb̾ebũtur. si nõ appa¬
reat aliꝗm defũcti uoluntatem
fuisse. ¶Titia mũdum mulie:¬
brem septitie legauit. ea puta¬
bat. sibi legata. ornam̃ta ⁊ mo¬
nilia ĩ quib gẽme ⁊ margaĩte
nerẽtur. dum taxat argentur
balneare. mũdo muliebri ꝯti:¬
neri ⁊ tem cum ĩ. iures ĩ q̃uib

Expanded text:
gatis nihil interesse, quantum ea uasa, de quibus quaeritur, argenti aut electri habebant, sed utrum argentum electro an electrum argento cedat? id ex aspectu uasorum facilius intellegi posse: quod si in obscuro sit, inspiciendum est, in utro numero ea uasa is, qui testamentum fecit, habuerit. Labeo testamento suo Neratiae uxori suae nominatim legauit 'uestem munduuersicoloria facta infectaque omnia' et cetera. sed non mutat substantiam rerum non necessaria uerborum multiplicatio, quia Labeo testamento lanam ac deinde uersicoloria scripsit, quasi desit lana tincta lana esse, detractoque uerbo 'uersicolorio' nihilo minus etiam uersicoloria debebuntur, si non appareat aliam defuncti uoluntatem fuisse. Titia mundum muliebrem Septiciae legauit: ea putabat sibi legata et ornamenta et monilia, in quibus gemmae et margaritae onerentur dumtaxat argentum balneare mundo muliebri contineri. Item cum inaures, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
quominus tota honera bor̃dita¬
ria subeat. qui enim scit aut ꝗ¬
scire põtuit illo abstinẽte. se ho¬
nerib fore implicitum. ea ꝯdi¬
tione adire uidẽtur.
B̾. Quesitumẽ. an licet quis
patne hr̃ditatis nichꝰ attĩgat
aliquro tñ ꝓpt̾ patris uolunta¬
tem Hãt uel faciat. an crecdito¬
rib pat̾nis cogatur. Rndere.
ut puta sum pubi fu̾it substi¬
scuerit impub̾is br̃dĩtati. nã
qui uiditium parentis in p̃nͣ¬
gnauĩt non debet exeadem
hr̃ditate quicquã ꝯsequi. E S
marcellus elegant̃ distĩguit
multum int̾ eẽ. utrum exasse
fu̾ĩt institutus patris testõ
an expte. nt si exꝑte. potuerit
sine metu remota patris sue¬
cessione. impubis hr̃ditatem
amplecti.
ditate abstinuuit.si ex br̃da.¬
ti frĩs br̃ditati se miscuiͣt ⁊

Expanded text:
quo minus tota onera hereditaria subeat: qui enim scit aut scire potuit illo abstinente se oneribus fore implicitum, ea condicione adire uidetur. um. Qupaternae hereditatis nihil attingat, aliquid tamen propter patris uoluntatem habeat uel faciat, an creditoribus paternis cogatur respondere: ut puta si impuberi fuerit substiscuerit impuberis hereditati: nam qui iudicium parentis oppugnauerit, non debet ex eadem hereditate quicquam consequi. sed Marcellus eleganter distinguit multum interesse, utrum ex asse fuerit institutus in patris testamento an ex parte, ut, si ex parte, potuerit sine metu remota patris successione impuberis hereditatem amplecti. ditate abstinuit, si exheredati fratris hereditati se immiscuerit
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. etiam tacentib auc¬
toritatẽ posse accomodare.
tiarum nõ posse dari tutorẽ.
placet.⁊ si datus sit nullius
ait. hanc aũt adiectionez qͣ
p̃sides ꝓuitiarum faciũt.tu¬
torem do si satisdedit. nõ ꝯ¬
dit̾ionẽ in se hr̃e. s admoni:¬
tionẽ nõ alit̾ ei tutelã ꝯmiͣt¬
ti quam si satisded̾it. hoc ẽ nõ
alit̾ ei gerere ꝑmittẽdum q̃
sirem saluam fore eauerit.
tit cui noĩatim hoc dedit uł
lex uł senatus ꝯͣsultum uel
princeps. ¶Surdo ĩpubeĩ
pot̾it tutor dari. ¶ Ei cuius
pat̾ ĩ hostium potte ẽ. tuto¬
rem darinõ posse palam est
S sidatus sit.anin pendẽti

Expanded text:
ibus auctoritatem posse accommodare. nciarum non posse dari tutorem placet et, si datus sit, nullius ait: hanc autem adiectionem, quam praesides prouinciarum faciunt 'tutorem do, si satisdederit' non condicionem in se habere, sed admonitionem, non aliter ei tutelam ti, quam si satisdederit, hoc est non aliter ei gerere permittendum, quam si rem salvam fore caverit. tit, cui nominatim hoc dedit vel lex vel senatus consultum vel princeps. Surdo impuberi poterit tutor dari. Ei cuius pater in hostium potestate est tutorem dari non posse palam est: sed si datus sit, an in pendenti
Abbreviated transcription (Latin):
eo spectat si familie hertiscũ¬
de aut coĩ diuidundo. aut fi¬
mum regũtorum actio eet
cum tutore.⁊ si in distincte
datus eet. nõ solum eo noĩe.
curator ẽẽt ꝙ ageret pupill
pupilla ue. S inuicẽ quoq
ꝙ cum his agẽtus. ¶Possũt
aũt uł plures inpllriu locũ.¬

Expanded text:
si familiae herciscundae aut communi diuidundo aut finium regundorum actio esset cum tutore, et si indistincte datus esset, non solum eo nomine curator esset, quod ageret pupillus pupillaue, sed inuicem quoque quod cum his ageretur. Possunt autem uel plures in plurium locu
Abbreviated transcription (Latin):
ul unus ĩ plurium. uł unus
ĩunius locum.uł ĩ unã lite.
uł inplures curator peti.
talis curator. quam diu iscu¬
rator maneat. alius ĩ eandez
litem curator peti nõ pot ⁊ si
titius ubi gra adu̾sus seuiz
curator petitus sit. idem titi
Adusus alium tu̾tor daripo¬
terit curator ut exdiu̾sis caĩs
unus duorum curatoru lo¬
cum optineat. Q quidẽ ⁊ad¬
u̾sus cundẽ accidet. si indiu̾¬
sas lites in diu̾sis temporib
idem ꝑetatur. npono¬

