comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quintianus dixit. Cum ingenua
com memoras: Agathes dixit. Sum¬
ma ingenuitas ista est: in qua ser¬
uitus xp̃i comprobatur. Quintia¬
nus dixit. Quid eigo : Nos inge¬
nuitatem non habemus: qui serui
Ingenuitas ur̃a ad tantam capti¬
uitatẽ peruenit: ut non solum pec
tianus dixit. Quicquid furioso ore
blasphemaũis: pene poterũt uindi¬
cari. Dic tamen anteqm ad tormen¬
ta uenias: cur deorum sancta con¬
tempnis. Agathes dixit. Noli dice
deoꝵ: s dic demonum. demonia enĩ
sunt. quoꝵ effigies in eramentum
conũtitis: quoꝵ marmoreas et gip¬
seas facies inauratis. Quintianus
dixit. Elige tibi unum quodcumq
uolu̾is consilium. nam diuersas
penas in te retorqueo: aut quasi stul¬
ta interire. aut quasi sapiens esto
et nobilis. quod te natura dictauit.¬
et sacrifica diis omnipotentib quos¬
u̾os deos u̾a diuinitas ẽẽ demõstrat.
Beata agathes clixit. Sit tal uxor
tua. qualis dea tua uenus fuit: ⁊¬

Expanded text:
Quintianus dixit| certe+ ingenua Quintianus dixit| certe+ ingenua commemoras. Agathe dixit summa ingenuitas ista| est . in qua christi seruitus conprobatur. Quintianus dixit| quid ergo nos ingenuitatem non habemus qui seruitihe dixit ingenuitas uestra| ad tantam captiuitatem deuinit . ut non solum pec| tianus dixit quidquid furioso| ore blasphemaueris . poenae poterunt uindicare. Dic ta| men antequam ad tormenta uenias . cur deorum sancta contem| nis. Agathe dixit noli dicere deorum sed dic daemonum.| daemonia enim sunt quorum effigies in aeramento conuerti| tes quorum marmoreas et gypseas facies inauratis.| Quintianus dixit . eligae tibi unum  quodcumque uo| lueris consilium ut+ diuersus poenus inter torticios+ qua| si stulta in . aut quasi sapiens . et nobiles quod te| natura ditauit . sacrifica diis omnipotentibus·quos| uera diuinitas esse demonstrat. Beata Agathe dixit| Sit+ tales uxor tua qualis dea tua uenus fuit . et
Abbreviated transcription (Latin):
perman̾e: abiit ad quintianũ ⁊ dix
ei. facilius possunt saxa molliri.
et ferrũ in plumbi molliciem con-¬
u̾ti: qm ab intentione xp̃iana mens
ip̃ius puelle reuocetur. Ego enĩ et
filie mee sine cessatione nobis ĩui¬
cem successimus: et per diem ⁊ noc¬
tem nichil aliud gessimus. nisi ut
ageremus qualit̾ eius animũ ad
consensũ boni consilii inclinaremꝰ.
Ego enim ⁊gemmas et ornamen
ta insignia. et uestimenta auro tex
na repromisi: ego uarium ornam̃
tum domus. ego familias diuersi
sexus et etatis exhibui: s ista om̃ia
quasi terram quã pedib suis cõcul
cat pro nichilo computauit. Tunc
iratus quintianus ussit eam ad
secretarium adduci: et sedens ꝓtͥbu¬
nali hoc initium sermonis quinti¬
anus consularis arripuit. Cuius
ut omnis parentela mea testatur.
Quintianus dixit. Et si ingenua
probaris ⁊ nobilis: cur moribus te¬
seruilem persenam ostendis: Sãcta
agathes dixit. Quia ancilla xp̃i sũ
ideo me seruilem personam ostendo.

Expanded text:
es abiit ad Quinctianum, et dixit ei: Facilius possunt saxa molliri et ferrum in plumbi mollitiem verti, quam ab intentione Christiana mens istius puellae reuoc. Ego| enim et filiae meae sine cessationibus nobis inuicem suc| cessimus . et per diem et noctem nihil aliud gessimus| nisi ut ageremus qualiter eius animum ad consensum boni| consilii inclinaremus. Ego etiam et gemmas et ornamen| ta insinia et uestimenta auro textna repromisi . ego uarium ornamen| tum domus . ego familias diuersi sexus  etates exhibui.| Sed ista omnia quasi terra quam pedibus suis concul| cat . pro nihilum conputauit. Tunc iratus quintia| nus . iussit eam ad secretarium adduci . et sedens in tri| bunali . hoc inicium sermonis quintinus consularis ad| ripuit. Cuius ut omnes paren| tella mea testatur Quintianus dixit et si ingenua| probaris et nobiles . cur moribus seruilem te personam| ostendis. Sancta agathe dixit quia ancilla christi sum.| Ideo me seruilem ostendo personam.
Abbreviated transcription (Latin):
dicio in flumine int̾iit. Deniq dũ
transiret flumen per nauem. duoe
mine semetro: et non est inuentil
corpus eius usq in presentem diẽ.
Unde creuit timor et ueneratio cirea
beatam agathen: et nullus uiqmͣ
culum. circa diem natalis eius.
mons ethna eruetauit incendiume¬

Expanded text:
dicio in medio flumine interiit Denique dum dicio in medio flumine interiit Denique dum tran| siret flumen per nauem duo eqmine .  et non est inuentus corp eius usque ad praesentem| diem. Vnde creuit timor et ueneracio circa beatam| agathe et nullus umquam i circulum| circa diem natalis eius . mons ethenus eructauit| incendium
Abbreviated transcription (Latin):
tate catinentiũ nec post ea aliquis
uidit eum. nec inuẽtus est aliquis
qui dicẽt hunc se scire. Hic ergo iu¬
uenis intrauit ad ad locum ubi cõ¬
debatur corpus eius. et posuit ta¬
bnlam breuem ex marmore: in qua
scriptum erat. Mentem sanctã. spõ¬
taneam.honorem deo. et patrie libe¬
rationem. Posuit ergo hanc scrii¬
turam ut diximus intra sepulco
ad caput eius: et tam dui ibi ste¬
tit. qͣmdiu cum omni diligentia
clauderetur. Clauso igitur sepulchio
abscessit: et ut diximus non est ul¬
t̾ius uisus nec auditus in regionem.
uel in totam prouinciam siculoꝵ.
Unde suspicati sumus. quod angłs
eius fu̾it. Et hanc scripturã diuul¬
gantes qui uiderunt. omnes sicłos
sollicitos reddiderunt: et tam iudei
qͣm etiam gentiles unanimes cum¬
xp̃ianis. cõmunit̾ cepetũt uenerati
sepulchrum eius. Tunc quintianus
arripuit iter cum officio suo. ad ĩues¬
tigandas facultates eius. et ut tene¬
ret om̃s de parentela eius: qui dei iu¬

