comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illum inconculcationẽ. quasi lutum¬
platearum. Ipse aut̃ nonsic arbitratus
est. & cor eius non ita estimabit. sed ad
conterend̃ erit cor eiꝰ & ad internetionẽ
gentiũ plurimarũ. Dicet enĩ. Nunquid
non principes mei simul reges sunt:
Nunquid ñ ut charcamis. sic chalanno:
Et ut arfat. sic emath: Nunquid ñ ut
damascus. sic samaria: Quomodo inue¬
nit manꝰ mea regna idoli sic & simula¬
chra eor de ierłm &e de samaria. Nun¬
quid ñ sic̃ feci samariȩ & idolis eiꝰ. sic fa¬
ciam ierłm & simu lachris eiꝰ: Ponamꝰ
in hoc loco translationẽ septuaginta.
quȩ ab hebraico discordat in plurimis.
Ue assirus. uirga furoris mei ipse est in
manib eoꝵ. Iram meã ingentẽ iniquam
mittã. & popło meo prȩcipiã ut faciat
spolia ce prȩdam. & conculcet ciuitates.
& ponet eas inpuluerẽ. Ipse aut̃ ñ sic co.¬
gitauit. & non ita arbitratꝰ est: sed ut
conterat mens eiꝰ. & disꝑdat gentes plu¬

Expanded text:
illum in conculcationem quasi lutumillum in conculcationem quasi lutumplatearum. Ipse autem non sic arbitrabitur, et cor ejus non ita existimabit: sed ad conterendum erit cor ejus, et ad internecionem gentium non paucarum. Dicet enim: Numquid non principes mei simul reges suet? numquid non ut Charchamis, sic Chalano? et ut Arphad, sic Emath? numquid non ut Damascus, sic Samaria? Quomodo invenit manus mea regna idoli, sic et simulacra eorum de Jerusalem et de Samaria. Numquid non sicut feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem, et simulacris ejus? Ponamus in hoc loco translationem LXX, qui ab Hebraico discordat in plurimis. LXX: Vae Assyriis: virga furoris mei ipse est in manibus eorum, iram meam in gentem iniquam mittam, et populo meo praecipiam, ut faciat spolia, et 143 praedam, et conculcet civitates, et ponat eas in pulverem: ipse autem non sic cogitavit, et non ita arbitratus est; sed ut conterat, mens ejus, et disperdat gentes plu
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa: Nec poterunt euadere unculũ.
quo plurimos ligauerunt. Unde & inuisi.¬
one uallis syon quȩ dĩ altitudine dereli¬
cta & heretica humilitate decepta est.
dr̃ de magistris falsi nominis scientiȩ.
Om̃s principes tui fugerunt. & qui capti
sunt dure ligati sunt. Qđq cum singulis
interfectis cadant. & in alioꝵ. nece ipsi
ꝑeant. & cum multa patiant᷑ diesq uisi¬
tationis aduenerit non sit finis eoꝵ in¬
teritus. sed semꝑ sibi impendentẽ manũ
dñi ꝑtremiscant. Huc usq contra
decem &e duas trib. idest contra sama.¬
gnante ad huc achaz coepit in popło.
de quib duȩ & semis trib subeo capte
sunt: & reliquȩ sube zechia qui achat
successit in regnum. Sequens ꝓphetia
contra assirios scribit᷑. Ue assur.
Siuirga furoris mei &e baculus ipse est.
inmanu eoꝵ indignatio mea. Ad gentẽ
fallacẽ mittam eum. &e contra popłm
Sfuroris meimandabo illi ut auferat
Ispolia & diripiat prȩdam. & ponat

Expanded text:
omnia? Nec poterunt evadere vinculum, omnia? Nec poterunt evadere vinculum, quo plurimos ligaverunt. Unde et in visione vallis Sion, quae Dei altitudine derelicta, et haeretica humilitate decepta est, dicitur de magistris falsi nominis scientiae: Omnes principes tui fugerunt, et qui capti sunt, dure ligati sunt : quodque cum singulis interfectis cadant, et in aliorum nece ipsi pereant, et cum multa patiantur, diesque visitationis advenerit, non sit finis eorum interitus: sed semper sibi impendentem manum Domini pertremiscant. Hucusque contra decem et duas tribus, id est, contra Samagnante adhuc Achaz, coepit in populo: de quibus duae et semis tribus sub eo captae sunt, et reliquae sub Ezechia, qui Achaz successit in regnum . Sequens Prophetia, contra Assyrios scribitur. Vae Assur, virga furoris mei, et baculus ipse ein manu eorum, indignatio mea. Ad gentem fallacem mittam eum, et contra populum furoris mei mandabo illi ut auferat spolia et diripiat praedam, et ponat
Abbreviated transcription (Latin):
ris. ne uinctos in hostilẽ terrã ducat assi¬
rius. ne corruatis proelio. Et ad extremũ
sicut insuꝑiorib contra samariã crebro
dixerat in om̃ib his non est a uersus furor
eiꝰ. sed adhuc manꝰ eiꝰ extenta: etiã contra
tatẽ aut̃. ut pauꝑes & humiles popłi deci¬
piant: uiduas & pupillos diripiant. Qui
enĩ diues est de quo legimꝰ. redemptio ani¬
humilis est & paruus inpopłis: cito ab eis
torẽ de quo scriptũ est. dm̃ qui tẽ genuit
dereliquisti. & oblitꝰ es dĩ nutritoris tui:
facile supplantant᷑. Quid gͥ facient in die
iudicii cum tantos deceꝑint. & calamita¬
tis de longe uenientis : Sicut enĩ adiustũ
uirũ dr̃. ꝓpe est uerbũ in ore tuo & incor¬
de tuo. & in alio loco. regnũ dĩ intra uos
est: sic hereticoꝵ calamitas de longe ue.¬
niet. multo eis tempore prȩparata. Ad quẽ
confugient. cum fictũ hab̾eant dm̃
Cui tradent głam suam. cũ simulata sint

Expanded text:
ris, ne vinctos in hostilem terram ducat Assyris, ne vinctos in hostilem terram ducat Assyrius, ne corruatis in praelio . Et ad extremum sicut in superioribus contra Samariam crebro dixerat: In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta, etiam contra tatem, ut pauperes et humiles populi decipiat, viduas et pupillos diripiat. Qui enim dives est, de quo legimus: Redemptio anihumilis est et parvus in populis, cito ab eis torem, de quo scriptum est: Deum, qui te genuit, dereliquisti, et oblitus es Dei nutritoris tui , facile supplantantur. Quid igitur facient in die judicii, cum tantos deceperint, 142 et calamitatis de longe venientis? Sicut enim ad justum virum dicitur, Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo ; et in alio loco: Regnum Dei intra vos est ; sic haereticorum calamitas de longe veniet, multo eis tempore praeparata. Ad quem confugient, cum fictum habeant Deum? Cui tradent gloriam suam, cum simulata sint
Abbreviated transcription (Latin):
interfestis cadatis. Suꝑ omĩb his ñ est auer.¬
sus furor eiꝰ. sed ad huc manꝰ eiꝰ extenta.
Hec pleriq adhuc contra decẽ trib dici ar.¬
bitrantur quȩ habitant insamaria. qđ
ad pͥora scelera etiam ista sociarint. Nobis
mo ꝓpheticus conclamare. qđ aduersũ legẽ
dĩ mniquas scripserint leges. & traditionib
suis subuerterint iudicii ueritatẽ. Dõ enĩ
dicente. honora patrem tuũ & matrẽ: illi
e contrario monuerunt filios parentib
dicere. donum qđ cunq est ex me tibi ꝓ.¬
leges pessimas : ut oppͥmerent pauꝑes ce
humiles popłi. ut predas agerent de uidu-¬
is. & pupillos diriꝑent. Qui interrogant᷑
quid facturi sint. cum uel captiuitatis uel
iudicii dies aduenerit. & calamitatis de
longe uenientis. quȩ multo tempore ante
predicta est. Ad cuius inquit fugietis au¬
xiliũ. cum offenderitis dm̃ qui uerus au-¬
xiliator est. & ubi derelinquetis głam
uram: Non enĩ ꝓderunt diuitiȩ in die furo.¬