Expanded text:
l unus in plurium uel unus unius loco uel in unam litem uel in plures curator peti. talis curator, quamdiu is curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest. Etsi Titius uerbi gratia aduersus Seium curator petitus sit, idem Titius aduersus alium tutorem dari poterit, ut ex diuersis causis unus duorum curatorum locum optineat. quod quidem et aduersus eundem accidet, si in diuersas lites in diuersis temporibus idem petatur.
Abbreviated transcription (Latin):
aut ut ad tutorem suum ꝓ
ea cã sunt ut intutela nicho
minus durẽt. Que sña quĩ¬
ti queq mutii fuit ut auili¬
ano ꝓbatur eoq uire utimũ¬
ut cesset cura. si tutele. etas in¬
tutores hñt qui. ꝑfurorẽ in
curam nõ redigẽtur. siue nõ
hãnt. ⁊ furor eis accesẜit. m¬
chilominus tutores accipe
poterũt. qr lex .xii. tabularu̾
ita accepta ẽ. ut adpupillos
uel adpupillas nõ ꝑtineat.
agnatos curatores ñ admit¬
timus Iidcirco putamus ut
so. s ut adolescenti dari. q̃si
etatis ẽẽt impedim̃ tum ⁊ ita

Expanded text:
aut ut ad tutorem suum prea causa sunt, ut in tutela nihilo minus durent: quae sententia Quinti quoque Mucii fuit et a Iuliano probatur eoque iure utimuut cesset cura, si tutelae aetas intutores habent, per furorem in curam non rediguntur, sive non habent et furor eis accesserit, nihilo minus tutores accipere poterunt: quia lex duodecim tabularum ita accepta est, ut ad pupillos vel pupillas non pertineat. adgnatos curatores non admittimus, idcirco putaui et sso, sed ut adulescenti dari, quasi aetatis esset impedimentum. et ita
Abbreviated transcription (Latin):
utela ẽ ut
ẜuius diffunt. uis
ac potestas ĩ capite
uire ciuili dat᷑a ac ꝑmis¬
sa. ¶Tutores aũt sut q
ennium. ac potestatẽ hñt.
ex qua re ip̃i nom̃ accepunt.I¬
taꝙ appellantur tutores qͣsi:
tuitores atq defensores.siẽ
editui dicũtur qui edes łuẽt̾.¬

Expanded text:
Tutela est, ut Seruius definit, uis ac potestas in capite uit, iure ciuili data ac sa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatem habent, ex qua re ipsa nomen ceperunt. itaque appellantur tutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuent
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾is etati quam dementie
tmtispͣ sit ꝯsulendum. ¶Si
pupillus pupilla ue cum ĩu¬
sto tutore tutor ne corm
cumi quo eorum litez agere
uult. ⁊ curator ĩ eam rem pe¬
tit᷑. utrum ip̃is poscentib da¬
turanuõ ⁊ adiisario petente
Et sciendum ẽ. siue agãt si¬
ue ꝯueniãtur. dari hiic cura¬
toreni posse. s nõ al. quam si
ip̃e petat cuidari eum oꝑteat.
demꝙ cassiꝰ libro.ui. scripsit
talem curatorẽ neminẽ dari
posse nisi p̃señtẽ. neq cuiquã
nisi p̃señti ⁊ postulãti. Itaq
infanti nõ põt dari. ¶Item
cassius ait. Sipupillus cuã¬
torem poscẽ nõ uult quo mi¬
nus cum eo agat᷑. cõgi eum
lus petat talem curatorẽ. nec
addat ĩ quam rem.an inoes
ꝯtrdu̾sias datus sit.⁊ ait celsꝰ.
ẜuium ꝯstitiusse iom̃s res
datum uideri.

Expanded text:
etati quam dementiae tantisper sit consulendum. Si pupillus pupillaue cum iusto tutore tutorue cum eorum quo litem agere uult et curator in eam rem petitur, utrum ipsis poscentibus datet sciendum est, siue agant siue conueniantur, dari hunc curatorem posse, sed non alias, quam si ipse petat, cui dari eum oportet. denique Cassius libro sexto scripsit talem curatorem neminem dari posse nisi praesentem neque cuique nisi praesenti et postulanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non uult, quo minus cum eo agatur, cogi eum lus petat talem curatorem nec addat in quam rem, an in omnes controuersias datus sit? et ait Celsus Seruium constituisse in omnes res datum uideri.
Abbreviated transcription (Latin):
is ubis. legaui uxori nee
lateralia mea⁊ matoria. ⁊ qe¬
quio ĩ his ꝯditum erit. quem̃¬
brinuł mea manu scriptis cõ¬
tinebũt᷑. nec ea sint exacta cũ
moriar. licet ĩ rationes meas
translata sĩt. ⁊ cautiones ad
auc̃t᷑orẽ meu transtulerĩ. hiͣe
cyrogͤrapha debitorum ⁊ pecu¬
fecturus ĩ urbem. in lateralib
ꝯoidit. ⁊ cỹrographis exãctis.
qua pecunia erõgata. reu̾sus ĩ
patriam post biẽnium. alia p̃¬

Expanded text:
is uerbis legauit: 'uxori meae latera‹l›ia mea uiatoria et quidquid in his conditum erit, quae membranulis mea manu scriptis continebuntur nec ea sint exacta cum moriar, licet in rationes meas translata sint et cautiones ad actorem meum transtulerim'. hic chirographa debitorum et pecufecturus in urbem, in lateralibus condidit et chirographis exactis quam pecunia erogata reuersus in patriam post biennium alia c
Abbreviated transcription (Latin):
cumnullas alias desigillarib
desigillarib emiss. ¶ Alũpno
p̃cepit m̾ilitiã his u̾bis. sep̃ro¬
no alũpno meo illud ⁊ illud.
⁊ cum petatem licebit.mili¬
tiam illam cum ĩtroitu ꝯpaiͣ
Quesitum ẽ. si sẽpronius ea
militia sibi ꝯꝑauerit. an p̃