Expanded text:
tate cathenensium . nec postea| eum aliquis tate cathenensium . nec postea| eum aliquis uidit . nec inuentus est aliquis qui diceret| hunc se scire. Hic ergo uiens intrauit ad locum ubi| condebatur corpus eius . et posuit tabulam breuem ex| marmore . in qua scriptum erat mentem sanctam sponta| neum honorem dei et patriae . liberacionem . posuit ergo| hanc scripturam ut diximus intra sepulchrum ad ca| pud eius et tamdiu ibi stetit quamdiu cum omni| diligentia cludiretur. Clauso igitur sepulchro absces| sit et ut diximus. non est ulterius nec uisus . nec auditus| in regionem . uel in totam prouinciam saeculorum.| Vnde suspicati sumus quod angelus eius fuirit. Et| hanc scripturam deuulgantis . qui uiderant . omnes| saeculus sullegitus reddederunt . et tam iudei qu\a/m| etiam gentiles . una cum christianis communiter coe| perunt uenerare sepulchro eius. Tunc quintianus . ad| ripuit iter cum officio suo . ad inuistigandas facul| tatis eius . et teneret omnes . de parentella eius qui dei| iu
Abbreviated transcription (Latin):
reliquit. Scã u̾o dei ingressa iteꝵ
carcerem: expandit manus suas ad
deum in celo et dixit. Domine qui
me creasti et custodisti me ab infã-¬
cia mea et fecisti me in iuuentute
mea uirilit̾ agere: qui tulisti a me
amorem seculi. qui corpus meum
a pollutione separasti. qui fecisti
me uincere tormenta carnificis.
ferrum ignem ⁊uncula. qui mͥ
intra torquentes uirtutem patiẽtie
tribiuisti: te deprecor ut accipias spi¬
ritum meũ clñe. quia tempus est
ut me uibeas istud scłm derelinque
re:⁊ ad tuã miscd̃iam peruenire.
Hec autẽ clixit coram multis: ⁊ cũ
te uenerũt: et auferentes corpus eiꝰ.
posuerunt in sarcofago nouo. factũ
est autẽ. ut dum cũ aromatib con¬
diretur corpus. et cum nimia dili-¬
gentia collocarent eum: uenit qui-¬
dam iuuenis sericis uestib indutꝰ.
quem sequebant᷑ amplius qͣm cen-¬
tum pueri. omnes ornati ⁊ pulchei
quem unqͣm nemo uid̾at in ciui-¬

Expanded text:
reliquid. Sancta uero dei ingressa  reliquid. Sancta uero dei ingressa  carce| rem . expandit manus suas ad dominum in caelo . et dixit| domine qui me creasti . et custodisti me ab infancia mea| et fecisti me a iuuentute mea uiriliter agere| Qui tulisti a me moram saeculi qui corpus meum a pulluci| one separasti Qui fescisti me uincire tormenta carni| ficis. Ferrum igni et uincola qui mihi inter torquentes| uirtutem pacienciae tribuisti te praecor . ut accipias| spiritum meum quoniam quia tempus est ut me iubeas istum| saeculum derelinquire . et ad tuam misericordiam perue| nire Haec autem dixit coram multis cum ingte uenerunt . et auferentis corpus eius . posue| runt in sarthofago nouo. Factum est autem cum aro| matibus condiretur corpus eius . et cum nimia diligen| tia conlocarent eum. Venit quidam iuuenis siricis| uestibus indutus . quem sequebantur amplius quam| centum pueri omnes ornati . et pulchri . quem numquam| nemo uiderat in ciui
Abbreviated transcription (Latin):
Agathes dixit. Ego xp̃m confiteor la¬
biis et corde: inuocare non cesso. Qͥn¬
tianus dixit. Nunc uideo. si xp̃c tuus
curabit te. Tunc testas atutaᷤs uissit
asꝑgi. ⁊ super testas carbones uiuos
mitti: ⁊ in eisdem nudo corpore uolu¬
tari. Cumq hoc fieret subito locus in
quo sanctum corpus uolutabatur cõ-¬
motus est: et pars parietis cecielit. ⁊
oppressit consiliariũ iudicis nomine
siluanum. et amicũ eius nomine fal-¬
coniũ: quoꝵ consilio perpetrauerat
scelus. S et om̃is ciuitas catinen¬
tium. a ui terremotus exagitata est.
Deniq omnes ciues cucurrerũt ad
secretariũ iudicis. et ceperunt nimi-¬
um tumultuare. quod sanctã dei fa-¬
mulam impiis cruciatib fatigaret:
et idcirto om̃s periculum sustinerẽt.
Tunc quintianus fugiens. ex uno la¬
tere. terremotũ metuebat: ex alio it¬
autem latere selicionem ppłi formi¬
dabat. Iterum uissit eam in carc̾em
recipi: ip̃e autem ad posterulam se¬
cretarii fugiens ppłm in ianuis de¬

Expanded text:
Agathe dixit ego christum confiteor| labiis . et corde inuocare non cesso. Quintianus dixit nunc| uidibo si christus tuus curauit te. Tunc testos acutos iussit| aspargi . et sub testos carbones uiuos inmitti . et in eisdem| nudo corpore uolutare Cumque hoc fieret . subito locus in| quo sanctum corpus uolutabatur . commotus est et pars pari| etis cecidit . et oppressit consiliarium iudicis . nomine salui| num . et amicum eius nomine falconium . quorum consi| lium perpetrauerat sceleram. Sed et omnis ciuitas| cathenensium  terremotus exagitata est. Denique| omnis ciues cucurrerunt ad secretarium iudecis . et coe| perunt nimio tumultuare . quod sanctam dei famulam im| piis cruciatibus ageret Et idcirco omnes periculum sus| stinerent. Tunc quintianus fugiens . ex uno latere terre| motu metuebat . ex alio autem latere . seditionem| populi formidabat. Igitur iussit eam in carcirem reci| pi. Ipsi autem a postera secretarii fugiens . populum| in ianuis de
Abbreviated transcription (Latin):
rendo aspera: sꝑabant se mentẽ san-¬
ctam a bono proposito reuocare. Qͥb
ur̃a uenti sunt. promissiones ur̃e
pluuie sunt. terrores flumina sunt
que qͣntũius impugnant. stat fun-¬
damentũ domus mee. non tamen po¬
tĩt cadere: fundata enim est suꝑ pe¬
tram. Hec autem ditens flebat coti-¬
die et orabat: et sicut sitiens in ar-¬
ita desiderabat ad martyrii coronã
attingere. ⁊ promissa pro xp̃i nomi¬
ne supplicia sustinere. Uidens igit᷑

Expanded text:
rendo aspera . Sperabant se | mentem sanrendo aspera . Sperabant se | mentem sanctam a bono proposito reuocare. Quibu.| Verba+ uestra uenti sunt promissiones uestrae pluuiae| sunt terrores flumina sunt quae quantum uis inpin| gant stat fundamentus domus meę non poterit cadere| fundata enim est super petram. Haec autem dicens| flebat cotidie et orabat et sicut sol sitiens in arIta desiderat ad martyrii coro| nam adtingere . et promissa pro christi nomine supplicia| sustinere. Videns ig
Abbreviated transcription (Latin):
Uintianus consu¬
laris sicilie aucliẽs
sanctam opinionẽ
uirginis deo dica¬
te agathe: multi¬
pharia intentione ꝑquirebat ut ad
eam pertingeret. Per singula enim
crimina mentis sue singulorum
in se uitiorum exagitabat affectus:
am opinionem extenderet: nobilis¬
simis ortam natalib dei famulã
fecit artari:ut qui erat de genere
ignobili natus. personaret acl au¬
res uulgi. quod tantus ẽẽt ac talis
qui posset etiam spectabiliũ sibi sb̃¬
iugare personas. Ut libidinosus
autem ail aspectum uirginis pul-¬
frena laxabat: atq ut ydolatra de¬
mionum seruus feruore impietatis
sue inflãmatus. xp̃i nomen audire
non potãt. Hiis et huiusmodi ut
diximus furiis comprehensus beatã
agathen a suis fecit apparitoribz coar¬
tari: et fecit eam cuidam matrone
tradi nomine afrodisie. que habebat
nouem filias turpissimas sicut fu¬
erat mater earum. Hec autem fecit
ut per dies trignita cotidie blanli¬
rentur ei: ut mutarent animũ eius.
Et modo promittendo leta. modo ter¬

