comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oinẽ gerunt. Si uero pareutes abent.
rel cor legitans parutib denta
Ita tñ ut eoꝵ stipendiũ qĩpeniten¬
tiam dati fuerint. sufficient̃ debeat
ꝓcurari. Siqs uero erfamilia eccłastica.
sacerdotes uł leuite uł monachi. uel
clerici. uł ꝗlibet alii lapsi fuerint.
darieos ĩpenitenciã uolumꝰ: sed reseoꝵ
eccłastico uiri ñ subtͣhi. Ad usũ tam̃
suũ accipiant. unde ad penitenciam
subsistant. Nesi nudent᷑ locis inquib
dati fuerint. onerosi sint. Si qui pa¬
rentes ĩpossessione habent. ipsis res
eoꝵ tradendesunt: ut in ipsis resurri
eccłe cõseruent᷑. Ante tͥenniũ subdi¬
acones om̃iũ eccłaꝵ sicilie ꝓhibiti
suerant: ut more romane eccłe suis¬

Expanded text:
 gerunt. Si vero parentes habent, res eorum legitimis parentibus dentur, ita tamen ut eorum stipendium, qui in poenitentiam dati fuerint, sufficienter debeat procurari. Si qui vero ex familia ecclesiastica sacerdotes, vel levitae, vel monachi, vel clerici, vel quilibet alii lapsi fuerint, dari eos in poenitentiam volumus, sed res eorum ecclesiastico juri non subtrahi. Ad usum tamen suum accipiant, unde ad poenitendum subsistant, ne si nudentur, locis, in quibus dati fuerint, onerosi sint. Si qui parentes in possessione habent, ipsis res eorum tradendae sunt, ut in ipsis juri Ecclesiae conserventur. Ante triennium subdiaconi omnium Ecclesiarum Siciliae prohibiti fuerant ut more Romanae Eccles
Abbreviated transcription (Latin):
mansionẽ reciperet. ꝗ tantis mun¬
dialib diuitiis redundaret. Cũ
uero gregorianas diuitias sue
paupertati die noctuq suspiran¬
do cõferret: Alia nocte ꝗescens.
audit sibi dñm insominis di¬
centẽ. Quando chuitẽ ñ possessio
fac̃. s cupido ͭ. Cur audes pauꝑtatẽ
tuã. gregorii diuitiis comparare.
R magis illã cattã quã abes. coti¬
die palpando nulliq cõferendo.
diligere cõprobaris. qͣm ille qui
tantas diuitias ñ amando sed
cõtẽpnendo. cunctis. liberalit̃
largiendo disꝑgit: Ita solitarius
Increpatus dõ gr̃as retulit: ce. qui
meritũ suũ decreuisse putauerat.
si gregorio cõferet᷑: orare uehem̃tꝰ
cepit. ut cũ eo mansionẽ qͣndoq
ꝑcipere mereret᷑. Sed istiꝰ iã scdĩ

Expanded text:
mansionem reciperet qui tantis munmansionem reciperet qui tantis mundialibus divitiis redundaret. Cum vero Gregorianas divitias suae paupertati die noctuque suspirando conferret, alia nocte quiescens, audivit sibi Dominum in somnis dicentem: « Quando divitem non possessioat, sed cupido, cur audes paupertatem tuam Gregorii divitiis comparare, qui magis illam gattam quam habes, quotidie palpando, nullique conferendo, diligere comprobaris, quam ille qui tantas divitias non amando, sed contemnendo, cunctisque liberaliter largiendo, dispergit? » Ita Solitarius increpatus Deo gratias retulit; et qui meritum suum decrevisse putaverat, si Gregorio conferretur, orare vehementius coepit ut cum eo mansionem quandoque percipere mereretur. Sed istius jam secundi
Abbreviated transcription (Latin):
frum̃ta transmite: erceptis dũta¬
xat frum̃tis. q̃ nc̃ mense sept̃ebrio.
uł octubrio. iuxta cõsuetudinẽ tͣns¬
mitti p̃stolam᷑. Ita gͦ tua experien¬
tia faciat: ut sine alicuius uexatiõe
ut nisi auxiliante dõ desicilia fru¬
m̃ta cõgregent᷑. fames uehement̃
immineat.
uius liberalitatis multitu¬
dinẽ. ꝗdam heremitaꝵ uir magnȩ
uirtutis. ꝗnichil in mundo possi¬
debat p̃ter unã musipulã. qm blan¬
diens crebro quasi cohabitatͥ cem
in suis gremiis refouebat. cogno¬
scens. oras se fert᷑ ad chñm: ut sibi
ostendere dignaret᷑. qͣm future
remunerationis mansionẽ sꝑare
trouises an pry illius anore
scłm deserens. nil exeiꝰ diuitiis
possideret. Cũq nocte quadam
dormiret. cognoscit sibi reuelarũ
fuisse: ut cũ gregorio romano
pontifice mansionẽ sibi p̃paran¬
dã sperare debuisset. At ille for¬
titer ingeme̾scens. parũ sibi pro¬
fuisse uoluntariã rerũ ĩ opiã. tantaq
sue remotionis ie unia: si cũeo

Expanded text:
transmitte, exceptis duntaxat frumentis quae nunc mense Septembrio vel Octobrio juxta consuetudinem transmitti praestolamur. Ita ergo tua experientia faciat, ut sine alicujus vexatione ut, nisi, auxiliante Deo, de Sicilia frumenta congregentur, 78 fames vehementer immineat. » 60. Hujus liberalitatis multitudinem quidam eremitarum, vir magnae virtutis, qui nihil in mundo possidebat praeter unam gattam, quam, blandiens crebro, quasi cohabitatricem in suis gremiis refovebat, cognoscens, orasse fertur ad Dominum ut sibi ostendere dignaretur quam futurae remunerationis mansionem sperare debuisset, qui pro illius amore saeculum deserens, nil ex ejus divitiis possideret. Cumque nocte quadam dormiret, cognoscit sibi revelatum fuisse ut cum Gregorio Romano pontifice mansionem sibi praeparandam sperare debuisset. At ille fortiter ingemiscens parum sibi profuisse voluntariam rerum inopiam, tantaque suae remotionis jejunia putabat, si cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
re stucdeat: nullo mͦ p̃tmittã. Ait
enĩ ĩalia epła eicdẽ petro subdiacono:
ĩter cẽta. Quinqͣginta auri libris. noua
fum̃ta abertraneis compara: & insi¬
cilia ĩ locis inꝗb ñpereant repone:
Ut m̃se februario illuc naues qnͣtas
possumꝰ dirigamꝰ: ut eadẽ ad nos fru¬
m̃ta deferant᷑. Sed & nos tͣnsmitt̾e