Expanded text:
cum nullas alias de sigillaribus de sigillaribus emisset.Alumno praecepit militiam his uerbis: 'Sempronio alumno meo illud et illud: et, cum per aetatem licebit, militiam illam cum introitu comparari quaesitum est, si Sempronius eam militiam sibi compar
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ꝓponentur. po̾sse. Edẽ
testator lib̾to militiã hus ue̾¬
bis legauit. seio lib̾to meo mi¬
litiam.do. lego illam. quam.
militiã ⁊ testator hũit. quesi¬
tum ẽ. an honera oĩa ⁊ introi¬
tus militie abhr̃dib sint dã¬
da.ꝑr. danda.¬
Si pat exhrdato filio sub¬
stituit hr̃dem extraneũ. deiñ
ille extraneus. hunc filiumi
hr̃dẽ ĩstituit. ⁊ br̃s factusintͣ
pub̾tatem decedat.puto asb̾¬
stituto ei filio oĩo legata pr̃aĩ
non debere. quia nõ directo s
ꝑsuccessionẽ adfilium hr̃di:¬
tas patris puenit.¶Plus ergo
infrẽ qui cum hr̃s extitisset
patri. exhr̃datum frẽm bẽde
instituit. accepi. scił. substitu¬
tum eiꝰ.legatum nõ debere./ac
ne᷑ quide si intestito fr̃e sue¬
cesẜit. quia nõ principalit s
ꝑsuccessionẽ bona frĩs adeũ
ꝑuenerũt. ¶Si filius exin

Expanded text:
ea quae proponerentur posse.Idem testator liberto militiam his uerbis legauit: 'Seio liberto meo militiam do lego illam', quam militiam et testator habuit: quaesitum est, an onera omnia et introitus militiae ab herede sint danda.Si pater exheredato filio substituit heredem extraneum, deinde ille extraneus hunc filium heredem instituit et heres factus intra pubertatem decedat, puto a substituto ei filio omnino legata praestar‹i› non debere, quia non directo, sed per successionem ad filium hereditas patris peruenit.Plus ego in fratre, qui, cum heres exstitisset patri, exheredatum fratrem heredem instituit, accepi substitutum eius legatum non debere ac ne quidem si intestato fratr‹i› successerit, quia non principaliter, sed per successionem bona fratris ad eum peruenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si sub ꝯditione pat̾ uł extrare¬
us dotem ꝓmiẜit. cautione op̾
erit. ut tunc ꝯ ferat mulier do¬
tem cum dotata ẽẽ ceꝑit. ¶ Fi¬
hã que ĩtestãto patri hrs sit.
ꝯferre quid̾ dotẽ optͥet. Iꝯsequẽs
aut̃ est ut exp̃ollicitatione do¬
tis ꝓꝑte dimidia frẽm suum
liberet. Equius enim ẽ in soli¬
dum desuo eam dotatã eẽ ¶Si
emãçipatus filius quiec̃ .ta.¬

Expanded text:
Si sub condicione pater vel extraneus dotem promiserit, cautione opus erit, ut tunc conferat mulier dotem, cum dotata esse coeperit. Filiam, quae ab intestato patri heres sit, conferre quidem dotem oportet: consequens autem est, ut ex pollicitatione dotis pro parte dimidia fratrem suum liberet: aequius enim est in solidum de suo eam dotatam esse. Si emancipatus filius, qui cont
Abbreviated transcription (Latin):
u. Anadoptionẽ data filia⁊
hr̃s instit̾ita debet siẽ emãci¬
pata nõ solum bona sua s ⁊ do¬
ferre. Si ad hue pat̾ adoptu¬
nus uiuat. hic neẽce hẽbit cõ¬
lp̃. Si filia fuit hr̃s ĩ ferre¬
stituta. collatione dotis nõ fũ¬
getur. uñ si ꝯmisso alt̾e abalte

Expanded text:
 adoptionem data et heres instituta debet sic ut emancipata non solum bona sua, sed et doconferre. si adhuc pater adoptivus vivit, hic necesse habebit co Si filia fuerit heres instituta, collatione dotis non fungetur. unde si commisso ab altero
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pat̾ eorum  nẽptis om̃e dotẽ
soli frĩ collatura ẽ/ Emãcipata
aũt neptis dotem ⁊ bona sua.
soli nepõti non ⁊̃ patruo oferet.
S si sit neptis sola nõ etiam
nepos exeodem. tũc ꝯfert̾ pa¬
truo Itemq nepoti uł nepti
exalio.S si due neptes sit ex
patruo. s exeodem pat̾re tm̃ã¬

Expanded text:
n pater eorum: neptis omnem dotem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet. Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo itemque nepoti vel nepti ex alio. Sed et si duae neptes sint ex patruo, si ex eodem patre, ta
Abbreviated transcription (Latin):
gnare facile nõ possit. postumũ
hrdem facẽ possit.⁊ scribit cas¬
sius ⁊ iabolenus posse.Namz
uxorem ducẽ ⁊ adop̃tare põt.
Spadonem quoꝙ. postumu
hrdem scribere.⁊ labeo ⁊ cassi
scribunt.qm̃ nec ẽ etis nec.
sterilitas ei rei impẽdiñto est.¬
S si castratus sit. iuił. proculu
opinionẽ secutus. nõ pũtat
quo uireutimur. ¶Hermafro¬
ditus. maxime si ĩeo iuirilia p̃¬
ualebũt. postumũ hr̃dem in¬
stituere pot̾it.
Aul. Sifilips qui in pot̾ate ẽ
patris pͥteritus sit. ⁊ uiuo pa¬
tre decedat. testm̃ non ualet.
nec suꝑuis rumpetur. ⁊ eo ui
re utimur.
filium ex hr̃oauero. aẜo autẽ
substituto nõ exbẽdauero ⁊
dum io pendet an prior adi
sniam qua utimur nõ erit se¬
cim̃dus hr̃s. qĩ ab untio inu¬
cilit̾ institutus. cum abeo filiꝰ
exhr̃datus nõ sit. S.⁊ si inpo¬
stumo filio idem acciderit. ut
natus uiuo patre aquo exhr¬
datus sit. moriat. eadem dicẽ¬
da erunt desubstituto. qui