Expanded text:
tis cadatis. Super omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Haec plerique adhuc contra decem tribus dici arbitrantur, quae habitabant in Samaria, quod ad priora scelera etiam ista sociarint  Al. rς, sermo propheticus conclamare, quod adversum legem Dei iniquas scripserint leges, et traditionibus suis subverterint judicii veritatem. Deo enim dicente: Honora patrem tuum, et matrem : illi e contrario monuerunt filios parentibus dicere: Donum quodcumque est ex me, tibi proleges pessimas, ut opprimerent pauperes et humiles populi, ut praedas agerent de viduis, et pupillos diriperent. Qui interrogantur quid facturi sint, cum vel captivitatis, vel judicii dies advenerit, et calamitatis de longe venientis, quae multo tempore ante praedicta est. Ad cujus, inquit, fugietis auxilium, cum offenderitis Deum, qui verus auxiliator est, et ubi derelinquetis gloriam vestram? Non enim proderunt divitiae in die furo
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris referri intelligentiã. in quo requi.
sit. nonut auolaret & rursum ad eum
descenderet: sed iuxta iohannis baptistȩ
testimonium iugit̃ ꝑmaneret. qui ait.
Uidi sp̃m descendentẽ quasi columbã de cȩlo

Expanded text:
vatoris referri intelligentiam, in quo requievvatoris referri intelligentiam, in quo requievsit: non ut avolaret, et rursum ad eum descenderet; sed juxta Joannis Baptistae testimonium jugiter permaneret, qui ait: Vidi Spiritum descendente
Abbreviated transcription (Latin):
natareus uocabit᷑: eruditi hebreoꝵ de
hoc loco assumptũ putant. Sed sciendis
quod hic neter ꝑsade littera serilius¬
cuius ꝓprietatem & sonum inter zeta
&e sima latinus sermo non ex primit.
ẜ st eni stridulus. & strictis dentib uix linguȩ
impressione ꝓfertur. Ex qua etiam syon
urbs scribitur. Porro natarei quos septua.¬
ginta sanctificatos. simmachus separatos
nentũ. Suꝑ hunc gͥ florem qui de trunco
&r de radice iesse ꝑ mariam uirginẽ repen-¬
te consurget requiescet sp̃s dñi: quia in
ipso complacuit omnem plenitudinem
diumitatis habitare corporalit̃. ne quaqͣm
ꝑpartes ut incȩteris sc̃is. sed uixta euange.¬
lium qđ hebreo sermone conscriptum legunt
libertas. In eodẽ mathei uolumine legimꝰ.
illud qđ in consequentib scribit᷑. eccẽ pu
er m̃s quem elegi. electus m̃s in quo com¬
placuit animȩ meȩ. ponã sp̃m meũ suꝑ
illum. uidicium gentib ꝓfe ret: ad sal.¬

Expanded text:
Nazaraeus vocabitur , eruditi Hebraeorum de Nazaraeus vocabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco assumptum putant. Sed sciendum quod hic NESER, per SADE litteram scricujus proprietatem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctificatos, Symmachus separatos,mentum. Super hunc igitur florem, qui de trunco et de radice Jesse per Mariam Virginem repente consurget, requiescet spiritus Domini, quia in ipso complacuit omnem plenitudinem divinitatis habitare corporaliter: nequaquam per partes, ut in caeteris Sanctis; sed juxta Evangelium quod Hebraeo sermone conscriptum legunt libertas . In eodem Matthaei volumine legimus illud quod in consequentibus scribitur: Eccuem elegi: electus meus in quo complacuit animae meae: ponam spiritum meum super illum: judicium gentibus proferet , ad Sal
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis. sp̃s scientiȩ & pietatis. & replelit
eum sp̃s timoris dñi. Usq ad principum
uisionis uel ponderis babilonis qđ uian
ne simul ꝓposita atq disserta. lectoris un¬
fundat memoriã. Uirgam & florẽ de
radice iesse ipsum dñm udei interim¬
tant᷑. qđ scilicet in uirga regnantis p¬
tentia. in flore pulchritudo monstret
fruticem cohȩrentem. de qua & supralaqi
ecce uirgo concipiet & pariet filium. &
florẽ dñm saluatorẽ. qui dicit incantiuo
canticoꝵ. Ego flos campi. & liliũ conulle
Pro radice quã soli septuaginta transtile
in hebraico scriptum habet᷑ ieza quod
aquila. simmachus oe theodotion chor¬
mon interp̃tati sunt idest truncum
post tempore babiloniȩ captiuitatis nll
de stirpe dauid antiqui regni głam pel¬
sidente: quasi de trunco maria. & de
maria xp̃c ex ortus sit. Illud qđ ineuan¬
gelio mathei om̃s quȩrunt ȩcclesi astu
& non inueniunt ubi scriptum sit. qm̃

Expanded text:
tudinis: spiritus scientiae et pietatis: et replebit eum spiritus timoris Domini. Usque ad principium Visionis, vel ponderis Babylonis, quod vidit ne simul proposita atque disserta lectoris confundat memoriam. Virgam et florem de radice Jesse, ipsum Dominum Judaei interpretantur: quod scilicet in virga regnantis potentia, in flore pulchritudo monstretufruticem cohaerentem; de qua et supra legimus: Ecce Virgo concipiet et pariet filium . Et florem Dominum Salvatorem, qui dicit in Cantico Canticorum: Ego flos campi et lilium convallium . Pro radice, quam soli LXX transtulerunt, in Hebraico scriptum habet   GEZA, quod Aquila et Symmachus et Theodotio κορμὸν interpretati sunt, id est, truncum. post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud quod in Evangelio Matthaei omnes quaerunt Ecclesiastici, et non inveniunt ubi scriptum sit, Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
&e induti lorica iusticiȩ. Qđ si ꝓueritate
fides legitur. illud dicendum qđ cingu¬
lum dni quo cinctus est & ieremias. fides
credentium sit. Habitabit lupus
cum agno. & pardus cum hȩdo accuba¬
bit. Uitulus &e leo & ouis simul mora¬
buntur. & puer paruulus minabit eos.