Expanded text:
re studebat, nullo modo praetermittam. Ait enim in alia epistola eidem Petro subdiacono inter caetera: « Quinquaginta auri libris nova frumenta ab extraneis comparata, et in Sicilia in locis in quibus non pereant repone, ut mense Februario illuc naves quantas possumus dirigamus, ut eadem ad nos frumenta deferantur. Sed et s
Abbreviated transcription (Latin):
& lacͥmis eiꝰ attestantib uerũ ẽe credimꝰ.¬
ꝓdebito nullatenꝰ teneat᷑.: sires defuerĩt
que possint eidẽ debito addici. Credi¬
tores gͦ suos ut asserit: ad octoginta solido
cõsentire possibile ẽ. Sed ꝗa multũẽ.
ut nil abente homine. octoginta so¬
lidos petant: Seraginta tibi soliclos
ꝑ notariũ tuũ transmisimꝰ. ut tucũ
cisdẽ creditorib subtilit̃ loquaris. et
rationẽ redlas. qa filiũ ciꝰ quẽ tenere
dicunt᷑. scđm legẽ tenere ñ possunt.
Et si potest fieris aliꝗd minus qͣm nos
oedimꝰ condescendant: & quicꝗd er eisdẽ
seraginta solidis remanserit. ip̃i trade:
ut cũ filio suo ex inde uiuere ualeat.
libere post modũ laborare. Hoc tam̃ sol¬
lerter age: ut acceptis solidis ei plena¬
riã munitionẽ scͥpto deficͥiant. Itẽ gre¬
huiꝰ p̃mat angustia. ĩ cognitũ ñ habemꝰ.
Sed ꝗa ĩsũma tͥbulatione positis. sola ÷
cõsolatio m̃ĩa creatoris. ĩ eũ spem ur̃ĩ¬

Expanded text:
et lacrymis ejus attestantibus verum esse credidimpro debito nullatenus teneatur, si res defuerint quae possint eidem debito addici. Creditores consentire possibile est. Sed quia multum est ut a nil habente homine octoginta solidos petant, sexaginta tibi solidos per notarium tuum transmisimus, ut tu cum eisdem creditoribus subtiliter loquaris et rationem reddas, quia filium ejus quem tenere dicuntur, secundum leges tenere non possunt. Et si potest fieri, ad aliquid minus quam nos dedimus condescendant; et quidquid de eisdem sexaginta solidis remanserit, ipsi trade, ut cum filio suo exinde vivere valeat. libere postmodum laborare; hoc tamen solerter age, ut, acceptis solidis, ei plenarium munitionem scripto conficiant. » Item Grehujus premat angustia, incognitum non habemus. Sed quia in summa tribulatione positis sola est consolatio misericordia Creatoris, in eum spem vestr
Abbreviated transcription (Latin):
Quo mixacło tã legati cõfusi quã om̃s
ꝗaderant tremefacti: Iussu gregorii
cũ eo t̃re ꝓstratisunt. Nec ante ab
oratione cessauerunt: quã cuncta fo¬
uerertur.
uiclam p̃terea cdiuitũ roma¬
noꝵ: relicta coniuge. fuerat
apontifice cõmunione pͥuatus.
Quod ille molestissime ferens .&. auc¬
toritatẽ tanti pontificis euacuare
ñ p̃ualens: magoꝵ fuffragia requi¬
siuit. Quimagnis munerib ꝑsuasi.
posse se suis carminib agere. ut in¬
misso demone tã dui caballus pon¬
tificis ueraret᷑. quousq cũ sessore suo
periclitaret᷑. fiducialit̾ ꝓmiserunt.
Hac incestus iucdex pollicitatione le¬
tatus. magos iurta uiã qua pontifex
ad stationẽ ꝓfecturus erat. Inabdito
stare p̃cepit: ut uidere. : tͣnseuntes.
ñ uideri a transeuntib potuissent.
Cũq magi explanetarũ mappulaꝵq
ꝓcessionib magnũ pontificẽ cogno¬
uissent. in misso demͦ nio tã fortiter

Expanded text:
Quo miraculo tam legati confusi, quam omnes Quo miraculo tam legati confusi, quam omnes qui aderant tremefacti, jussu Gregorii cum eo terrae prostrati sunt, nec ante ab oratione cessaverunt, quam cuncta bderentur. Quidam praeterea divitum Romanorum, relicta conjuge, fuerat a Romano pontifice communione privatus. Quod ille molestissime ferens, et auctoritatem tanti pontificis evacuare non praevalens, magorum suffragia requisivit. Qui, magnis muneribus persuasi, posse se suis carminibus agere ut, immisso daemone, tandiu caballus pontificis vexaretur quousque cum sessore suo periclitaretur, fiducialiter promiserunt. Hac incestus judex pollicitatione laetatus, magos juxta viam qua pontifex ad stationem profecturus erat in edito stare permisit, ut videre transeuntes, non videri a transeuntibus possent. Cumque magi ex planetatorum mappulatorumque processionibus magnum pontificem cognovissent, immisso daemone, tam fortiter
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ uiaticũ cõfecisse murmurare
ceperunt: sinescrant utrũ scoꝵ ossa.
an magis carnes aromano pontifice
suscepissent. Itaq cõmuni consilio.
remoto pontificali signacło. reseratisq
piridib particłas pͣndei reppererunt.
Mox adurbis menia cũ furore nunio
reuertentes: ꝑ archĩctiaconẽ gregorio¬
se delusos fuisse. ut ꝓreliquuis uilẽ
pannũ susciperent. flebilit̃ q̃rebant᷑⁊
Dicentes cños suos pulcherrimis pal¬
liis abundare: ac ꝑhoc romanoꝵ uilib
pͣndeis ñegere. forte tc̃ gregorius
missaꝵ sollẽpnia celebrabat. Quibus
expletis: abeisdem legatis prandea
corã cunctis recipiens. suꝑ altare con¬
posuit᷑ seq cũ om̃ib mnorationẽ dedit:
demore transmissũ ẽ. ꝓreliquiis mar¬
tirũ uenerari deberet. qͣntocius
indicaret. Deinde aboratione sur¬
gens. incredulos legatos ꝓpius stare
p̃cepit: cultellũ petrit᷑. more sc̃issimi
punctionib sanguis ꝓtinus emanauit.

Expanded text:
tantum viaticum confecisse murmurare tantum viaticum confecisse murmurare coeperunt, si nesciant utrum sanctorum ossa an magis carnes a Romano pontifice suscepissent. Itaque communi consilio, remoto pontificali signaculo, reseratisque pyxidibus, particulas brandei repererunt. Mox ad urbis moenia cum furore nimio revertentes, per archidiaconum a Gregorio delusos fuisse, ut pro reliquiis vilem pannum susciperent, flebiliter querebantur, dicentes dominos suos pulcherrimis palliis abundare, ac per hoc Romanorum vilibus brandeis non egere. Forte tunc Gregorius missarum solemnia celebrabat. Quibus expletis, ab eisdem legatis brandeum coram cunctis recipiens, super altare composuit, seque cum omnibus in orationem dedit, de more transmissum est pro reliquiis martyrum venerari deberet quantocius indicaret. Deinde ab oratione surgens, incredulos legatos propius astare praecepit. Cultellum petiit, more sanctissimi punctionibus sanguis protinus emanavit.
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ inꝗens quẽ ꝓpͥiis manibus
me fecisse cognouerã. ti corpꝰ dñicũ
ꝑhibebas. Tc̃ gregorius ꝓ ĩcreluli¬
tate mulieris cũ tota plebe se ĩorati¬
onẽ ꝓstrauit: & post paululũ sur¬
gens. particulã panis qͣm suꝑ altare
posuerat. carnẽ factã repperit. Qmͣ
corã cunctis ĩcredulȩ matͦne demon¬
strans. ad credulitatis grãm tã illã
reuocare potuit: qmͣ totũ popłm
ẽfirmare curauit. Rursus itaq ne
orationẽ cũ eisdẽ ꝓstratꝰ. carnis fru¬
strũ ĩpanis pͥmordia reformauit.
lio qͦq tẽpore:. uir
dei gregorius miracłm pene
huic simile ꝑpetͣuit. Nã petñtib qͥ¬
bꝰdã occiñtalib ꝑ legatos. ĩ singłis
pixidib sub nominib petitoꝵ
martẏꝵ. pͣndeũ solito more c̃clu¬
dens: de suꝑ sigillans legatis largi¬
tus ẽ. Illi susceptas relias uen̾atiõe
congria deterentel. postaͥm quecda
itineris miliaria c̃sũpserũt. stulte se