Expanded text:
uintianus consolaris siciliae . audiens sanctam| opinionem uirginis d\e/o dicate agathae| multefaria intentione perquirebat . | ut ad eam pertingeret per singulam enim| criminam mentis suae . singulorum in se| uiciorum exagitabat affectus·eam opinionem extendere| fortissimis ortam natalibus d\e/i famulam fecit arta re. Vt qui erat di genere ignotus per hoc sonaret apud| aures uulgi . quod tantus esset ac talis qui posset| etiam spectabilium sibi subiugare personas. Vt libidi| nosus autem . adspectum uirginis pulfrena laxabat . atque| idolatriam daemonum seruus feruorem inpietatis| suae inflammatus . christi nomen audire non poterat . | his et huiuscemodi ut diximus furis conpraehensus·| beatam agathem a suis fecit apparitoribus coartari.| Et fecit eam cuidam matrunae tradi . nomine afrodisię| quae habebat nouem filias turpissimas sicut fuerat| mater earum. Hoc autem fecit . ut per dies triginta coti| die blandirentur ei . ut mutarent animum eius . et modo| promittendo laeta modo ter
Abbreviated transcription (Latin):
turno silentio uenerunt. et rapuert̃
diani: et uenientes in uia que lati-¬
na nuncupatur. non longe ab urbe
roma: miliario plus minus uno.
posuerunt eum in cripta serto ydus
maias: ubi iam pridem scm epima-¬

Expanded text:
turno silentio venerunt et rapuerunt diani, et venientes in via quae Latina nuncupatur, non longe ab urbe Roma milliario plus minus uno, posuerunt eum in crypta, sexto Idus Maias, ubi jam pridem sanctum Epima
Abbreviated transcription (Latin):
ei in spetie equitis apparẽs cau¬
sam fletꝰ inquirit. Dñe inqͥt
quia nox est et mortuus iste
sepeliri nõ potest. et ille. Trade
michi hunc mortuũ et tu ascẽ¬
de post me suꝑ cquũ. Quo fc̃o
nocte illa ante solis ortũ duodecĩ
dictas ꝑagẽtes ad montẽ gau¬
dii. qͥ est dimidia leuca cirta
sct̃m ĩacobũ ꝑuenerũt. Ibĩq¬
sct̃s iacobus uiuũ et mortuum
de equo deposint iubens uiuo-
ut canonicos sct̃i iacobi ad
sepeliendũ peregrinũ ĩuitaret:
et ꝑacta ꝑegrinatione cũ inue¬
niret socios in urbe q̃ dicitur
legio eos de fracto pacto corripere t
et dice ͬ ͤ eis ex parte scti iacobi
qd̃ ꝓpter hoc eoꝵ ꝑegrinatio nõ
ualeret. et hiis dictis dispariit.
Ille autẽ rediens cũ hoc inuẽtis
sociis nũciasset: ualde mirati¬
sunt: et ab ep̃o legionis ciu̾ifa¬
tis ubi ille eos secutus fuerat
suꝑ hoc penitentiã susceperũt.

Expanded text:
ei in specie equitis apparens, causam fletus inquisivit. « Domine, inquit, quia nox est, et mortuus iste sepeliri non potest. » Tunc ille: « Trade mihi hunc mortuum, et tu ascende post me super equum. » Quo facto nocte illa ante solis ortum, XII dietas peragentes ad montem Gaudii qui est dimidia leuca citra Sanctum Jacobum pervenerunt. Ibique sanctus vivum et mortuum de equo deposuit, jubens vivo ut canonicos Sancti Jacobi ad sepeliendum peregrinum mortuum invitaret, et peracta peregrinatione cum inveniret socios in urbe quae dicitur Legio, eos de fracto pacto corriperet et diceret eis ex parte sancti Jacobi quod, propter hoc, eorum peregrinatio non valeret. Et his dictis disparuit. Ille autem rediens, cum hoc inventis sociis nusunt et ab episcopo Legionis ciuitatis ubi ille eos consecutus fuerat super hoc penitentiam susceperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lotharĩgia scc̃m iacobũ adcũtes
mutue scruandã uirtutis fidẽ
sibi inuicẽ promiserũt: unus
tamẽ inter eos fuit qui hoc eis
nõ promisit. Cũ itaq ad urbẽ
qͣ portaclusa dicit incolumes
ꝑpuenissẽt. unũ e socus ibi egro¬
tantẽ ꝓpter pactũ qd fecerãt. per¬
ille quindecĩ diete ab expeditis
quĩq diebꝰ agi possẽt. Tinc
tandẽ grauati infirmũ relique¬
rũt: ille tamẽ solus qui fidẽ nõ
ꝓmisit cũ eo remãsit ad pedes
mõtis sct̃i michaclis. Tũc dixit
infirmꝰ ut eũ si posset suꝑ illũ
montẽ ferret. Quẽ ille lĩbẽter
detulit. ⁊ dic declinate ad uesperã
infirmꝰ migrauit. Qd̃ uidẽs
uiuus ualde timuit propter
ĩminentẽ noctis caliginẽ. et
defuncti presentiã. et gentis
barbart feritatẽ. Sic ergo oĩ-¬
modis destitutꝰ ad orõnem se
ꝯtulit: et statim scłs iacobus

Expanded text:
Lotharingia, sanctum Iacobum adeuntes mutue seruitutis fidem sibi inuicem promiserunt. Vnus tamen inter eos fuit qui hoc eis non promisit. Cum itaque ad urbem que Porta Clausa dicitur incolumes peruenissent, unum ex sociis ibi egrotantem propter pactum quod fecerant illae XV dietae ab expeditis V diebus agi possent; tunc tandem gravati infirmum reliquerunt. Ille tamen solus qui fidem non promisit cum eo remansit ad pedem montis Sancti Michaelis. Tunc dixit infirmus ut eum, si posset, supra illum montem ferret. Quem ille libenter detulit, et die declinante ad vesperam infirmus migravit. Quod videns vivus valde timuit propter imminentem noctis caliginem, et defuncti poenitentiam, et gentis barbarae feritatem. Sic ergo omnino destitutus ad orationem se contulit, et statim sanctus Jacobus
Abbreviated transcription (Latin):
in secundo disserui. Et bene uiuens.
qualit̾ docũit in tertio designaui. Et
recte docens infirmitatẽ suam cotidi¬
e quanta consid̾atione cognouerit.
in quarto conclusi. Neq magnoꝑe
tempora temporib contuli s rebus
similib similia ccaptaui: Qm̃ re¬
uera non tantũ qñdo fecisset. qͣntũ¬
q fetiss sollicit̾ deflorare curaui.
In quib qͣmqm multa et uaria me¬
moratu digna: studio breuitatis
omiserim: nichil posuisse me memi¬
ni. que scriptorum ueterũ nequeãt
auctoritate defendi: exceptis illis mi¬
raculis que nr̃is temporib facta.
multis adhuc suꝑstitib uiuis uo¬
cib celebrantur. Si cui tamen alit̾
uisum fu̾it ut assolet: ad plenitu¬
dinem scrinii ur̃i recurrens. tot