Expanded text:
et induti lorica justitiae . Quod si pro veritate, et induti lorica justitiae . Quod si pro veritate, fides legitur, illud dicendum, quod cingulum Domini, quo cinctus est Jeremias , fides credentium sit. . Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; vitulus, et leo, et ovis simul morabuntur, et puer
Abbreviated transcription (Latin):
Et ad petrum specialit. Modicȩ fidei quare
dubitasti: Uel certe ꝓhumilib atque
mansuetis alios arguebat. qui eos oppri¬
mere conabantur. Percussit quoq omĩa
transtulerunt uerbo oris sui. loquens in
euangelio. Nolite putare. quia ueni mit¬
tere pacem suꝑ t̾rã. Non ueni mittere pacẽ.
sed gladiũ. Et sp̃u labioꝵ suioꝵ int̾ficit.
impium. de quo in nono psalmo legimꝰ.
ncrepasti gentes &e ꝑut impius. nom̃ eiꝰ
apłs scribit. Quem dñs iħc interficiet
sp̃u oris sui. Percusso aut̃ impio accinct
est dñs iusticia. & ueritate. & fide. Ipse
enĩ factus est nobis a dõ sapientia &
iusticia. & sanctificatio & redemptio. qui
in euangelio loquebatur. Ego sum lux.
& uia. & ueritas De quo in psalmis dicit᷑.
Ueritas de t̾ra orta est: & iusticia de cȩlo
ꝓsperit. Unde ꝰ apłs hortatur ephesios.
State gͦ accincti lumbos ur̃os inueritate.

Expanded text:
Et ad Petrum specialiter: Modicae fidei, quare Et ad Petrum specialiter: Modicae fidei, quare dubitasti ? Vel certe pro humilibus atque mansuetis alios arguebat, qui eos opprimere conabantur . Percussit quoque omnia transtulerunt, verbo oris sui, loquens in Evangelio: Nolite putare, quia venerim mittere pacem super terram: non enim veni mittere pacem, sed gladium. Et spiritu labiorum suorum interficiet impium : de quo in nono psalmo legimus: Increpasti gentes, et periit impius: nomen eorum Apostolus scribit: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui . Percusso autem impio, accinctus est Dominus justitia et veritate et fide. Ipse enim factus est nobis a Deo sapientia, et justitia, et sanctificatio et redin Evangelio loquebatur: Ego sum lux et via, vita et veritas ; de quo in psalmis dicitur: Veritas de terra orta est: et justitia de coelo prospexit . Unde et Apostolus hortatur Ephesios: State ergo succincti lumbos vestros in veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
oris sui. &e sp̃u labioꝵ suor int̾ficiet im¬
pium. Et erit iusticia cingulũ lumboꝵ
eius: & fides cinctoriũ renũ eius
Hȩc nos ad primum aduentũ referimus
saluatoris. udei infine mundi futura¬
lerunt. non scđm głam iudicabit. neq
iuxta sermonẽ arguet. sed iudicabit
Nullius enim ꝑsonam accepit iniuidicro.
sed scribis & phariseis ac principib loque.¬
batur. Ue uobis hipocritȩ & auferetur
a uobis regnum dĩ. & dabitur genti facienti
cructus eius. Nec scđm sermonẽ & auditũ
auriũ corripuit. Illis enĩ dicentib. magi¬
ster scimus quia uerax es: & uam dñi
inueritate doces. & non ad te ꝑtinet de
aliquo neq enĩ uides infaciem hominũ.
sciens maliciam eor respondebat. Quid
me temptatis hipocritȩ. Et cȩtera his simi¬
lia ludicabat aut̃ iniusticia pauꝑes
sp̃u quor est regnum dĩ. & arguebat in
equitate mansuetos & humiles t̾rȩ. dicens
ad apłos. Adhuc &e uos insipientes estis:
Et iterum. Necdum scitis neq intelligitis.

Expanded text:
biorum suorum interficiet impium. Et erit justitia cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium renum ejus. Haec nos ad primum adventum referimus Salvatoris: Judaei in fine mundi lerunt: Non secundum gloriam judicabit, neque juxta sermonem arguet: sed judicabit Nullius enim personam accipit in judicio: sed Scribis et Pharisaeis ac principibus loquitur: Vae vobis, hypocritae: Et, Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Nec secundum sermonem et auditum aurium corripuit. Illis enim dicentibus: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non ad te pertinet de aliquo: neque enim vides in faciem hominum : 158 sciens malitiam eorum, respondebat: Quid me tentatis, hypocritae? et caetera his similia. Judicabat autem in justitia pauperes spiritu, quorum est regnum Dei: et arguebat in aequitate mansuetos et humiles terrae, dicens ad Apostolos: Adhuc et vos insipientes estis? Et iterum: Necdum scitis neque intelligitis?
Abbreviated transcription (Latin):
tem. & manentẽ in eo: ipse est qui bapti¬
tat inspuscõ. Porro in euangelio cuiꝰ supͣ
fecimus mentionẽ: hȩc scripta repꝑimus.
Factum est autem cum ascendisset dñs
de aqua. descendit fons omĩs sp̃s scĩ. &e re.¬
quieuit suꝑ eum. & dixit illi. Fili mi in
om̃ib ꝓphetis expectabam te ut uenires.
& requiescerẽ in te. Tu es enim requies mea.
tues filius mns primogenit᷑ qui regnas in
sempit̾nũ. Qui sp̃s dni appellat᷑. ce sp̃s sa¬
pientiȩ. Omĩa enĩ ꝑ ipsum facta sunt. &
sine ipso factum est nichil. Qđ factum

Expanded text:
manentem in eo, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto . Porro in Evangelio, cujus supra fecimus mentionem, haec scripta reperimus: Factum est autem cum ascendisset Dominus de aqua, descendit fons omnis Spiritus sancti, et requievit super eum, et dixit illi: Fili mi, in omnibus prophetis exspectabam te, ut venires, et requiescerem in te. Tu es enim requies mea, tu es filius meus primogenitus, qui regnas in sempiternum. Qui Spiritus Domini appellatur et Spiritus sapientiae; omnia enim per ipsum facta sunt; et sine ipso fac
Abbreviated transcription (Latin):
statura e sullimes humiliabunt᷑. Et sub.¬
uertentur condensa saltus ferro. & libanꝰ
cum excelsis cadet. Putant quidã hunc
locũ adhuc dici de assirio. qͦd illo contri¬
to om̃s incircũitu nationes quȩ ditioni
illiꝰ subiacebant succidant᷑ & humilient᷑.
&e saltꝰ densissimꝰ subuertatur. ꝑquȩ me-
ta foricos popłm & principes intelligi uo-¬
lunt. libanũ quoq cũ excelsis suis cadere.
ut nichil omĩno assiriȩ resideat potestatis
Alii uͦ ab hoc loco uolunt principiũ esse de
xp̃o. maxime cum &e ea quȩ sequuntur
& nos de illo &e circuncisio scripta fateat᷑.
Dixerat supra nom̃ de uirgine pueri nasci¬
turi qͥd appellaretur enmanuel: & po¬
stea ꝓphetissȩ conceptꝰ utero uocaretur
accelera spolia detrahere. festina prȩdari.
ce ipse esset lapis offensionis & petra scan.¬
dali duab domib isrł: cuius principatꝰ
esset in humero. & uocaret᷑ sex nominib.