Expanded text:
panem, inquiens, quem propriis manibus panem, inquiens, quem propriis manibus me fecisse cognoveram, tu corpus dominicum perhibebas. Tunc Gregorius, pro incredulitate mulieris, cum tota plebe se in orationem prostravit; et post paululum surgens, particulam panis quam super altare posuerat, carnem factam reperit: quam coram cunctis incredulae matronae demonstrans, ad credulitatis gratiam tam illam revocare potuit, quam totum populum confirmare curavit. Rursus itaque in orationem cum eisdem prostratus, carnis frustum in panis primordia reformavit. 42. Alio quoque tempore vir Dei Gregorius, miraculum pene huic simile perpetravit. Nam cum, dam occidentalibus per legatos, 59 in singulis pyxidibns sub nominibus petitorum martyrum brandeum solito more concludens, desuper sigillasset, legatis largitus est. Illi susceptas reliquias veneratione congrua deferentes, postquam quaedam itineris milliaria consumpserunt, stulte se
Abbreviated transcription (Latin):
õs ꝑdilectionẽ tuã ingentẽ quam
elig̾e uoluit: magna miracła ostñdit.
Unde necesse ẽ ut de eodem dono ce¬
lesti & tũdo gaudeas: & gauidñdo
ꝑtimescas. Gaudeas uidelicet: quia
angloꝵ anime ꝑert̾riora miracła.
ne ĩter signa que fiunt. infirmus
animus. in sui p̃sũptione se eleuet:
per easdẽ angloꝵ eccłas uulgo
legunt᷑. omittenda ñ arbitror. N le
studiosi lectoris animus aut defrai¬
das se ꝑuicacĩt. aut negligenter
p̃t̾isse me cogitatione cõgrua suspi¬
cetur. Matrona quecłã beato gre¬
gorio ꝑstaciones publicas missarũ
lolcpnia celebranti: solita oblati¬
ones optulerat. Cui post mysteria
Lasciua subrisit. Ille continuo
dexterã ab eius ore conuertens: par¬
tẽ illã chñici corporis suꝑ altare de¬
posuit. Expletis uero missaꝵ sollẽp¬
niis. matronã corã popło inquisi¬
uit: quã obrẽ corpꝰ dnĩcũ. susceptura.
ridere p̃sũpserit. Atilla dui nu¬
sitans. tandẽ ꝓrupit dicens: ꝗa

Expanded text:
 dilectionem tuam in gente, quam eligi voluit, magna miracula ostendit: unde necesse est, ut de eodem dono coelesti et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas; gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ne inter signa quae fiunt infirmus animus in sui praesumptione se elevet, penes easdem Anglorum Ecclesias vulgo leguntur. omittenda non arbitror, ne studiosi lectoris animus, aut defraudasse pertinaciter, aut negligenter praeteriisse me cognitionem congruam suspicetur. Matrona quaedam beato Gregorio, per stationes publicas missarum solemnia celebranti, solitas oblationes obtulerat. Cui post mysteria am tuam, lasciva subrisit. Ille continuo dexteram ab ejus ore convertens, partem illam dominici corporis super altare deposuit. Expletis vero missarum solemniis, matronam coram populo inquisivit quam ob rem corpus dominicum susceptura ridere praesumpserit. At illa diu mussitans, tandem prorupit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ q̃patimini. nullũ contͣ dm̃ mͦ¬
mur corcdi ur̃o subripiat. Sa adquid
creator ñr oꝑet᷑ ignotũ ẽ. sorsitat
enĩ magnifice fili. aliꝗd illũ p̃ꝓsperis
positꝰ offendisti. unde te clem̃ti ama¬
ritudine uult purgare. Et idõ nec
tẽporalis te frangat afflictio. nec rerũ.
dãpna discrucient: ꝗa si ĩ aduersis gr̃a
referens. dm̃ tibi patienciã feceris ẽẽ
placabilẽ: & quȩ anussa sunt multipli¬
cata recͥchont᷑. & suꝑ hec gaudia et̃na
p̃stant᷑. Seto aũt ne inuiriosũ dectuca¬

Expanded text:
llum contra Deum murmur cordi vestro subrepat, quia ad quid hoc Creator noster operetur ignotum est. Forsitan enim, magnifice fili, aliquid illum in prosperis positus offendisti, unde te clementi amaritudine vult purgare. Et ideo, nec temporalis te frangat afflictio, nec rerum damna discrucient, quia si, in adversis gratias referens, Deum tibi patientia feceris esse placabilem, et quae amissa sunt multiplicata redduntur, et super haec gaudia aeterna praestantur. Peto autem ne injuriosum duca
Abbreviated transcription (Latin):
Hec om̃ia sollicite relege: omnemq illã
familiarẽ tua neglegentia post pone.
Scripta mea adrusticos q̃ direxi ꝑom̃is
massas fac relegi: ut sciant qͥd sibi cõtͣ
iuolentras ex auctoritate nr̃a defen¬
dere debeant: eisq uł autentica exẽ¬
plaria eoꝵ dent᷑. Uide ut om̃ia absq
imminutione custodias: ꝗa dehis
q̃ tibi ꝓseruanda iusticia scribo. ego
absoluor. & tu sineglegis obligaris.
Terribilẽ iudicẽ uenientẽ considera:
ratio cõtreme̾scat: ne tẽ sine causa iã
tumeas: cũ corã illo celũ & terra tre¬
muerit. Audisti q uolo: uide qd agas.

Expanded text:
Haec omnia sollicite relege, omnemque illam familiarem tuam negligentiam postpone. Scripta mea ad rusticos quae direxi, per omnes massas fac relegi, ut sciant quid contra violentias suas ex auctoritate nostra defendere debeant, eisque vel authentica vel exemplaria eorum dentur. Vide ut omnia absque imminutione custodias, quia de his quae tibi pro servanda justitia scribo, ego absolvor, et tu si negligis, obligaris. Terribilem Judicem venientem considera, ntia contremiscat, ne tunc sine causa jam timeat, cum coram illo coelum et terra tremuerit. Audisti quod volo, vide quid agas.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗs renatus fuerit ex aqua & sp̃u sco ñ
intrabit in regnũ celoꝵ. Sed simpli¬
citer dr̃ ab inferm solũ mͦ cruciatib
libenta. Quodl uidelicet potest. ui¬
unus gehenne ignis ualet om̃s pec¬
catores parit̃ detinere: sed ꝑdĩ iusti¬