Expanded text:
in secundo disserui; et bene vivens, in secundo disserui; et bene vivens, qualiter docuerit, in tertio designavi; et recte docens, infirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoverit, in quarto conclusi. Neque magnopere tempora temporibus contuli, sed rebus similibus similia coaptavi, quoniam revera non tantum quando fecisset, sed quantum fecisset, sollicitus deflorare curavi. In quibus quanquam multa et varia memoratu digna studio brevitatis omiserim, nihil memini me posuisse, quod scriptorum veterum nequeat auctoritate defendi, exceptis illis miraculis quae, nostris temporibus facta, 22 multis adhuc superstitibus, vivis vocibus celebrantur. Si cui tamen, ut assolet, visum fuerit aliter, ad plenitudinem scrinii vestri recurrens, tot
Abbreviated transcription (Latin):
qui uitam eius licet breuit̾. tamẽ
pio conatu pulcherrimo q stilo des¬
cripserant. conferre penitꝰ dubitarẽ:
idẽnidem uibendo uehement̾ hortatꝰ
es. ut romane sedis pontificẽ. eius¬
dem sedis presulis auctoritate descri¬
berem. Cui deus omp̃s probandoꝵ
seu repellendorum scriptorũ omni¬
um. spetialem dederit pculdubio po-¬
primum librum gregoriane uite
compleu̾am: qnͣdo hunc in eiusdẽ
iugiliis annua uertigine reuolutꝰ.
tua probauit parit̾ ac publicauit
auctoritas. Ergo sollicitior factus
ad cetera: pauca de multis. te intẽ¬
tore. te preceptore. te fautore. teq iu¬
dice colligens. in libris quatuor au¬
xiliante dño coartaui: et scd̃m distͥ¬
butionem eiusdem dectoris. qͣ librum
regule pastoralis quadriꝑtita ratio¬
ne distinx̾at. Ego quoq illũ qualit̾
ad culmen regiminis uenerit. in pͥ¬
mo huius oꝑis libro perhibui. Et
ad hoc rite ꝑueniens. qualit̾ uix̾it

Expanded text:
qui vitam ejus, licet breviter, tamen qui vitam ejus, licet breviter, tamen pio conatu, pulcherrimoque stylo descripserant, conferre penitus dubitarem, identidem jubendo vehementer hortatus es, ut Romanae sedis pontificem, ejusdem sedis praesulis auctoritate, describerem, cui Deus omnipotens probandorum seu repellendorum scriptorum omnium specialem dederit procul dubio poprimum librum Gregorianae Vitae compleveram, quando hunc, in ejusdem vigiliis annua vertigine revolutis, tua probavit pariter ac publicavit 21 auctoritas. Ergo sollicitior factus ad caetera, pauca de multis, te incentore, te praeceptore, te fautore, teque judice, colligens, in libris quatuor, auxiliante Domino, coarctavi; et secundum distributionem ejusdem doctoris, qua librum Regulae pastoralis quadripartita ratione distinxerat, ego quoque illum, qualiter ad culmen regiminis venerit, in primo hujus operis libro perhibui; et ad hoc rite perveniens, qualiter vixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Eatissimo ac feli¬
cissimo domno io¬
hanni sce catholice
et aplice romane et¬
clie presuli iohan¬
nes ultimus leui¬
tarum. Nuper ad ugilias beati gre¬
gorii romam pontificis anglorũ scili¬
cet gentis apli. lectione de paulino
ciuitatis nolane p̾sule consuetudina¬
liter personari te iuisus es a uenera¬
bilib ep̃is. diuino quodam instint¬
tu cõmotus requirere: cur tantus
pontifex qui multoꝵ scõꝵ uitas
texuerat. gestis ꝓpriis in propͥa dũ¬
taxat ecclesia caruiss. Presertim
cum apud saxones et apud lango¬
bardorum sibi ꝓrsus infestissimam
gentem. gestis ꝓpriis ubiq polleret.
Cumq uenerabiles ep̃i has ab utͥs¬
q gentib haberi quidem s compen¬
diosissime responderent: meam quo¬
q paruitatem consciscens preceꝑas.
ut uitam ip̃ius de scrinio scẽ sedis
apłice. tanto plenius. qͣnͣto et certi¬
us carpere studuissem. S dum
ego ꝓprie inertie conscius. me. me¬
is priorib ac per hoc sapientiorib.

Expanded text:
eatissimo ac felicissimo Domno Joanni, sanctae catholicae et apostolicae Romanae Ecclesiae praesuli, Joannes ultimus levitarum. Nuper ad vigilias beati Gregorii, Romani pontificis, Anglorum gentis apostoli, lectione de Paulino civitatis Nolanae praesule consuetudinaliter personante, visus es a venerabilibus episcopis, divino quodam instinctu commotus, requirere cur tantus pontifex, qui multorum sanctorum Vitas texuerat, gestis propriis in propria duntaxat Ecclesia caruisset; praesertim cum et apud Saxones, et apud Langobardorum sibi prorsus infensissimam gentem, gestis propriis ubique polleret. Cumque venerabiles episcopi has ab utrisque gentibus haberi quidem, sed compendiosissime, responderent, meam quoque parvitatem consciscens, praeceperas ut Vitam ipsius de scrinio sanctae sedis apostolicae, tanto plenius, quanto et certius carpere studuissem. Sed dum ego propriae inertiae conscius, me meis prioribus, ac per hoc sapientioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
charutios libros epistolarum euisdẽ
pr̃is. quod annos probatur uixisse
reuoluat. Et quia quedam illarũ
uario tempore destinate uarietatẽ
sensuum retinent: eedemq ñnulle
integre. quibdam u̾o parte aliqua di¬
minute. pro ꝑsonarum. locorũ siue tẽ¬
poꝵ. dispensatione uident᷑ finetenus
relegendo conspiciat: sic q demũ lu¬
tidam u̾itatẽ cognoscens. me aut cũ
amasiis defendat: aut cũ accusato¬
eo quod tuo iudicio placeo. cunctis
ũitatẽ tuentib me ꝑpetuo placiturũ
fore presumã. Peto igitur ut sicut
tius iussionib humilit̾ parii: sic
beati gregorii p̾cib et in hoc seculo ab
emuloꝵ iunsidiis et in futuro a pet¬
catoꝵ nexib merear misericordit̾