Expanded text:
are facile non possit, postumum heredem facere possit, et scribit Cassius et Iauolenus posse: nam et uxorem ducere et a‹d›optare potest: spadonem quoque posse postumum heredem scribere et Labeo et Cassius scribunt: quoniam nec aetas nec sterilitas ei rei impedimento est.Sed si castratus sit, Iulianus Proculi opinionem secutus non putat quo iure utimur.Hermaphroditus plane, si in eo uirilia praeualebunt, postumum heredem instituere poterit..Si filius qui in potestate est praeteritus sit et uiuo patre decedat, testamentum non ualet nec superius rumpetur, et eo iure utimur. filium exheredauero, a Secundo autem substituto non exheredauero et, dum pendet, an prior aditsecundum sententiam qua utimur non erit Secundus heres, quasi ab initio inutiliter institutus, cum ab eo filius exheredatus non sit. quod si in postumo filio idem acciderit, ut natus uiuo patre a quo exheredatus sit moriatur, eadem dicenda erunt de substituto, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃tum. Ꝙ si moriẽte auo
filius repudiau̾it. nõ abͦscis¬
sum ut supiore e̾iũ fiãt. S
⁊ si hr̃s institutus omnserit
hr̃ditatem. erit legittimus
hrs. qm̃ hec u̾ba si intestatus
morit᷑adid tp̃c referuntur
quo testin destit᷑uit᷑ nõ quo.
moritur. S si ex eaqua ne¬
fas sit ducere. postumũ hr̃¬
deminstituero nõ putat rũ¬

Expanded text:
o fili ius pependerit, non abscisum ut superiore casu fuerit. sed et si heres institutus omiserit hereditatem, erit legitimus heres, quoniam haec uerba 'si intestato moritur' ad id tempus referuntur, quo testamentum destituitur, non quo moritur.Sed si ex ea, quam nefas sit ducere, postumum heredem instituero, non putat ru
Abbreviated transcription (Latin):
petatem aut ualitudinẽ ha¬
bere forte non põt. hr̃des in¬
stituit. suꝑius testam̃tum
rumpĩt. ꝙͣ natura magis.
in hõie gͣnandi⁊ ꝯ sue̾tudo
spectanda ẽ. quam tp̃ralera
uitium aut ualitudo ꝓpter ꝙͣ
abdicatur homo agenerãdi
facultate. S ⁊ si exei que a¬
lu nuipta sit postumũ quis
br̃dem institũt. ip̃o uire nõ
ualet qd̾ turpis sit ĩ stitutõ.¬
¶Si filium exhr̃dauero. nepo¬
temq exeo p̃teriero. ⁊ aliu
hr̃dem instituero. ⁊ suꝑ iuxe

Expanded text:
aetatem aut ualetudinem habere forte non potest, heredes instituit, superius testamentum rumpitur, quod natura magis in homine generandi et consuetudo spectanda est quam temporale uitium aut ualetudo, propter quam abducatur homo a generandi facultate.Sed si ex ea, quae alii nupta sit, postumum quis heredem instituerit, ipso iure non ualet, quod turpis sit institutio.Si filium exheredauero nepotemque ex eo praeteriero et alium heredem instituero et superu
Abbreviated transcription (Latin):
cos cuutatis relictos quipprios
ꝙ testator fines eorum sigru¬
mã quã celebrari sigulis ãnis
uoluit. alia scriptura se decla
frustra petebat. hr̃de falcidia
obiciente. si pte̾m int̾m solui
sibi desiderauĩt neꝙ accẽp̾it.
ĩ ei̾ morã passus intelligitur.¬
Cum post mortẽ emptorisuẽ¬
ditiones rei publice pdioru.

Expanded text:
cae relictos, qui proprios quod testator fines eorum mam, quam celebrari singulis annis voluit, alia scrfrustra petebat herede Falcidiam obiciente, si partem interim solui sibi desiderauerit neque acceperit, in eam moram passus intellegitur.Cum post mortem emptoris uenditionem rei
Abbreviated transcription (Latin):
tem seii aqu̾o hr̃s institutus
eraͣt. post mortẽ suam restitu¬
ere rogatus. eodem titio hr̃ de
scripto. petut. ut moriẽs titiꝰ.
tã suã. ꝙͣ seii hrditatẽ sepmio
restitueret. cũ exfrucͬtib me¬
dio tp̃r ꝑceptis fidei ꝯmissi de¬
bitam quantit᷑atẽ titius ꝑce¬
pisset. eris alieni loco nõ eẽ¬

Expanded text:
tem Seii, a quo heres institutus tem Seii, a quo heres institutus erat, post mortem suam restituere rogatus eodem Titio herede scripto petit, ut moriens Titius tam suam quam Seii hereditatem Sempronio restitueret. cum ex fructibus medio tempore perceptis fideicommissi debitam quantitatem Titius percepisset, aeris alieni loco non e
Abbreviated transcription (Latin):
tronus petut. ut denoĩe fa¬
mͣilie nõ exiret. hr̃dem lib̾te
filuim. ꝑtem p̃dii qua mat̾
accepit. retine̾ uissum ẽ. ¶Cũ
exstimãret. adsolamꝯsobri¬
nam sua bona ꝑuentura. co¬
dicillis adeam factis. plurib
fideiꝯ missa reliq̃rat. aure suc¬
cessionis ad duos eidem gra¬
dus pon᷑e deuolutarationib
equitatis ⁊ ꝑpet᷑iu edicti exem¬
plo. proꝑte dimidia mulierẽ
releuãdam R s lib̾tates abea
prandas. quas in t̾cidere dãpi
mc̃a. durum uidebat᷑. ¶Pat̃
qui filio semissẽ de derat. ⁊ soro¬
rib̾ellls impub̾ib quadrãtes
quib tutorẽ frẽm dedit. ita
fuerat locutus. fili ꝯtentus
eris ꝓtuo semisse aureis dũcẽ
alib̾is fideiꝯmissum hr̃orta:¬
tis reliquisse nõ uidebat᷑. s e¬
stimationẽ ut a parentib.
frugi fieri solet. patrimonũ:
sui fecisse⁊ nec id cireo fr̃em
uiditio tutele bone fidei ratio¬
nes qũ p̃scriptione demon¬
strate quantitatis exclusurũ.
¶Citio frĩ suõ menius hr̃dita¬