Expanded text:
quis renatus fuerit ex aqua et Spquis renatus fuerit ex aqua et Spgnum coelorum ; sed simpliciter dicitur, ab inferni solummodo cruciatibus liberata. Quod videlicet potest viunus gehennae ignis valet omnes peccatores pariter detinere, sic per Dei justi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpagano ꝓrsus orare. Qui inquartodi¬
alogoꝵ. suoꝵ libro docuerat eandem
causã. cur ñ oretur ascĩs infuturo iudicio¬
ꝓpeccatorib et̃no igne cdãpnat is: que nc̃
etiã causaẽ ut ñorent sc̃i homines pro
hominib infidelib ĩpiisq defunctis:
Non aduertentes ꝗa ñlegit᷑ ꝓtraiano
gregoriũ erorasse. sed tantũ fleuisse.
Sic enĩ cũ ñ orauerit gregoruis. plangñdo
potuit eraudiri. sicuti moyses cũ cdolendo
taceret. potuit clamasse uideri. Cui dñs
Nimirũ ds̃ om̃ps corda renesq scrutat᷑
et frequent ea misertus concedit. que hõ
qͣm uis ut carnalis desideret: tamen
petere ñ p̃sumit. Unde psalmista. De¬
sideriũ pauperũ erauctiuit dñs. desi¬
dia. cordis eoꝵ exaudiuit auris tua.
& notandũ ꝗa ñ legit᷑ gregorii p̃cibus
traiani anima abinferno lib̾ata: &. inpa¬
radiso reposita. Quod om̃ino ĩ credibile
uideret᷑: ꝓpt̃ illud qd scriptũ est. Nisi

Expanded text:
pro pagano prorsus orare; qui quarto Dipro pagano prorsus orare; qui quarto Dialogorum suorum libro docuerit eamdem causam esse cur npro peccatoribus aeterno igne damnatis; quae nunc etiam causa est ut non orent sancti homines pro hominibus infidelibus impiisque defunctis; non advertentes quia non legitur pro Trajano Gregorium exorasse, sed tantum flevisse. Sic enim cum non oraverit Gregorius, plangendo potuit exaudiri, sicuti Moyses cum dolendo taceret, potuit clamasse videri, cui Dominus Nimirum Deus omnipotens corda renesque scrutatur, et frequenter ea misertus concedit, quae homo quamvis ut carnalis desideret, tamen petere non praesumit. Unde Psalmista: Desiderium pauperum exaudivit Dominus, et desideria cordis eorum audivit auris tua . Et notandum quia non legitur Gregorii precibus Trajani anima ab inferno liberata, et in paradiso reposita, quod omnino incredibile videtur propter illud quod scriptum est: Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ris: ꝗs mͥ hec p̃stabit: Traianꝰ respon¬
dit. Ille ꝗ post me imperabit. Sidua
dix̃. Et tibi ꝗd ꝓderit᷑: si alter nuchi
iusticiã fecerit: Traianꝰ respondit. Utiq
mercedem recipias: quã alteri hanc
trans mittas: Tc̃ traianꝰ ratione pa¬
riter pietateq cõmotꝰ. equo descendit ÷
nec ante disscessit: quã iudiciũ iudue
ꝑ semetipsũ inminens ꝓfligaret. Nuiꝰ
ergo mansuetudinẽ iudicis asserunt
gregoriũ recordatũ. adsc̃i petri apłi
basilicã ꝑuenisset᷑. Ibiq tam dui super
er rore tã clem̃tissimi pͥncipis defle¬
uise: quo usq responsũ seq̃nti nocte
ꝑepisset se ꝓrtrarno fuisse quctitunꝰ
Tantũ ꝓͥnullo ulterius pogano preces
effunderet. Sed cũ desuperiorib mira¬
culis. romanoꝵ sit nemo ꝗdubitet.
de hoc qd apud sarones legit᷑ huiꝰ p̃cib.
traiani aninã ab inferni cruciatibus
libatã. Ob id uł marine dubitare uidñt᷑.
qd tantꝰ doctor nequaquã p̃sumeret

Expanded text:
ris, quis milõi praestabit'? Traianus respondit: 'Ille qui post me imperabit'. Vidua dixit: 'Et quid tibi proderit, si alter mihi iustitiam fecerit'? Traianus resmercedem tuam recipias, quam alteri hanc transmittas? Tunc Trajanus ratione pariter pietateque commotus, equo descendit, nec ante discessit quam judicium viduae per semet imminens profligaret. Hujus ergo mansuetudinem judicis asserunt Gregorium recordatum ad sancti Petri apostoli basilicam pervenisse; ibique tandiu super errore tam clementissimi principis deflevisse, quousque responsum sequenti nocte cepisset, se pro Trajano fuisse auditum, tantum pro nullo ulterius pagano preces effunderet. Sed cum de superioribus miraculis Romanorum sit nemo qui dubitet, de hoc quod apud Saxones legitur, hujus precibus Trajani animam ab inferni cruciatibus liberatam, ob id vel maxime dubitari videtur, quod tantus doctor nequaquam praesumeret
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cib d̃s om̃ips tantã augustino
ciꝰq sotiis faciendoꝵ signoꝵ grãm
contulit : ut uerbũ uite qd̾ ore
p̃dicabant. si gnoꝵ efficatia confir¬
marent. Unde factũ est: ut pauciꝰ
miracłoꝵ ꝓligiis que ibidem
fiebant. Ita gregorius in libris mo¬
ralib ꝑhibet dicens. Ecce lingua
brittanie que nichil aliud nouerat
quã barbarũ frendere:. Iam dudũ
in dei laucdib ẽbrea cepit uerba re¬
sonare. Ecce quõdam tumidus.
ĩa substratꝰ scoꝵ pedib seruit occe¬
anus. eiusq barbaros motꝰ. quos
terren pucipes ecdomare ferro
nequerãt᷑. hos ꝓdiuina formidine.
sacerdotũ ora sĩplicib uerbis ligant.
Et ꝗcat̃ilas pugnantiũ ĩ fideł ne¬
quaqͣm metueret: Iam ñc fideł
humiliũ linguas timet. Quia
enĩ ꝑceptis celestib uerbis. clare¬
scentib qͦq miracłis. uirtꝰ ei diuine
cognitionis infundit᷑: euis dẽ.
diuinitatis t̃rore refrenat᷑. lit pͥue
agere metuat. ac tot is desideriis

Expanded text:
s omnipotens tantam Augustino ejusque sociis faciendorum signorum gratiam contulit, ut verbum vitae quod ore praedicabant signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis emiraculorum prodigiis quae ibidem fiebant, ita Gregorius in libris Moralibus perhibet, dicens: « Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jamdudum in Dei laudibus Hebraea coepit verba resonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refrenatur; ut prave agere metuat, ac totis desideriis
Abbreviated transcription (Latin):
tahpio. dedit uni cdiaconoꝵ suoꝵ:
iubens ei ire & suꝑ frẽm leg̾e eam.
Erat aũt oratio:. soluens ab excom¬
municatione defunctũ. Uadens
gͦ diaconus sic̃ p̃ceptũ ei fuerat:
suꝑ tumulũ fr̃is legit pitahpiũ
habens orationẽ. Et ipsa nocte uidit
itaq factũ ẽ om̃ib ꝗa in hora qua
diaconꝰ orationẽ dĩt suꝑ eiꝰ sepulchrũ:
inea hora absolutus ẽ abexcõmuni¬
Sitor gregorius xlu¬
ñ solũ sarones ĩꝓpͥis sedib cõma¬
nentes xp̃o dño dedicauit: uerum
etiam pueros eoꝵ ꝑexteras regio¬
nes diffusos. sius p̃ciis cõparans:
annualit̾ ad cognitionẽ fidei de
qd ẽ ingalliis gubernantũ. Solumꝰu:
ut dilectio tua er solicdis qͦs accepe¬
ris. uestim̃ta pauperũ. uł pueros
anglos. qͥsunt ab annis decẽ ce sc̃ptẽ.
locũ ꝓpͥũ utilit̾ erpenclant᷑. Siꝗd
uero depecuniis redituũ q̃dicunt᷑
ablate recipere potueris: exhis qͦq