Expanded text:
dentur, et sublimes humiliabuntur, et subvertentur condensa saltus ferro, et Libanus cum excelsis cadet. Putant quidam hunc locum adhuc dici de Assyrio, quod illo contrito, omnes in circuitu nationes, quae ditioni illius subjacebant, succidantur et humilientur, et saltus densissimus subvertatur: per quem μεταφορικῶς populum et principes intelligi volunt. Libanum quoque cum excelsis suis cadere, ut nihil omnino Assyriae resideat potestatis. Alii vero ab hoc loco volunt principium esse de Christo: maxime cum et ea quae sequuntur, et nos de illo, et Circumcisio scripta fateatur. Dixerat supra nomen de Virgine pueri nascituri, quod appellaretur Emmanuel; et postea Prophetissae conceptus utero vocaretur, accelera, spolia detrahe, festina praedari , et ipse esset lapis offensionis et petra scandali duabus domibus Israel: cujus principatus esset in humero ejus, et vocaretur sex n
Abbreviated transcription (Latin):
est ad tanta ueniet paucitatẽ: ut puer
paruilus eos possit rumerare &e descrbe
Tradunt enim hebrei decem tantũ de ni
exercitu remansisse. Nr̃or quidã uolunt
hunc regẽ typũ esse aduersariȩ fortitus¬
nis. &e quomodo in daniele legimꝰ pric
regni ꝑsarũ. & regni medoꝵ. &e regnie¬
cor: sic & principẽ esse assirioꝵ. quiꝓ
iudicu gehennȩ trada t᷑ ardorib qr
prȩparata est diabolo & angelis eiꝰ a
lumen isrł ce sc̃m. hoc est ipsum dim
succendere uepres acspinas assiri one
illius potentiã. & in numerabiles popla
ad nichili deducendos. Tunc eũ timon
ꝑterritum quasi colubrũ tortuosũ e
fugitiuum imminentes poenas uelle
uitare. Qui aut̃ de saltu &e combustie¬

Expanded text:
est, ad tantam veniet paucitatem, ut puer est, ad tantam veniet paucitatem, ut puer parvulus eos possit numerare et describere. Tradunt enim Hebraei, decem tantum de ejus exercitu remansisse; nostrorum quidam volunt hunc regem typum esse adversariae fortitudinis. Et quomodo in Daniele legimus principes regni Persarum, et regni Medorum, et regni Graecorum, sic et principem esse Assyriorum, die judicii gehennae tradatur ardoribus, quae praeparata est diabolo et angelis ejus. Et lumen Israel et sanctum, hoc est, ipsum Dominum succendere vepres ac spinas Assyrii, omnemque illius potentiam et innumerabiles populos ad nihili deducendos. Tunc eum timore perterritum, quasi colubrum tortuosum et fugitivum, imminentes poenas velle vitare. Qui autem de saltu et
Abbreviated transcription (Latin):
siquiȩ ligni saltus eiꝰ ꝓpaueitate nune.¬
rabunt᷑ & puer scribet eos. Quia ista fe¬
cstiro locut es quȩ supra narraui. ꝓptea
imittet dñs angłm suũ. & una nocte cen.¬
ta octoginta quinq milia de tuo mori.¬
ent᷑ ecercitu. ita ut potentissimi quiq
quos pingues appellat redligantur
in tenuitatem & in nichili. & sicut hebin
tradunt illesis uestib assirioꝵ corpori a¬
culto crementur ardore. Tunc lumensi
ce sanctus. hoc est angelus erit inigne
in flamma. & om̃s spinȩ ac uepres assims
idest malicia consum et᷑. non longo tẽpu
sed uno die atq momento. Et quomoco
saltus ce carmelus qui est mons ingalilde
nemorib consitus supposito igne ueloett
concremant᷑: sic ab anima usq ad caro
om̃s assirii gła consumet᷑. Tunc ex polus
exercitu fugiet. qͦd idem in consequentib
ꝓpħa testatur. & de tam innumerabilina¬
titudine quȩ carmelo & saltui cõparati

Expanded text:
liquiae ligni saltus ejus prae paucitate numeliquiae ligni saltus ejus prae paucitate numerabuntur, et puer scribet eos. Quia ista fecisti, et locutus es quae supra narravi, propterea mittet Dominus Angelum suum, et una nocte centum octoginta quinque millia de tuo morientur exercitu: ita ut potentissimi quique, quos pingues appellat, redigantur in tenuitatem et in nihili: et sicut Hebraei tradunt, illaesis vestibus Assyriorum, corpora occulto crementur ardore: tunc lumen Israel et sanctus, hoc est, angelus, erit in igne et in flamma, et omnes spinae ac vepres Assyriorum, id est, malitia consumetur, non longo tempore, sed uno die atque momento. Et quomodo saltus et Carmelus, qui est mons in Galilaea nemoribus consitus, supposito igne velociter concrematur: sic ab anima usque ad carnem omnis Assyrii gloria consumetur. Tunc spoliatus exercitus fugiet, quod idem in consequentibus Propheta testatur, et de tam innumerabili multitudine quae Carmelo et saltui comparata
Abbreviated transcription (Latin):
fueris uoluntatis erigeris in suꝑbiam.
&e cuncta quȩ geruntur tuę gloriaris
fuisse uirtutis. Quico e aut̃ assirio
dr̃ & ad hereticorũ supbiã & addias¬
bolum referri potest. qui securis ce serra
eo uirga in scripturis appellat᷑ eoqde
pillum infructuose arbores succidant᷑
& Qudatur atq serret᷑ in credulorũ
duricia. & ꝑcutiantur uirga qui ñ re.¬
cipiunt disciplinã heretici quoq quoꝵ
os incȩlo ponitur. & lingua ꝑtransĩt
acceꝑunt abutuntur in contrarium
atq puersu. ut loquant᷑ contra etesi
quo condditi sunt. & linguȩ ministeriũ
quo lauclandus est dñs uertant inblas.¬
puemia anꝑ ropt̾ hoc mittet domi¬
nator dñs exercituum in pinguib eiꝰ
lumen isrł in igne. & sc̃s eiꝰ inflamena
Ftsuecendet̃ & deuorabit᷑ spina eiꝰ &e ue.
pres ei indie una. Et gla saltus ei &e
carmeli ei abanima usq ad carnẽ con¬
sumetur. E t erit terrore ꝓfugus. o ree¬

Expanded text:
fueris voluntatis, erigeris in superbiam, fueris voluntatis, erigeris in superbiam, et cuncta quae geruntur, tuae gloriaris fuisse virtutis. Quidquid autem Assyrio dicitur, et ad haereticorum superbiam, et ad diabolum referri poet virga in Scripturis appellatur, eo quod per illum infructuosae arbores succidantur, et dividantur, atque serretur incredulorum duritia, et percutiantur virga qui non recipiunt disciplinam. Haeretici quoque quorum os in coelum ponitur, et lingua eorum acceperint abutuntur in contrarium atque perversum, ut loquantur contra eum a quo conditi sunt, 147 et linguae ministerium, quo laudandus est Dominus, vertant in blasphemiam . Propter hoc mittet doDominus exercituum in pinguibus ejulumen Israel in igne, et sanctus ejus in flamma: et succendetur et devorabitur spina ejus, et vepres in die una. Et gloria saltus ejus, et Carmeli ejus ab anima usque ad carnem consumetur, et erit terrore profugus, et re
Abbreviated transcription (Latin):
torpentia. quod ouoꝵ demonstrat exem¬
plum. & ne mutire quidẽ &e cõmouere
linguã contra rationẽ & fortitudinẽ sui
sermonis audere. Nunqͥd gloriabit᷑
securis contra eum qui secat in ea: dut
exaltabitur serra contra eũ a quo trahit᷑:
Quomodo si eleuetur uirga contra leuan
nabuchodonosor gloriantẽ atq dicentẽ.
infortitudine mãnus meȩ feci. &e in¬
sapientia intellexi. & reliqua: sanctꝰ
ꝓpħa respondet. O stultissime mnorta¬
lium di rram tuã putas esse sapientiã
&u illius uissionẽ adtuã refers fortitu.¬
dinẽ : Quomodo si securis gloriet cons¬
tra eum qui secure tenet. & serra conera
illum a quo trahitur. &e dicant cuncta
oꝑa que ꝑsecurẽ &e serrã fiunt sua arte
ꝑfecta: &e si eleuet quispiam uirgam
ereraltet baculum ad ꝑeutiendũ que
uoluerit & ipsa uirga ac baculus glo¬
rient᷑ & dicant a se ꝑcussum esse qui
pcussus est: sic & tũ cum organũ dĩ