Expanded text:
charticios libros epistolarum ejusdem Patris, quot annos probatur vixisse, revolvat. Et quia quaedam iliarum, vario tempore destinatae, varietatem sensuum retinent, eaedemque nonnullis integrae, quibusdam vero parte aliqua diminutae, pro personarum, locorum, sive temporum dispensatione, videntur, fine tenus relegendo conspiciat; sicque demum lucidam veritatem cognoscens, me aut cum amasiis defendat, aut cum ausoeo quod tuo judicio placeo, cunctis veritatem tuentibus me perpetuo placiturum fore praesumam. Peto igitur ut sicut tuis jussionibus humiliter parui, sic beati Gregorii precibus, et in hoc saeculo ab aemulorum insidiis, et in futuro a peccatorum nexibus merear misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
celo dicitur aduenisse
N episcopatu bisunticensi. ber¬
nardus de maioria hac die scĩ
iacobi tritici mampulos cũ car¬
ro tota die uicinis ꝯtradicentib
duxit: et ad uesperam eo sic ope¬
rante. tempestiuns ignis ac ua¬
lidus e celo ueniens. carrum et
manipulos atq boues. in cine¬
rem redegit. Sed et mulieres q̃¬
dam que cum illo erant. ab aliis
superuenientib in fonte ꝓximo
deportate sunt: ut ignis calorem
euaderent. et uix euaserunt.
eiusdem uille miles. eodem die
plaustrum suum cum mampłis
tritici tota die duxit. sed ultio di¬
uina boum oculos sero extecauit.
Inter gothos etiam. in ꝓuincia
montis pessulami. iussu cuiusdã
militis mutorensis rustica quedã
apud uillam sancti damiani. die
sancti iacobi panem subcinericiũ
fecit ⁊ coxit. Quo allato ad mẽ¬
sam atq ꝯfracto coram cunctis dis¬
cumbentib sanguinolentus appa¬
ruit. Et dum magis frangeret᷑.
magis ac magis sanguinem reie¬
cit. A domino factum est iftud ⁊.c̃.

Expanded text:
elo dicitur evenisse. In episcopatu Bisuntiensi, Bernardus de Majora, hac die sancti Jacobi tritici manipulos cum carro tota die, vicinis contradicentibus, duxit, et ad vesperam, eo sic operante, tempestivus ignis ac validus e coelo veniens carrum, manipulos et boves in cinerem redegit; sed et mulieres quaedam quae cum illo erant, ab aliis supervenientibus in fonte proximo deportatae sunt, ut ignis calorem evaderent, et vix evaserunt. ejusdem villae miles, eodem die plaustrum suum cum manipulis tritici tota die duxit; sed ultio divina boum oculos excaecavit. Inter Gothos provinciae Montispessulani jussu cujusdam militis Mircoriensis rustica quaedam apud villam Sancti Damiani, die sancti Jacobi, panem subcinericium fecit et coxit; quo allato ad mensam atque confracto coram cunctis discumbentibus sanguinolentus apparuit. Et dum magis frangeretur, magis ac magis sanguinem rejecit. A Domino factum est istud, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
dampnaturi. Hii ergo introeuntes ad ar-¬
chiep̃m: quia ñ est directa in manu eoꝵ
salus. ex suscepta malicia salutationis e¬
longum p̃termittentes: cum fastu et suꝑ¬
bia eum allocuntur. Accipiunt redduntq
minas: minis adicientes responsũ. Dein¬
de probra et contumelias post se relinq̃n¬
tes: exierunt. Continuo reuertentes clau¬
strum monachorum irruperunt cum
multa armatoꝵ sequela: et ipsi armati.

Expanded text:
damnaturi. Hi ergo introeuntes ad ardamnaturi. Hi ergo introeuntes ad archiepiscopum, quia non est directa in manu eorum salus ex concepta malitia salutationis elogium praetermittentes, cum fastu et superbia alloquuntur. Accipiunt redduntque minas, minis adjicientes responsum. Denique probra et contumelias post se relinquentes exierunt, continuoque revertentes, claustrum monachorum irruperunt cum multa armatorum sequela et ipsi armati.
Abbreviated transcription (Latin):
to post modicum in mandatis ne officiũ
suum exequendo angliam ꝑagraret: rese¬
dit in sua pontifex eccłia intrepidus: ex-¬
pectans horam: qua a deo reciꝑet martyrii
coronam. Premunitus si quidem a mul¬
tis sciebat quod breuis foret eius uita. et
mors in iamus. Ibi quasi tunc iuuere
cepisset: exactum uite tempus. sp̃ualib
exertitiis reclimere satagebat. Sciensq
quod uita presens uia est et milicia. ut
esset sc̃s corꝑe et sp̃u. uitiis expeditus suc¬
cuyxit se ad cursum: uirtutib armatus
accinxit se ad pugne conflictum. Cursũ
ergo consummando cucurrit non quasi
in incertum: bene certando pugnauit. non
qͣt aerem uerberans. Proclibat iter fere om̃is
moram fecerat: et ecce quinta dñice nati¬
uitatis die. ueniunt cantuariam quatu¬
or milites. immo sathane condicti satellites.
Uiri quidẽ gn̾is preminentia conspicui. sed
enormis sceleris ausu militie głam et ste¬
matis titulum. ꝓpetua ignominia mox

Expanded text:
tis post modicum in mandatis ne officium tis post modicum in mandatis ne officium suum exsequendo Angliam peragraret, resedit in sua pontifex Ecclesia, intrepidus exspectans horam qua a Deo perciperet martyrii coronam. Praemunitus siquidem a multis sciebat quod brevis foret ejus vita et mors in januis. Ibi quasi tunc vivere coepisset, exactum vitae tempus spiritualibus exercitiis redimere satagebat. Sciensque quod vita praesens via est et militia, ut esset sanctus corpore et spiritu, vitiis expeditus, succinxit se ad cursum virtutibus armatus, accinxit ad pugnae conflictum. Cursum ergo consummando cucurrit non quasi in incertum bene certando, non quasi aerem verberans. Prodibat tunc fere ejus moram fecerat, et ecce quinta Dominicae nativitatis die veniunt Cantuariam quatuor milites, imo Satanae condicti satellites: viri quidem generis praeeminentia conspicui, sed enormis sceleris ausu militiae gloriam et stemmatis titulum perpetua ignominia mox
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ et plurium ep̃orum consilio. qũa
etiam principum supplici interuẽtu
archiep̃m recepit in gr̾am: et ad suam
redire concessit eccłiam. Incoante autẽ
anno septimo: cum iam esset uir ama¬
bilis. sp̃ualib exertitiis scĩficatus: et sep
am quantotius repedare festinabat. No¬
luit enim pater pius.cantuariensem
eccłiam diutius desolatam relinquere:
uel quam ut creditur in sp̃u uiderat
certaminis sui glam protelare: aut ali¬
bi moriendo. sedem ꝓpriam martyrii sui
honore priuare. Transito mari thomas
archipresul. et futurus martyr: in mag¬
na gr̃a. gła et honore precipue a mona-¬
chis cum sollempni processione. quasi
angłs dñi susceptus est in eccłia sua:
omnib pre gaudio illacrimantib. et
cum gr̃arum actione clamantib: bene¬
dictus qui uenit in nomine dñi. Omĩb¬
q in pacis osculo receptis: familiariter cõ¬
morans inter eos: conuersatione sua et
exhortationis uerbo om̃s edificabat. Accep¬