Expanded text:
ctatio, dedit uni diaconorum suorum, ctatio, dedit uni diaconorum suorum, jubens ei ire, et super fratrem legi eam. Erat autem oratio solvens ab excommunicatione defunctum. Vadit ergo diaconus, sicut praeceptum ei fuerat, et super tumulum fratris legit pyctatium, habens orationem. Et ipsa nocte vidit itaque factum est omnibus quia in hora qua diaconus orationem dixit super sepulcrum, in ea hora absolutus est ab excommuniIgitur Gregorius non solum Saxones in propriis sedibus commanentes Christo Domino dedicavit, verum etiam pueros eorum per exteras regiones diffusos, suis pretiis comparans annualiter, ad cognitionem fidei dedquod est in Galliis gubernandum, volumus ut dilectio tua ex solidis quos acceperit vestimenta pauperum, vel pueros Anglos, qui sunt ab annis decem et septem, vlocum proprium utiliter expendantur. Si quid vero de pecuniis redituum, quae dicuntur ablatae, recipere potueris, ex his quoque
Abbreviated transcription (Latin):
limondr̃. alatinis uero intel¬
Aigit᷑ uł campus aut pratũ. p̃cep¬
tor m̃s ĩter alia toto orbe iã dif¬
famata miracła. int̾pretatus est
nõie petrꝰ de scõ gregorio papa ro¬
maio: illic enĩ erat reuerentissimꝰ¬
pb̃r. Is inqt effectꝰ papa. edificauit
monasteriũ uiroꝵ magnũ. & de¬
dit mandatũ. ut nullus monachoꝵ
ꝓpͥũ aliqd haberet. usq ad unum
habebat frẽm secutarẽ: & postu lauit
eũ dicens. Calulã ñ habeoͬ sed fac
caritatẽ. eme mͥ. Dicit ei scłaris fr̃
Ecce tria nũmismata suscipe: cõ¬
para qͣlis tibi placet. Acceptis itaq
monachus nũmismatibꝰ. abebat ea
apud se. Alius aũt fr̃ uidens eum
hr̃e tria nũmismata: ꝑgens nuntra¬
uit abbati. Abbas uero aucliens:¬
bertue aist grgorns discene hoc
ab abbate. segregauit eũ acõmu
Igit᷑ post modicũ tẽporis. morit᷑
ente papa. Post duos gͦ aut tres
dies ꝑgens abbas nuntiauit er̃q̃a
fr̃ reqeuit. In hoc itaq ñ mediocri¬

Expanded text:
itur, a Latinis vero intelligitur campus, vel pratum, praeceptor meus inter alia toto orbe jam diffamata miracula interpretatus est, nomine Petrus, de sancto Gregorio papa Romano illinc enim erat reverendissimeffectus papa, aedificavit monasterium virorum magnum, et dedit mandatum ut nullus monachorum proprium aliquid haberet usque ad unum habebat fratrem saecularem, et postulavit eum, dicens: Casulam non habeo, sed fac charitatem, eme mihi. Dicit ei saecularis frater: Ecce tria numismata suscipiens, compara, qualis tibi placet. Acceptis itaque monachus tribus numismatibus, habet ea apud se. Alius autem frater videns eum habentem tria numismata, pergens nuntiavit abbati. Abbas vero audietem Gregorius discens hoc ab abbate, segregavit eum a commuIgitur post modicum temporis moritur ente papa. Post duos ergo aut tres dies pergens abbas nuntiavit ei quia frater requievit. In hoc itaque non mediocri
Abbreviated transcription (Latin):
sus fuisses: post paululũ int̾uit:
& lãpades qͣs extinxerat lucentes
repperit. Quas negligent̃ extin¬
risse se credidit: atq eascdẽ iã solli¬
citus extixit: ꝗ exiens eccłam
clausit᷑. Sed post orarũ triũ spa¬
tiũ regressus. in eccła lucentes
lãpades qͣs extincxerat inuenit:
Ut uidelicet ex ipso lumine aꝑte
claresceret. ꝗa ꝑbeatũ gregorium
erat. assiduis cogitacionũ fluctib
taniã euangelizandi gr̃a destina¬
uit. Qui suscepta peregrinatiõis¬
uia: post dies aliquot inertie tedio
p̃grauati. redire domũ potius.
qͣm barbar᷑ã feritatẽ. incredulãq
gentẽ cuiꝰ ne linguã intelligerẽt.
stinũ quẽ eis ep̃m cõsecranctum
si abanglis exciperent᷑ indixerat:
romã remitunt. sũmũ p̃sulẽ dep̃¬
cantes: ut tam laboriosã. tã ĩcertã.
tãq periculosã peregrinationẽ sibi
nuꝑ impositã remoueret. seq reuerti

Expanded text:
sus fuisset, post paululum intravit, sus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes reperit, quas negligenter exstinxisse se credidit, atque eas jam sollicitius exstinxit, qui exiens ecclesiam clausit. Sed post horarum trium spatium regressus, lucentes lampades quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte claresceret, quia per beatum Gregorium erat, assiduis cogitationum fluctibusanniam evangelizandi gratia destinavit. Qui susceptae peregrinationis, post dies aliquot, inerti taedio praegravati, redire domum potius quam barbaram, feram, incredulamque gentem, cujus ne linguam quidem intelligerent, stinum, quem eis episcopum consecrandum, si ab Anglis exciperentur, indixerat, Romam remittunt, summum praesulem deprecantes ut tam laboriosam, tam incertam, tamque periculosam peregrinationem sibi nuper impositam removeret, et
Abbreviated transcription (Latin):
aũt nocte grauior sonitꝰ excreuit:
cũ subito tanto terrore insonuit.
ac si om̃is illa eccła afundam̃tis
fuisset euersa et ꝓtmꝰ recessit. ac
nulla illic ulterius inquietudo
antiꝗ hostis apparuit. Sed ꝑter¬
roris sonitũ quẽ fecit innotuit.:
ut aloco quẽ chui tenuerat. qͦ modo
ꝑ inuocationẽ gregorii coactus
exiebat: Post paucos uero dies i
magna serenitate aeris. suꝑ al¬
tare eiꝰdẽ eccłe nubes celitus de¬
scencdit: suoq illud uelamine ope¬
ruit᷑. Omnemq eccłam tanto ter¬
rore ac suauitate odoris impleuit:
ut patentib ianuis. nullus illic
p̃sumeret intrare: Et sacerdos
atq custodes uł hi qui ad celebran¬
da missaꝵ sollẽpnia uenerant
rẽ uidebant: ingredi minime
poterant.: et suauitatẽ mirifici
odoris trayebint. Die uero alia lea
lampades sine lumi ne sũt accense.
Post paucos iterũ dies cũ expletis
missaꝵ sollẽpniis ex tinctis lam¬
padib. custos ex eadẽ eccła egres¬