Expanded text:
tronus petit, ut de nomine familiae non exiret, heredem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, retinere uisum est.Cum existimaret ad solam consobrinam suam bona peruentura, codicillis ab ea factis pluribus fideicommissa reliquerat.Iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione deuoluta rationibus aequitatis et perpetui edicti exemplo pro parte dimidia mulierem respondi: sed libertates ab ea praestandas, quas intercidere damni causa durum videbatur. Pater, qui filio semissem dederat et sororibus eius impuberibus quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: "fili, contentus eris pro tuo semisse aureis ducentia liberis fideicommissum hereditatis reliquisse non videbatur, sed aestimationem ut a parentibus frugi fieri solet patrimonii sui fecisse, nec idcirco fratrem iudicio tutelae bonae fidei rationes quandoque praescriptione demonstratae quantitatis exclusurum. Titio fratri suo Maevius heredita
Abbreviated transcription (Latin):
offenderĩt. ¶Donationis pre¬
diorum epłam. ignorãte fili
misit. Instrum̃tum uolũta¬
tis mee post mortẽ meã. filio
meo tradiuolo. cum płib hr̃¬
dib intestato diem suum o¬
biss intelligi fideiꝯmissum
filio suo relictum. Re nõ eni
queri oportet cum quo desup¬
premis quis loquat s inque
uoluntatis ĩ tentio dirigat᷑.¬
libtis p̃dium reliqͤuid. ac pe¬
tut. ne id alienirẽt. atq ĩ fa¬
milia lib̾torum retineret. Si
excepto uno. cet̾i ꝑtes suas
uẽsdiderĩt. qui non uẽdidit.
cet̾orum ꝑtes quib ñ dedit
alienãdi uosuntatẽ integras
petet. Eos enim adfidei ꝯimis¬
sum uidẽtur in uitasse. qui ui¬
ditio paruerũt. alioqui ꝑab¬
surdum erit. uice mutua peti¬
alienatam quis petat. cum ꝑ¬
tem suam allenado ꝑdiderit.
S hoc ita ꝓcederẽ põt. si parit
alienẽt. Cet̾um ꝓut quisq pͥ¬

Expanded text:
offenderunt.Donationis praediorum epistulam ignorante filiomisit: 'instrumentum uoluntatis meae post mortem meam filio meo tradi uolo'. cum pluribus heredibus intestato diem suum obisset, intellegi fideicommissum filio relictum respondi: non enim quaeri oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem uoluntatis intentio dirigatur.Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinereexcepto uno ceteri partes suas vendiderint, qui non vendidit ceterorum partes, quibus non dedit alienandi voluntatem, integras petet: eos enim ad fideicommissum videtur invitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit vice mutua petialienatam quis petat, cum partem suam alienando perdiderit. sed hoc ita procedere potest, si pariter alienaverint: ceterum prout quisque p
Abbreviated transcription (Latin):
uo alieñd̾ instituto nõ dño da¬
re debet. Nam ⁊ sialio brde in¬
stituto uissũs ẽ ẜuotitu dare.
ip̃i ẜuodatur. quia que facti
sũt nõ transeũt ad dñm. Quẽ¬
admodum simichi aut ẜuo.
titii stipulatus simnõ titio s
ẜuo eñs dari põt. Et ħ uera st̃.¬

Expanded text:
lieno instituto non domino dare debet. nam et si alio herede instituto iussus est seruo Titii dare, ipsi seruo datur, quia quae facti sunt, non transeunt ad dominum, quemadmodum, si mihi aut seruo Titii stipulatus sim, non Titio, sed seruo eius dari potest: et haec uera s
Abbreviated transcription (Latin):
tione dandi nõ posse ꝑpartes
ꝯditiom parere quidam auĩt.
s semel danda pecunia. s ego
ꝯ̃puto. ¶Sipars rei legate u¬
sucapta sitͣ. an ĩ solidum parẽ¬
dũ sit dubito. ⁊ põt dici ꝓpt᷑e
parẽdu. ex siña testatoris ¶p¬
lautius uni exhr̃dib fũdum
deducet suam ꝑtẽ hr̃ditaria.
⁊ reliquam sũmam brdib ꝓ
portione eorum dabit. At si
exꝑte bẽs ita institutus ẽ si¬

Expanded text:
posse per partes condicioni pareri quidam aiunt, sed semel dandam pecuniam: sed ego contra puto. Si pars rei legatae usucapta sit, an in solidum parendum sit, dubito. et potest dici pro parte parendum ex sententia testatoris. Plautius. uni ex heredibus fundum deducet suam partem hereditariam et reliquam summam heredibus pro portione eorum dabit. at si heres ex parte ita institutus es
Abbreviated transcription (Latin):
S cum hr̃di dare uissus ẽ uide¬
amus ne dũo dandum sit. Et
ꝯseques ẽ ⁊ hic yuo dari. Certe
statułib quin dño dare debeat.
nõ ẽ dubium. ẽc qui dño deb
dare. nõ implet ꝯditionẽ dãdo
mo enim intali sp̃e ꝯditionez
nesciente me ul nolente ĩple
põt. ¶Cum hr̃ditas extrebelli
ano se.s. restituta ẽ. br̃di dan¬
dumẽ. ut impleat̃ ꝯditio. nec
rendum sit. ⁊ beniginus ẽ. ⁊ ĩ
hoc caũ nichil auferri. Si aũt
br̃de me instituto ꝯtrouersia
michi fiet hr̃ditatis. si cauet¬
michi legatarius euicta br̃di¬
tate reddi legatini. ⁊ ip̃i cauẽ