Expanded text:
torpentia, quod ovorum demonstrat exemtorpentia, quod ovorum demonstrat exemplum, et ne mutire quidem, et commovere linguam contra rationd gloriabitur securis contra eum qui secat in ea: aut exaltabit serra contra eum a quo trahitur? Quomodo si elevetur virga contra levantNabuchodonosor gloriantem atque dicentem: « In fortitudine manus meae feci, et insapientia intellexi, » et reliqua, sanctus propheta respondit: O stultissime mortalium, Dei iram tuam putas esse sapientiam: et illius jussionem ad tuam refers fortitudinem? Quomodo si securis glorietur contra eum, qui securim tenet, et serra contra illum a quo trahitur, et dicant cuncta opera quae per securim et serram fiunt, sua arte perfecta: et si elevet quispiam virgam et exaltet baculum ad percutiendum quem voluerit, et ipsa virga ac baculus glorientur, et dicant a se percussum esse, qui percussus est: sic et tu cum organum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
pennam. & aꝑiret os atq ganniret. Tant
inquit terror fuit fortitudinis meȩ atq
uictoriȩ : ut ne fletũ quidem & gemitum
uicti libere ꝓderent. Sunt qui hȩc̃ genera¬
post quã subuersa fuerit ierłm: assirioꝵ
imꝑium destruatur. Michi aut̃ exiis quȩ
sequuntur ꝓprie contra sennacherib regẽ
assirior uidetur comminatio. Qd autẽ
ait. post quam compleuerit dñs cuncta
ne urbis significat sed obsidionẽ. quando
uenit rapsaces dux sennacherib & ea fecit
quȩ in posteriorib idem ꝓpła cõmemorat.
Scđm tropologiam cunsamaria &e ierłm
dnĩ iram sustinuerint. & infabricatione
idoloꝵ errasse se senserint: tunc destruet᷑
suȩ estimauerit cuncta cessura. & quã¬
uis ercelsa dogmata &e dialectica arte
munita concutienda & penitꝰ destruen¬
da. in tantum ut insimilitudinẽ pullor
auium ñ ualeant in sullime consurgere.
& nedũ animata insensibilia esse atq

Expanded text:
pennam, et aperiret os, atque ganniret. Tantus, pennam, et aperiret os, atque ganniret. Tantus, inquit, terror fuit fortitudinis meae atque victoriae, ut ne fletum quidem et gemitum victi libere proderent. Sunt qui haec generapostquam subversa fuerit Jerusalem, Assyriorum imperium destruatur. Mihi autem ex his quae sequuntur, proprie contra Sennacherib regem Assyriorum videtur comminatio. Quod autem ait: Postquam compleverit Dominus cuncta nem urbis significat, sed obsidionem, quando venit Rabsaces dux Sennacherib, et ea fecit quae in posterioribus idem Propheta commemorat . Secundum tropologiam, cum Samaria et Jerusalem Domini iram sustinuerint, et in fabricatione idolorum errasse se senserint: tunc destruetur suae aestimaverit cuncta cessura, et quaevis excelsa dogmata, et dialectica arte munita, concutienda, et penitus destruenda: intantum ut in similitudinem pullorum avium, non valeant in sublime consurgere, et necdum animata insensibilia esse atque
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ. In fortitudine manus meȩ feci. & insa¬
pientia mea intellexi. Et abstuli t̃minos
popłor. & principes eor deprȩdat̾ sum:
& detraxi quasi potens insullimi residen¬
tes. & inuenit quasi nidum manus mea
fortitudinẽ popłor. Et sicut colligunt᷑
oua quȩ derelicta sunt: sic uniuersã t̃rã
ego congregaui. & ñ fuit qui moueret pen-¬
nam. & aꝑiret os atq ganniret. Septua
ginta ꝓ fructu sensum uel mentẽ magnã
incerptati sunt. Post captiuitatẽ samariȩ
simili sit ferienda sententia: nunc aduer¬
si ipsum assiriuĩ qui eleuatꝰ est insuꝑbiã.
& suȩ fortitudinis putauit esse qͦd uicit.
ꝓpha loquitur. Dixit enĩ assirius cordis
uumore sẽ iactans. qͦd in fortitudine
manus suȩ cunctas uiceret nationes. &
incredibili sapientia omĩum possederit
tiȩ fuerit: ut bellator. omĩum urbes fun¬
ditus subruerit. Et quia semel metaforam
ab auib. nido. & ouis sũpserat: seruauit
in reliquis. ut diceret. non fuit qui moueret

Expanded text:
e feci, et in sapientia mea intellexi: Et abstuli terminos populorum: et principes eorum depraedatus sum, Et detraxi quasi potens in sublimi residentes. Et invenit quasi nidum manus mea fortitudinem populorum: Et sicut colliguntur ova, quae derelicta sunt, sic universam terram ego congregavi, et non fuit qui moveret pennam, et aperiret os, atque ganniret. LXX pro fructu, sensum, vel mentem magnam interpretati sunt. Post captivitatem Samariae,simili sit ferienda sententia; nunc adversum ipsum Assyrium qui elatus est in superbiam, et suae fortitudinis putavit esse quod vicit, Propheta loquitur. Dixit enim Assyrius, cordis tumore se jactans, quod in fortitudine manus suae, cunctas vicerit nationes, et incredibili sapientia omnium possederit tiae fuerit, ut bellatorum hominum urbes funditus subrueab avibus, nido et ovis sumpserat, servavit in reliquis, ut diceret: Non fuit qui moveret
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tati sunt septuaginta. edificemus
nobis turrẽ. & allidet ds̃ qui consurgunt
contra montẽ syon &e inimicos illius
dissipabit. Cupiunt enĩ & ipsi insimi¬
litudinẽ templi dĩ edificare sibi tem¬
plum in samaria. Sed quam uismoue.¬
rint pedes aboriente. & dixerint. uenite.
ne consentientes peiores fiant. sed a sẽ in¬
uicem destruantur. Cumq ita ꝑcussi sint
& abhostib deuorati : tamen non reuer.¬
tuntur ad dum̃. sed ad huc manus illiꝰ
ad ꝑcutiendum parata est: iuxta illud
qđ legimꝰ in ieremia. Sine eausa ꝑcussi
filios ur̃os. disciplinam non receꝑunt.