Expanded text:
autem nocte gravior sonitus excrevit, autem nocte gravior sonitus excrevit, cum subito tantus terror insonuit, ac si omnis ecclesia illa a fundamentis fuisset eversa, et protinus recessit, ac nulla illic ulterius inquietudo antiqui hostis apparuit; sed per terroris sonitum, quem fecit, innotuit a loco quem diu tenuerat quod per invocationem Gregorii coactus exibat. Post paucos vero dies in magna serenitate aeris super altare ejusdem ecclesiae nubes coelitus descendit, suoque illud velamine operuit, omnemque ecclesiam tanto terrore ac suavitate odoris implevit, ut, patentibus januis, nullus illic praesumeret intrare, et sacerdotes atque custodes, vel hi qui ad celebranda missarum solemnia venerant, et rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trahebant. Die vero alia in ea lampades sine lumine sunt accensae. Post paucos iterum dies cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus, custos ex eadem ecclesia egres
Abbreviated transcription (Latin):
cuit ei ut infide catholica intro¬
ouctis illic beati sebastiani. & scẽ
agathe martirũ reliquus. dedicari
ingressus est. Cũq uenerabilis pon¬
tifex p̃a missaꝵ sollẽpnia celebra¬
ret. ac ꝓpt̾ eiꝰdẽ loci angustias po¬
puli se turba copͥmeret: ꝗdã exhis
qertra sacͣriũ stabant. porcũ subito
int̾ suos pedes huc illucq discurere
sensert̃. Quẽ dũ unus quisq sen¬
tiret. & iurta se stantib indicaret:
isdem porcus eccłe ianuas petiit:
& om̃s ꝑ quos transut in amiranõem
conuertit. Sed uideri nil potuit:
qͣmuis sentirt potuisset. Quod
idcirco diuina pietas ostendit:
ut cunctis patesceret. ꝗa uenien¬
te cũ reliquiis scõꝵ gregorio.
deloco eodem inmundus habita¬
toreriret .xxxi. Per acta
igit᷑ missaꝵ celebratĩone: papa
cũ plebe recessit. Sed ͤ aduc nocte
eadem magnꝰ in eiꝰdem eccłe tectis
strepitus factus est: ac sunea aliꝗs
errando discurreret. Seguenti

Expanded text:
cuit ei ut in fide catholica, introcuit ei ut in fide catholica, introductis illuc beati Sebastiani et sanctae Agathae martyrum reliquiis, dedicari ingressus est; cumque venerabilis pontifex jam missarum solemnia celebraret, ac propter ejusdem loci angustias populi se turba comprimerent, quidam ex his qui extra sacrarium stabant, porcum subito inter suos pedes, huc et illuc discurrere senserunt. Quem dum unusquisque sentiret, et juxta se stantibus indicaret, idem porcus ecclesiae januas petiit, et omnes, per quos transiit, in admirationem convertit; sed videri nil potuit, quamvis sentiri potuisset. Quod idcirco divina pietas ostendit, ut cunctis patesceret quia veniente cum reliquiis sanctorum Gregorio, de loco eodem immundus habitator exiret. 32. Peracta igitur missarum celebratione, papa cum plebe recessit; sed adhuc nocte eadem magnus in ejusdem Ecclesiae tectis strepitus factus est, ac si in ea aliquis errando discurreret. Sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
soris:÷ quẽ adfidẽ traxerat om̃ipoten¬
tis cognitio creatoris.
ic dũ quendam pauperẽ inangu¬
Atis andronoꝵ recessib auiis¬
pillionib inuenire mortuũ cõtigisset ÷¬
Estimans eũ stipis inopia perisse. ita
ꝑaliquot dies ut chr̃ amissaꝵ celebra¬
tione uacando tristatusest: tanquã
lieũ ꝓpriis manib qd̵ dicto nefas ẽ.
peremisset. Ercat
usq hodic insacratissimo laterauensis
palatii scruno huiis cõfectũ tẽporib
carticiũ p̃grande uolumen᷑: in quo
cõmuni̾ᷤ sexus cunctaꝵ etatũ ac pro¬
cũ suis cognominib tẽporib et re¬
munerationib exp̃ssius cõtinent᷑.
Quoꝵ sũmã neuidelicet fastidiosꝰ
transiliã. ego transferre diffugio:
Meiq lectoris oculũ ad illius uene¬
randi scrinii plenitudinẽ. Cuius
ipse pene incunctis auctoritatem.
lica inregione urbis huiꝰ. q̃ su¬
bui ra dr̃. clausa uscy ad gregorii
pontificatꝰ tẽpora remansiset. Pla¬

Expanded text:
soris, quem ad fidem traxerat omnipotensoris, quem ad fidem traxerat omnipotentis cognitio Creatoris. 29. Horum dum quemdam pauperem in angustis andronarum recessibus a vespillionibus inveniri mortuum contigisset, aestimans eum stipis inopia periisse, ita per aliquot dies, ut dicitur, a missarum celebratione vacando, tristatus est, tanquam si eum propriis manibus, quod dictu nefas est, peremisset. 30. Exstat usque hodie in sacratissimo Lateranensis palatii scrinio hujus confectum temporibus chartaceum praegrande volumen, in quo communis sexus cunctarum aetatum ac procum suis cognominibus, temporibus, et remunerationibus expressius continentur. Quorum summam, ne videlicet fastiditus transiliar, ego transferre diffugio, meique lectoris oculum ad illius venerandi scrinii plenitudinem, cujus ipse pene in cunctis auctoritatem, lica in regione urbis hujus quae Suburra dicitur clausa usque ad Gregorii pontificatus tempora remansisset, pla
Abbreviated transcription (Latin):
animaliti. siue pisces. uł oleũ. pater¬
familias dñi. discretissime diuidebat
sigm̃ta uero aliaq delicatiora con¬
mercia. primariis honorabilit̾ offe¬
rebat. Ita ut nichil aliud qͣm cõmunia
quelam orrea cõmuniꝰ putaretur
ancillis dei quas greci monachas uo¬
cant. quindecim libras auri ꝓlectis¬
sterniis dedit᷑. Pis ꝙ ꝓcotidianis stipen¬
diis octoginta libras annualit̃ confe¬
rebat. De quib theoctisti patricie scri
bit. Haꝵ inꝗt talis uitaest atq intan¬
tũ lacrimis & abstinentia districta. ut
credamus ꝗa si ipie ñ essent. nullus
nr̃m uam ꝑtot annos in loco hoc sub¬
sistere int̃ longobartdoꝵ gladios potuis¬
se L MMMS Cotidianis qbri¬
dicb ꝑom̃iũ regionũ uicas uł cõpita:
infirmis seu qualibet corporis partẽ
debilib cocta stipencha. ꝑ constitutos
ueredarios emittebat. Uerecũdiorib
uero antequã ipse cibũ caperet. am̃isa