Expanded text:
corum et plurium episcoporum consilio, quam corum et plurium episcoporum consilio, quam etiam principum supplici interventu, archiepiscopum recepit in gratiam et ad suam redire concessit Ecclesiam. Inchoante autem anno septimo, cum jam Deo vir esset amabilis spiritualibus exercitiis sanctificatus et septiam quantocius repedare festinabat. Noluit enim pater pius Cantuariensem Ecclesiam diutius desolatam relinquere vel quam ut creditur in spiritu viderat certaminis sui gloriam protelare, aut alibi moriendo sedem propriam martyrii sui honore privare. Transito itaque mari, archipraesul et futurus martyr in magna gloria et honore praecipue a monachis cum solemni processione quasi angelus Domini susceptus est, in ecclesia sua omnibus prae gaudio illacrymantibus et cum gratiarum actione clamantibus: « Benedictus qui venit in nomine Domini. » Omnibusque in pacis osculo receptis, familiariter commorans inter eos, conversatione sua et exhortationis verbo omnes aedificabat. Accep
Abbreviated transcription (Latin):
respectum. et conuersationis merito oĩ¬
um sibi consiliabat gr̾am. Regi quidem
francorum in consiliis erat acceptissimꝰ:
principib regni et ect̃arum patrib ad¬
modum familiaris: omnib ut clignũ
erat habebatur reuerenclus. Quippe cõ¬
silium thome expetibile ut chusi: iocũ¬
da societas ut ionathe. opus zelans iu¬
sticiam ut phinees. Crescebat autem a-¬
deo in dies fama bonitatis enis. inter a¬
lienigenas innocenter conuersantis:
ut ab indigenis regni non simpliciter
suis iam fere sex annos impleuit. qui¬
b in uirum perfectum creuerat: cum
toto eo temꝑe inter ip̃m et regem an¬
glorum pax nullatenus posset reforma¬
ri: sed magis deformata uideretur. De¬
niq placuit omniũ dispositori deo.
sui thome recompensare merita: et lon¬
gos labores consummare uictoriosa-
martyrii palma. Regis ergo sententiã
mutauit in melius: et mediantibꝰ tam
dñi pape paterna exortatione regis frã¬

Expanded text:
respectum et conversationis merito omnrespectum et conversationis merito omnium sibi conciliabat gratiam. Regi quidem Francorum in consiliis erat acceptissimus, principibus regni et ecclesiarum Patribus admodum familiaris, omnibus ut dignum erat habebatur reverendus. Quippe consilium Thomae expetibile ut Chusi, jucunda societas ut Jonathae, opus zelans justitiam ut Phinees. Crescebat autem fama adeo in dies bonitatis ejus inter alienigenas innocenter conversantis, ut ab indigenis regni non simpliciter suis, jam fere sex annos explevit, quibus in virum perfectum creverat, cum toto eo tempore inter ipsum et regem Anglorum pax nullatenus posset reformari sed magis deformata videretur. Denique placuit omnium dispositori Deo sui Thomae recompensare merita et longos labores consummare victoriosa martyrii palma. Regis ergo sententiam mutavit in melius et mediantibus tam domini papae paterna exhortatione, et regis Fran
Abbreviated transcription (Latin):
cognatos et familiares exacuit: et pro¬
scͥptionem eis cum enormi crudelitate
excitauit. Iam tunc uidere erat specta-¬
culum miserabile. utriusq scilicet sexꝰ.
diu̾se etatis et conditionis. uiros ac mu-¬
tes quoq exulare: et in augmentũ dolo¬
ris et confusionis. ante pu prĩs presenti.¬
am. et lugubres et desolatos exhiberist̃s
uero presul. cum ueteranoꝵ deportationẽ
conspiceret. et paruulorum quorum ad¬
huc alimenta in maternis pendebant u¬
berib: altus ipsius animam gladius
ꝑtransunt compassionis: adeo ut ip̃am
ex toto sibi uendicaret uis doloris. Sic
ergo fit martyr ante necem: post futu¬
ro martyrio coronam adepturus du¬
plicem. Sed nec sic abstractus est uel
illectus. Nam perfectus in caritate. ab¬
duci blandiciis. seduci fallaciis. frangi
nescunit adu̾sis. Concuti potuit palmes
uinee celestis: s ñ auelli. Perseuerabat
itaq paratior ad temptationes: presto¬
lans in pacientia diuine ꝓpitiationis

Expanded text:
cognatos et familiares sancti pontificis exacuit et procognatos et familiares sancti pontificis exacuit et proscriptionem eis cum enormi crudelitate excitavit. Jam tunc videre erat spectaculum miserabile utriusque scilicet sexus, diversae aetatis et conditionis, viros ac mutes quoque exsulare et in augmentum doloris et confusionis ante pii patris praesentiam lugubres et desolatos exhiberi. Sanctus vero praesul cum veteranorum deportationem conspiceret et parvulorum, quorum adhuc alimenta in maternis pendebant uberibus, altius ipsius animam gladius pertransivit compassionis, adeo ut ipsam ex toto sibi vindicaret vis doloris. Sic ergo fit martyr ante necem, post futuro martyrio coronam adepturus duplicem. Sed nec sic abstractus est vel illectus. Nam perfectus in charitate abduci blanditiis, seduci fallaciis, frangi nescivit adversis. Concuti potuit palmes vineae coelestis sed non avelli. Perseverabat itaque paratior ad tentationes, praestolans in patientia divinae propitiationis
Abbreviated transcription (Latin):
quedam sicut et ante ꝓposuit. tum de sa¬
lute auime sue. tum de oppressionib ecc̃e
quam regendam susceperat: diligenter
exposuit. Ad cum pater et pastor uni¬
u̾salis aduentus coep̃i sui causam ex in¬
tegro cognouisset:de tanta et tali colũp¬
na in domo dei erecta gr̃as egit. Exulta¬
bat quoq uberius. quod lucerna tã mi-¬
rifice ardens et lucens inuenta sit: ad
occiduas mundi tenebras illuminãdas.
Suscepit eo tempore xp̃ianissimus rex
francorum ludouicus uenerabilẽ archi¬
ep̾m in magnam gr̃am: et postulante
papa ei cum siuis in omni liberalitate
necessaria ministrabat. Iam enim red¬
ditus dm̃ cantuariensis. ussi sunt con¬
fiscari. Exulans ergo beatus thomas:
in sũma humilitate pristine głe sue
si qua surrexerat expiauit suꝑbiam et
om̃s animi motus redegit in honestatẽ
et scl̃i contemptum. Hiis atq aliis uir-¬
tutũ odorib exacerbatus iniquus exac-¬
tor cliabolus. furorem suum in parentes