Expanded text:
interpretati sunt LXX: Et aedificemus interpretati sunt LXX: Et aedificemus nobis turrim: et allidet Deus qui consurgunt contra montem Sion, et inimicos illius dissipabit. Cupiunt enim et in similitudinem Templi Dei, aedificare sibi templum in Samaria; sed quamvis moverint pedes ab Oriente, et dixerint: Venite, ne consentientes pejores fiant, sed a se invicem destruantur. Cumque ita percussi sint, et ab hostibus devorati, tamen non revertentur ad Dominum: sed adhuc manus illius ad percutiendum parata est, juxta illud quod legimus in Jeremia: Sine causa percussi filio
Abbreviated transcription (Latin):
uit. & cecidit in isrł hoc est in hereticos
qui diñ uidere se iactant. Sciant itaq
principes eoꝵ. & om̃s qui habitant insa¬
maria. hoc est qui dĩ legẽ custodire se
dicunt inubertate esse uirtutũ. & fructꝰ
afferre iusticiȩ. hoc enĩ interp̃tat᷑ ephra¬
im. qui in suꝑbia cordis sui despiciunt
eccłiam. & simplicitatẽ eiꝰ arbitrantes
imꝑitiam dicunt. Pro laterib illius qua.¬
dris lapidib atq fortissimis edificabimꝰ
ȩccłias nr̃as. & ꝓ infructuosis arborib citoq
ꝑituris cedros sullim issimas extruemus.
quas conteret dñs. & quas iustus sub ꝑsona
impi uidisse se narrat. & ñ inuentũ locũ
carum. Dicit gͦ dñs qđ Rasin qͥ int̾p̃tat᷑ sa¬
pientia scłaris. cuius ephraim utebatur
auxilio. uertatur contra eũ. & om̃s amici
eiꝰ aduersus illũ dimicent. & tam abori¬
ente quam aboccidente expugnet᷑. & de¬
uoraturi sint israhelem toto ore. Pro qͥb

Expanded text:
vit, et cecidit in Israel, hoc est, in haereticos, vit, et cecidit in Israel, hoc est, in haereticos, qui Deum videre se jactant. Sciant itaque principes eorum, et omnes qui habitant in Samaria, hoc est, qui Dei legem custodire se dicunt, et in ubertate esse virtutum, et fructus afferre justitiae hoc enim interpretatur Ephraim, qui in superbia cordis sui despiciunt Ecclesiam, et simplicitatem ejus arbitrantes imperitiam, dicunt: pro lateribus illius, quadris lapidibus atque fortissimis aedificabimus Ecclesias nostras, et pro infructuosis arboribus citoque perituris, cedros sublimissimas exstruemus, quas conteret Dominus, et quas justus sub persona impii vidisse se narrat, et non inventum locum earum . Dicit ergo Dominus, quod Rasin, qui interpretatur sapientia saecularis, cujus Ephraim utebatur auxilio, vertatur contra eum et omnes inimici ejus adversum illum dimicent, et tam ab Oriente, quam ab Occidente expugnetur, et devoraturi sint Israelem toto ore. Pro quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m cedris instrumus quiȩ imputribi¬
les sunt. ut regnum significent sꝙ¬
ternum. sciat gͦ hoc popłs omĩs ephraim
& habitantes samariam. quod sirus qui
Nuns ei auxilio est in hostem transeat. uel
certe contra ipsum sirũ subita aduersari.¬
o bella consurgent. & om̃s uertant᷑ in
cumultũ ita ut contra isrł siria aboriente.
& philistum hoc est palestini aboccidente
moueant᷑ & simul deuorant israhelem.
Cumq hoc fecerint: nichilo minꝰ manꝰ mea
extenta siue excelsa est suꝑ isrł. & eos feri¬
re noncessat. cȩsiq a dõ non reuertentur
ad ꝑcutientẽ se̾ nec dñm quęrent exerci¬
tium. uitulos aureos adorantes ꝓdõ.
uxta anagogen hunc locum nr̃i ita edis¬
serunt. Misit ds̃ filium suũ ad iacob hoc
est ad iudeos. & uenit ad isrł: hoc est ad
gentiũ popłm. quos &e apłs appellari
dic isrł. Alii uͦ ita. Uerbum suũ misit dñs
adȩccłam quȩ priorẽ popłm supplanta.¬

Expanded text:
nostrum cedris exstruemus, quae imputribinostrum cedris exstruemus, quae imputribiles sunt, ut regnum significent sempiternum. Sciat ergo hoc populus omnis 137 Ephraim et habitantes Samariam, quod Syrus qui nunc ei auxilio est, in hostem transeat. Vel certe contra ipsum Syrum, subita adversariorum bella consurgant, et omnes vertantur in tumultum: ita ut contra Israel Syria ab Oriente, et Philisthiim, hoc est, Palaestini ab Occidente moveantur: et simul devorent Israelem. Cumque haec fecerint, nihilominus manus mea extenta, sive excelsa est super Israel, et eos ferire non cessat. Caesique a Deo non revertentur ad percutientem se, nec Dominum quaerent exercituum, vitulos aureos adorantes pro Deo. Juxta anagogen hunc locum nostri ita edisserunt: Misit Deus Filium suum ad Jacob, hoc est, ad Judaeos: et venit ad Israel, hoc est, ad gentium populum, quos et Apostolus appellari dicit Israel . Alii vero ita: Verbum suum misit Dominus ad Ecclesiam, quae priorem populum supplanta
Abbreviated transcription (Latin):
uaticinatur. uerbum inquiens misit dis
in iacob: & cecidit inisrł. Apud hebreos
dabar quod ꝑtres litteras scribit᷑ consone¬
tes. deleth. Bethͣ. Res ꝓlocoꝵ qualitate
si legatur dabar. uerbum significat. sis
mortẽ & pestilentiam. Quam ob causas
trib sibi imꝑium uindicarunt. de quib
dictum est. Ipsi regnauer̃ & non ꝑine.
elis post abiectũ saul coeꝑat indauid
missa in iacob hoc est in duodecun trs
quȩ ia cob oluin uocabant᷑ cecidit iniss
non ut septuagunta transtuler̃t uens
Cecidit in impuis. qͦd staturũ ad sc̃os dir.¬
ctum erat. Sciat gͥ popłs ephraumn & lu¬
bitantes samariam qui ꝓpt̃ multitudis
eriguntur insuꝑbiam. & dicunt. parũi
est regnum uide &e nr̃i comparatione il.¬
lissimũ. itaq illis ruentib quasi laterib
nos quadro lapide edificemꝰ nobis donii
illoꝵ sicomoris que ligna sunt uilia
hostili incursione succisis. nos imꝑium