Expanded text:
animalia, suo pisces vel oleum pateranimalia, suo pisces vel oleum paterfamilias Domini discretissime dividebat. Pigmenta vero aliaque delicatiora commercia primoribus honorabiliter offerebat, ita ut nihil aliud quam communia quaedam horrea, communis putaretur ancillis Dei, quas Graeci monastrias vocant, quindecim libras auri pro lectisterniis dedit, eisque pro quotidianis stipendiis octoginta libras annualiter conferebat. De quibus Theoctistae patriciae scriinquit, talis vita est, atque in tantum lacrymis et abstinentia districta, ut credamus quia si ipsae non essent, nullus nostrum jam per tot annos in loco hoc subsistere inter Langobardorum gladios potuisset. » 28. Quotidianis quiper omnium regionum vicos vel compita, infirmis seu qualibet corporis parte debilibus cocta stipendia per constitutos veredarios emittebat. Verecundioribus vero, antequam ipse cibum caperet, a mensa
Abbreviated transcription (Latin):
deputaret.: quanta putẽ mͥ restitui. si
inp̃ceptis eiꝰ totis uirib ꝑmanens plura
studuero deplurib erogare::
siton incipiens tantũ largior esse de
certato tẽporali cõmodo. quantũ cer¬
cior derecipiendo p̃mio sẽpit̃no. Cunctoꝵ
patrimonioꝵ p̃dioꝵq reditus ergela¬
siano poliptico. cuius nimirũ studiosis¬
simus uidebat᷑ pedissequus acderauit.
Coꝵ pensionib in auro argentoq colla¬
tis om̃ib ordinib eccłasticis. uł palatinis
monasteriis. eccłiis. cymiteriis. diaconsi.
ĩtra quos pͥmo dñice resurrectionis
Idiluculo. inbasilica quondã doctis¬
simi pape ingilii. uxta quã consuetu¬
dinalit̃ habitabat. ad imꝑciedũ pacis
osculũ residens: cunctis ep̃is. p̃b̾ris.
erogabat. Natalicio uero apłoꝵ. uł suo.
mutos solidos offerens: peregrinis
nichilominꝰ uestim̃ta donabat. xxu.
m̃ĩb om̃ino kalendis. pauperib
generalit eascdem speciesque con¬
gerebant᷑ exreditib erogabat. Et suo

Expanded text:
deputaret, quanta putem mihi restitui, si in praeceptis ejus totis viribus permanens, 53 plura studuero de pluribus erogare? Igitur incipiens tantum largior esse de collato temporali commodo, quantum certior de recipiendo praemio sempiterno, cunctorum patrimoniorum praediorumque reditus ex Gelasiano polyptyco, cujus nimirum studiosissimus videbatur pedissequus, adaeravit, eorumque pensionibus in auro argentoque collatis omnibus ordinibus ecclesiasticis, vel palatinis, monasteriis, ecclesiis, coemeteriis, diaconiis, Extra quos primo Dominicae resurrectionis diluculo in basilica quondam doctissimi papae Vigilii, juxta quam consuetudinaliter habitabat, ad impertiendum pacis osculum residens, cunctis episcopis, presberogabat. Natalitio vero apostolorum, vel suo, mistos solidos offerens, peregrina nihilominus vestimenta donabat. 26. Omnibus omnino Kalendis, pauperibus generaliter easdem species quae congerebantur ex reditibus erogabat: et suo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit patrib nr̃is. Inqͥ nullus eoꝵ
exhis que possidebant aliquid siuũ
munia: Cũ unasit fidescur suꝑ
missaꝵ celebratione gałicanae
eccłe aromana discordent: augu¬
stino querenti gregorius ait.
Nouit tua fratnitas romane eccłe
c̃suetudinẽ: inqua se meminit
enutritã. Sed mͥ placet ut siue
in romana. siue inqualibet eccła ali¬

Expanded text:
fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum ex his qumajus est cum una sit fides, cur super missarum celebratione, Galliarum Ecclesiae a Romana discordent Augustino requirenti, Gregorius respondit: Novit fraternitas tua Romanae Ecclesiae consuetudinem, in qua se meminit enutritam. Sed mihi placet ut sive in Romana, sive in qualibet Ecclesia ali
Abbreviated transcription (Latin):
polis uacantie duodecĩ ep̃os ordinaret
Ad londoniã & eburatiã singulos ep̃os
mitteret. Qui sub se duodecĩ nichil¬
ominꝰ ep̃os cõsecrantes: palliũ ab apłica
sede ꝑciperent᷑: Et post augustini obitũ.
ipse inter eos pͥmꝰ haberi debuisset: qui
pͥus consetrari meruisset. Precepit qͦq
ut inangloꝵ gente idoloꝵ fana non
oestrueret: sed sc̃ificatis aqͥs respersas.
inbasilicas dedicaret. Et ꝗa solebant sa¬
rones in sacͥficio demonũ boues multos
occidere. Iussit ut die dedicationis.
liquie ponerent᷑. taber nacula. sibi circa
easdẽ eccłas que ex fanis cõmutarȩ sũt.
deramis arboꝵ facerent᷑: & dereligio¬
sis conuiuiis sollẽpnitates celebrarent.
Et ꝗa suꝑ qbdam capitulis augustinꝰ
eũ int̃rogat. qualit ep̃s cũ sius conuer¬
sari deberet clericis: reqͥsiuit. doctor
erudita.seorsũ uiuere non debet acle
ĩstruere: que ininicio nascentis eccłe

Expanded text:
poli sua Cantiae duodecim episcopos ordinaret, poli sua Cantiae duodecim episcopos ordinaret, ad Londoniam et Eburacam singulos episcopos mitteret, qui sub se duodecim nihilominus episcopos consecrantes, pallium ab apostolica sede perciperent, et post Augustini obitum ipse inter eos primus haberi debuisset, qui prius consecrari meruisset. Praecepit quoque ut in Anglorum gente idolorum fana non destrueret, sed sanctificatis aquis respersa in basilicas dedicaret. Et quia solebant Saxones in sacrificio daemonum boves multos occidere, jussit liquiae ponuntur, tabernacula sibi circa easdem ecclesias quae ex fanis commutatae sunt, de ramis arborum faciant, et religiosis conviviis solemnitates debitas celebrarent. Et quia super quibusdam capitulis Augustinus eum interrogans, qualiter episcopus cum suis conversari deberet clericis, requisivit, doctor erudita, seorsum vivere non debet a cleinstituere, quae in initio nascentis Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
cooperante gr̃a ñ solũ licentiam p̃di¬
candi. uerũ etiam uictꝰ & mansionẽ
inciuitate. doruensi. que erat regni
eiꝰ met᷑polis. facile impet᷑uit. Ad quã
augustinus cũ sociis p̃lata cruce.
seu saluatoris imagine apꝓpinquans:
& ira tua aciuitate ista. & adomo
tua scã. qm̃ peccauimꝰ: Predicantib
aũt eis & in nomine iħu xp̃i mirabilia
facientib crediderunt multi & bap¬
tizati sunt: mirantes in nocentis uite
simplicitatẽ. cõplectentes dulcedinem
celestis doctrine.
ua ꝓpt̃ augustinus arelas uenit:
monachũ pape gregorio conuersi¬
onẽ gentis angloꝵ. seq cõsecratum
innotuit. Suggerens ut sibimet
mitteret plurimos uerbi ministroᷤ.
eo qͦd messem quidẽ multã. oꝑarios
stino plurimos uerbi ministros:
stus. Paulinus. &rufimanus. Et
per cos unuerla que ateultũ erant
eccłe necessaria᷑. Uasa uidelicet sacra.¬
scõꝵ reliquias. ꝙ codices multos. Mi¬
sit ei et pallrũ iubens ut submetro¬