Expanded text:
quaedam sicut et ante proposuit, tum de saquaedam sicut et ante proposuit, tum de salute animae suae, tum de oppressionibus Ecclesiae quam regendam susceperat, diligenter exposuit. At cum pater et pastor universalis adventus coepiscopi sui causam ex integro cognovisset, de tanta et tali columna in domo Dei erecta gratias egit. Exsultabat quoque uberius, quod lucerna tam mirifice ardens et lucens inventa sit, ad occiduas mundi tenebras illuminandas. Suscepit eo tempore christianissimus rex Francorum Ludovicus venerabilem archiepiscopum in magnam gratiam, et postulante papa, ei cum suis in omni liberalitate necessaria ministrabat. Jam enim reditus domini Cantuariensis jussi sunt confiscari. Exsulans ergo beatissimus Thomas in summa humilitate pristinae gloriae suae in qua irrepserat expiavit superbiam, et omnes animi motus redegit in honestatem et saeculi contemptum. His atque aliis virtutum odoribus exacerbatus iniquus exactor diabolus furorem suum in parentes,
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate firmari: et scripti ꝑtinaci
exegit instancia. In quo adeo nualuit:
mento uerbotenus et inuitus. petitionẽ
regis fieri annueret. Sed resumpto post
modicum sp̃u. et post casum fortior: cõ¬
suetudines illas illicite concessas. contͣ
libertatem eccłie confirmare constanter
negauit. Huius modi incrementis ira¬
rum et discordie uirus adeo grassabat᷑.
ut accitum ad aliucd concilium om̃s
fere calumpniis et accusationib in-¬
surgerent in pontificem: et probrosis
insultationib impeterent. Cumq iux ĩ¬
ueniretur qui ei loqueretur uel facet bo¬
num. sed omnia cederent in contrariũ.
et mora certum traheret ꝑicłm: fc̃a ap¬
pellatione iniquitati cessit. clam. pau¬
cisq comitatus recessit: mare adiit. tͣns¬
fretauit. Ibat autem ꝑ uiam suam gau¬
dens et exultans: quia clignus habitus
est pro iusticia a concilio contumeliam
simum papam alexandrum qui ea tem¬
pestate in frantiam uenerat. negotia

Expanded text:
auctoritate firmari et scriptis pertinaci auctoritate firmari et scriptis pertinaci exegit instantia. In quo adeo invaluit ito sacramento verbo tenus et invitus petitionem regis fieri annueret. Sed resumpto post modicum spiritu, et post casum fortior, consuetudines illas illicite concessas contra libertatem Ecclesiae confirmare constanter negavit. Hujusmodi incrementis irarum et discordiae virus adeo grassabatur, ut accitum ad illud concilium omnes fere calumniis et accusationibus insurgerent in pontificem et probrosis insultationibus impeterent. Cumque vix inveniretur qui ei loqueretur vel faceret bonum, sed omnia cederent in contrarium et mora certum traheret periculum, facta appellatione iniquitati cessit clamque paucis comitatus recessit, mare adiit, transfretavit. Ibat autem per viam suam gaudens et exsultans; quia dignus habitus est pro justitia a concilio contumeliam simo papa Alexandro qui ea tempestate in Franciam venerat, negotiosa
Abbreviated transcription (Latin):
tenus puis dñs qui pauꝑem facit et di¬
tat. humiliat et subleuat: seruum su¬
ũ cumulare diuitiis. ampliare hono¬
rib uoluit: de cetero aduersis tempta¬
re disposuit. Temptando an se diligeret
ꝓbauit certius: sel gr̃a donauit uberie.
fecit enim cum temptatione ꝓuentum:
ut posset sustinere. Considerans itaq ho-¬
stis liuidus nouum pontificem. nouũ
hominem tam multiplici uirtutum
gr̃a uernare: machinatus est tempta-¬
tionis uredinem ĩmittere: quo iam ex¬
care. Net mora qui separat hominẽ a deo
suo. amicum a ꝓximo: in exorabiles dis¬
corclias inter regem et archiep̃m semi¬
nauit. Orta interim ꝓcurantib uri di
ĩmo dei adu̾sariis questione. suꝑ consue¬
tuclinib regni et iure ecc̾astico et super
hiis contentione dutius ꝓtrata: ꝓpo¬
suit rex accito consilio sccłm a sentati-¬
onem precerum auitas regni onsuetu¬
clines et eas archiep̃i et suffraganeoꝵ

Expanded text:
tenus pius Dominus qui pauperem facit et ditenus pius Dominus qui pauperem facit et ditat, humiliat et sublevat, servum suum cumulare divitiis et ampliare honoribus voluit, de caetero adversis tentare disposuit. Tentando an se diligeret probavit certius, sed gratiam donavit uberius. Fecit enim cum tentatione proventum ut posset sustinere. Considerans itaque lividus hostis novum pontificem, novum hominem, tam multiplici virtutum gratia vernare, machinatus est tentationis uredinem immittere, quo jam excare. Nec mora: qui separat hominem a Domino suo, amicum a proximo, inexorabiles discordias inter regem et archiepiscopum seminavit. Orta interim procurantibus viri Dei imo Dei adversariis quaestione super consuetudinibus regni et jure ecclesiastico, et super his contentione diutius protracta, proposuit rex, accito concilio, secundum assentationem procerum avitas regni consuetudines, et eas archiepiscopi et suffraganeorum
Abbreviated transcription (Latin):
flueret: et sic in altaris uersabatur offi
cio. ac si presentialiter in carne geri clm̃¬
quod miscłia mitiget iudiciũ. et pie¬
tas uite que nunc est et future. habeat
ꝓmissionem: adeo pia suꝑ afflictos et
pauperes gestabat miscł̃ie iuscera: ut
egentes in elemosine benedictionibz pre¬
uenire sollicitus esset.Abiectiores eoꝵ
quos religionis efferebat opinio. no¬
tos et familiares habebat: et ut ab eis
esurire et si tire iusticiam disceret: se¬
cretiori eoꝵ colloquio crebrius fruebatur
Erga tales xp̃i seruos et milites. elegit
uir misericors in ueste ciboqz liberalis es¬
se et largus: qui sibi in utroq decreuit
esse moderatus et parcus. Quicl enum
negaret xp̃o: ꝓprium sanguinem fusu¬
rus pro xp̃o: Qui poscenti debebat palli.¬
um uel tunicam: suꝑerogare studuit et
carnem ꝓpriam. Sciebat enim carnis
ꝓprie nũquam fore proligum : alicuius
rei temꝑalis constaret esse auarũ. Hac¬

Expanded text:
flueret flueret cio, ac si praesentialiter in carne geri cernia mitiget judicium, et pietas vitae quae nunc est et futurae habeat permissionem, adeo super afflictos et pauperes gestabat misericordiae viscera, ut egentes in eleemosynae benedictionibus praevenire solitus esset. Abjectiores eorum, quos religionis efferebat opinio, notos et familiares habebat, et ut ab iis esurire et sitire justitiam disceret, scretiori eorum colloquio crebrius fruebatur. Erga tales Christi servos et milites elegit vir misericors in veste ciboque liberalis esse et largus, qui sibi in utroque decrevit esse moderatus et parcus. Quid enim negaret Christo, proprium sanguinem fusurus pro Christo? Quoniam poscenti debebat pallium vel tunicam, supererogare studuit et carnem propriam. Sciebat enim carnis propriae nunquam fore prodigum, quem alicujus rei temporalis constaret esse avarum. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑat in corde: imitari quoq eum stu¬
duit in ueste penitentie. Reiecta nãq
syndone. qua hactenus clum mollia re¬
gum blandirentur uti consueuerat:
cilitio asꝑrimo suꝑ nudum uestiebat᷑.
Acllidit etiam femoralia cilicina: ut ar¬
tius carnem mortificaret. et sp̃m uiuifi¬
caret. hec autem sicut et alia spũalis u¬
te exercitia suꝑcluctis aliis uestib pauciᷤ
ad moclum consciis ocłis. et noticie homi¬
nũ eximebat: quia non ab homine. sed
a deo glam querebat. Iam tunc uir uir-¬
tutis. iustificationes dei ingrediens. es¬
se cepit in abstinentia amplior. ugiliis
in predicatione. Cõmissum sibi a deo pa¬
storale officium cum tanta diligentia
exequebatur: ut cleri uel eccłie iura nul¬
latenus ꝑmitteret mutilari. Tantam
autem compunctionis gr̃am habere cõ¬
sueuit. int̾ oronum secreta. uel missa¬
rum sollempnia: ut quasi eruditis ad
fletum oculis. ipse totus in lacrimis ef¬