Expanded text:
vaticinatur: Verbum, inquiens, misit Dominus vaticinatur: Verbum, inquiens, misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel. Apud Hebraeos DABAR  , quod per tres litteras scribitur consonantes DALETH, BETH, et RES, pro locorum qualitate, si legatur DABAR, verbum significat, si DEBER, mortem et pestilentiam. Quam ob causam tribus sibi imperium vindicarunt, de quibus dictum est: Ipsi regnaverunt, et non peelis post abjectum Saul coeperat in David, missa in Jacob, hoc est, in duodecim tribus, quae Jacob olim vocabantur, cecidit in Israel: non ut LXX transtulerunt, venit: cecidit enim in impiis: quod statutum ad sanctos directum erat. Sciet igitur populus Ephraim et habitantes Samariam, qui propter multitudinem eriguntur in superbiam, et dicunt: Parvum est regnum Judae, et nostri comparatione vilissimum. Itaque illis ruentibus quasi lateribus, nos quadro lapide aedificemus nobis domum. Illorum sycomoris, quae ligna sunt vilia, hostili incursione succisis, nos imperium
Abbreviated transcription (Latin):
isrł toto ore. In omib his non est auersus
furor eiꝰ. sed adhuc manꝰ eiꝰ extenta. Et
popłs non est reuersus ad ꝑcutientẽ se:
& dñm exercituum non ẽx quisierunt.
Legimus supra qđ in dieb achat filii
iõathan filii otiȩ regis uida ascenderit
Rasin rex syriȩ &e facee filius Romeliȩ
rex isrł in ierłm ut expugnarent eam
& qđ missus sit isaias ꝓpħa in occursũ a
cum ia sub filio suo. ut ei diceret ne tunss
&e cor illius ne formidaret aduab cauns
titionũ fumigantiũ. eo qđ in ipsis esset
ꝓpt̃ rei magnitudinẽ & p̃sens ꝑiculũ.
iubetur ut sibi postulet signũ. Et quia ia
suide uirgine nascituri. ad ciuꝰ inuocatis
sint de imminenti ꝑiculo liberati. & ceta
quȩ usq ad pͣsentem locũ inter p̃tati sinꝰ
Multis gͦ mysteriis in medio positis: niuic
reuertit᷑ ad id quod coeꝑat. & euersionit
Rasin ce ephram hoc est siriȩ & samari

Expanded text:
Israel toto ore. In omnibus his non est aversus Israel toto ore. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta, et populus non est reversus ad percutientem se, et Dominum exercituum non inquisierunt. Legimus supra quod in diebus Achaz filii Joathan, filii Oziae regis Juda, ascenderit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae rex Israel in Jerusalem, ut expugnarent eam. Et quod missus sit Isaias propheta in occursum Achaz cum Jasub filio suo, ut ei diceret, ne timeret, et cor illius ne formidaret a duabus caudis titionum fumigantium, eo quod in ipsis esset propter rei magnitudinem et praesens periculum, jubetur ut sibi postulet signum. Et quia idosui de Virgine nascituri, ad cujus invocationem sint de imminenti periculo liberandi, et caetera quae usque ad praesentem locum interpretati sumus. Multis ergo mysteriis in medio positis, nunc revertitur ad id quod coeperat, et eversionem Rasin 136 et Ephraim, hoc est, Syriae et Samariae
Abbreviated transcription (Latin):
N aCQUAles dictamus libros. & ꝓ diuer¬
sitate uisionum ac sensuum. alius contra¬
hitur. alius ex tenditur. Itaq finito t̾cio
uolumine transimus ad quartum. qui
tercia mensura uersuum priore minor
est: p̃sertim cum quintꝰ quẽ huic libro
subiecimus historicȩ explanationis sit.
ce plene duplicem numerũ habeat. Dũ
enĩ nolumꝰ coniuncta diuidere. & olun
interp̃tata transire: quasi int̾ duas ponti
dirigente nr̃m. elaborem᷑ inpelagus. dicen-¬
te te uirgo. xp̃i eustochiũ. a quattuor
uentis cęli ueni sp̃s. & mortua ossa uiui¬
fica: ut quȩ iacebant int̾rę puluere.
spirante dño suscitent᷑. Uerbũ misit¬
nis popłs ephraim & habitantes samariã.
insuꝑbia & magnitudine cordis dicentes.
Iateres ceciderunt. sed quadris lapidib
edificabimus. Sicomoros succiderunt.
sed cedros immutabimꝰ. Et eleuabit dñs
hostes Rasin suꝑ eum. & inimicos eiꝰ intu¬
multum uercet. siriam aboriente. & phi¬
listi im aboccidente. & deuorabunt

Expanded text:
naequales dictamus libros, et pro diversitate visionum ac sensuum, alius contrahitur, alius extenditur. Itaque finito tertio volumine, transimus ad quartum, qui tertia mensura versuum priore minor est, praesertim cum quintus, quem huic libro subjecimus, historicae explanationis sit, et pene duplicem numerum habeat. Dum enim nolumus conjuncta dividere, et olim interpretata transire, quasi inter duas marisdirigente nostrum, elabitur in pelagus, dicente te, virgo Christi Eustochium: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et mortua ossa vivifica : ut quae jacebant in terrae pulvere, spirante Domino, suscitentur. nis Ephraim et habitantes Samariam, in superbia et magnitudine cordis, dicentes: Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus: sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus. Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, et inimicos ejus in tumultum vertet, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, et devorabunt
Abbreviated transcription (Latin):
neemia quȩdã pars popłi reuersa est in
uideam. Quib respondebimꝰ. non eos ser.¬
uare ordinem historiȩ: maxune cũ ea
quȩ sequunt᷑ non aduersum babilonios
quor rex nabuchodonosor fuit. sed ad¬
uersum sennacherib regẽ dicant᷑ assirioꝵ.
P ropt̾ hoc hȩc dicit dñs ds exercituũ.¬
Noli timere populus m̃s habitator syon ab

Expanded text:
Neemia quaedam pars populi reversa est in Neemia quaedam pars populi reversa est in Judaeam. Quibus respondebimus, 150 non eos servare ordinem historiae, maxime cum ea quae sequuntur, non adversum Babylonios, quorum rex Nabuchodonosor fuit, sed adversum Sennacherib regem dicantur Assyriorum. Propter hoc haec dicit Dominus Deus exercituuNoli timere, populus meus
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ clamat ꝓisrł. Si fuerit numerus
filior isrł tanquam arena maris: reliqͥȩ
saluȩ fient. Uerbum enĩ consũmans &
breuians in ȩquitate. quia uerbũ breuia¬
tum faciet dñs suꝑ terram. & sicut dix̃
isaias. nisi dñs sabaot h reliquisset nobis
semen: sicut sodoma facti essemꝰ. &e sicut
gomorrae similes fuissemus. Ubi gͦ tan¬
ti uiri p̃cedit auctoritas: cesset alia
omis int̃p̃tatio. Et reuera si legamꝰ iose
uidea fuerit multitudo quando passus
est dñs: intelligimꝰ uix paucos in apłis¬
& in apostolicis uiris ex uideis esse sal.
euangelicus est: qui ꝓcunctis laciniosȩ
legis cerimoniis dedit prȩceptũ breuis-¬
simum dilectionis & fidei. ut qđ nobis
fieri noluerimus: ne fecerimꝰ alteri. Unde
& dñs in euangelio. in his inquit duob
mandatis. pendet omĩs lex & ꝓphetȩ.
Hon nulli hoc capitulum ad illa tẽpora re.¬
ferunt. quando sub torobbabel filio sa¬
lathiel &e iesu filio iosedech. & esdra &