Expanded text:
ooperante gratia, non solum licentiam praedicandi, verum etiam victus et mansiones in civitate Dorovernensi, quae erat regni ejus metropolis, facile impetravit. Ad quam Augustinus cum sociis, praelata cruce, seu Salvatoris imagine, appropinquans c iraque tua a civitate ista, et a domopeccavimus. » Praedicantibus autem eis, et in nomine Jesu miracula facientibus, crediderunt multi, et baptizati sunt, mirantes innocentis vitae simplicitatem, complectentesque dulcedinem coelestis doctrinae. 36. Quapropter Augustinus Arelas venit, monachum papae Gregorio conversionem gentis Anglorum, seque consecratum innotuit, suggerens ut sibi mitteret plurimos verbi ministros, eo quod messem quidem multam haberet, stino plurimos verbi ministros, stus, Paulinus, et Rufinianus; et per eos universa quae ad cultum erant Ecclesiae necessariasanctorum reliquias, et Codices multos. Misit ei et pallium, jubens ut sub metro
Abbreviated transcription (Latin):
uestẽ quã adbaptisina habeant cõ¬
parare uolumus ac p̃bere. In quib
p̃tiũ qd dederis: tuis noueris ratio¬
nib imputandũ. Si uero scm̃ pascha
atq cos frequent̃ accedat. geratq
sollicitudinẽ: uanimos eoꝵ amino¬
nitionis sue acdhortac iõibi accendat::
Ut quanto erpectata elongatur
festiuitas. tanto se p̃parare & cã desi¬
derio feruenti debeant sustinere. Itẽ¬

Expanded text:
vestem quam ad baptisma habeant comvestem quam ad baptisma habeant comparare volumus ac praebere, in quibus pretium quod dederis tuis noveris rationibus imputandum. Si vero sanctum Pascha atque ad eos frequenter accedat, geratque sollicitudinem, et animos eorum admonitione suae adhortationis accendat; ut quanto quae exspectatur elongatur festivitas, tanto se praeparare et eam desiderio ferventi debeant sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
inct abbatissa monasterii sci stephani.
qͣb inagͥgentino ẽ t̃ritorio cõstitutũ.
inclicante cõperimus: multos iudeoꝵ
ad xp̃ianã fidẽ. diuina gr̃a inspiran¬
te uelle cõuerti. Sed ẽ necessarium:
ut aliꝗs illuc ex nr̃o mancdato debeat
ꝓficisci. Proinde huius tibi auctorita¬
tis tenore p̃cipimꝰ: ut om̃i occasione
post posita. ad p̃dictũ locũ ꝑgere. et
desideriũ eoꝵ. tuis dõ ꝓpitio adorta¬
cionib adiuuare festinets. Quib tam̃
si longũ uł triste uidet᷑ sollẽpnitatẽ
sustinere paschalẽ. & eos nc̃ ad baptis¬
ina festinare cognoscis: ne qͥd absit
longa clilatio. eoꝵ retͦ possit animo
ut penitentra et abstinentia qua¬
craginita licb ineticta aut die cdũco.
aut sicele berrima festiuitas fortassis
occurrerit. eos om̃ipotentis dĩ mĩa
inpellit: ut desideria nulla debcãt
dilatione sufferri. Quos cũq uero
exeis pauperes & aduestem sibi em̃dã
ñ sufficere posse cognosess: te eis

Expanded text:
it, abbatissa monasterii sancti Stephani, quod in Agrigentino est territorio constitutum, indicante, comperimus multos Judaeorum ad christianam fidem, divina gratia inspirante, velle converti, sed esse necessarium ut aliquis illuc ex nostro mandato debeat proficisci. Proinde hujus tibi auctoritatis tenore praecipimus ut, omni excusatione summota, ad praedictum locum pergere, et desiderium eorum tuis, Deo propitio, adhortationibus adjuvare festines. Quibus tamen si longum vel triste videtur solemnitatem sustinere Paschalem, et eos nunc ad baptisma festinare cognoscis, ne, quod absit, longa dilatio eorum retro possit animosut poenitentia ac abstinentia quadraginta diebus indicta, aut die Dominico, aut si celeberrima festivitas fortassis occurrerit, eos omnipotentis Dei miserimpellit ut desideria eorum nulla debeant dilatione differri. Quoscunque vero ex eis pauperes et ad vestem sibi emendam non sufficere posse cognoscis, te eis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ incipere. qmͣ abhis que cepta st̃
cogitacione retrorsũ redire: Sũmo
studio dilectissimi filii oportet.
ut opus bonũ qd cepistis. auxiliante
dño cõpleatis. Nec labor uos it ineriᷤ:
nec maledictiones hominũ lingue
det̾reant. Sed omĩ instantia. om̃iq
feruore que inchoastis dõ auctore
hoc ur̃is animab ꝑ om̃ia ꝓfuturũ ÷¬
quicquid auob̾ fuerit ĩ eiꝰ ammo¬
nitione cõpletũ. Om̃ps ds̃ sua uos¬
Quatenꝰ & siuobi̾cũ labora ͤ nequeo.
simul ingaudio retͥbutionis ins¬
ueniar: ꝗa laborare scilicet uolo.

Expanded text:
non incipere, quam ab his quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi Filii, oportet ut opus bonum quod coepistis, auxiliante Domino, compleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant, sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, vestris animabus per omnia profuturum quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione completum. Omquatenus etsi vobiscum laborare nequeo, simul in gaudio re ributionis eveniar, quia laborare scilicet volo.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u de monicam submissionẽ cogno¬
scensͣ. facto crucis signacło. tã caballũ
ap̃sente rabie liberauit: qͣm maleficos
exlatente culmine iubens deprromi.
ꝑpetua cecitate multauit. Qui reatũ suũ
suggestione incesti iudicis confitentes.
ac post multũ tẽporis ad sacri baptis¬
matis grãm uenientes: lum̃ quidẽ
nemagia relegerent reddere noluit:
eos tam̃ eccłastica stipe nutri p̃cepit.
Ne oit un etiã penes
calaem angloꝵ ecclas qtł grgo¬
rius ꝑfoꝵ tratani qd̾ ipse quon¬
cam pulcherrimis edificiis ue¬
nustarat ꝓcecdens. iudicii eius
quo uiduam consolatus fuerat
recordatꝰ atq miratus sit: qd sili¬
cet sic̃ apͥorib tradit᷑. ita se habet.
Quodã tẽpore traiano ad imminen¬
tis belli ꝓcinctũ uehementissime¬
festinanti:. Uiduã quedam ꝓcessit
flebilit̃ dicens. filius meus in nocẽs:
te regnante ꝑ emptus ẽ. Obsetro ꝗa
eũ michi reddere ñ uales: sanguinẽ

Expanded text:
 daemoniacam submissionem cognoscens, sancto crucis signaculo, tam caballum a praesenti rabie liberavit, quam maleficos ex latente culmine jubens deponere, perpetua caecitate multavit. Quos reatum suum suggestione incesti judicis confitentes, ac post multum temporis ad sacri baptismatis gratiam venientes, luminibus quidem, ne magica relegerent, reddere noluit, eos tamen ecclesiastica stipe nutriri praecepit. 44. Legitur etiam penes easdem Anglorum Ecclesias, quod Gregorius per forum Trajani, quod ipse quondam pulcherrimis aedificiis venustarat, procedens, judicii ejus quo viduam consolatus fuerat recordatus atque miratus sit: quod scilicet sicut a prioribus traditur, ita se habet. Quodam 60 tempore, Trajano ad imminentis belli procinctum festinanti vehementissime, vidua quaedam processit flebiliter dicens: Filius meus innocens, te regnante, peremptus est; obsecro ut, quia eum mihi reddere non vales,