Expanded text:
 cum heredi dare iussus est, videamus, ne domino dandum sit: et consequens est et hic servo dari. Certe statuliber quin domino dare debeat, non est dubium. Contra qui domino debet dare, non implet condicionem dando mo enim in tali specie condicionem nesciente me uel nolente implere potest.Cum hereditas ex Trebellinsulto restituta est, heredi dandum est, ut impleatur condicio: nec rendum sit: et benignius est et in hoc casu nihil ei auferri. Si autem me herede instituto controversia mihi fiet hereditatis, si cavet legatarius evicta hereditat
Abbreviated transcription (Latin):
Aut. Plautius rogatus ẽ hr̃s
alib̾to testatore. ut ꝑcẽpͣtis .x.
sibi. totam hr̃ditatem r̃eddet.
postea patronus defũctibõꝵ
⁊ p̃tͤem hr̃ditatis que debetũ
abstułat. ꝓculus cassius. fidei¬
repẽtere debere auĩt.paul. R.
hox uire utimur. nam ꝙ̃ admo¬
dum pr̃atione fidei ꝯmissorũ¬

Expanded text:
um Plautius. rogatus est heres a liberto testatore, ut perceptis sibi decem totam hereditatem revenderet: postea patronus defuncti bonoet partem hereditatis, quae debebatur, abstulerat. Proculus Cassius fideirepetere debere aiunt. paulus. hoc iure utimur: nam quemadmodum pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑp̃torem.ita ⁊̃ ip̃e ptem ꝯseq
debet. Diu̾sum ẽ si falcidia ĩt¬
ueniat ⁊ minuat legatum
Nam his cͥãĩb nehil repẽt᷑et᷑.
quia ĩ solidum ꝯditioĩ paret᷑.
¶Item scindit᷑ ius danꝰdi su scui
legatum ẽ. nõ pot̾it ꝑtem hr̃¬
ditatis sibi relictam. totam c̾ã¬
pe. namuerius ẽ ꝑtem eum p̃¬
stare deb̾e. ꝑtem illos qui au.¬
ferũt abeoꝙ plus relictum ẽ
quam a lege xedit᷑. ¶Ner scri

Expanded text:
torem, ita etiam ipse partem consequi debet. Diversum est, si Falcidia interveniat et minuat legatum: nam his casibus nihil repetetur, quia in solidum condicioni paretur. Item scinditur ius dandi, si is cui legatum est non potest partem hereditatis sibi relictam totam capere: nam verius est partem eum praestare debere, partem illos, qui auferunt ab eo, quod plus relictum est, quam a lege conceditur. Nerati
Abbreviated transcription (Latin):
cedes ut lib̾alib artib ĩstrũe¬
rentur. pupille noĩe p̃cepto¬
rib dare. pubes factus pu¬
pillus pub̾iiam fc̃ẽ sorori
sue. ducenta legati cã soli¬
uit. Quesitum ẽ an tutele
iuditio ꝯsequi põss. qd̾ ma
lim̃ta pupille ⁊ mercedes a
um dectum tutor sororem pu¬
pilli sui aluerit.⁊ lib̾alib arti¬
b eam instruxĩt. cum hoe ali
ei ꝯtingẽ non poss. mebil eo
noĩe tutele uiditio pupillo

Expanded text:
cedes, ut liberalibus artibus institueretur, pupillae nomine praeceptoribus dare: pubes factus pupillus puberi iam factae sorori suae ducenta legati causa soluit. quaesitum est, an tutelae iudicio consequi possit, quod in alimenta pupillae et mercedes a um decretum tutor sororem pupilli sui aluerit et liberalibus artibus instituerit, cum haec aliter ei contingere non possent, nihil eo nomine tutelae
Abbreviated transcription (Latin):
norem legati eos ꝑsequi. Set
cum ꝓponatur is dequo q̃ritur
intestõ legatum merursse.⁊
ide̾m pupillo substitutus. nõ
ẽ ueri simile hunc demũ testa¬
torem substituẽ uoluisse. si⁊
tutelam suscepͣiss ⁊ idro eum
dequo q̃ritur alegato quide
siad hucuiuẽt pupillus re¬
pellen᷑dum fuisse. a subilitu¬
tione aũt non ẽe submouend.
cum eo enetiam suscepta tu¬
tela fimret᷑. NLutius titius
extrib filus incolumib̾ unu
bt emãcipatum. eiꝰ etatis ut
curatores accipe debeat. Qro
sitoem titius pat̾. petente eod
filio emancipato curator ap̃¬
tore detur. amure publico u¬
tipoͣssit. ⁊ nchominus triu
filiorum noie uacationes po¬
tit denegari non oportẽ. G
cum filio suo curator petatur.
cẽ naturales stimulos facit.
si tali excusatione utendum
bõs tres hr̃e. adiecit preterea.
bñti patruum legittimu tu¬
torem se uitiose tutorẽ datu.
p̃tor ita decreuit. Si legittim¬
um cutorẽ hñti tutor dat᷑us

Expanded text:
i. sed cum proponatur is de quo quaeritur in testamento legatum meruisse et idem pupillo substitutus, non est uerisimile hunc demum eum testatorem substituere uoluisse, si et tutelam suscepisset: et ideo eum de quo quaeritur a legato quidem, si adhuc uiueret pupillus, repellendum fuisse, a substitutione autem non esse summouendum, cum eo casu etiam suscepta tutela fin‹i›retur. Lucius Titius ex tribus filiis incolumibus unum habet emancipatum eius aetatis, ut curatores accipere debeat: quaero, si idem Titius pater petente eodem filio emancipato curator a praetore detur, an iure publico uti possit et nihilo minus trium filiorum nomine uacationem potit, denegari non oportere. sed cum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, si tali excusatione utendum es liberos habere, adiecit praeterea habenti patruum legitimum tutorem se uitiose tutorem datum. praetor ita decreuit: 'si legitimum tutorem habenti tutor datus
Abbreviated transcription (Latin):
Si disceptet᷑ ubi morari
ul ubieduera pupillum opõ¬
teat. cã cognita id p̃side̾ sta:¬
tuere oportebit. ¶Ineuiseco¬
gnitione eutandi sũt qui
pudicitie uñp̾ubis possunt
insidiari.
Ripłꝰ. Si absẽ sit tutor ⁊ a¬
lim̃ta pupillus desid̾et.siqd̾
negligentia ⁊ nmia cessatõ
ĩadministratioe tutoris obi¬
tiatur. que etiam exhoc argr¬
atur qd ꝓpt̃ ab sentiam eius
deẜta derelictaq sũt pũpilli
negotia. euocatis affinib
atq amitis tutoris. p̃tor e¬
dicto ꝓposito cã cognita ⁊ ab
sente tutore uł remouendũ
eum qui dignus tali notau¬
debitur decernet.uł adiũgen¬
dumcuratorẽ ⁊ ita quidatus
erit expediet alim̃ta pupillo
Siu̾io neccͣia ab sentia tuto̾is
⁊ inꝑiusa acciderit. forte qd̾
subito ad cognitionẽ prĩci¬
palem ꝓ fectus. nec rei sue ꝓ¬
uidere nec ꝯsulere pupillo ⁊¬
potuit.⁊ sꝑatur redire ⁊ ydo