Expanded text:
autem clamat pro Israel. Si fuerit numerus autem clamat pro Israel. Si fuerit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. Verbum enim consumens et brevians in aequitate, quia verbum breviatum Isaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et Gomorrhae similes fuissemus . Ubi ergo tanti viri praecedit auctoritas, cesset alia omnis interpretatio. Et revera si legamus Josem, et in Judaea fuerit multitudo, quando passus est Dominus; intelligimus vix paucos in Apostolis et Apostolicis viris ex Judaeis esse salvaEvangelicus est, qui pro cunctis laciniosae Legis caeremoniis, dedit praeceptum brevissimum dilectionis et fidei, ut quod nobis fieri noluerimus, ne fecerimus alteri. Unde et Dominus in Evangelio: In his, inquit, duobus mandatis pendet omnis Lex et Prophetae . Nonnulli hoc capitulum ad illa tempora referunt, quando sub Zorobabel filio Salatiel, et Jesu filio Josedec, et Esdra, et
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ in ierłm. nequaquã confident in as.¬
sirio sicut nunc faciunt sub achaz rege.
qui misit nuncios ad regẽ assirioꝵ dicens.
seruus tuus ego sum. ascende & libera me
de manu regis siriȩ. & de manu regis isrł
qui consurrexert aduersũ me: quando
tulit aurũ & argentũ qđ inuentũ est in
chesauris domꝰ dñi & in domo regia ce
misit regi assirior munera. audiuitq
eum rex assirius. & uenit indamascum
ce cepit eam. & transtulit. & rasin int̾fecit.
sed liberati abipso assirio ꝑcussore. qui
prius amicus & postea hostis extiterat:
innitentur atq confident suꝑ dñm scm̃
rant regib. sed inueritate qđ sub etechia
factum legimꝰ. ita ut idolis derelictis
conuerterent᷑ adcultum dĩ. Et quia dixe¬
rat reliquias esse saluandas: transit
ad posteriora tempora. & plenã saluatio.¬
nẽ futurã dicit esse sub. xp̃o. Qđ & apłs
intelligens: scribit adromanos. Isaias

Expanded text:
bantur in Jerusalem, nequaquam confident in Asbantur in Jerusalem, nequaquam confident in Assyrio: sicut nunc faciunt sub Achaz rege, qui misit nuntios ad regem Assyriorum dicens: Servus tuus ego sum, ascende et libera me de manu regis Syriae, et de manu regis Israel, qui consurrexerunt adversum me ; quando tulit aurum et argentum, quod inventum est in thesauris domus Domini, et in domo regia, et misit regi Assyriorum munera, audivitque eum rex Assyrius, et venit in Damascum, et cepit eam, et transtulit, et Rasin interfecit; sed liberati ab ipso Assyrio percussore, qui prius amicus, et postea hostis exstiterat, innitentur atque confident super Dominum rant regibus, sed in veritate. Quod sub Ezechia factum legimus: ita ut idolis derelictis, converterentur ad cultum Dei. Et quia dixerat reliquias esse salvandas, transit ad posteriora tempora, et plenam salvationem futuram dicit esse sub Christo. Quod et aposintelligens scribit ad Romanos: Isaias
Abbreviated transcription (Latin):
inquam iacob ad dm̃ fortẽ. Si enĩ fuerit
populus tuus isrł quasi arena maris: re.¬
liquiȩ conuertent᷑ exeo. Consummatio
adbreuiata inundabit iusticiã. Consum¬
mationẽ enim & adbreuiationẽ dñs ds
exercituũ faciet in medio omĩs t̃rȩ.¬
Ubi ingreco dr̃ conuertentur reliquiȩ ia.¬
cob addm̃ fortẽ: ꝓ dõ forti in hebreoscri¬
ptum habetur. hel gibbor: duo nomina
desex nominib. quib paruulũ puerum
& filiũ qui datus est nobis supra legimꝰ
appellatũ. Et ꝓ eo qđ scriptum est reliqͥȩ
conuertentur. ꝑ quo dr̃ in hebreo numero
singulari qđ reliquũ est conuertet᷑ id ÷¬
sar iasub. & ex hac occasione sermonis
putant iasub filium isaiȩ insignũ saluan.¬
di exisrł popłi prȩcessisse. Quando gͦ lu¬
men isrł &e sanctus carmeli saltum uepresq
consupserit. & rex assirius cũ paucis fuge¬
rit: tunc residui isrł qui cum ez echia
pͥncipe captis cȩteris udeȩ urbib obside.¬

Expanded text:
inquam Iacob ad Deum fortem si enim fuerit inquam Iacob ad Deum fortem si enim fuerit populus tuus Israhel quasi harena maris reliquiae convertentur ex eo consummatio adbreviata inundabit iustitiam consummationem enim et adbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio omnis tei in Graeco dicitur: Convertentur reliquiae Jacob ad Deum fortem, pro Deo forti, in Hebraeo scriptum habet EL GIBBOR  , duo nomina de sex nominibus, quibus parvulum puerum et filium, qui datus est nobis, supra legimus appellatum. Et pro eo quod scriptum est: Reliquiae convertentur, pro eo dicitur in Hebraeo numero singulari, quod reliquum est convertetur, id SAR JASUB  . Et ex hac occasione sermonis putant Jasub filium Isaiae in signum salvandi ex Israel populi, praecessisse. Quando ergo lumen Israel, et sanctus Carmeli saltus vepresque consumpserit, et rex Assyrius cum paucis fugerit: tunc residui Israel, qui cum Ezechia principe captis caeteris Judaeae urbibus 149 obside
Abbreviated transcription (Latin):
eos ddignos existere qui numerent᷑ al
scribantur a ꝓuero. cuius pͥn cipat᷑ ins
meris eiꝰ est. Hoc ipsum ce adhereticda
ferri potest. quod post quã ȩccłiastia d¬
ctrina illuxerit. & om̃s eoꝵ decipulo
patuerint. tunc ad tantã uenient sill¬
tudinẽ: ut de saltu & infructuosisa¬
borib &e innumerabili eiꝰ multituha
quã heretica fraude deceꝑant. ui p
eo q nos uertimꝰ mittet dñs in pingll
mittet dñs in honorem tuum ignominiã.
ẜ t ꝓeo quod nos diximus & sanctꝰ eiꝰ in
flammna: illi uerterunt. & sanctificaui
cummnigne. Per quod quidã intelligi uo-¬
lunt poenas atq torm̃ta ad hoc adhiberi
peccatorib ut diuino igne purgentur.
Qaq nos diximꝰ. & gła saltus eiꝰ &eꝰ carmeli
e. illi interp̃tati sunt. extinguent᷑ montes
&e colles &e saltus quo omĩs assirioꝵ clari¬
tas ce suꝑbia &e multitudo humilietur
extincta. Et erit. In die illa non
adiciet residuum isrł & ii qui saluati
fuerint de domo iacob inniti suꝑ eo qui

Expanded text:
merentur et describantur a puero, cujus principatus in humeris ejus est. Hoc ipsum et ad haereticos referri potest: quod postquam Ecclesiastica doctrina illuxerit, et omnes eorum decipulae patuerint, tunc ad tantam veniant solitudinem, ut de saltu et infructuosis arboribus et innumerabili eorum multitudine, quam haereod nos vertimus, mittet Dominus in pinguibus mittet Dominus in honorem tuum ignominiam. Et pro eo quod nos diximus: et sanctus ejus in flamma, illi verterunt: et sanctificabit eum in igne: per quod quidam intelligi volunt poenas atque tormenta ad hoc adhiberi peccatoribus, ut divino igne purgentur. Quodque nos diximus: Et gloria saltus ejus, et Carmeli ejus: Illi interpretati sunt: Exstinguentur montes, et colles, et saltus, quo omnis Assyriorum claritas et superbia, et multitudo humilietur exstincta. Et erit in die illa, non adiciet residuum Israhel et hii qui fugerint de domo Iacob inniti super eo qui