Expanded text:
ceperat in corde, parificari ei quoque stuceperat in corde, parificari ei quoque studuit in veste poenitentiae. Rejecta namque sindone qua hactenus dum mollia regum blandirentur uti consueverat, cilicio asperrimo super nudum vestiebatur. Addidit etiam femoralia cilicina, ut arctius carnem mortificaret, et spiritum vivificaret. Haec autem sicut et alia spiritualis vitae exercitia superductis aliis vestibus, paucis admodum consciis, et oculis et notitiae hominum eximebat, quia non ab homine sed a Deo gloriam quaerebat. Jam tunc vir illustris justificationes Dei ingrediens esse coepit in abstinentia amplior, in vigiliis ne sollicitior. Commissum sibi a Deo pastorale officium cuncta diligentia exsequebatur, ut cleri vel Ecclesiae jura nullatenus permitteret mutilari. Tantam autem compunctionis gratiam habere consuevit inter orationum secreta vel missarum solemnia, ut eruditis ad fletum oculis ipse totus in lacrymis ef
Abbreviated transcription (Latin):
mas cantuariensis eccłie archicliacomis.
in archiep̃m primatem totius anglie
in nomine sc̃e trinitatis sollempniter
eligitur: et post modicum consecratur.
Eiat autem pus mentib spes frrma ⁊
fiducia in dño: quod idem consecratus
utriusq hominis habitu mnutato. mo¬
rib melioratus presideret. Probatissi¬
mũ si quidem tenebatur sedem illam.
sedem scõrum esse: sc̃m reciꝑe aut sace̾
uel citius et facile icugnum abicere.
Qued et in beato thona misericorditer
impletum est. Promotus ergo electus
dei pontifex. sacreq unctionis scĩficati-¬
one delibutus: e uestigio rem sacram̃ti
est adeptus: et multiplit scĩ sp̃c gratia
repletus. Ambulaus enim in nouitate
uite nouus homo: mutatus est in uirũ
alterum: cuius omnia in melius sunt¬
conuersa. In tanta autem gr̃a sacra¬
uit presulatus sui primortlia: ut in¬
clutus sed clanculo monachi scemate:
monachi adimpleret opus. et meri¬
tum. Et qui exemplo baptiste cum
constantia zelum iusticie perfecte cõ¬

Expanded text:
mas Cantuariensis Ecclesiae archidiaconus in iscopum et primatem totius Angliae in nomine sanctae Trinitatis solemniter eligitur, et post modicum consecratur. Erat autem piis mentibus spes firma et fiducia in Domino, quod idem consecratus, utriusque hominis habitu mutato, moribus melioratus praesideret. Probatissimum siquidem tenebatur, sedem illam sedem sanctorum esse, sanctum recipere aut facere, vel citius et facile indignum abjicere. Quod et in beato Thoma misericorditer impletum est. Promotus ergo electus Dei pontifex, sacraeque unctionis sanctificatione delibutus, e vestigio rem sacramenti est adeptus, et multiplici Spiritus sancti gratia repletus. Ambulans enim in novitate vitae novus homo mutatus est in virum alterum, cujus omnia in melius conversa sunt. In tanta autem gratia sacravit praesulatus sui primordia, ut indutus sed clanculo monachili schemate, monachi adimpleret opus et meritum. Et qui exemplo Baptistae cum constantia zelum justitiae perfecte con
Abbreviated transcription (Latin):
natus ex urgine. ut nos renasceremꝰ
ex ecclesie uirginis utero. temptatus
est. ut nos a temptatione liberaret.
tentus. ut nos climitteremur. ligat᷑.
ut nos a nodo malelictionis absolue¬
remur. Illusus est: ut nos ab illusio
redimeret. Humiliatus est: ut nos
exaltaret. Captus est.ut nos a capti¬
uitate demonum auferret. Spoliatꝰ
est: lit nuditas primi homini ꝑ quam
mors ingressa est tegeretur. Spinis¬
s
bis maledictionis auferret. Felle ciba¬
tus est et aceto potatus: ut faceret in t̾¬
ra lacte et melle manante intrare. Po¬
stremo in altari crucis sacrificatus ẽ:
ut tocuis mundi peccata deleret. Hic
defecit argumentum diaboli. qui uitu¬
lum contra uitulum et hirtum contͣ
hircum faceret: agnum contra agnum
imꝑium. Sepultus est: ut sepul tu¬
ras scõrum benediceret. Resurrexit.
ut mortus uitam redeeret. Ascendit ĩ
celos. ut homini non solum paraclisum
quem amiserat restitueret: uerũ etiam
celoꝵ ianuas aꝑiret. Sed et nunc ad dex¬

Expanded text:
t ex Virgine, ut nos nasceremur ex Ecclesiae virginis utero: tentatus est, ut a tentatione liberaret; tentus, ut dimitteremur; ligatus, ut nos a nodo maledictionis absolveremur: illusus est, ut nos ab illusionredimeret: humiliatus est, ut nos exaltaret: captus est, ut nos a captivitate daemonum auferret: spoliatus est, ut nuditas primi hominis, mors ingressa est, tegeretur; spinis mae maledictionis a nobis auferret; felle cibatus et aceto potatus, ut nos in terram lacte et melle manantem introduceret; postremo in altari crucis sacrificatus, ut totius mundi peccata deleret. Hic defecit argumentum diaboli: qui vitulum contra vitulum et hircum contra hircum fecerat, agnum contra agnum ivaret; sepultus est, ut sepulturas sanctorum benediceret; resurrexit, ut mortuis vitam redderet; ascendit in coelos, ut homini non solum paradisum, quem amiserat, restitueret, verum etiam coelorum januas aperiret. Sedet nunc ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
ergo sicut mortem non inueniunt nisi
qui nati fuerint ex carne ade et sangui¬
ne. ita uitam non inueniunt nisi qui
renati fuerint ex aqua et sp̃u scõ: et car¬
nem xp̃i et sanguinem sue carni et san¬
guni sociauerunt. Qui uicit diabolum
paraclisum restituit: et uite et̾ne ianuaᷤ

Expanded text:
Et sicut mortem non inveniunt nisi qui nati sunt ex carne Adae, ita vitam non inveniunt nisi qui renati fuerunt ex aqua et Spiritu sancto, et carnem Christi et sanguinem suae carni et sanguini sociaverunt, qui vicit diabolum, paradisum reddidit, et vitae aeternae januam
Abbreviated transcription (Latin):
romane pontifici contulit: ut in toto
orbe romano sacerdotes ita hunc habeant
ut quocumq loco fuerit fabricata ecc̃a.
consecrationis sue hanc uirtutem obtine¬
at. ut quicumq reus ad eam confugerit.
iu dicis ꝑiculo qui in presenti fuerit defen¬

Expanded text:
ecclesie pontifici contulit, ut in toto orbe Romano sacerdotes ita hunc caput habeant n quocunque loco fuerit fabricata ecclesia, consecrationis hanc virtutem obtineat: ut quicunque reus in eam fugerit, judicis periculo, qui in praesenti fuerit, defen