Expanded text:
Si disceptetur, ubi morari uel ubi educari pupillum oporteat, causa cognita id praesidem statuere oportebit. in causae cognitione euitandi sunt, qui pudicitiae impuberi possunt insidiari.onum. Si absens sit tutor et alimenta pupillus desideret, si quidem neglegentia et nimia cessatio in administratione tutoris obiciatur, quae etiam ex hoc arguatur, quod per absentiam eius deserta derelictaque sunt pupilli negotia, euocatis adfinibus atque amicis tutoris praetor edicto proposito causa cognita etiam absente tutore uel remouendum eum, qui dignus tali nota uidebitur, decernet uel adiungendum curatorem: et ita qui datus erit, expediet alimenta pupillo. si uero necessaria absentia tutoris et inprouisa acciderit, forte quod subito ad cognitionem principalem profectus nec rei suae prouidere ne‹c› consulere pupillo potuerit et speratur redire et ido
Abbreviated transcription (Latin):
tum ⁊ etatis eorum qui ĩ stru¬
unt᷑. ¶S si egeni sũt pupil¬
li. desuo eo alere tutor nõ cõ¬
pellitur. ¶Et si forte post dec̾¬
ta alinta adegestatem forte¬
fũit pupillus ꝑductus. dum¬
nu debent que decta sũt iquẽ¬
admodum solent augerl siqd
patrimomo accesẜit.

Expanded text:
tium et aetatis eorum qui instrutium et aetatis eorum qui instruuntur. Sed si egeni sint pupilli, de suo eos alere tutor non compellitur. et si forte post decreta alimenta ad egestatem fuerit pupillus perductus, deminui debent quae decreta sunt, quemadmodum solent augeri, si quid patrimonio accesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
alim̃ta decernat. s sempitasit
ut aliquid exreddit᷑u supsit.
Ante oculos hr̃e debe̾t uidecer¬
nendo ⁊̃ mancipia q̃ pupillis
desuiunt. ⁊ m̾eedes pupilloꝵ.
⁊ uestes ⁊ tectum pupilli. eta¬
tem etiam ꝯtẽplari. in qua cõ¬
stitutus ẽ iscui alim̃ta dec̾nũ¬
tur.¶Inamplis tam̃ prĩmo¬
nus positis. nõ cumulus patͥ¬
moni s ꝙ exhĩtõi frugalit᷑
sufficit. iodum alim̃tis dabit.
S siñ ꝯstat quis modus facul¬
tatum sit. int̾ tutorem ⁊ cura
eum qu alim̃ta decerm desid̾at.
suscipe debet cogniti᷑onẽ. nec:
temere alim̃ta decernẽ.ne in.
alt̾utram ꝑtem delĩquat. prius
tam̃ exigere debr. ut ꝓfiteatur
actͬor que sit penes se sumrna.
⁊ cominari grauiores ei sisuas
infligi eiꝰ qd̾ supra ꝓfessiorẽ
apud eum fuit ꝯprehensum.
¶dem adinstructionẽ quoꝙ
pupillorumaił adolescentiu.
pupillarum.uł earum que ĩ tͣ
uicesimũ annum ꝯstitute sũt.
solet decernẽ respectu faculta¬

Expanded text:
alimenta decernat, sed semper sit, ut aliquid ex reditu supersit. Ante oculos habere debet in decernendo et mancipia, quae pupillis deseruiunt, et mercedes pupillorum et uestem et tectum pupilli: aetatem etiam contemplari, in qua constitutus est cui alimenta decernuntur. In amplis tamen patrimoniis positis non cumulus patrimonii, sed quod exhibitioni frugaliter sufficit modum alimentis dabit. Sed si non constat, quis modus facultatium sit, inter tutorem et eum, qui alimenta decerni desiderat, suscipere debet cognitionem nec temere alimenta decernere, ne in alterutram partem delinquat: prius tamen exigere debet, ut profiteatur tutor, quae sit penes se summa, et comminari grauiores ei usuras infligi eius, quod supra professionem apud eum fuerit comprehensum. Idem ad instructionem quoque pupillorum uel adulescentium pupillarum uel earum, quae intra uicensimum annum constitutae sunt, solet decernere respectu faculta
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. siplus equo dedit.¶ħ
amplius ⁊ si p̃tor modum in¬
res facultatum ẽ ꝙ decretu ẽ.
nec suggessit p̃tori destatu fa
aut diminuent᷑ iam dec̾ta. aũ
ñ tanta decernẽnt᷑. ¶ S si pat̃
statuit aum̃ta libis quos hr̃¬
des scripsit. ea prãndo tutor
reputare pot̾it / insi forte ultͣ
iures facultatum statũit. tũc
emĩ imputabit᷑ ei curñ adito
p̃tore desidemuit alim̃ta mi
D. Cus aluntorum dec̾ mii.¬
nẽdorum pupillis. p̃tori cõpe¬
tit. ut ip̃e modẽtur quam sur-¬
mam tutores uł curatores ad
alim̃ta pupillis uł adolescẽti¬
b pr̃are debeant. ¶Modum
aũt pr̃imonu spectare debet.
cum alim̃ta decernit.⁊ d sta¬
tuere tam moderate ut ñ uni¬
u̾sum redditum primonii in

Expanded text:
dedit. Hoc amplius et si praetor modum alres facultatium est quod decretum est nec suggessit praetori de statu facaut minuerentur iam decreta aut non tanta decernerentur. Sed si pater statuit alimenta liberis quos heredes scripserit, ea praestando tutor reputare poterit, nisi forte ultra uires facultatium statuerit: tunc enim imputabitur ei, cur non adito praetore desiderauit alimenta mi. Ius alimentorum decernendorum pupillis praetori competit, ut ipse moderetur, quam summam tutores uel curatores ad alimenta pupillis uel adulescentibus praestare debeant. Modum autem patrimonii spectare debet, cum alimenta decernit: et debet statuere tam moderate, ut non uniuersum reditum patrimonii in
Abbreviated transcription (Latin):
tamdenegan sibi actĩones de¬
bere exemplo tutoris testõ da¬
ti. Qd̾ita demum placuit sud¬
cuco sit relictum. Cet̾m sieẽt
relicturus etiam si educatioes
recusaturum sciret. ñ denẽga¬
bit̾ ei actio ⁊ ita cluius seu̾. se¬
p̃issime statuit.
cognoscit. ꝯgruit reputatoes
tutoris nõ imꝓbas admttẽ.
ut puta si dicat se impẽclisse
malĩta pupilli uł disciplĩa.
aditus. ꝓ mõ facultatum pu¬
pilli deb arbitrio urdicis exti¬
mari. Nec enim ꝑmittẽdu ẽ

Expanded text:
tam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita diuus Seuerus saepissime statuit. cognoscit, congruit reputationes tutoris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli uel disciplinas. aditus, pro modo facultatium pupilli debet arbitrio iudicis aestimari: nec enim permitte
Abbreviated transcription (Latin):
Set bec imium scrupu
se dare etiam si tutelam ñ ad¬
ministraũ̃t. Sẽꝑ enim lega¬
tum aut antecedit aut seq¬
tur tutelam.
Axhũs apparet nõ eẽ si
milem hus eum que pretor
tutorem ded̾it. cum posset.
uti inmunitite. hic eni n¬
chil cc̃ uiditium fecit testato¬
ris. Nãm ille quẽ non dedit
tutorem. eum uoluisse admi
instrare tutelam filu. dicere
non possumus.
Quid aũt si se nõ excusa¬
uerit s Administrare nolũit.
hic pot̾it ꝯueniri si abill res
ẜuari nõ potuiss. S hõc nõ
q̃rendum ẽ. s ꝯtumatia pu.¬
menda ẽ eius qui quoda mõ
se excusauit. Multomagis

Expanded text:
Sed haec nimium scrupulse dare etiam, si tutelam non administrauit: semper enim legatum aut antecedit aut sequitur tutelam.Ex his apparet non esse his similem eum, quem praetor tutorem dedit, cum posset uti inmunitate: hic enim nihil contra iudicium fecit testatoris. nam quem ille non dedit tutorem, eum uoluisse tutelam administrare filii dicere non possumus.Quid autem, si se non excusauerit, sed administrare noluerit hic poterit conueniri, si ab illis res seruari non potuisset. sed hoc non quaerendum est, sed contumacia punienda est eius, qui quodammodo se excusauit. multo magis
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dem instituit. eiq ⁊ tuttẽs
dando ꝑspicẽ uoluit. quales
qd̾ testator relinquit. ab eoꝙ
petit qd̾ idem dedit. repelli
debere. Non semꝑ tam existi¬
mo eum qui honus tutele re¬
cusauit repellendum alega¬
to. s iti demũ si legatum ei.
ideo ascriptum apparent. qd
tiam sine tutela. Idꝙ appare
pocuit si posui̾s testõ legatu
ascriptum. codicilł uõ postea
fcĩs. tutorẽ datum. In hoe eĩ
legato põt dici nõ ideo ei relic¬
tum quia ei tutorem uolũĩt¬
ẽẽ testator.

Expanded text:
redem instituit eique et in tutore dando prospicere uoluit, quales quod testator relinquit ab eo quod petit quod idem dedit repelli debere. non semper tamen existimo eum, qui onus tutelae recusauit, repellendum a legato, sed it demum, si legatum ei ideo adscriptum appareat, quod et etiam sine tutel‹a›. id apparere potuit, si posueris testamento legatum adscriptum, codicillis uero postea factis tutorem datum: in hoc enim legato potest dici non ideo ei relictum, quia et tutorem esse uoluerit testator.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃illum. ul qui uis ali extͣneus
extrancum eque pupillu scͥp¬
sit hr̃dem⁊titio legatum de¬
dit. cumq eidem pupillo tu¬
torem ascripsit.titius ꝯfirma¬
tus excusauit se atutela. q̃ro
anlegatum amittat. Et ꝗde
si testrm̃to tutor ñ sit script᷑.
legatum tam̃ accepat. datusq
ap̃tore tutor excuset se. aneq̃
repellendus sit alegato. Et
analiquid int̾sit si apatreuł
emancipato pupillo tutor da
ap̃tore. excusationis bñficio
utimaliũt. repellendus ẽ ale
nam ⁊ p̃tor qui eum ꝯfirmat
tutorem. defũcti sequit᷑ uiti¬
tium. Idem in mat᷑ris testõ di¬
cendum ẽ. Similis ẽ matri ꝗ¬
uis extraneus qui pupillum.

Expanded text:
quivis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem et Titio legatum dedit eumque eidem pupillo tutorem adscripsit: Titius confirmatus excusavit se a tutela: quaero, an legatum amittat. et quid, si testamento quidem tutor non sit scriptus, legatum tamen acceperit datusque a praetore tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato? et an aliquid intersit, si a patre vel emancipato pupillo tutor data praetore excusationis beneficio uti maluit, repellendus est a lenam praetor, qui eum confirmat tutorem, defuncti sequitur iudicium. idem in matris testamento dicendum est. similis est matri quivis extraneus, qui pupillum
Abbreviated transcription (Latin):
uił. Et nõ tm̃ne ĩcipͤiat. s
accepta excusari debent.
hoc rescripto adiectum ẽ.⁊ so¬
lere uel adtẽpus. uł imꝑpet᷑ũ
excusari put ualituto ẽ qua
afficitur. ¶ Furor aũt nõ in
totum extusat. s efficit ut
curator int̾im detur. ¶Sunt¬

Expanded text:
um et non tantum ne incipiant, sed et a coepta excusari debent. hoc rescripto adiectum est solere vel ad tempus vel in perpetuum excusari, prout valetudo, qua adficitur. furor autem non in totum excusat, sed efficit, ut curator interim detur.